cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Braman
Originas
Segon Michel Angot : « A l'origina, los pòbles que los bramans son los mèstres d'esperit parlan una lenga indoeuropèa e davalant dels plans d'Afganistan e de l'Iran, de l'Asia centrala, a l’entorn de la mar d'Aral. Vèrs 1500 AbC., rejongan la plaq de l'Indus dins un nomadisme pro lent. Arribats dins las planas de l'Indus e del Gange, daissan de viure amb los clans qu'avián acompanhats e s’assemblan per contunhar aviant cap al sud e l'èst. Pòrtan amb eles de poèmas e una lenga, lo Veda e lo sanskrit. Son los mèstres de la paraula e tractan del sacrat jos totas sas formas Angot: "Il n'y a jamais eu l'Inde", mais "des" Indes. »
Upanishad
Los Upanishads indican que lo poder de la Parala vedica pòt transformar quin que siá en braman: un braman de naissença, que asquèt dins una familha de bramans sens i conformar sa conducha, es tanben nomenat un brahmabandu, alara qu'un « coneisseire de Braman » es nomenat un brahmavit (familiarizat amb lo sens dels Vedas e qu’i conforma sa conducha, eissit o non d'una familha de bramans).
La Chandogya Upanishad (IV, 4, 9) afirma al subjècte: Atal, dins l'Antiquitat, exsitís dos biais de venir braman, per ereditat a la seguida d’une initiacion, o per adopcion. Lo brama podet conferir l’initiaciacion bramanica a un esperit que jutjariá èsse capable.
Leis de Manu
Lo Braman es garant del bon òrdre (dharma). E l'esposa de Dharma personificat es Ahimsâ, la nonvioléncia, qu’es segon la Leis de Manu, lo dever primièr de totas las castas indoas. Aparten a la classa sacerdotale de se manténer coma atal unicament per la sciéncia sacrada:
Un braman, coneissent pas qu'una sola preguièra vedica, mas que s’assag al contraròtle de se e a la purificacion interiora, es superior a un braman coneissent totes los Veda mas qu’es ni compatissent, ni vegetarian, ni onèste. La practica purificatritz, basada sus una sciécia vedica quitament prima, es mai importanta qu'un saber vedic complet mentalament apres mas que s’es incapable d'incarnar:
Ibn Khaldun
La Muqaddima
Lo premier volum dau Libre deis Exemples, la Muqaddima, es desenant considerat coma la partida centrala dau trabalh d'Ibn Khaldun. D'efiech, segon l'usatge de l'epòca, comencèt son òbra per una introduccion. Compausada de tres partidas, aqueu « prefaci » es dicha Muqaddima. Expausa la pensada de son autor en jurisprudéncia, en teologia, en filosofia, en sciéncias puras e aplicadas, en ensenhament, en retorica e en poesia. Pasmens, son innovacion majora es de considerar l'istòria coma una sciéncia que necessita una analisi precisa dei fachs istorics. Puei, determinèt una teoria permetent de descriure lei mecanismes de formacion e de disparicion dei dinastias aràbias en identificant de factors sociaus, culturaus e climatics.
Jersei
Jersei (oficialament la bailiá de Jersei, en anglés Bailiwick of Jersey, en normand Bailliage dé Jèrri, en francés Bailliage de Jersey) es una de las illas Normandas, dependéncia de la corona britanica. Lo Bailiá de Jersei comprena l’illa de Jersei e qualques autres illons inabitats.
Coma las autras illas normandas, Jersei est una dependéncia de la Corona britanica representada per un lòctenent governador. Los sobeirans britanics i regnan coma ducs de Normandia.
Es dirigida per un baile, segondat per un parlament, los Estats de Jersey ( elegits). Los Estats comprenon actualament lo Baile, lo Lòctenent Governador, detz senadors, los conestables de las dotze parròquias, vint e nòu deputats, l’Avocat General e lo Procurador General. Lo Baile, nomenat per la Corona, es lo president de l’Assemblada dels Estats. Es tanben president de la Cor Reiala.
Braman
Bramans e bodistas
Una brèga conceptuala opausa los bramans e los bodistas: « Los bramans afirman la realitat en tot òme d’una alma vodada a seguir als individús per una novèla incarnacion. Los bodistas professon, al contrari, la doctrina del non-Se o de l’abséncia del, fasent de l’alma una aparéncia o una ficcion. Aquesta divergéncia teorica a una consequéncia etica : los bramans tornan los bodistas del costat dels materialistas e dels nihilistas, alara que los bodistas jutjan immorala aquesta glorificacion d’un Se permanent e identic[13]. »
Jersei
Geografia
Lo bailatge de Jersei compren sustot l'illa de Jersei, e d'illons inabitats: las Dirolhas, los Ecrehos, los Minquièrs, las Pèiras de Lecq.
Sent Anha (Perigòrd)
Sent Anha, escrich anteriorament Sent Ànhan, (Saint-Agne en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Braman
Bramans e bodistas
Dins Indoïsme e bodisme, Ananda Coomaraswamy contesta aquesta oposicion entre bodistas e bramans e entre doctrina del Se dels bramans e del non-Se dels bodistas, e escriu:
Ibn Khaldun
La Muqaddima
Segon sa teoria, la legitimitat dau poder èra fondada per l’asabiyya, un concèpte arabi ancian que tradutz una nocion de fòrça fondada sus la coësion e l'unitat dei membres d'un meteis grop. Per Ibn Khaldun, la formacion d'una asabiyya entraïna la formacion d'un grop unit. Aqueu mecanisme es present dins totei lei societats umanas mai es pus poderós dins lei societats nomadas. Aquela fòrça permet ansin au grop de prendre lo poder au detriment d'una asabiyya pus febla. Aquò explicava la naissença de dinastias poderosas dins de regions perifericas dei territòris ocupats per lei musulmans (Abbassidas, Seldjokidas, etc.). Pasmens, permetiá tanben d'explicar son declin per l'afebliment progressiu de l'asabiyya en causa dei luchas intèrnas per lo contraròtle de l'Estat. Finalament, la dissolucion de l'unitat dau grop au poder permet a un grop novèu de sasir a son torn lo poder après conquista e destruccion parciala dei vilas.
Sent Anha (Perigòrd)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Braman
Bramanitat e pauretat
Se l’estatut de braman es aqueste del « sabent » culte dins las sciéncias sacradas, e alara aqueste de l’òme mai naut dins la ierarquia sociala segon l'indoïsme, demora pas mens que la populacion bramanica es sovent paura: pas res tesaurizar per lo sieu benefici, viure a jorn lo jorn de dons, e ne far la caritat amb lo demai, es l'ideal de vida bramanica; tant mai qu’es subretot lo braman qu’es encargat, après la naissença de son felen, de venir sadhu, ascèta (o iògi) en ramavatge de contunh sens possession o demora de cap de biais.
Ibn Khaldun
La Muqaddima
Aqueu modèl es un trabalh pionier en istòria e en sociologia. D'efiech, permet d'explicar certanei fenomèns caracteristics de la societat aràbia medievala coma l'alternància rapida dei dinastias. Dins aquò, Ibn Khaldun estendiguèt sa validitat ai societats non musulmanas. Òr, son experiéncia d'aquelei societats èra limitada ai conflictes observats dins la Peninsula Iberica durant la Premiera Guèrra Civila de Castelha (1351-1369). Son afiermacion per lei societats crestianas es donc fòrça abusiva car preniá pas en còmpte l'estabilitat pus importanta dei dinastias europèas.
Sent Anha (Perigòrd)
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sanctus Anianus, en latin, en 1290, Saint Anyan (data pas fornida), Saint Anhe, al sègle XVI, Saint Agnan, en 1685. Ven del nom de S. Anianus, avesque d'Orleans, al sègle V; Lo nom modèrne s'explica per un reculament de l'accent tonic : *Sanct'Aniano > *Saintanian- > *Sentanian- > Sent Anhan > Sent Anha [ʂɛ̃ n ’taɲɒ],. En lengadocian, aquels reculaments apareisson sovent dins las fòrmas ancianas al sègle XVI (mas benlèu que comencèt abans).
Ibn Khaldun
Istòria
La vision de l'istòria desvolopada per Ibn Khaldun es una rompedura importanta a respècte deis istorians arabis medievaus. D'efiech, considerèt la disciplina coma una sciéncia e decidèt de l'inscriure dins l'òrdre dau saber. Aquò èra fòrça diferent dau trabalh deis autreis istorians que se contentavan generalament d'enregistrar lei fachs istorics sensa assaiar de descriure lor contèxte ò de leis explicar. Per Ibn Khaldun, l'istòria a un sens e es possible, gràcias a l'estudi e l'analisi dei fachs, de lo descubrir. Per aquò, èra necessari de cercar lei causas deis eveniments.
Ibn Khaldun apliquèt aqueu programa a l'estudi de l'instabilitat politica caracteristica dau Magrèb de la fin de l'Edat Mejana. Aquò li permetèt de descubrir que de fenomèns de natura diferenta, coma una famina ò lo desvolopament d'una ciutat, èran pas totjorn de causas independentas e que, au contrari, podián partejar una meteissa causa. Puei, determinèt de lèis generalas permetent d'explicar certanei fenomèns coma la formacion dei dinastias aràbias, la disparicion dau califat au profiech de la monarquia e lo passatge de l'economia naturala a l'economia marchanda. Placèt ansin la nocion de civilizacion au centre de son trabalh istoric car permetiá d'englobar aquelei nocions.
Braman
Bramanitat e pauretat
Lo benaise socioeconomic, e lo fach d'apartener a una casta nauta, a per consequent pas cap de ligam: viure sens pas cap de luxe e escassament es una caracteristica bramanica, e se pòt èsser plan ric materialament e fòrça bas dins la ierarquia sociala indoa, a causa de las practicas impuras e de l'abséncia de coneissença sacrat ligadas a l'indoïsme: tal èra lo cas dels emperaires musulmans mogòls, richissims mas respectant o cultivant pas cap de valor bramanica e, alara, considerats (pels indós) coma essent de Chandala (« manjaires de cans » o fòra casta).
Jersei
Geografia
Administrativament, es devesit en 12 parròquias.
Braman
Bramanitat e pauretat
Atal, l'obratge de J. Radhakrishna Brahmins of India revèla que totes los purohits (bramans oficiants) vivon en sota lo lindal de pauretat en Índia. L'estudi de D. Narayana, Perception, poverty and health : a contribution, mòstra que 53,9 % de la populacion de casta superiora viu sota lo lindal de pauretat. Pasmens, benefician de pas cap d'ajuda de l'Estat indian, que la constitucion obliga d'ajudar socialament las comunautats indianas repertoriadas (dalit), e non pas los individús segon lor pauretat efectiva.
Jersei
Geografia
Veire l'article Parròquias de Jersei.
Braman
Referéncias
<references responsive="" group="">
Jersei
Geografia
Las parròquias son devesidas en vintenas (o quilhetas).
Veire l'article Vintenas e quilhetas de Jersei.
Ibn Khaldun
Sociologia
La volontat d'Ibn Khaldun d'identifiar de lèis generalas sus lo foncionament dei societats umanas lo menèt a realizar d'estudis sociaus. Aquò prefigura la sociologia modèrna. D'efiech, a partir de la nocion d'asabiyya, Ibn Khaldun expliquèt la transicion dau mòde de vida nomada a la sedentarizacion. Puei, expliquèt la formacion dei vilas e presentèt en parallèl l'evolucion dei mestiers qu'acompanha aquelei transformacions. Una partida de sa descripcion dei mecanismes de fondacion dei premierei vilas, especialament l'origina rurala dei premierei populacions urbanas, es uei totjorn considerada coma valida per leis istorians e leis arqueològs.
Eiretatge e influéncia
thumb|right|Estatua d'Ibn Khaldun a [[Tunis.]]
Ibn Khaldun es uei considerat coma una figura majora de la filosofia e dei sciéncias aràbias de la fin de l'Edat Mejana. Pasmens, aquela reconoissença foguèt tardiva. D'efiech, sei contemporanèus comprenguèron pas son trabalh e aguèt pas de successor dirècte. Pasmens, son òbra foguèt pas oblidada. La Muqaddima influencièt plusors sabents otomans dau sègle XVII coma Katip Celebi (1609-1657), Ahmed Efendi (1631-1702) e Mustafa Naima (1655-1716). Aquò permetèt ai tèxtes d'Ibn Khaldun de se difusar en Euròpa onte suscitèron un certan interès. Per exemple, foguèron citats dins l'Encyclopédie de Diderot e d'Alembert. Pasmens, sensa traduccion complèta de seis òbras, leis Europèus aguèron de dificultats per comprendre l'importància de l'òbra d'Ibn Khaldun. Òr, coma aqueu darrier melhorava regularament sei manuscrits, existís fòrça versions diferentas de seis obratges, çò que complica lo trabalh dei traductors.
Au sègle XIX, l'importància d'Ibn Khaldun foguèt finalament compresa tant en Euròpa que dins lo mond musulman. Ansin, leis edicions de Bulaq poguèron pauc a pauc constituïr la premiera version complèta en arabi de la Muqaddima. Entre 1862 e 1868, aqueu trabalh permetèt a William Mac Guckin de Slane (1801-1878) de prepausar la premiera traduccion complèta en francés. S'aquelei premierei traduccions son desenant criticadas per d'errors dins certanei passatges, permetèron de difusar pus largament lo trabalh d'Ibn Khaldun. Pasmens, foguèt necessari d'esperar fins a 1958 per dispausar d'una traduccion de qualitat – basada sus la darriera version dau tèxte – en anglés e 1967 en francés.
(983) Gunila
(983) Gunila es un asteroïde.
Marsal
Marsal pòt essèr:
(984) Gretia
(984) Gretia es un asteroïde.
Deizisau
Deizisau es una comuna alemanda de Baden-Württemberg, situada dins l'arrondiment d'Esslingen e la region de Stuttgart, dins lo districte de Stuttgart. Comptava 6.620 abitants en decembre de 2012.
Marsilly
Marsilly pòt essèr:
Marimont-lès-Bénestroff
Marimont-lès-Bénestroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mausolèu
thumb|250px|right|Mausolèu thumb|250px|left|Mausolèu de [[Mohammed V a Rabat]]Un mausolèu es un tombèl monumental. Un mausolèu crestian compren de còps una gleisòla.
Saunhac e Cambran
Saunhac e Cambran (en francés: Saugnac-et-Cambran) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [su'ɲak e kam'braŋ]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Petrus de Saunag, aus sègles XI-XII,   Sanctus Petrus de Sauniag, aus sègles XI-XII, Saunag cap a 1105, castrum de Saunak, en 1281, Saubognac (mapa deu sègle XVII, shens data), Saugnac (mapa de 1638), Sobognac (mapa deu començament deu sègle XVIII), Sauvignat (mapas de 1714 e de 1733); (per Cambran), Cambran aus sègles XI-XII, Cãngrand (mapa de 1638).
Per Dauzat e Rostaing, Saunhac que vien benlhèu deu nom latin d'òmi Sabinius, dab lo sufixe -acum, puish sincòpa de i.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que dona la medisha solucion.
Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa la solucion de Dauzat e Rostaing convien. Per Cambran, l'etime qu'ei *Camarànu- (lo nom latin d'òmi Camarus, deu latin cammarus, « cranc », e sufixe -anu-). L'evolucion qu'ei *Cam(a)ràn(o) > Cambran (epentèsi de -b-). La fòrma de 1638 qu'ei ua maishanta interpretacion deu nom.
Batalha de Fort Sumter
La batalha de Fort Sumter se debanèt lei 12 e 13 d'abriu de 1861 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Premier combat, designa lo bombardament, per l'artilhariá confederada, de la pichona garnison federala que teniá Fort Sumter a l'intrada de la Baia de Cherleston en Carolina dau Sud. Aquela ataca entraïnèt l'acabament dei negociacions – malaisadas – entre Confederats e Federats e la generalizacion de la guèrra civila.
Champanhac la Pruna
Champanhac la Pruna (Champagnac-la-Prune en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Marcoussis
Marcoussis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
(986) Amelia
(986) Amelia es un asteroïde.
(985) Rosina
(985) Rosina es un asteroïde.
Ascea
Ascea (en cilentan: A'scìa) es una comuna italiana de la província de Salèrn en Campània. Comptava 5.830 abitants en 2010.
Parlament Europèu
Lo Parlament Europèu es lo còrs parlamentari de l'Union Europèa, elegit dirèctament per los estajants de l'Union Europèa cada cinc ans. Amb lo Conselh dels Ministres, compausa la branca legislativa de las institucions de l'Union, que tenon dos sètis : Estrasborg e Brussèlas.
Lo Parlament es compausat de dits comunament « deputats europèus », que representan 380 milions d'electors provenent de 28 Estats (en 2013), es a dire le segond pus grand electorat del monde, darrièr lo d'Índia, e lo pus grand electorat transnacional.
Lo Parlament a de poders legislatius limitats. Pòt pas iniciar una legislacion, mas pòt emendar o metre son vèto dins mantun sector politic. Dins d'autres sectors, a sonque lo drech d'èsser consultat. Supervisa tanben la Comission Europèa. Deu aprovar totas las nominacions de la comission, e las pòt relevar per un vòte de censura. A tanben lo drech de contrarotlar lo budgèt de l'UE.
Eddie George
thumb|250px|Eddie George Edward Nathan George, Jr., mai conegut coma Eddie George (Filadèlfia, Pennsilvània, 24 de setembre de 1973) es un ancian jogaire de fotbòl american dels Estats Units.
Georgetown (Califòrnia)
Georgetown es una census-designated place de la comtat d'El Dorado, en Califòrnia, ais Estats Units, que si situa dins la Sierra Nevada. Comptava 962 abitants au recensament fach en 2000.
Guernesey
Guernesey (en anglés e oficialament: Guernsey) es una de las illas Normandas. Encara que siá pas part del Reialme Unit, es una dependéncia de la Corona Britanica. La sobeirana n'es la duquessa de Normandia e la reina d'Anglatèrra, actualament Elisabèt II.
Geografia
La bailiá inclutz las 10 parròquias de Guernesey, mas tanben las illas de Herm, Jethou, Burhou e Lihou (emai las illas mai pichonas que ne dependon). Administra tanben parcialament d'autras dependéncias de la corona: Aurinhac, Sarc e Brecqhou.
Tonerra
Tonerra (Tounerro en grafia mistralenca ; Tonnerre en francés) es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat.
Toponimia
Lo nom latin de la vila èra Tornodurum. En francés, ò tonic vadot normaument ue, puei /œ/, mes la sequéncia /rr/ seguenta (eishida de la contraccion de -dur- a empachat aqueth segond cambiament, e la vocala tonica demorèt donc /ɛ/.
Nòtas
<references group=N/>
Neffex
right|200px|thumb|Lògo de NEFFEX
Neffex, estilizat NEFFEX, es un duò musical american de musica electronica amb pasmens de nombrosas influéncias (rap, rock...), compausat de Bryce Savage (de son nom vertadièr Brandon Horth) e de Cameron Wales.
Neffex s'es format en Califòrnia en 2014. Fan lors pròprias cançons o de mèsclas de cançons ja existentas. Bryce escriu las paraulas e canta mentre que Cameron compausa e fa los adobaments.
(988) Appella
(988) Appella es un asteroïde.
(987) Wallia
(987) Wallia es un asteroïde.
Budòs
Budòs (Budos en francés) es ua comuna bordalesa de Guiana o de Gasconha, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Bussiera de Dun
Bussiera de Dun (Bussière-Dunoise en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País Dunés e la Nauta Marcha; es administrada per lo departament de Cruesa e region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Comunas vesinas
400px|center|Distanças e posicion relativa
<br clear|=eft>
Toponimia
Bussiera ven dau latin buxaria, format de buxus, lo buis, e dau sufixe -aria, luec (luòc) ente i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...). Una atestacion anciana es Buxeria Dunensis vers 1315. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament en Lemosin, daus sites arqueologics gallo-romans.
Istòria
Bussiera de Dun absorbís entre 1790 e 1794, Les Hommes de la Chapelle (nom francés) e Les Serfs de Dun (nom francés); coma i a pas de donadas demograficas, sembla qu'aquelas comunitats èron recensadas ambe Bussiera tanleu lo recensament de 1793.
Nòtas
<references group="N"/>
Mutschelbach
Mutschelbach es una anciana comuna de Bada e Vurtembèrg, en Alemanha, integrada dins la comuna de Karlsbad dempuèi 1971. Caup lo vilatge vaudés d’Untermutschelbach.
Istòria
Al començament i aviá Untermutschelbach, en Vurtembèrg e Obermutschebah, en Bada. En 1806, Untermutschelbach es cedit a Bada per Vurtembèrg.
En 1936, Untermutschelbach es reünida a Mittelmutschelbach e Obermutschelbach dins la comuna novèla de Mutschelbach.
En 1971, las comunas de Mutschelbach, Auerbach, Ittersbach, Langensteinbach e Spielberg son agropadas dins la comuna novèla de Karlsbad.
(989) Schwassmannia
(989) Schwassmannia es un asteroïde.
Ruda (divinitat)
Ruda (Rḍw) èra una divinitat venerada per las tribús del nòrd d'Arabia a l'epòca preislamica. Es citada pels annals d'Asarhaddon, rei d'Assiria de -681 a -669.
Sasseville
Sasseville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sasseville A annexat Flamanvillette en 1823.
Sasseville a annexé Flamanvillette en 1823.
Lesches
Lesches es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(990) Yerkes
(990) Yerkes es un asteroïde.
Alpine A211
L'A211 es la premiera Alpine qu'utilizèt lo motor V8 de 2996 cm.
(1001) Gaussia
(1001) Gaussia es un asteroïde.
Leu romanés
Unitat monetària de Romània. Lo plural n'es lei. L'origina del nom es probablament de relatar al leu (occ. leon/leu). De fach, un leon estilizat se trobava sus de pèças que circulavan a l'Edat Mejana dins los païses romaneses. Dempuèi lo primièr de julhet de 2005 lo Nòu Leu (RON) a remplaçat l'ancian leu (ROL) perque aqueste s'èra fòrça devalorizat dempuèi 1989. Existís tanben un autre leu, lo leu moldau, utilizat en Moldàvia. Lo lev bulgar a tanben la meteissa origina.
Belvés (omonimia)
Belvés (occitanizacion de la vila picarda de Beauvais ) pòt designar:
Kick Off Extra Time
Kick Off Extra Time es un add-on dau famós juec de fotbòl publicat en 1989 per Anco sus microordinator Amiga e Atari ST. Faliá possedir la version originala de Kick Off per jogar.
Premiera batalha de Bull Run
La premiera batalha de Bull Run (ò premiera batalha de Manassas ) se debanèt lo 21 de julhet de 1861 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Foguèt la premiera batalha majora dau conflicte. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva dei Federats dau generau Irvin McDowell (35,000 òmes) dirigida còntra lei fòrças confederadas de Beauregard e Joseph Johnson (34,000 òmes). Lei Nordistas foguèron batuts e deguèron se retirar vèrs Washington. Perdiguèron aperaquí 3,000 òmes còntra 2,000 per lei Sudistas.
Ormoiche
Ormoiche es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Segon las listas oficialas establidas per las autotités militaras alemandas,
e comunicadas per elas en 1940 e 1941
i a #aver 3 presoèrs de guèrra a Ormoiche
Fonts: listas n° 26 del 05/10/1940, lista N° 64 e 99.
Apalachee
L'apalachee es una lenga muscogèa mòrta que fuguèt parlada en Florida, uèi dins los Estats Units.
Ormoiche
Istòria
Le 15 avril 1912, la boulangerie de Mll Lemercier a été déclarée en faillite.
Apalachee
La lenga s'a atudada al sègle XVII.
Fonologia
Los fonèmas de l'apalachee son:
Ormoiche
Istòria
Selon les listes officielles établies par les autotités militaires allemandes,
Apalachee
Vocalas
L'apalachee a tres vocalas qu'an tres qualitats, cortas, longas et nasalas.
Alon Day
thumb|Alon Day Alon Day (en ebrèu: אלון דאי ; de 4 de novembre de 1991) es un pilòt de corsas israelian.
Ormoiche
Istòria
et communiquées par elles en 1940 et 1941
Vilamanha
Vilamanha (Vilo-Magno, Bilo-Magno, Vilamanno en nòrma mistralenca e Bilomágno en grafia de Savartés ; Villemagne en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Ormoiche
Istòria
il y a eu 3 prisonniers de guerre à Ormoiche
Sources: listes n° 26 du 05/10/1940, liste N° 64 et 99.
Vilamanha
Lo gentilici es vilamanhòl -a (mistralenc vilo-magnol -olo).
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Batalha de Hampton Roads
La batalha de Hampton Roads es un combat navau que se debanèt lei 8 e 9 de març de 1862 durant la Guèrra de Secession. Opausèt dos pichons grops de naviris e, en despiech de la destruccion de doas fregatas federadas, s'acabèt d'un biais indecís. En revènge, demorèt famós car veguèt la premiera utilizacion vertadiera dau cuirassat sus lo prat batalhier.
Castèuverd
Castèuverd ò Castèuvèrd (au començament de la letra E, Mistral explica que verd fai partida dei cas que e grafic representa è dubèrt ), Châteauvert en francés, es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ribòsa
200px|thumb|Formula ciclica de la ribòsa 200px|left|thumb|Forma obèrta e non ciclica de la ribòsa La ribòsa o ribofuranòsa qu'ei un glucid monosacarid pentòsa e mei precisament ua aldopentòsa. La soa formula quimica qu'ei C5H10O5. Dems la natura qu'ei trobat devath la forma de la D-ribòsa. Qu'entra dens la composicion deus nucleotids de l'ARN e qu'ei quimicament pròche de la desoxiribòsa presenta dens los nucleotids de l'ADN. Estant un component deus nucleotids, qu'entra dens la composicion de l'ATP e deu NADH, duas moleculas màgers deus metabolisme deus èstes vius.
Que ho descobèrt en 1905 per Phoebus Levene.
Sench Amand de Belvés
Sench Amand de Belvés (Saint-Amand-de-Belvès en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo 1èr de genièr 2016, fusionèt emb Belvés per formar la comuna novèla de País de Belvés.
Toponimia
La prononciacion es [ʂe n ʦɒ’mɑ̃ n ] [debɛl'βe]. Lo nom es atestat en latin, al sègle XIII, Sanctus Amandus. Amandus es lo nom de cinc sents, dont un avesque de Bordèu, qu'es probablament lo patron de la glèisa (Chantal Tanet e Tristan Hordé). Lo sens del nom es « que deu èsser aimat ». Coma i a d'autres Sent Amand dins lo departament, un determinant es necessari : Belvés es lo nom de la vila vesina, capluòc del canton d'aquí a 2015 e ancian capluòc de districte, ,.
Mison
Mison (en occitan e en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Mozárbez
Mozárbez es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Blaincourt-sur-Aube
Blaincourt-sur-Aube es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Amand (omonimia)
Sent Amand o Sant Amand pòt designar:
Verlinghem
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Abram Arkhipov
thumb|250px|Retrach d'Abram Arkhipov fach per Ilià Repin Abram Efimovich Arkhipov, nascut Abram Pyrikov (en rus: Абра́м Ефи́мович Архи́пов; Iegòrovo, 27 d'agost de 1862 – Moscòu, 25 de setembre de 1930) foguèt un pintor rus. Aquel artista realista apartenguèt al collectiu artistic sonat Peredvízhniki e tanben a l'Union dels Artistas Russes.
Biografia
Abram Pyrikov nasquèt en 1862 a Iegòrovo, un vilatge de l'oblast de Ryazan. En 1877 partiguèt estudiar a l'Escòla de Pintura, Escultura e Arquitectura de Moscòu. Ailà foguèt l'escolan de prestigioses artistas russes coma Vasily Perov, Vasily Polenov e Vladimir Makovsky. En 1883, Arkhipov anèt estudiar a l'Académia Imperiala de las Arts de Sant Petersborg ont demorèt dos ans abans de tornar acabar sos estudis dins la capitala russa.
Quirguiz
Lo quirguiz (кыргыз тили, кыргызча, kyrgyz tili, kyrgyzça, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) es una lenga turquesa parlada en Quirguizstan. Es ligat en particular al cazac. Es la lenga oficiala de Quirguizstan amb lo rus.
Quirguizstan: dominacion demografica del quirguiz
En 1999, èra la lenga mairala de mai de 65,2% de la populacion  en Quirguizstan e una lenga segonda per 4,8% (especialamant los ozbècs) siá 70,0%. Lo rus demòra ben practicat demest los quirguizes (49,2% lo parlan).
La lenga quirguiza fòra Quirguizstan
Es tanben una lenga minoritària parlada dins qualques païses, en Russia, China, Cazacstan, Ozbequistan, etc., per 500 000 personas al pus mai.
Lo rus
Lo rus èra la lenga mairala de 14,7% en 1999 e la lenga segonda de 31,8% siá 46,5%.
Lo rus gaudís d'un prestigi que fa sofracha al quirguiz e, en 1999, èra encara una lenga largament coneguda dins lo país. Es tanben la segonda lenga oficiala.
En 1999, 49,2% dels quirquizes parlavan rus. Per comparason, sonque 2,3% dels russes parlavan quirguiz.
L'ozbèc
L'ozbèc es una lenga importanta, localament majoritària dins lo sud e la lenga de la minoritat mai nombrosa del país (14,33%).
En 1999, èra la lenga mairala de 14% de la populacion e la lenga segonda per 3,5%, siá un total de 17,5%. Es la lenga majoritària de la region d'Osh (55% d'ozbècs) e la primièra lenga mairala (31,9%) de la region de Jalal-Abad. 98,4 % dels ozbècs avián l'ozbèc coma lenga mairala e 18,9% dels ozbècs parlavan quirguiz (36,4% parlavan tanben rus).
Poce (unitat)
Lo poce es una unitat de mesura de longor datant del l'Edat Mejana.
Istoric
La longor dels escandalhs varièt seguent las epòcas e los païses, o las regions d’un meteis país.
Dins l’Antiquitat, pels Egipcians, Grècs et Romans per exemple, lo poce èra siá seconegut o ignorat per preferir lo det, es a dire lo pé divisat en setze partidas egalas (quatre dets fan una man, quatre mans fan un pé; la man correspond a la distança transversala anant del costat exterior del Det pichon al costat exterior de l’indèx).
Al començament de l'Edat Mejana se comencèt a divisar lo pe par dotze. L’unitat de mesura que ne resultèt foguèt nomenada « poce ».
En França, Quebèc e Nòu Brunswick
Lo poce del Rei de França valiá exactament  mètre (~27.069 95|mm) perque la lei del 19 frimaire de l’an VIII (10 de decembre de 1799) dispausava que lo mètre èra egal a 443,296 linhas del Rei. Ara aquela mesura es pas mai utilizada en França.
Lo sol poce encara en usatge informal al Quebèc e Nòu Brunswick es lo poce anglosaxon de 25,4 mm oficialament remplaçat pel centimètre lo 1 d'agost de 1974.
Dins los païses anglosaxons
Dins las illas britanicas, un sistèma d’unitats se desvelopèt. A causa de l’importança de l'espandiment politic o economic britanic puèi dels Estats Units d'America, aquel sistèma foguèt utilizat o conegut dins fòrça païses anglofòns. En 1824 aquel sistèma foguèt codificat jol nom de sistèma imperial d’unitats.
Puèi, Suècia imaginèt un mejan de dintrar dins lo mond metric. En 1855–1863, lo poce en foncion foguèt convertit en poce decimal que valiá de pé a la plaça de. Aquel poce decimal valiá doncas prèp de. Pasmens aver doas grandors de poce diferentas foguèt fòrça tròp complicat de gerir. Dins los ans 1878–1889 la decision foguèt presa d’utilizar lo sistèma metric.
Fins a 1959, los poces american, canadian e anglés diferèron fòrça leugièrament. En 1959, amb l’accòrdi dels Estats Units d'America e de las nacions del Commonwealth, lo poce tecnic internacional foguèt definit coma valent exactament . Aquela valor del poce es encara en vigor.
Notacions
En francés canadian, lo poce anglés a per abreviacion po. En anglés, poce se dich inch/inches (plur) e son abreviacion es in, o ″ (doble prima).
Lo poce francés (de valor leugièrament diferenta) a per simbòl p.
Lo poce èra tradicionalament divisada en 12 linhas, puèis en 144 punts. Las divisions usualas modèrnas del poce son exprimidas en fraccions de mièg, quart, ochen o mai: ¼, ½, ¾, eca.
Un poce equival a. I a dotze poces dins un pé. Un pé val doncas: 12 × 2,54 = exactament.
Per exemple: 10′ 6¾″ significat e, çò que dona  o encara.
Lo simbòl prim ′ e lo doble prime ″ simbolizant tanben la minuta e la segonde d’arc; çò que pòt, crear de confusions.
A l'ora d'ara
Gaireben totes los païses queutilizavan lo poce an ara adoptat lo sistèma internacional d’unitats. Lo poce es encara una unitat de longor del sistèma d’unitats de fòrça païses que, subretot, lo Reialme Unit e los Estats Units d'America. Dins los faches, quitament se gairebne totes los païses eissits de las colonias britanicas, e lo quita Reialme Unit, decidèron d’adoptar lo sistèma metric, se constata en 2004 que la transicion es efectiva sonque dins los mejans scientifics.
Lo poce demòra utilizat per qualques usatges corrents e per d'objèctes de talha pichona.:
L'usarge torna, tanben dins los païses de sistèma metric, mejans los escandalhs informatics d’origina estatsunians:
Tèrra
Caracteristicas fisicas
La Tèrra fa partida dei quatre planetas rocassosas dau Sistèma Solar ambé Mercuri, Vènus e Mart coma o indica sa densitat importanta egala a 5,515. Es la pus granda de categoria e tèn egalament la densitat la pus auta deis planetas dau Sistèma Solar. Sa massa es egala a e a una forma quasi esferica.
Composicion
La composicion de la Tèrra es en massa:
Estructura intèrna
thumb|right|Estructura intèrna de la Tèrra.
La Tèrra se compausa de jaces divèrses qu'an de composicions quimicas e un compòrtament geologic diferents:
Cal saber a mai que l'escòrça e una partida del mantèl superior forman la litosfèra.
L'idrosfèra
La Tèrra es realament a la distància del Solelh adeqüada per aver d'aiga liquida a sa superfícia. Pasmens, sens l'efièch de sèrra, l'aiga se gelariá sus Tèrra. Al començament lo Solelh emetiá mens de radiacion que ara, mas los oceans se gelèron pas perque l'atmosfèra primitiva de la Tèrra aviá fòrça mai de CO2 e per consequent un efècte de sèrra pus important. Dins d'autras planetas, coma Vènus, l'aiga desapareguèt perque la radiacion solara ultravioleta copa la molecula e l'ion idrogèn, qu'es leugièr, s'escapa de l'atmosfèra. Aqueste efècte es lent, mas inexorable. Aquò es una ipotèsi qu'explica perqué Vènus a pas d'aiga. Dins l'atmosfèra de la Tèrra, un jaç tèune d'ozòn dins l'estratosfèra absorbís la màger part de la radiacion ultravioleta en redusent l'efècte. L'ozòn apara la bioesfèra de l'efècte perniciós de la radiacion ultravioleta. La magnetosfèra tanben es un escut que nos apara del vent solar.
La massa totala de l'idrosfèra es aperaquí de.
Activitat tectonica
thumb|Representacion dei placas diferentas de la superficia terrèstra. thumb|Frontiera entre doas placas au nivèu de la falha de San Andreas.
La Tèrra a una activitat tectonica importanta causada per lo movement de partidas de la litosfèra dichas placas. Aquelei movements son liats ambé lei movements de conveccion dau mantèu terrèstre mai an luòc de maniera divèrsa per lei diferentei placas. En consequéncia, tres tipes d'interaccions existisson ai frontieras de placas : La velocitat mejana dei movements tectonics principaus varia segon lei placas entre 9,5 mm/an per la placa eurasiatica e 75 mm/an per la placa dei Cocos. De mai, l'activitat tectonica es la fònt de la màger part dau volcanisme terrèstre, dei tèrratrems, de la formacion dei montanhas o dei fòssas oceanicas.
Continents e oceans
Environ 70,8% de la superficia de la Tèrra es recubèrta per d'oceans d'aiga. Lo rèsta de la superficia forma lei continents que son lei relèus pus auts de la planeta. Dos tipes de crosta existisson entre lei zonas oceanicas e continentalas. D'efèct, la crosta oceanica es principalament facha de basalte, una ròca densa, e a una espessor mejana de sièis quilomètres. De son caire, la crosta continentala es pus espessa, entre 30 e 50 quilomètres, mai compausada de materiaus pus leugiers coma lo granite.
Lei relèus oceanics principaus son lei dorsalas, lei fòssas, lei plans abissaus e lei ribas continentaus. Lei dorsalas son de zonas de divergéncia entre doas placas. Tènon un volcanisme actiu que crea de partidas novèlas de crosta oceanica. A l'invèrs, lei fòssas son situadas dins lei regions de subduccion ont una placa dispareis dins lo mantèu. Son lei ponchs pus bas de la planeta. Lei plans abissaus son lei regions relativament platas au fons deis oceans. Enfin, lei ribas continentaus forman la basa immergida dei continents.
Sus lei continents, lei relèus principaus son lei plans, lei platèus e lei cadenas de montanhas. Lei plans son de regions relativament platnests e situadas a una altitud febla. Lei planestèus son tanben de regions platas mai lor altitud es generalament pus auta. Son generalament la transicion entre lei plans e lei montanhas. Aquelei son lei ponchs pus auts de la planeta.
Circulacion d'aiga e erosion
thumb|Esquèma generau dau [[cicle de l'aiga|cicle naturau de l'aiga terrèstra.]]
Una caracteristica importanta e unica de la Tèrra dins lo Sistèma Solar es l'existéncia d'aiga sus leis estats gasós, liquid e solid. Ansin, tota la superficia terrèstra es somesa a una erosion importanta entraïnada per la circulacion d'aiga liquid. Aqueu fenomèn d'erosion, egalament renforçat per lo vent, causa la formacion de ròcas sedimentàrias que cuerbon la màger part dei superficias oceanicas e continentalas. 97,5% de l'aiga es salada amb una valor mejana egala a 35 g.L-1.
La circulacion d'aiga forma un circuit dich cicle de l'aiga entre lei quatre sèrvas terrèstres que son :
La descripcion simplificada d'aqueu cicle pòu acomençar ambé l'evaporacion de l'aiga deis oceans caufada per lo raionament ultraviolet dau Soleu. Puei, aquela evaporacion causa la formacion de nívols e, après, de precipitacions. Enfin, l'aiga dei precipitacions regola a la superficia fins ais oceans.
Volcans
La Tèrra tèn un volcanisme actiu que pren de formas diferentas segon lei mitans oceanics e continentaus. Lo volcanisme pus actiu es aqueu dau mitan oceanic, especialament a l'entorn dei dorsalas sota-marina. 75% dei materiaus volcanics son emés per lei dorsalas. Lor lava es fluida. Existís tanben de volcans sota-marins au dessús d'un ponch caud coma lo Loihi. Enfin, lo rèsta dei volcans sota-marins son de volcans de zona de subduccion coma lo Kick-'em-Jenny.
Lei volcans terrèstres son mens nombrós e lei proporcions entre lei volcans de zonas de divergéncia, de zonas de subduccion e de ponchs cauds son diferents. D'efèct, lei volcans de zonas de divergéncia son pus rars et principalament situats dins lei regions onte una dorsala es presenta au dessús deis oceans. Per exemple, es lo cas en Islàndia. Lo volcanisme de ponch caud es egalament relativament visible ambé d'erupcions importantas dins lei regions continentaus (Deccan) e d'illas dins leis oceans coma leis illas Kerguelen. Un nombre fòrça important dei volcans terrèstres son de volcans de zonas de subduccion, especialament a l'entorn de l'ocean Pacific. Certanei volcans dei zonas de subduccion an d'erupcions explosiva importanta acompanhadas per de plumachos de cendres e d'autrei manifestacions coma de lahars. Enfin, existís una categoria de volcans particulars e mau coneguts que son dichs super-volcans. Aquelei son de caldeiras o de volcans fòrça importanta coma lo Yellowstone o lo Cantal que pòdon entraïnar d'erupcions colossalas amb un periòde d'unei miliers d'annadas.
Cratèr d'impacte
thumb|Cratèr d'impacte dau lac Manicouagan (72 km de diamètre). thumb|Cratèr principau de Kaali (110 m de diamètre) envaït per un lac e per la vegetacion.
Lo nombre de cratèrs d'impacte importants sus la Tèrra es relativament feble en causa de l'erosion, dau renovelament de la superficia per lo volcanisme, de la vida especialament la vegetacion qu'escond lei traças d'impactes e de la preséncia d'aiga per amportir lo tuert sus 71% de la superficia de la planeta. Lo nombre de cratèrs de talha pichona es egalament limitat per la preséncia d'una atmosfèra espessa. La màger part dei cratèrs foguèron descubèrts dempuei l'invencion dei satellits. D'efèct, pòdon senhalar pus facilament lei vestigis d'un cratèr. Lo pus important e pus ancian es lo cratèr de Vredefort qu'a una estructura en anèus multiples d'un diamètre de 300 quilomètres e un periòde superior a 2 miliards d'annadas.
Geografia
left|350px|Altitud dei continents e deis oceans de la Tèrra.
La Tèrra tèn sièis continents e quatre oceans principaus. Lo continent pus important es Eurasia dins l'emisfèri nòrd. Africa se situa au sud-oèst d'aqueu continent e Oceania au sud-èst. L'Antartida es localizat a l'entorn dau pòl sud de la planeta. Enfin, leis autreis continets son l'America del Nòrd e l'America del Sud. Entre lei continents, leis oceans son l'ocean Atlantic entre Eurasia, Africa e America, l'ocean Pacific entre America, Eurasia e Oceania, l'Ocean Indian au sud d'Eurasia entre Africa e Oceania e l'Ocean Artic a l'entorn dau pòl nòrd.
Composicion
thumb|Composicion de l'atmosfèra.
La composicion de l'atmosfèra tèn principalament tres gas que son l'azòt (78,1 %), l'oxigèn (20,9 %) e l'argon (0,93 %). I a de traças de dioxid de carbòni (386 ppm), de neon (18,2 ppm), d'èli (5,2 ppm), de metan (1,7 ppm) e de cripton (1,1 ppm). La proporcion d'aiga pòu variar considerablament mai es generalament situada entre 1 e 4 %.
Estructura
L'estructura de l'atmosfèra terrèstra tèn cinc jaç principaus que son : De mai, tèn egalament una ionosfèra.
Troposfèra
La troposfèra es la region bassa de l'atmosfèra. Son espessor varia entre 8 km ai pòls e 15 km dins lei regions equätorialas. Tèn 80 a 90% de la massa dei gas atmosferics e quasi la totalitat dei vapors d'aiga. Sa temperatura mejana varia de  a la superficia fins a. la pression demenís egalament ambé l'altitud. Enterin, la pression mejana passa de a. La frontiera entre l'estratosfèra e la troposfèra es dicha tropopausa.
Estratosfèra
L'estratosfèra es lo jaç situat entre la troposfèra e la mesosfèra. Sei frontieras son donc entre 8-15 km per lei regions bassas e 40-60 km per lei regions autas. Aqueleis altituds varian principalament ambé la latitud. La temperatura de l'estratosfèra varia de au limit ambé la troposfèra a quasi   vèrs lo començament de la mesosfèra. La pression es environ egala a a 20,000 mètres d'altitud e  a 32,000 mètres. De movements de gas e de reaccions quimicas an luòc de maniera importanta dins l'estratosfèra.
Jaç d'ozòn
Lo jaç d'ozòn fa partida de l'estratosfèra mai es generalament considerada coma un jaç especiau. D'efèct, sa composicion quimica es diferenta d'aqula dau rèsta de l'estratosfèra car assosta lei reaccions de sintèsi de l'ozòn. Aquela molecula es importanta per la vida terrèstra car apara la superficia de la màger part dei rais ultraviolets dau Soleu.
Mesosfèra
La mesosfèra es lo jaç situat entre 50 e 80 km a respèct de la superficia de la Tèrra. Tèn la temperatura pus freja de la Tèrra amb una valor egala a  e una valor mejana de. Es tanben la region onte lei meteorits son generalement brutlats e destruchs per lei fretaments atmosferics.
Termosfèra
La termosfèra es lo jaç pus bas de l'atmosfèra exteriora onte la composicion es plus unifòrma. Acomença vèrs 90-100 km d'altitud mai son espessor varia dins lo temps. L'activitat solara a generalament una influéncia sus l'evolucion d'aquela espessor. La temperatura varia entre 300 e. L'origina d'aquelei temperaturas depend de l'absorcion de radiacions ultravioletas de longors d'onda situadas entre 100 e. Ansin, lei moleculas de dioxigèn son rompudas. L'oxigèn atomic es donc lo compausat principau de la termosfèra.
Ionosfèra
L'ionosfèra es la region atmosferica ionizada per lei radiacions solaras. Se situa entre 50 e d'altitud, d'escambarlons sus la termosfèra e l'exosfèra. Es tanben la partida inferiora de la magnetosfèra. Sa composicion varia entre lo jorn e la nuech. Lei principaus jaç son :
Exosfèra
L'exosfèra es lo jaç superior de l'atmosfèra onte lei collisions entre lei particulas son raras e negligiblas. Es la transicion entre l'atmosfèra e lo mitan interplanetari. S'estend fins a de la superficia.
Clima
thumb|450px|Climas terrèstres.
Lo clima terrèstre varia segon lei regions. La classificacion principala es dicha classificacion de Köppen. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas : La pluviositat es devesida entre nòu nivèus : Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
Camp magnetic e magnetosfèra
La Tèrra tèn un camp magnetic causat per lei movements de conveccion dau nuclèu. A l'ora d'ara, lei pòls d'aqueu camp son situats pròches dei pòls geografics. Dins aquò, la localizacion dei pòls magnetics pòu variar car lei movements de conveccion dau nuclèu son generalament caotics. Ansin, lei pòls magnetics pòdon s'inversar unei còps per milion d'annadas. L'intensitat dau camp es actualament egala a 30 µT en America del Sud e de 60 µT dins certanei regions de Canadà vesinas dau pòl magnetic nòrd.
L'interaccion entre lo vent solar e lo camp magnetic terrèstre entraïna la formacion d'una magnetosfèra a l'entorn de la planeta que para la Tèrra contra lei particulas solaras. Un arc de tuert se situa entre la Tèrra e lo Soleu puei lo vent solar estira la magnetosfèra. De mai, lo vent solar a una influéncia preponderanta sus la densitat e l'orientacion de la magnetosfèra terrèstra. Enfin, aquela es responsabla de la formacion d'auròras polaras.
Orbita e rotacion
vinheta|250px|La rotacion de la Tèrra
Rotacion
Lo periòde de rotacion de la Tèrra a l'entorn de son axe a respèct dau Soleu es quasi 86,400 segondas. Sa durada aumenta progressivament en causa dei fòrças de marèia. En consequéncia, lei segondas calculadas sus la rotacion terrèstra son fòrça leugierament pus longas que lei segondas dau sistèma SI. A respèct deis estèlas fixas dins lo cèu, la rotacion de la Tèrra, dicha jorn estellar, es egala a quasi 86,164 segondas.
Aqueu movement de rotacion es visible per l'observacion dei meteorits dins l'atmosfèra, per lei satellits en orbita bassa e subretot per lo movement aparent, de nuech, deis estèlas. Sa velocitat es d'environ 15°/h.
Orbita
La Tèrra orbita a l'entorn dau Soleu a una distància mejana de quasi 150 milions de quilomètres amb un periòde de 365,2564 jorns. Sa velocitat orbita es environ. La zona d'influéncia gravitacionala de la Tèrra a un rai de 1,5 milions de quilomètres.
Axe de rotacion e sasons
L'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra es egala a 23,44°. Aquela enclinason entraïna l'aparicion de sasons marcadas per una partida importanta dei regions terrèstras. Aquelei sasons son definidas per lei solsticis e leis equinòccis : L'enclinason es relativament constanta mai existís un movement de variacions feblas amb un periòde de 18,6 annadas.
Satellits
thumb|Foto de la [[Luna.]] thumb|La Tèrra e la Luna vistas de la sonda Galileo.
La Tèrra a un satellit naturau qu'es la Luna. Aqueu satellit es un còrs dau tipe terrèstre amb un diamètre mejan de 3,475 quilomètres. A respèct de sa planeta, es lo pus grand satellit dau Sistèma Solar. Orbita a l'entorn de la Tèrra en 27 jorns 7 oras e 43,7 minutas a una distància mejana de 384,400 quilomètres. Existisson de fòrças de marèia importantas entre lei dos còrs e la rotacion de la Tèrra a l'entorn de son axe es alentida per l'influéncia lunara. Ansin, fa 410 milions d'annadas, lo jorn terrèstre durava solament 21,8 oras e l'annada durava 400 jorns.
La Tèrra tèn egalament dos satellits coorbitaus, dichs 3753 Cruithne e 2002 AA29, e dos quasi-satellits 2001 GO2 et (164207) 2004 GU9. Entre 2006 e 2007, la Tèrra tenguèt un segond satellit naturau provisòri dich 2006 RH120.