cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aspés-varetonés
Mas en otra, ten coma pròpria una caracteristica fonetica unica en Gasconha e en la quita Occitània: la conservacion, en posicion intervocalica (es a dire entre doas vocalas) de las consonantas sordas [p], [k], [t] del latin, enquicòm mai passadas a [b], [g], [d]: capana (caban), sèca (sèga, "romze"), horatàs (foradàs, "grand trauc").
Endemai, lo passatge, en aspés-varetonés, del grop consonante -nt a -nd dins candar o endéner (cantar o enténer, ausir) representa la siystematizacion d'una evolucion que non es pas inconeguda dins d' autres parlars gascons.
L'aspés-varetonés presente tanben d'especificitats lexicalas (conservaciion del vèrbe ir, "anar") e morfologicas (primièra persona del singular del condicionall en -ei (qu'averei, endacòm mai en gascon qu'averí o qu'aurí   aurai  ; emplèc de lo com pronom neutre COD, a luòga del gascon  ac, ' 'o'' en occitan general).
Aubusson (Orne)
Aubusson (Orne) es una comuna francesa administrada per lo departament d'Orne de la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a situat a la cœur del Bocage normand e tecla a las confins meridionalas de la Soïssa normande. Lo sieu bourg es al nòrd de Flers, a Unitat|6|km  al sud-oèst de Athis-de-lo Adorna e a Unitat|9|km  al sud de Condé-sus-Noireau.
Aubusson Es una municipalitat de forma oblongue e grosserament pentagonale #que s'estend modestement sus Unitat|3.90|km². De siás n'oèst, la siá mai grand largeur, sul parallel de latitud 48° 46’ 50” N, enfocament, del temps que la distància en separant las extremitats septentrionala e meridionala — aquela en essent sul meridià de longitude 0° 32’ 32” W — ressòrt pas gaire l'Unitat|3.6|km.
Aquelas doas extremitats constituisson de ponches considerables del territòri aubussonnais. Al nòrd, a la confluence del ruisseau de la Gosselinière e de la Vère, s'agís del ponch cotitzat çò de mès bas levat en la comuna ( d'altitud). Es ailà tanben lo ponch de jonction entre Aubusson, Montilly-sus-Noireau e Athis-de-lo Adorna. Al sud, sus la expedís départementale 25 en jonhent Flers a Athis-de-la Adorna e a la localizacion de la échangeur de la Trigale, sul limit entre Aubusson e Flers, se tròba a contrario lo ponch culminant de la comuna ( d'altitud).
La commune est située au cœur du Bocage normand et touche aux confins méridionaux de la Suisse normande. Son bourg est à 5 km au nord de Flers, à 6 km au sud-ouest d'Athis-de-l’Orne et à 9 km au sud de Condé-sur-Noireau.
Aubusson est une commune de forme oblongue et grossièrement pentagonale qui s’étend modestement sur 3.90 km². D’est en ouest, sa plus grande largeur, sur le parallèle de latitude 48° 46’ 50” N, approche 1.6 km, alors que la distance séparant les extrémités septentrionale et méridionale — celle-ci étant sur le méridien de longitude 0° 32’ 32” W — ne dépasse guère les 3.6 km.
Ces deux extrémités constituent des points remarquables du territoire aubussonnais. Au nord, à la confluence du ruisseau de la Gosselinière et de la Vère, il s’agit du point coté le plus bas relevé dans la commune (167 m d’altitude). Là est aussi le point de jonction entre Aubusson, Montilly-sur-Noireau et Athis-de-l’Orne. Au sud, sur la route départementale 25 joignant Flers à Athis-de-l’Orne et à l'emplacement de l'échangeur de la Trigale, sur la limite entre Aubusson et Flers, se trouve a contrario le point culminant de la commune (272 m d’altitude).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pierre Gamarra
Pèire Gamarra (Pierre Gamarra, en francés) (Tolosa 10 de julh de 1919, Argenteuil 20 de mai de 2009) es un autor francés. Es considerat com un ”escrivan occitan d'expression francesa”.
Son òbra abondosa e variada compren romans, poësias, faulas, ensages e teatre. Son òbra per la joinesa es sovent ensenhada dins las escòlas.
Sos cendres repausan dins son vilatge de Bessens (Tarn e Garona).
Biografia
Pendent la liberacion de Tolosa en agost de 1944, publica «Vaincre», jornal des FTPF-FFI. Aprèp la liberacion, participèt, totjorn a Tolosa, a la creacion de «la librariá de la Renaissança». Mentre que s'engatgèt dins la Resisténcia, aderiguèt al Partit Comunista en 1944. De 1945 a 1949, dirigiguèt la redaccion del jornal «le Patriote du Sud-Ouest».
Recebèt, en 1948 a Lausana, lo prèmi internacional Charles-Veillon pel roman La Maison de feu. Los escrivans Vercors, Loís Guilloux e Andrieu Chamson, en particular, formavan part de la jurada.
En 1951, es asemprat per Joan Cassou, Andrieu Chamson e Aragòn, per prene la responsabilitat de la redaccion de la revista literària Europe, creada per Romain Rolland e alavetz dirigida per Pèire Abraham. Li succedirà al cap de la revista en 1974. Pendent mai d'un mièg sègle, tenguèt la cronica literària que creava, «la Maquina d'escriure», dins la revista Europe; i parlava de publicacions de França e d'endacòm-mai, fidèl a l'esperit de tròba e d’obertura a las literaturas dels «pichons païses», aital que desplegadament definit coma lo de la revista. A contribuit tanben, com critic literari, a el setmanièr de la CGT, La Vie ouvrière.
Pèire Gamarra foguèt vici-president del Penclub francés, jos la presidéncia de Joan Blot, e sòci onorari de l'Acadèmia de las Sciéncias, Bèlas Letras e Arts del departament del Tarn e Garona.
Pèire Gamarra es considerat com l'un dels mai interessants autors francés per la joinesa, que siá pròsa o poësia. Sas faulas e sos poèmas ( lo celèbre «Mon cartable») son particularament plan coneguts de fòrça escolans. D'efièch ensenhaires e  manuals de literatura sovent trason dins son òbra poëtica. Aquò's per el, constant calcin pedagogic: el de donar als mainatges gaudesiá dels tèxts e mots.
Son trabalh per la joinesa contén tanben una part romanesca. Son public fidèl prèsa sos istòrias enraiçadas dins una realitat mesclada d'aventura.
Mai generalament, dins l'ensemble de son òbra romanesca, Pèire Gamarra sap excellentament restituir colors e atmosfèras.En 1955 pareguèt son roman que serà lo mai conegut, lo Mèstre d'escòla, istòria de Simon Sermet, regent laïc d'Occitània. Tanben es l'autor d'una trilogia mondina, «los Mistèris de Tolosa», « l' Aur e la sang», «72 Solelhes». En 1973, son roman, «los Gals de mièjanuèch» es adaptat per la television per Edoard Logereau. Lo filme, en tres episòdis, difusat sus la cadena FR3, foguèt filmat prèp de Najac dins l'Avairon, ambe Claudi Bròsset dins lo ròtle principal.
Son òbra poëtica es egalament saludada com un « vertadièr cant d'amor». En 2001, lo comedian Michael Lonsdale, balha una lectura de sos tèxtes e poëmas sus Espanha ambe interludis musicals d'Estafan Leach jogats pel Triò Policòrda.
Omenatges e posteritat
Una escòla pòrta son nom a Montalban ; tanben a donat son nom a una carrièra a Argenteuil, ont foguèt 12 ans conselhièr de comuna, e a dos bibliotècas, l'una a Argenteuil encora, l'autre a Andrest, Nauts Pirenèus.
Sant Lagier
Sant Lagier (Saint-Léger-les-Mélèzes en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat, situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Vieux-Moulin (Vòges)
Vieux-Moulin es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vièlh-Molin fasiá partida del domeni del Abbaye de Senones vengut de contunh la principauté de Salm fins en 1793. La municipalitat s'a engrandit d'una part de l'ancian vilatge de Sant-Maurici-lès-Senones.
En 1678 se #desligar de la parròquia Santa-Maurici-de Senones los pòbles de Sants-Texans-de detlo-Mont, Lo Saulcy, Belval, Lo Mont, Lo Puid, Lo Vermont e Lo Harcholet per ne far la parròquia de Sants-Texans-de detlo-Mont.
Lo 5 d'octòbre de 1944, lo vilatge a #èsser, coma d'unas autras municipalitats de la vallée, cerné per l'armada alemanda. Totes los òmes validas an #èsser arturats de contunh déportés cap als camps de concentracion del reich en transeünt per Dachau. Trenta tres òmes an #èsser portats, uèch an tornat solament per una populacion de mens de 250 personas... Al meteis temps, una granda part del pòble a #èsser incendiada.
Vieux-Moulin faisait partie du domaine de l'Abbaye de Senones devenu ensuite la principauté de Salm jusqu'en 1793. La commune s'est agrandie d'une partie de l'ancien village de Saint-Maurice-lès-Senones.
En 1678 on détacha de la paroisse Saint-Maurice-de Senones les villages de Saint-Jean-du-Mont, Le Saulcy, Belval, Le Mont, Le Puid, Le Vermont et Le Harcholet pour en faire la paroisse de Saint-Jean-du-Mont.
Lista dei formigas d'Occitània
La lista dei formigas d'Occitània reunís lei diferenteis espècias de formigas que se pòdon observar en Occitània.
thumb|right|[[Camponotus cruentatus, formiga pus granda d'Occitània.]]
Ausida
vinheta|Lo rainal coma fòrça [[Mammalia|mamifèrs pòt orientar sas aurelhas per explorar son environament sonor.]] vinheta|Una [[aurelha umana.]] L' ausida o l'audicion es la capacitat de percebre de sons. Es un dels cinc senses generalament admeses.
Istòria e anatomia
Pels mamifèrs, l'aurelha es l'organ màger l'ausida.
Quand los animals passèron del mitan aquatic al mitan terrèstre fa unes 375 milions d'annadas deguèron s'adaptar a la gravitat e a un mitan sèc, e subretot a una transmission de son diferenta dins l'aire de çò qu'èra dins l'aiga. Pendent unes 100 milions d'annadas, an pas agut d'aurelha formada tal que la coneissèm pels animals contemporanèus, mas an benlèu detectat los sons e las vibracions per lors palmons, apareguts pauc a pauc fa 350 a 400 milions d'annadas.
De cercaires daneses estudièron un dipnòu african (Protopterus annectens) que ten de palmons li permetant de respirar dins l'air, çò que ne fa un modèl animal d'estudi dels primièrs vertebrats terrèstres, mai que coma los primièrs animals capables de caminar sus tèrra, a pas d'aurelha mejana. Un dispositiu experimental mostrèt qu'aqueste peisson percep d'ondas de pression dins las frequéncias superioras a 200 Hz. Lo sistèma auditiu del peisson poiriá se basar sus una resonància de l'aire dins sas palmons a l'entorn de 300 Hz. D'autres tèsts fachs amb de peissons dins l'aire confirmèron qu'aqueste peisson es vertadièrament sord dins l'aire. Lo meteis grop de cercaires mostrèt que las salamandras qu'an d'òsses d'aurelha intèrna e una aurelha mejana primitiva (sens timpan, a la diferéncia de las granhòtas o grapauds), e "qu'an una configuracion de l'aurelha identica a aquestas trobadas per unes primièrs fossils d'animals terrèstres" pòdon entendre sota l'aiga : de frequéncias superioras a 120 Hz per lor palmon, de biais mai eficaça encara que lo dipnòu.
La transmission de las vibrations del mitan aerian au mitan liquid present dins la coclèa pausa de problèmas concrets ligats a la fisica dels fluids. Remembram que se una onda acostica que se propaga dins l’aire atenh perpendicularament la superfícia d’un lac, per exemple, le milen de l’energia sonque es transmes a l’aiga, gaireben tota es rebatida. La percepcion d’una onda sonora demanda donc un sistèma complèxe d’amplificacion, contengut dins la cadena fisiologica de la percepcion (veire Anatomia de l’aurelha).
Peissons
Lo làmia entend las frequencias de 10 à 1 000 Hertz mercé a las cellulas cilhadas de sa linha laterale e doas aurelhas intèrnas.
Mamifèrs
Los quiroptèrs emeton, amb la garganta, de clics tant aguts que son inaudibles pels umans, que lo reson contra los obstacles lor servís per determinar leur posicion. Pòdon, d'aqueste biais, volar dins l'escur. Los clics duran près de 0,002 s e lor deteccion demanda d'entendre de sons fins a una frequéncia de 30 000 a 100 000 Hz.
Los dalfins e las balenas entendon dins l'aiga de frequéncias fins a 80 000 Hz.
Los cans entendon fins a 40 000 Hz.
Espècia umana
L'espècia umana entend los sons fòrts, a una pression acostica a l'entorn d'1 pascal, dins una plaja de frequéncias de 20 a 16 000 hertz, que la largor diminís fòrça pels sons fèbles. L'acuitat auditiva maximala se situa dins la plaja d'1 a 2,5 kHz amb de pressions acosticas de 0,2 a 50 Pa. La percepcion del volum sonor es ligada per des relacions complèxas a son evolucion dins lo temps; l'èsser umain es capable de diferenciar fin finala (mens d'1 % d'escart) de sons d'una frequéncia fondamentala entre 100 e 4 500 Hz environ. Fòra d'aquestas limitas, la discriminacion de las nautors es fòrça degradada.
Per aplicacion del principi d’incertitud, nòstra percepcion nos ofrís una causida entre error temporala e error en frequéncia. Se pòt coneisser lo senhal amb una error de temps donada s'admes una error en frequéncia sufisenta e vice versa. Se pòt pas cenéisser la frequéncia (donc la nautor) d'un son sonque se l'avèm entendut pendent una durada sufisenta.
Batilly (Orne)
Batilly es una anciana comuna francesa situada administrativament dins lo departament d'Orne de la region de Normandia,, venguda lo 1èr de genièr de 2016 una comuna delegada de la comuna novèla d'Écouché-les-Vallées.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Joan Sant Nicolau
Sant Joan e Sant Nicolau (Saint-Jean-Saint-Nicolas en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat, situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Manchester
Manchester Es una vila situada al Nòrd-oèst d'Anglatèrra, amb una populacion de 503.000 abitants. Es lo centre de la segonda aglomeracion urbana del Reialme Unit, l'aira coneguda coma Grand Manchester, amb un total de 2.553.379 abitants en 2011. D'aqueste airal metropolitan ne'n fan partida d'autras vilas coma Bury, Wigan, Bolton, Salford, o Stockport. Es situada a 57 quilomètres a l'èst de Liverpool, a 67 km a l'oèst de Leeds e a 328 km al nòrd de Londres. Istoricament la major part de la ciutat faguèt partit del comtat de Lancashire, amb las zonas situadas al sud del riu Mersey al comtat de Cheshire. Manchester es un important centre artistic, financièr, de mejans de comunicacion e d'educacion superiora. Es la tresena vila mai visitada del Reialme Unit pels toristas. Es lo sèti de doas equipas de la Primièra Liga: lo Manchester United e lo Manchester City. Manchester tenguèt un grand ròtle durant la Revolucion industriala. Al sègle XIX venguèt lo principal centre internacional de la fabricacion textila e de fial de coton e prenguèt l'escais "Cottonopolis". Lo centre de la ciutat es marcat a la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO, degut principalment a la ret de canals e de molins construïts durant los sègles XVIII e XIX.
Reiaume Lombard
Lo Reiaume Lombard foguèt un estat qu'existiá de 571 a 774. Foguèt fondat en Itàlia après de migracions de Lombards venguts d'Euròpa Centrala. Conquistèron la màger part de la peninsula còntra l'Empèri Bizantin e lo Reiaume Lombard se formèt dins la mitat nòrd de la region. A partir deis annadas 730, capitèt de s'estendre vèrs lo sud còntra lei vestigis de la preséncia bizantina e de ducats lombards autonòms. Menaçat, lo papa formèt una aliança ambé lei Francs de l'Empèri Carolingian. Lei premiers combats entre Francs e Lombards acomencèron vèrs 754 e s'acabèron en 774 per la desfacha totala dei Lombards e l'annexion dau Reiaume dins l'Empèri Carolingian.
Region de Granada
La Region de Granada, Hauta Andalosia, Andalosia Orientala o Granada (en espanhòl: Región de Granada) es una region d'Espanha qu'es una part de la comunautat autonòma d'Andalosia. Es situada dins lo sud-èst de la Peninsula Iberica, entre Andalosia e la Murcia, e entre la còsta mediterranèa e Castelha-La Mancha. Sa capitala es la vila de Granada.
Sa populacion èra de 3.938.487 abitants en 2011 per una superficia de 42.102 km², çò que fa una densitat de populacion de 93,55 hab/km².
Lengas
Lo castelhan es la lenga oficiala.
Recerencies
< >
Villeberny
Villeberny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Monchy-Cayeux
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pitagòras
thumb|Bust de Pitagòras Pitagòras de Samos (en grèc ancian: Πυθαγόρας Pythagóras) èra un filosòf e matematician grèc, nascut en -582 e mòrt en -496. Lo seu nom es associat al Teorèma de Pitagòras.
Nasquèt dins l'illa de Samos en Dodecanès. Quand èra fòrça jòve viatgèt dins la region de Mesopotamia, Egipte e benlèu en Índia, que recebèt d'estudis basicas e que benlèu fondèt la seuna primièra escòla.
Pendent aqueles viatges assimilèt de coneissenças matematicas, astronomicas e religiosas. Èra lo contemporanèu de Boda, Confuci e Lao Tse.
Las rasons perque Pitagòras es per nosaltres un personatge tan escur son divèrsas:
La seuna escòla de pensada afirmava que l'estructura de l'univèrs èra aritmetica e geometrica, a causa de que las matematicas venguèron una disciplina fonamentala per tota recerca scientifica. De fach, la devisa de l'escòla pitagoriciana èra "tot es nombre".
Politicament l'escòla pitagoriciana èra conservatitz e totes seguissián un còdi de conducha fòrça estricte. Èran vegetarians perque cresián en la transmigracion de las armas e, alara, podavan sacrificar cap d'animals pensant que podavan èsser la nòva demorança d'un amic mòrt. Los pitagoricans avián una granda confisença dins la perseguida dels estudis filosofics e matematics coma basa morala per la direccion de la vida.
Pitagòras donava dos tipes diferents d'ensenhament: un pels membres de l'escòla e l'autre pel rèsta de comunautat ciutadana. Es de supausar que las contribucions a la matematica èran reservada pels primièrs.
La vertadièra novèla importéncia de la matematica grèga se faguèt d'en primièr pels pitagoricians, amb eles la matematica es en relacion fòrça estrecha amb l'amor per la saviesa que amb las exigéncias de la vida practica, e que demòra fin ara una tendéncia viva.
La purificacion de l'arma dels pitagoricians es capitada d'un costat amb un estricte regim fisic e d'un autre amb de rites que remembran aqueles dels adoradors d'Orfèu e de Dionis, mas las armonias e mistèris de la filosofia e de la matematica tanben èran partidas essencialas d'aquel ritual.
Jamai abans nimai aprèp la matematica joguèt un ròtle tan important dins la vida e dins la religion coma lo foguèt pels pitagoricians.
Pitagòras pòt èsser considerat la persona mai influenta de l'istòria universala, passa per èsser l'introductor dels peses e mesuras, descobridor de la teoria musicala, inventor de la geometria e l'aritmetica teorica; Lo primièr a sostenir la forma esferica de la tèrra, a parlar de "teoria" e de "filosòfs", a postular lo vuèit, a canalizar la fervor religiosa en fervor intellectuala, a utilizar lo rasonament e la definicion, a considerar que l'univèrs èra una òbra deschifrable pas per de mejans matematics.
S'atrubuís a Pitagòras de Samos e a Tales de Milet lo començament de la sistematizacion de la Matematica, iniciant los estudis de natura teorics, es a dire, de demostracions basadas en proposicions e axiomas.
Lo pentagòn pitagorician
thumb|120px|Pentagòn pitagerician
Es l'estela de cinc punts que se forma en traçant las cinc diagonalas d'un pentagòn regular. Aquelaa figura èra lo simbòl de l'escòla pitagoriciana. Lo pentagòn estelar ja èra present dins l'art babilonian.
Una de las questions mai debatudas de la geometria pitagoricana se referís a la construccion e propietats del pentagòn estrelat. Lo seu estudi apareis la "seccion daurada" (sectio aurea).
Logica del nombre
Per Pitagòras l'Arqué (ἀρχή) de l'univèrs es lo nombre. Aquel s'identifica amb lo punt geometric (espaci) e amb l'atòm. Cada còrs se determina per un ensems de punts (unitats o atoms), separats pel vuèit:
Del punt se deriba la linha, de las linhas la superfícia, de la superfícia los solids, dels solids los elements e d'aqueles totas las altras causas.
La trancion de la superfícia al çò solid representa la pluralitat, la soma d'1, 2, 3 e 4 dona 10 (tetraktys - τετρακτύς), la decada, que representa l'armonia, lo contingut d'aquela es la progression logica que pòrta en ela, e dempuèi aquela se reïnicia tot movement.
L'ambigüitat pitagoricana
Constituïda coma una sècta religiosa responsable d'aparar los mistèris revelats per Pitagòras, e divisada en membres parcialament iniciats, coma lo rapsòde Leuripidés de Kalamata o Telodedor de Samos, (los acusmatics) e totalament iniciats (los matematics), Lo corpus de las rigorosas coneissenças scientificas d'aquela escòla se mèscla amb las idèas misticas e supersticiosas popularas fòrça ancianas, ligadas a la magia dels nombres. Aquel tractament liturgic justifica la famosa irracionalitat dels nombres reals, coma lo π o la racina carrada de dos.
Lo teorèma de Pitagòras
Lo teorèma qu'es associat al nom de Pitagòras ven dels babilonians, mas se justifica l'attribucion al cap dels pitagoricans es que foguèron los primèrs a ne donar una demostracion, pasmens qu'aquò se pòt probar.
Lo teorèma de Pitagòras establís que en un triangle rectangle lo carrat de la longor l'ipotenusa es egal a la soma dels carrats de la longor dels costats oposats.
Expression matematica;
Lo misticisme numeric
Foguèt pas precisament una creacion originala dels pitagoricians, per exemple, Lo nombre sèt èra remarcat dempuèi l'antiquitat a causa d'una crenta respectuosa, benlèu perque son sèt los astres errants o planetas, de que venon la setmana e, tanben, los noms dels nòstres jorns de la setmana.
Los pitagoricans èran pas los sols a imaginar que els nombres impars aviá de caracteresticas mascles e los pars femes.
Los pitagoricans fasián un culte dels nombres al seu extrèma, basant en eles la seua filosofia e lo seu metòde de vida.
Aritmetica e cosmologia
Los pitagoricans establiguèron pas sonque l'aritmetica coma una branca de la filosofia, massino que pareisson l'aver considerada coma la basa d'una possibla unificacion de totes los aspèctes del mond entièr.
Filolau (mort cap al 390 aC) èra un pitagorician que partjava la veneracion per la tetractys o decada. Aquela concepcion del nombre dètz coma lo nombre perfècte sembla aver èstat l'inspiracion del primièr sistèma astronomic no geocentric. Filolau supausava qu'al centre l'Univèrs i aviá un fuòc central a l'entorn de que viran uniformament la Tèrra e las sèt planetaa (inclusits lo Solelh e la Luna). Coma sonque aviá nòu còrses celèstes, lo sistèma de Filolau supausava l'existéncia d'un desen còrs, una "contra tèrra" alinhada totjorn amb la Tèrra e amb lo fuòc central, e amb lo meteis periòde de revolucion quotidiana a l'entorn del fuòc central que la Tèrra. Lo Solelh virava a l'entorn del fuòc central amb un periòde d'un an, las estrelas fixas demorant estacionàrias e la Tèrra aviá pendent lo seu movement lo meteis emisfèri inhabitat cap al fuòc central, de biais que los òmes jamai pòscan veire lo fuòc central nimai la contra tèrra.
L'ipòtesi del movement circular unifòrme que formulèron pel primièr còp los pitagoricans dominaran la pensada astronomica pendat mai de 2000 ans e, fins a Copernic, prèp de 2000 ans mai tard, acceptèt aquela ipotèsi sens discussion, e se referiguèt als pitagoricians per demostrar que la seuna teoria del movement èra pas tan nòva nimai revolucionària.
Referéncias
<References/>
Billy-lès-Chanceaux
Billy-lès-Chanceaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cidòs
Cidòs (Cizos en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Eth Claret.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [si'dòs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Cizossio, en latin, en 1383-1384, 1405 e ath sègle XV, Sizos ath sègle XV, Sizos en 1790, Cizos (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Cidòs que vien deth nom gallic d'òme *Cisos, inatestat mes latinizat en Cisius, dab eth sufixe aquitan -ossum (Rohlfs). Segon Negre, citat per M. Grosclaude Cisius que seré latin.
Segon Miquèu Grosclaude, qui sembla dobtar dera origina celtica de Cisius, Cidòs que vien deth nom latin (o latinizat) d'òme Cisius, dab eth sufixe aquitan -ossum. Cidòs qu'èra era proprietat de Cisius.
Sant Julian de Champsaur
Sant Julian de Champsaur (Saint-Julien-en-Champsaur en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat, situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
La La Land
La La Land es una film estatsunidenc de 2016, una comèdia dramatica e romantica musicala escricha e dirigida per Damien Chazelle amb los actors Ryan Gosling, Emma Stone, John Legend e Rosemarie DeWitt, sus un musician e una actritz aprendissa que se coneisson e s'enamoran als Angeles. Lo títol utiliza l'expression « La La Land » que designa lo quartièr d'Hollywood a Los Angeles, e al meteis temps una situacion desconnectada de la realitat.
Chazelle escriguèt lo scenari ja en 2010, mas trobava pas cap d'estudi cinematografic que volguèsse la finançar sens tocar sa vision creativa. Fin finala, après lo succès qu'aguèt en 2014 lo film Whiplash, Summit Entertainment acceptèt de lo produire. La La Land foguèt presentat Mòstra de Venècia lo 31 d'agost de 2016. Lo recobrament superèt de fòrça lo còst, de 30 milions de dolars.
Argument
Sebastian, pendent una performància dins un restaurant, se daissa anar e fa una improvisacion de jazz fòrça afogat malgrat los desirs del patron (J. K. Simmons) que voliá que jògue de cançon de Nadal. Mia, Que passava per alà, esmoguda per la musica (Mia and Sebastian's theme ), e dintra just quand Sebastian que ven d'èsser renviat sortís. Ensaja li far un compliment, mas el la butassa.
Unes meses mai tard, Mia s'encontra amb Sebastian dins una autra fèsta, ont el jòga en un ensemble de cançons pop dels ans 1980, ela se trufa d'el e de sa carrièra estadissa; replica se trufant de sa carrièra d'actritz. A l'acabar de jogar, totes dos van ensemble cercar los veituras, en se planhent d'aver passar la vèspre ensemble, pasmens l'alquimia ven evidenta entre eles (A Lovely Night ).
Venguts amics, se fan descobrir lors passions respectivas: Mia mena Sebastian visitar los estudis d'Hollywood; el l'invita dins un club de jazz e declara qu'un jorn tendrà un quite establiment (City of Stars ). Sebastian invita Mia a veire lo film La furor de viure; accèpta mas se li es remembrat que ja a un rendètz-vos amb son galant Greg de familiars. Lo vèspre es anujós, fugís e corrís rejónher Sebastian just abans le començament del film. Lor serada s'acaba per una dança dins l'Observatòri Griffith, luòc clau de La Furor de viure (Planetarium ). Ala se potonan pel primièr còp.
Pendent la primièra virada de la benda, Mia desfisa Sebastian, qu'afirma qu'ela voliá aquò e l'acusa de l'amar pas que quand aviá pas succès. Otratjada, Mia se'n va. La nuèch de la primièra del sola en scèna, Sebastian i va pas per causa d'una session fotografica qu'aviá oblidat. I assistisson pas qu'un desenat de personas, e, de la colissa, Mia entendèt de comentaris negatius. Descoratjada, se'n va de Los Angeles e tòrna a l'ostal dels paires, a Boulder City (Nevada).
Un jorn, Sebastian recep un còp de telefòn d'un director de casting qu'aviá assistit al sol en scèna de Mia e li aviá agradat. Alara que lo director de casting convida Mia a se presentar l'endeman lo matin de l'audicion per un film, Sebastian condusís fins a Boulder City, Mia vòl pas de tornar per causa del traumatisme vecut e èsser de nòu umiliada. Pasmens Sebastian capita a la convéncer. A l'audicion, Mia deu solament explicar una istòria, comença en parlant, puèi canta una cançon sus sa tanta, que l'aviá convencuda de venir actritz (Audition/The Fools Who Dream ). Segur que Mia capitèt son audicion, Sebastian li conselha de s'ensejar encara al cinèma. Se prometon alara de s'amer sempre, sens saber de çò que l'endeman serà fach.
Cinc ans après, Mia es una actritz famosa e es maridada amb un autre òme (Tom Everett Scott), amb qui a una filha. Una nuèch, lo parelh se tapa dins un bar de jazz. Mia, En vesent que se nomena Seb's, s'apercep que fin finala Sebastian dobriguèt lo sieu club. Sebastian la vei dins lo public e comença a jogar sa cançon (Mia and Sebastian's theme ), e comença alaral una sequéncia onírica fòrça longa qu'imaginan çò que se seriá passat se s'èran fachs un poton la primièra nuèch al restaurant, Mia en essent actritz e Sebastian jogant dins un club, e en vivent aüroses amb lo sieu filh. La cançon s'acaba, e Mia e lo marit se'n van, mas abans de partir, Mia e Sebastian partejan un darrièr un sorire complice
Nominacions e de prèmis
Als Glòbs d'Aur, La La Land recebèt set nominacions. Las ganhèt totas, e establiguèt aital lo recòrd del nombre de Glòb d'Aur ganhat per un meteis film: melhor film - musicala o comèdia, melhor director, melhor actor (per Gosling), melhor actritz (per Stone), melhor scenari, melhor benda sonora originala e melhor cançon originala (City of Stars).
Als Prèmis BAFTA, recebèt onze nominacions, mai que cap de autre filme de 2016. Coma pel melhor film, melhor actor, melhor actritz, melhor director e melhor scenari original. Ganhèt aqueles del melhor film, del melhor actritz per Stone, del melhor director per Chazelle, de la fotografia melhora e de la melhora musica.
Lo film ganhèt tanben uèch prèmis als Prèmis de la Critica Cinematografica, entre autres los seguents: fotografia melhora, melhor director e melhor scenari.
Als Prèmis del Sindicat de Productors, Fred Berger, Jordan Horowitz e Marc Platt recebèron lo prèmi al melhor productor de cinèma del 2016.
Shins
Shins (Chis en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [chih] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Yshis, en latin, en 1313, De Exinos, en latin, en 1342, de Xinis, en latin, en 1379, Xiis en 1429, Chiis en 1737 e 1760, Chys, Chiz en 1790, Chis en 1790 (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon R. Aymard, las mencions (hornidas per Lejosne) que pròvan aqueth lòc èra la hita orientau o limit deu decumanus maximus de la centuriacion romana de l'Ador reconstituida per S. Dousseau (Archéologie des Pyrénées occidentales et des Landes, t.15, 1996, p. 139).
Segon Miquèu Grosclaude, Shins que representa donc benlhèu lo latin fines, « limit, termièra ». La fonetica locau de Manhoac e d'Astarac que remplaça sovent h- iniciau per sh- : shems per la fòrma normau hems, shemèr per hemèr (cf. Joan Seguí, Atlas linguistique... de la Gascogne, mapa 246).
Hédauville
Hédeuville en picard (Hédauville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Hédauville Un vilatge rural picard situada en lo departament de la Soma (region de Picardie), entre Amians e Arras.
Aperten al costat de Acheux-en-Amiénois e al arrondissement d'Amians.
Il appartient au canton d'Acheux-en-Amiénois et à l'arrondissement d'Amiens.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo castèl a #èsser bastit l'an 1724 sus la demanda de Antoine de la Chesné. Lo presentador Yves Lecoq n'a #èsser lo proprietari en los ans 70.
Le château a été construit en 1724 sur la demande d'Antoine de la Chesné. L'animateur Yves Lecoq en a été le propriétaire dans les années 70.
Nòtas
<references group=N/>
Sant Estève lo Laus
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Sens (Fisiologia)
drecha|vinheta|350x350px|Los Cinc Senses (seriá), 1872–79, Hans Makart. Al respècte de la fisiologia, los senses son los organs de la percepcion. Los senses e lor foncionament, lor classificacion, e la teoria epistemologica que sosten lor estudi son de subjèctes abordats per diferentas disciplinas, subretot las neurosciéncias, mas tanben la psicologia cognitiva (o sciéncia cognitiva), e totas las filosofias avent trach a la percepcion.
Es mai sovent admes, dempuèi Aristòtel que l'èsser uman possedava cinc senses. En fach, ne possedís al mens set.
Definicion
La definicion mai largament admesa, prepausada istoricament per la fisiologista Bessa Vugo, es aquesta que fa dels senses un sistèma de receptors, o cellulas sensitivas, capable de capter e de traduire de formas d'energia (stimuli) e de las transmetre al sistèma nerviós central jos forma d'influs nerviós. Aquestes influses nervioses, las quita sensacions, son alara interpretats per l'encefal, o son equivalent per las espècias que n'an pas, per permetre la percepcion. L'influs nerviós es en seguida codificat jos forma de potencials d'accions e l'informacion transmesa a des regions especializadas del cervèl. Segon lo tipe d'estimulacion, los centres de tractament del cervèl diferisson. Existís en efièch una zona especializada dins lo tractament dels estimuli olfactius, visuals, tactils, etc
Lo nombre de senses de l'uman
Mas es admes que la percepcion sensoriala dels animals es de fach mai vast. Pels mamifèrs, coma l'Òme, se pòt citar lo sens de l'equilibri percebut mejans tres canals semicirculars de l'aurelha intèrne, lo sens de la propriocepcion que nos signala la posicion relativa dels membres de nòtre còrs e que nos permet per exemple (quitament cècs e los uèis clauses) de menar nòtre indèx sus la punta del nas.
Aquestes senses e d'autres dintran pas dins los cinc senses mai sovent conteguts. Las colombas o los dalfins son capables de percebre las linhas de camp magnetic terrèstres o sas variacions.
Una disciplina controversida, la metapsiquica, prepausèt a diferentas epòcas, un sieisen sens que permetriá la comunicacion entre l'èsser vivent e d'autres èssers vivants, sens que siá coneguts los organs de percepcion, las energias  mecanismes mediators, o los organs efièchors, a la font d'aquestes fenomèns.
Mas lo tèrme de sens pòt prene dos aspèctes plan diferents seguent que siam en preséncia d'una comunicacion immediata (donc instinctiva) o mediata (donc racionala, scientifica). Malebranche ligava lo mond real a la rason e lo mond sensible a un mond illusòri e enganaire. De fach, los senses son pas sonque de transductors permetent la mesura de paramètres. Tota vision reduccionista assimilant la percepcion a una configuracion cerebrala sembla donc illusòria. Los senses son los instruments de la percepcion, es a dire lo ligam que liga l'organisme al mond exterior e que li permet de reconeisser, mercé a l'interpretacion donada per la pensada et la coneissença, las informacions que, d'entre l'ensemble d'aquestas que li venon, poirián li èsser utils.
Senses e empirisme
Amb aquesta definicion pro vasta, mai d'un senses podon èsser identificadas. L'inventari d'aquestes senses pòt alara de desencadenar per la definicion aristoteliciana retenent aquestes cinc sens. Aristòtel, en oposicion amb Platon, descriviá l’aprendissatge de las règlas que governan los rapòrts fisics dels elements entre eles, la construccion de las leis universalas, coma fondada sus nòstres senses. Aquesta escola aristoteliciana serà a l'origina de la doctrina epistemologica de l'empirisme.
Sens umans e nonumans
Totes los animals presentan de receptors sensorials lor permetent de percebre lo mond a l'entorn d'eles, inclusissent mai d'uns ja citats, valables per l'Òme. Pasmens los mecanismes e capacitats pòdon variar.
Par exemple, los cans an un sens de l'odorat mai prim qu'aqueste de l'Òme, pasmens que lo mecanisme mes en jòc siá lo meteis. Los mites an de receptors olfactius sus lors antenas, e de receptors per las vibracions sonoras sus lors alas. Los ctenophoras an un receptor de l'equilibri (un estatocita) que fonciona plan difentament dels canals semicirculars mamalians.
Vista
La partida mai importanta de l'uèlh es lo glòbe ocular qu'es lo verai organ de la vista. Lo glòb ocular a la forma d'una esfèra, e es format de tres sisas de teissuts superpausats:
Electropercepcion
L'electrocepcion (o electrorecepcion), lo mai significatiu dels senses nonumans, es la capacitat de detectar los camps electrics. Fòrça d'espècias de peissons, làmias, claveladas, pòdon sentir de modificacions del camp electric dins lor proximitat. Unes peissons sentisson passivament de cambiaments dins lo camp electric pròche; d'autres produson lo lor, d'intensitat fèbla, e pòdon sentir la reparticion del potencial sus lor superfícias corporala; d'autres encara utilizan aquestas capacitats de generacion e de sensacion per la comunicacion sociala. Los mecanismes permeton la construccion d'una representacion espaciala a partir d'infimas diferéncias de potencial implican la comparason dels temps de laténcia dels pics venent de caduna de las partidas del còrs.
Lo sol òrdre de mamifèrs conegut per presentar la facultat d'electrocepcion es l'òrdre dels monotrèms, amb l'ornitorinc qu'a lo sens mai desvelopat.
Los umans (e benlèu los autres mamifèrs) pòdon detectar los camps electrics indirèctament, pel biais de l'efièch que provòcan suls pels. Per exemple, un objècte electricament cargat donarà una fòrça d'atraccion sus pels, çò pòt èsser sentit pel tocar, e èsser identificat coma venent d'una carga electrica (e non pas de vent o autre causa).
Magnetocepcion
La magnetocepcion es la capacitat a detectar de variacions del camp magnetic. Es abitualament observada pels ausèls, e mai es aqueste sens que lor permetriá de s'orientar pendent lors migracions mejans lo camp magnetic terrèstre. La magnetocepcion es tanben observada pels insèctes coma las abelhas e tanben de cetacèus.
Se deu tanben l'inferir per unes mamifèrs coma los bovids: las vacas tendon a orientar l'axe longitudinal de lor còrs segon l'axe del magnetisme terrèstre. Aquesta constatacion estatistica s'encontra per las vacas brostilhant e par las vacas romiant alongadas. Aquesta constatcion se fa tanben pels cervids. Ni lo mecanisme, ni l'utilitat d'aqueste comportament son ara pas coneguts.
Tocar
Lo tocar dona d'informctions per contacta de la pèl amb la superfícia dels objèctes. La pèl a doas sisas, son espessor es de un a quatre millimètres segon las partidas del còrs. Es fòrça elastica, çò que li permet una cèrta plasticitat. Es per la pèl que venon las sensacions del tocar : tactila (reconeissença de texturas), o quitament emocionnala (sensualitat...). La primièra sisa superficiala de revestiment se nomena « epidèrme ». La segonda sisa es una partida prigonda ont i a los tèrmes nervioses, se nomena « dèrme ».
Lo tocar per l'Òme es lo sens mai fondamental qu'apareis vèrs lo tresen mes de la vida uterina : la pèl tactila es lo primièr nascut dels organs umans e lo mai sensible.
Ausida
L'ausida o l'audicion es la capacitat de percebre de sons. Resulta de l'espandiment de las ondas longitudinalas dins l'atmosfèra emesas dins une benda de frequéncias anant de 20 a 20 000 hertz per l'Òme (veire fins a 24 000 hertz segon las personas), puèi recebudas e adaptadas per l'organ de l'ausida, l'aurelha. Lo pavalhon de l'aurelha extèrna focaliza e amplifica l'onde que passa dins lo conducte e fa vibrar lo timpan. Puèi es transmes per la cadena d'ossets fins a l'aurelha intèrna. Lo son es transmes al cervèl per las cellulas nerviosas a l'interior de la coclèa e le nervi auditiu. Es enseguida analizat e interpratat.
Ecolocalizacion
Plan desvelopada per unas espècias animalas espèces coma los chiroptèrs e los cetacèus, l'ecolocalizacion es la percepcion d'un environament e la localzacion d'obstacles mejans l'ausida, per l'analisi del reson de las ondas sonoras o ultrasonoras emesas pel quita subjècte.
Unes umans cècs utilizan l'ecolocacion per se desplaçar dins lor environament. Emeton de sons, que siá batent amb lor cana, o batent del pè o produsent de clics amb lor boca.
Propriocepcion
La propriocepcion es la percepcion del còrs. Es una percepcion que las gens an frequentament recors saes saber qu'exista.
Mai aisidament mostrada qu'explicada, la propriocepcion es la percepcion « inconscienta » del luòc ont se tropan las diferentas partidas del còrs, e aquò a cada moment (aquò se mòstra a una persona li demandant de realizar un quin movement que siá, coma aquel de levar la man, alara que sos uèis son clauses; la quita persona aurà, a cada moment de l'instant del movement relizat, la coneissença del luòc ont se trapa la partida del còrs desplaçada, dins l'escasença de sa man; aquesta coneissença es permesa per la propriocepcion, qu'en principi los autres senses pòdon pa èsser ensenhats a respècte d'el). Lo muscle estriat es provesit de dos organs perceptius dedicats a la percepcion del tonús muscular : l’organ tendinós de Golgi e lo fusèl neuromuscular que lo ròtle es d’evaluir la tenson del muscle ont son incluses.
Equilibriocepcion
Lo sens de l'equilibri es subretot ligat al sistèma vestibulari da l'aurelha intèrna. Per lo far simple, las cellulas receptrices an de cilhs situats dins un cròs emplit de liquid. Quant bolèga lo liquid jos l'efièch d'un cambiament d'orientacion de la tèsta o jos l'efièièch d'una acceleracion, los cilhs bolegan e las cellulas transmeton un senhal al sistèma nerviós, ensenhant sus las caracteristicas del movement.
Gost
La lenga compta 3000 papilhas gustativas formadas de cellulas especializadas dins las sabors de basa : acid o agre, amar, gras(8), salat, sucrat e umami. Autrescòps se pensava que cada sabor dispausava d'una partida de la lenga que li auriá estat reservada, pasmens d'estudis mostrèron lo contrari per aplicacion d'una gota de substéncia salada o sucrada al meteis luòc : lo subjècte capitava a reconeisser la sabor quina que siá la localizacion de la gouta, la "cartografia de las sabors" es donc obsolèta. Las cellulas receptrices captan las estimulacions e transmetpn al cervèl los senhals correspondents. Çò que permet de sentir lo gost.
Olfaccion
Lo nes es un organ fòrça sensible qu'es capable de percébre de miliers d'odors. L'olfaccion es lo segond dels senses après lo gost a utilizar una reaccion moleculària donc « quimica ». Segon la teoria fisiologica ara en vigor, de configuracions especificas combinant de centenats de cellulas olfactivas, son destinadas a reagir a un cetenat de particularitat de la molecula odoranta. Quand respiram pel nas, l'aire passa en dirècte dins la garganta e una tota pichona partida arriba a las cellulas olfactivas. Aquestas cellulas van transmetre d'impulsions informativas al nervi olfactiu que manda un senhal electric al cervèl, li permetent de reconeisser l'odor pel sistèma olfactiu. Las neurònas receptriças olfactivas son diferentas de las autras neurònas que morisson e se regenèran a intervals regulars.
Termocepcion
La termocepcion es lo sens de percepcion de la calor e de l'abs"ncia de calor (freg) per la pèl. Es lo primièr sens non identificat explicitament per Aristòtel. Mai existís de desacòrdis demoran al subjècte del nombre de senses consacrats a aqueste tipe de percepcion, essent donat lo fach que los termoreceptors cutanèus diferisson sensiblament de termoreceptors omeostatics que permeton un retrocontraròtle de la temperatura intèrne del còrs.
Leon III (emperaire bizantin)
Leon III l'Isaurian (vèrs 680, Germaniceia - 18 de junh de 741), tanben dich Leon III lo Sirian, foguèt lo sobeiran de l'Empèri Bizantin de 717 a sa mòrt e la fondator de la dinastia isauriana que va dirigir l'empèri fins a 802. SOn successor foguèt son fiu Constantin V. Son periòde foguèt marcat per una volontat de redreiçament de l'empèri après lo declin de la fin dau sègle VII. Ansin, Leon III capitèt de replegar l'assaut còntra Constantinòble de 717-718 e reorganizèt l'administracion per melhorar son foncionament. En revènge, dins lo domeni religiós, sei decisions van entraïnar una division prefonda dau país quand decidiguèt d'enemir lo culte deis imatges dins lo rite crestian entraïnant lo començament de la garrolha deis imatges.
Sens (Fisiologia)
Recepcion polimodala
L'exemple màger de recepcion polimodala es la nocicepcion : es la percepcion dels estimuls lesionals o potencialament lesionals. Es associada a la dolor. Se pòt destriar en un a tres senses, aquò dependent del metòde de classificacion. Los tres tipes de nociceptors son :
Caligula
Caligula (31 d'aost de 12, Antium - 24 de genier de 41, Roma) foguèt lo sobeiran de l'Empèri Roman de 37 a 41. Succediguèt a Tibèri e foguèt remplaçat per Claudi. Après doas annada de rèine, son periòde foguèt marcat per lo desvolopament rapide d'una malautiá mentala. Sa foliá entraïnèt la formacion d'un regime saunós e l'assassinat d'un nombre important de captaus romans fins a l'execucion de l'emperaire durant una revòuta de la garda pretoriana.
Aussen
Aussen pòt essèr:
Bonnay
Bonnay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Triangle (constellacion)
Triangulum (en occitan lo Triangle) es una pichona constellacion de l'emisfèri nòrd situada entre Persèu, Andromèda, lei Peis e l'Aret.
Istòria
Leis estelas de la constellacion dau Triangle foguèron observadas tre l'Antiquitat Auta e rapidament integradas au sen de constellacions. Per exemple, leis astronòm babilonians formèron amb leis tres estelas de la constellacion actuala e amb Gamma Andromedae una constellacion dicha Mul.Apin (l'araire). Lei Chinés i formèron una constellacion dicha Grand Generau Celèst. Lei Grècs ancians son a l'origina de la constellacion modèrna que foguèt dicha Triangulum Deltoton dins lo corrent de l'Antiquitat Grèga. Puei, lei Romans l'adoptèron tanben sota l'apelacion latinizada Deltotum. En fòra de la letra deltà, l'associèron tanben amb l'illa de Sicília e lo deltà de Nil. D'aqueu nom, leis astronòms grècs coma Ptolemèu avián adoptat lo nom de Trigonon que s'estendiguèt pauc a pauc en direccion d'Euròpa Occidentala onte venguèt Trigonum
Estelas principalas
Maugrat sa forma caracteristica, lei tres estelas dau traçat de la constellacion an una luminositat relativament febla. Bayer i cataloguèt ansin solament cinc estelas que foguèron completadas per d'apondons de John Flamsteed :
Autreis estelas de remarca
En fòra dau traçat principau, d'autreis estelas presentan de particularitats de remarca :