cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mont Sinai
Cultura e religion
Los Israelitas ja consideravan lo Sinai coma una tèrra santa, mas de pòbles semitics presentan plan abans los Ebrieus e los Egipcians veneravan ja las divinitats presentas dins aquestes monts. Dins la literatura rabinica classica, lo mont Sinai venguèt sinonim de santetat; en efièch se dich que: « Quand lo Messias dels josieus vendrà, Dieu jonherà los monts Sinai, Tabor e Carmèl ensemble e tornarà bastira lo Temple de Jerusalèm ».
Le Buisson (Marna)
Le Buisson es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lista de las comunas d'Occitània las mai pobladas
Vaquí la lista de las comunas d'Occitània las mai pobladas, segon las estatisticas de l'INSEE. <bdi class="datasortkey" data-sort-value="$5000068604">
Sent Victor de la Còsta
Sent Victor de la Còsta (Saint-Victor-la-Coste en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Sotteville-lès-Rouen
Sotteville-lès-Rouen es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
La vila a situat en bordure de la Seine, sul marge sud e tecla a Roan.
La ville est située en bordure de la Seine, sur la rive sud et touche à Rouen.
Mesozoïc
L'èra mesozoïca es un periòde de l'escala dels temps geologics que comencèt i a 251,0 ± 0,4 milion d'ans e s'acabèt i a 65,5 ± 0,3 milion d'ans. Lo mesosoïc inclutz tres periòdes geologics que son del pus ancian al pus recent: triassic, jurassic, cretacèu.
Antigny (Vinhana)
Antigny es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Antigny es un pichon vilatge situat a 4 quilomètres au sud de Saint-Savin-sus-Gartempe. Lo territòri comunau es arrosat per Gartempa.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Lhuecs e monuments
miniatura|Lanterna daus mòrts.
Nòtas
<references group="N"/>
George Abela
Ġorġ Abela (sovent anglicizat en George) es un òme politic maltés que foguèt president de la republica de 2009 a 2014. Es lo paire de Robert Abela.
Genevreuille
Genevreuille es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
America Centrala
thumb|250px|right|L'America Centrala L'America Centrala (var. America Centrau) es la part del continent american situada entre la frontièra sud de Mexic, en America del Nòrd, e la frontièra nòrd-oèst de Colómbia, en America del Sud. Es diferenta de la Mesoamerica que, d'un ponch de vista istoric, s'alarguèt de las regions Sud de Mexic fins al Nòrd de Còsta Rica via la còsta Pacifica de Nicaragua abans la conquista espanhola.
La diferéncia entre las frontièras geograficas e las frontièras administrativas, e tanben l'istòria coloniala e las diferéncias culturalas dins la region fan variar la definicion de l'America Centrala.
Dins sa definicion mai comuna, l'America Centrala compren los païses seguents :
Se pòt dins d'unes cas ajustar a aqueles païses las Antilhas.
Definicion geografica
L'America Centrala s'alarga de l'Istme de Tehuantepec (Mexic) al nòrd fins al Golf d'Uraba (Colómbia) al sud ; es bordada pel Golf de Mexic e la mar de las Caribas a l'èst e per l'ocean Pacific a l'oèst.
Cal doncas inclure a la definicion comuna, los Estats mexicans de Chiapas, de Tabasco, de Campeche, de Yucatan e de Quintana Roo e una part del departament colombian de Chocóla.
Definicion istorica e politica
A l'epòca coloniala, l'America Centrala foguèt contrarotlada parcialament per la capitanariá generala de Guatemala que cobrissiá las regions ara ocupadas per Guatemala, Belize, Honduras, Salvador, Nicaragua e Còsta Rica. A l'independéncia (1821-1822), la capitanariá venguèt las Províncias Unidas d'America Centrala puèi la Republica Federala d'America Centrala. Los Estats d'uèi venguèron independents d'aquela Federacion dins las annadas 1830.
Aqueste passat, en bandir Panamà e Belize d'aviat colonizat pels angleses, creèt una identitat centreamericana dins aquestes païses. Existís a mai una diferéncia en espanhòl entre la definicion geografica, « América Central » (America Centrala), e la definicion istorica e politica: « Centroamérica » (Centreamerica).
Existís uèi d'organizacions regionalas resultant d'aqueste passat, coma lo Mercat Comun d'America Centrala (MCAC) o lo Sistèma d'Integracion Centreamericana (SICA), que sos païses membres fondadors son los cinc païses « istorics » : Guatemala, Honduras, Salvador, Nicaragua e Còsta Rica. Per simplificar, aquestes cinc païses son definits coma l'America Centrala ; Belize e Panamà son considerats coma caribans (tanben las Guaianas); e Panamà, el, es definit coma sud-american.
Mas Panamà integrèt lo Parlament Centreamerican en 1992 e a lo projècte d'integrar lo SICA. Belize, el, es ja membre del SICA mas pas del MCAC, que li agrada mai lo CARICOM. Dempuèi 2004 lo Parlament Centreamerican aculhís de deputats de la Republica Dominicana (Aqueste país es integrat economicament e politicament mai que mai a l'America Centrala). Vesèm doncas que la definicion politica de l'America Centrala es encara fòrça cambiadissa.
Generalitats
L'America Centrala es traversada per un sistèma montanhós « la Cordilhèra centrala » que sos soms culminan a 4000 m. Situada a l'interseccion de la Placa cariba, de la Placa nòrd-americana e de la Placa de Cocos, una cadena volcanica bordeja la còsta Pacifica al nòrd de la region e la còsta cariba al sud.
La còsta cariba es constituida per una selva tropicala, prolongacion d'Amazonia, força pauc espitalièra. Amb aquesta selva, l'America Centrala compta 7 % de la biodiversitat mondiala. La còsta pacifica, pus espitalièra pr'amor que mai seca mercé al relèu que l'apara del clima cariban, compta, ela, la màger part de la populacion centreamericana.
La Ronde-Haye
La Ronde-Haye es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Neuviller-lès-Badonviller
Neuviller-lès-Badonviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Grèvament deteriorat al cors de la guèrra 1914-1918.
Gravement endommagé au cours de la guerre 1914-1918.
Província Nòrd (Nòva Caledònia)
La Província Nòrd es una de las tres províncias que constituisson la Nòva Caledònia. Correspond a la part nòrd-oèst de la Grande Terre e a la Islas Belep.
Amb, es la pus estenduda de las tres províncias. Son punt culminant se situa al Mont Panié, a, qu'es tanben lo somalh pus naut de la Nòva Caledònia, dins la cadena centrala.
Fortran
Lo Fortran es un lengatge de programacion, inventat en 1954 per l'informatician estatsunidenc John Backus (1924-2007).
Lhi Jarris
Lhi Jarris es un grop piemontés de musica d'estil Rock e Folk.
Mus musculus
La mirga o murga (var. murja) o la rata, rateta, ratinhòla, ratuga o la fura, fureta o encara la soritz es un mamifèr qu'aperten a una de las nombrosas espècias de rosegaires menuts. L'espècia mai coneguda es la mirga d'ostal comuna (Mus musculus). Se pòt trapar dins gaireben totes los païses. Servís sovent de subjècte d'experiéncia (mirga de laboratòri) en biologia. De còps que i a es tanben presenta coma animal de companhiá.
A mai se pòdon aténher l'edat de dos ans en laboratòri, la durada mejana de vida de las mirgas dins la natura es aperaquí de 3 meses, per encausa dels predadors que la caçan. Pasmens, gràcias a sa fantastica adaptabilitat a gaireben totas las environas, e a son abilitat a conviure amb los umans, se considèra que la mirga es la segonda espècia de mamifèr mai capitaira uèi sus Tèrra, aprèp lo rat.
Las mirgas pòdon èsser d'animals nocius del punt de vista uman, car son atacaires e destructors de las culturas agricòlas mas subretot pòdon portar e propagar divèrsas malautiás.
Jacques-Yves Cousteau
Jacques-Yves Cousteau (Sent Andriu de Cubzac, 11 de junh de 1910 - París, 25 de junh de 1997), tanben conegut coma Comandant Cousteau o Le Pacha, foguèt un oficièr de la marina francesa, un oceanograf e cineasta francés, internacionalament conegut coma comandant de la Calypso.
Amb Émile Gagnan acabèt la mesa al punt de l'escafandre autonòm, amb reductor de pression, basa de la sotada modèrna.
Sas exploracions sosmarinas coma commandant de la Calypso, a sos filmes e documentaris televisats permetèron a un public larg de descobrir lo mond de la mar.
Morville-sur-Nied
Morville-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Polisacarid
Los polisacarids son de polimèrs d'òsas, los que son jonchs per de ligams glucosidics. Aquestes compausats arriban a aver un pes molecular fòrça naut, que depend del nombre de residus o unitats de monosacarids que participan a son estructura. Aqueste nombre es gaireben totjorn indeterminat, variable dins de marges, a diferéncia de çò qu'arriba amb los biopolimèrs informatius, coma l'ADN o los polipeptids, qu'an dins lor cadenas un nombre fixe de pèças, en mai d'una sequéncia especifica.
Santa Cruz de la Palma
Santa Cruz de la Palma es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Nuelles
Nuelles es una anciana comuna, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Istòria
Lo 1èr de genièr de 2013, es incorporada dins la nòva comuna de Saint-Germain-Nuelles.
Pistosaurus
Ei improbable que Pistosaurus siguec er ancessor directe des plesiosaures que demoraren en eth jurassic. Totun, es sues caracteristiques suggereishen qu'ère plan semblant en relacion damb aguest grop (1).
Referències
1.-Palmer, D., ed. (1999). The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals. London: Marshall Editions. p. 73. ISBN 1-84028-152-9.
Voivres-lès-le-Mans
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Ladinhac (Corresa)
Ladinhac (Ladignac-sur-Rondelles en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Toponimia
Per Dauzat e Rostaing, Ladinhac ven del nom d'òme latin Latinius, amb lo sufixe -acum.
Montlaur (Provença)
Montlaur (Montlaux en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Montlaur es atestat en 1203, de Montelauro.
Montlaur es format de mont, dau latin mons, montem e d'un determinant que pòt èsser l'eretièr de Laurus, nom d'un sant, puslèu que l'eretièr de laurus, « laurièr, laur » (Dauzat e Rostaing), probablament Laurus, un nom de sant e de persona en generau (los Féniés).
Santa Úrsula
Santa Úrsula es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Lauhire
Lauhire qu'ei un petit país enter lo Bascoat e Biarn situat capvath de la confluéncia deu Gave de Maulion e deu Gave d'Auloron. Qu'inclutz las comunas d'Avitenh, Arboet-Sussauta, Autivièla-Sent Martin-Vidèren, La Bastida, Vergüei, Ilharre e Ossaranh.
Lo son nom, deu basco lau hiri 'quate maines', qu'ei estat explicat per la soa situacion au confinh enter Sola, Baisha Navarra, Biarn e Gasconha (a l'epòca de l'influéncia de Dacs dinc aqueths lòcs, abans lo restacament d'Ortès a Biarn au sègle XI).
Manhattan
thumb|375px|Vista de Manhattan. right|thumbnail|300px|5ena avenguda
Manhattan es un dels 5 boroughs de la vila de Nòva York dins l'estat de Nòva York, Estats Units d'America. Ocupa la màger part de l'illa del meteis nom, d'una superfícia de, enrodada pel flume Hudson a l'oèst, l'East River a l'èst, l'Upper New York Bay al sud, e l'Harlem River al nòrd. En 2012, sa populacion èra de, e sa densitat es fòrça superiora a la de tot autre comtat dels Estats Units.
Manhattan es la part pus rica de la vila de Nòva York, çò que ne fa lo luòc pus toristic de Big Apple, mondialament famós per sos gratacèls e son activitat trepidanta. Manhattan es tanben lo còr economic e financièr de la vila, bastit a l'entorn de Wall Street que aculhís lo New York Stock Exchange, e Midtown que compta mantun sètges socials d'entrepresas coma la Time Warner, Bloomberg LP o encara MetLife. Es tanben lo centre cultural de Nòva York, amb sos musèus coma lo Metropolitan Museum of Art, l'American Museum of Natural History, e lo MoMa. La màger part dels gratacèls pus coneguts son situats per aqueste quartièr, amb per exemple l'Empire State Building, lo Chrysler Building, lo GE Building e  lo One World Trade Center, que remplaça lo World Trade Center que foguèt destruit per los atempats del 11 de setembre de 2001.
Sens que s'agisca de divisions administrativas en se los quartièrs màgers de Manhattan son, del sud al nòrd:
Bastida mai que mai sus un plan ortogonal, las vias son totas numerotadas e son nomenadas "avengudas" (anglés, avenues) per las que van del nòrd al sud de l'illa, e "carrièras" (anglés, streets) las que van de l'oèst a l'èst. Çaquelà d'unas carrièras mai vièlhas del Lower Manhattan pòrtan de noms. thumb|right|250px|Localizacion de Manhattan demest los 5 districtes
Disacarid
Los disacarids son un tipe de glucid, formats de l'union de dos monosacarids identics o distints mejançant un ligam glucosidic, monocarbonilic o dicarbonilic, que pòt en mai èsser α o β en foncion del -OH emiacetal. Los disacarids mai comuns son: La formula empirica dels disacarids es C12H22O11. Los ligams covalents entre dos monosacarids provòcan l'eliminacion d'un atòm d'idrogèn d'un dels monosacarids e d'un grop idroxil de l'autre monosacarid. Dins la mucosa del tube digestiu de l'òme existisson d'enzims sonats disacaridasas, qu'idrolisan lo ligam glucosidic per l'absorcion intestinala.
Universitat de Genèva
thumb|300px|Uni-Bastions
L'Universitat de Genèva, coneguda jol nom d'UNIGE, es l'universitat de Genèva (Soïssa). Fondada en 1559 per Joan Calvin, jol nom d'Acadèmia de Genèva, coma un seminari teologic e umanista, que son influéncia foguèt plan importanta. Aquí s'ensenhan la retorica, la dialectica, l'ebrieu e lo grèc. Aumentèt lo nombre de las disciplinas al Sègle de las Luses e prenguèt lo nom d'"universitat" en 1873 amb la creacion de la Facultat de Medecina.
Cada an l'UNIGE prepausa mai de 240 menas de diplòmas e environ 150 programas de formacion contunhada dins de domenis fòrça divèrses. A la dintrada de 2005 l'Universitat venguèt sòcia de l'Espaci Europèu de l'Ensenhament Superior, que totas las facultats s'endevenguèron amb lo procès de Bolonha. Genèva se posiciona tanben, via l'apartenéncia a la LERU (League of European Research Universities), coma una de las 12 melhoras universitats de recèrca d'Euròpa.
En 2005-2006, 13,182 estudiants frequentan l'Universitat (14,418 estudiants amb l'HEI, l'IUED e l'Institut œcuménique de Bossey); 37% son estrangièrs (131 païses representats amb França, Itàlia e Espanha en tèsta); 3263 professors e collaborators de l'ensenhament se mainan del bon foncionament de l'institucion. Es la segonda universitat de Soïssa après la de Zuric. A una vocacion internacionala e lo taus d'estudiantas pus bèl del país (59% contra los 45,6% de la mejana nacionala). L'"Immatriculacion" còsta 500 francs soïsses per semèstre.
Eslovaquia
Eslovaquia (en eslovac Slovensko), oficialament la Republica Eslovaca (en eslovac Slovenská republika), es un país d'Euròpa Centrala sens accès a la mar. Confronta Polonha al nòrd, Ucraïna a l'èst, Ongria al sud, e Àustria e la Republica Chèca a l'oèst.
Eslovaquia es membre de l'Union Europèa, l'OTAN, las Nacions Unidas, l'OCDE e l'OMC, entre d'autres.
Sa capitala es Bratislava e lo gentilici es eslovac -a.
De la Preïstòria a la conquista ongresa
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Eslovaquia datan de 200,000 ans. Durant lo Paleolitic Superior (entre 35,000 e 8,000 av. JC), divèrsei culturas liticas ocupèron la region e desvolopèron de formas artisticas pròprias. Puei, au Mesolitic (entre 8,000 e 6,000 av. JC), l'agricultura se difusèt pauc a pauc e favorizèt la sedentarizacion. Lo mestritge dau bronze e dau fèrre permetèt l'aparicion d'activitats novèlas coma lo norrigatge e la construccion d'abitats pus importants. Au sègle V av. JC, la region èra poblada per de populacions cèltas que dispareguèron au sègle I ap. JC en causa d'atacas romanas (dempuei lo sud) e germanicas (a partir dau nòrd). Puei, lo territòri eslovac foguèt un teatre d'afrontaments entre Romans e Marcomans.
A partir dau sègle IV ap. JC, l'arribada de cavaliers nomadas (Huns...) en Euròpa Orientala entraïnèt l'abandon d'Eslovaquia per lei Germans. Foguèron remplaçats per d'Eslaus, a l'origina dei pòbles chèc e eslovac, vèrs 500. En 833, aquelei pòbles participèron a la fondacion de la Granda Moràvia. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IX, lei princes d'aqueu reiaume sostenguèron son evangelizacion. Aquò suscitèt de tensions entre lei clergats dependents de Roma e de Constantinòble mai permetèt, a l'iniciativa de Ciril, l'invencion dau premier alfabet eslau.
Au començament dau sègle X, la Granda Moràvia foguèt destrucha per lei Magiars. Dins lo corrent dau sègle, lo territòri eslovac, en despiech de son relèu montanhós, passèt sota son contraròtle e prenguèt lo nom d'Auta Ongria. Una noblesa d'origina ongresa i prenguèt lo poder mai la populacion eslava se mantenguèt e demorèt majoritària. Pasmens, aquò rompèt l'unitat deis Eslaus dei Carpats Occidentaus e entraïnèt pauc a pauc la formacion dei pòbles chèc (a l'oèst) e eslovac (a l'èst).
Lo periòde ongrés
L'Auta Ongria demorèt au sen d'Ongria fins a sa disparicion dins lo corrent deis annadas 1520. A partir dau sègle XIII, de colons alemands recebèron lo drech d'esplechar lei ressorsas minièras dau país e de fondar de « vilas reialas ». Vèrs 1400, formavan aperaquí un tèrç de la populacion e avián un ròtle important dins l'economia ongresa. Durant aqueu periòde, l'influéncia culturala de Boèmia, especialament aquela de l'Universitat de Praga, gardèt son primat en Auta Ongria. Per exemple, leis abitants adoptèron lo chèc (amb certanei trachs eslovacs) coma lenga escricha.
L'Arromiu
L'Arromiu (La Romieu en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Sus la comuna se tròba la hont deu Petit Auvinhon. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, L'Arromiu que vengueré deu nom d'òme Romieu(x), deu latin Romaeus, pelegrin, romiu. Segon Negre, L'Arromiu, atestat in loco quem vocant la Romeu en 1082, que vengueré deu gascon l'arromiu (camin), lo camin deus pelegrins.
Eslovaquia
Lo periòde austrian
Au sen de l'Empèri Habsborg, leis Eslovacs, gaire nombrós, ocupèron una plaça relativament marginala en causa de sa demografia febla e de sa posicion periferica. Lo contèxte sociau malaisat i favorizèt la difusion dau protestantisme (sustot lo luterianisme). En despiech dau sostèn deis autoritats e de l'armada austrianas, la Còntra-Reforma menada per lei jesuistas aguèt de dificultats per tornar convertir la region au catolicisme e lo protestantisme i dispareguèt pas avans lo començament dau sègle XVIII. Dins aquò, la question religiosa empachèt pas lo redreiçament de l'economia de la region e lo sègle XVIII foguèt un periòde de prosperitat e de desvolopament culturau (fondacion d'una Societat dei Sciéncias en 1793).
L'emergéncia dau sentiment nacionau eslovac
Au començament deis annadas 1830, leis idèas novèlas veïculadas per la Revolucion Francesa e l'emergéncia d'un nacionalisme ongrés vigorós entraïnèron l'afirmacion d'un sentiment nacionau eslovac. Premier, regardèt lo domeni lingüistic amb l'òbra de Ludovit Stúr (1815-1856) que creèt una lenga eslovaca literària a partir d'un dialècte de la region de Banská Bystrica. Puei, en 1848, lo nacionalisme eslovac s'afirmèt d'un biais politic amb la redaccion dei Demandas de la Nacion Eslovaca adreiçadas per Stúr ai revolucionaris ongrés. Pasmens, lo govèrn de Budapèst refusèt de lei considerar e assaièt de'n arrestar l'autor. Leis Eslovacs jonhèron donc lei fòrças imperialas e participèron a la repression de la Prima dei Pòbles.
Après l'instauracion de la Monarquia Dobla en 1867, leis Eslovacs foguèron laissats solets en fàcia dau govèrn de Budapèst. La region deguèt alora faciar una politica de magiarizacion, especialament durant lo govèrn de Kálmán Tisza (1875-1890), amb la nominacion de foncionaris ongrés ò amb la supression de l'ensenhament segondari en eslovac. Pasmens, aquò aguèt rapidament d'efècts contraris ais objectius cercats. D'efèct, la magiarizacion renforcèt lo nacionalisme eslovac que se raprochèt dei movements chècs e que se dotèt d'estructuras politicas coma lo Partit Popular Eslovac d'Andrej Hlinka ò lo Partit Agrarian de Milan Hodza.
De la formacion de Checoslovaquia a la Segonda Guèrra Mondiala
thumb|right|Eslovaquia durant lei Partiments de [[Checoslovaquia de 1938-1939.]]
En 1914, la mobilizacion dei soudats chècs e eslovacs au sen de l'armada imperiala austroongresa se debanèt sensa dificultat. En revènge, una partida deis elèits chausiguèt de sostenir l'Entenduda. En 1916, Tomás Masaryk e Edvard Benes fondèron ansin un Conseu Nacionau dei País Chècs que se transformèt en Conseu Checoslovac l'annada seguenta quand Milan Stefánik lo jonhèt. L'accion d'aqueu comitat permetèt la formacion d'unitats militaras checoslovacas que participèron a la guèrra amb leis Aliats. Reconegut per lei venceires, poguèt proclamar l'independéncia de Checoslovaquia lo 31 d'octòbre de 1918.
La definicion dei frontieras dau país novèu foguèt basada sus de critèris totalament diferents entre lei territòris chècs e eslovacs. Dins lo premier cas, lei Chècs podián s'apielar sus lo legat istoric prestigiós de la Corona de Boèmia. Dins lo segond cas, leis Eslovacs, qu'avián plus d'estats pròpris dempuei la conquista magiara, deguèron negociar lei limits de son territòri a partir de consideracions etnicas, economicas e estrategicas. Ansin, per protegir militarament la region, leis Aliats li donèron una frontiera fòrça meridionala qu'entraïnèt la formacion d'una importanta minoritat ongresa en Eslovaquia. Li donèron tanben Rutènia a l'èst qu'èra una region poblada per d'Ucraïnians.
Durant l'entre doas guèrras, leis Eslovacs formavan 16 a 17% de la populacion checoslovaca. De tensions apareguèron rapidament amb lei Chècs en causa de la manca de reconóissença dau particularisme eslovac (nominacion de foncionaris chècs, politica unificatritz de Praga...). Andrek Hlinka e la figura montanta dau periòde, Josef Tiso, foguèron lei caps principaus de l'oposicion eslovac. Lo 6 d'octòbre de 1938, aprofichant lo partiment de Checoslovaquia organizat per Adolf Hitler, Tiso proclamèt l'autonòmia d'Eslovaquia e de Rutènia. Pasmens, lo 2 de novembre seguent, deguèt abandonar lei regions magiarofònas e Rutènia a Ongria.
Aquò empachèt pas lo raprochament amb Alemanha. Lo 14 de març de 1939, Eslovaquia proclamèt ansin son independéncia sota proteccion alemanda. Un regime faissista se metèt alora en plaça. Sei tropas participèron activament a la guèrra dins lo camp de l'Axe e Bratislava participèt au genocidi dei judieus eslovacs (65,000 mòrts). Pasmens, lo govèrn de Tiso se turtèt rapidament a de movements de partisans antinazis. Per exemple, a partir d'aost de 1944, una guerilha poderosa se formèt dins la region de Banská Bystrica. Enfin, lei Sovietics intrèron dins lo país en 1945 ocupant Kosice en març e Bratislava en abriu.
Lo periòde comunista
Après la desfacha alemanda, Checoslovaquia foguèt restablida dins sei frontieras de 1937 mai deguèt laissar Rutènia a l'Union Sovietica. En Eslovaquia, aperaquí 8,000 personas foguèron condamnadas per collaboracion e Josef Tiso foguèt executat en 1947. En 1948, a l'eissida dau Còp de Praga, lo país intrèt au sen dau blòt comunista.
Durant lo periòde comunista, la question de l'especificitat eslovaca contunièt de trebolar la vida politica checoslovaca. Ansin, en 1954, Gustáv Husák, important cap dau Partit d'origina eslovaca, foguèt condamnat per « nacionalisme borgés ». Pasmens, après l'invasion sovietica de 1968, foguèt cargat de la « normalizacion » de Checoslovaquia. Aquò permetèt a Eslovaquia d'obtenir una autonòmia intèrna (dins l'encastre d'una federacion) e de mejans per ragantar son retard economic a respèct dei regions chècas. Husák gardèt lo poder fins a 1987 e son remplaçament per de quadres pus favorables a la perestroïka.
En 1989, leis Eslovacs participèron largament ai manifestacions còntra lo regime comunista. 100,000 personas defilèron lo 16 de novembre de 1989 a Bratislava e lo movement Public còntra la Violéncia (VPN) dau país organizèt una grèva generala a partir dau 27 de novembre. En abriu de 1990, Checoslovaquia prenguèt lo nom de Republica Federativa Chèca e Eslovaca. Dos mes pus tard, d'eleccions donèron 29,3% dei sufragis au VPN, 19,2% ai crestians democratas, 13,9% ai nacionalistas e 13,3% ai comunistas.
Lo partiment de Checoslovaquia e l'independéncia
Après lo vòte de 1990, Vladimir Meciar (VPN) venguèt Premier Ministre dau govèrn eslovac. Pasmens, son partit se fragmentèt rapidament. En març, formèt ansin un partit de tendància nacionalista dich Movement per una Eslovaquia Democratica (HZDS). Escartat dau poder en abriu en 1991, lo retrobèt en març de 1992 après una victòria electorala. Volentiers populista, s'opausèt a la politica liberala dau govèrn centrau de Praga. En julhet, proclamèt la sobeiranetat d'Eslovaquia e negocièt lo partiment de Checoslovaquia amb Václav Havel. L'independéncia d'Eslovaquia venguèt efectiva lo 1 de genier de 1993.
La Republica Eslovaca
Après l'independéncia, Vladimir Meciar demorèt a la tèsta d'Eslovaquia fins a 1998. Nacionalista e prorussa, sa politica maucontentèt lei país vesins e isolèt Bratislava. Una coalicion gropant crestians democratas, sociau-democratas e partits de la minoritat ongresa se formèt per s'opausar au HZDS. Ganhèt leis eleccions legislativas en 1998 e presidencialas en 1999.
Lo president novèu, Rudolf Schuster, adoptèt una politica prooccidentala e Eslovaquia integrèt l'OTAN e l'Union Europèa en 2004. Pasmens, en 2006, de tensions a prepaus dei relacions amb la Glèisa Catolica entraïnèron la rompedura de la coalicion governamentala. La meteissa annada, leis eleccions donèron la victòria ai sociau-democratas de Robert Fico (Smer) que s'alièt amb Vladimir Meciar per formar lo govèrn. Confiermèt l'orientacion atlantica de Bratislava e Eslovaquia adoptèt l'èuro en 2009. En revènge, l'adopcion d'una lèi d'enebiment dei lengas minoritàrias dins l'administracion entraïnèt tornarmai de tensions vivas amb Budapèst.
La crisi economica de 2008 aguèt de consequéncias grèvas sus l'economia eslovaca qu'es dependenta de seis exportacions. Lei liberaus e la drecha averèron leis eleccions de 2010 e Iveta Radicová venguèt Premier Ministre. Pasmens, la coalicion governamentala se devesiguèt après quauquei mes de poder a prepaus de la question deis ajudas europèas destinadas a Grècia. En març de 2012, un escrutinh anticipat permetèt a Robert Fico de tornar trobar la direccion dau govèrn. Engatjèt una politica anti-austeritat e ganhèt leis eleccions de 2016.
Divisions administrativas
En 1993, Eslovaquia eireta de las divisions administrativas de Checoslovaquia : se las quatre regions (Bratislava, Eslovaquia Occidentala, Eslovaquia Centrala, Eslovaquia Orientala) son pas pus utilizadas dempuèi la fin de 1990, sèrva los 79 districtes e las comunas.
Dempuèi 2001 Eslovaquia es devesida en uèch regions (kraje) qu'agropan los districtes e qu'an un estatut d'autonomia. Se fa la diferéncia entre la region (kraj, subdivision administrativa, amb una administracion nomenada per l'Estat central) e la region autonòma (samosprávny kraj, collectivitat territoriala amb un executiu elegit). Lo mot popular per region es župa, que correspond a l'occitan província. Es admés coma sinonim per. Las comunas an tanben ganhat una autonomia locala.
Las regions pòrtan lo nom de son capluòc :
Sent Laurenç deus Bastons
Sent Laurenç deus Bastons (Saint-Laurent-des-Bâtons en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2017, es comuna delegada de la comuna novèla de Vau de Loira e Caudau, emb Sendrius e Senta Alvèra. Deu 1èr de genièr 2016 au 31 de decembre de la meteissa annada, èra comuna delegada de la comuna novèla, aura suprimida, de Senta Alvèra e Sent Laurenç deus Bastons.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n lɔw’rɛ̃ n ] [dɛwbaʂ’tu]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Laurentius, en latin, al sègle XIII, (Sanctus Laurentius de) Guilhgorsa, sense data, Saint-Laurent-du-Baston en 1730. Sent Laurenç es un martir del sègle III. Los bastons son segon la tradicion locala, los dels romius. Los que venián se reculhir a Sent Micheu de Viladés i laissavan un baston per la glèisa de Sent Laurenç (font : Chantal Tanet e Tristan Hordé), ,.
Saint-Maurice (nom francés)
Anciana comuna, fusionada a Sent Laurenç en 1833. Lo nom es atestat Sanctus Mauricius en 1310. Maurici, arquevesque de Lion, i fuguèt martirizat emb d'autres crestians, a la fin del sègle III o al començament del sègle IV.
Joan Miró
Joan Miró i Ferrà (Barcelona, 20 d'abril de 1893 - Palma, 25 de decembre de 1983) foguèt un important pintre, ceramista e escultor catalan del sègle XX, del Surrealisme.
Biografia
Quand èra jove, Miró foguèt atirat per los movements artistics qu'èran a espelir e s'amassar a Montparnasse (París, França) e en 1920 se mudèt a la capitala de l'estat francés. Lai, jos l'influéncia dels poètas e dels escrivans, desvolopèt un estil unic bastit sus de formas organicas e de plans geometrics dessenhats amb de linhas agudas. Generalament identificat coma un pintor surrealista per encausa de son interès de cap a l'automatisme surrealista e son emplec de simbolisme sexual (per exemple, d'ovoïdes amb de linhas ersosas que ne sortisson), foguèt influenciat en gras variables l'estil de Miró pel surrealisme e lo dadaïsme, encara que rebutèsse d'èsser membre de quin movement artistic que siá dins lo periòde d'entreguèrras. André Breton, lo paire del surrealisme, lo descriguèt coma "lo mai surrealista de totes nosautres." Èra conegut Breton per son afinitat a l'automatisme e a mai incitava a defugir l'alimentacion, lo sòm, e a prendre de drògas per tal de s'encabir dins un estat allucinogèn que portariá a la creacion d'art reveladoira del subconscient. Miró confessèt que creèt una de sas òbras mai celèbras, Lo carnaval d'Arlequin, dins de condicions similaras.
Pliosaure
Es Pliosaures èren un sosorden des sauropodes plesiosaures que demoraren en eth Trias superior enquiath cretacèu superior. Es sues caracteristiques èren auer cossi robusti e ampli, caps grani e dents tanben plan granes que despassauen es estrems des sues maisheres e quate aletas granes coma ramas damb es quals gahaven plan de velocitat damb ua grana impulsion. Arribaven enquias 4 a 18 m e pr'açò podien caçar animals grani coma peishi, calmars, amonites, làmias e d'autes reptils marins coma ictiosaures e plesiosaures.
Pendent era fin deth cretacèu sigueren remplaçats per predators qu'es movien plan mès viste e melhor adaptadi ar aigua, coma es mosasaures.
Aguesti reptils marins èren pas dera familha des dinosaures, tot e que era gent soent ac pensa. Èren familha mès plan luenhtana des Pliosauridae, deth orden des Plesiosauria e diuersi autes genres e familhes aué i son includits. Totun, qu'eth sòn nombre e detalhs son disparièrs segontes eth classament utilizat.
Es genres de mès grandor que son Liopleurodon, Pliosaurus e Kronosaurus. D'autes genres tanben plan conegudi son Rhomaleosaurus, Peloneustes e Macroplata. Especiméns fossils an sigut trapats en Anglatèrra, Mexic, Estats Units, Africa, America del Sud, Austràlia e er Artic prèp de Noruega.
Plan des pliosaures mès primitivi (final deth trias enquiath jurassic inferior ) qu'èren plan semblants as plesiosaures pera sua aparençia e pr'açò que sigueren classats, de prumèr, ena familha des Plesiosauridae.
Classament
. Subordre Pliosauroidea
. Bishanopliosaurus
. Pachycostasaurus
. Sinopliosaurus
. Thalassiodracon
. Archaeonectrus
. Eurycleidus
. Família Rhomaleosauridae
. Yuzhoupliosaurus
. Hexatarostinus
. Rhomaleosaurus
. Simolestes
. Família Leptocleididae
. Leptocleidus
. Família Pliosauridae
. Polyptychodon
. Maresaurus
. Macroplata
. Hauffiosaurus
. Kronosaurus
Virginia Woolf
thumb||200px|right|Virginia Woolf (1882-1941) Virginia Woolf (son nom de naissença èra Stephen) (25 de genièr de 1882 – 28 de març de 1941) èra una romancièra britanica qu'es considerada coma una de las personalitats mai importantas de la literatura modernista del sègle XX. Malgrat que siá considerada per fòrça gents coma una feminista, cal remarcar que planhiá lo tèrme se-meteissa, que li semblava qu'aquò podiá suggerir una obsession per las femnas e los problèmas de las femnas. S'estimava mai que la considerèssen coma una umanista.
Pliosaure
Classament
. Peloneustes
. Liopleurodon
Virginia Woolf
Entre las doas guèrras mondialas, Virginia Woolf foguèt un personatge eminent dins la societat literària de Londres e un membre del grop Bloomsbury group. Sas òbras mai celèbras comprenon los romans Mrs. Dalloway, To the Lighthouse, Orlando, e son ensag A Room of One's Own.
Pliosaure
Classament
. Brachauchenius
. Pliosaurus
Categoria : Plesiosaure
Keschteholz
Keschteholz (Kestenholz en alemand estandard, Châtenois en francés - Castanet) es una comuna de l’Alsàcia centrala, al ras de Schlettstàdt. Administrativament, depend del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst de l’estat francés.
Geografia
Châtenois A situat sus la rota dels vins, suls conteforts vosgiens, al pè del Hahnenberg e a proximitat immediata dels aisses autoroutiers vèrses Estrasburg, Colmar, #que permet tanben de connectar Mülhausen e Belfòrt.La localité es tanben situada al centre del Alsace, al débouché dels dos vallées de Villé e del val de Lièpvre, a unitat|3|km  de Sélestat,  de Estrasburg e a unitat|18|km  de Colmar. La superficie del territòri communal avoisine 1457 ectaras. Lo ban communal a vorejat al sud per Kintzheim, a l'èst per Sélestat, al nòrd per Saint-Pierre-Bòsc, al Nòrd-oèst per Neubois, al nòrd-èst per Scherwiller e a l'oèst per La Vancelle e Lièpvre.Châtenois A environat de vignobles, #que #èsser longtemps la siá sola riquesa. thumb|right|300px|Lo artèria principal de Châtenois
Châtenois est situé sur la route des vins, sur les conteforts vosgiens, au pied du Hahnenberg (530 m) et à proximité immédiate des axes autoroutiers vers Strasbourg, Colmar, qui permet aussi de relier Mulhouse et Belfort.La localité est aussi située au centre de l'Alsace, au débouché des deux vallées de Villé et du val de Lièpvre, à 3 km de Sélestat, 45 km de Strasbourg et à 18 km de Colmar. La superficie du territoire communal avoisine 1457 hectares. Le ban communal est bordé au sud par Kintzheim, à l'est par Sélestat, au nord par Saint-Pierre-Bois, au Nord-ouest par Neubois, au nord-est par Scherwiller et à l'ouest par La Vancelle et Lièpvre.Châtenois est entouré de vignobles, qui furent longtemps sa seule richesse. thumb|right|300px|L'artère principale de Châtenois.
Istòria
thumb|[[Rosmerta E Mercuri vestits del disfressa gaulois. Stèle Del començament de la, amassada a Châtenois (Musèu archéologique d'Estrasburg)]]
thumb|[[Rosmerta et Mercure vêtus du costume gaulois. Stèle du début du, trouvée à Châtenois (Musée archéologique de Strasbourg)]]
L'origine de Châtenois remonte très certainement au temps des Celtes, comme le montre la découverte d'une statue de divinité gallo-romaine. Mais c'est vraisemblablement à l'époque romaine que la localité prend de l'importance. La présence romaine à Châtenois peut s'expliquer pour des raisons stratégiques : l'endroit se prêtait admirablement bien à la surveillance de la route conduisant aux cols vosgiens et à la plaine du Rhin. Plus tard ce sont les Alamans, puis les Francs qui s'établirent dans la région. La découverte d'un cimetière de l'époque mérovingienne, à 100 mètres de l'enceinte du château, confirme cette présence à Châtenois.
Potenza Picena
Potenza Picena (ancianament sonat fins a 1862 Monte Santo) es una comuna italiana, situada dins la província de Macerata dins la region de Las Marchas. La vilòta comptava 16.190 abitants en 2011.
Sacaròsa
La sacaròsa o sucròsa (nom quimic del sucre de taula) es un disacarid format d'una molecula de glucòsa e un autre de fructòsa. Son nom quimic es: alfa-D-glucopiranosil(1->2)-beta-D-fructofuranosid. Sa formula quimica es:(C<SUB><FONT SIZE-"-1">12</FONT></SUB>H<SUB><FONT SIZE-"-1">22</FONT></SUB>O<SUB><FONT SIZE-"-1">11</FONT></SUB>) Es un disacarid qu'a pas de poder reductor sul licor de Fehling.
Santiago del Teide
Santiago del Teide es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Louvres
Louvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
La Martra (Var)
La Martra (La Martre en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Situat au nòrd dau departament a proximitat dau limit deis Aups de Provença Auta, la Martra es un vilatge relativament isolat que si situa a mai de 1,000 m d'altitud. Son territòri es traversat per Artubi e coma lei vilatges vesins, es integrat dins lo Pargue Naturau Regionau de Verdon e dins la Resèrva Naturala Geologica d'Auta Provença. L'abitat li es dispersat a l'entorn de dos masatges principaus. L'existéncia dau vilatge es mencionat en 1342 dins un document que sinhala son restacament a la vigariá de Castelana per lo còmte de Provença. Sa populacion agantèt 361 abitants en 1831. Puei, declinèt en causa de l'exòdi rurau per agantar un minimom de 46 estatjants en 1968. Dempuei aquela data, a conoissut un certan restabliment amb 204 abitants recensats en 2019.
Robin Williams
thumb|Williams en [[2011]] Robin McLaurin Williams (Chicago, Illinois, 21 de julhet de 1951 – Paradise Cay, Califòrnia, 11 d'agost de 2014) foguèt un actor american. Venguèt celèbre internacionalament gràcias a son ròtle dins Good Morning, Vietnam en 1987. Long de sa carrièra, sas interpretacions se vegèron recompensadas amb un Academy Award for Best Supporting Actor dins Good Will Hunting, dos Prèmis Emmy, dos Prèmis Golden Globe, dos Prèmis Screen Actors Guild, e cinc Prèmis Grammy.
Nòstra Dama de Polinhi
Nòstra Dama de Polinhi (Pouligny-Notre-Dame en francés) es 'na comuna occitana. Administrativament es dins lo departament francés d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Geografia
La comuna es situada al sud dau departament e chaup lo Franhe, lo punt mai naut dau departament (459 m).
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Istòria
Nòstra Dama de Polinhi venguet 'na comuna dau departament d'Endre en 1789. En 1793 foguet 'pelada Borg daus Bòsches (Bourg-des-Bois). En 1801 es mençonada coma Polinhi (Nòstra Dama) a l’origina dau toponim oficiau actuau.
Olea europaea
L’oliu o l'olivièr (var. olivier) es un arbre de la familha de las oleacèas cultivat per son fruch, l'oliva, que produtz tanben d'òli famós per la cosina. Olea europeae es una de las 35 espècias del genre Olea que son presentas dins tota la zona mediterranèa ont s'espandiguèron dempuèi mantun millenni a partir de l'Orient Mejan.
Art modèrne
thumb|250px|Dinnar campestre de [[Pablo Picasso]] Art modèrne es un tèrme qu'amassa la màger partida de la produccion artistica a partir de la final del sègle XIX fins als ans 1970, en oposicion a l'art academic, que representariá la tradicion; alara que l'art modèrne representariá l'experimentacion. Las produccions recentas son sovent qualificadas d'art contemporanèu, encara qu'aquel tèrme tanben se referís a l'art de l'Edat contemporanèa (dempuèi lo mitan del sègle XVIII). Cal comprendre, alara, que lo concèpte d'art modèrne es pas cronologic, mas estetic; sus l'estil, la sensibilitat o presa de posicion: un pintre academici coma William Adolphe Bouguereau (mòrt en 1905) fa pas d'art modèrne, alara que Vincent van Gogh (mòrt en 1890) n'es indiscutablament.
Lo refús
Lo comunisme sovietic e lo faissisme italian, dempuèi son origina e pendent los ans 1920 èran estrechament ligat a las avantgardas (constructivisme, futurisme), vegèron a partir dels ans 1930 la necessitat de canalizar la seuna manipulacion propagandistica sul terren de l'estetica mejans un art mai aisidament assimilable per las massas. I trobèron de solucions gaireben identicas coma aquelas surgidas amb lo realisme socialista o l'art faissista. Lo nazisme, indetifiquèt l'art modèrne a la denominacion d’«art degenerat» (Entartete Kunst) aquel dels dements e de las raças inferioras, en oposicion a las valors d'una pretenduda estetica ariana o un art arian. Pasmens, la persecucion dels josieus e l'ocupacion alemanda en Euròpa pendent la Segonda Guèrra Mondiala donèt l'escasença per l'espoliacion de dissimular fòrça pèças d'art modèrne de la part de qualques dirigents nazis (destruïsent pas las òbras, mas se las apropiant).
Mentretemps, lo capitalisme nòrdamerican, al contrari, assumava amb grand dinamisme l'art modèrne, l'introdusent al procés productiu e profeitant de las seunas grandas possibilitats pel mercat.
Salasac
Salasac (Salazac en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Art modèrne
Premícias
thumb|right|250px|[[Lo dinnar campestre, pintat en 1862 per Édouard Manet]]
Salasac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Art modèrne
Premícias
Dins l'escultura e l'arquitectura modèrna apareguèt a la final del sègle XIX, e los principis de la pintura modèrna serán desvolopat mai tard.
Salasac
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Solasacum en 1384, Salasac en 1550. Segon Dauzat e Rostaing, Salasac ven dau nom galloroman Salasius embe lo sufixe -acum. Segon Delamarre, Salasac ven dau nom gallic Salasios embe lo sufixe -ācon (Salasios es la fòrma celtica, Salasius es la latinizacion).
Art modèrne
Premícias
Dins aquel Salon de París, Édouard Manet mostrèt la seuna pintura Lo dinnar campestre. De datas anterioras tanben foguèron prepausadas, entre elas 1855 an que Gustave Courbet mòstrèt L'estudi e 1784 an que el pintre Jacques-Louis David acabèt la seuna pintura Lo jurament dels Oracis. Segon l'istorian d'art H. Harvard Arnason:
Impressionisme e avantgardas
right|250px|thumb|Logó del moviment [[Bauhaus]] L'impressionisme e lo postimpressionisme mostran ja un art decidit a experimentar de biais novèls de representacion de la lutz e l'espaci mejans la color e la pintura, e la vibracion de la matèria en escultura (Rodin). Abans la Primièra Guèrra Mondiala, una explosion de creativitat treslusèt amb lo fauvisme, cubisme, expressionisme e futurisme.
La Primièra Guèrra Mondiala acabèt amb aquela fasa, mas marquèt lo començament d'una seriá de moviments antiartistics, coma lo moviment dada e las òbras Marcel Duchamp e lo surrealisme. Tanben los grops coma de Stijl e Bauhaus comencèron a desvolopar d'idèas nòvas sobre los ligams entre las arts, arquitectura, dessenh e educacion artistica.
America
A l'origina, a causa de sa expression reactinària, l'art modèrne es un fenomèn exclusivament europèu, encara que dins qualques ocasions es necessàri de cercar de relacions amb las tradicions alternativas fòra de l'art occidental coma l'art african (cubisme), o a l'art japonés (impressionisme), o fòra de las fasas mai classicas de la quita tradicion occidentala coma lo prerafaelitisme.
L'art modèrne foguèt introdusit en America pendent la Primièra Guèrra Mondiala quand un nombre d'artistas dels quartièrs de Montmartre e Montparnasse a París fugiguèron de la guèrra. Francis Picabia (1879-1953), foguèt lo responsable de l'arribada de l'art modèrne a Nòva York. Mas foguèt sonque après de la Segonda Guèrra Mondiala quand los Estats Units d'America venguèt lo centre d'atencion dels nòus moviments artistics. Dins los ans 1950 e 1960 apareguèron l'expressionisme abstrach, art op, art pop e minimalisme; Happening, Fluxus, Video art, land art, performance, art conceptual e fotorealisme.
Escultura
Al començament del sègle XX, Picasso donèt una construccion tanben radicala dins l'òbra en tres dimensions. Mai tard Picasso venguèt un ceramista prolific, revolucionant lo biais de veire la ceremica coma un art. George E. Ohr e d'escultors contemporanèus coma Peter Voulkos, Kenneth Price utilisan la ceramica coma un element important integrant lo seu trebalh.
L'Escultura ja jugava un ròtle important dels movements artistics del sègle XX: Dins las Avantgardas de la primièra mitat del sègle De Stijl, Suprematisme, Constructivisme, Cubisme, Dadaïsme, Surrealisme, Futurisme e dins l'art de la pòstguèrra coma lo minimalisme, l'expressionisme abstrach, lo Pop art, lo Land Art e laos derivats posteriors coma las installacions artisticas.
Interpretacion pòstestructuralista de l'art contemporanèu
thumb|250px|Font [[Marcel Duchamp, 1917]] thumb|250px|Quadrats (Omenatge a [[Mondrian) de Domingo Sarrey, videoart de 1968 al centre de calcul de la Universitat de Madrid.]] La teoria del pòstestructuralisme creèt lo tèrme de «pòstmodèrne», per que segon aquela teoria èra vengut pas mai possibile contunhar crear amb las règlas de l'originalitat e de la novetat (los quite elements de la modernitat); per aquò utilizan d'elements coma las reinterpretacions, resignificacions e lo desviament lingüistic per espandre lo concèpte d'art e lo far un acte de comunicacion.