cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Commedia dell'arte
Originas
Enric III de Navarra abans de venir rei de França, aviá concentit a d'actors italians dirigits per Zan Ganassa de son nom verai Alberto Naseli lo primièr contrate de subvencions conegut en França e en Navarra. Aqueste Zan Ganassa interpretèt un dels primièrs Arlequins, mas un Arlequin puslèu palòt, fesent rire de sas bestiessas. Pasmens Arlequin ven de Hellequin (Hell, l'enfèrn, e quin, diminutiu en Nòrd de França). Es donc un diablet de carnaval, que l'existéncia es atestada dins de tèxtes del sègle XV. Per una estranha magia, venguèt un dels mai celèbres Zanni. La commedia dell'arte de contunh se situa dins una caminda teatrala interculturala. vinheta|Representacion de commedia dell’arte, fin del sègle XVI. Als Gelosi succediguèron, vèrs 1614, los Comici Fedeli, que s'anèron a París sus l’invitacion de Maria de Medici. I tornèron en 1621 e en 1624. Puèi un dels lors, Niccolò Barbieri dich Beltrame, forma una novèla tropa que demorèt a París, e que Molière enfant seguèt las representacions. L'Arlequin Domenico Biancolelli foguèt recebut per Loís XIV.
Las tropas
De tèxtes escrichs èran a vegada en vèrs e d'autres mesclavan improvizacion, vèrs e pròsa. En Itàlia, s'utilizava subretot de canevàs, Gozzi comencèt a escriure una partida de sas òbras, mas una autra partida èra facha de lazzi de gèstes, coma lo celèbre lazzo de la mosca. Carlo Goldoni prepausèt una reforma del teatre italian, qu'implicava mai de realisme, e una escritura en pròsa sovent en dialèctes. Son servitore di due padroni l'inscrich dins l'istòria de la Commedia dell'arte, genre teatral que rebuta endacòm mai. Las comèdias se basavan sus de personatges plan reconeissables e de caractèrs estereotipats, amb una gestuela rica, a vegadas emfatica, de dialògs èra mai sovent improvizats, mas que podavan contenir de tiradas apresas per còr, fasent la satira de diferentas condicions socialas e culturalas. Totes los actors, levat lo parelh d'amoroses e las servicialas, portavan la masqueta. Amb las meteis masquetas fòrça tipadas, cada companhiá bastissiá de centenas de situacions diferentas.
Evaristo Gherardi, successor de Domenico Biancolelli dins lo ròtle d'Arlequin dich : « Que dich bon actor italian dich un òme qu'a du fons, que jòga mai d'imaginacion que de memòria, que compausa jogant tot çò que dich, que sap segondar aquel amb que se trapa sul teatre, es a dire que marida tan plan sas accions e sas paraulas a aquelas de son companh, que sap dintrar sul pic e plen dins lo jòc e dins totes los movements que l'autre li demanda. ».
Al contrari de las companhiás de teare barròc, aquelas de la commedia dell’arte emplegavan d'actrices professionalas, puslèu que de far jogar los ròtle femnes per d'òmes, coma es lo cas de Shakespeare, per exemple, que pasmens s'inspirèt de la Commedia dins Twelfth Night e dins The Comedy of Errors. Las tropas de commedia dell’arte èran mai sovent compausadas de tres femnas e set òmes, las mai ricas avent lo lor poèta.
Evolucion
vinheta|250x250px|L’Amor al teatre italian (òli sus tela de Watteau) v. 1721. La popularitat de la commedia dell’arte, en Itàlia coma fòra, foguèt extraordinària. Al sègle XVII ont la commedia dell’arte èra mai al la lutz que jamai en Itàlia, los govèrns d’Espanha e de França cercavan a censurar e a reglamentar aqueste tipe de teatre. En Anglatèrra, l’influéncia de la commedia dell’arte fabreguèt los caractèrs de las mariòtas de Punch, mescla d’Arlequin autoritari e de Pulcinella, e sa femna Judy.
La commedia dell’arte inspirèt los mai grands dramaturgs franceses, coma Pierre Corneille, l'Illusion comique, lo personatge de Matamore, Molière, que partagèt una sala pendent un temps amb los « Comedians Italians del Rei »
Al sègle XVIII, en Itàlia, Carlo Goldoni dona un vam novèl a la commedia dell’arte. Goldoni obliga sos actors a se referir al tèxte escrich, a abandonar las pitrariás aisidas, daissant pauc a pauc las masquetas, donant als personatges una individualitat sempre mai personala, dins lo gost de la borgesia de son temps. Transformèt la commedia dell’arte en comèdia de caractèr, alara que Carlo Gozzi, el demora dins la tradicion del conte, utilizant d'arguments de reson patetics e satirics, se referissent a de personalitats e costumas contemporanèas.
Al sègle XX, quand Dario Fo encontra Franca Rame, filha d’una familha de comedians itinerants qu'encara tenián los canevàs ancestrals, adaptèt al mond modèrne aquestes testimoniatges d’una cultura anciana ara atudada, per exemple dins la pèça Mistero buffo (1969).
Markus Kupferblum, un meteire en scèna austriac, introduch las règles de jòc e la ierarquia dels caractèrs de la commedia a las istòrias contemporanèas, que siá al teatre o a l’opèra.
Personatges
Los personatges de la Commedia dell'arte son fòrça al vam e tornan dins totas la pèças. De personatges de la commedia dell’arte demorèron fòrça celèbres e passèron dins d'autras culturas teatralas. Policinella es a l’origina del Punch anglés, del Chinelle de Binche (Wallonia), lo Capitan se trapa dins lo Tengu japonés, Pedrolino es lo besson del Pierrot francés.
Vesac
Vesac es un toponim occitan:
Sorbey (Mosèla)
Geografia
Sorbey A situat al sud-es de Mètz. Lo vilatge es sus la rota de Mètz (D999) après Courcelles-sus-Nied. La separacion de Poncillon al sud del ban communal.
Sorbey est situé au sud-est de Metz. Le village est sur la route de Metz (D999) après Courcelles-sur-Nied. L’écart de Poncillon au sud du ban communal.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 2006, la municipalitat es labellisé una flor al concors de las vilas e pòbles fleuris. Recep una segonda flor l'an 2008.
Un nòu lotissement L'Anautit Jardin aculhirà 26 abitacions.
En 2006, la commune est labellisé une fleur au concours des villes et villages fleuris. Elle reçoit une deuxième fleur en 2008.
Un nouveau lotissement Le Haut Jardin accueillera 26 habitations.
Thoisy-le-Désert
Thoisy-le-Désert es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bòsc de Hambach
Lo bòsc de Hambach (Hambacher Forst /ˈhambaχɐ ˈfɔʁst/ en alemand, dich tanben Bürgewald o die Bürge) es lo vestigi d'una selva mai granda situat entre Colonha e Aquisgran, entre los arrondiments de Rhin-Erft e de Düren en Ren del Nòrd-Vestfàlia dins l'oèst d'Alemanha.
La forèst es nomenada d'après lo quartièr de Hambach de la vila de Niederzier ont se situa en partida. Lo bòsc es al centre del triangle que forman las autorotas A 4, A 44 e A 61.
La forèst es anteriora a la darrièra glaciacion e data d'aperaquí. Los arbres pus ancians an aperaquí 350 ans. Lo bòsc fasiá encara al començament del sègle XIX ne'n fasiá pas pus que  en 1978, quora la construccion de la mina de carbon de Hambach l'a demesida a. Dempuèi 2004, l'entrepresa RWE a anonciat voler estendre la mina e demesir la superfícia forestièra a çò qu'es contestat pels militants qu'ocupan la selva dempuèi coma zona de defendre.
Roketnice (Vsetín)
vinheta|200px|Proposicion d'escut per Roketnice. vinheta|Casa anciana a RoketniceRoketnice, uei Rokytnice u Vsetína qu'ei ua anciana comuna chèca, en Moràvia orientau. En 1949 qu'ei annexada a Vsetín e que'n vad ua seccion cadastrau.
== Populacion ==
Suisse (Mosèla)
Suisse  es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
PSR B1257+12 c
thumb|right|Comparason entre lei talhas respectivas de la [[Tèrra, de PSR B1257+12 c e de Neptun.]]
PSR B1257+12 c, subrenomat Poltergeist, es una planeta extrasolara en orbita a l'entorn dau pulsar PSR B1257+12. Es situat a 2,300 ans lutz de la Tèrra dins la constellacion de la Verge. Descubèrta en 1992, aguèt un ròtle important dins l'istòria de l'astronomia car permetèt de demostrar l'existéncia de planetas en fòra dau Sistèma Solar.
Istòria
Poltergeist foguèt descubèrta en 1992 per leis astronòms Aleksander Wolszczan (nascut en 1946) e Dale Frail (nascut en 1961) amb l'ajuda dau radiotelescòpi d'Arecibo. En parallèl, foguèt descubèrta una segonda planeta, dicha Fobetor. Situadas sus d'orbitas relativament pròches, an una influéncia gravitacionala sus la trajectòria de sa vesina, çò que permetèt de calcular rapidament lei caracteristicas dei doas plantas.
Doas autreis exoplanetas foguèron identificadas a l'entorn dau pulsar PSR B1257+12 en 1994 e en 2002.
Caracteristicas
Poltergeist es una planeta de 4,3 massas terrèstras que seguís una orbita relativament circulara (excentricitat de 0,0186) mai fòrça clinada (53°) a una distància mejana de 0,36 UA de son pulsar . Son orbita es trebolada per la proximitat de Fobetor que son orbita se situa a 0,46 UA dau pulsar centrau.
La natura e l'estat de la planeta son desconegudas mai de condicions extrèmas son probablas car un pulsar es lo rèsta d'una estela supermassisa aguent espetat sota forma de supernova. Doas teorias permèton d'explicar sa preséncia : Pasmens, a l'ora d'ara, ges d'indici permet de validar aqueleis ipotèsis.
Étréchy (Char)
Probablhament Estrechi (Étréchy en francés) es una comuna francesa administrada per lo departament de Char de la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Chastèl del Tornèl
vinheta|Armas dels barons del Tornèl. Lo chastèl del Tornèl es un chastèl feudal situat sus la comuna de Sent Julien del Tornèl en Losera (França). Ancian sètge dels barons del Tornèl, l'una de las uèch baroniás del Gavaudan, foguèt destruch durant las guèrras de Religion per las tropas uganaudas de Matthieu Merle (Matieu o Matèu Mèrle?).
Paleta (pintura)
thumb|right|Paleta d'un artista.
La paleta es un otís de pintura e de decoracion que permet de dispausar, de preparar e de mesclar lei pastas coloraas avans lor utilizacion. Imaginaa tre la Preïstòria (omoplata d'ors o de rinoceròs), es vengua un simbòl de l'artista pintre e de la pintura en generau.
Gensemin
Lo mot gensemin (var. jansemin, jaussemin, jausemin, jaissemin, daissemin, gensemil) designa las plantas dicotiledonas apertenent al genre Jasminum. Lo gensemin es, amb la ròsa, dintre las espècia odorantas e capitosas, una de las doas flors reinas de la perfumariá. Lo seu nom ven de l'arabi yâsamîn, el meteis empruntat al persan. La flor mai sovent jauna o blanca rebrota d'un arbrilhon apertenent a la familha de las Oleacèas, subretot cultivada en China, que fòrça espècias ne son originàrias. Entre las mai de 200 espècias, los gensemins mai utilizats en perfumariá son Jasminum grandiflorum, Jasminum officinale e Jasminum odoratissimum. Las autras espècias son mai sovent cultivadas dins los òrts coma arbrilhon d'ornament.
Fòra Índia, l'un dels principals productors de gensemin totjorn foguèt China, qu'i es a vegadas utilizat per aromatizar lo tè. Mas l'arbre tanben s'adaptèt en Euròpa mediterranèa: Jasminum grandiflorum, e la vila de Grassa, dempuèi la mitat del sègle XVII, comencèt la cultura del gensemin. La recòlta del gensemin de Grassa (a l'ora d'ara venguda rara) se debana pendent lo mes d'agost. Lo cal culhir just abans l'alba e lo tractar lo mai rapidament possible.
Per obtenir un quilograma d'esséncia absoluda de gensemin, cal culhir environ sèt milions de flors. Per tant, lo gensemin natural es car, reservat als perfums de luxe, que preferisson alara emplegar una version sintetica.
Damasc es la vila del gensemin par excelléncia per la seuna flor qu'es cultivada dins cada ostal o al pè de cada immòble.
Simbòls
Dempuèi de sègles, lo gensemin es considerat en Orient coma lo simbòl de la beutat e de la temptacion feminina.
Lo gensemin blanc es de mai la flor emblematica de Tunisia: n'ofrir es una pròva d'amor.
En Índia, Kâma, lo dieu de l'amor, tocava las seunas victimas per de flèchas que las ligava amb de flors de gensemin.
Cleopatra seriá anada a l'encontre de Marc Antòni dins una nau que sas velas èran onchadas d'esséncia de gensemin.
Descripcion
Las flors son de fotonastia negativa (se dubrisson de nuèch) de termonastia especifica (se dubrisson sonque a una temperatura superiora a 17°C).
Quimia
La moleculas qu'a un ròtle major dins la sentor del gensemin natural es la jasmona jos la forma cis, lo cisjasmonat de metil. D'autres compausats participan a la sentor, coma l’acetat de benzil, l'alcòl benzilic, lo benzoat de benzil, lo benzoat de cis-3-exenil, lo N-acetilantranilat de metil, lo cresòl, l'indòl, l'eugenòl e lo linalòl.
Efièches terapeutics
La cisjasmona e lo cisjasmonat de metil, los dos principals compausats odorants del gensemin, aumentan l'activitat dels receptors A del GABA e agisson doncas coma d'anxiolitics e de sedatius, quitament quand son absorbits per inalacion.
Lista d'espècias
Segon Kew Garden World Checklist 7 de març de 2012:
Espècias amb de noms sinonims, obsolèts, amb lors taxons de referéncia
Segon Kew Garden World Checklist 15 de març de 2012:
Saint-Hubert (Mosèla)
Saint-Hubert es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat de Sant-Hubert es nichée al fons de la vallée de la Canner. Aquel pichon riu es encara prèp de la siá font e se'n va cap al nòrd per se tirar en la Moselle a una trentena de quilomètres.
La municipalitat es fòrça rurala e las entrepresas i son escassas.
Se compta en realitat lo vilatge de Sant-Hubert mas egalament dos annexis, Befey e Villers-Bettnach #que lo abbaye conegut una istòria grandiose aital coma un luòc-dich, Rabas.
Se'n poirà aver de besonh qu'aquela municipalitat es un « pòble fleuri » en un superbe marc forestal #que ganha a èsser visitat en periòde estival !
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner.
La commune de Saint-Hubert est nichée au fond de la vallée de la Canner. Cette petite rivière est encore proche de sa source et s’en va vers le nord pour se jeter dans la Moselle à une trentaine de kilomètres.
La commune est très rurale et les entreprises y sont rares.
On compte en réalité le village de Saint-Hubert mais également deux annexes, Befey et Villers-Bettnach dont l'abbaye connu une histoire grandiose ainsi qu’un lieu-dit, Rabas.
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'istòria d'aquela municipalitat es fòrtament ligada a aquela de la abbaye de Villers-Bettnach.
L’histoire de cette commune est fortement liée à celle de l’abbaye de Villers-Bettnach.
Llobregat
Lo Llobregat es un dels principals flumes de Catalonha. Nais a las fonts del Llobregat, a una auçada de 1.295 m sobre a Castellar de n'Hug (Berguedà) e s'espampa dins la Mediterranèa al Prat de Llobregat, prèp de Barcelona. Tot son bacin es en territòri catalan e percor les comarcas barcelonesas de nòrd al sud. Lo cors d'aquest riu foguèt fòrça utilizat pel pòble del país per divèrses usatges: agricòlas, industrials e pel consum, entre autres.
Thierville
Thierville en normand (Thierville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent la Revolucion francesa, lo curé de Thierville, René Vallée, en gardant una fe intègra, en refusant de prestar serment a la Constitucion civila del clergé, i aguèt executat publicament pels revolucionaris lo 12 de mai de 1794 en lo cementèri Sant-Leugièr. Béatifié, A celebrat lo 12 de mai.
Thierville Es una de las municipalitats de França a aver-i pas perdut un ciutadan pendent la Primièra Guèrra mondiala e la sòla a aver-i pas perdut un sol soldat, se s'apond las Guèrras de 1870, la Segonda Guèrra mondiala, la Indochine e l'Algèria.
Durant la Révolution française, le curé de Thierville, René Vallée, gardant une foi intègre, refusant de prêter serment à la Constitution civile du clergé, fut exécuté publiquement par les révolutionnaires le 12 mai 1794 dans le cimetière Saint-Léger. Béatifié, il est fêté le 12 mai.
Thierville est une des communes de France à ne pas avoir perdu un citoyen pendant la Première Guerre mondiale et la seule à ne pas avoir perdu un seul soldat, si l'on ajoute les Guerres de 1870, la Seconde Guerre mondiale, l'Indochine et l'Algérie.
Authou
Authou en normand (Authou en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eaucourt-sur-Somme
Yucourt-dsu-Sonme en picard (Eaucourt-sur-Somme en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Eaucourt-sus-Soma poiriá i aver #èsser fondat al. Possession de la Abbaye de Sant-Riquier, lo domeni i seriá arribat per usurpation, o per concession, a las mans dels defensors de Sant-Riquier, los senhors de la Ferté. En 1214, Eaucourt #venir per matrimòni proprietat de la familha de Roye abans d'èsser aquerits l'an 1315 per la familha de Châtillon-Sant-Pol.
Le village d'Eaucourt-sur-Somme pourrait avoir été fondé au. Possession de l'Abbaye de Saint-Riquier, le domaine serait passé par usurpation, ou par concession, aux mains des défenseurs de Saint-Riquier, les seigneurs de la Ferté. En 1214, Eaucourt devint par mariage propriété de la famille de Roye avant d'être acquis en 1315 par la famille de Châtillon-Saint-Pol.
Nòtas
<references group=N/>
Alambic
thumb|200px|right|Alambic thumb|Esquèma d'un alambic. thumb|Cornuda modèrna de laboratòri L' alambic (de l'arabi al-inbiq الأنبيق), es l'aisina utilizada per a destillacion dels lequids mejans un processus d'evaporacion per caufatge seguent de la condensacion per refregiment. Trobam las primièras descripcions de l'alambic al sègle IX dins lo "Libre dels secrets" d'Ar-Razin. Tanben ne faguèt una descripcion Abu Al-Qasim, al sègle XI. Èra utilizat per produire de perfums, medicinas e l'alcòl de fruches fermentats.
Es una aisina de destillacion simple que se constituís per una cornuda, que se calfa la mescla. Los vapors emesas pojan dins la partida superiora e es refrejan dins un serpentin situat dins un recipient refrigerat per aiga. Lo lequid resultant s'escampa dins lo vas terminal.
Los alambics de laboratori son de veire, e aqueles utilizats per destillar bevendas alcolicas se fabrican normalament de coire, perque aquel element dona pas lo gost a l'alcòl, resistís als acids e condusís plan la calor.
Quan se destillan de liquids venents de la fermentacion alcolica de fruchs, coma l'alòl bolhís a una temperatura, inferiora a aquela de l'aiga (80 °C), los vapors que d'en primièr se forman son d'aquel, mas encara mesclats amb una pichona proporcion d'aiga, e se capita destillar una substància amb mai gra alcolic que l'original.
La Marca d'Arrostanh
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Los Vidalats.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [la'marko] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Marcha, en latin, en 1300, De Lamarqua, La Marqua en 1313, La Marcha, en latin (?), en 1313, De Marca en 1342, La Marque en 1429, Lamarque Roustain en 1762, La Marque Rustain (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), Lamarque en 1790, Lamarque-R. en 1806.
Segon Dauzat, La Marca que vien deu germanic marca, « frontièra ».
Segon Negre, La Marca que vien deu gascon marca, « terren, ahitau, quartièr luenh deu borg».
Segon Miquèu Grosclaude, lo sens hornit per Negre qu'existeish dens la lenga actuala. Pr'aquò, lo sens d'origina qu'ei « qui ei situat a despart, a l'estrem, au limit, a la frontèra ». La Marca qu'ei situat a la termièra enter Arrostanh e Bigòrra. L'origina deu mot qu'ei germanica.
Lançon (Armanhac)
Lançon (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, en Haut Armanhac, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lançon que vien d'un nom latin d'òmi Lantius o Lancius, dab eth sufixe -onem. Lançon qu'èra era proprietat de Lantius o de Lancius,.
Tractat de Trianon
thumb|right|Partiment d'[[Àustria-Ongria realizat en 1919 a l'eissida dei Tractats de Trianon e de Saint-Germain-en-Laye.]]
Lo Tractat de Trianon es un dei tractats de patz que marquèt la fin de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Foguèt signat lo 4 de junh de 1920 a Versalhas entre lei poissanças venceiritz e Ongria. Segon lei decisions presas durant lo conflicte e la conferéncia que menèt a la signatura dau Tractat de Versalhas, Romania, Iogoslavia e Checoslovaquia poguèron obtenir l'annexion dei regions pobladas per d'Eslovacs, d'Eslaus e de Romandés. En revènge, coma leis autrei vencuts de la guèrra, Ongria obtenguèt pas lo meteis drech. Aquò aguèt per consequéncia la formacion d'una Ongria fòrça reducha e de minoritats magiarofònas dins plusors país d'Euròpa Centrala.
Dins lei fachs, Ongria passèt de 21,5 milions d'abitants e de 325,411 km² a 6,3 milions e 93,028 km². Perdiguèt tanben son accès a la Mar Adriatica e son estatut de poissança europèa per venir un estat pichon enviroutat per de vesins poderós. Pasmens, lo problema pus grèu foguèt lo refús deis Aliats d'integrar de territòris poblats per de majoritats magiarofònas dins lo país. Ansin, se, en 1914, solament 45% de la populacion d'Ongria èra magiara, en 1919, aperaquí 3,3 milions de Magiars vivián en fòra d'Ongria. En consequéncia, durant l'entre doas guèrras, Ongria sostenguèt lei projèctes de revision dau sistèma de Versalhas. Se raprochèt ansin pauc a pauc de l'Alemanha Nazi. A l'iniciativa d'Adolf Hitler, aquò li permetèt de recuperar lei territòris revendicats e quauquei regions suplementàrias per assegurar la continuitat territòriala dei regions magiarofònas. Lo país participèt ansin a la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) dins lo camp alemand fins a la presa de Budapèst per lei Sovietics en genier de 1945.
Uei, lo Tractat de Trianon es totjorn denonciat per lei nacionalistas ongrés que revendican un cambiament de frontieras per integrar de zònas pobladas per d'Ongrés en Ongria. Pasmens, l'adesion dei país d'Euròpa Centrala a l'Union Europèa a limitat lo problema en permetent lei desplaçaments liures de cada abitant de la region. De mai, de drechs particulars son desenant reconeguts ai minoritats magiarofònas dins lei país vesins.
Fètus
thumb|Fètus uman Un fètus es un vertebrat vivipar dins un estat de desvolopament prenatal. Aquel desvolopament comença après l'etapa embrionària e s'acaba abans la naissença. Pendent la vida fetala se fòrman pas pus d'organs o de teissuts nòus, mas se contunhan de madurar los ja existissent.
Per l'espècia umana
Dins aquela etapa lo fètus a ja passat l'etapa embrionària, de formacion de nòus organs e sistèmas, e es a se renfortir, progressant dins la seuna creissença e desvolopament per venir un èsser uman. Las cellulas maires que dins l'etapa embrionària s'èran devesida en 3 jaces, començan lo processus de creacion de la massa encefalica, del còr e dels palmons, tanben se forman las cavitats auditivas, per fin finala formar las extremitats e los muscles e organs restants.
Sistèma circulatòri
thumb | 330px | Diagrama del [[sistèma circulatòri d'un fètus uman.]] Lo sistèma circulatòri d'un fètus uman foncciona diferentament de lo dels umans nascuts, subretot perque los palmons son pas foncionals: lo fètus pren oxigèn e autres nutriments de la maire per la placenta e lo cordon ombilical.
Un pauc de la sang de l'aurelheta drecha entra pas a l'esquèrra, mas o fa pel ventricul drech. I es pompat dins l'artèria palmonara. Dins lo fètus, i a una connexion especial entre l'artèria palmonara e l'aòrta, nomenat lo ductus arteriosus, que dirigís fòrça d'aquela sang fòra dels palmons (que son pas utilizat per respirar, per que lo fètus es pres dins lo liquidfluid amniotic]]).
Devolopament postnatal
Amb la seuna primièra respiracion a la naissença, lo sistèma cambia subte. La resisténcia pulmonara se redusís dramaticament. Mai de sang se dirgís de l'aurelheta drecha cap al ventricul drech e dins las artèrias palmonaras, e ne raja mens mejans lo foramen oval cap a l'aurelha esquèrra. La sang dels palmons passa mejans las venas palmonaras a l'aurelheta esquèrra, n'aumentant la pression. La pression merma dins l'aurelheta drecha, e aumenta dins l'esquèrra, rebuta cap al septum primum contra lo septum secundum, tancant lo foramen oval, qu'ara es venguèt la fòssa ovala. Aquó acaba la separacion del sistèma circulatòri en doas mitats: la drecha e l'esquèrra.
Sent Amanç de Pelagal
Sent Amanç de Pelagal (Saint-Amans-de-Pellagal en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Amanç de Pelagal
Las fòrmas ancianas son Sancti Amantii, en latin, al sègle VII, St Amans de Pellagal, en 1259, Sancto Amancio, en latin, en 1271, St Amans de Pellagal, en 1311, Sancti Amanci de Pelagal, en latin, en 1326, Sancti Amanti de Pelagalho, en latin, cap a 1400, St Amans de Pelagal, en 1467, Pelagual, en 1476, Sainct Amand de Pellogal, en 1526, ''Sancti Amantii de Pelagal, en 1640. La prononciacion es [senta'mans], çò pus sovent, o [senta'mandepela'gal]. I a dotze Sent Amanç, mès dans la region, se tracta del primièr avesque de Rodés, ,. Pelagal es format del resultat del vèrbe latin pilare, « pelar », qu'aviá en occitan vièlh lo sens de « plumar », qu'a gardat, mès tanben lo de « panar, raubar, pilhar », e del resultat de gallum, gal. Pelagal es un escais-nom, mès lo nom pòt èsser donat a un elevaire de polas (sens de « plumar ») coma a un lairon (sens de « panar, pilhar »), sense comptar los sens metaforics que nos escapan. La prononciacion regulara seriá [pelɔ'gal] (cf. atestacion de 1526), mès la conservacion de [a] es pas impossibla, quitament sense influéncia de la fòrma escrita francesa ( veire Tombabuèu, ['tumba'bɛw], ['senta'fe] per Senta Fe, [pəla'grujə] per Pelagru(i)a).
Sent Avit de Combalonga
Las fòrmas ancianas son ecclesia Sancti Aviti prope la Garde de Bellopodio, en latin, en 1255, parrochia de Sanct Avit, en 1269, ecclesia Sancti Aviti, en latin, en 1270, gleia de S. Avit, en 1296, Sancti Aviti, cap a 1400, Sainct Avit, en 1526, Sanctus Avitus de Comba Longa, en 1580, Sancti Aviti de Combalongua, en latin, en 1640, St Avit de Combelongue Succ. [sucursala] sus la mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII. La prononciacion es [senta'bit]. I a mai d'un Sent Avit, mès se tracta probablament de l'avesque de Viana (Isèra). Pel determinant, la comba es « longa » perqué es estreta, segon Burgan e Lafon, ; ajustem que sembla longa tanben perqué es dreta.
Lista dei senhors, vescòmtes e ducs d'Usès
Lei senhors d'Usès
vinheta|drecha|150px|Escut dei senhors e vescòmtes d'Usès Leis enfants d'Elzear partejavan lo rèine d'Usès. Mentre que Raimon Decan e sei descendents governavan tres quarts de la senhoriá, Beatritz e lei sieus governavan l'autre quart.
Branca ainada de Raimon Decan (3/4 de la senhoriá)
Lo rèine de la senhoriá es partejat encara entre Elzear (1/4), Raimon(d) Rascàs (1/2), e Raimon(d) (1/4), filhs non eclesiastics de Bermon(d).
Lo quart de Raimon(d) foguèt partejat en dos entre sei descendents. Seis uèchens de la senhoriá foguèron venduts aus evesques d'Usès en 1242 (per Raimon II a Pònç) e en 1280 (per Guilherme de Sabran a Bertran(d)); de sòrta que leis evesques possediguèron un quart de la senhoriá de Uzès.
Sosbranca d'Elzear II (1/4 de la senhoriá)
De completar.
Lei vescòmtes d'Usès
vinheta|drecha|150px|Escut dei vescòmtes Crussòl d'Usès
Pauc d'informacion suls 3en e 4en vescòmtes. Segon d'unes (Gauer), Robèrt es 3en e Raimon(d) es 4en (atestat 1361?). Segon d'autres (lei Crussòl e Wikipedia francesa), Raimon(d) es 3en vescòmte e Joan es 4en.
Amb Elzear III, la succession es mai clara:
Lei ducs d'Usès
vinheta|drecha|150px|Escut dei ducs Crussòl d'Usès après [[1565]] Lo vescomtat d'Usès foguèt erigit per Carles IX en ducat, par letras patentas datadas dau Mont de Marsan, au mes de mai de 1565, apertenéncias e dependéncias dei baroniás, tèrras e senhoriás d'Aimargues, Sent Ginièis(?), Bèlagarda, Brossan , Remolins, Sent Bonet(?), Vèrç(?), Colhaç, Posilhac, Bèuveser, Masmolena, Pinhadorèissa, Montaren, Sent Quentin de la Terralha, Arpalhargues e Castilhon.
Lo ducat d'Usès deven ducat-pairiá d'Usès per de nòvas letras datadas d'Amboise, en febrier de 1572. Es aitau que, per l'ancianetat de son ducat-pairiá, lo duc d'Usès èra, abans la Revolucion, lo premier pair dau reiaume, e caminava, dins lei ceremònias, immediatament après lei princes dau sang. Lo ducat d'Usès venguèt lo premier ducat de França après l'extinccion dau premier ostau de Montmorency en 1632 e de l'ostau de La Tremolha, ducs de Toars, en 1933.
Lei ducs abans la Revolucion
NÒTA: Las fòrmas seguntas son en un provençau mai pròche a las ortografias francesas; se coneissetz la fòrma locala (Usès) d'un nom, esitètz pas a nos ajudar!
Méreau (Char)
Méreau  es una comuna francesa administrada per lo departament de Char de la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Éclusier-Vaux
Éclusier-Veux (Sonme) en picard (Éclusier-Vaux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
L'Échelle-Saint-Aurin
Istòria
L'Escalièr compta un castèl #qu'a #èsser destruit pendent la Primièra Guèrra mondiala (servissiá de depaus de munitions). Una legenda ditz que la duchesse proprietària del castèl i auriá amagat un tresaur.
L'Échelle compte un château qui a été détruit durant la Première Guerre mondiale (il servait de dépôt de munitions). Une légende dit que la duchesse propriétaire du château aurait caché un trésor.
Nòtas
<references group=N/>
Villers-la-Combe
Villers-la-Combe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Arromèc
Sent Arromèc (Saint-Arroumex en francés) es una comuna gascona de Lomanha situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sent Arromèc èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Leitora e de la senescaucia de Lomanha. Tanlèu 1790, Sent Arromèc èra deu canton de Sent Micolau.
Gaissanés [gajsa'nes] o Gaishanés [gajʃa'nes]], annèxa de Sent Arromèc pendent l'Ancian Regime (lo vocable de la glèisa es Sent Clar), avè las medishas apertenéncias e entrèc tanben au canton de Sent Micolau en 1790. La comuna estoc incorporada a Sent Arromèc en 1821 e assagèc de tornar comuna dens las annadas 1860. Gaishanés es un vilatge relativament important que garda ua glèisa e un cementèri.
Trencadís
thumb|Drac de trencadís del [[Pargue Güell]] Lo trencadís es una mena de mosaïca amb de tròces de ceramica tipic de l'arquitectura modernista.
Utilizèt de pèças de casuda de la fàbrica Pujol i Bausis, situada a Esplugues de Llobregat, e tanben tròces de plats e tassas de cafè de faïença blanca d'autres manufacturas d'Espanha. Tanben utilizèt de rajòlas de ceramica e de mosaïca amb la tecnica de l'opus tessellatum.
Per capitar dins lo cromatisme, decidiguèt d'utilizar de ceramica esmaltada qu'ofrís de colors vivas e profeitèt de la superfícia lisa e polida per que sus la superfícia tridimensionala de son arquitectura provòque un maximum d'efècte de brilhant a l'incidéncia de la lutz.
La tecnica foguèt utilizada pel primèr còp pel picador de la dintrada de la finca Güell de l'avenguda de Pedralbes ont l'arquitectura sinuosa faguèt una necessitat de trincar la rajòlas ont se podiá pas las plaçar senceras.
En trincant las rajòlas que avián ja sa pròpria decoracion se fa una novèla composicion sens res a veire amb los dessenhs de las pèças senceras e que en mesclant totjorn mai los fragments de diferentas pèças, venon d'efèctes visuals particulars e diferents seguent la tecnica.
Bart
Bart es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Bart, Vilatge de l'èst de la França a situat en lo nòrd es de la Franca-Comtat, a unitat|4|km de Montbéliard e 28 de Belfòrt.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Bauselh (Tarn e Garona)
Sent Bauselh  (Saint-Beauzeil en francés) es una comuna agenesa, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
(486958) Arrokoth
Foguèt subrevolta per la sonda New Horizons lo 1èr de genièr de 2019 e venguèt l'objècte pus luènh explorat per l’umanitat, après lo subrevòl capitat de Pluton,. Lo pichon còs foguèt selectionat en agost de 2015 per èsser una cibla de New Horizons. Après quatre cambiaments de cap en octobre puèi novembre de 2015, New Horizons es en decembre de 2017 en rota per ,. Se situa a una distància de del Solelh.
Valmont (Mosèla)
Valmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Geografia
Lo territòri de Valmont es limitrophe d'aquel de Sant-Avold, Macheren, Lachambre, Altviller e Folschviller.
Le territoire de Valmont est limitrophe de celui de Saint-Avold, Macheren, Lachambre, Altviller et Folschviller.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Castèl de Puègverd
thumb|right|200px |alt=|<Center>Lo castèl de Puègverd thumb|right|200px |alt=|<Center>Lo castèl de Puègverd cobèrt de [[nèu ]] thumb|right|200px |alt=|<Center>Lo castèl de Puègverd cobèrt de nèu thumb|right|200px |alt=|<Center>Lo castèl de Puègverd cobèrt de nèu thumb|right|200px |alt=|<Center>Una de las torres del castèl de Puègverd thumb|right|200px |alt=|<Center>Lo donjon del castèl de Puègverd thumb|right|200px |alt=|<Center>La capèla del castèl de Puègverd Lo castèl de Puègverd se quilha sus una còla susplombant lo vilatge e son lac. Son punt culminant a una altitud de. Se tròba en Lengadòc, dins lo parçan de Quercòrb, a al sud de Carcassona e a  a l'èst de Fois. Venguèt lo 6 de julhet de 1907.
Lo castrum primitiu
La construccion remontariá al sègle XII. Las primièras mencions de l'edifici datan de 1170: perteniá alavetz a la familha de Congost. Aqueles senhors practicavan lo Catarisme e èran mostrats coma d'eretics. Aital, en novembre de 1210, durant la crosada dels Albigeses, lo castèl patiguèt un sètge de qualques jorns per l'armada de Tomàs Ponç de Bruyère, luòctenent de Simon de Montfòrt, e lo vilatge de Puègverd venguèt una possession del reialme. En 1279, un esfondrament de la restanca naturala de las aigas del lac al pè del castèl causèt la destruccion d'una partida de la vila de Mirapeis, situada a al nòrd, dins lo País de Fois.
Lo castèl actual
Al començament del sègle XIV, Tomàs V de Bruyères, baron d'Eissalabra, felen de Ponç e sa femna, Isabèl de Melun, bastiguèron lo, a l'èst del que sos vestigis son encara visibles. L'escut d'Isabèl de Melun, filha d'un grand camarlenc de França, son de per abans dins l'edifici ancian. Despuèi sa venda en 1996 per la familha de Puègverd, lo castèl a servit de decòr a mantun filme (La Pòrta Novena, Lo Pòble migrator, La Passion de Beatritz) de mercé son donjon fòrça ben servat.
La pèça dels musicians
Al quatren solièr del donjon se tròba la sala dels musicians. Lo nom ven de las uèch delicadas esculturas de musicians amb lors instruments situadas sus las consòlas de la pèça. Sembla que Puègverd aculhiguèt al sègle XII un celèbre encontre de trobadors.
Percy-en-Auge
Percy-en-Auge es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los Romains an installat aicí un camp e an bastit una via en o connectant a d'unes autres camps situats en los environs, sustot en direccion de Can. Una autra via anava de Vièlh (Aregenua) a Lisieux (Noviomagus), capitala administrativa pendent l'aucupacion romaine.
Dels sarcophages en datant Mérovingiens an #èsser trobats en aquel luòc. Lo un d'eles es ara en lo bourg.
Dintratz 1795 e 1800, Percy absorbeix Plainville, ven de contunh Percy-en-Auge en 1958.
Atal parlèt Zaratostra
thumb|right|Capa de la primièra edicion de Atal parlèt Zaratostra, en alemand.
Percy-en-Auge
Istòria
De 1920 a 1980, un depaus de munitions a creat sul territòri de la municipalitat, prèp de la estacion de triage de Mézidon. Aquel depaus a gardat e gerit per una importanta logistique militara. Ne demòra pas mai uèi que de las bastissas délabrés.
Les Romains ont installé ici un camp et ont construit une voie le reliant à d'autres camps situés dans les environs, notamment en direction de Caen. Une autre voie allait de Vieux (Aregenua) à Lisieux (Noviomagus), capitale administrative pendant l'occupation romaine.
Atal parlèt Zaratostra
Atal parlèt Zaratostra: Un libre per totes e per degun (de l'original alemand: Also sprach Zarathustra: Ein Buch für Alle und Keinen) es una òbra del filosof alemand Friedrich Nietzsche, redigida en quatre partidas entre 1883 e 1885. Fòrça de las idèas presentadas son en rapòrt amb l'eternal retorn, la parabòla de la mòrt de Dieu, e la profeciá del superòme, tèmas que foguèron introdusits pel primièr còp dins La Gaia Ciència.
Lo libre conta las explicacions e la doctrina d'un filosòf, Zaratostra -en referéncia a Zaratostra, fundator del Zoroastrisme-. Lo libre utiliza un estil similar a aquel de la Bíblia luteriana dins una tòca satirica, per presentar d'aquel biais las idèas opausadas a la tradicion e la morala cristiana e jusieva.
La Bazoche-Gouet
La Bazoche-Gouet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
La vila es, amb Authon-de detlo-Portamantèl, una de las doas comunas los mai pobladas de lo sieu costat, solas aquelas ressòrton los 1000 abitants. A situat en lo parc natural regional de las municipalitats del Portamantèl tota prèpa del departament del Loir-e-Doncas qu'e de la Sarthe. A traversat per vias départementales importantas : la D927, la D13(1) e la D9. Lo sieu teissut economic es preservé en la siá cœur de vilatge e possedís un supermarché.
La ville est, avec Authon-du-Perche, une des deux communes les plus peuplées de son canton, seules celles-ci dépassent les 1000 habitants. Elle est située dans le parc naturel régional des communes du Perche toute proche du département du Loir-et-Cher et de la Sarthe. Elle est traversée par des voies départementales importantes : la D927, la D13(1) et la D9. Son tissu économique est preservé dans son cœur de village et possède un supermarché.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Bazoche-Gouet, primitivement telefonada Bazoche-Pouilleuse en rason de la praubesa de los sieus sòls, es la una dels cinc baronnies en formant o Portamantèl-Gouet. Bazoche Ven del latin "basilica" #que significa glèisa.
La vila a ocupat pels Angleses l'an 1426 e sofrís coma tot o Portamantèl de las guèrras de la Fronde. Après la destruccion del castèl pels senhors de Arrou e de Courtalain, la vila i aguèt pas protegit que per un étang e los sieus fossés.
La Bazoche-Gouet, primitivement appelée Bazoche-Pouilleuse en raison de la pauvreté de ses sols, est l'une des cinq baronnies formant le Perche-Gouet. Bazoche vient du latin "basilica" qui signifie église.
Percy-en-Auge
Istòria
Des sarcophages datant des Mérovingiens ont été retrouvés en ce lieu. L'un d'eux est maintenant dans le bourg.
Entre 1795 et 1800, Percy absorbe Plainville, puis devient Percy-en-Auge en 1958.
De 1920 à 1980, un dépôt de munitions est créé sur le territoire de la commune, proche de la gare de triage de Mézidon. Ce dépôt est gardé et géré par une importante logistique militaire. Il n'en reste plus aujourd'hui que des bâtiments délabrés.
Vantoux (Mosèla)
Vantoux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Atal parlèt Zaratostra (Strauss)
L'òbra es librament inspirada pel poèma filosofic Atal parlèt Zaratostra de Friedrich Nietzsche que lo compositor vei la transicion de l’Òme de las originas fins al. Una citacion del filosofe destacada al començament de la particion:
Cronologicament, se situa a la mitat de las pèças simfonicas del musician, entre Till lo Coquin (1895) e Don Quichotte (1897), temps abans sos opèra mágers coma Salomé (1905) o Der Rosenkavalier (« Lo Cavalièr de la ròsa ») (1911).
Son introduccion (Einleitung), venguèt celèbra per l'utilizacion que ne faguèt Stanley Kubrick dins lo seu film 2001, una odissèa de l'espaci e tanben jogat en obertura dels concèrts d'Elvis Presley de 1971 a 1977, compte una fanfara repetida tres còs en crescendo e evocant un treslutz (Sonnenaufgang) que.
Aquelas qualques mesuras son un magnific acorchi del percors dempuèi lo neient fins a la lutz:
Unisson, octava, quarta e quinta representant la perfeccion de l'Univèrs:
1 + 2 + 3 + 4 = 10, nombre representant la perfeccion de l'Univèrs segon las teorias de Pitagòras.
Aprèp:
En mai d'el cort preludi, l’òbra compta uèit partidas encadenadas, simbolizant los maniqueans del poèta profèta Zaratostra : La durada es de prèp de trenta minutas.
Orquestracion
L'òbra es escricha per un orquèstre simfonic.
Montinhi (Char)
Probablhament Montinhi (Montigny en francés) es una comuna francesa administrada per lo departament de Char de la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Campionat del Mond d'atletisme de 2005
thumb|75 px|right|... [[Atletisme... ]]
Eusèbi Reymonenq
Joan Josèp Eusèbi Reymonenq (La Ròcabrussana, 20 de junh de 1791 – Varatge, 13 de febrièr de 1869) fuguèt un mètge e escrivan provençau e tolonenc de lenga occitana de la premièra mitat dau siècle XIX. A mai fuguèt tanben cònsol de Varatge, ont demorava, de 1841 a 1844.
Campionat del Mond d'atletisme de 2005
thumb|400 px|right|...
Los detzens Campionats del Mond d'atletisme se debanèron a Helsinki (Estadi olimpic) del 6 al 14 d'agost de 2005.
I participèron 1688 atlètas representant 191 païses.
Saint-Tricat
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Embreville
Imbreuville (Sonme) en picard (Embreville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Trabalh (fisica)
En fisica, lo trabalh d'una fòrça es l'energia fornida per aquela fòrça quand son ponch d'aplicacion se desplaça (l'objècte subissent la fòrça se desplaça ò se desforma). Es responsable de la variacion d'energia cinetica dau sistèma que subís aquela fòrça. Per exemple, dins lo cas d'una veitura, lo trabalh de la propulsion es l'energia producha per aquela propulsion. L'unitat dau trabalh es lo Joule e sa notacion es generalament W.
Violeta de Tolosa
Istoric
Los començament de la violeta a Tolosa son mal coneguts. Los istorians los datan mai o mens precisament de l'an 1854. Las premièras culturas conegudas se situan al nòrd de la vila. Los productors vendián lor produccion sul mercat de violetas dels Jacobins e dins las carrièras del centre vila. En 1908, una cooperativa foguèt creada: la cooperativa de violetas e de cebas. Lo vam de la violeta de Tolosa data de la primièra mitat del sègle XX. Foguèt exportada en Euròpa e fins an Russia. Aquela cultura ocupava alara fins 600 productors sus un vintenat d'ectaras. Mas la cultura de la violeta coneguèt una crisi qu'acabèt amb gaireben totes los productors. L'ivèrn de 1956 fòrça rigorós provquèt fòrca perdudas. Lo desvelopament de las tecnicas de cultura jos sèrras permet ara d'obtenir d'autras flors que la violeta en ivèrn. En 1983, la cooperativa despareguèt e sols qualques productors demòran.
En 1985, un engenhaire agronòm, Adrien Roucolle, decidiguèt lo retorn la cultura de la violeta a Tolosa per evitar l'atudamentde la varietat. Un conservatòri de las plantas nasquèt per n'assegurar la salvagardia. En 1992, la cultura in vitro de la violeta es possible e permet de produire de brots de violeta expleitats ara per un decenat de productors.
En 1993 se creèt alara une associacion "Terre de Violettes"; amassa a l'encòp los industrials que produson de parfum, licors e violetas cristallizadas, los productors e lps passionats. L'associacion creèt la Fèsta de la Violeta.
Descripcion
La violeta de Tolosa fa partit del grop de las violetas de Parma (parmensis). Es una planta vivaça butant en matas o en pè que las flors despassan de qualques centimètres. Es caracterizada per de fuèlhas cordiformas et luisissentas e per de flors doblas fòrça perfumadas. La planta producha gaire de granas mas s'utiliza los estolons per s'espandre. La planta es geliva e demanda un abric l'ivèrn. La florason se se debana pendent 7 a 8 meses e la culhisa se fa d'octòbre a març.
Produchs eissits de la violeta
La flor de violeta es venduda rams. Foguèt longtemps la sola flor comercializada en ivèrn. Mas amb la flor de violeta, se reliza:
Lo conservatòri de la violeta de Tolosa
Lo conservatòri de la violeta foguèt creat en 1994 dins las sèrras municipalas de la vila per abrigar une colleccion de brots de violeta. Se compausa de 80 varietats de violetas venent de diferents païses que China o Japon.
Mosaïc
thumb|300px|Detalh d'un mosaïc de la glèisa de [[Santa Sofia (Istambol)|Santa Sofia a Istambol]]