cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kwanzaa
Kwanzaa ei ua hèsta inventada aus Estats Units en 1966 per dar aus neirs d'America ua hèsta distinta de las deus blancs. Dura ua setmana deu 26 de decémer au 1èr de gèr. S'ei espandida dens los Estats Units e lo Canadà, mes n'ei pas guaire hestejada aulhors.
Roard III de Donges
Roard III de Donges (vèrs 1175 - après 1219) èra un vescomte de Donges. Participèt a la Crosada deis Albigés dins l'ost francés.
Espinassa (omonimia)
Espinassa pòt designar:
Tannay (Nièvre)
Geografia
Lo vilatge a implantat sus un serral a flanc de tuc, en dominant la vallée del Yonne. Aquela darrièra a duplicat pel Canal del Nivernais, navigable.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo luòc a ocupat dempuèi la periòde de Hallstatt.
Lo vilatge a citat dempuèi 1121, jos la forma latinisée Tanneio. S'agís d'un toponyme roman, basat en lo tèrme tan (d'ont tanner) al sens ancian de roure (issu del gaulois tanno-, cf. breton tannen, roure roure) #Que li es a el accolé çò suffixe -ay (anciana forma de -aja :rovièra, issu del latin -etu(m)) en designant un ensems d'arbre apertenent a la meteissa espècia. Lo significat es doncas aquela de rovièra. Homonymie étymologique Amb Tannay, Tanay, Thenney, Tanis, èca.
La Parròquia i aguèt erigit en 1130 e transformada en collégiale en 1201. La municipalitat es affranchie en 1352.
La vila a estrossejat en 1356 per las tropas de Charles lo Dolent. Es doncas fortificada al cors del. La mapa de Cassini mòstra una enceinte en comportant cinc torns.
Lo adduction de aiga a implantat en 1932.
Le site est occupé depuis la période de Hallstatt.
La ville est ravagée en 1356 par les troupes de Charles le Mauvais. Elle est donc fortifiée au cours du. La carte de Cassini montre une enceinte comportant cinq tours.
En 1854 on établit un champ de foire sur la place de l'église.
L'adduction d'eau est implantée en 1932.
Drech dau trabalh
Lo drech dau trabalh es la branca dau drech sociau qu'organiza lei relacions entre un emplegaire e un emplegat. Seis aspèctes principaus regardan la formacion, l'execucion e la rompedura dau contracte de trabalh, lo respècte dei règlas de seguretat au trabalh e la proteccion dei drechs fondamentaus dei trabalhaires (libertat sindicala, drech de grèva...).
Lo drech dau trabalh presenta de variacions importantas segon lei país. Au nivèu internacionau, foguèt creada en 1919 l'Organizacion Internacionala dau Trabalh (OIT) per favorizar la discussion entre Estats e l'adopcion de practicas permetent de promòure lo trabalh decent dins lo mond.
Hialat carstic deu mont de La Garma
Lo hialat carstic deu Mont de La Garma, situat enter Omoño (comuna de Ribamontán al Monte) e Carriazo (comuna de Ribamontán al Mar), en Cantàbria, qu'embarra mantua òbra importanta d'art rupèstre paleolitic. Las figuracions que comprenen pintruras e gravaduras d'animaus, e signes e mans negativas de color arroia.
Lo jaç deu Paleolitic Superior, en excellent estat de conservacion, las rèstas deu quau e's tròban en superfícia, que's compausa de carbons e d'esqueletas umanas en mei d'indicis de preséncia d'ors de las cavèrnas, d'un gran interès paleontologic.
Aldebaran
thumb|Localizacion d'Aldebaran dins la constellacion dau Taure.
Aldebaran es una estèla giganta arange de la constellacion dau Taure situada a 66,6 ans lutz. Son nom ven de l'arabi al dabarān que significa « lo seguidor » en occitan car l'estèla seguís la Polsinièra dins lo cèu. Amb una magnitud aparenta de 0,87, es l'estèla alfa de la constellacion e un deis objèctes pus lusents dau cèu nuechenc.
Au nivèu astronomic, Aldebaran a una magnitud absoluda de -0,65 e una massa de 1,13 massas solaras. Sa temperatura de superficia es relativament febla (3,910 K), çò qu'explica sa color arange. De mai, presenta una leugiera variabilitat qu'entraïna un cambiament de sa luminositat de 0,2 magnitud. Enfin, l'estèla tèn una exoplaneta de 6,47 massas jovianas qu'orbita a una distància de 1,35 unitats astronomicas.
Vitz (mecanica)
thumb|right|Tipes diferents de vitz.
Una (de còps un ) vitz es una pèça mecanica metallica destinada a fixar dos elements per pression. Se caracteriza per une tija de forma elicoïdala, sonada filetatge mascle (filetatge extèrne). Las visses e los bolons servisson per fixar los materials per l'engatjament del filetatge de la vis dins un filetatge feme similar (filetatge interne) dins una pèça correspondenta.
Nòtas
<references group=N/>
Nívols de Magellan
thumb|right|[[Fotografia dei dos Nívols de Magellan.]]
Lei Nívols de Magellan son un grop de doas galaxias nanas espiralas magellanicas que fan partida dau Grop Locau. Visibles a uelh nus dins lo cèu de l'emisfèri sud, son compausats dau Grand Nívol de Magellan situat a 157,000 ans lutz de la Tèrra e dau Pichon Nívol de Magellan situat a 197,000 ans lutz. Son separats per 75,000 ans lutz e liats entre elei per un corrent d'estèlas que va dau Pichon Nívol vèrs lo Grand e per d'interaccions gravitacionalas.
Son lei quatrena e cinquena galaxias pus importantas dau Grop Locau. Son considerats coma de galaxias satellitas de la Via Lactèa. Pasmens, dempuei leis ans 1990, aquò sembla mens segur. D'efiech, lor velocitat paréis tròp importanta. En 2021, lei Nívols de Magellan son donc considerats coma de galaxias satellitas de la Via Lactèa que seguisson una orbita fòrça excentrica e lor passatge actuau a proximitat de la Via Lactèa seriá solament lo segond dempuei l'aparicion de l'Univèrs.
J. P. Manoux
Jean-Paul Christophe Manoux (nascut en 1969) es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Abadiá de Santa Fe de Concas
thumb|250px|L'abadiá de Santa Fe a Concas (Lengadòc)
Districte de Montleçon
Lo districte de Montleçon es una anciana division administrativa delh departament d'Alèir, establida ambe lo departament en 1790 e suprimida en 1795. Son chapluec era Montleçon.
Abadiá de Santa Fe de Concas
L'abadiá de Santa Fe es una glèisa abadiala romanica situada dins la comuna de Concas (en Lengadòc, departament d’Avairon). Es considerada coma una de las òbras màgers del romanic occitan, subretot per encausa del timpan que se tròba sus la pòrta principala. Conten un tresaur qu'a de pèças d'orfebrariá unicas, que son de l'epòca carolingiana.
Èra un ponch de la rota de pelegrinatge del camin de Sant Jacme e es doncas ligada a quatre autres edificis religioses que son dins lo camin e que partejan de traches arquitectonics comuns. Aqueles autres quatre son Sant Martin de Tors, Sant Marçau de Lemòtges, la basilica de Sant Sarnin de Tolosa e la catedrala de Sant Jacme de Compostèla.
Districte de Montleçon
Lo departament d'Alèir avia 7 districtes.
En 1800, Montleçon ven lo sèti d'un arrondiment mai espandit.
Vozela
Vozela es una anciana comuna d'Alèir que fusiona en 1829 ambe Espinassa per far la comuna d'Espinassa e Vozela.
Demografia
La populacion de Vozela era de 182 abitants en 1793, 40 en 1800, 193 en 1806 e 235 en 1821.
Espinassa (Alèir)
Espinassa es una anciana comuna d'Alèir que fusiona en 1829 ambe Vozela per far la comuna d'Espinassa e Vozela.
Demografia
La populacion d'Espinassa era de 448 abitants en 1793, 502 en 1800, 566 en 1806 e 580 en 1821.
Ribamontán al Monte
Ribamontán al Monte qu'ei ua comuna de Cantàbria.
Espeleologia
thumb|right|[[Fotografia de dos espeleològs dins una bauma.]]
L’espeleologia es una activitat scientifica e esportiva que consistís a explorar e estudiar lei cavitats naturalas dau sòu coma lei baumas, leis avencs ò lei rius sosterranhs. Es apareguda a la fin dau sègle XVIII. Pasmens, lo tèrme « espeleologia » foguèt inventat per lo Francés Émile Rivière (1835-1922) en 1890 e la dimension scientifica de la disciplina apareguèt amb lei trabalhs d'Édouard-Alfred Martel (1859-1938). Uei, l'espeleologia a donat naissença a divèrsei sosdisciplinas coma l'estudi deis ecosistèmas ò dei clima sosterranhs. Es tanben una disciplina auxiliara de la paleontologia e de l'arqueologia.
Pierrefitte-en-Cinglais
Geografia
La municipalitat se situa entre lo país de Falaise, la Soïssa normande e lo Cinglais, a 13 quilomètres de Falaise, al pè de la butte Sant-Clar #que culmini a 306 mètres.
Pierrefitte S'estend sus un vessant orientat al sud, dempuèi lo Adorna al sud-es fins al bòsc de Sant-Clar al nòrd, amb un dénivelé important per la Normandie de 255 m (45 a 300 m). Es délimitée per dos ravins al sud e a l'èst, respectivament aqueles del ruisseau del Val de la Hère e del ruisseau de Orval.
Los GR de País Vira del país de Falaise e Torn de la Soïssa normande travèrsan la municipalitat al sud.
La commune se situe entre le pays de Falaise, la Suisse normande et le Cinglais, à 13 kilomètres de Falaise, au pied de la butte Saint-Clair qui culmine à 306 mètres.
Pierrefitte s'étend sur un versant orienté au sud, depuis l'Orne au sud-est jusqu'au bois de Saint-Clair au nord, avec un dénivelé important pour la Normandie de 255 m (45 à 300 m). Elle est délimitée par deux ravins au sud et à l'est, respectivement ceux du ruisseau du Val de la Hère et du ruisseau d'Orval.
Les GR de Pays Tour du pays de Falaise et Tour de la Suisse normande traversent la commune au sud.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gregòri IX
Gregòri IX (vèrs 1145 - 22 d'aost de 1241), nascut Ugolino di Conti, èra un papa que reinèt de 1227 a 1241. Son pontificat foguèt marcat per lo reglament de la Crosada deis Albigés, un trabalh important de codificacions e de conflictes regulars ambé l'emperaire dau Sant Empèri Roman Germanic e lei rèis de França o d'Anglatèrra.
Administracion Centrala Tibetana
thumb|right|Drapèu de l'Administracion Centrala Tibetana.
En 2019, l'Administracion s'ocupava d'una populacion de 128,000 Tibetans en exili e dispausava d'un budget annuau estimat a un vintenau de milions de dolars. De mai, entreteniá un ret d'un desenau de burèus internacionaus. Dins aquò, ges de país la reconoís coma lo govèrn oficiau de Tibet.
Sailly-sur-la-Lys
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Las comunas vesinas de Sailly-sobratz-la-Lys son Laventie 2,8 km, Fleurbaix 4,5 km, Estaires 4,7 km e Steenwerck 4,7 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Sailly (atestacions Saltiacum, en 680, Salciacum, en 866, Saliacum, en 1024) poiriá venir d'un nom d'òme gallo-roman, Salius, e del sufixe -acum, se las atestacions de 680 e de 866 son de fautas de copistas, mès se pòt puslèu pensar a l'atraccion dels autres Sailly e a un nom qu'èra diferent a l'origina. Lo sufixe -acum es la latinizacion del sufixe gallés -*acon, que ven del celtic comun -*ako. Cossí que siá, se tracta probablament d'una propietat rurala d'origina gallo-romana, o çò pus mens de l'Antiquitat tardiva.
Flaucourt
Floucourt en picard (Flaucourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Ribamontán al Mar
Ribamontán al Monte qu'ei ua comuna de Cantàbria.
Flaucourt
Nòtas
<references group=N/>
Sailly-Labourse
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Fisica dei particulas
La fisica dei particulas, ò fisica subatomica, es la branca de la fisica qu'estúdia lei constituents elementaris de la matèria e lei raionaments. Es una disciplina apareguda amb lo desvolopament de la teoria de la relativitat e de la mecanica quantica. Constituís donc una partida majora de la fisica fondamentala car sei descubèrtas permèton de metre a jorn plusors elements dau modèl estandard.
Vandenesse-en-Auxois
Vandenesse-en-Auxois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1943, un avion se #esclafar al luòc-dich "Los Voreges". Dos dels ocupants aguèron aucit e inhumés en lo cementèri de la municipalitat, ont los sieus cavòts son encara visibles l'an 2010.
En 1943, un avion s'écrasa au lieu-dit "Les Bordes". Deux des occupants furent tués et inhumés dans le cimetière de la commune, où leurs tombes sont encore visibles en 2010.
Kevin Michael Richardson
Kevin Michael Richardson III (nascut en 1964) es un actor american de comèdias al cinèma.
Jon Lovitz
Jon Lovitz (nascut en 1957) es un conegut actor american de comèdias del cinèma.
Namecoin
right|thumb|70px|Un logotip del Namecoin Lo namecoin (nom format a partir de name nom e de coin "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada.
Son simbòl monetari, pas encara oficial, es ℕ. La sigla correspondenta es NMC.
Dogecoin
Lo dogecoin (nom format a partir de dog "can" e de coin "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada.
Son simbòl monetari, pas encara oficial, es Ɖ. La sigla correspondenta es DOGE.
Avrillé (Maine e Léger)
Avrillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Tom Kenny
Thomas James "Tom" Kenny (nascut en 1962) es un actor American conegut de comèdias del cinèma.
Peercoin
right|thumb|70px|Un logotip del Peercoin Lo peercoin (nom format a partir de peer "par" e de coin "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada.
Son simbòl monetari, pas encara oficial, es Ᵽ. La sigla correspondenta es PPC.
Novacoin
Lo novacoin (nom format a partir de nova "nòu" e de coin "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada.
Flers (Sòma)
Flèr (Sonme) en picard (Flers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1916, Flers a vist l'entratge del carri de assaut al camp de batalha.
En 1916, Flers a vu l'introduction du char d'assaut au champ de bataille.
Nòtas
<references group=N/>
Gerda
Gerda o Ierda (Gerde en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Bigòrra, situada en departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Er'Ahorèst, eth Castèth. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['yérda] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Ierda en 1285, De Gerda en 1313 e 1342, De Gerda en 1379, Gerda, Gerde en 1429, Gerda en 1541, Gerde (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Boisgontier que considerava era proposicion de Negre, yèrde dens eth sens de « plaça, terren erbós », tirada de Palay, existeish pas. Miquèu Grosclaude que constata eth nom ei escur.
San Rosendo
San Rosendo qu'ei ua comuna chilena de la region del Biobío. -37.26333°N, -72.72417°W
Andrei Rublev
Andrei Rublev (en rus: Андрей Рублёв; vèrs 1360, Moscòu – entre 1427 e 1430, Moscòu) es un monge e un pintre rus de la fin de l'Edat Mejana. Canonizat en 1988, es un sant de la Glèisa Ortodòxa celebrat lo 4 de julhet. Es considerat coma lo pintre d'icònas pus famós de l'istòria de la pintura russa, especialament gràcias a l’Icòna de la Trinitat.
Gangnam Style
Gangnam style (en corean: 강남 스타일) es una cançon d'un cantaire corean, Psy, que foguèt lançada lo 15 de julh de 2012. Aquela musica de grafi K-pop agut 900 milions de vistas sus Youtube dempuèi sa publicament.
Litecoin
right|thumb|200px|Un logotip del Litecoin Lo litecoin (nom format a partir de lite "leugièr" e de coin "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada inspirada del Bitcoin. Introducha lo 7 d'octobre de 2011, es actualament la segonda moneda virtuala mai emplegada.
Primecoin
right|thumb|70px|Un logotip del Primecoin Lo primecoin (nom format a partir de prime "primièr" e de coin "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada.
Litecoin
Son simbòl monetari, pas encara oficial, es Ł. La sigla correspondenta es LTC.
Primecoin
Son simbòl monetari, pas encara oficial, es Ψ. La sigla correspondenta es XPM.
Andrei Rublev
Originari de Moscòu, foguèt l'aprendís de Teofan lo Grèc (vèrs 1340-1410), un pintre d'icònas bizantin que venguèt s'installar en Russia vèrs 1370. Lo rèsta de la vida d'Andrei Rublev es quasi desconegut. Foguèt probablament monge dau monastèri d'Andronikov. Segon una legenda dobtosa, seriá estat emborniat per aver signat la Trinitat, causa enebida ai monges dau periòde.
Son estil es una evolucion de la pintura religiosa bizantina. Es ansin una pintura sabenta inspirada per de règlas. Pasmens, Rublev i introduguèt mai de doçor e de soplesa gràcias a l'adopcion de composicions simplas, de linhas armoniosas e d'una lutz doça.
Satoshi Nakamoto
Satoshi Nakamoto, o Dorian S. Nakamoto (en japonés: ナカモト・サトシ (中本哲史); Beppu, Japon, julh de 1949) es un engenhaire e informatician american. Venguèt famós per sa creacion de la moneda virtuala mai coneguda, lo Bitcoin. Dempuèi l'invencion e difusion d'aquesta en 2009 l'identitat del creador de la moneda remanèt misteriosa, se sabiá pas quitament pas s'èra lo chafre d'una persona unica, o s'èra un grop d'individús que s'escondián darrièr.
Pasmens lo 6 de març de 2014, la jornalista Leah Mc Grath Goodman revelèt dins un article de la revista Newsweek que lo paire del Bitcoin se sonava efectivament Satoshi Nakamoto, que son anonimat foguèt preservat que quand faguèt sos 23 ans cambièt son nom en Dorian Prentice Satoshi Nakamoto e viviá dempuèi un brave tems jol nom de Dorian S. Nakamoto.
En omenatge a aquesta figura emblematica del bitcoin, una division d'aqueste equivalenta a 0,00000001 BTC, e de las mai emplegadas, es estada sonada "satoshi".
Sailly-en-Ostrevent
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Sailly (atestacions Ciliacum, en 870, Salliacum al sègle XI) ven probablament pas d'un nom d'òme gallo-roman, Salius, e del sufixe -acum, mès a patit de l'atracion dels autres Sailly qu'an aquela origina; lo nom vendriá puslèu de Cilius ou Sillius, ambe'l meteis sufixe, latinizacion del sufixe gallés -*acon. Cossí que siá, se tracta d'una propietat rurala d'origina gallo-romana, o çò pus mens de l'Antiquitat tardiva.
Ripple
right|thumb|120px|Un logotip de Ripple Ripple es un sistèma de pagament que se restaca a la moneda electronica descentralizada. Se fondamenta sus una idèa originala de Ryan Fugger, e foguèt desvolopat mai prigondament per Ripple Labs.
Son simbòl monetari es XRP.
Mecanica (fisica)
thumb|right|Pagina d'un tractat de mecanica dau començament dau sègle XVII.
La mecanica es la branca de la fisica qu'estúdia lo movement, lei deformacions ò leis estats d'equilibri dei sistèmas fisics. Son domeni d'aplicacion es donc fòrça larg que va de l'estudi dau movement de particulas subatomicas a aqueu deis amàs de galaxias. Es una disciplina fòrça anciana qu'es apareguda durant l'Antiquitat Auta. Fins au sègle XIX, èra tanben liada a la teoria dei maquinas. Pasmens, dempuei la Revolucion Industriala e lei descubèrtas scientificas dei sègles XIX e XX, es devesida en plusors disciplinas scientificas e tecnicas distintas.
Istòria
Leis originas precisas de la mecanica son desconegudas. Pasmens, tre l'Antiquitat Auta, de documents escrichs mòstran l'interès de prèires ò de filosòfs per lo movement dau Soleu e dei planetas. Ansin, divèrsei teorias apareguèron per explicar lo foncionament de l'Univèrs. Pasmens, l'òbra d'Aristòtel (384-322 avC) ocupa una plaça particulara dins l'istòria de la mecanica car influencièt fòrça lo desvolopament deis idèas ulterioras.
D'efiech, Aristòtel prepausèt un modèl per explicar lo movement deis objèctes que s'impausèt en Euròpa e dins l'espaci musulman. Segon eu, lo movement èra transmés per contacte. Pasmens, aquela teoria aviá de limits importants. Lo pus famós èra son incapacitat de descriure lo movement d'una sageta. Per aquò, durant l'Edat Mejana, foguèt desvolopada la teoria de l'impetus. Pròche de la nocion d'energia cinetica, l'impetus èra una proprietat motritz qu'èra pauc a pauc consumada durant un movement. Un objècte desprovesit d'impetus èra immobil.
Aquelei concepcions foguèron invalidadas per Galileo Galilei (1564-1642) que descurbiguèt la nocion de referenciau. S'interessèt tanben au movement e a sei causas e pausèt lei basas de la cinematica e de la dinamica. Aquò menèt pauc a pauc au concèpte de fòrça e permetèt a Isaac Newton (1643-1727) de prepausar una teoria complèta explicant lo movement per l'accion de fòrças sus un objècte. Dicha mecanica classica, la teoria newtoniana conoguèt de complements importants gràcias ai trabalhs de Joseph-Louis Lagrange (1736-1813) e de William Rowan Hamilton (1805-1865). Dins aquò, a la fin dau sègle XIX, aviá a son torn mostrat de limits per explicar certanei fenomèns coma l'orbita de Mercuri.
Au començament dau sègle XX, doas teorias foguèron desvolopadas per explicar resòuvre aquelei problemas. La premiera es la teoria de la relativitat d'Albert Einstein (1879-1955). Definiguèt lei concèptes d'espacitemps, la dualitat onda-corpuscul e la valor de la velocitat de la lutz dins lo vuege. Es adaptada ai sistèmas de granda talha coma una planeta en orbita a l'entorn d'una estela. Per lei sistèmas pichons, per exemple un atòm, s'utiliza la mecanica quantica.
Un problema major de la mecanica modèrna es l'oposicion aparenta entre lei doas teorias e sei limits respectius. En particular, lei doas teorias son pas capablas de descriure corrèctament un trauc negre qu'es la conjoncion d'un sistèma « gròs » e d'un sistèma « pichon » au meteis endrech. Ansin, de recèrcas son totjorn en cors per assaiar de trobar un liame entre la relativitat e la mecanica quantica.
Teorias principalas
thumb|Domenis d'aplicacion dei diferentei teorias fisicas.
Mecanica classica
La mecanica classica (ò mecanica newtoniana) es basada sus lei teorias d'Isaac Newton. Relativament simpla, es ben adaptada ai problemas de la vida vidanta e es encara fòrça utilizada dins mai d'una disciplina tecnica e scientificas. Pasmens, dempuei lei trabalhs d'Albert Einstein, es considerada coma un cas particular de la relativitat generala per d'objèctes amb una velocitat ben inferiora a aquela de la velocitat de la lutz. De mai, la mecanica classica es totalament incapabla de descriure l'organizacion d'un edifici molecular.
Mecanica relativista
La mecanica relativista es basada sus lei postulats de la relativitat especiala e de la relativitat generala : abandon de la nocion d'etèr, velocitat de la lutz fixada a la valor c dins lo vuege, relativitat de la simultaneïtat, relativitat de la distància espaciala, principi d'equivaléncia entre la gravitacion e l'inercia, existéncia d'un continuum d'espacitemps non euclidian e dualitat onda-corpuscul. Permet de descriure lo movement d'objèctes a de velocitats quasi egalas a aquela de la lutz. Permet tanben de fixar la velocitat de lutz coma lo limit maximau a la velocitat d'un objècte. Enfin, gràcias a sa descripcion de l'electromagnetisme, permetèt d'unificar la mecanica e aqueu domeni. Pasmens, es una teoria fòrça complèx que necessita l'usatge d'otís matematics avançats. Per aquela rason, s'utiliza encara la mecanica classica quand es possible.
Mecanica quantica
La mecanica quantica foguèt desvolopada per explicar lo fenomèn dau raionament dau còrs negre. Pasmens, la teoria aguèt de consequéncias majoras car permetèt de depintar l'organizacion intèrna de l'atòm e, uei, demòra la referéncia per preveire lo comportament dei sistèmas atomics e subatomics. Son principi de basa es l'existéncia de grandors que pòdon se manifestar que per de multiples d'una quantitat ben definida. Per exemple, es lo cas de l'energia. Una autra particularitat es son usatge dei probabilitats car lo principi d'incertitud permet pas de determinar d'un biais precís la posicion d'un sistèma quantic. Coma la relativitat, aquela teoria es fòrça complèxa. Pasmens, son usatge es pus frequent car existís pas d'autrei modèls per estudiar lei sistèmas infinidament pichons.
Domenis d'aplicacion
La mecanica modèrna es devesida entre plusors domenis especializats segon la natura deis objèctes estudiats :
Ashton Kutcher
Christopher Ashton Kutcher (Cedar Rapids, Estats Units, 7 de febrièr de 1978) es un actor e productor american. Venguèt famós per encausa de son ròtle dins la sèria televisiva That '70s Show. Passèt puèi al cinèma e se faguèt remarcar dins divèrses films coma per exemple: Dude, Where's My Car?, Just Married o The Butterfly Effect.
Joel McHale
Joel Edward McHale (nascut en 1971) es un conegut actor american de comèdias del cinèma.
Quimia quantica
La quimia quantica es la branca de la quimia que s'interessa ais aplicacions de la mecanica quantica ai sistèmas moleculars per estudiar lei procès e lei proprietats quimicas. D'efiech, a l'ora d'ara, l'eqüacion de Schrödinger e lei postulats de la mecanica quantica son l'unic ensemble teoric que permet de descriure lo comportament deis electrons e dei nuclèus deis atòms. Aquela disciplina es apareguda dins lo corrent deis ans 1920 amb la publicacion dei premierei descripcions quanticas de la molecula de diidrogèn.
Ninhue
Ninhue qu'ei ua comuna chilena de la region del Biobío. -36.39361°N, -72.3975°W
Zerocoin
Lo zerocoin (nom format a partir de zero "zèro" e de coin "pèça de moneda" en anglés) es un projècte de moneda electronica descentralizada. Foguèt creat en decembre de 2013 a l'Institut de Seguretat de l'Informacion de l'Universitat Johns Hopkins de Baltimore per Ian Miers, Christina Garman, Matthew Green e Aviel Rubin
El Carmen (Chile)
El Carmen qu'ei ua comuna chilena de la region del Biobío.
Narbonés (sosdialècte)
Lo parlar de Narbona ambe lo de Besièrs constituïsson dos parlars de transicion entre la zòna lingüisticament influenciada per Tolosa e un domèni mai oriental mai influenciat lingüisticament per la zòna orientala e provençala. Atanben son dos parlars ambe de variacion intèrna. Lo narbonés es pasmens plan relacionat ambe lo lengadocian meridional, mentre que lo parlar de besièrs es realament a caval entre doas influéncias, benlèu mai composit.
L'utilizacion del parlar local es en baissa al profièit del lengadocian estandard per una majoritat de neo-locutors. Coma endacòm mai, las personas qu'a l'ora d'ara sabon lo parlar local d'un biais natural son lo monde que son nascuts dins las annadas 1930-40.
La sola operacion de collectatge de paraula dels "locutors naturals" (pr'aquò solament escrit) dins Aude es l'operacion "Vilatge al país" menada per dequnis cap-lòcs de canton.
Se pòt entendre o legir l'afirmacion que lo lengadocian estandard seriá lo lengadocian narbonés. Aquela afirmacion sembla pas fondada seriosament en comparant los traches que definisson los narbonés ambe la(s) nòrma(s) de las escòlas e d'unes jornals que i a.
Caracteristicas
Aquela varietat se pòt definir simplament coma la varietat occitana que combina aqueles dos traches :
- l'evolucion del grop -CT- latin restada a l'estadi arcaïc del lengadocian meridional que resulta en -it contra -ch a Besièrs. Per exemple : nuèit, fait, cuèit s'opausan a nuèch/nuòch, fach, cuèch/cuòch dels parlars del lengadocian central, oriental e septentrional. pr'aquò existisson quauquas excepcions lexicalas coma agachar o chauchàs o lo toponim Sant Fruchós (Fr. Saint Frichoux).
- la prononciacion [ø̞] de la vocala -u- : me fas susar, tu [me faj sø̞'za tø̞]. Aquel trach fonetic es pròpri dels parlars de la còsta mediterraneana.
A part aquelas caracteristicas definitòrias, lo parlar narbonés pòt presentar de traches (que pòt partatjar ambe d'autres sosdialèctes) que son pas estats gaire estudiats.
Lexic
Lo lexic es globalament lo meteis coma a Tolosa e marca una certana unitat del lengadocian meridional que evoluís progressivament vèrs lo lengadocian oriental que pòt presentar el un lexic pro diferent. Per exemple, una caracteristica del lengadocian meridional e del narbonés es l'emplec de l'interjeccion ironica de suspresa "vièt d'ase!" [ bjetaze / bjataze / jataze / tʃataze ] plan correnta a Tolosa coma a Narbona e a Foish e que desapareis rapidament vèrs l'èst passat Besièrs.
Aquel plural caracteriza puslèu lo grop lengadocian meridional. ex: "siás vengut ambe'l costume del dimenge!" [sjɔj ben'gø̞t am'bel kus'tø̞me dal di'mendʒe] ex: ant vas, d'ant venes? formula per se saludar. ex: capa'l cèrç ex: dequnis còps m'embaranes! [de'kø̞nis'kɔts]. Cal notar qu'aquela locucion adverbiala se pòt ausir dins totes los Pireneus lengadocians mas es pas relevada dins cap de diccionari. Se trapa dins La parabòla de l'enfant prodig de [[Queragut] ] (sosdialècte donasanés ) de l'atlàs lingüistic lengadocian per exemple. ex: n'i a fèrme d'angleses.
Atacama Large Millimeter Array
thumb|right|[[Fotografia d'una antena de l'Atacama Large Millimeter Array.]] thumb|right|Imatge obtengut per l’Atacama Large Millimeter Array.
Kruševac
Kruševac (en sèrbe: Крушевац) qu'ei ua vila de Serbia. 43.58333°N, 21.32667°W
Narbonés (sosdialècte)
Transicion ambe lo carcassés
La transicion entre los parlars narbonés e carcassés es trebola. Se podriá dessenhar una linha Lesinhan-Tuissan que presenta l'article le, les e la prononciacion [ø̞] de -u-.
Atacama Large Millimeter Array
L’Atacama Large Millimeter Array es un interferomètre astronomic compausat de 66 radiotelescòpis de 7 a 12 m de diamètre e d'un superordinator. Installat dins lo desèrt d'Atacama en Chile e intrat en servici en 2011, es la proprietat comuna de l'Observatòri Europèu Austrau, de la Fondacion Nacionala per la Sciéncia e deis Instituts Nacionaus en Sciéncias Naturalas. Es principalament destinat a l'observacion deis ondas milimetricas, en particular :
Narbonés (sosdialècte)
Transicion ambe lo carcassés
Se pòt remarcar que dins las Corbièiras al tèrme de Lesinhan la coabitacion dels articles masc. "le" e "lo" se manifèsta d'un biais original per l'utilizacion de "lo" coma demonstratiu a costat de l'emplec de "le" coma article definit masculin normal. ex: "Le fraire de Joana es lo qu'a la casqueta roja."
Extrach d'un tèxt dialectal de 1886 de Ròcafòrt de las Corbièiras
Tirat del jornal "le rappel de l'Aude" del 29/08/1886
Autors de parlar narbonés
- Totes los autors de la Cigalo narbouneso
- Hercule Birat
- Miquèl Decòr
- Leon Còrdas
- Lo doctor Pelissièr
- Aquiles Mir (son òbra s'editèt a Carcassona mas lo dialècte es narbonés)
Nòtas
<referéncias>
Programa Vostok
thumb|right|[[Fotografia d'un modul Vostok.]]
Lo Programa Vostok es un programa espaciau abitat sovietic iniciat en 1960 e acabat en 1963. Dins lo contèxte de la corsa a l'espaci qu'opausava leis Estats Units e de l'Union Sovietica, èra la seguida de la mission Spotnik 1. Son objectiu èra de mandar d'èssers vivents en orbita terrèstra. Divèrseis assais aguèron luòc en 1960-1961 amb d'animaus. Puei, lo 12 d'abriu de 1961, la mission Vostok 1 permetèt a Iurii Gagarin de venir lo premier òme dins l'espaci. Après aqueu succès, cinc autrei vòls foguèron organizats avans la fin dau programa. Lei programas Voskhod e Soiuz o remplacèron dins lo corrent deis ans 1960.
Mike Epps
Michael Elliot "Mike" Epps (nascut en 1970) es un actor e umorista american.
Programa dei Grandeis Observatòris
thumb|right|Imatge composit de la [[Nebulosa dau Cranc realizat a partir d'imatges dei telescòpis Hubble, Chandra e Spitzer.]]
Lo Programa dei Grandeis Observatòris (Great Observatories program en anglés) es una programa de la NASA destinat a concebre e metre en servici quatre telescòpis majors : Aquel ensemble de telescòpis permetèt de realizar de progrès importants en astronomia e en fisica gràcias a una aumentacion sensibla dei capacitats d'observacion. De mai, la complementaritat deis aparelhs autoriza d'observar un meteis fenomèn dins plusors espèctres electromagnetics.
Niš
Niš (en sèrbe: Ниш) qu'ei ua vila de Serbia. 43.32472°N, 21.90306°W
Flers-sur-Noye
Flèr-su-Noée en picard (Flers-sur-Noye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia, que lo dison tanben Joshua tree o arbre de Josuè, es una espècia de la familha Agavaceae, que s'encontra sonque en America del Nòrd pels Estats de Califòrnia, Arizòna, Utah, e Nevada. Confinhats principalament al Desèrt de Mojave entre 600 e 1800 m d'altitud, butan mai que mai dins la region de la Queen Valley e de la Lost Horse Valley dins lo Joshua Tree National Park que s'i pòt trapar un especimen de 13 mètres de nautor.
Descripcion botanica
Un espectacle primaveral dels pus polit es lo floriment blanc dels Joshua trees. Las flors apareisson entre la fin de febrièr e d'abrial. Los Joshua trees butan pas pus après lo floriment e florisson pas cada an. Coma nombrosas plantas del desèrt, lo floriment es dependent de l'ocuréncia de las precipitacions precedentas. An de besonh d'un ivèrn freg per florir.
Après lo floriment, las flors son fecondadas pel parpalhon de yucca, que difusa lo pollèn en pondent sos uòus sus las flors. Las babas del parpalhon se noirisson de las granas de l'arbre mas ne'n daissan pron per permetre la reproduccion de l'espècia.
L'embrancament se fa mai que mai quora las extremitats son destruitas pel cusson del Yucca.
Istòria
Le nom de Joshua tree foguèt balhat per un grop de mormons que traversavan lo desèrt de Mojave al mitan del sègle XIX. La forma particulara de l'arbre lor faguèt pensar a Josué mostrant, braces tenduts, la Tèrra promesa.
Teorèma
Un teorèma es, en matematicas e en logica, una assercion demostrada, es a dire establida a partir d'autreis assercions ja demostradas (autrei teorèmas...) ò d'assercions acceptadas coma veraias (axiòmas, ipotèsis de reflexion...). Es donc una consequéncia logica d'un sistèma deductiu, çò que lo diferencia d'una lèi scientifica obtenguda a partir d'experiéncias.
Tradicionalament, un teorèma es presentat segon un encaminament de tres etapas :
Totjorn d'un biais tradicionau, leis assercions permetent d'establir un teorèma son classadas segon una terminologia especifica : L'ensemble dei teorèmas que pòdon èsser trobats a partir d'un ensemble d'axiòmas es dich teoria.
Daniel Pennac
thumb|250px|Daniel Pennac en 2008 Daniel Pennacchioni, mai conegut coma Daniel Pennac (Casablanca, 1 de decembre de 1944) es un escrivan francés. Recebèt lo Prèmi Renaudot en 2007 per son ensag Chagrin d'école.
Gèrm
Gèrm (Germ en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath de Loron, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [yèrm] o [jèrm] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Hermo, en latin, en 1387.
Dauzat qu'explican Gèrm per un gascon germ, « lana ». Negre e R. Aymard, citats per M. Grosclaude, qu'explican Gèrm per eth mot gascon germ, « tèrra de lana pas cultivada nimei poblada ».
Segon Miquèu Grosclaude, eth nom que vien deth gascon gèrm, deth adjectiu latin eremus, « esterle ». Que son lanas, tèrras non cultivadas, utilizablas sonque com pastencs.
Ryszard Kapuściński
thumb|250px|Ryszard Kapuściński en 1997 Ryszard Kapuściński (prononciacion: [ˈrɨʂart kapuɕˈt͡ɕiɲski]; Pińsk, 4 de març de 1932 – Varsòvia, 23 de genièr de 2007) foguèt un jornalista e escrivan polonés. Es un dels autors poloneses mai apreciats internacionalament e sas òbras foguèron reviradas en mantuna lenga. En 2013 una exposicion de las fotografias que faguèt entre 1989 e 1991 quand èra a tombar l'empèri sovietic, foguèt bastida a partir d'una part de son fons fotografic que compta actualament gaireben 10.000 imatges.
Juan Sebastián Elcano
thumb|right|Estatua de Juan Sebastián Elcano bastida en [[1861 dins la vila de Getaria.]]
Juan Sebastián Elcano (30 de novembre de 1476, Getaria - 4 d'aost de 1526, Ocean Pacific) es un navegaire e un explorator basc espanhòu de la premiera partida dau sègle XVI. Es famós per aver assegurat lo comandament de l'expedicion de Ferrand Magellan a l'entorn de la Tèrra après la mòrt de son cap comandant e aver acabat lo viatge.
Capitani d'un naviri marchand espanhòu, laissèt son vaissèu ai Genoés per pagar un deute. Aquò èra estrictament enebit e Elcano s'engatjèt dins l'expedicion Magellan coma oficier subaltèrne per obtenir lo perdon dau rèi Carles Quint (1516-1555). Participèt a la mutinariá dau 1 d'abriu de 1520 mai foguèt pas executat per Magellan. Après la mòrt dau cap de l'expedicion lo 27 d'abriu de 1521, plusors oficiers foguèron elegits per dirigir lei naviris subrevivents. Pasmens, totei lei successors de Magellan foguèron destituïts fins a l'eleccion d'Elcano lo 16 de setembre. Amb solament 18 marins e 3 indigèns, Elcano arribèt en Espanha un an pus tard, lo 8 de setembre de 1522.
Après aqueu succès, Elcano recebèt d'onors importants de part de Carles Quint, en particular una pension de 500 ducats e un blason portant l'inscripcion Primus circumdedisti mihi (« Siás lo premier de realizar lo torn dau mond per ieu » en occitan). En 1526, foguèt nomat capitani d'un dei naviris de l'expedicion menada per García Jofre de Loaísa. Pasmens, après lo passatge dau Destrech de Magellan, una tempèsta separèt la flòta e lo naviri d'Elcano foguèt tocat per l'escorbut durant sa traversada de l'Ocean Pacific. Elcano foguèt tuat per la malautiá lo 4 d'aost de 1526 quauquei jorns après Loaísa.
Bečej
Bečej (en sèrbe: Бечеј) qu'ei ua vila de Serbia. 45.61806°N, 20.035°W
Guèrra Lelantina
La Guèrra Lelantina es un conflicte de l'Antiquitat grèga. Se debanèt ai sègles VIII e VII avC e opausèt lei doas ciutats principalas de l'illa d'Eubèa, Calcis e Eretria, a prepaus dau contraròtle dei richessas de la region. D'efiech, lei doas vilas deguèron faciar tre lo sègle VIII avC una pression demografica importanta e participèron fòrça a la colonizacion grèga dau Bacin Mediterranèu. Pasmens, aquò foguèt pas sufisent e de combats aguèron luòc per la possession dei zònas agricòlas d'Eubèa. La guèrra entraïnèt lo declin dei doas ciutats e son eissida sembla indecisa maugrat l'existéncia de quauquei fònts, pauc fisablas, indicant una victòria finala de Calcis.
Rocquigny (Pas de Calais)
Rocquigny es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dubrovnik
Dubrovnik qu'ei ua vila de Croàcia. 42.66°N, 18.07°W
Vannaire
Vannaire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Basalt
L'equivalent dau basalt dins lei ròcas plutonicas es lo gabro.
Etimologia
Lo tèrme basalt ven dau latin basaltes, un mot eissit d'una error de prononciacion d'un autre tèrme latin, basanites, que significava « pèira fòrça dura ». Aqueu mot èra estat empruntat au grèc βασανίτης (basanites) ò βάσανος (basanos). Lei Grècs l'aurián manlevat a una lenga africana (egipciana ò etiopiana) que l'utilizava per designar una « pèira negra ».
Aspèctes e constituents
Lo basalt es una ròca magmatica effusiva basica qu'es principalament formada de plagioclasas e de piroxèns. L'olivina, d'amfibòls, la biotita, la magnesita, l'ematica, l'ilmenita e la titanita pòdon intrar dins sa composicion coma mineraus segondaris. Es generalament gris ò negre mai de procès d'oxidacion pòdon entraïnar l'aparicion de basalts brunèus ò rogencs. Son aspècte es aqueu d'una ròca de gran fin mai son estructura es variabla. Leis estructuras massisas son sovent prismaticas (òrgues basaltics). Aquò es lo resultat de la contraccion termica de la ròca durant un refrejament lent. Lei basalts eissits de projeccions solidificadas an puslèu un aspècte escoriacèu amb de cavitats mai ò mens emplidas per de mineraus segondaris.
Existís de tipes diferents de basalt. Lo basalt toleïitic es la forma de basalt que forma lei fons oceanics. La basanita es un basalt que s'obsèrva dins lei fenomèns volcanics intraplacas. En Occitània, es visible dins lei relèus de Cantal e dei Causses. Lo basalt alcalin d'olivina es una forma relativament coneguda en causa dei cristaus d'olivina espectaclós que pòu contenir. Pòu aparéisser dins totei lei situacions de volcanisme effusiu. Enfin, existís de formas raras coma lei nefelinitas e lei melilititas, caracteristicas dei rift en fin de vida, e lei toleïitas de qüars.
Mòde de jaciment e difusion
Lei basalts son un constituent major dei fons oceanics car son emés au nivèu dei dorsalas. Dins lei regions continentalas, forman generalament d'escolaments que son lo resultat de la solidificacion de coladas de lava. Pasmens, pòdon tanben formar d'escòrias e de venas.
Lo basalt es generalament la ròca volcanica pus comuna dins lei regions de volcanisme effusiu. Dins lo mond, existís de regions basalticas fòrça estendudas en Índia (Deccan), en Siberia, en Africa Australa, en Brasil e en Etiopia. Plusors illas volcanicas son compausadas de basalt (Islàndia, Hawaii...). En Occitània, lo basalt es egalament la ròca pus frequenta dei regions volcanicas dau país. I a ansin de zònas basalticas importantas en Auvèrnhe ò a l'entorn d'Agde.
Origina e formacion
Lo magma a l'origina dei basalts provèn de la fusion parciala dei ròcas idratadas dau mantèu terrèstre. Segon la pression de la zòna somesa a la fusion parciala, lei mineraus tocats per lo fenomèn varian. Per de taus de fusion febles, de l'òrdre de 5 % a 10 % lo liquid contèn de concentracions autas d'aiga e d'alcalins que menan a la formacion de basanitas ò de basalts alcalins d'olivina. Per de taus pus importants, fins a 30 %, lo liquid contèn mai de calci, de fèrre e de magnèsi, çò que mena a la formacion de tholeïitas.
Erosion
thumb|right|Basalt [[caolinizat en Alemanha.]]
En causa de son mecanisme de formacion en superficia, lei basalts forman rapidament d'afloraments. Fòrça dura, aquela ròca a tendància a ofrir una resisténcia superiora a l'erosion que leis autrei materiaus volcanics presents dins lei zònas eruptivas. Pasmens, existís plusors mecanicas d'erosion que son capables de l'alterar. Premier, lei condicions frejas e umidas son pauc favorablas a l'estabilitat dei mineraus que constituisson la ròca. Lei basalts contenent de proporcions autas de fèrre, especialament de cristaus d'ematita, i son fòrça sensibles car la corrosion favoriza la desagregacion dei compausats ferrós. Aqueu fenomèn es sovent a l'origina de la formacion dei basalts rogencs ò brunèus. L'alteracion dei basalts produtz d'argielas contenent de proporcions importantas de calci coma la montmorillonita. La perseguida d'aqueu procès es favorizat per lei condicions climaticas dei regions tropicalas. Mena a la formacion de la caolinita, de la laterita e, finalament, de la baucita.
Metamorfisme
De temperaturas ò de pressions autas pòdon entraïnar la metamorfisacion dau basalt, generalament en sistre vèrd, en amfibolita ò en eclogita. Lei basalts son d'elements importants dins lei regions metamorficas car permèton de donar d'informacions sus lei procès de metamorfisacion aguent tocat una region donada. Au nivèu economic, lei basalts metamorfisats son de ròcas interessentas car pòdon assostar una gròssa diversitat de mineraus idrotermaus, compres de mineraus d'aur, de coire e de compausats sofrats.
Utilizacion
Lo basalt es pas l'objècte d'una utilizacion sistematica dins la societat modèrna mai aquò exclutz pas d'usatges locaus ò limitats a d'aplicacions especificas. Dins lei regions basalticas, es ansin un materiau de construccion comun qu'es apreciada per sa duretat. Pasmens, per aquela rason, sa mesa en òbra es complèxa car sa talha es lònga e malaisada. Sota forma de pozzolana, es egalament utilizada dins lei jardins coma ornament, dins l'agricultura coma basa de certanei substrats e sus lei rotas per permetre la circulacion ivernenca. Dins l'industria, lo basalt es la matèria premiera de la lana de ròca mai es possible de lo remplaçar per de ròcas similaras. Es de còps utilizat dins la fabricacion de ballasts de camin de fèrre. Enfin, dins lo domeni dei materiaus de construccion, pòu servir coma granulats gràcias a sa compacitat a sa resisténca mecanica.
Dins lo Sistèma Solar
Dins lo Sistèma Solar, de basalts son estats identificats sus la Luna, sus Vènus , sus Mart, sus lo satellit jovian Io e sus l'asteroïde Vesta. Coma per lei basalts terrèstres, son liats a de fenomèns volcanics effusius. Sus la Luna, forman lei mars lunaras que son de plans gigants de basalt. La composicion dau basalt lunar presenta de similituds amb aqueu de la Tèrra mai sa concentracion de fèrre es pus importanta e sa concentracion de titani es pus variabla.
Leis autrei basalts son mens coneguts. Aquelei de Vènus semblan fòrça basicas, çò que pòu s'explicar per lo cicle volcanic particular de la planeta. Lei basalts de Mart son coneguts gràcias a de meteorits arribats sus Tèrra. Sembla èsser un materiau comun a la superficia de la Planeta Roja. Pasmens, durant aqueu viatge, son estats metamorfisats. Enfin, lei basalts d'Io e de Vesta son estats l'objèctes d'estudis brèus per de telescòpis poderós ò de sondas espacialas.
Josuè
thumb|Josuè dins los Promptuarii Iconum Insigniorum (c. 1553) Josuè  (ebrieu: יְהוֹשֻׁעַ) Yĕhôshúa‘; grèc: Ἰησοῦς, arabi: يوشع بن نون Yūshaʿ ibn Nūn, turc: Yuşa) es un personatge de la Torà, es una de las espias d'Israèl (Num 13–14) e dins d'unes passatges l'assistant de Moïses. Es lo personatge central del Libre de Josué dins la Bíblia ebraica. Segon lo Libre de l'Exòde, lo Libre dels nombres e lo Libre de Josuè, venguèt lo menaire de las tribús d'Israèl après la mòrt de Moïses; son nom èra Hoshe'a lo filh de Nun, de la tribú d'Efraim, mas Moïses lo disiá Yehoshu'a (Josué) en Nombres 13:16, lo nom que li es conegut uèi; segon la Bíblia, nasquèt en Egipte abans de l'Exòde.
Bona
Bona pòt essèr:
Lista dels primièrs ministres de Gabon
thumb|200px|Blason de Gabon Vaquí la lista dels primièrs ministres de Gabon de 1957 fins a uèi.
Belfays
Belfays es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Belfays, Vilatge de l'èst de la França.
Belfays, village de l'est de la France.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Muş
Muş, en Armèni Մուշ Mosh, qu'ei ua vila de Turquia. 39.86667°N, 32.86667°W
Amàs estellar
thumb|right|[[Fotografia de l'amàs globular Omega Centauri.]]
Un amàs estellar es una concentracion d'estèlas dins un espaci reduch. Es mantengut en plaça per l'existéncia de liames gravitacionaus mutuaus entre lei diferenteis estèlas que lo constituïsson. N'existís divèrsei tipes que son definits segon lor aspècte e lor forma, lor compacitat. Lei pus frequents son leis amàs dubèrts, leis amàs globulars e leis associacions d'estèlas.