cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guinèa
Originas
Leis Europèus — premier, de Portugués puei de Francés, d'Anglés e de Olandés — installèron de comptadors lòngs dau litorau. I desvolopèron la tracha negriera mai s'interessèron ais autrei ressorsas preciosas de la region (aur, evòri). Aquò favorizèt la migracion de populacions en direccion dei regions maritimas e lei platèus d'altitud de Fouta Djallon venguèron un centre demografic important ont un estat se formèt pauc a pauc a partir dau sègle XVI. Dins lo corrent dei sègles XVII-XVIII, l'arribada de populacions peulas musulmanas i entraïnèt un conflicte amb lei norriguiers nomadas de la region. S'acabèt au sègle XVIII amb la victòria dei musulmans que formèron un estat teocratic qu'aboliguèt l'esclavatge, restabliguèt la patz dins la region e favorizèt la sedentarizacion. Fouta Djallon, maugrat sa politica isolacionista, venguèt alora un modèl per lei musulmans africans e plusors revòutas dins leis estats vesins installèron d'institucions similaras.
A partir de la fin deis annadas 1860, un marchand e cap de guèrra dich Samori Touré entreprenguèt la creacion d'un reiaume dins lo país mandingue. Gràcias a la creacion d'una armada eficaça (en partida equipadas d'armas europèas modèrnas), conquistèt Kankan en 1881. Aquò li permetèt de venir una poissança comerciala importanta dins la region e d'establir de liames amb Fouta Djallon e la colonia britanica de Sierra Leone.
Lo periòde coloniau
Limitada a de comptadors e de fòrts litoraus, la preséncia europèa venguèt pus importanta dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Puei, a partir de 1875, França decidèt d'accelerar la colonizacion d'Africa e ne'n comencèt la conquista sistematica. En Guinèa, la resisténcia principala foguèt aquela de l'Estat de Samori Touré que teniá una armada disciplinada d'au mens 35,000 òmes. Pasmens, après sèt ans de guèrra, foguèt definitivament vencut en 1892. Lei pòbles forestiers organizèron de guerilhas e foguèron pas totalament somés avans 1912. En revènge, Fouta Djallon, afeblit per sa politica isolacionista e de divisions intèrnas, e lei tribüs litoralas resistiguèron gaire.
Fins a 1945, l'objectiu principau dei Francés foguèt l'esplecha dei ressorsas dau país. Foguèt fisada a de companhiás comercialas coma la Companhiá Francesa de l'Africa de l'Oèst (CFAO) ò la Societat Comerciala de l'Oèst African (SCOA). Desvolopèron lei plantacions (cafè, bananas, cauchó... etc.). Aqueu desvolopament foguèt principalament realizat au detriment dei populacions indigènas (trabalh fòrçat, corvadas... etc.).
Lo periòde Sékou Touré
Sékou Touré gardèt lo poder fins a sa mòrt en 1984. Deguèt rapidament faciar una desgradacion de la situacion economica e politica en causa de la partença rapida dei foncionaris coloniaus e de la rompedura dei liames economics amb la metropòli. Aquò entraïnèt de tensions amb París e Touré se raprochèt de l'URSS en 1962, especialament per perseguir l'esplecha dei jaciments de baucita. Apliquèt tanben lo modèl sovietic a l'economia guineana. Pasmens, assaièt egalament de demandar una ajuda estatsunidenca per equilibrar la preséncia sovietica dins lo país.
En parallèl, instaurèt un regime autoritari e lo PDG venguèt partit unic. A partir de 1968, utilizèt la terror còntra seis adversaris entraïnant l'exili d'un nombre important de Guineans. Aquò durèt fins a la fin deis annadas 1970 que veguèron un cambiament politic amb un assopliment de la dictatura e una volontat de rompre l'isolament diplomatic dau país (normalizacion dei relacions amb França en 1975).
Lo periòde Lassana Conté
En 1990, la fin de la Guèrra Freja entraïnèt una liberalizacion de façada amb l'adopcion d'una Lèi Fondamentala que permetèt de restaurar lo multipartisme. Dins aquò, Lassana Conté demorèt president dau país fins a sa mòrt en 2008 gràcias a d'escrutinhs marcats per de fraudas e de modificacions constitucionalas li permetent de se presentar maugrat lei limits impausats au nombre de mandats presidenciaus successius.
Guinèa dempuei 2008
Dempuei 2008, Guinèa conoís un periòde de trèbols e una democratizacion lenta. D'efèct, coma en 1984, una junta militara prenguèt lo poder tre lo decès de Lassana Conté. Après de promesas inicialas de democratizacion e de retirament rapide de la vida politica, lo cap de la junta, Moussa Dadis Camara, assaièt de gardar lo poder. En setembre de 2009, aquò entraïnèt de manifestacions reprimidas per l'armada (plusors centenaus de tuats). Condamnats per la comunautat internacionala, lei militars se devesiguèron entre elei. En decembre de 2009, Moussa Dadis Camara foguèt alora victima d'una temptativa d'assassinat organizat per lo cap de la garda presidenciala Aboubacar Sidiki Diakité, responsable dei chaples de 2009 que crenhava d'èsser liurat a la justicía internacionala.
En genier de 2010, un acòrd foguèt trobat entre lei partisans de Camara e l'oposicion civila per formar un govèrn de transicion dirigit per lo generau Sékouba Konaté. Gardèt lo poder fins a decembre de 2010 e organizèt d'eleccions liuras que veguèron la victòria d'Alpha Condé. Foguèt tornat elegir en 2015. Pasmens, la situacion de Guinèa demora trebolada amb de problemas economics recurrents, una temptativa de còp d'estat militar en 2011 e lo mantenement de lèis autoritàrias.
Montagnole
Montagnole en arpitan (Montagnole en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Montagnole Beneficia d'un climat montagnard, mas l'estiu, un climat temperat per las cadenas de montanha #qu'environan la municipalitat s'installa. Montagnole A constituit de desparièrs caserius, coma Lovettaz, los Corneries o encara çò cap de-luòc.Montagnole Es una municipalitat al climat sensible a las precipitacions pluvieuses. Comparativement A la rèsta del departament, Montagnole es una municipalitat favorida perque beneficia de temperaturas relativament clémentes. Se situa a unitat|5|km}} de Chambéry e a adossat al massís de la chartreuse. Montagnole S'estend sus una superficie de 1130 ectaras. Escalonada Entre 400 e 1485 mètres, la municipalitat de Montagnole ofrís un astre als abitants d'aquel vilatge : la possibilitat d'admirar un magnific païsatge dempuèi las siás reünions. Aquel panorama extraordinari reagrupa la vallée de Chambéry, lo lac del Bourget, fins al #Jurar e a la Soïssa.
Montagnole bénéficie d'un climat montagnard, mais l'été, un climat tempéré par les chaînes de montagne qui entourent la commune s'installe. Montagnole est constitué de différents hameaux, comme Lovettaz, les Corneries ou encore le chef-lieu.Montagnole est une commune au climat sensible aux précipitations pluvieuses. Comparativement au reste du département, Montagnole est une commune avantagée car elle bénéficie de températures relativement clémentes. Elle se situe à 5 km de Chambéry et est adossée au massif de la chartreuse. Montagnole s’étend sur une superficie de 1130 hectares. Étagée entre 400 et 1485 mètres, la commune de Montagnole offre une chance aux habitants de ce village : la possibilité d’admirer un magnifique paysage depuis ses sommets. Ce panorama extraordinaire regroupe la vallée de Chambéry, le lac du Bourget, jusqu’au Jura et à la Suisse.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La commune était habitée à l'époque gallo-romaine (temple de Diane).
Après l'écroulement du Mont Granier, le 24 novembre 1248, et la disparition du village de Saint-André, le décanat de Savoie est transféré à Montagnole où s'installe le doyen Jean d'Ambléon. Même si la paroisse rurale s'affaiblit peu à peu au projet de celle de Grenoble, Montagnole reste longtemps première paroisse du décanat (son curé va chercher les Saintes huiles à l'évêché de Grenoble - celui de Chambéry n'a été créé qu'en 1777 - pour les remettre aux autres paroisses). Vers la fin du siècle ou le début du suivant, une nouvelle église est construite.
Glos-la-Ferrière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fresno de Caracena
Fresno de Caracena es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierras del Burgo.
Frechilla de Almazán
Frechilla de Almazán es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca d'Almazán.
Moneda escripturala
Una moneda escripturala es una moneda formada de depaus bancaris sus de còmptes corrents dins de bancas comercialas. Es materializada per una escritura dau còmpte. Uei, aqueu tipe de moneda fòrma la màger part de la massa monetària en circulacion e, amb lo desvolopament deis otís informatics, es desenant sovent numerizada.
Metil
thumb|right|Lo grop metil. En quimia, un metil o grop metil es un grop foncional, idrofòb alquèn que deriva del metan (CH4). A coma formula : -CH3. Lo grop metil, fa partida d'una "familha" de compausats organics apelada "seria omològa" doncas que seguisson un meteis "patron". Los primièrs quatre an de noms especifics (metil, etil, propil e butil) mentre que los que seguisson se nomenan pas qu'amb la raiç latina corespondenta a la quantitat de carbònis (penta, exa, etc...) e la terminason -il.
Seria omològa:
-CH3 --> Metil
-CH2-CH3 --> Etil
-CH2-CH2-CH3 --> Propil
-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Butil
-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Pentil
-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> exil
-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> eptil
-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Octil
-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 -->Nonil
-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Decil
Maurice Béjart
thumb|right|Maurice Béjart en [[1984.]]
Maurice-Jean Berger, dich Maurice Béjart (1 de genier de 1927, Marselha - 22 de novembre de 2007, Lausana) es un dançaire e coregraf francosoís.
Òbras e influéncia
Autor de mai de 250 balets, Béjart es un dei dançaires majors de la segonda mitat dau sègle XX. D'efiech, foguèt un dei promotors de la dança modèrna en França e en Belgica durant aqueu periòde. Per aquò, assaièt d'explorar lei potencialitats dau còrs uman per crear un lengatge coregrafic novèu. Integrèt tanben de concèptes exteriors a la dança dins seis òbras coma d'idèas filosoficas e s'interessèt ai musicas orientalas. Enfin, esitèt pas de crear de versions novèlas d'òbras classicas per ne'n prepausar d'autrei visions.
Ramon VI de Tolosa
thumb|right|200px|Representacion de Ramon VI sus son sagèl, portant l'escut amb la [[crotz occitana|crotz de Tolosa]] Ramon VI (VIII) de Tolosa (Sant Geli, 27 d'octobre de 1156 - Tolosa, 2 d'agost de 1222), comte de Melguer (Ramon IV) de 1173 a 1190 puèi comte de Tolosa e marqués de Provença de 1194 a 1222 es un dels comtes occitan mai famoses per encausa de son implicacion dins la Crosada dels Albigeses.
Segon la genealogia tradicionala dels comtes de Tolosa facha pels Benedictins dins l'Istòria Generala de Lengadòc, seriá Ramon VI, mas d’estudis critics an establit que dos comtes del pichon nom de Raimon èran estats omeses : seriá doncas Ramon (VIII)
Biografia
A Tolosa, mantenguèt las libertats comunalas, multipliquèt las exempcions fiscalas e espandiguèt la salvetat a tot lo territòri comunal. Poèta e rafinat, aimava pas la guèrra mas mancava pas d'energia coma ne testimònia l'altercacion que l'opausèt al legat del papa, Pèire de Castelnòu. L'assassinat d'aqueste darrièr, lo 15 de genièr de 1208, que ne foguèt sulpic acusat per la Glèisa, provoquèt son escomenge e l'apèl a la crosada lançat pel papa Innocenci III. Obtenguèt de n’èsser relevat en s'umiliant a Sant Geli, lo 18 de junh de 1209, pr'amor de l'avançada de l'armada crosada, dirigida per Arnaut Amalric, abat de Cistèl e legat del papa.
La Crosada contra los catars e lo Comte de Tolosa
Davant los succèsses daverats pels crosats (presa e chaple de Besièrs, sèti e presa de Carcassona e mòrt de Ramon Rogièr Trencavel), dirigits dempuèi lo mes d'agost de 1209 per Simon IV de Montfòrt e la menaça que fasiá pesar sus sa persona e son fièu l'ostilitat constanta dels legats del papa, cambièt de camp. Foguèt doncas tornarmai escomenjat (en 1211 aprèp lo concili de Montpelhièr) e temptèt d'organizar la resisténcia contra los crosats. Mai diplomata que guerrièr, poguèt pas entravar l'avança e la conquista de Tolosa per Simon IV de Montfòrt. S'exilhèt alara a la cort d'Anglatèrra.
La batalha de Murèth
Lo 27 de genièr de 1213, Ramon VI rendèt omenatge a Pèire II d'Aragon, omenatge que durèt fins a la batalha de Murèth, lo 12 de setembre, durant la quala los crosats de Simon de Montfòrt, mai disciplinats, espotiguèron lo venceire de Las Navas de Tolosa, que foguèt tuat dins la batalha. Lo 17 de febrièr de 1214, als òrdres de Raimon, son fraire Baudoïn de Tolosa, qu'aviá participat a Murèth al costat dels crosats, es raubat de son castèl de Lolmia e penjat coma traite. En novembre de 1215 Raimon anèt a Roma, ont lo IVen concili de Latran deviá decidir lo sòrt de son comtat.
En mai de 1216 aprèp aver desbarcat trionfalament a Marselha, son filh, lo futur Raimon VII met lo sèti davant Bèucaire que pren lo 24 d'agost. Lo 12 de setembre de 1217, repren Tolosa ont Simon IV de Montfòrt met immediatament lo sèti. Aqueste darrièr i es tuat mas son filh Amalric pren sa plaça. Lo fracàs de la « crosada » de Loís VIII en 1226 li permet de recobrar la pus granda partida de son comtat.
Boroughs de Nòva York
La vila de Nòva York, es devesida en cinc distictes o boroughs. Aquesta division correspond a una mena d'arondiment o de districte municipal.
La ciutat de Nòva York es coneguda tanben en anglés coma The Five Boroughs. Aquesta frasa es utilitzada per se referir a la vila se meteissa e evitar confusions amb l'Airal metropolitan de Nòva York.
Los cinc boroughs son:
Poilobrin
Poilobrin (Pouy-Loubrin en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Poilobrin que veng deu latin lupus, dab lo doble sufixe -arium e -inum. Segon Negre, Poilobrin qu'es atestat de Podio Lobrino en 1358 [lo nom qu'èra dejà çò qui es]; que vengueré deu gascon poi e benlèu deu gascon lo verim « veren, verim, poson », o « lo maishant, lo perilhós » ...
Ligüers (omonimia)
Ligüers pòt designar:
Htin Kyaw
Htin Kyaw ([tʰɪ̀ɴ tɕɔ̀]) nascut a Rangon lo 20 de julhet de 1946 es un òme politica birman. Lo 15 de març de 2016 es elegit president de la republica. Deu dintrar en foncion lo 1èr d'abril.
Lista dels primièrs ministres de Grenada
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Grenada. El es lo menaire del partit majoritari.
Vaquí la lista dels caps-ministres de Grenada entre 1954 e 1967 e dels primièrs ministres del país dempuèi 1967.
Produch interior brut
thumb|300px|Mapa del PIB PPP del 2004. La mapa superiora es basada en las estadisticas de la [[Banca Mondiala, la mapa inferiora es basada en las estadisticas del FMI.]] Lo produch interior brut (var. produit interior brut) (PIB) es la soma de totes los bens e servicis finals produsits en un espaci economic durant un periòde de temps determinat, normalament un an, en exclusent la consomacion intermediària utilizada dins la produccion. Fins als ans 1980 se preferissiá l'usatge del Produch Nacional Brut (PNB), un autre mesurament gaireben identic al PIB mas qu'incorpòra los bens e de servicis produsits per factors pròpris a l'exterior. La variacion d'aquela magnitud macroeconomica sòl s'utilizar per mesurar lo creissement economic.
Lo PIB per capita es lo PIB dividit per la populacion de l'espaci economic. S'utiliza sovent per comparar lo gra de desvolopament entre païses, e mai se, mai lèu, es una simpla comparason de la capacitat productiva per individú. Totun, coma mejana aritmetica, es pas un mesurament adaptat del benestar, de la distribucion de la riquesa, ni de l'accès aquela o dins lo capital.
Metòde de calcul segon la despensa
Per mesurar e comprene lo concèpte del PIB s'utiliza lo metòde de las despenuda:
Los economistas (dempuèi Keynes) preferisson dividir la consomacion en doas parts: consomacion privada e las despensas publicas recebut que:
Doncas, lo PIB es tanben sovent exprimit exprimit atal:
Tipe de presentacion
thumb|300px|PIB PPP per capita del 2014 El valor total del PIB en moneda locala, pòt èsser presentat de la manièra seguenta:
Trimetallisme
Lo trimetallisme es un sistèma monetari rar qu'utiliza tres metaus de referéncia liat entre elei per una paritat fixa. Lei metaus adoptats èran generalament l'aur, l'argent e lo coire mai de variacions son possibles segon lei ressorsas disponiblas.
Soraide
Soraide (Souraïde en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei zuraidar.
Moneda marchanda
Una moneda marchanda es una moneda que sa valor es egala a la valor dei bens ò dei materiaus que la fòrman. D'exemples son lei monedas primitivas formadas de produchs artesanaus ò agricòlas e lei monedas metallicas que sa valor despendiá de sa quantitat d'aur ò d'argent. Aqueu tipe de moneda dominèt la vida economica fins a l'aparicion de la moneda fiduciària. Uei, son usatge es vengut limitat mai existís totjorn dins l'encastre de sistèmas economics informaus.
Montot-sur-Rognon
Montot-sur-Rognon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pouilly
Pouilly pòt èsser:
E tanben:
Postroff
Postroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Andy Roddick
thumb|right|Andy Roddick Andy Roddick es un jogaire de tennis nòrd-american. Nasquèt lo 30 d'agost de 1982 en Omaha, Nebraska (Estats Units). Foguèt nº1 del mond pendent 13 setmanas e campion del US Open en 2003. Roddick a ganhat 30 torneges en individuales e 4 en dobles. A ganhat tanben una copa Davis en 2007.
Se retirèt en 2012.
Ozzy Osbourne
Fichièr:OOSmokeBW.jpg
En Occitània, una de sas cançons las mai conegudas se ditz No more tears, que foguèt un succès rock au debut de l'annada de 1992.
Saint-Branchs
Geografia
La municipalitat a situat sul scenari de Santa-Maure.
La commune est située sur le plateau de Sainte-Maure.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villette
Villette pòt essèr:
Servidor
thumb|right|250px|Servidor de Wikipèdia En informatica un servidor es un sistèma que provesís de servicis a d'autres sistèmas informatics (nomenats clients) dins un malhum informatic, utilizant l'arquitectura client-servidor. Lo tèrme pòt far referéncia a un ordenador o a un logicial (coma per exemple un logicial de basa de donadas).
Los servidors permeton, per exemple, d'emmagazinar de fichièrs, transferir lo corrièr electronic, albergar un sit internet, etc. Es possible per un ordenador o un logicial d'èsser a l'encòp client e servidor. La connexion client-servidor utiliza de protocòls de comunicacion, coma per exemple TCP/IP, qu'es lo protocòl mai utilizat sus Internet.
Saint-Pierre-de-Coutances
Saint-Pierre-de-Coutances es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de Normandia.
Gissey-sur-Ouche
Gissey-sur-Ouche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Barrièra de Shackleton
vinheta|Mapa de las plataformas de glaç en Antartida, la de Shackleton apareis sus la còsta èst. La barrièra de Shackleton es una vasta plataforma de glaç situada sus la còsta èst d'Antartida. Amb una superfícia de 33.820 Km2, s'esten cap a la mar sus prèp de 145 km dins la porcion occidentala e 64 km cap a l'èst. L'existéncia d'aquela plataformava foguèt descoberta per l'Expedicion Antartica dels Estats Units (1838-1842) jol comandament de Charles Wilkes que ne cartografièt una partida dempuèi lo Vincennes en febrièr de 1840. Foguèt explorada per l'Expedicion Australiana Antartica de Douglas Mawson (1911-1914) que la nomenèt aital en onor de sir Ernest Shackleton. L'estenduda de la plataforma de glaç foguèt cartografiada amb mai de detalh en 1955, en utilizant la fotografia aeriana obtenguda per la Marina americana durant l'Operacion Highjump, en 1946-47. De cartografias posterioras de l'Expedicion Sovietica de 1956 mostrèron que la porcion situada cap a l'èst del glacièr Scott fasiá partida d'aquela plataforma.
Plaizac
Plaizac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Barrièra de glaç de Ross
vinheta|256x256px|Vista satellita de la barrièra de glaç de Ross e a l'entorn. vinheta|250x250px|Dinamica de creacion de la plataforma de glaç e dels icebergs.
Fuentecambrón
Fuentecambrón es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierras del Burgo.
Barrièra de glaç de Ross
La Barrièra de glaç de Ross es una granda plataforma de glaç d'Antartida que ten una superfícia de, e de près de de larg per  de long (gaireben la meteissa talha qu'Espanha). Lo 90 del cent d'aquela superfícia es constituïda de glaç nadant sus la mar.
Fa qualques centenas de mètres d'espessor. Lo front de glaç de dobrís sus d'unes e e s'enauça entre 15 e 50 mètres dessubre la superfícia de l'aiga, amb una espessor que pòt arribar a qualquas centenas de mètres en comptant la part enfonsada jos la mar.
La majoritat de la barrièra de glaç de Ross se situa dins la dependéncia de Ross reclamada per Nòva Zelanda.
Aquela plataforma de gèl deu son nom al capitani James Clark Ross que la descobriguèt lo 28 de genièr de 1841. Ross cartografièt l'estenduda de glaç qu'arriba fins a 160°O.
Istòria
Lo 5 de genièr de 1841, una equipa de l'amirautat britanica embarcat sul HMS Erebus e HMS Terror, doas naus de tres arbres preparadas per trencar lo glaç, navegan dins la zòna per determinar la posicion del Pòl Sud Magnetic. Quatre jorns mai tard, comencèron son camin per mar dubèrta, mas lo 11 de genièr, se trobèron amb aquela enòrma massa de glaç.
Sir James Clark Ross, que liderava l'expedicion, diguèt: Ben, aiçò nos dona pas mai de possibilitats de lo crosar que los bauces de Dover. Ross, que en 1831 aviá localizat lo Pòl Nòrd Magnetic, passèt los dos ans seguents a cercar un passatge maritim cap al Pol Sud, sens lo trobar. Posteriorament aquel camp de glaç foguèt batejat a son nom, e los dos volcans de l'isla de Ross, amb lo nom de sos vaissèls.
Vauciennes (Marna)
Vauciennes es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hranccasau
Hranccasau (Francazal en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Hranccasau qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Castèthviague, qu'es Sent Jacme. Tanlèu 1790, Hranccasau qu'èra deth canton de Salias. En eth an IV, Hranccasau qu'estó incorporat per un temps a Higaròu.
Occimiano
Occimiano es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
confronta las comunas de
Windows
thumb|Lògo de Windows|250px thumbnail|250px|Un distributor de bilhets amb Windows Windows (mot anglés, fenèstras en occitan) o Microsoft Windows es un ensems de sistèmas operatius de l'entrepresa Microsoft. Windows es lo principal sistèma operatiu, en genièr 2008 mai de 90% dels ordinators son installats amb Windows.
Bigòrra
thumb|100px|Blason de Bigòrra Era Bigòrra qu'ei ua petita region d'Occitània que s'intègra ena grana region istorica de Gasconha e que cobreish ua part deths Pirenèus. Que's pòt considerar tanben coma un gròs parçan que fedèra eths quate petits parçans seguents : eth Naut Ador, eras Baronias Gasconas, Lavedan e eth País de Tarba.
Era sua capitala istorica qu'ei Tarba. Ua auta vila celèbra qu'ei Lorda.
Eth gentilici qu'ei bigordan -a.
alt=Mapa topografic d'era Bigòrra|vinheta|Mapa topografic d'era Bigòrra
Zona d’invasion romana, era Bigòrra que patí der'oposicion entre eras monarquias francesa e anglesa. Qu’estó eth lòc deras guèrras de religion avant de conéisher era temporada de prosperitat deth sègle XVIII.
thumb|left|350px|Diferéncia enter Bigòrra (en colors) e Hauts-Pirenèus
Édouard Herriot
Édouard Herriot, òme politic n.1872 e m.1957, foguèt Primièr ministre de França entre lo 14 de junh de 1924 e lo 10 d'abril de 1925, entre lo 19 de julhet de 1926 e lo 21 de julhet de 1926, e entre lo 3 de junh de 1932 e lo 14 de decembre de 1932.
Fuentelmonge
Fuentelmonge es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Fuentecantos
Fuentecantos es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Fin' amor
thumb|Valva de miralh: scènas cortesas, [[Lovre.]] Lo fin' amor es la mena reglamentada d'ensejar de seduire una femna de qualitat sens l'ofensar e recitant de poesias al vam a l'Edat Mejana dins la poesia e la literatura.
Originas
La tradicion del fin' amor faguèt flòri dins l'Euròpa medievala, subretot en Occitània a partir del sègle XII mercé a l'influéncia de protectriças coma Alienòr d'Aquitània e Maria de França, la comtessa de Champanha e mecèna de Crestian de Tròias.
Lo fin' amor posa benlèu sas originas al Levant e dins la literatura araboandalosa, coma lo poèta arab del sègle IX Ibn Dawud, considerat coma lo « teorician del fin' amor » o d'Ibn Hazm. En efièt, un dels davancièr del fin' amor dels trobadors es Guilhèm IX de Peitieus, duc d'Aquitània (1071-1127) e grand  d'Alienor d'Aquitània. Son activitat poetica nasquèt après la crosada que menèt en Orient e sa demorança a Antiakya (1101-1102). Es lo primièr trobador e lo primièr poèta a escriure en lenga nòsta la poesia lirica inspirada del poètas araboandalos.
Interpretacions
Existís diferentas escolas al subjècte de l’interpretacion del fin' amor. Designa l’amor prigond e vertadièr qu'existís entre un pretendent e sa dama. A l'Edat Mejana, li èra atribuit de particularitats correntas : l'òme deu èsser al servici de sa dama, a l'espèra dels seus desirs e li demorar inebranlabla de fidelitat. Es un amor fòra del maridatge, prude senon cast e totalament desinteressat, mas non platonic e ancorat dins los senses e lo còs tant que l'esperit e l'alma. L’amorós, vodat a sa Dama èra, normalament, d’un reng social inferior, èra un nòble de primièra generacion al punt de conquerir los títols de cavaleriá.
Arpitans
thumb|right|440px|Los Arpitans. Los Arpitans son un pòble e grop etnolingüistic de l'Euròpa Occidentala que demòra a l'est de França (Auvèrnhe Ròse Aups e Borgonha Franca Comtat), l'oèst de Soïssa (Romandia) e lo nòrd-oèst d'Italia (Val d'Aosta e una partida alpina de Piemont).
Fin' amor
Interpretacions
Lo sentiment de l'amant es censat s'amplificar, son desir grandir e pasment en partida insadolat. S’adreiça sovent a una femna inaccessibla, alunhada o d’un nivèl social diferent d'aquel del cavalièr. La dama pòt fénher l'indiferéncia.
Arpitans
thumb|right|200px|La roseta (rouson en arpitan) de la [[flor de vida, un simbòl panarpitan.]]
Fin' amor
Interpretacions
Aquela codificacion del jòc amorós es estrechament ligat a la codificacion de la cavalariá. Al sègle XII , l'ideal cavaleirós es percebur pels contemporanèus coma s'aflaquissent. Lo periòde precedent es idealizat, e tanben sos eroís que son transformats per incarnar de modèls de cavaleriá. Un grand nombre de romans ligats a la legenda arturiana son escrichs a aquel periòde dins aquel vejaire, e incarna alara un fantasma de cavaleriá e de fin' amor tal coma l'imaginan los autors del sègle XII. Parallelament, de grands òrdres de cavalariá son creadas, e codifican las actituds dels seus membres, « per far tornar veire l'ideal cavaleirós del temps ancian ».
L'assag èra la pròva que consistís a s'assegurar de l'amor de l'amant.
Per Georges Duby, cal pasmens pas veire dins lo fin' amor una promocion de la femna: es un jòc masculin, educatiu, ont los joves òmes, pas encara maridats (los jovents, coma Enric lo Jove, pas encara establits), dominan lors pulsions e lors sentiments, coma aprenon a mestrejar lor còs dins un torneg (es pas exclusit que daissan liure cors a lor libidò amb de femnas de reng inferior ). De mai, la femna es una presa; es ela la cibla del fin' amor dels jovents es sovent l’esposa del suzeiran, que la dona al jòc. Los joves cercan a seduire la dama per plàser melhor a lor senhor, mas tanben per se destriar melhor del pòble vulgar, e dels borgeses, que pòdon los concurrenciar financièrament, mas pas culturalament.
Mont Kaplan
Lo Mont Kaplan (4,230 m) es una montanha situada en Antartida dins lei Monts Transantartics a proximitat de la barriera de Ross. Foguèt descubèrt lo 28 de novembre de 1929 per l'amirau Richard Byrd (1888-1957).
Lugrin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Algarbe
250px|thumb|Localizacion d'Algarve
Algarve o Algarbe (Algarbe en grafia mistralenca ; Algarve en portugués, prononciat [aɫˈɡaɾv(ɨ)] en aquela lenga) es una region administrativa situada al sud del Portugal continental. La vila de Faro n'es la capitala administrativa. S'agís d'una de las regions toristicas estivalas mai importantas de Portugal e d'Euròpa, mercé a las plajas e son patrimòni istoric.
Lo Produch interior brut (PIB) es de 6,951 milions d'èuros, o un PIB per capita de. Lo sector economic màger es lo sector terciari gràcias als revenguts del torisme; lo sector primari representa 4,6 %, lo sector segondari 11,9 % e lo terciari 83,5 % de l'economia de la region.
Geografia
thumb||alt=Carte de la région|right|upright=1|Mapa topografica d'Algarve L'Algarve constituís una josregion estatistica omonima e correspon totalament a l'anciana província del meteis nom e al districte de Faro. Sa superfícia es de, sa populacion en 2007 es de.
La region es vesinada al nòrd per la region portuguesa d'Alentejo (josregions de l'Alentejo Litoral e del Baixo Alentejo), al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic e a l'èst pel flum Guadiana que la separa de la region espanhòla d'Andalosia.
Lo punt culminant de la region es lo Pico da Foia,, dins la Serra de Monchique ,.
La region es divisada en doas zonas, una partida occidentala nomenada Barlavento e una partida orientala nomenada Sotavento. Caduna d'aquelas doas zonas compren uèit municipalitats qu'una es principala: Faro per la zona del Sotavento e Portimão per aquela del Barlavento.
La còsta maritima d'Algarve es de gaireben 155 quilomètres de long, que 50 dempuèi lo tèrme del Cabo de São Vicente, lo punt mai al sud oèst d'Euròpa. La còsta se caracteriza per des cròtas dubèrtas dins lo ròc calcari, subretot a l'entorn de la vila de Lagos.
Relèu
thumb|La [[Serra de Monchique.]] Lo relèu de la region se caracteriza per de puèges lises traversats per de valadas. Las principalas zonas montanhosas son la Serra de Monchique, la Serra de Espinhaço de Cão e la Serra do Caldeirão.
Al nòrd èst, la Serra do Caldeirão es situada a la frontièra entre la còsta e las planas del bas Alentejo. Son altitud capita los, las municipalitats de Tavira e de Loulé amb qualques punt passan d'altitud.
La Serra do Caldeirão, malgrat son altitud modèsta, forma un paisatge plan particular, que los puèges son descopats per un sistèma fluvial pro dens, compausat de rius de regim estacionari.
Idrografia
Algarve es traversada per de flums que lo Guadiana, frontièra entre Algarve e Andalosia e forma doncas la frontièra lusoespanhòla sud. Lo flum nais dins lo pargue natural dels lacs de Ruidera, dins la província espanhòla de Ciudad Real; sa longor totala es de 829 quilomètres.
L'Arade nais dins la Serra do Caldeirão e travèrsa las municipalitats de Silves, Portimão e Lagoa, puèi s'escampa dins l'ocean Atlantic a Portimão, a l'èst de la praia da Rocha.
La region aculhís tanben la Ria Formosa, un ensems de lònas e d'illas formadas aprèp lo Tèrratrem de Lisbona de 1755, separada de la mar per un cordon litoral, al bòrd del qual s'espandisson las municipalitats de Loulé, Faro, Olhão, Tavira e Vila Real de Santo António. Sa superfícia totala es de per una longor de, del flum Ancão fins a la praia da Manta Rota.
thumb|upright=3.2|center|Vista sul flum Arade, entre [[Parchal (esquèrra) e Portimão (decha)]]
Clima
La temperatura mejana annadièra del litoral del Sotavento e del centre de la region es la mai nauta del Portugal continental e una de las mai nautas de la peninsula Iberica; s'establís a gaireben (1961-1990). La region gausís d'un clima puslèu caud e sec de tipe mediterranèu.
Entre octobre e febrièr, se vei de concentracions de precipitacions, sovent de caractèr torrencial. Las mejanas annadièras son inferioras a per la mai granda partida del litoral e dins la val del Guadiana; passan los  dins la serra do Caldeirão e  dins la Serra de Monchique. Dins la region litorala, i a cinc meses pro secs, e, entre junh e setembre, las precipitacions son raras.
L'ensolelhament mejan de la region, levat la Serra de Monchique, es de, çò que ne fa una de las regions europèas mai solelhada.
thumb|left|175px|Praia Dona Ana, municipalitat de [[Lagos (Portugal)|Lagos]] thumb|175px|Vista sul [[Parcgue natural del Sud Oèst Alentejano e Costa Vicentina|parc naturel Costa Vicentina]]
Lo clima de la region, segon la classificacion de Köppen, se divisa en doas zònas : la primièra aparten al clima temperat, çò que significa fòrtas de precipitacions en ivèrn e un temps sec e caud en estiu; la segonda es de clima temperat amb d'ivèrns pluvioses e d'estiu secs amb de temperaturas pauc elevadas. Las nevadas son raras dins la region. La darrièra casuda sul litoral foguèt registrada en febrièr de 1954, mas nevèt suls massisses de la region coma lo 1 de febrièr de 2006 dins la Serra do Caldeirão e lo 10 de genièr de 2009 dins la Serra de Monchique.
Environament
L'urbanizacion es subretot concentrada sul litoral alara que l'interior de las tèrras demora puslèu rural e abriga fòrça massisses boscoses. La region es menaçada cada an pels encendi de bòsc.
L'urbanizacion del litoral es lo fruch del torisme de massa aparegut dins los ans 1960. Las primièras criticas contra aquel tipe urbanizacion apareguèron dins lo ans 1980.
Ibn Dawud
Abu Bakr Mohamed Ibn Dawud ou Ibn Dawud (868 - 909) èra un jurista iranian zahirit e un poèta de lenga arabi.
Crusi
Toponimia
La prononciacion es « Crùzi » (Dauzat). Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S. Eulaliae, cujus est vocabulum Crucius, ecclesiae S. Eulaliae de Crucio en 902, ecclesiam de Crudi, villa de Crudi, luminariam S. Eulaliae de Crudi en 1098, capellanus de Crudi en 1157, de Crusi en 1271, castrum de Crudio en 1318, ecclesie S. Crucis de Crucio en 1318, de Crudio en 1340, 1344, 1345, 1351, Cruzi, Cruzy en 1518, Creusy en 1740-60, Cruzi en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini).
Algarbe
Environament
Existís, al sud de la region, una resèrva naturala de, la Ria Formosa, ont es possible d'observar de centenas d'espècias d'aucèls , e d'illas e illòtas. S'agís d'una zona aparada per l'estatut de pargue natural dempuèi lo 9 de decembre de 1987,.
Ibn Dawud
Coma jurista a Bagdad, Ibn Dawud es l'autor de la primièra fatwa que provoquèt la condamnacion e l'execucion d'al-Hallaj.
Crusi
Toponimia
Dauzat considèra lo nom coma escur, pr'amor, probable, de las contradiccions dins las atestacions istoricas; compte tengut de la prononciacion, supausa sense certitud un latin *cruceum, derivat benlèu de crux, « crotz », que un cementèri, o un calvari poirián eventualament motivar. Segon Hamlin, Crusi vendriá del gentilici latin Crucius, emplegat sense sufixe. Crusi èra una proprietat galloromana. Joan Pèire Chambon ajusta la prononciacion ['kryzi], coërenta amb la de Dauzat, e refusa Crucius perqué -KY- dona una sorda [s e pas z] a l'intervocalica. Crusius es prepausat sense certitud.
Algarbe
Environament
Las regions de l'Algarve e d'Alentejo se partejan lo pargue natural del Sud Oèst Alentejano e Còsta Vicentina, que la superfícia es de, que s'apond una zòna maritima protegida de. Lo pargue s'espandís dempuèi lo riu de la Junqueira a São Torpes fins a la plaja de Burgau, sus una longor de.
Valenza
Valenza es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
confronta las comunas de
Horacio Salgán
thumb|200px|Horacio SalgánHoracio Salgán qu'ei un pianista argentin de formacion classica e qui s'ei illustrat dens lo tango.
Ibn Dawud
Coma poèta es considerat coma lo « teorician del fin' amor », al punt que se pòt demandar se sa teoria penetrèt pas en Occident e influencièt l'Edat Mejana occitan.
Gabon
Gabon (nom oficiau : Republica Gabonesa) es un estat situat sus la còsta oèst d'Africa Centrala lòng dau Golf de Guinèa au sud de la Guinèa Eqüatoriala e de Cameron e l'oèst de la Republica de Còngo. Sa capitala es Libreville. Lo territòri gabonés si situa principalament dins lo bacin d'Ogooué e lòng de l'eqüator. Es donc un país caud e umid cubèrt de seuvas eqüatorialas gaire pobladas. La mitat de la populacion viu dins lei doas aglomeracions pus importantas (Libreville e Port-Gentil). Es devesida entre un cinquantenau d'etnias, principalament d'origina bantó. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la region foguèt colonizada per França que fixèt lei frontieras gabonesas per una tiera d'acòrdis ambé leis autrei poissanças colonialas. Gabon venguèt independent en 1960 mai França li a gardat una influéncia importanta e li a sostengut lo mantenement de regimes autoritaris favorables a seis interès. L'istòria dau Gabon independent es ansin marcada per la presidéncia lònga d'Omar Bongo (1967-2009) remplaçat per son fiu Ali Bongo dempuei sa mòrt en 2009.
Algarbe
Etimologia
Al sègle XIII, lo Gharb al-Ândalus se redusiá a una faissa al sud del reialme de Portugal, que Silves n'èra la capitala. Lo nom d'al-Gharb, adaptat a la fonetica e a l'ortografia portuguesas, acabèt doncas per designar sonque aquela darrièra region jos dominacion maura al Portugal, que pòrta ara lo nom d'Algarve.
Preistòria e Antiquitat
thumb|[[Tèrmes romans a Praia da Luz.]]
Gabon
Lo gentilici es gabonés, -a.
Algarbe
Preistòria e Antiquitat
Dins l'Antiquitat, l'actuala Algarve e lo sud del districte de Beja son ocupats pels Conís, pòble possiblament linguisticament e etnicament d'origina ibèra e celtibèra, jos l'influéncia culturala de la civilizacion de Tartessos. Pendant la guèrra lusitaniana, la principala vila dels Conii, Conistorgis, foguèt destruida pels Lusitanians. Los Fenicians establiguèron de pòrts de comèrci, per la còsta, vèrs 1000 Abc. Los Cartagineses fondèron Portus Hanibalis, ara Portimão, vèrs l'an 550 Abc
Gabon
Topografia
thumb|right|Topografia dau territòri gabonés.
Ibn Dawud
Òbra
Es l'autor de fòrça libres coma « Kitab az-Zahra » (Libre de la flor). Dins aquel obratge tracta de fòrça tèmas, coma l'amor, que siá fisic o platonic.
Algarbe
Preistòria e Antiquitat
Aprèp la conquèsta romana, la region foguèt incorporada a la província romana de Lusitània. Los Romans nomenèron la region Cuneus o Cyneticum segon las fonts. L'Algarve fasiá partida de l'Empèri Roman, integrant d'en primièr la província de l'Hispania Ulterieura, puèi aquela de la Lusitània. Demorèt dins l'Empèri roman gaireben 600 ans (de l'an 200 AbC a l'an 410 APC), amb coma vilas principalas Baesuris (ara Castro Marim), Balsa (prèp de Tavira), Ossonoba (Faro), Cilpes (Silves), Lacobriga (Lagos) e Myrtilis (Mértola).
Pendent l'epòca romana, lo desvelopament cultural e economic (agricultura e pesca) es significatiu, la region èra una importanta region agricòla. A l'epòca, l'òli d'oliva e lo garum èran los principals produchs exportats. Sa localizacion geografica li balhan d’importància, au caireforc de las vias maritimas entre los pòrts romans de la mar Mediterranèa e de l'ocean Atlantic, de l'Hispania, de la Gàllia e de la Britannia. Los flums Guadiana (Anas) e Arade (Aradus) èran de camins fluvials cap a l'interior. Ara, l'Arade es gaireben pas navigable per nau a causa de l'agradacion.
Gabon
Topografia
La topografia dau territòri gabonés es dominada per lo bacin dau fluvi Ogooué (en francés) o Ogòe e per lei formacions geologicas eissidas de l'erosion dau sòcle granitic african ancian. Lo relèu presenta donc una alternància de platèus, de cimas arredonidas, de vaus (de còps ambé de pendas sobdas) e de bauç. Dins lei regions orientalas, la ròca granitica es cubèrta per de sòus arenós a l'origina de platèus e de còlas. La màger part d'aquelei formacions an una altitud entre 500 e 800 m mai si pòu trobar quauquei cimas pus importants dins lei regions centralas e nòrd-èst coma lo Mont Milondo (1,020 m) ò lo Mont Bengoué (1,070 m e cima pus auta dau país).
Ibn Dawud
Òbra
Segon Henry Corbin, aquel tèxte es
Algarbe
Preistòria e Antiquitat
En 409, les Alans ocupèron Lusitània. Los Visigòts prenguèron lo contraròtle de la region en 469 jos Teodoric I. Lo reialme Visigòt de Tolèda durèt fins a 711, data de l'invasion musulmana.
Gabon
Topografia
Lòng dau litorau, lo sòcle vièlh es cubèrt per de sediments pus recents e per de plans palunós. Lo Cap Lopez es lo limit entre doi zònas costieras diferentas formadas d'estuaris au nòrd e de ribas drechas ambé de lònas isoladas per de formacions d'arena au sud. Ogòe es lo fluvi pus important dau país e son bacin representa environ 85% de la superficia de Gabon. A una longor mejana (893 km) mai un debit fòrça important (entre 2,000 e 7,600 m3/s) car es alimentat per lei precipitacions fòrça importantas dau clima eqüatoriau. Son cors es traversut e la navigacion es solament possibla de l'ocean a la vila de N'Djolé. Dins lo plan litorau, lo fluvi forma de brancas diferentas a l'origina d'un sistèma de lacs e d'estanhs e d'un dèlta important. Sa partida navigabla es un axe de transpòrt important e foguèt aperavans l'axe de penetracion deis explorators europèus coma Pierre Savorgnan de Brazza.
Algarbe
L'ocupacion araba e la conquèsta portuguesa
thumb|right|Conquèsta del taïfa de Sevilha al sègle XI.
Ibn Dawud
Òbra
Segon Jean-Claude Vadet
Horacio Salgán
Que comencè a estudiar lo piano aus 6 ans mercés au son pair qui èra jogava d'aqueste instrument. Arron, qu'estudiè au conservatòri on arrecebó la soa formacion classica. Aus 14 ans que comencè a jogar professionaument dens un cinema abans d'estar recrutat per Radio Belgrano. Que tribalhè tanben dab lo director d'orquèstra Roberto Firpo e dab lo famós cantaire Edmundo Rivero mes en 1944 que devón partir de Radio Belgrano qui n'èra pes satisfèit deu pianista ni deu cantaire ni de la loa orquèstra e deu lor emplec avangardista de dissonàncias. En 1960 Salgàn que fondè un quintet : lo Quinteto real. La soa carrièra que ho particularamenta longa (mei de 80 ans) e que compausè o adaptè mei de 400 òbras.
Gabon
Clima
Gabon es situat en Africa Centrala lòng de l'eqüator. Son clima es donc de tipe eqüatoriau caud e umid amb una alternància de sasons secas e umidas dins lo corrent de l'annada. Li a doi sasons umidas dichas granda sason dei plueias (febrier-mai) e pichona sason dei plueias (setembre-decembre) e doi sasons secas que son dichas d'un biais similar granda sason seca (mai-setembre) e pichona sason seca (decembre-genier). Lo nivèu de precipitacions mejan evoluciona de 1,500 mm au nòrd-èst e 3,300 mm au nòrd-èst e au sud-oèst lòng de l'ocean. Lei temperaturas mejanas si situan entre 21 e 27°C ambé de variacions extrèmas entre 18 e 36°C. Lei pus frejas son enregistradas dins lo sud-oèst (Port-Gentil, Lambaréné, Mouila, Tchibanga, Mayumba) e lei pus caudas son mesuradas sus lo rèsta dau litorau e dins lei regions interioras.
Demografia
Gabon es un estat pauc poblat que sa populacion èra de 1,673,000 d'abitants en 2014 siá 5,7 ab/km². Aquò es liat a la demografia istoricament febla de la region, a una feconditat febla a respèct deis autrei país africans (4,6 còntra 5,8) e ai condicions climaticas eqüatorialas malaisadas dins lei regions interioras onte la densitat de populacion es similara a aquela dei regions aridas de Sahel (mens de 2 ab/km²). Pasmens, aquelei factors empachan pas una creissença demografica non negligibla car lo nombre d'abitants èra de solament 499,000 a l'independéncia. La populacion es donc fòrça jova amb un temps mejan de 18,6 ans e una esperança de vida febla (52,06 ans).
Aquela populacion es principalament concentrada dins lei doas aglomeracions pus importantas que son la capitala Libreville (797,000 abitants en 2012) e Port-Gentil (142,000 abitants en 2010). Leis autrei vilas importantas son Franceville (56,000 abitants en 2010) dins l'èst dau país, Oyem (40,000 abitants) dins lo nòrd, Moanda (39,000 abitants) dins la region de Franceville, Mouila (29,000 abitants), Lambaréné (27,000 abitants) e Tchibanga (25,000 abitants). En 2010, 9 autrei vilas tenián mai de 10,000 abitants. L'urbanizacion èra donc fòrça importanta amb un taus de 86,2%.
Un cinquantenau d'etnias diferentas forman la populacion gabonesa. Son principalament d'origina [[bantó] e liadas entre elei per de relacions culturalas complèxas. Ansin, divèrsei gropaments culturaus son estats creats per lei classificar. Pasmens, aquelei trabalhs presentan de variacions importantas. Numericament, leis etnias pus importantas son lei Fangs (32% de la populacion), lei Mpongwès (15%), leis Obambas (14%) e lei Punus (12%). En causa de la concentracion de la populacion dins lei centres urbans, certaneis etnias pichonas (quauquei miliers d'individús) son absorbidas dins de grops pus importants e acomençan de disparéisser. En fòra deis etnias bantós, existisse de grops de pigmèus mai ò mens coneissuts e una comunautat francesa encara relativament importanta (1,3% de la populacion).
Lengas
La lenga oficiala de Gabon es lo francés qu'es parlat per 80% de la populacion. Gabon es ansin lo país african ambé la proporcion pus importanta de francofòns e son implantacion es fòrta dins lei centres urbans. Per exemple, es vengut la lenga mairala d'un tèrç deis abitants de Libreville e es la lenga quasi unica de la vida politica, de la cultura gabonesa, dei mèdias e dei escambis economics ambé l'estrangier.
Pasmens, un cinquantenau de lengas d'origina banto e lo baka d'origina pigmèa son egalament parladas en Gabon. Lei principalas son aquelei deis etnias pus importants coma lo fang ò lo mpongwè. La màger part son totjorn transmesas entre lei generacions. Aquelei lengas son subretot utilizadas a l'orau e an ges d'estatut oficiau. Lor escritura, desvolopada per lei missionaris francés e estatsunidencs per tradurre la Biblía, es pauc utilizada e coneissuda. Dins lo nòrd dau país, de minoritats d'ispanofòns en cors de disparicion existisson lòng de la frontiera ambé la Guinèa Eqüatoriala que son una subrevivença de la colonizacion espanhòla d'aquelei regions avans la definicion de la frontiera entre possessions francesas e espanhòlas en 1900.