cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Macaire-du-Bois
Istòria
Doyens de Thouars et curés de Saint-Macaire : Michel Demourant, 1610-1653, Jean de la Ville, 1653-1655, Jacques Robin 1655-1676, Philippe Porcheron, 1676-1726, Pierre-René Pauloin, 1774-1778.
Desservants/vicaires : Claude Morin, 1646, Bertrand, 1646-1653, Mathurin Barbin, 1653-1656, Thomas Riou 1656-1665, Sébastien Vaillant, 1677-1679, Madelon Drouet, 1679-1687, Louis Bourgeteau, 1688-1725, Antoine de Charnières, 1726-1728, Chastenet, 1728, Jean-Antoine Collin, 1732-1754, Louis Péan, 1755-1758, Lambert de Gourville, 1758-1759, Drouin, 1759-1767, Pierre-René Pauloin, 1767-1784. René Lière, 1785-1792, Pierre-Alexandre Lecêvre (assermenté), 1792-1794, René Texier (non-résident), 1796-1828. Curés depuis la Révolution : Jean-Baptiste Reine, 1828-1869, Edouard Tranchant, 1869-1875, Charles Ollivier, 1875-1887, Auguste Honoré, 1887-1901, Louis Bédouin, 1901-1908, Victor Babin, 1908-1937, Eugène Aigron, 1938-1946, Philippe Houet, 1946-1961, André Richard, 1961-1963.
Estatua de la Libertat
L'Estatua de la Libertat o la Libertat enluminant lo mond (en anglés Statue of Liberty o Liberty Enlightening the World, respectivament) es un dels monuments mai famós de Nòva York, dels Estats Units e del monde. Es situada a Nòva York subre la petita illa de Liberty Island (Illa de la Libertat), al sud-èst de Manhattan, a l'embocadura del riu Hudson e a proximitat de l'illa Ellis.
Foguèt un present de França al sègle XIX per la celebracion del centenari de l'independéncia dels Estats Units e un signe d'amistat entre ambedós estats; foguèt inaugurada lo 28 d'octobre de 1886 en preséncia del president dels Estat Units d'aquesta epòca, Grover Cleveland. Lo monument venguèt un simbòl de benvenguda pels immigrants europèus que cercavan la libertat o d'oportunitats pel nòu continent, pr'amor que sovent èra la primièra causa que vesián aprèp la traversada de l'Ocean Atlantic, tal un simbòl universal de la libertat. Foguèt realizada per l'escultor Frédéric-Auguste Bartholdi e l'engenhaire francés Gustave Eiffel dessenhèt l'estructura intèrna.
Ernesto Castano
Ernesto Castano, naissut lo 2 de mai de 1939 a Cinisello Balsamo, dins la província de Milan en Lombardia, es un ancian fotbolaire italian.
Licèu Internacional de Saint Germain en Laye
Lo Licèu Internacional de Saint Germain en Laye (en francés, Lycée International de Saint-Germain-en-Laye) es un establiment francés d'ensenhament, situat a Saint Germain en Laye. Foguèt creat en 1952 coma centre d'ensenhament pels enfants dels foncionaris e militars de l’OTAN, qu’aviá d’installacions a Rocquencourt. S’i ensenha en 14 lengas, mas pas dins las lengas de França levat lo francés.
La Haja
La Haja (Lahage en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Haja qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Hòrgas, qu'es Sent Orenç. En 1790, La Haja qu'èra deu canton de Sent Lis, en l'an VIII, deu canton de Riumas. En l'an IV, le nom de la comuna qu'èra Lahage et Lagarde-Savès, mès l'article d'aquera comunautat que precisa que Lagarde-Savès es dens Bragairac dempèi 1790. S'es lo nom escrit Lagarde, qu'es au nòrd de Bragairac e i a impossibilitat geografica.
Alegia
Alegia es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Richard Schiff
Richard Schiff (Bethesda, Maryland, 27 de mai de 1955) es un actor e realizador american. Se faguèt conéisser mai que mai per son ròtle de Toby Ziegler dins la sèria dramatica de la cadena NBC The West Wing, interpretacion que li faguèt ganhar un Prèmi Emmy. Comencèt a se dirigir cap a la realizacion a partir d'un dels episòdis de la sèria Talking Points.
Kalanga
Lo kalanga (autonim ikalanga [] ) es una lenga banto parlada dins lo nòrd de Botswana e tamben a Zimbabwe.
Classificacion
Lo kalanga es un dels sièis dialèctes del shona, mas tre 1931 Doke aviá notat qu'es fòrça diferent del shona de Zimbabwe. Lo nambya, parlat a Zimbabwe, es sovent presentat coma un dialècte del kalanga.
Mikkelin Palloilijat
Lo Mikkelin Palloilijat (MP) es un club finlandés de fotbòl de la vila de Mikkeli.
.shaw
(nom de persona) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa canadenca Shaw Cablesystems G.P. Es en servici dempuèi lo 22 de març de 2016.
Zagazig
300px|thumb|ZagazigZagazig (الزقازيق en arabi) qu'ei ua vila de Baisha Egipte situada dens lo dèlta deu Nil a uns deu Caire, au ras de l'antica ciutat de Per Bastet (egaument coneguda com Bubastis en grèc o Tell basta en arabi) o e's venerava la divessa deu cap de gat Bastet.
Zagazig qu'acessa ua branca de la prestigiosa universitat islamica Al-Azhar.
En 1999 la soa populacion qu'èra de 279,000 abitants.
Qu'ei la capitala deu Governorat de Sharqia.
Rédange
Rédange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat a situat dins lo País-elevat del val de Alzette e es termierèra amb la localité luxembourgeoise de Belvaux.
La commune est située dans le Pays-haut du val d'Alzette et est frontalière avec la localité luxembourgeoise de Belvaux.
Istòria
Dépendait De l'anciana província del Luxemborg. A la fin de la, al cors del bastiment del cafè Anselmy carrièra de la Còsta, s'es mes a jorn qualques cavòts mérovingiennes enterrées en lo talus a esquèrra en disposicion cap a Hussigny-Godbrange. S'es descobèrt los vestigis d'una anciana canalisation dins tèrra coduda en datant del començament de lo nòstre ère la longitud d'aquela meteissa carrièra. Qualques pèças de moneda gallo-romaine e de las tessons de poteries divèrsas de la meteissa epòca an #èsser trobats en jardins del vièlh vilatge a l'entorn de l'anciana glèisa
Dépendait de l'ancienne province du Luxembourg. À la fin du, au cours de la construction du café Anselmy rue de la Côte, on a mis au jour quelques tombes mérovingiennes enterrées dans le talus à gauche en allant vers Hussigny-Godbrange. On a découvert les vestiges d'une ancienne canalisation en terre cuite datant du début de notre ère le long de cette même rue. Quelques pièces de monnaie gallo-romaine et des tessons de poteries diverses de la même époque ont été retrouvés dans des jardins du vieux village autour de l'ancienne église
En 1871, Adolphe Thiers souhaitait donner de l'espace à la place-forte de Belfort devant rester française. Les Allemands, qui n'ignoraient pas la valeur du sous-sol, acceptèrent à condition de récupérer à leur profit des communes en déplaçant vers l'ouest la frontière prévue lors des préliminaires de paix signés à Versailles le 26 février 1871. Les communes de Rédange, Thil, Villerupt, Aumetz, Boulange, Lommerange, Sainte-Marie-aux-Chênes, Vionville devenaient donc allemandes. Villerupt, comme Thil, resta français grâce au normand Augustin Pouyer-Quertier, ministre des finances du gouvernement Thiers ....(extrait du livre "La délimitation de la frontière franco-allemande" par le colonel Aimé Laussedat, éditions Delagrave, Paris 1902)
(1392) Pierre
(1392) Pierre es un asteroïde.
Poishegur
Poishegur (Puységur en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific
Vejatz tanben : Plantas floralas | Flors dels Aups | Plantas utilizadas en fitoterapia |
Poishegur
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Poishegur que veng deu latin podium « lòc haut, turon de la cima mei o mensh arredondida » e l'adjectiu epitèt latin securus « segur, fortificat ». Segon Negre, Poishegur que veng de poi e de segur.
Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific
Plantas dels prats e dels camps | Classament de las culturas per gropes d'usatge | Lista de las plantas cultivadas | Lista de las principalas malas èrbas
Fonts:
per partida
Sistre
200px|thumb|left|Reina Nefertari jogant deu sistre 200px|thumb|Sistre egipcian representant la cara de la divessa Atòr ([[British Museum)]] Lo sistre qu'ei un idiofòn (instrument de musica shens caisha de resonància) de percussion constituit d'un manjo entau gahar e d'un quadre de metau en forma de U qui embarra pèças de metau (generaument de coire o de bronze). En lo bèth segotir las pèças de metau que trucan suu quadre en tot produsir lo son son.
Qu'ei emplegat despuish mantuns milenis (dinc au dia de uei) e en particular dens la musica egipciana. Qu'ei sovent associat dab las divessas egipcianas Atòr e Bastet.
Altzaga
Altzaga es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Alkiza
Alkiza es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Alpine Renault
left|thumb|[[Alpine A310 V6]] left|thumb|Alpine GTA V6 Turbo
Alpine, societat francesa creada a Dièpa en 1955 per Jean Rédélé, a l'epòca concessionari Renault, faguèt una traucada remarcabla dins lo sector deis automobilas esportivas. Cessèt d'existir en 1995.
Èrm (omonimia)
Èrm pòt designar
Caprinae
thumb|300px|Capra pyrenaica.
Aquesta sosfamilha dels bovidae (artiodactils), creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1821, compren en particular las cabras, fedas e isards.
Se distingís mantun genres e espècias :
Bach (Carcin)
Bach (Bach en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Sin-magir
Sin-magir foguèt lo quatorzen rèi de la Premiera dinastia de la vila d'Isin. Reinèt probablament de -1827 a -1817. Aguèt per successor Damiq-ilishu.
Bach (Carcin)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Luòcs e monuments
thumb|left|300px|La phosphatière du Cloup d'Aural.
Empèri Tangut
thumb|right|Extension de l'Empèri tangut vèrs [[1111.]]
L'Empèri tangut es un estat qu'existiá de 1032 a 1227. Dirigit per la dinastia dei Xia occidentaus, foguèt destruch e conquist per lei Mongòls de Genghis Khan.
Tractats inegaus
thumb|Consequéncia dei tractats inegaus dins l'Empèri Qing.
Lei Tractats inegaus son una tièra de tractats datant dau sègle XIX entre l'Empèri Qing — e tanben lo Japon de la fin dau periòde Edo — e lei poissanças occidentalas colonialas. Signats a l'eissida de desfachas chinesas còntra d'armadas europèas pus modèrnas, impausèron de condicions comercialas fòrça desfavorablas ai Chinés e, de còps, de concessions territòrialas lòng dei regions litoralas. Entraïnèron una tièra de crisis majoras per la dinastia Qing durant la segonda mitat dau sègle XIX.
Abadiá de Sent Peire de Brantòsme
right|thumb|250px|L'abadiá de Sant Peire de Brantòsme (a mança los bastiments conventuaus, a drecha l'abadiala dominada per lo campanar) L'abadiá de Sant Peire de Brantòsme, situada a Brantòsme en Perigòrd, dins lo departament de Dordonha, es 'na anciana abadiá benedictina fondada en 769 per Charlesmanhe dins la diocesi de Periguers. Fuguet suprimida a la Revolucion.
Auei, subsistissen l'egleisa abadiala (segles XI-XIII), 'na part de las clastras (XIV) e las bastissas conventualas (XVIII), qu'abrigan dos museus municipaus en mai de la comuna de Brantòsme.
Khanat Kara-Khitan
Lo Khanat Kara-Khitan èra un estat asiatic qu'existiguèt de 1124 a 1218. Foguèt destruch e conquist per lei Mongòls de Genghis Khan.
(1393) Sofala
(1393) Sofala es un asteroïde.
Altzo
Altzo es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Tequixquiac
thumbnail|250px|rigt|Glèisa de [[Sant Jaume el Major apòstol|Sant Jaume Apòstol de Tequixquiac.]]
Tequixquiac (Tequixquiac, en Nahuatl) qu'ei un vilatge mexican deu municipi de Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 33.907 abitants, segon lo censament de l'an (2010).
Istòria del municipi
Vueitat durant lo sèti astèca de Mexic-Tenochtitlan, que ho tornat poblar en 1452.
Michael Manley
Michael Norman Manley (1924-1997) jornalista e òme politic, foguèt primièr ministre de Jamaica en doas ocasions: entre 1972 e 1980, e entre 1989 e 1992.
Amezketa
Amezketa es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Per Bastet
200px|thumb|Momia de gat (Musèu deu [[Lovre)]] thumb|200px|left|Cap de colomna atorica de la sala bastida entà la hèsta jubilari ([[hèsta Sed) d'Osorcon II a Bubastis, uei expausadas au Lovre]] Per Bastet o Per Bast (çò qui vòu díser lOstau de Bastet en egipcian) qu'ei ua antica ciutat de l'Egipte antica nomada Bubastis' peus grècs. Uei lo son sit que s'apera Tell Basta en arabi e qu'ei tanhent de la vila actuau de Zagazig.
Que deu los son noms a la divessa deu cap de gata Bastet qui i èra venerada e qui i avèva lo son temple (uei en rueinas) on las recèrcas arqueologicas b'an permés de trobar ua grana quantitat de gats momificats dens la necropòli deu temple. Aqueth temple e la soa devocion populara e cultuau que ho drescrivuts au sègle -V per l'istorian grèc Erodòt. Lo culte de bastet qu'ei atestat desmpuish lo periòde tinita e luenh d'aquesta ciutat, çò qui mòstra ua grana influència de la ciutat.
L'istoria egipcian de lenga greca Maneton afirma que durant lo regnat de Hetepsekhemoi (II dinastia, durant lo periòde tinita) un terratrem que segotí la vila en bèth aubrir la tèrra qui engolí mantuas personas (de segur, arren n'atesta pas aquesta legenda hargada mantuns sègle après l'epòca pretendument descrivuda).
Situada au nòrd d'Egipte dens lo dèlta deu Nil, qu'èra la capitau deu 18au nòme.
Las restas arqueologicas trobadas dens la ciutat que pujan a l'epòca predinastica çò qui hè d'aquesta ciutat ua de las mei ancianas d'Egipte. Durant la IVau disnastia, los faraons Teti e Pepi Ièr qu'i bastín temples.
Durant las XXIIau e XXIIIau dinastias, que vadó quitament capitala deu lor reiaume. L'invasion pèrsa que la he declinar e quitament desbrembar dinc au sègle XIX quan l'extension e lo desvolopament de l'agricultura que mièn a la descobèrta de restas arqueologicas e de la grana necropòli de gats.
.家電
(Punycode .xn--fct429k, kaden "electronica pel public", en japonés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2016.
L'Aleixar
L'Aleixar es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Péault
Péault es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Canton de Mielan
Lo canton de Mielan qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Las 19 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Miranda-Astarac (burèu centralizator Miranda). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Mielan qu'ei de la Comunautat de comunas Còr d'Astarac en Gasconha e las autas 18 comunas que son de la Comunautat de comunas Astarac Arròs en Gasconha.
Gouville
Gouville en normand (Gouville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Henan
Henan (en chinés: 河南), es una província de la Republica Populara de China, situada dins la part centrala del país. Son abreviacion es 豫 (pinyin: yù), ja que se sonava abans Yuzhou (豫州 Yù Zhōu), durant la Dinastia Han. Lo nom Henan significa "sud del riu Groc" (Huang He).
Amb aperaquí 100 milions d'abitants, Henan es la província mai poblada de China.
Sent Sarnin de l'Archa
Sent Sarnin de L'Archa (Saint-Cernin-de-Larche en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Prensuèjols e Malboson
Prensuèjols e Malboson (Prinsuéjols-Malbouzon en francés) es, dempuèi lo 1ièr de genièr 2017, una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica de Gevaudan administrada per lo departament de Losera de la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. La comuna novèla recampa las ancianas comunas de Prensuèjols e de Malboson.
Geografia
Lo chapluòc es a Malboson, aglomeracion pus importanta de la comuna novèla, situada plan prèp del territòri de Prensuèjols e sus una viá de circulacion importanta, la RD 987.
Toponimia
Veire a Malboson e a Prensuèjols.
Istòria
Veire a Malboson e a Prensuèjols pel periòde anterior a 2017.
Lo recampament de Malboson e de Prensuèjols dins la comuna novèla se faguèt lo 1ièr de genièr 2017. Caduna de las comunas ancianas ven comuna delegada. Lo chapluòc es a Malboson.
Demografia
Veire a Maboson e a Prensuèjols pel periòde anterior a 2017.
Sieurac de Rabairac
Sieurac de Rabairac (Siorac-de-Ribérac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Malameisson
Malameisson (Mallemoisson en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Sieurac de Rabairac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Grafia de l'Acadèmia de l'aragonés
La grafia de l'Acadèmia de l'aragonés es una dei grafias de l'aragonés (en concurréncia amb la grafia d'Òsca e la grafia de Sociedat de Lingüistica Aragonesa).
Sieurac de Rabairac
Toponimia
La prononciacion es [ʂjɔw’ra] [derɒbɛj’ra]. Lo nom es atestat Syoracum au segle XIII. Sieurac ven d'un nom latin d'òme, Severus, emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe celtic -ācon. Sieurac èra la propietat de Severus.
Malameisson
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nambya
Lo nambya es una lenga banto parlada dins lo sud de Zimbabwe e tamben a Botswana.
Classificacion
Lo nambya es parlat dins la region de Hwange, subretot poblada de locutors ndebele. Es sovent presentat, per exemple per Doke (1931) o Guthrie (1948), coma un dialècte del kalanga.
Virgilio Barco Vargas
Virgilio Barco Vargas (1921-1997) engenhaire civil e diplomata, foguèt president de Colómbia entre 1986 e 1990.
(1394) Algoa
(1394) Algoa es un asteroïde.
Sason eissucha
La sason eissucha (ò sason seca) es una sason qu'existís dins lei climas tropicaus. Es caracterizada per una demenicion importanta dei precipitacions e es seguida per la sason umida. Sa durada varia segon lei regions mai, d'un biais generau, aumenta ambé la distància a l'eqüator.
Fondacion pel Logicial Liure
La Fondacion pel Logicial Liure (en anglés FSF, sigla de Free Software Foundation) es una organizacion americana de tòca non lucrativa, fondada per Richard Stallman en 1985 per ajudar al finançament del projècte GNU e de la comunautat del Logicial liure. Los fonses son acampats en vendent notadament de tee-shirts, CD-ROMs e de distribucions GNU.
La FSF Euròpa, la FSF Índia, e la FSF Latinoamerica son tres organizacions sòrres distintas de la FSF.
thumb|Lògo de la fondacion
Adesion
Lo, la FSF avia la « FSF Associate Membership program for individuals ». En març de 2005, mai de 3 400 membres son aderents. Lo es aviat lo Corporate Patron program for commercial entities, un programa concernent las entrepresas. En abril de 2004, 45 entrepresas participan a aqueste programa.
Organizacion
La FSF a un conselh d'administracion amb 6 membres :
Bessie Smith
Elizabeth "Bessie" Smith (1894–1937) foguèt la pus populara cantaira nòrd-americana de jazz e blues dels ans 1920 e 30. Sa estil de cant a influençat Janis Joplin e Norah Jones.
Estil
Aviá una votz tipicament negra, expressiva e metiá tala delicadesa e art en l'interpretacion dels blues que manteniá ne suspenes l'ànim del public en lo fasent rire o plorar. La siá extraordinària mímica, amb la que s'acompanhava, èra un complement eficaç per las siás interpretacions. Èra cossí se tot lo sieu còrs, fins los mai pichons movements, aguèsson qualquarren de la cançon qu'interpretava. Tanben improvisava de passatges de dança que provocavan l'entosiasme del public.
Lo declivi
Mas a mesura que la nomenada epòca negra comencèt a declinar e lo gost del public s'inclinava vèrs las cançons ròsas de Hollywood, la reputacion d'aquela extraordinària en cantant foguèt tanben en declinant, se plan Bessie se donèt pas per vencuda e interpretèt aquelas melodias doças en las i donant un quite aire, en las impregnant de swing, amb lo que poguèt se manténer en lo primièr plan de l'interès, mas a basa d'un esgotador trabalh.
Malgrat tot, arribèt un moment en que se la vegèt en vendent cacauets pels bars e cafès.
La mòrt de la melhor interprèta de blues de tota l'istòria del jazz foguèt autenticament tragica. En sofrint un accident automobilistic, se li produsiguèt una granda emorragia e foguèt portada rapidament dins l'espital mai prèp, mas dins aquel espital se neguèron a l'assistir perque ailà pas s'acceptavan negres, après recórrer fòrça quilomètres, per fin se trobèt un espital singularment alièn als perjudicis raciales, mas l'emorragia aviá ja acabat amb la vida de l'extraordinària artista.
(1395) Aribeda
(1395) Aribeda es un asteroïde.
Empèri Khwarezmian
L'Empèri Khwarezmian èra un estat asiatic qu'existiguèt de 1077 a 1231. Foguèt destruch e parcialament conquista per lei Empèri Mongòl de Genghis Khan en 1220. Son darrier sobeiran assaièt de contuniar mai foguèt finalament vencut per una coalicion dei Seldjokids e deis Aiubidas en 1231.
Henri Matisse
Henri-Émile-Benoît Matisse (1869-1954) foguèt un important pintre francés del movement fauvista.
Alfara de Carles
Alfara de Carles es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Tèrratrem e tsunami de Sendai (2011)
thumb|200px|right|Mapa del tèrratrem de Sendai thumb|200px|right|Una vista dels degalhs Lo tèrratrem de Sendai de 2011 foguèt un seisme seguit d'un tsunami qu'aguèt luòc lo divendres 11 de març de 2011 a 05:46:23 (UTC) en Japon, e qu'atenhèt una magnitud de 8,9 a l'escala sismologica de magnitud de moment (Mw). L'epicentre del terratrèm èra localizat jos la mar, davant las còstas de l'illa de Honshu, a 130 kilometres a l'èst de Sendai, prefectura de Miyagi.
Lo tèrratrem provoquèt un tsunami extrèmament destructor amb d'èrsas de mai de 10 m. de naut qu'atenguèron Japon qualques minutas aprèp lo seisme, de còps que i a en penetrar fins a 10km al dintre de las tèrras, e amb d'èrsas pus pichonas qu'atenguèron los autres païses aprèp maitas oras. D'alèrtas al tsunami foguèron lançadas e d'evacuacions ordonadas per la còsta pacifica de Japon e al mens dins 20 autres païses, inclusent tota la còsta pacifica d'America del Nòrd e d'America del Sud.
L'Agéncia Nacionala de Polícia japonesa confirmèt oficialament 7320 mòrt, 2618 nafrats, e 11370 desapareguts dins detz e set prefecturas, e mai de 100 000 bastiments damatjats o destrusits Lo tèrratrem e lo tsunami causèron de degalhs estructurals sevèrs e espandits en Japon, inclusent de damatges pesucs a las rotas e vias de camin de fèrre, d'incendis dins fòrça airals, e de rompeduras de paissièras. Aperaquí 4.4 million d'abitacions al nòrd èst de Japon foguèron daissada sens electricitat e 1.5 milion sens aiga.
Fòrça generators electrics foguèron en pana, e al mens tres reactors nuclear patiguèron d'explosions degudas a l'idrogèn gasós que s'escapèt fòra dels bastiments assostant los reactors. Segon los raports de l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica, lo contenent de cada còr radioactiu es intacte e s'es pas producha de fusion. Lo 18 de març, lo cap de l'IAEA Yukiya Amano descriguèt la crisi coma "extremament seriosa. Los abitants dins un rai de 20 km de la Centrala Nucleara de Fukushima I e 10 km de Fukushima II foguèron evacuats.
Referéncias
S
Monarquia absoluda
thumb|right|[[Loís XIV de França|Loís XIV, simbòl de l'absolutisme reiau.]]
Una monarquia absoluda es una monarquia caracterizada per una concentracion importanta dau poder entre lei mans dau sobeiran e una gròssa feblessa dei còntrapoders. Pasmens, fau nòtar que lo concèpte es aparegut au sègle XIX en França, largament per descriure lo foncionament dau Regim Ancian. Per extension, foguèt utilizat per designar lei regims reiaus similars dins d'autrei regions e a d'autreis epòcas. La nocion de « monarquia absoluda » recampa donc de monarquias d'origina divèrsa amb de règlas intèrnas pas totjorn identicas.
Istoricament, la monarquia absoluda foguèt un regim politic frequent de l'Antiquitat ai Temps Modèrnes. La Revolucion Francesa marquèt lo començament de son declin que foguèt rapid durant lo sègle XIX en causa de la difusion deis idèas revolucionàrias en Euròpa, de la desintegracion de l'Empèri Espanhòu sud-american e de la destruccion dei reiaumes africans e asiatics dins lo quadre de la colonizacion dau mond per leis Europèus. Lei reversaments deis emperaires de China (1912), de Russia (1917) e de l'Empèri Otoman (1922) marcan la disparicion dei darrierei monarquias absoludas importantas. Uei, sièis Estats son encara considerats coma de monarquias absoludas (Arabia Saudita, Oman, Qatar, Brunei, Swaziland e Vatican).
Hugh Shearer
Hugh Lawson Shearer (1923-2004) sindicalista e òme politic, foguèt primièr ministre de Jamaica entre 1967 e 1972.
Bíblia
alt=Photographie d'un livre dont la couverture est noire et usée, sur la tranche il est indiqué HOLY BIBLE|vinheta|Bíblia datant de 1859. La Bíblia es un ensems de tèxtes considerats coma sacrats pels josieus e los crestians. Los diferents grops religioses pòdon inclure diferents libres dins lors canons, dins un òrdre diferent. Los quite tèxtes dels libres son pas sempre identics d'un grop religiós a l'autre.
La Bíblia recampa un ensems d’escriches plan variats (recits de las originas, tèxtes legislatius, istorics, sapiencials, profetics, poetics, agiografias, epistòlas) que la redaccion s’escalona entre los sègle VIII a II AbC per l'Ancian Testament, e la segonda mitat del sègle I al començament del II ApC pel Nòu Testament.
La Bíblia ebraïca se dich en ebrieu « TaNaKh », acronim format a partir dels títols de sas tres partidas constitutivas: la Torah (la Lei), los Neviïm (los profètas) e los Ketovim (los autres racontes). Els traducha en grèc ancian a Alexandria. Aquesta version — la Septuaginta — es utilizada a partir del sègle V per Jeròni d’Estridon per completar sa traduccion latina de la Bíbla — la Vulgata — a partir de l'ebriue puèi, al sègle IX, pels « apòstols dels Eslaus » Ciril e Metòd per traduire la Bíblia en eslavon.
La Bíblia crestiana, que conéis diferents canons segon las epòcas e las confessions, es constituida de doas partiadas: l'Ancian Testament, qu’utiliza lo Tanakh atal o aumentat d'unes libres e lo Nòu Testament comun a fòrça Glèisas crestianas e amassant los escrichs relatius a Jèsus Crist e sos discípols. S’agís dels quatre Evangèlis canonics, dels Actes dels Apòstol, de las Epistòlas e de l'Apocalipsi.
Etimologia
Lo mot « Testament », traduch del latin testamentum, correspond al mot grèc διαθήκη, diathêkê, que significa « convencion » o « disposicion escricha » avant de prene un sens literari especific al sens de « testament filosofic », un sens que ten dins la Septuaginta per traduire lo tèrme ebrieu berith, « aliança », que correspond pulslèu al grèc sunthêkê. Lo desplaçament semantic del tèrme cap a « testament » literari se realiza pels autors crestians a partir del sègle III, traduch alara pel tèrme juridic latin testamentum qu’es enseguida utilizat per las autras lengas.
Los canons biblics primitius
Lo corpus biblic amassa de libres d'originas difentas, d'ont lo plural original del mot « Bíblia ». Al començament de sa formacion, existís diferentas colleccions canonicas en concurréncia de la Bíblia, caduna essent defenduda per una comunautat religiosa diferenta. Lo mot canon (en grèc ancian, κανών significa règla) es utilizat a partir del sègle IV per designar la lista dels libres reconeguts per una comunautat (o Glèisa).
Los « canons » primitius mai importants son de segur aquestes de la Bíblia ebraïca (canon massoretic) qu’es reconegut reconnu pel judaïsme rabinic, e aqueste de la Bíblia grèga (Septuaginta) qu’es, el, reconegut per fòrça Glèisas d'Orient e d'Occident. La Bíblia ebraïca, nomenada Tanakh, se compausa de tres partida: la Loi (Torah), los Profètas (Neviim) e los Escrits (Ketuvim). La Bíblia grèga se compausa, ela, de quatre partidas: lo Pentateuc, los Libres istorics, los Agiografs e los Profètas. A partir de la mitat del sègle II, los crestians nomenèron aquesta darrièra lista de libres l'Ancian Testament per la destriar de la lor colleccion: lo Nòu Testament. La Septuaginta diferís de la Bíblia ebraïca per la lenga utilizada, e tanben pel fach qu'incorpòra de libres suplementaris, dichs « deuterocanonics », e que lo tèxte dels libres « canonics » divergís a vegfada. Mai, l'òrdre e l'importança dels libres son pas los mèsmes dins los dos canons.
Las tres diferentas partidas de la Bíblia ebraïca son canonizadas e lor tèxte es pro establizat en diferentas estapas: primièr la Torah (sègle V AbC), puèi los Neviim (sègle IV AbC), e enfin los Ketuvim (sègle I AbC). Lo tèxte « protomassoretic » (davancièr del tèxte massoretic) es definitivament estabilizat a la fin del sègle I. Los tèxtes del Nòu Testament, eles, son redigits entre la mitat del sègle I e lo començament del II, mas lor canonizacion se debanèt dels sègle III al IV ApC.
Canon de la « Septuageninta » cristianizada
Lo Pentateuc (o lo recuèlh dels cinc libres de la Torah) foguèt traduch en grèc a Alexandria al sègle III AbC. Segon una legenda contada per la Letra d'Aristèu e amplificada dempuèi, la traduccion en grèc de la Torah, dicha « des Septuaginta » o « alexandrina », seriá l'òbra de setanta sabents josieus, sièis per tribú, que, a la demanda de las autoritats grègas d'Egipte (e isolat pendent setanta jorns, segon unas versions), arribèron a un tèxte comun.
Banka
Banka en basco o Banca en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Bíblia
Canon de la « Septuageninta » cristianizada
Aquesta traduccion deviá èsser recebuda coma avent tant de valor que l'òbra originala, malgrat unas criticas. Aquesta version fuguèt conservada a la bibliotèca d'Alexàndria amb las « Leis »: es pas un subjècte alara de religion, mas del còdi costumièr del pòple josieu. Que que siá lo nom de « Septuaginta » demorèt aqueste de la traduccion començada al sègle III Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C, e a tota la Bíblia grèga per extrapolacion. Los autres libres de la Bíblia ebraïca foguèron traduchs en grèc los sègles seguents. Unes libres o passatges foguèron directament escrich en grèc.
Banka
Lo nom gentilici qu'ei bankar.
Bíblia
Canon de la « Septuageninta » cristianizada
Aqueste corpus, plan espandit dins la diaspora josièva ellenofòna del sègle I, serà adoptat atal pels apòstols e pels primièrs crestians, e constituís l'Ancian Testament de l'epòca.
Pendent l’instauracion del judaïsme rabinic, per se destriar del cristianisme naissent, lo tèxte grèc es abandonat dins lo mond josieu al benefici del tèxte ebrieu, per de rasons a l’encòp linguisticas e religiosas. Après aver esta la version mai espandida dins lo mond josieu ellenistic, la Septuaginta ven l'Ancian Testament dels crestiens. Alara, lo judaïsme la remanda a partit del sègle I AbC. Dins lo mond crestian d'occident la Septuaginta contunha d'èsser la referéncia e coneis diferentas traduccions en latin. Serà remplaçada per la Vulgatatardièrament, al sègle VIII. Dins la Glèisa d'Orient que la lenga sacerdotala es lo grèc, la Septuaginta demorèt lo tèxte de referéncia per las traduccions.
Banka
L'arriu d'Aldude que trauca la vila.
Aldover
Aldover (forma oficiala) o El Dover es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha e la comarca del Baix Ebre.
Banka
Las comunas tòcatocantas que son Sent Estève de Baigòrri au nòrd, Anhauze e Lasa au nòrd-èst, Aldudas e Urepele au sud-oèst, Baztan dens la Comunautat Forala de Navarra a l'oèst, Luzaide dens la Comunautat Forala de Navarra a l'èst e Erroibar dens la Comunautat Forala de Navarra au sud.
Bíblia
Canon de la « Septuageninta » cristianizada
Lo canon de la Septuaginta, tal coma acceptat pels crestians, se compausa de quatre partidas :
Aldover
Toponimia
L'origina seriá un nom germanic de persona, Aldovarius (latinizacion), segon Joan Coromines, mès la referéncia, venguda probablament de l'Onomasticon Cataloniae, es de segonda man. Aldover sembla equivalent a un nom de la comuna del Bordelh, Le Doyer (< *Audoièr) ; curiosament, lo departament del Gard, ric en Audoyers coma patronime, fornís pas de toponimes semblables.
Banka
Que s'i parla lo dialecte haut-navarrés de la lenga basca.
Bíblia
Canon de la « Septuageninta » cristianizada
Los libres presents dins lo canon de la Septuaginta e absents del canon Massoretic son nomenats deuterocanonics, e son marcats aquí per *. Los libres que lo tèxte foguèt completat per d’aponds grècs significatius al respècte del tèxte massoretic son marcats aquí per #.
Aldover
Toponimia
I a una autra explica, l’arabe aldowayra, que significa « l'ostalet » ; pr'aquò, la correspondéncia ambe de toponimes o antroponimes occitans es impossibla, çò que fariá donar una leugièra preferéncia a l'interpretacion de Coromines, qu'o explica tot, occitan coma catalan.
Banka
.
Bíblia
Libres deuterocanonics (o apocrifs)
Los Libres deuterocanonics son de tèxtes escrichs avant l'èra crestiana que foguèron incorporats dins lo canon de la Septuaginta. Totas las confessions crestianas dichas « tradicionalas », es a dire existent avant la Refòrma — coma los catolics, los ortodòxes, los còptes, los caldèus e los maronitas — los considerèron sempre coma fasent partit de la Bíblia. Pasmens, foguèron pas acceptats dins le canon per Luther, que d’esperse se fonda sul tèxte massoretic de la Bíblia ebraïca. Luther jutja pasmens aquestes libres utils.
(1396) Outeniqua
(1396) Outeniqua es un asteroïde.
Bíblia
Libres deuterocanonics (o apocrifs)
Aquestes libres de l'Ancian Testament redigits en grèc son nomenats « apocrifs » (del grèc ἀπόκρυφος, amagat) pels protestants e los paires de la Glèisa coma Agustin o Jeròni. Los catolics los nomenan « deuterocanonics », es a dire « libres segondaris » dins lo canon (del grèc δεύτερος, segond), çò qu’es definitivament confirmat al concili de Trent en 1546.
Nòu Testament
Lo Nòu Testament se destria en diferents grops de libres :
Aquestes libres son mai sovent presentats segon l'òrdre del canon occidental:
La Vulgata
Al sègle IV, aquestas traduccions son consideradas coma imperfièchas per Jeròni d’Estridon qu’entrepren de ne far una novèla traduccion en latin comanditada segon sos dire per l'evèsque de Roma Damasi que Jeròni, qu’aviá estat ordonat per un evèsque esquismatic, foguèt un collaborator occasional : comença la traduccion del Nòu Testament en 382, tres ans avant aquesta de l'Ancian Testament per prepausar un tèxte conegut dempuèi jol nom de « Vulgata » qu'acaba en 405.
Saint-Lothain
Saint-Lothain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Bíblia
La Vulgata
Per çò far, causís d’en primièr de se basar suls Exaplas d'Origenes, puèi comença una novèla traduccion a partir del tèxte ebriuu, lo sol inspirat segon el. Pels Evangèlis, la Vulgata utiliza los manuscrits grècs. La traduccion latina dels tèxtes que constituisson la fin del Nòu Testament, amb las epistòlas paulinianas o al mens lor correccion, son attribuidas subretot a un discípol de Jeròni prenomat Rufin, mai sovent identificat a Rufin lo Sirian.
Saint-Lothain
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alforja
Alforja es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Sason umida
La sason umida es una sason qu'existís dins lei climas tropicaus. Es caracterizada per una aumentacion, de còps fòrça importanta, dei precipitacions e es seguida per la sason eissucha. Sa durada varia segon lei regions mai, d'un biais generau, aumenta a proximitat de l'eqüator.
Bíblia
La Vulgata
La traduccion de Jeròni, que las practicas asceticas e vejaires teologics tòcan fòra dels corrents alara dominants de la Granda Glèisa, es largament remandada per sos contemporanèus, religioses coma laïcs, que van fins a questionar l'ortodoxia de son autor. Atal, l'usatge de la Vulgata se generaliza pas avant lo sègle IX alara que l'usatge e las copias de la Vetus Latina demoran espandida dentre los monges e clergues erudits fins al sègle XIIIe siècle. Quitament se Jeròni foguèt una personalitat marginala del cristianisme de son epòca, son òbra coneguèt una larga difusion e la Vulgata, largament difusada dins lo cristianisme occidental, es canonizada coma una version « autentica » de la Bíblia per l'Glèisa catolica pendent lo Concili de Trent, en reaccion a las criticas filologicas e exegeticas dels umanistas dempuèi Lorenzo Valla.
La Bíblia samaritana
Los Samaritans (en ebrieu modèrne: Shomronim - שומרונים, es a dire « de Shomron », la Samària ; o « Israelitas-Samaritans » ) son un pòble pauc nombroses se definissent coma descendent dels ancians Israelitas, e vivent en Israèl e en Cisjordania. Se nomena a vegada lor religion lo « samaritanisme ». Al contrari, los Josieus ortòdoxes los considèran coma de descendents de populacions estrangièras (de colons assirians de l'Antiquitat) avent adoptat una version illegitima de la religion ebraïca. vinheta|Un Pentateuc escrich en alfabet samaritan Lor religion repausa sus una version particulara del Pentateuc, la Bíblia samaritana. Adòptan pas los autres libres de la Bíblia ebraïca, e son donc d’« observants » de la sola Torah.
En mai d’aquestas diferéncias fondamentalas, existís de pro nombrosas variantas sus de detalhs de redaccion entre la Torah samaritana e la Torah josieva. Excepcion facha de las divergéncia portant sul mont Garizim, aquestas diferéncias fan lo Pentateuc samaritan mai pròche de la version de las Septuagenta que del tèxte massoretic.
Composicion
La Bíblia es una compilacion de diferent tèxtes redigits a diferentas epòcas de l'istòria per diferents autors, compilators e redactors. La forma finala d'un libre es nomenat en teologia forma canonica.
Bíblia ebraïca (Ancian Testament)
vinheta|Lo Libre d'Isaïas dins una Bíblia anglesa Sovent citada, l'ipotèsi documentària defend l'idèa que la Bíblia ebraïca es lo resultat de tres o quatre fonts independantas. Segon las annadas 1960, se considerèt aquestas fonts coma avent estat redigidas entre los sègles X e VI Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C e amassadas enseguda. Aqueste ipotèsi es uèi mai dominanta,. La recerca actuala es en favor d'una datacion puslèu « bassa » de la redaccion de la Bíblia. S’identifica en general doas fasas importantas d'escritura, entrecopadas de fasas mens prolificas. Aquestas fasas s'articulan a l’entorn de l'exili a Babilònia. La primièra comença just après l'alfabetizacion de Juda, Es a dire entre la fin del sègle VIII AbC e lo començament del sègle VI AbC. La segonda, que seguís a une situacion dificila per la Palestina, se situa pendent lo periòde ellenistic, es a dire vèrs lo sègle IIIe AbC. .
L'ipotèsi d'una edicion del Pentateuc a l'epòca del restabliment del judaïsme en Judèa sota la dominacion pèrsa (538 Ab. EC - 332 ab. EC) es largament espandida dins l'exegèsi germanofòn, en coeréncia amb la documentacion de l'actitud de l'Empèri pèrsa (practica pèrsa dicha de l'« autorizacion imperiala », qu’incitava los pòbles someses a amassar lors tradicions legalas dins un sol document que formava alara la font del drech per la dicha la província). Aquò explicariá perque l'Ancian Testament sembla èsser una mena de « document de compromes », ont se tropan ensems los grands corrents teologics del judaïsme postexilic.
Nòu Testament
La teoria dominanta uèi sus la composicion dels Evangèlis es aquesta dicha « de doas fonts » : Matèu e Luc aurián estat escrichs a partir de Marc e d'una font de paraulas (logia) de Jèsus (dicha « Q », de l'alemand Quelle, font); Joan vendria d'una tradicion independenta, qu’auriá tanben produch las epistòlas e l'Apocalipsi plaçadas sota lo mèsme patronatge. Los Actes dels Apòstols son incontestablament la seguida de Luc. Las epistòlas reconegudas per totes coma essent de Pau son als Romains, als Corintians, als Galats, e la primièra als Tessalonicians (benlèu l’escrich mai ancian del Nòu Testament). Lo periòde de redaccion es donc pro brèu: tres generacions maxim, pel mai tard al començament del sègle II.
Istoricitat de la Bíblia
Al subjècte dels primièrs libres de la Bíblia, de Genèsi a Jutges, las escavacions dels luòc que son citats dins la Bíblias afortisson pas los fachs descrichs. Par exemple, l'exòde, lo sejorn al desèrt pendent quaranta ans e la conquista del país de Canaan son pas afortits que siá per l'arqueologia o paer l'istòria.
Mai lo tèxte s’apròcha del periòde de l’exili (sègle VI AbC.), e mai lo tèxte biblic s’acòrda amb l’istòria plan afortida de la region Levantina. Atal, la Bíblia fa referéncia a la destruccion del reialme d’Israèl en -722, a la mòrt del rei Josias en -609 , a la destruccion del primièr temple de Jerusalèm en -587, puèi a sa reconstruccion vèrs -515.
Banana
Leis originas de la banana modèrna
thumb|right|Airaus de difusion modèrna de [[Musa acuminata (verd) e Musa balbisiana (arange).]]
Lei doas espècias fèras a l'origina dei bananas actualas, Musa acuminata e Musa balbisiana, son encara ben presentas au nivèu deis esclargieras e deis aurieras dei seuvas dins una zòna anant d'Índia a Papoa-Nòva Guinèa. Uei, existís doas ipotèsis principalas sus l'origina dei bananas actualas. La pus frequenta supausa una domesticacion fa 6,440 a 6,950 ans dins lei regions autas de la Nòva Guinèa actuala. Lo fruch conoguèt alora una difusion relativament rapida lòng deis aisses comerciaus en direccion de China, d'Orient Mejan, de Polinesia e de l'Illa de Pascas. Segon la segonda ipotèsi, pus recenta, la domesticacion de la banana es pus anciana car auriá agut luòc vèrs 8,000 avC. Lei tèrras autas de la Nòva Guinèa actuala ne'n son totjorn lo centre primari e la premiera espècia domesticada seriá Musa acuminata. Pasmens, dins aqueu cas, la difusion vèrs lo rèsta d'Asia e vèrs leis illas dau Pacific Sud seriá estada pus lenta.
Que que siegue l'ipotèsi de gardar, lei bananas en provenància de Nòva Guinèa an conegut d'autrei procès d'ibridacion durant sa difusion dins lo mond. La cronologia de la difusion dau fruch es pas simpla car es principalament fondada sus de traças arqueologicas e sus de testimoniatges. Aquò permet de dreiçar un tablèu generau mai laissa quauqueis incoeréncias indicant una difusion en Oganda vèrs 4,500 avC, en Malàisia vèrs 3,000 avC, dins la vau d'Indus vèrs 2,500 avC, dins l'Illa de Pascas vèrs 1200 avC, en Índia vèrs 600 avC, en Laos vèrs 500 avC e en Orient Mejan vèrs 300 apC.
L'internacionalizacion de la banana
La colonizacion foguèt un periòde important per la difusion de la banana e lo desvolopament de sa produccion. D'efiech, lo fruch foguèt adaptat dins mai d'una region, mai que mai a l'iniciativa de Portugau. Pasmens, fins au sègle XIX, la consumacion demorèt subretot locala. Aquò cambièt a partir deis ans 1870. Lei progrès en matèria de transpòrts maritims e ferroviaris, la creacion de plantacions en Jamaica e la concepcion de varietats capablas de resistir au viatge entraïnèron un interès important per la banana. Sa cultura conoguèt alora una creissença importanta dins la region cariba. Dominada per de companhiás estatsunidencas, coma l'United Fruit Company, lo comèrci de la banana foguèt a l'origina de l'expression « republica bananiera » que designèt lei regims oligarquics e militars sostenguts per lei productors internacionaus amb l'ajuda de l'armada estatsunidenca. Dins leis ans 1950, lo comèrci de la banana conoguèt una extension suplementària amb la generalizacion dei naviris frigorifics e, pus tard, dau conteneire refrigerat.
Lei bananas dessèrt
Lei bananas dessèrt son lei bananas pus produchas e pus exportadas. Es la banana « tradicionala » en Occitània. Sa pèu es jauna ò rosada. La popa es compausada d'amidon idrolizats e de sucres non cristallizables. N'existís plusors centenaus de varietats mai mens de dètz son actualament utilizadas per assegurar la produccion destinada au comèrci mondiau. Aquelei varietats son generalament eissidas de Musa acuminata ssp malaccensis ò de Musa acuminata ssp zebrina.
Lei bananas de coire
Lei bananas de coire son principalament representadas per lei bananas plantins. Son generalament pus gròssas que lei bananas dessèrt e an una popa pus fèrma que contèn d'amidon mens idrolizat e mens de sucres. S'es possible de lei consumar coma lei bananas dessèrt, son normalament manjadas après cuecha. Pauc exportadas, an una color verd-jaune ò mauve. Tènon un ròtle de feculent. Plusors centenaus de varietats existisson, generalament eissidas de Musa acuminata ssp banskii, errans ò microcarpa. Son l'objècte de produccions localas.
Lei bananas de bièrra
Lei bananas de bièrra se caracterizan per la preséncia importanta de gotetas sornas emesas per la popa. An pereu un gost amar que limita lor consumacion dirècta. Son fermentadas per produrre un « vin de banana » qu'es popular dins la region dei Grands Lacs d'Africa. Aquelei bananas, eissidas de Musa acuminata ssp zebrina e banskii, son cultivadas en Africa de l'Èst e son pas exportadas.
La cultura e la recòlta
Lo bananier es cultivat dins de plantacions installadas sus de sòus ben drenats, prefonds e leugierament acids. De concentracions autas de saus mineraus son tanben necessàrias. La pluviometria annuala dèu èsser superiora a 1,200 mm e la temperatura superiora a 15 °C. Per aquelei rasons, lo bananier es donc una planta adaptada ai climas tropicaus. Pasmens, quauquei varietats pòdon èsser cultivadas dins de regions temperadas aguent d'ivèrns fòrça doç.
Lesmont
Geografia
Lesmont A situat sul marge drech del Alba, al extremitat del tuc #que partís de Brienne-lo-Castèl e passa per Sant-Leugièr-jos-Brienne, Epagne e Précy-Sant-Martin.
Banana
La cultura e la recòlta
Lo bananier es una planta erbacèa que pòu agantar 7 a 15 m d'autor. Lei fuelhas son grandas amb una longor mejana de 3 m per una largor de 60 cm. Après l'aparicion de 25 a 30 fuelhas, son centre desvolopa una inflorescéncia qu'es a l'origina de la gaspa. Aquela darriera es generalament protegida per un sac plastic e copa avans la fin de sa madurason complèta. La creissença de la camba que pòrta lei fuelhas dura generalament sèt mes e la madurason dei fruchs quatre mes mai i a de variacions segon lei varietats. Per exemple, sus de bananiers destinats a produrre de bananas d'exportacion, lo cicle pòu èsser reduch a nòu mes.
Lesmont
Geografia
Lesmont est située sur la rive droite de l'Aube, à l'extrémité de la colline qui part de Brienne-le-Château et passe par Saint-Léger-sous-Brienne, Epagne et Précy-Saint-Martin.