cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adelheid Arndt
Adelheid Arndt (Heidelberg, 3 de genièr de 1952) es una actritz alemanda.
Idroclorotiazid
thumb|right|Representacion de la [[molecula d'idroclorotiazid.]]
L’idrocloritiazid (dich HCT ò HCTZ) es un medicament diuretic de la classa dei tiazidics. Agís sus lo ren per redurre la reabsorpcion deis ions Na+ dins lei nefrons. Aquò permet de demenir lo volum sanguin.
L'idrocloritiazid fa partida de la lista dei medicaments essenciaus de l'Organizacion Mondiala de la Santat. Es principalament utilizada per luchar còntra l'ipertension arteriala mai tèn tanben d'efiechs positius dins certanei cas d'edema, de diabète insipid e d'acidòsi renala tubulara. Permet tanben de prevenir la litiasa urinària. Considerat coma un medicament relativament segur, pòu trebolar lei concentracions sanguinas de plusors ions (principalament K+), de l'urèa, dau glucòsi ò dei lipids ò entraïnar de trèbols dau sistèma digestiu.
La Mota (omonimia)
La Mota pòt designar:
Grandchamp (Iona)
Grandchamp  es una anciana comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, es venguda comuna delegada de la comuna novèla de Charny-Orée-de-Puisaye.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istán
Istán es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Iznate
Iznate es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
August Schirmer
August Schirmer (Celle, Alemanha, 16 de junh de 1905 - Celle, 30 d'octobre de 1948) foguèt un arquitècte e engenhaire alemand nazi. Foguèt membre del Reichstag e se trachèt de 1939 a 1943 d'un servici de propaganda antisemita e d'una agéncia de nòvas sonada Welt-Dienst / World-Service / Service Mondial.
5 d'agost
Decèsses
Vejatz tanben:
Saint-Martin-aux-Buneaux
Saint-Martin-aux-Buneaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Blòc 0210
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Turlututú
es lo títol d'un album del grop musical occitan La Talvera.
Le Vaumain
Le Vaumain es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Donasac (País Cordés)
Donasac ( Donnazac en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus).
Jimera de Líbar
Jimera de Líbar es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Marcais
Marcais (Marquay en francés) es una comuna occitana, dins la region istorica de Peiregòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [mɒr’kaj]. Las fòrmas ancianas son Marquais, al sègle XIII, Marcaych en 1365, Marqaysium en latin, en 1320, Marquesium, en latin, en 1386, Marcasium en latin, en 1397. Lo nom es escur (per Dauzat e Rostaing). An evocat lo mot mercasius, « sanha », atribuït al germanic o eventualament al gallic; mas lo mot dona maresc en occitan [e la topografia s'i opausa]; una autra ipotèsi es lo germanic marka, en francés marque, « vilatge luènh del centre de la comuna », mas aquel sens existís pas en occitan; segon J. Gans, Marcais seriá un compausat celtic, maro-, « grand », + *ceton, « bòsc »; mas foneticament quò fonciona pas; Chantal Tanet e Tristan Hordé prepausan finalament un nom galloroman d'òme, Marcasius, emb fundus sosentendut; lo sens seriá « los bens de Marcasius »; lo site de las comunas de Dordonha laissa la causida entre lo gallic *mercasios, « sanha » e lo nom galloroman d'òme Mercasius, ,.
Blòc 0211
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Bossòst (terçon)
thumb|Es tres terçons d'origina dera Vath d'Aran damb es limits municipaus actuaus Eth terçon de Bossòst ère un des ancians terçons dera Val d'Aran, corresponent ath Baish Aran (comunes actuaus d'Arres, es Bòrdes, Bausen, Bossòst, Canejan, Les e Vilamòs).
Estoc mei tard dividit enter es terçons d'Irissa e Quate Lòcs.
Rhinolophinae
Lo Rhinolophus recampa las ratapenadas mai conegudas jol nom de rinolòf.
Aqueste genre constituís la dels rinolofinats (Rhinolophinae) — n'es lo sol membre —, creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1825.
Pampaligòssa (album)
Pampaligòssa es lo títol d'un album del grop musical occitan La Talvera espelit en mai de 2000. Lo nom remanda a Pampaligòssa, un luòc imaginari.
Vaagri booli
Lo vaagri booli es una lenga indoariana parlada en Índia.
Localisacion
La lenga es parlada per de nomads escampilhats dins lo Sud d'Índia. La majoritat viu en Tamil Nadu dins los districtes de Tiruvannamalai, Cuddalore, Villupuram, Theni, Tirunelveli, Madurai, Trichy e Vellore. Una part es venguda sedentària. Se troban tamben en Karnataka, dins lo districtes de Mysore, Kolar, Shimoga e Hassan, coma a Pondicherry e en Andhra Pradesh.
Classificacion
Lo vaagri booli fa partida de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. La classificacion exacta de la lenga es pas establida, mas Varma (1970) sotalinha sos ligams amb lo gujarati e lo rajasthani.
Carsten Niemitz
Carsten Niemitz (Dessau, Alemanha, 29 de setembre de 1945) es un biologista e anatomista alemand.
Neutrinò
Lo neutrinò (var. neutrino ) es una particula elementària dau modèl estandard de la fisica dei particulas. Es un fermion d'espin ½, electricament neutre. Tres tipes diferents son coneguts a l'ora d'ara mai l'existéncia de neutrinós suplementaris es pas impossibla.
Esmans
Esmans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Blòc 0212
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Esmans
Nòtas
<references group=N/>
Aquitan
L’aquitan es una lenga anciana que sembla èsser vesina del basc e un substrat del gascon. Seriá estat parlat pels aquitans abitants un airal que correspond a las províncias romanas de Gàllia Aquitània puèi de Novempopulània: entre Pirenèus e Garona, airal mai tard conegut jol nom de Vasconia, abans la conquèsta romana e benlèu fòrça mai tard fins a l’Edat Mejana anciana.
Se sap pas gaire de la quita lenga mas son airal es plan establit per la preséncia de caractèrs aquitans dins la toponimia. Cobrís subretot l'airal linguistic de Gasconha e Bascoat. Los rèstes arqueologics, la toponimia e l'istòria semblan suggerir qu'èra un dialècte o un grop de dialèctes de lenga protobasca, d'ont lo nom de basc arcaïc. Las pròvas mai importants son d'inscripcions latinas Votivas e Funeràrias trobadas en Nautas Pirenèus que contenon fins a dos cents noms personéls o noms de dieus. Un dels dialèctes del basc permetèt de donar un sens a aqueles noms. Mas es possible qu'al contrari siá una lenga anteriora que faguèt manlèus al basc.
Lo tèrme « aquitan » tanben foguèt emplegat al sègle XIX per nomerar tot o partida del gascon parlat en Aquitània.
Istòria
L'origina d'aquela lenga es desconeguda e se confond amb aquela del basc. Se consideram que l'aquitan s'apròcha mai o mens de l'aujòl de la lenga basca, existís alara fòrça teorias sus son origina. Entre autres ipotèsis, se dich que lo pòble protobasc, present abans los Cèltas, davalanvan simplament dels abitants preïstorics (al mens que ne siá que pas d'una partida d'entre eles). Se seriá trapat de mots pròches dins los monts del Caucàs alar qu'i a pas de migracion coneguda e/o istorica entre aquelas doas regions fòrça alunhadas: lo meteis fenomèn de conservacion de la lenga de las populacions preïstoricas podèt s'i produire; aquel argument se cal relativizar, d'un costat a causa d'aquela proximitat es ipotetic, d'autre costat a causa de las fòrça lengas del Caucàs ne son pas originari. Lo lingüista e bascològ francés Michel Morvan supausa un vast substrat preindoeuropèu s'espandissent sus gaireben tota Eurasia, d'ont los tèrmes comuns levats en basc e dins las lengas del Caucàs, mas tanben dravidian, en Asia centrala, en burushaski e quitament al delà cap a l'Asia extrèma orientala. Cf. per exemple la correspondéncia malés /indonesian biji = gran, tagalòg binhi "id." e basc *binhi > bihi "id." o lo waray guti "pichon, pauc" e basc guti "id.". Cal comprene qu'i a de parentats pròches e de parentats alunhadas (tèrmes preïstorids residuals). Alara d'entre las parentats mai pròchas i a lo paleosarde que d etèrmes son identics al basc : aritz "garric", ospile "luòc fresc", gorru "roge" (basc gorri), berri, etc.
I a d'autres ipotèsis e teorias sus l'origina de l'aquitan: Totas aquelas teorias son remandadas per manca de pròvas, levat lo vasco-iberic. Aquela darrirèra es la sola teoria que contunha a èsser fòrça discutida dins los cercles dels lingüistas qu'ambedoas lengas an de similituds sufisentas per establir un cert tipe de relacion. Mas lo basc modèrne ajudèt pas gaire a la compreneson de tèxtes ibèrs que demoran plan escurs.
Tanben existís d'indicis d'una relacion plan ancianas entre los Aquitans, los Ibèrs e los pòbes de la còsta cantabrica, anteriora a las invasions indoeuropèas dels Cèltas. De grops de consonantas coma lo -sc- dins los noms de tribús, e la sonorizacion de la sequéncia -nt- indoeuropèa en -nd-, e las semblanças entre de noms de dieus lusitanians e aquitans son unes dels elements qu'apièjan aquela afirmacion.
Sembla que l'airal de l'Aquitan e dels Pirenèus siá estat fòrça romanizat, en consequéncia la lenga a pas subreviscut dins gairetot lo territòri (ara dominat per de lengas romanas coma l'occitana gascon, lengadocian, o aragonés, o lo catalan). Al subjècte del basc parlé en Iparralde (lo Bascoat nòrd) seriá una subrevivença de l'espandiment originala de la lenga a l'epòca romana. Pasmens, i aurà pas de coïncidéncias sistematicas entre la localizacion actuala de basc e aquela ont lo protobasc seriá estat parlat al moment de la conquèsta romana : los tèxtes antics de l'actual Bascoat de l'Oèst son pas en basc e fòrça elements toponimics son indoeuropèus, çò qu'explica la teoria de l'euskarizacion tardièra.
En Hegoalde (Bascoat del sud), semble que la lenga se siá quitament espandida, arribant a l'Edat Mejana anciana a son espandiment maximal. Lo basc s'èran espandit dins de zonas de La Rioja e Burgos, per se retirar enseguida. Le procediment de retirada qu'es pas clar foguèt arrestat per las recentas mesuras de proteccion.
Relacions amb d'autras lengas
Se lo rapòrt amb lo protobasc es acceptat, alara la lenga aquitaina auriá pas cap d'autra lenga relativa coneguda pel mond. Es un isolat. Lo gascon, pasmens s'es de lenga romana, conten un lexic, una gramatica e una sintaxa que se pòt explicar sonque per un substrat aquitan. Per analogia, lo basc actual podèt identificar un cert nombre de mots d'origina aquitània dins le gascon. Pasmens se de mots gascons d'origina aquitània se retrapan quitament pas dins lo basc modèrne. Lo lengadocian miègjornal possedís de singularitats identicas al gascon qu'explicarián per l'influéncia aquitània.
Lo rapòrt de l'aquitan amb le basc modèrne se pòt veire aisidament: L'utilizacion d'aqueles mots e dels elements dins los noms en basc medieval es plan coneguda, çò que mòstra qu'i a una continuitat istorica en lo camp lingüistic entre l'èra preromana e l'Edat Mejana. Pasmens, de noms aquitans an pas cap d'equivalent modèrne.
Fòrça noms en aquitan, subretot los noms de dieus, son d'origina ibèra. Comparam de noms d'aquitan de basas antroponimics ibèrs.
Geografia
drecha|vinheta|200x200px|Espandiment del basc al sègle I. drecha|vinheta|200x200px|Similitud entre zona lingüstica de l'aquitan e la [[Gasconha pendent l'espandiment de l'Empèri franc al sègle VI.]] I a de signes de relacion entre Occitània e los Bascs dempuèi de temps fòrça ancians. Pendent la conquèsta romana de Gàllia per Juli Cesar, la Gàllia Aquitània èra lo territòri entre Garona e Pirenèus. Abitat per una tribú de cavalièrs, Cesar diguèt qu'aqueles darrièr èran fòrça destriats en cotumas dels autres Galleses e lor lenga diferenta de la lenga celtica de la Gàllia. Lo fach que pendent l'Edat Mejana, aquel territòri se nomenava Gasconha, un nom venent de Vasconia, e pareissent al mot basc, a pas cap de valor per l'Antiquitat, qu'aquel tèrme ven de l'invasion dels Vascons en 587 (abans, se nomenava la region Novempopulània). Fòrça signes indican que l'aquitan seriá estat parlat pels Pirenèus, al mens fins al Val d'Aran. Los noms de luòc que s'acaban per -os, -osse, -ons, -ost e -once son considerats coma d'origina aquitània.
La situacion al sud dels Pirenèus es fòrça mens clara que las informacions istoricas son limitadas. Los Caristas, los Varduls e los Autrigons, qu'ocupèron gaireben tota la region oèst, del Bascoat istoric, son mai sovent considerats coma d'Indoeuropèus (tot coma los Cèltas) e los aujòls dels Cantabres, abitant ami a l'oèst. Una meteissa lenga pòt èsser parlada per d'etnias fòrça diferentas e al contrari una meteissa etnia pòt aver adoptat una lenga diferentas segon la region : de biais general, cal donc plan destriar las doas. En efièch, una lenga fòrça parlada pòt se substituir a las lengas localas que s'atudant. D'etnias diferentas poirán donc l'adoptar par comoditat e, al contrari, de populatcons d'una meteissa etnia mas separadas acaban per parlar pas mai que la lenga dominanta de lor region. Per exemple un bascofòn podava èsser pas Basc e un Basc actual pòt parlar pas la lenga basca.
Vejatz tanben
drecha|vinheta|200x200px|Reparticion esquematica d'unes pòbles Iberoaquitans (en negre)
Jakob Stilling
thumb|250px|Jakob Stilling en 1884 Jakob Stilling (Kassel, Hessen, Alemanha, 22 de setembre de 1842 - Estrasborg, Alsàcia, 30 d'abril de 1915) foguèt un oftalmologista alemand. Faguèt de contribucions importantas en oftalmologia, qu'en 1887 Stilling descriguèt un desòrdre dins lo movement ocular que recebèt puèi lo nom de "sindròma de Stilling" abans de venir lo sindròma de Duane en recebre lo nom de l'oftalmologista american, Alexander Duane, que descriguèt lo fenomèn mai amplament e detalhadament.
Jubrique
Jubrique es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Dreches de l'Òme
thumb|right|Logo dei Drechs de l'Òme.
Fixin
Fixin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Dreches de l'Òme
Lei Drechs de l'Òme (var. Dreches de l'Òme, Dreits de l'Òme, Drets de l'Òme, Dreits de l'Òmi) son un ensemble de drechs individuaus considerats coma inalienables. Eissits de la teoria dau jusnaturalisme que foguèt desvolapada en Euròpa a partir dau sègle XVI, son leis eiretiers de divèrsei tèxtes precursors adoptats dins totei lei regions dau mond a partir de l'Antiquitat. Son destinats a assegurar la libertat e la a mantenença d'una qualitat de vida digna per cada individú. Per aquela rason, se pòdon pas concedir, limitar, cambiar ò vendre.
Fixin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dreches de l'Òme
Aquelei drechs son venguts un aspècte fondamentau de la vida politica de mai d'un país a partir dau sègle XVII. Son integracion dins lei programas deis insurgents estatsunidencs e dei revolucionaris francés assegurèron sa difusion e son adopcion progressiva per la màger part deis Estats actuaus. La Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme, adoptada per l'ONU en 1948, es lo tèxte de basa dei drechs fondamentaus modèrnes. Pasmens, es completada per d'autrei tèxtes coma la Declaracion dei Drechs de l'Òme e dau Ciutadan de 1789. Dins aquelei declaracions, existís dos tipes de drechs que son dichs « drechs politics e civics » per aquelei liats ai libertats politicas fondamentalas e au drech a la seguretat e « drechs economics e sociaus » per aquelei destinats a assegurar la dignitat dei personas. L'ensemble es pas fix e i a de revendicacions per i integrar de drechs novèus dempuei leis ans 1970-1980.
Uei, lei Drechs de l'Òme son universalament reconeguts mai son aplicacion efectiva demòra teoric dins mai d'un país. D'efiech, en despiech de la multiplicacion dei tèxtes destinats a lei protegir, existís ges d'institucion mondiala encargada de s'assegurar de lor respècte per leis autoritats. Ansin, dins un nombre important d'Estats, lei ciutadans dispausan pas de recors rapids dins lo cas d'una violacion de sei drechs fondamentaus. En mai d'aquela manca, d'autrei criticas dei Drechs de l'Òme son estadas formuladas. Regardan lei limits impausats a l'accion publica per l'existéncia d'aquelei drechs, l'aplicacion diferenciada d'aquelei drechs segon lei país ò les classas socialas e son utilizacion per lei país occidentaus per justificar d'intervencions militaras.
Lei tèxtes precursors
thumb|right|[[Fotografia dau cilindre de Cir.]]
Se parlar de Drechs de l'Òme durant l'Antiquitat ò l'Edat Mejana es un anacronisme, existís divèrsei tèxtes juridics adoptats durant aquelei periòdes que son considerats coma de precursors de la nocion de « drech naturau » qu'es a l'origina dei Drechs de l'Òme. Certanei son relativament ancians e permèton de mostrar l'emergéncia anciana de l'idèa de drechs fondamentaus estacats a la persona umana dins mai d'una region. Per exemple, lo Còdi d'Ur-Namma, redigit en Sumèr entre 2100 e 2050 avC, presenta quauquei règlas permetent de protegir la libertat familiala. Pus tard, en Egipte, lo faraon Bakenranef (725-720 avC) auriá adoptat una lèi permetent de redurre l'empresonament per deute e de protegir la proprietat. D'autrei faraons promulguèron de legislacions similaras per crear ò mantenir certanei drechs individuaus deis abitants. Pasmens, lo tèxte precursor pus famós es probablament lo cilindre de Cir, edictat en 539 avC, que depinta la presa de Babilònia per Pèrsia e lei drechs e libertats acordats a seis abitants.
thumb|right|[[Fotografia de la Magna Carta de 1215.]]
Durant lo periòde medievau, de tèxtes similars contunièron d'èsser adoptats per certanei sobeirans. De còps, protegiguèron d'aspèctes novèus dei drechs umans fondamentaus. Per exemple, lei premierei versions de la lèi islamica avián de disposicions relativament avançadas en matèria de proteccion dei presoniers de guèrra. Entre lei pus importantas cartas adoptadas durant l'Edat Mejana, se fau citar la Magna Carta anglesa que foguèt escricha en 1215. Aguèt una istòria trebolada car la monarquia assaièt de l'abolir e son contengut conoguèt d'apondons regulars e importantas coma l'egalitat juridica ò lo drech a un procès equitable. Un autre exemple famós es la Carta dau Manden que foguèt probablament adoptada durant lo rèine de Sundiata Keita (1235-1255). Se son autenticitat es encara contestada e se son aplicacion èra probablament limitada a quauquei populacions a l'origina de l'Empèri de Mali, lo contengut contèn d'articles relatius a l'egalitat entre leis individús e a la limitacion de l'esclavatge.
Lo concèpte dei « drechs naturaus »
La nocion actuala de Drechs de l'Òme es eissit d'aquela de « drechs naturaus ». Desvolopada en Euròpa a partir de la fin de l'Edat Mejana, foguèt un aisse importanta de la filosofia dei Lutz. Lei premicias de son emergéncia vènon visiblas durant la premiera mitat dau sègle XVI amb una multiplicacion dei declaracions ò dei tèxtes juridics que considèran coma normalas l'existéncia de drechs fondamentaus estacats a l'èsser uman. Per exemple, en 1525, lei Dotze Articles adoptats per leis insurgents durant la Guèrra dei Païsans Alemands (1524-1526) per precisar sei revendicacions socialas e politicas. Puei, en 1537, doas bullas pontificalas, Veritas ipsa e Sublimis Deus, enebiguèron l'esclavatge e rementèron lo drech a la libertat e a la proprietat deis Amerindians.
La definicion dei drechs naturaus de l'èsser uman seguiguèt dos aisses majors. Lo premier foguèt la defensa de l'Estat de drech qu'es destinat a assegurar l'egalitat de cada individú a respècte de la lèi (procès equitable, aplicacion identifica de la lèi, fin de l'arbitrari dau prince... etc.). Lo segond foguèt la definicion progressiva dei drechs fondamentaus de la persona umana coma la libertat religiosa ò lo drech a la proprietat. Anglatèrra e França ocupèron una plaça particulara dins aqueu procès. La premiera adoptèt dos tèxtes, la Peticion dei Drechs en 1628 e l’Habeas corpus en 1679, que marquèron d'etapas importantas dins la formacion dau drech modèrne. La segonda foguèt a l'origina d'un trabalh filosofic considerable, amb de personalitats coma Montesquieu (1689-1755), Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) ò Voltaire (1694-1778), que permetèt de definir lei concèptes teorics utilizats per lei premierei declaracions vertadieras dei Drechs de l'Òme.
Lei premierei declaracions
thumb|right|[[Pintura de la Declaracion dei Drechs de l'Òme e dau Ciutadan de 1789.]]
A la fin dau sègle XVIII, lo concèpte de « drechs naturaus » èra pron desvolopat per justificar lei movements revolucionaris estatsunidenc e francés. D'efiech, dins lo corrent deis ans 1770, de tensions entre lei Tretze Colonias e lo Reiaume Unit entraïnèron una guèrra d'independéncia que s'acabèt per la formacion deis Estats Units d'America per lei colonias rebèlas. Per legitimar aquela revòuta, lei representents deis insurgents adoptèron un ensemble de tèxtes que se basèron sus lei drechs inalienables dau pòble de s'opausar a l'opression. Entre 1776 e 1791, votèron plusors tèxtes coma la Constitucion deis Estats Units e la Declaracion dei Drechs que definiguèron clarament un Estat de drech e plusors drechs e libertats fondamentalas coma la libertat religiosa, la libertat d'opinion, la libertat de la premsa ò la libertat de reünion.
Dins aquò, lo tèxte pus important dins l'establiment de la nocion de Drechs de l'Òme es la Declaracion dei Drechs de l'Òme e dau Ciutadan adoptada en 1789 au començament de la Revolucion Francesa. Premier, consacrèt lo tèrme « Drechs de l'Òme » per designar l'ensemble dei drechs e libertats consideradas coma fondamentalas. De mai, ne'n prepausèt una lista organizada simpla qu'èra aisada de difusar.
L'adopcion de la Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme
thumb|right|Fac-simile de la [[Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme de 1948.]]
Après 1789, lo concèpte dei Drechs de l'Òme demorèt relativament estable durant tot lo sègle XIX en despiech dau desvolopament dei luchas socialas d'inspiracion socialista. Durant aqueu periòde, venguèt tanben pus importanta la question dei discriminacions amb l'emergéncia dei movements feministas e anticoloniaus. La crisi de la Segonda Guèrra Mondiala e la creacion de l'ONU foguèron donc l'ocasion de tornar definir lei libertats e lei drechs fondamentaus de cada individú. Integrant leis avançadas dau sègle XIX e de la premiera partida dau sègle XX, un tèxte novèu foguèt adoptat en 1948 sota lo nom de Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme.
Votada per l'Assemblada dei Nacions Unidas, aquela declaracion es desenant la basa dei Drechs de l'Òme modèrnes. Foguèt completada dins lo corrent deis ans seguents per la signatura de tractats que definission d'un biais pus precís lei drechs fondamentaus dins un domeni particular (enfants, populacions d'un:país en guèrra... etc.). D'institucions foguèron egalament creadas per lei protegir coma la Comission dei Drechs de l'Òme dei Nacions Unidas.
Lei Drechs de l'Òme dempuei 1948
Après 1948, lei Drechs de l'Òme foguèron completats segon d'aisses variats. Au nivèu internacionau, d'autrei tèxtes foguèron adoptats per completar la Declaracion Universala e assaiar de li donar un caractèr pus constrenhent. En parallèl, de país adoptèron de tèxtes suplementaris au nivèu regionau. Creèron tanben d'institucions encargadas de leis aplicar coma la Cort Europèa dei Drechs de l'Òme.
A partir deis ans 1970, apareguèt una evolucion importanta amb l'integracion de la defensa dei Drechs de l'Òme dins lo discors politic dei país occidentaus dins lo quadre de la Guèrra Freja. Inicialament utilizats per combatre lo blòt socialista, aqueu discors venguèt pauc a pauc la basa de la politica estrangiera de mai d'un país occidentau. La premiera consequéncia d'aquela transformacion foguèt lo desvolopament dei Drechs de l'Òme dins de regions e de domenis novèus. Per exemple, se multipliquèron lei luchas en favor dei drechs dei minoritats. En revènge, a tanben engendrat la formulacion de plusors criticas coma la deriva de l'individualisme dei drechs ò son utilizacion per sostenir lei projèctes imperialistas de poissanças coma leis Estats Units.
Lei drechs civius e politics
Lei drechs civius e politics constituïsson l'ensemble pus ancian dei Drechs de l'Òme e ne'n son sovent considerats coma lo sòcle de basa. La màger part data de la fin dau sègle XVIII ò dau començament dau sègle XIX. Son destinats a assegurar la libertat de l'individú e a lo protegir còntra l'arbitrari ò l'opression. Regardan principalament la libertat, la seguretat e la proprietat. Son opausables a l'Estat que pòu pas lei limitar ò lei suprimir.
Son tradicionalament devesits en dos blòts. Lo premier pertòca lei libertats individualas per permetre a cada individú « de poder faire tot çò que noi pas a autrü ». Compren la libertat fisica (drech a la vida, enebiment de l'esclavatge, enebiment de la tortura e dei penas inumanas ò degradantas, drech a la seguretat), la libertat familiala (libertat dau maridatge, drech a la filiacion, drech a la vida privada), lo drech a la proprietat e la libertat contractuala.
Lo segond blòt compren lei libertats politicas coma lo drech de vòte, lo drech de resistir a l'opression ò lo drech de reünion. La libertat de religion, de consciéncia, lo drech a l'ensenhament, la libertat d'expression ò la libertat d'associacion son de consequéncias d'aquelei drechs.
Lei drechs economics e sociaus
Lei drechs economics e sociaus fòrman lo segond ensemble de basa dei Drechs de l'Òme. Datan principalament dau sègle XIX mai foguèron universalament reconeguts qu'après la Segonda Guèrra Mondiala. Regardan de questions de dignitat e de benèstre. An la particularitat de necessitar una intervencion de l'Estat per èsser aplicats. Lei principaus son lo drech au trabalh, lo drech a la seguretat sociala, lo drech a l'educacion, lo drech de grèva e la libertat sindicala.
Lo desvolopament de drechs novèus
Dempuei leis ans ans 1970-1980, d'autrei drechs son revendicats per de movements sociaus ò politics, especialament dins l'encastre dei luchas LGBT, feministas, indigènas, culturalas ò environamentalas. Aquò a menat a l'adopcion de lèis e de drechs novèus dins de domenis variats coma la reduccion deis inegalitats entre lei sèxes, l'extension dau maridatge a totei leis individús ò lo melhorament de la proteccion de l'environament. Pasmens, aqueleis avançadas dispausan pas totjorn d'un nivèu de proteccion jutjat sufisent car son unicament integrats dins lei lèis ordinàrias. Leis annular es donc relativament aisat. Ansin, se demanda de còps l'integracion de drechs novèus dins lei declaracions dei Drechs de l'Òme. Dins aquò, i a l'ora d'ara ges de consensus per o faire.
La Carta dei Nacions Unidas
Adoptada lo 26 de junh de 1945 a la conferéncia de San Francisco, la Carta dei Nacions Unidas es lo tractat que definís leis objectius e lei principis de l'Organizacion dei Nacions Unidas (composicion, misison, règlas de foncionament, institucions... etc.). Resultat de plusors declaracions realizadas durant la Segonda Guèrra Mondiala, proclama l'importància dei drechs fondamentaus de l'èsser uman dins son preambul.
La Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme
La Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme es lo tèxte pus universau que regarda lei drechs fondamentaus de l'èsser uman. Votada per l'Assemblada Generala dei Nacions Unidas lo 10 de decembre de 1948, es estada traducha dins au mens 370 lengas. Lo tèxte definís lei drechs fondamntaus de l'individú, lor reconoissença e lor respècte per la lèi. Compren tanben un preambul amb uech consideracions sus lor aspècte inalienable.
En 1966, la Declaracion foguèt completada per lo Pacte internacionau relatiu ai drechs economics, sociaus e culturaus e per lo Pacte internacionau relatiu ai drechs civius e politics. Adoptats durant la Guèrra Freja, aquelei tèxtes assaian de completar lei drechs fondamentaus dins lei domenis considerats coma centraus per lei blòts sovietic e estatsunidenc.
Leis autrei tèxtes
thumb|right|[[Fotografia de la constitucion deis Estats Units d'America, un exemple de tèxte anterior a la Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme qu'es totjorn utilizat per protegir lei drechs fondamentaus deis abitants d'un país.]]
En mai de la Declaracion Universala, existís d'autrei tèxtes que definisson lei drechs fondamentaus de l'individú. Mens coneguts, an pasmens una gròssa importància car un nombre important d'entre elei an una valor juridica positiva. Una partida d'aquelei tèxtes son de complements a la Declaracion Universala adoptats a l'iniciativa de l'ONU sus de tèmas precís. Dins aquò, plusors son de tèxtes constrenhents e aplicats.
Una autra partida es constituïda de declaracions nacionalas ò regionalas. Lei pus prestigiós son d'eiretatges istorics coma la Declaracion dei Drechs de l'Òme e dau Ciutadan ò la Declaracion dei Drechs ais Estats Units d'America. Leis autrei son pus recents. Coma per lei tèxtes emés per l'ONU, sa portada juridica es variabla. Pasmens, certanei an una valor constitucionala e son donc la basa que permet ai ciutadans d'un país de revendicar sei drechs.
Enfin, dins fòrça país, l'enonciat dei drechs fondamentaus es dirèctament precisat dins la constitucion.
Lei Nacions Unidas
thumb|right|[[Fotografia d'una session de l'Assemblada Generala dei Nacions Unidas.]]
Dempuei sa creacion, l'Organizacion dei Nacions Unidas es l'unica organizacion internacionala reconeguda per totei leis Estats independents. Destinada a gerir lei relacions entre sei membres, dèu prendre en còmpte lei Drechs de l'Òme segon lei principis enonciats dins sa Carta fondatritz. Per aquò, dispausa de mejans variats d'eficacitat variabla.
Lo pus eficaç es la resolucion dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas. D'efiech, sei decisions pòdon aver una valor constrenhenta fòrta en autorizant de sancions economicas ò l'utilizacion de la fòrça militara. Un nombre important de resolucions dau Conseu son fondadas sus lei Drechs de l'Òme. Pasmens, la defensa d'aquelei drechs es pas l'unic pensament de sei decisions. De mai, sei cinc membres permanents pòdon blocar l'adopcion d'un tèxte jutjat tròp contrari a seis interès.
Lo Conseu dei Drechs de l'Òme dei Nacions Unidas es l'organisme principau de l'ONU qu'estúdia lei questions regardant l'aplicacion dei Drechs de l'Òme. Fondat en 2006, es lo successor de la Comission dei Drechs de l'Òme dei Nacions Unidas qu'èra estada fondada en 1946. Aqueu conseu pòu emetre de condamnacions ò de recomandacions. Dins aqueu cas, l'Estat pertocat per la declaracion dèu corregir la situacion mai lo Conseu a ges de mejan per impausar una solucion. Ansin, de país coma Israèl ò la Corèa dau Nòrd se preocupan pas dei condamnacions.
En fòra de son abséncia de mejans d'accion eficaç, lo Conseu es criticat per sa composicion. D'efiech, la mitat de sei membres son generalament d'Estats que respèctan pas un nombre important de drechs fondamentaus. Per aquelei país, una participacion ais activitats dau Conseu es subretot lo mejan d'empedir l'examen de sei practicas.
L'ONU dispausa tanben d'agéncias especializadas que son encargadas de protegir lei drechs dei personas dins certanei situacions. Per exemple, se pòdon citar l'Organizacion Internacionala dau Trabalh (OIT) ò l'Organizacion dei Nacions Unidas per l'Educacion, la Sciéncia e la Cultura (UNESCO). Lei poders d'aqueleis organizacions son variables e despendon dei diferentei convencions ratificadas per leis Estats membres. Pasmens, lei recors i son generalament lòngs e sovent simbolics.
Leis institucions regionalas
thumb|right|[[Fotografia de la Cort Europèa dei Drechs de l'Òme.]]
Au nivèu regionau, divèrseis Estats an fondat d'organizacions destinadas a defendre e promòure lei Drechs de l'Òme. Dins certanei cas, aqueleis organizacions dispausan dau poder judiciari necessari per impausar sei decisions a aqueleis Estats. Per exemple, es lo cas de la Cort Europèa dei Drechs de l'Òme, creada en 1959 per lo Conseu d'Euròpa per assegurar lo respècte de la Convencion Europèa dei Drechs de l'Òme. Aquela institucion es dirèctament integrada dins lo sistèma judiciari europèu coma una mena de cort d'apèu utilizable après la fin de l'ensemble dei recors nacionaus.
Lei criticas generalas
Lei criticas generalas dei Drechs de l'Òme son liadas a la necessitat d'una intervencion fòrta de l'Estat per assegurar lor aplicacion. A partir d'aquela basa, divèrsei corrents politics an desvolopat d'argumentacions diferentas. Per lei conservators, aqueu ròtle primordiau de l'Estat entraïna un risc de tirania car l'individú es desarmat en fàcia de la poissança publica. De mai, per d'autrei conservators, existís un risc dins lei limits portats à l'accion de l'Estat. Dins aqueu cas, pòu existir de situacions de conflicte entre lei Drechs de l'Òme e una lèi votada democraticament.
Per lei marxistas, la critica principala es aquela de l'aplicacion vertadiera dei Drechs de l'Òme. D'efiech, per Karl Marx (1818-1883), dins una societat capitalista, la màger part dei drechs enonciats es pas aplicabla ai proletariat. A partir de la segonda mitat dau sègle XIX, lo movement revolucionari denoncièt donc lei Drechs de l'Òme coma un concèpte borgés que definissiá subretot la « libertat dei capitalistas d'esplechar lei trabalhaires ». Durant la Guèrra Freja, la situacion s'amaisèt amb l'integracion de drechs economics e sociaus dins la Declaracion Universala mai de debats contunièron d'opausar liberaus e socialistas a prepaus de la prioritat entre drechs politics e drechs economics.
Lei criticas relativistas
thumb|right|[[Fotografia dau camp de presoniers de Guantanamo Bay, un exemple d'abséncia de respècte dei Drechs de l'Òme per leis Estats Units.]]
Lei criticas relativistas dei Drechs de l'Òme son aparegudas a la fin dau sègle XX. Basadas sus lo principi d'egalitats entre lei culturas, lei considèran coma un element de la cultura occidentala utilizats per mantenir l'egemonia occidentala sus lei país eissits de la decolonizacion dins lo quadre de politicas neocolonialas. Segon sei partisans, l'Occident dèu respectar lei concepcions politicas deis autrei regions. En particular, s'opausan ais intervencions militaras occidentalas definidas per lo drech d'ingeréncia umanitari au nom dau respècte de la sobeiranetat deis Estats.
Aquela critica es contestada de dos biais diferents. Premier, se lei Drechs de l'Òme son venguts una dimension importanta de l'Occident, son concèpte es pas unicament originari d'aquela region. Per exemple, plusors tèxtes precursors son estats descubèrts en Asia e en Africa. D'autra part, leis autors d'aquelei criticas son sovent liats a de regims autoritaris que reprimisson de corrents politics intèrnes favorables ai Drechs de l'Òme.
La question de l'oposabilitat
La question de l'oposabilitat dei Drechs de l'Òme es una mena de generalizacion de la critica marxista de la realitat d'aquelei drechs per lei trabalhaires dei societats capitalistas. D'efiech, son aplicacion necessita l'existéncia d'institucions que permèton de protegir lei drechs d'un biais eficaç lei drechs de cada individú. Òr, aqueleis institucions existisson pas totjorn ò son malaisadas de sasir. En consequéncia, dins leis Estats que respèctan pas lei Drechs de l'Òme, lei ciutadans an generalament ges de recors eficaç la reconoissença de sei drechs. Per faciar aqueu problema, certanei declaracions preveson un drech a l'insureccion per lei pòbles somés a l'opression.
La question de la simetria entre drechs e deures
La question de la simetria entre lei drechs e lei deures de cada individú regarda doas causas diferentas. La pus simpla es liada a de criticas, generalament emesas per de pensaires conservators, que considèran que la defensa dei drechs fondamentaus pòu s'opausar a aquela d'institucions fondamentalas coma la familha. La pus complèxa es pròcha de la question de l'opausabilitat. D'efiech, l'abséncia d'una definicion dei deures fondamentaus limita fòrça l'aplicacion dei drechs. Per exemple, s'un caumaire a drech a un trabalh, un emplegaire es pas obligat d'embauchar totei lei personas que se presentan a l'intrada de sa companhiá. Ansin, lo drech a un trabalh demòra teoric.
Per faciar aqueu problema, certanei tèxtes an integrat la nocion de deures. Pasmens, a l'ora d'ara, l'idèa de deures fondamentaus que vendrián completar e sostenir lei drechs fondamentaus es encara embrionòria. Per exemple, ocupa una plaça marginala dins la Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme amb una mencion reducha dins l'article 29.
La deriva de l'individualisme
La darriera critica importanta formulada còntra lei Drechs de l'Òme es relativament recenta. Es la consequéncia de la multiplicacion dei revendicacions emesas per de minoritats durant lei decennis de la fin dau sègle XX. D'efiech, aquelei movements an entraïnat l'emergéncia d'una quantitat fòrça importanta de demandas – e de còps de drechs – que pòdon s'opausar entre elei ò redurre lei possibilitats de defensa de l'interès generau per l'Estat. Per certanei filosòfs, aquò podriá entraïnar una individualizacion dei drechs susceptibla de menar a un « estat de guèrra de totei còntra totei ».
Nadal
right|thumb|L'[[arbre de Nadal es un dels elements mai caracteristics d'aquesta fèsta de pertot.]]
Nadal (var. Nadau) o Calendas (var. calenas, Chalendas) o Deinaal es la fèsta crestiana mai importanta. Celèbra la naissença de Jèsus Crist (coneguda tanben coma la Nativitat) lo 25 de decembre. Aquesta celebracion a pres talament de vam dins lo mond entièr qu'es celebrada tanben dins de païses qu'an pas coma religion dominanta una religion crestiana.
En tèrras occitanas e mai que mai en Provença es costumièr de bastir una grépia amb de santons que representan, a mai de la naissença del nenon Jèsus, d'unes personatges o mestièrs tradicionals. En Provença encara per Nadal se sòl preparar los tretze dessèrts (simbolizan los dotze discipols de Jèsus e lo Crist).
Una autra tradicion nadalenca plan espandida es la del cachafuòc o soc de Nadal que consistís a recitar una poesia pichoneta per aver los presents de Nadal que nos pòrta una soca.
Evidentament dins lo país occitan coma de pertot se cantan de cançons per aquesta fèsta. Se sonan nadals e los mai coneguts son los qu'escriguèt lo provençal Sabòli.
thumb|right|Scèna de la nativitat: [[Josèp, Maria e los Reis Magues amb Jèsus]]
Housséville
Housséville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Efiech tunèu
L’efiech tunèu designa la proprietat que tèn un objècte quantic de passar una barriera de potenciau en despiech d'una energia insuffisenta. D'efiech, per una particula quantica, la foncion d'onda s'annula pas au nivèu de la barriera mai s'atenua a l'interior. Ansin, se a la sortida, la particula a una probabilitat de preséncia non nulla, pòu passar la barriera.
Bruegel
Brueghel o Bruegel es lo nom de mantun pintre flamenc de la meteissa familha:
Bruegel (think tank) es tanben lo nom d'un think tank europèu establit a Brussèlas.
L'Auriòu de la Comtat
L'Auriòu de la Comtat ( Loriol-du-Comtat en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Òme de Neandertal
Homo neanderthalensis dich l' òme de Neandertal (var. òmi de Neandertal), o simplament neandertalian, es una espècia estencha del genre Homo que visquèt en Euròpa e en Orient Mejan al Paleolitic mejan, entre fa 250,000 e fa 28,000 ans. Se autrescòps èra classificat coma una sosespècia d'Homo sapiens (e anomenat per consequent Homo sapiens neanderthalensis), a l'ora d'ara la majoritat dels autors lo consideran coma una espècia distinta.
Foguèt lo protagonista d'una rica cultura materiala nomenada Mosterian e mostrava de preocupacions esteticas e espiritualas (sepulturas). Aguèt una reconeissença malaisida, durant longtemps l'òme de Neandertal es estat vist negativament en comparason d'Homo sapiens. Dins l'imaginacion populara apareis coma un èsser simiesc, ruste, lag e piòt. D'efièch, es pus robust que Homo sapiens e son cervèl es leugièrament pus voluminós, en mejana. Los progresses de l'arqueologia preïstorica e de la paleoantropologia dempuèi lo decenni de 1960 an revelat un èsser d'una granda riquesa culturala. Pasmens, encara demòran fòrça punts d'esclarcir, coma per exemple las causas de son estenhement.
Istòria de la descobèrta
Dos fossils de neandertalians foguèron descobèrts abans aquel de l'individú eponim. En 1830, un crani d'enfant foguèt mes al jorn per P.C. Schmerling a Engis (Belgica). En 1848, un cran d'adult foguèt trapat a Gibartar dins lo site de la Peirièra de Forbes. Se lo primièr aperten a un individú jove que los traches caracteristics neandertalians i son mens evidents, lo segond auriá degut menar a la reconeissença d'una espècia umana fossila.
Lo nom de Neandertal deriva del de Neandertal, una pichona val situada subre lo territòri de las vilas d'Erkrath e de Mettmann, entre Düsseldorf e Wuppertal (Alemanha). Al mes d'agost de 1856, dins l'encastre de l'esplecha d'una peirièra, d'obrièrs voidèron una pichona cavitat d'aquesta val, la cauna de Feldhofer e i descobriguèron d'esqueletas e un fragment de cran que mandèron a Johann Carl Fuhlrott, institutor d'Elberfeld e afogat per l'istòria naturala undefined.
Per una coïncidéncia curiosa, lo toponim Neandertal significa "val de l'òme nòu". Lo nom de Neander èra estat donat a aquesta val (thal, en alemand, es « val ») en onor de Joachim Neumann (1650-1680), nomenat tanben Joachim Neander, que seguent una costuma familiala que datava de sos grands se fasiá dire pel sieu nom d'ostal traduit en grèc. Aqueste pastre e compositor, autor de cantics religioses encara uèi populars dins lo protestantisme alemand, sonque cercava l'inspiracion dins aquesta val, antan idillica.
Una reconeissença malaisida
Fuhlrott comprenguèt lèu lèu l'interès de la descobèrta e arribèt a Neandertal per ensajar de descobrir d'autres òsses o vestigis associats. S'èra remarcat que s'agissiá d'òsses ancians mas subretot incrediblament primitius, apertenents a un òme nòu, d'una "conformacion naturala desconeguda fins ara".
D'efièch, l'òme de Neandertal foguèt lo primièr òme fossil diferent d'Homo sapiens d'èsser descobèrt. L'idèa meteissa qu'una espècia d'òme diferent aguèsse existit dins lo passat (e aguèsse desaparegut) èra particularament malaisida d'admetre. Foguèt pas qu'en 1859 que Charles Darwin publiquèt L'origina de las espècias e en 1871 qu'estendeguèt sa teoria als umans amb la publicacion de La descendéncia de l'òme e la seleccion ligada al sèxe.
Descripcion
thumb|Comparason dels crans d’[[Homo sapiens</i> (a senèstra) e d’Homo neanderthalensis (a dreta)]] L'òme de Neandertal se caracteriza per sa granda capacitat craniana, una estructura corporala massissa e robusta, lo front pichon, la cara prognata, lo maxillar superior proeminent e los arcs ciliars fòrça prononciats. Èran d'estatura mai o mens bassa, amb las extremitats cortas, amb de proporcions semblantas a las dels òmes modèrnes que vivon dins los climas freds. Las formas dels neandertals d'Euròpa occidentala son pus robustas e dichas "Neandertal classic". Los neandertals d'autres luòcs tendián a èsser mens robusts. D'estudis genetics demostrèron qu'avián la pèl palla, los uèlhs clars, e lo pel ros èra fòrça comun, caracteristicas ligadas amb los climas freds. Los neandertals èran, generalament, de 12 a 14 cm pus pichons que l'òme actual, contradisent aiçí la cresença populara que serián estats fòrça pichons o en dessos dels 150 cm d'auçada. Un estudi realitzat de 45 òsses apertanents, al minimun, a 14 mascles e 7 femelas, dona una estatura mejana de 164-168 cm e 77,6 kg pels mascles e 152-156 cm e 66,4 kg per las femelas.
Júzcar
Júzcar es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Torvilliers
Torvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Gandhinagar
Gandhinagar (en gujarati, ગાંધીનગર) es la capitala de l’estat de Gujarat dins l’oèst de l’Índia.
Istòria
Gandhinagar («la vila de Gandhi ») es una vila novèla creada dins las annadas 1960. Substituïguèt Ahmedabad coma capitala de Gujarat en 1970. En 2011 comptava 292 167 abitants.
Administracion
Gandhinagar es la capitala de Gujarat e tamben lo capluòc del districte de Gandhinagar.
thumb|left|550px|Gandhinagar
Aime
Geografia
Comuna situada en la vallée de la Tarentaise en contrebas del domeni skiable de La Plagne e de los sieus stations d'esquí, #que n'es una dels composantes amb los luòcs d'Aima la Plagne e Plagne-Montalbert. Cap de-luòc del costat d'Aima. A compausat, hormis la Municipalitat d'Aima pròpiament dicha, de tres municipalitats mancomunats Villette, Tessens e Longefoy aima Dessús.
Commune située dans la vallée de la Tarentaise en contrebas du domaine skiable de La Plagne et de ses stations de ski, dont elle est une des composantes avec les sites de Aime la Plagne et Plagne-Montalbert. Chef-lieu du canton d'Aime. Elle est composée, hormis la Commune de Aime proprement dite, de trois communes associées Villette, Tessens et Longefoy sur Aime.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bhilali
Lo bhilali (o bhil dungra) es una lenga indoariana parlada en Índia.
Localisacion
La lenga es parlada per los bhilalas, una populacion bhil, dins los districtes de Khargone, Barwani, Dhar e Jhabua en Madhya Pradesh. De grops mens importants se troban dins los districtes de Dewas e Khandwa.
Classificacion
Lo bhilali fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.
Condensat de Bose-Einstein
Un condensat de Bose-Einstein es un estat de la matèria format d'un gas de bosons fòrça diluit a una temperatura pròcha dau zèro absolut. Dins aquelei condicions, la màger part dei bosons ocupan l'estat quantic pus bas possible, çò que permet a certaneis efiechs quantics microscopics de venir visibles. Dins lei fachs, per obtenir un tal compausat, es necessari de diluir un gas a una densitat 100,000 còps pus febla qu'aquela de l'èr e de lo refrejar a una temperatura d'aperaquí un centenau de nanogras Kelvin (10-7 K).