cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Divali
Mite solar
Una de las significacions de Divali es ligada als cicles de las sasons : los innombrablas calelhs de Divali son alumats per celebrar lo retorn del solelh, amagat pendent tota la monson pel malvolent esperit de las aigas. Se, a aquesta epòca de l'annada, se fa las ofèrtas que cal, los dieus esperits prenon forma mana per visitar los òmes.
Pandava
esquèrra|vinheta|Los cinc Pandava, amb la bèla Draupadi Los calelhs diya remembran tanben lo retorn dels cinc Pandava, los eroïcs fraires del Mahabharata, fòrabandit per tretze ans après lor desastrosa desfacha al jòc de dats contra los Kaurava. A lor arribada per Divali, lors subjèctes lor faguèron omenatge en illuminant la vila de calelhs. Aquesta tradicion, considerant l'importança de l'avatar Krishna dins lo Mahabharata e subretot dins la Bhagavad Gita (celèbre dialòg entre l'eròi Arjuna, l'un dels Pandava, e lo quite Krishna), tracta de nòu Vishnó.
Yama, senhòr de la mòrt, e la femna del rei Hima
vinheta|Yama, senora de la mòrt Èra predich que lo rei Hima moririá quatre jorns après son maridatge enseguida del nhac d'una sèrp. Resolguda a empacha lo drama, lo quita jorns son esposa aluma de calelhs que pausa a l'entorn de la cambra, e passa la nuèch a contar de contes e cantar de cançons a son espós per l'empachar de s'endormir. A la mièja nuèch, Yama dieu de la mòrt ven sota la forma d'una sèrp, mas esbleugida par l'esclat dels calelhs pòt pas complir son sinistre objectiu. Atal, lo rei Hima escapa a la Mort par l'iastúcia e la determinacion de sa femna. Aquesta legenda explica e inspira la tradicion que los calèlhs diya devon demorar rester alumats la vèspre de Dhanteras, lo primièr jorn de Divali.
Yama e sa sòrre Yamuna
Segon la legenda, Yama, dieu de la mort, anèt visitar sa sòrre Yamuna (tanben nomenada Yami) pendent lo mes de Kartik. Aqueste lo recep calorosament, complissent son arti (es a dire las demonstracions de devocion que se testimònia a un dieu), li plaçant lo tilak (marca roja) sul front, e li plaçant une garlanda al còl. Yamuna aviá tanben preparat per son fraire totas menas de plats e de lecariás que s'afana de li ofrir. S'essent regalat de sos mets delicioses, lo Senhor Yama cobrís sa sòrre de benediccions e li balaha un don divin: ara, cada còp qu'un fraire visita sa sòrre lo jorn de Bhai Duj (darrièr jorn de las fèstas de Divali), gausís de la santat e de la prosperitat.
Pasmens existís d'autras versions de la mèsma istòria. La principala varianta, es lo quita Krishna que, après aver tuat li demòni Narakasur, visita sa sòrre Subhadra que l'aculhiguèt amb un calelh, de flors e lecariás, e li pausant lo tilak pòrtabonaür sul front.
Significacion pels sikhs
Lo sikhisme es una religion que foguèt fondada al sègle XVI dins lo nòrd de l'Índia per Goró Nanak. Se vòl una sintèsi entre l'Islam e l'indoïsme, declarant a sos « discípols » : « i a ni indó ni musulman ; e vosaltres, siètz de sikhs (de discípls) ». Pels Sikhs, la significacion de Divali es diferenta d'aquesta dels indós. al vejaire simbolic, Divali representa subretot la victòria de la jusícia (dharma e ahimsa) sus l'injustícia (adharma) e la violença. Sul plan istoric, la comemorction remembra unes moments essencials de la luta contra l'empèri mogòl :
Bandi Chhorh Divas
En 1619 pendent Divali, lo 6n goró, Hargobind Singh, foguèt emprisonat al fòrt de Gwalior per l'emperaire Jahangir, amb cinquanta e dos princes del Panjab. Jahangir que li agradava las qualitats de Hargobind Singh per las aver sentidas, volgava pas lo gardar en preson e li anoncièt sa liberacion. Hargobind Singh demandèt alara que los princes foguesson liberats en mèsme temps qu'el Jahangir, volent pas totalament remandar las requista, declarèt a Hargobind Singh « que poiriá menar amb el aquestes dels princes que capitarián a s'agafar a son mantèl quand quitariá lo fòrt de Gwalior ». Atal se faguèt: Hargobind Singh se vestiguèt d'un vase mantèl flautant, qu'aviá trocejat en cinquanta e doas correjas, e passèt las pòrtas del fórt de Gwalior acompanhat dels princes, liure ara de per son insistància. Hargobind Singh se'n anèt alara cap a Amritsar ont arribèt la velha de Divali, e una granda fèsta foguèt organizada l'endeman per son pòble per celebrar son retorn. Es aqueste remembre qu'evòca pels Sikhs lo tèrme Bandi Chhorh Divas, « jorn de la liberacion dels prisonièrs ».
Atal, Divali es celebrada pendent tres jorns a Amritsar amb una fervor fòça particulara: lo Temple d'Aur es iluminat, de fuòcs d'artifici son tirats e los pelegrins se banhan dins lo baçin sacrat del Temple. Es tanben a aqueste moment que los comerçants acaban lors comptes e dobrisson los libres de l'An Novèl après los aver consacrats.
Martiri de Bhai Mani Singh Ji
vinheta|Harmandir Sahib, lp Temple d'Aur ont es expausat lo adi Granth, lo libre sant dels Sikhs Autre eveniment important associat a Divali, lo martiri de 1734, del venerable Sikh Bhai Mani Singh. Aqueste dignitari, a l'encòp sabent e estratègi, ocupava alara l'importanta foncion de Granthi e, atal, aviá la carga del adi Granth, las escrituras santas dels Sikhs, gardadas dins lo Harmandir Sahib, lo Temple d'Aur. En 1733, volent tornar al vam la celebracion de Divali dins le Temple d'Aur d'Amritsar, cridèt la comunautat sikh e acceptèt de pagar al govèrn 5000 Rs per aver lo drech de l'acampar. E alara ausiguèt las intencions murtrièras del govèrn de Lahore, lo crudel Zakriya Khan, que volgava utilizar lo rassemblament per massacrar totes los participants.
Bhai Mani Singh deguèt alara d'anullar los festenals prevists, e refusèt de pagar la soma convenguda. Arrestat, se li ofriguèt l'alternativa abituala: abjurar e se convertir a l'Islam o morir sota la tortura. Refusèt d'abjurar sa fe e acabèt descapitat a Nakash Chowk, Lahore, en 1734.
Son martiri, coma aqueste d'autres Sikhs, contribuiguèron a pujar lo vam de la luta dels Khalsa, « la Comunautat dels Purs », per obténer lor libertat.
Divali e lo Sarbat Khalsa
La fondacion du Khalsa, « la comunautat dels Purs », per Goró Gobind Singh en 1699, transformèt prigondament la comunautat sikh per ne far l'organizacion quasimilitara que ven ara, e le combat que menavan los Sikhs contra l'Empèri Mogòl s'enrabièt. En efièch, las atrocitats contra los non musulmans, e subretot contra la comunautat sikh, s'intensifiquèron al sègle XVIII.
Fàcia a aquesta situacion, a partir de 1708, puèi après l'execucion de Banda Bahadur en 1716 (que menèt a la revòlta agrària del Panjab), los Sikhs comencèron a organizar dos còps per an d'amassadas destinadas a decidir de lors afars. Progressivament, l'abitudvenguèt de las far a Amritsar, lo primièr jorn de Baisakh e lo jorn de Divali. Aquestas amassadas son conegudas jol nom de Sarbat Khalsa e las decisions que se prenon se nomenant de gurmata (« decrets de Goró »).
Significacion pels jaïns
vinheta|Estatua de Mahavira Lo jaïnisme es una antica religion indiana, que plaça primièr lo concèpte de non violença, acompanhat d'un còde moral en tot punt identic a aqueste dels Raja yoga (am los <i id="mwAuw">yama</i> ), segon la via mostrada per sos fondators, los tirthankara. Lor respècte de l'alma, presenta dins quina forma de vida que siá, lr interdit per exemple de tuar tot animal, quitament lo mai umil.
Los jaïns celèbran tanben Divali, en memòria de Bhagvan Mahavir, darrirèr tirthankara del Jaïnisme, que, aqueste jorn (en octobre de l'an 527 AbC.) atenguèt lo nirvana. Lo Senhor Mahavira atenguèt lo nirvana a l'alba de la novèla luna (amavasya). Segon lo Kalpasutra, escrich per Acharya Bhadrabahu al sègle III AbC., fòrça dieus iluminavan las sornièras per lor preséncia.
Se Dipavali es mencionat dins los libres jaïns coma essent la data del nirvana del Senhor Mahavira, la mai anciana referéncia d'aquesta fèsta es un mot pròche, Dipalikaya, que s'encontra dins lo Harivamsha Purana, escrich per Acharya Jinasena e compausat pendant l'èra Saka en l'an 705.
Se pòt traduire Dipalikaya per « la lutz que quita lo còrs ». Dipalika es utilizat de biais intercambiable amb Divali. Pasmens, pels Jaïns, las quita fèstas demoran banhadas dins una cèrta austeritat. Divali dura pas que tres jorns, pendent lo mes de Kartik, pendent que se medita e practica lo june. Los Jaïns se mandan de cartas de vòts de "Bon Divali" e de "Bona annada" per l'an novèl.
Lo 21 d'octobre de 1974, lo 2500n Nirvana Mahotsava (nom jaïn de Divali) foguèt celebrat per la comunautat per tota l'Índia,.
Variantas de Divali segon las regions de l'Índe
Los festenals de Divali son subretot presents e seguits en Índia del Nòrd, e tant mai que marcan lo començament de la Novèla Annada. Al Bengala, o en Índia del Sud, unas diferéncias son de notar.
Bengala
A Bengala, es Kali, la forma mai terrible de Parvati, l'esposa de Shiva, e non aps mai Lakshmi, l'esposa de Vishnó, que se festeja lo jorn de Divali. Las fèstas començan a mièjanuèch, sens grands aprèsts culinaris, que Kali es pas gaire exigenta suq aquest plan. S'espandisson sus tota la nuèch, amb los abituals petejaments dels fuòcs d'artificis e de petards.
Índia del Sud
A la diferéncia de l'Índia del Nòrd, Divali coïncidís pas amb lo començament de la novèla annada, que s'utilisa en Índia del Sud lo calendièr Shalivahana. Lo Novèl An es celebrat en Andhra Pradesh e Karnataka jol nom de Ugadi. Al Kerala e al Tamil Nadu, es celebrat respectivament jol nom de Vishó e de Varsha pirappu.
Naraka Chaturdasi es lo jorn principal de la celebracion, marcat per fòrça petards qu'explosan a l'alba. Los festenals de Naraka Chaturdasi (que precedisson amavasai, la novèla luna) se debanan pendent lo mes tamol d'aipasi (mes de thula).
Maharashtra
Dins l'Estat del Maharashtra, Divali comença un jorn abans, lo 12n jorn de la segonda mitat del mes d'Ashwin. Aqueste jorn, nomenat Vasu Baras (Vasu : « vaca », e Baras : « dotze ») es celebrat en presentant sas devocions (arti), en onor de la vaca e de son vedèl, simbòl d'amor entre la maire e son enfant. Los enfants, de lor costats, bastisson de replicas de fòrts en memòria del fondator de l'empèri marat, Shivaji Maharaj.
Divali dins lo rèste del mond
Divali es fòrça festejat dins gaireben totes los païses ont existís una importanta comunautat indiana, o una populacion de religion indoa.
Nepal
Al Nepal, la religion majòria es l'indoïsme, longtemps religion oficiala dem país. Divali, jol nom de Tihar, i es festejat de biais plan similar a çò que se debana en Índia, amb de luces, escambis de presents, fuòcs d'artificis e petards, e tanben per de fèstas fdonadas en onor de Lakshmi. Tot coma en Índia, Ganesha es associat a Lakshmi pendent de celebracions de Tihar e los festenals s'espandisson sus cinc jorns. Lo primièr es consacrat a las vacas, segon la cresneça que Lakshmi arriba sus l'esquina d'una d'aquesta bèstias. Lo segond es dedicat als cans; lo can es la montura de Bhairava, la forma terrificanta de Shiva. Lo tresen, los calelhs s'aluman pertot, alara qu'explausan los petards e que fusan los tirs de fuòc d'artifici. Lo quatren es aqueste de Yama, lo dieu de la mòrt, que se prega per s'assegurar d'una longa vida. Lo cinquen, enfin, es lo jorn de Bhaya Duj, consacrat als fraires, a qui la sòrers volon longa vida e prosperitat,.
Dins la diaspora indiana
vinheta|Celebracion de Divali a Singapor Al Reialme Unit, los jorns celebrats son Narak Chatrudashi, Lakshmi-Puja, lo jorns mai important, Padwa o Varshapratipanda e Bhaiya Duj o la ceremonia Tika.
A Trinitat e Tobago, lo jorn de Divali es caumat e las celebracions precedisson lo jorn de Lakshmi-Puja pendent gaireben doas setmanas.
A Maurici, ont la fòrça importanta comunautat d'origina indiana representa mai de 60 % de la populacion (que 80 % son indós), Diwali, coma en Índia, celèbra las vicòrias de Rama sus Ravana e de Krishna sus Narakasura. De mèsme biais, los calelhs de terralha son plaçadas davant cada ostal, iluminant tota l'illa per celebrar lo retorn de Rama. Los Mauricians de confession indós posicionan tanben de garlandas de lutz coma aquestas utilizadas a Nadal per onorar Rama, creant atal un espectacle meravelhós iluminant l'illa entièra.
A Singapor, ont la populacion d'origina indiana es una compausanta importanta de l'identitat del país, se festeja tanben Dipawali. Dipavali es considerat coma un dels quatre « Nadal » de l'estat singaporian, amb lo Nadal crestian, la fin del Ramadan (conegut aquí jol nom malés de Hari Raya Puasa) e lo Novèl An chinés. Aquesta fèsta, jorn feriat per l'ensemble del país, es celébrada sens èsser limitada a la sola populacion d'origina indiana.
En Africa de l'Èst, en Tanzania e al Kenya, ancianas colonias britanica, la populacion indiana qu'i demorèt après l'independéncia contunha a festejar Divali dins lo respècte de la tradicion de son país d'origina. Divali es reconegut coma fèsta nacionala al Kenya.
En Africa del Sud, ont existís una importanta comunautat indiana, subretot dins lo Natal e à Durban, Divali es una de las fèstas marcantas del calendièr.
En Malàisia, la comunautat d'origina indoa — que representa unes 8 % de la populacion — celèbra Hari Divali, la victòria del ben sul mal. Los Malaisians de religion indoa començan la fèsta pel tradicional banh d'òli coma se practcal dins l'Índia del Sud, puèi van preguiar al temple. De calelhs de notz de coco son alumadas per se remembre coma endacòm la victòria de Rama sul demòni Ravana. Divali es celebrada dins gaireben tota la Malàisia levat la region de Sarawak e del territòri federal de Labuan.
Als EUA enfin, la comunautat indiana celèbre tanben Divali dins una granda fèsta ont las autras comunautats son las benvengudas.
Robert Buron
Robert Buron (nascut en 1910 a París, mòrt en 1973) foguèt un òme politic de nacionalitat francesa del partit Mouvement républicain populaire, fondèt tanben Objectiv72. Foguèt membre de la Cambra dels deputats de la Quatrena Republica (1945-1958), cònsol de Villaines-la-Juhel (1953-1970) e primièr cònsol de Laval (1971-1973).
L'administracion municipala de Laval l'a onorat d'un licèu que pòrta son nom.
Referéncias
.
Morcín
Morcín es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Cascàdia
Cascàdia (en anglés Cascadia) es lo nom prepausat per un país soberain o region autonòma del Nòrd-oèst Pacific, dont las frontièras prepausadas variàn entre aquelas creadas long de las frontièras de provincialas establidas e aquelas traçadas long de regions ecologicas, culturalas, politicas e economicas pus largas. Los limits generalament utilizats per las organizacions cascadianas coma CascadiaNow! son aquels definits per la bioregion de Cascàdia.
Lo país o region prepausat compreniá en granda partida la província canadiana de Colómbia Britanica e los estats americans d'Oregon e de Washington. Se inclús totas las partidas de la bioregion, Cascàdia s'estendiá de la còsta d'Alaska al nòrd fins a Califòrnia del Nòrd al sud, inclusent l'interior del nòrd-oèst per englobar partidas d'Idaho, de Montana, de Nevada, d'Utah, de Wyoming e del Yukon. Los defensors mai conservadors prepausan de frontièras qu'incluson las tèrras situadas a l'oèst de la cresta de las Cascadas e la còsta oèst de Colómbia Btitanica.
Articles connèxes
• Cascàdia (bioregion) • Nòrd-oèst Pacific
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Lo Roget
Lo Roget (Le Rouget en francés) es una anciana comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe. Lo 1èr de genièr de 2016 fusionèt amb Pers dins la comuna novèla de Lo Roget e Pers.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Montaseus
Montaseus (Montazeau en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [mũ n ta’ʐɛw].
Lo nom de la comuna es atestat Sanctus Martinus de Montazeux en 1122, Montazeus en 1145, Montescuys (cacografia) en 1178, Montazet en 1382. Pòt èstre format deu mot mont (en latin mons) e d'un nom de persona, benlèu lo germanic Asilo o gallo-roman, Asellus, o es, per lo site de las comunas de Dordonha, lo diminutiu de mons, monticellum, « los petits monts ».
Varanasi
Varanasi (indi: वाराणसी, Vārāṇasī, [ʋaːˈraːɳəsi]), ancianament Benares), es una vila de l'Estat indian de l'Uttar Pradesh. Situada sus la riba esquèrra de Gange, la vila es considerada coma una de las mai ancianament abitadas del mond . Dedicada subretot a Shiva, es la ciutat qu'aculhís mai de pelegrins en Índia e fa partit de las set vilas sagradas de l'indoïsme.
Toponimia
Lo nom « Varanasi » ven benlèu dels noms de dos afluents de Ganges, la Varuna, que raja encara dins la vila, e l'Assi, non visible levat un riu pichon près del ghat de l'Assi. Un autre ipotèsi es que lo nom ven dirèctament d'aqueste del riu Varuna, autrescòp nomenat Varanasi.
Dins lo Rigveda, la vila es nomenada Kasi o Kashi, « la lutz », en referéncia a l'estatut de la vila coma centre d'erudicion, de literatura e de cultura.
Dins l'istria, Varanasi foguèt coneguda per d'autres noms, coma Avimukta (« jamai obliada », en referéncia a Shiva), Anandavana (« bòsc de beatitud ») e Rudravasa (« aquí ont Shiva (Rudra) demora »).
Istòria
esquèrra|vinheta|Le ghat de Manikarnika en 1922. Quitament se la tradition fa venie de abans nòstra èra, la vila de Varanasi foguèt belèu fondada al sègle VIIAbC. çò que ne fa un dels centres urbans ocupats de contunh mai ancians. Antic centre d'estudis religioses, es dins sa periferia, a Sarnath, que lo Boda faguèt son primièr sermon après l'Iluminacion. La vila es citada dins las epopèas indoas del Mahabharata e del Ramayana.
Simbòl emblematic de l'indoïsme, es pilhada o destrucha mai d'un còp per diferentas dinastias musulmanas, lo primièr còp per l'armada dels Ghaznevids en 1033, los materails dels temples destruchs tornan èsser utilizats per bastir de mosquetas. La darrièra campanha de destruccion es menada per l'emperaire mogòl Aurangzeb que dona lo nom novèl de Mohammadabad. La vila passa jol contraròtle britanic en 1775.
Aquesta istòria movementada explica las tensions de contunh entre las comunautats dins la vila e la raretat de monuments ancians. Gaireben totes los temples de Benares datan dels sègles XVII e XVIII. Pasmens garda son caractèr sagrat e sa posicion de vila majora de l'indoïsme.
Lo poèta e reformator religiós Kabîr, lo poèta Tulsîdâs e l'acharya Râmeshvar Jhâ i passèron la majora partida de lor vida.
Lo 7 de març de 2006 la vila de Varanasi conéis un triple atentat, revendicat pel Lashkar-e-Qadar.
Geografia
Essent situada al centre de la val del Gange, la region de la via es fòrça fertil a causa de las aigadas del fluvi qu'umidifican la tèrra que ven favorable a la risicultura.
L'agglomeracion de Varanasi ocupa una superfícia de.
Climat
La vila es somesa a un climat tropical umid amb de grandas variacions de temperatura entre l'estiu e l'ivèrn. Los estius son longs (d'abril a octobre) amb una sason de monsons de fin de junh a mièg de setembre. Los vents frescs venent de l'Imalaia explican las fèblas temperaturas d'ivèrn, que se debana a Benares pendent los meses de decembre a febrièr. La tempertura varia en estiu entre e  e entre  e  en l'ivèrn. En mejana, las precipitacions son de per l'annada.
Patrimòni
vinheta|240x240px|Ghat de Varanasi. La vila de Varanasi es subretot celèbra per sos ghats, broas recobèrta de grases de pèiras que permeton als devòts indós de davalar cap al fluvi per i practicar ablutcons e pujas. Lo banh dins lo Gange es censat lavar de totes los pecats. Es tanben sus de ghats especializats, lo mai celèbre essent Manikarnika, que se practica las cremacions a Benares. Jai Singh II de Jaipur bastiguèt vèrs 1740 un de sos cinc observatòris astronomics tresplombant lo Man Mandir Ghat.
Lo temple màger de la vila es lo Kashi Vishwanath o « temple d'aur ». Bastit al sègle X, foguèt sovent destruch e remplaça per una mosqueta. L'edifici actual, bastit de 1750 a 1777, mercé a Ahalya Bai d'Indore, remplaça aqueste destruch per Aurangzeb. Son accès es interdit als non indós. drecha|vinheta|Lp temple de Kashi Vishwanath, temple mai important de Varanasi. La vila es un centre universitari important e lo sèti de l'Universitat indoa de Benares, fondada per Madan Mohan Malaviya (1861-1946) en 1916. Lo Bharat Kala Bhavan es un celèbre musèu que la colleccion de pinturas indianas, subretot de miniaturas, es benlèu la mai rica del mond en pintura indiana.
La vila es tanben celèbra per son artesanat : saris de seda, enluminuras, joiariás, bronzes.
Baidu
Baidu (chinés: 百度, pinyin: bǎidù) es una entrepresa chinesa de comunicacions sur Internet.
Doulevant-le-Petit
Doulevant-le-Petit es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vaccin còntra lo senepion
Lo vaccin còntra lo senepion es un vaccin destinat a prevenir lo senepion, malautiá grèva causada per lo virüs dau senepion. Disponible a partir de 1963, foguèt inscrich au programa alargat de vaccinacion de l'OMS en 1974. Sa concepcion foguèt l'òbra d'una còla estatsunidenca dirigida per John Enders (1897-1985) que capitèt d'isolar una soca atenuada dau virüs en 1958. Fòrça eficaç (95% de proteccion), es sovent combinat amb lei vaccins còntra leis aurelhons e la rubeòla au sen dau vaccin SAR.
Muros de Nalón
Muros de Nalón es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Maine (província)
(Lo) Maine ((lou) Maine en nòrma mistralenca ; le Maine en francés) es una anciana província de França que correspònd ai dos departaments actuaus de Mayenne e Sarta.
Sa capitala istorica es Lo Mans.
Lo gentilici es mancèl -èla (var. -èu -èla, -èth -èra, etc.)
Muscadeu
Los muscadeus son las pititas prunas dichas de Garait, en Cruesa (Lemosin).
Ethnologue
Ethnologue es un site de lingüistica american que recensa las lengas del mond.
Per l'especialista d'etnologia, consultar etnològ.
Nava
Nava es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Villers-Saint-Sépulcre
Villers-Saint-Sépulcre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ronèl
Ronèl (Ronel en francés) es una anciana comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo 1èr de genièr de 2019, es fusionada dins la comuna novèla de Tèrra de Bancaliá que ne ven una comuna delegada.
Iris (genre vegetal)
L’Iris es un genre de plantas vivaças de rizòma o bulbs de la familha de las Iridacèas. Lo genre Iris conten 210 espècias e fòrça varietats orticòlas.
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Índia es subdevesida en 28 Estats, e 8 Territòris de l'Union dont un Territòri de la Capitala Nacionala. vinheta|Estats e de territòris de l'Índia Estats:
Iris (genre vegetal)
Espandiment
Coma fòrça plantas de flors, los primièrs iris apareguèron cap a la fin del Cretacèu (Campanian) fa unes 80 milions d'annadas dins una zona venguda uèi l'Antartida.
Ferid Murad
Ferid Murad (n. en 1936) es un mètge e fisiologista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1998.
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Territòris de l'Union: A. Illas Andaman e Nicobar B. Chandigarh C. Dadra e Nagar Haveli e Daman e Diu D. Jammu e Cashmir E. Ladakh F. Lakshadweep H. Pondicherry
Ferid Murad
Biografia
Nasquèt lo 14 de setembre de 1936 a vila de Whiting, situada dins la estat nòrd-american de Indiana. Filh d'un immigrant albanés estudièt medecina a l'Universitat dePauw, ont se graduèt lo 1958 e lo 1965 se doctorèt a la Case Western Reserve University de Cleveland. Lo 1970 foguèt nomenat professor de l'Universitat de Virgínia e lo 1981 de Stanford.
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Territori de la Capitala Nacionala: G. Delhi
Iris (genre vegetal)
Etimologia
esquèrra|vinheta|Dieu Òrus de la mitoologia egipciana Lo mot « iris » venent del latin medieval iris, iridis, manlèu del grèc Iris, Iridos designant la messatgièra dels dieus, personificacion de l'arcolan.
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Evolucion dels Estats d'Índia
L'Índia britanica, que compreniá en mai d'Índia actuala los Estats modèrnes de Paquistan, Bangladèsh e Botan èra compausada per diferents tipes d'Estats. Las Províncias èran governadas per un governaire local, nomenat pel vice rei. Los Estats princièrs èran governats per cap locals, amb cargas ereditàrias. Aqueles caps obedissián a la sobeiranetat britanica cambi d'una autonomia locala.
Iris (genre vegetal)
Associada a l’Òrus egipcian
Pels Egipcians, l’iris es associada Òrus, lo dieu Falcon, una de las mai ancianas divinitats egipcianas. Òrus simboliza lo solelh del matin e lo solelh de vespre. Las colors vivas e varadas de la flor ne faguèron lèu lo simbòl d’un arcolan reünissent lo cèl e la tèrra.
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Evolucion dels Estats d'Índia
Amb la division entre Índia e Paquistan en 1947, províncias e Estats princièrs foguèron assignats a un o d'autre país dins des províncias, Panjab e Bengala, que demorèron divisats entre ambedós païses. L'Esstat de Haidarabad, de majoritat musulmana, assagèt se venir independent mas l'armada indiana intervenguèt e foguèt fin finala annexiay dins aqueste país. Índia e Paquistan se disputèron lo contraròtle de l'Estat de Jammu e Cashmir, de majoritat musulmana, que demorèt dins las mans de l'Índia.
Iris (genre vegetal)
Perfum
Unas espècias son fòrça cercadas en perfumeriá per los rizòmas, qu s’extrai l'esséncia d'iris e son principal composant, l'irone. Son Iris germanica amb subretot sa forma blanca mai coneguda jol nom d'iris de Florença e Iris pallida, cultivat en Itàlia e al Marròc. Sembla que lo vam de l'iris coma perfum seriá estat lançat per Caterina de Medici.
Vancé
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Champ-près-Froges
Le Champ-près-Froges es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Iris (genre vegetal)
Perfum
Al sègle XVII, s'utilizava en polvera pels pels: lo risòma èra trissat, passat, donant una polvera que sentissiá bon coma la violeta, proprietat deguda a l'irona.
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Evolucion dels Estats d'Índia
Lo periòde entre l'independéncia de 1947 e lo començament de la Republica d'Índia en1950 gaireben totes les Estats princièrs venguèron lentament de províncias.
Iris (genre vegetal)
Descripcion
drecha|vinheta|Fuèlhas d'iris Plantas vivaças, compausadas que las mai espandidas son:
Lista dels Estats e territòris d'Índia
Evolucion dels Estats d'Índia
A comptar del 1956 se creèt d'Estats novèls. Haryana foguèt creat en 1966 coma un estat independent del Panjab. L'ancian reialme de Sikkim foguèt annexiat coma Estat en 1975. En 2000 se creèron tres autre Estats: Jharkhand, Chhattisgarh e Uttaranchal.
Iris (genre vegetal)
Descripcion
Las fuèlhas son altèrnas, de basa engainanta, gaireben sempre ensifòrmas. esquèrra|vinheta|240x240px|Fruchs d'un iris Grandas flors ermafroditas gropadas en cimas elocoïdas, enrodadas unas din l’autra dins de bractèas nomenadas espatas, puèi se dobrissent en sièis tepals petaloïds semblables dispausats sus dos rengs:
Le Champ-près-Froges
Geografia
Lo Camp-près de-Froges s'un vilatge situat a aperaquí, al nòrd-se de Grenòble , entre lo riu Isere e la cadena de Belledonne en las Alpes francesas. S'e accediguèsse sustot per :
Iris (genre vegetal)
Descripcion
Tres etaminas son constituidas de dos elements: lo filament e l'antèra sus que se trapa lo pollèn, inseradas a la base dels tepals exteriors, d’antèras extròrsas (lo pollèn es liberat cap a l'exterior de la flor, dins lo cas los tres grands tepals).
L’estil es de tres stigmatas plan dilatats, petaloïds.
Le Champ-près-Froges
Geografia
S'una de las pòrtas de accèsses a dos dels tres stations de espòrts de ivèrn dels Sèt-Laux, en en vendent de la vallée : Prapoutel e Pipay.
Vancé
Nòtas
<references group=N/>
Le Champ-près-Froges
Geografia
Le Champ-près-Froges est un village situé à environ 20 km, au nord-est de Grenoble, entre la rivière Isere et la chaîne de Belledonne dans les Alpes françaises. On y accède notamment par :
Iris (genre vegetal)
Descripcion
Lo fruch, sodat amb lo tub del periant, es una capsula de tres lòtjas contenent un ensems de granas.
Le Champ-près-Froges
Geografia
C'est une des portes d’accès a deux des trois stations de sports d'hiver des Sept-Laux, en venant de la vallée : Prapoutel et Pipay.
Bètlòc
200px|thumb|Bètlòc vist desempuish lo son castèth Bèthlòc o mens acertadament Bailòc qu'ei ua comuna bearnesa banhada peu gave de Pau e administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Que vadó au sègle XIII com ua bastida fondada autorn deu son castèth.
Le Champ-près-Froges
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bètlòc
Que produseish arroi e arrosat de Bearn dab vinhas cultivadas dinc au varat deu castèth.
En 1973 que s'amassè dab duas autas comunas entà formar la comuna navèra de Pujòu-Bètlòc-Ramós ; cadua que tornè crubar la soa independéncia totun en 1984.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son Beitloc, en 1119-1136, Beitloc, en 1150-1167, Pulcher Locus, en latin, en 1286, Begloc, en 1327, Begloc, en 1442, Begloc, en 1472, Belloc, en 1536, Betloc, en 1582, Bellocq, sus la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII. La prononciacion qu'es [bɛj'lɔk], dab un è hèra obèrt, quasi un a. Los estatjants que son los bailoqués [lus bajlu'kes]; notem qu'a la pretonica, la vocala qu'ei tostemps mei fragila e cambiadissa qu'a la tonica. Miquèu Grosclaude que nòta que las fòrmas en -it- representan un t banhat [tj-] e que las g l'indican tanben. La prononciacion modèrna qu'a suprimit lo t : [bɛtj'lɔk] > [bɛj'lɔk].
Lo sens qu'es evident : que conten ua intencion de marcar la beròu deu site, o que l'endret es bèth per s'i establir,. Lo nom qu'es frequent dens los cas de mongia, mès pas necessàriament : Bailòc qu'es la prumèra bastida bearnesa.
Questions de grafia
Miquèu Grosclaude que dèisha la causida enter Bailòc o Bètlòc, ua grafia qui's vòu fonetica e ua auta supausada etimologica e englobanta. Mès la soa proposicion qu'ei doblament paradoxau : per la reproduccion de la fòrma orala [bɛj'lɔk], quitament s'aqueth [ɛ] ei près de [a], que caleré causir Bèilòc, que non pas Bailòc basat suu gentilici bailoqués; se vòlen ua grafia rigorosament classica e englobanta, Bètlòc qu'ei meilèu ua grafia sauvatja e qui pòt pas englobar la prononciacion; sonque Bèthlòc pòt englobar ua prononciacion iodizada [bɛj'lɔk], puish que, atau com escriu Grosclaude, th que's pòt articular dab ua molhadura en bearnés (Bètlòc, grafia incorrècta segur, que poderé representar ua prononciacion [bɛl'lɔk], qui existeish per autes lòcs).
Istòria
Bailòc qu'es la prumèra bastida bearnesa, fondada en 1281 per Gaston VII de Montcada e de Bearn, mès qu'èra ja un vilatge avant e que portava ja lo son nom (véder las fòrmas ancianas au paragrafe toponimia).
Iris (genre vegetal)
Classificacion botanica
esquèrra|vinheta|Los [[Rizòma|rizòmas dels iris contribisson e estabilizar las broas e baldrases dels cors d'aiga]] [[Fichièr:IrisKaempferi.jpg|vinheta|Floricultura d'Adolphe Buyssens (1910)
Hayden Panettiere
thumb|250px|Hayden Panettiere en 2009 Hayden Lesley Panettiere (Palisades, estat de Nòva York, 21 d'agost de 1989) es una actritz, modèla e cantaira americana. Venguèt famosa internacionalament tre 2006 gràcias a son ròtle de la pompometa Claire Bennett dins la sèria de television Heroes.
Viu dempuèi 2009 amb lo boxaire ucraïnian Volodýmyr Klychkò e an amassa una filha.
Iris (genre vegetal)
Classificacion botanica
Leogenre Iris es divisat en 6 sosgenres ː
Cadun dels sosgenres se divisan en diferentas seccions e espècias.
Seccion Iris - Iris barbut
thumb|[[Iris aphylla à barbe blanche.]] thumb|Iris germanica thumb|[[Iris reichenbachii]]
Section Oncocyclus
thumb|[[Iris bismarckiana]] Iris Oncocyclus (de cèrcle coflats) en referéncia a l'arilha present sus las granas.
Section Hexapogon
Iris de 6 barbas
Section Psammiris
thumb|[[Iris arenaria (ancianament Iris humilis subsp arenaria)]] Iris dels sables
Section Pseudoregelia
thumb|[[Iris tigridia de Russie]]
Sosgenre Limniris
vinheta|Iris ensata vinheta|Iris pseudacorus vinheta|Iris versicolor
Seccion Lophiris
Seccion tanben nomenada 'Evansias' o iris de crèstas vinheta|Iris milesii vinheta|Iris wattii
Seccion Unguiculares
ibrids non categorizats
Sosgenre Xiphium
Iris de bulbes mòls. Ancianament genre Xiphion. Iris espanhòl vinheta|Iris latifolia vinheta|Iris lusitanica, Iris xiphium var. lusitanica
Sosgenre Nepalensis
Iris bulbós. Ancianament genre Junopsis.
Sosgenre Scorpiris
Iris de bulbs mòls. Ancianament genre Juno. vinheta|Iris palaestina vinheta|Iris regis-uzziae en Israel
Sosgenre Ermodactiloïds
vinheta|Iris reticulata drecha|vinheta|Iris reticulata Iris de bulbe reticulat. Ancianament genre Iridodictyum.
Classificacion orticòla
L’obtencion per ibridacion de fòrça nombroses cultivars menèt a l’elaboracion d’una classificacion orticòla plan diferenta de la botanica pels iris de jardin.
Enemics
L’Oxythyrea funesta pòt s'atacar a las flors d'iris.
La pupa d’Orthochaeta dissimilis s'ataca al pollèns.
Los parpalhons de nuèch (eterocèrs) suivants se noirisson d'iris :
En climat umid, l'eterosporiòsi (Cladosporium iridis) pòt crear de tascas brunas sul fulham sens damatjar la florason nimai los rizòmas. se cura al fongicid (mesclat a un còrs gras per aderirr a las fuèlhas cirosas) al començament de la sa son quand las fuèlhas atenhon 10 cm (cada setmana pendent 4 a 6 setmanas) per limitar la propagacion dels espòrs que poiriá tuar la planta en unas annadas.
La poiridura mòla, provocada per la bactèri Erwinia carotovora, pòt s’atacar als rizòmas. Alara, venon mòl e preonon una mala odor. Se passa sus un sol demorant tròp umid e/o ric en matèria organica mal descompausada. Cal levar tota la partida tocada en copant en partida sana amb un talh net, puèi daissar secar la superfícia de copa e vaporizar amb un antiseptic de tipe aiga de javel o permanganat en dilucion.
Navia
Navia es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Chaumoux-Marcilly
Chaumoux-Marcilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bautzen
Bautzen en alemand, o Budyšin en sorab, es una vila alemanda de l'estat de Saxònia.
Sailly-lez-Cambrai
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Ozbequistan
La Republica d'Ozbequistan o simplament Ozbequistan (en ozbèc : Oʻzbekiston) es un estat d'Asia Centrala. Confronta al nòrd Cazacstan, al nòrd-oèst la mar d'Aral, a l'èst Quirguizstan e Tatgiquistan e al sud, en una corta porcion de frontièra, Afganistan, e Turcmenistan.
La capitala es Tashkent.
Lo gentilici es ozbèc -a.
Lo periòde preozbèc
Lo territòri ozbèc actuau correspond a la Transoxiana de l'Antiquitat qu'èra una region crosiera situada lòng de la Rota de la Seda e deis axes d'invasion vèrs lo sud dei pòbles nomadas eurasiatics. De l'Antiquitat a la disparicion de la Rota de la Seda, l'endrech conoguèt donc una alternància de periòdes de prosperitat economica e d'epòcas guèrras saunosas e destructritz. D'efèct, segon un procès d'assimilacion regularament repetit en Asia e en Euròpa, lei nomadas eurasiatics èran militarament fòrça superiors ais armadas dei principats marchands mai èran gaire nombrós. Ansin, après un periòde de conquista e de pilhatges, avián besonh de l'ajuda de foncionaris locaus per administrar seis estats e adoptavan rapidament lei costumas de la majoritat deis abitants (forma de l'estat, religion, capitala... etc.). Una ò doas generacions èran necessàrias per cumplir aquela evolucion. Puei, leis estats fondats per leis envasseïres començavan de declinar e èran alora destruchs per un novèu pòble nomada entraïnant lo començament d'un cicle novèu d'assimilacion.
Samarcanda es un dei simbòls d'aqueu procès. Ciutat fòrça anciana conquistada per lei Macedonians e per lei Sassanidas, èra venguda un centre comerciau e religiós major de l'Asia Centrala. Après la disparicion dei Sassanidas, passèt succesivament sota contraròtle arab, turc e chinés. Lo periòde chinés correspond a una epòca fast per la ciutat car lei marchands de la vila avián lo contraròtle de la màger part dau comèrci entre Pèrsia, Índia e China. Presa un segond còp per leis Arabs en 710, gardèt una posicion privilegiada lòng de la Rota de la Seda e foguèt una dei capitalas de l'Emirat Samanida (862-999), principat prospèr eissit de la dislocacion dau Califat Abbassida. Pasmens, lei Samanidas declinèron e foguèron reversats per de nomadas turcs au començament dau sègle XI. Maugrat una situacion politica caotica au sen de la vila, lei Turcs capitèron de mantenir l'activitat comerciala. En revènge, foguèt pas lo cas dei Mongòls que pilhèron dos còps la ciutat dins lo corrent dau sègle XIII. Samarcanda conoguèt alora un periòde de declin que durèt fins a 1369. Aquela annada, Tamburlan la chausiguèt coma capitala e la vila venguèt la capitala de l'Empèri Timurida. Après la disparicion d'aquel empèri, foguèt integrada au sen dau Khanat de Bukhara. Retrobèt pas son importància economica anciana en causa de la disparicion de la Rota de la Seda mai demorèt un centre demografic important d'Asia Centrala.
Consequéncia importanta d'aquela istòria trebolada, quand la Rota de la Seda dispareguèt au sègle XVI, la demografia regionala èra ja fòrça complèxa e mesclava generalament de populacions iranianas, turcas, turcomongòlas e mongòlas. Politicament, l'endrech èra dominat per leis Ozbècs — que venián de l'envaïr — que formèron lei Khanats de Khiva (1511), de Bukhara (1599) e de Kokand (1709).
Lo periòde ozbèc
La dinastia chaïbanida conoguèt una crisi après la disparicion d'Abdullah Khan. Un an après sa mòrt, aquò entraïnèt la fragmentacion dau Khanat de Khiva e la fondacion dau Khanat de Bukhara. Accelerèt tanben la sedentarizacion deis Ozbècs. D'efèct, blocats entre leis òrdas cazacas au nòrd e lei Safavidas au sud, deguèron demorar en Khwarezm, en Fergana e en Transoxiana. En 1709, un tresen khanat se formèt ambé Kokand coma capitala. Sovent en lucha entre elei, lei khanats ozbècs deguèron tanben faciar d'incursions turcmènas.
Leis Ozbècs prenguèron l'avantatge a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX ambé la presa dau poder per lei dinastias dei Mankit a Bukhara (1785) e dei Kungrat a Khiva (1804). D'efèct, lei dinastias novèlas capitèron de crear d'estats centralizats e de desvolopar lei cambis comerciaus ambé Russia. Aquò favorizèt una renaissença de la vida urbana e una modernizacion deis estats ozbècs, especialament de la produccion agricòlas.
La conquista russa
Lei Rus comencèron de s'interessar a l'Asia Centrala tre lo rèine de Pèire lo Grand (1682-1725). Pasmens, lei premiereis expedicions s'acabèron per de reviradas ambé l'anientament d'un còrs de soudats rus per lo Khanat de Khiva en 1717 e de problemas logistics liats au clima en 1739. Pasmens, après la somission deis òrdas cazacas dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIX, Russia èra venguda vesina dei khanats ozbècs, çò que facilitèt la conquista de khanats ozbècs minats per lei conflictes entre elei.
Lei Rus considèron lei territòris conquistats coma de colonias e i installèron una administracion militara e de colons. Dins aquò, la preséncia dei colons se limitèt sustot a la faissa septentrionala dau Cazacstan actuau e ai vilas principalas. En Ozbequistan, franc dei centres urbans majors coma Tashkent, i a aguèt donc pas de comunautats russas importantas. Pasmens, leis efècts de la colonizacion foguèron pus importants dins lo sector economic ambé lo desvolopament de la produccion cotonièra.
La formacion de la RSS d'Ozbequistan
En 1917, lei combats de la Guèrra Civila Russa conoguèron una declinason ozbèca. Menèt a la formacion de la Republica Socialista Sovietica d'Ozbequistan que sei frontieras foguèron pauc a pauc establidas dins lo corrent deis annadas 1920-1930. Constituva de l'URSS, aquela republica es a l'origina de l'Ozbequistan actuau.
En Ozbequistan, la populacion indigèna foguèt inicialament pauc pertocada per lei luchas entre Roges e Blancs. Aquò permetèt a la comunautat russa de prendre lo contraròtle de Tashkent e d'i fondar un poder favorable ai Bolchevics. Pasmens, a partir de 1919, lei Roges se turtèron a d'insureccions dei populacions musulmanas e a la volontat dei khans de Khiva e de Bukhara de restaurar son independéncia. De combats confüs entraïnèron l'annexion dei dos Khanats e causèron de destruccions considerablas. Ansin, quand leis autoritats sovieticas centralas poguèron mandar de renfòrç significatius en Ozbequistan, la famina aviá ja vencut leis insurgents. En 1923, la totalitat de l'Asia Centrala èra tenguda per l'Armada Roja.
La definicion dei limits entre lei diferents pòbles comencèt en 1924 e foguèt principalament dirigit per Estalin. Lo principi de la formacion de republicas « nacionalas » dictèt lo decopatge mai la demografia complèxa de la region empachèt una aplicacion estricta, especialament dins la Vau de Fergana. Ansin, de minoritats importantas foguèron formadas au sen de cada republica. La RSS d'Ozbequistan i deroguèt pas ambé l'inclusion de minoritats cazacas, tatgicas e quirquizas. En mai d'aquò, en 1936, un segond traçat donèt a la RSS d'Ozbequistan la RSSA de Caracalpaquistan situada au sud de la Mar d'Aral.
Lo periòde sovietic
Lo periòde sovietic foguèt marcat per l'eliminacion dau clergat musulman e dei « nacionalistas » ozbècs durant lo periòde estalinian. Pasmens, la Segonda Guèrra Mondiala permetèt l'industrializacion de la region e de progrès sociaus importants (disparicion de l'illetrisme, drechs de la frema... etc.) e Ozbequistan venguèt la republica sovietica pus desvolopada d'Asia Centrala.
Pasmens, una partida importanta de son territòri foguèt especializat dins la produccion intensiva de coton. Aquò necessitèt de desviar lei fluvis Amodarià e Sirdarià, per alimentar lei rets d'aigatge, e entraïnèt l'assecament progressiu de la Mar d'Aral. De mai, se desvolopèt una corupcion importanta au sen de la direccion dau PC Ozbèc per falsificar lei chifres de la produccion de coton. Descubèrta en 1983, aquel afaire entraïnèt una reaccion viva de Moscòu que renforcèt son contraròtle sus leis autoritats de Tashkent.
A la fin deis annadas 1980, la crisi economica sovietica entraïnèt de tensions intèrnas entre lei diferents pòbles de la RSS d'Ozbequistan. En particular, en 1989, de pogròms foguèron organizats dins la Vau de Fergana còntra lei Meshkets, una minoritat caucasenca deportada per Estalin en 1944. Dins aquò, en causa de sa dependéncia ai republicas sovieticas europèas, Ozbequistan assaièt de mantenir en plaça l'URSS. Ansin, lo 31 de març de 1991, leis Ozbècs votèron largament en favor de l'Union (93,7% de sufragis exprimits en favor dau mantenement). Pasmens, quand lei Rus proclamèron la superioritat de la lèi russa sus la lèi sovietica, Tashkent se resignèt a la disparicion de l'Union e proclamèt son independéncia lo 31 d'aost.
L'Ozbequistan independent
Dempuei son independéncia, Ozbequistan es dirigit per Islom Karimov que foguèt elegit a la presidéncia en decembre de 1991. Una constitucion novèla foguèt adoptada lo 8 de decembre de 1992. Pasmens, lo president a establit un regime autocratic ambé l'enebiment dei partits d'oposicion e la presa de contraròtle dei ressorsas economicas principalas dau país. Una susvelhança e una censura atentiva permèton a l'ora d'ara d'empedir la resurgéncia de movements politics ostils au govèrn. Dins aquò, aquela repression a favorizat la formacion de guerilhas armadas, especialament dins lei regions frontalieras d'Afganistan ò pobladas per de minoritats mau representadas au sen dau govèrn.
Politica
Constitucionalament, lo govèrn d'Ozbequistan establís la separacion de poders, la libertat d'expression e la democracia representativa. En realitat, l'executiu deten gaireben tot lo poder. Lo poder judiciari es pas independent e lo parlament, que s'amassa solament qualques jorns a l'an, a pauc de poder per donar forma a las leis.
Lo president nomena e remplaça los governadors provincials.
Al referendum de decembre de 1995, lo primièr mandat de Islam Karimov foguèt prorogat. Un autre referendum nacional se debanèt lo 27 de genièr de 2002 per, de nòu, prorogar lo sieu mandat. Lo referendum s'aprovèt e lo mandat de Karimov foguèt estendut per una lei del Parlament fins a decembre de 2007.
La majoritat dels observaires internacionals declinèron participar al procèssus e reconeguèron pas los resultats perque reunissián pas los estandards basics.
Divèrses partits politics son estats formats amb l'aprobacion del Govèrn mas an pas mostrat encara d'interès per defendre d'alternativas a la politica del govèrn. Malgrat la preséncia de multiples mejans de comunicacion (ràdio, TV, premsa), aqueles se tròban tanben jol contraròtle del govèrn e tractan rarament de tèmas politics.
Vaccin còntra leis aurelhons
Lo vaccin còntra leis aurelhons es un vaccin destinat a prevenir leis aurelhons, una malautiá causada per lo virüs deis aurelhons. Fòrça eficaç, es de tipe virüs vivent atenuat que foguèt desvolopat dins lo corrent deis ans 1940 e comercializat a partir de 1948. Uei, es sovent associat amb lei vaccins còntra lo senepion e la rubeòla au sen dau vaccin SAR e es obligatòri dins mai d'un centenau de país.
Moçambic
Moçambic (nom complèt : Republica de Moçambic) es un estat situat lòng de la costat sud-orientala d'Africa. Es enviroutat per l'Ocean Indian a l'èst, Sud-Africa e Swaziland au sud, Zimbabwe, Zambia e Malawi a l'oèst e Tanzania au nòrd. A una superficia de 801,590 km² e sa capitala es Maputo. Sa populacion es d'environ 25 milions d'abitants (2014) que son d'origina bantó per la màger part. Anciana colonia portuguesa venguda independenta en 1975, es lo segond país lusofòn dau continent. Son Istòria es marcada per una guèrra civila lònga entre comunistas e anticomunistas de 1976 a 1992. Causèt un milion de mòrts e de degalhs fòrça importants que fan uei de Moçambic un deis estats pus paures de la planeta.
Lo gentilici es moçambiqués, -esa.