cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
.nagoya
("Nagòia", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 de genièr de 2014.
Belzeg
Belzeg en breton ( Beaucé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Beaucé Se situa a aperaquí de Fougères. Mes sus la RN12 (cap a París), Beaucé constituissi un ligam important de passatge pels caminas de Bretanha.
Beaucé se situe a environ 2 km de Fougères. Placé sur la RN12 (vers Paris), Beaucé constitue un lien important de passage pour les marches de Bretagne.
Gui Ier de Levis
Gui I de Levis (1180 - 1233) foguèt un chivalier francés que participèt a la Crosada deis Albigés coma vassau e luòctenent principau de Simon IV de Montfòrt. Venguèt senhor de Mirapéis a la fin de la guèrra.
Eüras
Eüras (Éourres en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups dins la region Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Marrano
thumb|300px|Marranos. Ceremonia secreta en Espanha a l’epòca de l’Inquisicion. Tablèu de Moshe Maimon, 1893. Lo tèrme marranos designava al sègle XV los jusieus de la peninsula Iberica (Portugal, Espanha) convertits al catolicisme, sovent per fòrça, e que contunhavan de practicar lo judaïsme en secret. En Portugal, èran tradicionalament designats jol nom de cristãos novos (crestians nòus), apelacion uèi sovent remplaçada per criptojusieus.
Belle Fourche
Belle Fourche ([bɛlˈfuːʃ]) es una ciutat de l'estat american de Dakota del Sud. Sa populacion èra estimada a 5 594 abitants, en 2010. Sa superfícia totala es 22,27 km².
Bòrdas (Hauts Pirenèus)
Bòrdas (Bordes en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Eths Lhaus, era Hauta.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['bòrdod] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Bordis, en latin, en 1300 e 1313, Bordas, Bordes en 1429, Bordes (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Bòrdas que vien deth ancian francés borde, provençau borda, « ostau petit, cabana, puish ostau agricòla ».
Segon Miquèu Grosclaude, eth ancian francés sèrv pas a arren aquí. Eth sens prumèr d'aqueth mot germanic qu'ei « pòst », e après « cabana de pòstes », puish « petita abitacion rurau », puish « ostau agricòla ». Ua question qu'ei perqué aqueth mot germanic s'ei mantengut mei que mei en Gasconha (on eth patronime Laborde ei frequent) e en País Basco, ath lòc qu'a quasi completament dispareishut dens eths país de lenga d'oïl.
Audon III de Borgonha
Audon III de Borgonha (1166 - 1218) (en francés Eudes III de Bourgogne) foguèt duc de Borgonha de 1192 a sa mòrt. Au contrari de son paire, adoptèt una politica favorabla au Reiaume de França e venguèt un aliat fidèu dau rei Felipe II. Ansin, participèt a la batalha de Bouvines dins lo camp francés en 1214 e ajudèt lei sobeirans francés e alemands a trobar una solucion a la guèrra de succession de Champanha. En 1209, participèt tanben a la premiera campanha de la Crosada deis Albigés que s'acabèt per la conquista dei fèus de l'Ostau Trencavèl.
Sètge de Montlaur
Lo sètge de Montlaur se debanèt en 1210 durant la Crosada deis Albigés. Aprofichant lo movement de revòuta generalizada de la fin de 1209, un grop de chivaliers occitans ataquèt e enceuclèt la garnison crosada de Montlaur. Pasmens, lei Crosats capitèron de resistir e una expedicion d'ajuda dirigida per Simon de Montfòrt entraïnèt la fin dau sètge en març de 1210.
Sètge de Bram
Lo sètge de Bram se debanèt en 1210 durant la Crosada deis Albigés. La vila foguèt atacada per lei Crosats de Simon IV de Montfòrt e conquistada après un assaut. Per la seguida, aquela victòria permetèt ai Crosats de se dirigir vèrs la region de Menèrba.
Nielles-lès-Calais
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Marcel Grandjany
Marcel Grandjany que ho un arpista e un compositor neishut francés e vadut estatsunian.
Que perdó la sa mair aus 4 ans e qu'avó l'escasença de comença la musica dehens lo mitan familiau. Qu'estudiè dab Henriette Renié, ambs que ho escolans au Conservatòri de París d'Alphonse Hasselmans - Grandjany qu'i entrè aus 11 ans.
Nielles-lès-Calais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marcel Grandjany
A 17 ans que ho admès dens lo Concèrt Lamoureux. Per'mor de la soa santat, n'avó pas a servir durant la Purmèra Guèrra Mondiau.
En 1921 qu'esenhè l'arpa dens lo Conservatòri American de Fontaibleau puish a la Juilliard School e au Conservatòri de Monréal ; Gloria Agostinie Ève Gagnier que comptan es los sons escolans.
Autrey (Vòges)
Autrey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Frederick Winslow Taylor
thumb|Retrach fotografic de F. W. Taylor Frederick Winslow Taylor (Germantown, Pennsilvània, 20 de març de 1856 - Filadèlfia, Pennsilvània, 21 de març de 1915) foguèt un engenhaire Estats Units. Es un dels promotors mai coneguts de l'organizacion scientifica del trabalh. Aquela trobèt un domeni d'aplicacion natural dins l'encastre de la revolucion industriala del sègle XX.
Autrey (Vòges)
Geografia
Autrey se situe dans la vallée de la Mortagne, 10 km en amont de Rambervillers.
Frederick Winslow Taylor
Biografia
Orientat cap a la mecanica, faguèt, de 1874 a 1878, un aprendissatge d'obrièr modelaire a Filadèlfia. Emplegat en 1878 per una acieriá, la Midvale Steel Co., pogèt dins la ierarquia: d'en primièr simple manòbra, puèt cap de talhièr, venguèt fin finala, en 1884, engenhaire en cap, aprèp aver obtengut son diplòma en seguent los corses de serada.
Son experiéncia d'obrièr venguèt utila per comprendre las rasons per que la productivitat progrèssa lentament dins las usinas. Pasmens, amb lo vam industrial dels ans 1880, de mai en mai d'engenhaires s'interèssan a l'organizacion de la produccion, mas los progrèsses demorèron modèstes.
Autrey (Vòges)
Istòria
Lo darrièr abbé de Autrey #venir lo primièr avesque de Saint-Dié en 1777.
Frederick Winslow Taylor
Biografia
Taylor s'engatgèt dins d'experiéncias d'organizacion del trabalh totas novèlas, que nomena organizacion scientifica del trabalh (OST). S'inspirèt del sistèma de classificacion inventat per Melvil Dewey en 1872 (classificacion decimala de Dewey) qu'aviá descobèrt a la Phillips Exeter Academy. En 1881, comencèt una analisi del debanament de las tascas sus la basa de la Time and motion study creada per Frank B. e Lillian M. Gilbreth.
Autrey (Vòges)
Istòria
Le dernier abbé d'Autrey devint le premier évêque de Saint-Dié en 1777.
Frederick Winslow Taylor
Biografia
Son idèa es de determinar per d'estudis lo melhor biais de far un trabalh:
Aquels estudis demandan fòrça temps e trabalh per observar los obrièrs, descompausar lors gèstes, los cronometrar, per trobar cossí reduire lors movements al minimum. Mas los resultats son espectaclós. Per exemple, los manutencionaris dels lingòts de fonda van manipular sens esfòrç suplementari ( per jorn contra abans). Los ganhs de productivitat son tals que los salaris poguèron aumentar de 60 % e l'efectiu emplegat passar de 600 a 140 obrièrs. En 1883, totjorn en seguent de corses de serada, Taylor obtenguèt un diplòma del Stevens Institute of Technology, situat a Hoboken, dins lo New Jersey.
En 1890, anèt trabalhar tres ans per la Bethlehem Iron Steel que vendrà apuèi Bethlehem Steel. Puèi, menèt una granda carrièra d'engenhaire conselh independent, escrivent d'articles e donant fòrça conferéncias. En 1895, publiquèt A Piece-Rate System. Malgrat un escambi de correspondéncia sostenguda, capitèt pas a convéncer sos collègas de l'American Society of Mechanical Engineers (ASME) de publicar son novèl obratge The Principles of Scientific Management. En 1911, Taylor ne distribuiguèt de copias privadas a totas sas coneissenças. .
Mas los sindicats americans l'acusèron de voler transformar los obrièrs en maquinas, e faguèron pression suls mitans politics per obtenir l'enebecion de l'usatge d'aquels metòdes dins los establiments industrials dependents dels poders publics, coma los arsenals. En 1912, Taylor se deguèt defendre davant una comission d'enquesta de la Cambra dels representants, alara que 50,000 obrièrs americans de l'industria trabalhavan ja segon de règlas establidas dins l'encastre de l'OST.
Moriguèt en 1915, abans d'aver vist lo trionf de sos metòdes, a causa de la dintrada en guèrra dels Estats Units d'America en 1917 e doncas a la necessitat de tot far per aumentar lèu la produccion e la productivitat de l'industria americana, al temps que de centenas de milièrs d'estatsunians s'embarcavan per anar combatre en Euròpa. Los sindicats deguèron arrestar lors atacas.
Tre abril de 1913, l'industrial Henry Ford s'inspirèt de las òbras de Taylor. Aviá installat son primièr malhum d'assemblatge a Detroit, cercant de fraccionar las operacions de montatge e de las fisar a de trabalhadors diferents tot lo long d'una linha que los produches, pendent lo montatge, progressavan regularament. Mas que vertadièrament desvolopèt sas concepcions pas qu'aprèp guèrra, dins son usina de Rouge River, inaugurada en 1929, que comptava de transportaires.
Charlie Chaplin, dins son filme Los Temps modèrnes faguèt una critica umanista de l'OST. Aquel metòde modèrne del trabalh que daissa pauc de plaça a l'èsser uman, ne fasent una trufariá. Son eròi, al luòc d'èsser prolongat per la maquina, el meteis ven una partida de la maquina.
Citacion
A l'obrièr Michael Johnson Shartle:
Espòrt
Taylor tanben èra un excellent jogaire de tennis, ganhèt lo primièr doble òmes dels Internacionals dels Estats Units d'America en 1881 amb Clarence Clark.
E tanben èra un fòrt bon nadaire.
Emboscada
thumb|right|Dessenh representant l'emboscada francoindiana organizada en [[1755 a la batalha de la Monongahela.]]
L'emboscada es una tactica militara que consistís a escondre sei fòrças per atacar per suspresa una tropa enemiga dins un endrech prealablament chausit. Relativament simpla d'organizar, es una tactica que son usatge es atestat dempuei l'Antiquitat dins mai d'una region. D'efiech, permet sovent d'infligir de pèrdas importantas a l'adversari en combinant d'avantatges ofensius, coma la suspresa e la poissança de fuòc, e defensius coma una bòna proteccion iniciala. De mai, pòu èsser adoptada tant dins un contèxte de defensa (per redurre la fòrça d'un enemic tròp nombrós) que d'ofensiva (per arrestar de renfòrç mandats sus una posicion atacada). L'emboscada fa donc totjorn partida de l'art de la guèrra modèrne.
Istòria
L'emboscada es una tactica, probablament eissida dei tecnicas de caça, que son existéncia es atestada tre l'Antiquitat. Per exemple, es presenta dins lei racòntes d'Omèr sus la Guèrra de Tròia. Èra fòrça utilizada per lei pòbles nomadas de l'estèpa que podián aprofichar la mobilitat de sa cavalariá per atraire l'enemic dins un endrech favorable a sa destruccion per una emboscada. Pasmens, foguèt adaptada per mai d'un pòble e plusors batalhas famosas de l'istòria militara son d'emboscadas ben realizadas coma la batalha de la Trebia (217 avC), la batalha de Teutoborg (9|9 apC) ò la batalha de Manzikert (1071). Uei, l'emboscada es una tactica frequentament utilizada, especialament dins lei conflictes dichs asimetrics car permet a la guerilha d'atacar pus aisament d'unitats regularas ò a de fòrças professionalas d'organizar de lecas per destrurre d'unitats irregularas.
Principi generau
Segon la doctrina de l'armada francesa, una emboscada es una « ataca suspresa per lo fuòc a partir de posicions escondudas còntra un enemic en movement ò temporàriament arrestat e aguent per objectiu sa destruccion ò sa captura ». Es una situacion recercada car invèrsa lei posicions tradicionalament tengudas per l'asalhidor e lo defensor au profiech de l'ataca : Au contrari, per lo defensor, l'emboscada es generalament considerada coma una situacion fòrça marrida car sei fòrças son pauc protegidas e rarament en posicion de combatre d'un biais eficaç. Lei probabilitats d'anientament de l'element atacat son ansin fòrça autas.
Condicions
Per capitar, una emboscada necessita generalament plusors condicions favorablas que regardan lo terren chausit, l'organizacion de l'entresenha e una presa de risc de part de l'asalhidor. Sovent, una error de l'enemic es una condicion necessària per entraïnar l'emboscada.
Lo terren
thumb|right|Dins l'imaginari collectiu, lo pas es sovent considerat coma un endrech fòrça favorable a una emboscada.
La chausida d'un terren adaptat es la premiera condicion per capitar una emboscada. Dins una situacion ideala, dèu ofrir una zòna de destruccion onte la tropa atacada serà obligada de demorar sensa trobar de sostas per se protegir dau fuòc que li serà aplicat. De mai, dau costat de l'asalhidor, aquela zòna dèu complicar una reaccion ofensiva dei tropas atacadas dau costat de l'asalhidor. En revènge, dau costat dau defensor, dèu blocar ò limitar tot movement de retirada. La preséncia d'un obstacle naturau (lac, bauç...) es preferibla mai es tanben possible de crear un obstacle artificiau (camp de minas, autra unitat...).
José Feliciano
José Feliciano es un cantaire e guitarrista cèc puertorican d'origina espanhòla, nascut lo 10 de setembre de  1945 a Lares (Puerto Rico), conegut per las represas de Ain't No Sunshine, Light My Fire, California Dreamin', In the Year 2525, Susie Q e las composicions : Che sarà, escrita en 1971 per Jimmy Fontana (compositor italian) per lo Festenal de Sanremo en Itàlia e Feliz Navidad.
Emboscada
L'entresenha
Una emboscada capitada necessita sovent una bòna capacitat d'anticipacion de part de l'asalhidor. D'efiech, dèu conóisser la posicion de son adversari, sa natura, son trajècte, sa capacitat de reaccion... etc. L'entresenha es donc un element fondamentau de l'organizacion d'una emboscada car l'obtencion d'aqueleis informacions demanda normalament la mesa en plaça de mejans especifics. De mai, l'entresenha permet d'assegurar la seguretat de l'operacion car la decision de preparar una emboscada pòu expausar leis unitats desplegadas se l'enemic es capable de descubrir lo dispositiu.
José Feliciano
Recebèt un Grammy Award del melhor novèl artista en 1969.
Emboscada
Una error de l'adversari
Generalament, una emboscada capitada es la consequéncia d'una « error » de part de la tropa atacada. D'efiech, dins la màger part dei cas, es possible d'identificar sus una carta lei luòcs favorables a una ataca d'aqueu tipe e de s'organizar per s'aparar còntra la menaça. De còps, aquela error es lo resultat d'una manca de competéncias ò d'un excès de fisança dau cap de l'unitat atacada (error dins la lectura d'una carta... etc.). Pasmens, es tanben possible d'entraïnar aquela error per una finta ò per la difusion d'informacions faussas (fugida simulada... etc.).
Una presa de risc
Per organizar una emboscada, lo cap dau camp qu'ataca dèu acceptar un certan nivèu de risc. Premier, l'emboscada necessita de s'aprochar de l'enemic, çò que pòu entraïnar una reaccion ofensiva perilhosa coma un assaut. Pasmens, lo risc principau regarda la disposicion iniciala dei tropas. D'efiech, per maximisar l'eficacitat dei fuòcs aplicats ais unitats atacadas, lo dispositiu adoptat es sovent linear amb una resèrva minimala destinada a protegir la retirada deis asalhidors après l'emboscada. S'un tau dispositiu es descubèrt per l'adversari avans l'emboscada, es dins una situacion fòrça malaisada car aurà de dificultats importantas per respòndre a una ataca menada còntra una de sei flancs.
Còl de la Magdalena
Lo Còl de la Magdalena, (en italian Colle della Maddalena, en francés Col de LArche) es un còl dels dels Alps, a la frontièra entre França e Itàlia. Foguèt tanben nomenat còl de l'Argentièra. Fa comunicar la comba de L'Archa, part auta d'Ubaieta, ramificacion de la vau d'Ubaia dins los Aups d'Auta Provença, amb la val d'Estura, en Piemont. Se situa entre 1991 e 1997 mètres d'altitud, entre Chambairon au nòrd-èst e lo massís de Mercantor-Argentera au sud-oèst. Levat en de raras ocasions es dobèrt tot l'an.
Emboscada
Esquèma e debanament tipe
thumb|right|Esquèma tipe d'una emboscada.
Jean-Paul Alduy
Jean-Paul Alduy, tanben conegut en catalan coma Joan Pau Alduy (i Triaire) (Lion, França, 7 de mai de 1942) es un politician nòrd-catalan de drecha. Foguèt cònsol de Perpinhan entre 1993 e 2009, senador del departament de Pirenèus Orientals de 2001 a 2011 e a mai dempuèi 2000 fins a uèi president de la Comunitat d'Aglomeracions de Perpinhan Mediterranèa.
Emboscada
Esquèma e debanament tipe
Après seleccion dau luòc de l'ataca, l'esquèma tipe d'una emboscada necessita entre quatre e sièis grops distints : Per melhorar sei possibilitats de capitada, l'asalhidor dèu maximisar la longor de sa basa de fuòc, çò qu'ofrís mai de libertat d'accion ai fòrças encargadas d'assegurar la destruccion de l'enemic. De mai, per gardar l'efiech de suspresa, es preferible de laissar lo gròs de la fòrça entraïnar son accion au moment pus favorable. Per aquò, es sovent necessari de demandar a l'element de blocar d'acceptar de subir lo combat quand l'enemic arriba a son contacte. L'interès d'un tau combat es que l'unitat de destrurre va s'organizar per atacar l'element de blocatge e presentar son flanc a la basa de fuòc. Dins aquò, aqueu combat pòu èsser fòrça malaisat per l'element de blocatge car es plaçat sus lo vector d'avança de l'enemic e que seis efectius son normalament limitats au minimom necessari per l'alentir brèvament.
Jean-Paul Alduy
Biografia
Jean-Paul Alduy nasquèt en 1942 a Lion, filh de notables nòrd-catalans. Son paire Paul Alduy foguèt cònsol de Perpinhan e sa maire Jacqueline Alduy, nascuda Triaire, foguèt durant de decadas cònsol d'Els Banys i Palaldà e senadora. Obtenguèt sa licéncia en arquitectura en 1980 a l'Escòla Nacionala Superiora de las Bèlas Arts de París.
Interessat per la proteccion e la promocion de l'usatge del catalan, en 1995 foguèt premiat amb la distincion de la Crotz de Sant Jordi, concedida per la Generalitat de Catalonha.
Bolh Davant
Bolh Davant (Bouilh-Devant en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Emboscada
Exemple istoric
Un exemple famós d'emboscada capitada es la batalha dau Lac Trasimèn en 217 avC durant la Segonda Guèrra Punica (219-201 avC). Après aver laissat l'armada cartaginesa d'Annibal passar leis Aups e intrar dins la vau de Pò après la batalha de la Trebia, lei Romans mandèron una armada de 25,000 òmes, comandadas per lo consòl Flaminius, dins la region. Rapidament, lei fòrças romanas se trobèron en posicion de perseguir aquelei d'Annibal (40,000 a 50,000 òmes).
Bolh Davant
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Jean-Paul Alduy
Trajectòria politica
La siá primièra carga dins l'administracion foguèt la de cap d'accions internacionalas del Ministèri d'Urbanisme francés en 1980. Exerciguèt posteriorament coma director adjunt del bastiment (1985) e conselhièr tecnic del ministèri dels transpòrts (1987). A mai en 1993 foguèt elegit cònsol de Perpinhan, jol lèma 'Perpinhan, la catalana', e reelegit en junh de 1995 per la candidatura Perpinyà Oxigen, amb 40 dels 55 bancs del consistòri. En aquel meteis an, recebèt la Crotz de Sant Jordi per la siá defensa de la cultura e l'identitat catalana, e dos ans après, en 1997, entreprenguèt la catalanizacion de la toponimia del parçan de Perpinhan.
Emboscada
Exemple istoric
En fàcia d'aquela menaça, lo generau cartaginés decidèt d'aprofichar un pas situat entre lo Lac Trasimèn e de montanhas per organizar una emboscada giganta còntra l'armada romana. Per aquò, placèt son camp dins un endrech ben visible dau pas. Puei, demandèt a sei tropas leugieras de'n blocar l'accès. En parallèl, posicionèt lo rèsta de son armada dins lei montanhas avans son camp. La nèbla l'ajudèt a escondre son dispositiu.
Lo 21 de junh, Flaminius ordonèt d'atacar en direccion dau camp cartaginés. Menèt personalament l'assaut amb l'elèit de sei legions. L'emboscada foguèt entraïnada per l'indisciplina deis òmes de la rèire-gàrdia romana que s'alunchèron de la rota e descurbiguèron lei tropas cartaginesas escondudas. L'assaut cartaginés comencèt donc per l'arrier dau dispositiu roman, çò que permetèt a 6,000 legionaris de l'avans-gàrdia de s'escapar en traucant lei linhas dei tropas leugieras d'Annibal. Pasmens, foguèron finalament enceuclats per la cavalariá e obligats de capitular durant la nuech. Lo rèsta de l'armada romana foguèt capturat, tuat ò negat dins lo lac. Au finau, lei Romans perdiguèron 15,000 tuats e 10,000 presoniers còntra 1,500 a 2,500 mòrts dins lei rengs cartaginés.
Brignogan
Brignogan en breton ( Brignogan-Plages en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
Pichona Municipalitat del Finistère, ligada a la region Bretanha, Brignogan-Plaja fa partida del costat de Lesneven. Situada a 15 mètres d'altitud e vesina de las municipalitats de Plounéour-Trez e de Goulven, la municipalitat compòrta 863 abitants (trucats los Brignoganais e los Brignoganaises) lo an 2009 residisson sus una superficie d'unitat|3.6|km|2 (siá ). La jamai granda aglomeracion a proximitat se Landerneau situada al sud-se e a 24 km.
Petite commune du Finistère, rattachée à la région Bretagne, Brignogan-Plage fait partie du canton de Lesneven. Située à 15 mètres d'altitude et voisine des communes de Plounéour-Trez et de Goulven, la commune comporte 863 habitants (appelés les Brignoganais et les Brignoganaises) en 2009 résident sur une superficie de 3.6 km (soit 239.7 hab/km). La plus grande agglomération à proximité est Landerneau située au sud-est et à 24 km.
Bolh Davant
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bouly da'wan] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Bouilh, en 1342, de Bolh en 1379, Boulhs, Boulh en 1429, Bouilh Davant en 1760, Bouilh Avant en 1768 Bouilh-Devant (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII). Entre 1194 e 1429, que i a nombrosas fòrmas qui concerneishen Bolh Davant o Bolh Darrèr, non saben quin : Gilelmus de Bols (1194), Gillelmus de Bolls (1215), Bernardus de Bol (1235); Guillermus Bernardi de Bolh; De Bolh (1313); Boolh, Boolhs (1429), etc.
Segon Dauzat, Negre, R. Aymard, Bolh que vien deu latin bovile, « estable de bueus ».
Segon Miquèu Grosclaude, pòden pas separar Bolh Davant, Bolh Darrèr (Bigòrra), Buelh, Buelhòu (e Lasque) e Buelh (e Vesinc) (Bearn). Boisgontier que deneguè la possibilitat fonetica de bovile de passar a Bolh; atau hascó Grosclaude peus tres vilatges bearnés. Que cau partir de *boviculum. Comparar viticulum > vedilh, « ligam de vime », apicula > abelha, soliculum > sorelh, ovicula > olha, dab *boviculum > bolh. Lo sens de *boviculum qu'ei « (petit) bueu »; un vilatge que pòt portar un tau nom sonque se s'ageish d'un nom d'òmi. Es pas impossible : Boeuf/Leboeuf que son patronimes espandits an país d'Oïl, Vedèl, « vetèth » en lengadocian e l'emperaire roman Vitellius qu'avè eth medish nom. Boueilh/Bouilh que son patronimes espandits ara dens los Pirenèus Atlantics, Gers, los Hauts Pirenèus e la Hauta Garona (un gròs centenat de personas sus las listas telefonicas). L'onomastica gascona medievau que coneishèva los Bos repertoriats per Berganton (p. 198) e un personatge mentavut dens lo cartulari de Berdoas, Wllelmo Bove, qui avè per hilh Arnaldus filius Bovis qui dicitur Vitulis, « Arnaud hilh de Bueu qu'apèran Vetèth »; Vitulus qu'ei en latin classic lo sinonime exacte de *boviculus. Bolh que vien donc deu nom latin d'òmi *Boviculum. Davant : situat a l'èst de Bolh Darrèr.
Jean-Paul Alduy
Trajectòria politica
Foguèt Primièr cònsol de Perpinhan en 1993, an en qué remplacèt lo sieu paire Paul Alduy a la municipalitat, fins en 2009, an que daissèt la carga per venir president de la Comunitat d'aglomeracion de Perpinhan-Mediterranèa.
Chaufaier
Chaufaier (Chauffayer en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria
Antany Lo territòri de la municipalitat se trucava Aubessagne, nom occitan format de l'adjectiu albo, en significant blanc e del nom sagni en significant marais — en referéncia probablament a la siá estenduda planeja e d'aquel fach marécageuse. Lo senhor del luòc i i aviá édifié un ostal fòrt, en dependent del vibaillage del Champsaur. Es al començament del XIVe sègle que la familha de las Herbeys ereta del mandement de Aubessagne, e empren de ne far un sojorn seigneuriale.
En la segonda mitat del XIXe sègle, Louis-François dels Herbeys fa bastir un canal de dérivation de la Séveraissette per permetre lo regadiu de las tèrras de Aubessagne. Aquel canal, #que lo traçat ne rèsta visible dempuèi Sant-Jacques fins al castèl, es uèi abandonat.
En 1887, lo caseriu de Chaufaier, establit sus la rota reiala de Grenòble a Grassa (futura rota nacionala 85), es vengut çò de mès d'important de la comuna. Çò Cap de-luòc i es alavetz establit, e la municipalitat pren lo sieu nom.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Chaufaier, #que la gaireben-totalitat de la populacion n'èra en favor de la Resisténcia, a porgit dos grops de combat als FFI, lo un del AS (comandada per Jean Jourdan, instituteur revocat per Vichèi), l'autre FTP comandat per J. Gras, lududes tanben instituteur. Per en un autre luòc, lo vilatge a protegit tres familhas josievas #qu'an doncas survécu.
Lo dimenge 20 d'agost 1944, los grops de resisténcia an enganchat la colomna alemanda #que vendiá de Grenòble per assistir la garnison de Gap. I i aguèt un combat ont #perir dos maquisards (Mathieu e Gras, homonyme del capitani FTP) e tres unes autres abitants de Chauffayer. La granja dels Quatre-Camins i aguèt incendiat. Lo cònsol, Pierre Roux, i èra demorat valentament dins la siá plaça dins un vilatge totalament desertat.
Lo ser del 21 d'agost de 1944, l'avantgarda americana #arribar a Chaufaier e #contunhar la siá rota cap a Grenòble, parallèlament a una autra colomna #que passava per Legits-la-Crotz-Anautita.
Autrefois le territoire de la commune s'appelait Aubessagne, nom occitan formé de l'adjectif albo, signifiant blanc et du nom sagno signifiant marais — en référence probablement à son étendue plane et de ce fait marécageuse. Le seigneur du lieu y avait édifié une maison forte, dépendant du vibaillage du Champsaur. C'est au début du XIVe siècle que la famille des Herbeys hérite du mandement d'Aubessagne, et entreprend d'en faire une demeure seigneuriale.
Dans la deuxième moitié du XIXe siècle, Louis-François des Herbeys fait construire un canal de dérivation de la Séveraissette pour permettre l'irrigation des terres d'Aubessagne. Ce canal, dont le tracé reste visible depuis Saint-Jacques jusqu'au château, est aujourd'hui abandonné.
En 1887, le hameau de Chaufaier, établi sur la route royale de Grenoble à Grasse (future route nationale 85), est devenu le plus important de la commune. Le chef-lieu y est alors établi, et la commune prend son nom.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, Chaufaier, dont la quasi-totalité de la population était en faveur de la Résistance, a fourni deux groupes de combat aux FFI, l'un de l’AS (commandée par Jean Jourdan, instituteur révoqué par Vichèi), l’autre FTP commandé par J. Gras, lui aussi instituteur. Par ailleurs, le village a abrité trois familles juives qui ont donc survécu.
Le dimanche 20 août 1944, les groupes de résistance ont accroché la colonne allemande qui venait de Grenoble pour assister la garnison de Gap. Il y eut un combat où périrent deux maquisards (Mathieu et Gras, homonyme du capitaine FTP) et trois autres habitants de Chauffayer. La ferme des Quatre-Chemins fut incendiée. Le maire, Pierre Roux, était resté courageusement à son poste dans un village entièrement déserté.
André Tota
thumb|250px|André Tota en 2014 André Tota (Briey, 9 de decembre de 1950) es un ancian fotbolaire francés. Joguèt coma atacaire dins mantes clubs franceses (Metz, Troyes) e occitans (Bordèu e Tolosa dins las annadas 1970. Aprèp qu'acabèsse sa carrièra esportiva a l'AS Estrasborg, venguèt entrainador del FC Saverne. Es lo paire del cantaire M. Pokora.
Salvatore Riina
thumb|250px|Ficha d'identificacion policièra de Totò Riina Salvatore Riina, escaissat Totò Riina o mai familiarament en sicilian: Totò u curtu (per sa talha pichona) (Corleone, Sicília, 16 de novembre de 1930 - Parma, 17 de novembre de 2017) foguèt un dels caps mai influents de la màfia siciliana. Long de sa carrièra criminala, a tuat personalament aperaquí quaranta individús e se pensa que comanditèt los assassinats d'un pauc mai de mila personas.
Las Còstas
Geografia
La municipalitat a compausat de sièis caserius :
Al pè del Banc del Peyron (Vièlh Chaillol), aquela municipalitat es a la jonction entre la vallée del Champsaur e aquela del Valgaudemar. Se situa en périphérie immediata del parc nacional dels Écrins.
Au pied du Banc du Peyron (Vieux Chaillol), cette commune est à la jonction entre la vallée du Champsaur et celle du Valgaudemar. Elle se situe en périphérie immédiate du parc national des Écrins.
Istòria
En setembre 2011, continuament a un decrèt municipal del mes de març 2011, la comuna a ordonné la destruccion de l'ancian cementèri del vilatge situat en lo masatge del Maisseret. Aquel cementèri a #èsser utilizat de 1708 a 1922 per inhumer aperaquí 1500 còrs. De nombrosas familhas del vilatge #que los aïeuls ne son enterrès en aquel pichon cementèri an pas pas #èsser prevenguts per la comuna de la destruccion del pichon cementèri #çò qu'a entrenat una còlera relayée en la premsa.
En septembre 2011, suite à un arrêté municipal du mois de mars 2011, la mairie a ordonné la destruction de l'ancien cimetière du village situé dans le hameau du Maisseret. Ce cimetière a été utilisé de 1708 à 1922 pour inhumer environ 1500 corps. De nombreuses familles du village dont les aïeuls sont enterrés dans ce petit cimetière n'ont pas été prévenus par la mairie de la destruction du petit cimetière ce qui a entraîné une colère relayée dans la presse.
Tòni Escala
Antònia Escala (Tremp, 1961), mès coneishut coma Tòni Escala, ei ua escrivana occitana dera Val d'Aran ..
Giralda
Los dos tèrces inferiors de la torre correspondon a l’alminar de l'anciana mosquèia de la vila, de la fin del sègle XII, a l'epòca almohada, alara que lo tèrç superior es un bastiment superpausat de l’epòca crestiana per albergar las campanas. En lo sieu cúspide se tròba una bòla cridada tinaja sobratz era quau s'auça lo Giraldillo.
La Giralda mesura 97,5 mètres de nautor e 101 inclús lo Giraldillo, que mesura 3,5 mètres. Foguèt pendent de sègles la tor mai nauta d'Espanha, aital coma una dels bastiments mai anautits e famosas de tota Euròpa (per comparason; la Tor de Dralha mesura 55,8 m e lo Big Ben 96,3 m). Lo 29 de decembre de 1928 foguèt declarat Patrimòni Nacional e en 1987 integrèt la lista del Patrimòni de l'Umanitat. La siá arquitectura unica e originala de formas quadrangularas exactas, adornada de torrecillas e pináculos, a servit d'inspiracion a multitud de tors posterioras en Estats Units, Russia, Polonha e d'autres païses del mond.
Le Bec-Thomas
Le Bec-Thomas en normand (Le Bec-Thomas en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'origine du nom vient de bec, ruisseau en nordique et Thomas personnage historique, Thomas de Tournebu, vers 1180, qui y construit un château.
Henriette Renié
Henriette Renié (París, lo 18 de seteme de 1875 – lo 1 de març de 1956) que ho ua compositritz, ua arpista e ua pedagòga deu son instrument francesa.
Incipit de la « Danse des Lutins »
Warner Home Video
Warner Home Video es un editor de vidèo, s'agís d'una division de Warner Bros. Entertainment filiala del grop Time Warner. La societat foguèt fondada en 1978 amb lo nom WCI Home Video (per Warner Communications, Inc.). Foguèt renomada Warner Home Video en 1980.
Brotonica
La brotonica (Stachys officinalis o Betonica officinalis) es una planta erbacèa vivaça de la familha de las Lamiacèas. Son interès medecinal èra ja conegut dins l'antiquitat, per un tractat atribuït a Antonius Musa, medecin d'August.
Usatges medecinals
Utilizada tradicionalament per tractar l'ànsia, la litiasi biliara, las cremaduras d'estomac, l'ipertension arteriala, la migrana e las neuralgias, e per prevenir la susor exessiva. S'emplega tanben en pomada per las copaduras e sortiduras. Cap d'aqueles usatges foguèron pas provats scientificament, mas la planta èra autrecòps fòrça emplegada e un provèrbi popular disiá La brotonica al medecin fa la nica.
Las plantas del genre Stachys an una activitat anti radical liure e antioxidanta potenta, saique deguda al taus enauçat de polifenols que contenon. L'òli essenciala de Stachys officinalis es antibacteriana. Las partidas aerianas contenon de feniletanoïd glicosids, (betoniosids A-F) e acetosid, acetoside isomèra, campneosids II, forsitosid B e leucosceptosid B. Las raices contenon de diterpen glicosids, betonicosids A-D e diterpen, betonicolide.
Sètge de Puègverd
Lo sètge de Puègverd se debanèt en 1210 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una fòrça crosada dirigida per Simon IV de Montfòrt a la garnison dau castèu comandada per Bernard de Congost. Après tres jorns de combat, s'acabèt per una victòria crosada mai lei caps occitans de la Senhoriá de Quercòrb capitèron de s'escapar a Montsegur. Certanei participèron a la defensa dau castèu durant lo sètge de 1243-1244. De son caire, Simon de Montfòrt donèt lo castèu de Puègverd a son luòctenent Lambert de Thury.
Ramon Tremosa i Balcells
Ramon Tremosa nasquèt lo 30 de junh de 1965 a Barcelona dins lo sen d'una familha originària de l'oèst de Catalonha (la Ribagorça e lo Plan d'Urgèl). Fins a l'edat de 15 ans demorèt en Sant Boi de Llobregat ont estudièt en los Salesians abans de se transportar dins lo quartièr de Gràcia. Contunhèt ailà los sieus estudis a La Salle.
Se licencièt a l'Universitat de Barcelona l'an 1999, amb una tèsi concernent l'impacte de la politica monetària suls resultats empresarials en la manufactura catalana (1983-1995).
Ramon Tremosa foguèt lo cap de lista de Convergència i Unió (CiU) a las Eleccions al Parlament Europèu 2009, ont resultèt elegit coma deputat. En lo sieu libre El sobiranisme necessari expausa la siá vision de coma cal agir lo catalanisme a l'UE: en tocant de pès dins la tèrra, en aprofechant l'impuls de las nòvas dinamicas economicas e en fugent de tota marginalitat.
Amb lo deputat d'Euròpa d'ICV Raül Romeva, Tremosa es un dels deputats d'Euròpa mai compromeses amb la defensa del catalan e de Catalonha davant l'Union Europèa, en se destacant totes dos en lo transcors de preparacion de las mentalitats europèas a una eventuala independéncia catalana.
Aiglepierre
Nom desconegut en arpitan (Aiglepierre en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vitròla
Vitròla (Vitrolles en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Ford
La Ford Motor Company (sovent nomenada simplament Ford o Ford's) es una entrepresa multinacionala estatsuniana fabricant d'automobilas basada a Dearborn, Michigan, Estats Units d'America. Fondada en 16 de junh de 1903 per Henry Ford a Detroit, Michigan. Segon la revista Fortune, DaimlerChrysler e Toyota Motor an despassat Ford se situant al segon o tresen grop de constructors d'automobilas mondial.
La Ford Motor Company regropa tanben Volvo, Aston Martin, Mazda, Mercury e Lincoln.
Ford a d'usinas de construccion dins fòrça païses del mond, e crea d'automobilas per diferents païses se basant-se suls desirs locals. Ara ofrís dos modèls de automobila ibrida, la Focus C-Max e lo Ford Escape.
Al començament
thumb|Henry Ford, lo fondator
Ford comencèt sa produccion pel primièr còp an 1903 amb de 12 investissors. Los primièrs ans, Ford produguèt un nombre escaç de veituras Alfabet per jorn dins la seuna usina de l'Avenguda Mack de Detroit, Michigan. De grops de dos o tres òmes trebalhavan sus cada pèça utilizant de compausants fabricats per d'altras companhiás. Henry Ford aviá 40 ans quand fondèt la Ford Motor Company, que vendrá una de las companhiás mai grandas e lucrativas del mond, e tanben una de las raras entrepresas que sobrevisquèt a la Granda Depression dels ans 1930.
Lo desvolopament
En 1908, la Companhiá Ford lancèt lo modèl Ford T. La primièra version foguèt producha a l'usina de Piquette. La companhiá mudèt las installacions de produccion a l'usina de Highland Park (mai granda que la precedenta) per poder satisfar la demanda del nòu modèl T. A partir de 1913, la companhiá aviá ja desvolopat totas les tecnicas basicas d'una linha de produccion e de produccion de massa, organizaion productivista que prendra lo nom Fordisme. Aquel meteis an, Ford creèt la primièra linha de produccion mobila del mond, que capitèt a mermar lo temps de montatge del chassís de 12 oras e mièg a 2 oras e 40 minutas.
Crevós
Lo gentilici es crevolin -a (crevoulin -o en grafia mistralenca ). "Crevolin" es tanben un nom de familha.
Istòria
Antany, Lo vilatge i aviá una activitat artesanala importanta : vannerie, outillage, ébénisterie, charpentes... E agricòla, ramaderia (cabras, vacas...), Vin e d'aiga-de-vida. I aviá tanben una activitat de ardoisière a partir de galariás creusées en la falaise schisteusa a lo-dessus de Praveyral ; la pissarra de Crévoux i aviá la reputacion de durar « mai de #cent ans ».
Autrefois, le village avait une activité artisanale importante : vannerie, outillage, ébénisterie, charpentes... et agricole, élevage (chèvres, vaches...), vin et eau-de-vie. Il avait aussi une activité d'ardoisière à partir de galeries creusées dans la falaise schisteuse au-dessus de Praveyral ; l'ardoise de Crevós avait la réputation de durer « plus de cent ans ».
Piet Moget
vinheta|Piet Moget, sens títol, 27x22, òli sus tela 1992-98 Piet Moget foguèt un pintor neerlandés nascut lo 28 de mai de 1928 a l'Aia e mòrt lo 13 de decembre de 2015 (a 87 ans).
Biografia
esquèrra|vinheta|Piet Moget a la Novèla. En 1947, sojornèt al Pòrt de Boc dins Bocas de Ròse puèi descobrís lo lum de Lengadòc e de Catalonha. Visitèt la region narbonesa, los estanhs de Sijan e la Novèla.
Uèi, es inumat al cementèri de la Novèla.
Batalha d'Actium
La batalha d'Actium foguèt una batalha navala decisiva de la guèrra civila entre Octavian e Marc Antòni. Se debanèt lo 2 de setembre de 31 avC entre lei fòrças romanas d'Octavian e l'aliança dei tropas de Marc Antòni e d'Egipte de Cleopatra VII. La flòta deis aliats foguèt destrucha entraïnant la capitulacion de l'armada terrèstra de Marc Antòni. Octavian poguèt donc mandar una ofensiva còntra Egipte que foguèt conquista en 30 avC e unificar l'Empèri sota son autoritat.
Sètge dei Cassés
Lo sètge dei Cassès se debanèt en 1211 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt la garnison dau castèu dei Cassès a l'armada crosada menada per Simon IV de Montfòrt. S'acabèt per una victòria crosada e la conquista dau castèu. Lei catars capturats a la fin de la batalha foguèron cremats.
Georg Christoph Wagenseil
thumb|Manescrit autograf de WagenseilGeorg Christoph Wagenseil (Viena, lo 8 de junh de 1715 – Viena, lo 1 de març de 1777) que ho un compositor, un clavecinista e un orguenista austriac de la fin de l'èra barròca e de la debuta de l'estil classic e pro famós e referenciau a la soa epòca.
Sultanat de Sennar
Lo Sultanat de Sennar (ò Reiaume Funj) es un reiaume de la Vau de Nil qu'existiguèt de 1504 a 1821. Fondat per lei Funj, representèt un poder regionau dins la vau mejana de Nil fins au començament dau sègle XIX.
Formacion e periòde funj
Lei Funj èran de nomadas d'origina cushitica ò nilotica venguts dau sud de la region dau Nil Blau aprofichant probablament l'afebliment de Nubia per venir s'installar dins la Vau de Nil. Foguèron imitats per de tribüs arabas vengudas d'Egipte. Militarament pus poderós, lei Funjs vassalizèron leis Arabis e conquistèron pauc a pauc la region. La conquista d'Alodia foguèt probablament l'eveniment major d'aquelei campanhas car lo sultanat se formèt a partir de l'eiretatge culturau e politic d'aquel estat.
Pasmens, lei senhors novèus de la region adoptèron l'islam coma religion entraïnant la disparicion dau cristianisme. Autre aspèct important, lei tribüs a l'origina de la conquista gardèron un poder important. Ansin, ai sègles XVII e XVIII, la senhoriá dirècta dei sultans funjs installats a Sennar s'estendiá solament dins lo sud dau reiaume. Au nòrd, lei caps arabes gardèron son autonòmia.
Periòde Hamaj e disparicion
Au començament dau sègle XVIII, de revòutas intèrnas dins lo sud afebliguèron la dinastia dei sultans. Badi IV (1724-1747) assaièt de reformar l'armada ambé la creacion d'un còrs important de soudats esclaus mai foguèt reversat per un generau dich Abu Likaylik dau clan dei Hamaj. D'origina desconeguda, aqueu clan — que fasiá partida ni dei tribüs aràbias ni dau pòble funj — gardèt la direccion dau reiaume tot en mantenent oficialament au poder la dinastia funj. Dins aquò, deguèron afrontar una tiera de contestacions intèrnas qu'afebliguèron mai lo sultanat. Ansin, au sègle XIX, lei caps tribüs dau nòrd e lei senhors pus importants dau reiaume èran de facto totalament independents.
Ansin, en 1820-1821, quand una armada turcoegipciana mandada per Mehemet Ali arribèt per conquistar la vau mejana de Nil, lo còrs expedicionari turc rescontrèt ges de resisténcia importanta. Lo cap dei Hamaj s'enfugiguèt en direccion d'Etiopia e lo sultan Badi VI prepausèt d'espereu sa somission en cambi d'una pension per eu e son ostau.
En revènge, la somission dei tribüs de la region foguèt relativa e l'introduccion dau sistèma fiscau egipcian entraïnèt l'insureccion dei clans pus poderós de la Vau. La rebellion foguèt finalament reprimida en 1824 e de renfòrç importants foguèron mandats d'Egipte per installar de garnisons e tenir lo país. En particular, foguèt fondat a la confluéncia dei Nil Blau e Blanc lo fòrt de Khartom que conoguèt un desvolopament rapide e se transformèt en vila.
Sètge d'Autariba
Lo sètge d'Autariba se debanèt en 1211 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt la populacion de la vila a sa garnison crosada puei au rèsta de l'armada crosada de Simon IV de Montfòrt venguda esquichar la revòuta deis abitants. S'acabèt per una victòria crosada e per la destruccion de la ciutat.
Sètge de Montferrand
Lo sètge de Montferrand se debanèt en 1211 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt la garnison tolosenca de la vila comandada per Baudoïn de Tolosa, fraire de Ramon VI de Tolosa, a l'armada crosada de Simon IV de Montfòrt. L'objectiu de Montfòrt èra de conquistar lo castèu qu'èra lo ponch de defensa principau empachant una ofensiva dirècta còntra Tolosa. Pasmens, la garnison capitèt de resistir e Simon de Montfòrt deguèt negociar ambé Baudoïn la capitulacion de la vila. En cambi de fèus, aqueu darrier acceptèt de donar la vila ai Crosats e de jónher lo camp de Simon de Montfòrt entraïnant lo sètge de Tolosa de 1211.
Senat espanhòl
Lo Senat es la Cambra Nauta de las Corts Generalas, organ constitucional que representa lo pòble espanhòl. Es la cambra de representacion territoriala.
Avillers (Vòges)
Avillers es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Senat espanhòl
Precedents
Lo Senat a per precedent mai ancian dins l'Estatut Reial, autrejat per la reina Maria Cristina, regenta pendent la minoritat d'edat d'Isabèl II, e qu'establiguèt pel primièr còp en Espanha la configuracion bicamerala de las Corts, al la dividision en dos Estats: aquel dels Pars del Reialme e aquel dels Nòbles del Reialme.
Avillers (Vòges)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Senat espanhòl
Precedents
L'Estat dels Nòbles del Reialme aviá una composicion mixta, amb de membres de naissença nauta coma los filhs del rei e los Grands d'Espanha e de membres de nominacion reala, limitat a d'individús de classa, que demorava una cambra que l'esséncia naturala èra la representacion dels nòbles e de l'ierarquia eclesiastica a las Corts del Regim Ancian.
La Constitucion de 1837, aprovada coma consequéncia d'una insurreccion que forcèt la reina regenta a la sancionar, apletèt pel primièr còp la denominacion de «Senat» per la Cambra Nauta de las Corts Generalas. Lo primièr president foguèt José María Moscoso de Altamira, comte de Fontao.
Dins las successivas Constitucions de 1845, 1856, 1869 e 1876 lo Senat figurèt coma Cambra Colegislativa, sus pè d'egalitat amb lo Congrès dels Deputats, levat, dins unes cases, en matèria de fòrças armadas e de contribucions e credit public, e aguèt en mai en de determinadas escasenças reservada la facultat de jutjar los membres del Govèrn acusat per la Cambra Bassa.
Pendent la Segonda Republica Espanhòla foguèt suprimit lo Senat, decision adoptada pendent la session de 27 d'octobre de 1931 per 150 vòtes contra 100. Après la pèrda del vòte, Angel Ossorio e Gallardo acusèt als deputats conservators e agraris, que s'èra retirat del Parlament, de li aver pas apiejat per empachar lo trionf de l'unicameralisme que preconizavan los socialistas.
Composicion
vinheta|Anciana Sala dels plens. La Constitucion espanhòla establís que lo Senat se compausa d'un nombre variable de senators, causits per un sistèma mixte:
Mandat
Lo mandat dels senators s'acaba quatre ans après son eleccion o lo jorn de la dissolucion de la cambra, que pòt se realizar amb o de biais separat de la dissolucion del Congrès dels Deputats; lo drech de dissolucion lo ten lo rei d'Espanha, que lo exercís a la demanda del President de Govèrn e jos la responsabilitat exclusiva d'aquel, amb deliberacion prealabla del Conselh de Ministres. Se dissòlv tanben la camèra de forma automatica dins lo cas de legislatura falhida, dos meses après una session d'investitura falhida al Congrès dels Deputats, dins aquel cas lo Rei dissòlv la cambra amb lo cosignatura del President del Congrès e jos la responsabilitat d'aquel.
En mai, lo mandat dels senators causits per las comunitats autonòmas pòt èsser ligat pels respectius estatuts d'autonomia dins la condicion de deputat autonomic o resultar renovelat pel rèste de son periòde natural après la dissolucion del Senat, çò que se verifica mejans l'expedicion d'una nòva letra de credéncia pel quite senator.
Caractèr
La natura territoriala del Senat se rebat dins lo biais d'eleccion de sos membre, dins l'organizacion intèrna de la cambra e dins las foncions atribuidas, mai que mai l'iniciativa de la consideracion del besonh que l'Estat armonize de leis autonomicas o lo poder exclusiu d'autorizar lo Govèrn a intervenir dins las comunautats autonòmas.
Organs del Senat
Dins l'exercici de l'autonomia que la Constitucion reconeis al Senat, la cambra se regís pel reglament establit per ela e establit per la Taula en 1994 e qu'organiza una seriá d'organs de govèrn per exercir las competéncias correspondentas. vinheta|Novèl edifici del Senat. Aqueles organs son, subretot:
Foncions de la cambra
Al Senat es atribuit per la Constitucion l'exercici d'unas foncions determinadas, que pòdon aver un caractèr concurrent, subordinat o exclusiu: