cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Engraulidae
Euròpa
La pesca intensiva puèi una subrepesca combinada a de catastròfas naturalas dins la reproduccion de l'anchòia provoquèron una grava crisi dins los ans 2000 en UE. L'estòc d'anchòias del Golf de Gasconha manquèt la disparicion, provocan l'arrèst de la pèsca entre 2005 e 2010.
L'Espanha ten 90 % dels drechs de pèsca dins aquela zona. Volguèt lo manten de l'interdiccion de pèsca, jutjant que l'estat de l'estòc es encora preocupant. Los Espanhòls consomisson cada an mai de 10 000 tonas d’anchòia, los Italians 8 000 tonas, e en França 5 a 6 000 tonas.
Los diferents anchòias
vinheta|Anchòia europèu vinheta|Anchòia peruvian drecha|vinheta|Anchòia californian drecha|vinheta|Anchòia japonés
Lista dels genres e sosfamilhas
Segon ITIS: Segon WRMS :
Giac
Giac (Giat en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Neopaganisme
Lo neopaganisme es un ensems de movements religiós apareguts entre lei sègles XVIII e XIX basats ò influenciats per de religions ò de cresenças paganas anticas coma de religions politeïstas ancianas, de legendas tradicionalas ò de practicas magicas coma l'esoterisme ò la mascariá. Dins lo corrent dau sègle XX, aquelei corrents comencèron de ganhar un nombre significatiu d'adèptes, especialament dins lei país nordics e anglosaxons onte pòdon formar de minoritats religiosas d'unei milièrs d'individús (per exemple, entre 200,000 e 300,000 ais Estats Units).
Forn dei Navetas
vinheta|Fòto dau Forn dei Navetas Lo Forn dei Navetas es la mai anciana fornariá de Marselha, dins lei Bocas de Ròse.
Istòria dau Forn dei Navetas
Situada al 136, carrièra Santa, dins lo 7n arrondiment de Marselha, aquela fornariá es la mai anciana de ciutat.
Es dobèrta lo 24 de novembre de 1781 per lo mèstre-fornièr Antòni Lauzière, que creèt tres meses mai tard lei navetas a l'escasença de la Candelosa, abans d'èsser cedida a David Aveyrous. L'emplaçament dau forn seriá degut a un potz reputat aver una melhora aiga.
Articles connèxes
<references group="Site web" responsive="" />
Grafit
Lo grafit es una forma allotropica de carbòni. Se troba dins l'environament coma minerau natiu dins de ròcas metamorficas ò dins lei meteorits. Pòu tanben èsser produch per de procès industriau. A una color negra amb un esclat submetallic, una duretat febla situada entre 1 e 2 sus l'escala de Mohs e una densitat pron leugiera d'aperaquí 2,1. Es un minerau qu'a d'aplicacions industrialas variadas dins la construccion mecanica (lubrificant, pèça d'estanqueïtat...), la construccion electrica (collector virant...) ò l'industria quimica (especialament en electroquimia).
Helichrysum
Helichrysum es un genre de sosarbrilhon dins la familha de las Asteraceae. Son las diferentas espècias d'immortèlas o de sauretas.
Ladislau II Jagellon
Ladislau II Jagellon ò Jogaila (1362-1434) foguèt Grand-duc de Lituània de 1377 a 1392 e rèi de Polonha de 1386 a 1434. Coma Grand-duc, succediguèt a son paire Algirdas (1330-1377) e foguèt remplaçat per son cosin Vytautas (1392-1430. Coma rèi de Polonha, foguèt inicialament lo marit de la rèina Edvija (1385-1399) qu'èra lo sobeiran vertadier dau país. Pasmens, a sa mòrt, lei Polonés li demandèron de demorar sus lo tròne e l'elegiguèron rèi. Son fiu Ladislau III Jagellon (1434-1444) li succediguèt.
Helichrysum
Lista de las espècias
Segon CatalogueofLife genre:
Ladislau II Jagellon
Son rèine aguèt una importància gròssa sus lo desvolopament de Polonha e de Lituània. D'efèct, per venir rèi de Polonha, deguèt se convertir au catolicisme, çò que favorizèt la difusion d'aquela religion dins leis estats baltics. Puei, luchèt còntra l'Òrdre Teutonic que menaçava la frontiera nòrd de Polonha dempuei 1308 e lo començament dei guèrras entre Chivaliers Teutonics, Polonés e Lituanians. En 1410, sa victòria de Grunwald li permetèt de rompre lei fòrças militara e economica de l'Òrdre. Après aquela batalha, l'union de Polonha-Lituània venguèt una poissança majora dau continent europèu fins au sègle XVII.
Helichrysum
Lista de las espècias
Segon GRIN genre:
Segon ITIS:
Segon NCBI:
Segon ThePlantList taxon:
Segon Tropicos (Atencion lista bruta contenent benlèu de sinonims):
Sistèma d'equacions linearas
Un sistèma d'equacions linearas es un ensems d'equacions linearas possedent lei memas desconegudas.
Blu-ray
Lo disc Blu-ray  o Blu-ray Disc (abreviacion oficiala BD) es un format de disc numeric brevetat e comercializat per l’industrial japonés Sony permetent de servar e difusar de videogramas de Nauta Definicion. Lo seu nom ven del tipe de rai lasèr qu'espleita, de color espectrala pròcha del blau.
Los primièrs prototipes de discs Blu-ray sortiguèron en octobre de 2000, e lo primièr lector prototipe en abril de 2003 al Japon.
Lo seu principal concurrent, l'HD DVD lança par Toshiba amb le sosten de Microsoft foguèt oficialament abandonat en febrièr de 2008. Pauc après, Toshiba rejonguèt oficialament le consortium Blu-ray e presentèt a l'IFA de 2009 sa primièra platina Blu-ray, la BDX2000E.
Existís de lectors e d'enregistradors-lectors Blu-ray de salon e de lectors e enregistraires Blu-ray destinats a equipar los ordinators. Los aparelhs Blu-ray devon permetre la lectura dels DVD vidèo e dels CD Audio (compatibilitat descendenta).
Origina del nom « Blu-ray »
« Blu-ray » ven simplament de la tecnologia utilizada per legir e gravar las donadas: « Blue » (blau) e « ray » (rai lasèr). Segon la Blu-ray Disc Association, l’ortografa « Blue-ray » foguèt retirada per poder depausar la marca.
Principis e especificitats
Lo Blu-ray espleita un rai laser blau-violet (longor d'onda: ), d’obertura numerica nauta (0,85). Al respècte amb lo lasèr infraroge (longor d’onda: ) d’obertura numerica 0,45 utilizat pel CD e le lasèr roge (longor d’onda: 650/) d’obertura numerica 0,6 utilizat pel DVD. Lo Blu-ray permet de servar mai d’informacions sus la meteissa superfícia mercé a un rai mai prim (diamètre del punt laser: ) indusent de regas de gravadura mai pichonas e mai serradas (escart: ) e d'alveòlas mai cortas (longor minimala: —  pel modèl  ara abandonat). Los primièrs aparelhs pel public integrant aquela tecnologia apareguèron fin de 2006 e 2007, coma dins la PlayStation 3.
Foncions tipicas del Blu-ray
Existisson diferentas foncions suls discs Blu-ray. Pr'amor que lo lector de discs Blu-ray utilizat siá compatible amb la foncion demandada.
Zònas de restriccion comerciala
thumb|upright=1.8|Regions pels discs Blu-ray estandard : A (en vilolet): [[Asia de l'Èst (levat China e Mongolia), Asia del Sud-Èst, las Americas e de lors dependéncias. B (en verd): Africa, Asia del Sud-Oèst, Euròpa (levat Russia), Oceania et leurs dépendances. C (en jaune): Asia Centrala, Asia de l'Èst (sonque China e Mongolia), Asia del Sud, Eurasia centrala (que Russia) e lors dependéncias. ]] Coma pels lectors DVD e segon lor zòna de comercializacion, los lectors Blu-ray intègran un verrolh electronic, que venon incompatibles amb los discs comprats fòra de las zònas que son previst. Atal, tres zònas geograficas son definidas pel Blu-ray:
Es utilizat per la segmentacion del mercat, per la discriminacion pel prètz, mas permet tanben als estúdios de cinèma de contrarotlar los diferents aspèctes de la liurason (coma lo contengut ea la data de sortida) en foncion de la region.
Lo Borg Devisac
Geografia
Lo Borg Devisac es una importanta crosada de rotas segondàrias : al Sud-Èst, RD 7 cap a Moissac e Castèlsagrat, RD 43 cap a Moissac per Sent Nazari de Valentana, a l'Èst, RD 73 cap a Lausèrta, al Sud, RD 16 cap a Sent Maurin e Puègmiròl, a l'Oèst, RD 43 cap a Bauvila, La Ròca Timbaud e Vilanuèva d'Òut, al Nòrd, RD 7 cap a Montagut de Carcin.
Blu-ray
Zònas de restriccion comerciala
Los discs pòdon tanben èsser produchs sens la region de codatge, de biais que pòdon èsser legits per totes los periferics. Los païses dels grands fabricants de discs Blu-ray (Japon, Malaisia, la Corèa del Sud, eca) son dins la meteissa region que las Americas.
Lo Borg Devisac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Blu-ray
Zònas de restriccion comerciala
A la fin de 2008, près de 70 % de totes los discs èra liurats sens région (« region free »). Qualques estúdios mantenon las zònas de comercializacion, depend dels títols.
Profils dels lectors
Lo BD-ROM specification definís cinc perfils de lector Blu-ray Disc, e tanben pels lectors audio (BD-Audio) que demanda pas de desencodatge vidèo o de BD-java. Los quatre perfils de lector vidèo (BD-Video) son tenguts d’aver una plana mesa en òbra del BD-java, mas amb diferents nivèls de supòrt material.
La gestion dels drechs numerics
Lo Blu-ray Disc emplec divèrs sistèmas per de la gestion numerica dels drechs,. droite|thumb|AACS decryption process.
AACS
Advanced Access Content System (AACS) es un estandard per la distribucion de contengut e de gestion dels drechs numerics. Foguèt desvelopat per l'administrator que balha las licéncias, LLC (AACS LA), un consòrci que compren Disney, Intel, Microsoft, Panasonic, Warner Bros, IBM, Toshiba e Sony.
Dempuèi 2006, lo dispositiu patiguèt d'atacs. Lo primièr atac se fondèt sus un logicial client esprovat. E mai, las clau de deschiframent foguèron extrachas dempuèi un lector pauc aparat (WinDVD). Dempuèi las claus foguèron revocadas dins las nòvas versions. Èra una solucion temporariá e de nòvas claus non encara trencadas devon èsser de contunh realizadas per criptar. Aquela correguda passèt per mai d'un cicles.
Moislains
Moislains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Moislains A traversat pel canal del Nòrd, #que seguís la Tortille, afluent de la Soma.
Moislains est traversé par le canal du Nord, qui suit la Tortille, affluent de la Somme.
Blu-ray
BD-ROM Mark
BD-ROM Mark permet de servar una clau criptografica sus un BD-ROM sens qu'aquela clau pòsca èsser duplicadas cap a un BD-R. Aquel procès es possible mercé a l’usatge d’un format proprietari de BD-ROM, desencodable unicament amb una nièra especifica, presente suls lectors compatibles.
Moislains
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Blu-ray
Cinavia
Cinavia còda dins la pista son un senhal qu'es detectat pel material. Aquel pòt alara acabar la difusion del contengut s'es pas "autorizat" pel contengut del messatge esteganografic.
Ankh
thumb|Crotz ansada L'ankh o crotz ansada (☥ unicode U+2625) es l'Ieroglif egipcian representant lo mòt ˁnḫ, qui significa « vida ». Es un attribut dels Dius egipcians que lo podavan pener per la bocla, o ne portar un dins cada man, los braces crosats sul pitre. Aquel simbòl èra nomenat crux ansata en latin (« Crotz ansada »).
Blu-ray
Utilizacion
Avans de partejar lo mercat naissent de la nauta definicion amb son concurrent HD DVD, los Blu-rayes foguèron introduchs lentament e amb dificultat dins los fogals. Ambedoas tecnologias nòvas èran en efècte costosas mas tanben font d’inseguretat: causir l’un dels dos formats èra far una escomesa sus l'avenir car èra pas certan qu’un d'aqueles formats se mantenga longtemps.
Calcul infinitesimal
Lo calcul infinitesimal es un domeni dei matematicas, desvolopat a partir de l'algèbra e de la geometria.
Blu-ray
Utilizacion
Pasmens, la partida del marcat dels Blu-ray sul sector nauta definicion passava davant ja fin de 2007, aquela de l'HD DVD, que sián pels discs venduts que pels lectors, amb dos Blu-ray venduis per un HD DVD.
A partir de la victòria del mèdia en 2008 (Toshiba abandonèt l'HD DVD lo 19 de febrièr de 2008), fòrça constructors anoncièron la comercializacion de material compatible, e las ventas de Blu-ray constituisson ara la gaireben tota las ventas de mèdia Nauta Definicion.
Ankh
Originas
Una tresena ipotèsa es aquela de la vertèbra d'un buòu, perspectiva que podava abondar l'origina bovina de la primièra letra dels alfabets fenicians o semitics que se referisson al mème animal, simbòl de poténcia e fòrça civilizacionala. Lo taur es tanben dins la simbolica chinesa l'ordonator del cicle zodiacal (òrbe del palmon, mèstre de l'Energia, 3h-5h).
Blu-ray
Utilizacion
En Euròpa, las ventas de Blu-ray dos ans après sa sortida fin finala èra superioras a aquelas del DVD a son epòca. Mas, lo Blu-ray aguèt de mal a capitar. E la PS3 es la sola consola dotada d’un lector de Blu-ray. Las ventas de Blu-ray discs als Estats Units d'America casèron de 40 % en febrièr de 2008, quitament se Sony dich aver aumentar las ventas lo mes seguent de 2 %.
Ankh
Originas
Segon un autre ipotèsi, l'ankh simbolisariá l'Egipte e particularament lo Nil, font de vida pels Egipcians. La partida bassa (lo trach vertical) seriá la val del Nil (Nauta Egipte) e la partida nauta (la bocla) la boca del Nil (Bassa Egipte). La branca orizontala, ela, seriá lo nos d'Isis, qu'unís las doas partidas del flum e, per extension, del país. Aquela teoria seriá corroborada per de representacions de l'ankh ont se pòt distingar d'estrias sus la branca orizontala, cossí o fa la plecadura d'un nos.
Dins l'art egipcian
thumb|Miralh en forma d'ankh eissit de la [[tomba de Totankhamòn]]
L'ankh es utilizada sovent dins l'art egipcian, subretot dins las pinturas de las tombas; aparéis sovent dins los dets d'una divinitat, dins d'imatges mostrant las divinitats de l'al delà fasant lo don de vida a la momia de la persona defonata.
Dins l'art amarnian, la crotz ansada es portada pels rais solars (terminats per des mans), simbolica del solelh acordant la vida sus Tèrra.
Aquel simbòl èra sovent portat coma amulet pels Egipcians, sol, o associaciat amb dos autres ieroglifs, lo sceptre oas significant « fòrça » e l'ieroglif simbolisant la « santat ».
Dins la cultura populara modèrna
Se trapa sovent l'ankh coma logotipe remembrent l'Egipte antica.
Es fòrça utilizat dins la cultura populara, coma un mejan de comunicar instantanèament amb un istòria alunhada, de misteriosas fòrças vitalas e/o una magia esperituala.
L'ankh servís tanben a de grops afroamericans de far viure de nòu per lor interpretacion l'anciana religion de Kemet, l'Egipte.
La crotz ansada (crux ansata, crotz amb una manilha) es utilizada per la Glèisa còpta.
Blu-ray
Utilizacion
Samsung, pr'amor promotor de la democratizacion del Blu-ray dins los fogals, anoncièt la mort del Blu-ray fins a 2013.
En mai, la tecnologia upscale totjorn mai apreciada pel public constituís una nòva concurréncia pels discs de nauta definicion. Amb los lectors DVD equipats de presa HDMI, l’imatge d’un DVD sus una Tele HD es sensiblament melhorat.
En 2008, sonque 9 % de las personas avent pas de lector Blu-ray pensavan ne comprar un. Los discs Blu-ray demoran cars, pauc nombroses. Mas, lo ritme mensual de las sortidas Blu-ray s’accelèra.
L'an 2009 marquèt un cambiament vertadièr dins l'istòria del Blu-ray: amb la bassa del prètz plan significatiu de lectors e un catalòg s'enriquissent, lo supòrt es pas vertadièrament un escac e l'aument de las ventas, mai tardiu que previst, es plan real.
Blu-ray 3D
La Blu-ray Disc Association anoncièt en decembre de 2009 l'arribada del nòu estandard Blu-ray 3D. Lançat en 2010, permet de visionar de filmes estereoscopics dins una resolucion en Full HD (1080p). La resolucion verticala de l'imatge es de 1080 linhas per cada uèlh.
De fabricants de Television en 3D prepausan de sistèmas 3D amb lunetas passivas full HD. La resolucion verticala es de 540 linhas per cada uèlh.
Los filmes e discs Blu-ray 3D pòdon èsser legits sonque sus de lectors e ecrans compatibles. Los discs contenon mai de sisas e mai d'espaci de sèrva qu'un disc Blu-ray tradicional. Aquò demanda un sistèma optic mai complèxe del lasèr e una poténcia de tractament mai importanta.
Capacitat, velocitat e aplicacions
Un disc Blu-ray doble sisa (abreviacion « DL », de l'anglés « Dual-Layer ») conten, gaireben:
Lo taus de transferiment es de  pels lectors 1X. Los estandards BD-R (disc enregistrable), BD-RE (reinscriptible) e BD-ROM (lectura sola) fan partit de las especificacions Blu-ray 2.0. Los discs preenregistrats BD-ROM èran disponibles al començament de 2007; lo primièr BD-ROM foguèt gravat en novembre de 2005 (Sony Pictures Home Entertainment).
Lo projècte de far de discs de e  fin finala capitèt; lo disc de  utiliza quatre sisas de, alara qu'aquel de  utiliza sièis sisas de. Los discs de 100Go son utilizats pel la sèrva dels filmes de 3D.
Tecnologia e compatibilitat
Los discs BD-RE (e per extension los discs BD-R) suportan ara l'MPEG-2 SD e l'MPEG-4 HD mercé a la difusion per la TNT HD enregistrada sens modificacion del senhal d'origina que consèrva atal sa qualitat nativa, lo 16/9 e lo son 5.1 …
La necessitat de compatibilitat ascendenta (lectura dels DVD) foguèt presa en compte pels formats audio:
Declinasons comercialas
Una especificacion per un disc Blu-ray de foguèt ja finalizada e aprovada. Ne resulta un disc de simpla sisa d'una fácia, capabla de conténer, o un còp e mièja la capacitat d’un DVD dobla sisa normal de. Aquel format seriá adaptat pels pichons aparelhs portables, coma los lectors vidèo o las camèras numericas.
Un disc ibrid Blu-ray/DVD foguèt desvelopat per JVC e LG e espèran èsser reconegut per l’associacion Blu-ray Disc. Aquó permetent d’utilizar un mème disc dins los lectors Blu-ray e DVD. Los utilizators poirián comprar un sol disc podent èsser legit en definicion normala o en nauta definicion, seguent lo material utilizat. Los utilizators possedisson sonque lo lector DVD poiràn gaitar la vidèo en definicion normala, puèi en nauta definicion quand compraràn un lector Blu-ray.
Longor d’onda de la lutz emesa pel laser
thumb|200px|right|Sus aquel imatge de 3,500 × 3,500 pixèls (es una miniatura), cada punt blanc es un carrat de de long. Aquó representa un zoom sus  del disc.
La tecnologia utiliza una diòda laser foncionant a una longor d'onda de d’una color blava (de fach blau violacèu) per legir e escriure las donadas. Los CD e los DVDs convencionals utilizan de lasèrs infraroges e roges de e 650/.
Al respècte de la compara son las colors, la color visibla d’un tube de lutz negre es dominada per las emissions violacèas del mercuri de. Lo diòde lasèr blau violacèu utilizada pels discs Blu-ray fonciona a, plan mai violet (mai pròche de l’extremitat violeta de l'espèctre de la lutz visibla) que la partida visibla de la lutz negra. Un efècte segondari del fach que la longor d’onda siá fòrça pichona es que de materials venon fluorescents, e lo rai apareis coma blanc blavenc se rebat sus una superfícia blanca (coma una fuèlha de papièr). Se las tecnologias futuras projectant l’utilizacion de supòrts fluorescents, los discs Blu-ray foncionan d’un biais similar a aquela dels CD e DVD e utilizan pas la fluorescéncia dels supòrts per legir las donadas.
Lo lasèr blau violacèu a una longor d’onda mai corta qu'aquela dels sistèmas CD o DVD, e aquela reduccion permet de servar mai de donadas sus un disc de meteissa talha. La talha minimala del punt ont lo laser pòt èsser focalizat es limitada per la difraccion, e depend de la longor d’onda de la lutz e de l’obertura numerica de la lentilha utilizada per lo realizar. Mermar la longor d'onda (s'aprochant de l’extremitat violeta de l'espèctre), utilizant un sistèma de dobla lentilha amb una obertura numerica melhora (melhora qualitat) e fasent lo disc mai prim per evitar qualques efèctes optics, lo lasèr pòt èsser focalizat fòrça mai precisament sus la superfícia del disc. S'obten de puntatges luminoses mai precises, e atal se sèrva mai d’informacions sul disc dins un meteis espaci. En mai de las amelioracions opticas, lo disc Blu-ray presenta de amelioracions sus l’encodatge de las donadas e l'aprochament de las pistas entre elas, çó que permet de servar encara mai de donadas.
Tecnologia de revestiment de proteccion renforçada
Donat que la tecnologia Blu-ray demanda que la sisa de donadas percorrida pel lasèr blau siá mai pròche de la superfícia qu'aquela del DVD, lo Blu-ray es mai vulnerable a las raiaduras. A l'origina, èra envisatja que lo disc siá integrat dins una cartocha de plastic, al biais de las disquetas. Mas aquela opcion auriá aumentat lo prètz d'al qual mèdia ja costós a son lançament.
L’introduccion de TDK al sen de la fondacion Blu-ray, anonciat lo 19 de març de 2004, foguèt acompanhat d’un grand nombre d’indicacions podent melhorar de biais significatiu l’avenir del disc Blu-ray. La tecnologia de proteccion renforçada (nomenada DURABIS) de TDK permet als discs Blu-ray de resistir melhor a las raiaduras. Consistís a apondre sus la superfícia de lectura una sisa de polimèr fòrça prima e dura, que lo ròtla es d'aparar lo disc. Es possible de netejar las detadas amb un simple teissut sens damatjar la superfícia causa que daissariá de microraiaduras sus un CD o un DVD classic. Dempuèi, Sony e Panasonic tanben desvolopèron las lors tecnologias de sisas protectrises.
Las especificacions de fabricacion del Blu-ray demanda de passar un tèst de resisténcia a las raïaduras. Es pas lo cas del DVD, pr'amor que de fabricants de DVD apondon la quita sisa de proteccion per aumentar lor resisténcia.
Costes descreissents
Los membres de la fondacion Blu-ray concentrèron lors esfòrts sus la reduccion dels còstes de produccion, jogant sus diferents aspèctes. Lo 15 d'abril de 2004 per exemple, Sony e Toppan Printing anoncièron la capitada del desvelopament d’un disc Blu-ray compausat a 51 % (en massa) de papièr, çò que poiriá mermar los còstes de produccion.
Molliens-au-Bois
Molliens-au-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Geografia
Molliens-A lo-Bòsc es d'environadas municipalitats de : Rubempré e Pierregot, al nòrd ; Mirvaux al nòrd-es ; Montigny a l'èst ; Sant-Gratien al sud ; Rainneville al sud-oèst e Villers-Bocage a l'oèst.
Molliens-au-Bois est entouré des communes de : Rubempré et Pierregot, au nord ; Mirvaux au nord-est ; Montigny à l'est ; Saint-Gratien au sud ; Rainneville au sud-ouest et Villers-Bocage à l'ouest.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vosne-Romanée
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mortièr (aisina)
Se compausa de doas pèças: lo quita mortièr; un vas de parets espessas e fòrtas, fach par exemple de terralha, pèira o fusta, sovent amb un o quatre pichonas prolongacions en forma de semicilindre concau per facilitar lo versament del contengut; e d'un autra lo piston  o (var. trissador, trisson; pilon), gaireben totjorn de fusta, que se pren amb la man per trissar lo contengut del vas.
Un mortièr se pòt tanben utilizar en farmacia, parfumariá, etc. per embrenicar d'espècias, medicaments, granas e d'autras causas.
Istòria
Dins las culturas mediterranèas de l'antiquitat s'emplegavan tanben d'autras mortièrs de bronze, de grandas dimensions, per trissar lo marbre o la calç, o per fabricar de conglomerants del bastiment, coma dins lo cas de l'estuc. En fach, encara ara, contunham de nomenar mortièr la mescla de calç, sable e aiga, emplegada per ligar las pèiras o d'autras materials del bastiment.
Lo mortièr se tròba documentat en qualques òbras de literatura anciana, coma lo "papir Ebers" egipcian, que data de l'an 1550 AbC e l'Ancian Testament (11:8 e de proverbis 27:22).
Usatges culinaris
vinheta|Realizacion de salsa dins un mortièr Dins la cultura mediterranès, lo mortièr es una aisina indispensabla a la cosina, ont s'utiliza sustot per esclafar d'alhs, picar o mòler de fruchs secs, presents dins fòrça plats coma alhòlis, maionesa, romesco, eca
Lo mortièr dins d'autras culturas
vinheta|Mortièr Tipic estandard japonés. vinheta|200x200px|Mortièr Mexican.
Usatges farmaceutics
vinheta|Mortièr mossarab farmaceutic de bronze Lo mortièr permet de trissar de diferents ingredients d'una prescripcion medicala, e es en fach una de las icònas mai comunas que s'assòcian a l'activitat farmaceutica. Dins unes cases, lo mortièr es un especific, conegut coma morter Wedgwood ("Wedgwood" es una marca de porcellana anglesa), de porcellana blanca e que s'utiliza dempuèi 1779.
En farmacia s'utiliza tanben simplament per polvorizar de pastilhas e que sián aital de mai rapida absorcion a l'encòp de las ingerir o inhalar.
Autres usatges
Dins lo passat, los mortièrs de grandas dimensions foguèron utilizats per formar de materials del bastiment e per l'elaboracion de la primièra arma de tir pas rectilinha, alara qu'a l'ostal se podava emplegan de pocion e enguents magics o per sintetisar de substàncias addictivas illegalas. D'autres tipes de morter s'emplegan a l'elaboracion de produchs de veire.
Gimiaus (nòrd Puèi de Doma)
Gimiaus [dʒiˈmjɔw] (atestat Gimeals en occitan ancian ) (Gimeaux en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Apocòpa
Una apocòca , del grèc apokoptein (« sostirar »), es una modificacion fonetica, a vegadas utilizada coma figura d'estil, que se caracteriza per la suppression de fonèms o de sillabas (vocalics o consonantics) a la fin del mot.
En gramatica es pròche de l'elision per exemple quand s'utiliza grand per granda dins Grand Bretanha
Equacion diferenciala
Una equacion diferenciala es una equacion entre una foncion inconeguda (o mai d'una) e sei derivadas.
Lancieux
Lansioec en galò; Lanseeg en breton ( Lancieux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Situada al Nòrd-Es de Còstas-de Armor, tustada a la Ille-e-Vilaine, Lancieux es una station balnéaire en possedint 8 plajas. L'oèst de la municipalitat a vorejat per la baia de Beaussais, a l'Èst pel fleuve Frémur.
Située au Nord-Est des Côtes-d'Armor, collée à l'Ille-et-Vilaine, Lancieux est une station balnéaire possédant 8 plages. L'ouest de la commune est bordé par la baie de Beaussais, à l'Est par le fleuve Frémur.
La commune est reliée à Ploubalay au sud par le route départementale D786 et à Saint-Briac-sur-Mer en Ille-et-Vilaine au nord par un pont reliant les deux départements à l'embouchure du Frémur.
Istòria
Lo nom de Lancieux ven de sant Séoc (o Sieu), fraire de la fin de la #que i i auriá fondat un monastèri ("lann" en celte).
Desviacion tipica
En estatica, la desviacion tipica mesura la dispersion dei valors d'una seria a l'entorn de la valor mejana.
França metropolitana
vinheta|lang=oc La França metropolitana (o França europèa) compren tots los territòris dependents de la Republica francesa situats en Euròpa.
Corsega fa partida de la França metropolitana mas tots los territòris autres apartenent a l'Otramar son pas incluses.
Geografia
Segon l'IGN, lo territòri metropolitan de França es de 551 965 qm².
Sa populacion en 2012 èra de 63 409 000.
En 2008, comptava 36 571 comunas ( demest las qualas 10 031 èran occitanas).
Geometria euclidiana
thumb|right|236px|Illustracion del [[teorèma de Desargues, resultanta importanta de la geometria euclidiana e de la geometria projectiva]] La geometria euclidiana (atribuïda au matematician grèc Euclides) es un domeni dei matematicas qu'estúdia lei figuras dau plan e de l'espaci.
Havrincourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Veire tanben : Graincourt-lès-Havrincourt
voir aussi : Graincourt-lès-Havrincourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Borèth
Borèth (Bourret en francés) es una comuna gascona situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Borèth èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Borèth èra deu canton de Verdun.
Mortièr (arma)
vinheta|280x280px|Fòrças de Autodefensa del Japon tirant un MO-120-60 francés dempuèi de posicions camuflatges. Los mortièrs de grand calibre pòdon sovent reduire la dependéncia de l'ajuda de [[artilhariá convencionala. ]] Lo mortièr (var. mortier, mortèr) es una arma de artilhariá capabla de tirar de projectils explosius amb d'angles superiors a quaranta e cinc gras e a velocitats puslèu bassas.
Los mortièrs se pòdon classificar de leugièrs, de calibre 50 o 60 mm e amb una portada de 2.000 mètres, mejans, de 81 mm e una 3.000 m de portada, e pesants, de 120 mm de calibre o mai e amb una portada que pòt arribar als 25 km, malgrat qu'es generalament de 6 km. Abitualament los morters leugièrs e mejans son de canon lisses alara que los mortièrs pesucs pòdon èsser de canon raiada. Quin que siá pòdon tirar una granda varietat de municions: d'explosiu, de fum, de fòsfor blanc...
La nauta mobilitat dels morters fa que son d'armas que se pòdon transportar e preparar rapidament, alara sovent son assignadas a d'unitats d'infanteriá en sosten immediat.
Istòria
vinheta|Morter Belgrad (1717), Heeresgeschichtliches Museum S'es plan malaisit saber qual foguèt lo primièr qu'aguèt l'idèa de levar un canon de biais a poder far caire un projectil verticalament, s'atrubuís abitualament a Mehmet II pendent lo Grand sètge de Constantinòple de 1453. De manuscrits grècs de 1551 se referisson que Mehmet, assetjat per una flòta enemiga, prepausèt crear una arma amb aquelas caracteristicas, e ganhant amb son usatge.
Al sègle XVI lo mortièr èra ja vengut una arma força comuna, son nom venent de la forma trapeda e semblabla a una ola pels primièrs modèls. Los tubes èran fòrça corts (pas mai de doas o tres còps lo calibre e aquel èra en general superior als 150 mm). S'agissián doncas d'armas per la defensa o de sètge de fortalesas. Al la mitat del sègle XIX foguèt utilizat coma armas de defensa litorala, mas venguèt obsolet coma pèça de artilheriá per l'infanteriá. vinheta|Lo morter Stokes foguèt lo primièr morter portable e influencièt totes los dessenhs posteriors. Alara pendent la guèrra de trencadas d'usura que s'establiguèt al Front Occidental de la Primièra Guèrra Mondiala èra determent d'emplegar una arma que poguèsse tirar dempuèi l'interiora de las trencadas e sas fortificacions, sens s'expausar al fuòc de l'enemic, per tòca de sosténer l'infanteriá e assetjar las linhas enemigas. D'en primièr los angleses e de franceses empleguèron de mortièrs del sègle XIX utilizats en la Guèrra de Crimèa, e n'improvisèron d'autres mai pesucs. Los alemands seguiguèron tanben aquelas idèas, amb la realizacion per exemple mp Minenwerfer  (lança-minas).
Lo 1915 los britanics faguèron un dessenh compacte amb tubes d'arma lis e de dos pés, que se considèra coma lo primièr mortièr modèrne. Lo nomenèron "Morter Stokes" en onor a son creator, Wilfred Stokes e se'n desvolopèron diferents calibres, dels 60 als 120 mm.
Los mortièrs modèrns son en general de derivats dirèctes del mortièr Stokes. Son formats d'un tube al dedins que se daissa caire la municion, a la basa se fa l'impacte amb una agulha percutritz, al fons del tubre, menent a la detonacion de la carga explosiva e l'expulsion del projectil.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, totes los païses melhorèron los sieus dessenhs, coma los modèls sovietics de 120 mm de calibre e los americans de 82 mm, que contunhèron d'èsse operant pendent decennias. vinheta|Lo mortièr sovietic M1938 de 120 mm fòrça utlizat pendent la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala e contunha encara. ]] Existisson ara de modèls recargables automatics e de direccion assistida per ordenador. Aqueles de dessenhs avançats son montats sus de veïculs a causa del grand pes e calibre coma los modèls de l'infanteriá.
Lèis assirianas
thumb|right|Representacion dau rèi [[Teglath-Phasalar Ier|Teglath-Phasalar I.]]
Ilièr e la Ramada
Ilièr e la Ramada (Illier-et-Laramade en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Mortièr (arma)
Usatge tactic
Los mortièrs leugièrs son classificats normalament entre l'armament d'unitat de l'infanteriá, e los modèls mai pesucs assignats al batalhons de artilleria de sosten, amb l'avantatge sus aquela d'èsser pas limitats als besonhs d'infrastructura logistica de transpòrt e vias de comunicacion demandats per l'artilleriá.
Lèis assirianas
Lei lèis assirianas (ò lèis medioassirianas) son un tèxte juridic assirian que foguèron probablament publicats au sègle XIV avC. Son conegudas gràcias a de còpias que son generalament datadas dau rèine de Teglath-Phasalar I (1116-1077 avC). Es una compilacion de prescripcions sus de subjèctes sociaus coma l'estatut dei femnas, la familha ò la proprietat. Pasmens, lo tèxte complèt es desconegut car lei tauletas descubèrtas son tròp fragmentàrias.
Ilièr e la Ramada
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Mortièr (arma)
Usatge tactic
Los grops de mortièrs (batariás) son tanben assignat coma primièr escalon de sosten de fuòc dins las armadas modèrnas, provesits de mejans radioelectrics en ligam per coordinar e corregir son fuòc indirècte. Dins los cases de la defensa, cada batariá a un sector assignat. La portada del morter, permet d'aparar a l'ora d'ara d'unes a gaireben 4.000 mètres. Es tanben una arma que pòt èsser emplegada per de fòrças irregularas per de foncion de sètge, a causa de sa mobilitat.
Pòt emplegar diferents tipes de municion: explosiu, de fragmentacion, fumigen, amb gases verinós o incapacitant, de lum, eca.
Ilièr e la Ramada
Ilièr
La prononciacion es [i'ʎɛ]. Las fòrmas ancianas son Eleno (?) en 1246, Ilie en 1318-1325, Illier en 1385, Ylhe en 1445; Ilhier cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr). Ilièr pòt venir d'un nom germanic d'òme Illhari o Islar, per Dauzat, o del nom latin Hilarius pels Féniés (meteissa evolucion que pel sufixe -arius; la varianta normala en occitan Alari es mièja-sabenta). Negre, citat per Patrici Pojada, èra tanben, sense certitud, per Hilarius. Segon Patrici Pojada, Ilièr poiriá èsser un nom d'òme, benlèu Hilarius, ambe tractament popular : evolucion regulara del sufixe -arius en -ièr e palatalizacion (normala en Savartés) de l- davant -i-. Patrici Pojada causís pas entre las grafias Ilièr e Ilhièr, mès pensa que la segonda es a privilegiar dins le contèxte local, çò que se justifica pas, estant que li ambe vocala dona normalament [ʎ] dins lo país.
La Ramada
La prononciacion es [lara'maðo]. Patrici Pojada coneis pas de fòrmas ancianas. Per explicar La Ramièra, en Carcin, Dauzat fornís le latin ramus « branca ». Per La Ramada, Viteau prepausa le mot occitan ramat « tropèl de motons ». La sola causa versemblabla es que le nom se compausa de l'article e del nom occitan ramada. Le sens es probablament de fulham, bronda, mès tanben de cabana, sense refusar le de grand tropèl (ramada es un aumentatiu de ramat). La causida es donc entre totas aquelas possibilitats,.
Briant (Sòna e Léger)
Briant es una comuna francesa, situada dins lo departament de e e la region de Borgonha.
Blu-ray
Compatibilitat amb lo DVD
La fondacion Blu-ray modifiquèt los equipaments Blu-ray per assegurar una retrocompatibilitat. Aquel aspècte fa la migracion mai atractiva pels utilizators, car son pas obligats de remplaçar lor colleccion de DVD.
Roman
Un roman es una òbra literària d'imaginacion constituïda d'un racònte, generalament en pròsa, d'una certana longor que son interès es la narracion d'aventuras, l'estudi de mors ò de caractèrs ò l'analisi de sentiments ò de passions. Es tanben lo genre literari que gropa l'ensems deis òbras aguent aquelei caracteristicas.
Rafael Casanova
thumb|250px|Estatua en onor a Rafael Casanova, realizada per Rossend Nobas, dins l'ostal de comuna de Barcelona Rafael Casanova i Comes (Moià, Moianés, a l'entorn de 1660 - Sant Boi de Llobregat, Bas Llobregat, 2 de mai de 1743) foguèt un avocat e politician catalan. Aqueste partisan de Carles d'Àustria durant la Guèrra de Succession Espanhòla foguèt lo darrièr Conselhièr en cap de Barcelona (1713-1714). Sa figura eroïca es venguda en Catalonha un exemple del ciutadan compromés dins la lucha contra la tiraniá i un personatge emblematic dins la defensa de las Institucions Catalanas d'autogovèrn. Es per totas aquestas rasons qu'aqueste personatge istoric es vengut l'objècte d'un omenatge simbolicament important quand se celèbra la Diada Nacionala de Catalonha totes los 11 de setembre.
Roman
Aparegut tre l'Antiquitat, lo roman demorèt un genre menor fins au sègle XVI onte comencèt de se desvolopar, principalament per mejan dau roman de cavalariá. Se desvolopèt durant lei sègles XVII e XVIII amb l'aparicion de genres novèus e prenguèt sa forma modèrna durant lo Periòde dei Lutz. Au sègle XIX, venguèt lo genre principau de la literatura (Edat d'Aur dau roman). Son influéncia demeniguèt dins lo corrent dau sègle XX en causa dau desvolopament d'arts concurrents (cinèma...). Pasmens, lo roman garda son ròtle preponderant au sen de la literatura e es totjorn un element culturau important.
Taus de natalitat
thumb|300px|right|Lo taus mondial de natalitat, 2009. Lo taus de natalitat (o taus brut de natalitat o encara natalitat) es lo rapòrt entre lo nombre de naissenças e lo nombre total de la populacion.
Roman
De l'Antiquitat a l'Edat Mejana
Lo roman es un genre literari ancian que demorèt pauc frequent fins au sègle XII. D'efiech, lo roman grèc antic apareguèt dins lo corrent dau sègle I avC a partir de l'epopèia, de la cronica istorica e dau teatre. Èra escrich en pròsa e permetiá de desvolopar de racòntes pus coërent e pus realistas qu'aquelei de la comèdia e dau drama satiric. Leis intrigas èran sovent amorosas e ritmadas per divèrsei peripecias (raubatòris, piratas...).
Après lei Grècs, lei Romans escriguèron tanben quauquei romans coma lei Metamorfòsis d'Apulèu e lo Satiricon de Petròni. Pasmens, l'utilizacion foguèt de la pròsa foguèt pas sistematica durant l'Antiquitat. Ansin, dins d'autrei regions, coma lo sud d'Índia ò la França medievala, lo roman èra sovent versificat e èra escrich amb de jòcs d'escritura.
Lo roman japonés
Dins lo corrent de l'Edat Mejana, se desvolopèt en Japon un corrent literari qu'escriguèt plusors romans de remarca. Lo pus famós es Lo dich dau Genji de Murasaki Shikibu (973 ò 978 - 1014 ò 1031) qu'es considerat coma lo premier roman psicologic. Lo roman japonés contunièt d'existir d'un biais independent durant lei sègles seguents amb d'autors coma Ihara Saikaku (1642-1693), Ueda Akinari (1734-1809), Jippensha Ikku (1765-1831) ò Kyokutei Bakin (1767-1848). Son evolucion es depintada dins l'article « Literatura japonesa ».
L'aparicion dau roman europèu medievau
thumb|right|Illustracion dau roman medievau [[Roman de Renart|Lo Roman de Renart.]]
En Euròpa, lo roman medievau es eissit de l'epopèia, de la poesia cortesa e dei fableus. A l'origina, designava una òbra escricha dins la lenga dau pòble (dicha « roman ») per oposicion au latin qu'èra la lenga dei clercs e deis elèits intellectuaus. Lei premiers romans, coma lo Roman d'Alexandre (sègle XII), èran donc versificats car adoptèron leis estiles de la literatura latina e qu'èran destinats a una lectura orala.
L'usatge de la pròsa se desvolopèt e s'impausèt a partir de la fin dau sègle XII ò dau començament dau sègle XIII. Lei rasons a l'origina d'aqueu cambiament son mau conegudas. Son probable liadas per l'abandon progressiu de la lectura orala e a la demanda creissenta dau lectorat per de racòntes pus realistas. Premier, la pròsa remplacèt lei vèrs dins lei passatges narratius avans de constituir l'integralitat de l'òbra. Lo Lancelot en pròsa foguèt un roman major d'aquela transicion.
Taus de natalitat
S'exprimís en general per mila (‰) e se calcula aital:
Roman
Lei premiers corrents romanescs
La data precisa de l'aparicion dau roman modèrne es malaisada de fixar car es l'objècte de debats entre especialistas. Dins aquò, lei sègles XVI e XVII son sovent avançats. D'efiech, aqueu periòde veguèt una fusion de divèrsei tradicions literàrias europèas que donèron pauc a pauc sei trachs actuaus au roman.
Taus de natalitat
Exemple
En França metropolitana, en 2012, i aguèt 792 000 naissenças per una populacion de 63 409 000.
Roman
Lo corrent comic
thumb|right|[[Miguel de Cervantes, autor de Don Quichòte qu'es sovent considerat coma lo premier roman modèrne.]]
Taus de natalitat
Exemple
Per las donadas de 2012, serà doncas de:
Roman
Lo corrent comic
Lo corrent comic, amb lo sosgenre picaresc, apareguèt en Espanha dins lo corrent dau sègle XVI. Contèt leis aventuras, generalament linearas, d'un eròi miserós mai desgordit (lo picaro) amb una tonalitat comica que li permet de criticar lei mors de la societat. Per aquò, leis autors utilizèron sovent un ton autobiografic e realista amb de descripcions pròchas dau naturalisme. Entre leis òbras pus famosas dau periòde picaresc espanhòus, se pòdon citar La Vida de Lazarillo de Tormes publicat en 1554 per un autor demorat anonim ò La Vida de Don Pablo de Segòvia escrich per Francisco de Quevedo y Villegas (1580-1645). Lo Don Quichòte de Miguel de Cervantes (1547-1616), paregut en 1605 e sovent considerat coma lo premier roman modèrne, s'inspira dau roman picaresc mai utiliza son estrucutura d'un baisi parodic per criticar la societat espanhòla de la fin dau sègle XVI.
Taus de natalitat
Exemple
nombre total de naissenças viventas ÷ populacion residenta totala × 1000 = taus brut de natalitat ‰
Roman
Lo corrent comic
Puei, lo genre picaresc passèt en França au sègle XVII onte foguèt largament desvolopat per d'escrivans coma Antoine Furetière (1619-1688), Savinien Cyrano de Bergerac (1619-1655), Jean de Lannel (mòrt en 1630), Charles Sorel (mòrt en 1674) e Paul Scarron (1610-1660). En Alemanha, foguèt adoptat per Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen (1622-1676).
Taus de natalitat
Exemple
792 000 ÷ 63 409 000 × 1000 = 12,5 ‰
Rafael Casanova
Biografia
Rafael Casanova èra un dels onze enfants de Rafael Casanova i Solà (1625-1682), un propietari rural de Moià, e de Maria Comes i Sors (†1684), originària de Lliçà d'Amunt. Partiguèt fòrça jove per Barcelona ont estudièt lo drech. Se diplomèt quand aviá 18 ans e sulpic comencèt a exercir coma avocat a Barcelona. En 1696, a l'edat de 36 ans, se maridèt amb Maria Bosch i Barba, una veusa e eiretièra d'una familha amonedada de botiguièrs barceloneses que tenián d'importantas proprietats a Sant Boi de Llobregat. Rafael Casanova e Maria Bosch anèron viure dins lo carrer dels Banys Nous, còsta la glèisa de Sant Jaume de Barcelona mentre que fasián servir l'ostal pairal de Sant Boi coma una residéncia estivenca. Aguèron quatre enfants: lo primièr, Francesc, que moriguèt en 1710, un autre filh Rafael Casanova i Bosch, nascut en 1701, que foguèt lo solet qu'arribèt a l'edat adulta, çò que faguèt d'el l'eiretièr del patrimoni Bosch, e puèi dos bessons Pau, e Teresa, que moriguèron en 1704 quand tot bèl just èran nascuts.
Briant (Sòna e Léger)
Geografia
Briant Fa partida del Brionnais. Briant Es la capitala istorica del Brionnais.
Chapelle-Guillaume
Geografia
La municipalitat de Capèla-Guillaume a situat a la extremitat sud-oèst del departament d'Eure-e-Loir, dins lo país trucat antany Portamantèl-Gouët.La siá superficie es de 1960 ectaras.
Les Eissarts
Les Eissarts (Les Issards en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region.
Brienne (Sòna e Léger)
Brienne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Briant (Sòna e Léger)
Geografia
Briant fait partie du Brionnais. Briant est la capitale historique du Brionnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chapelle-Guillaume
Geografia
Municipalitats de la Bazoche-Gouët en Eure-e-Loir, Melleray e Aparelleu-sus-Calhau en Sarthe e Sant-Avit e lo Plessis-Dorin en Loir-e-Doncas que.
Briant (Sòna e Léger)
Istòria
De per la siá situacion sus un serral propice a se defendre facilament, Briant sembla èsser poblat dempuèi longtemps. Aquel luòc engalanava èsser lo berceau dels Branovii, primièrs abitants del país, #que ne parla Jules César e doncas èsser a l'origina del brionnais. Malgrat aiçò res uèi pas es arribat d'aquel passat.
Chapelle-Guillaume
Geografia
A constituit d'un tèrç de bòsques privats, s'i tròba tanben un espaci important de tourbières. Lo principal riu es lo Yerre, #que pren la siá font en lo bòsc de Montmirail, sul territòri de la comuna. Ela alimenti los étangs de Saut-a la-Lèbe, del Molin-Nòu e dintre sus la Bazoche-Gouët al dessus de la granja del Vièlh-Molin, après un recorregut de 5 Km. Recep, sus lo sieu marge drech, la Bécanne, sus lo sieu marge esquèrre, la Carlière. Se tira en lo Loir a Sant-Hilaire-sus-Yerre. Lo bourg se compausa pas que d'una sola carrièra. A l'intrada la comuna e l'escòla, de bastiment recent, de contunh sus un tertre a drecha, se vei lo castèl. Sus l' esquèrra un pauc mai luènh, darrièr de la glèisa, a 50 mètres de la carrièra, se tròba un ancià prieuré, #que vendrà lo sojorn del jardinier del castèl.
Briant (Sòna e Léger)
Istòria
De par sa situation sur un coteau propice à se défendre aisément, Briant semble être peuplé depuis très longtemps. Ce lieu parait être le berceau des Branovii, premiers habitants du pays, dont parle Jules César et donc être à l'origine du brionnais. Cependant rien aujourd'hui ne nous est parvenu de ce passé.
Chapelle-Guillaume
Geografia
Elle est constituée d'un tiers de forêts privées, on y trouve aussi un espace important de tourbières. La principale rivière est l'Yerre, qui prend sa source dans la forêt de Montmirail, sur le territoire de la commune. Elle alimente les étangs de Saut-au-Lièvre, du Moulin-Neuf et entre sur la Bazoche-Gouët au dessus de la ferme du Vieux-Moulin, après un parcours de 5 Km. Elle reçoit, sur sa rive droite, la Bécanne, sur sa rive gauche, la Carlière. Elle se jette dans le Loir à Saint-Hilaire-sur-Yerre. Le bourg ne se compose que d'une seule rue. A l'entrée la mairie et l'école, de construction récente, puis sur un tertre à droite, on voit le château. Sur la gauche un peu plus loin, derrière l'église, à 50 mètres de la rue, se trouve un ancien prieuré, qui deviendra la demeure du jardinier du château.
Teorèma de Pitagòras
Lo teorèma de Pitagòras es un teorèma de geometria euclidiana que dona una relacion entre lei longors dei costats d'un triangle rectangle.
Chapelle-Guillaume
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rafael Casanova
Biografia
Aquel an 1704 moriguèt tanben sa femna aprèp que nasquèssen los bessons, seguida qualques jorns mai tard per sos dos nenons. La Guèrra de Succession Espanhòla esclatèt l'an seguent, en 1705, en Catalonha e Barcelona venguèt lo principal bastion austriacista.