cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rugles
Istòria
Rugles "Capitale" de la pointe de Paris. Extrait du livre “LES FORGES DE NORMANDIE, l’histoire du fer en Normandie” "En 1857, à Rugles 2500 ouvriers travaillaient à la fabrication des épingles et 3600 à la fabrication des clous, en particulier la pointe de Paris, clou très solide, servant à la fabrication des charpentes de bateaux. Rugles fut à cette époque la capitale de la Pointe de Paris".(source bulletin municipal de Rugles 2009)
Aujourd'hui Rugles perpétue la tradition de l'industrie des métaux en abritant deux entreprises de transformation du métal par laminage.
Ciutat de Mexic 1968 - Atletisme
thumb|150 px|right|
thumb|50 px|left|...
5000 M.
thumb|400 px|right|... en [[Muhammad Gammoudi campion olimpic !]]
50 KM. MARCHA
_______________
Dònas
12 espròvas encara per l'atletisme femenin...
Vejatz tanben
thumb|50 px|left|...
Bebron
Bebron (Vebron en francés) es una comuna occitan situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Saint-Rémy-de-Sillé
Saint-Rémy-de-Sillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Cervièira
Cervièira (Servières en francés) es una anciana comuna gevaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Dempuèi lo 1èr de genièr, es comuna delegada de la comuna novèla de Monts de Randon, amb Estables, Sench Amanç, La Vialadiu e lo chapluòc, Riutòrt de Randon.
Domasan
Domasan ( Domazan en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region d'.
Cervièira
Geografia
Situat dins un site de defensa (i a qualques vestigis d'un chastèl), Cervièira beneficia de paucs de viás de comunicacion : òm pòt i anar, non pas i passar. Son accès pus comòde e planièr es al nòrd, en direccion de la RD 1. Una rota estrecha, de traçat escalabrós, es estada enquitranada dempuèi qualques desenas d'annadas (èra pas qu'un chamin entre Cervièira e l'Espinàs sus la mapa de las annadas 50 ) e mena a Espinàs, dins la comuna e la RD 50 en direccion de Mende e de sos emplecs.
Saint-Xandre
Saint-Xandre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Sacquenville
Sacquenville en normand (Sacquenville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Situat sul scenari del Neubourg, longé per la linha verda, Sacquenville es un vilatge plàcid environné de camps e de bòsques.
Situé sur le plateau du Neubourg, longé par la ligne verte, Sacquenville est un village paisible environné de champs et de bois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jussarupt
Jussarupt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Môlay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jussarupt
Geografia
Jussarupt Ocupa un pichon vallon #que domina lo marge esquèrre de la Vologne. Es una municipalitat rurala, amb dos scieries per 240 ectaras de bòsques e una entrepresa de fabricacion de carn sahumada.
Môlay
Nòtas
<references group=N/>
Jussarupt
Geografia
Lo relief s'elèva cap a l'oèst (676 m al Chamont), lo sud-oèst ont culmini lo Tuc de Laleu (761 m) e al sud, ont la D50 puja cap al vilatge vesin de Champdray. Nascut sus las pendentas de Laleu, lo ruisseau dels Claus travèrsa lo vilatge per prene la Vologne.
Jussarupt occupe un petit vallon qui domine la rive gauche de la Vologne. C'est une commune rurale, avec deux scieries pour 240 hectares de forêts et une entreprise de fabrication de viande fumée.
Le relief s'élève vers l'ouest (676 m au Chamont), le sud-ouest où culmine la Colline de Laleu (761 m) et au sud, où la D50 monte vers le village voisin de Champdray. Né sur les pentes de Laleu, le ruisseau des Clous traverse le village pour rejoindre la Vologne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom del pòble, Jussalru, a testificat dempuèi 1519. La distincion de Jussarupt dépendait dirèctament del pòrti de Lorraine e fasiá partida del bailliage de Bruyères dempuèi 1751.
Le Coudray-Montceaux
Le Coudray-Montceaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Jussarupt
Istòria
A l'esperital, la municipalitat dépendait de la parròquia de Camp, doyenné de Épinal.
Le Coudray-Montceaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hermeville
Hermeville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Spechbach-le-Haut
Oberspechbach en alemannisch ( Spechbach-le-Haut en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Jussarupt
Istòria
En 1867, sus 657 ectaras, 240 son dins tèrras labourables, 152 en prés, 173 en bòsques, 3 en jardins, òrtas, chenevières, 79 en friches. Las culturas principalas son lo blat, l'òrdi, lo avoine e la poma de tèrra.
Spechbach-le-Haut
Geografia
Situada près del Canal del Rhône al Rhin #que manlèva a aquel endroit la vallée de la Largue, a 7 km de Altkirch, 10 km de Dannemarie, 22 km de Thann e 16 km de Mülhausen, la municipalitat deu lo sieu nom, coma la siá vesina Spechbach-lo-Bas, al ruisseau #que flueix a proximitat.
Hermeville
Geografia
Hermeville es un vilatge del País de Caux, situat près de Criquetot L'Esneval en Sèina Maritima.
Jussarupt
Istòria
Le nom du village, Jussalru, est attesté dès 1519. La seigneurie de Jussarupt dépendait directement du duc de Lorraine et faisait partie du bailliage de Bruyères depuis 1751.
Spechbach-le-Haut
Geografia
Spechbach-La-Nautor, coma Spechbach-lo-Bas e Sant-Bernard, se situa sus un territòri compausat essencialament de camps, mas tanben de pradas e de bòsques.
Jussarupt
Istòria
Au spirituel, la commune dépendait de la paroisse de Champ, doyenné d’Épinal.
Spechbach-le-Haut
Geografia
Située à proximité du Canal du Rhône au Rhin qui emprunte à cet endroit la vallée de la Largue, à 7 km d'Altkirch, 10 km de Dannemarie, 22 km de Thann et 16 km de Mulhouse, la commune doit son nom, comme sa voisine Spechbach-le-Bas, au ruisseau qui coule à proximité.
Spechbach-le-Haut, comme Spechbach-le-Bas et Saint-Bernard, se situe sur un territoire composé essentiellement de champs, mais aussi de prairies et de forêts.
Istòria
Spechbach-La-Nautor, #qu'apareis jos la denominacion "Spechbach" la an 1302, e cap a 1340 jos aquela de “Oberspechbach“, a fach partida del comtat de Ferrette fins al tractat de Westphalie. Al sud-oèst del vilatge se se trobat traces d'una via romaine.
La glèisa se dédiée a Sant-Martin. E possedís Una estatua de la Vèrge, #qu'e aguèt trobat ailà, en un massís de buis. A donat naissença a un pelegrinatge a La nòstra Madama del Bòsc Negre (zur Mutter Gottes im finstern Wald); la tradicion ne fa remontar l'origina al. Davant la pòrta principala de la glèisa se vei la station équestre de Sant-Martin; pròvan d'una vœu facha per joves gents en un moment de perilh imminent. Lo sieu érection Data de 1617. Lo presbytère A #èsser bastit per Kléber.
Se pòt trobar bunkers de la Primièra Guèrra mondiala a las immeditaeses dels camins e en los jos-bòsques, bastits pels Alemands per assiéger los 3 pòbles (Spechbach-la-Nautor, Spechbach-lo-Bas e Sant-Bernard).
Spechbach-le-Haut, qui apparaît sous la dénomination "Spechbach" en 1302, et vers 1340 sous celle d'“Oberspechbach“, a fait partie du comté de Ferrette jusqu'au traité de Westphalie. Au sud-ouest du village on a trouvé des traces d'une voie romaine.
La glèisa est dédiée à Saint-Martin. et possède une statue de la Vierge, qui fut trouvée là, dans un massif de buis. Elle a donné naissance à un pèlerinage à Notre Dame de la Forêt Noire (zur Mutter Gottes im finstern Wald); la tradition en fait remonter l'origine au. Devant la porte principale de l'église on voit la station équestre de Saint-Martin; elle provient d'un vœu fait par des jeunes gens dans un moment de danger imminent. Son érection date de 1617. Le presbytère a été construit par Kléber.
Le village a probablement été fondé à l’époque Franque comme la plupart des paroisses ayant pour patron Saint Martin. Un document portant la date du 21 juin 823 et citant pour la première fois le village confirme qu’il était administré par l’abbaye bénédictine de Masevaux. Au Moyen âge, Spechbach le Haut est placé sous la juridiction de la seigneurie de Thann qui appartient aux contes de Ferrette puis au Duc de Habsbourg à partir de 1324. L’église est mentionnée dès 1302 dont il ne reste que le clocher et le chapelle de la Vierge. La nef fut reconstruite en 1860.
On peut trouver des bunkers de la Première Guerre mondiale aux abords des chemins et dans les sous-bois, construits par les Allemands pour assiéger les 3 villages (Spechbach-le-Haut, Spechbach-le-Bas et Saint-Bernard).
Hermeville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tournus
Tournus es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Aquela vila de la près de Saône a situat en Bourgogne, a parièra distància de Dijon e Lion. Al nivèl départemental, es lo ponch de contacte entre lo Mâconnais e lo Chalonnais.
Cette ville du bord de Saône est située en Bourgogne, à égale distance de Dijon et Lyon. Au niveau départemental, elle est le point de contact entre le Mâconnais et le Chalonnais.
Polminhac
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Polminhacum, latinizacion de 1402, Castrum de Polminhaco, latinizacion de 1485, Paoulmignhac, Polmignhac, en 1560, Polminhat, 1593, Polminihac, en 1621, Polmignac, en 1624, Poulminiac, en 1627, Pominhac, en 1627, Pomminiac, en 1630, Poulminihac, en 1631, Poulminhac, en 1636, Polminiach, en 1637, Polmignat, en 1640, Plombignat, en 1784. I a un dobte sus la prononciacion modèrna. Polminhac ven d'un nom d'òme latin Poleminius (Dauzat e Rostaing) o eventualament Pothumenus (Ernèst Negre), amb lo sufixe -acum, , latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Polminhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Poleminius (o Pothumenus ?).
Nòtas
<references group="N"/>
Las Vinhas
Las Vinhas (Les Vignes en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament de Losera e la region d' ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Londigny
Londigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Ronchaux
Ronchaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Genix-sur-Guiers
Saint-Genix-sur-Guiers en arpitan (Saint-Genix-sur-Guiers en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chauvry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Munic 1972 - Atletisme
thumb|150 px|right|
thumb|300 px|right|...
Migennes
Migennes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Munic 1972 - Atletisme
thumb|50 px|left|...
Garatz aicí, e d'un biais exaustiu, totes los pòdis olimpics d'atletisme de Munic 1972.
Migennes
Geografia
De mai, Migennes es lo ponch de sortida del canal de Bourgogne #qu'acaba la siá carrièra a Sants-Texans-de-Losne distant de 242 km.
Située à une vingtaine de kilomètres d'Auxerre au cœur de l'Iona, Migennes est au confluent de l'Armançon et de l'Iona.
Munic 1972 - Atletisme
Dònas
14 espròvas ara per l'atletisme femenin amb l'introduccion del 1500 m e del relai 4x400 al programa.
Migennes
Geografia
De plus, Migennes est le point de départ du canal de Bourgogne qui finit sa course à Saint-Jean-de-Losne distant de 242 km.
Ostel
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Migennes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ostel
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Migennes
Istòria
Dels registres portats l'an 2004 an provat #qu'a i aviá dels abitants a l'epòca de la edat del bronze. Dels mosaics e unes autres objèctes en datant de l'epòca gallo-romaine testifiquin la ancienneté del luòc. Migennes Se nomenava Mitigana (mièg dels marais) jol Empèri romain.
Munic 1972 - Atletisme
SAUT DE LONG
thumb|300 px|left|... sagèl de la pòsta oèst-alemanda... [[Munic 1972... ]]
Crocy
Crocy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al començament del, un « presche » (temple en protestant) existissiá a Crossi. Lo ministre del culte #que lo desservait — aital coma los temples  de Fonteines (los-Bassets) e de Ménil-Imbert (uèi sus Lo Renouard) — se nomenava : Étienne Fouasse. Lo rei Louis XIV ordonna la destruccion de las bastissas en 1665.
Migennes
Istòria
La borgesiá de Joigny ( nòrd-oèst) e de Aussèrra ( al sud) desirava pas pas aver los nuisances sonòres e poussiéreuses de las locomotores a l'espera en las estacions de triages a l'epòca del vapor. Jos pression, elas dégageaient dels fums cargats de partícules de carbon. A parièra distància de Dijon e de París per permetre l'escambi d'aqueles locomotoras, la decision #èsser presa : lo depaus èra doncas idéalement situat. Dempuèi lo TGV, l'estacion es pas mai que l'origina o lo terminus dels trens TER per Aussèrra, Dijon o París parca de Lion e estacion de Bercy. Aquela vila dépérit uèi lentament dempuèi que los trens de grandas linhas l'an abandonada en lo moment del bastiment de la linha a granda velocitat #que passa a una desena de quilomètres d'ailà en lo bòsc de Othe. Es luènh lo temps ont los trens internacionala tala que 217, 218, 219… connectavan rapidament l'estacion de Laroche-Migennes a totas las grandas vilas del Miègjorn, dels Alpes o de Itàlia sens aver de besonh de cambiament de tren.
Crocy
Istòria
A la creacion de las costats, Crocy siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801).
Migennes
Istòria
Des fouilles menées en 2004 ont prouvé qu'au il y avait des habitants à l'époque de l'âge du bronze. Des mosaïques et autres objets datant de l'époque gallo-romaine attestent l'ancienneté du site. Migennes se nommait Mitigana (milieu des marais) sous l'Empire romain.
Crocy
Istòria
Au début du, un « presche » (temple protestant) existait à Crossi. Le ministre du culte qui le desservait — ainsi que les temples  de Fonteines (les-Bassets) et de Ménil-Imbert (aujourd'hui sur Le Renouard) — se nommait : Étienne Fouasse. Le roi Louis XIV ordonna la destruction des bâtiments en 1665.
À la création des cantons, Crocy est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801).
Munic 1972 - Atletisme
Vejatz tanben
thumb|50 px|left|...
Ròca
Lei ròcas (var. ròchas, ròcs, garròcs, arròcs, arròcas) son de materiaus naturaus solides formats d'un assemblatge d'un ò de plusors mineraus. Constituent principau de la crosta tèrrestra, son devesidas entre ròcas magmaticas (ò ignèas), metamorficas e sedimentàrias en foncion de sei condicions de genèsi. La sciéncia de la descripcion e de l'estudi dei ròcas es dicha petrologia e fa partida de la geologia. Dins lo corrent de l'Istòria umana, lei ròcas son estadas fòrça utilizadas coma materiau de construccion e coma fònt de mineraus ò de metaus.
Migennes
Istòria
Cette ville doit sa renommée à sa gare dénommée Laroche-Migennes en 1918 et aussi pour avoir été moquée par un chansonnier de talent, Jean Raymond « Laroche Mimi, Laroche Migennes etc. » au temps de la vapeur.
Bassing
Bassing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Ròca
Mecanismes generaus de la formacion dei ròcas
thumb|Cicle dei ròcas. thumb|right|Esquèma generau dei placas tectonicas terrèstras.
La formacion dei diferentei ròcas es una consequéncia de l'activitat intèrna de la Tèrra e de son estructura de jaç concentrics, similara a aquela d'una ceba. Dau centre vèrs la superficia, se troban lo nuclèu intèrne, lo nuclèu extèrne, lo mantèu (inferior e superior) e la crosta. Lo mantèu superior es rigid e forma amb la crosta la litosfèra. Aquela crosta pòu èsser oceanica ò continentala. La crosta oceanica es pus pesuca que la continentala mai a una espessor pus febla.
Dins lei zònas de divergéncia, se forma una crosta oceanica novèla formada de ròcas eissidas de la solidificacion dau magma vengut dau mantèu. Dins lei zònas de convergéncia, doas situacions diferentas pòdon aver luòc en foncion de la natura dei placas qu'interagisson. Se lei doas son de tipe oceanic, un arc volcanic pòu se formar (Japon, Aleutianas... etc.). En revènge, s'una placa (ò lei doas) es de tipe continentau, la collision possa dei massas considerablas de materiaus en aut e en bas. Dich orogenèsi, aqueu fenomèn es a l'origina de plegaments de la crosta e de la formacion de cadenas montanhosas. A la superficia terrèstra, lei ròcas son expausadas a l'erosion fisica ò quimica per d'agents exogèns e acomençan de se desagrejar.
Lei fragments dei ròcas dislocadas son transportats per lei rius dins lei vaus e dins lo corrent d'aqueu procès, forman divèrsei sediments en foncion de sei caracteristicas, de sa talha e de l'endrech onte s'arresta lo transpòrt (riu, lac, mar... etc.). En parallèl, dins lei zònas de convergéncia, lei fòssas oceanicas s'emplisson tanben a cha pauc de sediments. Son alora implicats dins lo procès de cabussada de la placa e son somés a de condicions de pression e de temperatura importantas. Aquò entraïna de transformacions mineralogicas au sen dei ròcas que son intensitat aumenta amb la pression e la temperatura. Lei ròcas ansin transformadas son dichas metamorficas. La cabussada pòu pereu entraïnar la fusion de certanei ròcas que van alora remontar en direccion de la superficia. Se l'agantan, pòdon causar la formacion de ròcas volcanicas ò piroclasticas. Se demòran dins la crosta, van se refrejar e se solidificar lentament per formar de ròcas dichas intrusivas ò plutonicas.
Curienne
Curienne en arpitan (Curienne en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Ròca
Generalitats
thumb|right|Presa d'una mòstra de [[lava per un volcanològ.]] Lei ròcas magmaticas (ò ignèas) derivan de la solidificacion d'un magma. Forman aperaquí 64,7% dau volum de la crosta terrèstra e 99% de la crosta oceanica. Pasmens, son estudi presenta una dificultat particulara car la natura dau magma a l'origina de la ròca es desconeguda. D'efiech, un contacte dirècte amb lo magma es pas possible e es fòrça malaisat amb lei lavas. Leis analisis e lei mesuras son donc principalament limitadas ai ròcas situadas a la superficia ò a de prefondors feblas (sondatge, foratge... etc.). Lei scientifics son donc obligats d'interpretar lei caracteristicas dei magmas ancians a partir de la geologia actuala dei ròcas. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, lei progrès tecnologics an tanben permés d'avançadas importantas e se destrian uei quatre tipes principaus de ròcas magmaticas : intrusivas, venencas, efusivas e piroclasticas (de còps dichas volcanoclasticas). Lei ròcas intrusivas e venencas se solidifican dins la crosta terrèstra. Lei ròcas efusivas son eissidas de la solidificacion dei lavas, es a dire dau magma arribat a la superficia. Lei ròcas piroclasticas son pereu eissidas de la solidificacion dei lavas. Pasmens, se forman a partir de lavas ejectadas que forman de particulas finas que començan son refrejament dins l'aire.
La composicion dei magmas a l'origina d'aquelei ròcas es siliçosa, çò qu'entraïna la formacion de silicats. L'unica excepcion coneguda es lo magma carbonat e negre dau volcan tanzanian Ol Doinyo Lengai que causa la formacion de carbonatits. Lei magmas son classats en foncion de son aciditat, valent a dire de sa concentracion de silici exprimida en concentracion de SiO2. Son ansin dichs : Lei magmas acids e intermediaris contènon generalament de mineraus coma lo qüars, l'ortosa ò l'albita que son compatibles ambé sei valors d'aciditat. Dins lei magmas basics e ultrabasics, lei mineraus compatibles principaus son l'olivina, la leucita ò la nefelina. En foncion dei mineraus contenguts, una ròca magmatica pòu tanben èsser dicha subresaturada (preséncia de qüars), saturada (abséncia de qüars e de feldspats) e sosaturada (abséncia de qüars e preséncia de feldspats).
Regardant lo classament dei diferentei ròcas magmaticas, lei mineraus pus importants son lo qüars, lei feldspats alcalins (ortosa, sanidina, albita ... etc.), lei plagioclasas e lei feldspatoïds. Lo qüars e lei feldspats alcalins son acids, lei plagioclasas son feblament acids ò basics e lei feldspatoïds son basics. Coma lo qüars e lei feldspatoïds son pas compatibles, aquò permet d'establir de diagramas simplificats, dichs diagramas de Streckeisen, amb quatre cimas que permèton de distinguir lei diferentei ròcas en foncion de sa composicion ò de sa natura acida ò basica (cf. infra).
Ròcas intrusivas
Lei ròcas intrusivas son eissidas de la solidificacion dau magma en prefondor. Se tròban subretot dins lei regions d'orogenèsi onte son sovent de natura acida. Dins lei regions de dubertura de la crosta, son pus raras e i son quasi totjorn basicas ò ultrabasicas. Una particularitat importanta dei magmas a l'origina d'aquela mena de ròca es la constància de sa composicion que luòc de la planeta que siegue, çò que demòstra l'omogeneïtat dau mantèu. En revènge, la formacion dei ròcas intrusivas au sen deis orogèns es un procès complèx e variable car lei condicions dei collisions entre placas tectonicas son pas identicas entre lei diferentei regions.
Lei ròcas intrusivas son compactas e an una textura granulara, valent a dire que son formadas de cristaus visibles a uelh nus. Aquelei cristaus an generalament de talhas similaras mai i a d'excepcions. Per exemple, dins lei ròcas graniticas, pòu de còps s'observar de cristaus d'ortosa pus desvolopats qu'aquelei deis autrei mineraus constituents de la ròca.
Ròcas venencas
Lei ròcas venencas son de ròcas magmaticas eissidas d'un magma infiltrat e solidificat dins una fendilha (diaclasa) de la crosta terrèstra. Lo refrejament d'aqueu magma es pus rapid que dins lo cas d'una intrusion en causa de la talha generalament limitada dei fendilhas mai es pus lent qu'aqueu de la lava aguent agantat la superficia. Lei ròcas venencas an donc una estructura intermediària entre lei ròcas intrusivas e ròcas efusivas generalament formada de cristaus de talha pichona mai visibles sensa dificultat a uelh nus.
Ròcas efusivas
Lei ròcas efusivas son eissidas dau magma desgasat — qu'es alora dich lava — aguent agantat la superficia. Lei lavas basicas ò ultrabasicas son fluidas e pòdon cubrir una superficia fòrça importanta (Islàndia, plans de Deccan... etc.). Lei lavas intermediàrias e acidas son pus viscosas e se solidifican rapidament (de còps dirèctament dins lo cratèr dau volcan). Lei caracteristicas dei ròcas efusivas despendon de la natura dau magma iniciau, de sa temperatura, de son mòde d'efusion e dei condicions de solidificacion. Aquelei paramètres condicionan la cristalizacion dei mineraus au sen dei ròcas.
Lei ròcas efusivas an generalament un aspècte compacte, una color sorna, una textura fina formada de cristaus fòrça pichons invisibles a uelh nus e de còps de matèria vitrosa, d'escòrias volcanicas sornas, de cavitats liadas au desgasatge dau magma e de linhas de flux indicant lo movement de la lava avans sa solidificacion. Dins certanei cas, s'i pòu observer de cristaus pus importants (fenocristaus) aguent començat de se formar avans l'ejeccion de la lava. Aquela mena de textura es dicha porfirica. Es frequenta dins lei ròcas acidas e intermediàrias e de còps, en l'abséncia d'escòrias e de cavitats, l'aspècte d'aquelei ròcas pòu venir pròche d'aqueu dei ròcas intrusivas.
Ròcas piroclasticas
Lei ròcas piroclasticas (ò volcanoclasticas) son de fragments de lava expulsats per una erupcion. Parcialament ò totalament solidificats dins l'aire, tomban en plueja. Son generalament eissidas de magmas acids ò intermediaris car lei magmas basics ò ultrabasics son pron fluids per èsser dificilament explosius. Lei causas deis explosions son variadas. Dins lei magmas acids e intermediaris, la viscositat importanta (e de còps lo començament de la solidificacion) geina la sortida dei gas que s'acampan fins a aver una pression sufisenta per entraïnar una explosion. La preséncia d'aiga es un factor qu'aumenta lei proprietats explosivas dei magmas car sa vaporizacion es a l'origina de quantitats gròssas de vapor que s'apondon ai gas magmatics.
La classificacion principala dei ròcas piroclasticas es basada sus la talha dei particulas ejectadas que destria lei tefras e lei piroclasts :
Ròcas metamorficas
Lei ròcas metamorficas forman aperaquí 27,4% dau volum totau de la crosta terrèstra. Son eissidas de la transformacion d'autrei ròcas d'origina magmatica, sedimentària ò metamorfica. Aquò pòu se debanar dins d'endrechs variats mai dos tipes principaus de metamorfisme existisson : regionau e de contacte. Lo premier s'aplica a de quantitats importantas de ròcas situadas a de prefondors importantas. Es generalament liat a l'orogenèsi que permet de sometre lei materiaus a de pressions e de temperaturas fòrça importantas a mesura de l'avançament de la cabussada de la crosta dins lei premiers jaç dau mantèu. Lo segond regarda de volums pus febles associats a un còrs magmatic. Dins aqueu cas, es la temperatura dau magma en contacte amb la ròca qu'entraïna lei transformacions mineralogicas.
Lei paramètres a l'origina dau metamorfisme son nombrós. La pression e la temperatura an un ròtle primordiau car favorizan dirèctament la transformacion dei mineraus. Pasmens, n'existís d'autrei coma la composicion iniciala dei ròcas somesas au metamorfisme ò la preséncia eventuala de fluids. La classificacion dei ròcas metamorficas es donc complèxa. D'un biais generau, lo gras de metamorfisme aumenta amb la prefondor. Ansin, lo metamorfisme demora feble per de prefondors limitadas. En revènge, se la cabussada de la crosta vèn importanta, aquò pòu totalament transformar l'estructura d'origina de la ròca.
Ròcas sedimentàrias
Lei ròcas sedimentàrias representan aperaquí 7,9% dau volum totau de la crosta terrèstra. Se forman sustot a partir de l'acumulacion de particulas ò per precipitacion quimica ò bioquimica. De tipes diferents de ròcas sedimentàrias existisson donc en causa de l'existéncia de mecanismes variats de sedimentacion. Lei sediments pus frequents son lei detritics que forman la màger part de l'ensems. Pasmens, òm pòu tanben citar leis organogèns, lei quimics e lei residuaus.
Ròcas detriticas
Lei ròcas detriticas necessitan de fenomèns d'erosion, de transpòrt e de sedimentacion. Lei causas principalas de l'erosion son lei movements de la crosta terrèstra qu'entraïnan la fragmentacion de la ròca, la desagregacion dei ròcas de superficia per lo raionament solar e la gelada, lo movement abrasiu dei glaciers, lo transpòrt de fragments per l'aiga, lo vent, l'alteracion quimica dei ròcas (especialament reaccion amb lo dioxid de carbòni) e l'aleracion dei ròcas per lei vegetaus e leis animaus. Lei mecanismes de transpòrts principaus son lo movement de la crosta que pòrta lei sediments fins ai zònas de convergéncia e lei rets idrografics (regolament, riu... etc.). Lei rets idrografics permèton tanben una seleccion dei fragments que son portats mai ò mens luench en foncion de son pes. Enfin, la sedimentacion es un procès qu'entraïna l'immobilizacion dei sediments que s'agregan per formar una ròca onte lei jaç successius de sediments demòran visibles (estratificacion).
Divèrsei classificacions son estadas prepausadas per descriure lei sediments a l'origina d'aquelei ròcas. La pus utilizada definís lei gravas (particulas de mai de 2 mm), lei sablas (entre 0,063 e 2 mm), lei nitas (entre 0,002 e 0,063 mm) e leis argielas (mens de 0,002 mm). Au contrari dei ròcas magmaticas e metamorficas, i a ges d'equilibri quimic entre aquelei sediments que pòdon venir d'endrechs fòrça diferents.
Ròcas organogènas
thumb|right|Lo [[coralh|corau, un exemple de ròca organogèna.]]
Lei ròcas organogènas son eissidas d'organismes que fabrican son esqueleta a partir de saus dissòuts dins l'aiga. Se forman unicament au sen dei mars e deis oceans car leis organismes dei rius pòdon pas formar d'accumulacions sufisentas. La natura d'aquelei ròcas es fòrça variada en causa de la diversitat deis organismes marins. Per exemple, aquela categoria gropa lo corau, lei cauquilhas dei molluscs ò leis accumulacions d'esqueletas d'organismes unicellularis que fan partida dau fitoplancton.
Ròcas quimicas
thumb|right|Formacion de sau gemma, un exemple de ròca d'origina quimica.
Lei ròcas d'origina quimica son pus raras. Se forman segon de procès divèrs. Dins un environament marin, l'evaporacion de l'aiga blocada dins de bacins sarrats e pauc prefonds es lo mecanisme principau car entraïna la cristallizacion dei saus e dei mineraus dissòuts. Aqueu fenomèn pòu pereu s'observar dins lei regions continentalas. Per exemple, es lo cas dins lei bacins de la Mar d'Aral. Es tanben lo cas de la màger part dei cauquiers. Pasmens, sus lei continents, un segond procès existís a proximitat dei fònts termalas. D'efiech, lor aiga presenta tanben de concentracions importantas de mineraus dissòuts que pòdon engendrar de fenomèns de precipitacion quimica.
Ròcas residualas
thumb|right|Tròç de [[baucita, un exemple de ròca residuala.]]
Utilizacions
thumb|right|[[Fotografia d'una mina modèrna de carbon.]]
Lei ròcas son utilizadas per divèrseis espècias de primats dempuei au mens 2,5 milions d'ans. Regardant Homo sapiens, aquela utilizacion aguèt e a totjorn una importància sus lo desvolopament e lo foncionament dei civilizacions. Per exemple, l'avançament dei tecnologias minieras caracteriza mai d'un periòde preïstoric ò antic (Edat dau Coire, Edat dau Bronze, Edat dau Fèrre... etc.). En fòra de l'extraccion de mineraus, lei ròcas foguèron ò son tanben utilizadas coma materiaus de construccion, coma materiaus per fabricar d'objèctes utilitaris (industria litica... etc.) ò artistics (escultura... etc.) ò coma armas. Certanei foguèron ò son totjorn l'objècte d'un culte religiós (Pèira Negra, Pèira de Scone...).
Bassing
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A partir de la fins a la Revolucion, coan de minimas.
Village de la châtellenie lorraine de Dieuze. "Bessingen" en 1257.
À partir du jusqu'à la Révolution, couvent de minimes.
Migennes
Istòria
La bourgeoisie de Joigny (10 km nord-ouest) et d'Auxerre (20 km au sud) ne souhaitait pas avoir les nuisances sonores et poussiéreuses des locomotives en attente dans les gares de triages à l'époque de la vapeur. Sous pression, elles dégageaient des fumées chargées de particules de charbon. À égale distance de Dijon et de Paris pour permettre l'échange de ces locomotives, la décision fut prise : le dépôt était donc idéalement situé. Depuis le TGV, la gare n'est plus que l'origine ou le terminus des trains TER pour Auxerre, Dijon ou Paris gare de Lyon et gare de Bercy. Cette ville dépérit aujourd'hui lentement depuis que les trains de grandes lignes l'ont abandonnée lors de la construction de la ligne à grande vitesse qui passe à une dizaine de kilomètres de là dans la forêt d'Othe. Il est loin le temps où les trains internationaux tels que 217, 218, 219… reliaient rapidement la gare de Laroche-Migennes à toutes les grandes villes du Midi, des Alpes ou d'Italie sans nécessiter de changement de train.
Nòtas
<references group=N/>
Poulangy
Poulangy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Veire lo abbaye reial de Poulangy
Curienne
Geografia
Curienne est situé au sud du parc régional du massif des Bauges, sur les flancs du mont Saint-Michel (895 m). Elle est membre de la communauté d'agglomération Chambéry métropole.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Poulangy
Istòria
voir l'abbaye royale de Poulangy
Origny-Sainte-Benoite
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Origny-Santa-Benoite es una municipalitat situada sul Oise, a parièra distància a pauc près de Sant-Quentin (a l'oèst), Bohain-en-Vermandois (al nòrd) e Guise (al nòrd-es). Es desservie pel Camin de fèrre touristique del Vermandois de St-Quentin a Originy. La linha es tanben utilizada pel fret. Lo canal de la Sambre a l'Oise llom la municipalitat près de lo sieu centre. La véloroute TransEuropéenne París-Moscòu traversarà Origny.
Origny-Sainte-Benoite est une commune située sur l'Oise, à égale distance à peu près de Saint-Quentin (à l'ouest), Bohain-en-Vermandois (au nord) et Guise (au nord-est). Elle est desservie par le Chemin de fer touristique du Vermandois de St-Quentin à Originy. la ligne est aussi utilisée pour le fret. Le canal de la Sambre à l'Oise longe la commune à proximité de son centre. La véloroute TransEuropéenne Paris-Moscou traversera Origny.
Strueth
Strüth en alemannisch ( Strueth en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Précy-Notre-Dame
Précy-Notre-Dame es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Meuvaines
Meuvaines es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Précy-Notre-Dame
Geografia
Précy-La nòstra-Madama es una vila de França, situada en lo departament Alba, de la region Champagne-Ardenne. Los abitants de Précy-La nòstra-Madama an trucat las pèiras de la Ayot. Los 77 abitants de la municipalitat vivon sus una superficie de 5 km² amb una densitat de 15 abitants per km² e una mejana d'altitud de 115 m. Las vilas vesinas son Précy-Sant-Martin, Per lo-e-Der, Blaincourt-sus-Alba, Lesmont, Épagne.
Meuvaines
Geografia
Meuvaines Es una municipalitat littorale del Calvados situada a dotze quilomètres de Bayeux, en lo Bessin. Fa partida de la comunitat de municipalitats de Bessin, Seulles e Mar.
Précy-Notre-Dame
Geografia
Précy-Notre-Dame est une ville de France, située dans le département Aube, de la région Champagne-Ardenne. Les habitants de Précy-Notre-Dame sont appelés les cailloux de l'Ayot. Les 77 habitants de la commune vivent sur une superficie de 5 km² avec une densité de 15 habitants par km² et une moyenne d'altitude de 115 m. Les villes voisines sont Précy-Saint-Martin, Pel-et-Der, Blaincourt-sur-Aube, Lesmont, Épagne.
Meuvaines
Geografia
Meuvaines est une commune littorale du Calvados située à douze kilomètres de Bayeux, dans le Bessin. Elle fait partie de la communauté de communes de Bessin, Seulles et Mer.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pouilly-en-Auxois
Pouilly-en-Auxois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pradèirs
Pradèirs (Pradiers en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Venère
Venère es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Pradèirs
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Venère
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pradèirs
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Pradiers, Pradez en 1508, Pradies, en 1515, Pradels, en 1581, Praders, al sègle XVII, Pradel, en 1692, Pradié, en 1704, Prodier (mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII),. Pradèirs es format de prat (del latin pratum) o de prada (del latin prata, plural de pratum), ame'l sufixe -arium. La motivacion es una situacion montanhòla, d'altitud superiora a 1000 m, doncas adaptada a las pradas e vodada als burons. Una grafia Pradier es prepausada dins un document de l'IEO Cantal, mas semanticament lo plural sembla logic e la fòrma del sufixe, normalament -èir en auvernhàs, es faussa. Justament, Cristian Omelhièr escriu Pradèirs. La prononciacion, notada a Romanhargues, comuna d'Alancha, es [pra'dɛj], [pra'dɛj] o [pra'de], a Pradèirs, d'un locutor qu'a una lenga evolucionada per la segonda prononciacion ; aquò es confòrma a la grafia precedenta.
Nòtas
<references group="N"/>
Voutenay-sur-Cure
Voutenay-sur-Cure es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
Coma lo sieu nom l'indica, Voutenay a situat suls marges de la Curació. Es a Voutenay que lo Anatz de Boca se tira en la Curació, « après un recorregut de 20 quilomètres  ». Lo vilatge a traversat per la D606 (anciana nacionala 6), a unitat|36|km de Aussèrra e a unitat|15|km  de Avallon e pas luènh se tròba la linha de camin de fèrre Aussèrra-Avallon.
Lo GR 13 - #que va de Fontainebleau (Seine-e-Marna) a Borbó-Lancy (Saône-e-Loire) - travèrsa egalament la comuna.
L'abitat se situa sus la basa d'un massís de ròcas en dominant lo marge drech de la Curació.
Comme son nom l'indique, Voutenay est situé sur les rives de la Cure. C'est à Voutenay que le Vau de Bouche se jette dans la Cure, « après un parcours de 20 kilomètres  ». Le village est traversé par la D606 (ancienne nationale 6), à 36 km d'Auxerre et à 15 km d'Avallon et non loin se trouve la ligne de chemin de fer Auxerre-Avallon.
Le GR 13 - qui va de Fontainebleau (Seine-et-Marne) à Bourbon-Lancy (Saône-et-Loire) - traverse également la commune.
L'habitat se situe sur la base d'un massif de roches dominant la rive droite de la Cure.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sus la via anciana disposicion de Aussèrra a Avallon, la Via Agrippa, an #èsser mesas a jorn en 1850 las fondacions d'una villa gallo-romaine : un cippe a #èsser descobèrt e transferit al musèu de Aussèrra.
A, se tròba un vilatge nomenat Vultinacum.
Lo castèl, #qu'aperteniá al abbaye de Vézelay, a jogat un papièr important al moment dels guèrras de religion e de la Liga en la Avallonnais. A #èsser arruïnat pauc après. Aquel solar i aviá « vorejat per la Curació, adossat a la pendenta escarpée d'un anautit tuc boisée e dominat per la montanha de Chora del costat sud »
Sur la voie antique allant d'Auxerre à Avallon, la Via Agrippa, ont été mises au jour en 1850 les fondations d'une villa gallo-romaine : un cippe a été découvert et transféré au musée d'Auxerre.
Au, on retrouve un village nommé Vultinacum.
Le château, qui appartenait à l'abbaye de Vézelay, a joué un rôle important au moment des guerres de religion et de la Ligue dans l'Avallonnais. Il a été ruiné peu après. Ce manoir était « bordé par la Cure, adossé à la pente escarpée d'une haute colline boisée et dominé par la montagne de Chora du côté sud »
Nòtas
<references group=N/>
Jouy-sous-Thelle
Jouy-sous-Thelle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
{{Image label|x= 12.78 {{Image label|x=0.723884519823|y=0.41746069163|scale=400|text=6px|Comuna amb 347 abitants (2000){{mida|80%|Beaumont-les-Nonains (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.476498577435|y=0.758004040956|scale=400|text=6px|Comuna amb 410 abitants (2000){{mida|80%|Bachivillers (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.255769801508|y=0.386365178818|scale=400|text=6px|Comuna amb 286 abitants (2000){{mida|80%|Porcheux (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.243272317845|y=0.680435155958|scale=400|text=6px|Comuna amb 201 abitants (2000){{mida|80%|Énencourt-le-Sec (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.7912402095|y=0.284949720952|scale=400|text=6px|Comuna amb 282 abitants (2000){{mida|80%|Villotran (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.359192723362|y=0.177763243229|scale=400|text=8px|Comuna amb 616 abitants (2000){{mida|80%|La Houssoye (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.70005623742|y=0.828007096449|scale=400|text=8px|Comuna amb 754 abitants (2000){{mida|80%|Fresneaux-Montchevreuil (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.34668364231|y=0.846245944502|scale=400|text=6px|Comuna amb 185 abitants (2000){{mida|80%|Boissy-le-Bois (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.905622048254|y=0.367842046222|scale=400|text=6px|Comuna amb 277 abitants (2000){{mida|80%|La Neuville-Garnier (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.1129333674|y=0.656884813809|scale=400|text=6px|Comuna amb 201 abitants (2000){{mida|80%|Thibivillers (5,6km)}}}}
{{clear|left}}
Yrouerre
Yrouerre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Bébing
Bébing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Dos caserius situats al nòrd apertenon tanben a la comuna:
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Labosse
Labosse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Plou (Char)
Plou es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Champoly
Champoly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Oulches-la-Vallée-Foulon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bazoncourt
Bazoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat, situada al sud-èst de la comunitat de municipalitats del País de Pange, es constituida tres pòbles de Bazoncourt, Berlize e Vaucremont, de doas granjas aluenhadas Fresnois e Fourcheux e d'un molin. Es un pòble fleuri decòr d'una flor. Berlize Es un pòbli-carrièra typiquement lorrain.
La commune, située au sud-est de la communauté de communes du Pays de Pange, est constituée des trois villages de Bazoncourt, Berlize et Vaucremont, de deux fermes éloignées Fresnois et Fourcheux et d’un moulin. C’est un village fleuri décoré d’une fleur. Berlize est un village-rue typiquement lorrain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Héron
Le Héron es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
La municipalitat a traversat pel Héron, afluent del Andelle.
La commune est traversée par le Héron, affluent de l'Andelle.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo ancià prieuré Sant-Gilles, en dependent del abbaye de Sant-Évroult, desapareis a la s|XVIII|e}}.
Aquel luòc es probablament aquel d'origina de la familha anglesa de Heron, #qu'un membre Jordan de Heron n'aviá un fief a Hadeston en lo Northumberland al començament de la.
L'ancien prieuré Saint-Gilles, dépendant de l'abbaye de Saint-Évroult, disparaît au.
Montaut (Aude)
Geografia
La comuna es traversuda, çò qu'explica que sa densitat es totjorn estada bassa, quitament al sègle XIX (mens de 30 ab/km²).
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Montaut ven de mont, eretièr del latin mons, [montem], e de l'adjectiu (n)aut (fòrma arcaïca alt), eretièr del latin altus. Sovent aquelis noms de castèls an una valor publicitària (espaurir l'enemic gràcias a la valor defensiva de la fortalesa), mès aqueste còp l'adjectiu es pas messorguièr : lo vilatjòt e lo castèl son a 485 m, sus una sèrra estreta que culmina a 515 m. En venent del nòrd, i a pas d'altitud tan nauta.
Idèa
Una idèa es un produch de la pensada, l'expression d'un concèpte. Lo tèrme idèa tradusís la paraula grèga eidos, que tanben se pòt traduire per forma, e a una relacion dirècte amb lo Una idèa és un producte del pensament, l'expression d'un concèpte. El terme idea tradueix la paraula grega eidos, que també es pot traduir per forma, i té relació directe amb al significat aquò que se pòt veire. Pren en compte que lo terme "forma" (en relacion amb idea) deu se comprendre dins lo sens d'in-formacion, e que lo tèrme grèc relacionat amb "vèiure" es teorein (teoria), aquò mòstra la relacion entre aquelas significacions. Atal, una idèa seriá tot çò que se concebre mentalment, l'objècte de las teorias o, mai precisement, la significacion d'una oralizacion. Los concèptes, en cambi, farián referéncia puslèu als tèrmes generals.
Las idèas en filosofia
Las idèas en filosofia equivalon a l'esséncia de la coneissença. Lo tèrme nais amb Platon e sa division del monde entre lo monde sensible (visible, coma ditz Platon) e lo monde de las idèes, aquel qu'es vertadièrament real. Atal, las idèas son, per Platon, l'autentica realitat que lo monde visible o sensible (nomenats atal perqua son trapats pels sens, en oposicion al monde de las idèas o intelligible perque se trapan per la ment) se limita a copiar. Atal, dins la perspectiva platoniciana, de meteissa mena, per exemple, una casa fisica es la realizacion (imperfècta) dels dessenhs produches per la ment de l'arquitècte, l'ensems del monde fisic es possible perque realiza las idèas perfèctas de las entitats matematicas (carrats, cercles, esfèras, nombres…) e lors relacions. Aristòtel, al contrari, dona mai de pertinéncia a la nocion d'idèa coma forma. Tot aquò qu'existís es una composicion de matèria e de forma, e l'idèa es una relacion indissociable: pòt pas existir cap matèria que siá pas determinada per una forma (o posedís una determinada informacion), del meteis biais que se pòt pas donar cap de forma que siá pas d'una matèria. Aquela es la concepcion coneguda com ilemorfisme. A diferéncia de Platon, doncas, crèu pas que pòsca existir d'idèas o de formas "separadas". Alara que Platon defend un dualisme ontologic (dos mondes diferents e separats, coma se existissián las idèas separadas de las causes), Aristòtel pensa que las formas o idèas podan pas aver una existéncia separada. Dins la pensada crestiana s'impausèt la perspectiva platoniciana e d'autres autors, coma sant Agustin, per exemple, que contunhèt la teoria de Platon considerant que las idèas serián coma los contenguts de la ment divina e lo monde fisic (creat per Dieu) seriá sa concretizacion. La filosofia escolastica tornèt nomenar aquelas idèas de la ment divina coma idèas exemplaras.