cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ocean
Separacion
Pel grand public, se parla generalament dels « cinc oceans », per superfícia descreissenta:
Cada ocean es el meteis separat en mars, golfs, baias, estreches, etc.; lo Pacific et l'Atlantic son tanben dividits en partidas Nòrd e Sud, au nivèl de l'Equator. Existís tanben d'espandidas d'aiga salada que fan pas partida de l'Ocean, coma la mar Caspiana, la mar d'Aral o lo Grand Lac Salat. Mas qu'aqueles coma aquestes sián nomenats « mar », s'agís totjorn de lacs salats perque comunican pas amb l'Ocean.
Dimensions
Los oceans cuèrbon gaireben 361 milions de quilomètres carrats, segon las fonts , o 70,8 % de la superfícia del glòbe. Lor volum total atenh 1,37 miliard de quilomètres cubics e lor prigondor mejana es de prèp de 3,700 -. Prèp de la mitat de las aigas oceanicas passan de prigondor; lo punt pus prigond es la Fòssa de las Marianas, amb  de prigondor. La massa volumica de l'aiga de mar se situant entre 1,020 e /m, la massa totala de las aigas oceanicas es de gaireben 1,4×10 kg, o 0,023 % de la massa totala de la Tèrra.
Oceanografia
L'oceanografia es la sciéncia qu'estúdia las mars e lo oceans ; debutèt vertadièrament amd las grandas exploracions dels sègles XVIII e XIX. A la crosada de fòrça domenis, se divisa correntament en quatre grandas brancas : la geologia marina qu'estúdia los fons marins, l'oceanografia fisica qu'estúdia las caracteristicas fisicas (èrsas, marèas, corrents...), l'oceanografia quimica que s'ocupa de la composicion de l'aiga e de son interaccion amb l'atmosfèra, e la biologia marina qu'estúdia la vida dels oceans. S'apond a vegadas la meteorologia marina e l'engenhariá maritima.
Geologia marina : los fons sosmarins
La geologia marina descriu l'estructura d'un fons dels oceans: per la geologia, un ocean es un sòl oceanic cobèrt amb d'aiga. Lo sòl o crosta oceanic se distinguís de la crosta continentala, per :
La geomorfologia sosmarina distinguís las grandas caracteristicas dels fons. Prèp de las còstas, se tròba lo Plan continental, d'enclinason fòrça flaca e descendent fins a 130 - 150 m. L'enclinason pus accentuada (4 a en mejana, localament pus fòrta) que li succedís es lo tap continental que descend fins a 2,000 -, amb a son pè lo glacís continental ont s'acumulan los sediments. Aqueles ensembles forman la marcha continentala. La màger part del fons dels oceans se forma de planas abissalas entre 3,000 e, d'enclinason fòrça flaca.
Aqueles païsatges sosmarins coneisson d'accidents : los canhons sosmarins, colinas abissalas pauc elevadas e copadas per las longas fòssas sosmarinas a vegadas fòrça prigondas, e las dorsalas, similaras a las cadenas de montanha sus tèrra. Al mitan de las dorsalas, lo rift prigond (1500 a 1800 m) es lo luòc ont la novèla crosta se crèa per escapament de lava. Lo volcanisme sosmarin blha tanben d'autres païsatges coma los monts sosmarins e los volcans sosmarins, venent d'illas volcanicas quand emergís.
Oceanografia fisica : l'aiga en movement
L'aiga dels oceans es pas immobila: es totjorn en movement, tanben quand i a pas de vent e qu'a l'aspècte d'un miralh. Existís tanben de movements oscillatòris de periòde flac (èrsas e ondada) ; de movements oscillatòris de pus grand periòde (marèa, oscillacion d'inercia, tsunamis e ondadas de tempèsta); e los movements non oscillatòris, es a dire los corrents marins pas ligats a de fòrças periodicas (corrent geostrofic, corrent d'Ekman). L'oceanografia fisica estúdia los movements e proprietats de las aigas marinas.
Sus una escala de temps pus longa, l'eustatisme designa la variacion del nivèl mejan de la mar.
Èrsas
thumb|right|Ondada de superficia creada pel passatge d'un ferri.
Las èrsas pòdon èsser creadas pel passatge d'un objècte dins l'aiga (coma per la tirassièra d'una nau), per l'encontre de corrents (coma pel mascaret creat par la marèa), mas pus sovent son creadas pel vent bufant a la superfícia. Las fluctuacions de pression associadas a la turbuléncia del vent crèan d'ondadas fòrça cortas, mas tanben longas, èrsas. La nautor, lo periòde e la longor de las ondadas va creissent amb la fòrça del vent (mesurada sus l'escala de Beaufort), la distància ont bufa e la durada pendent que bufa.
Ondadas de tempèsta e tsunamis
thumb|right|Lo tsunami de decembre de 2004 arribant en Tailàndia.
Las ondadas de tempèsta arriban jos una depression o un ciclon tropical : la baissa de pression atmosferica fa localament montar lo nivèl de la mar, que lo vent e la fòrça de Coriolis pòdon agravar. Se la configuracion de las còstas es tala que l'ondada atal creada se desplaça amb la depression, un efècte de resonança amplifica l'ondada fins a de proporcions devastatritz.
Los tsunamis son causats per de fenomèns tectonics : seïsme, emboden sosmarin, erupcion sosmarina. Pòdon tanben venir d'una explosion nucleara sosmarina o de l'impacte d'un meteorit. Creats en prigondor amb una granda longor d'onda (periòde de l'ordre de l'ora), transpòrtan una energia ben pus granda que l'èrsa perque l'ondada percorrís tota l'autor d'aiga. Pauc visibles en nauta mar (lor amplitud despassa gaire un mètre), se desplaçan a granda velocitat (~) e se rompon sus las còstas, pòdon despassar los d'amplitud.
Marèas
Imatge:Marée.jpg
Las marèas son un ensemble d'ondas longas, de periòde de 12 o 24 oras generalament. An per origina l'attraccion gravitacionala (pus precisament la fòrça de marèa) de la Luna e dins una mendre mesura d'aquela del Solelh. Aquela ondada se desplaça a la superfícia dels oceans e es afectada par la fòrça de Coriolis e la configuracion de las tèrras.
Corrents marins
thumb|right|Mapa dels corrents marins de 1943.
Lo vent e las èrsas crèan de corrents de superfícia. Aqueles pòdon se descompausar coma un corrent quasipermanent (que vària a l'escala de qualques oras) e un movement de deriva jos l'efèit del movement rapid de las èrsas (a l'escala de qualques segondas). Lo corrent quasipermanent s'accelèra amb quand las èrsas se rompon, e mens, amb lo fregiment del vent sus la superfícia.
Dins lo prigond, los corrents marins son causats par las diferéncias de temperatura e de salinitat entre las massas d'aiga.
Biologia marina : la vida dins los oceans
thumb|right|300px|Los diferents [[biotòps oceanics]]
La biologia marina es la sciéncia qu'estúdia la vida marina, e doncas oceanica, jos totas sas formas. Alara que la mar cuèrp 71 % de la superfícia de la Tèrra, amb lor prigondor, los oceans an un volum abitable 300 còps superior a aquel dels abitats terrèstres. Coma aquò la vida oceanica es particulara: las tres dimensions de l'espaci son fòrça pus ocupadas que sus Tèrra. La prigondor a un ròtle fòrça important dins la reparticion de las espècias.
Las espècias son en general repartidas en foncion de lors rapòrts amb lo mitan. Una dicotomia es frequentament se realiza entre lo domeni pelagic, poblat per lo pélagos, e lo domeni bentic. Lo pelagos es l'ensemble dels organismes ocupant una colomna d'aiga, alara que lo bentos es l'ensemble dels organismes ocupant los fons marins o lor superfícia. Lo pelagos se dividís en plancton e necton, aquel es l'ensemble dels organismes qu'an capacitat de nadar e se desplaçar coma aquò contra los corrents, los organismes del plancton ne son pas capables.
Relacions Èsser uman - Ocean
Segon las donadas darrièras sols 4 % de l'ocean mondial seriá esparnhat per las activitats umanas e 40 % seriá fòrça afectat, subretot dins l'emisfèri Nòrd, prèp dels païses industrializats, Marga e Mar del Nòrd, mars de China (Meridionala e Meridionala) e lo long dels litorals de l'America del Nòrd coma aquel de Sri Lanka.
Exploracion
L'exploracion dels fons marins es venguda possibla recentament solament. Lo punt pus prigond dels oceans es l'abís Challenger de la fòssa de las Marianas, dins l'ocean Pacific prèp de las illas Marianas del Nòrd. Tot explorat en 1951 per la nau britanica Challenger II, sa prigondor maximala atenh.
Ressorsas naturalas
L'ocean es una ressorsa majora, alieutic subretot, mas que contribuís a la regulacion climatica e que - amb lo fitoplancton - balha e recicla gaireben 80 % de l'oxigèn de l'aire.
Proteccion dels oceans
La securitat maritima es capitada jos lo patronatge la ONU per l'Organizacion Maritima Internacionala (OMI).
Une conferéncia mondiala dels oceans reünida a Madado engatgèt las partidas a aparar melhor l'ocean mondial, e conclusa per una Declaracion (Declaracion de Manado ). L'Euròpa (la Comission) met en plaça une « estrategia en favor del desvolopament de la region de la mar Baltica », qu'envita e vòl ajudar los estats de la region balta a prendre en compte melhor l'environament.
Mitologia
Lo mot d'Ocean s'utiliza dempuèi longtemps pels Òmes. Imaginavan aquel coma un grand flume qu'entorneja la tèrra. Dins la mitologia grèga, Ocean es un Titan, filh d'Oranos (lo Cèl) e de Gaia (la Tèrra). Es sovent representat coma d'un ancian setat sus las èrsas de l'ocean, amb una pica dins la man e un mostre marin al seu costat. Tend una urna e versa d'aiga, simbòl de la mar, dels flumes e de las fonts.
Oceans extraterrèstres
La Tèrra es lo sol objècte astronomic conegut amb d'espandidas d'aiga liquida en superfícia.
Pasmens, d'aiga liquida existís jos la superfícia de plusors satellits, aparada del voide e del fred glacial jos un jaç de glaces de plusors quilomètres; coma Euròpa o probablament Callisto e Ganimèda. IEs possible que d'autres satellits (Triton e d'autres) possedisson d'oceans intèrnes uèi gelats.
Las planetas Uranus e Neptun poirián pas possedir d'oceans d'aiga liquida jos lor atmosfèra, perque son de bolas de gas que son nuclèu seriá solide.
L'existéncia d'un ancian ocean sus l'emisfèri nòrd de Mart es uèi en debat. De descobèrtas recentas realizadas per la mission "Mars Exploration Rover" indican que Mart possediriá d'aiga al mens un luòc.
Se trobèt que Titan possedís d'idrocarburs liquids a sa superfícia, jos la forma de grands lacs puslèu que de mars. I a pas « d'ocean(s) » global sus la luna giganta de Saturne, amagat(s) jos sos nívols.
Nòtas e referéncias
Hav
Billiat
Billiat en arpitan ( Billiat en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Parròquia e distincion dempuèi la.
Paroisse et seigneurie dès le.
Barra Bonita (Santa Catarina)
Barra Bonita (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Epifania
thumb|300px|Los Reis Mages per [[Matthias Stom (vèrs 1600-1650) ]] Epifania es un mot d'origina grèga, Ἐπιφάνεια que significa « manifestacion » o « aparicion » – del verbe φάινω, « se manifestar, aparéisser, èsser evident » – e que l'utilizacion es anteriora al crestianisme.
Origina
L'Epifania es una fèsta d'origina pagana, pendent que se celebravan los Epifanes, es de dire Apollon e le Solelh a que es associat coma los autres Dieus Sobeirans (Dieus Epifanes : Zèus, Atena, Ermès, Era, Poseïdon, Demetèr, Efèts, Afrodita, Arès, Artemis, Estia).
Epifania crestiana
Aquela fèsta foguèt crestianizada, e l'Epifania remembra la visite dels magos al nenon Jesús, lo Messias dins lo monde. Es lo 6 de genièr. En França perque aquel jorn es pas fèria, se celèbra lo segond dimenge aprèp Nadal.
Iconografia del novèl testament
<Gallery> Imatge:Magi capp.jpg|Cappadoce, fresca del sègle XII Imatge:MCB-icon11.jpg|Icòna bizantina Imatge:Fra Angelico Adoration.jpg|Fra Angelico, National Gallery of Art (Washington) Imatge:AdorationMagi.jpg|Boticelli (1475), Galariá dels Oficis Imatge:Meister von Meßkirch Dreikönigsbild.jpg|Mèstre de Messkirch (1538), glèisa de Sant Martin de Messkirch
</Gallery>
En un sens mai general
Es una experiéncia subjectiva quand un èsser se pensant inspirat e illuminat descobrís que sa natura es divina.
Entre lo personatges que afirman aver agut una experiéncia d'epifania i a:
Zhentarim
Dins lo monde fictiu dei Reiaumes Oblidats, lo Zhentarim  es una organizacion sinistra que cèrca d'esplechar totei lei ressorsas de Fadaruna per ela. Lo Zhentarim es une organizacion malefica que son objectiu es de dominar lo territòri anant de la Mar de Luna au nòrd de la Còsta deis Espasas. Estent a la partença una societat secrèta, lo Zhentarim a dubertament operat dins la region de la Mar de Luna, especialament a l'entorn de Castel-Zhentil, sa basa d'operacions. Lo Zhentarim es ara dirigit per Fzoul Chembril, Elegit de Baine e Grand Senhor dau Zhentarim.
Luna 20
Luna 20 foguèt una mission espaciala sovietica mandada en 1972. Capitèt d'entornar de mòstras de la superficia lunara sus la Tèrra.
Castèths Andòrta
Castèths Andòrta (Castets-en-Dorthe en francés) es ua anciana comuna vasadesa, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempui lo 1er de genèir de 2017, a fusionat dab Castilhon de Castèths e es venguda comuna delegada e caplòc de la comuna navèra de Castèths e Castilhon.
Bandeirante (Santa Catarina)
Bandeirante (Santa Catarina) es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Castèths Andòrta
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Perimètre deu territòri
Situacion avant la formacion de la comuna navèra de Castèths e Castilhon
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Castet (de ~), en 1274, Castrum Andorta, en latin, en 1274, Castet en Dorta, en 1307-1317, Castrum en Dorte, en latin, en 1307-1317, Redorta, en 1307-1317. Lo sens de Castèths es clar, mès demòra la question de l's finala, « adventícia » per. L'idèa d'una pluralitat deus castèths es hòra de question, la que l' s finala represente -th- palatala d'origina es improbabla, perqué se'n vei pas de traça dens las fòrmas ancianas. En realitat, coma los vilatges en -ac son venguts sovent -ats (= -acs) en Vasadés e en Bordalés, çò que representa una confusion entre lo nom deu vilatge e lo deus abitants, Castèths èra Castèt(h) a l'origina e lo gentilici, bastit shens sufixe, èra los castèthS, e après, per confusion, la vila medisha vengut Castèths. Es l'explicacion mès probabla. Lo gentilici actuau casteriòt, bastit regularament, a pr'aquò un perhum d'autenticitat e deu èste ancian.
Lo determinant Andòrta, « sembla relativament tardiu », çò escriu Bénédicte-Boyrie-Fénié. Se vei pas lo motiu d'aquera opinion, per duas rasons : purmèrament, Andorta apareish la medisha annada que Castèt(h), segondament, lo nom ancian de Castilhon de Castèths èra Castet/Casted e en latin Castello (que cau legir Castèth en occitan). Se podèva pas manténer una tala confusion entre los dus lòcs, e d'un costat Castèt(hs) vengot Castèt(hs) Andòrta, de l'aute lo segond Castèt(h) (mès lo pus ancian, probable, pr'amor de la data de las atestacions) vengot Castilhon. Lo determinant Andòrta, etimologicament endòrta o andòrta, deu latin intorta, sovent comprés coma en Dòrta per maishanta copadura e sovent omés (perqué èra pas mèi necessari, tanlèu que l'aute lòc cambièt de nom), a lo sens d'una branca plegadissa e torçuda, com la d'un vime, que sèrv a estacar los hagòts. Mès dens la practica èra una barradissa hèita de brancas plegadas e entrebescadas, dens una fortificacion, çò que lo mot Redorta (1307-1317), « redota », confirma.
Roche-sur-Linotte-et-Sorans-les-Cordiers
Roche-sur-Linotte-et-Sorans-les-Cordiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Barra Velha
Barra Velha es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Roche-sur-Linotte-et-Sorans-les-Cordiers
Istòria
La municipalitat actuala es sortida de la fusion, en 1808, de las municipalitats de Ròca-sus-Linotte e de Sorans-las-Cordiers.
La commune actuelle est issue de la fusion, en 1808, des communes de Roche-sur-Linotte et de Sorans-les-Cordiers.
Lista dels presidents de Croàcia
thumb|200px|Blason de Croàcia Lo president es lo cap d'Estat de Croàcia. Vaquí la lista dels presidents de Croàcia dempuèi l'an 1991.
Cubry-lès-Faverney
Cubry-lès-Faverney es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Situat al caireforc de la D 52 e 54, Cubry es la mai a l'oèst dels tres comunas de la punta sud del costat de Vauvillers, limitrophe del costat de Amance. Lo ruisseau dels Canes travèrsa lo territòri.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cubry-Los-Faverney a totjorn #èsser un pichon vilatge actiu. Lo bastiment de material agricòla, una scierie, dels négociants divèrs, una entrepresa de terrassement e dels productors de fruchas an, torn a torn, contribuit a la siá notoriété. Resoltament Virada cap al futur, la municipalitat, après renauiment de la siá comuna, s'es dotat de cinc nòus lotjaments locatifs, d'una sala de las fèstas modèrnas e d'una ret câblé audiovisuala en cooperacion amb Menoux, la siá vesina, en distribuissent aital las 18 chaines numèriques gratuitas 4 chaines Soïssa aital coma 8 unas autras chaines, totas en numèrica (#qu'un canal d'informacions localas). Dempuèi se n'es pauc dotada d'una station modèrna de tractament de l'aiga per la siá consomacion amb Bourguignon-los-Conflans e Menoux.
A present, qualqu'uns semblan i metre en examen un havre de patz en un marc abans tot rural ont lo carillon de las campanas, recentament modernizadas convida tanben los joves cobles a venir s'installar. Un nòu lotissement compren onze ostals e 6 nòus pabalhons individuales. Aquela estenduda del vilatge permetrà d'aumentar la populacion d'una quarentena d'abitantas.
Cubry-les-Faverney a toujours été un petit village actif. La construction de matériel agricole, une scierie, des négociants divers, une entreprise de terrassement et des producteurs de fruits ont, tour à tour, contribué à sa notoriété. Résolument tournée vers l'avenir, la commune, après rénovation de sa mairie, s'est dotée de cinq nouveaux logements locatifs, d'une salle des fêtes moderne et d'un réseau câblé audiovisuel en partenariat avec Menoux, sa voisine, distribuant ainsi les 18 chaines numériques gratuites 4 chaines Suisse ainsi que 8 autres chaines, toutes en numérique (dont un canal d'informations locales). Depuis peu elle s'est dotée d'une station moderne de traitement de l'eau pour sa consommation avec Bourguignon-les-Conflans et Menoux.
Bela Vista do Toldo
Bela Vista do Toldo es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Luna 18
Luna 18 foguèt una mission espaciala sovietica mandada en 1971 per estudiar la Luna e entornar de mòstras de sa superficia. Pasmens, la sonda s'escrachèt lo 11 de setembre de 1971 e la mission foguèt largament una revirada.
Cubry-lès-Faverney
Istòria
À présent, certains semblent y rechercher un havre de paix dans un cadre avant tout rural où le carillon des cloches, récemment modernisées invite aussi les jeunes couples à venir s'installer. Un nouveau lotissement comprend onze maisons et 6 nouveaux pavillons individuels. Cette extension du village permettra d'augmenter la population d'une quarantaine d'habitants.
La Porta
A Porta en còrs (La Porta en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Montana
Montana es un estat dels Estats Units d'America, situat al sud de la frontièra canadiana.
Lamaids
Lamaids (Lamaids en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Vertat
Lo concèpte de vertat (o veritat) es pròpri de la filosofia, que valora de fachs o jutjaments en tèrmes de vertadier o faus. Lo concèpte de vertat vària segon l'epòca o l'estudi teoric. Se distinguisson subretot lei seguents:
Lamaids
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Vertat
La religion utiliza l'expression de coma sinonim de Dieu o de revelacion.
I a de paradòxas logicas sus la vertat.
Belmonte (Santa Catarina)
Belmonte es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Mètro de Milan
Lo mètro de Milan es un malhum metropolitan que desservís la vila de Milan (Itàlia) e una partida de son aglomeracion. Lo malhum comporta actualament 4 linhas e una linha urbana del servici ferroviari suburban.
Istoric
La primièra linha es obèrta en 1964 après 7 ans de trabalhs. La segonda es inaugurada en 1969, la tresena en 1990 e la quatrena en 2013. Pendent tot aqueste periòde, las primièras linhas son estadas regularament perlongadas, de faiçon importanta especialament per la linha 2 en 1972 (8 estacions) e 1978 (3 estacions, mas segonda estacion de correspondéncia entre las doas primièras linhas), 1980 per la linha 1 (4 estacions), 2011 per la linha 3 (4 estacions).
Austen Chamberlain
left|80px|Medalha prèmi Nobel
Joseph Austen Chamberlain (n. en 1863, m.1937), òme politic britanic (deputat, Secretari d'Estat), foguèt lo laureat del Prèmi Nobel de la Patz en 1925.
Benedito Novo
Benedito Novo es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Luna 21
Luna 21 (en rus: Луна-21) foguèt una mission espaciala sovietica mandada en 1973 vèrs la Luna. Permetèt d'i desbarcar lo robòt d'exploracion Lunokhod 2.
Luna 19
Luna 19 foguèt una mission espaciala sovietica mandada entre 1971 e 1972 per estudiar lo camp gravitacionau de la superficia lunara, lo nivèu de radiacions e lo vent solar. Foguèt un succès.
Álvaro Obregón
Álvaro Obregón Salido (1880-1928) militar e òme politic foguèt president de Mexic entre 1920 e 1924.
Yapés
Lo yapés es una lenga oceaniana parlada als Estats federats de Micronesia.
Localizacion
Lo yapés es parlat dins l'illa de Yap, dins las Illas Carolinas. L'Estat de Yap es un dels membres dels Estats federats de Micronesia.
Classificacion
Tot ben que parlat en Micronesian, lo yapés aparten pas a las a las lengas micronesianas, un grop de las lengas oceanianas. Constituís un grop autonòm al sen del oceanian. Aquest fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Escritura
L'alfabet yapés es :
Pinòus
Istòria
En 1476, per las siás cartas brevets, Louis XI #autorizar de fièras annalas, de sòrta que la vila s'aumente.
En 1476, par ses lettres patentes, Louis XI autorisa des foires annuelles, de sorte que la ville s'accroisse.
Olanda
thumb|Las doas províncias de Olanda dins los Païses Basses europencs de uèi. thumb|Armas dels comtes d'Olanda Olanda es una region e una anciana província dels Païses Basses. En 1840, foguèt divisada en doas províncias: l'Olanda Septentrionala e l'Olanda Meridionala.
A causa de l'importança istorica d'Olanda, lo mot es tanben utilizat, per sinecdòca, per designar l'ensems dels Païses Basses e mai s'aquela denominacion es pas oficiala. En 1806, la Republica batava fogut transformada en un reialme d'Olanda fisat a Loís Bonaparte; foguèt lo sol temps que lo mot Olanda foguèt utilizat oficialament per designar l'ensems dels Païses Basses.
Istòria de la region
Olanda fuguèt successivament :
Marduk-nadin-ahhe
Marduk-nadin-ahhe foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Enlil-nadin-apli (vèrs 1104-1101 aC) e reinèt vèrs 1100-1083 aC. Son successor foguèt Marduk-sapik-zeri (vèrs 1082-1070 aC).
Pendent son rèine, se bateguèt ambé l'Empèri Assirian. Sei campanhas premieras li permetèron de s'emparar deis estatuas dei dieus Adad e Shala dins Ekkalatum. Pasmens, leis Assirians dau rèi Teglath-Phalasar capitèron de prendre Babilònia e de cremar lo palais. Marduk-nadin-ahhe moriguèt probablament durant una campanha contra leis Aramèus.
Sei títols èran :
La Celle-sur-Nièvre
La Celle-sur-Nièvre es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bocaina do Sul
Bocaina do Sul es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Luna 22
Luna 22 foguèt una mission espaciala sovietica mandada entre 1974 e 1975 per estudiar la superficia de la Luna. Foguèt un succès.
Bailleul (Nòrd)
Bailleul es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais. .
Geografia
thumb|left|Bailleul En lo sieu costat e lo sieu arrondissement
thumb|left|Bailleul dans son canton et son arrondissement
Angressa
Angressa (Angresse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Consonanta fricativa glotala sorda
La consonanta fricativa glotala sorda, que son simbòl dins l'Alfabet Fonetic Internacional es [h], es un son consonantic pro espandit dins l'ensems de las lengas del mond. En occitan es presenta mai que mai en gascon, qu'i es generalament l'evolucion de la F latina coma es estat tanben lo cas, mens general pr'aquò, en espanhòl.
Angressa
Geografia
Comuna situada au cap sud oèst deu pinhadar gascon, en Maremne.
Consonanta fricativa glotala sorda
Existís tanben en fonetica sintactica dins mantun parlar septentrional, e mai esporadicament en gascon o en provençal maritim, qu'i representa una realizacion particulara de -s-, subretot quand se tròba en contacte amb una consonanta velara, valent a dire [k].
Dins qualques parlars gascons, coma en espanhòl, aquela consonanta s'es amudida, mas de còps que i a l'anciana preséncia d'aquesta se fa notar dins l'emplec de l'article coma dins mantuna varietat d'Aran ont se ditz generalament eth huec e er òme.
Angressa
Toponimia
La prononciacion qu'ei [eŋgrɛsə] (e Bénédicte Boyrie-Fénié qu'escriu Angressa !). Las fòrmas ancianas que son : Sanctus Petrus de Engresse aus sègles XI-XII, de Engressa en latin, aus sègles XI-XII,  de Angressa en latin, aus sègles XI-XII,  Angresse (mapas de 1638 e 1647), Engresse (mapa de 1651), Angresse (mapas de 1714 e 1733).
Consonanta fricativa glotala sorda
[h] dins las lengas romanicas
Aquesta fricativa se retròba dins mantuna lenga del mond mas es pas gaire espandida dins las lengas latinas. Es absenta per exemple dels estandards de l'italian, de l'espanhòl. La trobam pr'aquò dins qualques varietats dialectalas coma l'andalós per l'espanhòl qu'i representa una prononciacion particulara de [x], e tanben en toscan per l'italian (part d'un fenomèn sonat gorgia toscana), qu'i es l'evolucion de la [k] en debuta de mot o en posicion intervocalica. Es tanben lo cas del francés, manca dins qualques interjeccions coma (ha) ha! e hop!.
La transformacion de [s] en [h] se pòt trobar tanben dins divèrsas varietats lombardas, mai que mai dins las Vals Camonica e Cavallina e mai en posicion iniciala. Dins mantuna varietat del galèc, es la [g] que se vei transformada en un son mai posterior que recep lo nom de gheada e pòt èsser prononciat coma una [h], una faringada sorda [ħ] o mai rarament [x].
Angressa
Toponimia
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien d'un femenin plurau latin ancrae o angrae « coma o intervau enter los arbos », dab lo sufixe romanic -icia : *ancricia, *angricia. Aqueth mot que vieneré d'un preceltic *angr qui's tròba en l'ancian nom d'Endre, fluvium Angerem, au sègle VI, Ancre (afluent de Somme e en l'alemand Anger « pastenc ».
Consonanta fricativa glotala sorda
[h] dins las lengas romanicas
Aquesta consonanta es tanben un fonèma del romanés actual. Per explicar aquesta preséncia doas teorias s'afrontan, la primièra que fa intervenir una influéncia de las lengas eslavas vesinas, e l'autra qu'invòca un substrat dacian.
Angressa
Toponimia
A véder sus la pagina francesa ua etimologia basca devuda a un contributor e donc shens hont : com Ganderatz > Candressa, *Angeratz, de Angelatz (mot basco) « lòc on i a un terrenh baish » > Angressa.
Consonanta fricativa glotala sorda
[h] dins las lengas germanicas
Contràriament a las lengas romanicas aquesta consonanta es utilizada abondosament dins las lengas germanicas coma l'anglés o l'alemand.
Lunokhod 2
thumb|250px|Maqueta del Lunokhod 2 Lunokhod 2 (en rus: Луноход-2) foguèt lo segond robòt motorizat mandat en 1973 sus la Luna per l'Union Sovietica dins l'encastre del programa Lunokhod. La nau que transportèt Lunokhod 2 se sonava Luna 21. La mission foguèt un succès.
Duun
Lo duun (o duun de l'oèst) es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en Mali.
Classificacion
Lo duun es una lenga samogo un sosgrop del mande del nòrd-oèst que compren tamben lo dzuungoo, lo seenku e lo banka.
Escritura
L'alfabet duun es :
a, b,, c, d, e, ɛ, f, g, h, gb, i, j, k, kp, l, m, n, ɲ, ŋ, ŋm, o, ɔ, p, r, s, sh, t, u, v, w, x, y, z, zh
Burt Lancaster
Burt Lancaster (n. Burton Stephen Lancaster en 1913, m. 1994) foguèt un actor american de cinèma. Recebèt l'Oscar del melhor actor en 1960 amb lo filme Elmer Gantry.
Anker Jørgensen
Anker Jørgensen (n. 1922) sindicalista e òme politic foguèt dos còps primièr ministre de Danemarc: entre 1972 e 1973, e entre 1975 e 1982.
L'Hosmes
L'Hosmes en normand (L'Hosmes en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ermengarda de Narbona
Ermengarda de Narbona, nascuda entre 1127 e 1129 e mòrta a Perpinhan en 1196 o 1197, vescomtessa de Narbona de 1134 a 1192/3, foguèt una personalitat politica importanta d'Occitània durant la segonda mitat del sègle XII. Es tanben coneguda per èsser estada protectritz dels trobadors.
Javier Marías
Javier Marías (Madrid, 1951) ei un escrivan espanhòu en lengua castelhana. Des dera publicacion deth sòn prumèr roman, Los dominios del lobo, quan sonque auie vint ans, a desvolopat ua carrèra literària que l'a convertit en un des escrivans espanhòus mès prestigiosi. Ei hilh deth filosòf Julián Marías. Des der an 2006 ei membre dera Reiau Acadèmia Espanhòla.
Luna 23
Luna 23 foguèt una mission espaciala sovietica mandada en 1974 per estudiar la Luna. La mission mau capitèt son aterratge sus la superficia lunara e foguèt una revirada.
Chang'e 1
Chang'e 1 foguèt una mission espaciala chinesa mandada en 2007 per cartografiar la superficia lunara. Foguèt un succès.
Bom Jardim da Serra
Bom Jardim da Serra es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Vendenheim
Geografia
La vila a situat a una desena de quilomètres al nòrd de Estrasburg, la longitud del canal de la Marna al Rhin. Jògue lo doble papièr de vila residenciala e de zòna comerciala périphérique. Parteja la siá zòna comerciala amb Lampertheim e Mundolsheim.
La ville est située à une dizaine de kilomètres au nord de Strasbourg, le long du canal de la Marne au Rhin. Elle joue le double rôle de ville résidentielle et de zone commerciale périphérique. Elle partage sa zone commerciale avec Lampertheim et Mundolsheim.
Istòria
Lo nom de la vila a mencionat per las primièras fes a l'entorn del.
Le nom de la ville est mentionné pour la première fois autour du.
Alfabet romanés
Lo romanés utiliza l'alfabet latin. L'escritura del romanés seguís la fonetica e gaireben totas las letras se pronóncian ( amb l'excepcion de la -i finala).
Diacritics
I a qualques diacritics que son pas coneguts dins las autras lengas romanicas.
Ă ă — /ə/ coma la -a finala en gascon occidental.
Â â — /ɨ/ desconegut en occitan (entre un i e un u guturau), utilizat dins un mòt (mâine : deman).
La Celle-sur-Loire
La Celle-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Alfabet romanés
Diacritics
Ș ș — /ʃ/ coma -sh en occitan.
La Celle-sur-Loire
Geografia
L'Aquela-sus-Loire se situa sul anciana Nacionala 7, a aperaquí 7 quilomètres al nòrd de Cosne-Cors-sus-Loire.
La Celle-sur-Loire se situe sur l'ancienne Nationale 7, à environ 7 kilomètres au nord de Cosne-Cours-sur-Loire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alfabet romanés
Diacritics
Ț ț — /t͡s/ coma -tz en occitan.
Â e Î son de fach la meteissa letra mas Â s'utiliza per de rasons etimologicas coma per exemple dins România (Romania). S'escrivia Romînia durent la periòda comunista (avian eliminat lo â, jutjat inutile per los dirigents dau partit de Nicolae Ceaucescu). Lo Î a 'donc una conotacion politica aüèi per los que l'emplegen en luòc dau Â.
La Celle-sur-Loire
Istòria
Aquel vilatge a conegut en lo passat una istòria pro considerabla al fil dels sègles.
Se pòt sustot soslinhar la via romaine, encara visibla en direccion de Neuvy-sus-Loire.
Los tèxtes aprenon #qu'es aicí que Pépin Lo Brèu, paire de Charlemagne e espós de Berthe al Grand Pè, recep a Pâques 768 dels enviats del calife de Bagdad A lo-Mansur, benlèu sul luòc del castèl de las Barras #que se'n vei encara traces a l'intrada del pòble.
Al Mièja Edat, un grand pòrt i aguèt fondat en bòrds de Loire pel comèrci prospère d'aquela epòca.
La glèisa en datant de la XVI e XVII sègle a patit a de nombrosas recuperacions de terriblas inondacions de la Loire.
Jol Primièr Empèri, los Maréchaux Bertrand e Macdonald séjournèrent regularament a l'Aquela-sus-Loire. E mai se d'origina escocessa, la familha Macdonald i aviá installat en la municipalitat de Sancerre, tot prèp. Lududes-residissiá quitament dins lo castèl de Courcelles-lo-Rei a Beaulieu-sus-Loire. Aimava la calma de la municipalitat, e a intervengut en favor de los sieus abitants.
C'est à la présence d'un oratoire consacré dès le VIII siècle à saint Rémi que le village doit son nom : Cella sancti Remigii (La Celle-Saint-Rémi).
Ce village a connu dans le passé une histoire assez remarquable au fil des siècles.
Bouzeron
Bouzeron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
La Celle-sur-Loire
Istòria
On peut notamment signaler la voie romaine, encore visible en direction de Neuvy-sur-Loire.
Les textes nous apprennent que c'est ici que Pépin Le Bref, père de Charlemagne et époux de Berthe au Grand Pied, reçoit à Pâques 768 des envoyés du calife de Bagdad Al-Mansur, peut-être sur le site du château des Barres dont on voit encore des traces à l'entrée du village.
Bouzeron
Geografia
Aquel vilatge viticole a situat près de Chagny, e a aperaquí 15-20 quilomètres de Beaune e 25 quilomètres de Chalon sus Saône.
Filosofia grècoromana
En realitat se pòt pas separar la filosofia grèga e la filosofia romana. Ciceron, Marc Aurèli o Plotin parlèron e escriguèron totes lo grèc e se comprenguèron coma los escolans dels Mèstres grècs (Platon, Aristòtel). La filosofia grèga quant a ela, luènh de degenerar en passant dins las mans dels romans, ganhèt sus fòrça ponches una vigor novèla coma dins lo cas de l'Estoïcisme o del Platonisme. La filosofia grècoromana, coma la civilizacion grècoromana, es un continuitat inseparable.
Helena (Montana)
thumb|300px|right|Helena, capitala de l'estat de Montana.
Helena es la capitala de l'estat american de Montana. Sa populacion èra estimada a 25,780 abitants, en 2000. Sa superfícia totala es 36,3 km².
Bouzeron
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Celle-sur-Loire
Istòria
Au Moyen Âge, un grand port fut fondé en bords de Loire pour le commerce prospère de cette époque.
La glèisa datant du XVI et XVII siècle a subi à de nombreuses reprises de terribles inondations de la Loire.
Treouergad
Treouergad en breton ( Tréouergat en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
La Celle-sur-Loire
Istòria
Sous le Premier Empire, les Maréchaux Bertrand et Macdonald séjournèrent régulièrement à La Celle-sur-Loire. Bien que d'origine écossaise, la famille Macdonald était installée dans la commune de Sancerre, toute proche. Lui-même résidait dans le château de Courcelles-le-Roi à Beaulieu-sur-Loire. Il aimait le calme de la commune, et il est intervenu en faveur de ses habitants.
Mascs Roges
Lei Mascs Roges de Thay forman una organizacion fictícia e una classa sociala de marrits magicians dins la campanha dei Reiaumes Oblidats, tirada dau juec de ròtle Donjons e Dragons. La classa de prestigi masc roge fa d'un personatge un membre de plen drech de l'organizacion.
Lei Mascs Roges son de mandaires de sòrts malefics que renhan sus la region inespitaliera mai pasmens fòrça abitada de Thay. Esclavatgistas, demonistas e experimentators, lei Mascs Roges son fòrça crenhuts per la rèsta de Fadaruna. Assajan de lònga de conquerir lei territòris vesins de la Rachemenia (onte fuguèron batuts per lei mascas qu'i rèstan), l'Aglarond (onte se faguèron remandar per la Simbula, una dei Sèt Sòrres), e Mulhorand (d'onte lei premiers emigrats de Thay vènon).
Lei Mascs Roges son dirigits per lei uech Zulquirs, un per escòla de magia, e que son dirigits per Szass Tam, poderós archimaga e licha.
An tanben d'enemics nombrós sus Abeir-Toril. S'an lo sostèn de demònis e de drows, s’opausan ai Mascas de Rachemenia, ai Sèt Sòrres e seis aliats, ai Menestreus, e tanben au Zhentarim que li agrada pas sei tendéncias a l'expansionisme territoriau.
La darriera conquista dei Mascs Roges, après una desfacha cosenta còntra la Rachemenia en 1375 CV, es de s'apropriar d’un biais legitim lei nacions de Fadaruna en vendent d’objèctes magics publicament, e dins l'ombra, en trafegant de dròga, de sòrts fòradits e d’esclaus. D’aquest biais, se construson de bastions dins d’autreis estats e se pòdon entraucar au còr de la politica. Tot aquò lei rend d'aitant mai poderós e indispensables, çò que pòu èsser vist coma un grand pas dins sa volontat de dominacion dau monde.
Canton d'Ieras
Lo canton d'Ieras es una division administrativa de Provença, venguda despuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, que representèt de territòris diferents. Lo canton d'Ieras actuau, creat per la refòrma cantonala de 2014, aplicada per leis eleccions de 2015, es situat dins l'arrondiment de Tolon, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son territòri correspond a la màger part de la comuna d'Ieras, estant una pichona partida nòrd dins lo canton de La Crau d'Ieras.
La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
'''NB. Per de rasons tecnicas, una partida deis informacions de l'Infobox (populacion, superficia, densitat, n° INSEE) son absentas. Lo n° INSEE es ara 8308. La populacion es de 47 731 abitants en 2017. La superficia e la densitat son pas conegudas.'''
Istòria
Lo primier canton d'Ieras foguèt creat en 1790 dins lo districte d'Ieras.
En 1801, Lo canton d'Ieras foguèt conservat.
Una segonda composicion dau canton d'Ieras data dau decret dau 2 d'aost de 1973. Avans, lo canton èra compausat de quatre comunas entieras : Carcairana, La Crau d'Ieras, Ieras e La Lònda dei Mauras; après, la creacion dau canton de La Crau d'Ieras limita lo canton d'Ieras a una fraccion (majoritària) d'aquela vila.
Lo decret dau 13 de genier de 1997 que lo devesissiá en canton d'Ieras Èst e canton d'Ieras Oèst suprimiguèt donc lo canton d'Ieras.
Luna 24
Luna 24 foguèt la darriera mission espaciala sovietica. Foguèt mandada per estudiar la superficia lunara e entornar una mòstra sus la Tèrra. La mission foguèt un succès.
Birieux
Birieux en arpitan ( Birieux en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Edoard Salomon Crémieux
Edoard Salomon Crémieux (Marselha, lo 21 de genier de 1856 - Auschwitz-Birkenau, mai de 1944) fuguèt un pintre provençau mèste de l'Ecòla Provençala. Judiu, fuguèt deportat e assessinat a son arrivada dins lo camp de concentracion nazi d'Auschwitz-Birkenau.
Birieux
Geografia
Birieux Fa partida de la Dombes. Lo étang de Grand-Birieux es çò de mès de grand de la Dombes.
Edoard Salomon Crémieux
Familha
Qu'èra lo fiu de Saul Appolon Crémieux e de Léontine Alphen. En 1894 esposèt Adrienne Sarah Ester Padova ; aguèron tres enfants : Albert Ernest Moïse Crémieux, mètge (1895-1963), Henri Gustave Élie Crémieux, actor (1896-1980) e Gustave Saul Gabriel Crémieux (1903-1925).
Birieux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bom Jesus (Santa Catarina)
Bom Jesus (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Chang'e 2
Chang'e 2 foguèt una mission espaciala chinesa mandada en 2010 per cartografiar la superficia lunara, especialament lei regions previstas per l'aterratge de sondas futuras. La mission es totjorn activa en a l'ora d'ara.
Bom Jesus do Oeste
Bom Jesus do Oeste es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Sant Adrian
thumb|200px|Sant Adrian per Hans Holbein lo joen Sant Adrian (var. Sent Adrian) o Adrian de Nicomèdia que ho un guarda erculian de l'Empèri Roman e per aquesta rason que martirizè los crestians dinc a la soa conversion generada per l'impression de la loa fe e de la loa resisténcia. Qu'esposè Senta Natalia e que hon ambdus martirizats lo 4 de març de 306 a Nicomèdia.
Que ho trucat contra un enclumi e escapsat.
Qu'ei sovent representat en militar roman dab las soas armas e dab un enclumi.
Payré
Payré es una anciana comuna peitavina dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas. Lo de genier de 2019, ven una comuna delegada de Valença en Peitau aus costats de Ceaux-en-Couhé, Châtillon, Couhé e Vaus.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
SMART-1
SMART-1 (en anglés Small Missions for Advanced Research in Technology) foguèt una mission espaciala europèa mandada vèrs la Luna per assaiar de tecnologias novèlas entre 2003 e 2006. Foguèt un succès.
Bom Retiro
Bom Retiro es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Banka (lenga)
Lo banka (o bankagooma) es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en Mali.
Localisacion
Lo banka es parlat al nòrd de Sikasso, dins lo sud-èst de Mali.
classificacion
Lo banka es una lenga samogo un sosgrop del mande del nòrd-oèst que compren tamben lo duun, lo dzuungoo e lo seenku.
Aisse de rotacion
thumb|right|Esquèma de l'aisse de rotacion de [[Mart (planeta)|Mart.]]
L’aisse de rotacion (var. ais, èishe de rotacion), es en fisica, una linha drecha a l'entorn d'aquela un objècte ò una superficia es en rotacion.
Nomécourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sardes
200px|vinheta|drecha|Sardes (fòto del segle 19). Los Sardes son un pòble establit principalament en Sardenha, isla mediterranèa situada en Euròpa occidentenala.
L'etnonim sarde a una etimologia escura e l'origina anciana del pòble, que ès objècte de divèrses estudis en antropologia, istòria e genetica, ès controvertida.
Coneguts per lo partatge de tradicions e autoidentificacion, constituisson una de las minoritats lingüisticas mai grandas en Itàlia (2% de la populacion); un nombre important de personas parla un o mai d'un dialèctes del sarde, una de las lengas romanicas mai conservadoiras, que a subreviscut a la ispanizacion e italianizacion progressiva de l'isla quand foguèt declarada colonia piemontesa al sègle 18. I a tanben qualques sardes, dins la vila de l'Alguer, que parlan una varietat del catalan, l'alguerés.
Moutoux
Moutoux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sceaux-d'Anjou
Sceaux-d'Anjou es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
La municipalitat a situat en lo Nautor-Anjau.
La municipalitat se situa a 7 km de Champigné, 9 km del Leon-d'Angieus, 12 km de Montreuil-Juigné, 20 km de Angieus e 24 km de Segré.
La commune est située dans le Haut-Anjou.
La commune se situe à 7 km de Champigné, 9 km du Lion-d'Angers, 12 km de Montreuil-Juigné, 20 km d'Angers et 24 km de Segré.
Hatem Ben Arfa
thumb Hatem Ben Arfa es un fotbolaire francés nascut lo 10 de març de 1987 a Clamart e que jòga actualament dins lo club anglés de Newcastle ; jòga tanben per l'equipa nacionala de França.
Sceaux-d'Anjou
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los abitants se trucan los Salciens e Salciennes
Mickey Mouse
Lo personatge Mickey Mouse (en occitan se revirèssem seriá Miquèl Mirga) es un dels personatges mai coneguts mondialament de l'univèrs de las bendas dessenhadas e dels dessenhs animats mondialament. Foguèt lo primièr personatge de l'entrepresa Disney. Lo creèt Walt Disney en 1928 pendent un viatge en tren. A la debuta Mickey foguèt batejat Mortimer, e foguèt son esposa que li suggeriguèt lo nom de Mickey. En tornar, Walt Disney comencèt a trabalhar amb son cap d'animacion, Ub Iwerks, sus aqueste novèl personatge. Lo primièr filme se sonèt Plane Crazy mas cap de productor lo volguèt pas distribuir.
Finalament espeliguèt a l'escranh per primièra vegada lo 18 de novembre de 1928 dins Steamboat Willie, un dels primièrs filmes sonòrs del cinèma. Vist que foguèt una capitada de las bèlas Walt Disney quitèt pas de realizar d'autres filmes, que de contunha Mickey n'èra lo personatge central. En 1940 se realizèt lo filme pus famós amb aqueste protagonista: Fantasia, que li faguèt conéisser una glòria internacionala. Aqueste filme representava una granda innovacion per aquel temps pr'amor que las tecnicas d'animacion emplegadas marquèron una revolucion dins lo mond del dessenh animat.
Mickey ten un gos fidèl que se sona Pluto.
Ju e Bethlòc
Ju e Bethlòc o Ju e Bèthlòc (Jû-Belloc en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Los tres vilatges a l'origina de la comuna que's segueishen sus ua rota parallèla au cors d'Ador; d'amont en avau, Bèthlòc, Ju e Baulat (aqueste, lo pus petit, a 800 m haut o baish de Ju). La maison comuna qu'es a Ju, lo vilatge mei centrau. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Ju
Dauzat qu'explica Jû-Belloc peu mot jus, « devath », e Bèthlòc (Ju es en avau de Bèthlòc). Mès la comuna data de 1822 e lo nom es pus ancian (pr'aquò, segon lo site Cassini, lo nom de la comuna que seré dejà Jû-Belloc, en 1801 ). De mei, lo nom que seré normalament *Jus e non pas Ju. Segon Negre, Ju que vengueré deu gascon ju « joata, contrapés d'ua campana », probablament per representar la hautor leugèra deu vilatge ...
Bèthlòc
Beròi site, endret beròi per s'i establir,. Lo nom qu'es sovent donat a mongias, mès per aqueste Bèthlòc ?
Baulat
Lo nom qu'es lo medish que Baulac (ancianament, Baulat, Baulats). Lo nom qu'es format de bau, « artiga, èrm, bosiga » (sens en Gironda) e de lat « vaste, gran ». Lo sens donat per lo Palai qu'es « ròc abrupte, escalabrós », mès la geografia de Baulat que s'i opausa (pr'aquò, de Baulat se vei lo penent de Castèthnau de Ribèra Baisha, Ador delà, mès aquò pòt motivar un nom locau ?).
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)