cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Langesse
Comunas vesinas
{{Image label|x= 8.97 {{Image label|x=0.514880348929|y=0.198786303857|scale=400|text=10px|Comuna amb 1472 abitants (2000){{mida|80%|Varennes-Changy (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.785808975092|y=0.715181694432|scale=400|text=8px|Comuna amb 768 abitants (2000){{mida|80%|Boismorand (5,9km)}}}} {{Image label|x=0.870778225833|y=0.327426168244|scale=400|text=12px|Comuna amb 2526 abitants (2000){{mida|80%|Nogent-sur-Vernisson (6,8km)}}}} {{Image label|x=0.142651293361|y=0.263497615726|scale=400|text=8px|Comuna amb 605 abitants (2000){{mida|80%|Montereau (7,6km)}}}} {{Image label|x=0.718017987047|y=0.10436919035|scale=400|text=6px|Comuna amb 394 abitants (2000){{mida|80%|Ouzouer-des-Champs (7,7km)}}}}
{{clear|left}}
Sent Jauvenç
Sent Jauvenç (Saint-Jouvent en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Sent-jauvenç.
Geografia
miniatura|gaucha|330px|Situacion de St Jauvenç faça a l'aglomeracion de Limòtges miniatura|centre|Situacion de Sent Jauvenç en Nauta Vinhana
Torretas de Lop
Torretas de Lop (Tourrettes-sur-Loup en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria
thumb|left|Tourrettes-Sus-Lop
ESwatini
eSwatini, ancianament Swaziland, es un pichon reiaume independent de l'Africa Australa situat entre Sud-Africa e Moçambic. Sa capitala economica e administrativa es Mbabane e sa capitala reiala e politica es Lobamba. Aquel estat si formèt dins lo corrent dei sègles XVIII e XIX quand lei Swazis capitèron de s'installar dins la region e de gardar son autonòmia politica maugrat la colonizacion europèa e l'establiment d'un protectorat britanic sus lo reiaume. Tornarmai independent en 1968, eSwatini formèt una monarquia constitucionala que venguèt rapidament absoluda. Dempuei aqueu periòde, lo país dèu faciar un desvolopament economic feble e una epidemia de SIDA que toca la màger part de la populacion adulta dempuei lo començament dau sègle XXI.
Lo gentilici es swazi.
Territòri
eSwatini si situa dins lo sud dau continent african entre Moçambic e Sud-Africa. Sa superficia fa 17,363 km3(159 reng mondiau ) e son territòri es montanhós dins sa mitat occidentala e plan dins sa mitat orientala. Sa cima pus auta es lo mont Emlembe (1,862 m) situat au nòrd-oèst dau país sus lo limit ambé Sud-Africa e son ponch pus bas si situa sus lo riu Maputo. Lo clima es puslèu de tipe tropicau mai, en causa de la latitud australa d'eSwatini, existisse tanben de regions amb un clima quasi temperat. Lo territòri es organizat en 55 inkhundlas que son gropats en quatre districtes.
Demografia
En julhet de 2013, la populacion èra estimada a 1,403 milions d'abitants (154 reng mondiau). La màger part deis abitants fa partida de l'etnia Swazi. L'urbanizacion èra de 21% mai aumenta de 1,5%/an. En 2010, tres vilas avián una populacion superiora a 10,000 abitants : Manzini (110,537), Mbabane (76,218) e Big Bend (10,342). L'esperança de vida es fòrça febla, inferiora a 50 ans en 2012, en causa de l'epidèmia de SIDA au sen de la populacion (50% deis adultas èran malauts en 2009 ) e dau nivèu feble de desvolopament economic.
Riscs naturaus
eSwatini es menaçat per mai d'un risc naturau fòrça perilhós coma la manca d'aiga, una erosion importanta causada per l'esplecha intensiva dei zònas agricòlas e per lo risc d'epidèmia de malautiás grèvas.
La formacion de la nacion swazi
Lei vestigis pus ancians de preséncia umana sus lo territòri de Swaziland datan de 100,000 ans. Èra compausada de populacions nomadas de tipe khoisan. Au sègle IV, de migracions de pòbles bantos originaris de l'Africa centrala comencèron pauc a pauc d'ocupar la region. Au sègle XI, aquelei migracions finiguèron d'eliminar lei Khoisans. Au sègle XVIII, lo rèi Ngwane III dau clan Dlamini s'installèt dins lo sud dau Swaziland modèrn e l'i fondèt la nacion swazi. Lei pòbles locaus, militarament mau organizats, acceptèron la dominacion dei Dlamini e gardèron sei poders locaus. Au sègle XIX, Sobhuza I l'i resistèt ai temptativas d'invasion zolo. Aquò permetèt la formacion d'un estat e d'una identitat fòrça solidas que van resistir ai transformacions impausadas per la colonizacion europèa. Enfin, lo rèi Mswati I capitèt d'empachar la formacion de poder rivau gràcias a una politica d'integracion deis elèits localas (mètges, mascs...) au sen de sa dinastia.
Tears for Fears
right|250px|thumb|Tears for Fears sus l'empont en [[Alemanha en 2008]]
ESwatini
Lo Protectorat de Swaziland
Après la creacion dau protectorat, de concessions foguèron atribuidas ai colons europèus per lo rèi Mbadzeni renfòrçant la dominacion economica estrangiera. Aquò entraïnèt un afaire juridic complèx e lo protectorat britanic foguèt anullat e donat a la Republica de Transvaal en 1894. Après la Segonda Guèrra dei Boers, la familha reiala demandèt e obtenguèt tornarmai la proteccion britanica en 1906-1907. Aqueu periòde veguèt de transformacions importantas de la societat swazi en causa dau desvolopament de proprietats agricòlas europèas e de l'emigracion d'abitants vèrs lei regions minieras de Sud-Africa. Lei Britanics pensavan alora integrar Swaziland au sen de Sud-Africa.
Lo 22 de decembre de 1921, comencèt lo rèine personau de Sobhuza II que va dirigir Swaziland fins a sa mòrt en 1982. Sa premiera politica foguèt d'estendre la dubertura economica dau protectorat ais investiments britanics e sud-africans, especialament per favorizar l'esplecha dei minas, e d'ordonar ai caps tradicionaus de recrompar lei tenements dei colons blancs. Aquela politica e l'instauracion progressiva de l'apartheid entraïnèt la fin dei projèctes britanics d'intrada de Swaziland dins l'Union Sud-Africana. Au contrari, après la Segonda Guèrra Mondiala, si preparèt l'independéncia dau país.
D'efèct, a partir de 1963, un movement anticolonialista dirigit per lo prince Dumisa Dlamini si desvolopèt. Opausat au parlementarisme, Sobhuza II capitèt de formar la sieuna formacion politica e d'obtenir 85% dei sufragis ais eleccions de 1964. Assegurada dau conservatisme dau rèi, la minoritat blanca si ralièt a son poder en 1967, ço qu'encoratjèt lei Britanics d'acceptar l'independéncia de Swaziland proclamada lo 6 de setembre de 1968.
Tears for Fears
Tears for Fears es un grop britanic de pop ròck e new wave, originària de Bath (Anglatèrra). Es estat fondat en 1981 per lo guitarrista e cantaire anglés de soca basca, espanhòla e francesa Roland Orzabal, nascut lo 21 d'agost de 1961, e lo bassista anglés Curt Smith, nascut lo 24 de junh de 1961. Son acompanhats d'autres musicians coma Ian Stanley aus clavièrs e Manny Elias a la batariá.
ESwatini
Lo Reiaume de Swaziland
Après son independéncia, lo Reiaume de Swaziland venguèt una monarquia constitucionala. Pasmens, lo rèi capitèt de prendre la màger part dau poder e comencèt d'assaiar de limitar aquelei dau parlament. En 1973, organizèt finalament un còp d'estat còntra lo parlament, ordonèt sa dissolucion e proclamèt l'estat d'urgéncia e la suspension de la constitucion. Fins a 1978, reinèt per decrèt e lei liberaus poguèron pas s'opausar ai negociacions entre Mbabane e Pretoria per participar a la lucha còntra lei movements anti-apartheid. En cambi d'aqueu sostèn, la possibilitat d'una cession de divèrsei territòris sud-africans dins lei bantostans orientaus dau país, permetent un accès a l'Ocean Indian per lei Swazis, foguèt tanben discutida mai lei negociacions mau capitèron.
Guibeville
Guibeville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
ESwatini
Lo Reiaume de Swaziland
En aost de 1982, la mòrt de Sobhuza II entraïnèt una guèrra de succession entre lei membres de la familha reiala. Lo prince Makhosetive èra l'eiretier designat mai coma èra encara un enfant, una regéncia foguèt organizada sota la direccion de la rèina Dzeliwe. Una premiera crisi s'acabèt per l'eliminacion dau cap dau govèrn sospichat de preparar un còp d'estat. Puei, lo novèu premier ministre, originari dau camp tradicionalista, assaièt de prendre pauc a pauc lei poders de la regéncia au profiech dau conseu tradicionau dei caps swazis, ostils au mantenement d'eleccions per Dzeliwe. Aqueu projècte capitèt en setembre de 1983 e, en fòra dau sistèma constitucionau, la rèina perdèt la regéncia au profiech de la rèina Ntombi. Pasmens, lei crisis intèrnas contunièron e Ntombi deguèt finalament accelerar lo procès de coronament de Makhosetive que venguèt rèi en 1986 sota lo nom de Mswati III per estabilizar la situacion politica.
Guibeville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
ESwatini
Lo Reiaume de Swaziland
Lo rèi novèu renforcèt rapidament son poder sus la familha reiala ambé la dissolucion dau conseu tradicionau e amb un cambiament de premier ministre au profiech de faccions pus liberalas. Pasmens, a partir deis ans 1990, lei revendicacions liberalas venguèron pus importantas. En 1995, una situacion quasi insureccionala entraïnèt la destruccion de l'Assemblada Nacionala e de l'ostau de plusors ministres. Dins aquò, en 1997, lo rèi refusèt de democratizar lo reiaume maugrat lei pressions de Sud-Africa e de Moçambic. Au contrari, dempuei 2000, Swaziland revendica divèrsei territòris segon un tractat de 1982 prepausant lo cambi d'aquelei regions còntra l'ajuda de Mbabane dins la repression de la lucha anti-apartheid. Enfin, en 2005, una constitucion novèla foguèt adoptada. Aplicada a partir de 2006, definisse oficialament Swaziland coma una monarquia absoluda.
Tears for Fears
Tears for Fears a conegut una capitada enòrma tan plan sul plan comercial qu'artistic un detzenat d'annadas entre 1983 e 1993, ambe tubes memorables coma Mad World, Shout (benlèu la mai coneguda), Everybody's wants to rule the world o encara Sowing the seeds of love.
ESwatini
Lo Reiaume de Swaziland
Dempuei leis ans 1990, l'epidemia de SIDA faguèt de progrès fòrça importants au sen de la populacion swazi. En 2009, Swaziland venguèt lo país pus tocat per la malautiá ambé 25,9% de la populacion contaminada.
eSwatini
Lo 19 d'abril de 2018, per marcar los 50 ans d'independéncia, lo rei proclama que Swaziland se dirà desenant eSwatini.
Tears for Fears
Lor cançon Mad World es estada plan sovent represa, per Gary Jules e Michael Andrews, per Madilyn Bailey, per Jasmine Thompson, per Demi Lovato, e quitament per Nicola Sirkis (cantaire del grop francés Indochine), per Cats on Trees, etc.
ESwatini
Govèrn e politica
eSwatini es una monarquia absoluda que son foncionament es definida per la constitucion de 2005. Lo rèi, dich Ngwenyama, n'es lo centre deis institucions. Contraròtla lei poders executius, legislatius e judiciaris e es tanben lo cap suprèm dei fòrças armadas. Es assistit per la rèina principala, dicha Ndlovukati, per lo govèrn, per una assemblada nacionala e per de caps tradicionaus.
La Ndlovukati es generalament la maire dau rèi ò es chausida entre sei fremas pus ancianas. Es cargada dei rites tradicionaus e de la direccion d'una regéncia eventuala. Lo govèrn es generalament cargat deis afaires quotidians. Son cap es nomat per lo rèi. Enfin, lo poder legislatiu es compausat d'una Assemblada Nacionala de 65 deputats e d'un Senat de 30 senators. 55 deputats son elegits per lei 55 inkhundlas e 10 son nomats per lo rèi. Lo Senat es fach de dètz senators elegits entre lei membres de l'Assemblada per lei deputats e de 20 senators dirèctament nomats per lo rèi. Lei partits politics son defenduts. Gràcias a aqueu sistèma, lei resultats deis eleccions son fòrça favorables au rèi. Lo poder legislatiu a lo drech de discutir e de votar una lèi mai lo rèi a un drech de veto sus sei decisions.
La familha reiala es poligama es lo successor dau rèi es chausit entre seis enfants mascles. La designacion de l'eiretier es facha per la familha reiala qu'es cargada de designar la « Granda Esposa » dicha Indlvukazi. Existisse divèrsei critèris de respectar per aquistar aquel estatut. L'esposa dèu aver solament un fiu, aver un bòn caractèr e far partida d'una familha onorabla. Dins totei lei cas, lei doas premiereis esposas dau rèi son chausidas per sei conselhiers dins lei clans Matsebula e Motsa per de rasons ritualas e pòdon pas venir Indlvukazi.
Economia
La basa de l'economia es l'agricultura qu'ocupa 70% de la populacion e lo sector minier qu'es en declin dempuei leis annadas 1990. Dins leis annadas 1980, leis autoritats assaièron donc de renfòrçar l'indústria, magerament basada sus la transformacion de produchs agricòlas, e de favorizar l'esplecha dei minas tròp pichonas per interessar lei grandei companhiás per limitar la baissa de la produccion.
Afaires estrangiers e defensa
eSwatini fa partida deis institucions internacionalas e regionalas principalas coma l'ONU, lo Commonwealth of Nations, l'Union Africana, lo Mercat Comun de l'Africa Orientala e Australa e la Comunautat de Desvolopament d'Africa Australa. Sei relacions pus importantas son establidas ambé leis estats vesins. Una particularitat d'aquelei relacions es lo mantenement de relacions ambé la Republica de China e non ambé la China Populara. Swaziland revendica divèrsei territòris sud-africans dempuei lei negociacions de cession territòriala deis annadas 1980 e l'afaire es fisat ai tribunaus internacionaus.
Lei fòrças armadas d'eSwatini son gropadas au sen d'una fòrça terrèstra e d'una fòrça aeriana. Son dichas Umbutfo Swaziland Defense Force e compausadas de 3,000 militaris volontaris. Lo recrutament de soudat tocat per l'epidemia de SIDA es defendut. L'equipament es d'origina sud-africana, occidentala e israeliana. Es subretot fach d'armas d'infantariá, de veïculs blindats leugiers e d'aeronaus de transpòrt. Aquelei fòrças an jamai participadas a una guèrra mai fogèron utilizadas per luchar còntra lei manifestacions intèrnas.
Lengas
eSwatini a doas lengas oficialas que son lo swazi, lenga quotidiana de la màger part de la populacion, e l'anglés qu'es la lenga deis afaires economics. Lo zolo, lo tsonga e l'afrikaans son parladas per de minoritats indigènas o blancas.
Religion
La màger part dei Swazis son crestians. Pasmens, l'influéncia dei rites tradicionaus es encara importanta. 40% deis abitants mesclan religion anciana e crestianisme, 25% son catolics e 35% fan partida d'autrei menas de crestianisme ò d'autrei religions (judaïsme, islam...).
Vesac (comuna nòva)
La comuna nòva de Vesac es la fusion, lo 1èr de genièr de 2023, de las comunas occitanas de Vesac e de Sent Amanç. Administrativament, es dins lo departament d’Arièja de l’estat francés.
Roan
Roan (en occitan ancian Roams ; en normand e francés Rouen ) es una vila del nòrd-oèst de França traversada per la Sèina, prefectura del departament de la Sèina Maritima e capluòc de la region Normandia. La comuna comptava 111553 abitants en 2011. La metropòli Roan Normandia es 6ena de França, amb 486 519 abitants en 2011. Amb 65501 abitants lo 1èr de genièr de 2011, son aira urbana es la primièra de Normandia, la 12ena de França, e la segonda del Bacin parisenc, après la de París. Son bacin d'emplec, lo primièr de la region, atenh 824 762 abitants.
Istòria
thumb|Plan de Roan en 1657 thumb|Carrièra Grand-Pont thumb|[[Gara de Roan-Orléans.]] thumb|[[Catedrala Notre-Dame de Roan#La tour de Beurre|La torre de Beurre.]] thumb|[[Gara de Roan-Martainville.]] thumb|[[Gara de Roan-Rive-Gauche|Gara de Roan-Saint-Sever.]] thumb|Pont transbordaire thumb|Ostal del sègle XVIIIen thumb|[[Carrièra de Gros-Horloge.]]
Fourg
Fourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Democracia dirècta
La democracia dirècta es un regim politic ont los ciutadans exercisson de biais dirècte lo poder, sens l'intermediari de representants. Inicialament equivalent al concèpte de democracia dempuèi l'antiquitar grèga, la qualificacion progressiva dels regims representatius coma democracia menèt a vegada a l’usatge del qualificatiu « dirècta » per destriar tecnicament las practicas que s’apròchan de l’experiéncia del sègle de Périclès. Aplicada al sol sector economic, la democracia dirècta es sovent nomenada autogestion.
Houvin-Houvigneul
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Fourg
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Democracia dirècta
La democracia ateniana al sègle VI AbC, es l’exemple topic de la democracia dirècta antica. Inspirèt fòrça pensaires pendent los sègles, de Jean-Jacques Rousseau a Hannah Arendt e Cornelius Castoriadis.
Unas democracias actualas contenon d’elements dirèctes mas sempre dins l’encastre d'un regim representatiu.
Fòrça païses possedisson de mecanismes (referendum, assembladas localas, iniciativa populara) que venon de la democracia dirècta o semidirècta.
Democracia ateniana
vinheta|300x300px| [[Atenas : dins l'Antiquitat, Es al pé de l'Acropòli e del Partenon, sus la plaça de l'agora, que se tenián las assembladas de ciutadans.]] La democracia desfgna etimologicament lo poder (kratos) dels ciutadans (demos) e fa referéncia al regim en vigor a Atenas après las refòrmas realizadas per Solon (-594) e Clisten (-508). Los ciutadans (la totalitat de la populacion mascla de paire atenian de mai de detz e uèit ans, avent los mejans de s'armar) deliberavan e votavan las leis al sens de l'Ecclesia. De las indemnitats jornalièras de preséncia èran autrejadas per permetre als mai paures d’assegurar lors foncions civicas.
Lo tiratge al sòrt èra utilizat per designar de magistrats, e tanben los membres de la Bolèa, un conselh de ciutadans representant las diferentas tribús, e avent entre autre carga de recampar las proposicions de lei presentadas pels ciutadans e de preparar los projèctes de lei.
Una partida pro restrencha dels jutges e magistrats èran elegits, per de foncions consideradas coma exigent de competéncias particularas, e per de mandats mai sovent limitats a una annada. Las cargas elegidas èran pagadas melhor.
Las cargas electivas èran reconductiblas tant de còps que pòble lo decidís al contrari de la cargas designadas pel sòrt.
Formas de democracia dirècta dins las societats tribalas
Se fa l’ipotèsi que fòrça tribús d’autrescòps aurián adoptat un sistèma de gestion collectiu de las tèrras e dels conflictes socials resultat de la vida en comunautat. Dins los païses de cultura germana escandinava, lo conselh dich « thing », èra l'assemblada de las gents liuras d’un païs, d'una provínciao d’una subdivision administrativa. I aviá donc una ierarquia d’aquestas reünions costumièras. Lo luòc del thing èra sovent aqueste dels rites religioses a aquestes del comèrci. Las disputas èran regladas per aquesta escasença, e las desisions politicas i èran presas.
Edat Mejana
L’Edat mejana europèa vei l'aparicion e lo renonciament de la feudalitat fins a l’apogèu de l'absolutisme al sègle XVII. De formas de democracia locala se desvolopan pasmens a la mèsma epòca, coma dins los cantons dels camps de Soïssa. Foguèt lo mèsme, al mens al començament, dins las republicas mercandas de la Mediterranèa e aNovgorod.
Democracia dirècta dels Cosacs
L'organizacon dels Cosacs èra fondada sus de principes egalitaris e democratics: sens senhors e gardan de près de dos sègles lor independéncia al vejaire de las estructuras estatalas, practican d’eleccions liuras e prenián lors decisions per plebicits, al sen d'assembladas generalas (Crog en Russia, baia en Ucraïna e pels zaporògs), que constituissián l’ibstància decisionària ultima, e davant que los elegits devián donc rendre compte de lors accions e decisions.
Assembladas popularas de las comunas medievalas
A partir del sègle XI, lo movement comunal se desvolopa en Euròpa, per exemple en Soïssa, en Alemanha, en França e en Itàlia. Aquò consistís dins l'obtencion de cartas comunalas pels abitants d'una vila, fondadas sus jurament comun, e amb per objectiu de garantir de libertats als borgeses (los abitants de la vila), e tanben una relativa autonomia politica e juridica al respècte de las autoritats reialas e senhorialas. Foguèron balhadas pels senhors e pel rei contra pagament, e a vegada l’eissida d’insurreccions popularas. Aquestas cartas preveson de modalitats democraticas de gestion de las comunas, coma l'eleccion annadièra de magistrats per d’assembladas comunalas reünidas al sen de las glèisas o dels espacis au publics.
En França, se dins fòrça comunas los afars municipals son gerits per d’escabins (dins lo Nòrd) o de cònsols (dins lo Sud), son las quitas assembladas popularas que règlan dirèctament aquestas dins fòrça vilas, subretot pels afars jutjats importants, e mai sovent, las decisions presas pels elegits devián teoria obténer théoriquement obtenir l'assentiment de las assembladas. Atal, Francis Dupuis-Déri dich, dins son libre ''Democracia. Istòria politica d’un mot als Estats-Units e en França, ''que « Las "comunautats d’abitants", que dispausavan quitament d’un estatut juridic, foncionèron sul biais de l’autogestion pendent de sègles. Los reis e los nòbles se contentavan de gerir los afars ligats a la guèrra o a lors domènis privats, d’administrar la justícia e modelizar lors subjèctes per de corvadas e de mobilizar lors subjèctes per de corvadas. Las autoritats monarquicas o aristocraticas se mesclavan pas dels afars de la comunautat, que se reunissián en assemblada per deliberar al subjècte dels enjòcs politics, comunals, financièrs, judiciaris e parroquials ».
Pendant la revolucion americana
En 1841, Guillaume Tell Poussin escriviá que « [l]a comuna foguèt pels Estats-Units lo verai berç de las institucions democraticas; es tan aciana que los primièrs establiments de la Novèla Anglatèrra ». Fins a uèi las vilas de Novèla Aglatèrrales son dirigidas per lors reünion comunalas (town meetings), ont los abitants vòtan directament las leis e consacran los budgets.
Pendent la revolucion francesa
La Revolucion francesa foguèt l’escasença d'una practica de la democracia dirècta amb lo sistèma de las seccions, d’en primièr a París, puèi dins fòrça grandas vilas del païs. Las secccions o districtes parisiencs venguèron permanents a partir del 14 de julhet de 1789, e èran d’assembladas popularas e deliberativas que podavan participar tot ciutadan mascle, e que concentravan lo poder legislatiu e executiu sus un escalon local e municipal.
L'idèa d'un exercici dirècte del poder pel pòble foguèt defenduda mai pels sens culòtas enper aquestes qu’incarnavan aqueste movement. Foguèt le cas de Robespierre, que dins fòrces discors fustigava « l’independéncia absoluda ont los representants se metèron d’espereles a vejaire de la nacion ». Foguèt tanben lo cas dels Rabioses, coma Jean-François Varlet e Jacques Roux, que denonciavan lo « despotisme senatorial » qu’aviá succedit al despotisme de la monarquia.
Mai, la Constitucion de l'an I (1793), jamai aplicada, d'inspiracion rousseauista e robespierrista, consacrava l'existéncia de las assembladas primárias, lor balhavan lo drech de regetar las leis prepausadas pendent 40 jorns, lo contraròtle de las leis pel pòble essent un dispositiu essencial de la democracia dirècta.
La Comuna de París (1871)
Pendent la Comuna de París foguèron instaurats diferents dispositius de democracia dirècta, coma lo mandat imperatiu e la revocabilitat permanenta del elegits. Aqueste periòde revolucionari influencièt fòrça pensaires e movements libertaris, e foguèt l'objècte del laus de la part de Marx.
Las primièras formas de democracia dirècta en Soïssa son mecinadas a partir del sègle XV dins las vilas de Bèrna, Lucèrna, Soleure e Zuric, ont son organizats des Volksanfragen, reünions de ciutadans devent aprobar unas decisions politicas importantas.
La democracia dirècta apareguèt los12 e 13 genièr de 1831 dans la constitucion del canton de Sant Galh. Atal foguèt fondada una volontat e una idèa de « referendum veto » que permet donc al pòble, se vòl, de regetar una lei votada pel parlament. Aquesta idèa foguèt fondada per Anton Henne. Al começament de las annadas 1830, d’autres cantons se dotèron de constitucions liberalas prevesent d’instruments de democracia dirècta. Al nivèl federal, la primièra Constitucion de 1848 prevesiá pas que lo referendum obligatòri per quina que siá modificacion d’aquesta, e tanben l'initiaciativa populara federala tendent a la revision totala de la Constitucion. Lo referendum facultatiu portant sus las leis e los arrestats de l'Assemblada federala foguèt instaurat pendent la revision totala de la Constitucion de 1874. L'iniciativa populara tendent a la revision parciala de la Constitucion foguèt, ela, introducha en 1891. E de modificacions minoras tocant aquestas institucions de democracia dirècta se debanèron pendent lo sègle XX (espandiment del referendum als tractats internacionals e a las leis urgentas, aument del nombre de signaturas requeridas, etc.).
Lo Liechtenstein es, coma la Soïssa, lo país europèu ont los esplechs de democracia dirècta son mai desvolopats. Las iniciativas popularas permeton als ciutadans de recampar un nombre requerit de signaturas en favor d'una proposicion sus un subjècte, contra tota modificacion legislativa o constitucionala, e tanben de questions budgetàrias.
Un còp lo nombre de signaturas necessària reculhits dins un delai definit, l'initiaciativa es somesa al Parlament. Se la refusa, es somesa al referendum.
Lo pensaire politic Alexis de Tocqueville escriguèt sus aqueste aspècte unic del govèrn dels EUA dins De la Democracia en America (1835):
« Dins la Novèla Anglatèrra, ont l'educacion e la libertat son filhas de la morala e de la religion; ont la societat, ja anciana e dempuèi de temps assetada, podèt formar de maximas e d’abituds, lo pòble, mentretant qu'escapa a totas las superioritats que la riquesa e la naissença jamai creèron d’entre los òmes, s'abituèt a respectar las superioritats intellectualas e moralas, e s’i somet sens desplaser: atal se vei que la democracia dins la Novèla Anglatèrra fa de causidas melhoras que pertot endacom mai. »
Al delà de la Novèla Angletèrra, de fòrça Estats federats articulan a la democracia representativa una compausanta importanta de democracia dirècta. Atal, vint e un Estats permeton al pòble, pel biais de referendum d'initiativa populara, d'edictat de leis; e detz e uèit de cambiar la constitucion del quite Estat federat. Las tematicas d’aquestes referendums son plan variadas. Al començament del sègle XX, diferentas leis « socialas » foguèron atal adoptadas pels biais de la democracia dirècta (per exemple: assegurança contra los accidents al trabalh en 1910 dins l'Oregon ; l'interdiccion del trabalh dels enfants dins l'Arkansas en 1914, la retirada dins l'Arizona en 1914, la limitacion de la jornada de trabalh a uèit oras dins lo Colorado e l'Oregon en 1912). Pendent lo sègle XX, los referendums tòcan tanben los subjèctes de las depensas publicas e los impòsts, las eleccions de representants (per exemple la limitacion dels mandats dels deputats), la proïbicion de l'alcòl, las discriminacions positivas, o encora, en Califòrnia, la proteccion de l'environament…
En 1975, Mouammar Kadhafi torna organizar l'aparelh politic de la Libia segon una politica dicha de « revolucion populara ». A partir de 1977, e seguent las idèas de la « tresena teoria universala », doctrina expausada per Kadhafi dins son Libre verd, l'Estat libian es oficialament governat segon un sistèma de democracia dirècta, nomenat tanben « democracia populara dirècta », lo poder essent teoricament exercit pel « pòble sol ». Lo mòde de govèrn definit per Kadhafi prevei que las « massas » s'exprimescan via de comitats populars locals o regionals, qu’envián enseguida de delegats al parlament, lo Congrès general del pòble ; lo quita Kadhafi, avent renonciat a tot pòste oficial de l’Estat a partir de 1979, sonque pren lo títol de « Guida de la revolucion ». La forma de govèrn de la Libia es definida coma une « Jamahiriya », neologisme inventat par Kadhafi e que se pòt traduire per « Estat de las massas ». Lo sistèma libian de democracia dirècta libian en plaça de 1977 a 2011 es en realitat fictiu, e amaga un regim politic autocratic edictatorial dirigit per Mouammar Kadhafi e son entorn,. Lo regim de Kadhafi es confrontat en 2011 a une insurreccion armada, sostenguda enseguida per una intervencion internacionala, e pèrd pauc a pauc lo contraròtle del territòri libian. Lo 23 d’octobre de 2011, après la casuda dels darrièrs bastions proKadhafi e la mòrt d’aqueste, la « liberacion » de la Libia es proclamada.
Assags contemporanèus o mondials
D’entre los exemples importants e recents de democracia dirècta als sègles XX e XXI, dins los vams socials, umanistas o pacifistas, se pòt citar:
Filosòfs e corrents de pensada ligats a la democracia dirècta
vinheta|278x278px|Retrach de [[Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) per Quentin de La Tour.]]
Lo sègle de las luses
Al sègle XVIII, l'Euròpa torna descobrir l’ideal democratic amb Jean-Jacques Rousseau, teorician de la sobeiranetat populara, e los enciclopedistas que son las Luses. L'autor Del contracte social (1762) preconiza un regim representatiu ont lo pòble sobeiran delega son poder als elegits amb de limitas importantas. Critica contra un sistèma represetatiu sens condicions, menciona amb ironia loes angleses se cresent liures alara que los son pas que lo jorn de las eleccions, tornant enseguida esclaus. Realiza un Projècte de constitucion per Corsega en 1765. D’economistas o moralistas considèran coma impossible la mesa en plaça d'un tal sistèma a l’escala nacionala. D’unes semblan pensar que las organizacions pichonas coma las escòlas, las associacions liuras, las cooperativas, los grops d’accion politica, las microsocietats, pòdon mai aisidament realizar la democracia dirècta que los grops organizacionals e institucionals grosses tal que son los Estats.
« S'i aviá un pòble de dieus, se governariá democrativament. Un regim tan perfièch conven pas a d’òmes » Rousseau, Del Contracte social
Los regims modèrnes, que se realizan pauc a pauc dins la dralha de la Revolucion francesa e de la Constitucion dels EUA de 1787 son subreto fondats sus la representacion e l’eleccion. Es la critica màger que lor es facha, avançada pel « pòble », mas en realitat govèrn d’una novèla oligarquia que se farà « elegir ».
En 1792, Maximilien de Robespierre, Jean-François Varlet et lo Marqués de Sade. Aqueste darrièr escrich Idèa sul mòde de la sanccion de las Leis e defend dins una assemblada primària la democracia dirècta.
Mai tard d'autres folosòfs, coma Proudhon o Kropotkin, fondèron o afirmèront lo corrent politic anarquista qu’una de las basas es la democracia dirècta.
Cornelius Castoriadis es un dels darrièrs filosòfs a aver consacrat un larga partida de sa reflexion a l’idèa de democracia dirècta, que defendiguèt coma compausanta centrala del « projècte d'autonomia » que desvolopèt, Aqueste se donant per ambicion d'establir una autonomia (libertat) tan collectiva coma individuala. Atal es fòrça critica contra los sistèmas represetatius, que considerava non pas coma democracia mas coma « oligarquias liberalas », que, luènh de permetre a totes los ciutadans d'exercir lo poder politic, implican la constitucion d’una classa de politicians, qu’un còp elegits, pòdon pas èsser remandats fòra de las eleccions periodicas.
Anarquistas e conselhistas
Los conselhistas, unes sindicalistas revolucionaris e unes anarquista son partisans de la democracia dirècta per totas las decisions.
La causida del vòte (eleccion) e/o del consensus, es tanben problematic per las presas de decisions, d’entre totas aquestas tendéncias. A contrario, se pòt qualificar d'autras formas de democracia coma parcialas o incomplètas.
Instruments de democracia dirècta
Per aquestes espechs s’utilizan tanbrn los tèrmes de democracia participativa o de democracia semidirècta que soslinhan qu’aquestes mecanismes son a nòstra epòca mai sovent combinats a d’elements de democracia representativa.
Initiaciativa populara e peticion
Un autre mecanisme de democracia dirècta es lo rampèl dirècte que se practica dins unes Estats american. Aqueste rampèl (recall) permet a un nombre sufisent de ciutadans de reclamar un referedum per interrompre lo mandat d’un elegit o d’un foncionari. Un exemple fòrça mediatizar es lo rampèl del governaire de Califòrnia Gray Davis en 2003. Aquesta practica remembra la revocabilitat.
Que que siá los partits politics, los grops de pression (lobbies) o los grops de ciutadans jògan un grand ròtle dins la formulacion de las proposicions e lo recamp de las signaturas necessàrias per desencadenar la procedura de referendum, las classas socialas qu’an los mejans de s’organizar alara utilizan melhor aqueste mecanisme.
Referendum e plebiscit
Mai sovent ligat a l’idèa de democracia dirècta, lo referedum existís dins fòrça païses, e permet als ciutadans de se pronociar directament sus la legislacions. Son pasmens un govèrn o una assemblada elegida que ten lo poder d’inciativa del referendum e la mestresa de las questions pausadas als electors. Dins unes païses, la constitucion impausa d’utiliza lo referendum per prene unas decisions. Aquesta mena de procedura s’espandiguèt en Euròpa de l’Oèst pendent la segonda mitat del sègle XX.
Assembladas localas e assembladas generalas
Tanben ligadas a la democracia dirècta, las assembladas son indispensablas per debatre e prene de decisions, subretot al nivèl local o pendent de movements socials.
Fòrça regions del mond possedisson d’assembladas localas ont quin que siá ciutadan pòt prene una larga partida als debats e a las decisions.
Un dels exemples mai topic es la Landsgemeinde qu’existís dempuèi l’Edat Mejana dins unes cantons soïsses e demora uèi a Glaris e en Appenzell Innerrhodes. L'ensemble dels ciutadans son nomenats a se reünir en plen aire un còp per an per elegir los magistrats encargats d'administrar lo canton e de votar las lois. A Glaris cadun pòt prene la paraula, pausar una question o prepausar un amendament. En Novèla Anglatèrra, als EUA, un tal sistèma, lo New England town meeting, existís dempuèi lo sègle XVII: cada annada, los abitants de cada vilatge s’amassan per votar sus totas las questions de lors govèrns. Fan totas las leis dels vilatges e decidisson,lo budgets de l’an que ven.
Lo tiratge al sòrt dels representants
Quand es necessari de designar de delegats potaires d'un mandat imperatiu o de nomenar de magistrats, lo tiratge al sòrt constituís lo principi primièr que permet l’egalitat dels ciutadans. Montesquieu afirmava atal dins De l'esperit de la leis, « Lo sufratge pel sòrt es de la natura de la democracia. Lo sufratge per causida es aqueste de l’aristocarcia. Lo sòrt es un biais d’elegir qu’adolentís pas degun; daissa a cada ciutadan una esperança rasonabla de servir sa patria ».
Aqueste sistèma designat jol tèrme d’estocacracia. L'Atenas antica practicava lo tiratge al sòrt per de magistrats e pels representants legeslatius, via lo conselh dels 500 membres de la « Bolèa ». Sols los « estratègis » essent elegits dins l'« Ecclesia ». La formula anglosaxona dels jurats tirats al sòrt per jutjar en matèria criminala s’espandiguèt dins fòrça païses, coma en frança al nivèl de las Cors d’assisas.
Critica durkheimiana
La democracia dirècta foguèt criticada per Émile Durkheim que nega subretot lo ròtle destriat de l’Estat al respècte de la societat. Tota societat deu segon el se deu d’èsser dirigida per una minoritat conscienta e reflectiva de la pensada deseimada de la massa. Dins aqueste sens, la democracia es relativa al nivèl de consciéncia que ten l’Estat de la societat (per la comunicacion qu'entreten amb ela) e a l’espandiment d’aqueta consciéncia dins lo cors social (los domènis de la societat non reconeguda o ignorats per l'Estat essent per definicion « inconscients »). Atal, la pensada gouvernementala deuriá pas se confondre amb la volontat dels governats: l'Estat es pas un resumit de la pensada populara, mas plan un organ distincte que subreapond a aquesta pensada instinctiva una pensada mai meritada. Tot coma lo sistèma nerviós central per l’organisme vivent, ten de la nauta concentracion reflectiva del còrs social e a lo dever de lo dirigir de biais mai racional possible (comprene dins aqueste sens la mai benefica per l’ensems).
Se l'Estat es tròp près de la multitud, serà alara absorbit per ela e serà impossible que faga la lei. Al contrari, se l'Estat se destaca tròp de la populacion, la comunicacion serà trencada e l’aparelh governamental agirà subretot coma un opressor. Durkheim presica donc que se placen de « grops secondaris » (territorials o corporatius) qu’agirián coma intermediaris entre populacion e l’Estat de biais a empachar la multitud d’impausar sa volontat a l’Estat mentretant los protegissent contra l’actitud opressiva d’aqueste darrièr. S'agiriá fin finala d’establir mai de comunicacions possible entre l’Estat e la societat per s’assegurar que cadun dels grops que la compausan sián reconegut e representats. La democracia poiriá alara s’exercir de biais dirècte entre la populacion e aquestes grops e l’Estat, e tanben entre aquestes grops e l'Estat, mas la relacion entre la multitud dels individús que compausan la societat e l'Estat seriá subretot indirècta.
Nòtas e referéncias
<references responsive="" group="">
(300) Geraldina
(300) Geraldina es un asteroïde.
Laizé
Laizé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Laizé Es una municipalitat del Mâconnais. La siá superficie es de 1 044 ectaras e possedís un masatge caseriu del nom de Blany.
Laizé est une commune du Mâconnais. Sa superficie est de 1 044 hectares et possède un hameau du nom de Blany.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valverde de la Virgen
Valverde de la Virgen es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Imola
Imola es una vila de la província italiana de Bolonha en Emília-Romanha. Sa populacion èra estimada a 66,842 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 205 km². Es coneguda per son circuit de Formula 1, onte se debanava lo Grand Prèmi de San Marin. thumb|280px|left
Sent Manhe de Castilhon
Sent Manhaç de Castilhon (Saint-Magne-de-Castillon en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Partit Nacionalista Basc
Lògo del Partit Nacionalista Basc. Lo Partit Nacionalista Basc (en basc Euzko Alderdi Jeltzalea - en espanhòl Partido Nacionalista Vasco, EAJ-PNV), es un partit politic basc fondat en 1895 per Sabino Arana.
Lo PNB es un partit nacionalista basc, d'ideologia democratacrestiana. Foguèt fondat en 1895 per Sabino Arana, pr'amor de defendre sas tèsis en favor de la raça basca, la recuperacion dels furs e la defensa de l'independéncia de la "Confederacion Basca". Originàriament reduït a son ròdol d'accion de Biscaia, long del sègle XX s'espandiguèt dins totas las províncias bascas (a mai en Navarra e dins lo País Basc francés). Parallèlament, a mesura que lo sistèma bipartidista espanhòl o permetiá, se faguèt plaça sus la mapa politica basca, fins venir la fòrça egemonica, posicion que sèrva encara actualament. Aprèp d'aver desradicalizat sas posicions inicials, lo partit a participat d'un biais decisiu dins lo procès autonomic basc (tant pendent la Segonda Republica Espanhòla coma pendent lo periòde de transicion democratica), en èsser lo partit principal de govèrn dins totas las experiéncias autonomicas d'Euskadi dempuèi la fondacion del partit. Actualament, lo partit es dirigit per Íñigo urkullu, e govèrna amassa amb Eusko Alkartasuna e Ezker Batua la Comunautat Autonòma Basca, amb Juan José Ibarretxe que n'es lo lehendakari. Aquesta entitat subiguèt doas scissions principalas, pendent las annadas 50 amb l'ETA (grop d'extrèma esquèrra independentista que utiliza la lucha armada per aténher sos objectius) e en 1986 amb Eusko Alkartasuna (partit independentista de tendéncia socialdemocrata).
Partit Nacional Escocés
thumb|Lògo del Partit Nacional Escocés Lo Partit Nacional Escocés (en gaelic escocés Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, en anglés Scottish National Party, en scòts Scottis Naitional Pairtie) (SNP) es un partit politic escocés de tendéncia nacionalista e socialdemocrata, fondat en 1934 en resulta d'una fusion d’autres gropusculs. Es actualament coordenat per Alex Salmond e dirigit per Ian Hudghton (president) e Duncan Ross (secretari nacional). Es membre de l'Aliança Liura Europèa.
Son partisans de l’autonomia escocesa coma primièr pas cap a l'independéncia dins l'encastre de l'Union Europèa, a mai s'es amb qualques resèrvas, e de mantenir un estat del benèsser tot en distribuir los beneficis del petròli. Tenon pas una postura clara en favor de las lengas minoritàrias, coma lo gaelic o lo scòts, encara que siá estada adoptada la devisa gaelica Alba heatha snein o reo (Independéncia e futur d’Escòcia).
Ángel Sanz Briz
Foguèt reconegut Just entre lei Nacions per lo Memoriau de Yad Vashem en 1991.
Breissa
Breissa (Brescia en italian, Brèsa en lombard) es una vila italiana de Lombardia, capitala de la Província de Breissa.
21 de decembre
Decèsses
Veire tanben :
(299) Thora
(299) Thora es un asteroïde.
Valverde-Enrique
Valverde-Enrique es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ribaforada
Ribaforada es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Nom d'Occitània
Lo nom d'Occitània ven del latin medieval Occitania. Lo mot apareguèt a la fin del sègle XIII dins de tèxtes en latin: sa primièra atestacion coneguda data almens de 1290 e pus probable de 1271. La primièra part del mot, Occ-, ven de l'occitan òc e de l'expression lenga d'òc, autre tèrme aparegut vèrs la meteissa epòca (e que Dante l'utilizèt en particular) per designar l'occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la lenga de si qu'es l'italian e a la lenga d'oïl qu'es lo francés). La terminason -itània es probable una imitacion del vièlh nom [Aqu]itània. "Occitània" se podiá utilizar en particular per designar l'ensems de las possessions occitanofònas del rei de França, dins los tèxtes en latin administratiu.
Las primièras atestacions de l'emplec d’Occitania dins d’autras lengas que lo latin datan de: La primièra atestacion de l'emplec d’Occitanie (en francés) per Jean Pierre Camus data de 1644.
Conven de plaçar l'accent tonic sus la sillaba tà dins Occi tà nia, çò que se nòta amb un accent grèu sus la à centrala. Es aquel lo nom autentic del país segon la nòrma classica, es una forma fixada tre 1935 dins la gramatica d'Alibèrt e confirmada per lo CLO. La rason es que lo nom latin d'origina, Occi ta nia, tanben pòrta l'accent tonic sus ta e mai s'en latin se nòta pas l'accent (parièr, es lo cas de la terminason -i tà nia d'Aquitània).
En nòrma mistralenca, s'emplega puslèu Óucitanìo, amb l'accent tonic sus ni, per influéncia del nom francés Occita nie .
Sinonims
País d'Òc es un sinonim d ' Occitània.
Marensin
Marensin (o mei rar: Maransin) es un parçan d'Occitània situat dens las  de.
Lo Maransin istoric (baronia deu Maransin) qu'es format dab las comunas de : La soa vila principala es Castèths. Qu'es limitat a bisa peu corrent de Contis, a l'oèst per la Mar Grana, au mijorn peu corrent de Soston.
Vernons
Vernons (Vernoux-en-Vivarais en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Pecetto Torinese
Confronta las comunas de Turin, Pino Torinese, Chieri, Moncalieri, Cambiano, Trofarello
Châtillon (Nauts de Sèina)
Châtillon es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Marlhac
Marlhac (Marliac en francés) es una comuna occitana de Lengadòc en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 40 km al Sud-Èst de Murèth.
Aamir Khan
Aamir Khan (en indi: आमिर ख़ान, en ordo: عامر حسسیں خان; Mombai, 14 de març de 1965) es un actor, scenarista, realizador e productor indian. Comencèt sa carrièra a Bollywood en 1988 amb lo film Qayamat Se Qayamat Tak, produccion que marquèt lo retorn dels films romantics dins lo cinéma indi.
Maurois
Maurois es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Marlhac
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Marlhac èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Marlhac èra deu canton de Galhac Tolzan, en 1801 èra deu canton de Senta Gabèla. La glèisa es jol patronatge de Sent Joan Baptista.
Maurois
Geografia
Lo vilatge s'estend la longitud de la RD 932 (dicha cauçada Brunehaut) e forma una sola aglomeracion amb lo vilatge vesin de Honnechy. Lo Erclin pren la siá font a Maurois. Un bòsc, lo bòsc de Gattigny, cobrís lo sud-oèst del territòri de la comuna Maurois A situat a 6 km de Clary, a 7 km del Cateau-Cambrésis, a 8 km de Caudry, a 11 km de Bohain-en-Vermandois e a 14 km de Wassigny. La parca de Maurois a situat al sud del pòble sus la linha de Busigny a Cambrai mas la parca de Busigny, situada a 6 km, es plan melhor desservie.
Le village s'étend le long de la RD 932 (dite chaussée Brunehaut) et forme une seule agglomération avec le village voisin de Honnechy. L'Erclin prend sa source à Maurois. Un bois, le bois de Gattigny, couvre le sud-ouest du territoire de la commune Maurois est située à 6 km de Clary, à 7 km du Cateau-Cambrésis, à 8 km de Caudry, à 11 km de Bohain-en-Vermandois et à 14 km de Wassigny. La gare de Maurois est située au sud du village sur la ligne de Busigny à Cambrai mais la gare de Busigny, située à 6 km, est bien mieux desservie.
Munscia
Munscia (Monza en italian) es una vila italiana de Lombardia, capitala de la Província de Munscia e de la Briansa. Es coneguda per son circuit de Formula 1, onte se debana lo Grand Prèmi d'Itàlia.
Paleognathae
Los paleognatas son d'ausèls qu'an perdut l'aptitud al vòl, son considerats coma los ausèls mai ancians.
Lor abandon del vòl a provocat cèrtas modificacions morfologicas coma la desaparicion de la paleta o la reduccion de la talha de las alas, reduchas e de monhons.
Se pòt citar dins aquestes taxons qualques representants coneguts :
Goleta
Una goleta (var. brigoleta) es un velier que son aubre de trenquet es pus cort que l'aubre mèstre, ò de talha egala, e que porta de velas auricas plaçadas dins l'axe dau naviri. Lei goletas èran de veliers manejables que necessitavan pas un equipatge nombrós. Pasmens, podián pas aver una superficia importanta de velas, çò que limitavan son utilizacion au cabotatge e a la pesca au lòng cors. vinheta|Goleta "Karya", puerto de Cambrils.