cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lista de las comunas d'Occitània
Dins las taulas, las comunas actualas son en gras sus fons blanc, las ancianas comunas en italic sus fons gris.
Coserans
Era sua vila principala qu’ei Sent Guironç.
Eth gentilici qu’ei coseranés -esa o coseran -a e mèi rarament coseranenc.
Jiboti (ciutat)
Jiboti es la capitala de la Republica dau meteis nom. Sa populacion èra de 767,393 abitants, en 2005.
Coserans
Vejatz tanben
coseranés
Jiboti (ciutat)
thumb|
Phoenix Suns
Los Phoenix Suns son una equipa professionala de la NBA que lo sèti es a Phoenix, Arizòna (Estats Units). Jògan a la Division Pacific de la Conferéncia Oèst de la NBA.
Dieue-sur-Meuse
Dieue-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pierre Gaveaux
Vita
Pèire Gaveaux que comencè la soa carrièra de musician dens lo còr de la catedrala de Besièrs abans de har lo cantor tenor dens la catedrala de Bordèu. Que tribalhè tanben a Montpelhièr puish, a partir de 1789, a París dens lo Théatre de Monsieur dens las Tulherias. Que ho actiu com musician durant la Revolucion Francesa, compausant imnes. Que's morí a Charenton dens l'espitau deus hòus.
Sench Amarand
Sench Amarand o Sent Chamarand (Saint-Chamarand en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Claudio Monteverdi
Claudio Monteverdi (Cremona, lo 15 de mai de 1567 (batejat) – Venècia, lo 29 de noveme de 1643) compositor e musician (cantador e jogador de viòla) italian deu debut deu periòde barròc e deu debut deu desenvolopament de l'opèra. Lo son opèra lo mei famós qu'ei L'Orfeo.
Vita
Monteverdi qu'arrecebó la soa educacion musicau hens la soa ciutat nadau de Cremona dab Marc'Antonio Ingegneri compositor e mèste de capera de la catedrau. Que publiquè hèra de d'òra las soas purmèras òbras musicaus, de cap a 1582. En 1590 qu'entrè au servici Vincenzo I de Gonzaga dens la soa cort de Màntoa com cantador e jogador, e, en 1602 que gavidè los sons musicians. Com compositor, que desenvolopè la monodia (en oposicion dab la polifonia dominanta d'aqueth temps) en privilegiant certas votz çò qui permetèva ua miélher comprension deu texte e qui aubriva lo camin de cap a l'opèra. L'Orfeo, lo son purmèr opèra que ho estreat a Màntoa en 1607. En 1613 que vadó director d'orquèstra a la Basilica de Sant Marc a Venècia. Que ho ordenat prèste en 1632. Que ho sepelit dens la glèisa de Frari.
Martti Ahtisaari
Martti Ahtisaari (n. 1937) diplomata, foguèt president de Finlàndia entre 1994 e 2000. A recebut lo Prèmi Nobel de la Patz en 2008.
Punta Arenas
vinheta|228px|drecha|Punta Arenas Punta Arenas qu'ei ua vila chilena. En 2002 aviá una populacion de 116 005 abitants. Sa superfícia totala es 17 846,3 km².
Ligorna
Ligorna (Ligourno en grafia mistralenca ; Livorno en italian) es una vila de la region italiana de Toscana, e lo capluòc de la província de Ligorna. Situada en riba de la mar Mediterranèa (mar Ligura), Ligorna es un dei pòrts italians pus importants, coma escala comerciala tant coma toristica, e es un centre industriau de nivèu nacionau. A 160 653 abitants (2007)
Personalitats istoricas ligadas al nom de Ligorna
400px|thumb|left|Lo quartier de la Venezia Nuova ("la Venècia Nòva")
Sementron
Sementron es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Porto Alegre
thumb|left|257px|Lo pòrt de Porto Alegre.
thumb|left|257px|Lo Riu Guaíba.
Neve'ei
Lo neve'ei (o vinmavis) es una lenga oceaniana parlada a Vanuatu.
Bulson
Bulson es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al Nautor Mièja Edat, Grégoire de Tors, en lo Libre IIV de las siás « Istòrias » evoca Bastoigne, #que sembla èsser l'actuala Bulson :
De 1560 a 1642, Bulson fa partida de la Principauté de Sedan.
Au Haut Moyen Âge, Grégoire de Tours, dans le Livre IIV de son « Histoires » évoque Bastoigne, qui semble être l'actuelle Bulson :
De 1560 à 1642, Bulson fait partie de la Principauté de Sedan.
Paolo Gentiloni
Paolo Gentiloni Silveri (Roma, 22 de novembre de 1954) es un politician italian de centre-esquèrra. Es lo president del conselh de ministres de la Republica Italiana dempuei lo 12 de decembre de 2016.
Paolo Gentiloni nasquèt a Roma en 1966 dins una familha de notables de las Marchas.
Foguèt anteriorament ministre de las comunications (de 2006 a 2008), e ministre dels afars exteriors (de 2014 a 2016).
Ligams extèrnes
.
Pierreville
Pierreville pòt essèr:
Asnan
Asnan es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Asnan A situat a 19 km al sud de Clamecy, jos-prefectura de la Nièvre. Lo ponch mai elevat de la municipalitat culmini a 391 mètres d'altitud (bòsc de las Portadas). Lo ponch çò de mès es bas a 223 mètres d'altitud (expedís de Germenay). Lo bourg es a ieu-pendent, en environant la font d'un pichon ruisseau (lo Riau) #que se tira en aval en lo Yonne. Lo païsatge, fòrça vallonné, a dominat pel bocage al sud e a l'èst, e pel openfield a l'oèst. Al nòrd, lo scenari de Montgué es en partida sauvatge, mas lo bòsc de pins #negre d'Àustria de las Portadas, someses al regim forestal, a gerit dempuèi la siá plantació en los ans 1950 pel Mestièr nacional dels bòsques. Lo jos-sòl es calcaire amb intercalations marneuses (Jurassique inferior). Las municipalitats limitrophes son : Grenois, Taló, Challement, Germenay, Moraches. Las aglomeracions los mai prèpas son Tannay, (7 km), Corbigny (14 km) e Clamecy, (19 km). Asnan Es desservi pel camin de fèrre (linha París-Bercy-Corbigny) e pel canal del Nivernais : Parca de Flez-Cuzy - Tannay (a 9 km). La rota départementale D34 (la "Granda rota") travèrsa lo nòrd del pòble. thumb|Vista generala
Asnan est situé à 19 km au sud de Clamecy, sous-préfecture de la Nièvre. Le point le plus haut de la commune culmine à 391 mètres d'altitude (bois des Menées). Le point le plus bas est à 223 mètres d'altitude (route de Germenay). Le bourg est à mi-pente, entourant la source d'un petit ruisseau (le Riau) qui se jette en aval dans l'Yonne. Le paysage, très vallonné, est dominé par le bocage au sud et à l'est, et par l'openfield à l'ouest. Au nord, le plateau de Montgué est en partie sauvage, mais le bois de pins noirs d'Autriche des Menées, soumis au régime forestier, est géré depuis sa plantation dans les années 1950 par l'Office national des forêts. Le sous-sol est calcaire avec des intercalations marneuses (Jurassique inférieur). Les communes limitrophes sont : Grenois, Talon, Challement, Germenay, Moraches. Les agglomérations les plus proches sont Tannay, (7 km), Corbigny (14 km) et Clamecy, (19 km). Asnan est desservi par le chemin de fer (ligne Paris-Bercy-Corbigny) et par le canal du Nivernais : Gare de Flez-Cuzy - Tannay (à 9 km). La route départementale D34 (la "Grande route") traverse le nord du village.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coyhaique
Coyhaique qu'ei ua vila chilena. En 2002 aviá una populacion de 50 041 abitants. Sa superfícia totala es 7 290,2 km².
Port Louis
Port Louis es la capitala de Maurici. Sa populacion èra de 147,688 abitants, en 2003.
thumb|330px|left|Vista de Port Louis.
Les Hogues
Les Hogues en normand (Les Hogues en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Càpoa
vinheta|drecha|Una vista dau còr de vila de Càpoa
Roncourt
Roncourt pòt essèr:
Comunas de Tarn
Per las autras comunas, vejatz Listas de las comunas de França.
(CAC) Comunautat d'aglomeracion de Castras-Mazamet, creada en 2000.
(CAA) Comunautat d'aglomeracion d'Albigés, creada en 2003.
Pierreville (Meurthe e Mosèla)
Pierreville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunas d'Auba
Aqueste article recensa las Comunas del departament d', en França.
Lista
Auba es subdevesida en 433 comunas. Lo tablèu seguent ne balha la lista, en precisant lor còdi INSEE, lor còdi postal principal, lor apartenéncia a las estructuras intercomunalas principalas, lor superfícia e lor populacion.
Cheminot
Cheminot pòt essèr:
Isse
Isse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Los Angeles Lakers
Los Lakers de Los Angeles (Los Angeles Lakers) son una equipa professionala de la NBA que lo sèti es a Los Angeles, Califòrnia (Estats Units). Jògan a la Division del Pacific de la Conferéncia de l′Oèst de l′NBA.
Umma
Umma èra un ciutat-estat de Mesopotamia antica. Foguèt una dei premierei vilas poderosa de la region e formèt un dei premiers empèris coneguts de l'Istòria vèrs 2450 avC. Vèrs aqueu periòde, la vila deguèt faciar l'ostilitat regulara de Lagash. Ai sègles XXIII avC, la vila foguèt conquista per Akkad. Aprofichèt lo declin d'aquel empèri per venir tornarmai independenta avans de faire partida dau territòri de la tresena dinastia d'Ur fins a 2017 avC. Per la seguida, la vila declinèt e faguèt partida deis estats dominant lo país de Sumèr.
Girsu
Girsu èra una vila de Mesopotamia antica situat dins lo relarg de la ciutat-estat de Lagash. Èra lo centre economic e religiós dau territòri.
Roergue
Roergue (o eventualament Roèrgue ) es una anciana província d'Occitània (e del Sud de França) correspondent aproximativament a l'actual departament d'Avairon. Aprèp aver fach partida del Comtat de Tolosa, foguèt restacat a Guiana abans de n'èsser destacat a l'ocasion de la formacion de la província de la Nauta Guiana en 1779.
Girsu
Lagash
Roergue
La capitala istorica es Rodés.
Lo gentilici de Roergue es roergàs -assa (var. rosergàs -assa) o roergat -a. Lo nom del sosdialècte lengadocian local es del meteis nom.
Geografia
Roergue es limitròf d'Auvèrnha al nòrd, de Lengadòc al sud e al sud-oèst, de Gavaudan a l'èst e de Carcin a l'oèst.
Divisions
Roergue compreniá en particular lo Comtat de Rodés, e mai la Nauta Marcha (Milhau) e la Bassa Marcha (Vilafranca de Roergue).
Roergue (amb Agenés, Carcin e Peiregòrd) foguèt restacat a la generalitat de Guiana tre 1579, que son sèti èra inicialament a Bordèu e foguèt transferit a Montalban, amb un ressòrt restrench en 1716 a las eleccions de Roergue e de Carcin (generalitat de Montalban).
Amassat amb Carcin en 1779, formèt la província de Nauta Guiana ont foguèt establida una assemblada provinciala compausada de cinquanta dos membres : I aviá, en mai d'aquò, dos procuraires generals sindics e un secretari archivista. Aquela assemblada s'acampava cada dos ans a Vilafranca de Roergue ; èra encargada de repartir las contribucions e de ne far la levada, de velhar suls talhièrs de caritat, etc.
A la Revolucion, la província foguèt transformada en departament mas lo canton administratiu de Sent Antonin ne foguèt destacat amb la creacion del departament de Tarn e Garona en 1808.
En 1789, Roergue èra devesit entre la Senescalciá de Roergue qu'ocupava un sèti a Vilafranca de Roergue, que ne dependiá lo balhatge de Milhau, e la Senescalciá de Rodés (correspondent al Comtat de Rodés).
Lo Pagus dels Rutèns
Abans la conquista romana, Roergue èra abitat pels Rutèns, Rutheni, pòble cèlta d'Euròpa Centrala arribat vèrs lo sègle IV abans nòstra èra. Pòble poderós, los Rutèns avián tres ciutats principalas : Segodunum, en lenga celtica "montanha de segal" (Rodés) ; Condatemagus, ciutat del confluent (al barri d'Embarri, prèp de Milhau), e Carentomagus, ciutat dels parents (Caranton). Sus totes aquestes punts s'es descobèrt d'ossaments, de monedas, de medalhas, de terralhas e d'autres objèctes d'art e d'industria que semblan de confirmar la posicion d'aquestas tres ciutats gallesas.
Vesins e aliats dels Arvèrnes, los Rutèns los seguiguèron dins lors expedicions al delà dels Alps e combatèron dins lors rengs. Betultich o Bituitos, cap dels Arvèrnes, comptava dins son armada vint dos mila arquièrs rutèns, quand, jonch als Allobrògues, caminèt contra lo cònsol Quintus Fabius Maximus e li liurèt batalha al confluent de Ròse e d'Isèra, l'an 121 abans l'èra crestiana. Se sap que l'armada confederada foguèt vençuda e qu'una partida del país dels Rutèns se trobèt compresa, jol nom de Rutèns provincials, dins la Província romana, que s'espandiguèt fins a Tarn.
S'apelèt Rutèns independents los qu'abitavan sus la riba esquèrra d'aqueste riu ; mas aquestes darrièrs tardèron pas de subir lo sòrt dels seus fraires. Aguent pres part a la revòlta de Vercingetorix contra Cesar, foguèron vençuts e someses. Tre alara, coma la rèsta de las Gàllias, tot lo país dels Rutèns rintrèt jos la dominacion romana. Dins la division de las Gàllias per August, foguèt comprés dins Aquitània, e dins Aquitània primièra jos Valentinian. Roma i establiguèt de colonias, i bastiguèt de temples, de cirques, d'aqüaductes ; de vias publicas percorreguèron lo país dins totes los sens. Al sègle V, s'i parlava la lenga latina.
Aqueste foguèt, se ditz, Sant Marcial que, lo primièr, venguèt predicar l'Evangèli als Rutèns, en l'an 250. Al sègle IV, los crestians èran ja nombroses dins Roergue. Çaquelà, al sègle V, Ruth, la divinitat celtica, i èra encara adorada. Sant Amanç entreprenguèt de convertir aqueste pòble. « Un jorn qu'aqueste sacrificava a Ruth, ditz un istorian, Amans apareguèt e li reprochèt son impietat e sos excèsses ; mas, vesent qu'al luòc de se rendre als esfòrces de son zèl entrava en furor contra ala, invoquèt lo Sénher, e tot d'un còp de nivoladas espessas s'amontèron, lo tròn grondèt, esclatèt, e l'odiós simulacre tombèt en pèças. » A aquesta vista, los Rutèns se getèron als pès del sant e demandèron lo bateg. Çaquelà, en rendent als Galleses lors dreches politics, l'emperaire Honorius lor aviá impausat de contribucions exorbitantas. Amans rescatèt los Rutèns d'aqueste tribut. Aquesta sollicitud acabèt de li ganhar los còrs.
Comtat de Roergue e Comtat de Rodés
Aprèp aver fach partida de la província romana d'Aquitània primièra, Roergue foguèt destacat per Carles lo Calvet del ducat d'Aquitània e plantat en comtat al profièch d'una branca cabdèta de l'Ostal de Tolosa. A la mòrt de la comtessa Joana de Tolosa, filha del darrièr comte de Tolosa Raimon VII e esposa d'Anfós de Peitieus, fraire de sant Loís de França, Roergue foguèt incorporat a la corona de França.
L'arribada dels Capecians provoquèt l'abandon de la vièlha Senescalciá de Najac, fidèla a la dinastia ramondina, al profièch d'una vila novèla : Vilafranca de Roergue. La capitala de la província foguèt transferida a Rodés, pus centrala, qu'aprèp la Revolucion.
Amb aquò, una partida de Roergue, qu'èra estada daissada en penhora per lo comte de Tolosa Raimon de Sant Geli al vescomte de Milhau abans de partir a la crosada, foguèt a l'origina del Comtat de Rodés que passèt als Armanhacs e que foguèt restacat a la corona definitivament solament jos Enric IV, darrièr comte de Rodés.
Los comtes de Rodés gaudissián de dreches regalencs, amb poder de far batre moneda, de levar l'impòst, de crear sergents, etc. A lor aveniment al comtat, èran coronats per l'evesque de Rodés, assistit pel dom d'Aubrac e dels abats de Bonaval, de Bonacomba, de Lòc-Dieu e de Bèluoc. Emai de las quatre castelaniás, que gaitavan coma las claus de la província, possedissián en Roergue prèp de vint-e-quatre castèls e un grand nombre de fèus entre los quals dos vescomtats, Peirebruna e Cadars, e dotze baroniás : Landorre, Estanh, Castelpers, Panat, Verdun, Aliramont, Aurèla, Severac, Caumont de Plancatge, Calmont d'Òlt e Brusca. Un senescal, un jutge del comtat, un jutge de las montanhas, quatre castelans e un jutge d'apelacion i rendián justícia en lor nom.
Guèrras de Religions
Ja durant la Crosada dels Albigeses, Roergue aviá vist la màger part de las sieunas vilas, entre autras Milhau, Sant Antonin, Lo Mur de Barrés, La Guiòla e Severac, arroïnadas per Simon de Montfòrt (1208-1214). Aquelas vilas meteissas foguèron las primièiras de se declarar per la Reforma dins Roergue. I aguèt lèu de glèisas reformadas a Espaliu, a Vilafranca, a Sant Africa, a Vilanòva, a Peirussa, a Compèire, a Sant Liòns, etc. Puèi, la persecucion se'n trajant, los protestants prenguèron las armas. D'aquí una guèrra longa e sanguinosa que las ferors de la Liga amenaçavan de perpetuar dins aqueste país, e dins la quala moriguèron mai de dètz-e-uèch mila protestants o catolics, sens comptar las glèisas que foguèron pilhadas e devastadas, las vilas e los vilatges saquejats o destrusits. A l'aveniment de Enric IV, aqueste país tornèt trobar enfin la tranquillitat.
Èbre
Èbre (Ebro en aragonés GO/SLA, Ebre en catalan, Ebro en basco e castelhan), z-es lo flume mai fòrt d'Espanha, d'una longor de 928 km. Lo nom ven dau latin Iberus.
Nais a Fontibre (dau latin Fontes Iberis, la "Font d'Èbre") en Cantàbria e s'escor dau nòrd-oest au sud-èst per se voidar dins la mar Mediterranèa a Deltebre (lo dèlta d'Èbre, en Catalonha) en traucant sobre 910 km las ciutats de Miranda de Ebro (Castelha e Leon), Haro (La Rioja), Logronh (La Rioja), Tudèla (Navarra), Alagón (Aragon), Saragossa (Aragon), Casp (Aragon) e Tortosa (Catalonha).
Artemare
Artemare en arpitan (Artemare en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Casèras (Nauta Garona)
thumb|left|250px|Casèras, en riba dreta de Garona
Casèras (Cazères en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament per la màger part deu son territòri, mès lingüisticament gascona, probablament en Comenge, situada dens lo departament de Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Lo mot casèra qu'es un diminutiu de casa, « ostau », damb lo sufixe -ella, (-ll- passa a -r- en gascon, en posicion intervocalica). Casèras, a son modèste començament, qu'èra donc un ensemble d'ostaus petits.
James Meade
James Edward Meade (n. en 1907, m. en 1995) foguèt un economista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1977.
Authiou
Authiou es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gipcy
Gipcy es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malvières
Malvières (Malvières en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Fortaleza
Fortaleza es la capitala de l'estat brasilièr de Ceará. Sa populacion totala èra estimada a 2 431 415 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 313 km².
Malvières
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Fortaleza
Es un important centre industrial, comercial, de servicis e de torisme del Nòrd-èst brasilièr.
Foguèt fondada en 1649 pels neerlandeses, amb lo nom de Schoonenborch.
250px|left|thumb|La vila de Fortaleza. thumb|250px|left|Plaja de Meireles a Fortaleza. thumb|250px|left|Catedrala de Fortaleza
Romigny
Romigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Luòc del Paléolithique mièg e del Neolític amb de nombroses luòcs localizats #que cèrts esturments préhistoriques n'an expausat al Musèu St-Remi de Rems. "Rominiacus" (Vèrs 840) es fòrtament influit pel drech carolingien #que demòra encara n'activitat fins en 1117. En 1136, intervencion pontificale d'Innocenta II en relacion amb un conflicte entre la prévoté de Romigny e lo comte de Roucy ; en 1117, los senhors de Romigny en Tardenois #èsser : Roger Guenchiz e Hugues de Roucy.
Site du Paléolithique moyen et du Néolithique avec de nombreux sites localisés dont certains outils préhistoriques sont exposés au Musée St-Remi de Reims. "Rominiacus" (vers 840) est fortement influencé par le droit carolingien qui reste encore en activité jusqu'en 1117. En 1136, intervention pontificale d'Innocent II concernant un conflit entre la prévoté de Romigny et le comte de Roucy ; en 1117, les seigneurs de Romigny en Tardenois furent : Roger Guenchiz et Hugues de Roucy.
Sant Rémol
thumb|Escut de Sant Rémol thumb|Imatges de Sant Rémol Sant Rémol (en ligur San Remo / Sanrému, en italian Sanremo / San Remo, en latin antic Villa Matutiæ) es una vila d'Itàlia, en Ligúria, dins la província d'Impèria, en riba de la mar Mediterranèa (mar Ligura). Sa populacion es de 0 abitants (ISTAT, ). Es la quatrena vila de Ligúria per sa populacion après Gènoa, La Spezia e Savona.
Geografia
Es una localitat toristica, renommada per la cultura dei flors que la celèbran cada an amb lo passacarriera florit Sanremo in Fiore; d'aquí li ven l'escais de Ciutat dei Flors (Città dei Fiori). En mai d'aquò aculhís l'arribada de la corsa ciclista Milan-Sant Rémol, una dei pus classicas en Itàlia, lo festenau de Sant Rémol o festenau de la Cançon Italiana e lo Rali de Sant Rémol en automobila. Es lo sèti dau Casinò de Sant Rémol, un dei quatre presents en Itàlia.
Istòria
De 1805 a 1814, Sant Rémol es annexat a l’Empèri francés. Ven sosprefectura dels Aups Maritims.
Sanch Èl
Sanch Èl o Sent Chèl (Saint-Chels en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Amiga CD32
vinheta|drecha L'Amiga CD32 es una consòla de juecs vidèos desenvolopada per Commodore International que fuguèt comercializada en setembre de 1993. Son arquitectura es aquela dei darrierei generacions deis ordinators Amiga, especificament aquela de l'Amiga 1200.
Especificacions tecnicas
La CD32 pòu èstre melhorada en emplegant les periferics que li fuguèron dedicats : ProModule, Paravision SX-1 e DCE SX-32 (amb optionalament un processor 68030). Aquelei periferics permetián de ransformar la consòla en ordinator equivalent a un Amiga 1200.
Sent Arlòdi
Sent Arlòdi (Saint-Trélody en francés) es ua anciana comuna dau Medòc, restacada a l'Esparra en 1855, au mitan dau XIX° siègle. Sa glèisa, d'estil neogotic, es l'òbra de l'arquitècte Hosteing.
Geografia
Lo borg de Sent Arlòdi èra a 1500 m dau de L'Esparra.
Soucia
Soucia es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Buzancy (Ardenas)
Buzancy es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
La localité a situat en una polida vallée verdoyante adaigada per divèrsas ruisseaux, #que l'Òrra, font #que ne sorgís d'una pichona vasque rocosa, pas luènh del castèl del general Chanzy.
La localité est située dans une belle vallée verdoyante arrosée par plusieurs ruisseaux, dont la Hideuse, source qui surgit d'une petite vasque rocheuse, non loin du château du général Chanzy.
Vinícius de Moraes
Marcus Vinicius da Cruz e Mello de Moraes, mai conegut coma Vinícius de Moraes (Rio de Janeiro, 19 d'octobre de 1913 — Rio de Janeiro, 9 de julhet de 1980) foguèt un poèta, compositor, dramaturg e a l'encòp diplomata e jornalista brasilian.
Aqueste artista, conegut tanben per l'escais de Poetinha, contribusiguèt significativament en collaborar amb mantun musician coma Baden Powell, Chico Buarque e subretot Toquinho a l'evolucion de la musica brasiliana fins a aténher sa forma actuala.
Navava
Lo navava (o khatbol) es una lenga oceaniana parlada a Vanuatu.
Classificacion
Lo navava es una lenga vanuatu central, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Praski Vitti
Vitalij Petrovič Petrov (conegut amb lo pseudònim de Praski Vitti, nascut a Algazino en 1936) es un pintre russe d'etnia chovash. ;
Vida
Nascut a Algazino en 1936, mudèt a Cheboksary, ont comencèt sos estudis. Es diplomat de l' Escòla superiora d'art e d'industria de Leningrad.
En 1987, tornèt en Algazino. Illustrèt de libres de poesia de Konstantin Vasil'evič Ivanov e d'Andrei Voznesensky; es l'autor de mai d'unas pinturas muralas.
Decoracions
Òrdre de l'Amistat — Moscòu, 2012
Montamiser
Montamiser en occitan aguiainés restablhit (Montamisé en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Fa partida dau grand Peitieus.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sistèma digestiu uman
Lo sistèma digestiu uman designa l'ensemble deis organs e dei procès permetent la digestion en l'èsser uman. Lei partidas principalas ne'n son la boca, l'esofag, l'estomac, l'intestin prim e l'intestin gròs. Divèrsei glandas coma lo fetge, la vesicula biliara e lo pancrèas i tènon tanben un ròtle important. Es una foncion importanta de l'organisme que permet de li portar l'energia necessària au foncionament dau metabolisme e d'elements rars indispensables.
Lo procès comença amb la masticacion deis aliments dins la boca. Puei, lo manjar es dirigit vèrs l'estomac per l'esofag. Dins aquel organ, la norridura es somesa a l'accion mecanica de muscles poderós e dau suc gastric. Entraïnan la reduccion deis aliments en particulas finas que passan dins l'intestin prim onte d'enzims digestius acaban sa degradacion per permetre son absorpcion dins lo sang. Per aquò, l'intestin prim tèn una connexion fòrta amb lo sistèma circulatòri que capta lei nutriments e lei mena vèrs lei cellulas ò vèrs de zònas d'estocatge (fetge, teissuts adipós...). Lo rèsta dau contengut intestinau es transferit vèrs l'intestin gròs ont es concentrat e eliminat per defecacion.
Christian Gottlob Neefe
200px|thumb|Christian Gottlob NeefeChristian Gottlob Neefe (Chemnitz, Saxònia, lo 5 de heurèr de 1748 - Nassau, lo 28 de genèrde 1798)que ho un compositor aleman d'estil classic, organista a la cort de Bonn. Qu'ei mei que mei conegut estar estat lo mèste de Ludwig van Beethoven e deus purmèr a l'ajudar.
Sistèma digestiu uman
Organizacion generala dau sistèma digestiu
thumb|Organizacion generala dau sistèma digestiu uman
Lo sistèma digestiu uman es organizat per assegurar la fragmentacion e l'absorpcion per lo sang deis aliments manjats e per protegir l'organisme còntra una infeccion de part d'un agent patogèn. A donc de liames estrechs amb lei sistèmas circulatòri e immunitari e una estructura intèrna que li permet de realizar aqueleis etapas. Cinc partidas principalas o compausan :
Besonhs nutritius de l'èsser uman
L'èsser uman a besonh d'una alimentacion equilibrada que dèu li portar l'energia necessària au foncionament de son organisme e un minimom de proteïnas, de glucids, de substàncias mineralas, d'acids gras, d'acids aminats e de vitaminas. De mai, l'organisme a besonh d'una quantitat d'aiga sufisenta. Enfin, per assegurar un transit normau, aquela alimentacion dèu contenir de fibras, es a dire de constituents de plantas non digerits (cellulòsa, lignina...).
Lei besonhs energics jornadiers despendon d'un nombre fòrça important de factors, compres au repaus. Ansin, varian segon lo temps, lo sèxe, lo pes, la massa corporala, la temperatura exteriora, la posicion de la persona... etc. En mejana, son de 7 MJ/j per un adult au repaus. Aumentan rapidament amb l'activitat fisica per agantar 11 MJ/j dins lo cas d'una activitat « normala » e entre 15 e 20 MJ/j per cumplir de trabalhs penibles. Pontualament, de besonhs d'aperaquí 50 MJ/j pòdon èsser observats per d'activitats extrèmas (maraton...).
Aquelei besonhs son assegurats per lei proteïnas, lei glucids e lei lipids. Lei proteïnas comprènon de substàncias azotadas d'origina animala (carn, lach...) e vegetala (leguminosas...). Lei besonhs minimaus son de 0,5 g/kg mai la proporcion conselhada dins l'alimentacion es de 14% amb un partiment egau entre proteïnas animalas e vegetalas. Lei glucids (amidon, sucres...) fòrman la fònt d'energia principala amb una part conselhada de 73%. Pasmens, aquela proporcion pòu demenir fins a 10-15%. Lei lipids (graissa, òli...) son una fònt energica poderosa mai sa part dèu demorar limitada a 13% car pòdon entraïnar de problemas de santat.
Lei besonhs de substàncias mineralas (ò oligoelements) e de vitaminas son pus febles. Per exemple, son de 800 mg/j de calci, de 10-20 mg/j de fèrre ò de 15 mg/j d'iòde. Per lei vitaminas, lei besonhs recomandats son de 75-90 mg/j per la vitamina C ò de 12 µg/j. Un apòrt insufisent d'oligoelements ò de vitaminas entraïna un sindròma de caréncia que pòu aver de consequéncias grèvas per l'organisme. Invèrsament, de quantitats tròp importantas pòdon causar d'intoxicacions.
La saliva
La formacion de la saliva es un mecanisme que tèn doas etapas principalas. Premier, la saliva primària es producha per leis acini dei glandas salivalas. A una composicion similara a aquela dau plasma sanguin e contèn principalament d'aiga e d'ions Na+ e Cl-. Puei, aquela saliva es transformada en saliva segondària gràcias a d'accions de reabsorpcion deis ions Na+ e Cl- que son en partida remplaçats per d'ions K+ e CO3-. La saliva finala es principalament compausada d'aiga (99%) e sa concentracion d'ions es pus febla d'aquela dau plasma. Divèrsei proteïnas i son presentas coma l'amilasa ò l'immunoglobulina A.
La degluticion
L'esofag tèn divèrsei sistèmas permetent d'o protegir còntra lei reflús de suc gastric. Per aquò, lo reflèx peristaltic permet de voidar 15 mL de contengut en 5 a 10 s. Lo rèsta dau suc es pauc a pauc neutralizat amb l'arribada de saliva dempuei la boca.
Estructura e motilitat
thumb|Estructura generala de l'estomac.
Lo ròtle principau de l'estomac es de redurre la norridura en una mescla de particulas en suspension d'un diamètre inferior a 1 mm gràcias a l'accion de muscles poderós e dau suc gastric. Permet tanben de regular la quantitat de norridura intrant dins leis intestins, de separar lei matèrias digeriblas e indigeriblas e d'empedir lo reflús dei bactèris intestinaus vèrs la partida superiora dau sistèma digestiu. Per aquò, a una forma de pòchi facha de jaç musculars extensibles. Permèton a l'estomac de passar d'un volum de 500 mL au repaus a mai de 4,000 mL dins lo cas d'un repàs important.
De mai, aquelei muscles devesisson l'estomac entre tres zònas principalas que son l'estomac proximau, l'estomac distau e lo pilòr. La premiera es principalament utilizada coma espaci d'acumulacion deis aliments ingerits. Es donc la partida pus extensibla. Lentament, lo contengut gastric es dirigit vèrs l'estomac distau ont es atacat per lei sucs gastrics. Aquò mena a la formacion d'una mescla dicha quime que contèn de particulas de norridura. Son transferiment dins l'intestin prim es regulat per lo pilòr que permet, durant aquela etapa, unicament lo passatge dei particulas d'un diamètre inferior a 0,5 mm. Lei fraccions indigeriblas deis aliments demòran donc dins l'estomac. D'autra part, la durada de sejorn deis elements digeribles, generalament entre 1 e 4 h, varia segon sa natura. Es pus febla per lei glucids que per lei proteïnas e lei lipids.
Lo desplaçament de la norridura dins l'estomac es realizat gràcias a d'ondas congreadas per lei muscles dau paret estomacau. En particular, existís de cellulas « pacemakers », dichas cellulas intersticialas de Cajal, que son a l'origina d'ondas « lentas » (velocitat de 0,5 a 4 cm/s) amb una periodicitat d'aperaquí 20 s. Un autre tipe d'ondas permet lo netejatge de l'estomac en entraïnant la dubertura dau pilòr per permetre lo passatge dei materiaus indigeribles vèrs l'intestin. Son periòde es de l'òrdre de 90 min.
Lo suc gastric
thumb|Esquèma generau de foncionament d'una cellula bordanta durant la secrecion d'acid cloridric.
La secrecion de suc gastric es una caracteristica fondamentala de l'estomac amb una produccion jornadiera de 3 a 4 L. Assegura un ròtle important dins la digestion gràcias a la preséncia de pepsinas e d'acid cloridric. Lei pepsinas son d'enzims que degradan lei proteïnas en idrolisant lei liames peptidics avans leis acids aminats aromatics. L'acid cloridric permet d'acidificar lo contengut de l'estomac. Aquela aciditat es mantenguda a un pH situat entre 1,8 e 4 gràcias a un equilibri entre lei secrecions d'acid cloridric e l'efiech tampon dau quime.
La produccion de suc gastric es devesit en plusors fasas. Inicialament, es un reflèx liat a l'ingestion d'aliments, a la vista ò a l'odor de norridura ò a una manca de glucòsi dins l'organisme. Puei, una succession d'activacions cellularas mena a l'intrada en foncionament dei cellulas bordantas. Lei cellulas principalas d'aqueu procès son lei cellulas bordantas elei meteissei e dos grops de cellulas dichs cellulas G (secretritz de la gastrina) e cellulas H (secretritz de l'istamina).
L'inibicion de la fabricacion de suc gastric es entraïnada per tres factors diferents :
Enfin, la proteccion de la mucosa estomacala còntra leis efiechs dau suc gastric es assegurada per un jaç de mucus e per la secrecion d'ions HCO3- per lei cellulas accessòrias de la mucosa. Aqueleis ions difusan dins la mucosa e an un efiech tampon sus lei penetracions d'acid.
Estructura e motilitat
L'intestin prim a per foncion principala d'acabar la digestion deis aliments e d'absorbir lei produchs eissits de lor degradacion, l'aiga, leis electrolits e lei vitaminas. D'una longor de 4 a 7 m, es compausat de tres partidas principalas que son respectivament dichas duodenum, jejunum e ileon. L'ensemble constituís una superficia de cambi de mai de 100 m² entre lo quime e lo sistèma sanguin. Aquela valor importanta es obtenguda gràcias a la preséncia de plecs lòng dau paret intestinau que son cubèrts de vilositats. L'intestin prim contèn tanben divèrsei barrieras immunitàrias destinadas a contraròtlar leis intradas dins l'organisme e a arrestar lei patogèns. Son estructura intèrna es donc una succession de jaç musculars, de membranas estancas e de mucosas.
La motilitat de l'intestin es contraròtlada per lo sistèma nerviós enteric autonòm e modulada per d'ormònas e per l'innervacion extrinsèc. L'intestin es percorrut localament, sus 1 a 4 cm, per de movements pendulars (musculatura longitudinala) e de segmentacion ritmica (musculatura circulara) que permèton de mesclar son contengut e de favorizar lo contacte entre aqueu contengut e lo paret intestinau. Aqueu contacte es tanben aumentat per lei movements dei vilositats. En revènge, d'ondas perilstaticas reflèxas propulsan lo contengut intestinau en direccion de l'intestin gròs amb una velocitat mejana de 1 cm/min.
Lo pancrèas
Lo pancrèas es un organ fòrça important situat dins l'abdomèn entre l'estomac, l'aòrta e la vena cava. Secreta entre 1 e 2 L de suc pancreatic cada jorn. Aqueu suc a de foncions variadas. Premier, permet de neutralizar l'aciditat dau quime en provenància de l'estomac. Contèn tanben d'enzims digestius indispensables a la digestion de divèrseis aliments. Sa secrecion es contraròtlada per de fibras colinergicas dau nèrvi vague e per l'ormòna CCK qu'es emesa per lo duodenum quand es estimulat per la preséncia de lipids ò de peptidas (proteïnas). Es tanben aumentada per la secretina, producha dins lo duodenum, que permet de detectar la preséncia d'acids en sortida de l'estomac.
L'activacion dei cellulas dau pancrèas mena a una aumentacion de la concentracion citosolica deis ions Ca2+. Entraïna la secrecion d'ions HCO3- (en cambi d'ions Cl-) e d'enzims digestius. Aqueleis enzims permèton d'atacar totei lei tipes de norridura :
La vesicula biliara
La vesicula biliara es una glanda curada situada còntra lo fetge. Es a l'origina de la secrecion de la bila e dei saus biliars. La bila es secretada dirèctament per de cellulas epaticas dins lei canalets biliars gràcias a de mecanismes permetent d'extraire lei substàncias necessàrias dins lo sang per lei transferir dins lo sistèma digestiu. Lei saus biliars son sintetizats dins lo fetge a partir dau colesteròu. Se destria lei saus primaris que son dirèctament eissits dau colesteròu e lei saus segondaris que son fabricats gràcias a l'accion de bactèris de la flòra intestinala.
L'injeccion dei secrecions biliaras a luòc dins lo duodenum. Es fòrça importanta per la digestion dei lipids car lei saus biliars favorizan la formacion d'una emulsion que permet l'accion dei lipasas pancreatics. Lo foncionament de la vesicula es estimulat per l'ormòna colecistocinina (CCK) qu'es producha per la mucosa dau duodenum e per de nèrvis vagaus. Aquela produccion es entraïnada per la preséncia de lipids ò de peptids (proteïnas). En son abséncia, lo ròtle principau de la vesicula biliara es d'estocar la bila e de la concentrar en absorbissent l'aiga e leis ions Na+ e Cl-.
Lo fetge
Lo fetge es l'organ pus gròs de l'abdomèn. Situat a costat de l'estomac, assegura aperaquí 300 foncions vitalas d'epuracion de l'organisme, de sintèsi de compausats e d'estocatge. Regardant la digestion, son ròtle principau es la produccion de la bila qu'es dirigida vèrs la vesicula biliara. Per aquò, lo fetge recupera dins lo sang divèrsei substàncias toxicas eissidas de l'activitat metabolica (bilirubina, colesteròu...) per fabricar lei constituents actius de la bila. Lo rèsta dei produchs filtrats es eliminat per lo sistèma digestiu ò tornat absorbir après transformacion per lei bactèris intestinaus.
La digestion dei lipids
La quantitat de lipids consumats varia fòrça segon leis individús (10 a 250 g/j) amb una valor jordaniera mejana situada entre 60 e 100 g. La màger part (90%) es formada de graissas « neutras » (ò triglicerids) e lo rèsta es compausat de fosfolipids, d'estèrs de colesteròu e de vitaminas liposolublas (A, D, E e K). Lor absorpcion a principalament luòc dins l'intestin prim (95%). Necessita de mecanismes particulars car son pauc solubles dins lo mitan aquós dau tube digestiu. Lo principi de basa es de formar una emulsion gràcias a l'accion mecanica dei muscles de l'estomac e dei proprietats quimicas dei saus biliars, çò que permet l'ataca dei moleculas lipidicas per d'enzims.
Roian
Geografia
Geograficament, la vila es situada a 64 km de La Rochela, 97 km de Bordèu, 34 km de Santas e 37 km de Rochefort.
Sistèma digestiu uman
La digestion dei lipids
Tres ensembles d'enzims participan a aquela degradacion. Lo premier grop es constituït per lei lipasas dei glandas sublingualas, dau fundus de l'estomac e dau suc pancreatic. Sota son accion, 10% a 30% dei lipids son copats dins l'estomac e 70% a 90% dins lo duodenum e dins lo jejunum superior. Lo foncionament dei lipasas sublingualas e estomacalas necessita un pH acid mentre que lei lipasas pancreaticas requièron un pH neutre (7-8) e la preséncia d'ions Ca2+ e d'una colipasa qu'es activada per la tripsina dins l'intestin prim. En parallèl, la fosfolipasa A2 es un enzim pancreatic activat dins l'intestin prim per la tripsina. En preséncia de saus biliars, permet de copar lei fosfolipids. Enfin, una carboxilasa non especifica dau suc pancreatic permet d'atacar lei liames estèr dei colesteròu-estèrs, dei triglicerids e dei vitaminas A, D e E.
Roian
Toponimia
Lo nom de Roian ven de Roius, nom latin d'òme, ambe'l sufixe -anum ,. Roian èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Roius.
Sistèma digestiu uman
La digestion dei lipids
Lei lipids copats fòrman de micellas de talha fòrça pichona (20 a 50 nm) gràcias a l'accion dei saus biliars. Aquelei micellas intran pauc a pauc en contacte amb lo paret intestinau onte son absorbits per lei cellulas de la mucosa. Aqueu procès s'acaba normalament a la fin dau jejunum. Lei saus biliars son alora liberats e tornats absorbir dins l'ileon distau per èsser reciclats per l'organisme.
Roian
Transpòrts
Dau costat ferroviari, la vila a de las ligasons TER amb Bordèu, Engolesme, Rochefort, París via Saintes.
Les Aspres
Les Aspres es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Sistèma digestiu uman
L'estocatge e la reparticion dei lipids
Après son absorpcion, lei lipids son transportats dins lo sang sota forma de complèxs moleculars esfrics dichs lipoproteïnas (LP) que son diamètre varia segon lo tipe de lipid contengut a l'interior. Lei pus gròs son dichs quilomicrons (80-500 nm) e permèton lo transferiment dei lipids de l'intestin a la circulacion periferica. Son principalament captats per lei muscles e lei cellulas adiposas. En dessota dei quilomicrons, se tròban lei VLDL qu'an un diamètre d'aperaquí 50 nm que son d'estructuras produchas per lo fetge per exportar lo colesteròu e lei triglicerids vèrs la periferia. Lei VLDL non consumats son siá recuperats per lo fetge ò transformats, au contacte dei lipasas epaticas, en LDL. Relativament pichons amb un diamètre d'aperaquí 20 nm, lei LDL restituïsson sei lipids au fetge ò alimentan lei teissuts epatics. Enfin, existís lei HDL que son lei lipoproteïnas pus pichonas de l'organisme (10 nm de diamètre). Permèton de cambiar de lipids entre lipoproteïnas pus importantas e de liurar certanei lipids (colesteròu...) au fetge e a de glandas productritz d'ormònas (ovaris, testiculs...).
Les Aspres
Geografia
Couvrant 2,321 hectares, le territoire des Aspres est le plus étendu du canton de Moulins-la-Marche.
Algazino
Algazino (en rus Алгазино) es un vilatge de Chovashia, en Russia, dins lo rajon de Vornar. Sa populacion èra estimada a 517 abitants en 2006.
Sistèma digestiu uman
L'estocatge e la reparticion dei lipids
Au sen d'aquel ensemble, lei triglicerids fòrman un grop important. Transportats per lei quilomicrons ò sintetizats per lo fetge, son idrolizats d'acids gras liures que son de fònts d'energia importanta per lo metabolisme. Per aquò, son principalament dirigits vèrs lo miocardi, vèrs leis adipocits e vèrs lo fetge. Una autra categoria importanta de lipids importants son leis estèrs de colesteròu. Son transportats d'un biais similars ai triglicerids mai tènon de ròtles diferents car permèton la fabricacion dei membranas cellularas, dei saus biliars ò deis ormònas esteroïdas.
La digestion dei glucids
Lo produch finau principau es la glucòsa que provèn de l'amidon. L'absorpcion se debana subretot dins lo jejunum. Passa rapidament dins lo sang ont es transportat per un sistèma dedicat dich « difusion facilitada » (GLUT2). D'autrei sucres simples (galactòsa...) pòdon beneficiar d'aqueu mecanisme. En revènge, es pas lo cas de la fructòsa que dèu utilizar de mecanismes passius per son absorpcion avans d'utilizar de transportaires de la glucòsa dins lo sang. Lei destinacions principalas dei sucres simples son lei muscles e lo fetge onte son consumats ò estocats (sota forma de glicogèn).
La digestion dei proteïnas
La digestion dei proteïnas comença dins l'estomac amb l'efiech de l'acid cloridric e l'accion de divèrsei peptidasas que copan lei cadenas peptidicas. Puei, dins lo duodenum, d'enzims pancreatics acaban aqueu procès que permet de rompre lei proteïnas en acids aminats simples que son absorbits dins lo duodenum e lo jejunum. Aquela absorpcion utiliza plusors sistèmas especifics de transpòrt segon lei proprietats acidas, neutras, basicas, cationicas ò anionicas.
L'absorpcion dei vitaminas
Lei mecanismes d'absorpcion dei vitaminas varian segon lor natura idrosolubla ò liposolubla. La màger part dei compausats idrosolubles (B1, B2, C e H) son absorbits per de sistèmas similars a aquelei permetent l'absorpcion de la glucòsa ò deis acids aminats dins lo jejunum (e l'ileon per la vitamina C). L'absorpcion dei vitaminas liposolublas (A, D2, E, K1 e K2) necessita la creacion de micellas. Pasmens, lo mecanisme a l'origina d'aqueu fenomèn es encara mau conegut.
Existís tanben dos cas pus complèxs. Lo premier es aqueu dei cobalaminas (vitaminas B 12 ). D'efiech, en causa de sa talha importanta, aquela molecula es pauc liposolubla. L'organisme a donc desvolopat un mecanisme de transpòrt pròpri que comença dins l'estomac. Lei cobalaminas son destacats dei proteïnas per lo suc gastric. La vitamina es alora fixada sus de proteïnas de transpòrt dichas proteïna R e factor intrinsèc (FI). La premiera es eficaça per de valors de pH e la segonda per de valors pus autas, çò que permet de fixar lei cobalaminas sensa se preocupar de l'aciditat de l'estomac. Dins lo duodenum, la tripsina digerís la proteïna R e lo transpòrt es desenant assegurat per lo FI. Dins l'ileon, de receptors sensibles au complèx cobalamina-FI o fixan e permèton son passatge dins lo sang.
La reabsorpcion de l'aiga e dei substàncias mineralas
La reabsorpcion de l'aiga per lo tube digestiu es una necessitat majora. D'efiech, cada jorn, un èsser uman beu aperaqí 1,5 L d'aiga per de pèrdas de 1 L dins seis excrements. Desversa egalament un volum mejan de 7 L dins son sistèma digestiu amb la saliva, lo suc gastric, la bila e divèrsei secrecions intestinalas. Per mantenir dins l'organisme la quantitat d'aiga necessària a son foncionament, lo tube digestiu dèu absorbir una quantitat jornadiera d'aiga d'aperaquí 8,4 L. Aquò es principalament realizat dins lo jejunum, dins l'ileon e, per una fraccion febla, dins l'intestin gròs.
De l'intestin gròs a l'excrecion
L'intestin gròs es la darriera partida dau tube digestiu. D'una longor mejana de 1,5 m, permet d'estocar lo contengut intestinau sortit de l'intestin prim e de perseguir la reabsorpcion de l'aiga e deis electrolits. Lo volum mejan d'intradas jornadieras se situa entre 500 e 1,500 mL. Es concentrat entre 100 e 200 mL. Per aquò, l'intestin gròs es cubèrt d'una mucosa capabla d'absorbir divèrsei substàncias e assosta una importanta quantitat de bactèris capables de degradar lei glucids indigeribles (cellulòsa...), lei glucids non absorbits dins lei partidas precedentas de l'intestin (lactòsa...) e de sintetizar la vitamina K. Aquela activitat es caracterizada per la produccion de gas (diidrogèn, metan, dioxid de carbòni...).
L'eliminacion dei curum de la digestion es la defecacion. A luòc quand la partida superiora dau rectum es emplida per lo contengut intestinau. Un reflèx nerviós entraïna l'aflaquiment de l'esfinctèr intèrne e lo renfòrçament dau tonús de l'esfinctèr intèrne. Aquò mena a l'aparicion d'un besonh fecau. S'es contentat, lo rectum s'acorchís e l'esfintèr anau s'aflanquís entraïnant la dubertura de l'anus e l'expulsion de la matèria fecala. La frequéncia d'aqueu fenomèn varia segon la quantitat de fibres indigeriblas consumadas de 3 còps/setmana a 3 còps/jorn.
Roian
Embessonatges
La vila de Roian es bessonada amb las vilas seguentas :
Les Aspres
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa