cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vaillant (Nauta Marna)
Geografia
Comuna situada sul scenari de Langres la Venelle i pren la siá font
Commune située sur le plateau de Langres la Venelle y prend sa source
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alfarrasí
Alfarrasí es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Albert Göring
Albert Günther Göring (9 de març de 1895 - 20 de decembre de 1966) èra un òme d'afaires e un resistent alemand. Fraire cadet d'Hermann Göring, cap de la Luftwaffe e segond personatge dau Tresen Reich, utilizèt lo nom, la signatura e l'influéncia de son fraire per obtenir la liberacion de judieus e d'opausants. De mai, nomat cap deis usinas Škoda, sostenguèt la resisténcia checoslovaca.
Après la guèrra, foguèt arrestat per leis Aliats e per lei Chècs mai rapidament liberat gràcias ai testimoniatges de personas sauvadas per seis accions. Pasmens, son nom entraïnèt sa marginalizacion dins la societat alemanda e moriguèt dins la misèria en 1966. Seis accions foguèron descubèrtas après sa disparicion e son cas es estudiat per lo Memoriau de Yad Vashem en vista de li decernir lo títol de Just entre lei Nacions.
École centrale de Lille
L’escòla centrala de Lilla (en francés École centrale de Lille o pus simplament Centrale Lille) es una granda escòla francesa situada a Lilla.
Economia de Tunisia
Tunisia a una economia diversificada, ont los sectors de màger importància son l'agricultura, mineracion, energia, torisme, petròli e industrias.
Espronceda
Espronceda (en basc: Esprontzeda) es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
La Puisaye
La Puisaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Matzenheim
Matzenheim en alemanic (Matzenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Etayo
Etayo es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Els Pets
300px|thumb|Lluís Gavaldà, lo cantaire d'Els Pets Els Pets es un grop de rock catalan e de pop rock, originari del vilatge de Constantí (Tarragonés) e capitanejat per Lluís Gavaldà. Es format per Lluís Gavaldà que canta e tòca la guitarra e n'es tanben lo compositor principal, Joan Reig a la batariá e Falin Cáceres a la bassa. Dins los dos primièrs disques èra part del grop lo guitarrista Ramon Vidal e èran acompanhat per de coristas sonadas Les Llufes fins a 2004. A aquel trio fondador oficial cal apondre dos autres musicians: David Muñoz a la guitarra e Joan Pau Chaves als clavièrs.
Espèra
Espèra (Espère en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
.date
("rendètz-vos", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.
Artèmis
Dins la mitologia grèga, Artèmis (en grèc ancian Ἄρτεμις / Ártemis) es la divessa de la caça, e una de las divessas associadas a la Luna (al respècte a Apollon, qu'es lo dieu del Solelh). Es assimilada dins la mitologia romana a la divessa Diana. Sos atributs son la cèrvia, l'arc, lo carcais e las flèchas.
Es la filha de Zèus e de Lèto e la sòrre bessona d'Apollon (o simplament sa sòrre, segon l'imne omeric que li es consacrat), amb qui parteja fòrça trachs comuns.
Divinitat dels tèrmes
thumb|left|180px|Artèmis versant une [[libacion, lecit atic de cara blancas a biais del Peintre de Bowduin, 460-450 AbC, Musèu del Lovre]]
Nascuda sur l'illa d'Ortigia, « l'Illa de las catlas », mai tard nomenada Delòs, Artèmis fa del país dels Iperboreans sa demorança principala ont règna en mèstra de la natura salvatja e dels animals. declara dins l'imne de Callimaca de Cirene. Vaga tanben dins las agroí, de devesas, èrms pauc frequentats. Atal ditz Jean-Pierre Vernant,. Totjorn situada a la frontièra entre lo monde civilizat e lo monde salvatge, Artèmis la caçaira es tanben una κουροτρόφος / kourotrophós, que presidís à l'iniciation dels pichons d'òmes e d'animals e las acompanha cap al començament de la vida adulta.
Armada d'un arc e de flèchas dona dels Ciclòps, Artèmis assistís son fraire Apollon dins son combat contra la sèrp Piton e dins la gigantomachia. Pendent la Guèrra de Tròia, es tanben als costats dels Troians. Coma el, ataquèt de flèchas las Niobidas. Ajudèt a se venjar de Coronis e de Titios. En general, envia sus las femnas la mòrt subta, alara qu'Apollon se carga dels òmes. Dins l’Iliada, Éra la qualifica atal de. Se li canta, coma a Apollon, lo pean.
.loan
("prèst", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.
Artèmis
Divinitat dels tèrmes
Segon una legenda, Artemis nascuda un pauc abans Apollon auriá ajudat Lèto, sa maire, a jacilhar, atal prenent la plaça d'Ilitia, divessa de las jacilhas
Villedieu-les-Poêles
Villedieu-les-Poêles es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Artèmis
Caçaira de l'arc d'aur
thumb|right|Diana caçaira, per [[Auguste Renoir (1867)]]
Corrissent los bòsques, salvatgenca rebèlla e crana, Artèmis aparten d'en primièr al monde salvatge, alara que son fraire Apollon se presenta coma un dieu civilizator. Sola entre los dieus, levat de Dionisos, es de contunh entornejada d'una tropa d'animals salvatges, d'ont son epiclèsi de ηγημόνη / Hêgêmónê, « la Conductritz ». Capitaneja una tropa de ninfas (20 ninfas del mont Amnisos, segon Callimaca) e de jova mortalas, que mena mejans las selvas. L'Iliada ne parla coma de « l'agresta Artèmis (…), la femna de las bèstias feras (potnia theron).
Escaissada la « Tarabastejaira » (Κελαδεινή}} / Keladeinế), mena sa còla e lo conduch de la votz. Artèmis possedís en efècte la dobla cara de la companha dels animals salvatges e de la caçaira. La cèrvia simboliza plan son ambivaléncia: la bèstia es sa companha favorita, e fòrça representacions la mòstran de son costat..
La divessa sagitària es fin finala nomenada per Omèr Artèmis khrysêlakatos, « de l’arc d’aur », e per Esiode iochéairê, « l'arquièra ». Per Omèr, l'arc se ditz βιός / biós, prèp del βίος / bíos, « la vida ». Es perque, Artèmis, encara nomenada « l'arrajanta », es ela tanben que guida los perdut, los estrangièrs, o los esclaus fugissent al mitan de la nuèch. Atal Artèmis a en latin lo nom de Trivia, « aquela qu'esclaira lo camins als caireforcs de la vida ».
Divessa verge
Coma Atena e Estia, Artèmis es una divessa « verge ». Demandèt a son paire de gardar sa virginitat per totjorn a causa de l'aborriment pel maridatge que li donèt sa maire dempuèi la naissença. Falsament considerada pels mitocritics fins al sègle XIX coma « casta », fins que Jean-Pierre Vernant esclaire mai los adjectius colats a son nom. Artèmis es parthenos, la verge que s'ocupa del fuòc, o, coma ditz Plutarc, aquela que s’absten de tot comèrci sexual amb los òmes. Punís sevèrament los òmes qu'ensajan de la seduire:. Quand Acteon la suspren per azard dins son banh, lo metamorfòsa en cèrvi e lo fa estrifar par sa canhada.
Susvelha tanben la castetat de sas companhas: menaça de matar Callisto per que aguèt de rapòrts sexuals amb Zèus - es salvada per Zèus que la transforma en orsa. se deu dire que Zèus capitèt prèp de Callisto perque aviá pres l'aparéncia d'Artèmis, element que revèla l'ambiguïtat de la relacion qu'unissiá Artèmis e Callisto.
Epitèt, atributs e santuaris
thumb|right|Artemis del tipe d'Efès, [[sègle II, Musèu de Selçuk]]
.accountant
("comptable", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.
Eulate
Eulate es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Dornha
Dornha (Dourgne en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d'.
Gathemo
Gathemo es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Economia de Namibia
Tradicionalament, l'economia de Namibia es fortament dependenta de sas ressorssas minièras, responsablas per 8% del produch interior brut e pus de 50% de las exportacions, principalament de diamants e d'urani; malgrat que i a de jaciments mendres de coire, estam, plom e tungsten. Namibia es la 4 exportadora de minerales d'Africa e lo cinquen productor mondial d'urani. La mineracion emplega solament 3% de la populacion, mentre gaireben 50% depend de la agricultura.
Gathemo
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia de Namibia
La pesca es importanta, e mai se an amendrit las capturas a comptar dels ans 1970. En ans recents lo torisme devenètt fòrça pus important donada las beautats naturalas del país e l'interessanta fauna nativa, tradicionalament associada a la savana africana.
Lo país impòrta gaireben 50% dels granatges necessaris, e durant la sazon seca la fauta de noiduras dins las zònas ruralas es un problèma considerable. Lo pais a la pièger distribucion de renda del mond, amb un coeficient de Gini de 70,7.
L'economia del país possedís fòrts ligams amb la de la Africa del Sud, e lo dolar namibian a taxa de cambiament fixa 1 per 1 amb lo rand.
Ezprogui
Ezprogui es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Minimes (Òrdre religiós)
right|Thumb|250px|Gravadura d'un fraire minime, sègle XVII Los Minimes, que vòl dire « los tot petits », forman un òrdre religiós creat en 1493 per sant Francés de Paula (1416 † 1507), ermita d'esperel e recercant l'escòrgament absolut, una umilitat radicala.
Son tanben nomenats Los Bons Òmes.
Istòria
thumb|200px|Santuari de Sant Francés de Paula, a Paula Retirat per una vida d'ermita, sant Francés de Paula (1436 en Calàbria † 1507) atira de disciples que regropa en lor donant en 1493 lo nom mai modèst possible, los Minimes, que la règla es d’una austeritat extrèma.
Los religioses Minimes portavan una tunica de drap negre de largas margas, un cort escapulari amb una capucha redonda. La tunica e l'escapulari son serrats par un cordon de lana negras de cinc noses.
S'espandiguèron dins la Calàbria e dins la Sicília. S'impausavan una vida amb mai de rigor en apondent als tres vòts franciscans de caritat, obesissença e pauretat aquel del june contunh en s'interdisián de manjar tot produch animal, lach e uòus inclusits.
L'Òrdre foguèt aprovat pel papa Sixt IV en 1474, amb totes los « privilègis » dels òrdres mendicants. S'espandiguèron en França e en Espanha.
Nòtas e referéncias
<References/>
Genevrières
Genevrières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Menasalbas
Menasalbas es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Primièra Visión
300px|right En la teologia del Movement dels Santos dels Darrièrs Jorns, la Primièra Vision foguèt una teofanía experimentada per Joseph Smith, Jr, pendent lo decenni de 1820 en un luòc prèp dins lo sieu ostal, cridat uèi jorn l'arboleda sagrada, a l'oèst de Naua Yòrk. Smith diguèt qu'en orar per saber coma glèisa èra la vertadièra, coma responsa, messatgièrs celestials li diguèron que totas las glèisas existentas en l'epòca èran falsas e s'avián corromput.
Thénioux
Thénioux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Julian Peridièr
alt=Julian Peridièr|vinheta|Julian Peridièr Julian Peridièr (1882-1962), engenhaire en electricitat e astronomèr, qu’estoc lo director fondator de l’observatòri astronomic deu Hogar (Gers, Armanhac). Que collaborèc dab grans observatòris deu monde.
Biografia
Julian Maria Peridièr que neish lo 3 de heurèr de 1882 a Seta. Que hè estudis a l’École Centrale de Paris (promocion 1904) puish a l’École Supérieure dÉlecticité. Que trabalha dens l’industria de transpòrt public a París puish a Tolosa. Que’s marida dab Adrienne Blanc en 1915. N’auràn pas nat mainat.
A costat deu son trabalh, qu’a un passatemps o meilèu un arsec, l’astronomia. Qu’a coneishenças de las màgers en fisica, matematicas, e engineering. Qu’ei benlèu lo darrèr esponsòr privat en recèrcas astronomicas. Que receberà la Légion d’Honneur peu son trabalh. Un cratèr de Mars (o Mart) que porta lo son nom.
Après un maridatge urós de 50 ans, qu’ei hèra empenat per la mòrt de la sua hemna. Ne poirà pas arreviscolà’s. Que’s mòr dus ans après, lo 19 d’abriu de 1967.
L’astronomia, lo son arsec
alt=Reflector Calver 312 mm installat a l'observatòri de Julian Peridièr (Lo Haugar o Lo Hogar)|vinheta|Reflector Calver 312 mm de l'observatòri deu Haugar (o Hogar) Lo 30 d’aost de 1905, Julian Peridièr qua va tà Alcala de Chivert (Espanha) ende estudiar un eclipsi de sorelh. En 1909, que vad sòci de la Royal Astronomical Society (R.A.S.), ua societat sapienta especializada dens l’astronomia, fondada en 1820. Aquesta que publica revistas de referéncia, coma las Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MNRAS).
Que participa tanben a La Société Astronomique de France (SAF). Que s’interessa sustot a las estelas variablas.
L’observatòri deu Hogar
En 1933, Julian Peridièr qu’establish un observatòri sus ua tuca de la sua propietat, Las Arosetas, au Hogar (Gèrs, Armanhac). Que s’equipa dab suenh. Per exemple, d’un refractor doble dab optics talhats per Mo. Couder en 1934 e d’un reflector Calver de 1897 (312 mm d’aubertura liura). Que completa dab un libièr, un laboratòri, un talhèr e ua crampa escura dab un microfotomètre.
La revista L’Astronomie que publica en 1940 ua descipcion sus aqueth observatòri.
Lo trabalh de l’observatòri
L’observatòri de Peridièr que s’especializa dens la fotometria stelara e las estelas variablas (estelas dont la luminositat cambia au cors deu temps).
Pendent 30 ans que serà un lòc tà joens amators, coma Gerard de Vaucouleurs (1918-1995) qui trabalha dab Peridièr de 1939 dinc a 1949.
Collaboracion dab Harvard
En julhet de 1959, Harvard que selecciona l’observatòri deu Hogar tà ua observacion : l’ocultacion de l’estela Regulus (o Alfa Leonis) per Lugran. Lo trabalh de Julian Peridièr qu’ei de grana qualitat e lo director de Harvard, Donald Howard Menzel (1901-1976), que perlonga la lor collaboracion pendent cinc ans.
En 1944, Julian Peridièr que pensèc deishar lo son observatòri au CNRS. Aquestes arrefusèn. Fin finau, que deishèc los equipaments e lo libièr a l’universitat deu Texas (USA).
Referéncias
Julien Péridier, site Universitat deu Texas, departament Astronomia
La tête dans les étoiles, Escòla Gaston Febus
Pònt levadís de La Sanha de Mar
thumb|300px|left|Lo pònt levadís uei en posicion quilhada amb un ascensor e un bèuvéser 200px|thumb|Lo pònt avans leis òbras de renovacion Lo pònt levadís de La Sanha de Mar foguèt bastit entre 1914 e 1917 (sa construccion estent ralentida per lo començament de la Premiera Guèrra Mondiala per permetre lo passatge dau camin de fèr d'un costats a lautre dau pòrt sensa passar per lo centre de la ciutat.
Pendent d'annadas permetèt de passar d'un costat a l'autre dau pòrt de La Sanha tot en laissant passar lei grands batèus (quand passava en posicion quilhada) avans d'arrestar lo servici en 1986 ; en 1987 foguèt pasmens marcat dins l'inventòri dei Monuments Istorics de França.
En 2004 la vila comencèt de s'ocupar dau pònt, fins ara entre lei mans de l'Estat Francés, e en 2009 s'acabèron leis òbras per ne'n faire una atraccion toristica : una torre amb un ascensor e un bèuvéser.
Sauvatèrra de Comenge
Sauvatèrra de Comenge (Sauveterre-de-Comminges en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge, en Nebosan, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Falces
Falces es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Sauvatèrra de Comenge
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Sauvatèrra qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. En 1790, Sauvatèrra qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc. Sauvatèrra qu'es ua comuna sense caplòc, formada de dotze vilatges e de duas parròpias, lo Barri e Loô. Era comuna qu'es absenta dera nomenclatura deth an X. Oficiaument, Sauvatèrra que pren eth nom de Sauveterre-de-Comminges per decret deth 3  de deceme 1936. Eth vocable dera glèisa (ath Barri) qu'es Sent Bertomiu.
Era parròpia de Loô (en francés) qu'èra dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Sauvatèrra, qu'es Senta Magdalena.
Goodluck Jonathan
Goodluck Ebele Jonathan, òme politic, nascut en 1957, es lo president actual de Nigèria.
En 1999, es elegit vicegovernador de l'estat de Bayelsa. Ne ven governador en 2005 quand lo governador Diepreye Alamieyeseigha es destituit per corrupcion.
En 2007, es elegit vicepresident de Nigèria amb lo president Umaru Yar'Adua. Aquel malauteja a la fin de 2009, e tre febrièr de 2010 lo parlament de Nigèria transferís lo poder presidencial al vicepresident. Ven pasmens oficialament president al decès d'Umaru Yar'Adua lo 5 de mai de 2010.
Raymond Abellio
Raymond Abellio (Tolosa, 11 de novembre de 1907 - Niça, 26 d'agost de 1986), escai de pluma de Georges Soulès, es un escrivan d'expression francesa e filosòf gnostic.
Eissit d’una familha paura del barri dels Minimes de Tolosa, Georges Soulès dintra en 1927 a l’Escòla politecnica per ne sortir dins los Ponts et Chaussées.
Son òbra romanesca, d’inspiracion e d’esséncia metafisicas, se compausa en primièr d'un roman (Heureux les pacifiques), puèi d’una trilogia (Les yeux d’Ezéchiel sont ouverts, La fosse de Babel, Visages immobiles) qu'ocupèt Abellio fins a la fin de sa vida. Aqueles quatre romans contan l'evolucion del contaire (nomenat en primièr Saveilhan puèi Dupastre) qu'es sus la via de l’òme interior e que, pauc a pauc, dintra sens prendre partit, al còr de l’istòria planetària contemporanèa e de sos subresautes.
Son òbra filosofica evoluciona a travèrs d'ensages e fòrça articles mostrant sa vision de la gnòsi, questionant lo sens e los enjòcs de la coneissença. Escriguèt tanben sas Memòrias, Ma dernière mémoire, tres tòms que cobrisson las quaranta primièras annadas de sa vida.
Fitero
Fitero es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
.faith
("fe", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.
Minimes (Tolosa)
thumb|200px|L'avenguda dels Minimes en venent del [[Canal del Miègjorn]] Los Minimes, es un quartièr de Tolosa situat al nòrd del centre vila, entre lo Canal del Miègjorn e lo quartièr de la Barrièra de París, ont lo cantaire Claudi Nogaròu e de l'escrivan Raymond Abellio passèron lors enfanças.
Istòria
A l'Edat Mejana, lo luòc demorèt desèrt perque èra luènh dels barris aparant lo centre istoric e la tèrra es un èrm.
Lo quartièr deu son nom a l'installacion dels religioses dels "Minimes" qu'èran los primièrs a s'installar sus aquelas tèrras. Dempuèi 1493 s'ocupavan d'una capèla qu'aparteniá a la glèisa de Sant Sarnin, que lor balhèt oficialament lo rei Loís XII lo 11 d'abril de 1502. Lo 11 de mai de 1503 los monges prenguèron oficialament possession del luòc per i bastir lor convent, en preséncia de l'abat de Sant Sarnin.
Abans, la carrièra del Calhau Gris, que va del Mercat dels Pòrcs èra lo tèrme de las tèrras de la confrariá dels Minimes. Lo nom de la carrièra ven de l'abitud qu'avián los monges de foragetar los calhaus que sortissian de dins lors tèrras al tèrme del convent.
L'Òrdre foguèt dissout en 1790 quand comptava encara vint-e-un monges, que n'i aviá fins a quaranta.
Aquel quartièr èra pas mai qu'un èrm al sègle XII, e los terrens foguèron logats als boièrs per que venguèsson far pàisser lor bestial.
Puèi segon los òrdres del Parlament, los pus paures e mendicants devián desbosigar los èrms.
Al sègle XIX, d'ortalans s'installan. Demoraràn fòrça fins als ans 1960. Lo quartièr es fach de carrièras pichonas, d'ostals basses de bricas e de còdols caracteriscs dels ostals tolosan. La via principala es l'avenguda dels Minimes que dins un axe Nòrd/Sud religa lo quartièr al nòrd del centre vila al quartièr Naut Bernat.
La glèisa
La glèisa foguèt bastida entre 1503 e 1546, apujada a la capèla de Sant Ròc. Es d'estil gotic. Pendent la Revolucion Francesa lo campanar foguèt destruit e pendent de decennis lo bastiment serviguèt de minotariá. Sus demanda de la populacion lo conselh municipal compra lo bastiment en 1851 per que torne èsser un luòc de culte e lo campanar se tornèt bastir en 1892.
Transpòrts
Amb la creacion del Canal del Miègjorn se bastiguèt un pont per religar lo quartièr al quartièr Naut Bernat ont los ortalans portavan cada jorn lor produccion d'ortalécias. Dins los ans 1860 una linha de transpòrt en comun desserviguèt lo quartièr, en primièr d'omnibús tirats per de cavals e en 1906 un tram electric que foguèt remplaçat en 1950 per la linha de bus 10.
En 2007 la Linha B del mètro de Tolosa arribèt dins lo quartièr amb l'estacion Minimes-Claudi Nogaròu a mièg camin de l'avenguda dels Minimes.
Fontellas
Fontellas es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Mildió de la trufa
Lo mildió de la trufa, Phytophthora infestans, es una malautiá criptogamica causada per un oomycèta de la familha de las Pythiaceae, Phytophthora infestans, microorganisme eucariòta d'en primièr considerat coma una mycota. Espandit pel mond entièr, aquela malautiá es l'enemic màger de las culturas de las trufas, e foguèt responsable de la Granda Famina en Irlanda e en Euròpa dins los ans 1840. Aquela espècia tanben tòca las culturas de tomatas e autras Solanaceae.
Biologia
Las espòras d'aquel oomyceta ibernan sus de tuberculs infectats, subretot aqueles que demorèt sul sol après la culhida de l'an precedent, o conservats en molons, e son rapidament espandits per temps caud e umid. Aquò pòt aver d'efièch devastators destruisent de culhidas entièras.
Los espòras se desvolopan sus las fuèlhas, se difusant dins la cultura quand la temperatura passa 10 °C e lo taus d'umiditat 75 % pendent al mens dos jorns. La pluèja pòt menar los espòras dins lo sol ont pòdon infectar los joves tuberculs. Los espòras se pòdon tanben transportats per aura sus de longas distanças.
Los primièrs estadis del mildió passan inapecebuts, e totas las plantas son pas tocadas al meteis temps. Los primièrs simptòmas son l'apareisson de tascas negras al tèrme de las fuèlhas e las cambas. Una moisidura blanca pòt aparéisser a la fàcia inferiora de las fuèlhas per temps umid e la planta tota pòt rapidament s'aflaquir. Los tuberculs infectats desvelopan de tascas grisas o negras que venon brun-rogenc jos la pel, e poirissent rapidament dins una farineta d'odor fetida jps l'efièch d'infeccion secondària per de poiriment bacterians flacs. De tuberculs en aparéncia sanitós pòdon poirir mai en sèrva.
Genetica
Lo sequenciatge genomic de Phytophthora infestans s'acabèt en 2009. Foguèt constatat qu'aque genòma es fòrça mai grand (240 Mb) qu'aquel de las autras espècias de Phytophthora que lo genòma ja èra sequenciat; Phytophthora sojae a un genòma de 95 Mb e Phytophthora ramorum de 65 Mb. Conten tanben una varietat diferenta d'elements transposables e de fòrça familhas genicas codificant per d'efectors (proteïnas) qu sont implicats dins las proprietats patogènas de l'oomyceta. Aquelas proteïnas son divisada en dos grops màgers segon que son produchas per l'oomycèta dins lo simplasme (a l'interior de las cellulas vegetalas) o dins l'apoplasme (entre las cellulas vegetalas). Las proteïnas formadas dins lo simplasme comprenon las proteïnas RXLR, que contienon una sequéncia arginina-X-leucina-arginina (ont X pòt èsser quina que siá sequéncia d'aminoacids) a la terminason aminada de la proteïna. Las proteïnas RXLR son de proteïnas d'aviruléncia, çò que significa que pòdon èsser detectadas per la planta e provocar una responsa ipersensibla, tuant l'oomycèta. Foguèt decobèrt que Phytophthora infestans conten gaireben 60 % mai d'aquelas proteïnas que d'autras espècias de Phytophthora e aquò pòt permetre de véncer las defensas de l'òste mai rapidament. Aquelas trobadas dins l'apoplaste comprenon d'idrosas coma las proteasas, lipasas e glicosilasas que destruson los teissuts de las plantas, d'inibitors d'enzimas per la proteccion contra los enzimas de defensa de l'òste e de toxinas necrosantas. Globalament, lo genòma a un contengut repetitiu fòrça naut (gaireben 74 %) e una distribucion dels gèns inabituala qu'unas zonas contienon fòrça gèns alara que d'autras ne contienon fòrça pauc <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,.
Istòria
Alara que la trufa foguèt introducha en Euròpa dempuèi l'altiplan andin a la fin del sègle XVI, lo mildió èra desconegut en Euròpa e en America del Nòrd fins a la mitat del sègle XIX. L'airal d'origina de Phytophthora infestans se situa benlèu dins los altiplans del centre de Mexic. Una autra ipotèsi es una origina dins los altiplans andins o lo mildió de la trufa èra benlèu present abans son arribada en Euròpa. Los arguments que militan per una origina mexicana son la granda diversitat genetica de las socas presentas al Mexic e l'existéncia dins lo Mexic central de resisténcia per de plantas del genre Solanum, subretot las espècias Solanum demissum e Solanum stoloniferum que foguèron utilizadas per introduire de gèns de resisténcia al mildió per la trufa cultivada <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">, <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,.
Sauç e Pomareda
Sauç e Pomareda (Saux-et-Pomarède en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Mildió de la trufa
Istòria
La malautiá del mildió sus trufa, que sembla èsser d'origina andina foguèt observada pel primièr còp als Estats Units d'America près de Filadèlfia en 1843.
Enseguida apareguèt en Euròpa, en Belgica en 1845. Lo vector d'aquela migracion es benlèu de tuberculs contaminats. Lo mildió es una de las causas de la Granda famina en Irlanda dels ans 1845–1851 que provòca la mòrt de fam de mai d'un milion de personas e l'emigracion de dos autres milions d'Irlandeses. L'espècia es geneticament diversificada <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">, <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">, <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">, e fòrça adaptabla e contorna las defensas de son òste e lo pesticids successivament inventats o utilizats, realizant de possiblas e periodicas resorgéncias, que los fitopatologistas ensejan de seguir o anticipar. Pel meja de la genomica tanb en se cerca a comprene melhor los factors de viruléncia en causa.
Tanben recentament s'observèt en Anglatèrra e dins lo nòrd-oèst europèu l'apareisson al sen de la populacion de P. infestans una linhada emergissenta, envasissenta e agressiva dicha « 13_A2 »; genotipe novèl presentent un taus naut de polimorfisme de sequéncia e d'un nivèl remarcable de variacion de l'expression dels gèns pendent l'infeccion, e per exemple de gèns efectors que se supausa que jògan un ròtle màger dins la patogenicitat del parasit. Aquela linhda tòca de cultivars de trufa precedentament resistantas.
Utilizacion coma arma biologica
vinheta|200x200px|Tubercul de trufa tocat pel mildió Lo mildió de la trufa foguèt un dels mai de 17 agents que los Estats Units d'America estudièron coma armas biologicas potencialas abans que lo programa d'armas biologicas siá suspendut. França, Canadà, los Estats Units d'America e l'Union sovietica tanben faguèron de recercas sus Phytophthora infestans coma arma biologica dins los ans 1940 e 1950.
Sauç e Pomareda
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Sauç e Pomareda (Sauç ?) qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Blasi. Tanlèu 1790, Sauç e Pomareda qu'èra deth canton de Sent Gaudenç.
Tousson
Tousson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
País Gavai
right|250px|thumb|Situacion geografica dau País Gavai au sud de l'airau linguistic dau [[Peitavin-santongés|santongés.]] Lo País Gavai, tanben aperat « Granda Gavacheria », es un airau geografic situat enter Sentonge au nòrd, lo Nòrd-Gironda au sud e Engolmés a l'èst. Correspond haut o bas a Blaiés (sauv las comunas meridionaus de lenga occitana gascona) e au Nòrd Libornés (region de Cotràs dinc a Eila). Sa lenga istorica es la lenga occitana, coma ac confirman la toponimia, los tèxtes e tanben quauques collectatges au sègle XIX. Totun, la lenga occitana i fut completament recaperada e remplaçada per la lenga d'oïl dens sa varianta vesina, lo sentongés.
Istòria
Una de las ipotèsis avançadas es qu'a la fin de la Guèrra de Cent Ans (1453) qui s'acabèt per una victòria de las armadas dau Rei de França (Batalha de Castilhon), Guiana demorè arroinada e despoblada per las pèrtas umanas causadas praus combats entre Gascons e Anglo-Galés d'un costat, Gascons e Franceses de l'aute.
Los senhors gascons locaus hiren alavetz crida en massa a la man d'òbra estrangèira (Peitau, Engolmés, Sentonge, Lemosin, mes tanben Peirigòrd) entà cultivar las tèrras deishadas a l'abandon. La creissuda demografica d'estrangèirs a Gasconha i contunhèt en seguida de las pèrtas umanas causadas per la pèsta negra que devastèt la region de 1520 a 1527.
Per lo Blaiés au mens, la realitat sembla estar mei simpla : son migracions de paisans sentongés, agravadas per l'efèit Terracher (colonizacion linguistica shens mudança de populacion) que firen passar lo Blaiés de la lenga d'òc (varianta gascona) a l'oïl. Aqueste chanjament de lenga es probable en realitat fòrt mai recent qu'aquò : encara de cap a 1900, comunas dau s-o dau Blaiés èran encara de parlar gascon. En mei d'aquò, la toponimia deu Blaiés (e deu Cotrasis) es encara majoritariament gascona, çò que mòstra que lo passatge a l'oïl es relativament recent, que n'augut pas lo temps de recaperar la toponimia gascona originala. De citar tanben lo noelista Pèir Gobain (debuta sègle XVIII) qu'èra de Blaia, e que signèt lo nadau gascon Revelhatz-vos mainatges, redigit dens lo parlar occitan dau parçan.
Immanuel Kant
thumb|Immanuel Kant Amanieu Kant (Immanuel Kant en alemand) es un filosòf alemand, fondador de l’« idealisme transcendental ». Nascut lo 22 d'abril de 1724 a Königsberg, capitala de la Prússia Orientala, ont moriguèt lo 12 de febrièr de 1804. Un dels grands pensadors de las Luses, Kant continua d'exercir, uèi encara, una fòrça influéncia, tan dins la filosofia analitica, puslèu anglosaxona, que dins la filosofia continentala. Son òbra, fòrça granda e divèrsa dins sos interès, mas centrada a l'entorn de tres Criticas, la Critica de la rason pura, la Critica de la rason practica e la Critica de la facultat de jutjar, faguèt atal l'objècte d'apropriament e d'interpretacions successivas e divergentas.
Biografia
Kant nasquèt en 1724 a Königsberg en Prússia Orientala (uèi Kaliningrad en Russia) dins un mitan modèst: son paire, d'origina escocesa, foguèt selièr, e sa maire, descricha per Kant coma una femna fòrça intelligenta, es prigondament pietista. Foguèt lo quatren d'una familha d'onze enfants. Foguèt pendent sèt ans al collègi Frederic, dirigit per Schulz, pastor pietista que considerèt la pietat de l'arma coma superiora al rasonament.
thumb|L'Universitat Albertina de Königsberg ont ensenhèt Kant
En 1740, dintrèt a l'Universitat de Königsberg dins la visada d'estudiar alà la teologia. Seguèt los cors de Martin Knudsen, professor de matematicas e de filosofia ; aquel professor, tanben pietista e discípol de Wolff, combat lo dualisme e torna a la pura doctrina de Leibniz, que segon ela la fòrça representativa e la fòrça motoriza participan una de l'autra e se supausan recipròcament.
Alà descobrís Newton e la fisica, pròva segon el qu'una sciéncia a priori de la natura es possibla (es a dire las matematicas e la fisica). Pus tard, creditèt tanben l'astronomia de nos aver « aprés fòrça causas estonantas », que la pus importanta es que nos « descobèrt l'abisme de l'ignorància, que la rason umana, sens [aquela coneissença], jamai auriá pogut se representar que foguèt tan prigonda ; e la reflexion sus aquel abisme, diguèt encara, deuriá produire un grand cambiament dins la determinacion de las finalitats darrièras per assignar al nòstre usatge de la rason. »
En 1746, la mòrt de son paire l’obliguèt a interrompre sos estudis per balhar de corses : es engatjat coma preceptor per de familhas aisadas e compliguèt aquela tasca pendent nòu ans. Es tanben aquela annada que publiquèt sa primièra dissertacion : Pensadas sus la vertadièra avaloracion de las fòrças vivas.
En 1755, obtenguèt una promocion universitària mercé a una tèsi sul fuòc e una abilitacion mercé a una dissertacion suls principis primièrs de la coneissença metafisica. Comencèt d'ensenhar a l’Universitat de Königsberg, amb lo títol de Privatdozent (ensenhant pagat per sos estudiants).
Kant foguèt lo primièr grand filosòf a balhar un ensenhament universitari regular. Sos cors, e mai sas publicacions a aquel periòde, foguèron fòrça diversificadas : matematicas, fisica, apresa amb Newton, teoria de las fortificacions, pirotecnica, morala amb Rousseau, Shaftesbury, Hutcheson e Hume, e enciclopedia filosofica.
A partir de 1760, sos cors aguèron per novèls objèctes la teologia naturala, l'antropologia, e subretot la critica de las « pròvas de l'existéncia de Dieu » e mai la doctrina del bèl e del sublim.
En 1770, es nomenat professor titular, aprèp aver escrit una dissertacion, De la Forma dels principis del monde sensible e del monde intelligible, qu'òm designa coma la dissertacion de 1770.
En 1781 pareis la primièra edicion de la Critica de la rason pura. Aquel obratge, fruch d'onze ans de trabalh, encontrèt pas lo succès esperat per son autor. Una segonda edicion vegèt lo jorn en 1787. En 1788 foguèt publicada la Critica de la rason practica e, en 1790, la Critica de la facultat de jutjar. Totas sas autras òbras majoras (Fondaments de la metafisica de las mors e Cap a la patz perpetua entre autras) foguèron escritas pendent aquel periòde.
Camon-Cihiga
Que s'i celebrè la Pastorau (pèça de teatre cantada) en 2007. .
Immanuel Kant
Biografia
Kant jamai quitèt sa region natala mas foguèt fòrça atentiu als movements del monde, coma o mòstran fòrça publicacions que tractan de subjèctes variats e contemporanèus de son epòca. Recebiá tanben fòrça sovent de nombrós amics per dinnar.
Moriguèt en 1804 a Königsberg, vengut celèbre, pasmens incomplètament comprés per sos contemporanèus (a l'excepcion dels filosòfs Fichte, Schelling, Hegel, etc.). Sos darrièrs mots foguèron: "aquò es ben" (es ist gut en allemand).
Division generala
Las tres grandas brancas de la filosofia de Kant son las seguentas : filosofia teorica (desvolopada subretot dins la Critica de la rason pura), filosofia practica (expausada dins la Critica de la rason practica e los Fondaments de la metafisica de las mors) e estetica (dins la Critica de la facultat de jutjar).
Enjòcs del criticisme
right|thumb|150px|L'estatua de Kant a [[Kaliningrad]]
Los enjòcs de la filosofia kantiana son multiples car Kant a balhat fòrça contribucions tan dins la teoria de la coneissença, que dins l'etica, dins la metafisica o dins la filosofia politica.
Enfin, dins la Critica de la facultat de jutjar, expausèt una teoria estetica qu'es lo fondament de la reflexion estetica modèrna. La tresena Critica es tanben una reflexion sus la natura e la teleologia.
Existís d'un biais incontestable un « abans » e un « aprèp » Kant dins aqueles tres domenis. La reflexion kantiana foguèt presa en compte, dempuèi son elaboracion, per l'idealisme alemand (Fichte, Schelling, Hegel), abans d'èsser perseguida pel nòu kantisme (Cassirer, etc.).
La Teoria de la coneissença
Lo punt de despart de la reflexion elaborada dins la Critica de la rason pura es, de la declaracion meteissa de Kant, lo scepticisme empirista de Hume. Hume a, en efèit, construiguèt una critica radicala dels fondaments de la metafisica de Leibniz e de Wolff, que Kant ne foguèt un adèpte. , diguèt encara dins los Prolegomèns a tota metafisica futura que voldrà se presentar coma sciéncia, òbra que visa a explicar d'un biais pus simple lo projècte de la primièra Critica.
La critica kantiana es tanben una temptativa de despassar l'oposicion entre lo « dogmatisme », o l'idealisme, e lo « scepticisme », representat per l'empirisme d'Hume:, atal diguèt dins la primièra Critica. Segon Heidegger (Kant e lo problèma de la metafisica), Kant seriá estat lo primièr filosòf a se contentar pas de regetar la metafisica tradicionala, mas qu'auriá comprés son trabalh filosofic coma una refondacion de la metafisica.
Aquela refondacion es, dins lo meteis temps, assignacion de limits a l'entendement uman : Kant establiguèt una linha de partiment entre çò qu'es accessible a la rason umana e çò que la despassa, permetent atal de distinguir la sciéncia d'un costat, e çò que depend de la cresença d'un autre costat. Tot dire pretendent formular una vertat certana sus Dieu es atal qualificat de « dogmatic » : lo projècte meteis d'una teologia racionala, dins sa forma classica (que passa per exemple per las « pròvas de l'existéncia de Dieu ») es atal invalid. Recipròcament, tota profession d'ateïsme que se volriá apiejar sus la sciéncia per afirmar l'inexisténcia de Dieu es, ela tanben, renviada del costat de la simple cresença: totas aquelas questions, que concernisson las Idèas transcendentalas (Dieu, l'Arma e lo Monde), son fòra de portada de l'entendement uman. Es perqué Kant escriguèt, dins son prefaci de la Critica de la rason pura: « Deguèri doncas abolir lo saber per obtenir una plaça per la cresença ».
Limitar las pretensions de la rason : aquò es dins lo fons la solucion que vòl aportar Kant a la crisi de la metafisica. Aquela limitacion es possibla solament per una critica complèta de la rason per ela meteissa. I a qu'entreprendre una critica de la rason per la rason : vaquí lo sens vertadièr del títol Critica de la rason pura. Lo tèrme de critica renvia etimologicament al grèc krinein, que significava jutjar un procès (al sens juridic). La rason organizarà doncas un procès de las seunas pròprias pretensions, « dogmaticas », a conéisser d'objèctes situats per delà l’experiéncia, nomenats per Kant noümens (per contrast amb los fenomèns). Pasmens restrictiva, aquela tasca permet tanben, en limitant lo saber e en despartissent clarament lo camp del saber e aquel de la cresença, de metre en securitat totes los aquits del saber contra las atacas del scepticisme.
Filosofia practica
La filosofia practica de Kant es expausada subretot dins los Fondaments de la metafisica de las mors e dins la Critica de la rason practica. Ven de las tèsis finalas de la Critica de la rason pura mas desvièt sensiblament las tèsis kantianas subretot en çò que concernís la foncion de la libertat dins la morala. Kant elabòra tanben, a costat d'aquela filosofia morala, una filosofia politica que li es ligada. Aquela es explicitat dins d'opusculs, que Cap a la patz perpetuala, que recomanda un federalisme cosmopolita per establir una patz vertadièra; l' Idèa d'una istòria universala d'un punt de vista cosmopolitic, que precisa las concepcions kantianas al subjècte del progrès del drech e de la morala dins l'Istòria, o encara de çò que Hegel nomenèt — en modificant l'apròcha — la Rason dins l'Istòria); o Que son las Luses?, un opuscula fòrça brèu que formula coma devisa de l'Aufklärung (las Luses) Sapere aude (« Ausar pensar per tu meteis »).
L’articulacion entre la filosofia teorica e la filosofia practica es la seguenta. Lo sol usatge legitim dels concèptes de la metafisica es un usatge dins lo quadre de la morala. Dins la Critica de la rason pura Kant faguèt solament qu'evocar aquela idèa sens li donar tota l'importància que merita. Comolèt aquel manca amb la Critica de la rason practica. Mas dins aquel obratge, mostrèt que lo dever moral es per esséncia sens condicion (es l'imperatiu categoric ja presentat dins Fondaments de la metafisica de las mors ) e qu’es impensable sens los concèptes de libertat, de Dieu e d'immoralitat de l’arma.
D'un biais general, se pòt dire qu'es d'una etica deontologica, que siá la lei morala, tala coma descobèrta per la rason pura, desvia brica de l'experiéncia empirica e s'impausa coma l'imperatiu categoric. Lo dever o obligacion morala per que la lei morala se presenta a nosautres, èssers rasonables finits, considèra doncas pas l'accion dins son encadenament empiric de causas e de consequéncias, mas l'accion en ela meteissa. Una illustracion dels enjòcs levats per l'apròcha de Kant es fornida pel debat amb Benjamin Constant al subjècte de la messòrga. Aquel darrièr critiquèt Kant per çò qu'interdisiá d'un cap absolut la messòrga, pasmens qu'aquò podèt aver de consequéncias importunas, çò que li valguèt una replica de Kant dins D'un pretendut drech de mentir per umanitat (1797). D'un biais significatiu, se Kant interdiguèt categoricament la messòrga, admetèt la legitimitat de la pena de mòrt, criticant las tèsis de Beccaria e l' « sensiblariá simpatizanta d'una umanitat afectada », e mai lo rasonament que fonda « l'illegitimitat de la pena de mòrt sul fach qu'es pas contenguda dins lo contracte social »: per aquel, « tot es pas mai que sofisme e plaidejament ».
L’accion morala segon Kant obeís a un imperatiu categoric (lo dever per lo dever), e pas a un imperatiu ipotetic (que siá dictat per la prudéncia, que visa lo bonaür, o per l'abiletat). Aquò significa que visa pas d’autras finalitats qu’ela meteissa. S'agís moralament solament per agir moralament e pas per recèrca d'un interès personal quin que siá. Un imperatiu categoric se distinguís d’un imperatiu ipotetic, per çò qu'aquel darrièr pòrta sus los mejans a utilizar per aténher una finalitat determinada.
Una accion libra es una accion que lo mobil que determina la volontat a agir es pas empiric: pòt èsser de seguir lo bonaür, o d'agir per vertut per çò qu'aquò nos fa urós, coma dins l'etica eudemonista d'Epicur. I a que al contrari agir pas « conformament al dever », mas « per dever », es a dire que lo mobil de la volontat deu èsser la lei morala ela meteissa, qu'es necessariament universala e a priori.
La tresena Critica
La primièra partida de la Critica de la facultat de jutjar es consacrada a una estetica (analisi del jutjament estetic), la segonda partida a una teleologia (analisi de la plaça de la natura). Es dins aquel obratge que Kant expausa coma distinguir entre jutjament determinant e jutjament pensadís. I a de fach tres problematicas principalas que semblan, a primièra vista, eterogenèas: d'una part lo jutjament de gost, reflexion que part d'una critica de l'estetica coma es concebuda per Baumgarten, que voliá far d'aquò una sciéncia racionala; d'autra part una reflexion suls èssers organizats o l'individualitat biologica; fin finala una interrogacion sus la finalitat o sistematicitat de la natura Segon Alain Renaut, que repetís atal una tèsi d'Alfred Baümler de 1923, lo punt d'encontre entre la problematica de la belesa e dels èssers organizats, es la question de l'irritacional. La brega del panteïsme (o del spinozisme), qu'opausa dempuèi 1875 Mendelssohn e Jacobi a l'entorn de las consequéncias del racionalisme de las Luses, forma lo fondament de la tresena Critica.
Lo jutjament estetic
La finalitat de Kant es pas de prepausar de nòrmas del bèl, mas d'explicar perqué una causa es bèla, e en que consistís un jutjament de gost. Lo bèl seriá un produch del sens estetic. En aquel sens, çò qu'es bèl, es pas un objècte, mas sa representacion. Kant balha d'aquel las definicions seguentas:
Kant distinguís dos tipes de bèl : la belesa libra e la belesa aderenta.
« L'art vòl pas la representacion d'una bèla causa mas la bèla representacion d'una causa. » (Critica de la facultat de jutjar). Se vei aquí la plaça qu'ocupa per Kant la facultat de jutjar, e l'interpretacion de l'estetisme se fa per una apreciacion variabla d'un individú a l'autre.
Lo jutjament teleologic
La teleologia es l'estudi de las causas finalas (del grèc ancian telos, finalitat, e logos, discors, rason). Segon l'optica teleologica, l’umanitat va cap a un punt de perfeccion.
Dins sos Opusculs sus l'istòria, Kant emetèt l'ipotèsi d'un sistèma teleologic de la natura permetent lo progrès istoric de l'umanitat. Lo presenta doncas pas coma certan, mas solament coma ideal regulator. Es lo famós "coma se" de Kant (als ob) : la renaissença de las finalitats darrièras de l'umanitat escapa a l'experiéncia, mas aquò empacha pas de postular dins la practica l'idèa del progrès a de finalitats moralas. Es aquel meteis avantatge practic que per Kant fa de Dieu una idèa "utila".
Posteritat
L'influéncia de Kant se vei dins la majora partida de la filosofia continentala:
Fonts per la biografia
La melhora font d'informacion concernent la biografia de Kant es sa correspondéncia, 2 partida del t. XI de l’edi. Rosenkranz e Schubert de las òbras de Kant, Kuno Fischer, Geschischte der n. Philosophie, t. III. .
Se dispausa tanben de las òbras de sos amics Hasse, Borowski, Wasianski e Jackmanu
La Grande Encyclopédie, inventaire raisonné des sciences, des lettres, et des arts.
Nòtas e referéncias
<References/>>
Méntrida
Méntrida es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Rudolf Hess
Rudolf Walter Richard Hess (26 d'abriu de 1894, Alexàndria – 17 d'aost de 1987, Berlin) èra un òme politic que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich. Segond personatge dau NSDAP après Adolf Hitler, partiguèt en 1941 en Escòcia per assaiar de negociar la patz ambé lei Britanics que l'arrestèron. En 1946, foguèt condamnat a una pena de preson a perpetuitat per crimes còntra la patz.