cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Condat de Vesera
Toponimia
La prononciacion es [kũ n ’da] [devɪʐɛ’rɒ]. Las fòrmas ancianas son Condac au sègle XIII, Condato en 1239. Condat ven del mot gallic condate, « junhent, ajustants », prononciat emb l'accent latin sus la penultima longa (l'accent gallic sus l'antepenultima sillaba dona Condres, a Sent Bonet de Montaurós, o Cosne, França) : Condat es aus ajustants de Còli e de Vesera, ,.
Ligams extèrnes
Trobaretz lo siti internet de nòstre talhièr de lenga. https://web.archive.org/web/20130423075032/http://la.vezera.over-blog.com/ Nos tornarem trobar tots los quinzes jorns lo divendrès. Rensenhament : 06.84.28.58.74 Stéphane ROUDIER
Abric de Cròsmanhon
thumb|Abric de Cròsmanhon thumb|Placa commemorativa thumb|Placa de l'UNESCO L'abric de Cròsmanhon es un site preïstoric situat a las Aisiás de Taiac e Siruèlh, dins la val de Vesera, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha. Es lo site eponim de l'òme de Cròsmanhon. En mai de las sepulturas, i son estats trobats d'elements de pimpa atribuits a l'Aurinhacian o al Gravetian e d'ustensilhas de silex.
Toponimia
Lo primièr element est l'occitan cròs, d'origina celtica probabla pr'amor de sa reparticion geografica, mas sense correspondent coneissut. Manhon poiriá èsser un nom de persona; mas se Manhe es un patronime frequent (d'origina germanica : Magno), lo diminutiu Manhon sembla pas atestat. N.B. Magnou es un patronime coneissut, mai que mai en Perigòrd.
Londres (Anglatèrra)
Londres (Loundre en grafia mistralenca ; London en anglés) es la capitala del Reialme Unit e tanben d'Anglatèrra. Sa populacion èra estimada a 7,500,000 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 1579 km² (2,6 km² e 8600 abitants dins la City).
Lo gentilici es londinenc, londinenca. Situada a la broa del riu Tamèsi dins lo sud-èst de l'illa de Grand Bretanha, foguèt fondada a l'entorn de l'an 43 pels romans amb lo nom de Londinium. Londres es format per la City e 32 comunas. Lo còr de la vila, l'anciana City de Londres, manten encara sos limits medievals, mas dempuèi lo sègle XIX lo tèrme Londres fa tanben referéncia a l'ensemble de la metropòli que s'es desvolpada a l'entorn. L'actuala connurbacion forma la region de Londres e l'aira administrativa del Grand Londres. Uèi la City representa una pichona part de Londres, exactament 2,6 km², mas que conserva son estatut de ciutat e de Comtat ceremonial d'Anglatèrra, mentre que las 32 municipalitats de Londres forman part del Comtat cerimonial del Grand Londres. Tres de las 32 municipalitats an d'estatuts especials, Westminster ten l'estatut de ciutat, las municipalitats de Kingston upon Thames, de Kensington e de Chelsea tenon l'estatut de municipalitat Reiala.
La posicion de Londres subre lo riu Tamèsi la fa tanben ideala per lo transport maritim. Tamèsi travèrsa la ciutat d'oèst en èst e la devesís en doas parts. Sas ribas, pasmens, son unidas per nombroses tunèls e ponts, lo mai famós dels quals es lo Tower Bridge o Pont de la Torre, d'estil neogotic.
Londres es una de las capitals mondiala dels negòcis, de la finança e dels centres culturals, e son influéncia en politica, educacion, mòda e art ne fan una de las ciutats globalas majoras. A Londres quatre luòcs son Patrimòni de l'Umanitat: lo Palais de Westminster, l'Abadiá de Westminster e la glèisa de Santa Margarita; la Torre de Londres; lo luòc istòric de Greenwich; e los Jardins botanics reials de Kew. La ciutat es una de les destinacions toristicas mondialas majoras, e sa popularitat aumentèt a causa del creissement economic
Londres ten una populacion fòrça diversa, amb de culturas e religions desparièras e s'i parlan mai de 300 lengas. En 2011 la populacion oficiala èra de 8.174.100, dins los limits del Grand Londres e es la vila pus poblada de l'Union Europèa. e s'estima que l'aira metropolitana ten una populacion d'entre 12 e 14 milions de personas. Londres foguèt lo sèti dels Jòcs Olimpics d'estiu 2012. Londres en la ret mai vasta de mètro del mond, amb una extension de mai de 400 km. Los principals aeropòrts de Londres son los de Heathrow, Gatwick e Stansted. I a tanben d'autres aeropòrts menors, coma lo de la City, lo de Luton e de Southend.
Chuck Norris
right|thumb|Chuck Norris. Carlos Ray Chuck Norris, nascut lo 10 de març de 1940 a Ryan, Oklahoma, Estats Units d'America, es un celèbre actor american de cinema e television.
Bèuluec
Bèuluec (Beaulieu-sur-Mer en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo despartament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Bèuluec si tròva sus la Còsta d'Azur, tra Niça e Mónegue, en riba de la mar Mediterranèa sus la rota dau litoral. La vila es situada a l'èst dau Cap Ferrat. Confronta li aglomeracions de Vilafranca de Mar, Sant Joan de Cap Ferrat e Esa. Bèuluec faguèt administrativement partida de la comuna de Vilafranca de Mar fins au 1891.
Toponimia
Lo sens es evident : conten una intencion de marcar la belesa dau site, o que l'endrech es bèu per s'i establir,. Lo nom es frequent dins los cas de monestiers, mas la condicion es pas necessària.
Saint-Romain-en-Gal
Saint-Romain-en-Gal en arpitan (Saint-Romain-en-Gal en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Niebla
Niebla es un municipi de la província espanhòla de Huelva e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Saint-Broingt-les-Fosses
Saint-Broingt-les-Fosses es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fauville
Fauville en normand (Fauville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Acid nucleïc
200px|right|thumb|Estructura tridimencionau de la dobla eliç d'ADN Un acid nucleïc qu'ei ua macromolecula polimèrica, qu'ei a díser compausada d'unitats de basa (monomèrs) aperadas nucleotids. L'acide nucleïc mei famós qu'ei de segur l'acid desoxiribonucleïc (ADN) on b'ei codificada e transmesa l'informacion genetica de las cellulas (e donc deus organismes compausats de cellulas). Totun, l'ADN n'ei pas lo sol acid nucleïc ; los acids ribonucleïcs qu'existeishen tanben : l'acid ribonucleïc messatgèr (ARNm) qui ei ua copia de l'ADN qui ei lejuda per l'acid ribonucleïc de transferiment (ARNt) qui transpòrta los aminoacids utilizats per la sintèsi de las proteïnas en ligats enter eths dens un organit aperat ribosòma e constituit d'un assemblatge d'acid ribonucleïc ribosomiau (d'ARNr) e de proteïnas. Que vedem que los acids nucleïcs que son a las basa de la vita e qu'an ua possibilitat teorica d'autonomia puish que son a l'origina de la loas pròpia reproduccion, çò qui dar aus bioquistas tot lo leser d'especular suber las originas molecularas de la vita.
Estructura
Un acid nucleïc qu'ei compausat de nucleotids. Un nucleotid, eth, que's compausa d'un acid fosforic (H3PO4), d'un glucid de cinc carbònis (pentòsa), sia la ribòsa (per l'ARN, en estant l'encausa de la "R"), sia la desoxiribòsa (com son nom l'indica, qu'ei una ribòsa dab un atòm d'oxigèn en mens, e, de segur, qu'ei l'encausa de la "D"). 300px|left|thumb|Estructura plana de la macromolecula d'ADN on vedem l'assemblatge deus nucleotids ligats peus lors acids fosforics (en jaune), dab ligams fosfodiesters ; que vedem tanben lo desoxiribòsa pentagonau de cinc carbònis (en orenja) e las quate basas diferentas: l'adenina (en vert), la timina (en vriolet), la citosina (en arroi) e la guamina (en blau) (respectivament A,T,C e G)
Acid ribonucleïc (ARN)
Los acids ribonucleïcs que son cadenas (polimèrs) simplas de nucleotids (los lor monomèrs). Lo lor glucid pentòsa qu'ei ua ribòsa e que condan quate menas de nucleotids : adenina (abreujat A), timina (T), citosina (C) e uracila (U) ; aqueth darrèr n'ei pas present dens l'ADN qui, enlòc, e utiliza la guanina. Los ARN be son de tres escantilhs :
Acid desoxiribonucleïc (ADN)
L'ADN qu'ei la macromolecula qui contien l'informacion genetica (qui ua partida b'ei transcrivuda suber l'ARNm). Aquesta informacion que permet de sintetizar las proteïnas mes tanben de regular la loas sintesi (entà que cada cellula e sintetize pas sonque certas menas de proteïnas, dens ua certa quantitat e/o pas sonque a un moment precís). L'ADN qu'ei hèra mei gran que los ARN (qui non son pas sonque la copia d'ua hèra petita partida de l'ADN), que possedeish desoxiribòsas (en lòc de las ribòsas deus ARN), los sons nucleotids que son los medishs deus deus ARN a despart de la guanina ( qui remplaça l'uracil, absenta de l'ADN) ; fin finala l'ADN qu'ei ua dobla cadena de nucleotids mentre qui l'ARN b'ei pas sonque ua simpla cadena.
Frederic Mistral
Josèp Estève Frederic Mistral o pus rar Frederic Mistrau (Malhana, 8 de setembre de 1830 - 25 de març de 1914) foguèt un escrivan e lexicograf occitan de Provença. Se revelèt d'ora, tre sei 24 ans, un dei grands menaires istorics dau renaissentisme occitan e a l'encòp un dei creadors d'un dei movements mai importants per lo reviure de la lenga, lo Felibritge.
Per encausa de la riquesa e de la qualitat de sa produccion e subretot per son òbra màger Mirèlha, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 amb l'escrivan espanhòu José Echegaray. Après una recèrca prefonda dei mots de la lenga d'òc dins tota la geografia occitana, escriguèt entre 1878 e 1886 lo Tresaur dau Felibritge, qu'es encara actualament lo diccionari mai complet de la lenga occitana.
Biografia
220px|right|thumb|Acte de naissença de Josèp Estève Frederic Mistral 220px|left|thumb|Lo Mas dau Jutge (en 1914) ont nasquèt Mistral 240px|thumb|right|Placa commemorativa dau centenari de la naissença de Mistral Frederic Mistral nasquèt en 1830 dins una familha de proprietaris agricòlas amonedada que viviá au Mas dau Jutge, a Malhana. Son paire Francés Mistral, sortit d'una vielha familha de Sant Romieg, i possedissiá fòrça tèrras e quand faguèt sei 57 ans se maridèt amb Adelaïda Polinet, filha dau cònsol de Malhana, que venguèt sa segonda femna e que seriá la futura maire de Frederic.
Frederic anèt pas a l'escòla avans nòu ans e s'impregnèt de contunh de l'occitan que se parlava per la campanha. Lei sieus estudis foguèron malaisats au començament que quauqueis escolans se trufavan de son accent e de son biais pagés, pasmens s'interessèt puei ais estudis, mai que mai a la poesia e s'assagèt a la traduccion en provençau d'una eglòga de Virgili.
Anèt au Licèu Dupuy a Avinhon ont Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis; Romanilha agiriá puei coma una mena de mentor e d'amic en l'encoratjant a escriure e a estudiar l'occitan.
Faguèt puei d'estudis de drech a Ais de Provença (de 1848 a 1851) abans de s'avodar completament a l'escritura e a la lenga d'òc. Lei sieunei primierei poesias publicadas apareguèron en 1852 dins un recuelh de poèmas,  Lei Provençalas <Li Prouvençalo> , editat per Romanilha. En aqueu temps seis opinions politicas èran favorablas ai republicans mai amb lo pas dau temps vendrián mai moderadas e mai contràrias a son ideologia iniciala.
En 1855, a la mòrt dau paire, s'installèt amb sa maire dins lo centre de Malhana.
La creacion dau Felibritge
En 1854, per tau de donar de vam ai letras occitanas creèt lo Felibritge (en grafia mistralenca: <Felibrige>) a Fòntsegunha amb d'autrei poètas occitans: Teodòr Aubanèu, Josèp Romanilha, Ansèume Matieu, Pau Giera, Anfós Tavan e Joan Brunet. L'espelida de Mirèlha <Mirèio> en 1859 consagrèt Mistral coma un dei poètas màgers de la renaissença de la lenga d'òc, amb un ressòn que passèt lei frontieras dau país, e se ganhèt ansin leis elògis dau poèta francés Alphonse de Lamartine. L'escrivan, dei mai apreciats dins leis auteis esfèras parisencas, faguèt una promocion intensa de l'autor de Malhana que se vegèt lèu convidat a venir a París. left|thumb|150px|Visita del President Poincaré al felibre de Malhana
L'epòca gloriosa de Mistral
Dins la capitala francesa lo recebèron amb estrambòrd e venguèt un dei personatges pus presats dei cercles literaris. Lo sieu cap d'òbra venguèt una opèra, mesa en musica per Gounod e la primiera representacion se faguèt a París en 1864. Tornèt puei en Occitània per i escriure Calendau que se publiquèt a Avinhon dos ans puei. Aquela òbra suscitèt de controvèrsias que quauquei critics, coma per exemple lo jornalista Eugèni Garcin, acusèron Mistral de crear de discòrdias entre lo nòrd e lo sud de França.
En 1865 aculhiguèt en cò sieu lo poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat en Provença per encausa de sa participacion a la conspiracion dau generau Prim, que pus tard lo deviá mercejar d'aquel acuelh en li fasent present d'una copa d'argent, origina de l'imne provençau Copa Santa <Coupo Santo>, escrich per lo quite Mistral.
Mai tard fondèt lo Musèu Arlatenc (<Museon Arlaten>) a Arle (que s'inaugurèt en 1899), aconselhat per l'etnograf de tria lo doctor Marinhan, amb la tòca de bastir un musèu que poiriá preservar lei tradicions provençalas e gràcias a l'argent que li portèt lo Prèmi Nobel de Literatura, poguèt crompar lo palais actuau per l'assostar.
Lo prestigi de Mistral cresquèt mai e mai fins a tau ponch qu'en octòbre de 1913 lo president Poincaré venguèt vesitar Mistral. Arribat amb lo tren, s'arrestèt en gara de Graveson e aqueu 14 d'octòbre convidèt lo poèta e escrivan occitan a dinnar amb eu dins lo vagon dau president.
Deviá morir l'an seguent, lo 25 de març de 1914 a Malhana.
Òbras literàrias
Son òbra capitala es Mirèlha (en grafia mistralenca: <Mirèio>), que li demandèt 8 ans d'esfòrç. Mirèlha cònta d'un biais epic l'amor d'un jovent, Vincenç, e d'una joventa, Mirèlha. Aquela istòria es comparabla a aquela de Romieu e Julieta, ça que la la lenga occitana baila una riquesa pus granda au tèxt, en mostrar la fòrça dei sentiments. thumb|left|200px|Estatua de Frederic Mistral a [[Arle]]
Mistral lexicograf: Lo Tresaur dau Felibritge
Mistral a escrich Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige> (1878-1886), que rèsta uei lo jorn lo diccionari mai ric de la lenga occitana, e un dei pus fisables per la precision dei sens, e en generau un dei pus rigorós en lexicografia. Es un diccionari bilingüe occitan-francés, en dos grands volums, englobant l'ensems dei dialèctes d'òc, e en grafia mistralenca.
Mistral e la grafia mistralenca
Contràriament a la grafia classica occitana, qu'auriá fach servir la forma Mirèlha, Mistral utilizèt, sota l'influéncia de son ainat Josèp Romanilha, una grafia pròcha deis abituds francesas, tanben coneguda sota lo nom de grafia mistralenca, que fa servir per exemple <Mirèio>.
Pasmens, abans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, liada a la creacion dau Felibritge, Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (un pauc coma aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846).
Bibliografia parciala
thumb|200px|
Traduccions
thumb|180px|Retrach de F. Mistral fach per J. B. Amy La rüssida de Mistral foguèt tant importanta que la sieuna òbra lèu passèt lei termieras de l'estat francés e se comenta qu'inspirèt d'autors fòrça celèbres coma Jacint Verdaguer. Ansin, aguèt quauqueis uns dei sieus libres traduchs dins d'autrei lengas.
En catalan:
En anglés:
En italian:
En espanhòu: En esperanto;
Mirèlha (Mirejo en Esperanto)
Duran-Dal
En alemand:
En ucraïnian: En japonés:
Referendum d'Iniciativa Partejada
Lo Referendum d'Iniciativa Partejada (RIP, oficialament en francés Référendum d'Initiative Partagée) es una fòrma particulara del processús legislatiu francés, associant lo còrs electoral a una proposicion de lei (es a dire un tèxt legislatiu depausat per un membre del Parlament), via un recuèlh de sostens. De sulhet d'un cinquen dels membres del Parlament dins un primièr temps, puèi d'un desen dels electors son necessaris, afin d'iniciar un examèn parlamentari, o a defaut un referendum.
Lo lançament de la procedura aperten als sols parlamentaris, lo sosten dels electors intervenent dins un segond temps. D'aqueste fach, lo mecanisme pòt pas ésser qualificat de referendum d'iniciativa populara, malgrat que l'expression foguèt largament emplegada per lo designar.
Aplicacion
Una primièra temptativa lançada per lo Partit Socialista de recórrer al referendum d'iniciativa partejada per l'Impòst de Solidaritat sus la Fortuna aviá pas abotís fauta de reünir los 185 sostens de parlamentaris.
2019 : suls aeropòrts de París
La procedura es activada per la primièra còp lo 10 d'abril de 2019, quand 248 parlamentaris de l'oposicion, especialament dels republicans, dels insomés, dels socialistas e dels comunistas, depausan una proposicion de lei afin que lo grop ADP (Aeropòrts de París) siá considerat coma un servici public.
Lo 9 de mai, lo Conselh Constitucional jutja que los condicions requesidas son respectadas e fixa lo nombre de sostens necessaris a 4 717 396,. La periòde de recuèlh dels sostens es obèrta lo 13 de junh de 2019 e fins lo 12 de març de 2020.
Quercus coccifera
La garrolha (var. avaus, garric) es un arbrilhon de fulhatge persistent de la familha de las Fagacèas present dins la garriga principalament en zona Mediterranèa.
Descripcion
Es un arbust o pichon arbre fòrça ramificat que pòt arribar fins a 2 mètres de nautor. Cobèrt de fuèlhas perennas de color verd intens, duras e amb los marges picants, arriba a crear de formacions fòrça densas e de comunautats permanentas. Son fruit es un agland de pecol cort e cupula eiriçada. Florís d'abril a mai i fructifica durant l'agost de l'an seguent. Es una espècia que viu en zonas secas e ensolelhadas, acceptant de precipitacions annadièra entre 400 e 800 mm, preferiblement.
Confederacion Generala del Trabalh
vinheta|130x130px|Logo de la CGT. La Confederacion Generala del Trabalh (CGT, en francés Confédération Générale du Travail) es un sindicat francés de salariats creat lo 23 de setembre de 1895 a Limòtges.
Vanadi
Lo vanadi es un element quimic, de simbòl V e de numèro atomic 23.
Es un metal rar, mòl e ductil. Se ne tròba dins d'unes minerals e es principalament utilizat dins los aligatges.
Fèrre
Lo fèrre (var. hèr) es un element quimic de simbòl Fe e de numèro atomic 26. Es lo metau pus frequent dins la vida quotidiana, magerament utilizat dins d'aliatges coma la fonda o l'acier.
Distribucion e reparticion
Lo fèrre es lo seisen element quimic pus abondós de l'Univèrs. Es l'element finau dei reaccions de fusion que se debanan dins leis estèlas massíssas. Ansin, lo fèrre es un compausant major de la Tèrra que representa aperaquí 5% de la massa de la crosta terrèstra. Lei mineraus principaus que son de fònts importantas de fèrre son d'assemblatges amb oxigèn, sofre o idrogèn. Lei pus coneguts son l'ematita (Fe2O3), la magnetita (Fe3O4), la limonita (Fe2O3, n H2O), la pirita (FeS2) o l'olivina.
Proprietas fisicas
thumb|left|Diagrama de fasas de fèrre en foncion de la temperatura e de la pression.
Lo fèrre es un metau que se presenta sota diferentei formas en foncion de la temperatura e de la pression  : A pression atmosferica, sa temperatura de fusion es de. Sa capacitat calorifica es de.
Lo fèrre es egalament ferromagnetic. Es a dire que lei moments magnetics deis atòms se pòdon alinhar sota l'influéncia d'un camp magnetic exterior e conservar aquela orientacion novèla après la disparicion d'aqueu camp. Aquela proprietat es a l'origina dei fenomèns d'aimantacion.
Oxidacion
Lo fèrre tèn dos estats d'oxidacion principaus que son leis estats +II e +III. Certanei compausats pòdon presentar lei dos dins seis estructuras coma la magnetita (Fe3O4) onte lo fèrre es a l'estat +II e + III. Pasmens, leis estats -II, 0, +I, +IV e +VI existisson tanben. A l'aire libre, lo fèrre s'oxida lèu per formar de compausats amb oxigèn o idrogèn. Son dichs rolh e pòdon rapidament degradar lo fèrre natiu.
Comportament en solucion aquosa
thumb|left|Riu que son [[aiga es acolorida per la preséncia d'ions Fe3+.]]
En solucion aquosa, lo fèrre forma generalament leis ions Fe2+ e Fe3+. Lo premier es estable en solucion per de pH inferiors a 6 e lo segond per de pH inferiors a 2. Per de mitans pus basics, lo fèrre participa en de reaccions de precipitacion. Per exemple, leis ions HO- e S2- pòdon formar divèrsei compausats ambé fèrre coma de sulfats de fèrre o d'idroxids de fèrre.
Oxido-reduccion de fèrre
Lo fèrre tèn dos pareus que sei potenciaus de referéncias son : Lo fèrre metallic es donc pas estable en solucion aquosa. De mai, son oxidacion es d'aitant mai importanta que lo pH es feble. D'autra part, aquelei valors mòstran egalament qu'en preséncia d'oxigèn O2 dins la solucion, leis ions Fe2+ son pas estables.
Complexacion
Lo fèrre pòu formar un nombre important de complèxes, especialament en solucion aquosa. Lei pus frequents son leis ions CN-, F-, 1,10 fenantrolin que permet la titracion deis ions Fe2+ e tiocianats SCN- que permet la deteccion de la preséncia de fèrre en solucion gràcias a una coloracion caracteristica.
Quimia organometallica
La quimia organometallica de fèrre apareguèt en 1951 ambé la sintèsi de ferrocèn. Dempuei aquela descubèrta, divèrsei compausats son estats trobats, siá a partir de l'estructura de ferrocèn, siá a partir d'assemblatges diferents.
Principis generaus de l'extraccion de fèrre
thumb|right|Aut-fornèu en [[Union de las Republicas Socialistas Sovieticas|Union Sovietica durant leis annadas 193.]]
Lo fèrre es obtengut per la reduccion per lo monoxid de carbòni d'oxids de fèrre presents dins lo minerau. Dempuei lo sègle XIX, aquela etapa a luòc dins un aut-fornèu. Aqueu procediment permet de realizar en meme temps la redu0ccion dau minerau e la recuperacion de fonda liquida. L'apondon de silici au minerau permet egalament d'obtenir un lachier liquid (fasa formada d'impuretats) que se separa naturalament de la fonda.
Puei, per obtenir un metau utilisable en fòrja, la fonda es purificada, principalament per demenir sa concentracion en carbòni e la transformar en fèrre o en acièr. Aquò a luòc per combustion amb oxigèn. Tres autrei procediments son egalament realizats per afinar lo metau produch :
La fonda e l'acièr son lei dos aliatges principaus de fèrre. Lo premier a una proporcion de carbòni situada entre 2,1 e 6,67% e lo segond entre 0,025 e 2,1%. En dessota de 0,025%, se parla de fèrres industriaus.
País de produccion
En 2009, la produccion de fèrre èra egala a 2,24 miliards de tonas. Lo premier país productor es China amb 880 milions de tonas. Austràlia (394 milions de tonas), Brasil (300 milions de tonas), India (244 milions de tonas) e Russia (92 milions de tonas) son egalament d'actors importants de la produccion. Lo rèsta dau monde assegura una produccion egala a aperaquí 330 milions de tonas.
Lanas (omonimia)
Las Lanas que pòden estar:
Ternas
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vilamar
Vilamar foguèt una freguesia portuguesa del Concelho de Cantanhede. Comptava 780 abitants en 2011 per una superficia de 5,66 km², valent a dire una densitat de 137,8 hab/km². Foguèt abolida en 2013, dins l'encastre d'una reforma administrativa nacionala, e foguèt agregada a la freguesia de Corticeiro de Cima per formar una novèla freguesia União das Freguesias de Vilamar e Corticeiro de Cima que n'es lo centre.
Pomairòls
thumb|500px|center|Pomairòls sul travèrs de l'Aubrac. Pomairòls, (Pomayrols en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Bièla (Província)
La Província de Bièla (en italian provincia di Biella) es una província de la region de Piemont en Itàlia.
Istòria
La província es creada en 1992 a partir de la província de Vercèlh. Es mesa en plaça en 1995.
Brennaod
Brennaod en breton ( Monthault en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Monthault Es una pichona municipalitat de Ille-e-Villaine situada a Bretanha als limits de la Normandie (la Manja) e dels Païses de Loire (Mayenne).
Monthault est une petite commune d'Ille-et-Villaine située en Bretagne aux limites de la Normandie (la Manche) et des Pays de Loire (Mayenne).
Escaluènha
L'escaluènha, escalonha o eschalòta es una planta bulbosa de la familha de las Amarilidacèas, cultivada coma planta condimentària e d'òrt.
Nom scientific: Allium cepa L. var. aggregatum G. Don. (ancianament Allium ascalonicum L., sinonim : Allium hierochuntinum Boiss.), familha de las Amarilidacèas (ancianament Liliacèas). L'escaluènha es considerada coma una espècia destraida o alara coma una simpla varietat de ceba. Unes autors ligan l'escaluènha grisa a una espècia diferenta: Allium oschaninii O. Fedtsch., espècia originària d'Asia centrala (Afganistan, Iran).
Etimologia: l'ancien nom de l'escaluènha ven del latin ascalonia (cepa) « (ceba) d'Ascalon ». Ascalon es una vila situada dins lo país dels filistèus dins lo territòri actual d'Israèl (ara Ashkelon). Segon la legenda, los Francs aurián portat las escaluènhas en Occident après lo sèti d'Ascalon, a la fin de la primièra crosada. Aqueste apòrt tardièr sembla pauc probable que la planta èra jan plan utilizada en Itàlia a partir del sègle I e un dels ingredients comuns dins lo libre de recèptas de Marc Gavi Apici, De Re Coquinaria (de l'Art culinari).
Fa partit de las plantas que la cultura es recomandada dins los domènis reials per Carlesmanhe dins lo capitulari De Villis (fin del sègle VIII o cemençament del IX).
Descripcion
Es una planta vivaça per son bulb, mas cultivada coma annala. forma una mata nauta de 20 a 30 cm de fuèlhas cilindricas clòtas. Lo bulb plantat compta mai d'un punts vegetatius, que, après la plantacion, sortisson de bulbs filhs formant una mata. L'inflorescéncia es, coma per totes las espècias del genre Allium, una ombèla esferica. Las granas son pichonas e negras.
La planta es plan vesina de la ceba (Allium cepa var. cepa) mas presenta un nombre mai important de punts vegetatius per bulb; aquestes punts sont visibles al talh transversal d'un bulb. La savor de l'escaluènha es tanben mai marcada qu'aqueste de la ceba.
Escaluènha « tradicionala » (bulbs)
La plantacion dels bulbs se realiza, o a la davalada d'octobre a decembre, o en fin d'ivèrn de març a abril, segon las varietats. Una cobèrta de plastic se pòt plaçar per evitar le deserbatge e reduire las atacas d'oïdium.
La culhida  se fa segon las escasenças entre cinq e nòu meses après la plantacion, gaireben en juilhet.
Fòrças Francesas Liuras
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, las Fòrças Francesas Liuras (en francés Forces françaises libres), abreujat FFL, èra lo nom donat a las fòrças armadas reünidas a la França Liura jos l'egida del general de Gaulle. Lor emblèma foguèt la crotz de Lorena mas l'insigne de las fòrças terrèstras èra un glasi alat.
Escaluènha
Escaluènha « tradicionala » (bulbs)
Los bulbs secs se gardan plan dins un luòc fresc, pendent de meses.
Escaluènha « eissida de semenada »
drecha|vinheta|Escaluènha. La semenada dirècta se realiza en març o abril, segon las varietats, amb 1,8 a 2 milions de granas per ectara en foncion del calibre desirat.
La culhida se realiza al mes d'agost.
Principalas varietats
Las varietats cultivadas a çò nòstre son de dos grands grops : las escaluènhas grisas, mai agradadas que mai aromaticas, e las escaluènhas ròsas o brun rogenc, mai o mens longas. Un vintenat de varietats obtengudas per multiplicacion vegetativa e comercializadas jos forma de plants son inscrichas al Catalòg oficial francés d'espècias e varietats
Proprietats alimentàrias
L’escaluènha es pauc calorica; qu'es pauvra en grassa e en proteïnas, e pro pauc rica en glucid. Es rica en potassi, 100 gramas d'escaluènha cobrissent 12 % dels apòrts jornalièrs recomandats, e tanben en manganès (15 %). Tanben conten de vitaminas B6 (16 %) e B9 (17 %), e dins una mendre mesura de vitaminas C (9 %).
Utilizacion
Los bulbs s'utilizan cuèch o cruds. Cruds, aromatizan las ensaladas e cruditats. Cuèlh, dintran dins la confeccion de salças, de cortbolhons, o acompanhan los plats de vianda.
Las fuèlhas picadas pòdon remplaçar la ceboleta.
Fitosanitari
L'escaluènha es sensibla a unas malautiás, coma:
Lista de lengas del Mond
Aquestas son diferentas lengas del Mond:
A
abcaz | afar | afrikaans | albanés | alemand | aimara | anglés | arabi | aragonés | armèni | aromanés | asturian | azèri
B
basc | bengalin (lenga) | bielorús | bihari | Bosniac | Breton | Bulgar
C
Canarés | Castelhan | Catalan | Chechèn | Chinés | Chèc | Corean | Croat | Curd
D
Dakota | danés
E
Ebrieu | Eslovac | Eslovèn | Esperanto | Espanhòl | Estonian
F
Feroés | Finés | Francés | Frison
G
Gaelic d'Escòcia | Galèc | Galés | Georgian | Grèc | Guaraní | Gujarati
H
Hawaiian | Hiri Motu
I
Ido | indi | indonesian | Indostani | Interlingua | Ioroba | Irlandés | Islandés | Italian
L
Ladin | Latin | Leonés | Leton | Lituanian
M
Maòri | Macedonian (eslau) | Malai | Malaialam | Maltés | Marata | Mongòl
Província d'Ast
La Província d'Ast (en italian provincia di Asti) es una província de la region de Piemont en Itàlia. Lo capluòc n'es la vila d'Ast.
Lista de lengas del Mond
N
Nahuatl | Ndebele | Neerlandés | Nepalés | Norvegian
O
Occitan (dialèctes: Auvernhat - Gascon - Lemosin - Lengadocian - Provençau - Vivaroaupenc) | Ongrés | Oquinavan | Ordo | Ozbèc
P
Panjabi | Persan | Polonés | Portugués
Q
Quíchoa | Quirguiz
R
Romanés | Rus
S
Sanscrit | Sarde | Scots | Sèrbe | Sèrbocroat | Sicilian | Singalés |Suedés | Swahili
T
Tagalòg | Tai | Tamil | Telogo | Tigrinha | Toki Pona | Turc
U
Ucraïnian
V
Vietnamian
X
Xhosa
Z
Zolo
Black metal sinfonic
Lo black metal sinfonic qu'ei un sota genre deu black metal. Los grops de black metal sinfonic qu'utilizan hèra mei lo sintetisor que non pas los autes entà essajar de balhar mei de puishença e de riquessa armonica a la loa musica. Uei lo dia, quauques grops, com Cradle Of Filth e Dimmu Borgir, qu'an los miejans d'enregistrar ua orquèstra sinfonica vertadèra entaus lors discs.
Fagus sylvatica
Lo fau europèu, (var. faiard, hau europèu, hac europèu, hai europèu), (Fagus sylvatica) es una espècia d'arbre de fuèlhas caducas, originari d'Euròpa, de la familha de las fagacèas que compren entre autres lo garric e lo castanhièr.
Varietats orticòlas (cultivars)
Fagus sylvatica compta un quarantenat de varietats ornamentalas eissdas de las seleccions dels orticultors.
Sillogisme
Lo sillogisme es un rasonament logic fach de tres proposicions que son la premissa majora (« tot A es B »), la premissa menora (« aquel C es A ») e la conclusion (« donc C es B »). Per exemple, otei leis èssers umans son mortaus (premissa majora) e totei lei fremas son d'èssers umans (premissa menora) donc lei fremas son mortalas (conclusion).
Formalizada per lo premier còp per Aristòtel au sègle IV avC, l'utilizacion dau sillogisme foguèt fòrça estudiada durant l'Edat Mejana e inspirèt la logica matematicas actuala.
Mbuko
Lo mbuko es una lenga chadica de la familha afroasiatica parlada en Cameron.
Localisacion
Lo mbuko es d'en primièr parlat dins lo canton de Doulek de l'arrondiment de Meri del departament del Diamaré, e tamben dins l'arrondiment de Tokombéré del departament de Mayo-Sava. Los mbuko vivon dins la region de l'Extrèm-Nòrd.
Classificacion
Lo mbuko es una lenga chadica classada per Gravina (2014) dins la branca biu-mandara, ont fòrma lo grop hurza amb lo vame.
Escritura
L'alfabet mbuko es Lo mbuko es una lenga tonala, mas los tons son pas escrichs.
Abric de la Magdalena
right|250px L'abric de la Magdalena es un jaç preïstoric de Tursac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.
Es lo site eponim del Magdalenian. A servat un grand nombre d'objèctes d'art mobiliari de la fin del Paleolitic superior. Foguèt descobèrt e excavat per Edoard Lartet de 1863 a 1865.
Fa partida dels inscriches dins lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Edat Mejana
Lo site foguèt ocupat a l'Edat Mejana. Una glèisa parcialament cavada dins la ròca e las roïnas d'un castèl dominant lo site demòran coma testimòni d'aquel vilatge trogloditic.
Palos de la Frontera
Palos de la Frontera es un municipi de la província espanhòla de Huelva e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Titani
Lo titani es un element quimic.
Província d'Alexàndria
Lo capluòc n'es la vila d'Alexàndria.
Carles Maurràs
vinheta|Carles Maurràs abans [[1909]] Carles Maurràs, nascut lo 20 d'abril de 1868 al Martegue e mòrt lo 16 de novembre de 1952 a Tors, foguèt un jornalista, assagista, òme politic e poèta francés, membre de l'Acadèmia Francesa. Teorician del nacionalisme integral, foguèt l'un dels principals animadors de l'Accion Francesa.
Escrivan provençal apertenent al Felibritge e agnostic dins sa jovença, se raprochèt puèi dels mitans catolics e antidreyfusards. A l'entorn de Léon Daudet, Jacques Bainville, e Maurice Pujo, dirigiguèt lo jornal L'Action française.
Pendent l'ocupacion nazi, sostenguèt la França de Vichèi. Condemnat a mòrt en 1945, puèi comudat en empresonament a perpetuitat e forabandit de l'Acadèmia Francesa.
Pomares
Pomares es ua freguesia portuguesa del concelho de Arganil, que comptava 513 abitants en 2011 per una superficia de 31,52 km², valent a dire una densitat de 16,3 hab/km².
Província de Novara
La Província de Novara es una província de la region de Piemont en Itàlia.
Bèu-Soleu
Bèu-Soleu (Beausoleil en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo despartament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Paterna del Campo
vinheta Paterna del Campo es un municipi de la província espanhòla de Huelva e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
.bing
(onomatopèa, en anglés, e motor de recèrca sus la telaranha) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa americana Microsoft. Es en servici dempuèi lo 6 de junh de 2015.
Còmna de La Barda
Còmna de La Barda (Conne-de-Labarde en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [‘kɔ n nɒ] [dela’bardɒ]. Las fòrmas ancianas son Campna en 1385, Compne « après » (sense data); per la segonda partida del nom, Labarda en 1178, Bardia (latinizacion), en 1362. I a pas de dificultat per La Barda, « luec fangós, limonós », associat al passatge de la Còmna (riu), encara que Chantal Tanet e Tristan Hordé explican lo mot barda per un latin vulgar *barritum, derivat de *barrum, « argela, fanga » e lo site de las comunas de Dordonha per una raiç preindoeuropèa barrum, bardum. Còmna ven del nom del riu, tirat d'un preceltic *kon (site de las comunas de Dordonha) o *cona (Tanet e Hordé), o es escur (Dauzat).
Vercèlh (Província)
La província de Vercèlh es una província de la region de Piemont en Itàlia.
Oigny (Loir e Char)
Oigny  es una comuna francesa administrada per lo departament de Loir e Char de la region dau Centre .
Geografia
Situada en la part meridionala dels tucs del Portamantèl, la vila de Oigny anóncia un grand encant pittoresque..
Située dans la partie méridionale des collines du Perche, la ville de Oigny affiche un grand charme pittoresque..
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pradas d'Aubrac
Pradas d'Aubrac (Prades-d'Aubrac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Comunautat de comunas de Medòc Estuari
La Comunautat de comunas de Medòc Estuari es una intercomunalitat bordalesa de Medòc, situada dens lo departament de Gironda e la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243 301 447. La lenga autoctòna es l'occitan medoquin, de tipe gascon occidentau e bordalés.
Pradas d'Aubrac
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comunautat de comunas de Medòc Estuari
La comunautat hè partida dau sindicat mixte País de Medòc.
Pradas d'Aubrac
Luòcs e monuments
thumb|300px|right|Autra vista de Pradas
Comunautat de comunas de Medòc Estuari
Istòria
La comunautat se creèt per arrestat prefectorau deu 11 de decembre 2002.
Avant 2017, i avèva 11 comunas dens l'intercomunalitat. N'i a adara que 10 dempui la fusion de Cantenac e de Margaus.
Composicion
Entre parentèsis, l'ancian canton.
|Mapa de la Comunautat de comunas de Medòc Estuari au 1èir de genèir 2019.|thumb|center|upright=1.9 Mapa de las densitats de populacion en 2016 de las comunas de la Comunautat de comunas de Medòc Estuari. Composicion en comunas au 1èir de genèir 2019.|thumb|center|upright=1.9
Veire tanben
|thumb|600px|center|Mapa daus EPCI de Gironda au 1èir de genèir 2019
Paraguai
Sa capitala es Asunción.
Lo gentilici es paraguaian -a.
La colonizacion espanhòla
L'istòria de Paraguai avans l'arribada deis Espanhòus es quasi desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs. Au començament dau sègle XVI, èra poblat per divèrsei tribús semi-nomadas. En 1537, una expedicion espanhòla en cèrca d'El Dorado i establiguèt un camp fortificat lòng dau riu Paraguai. Una aliança foguèt rapidament concluda ambé lei Guaraní per luchar còntra un ensems de tribús ostilas installadas dins lo nòrd dau Paraguai actuau.
Lei relacions entre Espanhòus e Guaraní demorèron relativament equilabradas e un mestissatge important aguèt luòc entre lei dos pòbles. Au contrari dau rèsta de l'Empèri Espanhòu, aquelei mestís foguèron reconeguts coma legitims e integrats a la societat coloniala. Pasmens, a partir de 1556, lei relacions adoptèron lo modèl coloniau classic e lo sistèma de l'encomienda foguèt introduch en Paraguai. Leis Amerindians foguèron batejats per fòrça e deguèron pagar d'impòsts ò trabalhar au profiech dau poder espanhòu. Aquò entraïnèt de revòutas fòrça importantas e leis autoritats perdiguèron lo contraròtle dau país.
Espanha menèt una repression saunosa mai preferiguèt pas restablir l'òrdre coloniau tradicionau. En plaça, fisèt la gestion de Paraguai a d'òrdres religiós. Après un periòde franciscan que durèt fins a 1585, chausiguèt lei jesuistas que gropèron leis Amerindians dins d'ensems de vilatges dich « reduccions ».
Lo periòde jesuista
thumb|right|L'America dau Sud Espanhòla e Paraguai en [[1690.]]
Lo periòde jesuista permetèt de restablir la patz dins la region e de redreiçar son economia. Dins lei reduccions, leis Amerindians vivián dins de vilatges fortificats organizats segon lo modèl sociau dei Guaraní. Cada familha aviá un tenement personau per subvenir a sei besonhs mai deviá un certan nombre de jorns de tèrras comunas. Aqueu sector communautari èra destinat a assegurar l'alimentacion dei personas que trabalhavan pas (clergat, malauts, ancians... etc.) e a produrre de bens agricòlas exportables (generalament coton ò mate). Dins aqueu sistèma, lei Guaraní gardèron una libertat importanta car èran pas dirèctament dependents deis autoritats espanhòlas e car i aviá pauc d'Europèus en Paraguai. De mai, desvolopèron un sentiment d'unitat qu'explica la vigor de la resisténcia paraguaiana durant la guèrra de 1865-1870.
Relativament prospèra, la Republica Jesuista recebèt una autonòmia fòrça importanta au sen de l'Empèri Espanhòu en cambi dau pagament regular d'un impòst a la corona. En 1639, lei jesuistas obtenguèron lo drech de tenir d'armas de fuòc per se protegir còntra leis incursions des cercaires d'aur e dei caçaires d'esclaus. Son existéncia permetèt tanben de blocar l'avançada portuguesa e de limitar lo poder de l'aristocracia dei regions vesinas. Per exemple, leis armadas guaraní dei jesuistas participèron a la repression de mai d'una insureccion amerindiana dins lei colonias espanhòlas.
Pasmens, a partir deis annadas 1730, quand Espanha assaièt de tornar prendre lo contraròtle dirècte de sei colonias, l'autonòmia dei jesuistas foguèt considerada coma una menaça importanta. En 1750, Espanha donèt plusors regions de Paraguai ai Portugués en cambi de la colonia de Sacramento (en Uruguai). Aquò entraïnèt una insureccion dei Guaraní e dei jesuistas que foguèron definitivament vencuts en 1767 (Guèrra dei Sèt Reduccions ). Lei reduccions foguèron alora donats a de colons espanhòus e leis Amerindians perdiguèron lei drechs aquistats durant lo periòde jesuista.
Lo periòde de José Gaspar Rodríguez de Francia
José Gaspar Rodríguez de Francia gardèt lo poder fins a sa mòrt en març de 1840. Avocat austèr admirator dei revolucionaris francés e de Napoleon Bonaparte, Francia creèt un regime fòrça autoritari destinat a la construccion d'un estat-nacion independent. Proprietaris dei tèrras que fasián aperavans partida dei domenis de la Corona, de la Glèisa ò de partisans d'una insureccion liberala esquichada en 1820, l'Estat arrendèt de tenements ai païsans en cambi de loguiers simbolics, mantenguèt la patz civila, exportèt la quasi totalitat de la produccion de mate e limitèt leis importacions au minimom. Aquò permetèt de favorizar lo desvolopament d'una importanta classa de païsans favorables au regime e relativament ben educats gràcias a un ret d'escòlas elementàrias.
Paymogo
vinheta Paymogo es un municipi de la província espanhòla de Huelva e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Paraguai
La guèrra de la Tripla Aliança
En 1862, Francisco Solano Lopez succediguèt a son paire. Sei relacions ambé Brasil se desgradèron rapidament a prepaus de la definicion dei frontieras — mau definidas — entre lei dos país. En 1865, chausiguèt d'utilizar la fòrça per impausar sei revendicacions e ataquèt lo sud de Brasil. En parallèl, demandèt l'autorizacion d'Argentina d'utilizar son territòri per de transferiments de tropas vèrs lo teatre d'operacions. Après un refús de Buenos Aires, que preferiguèt gardar de relacions bònas ambé son vesin septentrionau, Lopez ataquèt tanben Argentina per i ocupar la vila d'Uruguaina.
Aqueleis atacas entraïnèron la formacion d'una aliança entre Argentina, Brasil e Uruguai. Foguèron sostenguts per lo Reiaume Unit que voliá eliminar la poissança economica de Paraguai que son independéncia geinava leis interès britanics en America dau Sud. La guèrra durèt cinc ans e foguèt una catastròfa per lei Paraguains.
D'efèct, entre 1865 e 1867, leis Argentins e lei Brasilièrs capitèron de tornar conquistar lei territòris perduts au començament de la guèrra. Puei, bloquèron Parana per asfixiar l'economia de son adversari. Pasmens, l'invasion dau territòri paraguaian foguèt fòrça malaisada car la populacion e lei soudats paraguaians resistiguèron. En 1868, de combats fòrça violents entraïnèron la conquista d'Asunción per leis Argentins e leis Uruguaians. Pasmens, en fàcia de l'importància de sei pèrdas, aquelei país abandonèron la lucha. En revènge, Brasil contunièt e, gràcias a sa superioritat numerica, poguèt pauc a pauc ocupar lo país. Aquò entraïnèt lo chaple de la màger part de la populacion. Fin finala, la guèrra s'acabèt en 1870 ambé la mòrt de Francisco Solano Lopez. Aperaquí 300,000 Paraguains èran estats tuats (sus una populacion estimada entre 550,000 e 800,000 abitants en 1865) còntra 100,000 soudats de la Tripla Aliança).
Paraguai foguèt ocupat per Brasil fins a 1876. Perdiguèt la mitat de son territòri, deguèt pagar d'indemnitats de guèrra fòrça importantas a Brasil e foguèt obligat d'abandonar son sistèma proteccionista. Aquò afebliguèt grèvament l'economia nacionala e Paraguai venguèt de facto una colonia economica anglobrasilièra.
« L'entre doas guèrras » paraguaian
Après la guèrra, la vida politica paraguaiana acomencèt de semblar a aquela deis estats vesins. Una constitucion d'inspiracion liberala foguèt adoptada e dos partits politics dominats per lei grands proprietaris dirigiguèron lo país. Leis « azules » gropèron l'oligarquia liberala e anticlericala e lei « colorados » l'oligarquia conservatritz e catolica. En mai d'aquò, de còps d'estat recurrent se debanèron e Paraguai conoguèt un periòde de trèbols intèrnes que durèt fins a 1923.
Lei presidéncias d'Eligio Ayala (1923-1928) permetèron de tornar estabilizar lo país gràcias a una tiera de reformas. Lei finanças e l'economia foguèron redreiçadas, lei relacions foguèron melhoradas ambé Brasil e d'armaments foguèron crompadas en prevision dau reglament militar de la question de Chaco.
La guèrra de Chaco
Chaco es una region situada entre lei rius Paraguai e Picolmayo. Gaire poblada, èra partejada entre Paraguai e Bolívia. La frontiera i èra mau definida e d'incidents frequents i aguèron luòc dins lo corrent deis annadas 1920. Pasmens, de negociacions permetián de reglar aquelei problemas. Aquò cambièt en 1930 ambé lo president bolivian Daniel Salamanca Urey.
Per de rasons de politica interiora, chausiguèt una politica pus dura e rompèt lei relacions diplomaticas ambé Paraguai en 1931. Un an pus tard, de combats frontaliers opausèron d'importantei fòrças. Se transformèron en guèrra vertadiera en 1932. Bolívia organizèt una ataca generala en Chaco entraïnant la mobilizacion generala en Paraguai. Fòrça murtriera ambé mai de 100,000 tuats, la guèrra conoguèt un periòde de guèrra de posicions que s'acabèt en 1934. Lei Paraguaians capitèron alora de rompre lo frònt advèrs. Agantèron leis Andes avans d'èsser a son torn batuts e obligats de se retirar. Una alta-au-fuòc foguèt signada en 1935. Dins aquò, lei soudats paraguaians gardèron lo contraròtle de Chaco que foguèt reconegut coma territòri paraguaian per lei dos camps en 1938. La conclusion de la Guèrra de Chaco donèt sei limits actuaus au país.