cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basques
Patrimonials
esquèrra|vinheta|150x150px|Ostal basc de [[Baisha Navarra|Bassa-Navarra]] L 'ostal basc o etxea: Los Bascs an un ligam fòrça estrech amb lor ostals. La granda majoritat dels ostals de Bascoat an un nom que rebat lo luòc o la situacion familihala. Fòrça noms d'ostal bascs d'entre los mai comuns se pòdon traduire atal : « al dessús del puèg » o « pel flum », en correspondéncia amb lo luòc ont se situa l'ostal ereditari. Amb lo clima rufe dels monts, los bascs bastiguèron de grands ostals, la faciada màger al sud, sud-èst amb lo fenial e estable al debàs. Los animals caufavan lo primièr estatge ont la familha viviá. vinheta|Fronton de [[Bidart]] Lo fronton es un simbòl très conegut e indissociable de Bascoat. Cada municipalitat a lo sieu dins son centre, près de l'ostal de vila (Herriko-Etxea o Udal-Etxea) o de la glèisa.
Manifestacions popularas
Existís un grand nombre de festenal al Bascoat, son tradicionals, religioses, folclorics, paganistas, socials, participatius e quitament esportius.
Espòrts bascs
drecha|vinheta|200x200px|Jogaire a la chistera Los espòrts bascs : fòrça jòcs son originaris e vivon pas qu'al Bascoat.
L'origina de la pelòta basca es lo jòc de palma. Se pòt classificar los jòcs segon lo terren. Lo trinquet es un fronton cobèrt utilisant 4 parets. S'i jòga de man nuda, a la paleta cuèr, lo xare e la pasaka. Lo jaï-alaï es un fronton cobèrt amb una paret a esquèrra e arrièr. S'i jòga la cesta punta. Fòrça jogaires professionals bascs et cubans s'expatrian en Florida ont las escomesas suls jogaire es fòrça populars tot coma al Bascoat. La  plaça liura es lo fronton municipal situat en exterior ont se jòga la pala, la paleta cuèr, lo joko garbi, la man nuda e la chistera. Sul fronton amb paret a esquèrra, cobèrt o descobèrt, s'i jòga la man nuda, la pala corta, la paleta cuèr, lo joko garbi e lo frontenis.
Las estropadak, corsas de trainuras o aviron de mar, son una longa tradicion basca de 130 ans venent de las barcas qu'èran utilizadas per la caça de las balenas dins lo golf de Biscaia dempuèi de sègles. La coustuma volgava que lo primièr qu'arribava al pòrt, podava vendre mai car sa pèsca. La primièra corsa oficiala se debanèt a Donostia en 1878. A l'ora d'ara, las regatas se fan amb de trainuras pesant 200 kg e facha de fibras de carbòni. Es un espòrt de competicion de naut nivèl. I a 8 a 10 equipatges, un sol d'Iparralde, formats de 14 personas amb 13 remaires e lo patron (timonièr) sus la popa, que fa la corsa de biais intens pendant 20 a 25 minutas sus una distança de 3 milas marinas. La corsa dans la baia de de San Sebastian ramassa cada an mai de 100 000 espectators. Las escomesas d'argent son popularas pendent tot lo campionat dels mes de julhet e agost e los play-offs, en setembre.
Espòrts populars
Lo rugbi de XV es practicat en Iparralde amb per exemple los clubs del Biàrritz olimpic o aquel de l'Aviron baionés, e Sent Jeon de Lus olimpic rugbi.
Lo fotbòl se practica en Hegoalde amb per exemple lo club de l'Athletic Bilbao. La particularitat d'aquel darrièr, coma del club de la Real Sociedad, es que totes los jogaires, quina que siá lors originas, se fan impausar una de las doas condicions seguentas: - o èsser nascur en Bascoat o en Navarra o aver èsser format dins un club basc.
Los lésers son nombroses e fòrça populars mercé a la varietat dels païsatges.
En montanha, los Bascs, e tanben lo toristas, practican l'escorreguda a pè dins la resèrva ecologica d'Urdaibai o pels camins de Sant Jaume, las caminada en bicicleta de montanha a Lekunberri, las caminadas a caval sus de pottoks o de parapent a l'entorn de Mendiondo, d'esqui de fons dins la val d'Iraty, del rafting a Bidarrai, d'escalada sul pic d'Aralar en Navarra, d'espeleologia dins lo bòsc de las Arbailas, de pèsca de rius a Montòri.
Autre espòrt popular es lo ciclisme. Cada an, lo Torn de Franaç mòstra e de milions de telespectators, la fervor dels Bascs qu'arboran de centenats d'Ikurriña lo long de cada estapa. Compausada tanben pas que de ciclistas bascs, l'equipa ciclista Euskaltel-Euskadi es constituida de ciclistas professionals considerats coma essent representatius de l'equiapa nacionala de Bascoat.
Un espòrt que foguèt conéisser lo Bascoat pel mond es lo surf. La conjonccion d'una fòrta èrsa venguda del larg e d'un fons escalabrós,, fa gisclar d'èrsas grandas quand lama tusta lo fons. Biàrritz e Mundaka son doas vilas conegudas mondialament dins lo circuit del campionat de surf professional. Ara, lo surf atira tan los joves coma lo rugbi en Iparralde.
Mai del rugbi, autre eritatge de la dominacion anglesa pendent tres sègles en Aquitàniae, lo gòlf èra un espòrt fòrça devolopat per l'aristocracia europèa. Lo gòlf del Far, inaugurat en 1888, amb lo detz autres terrens de gòlf lo long còsta basca son de pròvas del vam per aquel espòrt.
Cants, musica e dança
La musica modèrna es tan variada coma endacòm pasmens d'instruments tradicionals li donan un son particular coma las flaütas Txistu e Txilibito, l'accordeon diatonic (trikitixa), la tamborina (pandero), l'autbòi (dultzaina), de percussions (txalaparta Txalaparta), de tamborins (tamboril o ttun-ttun), l'supriñu, lo musukitara e la clarineta (alboka).
Los Euskal dantzak existisson jos 200 formas diferentas. Mai celèbre es lo fandango max cada provícia a sas danças. La Biscaia a lo Kaxarranka, Dantzari Dantza, Xemeingo Dantza (danza de Jeméin) e l’ezpata dantza o dança de l'espasa. Lo Guipuscoa a l’Arku Dantza (dels arcs), Zinta Dantza (del riban), Kontrapas e la Sorgin Dantza (de mascas). La Navarreaa l’Otsagiko Dantzak (d'Ochogavía), Axuri Beltza, Luzaideko Ihauteria (carnaval de Lazaide), Sagar Dantza (de la poma), Iribasko Ingurutxoa e Larrain Dantza. E en Iparralde, i a lo Lapurdiko Ihauteria (carnaval del Labort), Zuberoako Maskarada (mascarada soletina), las kaskarotak que son costumats amb de cascavèls, banderriak o los portaires d'Ikurriña, aurresku, ariñ-ariñ, joaldunak cobèrts d'una pèl de moton, brokel dantza, ziganteak o los gigants e plan d'autres.
Literatura e bertsolari
La literatura orala basca amb sos contes tradicionals, son teatre popular, sas baladas e poesias liricas coma lo Bertsolari, fenomèn d'improvisacion de cants poetics sus la plaça publica sont las premicis d'aquel art que Mattin Treku e Xalbador (Aire) fuguèt un dels illustres improvisators. Lo primièr libre basc foguèt escrich per un curat, lo paire Dechepare qu'escriguèt un recuèlh de poesias en 1545. En 1571, J. Leizarraga traduguèt lo Nòu Testament en basc. La literatura basca èra fondamentalament religiosa fins a la mitat de sègle XX. Ara 1 500 libres son produch cada an, del conte per enfants fins a l'ensag politic. Los grands escrivans son entre autres Miguel de Unamuno, Pío Baroja, Iribarren Rodríguez e Arturo Campión, Txillardegi, Jon Mirande, Bernardo Atxaga, Joseba Sarrionandia, Joxe Azurmendi, Itxarro Borda, Aurelia Arkotxa, Lurdes Oinederra...
Especialitats gastronomicas
La reputacion de la cosina basca en Espanha demora la referéncia, pels chefs espanhòls. Çò que fa sa riquesa, es qu'i a doas cosinas bascas, una costièra a basa de produchs marins, una dels monts a basa de pòrc, d'anhèl e d'especialitat del país.
Los Pintxos, son de pichonas porcions presas a l'aperitiu. Del cambajon de Baiona o de la salada de trufas sus une fina lesca de pan fresc, de croquetas de formatge, amb o sens cambajon, de piments roges farcit, des dats de moletas de trufas.
drecha|vinheta|151x151px|Formatge Idiazabal
Bevendas alcoolizadas
La bevenda artesanale es un bon complement dins los regropaments socials e una autra occasion pels Bascs de festejar.
Religion
Se foguèt un dels darrièr pòble europèu derniers a se convertir al cristianisme, es encara un d'aqueles que mòstra una fòrta practica catolica a las datas del calendrier chrétien. La religion fa partit entièra del calendièr dels festenals. Per Setmana santa (Aste Nagusia en basc) se fa en processions e los catolics van a la messa en Hegoalde e la Fèsta Dieu se festeja plan en Iparralde.
Dempuèi lo periòde revolucionaris quand fòrça d'autonomia èra levada als Bascs dins los ans 1793-1794, de prèire bascs se son implicats dins de debats politizats e unes foguèron suspenduts pel govèrn, essent refractaris a la politica de secularizacion e a l'idèa republicana. Lo clergt basc, a causa de sa situacion geopolitica, totjorn aguèt fòrça prèires actius e activistas que s'implicavan politicament, mas un pauc mens ara, per defendre e representar lors paroquians. En Hegoalde, son fòrça nacionalistas. Lo monastèri d'Arantzazu es a l'origina del combat lingüistic.
Lo clergat basc donèt de personatges celèbres coma Ignaci de Loiola, fondators dels Jesuistas, Francés Xavier, lo cardenal Etchegaray o Xabier Arzalluz, ancian Jesuista e ancian president de l'EAJ-PNV.
I a diferents tipes de pèiras tombalas : La crotz o estèla discoïdala demora popular dins los mitan rurals, discoïdalas amb de simbòls solars, IHS ea Maria, lo lauburu e de virgulas, de placas estèlas e de simbòls vegetals.
Mitologia
La religion que los Bascs practivan avant lo cristianisme es pauc coneguda, demoran de legendas e de tradicions encara presentas. Es possible que la religion èra estat centrada sus un gèni femenin superior nomenat Mari, accompanhada fòrça divinitats de forma animala. De mites solars e lunars e tanben la relacion al cèl èran presents. Per introduire lo cristianisme, calguèt conciliar fòrça legendas amb l'anóncia de la naissença de Kismi (lo Crist) e lo suicidi collectiu dels Jentils (jentilak) que possedavan de grandas capacitats fisicas e intellectualas. Ara la verge Maria totjorn se canta a la fin de cada messa e demora onorada mai qu'endacòm mai, de segur en referéncia a Mari.
Coma pels pòbles oralians, l'ors es un personatge mitologic nomenat « senhorr del bòsc » (Basajaun).
Lo dragon Erenkyl de la mitologia yakoute correspond a aqueles de las Bascas nomenada Erensuge.
.giving
("present, don", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 6 d’agost de 2015.
Universala Esperanto-Asocio
L'Associacion mondiala d’esperanto (Universala Esperanto-Asocio o UEA) a per objectiu de promòure e de desvelopar l'emplec de la linga internacionala equitabla esperanto per facilitar la comunicacion entre personas de lingas natalas diferentas quau que sia son niveu d'estudi. Son organe de comunicacion oficiau es la revuda Esperanto. L’associacion edita totparier chasca annada un Annuari de l'Associacion mondiala d'esperanto d’autorn de 250 pajas.
Relacions internacionalas
thumb|left|Lo sieti sociau de l’associacion, a Rotterdam thumb|right|País ente trobem 'na associacion nacionala liada a l’Associacion mondiala d’esperanto
L’associacion mondiala d'esperanto compta daus membres individuaus dins 120 país e federa las associacions nationalas d'esperanto de 71 país.
Airbus A320
L'Airbus A320 es un avion comercial de reaccion, de fuselatge estrech e de cort o mejan corrièr, desvolopat per Airbus, consòrci europèu actualament contrarotlat per EADS. Existisson diverses modèls derivats de l'A320, entre los quals se tròban las versions cortas A318 e A319, la version alargada A321, e los avions de negòcis ACJ. L'assemblatge final d'aquestes avions en Euròpa se fa a Tolosa, e Amborg en Alemanha.
Franjo Tuđman
Franjo Tuđman (1922-1999) òme politic, foguèt lo primièr president de Croàcia aprèp l'independéncia. Governèt de 1990 fins a sa mòrt, en 1999.
9 de decembre
Decèsses
Vejatz tanben:
Valeriana
Valeriana es un genre botanic que compren unas 200 espècias de plantas erbacèas apartenent à l'anciana familha de las Valerianacèas integradas per las darrièras classificacions a las Caprifoliacèas. Partejan, amb d'autres membres de la mèsma familha, lo nom commun de la valeriana.
Unas espècias
esquèrra|vinheta|Valeriana saliunca
Talk Talk
Talk Talk es un grop pop rock anglés eissit del corrent new wave format a Londres (Anglatèrra) en 1981 per Mark Hollis (au cant) ambe Paul Webb (a la bassa), Lee Harris (a la batariá) e Simon Brenner (als clavièrs). Son mai que mai coneguts en Occitània e dins de nombroses païses per dos tubes synthpop : It's My Life e Such a Shame en 1984 e 1985.
It's my life es estat représ pel grop american No Doubt en 2004.
Lo paure Mark Hollis defuntèt en 2019.
Fampoux
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
8 de julhet 1846 – França. Lo Tren de la linha París-Lille déraille en transeünt sus un remblai de la vallée de la Scarpe, dels vagons quèn en los marais : 14 mòrts.
8 juillet 1846 – France. Le train de la ligne Paris-Lille déraille en passant sur un remblai de la vallée de la Scarpe, des wagons tombent dans les marais : 14 morts.
.boots
("bòtas", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 5 d’agost de 2015.
Quito
Sant Francés de Quito (nom oficial, San Francisco de Quito en espanhòl ) o Quito (nom mai utilizat) la capitala de l'Eqüator e lo sèti de l’Union de las Nacions d’America del Sud. Sa populacion èra de 1,978,376 abitants en 2019. Sa superfícia totala es 289,7 km².
En 1809, s’i proclamèt la primièra independéncia del continent, lo Conselh autonòm de govèrn de Quito, que durèt 75 jorns. De 1810 a 1812 foguèt tanben capitala de la Republica de Quito. Dempuèi l’independéncia d’Equätor en 1822, n’es la capitala.
Gogney
Gogney es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Airbus A330
Airbus A330 es un avion de linha long-corrièr de capacitat mejana bastit per l'avionaire europèu Airbus.
Neferkara
Neferkara que ho un faraon de la III dinastia egipciana.
Airbus A330
Parteja son programa de desvolopament amb lo quadrireactor A340 a la diferéncia près que l'A330 s'ataca directament al mercat ETOPS dels avions bireactors gròs portaires.
Neferkara
En egipcian ieroglific Neferakara que vòu díser lo "Bèth Ka de Ra" e que s'escriu :
Aur de Tolosa
L'Aur de Tolosa es un episòdi que l'estatut istoric o mitic es pas establit. Aquel tresaur viendriá de l’ipotetic pilhatge del sanctuari d'Apollon de Dèlfes, pendent una granda expedicion celtica (279 AbC)
A la recerca del tresaur
Degun sap fins ara çò que venguèt lo tresaur.
Per que la malediccion siá levada, segon paganisme celtic, lo tresor deuriá èsser ofèrt als dieus cèltas, e doncas abandonat dins de lacs.
Un fum de legendas conta que auriá demorat o seriá dins de lacs diferents: aquel del quartièr del Busca de Tolosa, aquel de Vièlha Tolosa o tanben dins un lac mas jos la Basilica de Sant Sarnin
Savi
Lo savi (o sawi) es una lenga dardica parlada en Afganistan.
Localisacion
La lenga es parlada dins lo vilatge de Sau la valada de Konar, al nòrd-èst d'Afganistan.
Classificacion
lo savi fa partida de l'ensem shina, amb lo brokskat, lo kalkoti, lo kundal shahi, lo palula, lo shina kohistani e l'ushojo. Lo shina es una lenga dardica, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.
Lo savi es un parlar que s'a destacat del palula e que foguèt somes a l'influença d'una autra lenga dardica, lo gawar-bati
Petròli
thumb|Mòstra de petròli thumb|Barrals de petròli
Lo petròli es una mescla complèxa non omogenèa d'idrocarburs, còrses compausats formats per idrogèn e carbòni. Lo petròli pòt prendre diferents aspèctes, de jaunàs e liquid a negre e viscós. Aquestas diferéncias son degudas a las relacions entre los tipes d'idrocarburs. Es una ressorsa naturala non renovelabla, e actualament tanben la principala font d'energia dels païses desvolopats.
Aquesta mescla d'idrocarburs apareis generalament associada a de grandas pòchas de gas natural, en jaces embarrats pendent de milierats d'ans jos tèrra, cobèrts per las sisas superioras de la rusca terrèstra.
Quimia
thumb|right|250px|[[Octan, un idrocarbur que se trapa dins lo petròli; las linhas son de ligams covalents, las esfèras negras son de carbònis, las esfèras blancas son d'idrogèns]] L'estructura quimica del petròli se compausa de cadenas d'idrocarburs de longors diferentas. Aqueles idrocarburs diferents son desseparats per destillacion dins de refinariás per produire de gasolina, fuel, querogèn, e d'autres idrocarburs. La formula generala per aqueles alcans es CnH2n+2. Per exemple 2,2,4-Trimetilpentan, fòrça utilizat dins la gasolina, a per formula quimica C8H18 que reagís exotermicament amb l'oxigèn:
La combustion incompleta de petròli o de gasolina balha d'emissions de gases toxics coma lo monoxid de carbòni e/o l'oxid nitric. Per exemple:
Lo petròli se pòt formar dins una varietat de reaccions endotermicas dins de nautas condicions de temperatura e/o pression. Per exemple, lo querogèn se pòt descompausar en idrocarburs de longors diferentas.
Origina
Lo petròli se forma dins las concas marinas pauc prigondas ont prolifèran de grandas quantitats de plancton, qu'es un ensems d'organismes microscopics que vivon en suspension dins los jaces superficials de la mar. Quand morisson, lo plancton s'acumula amb una granda quantitat de matèria organica que demòra dins la fanga del fons de la conca sedimentària. S'aquestes organismes demòran longtemps subre lo fons marin, subiràn un processus d'oxidacion. Tanben, se demòran fòra del contacte de l'oxigèn dissòut dins l'aiga marina, isolats per un jaç de sediment inorganic impermeable, un processus diagenetic anaeròbi se va produire, que i participa l'aumentacion de pression e de temperatura amb l'accion de bactèris anaeròbis que transforman la matèria organica en idrocarburs. Dins una primièra fasa, se produsís a l'encòp la compactacion e la litificacion dels sediments: los bactèris degradan los organismes vius que lor fan mestièr per s'alimentar, e transforman los residús en una substància insolubla organica amb estructuras ciclicas que s'anomena querogèn e que constituís la matèria primièra del petròli.
Lo petròli es produsit per la transformacion dels acids grasses del querogèn que se transforman en idrocarburs pesucs e qu'aprèp un processus de maduracion se copan e fan d'idrocarburs liquids e gasós. Un còp formats los idrocarburs al dintre del sediment, se pòdon passar doas causas:
Lo petròli se tròba pas dins un tipe determinat de ròcas mas pòt embeure tota ròca que siaga pro porosa. De mai del petròli, dins aquestas ròcas se pòt trapar tanben de metan (CH4) e d'aiga salada, eissits del seu processus de formacion.
Teoria biogenica
Segon aquesta teoria, l'origina probabla del petròli es l'acumulacion d'enòrmas quantitats de rèstas preïstoricas d'animals marins e de vegetals terrèstres. Pendent de milions d'annadas, mesclats amb de sediments, jos l'accion intensa de la compression e de la calor generadas, se transformèron en petròli e en gas. Aquestes darrièrs, per desplaçament, an embegut las ròcas pus porosas e permeablas e se son acumulats dins de pòchas, sovent situadas entre una pòcha de gas e una pòcha d'aiga salada. D'alà aquestes petròli e gas se pòdon extraire per foratge e pompatge.
Teoria abiogenica
L'idèa de l'origina abiogenica del petròli se basa subre los estudis de Nikolai Kudryavtsev. La teoria prepausa que de grandas quantitats de carbòni existisson jos forma naturala sus la planeta, unas jos forma d'idrocarburs. Los idrocarburs son mens denses que los autres fluids aquós, e pujan a travèrs los malhums de fracturas. Los organismes microbians extremofils serián en partida la causa dels marcaires biologics trobats dins lo petròli, mas lor ròtle dins la formacion, alteracion o contaminacion dels divèrses depaus d'idrocarburs es encara desconegut. Los calculs termodinamics e los estudis experimentals confirman que los n-alcans (compausats comuns del petròli) evolucionan pas espontanèament del metan a las pressions tipicas dels bacins sedimentaris, e doncas la teoria de l'origina abiogenica dels idrocarburs suggerís la generacion a grandas prigondors (jols ). La teoria suggerís qu'aquestes idrocarburs, petròli inclús, pujarián amb de metan, de còps que i a amb d'èli, d'azòt e de metals pesucs. Los que prepausan aquesta teoria pensan que las resèrvas jamai s'acabaràn pr'amor que son autoalimentadas per la part inferiora. Aquesta teoria es una opinion minoritària, especialament demest los geològs; cap de companhiá petrolièra es pas coneguda actualament per far de recèrcas petrolièras basadas dessús.
Composicion
Los petròlis an de composicions diferentas en foncion de lor origina. La mescla d’idrocarburs eissida d'aquel long processus conten de cadenas linearas mai o mens longas, e de cadenas ciclicas naftenicas o aromaticas. Es possible de destriar los diferents tipes de petròli segon sas densitat, fluiditat, e la preséncia de sofre e autras impuretats (vanadi, mercuri e sals). Lo petròli pòt èsser parafinic, naftenic o aromatic. Es tanben possible de los classificar segon lor provenença (Golf Persic, Mar del Nòrd, Veneçuèla, Nigèria), los petròlis eissits de jaciments vesins an sovent de proprietats pròchas.
Extraccion
thumb|Plataforma petrolifèra
Lo petròli s'extrai per foratge d'un potz subre lo jaciment. Se la pression de la pòcha de gas es sufisenta, forçarà la sortida naturala del petròli a travèrs del potz qu'es religat a un malhum d'oleoductes cap al seu emmagazinament, transpòrt e rafinatge. Aprèp un temps d'esplecha del jaciment la pression davalarà e farà mestièr d'utilizar d'autras tecnicas per l'extraccion, per exemple l'injeccion d'aiga o de gas, entre autras.
Istòria del petròli
Dempuèi l'antiquitat lo petròli es conegut jos forma naturala dins unas regions coma los païses de l'Orient Mejan.
Fa 6000 ans, los assirians e babilonians l'utilizavan per pegar de pavats de ceramica o de pèira; los egipcians, per se graissar la pèl; e las tribús precolombianas de Mexic per pintar d'esculturas.
En 1859 Edwin L. Drake cavèt lo primièr potz de petròli, prèp de Titusville, en Pensilvània, daissant aquesta data coma la de la del petròli.
Lo 14 de setembre de 1960 a Bagdad (Iraq) s'es constituida l'OPEP.
Païses productors
Los principals productors de petròli son l'Arabia Saudita, Iraq, Kowait, Veneçuela, Mexic, Russia, los Estats Units, Canadà e lo Reialme Unit, entre autres. thumb|right|350px|Païses exportadors de petròli
Font : BP Statistical Review of World Energy - June 2006
Son inclús los volums de petròli eissits de las sablas bituminosas e sistres bituminoses autres que los liquids separats del gas natural ( “Natural Gas Liquids - NGL”). Son exclús los carburants (liquid fuels) eissits d'autres fonts (es. carbone).
Impacte ecologic
La combustion de sos derivats produsís de particulas residualas: CO2, SO (oxid de sofre), NO (oxids nitrós), etc. Los escampaments de petròli presentan una amenaça fòrta per l'environament marin. L’impacte environamental pus inquietant del petròli es l’emission de dioxid de carbòni resultant de son utilizacion coma carburant e dirèctament ligada a l'escalfament global. De mai, per encausa de son importància fondamentala per l'indústria manufacturièra e los transpòrts, l'aumentacion del pretz del petròli pòt èsser responsabla de grandas variacions dins las economias localas e provocar un fòrt impacte sus l'economia globala.
Coma substàncias alternativas als combustibles derivats del petròli cal citar lo biodiesel, òli combustible amb de caracteristicas comparablas al diesel que s'extrai principalament de las granas oleaginosas de divèrsas plantas o lo bioetanòl, alcòl de rèstas vegetalas, que se pòt utilitzar en lo mesclant amb d'autres combustibles o per la fabricacion d'etèrs, que son de basas per fabricar de combustibles mai ecologics.
Resèrvas
Un metòde predictiu foguèt elaborat pel geològ Marion King Hubbert, per determinar lo moment que la produccion d’un camp petrolifèr atenh son punt maximal. En 1956, aviá aital previst lo pic petrolièr dels Estats Units en 1970.
Segon lo modèl de Hubbert, la produccion d’una ressorsa non renovelabla, a condicion que siaga pas tròp perturbada per d'eveniments extèrnes, seguís una evolucion que sembla d’en primièr una creissença exponenciala, puèi estagna e torna davalar.
Aquela lei s’aplica al petròli, e una cinquantena de païses ja an passats son pic de produccion. Ça que la, es fòrça dificil d’estimar quand aqueste pic va arribar al nivèl mondial : cap a 2010 pels uns, dins qualques desenas d'annadas pels autres.
Blòc 0904
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Septimània
Septimània èra una marca de l'Empèri Carolingian e alara que la Francia Occidentalis caiguèt al sègle X, encara qu'èra culturalament e politicament separada de França e del govèrn reial central. La region èra jos l'influéncia del Tolosenc, de Provença, e de Catalonha. Èra una part d'Occitània que deuriá finalament caire jol poder dels reis franceses al sègle XIII après la Crosada dels Albigeses. A partir de la fin del sègle XIII foguèt apelada Lengadòc e son istòria se confondèt amb la de França.
Lo nom "Septimània" pòt derivar per partida del nom roman de la vila de Besièrs, Colonia Julia Septimanorum Beaterrae, que a son torn fa referéncia al poblament dels veterans de la setena legion romana dins la vila. Una autra origina possibla ne's una allusion a las set ciutats (civitates) del territòri: Besièrs, Euna, Agde, Narbona, Lodeva, Magalona, e Nimes. Septimània s'espandiá fins a una linha a mièg camin entre Mediterranèa e Garona a l'oèst; a l'èst fins a Ròse que la separava de Provença; e al sud sa termièra èra los Pirenèus.
.chanel
(nom d’entrepresa internacionala, de l’escais Chanel de Gabrielle Bonheur Chasnel) es un nom de domeni generic depausat per Chanel International. Es en servici dempuèi lo 5 d’agost de 2015.
Zucchero
thumb|right|250px|Zucchero Zucchero es l'escais de scèna d'Adelmo Fornaciari (nascut lo 25 de setembre de 1955), es un dels cantautors italian mai coneguts internacionalament. Es subretot un cantaire de rock.
Zucchero
Adelmo Fornaciari nasquèt a Roncocesi, una frazione de Reggio Emilia (Emilia-Romagna). Son pseudonim "Zucchero", que significa sucre, es estat son escais dempuèi qu'èra fòrça jovenet, e li foguèt balhat per un regent que diguèt d'el qu'èra doç coma sucre, en lo sonar "marmellata e zucchero" – confitura e sucre.
Debuta de carrièra e capitada en Itàlia
Sa carrièra musicala s'entamenèt en 1970, amb maites grops pas gaire famoses coma I ducali, Le nuove luci, Sugar & Daniel, Sugar & Candies e finalament amb un grop que se sonava Taxi, que amb eles ganhèt lo festival de musica de Castrocaro en 1981. Faguèt sa primièra aparicion al famós Festenal de Sant Rémol doas annadas mai tard amb las cançons "Una notte che vola" e "Nuvola". Son primièr album, "Un pò di Zucchero" espeliguèt en 1983 amb un succès limitat. Un còp son nom installat sus la mapamundi de la musica italiana, Zucchero, en cèrca d'orizonts e evolucion novèls, se mudèt en Califòrnia en 1984.
En Califòrnia sortiguèt son segond album, "Zucchero & The Randy Jackson Band"", en 1985. Aqueste album conten son primièr grand succès, "Donne", que capitèt bèlament en Itàlia.
Sortiguèt puèi "Rispetto" e "Blue’s" (que d'unas cançons li foguèron escrichas per Gino Paoli) las doas annadas seguentas. Pendent la virada que fasiá la promocion de l'àlbum "Blue’s", Zucchero interpretèt la cançon dels Beatles "With A Little Help From My Friends" en companhiá de son grand amic Joe Cocker.
Discografia principala
(a publicat de reedicions nombrosas, amb de variantas)
Emil Constantinescu
Emil Constantinescu, professor de geologia e òme politic n. 1939, foguèt president de Romania entre 1996 e 2000.
Espeluga de Gorham
right|thumb|250px|Vista de la mar d'Alboran despuish l'espeluga de Gorham left|thumb|250px|Vista de l'espeluga de Gorham dens la cara èst de l'arròc de Gibartar L'espeluga de Gorham que s'obreish au bòrd de la mar a Gibartar, dens la cara èst de l'arròc. Que deu lo son nom au capitani A. Gorham, oficièr britanic qui la descrobí en 1907.
Qu'ei considerada com la darrèra abitacion coneishuda de l'òmi de Neandertal. Las recèrcas recentas que muishan ua darrèra aucupacion neandertaliana enter 28,000-24,000 ans abans lo present, valent a díser l'òmi de Neandertal qu'auré donc longament coabitat dab l'òmi anatomicament modèrne, present dens la region despuish 32,000 ans. Las espelugas de Gibartar que contunhèn d'estar emplegadas peus òmis modèrnes arron de l'extincion finau deus neandertalians. Los depòsts de l'espeluga de Gorham qu'an hornit ustensilhas de pèira, larèrs ancians e òs d'animaus datats enter 40,000 e 5,000 ans a. Qu'embarra raras pintruras rupèstras deu Paleolitic Superior.
Qu'ei estada, despuish la soa descobèrta, un sit d'un interès arqueologic considerable. La recèrca arqueologica que i a descrivut 4 nivèus estratigrafics: lo purmèr nivèu que muisha un usatge fenician enter los sègles VIII-III abans lo Crist; çai jos que i avó ua brèva utilizacion neolitica; lo nivèu III qu'a hornit ustensilhas d'origina magdaleniana e solutreana; lo nivèu IV qu'a dat 103 objèctes, inclusent puntas de lança, cotèths e instruments de gratatge, identificats com mosterians e que muisha un usatge de contunh durant millennis.
Lion-en-Beauce
Lion-en-Beauce es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat a unitat|9|km}} al Nòrd-Es de Artenay, a unitat|26|km al Sud-Oèst de Pithiviers, a unitat|30|km  al Nòrd de Orléans e  en la region naturala de la Beauce.
La expedís départementale 161 trauèssa lo territòri de la comuna. Leon-en-Beauce es desservi per las sortidas 13 de la autoroute A10 e 7 de la A19.
La commune est située à 9 km au Nòrd-Est d'Artenay, à 26 km au Sud-Ouest de Pithiviers, à 30 km au Nord d'Orléans et dans la région naturelle de la Beauce.
La route départementale 161 traverse le territoire de la commune. Lion-en-Beauce est desservi par les sorties 13 de l'autoroute A10 et 7 de l'A19.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Adonis (mitologia)
Dins la mitologia grèga, Adonis (en grèc ancian / Ádônis) es lo filh de Ciniras e de sa filha Mirra. Es un uman, amant d'Afrodita. Es associat a la ròsa e a la mirra. Adonis es una divinitat d'origina orientala, que lo nom es de segur semitic, Adon significan « nòstre mèstre ». Aparéis en Orient, amb gaireben lo mèsme mite, jol nom de Tamós.
Mite
vinheta|328x328px|Vénus et Adonis par Hendrick Goltzius, 1614 Adonis es filh de Ciniras, rei de Chipre, e de la sieuna filha Mirra, que foguèt transformada en arbre de mirra coma castig de son incèst (alara que Ciniras quitament pas foguèt blaimat, mas son filh e fallen Adonis, vengut adult, lo desfia en concors per determinar quin d’ambedos èra melhor jogaire de lira: perdèt Ciniras e se suicidèt).
Dotat d'una granda beutat, Adonis foguèt amat d'Afrodita. Segon l pseudo-Apollodòr, foguèt remandat per Afrodita dins una arca de fusta A Persefòna, qu’aquesta garde en seguretat. Persefòna se n’enamorèt e lo disputèt a Afrodita. Zeus demandèt Calliòpa de resòlvre lor brèga. Alara, ordonèt al jovent de passar un tèrç de l'annada amb Afrodita, un tèrç amb Persefòna e lo darrièr amb aqueste de sa causida. La decision de Calliòpa sembla, d’en primièr, apasimar las tensons entre las doas divesas. Pasmens, se Adonis respectèt a la lettra las exigéncia del rei dels dieus, causiguèt de consacrar lo darrièr tèrç de l'annada a Afrodita que visca plenament son amor per ela.
Alara, lo partatge èra pas pus equitable e l'amor que ligava Afrodita a Adonis empusa la colèra de Persefòna e dels autres dieus. Que se la divesa de l'Amor, esposa legitima d'Efèst, aviá per costuma de multiplicar las infidelitats, semblava aquestes còp de verai enamorada de son jove amant. Un jorn Adonis percorrissiá la sèlva per caçar e foguèt nafrat a mòrt a la camba pel singlar qu'aviá tocat. Una gota de son sang caiguèt per tèrra e Afrodita vogèt sus aquèta gota e nasquèt l'anemona.
Totas las legendas s’acaban sus aquesta fin tragica, mas son diferentas al subjècte de l'instigator del drama. Unes mites afirman qu'Arès (dieu de la Guèrra), l'amant oficial d'Afrodita, suportava pas d'èsser atal abandonat per un autre. Bauf de gelosia, decideiguèt de tornar prene la divesa de l'Amor eliminant Adonis que faguèt tuar pir un singlar. D'autres pretendon qu'Apollon (dieu de las Arts e de la Divinacion entre autres) foguèt l'origina de la mòrt d'Adonis. Furiós contra Afrodita que faguèt cèc son filh, Erimant, per l’aver suspres dins son banh, Apollon auriá arrancat son bèl amant a la divesa. D'autras versions encara indican qu’es la sang d'Adonis que dona sa color brun-roja al riu Adonis al Liban, Pendent las aigadas (la font d’aqueste riu es dins la cauna d'Afaca ont Adonis seriá estat nascut).
Las amors d'Adonis amb Afrodita e Persefòna simbolizan los cicles de las sasons e de lors capacitats de produire de riquesas que podavan far benefici als òmes. « Se reconéis dins aqueste mite una personificacion de las fòrças productriças de la natura e un imatge del ritme de la sasons. » Tanben s’aprochèt lo mite de la mòrt d'Adonis causada per un singlar, d’aqueste del singlar d'Erimant ont es l'animal que morís.
Culte d'Adonis
Las Adonias, fèsta en onor d'Adonis, èran celebradas dins de luòcs diferents, que d’autors de l'Antiquitat grèga las evoquèron. Afrodita vòl far un omenatge a son amant defunt e organisava una fèsta funèbra cada prima per las fenicianas. Aqueste ritual consistissiá a plantar de granas e las asagar d’aiga cauda e atal accelerar lor creissença. Aquestas plantacions, chafradas « òrt d'Adonis », morissián lèu d’ara, simbolizant la mòr del jovent. A Atenas a partir del sègle V AbC, las femnas donavan a Adonis un culte vibrant, que se’n trufava Aristofan. Se lamentavan alara brusent sul malastre tragic dels dos amants, gemissent e bramant: « Es mòrt, lo bèl Adonis. » Aquestes festenals de granda pompa èran celebrats a Biblos, a Alexandria, entre autras. Se debanavan pendent dos jorns: lo 1èr èra consacrat al dòl, lo 2d a la jòia. Solas las femnas festejavan. Adonis èra nomenat Adon en Fenicia, e benlèu « Tamóz » en Mesopotamia (vejatz lo dieu Dumuzi/Tammuz del l’Orient Pròche ancian e le mes de Tammouz, que ne ven, dins lo calendièr josieu, e que vòl dire « julhet » en arabi e en turc). Salomon Reinach prepausèt de veire dins aqueste rite l'explicacion de la legenda contada per Plutarc de Queronèa, al subjècte d’un pilòt de nau egipcian qu’auriá ausit una votz venguda de la broa de l’illa de Paxos, lo momenant per son nom e li demandant d'anonciar que « lo grand Pan es mòrt » : segon el, caliá comprene que la votz disiá « Tamós, Tamós, Tamós, lo grandissim (Panmegas) es mòrt », Tamós essent a l’encòp l'eteronime d'Adonis e lo nom del pilòt. Marcel Detienne prepausa una interpretacion Plan diferenta (Les Jardins d'Adonis..., 1972).
Evocacions artisticas
vinheta|La mòrt d'Adonis, per [[Jean Monier]] drecha|vinheta|La Mòrt d'Adonis (1840-1850), bas relèu de [[Julius Troschel a la Novèla Pinacotèca de Munic.]]
Referéncias
<references responsive="" group="">
Vilhèras (Gers)
Vilhèras qu'èra ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. En 1852, qu'estó despartit énter Projan e Segòs.
Sent Aubin de Medòc
Sent Aubin de Medòc (Saint-Aubin-de-Médoc en francés) es una comuna medoquina de Guiana administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Durban (Africa)
Durban (ancianament Port-Natal) es una vila de Sud-Africa situada dins la província del KwaZulu-Natal sus la riba de l'Ocean Indian. Es l'anciana capitala de la colonia e de la província de Natal.
Geografia
Situada sul litoral al sud del tropic del Capricòrne, Durban aprofèita d'un clima subtropical umid.
Demografia
Durban compta mai de 1,100,000 abitants dins una metropòli de prèp de 3,5 milions d'abitants que 68,5% de negres, 20% d'indians e 9 % de blancs e 2,5% de mestisses.
La majoritat dels abitants son de lenga mairala zolo, seguidas per las minoritats de lenga anglesa, afrikaans e indi.
Istòria
200px|thumb|left|Anciana senhalizacion trilingüa qu'indicava que la plaja èra reservada a las personas del « grop etnic blanc » unicament, a Durban, en [[1989]] Lo 25 de decembre de 1497, lo navigador portugués Vasco de Gama acostèt dins un pòrt natural sus la riba africana de l'ocean indian. Nomenèt aquela còsta Natal e lo pòrt natural Rio De Natal foguèt batejat Port-Natal.
En 1823, Henery Fynn, un mercant britanic, obtenguèt del rei zolo Shaka l'autorizacion placèt un establiment comercial permanent a Port-Natal.
La region foguèt fin finala annexada a la colonia del Cap en 1844.
A la fin de las annadas 1800, lo pòrt de Durban coneguèt un desvolopament economic considerable fasent d'aquela vila la capitala economica vertadièra de Natal. De milièrs d'Indians e d'Asiatics desbarquèron a Durban tre 1855 per trabalhar dins los camps de cana de sucre.
Aquela populacion indiana se fixèt a Durban.
Dins las annadas 1990, Durban suplantèt Lo Cap coma segonda vila de Sud-Africa en nombre d'abitants aprèp Johannesburg.
Industria
Durban es lo pus grand centre del monde de l'Ocean indian e lo pus grand pòrt d'importacion e d'exportacion de Sud-Africa. En 2004, son pòrt tractèt 1,6 milion de contenidors EVP e 25 milions de tonas de marchandisas. Situada dins una region ont se cultiva de grands camps de cana de sucre, Durban es tanben lo plus grand pòrt sucrièr del monde.
Es tanben una vila industriala reputada per sas rafinariás de sucre, son industria textila e sas usinas de fabricacion de pinturas, de sabon e de conservariás. I a tanben una usina construccion automobila del japonés Toyota, d'una capacitat annala de 220,000 veïculs, qu'expòrta la majoritat de produccion.
Torisme
320px|thumb|West street 320px|thumb|Skyline de Durban Se la vila patiguèt d'una criminalitat fòrça fòrta dins las annadas 1990, Durban demòra lo centre d’una region balneària e toristica que s'espandís sus de còstas.
Los principals sites toristics de la vila son :
Toponimia e lexic
En 2005, la municipalitat d'eThekwini decidiguèt d'africanizar la vila de Durban e de desracinar son passat colonial o ligat a l'apartheid. Aviá decidit en primièr de sortir dels luòcs publics totas las estatuas ligadas a l'istòria blanca. Cambièt en partit d'avís de decidir d'erigir una estatua del rei zolo Dinizulu al costat d'aquela del general Louis Botha. Atal decidiguèt de conservar l'estatua de la Reina Victoria davant l'ostal de vila e d'erigir al costat aquela d'un autre rei zolo.
En 2007, lo procèssus de cambiament de nom de las carrièras foguèt relançat, mas amb de polemicas alara que l'oposicion Inkhata e de l'Aliança Democratica acusava los responsables de la municipalitat de prepausar solament de noms de militants o de simpatisants de l'ANC. Lo 1 de mai de 2007, mai de 10,000 personas defilèron dins las carrièras de Durban per protestar contra l'abséncia de consultacion dels abitants.
Val de Tiniá
Sa vila principala es Sant Estève de Tiniá.
Vairas
Vairas (Vayres en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Vaires.
Bretignolles-sur-Mer
Bretignolles-sur-Mer es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Val de Ròia
La Val de Ròia se parteja politicament entre l'estat francés (region de Provença-Alps-Còsta d'Azur) e l'estat italian (regions de Ligúria e Piemont).
Bretignolles-sur-Mer
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Val de Ròia
Lo gentilici es roiasc -a.
Bretignolles-sur-Mer
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Val de Ròia
Localitats
Las localitats majoralas de la Val de Ròia son aquestas:
Honí
thumb|left|150px|Estatua de Honí, [[Brooklin Museum]] Honí que ho la darrèr faraon de la III dinastia.
Nom
En escritura ieroglifica Honí que s'escriu (Canon Reiau de Turin) :
Blòc 0905
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
.xperia
(nom de marca tirat d’experience, "experiéncia", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa Sony. Es en servici dempuèi lo 5 d’agost de 2015.
Poesia occitana de l'Edat Modèrna
vinheta|[[Loís Belaud de la Belaudiera, poèta de la Renaissença.]]
La poesia occitana de l'Edat Modèrna es lo periòde de la poesia occitana entre los trobadors e los felibres (fin del sègle XIV a 1854).
Aquesta poesia èra cridada trobariá a Provença al sègle XIX, per los que volián distinguir aquestes poètas---los trobaires ---amb un tèrme especific. Malgrat aquò, trobaire significa totjorn mai que mai un trobador e ven del meteis mot.
Vosbles
Vosbles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kalkoti
Lo kalkoti (o goedijaa) es una lenga dardica parlada en Paquistan.
Localisacion
La lenga es parlada dins la valada de Panjkora, al nòrd-èst de Paquistan dins lo district d'Upper Dir, restacat a la region de Khyber Pakhtunkhwa.
Classificacion
lo kalkoti fa partida de l'ensem shina, amb lo brokskat,, lo kundal shahi, lo palula, lo savi, lo shina kohistani e l'ushojo. Lo shina es una lenga dardica, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.
Segon Liljegren (2013), lo kalkoti forma un grop shina de l'oèst, amb lo savi e lo palula.
9 de julhet
Decèsses
Vejatz tanben:
Pierre Perret
right|200px|thumb|Pierre Perret en 2010 sus l'empont en [[Occitània a z'Ais, en Provença]]
Pierre Perret, nascut lo 9 de julhet de 1934 als Sarrasins (en Occitània, a l'oèst de Montalban), es un autor, compositor e cantaire francés.
Plan a son aise ambe lo vocabulari e la musicalitat del francés escolar, Pierre Perret mesprèsa pas çaquelà lo francés popular qu'emplega volontàriament dins de nombroses tèxtes. Dins un estili aparentament ninòi, quitament infantil, ambe candor e umanisme, Pierre Perret pausa de questions de fons pertinentas que declama d'un risolet maliciós.
Cantaire popular e autor reconegut, de còps un pauc comparat a Georges Brassens quand comencèt de cantar, s'illustra per un repertòri variat compausat siá de cançons infantilas (Les Jolies colonies de vacances, Mon p'tit Loup, La cage aux oiseaux), umoristicas (Le plombier, Le Tord-boyaux, Estelle), pebradas (Le Zizi, La Corinne), leugièras (Tonton Cristobal, Les Majorettes, Les baisers) o engatjadas (Lily, La Bête est revenue), entre umor e tendresa.
Coma autor, Pierre Perret a publicat de nombroses libres sus la lenga francesa e mantuns sus la gastronomia.
Pierre Perret a fach tanben un pauc de cinèma. Sonque figurant ja a dètz ans en 1944 dins lo filme Le Carrefour des enfants perdus, es estat actor vertadièr en 1958 dins Les Étoiles de midi, en 1969 dans Les Patates, en 1970 dins Un été sauvage e en 1971 dins Le Juge.
« Soi dels Sarrasins »
Pierre Perret evòca son enfància occitana dins una caçoneta que se titola Je suis de Castelsarrasin (sos parents, Maurici e Claudia, tenián L'Estanquet del Pont als Sarrasins), dins la quala i doas frasòtas en occitan, Vau al mercat a Sarrasin e ''Mon Diu, pichon ! te vas negar, fas atencion !''.
« Je suis de Castelsarrasin Et du patois je m'en souviens Les paysans disaient le jeudi Vau al mercat a Sarrasin Et l'été quand le soleil donne J'allais me baigner à Garonne Mémé disait Mon Diu, pichon ! Te vas negar, fas atencion »
Aquesta cançon, Je suis de Castelsarrasin, es estada represa en 2017 per Olivia Ruiz ambe lo duò Mouss et Hakim (del grop tolosenc Zebda) e la polifonia occitana Lo Barrut,
Satira
thumb|300px|right|...  [[Satira d'Oraci en italian......]]
La satira es un sosgenre liric qu'exprimís d'indignacion cap a mantuna causa o persona, amb una tòca moralizairitz, ludica o risolièra. S'escriu en pròsa o en vèrs o en alternant las doas formas (satira menipea).
Origina
Sorgís en Grècia (los iambografs Simonides de Amorgos e Arquiloco de Pharos principalament, encara que tanben lo comediograf Aristofanes, l'utilizan dins sas òbras, coma tanben lo poèta Bion e los filosòfs cinics Menip de Gadara e Lucian de Samosata), mas se desvolòpa fondamentalament a Roma (Enni, Lucili, Varron, Catul, Oraci, Juvenal, Persi, Marcial, per ordre cronologic). Marc Fabi Quintilian considerava tanben la satira coma un genre complètament roman.
Estil
La satira se servís generalament de l'umor, de l'anecdòta e de l'engenh per tal de ridiculizar los defèctes socials o individuals, en fasent atal una critica sociala; imita de còps l'epigrama, qu'exprimís un sol concèpte e un unic tèma de borla; mas, al contrari, la satira es generalament pus longa e prolixa.
Autors
Enni, Lucili e Varron escriguèron de satiras inspiradas per la filosofia cinica o estoica, que s'exprimiá a travèrs discors morals nomenats diatribas. Epictet, Bion, Menip e Lucian de Samosata avián ja escrich aquel tipe de discors que ridiculizavan los defèctes morals e socials e serviguèron de modèl d'aquestes escrivans latins.
Airbus A350 XWB
L'Airbus A350 XWB es un avion de linha long-corrièr e portaire mejan de l'avionnaire europèu Airbus. Inicialament batejat A350, aqueste modèl es derivat de la familha dels A330 e A340 ; pasmens, foguèt decidit en 2006 de ne tornar veire lo concèpte e de lo provesir d'un fuselatge pus larg, a l'encòp respècte als A330 e A340, e mai que mai respècte a son concurent principal, lo Boeing 787. Lo projècte foguèt rebatejat A350 XWB, per eXtra Wide Body (fuselatge extra larg), en anglés. Aquesta modificacion tardiva, e una concepcion utilizant mai de materials composits coma la fibra de carbòni, faguèron pujar los costs de concepcion de l'avion e reportèron de 2011 a 2014 sa mesa en servici.
Faguèt son primièr ensag en vòl, lo 14 de junh de 2013, a Tolosa Blanhac.
Sause (País Niçard)
Sause (Sauze en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Sause es situat dins lo posterior-país niçois a un centenat de quilomètres de Niça e a 1 330 m d'altitud.
Los Villetales (Villetales-Anautita e Bassa e las Blachières), Las Sèuvas, Lo Sauze-Vièlh, La Vigiere, Las Terrassettes e Los Molins son caserius de la comuna.
Sause est situé dans l’arrière-pays niçois à une centaine de kilomètres de Nice et à 1 330 m d'altitude.
Les Villetales (Villetales-Haute et Basse et les Blachières), Les Selves, Le Sauze-Vieux, La Vigiere, Les Terrassettes et Les Moulins sont des hameaux de la commune.