cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tomblaine
Geografia
Tomblaine est située au nord-est de la France, dans la banlieue est de Nancy. La commune est séparée de la ville de Nancy par la Meurthe. Les deux villes sont reliées par deux principaux ponts. Elle est bordée au nord par les communes de Saint-Max et Essey-lès-Nancy, au sud par Jarville-la-Malgrange, Laneuveville-devant-Nancy et Art-sur-Meurthe et à l'est par Saulxures-lès-Nancy.
Elle fait partie de la Communauté urbaine du Grand Nancy aux côtés de 19 autres communes de l'agglomération.
Istòria
L'istòria del luòc de Tomblaine remonta almens a 500 ans abans Jésus Crist.
Preséncia gallo-romaine.
A, guèrras e famines semblan i aver #èsser lo lòt de Tomblaine. En 1780 lo castèl de Tomblaine aperten al senhor Cerf Beer.
La vila a #èsser destruida en 1944 pels alemands.
L'histoire du site de Tomblaine remonte au moins à 500 ans avant Jésus Christ.
Présence gallo-romaine.
Au, guerres et famines semblent avoir été le lot de Tomblaine. En 1780 le château de Tomblaine appartient au seigneur Cerf Beer.
La ville a été détruite en 1944 par les allemands.
Asac lo Riu
Asac lo Riu, localament Asac le Riu (Azat-le-Ris en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
330px|miniatura|gaucha|Asac le Riu dins l'espaci dialectau marchés 330px|miniatura|centre|Situacion d'Asac le Riu en Nauta Viena
Blason
center
Marcus Stephen
Marcus Ajemada Stephen, òme politic n. en 1969, foguèt president de Nauru del 19 de decembre de 2007 al 10 de novembre de 2011.
Pindar
thumb|right|Bust de Pindar Pindar (en grèc: Πίνδαρος, en latin: Pindarus) (Cinoscefalos, a ras de Tèbas de Beocia 522/518 abans Jèsus Crist - Argòs 445/438 abans Jèsus Crist), foguèt un grand poèta liric grèc. Nasquèt dins una familha nòbla e rica, originària de Beocia. Es l'autor d'importants epinicis, e considerat coma un dels mai grands representants de la lirica corala. Viatgèt fòrça e escriguèt pels reis e las familhas importantas de l'epòca.
Dins sos Epinicis celebrèt las competicions esportivas del sieu temps - valent a dire espròvas de luta, pugilat, corsas a pè e a caval - e cantèt las victòrias del jovent aristocratic doric -que ne fasiá partida- pendent los Jòcs Panellenics, que se debanavan a Olímpia (en onor de Zèus e per aquesta rason los pus importants), a Delfas (en onor d'Apollon), a Nemèa de Peloponès e a l'Istme de Corint.
Pindar passèt qualques annadas de la siá vida en Sicília, subretot a Siracusa e a Agrigent, dins la cort dels tirans Ieron e Teron. Foguèt precisament en Sicília ont aguèt escasença de conéisser los dos autres celèbres poètas grècs, Simonides e Baquilides, sos rivals literaris. Pindar, qu'èra fòrça religiós e prigondament devòt de las tradicions aristocraticas, impregna l'òbra siá de la concepcion religiosa e morala de la vida que li permetiá de venir l'egal dins sos vèrses de l'eròi que cantava, a mai quand s'agissiá d'un monarca poderós: la rason d'aqueste biais de far èra que, en metre en relèu e immortalizar la gèsta de l'eròi, lo poèta educava las generacions novèlas en perpetuar atal las valors ancianas.
Òbra
La produccion poetica abondosa de Pindar, reculhida pels filològs alexandrins en 17 libres, es estada conservada sonque parcialament. La tradicion medievala a servat dins la siá integralitat pas que quatre libres d'epinicis que comprenon 14 òdas olimpicas, 12 òdas piticas, 11 òdas nemèas, 7 òdas istmicas.
Windows Live Messenger
Windows Live Messenger es lo sistèma de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia de Microsoft. Sa primièra version, que se disiá MSN Messenger, sortiguèt en julhet de 1999. En decembre de 2005, pren lo nom actual de Windows Live Messenger. Es encara sovent apelat simplament « MSN », çò qu'es incorrècte, pr'amor que forma pas qu'una partida de la ret MSN. Windows Live Messenger designa lo nom del logicial client. .NET Messenger es lo nom de la ret.
Per utilizar Windows Live Messenger, cal crear un compte sus Microsoft Passport ambe quina que sia adreça e-mail valida. L'adreça de corrièr électronic es doncas l'identificant dels usatgièrs sus aquel sistèma de messatjariá.
Foncionalitats de Windows Live Messenger
D'interaccions multimèdia son tanben possiblas :
MSN Messenger per Mac OS
Microsoft aviá tanben realizat una version per Mac OS de son client de messatjariá. La darrièra version es MSN Messenger 5 e fonciona pas que sus Mac OS X.
Intègra pas ni lo supòrt del son, ni de la vidèo, e permet doncas pas la visioconferéncia amb los utilizaires de la version Windows. Microsoft prevei pasmens d'i apondre aquelas foncions dins la version que ven.
Logicials compatibles
De logicials son estats creats per fin de permetre als seus usatgièrs de discutir ambe los autres utilizaires del malhum MSN Messenger sens utilizar lo logicial client oficial. Demest aquels, tornam trapar :
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger via lo sit de MSN Web Messenger. Aquel site utiliza pas d'applet Java e necessita pas que lo client MSN Messenger siá installat. De mai, es compatible ambe Internet Explorer e Mozilla Firefox.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger al utilizaires del standard dobert de messatjariá instantanèa Jabber per l'intermediari d'una palanqueta (carrèg).
Existisson d'extensions per MSN Messenger qu'i apondon de foncionalitats nombrosas, una de las pus conegudas essent Messenger Plus!.
Protocòl
MSN Messenger utiliza lo protocòl Mobile Status Notification Protocol (MSNP) per-dessus TCP (e optionalament per dessús HTTP per aver afar a de proxys) per se connectar al servici .NET Messenger - un servici porgit sul port 1863 de messenger.hotmail.com. Sa version actuala es la 12 (MSNP12), es utilizada per MSN Messenger version 7.5 e d'autres clients tèrç. Lo protocòl es pas completament secrèt; Microsoft a revelat la version 2 (MSNP2) als desvolopaires en 1999, mas a pas jamai revelat las versions 8, 9, 10, 11 o 12. Los servidors .NET Messenger Service accèptan pas a l'ora d'ara que los protocòls de las versions 8 e posterioras, aquò fa que sintaxi de las novèlas comandas de las versions 8, 9, 10, 11 e 12 es solament coneguda en utilizant de niflaires coma Ethereal. MSNP13 sera lo protocòl utilizat dins Windows Live Messenger 8.
Bëor
Bëor lo Vielh, dins lo mond legendari de J.R.R. Tolkien, foguèt lo cap del Primièr Ostal dels Edain, los òmes del nòrd, que menèt son pòble a las tèrras de Beleriand. Dempuèi alara aquela nacion seriá coneguda coma lo pòble de Bëor per l'onorar.
Lo sieu linhatge governèt lo primièr ostal jos los reis dels noldor, e foguèt ancessor de Beren Erchamion.
Bëor dirigiguèt las sieunas gènts pendent la part finala de la sieuna marcha vèrs l'oèst. Los menèt a travèrs las Montanhas Blavas fins que l'an del Solelh de 310 arribèron a las forèsts d'Ossiriand. Ailà trobèt qui seriá son amic, lo senhor elf Finrod Felagund, que lèu aprenguèt la lenga dels òmes e i parlèt fòrça temps. Aconselhat per Finrod, Bëor dirigiguèt son pòble a las planuras d'Estolad, e ailà abdiquèt en son filh Baran per dintrar al servici de Finrod e anar viure a Nargothrond, ont demorèt fins la fin de la sieuna vida.
Lo nom original de Bëor èra Balan. Quand dintrèt al servici dels elfs recebèt lo nom de Bëor, que en la lenga de la sieuna gènt vòl dire "vassal" o "servent". Atanben foguèt conegut entre los edain coma "Lo Vielh", pr'amor que demorèt fins los 93 ans, e tanplan coma "lo Sabent".
Palais de la Bèrbia
Localizacion
thumb|Vista del centre istoric d'Albi dempuèi la riba drecha de [[Tarn (riu)|Tarn]] Lo palais de la Bèrbia se tròba juste en dessús del riu. Darrièr i la Catedrala de Santa Ceselha Lo palais de la Bèrbia es situat en Lengadòc dins lo departament francés de Tarn, dins la comuna d'Albi. Es construit en nautor en dessús de la riba esquèrra de Tarn, al nòrd de la Catedrala de Santa Ceselha.
Istoric
Lo palais de la Bèrbia es bastit al sègle XIII jos l'impulsion de Durand de Beaucaire, evesque d'Albi. L'edificacion d'aquela construccion permet d'aparar los evesques d'Albi, venguts los mèstres de la vila aprèp la Crosada dels Albigeses, de las ostilitats dels Catars e dels borgeses de la vila. Permet tanben de s'aparar d'eventualas atacas exterioras e de renfortir la preséncia de l'Inquisicion. Durand de Beaucaire faguèt construire lo donjon naut de cinquanta mètres, las quatre torres e las muralhas. Encencha lo palais de cortinas e de barris exteriors fins a Tarn. La foncion defensiva de l'edifici es renfortida per sos successors, Bernard de Combret e Bernard de Castanet].
Ciutat episcopala d'Albi
thumb|300px|Vista de la ciutat episcopala d'Albi dempuèi la riba esquèrra del riu de [[Tarn (riu)|Tarn. Lo palais de la Berbia es visible en susplomb del riu; la catedrala de Santa Ceselha es situada darrièr]] La ciutat episcopala d'Albi es un ensemble arquitectural medieval situat dins la vila d'Albi, en Lengadòc, Occitània, departament francés de Tarn.
Palais de la Bèrbia
Istoric
A partir del sègle XVII, lo palais ven una demoréncia evescala. Los barris foguèron destruits e l'edifici transformat. Los jardins son bastits en 1678.
Ciutat episcopala d'Albi
Descripcion
La ciutat episcopala se tròba sus la riba esquèrra del riu de Tarn e correspond al centre istoric d'Albi. Dominada per la catedrala de Santa Ceselha, es bastida a partir del sègle X. Al sègle XIII, aprèp la Crosada dels Albigeses, la vila ven una ciutat episcopala poderosa ont la Glèisa Catolica Romana illustra sa poténcia.
Palais de la Bèrbia
Istoric
En 1905, lo palais abriga le musèu d'Albi. Aprèp la mòrt del pintre Enric de Tolosa-Lautrèc en 1922, ven lo Musèu Tolosa-Lautrèc, amb de nombrosas òbras de l'artista.
Ciutat episcopala d'Albi
Nòtas e referéncias
<References/>
Palais de la Bèrbia
Istoric
Lo palais es classat al títol dels monuments istorics de França en 1862; qualques decòrs interiors o son dempuèi lo 14 de setembre de 1965. En 2010, es enclusit amb la catedrala de Santa Ceselha dins lo site de la ciutat evescala d'Albi, inscricha en 2010 per l'UNESCO sus la lista del Patrimòni Mondial.
Dacs
Dacs o d'Acs, (Dax en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada hens lo departament de las Lanas e la region de la Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Que hèi partida de la region istorica de Gasconha. Qu'estó lo sièti d'un vescomtat e d'ua senescaucia segondària dependenta de la Senescaucia Principau de las Lanas.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [daks]. Las fòrmas ancianas que son Aquae Tarbellicae, en latin, au sègle IV, Aquis Tarbellicis, en latin, au sègle IV, civitas Aquensium, en latin, cap a 400, episcopus Aquensis, en latin, shens data, Aquis, en latin, au sègle VI, Sancta Maria de Ax, Sanctus Vincentius de Ax, Aquae, Aquensis, Aquis, en latin, aus sègles XI-XII, le prebostat d'Ax, en 1276, Akes, en 1294, Dax (mapas de 1630, 1638, deu sègle XVII, shens data, de 1651), Acqs e Ax (abans la Revolucion), Dax eaux (mapa de 1714), Dax (mapa de 1733).
Albèrt Dauzat qu'explica la capitala deus Tarbèls a aigas termalas coneishudas tanlèu l'epòca d'August, designadas peu nom; Dacs vien deu latin aqua « aiga », a l'ablatiu locatiu plurau aquis.
Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explican Dacs vien deu latin aquis, ablatiu-locatiu plurau de aqua « a las aigas »; lo d qu'ei aglutinat.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei en acòrd dab las explicacions precedentas e que precisa Dacs qu'ei Akiz(e) en basco, fòrma qui a pas gaire cambiat despuish l'Antiquitat.
Espòrt
vinheta|US Dacs (en roge) contra RC Massy.
Uranos
Lo mond abans de creacion èra lo Caòs, lo vuèg primordial abans que siá instaurat lo Cosmos. Esiòde e Ciceron lo fan filh de Gea, tanben Esiòde lo fa marit de Gea amb qui engendrèt: los titans, los ciclòps, los ecatonquirs. Ciceron lo fa tanben paire d’Ermès (amb Dia) e de Vènus (amb Emèra) Uranos foguèt destronat per lo sieu filh Cronos e de sa sang nasquèron los gigants, las erinias e las meliadas.
Etimologia
Los cercaires faguèron diferentas proposicions etimologicas en relacion al grèc ancian Ϝορσανός (worsanós) que lo ligan a la raíç ṷorsó- (que s’encontra tanben dins lo tèrme grèc ouréō, «urinar» e en sànscrit varṣá «pluèja» o dins lo tèrme ittita ṷarša- «rosina»). La raíç indoeuropèa que conten totes lo tèrmes es ṷérs- «plòure, molhar» (que se pòt tanben trobar dins lo mot grèc eérsē «rosal», en sanscrit várṣati «plòure» e en avestic aiβe.varəšTon «molhat a causa de la pluèja»), tot tend a indicar qu’Uranos voliá dire «çò que fa la pluèja». Una autra etimologia amb mens d’adeptes dona lo sens de «çò qu’es dins las nautors» e vendriá del tèrme protoindoeuropèu ṷérso- (que se pòt trobar en sanscrit várṣman «elevat», en lituanian viršùs «lo sèti mai elevat», en rus verx «elevat»). Georges Dumézil comparèt Uranos amb la divinitat vedica Varuṇa (en territòri Mitanni Aruna), dieu del cèl e de las aigas, afirmacion non confirmabla.
Genealogia
Dins la "Teogonia" d’Esiòde, Uranos es filh de Gea, la Maire Tèrra. Los poètas Alcman e Callimac de Cirene espandiguèron lo tèma en explicant qu’aviá per pairin Etèr, lo dieu de la lutz del jorn e de la capa d'aire mai pura e extèrna de la Tèrra. Lo roman Ciceron, influenciat per sas coneissença filosofica, escriguèt dins son òbra De Natura Deorum qu'èra filh dels dieus primordials Etèr e Emèra, representants divins dels concèptes «aire» e «jorn». Segon los imnes orfics, Uranos èra filh de Nix, la forma divina que representava «la nuèch».
La castracion d’Uranos
Uranos aviá paur qu’un de sos filhs lo destronèsse e los manteniá per aquò amagats dins de lo ventre de la maire. Mas Gea donèt una falç de selze a Cronos, un dels titans, e aquel talhèt las partidas genitals de son paire. Del membre caigut a la mar nasquèt Afrodita e de las gotas de sang que van rajar de la ferida ne sortèron los gigants, las erinias e las meliadas.
Callimac e Cirèna escriguèt que la falç, bruta de sang, foguèt enterrada a Zancle (Sicília), mas Pausanias afirmava que la falç foguèt lançada a la mar dempuèi lo cap près de Bolina, pas gaire luènh de Argira sus la còsta aquèa, per contra l'istorian Timèu de Taormina assegurava que lo luòc foguèt amagat l’instrument èra l’illa de Corfó; los abitants de Corfó disián èsser descendents de la legendària Phaeacia, tèrra visitada per Ulisses, e vèrs 500 AbC un mitograf grèc nomenat Acusilaus, escriguèt que los fecians èran sorgits de la sang de Uranos que demorava encara sus la falç.
Lo mite de la creacion
Segon lo mite contat per Esiòde, al començament tot çò qu'existissiá fasiá partida d'un caòs, un mond sens òrdre fòrça diferent d’aqueste que coneissèm. Del nonrés sorgiguèt la Tèrra, qu'èra tanben una divinitat primordiala nomenada Gaia (o Gea). Gaia creèt una divinitat comparabla a ela, lo cèl clar, nomenat Uranos. Ambedos se jonguèron e engendrèron d'autras creaturas divinas. Amb lo temps la Tèrra se transformèt dins un luòc abitable pels umans, aqueles que foguèron creats per la tresena generacion de dieus.
Segon Károly Kerényi i aviá pas cap de culte exprimissent aquesta cresença de la part dels grècs, donc lo mite benlèu foguèt pas creat pels grècs, mas que lo reculhiguèron d'una autra civilizacion, benlèu mai anciana. Un autre fach qu'indica l'antiquitat del mite es que, çò dich los poètas gecs, la falç èra facha de pèira asclada de selze e pas de metal coma aquestas utilizadas pels païsans de l'anciana Grècia al biais d’aquesta utilizada al neolitic.
Dins lo lengatge utilizat per Omèr dins sos poèmas lo tèrme Ouranos es a vegada una forma alternativa per Olympos la residéncia del collectiu divin; un exemple se pòt veire dins l’Iliada vèrs 1.495, quand Tetis sortís de la mar per implorar Zèus: «e plan lèu pel matin s’aucèt per saludar en direccion cap al grand Ouranos-Olympus e se trobèt amb lo filh de Cronos...». William Sale, mas, a fach notar de diferéncias dins l’usatge del lengatge: Lo poèta utiliza Olympus gaireben totjorn en lo sens de "lar dels dieus" alara que Ouranos fa referéncia sovent a la copòla naturala que forma lo cèl sus la Tèrra, sens pas cap suggerir una relacion dirècta amb lo fach que ouranos siatz la residéncia dels dieus. Sale Interprèta que abans Olimp èra una montanha sagrada considerada lo fogal dels dieus mas qu'a l’epòca d’Omèr los poètas espandiguèron aqueste concèpte de residéncia a tot lo cèl (Ouranos). Vèrs lo sègle VI la paraula ouranos s'emplegava coma adjectiu amb lo significat de «celèst», per exemple aplicat a Afodita (Afrodita Urania) per la destriar d'autres aspèctes d’aquesta divesa pas tan purs.
La mitologia de la creacion, en que Uranos es lo protagonista, sembla fòrça a aquela dels urritas. Dins lor religion An es lo dieu-cèl e tanben sos filhs, los kumarbi li talhan la verga, e un dels filhs nomenat Tessub destròna son paire. Se sap pas s'aquel mite èra tanben acceptat pels assirians e los babilonians, mas la mitologia sumeriana comptava un dieu del cèl nomenat An.
Tot aquò fa a pensar qu’Uranos deviá èsser originalament un dieu indoeuropèu, que s’identificariá al Váruṇa dels tèxtes vedas, lo dieu suprèm que manteniá l'òrdre e que mai encara èra dieu de las aigas. Aquela idèa l'exprimiguèt Georges Dumézil, seguent l'informacion reculhida en 1912 per Émile Durkheim dins Les Formes élémentaires de la vie religieuse (Las formas elementàrias de la vida religiosa). Una autra de las teorias exprimidas per Dumézil es que lo dieu suprèm Ahura Mazda es una forma desvolopada de vouruna- (mitra), doncas aquel dieu auriá las mèsmas qualitats que Mitra, lo dieu que pòrta la pluèja.
La coïncidéncia entre aqueles dieus vira entorn de çò que representan: lo primièr es lo cèl e lo segond es lo dieu senhor del cèl e de l'"ocean celèst" (concèpte ligat a la via lactèa). La filha de Varuna, Lakxmi sorgiguèt d'un ocean de lach, un mite semblable ab aqueste d’Afrodita.
Georges Dumézil faguèt un estudi detalhat de las coïncidéncias mitologicas per poder identificar Uranos amb lo vedic Varuna dins un passat precedent lo periòde grèc, dins una basa amb una possibla origina indoeuropèa. Mas los segon lo postulat etimologic de Robert Grauas’ l'existéncia d'una raíç indoeuropèa -ŭer amb lo sens de «ligar, se jónher», implicariá que l'ancian rei Váruṇa "se jonh als dolents" e qu’Uranos "se jonh als ciclòps.
Coton
thumb|Una planta de [[cotonièr amb el coton prés a èsser culhit]] thumb|Culhida de coton al sud dels [[EUA, a la debuta del sègle XX]] Lo coton es una fibra textila vegetala que se desvolopa a l'entorn de las granas del cotonièr, un arbust del genre Gossypium, qu'aparten a la familha de las malvacèas, originària de las regions tropicalas e subtropicalas, i a diferentas espècias autoctònas en America, Africa o Índia. Lo mot coton deriva de l'arabi قُطْن (al) qutn.
Lo coton es la fibra naturala mai importanta qu'es producha dins lo mond. La sieuna importància comencèt al sègle XIX amb lo procèssus d'industrializacion e uèi encara representa gaireben la mitat de la consomacion mondiala de fibras textilas. Totas las espècias del genre Gossypium an pas una valor comerciala, las fibras s'obtenon de la granas de paucas espècias, que l'interès ne ven de la longor la grossor.
La fibra de coton
Lo coton es una cultura fòrça valorizada per que mai de 10% del seu pes se pèrd dins lo procèssus de produccion. La cellulòsa i es ordenada d'un biais tal que lo coton aja de proprietats unicas de durabilitat, resisténcia e absorcion. Cada fibra se compausa de 20 o 30 tèstas de cellulòsa, enrotladas en una seria de ressòrts naturals. Quand la capsula de coton (capsula de las granas) se durbís, las fibras se secan e s'enredan las unas amb las autras, çò ideal per far de fials.
La composicion del coton es de cellulòsa gaireben pura. La seuna color es blanca, jauna palha o leugièrament roja. La seuna fibra es mai o mens sedosa, mai o mens fòrta e de longor e grossor variablas. Segon la seuna longor, es classificat pel comèrci en cotons de fibra corta o longa. Los màgers son de 20 a 39 mm de long. E la grossor, varia de 6 a 29 centens de millimètre per fibra. Lo coton de fibra longa servís per la fabricacion de textils fins, mossolinas e percalas. Lo de fibra corta es de mens bon trabalhar. Lo coton foguèt utilizat fa fòrça temps per far de vestits leugièrs dins las regions de clima tropical. D'unes afirman que los egipcians utilizèron lo coton dempuèi l'an 12,000 abC., e que se trobèt de traças de coton dins las cavèrnas mexicanas datant de 7000 ans. Mas la referéncia escrita mai vièlha proven d'Índia. E mai s'aquela fibra es pus comuna uèi, foguèt la darrièra fibra naturala qu'aguèt una importància comerciala. S'utilizava ja al sègle V abC en Grècia provenent d'Índia. E mai se los antics grècs e romans l'utilizavan per de telas, velas e vestits, Euròpa esperarà son usatge qualques sègles. Çò que faguèt popularizar lo coton es l'introduccion de la desgrunadoira (maquina de desgrunar) de coton, inventada en 1793 pel nòrd-american Eli Whitney.
Cultura
thumb|Maquina culhidoira de coton Lo coton foguèt cultivat fa de milièrs d'ans en Peró preïnca. Una pèça de teissut, de granda dimension, dels paraques es expausada dins lo hall de l'edifici de les Nacions Unidas a Nòva York. La COPROBA, organisme del govèrn de Peró, declarèt lo coton perovian un dels produches far de Peró lo 28 de julhet de 2004.
Lo coton foguèt plantat en Índia fa mai de tres mila ans, i es referenciat dins lo Rigveda, escrit 1500 abC. Mila ans après lo grand istorian grèc Erodòt escriguèt del coton indian: L'industria cotonièra indiana foguèt eclipsada durant la revolucion industriala anglesa, quand l'invencion de la maquina de fialar dicha Spinning Jenny en 1764 permetèt la produccion en massa al Reialme Unit. La capacitat de produccion serà melhorada per l'invencion de la desgrunadoira d'Eli Whitney en 1793.
50% del coton del mond proven solament de tres païses: EUA, China e Índia. Lo coton es produit dins fòrça parts del mond, inclusent Euròpa, Asia, Africa, America e Austràlia en utilizant de plantas de coton geneticament modificadas per obtenir mai de fibras. Lo coton geneticament modificat foguèt un desastre comercial en Austràlia. Los profits foguèron fòrça mendres que çò que se podiá esperar e las plantas de coton convencional pollinizadas amb de varietats transgenicas causan de problèmas legals pels cultivadors.
Espècias cultivadas
G. hirsutum es l'espècia pus espandida mondialament, las espècias se diferéncian per la longor de la fibra e per las caracteristicas agronomicas, mas lo coton necessita totjorn un estiu fòrça caud e fòrça aiga de pluèja o d'irrigacion (coton egipcian).
Produccion
La taula seguenta mòstra la produccion mondiala de coton en milièrs de tonas (Font:FAO):
Coton transgenic
thumb|Camp de coton al nòrd de [[Benin]] D'unas companhias utilizan l'engenhariá genetica per modificar la natura del coton e obténer de caractèrs diferents. Una entrepresas multinacionala coma Monsanto per exemple produtz de granas que balhan de colors diferentas, especialament lo blau indian utilizat dins la confeccion dels jeans. Dins la region autonoma de Xinjiang (China) desvolopèron de plantas qu'an de fibras rojas, verdas, blavas o negras. D'autres, en cambi, utilizan las biotecnologias per crear de fibras fòrça mai longas e resistentas. La societat Natural Cotton Colors brevetèt, en 1990, doas varietats de coton de colors naturalas: castanha (Coyote) e verda.
Fòrça de las modificacions cercan d'obténer que la planta siá mai resistenta a las marranas, coma la varietat Bt Cotton; o resistentas als erbicids coma la varietat Roundup Ready, de Monsanto, resistenta al glifosat (Roundup).
D'unes estudis demòstran que la cultura de coton transgenic a pas un rendement mai grand que la del coton convencional, qu'èra una de las promessas de les companhias que desevolopan de varietats geneticament modificadas. E mai aquela cultura redusís pas gaire la quantitat de pesticids quimics necessaris, provocant d'autres problèmas coma l'aparicion de varietats d'èrbas insèctes resistents a aqueles darrièrs.
Anadón
Anadón es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Miranda de Arga
Miranda de Arga es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Sang
thumb|right|Sistèma circulatòrithumb|Circulacion dels liquids dins l'organisme uman thumb|Composicion de la sang La sang (o lo sang) es un liquid fluid contengut dins los vaissèls sanguins dels animals de composicion complèxa. Se pòt considerar coma una varietat de teissut connectiu.
Es format d'una part liquida e d'una part corpusculara, constituida de cellulas o de fragments de cellulas.
Las cellulas de la sang o ematicas se devesisson en:
Los globuls roges servisson per tal de transportar l'oxigèn a totas las cellulas del còs; los globuls blancs servisson a defendre l'organisme e las plastrinas servisson a coagular la sang.
Las cellulas de la sang, per çò qu'es dels adultes, son produchas per la mesola ossosa, per las glandas linfaticas, per la mèlsa, demest los principals organs del sistèma linfatic. Per encausa de sa foncion son sonats los organs emopoetics. Pòdon servir de referéncia generala las donadas numericas seguentas per la sang umana:
La sang artificiala
Lo plasma es una barreja de substàncias inorganicas noiridoiras per las cellulas, qu'es disponibla dempuèi d'annadas jos la forma de plasma sintetic, utilizat per exemple dins las intervencions de primièr socors. Los globuls roges e las plastrinas son de cellulas enucleadas, valent a dire sens nuclèu e ADN. Vist que se reprodusisson per meiòsi, es impossible de los cultivar in vitro.
Los globuls roges e las plastrinas son produches per la mesola ossosa, organ complèxe que se pòt pas remplaçar per un compausant artificial.
Los globuls blancs del recebeire causan lo reget del contengut sanguin entièr e obligan a la recèrca de la compatibilitat mai granda amb lo donaire pr'amor de reduire al gra minimal la terapia immunosupressiva.
Literatura catalana
La literatura catalana es la literatura escricha en catalan, sens referéncia al luòc o l'origina de l'autor. Aital compresa, se dividís en tres grands periòdes: l'esplendor medievala, la Decadéncia (ont per motius politics e per encausa de l'esplendor del Sègle d'Aur espanhòl demesiguèt l'usatge del catalan coma lenga de cultura) e la literatura contemporanèa (que mercé a l'ambicion del programa de la Renaissença lo catalan reüssiguèt nòvament un lengatge bon per la creacion culturala).
Començament: Las Quatre Grandas Cronicas e Ramon Llull
thumb|230px|Llull, a man esquèrra dins una illustracion de l'Electorium parvum seu breviculum de 1321 En parallèl a l'esplendor viscuda per la tradicion dels trobadors en occitan (en part tributària de l'òbra elaborada per d'autors catalans coma Guillem de Berguedà, Cerverí de Girona, Berenguer de Palol, Guilhèm de Cabestanh o Guerau de Cabrera) nos cal plaçar lo desvolopament de la pròsa sus istòria. Dins lo sègle citat, s'escriguèron quatre cronicas en lenga catalana de valor istorica mai o mens discutibla: lo Libre dels Feits, dictat pel sobeiran Jacme I, instituïguèt una vasta confession fòrça variada; la Cronica de Bernat Desclot, elaborada pel cronicaire Bernat Desclot, contextualiza brèvament los règnes anteriors a Pere II lo Grand per tal d'expausar amb fòrça precision los eveniments que se debanèron en aquel temps; la Cronica de Ramon Muntaner, òbra del quite Ramon Muntaner, de caire mai epic, compren lo periòde existent entre Jacme I e Alfons III; e, puèi, la Cronica de Pere III, possiblament dictada pel quite rei, argumenta l'ensems de sas entrepresas politicas.
Ramon Llull es considerat coma lo creador del catalan literari. Lo designe de la siá òbra se fondamenta en una solida ambicion crestiana; après aver patit una prigonda crisi religiosa, Llull s'avodèt a espandir la fe crestiana sens relambi. L'ensems de la siá vasta òbra (près de 250 títols escriches en catalan, latin o arabi), e a l'encòp la creacion d'una escòla destinada a l'instruccion de missioners crestians, demòstran cèrtament lo delèit que l'escrivan aviá en çò que tanh a la difusion del cristianisme. La siá òbra mai coneguda es Fèlix o Libre de meravilhas (Fèlix o Llibre de meravelles). La repercussion de l'òbra de Ramon Llull constituiguèt pas un fenomèn exclusivament nacional; son trabalh (tant filosofic coma religiós) foguèt largament reconegut a nivèl europèu.
Umanisme
Los intenses e esperlongats contactes comercials amb Itàlia faguèron de Catalonha un centre important de difusion de la pensada umanista. Clara mòstra d'aiçò n'es la constitucion de la Cancelleria Reiala, organ administratiu de la Corona d'Aragon organizat a comptar d'una vasta ret de foncionaris (escrivans, notaris e secretaris) qu'òm lor demandava lo domeni de tres lengas especificas: lo latin (lenga de portada europèa), l'aragonés e lo catalan (ambedós lengas oficialas dins lo domeni de la Corona).
L'òbra de Bernat Mètge li cal èsser situat e comprés en partint de l'ambicion e lo prètzfach de la Cancelleria Reiala. Intellectual d'amplas coneissenças, compausèt una longa òbra en pròsa, que Lo Sòn (Lo Somni, 1399) ne n'instituissi lo ponch culminant.
D'autra banda, lo umanisme influiguèt clarament sus la trajectòria d'escrivans posteriors a Bernat Mètge: Andreu Febrer (autor de la primièra traduccion de la Divina Comèdia), Pere March, Jaume Gassull, Bernat Fenollar, Bernat Hug de Rocabertí o Pere Torroella (qualqu'uns d'eles apertenentas a la generacion del Sègle d'aur valencian) entre fòrça d'autras demòstran mencionada afirmacion.
En parallel al desvolopament de l'ideologia umanista, a Catalonha aqueriguèron tanben importància cèrtas voses apertenentas als estaments religioses. En aquel domeni, ressòrton las trajectòrias de Francesc Eiximenis, Sant Vicent Ferrer e Anselm Turmeda.
Sègle d'Aur valencian
thumb|220px|left|Illustracion d'una traduccion espanhòla de Tirant lo blanc La problematica que causèt la mòrt del rei Martí I lo 1410 (procès que se culminèt lo 1412 amb lo polemic Compromís de Casp), amassa amb la Guèrra Civila qu'afectèt lo Principat a mejans del sègle XV, propicièron lo traslat del nuclèu intellectual de Catalonha a Valéncia.
Figuras del nivèl de Jordi de Sant Jordi, Gilabert de Próixita, Jaume Roig o Joan Roís de Corella acreditan la qualitat excepcionala que la literatura elaborada a Valéncia pendent lo sègle XV possedissiá. Tal periòde atenguèt sa qualitat maximala mercé a l'òbra lirica d'un dels poètas mai excellentes de la literatura catalana: Ausiàs March; amassa amb lo prètzfach (en domenis narratius) de Joanot Martorell e la siá òbra principala en Tirant lo Blanch, considerada en granda mesura un preambul del roman europèu modèrne. D'autra banda, cal allegar a la qualitat de l'òbra elaborada per autors anteriorament faches allusion; Joan Roís de Corella, per exemple, foguèt un umanista notable qu'escriguèt d'òbras de caractèr religiós, profà e filosofic, qu'òm voldriá entre el destacar l'importància de sa Tragèdia de Caldesa, brèva descripcion en pròsa referent a una relacion amorosa.
Renaissença
La literatura catalana, sens trincar amb la tradicion medievala, recuperèt qualqu'uns dels canons estetics e dels modèls formals de l'art classic. Mas la preocupacion per l'estudi de las lengas classicas, caracteristica de l'umanisme, empediguèt pas lo desvolopament de las literaturas en lengas vulgaras. Mentre la minoritat nòbla dobtava en l'usatge de las lengas latina, castelhana e catalana, la majoritat populara contunhèt de refar e en agrandint en la quita lenga la tradicion qu'aviá elaborat en lo cors dels sègles.
Pròsa
La pròsa catalana mai preciosa del periòde son Los de col·loquis de la insigne ciutat de Tortosa (1557) de Cristòfor Despuig, tant per l'usatge del dialòg, una forma literària classica, coma per l'esperit critic de lo sieu autor, en una pròsa nòbla, de caumas influéncias d'Eramse. Dins tanben de la la narrativa istorica, cal remarcar las cronicas de Pere Miquel Carbonell, Pere Antoni Beuter e Joan Binimelis, e lo roman, representada per L'espill de la vida religiosa, òbra anonima publicada lo 1515, atribuida per qualqu'uns a Miquel Comalada, amb influéncias de Ramon Llull e reformistas qu'atenhián una vertadièra projeccion europèa.
En lo terren de la literatura de divertiment, sorgisson "novelle" e "facècies" coma las de Jordi Centelles e Joan Timoneda e unas divertidas e desinibidas Estil·lades y amoroses lletres, de mejans sègle XVI. Aqueles ans, de mai, foncionava a Valéncia un teatre d'intencion realista e de ridiculizar que donèt de mòstras tan esplendidas coma La vesita, de Joan Ferrandis d'Heredia.
Poesia
Lo melhor poèta catalan del moment foguèt Pere Serafí, influit pel idealisme amorós d'inspiracion de Francesco Petrarca o de Ausiàs March e l'ensems de dichas e de cançons popularas. Autres poètas, coma Andreu Martí Pineda e Valeri Fuster, insistiguèron amb una cèrt talent en los modèls costumistes valencians de la darreria del sègle XV. Los poèmas de Joan Pujol, ja a la segonda mitat del sègle XVI e los actes eclesiastics de Joan Timoneda, rebaton ja lo cambiament de la contrareforma, que li caliá culminar amb lo Barròc. Amb la Contrareforma desapareis aquel esperit de critica e de recèrca per defendre una vision mai pessimista de la vida.
Saint-Florentin
Saint-Florentin pòt essèr:
Literatura catalana
Barròc
Las primièras manifestacions barròcas (figuras anterioras coma Joan Timoneda o Joan Pujol pòdon se considerar coma unes iniciales simptòmas literaris de la contrareforma) se produsiguèron pas fins a començament del sègle XVII e se perlonguèron pendent tot lo sègle XVIII, alavetz ja amb elements d'estetica rococó.
En aquel periòde se recebon de claras influéncias del grand barròc castelhan, amb autors coma Garcilaso de la Vega, Luís de Góngora, Francisco de Quevedo, Pedro Calderón de la Barca, Baltasar Gracián, e ca, qu'agissián sens gaire relacion los unes amb los autres.
Lo moment culminant d'aquel corrent pòt se situar pendent la Guèrra dels Segadors, quand i aguèt assages ja conscientes de renauir la cultura catalana e que fracassèt amb la desbranda de las armadas catalanas. Se li cal destacar sustot l'òbra poetica e dramatica de Francesc Fontanella. Autras figuras del barròc catalan foguèron Pere Jacint Morlà e Josep Blanch, tanben de mejans sègle XVII. Josep Romaguera, entre los sègles XVII e XVIII, manteniá amb relativa eficacitat aquelas intencions. Agustí Eura, Joan de Boixadors, Guillem Roca i Seguí e Francesc Tagell, de la primièra mitat del sègle XVIII, i insistissián amb pauca fortuna.
Illustracion
Dempuèi la fin del sègle XVIII, la filosofia critica e l'estudi lingüistic e istoric de l'Illustracion avián renauit tota la concepcion de la cultura. Nais una nòva mentalitat que considerava que l'òbra li caliá èsser utila o pas èsser. Es epòca d'inicis d'activitats scientificas e d'un mensprètz envèrs la lirica gratuita. La maximala consideracion èra obtenuda pels tèxtes de moral o de pedagogia.
A Catalonha, foguèt representada per una sèria d'escrivans brilhants, en seguint l'iniciacion del valencian Jacint Segura, e represa, dins lo Principat, per l'impuls de l'avesque Ascensi Sales. Cal destacar tanben lo roman del alacantí P. Montengon Eusebio.
Cal tanben destacar un grop format de divèrses reviradors e escrivans, que Francesc Mulet, Antoni Febrer i Cardona e Joan Ramis amb l'òbra de teatre Lucrècia.
Totun se pòt afirmar que la literatura catalana en aquel periòde foguèt practicament inexistenta per çò qu'es de la literatura «culta». An perdurat solament l'ensems dels genres populars coma pòrtavoses mai qualificats del temps. Lo terren èra lo teatre brèu e d'umor ("entremesos") amb tèxtes (la majoritat inedita) redigits per pas professionals: de cartas, narracions privadas, e d'agendas que rebaton la mentalitat de l'epòca. Una mòstra seriá lo Calaix de Sastre del baron de Maldà, opausat als corrents illustrats coma literatura costumista, que tant de succès li caliá aténher en plen romantisme.
La poesia populara, espontanèa e vasta, conferiguèt a la literatura del sègle XVIII unes títols normalament amb una categoria superiora als atenguts per las temptativas cultas. Aquela literatura populara partejava solament amb l'illustracion l'epòca e lo fach de se desvolopar jols signes de «natura» e de «libertat». Mas èra sustot associada amb la lenga del pòble.
A la debuta del sègle XIX e mercé a Josep de Togores i Sanglada (comte de Aiamans) e a Antoni Puigblanch, autor ipotetic de Lo Temple de la Glòria, s'incorpòran ja qualques elements romantics.
La "Renaixença"
Al cors de la primièra mitat del sègle XIX, nombroses autors catalans mostrèron una ambicion liberala influits pels corrents romantics d'Euròpa. Escriguèron majoritàriament lors òbras en castelhan. En aquel sens, cal destacar l'esfòrç de Josep Pau Ballot i Torres e la siá granda òbra: Gramatica y apología de la llengua cathalana (Gramaticiana e apologia de la lenga catalana, 1813).
Folligny
Folligny es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Literatura catalana
La "Renaixença"
La "Renaixença" es lo nom donat al grand movement restaurador de la lenga, de la literatura e de la cultura catalana que s'inicièt dins lo Principat a la primièra mitat del sègle XIX e que s'òbri amb el lo periòde contemporanèu de la literatura catalana. Coincidiguèt, mai o mens, amb la segonda part e esclatament del romantisme a Euròpa. Malgrat seguir cada tendéncia lor camin, se produsiguèt una integracion pel que respècta a l'usatge de la lenga e als ideals politics.
Se sòl situar dins lo periòde comprés entre l'aparicion, l'an 1833, en lo periodic "Lo vapor", de la Pàtria de Bonaventura Carles Aribau e de la presentacion als Jòcs Florals de 1877 del Atlàntida de Jacint Verdaguer.
Lo 1835 se restaurèt l'Universitat de Barcelona e lo 1839 foguèt publicat lo primièr libre de poesia en catalan, Llagrimes de viudesa (Lèrmas de viudesa), de Miquel Anton Martí. A las revistas e jornals de Barcelona, mentretant, sortián de composicions catalanas, malgrat que la primièra revista escricha integralament en catalan, "Lo Vertadièr Catalan", apareguèt pas fins lo 1843.
En los sieus inicis, la consciéncia de la Renaixença serà potenciada per la recuperacion de la pròpria istòria, pel poder creissent de la borgesiá liberala (sustot la de Barcelona), per èsser liberala e romantica, per utilizar amb una relativa normalitat la pròpria lenga e, de mai, amb una produccion literària seriosa e ambiciosa. Ne foguèsson los membres mai destacats: Marià Aguiló, Joan Cortada, Manuel Milà i Fontanals, Pau Piferrer e Joaquim Rubió i Ors.
A la segonda mitat del sègle XIX, la reforma es de mai en mai clar ajudat per qualques institucions coma l'Academia de Bonas Letras de Barcelona, l'Universitat de Barcelona o qualques sectors de la Glèisa (que representan Jaume Collell e Torras i Bages).
Per çò qu'es de la lenga, se promòvon los instruments culturals mai urgents e basics coma gramaticas e diccionaris. Se crèan los sieus pròpris mites politics (Jaume I o Felip V) e literaris (los trobadors) e estend la siá projeccion al delà de l'estudi e la lirica en un assag de catalanizar d'autres camps coma la filosofia, la sciéncia, l'art o lo drech.
Lo 1859 se fondèron los Jocs Florals que signifiquèron una granda projeccion populara. Aquela fondacion èra conservadora, mas e ajudèt a difondre la cultura dins los mitans populars, sustot rurals, e la situacion cambièt radicalament. Comptèron amb lo prestigi d'una reconeissença publica notabla, e se comencèron plan a Barcelona, foguèron reprodusits en fòrça autres endrechs del país e prenguèron lo caractèr d'organ suprèm de la Renaixença. Ajudèt a far sorgir un nombre fòrça considerable d'autors, fòrça sovent procedents de la pichona borgesiá urbana e consacrats gaireben exclusivament a la poesia, entre los que ne foguèsson los cabecièrs Antoni de Bofarull e Víctor Balaguer.
Fruch d'un caractèr puslèu conservador, lo movement, d'autra banda, gaireben pas afectèt la literatura populara que s'èra anat en produsint en catalan gaireben sens interrupcion en tot lo periòde de la decadéncia. Foguèt puslèu vist amb malfisança per los sieus autors (Abdó Terrades, Anselm Clavé o Frederic Soler).
Lo 1862, s'instaura lo primièr prèmi consacrat a la narrativa als Jòcs Florals, en resultant ganhanta lo roman L'orfeneta de Menargues, d'Antoni de Bofarull. Lo teatre faguèt pas partida dels Jocs fins lo 1875 amb l'estrea d'un dels primièrs dramas en catalan: Tal faràs, tal trobaràs, d'Eduard Vidal i Valenciano. La poesia culta, per contra, foguèt editada en catalan dempuèi 1839, mas lo sieu procès se coronèt amb lo prestigi del poèma epic L'Atlàntida, de Jacint Verdaguer, publicat lo 1878. Angel Guimerà foguèt la figura principala de la renaissença teatrala. En lo domeni narratiu, destacan d'autors coma Carles Bosch de la Trinxeria, Robert Robert, Emili Vilanova, Martí Genís i Aguilar, Dolors Monserdà, Josep Pin i Soler, e, especialemt, Narcís Oller.
Darrerias del sègle XIX e principis del sègle XX. "Modernisme" e "Noucentisme"
A las darrerias del sègle XIX, en oposicion a la subrevivença incomprensibla de las formas romanticas fruch, basicament, del domeni floralesc, s'inicièt un procès de renauiment artistic qu'abastèt l'ensems de totas las modalitats artisticas (mai que mai l'arquitectura e la literatura). En aquel sens, cal mencionar l'importància del prètzfach realizat pel grop de L'Avenç (l'Avançada), publicacion que, entre lo 1881 e lo 1893, circulèt per el en grand mesura la carga ideologica del "modernisme".
Lo renauiment teatral arribèt de la man d'Adrià Gual, e atenguèt nivèls qualitatius destacables mercés la dedicacion qu'autors coma Santiago Rusiñol (prèp a una fin estetica), Ignasi Iglésias o Joan Puig e Ferreter (ambedós partidaris d'una foncionalitat sociala adscricha a l'importància estetica de lors òbras) concediguèron a lors confeccions teatralas.
En çò que tanh a la narrativa, la pròsa modernista restèt fòrça influida per la tematica rurala; lo païsatge, constituent inevitable en talas òbras, instituissi una fòrça imparabla qu'òm li assigna a el valors esperitalas que repercutisson en lo personatge, un individú amb idèas fèrmas e solitàrias qu'es pas comprés pels abitants primitius e endarrierats d'un mond rural presentat de faiçon negatiua. La narrativa modernista dona d'òbras de grand nivèl; meritan especiala mencion Raimon Casellas, Víctor Català, Joaquim Ruyra, Prudenci Bertrana, Josep Pous i Pagés e l'anteriorament apuntat Joan Puig e Ferreter.
En lo domeni poetic, lo procès d'innovacion restèt totalament ligat a la trajectòria de Joan Maragall, poèta compromés amb l'evolucion sociala que, malgrat escriure una poesia retorica, defendèt la siá "teoria de la paraula viva", en defendent l'espontaneïtat e lo sentiment del poèta. D'autra banda, cal mencionar l'òbra d'Apel·les Mestres, important precedent del Modernisme, de mai en mai de las trajectòrias de Guillem Tell i Lafont e Jeroni Zanné, de poètas que mostrèron cèrta atraccion vèrs lo clacissisme, prèps cèrtament a la generacion d'autors del noucentisme.
Contrari a la pensada liberala del Modernisme sorgiguèt lo Noucentisme, un ambiciós movement de principis conservadors amb pretensions politicas e administrativas (ligat a la Lliga Regionalista d'Enric Prat de la Riba), que regiguèt lo panorama cultural catalan de principis de sègle (1906-1923). Los noucentistes cresián en l'òbra plan facha, en establint coma modèls literaris los classics grècs e de latins. En aquel sens, cal nomenar l'òbra de Miquel Costa i Llobera e Joan Alcover, poètas apertenentes a L'escola Mallorquina (escòla Malhorquina), que desvolopèron lor òbra parallèlament a l'esplendor del Modernisme, se sometèron plan una concepcion de la literatura cèrtament desparièra per rapòrt a aqueles, en essent, en consequéncia, una considerabla influéncia pel tractat movement.
La poesia foguèt l'art mai avalorat pels noucentistes; las òbras d'autors coma Josep Carner, Guerau de Liost, Josep Maria López-Picó o Maria Antònia Salvà o acreditan clarament. Lor trabalh restèt presidit per la recèrca retorica e la riquesa del lengatge; opausada a la poetica modernista, la poesia noucentista trabalhèt, principalament, lo domeni retoric e formal de l'escrit.
Eugeni d'Ors constituissi un personatge transcendental dins del movement estudiat. Ideològ culte, escriguèt narratiu brèu e cèrts romans. De l'ensems de la siá òbra meritan mencion significativa las Gloses, publicadas al jornal La Veu de Catalunya (La Votz de Catalonha) del 1906 ençà. Amassa, cal situar l'esfòrç e lo trabalh menat a tèrme a la carga de la seccion de filologia del Institut d'Estudis Catalans, amb las figuras de Pompeu Fabra e Antoni Maria Alcover davant, en çò que tanh al procès de normativizacion lingüistica se fa referéncia.
Los inicis del sègle XX e l'establiment del regim franquista
Prèviament a l'insurreccion de las tropas franquistas, en lo cors de l'espaci comprés entre los inicis del decenni dels ans 20 e l'acabament del decenni dels ans 30, la literatura catalana experimentèt una granda revolucion, mai que mai pel qu'al domeni poetic se fa referéncia. Al cors d'aquel periòde inicièron lors trajectòrias poètas cèrtament prèps a l'estetica prepausada pel simbolisme, coma Carles Riba, Marià Manent, Tomàs Garcés, Clementina Arderiu, Bartomeu Rosseló-Pòrcel o Joaquim Folguera (fòrça prèp a las avantgardas), fach que son a l'escasença d'el sovent considerats influits pel noucentisme. Autras, coma Joan Salvat-Papasseit o Josep Vicenç Foix, optèron per una concepcion artistica mai avantguardista se plan fòrça personal.