cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolero (Ravel)
Al teatre
vinheta|Ida Rubinstein, dançaira e rica mecèna russa, èra una amiga pròche de Ravel. Inspiratritz del Bolero, creèt l’òbra lo 22 de novembre de 1928 e ne recebèt la prestigiosa dedicacion. Retrach anonim de 1922. Lo balet, baptejat simplament Bolero, foguèt creat lo 22 de novembre de 1928 al teatre nacional de l’Opèra jos la direccion de Walther Straram. L'espectacle, assegurat per l'orquèstre Straram e los balets d'Ida Rubinstein, comportava tres divertiments coregrafics en primièra representacion : dins l'òrdre Las Nòças de Psiquè e de l'Amor, sus una orquestracion per Arthur Honegger del Preludi e fuga en do major, BWV 545, de Bach, La Ben amada, adaptada de tèmas de Schubert e Liszt per Darius Milhaud, fin finala Bolero sus la musica originala de Maurice Ravel. La coregrafia de Bolero èra l'òbra de Bronislava Nijinska. Alexandre Benois aviá concebut los costums e los decòrs, aquestes darrièrs realizats per Oreste Allegri. Sus fons de bar espanhòl, Ida Rubinstein, acompanhada de 20 dançaires  parmi amb Viltzak, Dolinoff, Lapitzky e Ungerer, executa una coregrafia fòrça sensuala, que l'uniformitat e l'intensitat seguissián aquestas de la musica « amb la monotonia de l'obsession ». Lo musicològ Henri de Curzon descriguèt la primièra atal :« Una posada, just enlusida. Lo long de las parets, dins l’ombra, de beveires taulejats, que charran entre eles; al centre, una taulassa, ont la dançaira assag un pas. Amb una certa noblesa d’en primièr, aqueste pas ven fèrm, repetís un ritme… Los beveires fan pas atencion a ela, mas, pauc a pauc, se quilhan las aurelhas, lors uèis s’animan. Pauc a pauc, l’obsession del ritme los ganha; se levan, s’apròchan, enròdan la taula, s’enfebran a l'entorn de la dançaira... qu'acaba en apoteòsi. Èram un pauc coma los beveires, aquesta serada de novembre 1928. Sasissiam pas d’en primièr lo sens de la causa; puèi n'aviam comprés l’esperit. »
L'Opèra Garnier èra emplida per la primièra, qu'atirèt per exemple Diaghilev, Stravinsky, Misia Sert, la princesa de Polinhac e Maïakovski. Se Diaghilev, qu'Ida Rubinstein aviá pas invitat, critica sevèrament los decòrs, la coregrafia e la prestacion de son anciana dançaira, la primièra del balet valguèt tant a Ravel qu'a Rubinstein un acuèlh fòrça entosiasta de la critica parisenca. Le Temps vanta sa « somptuositat » e son « gost dins l'ordonança d'un divertiment coregrafic », e unes jorn mai tard, jos la pluma d'Henry Malherbe, parla d'una « mena de cap d'òbra de la particularitat mai trancanta. » ; Le Figaro soslinha los « dons singulars » de Ravel e estima qu'aqueste novèl opus apondava « a l'òbra d'un de nòstres compositors mai reputats, unas paginas viventas, coloradas, lancejantas, trufandièr tanben, amb una expression superiora d'indiferéncia finta e d'ardor masquetada qu'es lo comol de l'art venceire » ; per Le Matin, « lo sincronisme estrech de la dança e de las intencions de la musica produch una poderosa impression qu'enfòrça encara un decòrs engenhós de concepcion » ; dins Comœdia, Pierre Lalo, alara fòrça virulent contra la musica de Ravel, jutgèt que « la sola sonoritat de l'orquèstre de Sr. Ravel es un plaser. Es pas que son Bolero siá gran causa, mas lo musician i paréis a partir la primièra mesura », abans de conclure, après una seguida de comparasons pauc bendisents per l'òbra de Darius Milhaud jogada la mesma serrada que « la valor de la causa escricha depend de la valor de l'òme que l'escriguèt » ; fin finala per Jane Catulle-Mendès, dins La Presse : « Bolero, argument e musica de Sr. Maurice Ravel, es un delici d'elegança, d'art causís e delicat, una belaròia musicala encantarèla. Gaireben pas res. Un dançaire que bombís, una frasa sempre mai amplificada que l'inspira e lo soslèva. E es perfièch. »
Ravel, alara en virada en Espanha amb la cantatritz Madeleine Grey e lo violonista Claude Lévy, assistiguèt pas a la creacion e tornèt pas que per la quatrena e darrièra representacion, lo 4 de decembre. Bolero tornèt èsser donat pels balets de Rubinstein, cada còp amb un grand succès public, en decembre a Brussèlas puèi, en 1929, à Montcarles en genièr, a Viena en febrièr , a Milan en març , encara a París en mai, en preséncia de Prokofiev , puèi à Londres en 1931. Lo quita Ravel foguèt invitat a dirigir l'orquèstre. Lo musicològ Willi Reich, qu'assistiguèt a la representacion vienesa en 1929, contèt :« Amb una indiferéncia gaireben demoniaca, Ida Rubinstein tornejava sens arrèst, dins aqueste ritme estereotipat, sus una immensa taula redonda d'albèrga, alara qu'a sos pès los òmes exprimissent una passion desencadenada, se tustavan fins a la sang. Lo quita Ravel èra al pupitre, soslinhant per sos gèstes brèus e precís l'element automatic de l'accion scenica, gèstes mens apropriats de menar l'orquèstre qu'a exprimir l'immensa tension interiora de la composicion. Jamai ai vist un òme viure mai intensament la musica, jos una apparéncia placida, que Maurice Ravel menant son Bolero aqusta serrada. »
Al concèrt
vinheta|Lo quita Ravel dirigiguèt mai d'un còp son Bolero qu'exigissiá un tempo rigorosament fixe. Photografia presa en 1923 al Queen's Hall, Londres. La version de concèrt del Bolero foguèt creada pel New York Philharmonic al Carnegie Hall de Nòva York lo 14 de novembre de 1929, jos la direction d'Arturo Toscanini, e encara lo 6 de decembre ongan per Serge Koussevitzky al cap del Boston Symphony orchestra ,. La creacion nòvayorkesa foguèt trionfala e la critica del New York Times, signada per Olin Downes, foguèt ditirambica per Ravel que foguèt notada « l'orquestracion extraordinària ». Lo succès del Bolero als EUA foguèt inabitualament rapida per una òbra de musica sinfonica. En França, la primièra audicion del Bolero al concèrt se debanèt a la salle Gaveau l'11 de genièr de 1930 pels Concerts-Lamoureux, Albert Wolff daissant lo quita Ravel dirigir l'orquèstre e crear lo mèsme jorn l'orquestracion de son Menuguet antic. Liberada de las constrenchas scenicas, l'òbra passa al repertòri dels mai grands caps d'orquèstre de l'epòca : Wilhelm Furtwängler, Serge Koussevitzky, Clemens Krauss, Willem Mengelberg, Pierre Monteux e Arturo Toscanini, entre autre, l'inscriguèron totes a lor programa e lo joguèron dins lo mond entièr, provocant un afogament public considerable,. Ravel ne foguèt lo primièr estonat, el qu'aviá esperat que son òbra seriá, al mens « una pèça que s'emparián pas los concèrts del dimenge ».
Los caps d’orquèstre, qu'i vesián un terenh de trabalh propici en mèsme temps qu’una font aisida de glòria, s’emparèron lèu del Bolero e assagèron, per unes, d’i daissar lor emprenta. Alara que Willem Mengelberg fasiá fluctuar lo tempo, lo grand maestro italian Arturo Toscanini prenguèt la libertat d’executar l’òbra dos còps mai aviadament que prescrich amb un accelerando final pendent un concèrt donat a l'Opèra Garnier, lo 4 de mai de 1930, per l'orquèstre filarmonic de Nòva York,,,. Al testimoniatge d'Arthur Rubinstein, aquesta representacion foguèt un trionf absolut mas Ravel, present dins lo public, rebutèt de se levar a l'ovacion e s’expliquèt amb lo cap d'orquèstre dins las coulissas,. Toscanini auriá butat l’afront fins a li expliquèt: « Comprenètez pas res a vòstra musica. Èra lo sol mejan de la far passar ». Ravel, qu'admirava Toscanini, regretèt mai tard aquesta altercacion, mas los dos òmes s'encontrèron pus jamai. Enseguida, de caps d'orquèstre, coma Philippe Gaubert, daissèron la bagueta al quita Ravel quand lo Bolero figurava al programa.
Al disc
Lo Bolero foguèt gravat sus disc e radiodifusat a partir de 1930, çò que contribuiguèt a le difusar, en unes meses, dins lo mond entièr. Lo quita Ravel ne supervisèt ongan un enregistrament amb los Concert-Lamoureux, que li èra satisfasent e que foguèt considerat a l'epòca coma aqueste fixant melhor sas intencions : Wilhelm Furtwängler per exemple l'utilisa coma referéncia quand dirigissiá l'òbra a Berlin en novembre de 1930.
Musica
Segon Ravel « es una dança d’un movement fòrça moderat e de contunh unifòrme, tant per la melodia que per l’armonia e lo ritme, aqueste darrièr marcat de contunh pel tambor. Lo sol element de diversitat i es donat pel crescendo orquestral ».
Estructura generala
D'un sol movement, long de 340 mesuras, lo Bolero es divisat per Ravel en detz e nòu seccions numerotadas de [0] a [18] (la seccion [0] essent implicita) que correspondon a tan de sequéncias analògas. Lo material, fòrça redusit, consistís en una unica cellula ritmica de doas mesuras, de contunh repetida, on venon s'ensertar, de biais sequencial, doas melodias de setze mesuras cadunas, d'esperelas repetidas segon un esquèma precís.
L'arquitectura de l'òbra, « tan transparenta al primièr còp d'ausir que crida pas cap de comentari », explica Claude Lévi-Strauss, « conta sus diferents plans esimultanèus una istòria en realitat fòrt complèxe, e a que li cal donar un denosament ». Après una introduccion de doas mesuras ritmicas, cada seccion de [0] a [17] compòrta, dins aqueste òrdre, una tornada de doas mesuras ont lo ritme ressortís al primièr plan, e setze mesuras de melodia, sequencialament un tèma A e un contratèma B presentats nòu còps cadun. La seccion [18] resòlv la novena e darrièra dintrada del contratèma B. Introducha sens la tornada, es la sola a donar une variacion del frasat tematic, a l'encòp tonala (mi major) e melodic, sus uèit mesuras, après que lo Bolero s'acaba dins lo ton principal d’ut majeur per dos còps doas mesuras de tornada e doas mesuras conclusivas.
Lo tempo
Reclamat Tempo di Bolero moderato assai (tempo de bolero fòrça moderat), lo tempo del Bolero de Ravel es netament inferior a aqueste de la dança andalosa tradicionala. Es immudable del començament a la fin, mas una variabilitat paradoxala existís entre las indicacions de Ravel e las diferentas execucions, la sièuna compresa :
Lo ritme
Lo ritme adoptat per Ravel es un bolero caracteristic de tres temps (26x26px). La cellula ritmica del Bolero compòrta doas mesuras, la segonda essent una repeticion de la primièra amb una variacion minima dins lo tresen temps.
Lo ritme ten un ròtle fondamental dins l'òbra e associa dos motius superpausats, :
centrat|vinheta|500x500px|Cellula ritmica del Bolero de Ravel. Lo motiu ritmic principal, en naut, es donatpar la caissa sens pas cap de variacion pendent tota son òbra, levat dins las doas darrièras mesuras ont s'interromp subte. Lo motiu ritmic segondari, en bas, aquí simplificat sus una sola portada segon Serge Gut, joga tanben un ròtle tonal martelant una dobla pedala de tonica (do) - dominanta (sòl) tot lo long de la pèça.
La melodia
La melodia del Bolero es entièrament diatonic. Compren dos tèmas de setze mesuras, subdivisadas en un antecedent e un consequent de uèit mesuras cadcun. Son caractèr incantatòri participa a la celebritat del Bolero, mas l'estructura relativament complèxa de tèmas melodics faguèt remarcar al musicològ Émile Vuillermoz que :  « l’òme de la carrièra se dona la satisfaccion de fiular las primièras mesuras del Bolero, mas fòrça pauc musicians professionals son capables de reproduire de memòria, sens una deca de solfègi, la frasa entièra qu'obeís a de sornaruda e sabentas farotariás ».
Thème A
Lo tèma A es verge de tota alteracion. Son ambitus es d’una novena majora (de do3 cap a re4 per la flaüta). La melodia, fòrça conjunta e ricament sincòpa, comença sus la tonica aguda, davala d’en primièr en arabesca sus la dominanta, puèi, tornant mai naut sus la supertonica, tornant davalar en linha sinosa cap a la tonica greva, semblant voler passar son encastre. centrat|vinheta|600x600px|Antecedent del tèma A, amb la 1a flaüta, de la tonica (do) cap a la dominanta (sòl), seccion [0] (mesuras 5 a 12). centrat|vinheta|600x600px|Consequent del tèma A, seccion [0] (mesuras 13 à 21).
Thème B
Lo tèma B a la mèsma estructura que lo tèma A. Son ambitus, de doas octavas e un semiton (es a dire una setzena minora, de do2 cap a re bemol4 pel basson) es plan mai considerable. Plan alterat, aprocha lo ton de la sosdominanta (fa) minora sens jamai modular, l'armonia de l'accompanhament demorant, endacòm mai, de contunh bastida sus l'acòrdi de tonica. Lo climax de la melodia es atenh dins l'antecedent, amb la repeticion insistissenta, nòu meses consecutius, de la nòta re bemol, a la seguida de que, per movements progressius e conjunts, suggerissent de mòdes exotics (gama andalosa), la melodia seguís una lenta davalada sus mai de doas octavas. Lo consequent del tèma B, a l'octava inferiora, utiliza los gras de la gama simetrica de do major en anant cap al greu. Lo tèma B ofrís tanben un imatge en miralh del tèma A, que n'es un contra tèma. centrat|vinheta|600x600px|Antecedent del tèma B, amb basson, seccion [2] (mesuras 41 a 48). centrat|vinheta|600x600px|Consequent del tèma B, amb basson, alangorida davalada sempre retardada en mòde de mi sus do, seccion [2] (mesuras 49 a 57).
La tornada
La tornada es la clau de vòuta del Boléro. Servís d’introduccion e de concluson a l’òbra, precedís cada dintrada dels tèmas e, repetir uèit còpas en rèirefons de las melodias, lor servís d’acompanhament ritmic e armonic. Longa de doas mesuras, es compausada :
centrat|vinheta|600x600px| La tornada, repetida uèit còp a cada melodia, acompanha aquí lo duo de trompeta amb sordina e flaüta.
L’instrumentacion
Lo Bolero es escrich per orquèstre sinfonic. D'entre los fustas, unes musicians utilizan dos instruments de la mèsma familha : lo Bolero demanda dos piccòlos, un autbòi d'amor, un pichon clarin en mi bemol, un saxofòn soprano en si bemol. Dins los coires una pichona trompeta de re.
L’orquestracion
vinheta|Imperturbabla, la caissa dona lo ritme tot lo long de l’òbra. Se lo Bolero foguèt compausat primitivament pel balet, sa seguida de sòlos instrumentals met en valor los talents individuals mas tanben l’omogeneïtat collectiva de cada pupitre, totes los membres de l’orquèstre participant tanben a un acompanhament imperturbable. Es la quita definicion d’un genre espelissent a l’epòca: lo concerto per orquèstre. La ritmica e lo caractèr melodic ispanizant, e mai precisant  andalós, s'aprochan tanben de l’esperit de las composicions rapsodia fòrça al vam a la fin del sègle XIX e començament del XX, qua participan per exemple la Sinfonia espanhòla de Lalo (1874), lo Capriccio espanhòl de Rimski-Korsakov (1887), Iberia d'Albéniz (1905 - 1908), Lo Tricòrn de Manuel de Falla (1919), las Goyescas per piano de Granados (1911) o la Rapsodia espanòla del quita Ravel (1908).
Segon los dichs del quita Ravel, lo caractèr experimental del Bolero ne fach un autentic estudi d'orquchestracion. Per Émile Vuillermoz, « dins lo Bolero, Ravel sembla aver volgut transmetre a sos cabdets una mena de manual d’orquestracion, un libre de receptas lor aprenent l’art d’acomodar los timbres. Abans de quitar la scèna per anar a son rendètz vos amb la mòrt, aqueste Rastelli de l’instrumentacion executèt amb lo sorrire la mai esbleugissenta e mai brilhanta de sas jongleriás ». Charles Koechlin, dins son Tractat de l'orquestracion, confirma que  « tota aquesta particion se la deu estudiar en detalh, per l'equilibri e la gradacion de las sonoritats ».
Thème A
Le tèma A es presentat nòu còps, sempre amb d'instruments aguts, veire subreaguts.
Las tres primièras dintradas del tèma son confiadas a un sol instrument, de la mèsma nautor : la flaüta pianissimo dins son registre greu, caud e pauc « sonor », la clarineta piano dins son registre medium, e fin finala l'autbòis d'amor tornant espelir en mezzo-piano, dins son registre medium. Per la quatrena exposicion, c’est la trompeta amb sordina qu'interven mezzo-piano, doblada pel retorn de la flaüta a l’octava superiora mas pianissimo, devent donc se fondre dins lo timbre del coire tampat e crear atal una novèla sonoritat.
La cinquena es mai originala de las combinasons de l’òbra : lo còrn solo es doublat sus doas octavas pel celeste (la quinze e e la vint e dos), un piccolo jòga lo tèma a la quinta (de fach la dotze) en sòl major, l’autra a la tèrça (de fach la detz e set) en mi major; amb un equilibri mezzo-forte pel còrn, piano pel celeste e pianissimo pels piccòlos, Ravel enforça atal subtilament las primièras armonicas del còrn. Aqueste passatge foguèt jogat per son originalitat per diferentas criticas e musicològs, coma Robert Brussel e Nicolas Slonimsky, coma :« I a un efièch instrumental dins la particion del Bolero qu'es unic. S'agís d'un cambiament de timbre impausat a l'instrument solista, lo còrn, per la mesa en abans de sas armonicas naturalas confiadas a doas pichonas flaütas. Una dona lo tesen parcial, e l'autre lo cinquen. De fach, las partidas de piccòlo son escritas en sòl major e en mi major, quand lo tèma es en ut major. L'efièch obtengut es pas una succession d'acòrdis parallèls majors, mas l'enriquiment dels parcials correspondents a cada nòta de la melodia del còrn. Ravel indica pianissimo pel piccòlo en mi major, e mezzo-piano per aquesta en sòl, per imitar la poténcia relativa de las armonicas naturalas, pendent que lo còrn jòga mezzo forte. S'aqueste passatge èra corrèctament interpretada, lo còrn fariá un cambiament dins la color del timbre qu'estonariá fins a l'interprèta. Malaurosament, los nuanças indicadas per Ravel son rarament respectadas, e permetèron ald piccòlos de jogar fòrt, çò que destrusís l'efièch desirat pel compositor. »
La seisena combinason associa mezzo-forte lo còrn anglés e la segonda clarineta a l’unisson en do major, doblats a l’octava per l'autbòis e la primièra clarineta; es l'autbòis d’amor aqueste còp qu'enfòrça la quinta en jogant en sòl major. Las tres darrièras exposicions implican pel primièr còp los violons, d’en primièr en jòc d’octavas amb los clarin pichons, puèi, divisadas dins los pupitres, en jòcs de tèrças e de quintas amb lo còrn anglés e lo saxofòn tenor de mai, lo tot forte. La segonda, fortissimo, sempre en jòcs de tèrças e de quintas, assemblo les primiers violons, las flaütas, lo piccòlo e, en apoteòsi, la pichona trompeta de re e las tres autras voces de trompeta, la trompeta piccolo essent a l’octava de la tresena trompeta, la segonda e la primièra respectivament a la tèrça e a la quinta.
Thème B
Lo tèma B, presentat tanben nòu còps, utiliza los registres aguts veire subreaguts d’instruments greus, mas tanben d'instruments d'entre los mai aguts. Las cinc primièras exposicions son balhadas a d'instruments solistas: lo basson, dins son agut, registre virtuós, la pichona clarineta de mi bemol amb son timbre fissant, lo saxofòn tenor sus tota son cort espandiment, lo saxofòn sopranino, que, n’avent pas una tessitura pro granda, daissa la plaça al saxofòn soprano per las quatre darrièras mesuras, e fin finala lo trombon butat dins sas tèrmes mai nauts, solo sempre crenh per aquestes instrumentistas. Coma pel tèma A, las quatre darrièras presentacions se caracterizan per una alternança entre de jòcs d’octavas e de jòcs de tèrças e de quintas; d’en primièr als pichons clarins, seguits dels còrdas e de la primièra trompeta, puèi dels còrdas e del primièr trombon, la darrièra frasa e sa modulacion son balhadas a un tutti de flaütas, saxofòns, coires clairs e primièrs violons.
Guida d'escota
Aqueste guida d'escota del Bolero de Ravel es destinat a la compreneson de l'estructura de l’òbra e a la reconeissença dels timbres instrumentals.
Precedents
vinheta|De la Habanera per dos pianos (1895) al Bolero, inspirat d'una dança [[Andalosia|andalosa, l'influéncia ispanica se manifèsta dins l'imaginari de Ravel tot lo long de sa vida creatritz. Fotografia de Còrdoa.]] Del vejaire formal, lo Bolero a pas de precedent dins l'istòria de la musica. Per Michel Philippot, « se lo Bolero deguèt son succès a la repeticion incantatòria d'una mèsma linha melodica, lo gèni de son autor demora dins la variacion perpetuala de l'instrumentacion e de l'orquestracion que, remplaçant los desvelopaments tradicionals, ne fan una de las òbras mai originalas del començament del sègle XX ».
Per Vladimir Jankélévitch, lo fach d'aver fach l'uniformitat suportabla per lo sòl jòc de la color instrumentala es una mòstra originala de « varietat de la monotonia », alara que lo Bolero participa segon el d'una « riquesa de la pauretat » e d'una « estetica de l'escomesa » qu'Arthur Honegger ja aviá notat. Una autra escomesa, instrumentala aquesta, es notada pel musicològ Roger Nichols, per que lo Bolero es « l'Everest del jogaire de caissa » e, dins lo solo subreagut de l'onzena dintrada melodica, l'ància de trombonistas. La melodia del Bolero es entièrament originala, levat del darrièr motiu del contratèma, que Ravel aviá ja utilizat, dins uae tonalitat diferenta, dins la Feria de la Rapsodia espanhòla2 °. Roger Nichols tròba l'influéncia de Saint-Saëns dins lo passatge en armonica de la novena dintrada de la melodia1 °. Al subjècte de l'efièch de pojada orquestrala obtenguèt a la modulacion, Jacques Chailley establís un parallel entre lo Bolero e la dobertura del Corsari de Berlioz1 °.
Lo musicològ Serge Gut analisèt en 1990 l'utilizacion ravaliana de la repeticion, subretot ritmic, que ne trapad'exemples a partir de Habanera per dos pianos, òbra de jovença del compositor (1895), e que mòstra tanben en evidéncia dins La Forcas (1908), dins la baccanala finala de Dafnis e Cloè (1912) e dins La Valsa (1919). Pour Gut, lo Bolero se singulariza pasmens que « lo fenomèn repetitiu atenh sas mai extrèmas consequéncias que tòca los tres paramètres principals de l'escritura musicala: lo ritme, la melodia e l'armonia ». La repeticion e l'amplificacion sonora d'un tèma melodic avián ja estat experimentadas per d'autres compositors, per exemple per Ludwig van Beethoven dins la primièra partida de l’Allegretto de la Setena sinfonia, e per Claude Debussy dins lo segond de sos Nocturns per orquèstre. Ravel torna utilizar aqueste procediment, de biais plan mai limitat, dins la segonda partida del Concerto per la man esquèrra, ont lo tèma es tornat e amplificat sus fons de ritme binari immutable.
La repeticion formala musicala preexistís tanben al sen de la Musica d'amoblament d'Erik Satie. Aquí lo Bolero de Ravel expleita la redita musicala tot en realizant de variacions, Satie prepausa una iteracion melodica, armonica e ritmica estrictament invariabla, per exemple amb de pèças coma Tapisseriá en fèrre forgada (1917) o Cortina de cabinet prefectoral (1923), qu'èran destinadas a èsser jogadas per "mobler" lo silenci.
Ivèrn
300px|thumb|L'ivèrn en l'[[emisfèri nòrd associat a d'imatges de fred e nèu, coma dins aquel païsatge alemand]] L'ivèrn es una de las quatre sasons de las zònas temperadas.
Bolero (Ravel)
Ravel e son òbra
alt=Photo représentant Maurice Ravel.|vinheta|Ravel, a [[Montfort-l'Amaury vèrs 1928, considerava lo Bolero coma una de sas òbras mai abotidas del vejaire formal. Mas, suspres de son succès, cercava sistematicament a ne minimizar la portada.]] Lo Bolero es, d'entre las sieuna òbras, una d'aquesta que Ravel comentèt lo mai e la sola per que reconeguèt aver respondut a l'escomesa que s’èra fixada. Se contestava l'emplec de l' autbòis d'amor1 °, afirma sens ambigüitat dins un entreten dins Candide lo 5 de mai de 1932 : « un còp solament capitèri a realizar complètament mas intencions: dins lo Bolero ». Unes meses d'ora, lo 30 d'octobre de 1931, aviá conficat dins un entreten donat a Excelsior que dins totas las òbras, aquestas qu'amava plan èran sas Cançons madecassas e son Bolero, « l'òbra qu'a plenament realizat e que li permetèt d'aténher exactament la tòca que s'èra prepausat ».
Ivèrn
Data
Astronomicament, comença amb lo solstici d'ivèrn (a l'enotrn del 21 de junh dins l'emisfèri sud e lo 21 de decembre dins l'emisfèri nòrd), e termina amb l'equinòcci de prima (a l'entorn del 21 de setembre disn l'emisfèri sud e lo 21 de març dins l'emisfèri nòrd). Pasmens, a vegadas es considerat intuitivament com los meses de junh, julh e agost dins l'emisfèri sud e decembre, genièr e febrièr dins l'emisfèri nòrd.
Bolero (Ravel)
Ravel e son òbra
D'esperse s'èra impausat las constrenchas de la rigiditat ritmica e de la repeticion melodica, Ravel èra conscient de l'originalitat de sa particion mas, vesent son succès inesperat al concèrt, cerquèt sistematicament de minimizar la portada. Expliqua a Émile Vuillermoz que lo sol interés del Bolero èra la descobèrta d'una escritura consistissent en « una repeticion monotòna impausada fins al malaise » amb une instrumentacion variada cada còp, e apond: « Un còp l'idèa trobada, quin que siá escolan del Conservatòri auriá capitat aquesta pèça tan plan que ièu ». A Arthur Honegger confia ironicament : « Ai pas fa qu'un cap d'òbra, es lo Bolero; malaurosament es void de musica ». E a partir de 1930, de contunh sollicitat, sentís lo besonh de precisar sas intencions al subjècte de la significacion de son òbra :« Vòli vivament qu’i aja pas de malentendut al subjècte d'aquesta òbra. Representa una experiéncia dins un cap plan especial e limitat, e cal pas pensar que cerca a aténher mai, o quicòm mai, que veiament atenh. Abans la primièra execucion, aviái fach paréisser un avertiment disent qu’aviái escrich una pèça qui durava detz e set minutas e consistissent entièrament en un teissut orquestral sens musica – dins un long crescendo fòrça progressiu. I a pas de contraste e gaireben pas d’invencion levat lo plan e lo mòde d’execucion. Los tèmas son dins l’ensemble impersonals – de melodias popularas de tipe araboespanhòl abitual. E (pasmens se s'èra podut pretendre lo contrari) l’escritura orquestrala es simpla e dirècta tot lo long, sens lo mendre assag de virtuositat. A aqueste vejaire se saupriá pas imatginar de mai grand contrasta qu'aqueste qu'opausa lo Bolero a L'Enfant e los Sortilègis, ont utilizi liurament totas menas de virtuositats orquestralas. Es benlèu a causa d'aquestas singularitats que pas un sol compositor ama lo Bolero – e de lor vejaire an rason de verai. Ai fach exactament çò que voliái far, e pels auditors, atal se lo cam prene o daissar. »
Ivèrn
Caracteristicas
Se caracteriza per una davalada de la temperatura, mai marcada prèp dels pòls o a mai d'altituda. Pòt èsser tanben segon las regions l'epòca de mai precipitacions.
La natura s'adapta a la sason, coma amb l'ibernacion de qualques animals o la casuda de las fuèlhas pels vegetals caducs. Es un periòde ont fòrça espècias migran cap a de luòcs mai cauds.
Bolero (Ravel)
Ravel e son òbra
La pianista Marguerite Long confirma dins sas memòrias que :« L'execucion del Bolero faguèt longtemps l'inquietud dels grands caps a causa du movement exigit per Ravel. Mengelberg, que lo traduisiá magnificament, volgava pas lo dirigir davant Ravel. Me remembri de l'ància de Clemens Krauss, a Viena, pendent lo concèrt ont jogavi lo Concerto; menava lo Bolero e, sabent Ravel present, aviá una tala crenta de lo jogar tròp aviat qu'acaba per lo jogar trop lent. Lo quita Ravel ne sembava exasperat. Li diguèt risent: “ Plan fach, aquò venja los autres de vòstras exigéncias ”. »
Ivèrn
Simbolisme
thumb|L'ivèrn segon [[Arcimboldo|250px]] Dins l'art es d'abituda en relacion amb un temps mai pausat, d'esperança. Dins la teoria dels quatre umors, correspond la flègma. Lo fred e la nèu son associat a la retirada personala. L'unica excepcion es el periòde de Nadal dins l'emisfèri nòrd.
Bolero (Ravel)
Ravel e son òbra
Alara qu'èra interrogat sus l’argument del balet, Ravel respondiguèt de biais inesperat que situava lo Bolero dins una usina (l’usina del Vésinet segon son fraire) e qu'auriá amat lo donar un jorn « amb un vast ensemble industrial en rèireplan »Je souhaite vivement qu’il n’y ait pas de malentendu au sujet de cette œuvre. Elle représente une expérience dans une direction très spéciale et limitée, et il ne faut pas penser qu’elle cherche à atteindre plus ou autre chose qu’elle n’atteint vraiment. Avant la première exécution, j’avais fait paraître un avertissement disant que j’avais écrit une pièce qui durait dix-sept minutes et consistant entièrement en un tissu orchestral sans musique – en un long crescendo très progressif. Il n’y a pas de contraste et pratiquement pas d’invention à l’exception du plan et du mode d’exécution. Les thèmes sont dans l’ensemble impersonnels – des mélodies populaires de type arabo-espagnol habituel. Et (quoiqu’on ait pu prétendre le contraire) l’écriture orchestrale est simple et directe tout du long, sans la moindre tentative de virtuosité. À cet égard on ne saurait imaginer de plus grand contraste que celui qui oppose le Boléro à L'Enfant et les Sortilèges, où je recours librement à toutes sortes de virtuosités orchestrales. C’est peut-être en raison de ces singularités que pas un seul compositeur n’aime le Boléro – et de leur point de vue ils ont tout à fait raison. J’ai fait exactement ce que je voulais faire, et pour les auditeurs, c’est à prendre ou à laisser.. Interrogat en 1932 sus las fonts d'inspiracion de son Concerto en sòl, torna al Bolero en explicant : « Una bona partida de mon inspiracion ven de las maquinas. Ami anar dins las usinas e veire de grandas installacions a l'òbra: aquò a quicòm de pertocant e de grandiós. Es una usina qu'inspirèt lo Bolero. Voldriái que siá dançat sempre davant un decòrs usinièr. »
Ivèrn
Vejatz tanben
ora d'ivèrn
Bolero (Ravel)
Significacion
vinheta|Claude Lévi-Strauss (1908-2009), que consacrèt al Bolero un analisi detalhat dins son obratge L'Òme nud (1971), vesiá dins aquesta òbra singulara una « fuga ideala e purament formala », un ensemble complèxe d'oposicions entre ritme e melodia que Ravel pòrta la solucion dins la modulacion finala. Claude Lévi-Strauss escriguèt: « Quitament se Ravel definissiá lo Bolero coma un crescendo instrumental e fengava de n'i veire pas qu'un exercici d'orquestracion, es clar que l'entrepresa cobrís plan mai d'autras causas; que siá de musica, de poesia o de pintura, anariam pas plan luènh dins l’analisi de las òbras d’art se s'arrestariam a çò que lors autors diguèron o quitament crescut aver fach ». De fach aquesta òbra es l'objècte, dempuèi de decennias, de diferents assags d'interpretacion.
Una òbra antimusicala
Del vejaire musicologic, lo Boléeo de Ravel se'n faguèt d'analisis que puntan son aspècte regressiu, veire destructor dels principis qu'avián fach, dempuèi de sègles, la musica occidentala: la tonalitat, lo desvelopament, l'armonia e la variacion. Marcel Marnat lo qualifica atal d'antimusica e considèra que Ravel i sacrifica « las darrièras pretencions de subrevida de la musica tonala . Serge Gut vòl mostrar que lo Bolero destrusís tot principi d'armonia la redusent à l'acòrdi perfièch capvirat de do major. Segon Claude Lévi-Strauss, que consacra de paginas de son obratge L'òme nud a u analisi del Bolero, aqueste avaliment es resumit tot entièr dins la granda dissonança de l'abans darrièra mesura, que « significa qu'ara pas res pus d'importança, del timbre, del ritme, de la tonalitat o de la melodia ».
Una òbra musicosexuala
La fòrça de suggestion del ritme, del crescendo e de la modulacion finala combinats provoquèt de comentaris dempuèi las primièras audicions del Bolero. Sollicitat a aqueste subjècte, lo compositor reconeguèt que son òbra aviá un caractèr « musicosexual », confidéncia susprenanta per un òme que liurava pas que rarament los principis de sa musica. Roger Nichols obsèrva, coma Arbie Orenstein, que Ravel possedissiá per el las òbras complètas de Casanova, e revèla que le fandango, dança de la sensualitat longtemps jutjada scandalosa e admirada de l'escrivan venician, èra la primièra idèa retenguda pel compositor pel balet,.
Los observators de las primièras representacions del balet faguèron un tesmòni dirècte de la sensualitat de la coregrafia imatginada per Bronislava Nijinska, André Levinson descrivent per Comœdia, dins sa critica del 25 de novembre de 1928, « vint mascles pivelats per l'incantacion carnela d'una sola femna », lo primièr dançaire que « serpeja e se tòrd, martirizat pel letz e lo ritme », jongut per sos companhs fins al punt culminant que « los òmes erigisson dins los aires, de lors braces parats, lor blanca presa ». Dins Le Ménestrel del 17 de genièr de 1930, lo critica Pierre de Lapommeraye portèt una impression similària après la primièra del Bolero al concèrt, dirigida per Ravel unes jorns d'ora. Comparant los quita instruments e de dançaires, explica : « I a coma una mena d'allucinacion, los còrs s'abraçan, una embriaguesa vertiginosa envasís la posada, los uèis brilhan, los pòts son mai roges, los talons tustan lo postam, la sala es plena, se butassa, se clama lo bolero, es pas mai embriaguesa, es una bevuda, la calor es estofanta; après lo tarrabast d'unas mesuras de bateriá tronantas, los còrs s'aclapan de lassitge, dins una mena de canha lasciva e sensuala. E Sr. Maurice Ravel, qu'es sol a gardar son sangfreg, del naut de son empont risís de son obratge ».
La violonista Hélène Jourdan-Morhange faguèt lo testimòni del poder suggestiu que lo Bolero podava exercir sul public : « Aquesta fòrça de crescendo, aquesta volontat lancejanta del tèma donan a lor sadol lo gost del desir. La contagion voluptuosa naís sornorusament dins la sala, e quand, dins una esquinçada modulada, totes los coires proclaman la liberacion de la tonalitat presonièra, las esquinas daissèron de s'apiejar de las cadièiras, las respiracions se fan mens retengudas, los cols se quilhan, los uèlhs cercan a descobrir la font del plaser ». Lo compositor Michel Sendrez, parafrasant Diderot, qualifica los glissandos de trombon de la concluson de « crit animal de la passion », e lo filosòf american Allan Bloom escriguèt: « Los joves sabon plan que lo rock a lo ritme d'un rapòrt sexual. Es que lo Bolero de Ravel es en geneal la sola òbra de musica classica que coneisson e qu'aman ».
Una dança patologica
André Suarès pensa trobar dins lo Bolero « l'imatge sonor del mal que benlèu tormentèt Ravel tota sa vida, e que, a la fin, vengut tan òrre, tan crudèl, après s'èsser pres de son cervèl, se'n venguèt mèstre de tot son còrs ». Unas òbras de recerca suggerissent que la malautiá cerebrala progressiva que declarèt lo musician a partir de 1933 podèt aver ja, unas annadas d'ora, una influéncia sus son procediment creatiu, e qu'aquesta influéncia es perceptible per exemple dins lo Bolero e lo Concerto per la man esquèrra. Aquesta ipotèsi es criticada, al mèsme temps pels neurològs e musicològs. Nichols fa remarcar que Ravel aviá manifestat a partir de 1924 l'intencion d'escriure un poèma sinfonic sens subjècte, que tot l'interés seriá capvirat al ritme. Lo quita Ravel declarèt que lo principi del Boléro aviá espelit en el unas annadas abans e clarament exprimiguè qu'aviá plenament realizat sas intencions dins aquesta òbra, çò que fa supausar una causida estilistica deliberada. Fin finala se pòt observar que lo Concerto en sòl, qu'escapa a sos analisis, es posterior al Boléro e contemporanèu del Concerto per la man esquèrra.
Edicion
Lo Bolero foguèt editat pel primièr còp per las éditions Durand en 1929. Ravel aviá cedit a son editor, per contrate del 16 d'octobre de 1928, la proprietat plena e entièra del Bolero e de sa transcripcion per piano de 4 mans contra la soma de vint mila francs e la percepcion del tèrç dels drech d'execucion publica. Aqueste contrate prevesiá l'exclusivitat dels drechs per las éditions Durand fins a l'extincion dels drechs d'autor del compositor, realizada dempuèi mai de 2016.
Manuscrits
Un esboç autograf del Bolero, manuscrit al credon de trenta e una paginas comportant de raiduras e de passatges gomats, foguèt crompada lo 8 d'abril de 1992 par l'Estat francés, mejans lo drech de preempcion, per 1800000 de francs. Èra abans servada dins l'archiu de Lucien Garban. La Bibliotèca nacionala de França lo servís ara
Arrengaments
Lo quita Ravel compausèt doas reduccions per piano de son Bolero, una per doas mans e l’autra per quatre mans. Son rarament jogadas en public.
Los arrengaments populars d'aquesta òbra son fòrça nombroses. Las sòrres Labèque an enregistrats en 2006 una version modificada per dos pianos de l’arrengament de Ravel, li apondent de percussions bascas, recreant l’efièch ritmic sasissent de la particion originala. E son encara mai nombrosas la adaptacions del Bolero en jazz e en blues.
Coregrafias
thumb|right|[[Maurice Béjart (1927 - 2007) consacrèt al Bolero, en 1961, una de sas mai celèbras coregrafias.]]
Criticas
Lo critica Edward Robinson, que predisiá en 1932 que Ravel seriá obliat detz ans après sa mòrt, escriguèt:. Aqueste jutjament lo partejava Nicolas Slonimsky per aquestas comparasons excessivas, dins son Lexicon of Musical Invective e critica negativas aplicadas a d'òbras de musica classica reconegudas enseguida coma de caps d'òbra.
Florent Schmitt, ancian condiscìpol de Ravel, se mostrèt plan sevèr amb lo Bolero, alara qu'estimava fòrça lo rèste de l'òbra de son confraire. Dins sa cronica musicala del Temps critica mai d'un còp « aqueste inexplicable bolero casut del purgatòri un jorn de pluèja, expression parfièchament adequata de la comanda aviada, error unica dins la carrièra de l'artista lo mens subjècte a l'error », lo qualifiquèt de « sola teca dins una colleccion unica » e afirmèt qu'auriá « preferit, per la glòria de Ravel, que negligiguèsse de [l]'escriure ». En 1939, parlant dels drechs d'exclusivitat qu'aviá gausit Paul Wittgenstein sul Concerto per la man esquèrra, deplorava « que Ravel, que s'entendava mal als afars, aviápas pensat a li ofrir en ostatge son Bolero – que la privacion nos foguèt estat mens amara ».
La Nòvia
La Nòvia es lo títol d'un recampament de poèmas del poèta naut-carcinòl occitan Joan Jacme Delmas.
Bolero (Ravel)
Umor
1948: Pierre Dac e Francis Blanche, imne del Partit de’n rire (« La Brasèra de Ravel »)
Drechs d’autor
Al Canadà, al Japon e dins los país observant un delai de 50 ans post mortem, lo Bolero, coma totas las òbras de Ravel, venguèt dins lo domèni public lo 1èr de genièr 1988. Als EUA, le Bolero de Ravel es protegit fins a 2024. Dins los païses de l'Union europèa seguissent un delai de 70 ans post mortem, lo Boléro, coma totas las òbras de Ravel, venguèt dins lo domèni public lo 1èr de genièr de 2008.
Enregistraments celèbres
thumb|right|Primièr enregistrament del Bolero editat per [[Polydor en 1930, Maurice Ravel dirigissent l'orquèstre de l'Associacion dels Concerts Lamoureux.]] Las versions de qualitat d'aquesta òbra son nombrosas, unas de la mai remarcablas son:
Nòtas citacions
<References group=N/>
La Muela
La Muela es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Chersonès
Chersonès (o Quersonès, en grèc ancian: Χερσόνησος, khersónesos) foguèt una ciutat grèga de la peninsula de Crimèa. Foguèt fondada al sègle VI abC per de colons venguts d'Eraclia Pontica en Anatolia.
thumb|left|300px|Las colonias grègas del nòrd de [[Mar Negra|Pont Euxin]]
La ciutat maire de Chersonès, Eraclia Pontica, èra tamben una colonia, fondada per Milet.
Las roïnas de la ciutat se tròban dins la vila modèrna de Sebastòple.
La Porcharia
La Porcharia (La Porcherie en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Porchariauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de La Porcharia en Nauta Vinhana
Batalha de la carriera Vavin
La batalha comencèt après lei combats de la crosiera Bréa entre lo II còrs e unei batalhons de la Gàrdia Nacionala o de volontaris comandats per Maxime Lisbonne. L'armada governamentala foguèt blocada tot lo 23 de mai per lei Federats assostats per una barricada fòrça importanta defendent l'intrada dei jardins dau Luxemborg. Pasmens, l'ofensiva versalhesa generala de l'endeman obliguèt la retirada vèrs lo Panteon dei Comunards vèrs 12 h.
Ernesto Zedillo Ponce de León
Ernesto Zedillo Ponce de León, economista e òme politic n. 1951, foguèt president de Mexic entre 1994 e 2000.
Abries e Ristolàs
Abrièrs e Ristolàs (en francés, oficialament, Abriès-Ristoulas) es una comuna novèla occitana de Daufinat creaa lo 1èr de genièr de 2019 en fusionar las comunas d’Abrièrs e Ristolàs. Administrativament, es dins lo departament francés daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Electoralament, es dins lo canton de Guilhèstra.
La Mouille
La Mouille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fins-Sent-Genèis
Fins-Sent-Genèis (Fix-Saint-Geneys en francés) z-es una comuna de Velai e d'Auvèrnhe, situada dins lo departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son ecclesia... S. Juliani... in comitatu Velavensi... in vicaria Civitatis vetulae, en latin, en 943, In villa quae dicitur Fimum Canis in pago Vellaico, en latin, vas 985, in eodem Vellaico, in pago quem Fimes vocant, unam ecclesiam in honore S. Juliani dedicatam, en latin, en 993, Ecclesia de Fix, vas 1343, S. Julien-de-Fis, en 1379, S. Julien-de-Fiz, en 1401, ''Parochia S. Juliani de Finis, dioc. S. Flori, en 1458, Fix-d'Auvergne, en 1790, Fix-Villeneuve, nomenclatura oficiala, en 1802 (per Fins lo Bas), Villa de Fis, en 1272, Ecclesia S. Genezii de Fys, en 1326, S. Genez-de-Fiz, en 1401, Fix-de-Velai, en 1790, Gineys-de-Fix'', en 1794 (per Fins lo Naut). Fins ven del latin finis, « limit » que serviá per de luòcs plaçats a la fronteira de doás ciutats gallesas.
Istòria
Jos l'Ancian regim, i aguèt doas parròquias a Fins, la una en Brivadés (Auvernhe) e l'autra en Velai (e Senta Gènia de Vilanòva èra pas paròcha). La mapa Cassini mòstra Fix le Haut e Fix le Bas en los inversant. La correspondéncia es doncas :
Vegalatrave
Vegalatrave es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sjælland Occidental
Lo Sjælland Occidental (en danés Vestsjællands) es un ancian comtat (en danés, amt) sus l'illa de Sjælland a l'èst de Danemarc.
Walery Wroblewski
thumb|Walery Wroblewski Walery Wroblewski (Zoludek (Polonha), 1836 – Ouarville, 1908) foguèt una personalitat de l'insurreccion polonesa de 1863 e de la Comuna de París de 1871.
Oficier de l'insurreccion polonesa de 1863, Walery Wroblewski se batèt vèrs Lubelski fins au mes d'abriu de 1864. Bleçat, s'exilièt adonc en França. Durant lo sètge de París per lei Prussians (1870-1871), prepausèt vanament de crear una legion de combatents polonés. En revenge, après l'insurreccion de Paris lo 18 de març de 1871, venguèt generau de la Comuna. Comandant dei fortificacions entre Ivry e Arcueil, participèt ai batalhas dei fòrts d'Ivry e de Vanves. Pendent la Setmana Saunosa, assaièt de defendre lo quartier de la Butte-aux-Cailles (24-25 de mai de 1871) puei la plaça de la Bastille. S'exilièt a Londres après lei combats e venguèt membre dau Conseu generau de l'Internacionala. Tornèt en França en 1880.
Antoine Alphonse Chassepot
Antoine Alphonse Chassepot (Mutzig, 4 de març de 1833 – Gagny, 5 de febrier de 1905) foguèt un armurier francés titular de la Legion d'Onor. Es celèbre per l'invencion dau fusiu Chassepot adoptat en 1866 per l'armada francesa.
Trebons de la Grassa
Trebons de la Grassa (en francés Trébons-sur-la-Grasse) es una comuna lengadociana de Lauragués, situada dans le departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada en Lauragués dins l'airal urban de Tolosa a 30 km au sud-èst de la vila.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Trebons èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Martin. Tanlèu 1790, Trebons èra del canton de Vilafranca. Trébons venguèc oficialament Trébons-sur-la-Grasse per decret del 22 de junh 1921.
Institut d'Estudis Occitans d'Òlt
L'Institut d'Estudis Occitans d'Òlt (IEO d'Òlt, o tanben IEO 46) es la seccion del departament d'Òlt de l'IEO, associacion culturala declarada d'utilitat publica.
Trebons de la Grassa
Istòria
La comuna d' Esquilles (Esquilhas en occitan ?), anciana parròquia, fosquèc incorporada temporàriament a Trebons en l'an VIII, puèi definitivament per ordenança del 6 de febrièr 1847. Pendent l'Ancian Regime, las apertenéncias d'Esquilles èran identicas. Le vocable de la glèisa es Sant Julian. Tanlèu 1790, Esquilles èra del canton de Vilafranca. Esquilles es al nòrd-oèst de Trebons. Le lòc es present sus la mapa de Cassini, sus la mapa d'Estat-Major (sègle XIX), mès absent de las mapas posterioras. Lo lòc escrit Esquilles just a l'èst de Trebons es pas lo lòc ont se trobava la glèisa d' Esquilles. Al nòrd-oèst de la comuna de Trebons, i a un toponime significatiu L'Eglise (= la glèisa), ambe d'ostals a l'entorn que representa benlèu l'ancien Esquilles.
Lavausseau
Lavausseau es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Nòtas
<references group="N"/>
Munébrega
Munébrega es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Paul Bunyan
thumb|250px|Estatua de Paul Bunyan a Akeley (Minnesota) Paul Bunyan es un personatge de legenda, un gigant boscassièr qu'es plan present dins lo folclòre de l'America del Nòrd. Lo mite foguèt creat pel jornalista american James MacGillivray a partir de racontes tradicionals dels boscassièrs. Es acompanhat d'un buòu blau gegant que se sona Babe. Sa legenda es ligada als estats nòrdamericans de Michigan, Wisconsin e Minnesòta, ont a una popularitat enòrma.
Carlos Salinas de Gortari
Carlos Salinas de Gortari, economista e òme politic nascut en 1948, foguèt lo president de Mexic entre 1988 e 1994.
Scherlenheim
Scherlenheim en alemannisch (Scherlenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla
Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla (en francés, oficialament, Saint-Laurent-les-Bains - Laval d'Aurelle) es una comuna novèla occitana de Vivarés creaa lo 1èr de genièr de 2019 en fusionar las comunas de Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla. L'ostau de la comuna es a Sant Laurenç.
Administrativament, es dins l'arrondiment de L'Argentèira, lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Electoralament, es dins lo canton de Nauta Ardecha.
Illas Tokelau
Las illas Toquelau o Tokelau es un archipèla del sud d'Oceania. Se compausa de doas entitats politicas:
Murero
Murero es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Venialbo
Venialbo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Cuelàs
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Eraclia Pontica
Eraclia Pontica (en grèc ancian: Ἡράκλεια Ποντική, Hêrákleia Pontikê) foguèt una ciutat grèga de Bitinia sus la riba de Pont Euxin. Foguèt fondada al sègle VI abC per de colons venguts de Megara en Atica.
La ciutat aguèt una ciutat filha, Chersonès en Crimèa.
Las roïnas de la ciutat se tròban dins la vila turca de Karadeniz Ereğli.
Villegenon
Villegenon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Domairac (Borbonés)
Domairac (en francés Domérat) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Conferir emb Domairac (Agenés).
Puègverd
Puègverd (Puivert en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.