cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Revolucion Francesa
L'eliminacion dei Girondins e lo començament de la guèrra civila
Acomençat durant lo procès de Loís XVI, lo conflicte entre Girondins e membres de la Montanha aumentèt. Lei dos grops avián una vision diferenta de la Republica e s'afrontèron sus lo contengut de donar a la Revolucion. Pasmens, lei Girondins, fòrça influents dempuei 1791 devián luchar còntra lei contradiccions de sa politica e sei dificultats e lo sostèn important de la populacion parisenca a la causa dei Montanhards. Ansin, avián votat la guèrra sensa prendre de mesuras adaptadas per la realizar, provocat la fin de la monarquia, assaiat de sauvar lo rèi e autorizat lo liberalisme economic causant un agravament de la crisi economica. Lei 31 de mai e 2 de junh de 1792, lei deputats girondins foguèron donc arrestats ambé l'ajuda de la màger part dei Parisencs e sei partits eliminat de la Convencion.
Aquela mesura va agravar la situacion de guèrra civila que reinava en fòra de la capitala. Dos camps se formèron per luchar còntra la Convencion dirigida per la Montanha. Lo premier foguèt l'ensems dei guerilhas de l'Òest qu'èran partisans dau rèi e còntra lei mesuras presas còntras lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Aquela insurreccion acomencèt lo 3 de març de 1792 e venguèt rapidament un teatre d'afrontaments majors dei guèrras revolucionàrias. L'autre front apareguèt lo 2 de junh de 1792 e foguèt l'insurreccion dei partisans dei Girondins que tenián lo contraròtle de vilas importantas coma Lion o Marselha. Segon leis occasions, lei dos movements s'alièron còntra lei tropas convencionalas.
La guèrra còntra la Coalicion europèa
thumb|right|Representacion de la batalha de Valmy.
La declaracion de guèrra còntra leis Austrians durant l'estiu e la captura dau rèi entraïnèt lo començament d'un conflicte ambé lei poissanças europèas. Se generalizèt en 1793 après l'execucion dau rèi e la formacion de la Premiera Coalicion. D'ofensivas aguèron luòc sus toei lei frontieras obligent la Convencion d'organizar e d'armar una armada segon de principis novèus que van permetre la resisténcia puei la victòria deis armadas revolucionàrias.
Malta
Geografia fisica
Lo climat es tipicament mediterranèu: las temperaturas mejanas annalas de 18,2°C e dels ivèrns plan doces (11,8°C en mejana en genièr).
La vegetacion predominanta es lo maquís.
Lista de las localitats
vinheta|Carta geografica de l'archipèla de Malta.
Populacion
La populacion rejonhiá 518 536 abitants en 2021; la densitat èra de 1640.93 abitants/km², la mai nauta de l'Union Europèa, una de las nautas del mond. Los malteses representan 95% de la populacion, la rèsta es compausada de descendents de ciutadans britanics principalament.
Revolucion Francesa
La guèrra còntra la Coalicion europèa
D'efèct, se la premiera ofensiva aliada foguèt arrestada durant la batalha de Valmy, leis atacas de la prima de 1793 menacèron tornarmai lei frontieras francesas. La Convencion adoptèt donc una tièra de mesuras per renfòrçar la direccion dau país e sei fòrças armadas. Un Comitat de Salut Public foguèt creat e recebiguèt la màger part dei poders reiaus ambé lo sostèn de la Convencion. Un segond Comitat, dich de Seguritat Generala, foguèt tanben creat per arrestar e eliminar leis opausants de la Revolucion. Au nivèu militar, sota l'influéncia de Carnot, lo Comitat reorganizèt leis unitats, s'ocupèt de mobilizar e d'equipar un nombre important de soudats e assegurèt lo contraròtle politic deis armadas per lo mandadís de comissaris politics.
Malta
Lengas
Lo maltés es la primièra lenga oficiala e nacionala de Malta amb l'anglés coma segonda lenga oficiala. L'administracion, los tribunals emplegan normalament lo maltés, mas pòdon emplegar l'anglés s'o jutjan necessari. Lo maltés es una varietat de l'arab sicilian comprenent egalament un lexic italian e espanhòl amb un nombre de locutors nativi de 430 000. L'anglés ensenhat a Malta seguís las recomandacions normativas de l'anglés britanic. Los locutors de l'anglés de lenga mairala son al nombre de 6 200. Los malteses son pasmens capables de parlar corrèctament l'italian (mai de 59% de la populacion), que foguèt lenga oficiala fins en 1934. A partir de las annadas seissanta, la television italiana es recebuda a Malta, la quala permet una renaissença de la lenga principalament en çò dels joves. Segon un sondatge Eurobaromètre en 2012, environ 94 % de la populacion a Malta parlan anglés coma lenga segonda, mas 59 % parlan tanben italian e 9 % franceses.
Revolucion Francesa
La guèrra còntra la Coalicion europèa
Aquò permetèt un redreiçament militar tre lo mes de setembre de 1793 ambé l'aplant de l'invasion per leis armadas coalizadas ai batalhas d'Hondschoote (6-8 de setembre) e Wattignies (16 d'octòbre). En decembre, lei batalhas de Geisberg (26) e de Landau (28) obliguèron la Coalicion d'adoptar una estrategia defensiva avans d'èsser replegada per leis ofensivas de la prima de 1794. En França, la Convencion prenguèt l'avantatge còntra lei Federalistas girondins e l'insurreccion de Vendèa : Marselha foguèt conquista lo 25 d'aost de 1793 e Lion lo 9 d'octòbre. Enfin, vèrs la fin de decembre, lei Vendeans foguèron esquichats a Savenay (22-23) e Tolon represa ais Anglés (19).
Malta
Cultura
En 2018, La Valeta foguèt, amb la vila neerlandesa de Leeuwarden, capitala europèa de la cultura.
Revolucion Francesa
La lucha intèrna dei Montagnards
thumb|right|Retrach de Robespierre.
Malta
Referéncias
<references responsive="1" group="">
Revolucion Francesa
La lucha intèrna dei Montagnards
Au poder a partir de la mitat de 1793, lei Montanhards realizèron, en fòra deis aspèctes militars necessitats per la guèrra, una politica revolucionària avançada e autoritària. Pasmens, lei diferentei faccions de la Montanha van rapidament luchar entre elei causant l'eliminacion d'un nombre important de deputats e l'ascension au poder de Robespierre.
Ansin, lo govèrn realizèt una politica sociala novèla assaiant de resòuvre la crisi sociala, d'establir una egalitat de possibilitats pus vertadiera e de contuniar la politica de lucha còntra lo poder de la Glèisa. Au nivèu economic, lo govèrn adoptèt lo dirigisme economic per limitar l'inflacion e taxar certanei produchs utilizats per l'especulacion. La pena de mòrt foguèt utilizada còntra leis « acaparraires ». Pasmens, entraïnèt la proliferacion dau mercat negre e poguèt pas arrestar la depreciacion de la moneda. Au nivèu sociau, l'esclavatge foguèt abolit e de lèis novèlas favorizèron lo divòrci e lo partiment deis eiretatges. Enfin, au nivèu religiós, lo regim assaièt de desvolopar de cultes novèus coma aquelei de la Rason o de l'Èstre Suprèm.
Dins aquò, lo periòde foguèt tanben caracterizat per una lucha intèrna saunosa entre Montanhards. A la fin de l'annada, un conflicte grèu acomencèt entre leis elements pus extremistas dau movement e l'ala pus moderada. Sota l'impulsion de Robespierre, leis extremistas foguèron arrestats e executats au començament dau mes de març de 1794. Puei, en abriu, foguèt lo torn de l'ala drecha de la Montanha d'èsser eliminada. A la prima de 1794, lo poder de la Revolucion passèt donc sota lo contraròtle dau Comitat de Salut Public e de Robespierre.
La reaccion de Thermidor
La victòria de Robespierre còntra seis adversaris politics li permetèt d'establir un govèrn fòrça autoritari per luchar còntra leis enemics interiors, que la definicion foguèt modificada per regardar mai d'individús, e accentuar l'esfòrç militar ai frontieras. Ansin, en junh de 1794, leis armadas francesas averèron de succès decisius. Pasmens, Robespierre aviá d'ara endavant d'enemics nombrós. Ansin, una aliança dau Palun e de certanei membres dau Comitat de Salut Public permetèt son arrestacion lo 27 de julhet. Dins aquò, una còntra-ataca de sei partisans capitèt de lo liberar fins a la fin de la jornada quand la Convencion obtenguèt lo sostèn de tropas militaras. Lo 28, Robespierre e seis amics èran eliminats e una constitucion novèla foguèt rapidàment escricha. Lo poder novèu foguèt dirigit per un Conseu executiu de cinc personas elegits per lo poder legislatiu. Aqueu darrier èra devesit entre doas chambras. L'ensems demorèt generalament feble, especialament per leis afaires economics interiors que venguèron fòrça marridas.
L'evolucion deis operacions militaras
Leis annadas 1794 e 1797 veguèron la victòria deis armadas revolucionàrias sus lei tropas europèas de la Premiera Coalicion marcant lo succès e la consolidacion de la Revolucion en França. De mai, leis insurreccions interioras foguèron tanben vencudas. En revenge, leis operacions de 1798-1799 còntra la Segonda Coalicion acomencèron fòrça mau e lei Francés deguèron se replegar en direccion de lor país aumentat la crisi politica dau govèrn revolucionari.
D'efèct, a la prima de 1794, lei tropas francesas ataquèron lei Coalizats que foguèron batuts e deguèron se replegar. Lo 26 de junh, la batalha de Fleurus causèt l'evacuacion de Belgica per la Coalicion. Sus la frontiera espanhòula, lei tropas dau generau Dugommier intrèron en Catalonha onte lei fòrças espanhòulas foguèron pauc a pauc vencudas. La campanha d'Itàlia, començada en 1795, foguèt lo ponch centrau d'aquela guèrra e entraïnèt la victòria francesa après lei succès de Bonaparte que sei tropas agantèron la frontiera austriana en 1796-1797. Lo 18 d'octòbre de 1797, lo retirament d'Àustria marquèt la desfacha finala de la Premiera Coalicion. Enterin, sus lo front interior, l'insurreccion de Vendèa foguèt esquichada en 1796 après la revirada de l'expedicion reiala de Quiberon (23 de junh - 21 de julhet de 1795).
Dins aquò, la guèrra còntra Anglatèrra contunièt e tre 1798, una Coalicion novèla se creèt. Leis armadas francesas foguèron atacadas sus unei ponchs. Vencuts maugrat de dissensions entre Coalizats, deguèron se replegar pauc a pauc lei frontieras francesas foguèron tornarmai menaçadas. Enterin, l'expedicion francesa en Egipte, maugrat sei succès terrèstres, foguèt isolada après la batalha navala d'Abokir e menaçada per de contraofensivas britanicas. Aquelei desfachas causèron donc una crisi politica deis institucions de la Republica eissidas de la casuda de la Convencion.
Lo còp d'estat de Bonaparte e la fin de la Revolucion
thumb|right|Representacion dau còp d'estat de Bonarparte.
A partir de 1797, lei crisis militaras e economicas entraïnèron divèrsei còps d'estat dau Directòri còntra leis Assembladas. Per exemple, en setembre de 1797, tres directors, ambé lo sostèn de l'armada, arrestèron unei deputats après la victòria reialista ais eleccions legislativas. Aquò foguèt completat per l'invalidacion de l'eleccion de 106 deputats en mai de 1798 e la demission dei directors opausats a aquela evolucion en 1799. Pasmens, aqueu renfòrçament foguèt pas sufisent e leis Assembladas obtenguèron lor revènge pendent l'estiu de 1799. En partiular, lo director Sièyes èra un adversari determinat dau regim. Tre sa nominacion, decidiguèt d'organizar un còp d'estat per rebutar lo regim ambé l'ajuda dau generau Joubert. Après la mòrt d'aqueu darrier a la batalha de Novi, prepausèt lo ròtle au generau Bonaparte, fòrça popular gràcias a sei victòrias en Itàlia. Ansin, lo 9 de novembre de 1799, Bonaparte prenguèt lo contraròtle deis Assembladas rebutant lo govèrn. Foguèt la fin de la Revolucion que va laissar la plaça au Consulat puei au Premier Empèri marcats per la personnalitat de Bonaparte.
Hautevelle
Hautevelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
San Martín de la Virgen de Moncayo
San Martín de la Virgen de Moncayo es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Charles Konan Banny
Charles Konan Banny (n. 1942 economista e òme politic foguèt lo primièr ministre de Còsta d'Evòri entre 2005 e 2007.
En septiembre de 2021, Konan Banny fue evacuado a Europa por motivos de salud.
Les Aynans
Les Aynans es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo territòri communal s'estend sus 776 ectaras, #que 112 de bòsc de futaie, hêtres e roures. Aquelas ectaras ne son relativament de plans a la sola excepcion d'una bute al nòrd-es del finage e una banda pentue en lo sud-es. La vallée de la Ognon es dejós d'aquela.
Le territoire communal s'étale sur 776 hectares, dont 112 de forêt de futaie, hêtres et chênes. Ces hectares sont relativement plats à la seule exception d'une bute au nord-est du finage et une bande pentue dans le sud-est. La vallée de l'Ognon est en dessous de celle-ci.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Antany, Lo vilatge formava doas seccions desparièras; Aynans-Dessus mai en lo nòrd, e Aynans-Dessous al sud, #çò qu'explica la toponymie. Pendent las guèrras amb las confédérés amb lo Pòrti Eudes IV de Bourgogne, los Aynans aguèron incendiat pels sire de Faucogney en 1346.
Jadis, le village formais deux sections distinctes; Aynans-Dessus plus dans le nord, et Aynans-Dessous au sud, ce qui explique la toponymie. Pendant les guerres avec les confédérés avec le Duc Eudes IV de Bourgogne, les Aynans furent incendiés par les sire de Faucogney en 1346.
Crissay-sur-Manse
Crissay-sur-Manse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat a aperaquí 40 quilomètres al sud-oèst de Tors. A establit en la vallée de la Manse, relativament estrecha e dintrada. Lo vilatge se appuie contra lo serral.
La commune est située à environ 40 kilomètres au sud-ouest de Tours. Elle est établie dans la vallée de la Manse, relativement étroite et encaissée. Le village s'appuie contre le coteau.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Crissay O Crisse, #qu'a se nomenava Chrisseium e Crissiacum a, èra una châtellenie en levant de l'Isla-Bouchard, e per una part de lo sieu territòri del archevêché de Tors. Aperteniá a la s-|IX|e}} a la abbaye de Cormery, #que i aguèt confirmat en la siá possession per las cartas de Charles lo Chauve (dintratz 823 e 877). Bouchard De l'Isla en #èsser lo primièr senhor conegut e a citat en la siá charte de 1084 ; après lududes #venir Jacques Turpin, en 1120, #que los descendents #possedir lo domeni fins al 1 en julhet 1632. A aquela data, la tèrra i n'aguèt pres per decrèt en contra de de Charles Turpin e adjugée a Michel de Évrard, capitani governador de Chinon. Los de Beauvau, de contunh las Choiseul lududes #succedir coma senhors de Crissé, al cors de la.
Lo castèl, partiellement destruit al cors de la guèrra de #Cent Ans, #èsser rebâti a la fin de la sus las fondacions d'una fòrça anciana fortalesa ; subsisteix un donjon de la  amb sosterranhes refugis creusés dessous. La capèla seigneuriale data del començament de la. La glèisa de Crissay i aguèt bastit l'an 1527 per Jean Turpin, sus las ruïnes d'una anciana capèla #que dépendait de Sant-Epain. I aguèt consagrat per Antoine de la Barra, archevêque de Tors, e restaurada l'an 1867. Lo bourg de Crissay conserva de polits abitatges dels s, #que testifiquen de la siá importància passada.
Crissay ou Crisse, qui au se nommait Chrisseium et Crissiacum au, était une châtellenie relevant de l'Île-Bouchard, et pour une partie de son territoire de l'archevêché de Tours. Elle appartenait au à l'abbaye de Cormery, qui fut confirmée dans sa possession par les lettres de Charles le Chauve (entre 823 et 877). Bouchard de l'Île en fut le premier seigneur connu et est cité dans sa charte de 1084 ; après lui vint Jacques Turpin, en 1120, dont les descendants possédèrent le domaine jusqu'au 1 juillet 1632. À cette date, la terre fut saisie par décret à l'encontre de Charles Turpin et adjugée à Michel d'Évrard, capitaine gouverneur de Chinon. Les de Beauvau, puis les Choiseul lui succédèrent comme seigneurs de Crissé, au cours du.
Le château, partiellement détruit au cours de la guerre de Cent Ans, fut rebâti à la fin du sur les fondations d'une très ancienne forteresse ; il subsiste un donjon du  avec souterrains refuges creusés dessous. La chapelle seigneuriale date du début du. La glèisa de Crissay fut construite en 1527 par Jean Turpin, sur les ruines d'une ancienne chapelle qui dépendait de Saint-Epain. Elle fut consacrée par Antoine de la Barre, archevêque de Tours, et restaurée en 1867. Le bourg de Crissay conserve de beaux logis des s, qui attestent de son importance passée.
Eschaseiras
Eschaseiras (en francés Échassières) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Liniers
Liniers es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Occitans!
Occitans! (ISSN 0293-0994) èra un magazine cultural editat per l'Institut d'Estudis Occitans. Lo numèro 1 sortiguèt en 1981. En 2007 càmbia de nom e ven Anem! Occitans!.
Trompeta marina
100px|thumb|Trompeta marina, [[París, Musèu de la Musica]]La trompeta marina qu'ei un instrument de musica de la familha de la còrdas hregadas. Qu'ei monocòrda, çò qui vòu qu'ei provesida pas sonque d'ua còrda. La soa caisha de resonància qu'a ua forma de pavalhon e qu'ei justament horadada au cap com se's tractasse d'un pavalhon d'instrument de coire com ua trompeta.
La resulta qu'ei justament un timbre de son pròche deu timbre deus instruments de coire. En mei d'aquò l'instrument qu'ei jogat en bèth har vibrar las nòtas armonicas naturaus de la còrdas qui bremban atau las armonicas produsidas per las trompetas naturaus (com ac èras las trompetas de las tempsadas barròcas).
L'instrument que deurè lo son nom de marina au hèit qui èra jogat per las sòrs dens certes convents aulòc de las vertaderas trompetas, quan e's considerava indecent que hemnas e podossen jogar d'un instrument de vent dab las loas bocas.
Prandinhas
Prandinhas (Prendeignes en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Belinda Carlisle
thumb|250px|Belinda Carlisle durant un concèrt a Manchester en 2010 Belinda Jo Carlisle (Hollywood, Los Angeles, 17 d'agost de 1958) es una cantaira americana. Venguèt celèbra amb lo grop feminin the Go-Go's que n'èra la cantaira. Comencèt puèi una carrièra en solista en 1985 aprèp la dissolucion de la formacion. Coneguèt un succès considerable gràcias a las cançons "Mad About You", "I Get Weak", "Circle in the Sand", "Leave a Light On" e "Heaven Is a Place on Earth" que se situèron en bona posicion dins las classificacions dels Estats Units, del Reialme Unit e tanben, mas dins una mendra mesura, internacionalament.
Vaissèu de 64 canons
Un vaissèu de 64 canons èra un naviri de linha de tresen reng ambé dos pònts d'artilhariá que foguèt utilizat per lei principalei marinas militaras europèas dins lo corrent dau sègle XVIII. Faguèt son aparicion durant lo rèine de Loís XIV (1643-1715) au sen de la flòta francesa. Foguèron copiats a partir de 1764 per leis Anglés. A respèct dei modèls francés, lei naviris anglés èran equipats de canons pus pesucs. Pasmens, a partir de la mitat dau sègle XVIII, èra inferior vaissèu de 74 canons pus poderós e de la fregata de 12 pus rapida. Son avantatge demorèt son còst pus feble mai foguèt pasmens pauc a pauc remplaçat a la fin dau sègle.
1989
Aquesta pagina concernís l'an  del calendièr gregorian.
Polonha
Signatura d'un acòrd de transicion vèrs lo capitalisme entre lo govèrn e l'oposicion. Prevesiá l'eleccion liura dau Senat e de la Dieta. Pasmens, lo POUP obtenguèt un nombre assegurat de deputats a la Dieta que li permetiá encara de tenir un ròtle important. En junh, Solidaritat averèt leis eleccions legislativas. Jaruzelski venguèt president e Tadeusz Mazowiecki, un conselhier de Lech Walesa, foguèt nomat cap dau govèrn. Enfin, a la fin de l'annada, la transicion s'accelerèt e la fin dau ròtle dau POUP dins leis institucions foguèt decidida.
Etiopia
Creacion dau Front Democratic Revolucionari dei Pòbles Etiopians que gropava lo Front de Liberacion dei Pòbles de Tigre, l'Organizacion Democratica dau Pòble Oròmo, lo Movement Nacionau Democratic Amara e lo Movement Democratic dei Pòbles dau Sud d'Etiopia. Lo Front Popular de Liberacion d'Eritrèa sostenguèt aquela coalicion, çò que permetèt de formar un movement larg còntra lo regime dau Derg. En mai d'aquò, la fin de l'ajuda militara sovietica liada au cambiament de politica iniciat per Mikhaïl Gorbachov afebliguèt l'armada etiopiana que foguèt durament desfacha a Afabet (17-20 de març) per leis Eritrèus.
Sodan
Capitada d'un còp d'estat organizat per un grop de militars dirigits per lo generau Omar el-Bechir. La causa principala d'aquela revòuta militara foguèt probablament lei temptativas de negociacion menadas per Sadiq al-Madhi ambé la rebellion dau sud. Al-Turabi retrobèt un ròtle important dins lo govèrn qu'adoptèt oficialament un programa islamista.
Iran
Mòrt de Rouhollah Khomeini que foguèt remplaçat coma Guida de la Revolucion per Ali Khamenei.
Astronomia
Passatge de la sonda espaciala estatsunidenca Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun. Permetèt de realizar unei fotografias, observacions e mesuras de la planeta, de son satellit principau Triton que sembla presentar una activitat geologica importanta, de confirmar la preséncia d'un sistèma d'anèus e de descubrir cinc pichons satellits suplementaris.
Medecina
Publicacion d'una tiera d'estudis, realizats entre 1987 e 1989, regardant lo virüs a l'origina deis « epatitas non A e non B ». Aquò permetèt d'oficializar la descubèrta dau virüs de l'epatita C.
Canton de Cuers
Lo Canton de Cuers es una anciana division administrativa de Provènça, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Tolon, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Despuèi 2015, Cuers es dins lo canton de Soliers Pònt e leis autres 3 comunas  son dins lo canton novèu de Garèut. La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Ponç de Trípol
Biografia
Ven comte a l'atge de 15 ans, a la mòrt de son paire, e la succession pausa pas de problèma. Per apasimar la rivalitat amb Antiòquia, esposa la veusa de Tancrèd de Hauteville, Cecília de França. En 1118, a la mòrt del rei Baudoïn, se reconeis vassal de son successor, lo rei Baudoïn II. L’emperaire de Bizanci Alèxis Ièr Comnèn morís la meteissa annada, e los francs devon ara far fàcia a un Islam que s’organiza e cèrca de s’unificar, jos la direccion de Zengi, atabeg de Mòssol e d'Alèp. Aquel darrièr cèrca de dominar lo califat, situat a Bagdad, abans d’unificar la Siria musulmana e d’atacar los crosats, çò que daissa un respièch a aquestes darrièrs.
Canton de Cuers
Istòria
Lei cantons de Cuers, de Carnolas e de Pèirafuec se creèron en 1790 dins lo districte d' Ieras.
Hèsta de la sau
thumb|right|250px|[[Salias (Bearn)|Salias]] La Hèsta de la Sau, qu'ei ua hèsta calendària bearnesa qu'estó creada en 1980 a Salias.
Ponç de Trípol
Biografia
Una guèrra d'usura* s’installa fins a 1135, quand Zengi passa a l’ofensiva contra Antiòquia. Repren un grand nombre de vilas de la principautat, puèi envadís lo comtat de Trípol. Ponç l’espèra al Mont Pelegrin. La batalha es liurada en març de 1137 e demòra indecisa, quand Ponç es fach prisonièr per d'òmes de Zengi qu'an penetrat dins sa tenda. Liurat a l’atabeg, es immediatament executat.
Hèsta de la sau
La sau qu'ei espleitada despuish au mensh 3000 ans suu parçan de Salias.
Uei-lo-dia que'n produseishen 900 quilòs per an.
Ponç de Trípol
Maridatge e enfants
Esposa a Trípol en 1115 Cecília de França († aprèp 1145), veusa de Tancrèd de Hauteville, prince d'Antiòquia, filha de Felip, rei de França e de Bertrada de Montfòrt. D'aquel maridatge naisson :
Hèsta de la sau
Aperada tanben aur blanc qu'ei de prumèra qualitat peu salar que sia per la carn o lo hromatge en Bearn, en Baish Ador, peu Jambon de Baiona IGP.
Canton de Cuers
Istòria
En 1801, lo canton de Cuers foguèt conservat e leis autres dos suprimits, ,.
Hèsta de la sau
A d'aquesta hèsta qu'ei la familha e la comunitat qui s'i hèn com per las hèstas patronaus. De mei qu'ei ua de las hèstas màgers de l'abòr en Bearn.
.tk
.tk es lo nom de domeni d’Internet per Toquelau.
Hèsta de la sau
Programa de 2016 de la Hèsta de la sau.
.tk
Referéncias
Toppdomän
Hèsta de la sau
Debanar
Arron la missa deu dimenge matin, cantada en bearnés en polifonia, que's fòrma un seguici de las confrairias que se'n va cap a la plaça deu Bayaà, plaça - per devath la quau e's tròba uei la cripta de la hont salada - on son intronizats los navèths confrairs.
Cants, contes e dança e notament de 2009-2010 enlà, dab la recuperacion peus dançaires (especiaument peus dançaires de Salias e de Sent Pèr (de Lèren) deu Quadrilh de Salias, dança en linha cantada e soada aus instruments. Puish que segueish l'aperitiu e lo repaish (de 800 cobèrts) animat per las bandas.
Lo vrèspe qu'ei consacrat a la cavalcada deus bròs per tèmas deus parçans de Salias e de la Comunitat de Comunas aus quaus tribalhan tot l'an.
Lo temps mei simbolic de tota la hèsta de la sau qu'ei lo de la jòga millenària deus portaires de samau. Las familhas deus Part-prenents qu'avèvan lo dret de putzar autanta saussa de sau com podèvan pendent un temps dat e de s'ac arrecaptar a casa dens cistèrnas plaçadas en contrabaish deus ostaus de faiçonaires de sau. Un vertadèr esplèit de fòrça e d'equipa dab vaishèths de 120 quilòs.
Ua apropriacion ciutadana tornar
Los Amis du Vieux Salies qu'animan un musèu de la sau de la museografia modèrna, pertocant las arts e tradicions popularas a l'entorn deus mestièrs de la sau a Salias. .
Canton de Cuers
Istòria
Eis eleccions departamentalas dau 22 de març de 2015, en aplicacion dau decret n° 2014-270 dau 27 de febrier de 2014, que pòrta delimitacion dei cantons dins lo departament de Var, lo canton de Cuers foguèt suprimit.
Lei comunas de Carnolas e de Puget Vila, de la Comunautat de comunas dau Còr de Var, passèron lo 1er de genier de 2017 dins l'arrondiment de Brinhòla.
Stanisław Wojciechowski
Stanisław Wojciechowski (1869-1953) òme politic, foguèt president de Polonha entre 1922 e 1926.
San Mateo de Gállego
San Mateo de Gállego es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lituània
La Republica de Lituània o simplament Lituània (en lituanian: Lietuvos Respublika, Lietuva) es un país de l'Euròpa del Nòrd que fa partida de l'Union Europèa (UE).
Bordada par la mar Baltica, a una frontièra al nòrd amb Letònia, a l'èst amb Bielorussia e al sud-oèst amb Polonha e la província (oblast) russa de Kaliningrad.
Sa capitala es Vílnius.
Lo gentilici es lituan -a o lituanian -a.
Istòria
Article principal: Istòria de Lituània
La creacion dau Grand Ducat de Lituània
L'istòria de Lituània es mau coneguda avans l'evangelizacion de la region en causa de la manca de documents escrichs. Au sègle V, lo país sembla poblat per de tribüs balticas e eslavas. Dins lo corrent dei sègles seguents, deguèron s'organizar per resistir ais incursions escandinavas. Aquò favorizèt la mescla dei tribüs e la formacion d'un pòble de dominanta eslava dich Litva. A partir dau sègle IX, lei Litva ataquèron lei principats rus situats a l'èst. A l'oèst, resistiguèron a l'avançada dei tribüs germanicas.
Aquel ensems de tribüs foguèt federat au començament au sègle XIII per lo prince Mindaugas. Venceire dei Chivaliers Pòrta-Gleva en 1236 a la batalha de Saule, Mindaugas acceptèt de venir crestian en 1250 per defugir l'organizacion d'una crosada novèla còntra son pòble. Pasmens, aquò empachèt pas la perseguida dei conflictes entre lei Lituanians e lei Chivaliers Teutonics qu'avián absorbits lei Pòrta-Gleva en 1237. En 1252, Mindaugas prenguèt lo títol de grand duc de Lituània. Fins a son assassinat en 1263, foguèt un dei senhors pus poderós de la region e obtenguèt lo raliment dei princes de Grodno e de Novogrudok qu'èran desirós de se liberar de la tutèla mongòla.
Lo Grand Ducat de Lituània e l'associacion ambé Polonha
Pasmens, lo Grand Ducat conoguèt una crisi en 1382 quand Jogaila, fiu d'Algirdas, assassinèt Kesturis entraïnant una guèrra civila per sa succession. Aprofichant la situacion, lei Chivaliers Teutonics pilhèron Vilnius en 1383 e lei dos camps demandèron una ajuda au rèi de Polonha que poguèt estendre son influéncia dins lo país. De son caire, lei Polonés, rapidament privats de sobeiran après lo decès de Loís d'Anjau (1342-1382), èran en cèrca d'un rèi per esposar la rèina Edvija (1382-1399). Aprofichant aqueu contèxte, Jogaila acceptèt lo batejament en 1386 a Cracòvia e venguèt rèi consòrt de Polonha sota lo nom de Ladislau II Jagellon. Puei, negocièt una patz de compromés ambé seis adversaris : gardèt lo títol de Grand Duc mai, a partir de 1392, laissèt son cosin Vytautas, fiu de Kesturis, dirigir Lituània. Puei, elegit rèi de Polonha de plen drech après la mòrt de sa frema, negocièt l'Acte de Vilnius (1401) qu'organizèt l'union de Polonha e de Lituània.
Aquela union èra teoricament l'union de dos estats egaus mai Polonha prenguèt pauc a pauc lo primat au sen de l'associacion. Pasmens, Lituània gardèt sa lenga, seis institucions, sa moneda, son armada e una autonòmia importanta. Lo Grand Ducat agantèt l'apogèu de sa poissança durant lo rèine de Vytautas ambé sa participacion a la batalha de Grunwald, la conquista de Jedisan que li donava accès a la Mar Negra e l'acuèlh d'una importanta comunautat judieva que dinamizèt son economia. En 1445, lo Grand Duc Casimir venguèt rèi de Polonha sota lo nom de Casimir IV Jagellon e lei dos títols foguèron plus separats fins ai Partiments de Polonha. Puei, en 1569, l'Union de Lublin renforcèt l'associacion (creacion d'una Dieta unica) e leis elèits lituanians comencèron de se polonizar a partir dau sègle XVII, especialament dins la region de Vilnius.
A partir d'aqueu periòde, l'istòria de Lituània es largament confonduda amb aquela de Polonha. Lituània conoguèt donc lo meteis declin que Polonha e son territòri foguèt pauc a pauc reduch per l'expansion russa. A l'eissida dei partiments successius de Polonha en 1772, en 1793 e en 1795, la màger part dau Grand Ducat foguèt annexada per Russia franc de la riba senèstra de Niemen que venguèt prussiana. Pasmens, après lei guèrras napoleonencas, la totalitat dau territòri lituanian venguèt russa.
Lo periòde rus
Durant lo periòde rus, lei Lituanians foguèron considerats coma de Polonés per leis autoritats russas. D'efèct, en mai de partejar una religion comuna — lo catolicisme — lei dos pòbles se revoutèron ensems en 1831 (45,000 familhas desportadas de Lituània) e au començament deis annadas 1860. Lo territòri lituanian foguèt donc somés a la politica de russificacion : l'Universitat de Vilnius foguèt transferida a Kiev en 1832 e l'escritura de caractèrs latins dau lituanian foguèt enebida. A la fin dau sègle XIX, un nacionalisme lituanian pròpri apareguèt maugrat la repression e una assemblada reünida a Vilnius demandèt sensa succès l'autonòmia en 1905.
La Premiera Guèrra Mondiala e l'independéncia
L'afondrament de l'Empèri Rus en 1917 permetèt la restauracion d'una Lituània independenta que durèt fins a junh de 1940. Aquela resurgéncia foguèt inicialament favorizada per leis Alemands qu'avián conquistat la region en 1915. Assaièron d'i crear un reiaume somés a seis interès e permetèron en setembre de 1917 la reünion d'una Dieta e l'eleccion per lei parlamentaris d'un conseu executiu. Aqueu reiaume foguèt oficialament reconegut per Berlin après la signatura dau Tractat de Brèst-Litovsk (març de 1918) mai la victòria deis Aliats empachèt la creacion efectiva d'aquel estat.
Après l'armistici dau 11 de novembre de 1918, lei Bolchevics denoncièron lo Tractat de Brèst-Litovsk, ocupèron Vilnius en genier de 1919 e proclamèron una republica sovietica lituaniana. Pasmens, foguèron rebutats tre l'estiu per una armada formada de nacionalistas lituanians sostenguda per lei Polonés e leis Alemands. Puei, Lituània venguèt un enjòc de la guèrra entre Polonha e l'Union Sovietica en formacion. Lei dos camps assaièron de conquistar lo país que resistiguèt. Pasmens, lei Polonés capitèron d'ocupar la region de Vilnius en octòbre de 1920 e, en genier de 1922, una assemblada de captaus de « Lituània Centrala » votèt l'annexion. De son caire, Moscòu reconoguèt l'independéncia dau país en julhet de 1920.
La Lituània independenta deguèt rapidament reglar la question de Memel e gerir de problemas politics importants. Vila alemanda que son relarg es poblat de Lituanians, Memel èra lo pòrt principau dau país e plaçada sota mandat de la Societat dei Nacions per lo Tractat de Versalhas. En 1923, Lituània prenguèt la ciutat per fòrça mai una convencion internacionala organizada en França li ordonèt de donar un estatut autonòm au territòri.
Politicament, lei dificultats economicas entraïnèron una instabilitat permanenta que favorizèt l'instauracion de regimes autoritaris. Ansin, en 1926, un còp d'estat donèt lo poder a Antanas Smetona, coma president, e a Augustinas Voldemaras coma cap dau govèrn. Cap dau movement faissista dei Lops de Fèrre, lo segond foguèt evincit en 1929 e Smetona dirigiguèt Lituània d'un biais dictatoriau fins a 1940. En 1939, Lituània foguèt obligada d'acceptar un ultimatum d'Adolf Hitler demandant la cession dau territòri de Memel. Après lo Pacte Germanosovietic, Lituània deviá èsser ocupada per Alemanha mai l'amplor dei pèrdas subidas en Polonha e en França permetèt pas au III Reich de s'opausar a l'invasion sovietica de junh de 1940. Aperaquí 75,000 abitants foguèron desportats après l'invasion sovietica per rompre l'elèit lituaniana.
La Lituània Sovietica
Lituània foguèt una republica constitutiva de l'Union Sovietica de 1940 a 1991. Rapidament conquistada per leis Alemands en 1941, patiguèt la Segonda Guèrra Mondiala e la repression sovietica de 1946-1953. D'efèct, de 1941 a 1944, foguèt integrada au sen dau Reichskommissariat d'Ostland e sa populacion judieva (210,000 a 250,000 personas) foguèt sistematicament exterminada ambé la cooperacion de volontaris locaus. Aquela collaboracion ambé lei nazis e lo mantenement de guerilhas nacionalistas dins lei seuvas dau país après 1945 justifiquèron una repression fòrça dura de part d'Estalin après la guèrra (245,000 desportats).
Dins lo corrent deis annadas 1950, Nikita Khrushchov moderèt la repression e favorizèt l'industrializacion de la RSS de Lituània. Pasmens, de movements d'oposicion recurrents contunièron de trebolar lo país, especialament per defendre la Glèisa Catolica. Un movement independentista, lo Sajudis, se formèt tre 1988. Rapidament sostengut per lo Partit Comunista Lituanian dirigit per Algirdas Brazauskas, lo movement declarèt illegala l'annexion de Lituània per l'URSS e proclamèt l'independéncia en març de 1990. Lo govèrn sovietic centrau assaièt de s'i opausar e l'Armada Roja ocupèt Vilnius en genier de 1991. Pasmens, lei militars poguèron pas reversar leis autoritats lituanianas e lei dificultats sovieticas entraïnèron la reconóissença de l'independéncia de Lituània per l'URSS lo 6 de setembre de 1991.
La restauracion de l'independéncia
Coma leis autrei país baltics, Lituània assaia dempuei 1991 de s'ancorar au sen dau mond occidentau e de reglar de problemas recurrents liats au passatge de l'economia comunista au capitalisme europèu. D'efèct, la privatizacion dei companhiás estatalas e dei tèrras foguèt fòrça mau menada e entraïnèt un afondrament de l'economia. Ansin, après un brèu periòde Sajudis, leis eleccions tornèron donar lo poder ai comunistas dau Partit Democratic dau Trabalh en 1992 e Algirdas Brazauskas foguèt elegit a la presidéncia en 1993. En parallèl, una lèi sus lo ciutadanatge privèt dau drech de vòte leis abitants parlant pas lo lituanian (minoritats russa e polonesa).
President de 1993 a 1998 e Premier Ministre de 2001 a 2006, Brazauskas dominèt la vida politica lituaniana fins a sa mòrt en 2010. Prudent, capitèt d'estabilizar puei de redreiçar la situacion economica e de normalizar lei relacions ambé leis estats vesins. Sostenguèt e obtenguèt l'adesion de Lituània a l'OTAN e a l'Union Europèa en 2004. Durament tocat per la crisi economica de 2008 (recession de -15% en 2009), lo país se redreiça lentament mai dèu faciar divèrsei problemas coma l'emigracion de 20% de sa populacion dempuei 2004 e d'infrastructuras 	vielhissentas.
Politica
Dempuèi la declaracion d'independéncia de Lituània l'11 de març de 1990, lo país manten una democracia establa. Dins las primièras eleccions democraticas del 25 d'octobre de 1992, 56,75% apiegèt la nòva constitucion del país. Aguèt d'intenses debats sus qualques tèmas de la constitucion, mai que mai en lo referent al ròtle del president. En prenent cossí exemple a primièra experiéncia independenta del país, se faguèron divèrsas proposicions qu'anavan dempuèi un govèrn parlamentari fins a un sistèma presidencialista semblable al dels Estats Units d'America. Lo 23 de mai de 1992 aguèt luòc un referendum amb la fin d'aimar l'opinion publica, en lo referendum 41% dels vòtes donèt lo sieu sosten a la restauracion del president de Lituània.
Lo cap d'Estat lituan es lo President, elegit dirèctament per un periòde de cinc ans, e servís lo maxim durant dos mandats. La carga de president es principalament ceremoniala; las siás principalas foncions politicas incluson las politicas dels Afars Estrangièrs e de seguretat nacionala. Agís tanben coma comandant-en-cap militar. Lo president, amb l'aprovacion del Parlament, lo Seimas, elegís lo primièr ministre e designa la rèsta del gabinet, amb qualques nauts foncionaris e de jutges de las divèrsas corts. Los jutges de la Cort Constitucionala (Konstitucinis Teismas) servisson per un periòde de nòu ans; aquestes son designats per lo president (tres jutges), lo president del Seimas (tres jutges) e lo president de la Cort Suprèma (tres jutges). Lo Parlament unicameral lituan, lo Seimas, a 141 membres que son elegits per de periòdes de quatre ans.
Organizacion politico-administrativa
Article principal: Organizacion politicoadministrativa de Lituània
Geografia
Lituània es un país que manca de grandas montanhas; lo ponch culminant es la montanha Medvėgalis, amb 294 mètres d'altitud. Lo terren es marcat per de lacs pichons e grands, en mai de de grandas zònas boscosas que cobrisson près de 30% del territòri lituan.
Lo clima, aital coma lo relèu es fòrça similar al dels païses escandinaus, per çò que la mitat de l'an nhèue e se pòdon apreciar grandes e de bèls bòsques, de rius e de lacs dins la majoritat del territòri lituan. Lituània es la pus granda e poblada de las tres republicas balticas, e es un país amb una pichona còsta de sabla d'aperaquí 100 km, que sonque 40 ne son dubèrts a la mar Baltica.
Economia
L'economia de Lituània se basa fondamentalament sus las activitats piscicòlas e l'explecha forestièra. A gaireben de tèrras cultivadas. La trufa, las cerealas e la bledaraba sucrièra son las culturas mai importantas.
Las ressorsas minièras, exceptat la torba, son raras. Las principalas indústrias son textilas (coton, lana).
Demografia
Article principal: Demografia de Lituània
En genièr de 2000, Lituània aviá 3,698,000 abitants e sa densitat de populacion èra de 56,6 abitants per quilomètre carrat. 82% de la populacion es lituaniana, 8% proven de Russia, 7% es polonesa, 1,5% e 1% venon de Bielorussia e d'Ucraïna respectivament.
Las principalas ciutats son la capitala, Vílnius (553,000 abitants), Kaunas (373,000 abitants) e Klaipeda (191,000 abitants).
67% de la populacion viu dins las ciutats.
Cultura
Article principal: Cultura de Lituània
Yukuben
Lo yukuben (o uuhum gigi) es una lenga yukuben parlada en Cameron e en Nigèria.
Localisacion
Lo yukuben es parlat en Nigèria dins la zòna de govèrn local de Takum, de l'Estat de Taraba, e en Cameron dins l'arrondiment de Furu-Awa del departament de Menchum.
.tl
.tl es lo nom de domeni d’Internet per Timòr Èst. Remplaça .tp (Timòr portugués).
Referéncias
Toppdomän
Tors
Tors (en francés: Tours, /tuʁ/) es una vila de França situada dins la region del Centre e Vau de Léger e lo departament d'Indre e Léger, anciana capitala de Torena.
Tabanidae
Los Tabanidae constituisson una familha d'insèctes diptèrs cotenent diferentas espècias de tavans. Aparten a la superfamilha Tabanoidea.
Son de moscas moscas trapetas de grands uèis compausats. Las femèlas se noirisson normalement del sang de grands mamifèrs que fissan alara que los mascles consomissson pas que de nectar. Aquestes insèctes son gaireben totes diurns. I a 3 500 espècias dins aquesta familha amb près de 160 en Euròpa, coma Tabanus bovinus a çò nòstre.
Morfologia dels tabanids
Los tabanids an un còrs massís mesurant de 10 a, d’alas poderosas escartadas del còrs al repaus e una tèsta larga, desligada del còrs. Los uèlhs dels tavans permeton de diferenciar los mascles de las femnas: son contigús pels mascles (optic), alara que sont separats per la femèla (dicoptic). Los tabanids pòdon èsser nuds o cobèrts de pès prims de color verda o coirada. Lors antenas, sens arista (fan partit dels ortorrafs), possedisson d’anneluras al nivèl del 3n article (a la diferéncia dels ciclorrafas).
Fregata de 12
Una fregata de 12 canons es un tipe de fregata equipat de canons de 12 liuras que foguèt utilizat de la fin dau sègle XVIII au començament dau sègle XIX per lei principalei marinas militaras europèas. Èra classada coma un vaissèu de quatren reng. La premiera foguèt realizada per França en 1748 que desvolopèt per la seguida un estandard armat de 32 canons que venguèt la nòrma fins ais annadas 1780 ambé l'aparicion dei fregatas de 18.
Tabanidae
Ròtle patogèn dels tabanids
esquèrra|vinheta|Tabanus sp.
Ròtle patogèn indirècte
Los tabanids son vectors de virus, de bactèri, de protozoaris e d'elmints. Los crisòps son responsables d'una elmintòsi qu’es una filariòsi del teisssut conjonctiu (e de l'uèlh) per l'òme.
Courcelles-sur-Aire
Courcelles-sur-Aire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Tabanidae
Ròtle patogèn indirècte
De bactèris pòdon tanben èsser veïculadas e provocar d’infeccions bacterianas coma la pasteurellòsi, la tularemia e lo carbon bacteridian.
Courcelles-sur-Aire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tabanidae
Ròtle patogèn indirècte
Los tabanids son responsables de leucòsis e d'anemias infeciosas pels equids (d'origina virala).
Santa Cruz de Grío
Santa Cruz de Grío es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Tabanidae
Per l'animal
Lor nhac daissa a la superfícia de la pèl una gota de sang susceptibla d'atirar d'autras moscas, font d'enervament pels animals.
Los tabanids an tanben un ròtle espoliator important, las femèlas pòdon levar fins a de sang, provocant per lor nombre, de retards de creissença e de baissas de produccion de lach.
Per l’uman
esquèrra|vinheta|Un nhac de tavan sus un òme. Per de personas, lo nahc passa se se veire, alara que non pas pels allergics. Pòdon aver un pauc d'urticari, mas existís de cas ont aparéis una bofiga de mai d'un centimètre d'espessor e d’unes centimètres de diamètre.
Las patas del tavan son dotadas d'amortisseires que lor permeton de se pausar sens destorbar la victima, fins a la dolor aguda del nhac. La dolor dura pas, mas es comparabla en intensitat a aquesta de la fissada d'una vèspa. Lo tavan fugissent pas quand a mordut, es aisit de le tuar. Se la persona morduda sembla patir o se ten de dificultats respiratòrias, es melhor que consulte sul còp un mètge o las urgéncias. Los antibiotics an pas d’efèctes.
Sosfamilhas e genres
N’existís unas 3 000 espècias destriadas en 3 sosfamilhas:Segon Catalogue of Life                                  (1 mars 2013)[4] :Selon ITIS      (1 mars 2013)[5] :
Cultura
Dins la mitologia grèga, volent que son ligam amb la prèira Io siá pas percebuda per son espodsa Èra, Zèus transforma so amorosa en vedèla. Èra, descobrissent l’engana, envièt un tavan secutar sa rivala, que deguèt fugir fins en Egipte, en passant per çò que se nomena ara la mar Ioniana. L’episòdi es evocat dins lo Prometèu encadenat d’Esquil, per Apollodòr d'Atenas e Virgili.
Bellerofont qu’aviá dombat lo caval alat Pegàs ne’n cai que Zèus encolerat de l’ufan de l’òme envia un tavan mòrdre l’animal
Revolucion Russa
thumb|right|Lo Soviet de Petrograd en [[1917.]]
La Revolucion Russa es l'ensems deis eveniments que se debanèron en 1917 e venguèron la fin de l'Empèri Rus e lo començament de l'Union Sovietica. Causada per la crisi de l'Empèri Rus a la fin dau sègle XIX e l'immobilisme de seis institucions teocraticas en fàcia dei desiranças de la populacion, se debanèt en divèrseis etapas.
Lei premierei veguèron la revirada deis assais de reformas e l'aparicion d'una oposicion politica armada en lucha còntra lo govèrn. Se desvolopèt una agitacion permanenta que causèt una premiera revòuta còntra lo regim en 1905 permetent l'establiment d'una monarquiá constitucionala. Pasmens, aqueu sistèma mau capitèt e lei difficultats russas durant la Premiera Guèrra Mondiala entraïnèron un procès revolucionari novèu en 1917. Aqueu darrier reversèt lo govèrn dau tsar en febrier de 1917. Un Govèrn Provisori li succediguèt mai sa volontat de contuniar la guèrra se turtèt a la populacion qu'exigiguèt la fin dei combats. Ansin, en octòbre, lei Bolchevics de Lenin capitèron de prendre lo poder.
Aquò marquèt lo començament d'una guèrra civila lònga entre lei Bolchevics e leis autrei faccions e movements politics aguent emergits durant lo periòde. Pas capables de s'organizar, aquelei darriers foguèron replegats entre 1918 e 1919 e batuts au començament deis ans 1920 permetent la consolidacion dau govèrn dei Bolchevics que proclamèron la fondacion de l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922. Aquel eveniment es generalament considerat coma la fin de la Revolucion en despiech de la persisténcia de combats en Extrèm-Orient.