cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Granges-le-Bourg
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang
La linha Hyŏksin es la seconda linha del mètro de Pyeongyang.
Castellonet de la Conquesta
Castellonet de la Conquesta es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Morsbronn-les-Bains
Morsbronn en alemannisch (Morsbronn-les-Bains en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Emily Dickinson
thumb|right|[[Daguerreotipe d'Emily Dickinson realizat vèrs 1846-1847.]]
Emily Dickinson (10 de decembre de 1830, Amherst - 15 de mai de 1886, Amherst) es una poetessa estatsunidenca dau sègle XIX. Quasi desconeguda de son vivent, es uei considerada coma una autritz majora de la literatura estatsunidenca.
Après aver estudiar durant sa jovença a l'académia d'Amherst e au seminari femenin dau Mont Holyoke, s'entornèt dins sa familha onte menèt una vida reclausa. Entretenguèt pasmens una correspondéncia amb d'amics e escriguèt 1,800 poèmas, sovent brèus, inspirats per son educacion calvinista e victoriana, sa paur de la mòrt e son crèire en la predetestinacion. Son estil èra inspirat per lo lirisme e lo laconisme e capable de mesclar d'aspècte opausat coma lo concrèt e l'abstrach.
Son òbra literària foguèt descubèrta après sa mòrt. Son premier recuelh foguèt publicat en 1890 mai lo contengut dei tèxtes èra estat modificat per respectar lei règlas de publicacion dau periòde. Foguèt necessari d'esperar 1955 per veire la publicacion dau premier recuelh complèx. Aquò compliquèt l'analisi dei poèmas d'Emily Dickinson e la portada de son trabalh apareguèt lentament.
V1
Lo V1 (de l'alemand Vergeltungswaffe, « arma de represalhas » en occitan) èra un missil de crosiera desvolopat per Alemanha dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Considerat coma lo premier missil de crosiera, èra destinat a l'ataca dei vilas aliadas, principalament Londres, en represalhas ai bombardaments aliats. Aquò mau capitèt car lo morau dei Britanics foguèt pas tocat. En revènge, la destruccion dei posicions de tir dei V1 mobilizèt de fòrças importantas dins lo camp aliat.
Frontenac (Carcin)
Frontenac (Frontenac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Seseña
Seseña es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Courjeonnet
Courjeonnet es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ohio
Ohio es un dels 50 estats dels Estats Units d'America. Es situat dins la region dels Grands Lacs e es un de sos centres industrials màgers. Segon lo recensament de 2013, l'estat comptava 11.544.951 abitants situats mai que mai dins las tres pus grandas vilas (Cleveland, Cincinnati e la capitala Columbus), es un dels estats pus poblats del país. Confronta Pensilvània a l'èst, Michigan e lo lac Erie al nòrd, Indiana a l'oèst, Kentucky al sud e la Virgínia Occidentala al sud-èst. Devesit en 88 comtats, son clima es de tipe continental umid, e, dins los comtats pus meridionals, de tipe subtropical umid. 96 % de la populacion viu en zona urbana.
Shawn Colvin
thumb|Shawn Colvin (2008) Shawn Colvin (Vermillion (Dakota del Sud), 10 de genièr de 1956) es una cantautora e guitarrista americana de musica folk. Recebèt tres còps lo Grammy Awards: en 1991 per Steady On, e en 1997 foguèt recompensada doas vegadas, per la cançon Sunny Came Home e per l'album de meteis nom.
Guèrra
thumb|right|[[Fotografia dei roïnas d'Hiroshima après lo bombardament atomic d'aost de 1945.]]
La guèrra es un estat de conflicte armat entre plusors grops politics ò sociaus, generalament d'Estats ò d'entitats similaras (rebellion, insureccion, guerilha...). Apareguda tre l'Antiquitat Auta, e benlèu tre la Preïstòria, la guèrra es un biais de resòuvre un conflicte per la violéncia. Es ansin entraïnada per de questions d'òrdre economic (contraròtle de ressorsas, aquistament d'un capitau...) que pòdon, segon la situacion, prendre la forma de problemas religiós, politics ò etnics. Segon aquela definicion, es practicada per leis umans e per certaneis insèctes sociaus.
En l'òme, l'importància deis enjòcs liats a la guèrra a entraïnat l'aparicion de reflexions sus son organizacion, son debanament e son acabament. Ansin, la conducha de la guèrra de disciplinas particularas segon lo nivèu considerada : estrategia per gerir lo conflicte dins sa globalitat, operatica per lei campanhas militaras e tactica per leis accions menadas sus lo prat batalhier. Un drech particular, dich drech de la guèrra, s'es tanben desvolopat per enquadrar lo començament e la fin dau conflicte e precisar leis accions autorizadas. En particular, insistís sus lo destriament entre lei militars e lei civius.
Nek
Filippo Neviani, mai conegut per son nom artístic Nek (Sassuolo, 6 de genièr de 1972 ) es un cantaire e compositor italian de musica pop. Es un dels artistas mai famoses de l'estat italian. Coneguèt un succès internacional gràcias a la cançon Laura non c'è. A enregistrat qualques cançons en anglés e a revirat e interpretat mantuna de sas cançons en espanhòl, condicion necessària per penetrar lo mercat iberic.
Guèrra
Causas
thumb|right|Gravadura representant lo pilhatge e lo chaple de populacions olandesas per lei tropas [[França|francesas durant la Guèrra d'Olanda (1672-1678).]]
Nek
Biografia
thumb|Nek, durant un concèrt a [[Assago, Milan]] La carrièra musicala de Nek comencèt en 1986 quand formèt amb Gianluca Vaccari un duo de musica country "I Winchester", amb Gianluca Vaccai. Amassa reinterpretava las cançons mai famosas de John Denver, de Simon & Garfunkel e del grop America.
Guèrra
Causas
Lei desacòrdis susceptibles de degenerar son generalament d'origina economica e regardan la presa de contraròtle d'una ressorsa, d'un capitau ò dau resultat d'un trabalh. En l'òme, aqueu fenomèn s'observa aisament dins lei guèrras de conquista territòriala (guèrras d'annexion, guèrras de colonizacion...) ò dins lei guèrras destinadas a mantenir en plaça ò a estendre un òrdre economic donat (intervencions estatsunidencas en America ò sovieticas en Euròpa Centrala, guèrras neocolonialas...). Se tròba tanben dins leis insèctes sociaus practicant la guèrra (pilhatge dei bolets cultivats per certanei formigas ò termitas per d'autreis espècias, captura de formigas esclavas...).
Dashiell Hammett
thumb|right|Òbra de Dashiell Hammett publicada dins la revista [[Black Mask.]]
Guèrra
Causas
Dins lo cas de l'èsser uman, una guèrra pòu de còps aver d'autrei causas aparentas coma de motius politics (guèrras de liberacion coloniala...), religiós (Crosadas...), etnics (Guèrra Civila de Sierra Leone...) ò nacionalistas (Premiera Guèrra Mondiala...). Dins aquò, s'aquelei dimensions son susceptiblas d'èsser importantas dins la conducha e lo reglament dau conflicte, pòdon generalament èsser reduchas a un aspèct economic. Per exemple, durant l'Edat Mejana, lei Crosadas, qu'èran inicialament una expedicion religiosa, se transformèron rapidament en un conflicte per lo contraròtle de fèus.
Nek
Biografia
Los concèrts de totes dos musicians obtenguèron una cèrta capitada e dapasset arribèron a venir populars dins la província de Modena. Puèi, en 1989, se faguèt cantaire e bassista d'un grop de rock sonat White Lady e alara comencèt a escriure sas primièras cançons. A la debuta aquel grop èra nascut coma cover band, (en interpretar subretot de cançons del grop britanic The Police), mas se transformèt lèu en una formacion qu'aviá son repertòri personal.
Guèrra
Tipes de guèrra
thumb|right|[[Fotografia d'un assaut francés durant la Premiera Guèrra Mondiala, conflicte totau que mobilizèt totei lei ressorsas dei belligerants.]]
V2
Lo V2 (de l'alemand Vergeltungswaffe 2, « arma de represalhas 2 » en occitan) èra un missil balistic desvolopat per Alemanha dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Considerat coma lo premier missil balistic, èra destinat a l'ataca dei vilas aliadas, principalament Londres e Anvèrs, en represalhas ai bombardaments aliats. Aquò mau capitèt car lo morau dei populacions visadas foguèt pas tocat. En revènge, la destruccion dei posicions de tir dei V2 mobilizèt de fòrças importantas dins lo camp aliat.
Guèrra
Tipes de guèrra
Se destrian plusors tipes de guèrra. La pus primitiva es la guèrra tribala qu'opausa de societats desprovesidas d'institucions estatalas. Engatjan d'efectius limitats car lei tribüs an generalament una populacion febla. Pasmens, pòdon entraïnar de pèrdas proporcionalament superioras ai combats entre armadas estatalas car son de conflictes lòngs que son susceptibles de s'acabar per un chaple dau vencut.
V2
Après la guèrra, lei V2 foguèron fòrça estudiats per lei venceires. Venguèron la basa dei missils balistics modèrnes utilizats dins l'encastre de la dissuasion nucleara e dei fusadas espacialas.
Guèrra
Tipes de guèrra
Lei guèrras menadas per leis Estats ò per de grops estructurats d'inspiracion estatala (guerilha, insureccion, rebellion...) son generalament pus violentas car mobilizan de mejans pus importants. Dins aquò, lo taus de militarizacion i es pus feble car una partida importanta deis abitants demòran retenguts per d'autrei pretzfachs (agricultura, industria...). Per exemple, au començament de la Premiera Guèrra Mondiala, França mobilizèt 3,58 milions d'òme, un recòrd dins l'istòria dau país que representava pasmens solament 10% de la populacion. Dins de cas extrèms, la guèrra es dicha totala quand totei lei ressorsas d'un camp son dirigidas vèrs lo domeni militar.
Nek
Biografia
Amassèron totes quatre sos estalvis per tal de poder enregistrar un disc sonat White Lady – The Demo. Pasmens l'aventura durèt pas gaire qu'en 1991 Nek se disseparèt del demai del grop per entamenar un novèl episòdi musical aqueste còp coma solista.
Guèrra
Tipes de guèrra
Enfin, existís de guèrras indirèctas coma la Guèrra Freja qu'opausèt de 1947 a 1991 leis Estats Units d'America a l'Union Sovietica. Resultan d'una impossibilitat d'una confrontacion dirècta, çò que necessita d'aver recors a d'aliats susceptibles de s'engatjar dins un combat dirèct. Aquelei guèrras pòdon durar plusors decennis car tòcan pas, ò pauc, la populacion e lo territòri dei protagonistas principaus.
Dashiell Hammett
Dashiell Hammett (27 de mai de 1894, Baltimore - 10 de genier de 1961, New York) es un escrivan e scenarista estatsunidenc de la premiera mitat dau sègle XX.
Guèrra
Estructura d'una guèrra
thumb|right|[[Fotografia de soudats estatsunidencs identificats per son drapèu durant una patrolha en Afganistan.]]
Saint-Germain-l'Aiguiller
Saint-Germain-l'Aiguiller es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Guèrra
Estructura d'una guèrra
Una guèrra es organizada per divèrseis estructuras. La premiera es son organizacion temporala. D'efiech, una guèrra comença normalament amb una declaracion de guèrra e s'acaba per un tractat de patz. Son debanament pòu èsser marcat per la conclusion d'altas au fuòc entraïnant una suspension provisòria ò definitiva de l'utilizacion de la violéncia sus un territòri mai ò mens estendut. Lo formalisme d'aqueleis etapas varia segon lei regions e lei periòdes. De còps, es pas respectat car una guèrra pòu tanben s'iniciar sensa declaracion de guèrra (ataca japonesa de Pearl Harbor) ò s'acabar sensa tractat de patz (genocidi de l'enemic...).
Saint-Germain-l'Aiguiller
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guèrra
Estructura d'una guèrra
La guèrra a tanben una organizacion sociala car mobiliza collectivament d'èssers umans que sei fòrças dèvon se concentrar vèrs d'objectius comuns. Lo premier nivèu es aqueu de la decision politica que chausís d'engatjar ò d'arrestar lo conflicte e que definís leis objectius d'impausar a l'enemic. Puei, vèn lo nivèu estrategic que s'ocupa de racionalizar l'esfòrç de guèrra (planificacion, organizacion dei fòrças e dei mejans de produccion...). Fòrça liat a la dimension politica, es l'intermediari entre lei caps dau grop e l'emplec efectiu de la fòrça militara. Aqueu darrier fòrma lo nivèu operatiu que pertòca l'organizacion dei campanhas militaras e de sei supòrts. Enfin, a la basa, se tròba lo nivèu tactica que cuerb lo debanament dau combat eu meteis sus lo prat batalhier. Segon lo nivèu de desvolopament dei societats en guèrra, aquelei nivèus son mai ò mens desvolopats. De còps, son completats per d'estrats suplementaris coma la propaganda.
Saint-Germain-l'Aiguiller
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Guèrra
Estructura d'una guèrra
Enfin, una guèrra es menada per d'actors identificats e organizats. Es un pretzfach reservat ai guerriers dins lei tribüs primitivas. Dins leis estats modèrnes, es la mission dei militars que son de combatents formant d'entitats organizadas e ierarquizadas dispausant d'un entraïnament e d'un armament especifics. Son dichs regulars quand fan partida dei fòrças armadas d'un país e irregulars dins lo cas contrari.
Saint-Germain-l'Aiguiller
Nòtas
<references group="N"/>
Dashiell Hammett
Après una enfança dificila dins una familha paura, comencèt de trabalhar a 14 ans dins de sectors variats (corsier, emplegat d'una companhiá de camin de fèrre, clergue a la Borsa...) avans de venir detectiu privat per l'agéncia Pinkerton durant sièis ans. Demissionèt car, coma simpatizant comunista, refusèt de participar ais activitats antigrèvas de l'agéncia. Pasmens, aquela experiéncia li permetèt de menar d'enquistas sus d'afaires importants e de descubrir l'elèit estatsunidenc dau periòde e lo crim organizat.
Guèrra
Drech de la guèrra
Lo drech de la guèrra es l'ensems dei lèis, generalament costumieras, que regisson lei relacions entre dos belligerants. Aparegudas tre l'Antiquitat Auta per lei pus ancianas, definisson lo biais de començar una guèrra, lei mejans de combatre considerats coma legitims, l'estatut dei presoniers ò deis ostatges, deis ambaissadas, deis arbitres, dei combatents, dei civius, lei trèvas, lei tractats e lo biais d'acabar una guèrra.
Dashiell Hammett
A la fin deis ans 1920, imaginèt un estil novèu de roman policier que foguèron publicadas dins la revista Black Mask. I obtenguèt plusors succès literaris importants amb de romans denonciant la corrupcion au sen de l'elèit economic e politic coma La Meisson roja (1928), Sang maudit (1928), lo Faucon de Malta (1930) ò la Clau de vèire (1931). Durant leis ans 1930, Hammett veguèt sei libres adaptats au cinèma e comencèt de trabalhar coma scenarista per Hollywood. Pasmens, au començament de la Guèrra Freja, i foguèt secutat, e brèvament arrestat durant lo maccartisme, en causa de seis idèas progressistas. Excluch de l'industria cinematografica, venguèt alcoolica e moriguèt en 1961.
Guèrra
Emergéncia durant l'Antiquitat
L'aparicion d'un drech de la guèrra sembla fòrça anciana car de tèxtes antics, coma lo còdi d'Hammurabi publicat vèrs 1750 avC, contenián ja de disposicions regardant l'actitud de tenir durant un conflicte armat. Encoratjavan lo respèct dau feble per lo fòrt quand lei circonstàncias exigissián pas l'usatge de la violéncia. Pus tard, en Grècia, lo Dialòg de Melos (sègle V avC) mòstra l'aparicion de la nocion de « guèrra justa ». Enfin, l'idèa d'una limitacion deis armaments apareguèt tanben dins plusors endrechs diferents. Regardèt principalament leis armas de distància que son utilizacion èra jutjada desleiala en certanei pòbles car permetiá de tuar un combatent sensa l'afrontar dirèctament.
Dashiell Hammett
Dashiell Hammett es considerat coma lo fondator dau roman sorn modèrne impausant lo personatge dau detectiu privat dur e determinat obligat d'evoluir dins d'univèrs onte lei nocions de ben e de mau son pauc claras. Aquel estil, dich Hard-boiled School, marquèt una rompedura importanta amb leis òbras d'autors coma Agatha Christie (1890-1976) que metián en scena de personatges pus aristocratics. Aquel estil demòra uei un aspècte major dei romans ò dei films policiers modèrnes.
Guèrra
Emergéncia durant l'Antiquitat
Inventors dau drech modèrne, lei Romans desvolopèron plusors nocions juridicas regardant lei drechs deis individús durant una guèrra. En particular, aplicavan lo principi de res nullius que permetiá de s'apropriar lei bens e leis enemics vencuts. Aquò legitimava lo pilhatge mai de derogacions ulterioras permetèron de destriar mai d'un cas onte la sasida dei bens ò dei personas èra pas reconeguda (ciutadans capturats per suspresa, immòbles, esclaus d'un domeni, tesaur...).
Nek
Discografia
thumb|250px|Nek en concèrt en 2005
Guèrra
Lei convencions medievalas
Lei teologians aprofondiguèron egalament la reflexion sus leis accions acceptablas en periòde de conflicte. Certaneis armas, coma l'aubaresta considerada coma tròp perilhosa, foguèron enebits per la Glèisa. Divèrsei practicas coma la destruccion de recòltas ò d'aubres fruchaus, l'empoisonament de fònts e lei mutilacions inutilas foguèron tanben interdichas. Dins aquò, aquelei nòrmas, eissidas de la chivalariá, dispareguèron pauc a pauc amb l'aumentacion deis efectius e l'intensificacion dei conflictes. Ansin, en 1226-1229, per rompre la resisténcia de Tolosa durant la partida finala de la Crosada deis Albigés, lei Francés organizèron la destruccion sistematica dei vergiers e dei vinharedas de la vila. D'autra part, l'aubaresta se generalizèt fins a entraïnar l'aparicion de companhiás especializadas.
Dins lei regions feudala, coma Japon, de convencions similaras apareguèron, resumida dins la « via de l'arc e dau chivau » e dins lo bushido. De mai, leis armas de fuòc, en despiech de son eficacitat e d'una produccion locala fòrta, foguèron abandonadas après leis ans 1630.
Lo jus bellum e lo jus in bello
thumb|right|[[Fotografia de la signatura oficiala de la declaracion de guèrra estatsunidenca adreiçada a Alemanha durant la Segonda Guèrra Mondiala.]]
A partir de la Renaissença, lei fònts ancianas sus lei costumas de guèrra e l'aparicion de practicas diplomaticas entraïnèron l'aparicion d'un drech de la guèrra vertadier, dominat per lei nocions de jus ad bellum e de jus in bello. La Guèrra de Trenta Ans (1618-1648) e lei negociacions lòngas menent au tractat de Vestfàlia aguèron un ròtle primordiau dins aquel emergéncia que foguèt largament perseguida per lei Lutz au sègle XVIII. Considerant la guèrra coma un acte leiau e ben definit dins lo temps, supausa l'existéncia d'una menaça ò d'un perilh grèu e enquadra donc lo formalisme regardant lo debanament d'un conflicte. Ansin, l'entraïnament d'una guèrra necessita d'aver de motius legitims que son presentats a l'adversari (casus belli). Una declaracion es adreiçada a l'enemic e lo conflicte s'acaba amb un tractat de patz. Aquelei principis foguèron respectats fins a l'invasion estatsunidenca d'Iraq en 2003.
Lo jus ad bellum es lo drech d'intrar en guèrra. Gropa l'ensems de motius legitims d'un Estat de declarar ò de menar una guèrra. Lei principaus son la defensa dei drechs naturaus de l'individú e la defensa collectiva còntra una agression.
Lo jus in bello es lo drech durant una guèrra. Depinta la maniera de la faire e limita lei violéncias autorizadas. Regropava un còrpus important centrat sus plusors principis fondamentaus :
Lo mestritge deis armaments e lo drech umanitari
thumb|right|[[Fotografia d'una mina antipersonau, exemple d'arma enebida per la màger part dei país car tòca tant lei militars que lei civius.]]
L'industrializacion de la guèrra, a partir de la fin dau sègle XIX, e leis atrocitats dei dos conflictes mondiaus entraïnèron l'aparicion dei darriereis apondons au drech de la guèrra modèrna. Lo premier es la generalizacion dau mestritge deis armaments amb una multiplicacion dei tractats enebissent ò limitant l'utilizacion de certaneis armas. En particular, es lo cas deis armas quimicas e biologicas, dei minas antipersonau, de certanei municions d'artilhariá ò de fusiu... etc. Foguèron tanben concluts de tractats de desarmament nuclear (SALT, START...).
Pasmens, l'evolucion foguèt l'aparicion d'un drech umanitari regropant lei tradicions umanistas ancianas, un ensems de tractats destinats a protegir lei victimas de conflictes (dich drech de Genèva), un ensems de tractats eissits de conferéncias sus la patz que se debanèron entre 1899 e 1907 sus lo contraròtle dei mejans e dei metòdes utilizats (dich drech de L'Aia) e l'ensems deis accions dei Nacions Unidas. Son objectiu es de protegir lei drechs de la persona segon dos aisses importants :
Enfin, son aparegudas de juridiccions internacionalas que son ròtle es de jutjar lei violacions dau drech de la guèrra. Lei pus famosas son aquelei cargadas de la denazificacion d'Alemanha après la Segonda Guèrra Mondiala.
La guèrra primitiva
La guèrra primitiva es la forma de combat adoptada per lei societats pauc desvolopadas que dispausan de ressorsas umanas e economicas reduchas. Avans l'aparicion dei premierei civilizacions, èra probable l'unic mejan de menar una guèrra e, uei, es totjorn utilizada per lei societats tribalas. L'incursion, l'emboscada e lo chaple ne'n son lei caracteristicas principalas. En causa de la manca de ressorsas, lei defensas permanentas son quasi impossiblas de bastir e d'entretenir mai es possible de s'installar dins un endrech ben protegit. L'organizacion e l'entraïnament dei combatents son febles e i a ges d'especializacion : cada òme es susceptible de portar leis armas. En certanei societats, lei fremas participan tanben ai batalhas.
Vèrs l'articulacion dei tropas
Amb l'aparicion de civilizacions estructuradas, se formèron pauc a pauc d'armadas pus nombrosas amb d'unitats especializadas. Per exemple, foguèt lo cas dei fòrças de carris d'Orient Mejan, deis arquiers assirians ò deis oplitas antics. Permetent d'entretenir d'armadas importantas d'un biais permanent, aquela evolucion entraïnèt una complexificacion de la guèrra. D'efiech, la conducha d'un estat en guèrra necessitèt desenant de pensar a l'estrategia d'adoptar ò a l'organizacion e l'utilizacion dei tropas. Leis armas venguèron tanben pus sofisticadas amb l'invencion d'armaments unicament dedicats a la guèrra (espasa, armadura, bloquier...), la generalizacion dei fortificacions e l'aparicion dei combats navaus.
Pasmens, aquelei fòrças se comportavan sovent sus lo prat batalhier coma doas massas unicament capablas d'avançar. Durant lei Guèrras Medicas, aquò explica lei victòrias de la falanja grèga còntra lei fòrças pèrsas. D'efiech, en despiech de son inferiotat numerica, lei Grècs podián formar una linha defensiva densa que rompava aisament leis assauts frontaus de l'infantariá leugiera advèrsa. Una etapa majora foguèt franquida per lei Romans que devesiguèron sa linha per formar d'unitats pichonas (d'un centenau d'òmes) separadas per d'espacis permetent lo passatge d'autreis unitats. Permetiá tanben d'estirar la linha.
Leis innovacions romans donèron una soplesa novèla ai fòrças armadas permetent d'articular lei tropas per reagir a un perilh ò per aprofichar una oportunitat. Gràcias a elei, lei legions romanas dominèron militarament lei prats batalhiers fins au sègle IV apC. D'evolucions similaras aguèron luòc en China coma o mòstra leis escrichs dau generau Sun Tzu que preconiza d'utilizar l'engana e la mobilitat dins l'L'Art de la Guèrra.
Lo periòde feudau
Pasmens, lo feudalisme s'acompanhèt generalament d'una regression importanta au nivèu tactic. Per exemple, en Euròpa, la carga frontala tornèt venir la nòrma per lei chivaliers francés que foguèron ansin vencuts mai d'un còp per de tropas d'arquiers. Una malaventura similara arribèt a l'aristocracia austriana que foguèt durament batuda per lei païsans elvetics. Ansin, tre la fin de l'Edat Mejana, plusors armadas comencèron d'adoptar tornarmai d'unitats articuladas a l'entorn d'una mescla de soudats portant d'armas diferentas (arquiers, lanciers...).
Lei cavaliers arquiers nomadas
En parallèl dei pòbles sedentaris, lei pòbles nomadas eurasiatica desvolopèron lo sieu modèl militar. Èra fondat sus l'utilizacion d'arquiers de cavalariá capables de secutar lei formacions enemigas e de se desplaçar rapidament. Aquelei combatents èran equipats de plusors cavaus resistents ai condicions duras de l'estèpa e d'un arc composit capable de tuar un adversari a mai d'un centenau de mètres. Dins lo cas d'una batalha, èran completats per de fantassins e de cavaliers pesucs qu'èran cargats de rompre definitivament un enemic afeblit. En mai d'aquò, devián respectar de règlas estrictas que prevesián la pena de mòrt per la màger part dei mancaments.
Sus lo prat batalhier, aquelei principis donèron naissença a una tropa fòrça mobila, ben armada e ben disciplinada. Capabla de concentrar sei mejans sus un ponch donat ò de s'enfugir en fàcia d'un adversari tròp fòrt, atacava generalament dins de condicions preferencialas. Ansin, leis armadas nomadas dominèron largament leis armadas sedentàrias dau milleni I avC au sègle XV apC. En particular, lei [Empèri Mongòl|Mongòls]] conquistèron la quasi totalitat d'Asia e una partida d'Euròpa.
L'irrupcion deis armas de fuòc
Inventada en Asia, leis armas de fuòc foguèron rapidament adoptadas e desvolopadas per leis armadas europèas de la Renaissença. Permetián d'alongar la portada e la poissança deis armas dau periòde. Precipitèron la disparicion dei cavaliers feodaus que son armadura èra pas pron resistenta per arrestar una bala. De mai, se declinèron en armas leugieras, utilizadas per lei fantassins e lei cavaliers, e en armas pesucas que necessitava l'utilizacion d'una còla per tirar un còp.
Entre lo sègle XVI e lo sègle XVIII, lei tacticas foguèron adaptadas per melhorar la coordenacion dei tirs e per accelerar lo cargament deis armas (que demorèt pasmens lòng fins au sègle XIX). De son caire, l'artilhariá se diversifiquèt amb l'aparicion de pèças de sètge destinadas a rompre lei fortificacions, de pèças de marina dedicadas au combat navau e de pèças de campanha pron leugieras per seguir una armada dirèctament sus lo prat batalhier.
L'importància creissenta dei teatres navaus
thumb|right|[[Pintura de la batalha de Trafalgar, modèl de la batalha navala decisiva.]]
La guèrra maritima apareguèt tre l'Antiquitat Auta e de batalhas navalas decisivas se debanèron durant aqueu periòde. La pus famosa es probable la victòria grèga de Salamina (480 avC) qu'arrestèt l'avançada pèrsa en direccion de Peloponès. Pasmens, dins la màger part dei conflictes antics e medievaus, lo contraròtle de la mar demorèt un enjòc segondari.
Aquò cambièt largament amb l'aparicion deis empèris coloniaus europèus. D'efiech, en causa de la distància importanta entre lei colonias e la metropòli, la marina permetiá d'assegurar lo mandadís de renfòrç, de protegir lei rotas comercialas e de menaçar lei litoraus enemics. A partir de la fin de l'Edat Mejana, plusors estats europèus coma lei republicas marchandas italianas, lei Províncias Unidas, Anglatèrra ò França desvolopèron de flòtas poderosas. Ai sègles XVII e XVIII, totei lei guèrras europèas majoras aguèron una compausanta navala importanta coma la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763) ò la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America (1775-1783). Au sègle seguent, lei fòrças navalas sostenguèron largament lei tropas europèas engatjadas dins la colonizacion. Enfin, durant lei doas guèrras mondialas veguèron de batalhas importantas dins l'Ocean Atlantic, l'Ocean Pacific e dins la Mar Mediterranèa, compres dins la dimension sosmarina.
L'industrializacion de la guèrra
thumb|right|[[Fotografia d'una usina britanica d'obús durant la Premiera Guèrra Mondiala.]]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la Revolucion Industriala trobèt d'aplicacions dins lo domeni militar permetent l'aparicion d'armas novèlas (mitralhièra, artilhariá pesuca...) produchas dins de quantitats sensa precedents. Aquò permetèt de formar d'armadas de plusors milions d'òmes (6,8 milions d'òmes per lei Sovietics en 1944 sus lo frònt germanosovietic) capables de combatre tota l'annada. Ansin, lei capacitats industrialas d'un belligerant venguèron un aspèct fondamentau de sa poissança militara. Lo premier exemple d'aquela mutacion foguèt la Guèrra de Secession (1861-1865) onte lei Sudistas, pus experimentats e mielhs comandats, foguèron vencuts per de Nordistas capables d'equipar – e de reequipar – d'armadas pus nombrosas gràcias a la produccion de seis usinas. La Premiera Guèrra Mondiala e, subretot, la Segonda Guèrra Mondiala confiermèron aquela evolucion.
Aquelei besonhs d'armas, de municions e de viures donèron una importància novèla a la logistica, a l'engèni, ais infrastructuras e ais aisses de comunicacion. Entraïnèt tanben l'aparicion de la propaganda modèrna que permet de mantenir la coësion de la nacion durant la guèrra. Gràcias a l'aparicion d'otís de comunicacion de massa (premsa, radiò, television...), permet de tocar la quasi totalitat deis individús d'un camp. Enfin, sus lei teatres oceanics, l'industrializacion accentuèt l'importància de la dimension navala de la guèrra car l'esfòrç de guèrra industriau es vulnerable au blocus navau (guèrra sosmarina).
L'aparicion de l'avion
thumb|right|Bombardament [[USA|estatsunidenc durant la Guèrra de Corèa.]]
Apareguda au començament dau sègle XX, l'aviacion militara apondiguèt una dimension novèla ai combats. D'efiech, l'avion permet d'atacar d'objectius enemics dirèctament sus lo prat batalhier ò dins la prefondor dau territòri advèrs (vilas, infrastructuras, industrias...). Es tanben capable d'assegurar de missions d'observacion permetent d'obtenir d'entresenhas sus un dispositiu ò de susvelhar una zòna. Enfin, pòu permetre lo transpòrt d'unitats ò de materiaus.
Dins de circonstàncias de superioritat aeriana ben marcada, lei consequéncias pòdon èsser fòrça negativas per lo camp dominat. Per exemple, durant la Guèrra de Kuwait (1990-1991), l'armada iraquiana foguèt decimada per lei bombardaments aliats. Aquò minèt sa capacitat de resisténcia e la defensa terrèstra s'afondrèt en mens de tres jorns. Pendent la Guèrra de Corèa (1950-1953), l'aviacion estatsunidenca foguèt tanben en mesura de destrurre tota l'industria nòrd-coreana.
En reaccion, apareguèron donc d'armas novèlas destinadas a s'opausar dirèctament ais avions enemics (caça aeriana, defensa antiaeriana...), a lei detectar (radar...) ò a enebir l'utilizacion deis aeropòrts (bomba antipista...). Fòrman uei una partida importanta deis armadas modèrnas.
La mecanizacion dau prat batalhier
thumb|right|[[Fotografia d'un carri de combat alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.]]
Au començament dau sègle XX, l'aumentacion de la poissança de fuòc de l'infantariá e de l'artilhariá entraïnèt lo declin de la cavalariá tradicionala. Pasmens, coma una fòrça rapida èra totjorn necessari sus lo prat batalhier, foguèt remplaçada per una cavalariá blindada formada de veïculs motorizats protegits. Lo pus famós es lo carri de combat, aparegut en 1916, qu'es dotat d'un blindatge capable d'arrestar d'obús e d'un canon poderós. Eficaç durant la Premiera Guèrra Mondiala, se generalizèt durant la Segonda Guèrra Mondiala que veguèt una multiplicacion dei combats entre blindats sus lo frònt germanosovietic. Foguèt pauc a pauc completat per d'autrei veïculs permetent de transportar rapidament de fantassins, de sostenir l'infantariá ò d'utilizar d'armas particularas (artilhariá, engèni, defensa antiaeriana...).
L'efiech principau de la mecanizacion foguèt d'aumentar la poissança deis unitats que venguèron capablas de se desplaçar sus de distàncias de plusors centenaus de quilomètres cada jorn e de desliurar de fuòcs poderós dins la prefondor deis dispositius advèrs. En revènge, aquò donèt encara mai d'importància a la logistica car aqueleis unitats pòdon rapidament se trobar a de distàncias importantas de sei basas inicialas. De mai, necessitèt tanben lo desvolopament de l'engèni car lei veïculs necessitan d'infrastructuras per foncionar corrèctament.
En parallèl, lei diferenteis armadas s'adaptèron rapidament a aquela menaça. Desvolopèron d'armaments novèus, coma leis armas anticarri destinadas a pertusar lo blindatge dei veïculs pus protegits. Adoptèron tanben de concèptes novèus coma la defensa « en prefondor » que permet de s'aparar dei penetracions enemigas.
L'invencion de l'arma nucleara
thumb|right|[[Fotografia de l'explosion d'una arma nucleara.]]
Concebuda en 1945, la premiera bomba atomica entraïnèt un cambiament major dins la conducha de la guèrra modèrna. D'efiech, capablas de destrurre aisament totei lei vilas d'un país en quauquei minutas, aqueleis armas enebisson – normalament – una confrontacion dirècta entre dos país dotats d'arsenaus nuclears. Aquela impossibilitat foguèt teorizada dins lei concèptes « d'equilibri de la terror » e de destruccion mutuala assegurada. Aquelei concèptes son basats sus una paritat de la quantitat d'armas nuclearas tengudas per de poissanças d'un nivèu similar e sus la mesa en servici de vectors ben protegits ò ben esconduts (sosmarins, bombardiers, missils intercontinentaus...) capables d'assegurar una repòsta violenta dins lo cas d'una ataca nucleara suspresa.
Aquela impossibilitat de guèrra dirècta caracterizèt la Guèrra Freja qu'opausèt leis Estats Units e l'URSS de 1947 a 1991. Per la contornejar, deguèron sostenir d'aliats en guèrra còntra l'autre camp e se desportar la confrontacion dins lei domenis economics, politics e culturaus amb l'objectiu d'estofar lentament l'enemic. Pasmens, dins lo camp d'un combat dirèct, desvolopèron de doctrinas de repòstas progressivas que devián limitar la violéncia a l'usatge de mejans convencionaus.
La guerilha e lei « guèrras popularas »
thumb|right|[[Fotografia de partisans sovietics durant la Segonda Guèrra Mondiala.]]
En parallèl dei progrès militars tecnologics que marquèron lo sègle XX, la guerilha e sei mejans febles demorèron una estrategia pertinenta dins l'encastre de movements de liberacion nacionala ò de resisténcia a una armada d'ocupacion. D'efiech, aquela forma de guèrra, apareguda tre l'Antiquitat, foguèt teorizada per lei caps comunistas de la segonda mitat dau sègle XX. Metèron en evidéncia l'importància dau sostèn de la populacion que sèrv de fònt d'avitalhament e d'informacions per lei guerrejaires e precisèt divèrsei tacticas utilas coma lo refús dau combat frontau còntra d'unitats regularas. Gràcias a aquela ajuda « populara », la guerilha pòu secutar son enemic fins a obtenir son agotament. Ben utilizats, aquelei principis foguèron, per exemple, a l'origina dei victòrias nòrd-vietnamianas còntra França e còntra leis Estats Units d'America.
Mai d'una estrategia foguèt desvolopada per contrar lei guerilhas. Son objectiu es generalament de suprimir lo sostèn popular ais insurgents per de mesuras d'ajuda a la populacion, per de politicas de regropament d'abitants afin de suprimir de vilatges susceptibles de sostenir l'advèrsari ò per l'utilizacion d'unitats especializadas cargadas d'arrestar (ò de tuar) leis individús favorables a la guerilha. Dins aquò, aquelei metòdes mòstran sovent de limits, especialament aquelei basats sus la violéncia coma o mòstra la revirada de l'intervencion de l'OTAN en Afganistan.
Lei missils
thumb|right|[[Fotografia d'un tir de missil antinaviri per un veïcul terrèstre.]]
Desvolopats durant la Segonda Guèrra Mondiala, principalament per leis Alemands, lei missils son de fusadas dotadas d'un sistèma de guidatge. Permèton de desliurar una carga militara d'un biais relativament precís a de distàncias relativament importantas, sovent en fòra dau camp visuau dau tiraire. Se destrian plusors tipes diferents de missils segon sa trajectòria, sa platafòrma de tir, sa portada e sa buta. Gràcias a sa precision, an largament remplaçat lei canons dins lei domenis dau combat navau e aerian. Son tanben lei vectors utilizats per leis armas nuclearas. Sus lei prats batalhiers terrèstres, lei canons son encara frequents, especialament per lei veïculs pus pesucs coma lei carris, mai lei missils son sovent l'arma principala dei veïculs pus leugiers e dei grops de fantassins especializats dins la lucha anticarri.
La guèrra dempuei la fin de la Guèrra Freja
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, la guèrra sembla marcada per doas evolucions majoras que son l'arribada massisa dei tecnologias de l'informacion e l'asimetria. Destinadas a melhorar la transmission e lo partiment de la conoissença dau prat batalhier, lei tecnologias de l'informacion son sovent conjugadas amb d'armaments leugiers e mobils per fluidificar la conducha dau combat e accelerar son ritme. Aquò es fòrça presat per leis armadas, coma aquelei deis Estats Units d'America, qu'assaian d'impausar sa velocitat sus lo prat batalhier. Pasmens, es l'objècte de plusors contestacions basadas sus l'utilizacion tròp important de la tecnologia (au detriment de tacticas militaras pus convencionalas) ò sus lei resultats marrits obtenguts per leis Estatsunidencs en Iraq e en Afganistan.
L'asimetria es una caracteristica de plusors conflictes recents aguent opausat una armada estatala ben entraïnada e ben equipada a una guerilha desprovesida d'armas pesucas. Coma lo camp teoricament pus feble es pas totjorn vencut, aquò mòstra la pertinéncia dau modèl de la guerilha dins la guèrra modèrna. Enfin, certanei fòrças armadas an gardat una organizacion basada sus d'armaments pesucs e poderós car dèvon faciar una menaça dirècta sus sei frontieras (per exemple, Índia e Paquistan).
Evolucion dei relacions entre grops sociaus
thumb|right|Carta dei cambiaments frontaliers en [[Euròpa après la Segonda Guèrra Mondiala, exemple de transformacion politica inducha per una guèrra.]]
Pèrdas umanas e destruccions
En fòra dei transformacions politicas, economicas e territòrialas, leis efiechs pus visibles dei guèrras son lei pèrdas umanas e lei destruccions causadas per lei combats. Unicament durant lo sègle XX, i aguèt au mens 140 conflictes que 15 entraïnèron la mòrt d'un mens un milion de personas. Lo pus murtrier foguèt la Segonda Guèrra Mondiala que tuèt au mens 73 milions de militars e de civius. Destruguèt tanben la màger part d'Euròpa, de Republica Populara de China e de Japon.
Lei conflictes pus saunós pòdon aver de consequéncias grèvas sus la demografia d'una societat. Per exemple, lei doas guèrras mondialas entraïnèron l'aparicion de dos periòdes de definit dei naissenças au sen de la populacion francesa. La reconstruccion dei bens materiaus pòu tanben èsser fòrça lònga. Totjorn dins lo cas de França, durèt mai de 10 ans après la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. Dins certanei conflictes, es pas possible, çò que pòu entraïnar, segon l'importància dei pèrdas umanas, la disparicion de vilas ò de societats entieras.
En causa d'aquelei consequéncias negativas, la guèrra es considerada coma un flèu major per la màger part de l'umanitat. Demenir lo nombre e la violéncia dei conflictes es ansin un objectiu important qu'explica la formacion progressiva dau drech de la guèrra e d'institucions cargadas de protegir la patz (SDN, ONU... etc.). Dins de cas extrèms, coma la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala, lei caps dau Tresen Reich foguèron condamnats per « crimes còntra la patz ».
Recèrca e progrès tecnologics
La guèrra es una fònt importanta de progrès tecnologics, especialament dempuei l'industrializacion de la guèrra au sègle XIX. D'efiech, en causa de la necessitat de s'adaptar en permanéncia a la menaça enemiga sus lo prat batalhier, lei militars an sovent favorizat l'inovacion per desvolopar d'armas ò de proteccions novèlas. An tanben favorizat l'emergéncia de disciplinas scientifics e tecnics coma la logistica. Pasmens, l'exemple pus conegut es lo Projècte Manhattan que foguèt a l'origina de la bomba atomica. Mobilizant plusors miliers de scientifics, permetèt d'adaptar l'energia nucleara a un usatge civiu.
Fònt d'inspiracion dins leis arts
thumb|right|[[Pintura de la batalha dei Piramidas.]]
La guèrra es una tematica fondamentala de l'art dins la màger part dei societats. Tre l'Antiquitat Auta, inspirèt de pinturas, de gravaduras e d'esculturas. Puei, a mesura de son aparicion, d'autrei formas d'art representèron la guèrra. Per exemple, dins la societat modèrna, es donc un tèma frequentament abordat dins lo cinèma.
Dins seis òbras, l'actitud deis artistas en fàcia de la guèrra es fòrça variada que va de la condamnacion (L'apoteòsi de la guèrra de Vassili Vereshchagin) a l'elògi (òbras de propaganda). Pòu tanben servir un projècte de ficcion escrich dins lo mond reau (De fuòc amb de cendre de Pèire Pessamessa) ò dins un univèrs imaginari (Harry Potter de J.K. Rowling).
.im
.im es lo nom de domeni d'Internet per l'Illa de Man.
Referéncias
Toppdomän
Tomás Albaladejo
Biografia
Licenciat de Filologia Romanica a l'Universitat de Múrcia, obtenguèt son doctorat de Letras Modèrnas a l'Universitat de Bolonha en Itàlia. Amplièt sos estudis a l'Universitat de Bielefeld en Alemanha. Foguèt professor assistent a l'Universitat de Malaga e a l'Universitat de Múrcia, professor titular de Gramatica Generala e de Critica Literària a l'Universitat d'Alacant e catedratic de Teoria de la Literatura a l'Universitat de Valhadolid.
Es actualament catedratic de Teoria de la Literatura e de Literatura Comparada del departament de Lingüistica Generala, Lengas Modèrnas, Logica e Filosofia de la Sciéncia a l'Universitat Autonòma de Madrid. Es un cercaire de la teoria del lengatge literari, la teoria e l'analisi del tèxte narratiu, lo tèxte poetic, la retorica, la comunicacion, la teoria de la traduccion, lo tèxte jornalistic, lo discors politic e las paginas web, amb d'atencion particulara sus l'analisi transdiscorsiva de la literatura e d'autres discorses.
Lo 28 de mai de 2007 balhèt la conferéncia La construccion istorica e culturala de la Retorica: dempuèi las originas a la Ciberretorica a la Facultat de Drech de l'Universitat del País Basc.
Mongòl
Lo mongòl (Монгол хэл, mongγol kele) es una lenga apartenent a la familha de lengas mongòla. Es parlat per mai de 2 milions de personas en Mongolia, país que n'es la lenga oficiala jol nom de khalkha, mas tanben en China (3 milions), e en Russia (boriats e calmocs). Lo nombre total de locutors es avalorat a mai de 6 milions.
Atheriniformes
Les Atheriniformes son un òrdre de peisses teleosteans.
Lista de las familhas e sosfamilhas
òrdre Atheriniformes
Quintenàs
Quintenàs o Quintenac (Quintenas en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Quintiniacum, 869 , Quintiniaco , 1186 , Quinthinas , 1282 ( DTA ) ; = NP rom. Quintinus ( NPAG, II , 95b ) + - acum ; L'atribucion de la finala -as es posteriora.
Maièna (comuna)
Maièna es una comuna francesa administrada per lo departament de Mayenne de la region dels Païses de Léger.
Castielfabib
Castielfabib es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Neuilly-le-Bisson
Neuilly-le-Bisson es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.in
.in es lo nom de domeni d'Internet per Índia.
Dempuèi 2011 s'utilizan tanben de domenis dins d'autras lengas:
Referéncias
סיומת אינטרנט Toppdomän
Kick Off
Kick Off es un videojuec de fotbòl desvelopat e editat per Anco en 1989 sus lei microordinators Amiga e Atari ST. Lo juec siguèt concebut, programat e dessenhat per Dino Dini sus Atari ST, que l'adaptèt ambé Steve Screech sus Amiga. Lo juec siguèt recebut fòrça ben : lo considerèron coma un dei melhors dau genre. A la fin de 1989, sortèron lo juec sus Amstrad CPC, Commodore 64 e ZX Spectrum. Generalament aquestei versions recevèron pas de criticas tant bònas. En 1991, adaptèron lo juec sus NES, Super Nintendo e, ambé lo títol Super Kick Off sus Master System, Mega Drive, Game Boy e Game Gear (cf. Kick Off 2).
Kick Off aguèt l'extension Extra Time e lo declinèron en juec de gestion ambé Player Manager. Donèt luec a d'iteracions nombrosas.
Torteron
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Indra
Indra (इन्द्र) - fòrça, coratge, poténcia - es un dels principals dieus de l'indoïsme.
.io
.io es lo nom de domeni d'Internet pel Territòri Britanic de l'Ocean Indian.
Referéncias
Toppdomän
Saint-Haon-le-Vieux
Saint-Haon-le-Vieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Imatòng
thumb|right|350px|L’estat dins l’Equatòria Orientala L’Estat d’Imatòng (oficialament, en anglés, Imatong State) es un estat del Sodan del Sud, dins la region d’Equatòria. La capitala n’es Torit.
L’estat foguèt creat en 2015 per la division de l’ancian estat de l’Equatòria Orientala, que n’es la mitat occidentala.
Lo 12 de novembre de 2015, lo parlament de l’Equatòria Orientala aprovèt la reparticion dels foncionaris entre los dos estats novèls.
Parlament
Lo parlament es un organ collegial que pòt aver divèrsas foncions : una foncion de conselhièr pel primièr ministre, una foncion de legislator, e una foncion de representant de la nacion a l'estrangièr. Dins son sens pus corrent actualament, lo parlament es l'assemblada elegida qu'assegura la representacion del pòble, dins los Estats democratics e es per aquò coma escriguèt Hans Kelsen. I a doas foncions :
En general
thumb|right|L'[[Assemblada federala (Soïssa)|Assemblada federala soïssa (los dos conselhs reünits) en session]] Lo parlament representa los ciutadans mas pòt tanben, per exemple dins un Estat federal, representar de territòris.
Existís doas formas de parlament :
La cambra dicha « bassa » es designada al sufragi universal dirècte segon un mode d'escrutinh variable segon los Estats. L'eleccion dels membres de la cambra nauta pòt variar segon los païses, per d'unes son los ciutadans que los elegisson, per d'autres son de grands electors. La cambra nauta es sovent nomenada Senat.
En Euròpa, los parlaments de còps nasquèron contra lo rei, per consentir l'impòst. Votar e contrarotlar foguèron alara estreitament ligats. A l'ora d'ara, las doas foncions s'espandiguèron e se separèron segon lo principi de la separacion dels poders.
Lo parlament delibèra puèi vòta la lei; dins qualques país e jos de condicions aquelas leis devon èsser somesas als ciutadans abans de poder dintrar en vigor; dins d'autres païses lo cap de l'executiu deu signar la lei per qu'aquela dintre en vigor. Lo govèrn, que podèt participar a son elaboracion, l'executa.
Parallèlament, lo parlament pòt contrarotlar l'accion del govèrn :
Dins un regim presidencial, coma als Estats Units, lo parlament possedís de poders legislatius e de contraròtla fòrça importants, mas pòt pas enversar lo govèrn.
Poidraguin
Poidraguin (Pouydraguin en francés) qu'ei ua comuna occitana en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Parlament
En general
Dins un regim d'assemblada, marcat per la confusion dels poders, lo parlament concentra las foncions legislativas e executivas.
Poidraguin
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Parlament
En general
Dins un regim parlamentari, lo govèrn emana del parlament, es responsable davant aquel, e lo pòt dissòlvre.