cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pau Claris
La presidéncia de la Generalitat
Darrièr aquesta novèla volontat imperiosa de far pagar d'impòstes i aviá la volontat del privat de Felip IV d'Espanha, lo Comte-Duc d'Olivares, d'apondre totas las tèrras de la Corona espanhòla a l'esfòrç de contribuir economicament a las despesas ocasionadas per la Guerra dels Trenta Ans e qu'aviá ja devastat Castelha. Catalonha aviá pas jamai sentit qu'aqueste conflicte, marcat d'una clara tòca expansionista, la concernissiá; los catalans n'esperèron pas jamai res. Lo nòble espanhòl Olivares, per contravenir a aquesta situacion, volguèt i far arribar lo conflicte e aital, lo 19 de julh de 1639, los franceses assetgèron e prenguèron lo castèl de Salses, en Rosselhon. S'entamenèt alara una lucha ferotja entre lo Comte-Duc e la Generalitat per tal qu'aquesta aumentèsse son esfòrç de guèrra. Fin finala, los deputats catalans acceptèron de mandar Francesc de Tamarit al cap d'una novèla lèva de soldats pr'amor de recuperar la fortalesa rosselhonesa, çò que foguèt reussit que lo jorn dels Reis de 1640. Pr'aquò, malgrat lo succès de l'expedicion lo còst en vidas umanas e economic pel país èra estat tant grand que la situacion ne venguèt explosiva.
La Guèrra dels Segaires
E mai s'existisson de controvérsias e mesacòrdis entre los istorians a prepaus de la data de debuta dels contactes amb França, que s'acabarián amb la formacion d'una aligança catalano-francesa enfrontada a la Corona espanhòla e que deviá originar lo conflicte sonat Guèrra dels Segaires o Guèrra de separacion de Catalonha, sembla que podrián aver començat ja tre lo mes de mai de 1640. Pau Claris aviá convocat las corts generalas lo 10 de setembre de 1640, mas parallèlament e sens qu'aguèsse consultat las ciutats, deviá aver començat ja a aver de contactes amb los franceses.
Lo 7 de setembre de 1640, los representants de la Generalitat de Catalonha, Francesc de Tamarit, Ramon de Guimerà e Francesc de Vilaplana, lo nebot de Claris, signèron un primièr Pacte de Ceret amb Bernard Du Plessis-Besançon, delegat pel cardenal francés Armand Jean Du Plessis de Richelieu en representacion de Loís XIII de França. L'acòrdi estipulava que Catalonha deviá recebre un supòrt militar que seriá destinat a far front a l'ofensiva castelhana menada pel Comte-Duc d'Olivares qu'aviá ja decidit d'intervenir militarament en tèrras catalanas. Se crei que davant la pression militara castelhana, Claris se vegèt progressivament obligat a acceptar a racacòr las pressions francesas que fasián que Catalonha se deviá disseparar de la monarquia ispanica per s'organizar puèi coma una república liura jos la proteccion del rei francés.
La presa personala de poder que faguèt Claris dempuèi lo mes de setembre de 1640, sembla d'èsser estada totala. Convoquèt la Junta Generala dels Braces, que s'erigiguèt coma l'institució dirigenta de la novèla situacion, e donèt son oficialitat als compromeses faches amb la corona francesa e la secession e emetèt un deute public pr'amor de poder subvenir a las despesas militaras.
Lo 20 d'octobre d'aquel an dintrava dins Barcelona Du Plessis Besançon e, qualques jorns aprèp, foguèt signat lo primièr pacte de confraternitat e d'ajuda militara de França a Catalonha, que fasiá que França s'engatjava a defensar lo Principat.
Pluviôse
Pluviôse es lo 5 mes del Calendièr republican.
Joan Bòza
Joan Bòza (fr Jean Boze) (nascut lo 26 de setembre de 1753 a La Ciutat e mòrt en 1842 a Nòva Orleans) es un capitani de naviri e negociant que serviguèt l'armada francesa pendent l'expedicion de Sant Domenge.
Nòtas
<references group="N"/>
Pluviôse
Franska revolutionskalendern
Germinal
Germinal es lo 7 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Cellé
Cellé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Sant-Ider
Sant-Ider en breton ( Saint-Didier en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
La Chapelle-du-Noyer
La Chapelle-du-Noyer es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Messidor
Messidor es lo 10 mes del Calendièr republican.
Prairial
Prairial es lo 9 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Floréal
Floréal es lo 8 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Hesmond
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Thermidor
Thermidor es lo 11 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Méneslies
Méneslies (El Meillie en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Germain (Nauta Sòna)
Saint-Germain  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Geografia
Sant-Germain a situat a las pòrtas de l'anautita vallée de la Ognon. La municipalitat fa partida de la comunitat de municipalitats del país de Lure. Fa tanben partida Vòges saônoises.
Saint-Germain est situé aux portes de la haute vallée de l'Ognon. La commune fait partie de la communauté de communes du pays de Lure. Elle fait aussi partie des Vosges saônoises.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Una via romaine passava per #çò que vendrà mai tard lo pòble. Un pelegrinatge i aviá luòc en la region.
Una concession per l'espleitacion de houille i aguèt concedit a Sant-Germain a. Mas pas i agut cap de extraction de carbon.
Une concession pour l'exploitation de houille fut accordé à Saint-Germain au. Mais il n'y eu aucune extraction de charbon.
Dun (Arièja)
Dun (Dun en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Fructidor
Fructidor es lo 12 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Jausèp Sauvinet
Jausèp Sauvinet, neishut a Baiona lo 18 de noveme de 1775 e mòrt lo 18 de seteme de 1843, qu'estó un armator de La Nava Orleans en aqueu temps ont la vila èra aclapada per l'arribada deus refugiats francés de Sant Domenge en America.
Biografia
Neishut a Baiona, avocat e gerissent ahars deu pirata Joan Lahita, li hasó bastir un ostau luxuós, dab jardins secrets, a La Nava Orleans, dins lo vielh barri francés, ont detienó importantas proprietats immobiliàrias atau coma parts dens la "plantation Chalmette" (plantacion Chalmeta/Chaumeta?).
Arribat dens la vila en 1803, tòrna crompar un terrenh a Bartholome Bosque, ont farà bastir en 1822 un beroi ostau tostemps sus pè. Qu'èra tanben lo protector deu pirata Renato Beluche e mei generaument un actor important, coma armator e pirata, de la Piratariá de las annadas 1800 dens la Cariba.
Comunautat de Comunas dau País d'Uriat
La  es un agropament de comunas francesas del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Mòstra de solelh
Lo gnomòn indica mai sovent l'ora per la longor o la direccion de son ombra. Suls quadrants corrents, l'element pòrta ombra es mai sovent un ais (o l'arèsta d'un plan) clinat parallèlament a l'ais de rotacion de la Tèrra o ais del mond. Se nomena alara « estil polar ». Aquela inclinason, que l'angle depend de la latitud del luòc, permet de legir l'ora pendent tota l'annada dirèctament sus un meteis ensemble de graduacions : lo ventalh de las linhas oràrias. vinheta|Mòstra de solelh de [[Pontarlier amb analema de correccion del temps.]]
Un instrument de mesura del temps
esquèrra|vinheta|Mòstra de solelh de [[Torretas de Lop|Torreta de Lop.]] vinheta|Mòstras de solelh a l'observatòri de Jaipur La mòstra de solelh es considerada, a causa de sa simplicitat, coma un dels tot primièrs objèctes utilizats per l'òme per mesurar la correguda del temps. Los modèls mai ancians coneguts, simples quadrants de nautor, foguèron trobats en Egipte. Un modèl novèl (l'escafé), basat sus l'esfèra, fouguèt introdusit per Berós en Grècia antica al sègle III AbC; d'autres modèls seguiguèron (emisferic, conic, plan…)
Aqueles modèls indicavan d'« oras inegalas » (oras tanben nomenadas temporàrias variant segon lo luòc e la sason ) que devesiá lo jorn, de la sortida a solelh colc, en 12 òras, estiu coma ivèrn: las oras d'estiu èran longas, las oras d'ivèrn cortas. Vèrs lo sègle VII los quadrants canonials apareguèron en Euròpa a la seguida de las òbras de Bèda lo Venerable. Faguèron la transicion amb las mòstras de solelh d'estil cliaté coma los coneissam ara, e que lo principi, venent de la civilizacion araba, apareguèt vèrs los sègles XIII e XVI. L'inclinason de l'estil permetèt de traçar un diagrama de linhas oràrias indicant d'oras egalas, es a dire tala que las fasem servir: un jorn, d'un mièjorn al seguent, es devesit en 24 oras, quina que siá l'epòca de l'annada.
L'aparicion e la difusion del relòtge, a partir de la fin del sègle XIV, provoquèt lo desvelopament d'aquel tipe de mòstra de solelh, que sas indicacions podián èsser dirèctament comparadas amb aquelas dels relòtges: la mòstra de solelh disiá l'ora, a carga pel relòtge de la servar. Los quadrants faguèron alara l'objècte d'una sciéncia, la gnomonica, branca de l'astronomia, que coneguèt son apogèu al sègle XVIII e un art.
Principi e usatge
vinheta|Mòstra de solelh a [[Bretteville-l'Orgueilleuse.]] Lo desplaçament de l'ombra pendent la jornada es ligat al desplaçament aparent del Solelh dins lo cèl, que rebat la rotacion de la Tèrra. Es mesurable per las coordonadas solaras aparentas: angle orari, nautor o azimut. Se realaiza alara de quadrants d'angle orari, de luènh los mai esapandits, de quadrants de nautor (mòstra de pastor per exemple), e de quadrants d'azimut. L'ora indicada per una mòstra solara es l'ora solara, o ora veraia, del luòc ont se troba : autrescòps, aquò anava plan per totes, que los desplaçaments èran lents e que aviá pas cap de mejans de difusar l'ora.
Aquela ora es diferenta de l'ora legala de totes los jorns per mai d'una rasons : Per passar de l'ora solara a l'ora legala, cal donc aplicar a l'ora indicada per la mòstra tres correccions successivas. La primièra es la correccion correspondent a l'equacion del temps, qu'exprimís l'escart entre lo temps mejan e lo temps verai del Solelh; en addicionant aquela valor al temps verai s'obten lo temps mejan. La segonda es la correccion de longitud egala en minutas de temps a quatre còps la longitud exprimida en gras; en efièch, la Tèrra fa un torn sus ela meteissa, o 360° gras, en 24 oras, o encara 15° en 1 ora, o 1° en 4 minutas. Aquela correccion dona lo Temps universal; es comptada negativa per las longituds d'èst e positiva per l'oèst : los quadrants situats a l'èst son en avança sus l'ora de Greenwich. Fin finala, cal apondre la diferéncia orària ligada a la practica de cambiament d'ora de la zona orària ont se situa lo quadrant: per exemple, per la França, l'Espanha o l'Itàlia, apondre +1 ora en ivèrn, e +2 oras en estiu:
Temps legal = Temps solar + Correccion ligada a l'equacion del temps + decaltge temporal ligat a la longitud + Ora d'estiu/ivèrn. vinheta|Equacion del temps
Pasmens, aquelas correccions entre l'ora solara e l'ora legala pòdon èsser dirèctament inclusidas, sus de quadrants un pau elaborats, per exemple amb un estil que la forma compensa l'equacion del temps o amb de linhas oràrias qu'inclusisson las correccions : an alara una forma ondejada rebatent la famosa corba de 8 e, mai encara, pòdon èsser decaladas se la longitud es presa en compte.
Una mòstra solara pòt encara comportar d'autras indicacions : vinheta|La mòstra de solelh dins la vila de Senj en [[Croàcia que se trapa sul 45n parallèl mòstra que Senj es exactament a la mitat entre l'equator e lo pòl Nòrd.]] L'organizacion d'una mòstra de solelh, que las formas concrètas son innombrablas, permetèt, subretot a la fin del sègle XX, de desvelopar tot un art del quadrant, per la decoracion a vegada plan sofisticada de sa superfícia e pel trabalh sovent fin de l'axe. De quadrants son de vertadièra òbras d'art, esculpturas o pinturas a vegadas monumentalas, a vegada sens pas cap de superfícia plana, coma las esfèras armillaras.
Una devisa o un provèrbi orna sovent la mòstra. Pòt èsser en latin : Carpe diem (« Culhís lo jorn ») o Vulnerant omnes, ultima necat (« Totas [las oras] nafran, la darrièra [ora] tua »), Horas non numero, nisi serenas (« Compti pas que las oras seranas »), Dies nostri quasi umbra super terram et nulla est mora (« Los nòstres jorns sus la tèrra son coma l'ombra, e i a pas ca d'esperança » - Bíblia: 1 Cronicas 29:15 (Louis Segond), Lex est quodcumque notamus (« Que qu'escrivam, es lei »  : la mòstra es causida coma emblèma dels notaris) ; en d'autra lengas  : À qui sait aimer les heures sont lumineuses (Francés: Per qui sap amar las oras son luminosas), Souviens-toi de vivre (remembra't de viure), Crains la dernière (crenta la darrièr) Sevel a ra an heol ewid an oll (breton  : « lo solelh sortís per tot lo mond »), Καλη η ωρα (grèc: « que l'ora siá bèla ») o en lenga nòstra Lou tems passo passo lou ben.
Segur que, una mòstra de solelh fonciona pas quand lo Solelh es pas visible e quand lo temps es cobèrt. Pasmens, l'ombra portada per la lutz de la Luna la nuèch permet de trobar l'ora veraia amb una correction foncion de l'edat de la Luna. D'ora, las civilizacions desvolopèron d'instruments que podavan alara prene lo relai de la mòstra de solelh, coma la clepsidra.
Tipes de mòstras
Los quadrants mai frequents son de quadrants d'angles oraris. Mas existís fòrça autres tipes de quadrants encara mai originals.
Laberint
drecha|vinheta|335x335px|Una de las representacions mai anciana coneguda de labirint, sus una tauleta d'[[Civilizacion micenèa|eepòca miceniana a Pilos, musèu nacional arqueologic d'Atenas]] Un laberint ( en grèc ancian, labyrinthus en latin), es un traçat sinuós, amb embrancaments o non, d'andronas e de oistas falsas, destinat e enganar o alentir aquel que cerca a s'i desplaçar.
Aqueste motiu, apareguèt a partir de la preïstòria, s'encontra dins fòrça civilizacions jos de formas diferentas.
Lo mot designa dons la mitologia grèga una seria complèxa de galariás bastidas per Dedal per embarrar lo Minotaure. En latin, labyrinthus significa « enclaus de bastits qu'es malaisit de trobar l’eissida ».
L'origine del mot es de segur preellenic. S'èra ensejat de far d'aprochaments etimologics, per exemple amb lo tèrme grec labris, nom del destral cretés de doble fil, amb que auriá cavat lo labirint. Las lengas preellenicas essent desconegudas, es normal que se trapa pas cap d'etimologia satisfasenta. La forma mai anciana coneguda es da-pu2-ri-to- en micenian de Knossos (lo signe pu2 note ordinàriament phu), avec d a l'initciala e non l.
Ara, lo tèrme de labirint designa una organizacion complèxa, tòrta, concrèta (arquitectura, urbanisme, jardins, païsatges…) o abstracha (estructuras, biais de pensar…), ont la persona pòt se prene. Lo caminament del laberint es malaisit de seguir e a sasir dins sa globalitat.
Los diferents tipes de laberints
vinheta|Lo labirint cretés, un laberint « bicursal » L'autor italian Umberto Eco, tanben afogat de semiotica decriu tres tipes de labirints :
Sortir d'un laberint
Una astúcia simpla per trobar la sortida (un trauc) d'un laberint consistís a bordejar de contunh o la paret de drecha, o la pret d'esquèrra del labirint (per exemple en daissant sa man sus la paret sens jamai la levar).
Aquesta tecnica permet pasmens pas d'accedir, par exemple, al centre d'un labirint dich « d'isletas » (o alara de sortir d'un tal labirint quand s'aterrís en son centre) : en efièch, dins de tals labirints, lo centre es pas ligat al rèste del labirint, e se torna alara en redond quand se bordeja las parets.
Preïstòria
La representacion mai anciana d'un laberint foguèt trobada dins una tomba siberiana datant del paleolitic : s'agís d'un dedal de set circonvolucions, amb a l'entorn quatre doblas espiralas, l'ensems gravat sus un troç d'ivòri de mamot. I a tanben de laberints del temps du neolitic, al la broa del Danubi, près de la mar Egèa, en Savòia, en Irlanda, en Sardenha, lu Portugal, en Itàlia (al Val Camonina, fa 4 000 ans), à Malta o a Belgrada, sus de figurinas datant de 7 000 ans. Aquestes traçars son inscrichs dins de carrats o de cercles, acompanhat de dessenhs d'ors, d'aucèls o de sèrps. Sus l'illa de Gavrinis, en Bretanha, foguèt descobèrta una galariá amb de multiples embrancaments. Los cambiaments de cap son indicats entre autre per d'espiralas. Aquestes traçats laberintics s'inscrivon sempre dins de lucsò sagrats.
Egipte anciana
Lo laberint mai ancian seriá estat bastit, segon Erodòt, per Amenemhat III, faraon de la dinatia XII, qu'auriá agut per projècte de bastit près del lac Moeris (actuel Birket-Karun), son palais monumental, comportant una seguida de 3 000 salas e corredors sus de nivèls. Aqueste labirint auriá estat bastit per que los Egipcians se remembran de noms de lors dotze reis e per celebrar la dodecarquia : "Los Egipcians s'èran trobats liures après lo règne d’Efèst. Mas, incapables en tot temps de viure sens rei, se'n donèron dotze, en divisant l'Egipte entèra en dotze lòts […] Una de lors decisions foguèt de daissar un monument comun que remembrariá lors noms: aquò decidit, faguèron bastir un labirint al dessús del lac Moeris e pròche de la vila que se nomenava Crocodilopolis". Mai, aqueste edifici auriá inspirat Dedal per la construccion de la prison nt deviá embarrar lo Minotaure. L'istorian grèc Erodòt parla del laberint d'Egipte coma una de las Set Meravilhas del mond, tan gran e meravilhós que la granda piramida pareis plan modèsta a sos costats. Lo temple d'epòca predinastica, nomenat  lo Cagaròl, a Abidos, es benlèu una partida infima d'aqueste gigantesc labirint que foguèt pas encara trobat.
Encara en Egipte, la piramida de Hawara possedís un vertadièr laberint, per accedir al temple funerari. Per Erodòt, aqueste monument comptava dotze corts màger enrodadas de galariás e de salas. Estrabon soslinhava qu'i aviát tan de salas dins lo laberint que de nomas (divisions administrativas) dins lo país.
Grècia antica
drecha|vinheta|Mosaïc roman de [[Rètia representant lo laberint, Tesèu e lo Minotaure.]] Se situa en Creta, l'illa del rei Minos, lo labirint del Minotaure bastís per Dedal; es de fach sus l'òrdre d'aqueste rei que foguèt bastit, per i far embarrar la creatura monstruoda nascuda de las amors de la reina Pasifaèa e d'un taure. etimologicament, lo mot vendriá del tèrme grèc labris que designa un destral de doble fil tal coma gravadas dins la pèire a Cnossos. Las recercas arqueologicas fachas en Creta suls palais minoïcs, per exemple aqueste de Cnossos, son de segur de construccions espandidas, de plan d'ensemble complèxe. Lo mite del Laberint poiriá èsser una transposicion d'aquesta complexitat arquitecturala.
Per antonomasi o metonimia, se nomena dedal, del nom del constructor legendari del laberint cretés, tot luòc ont se risc de se perdre a causa de la complexitat dels torns e contorns e,  de biais abstrach, tot ensems de causas embolhadas e confusas; de biais que los dos mots labirint e dedal son gaireben sinonims.
Kermoroc'h
Kervoroc'h en breton ( Kermoroc'h en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Laberint
Grècia antica
Segon la legenda, solas tres personas capitèron a sortir del Labirint : Dedal, Icar e Tesèu.
Coma mai sovent, las variantas del mite son nombrosas : segon les versions, Dedal e son filh Icar an estat embarrats pel quita Minos  : lo comanditari de l’obratge volgava èsser segur que son creator divulge pas los plans. E, la concepcion èra tan perfiècha que lo quite arquitècte èra plan incapable de trobar la sortida. Per d'autres, foguèt catigat per aver donat l'idèa del fil a Ariana. Que que siá, deguèt recorir a un estratagèma ingenhós : fugiguèt pels aires, s’enlairant mercé a d'alas fachas de plumas empegada amb de la cera.
La tresena persona sortida del Laberint es Tesèu : vengut en Creta per tuar le monstre, encontra Ariana, filha de Minos, que se n'enamora; alara li dona, abans de dintrar dins lo monument ont se perdre, una pelòta de fil que desenrotlarà rèire d'el a mesura qu’avança dins las galeriás: aquesta engana li deu permettre de se'n tornar, un còp sa mission complida; es lo celèbre « fil d'Ariana ».
Atal dins lo mite grèc, Tesèu incarna lo coratge e la fòrça : es el qu'afronta e tomba lo Minotaure, alara qu'Ariana incarna l'agudesa e l'intelligéncia.
Après aver fugit la Creta, Tesèu arribant à Delos inventa une dansa en redond « sus una combinason de movements alternatius e circulars », los uns rèire los autres, a l'entorn de l'altar d'Apollon. Aquesta dança evocava lo fil d'Ariana, los contorns del labirint. Foguèt dançada pendent fòrça annadas sus l'illa de Delos e a Atenas. Aquesta dança, nomenada geranos o dança de las gruas, en onor del dieu Apollon, es benlèu lo rèste d'una dança fòrça arcaïca realizada dins lo labirint, ançada pels dieus Ariana e Dionís, doas divinitats grègas arcaïcas representant la Natura fèra e indomdada. Es que lo laberint cretés, abans d'èsser lo luòc ont Tesèu afronta lo Minotaure, es un luòc per la dança, coma lo conta Omèr dons l’Iliada. La dança d'Ariana e Dionís al sen del laberint simboliza le combat per la vida e l'immortalitat. Pendent lor dança, la vida e la mòrt s'entrecrosan e trenan lo taulièr de l'existéncia. Dançar dins lo labirint, es partir a la conquista de l'immortalitat.
Lo mite del laberint es une dobla representacion de l’Òme e de sa condicion : representa l’Òme escur d'esperse, que se perd pretendent se conéisser. Simboliza l’alma umana dins tota sa complexitat, al sieus mai intim embarrant lo mal (atal pòt s'interpretar l'imatge de la creatura monstruosa qu'es lo minotaure embarrat al còr del labirint). Lo laberint representa tanben l’Òme fàcia a l’univèrs : perdut, sabent pas d'ont ven, ont es, ont se'n va, e carcant a sortir d'aqueste estat, es a dire de trobar de responsas a las questions que se pausa. Lo laberint es tanben una metafòra sul sens de la vida : l'envòl de Dedal e Icar pòt simbolizar l’aviada de l’esperit cap a coneissença o aquesta de l’alma cap a l'espiritualitat, que permet de sortir de l’embarrament e de l'absurditat de la condicion umana.
La legenda grèga utiliza unees aspèctes del mistèri egipcian: la mòrt, la possibilitat de desvari, lo fil conductor e la quista del centre. S'agís d'aténher lo centre del labirint ont se fa la confrontacion, puèi de ne sortir pel mèsme camin, mas amb un estat superior de consciéncia. La sortida del labirint comença al centre, d'ont comença lo camin del retorn.
Autras civilizacions
En mai de la legenda del Minotaure, lo laberint, coma simbòl d'una caminada iniciatica longa e dificila, es conegut dins fòrça civilizacions ancianas, fin a que se pòt parlar d'arquetipe universal : los òmes preïstorics, los Mesopotamians, los Escandinaus, los Hopis, los Navajos, los Indians, los aborigèns d'Austràlia, los Toarègs, los Zolos d'Africa, los josieus de Palestina, los Maias… dessenhèron de labirints. En Índia, lo mandala es una figura laberintica : es un cercle sagrat, al sen de que i a de divinitats bodicas.
Quitament, en China, i a de labirints gravats dins los bauces de Tong Ting, jos la forma de camins d'encens que lo consomir servís a mesurar lo temps passant. Sont utils subretot de nuèch, quand lo solelh pòt pas enlusir.
En Escandinavia, es pas rare de trobar de laberints, que las parets limitant los camins son bastis amb de pèiras de talha diferentas. La figura de fylfot (svastika sagrat) atal bastida, e fondada sus nòu punts (chifra sagrat), se pòt trabar sus d'llla isoladas. Servís per de danças o de jòcs tradicionals. De labirints constituits de calhaus son corrents en Finlanda.
Tanben l'illa de Malekula al nòrd-èst de la Nòva Caledònia, ten fòrça labirints, utilizats dins de rites sagrats. Lor centre simboliza lo passatge entre lo mond dels vivents e aquel dels mòrts.
De traçats de camins tòrts an estat talhat dins las paets rocasudas del desèrt american e suls bauces escandinaus. De laberints an estat creats dins la torba al país de Galas e en Anglatèrra (coma lo Julian's Bower a Alkborough ). Monstres e gigants fan partit d'aqueste mite, e quitament las glèisas utilizèron son simbolisme. Ara, son pas mai qu'una divertissenta curiositat, qu'un dels modèls mai coneguts es aquel de Hampton Court en Angletèrra.
Caracteristicas generalas
Lo mai ancian laberint conegut dins un edifici crestian es trobat a El-Asnam en Argeria, dins los rèstes de la basilica de San Reparatus que data de 324. Cal esperat lo sègle VI per veire apareisser de labirints de las glèisas en Euròpa : lo mai ancian se trapa a la basilica San Vitale de Ravèna en Itàlia. Mas lo simbòl fòrça pagan del laberint es abandonat pendent tot l'Edat Mejana Naut, per tornar sonque al sègle XII. Aqueste trach vengut dins fòrça glèisas e dins gaireben totas las grandas catedralas d'Euròpas. Los mai vasts se veson dins las catedralas : Amians, Arràs, Auxèrra, Rems, Bayeux, Chartres, Saint Omer, Saint-Quentin e en Occitània Peitieus, Mirapeis, Tolosa. Lo laberint es sempre situat del costat oèst, lo cap d'ont venon los demòni (l'oèst, ont lo solelh desapareist, representant lo cap de la mòrt). Se podent desplaçar pas qu'en linha drecha, los demònis èran alara preses abans d'arribar al còr.
Un laberint digital : Luca
vinheta|Labirint digital situat a la dintrada de la cathedrale de Luca ([[Itàlia).]] Se trapa un dels mai pichon dels labirints de glèisa din la catedrala de Luca en Itàlia. Es gravat sus la paret, e mesura unes 50 cm de larg. Los fidèls seguisson lo percors del det : es un labirint digital. A l'interior, se reconeis — malaisidament — las figuras usadas de Tesèu e del Minotaure gravadas al centre. L'inscripcion dich : « Hic quem Creticus edit Daedalus est labyrinthus de quo nullus vadere quivit qui fuit intus ni Theseus gratis Ariane stamine jutus », que se pò t traduire per : « Aquò es un laberint que bastiguèt lo Cretés Dedal, del que pas degun, i avent dintrat, pòt sortir levat Tesèu, mercé al fil d'Ariana ».
Laberints modèrnes
Fins a la Renaissença, los laberints de caminada un objècte d'espiritualitat e ne s'encontravan pas dins los edificis religioses. Es a partir del sègle XVI que los contorns de bosquets s'espandisson dins fòrça jardins d’Euròpa aportant al labirint un sens profan : lo plaser de se perdre.
Lo labirint ven un jòc. Los creators multiplican las circonvolucions artisticas e sofisticadas.
Laberints vegetals
A partir del sègle XVI los Italians transpausan lo labirint dins los jardins.
Ara, fòrça espandit en Euròpa, lo labirint vegetal venguèt un concèpte toristic. A vegada efemèr (camp de milh, coma a Beaugency ) mas sovent permanents, los labirints vegetals s'apròchan dels traçats iniciatics de las espòcas paganas. S’acompanhan d'atraccions basadas sus de contes de fadas, d'enigmas de resòlvre, etc.
Lo mai grand laberint de bois d'Euròpa
Es dins lo pargue del castèl de Mervila, près de Tolosa, que se trapa lo mai grand laberint de bois d'Euròpa, classat monument istoric. Al sègle XVIII, lo marqués de Chalvet-Rochemonteix, senescal de Tolosa, decidís de bastir un somptuós castèl de bricas e de crear un jardin de bois gigantèsc.
Laberint e matematicas
Un apròche matematic permet la generacion de laberints modèrnes. Los labirints pòdon èsser modelizats dins un espaci multidimensional, los mai corrents essent lo labirints de doas dimensions. CAl subjècte d'aquestes, se destria mai sovent l'espaci en cellulas carradas.
La Crosilha (Auvèrnhe)
La Crosilha [lakʁuˈziʎɔ] (La Crouzille en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Comunautat de comunas Comentric Montmaraud Nerís Comunautat
La Comunautat de comunas Comentric Montmaraud Nerís Comunautat es un agropament de 33 comunas occitanas de Borbonés.
Administrativament, son del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups de l'estat francés.
Lo còde SIREN n'es 200071512. Lo chapluec es a Comentriac.
Authume
Nom desconegut en arpitan (Authume en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dracma
thumb|right|Dracma d'aur batuda entre lo sègle VII e lo sègle IV avC.
Hesdigneul-lès-Boulogne
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Culhat
Culhat (Culhat en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Lek
Lo lek (en albanés Leku shqiptar, plurau lekë) es l'unitat monetària d'Albania, devesida en 100 qinkarka. Creada en 1926 après la formacion de la Republica Albanesa, es venguda la moneda nacionala amb lo franc albanés. Èra destinat ai cambis internacionaus e, per aquò, sa valor èra liada a aquela de l'aur. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt liat a la lira italiana de 1939 a 1944 avans de disparéisser amb l'ocupacion alemanda. Restaurat a la liberacion dau país, conoguèt una importanta reforma en 1965 amb la creacion dau lek novèu que valiá un lek ancian. Dempuei la fin dau regim comunista, lo lek es liat au dolar estatsunidenc.
Santez-Koulm
Istòria
Lo nom de la municipalitat es una referéncia a una santa décapitée sus òrdre de l'emperaire Aurélien lo 31 de decembre de 274 a Sens en lo departament del Yonne. Divèrsas vilas de França an glorifiée la santa en lududes en donant lo sieu nom. En Ille-e-Vilaine, un vilatge d'aquel nom existís dempuèi la. La parròquia a suprimit l'an 1792 e ligada a Coësmes, de contunh de nòu retuda independent per ordonnance reial l'an 1826.
Le nom de la commune est une référence à une sainte décapitée sur ordre de l'empereur Aurélien le 31 décembre 274 à Sens dans le département de l'Yonne. Plusieurs villes de France ont glorifiée la sainte en lui donnant son nom. En Ille-et-Vilaine, un village de ce nom existe depuis le. La paroisse est supprimée en 1792 et rattachée à Coësmes, puis de nouveau rendue indépendante par ordonnance royale en 1826.
Saint-Marcel (Nauta Sòna)
Saint-Marcel  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
20px|left veire la Nòta istorica sus Sant-Marcel de Jules Roy en 1888
20px|left veire lo Istòria de Jonvelle de las abbés Coudriet e Chatelet l'an 1864
20px|left voir la Notice historique sur Saint-Marcel de Jules Roy en 1888
20px|left voir l'Histoire de Jonvelle des abbés Coudriet et Chatelet en 1864
Comunautat de Comunas de la Vau de Char
La  es un agropament de comunas occitanas, dins lo departament d’Alèir e la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups de l’Estat francés.
Donets
Donets o Severski Donets (en rus: Северский Донец ; en ucraïnian : Сіверський Донець ; tanben Donetz) es una ribièra de Russia e d'Ucraïna, afluent en riba dreta de Dòn. Donets es long de. Travèrsa lo sud-oèst de Russia e l'èst d'Ucraïna e drena un bacin d'una superfícia de.
Cors de la ribièra
Donets raja en Ucraïna sus 720 km, mas la font se situa aperaquí al nòrd de la vila de Belgorod en Russia. Se geta dins Don un pauc al sud del vilatge d'Ost-Donetski tanben en Russia. Donets nais sul plan de la Russia centrala e travèrsa l'óblast de Korsk al sud de la zona de las nautas tèrras a una altitud de. Arribat a Belgorod, es praticament a la meteissa altitud : sa penda, febla, es de un mètre per quilomètre. Travèrsa lo lac de Petchenihy qu'alimenta la vila de Kharkiv en aiga doça. Raja puèi long dels pueges de Donets puuèi s'escampa dins Don qu'acaba dins la mar d'Azov en aval.
Afluents
Los afluents pus importants de la ribièra son :
Noordwijk
Noordwijk es una vila e una municipalitat de l'oèst dels Païses Basses, dins la província de Olanda Meridionala. La municipalitat cobrís una superfícia de 74,94 km2 dont 16,57 km2 son d'aiga e comptava 42859 abitants en 2019.
Donets
Vilas traversadas
Las aglomeracions pus importantas situadas ssr las ribas son d'amont cap aval :
Noordwijk
Le 1èr de genièr de 2019, l'anciana comuna de Noordwijkerhout es venguda una partida de Noordwijk.
Donets
Idrologia
Las aigas de Donets venon en majoritat de las aigas de pluèja e de la fonda de las nèus. Las aigas nautas an luòc en març e subretot en abrial. Son cors es navegable sus, mas es pres per la glaça de decembre a mi-març.
Idrometria - Lo debit a Bielaia Kalitva
Lo debit de la ribièra foguèt observat pendent 47 ans (periòde 1933 - 1985) a Bielaia Kalitva, vila de Russia situada just en aval del jonhent amb Kalitva, es a dire a qualques 100 quilomètres en amont del jonhent amb Dòn.
Noordwijk
En mai de sas plajas, Noordwijk es tanben coneguda per sos camps de flors de cabòças. Es situada dins una zona dicha "Region de las dunas e de las cabòças" (Duin- en Bollenstreek).
Noordwijk es tanben lo sèti del Centre europèu de recerca e de tecnologia espacialas (ESTEC), que fa partit de l'Agéncia Espaciala Europèa (ESA). Lo centre des visitaires de l'ESA Space Expo es una mòstra espaciala permanenta.
Donets
Idrometria - Lo debit a Bielaia Kalitva
A Bielaia Kalitva, lo debit anadièr mejan o modul observat sus aqueste periòde èra de 151 m/s per una superfícia de drenatge de mai o mens, siá aperaquí 82 % de la totalitat del bacin versant de la ribièra que n'en compta 98 900. La lama d'aiga d'escolament annadièr dins lo bacin se montava a 59 millimètres, çò que pòt èsser considerat coma francament feble, e resulta de la relativa raretat de las precipitacions dins l'ensemble del bacin.
Lo debit mejan mesadièr observat en setembre (minimum d'etiatge) es de /s, siá mai o mens 8 % del debit mejan del mes d'abrial (/s), çò que soslinha l'amplitud importanta de las variacions sasonièras. Sus la durada d'observacion de 47 ans, lo debit mesadièr minimal foguèt de /s en agost de 1972 - après un ivèrn gaireben sens nèu -, mentre que lo debit mesadièr maximal s'enauçava a /s en abril de 1942.
Sant-Ervlon-an-Dezerzh
Sant-Ervlon-an-Dezerzh en breton ( Saint-Erblon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Mérélessart
Mérélessart es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Durban d'Arisa
Durban d'Arisa (Durban-sur-Arize en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Segon Albèrt Dauzat, Durban vendriá d'un nom d'òme desconegut, amb lo sufixe latin -anum. Los Féniés i veson lo gallés dunum, « autura fortificada ». Delamarre l'explica per un *Dūrobannon, inatestat, « la punta d'acièr » : dūro- (diferent de duron) auriá lo sens de « fèrre, acièr, dur » e banno- seriá « punta (e bana, còrna) »; dins qualques cases, lo nom auriá un sens personal, « lo qu'a un casco amb una punta de fèrre ».
Cunlhac
Toponimia
Segon Albèrt Dauzat, ven de Cumliacensis.
Acrostic
Un acrostic ( latin post-classic acrostichis < del grèc ellenistic: ἀκροστιχίς, de l'ancian grèc: ἄκρος 'mai grand, ensús, superior' + στίχος 'vèrs') es un jòc poëtic visual dins lo qual las primièras letras de cada vèrs (o de cada mot) fòrman un mot.
Cunlhac
Nòtas
<references group="N"/>
Acrostic
Istòria
Los acrostics foguèron sovent utlizats pels nòstres rèires e los trobadors.
Çaquelà es pas una creacion occitana, exista tanben d'exemples dins la Biblia o dins l'òbras grègas o latinas.
En francés
Aquest poèma de Villon daissa véser son nom:
Vous portâtes, digne Vierge, princesse,
Iésus régnant qui n’a ni fin ni cesse.
Le Tout-Puissant, prenant notre faiblesse,
Comunautat de Comunas dau País de Troncés
La  es un agropament de comunas francesas del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Acrostic
En francés
Laissa les cieux et nous vint secourir,
Offrit à mort sa très chère jeunesse ;
Notre Seigneur tel est, tel le confesse :
En anglés american
Aicí un poèma d'Edgar Allan Poe, intitolat "An Acrostic". Se pòt véser lo prenom "Elizabeth".
Elizabeth it is in vain you say
"Love not" — thou sayest it in so sweet a way:
In vain those words from thee or L.E.L. Zantippe's talents had enforced so well: Ah! if that language from thy heart arise, Breath it less gently forth — and veil thine eyes. Endymion, recollect, when Luna tried To cure his love — was cured of all beside — His follie — pride — and passion — for he died.
Acrostic o acrostiqui
La fòrma acrostic es la fòrma normalizada. En catalan, la fòrma es "un acròstic".
La fòrma acrostiqui seriá tanben acceptabla (del latin acrostichis) mas es pas atestada. De mai, es un substantiu que deu èsser femenin coma en latin.
Mistral nòta un acrostique.
Comunautat de Comunas dau Boscatge Barbonés
La  es un agropament de comunas francesas del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Durfòrt (Arièja)
Durfòrt (Durfort en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Comunautat de Comunas Sent Porçanh Siula Limanha
La  es un agropament de comunas francesas del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Teresa Claramunt
thumb|250px|Teresa Claramunt Teresa Claramunt i Creus (Sabadell, 4 de junh de 1862 - Barcelona, 11 d'abril de 1931) foguèt una dirigenta anarcosindicalista catalana. Per encausa de son activisme politic e de son carisma foguèt escaissada "La verge roja barcelonesa" e mai en França la comparèron a "una Louise Michel espanhòla".
La debuta de l'engatjament politic
200px|thumb|Fernando Tarrida del Mármol En 1884, Teresa faguèt 22 ans e causiguèt de demorar en Catalonha quand sos parents decidiguèron de migrar cap a una autra ciutat, aqueste còp al País Valencian, ont existissiá tanben una fòrta tradicion d'industria textila, Alcoi. En genièr d'aquel meteis an se maridèt amb un militant republican, Antonio Gurri.
Influenciada per l'escrivan anarquista cuban Fernando Tarrida del Mármol, aquesta trabalhadora del sector textil fondèt un grop anarquista a Sabadell. Amb aqueste participèt a la cauma de las sèt setmanas en 1883 que demandava la reduccion de la jornada de trabalh a 10 oras per jorn. En octobre de 1884 foguèt demest las fondadoras de la Seccion Vària de Trabalhadoras Anarco-collectivistas de Sabadell, amassa amb d'autras activistas feministas coma Ángeles López de Ayala e Amàlia Domingo. Concebèt en 1892 la primièra societat feminista espanhòla, la Sociedad Autónoma de Mujeres de Barcelona.
Son maridatge amb Gurri durèt pas gaire. Aguèron una filha amassa, sonada Proletaria Libre, que moriguèt fòrça jove.
Lo temps de la persecucion
Foguèt arrestada aprèp l'esclatament de qualques bombas dins lo Grand Teatre del Licèu de Barcelona en 1893, e tornarmai en 1896 del temps de la repression del Procès de Montjuïc. Durant aquel eveniment foguèt tustada per las fòrças de l'òrdre brutalament e grèva, çò que li provoquèt de lesions que devián durar long de sa vida. Encara que foguèsse pas jamai condemnada per cap de delicte, se partiguèt exiliar en Anglatèrra aprèp son jutjament e i demorèt fins a 1898. Fondèt puèi, en 1901, la revista El Productor e participèt activament a les reivindicacions socialas de la debuta del sègle XX. Collaborèt a La Tramuntana, tanben a La Revista Blanca e dirigiguèt puèi lo jornal El Rebelde de 1907 a 1908.
La malautiá progressèt e malgrat que foguèsse fòrça malauta e passèsse sa vida entre son lièch e una cadièra de la cambra, aprèp l'atemptat contra lo cardenal Soldevila a Saragossa, la polícia espepissèt son ostal lo 4 de junh de 1923, en cerca de pròvas de sa participacion. En 1924 tornèt a Barcelona, mas sa paralisi que s'espandissiá progressivament l'alunhèt definitivament de las activitats publicas. Moriguèt l'11 d'abril d'aquel an, e foguèt enterrada 3 jorns aprèp, lo 14 d'abril, jorn de la proclamacion de la Segonda Republica Espanhòla.
Cicne negre
right|300px Lo Cicne negre (Cygnus atratus) es una espècia de cicne originari d'Austràlia e de Tasmania que deu son nom a la coloracion negra de son plumatge.
Distribucion e abitat
Lo Cicne negre es originari d'Austràlia e Tasmania. En 1864, foguèt introdusit en Nòva Zelanda.
Pendent los sègles XIX e XX sègles, foguèt introdusit dins diferents païses coma d'aucèls d'ornament.
En territòri australian, nisa en colonias fòrça densas al contrari del cicne mut. Demora los grands lacs pauc prigonds.
La populacion mondiala es estimada entre 300 000 e 500 000 individús.
Domesticacion
En França, la varietat argentada del Cicne negre es legalament considerada coma essent domestica.
Heuchin
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Robèrt de Nola
Robèrt de Nola, generalament dich Mèstre Robert en catalan, foguèt un mèstre cosinièr catalan de la segonda mitat dau sègle XV e dau començament dau sègle XVI qu'èra au servici dau rèi Ferrand Ièr de Nàpols de 1458 a 1494. Es l'autor dau premier libre de cosina escrich en catalan, dich Llibre del Coch, que foguèt redigit avans 1491 e publicat vèrs 1520. En partida basat sus un libre pus ancian dich Llibre de Sent Soví (1324) e sus de recèptas occitanas, francesas, italianas e arabias, l'obratge venguèt rapidament una referéncia de la cosina medievela. Foguèt traduch en castelhan tre 1525 a Toledo e conoguèt per la seguida unei traduccions ò edicions novèlas.
Comunautat de Comunas dau País de La Paliça
La  es un agropament de comunas francesas del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunautat de Comunas Entre Alèir Besbra e Lèire
La  es un agropament de comunas francesas del departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Dalet
Dalet [daˈlə] (Dallet en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Agregacion d’occitan
L’agregacion, seccion lengas de França, opcion occitan-lenga d’òc, en brèu agregacion d’occitan es un concors creat pel Ministèri de l’Educacion nacionala de França en març de 2017.
Se poirà organizar a partir de l’annada universitària 2017-2018.
Comunautat de Comunas Lo Grand Charolés
La  es un agropament de comunas francesas del departament de Sòna e Léger, amb tres comunas dins lo departament d’Alèir, dins la region administrativa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Sant-Suleg-al-Lann (Ille et Vilaine)
Sant-Suleg-al-Lann en breton ( Saint-Sulpice-des-Landes en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Saint-Sauveur (Nauta Sòna)
Saint-Sauveur  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Encortièth
Encortièth (Encourtiech en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'.
Aglomeracion
Una aglomeracion se definís coma una vila-centre (dins son sens administratiu) e sei banlègas (entitats administrativas que fan part de la continuitat urbana).
Segond lei país, leis aglomeracions pòdon èstre definidas diferentament.
Aglomeracions occitanas
thumb|450px|Mapa de la [[Comunautat d'aglomeracion de Tolosa (en francés). Se li vetz que lo nombre de comunas l'es mai redusit que per l'aglomeracion tolosana definida per l'INSEE)]]
Leis aglomeracions lei mai importantas de l'espaci occitan s'atròvan totei sus lo territòri de la Republica Francesa. Son definida per l'Institut Nacionau de l'Estatistica e deis Estudis Economics (INSEE).
Saint-Remy (Nauta Sòna)
Saint-Remy  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Aglomeracion
Aglomeracions occitanas
Son de destriar leis aglomeracions dins sa definicion INSEE dei Comunautats d'Aglomeracions que son d'Establiments Publics de Cooperacion Intercomunala aguent un estatut juridic pròpri e juridicament gestionada per lo drech francés en vigor, notadament per lo Còdi de l'Urbanisme, lo Còdi de la Rota e lo Còdi dei Collectivitats Territorialas. Leis aglomeracions son generalament d'entitats qu'an solament una continuitat dau teissut urban sènsa necessariament aguer un estatut oficiau d'EPCI, au còntre dei Comunautats d'Aglomeracions ò dei Metropòlis
En Occitània, l'aglomeracion la mai poblada es aquela de Marselha-Ais, seguida d'aquelei de Niça, Tolosa, Bordèu e Tolon.
Saint-Remy (Nauta Sòna)
Geografia
Vilatge situat a 28 km de Vesoul, aperaquí 30 km de Luxeuil-lès-bains
Village situé à 28 km de Vesoul, environ 30 km de Luxeuil-lès-bains
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1285, convidats pel comte de Chiny, los 2 fraires de Sant-Rémy acompanhan los Faucogney, Annegray, Ronchamp, Oiselay e Moncley, amb d'unes autres senhors bourguignons al tournoi de Chauvency-lo-Castèl, segon Jacques Bretel.
En 1285, invités par le comte de Chiny, les 2 frères de Saint-Rémy accompagnent les Faucogney, Annegray, Ronchamp, Oiselay et Moncley, avec d'autres seigneurs bourguignons au tournoi de Chauvency-le-Château, selon Jacques Bretel.
Hestrus
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Iolanda d'Ongria
Iolanda d'Ongria (1215-1251) foguèt una rèina consòrt d'Aragon qu'èra le frema de Jaume I. Es la maire d'unei personalitats importantas dau sègle XIII coma lo rèi aragonés Pèire III lo Grand, lo prince aragonés Jaume II de Malhòrca, la rèina de França Isabèla d'Aragon e la rèina de Castelha Iolanda d'Aragon.