cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frontièra entre Espanha e França
Epòca contemporanèa
Lo 23 d'octobre de 1945 se debana l’entrevista d’Hendaia, entre Francisco Franco e Adolf Hitler, sus la possibla d’intrada en guèrra d'Espanha als costats de las fòrça de l'Axe, creada lo 27 de setmbre de 1040. Aqueste encontre demora sens pas cap de decision. A partir de la desbandada de junh de 1940, que succedisson l'occupacion de França per las fòrças alemandas e la constitucion de l'Estat francés de Pétain a partir del 10 de julhet 1940, un exòde de contunh se realiza del nòrd al sud de la frontièra, subretot de Josieus fugissent las persecucions. D'autres, coma de resistants o militars volent rejónher l'Anglatèrra o l'Africa del Nòrd, utilizant los mèsmes camins e mejans los mèsmes malhums. S’unas valadas benefician pendent un temps de la complicitat de las fòrças de l'òrdre localas — coma dins la val d’Aura —, l'irrupcion dels Alemands en zona liura a partir de l’11 de novembre de 1942 trobola la situacion. Segon Émilienne Eychenne, pas mens de 27 malhums especializan alara dins lo passatge clandestin cap a l'Espanha, coma los malhums « Maurice » o « Françoise », eritièr de malhum tolosenc de Pat O'Leary. De 1940 a 1944, près de, òmes e femnas nomenats « escapts de França », passant la frontièra per s’engatjar dins las fòrças francesas combatentas ; après de meses d’internament dins de camps espanhòls, rejongan la 2a division blindada per près de e las fòrças francesas d’Africa del Nòrd.
De 1941 a 1943, la fortalesa del Portalet, que la construccion comença dins las annadas 1840 per contraròtlar la rota del Sompòrt, servís de preson politica de las personalitats de la Tresena Republica coma Édouard Daladier, Paul Reynaud, Léon Blum, Georges Mandel o Maurice Gamelin. Abriga un temps una garnison alemanda avant d’èsser represa per la Resistança en 1944. Aculha lo marescal Pétain del 15 d’agost al 16 de novembre de 1945.
L'operacion Reconquista de España, lançada per establir un poder republican dins la val d'Aran, rassembla 13000 vetrans de la guèrra d'Espanha e de la Resistança francesas als punts de recrutament de Fois e de Tolosa. De 4,000 a 7000 òmes se pòrtan volontaris per participar a l’operacion. Lo 3 d’octobre de 1944, una primièra formacion passa la frontièra pauc avant lo col de Roncevals. Lo 5 d’octobre, una brigada penètra dins la val de Roncal. Las incursions se multiplican alara, amb lo penjal francés coma basa de retirada, fins al 19 d’octobre, data de l’invasion màger. Un moment presa per suspresa, las tropas espanhòlas basada lo long de la frontièra reagissent e arrestant l’avançada de l’invasion; lo soslevement popular esperat se realiza pas. Lo 27 d’octobre, l’estat major de la guerrilha que participa Santiago Carrillo decidís la retirada.
La França, sus decision de son govèrn, a barrèt totalament sas frontièras terrèstras amb l'Espanha entre lo 1èr de març de 1946 e lo 10 de febrièr de 1948 après de problèmas politics entre lo regim franquista e lo govèrn provisòri francés.
A partir de las annadas 1930, lo vam del nacionalisme en Bascoat s’espandís a la França, e en 1934 naís lo movement eskualherriste e son jornal Aintzina. A partir del començament de las annadas 1970, lo conflicte basc, que fins alara demorava en Espanha, se caracterizant per la luta d'Euskadi ta Askatasuna (ETA) contra lo regim franquista per la reconeissença d’especificitats politicas e culturalas dels Bascs e l’independéncia del País basc, s’espandís al nòrd de la frontièra. Iparretarrak, lèu rejonh per Euskal Zuzentasuna, milita per l’autonomia del País basc francés e multiplica los atemptats. La cooperacion entre los dos Estats mena a l’arrestacion d’activistas d’ETA en França e en Espanha.
En 1957, un tribunal arbitrl trenca un diferent entre los dos Estats, portant sus l'afar dich de « lac Lanós ». Aqueste lac situat en França es alimentat per Querol, un afluent del riu espanhòl, lo Segre. Volent desviar lo cors d’aiga per lo far passar via una usina idroelectrica, la França es confrontada a un veto espanhòl persisstent; aqueste conflicte local encontra sa resolucion sonque per la decision arbitrala del 16 de novembre de 1957 que fa rason a la demanda francesa, que s’engatjava a tornar un volum egal a las aigas desviadas, per una galariá sota lo col del Pueimorens.
La frontièra terrèstra al sègle XXI
La frontièra terrèstra francoespanhòla s’espandís sur, al sudoèst de França e al nordèst d’Espanha, mai longa frontièra terrèstra de la França metropolitana mai qu’amb la Belgica per l’Espanha la frontièra amb lo Portugal es mai longa ( 1 214 km ). Comença a l'oèst sul golf de Gasconha al nivèl de la comuna francesa d'Hendaia e de la vila espanhòla d'Irun. La frontièra seguís una cap general a l’èst, respectant gaireben l’aigavèrs dels Pirenèus fins en Andòrra, al pic de Medacorba. Lo principat trenca la frontièra entre l'Espanha e la França sus 33 quilomètres. Contunha a l'èst del principat e fins a la Mediterranèa, qu'atenh al nivèl de Cervera en França de Portbou en Espanha.
Per l’Espanha, e d'oèst cap a l’èst, la frontièra bòrda lo nòrd de la província de Guipuscoa (comunautat autonòma basca), la Navarra, la província d’Òsca (Aragon), la província de Lhèida (Catalonha) amb la val d'Aran, e enfin la provícia de Girona (Catalonha). Per la França, e sempre d'oèst cap a l’èst, son las limitas sud dels departaments del Pirenèus Atlantics (region Nòva Aquitània), dels Nauts Pirenèus, de la Nauta Garona, de l'Arièja e dels Pirenèus Orientals (region Occitània) que son definidas par la frontièra.
Pirenèus Atlantics
Hendaia, Urrunha, Biriato, Ascanh, Sara, Sent Pèr de Nivela, Ainhoa, Espeleta, Itsaso, Bidarrai, Sent Estève de Baigòrri, Banka, Aldudas, Urepele, Lasa, Arnegui, Sent Miquèu, Ezterenzubi, Lekumberri, Larrau, Senta Gàcia, Areta, Les e Atàs, Lescun, Acós, Bòrça, Urdòs, Laruntz.
Arièja
Sentein, Bonac e Irasenh, Eras Bòrdas de Les, Sèish, Coflens, Uston, Aulús, Ausat.
Pirenèus Orientals
Porta, La Tor de Querol, Enveitg, Ur, Angostrina i Villenova de les Escaldes, Targassona, Estavar, Sallagosa, Santa Llocaia, La Guingueta d’Ix, Palau de Cerdanya, Valcebollera, Er, Llo, Eina, Fontpedrosa, Mantet, Prats de Molló i la Presta, La Manera, Serrallonga, Costoja, Sant Llaurenç de Cerdans, Els Banys i Palaldà, Reiners, Ceret, Morellàs i les Illes, El Pertús, L'Albera, La Roca d’Albera, Sureda, Argelers, Banyuls de la Marenda, Cervera de la Marenda.
Materializacion de la frontièra terrèstra
La frontière est matérialisée par 602 bòlas, numerotadas d'oèst camp a l'èst a partir de 1856, en respectant un traçat sovent ancian. Se bòlas pastoralas foguèron plaçadas avant la segonda mitat de sègle XIX e venon completar lo bolatge oficial. Lo tractat de 1856 determina la plaça de 272 bòlas o croses, de l'Atlantic a la Taula dels Tres Reis ; auqueste 1862 apond 154 bòlas, numerotadas de 273 a 426, de la Taula dels Tres Reis al pòrt de Boet, a la frontièra oèst amb Andòrra; enfin l’acte de 1866 determina 176 bòlas suplementàrias, de 427 a 602, al començament del tripunt èst França - Espanha - Andòrra, fins a la Mediterranèa.
La bòla n°1 se situís suls bòrds de la Bidassoa, a unes en amont del pont ferroviari entre Hendaia e Irun, al luòc ont la frontièra pas pus seguís lo fluvi es desvia cap a l'èst. Aquèsta bòla es es atal situada entre la comuna de Bera e la comuna de Biriato. Lo Sompòrt aculhís la bòla n°305 e lo Portalet, la bòla n°310. D'autres ports son tanben dotat d'una balisa, coma lo pòrt qu fa lo passatge de Cautarés a Panticosa (bòla n°313), o lo pòrt de Benasque (bòla n°332) entre la val de la Pica e la val celle de l'Ésera en Espanha. La bòla n°602 es materializada per una crotz situada suls penjal del cap Cervèra, dominant la mar Mediterranèa entre las comunas de Portbo et Cervèra.
Mai, 45 bòlas marcan la frontièra a l'entorn de l'enclava de Llívia. Son numerotadas dins lo sens antiorari a partir de la bòla n°1 situada al nivèl de la dintrada de la rota neutra — RD 68 dels Pirenèus Orientals — dns l'enclava. Aqueste punt marca tanben l'encontre entre las comunas francesas de La Guingueta d'Ix e Ur, amb la comuna de Llívia.
Particularitats territorialas
alt=Carte de la frontière franco-espagnole avec des quatre cercles rouges.|centrat|vinheta|Las principalas particularitats territorialas de la frontièra. alt=Vue d’un village commercial entouré de montagnes.|esquèrra|vinheta|Andòrra, [[El Pas de la Casa|el Pas de la Case a la frontièra amb França.]] alt=Vue d’une tour fortifiée avec un escalier d’accès extérieur.|vinheta|La torre de Bernat de So a [[Llívia.]] L’istòria marquèt fròça lo traçat de la frontièra e demora uèi encora de particularitats territorialas que l’origina ven dels conflictes e acòrdis de l'Edat Mejana, e que ten d’un drech internacional que deguèt s’adaptar a aquestas ancianas règlas.
Lo principat d’Andòrra, que lo territòri es entièrament enclavat entre Espanha e França dins la sèrra pirenenca, es una nacion sobeirana que la creacion ven de l’an 780, jol règne de Carlemanhe. Es regit per un contracte de drech feudal, lo pariatge, que concedís lo tròn andorran a dos coprinces, l'evesque d'Urgell e lo comte de Fois (que los successors son los monarcas e presidents de França). Possedís una superficia de e una populacion estimada  en 2018. Andòrra aderís a de programas de cooperacion frontalièra establís entre Espanha e França.
Pauc après lo començament occidental de la frontièra, alara qu'aqueste seguís cors de la Bidassoa, i a l'illa dels Faisans, al mièg del fluvi. Ten un regime frontalièr particulier, l'illa es un condominium, que la sobeiranitat partejada entre los dos païses.
Autra particularitat, la vila de Llívia, capitala de la Cerdanha, es une enclava espanhòla en territòri francés, dins los Pirenèus Orientals. Una rota « neutra » — es a dire sens contraròtle doanièr; s’agís de la rota espanhòla N-154 entre la Guingueta d'Ix e Llívia, qu copa la N20 entre la Guingueta d'Ix e Ur — la liga a l'Espanha. Son sòrt d’enclave sembla èsser decidit pendent lo tractat dels Pirenèus de 1659, mas cal esperar lo tractat de Baiona de 1866 per que la situacion siá definitiva.
Mai a l’èst, lo vilatge francés del Pertús, que lo territòri es definitivament fixat sonque a partir del 29 d'avril de 1851, es situit a caval sus la frontièra que parteja sus aqueste punt amb la comuna espanhòla de la Jonquera; particularitat geografica, lo vilatge se situís al sud de las crèstas. La frontièra es marcada per la laissa èst de la RN 9 situida en França sus tota sa largor. Lo passatge a pé de la rota permetent lo pas d’un país a l'autre, aquesta situacion demorèt favorabla al trafic incontraròtlat de merças, fins a la disparicion de las frontièras doanièras en 1995.
La val de las Aldudas s’espandís en zona frontalièra de la Nauta e Baisha Navarra. Una ordonança del 12 d'octobre de 1200 fixa las modalitats de destriament d'aquesta region indivisa entre las diferentas vals limitròfas. Nombre de conflictes e de planh esmalhan l’istòria de las relacions entre aquestas vals; fins a uèit senténcias prononciadas al sègle XVI confirman que « la proprietat e possession de las Aldudas appartenon a Valderro ». La nocion de gausiment aparéis pel primièr còp a l'esasença de las capitulacions signada lo 25 de septembre de 1614 pels representants dels sobeirans franceses e espanhòls. La fin del sègle XVII e lo començament del XVIII son marcats per de conflictes armats, coma l’accion del marqués de Valero en 1695, per contrar las incursions dels pastres e dels tropèls de Baigòrri, que mancan pas d’aver de resson internacionals. Un « amenatjament de las frontièras » se debanèt lo 23 d'agost de 1769 a Ispeguyi, e lo bolatge es verificat lo 9 d'octobre ogan preséncia del representant reials d'aquestes dels villatges e val concernits, lèu modificat en 1785 dins un tractat de la limitas. Mas, la Revolucion ven trebolar aqueste bèl ordonnançament, e la França reconéis pas lo tractat. Lo commençament del sègle XIX vei d'assags novèls que s'acaba lo 21 de novembre de 1829 a una primièra transaccion divisant lo gausiment del país Quint. Aqueste país Quint es un territòri de, situit al sud de la val de las Aldudas, a la limite de las comunas d'Aldudas, d'Urepele e de Banka. Lo tractat de Baiona de 1856 balha la proprietat del territòri a l’Espanha, e lo gausiment a la França. Diferentas disposicions d’aplicacion foguèron encara necessàrias — òrdre del 22 de decembre de 1948 portant sus aquest del 31 de julhet de 1892 — per far mai aisida l’aplicacion del tractat de 1856. Al començament de las annadas de 2010, la França paga encara una soma forfatària a las vals del Baztan e d’Erro, per l’utilizacion de las pasturas, e los abitants del país Quint pagan l’impòt fonzièr en Espanha e la taxa d'abitacion en França.
(383) Janina
(383) Janina es un asteroïde.
Frontièra entre Espanha e França
Particularitats territorialas
Enfin, cal notar que los representants franceses e espanhòls a la comission d'abolament de la frontièra entre los dos Estats constatèron de diferéncias d'appreciacion sus son traçau, coma al puig Neulós, dins la sèrra de l'Albera.
Bernat Molin
Participèt a una gramatica provençala màger (Grammaire provençale et cartes linguistiques, 1998), a un diccionari occitan fòrça qualitós (Diccionari de basa francés-provençau, 1992, 2004) e publiquèt una autra gramatica sus l'occitan dau país d'Aubenàs (Grammaire occitane : le parler bas-vivarois de la région d'Aubenas, 2006). Èra un sòci fòrça actiu de l’Institut d’Estudis Occitans e fasiá partida dau conseu lingüistic dau Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Tanben, ofriguèt una participacion qualitosa a la Wikipèdia occitana.
Frontièra entre Espanha e França
De punts de passatge marquèron l'istòria
Lo col del Pertús lo passa Annibal e son armada acompanhada d'elefants pendent la Segonda guèrra punica en 218 AbC. Mai a l'èst, al col de Panissars ont es plaçat lo trofèu de Pompèu, e que los Romains nomenan Summum Pyrenaeum, i a lo punt de joncion de la Via Domícia al nòrd e de la Via Augusta al sud. Lo site de Panissar es partejat entre Espanha e França dempuèi lo tractat dels des Pirenèus; faguèt l’objècte d'escavacion e de publicacions conjuntas menenadas per la regional Langadòc Roselhon e la genralitat de Catalonha. Lo trofèu de Pompèu, que la construccion es estimada dins las annadas 70 AbC, ten una simbolica fòrta qu'incarna la restauracion en 1659 de la frontièra francoespanhòla perduda dins lo tractat de Corbeil de 1258, tanben nomenat « acte de patz »,.
Lo 27 de novembre de 711, las armadas musulmanas desbarcan al djebel Tarik o Gibartar e prenon de Narbona en 720, après aver passat los Pirenèus venent de Barcelone.
La batalha de Roncevals, lo 15 d'agost de 778, vei la rèira guarda comandada per Rotland, nebòt de Carlemanhe, atacada e destuida pels Vascons, alors que Carlemanhe e lo rèste de l'armada franca passan lo col sens èsser inquietats.
Près de tres sègles mai tard, en 1064, l’armada catalana d’Ermengòl, comte d’Urgell, que se liguèron de tropas vengudas d’Itàlia, e aquesta Guilhèm VIII d'Aquitània, duc d’Aquitània, ajudat des cavalièrs normands, flamands, champeneses e borguinhons, passan los Pirenèus pel Sompòrt per far lo sètge de Barbastro.
Vias rotièras
Pauc de rotas nacionalas o departamentalas permeton als veiculs rotièrs de passar la frontièra. Al tèrme èst, dins los Pirenèus Orientals, la RD 86 passa la frontièra à Cervera / Portbou, seguent la còsta mediterranèa. En se dirigent cap a l’oèst, le col del Pertús, à d’altitud, liga l’Espanha e la França per la rota europèa 15. Permet tanben de ligar la rota nacionala 9 francasa, venent de Perpinhan, a RN espanhòla N-II que se dirigís cap a Barcelona.
Venet de Ceret, l’anciana rota nacionale 615 passa de col d’Ares, a d’altitud, jol nom de RD 115. Relonh alara la rota espanhòla C 38 anant cap a Camprodon. Contornant l’enclava de Llívia, la RN 116 e la RN 20 encontran l’autorota espanhòla C-16 après aver atenh La Guingeta d'Ix / Puigcerdà e penètra al centre d'espanha pel tunèl del Cadí.
La RN 20 que va fins a La Guingeta d'Ix, quita Ax cap al sud; fa un forca de tres branca a l'Espitalet ; avant lo col de Pueimorens, se jonh a la rota del principat d'Andòrra pel pòrt d'Envalira e lo tunèl d'Envalira jols noms de CG 2 e CG 1, avant de rejónher la N 14 espanhòla. En Nauta Garona, la RN 125 liga Montrejau al Pont del Rei a Hòs, passan per Vielha e Mijaran dins la val d'Aran par la N 230.
A partir de Sent Joan Pè de Pòrt, lo ret rotièr transfrontalièr segondari se fa mai dens, alara que l'altitud baissa. Lo long de l'ocean, la RN 10 es a present doblada per l'autorota A63, e lo passatge entre França e Espanha se fa a Biriato, punt de joncion amb l'autorota AP-8 espanhòla.
Voias ferradas
En d'autres punts, a causa de la diferéncia d'escartament de las vias, la frontièra es dotada de doas garas cap de linha dels dos rets nacionals. Atal per la linha de Narbona a Portbou. La joncion se realiza dins lo tunèl entre las garas de Cervera e Portbou. A la fin del sègle XIX e lo començament del XX, lo transferiment dels fruchs en gara de Cervera de trens espanhòls sus de vagons franceses, que l’escartement de las ròdas es difrent, se fa sus las espatlas de femnas, las transbordairas d’iranjas. Començan en 1906 fan una grèva que dura mai d’un an.
Es la mèsma causa sus la còsta occidentala al passar la Bidassoa, la linha de Bordeu Sent Joan a Irun ten doas vias, una d'escartament estandard e l'autra d' escartament iberic entre las gareas d'Hendaia e Irun, on comença la linha espanhòla de Madrid a Irun.
Enfin, lo Metro de Sant Sebastian desservís Hendaia amb una fréquéncia de 30 minutas.
Los camins de Compostèla
alt=Carte centrée sur l'ouest de l'Europe, montrant un réseau de lignes.|drecha|vinheta|Los camins contemporanèus en Euròpa per anar a Sant Jaume de Compostèla. Al començamenr del sègle XI, Sanche III de Navarra, lo monarca mai poderós dels reialmes crestians de la peninsula iberica, transforma lo pelgrinatge de Compostèla, fins alara circonscrit a la peninsula iberica, en un pelegrinatge internacional. En ocupant e desvelopant Nájera, permet als pelegrins que venon de passar los cols pirenencs, de prene l’anciana via romana que passa par Astorga. L’accion d’Afons I d'aragon, aliat a Gaston IV de Bearn pendent la Reconquista, permet de liberar lo baçin superior de l’Èbre, securizant atal l’accès à Sant Jaume de Compostèla.
[…] I a quatre rotas que, menant a Sant Jaume, s'unisson en una sola a Puente la Reina, en territòri espanhòl. L'una passa per Sant Geli, Montpelier, Tolosa e lo Sompòrt. La rota que passa per Santa Fe de Concas, passa per Sent Liunard de lemosin e aquesta que passa per Sant Martin de Tors s'unisson près d'Òstavath, e après aver pssat le col de Cisa (o de Roncevals) s'unisson a Puente la Reina a aquesta que passa lo Sompòrt. De là, un sol camin mèna a San Jaumes […]. Tres colomnas necessàrias entre totas al sosten de sos paures foguèron establits per Dieu dins aqueste mond: l’Espital de jerusalèm, l'Espital de Montjòus e l’espital de Santa Cristina sul Sompòrt […].
Tèxte atribuit a Aimery Picaud e datat de las années 1130,.
L’espital de Santa Cristina e lo camin passant pel Sompòrt coneisson lor apogèu a la mitat del sègle XII, avant que l’itinerari passant pel le col de Roncevals e son espital, fondat per Afons d'Aragon, los remplaçan. Segon Pèir Tucoo-Chala, las rotas medievalas entre Bearn e Aragon passan pels pòrts de Benasc, a d’altitud entre Banhèras de Luishon e Benasc ; mai a l’oèst los cols d’Aranhoet e de la bèrca de Roland permeton de rejónher Bielsa ; puèi venon dels cols del Portalet, dels Monges, del Sompòrt, de Pau, de la Pèira de Sant Martin e de Larrau, e tanben lo camin que, passant per Senta Gràcia, es l'accès principal als sègles XII e XIII.
Al començament del sègle XXI, tres dels camins contemporanèus — la via Turonensis, la via Lemovicensis e la via Podiensis — s'unisson a Ostabat, lo pas la frontièra se faset pel col de Bentarte o per Valcarlos, en amont du col de Roncevals. La via Tolosane passa, ela, lo Sompòrt pels Pirenèus.
Los autres camins pirenencs
La sèrra pirenenca es percorrida per fòrça camins de passejada, que passan a vegada de dralhas tradicionalas pastoralas o anticas (romanas). Aquestes camins pòrtan de marcas localas. Unes se destrian que ligan de punts particular o passan de luòcs encargats d'istòria.
La senda de granda randolejada 10 (GR 10) es una senda situida en sonque França, que percors a totalitat de la sèrra dempuèi Hendaia sus la Còsta basca, cap a Banyuls de la Marenda sus la Còsta Vermelha. Long de ,seguís un itinerari de mejana montanha, alara que la Nauta randolejada pirenenca seguís l'aigavèrs. Sul penjal espanhòl, la senda espanhòla de granda randolejada 11 liga tanben les dos tèrmes pirenencs del cap Higuer, sus l'Atlantic, al cap de Creus, còsta mediterranèa. D’autras sendas de son referenciadas, coma lo camin dels Bonsòmes (GR 107), long de 224 km entre Fois en Arièja et Berga en Catalonha. Passa la frontièra al col de la Portelha Blanca a e encontra los castèls de Fois e de Montsegur, l'anciana glèisa romana de Merens e l'abadia de Bellver de Cerdanya. La senda catara (GR 367) mèna, ela, de La Novèla (Lengadòc) a Fois, sus 221 km de senda que fan descobrir los castèls d’Aguilar, Padern, Queribus, Pèirapertusa, Puègvers, Montsegur, Ròca Fixada e fin finala, aqueste de Fois.
La senda dicha « camin Walter-Benjamin » liga Banyuls a Portbou. Aqueste ancian camin de contrabandièrs, long de, sus que se sucidiguèt lo filosòf alemand Walter Benjamin, lo 26 de setembre de 1940. La « camin de la Libertat », passant lo Coserans, comença a Sent Gironç e mèna, pel mont Valièr, a Sort sus 72 km. Remembra lo passatge de près de 3000 fugitius pendent la Segonda Guèrra mondiala e de lors passaires.
Los Pirenèus ofrisson, de cada costat de l'aigavèrs, de refugis de montanha als caminaires e alpinistas; del costat nòrd, son gaireben totes gerits sont pel club alpin français (CAF), e sul penjal sud, per d'afiliats a la federación Española de déportes de montaña y escalada (FEDME),
La frontièra maritima
Doas zonas, a l’oèst e a l’èst de la frontièra terrestra, fan o faguèron l’objècte d’una negociacion per una delimitacion maritima amb per objectiu de determinar la frontièra maritima, una dins lo golfe de Gascònha e l’autra en Mediterranèa.
En tèrmes de frontièras maritimas, lo drech aplicable es ara aqueste definit per la Convencion de las Nacions unidas sul drech de la mar del 10 de decembre de 1982, amendada pel protocòl del 28 de julhet de 1994. França e Espanha — e per la mar Celtica, la França, l'Irlanda e lo Reialme Unit — pausèron lo 19 de mai de 2006 une « demanda conjunta a la comission de las limitas del plan continental per espandre lor plan continental al delà de la limita dels 200 milas de la zona economica exclusiva dins la region del golfe de Gascònha ».
Las frontièras maritimas fan l’objèctes d’un desacòrdi entre Espanha e França dempuèi las annadas 1970, es pas encara definitiva.
Vias maritimas
Doas autorotas de la mar foguèron establidas per transportar de camions entre Espanha e França sus la faciada atlantica, anant de Xixón e de Vigo cap a Sant Nazer. La linha partant de XiXón ligava Astúrias al Leger Atlanti c en quatorze oras. Per manca de renda, es arrestada e 2014 e remplaçada en 2015 per la linha partant de Vigo.
L’illa dels Faisans
L’illa dels Faisans, situida dins la bòca de la Bidassoa entre Urrunha etIrun, es un cas particular de la frontièra entre les dos Estats. Ten l'estatut de condominium e es gerida alternativament par l’Espanha e per la França. Domora dins l’istòria ont lo maridatge de Loís XIV amb l’infanta d’Espanha es negociat en 1659 pel cardenal Mazarin e don Luis de Haro, en parallèl del tractat dels Pirenèus. Segon l'article 25 del tractat de Baiona de 1856, quina que siá embarcacion navigant, passant o pescant dins la Bidassoa es somesa a la sola jurisdiccion del país qu'aparten. Pasmens, « […] per estalivar los abuses e dificultats que poirián resultar de l'aplicacion d'aquesta clausula, es convengut que quina que siá embarcacion tocant a una de las broas, i essent estacada o se'n trobant pro raprochada per que siá possible d'i dintrar dirèctament de la broa [dèu èsser] considerada coma se trapant ja sl territòri del país qu'aparten aquesta broa ».
L'illa a per dimensions una longor d'unes e una largor maxim de. Sa superfícia es de. Los comandants de Marina installats a Baiona e a Sent Sebastian son encargats cadun son torn, per periòde de sièis meses, de far aplicar la convencion francoespanhòla que regís l'estuari de la Bidassoa coma l'entreten de l'illa; pòrtan ambedos lo títol de vice-rei de l’Illa dels Faisans.
Torisme e migracions transfrontalièras
alt=Carte des cols et tunnels entre la France et l’Espagne.|centrat|vinheta|Punts de passatge màger de la frontièra. Los camins de Compostèla faguèron naícer d'escambis economics que, a partir la fin del sègle XI, Sanche Ramirez assag de contraròtlar en impausant de drechs de doanas levats suls produchs de luxe a Jaca e Pampelona. Los produchs concernits son subretot las armas — lanças, espasas, escuts e aubèrcs realizats en França — e los textils venant de Brujas, de Bizanci o d’Al Andalós.
Mila ans mai tard, mai de nòu milions de toristas franceses passan cada an la frontièra — terrèstra, maritima o aeriana — per anar en Espanha e cinc milions de toristas espanhòls visitèron la França, lo transpòrt rotièr representa un passatge transfrontalièr de 6 milions de camions, sobretot al Pertús e a Biriato.
Energia e transpòrts
Lo ret gasièr dins los dos sens ja present en 2012 foguèt enforçat en 2013 e 2015 per dos novèls ligams sus la faciada oèst resultant de dos investiments privats, un a Larrau e l’autre a Biriato, contribuissent a l’integracion dels mercats gasièrs dels dos païses sur l’axe Africa Espanha França. Aquestes investiments pòrtan los escambis gasiès annals entre los dos païses e los dos sens a.
ligas e patzerias, e facerias
Consequéncia del relèu montanhós e de la configuracion de las vals, isoladas las unas de las autras, las populacions pirenencas desvolopèron, dempuèi l’Antiquitat e en tota independéncia, dels sistèmas juridics e economics pròpres. Insensiblas als cambiaments politics que marquèron l'istòria dels dos penjals del massís pirenenc, passèron, de val a val, d'acòrdis que contunhèron a se desvelopar plan après la constitucion dels Estats espanhòl e francés. Dins una economia tradicionala pastorala, que gausís d'un regim de la proprietat indivisa de las tèrras, un « sistèma de democracia dirècta de basa familiala » se desvolopa a partir de la cellula que constituís l'ostal. A causa de l’abséncia de frontièra precisa entre penjals opausats, o sul mèsme penjal, las comunautats foguèron sovent confrontadas a de problèmas mejanclèrs, mai sovent ligat a l’utilizacion de las pasturas. Desvolopèron alara de convencions, o facerias, permetent un usatge consensual e pacific de las pasturas. Aquesta practica es presenta de l’oèst a l’èst de la sèrra pirenenca.
Las facerias mai ancianas, que de convencions escrichas demoran, datan de 1171 - 1175 ; regisson las relacions entre Banhèras de Bigòrra e lo Lavedan, dos territòris sul penjal francés. Un autre accòrdi atestat data de 1314, entre Sent Savin en França e Panticosa sul penjal espanhòl. Nombrosas a partir del sègle XIV, las facerias establisson amb precision los limites dels pastencs comuns o respectius, lor bolatge e las sanccions tustant los autors d’infraccions.
Alara que los Estats se constituisson e que la frontièra pren sa nocion de limita militara, politica, puèi doanièra, las facerias intègran de dimensions novèlas a partir del sègle XV, que consistuisson en la proteccion de l’economia locala e la libertat de las transaccions, de biais independent dels conflictes nacionals e de las règlas fiscalas destriada de cada reialme,. Seguissent aquesta evolucion se desvolopa un concèpte politic de « pichonas republicas », que fa naícer los tractats de patzerias es a dire de neutralitat o de subresèire a la guèrra. Pendent la guèrra de Succession d'Espanha, al començament del sègle XVIII, las populacions pirenencas « [refusan] de contribuir a l'esfòrç militar demandat per lor sobeiran respectiu. Quitament [avertisson] lors vesins de l'autre penjal de las tropas aprochant, que pòscan se metre a l’abric amb lor bestial, veire se defendre e atacar […] ».
Malgrat las pressions centralisatriças dels sègles XVIII e XIX, las facerias contunhan e quitament son oficialament reconegudas dins lo tractat de 1856 ; unas son encara en vigor, coma la convencion existant dempuèi una senténcia arbitrala de 1375 entre la vath de Varetons e aquesta de Roncal, ou aquesa renovelada lo 3 de novembre de 1997 al col de Lizarrieta entre las « nòblas e valentas vilas frontièrs de Vera de Bidassoa e de Sara »,[Note 29].
Tractats de Bona Correspondéncia
A la diferéncia de las facerias, la signatura dels tractats de Bona Correspondéncia demanda l’aprobacion dels sobeirans espanhòls e franceses. Lo rei de França balha una autorizacion autorisation prealalbla. Pasmens, vol confirmar expressament cadun dels tractats. Lo 20 de setembre de 1694, lo duc de Grammont representa « a Baiona la ratificacion del tractat de Correspondéncia fach pel Rei entre lo governaire de Baiona, lo sindic del Labord, la província del Guipuzcoa e la senhoriá de Biscaia ». Es lo mèsme per la partida espanhòla que l'article 12 del tractat de 1653 prevei qu'« serà reciprcament ratificat per Lors Majestats Fòrça Crestianas e Fòrça Catolicas » e regisrat dins las « Amiralats de França e dins aquestas d'Espanha ». Aquestes tractats son conclutz seguent una estructura tipa e un formalisme enforçat a partir del mièg del sègle XVII.
Fan la dralha a la nocion modèrna d'aigas territorialas. En efièch, un tractat de 1719 fixa a « quatre lègas a partir de las còstas l'espandida de la mar territoriala que forma un perlongament fictiu del territòri nacional ». Apond que « cada acte de guèrra poirà pas se realizar dins aquesta zona […] » e que « se doas naus enemicas s'encontran dins lo mèsme pòrt, l'un poirà ne sortir sonque vint e quatre òras après l'autre […] ». A partir del tractat de 1653, la correguda es reglamentada dins lo perimètre de la mar territoriala, que lo corsari siá basc o belligerant estrangièr a las tres províncias signatàrias.
.คอม
(punycode .xn--42c2d9a, khxm, ".com" en tai) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 28 de julhet de 2015.
Frontièra entre Espanha e França
Tractats de Bona Correspondéncia
Enfin, dos articles del tractat de 1653 assajan de regular los actes de contrabanda que poirián resultat d’una aplicacion larga del principi de neutralitat, remembrant entre autre las disposicions presas pel rei d’Espanha en la matèria. Las merças de contrabanda introduchas a tòrt dins los pòrts son menaçadas d'èsser sasidas e los contravenants de mesuras estrictas de justícia.
En 1808, alara que los dos Estats son engatjats dins la guèrra d'independéncia espanhòla, Napoleon derròga pas a la règla seguida pels reis precedents; autoriza en efièch los Baioneses a far provision a Irun, autorizacion que corrís fins a 1810 a tot lo Guipuscoa e a la Biscaia.
Economia frontalièra
Los escambis de trabalhadors tranfrontalièrs de la zona frontièra França Andòrra Espanha son pro limitats, al compar a aquestes de las autras frontièras coma, per exemple, entre aquesta de França e Soïssa.
La zona centrala, subretot del costat espanhòl, es pauc poblada e de dominanta agricòla e pastorala. En consequéncia, las cooperacions transnacionalas an subretot per objècte lo desvelopament de l’economia rurala, del torisme, de la cultura e de la proteccion de l’environament e de sas ressorças.
Atal, l’associacion de dech francés Xareta agís sus un territòri a caval sus la frontièra, los vilatges d’Ainhoa, Sara, Urdazubi e de Zugarramurdi ; ten per objectiu l’organizacion economica a l'entorn dels atots touristics, agricòls e naturals de la zona. Autre exemple, a l’initiativa del comitat Izpegi, dels Amics de la Vielha Navarra e del govèrn de Navarra, la comunautat de las comunas de Garazi-Baigorri (Pirenèus Atlantics) e 16 comunas espanhòla de la comunautat forala de Navarra — vals del Baztan, d'Erro e d'Esteribar e los vilatges de Valcarlos e de Burguete — signèron en 2005 una convencion avent per objectiu lo desvelopament del torisme a l'entorn de las riquesas patrimonialas localas.La cooperacion portant sus l’environament es illustrada per las convencions desvelopadas entre de pargues nacionals de cada costat de la frontièra, coma aquesta raprochant lo pargue nacional dels Pirenèus e lo pargue nacional d'Ordesa e del Mont Perdut, o entre le pargue natural regional dels Pirenèus ariegeses e aqueste Pallars Sobirà.
D’autres aspèctes de l’economia frontalièra s'enrasigan dins los ligams de comunautats transfrontalièras, sovent familialas e culturalas, coma es lo cas per exemple dins la zona frontalièra de Sara (Pirenèus Atlantics). L’activitat pastorala se debanava dins un compastenc natural, sempre d’actualitat e present tot lo long del massís pirenenc; las disparitats de taxas e la solidaritat entre las comunautats de cada costat de la frontièra son a l’origina de dos fenomèns economics singulars, l’apareisson d'una part de vendas al passar frontièra del costas espanhòlas, e l'emergéncia de la contrabanda, que tocava d'enprimièr de produchs de primièra necessitat, escambiats entre las vals. Lo fenomèn de las vendas existís en d’autres punts de la frontièra, subretot a l’èst del massís, ont i a l’autra granda via de passatge toristic. Lo vilatge de La Jonquera venguèt una vila supermercat volgavan atirar de toristas e professionals de la rota. La contrabande es tanben un fenomèn present dins la partida orientala de la frontièra — e tanben a la frontièra amb Andòrra — e las doanas perpinhanesas realizan una granda partida de las presas de contrabande de tabat del territòri francés. En Rosselhon tanben, l’activitat economica ligada a la contrabanda es anciana, datant de l’aplicacion del tractat de 1659.
Cooperacion transfrontalièra institucionala
La cooperacion transfrontalièra institucionala es encastrada pel tractat de Baiona de 1995, mas tanben pel programa operacional de cooperacion territoriala Espanha - França - Andòrra nomenat programa Interreg IV POCTEFA. Lo sosten financièr comunautari prodigat a per objectiu de sosténer l'integracion economica e sociala de la zona frontalièra francoespanhòla. Los axes de trabalh que foguèron privilegiats son de « […] enforçar l’integracion transfrontalièra en valorizant las complementaritats dins lo domèni de las activitats economicas, de novelum e de capital uman, [de] valorizar los territòris, lo patrimòni natural e cultural dins una logica durabla, [de] protegir e de gerir lea fonts environamentalas e [de] melhorar la qualitat de vida de las populacions mejans d'estrategias comunas d'estructuracion territoriala e de desvelopament durable ». La gestion del programa es assegurada pel consorcio de la comunautat de travalh dels Pirenèus (CTP).
La CTP foguèt creada en 1983 — e gerida en consorcio dempuèi 2005 — per contribuir al desvolopament del massís pirenenc, provocant e melhorant las relacions entre territòris e actors. Prepausa e engatja d'accions transfrontalièras en responsa a de problèmas e d'enjòcs partejats pels dos penjals. Sa competéncia tòca una zona cobrissent mai de e amassant près de 18 milions d'abitants.
D’oèst cap a l'èst, de gropaments europèus de cooperacion territoriala (GECT) cobrisson lo massís pirenenc en integrant las regions dels dos penjass. Es l’Euroregion Aquitània Euskadi, del GECT Espaci Portalet, del GECT Pirenèus Cerdanha e del GECT Pirenèus Mediterranèu.
La cooperacion entre França e Espanha s’exprimís tanben en matèria de santat per la creacion de l’espital transfrontalièr de Puigcerdá, amb per objectiu de provesir de sonhs medicals a unes del val de Cerdanha, de cada costat de la frontièra. tanben, l’educacion fa l’objècte d'aprochaments transfrontalièrs coma l’institut franco-catalan transfrontalièr, al sen l’universitat de Perpinyà, o encara un programa de la facultat de Baiona, prepausant un master « Afars europèus e internationals » amb una especializacon « Cooperacion transfrontalièra e interregionala ».
Doana e contraròtle frontalièrs
França e Espanha aderisson à l’union doanièra de l'Union europèa, entrada en vigor lo 1èr de genièr de 1968, e son ambedos membres de l’espaci Schengen dempuèi lo 26 de març de1995. Alara, los pòsts frontièra foguèron tancats; lo Còde frontièras Schengen — en vigor dempuèi lo 13 d'octobre de 2006 — prevei que los Estats participants devon suprimir totes lo obstacles a la liura circulacion dins las frontièras intèrnas de l’espaci.
Los contraròtles doanièrs faguèron l’objècte d’una cooperacion bilaterala entre França e Espanha, formalizada pel tractat del 7 de julhet de 1998 ; aqueste prevéi d'escambis d’agents entre los servicis o unitats doanièras de doas partidas, subretot dins lo domèni dels estupefiants. Un grop de ligam antidròga (GLAD) foguèt creat en 2008 per melhorar la cooperacion judiciària contra lo crime organizat. Tanben d'equipas comunas d’enquèstas (ECE) existisson dempuèi julhet de 2003 per lutar contra la criminalitat transfrontalièra e lo terrorisme.
Saint-Jacques-d'Aliermont
Saint-Jacques-d'Aliermont es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Seròs
Seròs es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Agnes Chow
Agnes Chow Ting, sonada mai sovent Agnes Chow (en chinés: 周庭; Hong Kong, 13 de decembre de 1996)es una activista sociala de Hong Kong. Es membre del Comitat Permanent de Demosistō.
Terèsa Pambrun-Lavit
thumb|200px|Terèsa Pambrun-Lavit a la Jornada del Libre Occitan a Sant Orenç (març de 2011) Terèsa Pambrun-Lavit (Lorda, 17 de març de 1954) qu'ei ua escrivana e contaira occitana deth país de Bigòrra. Ei autora d'ua novèla en gascon bigordan titolada  Sho!, publicada pes edicions der Institut d'Estudis Ilerdencs, Lhèida, 2005, reeditada en 2006. Aguesta òbra guanhèc eth Prèmi de Narracion Corta en Occitan.
Vukovar
La comuna fa 100,26 km2 e a 31 670 abitants.
Se devesís en quatre localitats: Vukovar, Grabovo, Lipovača e Sotin.
La Sentiu de Sió
La Sentiu de Sió es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Courtacon
Courtacon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Villeneuve-Renneville-Chevigny
Villeneuve-Renneville-Chevigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
{{Comunas de|insee= 51627
Cinque Terre
Las Cinque Terre (en ligur : Çinque Taere, « Cinc Tèrras ») forman una part de la còsta de la Riviera italiana, en Ligúria, a l'oèst de la vila de La Spezia. Las Cinque Terre comprenon cinc vilatges : d'oèst en èst, Monterosso al Mare, Vernazza, Corniglia, Manarola e Riomaggiore que son integrat dins lo pargue nacional de las Cinque Terre creat en 1999.
Maurici Romieu
Maurici Romieu (en francés Maurice Romieu; Bessuèjols, 8 de mai de 1943) qu'es un lingüista occitan e professor a l'Universitat de Pau. Es membre del Grop de Lingüistica Occitana e tanben del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Plourin-Gwitalmeze
en breton (Plourin en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
Plourin S'estend sus 25,69 km² e compte 1146 abitants. Es una municipalitat rurala typique del Bas-Léon, amb lo sieu bourg radiant n'estela sus 3 aisses. Plourin Possedís un patrimòni istoric ric e pro plan preservat.
Plourin s'étend sur 25,69 km² et compte 1146 habitants. C'est une commune rurale typique du Bas-Léon, avec son bourg rayonnant en étoile sur 3 axes. Plourin possède un patrimoine historique riche et assez bien préservé.
= 25.69
Lo nom de la municipalitat vendriá de paraulas breton ploe, en significant parròquia, e rin, en designant un luòc retirat o una punta. Lo nom de la municipalitat designariá doncas una parròquia retirada o una parròquia sus una punta.
Al, Plourin fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan.
Le nom de la commune viendrait des mots breton ploe, signifiant paroisse, et rin, désignant un lieu retiré ou une pointe. Le nom de la commune désignerait donc une paroisse retirée ou une paroisse sur une pointe.
Au, Plourin faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan.
Plan de Beret
thumb|right|200px|Fotografia deth plan de Beret. Eth Plan de Beret ei un gran plan plaçat a 1860 mètres d'altitud, entèsta dera Noguèra Palharesa, en pòble de Salardú, municipi de Naut Aran, ena Val d'Aran. Era plana a uns 4 km de longor, dempús der uelh dera Garona ara cabana des Gavatxos, e ei corbit de prats naturaus, es mès vasti d'Aran.
Es prats s'elèven en fòrça endrets enquias tucs des montanhes que formen, ar èst, eth massís de Beret. En estiu i van a pasturar uns 40,000 caps de bestial, pròpri e estrangèr, era grana part bovin e cavalin. Tanben i a eth refugi forestau de Peira-ròia, era hònt dera Noguereta, neishença dera Noguèra Palharesa e er uèlh dera Garona, neishença d'ua des branques que formen era Garona.
Le Trioulou
Le Trioulou (Le Trioulou en francés) es una comuna auvernhata situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Prèmi Goncourt
Lo Prèmi Goncourt es un prèmi literari en lenga francesa atribuit cada an a la melhora òbra de ficcion en pròsa per la Societat Literària dels Goncourt. Lo prèmi simbolic es de 10 èuros, mas es la distincion mai prestigiosa de la literatura francesa, e assegura a l'autor un succès de librariá.
Lo Prèmi Goncourt foguèt creat pel testament d’Edmond de Goncourt en 1896. Mas foguèt en 1902 que se fondèt oficialament la Societat Literària dels Goncourt. Lo primièr Prèmi foguèt atribuit lo 21 de decembre de 1903 a John-Antoine Nau per son òbra Force ennemie. Lo prèmi se pòt concedir solament un còp, mas Romain Gary lo recebèt en 1956 per son roman les Racines du Ciel e en 1975, jol pseudonim d’Émile Ajar, per la Vie devant soi.
La Societat Literària dels Goncourt o Acadèmia Goncourt se compausa de 10 membres que se reünisson cada primièr dimars del mes al primièr estatge del restaurant Drouant de París. Los membres actuals son: François Nourissier, Daniel Boulanger, Robert Sabatier, Françoise Mallet-Joris, Didier Decoin,Edmonde Charles-Roux, Jorge Semprún, Michel Tournier, Bernard Pivot e Françoise Chandernagor
Scorpions
right|200px|thumb|Scorpions en 2014
Scorpions (escorpions, scorpiones o escòrpis) es un grop anglofòn alemand de hard ròck e heavy metal, originari de Hannover (Alemanha). Lor primièr album es sortit en 1972.
Scorpions a conegut un succès internacional a partir de las annadas 1980 gràcias a de títols hard ròck coma No One Like You (en 1982 e mai que mai en 1985) o Rock You Like a Hurricane (en 1984), e sustot gràcias a las baladas Still Loving You de caps la fin de 1984, Wind of Change a la tota fin de 1990 e Send Me an Angel en 1991, tres slows qui eles foguèron de tubes planetaris. Aital, Scorpions a vendut mai de cent milions d'albums capvath lo monde entièr.
Lo grop es compausat de Klaus Meine (cant), Rudolf Schenker (guitarra), Matthias Jabs (guitarra), Paweł Mąciwoda (bassa dempuèi 2004) e Mikkey Dee (batariá dempuèi 2016). Herman Rarebell e James Kottak joguèron tanben longtemps de bateriá dins Scorpions ; Ralph Rieckermann e Francis Buchholz foguèron eles tanben durablament bassistas del grop.
Wind of Change (un vent de cambiament) es una cançon emblematica dels Scorpions : lo dit cambiament evòca la casuda del Mur de Berlin en 1989. Scorpions a d'alhors participat als concèrts omenatge a n'aquel eveniment istoric que marca la fin de la Guèrra Freja còsta d'autres artistas internacionals coma l'Anglés Roger Waters (de Pink Floyd), lo Canadian Bryan Adams e l'Americana Cindy Lauper.
Alan Viaut
Alan Viaut (en francés Alain Viaut, Bordèu, 1954) qu'ei un lingüista occitan e cercaire deu CNRS. Ei un especialista de sociolingüistica e a estudiat més especificament lo cas de la Val d'Aran e lo deu Medòc, sa region d'origina. Ei membre deu conselh lingüistic deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Canton de Vilandraud
Lo canton de Vilandraud qu'es ua anciana division administrativa de Vasadés e de Bordalés, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment de Lengon, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 8 comunas que son dempui 2015 dens lo canton deu Sud Gironda, burèu centralizator a Lengon. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon.