cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ribièra
Lei vaus fluvialas
La vau fluviala es una vau cavada per una ribiera durant son caminament entre sa fònt e son embocadura ò sa confluéncia amb un corrent d'aiga pus important. Segon la natura dau terren, especialament aquela de la penda e dei relèus vesins, la vau pren d'aspèctes geologics diferents. Lo tèrme « gòrga » (sovent escrich au plurau) designa un vau prefonda e estrecha cavada dins de ròcas duras. L'exemple pus conegut d'un tau relèu es lo Grand Canhòn dau fluvi Colorado. En Occitània, son relativament lei Gòrgas de Verdon que son lei pus prefondas d'Euròpa. La « vau en V » s'obsèrva generalament dins de regions montanhosas onte la penda de la ribiera demenís. Lo corrent d'aiga cava alora una gòrga pauc prefonda. La vau alluviala es normalament lo relèu seguent. Es caracteristic dei zònas onte la penda es febla. Aquò favoriza lo depaus dei sediments carrejats dempuei l'amont. Lo terren i es donc sovent movedís amb una quantitat importanta d'arena e d'argiela. Enfin, per lei corrents d'aiga que se gitan dins la mar, existís una region fòrça plana que marca la fin dau liech. Dicha aber, aquela zòna es generalament situada dins un plan e es somesa a l'influéncia dei fòrças de marèia de la mar ò de l'ocean.
Andalién
Lo Andalién qu'ei un riu de Chile amb una longor es de 130 quilomètres. Lo sieu bacin es de 780 km² e sa debit mejan 10-300 m3⋅s-1. Nais en los Esteros Poñén e Curapalihue e se geta dins la Bahía de Concepción.
Ribièra
Leis embocaduras
Lo segond tipe major d'embocadura es lo deltà. Aparéis quand la poissança dau corrent fluviau es pus importanta d'aquela dei corrents marins locaus. Dins aqueu cas, se forma una zòna de depaus sedimentaris qu'avança pauc a pauc dins la mar. La region formada per aqueu fenomèn es sovent fòrça plana e contèn un ret idrologic fòrça complèx constituit per lei canaus principaus dau corrent d'aiga e divèrseis estructuras segondaris (canaus segondaris mai ò mens actius, paluns, estanhs...). Un exemple de deltà conegut en Occitània es aqueu de Ròse en Camarga.
L'embocadura dei flumes pus importants pòu constituir un relèu major de la geografia d'una region donada. Per exemple, lo deltà de Nil ocupa una superficia de 24,000 km² qu'es lo còr economic d'Egipte. En Asia, lo deltà de Ganges ocupa una superficia encara pus importanta – 105,000 km² – e es poblat per mai de 145 milions d'abitants.
Ròtle ecologic
Lei corrents d'aiga son classats, dins l'idrosfèra, au sen dei sistèmas lotics. Es a dire que son caracterizats per un certan debit. Assostan una succession d'ecosistèmas dei fònts a l'estuari. D'efiech, una ribiera, especialament lei pus lòngas, presentan plusors mitans ecologics diferents (pH, prefondor, debit, turbiditat, duretat...). De mai, aquelei mitans son sovent acompanhats « d'annèxas ecologicas » coma de zònas umidas ò de braç mòrt. Enfin, lei corrents d'aiga son de corredors ecologics que facilitan la circulacion d'espècias entre regions diferentas.
Pasmens, se fau nòtar que mai d'un ecosistèma lotic es desenant trebolat per l'activitat umana. Lei causas principalas d'aquelei cambiaments son la preséncia d'amainatjaments, especialament lei restancas, la pesca tròp intensiva e l'aumentacion de la pollucion. Dins fòrça país, de programas de proteccion de l'environament son estats adoptats mai lei resultats obtenguts son febles.
Una fònt d'aiga renovelabla
thumb|right|[[Fotografia d'una seuva establida dirèctament sus lei ribas d'una ribiera.]]
Lei corrents d'aiga son fòrça importants per la vida terrèstra car constituisson una fònt d'aiga renovelabla. D'efiech, se la totalitat de l'aiga contenguda per lei rius, lei ribieras e lei fluvis representa solament 1,300 km3, siá 0,0001% dau volum de l'idrosfèra, l'escolament de l'aiga entraïna son renovelament regular. Ansin, cada an, aperaquí 40,000 km3 alimentan lei diferents corrents d'aiga terrèstres. Aquò permet ai corrents d'aiga d'èsser a la basa de mai d'un ecosistèma. Dins lo mond modèrne, son tanben lo supòrt de plusors activitats umanas coma l'agricultura, la pesca ò la produccion d'electricitat. Lei ribieras pus importantas son egalament d'aisses de transpòrt. Enfin, totei lei corrents d'aigas son susceptibles de servir de resèrvas d'aiga potabla.
Lei derivacions e lei prelevaments
Lei derivacions e lei prelevaments son d'obratges presents sus mai d'un corrent d'aiga. Permèton de sostraire un certan volum a una ribiera en vista d'alimentar lei rets d'aiga potabla ò d'irrigacion. Aquò permet de provesir l'aiga necessària a la societat. Pasmens, a d'impactes importants sus leis ecosistèmas car la reduccion de la quantitat d'aiga concentra la pollucion, favoriza l'aumentacion de la temperatura de l'aiga (çò que mena a una reduccion de la quantitat d'oxigèn dins l'aiga) e pòu accelerar l'assecament de la ribiera durant l'estiatge. Dins de cas extrèms, lei derivacions pòdon causar l'assecament quasi permanent dau corrent d'aiga. Un dei cas pus famós es aqueu de Colorado que vetz solament 4% de son debit nominau arribar a son embocadura.
Le Bruelh (Puèi de Doma)
Le Bruelh [ləˈbʁø] (o en ancian auvernhat Lo Bruelh, Le Breuil-sur-Couze en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Ribièra
Lei restancas
thumb|right|[[Fotografia d'una restanca modèrna qu'arrèsta l'escolament naturau d'una ribiera en creant un lac artificiau.]]
Le Bruelh (Puèi de Doma)
Nòtas
<references group="N"/>
Ribièra
Lei restancas
Lei restancas son un autre tipe d'amainatjament major establit lòng dei corrents d'aiga. Son sovent utilizats au nivèu dei derivacions e dei prelevaments per facilitar lo desviament d'una partida dau debit vèrs un canau segondari. Pasmens, permèton tanben de crear de resèrvas d'aiga artificialas que son generalament destinadas a alimentar d'installacions de produccion idroelectrica ò a permetre una regulacion dau debit per prevenir lei vengudas deis aigas e alimentar lei derivacions durant l'estiatge. Aqueleis obratges son donc importants per lo foncionament de la societat modèrna mai modifican fòrça lo comportament e l'ecologia dei ribieras. D'efiech, constituisson d'obstacles que limitan – ò empedisson – la circulacion deis espècias animalas e vegetalas entre l'amont e l'avau de la restanca.
Lei restancas an tanben un impacte sus lo transpòrt de sediments que son blocats dins lo lac artificiau. La quantitat de sediments transportats en avau demenís donc fòrça e la vau bassa pòu alora subir de fenomèns d'erosion. Lei zònas pus tocadas son lei ribas e, per lei fluvis, l'embocadura. Ansin, lei tèrras planas dei deltàs fluviaus pòdon disparéisser. Aquò a sovent de consequéncias grèvas per lei populacions umanas localas car aumenta lo risc d'inondacion e redutz la quantitat de tèrras agricòlas disponiblas. La diversitat de la fauna e de la flòra es tanben menaçada car leis ecosistèmas dei deltàs son sovent fòrça riches.
Potamologia
La potamologia es la sciéncia qu'estúdia lei corrents d'aiga. Compren plusors sosdisciplinas coma l'idrologia fluviala que s'interèssa principalament a l'estudi dei debits e dei regims, la dinamica fluviala que s'occupa de l'estudi dei liechs e dei corrents fluviaus e l'idrometria que permet la mesura dei debits.
L'idrometria
L'idrometria es la disciplina qu'es regardada per la mesura dau debit deis aigas continentalas, superficialas ò sosterranhas. Aquela mesura es basada sus l'estudi de tres paramètres : lo perfiau transversau de la ribiera a l'endrech de la mesura, l'autor d'aiga dins la ribiera e la velocitat d'escolament. Lo debit es calculat en multiplicant la seccion banhada per la velocitat. Lei dos premiers paramètres son pas totjorn simples de determinar quand pòdon evoluir dins lo temps. Pasmens, una observacion regulara permet d'obtenir d'aproximacions relativament precisas. La mesura de la velocitat d'escolament es donc ben sovent lo paramètre pus malaisat d'establir. D'efiech, es susceptibla de presentar de variacions importantas sus tota la largor e la prefondor dau perfieu. Per resòuvre aqueu problema, una tecnica anciana consistís a sotar un molinet elicoïdau per calcular la velocitat mejana en plusors ponchs de l'escorrement.
D'autrei metòdes pus recents permèton de simplicar la mesura de la velocitat mejana. Dins lei ribieras largas e prefondas, es ansin vengut possible d'utilizar d'ultrasons per obtenir una mesura rapida e continua dei velocitats dins lo perfieu. Per de ribieras pichonas amb fòrça peis, existís d'instruments qu'obtènon lo meteis resultat a partir de mesuras electromagneticas.
La qualitat de l'aiga
L'analisi de l'aiga es la caracterizacion dei proprietats fisicas, quimicas e biologicas de l'aiga en vista de determinar sa qualitat. Aquelei mesuras son sovent destinadas a avalorar lei proprietats d'una aiga ò a identificar una pollucion. La mesura dei paramètres fisicoquimics despend generalament de la quimia analitica e aquelei dei paramètres biologics de tecnicas de cultura dei microorganismes. Existís de laboratòris especializats car la determinacion dau pH, de la quantitat de matèrias en suspension (MES), de la demanda bioquimica d'oxigèn (DBO), de la demanda quimica d'oxigèn (DQO), de la concentracion d'oxigèn dissòus e la caracterizacion de la preséncia de certanei microorganismes son venguts d'elements frequentament utilizats per identificar una pollucion.
La modelizacion dei ribieras
La modelizacion dei ribieras es una preocupacion anciana de la potamologia coma o mòstra l'invencion dau nilomètre per leis Egipcians de l'Antiquitat. Permetiá de fixar l'impòst de l'annada en foncion dau nivèu dau Nil e donc de la produccion agricòla supausada. Uei, la modelizacion dei ribieras es principalament motivada per lo besonh de prevision per implantar e esplechar d'obratges idraulics ò per prevenir leis inondacions. Lei tecnologias de l'informacion tènon un ròtle major dins aqueu trabalh.
Reviers
Reviers es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Reviers Se situa en lo Bessin, país de Normandie. La municipalitat s'es desvolopada al confluisson de la Seulles e de la Moguda.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rojan
Rojan (Roujan en grafia mistralenca ; Roujan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Siopili Perez
Siopili Perez es un òme politic toquelaven. Pel segond còp, ven lo cap del govèrn (Ulu u Tokelau) en 2017.
Rojan
Lo gentilici es rojanés -esa.
Reviers
Istòria
Al sud de Reviers, los carris canadiens #patir de pèrdas importantas en lo moment de la primièra jornada del débarquement : Juno Beach es lo nom de còdi d'una de las principalas plajas del débarquement aliat en Normandie en lo moment de la Segonda Guèrra mondiala. La, la paissièra de Juno Beach i aguèt assignat a la 3 Division de infanterie canadienne comandada pel màger-general Rodney Keller. Lo sector Mike davant Graye-sus-Mar e Courseulles-sus-Mar deviá èsser controtlat per la brigada appuyée per la regiment blindé canadien ( Hussars). Malgrat la mar desmontada #qu'enebissiá una ponduda a l'aiga facila dels carris amphibies, qualques carris (DD tanks) del  Hussars #poder èsser meses dins tèrra per la brigada contràriament a la situacion a Bernières-sus-Mar.
Lo escadron 'B' del  Hussars #ajudar a netejar lo vilatge de Courseulles abans de perforar cap a l'interior de las tèrras. Al sud de Reviers, aquel escadron #trobar un canon de 88 alemand #qu'atenh a tocar sièis carris abans d'èsser meses defòra d'usatge pel tankiste Léo Gariépy. En lo compromís, sèt membres de équipage dels Hussars #pèrdre la vida. A causa de las siás pèrdas, la escadron li calguèt batre en jubilacion e tornar sus la plaja.
Rojan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Royani en 893, castelli de Royano, cap a 1059, ecclesiae S. Laurentii de Rojano, castro de Rojano en 1147, ecclesie S. Laurentii de Roiano en 1151, de Roïano cap a 1156, de Robiano en 1195, apud Rozanum, Roiano en 1210, 1247-1248, 1323, 1368, Rojan en 1571, Roujan en 1590, Roulan en 1613, 1622, Rouian en 1643, Roujan en 1708 e 1740-60, Roujan, Chau et Village de Roujan en 1770-1772 (mapa de Cassini).
Reviers
Istòria
A la fin de la jornada seguenta, las fòrças canadiennes, 21,500 òmes (sens comptar las pèrdas), #far la siá jonction amb las fòrças britanicas #qu'avián preses Sword Beach. Las pèrdas canadiennes (mòrts, ferits, desapareguts) #èsser d'aperaquí un milièr.
Rojan
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, atal coma Hamlin e los Féniés, Rojan ven del del gentilici latin Roius, amb lo sufixe -anum. Rojan èra una proprietat galloromana,.
Fòrmas ancianas segon lo (marrit) diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865) - Castellum de Royano en 1059; Roianum, Rojanum en 1158; Roia en 1122; Rogianum en 1172; Roganum en 1258; Roujan en 1625.
Reviers
Istòria
Au sud de Reviers, les chars canadiens subirent des pertes importantes lors de la première journée du débarquement : Juno Beach est le nom de code d'une des principales plages du débarquement allié en Normandie lors de la Seconde Guerre mondiale. Le 6, la prise de Juno Beach fut assignée à la 3 Division d'infanterie canadienne commandée par le major-général Rodney Keller. Le secteur Mike devant Graye-sur-Mer et Courseulles-sur-Mer devait être contrôlé par la 7 brigade appuyée par le 6 régiment blindé canadien ( Hussars). Malgré la mer démontée qui interdisait une mise à l'eau aisée des chars amphibies, quelques chars (DD tanks) des  Hussars purent être mis à terre pour la 7 brigade contrairement à la situation à Bernières-sur-Mer.
L'escadron 'B' des  Hussars aida à nettoyer le village de Courseulles avant de percer vers l'intérieur des terres. Au sud de Reviers, cet escadron rencontra un canon de 88 allemand qui réussit à toucher six chars avant d'être mis hors d'usage par le tankiste Léo Gariépy. Dans l'engagement, sept membres d'équipage des Hussars perdirent la vie. À cause de ses pertes, l'escadron dut battre en retraite et retourner sur la plage.
À la fin de la journée suivante, les forces canadiennes, 21,500 hommes (sans compter les pertes), firent leur jonction avec les forces britanniques qui avaient pris Sword Beach. Les pertes canadiennes (morts, blessés, disparus) furent d'environ un millier.
Esteve Ros
Esteve Ros (n. lo 13 de setembre de 1960 ) es un universitari e militant occitan. Es mèstre de conferéncias a l’Universitat de Bordèu, ont trabalha sus la biologia de las malautiás cardiovascularas, e los concèptes de foncion, normalitat e autoorganizacion dels sistèmas biologics.
Dempuèi 2021 es copresident de l’Institut d’Estudis Occitans.
Afega Gaualofa
Afega Gaualofa es un òme politic toquelaven. Es lo cap actual del govèrn (Ulu u Tokelau).
Artics (Arièja)
Artics  (ancianament escrit Artitz, amb alternança ts/cs) (Artix en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Miquèu Arnaud
Miquèu Arnaud (n. a Marselha lo 24 d'octobre de 1952, en francés Michel Arnaud) es un escrivan e un militant occitan. Dempuèi 2021 es copresident de l’Institut d’Estudis Occitans.
Guèrra Francosiriana
La Guèrra Francosiriana se debanèt de març a julhèt de 1920. Foguèt entraïnada per l'incompatibilitat entre l'existéncia d'un reiaume independent de Siria e lo mandat donat a França sus aqueu territòri après la Premiera Guèrra Mondiala. En causa dau desequilibri entre lei fòrças dei dos camps, lo rèi Faisal èra lèst a acceptar un protectorat francés mai son ministre de la defensa refusèt e organizèt la resisténcia. Pasmens, lei fòrças sirianas foguèron aisament vencudas per lei Francés e Faisal deguèt s'exiliar en Anglatèrra.
Gauta
thumb|Gauta drecha d'una femna
Las gautas (en latin: buccae) constituisson la partida de la cara situada jols uèlhs e entre lo nas e l'aurelha esquèrra o drecha.
Es carnosa pels umans e autres mamifèrs. La pèl es suportada pel menton e las maissas, formant la paret laterala de la boca umana, e tocant de biais visible l'òs zigomatic jols uèlhs. Pels umans, aquela region es inervada pel nèrvi bucal.
L'interior de la gauta (qu'es una partida de la cavitat bocala) es cobèrta amb una membrana mucosica. Es lo luòc mai comun que s'extreu una mòstra d'ADN mejan una brosseta de coton.
Esofag
vinheta|Esofag L'esofag (manlèu del grèc οισοφάγος, literalament « que transpòrta çò que se manja ») es un organ apartenent al tub digestiu, subretot toracic e comunicant amb lo faringe al nivèl del còl e l'estomac al nivèl de l'abdomèn. Permet de transportar los aliments solids e liquids deglutits cap a l'estomac mercé a peristaltisme, l'èrsa sequenciala de sa musculatura. A una longor de 25 a 30 cm per l'èsser uman adult e 5 <span title="centimètre">cm pel recent nascut.
Anatomia
vinheta|Talh axial del torax al nivèl T5. L'esofag es lo segment del tub digestiu que liga lo faringe al cardia de l'estomac. L'esofag possedís tres partidas, rebatissent las tres regions anatomicas ont passa: esofag cervical, esofag toracic e esofag abdominal.
A sa limita superiora, possedís una valva nomenada « esfinctèr superior de l'esofag ». A sa limita inferiora, existís pas d'esfinctèr anatomic, mas un esfinctèr foncional, caracterizat per l'abséncia de morfologia especifica, mas individualizat per la pression locala exercida al pas del bòl alimentari al nivèl de la partida de l'esofag situada al nivèl de l'orifici del diafragme.
L'esofag cervical possedís los rapòrts seguents: L'esofag toracic possedís los rapòrts seguent:
Istologia
La paret de l'esofag es constituida, de l'interior cap a l'exterior, per :
Embriologia
L'esofag deriba de la partida anteriora de l'intestin primitiu
Fibroscopia esofagiana
L'examèn consistís a inspectar amb una camèra de fibras opticas la lutz e la superfícia de l'esofag en contacte amb lo bòl alimentari. Se pòt contastar de lesions ulceradas, hemorragicas, tumoralas… que seràn biopsiadas per analisi e se possible tractada pendent lo meteis examèn.
pH-metria esofagiana
La pH-metria sus 24 oras de l'esofag consistís a mesurar las variacions del pH amb una sonda demoran una jornada entièra a unes centimètres del cardia. Lo pH venent pas fisiologicament passar jos 4 mai de dos còps per 24 oras. Aquel examèn mòstra subretot lo reflús gastroesofagians ont lo pH passa regularament jos 4 dins fòrça circonstanças de la vida correnta.
Manometria esofagiana
La manometria permet de mostrar d'anomalias de la contraccion del muscle esofagian que permet la progression abituala del bòl alimentari.
Transit baritat
Lo transit baritat se realiza per presa de multiplas clichats radiologics pendent l'absorpcion per os d'un produich de contraste opac als rai X. Opacificant la lutz esofagiana, aquel examèn mòstra las estenòsis esofagianas, e tanben los diferents diverticuls.
Tiana
Tiana es una comuna (municipi) de Catalonha, dins la província espanhòla de Barcelona, situada dins la comarca de Maresme.
Sant Vincenç (Basseis Aups)
A la revolucion francesa, doas comunas se dison Sant Vincenç dins lei Basseis Aups:
Lignières-en-Vimeu
Ligneu-in-Vimeu en picard (Lignières-en-Vimeu en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Tederic Cahuzac
Tederic Cahuzac (n. a Dacs, en francés Thierry Cahuzac) es un psicològ de formacion (al Miralh a Tolosa), encargat de mission de lengas regionalas en Gironda. Estacat a las practicas socialas que permeton un usatge de la lenga (“cantèras”, çò es las coralas espontanèas en gascon, tauromaquia gascona, quilhas, danças gasconas amb especialament l’emplec d’ua boha especifica de las Landas de Gasconha), es un ancian regent bilingüe en lengadocian d’Agenés.
Eliana Tortet
Eliana Tortet es una jornalista e militanta occitana. Es jornalista per França 3, per l’emission Vaquí e d’autras emissions de magazine. Es dempuèi longtemps animatritz de las seccions alpencas de l'IEO.
Dempuèi 2021 es copresidenta de l’Institut d’Estudis Occitans.
Arvinhan
Arvinhan (Arvigna en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Cristian Bonnet
Cristian Bonnet es un universitari e un militant occitan. Istorian de la literatura d’òc, recèrca e publica de tèxtes desconeguts. Trabalhèt coma mèstre de conferéncias a l’Universitat de Clarmont-Ferrand e venguèt president de l’IEO, region Auvèrnhe.
Dempuèi 2021 es copresident de l’Institut d’Estudis Occitans.
Brifons
Brifons [bʁiˈfɔ̃] (en francés Briffons) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Cara
thumb|Cara de [[La Gioconda]] La cara es la partida frontala del cap, pels umans la partida anteroinferiora, dempuèi las cilhas fins al menton, inclusent las cilhas, los uèlhs, la nas, la gauta, la boca, los pòts, las dents, la pèl e lo menton.
Brifons
Toponimia
Ernèst Negre cita las formas Abrifons (1373) e Aprifons (1392). L'a se perdèt que confonduda dins una lectura "A Brifons".
Nòtas
<references group="N"/>
Cara
Totes los teissits de la cara expriman las emocions de l'individú, per l'accion dels muscles de la mimica (comunicacion non verbala). Tan que, l'aparéncia faciala es un element essencial de la identitat de cada èsser uman e que en facilita mai l'identificacion, atal es l'element central de la fotografia dels documents oficials o de la caricatura. Es un vector essencial per las interaccions socialas e los umans coma los mai primates desvolpèron un abiletat particulara dins la percepcion de las caras.
Sus la dura superfícia dels òsses s'implantan mai de trenta parelhs de muscles, de divèrsas formas e foncions, espéses e fòrts, coma lo muscle massetèr, d'autres son fins e pichon coma aquel que leva la comissura dels pòts e aquel que dilata l'ala del nas, entre d'autres.
Dels cinc organs dels senses, quatre fan partit del cap, e mai especificament de la cara: la vista, l'audicion, l'odorat e lo gost. En mai lo cinquen sens restant, lo tocat, tanben es plan representat, amb una zona de fòrta sensibilitat suls pòts.
Examinada amb d'un miralh, la cara es l'objècte d'atencion d'igièna particularas, de decoracions o maquilhatge, e la principala region del còrs que se fa la quirurgia estetica. Dins los arts de l'espectacle la cara es l'objècte de tractaments particulars: maquilhatges (clown, cantaire d'Opèra, ...), plans serrats cinematografics...
Per divèrsas rasons, festenalas, religiosas, professionnalas, ritualas, pòdon èsser en totalitat o parcialament cobèrt pzr un masqueta o d'autres objèctes (coma un vel).
Abderrahmane Youssoufi
Abderrahmane Youssoufi (n. 1924) avocat e òme politic, foguèt primièr ministre de Marròc entre 1998 e 2002.
Serra (Camp de Túria)
Serra es una comuna (municipi) del País Valencian, dins la província espanhòla de Valéncia, situada dins la comarca de Camp de Túria.
Invasion de Goa
L'Invasion de Goa se debanèt lei 18 e 19 de decembre de 1961 quand l'armada indiana conquistèt lo territòri portugués de la vila de Goa. Foguèt entraïnada per la revirada dei negociacions per la cession de Goa entre lei govèrns dei dos país. En causa de la diferéncia deis efectius engatjats dins l'operacion, lei soudats portugués preferiguèron rapidament capitular. La victòria indiana permetèt au país d'annexar Goa. Foguèt reconeguda per lo govèrn portugués après lo còp d'estat republican de 1974.
Bonsai
vinheta|Bonsaï d '' aserau palmat dins los jardins de Kew a Londres vinheta|Pomèr en florison. Un bonsai (dau japonés 盆栽) ei un arbe nan, cultivat dins un topia, la paréisher ei las daus arbes adultes dins la natura. Lo bonsai ei un art tradicionau japonés, mes daus praticas similar existeishen dins d'aute cultura, com la tradicion dau penjing en China, au Vietnam e en Corèa.
Le Bròc (Puèi de Doma)
Le Bròc [ləˈbʁo] (Le Broc en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Sainte-Geneviève (Sèina Maritima)
Sainte-Geneviève  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Santa-Geneviève se tròba en lo país de Bray. Lo bourg a situat a 10 km de Neufchâtel-en-Bray, a 11 de Forges-las-Aigas e de Buchy, a 13 de Sant-Saëns e a 15 de Argueil.
Santa-Geneviève es distant de 3 km de la parca de Sommery mas la parca de Serqueux, a 9 km, es plan melhor desservie.
Sainte-Geneviève se trouve dans le pays de Bray. Le bourg est situé à 10 km de Neufchâtel-en-Bray, à 11 de Forges-les-Eaux et de Buchy, à 13 de Saint-Saëns et à 15 d'Argueil.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Léger-aux-Bois (Sèina Maritima)
Saint-Léger-aux-Bois  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit un bombardement lo data|5|de en lo marc del operacion Crossbow, ,.
Bézu-Saint-Éloi
Bézu-Saint-Éloi en normand (Bézu-Saint-Éloi en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Roet (Erau)
Lo Roet (Rouet en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : villa que vocant Roveto, in Roveto, cap a 1000, mansus meus de Roveto, villa que dicitur Roveto subterior, in Roveto superiore en 1036-1060, villa de Roveto en 1133, in bosco de Roveto, qui est alode S. Salvatoris en 1140, honorem de Roveto en 1156, honorem de Roreto [legir : Roveto] en 1161, honorem de Rovet en 1208, de Roveto en 1208, ecclesiam S. Salvatoris de Roveto en 1228, Rouet en 1526, 1626, 1740-60, chateau de Rouet en 1759, Rouet en 1774-75 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, Roet ven dau latin robur, roborem, « roire, rove, garric » amb tombada de la segonda r e sufixe collectiu -etum ; segon Hamlin, Roet ven dau latin rŭbetum, « bartàs de romecs ».
Sant Estève de Gabriac
Glèisa au sud-oèst de la comuna, mas lo masatge de Gabriac es dins la comuna dau Castèl. Veire a l'article.
Guèrra dau Chaco
La Guèrra dau Chaco se debanèt dau 15 de junh de 1932 au 12 de junh de 1935 entre Bolívia e Paraguai. Foguèt entraïnada per de rumors afirmant la preséncia de jaciments de petròli dins la region entre lei dos estats. Lo 15 de junh de 1932, una escaramocha frontaliera entraïnèt l'escalada e lo començament de la guèrra dubèrta. Bolívia foguèt sostenguda per de companhiás estatsunidencas e Paraguai per de companhiás britanicas. Ansin, lei dos camps poguèron obtenir d'armaments modèrns e, coma la Guèrra d'Espanha de 1936-1939, la guèrra foguèt utilizada per assaiar d'armas o de tacticas novèlas.
Sus lo prat batalhier, l'armada paraguiana prenguèt l'avantatge au començament dau conflicte. En decembre de 1932, una contraofensiva boliviana mau capitèt de causar de pèrdas importantas ai Paraguians que poguèron tornarmai avançar a partir de la fin de l'annada 1933. Aquelei desfachas entraïnèron un còp d'estat militar en Bolívia e lo rebutament dau president. Pasmens, aquò permetèt de redreiçar la situacion boliviana e d'estabilizar lo front. Fin finala, lei dificultats economicas intèrnas dei dos país entraïnèron la dubertura de negociacions e la signatura d'un alta-au-fuòc lo 12 de junh de 1935.
Un tractat de patz será signat en 1938. Dins aquò, la definicion definitiva de la frontiera entre lei dos país foguèt solament acceptada en 2009.
Solar Impulse
thumb|Solar Impulse que s'enlaira pel primièr còp lo [[3 de decembre de 2009 a Dübendorf.]] Solar Impulse foguèt un projècte d'avion solar entreprés a l'initiativa dels soisses Bertrand Piccard e André Borschberg, a l'Escòla politecnica federala de Lausanne. Los dos pilòts n'assegurèron lo desvolopament a partir de 2003. Lo projècte consistèt a bastir e a far volar de nuèit coma de jorn, sens carburant ni emission polluanta pendant lo vòl, un avion monoplaça de motors electrics alimentats unicament per l'energia solara, fins a efectuar un torn del monde qu'aguèt luòc entre lo 9 de marçde 2015 e lo 23 de julhet de 2016.
Hryvnia
vinheta|Bilheta de 100 hrivnhas. La Hryvnia (ucraïnés: гривня, AFI: [ˈɦrɪu̯nʲɑ], ISO 4217: UAH) es la moneda d'Ucraïna dempuèi 1996. Fa seguida al carbovanets (карбованець). Es emesa per la banca nacionala d'Ucraïna. Lo simbòl n'es &.
Guèrra Sinosovietica de 1929
La Guèrra Sinosovietica de 1929 se debanèt dau 22 de julhet au 9 de setembre de 1929 après la rompedura de l'acòrd de 1924 sus la gestion comuna entre Union Sovietica e China dau camin de fèrre de Manchoria Orientala. Una ofensiva sovietica dins la region s'acabèt per una victòria aisada per obligir lo govèrn chinés de restaurar l'acòrd.
₴
(символ гривні en ucraïnés) es lo simbòl de la hrivnha, moneda nacionala d’Ucraïna.
Bournois
Bournois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Bournois Es uèi del departament del Doubs e del costat del Isle-sus-lo-Doubs, a 50 quilomètres nòrd-es de Besançon, a parièra distància de la Isle-sus-lo-Doubs e de Villersexel, siá a 11 quilomètres d'aquelas doas pichonas vilas. Situat a las fes sus un scenari e en un void a unitat|500|mètres d'altitud, a environat de bòsc a l'èst, al sud e a l'oèst ;  limitat al nòrd per una montanha #que los vessants e los plateaux #que lududes ne fan continuament s'estendon gaireben a pic del costat dels pòbles vesins sus una longitud de 6 quilomètres aperaquí. De cada costat, a l'èst e a l'oèst, seguent los vallées del Doubs e del Ognon, passan doas rotas fòrça ancianas que # se fan per el lo comèrci, e #que daissan Bournois isolat coma dins una isla sul scenari. Segon l'anciana costum, totes los camins èran en linha drecha, mal aguts e a pauc près impracticables, de sòrta qu'a l'epòca, èra extrèmament malaisida d'i arribar.
Es mercés a aqueles accidents de terren #qu'en 1815 a pogudas escapar pro longtemps a las alberedes e vengudas de l'enemic, e #qu'en 1870-71, i aviá pas encara vist los Alemands del temps que los pòbles vesins èran dévastés dempuèi longtemps e #qu'a pas #èsser ocupat que pendent tres jorns, en lo moment de la jubilacion del general Bourbaki.
La variété del sòl #que permet totes los genres de culturas, #çò que fa dire que « Bournois pòt se passar de los sieus vesins » a tanben contribuit a lo sieu isolament.
Bournois est aujourd'hui du département du Doubs et du canton de l'Isle-sur-le-Doubs, à 50 kilomètres nord-est de Besançon, à égale distance de l'Isle-sur-le-Doubs et de Villersexel, soit à 11 kilomètres de ces deux petites villes. Situé à la fois sur un plateau et dans un creux à 500 mètres d'altitude, il est entouré de bois à l'est, au sud et à l'ouest ; limité au nord par une montagne dont les versants et les plateaux qui lui font suite s'étendent presque à pic du côté des villages voisins sur une longueur de 6 kilomètres environ. De chaque côté, à l'est et à l'ouest, suivant les vallées du Doubs et de l'Ognon, passent deux routes très anciennes par lesquelles se font le commerce, et qui laissent Bournois isolé comme dans une île sur le plateau. Selon l'ancienne coutume, tous les chemins étaient en ligne droite, mal tenus et à peu près impraticables, de sorte qu'à l'époque, il était extrêmement difficile d'y arriver.
C'est grâce à ces accidents de terrain qu'en 1815 il a pu échapper assez longtemps aux allées et venues de l'ennemi, et qu'en 1870-71, il n'avait pas encore vu les Allemands tandis que les villages voisins étaient dévastés depuis longtemps et qu'il n'a été occupé que pendant trois jours, lors de la retraite du général Bourbaki.
La variété du sol qui permet tous les genres de cultures, ce qui fait dire que « Bournois peut se passer de ses voisins » a aussi contribué à son isolement.
Bailiá de Jersei
Bailià de Jersei ( en anglés Bailiwick of Jersey, en normand Bailliage dé Jèrri, en francés Bailliage de Jersey).
Bournois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bailiá de Jersei
Es dirigida per un baile, segondat per un parlament, los Estats de Jersey ( elegits). Los Estats comprenon actualament lo Baile, lo Lòctenent Governador, detz senadors, los conestables de las dotze parròquias, vint e nòu deputats, l’Avocat General e lo Procurador General. Lo Baile, nomenat per la Corona, es lo president de l’Assemblada dels Estats. Es tanben president de la Cor Reiala.
Saint-Léonard (Sèina Maritima)
Saint-Léonard  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Bailiá de Jersei
Geografia
Lo bailatge de Jersei compren sustot l'illa de Jersei, e d'illons inabitats: las Dirolhas, los Ecrehos, los Minquièrs, las Pèiras de Lecq.
Administrativament, es devesit en 12 parròquias.
Veire l'article Parròquias de Jersei.
Las parròquias son devesidas en vintenas (o quilhetas).
Veire l'article Vintenas e quilhetas de Jersei.
Bournois
Istòria
La glèisa èra jos la invocació de sant Nicolas, #que la fèsta n'a fixat al 6 de decembre. Lo abbé Baverel, en la siá nòta dels pòbles de Franca-Comtat, dicha #qu'èra anciennement jos la dependéncia del prieur de Vaucluse, e de contunh de l'Universitat e de la archevêque de Besançon. En 1187, lo pape Grégoire VIII #confirmar al abbaye de Luòc-Creissent tot aquel #que possedissiá a Bournois.
Joan Oró
thumb|right|[[Fotografia de Joan Oró en 2004 a la recepcion de la Medalha d'Aur de la Generalitat de Catalonha.]]
Joan Oró i Florensa (26 d'octòbre de 1923, Lleida - 2 de setembre de 2004, Barcelona) es un bioquimista catalan de la segonda mitat dau sègle XX. Participèt a plusors missions de la NASA (programa Apollo, programa Viking) e s'interessèt ais originas de la vida.
Biografia
Diplomat en bioquimia a l'Universitat de Barcelona, anèt ais Estats Units d'America en 1952 onte venguèt doctor quatre ans pus tard. Professor de l'Universitat de Houston en 1963, i fondèt e dirigiguèt lo departament de bioquimia e de biofisica. A partir deis ans 1960, comencèt de trabalhar ambé la NASA dins l'encastre dei missions Viking destinadas a l'exploracion de Mart. En particular, foguèt cargat de la concepcion d'otís e d'experiéncias destinats a l'analisi dau sòu de la planeta. Après la fin dau franquisme, participèt tanben a la vida politica en Catalonha e foguèt elegit dau Parlament de Catalonha en 1980-1981.
Òbra scientifica
Son òbra scientifica foguèt principalament centrada sus l'estudi dei compausats quimics presents dins lei còrs extraterrèstres e sus lei condicions d'aparicion de la vida. En particular, capitèt de sintetizar de moleculas d'adedina – compausat important deis acids nucleïcs – a partir de cianur d'idrogèn HCN. Demostrèt tanben la possibilitat de produrre d'acids aminats a partir d'una solucion de cianur d'idrogèn e d'amoniac. Aquelei descubèrtas participèron activament a la recèrca sus la vida dins l'Univèrs, especialament dins lo Sistèma Solar.
Oró formulèt tanben l'ipotèsi d'una ensemenada de la Tèrra per lei moleculas organicas presentas dins lei cometas après la publicacion, en 1971, de resultats mostrant de concentracions autas en acids aminats e en idrocarburs dins un meteorit (lo meteorit Murchison).
Bournois
Istòria
La glèisa aviá totes los caractèrs de glèisa paroissiale; possedissiá una chapellenie o prestimonie en l'onor de sant Nicolas e de sant Claude, fondada l'an 1530, al  mèstre-autar, per Nicolas Monniot, chanoine de Santa-Madeleine de Besançon, #qu'èra procedenta de Bournois.
Joan Oró
Òbra scientifica
Enfin, ambé la NASA, aguèt un ròtle important durant lei missions Viking que menèron lei premierei mission d'exploracion capitadas sus la planeta Mart. En particular, se destrièt dins la concepcion d'una cromatografia e d'un espectromètre. Puei, participèt a l'interpretacion dei resultats.
Bournois
Istòria
En un acte de visita, es dicha qu'aquela chapellenie èra paura, pingui censu dotata. Nicolas Monniot #nomenar lududes-quitament lo primièr chapelain, e la fondacion i aguèt aprovat per l'Ordinari lo 4 de setembre de 1532. Lo drech de presentacion, conservat en principi en la familha Monniot, aperteniá, a, a Guillaume de Montby, senhor de Bournois en 1652 ; de contunh #passar a la familha de las Raincourt, senhors de Fallon. En 1770, es Gabriel-Gaspard de Raincourt, chanoine doyen de Baume-los-Senhors, #qu'es institué chapelain de Bournois, a la presentacion de  Jean-Baptiste de Raincourt, senhor de Fallon. I aguèt per successor Louis-Gabriel de Raincourt, trésorier de la glèisa de Sant-Pierre de Màcon, nomenat lo 23 de genièr de 1781, #qu'a #èsser lo darrièr chapelain abans la Revolucion.
Joan Oró
Òbra scientifica
Recebèt la medalha Oparin per son trabalh sus leis originas de la vida en 1986 e la Crotz de Sant Jòrdi en 1991.
Bournois
Istòria
Bournois était autrefois du bailliage de Vesoul et de la prévôté de Montjustin. Il est mentionné pour la première fois sous les noms de Buniey, Bunieys, Bonieis, Borncus, Bouniaiis, Bourneus, Bournois dans les chartes de l'abbaye des Trois-Rois, qui en parlent presque dès la fondation de ce monastère, en 1133.
La glèisa était sous l'invocation de saint Nicolas, dont la fête est fixée au 6 décembre. L'abbé Baverel, dans sa notice des villages de Franche-Comté, dit qu'elle était anciennement sous la dépendance du prieur de Vaucluse, et ensuite de l'Université et de l'archevêque de Besançon. En 1187, le pape Grégoire VIII confirma à l'abbaye de Lieu-Croissant tout ce qu'elle possédait à Bournois.
L'église avait tous les caractères d'église paroissiale; elle possédait une chapellenie ou prestimonie en l'honneur de saint Nicolas et de saint Claude, fondée en 1530, au  maître-autel, par Nicolas Monniot, chanoine de Sainte-Madeleine de Besançon, qui était originaire de Bournois.
Dans un acte de visite, il est dit que cette chapellenie était pauvre, pingui censu dotata. Nicolas Monniot nomma lui-même le premier chapelain, et la fondation fut approuvée par l'Ordinaire le 4 septembre 1532. Le droit de présentation, conservé d'abord dans la famille Monniot, appartenait, au, à Guillaume de Montby, seigneur de Bournois en 1652 ; puis il passa à la famille des Raincourt, seigneurs de Fallon. En 1770, c'est Gabriel-Gaspard de Raincourt, chanoine doyen de Baume-les-Messieurs, qui est institué chapelain de Bournois, à la présentation de  Jean-Baptiste de Raincourt, seigneur de Fallon. Il eut pour successeur Louis-Gabriel de Raincourt, trésorier de l'église de Saint-Pierre de Màcon, nommé le 23 janvier 1781, qui a été le dernier chapelain avant la Révolution.
Metalloïd
Un metalloïd es un element quimic que sei proprietats son intermediàrias entre aquelei dei metaus e dei non metaus. Sièis elements son tradicionalament reconeguts coma metalloïds : lo bòr (B), lo silici (Si), lo germani (Ge), l'arsenic (As), l'antimòni (Sb) e lo tellur (Te). Cinc autreis elements son de còps classats dins aqueu grop : lo carbòni (C), l'alumini (Al), lo selèni (Se), lo polòni (Po) e l'astat (At).
Bromont
Bromont [bʁuˈmɔ̃] (Bromont-Lamothe en francés) z-es una comuna occitana de Combralha. Es administrativament dins le departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups de l'estat francés.
Istòria
Los noms ancians son Bramont, Bremont. En 1872, una part dau territòri deven la comuna de La Gotèla.
Koz-Meal
Koz-Meal en breton ( Coat-Méal en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
thumb|left|Lo bourg De Coat-Méal vist de la campanha prèpa Coat-Méal s'una municipalitat del Léon, situada al nòrd de Brèst e al sud del Aber Benoît, prèp de la mar de Iroise. Lo vilatge A situat a 15 km al nòrd de Brèst. La municipalitat se limitrophe de Bourg-Blanc al èst, de Plouvien al nòrd-se, de Tréglonou al nòrd, de Plouguin al oèst, de Guipronvel al oèst e de Milizac al sud.
Coat-Méal est une commune du Léon, située au nord de Brest et au sud de l'Aber Benoît, proche de la mer d'Iroise. Le village est situé a 15 km au nord de Brest. La commune est limitrophe de Bourg-Blanc à l'est, de Plouvien au nord-est, de Tréglonou au nord, de Plouguin à l'ouest, de Guipronvel à l'ouest et de Milizac au sud.
=10.82
Bòrsa (Puèi de Doma)
Borsa [ˈbuʁsɔ], o localament Bòrsa [ˈbɔʁsɔ] (Brousse en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Fèrre meteoritic
thumb|[[Fotografia d'una meteorit metallic compausada de fèrre e de niquèl.]]
Lo fèrre meteoritic es un metau, principalament compausat de fèrre e de niquèl, qu'es present dins lei meteorits. Es una fònt importanta de fèrre a l'estat natiu a la superficia de la Tèrra. Per aquela rason, foguèt utilizat tre la Preïstòria per fabricar d'otís e d'objèctes. Aquel usatge foguèt pus frequent dins lei regions deserticas e polaras onte la cèrca de meteorits es pus aisada. En particular, foguèt fòrça utilizat per leis Inuits d'America dau Nòrd e per lei Nama de Namibia. Se fau nòtar que lei proprietats mecanicas d'aqueu metau foguèron superioras a aquelei de la màger part deis aciers produchs avans la Revolucion Industriala. Uei, lo fèrre meteoritic es utilizat per la fabricacion de joièus de luxe.
Estomac
drecha|vinheta|382x382px|[[Sistèma digestiu|Sistèma digestiu uman.]] L'estomac (en grèc ancian στόμαχος) es la porcion del tub digestiu en forma de pòcha, situada entre l'esofag e lo duodenum. L'esofag recep los aliments mastegats dins la boca e deglutís dins l'estomac. Per l'èsser uman, l’organ es en forma de J majuscula, a l'edat adult fa 20 a 25 cm de naut, conten 50 ml vuèg, e pòt conténer fins a 4 litres. L’estomac es en rapòrt anatomic amb lo fetge (a dreche), la mèlsa (a esquèrra), lo panceràs (en rèire), lo diafragma (en naut) e los intestins (en bas). Es situat al dessús del mesocolon (estarge susmesocolic).
La branca de la medecina que tracta de l’estomac es la gastroenterologia.
L’estomac permet d’assegurar la digestion per sas foncions mecanicas (mescla) e quimicas mesclant los aliments als sucs gastrics (aiga, acid cloridric, enzims). Per una digestion ideala, lo pH de l’estomac es comprés entre 1,5 (pendant la nuèch) e 5 (al començament de digestion) : los enzims gastrics foncionan a pH acid (un pH < 7 es dich acid).
Lo produch de la transformacion per l’estomac es una pasta, nomenada quime que vuèja dins lo duodenum pel pilòr. Es dins lo duodenum que lo quime acid se va neutralizar per las basas produchs de la bila e del suc pancreatic. Aquela neutralizacion dona de sals minerals assimilables, qu'unes passan dins l’organisme dirèctament mejans la paret de duodenum mercé a d'ormònas produchas per las glandulas suprarenalas, los mineralocorticoïdes.
La durada de mescla e de trissatge dins l’estomac esa variabla (entre 2 e 4 oras).
Morfologia
L’estomac se caracteriza de fàcia per una forma en J e presenta una dubertura en naut, lo cardia, que permet la joncion amb l'esofag. Compren l'esfintèr esofagian inferior e lo pilòr a sa sortida cap al duodenum en bas.
I a doas corbaduras: L’estomac es compausat de tres partidas, que las mucosas secrètan totas del mucus protector contra una autodigestion, de naut en bas : Entre lo cròs e lo còrs existís una zona d'estriccion permanenta, mena d'esfinctèr foncional limitant los passatges del naut cap al bas.
Al nivèl de la joncion esogastrica, se trapa l'angle de Hiss qu'empacha los refluses gastrics acids cap al naut que provocarián de quemaduras causticas de l’esofag: aquel es pas protegit contra l’acid cloridric secretat a pH 0,9 dins l’estomac.
Au nivèl de las pichona e grana corbaduras se trapan de ragas pròpias a l'estomac. Son las « ragas gastricas ». Son adaptadas al passatge dels liquids e alentiment los aliments que pòdon èsser tanben digerits pels enzims gastrics.
La partia inferiora (pilòr) compren lo muscle esfinctèr piloric, que permet la sortida cadenciada del quime gastric dins lo duodenum.
Vascularizacion
L'estomac es vascularizat per d'artèrias emergissent del tronc celiac que sortís de l'aòrta en T12. D'aquel tronc naisson d'artèrias: L'estomac es donc vascularizat per dos cercles arterials: La vascularizacion venosa de l'estomac seguís lo meteis esquèma en dos cercles, e se drena dins la vena pòrta epatica:
Anatomia comparada
Se destria:
Embriologia
L'estomac es un organ d'origina endoblastic. Apareis vèrs la 4a setmana de la vida embrionària jos la forma d'una dilatacion fusifòrme de l'intestin anterior, per compre plan son desvelopament seriá important de saber imaginar que subís una dobla rotacion seguent 2 axes : un axe longitudinal e un axe anteroposterior. La rotacion seguent l'axe longitudinal es una rotacion de 90 gras dins lo sens de las agulhas del relòtge e s'escaparà e la formacion de las 2 corbaduras de l'estomac a saber una granda corbadura a esquèrra e una pichona corbadura a drecha. Aquela del sens anteroposterior permetrà lo passatge de l'extremitat caudala o pilorica en naut a drecha e de l'extremitat craniala o cardiala en bas a esquèrra. Es donc al tèrme d'aquò qu'el nòstre estomac pren sa forma definitiva.
Vojadís gastric
Per comandar lo trabalh de sos muscles lices, l’estomac possedís un sistèma nerviós parietal pròpre, situat un pauc mai bas que la mitat dins la granda corbadura, e aquel pace maker ritma las contraccions de la partida inferiora (cròs e pilòr: la pompa). Es modulat pels sistèma simpatic e sistèma parasimpatic
Lo ròtle màger del pilòr es de resténher lo passatge de particulas alimentàrias de talha superiora a 0,5 mm. Es pas qu'a la fin de digestion que l’estomac voja çò que foguèt pas redusit pel trabalh enzimatic e la mescla mecanica poderós, en desesper de causa, confisant lo trabalh non realizat a son seguent màger : lo pancreàs, organ mai competent de la digestion, capable coma l’estomac de reduire la talha de las particulas e de las proteïnas alimentàrias, mas tanben de contunhar la digestion de las grassas (lipids) e de sucres complèxes (idrat de carbòni e amidon per exemple) començada dins lo cròs oral (ptialina pels sucres complèxes e lipasa linguala per las grassas).
Lo segond ròtle important del pilòr es lo comptatge de las calorias: al contrari de la vision admesa, un estomac eficaç es un estomac lent. Los trèbles digestius mai grand son deguts a l’envasiment de l’intestin per una massa importanta d’aliments non transformats per l’estomac. Lo modèl extrèma es le dumping syndrome après gastrectomia. Un autre efièch nefast es l’arribada massissa de calorias dins lo sang (la digestion pancreatic normal es explosiva e la resorpcion dins lo duodenum dins la primièra mièjaora es de 10 % dels sucres, 7 % dels lipids e 4 % de las proteïnas sul total del repais) amb diferentas consequéncias: iperglicemia puèi ipoglicemia reaccionala, ipercolesterolemia e ipertrigliceridemia, etc
La riquesa calorica es analizada dins lo duodenum e realiza de retroaccions reglant l’ejection pilorica. La tòca es de donar a l’estomac un ròtle de sèrva per l’activitat quotidiana.