cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Chapelle-Vicomtesse
La Chapelle-Vicomtesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(10033) Bodewits
(10033) Bodewits es un asteroïde.
La Chapelle-Vicomtesse
Istòria
Un cèrt Pierre en Genièr, pintor a citat en un contracte davant porgir una Resurrecció pel retable de la glèisa. En aquel document l'artista a citat coma Pintor de lo sieu Altesse Reial''. Lo quadre existís totjorn dins la glèisa a signat : Pierre en Genièr l'an 1661, pintor a Mondoubleau.
Un certain Pierre Janvier, peintre est cité dans un contrat devant fournir une Résurrection pour le retable de l'église. Dans ce document l'artiste est cité comme Peintre de son Altesse Royale. Le tableau existe toujours dans l'église il est signé : Pierre Janvier en 1661, peintre à Mondoubleau.
Escasaus
Escasaus (Escazeaux en francés) es ua comuna gascona de Lomanha, situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
(10019) Wesleyfraser
(10019) Wesleyfraser es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt lo 25 de junh de 1979 a l'Observatòri de Siding Spring per Eleanor Francis Helin e Schelte J. Bus.
Escasaus
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Escasaus èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montalban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Escasaus èra deu canton de Bèumont de Lomanha.
(10035) 1982 DC2
(10035) 1982 DC2 es un asteroïde.
Pozuelo
Pozuelo es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Lusenac
Lusenac (Luzenac en francés) es una comuna foissenca situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Riópar
Riópar es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Aurinhac
Aurinhac (Aurignac en francés) qu'es una comuna gascoa de Comenge, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Vista d'Aurinhac.|thumb|right|200px
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Aurinhac qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Comenge e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent Pèir (encadenat ? deus ligams ?). Tanlèu 1790, Aurinhac qu'èra caplòc de canton
Lòcs e monuments
250px|left|thumb|La [[tuta d'Aurinhac, de la quau vien lo nom d'Aurinhacian]]
Sapiéncia (concèpte filosofic)
Dins lo domèni de la filosofia, la sapiéncia representa un ideal de vida cap ont tendon los filosòfs, amoroses de la sapiéncia, que penson lor vida e vivon lor pensada, mejans lo questionament e la practica de vertuts.
(10032) Hans-Ulrich
(10032) Hans-Ulrich es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt lo 3 de setembre de 1981 a l'Observatòri de Palomar per Schelte J. Bus.
Dactylopius coccus
Dactylopius coccus (o la cochenilha per antonomasia), es un insècte emiptèr de la superfamilha Coccoidea, d'ont deriva lo carmin. Son d'insèctes que vivon dins los nopals, cactus del genre Opuntia, ne chucant la saba. Son originaris d'America del Sud e Mexic. Lo colorant d'aquestas cochenilhas se produsiá en America Centrala ja als tempses precolombians e dempuèi lo sègle XVI coma important produch d'exportacion. Amb l'arribada dels colorants sintetics al sègle XIX la produccion del carmin mermèt mas tornèt al vam amb la quimiofobia del sègle XX. Lo Peró n'es lo màger exportador. I a d'autras espècias dins del genre Dactylopius que son malaisits de distinguir e que produsisson tanben de carmin. Se pòt cultivar la cochenilha sus la majoritat de las 200 espècias del genre dels figuièrs de Barbariá (Opuntia) mas los melhors resultats se realizan sus l'espècia Opuntia ficus-indica. Las cochenilhas son d'insèctes de còrs mòl. La feme fa unes 5 mm de long e forma de colònias, es sessila e se bolega pas quand s'alimenta. Penetra dins la planta amb sa boca la fissant e s'alimenta de saba. Après l'acoblament amb lo mascle nais una ninfa fòrça pichona. Las ninfas secretan una substància cerosa que las protegís de la pluèja e la calor es blanquinosa o grisenca. Produson mai tard lo pigment amb per basa l'acid carminic qu'es roge que las protegís dels predadors. Los mascles adultes son alats e fòrça pichons en comparason de las femes e vivon solament lo temps de fertilitzar las femes e son rars de veire. A l'estat de ninfa las cochenilhas s'escampilhan e passan d'un cactus a l'autre ont faràn una generacion novèla. Lo cicle complet pren tres meses. esquèrra|vinheta|Estructura de l'acid carminic, la substància antidepredadors que se tròba en nautas concentracions en las coirassas. Lo carmin son las sals insolubles d'aqueste acid. esquèrra|vinheta|Las tacas blancas son las colonias de cochenilhas sus de nopals a [[La Palma de Canària]]
Recueja, La
vinheta
La Recueja es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Sapiéncia (concèpte filosofic)
Lo calme e la moderacion apareisson sovent coma compausanta de la sapiéncia dins las definicions academicas. L’usatge reten sovent aquelas solas qualitats que qualifica una persona de savi.
Introduccion
La sapiéncia a una istòria, fargada dempuèi de sègles per d'òmes e de femnas illustres que marquèron son temps, e que Roger-Pol Droit qualifica de « eròi de la sapiéncia »:
Sapiéncia grèga
vinheta|Personificacion de la sapiéncia (, sophía) a la Libraria de Celsus a Efès, [[Turquia.]] Pels filosòfs grècs o dins la tradicion orientala, la sapiéncia es l'ideal de la vida umana. Pòt se definir coma un estat de realizacion que s'apièja sus una coneissença de se e del mond, s'acompanha d'un bonaür suprèma e correspond a l'estat de perfeccion mai naut que pòsca aténher l'uman e son esperit; es lo saber-èsser aurós. Aristòtel diguèt que « La sapiéncia pòt èsser ni una sciéncia ni una tecnica », es un saber viure.
Mai d'un corrents de la filosofia antica prepausèron lors definitcons d'aquel estat de sapiéncia e de la dralha permetent d'i accedir. Se pòt definir per « la vertut de la partida racionala de l'alma capable de concébre las Formas e, subretot, lo Ben ».
Schopenhauer considerèt coma « la règle suprèma de totas sapiéncia dins la vida » la preposicion d'Aristòtel de son Etica a Nicomac (VII, 12): « lo savi seguís l'abséncia de dolor e non lo plaser ».
La sapiéncia tal coma la pensèt Socrates mai sovent demorèt una basa establa del modèl antic. Mai d'un corrents, mai tard, utilizèron, nuancièron o precisèron lo concèpte. Los Estoïcians e los Epicurians definisson la sapiéncia coma la mestresa dels desirs per la rason e la coneissença de çò qu'es de la nòstra compéncia e çò que l'es pas. Los Sofistas evòca la relativitat de la vertat que realiza dins lo discors, dins le debat agonistic, dins lo manejament de la retorica, de la logica e de la resolucion de las contradiccions.
La sapiéncia tragica del sorn Eraclites prepausa d'aforismes que plaça dins la lutz lo perpetual movement de las causas. Aquel cambiament de contunh de las causas nos obliga de contunh a reveire las solucions qu'apareisson coma mai adaptadas, tenent compte del contèxte que deu s'adaptar (« Te banhares pas dos còps dins lo meteis fluvi ») per una coneissença de la rason de as causas : « la sapiéncia consistís en una sola causa: conéisser lo logos qu'agís sempre e pertot ».
Sapiéncia crestiana
vinheta|La Sapiéncia San Zanipolo Venècia La sapiéncia crestiana de l'Antiquitat tardièra e de l'Edat Mejana escapa pas a aquela ambiguïtat; los primièrs monges coma los filosòfs de diferents cults mai tardièrs (Sant Agustin, Avicena, Maimonides, Sant Tomàs d'Aquin…) avián per tòca, mejans lor fe religiosa, l'ideal de sapiéncia, a vegada fasent quitament referéncia als filosòfs grecoromans. Se vei alara sant Tomàs admirar Platon e Aristòtel de s'èsser auçar fins alà.
E las comunautats monasticas, elas, mai sovent fodadas per de savis (al sens classic del tèrme). Los autors de certs libres de la Bíblia, Qohelet, l'Ecclesiasta, e tanben lo Libre dels Provèrbis, identificat al Rei Salamon noiriguèron fòrça las reflexions religiosas sus la sapiéncia.
La sapiéncia crestiana es l'art de viure, de se comportar tot lo long de la vida e dins las diferentas situacions de l'existéncia. Dins la Bíblia, se la lei es constituida de comandements e definís las nòrmas, o presenta d'escasenças que fan jurisprudéncia, la literatua e de la sapiéncia se fonda sus l'observacion de la realitat del mond e de la societat umana, e tanben lo viscut, visant l'aplicacion de la lei. Tot pòt pas èsser codificat per la lei. Los escrichs de sapiéncia procedisson autrament que la lei: penchan de retrachs, descrivon de caractèrs, conselhon, orientan, considèran diferentas situacions possiblas, e las reaccions a aver o los comportaments d'aver dins aquelas situacions. Donc, la sapiéncia crestiana se realiza, l'aplicacion de la lei a las situacions diferentas encontradas dins l’experiéncia umana.
La sapiéncia crestiana es tanben simbolizada per una vida contemplativa, forma mai nauta de la vida umana, s'acompanhant d'un començament de beatitud, que se pòt definir coma una coneissença intellectuala, del suprèma intelligible, perfiècha e segura. Lo tèrme de beatitud es inseparable de la nocion d'intelligéncia, perque èsser aüroses, es coneisser que tenèm lo ben sieu: Cujus libet enim intellectualis naturae proprium bonum est beatitudo. Pas res donc fin finala mai legitim qu'un òrdre religiós de monges contemplatius e ensenhaires.
Fleurbaix
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Pozo-Lorente
vinheta
Pozo-Lorente es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Sapiéncia (concèpte filosofic)
Sapiéncia orientala
En Orient, mas tanben en l'Occident antic, las sapiéncias son a vegadas malaisidas de se destriar dels procediments religioses, per exemple que se practican (o foguèron praticadas) a l'escala d'una comunautat d'individús partejant la meteissa pensada. Boda pòt per exemple èsser vist coma un mèstre de sapiéncia o alara coma lo fondator d'una religion que lo nuclèu d'una sapiencia transcendanta (prajna). En Orient, la sapiéncia designa especificament la coneissença d'una realitat transcendanta : lo Tao del taoïsme, lo brahman del Vedanta, o le nirvana del bodisme. Aquela coneissença (nomenada segon las doctrinas prajna, jnāna, Veda, wu wei) balha temperància, vertut e bonaür, mas se reduch pas sonque a aquelas qualitats, que ne son pas que la manifestacion.
Aquelas consideracions de sapiéncia  sont pas exclusivas a la pensada religiosa. Se tròban dins d'òbras autors tant diferents coma lo filsòf Confuci o Lao Tseu, lo prince e dramaturg indian Sudraka, lo poèta e matematician persan Omar Khayyam.
Sapiéncia modèrna e postmodèrna
A partir del sègle, de movements coma l'Umanisme e mai tard la filosafia de las Luses instituèron pauc a pauc d'autras sapiéncia, prepausant de melhorar la condicion umana per la fe en la rason, a costat dels dògmes religioses. Montanha incarna lo retorn de la sapiéncia antica, amb un escepticisme qu'utiliza subretot l'edonisme epicurian d'un amor simple de la vida.
Spinoza incarna la sapiéncia d'una rason scientifica qu'afirma sa poténcia d'amor e de jòia fàcia al desòrdre patissent de las passions. Nietzsche prepausa de tornar a la concepcion eraclitèa d'una sapiéncia tragica fondada sus l'aprobacion de la realitat (amor fati: l'amor del destin). Al sègle, los Positivistas coma Auguste Comte se virèron sonque cap al progrès tecnic per associar la sapiéncia a la sciéncia, provocant las reaccions dels religioses e dels misticas.
Pasmens, e alara que l'individualisme se desvolopava dins las societats d'Occident, las sapiéncias (coma via de melhorar l'Òme per l'individú) s'aflaquissiá al meteis moment, remplaçadas per de doctrinas volent apasimar las passions del genre uman amb de solucions globalas, sovent d'òrdre economic e/o politic (liberalisme, socialisme, comunisme, anarquisme…).
La falhida, o al mens la fòrta contradiccion d'aqueles sistèmas, e la presa de consciéncia a l'entorn de certs problèmes (coma la degradacion de l'environament per la societat materialista), menèron, dempuèi unas decennias, a un retorn d'interés per las "sapiéncias", al sens classic del tèrme, es a dire las vias permetent a l'individú de melhorar al mejan d'un biais de vida equilibrat et d'un cert contraròtle d'aquelas passions al vejaire del mond exterior.
La quista de la sapiéncia quand es ligada a de fenomèns de massa es pasmens pas a l'abric de fracasses coma dins lo movement hippie dels ans 1960-70, o de desviaments mercantils veire malonèsts, coma unas "sèctas", mas d'autentics mèstres esperitals contunhan de balhar d'ensenhaments de sapiéncia, coma Swami Prajnanpad o de pensaires educaires coma Krishnamurti. Après un certa fasa de desinterés de la part dels filosòfs, la sapiéncia torna ara un subjècte central de la reflexion contemporanèa.
Sapiéncia populara
La sapiéncia populara designa a vegada lo « bon sens » o la capacitat de far de causidas en aparéncia justas, una sapiéncia practica de la vida que se basa pas necessàriament sus de precèptes filosofics o religioses.
Robledo
Robledo es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Aubinhòsc
Aubinhòsc (Aubignosc en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Situat dins la part oèst de la vau de Durença, lo territòri comunau es caracterizat per de relèus cavats de pichons bauç, e peu bòsc au sud. La part oèst es constituida peus primièrs pendís de la cadena de la còla de Lura, montanha que marca la termièra lingüistica entre provençal e vivaroaupenc.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
François Rebsamen
François Rebsamen, nascut lo 25 de junh de 1951 à Dijon (Còsta d'Aur), es un òme politic francés, membre du Partit socialista.
Pròche de François Hollande, qu foguèt lo secong al Partit socialista de novembre de 1997 a novembre de 2008, es cònsol màger de Dijon de 2001 a 2014 e dempuèi 2015, president de la Comunautat d'aglomeracion del Grand Dijon, senator de Còsta d'Aur e president del grop socialista al Senat. Lo 2 d'abril de 2014, foguèt nomenat a la carga de ministre del Trabalh, de l'Emplec e del Dialòg social dins lo govèrn de Manuel Valls.
Glifosat
Lo glifosat es un erbicid organofosforat non selectiu e sistemic. Es lo mai utilizat dins lo mond entièr.
Lo produch foguèt desvolopat per la companhiá Monsanto e comercializat amb lo nom de Roundup. Lo brevet casèt en 2000 e es comercializa ara tanben jos d'autres noms per fòrça companhiás. Lo glifosat agís coma inibitor la capacitat de sintetizar los aminoacids aromatics de las plantas. Penetra dins la planta per las partidas verdas e l'erbicid se distribuís a tot lo vegetal quitament dins las raïces. Es eficàç dins la majoritat de las plantas annalas e perennas e pasmens se cal a vegada aumentar la dòsi o l'aplicar al moment de la susceptibilitat maximala. Per contra capita pas a tuar la consòuda (equisetum). Per engenhariá genetica foguèt introduch, a l'iniciativa de Monsanto, un gèn dins las plantas cultivadas que resistís a aqueste erbicid non selectiu que tua la plantas cultivada coma las marridas èrbas. Amb la resisténcia introdusida se pòt alara pulverizar al meteis temps sus las plantas cultivadas e las marridas èrbas e las culturas demòran deserbadas aisidament.
Son usatge massiu aguèt coma efièch que en Danemarc e Groenlàndia, en 2005 se trobèt dins l'aiga freatica de residus de glifosat cinc còps superiors a la nòrma.
Posicions dels govèrns e organizacions
Se sap pas encara a partit de quina exposicion i a un efièch sus l'ADN. Los expèrts son pas en acòrdi tanpauc sul fach de saber s'es cancerigen ni tanpauc dempuèi quina intensitat d'exposicion ven nociu. L'Organizacion Mondiala de la Santat sollicitèt mai prudéncia e de contunhar estudiar lo problèma.
En 2015, la França foguèt lo primièr país qu'enebiguèt la venta liura del produch fòrça agradat tant pels orticultors coma pels jardiners privats, e limitar l'usatge solament als professionals.
Hertz
Lo hertz (simbòl : Hz) es l'unitat de mesura de la frequéncia dins lo Sistèma Internacionau d'Unitats.
Glifosat
Posicions dels govèrns e organizacions
La revision de la toxicologia de l'Institut Federal Alemand per la Revision dels Riscs (BfR) en 2013 trobèt que "las donadas disponiblas son contradictòrias e luènh d'èsser convenquentas" al subjècte de las correlacions entre l'exposicion de la formulacions de glifosat e lo risc de càncers diverses, coma lo limfòma non hodgkinian (LNH).
Una metanalisi publicada en 2014 identifiquèt un risc màger de LNH pels trabalhadors expausats a de formulacions de glifosat.
En març de 2015, l'Agéncia Internacionala de Recèrca sul Càncer de l'Organizacion Mondiala de la Santat classifiquèt lo glifosat coma "probablament cancerigen pels umans" (categoria 2A) basada sus d'estudis epidemiologics, e d'estudis sus d'animals e d'estudis in vitro.
Lo comitat mixte de l'OMS e la FAO suls residus de pesticides faguèt un rapòrt en 2016 que confirma que l'usatge de formulacions de glifosat constituís pas un risc per la santat e dona tanben de limitas d'admission jornalièra per la toxicitat cronica.
L'Agéncia Europèa de Produchs Quimics (ECHA) manten son classament actual de glifosat coma una substància que provòca de grèus damatges als uèlhs e coma substància tòxica per la vida aquatica, mas a pas trobat de pròvas qu'implican lo glifosat coma un carcinogen, un mutagèn, tòxic per la reproduccion nimai toxic a d'organs especifics.
La decision de la EFSA e lo rapòrt del BfR foguèron criticats dins una letra dubèrta publicada per 96 scientifics en novembre de 2015, allegant que lo rapòrt del BfR respècta pas los principis scientifics acceptats de procediments dubèrtes e transparents. Lo rapòrt del BfR compreniá de donadas non publicadas, mancava la notificacion dels autors, las referéncias e revelava pas d'informacion suls conflictes d'interès.
En setembre de 2017, The Guardian informèt que las seccions del rapòrt d'evaluacion de renovelament elaborat pel BfR e utilizadas per l'EFSA foguèron copiadas d'un estudi realizat per Monsanto. Unas seccions de la copia contenián de pichons cambiaments, coma l'usatge de l'ortografia britanica puslèu que de las formas americanas, mas d'autras foguèron copada paraula per paraula, comprenent la majoritat dels documents revisats per d'expèrt utilizats dins lo rapòrt. The Guardian a rapportèt qu'un pòrtavòtz de Monsanto declarèt que l'EFSA èra autorizada a far redactar los rapòrts de renovelament d'aqueste biais en rason du grand volum d'estudis toxicologics presentadas.
Malgrat los dobtes precedents e irregularitats, en novembre de 2017, l'Union Europèa, aprovèt lo renovelament del permís d'usatge del glifosat per cinc ans mai.
Roda, La
La Roda es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Salobre
Salobre es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Marsac-en-Livradois
Nòtas
<references group="N"/>
Resisténcia Francesa
La Resisténcia Francesa es l'ensems dei fòrças francesas, e tanben dei volontaris estrangiers membres d'unitats militaras o de rets de resistents francés, que s'opausèron a l'ocupacion de França per l'Alemanha nazia e au govèrn de Vichy durant la Segonda Guèrra Mondiala. Èra devesida entre la Resisténcia Francesa Exteriora organizada per lo movement de la França Liura dau generau de Gaulle e la Resisténcia Francesa Interiora organizada per un ensems de rets diferents que foguèt pauc a pauc unificat per formar lo Consèu Nacionau de la Resisténcia.
Genouilly (Sòna e Léger)
Genouilly  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bragança (Pará)
Bragança es una vila de l'estat brasilièr de Pará. Sa populacion èra estimada a 113 165 abitants en 2010. Sa superfícia totala es de 2090 km².
Economia
Fondada lo 8 de julhet de 1613, aquesta localitat es actualament lo centre pus important de pesca de l'estat de Pará.
Demest los ponches de referéncia mai importants per la populacion de l'airal se tròba l'espital Santo Antonio Maria Zaccaria, que foguèt fondat pels paires Barnabitas. Lo centre espitalièr ajuda a garir los paures de la màger part de malautiás correntas, sens causar de problèmas dins sas magras ressorsas.
Barris
La vila es devesida en divèrses barris: Aldeia, Alegre, Bacuriteua, Centro, Cereja, Jiquiri, Morro, Padre Luiz, Perpétuo Socorro, Riozinho, Samaumapara, São Benedito, Taíra, Vila Nova, Vila Sinhá.
Sistèma de posicionament global
thumb|Satellit NAVSTAR GPS Lo Sistèma de posicionament global, conegut comunement coma GPS (a l'origina NAVSTAR Global Positioning System o NAVSTAR GPS), es un sistèma de navegacion per satellit que permet de coneisser amb fòrça precision una situacion geografica e l'ora de referéncia amb granda exactitud en gaireben quin que siá lo luòc sus Tèrra o sus una orbita de la Tèrra. Utiliza una orbita circulara intermediària (Intermediate Circular Orbit -ICO-, en anglés) constellacion de satellits de 24 satellits o mai.
Es un Sistèma Global de Navegacion per Satellit (GNSS) que permet a totes de determinar la posicion d'una persona, un veïcul o una nau, amb una aproximacion de quatre mètres. Lo sistèma foguèt desvolpat e installat, e a l'ora d'ara gerit, pel departament de la Defensa dels Estats Units d'America.
Lo GPS fonciona mejans un malhum de satellits qu'orbitan a l'entorn de la tèrra. Quand se desira determinar la posicion, l'aparelh utilizat se localiza automaticament amb al minimum quatre satellits del malhum, dels quals recep de senhals indicant la posicion e lo relòtge de cadun d'aquels. Sus la basa d'aqueles senhals, l'aparelh sincroniza lo relòtge del GPS e calcula lo retard dels senhals, es a dire, la distància al satellit. Per "triangulacion" calcula la posicion que se tròba. La triangulacion dins lo cas del GPS, a diferéncia del cas 2-D que consistís a decobrir l'angle al respècte dels punts coneguts, se basa a determinar la distància de cada satellit al respècte del punt de mesura. Conegudas las distàncias, se determina aisidament la quita posicion relativa al respècte dels tres satellits. Coneissent en mai de las coordenadas o posicion de cadun d'els pel senhal qu'emeton, s'obten la posicion absoluta o coordenadas realas del punt de mesura. Tanben se capita amb una exactitud extrèma lo relòtge del GPS, quitament a aquela dels relòtges atomics perque dempuèi la tèrra se sincronizen amb los satellits.
L'anciana Union de las Republicas Socialistas Sovieticas aviá un sistèma similar nomenat GLONASS, ara gerit per la Federacion Russa.
Actualament l'Union Europèa tenta de lançar lo seu pròpi sistèma de posicionament per satellit, nomenat Sistèma Galileo.
La fiabilitat depend del nombre de satellits utilizats, del gra de dispersion qu'aqueles an, de l'existéncia d'efèctes atmosferics perturbatòris qu'afectan la velocitat de la transmission del senhal e, a un gra menar, dels problèmas d'exactitud dels relòtges intèrnes dels satellits. Los GPS d'usatge comun an una error de precision de 15 mètres, e s'utilizam 9 satellits enluòc dels 4 necessaris al minimum e una bona dispersion se pòt capitar de precisions inferioras a 2,5 mètres 95% del temps.
Istòria
En 1957, l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas lancèt dins l'espaci lo satellit Spotnik 1, qu'èra seguit mejans l'observacion de l'efècte Doppler del senhal que transmetiá. Aquò, faguèt començar a pensar que, de meteis biais, la posicion d'un observator poiriá èsser establida mejans l'estudi de la frequéncia Doppler d'un senhal transmés per un satellit que l'orbita èra determinada amb precision.
L'Armada dels Estats Units d'America lèu apliquèt aquela tecnologia, per fornir los sistèmas de navegacion de las seunas flòtas d'observacions de posicions actualizadas e precisas. Atal nasquèt lo sistèma TRANSIT, que demorèt operatiu a 1964, e vèrs 1967 venguèt disponible, en mai, per l'usatge comercial.
Las actualizacions de posicion, alara, èran disponiblas cada 40 minutas e l'observator deviá demorar gaireben estatic per poder obtenir d'informacions adequada.
Mai tard, dins aquela meteissa decenni e mercé al desvolopament dels relòtges atomics, se dessenhèt una constellacion de satellits, portant cadun un relòtge e essent ensems sincronizats amb per base una referéncia de temps determinada.
En 1973 se combinèt los programas de l'Armada dels Estats Units d'America e de la Fòrça Aèria dels Estats Units d'America (aquel darrièr consistian en una tecnica de transmission codificada que fornissiá de donadas necessàrias utilizant un senhal modulat amb un còdi de PRN (Pseudo-Random Noise: soroll pseudo-aleatori), conegut jol nom de Navigation Technology Program (programa de tecnologia de navegacion), fin finala nomenat NAVSTAR GPS.
Entre 1978 e 1985 se desvolupèt e lancèron onze satellits prototips experimentals NAVSTAR, que d'autras generacions seguirán, fins a constituir la constellacion actuala, que foguèt declarada «capacitat operacional inicial» en decembre de 1993 e «capacitat operacional total» en abril de 1995.
En 1994, aquel país oferiguèt lo servici normalizat de determinacion de la posicion per ajudar l'OACI, e aquela acceptèt l'ofra.
Caracteristicas tecnicas e prestacions
Lo Sistèma Global de Navegacion per Satellit se compausa de:
Evolucion del sistèma GPS
thumb|Estacion e receptor GPS professionals per precisions centimetricas.
Lo GPS evolua cap a un sistèma mai solide (GPS III), amb una mai granda disponibilitat e que redutz de mai la complexitat dels GPS. D'entre las melhoracions previstas i a:
Lo programa GPS III perseguís l'objectiu de garantir que lo GPS satisfarà lo besonh militars e civils prevists pels 30 ans de venir. Aquel programa se desvoloparà en 3 etapas (una d'aquela es lo GPS II), mai flexible, permet de cambiament futurs e redutz los risques. Lo desvolopament de satellits GPS II comencèt en 2005, e lo primièr serà disponible pel lançament en 2012, amb l'objectiu d'acabar la transicion completa de GPS III en 2017.
Foncionament
thumb|Receptor GPS.
Fiabilitat de las donadas
A causa del caràcter militar del sistèma GPS, lo Departament de Defensa dels Estats Units d'America. Los Estats Units d'America se reservavan la possibilitat d'inclure un cert gra d'error aleatòri, que pòiriá variar de 15 a. La nomenada  disponibilitat selectiva  (S/A) foguèt abandonada lo 2 de mai de 2000. Pasmens s'a l'ora d'ara s'aplica pas mai aquela error inducha, la precision intrinsèca del sistèma GPS depèn del nombre de satellits visibles dins un moment e una posicion determinadas.
Amb un nombre elevat de satellits (7, 8 o 9 satellits captats), e s'aqueles tenon una geometria adequada, pòdon obtenir de precisions inferiora a 2,5 mètres 95% del temps. Se s'activa del sistema DGPS nomenat SBAS (WAAS-EGNOS-MSAS), la precision melhora seriá inferiòra a un mètre dins 97% dels cases. (Aquests sistemes SBS s'aplica pas en Sudamerica, perque aquela zona compta pas aquel tipe de satellits geoestacionaris)
Fonts d'error
thumb|Un exemple visual de la constellacion GPS en conjuncion amb la rotacion de la Tèrra. Rmarcatz cossí lo nombre de satellits visibles dins un determinat punch de la superfícia de la Tèrra, dins aquel exemple de 45 ° N, canbia amb lo temps.
La posicion calculada per un receptor GPS requerrís l'instant actual, la posicion del satellit e lo retard prés del senhal recebut. La precision es foncion de la posicion e del retard del senhal.
En introduisent lo retard, lo receptor compara una seriá de bits recebuda del satellit amb una version intèrna, mejans un motor de correlacion, cablat dins una piuse especializada. Quand se comparan los tèrmes de la seriá, electronicament se pòt menar la diferencia cap a 1% d'un temps BIT, o aproximavament 10 nanosegondas pel còdi C/A. Ara los senhals GPS se propagan a la velocitat de la lutz, que representa una error de 3 mètres. Aquela es l'error minima possible se s'utiliza pas que lo senhal GPS C/A.
La precision de la posicion es melhora amb un senhal P (I). Amb exactament la metaissa precision d'1% de temps BIT, lo senyal P (I) (nauta frequéncia) dona una precision de mas o mens de 30 centimètres. Los errors de font electronic son una de las divèrses causas qu'altèra la precision (vejatz la taula).
DGPS o GPS diferencial
thumb|Estacion de referéncia DGPS.
200px|thumb|Equipa de camp colleccionant d'informacions sismicas utilizant un receptor GPS Navcom SF-2040G [[Starfire montat sus un pal.]]
Lo DGPS (Differential GPS), o GPS diferencial, es un sistèma que dona als receptors de GPS de correccions de las donadas recebudas dels satellits GPS, amb la finalitat de donar una mai granda precision dins la posicion calculada. Foguèt concebut d'en primièr a causa l'introduccion de la disponibilitat selectiva (SA).
Lo fondament n'es lo fach que las errors produchas pel sistèma GPS afectan per tan (o de forma fòça pròcha) los receptors situats pròche entre ele. Las errors son en relacion fòrta amb los receptors pròches.
Un receptor GPS fixe a tèrra (referéncia) que coneis exactament la seuna posicion se basant sus d'autras tecnicas, rep la posicion donada pel sistema GPS, e pòt calcular las errors produchas pel sistema GPS, la comparant amb la seuna, coneguda de per avant. Aquel receptor transmet la correccion d'errors als receptors pròches d'el, e atal aqueles pòdon, al seu torn, corrigir tanben las errors produchas pel sistema dins de l'airal de cobertura de transmission de senhals de l'equip GPS de referéncia.
Per resumir, l'estructura DGPS seriá atal:
I a divèrsas formas d'obtenir las correccions DGPS. Las mai utilzadas son:
Dins los messatges enviats als receptors pròches se pòt inclure dos tipes de correccions:
L'error producha per la disponibilitat selectiva (SA) variá fin finala mai aviat que la velocitat de transmission de las donadas. Per aquò, juntament amb lo messatge que s'envia la correccions, tanben s'envia lo temps de validitat de las correccions e las seunas tendéncias. Alara, lo receptor deurá far d'interpolacion per corregir las errors produchas.
Se se vòl aumentar l'airal de cobertura de correccions DGPS e, alara, minimizar lo nombre de receptors de referencia fixes, serà necessari modelizar las variacions espacialas e temporalas de las errors. Dins aquel cas seriam un GPS diferencial d'airal larg.
Amb lo DGPS se pòt corrigir en partida als errors degudas a:
Perque las correccions DGPS sián validas, lo receptor devon èsser relativament a pròche d'una estacion DGPS, generalament, a mens de. La precision capitada pòt èsser de 2 mètres en latitud e longitud, e 3 m en altitud.
Integracion amb la telefonia mobila
Qualques mobils pòdon se jònher a un receptor GPS previst per aquel efècte que li fornís las donadas de posicionament que son interpretadas per un programa de navegacion.
Civilas
250px|thumb|Navegador GPS d'[[ecran tactil d'un veïcul amb informacion sus la rota, atal coma las distàncias e temps d'arribada al punch de destinacion.]]
Referéncias
<References/>
Auton (omonimia)
Auton pòt designar:
Moyenneville (Sòma)
Moéyénneville en picard (Moyenneville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Joan Lluís Vives
Joan Lluís Vives i March, o tanben Lluís Vives (en latin: Ioannes Lodovicus Vives; Valéncia, 6 de març de 1493 - Brujas, 6 de mai de 1540) foguèt un filosòf e umanista valencian. D'origina jusieva se vegèt obligat de partir de son país nadiu per paur de l'Inquisicion, passèt la màger part de sa vida d'adult en Flandra e s'i revelèt un dels filosòfs e umanistas mai influents de son temps e de la Renaissença.
Sa produccion literària, sa pensada e sas aportacions dins lo domeni de las emocions e de la memòria faguèron que foguèsse considerat coma lo paire de la psicologia modèrna.
Enfància e joventut
Joan Lluís Vives nasquèt a Valéncia en 1493 dins lo sen d'una familha de jusieus convèrses amonedats. Per tal de protegir sa vida e la dels membres de sa familha, e tanben d'evitar de se veire confiscar sas seves proprietats o d'èsser expulsats, los parents del futur filosòf s'èran vistes obligats, coma mantuna autra minoritat del Reialme de Valéncia, a se convertir al cristianisme. Pasmens malgrat sa conversion, contunhavan de practicar discretament sa tradicion religiosa dins una sinagòga que tenián dins l'ostal, e lo cosin german de l'escrivan, Miquel Vives, n'èra lo rabin.
En 1482, la vida de la familha cambièt subran quand l'Inquisicion descobriguèt Miquel e sa maire a l'interior de la sinagòga en plena foncion religiosa. Foguèron alara arrestats e se metèt en plaça un procès contra la familha Vives. Cinc ans mai tard, en 1487, Blanquina March i Almenara, la tanta de Miquel, foguèt citada a comparéisser e se deguèt presentar davant lo tribunal de l'Inquisicion de Valéncia. Blanquina se maridèt, quatre ans mai tard, amb un mercadièr, el tanben convèrs, Lluís Vives i Valeriola, e tornarmai se vegèt obligada d'abjurar davant lo Sant Ofici, e renegar sas cresenças. Malgrat tot aquò, la vida dels Vives seriá pas jamai tranquilla aprèp.
L'an seguent lo parelh aguèt son enfant, Joan Lluís, e tre aquel moment paire e maire decidiguèron de lo batejar sulpic qu'èran victimas d'una angoisssa constanta d'èsser acusats tornarmai per l'aparelh inquisitorial. Lo dròlle, tre son temps mai jove, foguèt mes jos l'aprendissatge de son oncle Enric, un erudit qu'aviá estudiat a Bolonha, amb la finalitat qu'aqueste li ensenhèsse tot çò que s'apren a l'escòla primària e tanben la lenga latina, lo vector de comunicacion internacional d'aquel temps. Aquel ensenhament se deviá mostrar fòrça util dins l'avenidor de Vives, qu'es gràcias a sa mestresa del latin que se poguèt ganhar la vida e viatjar dins mantun país dins son temps d'adult.
Pasmens la conversion dels Vives demorava pas qu'una faciada, e la familha contunhèt a seguir sas practicas religiosas tradicionalas, çò que faguèt qu'en 1500 lo paire de Joan Lluís foguèt arrestat, pel primièr còp. L'an seguent, en 1501, la repression s'accentuèt e lo cosin Miquel, amassa amb sa tanta, se vegèron condemnats per las autoritats religiosas catolicas. La senténcia los portèt a la mòrt que foguèron cremats sus un lenhièr, expausats sus la plaça publica.
A l'edat de quinze ans Joan Lluís Vives dintrèt far sos estudis a l'Universitat de Valéncia, tot bèl just fondada cinc ans abans. L'escolan estudièt dins çò qu'èra sonat alara l'Estudi General, entre 1507 e 1509 aproximativament. Qualque temps mai tard, d'autras tragedias se produsiguèron qu'afectèron prigondament la familha; sa maire moriguèt victima de la pèsta e a l'encòp periguèt una de sas sòrres. Sas doas autras sòrres e son fraire subrevisquèron, coma el, a l'epidemia. Pasmens, lo paire, preocupat per las consequéncias del procès que li fasián, decidiguèt de mandar lo jove Joan Lluís estudiar a l'estrangièr e de l'alunhar definitivament dels inquisidors del país de Valéncia qu'èran a agarrir constantament los membres de la familha Vives.
L'exili per Euròpa
300px|thumb|Estatua de Joan Lluís Vives a l'Universitat de Valéncia, una òbra de Josep Aixa Íñigo Per èsser protegit de la persecucion que podiá patir per encausa de sas originas jusievas, Vives se vegèt constrench durant l'auton de 1509, quand aviá tot escàs 17 ans, a partir al nòrd dels Pirenèus. Residiguèt aital en França, als Païses Basses e tanben en Anglatèrra, e dins aqueste darrièr país exerciguèt coma professor a l'Universitat d'Oxford. Sa primièra etapa se faguèt a París, ont se perfeccionèt, melhorèt e aumentèt sas coneissenças e son saber a l'Universitat de la Sorbona, una de las institucions mai prestigiosas d'Euròpa en aquel temps e un centre d'atraccion pels estudiants provenent de la corona d'Aragon. Per aqueles universitaris la popularitat de l'universitat se deviá tanben al fach qu'i ensenhavan mantes professors originaris de territòris de lenga catalana. Vives acabèt sos estudis dins la capitala francesa en 1512, e i obtenguèt son diplòma de doctor.
Fòrça deprimit per aquelas nòvas, Vives decidiguèt de partir cap a Anglatèrra, aprèp d'aver renonciat a una ofèrta que li faguèt l'Universitat d'Alcalà de Henares per i ensenhar de paur que poguèsse patir tornarmai de la repression inquisitoriala pr'amor de sas originas. A l'encòp se podiá pas permetre economicament las despensas qu'un viatge aital del nòrd al sud d'Euròpa podiá supausar. Durant l'estiu de 1523 Vives foguèt causit coma lector del Collègi anglés de Corpus Christi pel cardenal Wosley. Aital Vives vegèt realizada sa volontat de participar a la vida de la cort d'un rei, segon el l'unic endrech ont podiá exercir coma cal son activitat de recerca e d'ensenhament dels resultats de sos estudis, que podián èsser publicadas gràcias a las finanças reialas que comptava sus la generositat de la reina, Caterina d'Aragon. Foguèt durant aquel temps que venguèt amic del filosòf anglés Thomas More.
Malgrat tot, comencèt lèu a se desmoralizar en Anglatèrra, que la vida en Flandra e los amics qu'i aviá ailà li mancavan. Trobava tanben lo mond universitari de Lovaina, ont i aviá d'erudits e sabents coma Erasme demest mantun autre umanista europèu, fòrça mai interessant e estimulant intellectualament mentre que la cort anglesa li semblava fòrça mai paura a nivèl filosofic. Per tal d'ensajar de calmar sa, los reis lo convidèron a passar las fèstas de Nadal de 1523 amb eles, ja que la reina aviá trobat en Vives un conselhièr prudent e de bon conselh e un amic per partejar idèas e projèctes. Foguèt gràcias a aquela complicitat que poguèt, lo 28 d'abril de 1525, obtenir una licéncia per importar de vin e de lana sus l'isla britanica, e exportar de blat sul continent. Amb los beneficis d'aqueste comèrci e sa pension reiala son nivèl de vida se melhorèt considerablament, çò que li permetèt d'aleujar en part sos pensaments.
Dempuèi lo mes de mai de 1526 Vives èra tornat a Brujas e i demorèt fins a abril de 1527. Ailà s'èra assabentat que son amic, lo grand intellectual Thomas More, e mai foguèsse un fervent crestian e fisèl servidor del rei, èra estat condemnat per aqueste al cadafalç, que s'èra opausat a l'intencion del rei anglés Enric VIII de divorciar de son esposa Caterina. La decision del sobeiran britanic de terminar son maridatge se deviá al fach que sentissiá una passion per Anna Bolena e a l'encòp l'impossibilitat d'obtenir un descendent mascle amb sa molhèr. Amb Caterina d'Aragon, lo rei aviá pogut obtenir sonque una filha, Maria Tudor.
Caterina, que pensava que lo filosòf valencian podiá arribar a influenciar e mai convéncer son marit, demandèt a Vives de tornar en Anglatèrra ja qu'aviá pas mai l'ajuda de More, un de sos partisans mai fisèls, qu'èra estat executat qualque temps abans.
Gaston Defèrre
thumb|Retrach de Gaston Defferre en [[1959.]]
Gaston Defferre (14 de setembre de 1910, Marsilhargues – 7 de mai de 1986, Marselha) foguèt un resistent e un òme politic francés de la IV Republica e de la V Republica. Membre de la SFIO e dau Partit Socialista, foguèt elegit premier cònsol de Marselha de 1944 a 1946 e de 1953 a 1986, deputat dei Bocas de Ròse de 1945 a 1958, de 1962 a 1981 e en 1986 e senator dei Bocas de Ròse de 1959 a 1962. Foguèt tanben nomats nòu còps au govèrn. I aguèt un ròtle decisiu dins la politica de descolonizacion d'Africa puei dins aquela de descentralizacion a partir deis annadas 1980.
Pangolin
Los pangolins son una familha de mamifèrs insectivòrs de còs alongat e escatós. Vivon dins las regions tropicalas e equatorialas d'Africa e d'Asia del Sud-Èst.
Descripcion
Li agrada los bòsques e la savana amb una tèrra sablosa. Sa vista es plan baissa mas sa sentida es plan desvolopada. Dormís la jornada enrotlat amb la coa a un arbre e viu la nuèit. A la particularitat que son còs es cobèrt d'escatas rojas. Quand sentís un dangièr, fa coma los erices : se met en bola e quilla las escatas. Sas patas son cortas, sa coa de còps es mai longa que lo còs. A cinq dits ondrats d'arpions. A pas cap de dents. Aqueste mamifèr es lo mai braconejat del mond. Manjam de formigas e de termits (insectivòr)amb lor lenga tan granda coma lor còs.
San Pedro
San Pedro es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Escala de Mohs
L'escala de Mohs es lo metòde principau per determinar la duretat d'un minerau. Es un sistèma simple onte cada minerau raia lo precedent o es raiat per lo seguent. Lei mineraus de l'escala son :
Auton (Aups d'Auta Provença)
Auton (Authon en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gomiécourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Uèi lo descendent dels Dragons de Gomiécourt, Hugues de la Poëze de Harambure deten tot l'archiu de la familha, aital coma una pèira en avent apertengut dins l'anciana glèisa de Gomiécourt.
Tarazona de la Mancha
Tarazona de la Mancha es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Gomiécourt
Istòria
Aujourd'hui le descendant des Dragons de Gomiécourt, Hugues de la Poëze d'Harambure détient toutes les archives de la famille, ainsi qu'une pierre ayant appartenu à l'ancienne église de Gomiécourt.
Esparsac
Esparsac o puslèu Esparçac (< Spartiacus), Esparsac en francés, es ua comuna lomanhòla situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Esparçac èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Lomanha. Tanlèu 1790, Esparçac èra deu canton de Bèumont de Lomanha.
L'anciana comuna de Hautmont avèva las medishas apertenéncias e, com Esparçac, tanlèu 1790, Hautmont èra deu canton de Bèumont de Lomanha. La comuna d'Hautmont estó incorporada a Esparçac en 1821.
Piròga
Una piròga (var. pirauga ) es una embarcacion lònga e estrecha sovent facha d'un tronc d'aubre cavat. Sovent de propulsion umana (rems ò pertegas), pòu tanben èsser equipada de velas ò, pus rarament, d'un motor fòrabòrd. Apareguda durant la Preïstòria, es encara fòrça utilizada en Africa, en Oceania, en Asia dau Sud-Èst e dins quauquei regions d'America.
Leon Castèl
thumb|250px|Leon Castèl en 1932 Leon Castèl (en francés: Léon Castel; Lesinhan de las Corbièras, 7 de febrièr de 1871 – Lesinhan, 27 de febrièr de 1955) èra un politician occitan de Lengadòc que foguèt deputat d'Aude de 1919 a 1942.
Biografia
Leon Castèl nasquèt a Lesinhan en 1871 dins una familha modèsta d'obrièrs agricòlas. Foguèt el tanben obrièr durant un quinzenat d'annadas abans de venir proprietari e viticultor. Pro rapidament se faguèt una plaça dins la vida sociala e politica de l'airal. En 1892, venguèt secretari del sindicat dels trabalhadors agricòlas de Lesinhan e tre 1895 faguèt lo correspondent de la Dépêche de Toulouse. Fondèt lo grop d'estudis socials de Lesinhan en 1896 e en 1898, foguèt elegit conselhièr d'arrondiment. Gardèt aquela carga fins a 1908 quand se presentèt per far de conselhièr general, posicion que deviá ocupar fins a 1939. En 1900, accediguèt a la comuna de Lesinhan que ne demorèt administrador fins a 1941, e, en 1910, capitèt de venir president de la federacion radicalasocialista d'Aude.
En 1919, fondèt a Lesinhan una cooperativa de vinificacion que serviguèt de modèl à mantas autras cooperativas occitanas. L'activitat que despleguèt en favor de la viticultura li valguèt d'èsser ennauçat a la presidéncia de la seccion locala de la Confederacion generala dels vinhairons, puèi de l'Ofici agricòla departamental, e finalament de participar al Conselh superior de l'agricultura.
Socovos
Socovos es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Acid carminic
vinheta|Polvera de pigment carmin L’acid carminic es un colorant antraquinonic de color roja present naturalament dins la cochenilha. Aqueste insècte produch l'acid per se protegir de predators. L'acid carminic e l'agent colorant del carmin. Sa formula quimica es.
La primièra produccion sintetica d'acid carminic per de quimistas organicians data de 1991.
Utilizacion
L'acid carminic fach insoluble es lo pigment carmin, utilizat per la pinture e coma colorant alimentari jol numèro E120.
L'acid carminic pòt servir a dosar lo bòr en solucion entre 1 e 10 mg·l-1.