cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cactus
Formas « monstruosas »
Coma las plantas succulentas, los cactus presentan a vegada de formas dichas "monstruosas" afeccionadas dels colleccionaires.
L'origina del fenomèn es desconeguda, benlèu a causa de mutacions. I a dos fenomèns:
Grands tipes morfologics
vinheta|Organ Pipe Cactus National Monument, [[Arizòna|Arizona.]] vinheta|bola d'aur cactaceae Los cactus se pòdon gropar en cinc grands tipes morfologics :
Espandiment
Los Cactus an degut evoluar dins los darrièrs 30 a 40 milions d'annadas, quand los continents èran ja plan separats.
Metabolisme
Los cactus an un metabolisme acid crassulacèu (CAM), al contrari de gaireben totas las plantas. Subretot, prenon lo dioxid de carbòni sonque de nuèch, e non oas de jorn,.
Istòria
drecha|vinheta|Astrophytum asterias drecha|vinheta|Opóncia (Opuntia sp.) susmontat d'una agla dessenhar dins lo codex Mendoza Los cactus son presents suls dessenhs e esculptura de l'ancana civilizacion aztèca coma lo codèx Mendoza al sègle XIV. Segon una profecia, una partida del pòble, menada per de prèires transportant d'efigias sagradas se n'anèt en cerca d'un luòc ont poiriá veire una agla penjada sus un cactus devorant una sèrp. Quand una tala encontra se faguèt, fondèron lor capitala Tenochtitlan (l'ancian nom de la ciutat de Mexic).
En 1822, lo general Iturbide atribuiguèt l'emblèma de la ciutat a las armas del país, lo Mexic : una agla penjada sus un nopal (una espècia d'Opuntia) devorant una sèrp.
I a tanben d'imatges de cactus dins l'anciana civilizacion Moche al Peró, coma Trichocereus pachanoi, unes an de proprietats enteogènas essent utilizadas per aquestes Indians per de tòcas religiosas.
Cristòl Colomb tornèt los primièrs cactus en Euròpa : de Melocactus venent de las Antilhas. Las primièras espècias menada portèron lo nom de cactus del grèc ancian kaktos, que designava una espècia d'epinoses, belèu lo cardon.
En 1597, John Gerard destria dins son Herball publicat a Londres 4 espècias : un Melocactus, dos Cereus e un Opuntia.
En 1753, Carl von Linné gropa jol genre Cactus las 22 espècias conegudas.
Vers 1770, Philip Miller isola tres genres : Pereskia, Opuntia, Cereus, gardant lo tèrme Cactus per totas las autras.
En 1812, A. H. Haworth isola cinc genres novèls, coma Mammillaria.
Mai tard, Engelmann, Britton e Rose e Backeberg isolan nòu genres novèls.
En 1903, Karl Schumann publica una monografia amb 21 genres e 760 espècias.
En 1958-1962, Backeberg compta 300 genres e 2000 espècias. Lo nombre de genres foguèt redusit en seguida.
Amb lo temps los cactus venguèron al vam.
L'interés pels cactus al sègle XX provoquèt de culhidas excessivas e la despareisson d'unas espècias. Mas d'espècias o varietats son uèi encara descobertas cada an.
Totes los cactus son cobèrts per la Convencion sul comèrci internacional de las espècias de fauna e de flora salvatjas (CITES), e fòrça espècias son plenament protegidas a causa de lor inscripcion a l'Annèxe 1.
Los païses an una actitud contradictòria per la proteccion de las espècias. Al Mexic per exemple, culhir de cactus es cadtigat de prison. Mas los extensions urbnanas destruson de sites de cactus. Es tan mai critica per las espècias que la zona d'espandiment es plan redusida, a vegada mens de 1 000 m².
Estat de las populacions, pressions, menaças sus las espècias
En 2015, un grop de 80 cercaires utilizèt las categorias e critèris de la lista roja de las espècias menaçadas de l'UICN per produire un primièr estudi mondial sul gra de menaça e lo tipe de menaça que tòca las espècias de plantas espinosas. Los autors de l'estudi avisan que 31 % de las espècias de cactus son menaçadas a cort o mojan tèrme (500 espècias su las 1478 censadas, çò que ne fa un dels grops mai menaçats).
Se poiriá pensar intuitivament que l'escalfament climatic favoriza los cactus, al mens dins unas regions del mond, mas segon l'UICN se 1/3 dels cactus es menaçada d’atudament sus la planeta, es subretot a causa de l'agricultura o a causa de conversion dels sols arids en plantacions d'Eucalyptus per la pasta de papièr. E lo cas al Mexic, en America centrala e al sud de l'America del Sud. La segonda causa es l'artificializacion des tèrras par l'urbanizacion e las zonas d'activitats comercialas o industrialas (subretot dins las zonas costièras coma al Mexic e dins la Caribas o dins la peninsula de Baja en Califòrnia).
Lo comerci illegal de las cactèas es una tresena menaça que s'apond a las doas precedentas, sostengudas per la demanda d'unes colleccionaires.
Aquestas donadas recentas mòstran que las pressions antropicas sus la biodiversitat de las tèrras aridas an estat sosestimadas. Segon Inger Anderson (directritz generala de l'UICN) «L’amplor del comerci illegal d’espècias salvatjas - e tanben la flora » es tanben en causa, mai de çò que pensava l'UICN. Las regions mai tocadas son lo sud de l’Estat de Rio Grande do Sul (Brasil) e lo nòrd de l’Artigas (Uruguai), una zona d’unes 500 km2. Venon enseguida d'Estats de Queretaro e de San Luis Potosí e d’Oaxaca e de Puebla dans la region de Tehuacán-Cuicatlán (Mexic), l’Èst de l’Estat de Bahia e lo nòrd du Minas Gerais; e tanben al Chile la partida sud de l’Antofagasta. L’èst de l'Uruguai es tanben tocada. Existís tanben d’autras regions caracterizadas per una riquesa globala puslèu flaca, mas una fòrta proporcion d'espècias menaçadas : al Guatemala, en Colombia e dins de regions del Peró e del Chile.
Unas espècias de cactèas amb un grand nombre d'espècias brasilianas, coma Arthrocereus glaziovii e Coleocephalocereus purpureus butan pas que sus de sòls rics en fèrre o sus d'inselbergs Canga, que son fòrça cercats per l'industria minièra. Atal Arrojadoa marylaniae sembla condamnat a cort tèrme, que buta pas que sus un substrat de qüars blanc unic menaçada per l'expleitacion minièra. Unas espècias son menaçadas per una suspastura d'itinerància.
Lo comèrci nacional e internacional dels cactus es sovent illegal. L’UICN nota que 86 % dels cactus menaçats utilizats en orticultura venon de populacions salvatjas. Aqueste comèrci illegal foguè en partida redusit en 1975 per l’inscripcion de l'ensemble de la familha (amb unas excepcions) dins la Convencion sul comèrci internacional de las espècias de fauna e de flora (CITES) salvatjas menaçadas d'extinccion e per la disponibilitat de las plantas cultivadas a partir de semenças suls mercats internacionals. Pasmens, la culhida contunha a menaçar d'espècias coma dins los païses on la realizacion de la CITES es incomplèta o recenta coma al Peró e demora una menaça latenta per totas las espècias novelament descrichas. Per aquesta rason, los expèrts mòstran pas mai la localizacion precisa d’espècias recentament descobèrtas per limitar las culhidas de granas o d’individús.
Utilizacion
Las utilizacions descrichas son limitadas a las Cactaceae. Exclusisson donc de genres coma Agave e Aloè.
Ornament
L'usatge principal es de servir de planta d'ornament, en sèrra dins las regions temperadas, en exterior dins las regions caudas e secas, per exemple dins las regions tocadas de restriccions d'assagatge coma dins de regions d'Austràlia. Ne resulta una cultura intensiva dins los plantolièrs.
Utilizacions agricòlas
Dins de regions pauras (coma unas del Kenya), d'espècias son utilizadas coma barralha per evitar l'errança dels animals. Tanben pòdon evitar l'intrusion dels panaires e securizar una fenèstra se son plantats en dejós. L'Opuntia foguè importada en Austràlia al sègle XIX per èsser utilizada coma barralhas e desvolopar l'abaliment de Cochenilhas per produire un colorant roge natural (l'acid carminic). Aquestes cactus son pasmens venguts envasissents e, coma son pas consomats pels erbivòrs australians, faguèt 40 000 km2 de tèrras agricòlas improductivas. Per limitar los efièchs negatius d'aquestes cactus, la mosca Cactoblastis cactorum, que las larvas se noirisson de fruchs dels Opuntia, introducha dins los ans 1920.
De cactus pòdon servir de combustibles. Las espinas d'unas espècias coma Trichocereus pacasana atenhon 10 cm e son utilizadas coma agulhas per de dentèlas o dels tricòt.
Alimentacion
L'Opuntia ficus-indica, o figuièr de Barbaria, produch de fruchs comestibles contenent fins a 15 % de sucre. Es tanben una planta ostessa per l'abaliment de la cochenilha Coccus cacti utilizada per produire per trissatge un colorant roge natural lo carmin. Cal culhir 140 000 insèctes per produire un quilograma de matèria seca. Es utilizat per de roges de pòts naut de gama o dons lo Campari.
D'autres cactus pòrtan de fruchs comestibles: prickly pear e Hylocereus, que produch fruch Dragon o pitaya. De pòbles d'America consoman d'Echinocereus nomenat cactus-majofas.
Dins fòrça regions, se dona d'espècias d'Opuntia de raquetas planas coma pastura.
De pòbles se desaltarián de l'aiga contenguda dins los Cereus.
Efièchs psicotròps
Dempuèi 2 000 ans, los Amerindians del sud-oèst dels EUA chucan de troces secats de pichons cactus sens espina nomenada peiòt, Lophophora williamsii, pendent de ceremonieas ritualas per sas proprietats psicotròpas en rason dels alcaloïds que contenon.
D'espècias d'Echinopsis (ancianament Trichocereus) an tanben de proprietats psicoactivas. Per exemple, lo cactus San Pedro, un modèl comun dins fòrça plantolièrs, conten de mescalina.
Zonas climaticas
vinheta|Cobertura d'ivèrn per cactus Los cactus butan subretot dins las regions aridas del mond, coma los desèrts. N'i a al Mexic, EUA (desèrt dels Mojaves), sul bacin mediterranèu (Grècia, Marròc...) e tanben dins des regions del Sahara e d'Austràlia.
Cultura dels cactus
Substrat: Los cactus butan dins de sòls paures e arids. Lo substrat deu permetre a las raïces de s'airar e deu èsser perfièchament secat per empachar l'aiga de demorar al nivèl de las racinas, que l'umidité favoriza lo desvelopament del poiriment que tuariá lo cactus.
Lutz: Las cactèas an besonh d'un maxim de lutz. Las plaçar dabans las fenèstras. Après l'ivernatge, las expausar pas dirèctament en plen solelh, sonque progressivament.
Assagatge: En ivèrn, los cactus dintran en repaus, las assagar pas. Lo repaus ivernal al freg (5 a 10°C en general) e al sec es subretot pels cactus. Espaciar las assagatges a la davalada per los tornar far progressivament a la prima. En estiu, assagar de biais que tota la tèrra del pòt siá banhada e lo demai d'aiga levat. Esperar que lo substrat siá sec per tornar assagar. Un bon assagatge per setmana sufís mas los cactus pòdon se passar d'aiga longtemps.
Après un rempotatge, assagar pas mas esperar que las raïces ferridas creten que riscarián de poirir.
Per prene un cactus, se pòt utilizar de papièr jornal plegat.
Multiplicacion: Los mejans mai simples per obténer de cactus novèls son la division e la mesa en porreta. La semenada es malaisida mas possibla.
Confrides
Confrides es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Enluminadura
vinheta|Sacramentaire de Drogon, iniciala decorada T de Te igitur, 842. vinheta|Enluminura d'una letrina extracha del [[codex Gigas, sègle XIII.]] vinheta|Alfabet enluminat dins lo libre Oras de Carles d'Engoleime (sègle XV). L'enluminadura es l'art de pénher o de dessenhar a la man per decorar o illustrar un tèxte, mai sovent un manuscrit. Las tecnicas de l'impression e de la gravadura gaireben faguèron desapareisser l'enluminadura. Pasmens, existís unes libres estampats que'n son ornats.
Lo tèrme « enluminura » es sovent associat a aqueste de « miniatura ». L'enluminura se mescla al tèxte e tanben se'n pòt alunhar, quitament, a vegadas, d'aver pas pus de relacion amb el. Se pòt destriar : las scènas figuradas, composicions decorativas, inicialas o letrinas, autres signes.
Lo vèrbe latin "illuminare" (enlusir, illuminar) donèt "enluminar". L'enluminadura es l'art d'utilisar  l'ensemble dels elements decoratius e de las representacions imatjadas (las enluminuras) realizat dins un manuscrit per l'embellir, mas al sègle XIII fasiá subretot referéncia a l'usatge de la dauradura.
L'enluminadura compòrta tres activitats : l'esbòç, la mescla dels pigments de colors amb de pèga animala e lo coloratge per sisas. L'enluminadura es facha per un « enluminaire », son trabalh consistís a embellir un tèxte, un raconte.
Enluminura o miniatura
vinheta|Miniatura del Roman de Melusina pels Mèstres de Guilhebèrt de Mets, [[1410.]] Lo tèrme « enluminura » es sovent associat a aqueste de « miniatura », que ven del latin minium, designant un roge vermelhon. Antan, lo tèrme s'aplicava, de preferéncia, a de letras ornementalas majusculas (letrinas) dessenhadas en roge (amb un oxid de plomb de color roja) suls manuscrits; puèi lo raprochament (sens fondament etimologic) amb los mots « minium » e « minimum » (« minuscula ») se realizèt, e la miniatura venguèt a designar los imatges penchs, de talha pichona, al respècte dels quadres e de las pintures muralas (frescas). S'aplicant a tota representacion de format redusit, lo tèrme designèt tanben las scènas pichonas penchas sus d'autres objèctes que los manuscrits. Lo mot "manuscrit" ven del latin: manus (man) e scribere (escriure), es a dire un tèxte escrit a la man.
Se pòt donc parlar de « manuscrits enluminats », de « manuscrits amb miniaturas », e quitament de « manuscrits amb pinturas », que l'artista encargat d'aquesta partida de l'òbra èra nomenat pictor a l'Edat Mejana, pel destriat del scriptor (« aquel qu'escriu » mas copista es mai adaptat per l'Edat Mejana) encargat de la sola copia del tèxte.
Los tipes d'enluminuras
L'enluminura es pas sonque la simple letrina (la letra colorizada) pels copistas al començament dels capítols o dels paragrafs, permetent atal de comprene aisidament l'estructura del tèxte.
Sul plan material, un obratge escrich compòrta un tèxte que los caractèrs an una forma: quand l'escritura a una fina estetica, se dich calligrafia. L'estudi de las escrituras ancianas es l'objècte de la paleografia.
L'enluminura a vegada se mescla al tèxte e a vegada se'n alunha, quitament a aver pas pus de relacion amb el. Se pòt establir las distinccions seguentas, notant lor caractèr arbitrari, los artistas agradans mesclare los genres : vinheta|Bíblia de Jan de Selmberk, 1440. Expausada a la bibliotèca del convent de Strahov, [[Praga.]] vinheta|Pontifical (Liber Pontificalis) d'Albèrt de Sternberg, 1376. Expausat al monastèri de Strahov. vinheta|Omeliari dich de Sant-Bertomieu (vèrs 1250-1300), detalh d'una letrina D comportant un autoretrach de l'enluminaira Guda.
Tecnica d'enluminadura
Los monges enluminavan los livbes redactats per de monges copistas. L'enlumunadura se compausa de tres activitats: l'esbòç, la mescla dels pigments de colors amb de pèga animala e lo coloratge per sisas.
Un còp lo pergamin prèst a èsser utilizat, l'enluminaire realiza son dessenh amb tinta. Lo dessenh acabat, plaça las fuèlhas d'aur e après pausa la pintura. En darrièr, ven cerclar las zonas penchas amb un trach de contorn per mai de netetat. De detalhs pòdon èsser portats amb de blanc per far ressortir las colors.
Volumen e codex
Los primièrs manuscrits enluminats son lo obratges de l'Egipte faraonica, constituidas de papir e en forma de rotlèu mai o mens longs. Lo Libre dels mòrts d'Ani (British Museum) mesura 24 mètres, e le manuscrit de Turin unes 58 mètres.
Aquí, se tracta sonque que de l'enluminadura occidentala, tala que se trapa subretot sul pergamin.
Fins al sègle XII, los manuscrits son copiats dins los establiments ecclesiastics, subretot las abadiás. Los monges copistas trabalhan tota l'annada, s'arrestant de copiar sonque quand la tinta se calhava de gèl. A partir del sègle XIII, un artesanat e un mercat, pas sonque tenguts per de clèrgues, se desvolopan amb lo vam de l'universitat e de las administracions e l'emergéncia d'un public novèl amator de libres.
Se nomena volumen lo libre format d'una fuèlha unica facha d'unes fulhets cordurats a la seguida los uns dels autres, e enrotlada sus ela mèsma o sus un bastonet. Lo mot ven del latin volvere, rotlar, enrotlar.
Lo codex es un libre amb paginas corduradas, qu'apareis al sègle II. Es un progrès remarcable al respècte dels volumen : Pasmens, lo codex fa pas desaparéisser lo volumen enluminat. Atal, es servada dins l'abadiá de Sant-Bavon de Gand, un volumen datant de 1406 e comportant una enluminadura de tria istoriada. Mas sovent los rollèu tardièrs son pas enluminats : son utilizats per de genealogias, de cronicas, d'inventaris, pèças de proceduras, etc..
Lo pergamin, supòrt de tria
vinheta|Carta de maridatge de George Lamgloys e de Jane Mersier - 21 de mai de 1587, Enluminura sul pergamin, Lion, Bibliotèca municipala de Lion. Còstea 343-1 Lo papir es plan fragil e beu fòrça tinta e colors. Lo pergamin es fòrça mai resistent e ofrís mai de possibilitats a la creacion artistica del fach que supòrta melhor l'accion quimica de las tintas e de las colors.
Blancariá
vinheta|Pal de procession de la corporacion dels blanquièrs que lo patron es [[sant Ròc (Musèu de l'ospici Sant Ròc a Essaudun).]] La blancariá es lo ruscatge de las pèls d'ovins e caprins destinadas a l'industria de la calçadura, de la gantariá o del vestit, dins lo domèni de la produccion du cuer.
Enluminadura
Lo pergamin, supòrt de tria
Lo papièr, fabricat a partir de pelhas, es une invencion chinesa transmesa pels Arabs. Aparéis en Espanha al sègle XII, mas son usatge demora rar al nòrd del pirenèus abans lo sègle XIV, pendet las primièras molinas de papièr son installadas a Tròias.
Blancariá
Blancariá
vinheta|Illustracion mostrant un blanquièr al trabalh dins Le Tour de la France par deux enfants. Existís doas estapas màger per afachar de pèls: A la sortida de las usinas de deslanatge, un còp la lana destriada de la pèl se pren la pèl fresca.
Mas encara demora de lana e, amb ela, fòrça bruticis, mai sovent als tèrmes, pés e còl. Se banha la pèl fresca dins una solucion concentrada per levar de la superfícia de la pèl, costat epidèrme, de totes los bruticis que poirián damatjar l'operacion de ruscatge. Es tan mai important qu'es a partir de là que se pòt valorar la flor, es a dire, l'aspècte e la qualitat de la pèl.
Enluminadura
Lo pergamin, supòrt de tria
Lo pergamin mai capable per recebre un tèxte calligraficat e enluminat es preparat a partir de pèl d'animals magres, coma la feda e la cabra. Dins los periòdes de granda produccion, ligadas al vam de las universitats dins las vilas, las diferentas estapas de la fabricacion sont confiadas a de còrs de mestièrs especifics: blancariá, camosariá, e pergaminariá.
Blancariá
Blancariá
Demora lo costat carn de la pèl. Abans lo ruscatge, se la cal descarnar, per levar los rèstes de carns o de grassas indesirablas, alara pòt començar lo tanatge.
Enluminadura
Lo pergamin, supòrt de tria
Lo pergamin mai bèl es lo velin que se realiza amb las pèls dels animals mòrt recent nascut (vedèl, anhèl, cabrit). Los manuscrits sus velin èran los mai rars e mai cars. Uèi encara, lo velin de vedèl es lo sol supòrt utilizat pels Josieus per copiar la Torah.
Blancariá
Tanatge
La pèl, a l'origina dèrme vivent, ric en collagèn, seriá, sens tractament, somesa a la putrefaccion. Lo tanatge es lo tractament de la pèl mòrta, per l'empachar de poirir, per presa de substéncias vegetalas (alara rusca d'arbres d'ont tanatge = ruscatge) o mineralas (sals de cròm).
Amb lo tanin vegetal s'obten una pèl pas gaire sopla que se nomena basana. La dobladura, d'aspècte carn, de l'interior de las calçaduras de cuer es mai sovent realizada amb basana. La basana es tanben utilizada per far de cuer.
Enluminadura
Lo pergamin, supòrt de tria
Dins lo codex, las linhas èran enseguida traçadas amb un estilet segon d'espacis regulars, sus tota la pagina. La traça demora visibla. Lo tèxte èra enseguida copiada en gardant d'espacis pels títols, las inicialas e los imatges. L'escriba realiza sa copia lentament amb una pluma d'aucèl o una cana afilat nomenat un calame que talha amb un cotèl. Lo tèxte es escrich amb de tinta negra, los títols de tinta roja. Existís encara dins las marges de leugièrs esboces de letrinas o d'imatges destinats als artistas.
Blancariá
Tanatge
Lo tanatge mineral, el, es a basa de cròm. Al contrari del rsucatge vegetal, fa una pèl soplissima. Mas lo tanatge mineral es tanben utilizat sus de pèls frescas venent dels tuadors, es a dire banhadas dins una solucion acida puèi dins d'aiga-sal per las estabilizar, garantir lor conservacion e las preparat au tanatge. Après lo tanatge, la pèl se pòt tintar e noirir, aquí s'acaba l'òbra umida. Demora alara lo trabalh a sec: secatge, estiratge, assopliment, acabament.
Un exemple: la blancariá a Masamet
A Masamet (Tarn), qu'es un centre màger del deslanatge, rajan dos rius: l'Arneta, verge de tot calcari qu'es plan adaptada per deslanar la fèl de las fedas, e lo Toret, riu singular e plan calcari, que conveniá als blanquièrs. La pèl fresca de la usinas de deslanatge èra utilizada coma matèria primièra dels blanquièrs.
Enluminadura
Colors
Las colors son obtengudas a partir de produchs vegetals, animals e minerals: flor de safran (jaune), raiç de garança (roge) e de curcuma (jaune), cochenilhas (roge), flor d'ibiscus (roge), coquilhums, fetges d’animals, urina, lapislazuli (blau) e a vegada, los pintres pòdon utilizar de la grassa animala. Aquò permetava d’obténir una mescla flaca e pegosa. Es lo biais melhor per eles d’obténer una mescla qui resistissiá al grand freg. La grassa animala èra subretot de la grassa de feda o d’anhèl qu'es la mai densa. Las estapas:
Ligants
Las colors se mesclan plan mal, e sovent pas gaire. L'artista trabalha « ton sus ton » après secatge, e utliza ligants per realizar las nuanças a partir d'un mèsme pigment.
Fins al sègle XIV, amb l'apareisson de la goacha, la pintura es obligatòriament cernada d'un trach de tita dessenada a la pluma o al pincèl.
Enluminadura ara
L'enluminadura se practica encara sus pergamin pels artesans d'art.
Après sa crompa, cal preparer lo pergamin en lo poncivar per levar la grassa de tota la superfícia. Lo dessenh es prepara a l'escart e es retranscrich sul pergamin dins un segond temps. Quand lo dessnh es posicionat, cal passar una sisa de pèga de vessiga d'esturion, que permet a la pintura d'aderir. Ven enseguida l'estapa de la quita enluminadura, es a dira la pausa de las fuèlhas d'aur, puèi de las colors.
Blancariá
Un exemple: la blancariá a Masamet
Doncas a Masamet, mai sovent, los luòcs de deslanatge e de blancariá son diferents: los blanquièrs son plaçats lo long del Toret e los deslanaires, una cinquantena a la granda epòca, seguissián lo cors l'Arneta, que venguèt "la rota de la usinas".
Francis Cabrel
Francis Cabrel (nom complèt: Francis Christian Cabrel; Agen, 23 de novémer de 1953) ei un cantaire, compositor, autor occitan e francés, d'origina friolana.
En 1983, escriguèt ua cançon titolada "Los chivalièrs catars", en omenatge a sa cultura occitana. En 2010 participa a "Giors", un tròç en occitan (en nissart) sus un album deu Corou de Berra. En 2015, sa cançon "In extremis" evòca la diglossia pr'amor de la pression sociala, òm compren que parla de segur de l'occitan, vist que la cançon s'acaba per una version shebitejada deu "Se canta". En 2020, canta un còp mès en occitan en particular suu títou "Rockstars du Moyen Âge" (cançon sortida en single fin 2021), dambe la part en francés revirada en occitan.
Ei tanben vicepresident de l'associacion Votz del Sud. Fòrça cançons interpretadas per Francis Cabrel son devengudas classicas de la cançon francesa ("Je l'aime à mourir", "L'encre de tes yeux", "Petite Marie", "Encore et encore", "Je t'aimais, je t'aime et je t'aimerai", "La corrida", "C'est écrit"...) e eston reviradas en autras lengas.
Fin 2007, lo cantaire francés Johnny Hallyday a représ sa cançon "Sarbacane".
Fin 2011, la cantaira colombiana Shakira enregistrèc sus l'empont una version bilingüa espanhòla-francesa de "Je l'aime a mourir". Aquesta version a conegut un brave resson capvath mantuns païses en 2012.
Discografia
{| width=100%
Compilacions
|}
Reviradas
Lo medish Francis Cabrel hesot un discs de las soas cantas en espanhòu, Algo más de amor, dab « Vengo a entregarte mi corazón » en duo dab Mercedes Sosa. Duas cantas, La quiero a morir (adaptacion de Je l'aime à mourir) e Si algún día la ves (Si tu la croises un jour), son cantadas per frem d'artistas : Marc Anthony, Shakira, Jarabe de Palo, Lajhos, Manuel Garcia...
Cantèt tanben autes cançons en arab damb Souad Massi, en còrs damb Petru Guelfucci, en occitan damb lo Còro de Bèrra.
Jarabe de Palo hesot tanben ua version en italian de La quiero a morir, dab Francesco Renga.
Los cantaires canadians Roch Voisine e Jonas cantan Until Death Do Us Part, adaptacion en anglés de Je l'aime à mourir.
La cantaira chèca Lenka Filipová hesot versions en chèc de duas cantas de Francis Cabrel (Zamilovaná, adaptacion de Je l'aime à mourir; Přestaň si hrát na trápení adaptacion de Une star à sa façon).
Lo cantaire alemand Felix Meyer hesot ua version, en alemand de la canta La corrida (Die Corrida, en l'album Von Engeln und Schweinen).
Tumor
Una tumor designa en medecina una aumentacion de volum d'un teissut sensa precision de causa. Es una formacion de teissut corporau entraïnada per un desrèglament de la creissença cellulara que pòu èsser benigna ò maligna. Pòu tocar totei lei tipes de teissut de l'organisme e entraïnar un disfoncionament deis organs, noire a tot l'organisme e finalament causar sa mòrt. Dins lo cas d'una tumor maligna, se parla de càncer.
Sépia
vinheta| Sépia comuna (Sepia officinalis) Sépia (var. süpia) es un nom vernacular generic per de mollusques cefalopòdes classificats dins lo superòrdre dels decapòdes e gropas dins lo taxon de las Sepioida, des a dire dans l'òrdre de las Sepiida e de las Sepiolida.
Cox
Cox es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Sépia
Las sépias font partit de las espècias de cefalopòdes qu'an una creissença rapida, una prolificitat nauta e que las populacions mondialas crosan globalament dempuèi las annadas 1950. Amb las medusas, las tautenas e los pofres, semblan far partit d'unes taxons qui s'adaptan plan a la degradacion dels mitans marins, al prejudici d'autras espècias, e del moment que lor optim de condicions de vida serà pas passat. Fan l'objècte d'una pèsca comerciala qu'aumenta, en rason entra autras de la regression dels peises.
Massy (Sòna e Léger)
Massy es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Sépia
Etimologia
Lo tèrme sépia ven del latin sepia que designe a l'encòp aqueste genre d'animals o lor tinta. Le tèrme latin sembla èsser un manlèu del grèc ancia σηπία, significant lo mèsme.
Massy (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.网址
(wǎngzhǐ, "adreça de malhum", còdi punycode .xn--ses554g) es un nom de domeni chinés. Es en servici dempuèi lo 10 d'abril de 2014.
Partenaire Particulier
Partenaire Particulier es un grop francés de new wave fondat per Éric Fettweis en 1983 en Gasconha a Bordèu (Occitània). La primièra de lors cançons, simplament titolada Partenaire Particulier, foguèt una de las mai polidas capitadas de l'annada de 1986 en França tota e demòra encara uèi una de las cançons francesas emblematicas de las annadas 80. Pr'aquò, quitament se Partenaire Particulier es la cançon la mai coneguda del grop, a l'epòca aguèron tres autras capitadas, Elle est partie e Tiphaine en 1987 e, un pauc oblidada dempuèi, Je n'oublierai jamais (títol pr'aquò classat 24en del Top 50 pendent l'estiu de 1986).
Dempuèi l'annada de 1987, lo grop es redusit au duò Pierre Béraud-Sudreau e Éric Fettweis. En 2009, lo Pierre Béraud-Sudreau te partís e es còp-sèc remplaçat per Manu Ducros.
Sépia
Caracteristicas
vinheta|Sepiola atlantica Gaireben totas las espècias vivon en grop e se pèscan en granda quantitat.
Las espècias dels dos òrdres possedisson 10 braces ques dos, mai longs, son especializats dins la predacion. aquestas espècias pòdon getar de tinta nomenada tanben sépia coma per las espècias del superòrdre dels decapods. Las espècias qualificadas de sépias son mai sovent mai pichonas que los calmars, pasmens la mai granda, la sépia giganta d'Austràlia pòt aténher a l'edat adult fins a 1 mètre de long.
Los pofres, eles, possedisson al mai que uèit braces.
Solas las sépias de l'òrdre de las sepiidas dispausa d'un òs, evolucion d'una coquilha intèrna, que lor servís per lor flottabilitat.
Uèilhs
vinheta|Òs de sépia vista sus ambedoas fàcias La sépia, coma d'autres cefalopòdes, possedís d'uèis sofisticats. Lor formacion e lor estructura finala diferís fòrça dels uèis de vertebrats. La semblança superficiala entre los uèis dels cefalopòdes e dels vertebrats es un bon exemple de convergéncia evolutiva. La pupilha de la sépia presenta una forma en « W »,. Pasmens se las sépias destrian pas las colors, percevon la polarizacion de la lutz, çò que lor permet de mehorar lor vision dels contrastes. An de doas fovèas, de zonas concentrant las cellulas receptriças sus lor retina. L'una permet de veire puslèu cap a l'abans, l'autre puslèu cap al rèire. L’uèlh acomòda la vision desplaçant l'ensemble del cristallin al respècte de la retina puslèu que de lo desformar coma es lo cas pels mamifèrs. Que lo nèrvi optic es posicionat rèire la retina, l’uèlh de la sépia a pas de punt cèc coma pels les vertetebrats.
D'estudis scientifics daissavan pensar que l’uèlh de la sépia se desvelopa entièrament abans sa naissença e comença a observar los alentorns alara que la épia es encara dins son uòu. Un estudi francesa suggerís que la sépia preferís caçar de predas qu'a podut observar abans son espelida.
Capacitats exepcionalas de camoflatge adaptatiu
La sépia coma lo pofle es dotada d'una vista excellenta e pòt mercé a un camoflatge adaptatiu s'amagar dns son environament o exprimir des « sentiments » amb los motius colorats cambiadisses de sa pèl. Que sa pèl es dotada d’una triple sisa de leucofòrs (rebatissent unifòrmament la lutz), d’iridofòts (font de colors iridescentas per difraccion de la lutz) puèi de cromatofòrs (que, jos l'accion del cervèl lor permetpn de fa de cambiaments subte de color, en arborant des motius colorats complèxes). De cromatofòrs son mai dins una certa mesura « contractils », permetent a la sépia de modificar la textura de sa pèl per encara melhorar son camoflatge.
.rocks
("ròcas" o "bolega", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 10 d'abril de 2014.
Doctors de Trobar
Doctors de Trobar es un collectiu rap occitan compausat de Yellow ambe sòcis de Mauresca Fracàs Dub.
Gaudiempré
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Geografia
thumb|left| En lo sieu costat e en lo arrondissement de Arras
thumb|left| dans son canton et dans l'arrondissement d'Arras
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mirefleurs
Mirefleurs (Mirefleurs en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Neslette
Neslette es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mezel
Meselh (Mezel en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Nòtas
<references group="N"/>
.college
("collègi", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 10 d'abril de 2014.
Daya Vieja
Daya Vieja es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Trois Cafés Gourmands
vinheta|Mylène Madrias (cantaira del grop Trois Cafés Gourmands)
Trois Cafés Gourmands es un grop de cançon francesa del Lemosin (Occitània) fondat a la fin de l'estiu de 2012 per Mylène Madrias, Sébastien Gourseyrol e Jérémy Pauly. Aprèp mantunas annadas passadas sus l'empont en Lemosin, lor cançon À nos souvenirs comença francamant de pujar en popularitat en 2017 per fin finala devenir la sansònha de l'estiu de 2018 capvath França tota ! lor album Un air de rien deveng alavetz n°1 dels charts.
La cançon À nos souvenirs es compresa coma un omenatge al departament de Corresa, vist que los de Trois Cafés Gourmands son eissits de Arnac e Pompador, una comuna d'aqueste departament del Lemosin.
Lo grop anonça al mes de junh de 2023 lor separacion pel la fin de la virada de 2024.
.feedback
("retorn", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 10 d'abril de 2014.
Châtillon-sur-Cher
Châtillon-sur-Cher es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Geografia
Châtillon-Sus-Doncas qu'es un pol géographique attrayant. Aquela municipalitat ofrisca los païsatges de 3 regions géographiques. A l'oèst, cap a Sant-Aignan-sus-Doncas que, lo val de Doncas qu'e los sieus vignobles nos relòtge dels païsatges de la Touraine tota prèpa. Al sud, cap a Selles-sus-Doncas que e Meusnes, las pradas humides e las grandas culturas vorejant La Sauldre e lo Fouzon remembran lo Berrí. Del temps qu'al nòrd, cap a Billy, los païsatges solognots prenon lo dessus, entre una barreja de bòsques, de culturas maraîchères e de étangs. Lo territòri communal a adaigat pel riu Fouzon.
Châtillon-sur-Cher est un pôle géographique attrayant. Cette commune offre les paysages de 3 régions géographiques. À l'ouest, vers Saint-Aignan-sur-Cher, le val de Cher et ses vignobles nous montre des paysages de la Touraine toute proche. Au sud, vers Selles-sur-Cher et Meusnes, les prairies humides et les grandes cultures bordant La Sauldre et le Fouzon nous rappellent le Berry. Alors qu'au nord, vers Billy, les paysages solognots prennent le dessus, entre un mélange de forêts, de cultures maraîchères et d'étangs. Le territoire communal est arrosé par la rivière Fouzon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.desi
es un nom de domeni generic creat pel monde originaris del subcontinent indi. Es en servici dempuèi lo 10 d'abril de 2014.
Dolores
Dolores es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Gençac (Lomanha)
Gençac (Gensac en francés) es una comuna gascona de Lomanha, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Elda
Elda es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Gençac (Lomanha)
Toponimia
Lo nom de Gençac ven deu nom d'òme latin Gentius, dambe'u sufixe -acu(m), latinizacion d'un sufixe celtic -*acon. Se tracta donc d'ua anciana propietat gallo-romana.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Gençac èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Lomanha. En 1790, Gençac èra deu canton de Sent Micolau. En 1907, la comuna passèc au canton de La Vit de Lomanha.
Saint-Agnan-le-Malherbe
Saint-Agnan-le-Malherbe es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Famorca
Famorca es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Miremont (Puèi Domat)
Miramont (o Miremont ??) (Miremont en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Nòtas
<references group="N"/>
Fageca
Facheca es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Finestrat
Finestrat es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Baverans
Baverans en arpitan (Baverans en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gauchin-Verloingt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
El Fondó de les Neus
El Fondó de les Neus es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Ben (religion)
Lo Ben, al sens religiós, s'opausa al Mal. Lo Ben representa l'ensemble de las aspiracions positivas essencialas de l'uman, qu'aquelas darrièras an per subjècte son compliment vital o sas aspiracions esperitalas. Dins gaireben totas las teologias, Dieu es lo simbòl del ben e la font de tot çò qu'es favorable al compliment dels òmes.
Eva Meckbach
thumb|Eva Meckbach Eva Meckbach (nascut en 1981) es una actritz alemanda.
Gata de Gorgos
Gata de Gorgos es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Gaianes
Gaianes es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Gimat
Gimat (Gimat en francés) es una comuna lomanhòla de Gasconha, situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Gimat èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Lomanha. Tanlèu 1790, Gimat èra deu canton de Bèumont.
Bèuvéser
Bèuvéser (Beauvezer en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Bèujuec
Bèujuec (Beaujeu en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Gorga
Gorga es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Bèujuec
Geografia
Lo vilatge es situat a 880 m d'altitud. La municipalitat es traversat per Arigeol.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sant-Pierre èra a l'origina bastís mai ne nautor, e lo prieuré dépendait del abbaye dels Augustins de Valença.
La localité apareis per las primièras fes en las chartes en 1147 (Beljog), mas una motte castrale i aviá #èsser bastida dempuèi lo al luòc-dich la Vira.
La baronnie de Bèujuec s'estendiá sus las comunitats de Mariaud e del Clucheiret. Un peatge èra establit sus la rota del caulet de Labouret a la fin de la Mièja Edat.
Pendent la Revolucion, la municipalitat compta una societat patriotique, creada après la fin de 1792.
D’après un inventaire des biens de l’Marselha, l’abbaye y possédait plusieurs tenures et bergeries, parmi lesquelles on peut identifier la Bouisse, Champ Premier, la Sébière, Auche. Plus tard, on identifie trois communautés distinctes, chacune disposant de son église : Bèujuec, Le Clucheret, et Saint-Pierre-des-Auches.
Saint-Pierre était à l’origine construit plus en hauteur, et le prieuré dépendait de l’abbaye des Augustins de Valença.
La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1147 (Beljog), mais une motte castrale avait été construite dès le au lieu-dit la Tour.
Durant la Révolution, la commune compte une société patriotique, créée après la fin de 1792.
Aillant-sur-Milleron
Aillant-sur-Milleron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ginalhs
Ginalhs (Ginals en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
OTH (rock francés)
OTH foguèt un grop de ròck independent francés de Montpelhièr (Occitània) fondat en 1978 e compausat de Jean-Michel « Spi » Poisson (votz, armonicà), Gilbert « Motch » Valentin (guitarra), Didier « Beubeu » Banon (batariá), Philippe « Phil » Messina e Dominique « Domi » Villebrun (guitarra). A la fin de las annadas 80, es considerat ambe los Sheriff coma un dels grops màgers de la scèna ròck montpelhierenca, e quitament una referéncia del punk ròck francés de nivel exagonal.
OTH ven de l’anglés « On Tenter-Hooks » (« estar sus esplingas » au sens figurat, revirat al francés en « sur des charbons ardents »).
OTH a sortit quatre albums entre 1984 e 1990.
Lor cançon mai coneguda es Le rap des Rapetous sortida en 45 torns en 1986.
Lor cançon La France dort es estada represa per Los Maracas en 1993.
El Fondó dels Frares
Hondón de los Frailes es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Ibi
Ibi es un municipi dels païses catalans. Sos abitants son los iberuts o ibièrs.
Administrativament, es dins la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
La Granja de Rocamora
Granja de Rocamora es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Le Monestier
Lo Monestèir (nom occitan supausat) (Le Monestier en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Édith Fambuena
Édith Fambuena (nascuda lo 29 de julhet de 1965) es una cantaira provençala de soca espanhòla e de de lenga francesa.
Édith rencontra lo grenoblés Jean-Louis Piérot al licèu a z-Ais (Provença, Occitània) al debut de las annadas 80 e aital començan de far de musica amassa. En 1985, Gérald Gardrinier, un cantaire e bassista vengut de la Reünion, rejonh lo duò provençal : vengut un trio, lo grop pren per nom Les Max Valentins e enregistra dos 45 torns aprèp aver encontrat Étienne Daho, en virada promocionala a z-Ais per son album Pop Satori, e que los signèt sus son label.
Mès lo Gérald decida pauc de temps aprèp de quitar lo grop per far une carrièra solò jos l'escais de De Palmas.
Alavetz, Édith e Jean-Louis càmbian lo nom del grop vengut un simple duò : Aital, Les Max Valentins ven Les Valentins. Jos aquel nom, lo duò sortís quatre albums, mentre que participan coma musicians a l'enregistrament e a la produccion d'albums per d'autres cantaires famoses de la scèna francesa coma Étienne Daho, Nicola Sirkis (del grop Indochine), Alain Bashung , Jacques Higelin o encara Hubert-Félix Thiéfaine.
Causa pauc coneguda, Édith Fambuena es pr'aquò lo son de fòrça cançons francesas popularas, coma las d'Étienne Daho de la fin de las annadas 80 (Caribbean sea) e del debut de las annadas 90 (album Paris ailleurs).
Les Valentins an agut çaquelà un pauc de resson per sas pròpias cançons dins las annadas 90 ambe qualquas pichonas capitadas coma Sous le chêne (1990), Les avenues (1991), J'ai triste (1993), On le sait (1996, probablament la cançon mai coneguda del grop), Teddy bear (1997), e quitament dincas al debut de las annadas 2000 ambe una ultima capitada per la cançon Entre elle et moi (2003). Es a-n'aqueste moment que lo duò se separa. Dempuèi, Édith contunha de participar a l'enregistrament de cançons par d'autres artistas de la scèna francesa.
Moissat
Moissat (Moissat en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Neufmoulin
Neufmoulin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Xàbia
Jávea es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Jacarilla
Jacarilla es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Montardit
Montardit ( Montardit en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Coreca
288px|thumb|Coreca 280px|thumb|La plaça de Coreca
Coreca (forma calabresa: Coraca o Corica; en italian e oficialament: Corica) es una masada de 650 abitants de la localitat d'Amantea, que se situa dins la província de Cosença en Calàbria, region del sud d'Itàlia.
Trương Tấn Sang
Trương Tấn Sang, professor de matematicas e òme politic, foguèt lo president  de Vietnam entre 2011 e 2016.
Ormes (Sòna e Léger)
Ormes  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Melay (Sòna e Léger)
Melay  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En la tradicion de las fèstas patronales, Melay organiza cada an d'ara endavant celèbre desfilada de carris del 15 d'agost. Aquela manifestacion atrai una multitud de mai en mai nombrosa, en venent quatre cantons de la region.
En la nuèch del 19 al 20 de març de 1943, un avion Lysander aterrissait en venent de Angleterre, condusit pel Flight Tinent John Bridger DFC. Depausava tres de grands resistentes franceses : Jean Molin, unificateur de la Resisténcia ; lo general Delestraint, cap de l'Armada secrèta eChristian Pineau, cap de la ret "Phalanx".
Dans la tradition des fêtes patronales, Melay organise chaque année son désormais célèbre défilé de chars du 15 août. Cette manifestation attire une foule de plus en plus nombreuse, venant des quatre coins de la région.
Dans la nuit du 19 au 20 mars 1943, un avion Lysander aterrissait venant d'Angleterre, piloté par le Flight Lieutenant John Bridger DFC. Il déposait trois grands résistants français : Jean Moulin, unificateur de la Résistance ; le général Delestraint, chef de l'Armée secrète etChristian Pineau, chef du réseau "Phalanx".
Llíber
Llíber es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
L'Orxa
L'Orxa es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Bugny
Bugny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bertrans de Masselha
Bertrans de Masselha foguèt un trobador originari de Gavaudan que visquèt al sègle XIII. Es conegut per son poèma agiografic La vida de Santa Enimia.