cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sar
Toponimia
L'origina dau nom de Serç seriá lo nom commun latin serta qu'a per sens « garlandas, clausura ». Lo segond sens de « clausura, barradura » sembla mai de natura a motivar un nom de luec, pusleu que lo prumier. Aquò's pas dirèctament serta (autra fòrma sertum) qu'a donat Serç perqué lo nom a pas una finala feminina. La prumiera fòrma es una latinizacion forçada e ne'n fau pas gardar que la prumiera sillaba. Las fòrmas Sertis en latin e Sers en occitan (tanleu lo segle XII) fan supausar una fòrma grafica Serç (de Sertiu- ?), pusleu que Sert (interpretacion de Jan Urroz), la consonanta finala estant muda. Coma s'explica la varianta Sar, probablament imaginària ?
Epilepsia
L’epilepsia es una malautiá neurologica caracterizada per de crisis d'alteracion foncionala au sen d'un ensems de neurònas. Plusors formas existisson segon l'ensems tocat. Lei doas principalas son lei crisis « generalizadas » qu'implican lei dos emisfèris dau cervèu e lei crisis « parcialas » qu'afèctan una populacion de neurònas pus limitada. Lei causas son variadas e son liadas a d'originas geneticas, a de malautiás ò a la preséncia de certanei substàncias (alcoolisme... etc.).
Lei crisis epilepticas elei meteissei son generalament pas perilhósas per lo malaut. Pasmens, sei consequéncias (tombada, tuert amb un objècte...) son potencialament mortalas. De mai, la multiplicacion dei crisis pòu entraïnar de lesions cerebralas.
Aperaquí 50 milions de personas èran tocadas per aquela malautiá dins lo mond en 2018.
Pèirapuerc
Pèirapuerc o Peirapuerc (Pietraporzio en italian) es una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val d'Estura, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
Del 29 de julhet de 1928 al 10 de genièr de 1947 èra fusionat amb Sambuc dins la comuna del Sambuc e Pèirapuerc.
Villa del Rey
Villa del Rey es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Joan I (papa)
Joan I (470 - 18 de mai de 526) foguèt lo 53 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 13 d'aost de 523 au 18 de mai de 526. Succediguèt a Ormisdas (514-523) e foguèt remplaçat per Fèlix IV (526-530).
Dins lo corrent de son pontificat, foguèt obligat per lo rèi Teodoric de menar una ambaissada fòrça importanta a Constantinòple per moderar la politica de l'emperaire Justin còntra l'eresia ariana. Pasmens, en despiech de la capitada de sa mission, foguèt arrestat tre son retorn en Itàlia per leis Ostrogòts que crenhavan una aliança entre lei Bizantins e lo papa. Joan I moriguèt de malautiá dins sa preson en 530.
Bauma de Rochelot
La bauma de Rochelot se tròba dins la Charanta Occitana, au nòrd dau Bacin Aquitan, a 'na vintena de quilomètres au nòrd-est d'Engoleime.
Localizacion
Se situa dins la comuna de Sent Amanç, dins la vau de Bonoira, un afluent de Tardoira.
Se dubrís dins la vau de Bonoira dins lo bauç, prep de las baumas dau cròs de la Vielha e dau molin de Rochelot, qu'an servat solament de la fauna.
Istoric
Fuguet cerchada per Jòrgi Chauvet a partir de 1897. Las cerchas fugueren represas per Joan Francés Tornapicha a partir de 1980.
Topografia
Fuguet voidada per los prumiers cerchaires, mas Joan Francés Tornapicha trobet un corredor de de larjor,  de nautor e d'aperaquí  de lonjor emplenat d'òs d'animaus.
Restas umanas
Se trobet 6 dents abenadas d'un neandertalian vielh e un fragment de diafisi de l'umerus rausat per de iènas.
Fauna anciana
Dins lo corredor, Joan Francés Tornapicha trobet daus òs de 'na vintena de grands mamifèrs, chavaus, bovids, cervis, dams, chabròus, urs, singlars, megaloceros, rinoceros de las estepas, elefants, vibres e iènas de las cavernas (Crocuta crocuta spelaea). D'autres carnivòrs son presents: ors brun, lop, chen de las cavernas, leon e pantera.
Aplechs e objectes
L'industria litica es liada au Magdalenian.
Villeroy (Sòma)
Villeroy (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge i aviá possedit pels Templiers #qu'avián establit una muralla tot a l'entorn.
La distincion levava de Bailleul-en-Vimeu de contunh #passar als senhors de Rambures.
La glèisa Santa-Salvador #èsser reconstruite a.
Una anecdote d'un ancià del vilatge a aquel jorn defallit relatava que pendent l'aucupacion alemanda d e la segonda guèrra mondiala,una bastissa en avent pres fuòc,sòl una part escurada per las flamas en riscant de entrainant la effrondrement del tet;un soldat alemand #talhar la biga principala de la charpente per salvar d'abitantas.
Le village était possédé par les Templiers qui avaient établi une muraille tout autour.
La seigneurie relevait de Bailleul-en-Vimeu puis passa aux seigneurs de Rambures.
La glèisa Saint-Sauveur fut reconstruite au.
Une anecdote d'un ancien du village à ce jour décédé relatait que durant l'occupation allemande d e la seconde guerre mondiale,un bâtiment ayant pris feu,seul une partie rongé par les flammes risquant d'entrainant l'effrondrement du toit;un soldat allemand coupa la poutre principale de la charpente pour sauver des habitants.
Batalha de Gembloux (1940)
La batalha de Gembloux se debanèt entre lo 14 e lo 15 de mai de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945 ). Opausèt de formacions blindadas, sostengudas per d'infantariá, francesa e alemanda. S'acabèt per una victòria tactica francesa rapidament annulada per l'afondrament dau front dins la region deis Ardenas.
L'enjòc de la batalha èra la vila de Gembloux, situada lòng d'un axe fòrça favorable a la progression dei veïculs, atacada lo 14 de mai per leis Alemands. La defensa francesa, sostenguda per d'importants tirs d'artilhariá, capitèt de resistir e de blocar l'avançada alemanda gràcias a de canons anticarris e de carris Renault R35. Pasmens, l'endemans, lei Francés deguèron se retirar dins de circonstàncias malaisadas (pèrda de contacte entre certaneis unitats, bombardament de l'aviacion alemanda...) per gardar lo contacte ambé leis autreis unitats francesas qu'èran a se retirar en direccion de Lille. Dins lo corrent de la batalha, leis Alemands perdiguèron au mens 700 tuats ò bleçats e un tèrç dei blindats engatjats e lei Francés aperaquí 2,000 tuats, bleçats ò presoniers.
La Línea de la Concepción
vinheta|Bandièra de la Linha
Poranh
Poranh  (Peveragno en italian) es una comuna italiana de la Val Pes dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
La Línea de la Concepción
La Línea de la Concepción es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Villamesías
Villamesías es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
.click
("clic", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Javier Pérez de Cuéllar
vinheta|Javier Pérez de Cuéllar
Lo Pont e La Chanal
Lo Pont e La Chanal (Pontechianale en italian) es una comuna de la comunautat montanhòla de la Val Varacha, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont de l'estat italian.
Javier Pérez de Cuéllar
Javier Pérez de Cuéllar Guerra (Lima, Peró, 19 de genièr de 1920) es un avocat e diplomata peroan. Ocupèt la foncion de 5en Secretari General de las Nacions Unidas de 1982 a 1991.
Fontenu
Fontenu es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Observatòri astronomic
Un observatòri astronomic es un luòc dedicat a l'observacion astronomica, dempuèi lo qual òm observa los astres. e sos movements. Los observatòris foguèron dotats d'instruments scientifics; d'en primièr mecanics (quadrant, astròlab, etc.) puèi optics (luneta, telescòpi), electrics e uèi electronics.
Fontenu
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Medina-Sidonia
Medina-Sidonia es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Lohuec
Lohueg en breton ( Lohuec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
.how
("cossí", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Villamiel
Villamiel es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Pradlievi
Pradlievi o Pradievi (Pradleves en italian) es una comuna de 0 abitants de Val Grana, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, e la region de Piemont de l'estat italian.
.diet
("dièta", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Andrei Makarévich
thumb|250px|Andrei Makarévich en 2013 Andrei Vadímovich Makarévich (en rus: Андре́й Вадимович Макаревич; Moscòu, 11 de decembre de 1953) es un cantaire, musician e poèta rus. Es un artista fòrça famós dins los païses de l'anciana Union Sovietica que foguèt lo fondador del grop de musica rock mai ancian e encara actiu Mashina Vremeni (en rus: Машина времени). Recebèt lo títol d'Artista Popular de Russia en 1999.
En agost de 2014 faguèt un concèrt dins la region ucraïniana de Donbàs pels refugiats de guèrra desplaçats, e foguèt acusat posteriorament en Russia per un deputat de la Doma de "collaborar amb los fascistas".
Lluís Quintana-Murci
Lluís Quintana i Murci, o mai sovent Lluís Quintana-Murci (Palma, 1970) es un biologista malhorquin. Es un cercaire especializat en genetica. Recebèt lo 28 de febrièr de 2018 la medalha d'aur del govèrn de las Islas Balearas.
Biografia
Interessat per la biologia marina, Lluís Quintana-Murci estudièt primièr la genetica a l'Universitat de Barcelona abans de partir en Itàlia, a l'Universitat de Pavia, per i far una tèsi sus la variabilitat del cromosòma Y que presentèt en 1998. Contunhèt puèi sos estudis a la capitala francesa, a l'Institut Pasteur tre 1999.
Leonard Cohen
Leonard Norman Cohen (Montréal, 21 de setembre de 1934-Los Angeles, 7 de novembre de 2016) es un cantautor, poèta e romancièr canadian. En junh de 2011 recebèt lo Prèmi Princi d'Astúrias de las Letras.
Paterna de Rivera
Paterna de Rivera es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Cèra e Lançòu
Cèra e Lançòu (Sère-Lanso en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Ormisdas
Ormisdas (mòrt lo 6 d'aost de 523) foguèt lo 52 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 20 de julhet de 514 au 6 d'aost de 523. Succediguèt a Simmac (498-514) e foguèt remplaçat per Joan I (523-526).
Cèra e Lançòu
Cèra
Era prononciacion qu'ei ['sèra] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : in Cera ath sègle XII, Scere et Lanso en 1285, De Sera en 1313, de Serra en 1379, Sera en 1429, paroisse de Sere, Artigues et Crastes en 1738-1745, Sère ez Angles en 1750, Sere en 1790, Sere des Angles (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Sère-ez-Angles en 1806.
Ormisdas
Eissit d'un ostau aisat de la region de Roma, se maridèt e aguèt un fiu (que venguèt lo papa Silvèri entre 536 e 537) avans d'intrar au sen de la Glèisa. Durant l'esquisma de Laurenç, venguèt un dei caps dau clergat fidèu au papa Simmac. Aquò favorizèt son ascension dins la ierarquia crestiana e son eleccion foguèt fòrça aisada. Sa premiera preocupacion foguèt d'eliminar lei darrierei consequéncias de l'esquisma de Laurenç e lei darriers esquismatics foguèron tornarmai acceptats dins la Glèisa.
Pasmens, Ormisdas deguèt tanben rapidament s'ocupar deis afaires de la Glèisa d'Orient e de l'esquisma acacian acomençat ambé la publicacion de l'Henotikon per l'emperaire bizantin Zenon. Anastasi, successor de Zenon, mantenguèt lo document e se raprochèt dei tèsis monofisistas. Acomencèt tanben de persecucions còntra leis evesques fidèus dau concili de Calcedònia. Per renfòrçar sa posicion en fàcia dau poder imperiau, uneis evesques orientaus demandèron alora au papa de restablir l'unitat de la Glèisa. Pasmens, lei condicions d'Ormisdas, especialament la condamnacion dei tèsis acacianas, foguèron finalament pas acceptats. Enterin, una revòuta menada per lo generau Vitalian obliguèt l'emperaire d'acceptar la restauracion de l'unitat de la Glèisa e l'arbitratge de la papautat regardant lei divisions teologicas entre Constantinòple e leis autreis evesques orientaus. Pasmens, Anastasi voliá subretot ganhar de temps e lei negociacions s'acabèron sensa resultat. Après la desfacha de Vitalian, l'emperaire assaièt d'organizar una revòuta de Roma còntra Ormisdas mai lo Senat refusèt de sostenir lo movement. Aquò entraïnèt alora lo raliment au papa d'uneis evesques orientaus.
Cèra e Lançòu
Lançòu
Era prononciacion qu'ei [lan'sò] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Scere et Lanso en 1285, De Lansso, en 1313, De Lansolio en 1342, de Ausonis (error de lectura per Ansonis ?), en latin, en 1379, Lanson en 1429, Lanso (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Ormisdas
En matèria de disciplina dau clergat, Ormisdas adoptèt lo premier decrèt enebissent l'atribucion d'una carga de la Glèisa en cambi de privilègis ò de dons.
Cèra e Lançòu
Lançòu
Segon R. Aymard, Lançòu que vien deth nom latin d'òmi Lantius, dab eth sufixe -olus. Segon Miquèu Grosclaude, eth radicau que sembla d'estar Lantius o Lancius. Eth sufixe, segon era majoritat deras atestacions e era prononciacion modèrna que sembla d'estar -olum. Era dificultat qu'ei aqueth sufixe ei jamès emplegat dab un nom de persona; eth nom que demòra escur.
Olvera
Olvera es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Enez-Sun
Enez-Sun en breton (Île-de-Sein en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Villanueva de la Vera
Villanueva de la Vera es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Villanueva de la Sierra
Villanueva de la Sierra es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
.cern
(acorcha de Conseil européen pour la Recherche nucléaire, "Conselh europèu per la recèrca nucleara", en francés) es un nom de domeni generic enregistrat per l'Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Villers-aux-Érables
Villers-aux-Érables es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Prats (Val Maira)
Prats (Prazzo en italian) es una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val Maira, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
Drech internacional public
Lo drech internacional public es l'ensems dels principis e nòrmas que regulan las relacions entre Estats, e d'autres subjèctes de drech internacional, e que son representats per sos servicis diplomatics. Es compausat del acòrdis entre estats - tractats internacionals (tractats, pactes, acòrdis, cartas), memorandums, escambi de nòtas diplomaticas, amendements, annèxas, protocòls de tractats–, per la costuma internacionala que se compausa a l'encòp de la practica entre Estats qu'aqueles reconeisson coma obligatòria, coma pels principis generals del drech.
Mai, dins lo domèni multilateral, lo drech internacional se noirís dels acòrdis contractats entre los Estats dins l'encastre dels organismes internacionals qu'apartenon e, entre eles, lo acòrdis que s'engatgèron a aplicar. Dins ambedós cases, bilateral o multilateral, lo nivèl pres dins l'engatjament un Estat es de metre vigor la nòrma convenguda dins lo sieus territòri e l'aplicar al dessús de las nòrmas nacionalas.
Observatòri d'Auta Provença
L'observatòri d'Auta Provença (OHP) es un observatòri astronomic situat a Sant Miquèu de l'Observatòri, dins los Aups d'Auta Provença. L'implantacion de l'observatòri s'explica per la puretat de l'atmosfèra del país de Forcauquier. Lo nombre de nuèits utilizablas per la fotometria i es excepcional.
Drech internacional public
Tradicionalament, se fa la diferéncia entre lo drech internacional public e drech internacional privat.
Origina
E mai de las situacions mai criticas, quand la violéncia èra la nòrma de las relacions entre los centres de poder independents, existiguèron totjorn de nòrmas de jòc preestablidas, o contractadas que sián per las partidas, acceptadas e respectadas coma un complement de las relacions de fòrça. Se pòt afirmar que, dins l'istorica puslèu alunhada, las nòrmas de jòc aplicada a aquelas relacions avián pas de caractèrs juridics, e que se fondavan sus de concepcions religiosas o de vejaires filosofics e morals. Dins unas escasenças cèrtas armas èran utilizadas, que las possedavan tanben l'enemic.
Observatòri d'Auta Provença
Es a l'observatòri d'Auta Provença que la primièra planèta extrasolària (o exoplanèta) a l'entorn d'una estèla de la sequéncia principala, 51 Pegasi b, foguèt descobèrta en 1995 per Michel Mayor e Didier Queloz amb l'espectrograf ELODIE del telescòpi de 1,93 m.
Drech internacional public
Origina
S'estudís los documents e donadas istoricas, existís de nòrmas que regulan las relacions entre los centres de poder independents, que datan de mai de 5000 ans. L'acòrdi mai ancian que conegut es aqueste realizat en 3200 AbC entre las vilas caldèas de Lagash e Umma, qu'ambedoas fixèron per el lors frontièras après una guèrra. Un autre acòrdi seriá aquel realizat entre los egipcians e los ititas, que s'acòrda per se despartir las zònas per influéncia.
Antiquitat
Dins l'antiquitat existissiá pas un drech internacional pròpiament dich, qu'existissiá pas una comunautat internacionala. Quand se pren en compte las mai grandas civilizacions de l'epòca, i a Grècia e Roma, civilizacions que consideravan los pòbles vesins coma  de vassals o de pòbles dominats. Pasmens, l'istòria verifica dins l'aplicacion, pels primièrs grops primitius, d'un principi nomenat "ubi societas ibi jus" (ont i a societat i a drech).
Entre las fonts mai ancianas del drech internacional que se podèron verificar i a lo tractat de Eannatum, entre lo rei de Lagash a Mesopotamia, e Umma, entre 3100 AbC. Lo punt mai important del tractat èra l'inviolabilitat de las frontièras. Los tractats a aquestaa epòca s'escrivián sus taulas de gip o sus diferents monuments. La màger partida dels tractats èran d'acòrdis frontalièrs, l'establiment d'Estats vassals, tractats de patz (coma lo de l'aliança, en 1292 AbC, entre Ramses II e Hattusilis III), e es establida una nocion d'arbitratge, d'asili, de missions diplomaticas, de l'extradicion e la proteccion dels estrangièrs. La màger partida d'aquestes tractats son oficializats per d'actes o de juraments religioses.
Drech internacional classic
Las relacions internacionalas dins aqueste periòde se caracterizan per s'integrar dins un esquèma omogenèu d'equilibri de poder multipolar, amb per epicentre l'Euròpa, ont las poténcias se fan concurréncia dins de limitas estrictas de règlas de jòc, que se lançan a partie del nuclèu a la conquista e la colonizacion de la periferia. Per regular aquestaas relacions, l'Euròpa creèt un sistèma juridic: lo drech internacional classic, que s'impausèt tanben dins los autres Estats non europèus, que siá per gravitacion de poder o a mejans la domenicion coloniala. Lo Tractat de Vestfàlia (1648), soscrich per la màger partida de las poténcias europèas, acaban amb la Guèrra dels Trenta ans. S'agís d'acòrdis qu'al principi aguèron un caractèr mai politic que juridic, e que constituiguèron lo punt de partença cap a un novèl sistèma politic e juridic internacional. Los Tractats de Westfàlia serviguèron al desvolopament del drech internacional public, e constituisson la basa de la societat internacionala modèrna, integrada per de multiples Estats que dispausan de l'atribut de la sobeiranetat e se reconeisson coma juridicament pars.
Pendent lo sègle XVII la politica dels Estats encoratja la practica d'amassar de congrèsses internacionales. Lo drech dels tractats pren un vam novèl, se negocian dins  decongrèsses, pasmens se conclutz pas encara d'acòrdis multilaterals. Cobrisson tanben d'important elements juridics coma lo dogma de la santedat dels acòrdis e lo de l'inviolabilitat dels tractats (pacta sunt servanda), e mai se s'admet la clausula rebus sic stantibus.
La Primièra Guèrra Mondiala demostrèt la fragilitat del sistèma de seguretat sus se fasiá fisança per l'evitar, e las violacions dels acòrdis mostrèron que l'equilibri èra pas mai un regulacion excellenta. Alara, s'ensaja realizar un novèl ordonament dels centres de poder, enforçant las organizacions internacionalas, en afirmant lo drech e establssent un sistèma de seguretat collectiva qu'apare la patz per autras vias diferentas d'aquestas qu'avián fracaçat. Se creèt la Societat de las Nacions sus l'idèa de la cooperacion internacionala, donant de facultats a sos organs per prevenir e evitar la guèrra, e en instaurant lo primièr sistèma de solucion pacifica dels diferents: la Cort Permanenta de Justícia Internacionala. Malgrat los ensangs per restaurar lo sistèma d'equilibri internacional, s'atenguèron pas los objectius e esclatèt la Segonda Guèrra Mondiala.
Drech internacional contemporanèu
A aqueste periòde se crèa l'Organizacion de las Nacions Unidas (ONU), que preten constituir un forum universal e democratic ont serián representats totes los Estats. Los articles 1 e 2 de la Carta de las Nacions Unidas constituisson la basa ideologica que provocarà de cambiaments juridics revolucionaris. La carta seguís los principis seguents: cooperacion internacionala de totes los Estats pel manten de la patz e seguretat internacionala; reafirmacion del principi d'egalitat sobeirana e juridica dels Estats; s'enebís l'usatge e la menaça de la fòrça en las relacions internacionalas.
A comptar del decènni dels ans 1960, e se basant sus la Carta de l'ONU, una granda quantitat d'Estats venon independents, al moment ont se produtz lo fenomèn politic de descolonizacion. Amb l'aparicion d'aqueles Estats novèls, l'equacion politica del poder dins lo mond cambia. Sèm davant un sistèma eterogenèu de poder, destriat en dos centres: EUA e URSS.
Natura
Un dels problèmas encontrat al subjècte del drech internacional es que fòrça autors tornèron metre en causa lo caractèr juridic d'aquesta disciplina. Es que fòrça son Estats an negats que lo drech internacional siá  de drech. Es lo cas de John Austin, que neguèt aqueste caractèr e o definiguèt coma un "ensems de mecanismes de fòrça que regulan las relacions entre Estats". Tanben al sègle sègle XX d'autors coma Hans Morgenthau li neguèron aqueste caractèr al drech internacional. Aquesta denegacion la basava sus la comparason entre los drechs nacionals e lo drech internacional. Qu'aquesta comparason s'aprecia mercés a las seguentas diferéncias:
Prado del Rey
Prado del Rey es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Drech internacional public
Natura
Primièr trobam los principis imperatius del Drech Internacional (erga omnes) que poiràn pas èsser modificats ni abolidas sonque per una autra nòrma de caractèr imperatiu. Mai, Los tractats internacionals s'aplican solament dins los Estats que los an ratificats. Las leis nacionalas, per contra, s'aplican egalament a totes los ciutadans.
D'un autre autre, la costuma internacionala consistís en una sèria d'usatges que los Estats tornan far d'un biais constant amb la conviccion que son obligatòris.
Un autre factor que faguèt a aqueles autors pensar qu'aquesta manca de mecanismes d'aplicacion pel drech internacional. Mentre que dins los Estats existisson de jutges encargats de vigilar al compliment de las leis a que totes los ciutadans son someses, dins la societat internacionala aqueles mecanismes d'aplicacion son fòrça mai primitius e mens sofisticats.
Existisson unes tribunals internacionals, mas a la diferéncia dels nacionals es necessari que los Estats, d'en primièrt, ajan acceptat sa jurisdiccion per poder èsser jutjats per aquestes tribunals. La jurisprudéncia internacionala, creada per aqueles tribunals, a coma principala foncion la de servir coma element d'interpretacion del drech internacional.
Hardricourt
Hardricourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Cèra (Lavedan)
Cèra (Sère-en-Lavedan en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens eth estrem de Salas, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Hardricourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cèra (Lavedan)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Hardricourt
Nòtas
<references group=N/>
Cèra (Lavedan)
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['sèro] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : B. G. de Cera cap a 1050-1070, Cera ath sègle XII e en 1168, Sera, cap a 1200-1230, en 1300, en 1313 e en 1342, Cere ath sègle XII o XIII, Scere en 1285, Sera en 1429, Sère en Lavedan en 1760, Sere en 1790, Sere (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Cèra qu'ei eth resultat gascon deth latin cella, « cellula », puish « ermitatge », puish « petit monastèri ». Eth sens dera epòca dera fixacion de toponimes atau qu'ei eth darrèr. Cèra qu'ei un mot diferent de sèrra, dab duas -rr-,.
Ardon (Jura)
Nom desconegut en arpitan (Ardon en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Mike Oldfield
Michael Gordon Oldfield, mai conegut coma Mike Oldfield (Reading, Anglatèrra, 15 de mai de 1953) es un compositor e musician multiinstrumentalista anglés. Emplega divèrses genres coma lo rock progressiu, la musica populara e mai la musica classica e son òbra mai coneguda es l'album Tubular Bells, que foguèt la primièra d'aqueste estil sens percussion ni mai paraulas. Amb aquel trabalh Oldfield venguèt precursor dins l'aparicion de genres musicals novèls coma lo New age.
James Comey
thumb|250px|James Comey entre 2010 e 2013 James Brien Comey Jr. (Yonkers, estat de Nòva York, 14 de decembre de 1960) es un jurista e foncionari american. Ocupèt la foncion de director del FBI del 4 de setembre de 2013 al 9 de mai de 2017 quand foguèt demés de sas foncions pel president Donald Trump. Sa cessacion foguèt ligada a las relacions de Trump, sa familha e son environa amb lo govèrn rus, dins çò qu'es estat sonat Kremlingate.
.ltda
(acorcha de limitada, per "societat anonima de responsabilitat limitada", en espanhòl) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
El Puerto de Santa María
El Puerto de Santa María es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Rifred
Rifred o Rifrèd (Rifreddo en italian) es una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val Pò, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
.property
("proprietat", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Villar de Plasencia
Villar de Plasencia es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
ICarly
iCarly es un programa de television de comèdia american.
Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara
L’Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara, mai coneguda jos l'acorcha CERN (per Centre Europèu de Recèrca Nucleara, denominacion utilizada fins a l'inauguracion del laboratòri en 1954) es un laboratòri europèu de recèrca en fisica de las particulas creat en 1952. Son sèti es a Meyrin, en Soïssa, mas las installacions son a cavalons sus la frontièra amb França.
Es al CERN que foguèt inventat lo concèpt de World Wide Web.
Dempuèi agost de 2014, lo CERN a son domeni d'Internet, .cern.
.hosting
("albergament", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Villar del Pedroso
Villar del Pedroso es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Fèlix IV
Fèlix IV (mòrt lo 22 de setembre de 530) foguèt lo 54 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 18 de julhet de 526 au 22 de setembre de 530. Succediguèt a Joan I (523-526) e foguèt remplaçat per Bonifaci II (530-532).
Foguèt elegit gràcias au sostèn dau rèi ostrogòt Teodoric lo Grand dos mes après la mòrt de son predecessor qu'èra estat arrestat en causa de son raprochament supausat ambé l'Empèri Bizantin. Son pontificat marquèt un renfòrçament de l'influéncia de la papautat sus leis afaires de la Glèisa. En revènge, sa temptativa per organizar sa succession mau capitèt e entraïnèt un esquisma entre lei partisans de Bonifaci II, sostengut per una minoritat fidèla a Fèlix IV, e aquelei de Dioscorus, sostengut per la màger part dau clergat.
.help
("ajuda", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Revèl (Valadas Occitanas)
Revèl (var. Arvèl ) (Revello en italian) es una comuna italiana dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
Confronta las comunas de Barge, Brondèl, Cardè, Castelar, Envie, Gambasca, Martinhana, Panh, Rifred, Saluç.
Sas fraccions o ruaas son: Estafarda, Sant Firmin, Campanhòlas, Morra Sant Martin e Sant Peire.
Republica de Kosova
Kosova o Cossòva (en albanés: Kosovë; en sèrbe: Косово, transcrich Kosovo), oficialament la Republica de Kosova (en albanés: Republika e Kosovës; en sèrbe Република Косово, transcrich Republika Kosovo) es un estat europèu sens accès a la mar, amb reconeissença parciala de la Comunautat Internacionala, situat dins los Balcans. Confronta Albania a l'oèst, Montenegro al nòrd-oèst, Serbia al nòrd-èst e Macedònia del Nòrd al sud. La capitala es Pristina e lo gentilici es kosovar -a. (var. cossòvar -a). La populacion atenhiá 2,2 milions d'abitants sus una superficia de 10 912 km².
A declarat son independéncia de Serbia lo 17 de febrièr de 2008. Après la declaracion unilaterala d'independéncia, mai d'una centena d'Estats dins lo mond l'an oficialament reconeguda, aital coma la majoritat granda dels Estats de l'Union Europèa (22 dels 27 Estats membres, 81 %). Demest los païses que l'an reconegut figuran Albania, lo Reialme Unit, Alemanha, França, los Païses Basses, Soïssa, Austràlia o los Estats Units. D'autres, pasmens, s'i opausan e o reconeisson pas, coma Serbia ela meteissa, Russia, Grècia, Romania, Espanha, Argentina, Brasil o Africa del Sud. En tot, Kosova es reconeguda per 98 dels 193 (51%) Estats membres de l'ONU.
Independéncia de Kosova
Abans 2008, Kosova formava oficialament una província autònoma del sud de Serbia (amb lo nom sèrbe oficial de Косово и Метохија, Kosova e Metòijà, abreujat en Космет, Kosmet). Uèi lo jorn, l'Estat de Serbia considèra que Kosova es encara una part integranta de son territòri.
Mas tre 1999, en seguida d'un conflicte armat qu'aviá opausat l'estat sèrbe amb la majoritat albanesa del país, Kosova s'èra mes sota l'administracion de las Nacions Unidas amb una quasi-independéncia de fach.
Kosova declarèt son independéncia lo 17 de febrièr de 2008 per rapòrt a Serbia. Aquela independéncia, ara, un certan nombre d'estats la reconeisson, en particular Albania e los Estats Units; e dins l'espaci occitan, Mónegue, França e Itàlia. La majoritat dels estats de l'Union Europèa an reconegut l'estat kosovar o an anonciat lor intencion de lo reconéisser (las solas oposicions dins l'UE venon d'Espanha, Eslovaquia, Romania e Chipre). Los estats de Serbia e de Russia refusan energicament de reconéisser aquela independéncia.
Vejatz Reaccions internacionalas a la declaracion d'independéncia de Kosova (en anglés).
Ligams intèrnes
thumb|270px|Reparticion etnica en Kosova en 2005, segon l'OSCE
Villers-Bocage (Sòma)
Villér-Bocage (Sonme) en picard (Villers-Bocage en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.uol
(acorcha de Universo On Line, "univèrs en linha", en portugués e anglés) es un nom de domeni generic enregistrat pel porgidor d'accès internet brasilièr UOL. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Puerto Real
Puerto Real es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Vitròla (omonimia)
Tres vilas d’Occitània se dison Vitròla (Vitrolles amb doas èlas e una èssa en francés):
.ooo
(representa la fin del nom de mantun site internet, coma Yahoo mas d'autres tanben mai virats de cap al comèrci electronic) es un nom de domeni generic enregistrat per la societat indiana Infibeam per de sites de comèrci electronic. Es en servici dempuèi lo 16 d'agost de 2014.
Zarza de Granadilla
Zarza de Granadilla es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Rota (Cadis)
Rota es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Darwinisme social
Lo darwinisme social es una teoria sociala inspirada per la teoria biologica de la seleccion naturala de Charles Darwin. Pasmens, a la diferéncia del mecanisme evolutiu prepausat per Darwin, lo darwinisme social (qu'es pas una idèa e que nimai obtenguèt lo supòrt d'aquel scientific) transpòrta mecanicament la teoria biologica de la seleccion naturala cap a las realitats socialas de l'umanitat. D'aquel biais, prepausa que la subrevida del mai ajustat es un element inerent a las relacions socialas, ignorant los aspèctes que constituisson la complexitat de las comunitats umanas. Atal, los postulats que venon de teorias associadas al darwinisme social son pas consideradas validas scientificament, aquò fa qu'aquela teoria se deu plaçar dins la definicion de la pseudociéncia.
Ajuda mutuala
L'ajuda mutuala es un concèpte de la teoria anarquista e del sindicalisme revolucionari que en practica se tradusís dins un pacte segon que totes los afiliats a un sindicat respondon a totas las agressions intentadas a quines siá autres afiliats, atal, en èssent totjorn mai nombroses, aurán mai de fòrça. Atal qu'un sindicat ajuda o sosten un dels seus cada còp que n'a besonh. Tanben fa referéncia a la solidaritat entre los trabalhadors, o entre las gents, quines pòdon ajudar los autres perque cadun espera a son torn que será ajudat quand li cal. Un exemple seriá la participacion dins una manifestacion pels dreches dels retirats, segon lo principi de l'ajuda mutuala, d'aqueles que son d'acòrdi, pasmens que sián pas encara retirats. L'autogestion, l'ajuda mutuala e lo federalisme son los principis de basa de nombroses entitats anarquistas, que la CNT.
Descriu la cooperacion, reciprocitat, e lo trabalh en equipa que sul plan economic e politic son uns dels principals postulats de l'anarquisme. La cooperacion s'entend coma pacte ligant totas las partidas, atal lo concèpte d'ajuda mutuala sosten que los pactes d'associacion cooperativa son aqueles qu'an de melhors resultats a long tèrme, perque afirma que las actituds altruistas desinteressadas (pensar en primèr als autres a la plaça de se meteis) e las actituds egocentricas espleitadoras (pensar en un mateix a costa dels altres) son de situacions non durables a long tèrme.
Origina del concèpte
Lo concèpte foguèt desvolopat per l'anarquista Piotr Kropotkin. Dins son libre L'ajuda mutuala: un factor dins l'evolucion, Kropotkin explorèt l'utilitat de la cooperacion amb un mecanisme de subrevida demest los animals, pr'amor de contrariar la concepcion de l'evolucion coma una simpla competicion per la subrevida entre los individús que sosten la teoria del darwinisme social.
Postula que pasmens que los especimèns cerquen d'èsser los melhors entre eles dins la seuna espècia, la luta per la subrevida se fa pas dins l'espècia d'esperela mas per mestrejar l'environament ostil, es per aquela tòca que coopèran. De sas observacions dels pòbles indigènas de Siberia concluguèt que totas las societats umanas son pas totas tan competitivas coma las europèas, e qu'aquela competitivitat es pas fruch de l'esséncia naturala mas qu'es deguda a de rasons culturalas, entre autras.
Ajuda mutuala e politica
Dins un autre de sos libres, La conquesta del pan, Kropotkin prepausèt un sistèma economic basat dins l'intercambi mutual fach en un sistèma de cooperacion volontària. La tèsi de Kropotkin es basada sus la premissa que la penuria es inutila, e qu'es possible de produire los recorses sufisents per satisfar los besonhs de totas las personas en trabalhant sonque cinc oras per jorn pendent la vida adulta, daissant lo rèsta del jorn per satisfar los desirs de luxe, s'es çò que volèm. La valor de solidaritat compatibla amb l'ajuda mutuala es pas l'altruisme nimai la generositat o la reciprocitat.
Los anarquistas, qu'an aquel concèpte coma un principi de lors tèsis politicas, argumentan que l'ajuda mutuala es incompatibla amb la concurréncia autodestructitz, e incompatibla en absolut amb l'Estat. Perque, aquel, es teoricament fondat dins l'idèa altruista del benestar general delegat, çò que seriá impossible de se realizar, perque las personas encargadas d'aquel son pas que de personas que poirán pas daissar lor interès natural al benestar particular, sonque pel benestar general, e fin finala fa que la solidaritat delegada e coactiva destrutz los ligams associatius e comunitaris e acaba per isolar los individús entre se.
Cahaignes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villasbuenas de Gata
Villasbuenas de Gata es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Hargeville
Hargeville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Roascha
Roascha  (Roaschia en italian) es una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val Ges, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
Fraccions: Armaris, Bambes, Bandit, Barlòt, Beloimo, Blava, Brinda, Burgioi, Caplin, Clòts, Còla, Crivela, Cudre, Farinet, Ferri, Franquin, Gaia, Garacet, Goderias, Gorrè, Limbo, Lombard, Mac, Malanotz, Milin, Montfranc, Mondin, Moni, Noriòla, Panet, Peiri, Pilhon, Polonguera, Prefet, Quatin, Reina, Rei, Ris, Rivas, Sablons, Sant Bernard, Stringa, Tabanòt, Titon, Trafuelh, Vial, Viròta.
Istòria
Sota lo regim fascista, foguèt annexaa a Rocavion (del 7 de març de 1928 al 26 d'abril de 1946).
Zarza de Montánchez
Zarza de Montánchez es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Zorita
Zorita es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
San José del Valle
San José del Valle es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
La Ròca (Val d'Estura)
La Ròca (Roccasparvera en italian) es una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val d'Estura, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
Fracions
Las fracions son Teit Colombier, lhi Casals, Teit Beraud e lo Castelèt.
Villers-Bretonneux
Villers-Bretonneux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Ernest Esclangon
Ernest Esclangon foguèt un astronòm e matematician, nascut lo 17 de març de 1876 a Mison (Bassa Aups) e mòrt lo 28 de genièr de 1954 a Eyrenville (Dordonha). Foguèt director de l'Observatòri astronomic d'Estrasborg, puèi de l'Observatòri de París, e un dels fondadors de l'Observatòri d'Auta Provença.
Matematician, desvolopèt las equacions de las foncions quasi periodicas encotradass en mecanica celèsta. Pendant la Primièra Guèrra mondiala, assegurèt la precision del reperatge de las peças d'artilhariá, en demonstrant la dobla natura del son percebut. Astronòm, s'es estacat a l'establiment de la mapa del Cèl ; melhorèt la precision de las mesuras dins los domenis de l’astronomia : mesura del temps, variacion de las longituds, variacion de la pesantor ; en tot desvolopar las performàncias tecnicas de las lunetas e telescòpis.
Chamesson
Chamesson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bourg-l'Évêque
Bourg-l'Évêque es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Düne
Düne es una isla alemanda desabitada d'una superficia de 0,4 km² situada dins lo sud-èst de la Mar del Nòrd. Amb l'isla vesina de Heligoland, forman l'archipèla e comuna de Heligoland.
San Roque
San Roque es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
La Hauteville
La Hauteville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Setenil de las Bodegas
Setenil de las Bodegas es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Egoïsme
L'egoïsme (del latin ego, ièu) es un amor excessiu per se meteis que fa que se tòca unicament a son interès pròpri, fins a provocar lo mal als autres. La teoria etica utiliza l'egoïsme e l'interès pròpri coma la fin de l'accion morala (opausat a altruisme), e en filosofia es equivalent al solipsisme..
Egoïsme racional
L'egoïsme racional es una postura etica pausada per divèrsas filosofias cobrissent diferentas perspectivas teoricas e diferents espèctres politics.
L'egoïsme racional, en general, es basat sus l'idèa que se cal preocupar per se meteis, dels seus pròpris interèsses o de son pròpri benestar, seguretat... lo considerant coma una postura racionala, rasonabla e fins a comprensible e recomandable.
Dins qualques cases es tolerat o prepausat per de corrents tant diferents que l'aristotelisme, lo personalisme e l'objectivisme.
Vejatz tanben
Egoïsme etic
Sanlúcar de Barrameda
Sanlúcar de Barrameda es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Recklinghausen
Recklinghausen (prononciacion [ʀɛklɪŋˈhaʊzən]) es una vila alemanda, situada dins la region de Ruhr. Aquesta ciutat qu'es la mai septentrionala de son airal es la capitala del districte de Recklinghausen. Comptava 119.592 abitants en decembre de 2012 per una superficia de 66,4 km².
Egoïsme etic
L'egoïsme etic es una doctrina filosofica que prepausa que cadun s'ocupe de son pròpri interès e atal l'ensems de la societat foncionarà. Sos defensors afirman que lo mai racional es que cada individú cèrque de satisfar las seunas necessitats, que coneis melhor que degun, sens far mal als autres. Es la basa de fòrça corrents de l'anarquisme, en pausant la persona e non l'ensems al centre.
L'egoïsme etic critica la caritat perque degrada lo propdan, en considerant l'autre incapable de cercar lo seu ben pròpri. Tanben sosten que la majoritat de las nòrmas moralas naisson de l'interès pròpri: se pausan de limits generals per evitar que los excèsses de mai perjudicis a l'individú, doncas se cadun se mira el meteis sens provocar de damatges a qui que siá, aqueles limits son pas necessaris, e vendràn implicits dins la conducha generala. Es ligat a l'egoïsme psicologic, qu'afirma que totjorn se cèrca l'interès pròpri, fins a las accions altruistas (recompensa en forma de sentiments positius).
Los detractors respondon qu'aquela nòrma mena a l'immoralitat perque acaba per prevaler la lei del pus fòrt en cas de conflicte d'interèsses. E mai, creson que la societat, la vida en comun, se basa justament suls principis opausats, en renfortissent los ligams, l'altruisme e las obligacions mutualas.
Sent Ors
Sent Ors (Sentous en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sénn'tous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Willelmus Fert de Sentos en 1209, Bernardus de Abbatia de Sancto Urso, en latin, en 1211, Gillelmus de Sentos en 1213, de Sancto Urso, en latin, en 1383-1384, de Sancto Ursso, en latin, en 1405, Saint Ours en 1746, Saint Ours en 1773, Sentous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Sentoux en 1790, Saint-Ours en 1806.
Segon R. Aymard, que s'ageish de Sent Ors, probablament eth avesque de Toul.
Segon Miquèu Grosclaude, eth nom deth vilatge que representa Sent Ors, Sanctus Ursus, qui ei eth patron dera parròpia. Non saben quin Sent Ors, un avesque de Ravena mòrt cap a 424, un soldat dera legion tebana martirisat ara fin deth sègle III, un abat de Tors, un avesque de Tròias, un avesque de Toul, etc.
Torre Alháquime
Torre Alháquime es un municipi de la província espanhòla de Cadis e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Quimia inorganica
La quimia inorganica es un domeni de la quimia regardant lei proprietats dei composants inorganics. Pertoca donc la màger part dei produchs quimics coneguts levat dei compausats organics basats sus de liasons entre atòms de carbòni e d'idrogèn.
Preïstòria e Antiquitat
Durant la Preïstòria e l'Antiquitat, la quimia existiá pas coma domeni scientific. Pasmens, i aviá mai d'una aplicacion quimica qu'èra utilizada, principalament dins de domenis que fan uei partida de la quimia inorganica. Per exemple, foguèt lo cas de la metallurgia que faguèt son aparicion a la fin de la Preïstòria ò au començament de l'Antiquitat. De pigments mineraus avián tanben un ròtle de remarca dins lo sector de la tenchurariá.
Vèrs la fin de l'Antiquitat, apareguèron en Grècia lei premierei teorias conegudas sus lei transformacions quimicas. La premiera utiliza la teoria deis elements que depintava la matèria coma formacion de quatre elements de basa qu'èran lo fuòc, la tèrra, l'aiga e l'èr. De cambis entre aqueleis elements permetián d'explicar leis evolucions observadas dins la natura ò dins leis obradors. L'autra ipotèsi èra la teoria atomica de Democrit qu'explicava l'adesion de la matèria gràcias a d'atòms crocuts e la fluiditat dei liquides gràcias a d'atòms redons. Aquelei doas teorias èran unicament filosoficas e la premiera s'impausèt fins au desvolopament dau metòde scientific modèrne a partir dau sègle XVII.
Lo periòde de l'alquimia
Domeni precursor de la quimia modèrna, l'alquimia foguèt un art major de l'Antiquitat ai sègles XVI-XVII. Mesclant estudis de substàncias inorganicas e organicas, permetèt divèrsei descubèrtas. Puei, a partir de la fin de l'Edat Mejana, la volontat de certaneis alquimistas d'estructurar sei pensadas donèt naissença a la quimia modèrna qu'èra alora sustot inorganica.