cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Capitòli (mètro de Tolosa)
Intermodalitat
La naveta del centre-vila a d'arrèsts a proximitat, notadament sus las carrièras adjacentas a la plaça del Capitòli.
Arquitectura
L'òbra d'art associada a l'estacion foguèt realizada per Giulio Paolini. Consistís en un « jòc de colomnas de granit gris clar compausadas d'elements d’una auçada correspondent a la mitat, al quart, a l'ochen o al setzen de l'auçada jos plafon de l’alcòva ».
Mazières-en-Mauges
Mazières-en-Mauges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Comuna angevine de las Mauges, Mazières-en-Mauges se situa près de la vila de Cholet.
Commune angevine des Mauges, Mazières-en-Mauges se situe près de la ville de Cholet.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de Mazières ven del bas-latin Maceria #que designa ruïnes, sustot dels luòcs gallo-romains arruïnats per las invasions barbaras (-s).
En lo moment de desparièrs registres dempuèi lo començament dels ans 1980, de nombrosas rèstas d'implantacions de las epòcas gallo-romaine e medievalas an #èsser trobats, sustot dels talhièrs d'artesans, dels potzes e dels forns d'epòca romaine.
Saint-Philbert-sur-Orne
Saint-Philbert-sur-Orne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La question criminala Adèle Héloïse Belleau a luòc a Sant-Philbert-sus-Adorna. La parricide a condemnat a la pena capital o per la tribunal de segudas de la Adorna e executada a Alençon sus un luòc public.
L'affaire criminelle Adèle Héloïse Belleau a lieu à Saint-Philbert-sur-Orne. La parricide est condamnée à la peine capitale le 30 par la cour d'assises de l'Orne et exécutée à Alençon sur une place publique.
Mazières-en-Mauges
Istòria
Le nom de Mazières vient du bas-latin Maceria qui désigne des ruines, notamment des sites gallo-romains ruinés par les invasions barbares (-s).
Lors de différentes fouilles depuis le début des années 1980, de nombreux restes d'implantations des époques gallo-romaine et médiévales ont été retrouvés, notamment des ateliers d'artisans, des puits et des fours d'époque romaine.
Après le, il ne semble plus y avoir d'occupation du site et les populations s'installent plus à l'Ouest, dans ce qui devient le bourg de Cholet. Le site de Mazières est peut-être réoccupé plus tard. En tout cas au Moyen Âge existe un habitat villageois avec un château dont il ne reste que la grange, retrouvée récemment. Contrairement à ce que laisse croire son nom actuel, qui date de l'époque contemporaine, Mazières ne faisait à l'origine pas partie des Mauges, mais plutôt du comté de Poitiers, comme l'indique le nom de la paroisse (Sainte Radegonde) et fut probablement intégrée avec Cholet dans l'Anjou par le comte Foulques Nerra.
Morro Grande
Morro Grande es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Bahrainouna
Bahrainona, Maleekona, Ramzul weaam, Dostoroha aali almakanati wal maqam; Meethaqoha nahju ashareeati wal oroobati wal qeyam, Aashat mamlakatul bahrain, Baladol keram, Mahdo salaam, Dostoroha aali almakanati wal maqam, Meethaqoha nahju ashareeati wal oroobati wal qeyam, Ashat mamlakatol Bahrain!
Sant Andriu de Chalancon
Sant Andriu de Chalancon o Sent Andrieu de Chalencon (Saint-André-de-Chalencon en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Lo vilatge se tròba pro isolat entre Retornac e Tiranges. La municipalitat compren, en mai del vilatge de Sant Andrieu, los vilatges e masatges de : Chasèlas, Montager, Las Granjas, Los Vinhaus, Verinas, Maison Sola, Pradas, Montprat, La Breura, La Garda, la Gasèla, e lo masatge quilhat de Chalencon, que fa l'objècte d'un article a despart.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de André-sus-Ance.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom d'André-sur-Ance.
Henri Breuil
Henri Breuil foguèt un prèire catolic. Foguèt tanben un arqueològ e un preïstorian francés màger. Nasquèt lo 28 de febrièr de 1877 a Mortain, en Normandia. Moriguèt a L'Isle-Adam lo 14 d'agost de 1961 après una vida passada a classificar las industrias paleoliticas. Menèt tanben de recèrcas importantas sus las arts parietalas. Sa reputacion foguèt plan bona e pr'amor d'aquò foguèt escaissat "lo papa de la preïstòria".
La carrièra de preïstorian
En 1910, a París, obtenguèt la cadièra d'etnografia istorica de l'Institut de Paleontologia Umana de París (Institut de paléontologie humaine) çò que ne faguèt lo primièr preïstorian professional de França.
De 1929 a 1947, foguèt professor al Collègi de França (Collège de France).
En 1938, foguèt tanben nomenat membre de l'Institut de França (L'Institut de France).
Navegantes
Navegantes es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Henri Breuil
Òbra scientifica
Henri Breuil trabalhèt mai que mai sus las arts parietalas e las indústrias preïstoricas.
Henri Breuil e las arts parietalas
En 1901, amb Denis Peironin e Joseph Louis Capitan, participa a de recèrcas en Dordonha a la descobèrta de caunas ornadas d'importància majora: la cauna de las Combarèlas e la cauna de Font de Gaume.
Òbras
Las òbras de Henri Breuil son plan nombrosas. Publiquèt mai de 800 articles, libres e contribucions.
Çaijos un florilègi de sas òbras porgit per la Bibliotèca Nacionala de França.
Cartailhac, E y Breuil, H (1906). La Caverne d'Altamira à Santillane près Santander. Imprimiere de Monaco. Monaco.
Alcalde del Río, H., Breuil, H., Sierra, L (1911). Les cavernes de la Region Cantabrique. Imp. A Chene. Mónaco.
Breuil, Henri y Bouillerot, Raoul (1912). La cachette de l’age du bronze de Choussy (Loir-et-Cher) - Les puits de la néropole barbare de Noiron-sous-Gevrey (Côte-d’Or) - Le Signe solaire en Grèce au VIIIe Siècle. Madeleine.
Breuil, Henri; Obermaier, ''Hugo y Alcalde Del Río, Hermilio (1913). La Pasiega à Puente viesgo.'' Ed. A. Chêne. Mónaco.
Breuil, H., Obermaier, H. y Vernet, W (1915). La Pileta a Benaoján (Málaga). Institut de Paleontologie Humaine, Fondation Albert I Prince de Monaco, Mónaco.
Breuil, H., y Obermaier, H. (1935). La Cueva de Altamira en Santillana del Mar. Tipografía de Archivos, Madrid.
Breuil, Henri; Reygasse, Maurice y Roffo, Dr P. (1936). Excursion archéologique dans l’Afrique du Nord.
Breuil, Henri y Lantier, Raymond (1951). Les hommes de la pierre ancienne.
Breuil, Henri (1952). ''Quatre cents siècles d'art pariétal. Les cavernes ornées de l'âge du renne''. Montignac, Centre d'Études et de Documentation Préhistoriques.
Breuil, Henri y Lantier, Raymond (1959). Les hommes de la pierrre ancienne (paléolithique et mésolithique).
Hamartia
L'hamartia (en grèc ancian αμαρτία) es l'error que comet l'eròi tragic per complir lo sieu destin. Es tragic perque mai sovent arriba sens coneissença o volontat del protagonista e tanben per las consequéncias negativas que compòrta, coma se vei pel personatge d'Edip, que cai dins l'incèst malgrat los esfòrces familials per evitar la profecia. Mai tard s'entend tanben coma la fauta conscienta, e que s'assimila al pecat, puèi que supausa la condemnacion de l'autor. Lo concèpte, teorizat per Aristòtel, es un dels desencadenaments abituals de l'accion finala de la tragèdia grèga e serviguèt de modèl per las òbras posterioras, dins lo teatre o lo roman.
Charrin
Charrin es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Weyersheim
Weyersheim en alemannisch (Weyersheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Trébédan
Trebêran en breton ( Trébédan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Situada en lo costat de Plélan-lo-Pichon, aquela pichona municipalitat se tròba a costat de Dinan.
Située dans le canton de Plélan-le-Petit, cette petite commune se trouve à côté de Dinan.
Istòria
La parròquia de Trébédan, enclavée en la évêché de Sant-Malo fasiá partida del doyenné de Bobital en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Germain.
La paroisse de Trébédan, enclavée dans l'Sant-Maloù faisait partie du doyenné de Bobital relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Germain.
Assur-nadin-shumi
Assur-nadin-shumi foguèt lo fiu de l'emperaire assirian Sennacherib. Nomat rèi de Babilònia, succediguèt a Bel-Ibni e reinèt vèrs 699-694 aC. Foguèt capturat en 694 aC per una ataca elamita dirigida per lo rèi Hallushu-Inshushinak e una insurreccion babilòniana. Puei, foguèt tuat dins lo país d'Elam.
Toish (riu)
Lo Toish es una ribièra occitana.
Geografia
Nascut al bòrd del plan de Lanamesa, s'escampa dins Garona a Tolosa dins lo departament de Nauta Garona (31).
Canton de La Ròca Timbaud
Lo canton de La Ròca Timbaud es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. 7 de las 8 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton del País de Sèrras, burèu centralizator a Pena d'Agenés, Sauvanhàs es del canton del Sud-Èst Agenés, burèu centralizator a Lairac. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés.
Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion.
Castèlnòu de Bonafós
Castèlnòu de Bonafós pòt designar:
Ponale (mètro de Milan)
Ponale es una estacion de la linha 5 del mètro de Milan inaugurada lo 10 de febrièr de 2013.
Champignolles (Còsta d'Aur)
Champignolles es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nova Itaberaba
Nova Itaberaba es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Nova Erechim
Nova Erechim es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Limoise
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nova Trento
Nova Trento es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Documents per l'estudi de la lenga occitana
thumb|290px|Cobèrta del volum n°109 de la colleccion Los Documents per l'estudi de la lenga occitana (ISSN 2117-9271 ), o DELO es una colleccion de libres en linha, creada en 2010 per Joan Francés Blanc e editada per l’Institut d'estudis occitans de París.
Sa tòca es de botar a posita de totes de libres e d'articles ancians a prepaus de la lenga occitana. Mai de 120 volums son ja estats publicats.
Beaumont-en-Cambrésis
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Sa populacion en.
Raimundo Pereira
Raimundo Pereira (n. 1956) avocat e òme politic, foguèt dos còps president per interim de Guinèa Bissau. Son segond mandat comencèt lo 9 de genièr de 2012 que moriguèt lo president Bacai Sanhá.
Grapaud
Lo mot grapaud (var. sabaud), es un nom vernacular ambigú qu'es balhat a divèrsas espècias animalas classadas dins la familha dels anfibians anoras, en particular los representants del bufo. Se distinguís sovent los grapauds de las granhòtas, nom balhat a d'autras espècias d'anoras, pel fach que los grapauds an en general una pèl mai rugosa, de patas pus cortas, sautan pas tant plan, se desplaçan lentament e passan mens de temps dins lo mitan aqüatic que las granhòtas, mas sustot a lor aspècte jutjat mai repossant, lors crits pauc melodioses a las aurelhas umanas, etc. Los batracians designats per aqueste tèrme son al centre d'un abondanta simbolica un pauc pertot dins lo monde.
Terminologia
thumb|Cinc figuras de grapauds. Illustracion per l'[[Enciclopèdia o Diccionari rasonat de las sciéncias, de las arts e dels mestièrs|Enciclopèdia de Diderot e d'Alembert]] Los grapauds « vertadièrs », al sens zoologic del tèrme, apartenon al genre bufo, mas los naturalistas designan tanben per aqueste tèrme d'autras espècias d'anoras, los destrian atal de las granhòtas.
La femèla a pas de nom particular.
Lo tèrme de grapaud a totjorn un sens pejoratiu e lo mot se pòt utilizar coma una insulta.
Per analogia, mantuna espècia d'animals, d'aspècte estranh, son tanben apeladas « grapaud » coma lo Grapaud de mar, lo grapaud-pescaire per la baudrèa comuna, lo grapaud ala e lo grapaud-volant qu'es un engolavent.
Qualques espècias nomadas « grapaud »
upright=1|thumb|alt=Una mena de granhòta burèla pigalhada de negre e brun amb la pèl rugosa, vista de fàcia dins un terrarium|[[bufo bufo|Grapaud comun europèu.]]
Biologia
Coma totes los anoras, son d'animals diches de sang freja (poïquilotèrmes).
Lo grapaud a pas de dents e sa lenga es pas escavada. Se noirís de vèrmes de tèrra, escargaròls, limaces, clopòrtes, milapatas, moscas, aranhas, formigas, pudents, canilhas, etc.
Totes los grapauds (al sens larg del tèrme) son d'espècias menaçadas e protegidas en França e dins fòrça païses.
Simbòls e cultura
En Occident, lo grapaud es associat a la fachilhiariá e als maleficis e a çò lag, entrava dins la composicion dels filtres e èra utilizat dins de rituals magics, probable per sos efièches allucinatòris. D'unes grapauds an de proprietats medicinalas encara utilizadas uèi. Òm lo considèra tanben coma la fàcia tenebrosa, infernala e lunara de la granhòta e de las teofanias lunaras en fan l'atibut mòrt.
En Asia, protegís tanben en China dels tirs d'armas e es associat a la luna mentre qu'en Vietnam es l'oncle del dieu del cèl e lo relamp del cèl menaça lo que lo bat. Lo grapaud es tanben simbòl de succès o de fòrça, de coratge e de riquesa s'es escarlata. Lo cent tresen imne del seten livre del Rig-Véda es intitolat " panegiric dels grapauds " e assimila aquestes als preires vedics.
En Africa se ditz que garís las cremaduras e que crenh pas la mossegada de la sèrp. Los bambaras creson que se transforma en mirga pendent la sason seca e los pigmèus bambuti lo considèran coma un esperit malefic responsable de l'installacion de la mòrt sus tèrra. Pels egipcians es lo simbòl de la multitud perque reapareis a la prima per milierats a la sason de las pluèjas e la divessa Eqet a un cap de grapaud. Es associada al dieu Khnoum que sus son torn d'olièr façona l'umanitat e que presidís a la creacion e a la naissença dels dieus e de las planetas.
Dins la cultura
Victor Hugo a dedicat al grapaud un poèma, « Le crapaud », dins La Légende des siècles, LIII.
Mai d'un conte e d'una legenda occidentals evòcan de princes charmants o de fachilièras metamorfosats en grapaud, eveniment sovent reütilizat pels autors de dessenhs animats e bendas dessenhadas.
De pluèjas de grapauds de còps son evocadas.
Nova Veneza (Santa Catarina)
Nova Veneza es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Amar Shonar Bangla
Amar Shonar Bangla es l'imne nacional de Bangladèsh.
Amar Shonar Bangla, ami tomaï bhalobachi. Tchirodine tomar akach, tomar batash, Amar prané badjaï bânchi. Ô Ma, fagoné tor amer boné ghrâné pagol Koré, Mori haï, haïré Ô Ma, oghrané tor bhôra kheté ami Ki deketchi modhour hachi. Kî shobha, ki tchayago, ki snéhon, Kî mayago Kî antchaul bitchaétcho bauter moulé naudir Koulé koulé. Ma tor moukher bani amar kané lagué Choudar moto, Mori haï, haïré - Mator bodonekhani mauline holé, Ô Ma ami noione djolé bhâchi.
Fraize
Fraize es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunautats Europèas
Las Comunautats Europèas son d'organizacions internacionalas regionalas qu'an la particularitat d'aver d'institucions comunas :
Las Comunautats Europèas forman actualament un dels tres pilars de l'Union Europèa. Los dos autres pilars son la politica estrangièra e de seguretat comuna (PESC), e mai la cooperacion policièra e judiciària en matèria penala.
Las Comunautats Europèas son membres especialament de l'OCDE e de l'OMC.
Mans de Breish
Mans de Breish (nascut Gérard Pourhomme lo 29 de genièr de 1949 a Carcassona) es un cantaire e escrivan occitan. Canta en occitan e escriu en francés.
Istòria de Sri Lanka
L’Istòria de Sri Lanka es l'istòria de l'illa de Ceilan qu'ocupada, a l'ora d'ara, per la Republica Democratica Socialista de Sri Lanka, estat independenta au sud de la Peninsula Indiana.
Preïstòria
Lei vestigis de preséncia umana pus ancianas en Sri Lanka datan d'au mens 34,000 ans (Homo sapiens balangodensis). Lo desvolopament de l'agricultura sembla precòç e leis abitants de l'illa participèron au desvolopament dau comèrci lòng dau litorau nòrd de l'Ocean Indian. Ansin, la canèla, espècia originària de Ceilan, èra coneguda en 1500 av. JC en Egipte. La metallurgia dau fèrre i apareguèt entre 1000 e 800 av. JC a partir dau sud d'Índia. La vila d'Anuradhapura dins lo nòrd conoguèt alora un desvolopament important passant d'una superficia de 15 ectaras en 900 av. JC a mai de 50 dos sègles pus tard. La ciutat de Sigiriya, dins lo centre, experimentèt una evolucion similara. Lo rèsta de l'illa demorèt dominat per de caçaires culheires dichs Vedda.
L'introduccion de la cultura indiana
La question de l'anterioritat dei migracions dei Singalés e dei Tamols dins l'illa es una question sensibla en causa dei tensions entre lei dos pòbles. Acomencèron entre lei sègles VI e IV av. JC. Lei Singalés son originaris dau nòrd d'Índia e parlan una lenga indoiraniana. Se convertiguèron au bodisme theravada, probablament dins lo corrent dau sègle III av. JC, e installèron sa capitala a Anuradhapura. I bastiguèron un sistèma d'aigatge relativament avançat. Lei Tamols son un pòble dravidian qu'èra inicialament jaïnista mai que se convertiguèt pauc a pauc a l'indoïsme. S'installèron principalament dins lo nòrd de Ceilan onte se mesclèron amb de populacions singalesas.
La division de l'illa entre Tamols e Singalés
Après lei migracions dei Singalés e dei Tamols, l'illa foguèt dominat per lo reiaume d'Anuradhapura, centre major dau bodisme theravada fins a l'an 1000. D'efèct, a partir d'aquela annada, lei Chola, dinastia tamola poderosa dau sud d'Índia, acomencèt la conquista de l'illa que foguèt acabada en 1018. Transferiguèron la capitala d'Anuradhapura a Polonnaruva.
La dominacion chola durèt gaire car lei Singalés se revoutèron victoriosament sota la direccion dau prince Vijayabahu. En 1073, foguèt coronat rèi a Polonnaruva e son independéncia foguèt reconeguda per lei Chola. Lo reiaume singalés restaurat conoguèt son apogèu durant lo rèine de Parakramabahu I (1153-1186) avans de declinar dins lo corrent dau sègle seguent. L'origina d'aquela crisi foguèt probablament de dificultats economicas liadas a una desgradacion dei rets d'aigatge dei regions centralas. Entraïnèt l'abandon dau centre de l'illa amb una migracion dei Singalés vèrs lo sud-oèst umid e dei Tamols vèrs lo nòrd.
L'unitat politica de Ceilan resistiguèt pas a aquelei tranformacions. Au sègle XIV, lei Tamols avián fondat un reiaume independent centrat sus Jaffna. Dins lo sud, lei Singalés formèron divèrseis estats. Lei reiaumes de Kotte e de Senkadagalapura èran lei pus importants. D'autra part, lo desvolopament dau comèrci maritim favorizèt la formacion de communautats musulmanas dins lei pòrts principaus.
L'arribada dei Portugués e deis Olandés
Leis Europèus arribèron en Ceilan a la fin dau sègle XV. Lei premiers foguèron lei Portugués qu'èran interessats per leis espècias, especialament la canèla. Fortifiquèron Colombo que venguèt sa basa per conquistar lo rèsta de l'illa. Ocupèron Kotte en 1565 (que foguèt destrucha per de còntra-ofensivas dau Reiaume de Sitawaka) e Jaffna en 1619. En revènge, lo reiaume de Kandy, aprofichant sa posicion dins lei montanhas centralas de l'illa resistiguèt. Puei, durant lo rèine de Rajasinha II (1635-1687), lei Singalés demandèron e obtenguèron l'ajuda deis Olandés de la Companhiá neerlandesa deis Índias orientalas (VOC) que prenguèron la plaça dei Portugués en 1658.
La VOC contunièt la politica de Portugau mai s'assegurèt premier d'un contraròtle solid dau litorau e d'un sistèma de liuraments fòrçats de canèla. Aquò entraïnèt de revòutas que foguèron sostengudas per lo Reiaume de Kandy qu'animava totjorn la resisténcia singalesa. Incapable de conquistar Kandy, leis Olandés adoptèron una estrategia d'enceuclament amb la conquista dei zònas maritimas. Dins lo sud-oèst, leis Olandés introduguèron tanben la nocion de proprietat privada que favorizèt la formacion d'una aristocracia de proprietaris terrencs. I desvolopèron pereu l'ensenhament, çò que permetèt la formacion d'una elèit educada formada de mestís d'origina portuguesa e olandesa.
La conquista britanica
La poissança olandesa declinèt dins lo corrent dau sègle XVIII. En 1796, la metropòli foguèt ocupada per la França Revolucionària. Per defugir l'invasion dei colonias olandesas, lei Britanics decidiguèron de leis ocupar. Un còrs britanic desbarquèt donc en 1796 en Ceilan que foguèt finalament dirèctament annexada per lo Reiaume Unit en 1802.
Lei Britanics acabèron la conquista europèa de l'illa amb l'annexion dau Reiaume de Kandy en 1815. Après una insureccion en 1817-1818 e una repression saunosa, l'aristocracia de Kandy foguèt anientada. Après aquelei victòrias, de missions permetèron la difusion dau protestantisme e de l'anglés au sen de la populacion, especialament au sen deis elèits. Londres associèt rapidament aqueleis elèits au poder e creèt un conseu legislatiu e un conseu executiu en 1833 amb de representents dei Tamols, dei Singalés e dei Burglers.
Lei Britanics desvolopèron una economia de plantacions per remplaçar la canèla que son importància aviá declinat au començament dau sègle XIX. Lei tèrras autas de l'ancian Reiaume de Kandy foguèron lo centre d'aquela activitat. En 1848, lo zèl dei missionaris i entraïnèt una insureccion, aisament reprimida, que decidiguèt lo govèrn britanic a restrénher l'activitat dei missions. De 1830 a 1880, lo cafeièr foguèt la cultura principala mai una malautia ravatjèt lei plantacions. Après 1880, lo tè e l'evea venguèron lei culturas predominantas. Puei, au començament dau sègle XX, la cultura dau cocotier apareguèt a l'iniciativa de marchands singalés.
Aquela transformacion entraïnèt de cambiaments prefonds dins la societat ceilandesa. D'efèct, aquelei culturas necessitavan una man d'òbra importanta e permanenta. D'obriers tamols indians foguèron donc importats en massa per lei Britanics. En 1900, la comunautat tamola originària de la peninsula èra ansin venguda pus nombrosa que la comunautat tamola nativa de l'illa. L'autra consequéncia dau desvolopament dei plantacions foguèt la necessitat novèla d'importar una partida dau ris necessari a l'alimentacion de la populacion. Aquò entraïnèt una aumentacion dei pretz e l'economia de Ceilan venguèt despendenta de la vigor dau comèrci internacionau.
Lo procès d'autonòmia politica e sei tensions
A partir de 1833, lei Britanics donèron pauc a pauc mai e mai d'autonòmia a sa colonia ceilandesa. Pasmens, aqueu procès suscitèt l'emergéncia de movements nacionalistas e de tensions entre Singalés e Tamols. Aquò comencèt amb una renaissença de l'indoïsme au sen de la comunautat tamola, especialament en Jaffna. Aqueu movement foguèt seguit per una evolucion similara per lo bodisme singalés dins lo sud.
Dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918), de trèbols opausèron bodistas e musulmans. Reprimits sensa nuança per lo poder coloniau, entraïnèron l'installacion de soudats indians en Ceilan. En reaccion, se formèt en 1919 un Congrès Nacionau de Ceilan gropant Tamols e Singalés. Pasmens, lei tensions tornèron aparéisser e, tre 1921, lei Tamols quitèron lo Congrès. Puei, lei Britanics utilizèron lei tensions entre tèrras autas e tèrras bassas ò entre lei diferenteis ostaus de l'aristocracia ceilandesa per devesir lei Singalés.
A partir deis annadas 1910, lei Britanics democratizèron pauc a pauc lo foncionament de la colonia. Premier, adoptèron un sistèma de collègis per elegir lei membres dau conseu legislatiu. Puei, en 1927, adoptèron dirèctament lo sufragi universau. Enfin, en 1931, una constitucion creèt una assemblada legislativa e instaurèt un poder executiu doble amb foncionaris britanics e ministres ceilandés. Aqueu procès mau contentèt lei Tamols que revendiquèron sensa succès una representacion egala a aquela dei Singalés e que refusèron de participar ais eleccions.
La vida politica locala foguèt rapidament dominada per lei fraires Senanayake, especialament Don Stephen Senanayake, que sostenguèt lo procès d'independéncia mai ajudèt l'esfòrç de guèrra britanic pendent la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). De mai, capitèt d'integrar au jòc politic ceilandés la minoritat tamola originària de l'illa.
La montada dei tensions e dei violéncias
Ceilan venguèt independenta en febrier de 1948 après la Segonda Guèrra Mondiala. Don Stephen Senanayake, qu'aviá fondat lo Partit Nacionau Unit (UNP) en 1946, ne'n venguèt Premier Ministre a la tèsta d'un govèrn conservator format de captaus. Son fiu Dudley Senanayake li succediguèt a sa mòrt en 1952 avans de laissar lo govèrn a John Kotewala un an pus tard. Pasmens, l'UNP se trobèt rapidament en fàcia de dificultats economicas liadas a l'aumentacion dau pretz dau ris. Lo Lanka Sama Samaja Party (LSSP), d'inspiracion comunista, e lo Sri Lanka Freedom Party (SLFP), d'inspiracion bodista, nacionalista e socialista, organizèron mai d'una manifestacion.
Lo SLFP ganhèt leis eleccions de 1956 mai son nacionalisme singalés se turtèt rapidament a l'ostilitat de la minoritat tamola. En particular, sa decision d'adoptar lo singalés coma lenga oficiala creèt de tensions grèvas e lei premierei violéncias politicas aguèron luòc a la fin deis annadas 1950. En 1959, lo Premier Ministre Salomon Bandaranaïke foguèt assassinat per una extremista bodista e remplaçat en 1960 per sa frema, Sirinavo Bandaranaïke. Apliquèt lo programa de son partit amb l'instauracion d'un contraròtle de l'economia, l'adopcion d'una politica de non-alinhament e l'adopcion dau singalés coma lenga oficiala. Pasmens, sa decision de formar una coalicion amb lo LSSP en 1964 foguèt una fònt de tensions au sen de la societat singalesa.
En 1965, Dudley Senanayake retrobèt lo poder après una victòria de l'UNP. Assaièt d'amaisar la situacion politica e reconoguèt lo tamil coma lenga oficiala. En revènge, mau capitèt d'obtenir lo sostèn d'investisseires estrangiers per desvolopar l'economia nacionala. A la fin deis annadas 1960, una crisi economica grèva entraïnèt sa desfacha ais eleccions de 1970 ganhada per una coalicion de senèstra gropant lo SLFP, lo LSSP e lo Partit Comunista de Sri Lanka.
Tornarmai cap dau govèrn, Sirinavo Bandaranaïke deguèt reprimir en 1971 una temptativa de revolucion menada per lo Janatha Vimukthi Peramuna (JVP), un movement marxista non alinhat sus l'Union Sovietica. De miliers de personas foguèron tuats dins lei combats. Puei, nacionalizèt lei plantacions e adoptèt divèrsei mesuras nacionalistas. En particular, en 1972, Ceilan venguèt oficialament Sri Lanka e lei tensions venguèron tornarmai importantas entre Singalés e Tamols car l'estat srilankés aviá per objectiu oficiau la propagacion dau bodisme. Ansin, a partir de 1975, certanei Tamols acomencèron de revendicar l'independéncia.
En 1977, l'UNP, d'ara endavant dirigida per Junius Richard Jayawardene, reprenguèt lo poder. Economicament liberala, sa politica renforcèt lo poder de l'Estat. Una constitucion semi-presidenciala foguèt adoptada en 1978 e Jayawardene elegit president. Enfin, per luchar còntra la violéncia entre Tamols e Singalés, ordonèt lo vòte de mesuras d'excepcion còntra lo terrorisme.
La guèrra civila
La guèrra civila entre Singalés e Tamols, que coava dempuei d'annadas, acomencèt dins lo corrent de l'estiu de 1983. Anava durar fins a 2009 e s'acabar per una victòria singalesa. Acomencèt amb una emboscada organizada a Jaffna còntra una unitat de l'armada que foguèt la causa d'esmogudas còntra lei Tamols. Per protegir la minoritat dau nòrd de l'illa, se formèt divèrsei movements armats. Lo pus important foguèt lei Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol (LTTE) qu'eliminèt pauc a pauc lei grops concurrents. Leis insurgents prenguèron lo contraròtle de Jaffna e dau nòrd.
En 1987, Índia intervenguèt dins lo conflicte — lei Tamols son un pòble important dau sud de la peninsula — après un acòrd entre Colombo e Nòva Delhi assegurant lo mantenement de l'unitat srilankesa. Una fòrça indiana de mantenement de la patz foguèt mandada dins lo nòrd e l'èst de Ceilan. Pasmens, lei soudats indians se turtèron rapidament a l'ostilitat dei Tigres Tamols e deguèron faciar d'atacas de la guerilha. A partir de 1988, la situacion indiana se compliquèt amb la formacion d'una guerilha anti-indiana per lo JVP que denoncièt l'imperialisme de Nòva Delhi. Lo movement revolucionari foguèt tornarmai decimat per una repression saunosa mai Índia retirèt finalament son armada en 1990. Après lo retirament indian e una trèva, lo govèrn de Ranasinghe Premadasa (UNP) ordonèt d'ofensivas massissas còntra lo nòrd mai son cap foguèt assassinat un an pus tard.
En 1994, lo SLFP ganhèt leis eleccions e Chandrika Kumaratunga, filha de Sirinavo Bandaranaïke, venguèt Premier Ministre. En 1995, foguèt elegida President de la Republica e laissèt la direccion dau govèrn a sa maire. La meteissa annada, negocièt un alta-au-fuòc que durèt gaire. Puei, sei posicions en favor d'un estat federau foguèron refusadas per la guerilha, favorabla a l'independéncia, e per la màger part dei Singalés, favorables au mantenement d'un estat unitari. Pasmens, foguèt tornarmai elegida a la presidéncia en 1999. Après de combats durs de 1997 a 2001, un alta-au-fuòc foguèt signat en 2002 mai lei negociacions mau capitèron. En 2004, lo litorau orientau foguèt tocat per un tsunami que tuèt mai de 30,000 abitants e faguèt 500,000 refugiats.
En 2005, Mahinda Rajapakse (SLFP) foguèt elegit President de la Republica. Dotèt l'armada de mejans importants e reprenguèt la guèrra civila. A partir de 2007, sei fòrças acomencèron d'avançar. Après una batalha dura, Kilinochchi, capitala dei Tigres, foguèt conquistada lo 2 de genier de 2009 e lo rèsta de la guerilha foguèt anientat entre abriu e mai. Velupillai Prabhakaran, fondator e cap dei LTTE, foguèt tuat, çò que marquèt la fin de la guerilha e de la guèrra.
Sri Lanka dempuei 2009
Après la victòria de 2009, lo poder de Mahinda Rajapakse venguèt pus autoritari amb l'adopcion de lèis renforçant lo poder executiu au detriment dau Parlament, lo contraròtle de l'Estat sus l'economia, la censura de la premsa, l'arrestacion de mai d'un adversari politic, de poders importants donats a l'armada que seis efectius foguèron pas reduchs maugrat la fin dei combats e de fraudas electoralas. De mai, lo govèrn refusèt l'organizacion d'una ajuda internacionala per lei regions tamolas destruchas per lei combats de 2008-2009. Enfin, organizèt ges de campanha de reconciliacion nacionala e lei discriminacions còntra lei Tamols contunièron.
Pasmens, en 2015, foguèt batut per Maithripala Sirisena dau Novèu Frònt Democratic, un partit politic eissit dau SLFP.
Èvres
Èvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Maizières-lès-Brienne
Maizières-lès-Brienne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Loís VII de França
Loís VII de França, dich Loís lo Jove, o Loís lo Piós, nascut en 1120, mòrt en 1180 a París, rei dels francs de 1137 a 1180. Èra lo filh de Loís VI, dich Loís lo Gròs, rei dels francs, e d’Adèla de Savòia.
Seigy
Seigy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aast
Aast (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna bearnesa, purmèra comuna francesa dens l'òrdi alfabetic desempuish que la vila d'Aas e's juntè (en 1861) dab Assosta en bèth formar la comuna de las Aigas Bonas. Qu'ei administrada per lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [a n s] (a fòrtament nasalizat, -t mut). Las fòrmas ancianas que son Hast en 1429, Ast en 1544, Aast (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, lo nom que vien deu basco ast, « ròc ».
Segon Miquèu Grosclaude, la solucion de Dauzat non fonciona : 1) Dauzat hè pas compte de la nasalizacion; 2) i a pas nat ròc o punta rocosa dens aqueth paisatge planèr; 3) la punta rocosa en basco que's ditz aitz e lo basco coneish pas -ast a la fin d'un nom (que caleré aste). Grosclaude que preconiza un nom de persona doble, Aner (redusit a Ane) e Aster.
Segré
Segré es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Es dempuèi lo 15 de decembre de 2016, una de las 15 comunas delegadas de la comuna novèla de Segré-en-Anjou Bleu.
Assosta
200px|thumb|left|Timpan deu portau de la glèisa200px|thumbAssosta (en francés Assouste) qu'ei ua vila bearnesa de la vath d'Aussau tanhenta e pertanhenta de la comuna de las Aigas Bonas siuada sus la Via Tolosana deu romiatge a Sent Jacme de Compostèla.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'sustɔ]. Las fòrmas ancianas que son Soste en 1290, Seubalade en 1343, Ceubalade, Saubalade en 1536 e 1644, Sauvelade (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon lo diccionari de Palay, p. 78, Assouste qu'ei definit atau « abric, acès, endòst, sobac, aplec; lòc acessat, endostat, assobacat. Nom de lòc » (traduccion).
Segon Miquèu Grosclaude, lo mot (as)sosta, deu latin (ad)substare qu'ei panoccitan. Dens lo diccionari d'Alibèrt, qu'a lo sens de « lòc acessat, acès; cobèrt = hangar » (traduccion). La fòrma de 1270 qu'indica lo nom a pas arren a véder dab lo basco aitz, « punta rocosa » [au contra de la vesia Aas]. Lo nom que vien de adsubsta « lòc acessat ».
Istòria
Lo 29 de mai de 1861 qu'apleguèn las comunas d'Aas e d'Assosta entà crear la comuna d'Aigas Bonas.
Partit Comunista d'Azerbaitjan
Lo Partit Comunista d'Azerbaitjan (en azèri: Azərbaycan Kommunist Partiyası; en rus: Коммунистическая партия Азербайджана) foguèt un partit comunista que controtlava la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan entre 1920 e 1991. Lo PCA fasiá partida del Partit Comunista de l'Union Sovietica. Entre 1969 e 1982, Heydar Aliyev (que mai tard se convertiguèt en lo President de la Republica d'Azerbaitjan independenta) foguèt lo president del PCA. Pendent lo 33au Congrès del Partit Comunista de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan, celebrat lo 16 de setembre de 1991, se decidiguèt per ampla majoritat la siá dissolucion, tres meses abans de la dissolucion de la URSS. Las fòrças comunistas del país se dividiguèron en desparièras faccions, las qu'a lo sieu torn, s'organizèron en quatre partits politics distintos: Partit Comunista d'Azerbaitjan (Post-sovietic), Partit Comunista d'Azerbaitjan (Plataforma del marxisme-leninisme), Partit Comunista Jonch d'Azerbaitjan e Partit Reformista Comunista d'Azerbaitjan.
Nergal-Usazib
Nergal-Usazib foguèt rèi de Babilònia vèrs 633-692 aC après la revòuta contra l'Assirian Assur-nadin-shumi. Musezib-Marduk li succediguèt.
Buc
Buc pòt designar:
En toponimia:
Sent Arcon d'Alèir
Sent Arcon d'Alèir (Saint-Arcons-d'Allier en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Arcons-sus-Aliar.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom d'Arcons-sur-Allier.
Bicocca (mètro de Milan)
Bicocca es una estacion de la linha 5 del mètro de Milan inaugurada lo 10 de febrièr de 2013.
São Paulo
São Paulo pòt designar:
Óblast de Mormansk
L'óblast de Mormansk (en rus: Му́рманская о́бласть) es una division territoriala de la federacion de Russia. Sa capitala administrativa es la vila de Mormansk.
Geografia
Situat a l'extrèm nòrd de la Russia d'Euròpa, l'óblast cobrís una superfícia de e engloba la peninsula de Kola. Confronta al nòrd la mar de Barents, a l'èst e al sud la mar Blanca, al sud la republica de Carèlia e a l'oèst Finlàndia e Norvègia.
La capitala Mormansk es lo pòrt d'estaca dels bresa glaç nuclears de l'Artic rus. La vila militara vesina de Severomorsk es lo pòrt qu'assosta la flòta del Nòrd.
La natura garda dins la region una plaça preponderenta amb de païsatges de tondra e de taiga, e nombrosas aigas.
Otacílio Costa
Otacílio Costa es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Beaurain
Beaurain es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França. Sa populacion en.
Novo Horizonte (Santa Catarina)
Novo Horizonte (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Canton d'Àrreu
Eth canton d'Àrreu qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha e de Comenge, en Vath d'Aura, suprimida en 2015, situada dens eth arrondiment de Banhèras de Bigòrra, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus, ara d'. Eras 19 comunas que son despuish 2015 dens eth canton de Nestés, Aura e Loron (burèu centralizator Capvèrn). Que son tanben totas dens era CC d'Aura e Loron (residéncia Àrreu). Era lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc.
Istòria
Eths cantons d'Àrreu e eth de Sarrancolin que's creèn pendent era Revolucion.
En 1801, eth canton d'Àrreu qu'estó conservat e eth de Sarrancolin suprimit,.
Aras eleccions departamentalas dau 22 de març de 2015, en aplicacion deth decret deth 25 de heurèr de 2014 qui delimita eths cantons deths Hauts Pirenèus, eth canton d'Àrreu qu'estó suprimit.
Eth 1èr de gèr de 2019, eras comunas de Veireda e Jumet e de Camors que fusionèn ena comuna navèra de Veireda, Jumet e Camors.
Ouro Verde (Santa Catarina)
Ouro Verde (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Ouro (Santa Catarina)
Ouro (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Kandalanu
Kandalanu foguèt un rèi dau reiaume de Babilònia. Nomat per l'emperaire assirian après la revòuta de Shamash-shum-ukin e lo periòde de poder dirècte d'Assurbanipal, reinèt vèrs 648-627 aC.
La Puye
La Puye es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Charmes (Còsta d'Aur)
Charmes  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha Franca Comtat.
La Puye
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Charmes (Còsta d'Aur)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Puye
Nòtas
<references group="N"/>
Wickersheim-Wilshausen
Wickersheim-Wilshausen en alemannisch (Wickersheim-Wilshausen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
Lo 1 en genièr 1973, la municipalitat ven Wickersheim-Wilshausen continuament al rattachement del vilatge de Wilshausen #que ven (municipalitat mancomunat).
Le 1 janvier 1973, la commune devient Wickersheim-Wilshausen suite au rattachement du village de Wilshausen qui devient (commune associée).
Paial
Paial es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Província de Nuoro
La Província de Nuoro es una província de Sardenha en Itàlia.
Crouzilles
Crouzilles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
En 1833, Crouzilles a annexat la comuna de Mougon.
En 1833, Crouzilles a annexé la commune de Mougon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Musezib-Marduk
Musezib-Marduk foguèt un rèi dau reiaume de Babilònia que reinèt vèrs 692-688 aC. Amb una ajuda elamita dau rèi Umman-menanu, assaièt de resistir contra l'Empèri assirian. Finalament, Umman-menanu lo traïguèt, lo capturèt e lo liurèt ais Assirians. Sennacherib venguèt adonc rèi de Babilònia per lo segond còp.
Esquiròl (mètro de Tolosa)
Esquiròl (Esquirol en francés) es una estacion de la linha A del mètro de Tolosa. Es situada sus la plaça Esquiròl, dins lo quartièr omonim, en plen centre-vila de Tolosa.
Situacion sul malhum
Esquiròl es situada sus la linha A del mètro de Tolosa, entre las estacions Sant Çubran Republica a l'oèst, e Capitòli al nòrd.
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 26 de junh de 1993, a l'encòp que la linha A.
Son nom ven del plaça e quartièr ont l'estacion es situada, dont lo nom es eissit del psiquiatre Joan Estève Esquiròl, nascut a Tolosa en 1772.
Accès e acuèlh
L'estacion es equipada d'un grand cai central a dotze pòrtas permetent de recebre de ramas de 52 m de quatre veituras.
Dessèrta
Coma dins l'ensemble del mètro tolosenc, la primièra partença dels caps de linha es a 5h15, e la darrièra es a 0h del dimenge al dijòus, e 3h lo divendres e dissabte.
Intermodalitat
L'estacion es en correspondéncia ambe las linhas de bus Tisséo L7, L9, 12, 14, 44 e lo Noctambus ; e tanben ambe las linhas d'autocarris regionals 318, 319, 358, 359, 361, 364 e 380.
Arquitectura
L'estacion foguèt concebut pel cabinet d'arquitèctes tolosenc Séquences.
L'òbra d'art integrada a l'estacion se compausa d'un pilar conic en metal e d'una intervencion sus la paret èst. Aquela òbra foguèt realizada per François Bouillon.
Painel
Painel es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Joan Castèths
Joan Castèths, en francés Jean Castex, vasut lo 25 de junh de 1965 a Vic de Fesensac, qu'ei un haut fonccionnari occitan, purmèr ministre de França de 2020 a 2022.
Membre de l'UMP puish de LR, qu'estó purmèr cònsol de Prada de Conflent (Pirenèus Orientals) de 2008 a 2020, secretari generau adjunt de la presidéncia de la Republica enter 2011 e 2012, conselhèr regionau de Lengadòc e Rosselhon de 2010 a 2015 e conselhèr departamentau dels Pirenèus Orientals (canton dels Pirenèus catalans) de 2015 a 2020.
Après Matinhon, es nomenat president de la RATP.
Saldo migratòri
En demografia, lo saldo migratòri es la diferéncia entre las arribadas (o entradas) e las partenças (o sortidas) d'abitants d'un territòri donat.
Autrament dich le saldo migratòri es egal a la diferéncia entre immigracion e emigracion (del punt de vista del territòri estudiat, independentament de la nacionalitat dels migrants).
Lo saldo migratòri pòt doncas èsser positiu o negatiu.
Economia de Malàisia
L'economia de Malàisia s'es transformada entre 1971 e la fin de las annadas 1990; d'un productor de materials bruts es passada a una economia emergenta multisectoriala. La creissença èra gaireben exclusivament deguda a las exportacions - mai que mai d'electronica.
Saldo migratòri
Ajustat al creissement natural o saldo natural, permet de calcular la variacion totala d'una populacion.
Una region amb un saldo migratòri positiu es dicha atractiva.
Una region amb un saldo migratòri negatiu es dicha repulsiva.
Portugal
Sa capitala es Lisbona e lo gentilici es portugués -esa.
Preïstòria e Antiquitat preromana
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Portugau datan d'aperaquí 500,000 ans. Puei, Homo neanderthalensis poblèt lo territòri entre 200,000 ans e 28,000 ans, principalament dins lei regions d'Estremadura e d'Alentejo e au nòrd de Douro. A partir de 40,000 ans av. JC, foguèt pauc a pauc remplaçat per Homo sapiens. L'agricultura apareguèt au periòde neolitic, entre 4,000 e 2,000 av. JC, en parallèl dau desvolopament progressiu d'una cultura pròpria ai territòris actuaus de Portugua e de Galícia. Lei premierei comunautats sedentàrias se formèron a partir de 2,600 av. JC.
Lo desvolopament de la metallurgia favorizèt la formacion de contactes maritims entre lo litorau, leis Illas Britanicas e lei regions mediterranèas. Grècs, Fenicians e Cartaginés installèron de comptadors dins lo sud de la Peninsula Iberica. Lei Fenicians i introguèron tanben la cultura de la vinha e de l'olivier. Certaneis arqueològs pensan que son a l'origina de la fondacion de Lisbona vèrs 1000 av. JC. Vèrs 1,200 av. JC, de populacions indoeuropèas migrèron dins la region e se mesclèron ai pòbles locaus ja influenciats per sei contactes ambé lei Fenicians e lei Grècs. Lei dos pòbles principaus d'aqueu periòde son lei Lusitanians e lei Gallaecis. Sa societat èra basada sus de nuclèus de populacions isolats, establits dins d'endrechs aisats de protegir (cima de còla... etc.) e vivent dins d'ostaus redons. Se pòu tanben citar lei Tartessians, pòble poderós, que dispareguèt ambé l'arribada dei Cartaginés vèrs 235 av. JC. Aquelei darriers ocupèron la mitat sud de la Peninsula Ibèrica, someteguèron mai d'una tribü lusitaniana e fondèron Faro.