cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sari-d'Orcino
Geografia
Le village est à 28 km d’Ajaccio et 9 km de la mer (< 3 km à vol d’oiseau). On y accède en prenant la départementale D1 à partir de la route de Bastia (RN 193), par Sarrola Carcopino en franchissant a Bocca di Sarzoghiu d’où l’on a un point de vue magnifique, unique, sur tout le golfe de Sagone, jusqu’à Cargèse.
On peut aussi y parvenir par la D81 qui mène vers Piana-Porto, en prenant à la Liscia, au bord de mer, le CD 601 dit « Route des vignes ».
Busset
Toponimia
Buyssetus, 1373 ( PB 187 ) ; = oïl buis + oil suff. coll. ei E Negre
Geografia
La part oèst de la municipalitat correspond a la plana alluviale de l'Aliar amb un sòl alluvionnaire sableux.
La part sud-oèst a una altitud de 500 a 600 mètres ; lo sòl a constituit de ròcas granitiques, gneiss o micaschiste. La part nòrd entre 400 e 500 mètres a constituit principalament de grès.
Reconeguda dins zòna de montanha de per las siás dénivelés importantas (220 a 614 mètres), #aver# d'afrontar de còps d'ivèrns rigoroses amb formacions de congères suls camins.
La municipalitat de Busset ocupa una superficie de mai de 3,700 ectaras, #çò que lo luòc a la 10 reng entre los 320 comunas del departament de l'Aliar.
Cerecinos del Carrizal
Cerecinos del Carrizal es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Busset
Geografia
Comuna del costat de Cusset-Sud, Busset aperten d'ara endavant a la Comunitat d'aglomeracion de Vichy, fa partida egalament del nòu « País » Vichy Auvergne.
La partie ouest de la commune correspond à la plaine alluviale de l’Allier avec un sol alluvionnaire sableux.
Reconnue en zone de montagne de par ses dénivelés importants (220 à 614 mètres), nous devons affronter parfois des hivers rigoureux avec formations de congères sur les chemins.
La commune de Busset occupe une superficie de plus de 3,700 hectares, ce qui la place au 10 rang parmi les 320 communes du département de l'Allier.
Commune du canton de Cusset-Sud, Busset appartient désormais à la Communauté d'agglomération de Vichy, elle fait partie également du nouveau « Pays » Vichy Auvergne.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Operacion Ichi-Go
L'operacion Ichi-Go se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 19 d'abriu au 31 de decembre de 1944. Foguèt una ofensiva d'amplor menada per l'armada imperiala japonesa qu'èra destinada a durbir una rota de comunicacion ambé l'Indochina Francesa e a destrurre lei basas aerianas utilizadas per lei Chinés e leis Estatsunidencs. En abriu e en mai, lei Japonés ataquèron donc lei tropas chinesas cargadas de protegir la posicion estrategica de Luoyang que deguèron se retirar. Puei, dins lo corrent de mai, lei Japonés ataquèron e ocupèron lei vilas de Changsha, de Hengyang, de Guilin e de Liuzhou.
Aquelei victòrias permetèron d'establir una liason amb Indochina e d'infligir de pèrdas duras ai Chinés (300,000 combatents perduts còntra 100,000). En revènge, mau capitèron d'eliminar la preséncia aeriana deis Aliats. D'efèct, leis Estatsunidencs abandonèron sei basas dau sud de China au profiech d'installacions situadas dins lei regions interioras ò dins leis Illas Mariannas. De mai, l'aumentacion rapida dau territòri ocupat per l'armada japonesa entraïnèt una dispersion pus importanta de seis unitats e melhorèt pas sa seguretat en fàcia deis atacas menadas per lei diferentei guerilhas chinesas. A la perfin, aquò favorizèt la reconquista chinesa de 1945.
Bakaiku
Bakaiku es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Arruazu
Arruazu es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Fresno el Viejo
Fresno el Viejo es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Bluffy
Bluffy en arpitan (Bluffy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Micmac
Los micmacs, (mi'gmaq en micmac) son una nacion primièra, pòble d'americans nadius indigènas del nòrd-èst de Nòva Anglatèrra, de las províncias atlanticas de Canadà, e de la Peninsula de Gaspe en Quebèc.
La nacion a una populacion d'aperaquí 40,000 personas, que aproximativament un tèrç parlan encara inuísimk, una lenga lenga algonquiana. L'inuísimk èra sonque escrit en escritura micmac ieroglifica e es ara escrit en utilizar fòrça letras de l'alfabet latin estandard.
Dins las províncias canadencas de Nòva Escòcia e Tèrranòva e Labrador, octobre es celebrat coma lo mes de l'istòria dels micmacs e la nacion entièra celèbra Treaty Day cada an lo 1èr d'octobre.
Fuensaldaña
Fuensaldaña es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Kåre Willoch
Kåre Isaachsen Willoch, economista e òme politic n. 1928 - 2021, foguèt primièr ministre de Norvègia entre 1981 e 1986.
Antiòquia de Pisidia
Antiòquia de Pisidia (Antiocheia o Antiochia ad Pisidiam en latin) es una anciana ciutat de Pisidia, la region dels lacs en Turquia, la província modèrna d'Antalya. Se situava a la crotz de las mars Mediterranèa e Egèa e la region centrala d'Anatolia, près de l'anciana frontièra entre la Pisidia e la Frigia. Per aquò es tanben coneguda jol nom d'Antiòquia de Frigia. Lo site se trapa a gaireben 1 km al nòrd de Yalvaç (o Yalobatch), vila modèrna de la província d'Isparta. Antiòquia èra situada sus un puèg que lo suc es a 1 236 m. La vila èra bordejada a l'èst del vabre prigond del riu Anthius qus s’escampa dins lo lac d'Eğirdir (en turc : Eğirdir Gölü).
Fondacion
Fondada en 280 AbC, per Antiòc Ièr, filh de Seleuc Ièr, un dels generals d'Alexandre lo Grand, que li dona son nom tot coma à la vila d'Antiòquia d'Orontes, la capital de l'Empèri seleucida. Segon Estrabon foguèt fondada per de ciutadans de Magnesia sul Meandre. Es de nòu fondada coma colonia romana en 19 AbC, dins l’encastre de fondacions de colonias de veterans en Asia, en Grècia, Anatolia e Siria per exemple. Segon Plini lo Vièlh, s'agís de la capitala de la província romana de Pisidia, nomenada Antiochea Cæsarea. A la velha de la batalha d'Actium en 31 AbC, Octavi constata que l'Orient roman es inegalament urbanizat, subretot a l'interior de l’Anatolia ont las ciutats son raras. Se consacra donc, sens crear de novèlas poleis (fòra de Nicopolis d'Epir), a la restauracion e fondacion de colonias romanas coma aquesta d’Antiòquia. Aquò s'explica per la necessitat de lotejar los nombroses veterans desmobilizats l’endeman de la batalha d'Actium e, dins l’objectiu de venir de fogals de romanizacion a l’netorn de vilas pobladas de citutadans romans. Es atal qu'en installant de veterans de la Va Gallica e de la VIIa legion, August crea lo ret de colonias en Pisidia, e a Antiòquia a partir de 25 AbC.
Cultura e religion
Los efièchs culturals son de facj limitats qu’es observat pertot lo grèc remplaça lo latin a partir del règne d'Adrian. Pas res testimònia tanpauc d'una difusion dels cultes romans, fòra dels cultes que sortisson pas dels mitan dels soldats e veterans. Se pòt pasmens notar la preséncia d'un culte local important, aqueste del dieu Men.
La vila foguèt fondada benlèu sul site d'un ancian sanctuari figian dedicat al dieu Men, s’encontra fòrça inscripcions.
Arres de Jos
Arres de Jos ei un pòble dera vath d’Aran, en eth municipi d’Arres que n’ei eth caplòc. A ua populacion de 0 abitants.
Antiòquia de Pisidia
Cultura e religion
Los Actes dels Apòstols nos aprenon que Pau de Tars (sant Paul) e sant Barnabèu anèron dos còps a Antiòquia en 46, mas qu'a lor primièra visita foguèron caçats pels Josieus fòrt nombroses dins la vila. Fobda diferentas comunautats cretianas al còr dels territòris non evangelizats. Antiòquia foguèt una de las primièras vilas d'Anatolia a adoptar lo cristianisme. La primièra e mai granda glèisa dedicada a sant Pau foguèt bastida mai tard a l'emplaçament ont aqueste darrièr prononcia son sermon.
Arres de Jos
Toponimia
Eth nom ancian atestat e que poderé estar restablit es Arres Sotirans (grafiat Arres Sotiras ). Arres de Baish tanben es atestat. En espanhòu son atestats Arrés de Abajo e Arres de Jus.
Antiòquia de Pisidia
Fin d’Antiòquia e roïnas
Pendent una campanha de conquista dirigida pel califa omeyyada Al-Walid ben Abd al-Malik, la vila foguèt rasada en 713. D’assags foguèron fachas per la tornar bastir, mas torna pas encotrar son esplendor passada. Foguèt finalament abandonada quand Yalvaç foguèt fondada vèrs lo sègle XIII.
Uèi, demora un cèrt nombre de roïnas anticas de las muralhas, un aqüeducte, un teatre pichon, mas tanben las propilèas de l'acropòli, la plaça dicha Auguste Platea d'ont s’auçava un temple benlèu consacrat a Agust (o Dionís), la plaça Tiberia Platea en onor de Tibèri, e près dels rèstes de doas basilicas bizantinas e las roïnas d'una glèisa del sègle IV dedicada a sant Pau.
Concilis de Toledo
Los Concilis de Toledo foguèron unas reünions d'avesques, convocadas la majoritat pel rei, que se legiferèt e s'estimèt sus questions politicas del Reialme de Toledo.
S'es discutit fòrça dessús que classa d'Assemblada èran los Concilis generales. Existís pas un parallel dins cap de país e doncas la question es dobèrta a multiplas interpretacions. En general, per qualques indicacions, se sap que los Concilis constituissián una forma de supòrt al rei o a la siá politica, mas se sap pas se s'agissiá d'un supòrt merament moral, d'un supòrt segondari (en essent la basa del poder del rei en los nòbles e l'armada) o d'un supòrt decisiu que lo rei auriá pas obtengut sens el lo supòrt dels nòbles e/o de la populacion, fòrça influida per las autoritats religiosas.
Las decisions del Concili versaven sus las peticions del rei (a banda dels tèmas d'estricta disciplina eclesiastica) e s'adoptavan per majoritat (a comptar del VIII Concili l'assisténcia de nòblas palatins sarrèt als veires a la majoritat o la lor donèt benlèu). Los avesques que defendián las posicions derrotadas èran obligadas a assumir las decisions conciliars jos pena de excomunicació.
En totes los cases las decisions adoptavas anavan en la direccion suggerida pel rei e alebèron rarament los desirs d'aquel (s'o faguèron lo rei podiá pas confirmar los resultats del Concili), en presentant almens nòrmas que poguèsson èsser del grat reial. Lo rei foguèt jamai criticat pels Avesques en un Concili, e mai se se critiquèt de còps al rei anterior.
L'assisténcia al Concili èra obligatòria, levat de malautiá o realizacion d'una comanda del rei; la pena per incompliment li caliá èsser lo excomunió per un an.
Inicialament religioses (I e II Concili) derivèron en convencions politicas (III al XVIII).
Osthoffen
Osthoffen en alemannisch (Osthoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Lengas bird's head de l'èst
Las lengas bird's head de l'èst son una familha de lengas papós parladas en Indonesia, dins la peninsula de Doberai, situada als confins occidentals de la Nòva Guinèa, dins la província de Papoa.
Classificacion
thumb|Las lengas bird's head de l'èst Malcolm Ross (2005) perpausa d'inclure las lengas bird's head de l'èst amb las lengas sentani, lo burmeso e lo tause, aquela darrièra qu'es tradicionalament classat dins las lengas lakes plain, dins una familha que nomena bird's head de l'èst-sentani, que fa partida de son ipotèsi d'una familha de lengas papós occidentalas « espandida ». Aquel ensem acampa las lengas papós occidentalas stricto sensu e las lengas yawa. Haspelmath, Hammarström, Forkel et Bank regètan aquesta proposicion de papó occidental espandit e mantenon lo bird's head de l'èst coma une familha de lengas independanta.
Caires
Caires (Cayres en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Bay Area Rapid Transit
Lo Bay Area Rapid Transit (Transit Rapid de l'Airal de la Baia) o BART es un malhum de mètro (rapid transit system en anglés) servissent las partidas centralas e vilas màgers de l'Airal de la Baia de San Francisco coma San Francisco, Oakland, las comtats d'Alameda e de Contra Costa, la partida nord-èst del Comtat de San Mateo e los aeropòrts internacionals de San Francisco e d'Oakland. Es administrat pel San Francisco Bay Area Rapid Transit District (en occitan: Districte de transit rapid de l'Airal de la Baia de San Francisco).
Psicologia
La psicologia es la sciéncia qu'estúdia lo psiquisme de l'òme, coma unitat distinta, e sas interaccions amb las nombrosas foncions innadas, sensitivas, afectivas o intellectualas e l'estudi del comportament uman en general. Dividit en brancas d’estudi nombrosas, sas disciplinas abòrdan lo domeni tant teoric coma practic, amb d'aplicacions terapeuticas, socialas, e de còps politicas o teologicas. La psicologia a per objectiu l'investigacion del psiquisme coma basa d'una estructura subjectiva e d'un foncionament specific (procès e mecanism) articulat a la percepcion e representacion del mond exterior.
Caires
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Psicologia
Definicion
Etimologicament, la psicologia es l'estudi (logos) de l'eime o psique (psukhê). En son sens grèc, aquest estudi pòrta sus las foncions vegetativas (psicofisiologia), sensitivas (percepcions, motivacion, motricitat) intellectivas (psicologia cognitiva), (cf. Aristòtel, Peri Psukhè). Mas la psicologia es pas sonque un estudi de las foncions de l'esperit mas tanben una vista casuistica de la subjectivitat, una investigacion d'una vertat propria de l'individualitat e de la personalitat d'un subjècte. L'esperit es pas sonque un luòc de combinason o de ligason, nos definit coma d'èssers pensants capables de se pensar els meteisses facia al mond, e aquò dins un rapòrt material o mercé a l'abstraccion.
L'objet d'étude de la psychologie est un débat non clos depuis des siècles. En effet, selon les auteurs, la psychologie s'est trouvée centrée sur des objets très différents, sans qu'il soit encore possible aujourd'hui de décider quelle est la théorie unitaire qui serait largement acceptée.
Caires
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Ecclesia de Quaires, en 1144, Ecclesia de Cairis, en latin, en 1179, Caires, en 1209, Cares, en 1220, Carres, en 1233, Castrum de Caires, en 1235, Castrum de Cayres, en 1331, Locus Cadris castri, en latin, en 1510, La paroisse de Quayres le Chasteau, en 1571. Lo mot occitan caire auriá lo sens de « luòc retirat, angle » o pusleu de « pèira », per designar una fortalesa, de « pèira cairada ».
Chacornac (nom francés)
Las fòrmas ancianas son Homines de Chalcornac, en 1252, Mansus de Chalcornaco, latinizacion de 1342, Chacornac, en 1386, Chalcournac, en 1614.
Psicologia
Definicion
Ainsi les approches sur cette question extrêmement complexe se partagent-elles traditionnellement entre celles qui considèrent que l'objet de la psychologie est le comportement et sa genèse, les processus de la pensée, les émotions et le caractère ou encore la personnalité et les relations humaines, etc.
Les différentes branches de la psychologie se distinguent soit par la méthode utilisée (clinique ou expérimentale), soit par l'activité humaine considérée (travail, mémoire, perception, apprentissage, soin, comportement en groupe, etc.), soit par grand domaine d'investigation (psychologie cognitive, psychopathologie, psychologie sociale, psychologie de l'enfant et du développement, psychophysiologie, psychologie animale).
Batalha de Guilin-Liuzhou
La batalha de Guilin-Liuzhou se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 16 d'aost au 24 de novembre de 1944. Fa partida dei batalhas principalas de l'operacion Ichi-Go. Après la conquista de la màger part dei províncias de Hunan e de Guangdong, lei Japonés menacèron Guilin e Liuzhou. Coma la defensa èra principalament assegurada per de subrevivents de la quatrena batalha de Changsha, lei Chinés tenián pas pron d'efectius per defendre lei doas vilas que foguèron perdudas. Pasmens, capitèron de gardar lo contraròtle dei dos tèrç de la província de Guangxi.
Loisy (Meurthe e Mosèla)
Loisy  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region del Grand Èst.
Belleville-sur-Meuse
Belleville-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Loisy (Meurthe e Mosèla)
Istòria
Foguèt bombardada l'an 1944.
Belleville-sur-Meuse
Geografia
Aquela pichona vila se tròba la longitud de la Mòsa e de la siá part canalisée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Al-Walid II
Lo sieu paire Yazid l'aviá designada coma eretièr de lo sieu fraire Hixam e aquel aguèt al començament cèrta simpatia per lo sieu nebot mas demorèt lèu decebut per la vida de disbauxa que portava; qualqu'uns dels amics del prince foguèron punits e las quantitats assignadas al prince redusit. A lo-Walid daissèt la cort e s'establiguèt luènh, a una residéncia a la estepa, benlèu l'actuala Kasr a lo-Tuba a Jordania.
La siá vida li aviá donat reputacion d'immorala, que causa trobèt per el fòrta oposicion a lo sieu nomentament coma califa. Mas fin finala, a la mòrt de lo sieu oncle, pugèt al tròn. Recebèt la baya a Damasc mas tornèt a la residéncia de la estepa. Se sona que beviá fòrça de vin e mai se aiçò poiriá èsser estat exagerat, mas la siá abséncia manteniá la brusor e fasiá créisser l'oposicion.
Un còp a la carga comencèt una dura repression contra totes los que se li èran opausats, creissent aital l'aversion que i aviá ja contra el. E mai se las siás mesuras socialas èran popularas (faguèt de grands dons pels andicapats e metèt d'esclaus al servici de cècs e paralítics), la siá politica faguèt pas mai que li crear d'enemics. Sostenguèt als kaysites mudarites e als sieus parents mairales thakafites. Après confirmar coma governador del Khurasan a Nasr ibn Sayyar (738-748), recebèt un suborn del thakafita Yússuf ibn Úmar ibn Hubayra e lo mantenguèt coma governador de l'Iraq (738-744). Aquel nomenèt a lo sieu oncle mairal Yusuf ibn Muhammad ibn Yusuf a lo-Thakafi coma governador del Hedjaz.
Al-Walid perseguiguèt a qualques princes omeies. Sulayman ibn Hisham Foguèt fuetejat e enviat a l'exili a Amman. Aquel e d'autres faches faguèron possible una coalicion d'enemics en la que i aviá de princes omeies, los parents de Khalid ibn Abd Allah a lo-Kasri (governador deposat e perseguit de l'Iraq) e d'autras caps iemenites. Coma cap de s'escuelhèt a Yazid ibn a lo-Walid, cosin del califa. Los rebèls s'apoderèron de Damasc jol comandament de Sulayman ibn Hixam ibn Abd-a lo-Màlik e envièron una expedicion cap al palai del califa ara establit ad a lo-Bakhra al sud de Tadmur, dirigida per Abd a lo-Aziz ibn a lo-Hajjaj ibn Abd a lo-Malik; après un cuert sètge lo califa moriguèt a la lucha lo 15 d'abril de 744
Foguèt tanben un poèta d'una qualitat e originalitat considerabla.
Notre-Dame-de-Mésage
Notre-Dame-de-Mésage en arpitan (Notre-Dame-de-Mésage en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Barby (Ardenas)
Barby es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
La municipalitat a traversat pel riu La Val e lo Ruisseau del Bourgeron e limitada al sud pel Aisne, riu poissonneuse, sinueuse e als inondacions hivernales annalas retent lo païsatge marécageux e brumeux. Lo persec i es religion, las localizacions an corregut, lo solelh decidís sovent espècias #que se presentan a la hameçon. Temps clar significa peis blanc, e temps gris pels carnassiers. Los brochets, preses final dels ans 1990 jos la pluèja an encara polida reputacion.
Barby se situe sur la D926 entre la sous-préfecture Rethel et Château-Porcien dans le canton de Rethel.
La commune est traversé par la rivière La Vaux et le Ruisseau du Bourgeron et limitée au sud par l'Aisne, rivière poissonneuse, sinueuse et aux inondations hivernales annuelles rendant le paysage marécageux et brumeux. La pêche y est religion, les emplacements sont courus, le soleil décide souvent des espèces qui se présentent à l'hameçon. Temps clair signifie poisson blanc, et temps gris pour les carnassiers. Les brochets, pris fin des années 1990 sous la pluie ont encore belle réputation.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|200px|Crei de camin sus la localizacion presomptiva de l'ostal natal de Texans de Gerson Dels enregistres an descobèrt a Barby un cavòt de l'edat de bronze e lo vilatge a traversat per l'anciana via romaine de Rethel dins Castell-Porcien.
Sul territòri actual de la municipalitat de Barby se tròba lo vilatge moyenageux de Gerson, ara desapareguda. Es a Gerson #qu'es nascut l'an 1363 Jean de Gerson, cancelièr del Universitat de París, sobrenomenat Doctor Christianissimus. Una crotz marca lo luòc ont la tradicion projècta lo sieu ostal natal. La municipalitat a donat lo sieu nom dins la Carrièra Gerson e la parròquia a installat un monument dins la glèisa a lo sieu bastiment l'an 1880 o 1881.
En los tempses recents, pendent la comuna de Jean Féquant, lo pòble se desvolòpa en totes los domenis e los barbyons an marcat per aquel cònsol tan novateur e tot tant conservador.
Des fouilles ont découvert à Barby une tombe de l'âge de bronze et le village est traversé par l'ancienne voie romaine de Rethel à Château-Porcien.
Istòria de Tolosa
Tolosa es una de las vilas principalas d'Occitània. Se situa sul flume de Garona, e son airal es ocupat dempuèi l'epòca del Neolitic. Son istòria es plan rica. Lo territòri de la vila es estat ocupat dins un primièr temps pels romans puèi pels visigòts e enfin los merovingians. Al sègle XII, Tolosa passèt jol contraròtle d'un comte. thumb|700px|Illustracion simbolica de la vila de Tolosa amb l'oelha, las torres e la [[crotz occitana|crotz]]
Barby (Ardenas)
Istòria
Sur le territoire actuel de la commune de Barby se trouve le village moyenageux de Gerson, maintenant disparue. C'est à Gerson qu'est né en 1363 Jean de Gerson, chancelier de l'Université de Paris, surnommé Doctor Christianissimus. Une croix marque le lieu où la tradition projette sa maison natale. La commune a donné son nom à la Rue Gerson et la paroisse a installé un monument dans l'église à sa construction en 1880 ou 1881.
Istòria de Tolosa
Origina de Tolosa
thumb|250px|Bifacis servats al [[Musèu de Tolosa]]
Barby (Ardenas)
Istòria
Dans les temps recents, pendant la mairie de Jean Féquant, le village se développe dans tous les domaines et les barbyons sont marqués par ce maire tellement novateur et tout autant conservateur.
Istòria de Tolosa
Origina de Tolosa
Las environas de Tolosa foguèron ocupadas tre lo Paleolitic inferior. La val de Garona pòrta de traças claras d'aquela ocupacion, subretot sul sit acheulean d'En Jaca sus la comuna de Colomièrs. Lai i foguèron trobats de vestigis litics ancians. De traças d'ocupacion del Neolitic son estadas descobèrtas a Vilanòva Tolosana jos la forma d'un vilatge que teniá un grop d'abitacions de dotze ectaras, protegidas per un valat e una palissada.
D'autres testimoniatges ancians d'ocupacion que datan de l'edat del fèrre (particularament dels sègles VIII e VII son estadas detectats long de la riba drecha de Garona, mai que mai sul sit de l'ancian espital Larrey. Se tròba en particular sus aqueste sit la necropòli del quartièr Sant Ròc (Plaça dels Carmes, cap a la carrièra Fenetra), mesa al jorn en 2002.
Los Vòlcas Tectosages del sègle II al sègle I abC
E mai se ibèrs e aquitans senhorejèron dins la region de Tolosa a partir del sègle V abans J.C. Puèi los Vòlcas Tectosages conquistèron la region al sègle II abans J.C. Tolosa èra sens dobte la ciutat principala d'aquesta poblada cèlta venguda d’Alemanha que senhorejava entra Garona e Ròse.
Trabalhant una tèrra fertila de la valada de Garona e de las planas de Lauragués, los Tolosencs coneguèron pauc aprèp una expansion demografica sens precedent. Aquesta expansion atenhèt Vièlha Tolosa, vila coneguda per sos vestigis antics nombroses, e ont d'unes veson las originas vertadièras de la ciutat. La vila deviá pas solament sa prosperitat a l’agricultura. Quand l’invasion romana aprochèt de Tolosa, los Tectosages avián ja amassat un vertadièr tresaur en espleitant l’aur d’Arièja e de las Montanhas Negras. De tòrques en aur, testimònis d'aqueste passat, son expausats al Musèu de Sant Ramon a Tolosa.
Pauc de temps aprèp la conquesta Tectosages, en 121 abans J.C., la Provincia romana es organizada pels romans sus las ribas de la Mediterranèa. Contraròtlan atal l'axe comercial entre Espanha e Itàlia per la via Domitia. Los territòris controlats per los Tectosages situats lo long d'aquesta via son alara tractats coma d'aligats. Los Tectosages de Tolosa gardan 10 ans de mai una independéncia de façada al davant del poder roman en garnison a l’entorn de Tolosa. En 109 abC, un pòble germanic, los Teutons, envadís Gàllia e bat l'armada romana. Los Tectosages ne profeichan per s'aligar amb eles e cochar la garnison romana. Mas la victòria es pas de durada, perque lo consul Marius trionfa dels Teutons e recupèra Tolosa. En 104 abC, una revòlta contra la garnison entraina una ripòsta immediata de Roma. La vila foguèt conquerida e pilhada per Cepion (Quintus Servilius Caepio). D’aprèp la legenda, 70 tonas d’aur foguèron raubadas per Cepion. Degun sap pas çò qu’es vengut aqueste tresaur, conegut jol nom de l’« Aur de Tolosa ».
Areso
Areso es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Istòria
Areso qu’èra deu ducat de Gasconha originau. ,
Istòria de Tolosa
L'ocupacion romana del sègle I abans J.C. al sègle II sègle aprèp J.C
Ara raligada a la vida romana, la Tolosa dels ans 70 abans J.C èra pas gaire mai qu’un pòst militar avançat. Cadun trobant son compte dins la patz impausada per la dominacion romana, es sens estat d’anma que los descendants dels ibèrs, aquitans e galeses de la ciutat non s'aligan pas a la Gàllia de Vercingetorix. Tolosa coneguèt alara una fòrta progression demografica, atenhent 20,000 abitants al sègle Ièr aprèp J.C. Teatres, temples, escòlas e toats faguèron de Tolosa una ciutat modèrna e docila, totjorn al centre d’un comèrci regional.
thumb|left|upright 1.5|Vestigi de las muralhas romanas sus la plaça de Sant Jacme al costat del Palais Niel Los Romans amanaigèron los premicis de la futura vila. Es delimitada per la plaça del Capitòli al nòrd, la plaça del Salin al sud, Garona a l'oèst. Dins los ans 20-30 aprèp J.C., una muralha longa de tres quilomètres foguèt bastida per soslinhar la prosperitat de la colonia romana novèla. Enrodava la vila e se dobrissiá sus Garona. Constituida de bricas e de rassièrs, la muralha romana mesurava una nautor de 12 m e 2 m d'espessor. Un trocet es encara visible sus la plaça de Sant Jacme prèp del palais Niel. Puèi, meton en plaça los axes de comunicacions principalas : lo cardo e lo decumanus se crosan sus la plaça Esquiròl ont se tròba lo forum. Construison tanben un teatre plaça del Pont Nòu, un temple sus la plaça Esquiròl e un anfiteatre a Ancely-Purpan. Una ret de toats permet d'evacuar las aigas usadas mentre qu'un Aqüeducte alimenta la vila en aiga potabla dempuèi las fonts de Lardena e del Miralh fins al castèl d'aiga situat plaça Roais.
La ciutat romana vei sa demografia amb 15,000 abitants e sa riquesa aumentar. Al nivèl cultural, Tolosa se distinguís dins lo mond roman e grèc per son escòla de lenga grèga e de retorica. La vila es dirigida per d'aristocrats en tòja que los noms son estats romanizats e dont los membres benefician de la ciutadanetat romana.
Lo sègle III es marcat pel martiri de Sant Sarnin, que en 250 es rebalat per un taure dins la carrièra del Taure. Aqueste eveniment marca lo començament del cristianisme. Sant Sarnin refusant los autres cultes que lo cristianisme, dont lo culte de l'emperaire roman es condemnat a èsser estacat a la garra d'un taure que lo rebalarà fins que la còrda se rompa. Aquela istòria es tanben a l'origina del nom del quartièr de Matabuòu, lai ont los boièrs tuèron lo famós taure. Doas sòrres, las santas puèlas, s'ocupèron d'enterrar lo còs de sant Sarnin,. thumb|250px|Inscripcion romana de -47, trobada dins la vièlha Tolosa Uèi, pauc de traças o de monuments romans son pervenguts fins a nosautres. Sol un tròç de muralha es visible plaça de Sant Jacme prèp del Palais Niel e de restas de l'anfiteatre de Purpan son de testimònis d'aquela epòca. Aquò s'explica en granda partida pel material principal de las construccions romanas qu'es la brica. Contràriament a d'autras vilas romanas construchas de pèira de talha, Tolosa es estada oblijada d'utilizar l'argila de la valada per fabricar de bricas per sas construccions. Òr la brica es un material fòrça mens resistent que la pèira. Las reconstruccions successivas an fachas a partir e suls ancians bastiments romans. Uèi, la basa dels edificis romans e dels amainatjaments urbans son enterrats jos 3 a 5 m del pavat tolosenc. Darrièrament, la construccion del mètro de Tolosa a permés de far avançar las coneissenças sus la Tolosa antica.
Lo Reialme Visigòt
right|250px|thumb|Espandida del Reialme dels Visigòts cap a [[500|500 aprèp JC]] La fin del sègle III marca, per Euròpa, la fin de la dominacion romana. Relativament protegida dels brigands per sas muralhas, la vila de Tolosa escapa a la pujada franca en 260. Lo cristianisme pren pè a l’entorn de la vila gràcia als esfòrces de l’evesque sant Sarnin. Enterrat a l'exterior de l'encinta, segon l'usatge antic, a l'emplaçament de l'actuala basilica de Sant Sarnin, la reputacion d'aqueste personatge permet a la primièra comunautat crestiana de se constituir.
thumb|left|200px|Forn de calç datant de 450 a 520 e descobèrt jol [[Musèu de Sant Ramon]] Puèi son los Visigòts que contrarotlan la ciutat en 418 al nom de l'imperaire de Roma. I assehguran la continuitat de la cdultura romana, e mai se los romanscristianizats e los visigòts pòrtan pas los meteisses vestiments, ni an pas las meteissas costumas. Los Visigòts se passaràn rapidament del sosten roman per prene lor independéncia e regnaràn fins en 507. Çaquelà, preferissent Tolosa a Bordèu, los Gòts fan de Tolosa la capitala de lor Reialme novèl. Coneguda jol nom de « Reialme de Tolosa », la dominacion s’espandís de Léger a Gibartar. Teodoric II ven rei dels Visigòts e de Tolosa en 453. Aquesta nominacion marca l'independéncia del Reialme Visigòt e la mesa en plaça d'institucions e de bastiments reials. Atal, en 1987, la destruccion de l'ancian espital Larrey descobrís las ancianas fondacions del palais reial. Aqueste estatut novèl profiecharà longtemps a la vila. Sola la cultura rapròcha los visigòts dels Galloromans.
Los romans demòran majoritaris a Tolosa. En 462, amb l'aveniment d'Euric, lo poder visigòt es pus violent e lo rei vòl impausar l'arianisme. Los catolics son persecutats e d'unes luòcs de cultes desmontats. Es tanben jos son règne que lo Reialme dels Visigòts es lo mai espandit, anant de Léger a Durença en englobant una granda partida d'Espanha. En 484, Alaric II succedís a son paire Euric.
L'armada franca de Clodovèu metèt fin al reialme visigòten 507, ocupaTolosa mas reussiguèt pas a conquistar la Narnonèsa. Copada de Narbona, la vila foguèt declarada Aquitana. Recentament convertit al catolicisle, los novèls mestres Francs seràn melhor acolhits per la ierarquia catoloica. Aqueles faràn de la ciutat una vila militara, darrièra muralha contra lo Reialme de Barcelona, puèi de Toledo, fièu novèl dels Visigòts, e aquò fins al sègle VII.
La creacion del comtat de Tolosa
A partir del sègle VII, l’istòria de Tolosa es pro movementada. A la favor de las successions merovingianas, la vila ven la capitala d’un territòri important, que s’espandís dels Pirenèus fins a Léger, jos l’autoritat d’un duc, tanben comte de Tolosa, e que pren de còps lo nom de Reialme d’Aquitània. Tolosa servís tanben de plaça-fòrta fàcia a Septimània a l'Èst, senhorejada pels visigòts tre la fin del sègle VI. En 721, Carles Martèl reconeis l’independéncia d'aqueste ducat. Lo duc Eudes fa recular l’envasidor arabi al moment del sètge de Tolosa en 721. Venguda de la peninsula iberica, l’armada d’El-Samah patirà una brava desfacha. Mens conegut que lo de Peitieus, en 732, aqueste sètge seriá estat determinant per marcar lo limit de l'expansion musulmana.
Lo rei franc Pepin lo Brèu metèt fin a l'independéncia del ducat en 768. Mes en dangièr a la batalha de Roncesvals en 778, Carlesmanhe decidiguèt la creacion del Reialme d’Aquitània. Fisèt lo comtat de Tolosa a Corson, puèi a son pròpri cosin Guilhèm. Son los dos primièrs comtes tolosencs. Lo perilh sarrasin faguèt de la vila una plaça fòrta d’ont partissián a la prima los conquerents carolingians. L’armada de Carlesmanhe va fins a Barcelona e l’emperaire crèa una zòna de securitat al sud dels Pirenèus, la marcha d'Espanha.
Pepin I, lo felen de Carlesmanhe, tempta de prene son independéncia e avia la reconstruccion del reiame d'Aquitània. Son filh Pepin II tempta de conquerir Aquitània en 840. Carles lo Calv, dont l’autoritat èra atal escarnida, met en mai de 844 lo sètge davant Tolosa, defenduda per Bernat de Septimània : aquel sortís per negociar, mas es fach presonièr, puèi lèu jutjat e decapitat; Carles li reprochant d’aver compromés la reputacion de sa maire Judit de Bavièra, e son oportunisme a la batalha de Fontenoy-en-Puisaye. Deu çaquelà levar lo sètge, Pepin II avent destruit son armada de secors. Reïtèra sa temptativa en 849 e profèicha de la traïson del comte Fredelon per tornar conquerir la vila, e restacar atal Tolosa a la Francia occidentalis. En 862, Tolosa es pilhada pels Vikings del cap Hasting.
L'epòca feudala
thumb|right|200px|Pintura de Benjamin Constant illustrant l'entrada del Papa Urban II a Tolosa en 1096 La fin dels Carolingians marca lo començament de la feudalitat. Durant tota l'Edat Mejana, Tolosa serà dirigida per sos comtes.
Al començament del millenni, l’actitud derivanta del clergat e la confiscacion de la glèisa pel poder tolosenc entraïnan una degradacion del culte. La glèisa de Sant Sarnin, la basilica de la Daurada e la catedrala de Sant Estève son mal entretengudas. De corrents religioses novèls apareisson, coma la refòrma clunisiana.
L’evesque Izarn, sostengut pel Papa Gregòri VII, temptèt de metre bon òrdre a tot aquò. Confisèt la Daurada als abats clunisians en 1077. A Sant Sarnin, rencontrèt una fòrta oposicion en la persona del prevòst Raimon Gayrard, lo qual venià de bastir un espital pels paures e prepausava de bastir una basilica. Sostengut pel comte Guilhem IV, sant Raimon obtinguèt finalament del Papa Urban II de consacrar l’edifici de Sant Sarnin en 1096, aqueste anant al concili de Clarmont-Ferrand per predicar la Primièra Crosada. Las garrolhas religiosas venián de revelhar la fe dels Tolosencs. Aquesta renaissença s’acompanhèt d’una progression demografica novèla, afavorida per una agricultura tecnicament pus performanta. La vila ven una de las màgers d'Euròpa al sègle XII.
Es a aquela ocasion que los barris de Sant Miquèl e Sant Çubran foguèron bastits. Lo pont de la Daurada permetèt en 1181 de religar Sant Çubran a las pòrtas de la vila. Los barris de Sant Sarnin e de Sant Pèire de las Cosinas coneguèron tanben una expansion notabla. D'artesans nombroses prenon possession de las carrièras e carrieròts de l'antica Tolosa entre la carrièra de Sant Roman e la carrièra d'Alfaro. Totas aquelas carrièras pòrtan encara lo nom dels mestièrs dels artisans : carrièra dels Cambis, dels Filatièrs o dels Cotelièrs. Es tanben a aquela epòca que la muralha feudala es construcha, versemblablament lo long dels actuals grands baloards d'Estrasborg, d'Arcòl, de Lascròssa e d'Armand Duportal.
La creacion del capitolat
La fin del sègle XI marca lo despart del comte Raimon IV per las crosadas. Morís en 1105 davant lo sètge de Trípol. Tolosa serà assetjada mantun còp, al fial de las guèrras de successions que se'n seguiguèon. En 1119, lo pòble tolosenc auça Anfós Jordan al poder comtal. Aqueste darrièr li ne serà reconeissent perque aleugierà taxas e impòstes en levant la tòlta e la quèsta. A la mòrt del comte en 1147, una administracion de 8 capitulars es creada jol nom de « comun conselh de la Ciutat e dels barris ». S’agís del capitolat, una administracion municipala tipicament tolosenca. Jos la protection del poder comtal, a la carga de reglamentar los escambis e de far aplicar las leis. Son los capitols, que lors primièrs actes datan de 1152. En 1176, lo capitolat comportava ja 12 membres, cadun representant un quartièr de Tolosa, o un barri. Lo poder dels cònsols s’opausèt rapidament a lo del comte Raimon V. Los Tolosencs foguèron devesits sul subjècte, e es aprèp 10 ans de lucha, en 1189, que lo conselh municipal obtenguèt la somission del comte.
En 1154, Raimon V de Tolosa esposa Constança, sòrre del rei de França Loís VII. Rebota los atacs del rei d'Anglatèrra, Enric II Plantagenèst. En 1190 comencèt la construccion del futur Capitòli, l'ostal comun, lo sèti del conselh municipal. Ara del nombre de 24, e versemblablament elegits, los Capitols s’autrejan los dreches de polícia, de comèrci, d’impausicion e provòcan de conflictes amb las vilas vesinas. Tolosa ne sortirà generalament vencedora, espandent atal la dominacion de la patria tolosana.
Malgrat l’intervencion del poder reial de França aprèp la conquista francesa, l’administracion dels Capitols farà de Tolosa una vila relativament independenta pendent prèp de 600 ans, fins a la Revolucion. Per l’anecdòta, los jogaires de l'Estadi Tolosenc, l’equipa de rugbi locala, arbòran uèi las colors roge e negre dels Capitols.
La fin dels comtes de Tolosa al sègle XIII
thumb|right|280px|La [[Batalha de Murèth prèp de Tolosa dins una enluminura del sègle XIV (Grandes Chroniques de France, BNF, Ms francés 2813, fol. 252v.)]] Lo catarisme es una doctrina venguda de Bulgaria que profèssa la separacion del material e de l'espiritual tre lo sègle X. S’opausa en aquò a la confession ortodòxa. Los catars s’espandisson progressivament en Euròpa e tanben en Occitània al sègle XII. Tolosa e Albi venon dos luòcs d'implantacion importants e durables pels catars d'ont lo nom de còps emplegat d'« Albigeses » per los designar. Tolosa ven en 1167 una de las cinc Glèisas cataras independentas regetant la poténcia catolica. Lo catarisme e lors adèptes venon rapidament la cibla de la Glèisa Romana. Son alara condemnats coma eretics. Tolosa essent alara una de las mai ricas ciutat d'Euròpa aprèp Roma e Venècia, foguèt un pretexte per organizar son anexion, que los catars èran mai presents en d'autres regions d'Euròpa.
Simon de Montfòrt èra un dels senhors qu'aguèron la carga de los exterminar al moment de la Crosada dels Albigeses proclamada en 1209. Tolosa foguèt pas esparnhada per vam catar. Los blancs ortodòxes percaçavan los negres eretics dins las carrièras de Tolosa. L’evesque Foulques profiechèt de çò que los eretics èran sos creancièrs per encoratjar aquesta recèrca. Qualques Tolosencs rejunguèron los crosats blancs, d’autres aportèron lor ajuda als assetjats. Los cònsols volguèron pas devesir encara mai la populacion tolosenca e defisèron l’autoritat pontificala en designant pas los eretics. Lo comte Ramon VI, protegent los catars, estigmatizèt l’eresia tolosenca.
En 1211, lo primièr sètge de Tolosa per Simon de Montfòrt foguèt un fracàs mas dos ans mai tard, infligiguèt a l’armada tolosenca una terribla desfacha a Murèth. Jos la menaça d’eexcutar d'osttges nombroses, entrèt dins Tolosa en 1216, e se nomenèt comte. Simon de Montfòrt foguèt tuat d’una pèira al sètge de Tolosa de 1218. Fins al darrièr sètge, los crosats seràn asprament combatuts pels Tolosencs. Loís VIII decidirà finalament d’abandonar en 1219. Ramon VI sabèt grat als Tolosencs d’aver preservat ses interèsses, e abandonèt sas darrièras prerogativas als capitols. Ramon VII de Tolosa li succediguèt en 1222. Mas fàcia a la crosada novèla aviada per Loís VIII, Ramon VII capitula e signa lo Tractat de Meaux-París lo 12 d'abril de 1229. Per aqueste tractat, l'Universitat de Tolosa es creada, la segonda aprèp París, amb quatre teologians, dos decretistas (canonistas) e dos gramaticians.
En 1233 e 1234, de tribunals d'Inquisicion son meses en plaça pel Papa Gregòri IX. Los catars son tracats per l'òrdre dels Fraires predicaires fondat per Domèrgue Guzman e installat dins lo convent dels Jacobins en cors de construccion fins en 1340. La repression envèrs los catars, e totes los oposants al poder del papa e del rei de França, en particular los franciscans s'accentua en 1241. En 1249, Anfós de Peitieus succedís a Ramon VII e administra la vila dempuèi París. Lo comtat de Tolosa fòrt redusit dempuèi la darrièra crosada es alara pauc a pauc integrat al Reialme de França. Amb una fòrta occupacion militara e religiosa, Tolosa serà totalament sosmesa al poder del rei e non permetrà de combatre totas las revòltas localas. Serà una ciutat ultra reialiste et ultracatolica.
Del sègle XIII al sègle XVI
Al sègle XIV, Tolosa es en crisi. L'agricultura de Lauragués capita pas a subvenir als besonhs de las populacions e cal importar lo blat d'Itàlia o del Reialme d'Aragon. A partir de 1348, la pèsta tua los tolosencs que se refugian dins las campanhas. La Guèrra de Cent Ans melhora pas la vida dels tolosencs que la vila deu finançar l'esfòrç de guèrra e pagar la rançon del rei Joan lo Bon fach prisonièr en 1356 a Peitieus. La populacion tolosenca va alara patir d'una fòrta descreissença e en 1398, la vila compta pas pus que 24,000 abitants.
Lo sègle XV comença amb la creacion del Parlament tolosenc per Carles VII. Prometent una exempcion de taxas, lo rei enfortís atal son poder e desfisa l’administracion dels Capitols. Investit de dreches de jurisdiccion, lo parlament ganharà apuèi son independéncia politica. Aqueste sègle es tanben lo teatre de disetas nombrosas. Las rotas son pas pus seguras, e Tolosa patís un terrible incendi en 1463. Las abitacions situadas entre l’actuala carrièra Alsàcia-Lorena e Garona son deimadas. Lo 7 de mai de 1463 lo Grand incendi de Tolosa, dins la vila medievala, destrusiguèt los tres quarts de la ciutat e arroïnèt mantuna glèisa, convents e autres edificis publics. Propagat per un vent violent a travèrs de las carrièras estrechas, bordadas d'abitacions de pans de fusta, espandiguèt sos degalhs fins a l'ostal de vila. A mai la vila coneis una expansion demografica novèla, entraïnant una vertadièra crisi del lòtjament.
La prosperitat venguda del pastèl (1463-1561)
thumb|250px|Ancian ostal d'un negociant de [[pastèl, Joan de Bernuin]] Perseguent l’activitat textila de la vila, lo comèrci del pastèl pren s'espelís a partir de 1463. Es lo periòde pus prospèr de l’istòria tolosenca. Son representant mai ric es Pèire d'Assesat, celèbre per son ostal remirable. Aquela prosperitat es ligada a l'aflaquiment del reialme de França amb las guerras de religion fins a Enric iV de França que protegirà lo comerci de Tolosa. S'acabarà amb Lois XIII que restablirà un contraròtle economic e politic en defavor de Tolosa.
Al mitan del sègle XVI, l’Universitat de Tolosa compòrta prèp de 10,000 estudiants. Lo corrent umanista travèrsa sas parets e los universitaris son sovent preses d’agitacion. L’Inquisicion contunha d’installar de lenhièrs nombroses.
En 1533, la Bèla Paula recep Francés I. En 1562, la reforma protestanta provòca de combats de carrièra entre calvinistas e catolics, e l’incendi de gaireben 400 ostals.
D’Assezat es expulsat, al meteis temps que començan trenta dos ans de guèrra civila. Los protestants son rapidament espotits, e tre 1563-64, una Liga es formada pels capitols e lo Parlament per defendre lo catolicisme.
Carles IX passa dins la vila al moment de son torn de França reial (1564-1566), acompanhat de la Cort e dels Grands del Reialme : son fraire lo duc d’Anjau, Enric de Navarra, las cardinals de Borbon e de Lorena.
Lo chaple de Sant Bertomieu (24 d'agost de 1572 a París) se repetís a Tolosa lo 6 d'octobre. Mentre que 300 protestants èran estats meses en prison lo 31 d'agost, tres conselhièrs al Parlament son condemnats per « subversion » per la guèrra de 1562. Lo 4 d'octobre, la rumor d’òrdres secrets del rei s'espandís en vila, e malgrat lo governador lo vescomte de Juèsa, un soslèvament fòrça la preson, e la mitat dels prisonièrs protestants son massacrats.
Sègle XVII
thumb|300px|right|Carta de Tolosa en l’an 1631 L’accession al tròn d’Enric ⅠⅤ metèt fin als trobles tolosencs. Lo Parlament se somet e l’edicte de Nantas es acceptat en 1600. Los Capitols pèrdon las darrièras influéncias que lor demòran. En 1622, al cors d’una guèrra de religion novèla, la vila es presa per Loís XIII. Un flagèl plan mai grèu que la Fredonda va tocar Tolosa en 1629 e en 1652, en fasent de milierats de victimas : la pèsta.
Pel primièr còp, la municipalitat e lo Parlament prenon amassa de mesuras per assistir los malorals que patisson de l’epidemia. Fòrça membres del clergat daissan la vila. Los Tolosencs mai rics fugisson tanben, e sols los doctors son constrenches de demorar. La famina obliga lèu los qualques Capitols qu’an pas abandonat la vila a aplicar una interdiccion de sortida als maselièrs e als fornièrs.
L’Ospici de La Grava albèrga los pestiferats en quarantena. Lo prat dels Sèt Denièrs aculhirà, el tanben, de malauts nombroses dins de condicions precàrias. Abans de tampar sas pòrtas, la vila ven un refugi de mendiants atirats per una infraestructura medicala qu’espèran melhora qu’a la campanha. L’argent manca per noirir tota aquesta populacion, e de requisicions son ordenadas. Als piègers moments de la crisi, los rics se veson atribuir la responsabilitat dels paures.
Lo sègle XVII marca tanben l’arribada d’una associacion secrèta, l’Aa (associatio amicorum), qu'acampa de membres del clergat e d'universitaris, e predican una fe exacerbada. L’influéncia d'aquesta organizacion se farà sustot sentir al sègle XVIII.
Sègle XVIII
Seriá malaisit de qualificar los ans qu'an precedit la Revolucion. Divèrses corrents artistics, religioses, o arquitecturals an percorregut la ciutat durant lo sègle XVIII.
Loís de Mondran es l’instigator d’un urbanisme novèl, versemblablament inspirat per son sejorn dins la capitala. Las principalas realizacions d'aquesta epòca son lo Grand Redond, lo Cors Dillon, e la faciada del Capitòli.