cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pierrelaye
Pierrelaye es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Geografia
La municipalitat es limitròfa de Saint-Ouen-l'Aumône, Méry-sur-Oise, Bessancourt, Beauchamp, Montigny-lès-Cormeilles e Herblay.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge es nascut sus la via romana nomenada Caussada de Juli Cesar, que religava Lutècia a la mar. À l'epòca feudala, lo fèu èra una possession de l'abadiá de Saint Denis.
Essencialament consacrat a l'ortalissa, la comuna coneguèt un cert desenclavament al sègle XIXen, amb l'arrivada del camin de fèrre religant París a la frontièra belga.
La plana que i se situavan aquelas ortalissas foguèt, durant 100 ans, alimentada per l'espandiment de las aigas usadas de la vila de París. A l'eissida d'aquestas annadas, lo site foguèt declarat multipolluat,. La constitution sus aquesta plana d'un bòsc de e d'un milion d'arbres es a se realizar, que deu s'estendre tanben sus las comunas vesinas.
Une importanta zona d'activitat comerciala s'estend en partida sul territòri de la comuna, long de la Rota nacionala 14.
Nòtas
<references group=N/>
Cinematèca de Tolosa
thumb|Dintrada de la cinematèca al n° 69, [[carrièra del Taur.]] La cinematèca de Tolosa es una institucion fondada dins los ans 1950 per Raymond Borde (1920-2004) e dedicada a la memòria del cinèma. Es situada al n° 69, carrièra del Taur a Tolosa es actualament dirigida per Natacha Laurent.
Istoric
La cinematèca de Tolosa es dempuèi 1964 dins l'encastre d’associacion de la lei de 1901 de tòca non lucrativa. Es financiada per l’Estat (Centre Nacional de la Cinematografia, CNC, e Direccion Regionala dels Afars Culturals, DRAC), la vila de Tolosa, lo Conselh general de Nauta Garona e lo Conselh regional de Miègjorn-Pirenèus.
Dispausa de doas salas de projeccion, d'una bibliotèca e d'una sala d'exposicion dins lo centre vila.
En setembre de 2004, lo Centre de conservacion e de recerca dobriguèt a Balmar: es missionat per servar e d'archivar los filmes (30,000 copias) e documents ligats al cinèma (prèp de 50,000 afichas, prèp de 500,000 fòtos...). Es a la Cinematèca de Tolosa que son servats los negatius originals de La Granda Illusion de Jean Renoir qu'èra perduts a Berlin pendent la Segonda Guèrra Mondiala abans que se tornèsson trapar en URSS en 1958 e que foguèsson restituits en 1960.
Cada an la cinematèca organiza un festenal e de collòquis suls filmes del passat e nomenat Zoom arrière (zoom enrè).
Palais dels Espòrts de Tolosa
Lo palais dels espòrts André Brouat de Tolosa es una sala multiespòrts que tornèt dobrir en 2006 a Tolosa.
Bastit en 1983, lo palais dels espòrts foguèt damatjat par l'Explosion de l'usina AZF, lo 21 de setembre de 2001. Foguèt demolit e un nòu palais dels espòrts tornèt èsser bastit sul meteis luòc amb un teulat en forma de copòla vegetalizada e parets de veiral.
Es subretot utilizat actualament per aculhir de partidas de volleyball e d'handball. S'organiza cada an lo Master France de tennis.
Teresina
Teresina es la capitala de l'estat brasilièr de Piauí. Sa populacion totala èra estimada a 893 246 personas en 2007. Sa superfícia totala es 1755,7 km². Es un centre regional de comèrci e principalament de servicis.
AMD
vinheta|Logo d'AMD. Advanced Micro Devices (AMD) es un fabricant american de semiconductors, microprocessors, cartas graficas basat a Santa Clara (Califòrnia). La companhiá foguèt fondada lo 1èr de mai de 1969 per un grop d'engenhaires e de dirigents de Fairchild Semiconductor. Los cofondators d'AMD son Jerry Sanders, Edwin Turney, John Carey, Sven Simonsen, Jack Gifford, Frank Botte, Jim Giles e Larry Stenger. La flècha del logo de la companhiá dirigée cap a la drecha simboliza sa creissença dins lo.
William Charles Bonaparte-Wyse
250px|thumb|Retrach de William Bonaparte-Wyse cap a la fin del sègle XX Lo capitani William Charles Bonaparte-Wyse (20 de girvèir de 1826 - 3 de decembre de 1892) fuguèt un soldat e un poèta irlandés de lenga occitana.
Biografia
Nasquèt vèrs Waterford, e èra lo filh dau reformista politic e educatiu e embaissador de la reina Victòria Sir Thomas Wyse.
Escriguèt son òbra en occitan provençau, e èra amic de Frederic Mistral. Devenguèt lo sol membre estrangèir dau Felibritge. Sa colleccion fuguèt publicada en 1868, amb un abans prepaus de Mistral. Fuguèt z-elh que creèt la recèpta de las figas sechas chaufadas en whiskey.
Fuguèt capitani de l'Artilhariá Waterford e passèt la màger part de sa vida en trabalhar per l'armada. Devenguèt "High Sherrif" de vèrs Waterford en 1855.
Sus lo plan anecdotic, èra efectivament parent daus Buonaparte còrses (e donc de l'emperaire Napoleon Ièr) e èra sinistrament conegut per possedir un mantèl fach de pèls de gats. Son nom d'escrivan, son pseudonim literari fuguèt Bon Arquinas Nasie...
Moriguèt vèrs Canas, e 'quò-es inumat au cementèri dau Grand Jaç.
Estèla dei Voutors
thumb|right|[[Fotografia dei fragments descubèrts de l'estèla e de sa talha supausada.]]
L'Estèla dei Voutors, o Estèla de victòria d'Eannatum, es una estèla realizada per celebrar la victòria dau rèi Eannatum de la ciutat-estat de Lagash còntra la vila rivala d'Umma. Descubèrta dins lei roïnas de Girsu, es lo premier vestigi conegut de l'istòria umana tractant d'una victòria militara e dau ròtle guerrièr dau sobeiran. L'estèla complèta es pas coneguda car solament quauquei fragments son estats identificats. Pasmens, sembla un ensemble complèx mesclant registres, racòntes e representacions de la campanha.
Maulévrier
Maulévrier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Yitzhak Navon
Yitzhak Navon, escrivan, dramaturg, diplomata e òme politic n.1921, foguèt president d'Israèl entre 1978 e 1983.
Cronos (titan)
vinheta|Estatua de Cronos à [[Nurembèrg (Allemagne).]] Dans la mitologia grèga, Cronos (en grèc ancian Κρόνος / Krónos), filh d'Oranos (lo Cèl e la Vida) e Gaia (la Tèrra), es lo rei dels Titans, l'espós de sa sòrre Rèa e lo paire d'Estia, Demèter, Èra, Adès, Poseidon e Zèus. Son atribut principal es la fauç, amb que venquèt son paire Oranos. Los Titans formavan la progenitura mai intelligenta de Gaia e de son filh Oranos, lo primièr parelh divin de la mitologia.
Segon una tradicion que ven d'Esiòde, al sègle VIII AbC, los primièrs òmes apareguèron al temps de Cronos, pendent que coneguèron l'Edat d'aur, vivent sens pas cap de pensaments, quitament sens aver a trabalhar. Tanben, Cronos èra ja venerat coma dieu abans que los Grècs s'instalen sus lor tèrra. De segur foguèt amagat per Zèus e los autres Olimpians, que tronèron a sa plaça al mai naut nivèl. Foguèt assimilat a Saturn dins la mitologia romana.
Los Modèrnes oubliant lo grèc lo confondon a vengada avec son paronime Cronos (Χρόνος / Khrónos), divinitat primordiala del temps dins las tradicions orficas.
Succession d'Oranos
vinheta|Tela de [[Peter Paul Rubens|Rubens representant Cronos devorant un de sos enfants]] Filh d'Oranos (lo Cèl e la Vida) e de Gaia (la Tèrra), Cronos aparten a la primièra generacion dels dieus; es lo mai jove dels Titans, los dotze enfants divins possedissent una aparéncia normala. Totes los enfants d'Oranos demoravan empresonats per el dins las entralhas de la Tèrra mairala. Per sa desliurança e la lor, Gaia donèt a Cronos, son mai jove filh, una fauç de selze : la nuèch venguda, quand lo Cèl davalèt cobrir la Tèrra, Cronos se manquèt son paire que l'emasculèt, prenent al mèsme còp lo poder. Començat dins la sang, lo règne de Cronos venguèt lèu tan tiranic qu'aqueste del paire.
Omèr e Esiòde lo nomenan « lo dieu de las pensadas falsas » o « d'esperit tòrts » (ἀγκυλομήτης / ankulomếtês, literalament « corbat »), tèrme que s'aplica benlèu d'en primièr a sa falç. Esiòde apond qu'òdia son paire, que ten los mèsmes sentiments per sos enfants, sens que se sapia s'aquò s'aplica pas qu'a sos enfants difòrmes  — los Ciclòps e los Ecatonquires — o a l'ensemble de sa progenitura. Dempuèi los naissença, Oranos los empresona dins lo sen de lor maire. Furiós, Gaia fabrica una falç en acièr e demanda sos enfants de l'ajudar a se venjar, mas sol Cronos e sos fraires Crios, Japet, Iperion e Ceos respondiguèron a la crida. Plaçat en emboscada, atacan Oranos alara qu'aqueste ven se jaire amb Gaia, e amb sa falç, Cronos, pendent que sos fraires tengavan lor paire, li copa los testiculs, que los geta a la mar. Oranos lor dona alara lo nom de « Titans » que, precisa Esiòde, tendèron lo bras tròp naut e que l'avenir saprà ne tirar venjança. Gaia e Oranos avertisson Cronos que serà capvirat a son torn pel sièu filh.
Esiòde indica pas que Cronos assuma lo poder a la mòrt de son paire, quitament se menciona endacòm mai que règna d'entre los Immortals. Pasmens, de fonts mai tardièras indican qu'un còp liberats, los Titans acòrdan lo tròn a lor fraire, que la primièra mesura es de getar dins los prigonds del Tartar sos fraires difòrmes, los Ciclòps e los Ecatonquires.
Succession de Cronos
drecha|vinheta|Rèa presentant una pèira trocelada a Cronos. Dessenh du bas relèu d'un altar roman. Cronos esposa sa sòrre Rèa. Obliant pas la profecia de sos parents, en mai d'embarrar sota tèrra los Gigants e los Ciclòps engolís tanben los sieus enfants: Estia, Demetèr e Èra, puèi Ades e Poseidon just al moment que son esposa Rèa los engendrava, essent avertit per la profecia de Gaia qu'un jour, un dels sieus enfants lo destronariá. Arribat lo siesen, Rèa, sul conselh de sa maire Gaia, amaga l'enfant en Crèta e lo remplaça per une pèira que Cronos engolís dirèctament. Aqueste siesen enfant portant le nom de Zèus. Grandís luènh de sos parents dins una cauna en Crèta. Es noirit per una cabra, Amaltèa e elevat per de Meliadas. Lo temps vengut, Zèus complís la profecia apvirant lo paire: aemb l'ajuda de sos fraires, dels Ciclòps e dels Gigants. Amb Gaia, dispausa pe los far escopir de son paire — Esiòde presisa pas cossí, mas de fonts tardièras precisan qu'es Metis, divessa de l'astúcia, qu'ofrís a Cronos un emetic — . Aqueste vomís alara tot çò qu'aviá engolit fins alara, e tanben la pèira que l'aviá engant, que Zèus plaça enseguida a Dèlfes. Una varianta orfica vòl que, suggerit per Nix, Cronos aja estat drogat amb de mèl, ligat puis crestat a son torn. Alara Cronos regolís sos enfants. Que que siá, acaba getat dins lo Tartar, ont los cent braces de los Ecatonquirs lo retenon a jamas alara que Zèus, Demetèr, Estia, Èra, Poseidon e Ades arriban sus las cimas del mont Olimp. Dins una autra version del mite, Cronos fuguèt exiliat amb sos fidèls Titans dins l'illa dels Benastrucs, cap a l'Occident. Zèus libèra los Ecatonquirs e los Ciclòps del Tartar e, en prèmi, recep d'aquestes lo trach de fodre, que li servís a véncer los Titans. Dins una version mai anciana del tèxte d'Esiòde, los Ecatonquirs rebutan los Titans fins als prigonds de la Tèrra, ont los encadenan. Cronos parteja l'astre dels vencus al Tartar. Dons una autra òbra d'Esiòde, Las òbras e los Jorns, s'apren que Zèus acòrda als eròis de viure dins las illas dels Benastrucs, als confins de la Tèrra; un vèrs interpolat apond que deoran « luènh dels Immortals, e Cronos es lor rei ». Un autre passatge interpolat apond; « que lo paire dels dieus e dels òmes desnosèt sos ligams, e als eròis fixats al tèrme del mond autregèt onor e glòria ».
Amors e posteritat
Inicialament limitada als sièis primièrs Olimpians, la posteritat de Cronos deviá s'espandir pels auteurs mai recents. Atal, lo poèta crestés Epimenid fa nàicer Afrodita, las Moiras e las Erinias de sos amors amb Evonime, alara qu'una tradicion isolada li atribuís la paternitat dels Dactils per la musa Calliòpa. Los Imnes orfics li reconeisson tanben la paternitat del dieu frigian Sabazios e d'autres escoliastas li donan per filha la ninfa Pluto, amanta de Zèus e maire de Tantal.
Lo Catalòg de las femnas attribuit a Esiòde descriu son adultèri amb l'Oceanida Filira. Surpres per Rèa, Cronos se metamorfòsa en caval, alara Filira, un còp son enfant arribat a tèrme, fa naícer sul Mont dels Telhs lo Centaure Quiron (motiu utilizat pels poètas Lo pseudo-Apollodòr, Apollonios de Rhodes, Ovid e Igin). De Cronos e de Filira nasquèron encara Dolòps e lo rei de Libia Afros, aujòl dels pòbles cartaginés e libians.
A aquesta lista venon encara s'apondre los enfants atribuits a Cronos per las tradicions de caractèr evemerista. Atal, l'istorian Filon de Biblos, dins son Istòria de las Oranidas, pretend qu'avent esposat Rèa, Cronos auriá simultanèament pres per mestressas doas de las sòrres d'aquesta, Dionè e Afrodita o Astartè, puèi engendrèt amb aquesta Potòs, un dels dieus de l'Amor.
Dins la tradicion orfica
La tradicion orfica presenta un personatge pro diferent d'aqueste de la tradicion esiodica, assimilat a la divinitat del temps Cronos. Dins la version mai anciana, Cronos fa partit, amb Oranos, Zèus e de segur Dionís, de las quatre divinitats primordialas eissidas de Nix, la nuèch. Dins lo Timèu de Platon, Cronos i es lo filh d'Ocean e de Tetis, dos enfants d'Oranos e Gaia. Dins las Rapsodias orficas, mai recentas, Fanes o Metis emergís lo primièr e règna sul mond; Nix li succedís, puèi Oranos, puèi Cronos. Aqueste a la sobeiranetat a l'encòp sul cèl e la tèrra; son règne correspond a l'Edat d'aur.
Antiquitat
Dins l'Antiquitat, lo nom Cronos (latin Saturnus) èra universalament aplicat al Dieu josieu pels pagans.
Orveau-Bellesauve
Orveau-Bellesauve es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016 es venguda comuna délegada de la comuna novèla dau Malesherbois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ningirsu
Ningirsu èra una divinitat de Mesopotamia antica que foguèt lo dieu protector de l'estat de Lagash.
Gavarret (Gers)
Gavarret (Gavarret-sur-Aulouste en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat que descriu Gavarret com Gavarret (Lanas), qu'en hè lo resultat deu gascon gavarra (Ulex Europeanus, mei gròs que la toja), dambe'u sufixe collectiu -etum. Segon Negre, Gavarret qu'ei com Garravet shens interversion [metatèsi] entre -v- e -rr-; qu'ei derivat deu gascon gavar, mot d'origina preceltica « terrenh cobèrt de broishòcs, lana boçada », dambe'u sufixe diminutiu [?] -et, donc per un sens globau de « petita lana boçada ».
Attignat
Ategnat en arpitan ( Attignat en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Montson
250px|thumb|right|Lo castèth de Montson Montson (nom occitan classic) (en aragonés SLA Monçon, en aragonés GO e en castelhan Monzón) es ua vila d'Aragon. A 17,050 abitants (2008) sus ua superfícia de 155 km². Se tròba dens la província d'Òsca e la comarca deu Cinca Mejan.
Geografia
Montson se situa au costat deus rius de Cinca e Sosa, devath un castèth elevat sus un puei. L'estrada N-240 (Madrid-Barcelona) travèrsa la vila. Possedeish indústrias quimicas importantas.
Istòria
La catedrala de Santa Maria del Romeral de plan romanic e lo castèth de Montson d'origina aràbia son los edificis mei remarcables. La ciutat s'es estenuda devath lo castèth.
A l'epòca d'Al Andalús (dominacion musulmana) se disputavan Montson los Banu Sabrit d'Òsca e los Banu Qasi de Lhèida. Au sègle XI pertanhèva aus Banu Hud e disen que la prengó lo Cid en 1083.
Aus crestians que'us calèva conquerir Montson entà talhar las comunicacions entre los reiaumes de taifas de Saragossa e Lhèida.
L'infant Pèire reconquerí Montson en 1089 durant lo règne deu son pair Sanç Remíriz d'Aragon. Sanç Remíriz creè lo reiaume de Montson entà l'infant, futur Pèire I d'Aragon, abans d'estar rei d'Aragon. Lo castèth arcuelhó l'enfança deu rei Jaume I lo Conquistaire, qui èra sota la tutèla deus templèrs. La situacion privilegiada dens los pas de las vaths de Segre e de Cinca hasó deu castèth e de la vila un centre estrategic important.
Nom
Provieneré de Mont de Sion, nom que pòt illustrar las relacions deus templèrs dab las crosadas en Tèrra Santa.
Monuments
Un impressionant castèth construit peus templèrs.
Asnois
Asnois pòt essèr:
Lista dels cònsols d'Albi
Lista dels cònsol màgers d'Albi
Kharja
Una kharja ( en arabi) es una composicion lirica populara de l'Espanha musulmana, que constituissiá la partida finala de la moashakha, que n'i a d'exemples dempuèi lo sègle XI. Las kharjas son compausadas en romanic ispanoarabi colloquial parlat pels andalosins, apelat generalament mossarabi. Foguèron escrichas per de poètas cultes josieus e arabis que s'inspiravan de cançons romanicas de tipe popular. Per aquò, las kharjas son escrichas amb de caractèrs ebrieus e arabis. Son origina pòt èsser lo folclòre tradicional o pòdon èsser de creacion novèla, a partir de modèls tradicionals, segon los besonhs metrics (pr'amor qu'èran integrats dins la moashakha). Lor importància ven del fach que son los documents mai ancians coneguts de poesia en lenga romanica.
Origina de las kharjas
La moashakha (de l'arabi muwashshaha o muwassaha, que significa ; moaxaja en espanhòu) un tipe de poèma culte que son moment d'esplendor en Al-Andalus foguèt entre los sègles IX e XII. Los arabis avián portat un modèl liric del sègle IV, la qasida, que constava de vèrses longs dispausats per parelhs d'una sola rima que servissián per la transmission orala per lo mèstre. Es lo tipe de vèrs que n'es escrich l'Alcoran. La moashakha es escricha en vèrses corts, per causa d'influéncias de la lirica populara, mas amb de tèmas e estructuras fòrça complèxes. Apareis dins la Peninsula Iberica e se crei qu'es lo fruch de la barreja de culturas ja existentas, per la convivéncia estrecha de culturas dins l'Espanha musulmana de l'epòca de las taifas (aràbia-ebrieva-crestiana). Los arabis els-meteisses se referissián de vegadas a las moashakhas coma. A la fin de la seria de vèrses que compausan la moashakha apareis una tornada en lenga vulgara romanica, ebrieva o aràbia. Aquela tornada es la kharja. I a un autre genre poetic, lo zèjel, que sos vèrses en romanic apareisson escampilhats dins tot lo poèma.
Tematica de las kharjas
Las kharjas mossaràbias son de poemenets populars que, generalament, una jova i parla de sas inquietuds amorosas a sa maire o a sas sòrres a travèrs de nombrosas exclamacions, d'interrogacions, de repeticions, d'un lexic simple e de fòrça sufixes amb la tòca emotiva o apelativa e de l'utilizacion de vèrses d'art menor. Se considèra que las kharjas, las cantigas d'amic galaicoportuguesas e los villancicos castelhans son brancas d'una meteissa tradicion populara, qu'a tanben d'embrancaments defòra la Peninsula Iberica.
Exemples
Kharja tipica, transcrita en romanic andalosin:
Traduccion en occitan:
Descobèrta de las kharjas
Las kharjas foguèron descobèrtas en 1948 per l'ebraïsta ongrés Samuel Miklos Stern en collaboracion amb l'arabista espanhòl Emilio García Gómez, e se son recuperadas gràcias a lor incorporacion pels poètas cultes ebrieus e arabis d'aquela epòca dins lors composicions escrichas.
Steinseltz
Steinselz en alemannisch (Steinseltz en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
La vila se situa sul riu Hausauerbach.
Lo vilatge a pas #qu'una sòla annèxa, s'agís de Schafbusch.
Steinseltz est en Outre-Forêt, c'est-à-dire dans la région de Wissembourg et de Cleebourg.
Nouakchott
thumb|330px|left|Vista aeriana de Nouakchott.
Iñaki Urdangarin
Iñaki Urdangarin Liebaert (Zumarraga, Guipuscoa, 15 de janvièir de 1968) z-es espós de Cristina de Borbon. Z-an quatre enfants : Juan Valentín de Todos los Santos (lo 29 de novembre de 1999), Pablo Nicolás de Todos los Santos (lo 6 de decembre 2000), Miguel de Todos los Santos (lo 30 d'abrial de 2002) e Irene de Todos los Santos (lo 5 de junh de 2005).
Kenny Rogers
thumb|250px|Kenny Rogers en 2006 Kenneth Ray Rogers, mai conegut coma Kenny Rogers (21 d'agost de 1938 - 2020) es un cantautor, fotograf, productor discografic e autor american. Es conegut subretot coma cantaire de musica country. Foguèt integrat dins lo Country Music Hall of Fame en 2013. Durant sa trajectòria musicala pro longa, a vendut mai de 130 milions d'albums dins lo mond entièr, çò que lo situa coma un dels artistas qu'an mai vendut de disques de totas las epòcas.
Siria (província romana)
vinheta|Província romana de Siria Siria es una da las províncias mai importantas de l'Empèri roman, que siá a causa de sa riquesa o sul plan militar. Espandida de Mediterranèa cap Eufrates, constituís un ric crusòl de civilizacions, compausadas entre autres de Josieus, de Fenicians, o de Nabatèus, ellenizats gaireben totes.
Una província frontièra e una de las armadas mai importantas de l'empèri
drecha|vinheta|Antioquia, mosaïc, boquetin (detalh), [[Lovre]] L'armada de Siria es una de las mai importantas de l'Empèri. compta tres legions. Deu aparar la província contra lo poderós empèri dels Parts, que s'espandís al delà d'Eufrates. Cerca a vegada a s'espandre, al sieu prejudici, coma pendnet lo regne de Trajan. Mai d'un còp l'armada de Siria deu far fàcia a de revòltas localas, coma aquelas dels Josieus.
Surangel Whipps
Surangel S. Whipps Jr. (nascut en 1968 o 1969) es un òme politic de Palau. Ven president de la republica lo 21 de genièr de 2021.
Siria (província romana)
Una província frontièra e una de las armadas mai importantas de l'empèri
Jos Marc Aurèli e Luci Ver, una novèla guèrra opausa Parts e Romans. La poténcia de l'armada de Siria fa que mai d'un còp, jòga un ròtle pendent las guèrras civilas qu'oposavan fòrça pretendents a l'Empèri. Tanbe, al sègle I, es l'armada de Siria que pòrta Vespasian a poder. Se pronóncia tanben en favor d'Avidius Cassius en 175 e de Pescennius Niger en 193. Mais ni l'un ni l'autre pòdon pas regnar legitimament.
Surangel Whipps
Candidat puèi president
En 2016 se presentèt contra lo conhat Thomas Remengesau Jr., mas perdèt (4854 contra 5109 voses). En 2020, se tornèt presentat e se ganhèt l'eleccion contra lo vice-president Raynold Oilouch.
Siria (província romana)
Una província frontièra e una de las armadas mai importantas de l'empèri
Es aquel ròtle politic de l'armada de la província de Siria que mena Septimi Sever a mermar la poténcia de son governador vèrs 197. Alara, divisa la província en doas províncias mai pichonas : la Celesiria al nòrd e la Siria Fenicia al sud. Al sègle III, l'armada de las províncias de Siria deu fae fàcia a la dinastia dels Sassanidas e a son empèri persa, que succedís e l'empèri part. Conéis de desfachas seriosas, per exemple fàcia al rei Shapur (o Sapor ) en 260. La region passa alara jol comandament de nòbles de Palmira qu'organisan la defensa locala de l'Empèri. L'emperaire Aurelian torna la província de Siria dins le sen de l'Empèri en 272. La defensa de la region fàcia als Persas demora un enjòc màger de l'Empèri roman fins a las invasions arabas.
Istòria politica (de -64 cap a 211)
Lo govèrn d'aquela rica region constituís lèu un enjòc màger Roma. Cras, que l'obtenguèt, i morís dins una expedicion militara contra los Parts en -53, a Carrhes. jos August, la província es plaçada jos l'autoritat d'un legat d'August propretor de reng consular, demora a Antiòquia, la capitala. Las frontièras de la província se madifican mai d'un còp. Lo reialme de Judèa, venguda de la província de Judèa, es nomenada Siria Palestina pendent lo regne de l'emperaire Adrian, mas aparten pas a la província de la quita Siria. Las frontièras varian tanben amb l'Arabia nabatèa. La Siria compren l'Iturèa e le territòria de Palmira. Se las conquistas de Trajan son efemèras, la frontièra sus l'Eufrates es durablament desplaçada fins a Dura Europos, pendent la guèrra partica de Luci Ver, entre 161 e 166.
A partir de la segonda mitat del sègle II, le senat roman compren un nombre important de Sirians, coma Claudi Pompeian o Avidi Cassi jos Marc Aurèli. Dins la primièra mitat del sègle III, de Sirians prenon lo poder imperial, amb la dinastia dels Severs.
En 193, après la mòrt de Pertinax, l'armada de Siria proclama emperaire son governador, Pescenni Niger. enfrenta Septim Sever pèrd en 197. Septim Sever mena alara sas campanhas cap a l'empèri part, annexant una partia de Mesopotamia, pilhant las vilas de Ctesifont e Seleucia del Tigre.
Après aver creat la novèla província de Mespotamia, Septim Sever divisa la província de Siria en dos: la Celesiria – o la quita Siria – al nòrd, amb Antiòquia pe r capitala, e la Siria Fenicia al sud, amb Tir o Emesa coma capitala. La província romana de Celesiria cobrís donc pas du tot l'espaci que, a l'epòca ellenistica, pòrta aquel nom, e que correspondriá gaireben a la superfícias de la Siria Fenicia e de Celesira. La Celesiria romana, ela, correspond a l'entièr de la Siria seleucida abant la conquèsta del rèste del país per Antíoc III en -200.
La Siria romana fàcia a las menaças del sègle III (211 a 284)
Pendent lo sègle III, l'istòria politica de las províncias de Siria ven inseparable de las questions militaras : la pression exerçadas per l'empèri sassanida e las desfachas romanas provòca de tresviraments politics.
La campanha decidida par Caracalla contra los Persas mèna l'emperaire en Siria en 215, mas capita pas gaire. Tuada près de Carres en abril de 217, le filh de Septim Sever es remplaçat par Macrin, son prefècte del pretòri. Macrin ensag de contunhar las campanhas de Caracalla e dirigís l'Empèri dempuèi Antiòquia. Deu lèu far fàcia a l'usurpacion d'Elagàbal, originari d'Emesa. Vencut, Macrin pren la fugida, abant d'èsser tuat en julhet de 218. Elagàbal a alara quatorze ans. Es l'eritièr mascle d'una dinastia locala que revendica per ela lo poder imperial e arguís per aquò de sa parentat amb Septim Sever. Vari Avit Bassian, dich Elagàbal, es un pichon nebòt de la segonda femna de Sever, Julia Domna. Sa familha revendica pasmens per el lo títol de filh de Caracalla. Lo jove edat del prince fan que son sa parentas – subretot sa granda Julia Maesa – qu'exercisson la realitat del cap de l'Empèri, s'apiejant suls mai nauts personatges de l'Estat.
Grand prèire de la divinitat principala d'Emesa, e sens respècte de la religion tradicionala romana, lo jove Elagàbal correspond pas que pauc als critèris esperats pels Romans. D'Emesa, sa cort se desplaça cap a Antiòquia, puèi a Roma, ont arriba en 219, menant amb el son cult. Fins a 235, sa familha regna sus l'Empèri. Lo comportament d'Elagàbal tusta los mitans senatorials e lo pòble roman, es eliminat en 222 e remplaçat per son cosin Sever Alexandre, qu'es fòrt e jove e governant amb l'ajuda de sas parentas e d'un conselh de senators illustres. En 231, la menaça persa lo fa tornar en Siria per de campanhas sens pas gaire de capitadas, abant que de menaças mai gravas lo fa ganhar lo Ren. Dempuèi l'ora, l'Empèri es menaçat sus dos fronts principals, que l'un se trapa près de Siria.
De l'incapacitat de far fàcia al meteis temps a aquelas doas menaças sorgisson fòrça usurpacions, cada region menaçada exigissent qu'un emperaire l'apare. Siria i escapa pas. En 242, la menaça de Shapur Ier provòca lo retorn d'un emperaire en Siria, Gordian III, mas sa desfacha provòca son remplaçament, en 244, per Felip l'Arabi, originari de la província vesina d'Arabia. S'aquel darrièr deu tornar a Roma per assegurar la legitimitat de son poder, daissa sus plaça son fraire, Cai Juli Prisc, prefècte del pretòri, amb de poders importants sus la Sirias e las regions vesinas.
Pasmens, Felip es tuat en Occident, ont las proclamacions imperialas se succedisson, fins a aquela de Valerian en 253. Lo meteis an, Shapor mèna una ofensiva noisible contra l'empèri roman e dintra fòrça abant en Siria, prenent Antiòquia e fòrça vilas. Urani Antonin, notable d'Emesa, organiza la defensa de la província e, per aquela rason, prend lo títol imperial. Aquel efemèra usurpacion (253-254) es desconeguda per las monedas. A partir de 254, Valerian s'installa subretot en Siria, daissant l'Occident de l'Empèri jos la responsabilitat de son fils Gallien, levat benlèu d'un cort passatge a Roma en 257. Aquò sufisís pas pasmens a assegurar la defensa durabla de la província, e l'an 260 es aquela d'una catastròfa : Valerian es capturada per Shapor! Una partia de las províncias d'Occident fan secession, seguent l'usurpator Postum, e Macrian se proclama emperaire en Orient. Es pasmens vencut amb Quiet son filh en 261 per Odenath, important personatge de Palmira. Alara, es aquel darrièr que governa de verai, dempuèi Siria, l'Orient de l'Empèri, quitament se reconéis lo poder de Gallien. Pren lo títol d'imperator e de « rei dels reis ». Son assassinat, vèrs 267, per son filh Airan, alunha pas lo poder de sa familha: es sa veusa Zenobia que pren lo poder e dona lo títol d'August a son filh Vaballath (271). En 272, pasmens, Aurelian restablís l'unitat de l'Empèri pendent una campanha dirigida contra Siria, ont captura Zenobia. En Persa, Shapor Ièr morís, e sos successors an pas que de corts regnes : l'enemic mai dangierós de l'Empèri es pas mai. Palmira, essent de nòu revoltada, es presa e pilhada en 273 per Aurelian, que torna celebrar son triomf a Roma.
L'alunhament de la menaça persa provòca una retirada de l'importança politica de la Siria dins la causida dels emperaires, e l'usurpatcon de Cai Juli Saturnin en 281 es fòrça corta; acaba lèu tuat pels sieus soldats. En 283, Carus mèna de brilhantas campanhas contra los Persas, mas morís après aver pres Ctesifon e Seleucia del Tigre. Las fòrça militaras romanas tornant cap a l'Occident, ont Dioclecian pren lo poder en 284.
Siria romana al Bas Empèri
vinheta|partiment de siria La reforma del partiment de las províncias menadas per la tetrarquia subdivisan Siria en d'autras províncias mai pichonas e la plaçan dins lo Diocèsi d'Orient.
Una província fòrça rica
vinheta|Ancian pont roman près de Maharda La província èran plan rica e poblada, e es per las ciutats caravanièras – Palmira, Antiòquia, Damasc, Emesa, ... – que passava lo comerci entre Roma e l'Orient. Las caravanas s'anavan per Arabia, la Mesopotamia e la rota de la seda.
La region es caracterizada per tres formas de relèus diferents e per la trilogia mediterranèa (blat/vin/òli).
L'artisanat es plan present : Lo comèrci es tanben intens mercé als Fenicians que lo favorizan desvelopant la rota de la seda. Lo comèrci de las espècia es tanben plan actiu.
Diversitat culturala e religiosa
I a tres lengas principalas: grèc subretot dins las ciutats, aramèu e lo pablais (lenga iraniana). La lenga majoritàriament parlada demora l'aramèu e dels dialèctes semitas. La província de Siria donèt d'escrivans de lenga grèga a l'empèri roman, coma Lucian de Samosata al sègle II, Libanios al Bas-Empèri.
La diversitat de las populatcons es una de las caracteristicas de Siria, que vei coabiter sus son sol d'abitants d'originas plan diferentas e als mòdes de vida plan diferentas: païsans sirians dels montas o de las planas, venent dels colons grècs en general dins las ciutats, soldats romans, mercands de Palmira, comunautats josieva, nomadas arabs, eca.
Dans la província de Siria, de las divinitats son mai particularament veneradas, coma la divesa Astartè, Atargatis, mas acaba tanben per i adoptar de dieus grècs, coma Tique, e latins, coma Vènus – la divesa de la victòria e de l'amor fisic –, o pel mens lor aparéncia. Fòrça ciutats de Siria an lor baal, divinitat poliada d'origina locala. Siria es, mai, una província ont d'importants movements de sincretisme se desvolopan.
Amb conversion de Sant Pau sul camin de Damasc, la Glèisa crestiana se desvolopa en Siria abant l'evangelizacion de Grècia. La pichona vila frontièra de Dura Europos mòstra aquela diversitat amb sos temples, las inscripcions religiosas de la garnison romana, e las celèbras pinturas de sa sinogòga e de sa glèisa.
Ouagadougou
Ouagadougou es la capitala de Burkina Faso. Sa populacion èra de 1,200,000 abitants, en 2005.
Vitry-en-Montagne
Vitry-en-Montagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Ouagadougou
thumb|330px|left|Plaça dei Nacions Unidas, Ouagadougou.
Vitry-en-Montagne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fiona Apple
250px|thumb|Fiona Apple durant un concèrt en 2012 Fiona Apple McAfee Maggart (Nòva York, 13 de setembre de 1977) es una cantautora e pianista americana. Foguèt revelada tre son primièr album Tidal en 1996. D'aquel disc, la cançon "Criminal" li valguèt un Prèmi Grammy coma melhora performància feminina coma vocalista rock. La votz de Fiona Apple es classificada dins los contraltos e sa musica barreja d'elements de jazz e de rock alternatiu.
Vitry-en-Montagne
Istòria
La toponymie indica que l'origina d'aquel nom pòt èsser "Victorius" #çò que significariá que lo luòc en question i auriá apertengut a un cèrt Victorius Mas se prepausa tanben, çò de mès sovent, la raïtz celte "wabero" #que fa referéncia a l'aiga o a la font. Son nombrosas als environs del vilatge e retendrem mai lèu aquela origina per "Vitry dins Montanha".
La toponymie indique que l'origine de ce nom peut être "Victorius" ce qui signifierait que le site en question aurait appartenu à un certain Victorius Mais on propose aussi, le plus souvent, la racine celte "wabero" qui fait référence à l'eau ou à la source. Elles sont nombreuses aux environs du village et nous retiendrons plutôt cette origine pour "Vitry en Montagne".
Fiona Apple
Biografia
Fiona Apple nasquèt en Nòva York dins una familha d'artistas. Son paire es l'actor Brandon Maggart e sa maire, la cantaira Diane McAfee mentre que sos grands del costat mairal èran la dançaira Millicent Green e lo vocalista de big band Johnny McAfee. Sa sòrre es cantaira de cabaret jol nom de Maude Maggart, e a un mièg-fraire, Garett Maggart, qu'es actor. Quand aviá 12 ans foguèt victima d'un viòl, evocat dins la cançon "Sullen girl", çò que li portèt divèrses problèmas psicologics. Apple comencèt a dintrar dins l'industria musicala en 1994, aprèp que faguèt arribar un enregistrament amb qualques cançons coma "Never Is a Promise", "Not One of Those Times" e "He Takes a Taxi" a Sony Music.
Vao (lenga)
Lo vao es una lenga oceaniana parlada a Vanuatu.
Apchon
Apchon (Apchon en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Vao (lenga)
Localizacion
Lo vao es parlat sus l'illa de Vao, e dins una zòna pròcha sus l'illa de Malakula.
Apchon
Geografia
Jucat a 1050 m d'altitud, sotz las roinas de son chastèl, lo borg d'Apchon a totas las aparéncias d'una anciana vilòta. Probable que la concurréncia delh comèrce de Riòm e lo desplaçament de las viás de comunicacion dempueis lo sègle XIX li an fait pèrdre son activitat. La fòrta altitud atira pas los novèls abitants, malgrat las vistas supèrbas, e la tombada demografica es impressionanta.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Castellum Apjone, en latin, alh sègle XII, Apchonium, latinizacion de 1297, Apchonia, 1310, latinizacion de 1310, Apchomim, latinizacion de 1329, Apchenum, Apchonium, latinizacions de 1441, Apchou, en 1558,  Apchon, en 1585, Achon, en 1596, Achom, en 1683. Lo nom ven delh nom latin d'òme Appius, amb lo sufixe -one(m), Lo nom d'Apchon garda la memòria d'una granda proprietat que aviá per mèstre Appius. La prononciacion es normalament [a'tsu], tirant sus [a'tʃu].
Nòtas
<references group="N"/>
Hèume
thumb|left|200px|Hèume medievauLo hèume (var. l'èlme, l'èume; notar la varianta grafica arcaïca fèume en scripta bearnesa) qu'ei un casque de cavaleria e ua pèça de las armaduras deus chivalièrs de l'Etat Mejana. 200px|thumb|Cimièr, hèume e escut de [[Flandres]] Desvolopat a partir deus casques hornits de nasaus de la hauta Etat Mejana, qu'emparava lo cap tot sancèr e qu'èra provesit de horats peus ueis. Los hèumes que hon emplegats mei que mei enter lo sègle XII e lo sègle XV
A l'escadença deus tornaments de chivaleria, qu'èra coroat d'un cimièr qui permetèva d'identificar los chivalièrs (amassa dab lo lor escut).
Paulhac (Gers)
Paulhac (Pauilhac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Paulhac
Segon Negre, las fòrmas ancianas que son Poyllac en 1289, Paolhacum au sègle XIV e la prononciacion qu'es [pawél'a:k] o [pabul'ak]. Paulhac que vengueré benlèu deu nom « romanic » de persona Pavilius, dab lo sufixe -acum. Segon Dauzat e Rostaing, Paulhac que vengueré deu nom latin d'òme Paulius o Paullius, dab lo sufixe -acum. Per la descomposicion deu diftongue -au- abans -lh, devuda a un esfòrç articulatòri, que i a fenomèns comparables a Paulhac (Gironda) ([pawi'ʎak]); permeten probablament pas de supausar un etime diferent de Paulius.
Bolhaç (nom supausat)
Abans l'abadia, que i avè clarament un vilatge e ua proprietat antica. Shens conéisher las fòrmas ancianas, que podèm notar lo radicau deu nom es identic a Bolhac (Perigòrd), per lo quau i a ua unanimitat suu nom gallic Bŭllios, latinizat en Bŭllius; lo sufixe o la derivacion qu'es probablament tanben celtic, meilèu que latin; la derivacion -ate, -ati que mia regularament a Bolhaç.
Sam Brown
Discografia
{{ORDENA:Brown, Sam]]
Malrevers
Malrevers (Malrevers en francés) z-es una comuna velaiata situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Hèr de plegar
thumb|left|200px|Hèr de plegar ancianEn laüteria, un hèr de plegar qu'ei apèr de metau qui's cauha entà poder plegar dessús pèças de husta finas e umidas. Qu'ei utilizat entar formar las pèças deus costats entà qui adoptin la forma deu mòtle. Aquestas pèças que son las eclissas (la husta deus costats visible de l'exterior) e las contraeclissas (petits tròç de husta pegats en dehens de l'instrument contra la eclissa entà las renforçar e har pravar la superficia d'eclissa pegada a la taula e au hons).
Aus temps d'autes còps qu'èra ua simpla pèça de hèr qui èra cauhat ; uei lo dia, los talhèrs de laüteria qu'utilizan hèr electrics cauhaut dab ua resisténcia.
Dan Aykroyd
Dan Aykroyd (n. Daniel Edward Aykroyd en 1952) es un actor de cinèma, productor e scenarista canadian.
Adòlf Tiers
Adòlf Tiers o Loís Adòlf Tiers (Adolphe Thiers en francés) èra un òme politic occitan e francés, nascut a Marselha en 1797 e mòrt en 1877; foguèt president de la Republica entre 1871 e 1873.
Dan Aykroyd
Biografia
Abans de se donar conéisser a la television Daniel Edward Aykroyd faguèt d'estudis de criminologia qu'abandonèt. Se maridèt amb Donna Dixon lo 1982 e aguèt 3 filhas. Se fa conéisser pel grand public nòrd-american mercés a la siá participacion en l'emission en la série de comèdia setmanala Saturday Night Live, entre 1975 e 1979.
Creissent Fertil
vinheta|300x300px|Mapa del Creissent Fertil per James Henry Breasted, 1916 Lo Creissent Fertil es una expression designant una region biogeografica de l'Orient Pròche formant una listra de tèrras cultivablas mercé a un climat sufisentament pluviós, delimitat al sud pel desèrt de Siria (la partida nòrd del desèrt d'Arabia), a l'oèst per la Mediterranèa, e pels monts Taurus e Zagros al nòrd e a l'èst. Passa pels Estats actuals d'Israèl, Palestina, Jordania, la Siria, Liban, lo sud èst de Turquia, lo nòrd e l'èst d'Iraq, e lo bòrd oèst d'Iran. Lo tèrme fuguèt introduch en 1916 per l'arqueològ James Henry Breasted de l'Universitat de Chicago que l'arc format sembla a un creissent.
Definicion originala
Abstraccion puslèu qu'un espaci real plan delimitable, lo tèrme de "Creissant fertil " foguèt concebut al sègle XX per l'arqueològ american James Henry Breasted dins son obratge « Outlines of European History ». Lo Creissent Fertil es « un miègcercle obèrt cap al Sud, situat al nòrd d'Arabia, se terminant a l'Oèst dins l'angle Sud-Èst de Mediterranèa e a l'Èst dins lo fons septentrional del golf Persic », « una mena de listra cultivabla del desèrt ». Un espaci estepic bordat d'un costat per de monts, de l'autre pel desèrt, e jonhent Mediterranèa al Golf persic. Atal presentada, l'expression pareis subretot descriptiva. aquela unitat del « Creissant Fertil » ten d'en primièr a un miltan particular, l'espaci obèrt de las estèpas. Mas lo desèrt de Siria, aquel « golf desetic » coma lo nomena, dona tanben son sens a l'expression, seriá lo luòc d'origina d'ont regularament una novèla èrsa de populacion semitica seriá vengut conquerir lo Creissant fertil. L'unitat del Creissent fertil seriá donc tant naturala coma culturala, çò que l'expression amaga totalament. Aquela unitat seriá assegurada per de construccions imperialas que lo centre se trapa en Mesopotamia, o en Babilònia. Es dempuèi aquí que per tres còps los Semitas conquistèron t unifièron lo Creissent fertil : Empèri babilonian, Empèri Assirian, Empèri caldean, segon un esquèma ternari calcat sus l'istòria d'Egipte. Babilonia quitement non estepica es inclusida dins lo Creissant Fertil. Es donc una configuracion espaciala ont se mesclan de miltans mediterranèus e de mitan estepics, veire desertics, agricultura seca e agricultura asagada
Lo Creissent Fertil es un espaci obèrt que, al nòrd e a l'èst, sembla butar sus las cedenas montanhosas del Taurus e del Zagros, boscats. Se lo tèrme exterior pausa pas de problèma, l'inferior es mens aisit de determinar. Lo mejan plan comòde e sovent utlizat es de prene l'isoieta dels 250 mm considerat mai sovent coma limitant la possibilitat de practicar l'agricultura seca.
Lo creissant Fertil, possiblament espandit a Egipte, es enseguida evocat de biais desviat per evocar lo periple d'Abraam, la naissença de l'agricultura, l'unitat araba pels nacionalistas arabs e subretot los Achemitas.
Espandiment a Egipte
vinheta|221x221px|Una autra definicion del Creissent fertil, venguda frequenta Notant las similitudas geograficas e istoricas entre las doas regions, Vere Gordon Childe, dins « The Most Ancient East », espandís lo Creissant Fertil al val del Nil.
Aquela autra definicion uèi populara, qu'inclutz Egipte, correspondent pas a la definicion d'origine qu'es la mai sovent abmesa. Asagada pel Jordan, l'Orontes, l'Eufrates, lo Tigre e le Nil (cinc fluvis de l'Orient Pròche), cobrissent unes 400 000 a 500 000 km², e poblat de 40 a 50 milions d'individús, la region s'espand subretot sus la plana alluviala del Nil, contunhnat sus la riba èst de Mediterranèa, a l'entorn nòrd del desèrt de Siria e comprend Mesopotamia tota, fins al golf Persic.
Luòc de naissença de l'agricultura
Selon Bernard Geyer e Paul Sanlaville, lo Creissent Fertil es una nocion bioclimatica sobretot. Correspond a la zona de despartiment de las cerealas salvatjas, zona ont l'indici pluviometric es superior a 200 mm per an e permet una agricultura seca. es encara dins aquela zona que la primièra agricultura de l'umanitat nasquèt amb la domesticacion del blat e de l'òrdi al Neolitic. Començariá atal per la val de Jordan per s'acabar als pemonts del Zagros oriental passant per la Jaziza sirianoiraquiana,. Comprend donc pasi Egipte e Mesopotamia.
Lo climat evoluèt amb lo temps, mas lo Creissent Fertil aviá ja al començament de l'Olocèn, a la sortida de la darrièra edat glaciària, un clima qu'encoratjava l’installacion de fòrça plantas annallas, que produson mai granas comestiblas que las plantas perennas. La varietat dels nivèls d'altitud de la région favorisava l'expleitacion, la cultura e a domesticacion de fòrça espècias de plantas, e subretot mai d'una cerealas, contribuissent al começament del Neolitic. Lo Creissent Fertil èra tanben un abitat favorable per quatre de las cinc mai importantas espècias d'animals domesticadas: la vaca, la cabra, lo moton, e lo pòrc. Foguèt benlèu lo fogal de lor domesticacion. La cinquena espècia, lo caval, viviá a proximitat mas foguèt domesticat mai tard dins l'estèpa eurasiana.
Compàs d'espessor
Un compàs d'espessor qu'ei un apèr emplegat entà poder mesurar l'espessor d'ua pèça e poder reportar aquesta espessor sus un apèr de mesura.
Entau hustèr e entau laütièr lo compàs d'espessor modèrne que son provesit d'un cadran qui mesura sol l'espessor.
Macapá
Macapá es la capitala de l'estat brasilièr d'Amapá. Sa populacion èra estimada a 359 020 abitants en 2008. Sa superfícia totala es 6563 km².
Geografia
thumb|200px|left|Fortalesa São José de Macapá. La vila se situa en la latitud 00° 02' 18.84" N e longitud 51° 03' 59.10" W. Lo sieu clima es eqüatorial en calent e umid, amb temperaturas qu'arriban a 32,6 °C e minima 20 °C. La sensacion termica durant l'estiu pòt arribar fins a 45ºC a causa de la nauta umiditat.
Vorly
Vorly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Anstaing
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França, ancianament de Nòrd-Pas de Calais.
Vovo
Lo vovo es una lenga oceaniana parlada a Vanuatu.
Classificacion
Lo vovo es una lenga vanuatu central, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Minhec e Ausança
Minhec e Ausança en occitan aguiainés restablhit (Migné-Auxances en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Banjul
Banjul es la capitala de Gàmbia. Sa populacion èra de 34,125 abitants, en 2007.
thumb|330px|left|Monument sonat "Arc 22", Banjul.
Castanhs
Castanhs (Castans en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Belo Horizonte
Belo Horizonte es la capitala de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa region metropolitana, amb 4,97 milions d'abitants en 2006, es la tresena del país per la populacion. La ciutat es situada a 716 km de la capitala brasilièra, Brasília, 585 km de São Paulo, e 444 km de la vila de Rio de Janeiro. Es un important centre comercial, industrial e de servicis regional. Es tanben sèti de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG) e d'altras institucions d'ensenhament superior.
Anor
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.