Catalanisme
Valentí Almirall e eth Congrès Catalanista
Enric Prat der Arribatge, futur president dera Deputacion de Barcelona damb era Liga Regionalista, publiquèc çò 1906 era òbra Era nacionalitat catalana, a on arrecuelh es sues tèsis sus eth catalanisme nacionalista. Er aguesta òbra distinguís claraments entre nacion e Estat. Eth Estat ei ua creacion artificiau, ua organizacion politica. Peth contrari, ua nacion ei ua entitat naturau, damb istòria, cultura, lengua, art e dret pròpri; ei un hèt naturau qu'existís tant s'a reconeishença legau coma se non. Prat der Arribatge, conseqüentment, afirme que “Catalonha ei ua nacion”. Un tresau punt principau dera òbra ei era reflexion que Prat der Arribatge hè sus era relacion nacion – estada. Per Prat der Arribatge, era situacion normau ei que cada nacion age eth sòn Estat e qu'en cada Estat i correspone ua nacion. Segons eth, eth hèt qu'ua nacion sigue sometuda en un Estat alièn ei pròpri d'ua “anormalitat morbosa”. Maugrat aguesti plantejaments, Prat der Arribatge non ei independentista. Hè entrar eth jòc un nau element, era unitat politica d'Espanha, era integracion de Catalonha en Estat Espanhòu. Sage harmonitzar aguestes dues realitats, “era convivéncia seculara de diuèrsi pòbles”. Per Prat der Arribatge, era solucion ei era Estada compausat, era federacion espanhòla. Eth 1906 impulsèc eth movement Solidaritat Catalana, coalicion de catalanistes ras d'agressions ath catalanisme per part deth govèrn centrau. Aguesta candidatura obtenguec un succès aclaparador, mès se dissolvec ar incorporar fòrces massa dispars. Era madeisha Liga promoiguec era realizacion dera Mancomunitat de Catalonha, que mejançant era union des quate deputacions provinciaus signifiquèc ua petita quòta d'autogovèrn, maugrat que plea de limitacions politiques e economiques. Tanben promoiguec ua campanha pera autonomia, que reivindicaue era plea sobeiranetat de Catalonha es ahèrs d'orde intèrne. Obtengueren eth supòrt de totes es fòrces politiques catalanes, quitament des lerrouxistes, damb era unica excepcion de Francesc Macià, que dempús deth nacionalisme mès radicau, ac consideraue insufisent. Aguestes bases a on se demanaue aguesta autonomia s'autregèren en Madrid, mès era incomprensió des politics espanhòus envèrs eth problèma e era realitat catalana empediren, un còp mès, eth succès dera campanha. Era Liga sajaue presentar-se coma partit interclassista, açò explique qu'er es prumèrs ans eth partit englobèsse elements de clara significació liberau, d'ideologia republicana e d'orientacion cap ara quèrra. Açò supausèc un conflicte entre membres deth partit, quan eth 1904 Alfons XIII visitèc Barcelona. Era Liga decidic qu'es sòns còssos non assistissen ara visita, mès un grop dirigit per Francesc Cambó non acomplic er acòrd. Cambó Profitèc entà hèr un discors deuant eth rei ne defen des reivindicacions catalanes. Aguesti hèts van detonar era crisi e er abandon deth sector mès progressista deth partit. Neishie çò Centre Nacionalista Republican (1906), damb er objectiu dera obtencion dera autonomia de Catalonha laguens er Estat Espanhòu e era propagacion des ideaus dera democracia republicana. Totun, aueren un pes politic fòrça feble.