cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Russ Kun
Russ Kun, nascut Russ Joseph Kun dins lo districte d'Uaboe, en 1975, es lo president actual de la republica de Nauru. Dintrèt en foncion lo 29 de setembre de 2022.
Isla d'Olairon
Lo gentilici es olaironés -esa (Oulerounés -eso, Oulourounés -eso en grafia mistralenca ).
Qu'es la pus granda de las islas francesas metropolitanas après la Corsega, emb sos de long sus  de large (dins la pus granda larjor), a una superficia de  e mai de 21000 abitants permanents.
Durent son istòria, 'la figuet partida de l'anciana provincia de l'Aunís, de la de Sentonge, a l'agrait de mai d'una guèrra, subretot pendent la periòda medievala. Administrativament, l'isla d'Olairon se confond dempuei 2015 emb lo canton de l'isla d'Olairon, dins lo departament de la Charanta Maritima e de la region Peitau-Charantas. Sa capitala actuala es Saint-Pierre-d'Oléron, principau pòle comerciau e mestierau de l'isla. Juscant'a sos l'ancian regime, qu'es la vila dau Chasteu d'Olairon, sieti de la subdelegacion e abritent la garnison de l'isla, qu'avaia quela fonccion.
Dempuei lo 19 de març 1966, l'isla es liada au continent per un pont rotier, long de (lo tresen pus long pont de França après lo de l'isla de Re e lo de Saint-Nazaire) qu'es lo mai vielh pont de França a liar una isla au continent.
Celebrada per Pierre Loti, 'la es chafrada Olairon « la luminosa » a causa de son fòrt taus d'ensolelhament tot au long de l'annada.
Geografia
miniatura|250px|Vuda aeriana de l'isla d'Olairon ; au prumièr plan, l'[[estuari de la Seudre.]] miniatura|gaucha|250px|Lo pont de l'isla d'Olairon ; lo continent es visible en reire-plan. Bordada per l'ocean Atlantic, l'isla d'Olairon es delimitada per dos estreits que, localament, prenen lo nom de pertús (pertuis en francés) : L'isla d'Olairon se troba maitot situada facia a dos estuaris fluviaus, la Charanta e la Seudre, que joguen un ròtle considerable per sas activitats economicas, aiant favorisat lo desvolopament de l'ostreïcultura gracia a lor apòrt en aiga doça.
300px|miniatura|gaucha|L'isla d'Ol'ron dins l'espaci linguistic [[peitavin-sentongés]] dreita|300px|miniatura|L'isla d'Olerun dins l'espaci linguistic [[peitavin-sentongés]]
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Isla de Re
miniatura|L'isla de Re, vuda dempuei lo nòrd-oest
L'isla de Re (fòrma lemosina) o isla de Rè (fòrma sud-occitana, var. illa, inla, ièrla/gèrla, isola; en peitavin Ile de Rét, en francés Île de Ré) es una isla francesa situada dins l'ocean Atlantic, au large de las còstas aunisianas e vendeanas. Part de l'archipela charentesa, es la quatrena pus granda isla de França metropolitana, darrier la Corsega, l'isla d'Olairon e Bela-Isla. Autre-còp fasia partida integranta de la provincia d'Aunís, es aura atachada au departament de la Charanta Maritima e a la region Novela Aquitània. Dempuei lo mes de març 2015, ela forma un sol canton: lo canton de l'Isla de Re.
miniatura|[[Saint-Martin-de-Ré, chapluec de canton.]]
Geografia
300px|miniatura|gaucha|L'isla de Ré dins l'espaci linguistic [[peitavin-sentongés]] dreita|300px|miniatura|L'isla de Ret dins l'espaci linguistic [[peitavin-sentongés]]
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Alinhan
Alinhan o Linhan es un toponim occitan:
Santa Eulària des Riu
Santa Eulària des Riu (en espanhòl, Santa Eulalia del Río) es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Joan Molinièr
thumb|Joan Molinièr Joan Molinièr (en francés: Jean Molinié; Severac del Castèl, 10 de junh de 1868 – Severac del Castèl, 1 de junh de 1936) èra un politician occitan de Roergue que foguèt deputat d'Avairon de 1919 a 1936.
Biografia
Joan Molinièr nasquèt en 1868 dins una vièlha familha d'avocats e juristas del Parlament, los Molinièr de Vilaplana. Èra lo rèirefelen d'Andrieu Monestièr, un engatjat volontari dins las armadas de la Revolucion, qu'èra vengut puèi oficièr de cavalariá, et arrière-petit-neveu du conventionnel Monestier, qui fut ami de Tallien et représentant de la Lozère. Joan Molinièr faguèt los estudis de medecina a la Facultat de París e venguèt puèi intèrn e assistent del surgian famós Péan, a l'espital de la carrièra de la Santat. Mai tard se'n tornèt al país ont exerciguèt la medecina de 1896 a 1919, e foguèt mètge de la Companhiá dels camins de fèrre del Miègjorn. Rayé des cadres à la suite d'un accident professionnel sus la voie ferrée, tornèt prendre de servici pendurant la Primièra Guèrra Mondiala, e sa professionalitat li faguèt recebre la crotz de cavalièr de la Legion d'onor e la Crotz de guèrra.
Escriguèt l'istòria de sa comuna nadiva, prefaciada per Maurice Barrès. Foguèt l'autor d'un libre que resumís plan sa doctrina politica: Les bases de la tradition nationale.
En 1902, se presentèt candidat a las eleccions legislativas dins la circonscripcion de Milhau. Pr'aquò, amb sonque 3.104 vòtes, capitèt pas de véncer lo deputat sortent, Maruèjols, l'ancian ministre, que n'obtenguèt 7.630.
Tornarmai, en 1914, sonque amassèt 7.294 vòtes contra 7.601 pel deputat sortent, Balitrand.
Pasmens foguèt mai astruc en 1919 que foguèt elegit sus la lista republicana de defensa nacionala e de progrès social que capitanejava lo general de Castelnòu, amb 20.224 vòtes per 36.597 votants, dins la 2a circonscripcion d'Avairon. Foguèt reelegit en 1924, sus la lista republicana de patz nacionala e de progrès social de Castelnau (qui ne sera pas réélu) avec 42.653 voix sur 86.398 votants. En 1928, le scrutin d'arrondissement ayant été rétabli, il est élu dans la circonscripcion de Milhau amb 7.764 vòtes per 11.348 votaires contra 4.995 per Balitrand, e reelegit en 1932 gràcias a 7.219 vòtes per 14.112 votaires contra 4.611 per Barsalon.
Laurenç Casassús
thumb|250px|Laurenç Casassús en 1918 Laurenç Casassús (en francés: Laurent Cazassus; Sent Gaudenç, 8 de març de 1862 – Sent Gaudenç, 11 de març de 1928) èra un politician occitan de Comenge que foguèt deputat de Nauta Garona de 1914 à 1919.
Biografia
Laurenç Casassús nasquèt en 1862 dins una familha modèsta de Sent Gaudenç, son paire èra sartre. Comencèt a trabalhar coma clèrgue e a l'encòp contunhava d'estudis de drech que capitèt. En seguida venguèt avocat al tribunal de Sent Gaudenç e mai tard capitèt de venir bastonièr de l'òrdre.
Pivelat per la politica, foguèt elegit conselhièr municipal e cònsol de Sent Gaudenç, abans de dintrar dins lo Conselh general de Nauta Garona que ne venguèt puèi vicepresident.
Militèt dins lo Partit Republican Radical e Radicalsocialista que ne foguèt lo capolièr. Pasmens la lucha politica se faguèt aspra dins aquela circonscripcion que los radicals i èran plan minoritaris. Fracassèt mantun còp seguit a las eleccions legislativas, las del 23 de febrièr de 1908, dins la primièra circonscripcion de Sent Gaudenç ont obtenguèt pas, al primièr torn d'escrutin, que 2.215 voses sus 12.779 votants e se retirèt abans lo segond torn. A las dels 24 d'abril e 8 de mai 1910, dins la meteissa circonscriction, ont foguèt batut, al segond torn d' escrutin, amb 6.067 voses sus 12.840 votants, per M. Bougues, (esquèrra radicala) qu'obtinguèt 6.501 voses e foguèt elegit gràcia als sufragis de dreita.
Santa Eugènia
Santa Eugènia es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Pablo Iglesias Turrión
Pablo Iglesias Turrión (Madrid, 17 d'octobre de 1978) es un professor de sciéncias politicas, politician e escrivan espanhòl.
Aqueste ensenhaire de l'Universitat Complutense de Madrid qu'interven tanben dins de programas de cadenas de television espanhòla es lo creador e menaire del movement e partit politic Podemos fondat en 2014.
Gràcias als resultats pro elevats d'aquesta formacion novèla, capitèt de venir deputat del Parlament Europèu amb quatre autres membres de son partit.
Saint-Quintin-sur-Sioule
Saint-Quintin-sur-Sioule (Saint-Quintin-sur-Sioule en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Santa Maria del Camí
Santa María del Camí es un municipi de la regió catalanoparlant de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Podemos
thumb|250px|Lògo del Podemos. Podemos (en catalan: Podem) es un movement e partit politic espanhòl d'esquèrra contestatària. Foguèt creat en genièr de 2014 pel professor de sciéncias politicas e analista politic madridenc Pablo Iglesias, amb la tòca de participar a las Eleccions Europèas de 2014. Se revelèt una suspresa de las eleccions europèas dins l'estat espanhòl gràcias a sos resultats elevats per una formacion novèla. Amb 8,25% dels sufragis se situèt en cinquena posicion dels partits mai votats e obtenguèt aital una representacion de 5 sètis al Parlament Europèu.
Polemica ulteriora a las eleccions
Lo jurista Carlos Jiménez Villarejo, un dels cinc candidats de Podemos elegits al Parlament Europèu, suscitèt una polemica lo 28 de mai de 2014 en anonciar que se retirariá pas per laissar sa plaça a un autre membre de la formacion, Tania González, contràriament a çò qu'aviá declarat anteriorament. E mai, a l'encòp reiterèt sa posicion ostila a l'independéncia catalana que s'opausa a l'orientacion del partit que defensa lo drech a l'autodeterminacion.
Linhan (omonimia)
Linhan es un toponim occitan:
Joan Baptista Amat
thumb|250px|Joan Baptista Amat en 1932 Joan Baptista Amat (en francés: Jean-Baptiste Amat; Lairac de Tarn, 14 de julh de 1877 – Becièras, 9 d'agost de 1961) èra un politician occitan que foguèt deputat de 1928 a 1936 e puèi senador de Nauta Garona de 1936 a 1941.
Biografia
Joan Baptista Amat nasquèt en 1877 al sen d'una vièlha familha de proprietaris agricòlas de Lairac. Faguèt los estudis segondaris e superiors a Tolosa. S'inscriguèt a la Facultat de medecina de la vila mondina e lèu venguèt un dels animadors de las joventuts radicalas. Venguèt doctor en medecina e s'installèt a Becièras, vila que coneissiá e apreciava dempuèi fòrça annadas. Gràcias a son saber prigond del campèstre e de las questions agricòlas, capitèt pro lèu de venir cònsol de Becièras, conselhièr d'arrondiment de Montastruc, e puèi president del conseil d'arrondiment de Tolosa. A las eleccions generalas dels 22 e 29 d'abril de 1928, ganhèt e venguèt deputat de la 3a circonscripcion de Tolosa al 2n torn d'escrutin amb 6.713 vòtes contra 5.243per son concurrent Bellet.
Se faguèt membre del grop republican radical e radicalsocialista e participèt a la Commission d'assegurança e de prevesença socialas e a la Commission de l'igièna. Raportèt la proposicion de lei de Bussat que tendiá a refortir los mejans per luchar contra la tuberculòsi (en 1929), lo projècte de lei tendent a modificar la lei del 19 de decembre 1917 relativa als establiments perilhoses e insalubres, la proposicion de lei de Raoul Brandon tendant a acordar lo secours de caumatge als artesans, obrièrs e emplegats que fan pas a un trabalh permanent (1931) e la proposicion de lei de Xavièr Valat relativa a l'institution d'un òrdre dels farmacians (1932). Depausèt mantuna proposicion de lei amb tòca de far beneficiar de l'ajuda de l'Estat los cultivadors del país tolosan victimas de las calamitats naturalas e s'avodèt pro particularament a l'equipament del campèstre e a la realizacion de las òbras d'adduccion d'aiga e d'electrificacion. Participèt a mai a la discussion del projècte de lei relatiu al comèrci dels blats (1929, 1931) e del projècte de lei referent a la viticultura e lo comèrci dels vins (1931).
Chalezeule
Chalezeule es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'essencial de l'activitat del vilatge èra la creacion de chaux hydraulique (del al ) #que se'n pòt encara admirar qualques vestigis. Lo pòble coneis un essor sens precedent, degut aquelas fes-aicí dins la siá zòna de disposicion concertada, la ZAC de las Marnières.
L'essentiel de l'activité du village était la création de chaux hydraulique (du au ) dont on peut encore admirer quelques vestiges. Le village connaît un essor sans précédent, dû cette fois-ci à sa zone d'aménagement concertée, la ZAC des Marnières.
Santanyí
Santanyí es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Santa Margalida
Santa Margalida es una vila e municipalitat de Mallorca (C.A. Ilhes Balears). Limita amb los tèrmes de Maria de la Salut, Muro, Artà, Petra e Ariany.
Superfícia 72,70 km²
Altitud 100 m
Populacion 11.632 (2016)
Istòria:
Pendent l'epòca musulmana de Mallorca, Santa Margalida fasiá partida del districte de Algebelí, lo que amb la reconquesta crestiana foguèt dividit entre las parròquias de Sant Joan de Muro e de Santa Margarideta de Muro (correspondentas a las actualas municipalitats de Muro e de Santa Margalida). Fins a la siá segregació, dins lo sègle XIX, los territòris de Santa Margalida incorporavan los actuales del tèrme de Maria de la Salut. Los abitants de Santa Margalida son conegut coma margalidans o vileros, en aquel darrièr cas per la costum de se far referéncia dins lo sieu pòble coma La Vila.
Personatges illustres:
Parvati
thumb|Bronze [[Chola de Parvati]] thumb|Bronze [[Chola de Chiva e Parvati]] Parvati (en sanscrit पार्वती Pārvatī) es una divessa del panteon indoïsta. Lo seu nom significa "filha de Parvata" ("montanha"), filha de Hima-vat ("qu'a de nèu", es a dire las montanhas de l'Imalaia). Es la maire de Ganesha (dieu del cap d'elefant) e de Karttikeya (Skanda, lo dieu de la guèrra). Es la companha de Shiva e una de las formas de Kali e de Durga.
Autres noms
Parvati tanben es coneguda entre autres noms coma Uma. L'origina d'aquel nom se tròba dins lo Shiva-Purana: sa maire li diguèt: u mā ("ò [filha], [practique] pas [las austeritats]"). Coma marit d'Uma, Shiva es coneguda tanben jol nom de:
Tanben existís una divinitat en Índia nomenada Umeśa: es una combinason d'aquel parelh, Umā e Īśa (Shiva) dins una sola estatua.
Sineu
Sineu es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Casco d'Agrís
right|thumb|Lo casco d'Agrís Lo casco d'Agrís, o casc d'Agrís en lemosin, qu'ei un objècte descobèrt per escadença en mai de 1981 dens l'espeluga deus Perrats, a Agrís, en Charanta Occitana, près de la Ròcha Focaud, dens lo territòri deu pòble gau deus santons. La soa fabricacion que data deu miei deu sègle IV abC. Leugèrament restaurat, qu'ei expausat dens lo musèu de las bèras arts de d'Engoleime.
Sencelles
Sencelles es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Les Essards-Taignevaux
Les Essards-Taignevaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Demografia
{{Demografia
Celestin I
Celestin I (mòrt lo 27 de julhet de 432) foguèt lo 43 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 10 de setembre de 422 au 27 de julhet de 432. Succediguèt a Bonifaci I (418-422) e foguèt remplaçat per Sixte III (432-440).
Èra nascut dins la region de Roma mai sa vida avans son eleccion es fòrça mau coneguda. Dins lo corrent de son pontificat, mandèt de delegats per assistir au concili d'Efèsa de 431 que condamnèt lo nestorianisme. Condamnèt tanben, coma sei predecessors, lo pelagianisme e expulsèt lei fidèus de la doctrina de Novatian dei glèisas de Roma.
Sent Remesi de Blòt
Sent Remesi de Blòt (Saint-Rémy-de-Blot en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Ramire
Sent Ramire [sɛ̃ʁɔˈmjiðə] (Saint-Rémy-de-Chargnat en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Compromís
La Coalició Compromís, mai coneguda coma Compromís, es una formacion politica valenciana. L'entitat, sortida d'una coalicion que compren lo BLOC Nacionalista Valencià, Iniciativa del Poble Valencià e Els Verds - Esquerra Ecologista, e mai un nombre important de personalitats independentas, e d'autres partits mai minoritaris encara coma Estat Valencià, foguèt creada en genièr de 2010 per poder participar amassa a las eleccions valencianas e municipalas de 2011.
Demest las personalitats mai emblematicas, dinamicas e tanben polemicas del partit, figura Mònica Oltra.
Aristarc de Samos
Aristarc de Samos, (en grèc Ἀρίσταρχος), nascut a Samos, en Grècia, es un astronòma e matematician nascut vèrs lo començament del sègle III AbC, benlèu vèrs 310 AbC., e mòrt benlèu vèrs 230 AbC., mas se sap pauc de sa vida.
D'escriches nos parvenguèt sus l'obratge Sus las dimensions e las distàncias del Solelh e de la Luna, lo mai ancian conegut al subjècte, ont realiza per aquelas mesuras de metòdes geometrics. Jamai se fa mencion de son eliocentrisme que coneissèm subretot mercé a un passatge de L’Arenari ont Arquimèdes descriu l'ipotèsi d'Aristarc: lo Solelh e las estelas « fixas » immobilas, e la Tèrra virant sus ela meteissa e se desplaçant sus un cèrcle centrat sul Solelh. A una epòca ont, segon Arquimèdes, gaireben totes los astronòmas aderissián al geocentrisme, es a dire la Tèrra immobila, sembla que l'ipotèsi eliocentrica d'Aristarc venguèt pas al vam.
Segon Vitruvi, Aristarc tanben auriá inventat del scafi, una mòstra de sol elh emisferica.
Biografia
Las informacions biograficas sus Aristarc son raras. La mai precisa ven de Ptolemèu, qu'escriu dins l'Almagèst (III, 1) qu'Aristarc obsèrva lo solstici d'estiu de l'annada 280 AbC.. Aèti lo dich discípol de Estraton de Lampsac, çò que podèt se passar o a Alexàndria, ont Estraton èra preceptor puèu conselhièr de Ptolemèu II Filadèf, o a Atenas ont Estraton prenguèt ensegida lo cap del Licèu,. Per la citacion d'Arquimèdes se sap que l'escrich d'Aristarc sus l'ipotèsi eliocentrica, data d'abans l'Arenari. D'aqueles elements se pòt deduire qu'Aristarc èra de segur actiu vèrs 280 AbC. , nascut gareben al començament del sègle III AbC. , Thomas Heath presisa qu'Aristarc deguè viure entre 310 e 230 AbC. .
Lo matematician e l'astronòma
Las mesuras d'Aristarc dels diamètres de la Lunea e del Solelh, al respète d'aque de la Tèrra, e de la distància de la Tèrra al Solelh, al respècte de la Tèrra a la Luna, son remarcables mai per lor ingeniositat e los metòdes matematics utilizats que per lor exactitud.
Aristarc de Samos aviá ja observat que la Luna pren gaireben una ora per percorrir una distància egala e son diamètre. Obsèrva d'un costat que los eclipsis de Luna duran doas oras. Se'n conclutz que la luna demora entièrament dins lo cilindre d'ombra de la Tèrra pendent doas oras e dedutz alara que lo diamètre d'aquel cilindre es egal a tres diamètres de Luna. Ne conclutz que le diamètre de la Tèrra es tres còp mai grand qu'aquel de la Luna, es mai precisament 3,7 còps mai grand qu'aquel de la Luna.
Estima enseguida jos quin angle se vei la Luna de la Tèrra. Tròba 2 °. Pasmens se lo resultat du calcul d'Aristarc siá pas donat pels tèxtes, es aisit de'n deduire que per el la distància Tèrra-Luna mesura entre 22,5 e 30 diamètres lunars. Enseguida, aquela distància Tèrra-Luna mesura unes 19 rais terrèstres (60,2 en realitat). Lo procediment es ingenhós, mas la metòde e los calculs patisson de fòrça imprecisions. D'en primièr e sobretot, lo diamètre angular de la luna es plan subrestimat (2 ° contra 0.5 °). Enseguida, aquel angle es observat dempuèi la superfícia de la Tèrra, alara que lo rai de l'orbita part de son centre (l'eliminacion d'aquela aproximacion demanda de calculs trigonometrics) e lo diamètre de l'ombra de la Tèrra sus la Luna es superior a son estimacion. D'autras aproximacions an una influéncia mendre sul resultat : la valor de π es pauc precisa a l'epòca e l'ombra de la Tèrra es considerada coma cilindrica, alra qu'es en realitat conica. Lo diamètre de la Tèrre val 3,7 diamètres lunaes e non pas 3, mas l'essencial de la diferéncia ven de l'imprecision de l'observacion e non pas del caractèr conic de l'ombra. Un calcul mai precís se podava realizar a son epòca e foguèrt menat per Iparc (v. 190 a 120 AbC.). Mas per Aristarc, qu'èra encora un filosòf-astronòma, la metòda (geometrica) aviá fòrça mai d'importança que lo resultat (aritmetica). Mai, segon Neugebauer, l'angle de es pas qu'una valor non mesurada utilizada per la comoditat de l'expausat, car es aisit d'obténer una mesura plan melhora; e Arquimèdes, segon la meteissa font, afirma qu'Aristarc considerava 1/2 ° coma la valor reala d'aquel angle. Dins aquelas condicions, la metòda d'Aristarc donariá una distància Tèrra-Luna de 80 rais terrèstres.
Per la distància Tèrra-Solelh (T-S), obsèrva la Luna pendent un dels seus quartièrs exactes. L'angle Tèrra-Luna-Solelh es alara drech. Tèrra, Luna e Solelh dessenha un triangle rectangle TLS, rectangle en L. Li sufís alara de mesurar l'angle Solelh, Tèrra, Luna. Ne dedutz alara un encastre del rapòrt de las distàncias Luna-Solelh e Tèrra-Solelh. Tròba per l'angle Solelh, Tèrra, Luna un angle gaireben drech (90 ° - 3 °). Calcula alara que la distància Tèrra-Solelh es de gaireben 19 còps mai granda que la distància Tèrra-Luna. Malaürosament, sa mesura es falsa. Sols d'instruments precises qu'apareisseràn sonque mai de mila ans mai tard permetràn d'evaluar aquel angle a 90 ° - 0.15 °. Çò que plaça lo Solelh 400 còps mai luènh que n'es de la Luna, Aristarc s'èra donc trompat un factor fins a 20.
neant|vinheta|440x440px|Metòde d'Aristarc de Samos per calcular la distància Tèrra-Solelh
Lo Solelh avent gaireben lo meteis diamètre aparent que la Luna, aquò significa que son diamètre vertadièr seriá 19 còps mai grand segon Aristarc (en realitat 400 còps mai grand).
Es al vejaire aquel resultat qu'Aristarc comença a dobtar de la teoria del geocentrisme: li sembla mai logic que las planètas mai pichonas viran a l'entorn de las planètas mai grandas. Plaça donc lo Solelh al centre de l'univèrs ee descriu lo movement de la Tèrra coma une rotacion sus ela meteissa combinada amb un movement circular a l'entorn del Solelh.
Colombièiras d'Òrb
Colombièiras d'Òrb (Colombières-sur-Orb en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Aristarc de Samos
Lo matematician e l'astronòma
Pasmens, se la Tèrra se desplaça, deuriá veire las estelas fixas segent un angle diferent segon lo periòde de l'annada. Aristarc dona l'ipotèsi qu'aquela diferéncia d'angle (parallaxi) existís plan mas es pas decelable car las estelas fixas sont situadas fòrça alunhada de la Tèrra. Son ipotèsi es exacta. Aquela parallaxi es ara mesurable. Semblariá tanben qu’auriá inventat un gnomòn emisferic mai performant qu'aqueles de son epòca.
Lo sistèma eliocentric
Aristarc ten l'intuicion del movement de la Tèrra sus ela meteis e a l'entorn del Solelh. Es Arquimèdes que dins son Arénaire ne dona la descripcion mai precisa que nos siá venguda:"Siètz pas sens saber que per l'Univèrs, per gaireben totes los Astronòmas, significa una esfèra avent son centre al centre de la Tèrra (…). Pasmens, Aristarc de Samos publiquèt d'escrichs suls ipotèsis astronomics. Las presuposicions que se tròba dins sos escrichs suggerisson un univèrs fòrça mai grand qu'aquel mencionat mai naut. Comença en fach amb l'ipotèsi que las estelas fixas e lo Solelh sont immobils. La quita Tèrra, se desplaça a l'entorn del Solelh sus la circonferéncia d'un cercle avent son centre dins lo Solelh. Arquimèdee, Prefàcia del tractat L’Arenari."Aquel ipotèsi casèt lèu dins l'oublir. Los detractors li repròchan de far damatge a la fisica d'Aristòtel.
Colombièiras d'Òrb
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : villa Columbaria cum ipsa ecclesia S. Petri en 978, de Columberia en 1271, rector de Columberiis en 1323, de Columbieyras juxta Olargium en 1344, de Columberiis la Gailharda en 1361, de Columbariis en 1455, Columbariis la Galharde en 1456, castro de Columbariis la Gualharda cap a 1500, Colombiers la Galharde en 1529, prieur de Colombieres la Galharde en 1571, Colombiere en 1643, l'Eglise et le Ch[âte]au de Colombieres en 1740-60, Colombiere la gaillarde en 1740-60, Colombieres en 1771, 1770-72 (mapa de Cassini).
Albèrt Dauzat precisa que lo nom ven del latin columbaria, plural vengut femenin de columbarium, « colombièr » ; Frank R. Hamlin se contenta de dire, sense partir del latin, que lo nom significa colombièr.
L'ancian determinant galharda a lo sens de « vigorosa ».
Emili Marinhan
Emili Marinhan (en francés Émile Marignan; Marsilhargues, 1 de genièr de 1847 - Marsilhargues, 15 d'abril de 1937) foguèt un mètge, etnograf, letraferit e escrivan occitan de Lengadòc que foguèt a l'origina de la creacion del Musèu Arlatenc.
Rivery
Rivery es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Emili Marinhan
Biografia
Emili Marinhan nasquèt a Marsilhargues en 1847. Foguèt oficièr de l'Instruccion Publica e cavalièr de la Legion d'Onor. Amic personal de Frederic Mistral, foguèt el qu'ideèt la creacion del Musèu Arlatenc a partir de son experiéncia aquesida dins lo Musée National d'Ethnographie del Trocadéro a París e ne foguèt un dels sèt creadors en 1896. Obtenguèt lo primièr prèmi en 1898 per son òda a Jansemin. Venguèt membre de la Societat de Preistòria Francesa en abril de 1905. A Montpelhièr se trachèt de la creacion del Fogau Montpelhierenc que i porgiguèt mantes documents etnologics del país d'Erau. Faguèt de cercas dins la necropòli de Cantaperditz a Calvisson entre 1911 e 1912. Aguèt tanben un ròtle essencial dins las descobèrtas del sit d'Ambrussum. Èra un amic intim d'Arsèni Vermenosa.
Rivery
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Rivery absorbeix Creuse Dintre 1790 e 1794.
Rivery absorbe Creuse entre 1790 et 1794.
Nòtas
<references group=N/>
País de Baigòrri-Ossés
right|150px|thumb|Situacion deu país de Baigòrri-Ossés en [[Baisha Navarra]] Lo país de Baigòrri-Ossés qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, format d'ambduas vaths. La purmèra qu'ei formada per l'arriu d'Aldudas, la dusau per (la) Niva. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Istòria
En 1706, l'Assemblada generau de la vath de Baigòrri que s'amassè dens lo claustre de la glèisa d'Anhauze.
Comunas
Aqueras que son las comunas qui forman lo parçan:
Combalhòus
Combalhòus (Combaillaux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Rebombeta
Rebombeta (var. raspalheta, escudeleta, sopeta, arricoquet) es un jòc que consistís a lançar de còdols plats orizontalament sus l'aiga per los far sautar en sauts successius en lisant sus la susfàcia del liquid. L'objectiu es d'arribar a far far al còdol un maximum de rebombs.
Combalhòus
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Rebombeta
Cal causir los calhaus los mai prims possible e d'una talha sufisenta per qu'en los lançant a flor d'aiga s'enfonsan pas per encausa de son pes e rebombisson mantes còps sus la susfàcia aquosa.
Combalhòus
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : mansum de Combalols en 1155, mansus de Comballols, de Combalols, ad Combalols, au sègle XII, homines de Combalholis, villa de Combalholis en 1226, mansus de Combalholis en 1258, villulis de Combalholis et S. Clementis en 1276, castri de Combalholis en 1314, 1317, 1328, Combalnoux en 1520, Combailloux en 1621, Combolioux en 1626, Combelious en 1648, Combalioux en 1740-60, Combaillous en 1740-60, Combaillaux en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini).
Rebombeta
Campionats e recòrds
La North American Stone Skipping Association (NASSA), fondada per Coleman-McGhee, en 1989 a Driftwood, Tèxas, organizèt de campionats mondials durant quatre ans de 1989 a 1992  a Wimberley, Tèxas.
Was (Not Was)
Was (Not Was) es un grop de pop rock american fondat en 1979 a Detroit, Michigan, per David Weiss e Don Fagenson, que t'an prés per escais David Was e Don Was. Lors cançons son mescladas d'influéncias eclecticas del pop e del rock, ambe segon los albums musicians venguts d'orizons musicals divèrses.
Rebombeta
Explicacion scientifica
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Skipping_stones.svg/444px-Skipping_stones.svg.png|vinheta|444x444px|Lançament de còdol Una explicacion fisica del lançament de còdols foguèt facha per Lazzaro Spallanzani al sègle XVIII.
Combalhòus
Toponimia
Segon Dauzat, Combalhòus ven de combal, meteis sens que comba, dau gallic latinizat cŭmba, amb lo sufixe diminutiu -eolum ; segon Hamlin, Combalhòus ven de l'occitan comba, amb lo sufixe diminutiu -alhòl. Lo vilatge actuau es sus un truc, que tresplomba doás vaus, mas lo site foguèt probablament ocupat sonque a la fondacion dau castrum, a l'entorn de 1300 : lo mansus (domèni) d'origina deviá èsser dins una de las vaus.
Selva (Illas Balearas)
Selva es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Was (Not Was)
Was (Not Was) èra al som de sa popularitat a la fin de las annadas 1980 e al començament de las annadas 1990, qu'es a-n'aquesta periòda qu'a sortit sa cançon la mai coneguda aicí en Occitània, Walk the Dinosaur, sortida aus Estats Units tre 1987, tube aicí au mes de junh de 1988 sonque, n°49 del TOP 50.
Lo grop es pas tròp actiu dempuèi lo mitan de las annadas 1990, pr'aquò tòrna de temps en temps sus l'empont o per sortir d'albums (Boo! en 2008).
Rebombeta
Explicacion scientifica
La pèira crèa una ascension del meteis biais qu'un freesbee, en empenhent l'aiga cap aval mentre que se mòu de galís per l'aiga. La tension de susfàcia i fa fòrça pauc. La rotacion de la pèira agís per l'estabilizar contra la fòrça d'ascension aplicada darrièr ela.
Una recèrca entrepresa per una equipa dirigida pel fisician francés Lydéric Bocquet descobriguèt qu'un angle de prèp de 20° entre la pèira e la susfàcia de l'aiga es optimal. Bocquet e los sieus collègas foguèron estonats de descobrir que de cambiaments de la velocitat e de la rotacion cambièron pas aquel fach. Un trabalh de Hewitt, Balmforth e McElwaine a mostrat que se la velocitat orizontala pòt èsser mantenguda los rebombs pòdon contunhar indefinidament. Las recèrcas fachas per Bocquet mostrèron que lo recòrd mondial de 38 rebombs de Coleman-McGhee, imbatut pendent fòrça ans, requeriguèt una velocitat de 12 m/s (25 mph), amb una rotacion de 14 torns per segonda.
Rogy
Rogy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Guèrras Medicas
Causas
Lei causas prefondas dei Guèrras Medicas son liadas au maucontentament dei ciutats-estats grègas d'Anatolia annexadas per la Pèrsia Aquemenida durant la segonda mitat dau sègle VI avC. D'efiech, maugrat una autonòmia importanta, èran somesas a certanei demandas de l'administracion centrala e èran en rivalitat comerciala amb lei Fenicians, egalament subjèctes de Pèrsia. Pasmens, lei causas dirèctas dau conflicte son leis intrigas orquestradas per Aristagoras, tiran de Milet.
L'emperaire Darius I (521-486 avC) establiguèt de regims democratics dins lei ciutats grègas somesas, çò que li permetèt de contentar la populacion e de restablir la preséncia pèrsa dins la region. Pasmens, per de rasons de prestigi, èra obligat d'organizar una expedicion punitiva còntra Atenas.
Premiera Guèrra Medica
La Premiera Guèrra Medica es una expedicion limitada pèrsa organizada còntra lo territòri atenenc. A la prima de 490 avC, una importanta flòta ocupèt Naxos e Eubèa per preparar un desbarcament en Atica. Sei fòrças precisas son mau conegudas mai estimadas entre 20,000 e 100,000 òmes per leis istorians modèrnes. En fàcia, Atenas e Platèa mobilizèron una tropa de 11,000 oplitas menats per l'estratèg Milciade. Aprofichant sa conoissença dei tacticas e dei tropas pèrsas, lo cap grèc ataquèt son adversari durant son desbarcament a Maraton. Incapabla de s'organizar, l'armada pèrsa foguèt obligada de se retirar après la pèrda de quauquei miliers d'òmes.
Glèisa de la vila d'Umeå
thumb|250px|La Glèisa de la vila d'Umeå en setembre de 2010 La Glèisa de la vila d'Umeå (en suedés: Umeå stads kyrka) es una glèisa situada dins lo centre de la vila suedesa d'Umeå, entre Vänortsparken e la riba nòrd del flum Ume. Lo bastiment, concebut per l'arquitècte de la vila, Fredrik Olaus Lindström, e bastit amb de malons sus de fondamentas de pèira, foguèt inaugurat en 1894.
Guèrras Medicas
Segonda Guèrra Medica
Per Pèrsia, la desfacha de Maraton èra militarament menora. Pasmens, podiá aver de consequéncias politicas grèvas dins un empèri format de pòbles susceptibles de se revòutar còntra lo poder centrau. Darius I ordonèt donc d'organizar una segonda expedicion amb de mejans pus importants. Pasmens, foguèt alentit per una revòuta grèva en Egipte e moriguèt en 486 avC. Son fiu, Xerxès I (486-465 avC) decidèt de mantenir l'operacion.
Glèisa de la vila d'Umeå
La construccion de l'edifici durèt tres ans, comencèt en 1892 e s'acabèt en 1894. Es la tresena d'una tièra de glèisas que foguèron auboradas dins aqueste airal. Posteriorament se realizèron tres restauracions en apondre tanben mantun element addicional al bastiment original, çò que modifiquèt parcialament l'aparença iniciala del bastiment.
Istòria
La glèisa foguèt concebuda per l'arquitècte de la vila, Fredrik Olaus Lindström, e bastida en malons sus de fondamentas de pèira. entre 1892 e 1894.
Guèrras Medicas
Segonda Guèrra Medica
Per aquò, Xerxès I realizèt una preparacion diplomatica e logistica importanta amb lo mandadís d'ambaissadas en Mar Mediterranèa per s'assegurar de la neutralitat de Cartage ò en Grècia per obtenir l'aliança de ciutats coma Tebas. Militarament, assemblèt una armada estimada entre 70,000 e 300,000 òmes per leis istorians modèrnes. Una flòta de plusors centenaus de naviris foguèt reünida per assegurar l'avitalahemnt d'una tala fòrça. De depaus de viures foguèron tanben installats a d'endrechs estrategics.
A la prima de 479 avC, lei Pèrsas menèron una ofensiva novèla vèrs lo sud. Se turtèron ai Grècs a la batalha de Platèa. Mau coordenada, i foguèt durament batuda per lei falanjas. La retirada vèrs lo nòrd foguèt malaisada en causa de la manca de viures e dau secutament menat per lei populacions localas. Fin finala, lei tropas aquemenidas perdiguèron la màger part deis efectius engatjats dins la campanha. En parallèl, lei Grècs, principalament menats per leis Atenencs aprofichèron sa superioritat navala per atacar lei posicions pèrsas en Mar Egèa e en Mediterranèa Orientala. En particular, ocupèron lei Destrechs e destruguèron lo rèsta de la flòta pèrsa a la batalha dau cap Micale.
La formacion de la Liga de Delos
En 477 avC, Atenas e la màger part dei ciutats-estats grègas de la Mar Egèa fondèron la Liga de Delos. Aliança defensiva destinada a luchar còntra Pèrsia, venguèt pauc a pauc l'instrument de l'imperialisme atenenc. Pasmens, dins leis ans 470 avC, organizèt d'atacas còntra Pèrsia. Capitèt de reconquistar una partida d'Ionia. De son caire, l'Empèri Aquemenida demorava una poissança importanta qu'assaièt d'organizar una tresena invasion de Grècia. Pasmens, lo projècte mau capitèt après una desfacha còntra una armada grèga menada per l'estratèg Cimon a la batalha d'Eurymedon en 469 ò en 466 avC.
Après aquela revirada, Pèrsia adoptèt una posicion defensiva sus sa frontiera grèga. Atenas e seis aliats assaièron pas d'aprofichar la situacion per avançar en Anatolia car la superioritat numerica pèrsa èra una menaça seriosa per lei fòrças terrèstras limitadas de la Liga de Delos. En revènge, en 459 avC, leis Atenencs decidèron de sostenir una revòuta d'Egipte. Dins aquò, après divèrsei succès, l'expedicion s'acabèt per una desfacha en 449 avC.
Consequéncias
Après lei combats en Egipte, lei dos camps èran alassats e leis enjòcs principaus dei Guèrras Medicas èran reglats. En 448 avC, Atenas e Pèrsia signèron donc la patz de Callias. L'Empèri Aquemenida i reconoguèt l'independéncia dei ciutats grègas d'Anatolia e l'egemonia navala atenenca en Mar Egèa. Per la seguida, capitèt d'aprofichar lei conflictes entre Atenas, Esparta e Tebas per tornar annexar una partida d'Ionia mai abandonèt sei projèctes de conquista de la Grècia Continentala.
Per Atenas, la patz de 448 avC èra la reconoissença de son « empèri maritim » fondat gràcias a sei victòrias obtengudas entre 490 e 450 avC còntra Pèrsia. En particular, son egemonia en Mar Egèa li permetèt d'assegurar sa posicion centrala dins l'economia grèga dau periòde. Pasmens, aquela dominacion mau contentava un nombre important de ciutats e foguèt a l'origina de la Guèrra de Peloponés.
Filon d'Alexàndria
Filon d'Alexàndria (c. 20 abC-c. 45 apC) qu'estó un filosòf judiu ellenistic que vivè a Alexàndria dins la província romana d'Egipte.
Qu'escrivó un sarròt de tractats sus la lei mosaïca. La soa òbra qu'ei màgerament apologetica, entenent demostrar la perfèita adequacion enter la fe judiva e la filosofia ellenistica. N'avó pas brica influéncia suu judaïsme mes si qu'estó ua hont d'inspiracion feconda entaus Pairs de la Glèsia. Eusèbi de Cesarèa dens la soa que hè un arrecuelh deus sons escriuts.
La soleta hèita la data de la quau ei segura qu'ei la soa participacion a l'ambaishada enviada peus judius d'Alexàndria a l'emperaire Caligula en l'an 40 tà demandar la soa proteccion arron de las susmautas antijudivas d'Alexàndria.
Saint-Félix (Nauta Savòia)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom de Saint Félix es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona en 304.
Lo nom de la comuna se ditz, en arpitan, San-Fli (grafia de Conflans) ou Sant-Felix (ORB).
Son Servera
Son Servera es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Pè-ranquet
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Image_marelle_2.jpg/150px-Image_marelle_2.jpg|vinheta|220x220px|L'esquèma mai tradicional. Aval la tèrra, amont lo cèl. Lo pè-ranquet o marèla (prov. marrèla; gasc. sautapè, chancapè, carrat, carrelet, seminari, matarruet, pairòla, capcasau, mac; lem. rena; viv. marela) es un jòc enfantin practicat sus un esquèma traçat pel sòl, lo mai sovent dins la cort de recreacion de las escòlas primàrias.
N'existisson divèrsas variantas, la màger part menoras e que diferisson principalament per la forma del traçat o la longor del percors complet. Aquel jòc participa al desvolopament de l'enfant en li aprenent a gardar l'equilibri, a melhorar son biais e tanben a comptar.
La rengueta o las peiretas o la tièra/t(i)èira se jòga amb tres pèiras sus un carrat crozat.
Rengueta designa tanben un jòc dins lo qual se tira sus d'objèctes pichons alinhats (nogas, nogalhs, bilhas) en s'esforçant d'alinhar tres getons pel costat o las diagonalas d'un carrat.
Istoric
Es un jòc fòrça ancian, qu'òm retròba sul fòrum de Roma.
A l'Edat Mejana, s'i jogava fòrça, d'autant mai que le dessenh pel sòl recòrda lo de las glèisas.
Material
Fa mestièr de pas grand causa per i jogar :
Règlas
Non i a pas de règlas oficialas. Aquestas se transmeton entre enfants, los mai jovents las se partejant après las aver aprendudas dels mai vièlhs, generalament a l'escòla durant la recreacion.
A partir de la « Tèrra », cada jogaire, son torn vengut, fa progressar son palet sul percors en o plaçant sus la casa que conven. A començament del jòc, se met sus la casa numerotada « 1 ». Puèi es la casa que seguís numericament se lo torn precedent es estat capitat. Se lo plaçament del palet es corrècte, es a dire, se s'arrèsta sus la bona casa, sens encambar sus una linha, e eventualament se lo metòde utilizat es confòrme a las convencions, lo jogaire fa un anar e tornar ordenat del percors, sens encambar sus las linhas, sens pausar lo pè dins la casa del palet, autanplan après l'aver ramassat just abans de passar sa casa durant lo trajècte de retorn fins a la « Tèrra ». Tant que lo jogaire comet pas d'error, seguís son torn en contunhant de far progressar lo palet. Dins lo cas contrari, son torn s'acaba e, levat excepcion, quand tornarà son torn, partirà de son darrièr plaçament de palet capitat.
Variantas
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Hopscotch_escargot.jpg/220px-Hopscotch_escargot.jpg|vinheta|Version de las regas en fòrma d'espirala o de cagaròl. En França, existís una varianta anomenada « escargot», « colimaçon » o « marelle ronde », dessenhada jos la forma d'una granda espirala, amb las casas que se fan mai e mai petitas. Los jogaires partisson de l'exterior e sautan a campana pè cap al centre.
Jòc de societat
Las regas designan tanben un jòc de societat que se jòga a dos sus un taulièr en fòrma de figura geometrica regulara sus la quala òm pausa de peons a las interseccions de las linhas. Lo ganhaire es lo primièr qu'alinha tres peons. Una version mai evolucionada es lo jòc del molin.
Aquel jòc èra ja practicat pels egipcians e los romans. Foguèt fòrça popular al sègle XIV mas foguèt abandonat al sègle XVI. Tornarà mai tard jol nom de jòc del molin.
Extension geografica
Lo pè-ranquet existís dins la màger part dels païses. Amb una basa de règlas comunas, nombrosas variantas existisson d'un país a l'autre, d'una region a una autra, quitament d'una escòla a l'autra. Es doncas d'efièch possible qu'una varianta locala pòsca diferir de las règlas mai comunament admesas.
Aqueste jòc pren de noms divèrses selon los païses. Lo nom pòt autanplan variar a l'interior d'un meteis país, quitament d'una meteissa region.
Region de Královec
La region de Královec (en chèc Kralovecký kraj) es una satira que presenta, en reaccion als sembla-referendums d’annexion d’una part d’Ucraïna per Russia en 2022, l’annexion per Chequia de la region russa de Kaliningrad (autres còps Königsberg).
Ten son origina dins la fondacion de Königsberg (Královec en chèc) pel rei de Bohèmia Přemysl Otakar II. Ven un fenomèn mediatic en Chequia e en Polonha al començament d’octobre de 2022.
Senat roman
left|150px Lo Senat roman èra una institucion de la Roma antica que nasquèt per far contrapés a l'institucion reiala.
Lo Senat èra un organ essencialament consultiu, pasmens coma emanacion de la volontat del pòble, lo rei preniá en consideracion sas proposicions e lo convocava pro sovent. Sas reunions se fasián al Comitium (Forum) dins una sala sonada Bule.
Originas e membres del Senat
thumb|170px|left|Estatua representant lo senador Lucius Cornelius Balbus a Cadis (Andalosia) Los primièrs senadors èran de representants designats per cada gens. Èra una carga que durava tota la vida.
Coma lo nombre de "gens" demorava invariable (las familhas successivas espelissián totjorn d'un tronc comun e doncas s'integravan dins los grops existents), demorèt tanben estable lo nombre de senadors.
Amb la Republica lo Senat cambièt sa composicion. Inicialament èra format per tres cents membres de la noblesa (totes los senadors, franc de qualques cases excepcionals èran de patricians), pr'aquò mai tard foguèron reservadas cent seissanta-quatre plaças pels plebèus o nòus admeses (conscripti). Lo nomenament dels senadors correspondiá tre la debuta de la Republica, als Cònsols o Dictators
La carga de senador durava per costuma tota la vida, pasmens la costuma venguèt dapasset una lei pels patricians. Ja que lo Senat representava la noblesa patriciana mas que tanben teniá de membres plebèus, aquestes foguèron relegats a jogar un ròtle segondari. En cas que qualqu'un s'opausèsse, durant las revisions quadriennalas de senadors que fasián los cònsols, podián èsser eliminats.
A mai los plebèus que dintravan dins lo Senat, o fasián generalament per sa riquesa e non pas per meriti, e doncas sos interèsses de classa èran gaireben los meteisses que los de la noblesa patriciana.
Se podián distinguir demest los senadors dos grops: los que provenián de l'exercici de magistraturas e los que jamai i avián pas participat, e aquestes darrièrs èran sonats pedarii.
Foncions del Senat
esquerra|thumb|400px|Representacion d'una reunion del Senat roman dins una fresca del [[sègle XIX pintrada per Cesare Maccari]] Lo Senat aviá la tasca de ratificar totas las proposicions políticas o administrativas importantas dels cònsols e dels autres magistrats que avián obtengut lo vòte afirmatiu dels Comicis assemblearis correspondents. Quand l'acte deviá èsser executat coma part dels deures del magistrat aviá pas mestièr d'una ratificacion senatoriala. A mai se a la debuta las decisions del Senat foguèron sonadas Consulis senatusque sententia, mai tard las decisions del Senat prenguèron mai de pes e foguèron pas mai consultivas; foguèron denominadas alara Senatus consultum e Senatus sententia. Lo cònsol aviá l'obligacion d'escotar lo Senat, que dins lo cas contrari podiá èsser privat de fonses, se podiá nomenar un dictator, o mai prendre d'autras mesuras que donavan de preponderància al Senat suls magistrats nauts.
Lo ròtle del Senat èra d'emetre de decisions a prepaus de divèrsas tematicas, coma:
Combas (Erau)
Combas (Combes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es ['kumbos]. Las fòrmas ancianas son : Comba en 1574, las Combes en 1697, Combe en 1699, Combes en 1770-72 (mapa de Cassini).
Lo mot comba, aicí al plural, ven del gallés cŭmba e lo sens es « val pichona », o eventualament « val entraucada, encaissada, vabre, barranc, rèc », o « val seca, sense riu »; segon Frank R. Hamlin, sembla que lo sens local siá lo sens general de « val pichona », ,. Lo vilatge es sus un travèrs e la montada seriá subta per i anar dempuèi lo fons; es pas tròp luènh de l'esquina de la sèrra e donc pas tròp luènh d'una autra comba, çò que poiriá justificar lo plural. D'un autre costat, lo plural pòt aver un sens collectiu e general a prepaus del luòc, amb l'idèa de « luòc traversut, escalabrós », puslèu que de pluralitat de las combas.
Istòria
Del temps de l'Ancian Regime, Combas dependiá de la comunautat del Pojòl. En 1790, Combas venguèt comuna amb lo nom de Combes - Terre Foraine du Poujol, çò que se ditz en occitan Combas Tèrraforenca del Pojòl.
La glèisa de Combas foguèt benesida lo 25 de junh 1785. Abans, Combas dependiá de Sant Pèire de Rhèdes (auèi dins la comuna de L'Amalon).
Bordèras (Hauts Pirenèus)
Bordèras (Bordères-sur-l'Échez en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.