cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sètge de Montsegur (1243-1244)
Configuracion dau castèu de Montsegur e de sei defensas
Lo castèu modèrn de Montsegur es pas la fortalesa que resistiguèt au sètge dei Crosats en 1243-1244. D'efèct, segon la lèi canonica, lo castèu bastit per lei faidits foguèt destruch coma assosta d'eretics avans d'èstre rebastit per Guy II de Lévis. La representacion dau castèu dich cstar es donc malaisada. Lei descripcions dei cronicaires contemporanèus parlavan d'un castèu e d'un vilatge fortificats protegits per un barri, un fossat e una barbacana. Aquel ensems èra situat a la cima èst (vèrs 1,200 m d'altitud) de la crèsta d'una montanha enviroutada de bauç rocassós. Un agachon èra bastit per susvelhar la partida orientala de la crèsta (vèrs 800 m d'altitud). Lo castèu teniá donc una posicion defensiva fòrça favorabla car un assaut dirèct èra impossible e lei maquinas de sètge de l'epòca èran pas capablas de tirar còntra lei fortificacions dempuei lo plan en dessota de la montanha.
Lo debanament dau sètge
Lei combats dei sièis premiers mes son fòrça mau coneguts. Pasmens, quauquei membres de la garnison i foguèron tuats o bleçats. Lei possibilitats estrategicas dei Francés èran malaisadas car un assaut dirèct èra pas impossible en causa de la posicion defensiva fòrça favorabla de Montsegur. Pasmens, coma l'enceuclament e l'isolament dau castèu èran tanben complicats, la chausida dau blocus entraïnava una batalha lònga. De son caire, gràcias a de reservas de manjar fòrça importantas, Pèire Rogièr de Mirapeis podiá assaiar de resistir fins a l'ivèrn per descoratjar leis assalhidors. De mai, una intervencion dau còmte de Tolosa èra possibla coma durant lo sètge de Montreal d'octòbre de 1240 onte Raimon VII aviá permés de negociar l'evacuacion dei faidits enceuclats dins la vila. Semblèt que Raimon VII acceptèsse d'ajudar Montsegur mai deviá avans faire un viatge en Itàlia per reglar d'afaires ambé lo papa e l'emperaire dau Sant Empèri Roman Germanic. Dins aquò, coma l'ivèrn de l'annada 1243-1244 foguèt pas fòrça freg, la segonda possibilitat venguèt l'esperança principala de la garnison. vinheta|349x349px|Aven des Escaliers, pas luenh deu Roc de la Tor, sus la montanha. L'avantatge foguèt prés per leis assalhidors en decembre de 1242 quand un grop pichon de soudats capitèron d'escalar lo bauç orientau de la montanha, de sosprendre lei gardas e d'i ocupar l'agachon. Après aqueu succès, lei Francés deguèron consolidar aquela posicion e avançar vèrs l'èst de lòng de la crèsta per agantar lei premierei defensas dau castèu espereu. Pasmens, coma la penda èra encara sobda, la progression foguèt lenta. Se lo detalh dei combats es pas conegut, leis arqueologs an descubèrt un nombre grand de vestigis de sagitas d'arc, de carrèus d'aubarestas e de pèiras d'armas de sètges mostrant que lei defensors assaièron mai d'un còp d'alentir o de replegar l'avançada francesa. Pasmens, lei Francés èran pus nombrós e l'agachon foguèt pas reconquistat per la garnison. Per Nadau, la situacion èra venguda tant marrida que l'evesque Marti decidiguèt d'evacuar lo tesaur de la communautat catara de Montsegur. Aqueu tesaur es totjorn a l'ora d'ara lo subjècte de divèrsei legendas mai sa composicion pus probabla es un nombre important de pèças de moneda que permetián au castèu de comprar lei bens necessaris per sa vida quotidiana. Vengut inutil, l'argent podiá encaura èstre utilizat per d'autrei communautats cataras, especialament dins lo nòrd d'Itàlia.
Au començament de 1244, lei Francés agantèron lei defensas dirèctas de Montsegur e un premier assaut foguèt replegat. De mai, en genier e febrier, la garnison recebiguèt de renfòrç d'òmes e d'armas. Lei principaus foguèron un engenhaire d'armas de sètge mandat per lo còmte de Tolosa e un grop de quatre combatents venguts amb un messatgier rintrant au castèu. Pasmens, a partir de febrier, lei Francés foguèron capables d'alinhar uneis armas de sètge sus la crèsta per bombardar dirèctament lei defensas e lo vilatge de Montsegur. Lei pèrdas de la garnison aumentèron fòrtament durant aqueu periòde e Raimon VII èra totjorn pas rintrat de son viatge. Ansin, lo 2 de març, Pèire Rogièr de Mirapeis acceptèt de negociar la rediccion dau castèu.
La rediccion de la garnison e l'execucion dei catars
La durada lònga dau sètge aviá escagassat lei dos camps. Lei condicions d'Hugues d'Arcis foguèron donc relativament excepcionalas se se considera que Montsegur èra per la Glèisa Catolica e lo rèi de França un nís d'eretics e de nobles rebèls copables de l'assassinat de dos inquisitors. Una trèva de quinze jorns foguèt acordada avans l'intrada dei Francés dins lo castèu. A la fin d'aqueu periòde, lei catars serán liurats ai representants de la Glèisa ambé la possibilitat d'abjurar. Leis autreis abitants serán interrogats per leis inquisitors mai ges de mesura especiala foguèt adoptada còntra elei. Au contrari, una amnistia foguèt meme obtenguda per lei membres de la tropa qu'aviá assassinat leis inquisitors a Avinhonet.
Leis abitants e lei soudats non catars aprofichèron aquelei condicions per quitar Montsegur. En revènge, lei Catars refusèron d'abjurar e la mòrt venenta encoratjèt 21 personas suplementàrias de demander, e d'obtenir, lo consolament ais evesques Marti e Agulher. Lo 16, quand Hugues d'Arcis prenguèt oficialament lo contraròtle dau castèu, lei Catars foguèron reünits per l'archevesque catolic Pierre Amiel. Après la formulacion dau refús d'abjurar per cada catar, un lenhier gigant foguèt bastit e 224 personas foguèron cremadas per eresia. Maugrat la preséncia d'inquisitors a Montsegur, l'execucion se debanèt sensa procès ni senténcias oficialas. Un ponhada de catars foguèron pas cremats immediatament coma Alazaïs Raseire que foguèt cremada dins son vilatge natau.
Consequéncias dau sètge
La consequéncia principala dau sètge de Montsegur foguèt l'anientament de la ierarquia catara que dirigiguèt la resisténcia religiosa còntra la Glèisa Catolica dins lei regions de Tolosa e de Fois e lo declin rapid de l'eresia. Una autra consequéncia foguèt la destruccion d'un centre important de la resisténcia dei faidits còntra la conquista. Aquò será una etapa decisiva vèrs la fin de la conquista francesa. D'efèct, s'après lo sètge, quauquei zonas demorèron sota lo contraròtle de nobles faidits coma Niòrt o Querbús, la guerilha dei faidits foguèt plus capabla de menaçar dirèctament lo còr dei conquistas francesas mai solament la frontiera entre França e Aragon. Vèrs 1255, de tensions entre lei dos reiaumes van entaïnar lo sètge e la conquista d'aquelei posicions per lei tropas dau rèi Loís IX de França. La guerilha s'acabèt definitivament quauqueis annadas après la presa d'aquelei castèus.
Per la Glèisa Catara, lei consequéncias foguèron tanben grèvas car la pèrda de Montsegur entraïnèt la disparicion d'una sosta segura e dei mejans militaras utilizadas per la proteccion dei catars en mission de predicacion. De mai, l'Inquisicion èra d'ara endavant d'enquistar dins de regions novèlas o còntra de personas novèlas. Entre 1245 e 1246, una tièra d'enquistas dins la region de Tolosa entraïnèt la destruccion d'unei rets eretics dins la noblesa locala, sostèn principau dau catarisme. Lo Catarisme declinèt donc fòrça rapidàment dins lo país tolosenc. Dins lo Comtat de Fois, lo nombre de fidèus pus important permetèt de nomar un evesque novèu. Pasmens, la repression entraïnèt pauc a pauc l'arrestacion o l'exil dei caps catars locaus e tre leis annadas 1250, l'eresia èra fòrtament afeblida e son clergat aviá quasi disparegut. Lo catarisme i demorèt quauquei generacions coma tradicion familiala.
Combronda
Toponimia
Combronde (nom francés) z-es atestat au sègle VIII sotz la fòrma Combronita e Conbronde en 1287. L'origina dau nom z-es le mot gallés comboros, « pelhèira, levada » o « jonhent, ajustador, ajustant », embei los dos sufixes gallés -on, -ate,. Delamarre interprèta (embei de dobtes) autrament la raiç e le sufixe : *Com-bron-etā e compren « luòc a montelhs », en partent de bron-, « popa ». La finala que baila esclaira mai la fòrma dau sègle VIII que non pas le sufixe -ate e le sens bailat z-es benliau en relacion embei le site dau luòc, de transicion entre una plana (390 m) e un relèu mai naut e traversut (600 m).
Nòtas
<references group="N"/>
Recologne (Nauta Sòna)
Recologne  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Geografia
Es la municipalitat a la mai pichona superficie del departament d'Anautita-Saône.
C'est la commune à la plus petite superficie du département de Haute-Saône.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sosterran dera Hontau
Eth sosterran dera Hontau, tanben aperat espeluga de Montespan, qu'ei celèbre peras scènas d'art parietau e pera preséncia d'estatuas d'animaus en argèla datadas deth Paleolitic Superior.
Localizacion
Que's tròba enas comunas de Montespan e Gantias, en Coserans e en departament dera Hauta Garona.
Istoric
En 1923, Norbèrt Casteret que i descorbí relhèus en argèla formats per òmi, qui arrepresentan shivaus en mei d'ua estatua d'argèla qui arrepresenta un ors shens cap, damb un crani vertadèr d'un ors aths sons pès. Aqueras descobèrtas, atau com eras descobèrtas deth sit deth Regordon e dera espeluga de Chauvet, que dèren neishença enas annadas 1920 ath mite deth culte preïstoric ath ors desvolopat per bèths preïstorians.
Conservacion
Hèra degradat desempuish era sua descobèrta, per'mor eras multiplas visitas que'n heren desparéisher mantun relhèu, eth Sosterran dera Hontau qu'ei barrat. Er accès que i es interdit ath public.
Circomlocucion
Una circomlocucion es una figura qu'aparten a la familha de las perifrasis.
En retorica designa un bescontorn. Se tracha de defugir de dire las causas tròp clarament e de preparar l'interlocutor a de paraulas que lo pòdon o nafrar o malcontantar o encolerir o encara l'acipar.
Cabridan
Lei cabridans (var. abelhard, burgaud, bossalon, braulon, brossalon, cabrian, forforon, forselon,forsalon, graule, graulon, taria, tauna ) es un genre d'insèctes dich Vespa en latin que fa partida de la familha dei Vespidae. Amb una talha que pòu agantar 45 mm de longor, lei cabridans son leis insèctes sociaus pus grands de la planeta. Son de predators que caçan generalament d'autreis insèctes coma lei vèspas, leis abelhas ò lei moscas. La màger part deis espècias son originàrias d'Asia mai certanei se son difusadas vèrs leis autrei continents.
En Occitània, son presents lo cabridan europèu e lo cabridan asiatic. Lo segond es una espècia invasiva arribada au començament dau sègle XXI.
Ar Brugeier
Ar Brugeier en breton ( Les Brulais en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Guèrra d'Argeria
La guèrra d’Argeria o Revolucion argeriana (mas tanben guèrra d'independéncia argeriana o guèra de liberaciion nacionala) es un conflicte armat que se debanèt de 1954 a 1962 en Argeria, colonia francesa dempuèi 1830 e divisida en departaments dempuèi 1848, e que la fin es la reconneissença de l'independéncia del territòri lo 3 julhet de 1962.
Ar Brugeier
Istòria
La municipalitat independenta dels Brulais a #èsser creada l'an 1790, per démembrement de la municipalitat de Comblessac.
La commune indépendante des Brulais a été créée en 1790, par démembrement de la commune de Comblessac.
Guèrra d'Argeria
Coma guèrra d'independéncia e de decolonizacion, opausa de nacionalistas argerians, subretot amssat jos la bandièra del Front de Liberacion Nacionala (FLN), a la França. Es a l'encòp un doble conflicte militar e diplomatic e tanben una dobla guèrra civila, entre las comunautats d'una partida e a l'interior de las comunautats d'autra partida. Se debana subretot sul territòri de l'Argeria francesa, amb tanben de ressons en França metropolitana.
Provòca de grevas crisis politicas en França, amb per consequéncias lo retorn al poder de Charles de Gaulle e la casuda de la Quatriena Republica, remplaçada per la Cinquena Republica. Après aver donat de temps a l'armada francesa per lutar contra l'ALN en utilisant totes los mejans a sa disposicion, De Gaulle opta fin finala per l'autodeterminacion coma sola eissida possibla al conflicte, çò que mena una fraccion de l'armada francesa a se rebellar e dintrar en oposicion obèrta amb lo poder, rapidament matada. La guèrra d'Argeria presenta un bilanç pesuc e los metòdes emplegats pendent la guèrra per l'armada francesa (tortura, repression de la populacion civila argeriana) foguèron controversiadas. Lo conflicte desbocar, après los accòrdis d'Evian del 18 de març de 1962, sus l'independéncia de l'Argeria lo 3 de julhet seguent, e precipita l'exòde dels abitants d'origina europèa, dich Pés Negres e dels Josieus, coma lo chapla de desenas de millièrs de harkis.
Denominacions
Lo tèrme oficialament emplegat a l'epòca per la França èra « eveniments d'Argeria », pasmens se l'expression « guèrra d'Argeria » èra en cors dins lo lengatge corrent. L'expression « guèrra d'Argeria » foguèt oficialament adoptada en França lo 18 d'octòbre de 1999.
Contèxte
La guèrra d'Argeria se realiza dins lo vam de descolonizacion que tòca los empèris occidentals après la Segonda Guèrra mondiala. S'inscrich dins l'encastre del combat antiimperialista.
Opausa subretot lo FLN, a l'origina de l'insurreccion, e sa branca armada l'ALN (constituida de mojaïdins, jondís, mossebilins, etc.) a l'armada francesa (comptant tropas d'elèit (paracasudistas, legionaris), goms marocans fins a 1956, gardas mobils, CRS, apellats del contingent o supletius musulmans).
Entre 1952 e 1962, 1 343 000 apellats o rempelats e 407 000 militars d'activa (es a dire 1 750 000 militars) foguèron enviats en Aegeria. Près de 180 000 Musulmans argerians (regulars e supletius) fin finala combatèron del costat francés pendent la guèrra d'Argeria (d'autres chiffre, « coflat », foguèron donats a de mira de propaganda ).
Lo conflicte se dobla d'una guèrra civila e ideologica a l'interior de las doas comunautats, fasent nàisser d'èrsas successivas d'atemptats, assassinats e chaples sus las doas ribas de la Mediterranèa. Costat aegerian, se traduch per una luta de poder que vei la victòria del FLN suls partits argerians rivals, per exemple del Movement nacional algerian (MNA), e per una campanha de repression contra los Argerians profrancés sostenent lo ligam de l'Argeria a la Republica francesa. E mai, provòca costat francés l'afrontament entre una minoritat activa ostila a sa seguida (Liberals d'Aegeria, movement pacifista), una segonda, favorabla a l'independéncia (los « portaire de valisas » del Malhum Jeanson, lo Partit comunista argerian), e una tresena, volent lo manten de l'« Argeria francesa » (Front Argeria francesa, Jova Nacion, Organizacion armada secrèta (OAS)).
Aquela guèrra s'acaba a l'encòp sus la reconneissença de l'independéncia de l'Argeria lo 3 de julhet de 1962, pendent una allocucion televizada del general de Gaulle fasent seguida al referendum d'autodeterminacion del 1èr julhet organizada pels accòrdis d'Evian del 18 de març de 1962, sus la naissença de la Republica argeriana democratica e populara, lo 25 de setembre, e sus l'exòde d'una granda partida dels Pés Negres (al nombre d'un milion).
Evolucion demografica
Al contrari a de colonias de poblament coma los EUA (Amerindians) o l'Austràlia (Aborigèns d'Austràlia), la populaxion indigèn diminíx sensiblament entre 1830 e 1868 puèi creis fortament pendent la colonizacion francesa de l'Argeria entre 1880 (gaireben 3 milions de musulmans, per gaireben 500 000 nonmusulmans) e 1960. A la data, l'Argeria compta gaireben 9,5 milions de musulmans e gaireben 1 milions d'Europèus nonmusulmans amb 130 000 josieus sefaraditas.
L'esperança de vida en 1958 s'auçava segon Daniel Lefeuvre a 60 ans pels òmes e 67 ans per las femnas (contra respectivament 67 ans e 73 ans en França metropolitana) totes populacions confondudas. Mas segon la Banca Mondiala, s’establís a 46 ans en 1960 per la mejana de l'ensemble de las populacions. La mortalitat infantila es fòrça nautas en Argeria. Diminuís fortament per las populacions europèas entre 1946 e 1954 (gaireben 50 per 1000), mas demora plan fòrta pels musulmans (gaireben 85 per 1000 en 1954).
Estatuts juridics colonials
Pasmens, se los ciutadans franceses gausissián exactament dels meteis drechs e devers que lors compatriòtas metropolitans, los subjèctes argerians qu'èran someses als meteis devers (èran per exemple mobilizables pel contingent), èran privats d'una partida de lors drechs civics (votavan al Segond collègi electoral ont caliá nòus de lors vòtes per egalar lo vòte d'un sol votant del Primièr collègi).
L'arrbada al poder de Charles de Gaulle en 1958 e la promulgacion de las ordonanças de 15 de novembre de 1958 uniformiza l'estatut de las populacions d'Argeriana per l'adopcion del collègi unic.
Economia argeriana
En Argeria, dempuèi los ans 1930, près d'un milion de Pés negres i vivon qu'unes millèrs las melhoras tèrras agricòlas. Fòrça agricultors europèus son de viticultors (400 000 ha consacrats a la vinha en Argeria) que las produccions son exportadas subretot cap a la França metropolitana que lo crompa pro car (segon l'istorian Daniel Lefeuvre) per manténer lo nivèl de vida dels colons. L'agricultura ocupa pas que 9 % de la populatcon activa francada (contra 26 % en metropòli) mas los païsans d'origina francesa ocupan l'essencial de las melhoras tèrras cultivablas. Pasmens de fonts certifican que son atribuidas als colons pas que de tèrras fins alara en èrm. Lo colon ne raclama tan que pensa poder ne cultivar amb sa familha, mas deu a partir de la segonda annada pagar l'impòst fonsièr proporcional a la superfícia, çò que dissuadís los abuses.
L'essencial de la populacion musulmana es paure. Son subretot de pichons proprietaris terrencs vivent sus las tèrras men fertilas, o de jornalièrs. Dins los ans 1950, las superfícia cultivablas estagnarián a l'entorn de 7 milions d' La produccion agricòla aumenta pauc entre 1871 e 1948, al contrari al nombre d'abitants. Segon Daniel Lefeuvre, la produccion annala de cereales passa de 3,88 q/ab. a  2 q/ab. L'Argeria deu donc importar de produchs alimentaris.
Lo caumatge es important, 1,5 milions de personas sens emplecs en 1955. La comuna d'Argièr auriá comptat 120 barris de barracas amb 70 000 abitants en 1953.
Se la populacion musulmana es majoritàriament paure, Daniel Lefeuvre conta que gaireben 600 000 Argerians musulmans « apartenon als grops socials mas favorizats » (grands proprietaris fonsièrs, professions liberalas, membres de l'armada e de la fonccion publica).
D'un biais general, l'Argeria luènh de presentar una font economica avantatjosa es un pesuc fais per la metropòli e soss contribuables.
L’evolucion cap a un engatjament europèu, contradictòri amb lo manten de l’ancian Empèri
A la seguida de la Segonda Guèrra mondiala, la França s'engatja resoludament dins una politaca europèa que dessenha l'avenir de la nacion. Al començament de la guèrra d'Argria, de las fòrça politicas encara poderosas ensajavan de manténer çò que demora de l'Empèri colonial francés.
La fin de la guèrra d'Indochina e la descolonizacion de l'Union francesa
Lo conflicte s'inscrich dins l'encastre del procediment de descolonizacion que se debana après la fin de la Segonda Guèrra mondiala. Per la França, aquò concernís per exemple las colonias francesas d'Indochina (guèrra d'Indochina de 1946-1954), la Guinèa, Madagascar (insurreccion malgacha de 1947), l'Africa Equatoriala francesa e l'Africa Occidentala francesa, e tanben los protectorats del Marròc qu'obtien son independéncia lo 2 de març de 1956 e de la Tunisia lo 20 de març de 1956.
L’impossibilitat de las reformas jos la IVa Republica
La principala causa del desencadenament d'aquela guèrra es lo blocatge de totas las refòrmas, degut al fragil equilibri del poder jos la IVa Republica, e a l'oposicion capuda de la massa dels Pés Negres e de lors representants ostils a tota reforma en favor dels musulmans, tot coma aquela dels Argerians : atal, la lei sul novèl estatut de l'Argeria, propausada en 1947, es votada ni pels deputats del colonat, ni pels quinze representants dels « Franceses musulmans » d'Argeria.
Alara que de desenas de milièrs d’abitants de l'Argeria francesa, estimadas a 68 000 combatents, participèron a la liberacion de la França e que d'intellectuals revendican l’egalitat dels drechs, los abitants musulmans de l'Argeria francesa son a l'epòca considerats comma de ciutadans de segond òrdre, al meteis temps que lo regim de l'indigenat es abrogat en teoria en 1945.
En 1947, l'aplicacion del novèl estatut de l'Argeria foguèt gaireben obertament falsada per l'administracion, que faguèt arrestat los « marrits » candidats e truca los resultats en favor dels intransigeants, al punt qu'unes foguèron elegit a vegada per mai de 100 % dels inscrichs.
Pendent los dotze meses que precedarián lo desencadenament del 1èr de novembre, se realizèron pas mens de 53 atemptats (« anti franceses »).
Los combatents musulmans d'Argeria dins l'Armada francesa
En 1960, 85 000 musulmans (apelat, engatjats, militars d'activa, apelats FSNA o Franceses de soca nordafricana) servissián dins l'Armada regulara mai gaireben 150 000 supletius (60 000 harkis, 62 000 GAD, 8 600 GMS et 19 000 Mokhaznis) o al total près de 235 000 musulmans combatent a las costats dels soldats franceses.
Al total, un pauc mai de 110 000 FSNA foguèron incorporats dins l'armada regulara de 1956 a 1961.
Lo 19 de març 1962, jorn del alt al fuòc, segon lo rapòrt a l'ÒNU del controlaire general a las armadas Christian de Saint-Salvy, i aviá en Argeria, 263 000 musulmans engatjats del costat francés (60 000 militars (FSNA), 153 000 supplétifs dont 60 000 harkis et 50 000 notables francophiles) représentant, familles comprises, plus de 1 million de personnes menacées sur 8 millions de musulmans algériens.
Castèl de Vilaroja de Termenés
thumb|castèl de Vilaroja de Termenés
Compent
Compent [kɔ̃ˈpɛ̃] (Compains en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Castèl de Vilaroja de Termenés
Lo castèl de Vilaroja de Termenés es un castèl situat dins l'Aude dins las Corbièras.
Compent
Nòtas
<references group="N"/>
Castèl de Vilaroja de Termenés
Istòria
Dempuèi 1110 e fins a la Revolucion Francesa, lo castèl e lo vilatge apartenguèron als evesques de Narbona. Èra lo sèti d'una de las 11 bailiatges de l'Arquevescal, çò que mòstra que los religioses s'integravan a la societat feudala e que la poténcia ecclesiastica se basava sus de senhoriás. Las arquevesques deguèron defendre lors bens contra los vesins, abans coma aprèp la Crosada dels albigeses. Vilaroja èra al còr d'un vaste domèni, perque l'arquevesque de Narbona èra lo senhor de fòrça vilatges a l'entorn e recobravan de dèimes, de taxas o impòsts. Per percebre aqueles revenguts e governar los seus vassals, l'arquevesque dispausava d'un bailit, e Vilaroja èra al centre del bailiatge. Los arquevesques de Narbona ensagèron de fortificar aquala plaça que s'impausava a causa sa robustessa. La grossa torre o donjon del canton sud-èst comten tres salas superpausadas, de parets fòrça espasses, ont foguèt bastits d'escalièrs. Arribam sus una terrassa de parabanda dentadas. Aquela ciutadèla benlèu foguèt bastida al sègle XIII, pendent lo tresen quart del sègle. Seriá aqui lo nòu desir de las autoritats ecclesiasticas de defendre melhor lor ben ?
thumb|Castèl de Vilaroja-Termenés
Lo castèl aguèt un ròtle important pendent la crosada contre los Albigeses. Lo darrièr "Bon òme" catat, Guilhèm de Belibasta, i fuguèt cremat viu lo 24 d'agost de 1321.
Lo castèl, en roïnat, es classificat monument istoric de Francça dempuèi 1976.
Arquitectura
La forteressa data del sègle XII e tornèt èsser bastida al sègle XIV.
Notas e referéncias
<References/>
Lola Anglada
Maria Dolors Anglada i Sarriera, mai coneguda popularament coma Lola Anglada (Barcelona, 29 d'octobre de 1892 – Tiana, 12 de setembre de 1984) foguèt una escrivana e dessenhaira catalana. Tre sa joventut collaborèt a gaireben totas las revistas per enfants catalanas de son temps. Capitèt lèu de venir un dels autors mai representatius d'aqueste genre dins lo periòde anterior a la Guèrra Civila Espanhòla.
Sas òbras se pòdon veire al Musèu Nacional d'Art de Catalonha e al Musèu d'Istòria de Barcelona. Es tanben famosa sa colleccion de petetas, qu'es installada dins lo Musèu Romantic Can Llopis a Sitges.
Per l'ensems de sa creacion artistica, recebèt mantun prèmi; demest aqueles lo mai important foguèt lo que lo govèrn catalan li autregèt en 1981, la Crotz de Sant Jòrdi.
Enfància e formacion
Maria Dolors Anglada nasquèt en 1892 a Barcelona, dins una familha avodada tradicionalament a l'industria del coton. Èra lo segond enfant de parents amb una fòrta tradicion catalanista, Andreu Anglada e Elisa Sarriera, qu'aguèron tres autres enfants: l'ainada èra Àngels e aprèp Lola, i aviá un fraire Josep Miquel e finalament una sòrre Conxita. Se ditz que quand èra pichona, dins l'escòla ont èra dintrada refusèt de cantar en onor de l'"unitat espanhòla". Pasmens demorèt pas gaire de temps a l'escòla qu'aviá una santat fòrça fragila, e foguèt doncas educada a l'ostal amb de professors particulars.
Estudièt lo dessenh a l'Escola de la Llotja de la capitala catalana al costat dels futurs dessenhaires Antoni Utrillo e Joan Llaverias. Foguèt aqueste darrièr que li donèt l'escasença de realizar sa primièra exposicion a la Sala Parés de Barcelona e que lo setmanièr satiric e catalanista ¡Cu-Cut! publiquèsse un dessenh de la jove artista.
L'engatjament catalanista
Quand s'acabèt la Primièra Guèrra Mondiala viatgèt en França, e s'installèt dins la capitala del país gràcias a una borsa del govèrn francés. A París trabalhèt amb mantun ostal d'edicion e coneguèt mantuna figura del catalanisme coma Francesc Macià e Josep Clarà. Ferventa defensora dels ideals democratics e de la causa catalanista, organizèt una peticion d'amnistia per las personas acusadas d'aver participat al Complòt de Garraf contra lo rei d'aquel temps Anfós XIII d'Espanha.
Del temps de la Guèrra Civila Espanhòla aderiguèt a l'Union Generala dels Trabalhadors, un sindicat d'orientacion socialista, e collaborèt al Comissariat de propaganda.
Quand s'acabèt la guèrra refusèt de s'exiliar, e per fugir de la repression que podiá sofrir per encausa de son catalanisme e de son activisme politic, s'installèt definitivament a Tiana, un vilatge de la comarca del Maresme. Visquèt ailà alunhada de tot amb sa sòrre Conxita. Sa produccion mermèt considerablament e perdèt gaireben tot son compromés social, a l'encòp aturèt sa collaboracion amb los ostals d'edicion franceses e se laissèt devorar per una nostalgia del temps ancian. Organizèt qualques charradas a son ostal dins las annadas 1950 mas lo pes inquisitorial de las autoritats franquistas empachèron tota mena de progrès. Demorèt a viure quasiment coma una reclusa dins l'ostal de Tiana fins a sa mòrt, lo 12 de setembre de 1984.
L'eiretatge de Lola Anglada
thumb|Placa commemorativa del nomenament de Lola Anglada coma filha adoptiva de la vila de Tiana L'escrivana laissèt una granda quantitat de documents, coma sas memòrias, que son demoradas inedichas fins uèi. Dins los darrièrs ans de sa vida laissèt una bèla part de sa produccion artistica e de sas proprietats a la Deputacion de Barcelona. O faguèt amb las condicions d'aver una renda fins a la fin de sa vida e l'engatjament de construire un musèu per sas òbras, que voliá que sas creacions demorèssen totjorn en Catalonha, mas per ara es pas estat encara bastit.
Endiadin
L'endiadin o endiadís (de l'expression grèga ἓν διὰ δυοῖν, "un en dos") es una figura retorica que consistís en remplaçar la relacion de subordinacion o de determinacion per una relacion de coordinacion.
La fòrma endiadin es un manlèu al grèc, mentre que la fòrma endiadís es un manlèu al latin.
Fa partida de las figuras de dissociacion.
En general, se tracha de modificar un sintagma que deuriá èsser unit per lo copar en dos sintagmas coordenats.
L'efièch produch aparten a la suspresa, a l'insisténcia o a la mesa en relèu.
ex. Ai conoscut aquel òme e sa drechura (= la drechura d'aquel òme).
Erupcion hawaiana
Leis erupcions hawaianas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per de lavas fòrça fluidas, basalticas amb una concentracion de silici febla. Aquò permet l'escolament de la lava sus lei flancs dau volcan sus de distàncias lòngas que pòdon agantar de desenaus de quilomètres. Lo desagatge dau magma es aisat e son emission se forma siá sota la forma d'una fònt de lava d'unei centenaus de mètres d'autor amb un debit regular siá sota la forma d'un lac de lava situat dins lo cratèr. Una activitat hawaiana regulara entraïna generalament la formacion d'un volcan bloquier. Certanei volcans coma Mauna Loa, Kilauea o Nyiragongo an un regim eruptiu quasi unicament hawaian.
Aqueleis erupcions son generalament gaire perilhosas mai pòdon causar de destruccions importantas en causa dei coladas de lava que son capablas de destrurre la màger part deis infrastructuras umanas. L'Indici d'Explositat Volcanica d'una erupcion hawaiana se situa generalament entre 0 e 1.
火山
Ceridòus
Ceridòus o Cediròus (Cérizols en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Estragon
L’estragon (Artemisia dracunculus) es una planta erbacèa vivaça miègpersistanta de la familha de las Asteracèas (Compausadas) originària d'Asia centrala, cultivada per sas fuèlhas perfumadas d'usatge condimentari.
L'estragon fa partit de la lista des plantas del Capitulari De Villis (sègle VIII).
Condat (Combralha)
Condat [kɔ̃ˈdɛ] (Condat-en-Combraille en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Estragon
Etimologia e autres noms
La forma serpentina de la raiç de l'estragon fasent creire als erboristas que podavan guarrir las fissadas d'animals verinoses, segon la teoria de las signaturas. D'aquò ven lo tèrme grèc drakon (dragon), l'arabi tarkhum (pichont dragon) e lo nom latin de l'espècia : dracunculus (pichon dragon).
Descripcion
Planta erbacèa de 80 cm de nautor environ, amb fòrça tijas plan ramificadas, de fuèlhas estrechas, perenne per sa soca. Las fuèlhas, estrechas, lissas e brilhantas, de color verd escur, desaparéisson pendent l'ivèrn.
Cultura
Multiplicacion per brocatge o per probainatge en estiu (agost), o alara per division de matas. Transplantar a la prima, dins un sol fresc e leugièr, ric en umús.
Tesèu
vinheta|Tesèu combat lo Minotaur, assistit per [[Atena, medalhon d'un clix d'Aison, v. 430 av. J.-C., Musèu arquologic nacional de Madrid]] Tesèu (en grèc Θησεύς Thêseús) es, dins la mitologia grèga, un eròi de l'Atica, filh d'Egèu (o de Poseidon) e d'Etra. Son nom vendriá de la mèsma raíç que / thesmós, en grèc « institucion ».
Estragon
Cultura
Culhida gaireben un an après plantacion (de joves plants). Prene los rams abnas la florason.
Tesèu
Eròi fondator, coma Persèu o Eracles, Tesèu es venerat pels Ionians e es considerat pels Atenians coma lor grand reformator : rei mitic d'Atenas, es lo responsable de l'unificacion politica de l'Atica jos la dominacion ateniana. Son règne marca tanben un periòde de patz amb los Teessalians e los Beocians. Coma rei unificator, Tesèu es censat aver bastit e ocupat un palais de la fortalesa de l'Acropòli, que pòt èsser estat semblable al palais excavat de Micenes. Lo geograf Pausanias compta segon lo sinecisme, Tesèu establiguèt un cult de l'Afrodita Pandemos (« de tot le pòble ») e Peito sul penjal sud de l'Acropòli. Dins Las Granòtas, Aristofan li atribuís l'invencion de nombrosas tradicions atenianas, coma aquesta de la consecarcion de la cabeladura dels efèbs. Son expleit celèbre e sa legenda aguèron de nombrosas interpretacions. D'especialistas de l'istòria de las religions soslinhèron l'importança de la mitologia lunara dins las legendas de Tesèu.
Estragon
Cultura
Las fuèlhas d'estragon se consèrvan après secatge a l'ombre, reduchas en polvera, dins de bòstia ermeticas. Se pòdon tanben congelars.
Varietat
L'estragon de Russia, Artemisia dracunculus var. inodora, avent mens de sabor, demora mens apreciat. Es una planta mai granda (fins a 1,6 m), de flors fertilas, de fuèlhas verd grisencas, matas, e peludas. Es mai aisit de multiplicar, que produch de granas fertilas.
Tesèu
Naissença e enfança
Egèu, rei d'Atenas, a pas agut d'enfants amb sas diferentas esposas e volon aver un filh. Consulta l'oracla de Dèlfas per que s'acabe son esterilitat. La Pithia li ordena de deligar pas jamai lo col de son otra abans d'aver atengut lo gra mai naut d'Atenas. Escotant aquestas paraulas enigmaticas, Egèu se'n va veire la maga Medèa e contra una proteccion, promet de li trobar una femna. Jos l'encantament, Etra, filha del rei Pitèu de Trezena, s'enamora d'Egèu. Après l'estrencha, la joventa se refugia dins l'illa de Sfaera, ont s'unís al dieu Poseidon. Doblament onorada aquesta nuèch, nais, Tesèu. esquèrra|vinheta|Tesèu afronta le taure de Maraton, lecit de fons blanc del peintre d'Edimborg, v. [[-500, musèu nacional arqueologic d'Atenas.]] Egèu, que se'n tornar per Atenas, assistís pas a sa naissença, mas recomanda a Etra per l'educar segon las normas de son reng, pausa una espasa e de sandalas d'aur sota una ròca, insignes reials que li desvelarián le secret de sa naissença lo jorn ont paoirà levar ròca. Enfant precòç e vigorós, Tesèu tanben recebèt en partatge la seduccion, l'astücia e lo coratge. Meravilhada per tant de donas, sa maire lo mena en frent de la ròca : aisidament la lèva e compren son identitat reiala. Ignòra pasmens encara sa filiacion amb Poseidon. Tesèu pren la rota cap a Atenas; en camin, tua Perifetes, Procust, Sciron, Cercion, e Sinis, brigands que se'n prenián als viatjaires, puèi libèra la region de Crommion d'una singlara qui damatjava las culturas e tua d'òmes.
Estragon
Utilizacion
vinheta|200x200px|Fuèlhas d'estragon secadas Las fuèlhas d'estragon son utilizadas, frescas o secadas o en polvera per aromatizar dels plats (lasanha, cruditats, salças, peissons…) e tanben de consèrvas au vinagra (cornissons, variantas).
Las fuèlhas son tanben utilizadas per l'elaboracion d'una licor d'estragon, una especialita provençala.
Tesèu
Arribada a Atenas e aveniment reial
Quand Tesèu arriba a Atenes, mòstra pas sul còp sa vertadièra identitat. Egèu que l'aculhís sentí de suspicions al vejaire de l'estrangièr alara que sa femna Medèa ensag de le far tuar loi demandant de capturar lo taure de Maraton.
Estragon
Santat
Èrba aromatica e medicinala tradicionala, l'estragon revelèt aver de proprietats antioxydantas que limitan los domatges causats pels radicals liures dins l'organisme. Sas proprietats coma anti-allergèn demòran a quantificar.
Tesèu
Arribada a Atenas e aveniment reial
Sul camin de Maraton, Tesèu s'abriga de l'auratge dins l'ostalet d'una vielha femna, Ecalèa. Promet de far un sacrifici e Zèus se Tesèu capita a capturar lo taure. Aquò se realiza atal, mas a son retorn, trapa la vielha femna mòrta. En son onor, Tesèu dona son nom a l'un de las dèmas de l'Atica, fasent d'un cert biais de sos abitants los enfants adoptius de la defunta.
Estragon
Santat
Pasmens, son accion apasimanta sul sistèma nerviós central preconizat en cas d'insomnia, d'ància o d'espasmofilia foguèt pas provada. Pasmens, de traças de dos benzodiazepinas (delorazepam e temazepam) foguèron trobadas dins las cellulas cultivadas d'aquela planta. Mai, son utilizacion tradicionala dins lo tractament del diabèta fasent pas qu'agir suls simptòmas e non pas sus la glicemia.
Tesèu
Arribada a Atenas e aveniment reial
De retorn a de Maraton en venceire del taure a Atenas, Tesèu es victima d'un ensag d'empoisonament per la reina, mas al darrièr moment, es reconegut per sas sandalas, son bloquièr e son espasa per Egèu qu'alunha lo vin empoisonat. Tesèu partatja alara amb el lo govèrn de la ciutat.
Estragon
Santat
Aquela planta conten de quantitats non negligiblas de vitamina K, las personas prenent de medicaments anticoagulants devon donc limitar sa consomacion. Es tanben una font interessanta de fèrre e de manganès.
L'òli essenciala d'estragon s'obten per distillacion a la vapor d'aiga de las fuèlhas. Cal ggaireben 100 kg de plantas secadas per obténer 1 kg d'òli essenciala.
Tesèu
Arribada a Atenas e aveniment reial
Atenas viu un drama : dempuèi la mòrt de son filh e sa victòria suls Atenians, Minos, rei de Crèta, exigís que la vila li envia cada nòus 9 ans un tribut de set jovents e de set joventas que dona en pastura al Minotaure. Tesèu decidís d'arrestar aqueste chaple e se'n va en Crèta amb las jovas victimas per tuar lo monstre. Egèu fa tot pel convéncer de demorar, mas Tesèu demora inebranlable.
Minos se'n trufa d'aqueste jovent que se gausa de dintrar dins lo labirint de Dedal, per exterminar lo monstre e ne sortir san e salv. Es pas prene encompte de la sieuna filha, Ariana que s'enamorèt de Tesèu e que va li donar une pelòta de fil per li permetre de trobar la sortida. Tua lo monstre amb le glasi qu'Ariana raubèt a son paire — glasi ofèrt per Efèst per son maridatge amb Pasifaèa — sortís del labirint e se salva en mar amb sos companhs e Ariana que traïguèt son paire a condition que l'espose. Abandona Ariana sus una illa desèrta après l'aver endormida suls conselhs del capitani de la nau. Mas sap qu'Ariana traïguèt sa familha per el que se tornariá a Knossos se afrà executar per son paire per traïson. E dintra sens ela a Atenas. Egèu espèra del naut d'un bauç lo retorn de la naut e gaita la color de las velas : segon un acòrdi passat amb son filh, seràn blancas en cas de victòria. Mas Tesèu oubliga de las cambiar e las vesent negras, Egèu se jeta dins la mar que, dempuèi alara, pòrta son nom. Après aqueste tragic eveniment, Tesèu ven lo rei d'Atenas.
Maturitat e mòrt
En mai Ariana, Tesèu esposèt Antiòpa o Fèdra, e se'n divorcièt segon las versions. Segon la primièra version, rauba Antiòpa, çò que provòca las Amazonas a envasir l'Atica, mas l'invasion es gloriosament remandada per Tesèu; l'eveniment se nomena l'Amazonomaquia. Ensemble, An un filh Ipolti. Mas la femna de Tesèu morí combatant amb son marit.
Tesèu se torna maridar amb Fèdra, qu'es crudèla amb Ipolit quand se refusèt a ela, acusant son filhastre d'aver ensejat de la seduire. De passatge a Dèlfes, Tesèu se copas la cabeladura e ne fa don a Apollon. La costuma dins l'Atenas antica vòl que los jove òmes de l'Antiquitat consacren tanben lor cabeladura (gardada longa fins a la pubertat) a une divinitat dins la cencha de lor ciutat; aqueste rite los fa passar a l'edat adult. Dins Los Caractèrs del filosòf Teofrast, lo Pausaire que descrui buta l'ostentacion fins a far vitjar son filh fins a Delfes per d'imitar Tesèu.
Sa reforma, nomenada sinecisme, es a dire reünir totes los pòbles atics dins una unica entitat politica, e organizar un poder central establit sus l'Acropòli, divisa los territòris contigús e la reparticion del pòble en tres classas : los nòbles, los artisans e los cultivators (segon Tucidides ). Alara, las reialtats localas foguèron abolidas, puèi una reaccion contra aquesta novèla forma de poder popular valguèt a Tesèu d'èsser castigat a l'ostracisme, fòrabendit, victima de sa lei. Selon la mitologia, deu fugir a Sciros per escapar a Menestèu, usurpator d'Atenas, mas i es tuat pel rei Licomed.
La construccion del mite
Las originas del mite venon del sègle VII AbC, per exemple dins una epopèa arcaïca nomenada la Teseïda, transmisa de bais oral, e que los aponds per escrichs son perduts. La primièra representacion descobèrta de Tesèu es une anfòra datant de 700 AbC, ont combat un Centaure. Abans lo sègle V, Tesèu es subretot presentat coma lo venceire del Minotaure e coma l'amic de l'eròi teessalian Piritoòs, qu'ensems combatèron los centaures tessalians. La legenda de Tesèu grandís a partir del sègle VI AbC,  coma se fan testimòni los nombroses vases a son imatge datats d'aqueste periòde, e son apareisson dins las tragèdias aticas. Es pendent lo sègle V que lo personatge de Tesèu es malevat per l'ideologia civica ateniana, que fa d'el lo fondator de la ciutat, de son calendièr, de sas festas religiosas, e tanben de la democracia. Un culte es fach a son pretendut tombèl. Fòra d'Atenas, Tesèu es subretot conegut per aver estat l'espos malastruc de Fedra. Plutarc, al sègle II, fa una sintèsi dels recits sul personatge de Tesèu dins sas Vidas parallèlas. Aviá a sa disposicion fòrça escrits e poèms qu'ara desapareguèron, mas en granda partida negligiguèt la tradicion orala del recit mitic de Tesèu, e tanben las representacions fachas suls vases dels sègles VI e V AbC. Plutarc de Queronèu conta dins sa Vida de Tesèu que segon lo mitograf Erodòr d'Eraclèa, Tesèu faguèt pas lo combat contra los Centaures, e ajudèt Adrast a sebelir los còrs après la batalha dels Set contra Tèbas — accion a l'origina de l'obligacion de sebelir los cadavres de las guèrras. Esposèt Antiòpa après una guèrra ulteriora a aquesta dels trabalhs d'Eracles, qu'encontrèt pas que pendent lo chaple dels Centaures.
Cèlas (País de Foish)
Cèlas (Celles en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es ['sɛlos]. Las fòrmas ancianas son Celas cap a 1034, Cellas en 1119, Cellis en 1141, Sellas en 1154, Cellis en 1169 e 1175, Celas en 1181, Cellis, Celas, Selas, Sellis en 1246, Villa de Sellis en 1272, Cella en 1293, Celle, Selle, Sellis en 1318-1325, locus de Cellis en 1446.
Segon Dauzat e les Féniés, Cèlas ven del latin crestian cella (occitan cèla), « ermitatge » e de còps, après, « pichon monastèri », en seguida del regropament dels ermitas a l'epòca carolingiana,. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, Cèlas es le plural de l'occitan cella « cellula, covent ». Tanet e Hordé, citats per Patrici Pojada, ajustan a las idèas precedentas l'idèa de « capèla privada »,. Astor, citat per Patrici Pojada, per d'autras Cèlas, precisa que cella es un tèrme del latin antic per designar le granièr; prenguèt le sens de « recapte dels paures », cramba ont le mèstre de las demòras ricas se retirava per meditar; ne resultèt lo sens de recapte d'ermita. Al sègle IX, designava una glèisa incorporada a un monastèri, puèi prenguèt lo sens de glèisa, de capèla. Qu'es lo que se tròba en toponimia. Segon Patrici Pojada, lo nom representa lo latin cella e l'occitan cèla que ne deriva. Lo sens èra de « cellula, covent, ermitatge, petit monastèri o capèla privada ».
Estragon
Santat
Aquela òli essenciala dangierosa en cas d'usatge abusiu, coneguda per sas proprietats abortivas.
Contra lo choquet: Lo Doctor Jean Valnet, autor de l'obratge de referéncia Aromaterapia (Ed. Maloine), recomanda de mastegar una fuèlha d'estragon o de prene 3 o 4 gotas (dòsi per un adult) de son òli essenciala sus de sucre per arrestar lo choquet.
L'estragon deu son odor anisada a la preséncia d'estragòl, un compausat de la familha dels fenilpropèns, cancerigèn e teratogèn per la mirga.
Taxus
Taxus es un genre de conifèrs de la familha de las Taxacèas que compren una desena d'espècias sonadas tuèis (var. tueis, taish, tèish) en occitan..
Lo tueis es sovent pres per un resinós mas fa partit dels raras gimnospèrmes non resinoses. Los botanistas lo classan dins l'òrdre dels taxales, alara que los resinoses o conifèrs correspondon a aquel dels pinales. E mai, se distinguís de gaireben totes los conifèrs pel fach que la grana es pas contenguda dins un còn lenhós mas dins un aril.
Descripcion
Los tueis son de pichons arbrilhons que la creissénça es pro lenta. Pòt viure pendent fòrça longtemps (de sègles, veire de millenis). Mesura 5 a e pòdon aténher fins a  de naut. La camba quilhada es cobèrta d'una rusca roja, las fuèlhas en forma d'agulhas planas son d'un verd escur amb que trancan los arils roges.
Los tueis copats rebrotan, al contrari de gaireben totes los conifèrs.
Aril e grana
L'aril del tueis, d'un roge viu, atreu fòrça aucèls que los aman fòrça. Lo chuc es fòrça mucilaginós dels arils es sucrat. La grana es fòrça toxica, mas son pas degradada pel sistèma digestiu aviari, aquò permet la disseminacion de l'arbre sens pertocar los aucèls.
Maurepas (Sòma)
Maurpo en picard (Maurepas en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Taxus
Toxicitat
Tota la planta es toxica levat l'aril qu'entorna l'ovul. La substància toxica es una mescla complèxa d'alcaloïdes de la familha dels taxans (que s'extrach le taxòl (o taxina).
Maurepas (Sòma)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Taxus
Utilizacion
L'utilizacion del tueis es fòrça apreciada dins la confeccion dels arcs, coma lo celèbre longbow anglés pr'amor qu'es a l'ecòp flexible e robuste. S'utiliza tanben en tournatge e en escultura pel contraste entre lo còr e l'albenca de la fusta.
Maurepas (Sòma)
Istòria
(Embarg pas exaustiu !)
(saisie non exhaustive !)
Taxus
Ebenisteriá
La seuna fusta, d'una bèla color iranjat-rogenca, es fòrça amat dels ebenistas e dels laütièrs. Las seunas qualitats acosticas son en efècte excepcionalas. Es tanben fòrça apreciat en marquetariá e lo seu prètz es fòrça naut.
Maurepas (Sòma)
Nòtas
<references group=N/>
Taxus
Ebenisteriá
Es considerat lo melhor per la construccion dels arcs. En efècte, es imputrescible, e fòrça estable en mai d'èser a l'encòp robuste e pro souple — doas qualitats essencialas per un arc. La momia (Ötzi) trobada dins los Alps en 1991 portava un arc inacabat fach de tueis, puèi los Angleses ne faguèron lo longbow (arc long anglés).
Alimentacion
L'aril a l'entorn de la grana es comestible, mas sens sabor. Cal plan segur far atencion a mossegar pas la grana qu'es fòrça toxica, mas sonque la chucar. Son ingestion intacta presenta per contra pas de dangièr.
Simbolica
Lo tueis es lo simbòl de la vida e de la mòrt. Los ancians Cèltas e una partida dels Germans l'associavan a la mòrt. Juli Cesar comta dins De bello gallico que lo cap Eburons Catuvolcos se donava la mòrt ingerissent de tueis. Sa longevitat (pòt passar 2000 ans) e son caractèr sempervirens dins de regions temperadas que los conifèrs èran rares pòdon explicar perque aquel arbre es ligat a l'imortalitat.
Auton (Erau)
Auton (Octon en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Se pronóncia localament Aloton/Aroton.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.