cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estomac
Vojadís gastric
Provocat per deferents mecanismes après la dintrada dels aliments (ormònas localas coma la gastrina, sistèma nerviós parasimpatic amb al tèrme dos nèrvis cranians pneumogastrics) lo trabalh de la partida ejectanta se fa al ritme de tres èrsas per minuta pendent la digestion. Las èrsas butan al pilòr, una pichona ejeccion passa dins lo bulb du duodenum, lo rèste torna pojar cap al du barratge constituit per una zona d'estriccion permanenta situada entre lo cròs e la partida nauta (fundus – còrs).
Se la partida ejectanta es totjorn lo luòc d’un tonus muscular la gardant plana quand l’estomac es vuèg, la partida nauta es totjorn dubèrta (es lotjada jos la mièjacopòla del diafragme esquèrra, jol còr), quitament en l’abséncia d’aliments, e forma una pòcha d’aire tornada pendent l'emplissatge dels repais. Aquela partida nauta, al contrari del cròs, es lo luòs d’una relaxacion adaptativa al volum del repais : se destiba per recebre, e los aliments se pausan en jaças orizontalas.
La zona d'estriccion mantenguda pel tonus muscular forma, coma un esfinctèr, un passatge contrarotlat del contengut digestiu: lo passatge cap al cròs dona de resultats diferents segon lo moment de la digestion. Los liquids, quitament begut en fin de repais sortisson los primièrs. Los aliments mesclats per la preparacion culinària e lo trissatge masticatòri decantan progressivament : la partida miègpastosa demora al bas alara que las grassas pojan, essent de densitat mendre. Seràn los darrièr a sortir.
Digestion
La mucosa del fundus e de l’estomac conten de glandulas gastricas sus un quart de lor espessor, aquelas glandulas son lo luòc ont se fabrica l’acid, produch per las cellulas parietalas o oxinliticas. La paret produch de pepsinas (benlèu 8 diferentas segon las cromatografias). Jos l'efièch d'aquelas secrecions, los aliments proteïnats començan lor transformacion. Aquela descomposicion jòga un ròtle màger per la transformacion de las particulas alimentàrias redusent lor talha.
Las secrecions gastricas son lo fach de las glandulas gastricas especializadas que compòrtan diferentas cellulas secretriças en foncion de lor localizacion dins l’estomac. Atal, las glandulas del cardia produson puslèu de mucus alara qu'aquelas del còrs produson de mucus, de pepsinogèn (enzim inactiu qu'es est transformat en pepsina activa), d’acid cloridric e d'ormònas gastricas. Lo pilòr produch subretot la gastrina.
Istologia
L’estomac se constituís, de la superfícia cap a la prigondor, de mai d'unas sisas : lo peritòni lo ne cobrís gaireben tota la superfícia, puèi venont tres sisas muscularas (longitudinala, de biais e circulària), e la mucosa intèrne pausada sus son corion conjonctiu.
Lo còrs de l'estomac compòrta las cellulas parietalas que sintetisan l’acid cloridric (HCl) e lo factor intrinsèc (necessari a l'absorpcion de la vitamina B12), las cellulas de mucus per la proteccion de la paret estomacala e las cellulas principalas que secrètan lo pepsinogèn (precursor de la pepsina). Las cellulas del còrs son sensiblas a la gastrina (aumenta las secrecions), d'esperela secretada per las cellulas enteroendocrinas o APUD.
Fibroscopia esogastroduodenala
Sovent realizada jos anestesia locala, la fibroscopia esogastroduodenala explora la partida proximala del tractus digestiu, e entre autre l'estomac. Permet una evaluacion morfologica endocavitària, la realizacion de biopsias per analisi anatomopatologic e bacteriologic (recerca d’Helicobacter pylori), e tanben dels gèstes curatius.
Imatgeria
La tomodensitometria abdominala, amb injeccion de produch de contraste, permet un estudi de las parets de l'estomac.
L'ecografia abdominala es pauc utilizada per aquel organ.
Patologia ulcerosa
Una ulcèra gastroduodenala es una pèrda de substança al nivèl de la mucosa gastrica o duodenala, sovent ligada a une colonizacion per Helicobacter pylori e se tradusent per de dolors abdominalas epigastricas d'intensitat variabla.
Una gastritis es une inflamacion d'aquela quita mucosa; ec, ela tanben, a vegada ligada a  H. pylori , mas de biais mens frequent, e pòt tanben èsser sovent causada per l'èstres, un tractament per antiinflamatòris non esteroïdians mal contrarotlats.
Tumors malignas
Las tumors malignas de l'estomac, definidas per un centre es a mai de 2 cm en dejós de la joncion esogastrica, son sbretot d'adenocarcinòmas. Se tipes istologics son correlats amb de factors de risc genetics.
Malautiá de Biermer
La malautiá de Biermer es deguda a une caréncia en vitamina (cobalamina), mai sovent per un deficit de secrecion de factor intrinsèc (FI) per la mucosa gastrica.
Dintrada quirurgicala
Quina que siá la via de dintrada, l'obertura del pichon epiploòn, liberant la granda corbadura, es necessari per realzar un gèst sus l'estomac.
Lihòns
Lion en picard (Lihòns en occitan, Lihons en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La vila foguèt destrusida pendent la Primièra Guèrra Mondiala e rebastida après. Lo poèta occitan Gustava Terrassa i passèt e n’escriguèt un poèma, Lihòns. Loís Murat, felen del marescal, i foguèt tuat e enterrat (mausolèu). Una necropòli militària recampa 6581 soldats francés tuats dins lo ròdol.
Nòtas
<references group=N/>
Nis
thumb|250px|Una aucèla donant a manjar als pichons. thumb|250px|right|Al bòrd de mar, a luòc d'utilizar de tèrra, l'[[Ironda de fenèstra utiliza sable e algas.]] thumb|250px|Nis en forma de panièr, lo mai frequent. thumb|250px|Nis teissit, penjat del [[Ploceus castaneiceps.]] thumb|250px|Nis terriers cavats dins una paret sablosa per l'ironda. thumb|250px|Qualques insèctes coma las [[vèspas o de termits arboricòlas bastisson de nises de fibras vegetalas.]] thumb|250px|right|Nis atipic de [[cigonha a Cadis en Andalosia.]]
Lo nis, nid, niu o nitz designa en general l'estructura bastida pels aucèls per contenir lors uòus e donar un primièr abric als pichons. Los nises son generalament fabricats amb de materials organics coma branquilhons, èrbas, mossas o fuèlhas, a vegadas garnits de plumas. Qualques aucèls, comme de falcons, pòdon utilizar lo nis abandonat per d'autras espècias, d'autres coma lo Cocut, pondon dins la covada d'una autra espècia. Qualques espècias de faucilhs fabrican de nises de saliva fausament dich « nis d'irondas », comestibles.
D'autres Animals, per exemple los gorillas o los esquiròls, o encora las aranhas o insèctes socials bastisson tanben de nis.
Per que los aucèls bastison de nises
Los aujòls dels aucèls modèrnes benlèu enterravan lors uòus dins lo sol o dins un molon de vegetacion descompausada, coma lo fan actualament los reptils. A un moment de lor evolucion, los aucèls comencèron a utilizar la calor de lors còs per covar, e, a bastir un nis caud e segur. Estimuladas per l'alongament del jorn o la montada de las temperaturas, las ormonas semblan provocar lo començament de la construccion del nis.
Cada espècia d'aucèl possedís un tipe de nis caracteristic. Los nises pòdon se trovar dins fòrça abitats diferents. Uns los bastison dins los arbres, d'autres (coma los aglas, e fòrça aucèls marins coma las gavinas) prefèron los bauces, d'autres encara bastison lors nis dirèctament sul sol.
Tipes de nises comuns:
Mèstres dins l'art de bastir
Qualques aucèls melhoran la tecnica de base del nis. L'agaça fabrica un covèrt d'espinas per alunhar los lairons de nis alara que l'Orthotomus bastís un còn, coson literalament doas grandas fuèlhas. Lo mascle trauca en seriá amb son bèc sul costat de las fuèlhas, abans de las cóser amb de fibras vegetalas. Seiurus aurocapilla imita lo potièr. Jos un teulat, lo nis redond, d'argile, pòt pesar fins a 100 còps lo pes de l'aucèl. La gavina bastís tanben un nis de fanga e de saliva ligat jos un canal de teulat per que la pluèja l'emporta pas.
Qualques aucèls economisan lor energia ne bastisant d'en primièr un grand teulat comun que fa un l'abric del temps marrit abans que cadun bastiga son nis personal jol teulat comun.
Viscum album
Viscum album es originari de las regions temperadas d'Euròpa. D'autres espècias existisson, tanben en Austràlia, que qualques parasitan las racinas d'arbres.
Es en Euròpa una planta tradicionala, qu'amb lo grifol, servís d'ondradura per las fèstas de Nadal e de fin d'anada.
Etimologia
Lo nom en latin "viscum" a una origina incertana, mai vendriá de l'indoeuropèu e vòl dire "fòrça". E "album" fa referéncia a blanc, qu'es la color del fruch que son baias.
Descripcion
200px|thumb|left|Vesc dins una [[pibolada artificiala]] Es una planta lenhosa, amb una nautor de 0,2 a 0,5 mètres. Totjorn és de color vèrd, degut als pigments de la clorofilla. Aquela planta es sens racina, mas es provesida d'haustòris que li permet de chucar los nutriments necessàris per viure. La morfologia de la camba es erbacèa levat una partida qu'es lenhosa. La camba es corta mas las brancas son nombrosas e fractalaament forcadas, fins a formar una grossa bola que penja de l'arbre parasitat. La morfologia de las fuèlhas son opausadas, persistentas, oblongas, carnosas, totjorn per parelhs al tèrme de las brancas dicotòmas. A lo peciòl cort. Es un arbrilhon dioíc amb de flors unisexualas amb una mena que se poiria nomenar inflorescéncia reünidas en formacion de branquetas de color jauna. Las flors son pauc vesible de color jaunenc-verdenc que se gropan al tèrme. Las flors masculinas presentan 4 petals minisculs e 4 estaminas sens filaments. Al contrari, las flors femes, son fòrça rudimentàrias, an 4 pèças a l'entorn de 2 carpels soldats. L'androcèu a 4 estaminas e lo ginecèu es format per dos carpèls soldats. Lo fruch es una baia de polpa viscosa, blancosa e translucida de 6 a, e amb una sola grana. Cal saber que las baias son fòrça toxicas.
Espandiment
L'airal d'espandiment del vesc es pro vasta. Comprend:
Proprietats
Lo vesc conten de substàncias toxicas, d'eterosides (segurament de saponosides) que pòdon provocar en cas d'ingestion de fruches de trebols digestius e mai cardiacs se lo nombre de baias ingeridas passa la desena.
Constituents coneguts:
Farmacopèa
Lo vesc èra autrescòps donat contra l'epilepsia, los trebolums nervoses, per la regulacion de las activitats glandularas, del ritme cardiac e de la digestion. La decoccion de las branquetas dona de bons resultats per las sidulas, mas pòt èsser mal tolerat.
La viscina pòt a fòrta dosi ralentir dangerosament lo ritme cardiac, causar de convulsions, aumentar la pression arteriala e tanben provocar un avortament, alara qu'en dosi apropriadas, a d'efèctes benefics per las personas sofrent d'ipertension e de malautiás cardiacas.
Los brots e fuèlhas de prima son utilizats en gemoterapia.
D'extraches de vesc foguèron utilizats coma apondut al tractament de qualques càncers tractat per quimioterapia. Pel càncer de la pèl, un estudi de l'Organizacion europèa per la recerca e lo tractament del càncer mostrèt gaire de benefici per la subrevida dins aquela terapeutica. Pel càncer del sen, un estudi mòstra un melhoracion dels resultats evaluant la qualitat de vida dels pacients, mas pas de benefici per la subrevida.
Leulinghen-Bernes
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat a situat a ieu-distància dintre Boulogne-sus-Mar e Calava, al se del entité paysagère nomenat arc urban e conca carrier en lo SCOT paysager de la Tèrra de las 2 Caps.
La commune est située à mi-distance entre Boulogne-sur-Mer et Calais, au sein de l’entité paysagère nommée arc urbain et bassin carrier dans le SCOT paysager de la Terre des 2 Caps.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Del fach que la frontièra anglo-francesa traversava la siá glèisa al començament de la, la filha de Charles VI, Catherine de Valís, i épousa Henri V cinc ans après la batalha de Azincourt.
Uèi, Leulinghen-Bernes perpétue aquel eveniment sustot per la met d'una plaque commemorativa, e per manifestacions en s'inspirant de la Mièja Edat.
Du fait que la frontière anglo-française traversait son église au début du, la fille de Charles VI, Catherine de Valois, y épousa Henri V cinq ans après la bataille d'Azincourt.
Aujourd'hui, Leulinghen-Bernes perpétue cet événement notamment par la pose d'une plaque commémorative, et par des manifestations s'inspirant du Moyen Âge.
Metau nòble
Un metau nòble (var. metal nòble) es un metau que resistís a la corrosion e a l'oxidacion gràcias a la valor auta dau potenciau d'oxidoreduccion de lor pareu oxid/metau. En particular, aquela proprietat li permet de resistir a l'ataca d'una solucion compausada d'un acid unic, compres d'acids fòrts coma l'acid sulfuric, l'acid nitric ò l'acid cloridric. En revènge, demòran sensibles ais efiechs corrosius d'una mescla d'acids coma l'aiga règia.
Mossol
Mossol (en arabiar, ʾal mawṣil, e en curd Mûsil) es une vila del nòrd d'Iraq, cap luòc de la província de Niniva, en Nauta Mesopotamia. Apartenent de jure a l'Iraq, la vila es en partida contrarotlada dempuèi 2014 per l'organizacion Estat islamic.
Geografia
vinheta|Mapa dels quartièrs de Mossol Mossol se situa sus las ribas del Tigre (cinc ponts permeton de passar lo fluvi), a unes 350 km al nòrd de Bagdad e a una centena de quilomètres de las frontièras siriana e turca.
La partida es de la vila es percorrida pel riu Khosr que s'espandís dins lo Tigre al nivèl del primièr pont (o « pont vièlh », o « pont de fèrre »).
Demografia
La vila compta près 1,5 milion d'abitants, çò que ne fa la segonda vila iraquiana per la populacion, après Bagdad e abans Bassorá.
Istòria
Lo nom de Al-Mawssil foguèt donat pels Arabs quand conqueriguèron la region de la Nauta Mesopotamia al sègle VII. Abans, la vila se nomenva Ninawa, es a dire Niniva en occitan. Lo nom de Ninawa es mencionat per 34 còps dins la Bíblia. Capitala de l'Empèri assirian, Niniva coneguèt son Edat d'Aur pendent lo sègle VIII AbC. L'eritatge arqueologic de la vila testinònia de la vitalitat de la cultura assiriana que la granda bibliotèca d’Assurbanipal ne oguèt l'illustracion. Niniva casèt dins las mans dels Caldèus en l'an 611 AbC. marcant la fin de l'empèri assirian. Uèi, lo nom de Niniva es donat a l'encòp al site arqueologic de la vila e a la provincia que s'espandís sus una vasta plana a l'entorn de Mossol.
Niniva es de segur tanben ligada a l'istòria biblica de Jonàs.
Mossoul es sutuada sus la roïnas de Niniva. Es la vila que li succediguèt coma metropòli regionala a l'epòca crestiana. Es alara d'obediénça nestoriana e abriga las tombas de mai d'uns evangelizators. Presa en 641 pels Arabs, ven lo principal pòl comercial de la region en rason de son emplaçament, al caireforc de las rotas de caravanas entre la Siria e la Pèrsa. Es a aquel epòca que ven reputada per sos teissuts fins de coton, las mosselinas, e per son marbre. Al sègle X, l'emirat de Mossol ven gaireben independent abans de venir al sègle XI la capitala d'un Estat seldjuquid. Al sègle XIII, es conquerida e saquejada pels Mongòls. En 1262, passa jos dominacion pèrsa, puèi otomana.
Promesa a la sobeiranetat francesa pel acòrdis acòrdis Sykes-Picot de 1916, son los britanics que l'ocupan en 1918, puèi l'administran. La França, après fòrça patetariás, renóncia a sos drech sul wilaya e lo reialme unit l'intègra ensegida a l'Iraq, sus que ten lo mandat. La Turquia protèsta a l'epòca contra aquela annexion, mas la Societat de las Nacions confirma l'accion britanica en 1925.
Mossol patiquèt de la guèrra Iran-Iraq. Lo 15 d'abril de 2003, las tropas americanas fa fuòc sus de manifestants denonciant lor preséncia en Iraq, la fusilhada fa al mens detz victimas. Es tanben a Mossol que son tuats en juilhet de 2003 los dos filhs de l'ancian president iraquian Saddam Hussein, Odaí e Qussaí.
En junh de 2004, pendent la Segonda guèrra civila iraquiana, Mossol cai jols jiadistas de l'Estat islamic, après quatre jorns de combat pendent una ofensiva de granda amplor e amb la complicitat d'ancians del partit Baas de Saddam Hussein,. Segon una ONG, cinc cent mila civils fugiguèron la vila.
Après aver vist lors ostals marcats de la letra de l'alfabet arabi ن, significant Nazrani (Nazarèu), los crestians de Mossol devon causir entre se convertir, pagar un impòst de capitacion (jizya) als islamistas o quitar la vila; fugisson en massa, se fasent sovent prene lors bens.
Mai d'un monuments istorics foguèron destruits pels jihadistas de l'Estat islamic. Lo 24 de julhet de 2014, doas mosquetas foguèron aclapadas mejans d'explosius, amb aquela que conteniá la tomba du profèta Jonàs, e d'autre rèstes arqueologics datant del sègle VIII AbC e de l'antica Niniva. En febrièr de 2015, los jihadistas destruison d'estatuas et de frèscas assirians e parts del musèu de Mossol, e la bibliotèca de la vila es volontàriament incendiada, près de 8 000 obratges ancians brutlan.
Toponimia
Son nom arabi Mossol o Al-Moussel ven d'un ancian pont de naus sul Tigre e ven del verbe arab waSala significant « religar ».
Se nomena tanben aquela vila del nom de Omon Rabïain que vòl dire literalament « maire de dos printemps » que beneficia en automne d'una segonda sason de prima.
Religion
La vila compta 80 % de musulmans sunnits.
La vila es lo sèti de l’arquidiocèsi siriac ortodòxe de Mossol.
Transpòrts
A Mossol i a un aeropòrt internacional situit al sud del centre vila.
Mèlsa
La mèlsa (en grèc ancian σπλήν (splēn), en latin lien, d'ont los adjectius esplenic e lienal) es un organ fragil, prigond, situat dins l'ipocondre esquèrra en fàcia de la 10a costèla (costèla esplenica). Es donc en posicion toracoabdominala. Ten un ròtle dins l'immunitat e dins lo renovèlament de las cellulas sanguinas.
Morfologia
La mèlsa compren classicament tres fàcia e una basa: Lo bòrd anterior es crentat es aquel que se percep a la palpacion a l'escasença d'una esplenomegalia.
La mèsma es capable de se contractar o de se dilatar en foncion dels besonhs de l'organisme, l'esplenocontraccion provòca un retorn de sang dins la circulacion generala.
Constitucion
La mèsla es cobèrta d'una capsula conjontiva fòrça sopla, rica en reticulina e en elastina, enviant de parets conjontius a l'interior del parenquime esplenic. Aquel es constituit de doas menas de teissuts:
Vascularizacion e innervacion
La vascularizacion arteriala de la mèlsa se fa subretot per l'artèria esplenica (artèria lienala). Aquela essent una de las 3 brancas del tronc celiac que nais de l'aòrta al nivèl de la 12a vertèbra toracica. Après un trajècte fòrça sinuós sul bòrd superior del pancreàs, penètra dins lo parenquime pel bast se divisent en doas brancas superiora e inferiora; aquò explica l'existéncia de la esplenectomia parciala. Ensegida las brancas se divisan en artèrias trabeculàrias que caminan dins las travadas conjontivas. Elas meteissas donan las artèrias centralas sortissent de la travada, que s'enròdan d'un manchon de popa blanca (subretot linfocits T). L'artèria centrala contunha e sortís de la popa blanca per donar de blancas mai pichonas: las « artèrias penicilladas ». Aquelas s'acaban per de capillars amb de menas de taps qu'enròdan lor terminason: son los capillars de forrèl. Aqueles capillars terminals son obturats e i aurà de passatges entre las cellulas endotelialas terminalas, e lo sang sortís dels vaissèls e passar lo parenquime esplenic per rejónher los sinus venoses. I a donc una circulacion tencada e una circulacion dubèrta.
La vascularizacion venosa se fa, ela, per la vena esplenica (vena lienala), que dintra dins la constitucion del tronc pòrta amb las venas mesentericas superiora e inferiora.
Los vaissèls linfatics son situats près dels vaissèls sanguins. Sols de vaissèls linfatics eferents existisson a la mèlsa. De canals linfatics exteriors ligan la mèlsa a l'estomac (epiploòn gastroesplenic), al pancreàs (epiploón pancreàs-esplenic).
Los nèrvis seguisson los vaissèls e subretot las artèrias. Explicarián parcialament los punts del costat (per isquemia de la mèlsa) e las copaduras d'alen après de tusts dins l'ipocondre esquèrre. Pendent un traumatisme de la mèlsa, se pòt observar a vegada una dolor projectada dins l'espatla esquèrra deguda a l'aferéncia sensitiva comuna al nivèl de la mesolha espinosa.
Variacions anatomicas
Las mèlsas surnumeràrias, dichas accessòria, son frequéncias, trobadas dins mai de 10% de las escasenças dels escanèrs abdominals. Pausan pas abitualament de problèma mas de cases de torsion, se manifestant per una dolor abdominala aguda, foguèron descrichs.
La mèlsa, puslèu que d'èsser lisa, pòt èsser polibada. Rarament pòt èsser ectopica, veire, fusionada amb una gonada.
Ròtle
La mèlsa a dos ròtles essencials:
Esplenectomia
La mèlsa es pas indispensabla a la vida. Per aquela rason l'esplenectomia, o ablacion de la mèlsa, pòt èsser indicada dins diferentas situacions: Fòra de las eventualas complicacions operatòrias, las principalas complicacions de l'esplenectomia son infecciosas, a causa de l'asplenia inducha, amb un risc d'infeccions bacterianas plan sevèras. Los gèrmes en causas son los pneumocòcs, los meningocòcs e l'Haemophilus influenzae.
Teorias arcaïcas
Los ancians dison qu'en automne caliá « far rire la mèlsa », manjant de racinas (pastenaga, rafe negre, pissalach, etc). Çò que permetiá de suportar melhor lo freg e èsser d'umor melhora. La mèlsa, segon la teoria de las umors, servissiá subretot a regular las umors. Quand se manjava pro de racinas, s'evitava las depressions ligadas a l'ivèrn.
Los Ancians donavan a la mèlsa fòrça proprietats coma aquela de provocar los punts de costat e de noire per consequent a la correguda. Se pensavan atal que los Ancians dessecavan la mèlsa dels correires e de los cavals per ne melhorar las performanças.
Guèrras Indopaquistanesas
Lei Guèrras Indopaquistanesas son un ensemble de conflictes armats entre Índia e Paquistan en causa de problemas frontaliers entre lei dos pa­ís dempuei lo partiment deis Índias Britanicas en 1947-1948. Son enjòc principau es lo contraròtle de la region de Cachemir. Aquò a entraïnat au mens quatre guèrras importantas e d'escaramochas recurrentas lòng de la linha de contacte entre lei doas armadas. Aquel antagonisme es ansin un element major dei relacions diplomatics en Asia dau Sud dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala.
Causas
thumb|right|Partiment deis [[Índias Britanicas.]]
Lo 15 d'aost de 1947, l'Empèri Britanic deis Índias foguèt devesit en dos dominions independents : l'Union Indiana e Paquistan. Aquò èra la consequéncia dei tensions entre comunautats religiosas e de la campanha de la Liga Musulmana en favor de la creacion d'un Estat musulman. Aqueu partiment entraïnèt de transferiments de populacions e de violéncias que menèron a de centenaus de miliers de mòrts en Bengala e Panjab. Pasmens, lo problema principau foguèt aqueu deis Estat princiers, nombrós dins la region. Segon leis acòrdis d'independéncia, èran liures de chausir de venir independents ò de demandar l'integracion a un dei dominions. Dins lei fachs, aquò foguèt gaire respectat e leis Estats de Junagadh, qu'aviá demandat l'integracion en Paquistan mai qu'èran enclavat en Índia, e d'Hyderabad, que voliá demorar independent, foguèron integrats per fòrça en Índia.
Pasmens, la situacion èra diferenta per l'Estat de Jammu e Cashmir, una region situada entre lei dos dominions. La màger part de sa populacion èra musulmana mai son prince èra indó. Dins un contèxte de tensions creissentas, son prince, Hari Singh, chausiguèt Índia e demandèt l'ajuda militara indiana per faciar una insureccion dei tribüs musulmanas. Aquò entraïnèt lo premier conflicte entre Índia e Paquistan, a l'origina de l'antagonisme actuau entre lei dos Estats.
Premiera Guèrra Indopaquistanesa (1947-1948)
La Premiera Guèrra Indopaquistanesa durèt dau 21 d'octòbre de 1947 au 31 de decembre de 1948. Dins un premier temps, lei doas armadas intrèron en Cachemir per ocupar lo maximom de territòris. Gràcias au sostèn deis autoritats, Índia n'ocupèt la màger part mai deguèt faciar de còntra-ofensivas paquistanesas dins lo centre de l'Estat. En particular, lei Paquistanés ocupèron Kargil, Dras e Khalatse. Pasmens, una ataca indiana capitèt de tornar conquistar una partida importanta d'aquelei territòris. Finalament, lei Nacions Unidas organizèron una alta-au-fuòc sus la linha agantada per lei doas armadas. Índia gardèt lo contraròtle dei dos tèrç de Cachemir.
Segonda Guèrra Indopaquistanesa (1965)
Leis acòrdis de 1948 avián previst l'organizacion d'un vòte per definir l'estatut dau territòri contestat. Pasmens, Índia refusèt de l'organizar e considerèt l'eleccion d'una assemblada constituenta lo 17 d'aost de 1956 — qu'aviá largament demandat l'annexion per Índia – coma sufisenta. En aost de 1965, Paquistan organizèt donc l'Operacion Gibraltar qu'èra destinada a infiltrar de soudats paquistanés dins la region per i causar de trèbols civius. Pasmens, lo projècte foguèt rapidament descubèrt e lo govèrn paquistanés decidèt alora d'aumentar son ajuda financiera a divèrsei guerilha antiindianas. Lo 16 d'aost, leis Indians ocupèron tres pòstes paquistanés lòng de la frontiera dins la region de Kargil. En respònsa, l'armada paquistanesa realizèt una incursion dins la zòna tenguda per l'armada indiana.
Lo 28 d'aost, Índia exigiguèt la fin dau sostèn paquistanés ai guerilhas antiindiana e de combats comencèron dins lo sector dau còl de Haji Pir, via principala per l'infiltracion de combatents paquistanés. Lo 1 de setembre, Paquistan organizèt una ataca d'amplor còntra la vila d'Akhnoor e ocupèt Khem Karan e Chumb. Lo 6 de setembre, leis Indians ataquèron en direccion de Lahore mai foguèt arrestats. Puei, divèrseis atacas localas menèron a un bilanç equilibrat. A la fin dei combats, Índia aviá conquistat 700 km² de territòris e Paquistan 1,250 km².
Còpte (lenga)
Lo còpte es lo descendent modèrne de l'egipcian faraonic. Es una lenga afroasiatica, mòrta mas que subreviu dins l'encastre de la Glèisa ortodòxa còpta que l'emplega coma lenga liturgica amb l'arabi.
Guèrras Indopaquistanesas
Segonda Guèrra Indopaquistanesa (1965)
Pasmens, dins lo corrent de setembre, China e leis Estats Units menacèron d'intervenir en favor de Paquistan per lo premier e d'Índia per lo segond. Aquelei menaçadas amaisèron lèu la situacion e una resolucion dau Conseu de Seguretat permetèt de conclure una alta-au-fuòc lo 23 de setembre. Sota l'egida de l'URSS, lei dos camps trobèron un acòrdi per evacuar sei conquistas.
Còpte (lenga)
Lo còpte foguèt parlat en Egipte del sègle II al sègle XVII abans d'èsser assimilat per l'arabi egipcian.
Origina del tèrme
Lo tèrme Còpte ven del grèc ancian Αἰγύπτιος / Aigúptios. A la debuta designava totes los egipcians mas, a partir de l'invasion aràbia, acabèt per representar, pauc a pauc, solament los egipcians non islamizats.
A l'ora d'ara, lo tèrme còpte designa sonque los egipcians demorats crestians, especialament s'apartenon a las glèisas còptas. Designa tanben la lenga que parlavan fins al sègle XVII.
Istòria
Lo còpte representa la mutacion ultima de l'egipcian faraonic (egipcian arcaïc, egipcian ancian, egipcian mejan, neoegipcian, demotic).
Foguèt pas jamai una lenga oficiala en Egipte. Abans l'invasion aràbia, lo grèc èra la lenga mai utilizada dins l'administracion e l'arabi lo remplacèt progressivament a partir del sègle VIII.
Guèrras Indopaquistanesas
Tresena Guèrra Indopaquistanesa (1971)
Aquelei combats entraïnèt la fugida de 8 a 10 milions d'abitants en Índia e la mòrt de 500,000 a 3 milions d'abitants de Paquistan Orientau. Aqueu caòs permetèt a Índia d'aver un pretèxte per intervenir e afeblir son adversari en sostenent l'independéncia dau Paquistan Orientau. Pasmens, per empachar una intervencion chinesa, lo govèrn indian esperèt l'ivèrn. Ataquèt donc lo 3 de decembre e ocupèt la totalitat dau Paquistan Orientau tre lo 16. En 1972, lo Paquistan Orientau venguèt independent sota lo nom de Bangladèsh. Aquò èra un afebliment important de Paquistan car Bangladèsh contunièt pas la guèrra còntra Índia.
Guèrra de Kargil (1999)
La Guèrra de Kargil es un conflicte limitat que se debanèt dau 3 de mai au 26 de julhet de 1999. Es lo resultat de l'infiltracion de soudats paquistanés dins de zònas d'observacion de l'armada indiana qu'èran abandonadas cada ivèrn en causa de l'altitud. Pasmens, Índia èra pas interessada per una generalizacion dei combats e Paquistan aviá pas lei resèrvas d'idrocarburs necessàrias per s'engatjar dins una guèrra vertadiera. Lei combats demorèron donc limitats a la zòna contestada onte 5,000 soudats paquistanés foguèron atacats per 30,000 soudats indians. En despiech dau relèu malaisat e de posicions defensivas establidas a mai de 5,000 m d'altitud, leis Indians prenguèron l'avantatge e tornèron ocupar sei posicions inicialas.
Còpte (lenga)
Istòria
A l'ora d'ara, e mai que siá una lenga mòrta, es l'objècte d'un movement de renaissença lingüistica. Es particularament popular demest los joves crestians e gausís d'un certan prestigi pr'amor qu'es la lenga que ven dels faraons.
Dialèctes
Lo còpte comptava 6 dialèctes. Sos noms derivan principalament dels noms de las vilas que i èra parlat.
Poton
thumb|right|Poton a la font, pargeue del casinò a [[Banhèras de Luishon]]
Guèrras Indopaquistanesas
Consequéncias
Lei consequéncias principalas dei Guèrras Indopaquistanesas son l'independéncia de Bangladèsh e la mesa en plaça d'un antagonisme duradís entre Índia e Paquistan a prepaus de la question de Cachemir. D'efiech, en despiech de plusors guèrras e crisis, la situacion militara es totjorn aquela definida après l'alta-au-fuòc de 1948. Uei, lei dos país son venguts de poissanças nuclearas e l'ipotèsi d'un conflicte d'amplor es pauc probable. Pasmens, d'escaramochas e de temptatives de destabilizacion son totjorn regularament organizadas en Cachemir per Paquistan. D'esmogudas popularas an tanben de còps luòc car la populacion musulmana de la region es puslèu favorabla a Paquistan (2001 e 2019).
Còpte (lenga)
Dialèctes
- Bohairic (o Memfitic) qu'es lo sol qu'es encara emplegat a l'ora d'ara.
Poton
Lo poton es un movement que consistís a tocar una persona amb los seus pòts. Pòt èsser un comportament social (lo poton de man o lo potonet), afectuós o amorós. La man, la gauta e lo front son las partidas del còrs que se pausa tradicionalament los pòts dins la culturas europèas. Es un signe d'afeccion o de respècte dins gaireben totas las culturas del mond. Dins d'autras culturas (Africa subsaariana, Asia, Polinesia), lo poton es pas practicat, fins a èsser reprimit, al mens abans los primièrs contactes amb las culturas occidentalas.
Còpte (lenga)
Dialèctes
- Faiyumic
Poton
Poton sus la gauta
thumb|250px|Il bacio (Lo poton), [[Francesco Hayez, òli sus tèla, 1859]] Dins la cultura occidentala, es mai sovent un signe d'afeccion.
Còpte (lenga)
Dialèctes
- Mesokemic (o oxirinquita)
Tres dialèctes dins lo sud (Naut Egipte):
Poton
Poton sus la gauta
Entre personas qu'an una relacion pròcha, lo poton se dona coma acuèlh o pel despart, se potonjant l'un l'autre sus las gautas (o prèp d'aquela en l'aire, alara que las gautas se tòcan); lo nombre de potonets varia segon las regions:
Còpte (lenga)
Dialèctes
- Tebaïc (Sahidic)
- Akhmimic
Poton
Poton sus la gauta
De familhars pòdon potonejar de mainats pels reconfortar o lor mostrar d'afeccion. Se poteneja jol vesc a l'an nòu, e qualqun que recep de predsents pòt mesejar en potonejar.
Còpte (lenga)
Dialèctes
- Licopolitan
Poton
Poton sus la gauta
Se pòt tanben donar un poton sus la gauta en signe d'amor familhal.
Còpte (lenga)
Escritura
Lo còpte utilizèt pas jamai los ieroglifes pr'amor que l'infuéncia grèca èra preponderanta dempuèi l'invasion d'Alexandre lo Grand. L'alfabet grèc, atal coma la lenga grèca, èran oficials d'aquel temps. Lo còpte adoptèt doncas un alfabet derivat del grèc, l'alfabet còpte. A coma basa l'alfabet grèc al qual s'ajustèt 7 caractèrs diches demotics.
Poton
Lo poton de man
Lo poton de man es una marca de galanteriá inventat a la fin del sègle XIX praticat pel òmes per presentar lo respècte a una femna, en referéncia a l'amor cortés de l'Edat Mejana. L'òme s'agenolha e pren delicatament la man de la femna en l'aprochant dels seus pòts.
Source-Seine
Source-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Poton
Lo poton de man
Dins la tradicion arabia lo poton de man es utilizat coma un signe de respècte pels major d'edat.
Source-Seine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La comuna eissida de la fusion lo 1èr de genièr de 2009 de las comunas de Saint-Germain-Source-Seine e Blessey.
Poton
Poton amorós
thumb|left|Un Poton amorós
Una expression d'afeccion romantica o de desir sexual implica doas personas se potonejant suls pòts, e pòt tanben se far sus d'autres partidas del còrs, e pòt tanben implicar mai de doas personas se potonejant sus divèrsas partidas de lors còrs.
La lenga es sovent utilizada dins lo poton amorós.
Antropologia
Lo poton suls pòts e interbucal pòt èsser una modificacion de las activitas alimentàrias de noiriment boca a boca dels recents nascuts e dels pichons enfants. Aquel comportament se trapa per totes los grands monins e es practicat, per d'umans, dins de culturas divèrsas. La literature dona tanben aquela practica coma pro corenta, en occident, dins de regions ruralas. Pel chimpanzé commun, los adultes ne fan un signe amical e lo fan amb o sens noiritura, lo chimpanzé bonobò lo practica amb la lenga.
Poiriá tanben venit d'une modificacion de la narrada. Qualques antropològs pensan que la primièra salutacion d'aquel tipe seriá estat un escambi nas a nas per solfinar l'odor de l'autre per fin de lo reconéisser o verificar son estat de santat.
Psicanalisi
Dins la psicanalis, lo poton es percebut coma un eritatge de l'estadi oral que se passa pendent de l'enfança. La boca figura d'organ sexual. Lo noirigat popa per se noirir, e lo chucadís ligat a la satisfaccion d'aquel besonh vital alara induirá de plaser, per piejadís. Lo poton es doncas un mejan de tornar viure fantasmaticament a l'edat adulte lo plaser de chucadís del sen maternal.
Antiquitat
thumb|drecha|Erast e Eromèn, copa atica amb figuras rojas, sègle V AbC, [[musée del Lovre]]
Lo primièr poton suls pòts es mencionat dins la literature indiana de l'an 1500 AbC. Dels tèxtes vedics descriven d'amants que, cossí un o una practica que consistís a se solfinar amb la boca. D'autres tèxtes evòcan una anciana lei indoa condamnant.
Dins la Biblia ebraíca, lo Cantic dels Cantics comença per. Aquel tèxte es datat del periòde postexilic, es a dire entre lo sègle VI e III. S'agís doncas clarament d'un poton amorós.
Lo poton de Judàs Escariòt a Jèsus (Evangèli de Matieu, cap.26, 47-50).
Lo poton èra lo signe de reconaissença dels primièrs crestians entre eles e remembrava lo poton de patz donat pendent la messa (veire Tessalonians, 5,26).
Dins la Bíbla, Jèsus potoneja los seus discipòls sus la gauta abans d'èsser tuat. Aquel poton èra per los dire al reveire mas tanben per los encoratja per l'avenidor.
Fisiologia
Un poton sus la gauta demanda l'activacion de 12 muscles facials alara que lo poton amorós n'exigís 34.
Nòtas e referéncias
<References/>
Insurreccion zapatista
L'Insurreccion zapatista (sonada en espanhòl: Conflicto de Chiapas) se debanèt dau 1 au 12 de genier de 1994 entre l'Armada Zapatista de Liberacion Nacionala (EZLN) e l'armada mexicana. Foguèt deguda a la crisi sociala e economica dei populacions indigenas dau sud de Mexic qu'èran menaçadas de pauretat après la signatura de l'acòrd fondant l'ALENA per lo govèrn mexican. Ben organizada e entraïnada, l'EZLN capitèt de conquistar divèrsei vilas dau sud de Mexic, comprés San Cristóbal de las Casas (200,000 abitants). Suspresa, l'armada mexicana mandèt una contraofensiva lo 3 de genier e reconquistèt lei vilas perdudas. Pasmens, la guerilha capitèt de se retirar dins de zonas d'accès malaisat de la region de Lacandon. Lo 14 de genier de 1994, un alta-au-fuòc foguèt signat e l'EZLN gardèt lo contraròtle dei zonas encara ocupadas. Un acòrd politic foguèt signat en 1995, especialament per assegurar lei drechs deis indigèns e lo desvolopament economic dau sud, entre lei dos camps mai son aplicacion demora complexa e leis escaramochas entre fòrças mexicanas e EZLN son pas rars.
Asnans-Beauvoisin
Nom desconegut en arpitan (Asnans-Beauvoisin en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria de Tolon
Tolon es un pòrt de guèrra francés. Es un dei principaus ambé Brèst e dins un temps Rochefort. Aquel article presenta lei fachs que marquèron l'istòria de Tolon, de l'Antiquitat fins ara.
Un site maritime frequentat despuei l'Antiquitat
Lo site es d'una qualitat excepcionala, çò qu'explica la vocacion maritima e militara dau pòrt tre l'epòca romana. Au pè deis auturas naturalas dau Mont Faron, dau Mont Codon, dau Cervèu et dau Mont Caume, la rada de Tolon s'impausa coma una dei mai bèlas dau monde. Parada dei grandei marejadas per leis Illas d'Ieras e la lenga de Gienh, devesida en granda e pichona rada, la baia aculhèt lei Fenicians puei lei Romans ambé lo nom de Telo Martius (de Telo : la divessa ligura dei fònts - o dau latin tolus : pè de còla - e Martius : dieu latin de la guèrra).
Lei Grègos, que coneissián lo site, l'i assostèron lei naviris que crosavan entre Massalia e Olbia, e una pescariá de murèx, gròs caragòu de mar que serviá per ténher lei tògas. Ambé l'Empèri Roman, Telo Martius vèn una dei doas tenchurariás imperialas de porpra, colorant naturau de color roja, gràcia a l'esplecha dei murèx e dei vermèus de l'avaus que dominavan dins la region.
Leis evolucions d'un pichon pòrt de l'Edat Mejana
Si conéis la vila coma Telo, puei Tholon e Tolon (puei Toulon en francés) e sèrve d'etapa per lei batèus de comèrci. Evescat tre 541, sovent pilhada per lei Sarrasins (especialament lo 27 de julhet de 1178, puei en 1196), parada per lo Castèu de la Mar (1366), la vila medievala passèt successivament de la dominacion dei vicòmtes de Marselha a aquela dei còmtes de Provença e empachèt en 1410 un desbarcament dei marins de Gènoa. Restacada a la Corona de França ambé la comtat de Provença en 1481, la vila comptava 250 ostaus.
L'Edat Mejana marquèt Tolon de paginas foscas liada ambé la pesta negra. Es ansin que dins aquèu contèxte petèt, en febrier d 1348, lo Progrom de Tolon, contat en occitan dins lei Causas Antiquas de l'Antiqua Cieutat de Tolon ; aquèu testimoniatge ostil ai judius pleiteja per una motivacion religiosa mai lei interpretacions deis istorians indican que lo pretzfach sieguèt mai que mai lo raubatòri dei bens dei victima ; unei 40 personas sieguèron massacradas.
Lei premiereis òbras reialas dau sègle XVI
Tolon es l'objèct de toei leis atencions de Francés Ier, Enric IV, Richelieu e Loís XIV. A partir de Carles VIII - lo fondator de l'arsenau - Valois e Capecians s'encanhan per faire dau luec lo premier pòrt dau Levant per la guèrra, e mai se Marselha - premier pòrt comerciau de França - consèrva lòngtemps lei galèras dau rèi. Estent que Tolon susvelhava au còup lo gof dau Lion et lo gof de Gènoa, Loís XII l'i faguèt bastir la premiera fortificacion : la Gròssa Torre de 1513, que li dién Torre Reiala. Mai en 1524 Carles Quint s'emparèt de Tolon, ambé lo connétable de Borbon e l'amirau Hugo de Moncada. En 1530, lei Barbarescas saquejan lo pòrt. En 1534, Francés Ier fa bastir lo fòrt dei Vinhetas (ara Fòrt de Sant Loís) sus lo litorau dau Morrilhon per Saint-Rémy, engenhaire dei pòrts. Mai en 1536, Andrea Doria pren Tolon per lo còmpte de Carles Quint.
Per luchar còntra l'Habsborg, Francés Ier vèn quai l'alliat dau sultan. Alora en 1543-1544, autorizèt la flòta otomana a passar l'ivèrn a Tolon, vuejada deis abitants per òrdre dau rèi, afin d'evitar lei rapòrts entre lei marins turcs e lei fremas provençalas. S'autoriza a restar ren que dètz caps de familha tolonencs. «Per imaginar Tolon, si fau imaginar Constantinòple», nòta un visitaire. Après la partença de la flòta de Soliman, lo pòrt pèrde en talha per dètz ans en causa dei degalhs subits. En 1558, lei Turcs celèbran encara sei fèstas religiosas a Porcairòlas.
De Richelieu a Loís XIV : una politica reiala decisiva
Enric IV, a cu lo pòrt siguèsse estat fòrça fidèu au moment dei trébols de la Liga, crea veritablament lo pòrt militar, en englobant au dedins d'una muralha bastionada (tre 1594) la vila e sei uech borgadas. Dos gròs fòrts bastionats complètan lo tot, e Enric IV comença de far bastir doas grossei levadas, caduna de 700 pas. S'installa l'arsenau e tanben d'òbras de construccion navala e la vièlha darsa d'una superficia de 15 ha. Ambé Loís XIII, lo pòrt si destina a jogar un ròtle essenciau dins la guèrra franco-espanhòla de 1635 a 1659.
Džordana Butkutė
250px|vinheta
Džordana Butkutė-Strasevičienė (3 d'octobre de 1968) es una cantaira de musica pop lituaniana.
Rascafría
Rascafría es una vila de la Comunautat autonòma de Madrid, Espanha.
Guèrra Etiopia-Eritrèa
La Guèrra Etiopia-Eritrèa se debanèt dau 6 de mai de 1998 au 25 de mai de 2000 entre lei dos país. Foguèt entraïnada per de problemas frontaliers entre lei dos país e l'araca eritreana còntra Etiopia dins la region de Badme lo 6 de mai de 1998. Lo 13, Etipia decidiguèt de repostar entraïnant un conflicte sus tota la frontiera a partir de junh de 1998. A partir de febrier de 1999, lei tropas etiopianas prenguèron l'avantatge e conquistèron pauc a pauc lo territòri d'Eritrèa. Ansin, a la fin dau conflicte, Etiopia ocupava 25% dau territòri de son vesin.
Lei dos país acceptèron un arbitratge internacionau. Pasmens, maugrat aquela arbitratge, la frontiera entre lei dos país es totjorn lo teatre d'escaramochas entre lei doas armadas. De mai, lei dos país son pas contentats, subretot Etiopia, per lei decisions de l'arbitratge.
Le Brugeron
Le Brugeron (Le Brugeron en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Limeux (Sòma)
Limeu (Sonme) en picard (Limeux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.actor
("actor", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 26 de febrièr de 2014.
Patric Choffrut
Patrick Choffrut es un militant e universitari occitan. Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1980 a 1981.
Biografia
Foguèt candidat ais eleccions regionalas de 1988 e ais eleccions legislativas de 2002 (promiera circonscripcion de Vauclusa).
Lista de las comunas de Mónegue
Lo principat de Mónegue a encuèi una sola comuna. Dins l’istòria n’agèt tres abans 1848, e de 1911 a 1918.
Ascon
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [asku]. Las fòrmas ancianas son (alode de) Ausa, Ascho en 1243, (vallis de) Ascone, (villa de) Ascone en 1272, Asco en 130, Asco, Ascho en 1318-1325, Ascone en 1324, Asco en 1385, 1390, Esco en 1401, Asco, cap a 1460 (Esquerrier). Dauzat i vei lo basque as, aitz, « punta rocassosa » e un sufixe escur. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, Ascon ven benlèu d'un nom aquitan de persona Halsco. Segon Coromines, citat per P. Pojada, lo nom sembla ibero-basc, del nom del tais, azkon en basc. Segon Felip Carbona, Ascon es en relacion ambe'l tais en basc, mès i a una autre etimologia, tanben bascoïda : acitiz + gune/kune, lo lòc dels ròcs.
Patrici Pojada cèrca a mostrar que lo primièr element es lo basc az- « ròc ». Un nom basc coma Ascanh (Azkaine en basco e Ascain en francés) a un as- inicial coma Aspa, Asme, Ascarat, que, segon J.B. Orpustan, ven de -*az, varianta de aitz, « ròc ». J.B. Orpustan senhala de toponimes basques que s'acaban en -(z)kun, element qu'indica un lòc (ex : Suhescun, Suhuskune en basc, que seriá *zuhazkun, « lòc d'albres »). Atal, Ascon seriá benlèu « lo lòc dels ròcs », çò que va dins lo sens d'una de las ipotèsis de F. Carbona.
Cal benlèu metre lo nom en relacion ambe Ascó (Catalonha), qu'es exactament lo meteis nom, mès tanben ambe Asco (Corsega), Ascas, (Gironda), Ascas (Tarn e Garona) e Asca (Hauts Pirenèus). Son de noms qu'embarrassan los toponimistas. Per Ascas de Gironda, Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas de solucion, mès evòca un mot prelatin, eretat pel basque aska, « besal, regòla, comba ». Burgan e Lafon veson pas tanpauc de solucion clara per Ascas de Tarn e Garona. La proposicion de Negre, un nom roman *asca, « fàstic » es regetada per B. Boyrie-Fénié e per Burgan e Lafon, coma de febla acceptibilitat toponimica,.
La situacion geografica d'aquelis toponimes presenta çaquelà qualques semblanças. Ascon tresplomba de 100 m la val prigonda del riu nommat en francés La Lauze. La situacion es la meteissa per Asco, que domina la frau del riu Asco, nommat localament Stranciacone. Son pr'aquò de situacions banalas en montanha e benlèu que lo nom a una autra origina. Mès per Ascas (Gironda), es quicòm mai. Dins la val de Dordonha, las ribas alentorn despassan a pena lo nivèl del flume, tirat a Ascas, plaçat sus una tuca isolada del planòl calcari, que tresplomba dirèctament las aigas. Dins lo païsatge girondin pauc traversut, un tal siti deguèt impressionar los abitants. L'exemple d'Ascas fa comprene milhor perqué l'idèa de « lòc que tresplomba un riu », o al minimom, de « perfil accidentat » (lo morre del tais...), pòt èsser un punt comun. Per la vila d'Ascó, es pas tan caracteristic : l'aglomeracion es pus nauta qu'Èbre d'un desenat de mètres, çò qu'es banal dins un país mediterranèu, que les aigats i son perilhoses. Ascas (Tarn e Garona) es sus un planòl, mès entre dos rius a pauca distància, lo Riu d'Ascas e Riutòrt : l'idèa principala es mai o mens mantenguda. I a pas que per Asca (Hauts Pirenèus), que Michel Morvan explica per un mot basque aska, « nauc » qu'òm pòt èsser embarrassat; pr'aquò, la glèisa es sus un tap que domina un riu, çò que pòt justificar un bocin l'idèa prepausada.
Totis aquels noms son dins un airal aquitano-basco-iberic, fòra d'Asco; mès la Corsega es pas exempta de toponimes aparentats al basque. Lo mot aska, « nauc » es pas la solucion çaquelà. Encara que lo mot asque (grafia de Palay), « lhavet, avalanca, lit » que conten per natura l'idèa de naut e de bas, es benlèu pas desprovesit de ligam semantic ambe lo mot comun a totis nòstres toponimes.
Luòcs e monuments
La glèisa parroquiala amb son estatua «La Verge e l'Enfant». Aquela escultura es estada classada per arrestat dempuèi le 31 de Març de 1956 puèi foguèt marcada als monuments istorics en 1992.
Personalitats ligadas amb la comuna
Michel Naudy : jornalista e òme politic (nascùt a Auloron (Bearn))