cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fotograf
Un fotograf es una persona que fa de fotografias d'un biais amator o professional.
Harold Ramis
250px|thumb|Harold Ramis en octobre de 2009 Harold Allen Ramis (Chicago, 21 de novembre de 1944 – Chicago, 24 de febrièr de 2014) foguèt un actor, scenarista e realizador american. Venguèt celèbre internacionalament tre 1984 gràcias a son ròtle d'Egon Spengler dins Ghostbuster, un film d'Ivan Reitman que coneguèt un succès considerable.
Žebrák
Žebrák es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Železná
Železná es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Zdice
Zdice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Numerian
Numerian (vèrs 253 - novembre de 284, vèrs Homs) foguèt un coemperaire roman que reinèt d'aost de 283 a novembre 284 ambé son paire Carus e son fraire Carin. Après la mòrt de son paire durant una campanha còntra lei Sassanidas, se retirèt de Mesopotamia vèrs Siria e moriguèt durant la retirada dins de circonstàncias mau conegudas (assassinat, malautiá...). Après sa mòrt, lo cap de sa garda personala, Dioclecian, foguèt proclamat emperaire e una guèrra civila acomencèt entre Carin e eu.
Paco de Lucía
thumb|250px|Paco de Lucía en 2007 Francisco Sánchez Gómez, mai conegut artisticament coma Paco de Lucía (Algesiras, Andalosia, 1947 - Cancún, Mexic, 25 de febrièr de 2014) foguèt un guitarrista andalós especializat en musica flamenca e mai la fusion d'aqueste genre amb lo jazz.
Equipa de França de rugbi de XIII
L’equipa de França de rugbi de XIII es l'equipa nacionala de rugbi de XIII de França, constituida dels melhors jogaires de rugbi de l'estat francés, jos l’egida de la Federacion Francesa de Rugbi de XIII. Dempuèi sempre la majoritat dels jogaires son de nacionalitat occitana o catalana.
Tractat de Saragossa
thumb|La linha de partiment segon la bulla Inter cætera (en puntilhat), segon lo traetat de Tordesillas (en violet), e lo prolongament segon lo tractat de Saragossa (en verd).
Aprèp lo viatge de Magellan, lo tractat de Saragossa (22 d'abril de 1529) jol papa Clamenç VII fixa la segonda linha de partiment dins lo Pacific a 133° de longitud èst, amb un enclavament espanhòl per las Filipinas. Amb aqueles tractats, Espanhòls e Portugueses considèran totes aqueles que descòbran de tèrras coma de corsaris.
La question de las Molucas
Las Illas Molucas, dins l'Indonesia actuala, consideradas coma lo "brèç de totas las espècias", èran estat visitadas d'en primièr pels portugueses en 1512.
En 1511 Anfós d'Albuquerca conquistèt Malaca pel rei Portugués, puèi lo centre del comèrci asiatic. Coneissent alara luòc secret de las pretendudas « illas de las espècias » – las illas Banda dins las Molucas, unica font mondiala de notz muscada e de clavèl de giròfle – aviá enviat una expedicion capitanejada per Antonio de Abreu a Banda, que foguèron los primièrs Europèus a arribar en 1512. Abreu partiguèt puèi per l'illa d'Ambon que son vice-captani Francisco Serrão i aviá fait naufragi al larg de Ternate, e obtenguèt una licéncia per bastir una fortalesa portuguesa: lo Fòrt de São João Baptista de Ternate.
De letras enviadas per Serrão a Ferrand Magellan, d'amics e benlèu de cosins, descrivant las « illas de las espècias », contribuiguèron de persuadir la corona espanhòla per financiar la primièra circumnavegacion començada per Magellan (e complida per Juan Sebastián Elcano). Atenguèt las Molucas en 1520 mas morriguèt pauc abans d'aver pogut rejónher Serrão sus l'illa de Ternate.
Preparatiu
Joan III e Carles Quint s'arranguèron per que pas degun mai siá enviat cercar de giròfle o mai espècias a las Molucas fins a çò que la proprietat de la region siá plan definida. Per realizar los calculs, cadun nomenèt tres astronòmas, tres pilòts e tres òmes de sciéncia que se reüniguèron a Badajoz e Elvas. Pasmens s'acordèron pas perque avián pas de metòdes rigoroses per calcular la longitud e que cadun s'attribuián las illas.
Lo tractat
Pel tractat de Saragossa, se definís la continuacion del meridian de Tordesillas coma essent a 297,5 lègas des Illas Molucas. Portugal paguèt a Espanha 350,000 ducats d'aur. Carles Quint aviá besonh d'aquel argent per financiar las guèrras contra lo seu rival Francés de França e la liga de Conhac.
Los plenipotenciaris èran António Azevedo Coutinho per Portugal e per Espanha, Mercurio de Gatinara, Comte Gatinara, Garcia de Loyosa, evèsque d'Osma, e Garcia de Padilla, comandaire de Calatrava.
De mesuras fachas mai tard mostrèron que, segon lo Tractat de Tordesillas, las illas se trapavan en territòri portugués.
トルデシリャス条約
Avesa (Puèi de Doma)
Avesa [aˈvɛzɔ] (Avèze en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Le nom de la comuna ven d'Avitia (villa), dau nom d'òme latin Avitius,. Comparar embei Vesa (Cantal), que sa promèira sillaba z-a disparegut per aferèsi, e embei Avesa (Gard) que z-a una autra origina. Avitia villa z-èra probablament le nom d'una granda proprietat gallo-romana.
Nòtas
<references group="N"/>
Villers-la-Faye
Villers-la-Faye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pèire de Pavia
Pèire de Pavia (mòrt lo 1 d'aost de 1182) foguèt un cardinau de la Glèisa Catolica de 1173 a sa mòrt. Foguèt legat papau en carga de la lucha còntra lo catarisme occitan. Participèt au Tresen Concili de Latran.
Běleč
Běleč es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Bois (omonimia)
Lo bois en botanica es un arbrilhon que donèt de noms de comunas
Encara bois (=bòsc) en francés donèt fòrça noms de comunas francesas
Maisnil
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Carin
Carin (vèrs 250 - març de 285, Margus) foguèt un coemperaire roman que reinèt d'aost de 283 a març de 285. Nomat per son paire Carus, li succediguèt ambé son fraire Numerian puei venguèt emperaire unic après la mòrt d'aqueu darrier. Foguèt assassinat durant la guèrra civila còntra Dioclecian per lo contraròtle de l'Empèri.
Carus
Carus (vèrs 230, Narbona o Narona - aost de 283, Ctesifont) foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 282 a sa mòrt. Succediguèt a Probus e foguèt remplaçat per sei fius Numerian e Carin.
Maisnil
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carus
Foguèt proclamat emperaire per sei tropas e acceptèt la carga après l'assassinat de Probus. Nomèt sei dos fius Numerian e Carin coma Cesar permetent de desvolopar l'idèa que l'Empèri poguèsse èstre dirigit per mai d'un emperaire simultaneament. Moriguèt dins de circonstàncias mau conegudas — lo tròn auriá picat sa tenda — durant una campanha còntra lei Sassanidas. Dins totei lei cas, lei soudats romans foguèron fòrça impressionats per sa mòrt e, maugrat sei victòrias, l'armada se retirèt dins lei territòris romans.
Viran
Viran (Vira en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo parçan de Fenolhedés o la Fenolheda, lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Cantharellus cibarius
Cantharellus cibarius (del latin Cantharellus diminutiu de kántharos: copa; cibarius: comestible) es un tipe de campairòl excellent comestible e fòrça recercat.
Noms en occitan
aurelheta, bochingon, bochinguela, boli(n)gola, cabrilha, escrabilha, escaravilha, (es)caramilh, caramilha, cassena, charliste, cresta de gal, creston de gal, galhistron, (d)orlhon, foseta, fosilon, girodela, giraudela, giralon, girondela, girboleta, girela, giròla, girgola, jaunet, jauneta, lecacina/lecassina/lacassina (" iranjada), lecacendres, mossairon, musselina, rojarís, tinterilha, tantarilha, tornabòus'''...
Dins las Valadas se ditz garibola (Val d'Ols), garítola o garita (Val Sant Martin, Lo Vilar de Pèlis), ulheta a Salbertrand, la gratolina o jalineta a Cartinhan, la cacaròta a Montrós, l'aurelhina [ourihina] o la boleïna a Vernant e a Rocavion.
Descripcion
Es pron massís e de color jaune-daurat o iranjat, mas lo pè es mai atenuat a la basa. Lo capèl, de 4 a 10 cm., d'en primièr es convex, après aplanat-deprimit e  finalament en forma d'embut; lo sieu marge es ondulat. Fa una odor agradiva, fruitada, e lo sieu gost es doç.
Abitat
Se tròba als bòsques de planifolis (eusièras, siuredas, fagedas, castanhedas e rovièras) e coníferes, dempuèi la prima fins a la tardor, segon la pluèja.
Gastronomia
Se pòt preparar dins de plats cosinats e es bon per secar o salar. Se pòt tanben manjar cru.
Perilh de confusion
I a dos bolets que se semblan a la gerilha amb una coloracion similara. Aqueles son, la falsa gerilha (Hygrophoropsis aurantiaca), qu'es comestible amb prudéncia, e la girgola d'olivièr (Omphalotus olearius), qu'es toxica.
Ostau de Montfòrt
L'Ostau de Montfòrt foguèt una familha nobla de la region parisenca apareguda au sègle XI. Aguèt un ròtle decisiu dins divèrsei crisis politicas de l'Edat Mejana coma la Crosada deis Albigés, la Guèrra de Succession de Bretanha e divèrsei revòutas de l'aristocràcia anglesa.
Prèire
Un prèire – du latin presbyter, el meteis manlèu del grèc πρεσβύτερος (presbýteros) « ancian » – es un òme o una femna (preiressa) qu'exerci un ministèri sacrat dins una religion e i es encargada del servici liturgic, presidís a las ceremonias d'unes cults religioses.
Lo prèire pòrta sovent un nom particuar, seguent la religion o foncion.
La Bellière (Sèina Maritima)
La Bellière  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Volodýmyr Rybak
thumb|250px|Volodýmyr Rybak en 2012 a Donetsk Volodýmyr Rybak (en rus: Владимир Васильевич Рыбак; en ucraïnian: Володимир Васильович Рибак; Donetsk, 3 d'octobre de 1946) es un politician ucraïnian. Foguèt president de la Verkhovna Rada del 13 de decembre de 2012 al 22 de febrièr de 2014.
Lamotte-Buleux
L’Motte-Buleux en picard (Lamotte-Buleux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Lamotte-Buleux i aguèt saquejat e incendiat per las bandas espanhòlas sortidas de Hesdin al mes d'agost 1635.
A la XVIII sègle, la familha Duchesne de Courcelles possedissiá lo domeni de Lamotte. Jean-Claude Duchesne, genet, senhor de Courcelles (de Lamotte e unes autres luòcs), conselhièr secretari del rei, ostal e corona de França, èra mayeur de Abbeville de 1751 a 1752.
Lo vilatge de Lamotte-Buleux a pas glèisa, e mai se i aja mes de tota antiquitat jol patrocini de la nativité de la Vèrge, los abitants se reten als mestièrs a Hautvillers que patrona la Assomption.
Le village de Lamotte-Buleux fut pillé et incendié par les bandes espagnoles sorties d’Hesdin au mois d’août 1635.
Au XVIII siècle, la famille Duchesne de Courcelles possédait le domaine de Lamotte. Jean-Claude Duchesne, écuyer, seigneur de Courcelles (de Lamotte et autres lieux), conseiller secrétaire du roi, maison et couronne de France, était mayeur d’Abbeville de 1751 à 1752.
Le village de Lamotte-Buleux n’a pas d’église, bien qu’il soit placé de toute antiquité sous le patronage de la nativité de la Vierge, les abitants se rendent aux offices à Hautvillers que patronne l’Assomption.
Cernunnos
vinheta|Depiccion de Cernunnos. vinheta|Depiccion de Cernunnos. Cernunnos es un dieu gallés. Cap de tèxte se raportant a el es pas estat conservat. Los cercaires ne son reduches a de conjecturas fondadas sus l'interpretacion de l'onomastica e de l'iconografia per compréner son ròtle dins la religion gallesa puèi galloromana. Figura màger del panteon cèlta, Cernunnos incarnariá lo cicle biologic de la natura, reflectissent simultanèament la vida e la mòrt, la germinacion e lo deperiment, a l'imatge del cèrvi, l'animal que o simboliza, lo qual pèrd sas banas en ivèrn per las recobrar a la prima. Frequentament associat a la Divessa maire, una autra figura màger del panteon cèlta, representariá d'un autre costat la potestat masculina e la feconditat.
Nòtas
<references group="N"/>
Buchy (Sèina Maritima)
Buchy  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Arsen Avàkov
thumb|250px|thumb|Arsen Avàkov en 2010 Arsen Borysovych Avàkov (en ucraïnian: Арсен Борисович Аваков; Bakó, 2 de genièr de 1964) es un politician ucraïnian. Foguèt ministre d'afars interiors del govèrn d'Oleksandr Torchýnov entre 2014 e 2021. Es estat membre del Parlament ucraïnian.
Lo Vivièr
Lo Vivièr (Le Vivier en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo parçan de Fenolhedés o la Fenolheda, lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Maximian Herculi
Maximian Herculi (vèrs 250, Sirmium - julhèt de 310, Massilia) foguèt un coemperaire roman, ambé lo títol d'August, nomat per Dioclecian durant lo periòde de la Tetrarquia. Reinèt durant vint ans dau 1 de julhèt de 285 au 1 de mai de 305 fins a son abdicacion. En 293, nomèt Constanci I coma Cesar, es a dire coemperaire d'Occident.
Èra en carga de la mitat occidentala de l'Empèri e, durant aqueu periòde, dirigiguèt divèrsei campanhas per protegir lei frontieras de Gàllia, de Bretanha e d'Africa dau Nòrd. En 310, aprofichèt la crisi politica de l'Empèri per se proclamar tornarmai emperaire còntra Constantin I. Pasmens, la màger part de l'armada de Constantin demorèt fidèla a l'emperaire legitim e Maximian foguèt blocat a Marselha onte foguèt capturat. Se suicidiguèt per la seguida, benlèu en causa d'un òrdre de Constantin.
Aiat de Siula
Aiat de Siula (Ayat-sur-Sioule en francés) es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Nòtas
<references group="N"/>
Bois (arbrilhon)
Lo bois (Buxus) (var. boish) es un genre d'arbrilhon d'odor caracteristica, de la familha dels Buxacèas. Aquela odor poiriá èsser donada per un compausat contenent un gropament tiòl, lo 4-metil-4-sulfanilpentan-2-one (4MSP).
Son d'arbres o arbrilhons perens de talha pichona o mejana. Existís mai de 70 espècias espandidas per las regions tropicalas e subtropicalas, que 30 es troben a Cuba, 17 en China e 9 a Madagascar.
Lista d'espècias
Selon ITIS:
Marron (fruch)
thumb|De Marrons
Lo marron es una castanha, fruch comestible del castanh, que se caracteriza per de critèris de bèla forma: lo fruch es gròs, redond (un sol fruch se desvolopèt dins la rusca) e non separat (i a pas de replecs de pelofa a l'interior de la popa).
De varietats melhoradas de castanhs foguèron multiplicats per empèut, produsent de marrons en bona proporcion.
Los marrons son destinats en proritat als usatges de luxe, coma per la confeccion dels marrons glaçats o dels marrons grilhats.
Probus
Marc Aurèli Pròbe, Marcus Aurelius Probus en latin, (vèrs lo 19 d'aost de 232, Sirmium - octòbre de 282, Sirmium) foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 276 a octòbre de 282. Succediguèt a Florian e foguèt remplaçat per Carus.
Rèine
Sa politica foguèt caracterizada per la contuniacion de l'òbra d'Aurelian. De 276 a 279, luchèt còntra leis invasions francas e alamanas de Gàllia e son succès permetèt d'assegurar la seguritat de la region per quauqueis annadas. Puei, fins a 281, deguèt faciar de revòutas localas de generaus qu'assaièron de venir emperaire.
Au nivèu economic, assaièt de redreiçar lei sectors agricòla e comerciaus : autorizèt la cultura de vinha en Gàllia e en Panònia e acomencèt una politica de bastida o de renovacion dei rotas e dei canaus. Per aquò, utilizèt sei soudats durant lei periòdes de patz e venguèt rapidament impopular dins l'armada. En octòbre de 282, la revòuta d'un grop de soudats entraïnèt son assassinat.
Sediment
vinheta|Lo procès de sedimentacion es d'en primièr una lei fisica, ligada a la pesantor. De fenomèns biologics pòdon l'accelerar o lo réduire, intervenent per exemple dins los cicles ecologics e biogeoquimics vinheta|La sedimentacion depend del contèxte geomorfologic, climatic, ecologic e de la velocitat de l'aiga. vinheta|Una fauna especifica als sediments contribuí à leur nature, à leur mobilité et à la biodisponibilité des éléments qu'ils contiennent ; particules, nutriments, ou polluants. Les vers Polychaete typiques des vases des [[Estuari|estuaires y contribuent, mais ils contribuent aussi a aérer les sédiments]] vinheta|Los polluents se pòdon comomlar dins la [[Malhum trofic|cadena alimentària e quitar lo sediment per tornar contaminar d'autres compartiments de l'ecosistèma, via la bioturbacion.]] drecha|vinheta|Barratge bartit per blocar los sediments eissits de l'explosion del volcan [[Mont Saint Helens|Mt St Helens sus la riu Toutle (Estat de Washington, EUA).]] vinheta|Los materials se pausan de biais diferent segon lor pes, caracteristica utilizada pels cercaires d'aur per prospectar los sediments, ont trobèron mai sovent de bilhas de plomb de caça que d'aur vinheta|Sediments remodelats per d'òbras sus las broas, pels corrents e contracorrents generada par las resclausadas e pels trebolums de las eliças de las barcassas (aval de la [[:en:fr:Haute-Deûle|Haute-Deûle canalizada)]] vinheta|La sedimentacion es a l'origina de las ròcas sedimentàrias, coma la [[greda e lo petròli que ten un ròtle màger dins lo cicle del carbòni.]] Un sediment es un ensems de particulas en suspension dins l'aiga, l'atmosfèra o lo glaç e qu'acaba per se pausar jos l'efièch de la gravitat, sovent en sisas o venas successius. Un sediment es caracterizat per sa natura (composicion fisicoquimica), son origina, sa granulometria, las espècias que contenon e son eventuala toxicitat... La consolidacion dels sediments es a l'origina de la formacion de las sisas sedimentàrias rocosas.
La sedimentacion designe l'ensems des procès menant a la formacion de sediments. Se forma a bassa temperatura a la superfícia del glòbe, o per depaus dels produchs d'erosion (per exemple le sable, l'argila), o per precipitacion (per exemple las evaporitas), o per comol al fons dels oceans dels degalhs minerals dels animals o plantas mòrtas (per exemple la greda, la diatomita), o per d'autres proceses fregs.
Enjòcs
Los sediments constituisson, que son l'ecotòn ròca maire/aiga un abitat colonizat per d'espècias especificas (escavairas) qu'i jògan un ròtle màger (epuracion, aeracion, fermentacion, bioturbacion). Aqueste ecotòn ten un ròtle de potz de carbòni. Quand es prim e ric en matèria organica consoma d'oxigèn e ven anoxic. Pòt pasmens s'airar per de vèrms o animals escavaires.
La sedimentacion dis los pòrts fa problèma dempuèi que los pòrts existisson. Amb l'aggravacion de l'erosion dels sòls laurats e cultivats e desertifiats e salinizats, los sediments obstruisson los pòrts de fluvi e d'estuaris, de canal o de mar. Lor gestion costa sempre mai car a las autoritats portuàrias e als gestionaris dels canals, e tanben per las collectivitats mejancièras de cors d'aiga. Un dels enjòcs per aquestas es de melhorar lor gestion per de mjans de valorizacion.
Tipes de sedimentacion
Se destria la sedimentacion marina (litorala o costièra, oceanica, batiala, abissala, etc.), la sedimentacion de lònas (dins de zonas separada de la mar per un cordon litoral), la sedimentacion continentala (eoliana, fluviatila, deltaïca, lacustre, glaciària, etc.).
Cors d'aiga
Quand un fluid coma l'aiga raja, se pòt cargar de particulas en suspension. En mitan suau, la velocitat verticala de sedimentacion es la velocitat maximala, o limita, de casuda d'una particula. Es donada per la lei de Stokes :ont w es la velocitat limita verticala de sedimentacion, ρ es la massa volumica (los indicis p e f indican respectivament particul e fluid), g es l'acceleracion deguda a la gravitat, r es lo rai de la particula e μ es la viscositat dinamica del fluide.
Se la velocitat de l'escorriment es mai granda qu'aquesta de depausa, le granulat contunh cap aval. Qu'i a sempre de diamètres diferents dins l'ondada, los mai grosses se pausan (decantacion) quitament se pòdon contunhar a davalar per de mecanismes coma l'esaltacion (tusts de particulas-paret, per ròdament o emboden, que los rèstes son sovent servats dins los ròcs solids) e pòdo èsser utilizats per estimar la velocitat del corrent.
Dins los cors d'aiga de penja mai fòrta, de sediments mai grossièrs pòdon èsser transportats. En montanha, lo diamètre de particulas rocasudas mai grossas portadas pòt aténher de desenas de centimètres. Pendent aqueste transpòrt de sediments se fa pendent una aigada, se pòt veire aqueste carreg.
Institut d'Estudis Politics d'Ais de Provença
thumb|right|Institut d'estudis politics de Ais de Provença L'Institut d'estudis politics de Ais de Provença (Institut d'études politiques d'Aix-en-Provence) es una granda escòla francesa, localizada dins la vila de Ais de Provença. Foguèt fondada en 1956 per Paul de Geouffre de La Pradelle, e a format dempuèi alavetz divèrses politics, jornalistas o professors de universitat.
Istòria
Es estat fondada jol nom d'Institut d'estudis politics de l'universitat de Ais e de Marselha. Cambiament lo sieu nom en 1969.
Sediment
Sediments polluits
De sediments pòdon tanben aver estat polluits dirèctament per de degalhs volontaris o involontaris, per exemple mar Baltica e sul litoral francés o dins de lacs per l'immersion volontària de municions, d'explosius e de degalhs diverses. Lo long dels canals, de depauses de fangas de curatges pòdon a vegada constituir de punts de retorn de pollucion.
Institut d'Estudis Politics d'Ais de Provença
Istòria
Divèrses professors de drech public an exercit coma de directors de l'institut. Dempuèi 2015, Rostane Mehdi s'encarga d'aqueste papièr. Tambien divèrsas personalitats politicas son estats escuelhudas coma de presidents de lo sieu conselh d'administracion, talas que Philippe Seguin o la dirigenta del Fons Monetari Internacional Christine Lagarde.
Sediment
Sediments polluits
Des valors guidas an estat establidas per permetre una gestion mai securizada dels sediments polluits.
Environaments depositaris màger
Los mitans depositaris màger son :
Còstas e mars pauc prigondas
Lo segond mitan màger ont lo sediment pòt èsser en suspension dins un fluide es dins las mars e oceans. Pòt venir dels cors d'aiga coma precedentament. Al mièg de l'ocean, son los organismes vivents que son subretot responsables del comol de sediments, que lor clòsc s'enfonzar dins l'ocean après lor mort e s'i fossiliza. Forman de sisas de calcaris e, per fermentacion anaerobia, los idrats de metan. Aclapats pendnet des milions d'annadas, aquestes sediments organics son gradualament transformats en combustibles fossils coma lo gas natural o lo petròli, segon la durada de l'aclapament e lo mitan de las sisas organicas.
Los contraescorriments
La casuda de particuls dons un liquid provòca de contraescorriments opausats a lor davalada. Aquestes contraescorrients an per efièch d'alentir la davalada de las particulas situadas al dessús e alentisson la sedimentacion.
Per mostrar aqueste fenomèn, una experiéncia de sedimentacion dins un tub pòt aisidament se realizar (vejatz l'efièch Boycott).
Bibliografia
Lo curatge dels sediments dels rius
Mazinghem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Bandièra de Mónegue
L’estat moneguier a doas bandièras: una bandièra civila, pels ciutadans, e una bandièra d’estat, per las autoritats de l'estat.
Giròfle
Lo giròfle o giroflièr (Syzygium aromaticum) es un arbre de la familha de las Myrtaceae originari d'Indonesia.
Descripcion
L'arbre a una forma conica. D'una nautor mejana de dètz a dotze mètres, pòt aténher fins a vint mètres de naut.
Las seunas fuèlhas persistentas son ovalas e coriaças.
Las flors de quatre petals blanc rosat son caracterizadas per lors sepals roges persistents. Los botons florals son nomenats « clavèl de giròfle ». Abans que florescan se recòlta los botons e se los daissa secar al solelh fins a que prengant una color brun escur. Aquel arbre es originari d'Indonesia.
Istoric
Lo giròfle es originari de l'archipèla des Molucas del nòrd.
L'epopèia indiana del Ramayana, escricha benlèu vèrs 200 AbC., ja menciona lo comèrci d'aquela espècia. Los Chineses utilizavan ja los clavèls de giròfle jos la dinastia Han (206 AbC. - 220 ApC.) los mastegant per melhorar l'alen, e tanben per las seunas vertuts medicinalas e culinàrias. Èran plan coneguts dels Grècs e dels Romans. Al sègle primièr, Plini lo Vièlh los descrich. Una recenta descobèrta arqueologica suggerís que lo comerci del giròfle amb l'Occident poiriá aver començat fòrça mai lèu. En efècte, se trapèt un clavèl de giròfle dins de rèstes calcinats sul sòl d'una cosina encendiada del site mesopotamian de Terqa dins la Siria actuala, datat de 1700 AbC.
En Euròpa, lo clavèl de giròfle portat al sègle IV pels Arabs, venguèt al vam a l'Edat Mejana. Dante Alighieri dins l'infèrn de la Divina Comèdia lo cita coma essent d'un usatge reservat als rics sieneses. Los Portugueses arribats dins l'archipèla de las Molucas en 1424 se n'assegurèron lo monopòli en brutlant los arbres situats fòra de l'illa de Ternate e aquel monopòli foguèt enseguida aquel dels Olandeses.
Utilizacion
thumb|Clavèl de Giròfle Las proprietats antisepticas e anestesicas d'aqueles botons florals son conegudas dempuèi fòrça temps e prepausadas dins las dolors dentárias. Fa partit de la composicion del khôl, d'en primièr onguent oftalmic.
En cosina, es present dins lo pan d'espècias, los bescuèits amb mescla de canèla, lo pot-au-feu, las marinadas, la chocrota e es indispensable dins gaireben totes los curris. Dins de païses coma Tunisia, s'utiliza en infusion amb lo tè.
S'utiliza pel perfum d'ambient jos forma de « poma d'ambre » que se fabrica en ponchant sus la superfícia d'una irange de clavèls de giròfle.
La 2-eptanona es una cetona de formula (C7H14O) qui possedís una odor de clavèl de giròfle, coma l'eugenòl, qu'es un fenòl.
A l'ora d'ara, 95 % de la produccion mondiala de clavèls de giròfle es utilizat per la fabricacion dels kreteks, cigarretas indonesianas. A Jakarta, los fabricants de cigarretas avançan las vertuts antisepticas de clavèl de giròfle per presentar lors kreteks coma sens dangièr.
Lamotte-Warfusée
L’Motte-Warfusée en picard (Lamotte-Warfusée en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La commune fait partie du Santerre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La localité a #èsser successivament mencionada jos las formas :
En 1974, las municipalitats de Lamotte en Santerre e Warfusée-Abancourt fusionan per venir la municipalitat de Lamotte-Warfusée
La localité a été successivement mentionnée sous les formes :
En 1974, les communes de Lamotte en Santerre et Warfusée-Abancourt fusionnent pour devenir la commune de Lamotte-Warfusée
Nòtas
<references group=N/>
Sever II
Sever II (mòrt lo 16 de setembre de 307, Ravena) foguèt un coemperaire roman que reinèt durant lo periòde de la Tetrarquia. Foguèt lo Cesar de Constanci I de 305 a 306. Venguèt August après sa mòrt mai deguèt nomar Constantin I coma Cesar. Aquela succession entraïnèt la revòuta de Maxenç e de son paire Maximian Herculi en Itàlia. Blocats dins Ravena per l'insurreccion, Sever II se suicidiguèt o foguèt capturat puei executat.
Galeri
Galeri (vèrs 250, Felix Romuliana - 5 de mai de 311) foguèt un coemperaire roman que reinèt durant lo periòde de la Tetrarquia coma Cesar de Dioclecian dau 1 de mai de 293 au 1 de mai de 305 puei coma August dau 1 de mai de 305 au 5 de mai de 311. Èra en carga d'una partida dei regions orientalas de l'Empèri.
Coma Cesar de Dioclecian, sa politica foguèt caracterizada per la lucha còntre lei Sarmates, lei Carpes e lei Bastarnes de 294 a 296 puei còntra lei Pèrs en 298. A partir de 303, participèt activament a la repression dau crestianisme. La malautiá e l'abdicacion de Dioclecian li permetèron de venir l'emperaire pus influent de la Tetrarquia. Pasmens, aqueu sistèma conoguèt rapidament una crisi grèva après la retirada de son fondator e l'Empèri Roman foguèt devesit entre sept emperaires mai o mens legitims. Assaièt de defendre lo sistèma de Dioclecian e de reglar aquela situacion ambé leis autreis emperaires eissits de la Tetrarquia mai moriguèt de malautiá en 311 marcant la fin finala de la Tetrarquia.
Labouseg
Labouseg en breton ( La Boussac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
La parròquia de la Boussac fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Pierre.
La paroisse de La Boussac faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Pierre.
Brunelles
Brunelles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tilh (omonimia)
Tilh pòt èsser:
Maxenç
Maxenç (vèrs 278 - 28 d'octòbre de 312, Pònt Milvius) foguèt un emperaire roman usurpator dau periòde de la Tetrarquia. Ambé l'ajuda de son paire, l'ancian emperaire Maximian Herculi, se revoutèt en Itàlia e reinèt de 306 a 312. Capitèt d'esquichar lei tropas de Sever II au començament de l'annada 306 e gardèt lo contraròtle d'Itàlia. Assaièt de restaurar una partida de l'autoritat dau Senat e acomencèt una politica de bastida dins la capitala. En 312, foguèt vencut e tuat durant la batalha dau Pònt Milvius qu'opausèt sei fòrças ai tropas de Constantin I.
Salina
vinheta|Salina de baia de San Francisco. La salina o lo salin es un ensems d'installacions d'origina antropica que la tòca es de favorizar l'extraccion e la culhida de la sal de mar a partir de la dintra d'una font, l'aiga de mar. Es mai sovent un dispositiu de restancas, de palas, de canals e de diferents bacins de sèrva menant fin finala a de bacins de fèble prigondors, ont se culhís la sal, obtenguda per l'evaporacion de l'aiga de mar, jos l'accion combinada del solelh e del vent.
Principi
Levat unas excepcions dins de lacs salats, las salinas son litoralas e foncionan amb de l'aiga de mar. Aquesta es menada per gravitat pendent las marèas mejanas e fòrtas mejans un grand malhum de canals fins a de sèrva o bacins intermediaris. De là, es en seguida menada dins los bacins de culhida. En sason cauda, tot lo long del percors, la salinitat aumenta regularament quitament abans la dintrada de l'aiga dins los bacins de culhida.
Dins los darrirèrs bacins, los cristallizaires, lo sal es culhida jos forma de cristals grosses precipitant al fons de la prima sisa d'aiga saturada. Lo salnièr pòt tanben culhir la flor de sal constituida de cristals mai pichons se las condicions son favorablas (preséncia de vent).
Mai sovent la produccion se debana que de la mitat de junh a la mitat de setembre dins l'emisfèr nòrd; lo rèste de l'annada es consacrat a l'entreten de la salina o a l'apara del maltemps.
En Mediterranèa, lo solelh accelèra l'evaporacion; atal la sason de produccion es mai longa e subretot la secada de l'estiu dona la possibilitat de realizat una culhida de sal seca, naturalament blanca, alara qu'en Bretanha, la culhida se fa de junh a setembre, donant una sal grisa e umida.
Color
Las salinas que la salinitat es puslèu bassa auràn una color verda a causa de la predominança d'algas d'aquesta color. Quand la salinitat aumenta, l'alga Dunaliella salina dona una tinta anant del ròse al roge. De cambaròtas pichinas, Artemia salina, evoluant dins d'aiga de salinitat mejana donan una tinta iranjada a las salinas. De bacterias coma Stichococcus contribuisson tanben a las tintas.
Condicions de produccion
vinheta|Totas las salinas son pas litoralas, coma las Salinas de Bilma, al Niger, aicí en decembre de 1985. Un cristallizaire mesura de 20 a 100 m2. La superfícia dels cristallizaires representa una fèbla fraccion de la superfícia totala de la salina. Fòrça paramètres influisson sus la produccion annala d'un bacin de culhida. Es de l'òrdre d'una tona de sal.
Lo saber-far del salnièr repausa d'en primièr sus l'expleitacion optimala de las condicions naturalas, subretot meteorologicas. L'evaporacion es accelerada pels factors seguents (per òrdre d'importança) : (1) lo vent, (2) una espessor d’aiga tan fèble que possible, (3) lo solelh e (4) l'aviada de l'aiga. Fòra del periòde de produccion, lo salnièr a tanben una importanta responsabilitat dins l'entreten de la salina.
Utilizacion
La sal de mar pòt èsser utilizada per l'alimentacion, l'agroalimentari (agent conservator), d'usatges industrials o de léser, e mai rarament pel desglaç de las carrièras (melhor s'utiliza la sal gemma mens cara).
Istòria
Los primièrs salins semblan aver estat inventats pals Romans a la broa la Mediterranèa e tanben en Euròpa de l'Oèst. A aquesta epòca dins lo nòrd de França e Belgica e mai al sud en Vendèa e paluns peitavins, la produccion de la sal èra « ignigèna », es a dire eissida de l'evaporacion d'aiga-sal dins de forns alimentats per de lenha. Las quita aiga-sal venent de grandas quantitats d'aiga de mar. Èran caufadas e cristallizadas. Cal esperar l'Edat Mejana per que l'Atlantica vei apareisser los primièrs arrenjaments de las salinas en aiga e bacins.
Mai plan abans los Etruscs, los Fenicèus, los Grècs bastissián de salins. Las rotas del sal son evocadas dempuèi l'Antiquitat. Erodòt e Estrabon, geografs, evòcan aqueste comèrci de la sal dins fòrça tèxtes. La sal circulava dins tot lo bacin mediterranèu, mas tanben dins l'Orient Mejan per las carrièras que ligavan lo golf Persic a la Mediterranèa orientala se crosant a Tadmor, l'antica Palmira, ont las salinas èran considerablas. Se dobrissan las ribas de la mar Negra los camins de la sal en l'Euròpa orientala e atal donar a Bizanci una moneda d'escambi amb los Eslaus.
Plan continental
vinheta|350px|Plan continental Lo plan continental, o plataforma continentala, es lo perlongament del continent sota la superfícia de l'ocean.
Salina
Istòria
La sal passava per Roma venent de las salinas d'Ostra pel sud, e ne partissiá cap al nòrd per la "Via salaria" (la via de la sal) per anar fins al confins septentrionals de l'empèri.
En Provença se comencèt a expleitar la sal pendent l'Antiquitat (a l'epòca dels Grècs), los Focèus ne fasián lo comèrci. Puèi a partir del sègle VI, lo Lengadòc (Aigasmòrtas), la Provença e la Sardenha venon de productors de sal. De salins, desvolopats dins aquestas regions a partir d'aquesta epòca, son encara en activitat.
Plan continental
Caracteristicas
La zona submergida possedís totas las proprietats d'un continent (litologia acida, fòrta espessor de l'escòrça continentala, istòria geologica).
La transicion cap a l'ocean se fa de biais gradual, la prigondor aumentant progressivament, o brutalament (zona de subduction). La largor mejana du plan continental es de 74 km, amb d'escarts variant de 8,5 km (per exemple las plataformas de las Rocosas e de las Andas) a 500 km (plataforma siberiana en mar de Laptev).
Istòria umana, paleoecologia
Lo plan continental es ara cobèrt d'una pro fèbla espessor d'aiga (fins a d'un centenat de mètres). Foguèt, en granda partida emergit pendent las glaciacions.
Atal, lo poblament inicial del continent american a podut se far per l'estrech de Bering, sul plan continental emergit pendent la darrièra glaciacion. L'arqueologia sosmarina montrèt que d'òmes preïstorics vivián, caçavan, pescavan dins lo Doggerland, entre l'actuala Anglatèrra e lo Danemarc, l'Alemanha e los Païses Basses, quitament i aviá de mamots e una fauna abondanta.
Las zonas costièras representan pas que 10 % de l'environament oceanic mas contenon unes 90 % de totas las espècias marinas. Levat excepcion, las zonas costièras son las zonas dels oceans mai ricas en nutriments.
Distribucion geografica
drecha|vinheta|350x350px|Mapa topografica, los plans continentals i apareisson en cian Las dimensions dels plans continentals varian fòrça. Pòdon èsser gaireben inexistents. Es per exemple lo cas dins las zonas de subduction ont una placa oceanica cabuça sota l'escòrça continentala coma aquò se produch al larg de las còstas chilianas o  l'oèst de l'illa de Sumatra. Pòdon tanben èsser fòrça espandits. Atal lo plan continental mai vast atenh 1 500 km de larg. Es lo plan de Siberia dins l'ocean Artic. Un autre vast plan continental es aqueste de la Sonda situat en mar de China meridionala que s'espandís entre las illas de Java, de Sumatra e de Borneo. Lo golf Persic e la mar del Nòrd son de mars que cobrisson entièrament un plan continental.
Sediments
Los plans continentals son cobèrts de sediments terrigèns, que venon de l'erosion dels continents. Pasmens, pauc d'aquestes sediments foguèron portats pels riu. De 60 a 70 %, se pausèron pendent las glaciacions de l'èra Quaternària, quand lo nivèl de las mars èra de 100 a 120 mètres inferior a aqueste d'ara.
Los sediments venon mai sovent sempre mai prims que s'alunha de las còstas. Lo sable èra limitat a las zonas d'aiga pauc prigondas de contunh agitacion jos l'accion de las èrças, alara que lo les e l'argila se pausan dins las aigas mai prigondas e suavas situadas mai al larg. Aquestes sediments se pausan a la velocitat mejana de 30 cm per millenari, velocitat superiora a aquela que se pausa los sediments marins dins las planas abissalas.
Definicion juridica
Dins aquesta zona, definida per l'article 76 de la Convencion de las Nacions unidas sul drech de la mar signada en 1982 a Montego Bay, los Estats costièrs dispausan de drechs sobeirans sus l'expleitacion de las fonts del sòl e del sossòol dels fons marins (per exemple en idrocarburs).
Lo plan continental d'un Estat costièr compren los fons marins e lor sossòl fins al bòrd extèrne del marge continental, o fins a 200 milas marins de las linhas de basa, quand aqueste bòrd extèrne se trapa a una distança inferiora. Sa limita coïncidís alara amb aquesta de l'extension maximala de la zona economica exclusiva (ZEE), zona ont l'Estat costièr dispausa del drech d'expleitar totas las fonts economicas, dins las aigas, suls fons e dins lo sossòl. Coma la ZEE, sa limita pòt pasmens se situar a mens de 200 milas dins lo cas ont las còstas de dos Estats son adjacentas o se fan fàcia: una delimitacion maritima es alara necessària per definir las zonas sota la jurisdiccion de cada Estat costièr.
Quand lo marge continental s'espandís al delà de 200 milas, los Estats pòdon pretendre exercir lor jurisdiccion o fins a 350 milas de las linhas de basa, o fins a 100 milas de l'isobat 2500 mètres, segon de critèris geologics. En contrapartida, l'Estat costièr deu contribuir a un sistèma de partatge dels revenguts tirats de l'expleitacion de las fonts mineralas an delà de la limita dels 200 milas, gerit per l'Autoritat internacionala dels fons marins.
Cléon (Sèina Maritima)
Cléon  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aviso
thumb|right|Aviso francés Commandant Birot.
L'aviso (var. avisò) es un naviri de guèrra rapide e d'una talha febla qu'èra utilizada principalament per la Marina francesa per assegurar lei liasons entre lo comandament e lei divèrsei naviris d'una flòta o leis installacions terrèstras. Après la disparicion de la marina de vela, lo tèrme designèt de naviris rapides de talha mejana (coma aquela d'un torpilhaire per exemple) estacionats dins lei colonias. Enfin, a l'ora d'ara, l'aviso es una corveta pichona e generalista destinada a la lucha còntra lei sosmarins e lei naviris de superficia.
Guèrra de Kuwait (1990-1991)
La Guèrra de Kowait, tanben dicha Guèrra dau Golf ò Segonda Guèrra dau Golf, se debanèt d'aost de 1990 a març de 1991 entre Iraq e una coalicion de 34 estats dirigida per leis Estats Units d'America e sostenguda per l'ONU. Foguèt entraïnada per lei tensions entre Iraq, Kowait e l'Arabia Saudita après la guèrra Iran-Iraq. D'efiech, lo deute d'Iraq èra vengut fòrça important e la produccion de petròli tròp auta de l'OPEP empachava son desendeutament rapid. Au contrari, la politica de Kowait e de l'Arabia Saudita, inquiets de la poissança militara de l'armada iraquiana, foguèt d'aumentar la produccion per demenir lo pretz de petròli. Aquò entraïnèt l'invasion de Kowait per lo govèrn iraquian de Saddam Hussein que pensava tenir l'aprovacion dau govèrn estatsunidenc, son aliat còntra l'Iran.
Pasmens, aquò èra pas lo cas e leis Estats Units refusèron de reconóisser l'invasion. Au contrari, formèron, amb lo sostèn de l'ONU e de l'Arabia Saudita, una coalicion fòrça importanta (34 país) per reconquistar lo territòri kowaitian. Après divèrsei temptativas de negociacions, la coalicion comencèt una ofensiva aeriana lo 16 de genier de 1991. Gràcias a sa superioritat numerica e tecnologica, prenguèt rapidament l'avantatge e poguèt atacar leis infrastructuras e leis unitats iraquianas. Ansin, lo 24 de febrier, l'ofensiva terrèstra de la Coalicion rescontrèt gaire de resisténcia e lei defensas iraquianas d'afondrèron rapidament. Lei combats s'arrestèron lo 28 après la destruccion dei fòrças iraquianas situadas en fàcia dei tropas de la Coalicion e la reconquista de Kowait.
Aquela desfacha engendrèt d'insureccions popularas còntra lo regim de Saddam Hussein en Iraq. Pasmens, Bagdad aviá gardat de resèrvas militaras pron importantas per reprimir lei movements insurgents a la fin de març de 1991. Saddam Hussein gardèt ansin lo poder maugrat la mesa en plaça de sancions internacionalas fòrça duras còntra son país.
L'invasion iraquiana de Kowait
thumb|right|Rescòntre entre [[Saddam Hussein e Donald Rumsfeld en 1983.]]
Plan d'Euròpa dau Nòrd
thumb|Extension dau Plan d'Euròpa dau Nòrd.
Guèrra de Kuwait (1990-1991)
L'invasion iraquiana de Kowait
Pasmens, en 1988, la poissança militara iraquiana inquietèt lei monarquias petrolieras car lo país dispausava desenant d'un otís militar fòrça desvolopat amb un important arsenau quimic. Ansin, l'Arabia Saudita e Kowait, qu'èran lei creditors principaus de Bagdad, refusèron d'annular lo deute iraquiana e prenguèron d'accions per afeblir economicament Iraq. En particular, Kowait aumentèt sa produccion de petròli per demenir la valor dau barriu. De mai, assaièt de limitar l'accès dei naviris iraquianas dins lo Golf. De mai, lo reiaume foguèt accusat d'esplechar de jaciments situats dins lo territòri iraquian.
Plan d'Euròpa dau Nòrd
Lo Plan d'Euròpa dau Nòrd es un plan europèu situat entre lei Mars dau Nòrd e Baltica e lei cadenas montanhósas d'Alemanha, de Republica Chèca e de Polonha.
Guèrra de Kuwait (1990-1991)
L'invasion iraquiana de Kowait
Lo 2 d'aost de 1990, Saddam Hussein chausiguèt d'envaïr Kowait e d'annexar son territòri. Per aquò, podiá utilizar una revendicacion territòriala anciana, emesa per Bagdad en 1958, que considerava l'emirat coma una partida de l'anciana província otomana de Basra. De mai, après un rescòntre amb l'ambassador estatsunidenc, pensava aver l'acòrdi de Washington. Militarament, l'operacion se debanèt sensa dificultat. Numericament e tecnicament inferioras, lei fòrças de Kowait resistiguèron gaire. Pasmens, l'annexion foguèt durament condamnada per l'ensemble de la comunautat internacionala.
La reaccion estatsunidenca
La vigor de la reaccion estatsunidenca foguèt una suspresa totala per Iraq. Aprofichant l'oposicion de l'URSS a l'annexion, Washington poguèt obtenir lo vòte d'una resolucion dei Nacions Unidas condamnant l'invasion tre lo 2 d'aost. Lo tèxte li permetèt tanben d'impausar de sancions. Puei, lo 29 de novembre de 1990, per lo premier còp dempuei la Guèrra de Corèa (1950-1953), l'ONU autorizèt l'utilizacion de la fòrça per liberar Kowait. Lei rasons d'aquela reaccion son mau conegudas. Son probablament liadas a la volontat de protegir l'Arabia Saudita qu'es l'aliat principau deis Estats Units dins la region.
Washington adoptèt donc una posicion dura, ostila a tot compromés permetent ais Iraquians de gardar sei mejans militars. Mandèt tanben un important còrs expedicionari au nòrd de l'Arabia Saudita per empedir tota ataca iraquiana vèrs lo sud. Recebèt lo sostèn de seis aliats tradicionaus (Reiaume Unit, França...) e de plusors país arabs coma Siria ò Egipte. De son caire, l'URSS assaièt de negociar l'evacuacion de Kowait sensa s'opausar ai manòbras estatsunidencas. Laissèt egalament certanei país dau Pacte de Varsòvia mandar d'unitats de sostèn. La guèrra comencèt lo 16 de genier de 1991 après lo refús d'un ultimatum estatsunidenc per Bagdad.
Fòrças en preséncia
thumb|right|Carta representant lei país de la Coalicion (blau) e [[Iraq.]]
Una particularitat de la Guèrra de Kowait es la conoissença relativament precisa deis efectius alinhats per lei dos camps au començament dei combats. Ansin, la coalicion aviá mobilizat 956,600 òmes. Lo còr d'aquela fòrça èra formada per un còrs estatsunidenc de 535,000 òmes sostenguts per un centenau de naviris, 2,850 aeronaus, 3,000 blindats e 1,800 pèças d'artilhariá. De contingents arabs, britanic e francés o renforcèron. En fàcia, leis Iraquians dispausavan de 530,000 òmes, 6,500 veïculs blindats, 2,700 pèças d'artilhariá e 500 avions de combat. Dins aquò, son armament èra tecnologicament inferior e Bagdad deguèt mandar una partida de sei fòrças lòng de sa frontiera nòrd per i susvelhar una armada turca de 95,000 òmes.
La preparacion aeriana
thumb|right|[[Fotografia d'avions estatsunidencs utilizats per la campanha aeriana.]]
La guèrra comencèt lo 16 de genier de 1991 amb una importanta campanha aeriana menada per lei coalizats còntra lei tropas e leis infrastructuras iraquianas. L'objectiu èra d'afeblir lei fòrças de Bagdad e de desorganizar lo país. L'aviacion iraquiana assaièt de s'i opausar mai, numericament e tecnicament inferiora, perdiguèt 105 aeronaus e 110 a 140 aparelhs suplementaris chausiguèron de s'enfugir en Iran. Ansin, l'armada iraquiana deguèt pauc a pauc laissar lo mestritge quasi complèt dau cèu a la coalizacion que poguèt menar 100,000 sortidas e largar 85,500 tonas de bombas per la pèrda de 75 aeronaus.
Martinian
Martinian (mòrt en 325) foguèt un coemperaire roman de Licinius que reinèt quauquei setmanas en 325. Èra un oficièr militar que foguèt executat après sa captura per lei fòrças de Constantin I.