cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ans 1820
Sciéncias e tecnicas
1828 : premiera sintèsi d'urèa per lo quimista alemand Friedrich Wöhler (1800-1882). Aquò marquèt una evolucion fòrça importanta dins l'istòria de la quimia car demostrèt la possibilitat de formar de moleculas naturalas d'un biais sintetic. 1828 : per melhorar la produccion deis auts fornèus, depaus per l'Escocés James Beaumont Neilson (1792-1865) d'un brevet depintant un procès de caufatge de l'èr utilizat dins l'installacion. Eissit d'una idèa apareguda mai d'un còp dempuei 1799, demostrèt rapidament son interès e entraïnèt divèrseis estudis sus lei gas observats dins un aut fornèu. 1829 : premiera definicion modèrna de l'energia cinetica. Foguèt prepausada per Gaspard-Gustave de Coriolis (1792-1843). 1829 : ja autor de l'invencion d'una maquina e dau premier radiator permetent de refrejar un motor en 1823, l'engenhaire britanic Samuel Brown menèt dins lo corrent de l'annada una tiera d'experiéncias sus la propulsion amb un motor de combustion intèrna.
Geispolsheim
Geispolsheim en alemanic (Geispolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Geografia
Geispolsheim A situat a Unitat|12|km}} al sud de Estrasburg.
Lo bastiment de la via ferrée Estrasburg-Mülhausen, a, #entrenar la dubertura d'una estacion a aperaquí a l'èst del bourg tradicional e lo desvolopament d'una aglomeracion desparièra mas en dependent totjorn de la municipalitat, telefonada Geispolsheim-Estacion. Lo bourg tradicional, en contenent la majoritat dels servicis (comuna, collègi, associacion...) Es sovent trucat per commodité mas de manièra pas oficiala Geispolsheim-Pòble. Las doas parts de la municipalitat an connectat per la rota départementale 84 sus Unitat|3|km.
Geispolsheim A integrat la Comunitat Urbana d'Estrasburg (COS) l'an 1967, #çò qu'a permeses de sarrar la Municipalitat de l'aglomeracion Strasbourgeoise. Aital, lo ramassage dels poubelles, las disposicions de voirie, los transpòrts en comun, los transpòrts escolars e lo nettoyage de las carrièras, dintre d'autras, an gerit en partida per la COS.
La vila possedís una granda zòna industriala e comerciala : lo hypermarché de Geispolsheim aital coma la zòna comerciala de la Vigie drainent fòrça mond, la majoritat en venent d'Estrasburg e environs per i far las siás crompas. L'activitat d'aquela zòna genèra un grand nombre de trabalhs e contribuissi a la bona salut economica de la comuna.
Geispolsheim est située à 12 km au sud de Strasbourg.
La construction de la voie ferrée Strasbourg-Mulhouse, au, entraîna l'ouverture d'une gare à environ 3 km à l'est du bourg traditionnel et le développement d'une agglomération distincte mais dépendant toujours de la commune, appelée Geispolsheim-Gare. Le bourg traditionnel, contenant la plupart des services (mairie, collège, association...) est souvent appelé par commodité mais de manière non officielle Geispolsheim-Village. Les deux parties de la commune sont reliées par la route départementale 84 sur 3 km.
Geispolsheim a intégré la Communauté Urbaine de Strasbourg (CUS) en 1967, ce qui a permis de rapprocher la Commune de l'agglomération Strasbourgeoise. Ainsi, le ramassage des poubelles, les aménagements de voirie, les transports en commun, les transports scolaires et le nettoyage des rues, entre autres, sont gérés en partie par la CUS.
La ville possède une grande zone industrielle et commerciale : l'hypermarché de Geispolsheim ainsi que la zone commerciale de la Vigie drainent beaucoup de monde, la plupart venant de Strasbourg et environs pour y faire leurs achats. L'activité de cette zone génère un grand nombre d'emplois et contribue à la bonne santé économique de la commune.
Vilanovèla
Vilanovèla (Villenouvelle en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada dins l'airal urban de Tolosa dins Lauragués a 27 km al Sud-Èst de Tolosa. Se trapa dins una granda zona de comunicacion materializada amb la linha de tren Bordèu cap Seta, la RN 113, l'autorota A61, lo Canal del Miègjorn. Lo lièch de l'Èrs Mòrt constituís en partida la limite sud. Lo traçat de l'antica via romana Via Aquitània coïncidís per la comuna gaireben amb aquel de RN113 d'uèi. Una de las principalas brancas dels Camins de Sant Jaume, la Via Tolosana travèrsa tanben la comuna.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vilanovèla èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Sarnin. Tanlèu 1790, Vilanovèla èra del canton de Vilafranca. Lo diccionari de las localitats de la Nauta Garona precisa que Vilanovèla fosquèc temporàriament annexat a Sent Roma en l'an VIII, mès la relacion es probablament a inversar.
Fleuré (Vinhana)
Fleuré es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Clitòris
thumb|left|200px|Anatomia d'una vulva, amb lo clitòris en naut Lo clitòris o dardalhon es un organ del sèxe femenin dont la partida visibla se situa al som de las pichonas labras; forma un membrilhon d'environ 0,4 a 1 cm de diamètre, mas en fait, es la conjoncion, en profondor, de doas racinas de 10 cm qu'enròdan la vagina e l'uretra. Aquel organ, mai nerviut que lo gland del penís de l'òme, jòga un ròtle similar dins l'excitacion sexuala. Coma per lo penís de l'òme, lo clitòris se gòrga de sang quand la femna es sexualament excitada.
Emirat
Un emirat es un territòri politic dirigit per un monarca de dinastia musulmana sonat emir.
Dialectica
La dialectica es un metòde de rasonament que consistís a analizar la realitat a partir de la mesa en evidéncia de sei contradiccions e de la cèrca d'una proposicion que permet de la despassar. Desvolopada en Grècia, èra un otís intellectuau frequentament utilizat. Per Platon, permetiá d'opausar dos objèctes ò dos biais de veire un objècte. Similara a un dialòg entre doas presas de decision diferentas, èra una progression permetent d'anar dau visible vèrs l'invisible. Egalament presenta dins la filosofia d'Aristòtel, la dialectica venguèt una basa de la pensada medievala. En particular, de personalitats coma Tòmas d'Aquin capitèron a l'integrar dins lei principis dau cristianisme.
Au sègle XVIII, la dialectica conoguèt un renovelament important amb Hegel. Segon eu, es una tecnica que permet d'analizar pauc a pauc la realitat per descubrir sei contradiccions. De mai, analizèt lo contengut d'aquelei contradiccions per i descubrir d'elements objectius (liat a una contradiccion intèrna de la realitat) e subjectius (liat a un mòde d'observacion ò de conoissença). Puei, prepausèt d'utilizar la filosofia per trobar un despassament. Aquela idèa foguèt contestada per Karl Marx que preconizèt puslèu de trobar una respònsa inscricha dins l'activitat istorica e sociala de l'èsser uman. Aquò menèt a l'aparicion de la dialectica materialista que foguèt un metòde fòrça utilizat fins a la Segonda Guèrra Mondiala. Pasmens, après 1945, la descubèrta dei crimes estalinians entraïnèt lo declin de l'usatge de la dialectica fins au començament dau sègle XXI qu'es marcat per un interès novèu per sei principis.
La dialectica antica
Successor de Socrates, Platon (427-347 avC) considerèt la dialectica coma una sciéncia ò un tipe de conoissença fondat sus la confrontacion de plusors posicions per despassar l'opinion (doxa) en vista d'arribar a un saber vertadier. Aquel encaminament permetiá donc de partir dei causas « sensiblas » per anar vèrs « l'intelligible » fins ai concèptes generaus e ai principis premiers. Au finau, la dialectica de Platon èra un otís intellectuau permetent d'ordonar lei concèptes en genres e en espècias. Aristòtel (384-322 avC), autre discípol de Socrates, definiguèt tanben la dialectica coma un art de la reflexion portant sus l'analisi de l'oposicion d'opinions contràrias.
Lo desvolopament de la dialectica aristoteliciana
thumb|right|Representacion d'una [[disputatio realizada en 1483.]]
Au començament de l'Edat Mejana, la dialectica venguèt un dei tres elements constitius dau trivium amb la gramatica e la retorica. Lo trivium formava, amb lo quadrivium, lo sòcle dei sèt arts liberaus ensenhats en Euròpa dins leis escòlas medievalas. Adoptat per lei Carolingians, aquel esquèma se difusèt dins l'ensemble de l'Euròpa Occidentala e se leis invasions vikingas entraïnèron un declin relatiu deis estudis, la dialectica foguèt tornarmai promoguda per lo sabent occitan Gerbèrt d'Orlhac, lo futur papa Silvèstre II de 999 a 1003.
A partir dau sègle XI, de traduccions novèlas deis òbras d'Aristòtel menèt a de debats entre dialecticians e antidialecticians. Per lei premiers, l'utilizacion de la logica aristoteliciana permetiá d'explicar d'un biais racionau e crestians lei secrèts de l'Univèrs mentre que per lei segonds, aquel usatge de la dialectica menaçava lei mistèris de la religion. La controvèrsia s'acabèt per lo succès dei dialecticians e l'estudi de la dialectica conoguèt de desvolopaments novèus. En particular, au sègle XIII, Tomàs d'Aquin (1225-1274) realizèt una sintèsi entre la pensada aristoteliciana e la teologia crestiana. La màger part dau clergat, especialament lei dominicans, aderiguèt a aqueu trabalh. En parallèl, dins leis universitats, apareguèron lei disputatio qu'èra una dicussion organizada segon un esquèma dialectic. Ansin, amb la logica e la gramatica especulativa, la dialectica venguèt un deis otís de basa de la teologia e, pus generalament, de l'elèit intellectuau europèu.
La dialectica d'Hegel
thumb|right|Retrach de [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel en 1831.]]
La dialectica evolucionèt gaire après la fin de l'Edat Mejana e èra resumida per sei tres moments : tèsi, antitèsi e sintèsi (ò posicion, opposicion e composicion). Aquò cambièt au començament dau sègle XVIII amb lei trabalhs de Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831). D'efiech, lo filosòf alemand observèt que lo moment negatiu èra devesit en doas fasas : l'oposicion exteriora e la division interiora. Puei, d'autrei moments foguèron trobats amb de divisions pus finas de certanei moments.
Aquelei descubèrtas transformèron l'interès de la dialectica. Per Hegel, èra lo desvolopament de la realitat segon una descripcion filosofica. Dins lo domeni intellectuau, la dialectica li aparéis donc coma l'istòria dei contradiccions de la pensada e de sei despassaments per lo passatge de l'afiermacion a la negacion e d'aquela negacion vèrs la « negacion de la negacion ». Pasmens, dins lo corrent d'aqueu procès, la negacion es totjorn parciala e una partida de la causa suprimida es totjorn conservada. D'un biais generau, aquela concepcion de la contradiccion supausa qu'existís totjorn un liame entre leis opausats.
La tèsi fondamentala de Hegel es d'aquela dialectica es constitutiva de la pensada e de la realitat : pensada e èsser èran donc identics. Segon eu, totei lei realitats se desvolopan dins l'unitat dei contraris. En seguida, la comprenença de la realitat pòu venir de la sintèsi e de la resolucion deis oposicions. La filosofia es l'otís que permet de realizar aqueu trabalh.
Lo materialisme dialectic
thumb|right|Retrach de [[Friedrich Engels en 1879.]]
Karl Marx (1818-1883) reprenguèt leis idèas de Hegel sus la dialectica. Dins aquò, partejèt pas sei conclusions sus lo ròtle de la filosofia dins la cèrca d'un despassament dei contradiccions. En plaça, notèt l'importància dau « temps uman » dins lo procès dialectic. D'efiech, segon eu, lei condicions materialas d'existéncia deis èssers umans èran lo factor determinant per resòuvre lei questions liadas ais activitats socialas. Ansin, Marx prepausèt una dialectica materialista (ò materialisme dialectic) dominada per la presa en còmpte dau movement de l'istòria, dei fachs practics e dau desvolopament dei fòrças productivas, es a dire de rapòrts de fòrça sociaus.
A respècte dau materialisme ordinari, lei solucions imaginadas per la dialectica materialista son orientadas vèrs l'accion per sostenir l'accion revolucionària e la transformacion dau mond. De mai, lo metòde pòu s'aplicar a la filosofia, ai sciéncia e ais ideologias car, segon la concepcion marxista de l'istòria, aquelei disciplinas son de superstructuras de la societat que son donc marcadas per lo fach sociau. Per esplechar aquela proprietat, divèrsei metòdes foguèron desvolopats per melhorar la dialectica marxista coma lo metòde progressiu-regressiu de Jean-Paul Sartre (1905-1980).
Friedrich Engels (1820-1895) participèt fòrça a la concepcion dau materialisme dialectic. D'efiech, segon eu, lo movement e lo cambiament son lei caracteristicas fondamentalas de l'Univèrs. Establiguèt donc cinc principis dialectics permetent d'esplechar aquela proprietat :
La critica e lo retorn de la dialectica
A la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX, la dialectica venguèt un otís classic deis estudis marxistas. Pasmens, l'estalinisme entraïnèt un apauriment de la portada d'aquelei trabalhs. Lo materialisme dialectic, e pus generalament la dialectica, foguèron fòrça tocats per aquela evolucion e durament criticats, especialament après l'afaire Lyssenko. Entre lei critics principaus, se pòdon citar lo filosòf Jean-Paul Sartre ò lei scientifics Jacques Monod e Guillaume Lecointre. Ansin, l'usatge de la dialectica declinèt au sen de l'elèit intellectuau.
Pasmens, quauquei scientifics contunièron d'utilizar la dialectica dins sei recèrcas. Aquela tendància es venguda pus fòrta dempuei lo començament dau sègle XXI amb de personalitats coma Évariste Sanchez-Palencia (nascut en 1941). Per exemple, es de còps utilizada per descriure lei situacions paradoxalas observadas durant una experiéncia. De mai, aparéis un interès novèu per lei cinc principis dialectics definits per Engels.
Lista dels comtes e ducs de Gasconha
Gasconha es una region situada entre Aquitània e los Pirenèus. Poblada pels Vascons ; profiecha al començament de l'Edat Mejana de l'alunhament del poder merovingian, situat dins lo nòrd de Gàllia. Atal de senhors s'intitolan duc de Gasconha. L'ascension dels Carolingians, que somet maitas revòltas los redusís al títol de comtes de Gasconha'.
La mai anciana genealogia es mencionada per la carta d'Alaon e represa per Monlesun. Mas aquela carta s'es revelada èsser un fals forjat al sègle XVII. La manca de documents contemporanèus obliga a recórrer a las ipotèsis per far la lista dels comtes e ducs de Gasconha.
Ostal de Gasconha
v.673-676 : Lop, duc d’Aquitània e de Gasconha
ab.768-778 : Lop II († 778), duc de Gasconha, descendent probable de Lop Ièr
801-816 : Sanche Lop († 816), ‘’princeps’’ dels Gascons, filh del precedent.
816-819 : Lop (III) Centolh e Garcia Centolh († 819), filh d’un Centolh, el meteis filh possible de Lop II.
824-836 : Aznar Sanche († 836), comte de Gasconha e de Fesensac, filh de Sanche Lop ..
836-864 : Sanche (II) Sanche († 864), comte puèi duc (en 851) de Gasconha, fraire del precedent.
864-884 : Arnaut de Peitieus († 884), duc de Gasconha, filh d’Emenon, comte de Peitieus, e d’une sòrre d’Aznar Sanche e de Sanche Sanche.
886-920 : Garcia (II) Sanche, dich lo Corbat, comte de Gasconha, filh d’un Sanche, qu'es benlèu filh de Sanche Sanche.
920-955 : Sanche (III) Garcia († 955), comte de Gasconha, filh del precedent.
955-961 : Sanche (IV) Sanche († 961), comte de Gasconha, filh del precedent.
961-996 : Guilhèm Sanche († 996), comte de Gasconha, fraire del precedent.
996-1000 : Bernat Guilhèm († 1000), comte de Gasconha, filh del precedent.
1000-1032 : Sanche (V) Guilhèm († 1032), comte de Gasconha, fraire del precedent.
Ostal de Peitieus
1032-1039 : Eudes de Peitieus († 1039), comte de Gasconha, de Peitieus e duc d’Aquitània, filh de Guilhèm V, duc d'Aquitània e Lista dels comtes de Peitieus e de Brisca de Gasconha (filha de Guilhèm Sanche).
Ostal d'Armanhac
1040-1052 : Bernat II Tumapar († 1090), comte d’Armanhac e de Gasconha, filh de Géraud, comte d’Armanhac, e d’Adalaïs d'Aquitània (sòrre d’Eudes de Peitieus).
Ostal de Peitieus
1052-1086 : Gui Geffrei Guilhèm VIII, duc d’Aquitània e de Gasconha, comte de Peitieus, frairastre d’Eudes.
Estacion de la Pobla de Segur
La Pobla de Segur es una estacion de camin de fèrre entèsta de la linha Lhèida - la Pobla de Segur de Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya, es situada al sud del nuclèu urban de la Pobla de Segur dins la comarca del Palhars Jusan de la província de Lhèida.
Draft de la NBA de 2009
Lo Draft de l'an 2009 de la NBA se debanèt lo 25 de junh al pabalhon Washington Mutual del Madison Square Garden de Nòva York, als Estats Units.
Clarmont (Nauta Garona)
Clarmont (Clermont-le-Fort en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Clarmont èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Pèire. En 1790, Clarmont èra del Canton d'Autariba, en l'an VIII, del canton de Castanet. Per decret del 4 de genièr 1938, Clermont venguèc oficialament Clermont-le-Fort.
Angòla
populacion (an) 4,5 milions d'abitants (2004) Densitat 21 ab/km² - Jorn 11 de novembre de 1975 Angòla es un país d'Africa que confronta a nòrd la Republica Democratica de Còngo, a l'èst Zambia e al sud Namibia. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa capitala es Luanda.
L'exclava de Cabinda (7283 km2) confronta la Republica de Còngo al nòrd e la Republica Democratica de Còngo a l'èst e al sud. A l'oèst es bordada per l'Atlantic.
Lo gentilici es angolés -esa.
L'installacion dei Portugués
Lo comèrci negrier venguèt pauc a pauc l'activitat principala dei comptadors portugués. Per aquò, obtenguèron l'ajuda d'aventuriers europèus ò mestís (lei pombeiros) que menèron d'incursions còntra Ndongo. Dins lo corrent deis annadas 1620, la rèina Nzinga (1626-1663 ) concluguèt una aliança ambé leis Olandés per expulsar lei Portugués dau continent. En 1641, ajudèt leis Olandés de conquistar Luanda e infligiguèt una desfacha ai Portugués tres ans pus tard a Ngoleme. Pasmens, mau capitèt d'empachar lo retorn dei Portugués e dei negriers. En revènge, son accion permetèt ai reiaumes locaus de mantenir son independéncia.
Lo desvolopament de la tracha negriera
thumb|Bacin de Congò e nòrd d'Angòla a la fin dau sègle XVIII.
Se lei reiaumes de Ndongo e de Matamba dirigits per Nzinga blocavan la progression portuguesa vèrs l'èst, leis estats situats lòng de Cuanza resistiguèron mens. Après la fondacion de Benguela (1617), lei Portugués poguèron ansin formar un pichon territòri centrat sus lei tres vilas de Luanda, de Benguela e de Massangano. Ansin, a partir de la fin dau sègle XVII, la tracha negriera conoguèt un desvolopament important dins la region.
Afeblit per de conflictes intèrnes, Ndongo poguèt plus s'opausar ai trafegs d'esclaus. Despoplat per leis atacas deis esclavagistas, perdiguèt son independéncia en 1671. Puei, leis expedicions negrieras s'estendèron a tot lo país. Agantèron rapidament l'Empèri Lunda que venguèt la premiera poissança de la mitat nòrd de l'Angòla actuau gràcias a la tracha e a seis exportacions d'evòri, de coire e de sau.
Lei mutacions dau sègle XIX
Dins lo corrent dau sègle XIX, Angòla conoguèt de mutacions economicas importantas que destabilizèron l'equilibri de la region. D'efèct, après l'aplant dau comèrci negrier, l'evòri venguèt lo còr dau comèrci regionau avans d'èsser remplaçat per lo cauchó durant leis annadas 1870. En causa de sa manca de mejans militars, Portugau deguèt laissar d'aventuriers crear de rets comerciaus privats per esplechar lei regions interioras. Se preocupant pas de la subrevida dei societats africanas, aqueleis aventuriers foguèron a l'origina d'un descadenament de violéncias liat a la caça deis elefants e la creacion de plantacions privadas. En particular, entraïnèron una resurgéncia de la tracha d'esclaus per provesir la man d'òbra necessàrias ai plantacions.
Montlaur
Montlaur qu'es :
Angòla
Lei mutacions dau sègle XIX
Aqueleis evolucions entraïnèron l'afondrament deis estats negriers ancians (Kasange, Matamba...). En revènge, renforcèron lo ròtle deis estats interiors que participavan au comèrci d'evòri e au transpòrt dei marchandisas. Lei beneficiaris principaus dau periòde foguèron leis Ovimbundu, pòble marchand de la region de Benguela, e lei Chokwe, pòble caçaire d'elefants dau nòrd-èst. Lei premiers capitèron de formar d'importants rets comerciaus (fins a la vau de Zambèzi) e demorèron un actor major de la vida economica de l'Africa Australa fins ais annadas 1890. Lei segonds venguèron d'especialistas de la caça d'elefants e capitèron d'obtenir un nombre important d'armas de fuòc modèrnas. Ansin, dins lo corrent deis annadas 1860, impausèron son primat ai Lunda.
Lei rets marchands angolés deguèron pasmens faciar una concurréncia viva a partir deis annadas 1870 quand de marchands swahilis comencèron de s'installar dins la region. Originaris de l'èst d'Africa (e generalament liats au Sultanat de Zanzibar), desvolopèron de rets comerciaus importants au sen dei pòbles pauc organizats. Aquò agravèt lo declin economic dei reiaumes organizats de la region coma Kazembe que foguèt durament desfach per lei tropas de Msiri, rèi marchand de Katanga, en 1869.
La conquista dei regions interioras
A partir deis annadas 1850, leis autoritats portuguesas comencèron la somission dei regions interioras d'Angòla ambé l'objectiu de realizar la joncion entre Angòla e Moçambic. Pasmens, en causa de la manca de mejans, lo projècte avancèt gaire fins ais annadas 1870 e l'acceleracion dau partiment coloniau dau continent african. Leis operacions de pacificacion foguèron donc lòngas e durèron fins ais annadas 1920. Lei principalas regardèron la somission deis Ovimbundu (1890-1904) e dei Lunda (1894-1926). En mai d'aquò, Kongò se revoutèt en 1913-1915. Consequéncia d'aquela progression malaisada, la joncion ambé Moçambic poguèt pas èsser realizada e lei Portugués deguèron reconóisser la preséncia britanica en Rodèsia en 1890.
L'imigracion portuguesa e l'esplecha de la colonia
En despiech dei progrès militars, Angòla interessava pauc la populacion portuguesa e lo nombre de Blancs i èra fòrça limitada au començament dau sègle XX (9,000 personas en 1900). L'arribada au poder de Salazar transformèt la situacion : Angòla venguèt una colonia de poblament que son esplecha deviá provesir d'importantei ressorsas naturalas (diamants, cafè...) a sa metropòli. Leis Africans foguèron somes a un estatut d'indigenat inspirat dau servatge medievau e venguèron una resèrva de man d'òbra fòrçada. Aquela politica assegurèt lo desvolopament economic de la colonia e lo nombre de colons agantava 172,000 en 1960.
La Guèrra d'Independéncia
Dins lo corrent deis annadas 1950, la violéncia de l'esplecha coloniala entraïnèt la formacion de movements independentistas. Mario de Andrade e Agostinho Neto fondèron lo Movement Populara de Liberacion d'Angòla (MPLA) en 1956. D'inspiracion marxista, èra sostengut per lei populacions urbanas dau litorau, lei Mbundu de la region de Luanda e lei mestís (que provesiguèron la màger part de sei quadres). Un an pus tard, Robert Holberto fondèt lo Frònt Nacionau de Liberacion d'Angòla (FNLA) que trobèt sei sostèns au sen dei Kongò. Enfin, en 1966, Jonas Savimbi fondèt l'Union Nacionala per l'Independéncia Totala d'Angòla (UNITA) après una scission dau FNLA. Son movement foguèt rapidament sostengut per leis Ovimbundu e lei pòbles dei regions interioras.
La Guèrra d'Independéncia d'Angòla comencèt en febrier de 1961. Pasmens, lei tres movements menacèron gaire l'armada portuguesa car mau capitèron de formar un frònt unit. Ansin, au començament deis annadas 1970, la temptativa dau MPLA se secutar lei soudats portugués gràcias a d'unitats mobilas equipadas de mortiers foguèt aisament arrestada e Agostinho Neto[Neto deguèt s'enfugir en Congò. Dins aquò, après la Revolucion dei Garòfles que reversèt la dictatura portuguesa en 1974, Lisbona negocièt la fin de la guèrra. En genier de 1975, un acòrd foguèt ansin conclut que fixava l'independéncia angolesa au mes de novembre de 1975. Aqueu tractat entraïnèt la partença de la màger part dei colons.
La presa dau poder per lo MPLA e lo començament de la guèrra civila
En julhet de 1975, lo MPLA, sostengut per Portugau, expulsèt lo FNLA e l'UNITA de Luanda e proclamèt la formacion de la Republica Populara d'Angòla. Agostinho Neto ne venguèt president e una lònga guèrra civila comencèt. Opausèt lo MPLA sostengut per un còrs expedicionari cuban e per lo blòt sovietic a l'UNITA e a divèrsei guerilhas anticomunistas sostengudas per leis Estats Units e per l'Africa dau Sud. En mai d'aquò, lo país deguèt faciar una situacion economica e administrativa malaisada car la partença dei colons lo privèt de la quasi totalitat de sei quadres.
En 1987-1988, de combats fòrça violents opausèron lei dos camps dins lo sud-èst dau país, especialament a l'entorn de Cuito Cuanavale. Indecís, entraïnèron de negociacions que preveguèron l'independéncia de Namibia e lo retirament dei tropas estrangieras d'Angòla. Puei, en 1991, un segond acòrd permetèt de conclure una alta-au-fuòc entre lo MPLA e l'UNITA.
La represa e la fin de la guèrra civila
Leis acòrds de 1991 instaurèron lo multipartisme e l'UNITA acceptèt d'intrar dins lo jòc politic angolés. Pasmens, durant l'eleccion presidenciala de setembre de 1992, l'UNITA accusèt lo MPLA de fraudas. Après una crisi politica de dos mes, Dos Santos ordonèt d'atacar lei militants de l'UNITA de Luanda, çò qu'entraïnèt una represa de la guèrra civila.
De 1975 a 2002, aperaquí 500,000 combatents èran estats tuats. Lei pèrdas civilas son desconegudas mai estimadas a plusors centenaus de miliers de personas au minimom. Enfin, la guèrra aviá causat lo desplaçament de 4,3 milions d'abitants (dins un país de 14 milions d'abitants en 2002).
Angòla dempuei 2003
Dempuei 2003, Angòla es totjorn dirigit per José Eduardo dos Santos e per lo MPLA que ganhèron leis eleccions de 2008 e de 2012. L'UNITA, maugrat la denonciacion de fraudas, acceptèt cada còp de participar au jòc politic e reprenguèt pas la guèrra. Ansin, franc dau territòri de Cabinda ont una guerilha contunia de combatre per l'independéncia, la patz demòra en Angòla. Aquò a permes de començar la reconstruccion qu'es menada gràcias a l'esplecha dei ressorsas naturalas angolesas (petròli principalament) e ai ajudas de la comunautat internacionala. Pasmens, l'aumentacion de la corrupcion e deis inegalitats menaçan aqueu procès.
Pierrevillers
Pierrevillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Segoier (Aups d'Auta Provença)
Segoier (Sigoyer en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Brusca
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. Brusca es traversat pel Dordon de Camarés. La municipalitat se situa subre l'aigavèrs Mediterranèu-Atlantic,  gaireben en totalitat del costat Atlantic.
La comuna es situada sus una zona de transicion entre la plana de Sant Africa e los monts de La Cauna, de relèu fòrça accidentat. Lo trescòl n'es lo Mardelonh, qu'es tanben lo massís pus enauçat del sud-Avairon e presenta nombroses avencs. Lo clima es vesin de lo de La Cauna, amb de precipitacions fòrtas entre abril e octòbre, que provocan sovent d'aigats importants.
Lo vilatge es situat al jonhent de Dordon e del rèc de Sanctus, traversat per un pont.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Saturnin (Marna)
Saint-Saturnin es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Baussant
Saint-Baussant es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villanueva de San Juan
Villanueva de San Juan es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Kofi Annan
thumb|Kofi Annan left|80px|Medalha prèmi Nobel Kofi Atta Annan (nascut a Kumasi, Ghana lo 8 d'abril de 1938, m. lo 18 d'agost de 2018) es un diplomata ghanés, que foguèt lo seten Secretari General de las Nacions Unidas entre 1997 e 2006, e que recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 2001.
Novi Grad
Novi Grad (en sèrbe : Нови Град), es una vila e una municipalitat de Bòsnia e Ercegovina. Son situadas dins la Republica Sèrba de Bòsnia. Au recensament de 1991, la vila comptava 13 588 abitants e la municipalitat 41 665. En 2009, la populacion de la vila èra estimada a 19 671 abitants.
La Fresnaye-au-Sauvage
La Fresnaye-au-Sauvage es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1821, La Fresnaye-a lo-Sauvatge (558 abitants) absorbeix la municipalitat de Sant-Malo (162 abitants) A l'èst de lo sieu territòri.
En 1821, La Fresnaye-au-Sauvage (558 habitants) absorbe la commune de Saint-Malo (162 habitants) à l'est de son territoire.
Fraire de Joi e Sor de Plaser
Fraire de Joi e Sor de Plaser es un raconte anonim del sègle XIV, compausat en vèrs en lenga occitana (Provençal) amb de influéncias catalanas possiblas. La trama del raconte prefigura lo conte La Bèla Dormenta.
Trama
Sor (sòrre) de Plaser, filha de l'emperaire de Gint-Senay cai misteriosament dins un estat subrenatural dins lo qual paréis mòrta, lo sieu còrs se corromp pas. Lo sieus paire, puslèu que de l'enterrar, la consèrva dins una torre isolada per de valats impenetrables dins un mitan paradisiac. Lo prince de Florianda, Fraire de Joi entend parlar de la beutat de la gojata e s'enamora d'ela. Fòrça ajudat per Virgili, lo jove arriba a la torre, dintra e pren l'anèl de la nòvia endormida. Tanben dispausa sexualament del sieu còrp e la daissa prensa. Mercés a l'ajuda d'un aucèl que parla amb fòrça eloquéncia donat a Fraire de Joi per Virgili, la gojata se reviscola magicament e descobrís que en mai d'aver perdut sa virginitat aviá un filh ilegitim. L'aucèl fin finala convenç que se maride amb Fraire de Joi. Lo lor filh es nomenat Joi de Plaser. Lo maridatge es celebrat amb fòrça fasts e en preséncia de reis, emperaires, Virgili, lo Prèire Joan e lo papa.
Autor
L'autor del tèxte, e, al subjècte i a dos ipotèsis. Segon la primièra seriá un catalan qu'auriá escrich en occitan (lenga literària prestigiosa a l'epòca), amb la segonda seriá un occitan, malgrat las decas linguísticas del tèxte.
Trainhac
Trainhac (Treignac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Fraire de Joi e Sor de Plaser
Caracteristicas de l'òbra
Lo recit es un clar precedent de la Bèla dormenta. Mas es pas l'unic, que lo tèma de la gojata dormenta desrevelhada per un jove que ven lo sieu espós tamén aparéis dins l'episòdi de Zellandina e Troíl -dins Perceforest- e aquel de Brianda e Blandin -no Blandin de Cornoalha-, mas es lo primièr, dins literatura europèa, que lo presenta de biais independent, e non pas dins l'encastre d'un raconte mai larg.
Trainhac
Geografia
350px|left|thumb|Trainhac dins lo Lemosin linguistic
Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák (8 de setembre de 1841, Nelahozeves - 1 de mai de 1904, Praga) foguèt un compositor classic chèc dau movement romantic. Après d'estudis de musica, venguèt famós dins lo corrent deis ans 1870-1880 e foguèt nomat director dau Conservatòri de New York de 1892 a 1895. Influenciat per lo folclòre eslau, es l'autor d'una òbra importanta, contenent de sinfonias, d'òbras sinfonicas e d'opèras, qu'es fòrça populara en Euròpa Centrala, en Russia e dins lei país anglosaxons.
Fraire de Joi e Sor de Plaser
Caracteristicas de l'òbra
Lo raconte es l'istòria d'un amor predestinat, que mòstra ja d'elements linguistics, coma l'acòrdi dels noms dels amants (que se sintetizan fin finala dins lo nom del filh d'ambedos) e l'escambi anèls amb inscricions pròva del viòl de la princessa pel prince. Sus l'anèl d'aquela son inscrichas los mots: Lo prince el fa la pregària:
Notas
<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; list-style-type: decimal;">
Antonín Dvořák
Jovença e formacion
Lei parents d'Antonin Dvořák descurbiguèron rapidament sei talents musicaus e lo mandèron a Zlonice per i aprendre l'alemand e melhorar sa cultura musicala. Puei, l'enfant ontunièt seis estudis a Česká Kamenice e foguèt acceptat en 1857 a l'escòla d'òrgue de Praga. I demorèt dos ans e jonhèt un orquèstra de varietats, la Prager Kapelle de Karel Komzák, onte foguèt encargat de la partida altò.
Mouzeuil-Saint-Martin
Mouzeuil-Saint-Martin es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Antonín Dvořák
Començament de sa carriera musicala
thumb|right|Retrach de Dvořák en [[1868.]]
Mouzeuil-Saint-Martin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Antonín Dvořák
Començament de sa carriera musicala
En 1862, la Prager Kapelle foguèt integrada a l'orquèstra dau Teatre provisòri de Praga. Aquel ensemble venguèt la basa dau Teatre nacionau de Praga que foguèt finalament fondat en 1881. Gràcias a son experiéncia de musician d'orquèstra, poguèt i descubrir un vast repertòri classic e contemporanèu. i comencèt tanben la composicion d'òbras ambiciosas coma doas sinfonias en 1865.
Quitèt l'orquèstra en 1871 per se consacrar a la composicion e viure gràcias a de leiçons particularas avans d'obtenir una plaça d'organista en 1874. Durant aqueu periòde, Dvorak foguèt amorós d'una de seis estudiantas, Josefina Čermáková. Li compausèt sensa succès un cicle de cançons, dich Lei Ciprès, avans d'esposar en 1873 sa sòrre, Anna Čermáková (1854-1931). Lo pareu aguèt 9 enfants.
Mouzeuil-Saint-Martin
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Antonín Dvořák
Començament de sa carriera musicala
La premiera partida deis ans 1870 foguèt tanben marcada per lei premiers succès locaus dau musician coma Cantate Hymnus en 1873. Aquò li permetèt de ganhar una borsa e d'intrar en contacte amb d'artistas coma Johannes Brahms (1833-1871) que vendrà son amic e li presentèt l'editor Fritz Simrock (1837-1901). Rescontrèt tanben d'autrei musicians famós dau periòde coma lei caps d'orquèstra Hans von Bülow (1830-1894) e Hans Richter (1843-1916), lei violonistas Joseph Joachim (1831-1907), Joseph Hellmesberger (1828-1893) e lo Quatuor Chèc. Pauc a cha pauc, venguèt una figura dau mitan artistic de sa region, çò que li permetèt de difusar sa musica e de venir famós.
Mouzeuil-Saint-Martin
Nòtas
<references group="N"/>
Antonín Dvořák
Consecracion
thumb|right|Darriera partida de la Sinfonia dau Mond Nòu qu'es un dei tròç pus famós de l'òbra de Dvořák. thumb|right|Extrach de l'opèra [[Rusalka.]]
Guanosina trifosfat
La guanosina trifosfat (GTP) se coneis tanben coma guanosina-5'-trifosfat. En bioquimia, lo GTP es 9-β-D-ribofuranosilguanina-5'-trifosfat o, tanben, 9-β-D-ribofuranosil-2-amino-6-oxo-purina-5'-trifosfat. Lo GTP es un nucleotid que sa basa azotada es la purina guanina. Sa foncion es similara a la del ATP, essent qu'es tanben utilizat coma font energetica. En mai lo GTP es lo precursor de la basa guanina dins la sintèsi de l'ADN (replicacion) e de l'ARN (transcripcion), coma l'ATP o es per la basa adenina. D'un autre latz, lo GTP es tanben essencial dins d'unas vias de senhalizacion, ont es convertit en GDP per accion de GTPasas, que l'activitat càmbia segon que se sián jonchas al GTP o al GDP.
Antonín Dvořák
Consecracion
De retorn en Euròpa, se tornèt installar en Boèmia. I compausèt de poèmas sinfonics a partir dei legendas mesas en vèrs per Karel Jaromír Erben (1811-1870). Per aquò, Dvořák imaginèt un procès de narracion musicala fondat sus la prosodia dau lengatge parlat. Dich « procès deis intonacions », aqueu metòde foguèt pus tard adoptat per Leoš Janáček (1854-1928). La fin de sa vida foguèt principalament consacrada a la composicion d'opèras coma Rusalka, sortit en 1901. Durant aqueu periòde, dirigiguèt tanben lo Conservatòri de Praga. Moriguèt lo 1 de mai de 1904 d'una malautiá non diagnosticada qu'es de còps descricha coma una forma sevèra de gripa. Foguèt enterrat dins lo cementèri de Vyšehrad, situat dins lo relarg de Praga.
Òbra e eiretatge
thumb|right|[[Fotografia d'una estatua de Dvořák installada dins la vila de Praga.]]
Dvořák es un musician major de la fin dau sègle XIX durant lo periòde intermediari entre Franz Schubert (1797-1828) e Gabriel Fauré (1845-1924). Inspirat per lei modèls de Beethoven e de Schubert, èra portat vèrs lei formas instrumentalas classicas que permetián de trabalhar la melodia (sinfonia, quatuor...) e vèrs lei tèmas eissits de la païsanariá eslava. Es l'autor d'un trabalh important que còmpta au mens 189 òbras de que 9 sinfonias, un vintenau d'òbras sinfonicas e 10 opèras. Entre seis òbras pus popularas, se pòdon citar sa sinfonia dau Mond Nòu, sei Danças e Rapsodias Eslavas, son 2 Concertò per violoncèla e son opèra Rusalkia que son totjorn de succès importants a l'ora d'ara.
En mai d'aquò, Dvořák es considerat, amb Bedřich Smetana (1824-1884), coma lo fondator de l'escòla chèca de musica classica. Per aquela rason, Dvořák aguèt dins l'afiermacion nacionala dau país e es un personatge important de la cultura chèca modèrna.
Alcubilla de las Peñas
Alcubilla de las Peñas es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierra de Medinaceli.
Saint-Étienne-du-Gué-de-l'Isle
Sant-Stefan-ar-Roudouz en breton ( Saint-Étienne-du-Gué-de-l’Isle en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Sant-Étienne-de detlo-Gué-de-lo Isle a situat al centre de la Bretanha en la punta de l'extrèm sud de las Còstas-de Armor #que se insereix en lo Morbihan. Las vilas los mai prèpas son Loudéac e Pontivy.
Saint-Étienne-du-Gué-de-l'Isle est situé au centre de la Bretagne dans la pointe de l'extrême sud des Côtes-d'Armor qui s'insère dans le Morbihan. Les villes les plus proches sont Loudéac et Pontivy.
Vaquièrs
Vaquièrs (Vacquiers en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa al nòrd de la vila.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vaquièrs èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa èra Sent Sarnin (ara, Nòstra Dòna de l'Assompcion). En 1790, Vaquièrs èra del canton de Vilamur, en l'an IX, del canton de Frontonh. Glèisas disparegudas : Sent Pèire del Bosquet; capèla de Montpelegrin; Sent Jacme de La Boissa.
Scionzier
Scionzier en arpitan (Scionzier en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Scionzier A implantat a ieu camin entre Genève e Chamonix. Lo autoroute A40 dessert aquela municipalitat #qu'es tanben lo ponch de passatge per prene nombre de stations d'espòrts d'ivèrn réputées, tales #qu'aquelas del grand massiu (Flaine, Los Carroz, Samoëns, Morillon e Sixt), mas tanben Las Gets, Pras de Lys, Morzine-Avoriaz, o encara Romme sus Cluses, Lo Reposoir e lo Mont Saxonnex.
Scionzier Es egalament lo ponch de sortida de la ascension del caulet de la Colombière per lo sieu costat mai malaisit, freqüentment manlevat pel Torn de França.
Scionzier est implanté à mi chemin entre Genève et Chamonix. L'autoroute A40 dessert cette commune qui est aussi le point de passage pour rejoindre nombre de stations de sports d'hiver réputées, telles que celles du grand massif (Flaine, Les Carroz, Samoëns, Morillon et Sixt), mais aussi Les Gets, Pras de Lys, Morzine-Avoriaz, ou encore Romme sur Cluses, Le Reposoir et le Mont Saxonnex.
Scionzier est également le point de départ de l'ascension du col de la Colombière par son côté le plus difficile, fréquemment emprunté par le Tour de France.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ebridas
Las Ebridas, (en gaelic escocés Na h-Innse Gall, en anglés Hebrides) son un archipèla de la còsta oèst d' Escòcia. L'archipèla se devesís en dos grop d'illas: las Ebridas interioras (en gaelic : Na h-Eileanan a-staigh) e las Ebridas exterioras (en gaelic : Na h-Eileanan Siar), separadas per la mar de las Ebridas e lo Little Minch. Aquelas illas an una longa istòria de poblament que remonta al Mesolitic e sas culturas foguèron successivament influenciadas per los pòbles de lengas celtica, noroèc e anglesa. Aquela diversitat se tradutz dins la toponimia.
Las Ebridas foguèron une granda font d’inspiracion de la literatura en gaelic escocés e de la musica gaelica. Uèi, l'economia de las illas depend de pichonas expleitacions agricòlas, de la pesca, del torisme, de l'industria petrolièra e de las energias renovelablas. Las Ebridas an una biodiversitat mendra que la rèsta d'Escòcia, mas an una preséncia significativa de fòcas e d'aucèls de mar.
Pavo muticus
Pavo muticus es una espècia d'aucèl gallifòrme de la familha dels fasianids. Es originari d'Asia del Sud-Èst. Aquel pavon verd divergiguèt del pavon blau i a 70,000 ans. Son nom scientific significa " pavon mut ". Es tanben sonat Pavon verd.
Bourguignons
Bourguignons pòt essèr:
Republica Sèrba
La Republica Sèrba (en sèrbe: Република Српска - Republika Srpska, de còps que i a abreujat en RS, PC en cirillic), es amb la Federacion de Bòsnia e Ercegovina e lo district de Brchcò, una deis entitats que compausan Bòsnia e Ercegovina.
Sa superficia es de, e sa populacion de 1,439,673 abitants.
La capitala es de jure Sarajevo Èst, mai es de facto Banja Luka.
Nazaret (Palestina)
thumb|200px|right|Nazaret Nazaret (en ebrieu נָצְרַת, en arabi الناصرة, Nasira) es una vila de Galilèa en Israèl. Es uèi la capitala e la pus granda vila (64 800 abitants) del Districte nòrd d'Israèl.
Lo gentilici es nasarenc -enca.
Dins lo Novèl Testament, es descrita coma lo luòc de l'enfança de Jèsus de Nazaret, e es un luòc sant e un centre de pelegrinatge crestian. Nasira, es tanben la pus importanta comunautat aràbia d'Israèl.
Senta Denença
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂe n tɒde’nɛ̃ n ʂɒ]. Las fòrmas ancianas son Sancta Innocentia (per la glèisa), en latin, al mieg del sègle XII, Sancta Ignocentia en 1162, Sainte-Innoscencie en 1365. Innocentia en latin, significa « vertut, innocéncia »; es lo nom de quatre sentas, dont una martira a la fin del sègle III jos lo renhe de Dioclecian. Quò's la sola comuna d'aquel nom, ,.
Aldealafuente
Aldealafuente es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Coèlhas
Coèlhas (Coueilles en francés) es una comuna gascoa, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geiswiller
Geisweiler en alemannisch (Geiswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Villanueva del Río y Minas
Villanueva del Río y Minas es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Épercieux-Saint-Paul
(en francés)
| longitud=4.2125 | latitud=45.7925 | alt mej = | alt maxi =344 | km²           =7.92 }} Épercieux-Saint-Paul es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Lo Bocau
Lo Bocau (en francés Boucau, Bokale en basco) qu'ei ua comuna gascona d'Occitània, en Senhans, situada administrativament en lo departament deus Pirenèus Atlantics, en la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'ei adara situada dens lo Baish Ador.
Los sons estatjants que s'apèran los bocalés.
Aquera comuna, part deu departament de las Lanas dinc a 1857, qu'ei sovent represa, a tòrt, dens las listas de comunas de Labord per influéncia deu nacionalisme basco. Qu'ei una comuna gascona mes que hè partida administrativament deu "Bascoat" dempueish la lei Pasqua de 1995.
Toponimia
La puncta èra lo cap format per ua lenga de tèrra, qui ho suprimit en 1578, quan Louis de Foix creè en 1578 la navèra embocadura d'Ador en cavant un canal dens lo cordon litorau. Avant, Ador que s'escampava dens la Mar Grana au Bocau Vielh. Lo gascon bocau qu'a lo sens d'embocadura d'ua aiga; que vien deu latin bucc-ale, derivat de bucca, « boca »,.
J.B. Orpustan, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que hè remarcar lo nom basco Bokale a ua aparéncia fonetica anteriora a la vocalizacion de -l en gascon e a la barradura de o en [u] tanben en gascon. Bénédicte Boyrie-Fénié qu'en tira argument per corroborar ua toponimia enqüèra largament basquizada dens lo sector ... Que cau precisar aqueras evolucions deu gascon èran totaument acabadas despuish bèra pausa quand lo nom Lo Bocau e pareishó.
Provins
Provins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Valada d'Orco
La valada d'Orco, 'pelada maitot vau de Locana o vau de Ceresole, es 'na valada italiana situada dins los Aupes grais dins la vila metropolitana de Turin. 'La se troba au sud deu vau d'Aosta e au nòrd de las valadas de Lans. 'La fai partida de las valadas arpitanas deu Piemont.
Provins
Nòtas
<references group=N/>
Valada d'Orco
Geografiá
thumb|left|Carta de localisacion dins la vila metropolitana de Turin.