cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iòssif Stàlin
Lo retorn de la terror e la mòrt de Stàlin
Après la destenduda sociala impausada per la mobilizacion necessària a la lucha còntra Alemanha, Stàlin restaurèt pauc a pauc sa politica de terror e son contraròtle absolut sus la societat sovietica. S'ocupèt tanben d'installar la dominacion sovietica sus lei país ocupats per lei Sovietics a l'eissida dau conflicte. Lei generaus venceires de la guèrra, coma lo manescau Georgy Zhukov, foguèron alunchats dins de regions isoladas e lo govèrn de l'URSS se limitèt a quauquei responsables coma Andrei Jdanov, Georgy Malenkov, Lavrenti Beria, Nikolai Bulganin e Nikita Khrushchov. Au nivèu ideologic, de « complòts » foguèron descubèrts còntra de figuras jusievas accusadas de « cosmopolitanisme » a partir de 1948. Entraïnèron de purgas novèlas, compres dins lei país dau blòt sovietic.
En genier de 1953, de purgas novèlas se preparèron tornarmai còntra lei jusieus sovietics ambé l'afaire dei « blòdas blancas », complòt imaginat per Beria còntra de mètges jusieus accusats d'aver assassinat de caps sovietics dempuei un vintenau d'annadas. Lei rasons d'aquelei purgas son desconegudas e Stàlin moriguèt d'una emorragia cerebrala lo 5 de març après lei premiereis arrestacions. Lo comportament de plusors caps sovietics, accusats d'aver empedit l'arribada de mètges, demòra encara discutit.
Lo cadabre de Stàlin foguèt embaumat e plaçat dins lo mausolèu de la plaça Roja de Moscòu. Durant la ceremònia, una butassada de Sovietics desirós de li rendre un darrier omenatge entraïnèt de centenaus de mòrts. Totei lei país aliats de la Segonda Guèrra Mondiala e la quasi totalitat dei caps dau periòde li rendiguèron tanben omenatge.
Succession
Après la disparicion de Stàlin, Lavrenti Beria, caps dei servicis de seguretat, èra en posicion favorabla per li succedir. Comencèt una leugiera politica de destanilizacion mai foguèt rapidament eliminat per leis autrei caps sovietics que crenhava sa poissança (26 de junh de 1953). Finalament, après dos ans de lucha intèrna, Nikita Khrushchov s'impausèt coma lo successor de Stàlin. Pasmens, en 1956, denoncièt leis excès dau regime stalinian dins un rapòrt secrèt destinat au XX Congrès dau Partit Comunista de l'Union Sovietica. En particular, condamnèt lo culte de la personalitat, lei metòdes brutaus de la polícia e leis errors estrategicas de la collectivizacion. Dins aquò, lo sistèma foguèt gaire reformat e la basa staliniana de la societat sovietica demorèt mai ò mens la nòrma fins a l'afondrament de l'Union.
L'emergéncia de l'URSS coma superpoissança
Au nivèu militar e diplomatic, lei succès de Stàlin foguèron tanben fòrça importants. La victòria còntra lo nazisme donèt un grand prestigi ai Sovietics e permetèt a sei fòrças d'ocupar la mitat orientala dau continent europèu. De mai, dins l'òrdre mondiau novèu, l'URSS foguèt oficialament reconeguda coma un dei dos « Grands » ambé leis Estats Units. Enfin, entre 1949 e 1952, l'armada sovietica capitèt d'assais nuclears mostrant son mestritge deis armas de fission e de fusion.
Lo bilanç uman
Lo periòde stalinian foguèt marcat per la mòrt ò l'arrestacion de plusors milions de personas. Se lo contèxte de la Guèrra Freja ò se l'anticomunisme de certaneis autors an entraïnat d'exageracions fòrça importantas dau nombre de victimas, la dubertura deis archius dau KGB en 1991 a permés de clarificar la situacion.
Ansin, de 1921 a 1953, i aguèt en URSS 4,6 milions de condamnacions per de rasons « politicas ». 800,000 entraïnèron una execucion, 2,6 milions un periòde de camp de trabalh ò de preson e 415,000 un exili. Pasmens, lo nombre de victimas se limitèt pas ai condamnats per lo sistèma policier. I aguèt tanben aperaquí 600,000 mòrts durant lei desportacions de pòbles « traites », un nombre mau conegut de mòrts dau fam durant lei faminas deis ans 1930 (generalament estimat entre 5 e 7 milions) e un nombre important de presoniers de guèrra de l'Axe que moriguèron tanben dau fam durant la guèrra (benlèu un milion). Enfin, lo nombre de mòrt dins lei camps dau Gulag es tanben malaisat d'establir – e regarda pas unicament de presoniers politics car lei condamnats de drech comun i anavan tanben sovent. Segon leis archius oficiaus, varièt anualament entre 49,000 (periòde de patz) e 194,000 (periòde de guèrra). A la perfin, lo nombre de victimas dau stalinisme sembla donc se situar a l'entorn de 9 milions.
La subrevivança dau stalinisme
En 1956, tres ans après la disparicion de Stàlin, Nikita Khrushchov denoncièt lo stalinisme au XX Congrès dau Partit Comunista de l'Union Sovietica. Pasmens, la condamancion se limitèt au culte de la personalitat, a la concentracion dau poder entre lei mans d'un individú unic e ai violéncias de la polícia politica. Lei sistèmas economic e politic foguèron gaire tocats per lei criticas e demorèron en plaça dins totei lei país dau blòt sovietic fins a la fin de la Guèrra Freja. De mai, certanei país, coma China, refusèron d'acceptar aquelei criticas e gardèron de sistèmas stalinians durant d'annadas entraïnant la rompedura sinosovietica.
Pasmens, après la mòrt de Mao Zedong, lei regimes stalinians venguèron pus rars e se limitèron a la China maoïsta, a l'Albania d'Enver Hoxha e la Corèa dau Nòrd. Pasmens, après la mòrt de Mao, la Republica Populara de China comencèt d'evolucionar vèrs un sistèma mai dubèrt au capitalisme. L'Albania d'Enver Hoxha subrevisquèt solament sièis ans a son fondator e dispareguèt en 1991. Enfin, se la Corèa dau Nòrd garda un estat policier inspirat dau stalinisme, la basa ideologica dau regime – lo juche – s'es pauc a pauc alunchada deis idèas comunistas per se centrar mai sus la defensa de la sobeiranetat dau país. En 2009, tota referéncia a Stàlin foguèt ansin oficialament abandonada amb una modificacion de la constitucion.
Dins lo rèsta dau mond, lei movements comunistas d'importància se revendicant de Stàlin son tanben venguts pauc nombrós. Se pòu citar la guerilha dau Sendier Luminós en Peró, la guerilha naxalita en Índia ò certanei corrents de la guerilha nepalesa durant la guèrra civila.
Familha e vida privada
La segonda frema foguèt de Stàlin foguèt Nadezhda Alliluyeva (1901-1932). Lo pareu se maridèt en 1919 e aguèt dos enfants. Pasmens, Nadezhda patiguèt pauc a pauc d'isolament en causa deis activitats politicas mai e mai importantas de son marit e se suicidiguèt. Aguèron dos enfants ensems. Lo premier, Vasily Jogachvili (1921-1962), s'orientèt vèrs l'aviacion militara. Se destrièt durant la Segonda Guèrra Mondiala e venguèt generau. Après la mòrt de son paire, foguèt arrestat per lei successors de son paire. Liberat en 1961, moriguèt d'alcoòlisme un an pus tard. Aviá una sòrre dicha Svetlana Alliluyeva (1926-2011). Quitèt l'URSS en 1967 per se refugiar ais Estats Units.
Enfin, Stàlin aguèt un fiu naturau nascut en 1918 a l'eissida de son exili siberian de 1913-1917.
Stjepan Mesić
Stjepan "Stipe" Mesić, avocat, jutge e òme politic n. 1934 foguèt president de Croàcia de 2000 a 2010. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre lo 30 de mai e lo 24 d'agost de 1990.
Namsai
Namsai es una vila de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia.
Administracion
Namsai es lo capluòc del districte de Namsai.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 14 246 abitants.
Neufvillage
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vic e lo Fesc
Vic e lo Fesc (Vic-le-Fesq en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Oristanh
Oristanh es una vila de Sardenha e lo caplòc de la província del meteis nom.
Idrocarbur
thumb|right|250px|Lo butan es un dels idrocarburs mai simples, format per quatre atòms de carbòni e dètz d'idrogèn Los idrocarburs son de compausats quimics formats unicament de carbòni e d'idrogèn. Consistisson en una basa de carbòni que s'i unisson de atòms d'idrogèn. Forman l'esqueleta de la matèria organica.
Los idrocarburs extraches dirèctament de formacions geologicas en estat liquid pòrtan lo nom de petròli, e los que se tròban en estat gasós forman lo gas natural.
Los idrocarburs constituisson una activitat economica de primièra importància, pr'amor que forman los principals combustibles fossils (petròli e gas natural), aital coma tota mena de plastics, ceras e lubrificants.
Sent Meard de Drona
Sent Meard de Drona (Saint-Méard-de-Drône en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃mme’ær] [de’drunɒ]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Medardus, en latin, au segle XIII, Saint-Méard-de-Dronne, au segle XVI, Saint-Mer. Sent Meard es un agiotoponime : 'quò's un nom de luec que fai referéncia a un nom de sent. S'agís de Sanctus Medardus (456 - 8 de junh 545), avesque de Noyon en Picardia (França), dont lo nom ven dau germanic Math-hard. En occitan, a part la Gasconha occidentala e meridionala que consèrva inalterat lo -d- intervocalic, Medard es una fòrma sabenta. Una de las fòrmas occitanas d'origina populara (per evolucion normala) es Mesard (-d- intervocalic > -z-, grafiat -s-), coma a Sent Mesard, mas pus au nòrd -z- intervocalica dispareis, çò que dona Meard o, per evitament de l'iatus, Merd, Mèrd, Miard, etc. Lo nom es determinat per Drona, l'aiga que travèrsa la comuna, ,.
Francisco Ignacio Madero
Francisco Ignacio Madero González  (Ciutat de Mexic, 30 d'octobre de 1873 - 22 de febrièr de 1913) foguèt un òme politic de la Revolucion Mexicana que devenèt president del país entre 1911 e 1913.
Filh d'un proprietari, Francisco Madero estudièt a França e als Estats Units. La siá preocupacion per las condicions de vida de las massas lo faguèt dintrar en la politica, en defendent d'idèas democraticas e de reforma sociala. La siá oposicion contra la dictatura de Porfirio Díaz lo portèt dins la preson (1910). Fugiguèt a Tèxas e dempuèi ont organizèt la Revolucion Mexicana. Derrotat lo govèrn per las tropas d'Orozco e de Zapata, se celebrèron d'eleccions presidencialas, que trionfèt Madero (1911).
dins los sieus quinze meses de govèrn, Francisco Indalecio Madero volguèt reconciliar la Revolucion amb las rèstas de l'ancian regim, mas la division del movement revolucionari metèt fin als sieus plans.
Giarole
Giarole es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Confronta las comunas de Mirabello Monferrato, Occimiano, Pomaro Monferrato i Valenza.
Pieter Willem Botha
Pieter Willem Botha òme politic (1916-2006) foguèt primièr ministre de Sud-Africa entre 1978 e 1984, e president del país entre 1984 e 1989.
Saint-Aubin-du-Perron
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mérinville
Mérinville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Domèvre-sur-Avière
Domèvre-sur-Avière es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Domèvre Se tròba al nòrd-oèst de Épinal. Lo Avière la trauèssa del sud al nòrd, en abandonant Uxegney per prene Oncourt en transeünt pel masatge caseriu de Perrey. Lo bòsc de Soc-Thaon separa la municipalitat de la vallée de la Moselle.
Domèvre Compte 121 ectaras de bòsques repartits en cinc massises :
Istòria
Lo nom del pòble, Domeuvre, a testificat dempuèi la. Sus una mapa editada l'an 1656, Lo vilatge se nomena Dommesvre sus Aniche
Mas (Piemont)
Mas (en piemontés; Masio en italian) es una comuna piemontesa de la província d'Alessandria, sus la riba drecha de Tanaro. Comptava 1.475 abitants en decembre de 2010.
Domèvre-sur-Avière
Istòria
Domèvre-sus-Avière aperteniá al bailliage de Épinal. La siá glèisa, dédiée a sant Èvre, èra annèxa de Uxegney.
En 1790 a l'an X, Domèvre-sus-Avière #èsser çò cap de-luòc del quatren costat del district de Épinal.
La municipalitat a énormément sofèrt en lo moment de la ruptura del disi del réservoir de Bouzey lo data|27|d'abril|1895. Los ostals situats al bòrd de la Avière aguèron emportat, i i aguèt 31 victimas. Una crotz a #èsser erigida al mièg del cementèri en remembrar d'aquela catastròfa.
Méaudre
Méaudre es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Domèvre-sur-Avière
Istòria
Le nom du village, Domeuvre, est attesté dès le. Sur une carte éditée en 1656, le village se nomme Dommesvre sur Aniche
Méaudre
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Domèvre-sur-Avière
Istòria
Domèvre-sur-Avière appartenait au bailliage d’Épinal. Son église, dédiée à saint Èvre, était annexe d’Uxegney.
En 1790 à l’an X, Domèvre-sur-Avière fut le chef-lieu du quatrième canton du district d’Épinal.
La commune a énormément souffert lors de la rupture de la digue du réservoir de Bouzey le 27. Les maisons situées au bord de l’Avière furent emportées, il y eut 31 victimes. Une croix a été érigée au milieu du cimetière en souvenir de cette catastrophe.
Blaslay
Blaslay es una anciana comuna peitavina dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas. Dempuei lo 1er de genier de 2017 es venguda una comuna delegada de la comuna novela de Sent Martin de la Palud.
Nòtas
<references group="N"/>
Sant Canat
Sant Canat (Saint-Cannat en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Mércuer
Mércuer (Mercœur en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sant Canat
Es la comuna de naissença de Pèire Andrieu de Sufren.
Ciutat Metropolitana de Catània
La Ciutat Metropolitana de Catània (Città metropolitana di Catania en italian) es una division administrativa de primièr nivèl de la region italiana de Sicília que remplaça la província de Catània lo 4 d'agost de 2015.
Mércuer
Toponimia
Lo nom ven dau diu Mercŭrĭus, « Mercuri », o d'un òme d'aqueu nom. ŭ brèu ven o, mas lo iòd passa a la sillaba precedenta (anteposicion) e provòca la formacion d'un triftongue en posicion tonica, que se simplifica en uè, d'aquí Mercuèr e, emb reculament de l'accent, plan frequent en lemosin, Mércuer.
Ciutat Metropolitana de Catània
Sa capluòc es Catània e sa populacion atenhiá de 0 abitants.
Pagney-derrière-Barine
Pagney-derrière-Barine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Província de Sardenha del Sud
La província de Sardenha del Sud es la mai recenta província de l'estat italian. Après lo referèndum de supression de las províncias regionalas de Sardenha de 2012 (anullat en 2013) e la creacion de las ciutats metropolitanas, lo govèrn regional prenguèt de decisions atipicas en redusir l'airal de la Ciutat Metropolitana de Castèl a la sola conurbacion. Amb la rèsta de l'anciana província de Castèl, las províncias suprimidas de Carbonia-Iglesias e Medio Campidano, la comuna de Genoni (autres còps de la província d'Oristano) e aquela de Seui (autres còps de la província de l'Ogliastra), se creèt aquela província de Sardenha del Sud.
Pagney-derrière-Barine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Província de Sardenha del Sud
La capitala provisòria es Carbonia. Lo còde estatistic es 111.
Pagney-derrière-Barine
Istòria
Los abitants de Pagney-darrièr de-Barine se trucan los Paternacuciens e los Paternacuciennes.
Les habitants de Pagney-derrière-Barine s'appellent les Paternacuciens et les Paternacuciennes.
Khonsa
Khonsa es una vila de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia.
Administracion
Khonsa es lo capluòc del districte de Tirap.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 9 928 abitants.
Adenosina monofosfat ciclic
L'adenosina monofosfat ciclic (AMPc, AMP ciclic) es un compausat important en fòrça reaccions bioquimicas. Es un derivat de l'adenosina monofosfat e se produsís per l'accion de l'enzim adenilat ciclasa.
Foncions
thumb|left|Estructura quimica de l'AMPc L'AMPc es un segond messatgièr, implicat en fòrças vias de transduccion del senhal dins la cellula en responsa a una estimulacion extèrna o intèrna, coma l'union d'una ormona a un receptor de membrana d'aquela cellula.
Joan Calvin
vinheta|228x228px|Retrach de Joan Calvin. Jehan Cauvin, conegut en occitan come Joan Calvin (Noyon, 10 de julhet de 1509 – Genèva, 27 de mai de 1564), foguèt un teologian preeminent de la Reforma protestanta. Son ensenhament foguèt nomenat, a posteriòri, lo calvinisme. Nasquèt a Noyon en Picardia, d'una familha picarda. Aviá uèch ans quand Martin Luther publiquèt sas 95 tèsis.
Calvin faguèt sas umanitats e estudièt lo drech a l'Universitat de París. En 1532 recebèt lo títol de Doctor en Drech a Orlhan. Sa primièra publicacion foguèt una edicion del filosòf roman Senèca, De clementia, acompanhada per un comentari.
Calvin es considerat coma un dels reformadors protestants mai influents. En 1536, publiquèt un obratge en latin intitolat "Institutio christianae religionis", un dels escriches pus importants de teologia crestiana, e en 1541 publiquèt la version en francés.
Göttingen
thumb|330px|left|Mercat de Göttingen.
Göttingen es una vila de Bassa Saxònia, Alemanha. Sa populacion èra estimada a 129,466 abitants, en 2004. Sa superfícia totala es de 117,2 km².
Pelahiga
Pelahiga o Pèlafiga (Pellefigue en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Vielar
Com Vielar (Gers), probablament.
Aurievath
Com Auriavath, probablament.
Istòria
En 1823, Auriebat (escriut sus la mapa IGN actuala L'Auriabat) e Viella (Vielar) qu'estón aplegats dab Pelahiga.
Roskañvel
Roskañvel en breton (Roscanvel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Saint-Carné
Sant-Karneg en breton ( Saint-Carné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Istòria
La parròquia de Sant-Carné, enclavée en lo évêché de Sant-Malo fasiá partida del doyenné de Bobital en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Pierre.
La paroisse de Saint-Carné, enclavée dans l'Sant-Maloù faisait partie du doyenné de Bobital relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Pierre.
Adenosina difosfat
L'adenosina difosfat (ADP) es un nucleotid format d'una ribòsa, dos grops fosfat e una adenina. Sorgís coma resultat de la trencadura de l'ATP per tala de liberar l'energia (∆Gº) necessària per las reaccions de l'organisme. La reaccion se produsís de la manièra seguenta: ATP→ADP+Pi
Un còp produsit la fission de la molecula, es condusida per gradient fins a la mitocondria, ont mejançant la pompa de protons, se sintetizarà tornarmai l'ATP. thumb|left|Estructura de l'ADP
Presidents del govèrn de Croàcia
Dempuèi l'independéncia se son succedits:
Fromentières (Marna)
Fromentières es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Francisco León de la Barra
Francisco León foguèt plaidejat e delegat dins lo segond Congrès Panamericà de 1901 a 1902, foguèt tanben deputat dins lo Congrès de l'Union, ambaissador de Mexic dins desparièrs païses d'America e Euròpa pendent lo govèrn de Porfirio Díaz, mas après los renonciaments del president Porfirio Díaz e del vice-president Ramón Corral, Francisco León assumiguèt la presidéncia de Mexic amb la comanda de convocar a nòvas eleccions, doncas que lo sieu govèrn li caliá garantir la transicion entre la dictatura depausada de Porfirio Díaz e un nòu regim, malgrat aiçò, mejançant intrigas e de qualques revolucionaris prominents en lo sieu gabinet, atenguèt la division intèrna dels seguidors de Francisco Ignacio Madero, Aital meteis, en emprene una intensa campanha contra las tropas de Emiliano Zapata, Francisco León poguèt separar las relacions entre las tropas d'Emiliano Zapata e Francisco Ignacio Madero. Temps après, Francisco León daissèt la presidéncia e emigrèt dins l'Itàlia. E entre las siás activitats destacadas, el foguèt tanben president dels tribunals mixtes d'arbitratge creat pels tractats de patz que donèron fin a la Primièra Guèrra Mondiala.
Glèisa Reformada
La Glèisa Reformada es la glèisa crestiana que dins los païses de tradicion calvinista es istoricament e institucionalament l'eretièra d'aquela doctrina religiosa. Los protestants occitans son mai que mai membres d'aquela glèisa. Los valdesians de las Valadas Occitanas o son per un tornant de l'istòria. Protestants abans la Reforma, aderiguèron al calvinisme al sègle XVI (sinòde de Chanforan), reconeissent en la pensada de Calvin la seguida de las tèsis de Pèire Valdo al sègle XII.
Los principis de la Glèisa Reformada
Lo protestantisme reformat se pensa coma una doctrina, valent a dire un ensenhament, puslèu que coma dògma, vertat que los cresents son tenguts de creire. Dempuèi lo sègle XVI e la Reforma, los reformats atèstan (o per parlar latin ) de lor fe segon cinc principis unificadors, las cinc solas. Encara uèi aqueles principis se pòdon enonciar en latin:
A las cinc solas conven d'ajustar los dos principis seguents:
Messier 1
La Nebulosa dau Cranc (M1, NGC 1952) es un rèsta de supernòva situat dins la constellacion dau Taure ai coordenadas 05h 34m 31,97s1 e +22° 00′ 52,1″1.
Se situa a aperaquí 6,200 annadas lutz de la Tèrra. Es un nívol filamentós de gas, d'una massa estimada a cinc massas solaras e d'un diamètre de dètz annadas lutz, qu'es en expansion a la velocitat de 1,500 km/h. Son centre es ocupat per un pulsar qu'es la fònt d'un camp magnetic fòrça poderós e d'un nombre important de raionaments electromagnetics.
Corsari
thumb|right|250px|Combat entre lo vaissèl britanic Kent e la nau del corsari frances [[Robert Surcouf en octobre de 1800]] Un corsari èra un marin de l'equipatge d'una nau civila armada, autorizada per una Patenta de corsa o letra de marca a atacar en temps de guèrra, tot vaissèl batant pavalhon d'estats enemics, e particularament son negòci mercant, en daissar a la flòta de guèrra l'ataca dels objectius militars.
Los corsaris, son pas de confondre amb los piratas pr'amor qu'exercisson son activitat segon las leis de la guèrra, sonque en temps de guèrra e amb l'autorizacion de son govèrn. Capturats, an drech a l'estatut de presonièr de guèrra. Aquesta forma de de guèrra navala èra apelada "guèrra de corsa".
Ciutat Metropolitana de Messina
La ciutat metropolitana de Messina es una division administrativa de la region italiana de Sicília que remplaça la província de Catània lo 4 d'agost de 2015.
Sa capitala es Messina.
Montigny-le-Guesdier
Montigny-le-Guesdier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Capa electronica
En quimia e en fisica atomica ua capa electronica es una orbita prèsa per un elèctron autorn deu nuclèu atomic.
Chan
__DISAMBIG__
Giulio Andreotti
Giulio Andreotti (Roma 1919 – Roma 2013) es un òme politic e jornalista italian. Foguèt tres còps President del Conselh de la Republica Italiana: 1972–1973, 1976–1979, e 1989–1992.
Chan
Animal Can
Escòla bodista Chán
Consòrci Liure de Comunas d'Enna
Lo  es una division administrativa de Sicília que reprenguèt lo territòri de la Província d'Enna. La capluòc n'es la vila d'Enna.
Santranges
Santranges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hont Arràbia
Hont Arràbia qu’es ua comuna gascona, de lenga basca. Administrativament, qu’es de la província de Guipuscoa dens la comunautat autonòma espanhòla deu Bascoat.
Monts (Tolosan)
Monts (Mons en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo país tolosan e administrativament dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Es una comuna de Tolosa Metropòli.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Monts èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Dremil, es Sent Sarnin. En 1790, Monts èra del canton de Vrufuèlh; en l'an IX, del canton de Tolosa-sud, en 1973, del canton de Tolosa-8. La comuna de Clairac fosquèc incorporada a Monts en l'an II.
Pendent l'Ancian Regime, Clairac èra una comunautat non parròquia, de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc. En 1790, Clairac venguèt una comuna del canton de Vrufuèlh; en l'an II, fosquèc suprimida e incorporada a Monts. Clairac es a l'oèst de Monts.
Couargues
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mèdias occitans
Un mèdia occitan es un mèdia, valent a dire un jornal, una revista, un ràdio, un blòg o una television, qu'utiliza d'un biais pro important l'occitan o que pòrta un interès particular als subjèctes pertocants l'occitan o Occitània.
Ràdios
Grasilha unificada de las emissions en occitan emesas en dirècte : La guida de la ràdio
Roing
Administracion
Roing es lo capluòc del districte de Lower Dibang Valley.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 11 389 abitants.
Mirabello Monferrato
Mirabello Monferrato es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Mirabello Monferrato confronta las comunas de Giarole, Lu, Occimiano, San Salvatore Monferrato e Valenza.
Consòrci Liure de Comunas de Siracusa
Lo  es una division administrativa de Sicília que reprenguèt lo territòri de la Província de Siracusa. La capluòc n'es la vila de Siracusa.
Escriba sedut
Que ho alavètz mandada au Musèu deu Lovre on es ua o dilhèu, la pèça mestressa de la colleccion d'antiquitats egipcianas e un deus mèi famós cap d'òbra conegut de l'art de l'Egipte antic.
Las condicions d'excavacion, a maugrat que hosse descobert per Mariette, qui vodè la soa vita entà imposar la recèrca e la consivacion jus lo pilhatge e lo mercat, hèn que se sap au dia de uei pauc causa sus aquesta òbra ; lo nom que s'èi perdut e que s' sap qu'èra dehens ua tomba. La qualitat e l'òbra, sustot dada l'epòca hèra anciana, que muisha que s' deu tracta d'ua custòdis de la autas, e qu'aquesta esculptura qu'èra de segur vodada a celebrar lo culte e arrecéber ofrandas entà defunt.
Le Châtellier
Le Châtellier es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat se situa sus l'ais Flers-Domfront.
La commune se situe sur l'axe Flers-Domfront.
Vilavièlha
Vilavièlha (Villevieille en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Poul Holmskov Schlüter
Poul Holmskov Schlüter (Tønder, 3 d'abril de 1929) es un avocat e politician conservador danés. Foguèt primièr ministre de Danemarc entre 1982 e 1993.
Mohammad Shahabuddin Chuppu
Mohammed Shahabuddin Chuppu (মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন চুপ্‌পু, nascut lo 10 de decembre de 1949) es un jurista e politician de Bangladèsh qu'es vengut lo 22en e actual president de Bangladèsh. Foguèt nominat per la Liga Awami de Bangladesh coma lo sieu candidat per l'eleccion presidenciala de 2023.
Vida personala
Shahabuddin es maridat amb Rebecca Sultana, una anciana secretària del Govèrn de Bangladèsh. Amassa an un filh.
Maillezais
Maillezais es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Vytautas Landsbergis
Vytautas Landsbergis ( pron. [ˈvʲîːt̪ɐʊt̪ɐs̪ ˈɫɐ̂ˑn̪ʲd͡zʲbʲɛrʲɡʲɪs̪]; Kaunas, 18 d'octobre de 1932) es un musician e politician conservador lituanian. Amb son partit Sąjūdis foguèt president de Lituània entre 1990 e 1992, lo primièr dempuèi l'independéncia del país.
Maillezais
Nòtas
<references group="N"/>
Libor Sztemon
Libor Sztemon (1978-2002 ) èra un chèc linguista e un fargaire de lengas   : lydnevi, seversk, slavëni, slavisk e maitas autras. Èra tanben l'autor de la version chèca del programa Diccionari, e de polissas de caractèrs. Participèt tanben al projècte Panlex.
Jordania
Jordania o Jordània es un país d'Asia occidentala qu'a de frontièras amb Siria al nòrd, Iraq al nòrd-èst, l'Arabia Saudita a l'èst e al sud, Israèl e Palestina (region de Cisjordania) a l'oèst. A un pichon accès a la Mar Roja al sud.
Sa capitala es Amman.
Lo gentilici es jordanian -a.
Lo periòde d'influéncia britanica
En 1918, lei Francés e lei Britanics se partejèron lei territòris otomans d'Orient Mejan. Lo futur jordanian, situat entre Palestina e Mesopotamia, faguèt partida de la zòna britanica. En 1921, recebèt una administracion pròpria dirigida per l'emir Abdallah I (1921-1951), descendent de Maomet.
En 1923, lo territòri venguèt un emirat que son independéncia foguèt nominalament reconeguda per Londres. Pasmens, un aut comissari e de tropas britanics demorèron dins lo país. Participèron a la somission dei tribüs localas e bloquèron leis incursions dei Saudians. Lei Britanics i empachèron tanben l'installacion d'establiments sionistas e li donèron lo pòrt d'Aqaba en 1925.
Lei guèrras còntra Israèl
L'independéncia vertadiera foguèt obtenguda en 1946. L'Emirat participèt a la fondacion de la Liga Arabia en 1945 e a la Premiera Guèrra Israeloaraba (1948-1949). En despiech d'una tiera de desfachas còntra leis Israelians, aquò li permetèt d'integrar lei territòris palestians orientaus. Pasmens, deguèt acuelhir un nombre important de refugiats après leis expulsions consecutivas a la Naqba. En consequéncia, lo reiaume prenguèt lo nom de Jordania lo 24 de genier de 1949.
En 1951, Abdallah I foguèt assassinat, sospichat de negociar un tractat de patz amb Israèl. Son fiu Talal de Jordania foguèt rapidament escartat dau tròne e Hussein (1952-1999) venguèt rèi. Après de manifestacions ostilas a l'influéncia occidentala, rompèt ambé lo Reiaume Unit e se raprochèt d'Egipte. En abriu de 1957, un còp d'estat li permetèt d'eliminar plusors adversaris e de renfòrçar son autoritat. Puei, assaièt sensa succès de formar una federacion amb Iraq avans de se raprochar dei refugiats palestinians.
En junh de 1967, Jordania participèt a la Guèrra dei Sièis Jorns e i perdiguèt lei territòris a l'oèst de Jordan (Cisjordania). Aquela desfacha entraïnèt tanben l'arribada de 350,000 refugiats palestinians suplementaris. Rapidament, de tensions apareguèron entre l'Organizacion de Liberacion de Palestina (OLP) — que formava un Estat dins l'Estat — e lo govèrn jordanian. Aquela crisi se reglèt militarament en 1970-1971 e l'armada jordaniana expulsèt lei fòrças paramilitaras palestinianas en fòra dau reiaume. En 1973, Jordania participèt a la Guèrra de Kippur onte renforcèt l'armada siriana en dificultat lòng de Golan.
Lo replec sus Transjordania
En 1974, l'OLP foguèt reconeguda coma representent unic dau pòble palestinian per leis autrei país arabes. Aquò favorizèt lo replec jordanian sus Transjordania e lei liames ambé Cisjordania comencèron de disparéisser, especialament après lo començament de la colonizacion israeliana.
A partir de 1989, après una revòuta dins lo sud liada a de problemas economics, la monarquia comencèt de liberalizar la vida politica. En 1991, lo reiaume acuelhiguèt 350,000 refugiats palestinians en provenància d'Iraq. Dos ans pus tard, lo rèi Hussein sostenguèt leis Acòrds d'Òslo. Puei, en 1994, en cambi de l'annulacion dau deute jordanian per leis Estats Units d'America, abandonèt sei revendicacions sus Cirjordania e signèt un acòrd de patz amb Israèl lo 27 d'octòbre.
Jordania dempuei 1999
Lo rèi Hussein moriguèt en 1999. Son fiu Abdallah II li succediguèt e contunièt la politica de son paire. Ansin, la liberalizacion de l'economia foguèt perseguida per favorizar leis investiments estrangiers. Modernizèt tanben lei fòrças armadas ambé l'ajuda deis Estats Units d'America. Enfin, assaia de mantenir son país en fòra dei conflictes que tòcan l'Orient Mejan dempuei lo començament dau sègle XXI en Israèl-Palestina, en Siria e en Iraq
Aqua
thumb|250px|Lo satellit Aqua
Aqua (EOS PM-1) es un satellit de recerca scientifica internacionala de la NASA. L'aparelh foguèt lançat dempuèi la basa de las Fòrças Aerianas a Vandenberg dins una fusada Delta II lo 4 de mai de 2002, que se tròba en orbita a l'entorn de la Tèrra. A per tòca d'estudiar las precipitacions, l'evaporacion, e lo cicle de l'aiga. Es lo segond compausant principal del Sistèma d'Observacion de la Tèrra Earth (EOS). Foguèt precedit per Terra lançat en 1999, e seguit per Aura, lançat en 2004.
Tirent e Pontejac
Tirent e Pontejac (Tirent-Pontéjac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
L'ostau de comuna qu'ei a Pontejac, lo vilatge mei important e plaçat près d'un gran cairehorc (Tirent qu'ei en un lòc isolat). vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Monnet-la-Ville
Monnet-la-Ville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rata Blanca
Rata Blanca ("arrat blanc" en occitan) qu'ei un grop de Hard Rock e de Heavy Metal argentin format en 1985. Los sons membres que son Walter Giardino (guitarra), Adrián Barilari (votz), Guillermo Sánchez (baisha), Fernando Scarcella (bateria) e Hugo Bistolfi (clavièr).
Laissac e Severac
Laissac e Severac (Laissac-Sévérac-L'Église en francés e oficialament) es una comuna occitana de Roèrgue.
Se creèt en 2016 per la fusion de Laissac e de Severac de la Glèisa, vengudas comunas delegadas.
Demografia
Per la demografia de cada comuna abans 2016, veire a Laissac e Severac de la Glèisa.
Eduardo Falú
200px|thumb|Esteban Morgado (esquèrra) balhant un premi a [[Eduardo Falú (dreta)]] Eduardo Falú (El Galpón, província de Salta, 1923) qu'ei un gran guitarrista e compositor classic e folcloric argentin.
Monzeugh
thumb|250px|Escut de Monzeugh Monzeugh (en piemontés; oficialament en italian: Montegioco) es una comuna piemontesa situada dins la província d'Alessandria, e la region italiana de Piemont.
Glenn Miller
Alton Glenn Miller (1904–1944) foguèt un musician american de jazz.
Garbic
Garbic (fòrma provisòria d'après lo nom francés) qu'es ua anciana comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1965, qu'ei dens la comuna de Montferran (de) Savés. Lo n° INSEE qu'èra 32137.
Geografia
Lo vilatge de Garbic qu'es près de l'anciana rota (deu sègle XVIII pr'aquò) Aush-Tolosa.
Aigabèra (nom supausat)
Lo nom que sembla evident, mes i a pas d'arriu vertadèr. En 1801, lo nom qu'es escriut Aygnebers (sic, per Ayguebers). Lo vilatge qu'es sus un penent, mes près de l'aigavèrs entre los afluents de Marcaua, de Sarrampion e quitament de Sava. Quina es la fòrma orala ?
Teofil de Bordèu
thumb|left|La [[Vath d'Aussau]]Teofil de Bordèu (en francés Theophile de Bordeu, Isesta, lo 22 de heurèr de 1722 - Banhèras de Bigòrra, 1776), lo que ho un mètge e un escrivan bearnés de lengas francesa e occitana.
Garbic
Istòria
Abans la revolucion, Garbic qu'èra parròpia e Aigavèrs o Aigabèra èra pas parròpia. En 1823, la comuna d'Aigabèra qu'estoc annexada a Garbic. Lo 20 de heurèr de 1965, Garbic que fusionèc dab Montferran (de) Savés per fusion simpla.
Teofil de Bordèu
Vida
Qu'èra hilh d'un aute famós mètge bearnés, Antòni de Bordèu e qu'estudiè la medecina a Montpelhièr, que ho lo mètge deu rei Loís XV e un amic de Denis Diderot ; per aquesta rason que participè a la redaccion de L'Enciclopedia e Diderot que'u mentau dens los son Saunei de Dalembert. Qu'ei conegut per aver encoratjat au desvolopament deu termalisme.
Garbic
Administracion
Abans 1801, la comuna qu'èra deu canton de Montferran, puish que passèc au canton de l'Isla de Baish (arrondiment de Lombèrs abans 1926, puish arrondiment d'Aush).
Teofil de Bordèu
Composicions en occitan
Hèra estacat a la soa Vath d'Aussau nadau, que compausè en bearnés ua dedicaça hornida en cap deu son libe : Recherches sur les maladies chroniques. Miquèu de Camelat qu'ac editore au sègle XX.
Son poema Aumatgee qu'ei tanben inclús dehens l'antologia de poesia bearnersa de Vignancour
Recherches sur les maladies chroniques
''Pro longtemps i a (benaja Diu !) qu'aqueras hautas montinas ombratjan noste val e la brava gen qui l'abita... Crestians non èran aqueths antics montanhars e de la Geantaria bèth drin, si no'm trompi, tienèn : raça vienguda, en quauques sauts, de las planas de Sennaar.'' Las ribèras en aqueth temps e las planas, qui ara tan braguen, non èran que mars, pesquèrs e gaves. Mès quan las mars se hon retiradas e las planas eishucadas, los Ossalés, seguint lo cors de l'aiga a los debrís de las montanhas, descendón abitar lo plat país e mèstes que'n hon junqu'au pont long, qui engüèra tienen. ''Atau vivèn de lèit e de bròja de milh nostes pairbons. Las loas molhèr que'us hielavan lan e que'us sabén téisher capas e dehauts e davaths e bragas e porpoèns e berrets. Tela de lin non se'n i caneja que longtemps après...''
Aumatge
Pro b'an cantat, shens dobte, e pro canteran Lo tendre amor, la guerra e tot çòque de gran Per lo monde se hè, despuish que, d'ua alenada Drin de probe en Adam per Diu estó cambiada. Los membres be 'u me possen, deu cap dinc aus talons, Com aus arbes se hèn, e brancas e botons; E son sang que cola, peu miei de sas artèras, Com l'aigueta qui court capvath las arribèras; E com los rais deu só se'n van tot escauhant, La calor que s'esten, hens sas carns en baran.
Que's devèilhe, que's lhève e sons membres qu'agite ; Sons uelhs e son plantats, cadun dens sa guerita ; Son nas se'n va sentir; sa man que sap tastar; Sa lenga dens son clòt, que s'apresta a gostar; Per l'aurelha qu'enten, quan non l'a pas tròp dura : Aqueths utís que son los cinc sens de natura. E malaia la sèrp, dont lo beròi accent, A l'òmi he sentir qu'avè un aute sens ! Tot lo monde be sap, qu'Eve la vesiada, Be pergó son aunor dens aquèra vagada, ''E que tròp malament he créder a son marit, ''Çò qui la sèrp, cap a cap, tantòst l'avè dit.
Fito Páez
200px|thumb|Fito Páez Rodolfo Páez Ávalos, mei conegut sus l'empont com Fito Páez (Rosario, Argentina, 13 de març de 1963) qu'ei deus màgers cantaires de ròc argentin. Qu'ei egaument realizator de cinema.
Consòrci Liure de Comunas de Trapani
Lo  es una division administrativa de Sicília que reprenguèt lo territòri de la Província de Trapani. La capluòc n'es la vila de Trapani.
Seppa
Seppa (ancianament Sepla) es una vila de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia.
Administracion
Seppa es lo capluòc del districte d'East Kameng.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 18 350 abitants.
Fòca de Weddell
La fòca de Weddel (Leptonychotes weddellii) es un mamifèr carnivòr, de la familha Phocidae. Leptonychotes weddellii es la sola espècia del genre Leptonychotes.
Etimologia
Foguèt nomenat en onor de l'explorator britanic James Weddell (1787-1834).
Biologia
thumb|left|[[Blanchon|Chiot de Phoque de Weddell.]] Pòt demorar fins a 70 minutas jos l'aiga a la recerca de manjar. Per realizar aquò, redutz sa frequéncia cardiaca de 140 a 16 bataments per minuta. Sa rata es en mai capabla d'estocar mantun litres de sang fòrça ric en ematias oxigenadas, e de las deslargar progressivament durant la sotada (gràcia a un esfincter e una contractibilitat de l'organ entièr). Es capable de sotar a 600 m pendent près d'una ora. L'elefant de mar (Mirounga leonina) pòt sotar mai prigondament (1653 m) e mai longament (2 h).
Alimentacion
Se noirís principalament de peisses (60 % de son alimentacion), de crustacèus (per exemple de gambas, de krill...) mas tanben de calamars.
Predators
Los dos principals predators de la fòca de Weddell son l'òrca e lo leopard de mar. Contrariàment a sos cosins, cren pas l'ors blanc que viu sus la banquisa del pòl Nòrd.
Reparticion e abitat
La fòca de Weddell viu sul continent e dins las aigas de l'Antartida.
Roézé-sur-Sarthe
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bonnes (Vinhana)
Bonnes es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Nòtas
<references group="N"/>
Lista de las comunas de Bretanha las mai pobladas
Vaquí la lista de las comunas de Bretanha las mai pobladas, segon las estatisticas de l'INSEE.
Florenç
Florenç (Flourens en francés) es una comuna lengadociana del Tolosan, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus ).
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Florenç èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Martin. En 1790, Florenç èra del canton de Tolosa; en l'an IX, del canton de Tolosa-sud, en 1973, de Tolosa-8.
Pendent l'Ancian Regime, La Magdelaine o Péchauriolle èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es, de segur, Senta Magdalena. En 1790, Péchauriòlle èra del canton de Tolosa; en l'an IX, del canton de Tolosa-sud. Péchauriolle fosquèc fusionat ambe Florenç per ordenança del 5 de setembre 1847. La mapa Cassini presenta La Magdelaine coma una parròquia annèxa, una sucursala. La Magdelaine, a l'ooèst-nòrd-oèst de Florenç, a conservat sa glèisa, venguda « capèla ».
La mapa d'Estat-Major (sègle XIX, logicament aprèp 1847) mòstra Péchauriolle (Puèg-Auriòl en occitan probablament) coma caplòc, mès sus la mapa de las annadas 50 lo caplòc èra Florenç e la Magdalena es simplament lo nom d'una capèla, pas d'un lòc. Ara, l'urbanizacion d'ostals individuals es mai que mai a l'entorn de Florenç, gaireben en continuïtat ambe Montauriòl e pas tant a l'entorn de la Magdalena.
Walter Giardino
thumb|200px|Walter Giardino a la guitarraWalter Giardino (Buenos Aires, lo 6 de març de 1960) qu'ei un guitarrista argentin de hard rock. Qu'ei membre deu gorp Rata Blanca on la soa virtuositat que marca l'originalitat deu grop d'un estil qui rapera a còps lo barròc bachian.
Menoire
Menoire (Ménoire en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Enrique Iglesias
miniatura|250px|Enrique Iglesias en 2011. Miguel Enrique Iglesias Preysler, mai conegut coma Enrique Iglesias (Madrid, 8 de mai de 1976) es un cantaire espanhòl. Es lo filh de Julio Iglesias.
Drech civil
Lo drech civil es un sistèma legal basat sul drech roman. Es un dels dos principals sistèmas legals europèus; l'anglés (lo comun, common law) es l'autre. Lo "drech civil" tanben pòt definir las nòrmas e principis que regulan las relacions pus generalas e quotidianas de la vida de las personas.
A l'Edat Mejana, lo drech roman foguèt adoptat, amb de modificacions localas, per totas parts d'Euròpa, mai que mai jos l'influéncia de la glèisa crestiana; sa difusion posteriora es deguda en granda part a l'influéncia del francés e del Còdi Napoleon, basat sul drech roman, que foguèt adoptat al sègle XIX per divèrses estats d'Euròpa de l'Èst, d'Asia, e en Egipte. Dintre de la Mancomunitat Britanica (Commonwealth), lo drech roman forma la basa dels sistèmas legals d'Escòcia e Quebèc e es tanben la basa del drech de la Republica de Sud-Africa.
Montigny-Lencoup
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Neunkirchen-lès-Bouzonville
Geografia
La municipalitat es termierèra amb la Alemanha.
La commune est frontalière avec l'Allemagne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Virsec
Virsec (Vissec en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Pinhon (botanica)
vinheta|Un pinhon caigut
Lo pinhon es la grana de clòsc dur, que se desvelopa jos cada escata de la pinha dels pins. Qualques 20 espècias de pin produson de granas pro grossas per poder èsser acampadas, coma lo pinhièr; las granas dels autres pins son tanben manjablas, mas tròp pichonas per servir d'aliment pel umans. Lo pinhon es pas un fruch al sens estricte (botanic) del tèrme.
De forma oblonga e de color evòri, se lo pòt acampar pendent un periòde pro long.
Pendent la preïstòria, las granas èran l’objècte de tròcs. Los Romans e los Grècs cresián a las proprietats afrodisiacas de las granas e recomandavan de los prene amb de mèl e d'amètlas a jaire per de resultats melhors.
Consomacion
vinheta|Sacar los pinhons Los pinhons pòdon èsser manjats atal. Son fòrça rics en òli (que ne ven lèu ranci) e plan nutritius. Al gost pròche de l’amètla, son consomats en aperitiu, dins l'ensalada o de còcas (trissat amb de mèl) o entre doas tauletas de chocolat negre, o sus una pizza dicha pizza Palermo. Los melrs pighonons de pinhièrs son aqueste d'Afganistan que la mitiat de la produccion es venduda als Chineses.
Los pinhons e los rasins sècs son sovent utilizats ambedos per perfumar de plats cuèchs en caçòla per perfumar de polalha, carns e peisses. Intervenon tanben dins de receptas a basa de legums, coma les espinarcs a la catalana, o de preparacions coma lo pesto.
En Tunisia, los pinhons del pinhièr servisson a perfumar lo tè.
Conservation
Venon lèu ranci e devon èsser servats dins d'aisinas ermeticas.
Dangièrs
Dempuèi qualques annadas son venduts en França e en Belgica de pinhons importats d’Asia (Paquistan, China e Corèa per exemple), d'unes provòcan, de còps que i a un gost fòrça amar dins la boca que torna a cada presa d’aliment o de bevenda. Aquesta disgueusia passa sola amb lo temps, podent anar de dos a quaranta e cinq jorns. D’autres simptòmas i son a vegada associats. Lo mecanisme biologic d'aquesta intoxicacion demora incompres fins ara, mas sembla que lo problèma seriá ligat a d'importacions de pinhons non comestibles, d’espècias de pin diferentes d'aquestas aabitualament utilizadas dins l’alimentacion umana. L’etiquetatge d'aquestes produchs permet malaurosament pas de los destriar de pinhons comestibles.
Mas cal pas confondre aquesta disgueusia amb l’allergia al pinhon, pro rara, mas en aumentacion dempuèi unas annadas. Aquesta allergia pòt provocar un chòc anafilactic podent anar fins a la mòrt.
Lista de las espècias
drecha|vinheta|Pinhons de [[Pin cembra]] Pinus pinea es pas la sola espècia de produire de granas utilizadas per l’òme per son alimentacion. S'acampa entre autras aquestass de las espècias seguentas: