cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fotbòl
Lo balon
Lei caracteristicas dau balon de fotbòl foguèron definidas en 1837 (es a dire avans l'aparicion dau fotbòl eu meteis). De forma esferica, dèu aver una circonferéncia anant de 68 a 70 cm, una massa de 410 a 450 g e una pression intèrna de 0,6 a 1,1 atm. Es fach d'una pòcha de cauchó gonflada e cubèrta de jaç de proteccion. Lo cuer demorèt lo materiau de proteccion pus utilizat fins a la segonda mitat dau sègle XX e son remplaçat per lo coton e de materiaus polimèrs (PVC, poliüretan...).
Jogaires, equipaments e arbitratge
Cada equipa de fotbòl es compausada d'onze jogaires presents sus lo terren e de remplaçants situats en fòra. La preséncia de remplaçants dins una equipa es pas obligatòria mai, en certanei competicions, un nombre maximom pòu èsser fixat. Un jogaire unic, lo gardian, a lo drech de tocar lo balon amb la man dins sa superficia de reparacion. Demòra generalament a proximitat de sa gàbia. Lo posicionament deis autrei jogaires es liure mai existís divèrsei sistèmas tacticas per optimizar son organizacion segon lei capacitats e lei besonhs de l'equipa.
L'equipament de basa es constituït d'un malhòt, d'un short, de caucetas, de cauçaduras e de proteccions per lei tíbias. Lei gardian pòrtan un malhòt diferent dau rèsta de l'equipa e pòdon tanben utilizar de gants per melhorar la sasida dau balon e d'una casqueta. De proteccions suplementàrias existisson per protegir lei jogaires dau freg. La color d'aqueleis equipaments dèu èsser diferenta per lei doas equipas.
Una partida es dirigida per un arbitre que dispausa de tota l'autoritat necessària per assegurar lo respèct dei Lèis dau Jòc. Tn un malhòt especific diferent d'aqueu dei jogaires e, per lei partidas dei competicions pus importantas, entre dos e cinc assistents.
Terren e superficia de jòc
thumb|right|Dimensions d'un terren de fotbòl.
Plusors linhas marcan lei limits dau terren e dei zònas importantas. Lei doas linhas marcant lei limits dau terren dins lo sens de la longor son dichas linhas de banda e aquelei que lei marcan dins lo sens de la largor son dichas linhas de fons. Lei gàbias son situadas au mitan de cada linhas de fons. Tènon una autor de 2,44 m e una largor de 7,32 m. Son fachs d'una estructura generalament metallica amb un fielat per retenir lo balon quand un but es marcat. Au nivèu dau but, la linha de fons es dicha linha de but. Au mitan dau terren, una linha dicha linha centrala permet de devesir lo terren entre doas mitats egalas. Enfin, davans cada but, se situa una zona rectangulara dicha zòna de reparacion que tèn una largor de 16,5 m dins lo sens de la longor dau terren e una longor de 40,32 m dins lo sens de la largor.
Durada e debanament d'una partida
Una partida oficiala es devesida entre dos periòdes de jòc de 45 mn desseparats per una pausa de 15 mn. Per d'enfants, aquelei duradas pòdon èsser pus feblas. Durant lo debanament d'un periòde, lo cronomètre es generalament pas arrestat e lo temps de jòc perdut es ragantat en fin de periòde. Ansin, la durada vertadiera d'un periòde se situa generalament entre 45 e 50 mn. Dins certanei tipes de competicions, dos periòdes suplementàrias de 15 mn pòdon se debanar en cas d'egalitat entre doas equipas. Enfin, se la situacion d'egalitat demòra, una sesilha de tirs au but pòu èsser organizada per designar un venceire.
L'objectiu de cada equipa es de marcar lo nombre maximum de but. Un but es validat per l'arbitre se lo balon intra totalament dins la gàbia, es a dire que lo balon dèu passar totalament la linha de but.
Fautas e comportaments defenduts
thumb|right|[[Fotografia de l'expulsion d'un jogaire amb un carton roge.]]
Lei fautas son definidas per lei Lèis dau Jòc e son sancionadas per leis arbitres, especialament l'arbitre principau que decidís dau debanament de la partida. Lei comportaments defenduts pòdon se debanar sus lo terren ò en fòra e l'autoritat de l'arbitre es pas limitat au terren. Per exemple, pòu sancionar lo comportament d'un remplaçant, d'un entraïnaire ò d'un oficiau.
Sus lo terren, una fauta es generalament caracterizada per una accion violenta, un contacte entre la man e lo balon, un movement volontari destinat a geinar un adversari ò un comportament antiesportiu. Es sancionada per un còp franc dirèct – es a dire qu'es possible de lo tirar dirèctament dins la gàbia adèvrsa – au profiech de l'equipa victima de la fauta. Dins la superficia de reparicion, lo còp franc es remplaçat per un penalti. Per lei fautas menoras (errors tecnicas, fòra jòc...), lo còp franc dirècte es remplaçat per un còp franc indirècta, compres se la fauta aguèt luòc dins la superficia de reparacion.
Per lei fautas pus grèvas, l'arbitre pòu tanben donar de carton jaunes o roges a son autor. Un carton roge marca l'expulsion, sensa remplaçament, d'un jogaire. Dos cartons jaunes son sancionats per un carton roge.
Organizacions oficialas
L'organizacion internacionala dirigent lo fotbòl es la FIFA. Pasmens, aquela darriera es compausada de sièis confederacions que tènon una autonòmia granda : Cada confederacion gropa lei federacions nacionalas continentalas.
Competicions internacionalas
Lei competicions internacionalas principalas son la Copa dau Monde e lei campionats continentaus. La premiera es organizada per la FIFA e lo rèsta per lei confederacions. Regardan leis equipas nacionalas e lei clubs.
Competicions nacionalas
Lei competicions nacionalas son organizadas per lei federacions nacionalas. Son generalament au mens compausadas d'un campionat de plusors divisions e d'una copa nacionala segon lo modèl desvolopat en Anglatèrra a la fin dau sègle XIX. Lei campionats pus famós son situats en Anglatèrra, en Espanha, en Alemanha, en Itàlia e en França.
Competicions femeninas
Se lo fotbòl femenin es aparegut en 1895, demorèt un espòrt marginau fins ais ans 1970 e foguèt enebit per certanei federacions. Sa renaissença comencèt en decembre de 1969 amb la decision de l'UEFA de la reconóisser oficialament. Dempuei leis ans 1990, conoís ansin un desvolopament important amb la creacion d'una Copa dau Monde en 1991 e la professionalizacion de certanei campionats.
Julia Fischer
thumb|200px|Julia FischerJulia Fischer (Munic, lo 15 de junh de 1983) qu'ei ua violonista classica alemanda.
Confinhal
Confinhal es un nom de familha occitan qu'es sovent escrich a la francesa Couffignal, Couffinhal, Coussinhal (per marrida lectura de l'f), Coffignal... Ven de confinh, la frontièra (lo limit entre dos tèrmes).
Demèst los qu’an portat lo nom:
Es tanben un microtoponim:
Olea de Boedo
Olea de Boedo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lengelsheim
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(663) Gerlinde
(663) Gerlinde es un asteroïde.
Sant Cristòu e Verargas
Sant Cristòu e Verargas (Entre-Vignes en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region. Se creèt lo 1èr de genièr de 2019 per la fusion de Verargas e Sant Cristòu.
(664) Judith
(664) Judith es un asteroïde.
Sant Vincenç e las Grenadinas
Sant Vicenç e las Grenadinas es un país pichon format per un archipèla (las Grenadinas) e una illa principala, Sant Vicenç, situat dins la Mar Cariba. Sa capitala es Kingstown.
Istòria
Nel començant de 1719, los colons franceses cultivèron cafè, tabac, anil, coton e sucre en plantacions trabalhadas per esclaus africans. En 1763, San Vicenç foguèt cedida a Grand Bretanha. Restaurat lo govèrn dels franceses en 1779, San Vicenç foguèt recuperada pels britanics jol Tractat de París (1783) en que Grand Bretanha reconeguèt oficialament l'independéncia nòrd-americana. Tractats complementaris foguèron tanben signats amb França e Espanha, coneguts coma los Tractats de Versalles de 1783, part que ne tornèron a póner a San Vicenç jos lo contraròtle britanic.
Lo conflicte entre los britanics e los caribas negres, liderats pel Cap Suprèm Joseph Chatoyer, contunhèron fins a 1796. Mai de 5000 caribas negres foguèron fin finala deportats a Roatán, una isla front a la còsta d'Onduras.
Dempuèi 1763 fins a l'independéncia, San Vicenç passèt a travèrs de de divèrsas fasas de situacion coloniala jols britanics. Una assemblada representativa foguèt autorizada en 1776, lo govèrn de Colònia de la Corona installada en 1877, un conselh legislatiu creat en 1925 e un sufragi adulte universal en 1951.
Sant Vicenç e las Grenadinas venguèt independent del Reialme Unit lo 27 d'octobre de 1979.
Politica
Sant Vicenç e las Grenadinas es una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es lo sobeiran (rei o reina) d'Anglatèrra, actualament Elisabeta II.
Economia
De veire: Economia de Sant Vincenç e las Grenadinas
Lilo & Stitch
Lilo & Stitch es un filme d'animacion american produch per Walt Disney Feature Animation e sortit en 2002. Es le 42e filme de la seria Walt Disney Animated Classics.
Valleseco
Valleseco es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
(665) Sabine
(665) Sabine es un asteroïde.
Districte de Palakkad
Lo districte de Palakkad (en malaialam, പാലക്കാട് ജില്ല pālakkāṭ jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Palakkad.
Geografia
thumb|left|Lo pas de Palakkad, entre Kerala e Tamil Nadu Palakkad es lo magèr district de Kerala, amb una superfícia de 4 482 km². A l'Èst es vesin del districte de Nilgiris de Tamil Nadu e es ocupat per la cadena de montanhas dels Ghats occidentals.
Jens Christian Skou
Jens Christian Skou (1918) es un bioquimista danés. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1997 per la descobèrta d'un enzim transportaire d'ions, la Na+,K+-ATPase.
Okean Elzy
thumb|250px|Okean Elzy Okean Elzy (en ucraïnian: Океан Ельзи, que se pòt revirar per l'Ocean d'Elsa) es un dels grops mai populars e famoses de musica pòp-rock d'Ucraïna, format en 1994 a Lviv, Ucraïna. Lo vocalista del grop e a l'encòp membre mai conegut n'es Svyatoslav Vakarchuk.
Minneapòlis
thumb|right|250px|Centre de la vila de Minneapòlis vist dempuèi lo pont Stone Arch Minneapòlis es una vila de l'estat de Minnesòta, als Estats Units.
La populacion l'an 2000 èra de 382.618 abitants. Es la vila mai poblada de Minnesòta (supèra la capitala Saint Paul) e sedença de fòrça entrepresas e d'una de las principalas universitats dels Estats Units. En fach, la conurbacion Minneapòlis - Saint Paul, amb près de 3,5 milions d'abitants es lo setzen airal metropolitana mai poblada dels Estats Units.
Olmos de Ojeda
Olmos de Ojeda es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sommerécourt
Sommerécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valsequillo de Gran Canaria
Valsequillo de Gran Canaria es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Economia d'Afganistan
thumb|250px|left|Bastissa del Banc de Desvolopament d'Afganistan. L'economia d'Afganistan se recupèra de decennis de conflictes, e s'es melhorada après la casuda dels Talibans en 2001, principalament mercé a l'ajuda estrangièra e la recuperacion de l'agricultura. Lo produch interior brut depassèt 7% en 2008.
Lo país es fòrça paure, sens sortida per la mar, e en dependent extrèmament d'ajuda extèrna, de l'agricultura, e del comèrci amb los païses vesins. Granda part de siá populacion a pas abitacions adequadas, aiga neta, electricitat, assisténcia medica e trabalh. Crim, inseguretat e l'incapacitat del govèrn d'estendre lo contraròtle de la lei dins tot lo país son de menaças a la futura creissença economica.
Leintrey
Leintrey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat a situat a la extremitat d'un polit vallon #que s'estend del nòrd al sud vorejat pels pòbles de Reillon, Blémerey, Vého e Domjevin e #que ven desbocar a cuic drech a la granda vallée de la Vezouze.
La commune est située à l'extrémité d'un beau vallon qui s'étend du nord au sud bordé par les villages de Reillon, Blémerey, Vého et Domjevin et qui vient aboutir à angle droit à la grande vallée de la Vezouze.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La populacion èra de cinc #cent vint-quatre abitantas abans la Primièra Guèrra mondiala e de sièis #cent trenta nòu l'an 1836. Leintrey etait Cap de-luòc de costat l'an 1790.
Situat sus la rota de las invasions, fòrça desgràcias se son abatudas sul vilatge e los sieus abitants.
Lo vilatge i aguèt redusit en cendres per las tropas de Gallas en 1636. I i aguèt pas mai que cinc ostals. En 1688, d'autras, reconstruites, #èsser a nòu incendiades.
A, lo pòble #conéisser las desgràcias de la guèrra de 1870-1871.
De 1914 a 1918, lo pòble i aguèt ocupat pels Alemands. Los ostals, la siá glèisa en essent destruida, canonnées a longitud de jornada, la vida #èsser insostenibla e los abitants aguèron deslotjat per pas tornar #qu'après lo Armistice (demorava pas mai que dos ostals). A mil cinc #cent mètres del pòble se trobava la linha de las tranchées de las unitats francesas, posicions indélogeables #que #gardar tota la guèrra, malgrat la acharnement de l'adversari. Aqueles darrièrs #utilizar la tecniciana de las galariás sosterranhas per depausar jos las tranchées de las tonas d'explosius e los far sautar per forçar lo passatge. Ochanta tres soldats de la 162 Regiment de infanterie #perir en l'explosion de minas lo 10 de julhet de 1916.
Lo pòble #èsser reconstruit l'an 1925. L'ostal comun, la siá escòla e lo sieu presbytère son lo œuvre del architecte Joseph Hornecker, autor del grand teatre de Nancy.
La population était de cinq cent vingt-quatre habitants avant la Première Guerre mondiale et de six cent trente-neuf en 1836. Leintrey etait capluòc de canton en 1790.
Situé sur la route des invasions, beaucoup de malheurs se sont abattus sur le village et ses habitants.
Le village fut réduit en cendres par les troupes de Gallas en 1636. Il n'y eut plus que cinq maisons. En 1688, d'autres, reconstruites, furent à nouveau incendiées.
Au, le village connut les malheurs de la guerre de 1870-1871.
De 1914 à 1918, le village fut occupé par les Allemands. Les maisons, son église étant détruite, canonnées à longueur de journée, la vie fut intenable et les habitants furent évacués pour ne revenir qu'après l'Armistice (il ne restait que deux maisons). A mille cinq cents mètres du village se trouvait la ligne des tranchées des unités françaises, positions indélogeables qu'elles gardèrent toute la guerre, malgré l'acharnement de l'adversaire. Ces derniers utilisèrent la technique des galeries souterraines pour déposer sous les tranchées des tonnes d'explosifs et les faire sauter pour forcer le passage. Quatre-vingt-trois soldats du 162 Régiment d'infanterie périrent dans l'explosion de mines le 10 juillet 1916.
Le village fut reconstruit en 1925. La maison commune, son école et son presbytère sont l'œuvre de l'architecte Joseph Hornecker, auteur du grand théâtre de Nancy.
(667) Denise
(667) Denise es un asteroïde.
Loís Confinhal
Loís Confinhal (Montflanquin, 16 de març de 1902-París, 4 de julhet de 1966) es un matematician, cibernetician e pedagòg occitan.
Declarat Pierre Louis Couffignal a l'estat civil de Montflanquin, en Agenés. Agregat de matematicas, fa una tèsi en 1938 sus L'analyse mécanique, application aux machines à calculer et à la mécanique céleste. Trabalha sus maites projèctes informatics e cibernetics, per dire de crear un ordinator "francés", amb d'autres sabents coma Maurici Lafarga. Es tanben inspector general de l’educacion generala e a l’origina dels primièrs BTS.
Un licèu e una estacion de tramvai Couffignal pòrtan son nom a Estrasborg.
Sant-Stefan-Brengoloù
Sant-Stefan-Brengoloù en breton (Saint-Étienne-de-Montluc en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Trevila
Trevila (Trevielo en grafia mistralenca e Trebílo en grafia de Savartés ; Tréville en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
París (omonimia)
París es un toponim galloromanic:
Irwin Rose
Irwin A. Rose (n. en 1926) es un bioquimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2004 amb Aaron Ciechanover e Avram Hershko per l'estudi de la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina.
Grands Lacs (America del Nòrd)
thumb|300px|right|Un imatge satellit dels Grands Lacs.
Los Grands Lacs son una cadena de lacs d'aiga doça situats a l'èst de l'America del Nòrd, a la frontièra entre Canadà e Estats Units. Çò es: lo Lac Superior, lo Lac Michigan, lo Lac Huron, lo Lac Erie, e lo Lac Ontàrio, forman lo pus grand grop de lacs d'aiga doça de la Tèrra. Son sonats de còps mars interioras, o la tresena còsta de Canadà e dels Estats Units.
Geologia
thumb|300px|right|Esquèma de la formacion dels Grands Lacs.
La geologia fondamentala que creèt las condicions de la formacion dels Grands lacs d'uèi èra ja prèsta fa 1,1 a 1,2 miliard d'ans, quand doas placas tectonicas aperabans fondudas se desseparèron en formar lo rift de midcontinent (Midcontinent Rift System). Una val se formèt, en porgir un bacin que benlèu venguèt lo Lac Superior modèrne. Quand una segonda linha de falha, lo rift de Sant Laurenç, formèt fa aperaquí 570 milions d'ans, la basa pels Lacs Ontàrio e Erie, al long de çò que vendriá lo riu de Sant Laurenç.
Los Grands Lacs èran ja formats a la fin de la darrièra edat de glaç fa aperaquí 100,000 ans, quand la calòta glaciària continentala de Laurentide recuolèt. Quand aquò arribèt, los glacièrs daissèron darrièr una mescla d'aiga e de glaç (vejatz Lac Agassiz) qu'empliguèt los bacins qu'avian cavats, en crear aital los Grands Lacs que coneissèm uèi.
Lacs
Los Grands Lacs son (d'oèst en èst, seguent lo corrent de l'aiga):
Champ-sur-Drac
Champ-sur-Drac es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Dáil Éireann
thumb|300px|Leinster House, ont s'amassa lo Dáil Éireann. La Dáil Éireann es la cambra bassa de l’Oireachtas qu'es lo Parlament de la Republica d'Irlanda. Es elegit cada cinc ans per sufragi dirècte, per un sistèma de representacion proporcionala nomenat vote unic transferible (Single Transferable Vote, o STV). Los sieus poders son similars al de las autras cambras bassas de la majoritat dels sistèmas parlamentaris bicamerals e es en granda partida la branca dominanta de l’Oireachtas. Ten la capacitat de nomenar e destituir lo Taoiseach qu'es lo cap de govèrn e d'aprovar las leis. Dempuèi 1922 s'amassa a Leinster House, a Dublin. La 29ª Dáil es compausada de 166 membres, que devon èsser ciutadans màgers de 21 ans. Cada membre o deputat se nomena Teachta Dála o TD.
Champ-sur-Drac
Geografia
Situada sus la rota #que connectava la França a la Itàlia al confluisson dos rius, lo Dragon e la Romanche, la municipalitat a una superficie de 892 ectaras #qu'un tèrç n'a ocupat pel lièch del Dragon, e un segond tèrç a situat suls flancs de la montanha del Connex. Aquelas doas zònas en essent pas pas urbanisables, lo bastit se situa en lo tèrç central restant, en explicant aital la fòrta densitat de la municipalitat, per la siá talha, #qu'es a l'ora d'ara de 356 hab./Km².
Los desparièrs sectors de la municipalitat an doncas de las altituds desparièras : 269 mètres per la Plana, 319 m per la Combe, e 1,281 m a la reünion del Connex.
En 2003, la vila a integrat la Comunitat de Municipalitats del Sud Grenoblois.
A aquel jorn, lo intercommunalité compte 16 comunas : Bresson, Brié-e-Angonnes, Champagnier, Camp-sus-Dragon, Herbeys, Jarrie, Montchaboud, La nòstra-Madama-de-Commiers, La nòstra-Madama-de-Mésage, Séchilienne, Sant-Barthélemy-de-Séchilienne, Sant-Georges-de-Commiers, Sant-Pierre-de-Mésage, Vaulnaveys-lo-Bas, Vaulnaveys-la-Nautor e Vizille.
La municipalitat fa partida de la airal urban de Grenòble (532 242 abitants) e, i a considerat coma un Pol urban.
Lo unitat urbana de Camp-sus-Dragon de 7 149 hab. En datant de 1990, a #èsser ligat l'an 2008 al Unitat urbana de Grenòble en comptant d'ara endavant 495 429 hab.
Située sur la route qui reliait la France à l'Italie au confluent des deux rivières, le Drac et la Romanche, la commune a une superficie de 892 hectares dont un tiers est occupé par le lit du Drac, et un deuxième tiers est situé sur les flancs de la montagne du Connex. Ces deux zones n'étant pas urbanisables, le bâti se situe dans le tiers central restant, expliquant ainsi la forte densité de la commune, pour sa taille, qui est actuellement de 356 hab./km².
Les différents secteurs de la commune ont donc des altitudes différentes : 269 mètres pour la Plaine, 319 m pour la Combe, et 1,281 m au sommet du Connex.
En 2003, la ville a intégré la Communauté de Communes du Sud Grenoblois.
A ce jour, l'intercommunalité compte 16 communes : Bresson, Brié-et-Angonnes, Champagnier, Champ-sur-Drac, Herbeys, Jarrie, Montchaboud, Notre-Dame-de-Commiers, Notre-Dame-de-Mésage, Séchilienne, Saint-Barthélemy-de-Séchilienne, Saint-Georges-de-Commiers, Saint-Pierre-de-Mésage, Vaulnaveys-le-Bas, Vaulnaveys-le-Haut et Vizille.
Osornillo
Osornillo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Champ-sur-Drac
Geografia
L'unité urbaine de Champ-sur-Drac de 7 149 hab. datant de 1990, a été rattaché en 2008 à l'Unité urbaine de Grenoble comptant désormais 495 429 hab.
Vega de San Mateo
Vega de San Mateo es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
(669) Kypria
(669) Kypria es un asteroïde.
Doix
Doix es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sejong lo Grand
Sejong lo Grand (en corean (hangeul): 조선 세종), (7 de mai de 1397 - 18 de mai de 1450) foguèt lo tresen rei de la Dinastia Joseon de Corèa. Es fòrça conegut per la creacion de l'alfabet corean hangeul, quecapitèt d'impausar magrat la fòrta oposicion dels universitaris educats en hanja (escritura chinesa). Sejong es dels dos dirigents corean onorats a títol postum per l'apelacion "lo Grand", l'autre essent Gwanggaeto lo Grand de Goguryeo.
París (Perigòrd)
París (Parisot en francés e oficialament) es una seccion comunala e una anciana comuna perigòrda, reünida a Vilarial en 1839. Èra administrativament del departament d'Òlt e Garona.
Istòria
Las comunas de Vilarial e París son reünidas lo 25 de julhet de 1839.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son (parrochia Sancti Stephani prope) Parisius, en latin, en 1259, Paris , Paris , Paris Ht (lo capluèc de parròquia, sus sa tuca) e Paris Bas (un vilatge a l'oèst). Fan supausar que lo nom ancian èra París, mas sabèm pas cossí lo nom se ditz adara. Lo nom sembla format sul modèl de París, capitala de França.
Porspoder
Porspoder en breton ( Porspoder en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
Porspoder Marca lo limit dintre Mange e Atlantic.
Porspoder marque la limite entre Manche et Atlantique.
Aux Marais
Aux Marais es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
A los-Marais es la sola municipalitat francés #que lo nom ne comença per l'article contractat a los.
Aux-Marais est la seule commune française dont le nom commence par l'article contracté Aux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(670) Ottegebe
(670) Ottegebe es un asteroïde.
Aux Marais
Istòria
La municipalitat a #èsser creada la a partir de la municipalitat de Sant-Martin-la-Nœud
La commune a été créée le 15 à partir de la commune de Saint-Martin-le-Nœud
Orlhaguet
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [urʎɒ’ge]. Las fòrmas ancianas son Aurlhaguetum, en latin, en 1328, Orlhaguetum, en latin, en 1346. Orlhaguet es lo diminutiu, emb lo sufixe -et, d'Orlhac, mas la rason del transferiment del toponime es pas coneguda, ,.
Saint-Waast
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Sant Waast, situat en lo parc del Avesnois, a fach de païsatges vallonnés, bocages, camps e bòsques #que lo ponch en culminant se n'elèva a 143 m d'altitud.
Lo Pissotiau, luòc dich de Sant-Waast es un pichon masatge caseriu excentré del vilatge compausat d'una cinquantena d'ostals e culmini a 115 m d'altitud.
Saint Waast, situé dans le parc de l'Avesnois, est fait de paysages vallonnés, bocages, champs et forêts dont le point culminant s'élève à 143 m d'altitude.
Le Pissotiau, lieu dit de Saint-Waast est un petit hameau excentré du village composé d'une cinquantaine de maisons et culmine à 115 m d'altitude.
Brama
drecha|vinheta|Quadrupla tèsta Brama, escultada al Cambòtja (província de Siemreap, Phnom Bok) dins l’estil del Bakheng (fin del sègle IX - començament de X), Musèu Guimet Brama (devanāgarī : ब्रह्मा) es lo dieu creator-demiurg de l'indoïsme, lo primièr membre de la Trimurti, la trinitar de las deïtats indoas máger. Los autres membres son Vishnó e Shiva. Sarasvati es sa shakti, son energia, son esposa. Sa montura vahana es un hamsa, una auca o un cigne. Sa color es lo roge. Es pas mencionar dins los Veda, mas sonque a partir de las Bramana, e es fòrça present dins lo Mahabarata, loRamayaṇa e los Puraṇa. Es una personificacion de la nocion abstracha de braman.
Braman interven solament de biais ocasional dins los afars dels dieus, e ecara mai rarament dins aquesta dels mortals. Es considerat coma lo paire de Darma e Atri. Brama viu Bramaputra, una ciutat situada sul mont Meru.
Dins lo canon bodic, Brama aparéis dins diferents racontes coma un personatge important.
Representacion
vinheta|Esculptura de Brama a Halebid dins lo [[Karnataka.]] Es tradicionalament representat amb quatre tèstas enquatre brasces. Caduna de las tèsta recita un dels quatre Veda. Aquestas quatre caras, segon unes vedantins, representan tanben lo foncionament de la quita personnalit (antacarana) qu’es facha de las pensadas. I a la ment (manas), l'intellècte (bodi), l'ego (ahamacara), e la conciéncia condicionada (citta). Aqueste simbòl de las quatre vias de foncionament de la pensada; son las manifestacions de la consciéncia flosca. Tanben pòdon representar los quatre punts cardinals, los quatre Vedas, los quatre yuga, etc.
Ses mans tenon:
Sas quatre tètas s'explican per la legenda seguenta: alara qu’èra a crear l'univèrs, Brama engendrèt una deïtat femna nomenada Shatarūpā (IAST: Śatarūpā), aquesta de las cent formas supèrbas, tanben nomenada Sarasvatī. Brama se n’enamora sul pic. Śatarūpā se desplaçava alara dins nombrosas direccions per crosar pas l’agach insistent de Brama. Mas, ont qu’anèsse, Brama se creava una tèsta per poder contunhar a la veire. A la fin, n’aguèt cinc, una per cada direccion cardinala e una per mirar al dessús.
Dins l’objectiu de contrarotlar lo dieu, Shiva copa la tèsta de n’aut, mas quand aprenguèt que Śatarūpā èra filha de Brama, decidiguèt qu’èra inconvenent per el de n’èsser obsedat e decretat qu'i auriá pas de luòc ont seriá venerat. En efièch, sols Vishnó - o sos avatars - e Shiva contunhan a èsser veneratd alara que Brama es gaireben ignorat; possedís sonque unes temples a li dedicar, a Pushkar per exemple, tanben a Pondicheri. Dempuèi l’incident, Brama recita los quatre Veda en peniténcia.
Las epiclèsas de Brama
drecha|vinheta|Temple de Brama a Pushkar
Brama dins lo bodisme
Dins lo bodisme, Brama es pas considerat coma lo creator del mond mas coma lo rei dels dieus; es, coma tota creatura fòra dels bodas e dels arat, somes al cicle del saṃsāra. Segon Jean Delumeau :.
Leménil-Mitry
Leménil-Mitry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Brama
Brama dins lo bodisme
Brama apareis dins diferents tèxtes del canon bodic. Per exemple, Shakyamuni, après aver atenh l'illuminacion, l'espelida, esita a ensenhar al mond una doctrina tan subtila. Brama interven alara per lo convéncer d'ensenhar, qu’unes seràn pro savis per comprene un tal ensenhament.
Leménil-Mitry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Brama
Nòtas e referéncias
<references responsive="" group="">
Leménil-Mitry
Istòria
Una preséncia gallo-romaine i i auriá testificat.
Vregny
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra (Alcalá de Henares, 29 de setembre de 1547 - Madrid, 22 d'abril de 1616) foguèt un dels principals escrivans d'Espanha e de la literatura occidentala. Es tanben considerat coma l'autor mai important en lenga espanhòla de totes los temps. Son roman pus conegut es Don Quichòte, publicat pel primièr còp en 1605 e qu'es actualament una de las òbras mai vendudas mondialament just aprèp la Bíblia.
Escriguèt tanben los Romans exemplars (Novelas Ejemplares), que lor tòca èra de mostrar la morala d'aquela epòca e d'autres romans coma La Gitanilla, El amante liberal, Rinconete y Cortadillo, La española inglesa, El licenciado Vidriera, La fuerza de la sangre, El celoso extremeño, La ilustre fregona, Las dos doncellas, La señora Cornelia, El casamiento engañoso e El coloquio de los perros. Aviá un gost grand pel teatre e la poesia.
Lo 21 de març de 1991 lo govèrn espanhòl creèt una institucion batejada en onor de l'autor Instituto Cervantes qu'a per tòca de far la promocion de la lenga espanhòla e de las culturas espanhòla e latinoamericana dins lo mond entièr. Demest los darrièrs omenatges a aqueste escrivan, una tièra de monedas espanhòlas de fraccions d'èuro (10, 20 e 50 cts.) foguèt facha amb son efigia.
Biografia
La data e lo luòc de naissença de Cervantes foguèron l'objècte de mantas controvérsias, pasmens actualament se pensa que nasquèt a Alcalá de Henares que lai foguèt batejat e per çò qu'es de la data, se pensa que foguèt lo 29 de setembre, jorn de l'arcàngel Miquèl que la tradicion del país fasiá donar als nenons lo nom del sant del jorn que naissián. Èra lo filh de Rodrigo de Cervantes, un cirurgian d'origina cordobesa, e de Leonor de Cortinas Sánchez. D'unes cercaires, coma Américo Castro e Daniel Eisenberg, pensan que sos dos parents èran d'origina jusieva mentre que d'autres estudioses s'opausan a aquestas ipotèsis.
Sa carrièra escolara es pas gaire coneguda e se crei qu'estudièt a Valladolid, Còrdoa o Sevilha. En 1566 s'installèt a Madrid ont assistiguèt a l'Estudio de la Villa qu'èra tengut per Juan López de Clòts, un intellectual influenciat per Erasme. D'aquela epòca, Cervantes se passionèt pel teatre al travèrs de las representacions de Lope de Rueda.
Oireachtas
thumb|right|300px| Leinster House, a [[Dublin]] L'Oireachtas es lo Parlament nacional o poder legislatiu de la Republica d'Irlanda, e sonat tanben Oireachtas Éireann. L'Oireachtas es compausat per lo President d'Irlanda e doas cambras; los dos ostals de l'Oireachtas que son la Dáil Éireann (cambra bassa) e la Seanad Éireann (senat). Las doas cambras de l'Oireachtas demòran a Leinster House qu'es un palais del sègle XVIII situat a Dublin. La cambra Dáil elegida al sufragi dirècte es la mai poderosa branca de l'Oireachtas.
Miguel de Cervantes
Biografia
Qualques ans mai tard, en 1569, aguèt de s'escapar en Itàlia a causa d'un duèl contra Antonio Sigura. Coma o declara dins una de sos Romans exemplars, lo licenciat Vidriera, aiçò li porgiguèt una passion particulara per la literatura italiana. Ailà, dins la seguida del cardenal Acquaviva, legiguèt los poèmas de cavalariá de Ludovico Ariosto e los Dialògs d'amor del sefardita León Hebreo, d'inspiracion neoplatoniciana, qu'influencièron la siá idèa d'amor.
Participèt, malgrat que patiguèsse de fèbre, a la batalha de Lepant lo 7 d'octobre de 1571 dins l'armada de Joan d'Àustria, ont i foguèt nafrat per un bocin de plomb que li seccionèt un nèrvi del braç, çò que li faguèt pèrdre la mobilitat de la man esquèrra, rason per la quala lo coneguèron amb l'escais-nom del manpòt de Lepant.
Eduardo Santos Montejo
Eduardo Santos Montejo (1888-1974) avocat, jornalista, istorian e òme politic, foguèt president de Colómbia entre 1938 e 1942.
Miguel de Cervantes
Biografia
L'experiéncia de la captivitat inspira d'abondoses tròces de son òbra, coma l'istòria del captiu dins la primièra part del Don Quichòte, o dins lo drama Los Banhs d'Argièr.
Se moriguèt lo 22 d'abril de 1616, qualquas ores solament abans lo sieu e màger condisciple anglés, en William Shakespeare.
Sent Andrieu de Magencolas
Sent Andrieu de Magencolas (Saint-André-de-Majencoules en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Vraux
Vraux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vraux #Dispausar dins los primièrs meses de la Segonda Guèrra mondiala d'un terren de aviation que #, en lo contèxt del déploiement a França del còrs expéditionnaire de la Royal Aire Força sus el (#que lo quartièr general n'èra a Rems), stationnèrent pendent divèrses meses dels aparelhs britanics.
Vraux disposa dans les premiers mois de la Seconde Guerre mondiale d'un terrain d'aviation sur lequel, dans le contexte du déploiement en France du corps expéditionnaire de la Royal Air Force (dont le quartier général était à Reims), stationnèrent pendant plusieurs mois des appareils britanniques.
Franz Xaver Wolfgang Mozart
200px|thumb|Franz Xaver Wolfgang MozartFranz Xaver Wolfgang Mozart (Viena, lo 26 de julhet de 1791 - Kartlsbad, uèi Karlovy Vary en Boèmia, lo 29 de julhet de 1844) que ho un compositor de la debuta de l'èra romantica, pianista e cap d'orquètre austriac, hilh deu famós compositor Wolfgang Amadeus Mozart. Que conegó chic de temps lo son pair qui's morí quan èra enqüèra pas sonque un chin.
Qu'arrecebó ua excellenta educacion musicau auprès deus famós compositors Antonio Salieri e Johann Nepomuk Hummel mes, a maugrat de la soa carrièra seriosa de musician, que viscó tota la soa vita dab lo pes de la fama deu son pair.
Que ho un deus 50 compositors qui contribuin a las 50 variacions suber un tema de Diabelli.
Lo Tòr
Lo Tòr (Le Thor en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Palenzuela
Palenzuela es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Yaiza
Yaiza es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Mar lunara
Lei mars lunaras, oficialament dichas maria (mare au singular), son de plans basaltics. Lor temps es estimat entre 3,12 e 4,2 miliards d'annadas segon de mesuras radiometricas e 1,2 miliards d'annadas segon l'estudi dei cratèrs. La màger part dei maria an emplit de bacins situats a bassa altitud principalament sus la fàcia visibla. Dins aquò, i a pas de relacion entre lei bombardaments d'asteroïdes dau començament dau Sistèma Solar e leis erupcions a l'origina dei mars. D'efèct, leis erupcions aguèron luòc 500 milions d'annadas après la formacion dei bacins. De mai, certanei mars, coma Oceanus Procellarum, correspondon pas amb un bacin conegut. La rason supausada de la preséncia pus importanta sus la fàcia visibla es que la crosta i seriá mens espessa.
Segon sa talha, la mar tèn un nom diferent :
Telefòn mobil
Lo telefòn mobil o lo mobil  o lo telefòn cellular es una mena de telefòn portatil que se connècta a una ret ràdio. Es aparegut e s'es generalizat lèu lèu dins la vida vidanta dempuei leis ans 1990.
Origina
Lo telefòn mobil es una combinason dau telefòn tradicionau e de la ràdio.
Lo concèpte d'una ret de ràdio cellulara l'inventèron en 1947 dins lei Laboratòris Bell, mai es en 1983 que ne fabriquèron lei primiers esquipaments ais Estats Units.
La ràdio cellulara consistís en una tecnica qu'ofrís la telefonia mobila en utilizant un espèctre electromagnetic.
Foncionament generau
L’us dau mot "cellular" per la telefonia mobila deriva dei doas estacions de basa, que lian a travèrs de la ràdio lei telefòns mobils amb lei contrarotladors d’estacions de basa: se dispausan coma una malha, en formant de cellulas (coma un brusc d’abelhas). D'aqueu biais, cada estacion de basa se situa dins un nos d’aquelei cellulas e assigna un grop de frequéncias pròprias de transmission e recepcion. Bòrd que lo nombre de frequéncias es limitat, amb aquela disposicion se pòt reütilizar lei meteissei frequéncias dins d'autrei cellulas (basta que sigan jamai adjacentas) per fin d’evitar d'interferéncias entre elei.
Lei telefòns mobils, en mai de servir per telefonar, an d'autrei foncionalitats que son de mai en mai nombrosas a dicha que la tecnologia avança e que de modèls novèus apareisson: SMS e MMS, camèra fotografica e vidèo, videofòn, agenda electronica, organizador, calculadoira, navegador per Internet, revelh... Una mena pron sofisticada es l'smartphone.
Rets (o malhums)
Lei telefòns mobils, e lei rets dins lei qualas opèran, vàrian significativament en foncion dau provesidor e dau país. Dins aquò, totei lei mobils comunican entre elei mejançant de microondas electromagneticas passant per leis estacions de basa, que seis antenas son montadas sus de torres o d'edificis. Lei telefòns tenon un transceptor de poténcia bassa per transmetre e recebre lei votz e lei donadas vèrs e dempuei la cellula pus pròcha (normalament de 8 a 13 km de distància). Quand lo telefòn cellular s’amòda, se registra son identificador dins la ret per fin de l'avisar quand una sonada arriba. Lo telefòn bosca constantament lo senhau pus potent que pòt recebre deis estacions a son entorn. Se l’usatgier se desplaça a travèrs de cellulas divèrsas, lo mobil cambiarà automaticament de cellula per fin de mantenir lo senhau e pas pèrdre en ges de moment la comunicacion.
Leis estacions de basa an de transmissors de ràdio relativament pauc potents (entre 1 e 2 watts) qu'informan constantament lei mobils de son existéncia. Lo dialòg que mantenon amb lei terminaus mobils consistís en un flux de donadas numericas qu'incluson l'àudio numerizat (franc per lei rets analogicas comentadas çai sus). La tecnologia que permet aquela comunicacion depend dau sistèma que l’operador de servicis a adoptat. De costuma s’utiliza AMPS per lei rets analogicas e D-AMPS, CDMA2000, GSM, GPRS, EV-DO e UMTS per lei numericas. Cada operador dispausa d’una benda de frequéncia de ràdio unica.
Aaron Ciechanover
Aaron Ciechanover (n. 1 d'octobre de 1947) es un bioquimista israelian. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2004 amb Irwin Rose e Avram Hershko per l'estudi de la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina.
Janus
Janus es un satellit natural de Saturne. Coma Janus e Epimetèu partejan practicament la meteissa orbita, la confusion regnèt bèl temps sus las lors caracteristicas orbitalas; es evidentament impossible de reconciliar las observacions de dos còrs distints en una sola orbita.
SARS-CoV
Lo coronavirus del sindròme respiratòri agut sevèr, abreujat SARS-CoV, es l'agent infecciós a l'origina de l'epidèmia de SRAS de 2003. Seriá aparegut en novembre de 2002 dins la província del Guangdong, en China. Entre lo 1er de novembre de 2002 e lo 31 d'agost de 2002, lo virus auriá infectat 8,096 personas dins una trentena de país, provocant 774 decèsses, particularament en China, a Hong Kong, a Taiwan e en Asia del Sud-Èst.
Janus
Descobèrta
La descobèrta de Janus es atribuïda al primièr observador, Audouin Dollfus, lo 15 de decembre de 1966 (designacion temporària S/1966 S 2). De per abans, Jean Texereau aviá fotografiat Janus lo 29 d'octobre de 1966 sens se'n mainar (IAUC 1995). Lo 18 de decembre, Ricard L. Walker faguèt una observacion similara qu'es ara atribuïda a Epimetèu. Dotze ans mai tard, en octobre de 1978, Stephen M. Larson e John W. Fountain an realizat que las observacions de 1966 correspondián a dos objèctes distincts (Janus e Epimetèu) partejant la meteissa orbita. Janus foguèt tanben observat per la sonda Pioneer 11 durant son passatge saturnenc lo 1èr de setembre de 1979: tres comptadors de particulas energeticas observèron l'ombra (S/1979 S 2, Tom Gehrels e James A. van Allen, IAUC 3417). Janus foguèt observat per Dan Pascu lo 19 de febrièr de 1980 (S/1980 S 1, IAUC 3454), puèi per John W. Fountain, Stephen M. Larson, Harold J. Reitsema e Bradford A. Smith, lo 23 (S/1980 S 2, IAUC 3456). La sonda Voyager 1 confirmèt definitivament son existéncia lo 1èr de març de 1980. Totas aquelas personas partejan doncas, a de grases divèrses, lo títol de descobreires de Janus.
SARS-CoV
Nòtas
<references group="N" />
Janus
Orbita
Janus parteja la meteissa orbita qu'Epimetèu, que son de satellits "co-orbitals". De fach, las orbitas de Janus e d'Epimetèu son pas distantas que de mai o mens  km e, vist lors dimensions passan los   de larg, poirián doncas passar una a costat de l'autra sens se tocar. Epimetèu e Janus poirián venir d'un meteis objècte que se seriá devesit en dos, mas aquela separacion seriá alara fòrça anciana. Totes los quatre ans aperaquí, se sarran una de l'autra e « escàmbian » alara las lors orbitas: lo mai interior ven lo mai exterior, e reciprocament. La luna interiora reganta la luna exteriora per darrièr e son atraccion gravitacionala ralentís aquela darrièra que « tomba » alara sus l' orbita interiora, mentre que la luna interiora es accelerada per l'atraccion de la luna exteriora e « monta » doncas sus l' orbita exteriora. Lo procès d'escambi de moment cinetic fa qu'en realitat Janus e Epimetèu se sarran pas jamai de mens de 15 000  mai o mens una de l'autra. L'escambi d'orbita subrevengut en genièr de 2006 es estat fotografiat per la sonda Cassini. Los darrièr escambis d'orbita entre las doas aguèron luòc en 2018 e en 2022.
Es lo sol exemple conegut de lunas co-orbitalas dins lo sistèma solar.
Susfàcia
La susfàcia de Janus es cobèrta de cratèrs que maites an mai de 30 quilomètres de diamètre, mas presenta pauc d'autras estructuras de susfàcia. Se la comparan amb sas vesinas, sa susfàcia sembla mai anciana que non pas la de Prometèu mas mai recenta que non pas la de Pandòra. Essent donat sa densitat fòrça flaca e son albedo fòrça elevat, la màger part dels observadors supausan que s'agís d'un còrs fòrça porós amb fòrça glaç d'aiga.
Anèl
La sonda Cassini a mes en evidéncia en 2006 la preséncia d'un fòrça flaca de un anèl de poscas al vesinatge de las orbitas de Janus e de Epimetèu, l'espandiment radiàl seriá de 5 000  mai o mens. Aquelas particulas provendrián dels impactes de meteòrs dintrant en collision amb la susfàcia de los dos còrs pichons.
Cratèrs
Los cratèrs de Janus (coma los de Epimetèu) fan referéncia a la legenda de Castor e Pollux :
Pepsina
200px|thumb|Estructura de la pepsina La pepsina qu'ei un enzim digestiu ("pepsina" que vien deu grèc "digestion") deus animaus qui idroliza las proteïnas (ua proteasa) en bèth trencar lo ligams peptidics per liberar peptids e aminoacids.
Qu'ei utilizada dens la fabricacion de certes hromatges.
Que ho descobèrta en 1838 peu scientific aleman Theodor Schwann.
(672) Astarte
(672) Astarte es un asteroïde.
Páramo de Boedo
Páramo de Boedo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Josephine Baker
Carrièra artistica
Aus quinze ans que comencè a aver ròtles deus importants e que se'n anè de cap a New York deu temps de la Harlem Renaissance. Acerà, que joguè au Plantation Club e dens lo chorus de las revistas Shuffle Along (1921) e The Chocolate Dandies (1924). Ja plan escaduda que s'aviè de cap a París en 1925. A maugrat deu colonialisme e deu racisme francés d'aqueth temps, la descoberta de París que ho ua experiéncia agradiva per Baker qui, en mei de rescontrar d'autes afroamericans com èra (enter los quaus lo musician Sydney Bechet), peu purmèr còp, que podèva anar pertot sens estar horabandida per'mor de la color de la soa peth. De tira que s'escadè en çò deu "Folies bergères" on dançava quasi nuda dens la Revista Negra. Hèra viste que ho ua de las personalitats las mei famosa de l'espectacle en França e durant aquesta tempora que bastí la soa iconografia (la cinta de babananas, lo son leopar qui acabère fin finala au zoo e las fotografias deus sens nus) e que conegó lo son impresàrio italian Giuseppe Pepito Abatino. D'aqueth temps tanben (en 1931) qu'interpretè la soa famosa cançon: Qu'èi duas amors, lo men país e París. Que virè dus filmes : Zouzou (1934) e Princesse Tamtam (1935), aqueth darrèr dab Jean Gabin.200px|left|thumb|La cinta de bananas de la Revista Negra Hòrta d'aquesta fama que's decidè (dab lo conselh d'Abatino) d'anar har ua camada aus Estats Units mes aquò que virè mau. Que ho umiliada raciaument (n'avèva pas quitament lo dret de botar pe dens lo Hall de de la grana otalaria on demorava per'mor d'estar negra) e artisticament (lo public american que la shiulè). Esmalida que tornè entà França e en desseparà's d'Abatino. La soa popularitat aciu qu'èra tau qui l'ocupant nazi non la gausè pas tocar de tròp. Era qu'avó de huèger en entrar dens la Resisténcia e en bèth juntar las armadas aliadas. Au despart de la soa activitat artistica de sustien de las òst aliadas (en essaiar, de mei, de lutar contra la segregacion raciau qui's practicava au dehens de l'armada americana e qui èra moraument e estrategicament desastrosa) que prengó risques deus seriós. Après la guèrra França que li balhère lo grad de Chivalier de la Legion d'Aunor. Deu punt de vista personau, durant la guèrra que conegó lo son marit, lo cap d'orquèstra jazz francés Joe Bouillon. Un càncer que he péder tot esper de anc mainadar.
La temporas de l'idealisme
200px|right|thumb|Josephine Baker en 1949. Après la guèrra, en 1947 que crompè lo son casteth en Occitània Las Milandas. Que tornè aus Estats Units, aqueth còp dab mei de vam entà pelejà's contra la discriminacion. A Miami qu'obliguè lo teatre a deishar que lo public negre e podosse crompà's plaças autant bonas que non pas los blancs. A New York, que s'esmalí en un restaurant on la volèvan pas servir e, après aver interpelat un famós jornalista de ràdio present, que seguí ua peleja mediatica on los dus perdén (au maugrat qui non se pòsca denegar que Baker avosse har avançar las causas). En 1963, qu'hore au costat de reverent Martin Luther King per la grana Marcha de Wasington.