cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Royuela de Río Franco
Royuela de Río Franco es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Frederic II Hohenstaufen
Frederic II de Hohenstaufen (nascut lo 26 de decembre 1194 a Jesi pròche d'Ancòna - mòrt lo 13 de decembre 1250 a Fiorentino pròche de San Severo, Itàlia actuala) regnèt sus lo Sant Empèri Roman Germanic de 1220 à 1250. Foguèt : rei dels Romans, rei de Germania, rei d'Itàlia, rei de Sicília e rei de Jerusalèm. Foguèt educat en Sicília ont visquèt la majora part de sa vida, sa maire essent Constança filha de Rogièr II de Sicília. Son empèri foguèt sovent en conflicte amb los estats pontificals, e lo papa Gregòri IX l'escaissava l'Anticrist.
Sos contemporanèus lo nomenavan l'Stupor mundi ("la meravelha del mond"), e se ditz qu'èra capaç de parlar en nòu lengas e d'escriure en set (en un temps en que la majoritat del nòbles e monarcaes sabián pas escriure). Foguèt tanben promotor de la sciéncia e de las arts, mecèna de l'Escòla Siciliana de poèsia, e fondèt l'Universitat de Nàpols.
Rublacedo de Abajo
Rublacedo de Abajo es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Amiga 500
L'Amiga 500 es un ordinator personau de la familha deis Amiga.
Fuguèt, e de luenh, lo mai popular de totei leis ordinators d'aquela familha, talament que son arquitectura, facha en 1985 servissiá de basa per lei juecs vidèos que sortián en 1995.
D'efiech, l'Amiga OS presentava, avans lei MacIntosh d'Apple e leis IBM PC, un sistèma multitasca, e tres coprocessors (Agnus, Paula e Denise) que fasián que lo processor principau (un Motorola 68000) li demorava que de gestionar lei calculs de basa.
Alairac (Carcassés)
Alairac (Alairac en francés) es una comuna lengadociana de Carcassés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Carcassona bastida sus un puèg al pe del massís de la Malapèira, Alairac es una circulada. Domina la plana ont corrís le canal de las Doas Mars e lo panorama es limitat al nòrd per la Montanha Negra, al centre i a ciutat de Carcassona e mai al sud, la Malapèira. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Le diccionari Dauzat e Rostaing cita la fòrma de 1095, Alairacum. L'origina es doncas la meteissa que la d'Alairàs, vilatge qu'es tanben en lo departament del Naut Léger, Alairac (Auvèrnhe), Alairac (Droma), Alairac, comuna de Vindrac e Alairac e un vilatjòt de la comuna de Sautairargues, citat en 804 jol nom de villa Alairanicos. L'etimologia seriá, segon Dauzat, lo nom d'òme latin Alarius o Hilarius ambe'l sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallés -ācon; i a una autra possibilitat, allariācon, del nom gallés Allarios (e Xavier Delamarre precisa que Allarius es pas un nom latin, çò que concernís probablament tanben Alarius prepausat per Dauzat). Se tractariá doncas de la proprietat antica d'un òme del nom d'Allarios, Alarius o Hilarius.
Istòria
Los primièrs escriches sul castèl son de 1063, aparteniá alara al comte de Fois, Rogièr Ièr de Fois. Amb los ans, cambièt mai d'un còp de proprietari entre lo comte de Fois e lo vescomtat de Carcassona de l'ostal Trencavel.
Pendent la Crosada dels Albigeses, cap a la fèsta de Pascas de 1210 benlèu, Simon de Montfort assetjèt lo castèl d'Alairac pendent onze jorns aprèp que los abitants, per pas se rendre, fugiguèron de nuèit. En 1309, lo darrièr perfèit catar conegut, Guilhèm de Belibasta, fugiguèt cap a Catalonha amb Felip d'Alairac. Aquel, al retorn al país, plan segur foguèt pres e brutlat.
Sul bruch de l'arribada de las grandas companhiá dels Rotièrs, en 1366, los oficièrs de la senescauciá de Carcassona ordonèront als abitants del castèl d'Alairac de fortificar e de destruire los borgs. Coma s'executava pas l'òrdre, lo vescomte de colèra brutlèt lo castèl. Mai tard, lo comte d'Armanhac donèt la tèrra d'Alairac al marqués de Mirapeis (1404). La senhoriá foguèt venduda al començament del sègle XVIII, a un borgés de Carcassona fins a 1789.
Vilaseca-Bassa, parròquia dispareguda a la fin de l'Edat Mejana, èra un vilatge que son nom se vei encara sus la mapa de Cassini al nòrd d'Alairac, remplaçat auèi per Les Rougeats (nom d'un propietari del sègle XVIII). Un còp la parròquia sense curat, la glèisa desrocada en 1716, l'anciana parròquia se recampèt ambe la d'Alairac e a la Revolucion venguèt pas comuna. L'ancian terrador de la parròquia dispareguda s'alonga del sud-oèst al nòrd-èst en limit del territòri d'Arzens sus una superficia de 525 ha,.
Demografia
=Lòcs e monuments==
Mont Azuma
Lo Mont Azuma (1,705 m) es un volcan situat dins lo centre de Japon.
Rubena
Rubena es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Rucandio
Rucandio es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Boësses
Boësses es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Boësses A situat sus una butte-testimòni, a 8 quilomètres al sud de Puiseaux.
Boësses est situé sur une butte-témoin, à 8 kilomètres au sud de Puiseaux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Patinatge
Lo patinatge es l'action de limpar se desplaçant, o per fòrça volontàrias, o per fòrças involontàrias.
Per extension, lo patinatge es tanben un espòrt consistent a limpar, o sus un superf glaçadas (canals, flumes, lacs gelats o patinadoira), o sus una superfícia solida mejans de patins de glaça o de patins de ròdas.
Las primièras competicions de patinatge artistic foguèron organizadas dins las annadas 1880 e l'union internacionala de patinatge foguèt creada en 1892.
Als jòcs olimpics d'ivèrn, lo patinatge es present dins tres grandas disciplinas, regidas par l'Union internacionala de patinatge (ISU en anglés) :
Patinatge de velocitat
vinheta|271x271px|Lo Neerlandés Jaap Eden, patinaire de velocitat dins las annadas 1920 vinheta|358x358px|La Chinesa Ren Hui, dins sa combinason, en 2006 Lo patinatge de velocitat sus pista longa es una forma de patinatge ont los practicants ensajan de percorrir una distància mai rapidament possible amb de patins. Existís una disciplina pròche d'aqueste espòrt: lo patinatge de velocitat sus pista corta (o short track).
Istòria
Aqueste espòrt, de practica coneguda per tòca utilitària dempuèi lo sègle XIII en Olanda, venguèt un espòrt olimpic masculin dempuèi los primièrs Jòcs olimpics d'ivèrn en 1924 a Chamonix, las femnas essent autorizadas a correr a títol de demonstracion a Lake Placid en 1932, lor admission oficiala als Jòcs dins la disciplina datant de 1960. Fa una revolucion dins las annadas 1990 amb l'introduccion d'un novèl sistèma de ressòrtssuls patins. Fòrça popular als Païses Basses, i existís una practica professionala permetent als patinaires mai dotats de far d'importants contrats de comanda.
La disciplina se pòt realizar sus de patinadoiras cobèrtas o non, sovent sus de superfícias de glaça artificiala, mas pendent d'epròvas olimpicas, la règla vòl qu'ara las pistas sián cobèrtas sus de pistas en forna d'anèl oblong. Una pista estandarda deu mesurar o 400 mètres o 333,33 mètres de longor, en general, mas per l'entraïnament e de competicions de mòstra, de pistas pòdon se realizar d'una distància de 200-250 mètres.
Per cada correguda se lançan dos concurrents cadun de son costat ont doas linhas son traçadas sus la glaça per percorrir la mèsma distància, la tòca essent pas de batre son opausant mas de percorrir la distància mai rapidament possible. Cada linha possedís una color, e per evitar al patinaire de s'enganr e per la visibilitat dels espectators, un braçal d'aquesta mèsma color es portat (una color blanca per aqueste que la partença es a l'interior, roge per aqueste de l'exterior).
Es possible (mas rar) qu'i aja quatre corredors partent en mèsme temps, amb doas concurrents sus cada linha, dins aqueste cas, las doas colors apondudas son lo jaune e l'autre verd.
Quand se debanan d'espròvas en equipas, cada equipa es compausada de tres patinaires, e dins le cas d'una espròva de maraton es una partença en massa (partença gropada sus la mèsma linha).
Material
I a doas menas de patins, los patins tradicionals e los klaps, aquestes son mai sovent utilizats dins las competicions. Introduchs en 1996 permetèron de ganhar près d'una segonda a cada passatge d'un torn, permetent a la lama de s'auçar al nivèl dels talons lors d'una butada (e tanben mai longa) e que dona donc un melhor apòrt de velocitat.
La longor dels patins es compresa entre 33 e 45 centimètres segon lo pes del patinaire e sas preferéncias personalas.
Distàncias simplas
La forma mai simpla de patinatge de velocitat consistís a patinar sus una distància un sol còp, aqueste format es retengut pels campionats del mond, la copa del mond e los Jòcs olompics. Las distàncias abitualas son lp 500 m, 1 000 m, 1 500 m, 3 000 m (per las femnas solament), 5 000 e 10 000 m, mas existís d'autras distàncias coma lo 100 m o lo mila.
Lo 500 m es la sola espròva ont lo patinaire corrís dos còps e serà le temps global que donarà lo temps final, per totas las autras, sola una correguda serà facha.
Combinat (allround)
S'agís de l'un dels formats mai ancians. Los patinaires corrisson quatre distàncias e lor reng es comptat suls temps percorreguts sus de diferentas distàncias. Lo metòde de calcul es lo mèsme per totas las corregudas, totes los temps son raportats al temps mejan de 500 mètres. Per exemple, se lo corrreire fa 40 segondas als 500 m, obten 40 punts, se fa 2 minutas (120 secondes) als 1 500 mètres (3 x 500 mètres), obtendre encara 40 punts. Los punts sont calculats fins a la tresena decimala. Es lo correire qu'obten lo mens de punts qu'empòrta l'espròva generala. Aqueste sistèma se nomena Samalog.
Perseguida per equipa
Es la sola espròva collectiva en patinatge de velocitat ont cada equipa es compausada de tres competitors. Cada equipa se lança d'un costat de la pista, sola la linha interiora es utilizada, pels òmes la distància es de 8 torns complets, 6 per las femnas.
Existís diferents formats de corregudas. Als Jòcs olimpics, lo format i es inaabital, que, al contrari dels Campionats del mond e a la copa del mond ont cada equipa ensag de percorrir la distància mai rapidament possible sus un ensag, lo sistèma per eliminacion dirècta en format de copa (quart de finala, puèi semfinala e finala) es retengut.
Maraton
Los patinaires se lançan al mèsme temps sus la mèsma linha sus de grandas distàncias podent èsser compresas entre 40 km (en general es la distància retenguda dins las patinadoiras cobèrtas) e 200 km (a l'exerior). La correguda mai celèbra son l'Elfstedentocht que se debanan cada 6/7 ans als Païses Basses e l'International Big Rideau Lake Speed Skating Marathon en Ontario au Canadà que se ten cada an.
Jòcs olimpics
Lo patinatge de velocitat figura al programa oficial dempuèi los Jòcs olimpics d'ivèrn de 1924 a Chamonix pels òmes e dempuèi los Jòcs olimpics d'ivèrn de 1960 à Squaw Valley per las femnas.
Autras competicions
Aquestas competicions son organizadas per l'International Skating Union :
Cravent
Cravent es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Salas de los Infantes
Salas de los Infantes es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Karangetang
thumb|right|Lo Karangetang en [[1986.]]
Lo Karangetang (1,827 m) es un volcan actiu d'Indonesia situat au nòrd de l'illa de Siau.
Popocatepetl
thumb|right|Vista dau volcan en [[2008.]]
Lo Popocatepetl (5,426 m) es un volcan actiu situat dins lo centre de Mexic. En activitat quasi permancenta dempuei 2005 e situat pròche lei vilas de Mexico e de Puebla, es fòrça susvelhat.
Salas de Bureba
Salas de Bureba es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Illas Caiman
Las illas Caiman o las Caimans son un territòri d'otramar dau Reiaume Unit situat dins en America centrala.
La capitala n'es George Town.
Bastida de Fòntvielha (Alaug)
La Bastida de Fòntvielha ò Castèu de Fòntvielha es una bastida construcha en 1845 per lo negociant marselhés Louis-Xavier Pinatel. Es donc un bastiment cubic d'aspèct impausant inspirat per l'arquitectura italiana e d'estile neoclassic. Foguèt classada monument istoric en 1978.
Saldaña de Burgos
Saldaña de Burgos es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Kawah Ijen
thumb|right|Lac d'acid ocupant la caldeira dau Kawah Ijen en [[2005.]]
Capèla de Nòstra Dama dau Castèu d'Alaug
thumb|right|Fotografia de la capèla en [[2013.]]
La Capèla de Nòstra Dama dau Castèu d'Alaug es una capèla catolica situada dins la vila provençala d'Alaug. Foguèt bastida dins lo corrent dau sègle XIII e classada monument istoric en 1984. A l'origina, èra la glèisa dau castèu d'Alaug que foguèt destruch en 1595. A partir dau sègle XVII, venguèt un luòc de romavatge.
Salinillas de Bureba
Salinillas de Bureba es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Cementèri jusieu de Sant Romieg de Provença
Lo Cementèri jusieu de Sant Romieg de Provença es un cementèri ancian utilizat per la comunautat jusieva de Provença entre lei sègles XV e XX. Es mencionat per lo premier còp en 1400 e foguèt alora utilizat fins a l'expulsion dei jusieus provençaus per lo rèi Loís XII. Après lo retorn dei jusieus dins la region après la Revolucion Francesa, lo cementèri foguèt restaurat, enviroutat per una muralha en 1847 e tornarmai utilizat fins a 1910. Foguèt oficialament sarrat en 1977 e inscrich coma monument istoric en 2007.
San Adrián de Juarros
San Adrián de Juarros es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Grop parlamentari
Un grop parlamentari, tanben nomenat caucus o conferéncia, es una associacion de parlamentaris que s'amassan segon lors causidas politicas al sen d'una cambra de Parlament.
Dins fòrça Parlaments, la constitucion en grops permet als elegits que'n son membres de beneficiar de certs avantatges (temps de paraula, vicepresidéncia, comissions, per exemple). Los membres d'un grop parlamentari devon mai sovent respectar la disciplina de lor grops pendent los vòtes.
Los membres d'un grop parlamentari son mai sovent totes membres d'un meteis partit politic, mas un grop pòt tanben se compausar de membres de diferents partits, coma per exemple se un partit dispausa pas pro de sètis per formar un grop en foncion del lindal establit pel règlament del Parlament.
Alemanha
En Alemanha, los grops parlementaris son nomenats Fraktionen e tenon un ròtle important dins lo trabalh del Bundestag alemand, per exemple pendent lod vòtes de las comissions parlementàrias o dins lo depaus de projèctes de lei o d'amendaments. Los grops parlementaris an un finançament particular per lor foncionament. Cada grop pòt tanben nomenar un vicepresident e aqueles darrirès viligan ls vòtes a man levada al plen.
Amiga 600
L'Amiga 600 es una evolucion de l'Amiga 500 e de l'Amiga 500+ ambé lo quau compartisse lo chipset ECS e 1Mo de Ram de bàsia.
Grop parlamentari
Chambra dels representants
Per se constituir, un grop politic deu comprene al mens cinc membres.
Senat
Cada grop reünís los senators que foguèron elegits sus la meteissa lista. De senators tenon sesilha pasmens coma membres independants. De notar la possibilitat per un grop d'existir amb un sol senator.
Amiga 600
Se caracteriza per son design especiau, qu'es lo mai pichòt deis Amiga, coma una version aleujada de l'Amiga 1200, dau cavier mai cortet e sensa lo chipset AGA que sortissiá au mesme moment.
Grop parlamentari
Commonwealth
Dins los païses del Commonwealth, los grops parlamentaris son mai sovent nomenats « caucus » o « partit parlementari ».
Amiga 600
L'Amiga 600 s'aluencha de l'Amiga 500+, a mai de son design, per la preséncia d'un pòrt PCMCIA coma l'A1200 et per un pòrt 2"5 que li permete d'aculhir de discs durs estandards.
Grop parlamentari
Commonwealth
Dins lo sistèma de Westminster, un caucus pòt èsser pro poderós qu'a sovent la capacitat d'elire o de capvirar lo cap de partit al Parlament. Lo caucus se determina tanben sus de subjèctes politics, de tacticas parlementaris e de mesuras de disciplina contra de parlementaris desobesissents. Dins uns partits, per exemple lo Partit trabalhista australian o al Partit trabalhista de Nòva Zelàndia, lo caucus causís los parlementaris qu'integrarán lo cabinet quand lo partit es al govèrn.
Sirung
Lo Sirung (862 m) es un volcan actiu situat dins l'èst d'Indonesia. Es regularament en activitat dempuei 2004.
Grop parlamentari
Canadà
Los gros parlementaris son mai sovent nomenats « caucus ». Dotze deputats son necessaris a un partit per èsser reconegut a la Cambra de las comunas del Canadà.
A l'Assemblada nacionala du Quebèc, un grop deu comportar : Los deputats essent pas afiliats a un grop fan sessilha coma qu'independent.
Espanha
Lo grop parlamentari es presenta dins fòrça institucions publicas espanhòlas, coma lo Congrès dels Deputats, lo Senat e las asambladaas autonòmas o localas.
Las condicions per formar un grop parlamentari son definidas pel reglament del Congrès o dels Diputados:cal comprene al mens 15 diputats o 10 senators pet formar grop parlamentari. Mai, una formacion política pòt formar un grop parlamentari a partir de 5 diputats, s'obtenguè 15% dels vòtes correspondent a las circunscripcions ont lo candidat se presentèt o 5% dels vòtes dins l'ensems de la nacion. Pòdon pas constituir Grop Parlamentari separat de Diputats apartenent a un meteis partit. Las formacions politicas que complisson pas aquelas condicions pòdon formar un grop mixte.
Estats Units d'America
Al Congrès dels Estats Units, los gros parlementaris son oficialament nomenats « conferéncias » pel Partit republican e « caucus » pel Partit democrata.
Dins aqueles grops, los membres del Congrés pòdon tanben se reünir en foncion de lor tendéncias politicas : Blue Dog Coalition pels democratas conservators o Tea Party Caucus pels membres del movement Tea Party per exemple.
Fin finala i a tanben de caucus amassant los membres del Congrés segon de basas etnicas o racialas, coma lo caucus nègre del Congrés.
Assemblada nacionala
La nocion de grop politic a l'Assemblada nacionala es determinada per l'article 19 del reglament d'aquela quita assemblada. Cada grop deu comportar al minim 15 deputats. Èra de 30 fins a 1988, passèt a 20, puèi a 15 en 2009.
Aqueles que vòlon pas far plenament partit d'un grop pòdon pasmens s'i aparentar. Cada grop escriu una declaracion politica donada al President de l'Assemblada nacionala e designa un president.
Los pòstes de responsabilitat, los sètis dins las comissions permanentas e los temps de paraula son destriats a la representacion proporcionala dels grops. Es tanben los grops que causisson los orators pendent la sessilhas per pesar sus las decisions, per exemple dins las comissions permanentas. Los noninscrits a un grop pòdon interrogar sonque un còp cada dos meses los membres del govèrn pendent de questions al govèrn e son pas representats a la conferéncia dels presidents de l'Assemblada Nacionala, ont se fixa l’òrdre del jorn pels dirigents de grop.
Senat
La nocion de grop politic al Senat es determinada per l'article 5 del règlament de la quita assemblada. Los grops devon representar al mens 10 senators (15 fins a 2011).
Itàlia
Lo grop parlamentari es l'instrument qu'organiza la preséncia dels partits politics al sens de la Cambra, se nomena associazioni di deputati e definits coma "subjèctes necessaris al foncionament de la Cambra" (art 14 r.C); es dotat del sieu estatut o regolament. Cada elegit, pauc après la primièra sessilha de la cambra, deu declarar a qual grop aparten; s'o fa pas, o s'accepta pas, per quina rason que siá, de far partit de pas degun. Per far un grop cal  20 deputat e 10 senators: lo regolament prevei d'exepcions pels partits organizats sus tot lo territòri nacional.
Union europèa
Al Parlament europèu, un grop se deu compausar de deputats apartenant a mai d'un Estat membre. Lo nombre minim de deputats necessaris per constituir un grop politic es fixat a
San Juan del Monte
San Juan del Monte es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Roxelana
Roxelana, (1506 - 1558), aperada Hürrem en Turquia, ei la hemna deu sultan Soliman lo Magnific.
Istòria
Vaduda en Galicia (actuala Ucraïna), Roxelana ei raubada per soldats Tatars e miada dinc a Istambol en tant qu'esclau. A Istambol, ei causida per har partida deu harem deu sultan. Vad la favorita de Soliman e s'arantja per estar reconeguda coma sola esposa legitima. Balha cinq mainats au sultan, dont Selim II, lo son sucessor, en 1524.
Roxelana ei la purmèra esclava a vader sultana de l'Empèri Otoman. A una influéncia considerabla sus la politica estrangèra de Soliman. Tanben s'engatja dens grans tribalhs, en fondar una mosquèa, escòlas coranicas e un espitau per hemnas.
Se moreish au palais de Topkapi lo 18 d'abriu de 1558 e ei enterrada dens un mausolèu de la vila. A inspirat numerós artistas per pèças de teatre, romans, operàs.
Santa Maria (volcan)
thumb|right|Vista dau Santiaguito, partida activa dau volcan Santa Maria.
Lo Santa Maria, o tanben Santiaguito, es un volcan actiu situat au sud-oèst de Guatemala. Fòrça actiu, es conegut per son erupcion murtrièra de 1902 (6,000 mòrts) e son activitat permanenta dempuei 1922.
Anna Netrebko
Anna Netrebko (Krasnodar, Union de las Republicas Socialistas Sovieticas, 18 de setembre de 1971) es una de las cantairas (soprano) d'opèra mai famosas del mond.
San Mamés de Burgos
San Mamés de Burgos es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Capèla dei Penitents blancs d'Alen
La Capèla dei Penitents blancs d'Alen es una capèla catolica situada dins lo vilatge provençau d'Alen. Foguèt bastida au començament dau sègle XVII, vèrs 1608-1610. Foguèt classada monument istoric en 1965.
Thézy-Glimont
Thézy-Glimont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Thézy-Glimont, Al sud-es de la vila de Amians, a situat entre Boves e Moreuil. Las municipalitats vesinas son Hailles e Castel (al sud-es), Thennes (a l'èst), Fouencamps (al nòrd-oèst).
Thézy-Glimont, au sud-est de la ville d'Amiens, est située entre Boves et Moreuil. Les communes voisines sont Hailles et Castel (au sud-est), Thennes (à l'est), Fouencamps (au nord-ouest).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
San Martín de Rubiales
San Martín de Rubiales es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Glèisa Sant Sebastian d'Alaug
La Glèisa Sant Sebastian d'Alaug es una glèisa catolica situada dins la vila provençala d'Alaug. Sa bastida acomencèt vèrs 1511 e s'acabèt au sègle XVII. A un cloquier policròm e una copòla qu'imita aquela de la Catedrala de la Major de Marselha. Foguèt classada monument istoric en 1983.
Worms
Worms es una seria de juecs vidèos, començada bèu premier sus leis ordinators Amiga e que puei s'espandiguèt dins quasi totei lei maquinas comercializadas despuei 1995.
Au començament de Worms, l'es un jovenet, Andy Davidson, que prepausèt en 1995 a l'editor Team17 una evolucion dau classic Artillery qu'aviá programat solet sus son Amiga, remplaçant lei tanks per de vèrmes e l'apondent una influéncia que ramentava lei Monty Pythons. Estrambordat per sa presentacion, Team17, qu'èra au mitan deis annadas 1990 lo leader de publicacion de juec sus Amiga, li faguèt sinhar un contracte per desvelopar son concèpte e ne far d'adaptacions sus totei lei platafòrmas ludicas qu'existissián a n'aqueu temps, qu'èran segur de tenir aquí lo novèu Lemmings. Après d'una sortida sus un Amiga morrissent, Worms venguèt tocar leis maquinas de juecs : SNES, 3DO, CD32, Jaguar, GameBoy, Mega Drive, PlayStation, Saturn, e, segur, IBM PC.
Empèri Aquemenida
L'Empèri Aquemenida foguèt un estat pèrsa que se formèt sota lo rèine de Cir II lo Gran (559-529 avC). Vengut una poissança majora, dispareguèt durant la segonda mitat dau sègle III avC en fàcia de l'invasion d'Alexandre lo Grand.
Santa Cecilia
Santa Cecilia es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Pteranodon
Lo Pteranodon ("alado sens de dents") es un genre de pterosaures pterodactiloids. Visquèt fa 85 milions d'ans en lo cretacèu superior. S'es trobat de rèstes de fossils en Kansas (Estats Units) e en Anglatèrra.
Caracteristicas
Mancava practicament de coa; la siá cap èra mai ampla que la de las formas jurassicas, amb una prolongación a manièra de cresta e sens de dents. La siá granda cresta en la part posteriora de la cap li ajudava probablament a equilibrar lo pes del pic e de la pesca. Pesèt fins a 20 kg e mesurèt fins a 9 m d'envergadura. Las siás anedas èran tan flacas que se dobta que poguèsson caminar pel solèr.
Dièta
La siá dièta èra piscívora (s'es trobat d'uasses fosilizados de peisses en l'estomac d'un especimèn). Emplegava segurament lo sieu long pic a manièra de pala per capturar de peisses mentre volava près de la superfícia de la mar. Una bossa jol pic li permetiá almacenar peis, coma lo pelican actual.
Espècias
S'es descrich de divèrsas espècias de Pteranodon, e mai se pas totas son plan fondamentadas. La melhora establidas se distinguisson per la forma de la cresta; en Pteranodon longiceps es drecha e se dirigís cap a enrè, del temps qu'en Pteranodon sternbergi es mai verticala e prigonda.
San Vicente del Valle
San Vicente del Valle es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Le Coudray
Le Coudray es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Millán de Lara
San Millán de Lara es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mont Valièr
Lo mont Valier es un som de situat dins los Pirenèus en Coserans dominant tota la Val d'Angols prèp de la frontèra amb Espanha.
Toponimia
Lo nom ven de Valerius (Sant Valièr, vèrs 452), mitic primièr evèsque de Coserans que n'auriá fait la pujada. Bernart de Marmiesse, autre evesque du Coserans, i faguèt bastir una crotz de marbre dins los ans 1670.
Topografia
Lo mont Valièr aparten a la cadena axiala pirenenca. Visible de luènh, se pòt plan veire dempuèi las planas de Garona e dempuèi Tolosa. Lo trescòl es situat dins l'airal del Pargue Natural Regional dels Pirenèus Ariegeses.
Capèla Sant Joan d'Alen
La Capèla Sant Joan d'Alen es una capèla catolica romanica situada sus lo territòri dau vilatge provençau d'Alen. Foguèt bastida dins lo corrent dau sègle XII e classada monument istoric en 1921.
Mont Valièr
Topografia
Sul seu flanc nòrd-èst demòra un pichon glacièr, lo glacièr d'Arcosan: es lo glacièr mai oriental e mai bas dels Pirenèus. En 2009, la superfícia èra de prèp de e son altitud compresa entre 2,350 e.
Idrografia
Nomboses rius i an sas fonts:
Istòria
Creacion de la via ferrata dels Estanhós.
Zona protegida
Per arèstat ministerial del 5 de julhet de 2005, un vaste territòri situat sus la comuna de Sèish, comprenent la sèrva domaniala del mont Valièr - creada en 1937 (una de las mai ancienas dels Pirenèus) - coma gaireben tot lo territòri domanial del massís de Fonta, foguèt classicada « zona de proteccion especiala » dins lo site Natura 2000.
Notas e referéncias
<References/>
Gournay (Endre)
Gournay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Tatars
Los tatars ei lo nom balhat a certans pòbles turqueses d'Euròpa Orientau e d'Asia.
Tercio
thumb|right|[[Pintura representant la resisténcia dau darrier tercio en estat de combatre a la fin de la batalha de Rocroi en 1643.]]
Lo tercio foguèt l'unitat administrativa e tactica de l'infantariá espanhòla de 1534 a 1704. Constituït de 3,000 òmes devesits en companhiás compausadas de piquiers, d'escrimaires e d'arcabusiers, un tercio èra una unitat permanenta, ben entraïnada e disciplinada segon lei critèris dau periòde. En mai d'aquò, lei tercios foguèron a l'origina de doas innovacions majoras dins l'art de la guèrra : En consequéncia, l'aparicion dei tercios marca una evolucion importanta dins l'istòria de l'infantariá car aqueleis evolucions li permetèron de dominar lei prats batalhiers europèus e mediterranèus de 1534 a 1643.
Après la batalha de Rocroi en 1643, lo modèl dau tercio declinèt lentament en causa dei progrès de l'infantariá deis autrei poissanças europèas. La pica perdiguèt tanben de son interès. En 1685, una reforma abandonèt lo modèl dau tercio massís per o remplaçar per d'unitats d'un milier d'òmes. Pasmens, en 1702, lo remplaçament de la pica per la baioneta entraïnèt la disparicion dau tercio tradicionau. Dos ans pus tard, una ordonància reiala o suprimiguèt definitivamen mai, per tradicion, leis unitats actualas de la Legion Espanhòla son dichas « tercios ».
Tatars
Minoritats tataras de uèi
Son assimilats a las populacions despuish lo sègle XIX e abandonan lo lor mòde de vita nomada. Uei lo dia 8 a 10 milions de tatars demoran sus lo planèta, en Bulgaria, Ucraïna, Romania, Russia e dinc a Turquia Ozbequistan e China.
Cèrtes Tatars an conservat la lor lenga d'origina. La lenga tatara ei compausada de mantuns dialèctes, ei lenga oficiau de la Republica de Tatarstan, qui ei sòci de la Federacion de Russia.
Kamlec'hieg
Kamlec'hieg en breton ( Comblessac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
Ret de resistentas, al Bòsc Jan, sus la rota de Guer. Una stèle remémore un parachutage d'arma pendent la segonda guèrra mondiala. Los resistentes venián de pertot, qualqu'uns an #èsser déportés e son mòrts en déportation. D'autre, empresonats e qualqu'uns se son enfuis e se #metre d'actes de resisténcia en un autre luòc.
Fabresan
Fabresan (Fabrezan en francés) es una comuna lengadociana de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : In villa Fabriciano en 947-1494, In Fabriciano, alias Faborisiano en 951, Faborizianum en 951, Fabersa, en 988, Faberzanum en 1007, Fabersanum en 1118, Fabreza, en 1161, Castrum de Faberzano en 1222, Castrum de Fabersano en 1302, Faberganum en 1319, Ecclesia de Fabrezano en 1351, Faberzan en 1402, Farbesanum en 1228-1494, Fabresans en 1521, Fabressa, Fabreza, Fabretsa en 1537, Fabreza en 1538, Fabresan, en 1595. La prononciacion occitana es Fabrezà, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [fabre'ʒa]. Fabresan vendriá d'un nom latin d'òme Fabricius, ambe'l sufixe -anum (per los Féniés, que probable sègon Negre, de Fabericius ).
Vilaroja la Cremada
Es una anciana parròquia del cossolat de Fabresan, del vocable de Sant Sarnin. Las fòrmas ancianas son : Villa Rubia cum ecclesia Sancti Saturnini en 859, Castrum Villaerubene..., ecclesia Sancti Saturnini de Villarubea en 1119, Villa Rubra en 1172, Castrum de Villa Rubea en 1272, Villa Rubea Lapanosa en 1298, Villa Rubea Sapanosa = Lapanosa en 1302, Villa Rubea Sapanosa en 1349, Villarubea Panoza en 1351, Villarubea Pannoza en 1377, Villa Rubra la Panoza en 1426, Vialaroga la Panora,...Vilaroga la Pannoza al sègle XIV, Vylha Roja la Cremada,... Villa Rogia la Pannosse en 1537, Villaroja..., Villaroja la Cremada en 1538, Villerouge la Panouse en 1666-69, Villerouge-Basse, Villerouge-Haute, église et cimetière (cadastre). Lo nom es semblable a Vilaroja de Termenés, villa Rubea en 1107. Mès caldriá conéisser los eveniments istorics qu'explican lo determinant Cremada.
Istòria
Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de Vilaroja la Cremada (abans Vilaroja la Panosa, encara abans Villa Rubea). Fasiá partida de l'astrada província Narbonesa. I a una glèisa del sègle IX amb de frescas.
Sus aquel masatge i a un palais de l'Edat Mejana, que uèi sonque ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.
E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.
Economia
Viticultura: Corbièras e Corbièras Botenac
Lòcs e monuments
thumb|120px|right|Bust de Charles Cros
<Gallery> Fabrezan-vue.jpg|Vista de Fabresan dempuèi La Sèrra FabrezanVillage.png|Vista dempuèi la pineda. High water.JPG|Aigat La mairie de Fabrezan.jpg|Ostal de vila </Gallery>
Monte Verde
Monte Verde ei un lòc arqueologic en eth sud de Chile aprep de Puerto Montt. Aguestes trobalhes an sigut datades en hé 14.800 ans (1). Açò mostra qu'es umans ja auien arribat a Chile auans qu'era cultura de Clovís pr'amor que son 1000 ans mès ancianes. Aguestes trobalhes neguen eth model de Clovís prumèr que mantien qu'era poblamentason d'America comencec hé sonque 13.500 ans (2).
Mevlevi
Principi
Los mevlevis consideravan que las arts tradicionalas, coma la dança, la musica o la canta, pòden ajudar a modificar l'estat de consciéncia e sentir miélher l'unitat de l'esperit e deu còs. Lo dervish viraire, dançant una man virada de cap tà la tèrra e l'auta de cap tau cèu, recuelha segon la tradicion la gràcia divina per la transméter au monde.
Monte Verde
Quan i aguec eth descurbiment, era comunautat scientifica neguec es resultats mès adara s'an trapat mès evidéncies arqueologiques qu'evidencien qu'es umans arribaren a Monte Verde 1800 ans auans qu'er Estrech de Bering arribés a desapareisher hé 13000 ans.
Charmauvillers
Charmauvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Monte Verde
Açò arremerca qu'es òmes que viatjauen ena epòca ac agueren de hér peth correder der oèst, ena còsta, enquia Monte Verde. De hét, i auia pro de minjar ta toti en aquera epòca (3)(4)(5).
Mevlevi
Istòria
Los mevlevis avèvan una plaça importanta en l'Empèri Otoman. L'organizacion mevlevi s'ei espandida dinc a Siria, Egipte e los Balcans. Estón declarats ilegaus en Turquia arron la revolucion kemalista. Lo mausolèu de Jalal al-Din Rumi qu'estó cambiat en musèu per Mustafa Kemal.
Charmauvillers
Geografia
En venent de la rota de Damprichard après unitat|5|km, s'arriba a Charmauvillers pel caulet de la Vèrge , o dempuèi Goumois. Dempuèi lo pòble, se descobrís un superbe païsatge sus la vallée del Doubs e la cadena del Chasseral en direccion de la Soïssa.
Un pichon camin bassa al bòrd del Doubs, al luòc-ditz La Goule, ont un pichon pont permet de passar a Soïssa A Lo Noirmont. Se pòt admirar una polida pichona capèla en datant de 1694 al començament del Bief de Etoz, vilatge desaparegut mas #qu'èra celèbre per la siá verrerie, dempuèi lo començament de la. Malgrat aiçò aquela verrerie èra batie mai en amont, sus un terren loga als Rondot, meunier al Bief de Etoz, mas situat sul masatge caseriu dels Essards Cuenot, #que per un temps ephémère a #èsser comuna (de 1793 a 1868) d'ont dels noms desparièrs : verrerie del Bief de Etoz o verrerie dels Essards Cuenot
En venant de la route de Damprichard après 5 km, on arrive à Charmauvillers par le col de la Vierge (960 m), ou depuis Goumois (7 km). Depuis le village, on découvre un superbe paysage sur la vallée du Doubs et la chaîne du Chasseral (1607 m) en direction de la Suisse.
Monte Verde
Eth descurbiment
Aguest lòc siguec descurbit en 1975 quan un veterinari visitaua er airau de Monte Verde. Er estudiant descurbiguec un os de vaca plan estranh qu'auien pres es pagesi dera zona. Aguesti digueren que l'auien pres en eth rierol de Chinchihuapi. Dempús se sabec qu'era un os de mastodon. Mario Pino, un geològ chilen e Tom Dillehay, un antropològ american, ensenhaires ena Universidad Austral de Chile, iniciaren es excavacions en Monte Verde en 1977.
Eth lòc ei plaçat a 58 Km der ocean Pacific. Monte Verde era en bon estat pr'amor que i auia un entorn anaerobic aprep deth rierol. Pauc dempús sòn ocupacion, es aigues deth rierol creisheren e un palut se formec que preservec plan ben es artefactes peribles pendent milièrs d'ans.
Charmauvillers
Geografia
Un petit chemin descend au bord du Doubs, au lieu-dit La Goule, où un petit pont permet de passer en Suisse à Le Noirmont. On peut admirer une belle petite chapelle datant de 1694 au début du Bief d'Etoz, village disparu mais qui était célèbre pour sa verrerie, dès le début du. Cependant cette verrerie était batie plus en amont, sur un terrain loue aux Rondot, meunier au Bief d'Etoz, mais situé sur le hameau des Essards Cuenot, qui pour un temps ephémère a été commune (de 1793 à 1868) d'où des noms différents : verrerie du Bief d'Etoz ou verrerie des Essards Cuenot
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Monte Verde
Eth descurbiment
Eth radiocarbon diguec qu'eth lòc auia 14.800 ans (1)(6). Se traparen dus grani horats e tanben plan de petits. Restes de bèsties ath torn de hustes tà enauçar 12 tendes. Açò permetec díder qu'era poblason era de 20 a 30 persones. Tanben se trapec ua clava, es recercaires traparen tanben un tròs de carn damb sòn DNA. Se trapec qu'era de mastodont.
Era data mès anciana non siguec pas acceptada enquia 1997. Se credeva, ena epoca, qu'era dintrada en America auia estat per Estrech de Bering qu'ei a 12.000 Km de Monte Verde. Eth grop de scientifics concluderen qu'es persones de Monte Verde auien demorat aquiu auans dera cultura de Clovis. Eth doctor Marino Pino confirmec que Monte Verde auia 33.000 ans. Era husta cremada deth lòc ac didia atau. Mès d'autes recercaires an volgut éster més prudents e aguesta data a sigut pas acceptada per tota era comunautat scientifica (7)(8).
Interpretacions
Eth radiocarbon (9)(10)(11) a confirmat que Monte Verde aguec òmes enter 14.800 e 33.000. Açò ac converteish en eth loch més ancian d'America. Es trobalhes de Clovis adara se cre que son d'enter 13.500 -13.000 ans (12)(13)(14).
Auans deth descurbiment de Monte Verde, plan de recercaires credeuen qu'era rota uilisada pes òmes tà Chile siguec ua rota de tèrra. Més Monte Verde dide pas açò. Auans de -13.000 es cadies de glacers encara eren plan nautes e permetien pas eth sòn pas a trauers. Eth radiocarbon de Monte Verde ditz qu'es trobalhes son d'auans de 13.000 ans. Més eth païsatge auia d'éster plan desertic auans d'aguesta data tà susténer manades de bèsties (15).
Aué se cre qu'aguesta rota se héc pera còsta (16). Aguesta auia pas de gèu (17). En Monte Verde tanben se cre que sòns abitants auien un coneishement prohond des hont marines (18)(19). Açò indica qu'aqueri òmes eren caçaires, colhien de frutes deth bòsc e tanben eren pescaires. Viatjauen pera còsta en canoé e viuien tanben de honts marines (20)(21).
Totun, cau que plan més lochs coma Monte Verde sigan trapats tà poder hér ua teoria mès generau, mès açò ei pas possible aué pr'amor que plan de lòcs son sos era aiga der ocean, a 200 metres de prohonditat (15)(22). Damb tot, i auia comèrci (23).
Monte Verde II
Dillehay e era sua equipa confirmeren que Monte Verde II siguec aucupat enter hé 14.800 ans e 13.800 ans. Auia enter 20 e 30 abitants. I auia tanben ua estructura de husta e de pèths de bèstia que heia més de 200 passes. Aguesta qu'era aprep deth rierol. Laguens, es òmes divisauen er espaci damb pèths tà crear espacis diuersi. Dehora i auien dus huecs grani tà bastir utís e rostir (24)(25)(26).
Laguens de cada espaci ena tenda grana i auia tanben un petit huec. Ath torn d'aguest i auia plan d'utís de peira, nodes, baies, etc. Tanben se trapec un especimen de patata damb 13.000 ans. Non se sabe se siguec plantada o pas (27). Tanben i auia 45 plantes diuerses tà minjar. Quauques sigueren colhides a 240 KM de Monte Verde. Pr'açò se cre que tanben i auia rutes de comèrci.
Era clava que se trapec, se cre que siguec heta per un mainatge qu'auia damb eth utís de peira e còrdes. Tanben se traparen restes d'algues tà minjar (28). D'autes lòcs son egals a Monte Verde en Chile. Aguesti son era Cueva del Milodón, Pali Aike Crater (29)(30)(31) e Chan-Chan, a 200 Km.
Véder tanben
º Paleoindians
Crespières
Crespières es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Monte Verde
Referències
2.- ^ "Ancient seaweed chews confirm age of Chilean site". Reuters. 2008-05-08.
Crespières
Nòtas
<references group=N/>
Monte Verde
Referències
3.- ^ Dillehay TD et al. "On Monte Verde: Fiedel's Confusions and Misrepresentations". University of Kentucky. Retrieved 2010-11-02.
4.- ^ Mandryk, C. A. S.; Josenhans, H.; Fedje, D. W.; Mathewes, R. W. (2001). "Late Quaternary paleoenvironments of Northwestern North America: Implications for inland versus coastal migration routes". Quaternary Science Reviews 20: 301. doi:10.1016/S0277-3791(00)00115-3. edit
5.- ^ Meltzer, David J. First Peoples in a New World Berkeley: University of California Press, 2009, pp. 129-130
6.- ^ "Monte Verde Excavations To Resume." Archaeology Magazine. Web. 08 Dec. 2011. <http://www.archaeology.org/online/news/verde.html>.
7.- ^ R. E. Taylor, C. Vance Haynes Jr., Donna L. Kirner and John R. Southon (July 1999). "Radiocarbon Analyses of Modern Organics at Monte Verde, Chile: No Evidence for a Local Reservoir Effect". American Antiquity (Society for American Archaeology) 64 (3): 455-460. JSTOR 2694145.
8.- ^ https://web.archive.org/web/20120202200925/http://www.unl.edu/rhames/monte_verde/MonteVerde.htm
9.- ^ http://www.archaeology.org/online/news/verde.html
10.- ^ http://www.unl.edu/rhames/monte_verde/monte_verde1.htm
12.- ^ Collins, Michael, and Tom Dillehay. "Early cultural evidence from Monte Verde in Chile." Nature. 332. (1988): 150-152. Web. 8 Dec. 2011.<http://www.nature.com/nature/journal/v332/n6160/abs/332150a0.html>
13.- ^ Wilford, John. "Chilean Field Yields New Clues to Peopling of Americas." New York Times 25 Aug 1998, n. pag. Print.
15.- ^ a b Wayman, Erin. "Seaweed confirms Monte Verde dates, but also migration patterns?." Geotimes. Jul 2008: n. page. Web. 8 Dec. 2011.<http://www.geotimes.org/july08/article.html?id=nn_seaweed.html>.
16.- ^ Surovell, Todd. "Simulating Coastal Migration in New World Colonization." Current Anthropology. 44.4 (2003): 580-589. Web. 8 Dec. 2011.<https://web.archive.org/web/20120127073334/http://uwacadweb.uwyo.edu/SUROVELL/pdfs/Coastal%20Migration.pdf>.
17.- ^ Dickinson, W.R. 2011. Geological perspectives on the Monte Verde archeological site in Chile and pre-Clovis coastal migration in the Americas. Quaternary Research, 76, pp. 201-210.
18.- ^ a b c Dillehay TD, Ramírez C, Pino M, Collins MB, Rossen J, Pino-Navarro JD (May 9, 2008). "Monte Verde: seaweed, food, medicine, and the peopling of South America". Science 320 (5877): 784–6. doi:10.1126/science.1156533. PMID 18467586.
19.- ^ "Monte Verde, Chile." Native Peoples of North America. Cabrillo Anthropology Department, 18 Feb 2000. Web. 8 Dec 2011.<https://web.archive.org/web/20111104184822/http://www.cabrillo.edu/%7Ecrsmith/mverde.html>.
20.- ^ Dixon, E.J. 2001. Human colonization of the Americas: timing, technology and process. Quaternary Science Reviews, 20, pp. 277–299.
21.- ^ "Monte Verde Excavation: or Clovis Police Beat a Retreat ." Cabrillo Anthropology Department, n.d. Web. 26 Nov 2011.
22.- ^ Dickinson, W.R. 2011. Geological perspectives on the Monte Verde archeological site in Chile and pre-Clovis coastal migration in the Americas. Quaternary Research, 76, pp. 201-210.
23.- ^ "Monte Verde, Chile." Native Peoples of North America. Cabrillo Anthropology Department, 18 Feb 2000. Web. 8 Dec 2011.<https://web.archive.org/web/20111104184822/http://www.cabrillo.edu/%7Ecrsmith/mverde.html>.
24.- ^ Mithen, S. After the Ice: A Global Human History 20,000-5000 BC. Orion Books, 2003. ISBN 0-7538-1392-0.
25.- ^ Dillehay, Tom D. (11 May 1999). "The Late Pleistocene Cultures of South America". Evolutionary Anthropology 7 (6): 206–216. doi:10.1002/(SICI)1520-6505(1999)7:6<206::AID-EVAN5>3.0.CO;2-G.
26.- ^ Dillehay, Tom D. (2000). The settlement of the Americas: a new prehistory. Basic Books. p. 167.
27.- ^ Donald Ugent, Tom Dillehay, and Carlos Ramirez, Potato remains from a late pleistocene settlement in southcentral Chile, Economic Botany, 41(1), 17-27, January 1987
28.- ^ Salisbury, David F. "New Evidence About Earliest Americans Supports Coastal Migration Theory". Vanderbilt University. Retrieved 1 November 2010.
29.- ^ Tom D. Dillehay and Michael B. Collins. "Early cultural evidence from Monte Verde in Chile". Nature.com. Retrieved 1 November 2010.
30.- ^ Wilford, John Noble. "Chilean Field Yields New Clues to Peopling of Americas". New York Times. Retrieved 1 November 2010.
31.- ^ Hogan, C. Michael. "Pali Aike Cave or Rock Shelter". Megalithic Portal. Retrieved 1 November 2010.
Fòrt de Boc
Lo Fòrt de Boc ò Fòrt Vauban es un fòrt ancian situat sus l'illòt de Boc sus lo territòri dau Martegue en fàcia dau Pòrt de Boc. Permetiá de susvelhar e de protegir l'intrada dau canau de Caronta e lo pòrt naturau de Boc. Uei, marca l'intrada dau pòrt industriau dau Martegue-Lavèra.
Sa bastida acomencèt au sègle XII a l'iniciativa dei Marselhés qu'i installèron una tor foritificada. Dins lo corrent dau sègle XVI, foguèt atacada en 1536 per una flòta genoesa e espanhòla que deguèt se retirar après la pèrda d'un naviri. Puei, venguèt un enjòc dei guèrras de Religion en Provença e foguèt finalament conquistat per de tropas catolicas vengudas dau Martegue. A partir de 1592, la tor foguèt renfòrçada per de barris. Au sègle XVII, lo cardinau Richelieu l'utilizèt coma preson politica e Loís XIV ordonèt son renfòrçament que foguèt realizat segon de plans establits per Vauban. Lo fòrt prenguèt alora sa forma actuala. Sa garnison teniá entre 70 e 100 òmes e foguèt pauc a pauc aumentada fins ai guèrras revolucionàrias per agantar 150 òmes. Entre 1810 e 1812, d'estudis foguèron ordonats per Napoleon per i crear una basa navala mai lo projècte foguèt finalament abandonat. Puei, l'importància dau fòrt declinèt e foguèt desclassat un premier còp en 1889. La tor principala demorèt utilizada coma far de navigacion.