cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Empèri Portugués
Descolonizacion (sègle XX)
En 1961, un moviment anticolonial se manifestèt en Angòla amb lo surgiment de dos partits de luta armada, lo Movimento Popular de Libertação de Angola (MPLA) e l'União dos Povos de Angola (UPA), comencèt la Guèrra Coloniala Portuguesa. En Moçambic, las operacions de guerrilha comencèron en 1964. Après la mòrt de Salazar, Portugal acceptèt de concedir, en 1972, una limitada autonomia a Angòla e a Moçambic. Après la Revolucion dels Ulhets dins la metropòli (1974), los portugueses en acòrdi per concedir l'independéncia sas colonias en 1975. En Moçambic, lo Frente de Libertação de Moçambique (FRELIMO) prenguèt lo cap del país, mas afrentèt pendent d'ans la resisténcia armada de la RENAMO. A Angòla, una guèrra civila, entre quatre moviments de liberacion contunhèt fins a 2002.
Lo procediment de descolonizacion èra pròche de Guinèa, que los portugueses se mostrèron incapables d'arrestar l'aument de las ostilitats e reconeguèron rapidament a l'independéncia de la Guinèa Bissau (1974) e de Cap Verd (1975). Ongan, las illas de São Tomé e Príncipe acediguèron tanben a l'independéncia.
Dins los ans 1960 comença la guèrra coloniala portuguesa fàcia al refús de Portugal de garantir l'independéncia als sieus territòris africans. Lo rèste de l'Estat Portugués d'Índia foguèt anexiat en Decembre de 1961 per l'Union Indiana. Amb la Revolucion dels Ulhets, procediment revolucionari qu'acabèt amb l'Estat Nòu e lo colonialismo portugués, foguèt reconeguda l'independéncia de Guinèa Bissau (10 de setembre de 1974) e de garantidas d'independéncia a Moçambic (25 de junh de 1975), Cap Verd (5 de julhet de 1975), São Tomé e Príncipe (12 de julhet de 1975), Angòla (11 de novembre de 1975).
Lo Timor Portugués, atual Timòr Èst, proclamèt unilateralamente son independéncia em 1975, mas foguèt anexiat ongan per Indonesia, venent la província de Timor Timur lo 15 de julhèt de 1976. En consequéncia, foguèt jos l'administracion indonesiana fins al referendum d'independéncia de 1999, seguent l'administracion provisòria de l'ONU fins a 2002, data que Portugal reconeguèt l'independéncia.
La descolonizacion de Macau se realizèt de biais diferente e especial e comencèt après la Revolucion dels Ulhets, quand foguèt prepausat lo retorno imediat a la Republica Populara da China, retorn rebutat per aquel grand país comunista. En 1976, aquela colonia venguèt oficialamente amb l'estatut especial de "territòri chinés jos administracion portuguesa". En 1987, aprés d'intensas negociacions, dins la declaracion conjunta sinoportuguesa Portugal acceptèt la recuperacion per la China, lo 20 de Decembro de 1999, de la sobeiranetat sus Macau. Em contrapartida, China prometèt de conservar las especificidades de Macau, e tanben lo sistèma economic de caractèr capitalista, e concedir un naut gra d'autonomia per la populacion de Macau, seguent lo principi "un país, dos sistèmas". Après la devolucion a China, Macau venguèt una Region Administrativa Especiala, administrada per las sieunas gents, mas mai concretament dirigida por un Cap de l'Executiu (pasmens elegit al sufragi indirècte) e una Assemblada Legislativa (sonque mens de la mitat dels membres son pasmens elegits al sufragi dirècte, donant alara una granda marge de manòbra e de contraròtle per las fòrças progovèrn e propequin).
Fin de l'Empèri
I a diferentas datas podent èsser consideradas coma la do fin de l'Empèri Portugués. Se pòt considerar la fin de jure - caraterizat per la reconeissença d'esperse  - e la fin de facto - caracterizada per l'independéncia de las possessions colonialas. Per exemple, existisson al mens menos tres datas per determinar l'independéncia de Brasil, la possession colonial portuguesa màger de sempre. Brasil, oficialamente, celèbra lo 7 de Setembre de 1822 coma lo jorn de l'independéncia, data que lo prince reial Pèire fasèt lo Crit d'Ipiranga. Mas, formalamente, es la data del 1èr de decembro de 1822 — jorn de la coronason de Pèire I coma Emperaire  — que siá l'independéncia politica unilaterala del novèl Empèri de Brasil. Dins l'Estat de Bahia se celèbra lo 2 de julhet de 1823, coma l'Independéncia da Bahia, quand las darrièras tropas portuguesas son retiradas del territòri brasilenc. Fin finala, tanben se pòt considerar la data del 29 d'agost de 1825, un còp  que Portugal e la comunautat internacionala, reconeguèron l'independéncia de Brasil.
Alara, e seguent aquela logica, se pòt afirmar que la "fin" de facto de l'Empèri Portugués se realizèt en 1975, quand sas colonias proclamèron en massa l'independéncia e/o vegèron lor independéncia reconeguda per Portugal, o encara quand Timòr Èst, que proclamèt unilateralamente aquel an son independéncia, foguèt sul còp invasit e ocupat per Indonesia. Macau foguèt lo sol que proclamèt pas son independéncia en 1975, mas aquela possession coloniala, enclavada dins la tèrras chinesas, fasent la situacion coloniala particulara e unica dins l'Empèri Portugués e alara, o lo seu cas deu èsser analizat de biais diferent e especial.
Mas, tamben se pòt considerar la "fin" oficiala o de jure de l'Empèri Portugués en 1999, mas precisament lo 20 de Decembre de 1999, quand Macau, lo darrièr territòri jos la sieuna administracion, comencèt èsser realizada amb la declaracion conjunta de 1987 e passèt jos sobeiranetat da Republica Populara da China coma region administrativa especiala, que sempre proclamèt que Macau èra, dempuèi los temps mai alunhats, un territòri inalienable de China, mas ocupat pauc a pauc per Portugal dempuèi lo sègle XVI.
Legat
Set de las excolonias de Portugal, uèi païses independents, an ara lo portugués coma lenga oficiala. Ensems amb Portugal, son ara membres de la Comununautat dels Païses de Lenga Portuguesa, que, tot apondut, totalisa 10 742 000 km², ou 7,2% del territòri de la Tèrra. La Guinèa Equatoriala, qu'adoptèt lo portugués coma la tresena lenga oficiala, es ara un observator associat a la CPLP, tot coma Maurici e Senegal. Es a dire, dotze païses o regions candidatas solicitèron l'adesion a la CPLP e son a l'espèra d'èsser aprovat.
Uèi, lo portugués es una de las lengas principalas del mond, essent lo 6èn idiòma mai parlat, coma près de 240 milions de parlants pel mond. Es la tresena lenga mai parlada dins las Americas, subretot  degut al Brasil, tanben s'i a de comunautats significativas de lusofòns em païses coma Canadà, Estats Units d'America e Veneçuèla. Es a dire, existisson de nombrosas lengas creòlas de basa portuguesa, coma aquel utilizat per la populacion da Comunautat Cristang a Malaca. Es tanben lingua franca dins fòrça ancianas possessions colonialas en Africa e lenga oficiala dins uèit païses, essent tanben la lenga cooficiala amb lo cantonés dins la region administrativa de Macau. Daissèt una influéncia al Japon, amb de mots d'origina portuguesa dins lo lexic japonés. La preséncia a Malaca, en Malàisia, es a l'origina de la comunautat Cristang. Al Sri Lanka, anciana Ceilan, los nomenats Burghers portugueses que, coma encara mai d'autre pòbles, mantenon en viu un dels variats creòls de basa portuguesa.
Dins ciberespaci, lo portugués seriá a cinquena lenga mas utilizada sus Internet e Wikipèdia, es ara, la novena màger en quantitat d'articles publicats.
Se basant sus son importància internacionala, Portugal e Brasil lidèran um moviment para inclure lo portugués coma uma de las lenga oficialas de l'Organizacion de las Nacions Unidas.
La preséncia portuguesa daissèt tanben un grand eritatge manan, gastrononomic, cultural e arquitectonic pels continents, um legat extraordinàri, donat que al total la populacion portuguesa èra en 1527 sonque d'1,2 milion d'abitants.
Notas e referéncias
Traduccion de l'article de la wikipèdia portuguesa Império Português
Ellen Saint
Ellen Saint (pseudonim de Helena Berzsenyiova) qu'ei ua anciana actora de cinèma pornografic chèca.
Saint-Pierre-des-Jonquières
Saint-Pierre-des-Jonquières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Ellen Saint
Qu'ei neishuda a Přerov lo 10 de març 1983.
Saint-Pierre-des-Jonquières
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, de las bombardements an luòc lo data|16|de e lo data|13|de  en lo marc del operacion Crossbow, en fasent de divèrsas victimas civilas.
Lantéfontaine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Municipalitat independenta fins en 1811, Immonville es uèi ligada a la municipalitat de Lantéfontaine. En 1817, Lantéfontaine, vilatge de l'anciana província del barrois aviá per annèxa lo vilatge de Immonville. A aquela epòca i i aviá 128 abitants repartits dins 24 ostals. En 1817, Immonville, pòble de l'anciana província del barrois. A aquela epòca i i aviá 121 abitants repartits dins 25 ostals.
Commune indépendante jusqu'en 1811, Immonville est aujourd'hui rattachée à la commune de Lantéfontaine. En 1817, Lantéfontaine, village de l'ancienne province du barrois avait pour annexe le village d'Immonville. À cette époque il y avait 128 habitants répartis dans 24 maisons. En 1817, Immonville, village de l'ancienne province du barrois. À cette époque il y avait 121 habitants répartis dans 25 maisons.
Nus
Los Nus ( en chinés: 怒族, pinyin:Nùzú; lor etnia es tanben coneguda jols noms de Nusu, Nung, Zauzou o Along segon la lenga parlada) son una de las etnias de China e de Myanmar. Al recensament de 2010 èran 37 523 (en 1990 27 123). Los Nus parlan quatre lengas vesinas: lo nusu, lo nung, lo zauzou e l'along (o dulong).
Armada Roja
thumb|right|[[Fotografia de soudats sovietics issant lo drapèu sovietic sus lei roïnas de Berlin.]]
Nus
Lors religions son l'animisme, lo bodisme tibetan. I a tanben qualques crestians.
Satan
Satan (שטן śāṭān en ebrieu) es un terme de la Bíblia significant /  o  /  (au sens de calomniador); sos la forma de verbe, apareis 6 còps dins lo texte massoretic de la Bíblia ebraïca, que 5 dins lo Libre daus Psalmes (38, 71 e 109) e 1 dins lo Libre de Zacàrias (3:1); sos la forma de nom, se pòt aplicar a d'èssers umans, de creaturas celestas o 'na allegoria; lo rei Dàvid es per exemple qualificat aitau per los filisteus, es a dire d'adversari militar (1 Samuel 29:4); eu mesme qualifica aitau Abishai, un membre de sa cort, per 'ver propausat de condemnar a mòrt un ancian opausant au rei (2 Samuel 19:23); dins sa letra a Hiram de Tir, òm vei lo rei Salamon utilizar lo terme per significar qu'a pas mai d'enemic que menace son reiaume (1 Reis 5:18); pus tard, quand Hadad d'Edòm e Rasin de Siria atacan son reiaume, son qualificats aitau; dins 4 passatges de la Bíblia, lo terme es utilizat per designar de creaturas celestas: Libre daus Nombres 22:22 e 22:32, Prumier Libre de las Cronicas 21:1, Libre de Zacàrias 3:1 e Libre de Jòb (capítols 1 e 2); lo nom apareis egalament coma 'na figura allegorica dins lo tresen capítol dau Libre de Zacàrias; dins lo Prumier libre de las Cronicas, lo mot apareis a la forma indefinida e 'quò es lo sol endrech dins la Bíblia ebrieva ente 'questa forma designa ben tot un nom pròpri  e non pas un nom comun ; 'queste passatge indica que Satan incitet Dàvid a recensar lo pòble; dins lo passatge parallel dau Segond libre de Samuel, au contrari, Dieu es a l'origina dau recensament. Dins la literatura judiva de l'epòca ellenistica, ben tot sos l'influéncia de la religion persa e dau dualisme zoroastrian, se desvolopa la demonologia dins lo judaïsme; dins 'questa literatura postbiblica, Satan apareis coma lo nom d'un demòni que figura dins lo Libre daus Jubileus (23:29) e dins l'Assompcion de Moïses (10:1); lo texte de l'Apocalipsi de Moïses conten 'na legenda sus la transformacion de Satan en àngel de lutz e sa cooperacion emb la serp per enganar Eva.
Prèmi Nobel d'Economia
left|80px|Medalha prèmi Nobel Lo Prèmi de la Banca de Suècia en Sciéncias Economicas en memòria d'Alfred Nobel, comunament conegut coma Prèmi Nobel d'Economia, es un prèmi instituit en 1968 per la Banca de Suècia dins lo domeni de l'economia. Encara que siá pas un dels prèmis originals establits per Alfred Nobel dins son testament (es pas stricto sensu un Prèmi Nobel), es atribuit per l'Acadèmia Reiala de las Sciéncias de Suècia, los laureats recebon del Rei un diplòma e una medalha d'aur durant la meteissa ceremonia que los laureats dels Prèmis Nobel de Fisica, Quimia, Medecina, Literatura, e la soma autrejada es la meteissa que per los Prèmis Nobel.
Aquò es la lista dels laureats del Prèmi Nobel d'Economia dempuèi sa creacion, en 1968.
(594) Mireille
(594) Mireille es un asteroïde.
Nantuelh
Nantuelh (Nantheuil en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn. vinheta|gaucha|Vuda dau pont daus Castilleux, l'[[Eila raja entre Nantuelh e Nantiac.]]
Toponimia
La prononciacion es [nɔ̃n’tɛj]. Las fòrmas ancianas son Nantolium (latinizacion) au segle XIII, Nantholiam (latinizacion) en 1389. Nantuelh ven dau gallic *nanto-, « vau, riu » e -ialon, « esclarziera, espaci descobert > vilatge », donc « lo vilatge/l'esclarziera de la vau », , ,.
Union Iberica
[[Fichièr:Philip_II's_realms_in_1598.png|right|thumb|250px|Mapa dels Empèris Espanhòl e Portugués ensems dins una union Iberica, en 1598.
]] L'Union iberica èra una entitat politica que regiguèt la Peninsula Iberica de 1580 a 1640, resultat de l'union dinastica entre las monarquias de Portugal e d'Espanha aprés a Guèrra de Sucession Portuguesa. Seguent la crisi de sucession de 1580 al Portugal, una union dinastica jonguèt las doas coronas, e tanben las respectivas possessions colonialas, jol contraròtle de la monarquia espanhòla pendent la nomenada dinastia Filipina. Lo tèrme union iberica es una creacion dels istorians modèrnes.
L'unificacion de la península aviá estat dempuèi de sègles un objetiu dels monarcas de la region. Sancho III de Navarra e Afonso VII de Leão e Castela ambedos prenguèron lo títol d 'Imperator totius Hispaniae, que significa "Imperaire de Tota Ispània". L'union seriá estat possible Miguel da Paz (1498-1500), Prince de Portugal e de las Asturias, filh del primièr maridatge del rei Manuel I amb infanta Isabèl d'Aragon, s'èra vengut rei, mas moriguèt encara mainat.
l'istória de Portugal dempuèi la crisi de sucession començada en 1578 fins als primièrs monarcas de la dinastia de Bragança foguèt un periòde de transicion. L'Empèri Portugués èra a l'apogèu al començament d'aquel periòde.
Pendent lo sègle XVII, las presas de contunh dels establiments portugueses en Orient pels olandeses, ingleses e franceses, e la rapida intrusion dins lo comèrci atlantic dels esclaus, rosega lo lucratiu monopòli portugués del comèrci oceanic de las espècias e dins lo trafic d'esclaus, començant un long declin. En mendre mesura, lo desviament de la riquesa de Portugal per la monarquia dels Absborgs per pagar lo camp catolic dins la Guèrra de Trenta Ans, tamben creèt de tensions dins l'union, pasmens se Portugal prenquèt de beneficis del poder militar espanhòl para ajudar a manténer lo Brasil e contenir lo comèrci olandés. Aqueles eveniments, e aqueles que se debanèron a la fin de la dinastia d'Aviz e dins lo periòde de l'union iberica, balhèron a Portugal un estat de dependéncia de las sieunas colonias, d'en primièr en Índia e après al Brasil.
Començament de l'union
left|thumb|D. António, Prior do Crato, aclamat Antòni I de Portugal en 1580 A la desbandada dins la batalha d'Alcácer-Quibir en 1578, que ne moriguèt lo jove rei portugués Sebastian de Portugal, significa la fin de la Dinastia d'Aviz. Lo sucessor, son oncle Cardeal Henrique de Portugal, aviá 70 ans a l'epòca. A sa mòrt, lo 31 de genièr de 1580, seguissiá una crisi de sucession, entre los tres fellens de Manuel I de Portugal que revendicavan lo tròn: Caterina, infanta de Portugal, duquesa de Bragança, Antòni, Prior do Crato e Filipe II de Espanha.
La majoritat dels membres del Conselh dels Governaires del Reialme de Portugal apiejèt Felip. Après aver quitat Espanha, o declarèron sucessor legal d'Enric. En l'abscéncia d'una decision clara sus la sucession, los dos principals pretendents passèron a l'accion: lo primièr a agir foguèt Felip II, que las fòrças castelhanas entrèron dins l'Alentejo lo 16 de febrièr, prenent sens resisténcia diversas plaças. Lo Prior do Crato recep un creissent supòrt del pòble, mobilizant en sa favor lo sentiment patriotic e refusant d'acceptar un monarca estrangièr. Lo 24 de Julhet de 1580 foguèt aclamat rei de Portugal pel pòble de Santarém, puèi, dins fòrça ciutats e vilas del país. Amb lo títol d'Antóni I, s'anèt a Lisbona ont foguèt recèpt sens grand entosiasme.
Lo Tèrç Espanhòl comandat pel tresen duc d'Alba, Fernando Pimentel marchèt cap a la capitala. Abans d'intrar a Lisbona, lo duc d'Alba impausa a las províncias portuguesas la subjeccion a Felip II. Lo 25 d'Agost implicat dins la Batalha de Alcântara, desbandant la fòrça leiala al Prior do Crato capitanejada per Diogo de Meneses. Mentratant, los sieus soldats podavan saquejar los alentorns de la capitala, ont prenguèron un tesaur immens. thumb|Desembarcament de las tropas espanhòlas a la baía das Mós, illa Terceira, Açores em 1583. Pintura murala a [[El Escorial|l'Escorial, Madrid ]] Felip II de Espanha foguèt coronat coma Felip I de Portugal en 1581, (essent reconegut coma rei per las Còrtes de Tomar), primièr de l'Ostal dels Absborgs portugueses, nomenada dinastia Filipina. La resistança liderada per Antòni se retirèt para als Açores, ont fins a 1583 foguèt reconegut rei fins a batre moneda. La capitulacion se faguet après de combats encarnassits, amb lo Desembarcament de la Baía das Mós.
Quand Felip s'anèt en 1583 a Madrid, nomenèt son nebot, lo cardenal Alberto d'Áustria coma Vicerei de Portugal sesent a Lisbona. A Madrid, establiguèt lo Conselh de Portugal pel conselhar suls afars portugueses. Lo status de Portugal foguèt mantengut pels dos primièrs reis de l'Union Iberica, Felip I e lo sieu filh Felip II de Portugal e III d'Espanha. Ambedos monarcas donèron d'excelentas posicions per fòrça nòbles portugueses a las còrts espanhòlas, e Portugal mantengavan una lei pròpia, moneda e govèrn. Fins a que foguèt proposat lo transferiment de la capitala Reiala a Lisbona.
Govèrn
left|thumb|[[Felip II d'Espanha|Felip II d'Espanha, I de Portugal en 1570]] A causa de la complexitat per governar l'Union Iberica, lo monarca espanhòl necessitava d'organs auxiliars, coma los Conselhs ((es) Conselhos, (pt) Consejos), dedicats a conselhar e resòlvre de problemas, e submetits a la coneissença e dictum del monarca. Aquela complexitat demandava un sèti permanent, e lo rei Felip II d'Espanha establiguèt en 1562 coma capitala permanenta a Madrid, sèti de la Còrt Reiala e del personal administratiu, qu'èra transferida un brèu de temps (1601-1606) a Valhadolid, e tota a equipa administrativa.
Al subjècte del foncionament, la correspondéncia administrativa vengavan dels diferents Conselhs de Madrid, en seguida lo secretari de cada Conselh organizava lo material qu'aviá provocat l'atencion del rei e, mas tard, lo rei reunissiá los secretaris que caliá per realizar lo Conselh. Après, lo Conselh respondiava après la reunion per tractar la question e fa una consultacion formala al monarca. Lo secretari prengava la consulta al rei, e la tornava al Conselh per que siá executada. Las reunions dels Conselhs se realizavan al palais reial, e mai sovent en l'abscéncia del rei. Dins aquel sistèma polisinodial, lo "Conselh d'Estat" (Conselh d'Estat) se destacava per son importància. Lo Conselh d'Estat a Madrid, a la carga de deliberar sus las principalas decisions al subjècte de l'organizacion e la defensa de l'ensems de la monarquia ispanica, tractava sovent d'intrar dins los afars portugueses. Tanben lo Conselh de Guèrra exerciguèt sa jurisdicion sus las tropas amassadas a las fortalesas Castelhanas establecidas sul litoral Portugués.
Existissián tanben de conselhs de caractèr territorial, dedicats a gerir un espaci territorial concrèt: lo Conselh de Castelha, lo Conselh d'Aragon, lo Conselh de Navarra, lo Conselh d'Itália, lo Conselh d'Índias, lo Conselho de Flandra, e lo Conselh de Portugal. Lo Conselh de Portugal, creat en 1582, èra constituit d'un president e sièis (mais tarde quatre) conselhiers, fins a 1668. La fondacion del Conselh consistissiá a representar près del rei los tribunals de la Corona de Portugal per las questions correspondent a las corts, graça, e fin finala, a l'economia del domèni reial Portugués. Quina que siá decison del rei relativa al regne deviá èsser l'objècte d'una consultacion del Conselh abans d'èsser transmitida a cancelariá de Lisbona e a las corts en causa. Lo Conselh de Portugal aguèt doas abséncias: em 1619, dada de la presénça del Rei a Lisbona, e entre 1639-1658, remplaçat per la Junta de Portugal. A partir de la Restauracion de l'Independéncia, lo Conselh se mantenguèt fins a que Felip IV reconesca l'independéncia de Portugal, daissant de portugueses fidèls a la corona espanhòla e coma lo govèrn de Ceuta.
Thomas Cech
Thomas Robert Cech (n. en 1947) es un bioquimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1989, amb Sidney Altman per la descobèrta de las proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc.
Union Iberica
Biais de governar al Portugal
thumb|Armas da Monarquia Absburga après l'integracion de la Corona de Portugal amb l'escut portugués al punt d'onor. Per çò del govèrn del reialme de Portugal subretot, pendent l'union los absborgs respectavan globalament los compromesses de las Corts de Tomar de 1581, permetent una granda autonomia dels portugueses e dels territòris del sieu empèri. Éran mantengudas las reparticions publicas reservadas als afars portugueses dins son territòri e a l'exterior. Lo rei èra representat a Lisbona pel Vicerei de Portugal, carga confiada pel rei a un portugués o, alara a un membre da familha reiala, e, a vegada, per junta de govèrn. Alara, Espanha daissèt l'administracion de Portugal e del sieu empèri en granda partida al portugueses, jos la supervision de Madrid, canalizada mejans lo vicerei a Lisbona. Pasmens las questions importantas èran jos la dralha de Madrid, ont èran presentadas al Conselh de Portugal. Dins lo reialme de Portugal, lo sistema polisinodial es reforçat:
Quand la conjontura politica demandava de reaccions urgentas surgiguèt un sistèma de reunions per de questions especificas, coma la Junta para a reforma do Conselho de Portugal (1606-1607, 1610), la Junta para a classificação das dívidas do tesouro (desde 1627) o las Juntas para a organização das armadas de socorro ao Brasil (desde 1637)
Impacte sus l'Empèri Portugués
thumb|Planta da restituição da Bahia Atlas Estado do Brasil, de João Teixeira Albernaz, o Velho, 1631 L'Union Iberica permetèt lo contraròtle d'un espandiment d'amplitud mondiala, que Portugal dominava las còstas africanas e asiáticas a l'entorn de l'ocean Indian, e Castelha, dins l'ocean Pacific e ambadoas còstas d'America Centrala e del Sud, alara qu'ambedos èran en competicion dins l'Ocean Atlantic.
A causa del jonhent de las doas coronas Portugal foguèt privat d'una politica extèrna independenta, e los enemics d'Espanha se tornèron contra Portugal. L'Anglatèrra èra un aliat de Portugal dempuèi lo Tractat de Windsor en 1386 e, pasmens l'ajuda anglesa donada per Elisabèt I d'Anglatèrra dins la rebelion de 1589 manifesta la sobrevivéncia de l'aliança, la guèrra Agloespanhòla menèt una deterioracion de las relacions e a la pèrda d'Ormuz (1622).
La guèrra contra los olandeses provoquèt las invasions de Ceilan (uèi Sri Lanka ), e dins los interesses comercials al Japon (1639), Africa (São Jorge da Mina, 1637) e subretot en America del Sud (Salvador, Bahia, en 1624, Pernambuco, Paraíba, Rio Grande do Norte, Ceará e Sergipe a partir de 1630).
Subretot pendent lo reialme de Felip IV d'Espanha, las colonias portugueses foguèron unas a unas atacadas. Profeitant del periòde de flaquesa portuguesa, fòrça territòris portugueses al Brasil foguèron ocupats pels holandeses que ganhèron l'acccès a las plantacions de cana de sucrz. Maurício de Nassau foguèt nomenat governador de las possessions olandesas al Brasil en 1637 per la Companhiá olandesa de las Índias occientalas. Desembarquèt a Recife e après una seria d'expedicions ben astradas, pauc a pauc espandiguèt sas possessions olandesas de Sergipe al sul, a São Luís do Maranhão, al nòrd. left|thumb|Lo Meridian de Tordesilhas segond diferents geografes: Ferber (1495), Cantino (1502), Oviedo (1545), los expèrts de Badajoz (1524), Ribeiro (1519), Pedro Nunes (1537), João Teixeira Albernaz, o velho (1631, 1642) e Costa Miranda (1688). Las Detz e Set Províncias capturaran una granda porcion de la còsta brasilenca, inclusissent Bahia (e la capitala, Salvador), Pernambuco (e a sa capitala Recife ), Paraíba, Rio Grande do Norte, Ceará e Sergipe, alara que los corsaris olandeses saquejavan las naus portuguesas dins los oceans Atlantic e Indian. La zona de Bahia e la fòrça estrategica ciutat, Salvador, foguèron recuperadas rapidament per una poderosa expedicion militara Iberica en 1625. Las autras zonas mendras e mens desvolopadas foguèron recuperadas pauc a pauc e liberats de la pirataria olandesa per doas decennias per la resisténcia locala e per las expedicions portuguesas.
Se l'union foguèt prejudicial per causa de las guèrras contra los Absborgs, d'un autre costat los portugueses profeitèron de l'union dinastica per contestar lo Tractat de Tordesilhas e ocupar dins de territòris sudamericans atribuits a la Corona de Castelha. Per espandre lo territòri lo Brasil cap a l'oèst, realizèron d'expedicions a l'interior tant per òrde de la Corona coma pels particulars. Aquelas expedicions exploratòrias duravan d'annadas, en cerca de riquesas mineralas, sobretot l'argent abondant en America espanhòla e indigènas per l'esclavatge.
Après la dissolucion de l'Union Iberica en 1640, Portugal restabliguèt son autoritat sus de territòris perduts de l'Empèri Portugués. Mas los territòris obtenguts en America del Sul foguèron pas devoluts, invocant lo drech de uti possidetis jure, que l'union acabada lo territòri será mai granda. Al sud, s'expandiguèron fins al Rio Grande do Sul que, ja en 1680, per tòca de far comèrci amb lo bacin del rio de la Plata e dinsa region andina, fondèron un establiment sus la riba esquerra del riu, en fàcia de Buenos Aires: la Colonia del Sacramento (Uruguai actual). La fixacion portuguesa sus un territòri oficialament espanhòl provoquèt un long periòde de conflictes, menent a la negociacion del Tractat de Madrid (1750).
Declin de l'Union e revòlta portuguesa
La revòlta arribèt seissanta ans mai tard, quand Felip II de Portugal (Felip III d'Espanha) morriguèt e li sucediguèt Felipe III (e IV d'Espanha), qu'aguèt un biais diferent d'abordat las questions portuguesas. L'aument dels impòsts toquèt subretot los comerçants portugueses. La noblesa portuguesa começava a perder d'importéncia dins las còrts espanhòlas, e las cargas de govèrn en Portugal èran alara ocupadas pels espanhòls. Fin finala, Felip III temptava de far de Portugal una província reiala, e los nòbles portugueses perdent tot lo poder.
Mai d'un autre problèmas nosèron a la pièja portuguesa a l'union amb Espanha. Un d'aqueles èra la pression, subretot a partir del comte-duc d'Olivares, per despartir compartilhar lo fais financièr e militar de las guèrras d'Espanha. Los portugueses èran pauc clinats a ajudar, alara qu'Espanha podava pas evitar l'ocupacion olandesa de las sieunas possessions colonialas, malgrat que portugueses e olandeses èran teoricament jos la meteissa corona.
La situacion acaba dins una revolucion facha per la noblesa e nauta borgesiá lo 1èr de decembre de 1640. La revolucion, pasmens s'èra previsible, se desencadenèt quand Joan, 8èn duc de Bragança foguèt convocat per organizar las tropas e lutar contra los revoltats catalans dins Guèrra dels Segaires, que Catalonha lutava per son independéncia de Castelha, amb l'ajuda de reialme de França. Aquel refusèt.
Lo Cardenal Richelieu, primièr-ministre de Loís XIII de França, pièja lo Duc e la conspiracion portuguesa mejans d'agents a Lisbona. La trama foguèt planificada per Antão Vaz de Almada, Miguel Almeida e João Pinto Ribeiro. Aqueles, amb d'autres associats - los "Quarenta Conjurats" - profeitant del fach de las tropas castelhanas èran ocupadas endacòm mai dins la peninsula. Los rebèls tuèron lo secretari d'Estat Miguel de Vasconcelos lo defenestrant del palais de la Praça do Comércio e prengèron l'impopulara Margarida de Savòia, Duquesa de Màntoa, cosina del rei, que governava Portugal dins lo sieu nom coma vicereina. Lo moment èra plan causit, un còp que las tropas de Felip èran ocupadas dins la luta de la Guèrra de Trenta Ans, en mai de la revolucion en Catalonha.
La pièja del pòble venguèt evidenta gaireben sul pic, e lèu Joan, 8èn duc de Bragança foguèt aclamat rei de Portugal per tot lo país coma Joan IV de Portugal, primièr de la dinastia de Bragança. Lo 2 de decembre de 1640, Joan envièt una letra a la Cambra Municipala d'Évora coma sobeiran del país.
La Guèrra de la Restauracion e la fin de l'union
left|thumb|Batalha de Montes Claros, gravadura italiana contemporanèa La seguenta Guèrra da Restauracion Portuguesa contra Felip IV d'Espanha se constituís subretot d'escaramossas près de la frontièra. Las mai importantas batalhas èran la Batalha de Montijo lo 26 de mai de 1644, la Batalha das Linhas d'Elvas (1659), la Batalha d'Ameixial (1663), a Batalha de Castelo Rodrigo (1664), e tanben de la Batalha de Montes Claros (1665). Totas aquelas son de victòrias portuguesas.
Mai d'una decisions del rei Joan IV per enforçar sas fòrças faguèron las vitórias possiblas. L'11 de decembro de 1640, creèt lo Conselh de Guèrra per organizar totas las operacions. En seguida, creèt la Junta de las Frontièras, al servici de las fortalesas termièras, de l'ipotetica defensa de Lisbona, e de las garnisons e pòrts maritims. En decembro de 1641, instituiguèt una renda para realizar de melhoracions dins totas las fortalesas pagat amb los impòsts regionals. Joan IV tanben organizèt l'armada, establiguèt las Leis Militaras de D. Sebastian.
Mentretant, las melhòras fòrças espanhòlas èran ocupadas dins las batalhas contra los franceses en Catalonha, dins lo Pirinèus, en Itália e en Païses Basses. Las fòrças espanhòlas al Portugal jamai recebèron l'ajuda que cal. Pasmens, Felip IV volgava pas daissar çò que considerava coma essent son eritatge legitim. Quand la guèrra amb França s'acabèt, en 1659, l'armada Portuguesa èra plan establida e prèst per afrentar la temptativa de recuperar lo contraròtle pel regim espanhòl ja passat. Après que lo rei Joan aviá obtengut de vitòrias deguèt far la patz. Mas son exigéncia que Felip reconesca la nòva dinastia regnata al Portugal seriá pas complit sonque jol reinalme del sieu filh. thumb|Letra de Joan IV, de 1647, demandant que sián enviat 200 òmens a Recife per ajudar a l'expulsion dels olandeses. IRB, Brasil Cercant de partenaris dins la luta contra a Espanha, Joan IV desvolopèt una intensa ativitat diplomatica, enviant d'embaissadors cap a França, Anglatèrra e la Republica Neerlandesa. Lèu en 1641 signèt o Tractat de l'Aia amb los olandeses, una trèva qu'aguèt pauc d'efiet sul mar: en julhet los olandeses prenguèron Malaca. En 1647 una armada liderada per Salvador Correia de Sá e Benevides recupèra Angòla e São Tomé e Príncipe e em 1654 la partida màger de Brasil tornèt dins las mans portuguesas, restablissent lo poder dins l'Atlantic. Mas, las pèrdas en Oriente demorèron: lo sultan d'Oman prenguèt Mascate (1648), los olandeses ocupèron lo cap de Bona Esperança e en 1658 los darrièrs portugueses abandonèron Ceilan.
La patz amb Espanha foguèt conseguida fin finala en 1668, pendent la regéncia de Pèire de Bragança (mai tard lo rei Pèire II de Portugal), un còp mòrt lo regde Felip IV d'Espanha e ganhada la Batalha de Montes Claros (1665) mercé a l'engatjament de Luís de Vasconcelos e Sousa, Conde de Castelo Melhor. Foguèt sagelada pel Tractat de Lisbona (1668) entre Alfons VI de Portugal e Carles II d'Espanha, acabant atal gaireben 30 anos de Guèrra da Restauracion. Espanha reconeguèt l'a independéncia de Portugal amb liberacion de prisionièrs e las conquistas devoludas, levat la ciutat de Ceuta que demorèt en possession d'Espanha.
Originas de la dinastia de Bragança
Una dinastia novèla, la dinastia de Bragança, comencèt amb Joan IV de Portugal. Lo ducat de l'ostal de Bragança Casa de Bragança èra una braca de l'Ostal d'Aviz creada pel rei Alfonso V de Portugal en 1442 pel sièu miègoncle Alfons I, primièr duc de Bragança, filh ilegitim del rei Joan I de Portugal. Alfons, 1èr Duc de Bragança se maridèt amb Beatriz Pereira de Alvim, filha de Nun'Álvares Pereira, e, coma tal, eritièr mas ric del reialme. Los Braganças lèu venguèt una de las familhas mai poderosas del reialme e pendnet las decennias seguentas s'intermaridèron amb la linha principala de la familha reiala portuguesa. En 1565, Joan, 6n Duc de Bragança se maridèt amb l'infanta Catarina de Portugal, duquesa de Bragança, fellena del rei Manuel I. Aquel ligam amb la familha reiala foguèt determinanta per ascension a l'Ostal Reial de Bragança: Catarina èra un dels mai importants pretendents al tròn pendent crisi de sucession de 1580, mas perdèt la luta amb son cosin Felip II d'Espanha. Fin finala, lo sieu fellen venguèt Joan IV de Portugal, essent considerat coma eritièr legitim.
Joan IV de Portugal foguèt un monarca amat, patron de las arts plasticas e de la musica, compositor competent e escrivan de tèmas musicals. Reuniguèt una de las bibliotècas màger del mond. Entre lo sieus escrits i a una defensa del compositor Palestrina e la Defensa de la Musica Modèrna (Lisbona, 1649).
Seccions de Guaiana
Las seccions de Guaiana son la division electorala de Guaiana creada per la lei francesa n°2011-884 del 27 de julhet de 2011, que prevei la mesa en plaça, après las eleccions de 2015, d'una collectivitat unica de Guaiana, qu'agropa a l'encòp lo departament e la region. Lo conselh general e lo conselh regional son remplaçats per una amassada unica, l'amassada de Guaiana, qu'es elegida a l'escrutin de lista de dos torns segond de circonscripcions electoralas sonadas "seccions". Los cantons disapareisseràn doncas de Guaiana.
Kia Motors
thumb|Lògo de la Kia Kia Motors es una entrepresa coreana de fabricacion d’automobilas.
31 de febrièr
Lo 31 de febrièr es una data fictiva destinada a situar, dins un calendièr, un eveniment imaginari.
(143651) 2003 QO104
(143651) 2003 QO104 es un asteroïde.
Espinosa de Villagonzalo
Espinosa de Villagonzalo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saint-Martin-sur-Écaillon
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Sant-Martin sus-Écaillon a situat a 15 km al sud de Valencianas e a 8 km al nòrd de Solesmes. Lo sieu territòri s'estend del costat sud de la vallée de la Écaillon e a traversat pel ruisseau dels Harpies.
Saint-Martin sur-Écaillon est situé à 15 km au sud de Valenciennes et à 8 km au nord de Solesmes. Son territoire s'étend du côté sud de la vallée de l'Écaillon et est traversé par le ruisseau des Harpies.
(144908) 2004 YH32
(144908) 2004 YH32 es un asteroïde.
Saint-Martin-sur-Écaillon
Istòria
Lo nom a mencionat en lo cartulaire del evêché de Cambrai de 1174.
Lo Abbaye de Anchin i possedissiá un prieuré, "lo domeni de Courtarieux "testificat dempuèi 1547. Lo vilatge possedissiá una carrièra de grès, ara apurada, #que se'n tirava de pèiras de talha pel bastiment de glèisas, castèls e unas autras bastissas en la region e pel pavement dels camins als alentours, #que fan encara uèi la reputacion del perseguís cycliste París-Roubaix.
Le nom est mentionné dans le cartulaire de l'evêché de Cambrai de 1174.
L'Abbaye d'Anchin y possédait un prieuré, "le domaine de Courtarieux "attesté dès 1547. Le village possédait une carrière de grès, maintenant épuisée, dont on tirait des pierres de taille pour la construction d'églises, châteaux et autres bâtiments dans la région et pour le pavement des chemins aux alentours, qui font encore aujourd'hui la renommée du course cycliste Paris-Roubaix.
Ribèra-Saas e Gorbí
Ribèra-Saas e Gorbí (Rivière-Saas-et-Gourby en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Sharka Blue
Sharka Blue (pseudonim) qu'ei ua actora de cinèma pornografic chèca.
Ribèra-Saas e Gorbí
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [riβɛrə sas e gur'bi]. Las fòrmas ancianas que son (per Ribèra) Sanctus Johannes de Arribeire aus sègles XI-XII, Riperia, en latin, aus sègles XI-XII, Rybère en 1299, Rivière (mapa de 1638, de 1714 e de 1733) (per Sas) Villa que vocatur Sa, Sar, Sars, aus sègles XI-XII, (per Gorbí) arren.
Sharka Blue
Qu'ei neishuda dens la vila de Chomutov lo 7 d'abriu 1981.
Ribèra-Saas e Gorbí
Ribèra
Segon Negre, Astor, citats per B. Boyrie-Fénié e Bénédicte Boyrie-Fénié era medisha, Ribèra que s'apèra atau perqué ei dens l'arribèra d'Ador.
Sharka Blue
La soa carrièra que comencè en 2002 e que's persegueish a l'òra d'ara. Qu'ei marcada per las soas interpretacions dens scènas de gang bang e de pòrno interraciau. En 2006, qu'ei estada nominada entà miélher interprèta femenina de l'annada a l'AVN Award.
Ribèra-Saas e Gorbí
Sas
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, Sas que vien deu petit nom Sanç (deu latin Sanctius) [maugrat las fòrmas Sar e Sars]. La grafia francesa, de tipe bearnés, dab a geminada, que seré la pròva d'ua a nasalizada. Contra la prononciacion actuau, l'autora qu'escriu Saas.
Alfred Hitchcock
Alfred Hitchcock (Leytonstone, Londres, lo 13 d'agost de 1899 – Los Angeles, lo 29 d'abriu de 1980) que ho un cineasta britanic d'origina catolica irlandesa e, mei tard, tanben nòrd-american. que comencè la soa carrièra au Reiaume Unit abans de contunhar dens los estúdios de Hollywood, en Califòrnia.
Qu'ei considerat com un deus directors de filmes màgers deu Reiaume Unit e tanben dens l'istòria deu cinèma, avent hargat, au cors d'ua carrièra de gaireben 60 annadas e començada dab lo cinèma mut per contunhar dab lo parlant, un lengatge audiovisual especific entà jogar dab las emocions deu public, l'inclúser dehens l'imatge dab moviments de camèra imitant los d'un espiar uman e dab fins a còp inesperadas e contèxtes criminaus e estranhs sovent.
Enter los sons filmes mei coneguts (53 que'n va har...), que podem mentàver : thumb|300 px|left|Norman Bates dens [[Psicòsi (filme)|Psicòsi]]
Abraam
thumb|right|Retrach d'Abraam ([[Guercino, 1657).]]
Abraam (en ebrieu: אברהם Abrāhām; en ebrieu tiberian ʾaḇrāhām; en arabi ابراهيم Ibrāhīm) es un patriarca present dins lo libre de la Genèsi. Es reconegut coma un personatge major per lo judaïsme, lo cristianisme e per l'islam. Es ansin citat mai que d'un còp dins lei tèxtes sacrats dei tres religions monoteïstas principalas. Dins aquò, fòrça estudis an mostrat qu'es una figura legendària que sa vida es inspirada per divèrsei fachs istorics de l'Antiquitat mesopotamiana. D'efiech, Abraam es lo centre de plusors racòntes mitics que depintan la conclusion de son aliança amb Dieu, de sa migracion vèrs lo país de Canaan que li es donat per eu e per sa descendéncia, de la naissença de sei fius Ismaèl e Isaac e de sa mòrt. I es presentat coma lo paire dei pòbles ismaelians e israelians, coma lo modèl dau cresent qu'accèpta totjorn la volontat de Dieu (episòdi dau sacrifici d'Isaac) e coma lo protector de son pòble.
Lei religions que se referisson a sa figura son dichas religions abraamicas. Constituisson un grop major dei religions modèrnas amb lo judaïsme, lo cristanisme e l'islam. De tradicions pus recentas ne'n fan tanben partida coma lo bahaïsme.
Lei fònts escripturalas
L'existéncia d'Abraam es unicament mencionada dins la Bíblia ont es la figura umana centrala dau libre de la Genèsi. Se son existéncia foguèt gaire contestada fins au sègle XIX, leis istorians modèrnas an mostrat qu'Abraam es en realitat una figura legendària. D'efiech, lei migracions dei pòbles mesopotamians son desenant relativament ben conegudas e ges d'element permet d'atestar un movement entre Ur e Canaan ò l'existéncia d'una figura coma Abraam durant l'Edat dau Bronze. De mai, la geografia de la Palestina dau periòde correspònd pas au racònte biblic. Per exemple, la vila de Beer Sheva existiá pas au sègle XIX avC.
Pasmens, lo personatge biblic d'Abraam s'inscriu dins lo quadre generau de la Mesopotamia de l'Antiquitat Auta. Per exemple, de pòbles coma leis Amorritas realizèron de migracions importantas durant lo milleni III avC. Leis Aramèus leis imitèron durant lo milleni seguent. De mai, l'existéncia de la vila d'Ur, importanta ciutat de Sumèr, es ben atestada dins leis archius mesopotamians. Sei vestigis foguèron identificats en 1854 per una expedicion arqueologica britanica. Enfin, l'implantacion de reiaumes ebrieus en Canaan aguèt ben luòc durant lei periòdes seguents, probablament a partir dau sègle XI avC.
La migracion vèrs Canaan
thumb|right|[[Fotografia de l'avaus de Mamre vèrs 1900.]]
Segon la Genèsi, Abram èra un dei tres fius de Terah, un nomada aramèu originari de la vila sumeriana d'Ur. Èran lei descendants de Sèm e de Noè. La decision de Terah de quitar la region d'Ur marca generalament lo començament de l'istòria deis Ebrieus. Se dirigiguèt inicialament vèrs lo nòrd avans de s'arrestar a proximitat d'Harran dins la vau auta d'Eufrates. A la mòrt de son paire, Abram recebèt un òrdre de Yahve que li diguèt d'anar s'installar a l'avaus de Mamre en Canaan. En cambi, quand Abram arribarà dins aquel endrech, Yahve li donarà lo país de Canaan per eu e sa descendéncia. Abram quitèt donc Harran per Canaan amb sa femna Saraï, son nebòt Lòt e lo rèsta de son clan. Durant lo trajècte, construguèt plusors autars.
Abraam en Canaan
A l'arribada d'Abram e de Lòt en Canaan, lo país èra ocupat per una populacion semita installada dins lei plans costiers e dins lei regions septentrionalas. Lo rèsta dau territòri èra una zòna liura per lei nomadas e sei tropèus. Abram s'installèt a proximitat de l'avaus de Mamre. Pasmens, après un periòde favorable, lo clan deguèt faciar una famina. Per subreviure, se retirèt en Egipte. Durant aqueu sejorn au sud, se debanèt un episòdi que pausèt lòngtemps de problemas moraus importants ai comentaires de la Bíblia. D'efiech, per restar en vida, Abram demandèt a son esposa, Saraï, de pretendre d'èsser sa sòrre. La faraon decidèt donc de se maridar amb ela. Dins aquò, Yahve mandèt de malediccions còntra lo harèm reiau e lo faraon restituiguèt donc sa femna a Abram.
De retorn en Canaan, Abram e Lòt se separèron car sei tropèus èran tròp importants per la region. Lo premier contunièt de nomadizar a l'entorn de l'avaus de Mamre. Lo segond s'installèt a Sodòma au sud de la Mar Mòrta. Un jorn, Lòt i foguèt capturat durant una incursion elamita. Amb l'ajuda de plusors vassaus, Abram infligiguèt una desfacha ais envaïsseires, liberèt lei presoniers e recuperèt lo butin dei pilhards. Pus tard dins la Genèsi, Abram obtenguèt tanben lo sauvament de Lòt durant la destruccion de Sodòma e Gomòrra.
Ismaèl e Isaac
Aguent ges d'enfant, Abram e Saraï s'inquietavan d'aquela abséncia de descendéncia. Per resòuvre lo problema, Saraï prepausèt a son marit de s'unir amb sa serventa Agar. D'efiech, segon lo drech mesopotamian, amb l'acòrdi de son esposa, un òme podiá enfantar un fiu legitim amb una autra femna. Ansin nasquèt Ismaèl, lo rèire biblic deis Ismaelitas.
Pasmens, la preséncia de doas esposas entraïnèt de problemas domestics car Agar oblidèt son estatut de concubina e irritèt Saraï per son arrogància. Tretze ans après la naissença d'Ismaèl, Yahve apareguèt tornarmai a Abram per li prepausar una aliança novèla. Li donèt lo nom d'Abraam car li prometeguèt una descendéncia nombrosa. Cambièt tanben lo nom de Saraï en Sara e anoncièt la naissença d'un enfant dins un an. En cambi, Abraam e sei descendents deurián reconóisser Yahve coma lor Dieu e practicar la circoncision dei masclas uech jorn après lor naissença.
Abraam acceptèt aquelei condicions e aguèt un segond fiu, Isaac, qu'es considerat coma lo rèire deis Israelitas. Sara, gelosa d'Agar, demandèt alora la repudiacion de sa serventa. Yahve conselhèt a Abraam d'acceptar en li disent qu'Ismaèl, coma Isaac, serà lo rèire de nacions d'òmes. Abraam repudièt donc sa concubina.
L'espròva de la fe
vinheta|250px|Un àngel empachant lo [[sacrifici d'Isaac (Abraam e Isaac, Rembrandt, 1634).]]
Après la repudiacion d'Agar, se debana l'episòdi pus famós de la legenda d'Abraam. Per esprovar la soliditat de sa fe, Yahve li ordonèt de li sacrificar son fiu. Abraam obeïguèt e Dieu mandèt un àngel per l'arrestar a l'instant ultim dau sacrifici. Contentat per aquela demonstracion de fe, remplacèt l'enfant per un aret. Aqueu racònte sembla marcat lo refús dei sacrificis umans per leis autors de la Bíblia.
Per lo maridage d'Isaac, Abraam seguiguèt la costuma de l'endogamia qu'èra frequenta en Orient Mejan. Mandèt donc son intendent cercar una esposa per son fiu dins la region d'Ur onte viviá una partida de la tribü de Terah. Ansin, Isaac se maridèt amb sa cosina Rebècca.
La figura d'Abraam dins lei tèxtes sacrats
Amb Moïses, Jèsus e Maomet, Abraam ocupa una plaça majora dins lei tres monoteïsmes principaus en causa de son ròtle de « Paire dei cresents » e de campion de Dieu. Per aquela rason, aquelei religions reconoisson son ròtle e son donc dichas religions abraamicas. Dins lo judaïsme, es lo fondator de la religion e dau pòble judieu gràcias a la conclusion de son aliança amb Dieu. En particular, la circoncision rituala (brit milah) es totjorn aplicada per la màger part dei corrents dau judaïsme modèrne.
Dins lei tèxtes sacrats crestian, es l'eròi de plusors racòntes situats entre l'Ancian Testament e lo Nòu Testament coma lo Testament d'Abraam ò l’Apocalipsi d'Abraam. Es tanben citat dins d'autrei tèxtes. I es considerat coma lo « paire de la fe », lo prototipe de la pietat e lo protector de son pòble còntra lei reiaumes pagans vesins. Per Agustin d'Ipòna, la promessa de Dieu a Abramm de multiplicar sa descendéncia e sa benediccion s'estend a cada òme susceptible de recebre la benediccion divina.