cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neptun (planeta)
Nom
Après la descubèrta de Neptun, una controvèrsia comencèt entre França e Anglatèrra per obtenir lo crèdit de la descubèrta. Urbain Le Verrier ne'n reclamèt la paternitat prepausèt lo nom de Neptun puei son nom pròpri. Pasmens, aqueu darrier nom foguèt pas popular dins leis autrei país. Ansin, lo 29 de decembre de 1846, lo nom de Neptun foguèt oficialament adoptat per l'Acadèmia de Sant Petesborg per la planeta novèla, de l'iniciativa de Friedrich Georg Wilhelm von Struve.
Recèrca e exploracion scientificas
thumb|La sonda Voyager 2.
La recèrca e l'exploracion scientificas de Neptun necessitan l'utilizacion de telescòpis fòrça grands o lo mandadís de sondas espacialas. A l'ora d'ara, lei mejans son donc limitats ai telescòpis Hubble, Keck e VLT e a una mission espaciala unica, Voyager 2, en 1989.
Ansin, uei, lei telescòpis pòdon susvelhar l'atmosfèra e divèrsei raionaments, especialament infraroge, de la planeta. Pasmens, la màger part deis informacions conegudas son totjorn aquelei obtengudas pendent la susvolada de la planeta realizada en 1989 per la NASA. Aquela mission descurbiguèt l'agitacion importanta de l'atmosfèra e la tempèsta granda dicha. De mai, poguèt observar lo sistèma d'anèus, trobar sièis satellits novèus e fotografiar Triton, Nereïda e Protèu ambé de detalhs.
Jean-Baptiste Vuillaume
left|200px|thumb|Jean-Baptiste Vuillaume thumb|200px|Copia deu [[Messia (Stradivarius)|Messia per Vuillaume, 1860]] Jean-Baptiste Vuillaume (Mirecourt, lo 7 d'octobre de 1798 - París, lo 19 de març de 1875) qu'ei lo mei famós deus laütièrs francés deu sègle XIX.
Que vadó a Mirecourt capitala francesa de la laüteria on aprengó deu son pair lo son mestièr. En 1818, que devarè a París entà tribalhar dens los talhers de François Chanot puish, en 1821, en çò de Lette Joseph Dominique dab qui aubrire, en 1824, ua botiga aperada Lette et Vuillaume carrèra Croix-des-Petits-Champs. En 1827 qu'arrcevó la medalha d'argent a l'exposicion mondiau de París e en 1828 qu'aubrí la soa botiga deu 46 carrèra Petits-Champs.
Durant la soa carrièra que copiè mantun instruments e italians mei que mei. Que sabó innova tanben totun e qu'ei l'autor deu màger instrument de còrdas hergada de l'istòria : l'octobassa.
Que ho tanben ua personalitat mondana de la purmèra dens lo París deu sègle XIX en contacte dab los grans artistas e scientifics deu son temps dab qui e miè las soas recercas artisticas e tecnicas de laütièr. Qu'avó justament lo fisician acostic Karl Rudolf Koenig com aprenedís.
Uei lo dia, los sons instruments que son recercats per concertistas deus màgers.
Quauques violonistas qui an avuts de vriulons de Vuillaume
thumb|Violoncèl Vuillaum deu [[Metropolitan Museum of Art]]
Octobassa
Que ho inventada e fabricada en purmèr peu famós laütièr deu sègle XIX Jean-Baptiste Vuillaume entà interpretar composicions d'Hector Berlioz. L'instrument que presentat a l'exposicion mondiau de París de 1855. De las duas octobassas de Vuillaume ua que's troba dens lo Musèu de la Musica, a París, e l'auta a Viena.
Pèrnas dei Fònts
Pèrnas o Pèrnas dei Fònts (en francés Pernes e, dempuèi 1936, Pernes-les-Fontaines) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
Pèrnas (atestacions in Paternis, de 994-1032, de Paernas en 1125) ven de Paterna villa, dau nom d'òme latin Paternus,. Lo determinant recent e probablament absent en occitan ven de las fònts que sòrton dau Plan de Vauclusa e asagan la plana comtadina. Se tractariá donc d'una anciana proprietat gallo-romana. La pèrda de la dentala intervocalica (cf. Padèrn) supausa l'evolucion : Paterna (villa) > *Padèrna > *Pazèrna(s) (-z- = -dz-) > Paèrna(s) > Pèrna(s). La grafia mistralenca es Perno, ont -er- representa -èr-, e onte se pòt pas saber se i a vertadièrament una -s finala.
Lo qualificatiu dei Fònts es un ajust recent de l’administracion francesa (1936).
Annette Schwarz
vinheta Annette Schoenlaub, mai coneguda coma Annette Schwarz (26 de març de 1984) es una actritz pornografica alemanda.
Stradivarius Lady Blunt
thumb|100px|Lo Lady BluntLo Lady Blunt qu'ei un vriulon d'Antonio Stradivari que pòrta lo nom d'un deus sons proprietaris, Anne Blunt, qui a despart de jogar de vriulon, qu'eslhevava chivaus. Que l'avèva crompat au gran laütièr francés Jean-Baptiste Vuillaume, qui'u adobè lo manjo (com aquò e's he entà casi tots los instruments pervienuts desempuish las tempsadas barròcas) e lo provesí deu son cordièr e de las soas cavilhas actualas.
Que cambiè successivament de prorietaris e de colleccions e, en 1971 en çò de Sotheby's, que passè lo recòrd de venta dab 84 000 liuras sterlings, puish en 2008 la Nippon Music Foundation que'u crompè per 10 milions de dollars ; que'u tornè véner totun en solidaritat dab las victimas deu terratrèm e deu tsunami au Japon en 2011.
Amassa dab lo Messia, qu'ei un deus dus stradivarius conservats dens un estat nau, quasi pas jamei tocat.
(629) Bernardina
(629) Bernardina es un asteroïde.
Chaux-lès-Port
Chaux-lès-Port es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Institut aéronautique Jean Mermoz
Institut aéronautique Jean Mermoz (IAJM) es una granda escòla francesa situada a Rungis. IAJM, escòla creada en 1957, dins la tòca formar de pilòts de linha e de personals navegants comercials per l'industria aeronautica francesa e europèa. Fa partit de las formations d'aviacion pus presadas en França. Lo prestigi de l'escòla es internacional.
Pruillé-le-Chétif
Pruillé-le-Chétif es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(630) Euphemia
(630) Euphemia es un asteroïde.
Ingenio
Ingenio es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Ava Devine
Ava Devine (Long Island, Estat de Nòva York, 22 de genièr de 1974) es una actritz pornografica americana.
Sars
Sars pòt designar :
Toponim
Sars es un sinonim d'essart e fa partida del nom de mantun vilatges o comunas.
Sars es un nom de lòc especialament portat per :
Xədicə İsmayılova
Xədicə İsmayılova ( pron. [xædiːˈdʒæ ismɑˈjɯlovɑ]; en transcripcion internacionala: Khadija Rovshan qizi Ismayilova; 27 de mai de 1976) es una jornalista e militanta civica azerbaijanesa. Aquesta jornalista d'investigacion e de ràdio que trabalha actualament per la seccion azerbaijanesa de Radio Free Europe/Radio Liberty es membre del Projècte de Rapòrt sus la Corrupcion e lo Crim Organizat.
Lo 5 de decembre de 2014, aprèp mantes problèmas de persecucion anteriors deguts a sa critica constanta de la politica del govèrn d'Azerbaijan, es estada arrestada e demorarà empresonada almens dos meses.
Gouvernes
Nòtas
<references group=N/>
Trassanèl
Trassanèl (Trassanèu, Trassanèl en nòrma mistralenca ; Trassanel en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Lantadilla
Lantadilla es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(631) Philippina
(631) Philippina es un asteroïde.
Pouzay
Pouzay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ashley Blue
vinheta Oriana Rene Small, mai coneguda coma Ashley Blue (Los Angeles, 8 de julhet de 1981) es una actritz e realizadora pornografica estatunidenca.
Plaqueta presentacion
Pel document Imatge:Plaquette_presentation_projets_v1.0.pdf
Los projèctes de Wikimedia Foundation
Wikipèdia Enciclopèdia liura Wikipèdia es un projècte d'enciclopèdia liura, universala e multilingüa. Tendent vèrs la neutralitat e escricha d'un biais collaboratiu sus Internet gràcias a la tecnologia wiki, es venguda lo pus grand recuèlh de coneissenças accessiblas publicament e modificablas. http://oc.Wikipedia.org
Wikibooks Tèxtes pedagogics liures Wikibooks es un projècte que permet de constituir un fons de libres electronics a l'atencion d'un public estudiant, coma d'obratges, de manuals o de libres tombats dins lo domeni public e annotats. Aqueste projècte vòl sosténer l'accès al saber dels estudiants e dels professors, del collègi a l'universitat. http://fr.wikibooks.org
Matematicas
Lo mot « matematicas » es eissit deu nom comun en grèc ancian (mathéma, « leiçon ») derivat deu vèrb  (manthánô, significant « aprene »). Significa etimologicament « sciéncia, coneissença », mas lo sens corrent es « matematic » de (mathḗmata). L'adjectiu (mathematikos), primièr « relatiu au saber », puèi, « que concernís lei sciéncias matematicas ». Aquel adjectiu foguèt adoptat en latin (mathematicus). Las matematicas son utilizadas egalament dins mantun domeni de la vida vidanta.
Plaqueta presentacion
Wikispecies Inventari del vivent Wikispecies es un projècte que sa tòca es de repertoriar l'integralitat de las espècias vivas. http://species.Wikimedia.org
Matematicas
Se considèra qu'un resultat matematic, o teorèma, es verai quand es estat demostrat. Una demostracion es un rasonament deductiu que parte deis ipotèsis per arribar a la conclusion vouguda en seguent lei règlas de la logica; dins la practica, s'utiliza totjorn una mescla de lengatge formalizat e de lengatge.
Plaqueta presentacion
Wikimedia Commons Mediatèca numerica Wikimedia Commons es una mediatèca en linha que servís de repertòri de fichièrs multimèdia jos licéncia liura. Fotografias, dessenhs, esquèmas, musicas, animacions e vidèos i son legalament utilizables per totes e per tot usatge, subretot per l'ensemble dels projèctes Wikimedia. http://commons.Wikimedia.org
Matematicas
Evolucion e finalitat dei matematicas
Lei matematicas an una lònga tradicion dins totei lei pòbles; foguèron la premiera disciplina a se dotar de metòdes d'auta rigor e portada, e a obtenir ansin l'estatut de sciéncia; an progressivament alargat lei tèmas de sa recèrca e estendut lei domenis que pòdon ajudar en matèria de calcul e de modelizacion.
Plaqueta presentacion
Wikiquote Recuèlh de citacions liure Wikiquote es un projècte de repertòri de citacions que provenon de personas celèbras, d'obratges, de discorses, de filmes o d'autres contenguts intellectualament interessants. Wikiquote conten tanben de provèrbis, de mejans mnemotecnics e d'eslogans. http://fr.wikiquote.org
Matematicas
Evolucion e finalitat dei matematicas
Dins lo corrent de sa lònga istòria, e dins lei divèrseis environas culturalas, i aguèt de pontannadas de gròs progrès, e de pontannadas d'estanhacion deis estudis. Vèn en partida de l'importància dei quauquei personas capablas de portar d'innovacions prefondas e illuminativas e d'estimular la recèrca matematica. I aguèt tanben de pontannadas de reculament dei conoissenças e dei metòdes: mai se rescontrèron solament après de destruccions o en d'epòcas de decadéncia totala de la vida intellectuala e sociala. Dempuei 500 ans, còmpte tengut dau melhorament dei mejans de comunicacion, lo capitau de resultats e de metòdes s'es progressivament desvolopat.
(632) Pyrrha
(632) Pyrrha es un asteroïde.
Matematicas
Evolucion e finalitat dei matematicas
Tot aquò s'apren a la natura deis activitats matematicas. Aquestei d'aicí tendon de lònga an una presentacion precisa dei problèmas e dei solucions, çò qu'impausa de comunicar en avent per tòca finala la possibilitat d'esclarzir totei lei detalhs dei construccions logicas e dei resultats (cèrts esclarziments exigisson un investiment important, de desenas d'ans de còps que i a). Es per aquò que i a pas d'exemple d'error matematica majora que seriá pas estada lèu reconeguda e corregida, o aumens senhalada.
Plaqueta presentacion
Wikinews Informacions liuras Wikinews a per mission de raportar las actualitats d'un biais larg. De contributors del mond entièr redigisson amassa, dins una recèrca constanta de neutralitat, d'articles qu'acampan de publicacions originalas e de compilacions de fonts extèrnas. http://fr.wikinews.org
Matematicas
Lei divèrsei brancas dei matematicas
Lei liames entre aquelei brancas e leis usatges que caduna fa de l'autra son mai que prefonds e fondamentaus. La teoria dei nombres, en particular la reflexion sus lei nombres premiers, es exemplara a regard d'aquò: a l'origina confonduda amb l'aritmetica elementària, s'es transformada au sègle XIX en una teoria onte l'analisi es venguda indispensabla. Au sègle XX, la geometria algebrica es venguda la terranha naturala acampant au còp metòdes algebrics, topologics e geometrics per afrontar lei problèmas de la teoria dei nombres, per exemple la conjectura de Fermat, venguda gràcias an aquel apròchi novèu lo teorèma d'Andrew Wiles en 1994. Aqueu teorèma se formula en tèrmes algebrics, mai sa demostracion fa un usatge massís de matematicas liadas tant a l'algèbra coma a l'analisi e a la geometria.
Teorèma de Wiles:
Plaqueta presentacion
Wikisource Bibliotèca liura Wikisource es un projècte multilingüe que permet de constituir un fons de tèxtes de referéncia del domeni public coma de libres, de jornals, de tèxtes de lei, de letras. Aquestes documents son numerizats, annotats e traduches pels participants. http://fr.wikisource.org
Matematicas
Lei divèrsei brancas dei matematicas
per tot entier naturau n superior o egau a 3, l'eqüacion a ges de solucion entiera \ (x, y, z) tala que xyz \neq 0.
Plaqueta presentacion
Wikiversitat Comunautat pedagogica liura Wikiversitat es un projècte derivat de Wikibooks. Es un espaci comunautari dedicat a la transmission del saber a travèrs la creacion pedagogica de corses, d'exercicis e de supòrts de recèrca. http://fr.wikiversity.org
Matematicas
L'algèbra
L'algèbra es la partida dei matematicas qu'estúdia leis estructuras algebricas. Se pòt destriar de sotadisciplinas, per exemple:
Plaqueta presentacion
Plaqueta informativa realizada per Wikimédia France : http://www.wikimedia.fr Los lògos presentats son la proprietat de Wikimedia Foundation.
Matematicas
L'algèbra
Per exemple, lo lengatge e lei teorèmas de l'algèbra lineara permeton de comprendre en prefondor de domenis a priori fòrça alunhats, pron qu'agan una estructura lineara:
L'analisi
L'analisi es la partida dei matematicas qu'a inicialament per objècte principau l'estudi dei foncions de variablas realas, en çò que pertòca lei nocions de limit, de derivada e d'integrala. Emai ague de precursors tre l'Antiquitat (Arquimèdes), l'analisi comença fondamentalament amb Newton e Leibniz, inventors au sègle XVII dau calcul infinitesimau.
Se i pòt destriar mai d'un domeni, per exemple:
Pasmens, l'analisi se limita pas ai foncions de variablas realas. Un capítol important, creat au sègle XIX per Cauchy, Riemann e Weierstrass, estúdia lei foncions analiticas de variablas complèxas: es la teoria dei foncions olomòrfas. Existís d'autrei generalizacions de la nocion de foncion, coma la nocion recenta de distribucion, deguda a Laurent Schwartz.
La geometria
right|thumb|Lo dodecaèdre regular, un dei cinc solids platonicians de l'espaci euclidian de dimension 3
Dragons Catalans
vinheta|Los Catalans en [[2007]] Los Dragons Catalans (en catalan Dracs Catalans) es un club professional de rugbi de XIII fondat en 2005 basat a Perpinhan dins l'Estadi Gilbert Brutus (13 000 plaças). Jògan en Super Liga anglesa.
Matematicas
La geometria
Es una disciplina atestada tre l'Antiquitat, e lo tèrme de geomètra foguèt fins au sègle XIX sinonim de. L'objècte de la geometria es de comprendre la natura dei figuras d'un espaci, e lei relacions que s'establisson entre elei. Espaci pòt designar per exemple: l'espaci euclidian classic, un espaci vectoriau pus generau, un espaci corbe o varietat diferenciabla...
Segon la concepcion modèrna formulada en 1872 per Fèlix Klein, una geometria se definís per un ensemble de ponchs e un grop de transformacions bijectivas d'aquel ensemble, e s'interèssa ai proprietats invariantas per leis elements dau grop.
Se pòt destriar mai d'un domeni de la geometria, per exemple:
Matematicas aplicadas e matematicas puras
Dins lo corrent dau desvolopament dei matematicas, se pòt notar de pontannadas e d'environas onte prevalon alternativament d'actituds generalas e de valors que se pòdon reduire en dos tipes de motivacions e d'apròchis: lei motivacions practicas que butan a descurbir de procediments eficaç (per exemple dins la resolucion de problèmas industriaus e tecnologics), e leis exigéncias de creacion d'un sistèma conceptuau amb sa tendéncia a la generalizacion e a l'abstraccion.
Entre aquelei doas menas d'actituds, i a de còps una oposicion, e mai charpinosa, mai en generau s'enriquisson mutualament e desvolopan de sinergias. Dins lei 30 o 40 darriers ans, i a agut, entre aqueleis actituds, un cèrt equilibri, amb de tensions, e tanben d'episòdis d'assisténcia mutuala. An aquel estat de causas contribuís mai que mai lo desvolopament espectaclós de l'informatica, e amb ela, de la partida algoritmica dei matematicas.
Instrument e lengatge
Lei matematicas sièrvon de lengatge o de supòrt en de sciéncias fòrça nombrosas (naturalas o umanas) afin de quantificar cèrts fenomèns. S'utilizan tanben per predire de formas e efectuar de prediccions qualitativas.
Lo principi de la matematizacion es aquest: una sciéncia donada, o una sotatematica de la sciéncia (par exemple la biologia o la termodinamica) selecciona cèrts paramètres supausats quantificables (lo temps, lo nombre de bactèris, la temperatura, lo pòrtafuelha d'un accionari) qu'entre elei s'es constatat de relacions (la populacion bacteriana creisse amb lo temps, la temperatura e la pression son liadas). Una eqüacion, fòrça sovent diferenciala, lia d'unei d'aquelei paramètres entre elei, e establís ansin d'un biais quantitatiu son interdependéncia. L'estudi matematic d'aqueleis eqüacions va permetre, après retorn ais èssers reaus associats ai paramètres, de predire, valent a dire de constatar de relacions novèlas entre lei tèrmes. En ecologia per exemple, una foncion pòt modelizar lo rapòrt entre una espècia e una autra espècia predatritz; l'estudi matematic de la foncion quand lo temps tende vèrs l'infinit va anonciar se lo sistèma ecologic evoluirà vèrs un sistèma estable e equilibrat, o ben (per exemple) s'una deis espècias dispareisserà.
Lo cas particular de la fisica
Istoricament, fisica e matematicas son prefondament liadas. Se coneis la frasa famosa de Galilei, fondator de la fisica modèrna: Lo libre de la natura es escrich en lengatge matematic. L'astronomia, per exemple, es estada un dei motors principaus de l'emergéncia de la disciplina matematica.
Puei, fins a la fin dau sègle XIX, lei matematicians seràn tanben fisicians (e sovent filosòfs). Se pòt destriar mai d'un rapòrt de naturas diferentas entre lei doas sciéncias:
Liames amb lei sciéncias umanas
Son rapòrt amb lei sciéncias umanas se fa essencialament per leis estatisticas e lo calcul dei probabilitats, mai tanben per d'eqüacions diferencialas, en economia e en finança:
Aqueu rapòrt es controversiat, estent la natura umana d'aquelei sciéncias, e lo refús per d'unei, dins aqueu domeni, dau determinisme que lei matematicas li son naturalament estacadas.
L'àbit matematic fa pas la sciéncia
Matematizacion significa pas autenticitat scientifica. D'efècte, lei postulats d'una pòdon èsser extremament problematics, e mai folastres, mai se son quantificables, pòdon donar luòc en de calculs complèxes. Un cas evident es aqueu de l'astrologia, que sei postulats, supausant una influéncia dei planetas sus lo comportament uman, son rebutats quasi unanimament per la comunautat scientifica. Fòrça mai subtil es lo cas de l'economia matematica. Lo postulat fondamentau d'aquela disciplina es que l'activitat economica se pòt comprendre a partir d'un axiòma de natura antropologica, aqueu de l'actor individuau racionau. Dins aquela vision, cada individú cèrca per seis accions d'acréisser un cèrt profiech d'un biais racionau. Aquela mena de vision atomista de l'economia permete an aquesta d'aicí de matematizar pron aisadament sa reflexion, puei que lo calcul individuau se transpausa en calcul matematic. Pasmens, cèrts sociològs, coma P. Bourdieu, e mai cèrts economistas, refusan aqueu postulat de l'homo œconomicus, en remarcant que lei motivacions deis individús comprenon non solament lo don, mai dependon tanben d'autres engatges que l'interès financier n'es qu'una partida, o simpletament son pas racionalas. La matematizacion es donc segon elei ren qu'una semblança permetent una valorizacion scientifica de la disciplina.
Lei matematicas dins l'Istòria
L’origina istorica dei matematicas es liada a sei premiereis aplicacions concrètas: lo comèrci, la mesura dei superfícias, la prediccion deis eveniments astronomics.
Inicialament viradas vèrs la mesura (geometria) e lo comptatge (aritmetica), lei matematicas se viran lèu vèrs l'abstraccion. Lei matematicians grècs amb Euclides e seis Elements li aduson sei premiereis estructuras axiomaticas, puei son passatge en cò dei matematicians de lenga aràbia permete la fusion amb lei coneissenças orientalas e la creacion dau sistèma d'escritura numerica aràbia.
Dins lo corrent dei sègles XVI e XVII, es en Euròpa que se desvolopa un aspècte novèu dei matematicas. La creacion d'un lengatge simbolic (Viète e Descartes) permete lo desvolopament dau calcul algebric, mentre que Newton e Leibniz, metent en plaça lo calcul infinitesimau, fornisson leis instruments necessaris au desvolopament de l'analisi.
Au sègle XIX, lei matematicians son portats a explicitar d'estructuras algebricas: grops (Évariste Galois), anèus (Richard Dedekind), còrs, espacis vectoriaus (Giuseppe Peano), espacis projectius... Es lo desvolopament d'una branca novèla dei matematicas: l'algèbra generala.
Lo sègle XIX vei amb Georg Cantor e David Hilbert lo desvolopament d'una teoria axiomatica de totei leis objèctes estudiats, que mena au problèma dei fondaments dei matematicas. Aqueu desvolopament de l'axiomatica menarà au sègle XX a cercar de definir totei lei matematicas per mejan d'un lengatge: la logica.
Dins lo corrent dau sègle XX, lo desvolopament de l'instrument informatic fa enregar una draia novèla ai matematicas: aquela de la modelizacion e de la numerizacion.
Dins lo corrent dei dos mila ans passats, lei matematicas an cercat, d'una part de fornir d'instruments utilizables per leis autrei sciéncias (fisica, geografia; astronomia...) e d'autra part de resòuvre de problèmas nascuts en son dintre coma la qüadratura dau ceucle, lei nombres constructibles, la conjectura de Fermat, l'ipotèsi de Riemann, la conjectura de Poincaré, lei proposicions indecidiblas, lei problèmas NP-complèts...
Lei fondaments dei matematicas
Lei teorias deis ensembles, desvolopadas inicialament a la fin dau sègle XIX, son de teorias fòrça generalas que donan un quadre onte de matematicians esperèron de poder formular e provar totei lei coneissenças matematicas. Espèr condemnat fin finala a pas capitar: vejatz logica matematica. Citem un exemple de matematicas usualas, e que se reduson pas en la teoria deis ensembles: la teoria dei categorias.
Logica e matematicas
En matematicas, l’estudi de la forma dau rasonament, independentament de seis objèctes, a una importància cruciala. Mostrem-o sus un exemple. Lei meteis axiòmas, aquelei deis espacis vectoriaus, se pòdon utilizar au còp per estudiar d'espacis geometrics, coma l’espaci euclidian, e per estudiar l’ensemble dei solucions d’una eqüacion diferenciala lineara. Lei teorèmas sus leis espacis vectoriaus son donc valables au còp per la geometria euclidiana e per leis eqüacions diferencialas linearas. La teoria abstracha deis espacis vectoriaus consistís a estudiar lei formas de deduccions que parton dei meteis axiòmas, independentament dau contèxte, valent a dire deis objèctes particulars que li son aplicadas aquelei deduccions.
Aquela definicion convèn ben ai matematicas aplicadas. Fòrça teorias abstrachas (lei nombres entiers, lei nombres reaus, lei foncions realas de variablas realas e leis eqüacions diferencialas, leis espacis vectoriaus, lei grops, lo calcul dei probabilitats,...) an una utilitat generala per totei lei sciéncias, perque se pòdon aplicar en d'objèctes nombrós. L'òbra dei matematicas aplicadas consistís a desvolopar de teorias, que sa valor es universala, en vista d’ajudar ais autrei sciéncias.
Rigor e practica dei matematicas
L'acceptacion de la veracitat d'una demostracion se fonda donc in fine sus un consensus d'especialistas. Ansin, la fisança de la comunautat matematica dins un de sei membres prepausant un resultat novèu es capitala dins la recepcion d'aqueu resultat, d'aitant mai s'es imprevist o que modifica lo biais de veire lei causas. Se pòt prendre per exemple istoric lei controvèrsias sus lei geometrias non euclidianas au sègle XIX, onte leis òbras de Lobatchevsky foguèron largament ignoradas; o ben, dins un autre domeni, la non recepcion per Cauchy, captau monarquista, deis òbras dau jove republican Galois au començament dau meteis sègle. Se poiriá multiplicar de taus exemples amb totei lei variacions desiradas (plaça dei fremas, nacionalisme, nepotisme...)
Filosofias dei matematicas
L'universalitat manifèsta dei matematicas e son eficacitat son, aumens dempuei l'Antiquitat grèca, la fònt de questions filosoficas e metafisicas. L'Istòria deis Idèas es intimament liada a la reflexion sus la natura dei matematicas. Se pòt destriar tres grandei questions:
Lo platonisme
« Degun intre aicí se non es geomètra », èra gravat sus lo portau de l'Escòla de Platon. Per aqueu filosòf, lei matematicas son un intermediari per accedir au reiaume deis Idèas.
L'aristotelisme
En çò que pertòca lei matematicas, Aristòtel es encara fòrça emprench de platonisme. L'univèrs en delà de la Luna, leis estèlas e lei planetas, pòdon èsser comprés per lei matematicas, car s'ordenan segon de lèis etèrnas e perfiechas. En revenge, per Aristòtel, lo monde sublunar es cambiadís e movedís, e la fisica pòt de ges de biais pretendre aquerir la rigor e l'universalitat dei matematicas.
L'intuicionisme
« ''La simpla possibilitat de la sciéncia matematica sembla una contradiccion insolubla. S'aquela sciéncia es deductiva ren qu'en aparéncia, d'onte li vèn aquela rigor perfiecha que degun pensa de metre en dobte? Se, au contrari, totei lei proposicions qu'enóncia se pòdon tirar leis unei deis autrei per lei règlas de la logica formala, coma va que la matematica se redugue pas an una tautologia immensa? Lo sillogisme nos pòt ren aprendre d'essencialament novèu e, se tot deviá sortir dau principi d'identitat, tot deuriá tanben se i poder reduire. », Henri Poincaré, La Sciéncia e l'ipotèsi''.
Lo constructivisme
Lei constructivistas admeton que lei matematicas construchas. Pus tecnicament, accèptan dins lei demostracions que leis inferéncias finidas. Per exemple, se refusa lo rasonament per recurréncia e mai l'axiòma de la chausida. Lei demostracions per reduccion a l'absurd son tanben refusadas, puei que menan a l'existéncia de l'èsser matematic solament per l'impossibilitat de son non-èsser, e non pas per l'explicitacion dirècta de son existéncia.
Lei simetrias
Fractala possedent una simetria d'escala e una simetria centrala|thumb Es una constatacion comuna que s'atribuís una cèrta beutat ai figuras simetricas. Una simetria d'una figura geometrica es, informalament, l'existéncia d'un motiu de la figura que se reprodutz segon una règla precisa. Matematicament, se ditz qu'una figura es simetrica s'es globalament invarianta per una accion non triviala d'un grop. Autrament dich, l'intuicion de la règla se realiza matematicament per lo fach qu'es un grop qu'agís sus la figura, e lo sentiment qu'una règla riège la simetria es precisament degut a l'estructura d'aqueu grop.
Per exemple, la simetria dau mirau es liada au grop multiplicatiu \{-1,+1\}. Un parpalhon es una figura invarianta per aquela simetria, e pus generalament lo còrs deis animaus (aumens tau coma se vei exteriorament). Quand se dessenha la superfícia de la mar, l'ensemble deis ondas possedís una simetria per translacion: de desplaçar nòstre regard de la longor separant doas crestas d'ondas càmbia pas la vista qu'avèm de la mar. Un autre cas de simetria, aquest còp non isometrica, es aqueu que se tròba dins lei fractalas: un motiu donat se reprodutz a totei leis escalas de vision.
Articles connèxes
Per accedir ais articles de matematicas, vejatz
Mogán
Mogán es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Curzon
Curzon es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
(633) Zelima
(633) Zelima es un asteroïde.
Curzon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Coronavirus del sindròme respiratòri de l'Orient Mejan
vinheta|[[Virion|Virions de virus MERS-CoV vists per microscopia electronica en transmission en coloracion negativa.]] Lo coronavirus del sindròme respiratòri de l'Orient Mejan (MERS-CoV per Middle East respiratory syndrome coronavirus, ancianament NCoV per novel coronavirus) es lo nom d'un variant de coronavirus nautament patogèn descobèrt en 2012, provocant en particular un simptòma de pneumonia aguda.
Bruguièras
Bruguièras (Bruguières en francés) es una comuna lengadociana del departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La comuna es dins l'airal urban de Tolosa e dins Tolosa Metropòli.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bruguièras èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Martin; la capèla de Nòstra Dòna de Gràcia dispareguèc pendent la revolucion. En 1790, Bruguièras èra caplòc d'un canton, en l'an IX, del canton de Frontonh.
Alektra Blue
thumb|Alektra Blue (2017) Alektra Blue (Phoenix, Arizòna, 9 de junh de 1983) es una actritz pornografica americana.
Ledigos
Ledigos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Audrey Tautou
Audrey Tautou (nascuda lo 9 d'agost de 1976 a Biaumont, dins lo Puèi de Doma) es una actritz francesa.
Biografia
Sa maire es professora e son paire dentista. Demorèt a Montluçon dusca qu'entrèsse al Cours Florent.
Faguèt qualques filmes, mas comencèt vertadierament al cinèma a 22 ans dins lo filme Vénus beauté (institut) de Tonie Marshall. Ganhèt lo ''César du meilleur espoir féminin 1998.
Trabalhèt en francés amb Cédric Klapisch, Alain Resnais, Jean-Pierre Jeunet... e en anglés amb de realizators britanic (Stephen Frears) e americans (Ron Howard, Amos Kollek).
Bèlmontés de Perigòrd
Belmontés de Perigòrd (en francés Beaumontois en Périgord) es una comuna novèla perigòrda creada lo 1èr de genièr 2016, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Recampa las ancianas comunas de Bèlmont (capluòc), La Bocariá, Nojals e Clòtas e Senta Sabina e Bòrn, vengudas caduna de las comunas delegadas.
Audrey Tautou
Biografia
Es la femna (pas maridada) del cantaire Matthieu Chedid ("M").
Es passionada pels primats e pel rugbi. Li agrada la fotografia e retracha los jornalistas que li fan d'intervistas.
Bèlmontés de Perigòrd
Toponimia
Veire a Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e a Senta Sabina e Bòrn.
Lòcs e monuments
Veire a Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e a Senta Sabina e Bòrn.
Personalitats ligadas emb la comuna
Veire a Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e a Senta Sabina e Bòrn.
Reblochon
Lo Reblochon o Reblochon de Savòia (en francés Reblochon de Savoie) es un formatge francés de la region de Savòia que benefícia d'una AOC dempuèi 1958. Es un formatge a basa de lach de vaca, d'un diamètre de 13 a 14cm e d'una nautor de 2 a 3cm.
Vitamina C
La vitamina C o acid ascorbic es una vitamina idrosolubla. Es facilament oxidabla e doncs se considèra come la pus labila dei vitaminas; tanben es fòrça sensibla a l'exposicion a la calor, a la lutz, etc... S'utiliza coma indicador de l'estat dei vitaminas quand leis aliments se someton a de procèsses extèrnes. Se se manten lo contengut de vitamina C se considèra que leis autrei vitaminas se son pas alteradas significativament. Au jus d'irange se donan mai de condicions de pH e preséncia d'acids organics que fan que la vitamina C se mantenga fòrça ben. Sei fònts principalas son lei fruchs citrics. L'acid ascorbic se tròba dins lei fruchs e lieumes crus e pas dins lei cosinats.
Sòrgas
Sòrgas (Sorgues en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Audrey Bitoni
Audrey Bitoni (Pasadena, Califòrnia, 16 d'agost de 1986) es una actritz pornografica americana.
(634) Ute
(634) Ute es un asteroïde.
Wacquemoulin
Wacquemoulin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Nauts de França.
Estats federats de Micronesia
populacion (an) 6 444 abitants (2000) Densitat 154 ab./km² - Jorn 3 de novembre de 1986
Wacquemoulin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estats federats de Micronesia
Leis Estats Federats de Micronesia, tanben conoissuts coma Micronesia, son un Estat federau d'Oceania constituït de 607 illas situadas dins lo sud-oèst de l'Ocean Pacific. Lo gentilici es micronesian -a.
Geografia fisica
Leis Estats Federats de Micronesia correspondòn a la màger part deis Illas Carolinas, un ensemble d'archipèlas tropicaus d'origina volcanica que s'estendon sus una longor de 3,000 km e que còmptan 607 illas. Geologicament, aqueleis illas an pas lo meteis temps. Lei pus vièlhas son fòrça usadas e constituïsson d'atòls. Lei pus recentas an encara un aspècte volcanic marcat amb un còn ben visible sovent cubèrt de seuvas. Ansin, la cima pus auta dau país, Dolohmwar, a una altitud de 791 m. Pasmens, si la superficia de la zòna maritima exclusiva micronesiana es immensa (2,992,415 km², la superficia dei regions terrèstres es fòrça febla (707 km²). De mai, mai d'una zòna terrèstra es menaçada per la montada dau nivèu de l'ocean entraïnada per lo rescaufament climatic.
Clima
Lo clima de Micronesia es fòrça umid en causa de sa localizacion dins una region cauda de l'Ocean Pacific. Amb 8,400 mm anuaus de precipitacions, l'illa de Pohnpei fa partida deis endrechs pus umids de la planeta. Leis autreis illas recebon mens de pluejas amb de nivèus mejans situats entre 3,000 e 4,000 mm. Pasmens, lei secaressas son possibles, en particular quand lo fenomèn El Niño si desplaça vèrs l'oèst dau Pacific. Enfin, de ciclòns tropicaus pòdon passar dins la region. Son una menaça importanta per leis atòls pus bas.
Demografia e vilas principalas
Gràcias a un taus de natalitat fòrça important, leis Estats Federats de Micronesia an conoissut una creissença demografica fòrça importanta durant lo sègle XX. D'efiech, la populacion es passada de 29,660 abitants en 1920 a 113,815 en 2019. Pasmens, una certana estabilizacion de la corba s'obsèrva dempuei leis ans 2000. D'efiech, la densitat de populacion (mai de 160 ab/km²) es desenant relativament fòrta e favoriza l'emigracion. Au sen d'aquela populacion, quatre grops etnics predominan : lei Chuukés (48,8 % de la populacion), lei Pohnpeians (24,2 %), lei Kosraés (6,2%) e lei Yapés (5,2 %).
Lei vilas pus importantas son relativament pichonas en causa de la populacion dau país. La pus importanta es Weno, dins leis Illas Truk, qu'aviá 17,915 abitants en 2007. Dins lo rèsta dau país, lei pus importantas son Palikir e Kolonia qu'an mai de 6,000 abitants. Lei comunas de Nett e de Kitti passan tanben aqueu lindau mai sa populacion es mai dispersada sus lor territòri.
Lengas
L'anglés es la lenga oficiala de l'Estat. Pasmens, plusors lengas malaiopolinesianas son parladas per la populacion dins la vida vidanta. Au mens quatre, lo chuukés, lo kosraés, lo pohnpeian e lo yapés an un estatut oficiau au nivèu regionau.
(635) Vundtia
(635) Vundtia es un asteroïde.
Estats federats de Micronesia
Istòria
Leis Estats Federats de Micronesia si situa totalament dins leis Illas Carolinas. Lor poblament si debanèt vèrs -1000 e foguèt l'òbra de populacions eissidas deis Illas de la Sonda e deis Illas Bismarck. Formèron pauc a cha pauc lei pòbles actuaus deis illas. Leis illas de Pohnpei e de Yap foguèron lo sètge d'un reiaume locau, d'inspiracion teocratica, que dominèt la region avans l'arribada deis Europèus au sègle XVI. Interessats per leis espècias, leis Espanhòus annexèron la region mai preferissèron lèu concentrar sei mejans sus d'autrei regions. Si lo papa confiermèt aquela sobeiranetat espanhòla en 1885, lo rèsta de la comunautat internacionala refusèt de va faire. En 1899, Alemanha poguèt donc prendre possession deis archipèla sensa dificultat.
En 1914, au començament de la Premiera Guèrra Mondiala, lei Japonés desbarquèron dins leis illas e ne'n prenguèron lo contraròtle. En 1922, recebèron un mandat de la Societat dei Nacions per legitimar aquela preséncia. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, leis illas foguèron un enjòc important dei combats aeronavaus entre Japon e leis Estats Units. En 1947, Washington obtenguèt un mandat de l'ONU per ne'n gardar lo contraròtle. Leis illas gardèron aquel estatut durant tota la Guèrra Freja. Dins aquò, pendent aqueu periòde, leis Illas Marshall si retirèron de Micronesia e obtenguèron lo drech de formar una entitat distinta.
Venguèron independentas lo 22 de decembre de 1990 a la fin dau conflicte entre leis Estats Units e l'URSS. Lo país venguèt membre dei Nacions Unidas lo 17 de setembre de 1991. Garda de contactes renforçats amb leis Estats Units dins lo quadre d'un tractat de liura associacion intrat en vigor en 1986. Aqueu tractat fisa la defensa deis Estats Federats ais Estats Units, prevetz de consultacions en cas de crisi internacionala grèva e fixa lei règlas d'atribucion d'una ajuda financiera estatsunidenca.
Organizacion politica e territòriala
Leis Estats Federats de Micronesia son una federacion de quatre Estats : Cada Estat a sa constitucion, son parlament e son governador. Lor autonòmia es importanta amb de drechs largs dins lo domeni financier. Totei lei quatre ans, cada Estat elegís un senator. Puei, lo president e lo vice-president de la federacion son chausits entre aquelei quatre personas. Au nivèu locau, lei 75 comunas constituïsson l'entitat territoriala de basa.
Afaires estrangiers e defensa
Leis Estats Federats de Micronesia an pas de fòrças armadas. Sa defensa es assegurada per leis Estats Units d'America e sa diplomacia es alinhada sus aquela de Washington. Pasmens, existís una marina deis Estats Federats de Micronesia qu'es cargada de missions de polícia dins la zòna maritima micronesiana. En 2020, dispausava de cinc patrolhaires.
Economia
De veire: Economia de Micronesia.
Micronesia es un país paure amb un PIB de 310,3 milions de dolars en 2011 siá aperaquí 2,800 $/ab. Lo sector primari (agricultura, pesca...) representava 12% dau PIB mai ocupava solament 0,9% de la man d'òbra. Lo sector segondari representava la meteissa part dau PIB mai emplegava 20,6% de la populacion activa. L'industria locala èra dominada per lei conservariás de ton. Enfin, lo sector terciari compausava 78,5% dau PIB e ocupava 74% deis trabalhaires. Es largament dominat per lo torisme, en particular sus l'atòl de Chooc.
Cultura
La cultura de Micronesia es aquela dei pòbles que vivon sus seis illas. Pasmens, li a d'elements de remarca sus lo territòri micronesians. Lo pus important es lo site arqueologic de Nan Madol que correspònd ai roïnas d'una ciutat aristocratica que foguèt la capitala de l'illa de Pohnpei durant l'Edat Mejana. Un site pron similar si tròba sus l'illa de Lelu. Dins leis Illas Yap, si fau tanben nòtar l'existéncia de discs de pèira, d'un diamètre de 4 a 350 cm, utilizadas coma moneda.
Pont-'n-Abad
Pont-'n-Abad en breton (Pont-l'Abbé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Sent Anhet
Sent Anhet (Saint-Agnet en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Lo borg, hòrt petit, qu'ei sus la RD 834 Aira-Pau e suu planèr, lo vilatge de Senta Anna qu'ei un km a l'èst dens ua ribèra. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per ua alteracion au cas regime, sanctam Agneter, de Senta Agnès.
La preséncia d'un vilatge de Senta Anna sus l'ancian camin gran empacha pas Bénédicte Boyrie-Fénié d'explicar Sent Anhet per un diminutiu de Sent Anhe, sanctus Anianus, avesque d'Orleans au sègle V.
Sent Alexandre
Sent Alexandre (Saint-Alexandre en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Sent Anhet
Istòria
De 1844 a 1872, la comuna qu'estó incorporada a Sarron
Précy-le-Sec
Précy-le-Sec es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
Précy-Lo-shut Se situa en lo Yonne, arrondissement de Avallon, costat del Isle-sus-Seren. Aquela pichona Municipalitat se a 15 minutas del échangeur del autoroute A6 de Nitry. A isolat sus un pichon scenari a 270 m d'altitud (ponch en culminant a 317 m) #que surplombe la vallée de la Curació, afluent del Iona. L'activitat principala se detla agricultura : polyculture (blat, colza, òrdi), ramaderia (bovins, dindes e de povàses) e espleitacion forestala. Lo Centre de détention de Joux-la-vila se situa a proximitat immediata.
Précy-le-sec se situe dans l'Yonne, arrondissement d'Avallon, canton de l'Isle-sur-Serein. Cette petite commune est à 15 minutes de l'échangeur de l'autoroute A6 de Nitry. Elle est isolée sur un petit plateau à 270 m d'altitude (point culminant à 317 m) qui surplombe la vallée de la Cure, affluent de l'Iona. L'activité principale est l'agriculture : polyculture (blé, colza, orge), élevage (bovins, dindes et poulets) et exploitation forestière. Le centre de détention de Joux-la-ville se situe à proximité immédiate.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Précy-lo-Shut a citat en 1127 jol nom de Prissiacum. Lo vilatge tira lo sieu nom de la siá situacion isolada sus un scenari dénudé e sens d'aiga.
Levava del abbaye de Vézelay. èra antany fortificat e comptava doas pòrtas defensivas. Destruit en 1426, #èsser reconstruit a la siá localizacion actuala. En 1860, dels trabalhs de terrassement an meses a jorn de las fondacions de muralles en fasent probablament partida d'un castèl seigneurial.
Le village de Précy-le-Sec est cité en 1127 sous le nom de Prissiacum. Le village tire son nom de sa situation isolée sur un plateau dénudé et sans eau.
Il relevait de l'abbaye de Vézelay. Il était jadis fortifié et comptait deux portes défensives. Détruit en 1426, il fut reconstruit à son emplacement actuel. En 1860, des travaux de terrassement ont mis au jour des fondations de murailles faisant probablement partie d'un château seigneurial.
Nòtas
<references group=N/>
Rugbi de XIII
Lo rugbi de XIII (rugby league dins los païses anglòfons) es un espòrt collectiu jogat entre doas esquipas de tretze jogaires que pòdon utilizar las mans per portar la pauma ovala. Es un dels dos còdes màgers del rugbi creat après una escission amb lo rugbi de XV en 1895.
Aquel espòrt es popular en Austràlia, en Anglatèrra, dins los Païses Catalans, en Nòva Zelanda, en Occitània e en Papoa-Nòva Guinèa. Dins los Païses Catalans es popular solament als Pirenèus Orientals: los Dragons Catalans (Perpinhan) jògan en Super Liga anglesa.
Istòria
En Anglatèrra, los clubs de rugbi (de 15) del Nòrd que volián pagar los jorns de trabalh perduts pels jogaires amators deguèron crear, en 1895, la Northern Rugby Football Union. Aquela associacion introdusiguèt lo professionalisme tre 1898 e transformèt las rèulas a cha pauc: en 1906 se passèt a 13 jogaires. En 1922, la NRFU se cambièt lo nom en Rugby Football League çò que li balhèt son apellacion actuala en anglés. Una escission identica arribèt en Austràlia en 1907 amb la creacion de la New South Wales Rugby Football League.
En França, e subretot dins los païses occitans e catalans, lo rugbi de XIII s'espandiguèt a partir de 1933. Se creèt en 1934 la Liga Francesa de Rugbi de 13, que la meteissa annada se debanèt la primièra partida internacionala e se comencèt lo primièr campionat. La violéncia e la marrida qualitat del rugbi de 15 d'aquela passa faguèt qu'abans la seconda guèrra mondiala lo rugbi de 13 èra vengut mai popular que lo de 15. Pasmens de rancuras e de manipòlis faguèron que lo regim de Vichèi enebiguèt lo rugbi de 13 e forcèt l'integracion dels clubs de 13 dins los de 15.
A la Liberacion, lo rugbi de 13 reprenguèt son independéncia mas amb l'empacha legala d'utilizar lo nom de rubgi. La liga venguèt en 1948 la Federacion Francesa de Jòc de 13. Reprenguèt lo nom de rugbi a 13 en 1993. Après un periòde de bèlas capitadas (de la virada legendària en Austràlia en 1955 entrò la finala perduda de la Copa del Monde en 1968), lo rugbi de 13 coneguèt una longa davalada deguda a l'inconsisténcia de las politicas de la federacion. Es ara un espòrt relativament confidencial, gaire presat pel mèdias generals e esportius, malgrat la preséncia dels Dragons catalans dins la Super League essencialament anglesa e la tenguda, a l'escasença de la darrièra Copa del Monde, en 2013, d'unas partidas en França.
Seleccions nacionalas
En 1954 se creèt la Copa del Monde de Rugbi de XIII, que la 15ena edicion, en 2017 foguèt ganhada per Austràlia que ten lo recòrd amb 11 victòrias (3 per Granda Bretanha e 1 per Nòva Zelanda). L'edicion venenta prevista en 2021 se farà finalament en 2022 en Anglatèrra.
La Copa del Monde Femenina de Rugbi de XIII foguèt creada en 2000. Après 3 victòrias de Nòva Zelanda, Austràlia se ganhèt la copa en 2013.
La Copa del Monde de Rugbi League en Fautuèlh foguèt creada en 2008. Anglatèrra se ganhèt la primièra, e França la segonda en 2013.
L'equipa de França de rugbi de XIII es formada d'una majoritat de jogaires occitans e catalans.
Clubs
La competicion màger es la NRL que se debana en Austràlia e Nòva Zelanda. Agropa 16 clubs que 15 son australians e lo 16en neozelandés. En 2014 lo carcassonés Romieg Casty rejonh los Syndney Roosters.