cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Big Bang
Lo decoplatge dei neutrinòs
Avans la disparicion dei pareus electron-positron, l'etapa majora precedenta dau refrejament de l'Univèrs foguèt lo decoplatge dei neutrinòs. D'efiech, per de temperaturas de mai de 1 MeV (siá dètz miliards de kelvins), leis electrons, lei fotons e lei neutrinòs an d'interaccions multiplas. Pasmens, per de temperaturas pus feblas, aquò es pas lo cas e lo passatge a una temperatura inferiora veguèt donc la fin deis interaccions entre lei neutrinòs e leis electrons e lei fotons. Aqueu fenomèn foguèt probablament a l'origina de la creacion d'un fons cosmologic de neutrinòs que dèu èsser relativament similar au fons cosmologic difüs.
Tortequesne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lípetsk
Lipetsk (en rus: Липецк) esa una vila de Russia e lo centre administratiu de l'óblast de Lipetsk. Sa populacion s'enauçava a 509,098 abitants en 2013.
Big Bang
La bariogenèsi
La bariogenèsi es una fasa importanta qu'auriá agut luòc entre 10 -32 e 10 -12 s après lo Big Bang. Correspònd au periòde de formacion de la matèria. Lo tèrme vèn dau mot « barion » qu'es l'apelacion d'un important grop de particulas compausat la matèria. Durant aquela epòca, la temperatura de l'Univèrs èra probablament situada entre 10 3 e 10 16 GeV (siá 10 16 a 10 29 K). Per de rasons desconegudas, aqueu periòde veguèt la disparicion de l'antimatèria qu'èra probablament presenta en quantitat egala a la matèria durant leis etapas precedentas de l'istòria de l'Univèrs. Segon lei diferentei teorias depintant lo Big Bang, la bariogenèsi foguèt tanben caracterizada per la separacion progressiva deis interaccions fondamentalas.
Lac Baikal
thumb|250px|Svjatoj Nos thumb|250px|Mapa del lac thumb|250px|Illa d'Olkhon thumb|250px|Còsta del lac Baikal amb vias del trin thumb|250px|Lo lac vist de l'espaci
Lo lac Baikal (en rus Озеро Байкал = Ozero Baikal) o lac Baigal (en mongòl Байгал нуур = Baigal nuur) es un lac d'origina tectonica, localizat dins lo sud de Siberia, en Russia, entre la region d'Irkutsk al nord-oèst e Boriàtia al sud-èst, prèp d'Irkutsk. Son nom deriva del tatar Bai-Kul -. Es tanben conegut coma l'Uèlh blau de Siberia o La Pèrla d'Asia per la qualitat de sas aigas, qu'èran demest las melhoras de la planeta mas que subisson actualament una pollucion.
Amb de superfícia, 636 km de long, 80 km de larg e 1637 m de fonsor, es lo mai grand dels lacs d'aiga doça d'Asia e lo pus prigond del mond entièr. Conten d'aiga, çò qu'equival a 20% de l'aiga doça de tota la planeta. Dins la tradicion russa, lo lac es sonat mar, e dins las lengas boriata e mongòla es sonat Dalai-Nor,.
S'estima que la formacion del lac Baikal data de fa 25 a 30 milions d'annadas, siá un dels lacs mai ancians en tèrme d'istòria geologica. Demest los grands lacs de nautas latituds, es l'unic qu'a pas vist sos sediments afectats pels glacièrs continentals. Las investigacions de sediments fachas dins las annadas 1990 pròvan una relacion estrecha amb las variacions climaticas pendent los 250,000 darrièrs ans. S'espèra de recercas mai detalhadas. Se totes los sediments èran extrachs, lo lac auriá 9 km de fonsor.
Lo lac es totalament enrodat de montanhas e conten 22 illas pichonas, que la màger, Olkhon, fa 72 km de long. Aperaquí 300 cors d'aiga se getan dins lo lac. Los pus importants son: Selenga, qu'es tanben la font de partida de la contaminacion del Baikal, Chikoy, Khiloh, Uda, Barguzin e Naut Angara; l'aiga raja fòra del lac per una soleta via, lo fluvi d'Angara.
Lo fons del lac es a 1285 m jol nivèl de la mar, siá la fenda continentala mai prigonda de la Tèrra. Son volum — — es aproximativament equivalent al volum total dels cinc Grands Lacs Nòrd-Americans, siá gaireben 20% del total de las resèrvas d'aiga doça de la planeta.
Lo Baikal es un lac de fenda jove. La fenda s'alarga d'aperaquí dos centimètres per an. La zona de la falha es sismicament activa: i a de fonts d'aigas termalas dins l'airal e de tèrratremols se produsisson cada an.
Pauc de lacs se pòdon comparar amb lo Baikal en tèrmes de biodiversitat. Quicòm coma 852 espècias e 233 varietats d'algas, e mai de 1550 espècias animalas abitan a l'entorn del lac, que fòrça son endemicas, inclús la famosa fòca del Baikal (Phoca sibirica), l'unic mamifèr del lac.
Lo Baikal es reconegut per sas aigas lindas. L'establiment d'una estacion de tractament de pulpa de fusta e cellulòsa dins l'extrèm sud del lac, originalament planificada en 1957, provoquèt de protestacions silenciosas e un revelh ecologic dins la classa educada de Russia, mas pas dins la burocracia sovietica. Ça que la, la dita estacion contunha de polluir las aigas del Baikal. L'impacte d'aquela contaminacion del Baikal e d'autras afluéncias similaras es estudiat annalament per l'Institut Tahoe Baikal; un programa d'escambis entre scientifics e estudiants dels EUA, Russia e Mongolia foguèt lançat en 1989.
Lo lac Baikal èra fòrça pauc conegut fins a la construccion de la linha del trin transiberian qu'enròda lo lac amb 200 ponts e 33 tunels. Dins las annadas (1896–1902), una expedicion idrografica menada per F.K. Drizhenko produsiguèt lo primièr atlàs detalhat de las prigondors del Baikal.
Vida silvèstra
Lo Lac Baikal arruca 1085 espècias de plantas e 1550 espècias e varietats animalas. Mai de 60% dels animals son endemics; de 52 espècias de peisses, 27 son endemicas.
Big Bang
L'èra de la Granda Unificacion
L'Èra de la Granda Unificacion correspònd a un periòde caracterizat per una temperatura de mai de 1016 GeV (siá 1029 K). Segon lei teorias actualas, a una tala temperatura, lei fòrças electromagneticas, l'interaccion febla e l'interaccion fòrta serián unificadas au sen d'una meteissa fòrça. Pasmens, a l'ora d'ara, la fisica permetent de descriure aquela teoria de la Granda Unificacion existís pas.
Lac Baikal
Vida silvèstra
Cal senhalar una sosespècia del peis omul (Coregonus autumnalis migratorius), qu'es pescat, fumat e vendut dins totes los mercats a l'entorn del lac. Per fòrça viatjaires del trin transiberian, comprar d'omul fumat es una de las ocupacions de la longa traversada.
Lípetsk
Geografia
Lipetsk es bastida en riba de Voronej, a 508 km al sud-èst de Moscòu.
Lac Baikal
Vida silvèstra
Lo Baikal es tanben l'unic abitat de la fòca del Baikal.
Big Bang
L'inflacion cosmica
L'inflacion cosmica es una etapa aponduda au modèl dau Big Bang au començament deis ans 1980 per explicar l'omogeneïtat de l'Univèrs Observable. S'existís d'autreis ipotèsis per explicar aqueu fenomèn (defauts topologics...), leis estudis menats sus la reparticion de la matèria dins l'Univèrs semblan renfòrçar la teoria de l'inflacion. Segon lei concepcions actualas, l'inflacion cosmica correspònd a un periòde d'aumentacion fòrça rapida dau volum de l'Univèrs. Durant aquela expansion, l'Univèrs èra probablament constituit d'energia mai son refrejament menèt a la formacion de particulas durant lei fasas finalas dau periòde. Pasmens, lei mecanismes aguent menat a aqueu fenomèn son encara l'objècte de debats importants.
L'èra de Planck
L'èra de Planck correspònd a un periòde caracterizat per l'unificacion dei quatre interaccions fondamentalas (electromagnetisme, interaccion febla, interaccion fòrta, gravitacion). A l'ora d'ara, la fisica modèrna es pas capabla de descriure lei mecanismes que regisson un mitan d'aqueu tipe. Pasmens, la temperatura de l'Univèrs èra alora probablament superiora a la temperatura de Planck (1,417.1032 K). La durada d'aquela fasa es estimada a 10 -43 s. Seriá la seguida dirècta de la singularitat que marca l'aparicion de l'Univèrs.
Saunitre
Lo saunitre (var. salpètre, salnitre, saupètra, saupetra ò saupet ) es un minerau incolòr, blanc ò gris qu'a una duretat de 2 e una densitat de 2,109. Es format de nitrat de potassi (simbòl quimic : KNO3) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Dins la natura, forma generalament d'agregats ò de massas compactas.
Chailly-en-Brie
Chailly-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Óblast de Lípetsk
thumb|300px|Localizacion de l'Oblast de Lípetsk en Russia L'óblast de Lipetsk (en rus: Ли́пецкая о́бласть, Lipetskaïa oblast) es un subjècte federal de Russia. Creat lo 6 de genièr de 1954 a coma centre administratiu la vila de Lípetsk e cobrís una superfícia de. Comptava 1,213,499 abitants en 2002.
Chailly-en-Brie
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saunitre
Se troba dins lei jaç superiors dei regions aridas. Pòu èsser associat ambé d'autrei nitrats. Es utilizat per fabricar d'explosius (pouvera), de propergòus ò d'engrais. Dins l'industria agroalimentària, pòu èsser utilizat coma conservador (E252).
Sant-Tewiniav
Sant-Tewiniav en breton ( Saint-Uniac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
La parròquia de Sant-Uniac, enclavée en lo évêché de Sant-Malo fasiá partida del doyenné de Bobital en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Uniac.
La paroisse de Saint-Uniac, enclavée dans l'Sant-Maloù faisait partie du doyenné de Bobital relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Uniac.
Montirat (Albigés)
Montirat (Montirat en francés ) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Comunas als tèrmes
Tarn Avairon
Devolucion del poder
La devolucion del poder es un transferiment o una delegacion dels poders politics dempuèi una entitat cap a una autra o dempuèi una persona cap una autra. Aquela mena de descentralizacion se realiza mai sovent d'una entitat superiora cap a una entitat inferiora, se dich subsidiaritat davalanta.
Per exemple :
Salhens (Cantal)
Salhens (Salins en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunautat autonòma d'Espanha
Espanha es devesida en 17 regions, apeladas comunautats autonòmas. Son de menas d'Estats federats dispausant d'un cèrt gra d'independéncia, quitament se las competéncias acordadas per l'Estat central pòdon variar en foncion de l'istòria de caduna de las entitats. Las comunautats autonòmas se compausan d'una o mai d'una província. De mai, doas vilas an un estatut especial.
Sofia de Borbon Ortiz
vinheta|264x264px|L'infanta Sofia de Borbon-Ortiz en 2019. Sofia de Borbon-Ortiz (Madrid, lo 29 d'abrial de 2007), infanta d'Espanha e segonda eretièra en linha de succession al tròne d'Espanha, z-es la segonda filha del reau Felip VI e de Letizia Ortiz Rocasolano, tanben la sòr de Leonor de Borbon-Ortiz. Pòrta lo mesme prenom que sa grand, la reira reina Sofia.
Comunautat autonòma d'Espanha
Las 17 comunautats autonòmas son (veire ) : thumb|400 px|Mapa de las Comunautats autonòmas d'Espanha right|thumb|400px|Mapa de las Comunautats autonòmas d'Espanha
<li>Ceuta <li>Melilla </ol>
Savignac-de-l'Isle
Savignac-de-l'Isle qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Henryk Arctowski
thumb|right|Henryk Arctowski en [[1940.]]
Henryk Arctowski (15 de julhet de 1871, Varsòvia - 21 de febrier de 1958, Bethesda) es un geològ, un oceanograf e un meteorològ polonés de la premiera mitat dau sègle XX. Es famós per son ròtle dins l'expedicion polara bèlga d'Adrien de Gerlache en 1897-1899. En particular, amb Emil Racovita (1868-1947), es l'autor dei premierei descripcions detalhadas de la fauna antartica. En 1910, emigrèt ais Estats Units avans de s'entornar dins son país per prendre la direccion de l'institut de geofisica e de meteorologia de l'Universitat de Lvòv. Quitèt tornarmai Polonha en 1939 e trabalhèt au Smithsonian Institution de Washington.
La Cauna (Tarn)
La Cauna  (Lacaune en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Bana (lenga)
Lo bana es una lenga chadica de la familha afroasiatica parlada en Cameron.
La Cauna (Tarn)
Geografia
La Cauna se situa dins la val de Gijon a 800 m d'altitud. Es asagada tanben per los rius d'Agot, Vèbra e Rança. Lo relèu es montanhós, al sud se tròban lo Pic de Montalet (1259 m) e lo Mont Grand (1267 m); al nòrd lo còl de Sie (1020 m). Las vilas pus pròchas son Castras e Albi.
Clima
Lo clima es montanhòl a causa de l'altitud, mas atenuat per la crosada d'influéncias mediterranèas e atlanticas, tot aquò balha una igrometria privilegiada per la secason de las salasons.
Blason
100px|left|thumb|Escut de La Cauna
Comunicacions amb d'autras vilas
I aviá autres còps una linha de trin que passava, uèi demora sonque la rota cap a Castras, Albi o Sant Ponç de Tomièiras.
Bana (lenga)
Classificacion
Lo bana es una lenga chadica classada per Gravina (2014) dins la branca nòrd del biu-mandara, ont fa partida del grop higi.
Tren de banlèga
vinheta|Una gara de banlèga a [[Marselha.]] Los trens de banlèga son de trens de viatjaires que son espleitadas en servici cadenciat dins las grandas aglomeracions urbanas e lor periferia.
A Tolosa
Tolosa dispausa de linhas de trens de banlèga :
La Cauna (Tarn)
Economia
La Cauna es la capitala regionala de las salasons : cambajon, salsissa...
Tren de banlèga
A Marselha
Marselha dispausa pas de linhas de trens de banlèga al sens estricte, mas a integrat totas las garas de la comuna dins lo malhum de transpòrts local.
Devolucion
Devolucion es un tèrme juridic s'aplicant a las règlas de transmission d'un drech, d'un ben o d'une universalitat corporala o incorporala entre doas personas o entitat.
La Cauna (Tarn)
Luòcs e monuments
thumbnail|right|250px|La Pèira Levada
Cellulòsa
thumb|right|300px|Cellulòsa constituida de monomèrs de β- D -glucòsa thumb|right|300px|Cellulòsa, model expansat de tres dimensions La cellulòsa (de formula quimica C6 H12 O5)n qu'ei un glucid, polisacaridic polimèr qui los sons monomèrs e son moleculas de glucòsa. Qu'ei ua substància utilizada per fabricar la paret rigida de las cellulas vegetaus. Que's troba donc ua grana quantitat dens los vegetaus en dens la husta e qu'ei utilizat per fabricar papèr. A maugrat qui sia constituida de moleculas de glucòsa (utilizada com hont d'energia per las cellulas) chic d'èstes vius, a despart de certs bacteris, e possedeishen enzims capables de la copar la cellulòsa, e donc d'utilizar las soas glucòsas. Los animaus qui consoman cellulòsa (com la vaca) qu'an besonh d'engolar bacteris (qui vaden los lor ensimbiòts) capables de la trencar. L'òmi, de segur ne pòt pas digerir la cellulòsa qui ei regetadada en tot facilitar atau los moviments intestinaus.
Tren de banlèga
A Bordèu
Un projècte de malhum de trens de banlèga es en projècte a Bordèu.
Sassolita
Minerau rar, la sassolita se troba coma precipitats quimics dins certanei fònts caudas ò coma produch de sublimacion dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé de borats ò de sulfats que pòdon aver la meteissa origina. Es utilizada dins la sintèsi dau borax ò coma reactiu per l'industria farmaceutica.
Canton de Talança
Lo canton de Talança es una division administrativa e electorala francesa de Guiana, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo conservèren en 2015 en cambiant sa composicion : la comuna de Talança es completada per una petita partida de Bègla. La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.
Acanthixalus
Lo genre Acanthixalus es constituit de doas espècias localizadas dins los bòsques umids de Còsta d'Evòri, del sud de Nigèria e de Cameron, lo nòrd-èst de la Republica Democratica de Còngo.
Sirius
thumb|200px|Sirius es un sistèma binari compausat d'una estela de la sequéncia principala e d'una nana blanca (en bas a esquèrra), près de 10 000 còps mens luminosa (Imatge Telescòpi espacial Hubble).
Capdesaso
Capdesaso es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Canton de Talança
'''N.B. Una partida de las informacions de l'infobox (n° INSEE, superficia, populacion, densitat, mapa) correspon au canton ancian de Talança.
Tortequesne
Istòria
« Torteken, Torquenne En los chartes. Aquel nom sembla indicar un luòc consagrat a Thor o Teutates, dieu de la guèrra en las Gaulois, al temps ont lo culte druidrique florissait en aquela contrée. Lo chevalier Frémin de Torteken figura al tournoi de Anchin en 1096. A, aquel vilatge dépendit de la châtellerie de Lécluse. » Lo nom es egalament issu del gaulois cassanos en significant roure.
Sirius
Sirius, tanben nomenat Alpha Canis Majoris (α Canis Majoris/α CMa) per la designacion de Bayer, es l'estela màger de la constellacion del Grand Can. Vista de Tèrra, Sirius es l'estela mai brilhanta de cèl (après lo Solelh), dmai aque Canopus e Arcturus. Fa partit de la categoria de las estelas blancas (segon la classificacion del catalòg de l'astronòma Pietro Angelo Secchi). A causa de sa declinason, Sirius es jamai plan nauta al dessús de l'orizont dempuèi las latituds temperadas de l'emisfèri nòrd. L'extincion atmosferica merma son treslús comparativament a Arcturus (Canopus essent ela, invisibla dempuèi aquelas latituds). A causa de sa proximitat e de son treslús, Sirius es una de las estelas mai estudiadas pels astronòmas e fuguèt objècte de mai d'una « descobèrtas », per exemple la deteccion de son movement pròpri e de sa velocitat radiala.
Tortequesne
Istòria
Donadas istoricas :
1297 :	En junh, Philippe-lo-Polit,en dintrant en Flandre, s'apodera del castèl de Tortequesne. (Lo Glay,1843, II, p180).
1304 :	La garnison francesa de #Dotar pren lo castèl e la cremason...tordam caudam ceperuntnet castellum combusserunt...(Lettenhove,histore,E,Pàg. 484, citat per B.M.D, Mn, 1695).
Sirius
Caracteristicas fisicas
Sirius possèda una magnitud aparenta de -1,46. Es amb Canopus lo sol astre tenent una magnitud aparenta notablament negativa, e alara foguèt pas inclusida dins las consideracions que menèron a l'establiment de l'escala de las magnituds aparentas. Lo treslús important de Sirius vist dempuèi la Tèrra es pas sonque degut a la luminositat intrinsèca de l'astre, de verai mai luminós que lo Solelh, mas tanben a sa relativa proximitat amb lo Sistèma Solar. Situat a sonque del Solelh, Sirius correspond al cinquen sistèma estelar mai pròche del Solelh, après le sistèma triple Alpha Centauri, l'estela de Barnard , Wolf 359  e Lalande 21185.
Tortequesne
Istòria
1597 :	Mencion de ...Jeban Desmaretz, Sieur Del chastel lèz Tortequenne... (B.M.D. Mn 1695 p 260).
1632 : 	Sentence de la gouvernance de #Dotar...Un vièlh chasteau, dongeon, fossetz 	e singles...(B.M.D. Mn 1695 p173).
Lac Baikal
Curiositats
La fonsor del lac Baikal es tan granda qu'amb son aiga se podriá aigar tota la tèrra amb un jaç de 3 cm.
Tortequesne
Istòria
1694 :	Relief de Lécluse, en benefici de Louis Crule ...Lo chastelet de Tortequesne, e d'una autra manièra Mont-Héricourt, se consistenta en un chasteau, cense, pleta e fossetz...(B.M.D. Mn 1695 p1265).
La Cauna (Tarn)
Luòcs e monuments
thumbnail|left|250px|Font dels Pissaires
Salhens (Cantal)
Toponimia
Las fòrmas ancianas son ln aice Salensi, en latin, en 846, Villa Saliens, en latin, al sègle XII, Sailhens, en 1628, Saillens, en 1652, Saillans, en 1784, Salins (mapa de Cassini). Lo nom de Salhens s'explica per la preséncia d'un salhent (saut d'aiga) important (salhent ven del vèrbe salir o salhir). Totas las fòrmas occitanas pòrtan una s finala. La fòrma de 846 mòstra que los escribas sabián pas escriure los sons que lo latin coneissiá pas. La cacografia francesa recenta es deguda a l'atraccion de salin.
Tortequesne
Istòria
1722 :	Dénombrement servit pel sieur Crulle... Un donjon...dins lo vilatge de Torquesne, #que se sona de Montéricourt e vulgairement del châtelet, la bassecourt...Environats de fossetz...(B.M.D. Mn 1695 p269).
Montirat (Albigés)
Dels catars a las guèrras de religion
La Garda de Viaur dins lo quadre teatral sul penjal de la costièra de Viaur totjorn foguèt lo vilatge pus poblat de la comuna de Montirat. Dins aquela comuna, dos pasatges autejavan autres còps de passar Viaur e d'anar cap al Roergue vesin: la Vicaça dins la parròquia de Canezac e la Nicosa, prèp de La Garda de Viaur. Es plan segur lo ròtle de passatge frontièra al tèrme de doas províncias qu'explica lo desvelopament relatiu important del vilatge de La Garda. Al sègle XVIII, i aviá pas encora de pont e lo passatge se fasiá per barca, puèi foguèron bastits una planca en 1860 e un pont de pèiras en 1875.
Tortequesne
Istòria
1785 :	Dénombrement servit a Louis Cresle: ...fief Del châtelet, sens distincion,...donjon E châtelet pleta d'aiga, ostals, bastissas, granjas, étables, maréchaussées, colombiers, solaras...fief De Montericourt e vulgairement del châtelet, en avent dos sens a la cauçada de Lécluse a Douay, canal trucat lo Buironneau, retent aiga auxdits fossés... (B.M.D. Mn 1695).
Lo châtelet de Tortequesne, #que comandava lo passatge de la Sensée sus la rota de #Dotar a Bapaume per Lécluse, èra sembla una dependéncia del castèl de Lécluse.
« Torteken, Torquenne dans les chartes. Ce nom semble indiquer un lieu consacré à Thor ou Teutates, dieu de la guerre chez les Gaulois, au temps où le culte druidrique florissait en cette contrée. Le chevalier Frémin de Torteken figure au tournoi d’Anchin en 1096. Au, ce village dépendit de la châtellerie de Lécluse. » Le nom est également issu du gaulois cassanos signifiant chêne.
Données historiques :
1297 :	En juin, Philippe-le-Bel,entrant en Flandre, s'empare du château de Tortequesne. (Le Glay,1843, II, p180).
1304 :	La garnison française de Douai prend le château et le brûle...tordam caudam ceperuntnet castellum combusserunt...(Lettenhove,histore,I,P. 484, cité par B.M.D, Mn, 1695).
Montirat (Albigés)
Dels catars a las guèrras de religion
La Crosada dels Albigeses al sègle XIII estalvièt pas la region que lo catarisme èra dintrat prigondament coma o mòstran los registres de l'Inquisicion que castigava aprèp lo tractat de París contra los Parfèctes o los amics catars de la region de Còrdas e de Najac. Le 11 de mai de 1232, una senténcia arbitrala arrestèt una disputa existissent entre l'evesque d'Albi e lo comte Ramon VII de Tolosa, suls dreches respectius suls castèls de Montirat, Monestièr e Virac. En cambi de la renonciacion de l'evesque als seus dreches sus Virac, lo comte li balhèt sos resèrva d'omenatge lo castèl e la tèrra de Montirat. Saura e Beatritz, ambedoas filhas de Geraud de Cadola que possedissián La Garda de Viaur, se maridèron vèrs 1230 una amb Ozil de Morlhon e l'autra amb Pons de Sant Privat. Ozil de Morlhon, aviá ja perdut sos bens en 1214 per Simon IV de Montfòrt, los li tornèron aprèp la victòria de Ramon VII mas, suspectat d'eretgia, deguèt daissar una granda part de sas tèrras en Roergue al profèit de l'evesque de Rodés e veguèt sas possessions del País d'Albi, que La Garda de Viaur venent de son esposa, confiscadas per l'evesque d'Albi per crime d'eretgia. Aprèp l'escambi de 1232 e aquela confiscacion, gaireben tota la comunautat de Montirat relevèt pel temporal de l'evesque d'Albi. Un acòrdi se faguèt en 1282 entre aquel darrièr e lo rei Felip III de França, confirmant al profèit de l'evesque la possession de Montirat e de La Garda de Viaur. A partir de 1348, la terribla epidèmia de Pèsta negra deimèt la val de Viaur. En 1360, lo tractat de Brétigny balhèt Roergue al rei d'Anglatèrra, Albigés demorèt al rei de França. La val de Viaur venguèt alara la frontièra de las tèrras d'ambedós reis. Se bastiguèt alara fòrça castèls e castelars: Turiès, Mirandòl, La Garda de Viaur, La Guépia e mai. Al començament del sègle XV, de companhiás de caminaires devastavan la region, a causa del conflicte entre dos candidats pet l'evescat d'Albi : Robert Dauphin e Bernart de Casilhac, lo darrièr sostengut pels senhors locals que prenguèron en 1436 Montirat e i placèron per capitani Flotard de Bar. Robert Dauphin prenguèt a son servici lo mercenari Rodrigo de Villandrando qu'assetgèt Montirat sens capitar. Al començament del sègle XVI, la val tornèt èsser tota poblada e es benlèu a aquela epòca astrada entre 1500 e 1550 que se tornèt bastir la glèisa de La Garda de Viaur. Mas la segonda mitat del sègle foguèt las guèrras de religion entre catolics e protestants que devastèron la region. Levat qualques senhors locals coma aquel de La Guépia, gaireben tota la val de Viaur demorèt catolica mas aiçò aquò empachèt pas las batalhas entre las armadas d'ambedos camps. En 1570, La Garda de Viaur possava una garnison de trenta òmes d'armas comandada pel capitani de Ròcafuèlha de la Sala. En 1581, los protestants prenguèron la vila e lo capitani catolic La Valeta de Cornuçon venguèt e l'assetgèt e la tornèt prendre tuant totes los defensors. En 1595, Montirat e La Garda son destacats de la Liga e recebon una garnison reialista. L’Edicte de Nantas en 1598 faguèt la patz dins la val de Viaur coma dins tot lo país.
Tortequesne
Istòria
1597 :	Mention de ...Jeban Desmaretz, Sieur du chastel lèz Tortequenne... (B.M.D. Mn 1695 p 260).
Sirius
Caracteristicas fisicas
Sirius es en realitat una estela binària.
Tortequesne
Istòria
1632 : 	Sentence de la gouvernance de Douai...un vieux chasteau, dongeon, fossetz 	et singles...(B.M.D. Mn 1695 p173).
1694 :	Relief de Lécluse, au profit de Louis Crule ...le chastelet de Tortequesne, et autrement Mont-Héricourt, se consistant en un chasteau, cense, enclos et fossetz...(B.M.D. Mn 1695 p1265).
1722 :	Dénombrement servi par le sieur Crulle... un donjon...au village de Torquesne, que l'on dit de Montéricourt et vulgairement du châtelet, la bassecourt...entourés de fossetz...(B.M.D. Mn 1695 p269).
Salhens (Cantal)
Nòtas
<references group="N"/>
Croismare
Croismare es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Tortequesne
Istòria
1785 :	Dénombrement servi par Louis Cresle: ...fief du châtelet, sans seigneurie,...donjon et châtelet enclos d'eau, maisons, édifices, granges, étables, maréchaussées, colombiers, manoirs...fief de Montericourt et vulgairement du châtelet, tenant deux sens à la chaussée de Lécluse à Douay, canal appelé le Buironneau, rendant eau auxdits fossés... (B.M.D. Mn 1695).
Sirius
Desplaçament al resècte del Solelh
Du fait de sa relativa proximitat al respècte del Solelh, Sirius es animada d'un movement pròpri important, es a dire que sa posicion sus l'esfèra celèsta varia amb lo temps mai rapidament que fòrça utres astres. Es Edmund Halley que mstrèt aquel movement pròpri pel primièr còp en 1717, se fondant sus la comparason de la posicion d'alara de Sirius al respècte d'aquela transcrita pels astronòmas de l'Antiquitat grèga, coma per exemple Iparc. Un sègle e mièg mai tard, utilizant l'espectroscopiá, una disciplina recentament introduita en astronomia, William Huggins capita pel primièr còp a mòstra l'aprochament de Sirius cap al Solelh, es a dire sa velocitat radiala, après un primièr assag fracassat amb W. A. Miller en 1862-1863. Las limitacions a l'epòca portavan sus la resolution dels espectrografs. Al començament dels ans 1860, solas de velocitats radialas de mai de podavan èsser vistas, limita redusida a unes quilomètres per segondas unes ans mai tard. Las mesuras d'Huggins demoravan amb d'incertitud: publiquèt una velocitat radiala de, alara que la valor mesurada uèi es de.
Tortequesne
Istòria
Le châtelet de Tortequesne, qui commandait le passage de la Sensée sur la route de Douai à Bapaume par Lécluse, était semble-t-il une dépendance du château de Lécluse.
Sirius
Sirius A e Sirius B
thumb|Imatge en [[rais X presa pel telescòpi espacial Chandra: la font mai brilhanta es Sirius B]] Sirius es una estela binària.
Maaka
Lo maaka (o maka, magha) es una lenga chadica de la familha afroasiatica parlada en Nigèria.
Croismare
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sirius
Sirius A e Sirius B
Son companh, Sirius B, es una nana blanca (en dejós, a esquèrra de Sirius A sus l'imatge al som d'article), qu'orbita amb un periòde de gaireben 50,1 ans,. Foguèt la primièra nana blanca a èsser descobèrta, en 1862 per Alvan Graham Clark, e fa partit de las tres nanas blancas mai conegudas, amb Procyon B e 40 Eridani B, que n'es la mai massissa. L'orbita del sistèma Sirius A/Sirius B es plan fortament eliptica, la distància entre los dos astres variant entre 8,1 e 31,5 unitas astronomicas, per una distància mejana de. Los precedents passatges al periastre del sistèma se produguèron en 1944, 1994, lo seguent essent previst per 2044.
Maaka
Localisacion
Lo maaka es parlat dins la zòna de govèrn local de Gulani, dins lo sud-èst de l'estat de Yobe.
Croismare
Istòria
Tèrra de la distincion de Haudonviller (Haidumviller 1157, de Hadonvillari 1424). Nom d'òme germanique Haddo e -villier / -viller « domeni rural, granja », issu del bas latin villare.
Big Bang
La singularitat originala
La singularitat originala correspònd a un periòde brèu onte l'Univèrs èra infinidament caud e dens. Son origina e sa natura son totalament desconegudas. Pasmens, au contrari d'una opinicion frequenta eissida deis ans 1950-1960, representa pas l'explosion d'una particula ò d'un atòm primordiau. De mai, l'existéncia d'aquela singularitat es una consequéncia deis eqüacions de la relativitat generala. Pasmens, per afinar lo modèl, seriá necessari de tenir còmpte dei tres autreis interaccions fondamentalas.
Montirat (Albigés)
La baroniá de Montirat
Las guèrras religiosas avian demandat fòrça a l'evesque d'Albi que deguèt entretenir una granda armada per combatre los protestants de son diocèsi. Per trobar las fonts necessàrias per lors entreten, deguèt vendre una partida de sos domenis. E en 1565 e 1572 lo cardenal Strozzi aviá vendut - pasmens amb una clausula per las tornar comprar - las senhoriás de La Garda de Viaur e de Montirat a un ric mercant del luòc, Guilhèm Ginestèl. Guilhèm Ginestèl que venguèt Guilhèm de Ginestèl e fòrça ric, possedissiá une desena de bòrias dins la comunautat de Montirat e dins aquela vesina de Sent Andrieu. Pasmens, quand la situacion financièra de l'evesque d'Albi foguèt restablida, aquel volguèt far jogar la clausula per la tornar comprar mas Guilhèm de Ginestèl faguèt de dificultats per daissar sas aquisicions. En 1580, Joan Bories, procuror de l'evesque Julian de Medicis requereguèt Guilhèm de tornar a l'evesque las senhoriás. Los Ginestèls perseguèron la procedura e obtenguèron un arrèst del Grand Conselh a París en lor favor. L'afar se compliquèt amb l'arribada de la familha del Maine, barons carcinés, perque los Ginestèls avián de deutes amb aqueles. Francés del Maine venguèt proprietari de la molina de La Garda de Viaur. Pendent lo sègle XVII, las senhoriás de Montirat e La Garda de Viaur foguèron encara vendudas benlèu en 1645, aquel còp al senhor de Trevièn, Bernart de Castèlpèrs. Mas lo filh Carles de Castèlpèrs, vendèt lo 8 de decembre de 1663 a l'evesque d'Albi Gaspard de Dalhon del Lude ambedoas senhoriás. En 1688, un acòrdi entre Isabèl de Maran, veusa de Carles de Castèlpèrs e Enric de Dalhon del Lude, nebòt e eritièr de l'evesque, sus las rendas de las senhoriás vendudas. Las senhoriás de Montirat e La Garda de Viaur demorèron unidas al domeni temporal de l'arcavesque d'Albi mas los fieus de nivèl inferior demorèron dins las mans de l'eritièr designat, Enric de Dalhon del Lude. Los fèus passèron a Gaspard Ducrot puèi a Loïsa de Salvan, que se maridèt amb Antòni de Montserrat, conselhièr al Parlament de Tolosa. Sens enfant Loïsa de Salvan faguèt eritièra sa cosina Catarina de Fontvièlha.
Croismare
Istòria
La baronnie de Haudonviller a erigit en marquisat de Craon pel pòrti Léopold de Lorraine l'an 1712, en benefici de Marc de Beauvau-Craon e per referéncia a l'ancestrala distincion de Craon (Mayenne) possedida per la familha de Beauvau-Craon.
Erigida Unas nòvas fes en marquisat per Louis XV l'an 1767 per Louis-Eugène de Croismare (fraire de Marc-Antoine-Nicolas de Croismare, marques de Lasson), #gardar aquel darrièr nom. Lo vilatge homonyme de Crei-Maire (Anautita-Normandie, Croismare 1084) n'es l'origina ; significa « la maire de la crotz ». Abans lo, lo trabalh de la paraula maire èra limitat a la Normandie (tèrme d'origina norroise marr, crosat amb lo vièlh anglés mere, étang, lac).
Candasnos
Candasnos es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Croismare
Istòria
Terre de la seigneurie de Haudonviller (Haidumviller 1157, de Hadonvillari 1424). Nom d'homme germanique Haddo et -villier / -viller « domaine rural, ferme », issu du bas latin villare.
Big Bang
Problemas de l'orizont e de la corbadura
Lei problemas de l'orizont e de la corbadura de l'Univèrs an una origina comuna. Vènon dau fach que l'Univèrs Observable ague un aspècte similar dins totei lei direccions. Òr, dins lo modèl actuau dau Big Bang, es pas simple d'explicar perqué lei caracteristicas dei galaxias son identicas dins totei lei regions conegudas de l'Univèrs.
Montirat (Albigés)
La vigariá de La Garda de Viaur
Lo vilatge de La Garda de Viaur èra lo sèti d'une vigariá e la demorança d'un viguièr que i faguèt la justícia pel nom de l’evèsque d’Albi, senhor del luòc. La jurisdiccion associada s'espandissiá sus tota la comunautat de Montirat, mas tanben en Roergue, suls masatges de la Marsalariá, de la Nicosa e de la Capelaniá situada dins la parròquia de Sent Andrieu de Najac. La vigariá faguèt viure dins lo vilatge de La Garda de Viaur fins al sègle XVIII de professionals de justícia: en mai del viguièr (de còps qu'i a nomenat jutge), i aviá un procuror jurisdiccional, un grafièr, un o mai avocats, un sergent, dos o tres ussièrs. De notar que foguèt perseguit e empresonat a La Garda en 1766 Bernart Francés Balssa, lo paire d’Honoré de Balzac, per aver seduit e emprenhada una filha.
L’organizacion religiosa
La comunautat de Montirat comptava lo sèti de sièis parròquias: Sant Martin de Canesac, Sant Jaume de Montirat, Sant Miquèl de Darnís, Sant Tomàs de La Garda de Viaur, Sant Cristòl e Sant Dalmase mas los tèrmes d'aquelas parròquias èran pas exactament aqueles de la comunautat. Per exemple lo vilatge de la Bòria de Lezan ligat a la comunautat de Montirat dependiá de la parròquia de Nòstra Dama dels Infornats, dins la comunautat de Jocavièlh. La glèisa de Sant Martin de Canesac èra la glèisa matritz e aviá la primautat sus las tres parròquias de Sant Miquèl, de Montirat e de La Garda de Viaur. Aquò testimònia de l'anterioritat del vilatge de Canesac, fondacion de l'epòca galloromana, sus aqueles de Montirat e de La Garda, datant de l'epòca feudala. Lo rector de las quatre parròquias èra d'abitud lo meteis, nomenat per l'evesque d'Albi, lo servici essent assegurat dins las parròquias annèxas per un o mai vicaris. La decicacion a Sant Thomas de Canterbury (Thomas Becket) de la glèisa de La Garda se poiriá benlèu explicar perque lo sant foguèt victima del rei Enric II d'Anglatèrra(1152-1190) e que La Garda, plaça fòrta del rei de França fàcia a Roergue, possession del rei d’Anglatèrra. Al sègle XVIII, la cura de Canesac èra dins lo districte de Pampalona e comptava tres annèxas: Sant Jaume de Montirat, Sant Tòmas de La Garda de Viaur e Sant Miquèl de Darnis. Lo colator de la cura de Canesac èra l'arcavesque d'Albi; es el que designava lo capelan. Tanben èra decimator: es el que percebiá lo dèime. Dempuèi lo començament del sègle XVI, las curas de Canesac e La Garda de Viaur èran gaireben tot lo domeni reservat de la familha Ciron, familha de notaris originària de Carmauç venguts conselhièrs al Parlament de Tolosa e senhors de Carmauç. Quant a la branca ainada dels Ciron, senhors de Carmauç,
Croismare
Istòria
La baronnie d'Haudonviller est érigée en marquisat de Craon par le duc Léopold de Lorraine en 1712, au profit de Marc de Beauvau-Craon et par référence à l'ancestrale seigneurie de Craon (Mayenne) possédée par la famille de Beauvau-Craon.
Big Bang
Problemas de l'orizont e de la corbadura
Per resòuvre aqueu problema, una premiera teoria prepausa qu'una informacion sus l'estat de l'Univèrs ague poscut se propagar rapidament durant lei premierei fasas de l'istòria de l'Univèrs. Aquò permet d'imaginar que de regions alunchadas agan recebut d'informacions sufisentas per rendre possible l'establiment de configuracions semblablas. Pasmens, la teoria de la relativitat estipula que la velocitat de la lutz constituís un limit impossible de passar. Es donc complèx d'explicar coma l'informacion ague poscut èsser difusada. Una segonda ipotèsi assaia de contornejar lei dificultats pausadas per la relativitat. Per ela, l'expansion de l'Univèrs a luòc a un taus constant. Òr, dins aqueu cas, la distància entre doas regions de l'Univèrs aumenta d'un biais exponenciau e una region inicialament pichona e omogenèa pòu venir fòrça importanta. Un aspècte interessant d'aquela teoria es que l'Univèrs ansin format garda son omogeneïtat se son taus d'expansion càmbia. En revènge, segon lei conoissenças actualas, es necessari d'integrar una matèria encara desconeguda (amb una pression negativa) per acordar lo modèl amb leis observacions.
Maaka
Classificacion
Lo maaka es una lenga chadica classada dins la branca bole-angas del chadic de l'oèst, ont fa partida del grop bole-tangale.
Montirat (Albigés)
La glèisa de La Garda de Viaur
La glèisa de La Garda es subretot gotica e benlèu de la primièra mitat del sègle XVI. I a una nau de tres travadas voltadas en crosada d’ogivas, un cabeç plan e sièis capèlas. Lo campanar rustic es naut de vint-e-cinc mètres: fòrça massís. Las pinturas del retaule son del sègle XIX. De senhalar tanben una cròtz de pèira escultada.
Un ostal religiós ligat al convent de Bor foguèt creat a La Garda e serviguèt d'escòla per joves. A la parrròquia de La Garda de Viaur, èra ligat abans la Revolucion un convent de capucins nomenat l'Ermitage de Sant Josèp de la selva.
Eveniments marcants de l’istòria de Montirat e La Garda de Viaur
En 1709, la populacion de la comunautat de Montirat èra de 1400 abitants; en 1790: 1785 abitants. Los masatges pus poblats èran La Garda de Viaur (64 proprietaris pel vilatge e 21 pels escarts) e Montirat (34 proprietaris). Cal notar l’empresonament al « castèl » de La Garda (benlèu l'ostal grand de quatre estatges al còr del vilatge) en 1766 de Bernart Francés Balssa per l'aver seduit e emprenhada de la parròquia de Canesac, Mariana Moïchos que refusèt d'esposar; aquel eveniment lo faguèt partir de sa tèrra cap a Albi e Tolosa puèi París ont se maridèt en 1797 a 51 ans. Venguèt en 1799 lo paire del romancièr Honoré de Balzac que situèt l’accion d’un de sos primièrs romans Clotilde de Lusignan dins un vilatge provençal nomenat Montyrat ! La tradicion orala conservèt lo sovenir del passatge a La Garda de Viaur de Joan Jaurés pendent las campanhas electoralas dins la circonscription de Carmauç ont afrontava lo marqués de Solages. De la familha Ginestèl, mai rica del vilatge al sègle XVI venon lo navigator albigés La Peirosa e Emilia de Rodat, la santa de Roergue.
Croismare
Istòria
Érigée une nouvelle fois en marquisat par Louis XV en 1767 pour Louis-Eugène de Croismare (frère de Marc-Antoine-Nicolas de Croismare, marquis de Lasson), elle garda ce dernier nom. Le village homonyme de Croix-Mare (Haute-Normandie, Croismare 1084) en est l'origine ; il signifie « la mare de la croix ». Avant le, l'emploi du mot mare était limité à la Normandie (terme d'origine norroise marr, croisé avec le vieil anglais mere, étang, lac).
Big Bang
Problemas de l'orizont e de la corbadura
Lo problema de la corbadura es liat au fach que lo rai de corbadura de l'Univèrs aumenta mens rapidament que la talha de l'Univèrs Observable. Òr, dins l'estat actuala dei sabers, aquò es pas possible d'explicar aqueu fenomèn amb d'eqüacions considerant unicament un Univèrs emplit de matèria ordinària. Per o descriure, es tornarmai necessari d'introdurre l'existéncia d'una matèria atipica e desconeguda qu'auriá una pression negativa.
Problema dei monopòls
Segon la fisica dei particulas, l'expansion e lo refrejament de l'Univèrs dèvon entraïnar l'aparicion de particulas establas, susceptiblas d'èsser observadas. En particular, durant lei premierei fasas de l'existéncia de l'Univèrs Primordiala, un fenomèn, dich « transicion de fasa », auriá degut menar a l'aparicion de particulas pesucas (aperaquí 10 15 còps la massa d'un proton) dichas « monopòls ». En causa de sa massa fòrça auta, aquelei particulas deurián donc tenir un ròtle important dins l'estructura de l'Univèrs. Òr, a l'ora d'ara, aquelei particulas son pas estats detectadas dins de proporcions significativas. Aquela abséncia constituís lo « problema dei monopòls ».
La fasa d'expansion accelerada au començament de l'existéncia de l'Univèrs, dicha inflacion cosmica, foguèt aponduda au modèl dau Big Bang per resòuvre aquela question. D'efiech, una expansion accelerada pòu permetre una dilucion importanta e rapida de la matèria e explicar l'abséncia de formacion de particulas pesucas. Plusors teorias existisson per depintar aqueu fenomèn. Son basadas sus l'existéncia d'un « camp escalar » qu'auriá dictat lo ritme de l'inflacion e empedís la formacion de particulas pesucas. Puei, aqueu camp seriá vengut instable, en causa de la talha de l'Univèrs, avans de se desintegrar.
Problema de la formacion deis estructuras
L'introduccion de la fasa d'inflacion cosmica dins lo modèl dau Big Bang permetèt de prepausar una solucion a aqueu problema de la formacion deis estructuras. D'efiech, en aplicacion dau principi d'indeterminacion d'Heisenberg, l'inflacion presenta de fluctuacions quanticas. Segon la teoria dei perturbacions cosmologicas, aquelei fluctuacions aurián evolucionat per venir de variacions classicas de densitat. Lei modelizacions actualas de liar lei prediccions d'aqueu modèl ai fluctuacions dau fons cosmologic difüs. Ansin, la question de la formacion deis estructuras es venguda un argument fòrt en favor de l'existéncia de la fasa d'inflacion cosmica.
Modèls alternatius
thumb|right|Maqueta d'un modul dau [[telescòpi espaciau Planck, instrument major deis ans 2010 per l'observacion d'elements novèus permetent de validar e d'adaptar lei modèls cosmologics actuaus.]]
A l'ora d'ara, lo modèl dau Big Bang, maugrat lo nombre limitat de pròvas de sa validitat, a lei favors de la comunautat scientificas en causa de sa capacitat de provesir una bòna explicacion a un nombre fòrça important de fenomèns observats dins l'Univèrs, de son estetica e de son aspècte generalista. Pasmens, existís de modèls alternatius que son pas estats invalidats per lei conoissenças actualas. La teoria dei còrdas es sovent lor basa. Entre lei pus coneguts, es possible de citar :
Sirius
Sirius A e Sirius B
La separacion angulara entre aqueles dos astres deuriá èsser pro importanta per poder destriar los dos, mas lo pretzfach es fa fòrça complicat a causa del contraste extrèma de luminositat entre los dos astres. Sirius B, tres còp mao cauda que sa companha, es subretot fòrça mai pichona, qu'es una nana blanca, amb un diamètre comparable à aquel de la Tèrra. Son treslús es donc fòrça mendre d'aquel de Sirius A, amb una magnitud aparenta de sonque 8,44. La preséncia de Sirius B, e sas caracteristicas orbitalas pòdon pasmens se mostrar per l'estudi del movement pròpri de Sirius A. Aqule es pas recte coma seriá lo cas per un astre isolat, mas presenta una ondulacion a l'entorn d'una trajectòria recta mejana.
L'estudi de l'orbita del sistèma permet de conéisser amb precision la massa d'ambedos astres, que son de 2,12 e respectivament per Sirius A e Sirius B. Aquela diferéncia de massa mòstra un aspècte conegut pasmens susprenent a primièr vejaire de l'evolucion estelara: las estelas evoluan tant mai aviat que son massissas. Sirius B avent ja passat l'estadi de nana blanca, èra d'enprimièr mai massissa que sa companha, amb une massa estimada à 6 o 7 massas solaras. Aquel tipe d'etelas son pasmens subjèctas a un fenomèn fòrça important de vent estelar, que prenguèt a l'anciana Sirius B una fòrça granda partida de sa massa, que ne fa uèi l'astre mai evoluat mas tanben mens massís del sistèma.
Ipotetica anciana color roja
Los astronòmas antics, coma Ptolemèu, descrigavan Sirius coma una estela roja, comparant sa color a aquela d'autras estelas arai visiblament rojas. Mai, al mens un tèxte chinés ancian menciona que sa color cambièt. La causa d'aquel eventual cambiament espectacular demora un mistèri.
Canicula, en Euròpa
Lo mot canicula ven, amb la fin del sègle XV, del latin canicula (« canòta » ), diminutiu de canis. Après s'èsser especializat en astronomia per aquela estela (1539), significava tanben lo periòde de calor pendent que sortís e se colca al meteis temps que lo solelh, del 22 de julhet al 23 d'agost.
Le Populaire du Centre
Le Populaire du Centre (apelat correntament Le Populaire o Le Popu) es un jornau quotidian regionau lemosin editat dins los departaments de Corresa, de Cruesa e de Nauta Vinhana e que se pòt trobar dins las comunas limitròfas (Charanta...). Tira quatre edicions de diluns a dissande (Lemòtges, Nauta Vinhana, Corresa, Cruesa), e una lo dimenge (Nauta Vinhana).
Sirius
Unes noms tradicionals d'α Canis Majoris
100px|droite|thumb|[[Sopdet susmontat d'una estela, personificacion d'α Canis Majoris pels Egipcians.]]
Le Populaire du Centre
Se fondet lo 29 d'octòbre de 1905 a Lemòtges. Aviá coma chapredactor Pau Faure. Fuguet longtemps lo jornau oficiau de la seccion departamentala de la seccion francesa de l'Internacionala Obriera.
Fuguet suprimit per lo Regim de Pétain en 1941, remplaçat per l'Appel du Centre e tornet pareisser en 1944.
Sirius
Dins la culture dogon
Los Dogons, pòble originari del Mali (e tanben las Bambaras, originàrias d'Africa de l'Oèst e los Bozo del Nigèr ) acordarián una granda importança a aquel sistèma doble. De retorn d'expedicion etnologica, en 1950, Marcel Griaule conta que dans la tradicion dogon:
Le Populaire du Centre
'Queste quotidian, coma de nombrós jornaus, faguet de la manifestacion dau 6 de febrier de 1934 la primiera pagina de l'edicion de l'endeman.
Passet au mesme temps que los autres quotidians dau grop Centre-France au format tabloïd, lo 23 de genier de 2008.
Sirius
Dins la culture dogon
Paréis estupefiant que los Dogons, sens mejans astronomics modèrnes, podavan aver coneissença de l'existéncia de Sirius B, e de sos paramètres orbitals. D'enter las ipotèsis evocadas pels occidentals per explicar aquel mistèri, se pòt citar:
Íngrid Betancourt
Íngrid Betancourt (Bogotà, 25 de decembre de 1956) es una femna politica colombiana e francesa, èx-senatritz e activista anticorrupcion. Betancourt venguèt mondialament famosa a la seguida del seu long sequèstre per la guerrilha de las FARC que la retenguèron entre lo 23 de febrièr de 2002 e lo 2 de julhet de 2008, quand foguèt desliurada per l'armada colombiana amb 14 autres ostatges. Lo seu sequèstre comencèt pendent la campanha per las eleccions presidencialas de 2002 que se i presentava coma candidata pel partit verd. Malgrat las recomandacions del govèrn, Íngrid volguèt far campanha en una zona de granda activitat guerrilhièra. L'informacion del seu sequèstre de 2321 jorns foguèt largament difusada dins lo mond entièr, en part a causa de sa nacionalitat francesa.
Carrièra del Pes de l'Òli
La carrièra del Pes de l'Òli es una carrièra del centre istoric de Tolosa. Es situada dins los quartièrs de Sant Jòrdi e del Capitòli.
Borax
Se troba coma precipitat quimica dins lei depaus sedimentaris evaporitics de certanei fònts caudas ò, rarament, dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé lei borats e lei sulfats que pòdon se formar dins de condicions similaras. Es utilizat per produrre l'acid bòric utilizat en metallurgia ò per l'industria farmaceutica.
Notre-Dame-d'Oé
Notre-Dame-d'Oé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
La nòstra Madama de Oé a situat sul scenari nòrd de l'aglomeracion tourangelle .Ela jouxte las municipalitats de Tors, Mettray,Chanceaux sus Choisille e Parçay-Meslay.Lo sieu territòri de openfield a traversat pel ruisseau de la Pérrée ,afluent de la Choisille.