Empèri_Espanhòl
Virceraialme de Nòva Espanha
Las seguentas campanhas se consacrèron a conquistar los rèstas de l'empèri asteca e Mexic venguent la basa del vicereialme de Nòva Espanha (1531 - 1821). Après la conquista de Mexic, Hernán Cortés prenguèt lo contraròtle del govèrn de Mexic, despartissent de las tèrras als conqueridors e la colonizacion. Pasmens, los flagrants abuses dels conqueridors obliguèron l'emperaire Carles V a instaurar una audiéncia coma organ de govèrn e administracion dels nòus territòris e ne foguèt designat coma president Nuño Beltrán de Guzmán. Après sa marrida administracion, s'adoptèt per un vicereialme, amb centralizacion del poder dins lo vicerei. A partir d'alara comencèt l'espandiment dels territòris conquerits, d'en primièr lo centre sud de Mexic, cap a l'oèst e al nòrd. Lo vicerei exercissiá son autoritat mejanç l'Audiéncia de Mexic, amb sèti dins la ciutat de Mexic e capitala del vicereialme. S'i apondèron l'Audiéncia de Sant Domingo, que foguèt creada en 1511, l'Audiéncia de Guatemala, creada en 1543 e l'Audiéncia de Nòva Galícia (mai tard l'Audiéncia de Guadalajara), creada en 1548. Al nòrd, èran los territòris de Califòrnia, Nòu Mexic, Tèxas, Coahuila, Nòu Leon e Nòu Santander, tanben administrats pel vicereialme. Après la conquista de las Filipinas en 1565, projècte realizat dirèctament dempuèi la Nòva Espanha, las illas foguèron administradas politicament e economicament dempuèi la vila de Mexic. Pendent la segonda mitat del sègle, Cristóbal de Olid, Pedro de Alvarado e Nuño Beltrán de Guzmán, prenguèron lo poder de granda partida del territòri mexican, levat lo nòrd del país, ont las tribús chichimècas demorèron fins al començament del sègle XVII, quand foguèron chapladas. dins aquel meteis sègle, lo trabalh dels preires arribats en Nòva Espanha, permetèt l'espandiment de nuclèus de populacion a Nòu Leon (Nuevo León), ont se fondèron Cerralvo Cadereyta e Sabinas Hidalgo. La vida a la Nòva Espanha èra caracterizada per l'espleitacion de las civilizacions e los pòbles indigènas realizada pels conquistadors. S'instaurèt una societat de linhatges basats en diferéncias racialas ont negres e indigènas èran tractats coma esclaus e l'oligarquia politica e religiosa tornavan pas qu'als peninsulars, sens permetre que la societat creòla, mestissa, mulastra o las variantas pòscan participar a la presa de decisions. Lo pòrt de Veracruz foguèt lo principal pòrt del vicereialme dins l'ocean Atlantic e Acapulco, lo principal pòrt sus las còstas de l'ocean Pacific. Ambedos pòrts foguèron fondamentals pel comèrci ultramarin, recebent de merças de l'Asia e las transportant cap a Espanha. Una de las naus màger èra lo Galeón de Manila (Galion de Manila), tanben conegut coma la Nao de China (Nau de China), que realizava dos viatges per an entre Manila e Acapulco. Las merças que s'i portavan, èran transportadas a tèrra cap al pòrt de Veracruz, èran embarcadas e menadas cap a Cadis, Espanha. En mai de las merças asiaticas, s'embarcavan los produchs de la Nòva Espanha, subretot l'aur e l'argent. Pasmens, aquelas fonts permetèron pas lo desvolopament d'Espanha, qu'aquela èra de contunh implicada en guèrras en Euròpa. De mai, las embarcacions èran atacadas per las companhiás de bocanièrs (angleses), corsaris (neerlandeses) e de piratas (divèrses). Los vicereis de Nòva Espanha atenguèron lor apogèu al sègle sègle XVII. en 1611, Luis de Velasco, de per abans vicerei del Peró, envièt una delegacion a visitar en tèrras japonesas e establir de contactes comercials amb Japon, e nasquèt alara la Nau de la China, que pendent tres cents ans desembarcava a Acapulco las merças venents de territòris orientals. Lo marqués de Cerralvo, Rodrigo Pacheco Osorio, foguèt acusat de corrupcion e d'ineficacitat dins lo govèrn, que prendent son mandat lo pòrt de Veracruz foguèt saquejat per de piratas olandeses ont se perdèt una granda partida dels cabals reals. De mai, acabant sa carga panèt mai de tres cents mil pesos d'aur, e una pèrla amb de diamants incrustats que regalèt al rei. Entre autres vicereis que patiguèron d'atacas de corsaris angleses e olandeses foguèron lo vicerei Armendáriz, qu'organizèt l'armada de Sobrevent per arrestar d'atacas dels filibustiès angleses sus las còstas novoispanicas e lo comte de Salvatierra, García Sarmiento de Sotomayor, qu'ordenèt protegir las còstas de Califòrnia e atal liurar d'assauts a las naus venents de la China. Vèrs 1649 lo nombre de convents dins la capitala aviá crescut fins a que los abitants se deguèron d'enviar una carta al rei Felip IV de Castelha demandant que s'instaure pas mai de centres dins la capitala, qu'èran desproporcionat a respècte de nombre d'abitants, mas lo rei svolguèt pas respondre. En mai d'aquel meteis an, s'efectuèt l'acte de fe mai granda enregistrat pels annals de l'Inquisicion espanhòla, doncas foguèron executats en una sola serada mai de cent cinquanta òmes e femnas acusadas de heretgia. Lo sègle XVII en Nòva Espanha se caracterizèt per una epòca de patz constanta, que se vesiá solament interrompuda quand los indis se levavan en armas, los mai coneguts d'aqueles cacics van Gaspar Yanga, cap de la revòlta indigèna de 1609. Las incursions de piratas dins vilas portuàries foguèron fòrça frequents, en 1678 van penetrar en Campeche e foguèron detenguts a Alvarado, e en lo 15 mai de 1683, lo corsari Lorencillo prenguèt Veracruz. L'expansion faguèt pauc de cambiaments pendent aquel sègle, lo mai d'important foguèt la fondacion de la vila de Albuquerque al nòrd. Après la novèla de la naissénça del prince Felip Pròsper d'Àustria a 1657, lo vicerai envièt una dotacion de cents cinquanta mila pesos aur per an pendent quinze ans, e s'acabèt amb la mòrt del prince en 1661. Jol govèrn del vicerei Gaspar de la Truèja Sandoval, comte de Gálvez, l'armada de Sobrevent prenguèt lo Tèxas per levar del sieu territòri los franceses, coma çò que se passèt a Sant Domingo.