cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yapeyú
thumb|300px|left|Restas de l'ostau nadau de [[José de San Martín]] thumb|200px|Monument aus caduts de la [[Guèrra de las Malvinas]] Yapeyú qu'ei ua ciutat argentina deu Departament de San Martín dehens la Província de Corrientes justament coneguda per'mor d'estar la vila nadau deu Libertador generau José de San Martín, vadut en 1778.
Yapeyú que costeja l'arriu Uruguay e la rota RN 14.
La vila que ho fondada peus jesuitas en 1627.
Saint-Gervais-de-Vic
Saint-Gervais-de-Vic es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Rafael Urdaneta
Rafael José Urdaneta y Faría (24 d'octobre de 1788- 23 d'agost de 1845) militar (general) e òme politic, foguèt president provisòri de la Grand Colómbia entre 1830 e 1831.
Provenent d'una familha criolla aristocràtica d'origina espanhòla, serviguèt inicialament per l'ostal reial espanhòl. Après la declaracion d'independéncia de 1810 a Bogotà, Urdaneta se jonhèt a las fòrças patrioticas e venguèt un dels conselhièrs pus pròches de Simón Bolívar. Foguèt nomenat general de las armadas de Bolívar.
Clermont
Clermont pòt essèr:
Grana Colómbia
La Grana Colómbia que ho un immens país situat au nòrd deu continent sud-american e qui ho constituit en bèth amassar los territòris de las ancianas entitats administrativas coloniaus de la Vicereiautat de Nava Granada, la Capitaneria Generau de Veneçuela e de la Presidéncia de Quito ; d'un aute punt de vista, qu'amassè tanben entitats politicas jà gessidas deu procès d'independénica tau com : las províncias Unidas de Nava Granada, la Tresau Republica de Veneçuela e la Província Libre de Guayaquil.
Aqueth estat que vadó en 1821 a l'escadença deu Congrès de Cúcuta dab lo nom de Republica de Colómbia ; lo nom de Grana Colómbia qu'ei emplegat entà la distinguir de l'actuau Colómbia gessida de la secession d'aqueth efemèr estat.
Fragnes
Fragnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Fragnes A situat al nòrd de Chalon sus Saône, a aperaquí 7 km. A traversat pel Canal del Centre, e per la via verda "Chalon sus Saône - Sant Leugièr sus Dheune" #que llom lo canal. Vorejada Per La Thalie.
Fragnes est située au nord de Chalon sur Saône, à environ 7 km. Elle est traversée par le Canal du Centre, et par la voie verte "Chalon sur Saône - Saint Léger sur Dheune" qui longe le canal. Elle bordée par La Thalie.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joigny
Joigny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
La vila primitive i aguèt bastit sus un promontori de la "Cuesta" del scenari de Othe, en dominant l'ample riu, #que servissiá a las fes de proteccion e de via de comunicacion. Lo sieu pont, la siá rica vallée propice a las pâturages e a la cultura tant vivrière que céréalière, e la siá situacion estrategica #èsser a l'origina de la siá riquesa, sustot mercés a la cultura de la vinha sus las coteaux calcaires (almens fins a l'aparicion del phylloxera).
Sul scenari, la vasta bòsc de Othe, #qu'ocupa los dos-tèrces de la superfícia de la municipalitat, #permetre lo bastiment dels ostals a pans de bòsques #que la vila se enorgueillit encara; lo écorce dels roures ne porg lo tan necessari a las nombrosas tanneries - #comptar fins a 140 fòssas - situadas sul marge esquèrre d'un braç del Tholon, lo ru dels tanneries.
La ville primitive fut construite sur un promontoire de la "Cuesta" du plateau d’Othe, dominant la large rivière, qui servait à la fois de protection et de voie de communication. Son pont, sa riche vallée propice aux pâturages et à la culture tant vivrière que céréalière, et sa situation stratégique furent à l'origine de sa richesse, notamment grâce à la culture de la vigne sur les coteaux calcaires (au moins jusqu’à l’apparition du phylloxera).
Nòtas
<references group=N/>
Basse-sur-le-Rupt
Basse-sur-le-Rupt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Guayaquil
thumb|200px|left|Volcan Chimborazo thumb|200px|Banèra de Guayaquil thumb|left|200px|Monument vodat aus dus Libertadores e a l'[[Entervista de Guayaquil]] thumb|100px|Escut de GuayaquilGuayaquil qu'ei la ciutat mei poblada d'Eqüator e tanben la capitala de la Província de Guayas. Qu'ei coneguta egaument com la Capitala economica deu País o tanben la Perla deu Pacific. La soa populacion qu'ei de 2.278.691 abitants segon lo darrèr recensament.
Basse-sur-le-Rupt
Geografia
Situada dins mièja montanha, la municipalitat de Bassa-sus-lo-Rupt s'alonga sus una desena de quilomètres, la longitud de la départementale 34 #que connècta Vagney a La Bressa, transeünt d'Unitat|409|m a Unitat|1060|m  d'altitud. La municipalitat a compausat de 7 caserius :
Guayaquil
Que costeja l'arriu Guayas a un vinteat de quilomètres de la soa desembocadura.
Saint-Sauvier
Saint-Sauvier (en francés Saint-Sauvier) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Basse-sur-le-Rupt
Geografia
Située en moyenne montagne, la commune de Basse-sur-le-Rupt s'allonge sur une dizaine de kilomètres, le long de la départementale 34 qui relie Vagney à La Bresse, passant de 409 m à 1060 m d'altitude. La commune est composée de 7 hameaux :
Saint-Sauvier
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Basse-sur-le-Rupt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Bassa-sus-lo-Rupt i aguèt marcat pendent la Segonda Guèrra mondiala. N'efièch, la Piquante Pierre, un de las mai anautitas reünions de la municipalitat, de per la siá situacion a las fes n'altitud e environada de bòsques, #protegir un maquis. Aquel maquis #èsser destruit la per l'armada alemanda. La Piquante Pierre #venir de contunh un monument dels mòrts en remembrar 83 maquisards desapareguts.
Basse-sur-le-Rupt fut marquée durant la Seconde Guerre mondiale. En effet, la Piquante Pierre, un des plus hauts sommets de la commune, de par sa situation à la fois en altitude et entourée de forêts, abrita un maquis. Ce maquis fut détruit le 21 par l'armée allemande. La Piquante Pierre devint ensuite un monument aux morts en souvenir des 83 maquisards disparus.
Carbòni
vinheta|Carbòni atom
Ten tres isotòps naturals :
Lo carbòni es l'element pus leugièr del grop 14 del tablèu periodic. Lo còs simple carbòni presenta mantuna formas allotropicas dont principalament lo grafit e lo diamant. L'element carbòni forma divèrs compausats inorganics coma lo dioxid de carbòni CO2, e una granda varietat de compausats organics e de polimèrs. Es l'element de basa de totas las formas de vida conegudas.
Lo carbòni es lo 4en element pus abondant dins l'univèrs e lo 15en pus abondant dins la crosta terrèstra. Es present sus Tèrra a l'estat de còs simple (carbon e diamants), de compausats inorganics (CO2) e de compausats organics (biomassa, petròli e gas natural).
Merles-sur-Loison
Merles-sur-Loison es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
[[Categoria:Comuna de Imatge:cap [[Categoria:Comuna de cap
Pollucion atmosferica
thumb|right|[[Fotografia d'una usina a la fin dau sègle XIX.]]
La pollucion atmosferica es una alteracion de la qualitat de l'aire per l'emission de polluents quimics, fisics ò biologics naturaus ò antropics. Relativament vièlh, aqueu fenomèn es vengut fòrça important dins lei societats umanas desvolopadas dempuei la Revolucion Industriala. D'efiech, lo desvolopament de l'usatge dei combustibles fossils e de tecnicas agricòlas pus intensivas an entraïnat una aumentacion sensa precedents dei concentracions de polluents dins l'atmosfèra terrèstra.
Lei polluents quimics son constituïts de gas, generalament emés per lo foncionament dei motors de combustion. De fònts segondaris son lo norigatge ò leis incendis forestiers. La natura dei gas es variable mai son principalament de derivats de matèrias organicas : dioxid de carbòni CO2, monoxid de carbòni CO, oxids d'azòt NOx, dioxid de sofre SO2... etc. Participan au rescaufament climatic, a l'acidifacion deis oceans e a de fenomèns pus localizats coma lei pleujas acidas. An tanben d'efiechs toxics sus la fauna e la flòra, compres l'òme.
Lei polluents fisics son de particulas solidas de talha pichona. Son eissits de la combustion dei combustibles fossils, de la desertificacion de certanei regions ò de fenomèns segondaris coma leis erupcions volcanicas e leis incendis forestiers. An d'efiechs grèus sus lei sistèmas respiratòris car pòdon s'infiltrar dins leis alveòlas dei paumons. De mai, certanei particulas favorizan l'aparicion de cancèrs.
La quimia e leis interaccions entre polluents son fòrça complèxas e pòdon implicar de factors exteriors coma lo raionament solar. Dins un nombre important de cas, existís de sinergias que renfòrçan lo poder nociu dei polluents. Per exemple, es lo cas de l'accion dei rais ultraviolets sus lei gas d'escapament dei veituras que mena a la formacion d'oxids d'azòt e d'ozòn.
Dempuei la fin dau sègle XX, la pollucion atmosferica es estada identificada coma una causa importanta de mortalitat. Per lo periòde 1990-2016, es ansin considerada coma lo cinquen factor de risc per la santat. Cada an, entraïnariá la mòrt de sèt milions de personas. Per aquela rason, mai d'un Estat a adoptat de legislacions estrictas en matèria d'emissions de polluents dins l'atmosfèra. Dins aquò, dins lei país en cors de desvolopament, aquelei règlas son rarament observadas. Lo respècte es superior dins lei país desvolopats mai lei mejans de contraròtle i demòran limitats e lei sancions son sovent feblas. Ansin, au començament deis ans 2020, la pollucion atmosferica èra a aumentar dins la màger part dei regions dau mond.
Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe
Lo pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe es un pargue naturau regionau francés creat lo 25 d'octobre de 1977. Es situat au còr dau Massís Centrau, dins la region administrativa Auvèrnhe Ròse Aups. D'una superfícia de, es lo pus grand pargue naturau regionau de França metropolitana. Formant un ensemble paisatgièr, geologic e patrimoniau, lo pargue naturau regionau comprend la linha daus Puèis, marcada au patrimòni mondiau de l'UNESCO en 2018, los monts Dòr, Artensa, Sejalèir e los monts de Chantau.
Auquemesnil
Auquemesnil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Comuna del Pichon Caux situada en lo costat de Envermeu.
Montgaudon
Montgaudon (Mongaudon en francés) es una anciana comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi 1806, es incorporada dins la comuna de Sent Nazari de Valentana.
Auquemesnil
Geografia
Commune du Petit Caux située dans le canton d'Envermeu.
Montgaudon
Geografia
Lo vilatge es bastit sus un morre que tresplomba la val de Bargalona e doás combas afluentas, la del Tancle (nom sus la mapa), aprofitat per un barratge que permet una resèrva d'aiga e la del Ruisseau de Cédar (en francés). Lo cementèri es sol, un pauc a l'Èst e conten las roïnas de l'anciana glèisa. La glèisa actuala, dins lo vilatge, Sent Pèire, es en realitat dedicada a Sent Ròc.
Auquemesnil
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montgaudon
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : ecclesia de Montaudo, en 1239, Montegaudone en 1323, parroquia de Mongaudo en 1329, Montegaudone cap a 1400, Sanct Peyre de Mongaudo, en 1462, Montgaidi, en 1526, Sanctus Petrus de Montis Gaudoni, en 1580, Sancti Petri de Monte Gaudon, en 1640, Mongoudon en 1806.
Lo nom es format de mont, del latin montem e del nom germanic d'òme Waldo, au cas regime, Waldon. La vocalizacion de -l es regulara, tot coma lo passatge de w- a g- (cf. Willelmus > Guilhèm).
Istòria
La parròquia de Sent Sarnin foguèt estacada a la de Sent Nazari de Valentana, puèi a la de Montgaudon.
Montgaudon foguèt incorporat a la comuna de Sent Nazari de Valentana en 1806,.
Demografia
La populacion de 1793 es de 279 abitants. En 1800, i a pas de donadas e coma la populacion de Montgaudon es pas incorporada a la de Sent Nazari (1793 : 470, 1800 : 487, 1806 : 900), i a donc una lacuna. .
Beauvais
Bieuvais en picard (Beauvais en francés) es una comuna francesa situada administrativament dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França. Amb 56 254 abitants, Beauvais es la principala vila del departament e la oitena de la region. Se trapa al nòrd del Bacin parisenc, en riba de Thérain, afluent d'Oise.
Beauvais es famosa per la catedrala Sant Pèire de Beauvais, d'arquitectura gotica, amb la nau pus nauta de França e lo còr gotic pus naut del monde, sempre inacabat, mas tipic de l'apogèu de l'art gotic en França. La màger part de las òbras de la catedrala son del sègle XVIIen.
Beauvais se disiá Belves en occitan ancian, es a l'origina d'un plamponh de toponims en Occitània (los Belvés).
Grandham
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Clermont-les-Fermes
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Cyr-sur-le-Rhône
Saint-Cyr-sur-le-Rhône en arpitan (Saint-Cyr-sur-le-Rhône en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saponcourt
Saponcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Parigny-la-Rose
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tréméreuc
Tremereg en breton ( Tréméreuc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Lo jos-sòl granitique a pogudas porgir un granite de bona qualitat. Aital, cap a 1847, la carrièra de Ròchafòrt a comptat - marginalement - entre la desena de carrièras #qu'an fornit lo bastiment del viaducte de Dinan.
Située à 9 km de Dinard au nord, à 5 km de la Rance à l'est, dans le canton de Ploubalay, à la limite du département d'Ille-et-Vilaine où elle jouxte la commune de Pleurtuit au nord, la commune de Tréméreuc a son point haut à l'est à 80 m, avec des landes et, au-delà du bourg, descend vers l'ouest jusqu'au Frémur à 20 m.
Le sous-sol granitique a pu fournir un granite de bonne qualité. Ainsi, vers 1847, la carrière de Rochefort a compté - marginalement - parmi la dizaine de carrières qui ont approvisionné la construction du viaduc de Dinan.
Istòria
La municipalitat a antany comportat una motte castrale, arasée al començament del sègle darrièr e #que remembra lo nom del luòc de la Butte, près de la glèisa.
La primièra municipalité i aguèt elegit al començament de 1790. La municipalitat i aviá viscut per cultivateurs e sustot per marines en fasent lo grand persec.
Al los sieus "cimeriaux", dels craquelins, èran celèbres alentour.
N'en agost 1944, la siá situacion justa a las immeditaeses de la pòcha de Sant-Malo, costat oèst, lududes #valer d'èsser testimòni dels durs combats #que #opausar tropas americanas e alemandas près de la aérodrome de Pleurtuit, comuna sul territòri #que #quèir de divèrses centenats de GI de la 121 regiment de la division de infanterie. Se'n compta una cinquantena de residéncias secondaires sus aquela comuna.
Le nom de la commune vient de "tré" qui signifie en breton village subdivision de paroisse, et de Saint Mérec ou Méreuc. La paroisse est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Pleurtuit. Une famille chevaleresque de Tréméreuc était connue dès le.
La commune a autrefois comporté une motte castrale, arasée au début du siècle dernier et que rappelle le nom de la place de la Butte, près de l'église.
La première municipalité fut élue au début de 1790. La commune était habitée par des cultivateurs et surtout par des marins faisant la grande pêche.
Au ses "cimeriaux", des craquelins, étaient célèbres alentour.
En août 1944, sa situation juste aux abords de la poche de Saint-Malo, côté ouest, lui valut d'être témoin des durs combats qui opposèrent troupes américaines et allemandes à proximité de l'aérodrome de Pleurtuit, commune sur le territoire de laquelle tombèrent plusieurs centaines de GI du 121 régiment de la 9 division d'infanterie. On compte une cinquantaine de résidences secondaires sur cette commune.
Andrés Bello
thumb|200xp|Andrés BelloAndrés de Jesús María y José Bello López (Caracas, lo 29 de noveme de 1781 - Santiago de Chile, lo 15 d'octobre de 1865) que ho un poèta, filològ, jurista e pedagòg veneçolan e, après, chilen. Qu'ei mei que mei conegut per'mor d'estar estar un deus professors deu Libertador Simón Bolívar, per la soa gramatica de l'espanhòl e per'mor d'aver redigit lo Còde Civil de Chile e aver fondada l'Universitat de Chile.
Carlos Ruiz Zafón
Carlos Ruiz Zafón es un escrivan catalan nascut a Barcelona lo 25 de setembre de 1964 - 2020. Viu a Los Angeles (Estats Units d'America) dempuèi 1993, ont escriguèt d'en primièr scenaris de cinèma e al meteis temps comencèt una carrièra de romancièr; escriu subretot en castelhan.
Le Roulier
Le Roulier es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge a situat sus la crête en dominant la vallée de la Vologne e a pas separat de los sieus vesins Deycimont e Charmois que, respectivament, per la butte de Châtillon al sud-es e lo caulet dich « Elevada del Mont » al nòrd-oèst.
Le village est situé sur la crête dominant la vallée de la Vologne et n'est séparé de ses voisins Deycimont et Charmois que, respectivement, par la butte de Châtillon au sud-est et le col dit « Haut du Mont » au nord-ouest.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Fins en 1830, lo vilatge formava una sola municipalitat amb Charmois-davant-Bruyères.
Jusqu'en 1830, le village formait une seule commune avec Charmois-devant-Bruyères.
Saint-Germain-de-Lusignan
Saint-Germain-de-Lusignan es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Radio Sud
Radio Sud  es una ràdio locala associativa, fargada en 1983 a Planoise per Hamid Hakkar (101.8 MHz) ; la tòca seuna es la promocion de la lenga e de la cultura aràbia. Lo sièti sociau qu'ei fixat : 2h carrèra Bertrand Russell - 25000 Besançon-Planoise.
Abbéville-la-Rivière
Abbéville-la-Rivière es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Istòria
Lo 14 de julhet de 1912, en lo moment dels festivités, dos mainats del vilatge #èsser fauchés per una moissonneuse de la desfilada locala, e lo curé #que #provar dels salvar #aver las doas mans sectionnées. I aguèt decòr l'an seguent de l'òrdre del merite agricòla.
Le 14 juillet 1912, lors des festivités, deux enfants du village furent fauchés par une moissonneuse du défilé local, et le curé qui essaya de les sauver eut les deux mains sectionnées. Il fut décoré l'année suivante de l'ordre du mérite agricole.
Lo 14 de julhet de 1912, en lo moment dels festivités, dos mainats del vilatge #èsser fauchés per una moissonneuse de la desfilada locala, e lo curé #que #provar dels salvar #aver las doas de mans sectionnées. E aguèt decòr lo an seguent del òrdre del merite agricòla.
Baugast
Baugast, (Beaugas en francés) es una comuna agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
La comuna s'espand sus un desenat de kilomètres. Baugast es a l'oèst. An plaçat l'ostal de comuna, en posicion centrala, a Solòdras (Soulodres en francés), un vilatge pichon. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Baugast (atestacion del sègle XIII, Baugast (decime de ~)) es pas un ga, coma cresián Dauzat e Rostaing que devián pas conéisser l'atestacion e que ne fasián un bellum vadum (i a un riu, mas es tròp pichonèl per justificar la preséncia d'un ga). Òm pòt donc pensar puslèu a l'adjectiu gast, del latin vastu(s) (Bénédicte Boyrie-Fénié pensa a una expression coma vau gast, « bosiga devastada, sauvatja, abandonada », o a un nom de persona germanic (inatestat) Bald, « audaciós » e Gast, « òste ». La prononciacion es [baw'ɣa], al quite vilatge de Baugast, e [baw'ɣas] dins la màger part de la comuna.
Sant Pargòri
Sant Pargòri localament Sant Pargòli (en francés: Saint-Pargoire, es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : vicano, que vocant S. Paragorii en 996-1031, ecclesia S. Paragorii, au sègle X o XI (?), au sègle XII (?), vicano que dicitur S. Paragorio en 1027-1031, parrochia S. Paragorii en 1031-1048, 1051-1074, 1077-1099, 1101, 1110, 1122, villa S. Paragorii en 1106-1120, 1171-72, ecclesiam S. Paragorii en 1146, villa S. Paragorii en 1166, S. Paragorii de Pojeto en 1172, villa de S. Paragorio en 1187, 1194, honorem S. Paragorii en 1212, prior de S. Paragorio en 1323, Sanct Paragori en 1341, St Pargoire en 1571, St Parquier en 1626, St Pargoire en 1643, S. Par a goire (sic) en 1708, St Paragoire (sic) en 1740-60, St-Pargoire en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, Sant Pargòli representa lo nom grèc Paragorius, d'un sant escur, martir en Orient au sègle III ; segon Hamlin, Sant Pargòli èra un martir còrse.
Checoslovaquia
thumb|Localizacion de Checoslovaquia en Euròpa thumb|right|Partiment dau país entre 1938 e 1939. Checoslovaquia foguèt un estat d'Euròpa centrala, creat en 1918, quora declarèt son independéncia d'Àustria-Ongria. En 1938, après los acòrds de Munic, los Sudèts venguèron una partida d'Alemanha, mentre que lo país perdèt d'autres territòris al profièch de Ongria e Polonha. Entre 1939 et 1945, l'Estat daissèt d'existir, quora Eslovaquia se proclamèt l'independéncia e que los territòris restants a l'èst venguèron una part de Ongria, mentre que dins la rèsta de las tèrras chècas, lo protectorat alemand de Boêmia e de Moravia foguèt proclamat. En 1939, après lo deslargament de la Segonda Guèrra Mondiala, l'ancian president checoslovac Edvard Beneš formèt un governament en exilh e delandèt la reconeissença dels Aliats.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, la Checoslovaquia d'abans 1938 foguèt restablida, levat la Rutenia dels Carpats, que venguèt una part de la RSS d'Ucraïna (una republica de l'Union sovietica). De 1948 à 1989, Checoslovaquia fasiá partit del blòt de l'Èst amb une economia dirigida. Son estatut economic foguèt oficializat per l'adesion al Comecon a partir de 1949 e son estatut de defensa al dintre de la Pacha de Varsòvia de 1955. Un periòde de liberalizacion politica en 1968, la Prima de Praga, s'es acabada violentament quora l'Union sovietica ajudada par d'autres païses del Pacte de Varsovia, envasiguèt Checoslovaquia. En 1989, alara que los governaments marxists-leninists e lo comunisme s'acabavan dins tota l'Euròpa centrala e orientala, los checoslovacs depausèron pacificament lo lor governament socialist lo 17 de novembre de 1989 durant de la revolucion de velós. Lo 1èr de genièr de 1993, Checoslovaquia s'es devesida pacificament en dos Estats sobeirans, la Republica Chèca e Eslovaquia, a la seguida de las tensions nacionalas dels slovacs. Lo gentilici es checoslovac -a.
Bligny (Auba)
Bligny  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Auba de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia de Gibartar
Malgrat que siá part de l'Union Europèa, Gibartar a una jurisdiccion legala e un sistèma tributari separat del Reialme Unit. A causa de la manca de terren dobèrt en la peninsula, Gibartar a pas d'agricultura. I a una pichona quantitat d'industria leugièra (bevendas) mas las fonts d'intradas principalas son lo transpòrt maritim, lo torisme (mai de sèt milions de toristas visitan Gibartar cada an) e las activitats financièras. La preséncia britanica a demenit, e contribuís actualament amb gaireben 7% de l'economia locala.
Economia dels Païses Basses
Los Païses Basses an una economia obèrta e modèrna, fòrtament basada en lo comèrci exterior, principalament amb Alemanha, mercés al sieu ròtle de nos de comunicacions europèas, amb, d'entre d'autras, lo pòrt pus important del continent, Rotterdam. Durant lo sègle XVII, los Païses Basses se transformèron en la principala poténcia comerciala del mond, a causa de la siá estrategica ubicacion sul continent europèu, mas sustot mercés a l'Empèri colonial qu'aquela pichona nacion atenguèt en bastint tant en Asia cossí en America.
Actualament la sià economia a coma caracteristicas las redusidas taxas de caumatge e inflacion, una indústria establa, un considerable excedent comercial es un important node de transpòrt a Euròpa. Es una economia de mercat dobèrta e prospera, que lo govèrn a redusit molt la siá participacion dempuèi lo decènni de 1980.
Las industrias pus importantas son las alimentàrias, la quimia, la petrolièra e la fabricacion d'aparelhs electronics. L'agricultura, malgrat son pauc de pes dins lo total economic, a mai de pes que dins autres païses desvolopats, mercé a una fòrta mecanizacion, que, malgrat ocupar mens de 4% de la populacion activa produsís de grands excedents d'aliments per l'indústria alimentària. Lo país se situa al tresen reng al nivèl mondial en valor d'exportacions agricòlas, après los Estats Units e França.
Los Païses Basses son lo tresen estat del mond en tèrmes de las exportacions agricòlas, après los Estats Units e França. Los Païses Basses resolguèron los problèmas de las finanças publicas, e promoguèron la reduccion de la taxa de caumatge considerablement. La creissença del PIB neerlandés es fòrça robusta, en comparason amb autres païses europèus. Foguèt un dels primièrs 12 païses a dintrar al Eurozòna.
Cròs de Montverd
Cròs de Montverd (Cros-de-Montvert en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Cros en 1275, Crosum Montisviridi, en latin, al sègle XIV, Crossoubz-Montvert en 1628, Cros-de-Peignières en 1697. Lo mot cròs s'explica mal; es benlèu motivat per una comba al sud-oèst del borg. L'altitud del vilatge es un pauc pus bassa que la de Montverd e tanben que la dels luòcs situats pus a l'èst e traversats per la RD2. Tanben, la referéncia a Montverd s'explica mal, ni per una dependéncia feudala (Cròs dependiá del castèl de Pénières), ni per l'importància d'aquel luòc; es anciana pr'aquò.
Milly-sur-Bradon
Milly-sur-Bradon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guillermo Lasso
Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza (Guayaquil, 16 de novembre de 1955) es un òme politic equatorian. Se presenta a las eleccions presidencialas de 2021 e obten un pauc mai de 53% de las voses. Deu dintrar en foncions lo 24 de mai.
Dontrien
Dontrien es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Authieux-Ratiéville
Authieux-Ratiéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Auchy-au-Bois
Auchy-au-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de Bailén
La batalha de Bailén que ho la purmèra darrota de l'Armada Imperiala Francesa, vençuda per ua armada espanhòla. Las òsts francesas comandadas peu generau Pierre-Antoine Dupont de l'Étang (dab 21 000 òmis) qu'afrotén l'armada deu generau Francisco Javier Castaños (qui comptava dab 27 000 òmis) lo 19 de julhet de 1808.
Asquins
Asquins es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Sornin (Alèir)
Sant Sornin (en francés: Saint-Sornin) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Labrit (vila)
Labrit (Labrit en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|center|upright=1.8|Mapa de la comuna de Labrit e de las comunas vesias. vignette|center|upright=1.8|Mapa deu Pargue Regionau de las Lanas de Gasconha.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son Lebret, en 1242, dominus de Labreto / de Lebreto, en latin, en 1276, de Lebreto, en latin, en 1281, n'Amanieu senyor de Labrit vescomte de Tartas, en 1316, ecclesia Sancti Medardi de Labreto, en latin, cap a 1320, capellanus Sancti Medardi de Labreto, en latin, cap a 1375, Albrete, en 1570, Labrit o Albret, mapa deu sègle XVII, Labrit, en 1638, Labrit o Albret, mapa de 1651, Labrit o Albret, mapa deu començament deu sègle XVIII, Als Abret-Labrit, mapa de 1714, Albret, mapa de 1733. La prononciacion qu'ei [la'brit].
Lo nom qu'ei « escur » per Dauzat, mentre que Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) l'explica sense certitud per un nom germanic d'òme Liudbret; Albret que n'ei ua francizacion. Aquera causida, Liudbret, qu'ei tanben la de B. Boyrie-Fénié, qui la justifica per la preferéncia de las familhas nòblas a adoptar noms de baptisme imitats deus Francs. La toponimista cita tanben ua cançon basca, au moment deu coronament de Joan d'Albret en la catedrala de Pampalona : Labrit eta errege / Aita seme dirade, « Labrit e lo rei que son pair e hilh », signe per B. Boyrie-Fénié d'ua origina patronimica. L'esitacion entre -et e -it qu'ei costumèra entau's escribas e lo nom germanic Liudbret que s'adaptè a las aurelhas e a las bocas gasconas. De mei, lo petit nom Liudbret qu'èra sortit de l'usatge e pas mei comprés; qu'estó influenciat per bret, « quèc, mèc » o per bret, « breton ». Lebret, Le Bret que mian mei o mensh [en francés ?] a A Le Bret, Albret. Un nom germanic de persona qu'ei doncas probable.
Parigny-les-Vaux
Parigny-les-Vaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Parigny-les-Vaux se situa a 15 km al nòrd de Nevers.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia de Nigèr
L'economia de Nigèr es de subsisténcia; es basada en l'elevatge e en l'agricultura e mai en l'espleitacion minaira d'urani. Lo nòrd e l'èst de Nigèr, constituit per l'Altiplà del Djad e part del Desèrt del Teneré, es aprofechat per comunitats nomadas per l'elevatge de bovins e de cabras.
Ormoy-lès-Sexfontaines
Ormoy-lès-Sexfontaines es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Compenha
L’arrondiment de Compenha es una division administrativa francesa, dins lo departament d'Oise.
Senlis (Pas de Calais)
Senlis es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cilindre (geometria)
thumb|right|Cilindre Un cilindre es un còrs solid, generat a partir de la revolucion d'un rectangle, que l'axe de revolucion es un costat del rectangle. La seuna equacion en coordenades cartesianas es:
Es limitat per dos plans parallèls que copan la superfícia corba generada, nomenada superfícia cilindrica, formant doas circumferéncias qu'an los centres respectius sus l'axe del cilindre, e que se omenan basas.
Lo desrotlament d'aquela superfícia corba qu'unís las doas basas es un rectangle que la basa es lo perimètre de la circumferéncia, e la nautor, o separacion entre los centres de las basas, aquela de cilindre. A 2 fàcias, 0 vertèx e 0 arèstas.
L'aira d'un cilindre es:
e lo seu volum:
Corteson
Corteson (Courthézon en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
Lo nom es atestat en 1008, de Corteudone, e en 1046, Cortedone. Vendriá dau latin cōrtem, « domeni, proprietat, villa » e dau nom germanic d'òme Eudo.
Mogeville
Mogeville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Ouroux-en-Morvan
Ouroux-en-Morvan es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
thumb|left|200px|Situacion de la municipalitat en lo departament
La municipalitat se situa a l'èst del departament de la Nièvre, en lo massís del Morvan e fa partida de lo sieu parc natural regional. L'altitud miniminale es de 324 m al nivèl de la desbocadura del ruisseau del Oussière en lo lac de Pannecière. L'altitud maximala es de 667 m en los bòsques de Villiers. Lo vilatge de Ouroux a situat a 560 m d'altitud sus la près occidentala del scenari del Morvan central.
La commune se situe à l'est du département de la Nièvre, dans le massif du Morvan et fait partie de son parc naturel régional. L'altitude miniminale est de 324 m au niveau de l'embouchure du ruisseau de l'Oussière dans le lac de Pannecière. L'altitude maximale est de 667 m dans les bois de Villiers. Le village d'Ouroux est situé à 560 m d'altitude sur le bord occidental du plateau du Morvan central.
Istòria
La municipalitat a situat sus la via romaine «Augustodunum» en connectant Autun a Orléans (#que ne demòra de vestigis). Lo primièr nom conegut del vilatge es Oratorium.
En 1943, pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo capitani Louis Aubin #fondar lo Maquis Bernard. En comptant fins a formatnum:1200 òmes, #èsser lo un dels mai importants Maquis del Morvan.
En 2008, amb l'intrada de Chipre e de Malta, la municipalitat i aviá situat al centre géographique de la zòna èuro. Dempuèi lo 1 en genièr 2009, amb l'arribada de la Eslovaquia, s'es desplaçat cap a la municipalitat de Liernais.
La commune est située sur la voie romaine «Augustodunum» reliant Autun à Orléans (dont il reste des vestiges). Le premier nom connu du village est Oratorium.
Au Moyen Âge, Ouroux fut le chef-lieu d'une Châtellenie du comté de Château-Chinon.
En 1943, durant la Seconde Guerre mondiale, le capitaine Louis Aubin fonda le Maquis Bernard. Comptant jusqu'à 1,200 hommes, il fut l'un des plus importants Maquis du Morvan.
À la Libération, à partir de mai 1944, Ouroux fut durant quelques semaines la préfecture de la Nièvre.
En 2008, avec l'entrée de Chypre et de Malte, la commune était située au centre géographique de la zone euro. Depuis le 1 janvier 2009, avec l'arrivée de la Slovaquie, il s'est déplacé vers la commune de Liernais.
Canton del Borg Devisac
Lo canton del Borg Devisac es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment dels Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. 3 de las 7 comunas (Lo Borg Devisac, Braçac, Sent Nazari de Valentana) son ara dins lo canton de Valença d'Agen e las autras 4 dins lo de País de Sèrras Sud-Carcin (burèu centralizator La Francesa). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian bas-carcinòl.
Istòria
Lo canton del Borg Devisac se creèt en 1790 dins lo districte de Lausèrta, dins l'Òut.
En 1801, lo canton del Borg Devisac foguèt conservat.
A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-273 del 27 de febrièr de 2014, lo canton foguèt suprimit.
Saulx-les-Chartreux
Saulx-les-Chartreux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Cau Junta
La Cau Junta o La Cajunta segon la prononciacion autentica (Lacajunte en francés) qu'ei ua comuna gascona de Tursan, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [laka'jyntə]. Las fòrmas ancianas que son la Cajunte (mapas de 1714 e de 1733).
Per un nom qui a pas agut d'explicacions, Bénédicte Boyrie-Fénié que prepausa lo gascon junta, dab un sens topografic de « joncion », associat a cau, dab un sens possible de « canihòça, passatge enter duas hautors, petita coma ». Lo sens d'ensemble que seré de « vath enter dus costalats ». *Caujunta qu'auré donat Cajunta (qu'ei ua dissimilacion), çò qui empacha pas Bénédicte Boyrie-Fénié de prepausar la grafia *La Cau Junta.
Lòcs e monuments
thumb|300px|left|Detalh deu campanèr.
Economia d'Irlanda
L'economia de la Republica d'Irlanda es modèrna, relativament pichona, dependenta del comèrci e amb de taus mejans de creissença de 6% durant lo periòde 1995-2007 ; mas en 2008 lo país sufriguèt una recession. L'agricultura, abans lo sector pus important, es fòrça modèsta a l'ora d'ara en comparason amb l'industria, que representa 46% del PIB, 80% de las exportacions, e 29% de l'ocupacion laborala.
Carl Swartz
Carl Johan Gustaf Swartz  (Norrköping,  5 de junh de 1858 - Estocòlme, 6 de novembre de 1926) comerciant e òme politic, foguèt primièr ministre de Suècia entre 30 de març e 19 d'octobre de 1917.
Èra filh de Erik Swartz, proprietari d'una fabrica, e de la siá esposa Elisabeth Forsgren. Après completar los sieus estudis en Uppsala e Bonn, retornèt dins la siá vila natala per se cargar dels negòcis familiales, la fabrica de tabac Petter Swartz. Arribèt a jogar un important papièr en la siá localitat, sustot culturalament. Foguèt president de l'Amassa Directiva de, entre unes autres, lo banc central privat suedés entre 1912 e 1917. En 1917, se convertiguèt en rector universitari.
Cossí ministre de Finanças entre 1906 e 1911, implementèt un nombre de reformas, que comprenián d'intradas integradas e taxa a la proprietat, que passèron a èsser progressius. Amb l'amalgamat dels grops de l'ala drecha del Riksdag de la cambra bassa, Swartz se transformèt en membre del conselh intèrne del recentament format Nationella Partiet (en occitan: Partit Nacional) en 1912.
Durantt la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt una figura clau en lo Riksdag, en lo sieu caractèr de President del Comitat Permanent de Porgiments entre 1915 e 1917. Amb lo fracàs, a causa de pressions extèrnas e fauta d'armonia intèrna, del govèrn pas alinhat de Hjalmar Hammarskjöld, lo rei Gustau V convoquèt al conservador Swartz perque assumiguèsse coma primièr ministre. Aquel acceptèt la designacion, mai per sens de l'aver de que per desir personal d'ocupar tal luòc. Lo principal prètzfach del nòu govèrn foguèt exercir una influéncia tranquillizadora sus la borgesiá, qu'èra inquieta, dins los jorns anteriors al 1 de mai de 1917, per las rumors que la revolucion de febrièr d'ongan en Russia poiriá s'estendre a Estocòlme.
Tòr (geometria)
right|thumb|250px|Un tòr En geometria, un tòr es una superfícia de revolucion generada per un cercle que vira a l'entorn d'un axe coplanari a aquel. Es un cas particular del toroíd, que la trajectòria del cercle es tanben circulara. D'autre costat, l'esfèra es un cas particular de tòr, obtinguda quand l'axe de rotacion es un diàmetre del cercle.
Segon una definicion mai larga, lo generator del tòr deu pas èsser necessàriament un cercle, mas tanben pòt èsser una ellipsa o quina que siá mai corba conica.
Etimologia
Lo mot deriva de torus, mot latin que designava un coissin d'aquela forma.
Geometria
thumb|Representacion diedrica d'un tòr.
Parametricament, un tòr se pòt definir per:
L'equacion en coordenadas cartesianas per un tòr azimutalament simetric al respècte a l'axe z es
L'aira de la superfícia e lo volum interior d'aquel tòr son donadas per
Mésandans
Mésandans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
A la pòrta del val de Montmartin, a la cassure del scenari entre Doubs e Ognon, lo bourg a bastit sus una flaca pendenta plan orientada al sol couchant. Los ruisseaux de la Granda Noye e de Celery se flueixen cap a la Ognon per la cluse de Huanne. L'altitud de 426 mètres al Bòsc de las Bròssas campula a 300 mètres dins lo pòble. La part anautita del territòri es parsemée "de empoues" (entonnoirs) que # desapareisson lo rus. Çò de mès d'important es lo gouffre de la Pucelle, encara pas exploré.
À la porte du val de Montmartin, à la cassure du plateau entre Doubs et Ognon, le bourg est bâti sur une faible pente bien orientée au soleil couchant. Les ruisseaux de la Grande Noye et de Celery s'écoulent vers l'Ognon par la cluse d'Huanne. L'altitude de 426 mètres au Bois des Brosses tombe à 300 mètres au village. La partie haute du territoire est parsemée "d'empoues" (entonnoirs) dans lesquels disparaissent les rus. Le plus important est le gouffre de la Pucelle, non encore exploré.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La crête, à l'est du village, comporte de nombreux tumulus remontant au premier âge du fer (VIIe siècle avant Jésus-Christ). Ces tombes, qui doivent encore mises au jour, ne renfermeraient que quelques rares parures ou armes en bronze et en fer. D'anciennes populations encore nomades, faisant paître leurs troupeaux mais sachant aussi se montrer guerrières, traversent la région, au gré des saisons, et s'y établissent progressivement. L'appellation des lieux-dits du Chateley et du Chatelot évoque, dans le val de Montmartin, la présence de postes de contrôle datant de l'époque gallo-romaine. Nombre de familles du village de Mésandans exercent, du XIVe au XVIIe siècle, des fonctions privilégiées à la cour des seigneurs de Montmartin. Les vestiges des maisons Renaissance au village, témoignent de ce prestigieux passé. Dès le XIVe siècle, grâce à l'excellente qualité du terroir et à la bonne orientation des coteaux, la viticulture constitue la principale activité économique, reléguant au second plan l'élevage et l'exploitation forestière. Quand survient la Révolution, deux familles de récente noblesse, les Noël de Mésandans et les Gaudy de Mésandans, sont maîtresses de la localité. À la fin du XIXe siècle, la vigne survit difficilement aux ravages du phylloxéra, malgré le repiquage de nouveaux plants. L'élevage, alors assez florissant, principalement destiné au trait et à la boucherie, prend la relève des activités viticoles. Ses céréales, au début du XXe siècle, sont recherchées, pour les semailles, par les cultivateurs des moyens plateaux du Doubs.
Loishats
Loishats (Louchats en francés) qu'es ua comuna bordalesa de Gasconha situada dens lo departament de Gironda e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las atestacions medievalas hornidas per Bénédicte Boyrie-Fénié que son : en 1273, Lassatz (sic), en 1274, Lloyssat e Leissatz (homines de~), en 1274, Luyssato (cornele de ~ in parrochia d'Osten), en latin, shens data.
Bénédicte Boyrie-Fénié que causís lo nomen Lugissius, totjorn damb -acu(m), shens escartar completament Lupius. L'explicacion que supausa per la finala una evolucion locala deu sufixe -ac > ats.
Dens un article de 2013 de la revista País Gascons, Miquèu Audoièr constata 1) que hòrt de comunas girondinas an una finala en -s qui es pas etimologica e que 2) Mèste Verdièr, autor bordalés, atèsta de la prononciacion -ts per -cs. La solucion que serè Loishac au plurau, damb valor probabla de collectiu (los Loishacs = los abitants de Loishac) e confusion posteriora entre lo nom deus abitants e lo deu lòc, çò qui mia a la grafia Loishacs (prononciat com Loshats) pereu nom deu lòc e de la comuna.
Istòria
La comuna se creèt en 1863, a partir d'Ostens.
Joinville
Joinville pòt essèr:
Cœuvres e Valsery
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Istòria
Çò 18 d'octòbre 1870 çò pilòta pujada Victor-Hugo se vòla del Jardin dels Tuileries a París alavetz assiégé pels prussiens e acaba la siá carrièra a Coeuvres après aver-i recorregut 117 quilomètres.
Entre Ríos
Entre Rios es una província argentina que he part de la region situada enter los rius Uruguai e Paranà, amb las províncias de Missiones e Corrientes, constituisson la Mesopotamia argentina. 200px|left|thumb|Palais San José, bastit per Justo José de Urquiza.
Limita al nòrd amb la Província de Corrientes, al sud amb la Província de Buenos Aires, a l'èst amb la Republica Oriental d'Uruguai e a l'oèst amb la província de Santa Fe.
150px|left|thumb|Parc Nacional Lo Palmar
Division territoriala
200px|left|thumb|Riu Paranà en Entre Ríos
La província es dividida en dètz-e-sèt departaments:
Mézeray
Mézeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Manchó
right|250px|thumb|Inscripcion bilingüa en manchó e [[Lengas siniticas|chinés dens la Ciutat Interdita de Pequin]] left|50px|thumb|Lo nom de la lenga en alfabet manchó estandard Lo manchó (ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ manju gisun en manchó cursiu) es una lenga de la familha tongoza de las lengas altaïcas, uèi quasiment extincta (qualques locutors). En 2015, l'UNESCO estimava a 10 los locutors de lenga mairala. Los autres Manchós an lo mandarin coma lenga mairala.
Lo nombre dels Manchós èra de 10 410 585 al recensament de 2010 de la Republica Populara de China.
La lenga foguèt la lenga oficiala de China del temps de la dinastia Qing mas es a l'ora d'ara dins una situacion de quasi desaparicion. Lo xibe, dialècte manchó considerat a l'ora d'ara coma una lenga separada e parlada dins la província de Xinjiang, es la sola rama viva d'aquesta lenga amb mai de 30 000 locutors natius.
Istòria de la lenga
Lo manchó prenguèt naissença oficialament en 1635 quand Hong Taiji decidiguèt de tornar nomenar los Jurchens en Manchós. Lo jurchen constituís una fòrma mai anciana del manchó. Lo jurchen èra atestat jos una fòrma escricha dempuèi al mens 1119 quand l'escriptura jurchen foguèt creada per Wanyan Xiyin.
Lo manchó jos la dinastia Qing
La conquèsta de China pels Manchós (1644) aguèt coma consequéncia lingüistica l'imposicion del manchó coma lenga oficiala de la Cort. Totun, los venceires coneguèron una sinizacion rapida e tre lo règne de l'emperaire Yongzheng (1722-1735) la flaquesa de la transmicion del manchó èra avançada. A la fin del sègle 19, la lenga èra moribonda mas èra encara ensenhada oficialament.