cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reialme lagida
Govèrn
thumb|mosaïca d'estil grèc de Berenice II, coregenta amb Ptolemèu III, personificada en Alexàndria. Sa còfa es una proa de nau e sa fibula una ancora, çò que mòstra la poissança maritima dels lagids en Mediterranèa Los reis lagidas se presentan coma los continuators de l'Egipte faraonica. Pòrtan lo títol de faraon e se fan representar dins l'estil egipcian. Tot parièr qu'a l'epòca faraonica, los reis son los proprietaris del país, e los abitants d'Egipte son vistes coma logant las tèrras. Los lagidas daissan mantenon la structura administrativa d'Egipte dividida en nomoi.
Cultura
Lo grèc, parlat per los macedonians, los grècs e los josieus, es la lenga de cultura, que lo centre ne'n es la nòva capitala Alexàndria. La construccion del Museion e de la Bibliotèca atrai los poètas e los scientifics de tot lo mond ellenistic, que ne'n fan lo centre del mond grèc.
L'egipcian parlat del periòde, lo demotic es tamben lenga oficiala, utilizat dins fòrça papirusses conservats.
Conscient de la dificultat de regnar sus una populacion divèrsa, Ptolemèu Ièr fondèt lo cult d'un dieu novèl sincretic, Serapis, que mescla de caractèrs de las religions grèga e egipciana.
Saint-Pierre (Bas Ren)
Saint-Pierre (Sant Pèire) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Sant-Pierre fa partida del costat de Barr e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Lo pòble, adaigat pel Andlau, se tròba a quatre km de Eichhoffen e a dos km de Stotzheim. La municipalitat compòrta una separacion, Ittenwiller.
Saint-Pierre fait partie du canton de Barr et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Le village, arrosé par l'Andlau, se trouve à quatre km d'Eichhoffen et à deux km de Stotzheim. La commune comporte un écart, Ittenwiller.
Istòria
Dels vestigis de l'epòca romaine, sustot un talhièr de poterie, an #èsser descobèrts a Ittenwiller, annèxa de Sant-Pierre. Pendent tot lo Mièja Edat lo bourg aperten al avesque de Estrasburg. Al cors del lo Andlau a condicionat amb la fin de alimenter divèrses molins, una tannerie, de las scieries e una fabrica de parquets. Situada en la plana, lo vilatge viu essencialament de la polyculture, en particulara la plantació del tabac e de vinha de appellation d'origina contarotlada. A 1 km se tròba Ittenwiller, #que depen de la municipalitat de Sant-Pierre. Existissiá antany en aquel caseriu un prieuré de l'òrdre de Sant-Augustin, fondat en 1137 per un chanoine de la glèisa de Estrasburg, nomenat Conrad. I aguèt arruïnat pendent la guèrra de las paysans e forma uèi una proprietat particulara.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala, la municipalitat a portat lo nom de Oberstossen.
Des vestiges de l'époque romaine, notamment un atelier de poterie, ont été découverts à Ittenwiller, annexe de Saint-Pierre. Pendant tout le Moyen Âge le bourg appartient à l'évêque de Strasbourg. Au cours du l'Andlau est aménagé afin d'alimenter plusieurs moulins, une tannerie, des scieries et une fabrique de parquets. Située dans la plaine, le village vit essentiellement de la polyculture, en particulier la plantation du tabac et de vigne d'appellation d'origine contrôlée. A 1 km se trouve Ittenwiller, qui dépend de la commune de Saint-Pierre. Il existait autrefois dans ce hameau un prieuré de l'ordre de Saint-Augustin, fondé en 1137 par un chanoine de l'église de Strasbourg, nommé Conrad. Il fut ruiné pendant la guerre des paysans et forme aujourd'hui une propriété particulière.
Álvaro Mutis
Álvaro Mutis Jaramillo (Bogotà, 25 d'agost de 1923 – Ciutat de Mexic, 22 de setembre de 2013) foguèt un escrivan e poèta colombian, considerat coma un dels autors latinoamericans màgers de la literatura en espanhòl del sègle XX. Long de sa carrièra literària recebèt, entre d'autres, lo Prèmi Xavier Villaurrutia en 1988, lo Prèmi Princi d'Astúrias de las Letras en 1997, lo Prèmi Reina Sofia de Poesía Iberoamericana aquel meteis an, lo Prèmi Cervantes en 2001 e lo Prèmi Internacional Neustadt de Literatura en 2002.
Biografia
Álvaro Mutis nasquèt en 1923 dins la capitala colombiana, Bogotà, dins una familha de notables del país. Son paire, Santiago Mutis Dávila, èra un diplomata colombian, e sa maire, Carolina Jaramillo, veniá d'una familha de rics proprietaris rurals. Quand aviá pas que dos ans, la familha s'installèt a Brussèlas aprèp que son paire aguèsse obtengut una mutacion a l'ambaissada de Colómbia en Belgica. Passèt una part considerabla de son enfància dins aquel país, e estudièt a l'escòla jesuista de Saint-Michel, fins a la mòrt del paire en 1932. Tornèt alara dins son país d'origina e visquèt amb la maire e son fraire pichon, Leopoldo, dins un mas, la hacienda Coello, un domeni agricòla vast ont s'i cultivava cafè e cana de sucre. Durant sos estudis a Bogotà aguèt coma professor de literatura lo poèta Eduardo Carranza.
En 1953 editèt Los elementos del desastre, un poemari ont apareguèt pel primièr còp son personatge emblematic, Maqroll. L'an seguent tot bèl just aprèp de divorciar de sa primièra esposa se tornèt maridar. Aguèt un autre enfant amb sa segonda femna, la chilena María Luz Montané, una filha: María Teresa.
Moriguèt a l'edat de 90 ans, lo 22 de setembre de 2013, a Ciutat de Mexic per encausa d'una malautiá respiratòria.
Materialisme
Lo materialisme designa una disposicion d'esperit que consistís a utilizar la realitat tangibla o materiala coma basa dau saber o de la conoissença. Es opausat a l'idealisme, que preferís utilizar d'elements intangiblas per construrre sei reflexions, e a l'espiritualisme que se fonda sus leis experiéncias percebudas per l'esperit. Coma aquelei tendàncias, es un corrent vièlh de la filosofia, que son existéncia es atestada tre l'Antiquitat, qu'a donat naissença a mai d'una branca de la pensada coma l'empirisme, lo materialisme istoric o lo materialisme scientific.
Lei movements materialistas de la Grècia Antica
Un corrent materialista influent es atestat en Grècia a l'entorn de l'Escòla de Milet e de sa figura principala, Tales de Milet (625-547 avC). Son inspiracion es dicha mecanista car lei filosòfs d'aqueu movement assaiavan d'explicar lo foncionament de la natura per un principi unic (aiga, aire, matèria...). Engendrèt una tradicion que menèt au sègle seguent a la vision atomista de Leucip (sègle V avC), de Democrit (v. 460-370 avC), d'Epicur (341-270 avC) e, ben pus tard, de Lucrèci (94-55 avC). Aqueu segond movement materialista aguèt probable d'idèas pus radicalas car, segon eu, totei lei fenomèns naturaus èran la consequéncia dei movements e dei combinasons deis atòms. L'arma venguèt alora una causa materiala perissabla, unicament diferenciada dau rèsta dau còrs per lei proprietats particularas de seis atòms.
L'umanisme « matematic » dau sègle XVII
Leis idèas materialistas europèus de l'Antiquitat se desvolopèron gaire durant l'Edat Mejana. Pasmens, dispareguèron pas e foguèron tornarmai estudiats durant la Renaissença gràcias a la libertat intellectuala conquistada per leis umanistas. D'efiech, la redescubèrta de la pensada materialista, especialament aquela deis atomistas, interessèt fòrça de personalitats coma Galileo Galilei (1564-1642), Thomas Hobbes (1588-1679) e Pierre Gassendi (1592-1655) que la traduguèron dins un lengatge matematic e geometric. En particular, Hobbes imaginèt una filosofia morala compatibla amb seis idèas materialistas e Gassendi estudièt una teoria per permetre de descriure l'imaginacion a partir d'interaccions entre atòms.
René Descartes (1596-1650) desvolopèt tanben una vision en partida materialista. D'efiech, tre sei premiereis escrichs, adoptèt un apròchi atomista per explicar certanei fenomèns. Pasmens, per defendre sei posicions espiritualas sus l'existéncia d'un monde immateriau dei pensadas, adoptèt jamai la vision deis atomistas. Per resòuvre aquela contradiccion, eliminèt la nocion de matèria de sa fisica. Descartes es donc pas classat dins lei materialistas mai son òbra dualista, fondada sus l'existéncia d'un monde « materiau » (l'estenduda) e d'un monde de l'esperit, aguèt una influéncia sus l'evolucion de la pensada materialista.
Lo materialisme dei Lutz
Lo sègle dei Lutz veguèt un important desvolopament dei doctrinas materialistas dins mai d'una branca dau movement. Premier, lo materialisme matematic dau sègle precedent trobèt de partisans per l'adaptar ai resultats dei sciéncias e per l'utilizar coma una arma ideologic còntra lo dogmatisme religiós. Per exemple, foguèt lo cas de Julien Offray de La Mettrie (1709-1751) que generalizèt a l'òme la tèsi de Descartes sus l'animau-maquina en 1747, de Denis Diderot (1713-1784) o de Paul Thiry d'Holbach (1723-1789).
Lo segond corrent important dau materialisme dei Lutz adoptèt un ponch de vista pus psicologic. Sa personalitat majora foguèt lo filosòf anglés John Locke (1632-1704) mai de figuras coma Voltaire (1694-1778) aguèt un ròtle dins sa difusion en Euròpa. Sa tèsi centrala foguèt construcha en oposicion au dualisme de Descartes. D'efiech, per Locke, èra possible de pensar que Dieu aguèsse dotada la matèria de la proprietat de pensar. Aquela ipotèsi foguèt a l'origina de la vision materialista dei pensadas umanas qu'es una fondacion de la medecina modèrna.
Lei materialismes naturau e istoric
Tre lo sègle XVIII, lo materialisme mecanic de tipe cartesian, es a dire lo vivent modelizat per una maquina, rescontrèt d'oposicions. D'efiech, de comparasons negativas foguèron realizadas amb lei mecanismes dau periòde, coma lei relòtges, qu'èran unicament capables de realizar d'accions definidas a l'avança. Ansin, tre lo sègle XIX, lo materialisme conoguèt d'evolucions novèlas sostengudas per lo progrès generau dei sciéncias (en despiech de la persisténcia de quauquei tèsis metafisicas). Aquò donèt alora naissença a doas tendàncias materialistas importantas, fondadas sus l'unitat de la matèria e de l'esperit, que son dichas materialisme naturalista (o naturalisme) e materialisme istoric.
Lo materialisme naturau
Lo naturalisme es basat sus una pensada centrala qu'es lo passatge progressiu de l'inèrte au vivent. La teoria darwiniana de l'evolucion ne'n venguèt lèu un element important. D'efiech, permetèt d'explicar l'unitat dau vivent sensa supausar l'existéncia d'una intelligéncia superiora per ne'n definir l'òrdre. De mai, sa descripcion de l'adaptacion deis animaus, compres aquela de l'èsser uman, a son environament coma lo resultat de causas purament fisicas èran ben en acòrdi amb la pensada empirica dau periòde.
Durant lo sègle XIX, aqueu corrent foguèt renforçat per lo desvolopament de la biologia que venguèt pauc a pauc capabla d'explicar l'origina dei malautiás, de descriure lo foncionament de divèrsei foncions de l'organisme e d'explicar certanei trachs caracteristicas de la vida terrèstra amb l'aparicion de la genetica. Aquò menèt alora ai premierei teorias materialistas reduccionistas coma aquelei prepausadas per lo mètge francés Claude Bernard (1813-1878).
D'efiech, per metre en plaça una teoria empirica dau vivent e refutar l'existéncia d'un principi vitau, Bernard postulèt la diferéncia entre l'inèrte e lo vivent coma la consequéncia d'un procès de separacion mai e mai complèx entre un « mitan interior » e lo « mitan exterior ». Coma lo naturalisme tradicionau, aquò implica una mena de continuitat entre l'inorganic e l'organic. Dins aquò, dins aquela vision, lo mitan organic s'especializa mai e mai e s'isola mai e mai per, finalament, s'afranquir dei constrenchas dirèctas de l'environament. Lo vivent vèn alora mai e mai autonòm e paréis escapar, au mens en partida, au determinisme que regís la matèria. Pasmens, per Bernard, aquò èra una illusion consequéncia de mecanismes ben determinats. Ansin, a la fin dau sègle XIX, certanei corrents naturalistas desvolopèron de versions novèlas de la maquina viventa cartesiana.
Lo materialisme istoric
Lo materialisme istoric es una teoria creada per Karl Marx (1818-1883), principalament per descriure lo debanament generau de l'istòria. Segon ela, l'istòria, que son motor es la lucha dei classas, es constituida per un ensemble de fachs istorics, politics e sociaus que son determinats per l'ensemble dei mòdes de produccion, passats, actuaus e futurs. D'efiech, per Marx, l'organizacion de l'activitat economica condiciona l'èsser sociau, politic e intellectuau present en l'òme e determina ansin sa consciéncia. Ansin, lo marxisme transformèt l'istòria en una sciéncia determinista e poguèt prepausar un ensemble de transformacions per assaiar de metre en plaça una societat novèla, liberada dei constrenchas dau capitalisme.
Dins aquel encastre, lo materialisme dialectic es un otís particular eissit de la pensada dau filosòf alemand Hegel. Fòrça utilizat per lei marxistas, es basat sus l'independéncia e l'importància superiora dau reau sus la conoissença. Es a dire que, segon aquela vision, l'istòria de la filosofia pòu se redurre a una lònga lucha dau materialisme còntra l'idealisme desvolopat per lei tenents dau capitalisme.
Lo materialisme prepausat per Marx suscitèt un important estrambòrd que durèt fins a la segonda mitat dau sègle XX. Pasmens, la revirada dau projècte sovietic entraïnèt un abandon progressiu amb lo declin dau comunisme. De mai, lo materialisme istoric foguèt tanben atacat au nivèu teoric amb l'aparicion de visions mens deterministas de l'istòria.
La revolucion atomista dau sègle XX
Pendent la premiera partida dau sègle XX, la confiermacion de l'existéncia deis atòms aguèt un efiech important per lo materialisme. D'efiech, desenant, la sciéncia aguèt una basa materialista incontestabla. la màger part dei scientifics considèran ansin totjorn l'acceptacion dau materialisme coma una condicion de la sciéncia. Pasmens, un tau materialisme pòu plus explicar la totalitat absoluda dau reau car, per definicion, aquela totalitat es en defòra de la portada de la sciéncia. De mai, regardant lei fenomèns explicables, aqueu materialisme es necessiàrament en evolucion permanenta.
Lo materialisme « reduccionista »
Lo materialisme « reduccionista » es aparegut dins mai d'un país durant la premiera mitat dau sègle XX. Dins leis ans 1950, foguèt formalizat dins lei mitans universitaris anglosaxons per venir un aisse important dau materialisme modèrne. Es inspirat per lei desvolopaments de la sciéncia durant aqueu periòde. Per exemple, en quimia, l'aiga es identificada per sei proprietats molecularas. En genetica, lei gèns son identificats per de sequéncias d'ADN. Dins aquela vision, l'aiga es reducha a sa molecula (« aiga = H2O ») e lo gèn a l'ADN (« gèn = ADN »).
Aqueu principi establís pas de liames logics dirèctes entre aqueleis elements. Pasmens, supausa l'existéncia d'una identitat ontologica entre elei. En l'aplicant au foncionament de l'èsser uman, especialament au cervèu, vèn possible de redurre leis estats psicologics a d'estats o de procès cerebraus. Aquela teoria considèra donc possible de trobar una traduccion dau discors psicologic ordinari dins lo lengatge utilizat per la fisica o la biologia. Es donc sovent liada au scientisme.
Lo materialisme « eliminativista »
Relativament popular dins lei mitans scientific, lo materialisme « reduccionista » presenta de limits en causa dei dificultats d'establir de liames clars entre leis estats psicologics e leis estats cerebraus. Lei limits dei tecnicas e dei conoissenças generalas sus lo cervèu, organ fòrça complèx, son benlèu la causa d'aquelei problemas. Pasmens, coma aquò es pas segur, aquela feblessa entraïnèt l'aparicion de criticas de la vision reduccionista.
Lo materialisme « eliminativista » es una reaccion radicala a aquelei criticas. Fòrça scientista, considèra la psicologia es una sciéncia primitiva e arcaïca. Coma l'astrologia per l'astronomia o lo vitalisme per la biologia, serà eliminada per la descubèrta d'una teoria vertadiera dau foncionament dau cervèu. Per lei partisans d'aquela concepcion, lei neurosciéncias son probablament la clau dau desvolopament d'aquela sciéncia dau comportament.
Lo materialisme « computationnalista »
Lo materialisme « computationnalista » es una autra filosofia desvolopada per assaiar de corregir lei limits dau reduccionisme. Pasmens, son encaminament es diferent car reconoís l'existéncia, la realitat e l'especificitat deis estats mentaus. Per aquò, s'inspira dau modèl informatic. Lei relacions entre l'esperit e la matèria i son vistas d'una maniera similara ai relacions entre lo logiciau e lo materiau informatic.
Segon aqueu corrent, un programa informatic es pas compausat d'atòms. Pasmens, a ben una existéncia fisica. Correspònd donc a un nivèu de descripcion particular dau foncionament de l'ordinator que pòu èsser depintat formalament gràcias a de simbòls e de foncions. Es pas necessari de lo descriure en tèrmes de circuits electrics. Lei partisans dau computationnalisme prepausan donc dos aisses de recèrca per estudiar lo foncionament dau cervèu : una descripcion fisica deis estats intèrnes dau cervèu e una descripcion dei procès mentaus.
Lo materialisme filosofic
Lo materialisme es una posicion filosofica que supausa que la matèria es l'unica substància existenta. S'opausa donc ai corrents dualistas e espirituaus. Lo dualisme considèra l'esperit e de la matèria coma doas substàncias diferentas. L'espiritualisme es una mena d'opausat dau materialisme car, per eu, l'esperit es la substància de la realitat.
Au nivèu de la reflexion intellectuau, lo materialisme s'opausa generalament a l'idealisme. D'efiech, lei visions materialistas an tendància d'estudiar la realitat a partir de fenomèns materiaus observables. Segon un encaminament scientific, aquelei fachs permèton alora d'establir un modèl de la realitat. Una reflexion a partir d'idèas, procès sovent liat a l'espiritualisme, es donc considerat coma inutil o erronèu.
L'unitat de la matèria e dau caractèr dau monde
L'unitat de la matèria e dau caractèr dau monde es lo monisme comuns a totei lei corrents materialistas. L'existéncia de l'arma e dei dieus es refusada e l'esperit es vist coma una proprietat de la matèria. Aquela concepcion es diferenta de l'empirisme qu'es una doctrina de fondacion de la conoissença. La confusion entre lei doas nocions es frequenta car lei materialistas son tanben generalament empiristas.
Definicion materialista de la matèria
La definicion materialista de la matèria despend pas dirèctament de la definicion donada per lei sciéncias. Es basada sus dos principis generaus. Lo premier considèra que la matèria es una realitat universala qu'es indpeendenta de la pensada. Lo segond considèra que la matèria es la causa de la rason e de l'emergéncia de l'esperit. Aquelei dos elements se preocupan pas de la definicion dei caracteristicas positivas de la matèria, pretzfach laissat ai sciéncias fisicas.
Maluenda
Maluenda es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Sidney
Prenoms associats
Sydney.
Kampala
Kampala es la capitala d'Oganda. Sa populacion èra de 1,353,236 abitants, en 2005.
thumb|430px|left|Vista de la vila de Kampala.
Santa María de la Vega
Santa María de la Vega es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Villarmentero de Esgueva
Villarmentero de Esgueva es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Garin d'Apchièr
Garin d'Apchièr (tanben grafiat Garins, Garis e Apchié en occitan ancian; Apchie, Achié en nòrma mistralenca ) foguèt un castelan e trobador d'Apchièr, dins lo diocèsi de Mende en Gavaudan. Sa vida es pas datada amb precision. Segon sa vida èra "un valent e bon guerrièr ... e un bèl cavalièr. E coneissiá tot çò que cal saber de l'amor e la galantariá."
Garin nos daissa tres sirventés. Segon sa vida, inventèt lo descòrt, genre de poesia lirica, quand escriguèt lo tròç que comença per: Quan foill'e flors reverdezis / et aug lo chan del rossignol Escriguèt un cort cicle literari de sirventes amb Torcafol.
Lista dels zoologistas per país
Zoologia per país
Alemanha
Ulrich Gerhardt
Belgica
Pierre-Joseph van Beneden
Tòni
Tòni es una cançon de Patric :
Tòni siás òme ara te cal ganhar la vida amb ton trabalh Pròche ta vila aquò's norma, lo mond dison qu'aurás de mal Lo solelh fai susar ton front marcha que lo camin es long Coma a l'escòla rapèla-te, per una plaça maina-te
Sol dins la vila sol dins Rodés sol per carrièras sol per pas rès Dins las fabricas i a pas degus de trabalh Tòni n'i a pas pus
I a plan d'annadas èra lo temps ont lo mond èran contents E sensa pena podian trapar quicòm per viure ganhar son pan Dins los vilatges e dins los camps cada dissabte i aviá los cants D'un pòble en fèsta d'un pòble viu d'una cabrèta un sèr d'estièu
Dimenge a taula seràs tristàs per dire al mond que t'en vas Dins la vilassa dins lo laç e a la Nina pensaràs Dins la memòria de ton grand i a una istòria i a un cant Ditz que se la fuelha morís es que l'aubre es luènh del país
Alberto Héber Usher
Alberto Héber Usher (1918-1981) òme politic, foguèt president d'Uruguai entre 1966 e 1967.
Oko (lenga)
L'oko es una lenga vòlta-nigèr parlada en Nigèria.
Localisacion
L'oko es parlat dins la zòna de govèrn local d'okene de l'Estat de kwara.
Classificacion
L'oko constituís una branca isolada dins l'ensem de las lengas vòlta-nigèr. La lenga es en fach un continuum dialèctal, que los membres ne'n son l'oko, l'eni e l'osayen.
Canton de Cotinhac
Lo Canton de Cotinhac es una anciana division administrativa de Provènça, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brinhòla, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Despuèi 2015, lei 6 comunas son dins lo canton de Brinhòla. La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria
Los cantons de Cotinhac, lo d'Entrecastèus, dau districte de Barjòus e lo de Correnç, dau districte de Brinhòla, se creèron en 1790 dins lo districte de Barjòus.
En 1801, lo canton de Cotinhac foguèt conservat e los autres dos suprimits, ,.
La comuna de Sant Antonin dau Var, qu'es de Draguinhanenc Provènça Verdon Aglomeracion, passèt dins l'arrondiment de Draguinhan lo 1er de genier de 2017.
Dins lo canton, la comuna de Carces prenguèt pauc a cha pauc mai d'importància que la de Cotinhac, que patís d'un relèu incomòde. Es a Carces e pas a Cotinhac que se duerbèt en 2017 lo collègi Geneviève-de Gaulle-Anthonioz.
Manchones
Manchones es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Pioggiola
Pioghjola en còrs (Pioggiola en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Nantiac (Nauta Vinhana)
Nantiac (Nantiat en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Nantiauds.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
miniatura|gaucha|Situacion de Nantiac (Nauta Vinhana) en Nauta Vinhana
Toponimia
Nantiac ven d'un nom gallic d'òme, *Nantu(us), emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe celtic -ācon. Nantiac èra la propietat de *Nantu(us). Dauzat e Rostaing escriven que Nantiat ven de *Nantuus, [que seriá] derivat de Nantius. Nantius + -ācon auriá donat *Nançac.
Grafier
Un grafier (var. grafièr ) es un oficier de justícia present dins mai d'un sistèma judiciari.
Istoricament, lo grafier es liat a l'escriba e a l'escritura. Durant lo periòde roman, un grafier èra un ciutadan liure e letrut qu'èra cargat de redigir de contractes privats ò de senténcias publicas, de conservar d'actes importants e de'n desliurar de còpias. A la sègle IV apC, la foncion foguèt remplaçada er de còrs d'oficiers ministeriaus, chausits entre lei ciutadans, que venguèt leis assistents de magistrats coma lo questor, l'edile e lo pretor. Aquelei ròtles e posicions son a l'origina de la foncion dei grafiers actuaus que son encargats de tenir lei registres dei tribunaus, de susvelhar lo debanament de la procedura e d'autentificar leis actes judiciaris. De variacions existisson entre leis Estats mai aquelei tres missions constituïsson generalament lo còrs de l'activitat dei grafis.
Ermengarda de Carcassona
Ermengarda de Carcassona († 1099), vescomtessa de Carcassona, de Besièrs e d’Agde, filha de Pèire Raimon, comte de Carcassona e de Raingarda.
En 1067, a la mòrt de son fraire lo comte Raimon Rogièr de Carcassona, la succession del comtat es disputida entre Ermengarda e Rogièr II, comte de Fois, un cosin en linhada masculina. La lucha dura fòrça annadas, car los subeirans, los comtes Raimon Berenguièr Ièr, puèi Raimon Berenguièr II e Raimon Berenguièr III de Barcelona tanben an de pretencions sus la vila e temptan mai d'un còp de s’emparar de Carcassona. Ermengarda es reconeguda vescomtessa sonque en 1082 e parteja lo govèrn amb son filh Bernat Aton.
TGV
Lo TGV (en francés, abreviacion de Train à Grande Vitesse) es un Tren de Granda Velocitat d'origina francesa que circula a de velocitats superioras a 320 km/h. Es expleitat per la SNCF e dessenhat e construit per la division de transpòrts de la societat Alstom.
Lo tèrme de TGV s'utiliza per designar totas las compausantas del sistèma que permet d'ofrir un servici de tren de granda velocitat. Aqueles elements constituisson un ensems de trens concebuts especialament per aquela fin (Los trens especials TGV) e un malhum de vias especialas, las LGV, o Linha de Granda Velocitat que permeton als trens d'aténher las prestacions optimalas.
Lo malhum de trens TGV es dobèrt exclusivament al servici dels viatjaires, levat los tres trens postals, los TGV-La Poste, que son expleitats per La Pòsta dins un servici especial de corrièr urgent entre París e Lion.
Al començament la sigla TGV voliá dire Velocitat Fòrça Granda (Très Grande Vitesse), per nomenar lo primièr prototipe de turbotren, lo TGV 001. L'objectiu era de marcar una novèla etapa, despassant los 200 km/h sul malhum convencional (1967).
Actualament TGV es una marca enregistrada per la SNCF. Lo Logotipe, d'aspecte metallic, evòca la fluiditat, la poténcia e la velocitat del tren. Encara, dins una interpretacion diferenta, lo dessenh inversat d'un caragòl evòca l'eslogan: TGV, prenètz le temps d'anar aviat.
Cronologia del TGV
thumb|350px|La mapa del TGV en -blau e roge: linhas de granda velocitat -en negre: linhas classicas per ont circulan lo TGV -puntejat: linhas en projècte
L'Isle-Jourdain (Vinhana)
L'Isle-Jourdain es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Braye-en-Thiérache
Braye-en-Thiérache es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Proença-a-Nova
Proença-a-Nova es una anciana comuna (freguesia) portuguesa del districte de Proença-a-Nova. Lo 28 de genièr 2013 fusionèt amb Peral per crear la nòva comuna de Proença-a-Nova e Peral.
Zen
Lo Zen es una doctrina japonesa dau Bodisme.
Paul Deschanel
Paul Eugène Louis Deschanel, òme politic n.1855 e m.1922 foguèt president de la Republica Francesa entre lo 18 de febrièr e lo 21 de setembre de 1920.
Islàndia
Islàndia (en islandés: Ísland), oficialament la Republica d'Islàndia (en islandés: Lýðveldið Ísland), es un estat insulari de l'Ocean Atlantic Nòrd situat entre Groenlàndia, Norvègia e Escòcia. Sa geografia es marcada per sa localizacion lòng de la Dorsala Medioatlantica e dau Ceucle Polar Artic. Aquò es a l'origina d'una activitat volcanica importanta e d'un clima fòrça freg, especialament dins lei regions interioras de l'illa. La populacion es febla amb aperaquí 320,000 abitants e, en causa de son territòri relativament important (103,000 km²), la màger part dau país es vueja d'abitants. La capitala Reykjavík, situada sus lo litorau sud-oèst, n'es la vila principala e concentra lei dos tèrç de la populacion.
Lo poblament de l'illa foguèt tardiu e comencèt dins lo corrent de l'Edat Mejana ambé l'installacion de colons vikings. Fòrça isolats e autonòms, creèron pas d'estats vertadiers avans l'instauracion de la sobeiranetat norvegiana au sègle XIII. Après lo declin de la corona norvegiana, Danemarc prenguèt son ròtle. Fins au sègle XIX, Islàndia demorèt isolada. Lo desvolopament de l'illa comencèt ambé lo melhorament dei transpòrts maritims e entraïnèt l'aparicion de movements nacionalistas locaus. Danemarc acceptèt de laissar a cha mauc mai d'autonòmia ais abitants que formèron lo sieu reiaume quasi independent en 1918. Puei, après l'invasion de Danemarc per Alemanha en 1940, l'illa rompèt lei darrierei liames ambé Copenaga. Venguèt oficialament independent en 1944. Pasmens, en causa de sa posicion estrategica e de sa feblessa demografica, Islàndia si raprochèt rapidament deis Estats Units d'America que son lo protector militar dau país dempuei 1951. Islàndia aguèt ansin un ròtle diplomatic de remarca dins lo corrent de la Guèrra Freja e assaièt de favorizar lo raprochament entre lei dos blòts. Lo país conoissèt tanben un desvolopament economic fòrça important a fa uei partida dei país pus desvolopats de la planeta maugrat una crisi economica grèva en 2008.
Topografia
Situada sus la dorsala medio-atlantic, Islàndia es una illa volcanica d'aperaquí 103,000 km². La dorsala la traversa dau sud-oèst au nòrd-èst e es a l'origina d'una activitat volcanica importanta amb environ 130 volcans actius. Tradicionalament, la geografia islandesa devesisse l'illa entre Tèrras Bassas que cuerbon lo litorau e Tèrras Autas situadas dins l'interior e definidas per una altitud superiora a 500 m. Pasmens, presentan una gròssa varietat de relèus que pòdon de còps agantar mai de 2,000 m e que forman de massís montanhós diferents. Lei pus importants son situats lòng dau litorau sud-èst onte si situa la cima pus auta dau país (Hvannadalshnjúkur, 2,109 m), au nòrd a l'entorn d'Akureyri e dins lei regions centralas. Son cubèrts per de glacièrs fòrça estenduts (Vatnajökull, Hofsjökull, Langjökull e Mýrdalsjökull) que son a l'origina de rius glaciers caracterizats per un debit important (mai irregular) a respèct de la longor febla dei jaç. Lei dos pus importants son Thjórsá (230 km e 370 m3/s) e Jökulsá á Fjöllum (206 km e 180 m3/s).
Clima
Situat just au sud dau ceucle polar artic, Islàndia a un clima freg temperat per leis efècts d'un sota-corrent dau Gulf Steam dich corrent d'Irminger qu'adocissan lei temperaturas. Leis autrei factors climatics principaus son l'importància dei vents d'oèst (lei vents d'èst son fòrça rars) e la posicion d'una zòna permanenta de pression bassa situada entre Islàndia e Groenlàndia que fa partida de l'Oscillacion Nòrd-Atlantic. La region d'Akureyri, situada au nòrd, presenta un element suplementari ambé l'existéncia d'un ret de montanhas autas que protegisson l'endrech dei vents pus fregs de l'oèst. Pasmens, maugrat aquelei factors, un aspèct important dau clima islandés es son instabilitat que pòu entraïnar de cambiaments fòrça rapides, compres dins de regions d'altitud febla.
Islàndia es devesida entre tres zònas climaticas principalas. Lo litorau sud-èst e la màger part dei regions centralas an un clima continentau freg e umide. La region d'Akureyri a un clima continentau freg amb un estiu sec. Enfin, lo rèsta de l'illa, a un clima de tondra caracterizat per de temperaturas quasi polaras. Pasmens, leis ivèrns islandés son generalament clements en comparason de çò qu'es observat a de latituds similaras. D'efècte, si la temperatura pòu demenir fins a -25°C ò -30°C au nòrd, la temperatura ivernenca mejana es de 0°C dins lei plans dau sud. Leis estius son brèus amb una temperatura mejana entre 10 e 13°C au sud.
Lei precipitacions evolucionan de 2,000 mm dins lei regions litoralas somesas a l'influéncia dei massas d'èr oceanicas umidas a mens de 500 mm au nòrd somes ais efècts 	inibitòris de plueias dei corrents atmosferics polars. Una partida importanta, sovent la majoritat, d'aquelei precipitacions es fach de nèu.
Arnaut Ièr de Comenge
Arnaut Ièr (c.900 - 27 de nov. de 957)
Islàndia
Demografia
La populacion islandesa èra d'aperaquí 320,000 abitants en 2012 siá 3,1 ab/km². Presenta lei caracteristicas dei país europèus desvolopats amb una aumentacion progressiva de la proporcion d'ancians e una esperança de vida auta (81 ans en 2012). Lo taus de feconditat (1,89 enfants per frema en 2012) es en revènge important a respèct dau rèsta dau continent europèu. La demografia islandesa aumenta ansin pauc a pauc car èra encara de solament 180,000 abitants en 1961.
Arnaut Ièr de Comenge
Biografia
Comte de Comenge e de Carcassona, esposèt Arsinda, comtessa de Carcassona, filha d’Acfred II. Es lo paire d'Arsinda de Comenge, la primièra esposa del comte de Provença Guilhèm Ièr, e defunta en 957.
Santa María de Valverde
Santa María de Valverde es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Islàndia
Demografia
La màger part deis Islandés vivon a Reykjavík ò dins son aglomeracion (environ 200,000 abitants) que gropa lei dos tèrç de la populacion au sud-oèst de l'illa. Lo rèsta es principalament installat lòng dau litorau sud onte lo clima es lo mens ostil, magerament dins lo sud-oèst. L'excepcion unica es la vila d'Akureyri situada au nòrd mai que tèn un microclima relativament clement. Lei regions interioras son quasi pas pobladas e en defòra de la capitala e de sa banlèga, solament doas vilas an mai de 10,000 abitants (Akureyri e Reykjanesbær). La consequéncia es una densitat de populacion inferiora a mens d'un abitant per quilomètre carrat sus la màger part dau territòri e l'existéncia de regions inabitadas fòrça vastas.
Lengas
L'islandés es la lenga oficiala de l'illa dempuei 2011 e la lenga mairala de la populacion autoctòna. Es una lenga germanica eissida dau noroèc parlat en Escandinàvia dins lo corrent de l'Edat Mejana. L'isolament d'Islàndia e l'importància de sa cultura escricha an favorizat una conservacion granda de la lenga originala. En particular, leis Islandés pòdon aisament comunicar ambé leis abitants deis Illas Feroe e dau nòrd de Norvègia que parlan tanben de lengas pròchas dau noroèc.
L'anglés e lo danés an tanben un ròtle important dins l'illa e son sovent utilizats au sen de l'administracion. Aquelei lengas son respectivament parladas per 85% e 75% de la populacion e son l'objècte de programas d'ensenhament importants a l'escòla. Lo francés e l'alemand li son de còps ensenhats. D'autra part, dempuei lo començament dau sègle XXI, la formacion de comunautats de trabalhaires imigrats, magerament dins lei pòrts de pesca, a entraïnat l'aparicion de lengas novèlas dins l'illa coma lo polonés (2,6% de la populacion en 2011) e lo lituanian.
Religions
Islàndia es un país crestian amb una glèisa d'Estat qu'es la Glèisa d'Islàndia que son nom complèt es Glèisa evangelica-luteriana d'Islàndia. Pasmens, la libertat religiosa es assegurada per lo govèrn e respectada. L'Estat organiza lo recensament regular de l'afilhacion religiós dei ciutadans islandés. En 2005, 82,1% si revendicavan de la Glèisa d'Islàndia, 4,7% dei Glèisas liuras de Reykjavik e de Hafnarfjörður, 2,4% de la Glèisa Catolica e 2,7% d'autrei glèisas crestianas. En mai d'aquò, 5,5% avián donat una apartenància a un grop non reconoissut coma organizacion religiosa e 1% fasián partida de religions fòrça minoritàrias disn l'illa coma l'islam. Lo nombre de ciutadans atèus ò agnostics èra tanben fòrça feble (2,6%).
Lo poblament e la cristianizacion de l'illa
Situada dins lei regions frejas dau nòrd de l'Ocean Atlantic, Islàndia foguèt pas poblada per d'èssers umans avans lo sègle VIII. Sa descubèrta sembla èsser l'òbra de monges irlandés que cercavan d'endrechs isolats onte si retirar. Au sègle seguent, dins lo corrent deis annadas 860, de navigators vikings agantèron l'illa e comencèron son exploracion. Lo luòc atirèt lèu de colons que venguèron s'installar ambé sa familha e seis esclaus (generalament d'origina cèlta). Adoptèron un mòde de vida individualista centrada sus la subrevida sieuna dins d'ostaus fòrça isolats. Aquela dispersion extrèma empachèt l'emergéncia d'un poder centrau. En plaça, apareissèt pauc a pauc un sistèma de clans. L'institucion unica de l'illa èra una assemblada d'òmes liures dicha Althing fondada sus lo modèl viking vèrs 930. Si reünissiá cada annada per reglar lei desacòrdis entre lei diferentei familhas.
Vèrs 980, sota la pression dau rèi de Norvègia, l'Althing adoptèt oficialament lo cristianisme coma religion. Dos evescats foguèron fondats dins l'illa e plaçats sota la dependéncia de l'arquevesque de Trondheim. Aquò favorizèt l'introduccion de l'escritura entre leis abitants. Foguèt a l'origina d'una literatura rica que si desvolopèt fòrça rapidament.
La dominacion norvegiana e danesa
Dins lo corrent dau sègle XIII, l’Althing perdèt son eficacitat per resòuvre lei conflictes entraïnant de guèrras clanicas saunosas e lòngas. Au començament deis annadas 1260, Norvègia, sostenguda per la Glèisa, decidèt d'intervenir per restablir l'òrdre. En 1264, foguèt conclut un pacte que placèt Islàndia sota la senhoriá dau rèi de Norvègia. Li foguèt installat un govèrn norvegian que teniá lo contraròle dau comèrci exterior. Leis abitants gardèron una autonòmia importanta regardant seis afaires intèrnes e l’Althing foguèt conservat. Pasmens, la pèrda de la gestion de son comèrci XXX leis abitants.
En 1536, l'illa passèt sota la senhoriá de Danemarc. Li impausèt lo luterianisme coma religion en despiech de la resisténcia de la populacion (execucion d'un evesque catolic). Pasmens, après l'amaisament de la question religiosa, lo subjècte principau de la politica de l'illa demorèt lo comèrci exterior e la rivalitat entre marchands germanics e danés. Lei Danés obtenèron lo monopòli dau comèrci amb Islàndia en 1602 e lo gardèron fins a 1787. Per leis Islandés, lei consequéncias foguèron marridas car lei marchands danés foguèron desenant liures d'impausar sei prètz. De mai, au sègle XVIII, lo desvolopament de l'absolutisme reiau en Danemarc aguèt de repercucions dins l'illa. En particular, l'Althing foguèt transformat en tribunau dins lo corrent dau sègle avans d'èsser suprimit en 1800.
De l'autonòmia a l'independéncia
Au sègle XIX, la liberalizacion progressiva de la monarquia danesa permetèt tanben de liberalizar pauc a pauc Islàndia. L'Althing foguèt restablit en 1845 e foguèt dotat de poders legislatius en 1874. De mai, la dubertura de l'illa ai marchands estrangiers entraïnèt una demenicion dei prètz. En 1904, l'autonòmia de l'illa aumentèt ambé la creacion d'un regime parlamentari. Puei, en 1918, un referendum li donèt una quasi independéncia. Islàndia e Danemarc venguèron dos reiaumes diferents dirigits per lo rèi danés segon un sistèma d'union personala. Copenaga gardèt solament lo contraròtle dei finanças e de la diplomacia.
Dins aquò, en 1940, l'invasion de Danemarc e la captura dau rèi per l'Alemanha Nazia creèt una situacion fòrça malaisada per l'illa. Un regent foguèt elegit e leis autoritats islandesas si raprochèron deis Aliats. Lei Britanics li desbarquèron en mai de 1940 e leis Estatsunidencs en julhet de 1941. Utilizèron son territòri coma basa per luchar còntra lei sosmarins alemands e favorizèron l'independéncia islandesa votada per l'Althing en mai de 1942. Un referendum confirmèt aquela decision dos ans pus tard e Islàndia proclamèt oficialament son independéncia lo 17 de junh de 1944.
L'Islàndia independenta
thumb|right|Islàndia en [[Euròpa.]]
Dempuei son independéncia, Islàndia a conoissut un desvolopament economic important e assaia de tenir un ròtle diplomatic de mediator per resòuvre lei problemas internacionaus. D'efèct, en 1949, lo país venguèt membre de l'OTAN avans de signar un acòrdi de defensa ambé leis Estats Units d'America en 1951 que fisèt la proteccion militara de l'illa a Washington. Reykjavík posquèt donc si concentrar sus son desvolopament economic e la defensa deis interès de sei pescaires. Dins lo corrent deis annadas 1970, aquò entraïnèt divèrsei crisis diplomaticas ambé d'autrei país europèus, especialament lo Reiaume unit. Islàndia assaièt tanben de raprochar lei dos blòts e organizèt en 1986 la conferéncia de Reykjavik entre Ronald Reagan e Mikhaïl Gorbatchev que permetèt de destendre d'un biais decisiu lei relacions entre Estatsunidencs e Sovietics. Pasmens, dempuei la fin de la Guèrra Freja, Islàndia prepausa son ajuda per facilitar lo reglament de crisis umanitàrias mai son influéncia dins lei grandei questions internacionalas a demenit. Enfin, en 2008, lo país foguèt grèvament tocat per la crisi dei subprimes qu'entraïnèt l'afondrament de son sector bancari e una recession de 15% dau PIB. Si la situacion si normaliza pauc a pauc, la question dau deute islandés es venguda l'objècte de tensions ambé lo Reiaume Unit e lei País Bas.
Organizacion politica
Islàndia es una republica parlamentària que seis institucions son regidas per una constitucion adoptada en 1944. Lo principi de separacion dei poders es respectat. Lo cap de l'Estat es lo president de la Republica que tèn principalament un ròtle onorific e valida lei chausidas e lei nominacions dei partits majoritaris au parlament. Lo president es elegit per un mandat de quatre ans au sufragi universau dirècte.
Dins lei fachs, lo poder executiu es tengut per lo cap dau govèrn e sei ministres. Lo poder legislatiu es assegurat per un parlament monocamerau dich Althing. Fondat vèrs 930, es l'assemblada pus vièlha d'Euròpa. Es formada de 63 deputats elegits au sufragi universau dirècte e proporcionau temperat per un escrutinh organizat dins sièis (ò de còps sèt) circonscripcions e un lindau electorau de 5%. Aqueu sistèma empacha generalament la formacion d'una majoritat absoluda e necessita la formacion de coalicions politicas per dirigir lo país. Lo poder judiciari es dirigida per una cort suprèm qu'a lei foncions de cort d'apèu e de cort constitucionala. En causa de la populacion pichona, lei tribunaus ordinaris son competents per la màger part deis afaires franc dei cas regardant leis afaires comerciaus e maritims que son l'objècte d'una juridiccion especiala.
Organizacion territòriala
Islàndia es devesida en regions, en circonscripcions, en comtats e en comunas qu'an de ròtles fòrça diferents. Lei 8 regions correspondon a una division anciana qu'es gardada per establir d'estatisticas per lo govèrn. Lei 6 circonscripcions son d'entitats electoralas utilizadas per leis eleccions legislativas. Lei comtats correspondon globalament ai comtats istorics de l'illa. Son principalament cargadas de la gestion de la polícia (en defòra de Reykjavik) e de la collècta deis impòsts. Enfin, li a 79 comunas de talhas e de superficias fòrça inegalas que s'ocupan de l'administracion locala (transpòrt, escòla... etc.).
Simbòls nacionaus
Islàndia a un drapèu, d'armas, una devisa e un imne nacionau coma simbòls nacionaus : Lo faucon girfalc es utilizat coma emblèm animau nacionau.
Afaires estrangiers
Islàndia fa partida de mai d'una organizacion internacionala e regionala importanta coma l'ONU ò l'OTAN. Pasmens, país sensa fòrças armadas, plaçat sota la proteccion militara deis Estats Units e amb un pes economic feble, l'illa es un actor diplomatic segondari amb una politica estrangiera principalament orientada sus lei relacions ambé lei país nordics e sus lo futur dei regions articas. D'efèct, la cooperacion ambé leis estats escandinèus es la preocupacion principala dau govèrn islandés quasiment dempuei son independéncia. Fa ansin partida dau Conseu Nordic que favoriza la cooperacion regionala entre lei cinc estats escandinèus e sei dependéncias. L'Artic es lo segond axe principau de la diplomacia islandesa. Reykjavík li promòu una politica de cooperacion regardant l'esplecha de la region (pesca e benlèu idrocarburs dins leis annadas venentas) e lo cambiament climatic (migracions dei peis vèrs lo nòrd). Dins aquel encastre, Islàndia assaia tanben de tenir un ròtle de mediator entre leis Estats Units d'America e Russia d'un biais similar a son accion deis annadas 1980 entre leis Estatsunidencs e lei Sovietics.
Fòrças armadas
Lei fòrças armadas islandesas son fòrça limitadas e compausadas d'un còrs de gardàcostas de 200 marins, 4 vedetas e 4 aeronaus e d'un sistèma de radars de defensa antiaeriana (subretot utilizat per l'OTAN). La defensa de l'illa es en realitat principalament assegurada per leis Estats Units d'America dempuei 1951 e la signatura d'un acòrdi militar entre Washington e Reykjavík. D'autreis acòrdis de defensa existisson tanben ambé d'autrei país de l'OTAN (especialament Danemarc e Norvègia) dins lo cas de trèbols intèrnes grèus. Leis Estats Units an ansin mantengut una garnison dins la basa de Keflavík fins a 2006 e son retirament en causa de la disparicion d'una menaça dins lo nòrd de l'Ocean Atlantic dempuei la disparicion de l'URSS. Dempuei 2008, aquela basa es utilizada per aculhir de contingents de l'OTAN cargats d'assegurar la polícia dau cèu dins l'espaci aerian islandés.
Economia
Islàndia es un país fòrça desvolopat amb un PIB per abitant de mai de 46,000 $/ab. Pasmens, en causa de sa demografia limitada, son importància economica au sen dau continent europèu es febla amb un PIB de 14,59 miliards de dolars en 2014. Lo sector primari ne representava 7,1%, lo sector industriau 25,3% e lei servicis 67,9%. Lei liames economics principaus de l'illa èran subretot establits ambé d'estats de la mitat nòrd de l'Ocean Atlantic coma lei País Bas, Alemanha, lo Reiaume Unit, Norvègia, Danemarc, leis Estats Units ò França.
L'economia islandesa es estada tocada per una crisi grèva en 2008 en causa de l'afondrament de son sistèma bancari a la seguida de la crisi dei subprimes. Aquò entraïnèt una demenicion dau PIB de 15%. Entraïnèt tanben de crisis politicas ambé lei País Bas e lo Reiaume Unit car Reykjavík considera qu'una partida dau deute liat a aqueleis eveniments es illegitim e refusa de remborsar certanei bancas originàrias d'aquelei país.
Lo sector primari èra dominat per la pesca qu'èra a l'origina de 45% deis exportacions nacionalas. En particular, lei pescaires islandés an lo drech de capturar 300 cetacèus cada annada que son una fònt importanta d'exportacions. L'autre domeni important es l'industria de l'alumini que representava aperaquí 35% deis exportacions. D'efèct, la produccion d'energia excedentària de l'illa li a favorizat lo desvolopament d'aquela industria que necessita de quantitats importantas d'electricitat.
Arquitectura
L'arquitectura islandesa es d'origina escandinava. Es estada fòrça influenciada per la manca de fusta dins l'illa e per la necessitat de s'aparar còntra lo freg ambé d'estructuras bassas. Ansin, l'arquitectura tradicionala es caracterizada per l'utilizacion de muralhas de tepa que permèton d'assegurar l'isolacion còntra lo freg. A l'origina, aqueleis ostaus èran construchas sus lo modèl viking e èran relativament lòngas. Aquò evolucionèt a partir dau sègle XIV vèrs un modèl d'ostaus pus pichons. La fusta demorèt fòrça utilizada per lei bastiments pus importants (glèisas... etc.) fins au sègle XVIII e l'introduccion de la pèira.