Sègle_VII
Istòria
632-633 : en Aràbia, acabament de la premiera definicion dei rites musulmans per Maomet que moriguèt dins lo corrent de l'annada. Foguèt remplaçat per lo califa Abu Bakr que deguèt reprimir una revòuta generala dei tribüs arabas desirosas de tornar establir son independéncia. Lo califa novèu inicièt lo trabalh de fixacion escricha dau dògma – encara relativament fluctuant – fixat per Maomet. 632 : premiera ataca araba còntra l'Empèri Sassanida. 632 : après dos ans de guèrra còntra leis Avars, independéncia dau Khanat Bulgar situat au nòrd de la Mar Roja (→ 668). 634 : premiera predicacion crestiana en Wessex. Entraïnèt la conversion rapida de l'aristocracia. 634 : acabament de la redaccion de la premiera version de l'Alcoran e mòrt dau califa d'Abu Bakr. Foguèt remplaçat per Umar que decidèt de se concentrar sus l'expansion militara de la religion novèla. 634-637 : invasion araba de l'Empèri Sassanida e de l'Empèri Bizantin. Afeblida per sa lònga guèrra còntra Constantinòble, Pèrsia subiguèt plusors desfachas qu'entraïnèron la pèrda e lo pilhatge de Ctesifont (→ 642). De son caire, lei Bizantins foguèron durament batuts a la batalha de Yarmok. L'avançada araba foguèt pasmens blocada per una epidemia de pèsta dins la Peninsula Aràbia e en Siria que tuèt au mens 25,000 combatents. 635-638 : guèrra entre Tibet e China. S'acabèt per una victòria tibetana e un maridatge entre lo rèi Songtsen Gampo e una princessa segondària de l'ostau imperiau. Aquò permetèt de difusar la cultura chinesa en Tibet. 640 : conquista d'una partida de Nepal per Tibet. thumb|right|Reiaumes nubians durant l'[[Edat Mejana Auta.]] 640-642 : conquista de l'Egipte Bizantina per leis armadas arabas (→ 645). Avancèron vèrs l'oèst en direccion de Libia. En revènge, vèrs lo sud, leis envaïsseires foguèron batuts per lei reiaumes nubians e per lo reiaume d'Aksum. 641 : mòrt de l'emperaire bizantin Heraclius. Foguèt remplaçat per son fiu Constantin III rapidament assassinat au profiech d'una regéncia. 642-651 : conquista dau plan iranian per leis armadas arabas. Aquò entraïnèt la disparicion de l'Empèri Sassanida. thumb|right|Extension dau Califat a la mòrt d'[[Umar en 644.]] 644 : assassinat dau califa Umar per un esclau desirós de venjar la conquista de Pèrsia. Foguèt remplaçat per Uthman. 645-646 : revirada d'una temptativa bizantina de reconquistar Egipte, region agricòla majora de l'Empèri. v. 650 : illustracion dau lent declin de Teotihuacan, la populacion de la vila deguèt venir inferiora a 100,000 abitants (còntra 250,000 a son apogèu). Per de rasons desconegudas, aquela crisi s'agravèt durant lo sègle seguent (→ 750). v. 650 : formacion de l'Empèri Cazar, un empèri nomada, entre Caucàs, Vòlga e la Mar Caspiana. Aliat amb lei Bizantins, lei Cazars venguèron una poissança majora de la region. 650 : en Mesoamerica, guèrra novèla entre Tikal e Calakmul. La segonda capitèt de mantenir sa dominacion amb la conquista de Dos Pilas (→ 657). 650 : mòrt dau rèi tibetan Songtsen Gampo. Durant son rèine, aviá transformat Tibet qu'èra vengut una poissança importanta en Asia Centrala. 651 : après plusors desfachas en Anatolia Orientala, lei Bizantins obtenguèron una trèva. Aquò permetèt a l'armada imperiala de se reorganizar. 652 : segonda batalha de Dongola entre una armada araba e lei fòrças dei reiaumes nubians. S'acabèt per una victòria nubiana que bloquèt l'expansion musulmana vèrs lo sud de la vau de Nil durant plusors sègles. 653 : crisi religiosa dins l'Empèri Bizantin a prepaus dau monotelisme. Condamnat per lo concili de Latran de 649, èra estat adoptat per l'emperaire Constant II qu'arrestèt plusors figuras de l'ortodoxia crestiana. 656-657 : assassinat dau califa Uthman per de rebèls egipcians. Sa succession entraïnèt una guèrra civila dins lo Califat car son successor, Ali, foguèt pas acceptat per certanei senhors musulmans. Lei rebèls capitèron de se gropar a l'entorn de Muawiyah, governador de Damasc (→ 658). 657 : ocupacion de Tikal per Calakmul. Pasmens, lo sobeiran de la vila capitèt de s'enfugir. 658 : restabliment de la dominacion deis Avars sus una partida dei territòris en revòuta dempuei 630. Pasmens, après aquela guèrra, leis Avars se contentèron de nomadizar en Panònia e arrestèron leis incursions còntra sei vesins sedentaris.