cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Ricœur
Estudi del recit
En 1983, seguisson los tres volums de Temps e Recit ont met en abant las proximitats entre la temporalitat de l'istoriografia e aquela del discors literari. Aquí se trapa la volontat de Ricœur de ligar la reflexion filosofica sus la natura del recit amb l'apròcha linguistica e poetica.
Òbras sus l'istòria
Ricœur sens practicar la filosofia de l'istòria s'interessa a l'istòria dins una perspectiva filosofica. Dins Istòria e vertat (1955) ensag de definir la natura del concèpte de vertat en istòria e de diferenciar l'objectivitat en istòria de l'objectivitat dins las sciéncias dichas exactas.
Pasmens se d'ans mai tard, se consacra a de questions culturalas e istoricas dins un apròche fenomenologic e ermeneutic. Noirís la discussion portant sus la memòria, lo dever de memòria e la memoòria culturala dins La memòria, l'istòria, l'oblit (2000).
Etica
L'etica foguèt una de las preoccupacions de Ricœur.
Ricœur prepausa de plaçar l'etica, es a dire la question de la tòca de la vida, abant la morala, la question de las normas. L'etica permetrà, dins las paginas seguentas de Se-meteis coma un autre, al filosòf de pensar l'estima de se, alara que la morala interrogarà sul respècte de se. Se Ricœur definís pas tròp precisament la vida bona, suggerís que cadun deuriá i soscar, començant per una reflexion sus çò qu'es la vida d'un òme.
Aquela pensada lo mena lèu a la sollicitud cap a l'autre. La tòca etica es « amb e per l'autre ». Sempre mercé a Aristòtel, prepausa de prene l'amistat coma mediator entre la tòca de la vida bona e la question de la justícia. En efièch l'estima de se seriá manca sens sollicitud, que tròba son modèl dins l'amistat. Mas l'encontre de l'autre pòt pas sempre èsser amicala que se realiza pas totjorn dins de relacions entre egals desirant lo viure-ensemble. Aquela situacion cobís pas totas las situacions d'encontra de l'autre. Es aquí que la reflexion de Lévinas sus l'autre que dona una injoncion d'amor e l'autre qu'es sofrent permet a Ricœur de pojar la recerca de l'égalité dans  des contextes d'inégalité. L'egalitat se trapèt dins aquelas situacions sonque per « l'avoacion partejada de la fragilitat, e fin finala de la mortalitat ». Aquò mena lo filosòf a introduire los concèpte de reversibilitat dels ròtles, d'insubstituabilitat de las personas e, fin finala, de similitud entre elas. Aquel darrièr concèpte li permet d'emetre, coma fondament etic : l'estima de l'autre coma se-meteis es equivalent a l'estima de se-meteis coma un autre.
Es alara que se pausa la question de las institutions. Qu'i a pas qu'una relacion de fàcia a fàcia, i a tanben un « el », que suggerís una idèa de pluralitat. Lo ben viure se limita donc pas a se e a las relacions interpersonalas, mas s'espandís tanben a las institucions. Al tèrme de sa reflexions sus las institucions justas (totjorn dins son plan etic e non pas moral), Ricœur deternima que lo cara a cara de se dins cada uman es donat per l'idèa d'egalitat. Aquela egalitat permet d' "institucions justas".
Obratges
Per òrdre cronologic de sortida:
Briaucourt (Nauta Sòna)
Briaucourt  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Geografia
A Briancourt lo ruisseau de la Rôge se tira en la riu de la Llanterna.
À Briancourt le ruisseau de la Rôge se jette dans la rivière de la Lanterne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los abitants de Briaucourt an albergats una part de la populacion de Kunheim Anautit Rhin pendent la darrièra guèrra mondiala abans lo sieu èxode cap a Casteljaloux en lo Lòt e Garonne. Lo vilatge de Kunheim situat al bòrd del Rhin èra totalament deslotjat.
Les habitants de Briaucourt ont hébergés une partie de la population de Kunheim Haut Rhin pendant la dernière guerre mondiale avant leur exode vers Casteljaloux dans le Lot et Garonne. Le village de Kunheim situé au bord du Rhin était totalement évacué.
Archipèla dau Frieu
L'archipèla dau Frieu es un ensemble d'illas situadas a aperaquí au larg dau quartier d'Endome, a Marselha. Es compausada de quatre illas, l'ensemble fasent 200 ectaras. Leis illas representan un dels 111 quartiers de Marselha restacat au 7en arrondiment de Marselha.
Toponimia
Lo mot provençau Frieu, significa un pas maritim estrech. Aicí lo braç de mar que separa lei doas illas Pomegue e Ratonèu donèt per extension son nom ais illas de l’archipèla. Vèn dau latin fretum e a ges de liame etimologic amb la província italiana de Friol (fr. Frioul ) que son nom a eu deriva dau latin Forum Iulii (tot parier de la vila de Frejus).
De fach, la grafia francesa es la representacion exacta de la prononciacion autentica /friw/. Sabèm que s’escriguèt en francés Friou sus lei mapas fins a 1921. La “l” finala es una ipercorreccion coma dins “renault” /reno/ e “iou” vòu rendre /iw/. Lei francofòns an de dificultats per prononciar aqueu son e de mai en mai s’ause dire /fri’ul/*.
Geografia
L'archipèla dau Frieu si tròba dins la rada de Marselha. Cuerbe una superficia de 1,935 km². Lei doas illas principalas son Pomegue au sud e Ratonèu au nòrd. La premiera es orientada nòrd-èst sud-oèst, a una longor de 2,7 km e una altitud maximala de 89 m. La segonda es orientada èst-oèst, a una longor de 2,5 km e una altitud maximala de 86 m. An pereu una forma generala relativament similara amb una largor de quauquei centenaus de mètres e un litorau rocassós. Aqueleis illas son liadas per una levada que protegís un pòrt. A l'èst dei doas illas principalas, si situa l'illon d'It qu'es ocupada lo castèu d'It. A l'oèst de Ratonèu, si tròba l'illon de Tibolenc dau Frieu. Divèrseis escuelhs enviròutan l'archipèla.
Lo clima es mediterranèu e leis illas son fòrça expausadas ai vents. En causa dau relèu e de la superficia reducha deis illas, l'ariditat li es pus importanta que sus lo continent. Amb la Crau vesina, leis illas dau Frieu son donc un deis endrechs pus secs d'Occitània.
Istòria
L'istòria de l'archipèla dau Frieu es mai que mai liada au pòrt de Marselha e a sa defensa.
L'istòria militara de l'archipèla
En causa de sa posicion estrategica dins la rada, an lòngtemps format sei defensas avançadas. Aquò explica l'aspècte actuau deis illas que son cubèrtas d'obratges fortificats d'epòcas divèrsas. Lei construccions comencèron durant lo rèine de Francés I (1515-1547) amb la bastida d'una fortalesa sus l'illon d'It. Sei successors completèron aquela construccion amb un fòrt establit a la cima de l'illa Ratonèu en 1597. Puei, sota Loís XIV (1643-1715), Vauban foguèt encargat de fortificar l'ensemble deis illas. Enfin, aqueu premier sistèma foguèt completat per Napoleon e, dins una mendra mesura, per Loís XVIII (1815-1824) qu'ordonèt la construccion de la levada entre Pomegue e Ratonèu.
Durant la segonda mitat dau sègle XIX, l'aparicion de l'obús explosiu necessitèt una revision complèta dei fortificacions dins l'encastre dau sistèma Séré de Rivières. Menats entre 1860 e 1900, aquela modernizacion es a l'origina de la màger part dei fortificacions actualament visiblas amb una transformacion dei fòrts de Ratonèu, de Pomegue e de Bregantin, de la torre de Pomegue e de divèrsei batariás. En 1902, un semafòr foguèt construch per facilitar lei transmissions e la susvelhança de la rada. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, leis Alemands bastiguèron plusors batariás. Edificats en betum armat, aqueleis obratges foguèron bombardats per leis Aliats. Fòrça importantas, aqueleis atacas an laissat de traças dins lo païsatge deis illas que son encara largament craterizadas.
Après la guèrra, l'archipèla demorèt terren militar. En 1959, un envan, totjorn visible a l'ora d'ara, foguèt edificat per assostar de fielats antisosmarins. Una pichona esquadra d'escortaires d'esquadra e de caçaires de mina èra regularament estacionada dins leis illas durant leis ans 1950-1960. Pasmens, lei plans de defensa de Marselha cambièron e la màger part de l'archipèla foguèt abandonada per lei militars en 1975.
Un ponch de contraròtle deis arribadas maritimas
De l'Edat Mejana ais ans 1920, l'archipèla foguèt tanben utilizat per contrarotlar leis arribadas de naviris dins lo pòrt de Marselha. En particular, leis illas son famosas per aver servit de luòc de quarantena durant lei sègles XVII e XVIII. Pasmens, es sustot conoissut per la revirada dei mesuras presas a l'entorn dau Grand-Saint-Antoine, lo vaissèu a l'origina de la pèsta de 1720. En 1820, un espitau dedicat ai malautiás epidemicas foguèt construch sus l'illa de Ratonèu. Son usatge declinèt amb lo progrès dei sabers medicaus. Son darrier periòde d'ocupacion important si debanèt dins leis ans 1910-1920 amb la creacion d'un camp d'internament per Alemands e Alsacians e d'un centre de triada per refugiats armènis.
Lo desvolopament dau quartier actuau
En 1975, a la demanda de Gaston Defèrre, l'armada acceptèt de vendre una partida de l'archipèla a la comuna de Marselha per li fondar un quartier d'abitacion novèu. Dins aquò, en causa de la quasi abséncia de servicis publics (abséncia de polícia, d'escòla, de mètge...), aqueu quartier es fòrça isolat e leis abitats son obligats de prendre una desserta maritima per contentar la màger part de sei besonhs. En 2015, li aviá donc solament 146 estatjants permanents dins leis illas.
Ivernacion
L'ivernacion es un estat d'ipotermia regulada pendent de jorns o setmanas, que permet a d'animals de conservar lor energia pendent l'ivèrn. Pendent l'ibernacion lo metabolisme d'aqueles animals ralentís notablament, la temperatura corporala demenís e la frequéncia respiratòria ven inferiora a la normala, dispausant gradualament de las sèrvas energeticas emagazimadas pendent los meses mai cauds.
L’ivernacion es un estat d’inactivitat e depression metabolica caracterizada per la baissa temperatura corporala, la respiracion ralentida e/o un taus metabolica mas baissa. Encara que tradicionalament aquel tèrme es reservat pels animals d'ibernacion prigonda com los rosegaires aquel foguèt tanben utilizat per las reduccions metabolicas especializadas. e mai d'expèrts creson que los processus de torpor jornalièra e de l’ibernacion sont en relacion.
Definicion
Alguns animals omeotèrmas sobrevivon a l'ivèrn dintrant dins una mena de sòm prigond, fasent que son activitat corporala venga mai lenta e sa temperatura baissa per economisar l'energia. Lo còr bateja mai lentament e la respiracion se fa tanben mai pausada. La temperatura corporala pot demenir fins gaireben aténher aquela de son entorn, e mai de s'aprochar del punt de gèl. Un exemple es lo sòm dels orses.
Los animals qu'ivernon abitualament cercan de luòcs cauds e segurs per passar l'ivèrn. Las ratapenadas dorman al fons de las balmas, que la temperatura varia pauc. Fòrça rosegaires pichons ivernon jos tèrra, en tutas foradas d'èrba per mantenir la calor.
thumb|250px|Eriçon europèu, exemple d'animal ivernant D'autres animals, coma l'esquiròl terrèstre artic, passa mai de la mitat de sa vida en ivernancion. Los besonhs corporals de l'animal sont al minim, e obten l'energia de la sèrva de la grassa de son còrs. L'ivèrn, aqueles animals devon produire mai d'energia per conservar la calor amb la meteissa eficacitat, alara que l'aliment es escas a son entorn. Qualques animals perdon fins 40% lor pes pendent ivèrne; d'autres, com los amstèrs, gardan una sèrva d'aliment dins la tuta per subsistir pendent l'ivèrn e pendent los meses freds se reviscolan de temps en temps per manjar una pauc.
L'Aubépin
Nom desconegut en arpitan (L'Aubépin en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo Aubépin fa partida del Revermont.
L'Aubépin fait partie du Revermont.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Durian
Durian (o durion) es un arbre tropical de la familha malvaceae que los fruches son comestibles. Lo durian es un arbre endemic d'Asia del sud-est. Lo mot ven del malai duri "espina". Lo mot es intrat dins las lengas europèas per l'intermediairi del portugués.
L'arbre
Lo genre durio compta un trentenat d'espécias. Es un arbre d'un nautor de 25 mètres amb de fuèlhas oblongas e acuminadas.
9 espécias produson una frucha comestibla. Son las seguentas:
Durio zibethinus
Durio dulcis
Durio grandiflorus
Durio graveolens
Durio kutejensis
Durio lowianus
Durio macrantha
Durio oxleyanus
Durio testudinarum
Sol lo durio zibethinus produtz una frucha qu'es exportada dins lo mond. La frucha de las autras espécias son vendudas al nivèl local.
La frucha
La frucha del durio zibethinus pòt pesar 4 o 5 quilogramas e a una odor plan fòrta.
Imatge:Durio Zibethinus Van Nooten.jpg
Lo fruch del durian, durio Zibethinus, sola espécia de Durio objècte d'un comèrci internacional.
Briançonés (sosdialècte)
Lo briançonés es un sosdialècte de l'occitan vivaroaupenc que se parla dins la region de Briançon, tanben apelaa lo Briançonés.
Caracteristicas
Existís un pronom subjecte neutre de 3ena persona dau singular la [la], que s’opausa au masculin aul [u(l)] (<el) e au femenin ail [il] : aul parla “(parla, el”), ail parla (“parla, ela”), la parla (“parla, aquò”) e la plòu (“plòu”).
Paraulas localas
paraulas localas - paraulas lengadocianas o definicions
Chabralòcha
Chabralòcha [ʃabʁɔˈlɔʃɔ] (Chabreloche en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Le nom dau vialatge es eissit dau sobrenom auvernhat chabralòcha, que designa una petiòta chabra e que venguèt un nom de luòc au sègle XVIII.
Istòria
Ancianament partida de la comuna de Riconsat, Chabralòcha es venguda una comuna en 1876.
Nòtas
<references group="N"/>
Briançonés (sosdialècte)
Paraulas occitanas
formas localas - formas lengadocianas
Bèllòc
Bèllòc (Belloc en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Sant Cristòu (Erau)
Sant Cristòu (Sant Cristòu en grafia mistralenca ; en francés Saint-Christol) es una anciana comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region. Lo 1èr de genièr de 2019 fusiona amb Verargas dins la comuna novèla de Sant Cristòu e Verargas que ne ven comuna delegada.
Chadalèu
Chadalèu (Chadeleuf en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Toponimia
D'après Ernèst Negre, las atestacions foguèron Chadaleu (1115), Chadaleou (sègle XIV), Chadaleuf (1401). Es l'influéncia del francés que donèt a la fin dau sègle XIV la terminason -euf, desconeguda en occitan
Nòtas
<references group="N"/>
Sant Cristòu (Erau)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : de S. Christofero, sense data [sègle XII ?], ecclesiam S. Cristofori en 1203, apud S. Christoforum en 1222, prior S Christofori, a la fin dau sègle XIV, preceptore S Xpôtori en 1529, S Cxphi en 1550, S.Xpol en 1622, St Cristel en 1626, St Christhol en 1648, St Cristol corregit en St Chistol (sic) en 1740-60, St Christol en 1740-60, St Christol Comm. en 1770-71 (mapa de Cassini).
Cristòu ven dau grèc Christophoros, portaire dau Crist, martir dau sègle III.
Bèllòc
Toponimia
Lo sens es evident : conten una intencion de marcar la belesa del site, o que l'endret es bèl per s'i establir,. Lo nom es frequent dins los cas de monestièr, mès pas necessàriament.
Louvrechy
Louvèrchy en picard (Louvrechy en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Belestar
Belestar (Bélesta en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [baʎes'ta]. La fòrma occitana segon Patrici Pojada es Belestar o Belhestar. Las fòrmas ancianas son Belestar en 1246, etc, Bello Stari (segon Paul Viteau), Bellestari en 1295, Belestar en 1307, Bellostari en 1313-1314, Belestar en 1318-1325, Bello Stare en 1319. Segon Dauzat (e Astor, citat per P. Pojada), lo nom de Balestar ven de bèlh e estar « èsser situat », per un sens de « bèlha situacion ». Segon Negre, citat per Patrici Pojada, Balestar es l'equivalent del français Beauséjour (bèlha demorança). Joan Coromines, tanben citat per P. Pojada, per les Bellestar catalans, imagina un Bellestall (estall = tropèlh), vengut Bellestar, sense refusar l'ipotèsi normala. Patrici Pojada demòra a l'ipotèsi costumièra, l'occitan bèl e estar : lòc plan situat, qu'a una polida situacion.
Istòria
La lei del 4 de mai de 1926 retira L'Agulhon a la comuna (420 abitants en 1931).
Sant Clamenç
Sant Clemenç / Sant Clamenç de la Ribièira o Sant Clamenç (Saint-Clément-de-Rivière en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es '''sant clementenc -enca.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [kurnè'jan]. Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S Clementis de Fonte en 1109, ecclesiam S. Clementis en 1146, 1154, de S. Clemente, sense data [sègle XII ?], duo mansi S. Clementis, de S. Clemente, au sègle XII, parrochia S. Clementis en 1243, 1285, fontem de S. Clemente, situm in territorio de S. Clemente Vallis Montisferrandi, riperiam S. Clementis, in parrochia S. Clementis en 1298, candorium dictum de S. Clemente en 1317, prior S. Clementis en 1392, S. Clementis en 1520, 1529, 1550, St Clemens (?) en 1626, St Clement en 1740-60, St Clement de Riviere en 1740-60, St Clemens et St Clemens de Riviere en 1770-71 (mapa de Cassini). Hamlin precisa que la localitat que sonavan au sègle XVIII St C. de Riviere se sona ara la Métairie de St Clément (citada en 1790 mettairie et terres de Saint Clément). La mapa IGN modèrna permet mau de s'assegurar d'aquela distincion. Lo sens dau determinant eventuau ribièira es « vau e ribas d'una aiga ».
Segon Dauzat e Rostaing, lo latin Clemens es lo nom de mai d'un sant, dont lo papa Clamenç Ièr, que Sant Pèire auriá ordenat.
Buthiers (Nauta Sòna)
Buthiers  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Geografia
La municipalitat a situat sul riu Ognon al confluisson amb lo riu Buthiers.
La commune est située sur la rivière Ognon au confluent avec la rivière Buthiers.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi 1140, i i aviá una familha del nom de Buthiers. En 1494, la distincion #passar a las Scey #que possedisson encara lo castèl.
Avouay, Comuna en 1790, i aguèt amassat a Buthiers en 1805.
Dès 1140, il y avait une famille du nom de Buthiers. En 1494, la seigneurie passa aux Scey qui possèdent encore le château.
Avouay, commune en 1790, fut réunie à Buthiers en 1805.
Jugon-les-Lacs
Jugon en galò; Lanyugon en breton ( Jugon-les-Lacs en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Situat près de l'ais Dinan - Sant Brieuc, lo vilatge de Jugon voreja un étang de 70 a, alimenté pel cors d'aiga « La Rosette ». Lo étang se verse de contunh en lo Arguenon per acabar en la Mange après aver-i traversat Plancoët.
Istòria
Jugon-Los-Lacs a #èsser creat lo 1er en abril 1973 per la fusion de las municipalitats de Jugon, Lescouët-Jugon e Sant-Igneuc. Dempuèi 1975, la vila es jumelée amb Lenzkirch en Alemanha, un square en l'onor del jumelage a #èsser édifié.
Jugon-les-Lacs a été créé le avril 1973 par la fusion des communes de Jugon, Lescouët-Jugon et Saint-Igneuc. Depuis 1975, la ville est jumelée avec Lenzkirch en Allemagne, un square en l'honneur du jumelage a été édifié.
Pichona Edat glaciària
vinheta|300x300px|La cronologia de la oscillacions de la Pichona Edat glaciària varia segon los estudis, mas totas s'acòrdan sus una bassa generala de la temperatura mejana entre los ans 1303 e 1860. La Pichona Edat glaciària (PAG) es un periòde climatic freg arribat en Euròpa e America del Nòrd al començament del sègle XIV e la fin del sègle XIX gaireben. Se caracteriza per de periòdes d'avançadas puèi de maxims successius de glacièrs, que correspondon de minims de temperaturas mejanas plan marcats. Succedís a l'optim climatic medieval (OCM), periòde mai caud. Pasmens, es contemporanèa a una seria plan mai longa d'ivèrns fregs, entre lo sègles XIII e XX. La Pichona Edat glaciària foguèt d'en primièr considerat coma un fenomèn global, mas una coneissença melhora de l'optim climatic medieval es venguda temperar aquesta afirmacion.
Aqueste tèrme foguèt introduch de biais informal en 1939 pel geològ François E. Matthes per designar lo periòde qu'acabava de viure a la fin del sègle XIX.
Origina e persisténcia
drecha|vinheta|275x275px|Activitat solara dempuèi l'an 900, mesurada per la variacion de quantitat de [[carbòni 14 al respècte d'ara, dins la fusta (mai i a d'activitat solara et mens i a de carbòni 14 produch dins l'atmosfèra e la fusta de l'epòca, los vents solars venent los rais cosmics, que produson lo carbòni 14).]]
Paramètres de Milankovitch
Lo forçatge orbital degut als cicles de l'orbita terrèstra a l'entorn del Solelh, pendent los dos mila ans darrièrs, provoquèt una tendéncia al refregiment dins l'emisfèri Nòrd de long tèrme que contunhèt pendent lo periòde medieval e la pichona Edat glaciària. La velocitat de refregiment de l'Artic es d'unes 0,02 gra Celsius per sègle. Aquesta tendéncia auriá podut èsser menada a contunhar dins l'avenir condusent a una veraia edat galciària, mas los registres de temperatura a partir del sègle XX mòstran una inversion subte d'aquesta tendéncia, amb una auçada de temperaturas mondialas atribuidas als gases a efièch de sèrra.
Activitat volcanica
En 2013, una equipa scientifica francesa dirigida per Franck Lavigne estima, al vejaire los elements analizats, qu'aqueste periòde de refregiment auriá estat causat per l'activitat volcanica del volcan indonesian Samalas que seriá dintrat en erupcion en 1257 dins una explosion qualificada de mega-colossala,.
Diminucion de l'activitat solara
Una segonda explicacion, sens pasmens venir contra, seriá de trobar dins l'efièch de l'activitat du Solelh. Sembla qu'auriá estat pro fèble pendent una bona partida del periòde de la Pichona Edat glaciària. Pendent lo periòde 1645-1715, a la mitat de la Pichona Edat glaciària, i aguèt un periòde de fèbla activitat solara coneguda jol nom de minim de Maunder. Lo minim de Spörer foguèt tanben identificat amb un periòde de refregiment significatiu entre 1460 e 1550. D'autres indicators de la fèbla activitat solara pendent aqueste periòde son los nivèls d'isotòps del carbòni 14 e del berilli 10.
Deriba nòrd-Atlantica
Una alteracion del corrent del Golf es a vegada evocada coma causa possibla de la Pichona Edat glaciària. Aqueste ipotèsi es pasmens pas provada.
Question de las bòrnas temporalas
Pas cap de data precisa fa l'unanimitat per marcar lo començament de la Pichona Edat glaciària : d'eveniments, mai o mens ancians, son citats coma fasent potencialament partit, abans la data del primièr minim climatic provat. A partir del sègle XIII, la banquisa de l'Atlantica nòrd s'espandís cap al sud, e tanben los glacièrs de la Groenlàndia. En 1315 començon tres ans de chavanas, punt de partença d'un periòde meteorologic movementat que dura fins al sègle XIX. L'avançada dels glacièrs es provat dins mai d'unas regions del mond pendent aquestes cinc sègles, mas una reconstitucion de lors progressions a partir de mesuras de terrenc mòstra que son fin finala demrats limitadas entre 1600 e 1850. es subretot la retirada dels glacièrs al sègle XX qui serà espectaculara.
Unes grands eveniments climatics pòdon donc èsser mostrats coma de punts de marca d'una Pichona Edat glaciària espandit del sègle XIII a la mitat del XX: La fin de la Pichona Edat glaciària es fixada a la mitat del sègle XIX.
Emisfèri nòrd
vinheta|Vèrs la mitat del sègle XIX, lo [[glacièr dels Bossons es a son avançada maxim. Al començament de las annadas 2000, la limita s'encontrase a mai de 1 200 mètres en rèire .]] La Pichona Edat glaciària foguèt subretot descrich e comentat en Euròpa e en America del Nòrd, pasmens se d'autras regions del mond avián estat concernidas. A la mitat del sègle XVII, los glacièrs dels Alps soïsses avançan rapidament, engolissent de bòrdas e vilatges. En Angletèrra, la Tamèsi gèla (pel primièr còp en 1607, pel darrièr en 1814); quitament se los amenatjaments urbans, de ponts per exemple, an podut favorizar lo fenomèn alentissent le flus de las aiga, la frequéncia de l'eveniment es un bon exemple de la persisténcia del refregiment en Euròpa. Tanben, los canals e rius dels Païses Basses venon de blòt de glaç pendent mai d'un ivèrns. Pendent l'ivèrn de 1780, la zona fluviala de Nòca York (New York Harbor) se solidica : se pòt caminar entre Manhattan e Staten Island; los ligams de comèrci per via maritima son blocats.
Totes aqueles ivèrns fòrça rigoroses tòcan mai o mens directament e violentament la vida de las populacions.
Emisfèr sud
Los analisis d'elements de calòta coralliana levats al sud-èst de la Nòva Caledònia mòstra que la Pichona Edat glaciària existiguèt tanben, dins lo Pacific sud-oèst tropical amb un refregiment mejan pròche d’un gra Celsius. Mòstran tanben que lo fenomèn El Niño auriá pasmens subit pas cap variacion de fòrça o de frequéncia, quitament pendent lo periòde mai freg.
Elements istorics e culturals
La Pichona Edat glaciària aguèt un impacte real e long sus la populacion, la fauna e la flora de fòrça païses, subretot en Euròpa e en America del Nòrd. Es, per exemple, invocat per explicar la desapareisson de la colonia norvegiana de la Groenlàndia. Unes ivèrns son demorat tristament celèbres pel nombre de mòrts censats a causa del freg intens e de las faminas. Atal, jol règne de Loís XIV, las annadas 1693 e 1694 veson morir entre 1,5 e 2 milions de subjèctes franceses.
La Pichona Edat glaciària e las arts
drecha|vinheta|[[Pieter Brueghel lo Vièlh (1525-1569), Lo cicle de las sasons : genièr de 1565.]] La Pichona Edat glaciària s'encontra de segur en pintura, subretot dins los quadres de païsatges. Un exemple celèbre se vei amb Pieter Brueghel lo Vièlh e son filh Pieter Brueghel lo Jove, pintres flamands de la Renaissença. La pintura europèa es pro rica d'illustracions dels efièchs de la Pichona Edat glaciària sus la vida videnta, que siá en vila o dins las primièras vals abitadas.
Dins son obratge Weather (1981), William James Burroughs analiza la representacion picturala de l'ivèrn. Constata que la majora partida de las pinturas tractant aqueste tèma foguèron produchas entre 1565 e 1665, çò que correspond a un declin climatic registrat dins los glaces a partir de 1550. Fòrça pauc de representacions ivernalas existisson abans. Es benlèu que l'ivèrn plan rufe de 1565 aja inspirat fòrça artistas e lo nombre de représentacions originalas e qu'aquela « mòda » mermèron a la favor de la pujada de las temperaturas e del fach que lo tèma aja estat ja pro tractat. Se pòt notar que totas las pinturas de Bruegel l'Ancian ont la nèu es sovent un element central foguèron realizadas en 1565. Son filh avent fach fòrça copias d'òbras de son paire, es malaisit de far de conclusons sul climat de 1570 a 1600 a partir d'aquestas solas pinturas. Los tèmas de la Pichona Edat glaciària apareisson dins la pintura danesa après l'ivèrn de 1608. Entre 1627 e 1640, la produccion merma, çò que correspond a un caufament leugièr de las temperaturas. Mas, lo declin final de las pinturas tractant de l'ivèrn coïncidís pas amb una melhoracion franca de las condicions climaticas : Burroughs avança donc que l'efièch lo vam aviá passat.
Laires
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 734, Laires se trucava "Wilbert", del nom de lo sieu posseïdor. Lo orthographe del nom a variat (Larae, Laris, Lares, Laire, Lare) per venir Laires fòrça segurament al XVIIIe sègle. En 1115, Baudouin, comte de Flandre, fa donation al abbaye St Salvador a Ham, de la distincion de Sant Martin a Laires. En mai 1271, Guy de Dampierre aumenta la donation aicí-dessus. En genièr 1478, una banda de la garnison de Renescure terrorise las alentours de Laires e al luòc d'ajudar los abitants a combatre los "enemics franceses", saquegen lo pòble. En 1537, lo territòri es entièrament dévasté. En 1542 e 1543, lo vilatge a saquejat de divèrsas fes e los Franceses #cremar catorze ostals.
En 734, Laires s'appelait "Wilbert", du nom de son possesseur. L'orthographe du nom a varié (Larae, Laris, Lares, Laire, Lare) pour devenir Laires très certainement au XVIIIe siècle. En 1115, Baudouin, comte de Flandre, fait donation à l'abbaye St Sauveur à Ham, de la seigneurie de Saint Martin à Laires. En mai 1271, Guy de Dampierre augmente la donation ci-dessus. En janvier 1478, une bande de la garnison de Renescure terrorise les alentours de Laires et au lieu d'aider les habitants à combattre les "ennemis français", pillent le village. En 1537, le territoire est complètement dévasté. En 1542 et 1543, le village est pillé plusieurs fois et les Français brûlèrent quatorze maisons.
Abby Martin
thumb|250px|Abby Martin en 2012 Abigail Suzanne Martin, mai coneguda coma Abby Martin (Santa Clara, Califòrnia, 6 de setembre de 1984) es una artista e jornalista americana. Es la presentadora del programa Breaking the Set pel canal rus en lenga anglesa RT America. En seguida de l'invasion de Crimèa per l'armada russa enoncièt veementament son opinion sus aquel eveniment e condemnèt la politica de Pótin.
Pithovirus
vinheta|upright=1.12|Pithovirus sibericum Lo Pithovirus (nom fargat a partir del grèc ancian πίθος (mena de gèrla ampla) e de virus) es un genre de virus gigant. Aqueste virus amb ADN de doble eliç es conegut actualament sonque per una espècia, lo Pithovirus sibericum, qu'infècta las amèbas. Se divulguèt son existéncia pel primièr còp en març de 2014 aprèp qu'un especimen viable foguèsse trobat a l'interior d'un bastonet de glaç vièlh de 30.000 ans qu'èra estat reculhit dins lo permafròst de Sibèria. Es la tresena familha de viruses gigants descobèrta aprèp la del Mimivirus en 2003 e la del ''Pandoravirus en 2013.
Lucheux
Loucheux en picard (Lucheux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bossée
Bossée es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guèrra dau Teatre
La Guèrra Dau Teatre se debanèt dau 24 de setembre de 1788 au 9 de julhet de 1789 entre Danemarc e Suècia. Foguèt entraïnada per l'aliança entre Danemarc e Russia : lei Danés ataquèron la frontiera occidentala de Suècia en causa de la guèrra entre lei Suedés e lei Rus acomençada en 1788. L'armada de Danemarc rescontrèt gaire d'oposicion mai deguèt finalament se retirar en causa dei menaças britanicas e prussianas d'una declaracion de guèrra. En causa d'aquela retirada danesa, lo conflicte es de còps considerat coma una victòria suedesa.
Urmas Paet
thumb|250px|Urmas Paet en 2005 Urmas Paet (Tallinn, 20 d'abril de 1974) es un politician estonian conservador. Aqueste membre del Partit Reformador Estonian es ministre d'afars estrangièrs d'Estònia dempuèi 2005.
Hueypoxtla (municipi)
thumbnail|250px|rigt|Hueypoxtla.
Hueypoxtla (Hueyipochtlan, en Nahuatl) qu'ei un vilatge mexican deu municipi de Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 33.907 abitants, segon lo censament de l'an (2010).
Istòria del municipi
Vueitat durant lo sèti astèca de Mexic-Tenochtitlan, que ho tornat poblar en 1452.
Champagney (Nauta Sòna)
Champagney  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de Borgonha Franca Comtat.
Istòria
L'istòria de Champagney foguèt marcada per las Carbonièras de Ronchamp.
Iperfrenia
Capacitats mentalas las mai elevadas de la populacion.
Descripcion clinica
Fisiologicament, la neurologia a botat en rapòrt l’iperfrenia ambe particularitats dins la constitucion e le foncionament del cervèl, coma una fòrta densitat dins d’unas conexions interneuronalas e una activacion intensa dels lòbes frontals e parietals. L’iperfrenia se detècta ambe examens psicometrics associats a un analisi clinic. Coma l’iperfrenia presenta manifestacions que de còps se pòden comparar ambe simptòmas, se poiriá parlar d’un sindròme. Pr’aquò, l’iperfrenia es pas una malautiá. Quand ac ignòra pas totalament, le subjècte iperfrenic pòt viure la sèu especificitat mentala, siá coma un privilègi, siá coma una descapacitat.
Le tèrme iperfrenia possedís un segond sens utilizat en psiquiatria que designa un estat patologic d’iperactivitat mentala al moment d’episòdis maniatics, entre autras circonstàncias. Pr’aquò, se parla alavetz puslèu d’acceleracion psiquica.
Vocabulari
Le tèrme iperfrenia es bastit a partir del grèc hyper (al dessús, per delà) e phrên (esperit). S’utilizava en psiquiatria dins obratges en francés e en anglés del sègle XIX, puèi se perdec abans que sites web francofòns de la comunautat consacrada a aquesta caracteristica intellectuala le reactivèssan. Es le cas del Manifèst dels iperfrenics (Manifeste des hyperphrènes) que mòstra l’analogia entre oligofrenia (o ipofrenia) d’una part, e iperfrenia d’autra part.
Republica socialista sovietica d'Ucraïna
La  èra lo nom d'Ucraïna dins las darrièras annadas d'ocupacion russa. Administrativament, èra una de las republicas de l'Union sovietica. En 1991, se retrobèt l'independéncia.
Lupita Nyong'o
thumb|250px|Lupita Nyong'o en 2016 Lupita Amondi Nyong'o (Ciutat de Mexic, 1 de març de 1983) es una actritz e realizadora kenyana. Lo 2 de març de 2014, recebèt l'Oscar de la melhora actritz del segond ròtle per son interpretacion de Patsey dins lo film realizat per Steve McQueen, Twelve Years a Slave.
Lo Roget e Pers
Lo Roget e Pers es una comuna novèla occitana creada lo 1èr de genièr de 2016 per la fusion de las comunas de Pers e Lo Roget.
Nòtas
<references group="N"/>
PSL Research University
PSL Research University (PSL) es una institucion e universitat francesa dedicada a la recerca, situada dins la vila de París, Illa de França. Es especializada dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l'engenhariá, mas tanben i a d'autras matèrias. Foguèt creada en 2010.
Lo Mas de la Glèisa
Lo Mas de la Glèisa (Saint-Étienne-d’Albagnan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
La comuna es situada dins la val de Jaur.
Toponimia
La prononciacion es [lu mas de la 'glèjzo]. Las fòrmas ancianas son : ecclesias S. Stephani et S. Amantii de Albania en 940, ecclesiam S. Stephani et ecclesiam S. Amantii de Albania en 1102, Albagnan en 1644, [eglise] de Mas-de-l'eglise, du Mas de l'Eglise en 1740-60, lou mas de la Gleize, sense data [sègle XVIII ?] St-Etienne-d'Albaignan en 1760, Mas de l'Eglise en 1773-74 (mapa de Cassini).
La fòrma occitana del nom es sense rapòrt amb la fòrma oficiala Saint-Étienne-d’Albagnan. Designa simplament lo masatge qu'aviá la glèisa (Sant Estève) que servissiá als autres. Albanhan o puslèu Aubanhan en besierenc modèrne (se lo nom existissá encara), èra format d'un nom latin d'òme Albanius e del sufixe -anum. Segon Hamlin, Aubanhan ven del gentilici latin Albanius, sense sufixe, mas qui s'acordava al femenin amb villa e terra [las fòrmas Albania]; lo sufixe -an foguèt ajustat entre 1102 e 1644, per analogia amb d'autras noms en -an [probablament la finala [-o] dels noms besierencs tradicionals passèt simplament a la tonica]. *Aubanhan èra una proprietat galloromana.
.koeln
es un nom de domeni generic per la ciutat alemanda de Colonha (Koeln). Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2014.
Lo Mas de la Glèisa
Toponimia
Sant Estève es considerat coma lo primièr martir de la Glèisa,.
Nuçargues en Pinatèla
Nuçargues en Pinatèla (oficialament en francés Neussargues en Pinatelle) es, dempueis lo 1èir de decembre 2016, una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica d'Auvèrnhe, administrada per lo departament de Cantal de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe. La comuna novèla recampa las ancianas comunas de Cèlas, Chinargues, Chavanhac, Nuçargues e Moissac e Senta Ostàsia que venon de comunas delegadas, lo 1èir de decembre 2016. Lo chapluòc es Nuçargues e Moissac.
Toponimia
Lo nom de la comuna es format del nom de son chapluòc, segut per lo nom del bòsc de Pinatèla. Per chasca anciana comuna, veire a Cèlas, Chinargues, Chavanhac, Nuçargues e Moissac e a Senta Ostàsia.
Lòcs e monuments
Per chasca anciana comuna, veire a Cèlas, Chinargues, Chavanhac, Nuçargues e Moissac e a Senta Ostàsia.
Chasluç (Puèi de Doma)
Chasluç [tsiˈʎy] (o localament [tsaˈjy], Chalus en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
.орг
(acorcha d’організація en ucraïnian, организирање en macedonian, организација en sèrbe, организация en bulgar e en rus, "organizacion", còdi punycode .xn--c1avg) es un nom de domeni cirillic. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2014.
Chasluç (Puèi de Doma)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Le nom ven dau latin Castrum Lucii, chastèl de Luc o Castellucium. Dauzat baila coma origina Castellucio, e coma fòrmas ancianas Casluz e Chaluz.
Nòtas
<references group="N"/>
Seteme (comuna)
Seteme (Septèmes-les-Vallons en francés, Seteme de Provença sus lei panèus d'intrada de la comuna) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Jan Dlugosz
Jan Dlugosz (1 de decembre de 1415 - 19 de mai de 1480), Jan Długosz en polonés, foguèt un noble, un diplomata e un cronicaire polonés dau sègle XV. Son òbra es fòrça importanta per l'estudi de l'istòria medievala de Polonha.
Gallus Anonymus
Gallus Anonymus es un cronicaire desconegut, probablament un monge ò un noble d'origina franca, dau sègle XI ò XII que foguèt l'autor de la premiera cronica regardant l'istòria de Polonha. Es tanben l'autor supausat d'una cronica sus Ongria.
Benagas
Benagas (Benagues en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Arièja e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Machiel
Machiel en picard (Machiel en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Arrondiments d'Òut e Garona
Lo departament d'Òut e Garona a 4 arrondiments.
Demografia
Populacion : INSEE,.
Istòria
A la creacion deis arrondiments, en 1800, Òut e Garona n'aviá 4 :
En 1926, suprimiguèron l'arrondiment de Nerac. Lo restabliguèron en 1942.
Julius Nepos
Julius Nepos (vèrs 430 - 480) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh de 474 au 28 d'aost de 475. Succediguèt a Gliceri e foguèt remplaçat per Romulus August.
Generau grèc de l'armada de l'Empèri Roman d'Orient, èra cargat de rebutar Gliceri considerat coma un usurpator per Zenon. Après son succès, foguèt proclamat emperaire per sei soudats. Pasmens, en causa de la manca de sostèn de la populacion e deis elèits occidentalas, perdèt lo poder en 475 e foguèt assassinat en 480. Èra lo darrier emperaire d'Occident oficialament reconegut per Constantinòble.
Benac (Arièja)
Benac (Bénac en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [be'nak]. Las fòrmas ancianas son Avenacho en 1323, 1384, Avenac en 1382, 1385, 1386, 1387, 1389, 1390, 1445 (Cronica d'Esquerrièr), Abenac en 1390 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), etc. Segon Dauzat (e Astor, citat per P. Pojada), lo nom de Benac ven del nom gallic d'òme Benos, ambe'l sufixe -acum. Lemoine, Alan Novèl, Delamarre, Grosclaude, el per Benac (Hauts Pirenèus), citats per P. Pojada, escrivon en gròs la meteissa causa, al lòc que Negre, non se sap perqué, causís Beninus (?),. Aquelis autors non coneissián las fòrmas ancianas, diferentas de las de Benac dels Hauts Pirenèus. Segon Patrici Pojada, Benac, proprietat antica, ven benlèu del nom celtic d'òme Aven(i)os [o Avena], citats per Delamarre, ambe'l sufixe -acum. La grafia es Venac,.
Étienne Bonnot de Condillac
Étienne Bonnot de Condillac (Grenòble, 30 de setembre de 1715 — Beaugency, Loiret, 3 d'agost de 1780) èra un filosòf francés fundator del sensualisme, segon que las activitats espiritalas de las personas son determinadas per las sensacions, pasmens que se pòdon pas se resumir a aquò. Es abitualamaner considerat coma lo contunhator de l'òbra de John Locke. Del costat educatiu cal recordar las experiéncias de preceptor de l'infant Ferran de Borbon, eritièr del ducat de Parma, recolhidas dins un libre.
Pensada
Condillac es considerat coma lo paire del sensualisme, doctrina segon que tota coneissença depend dels sens, i a pas d'idèas innadas e çò que deu far es desvolupar lo maximum de las capacitats de cada sens, diferents per cada persona. Segon aquelas capacitats e las experiéncias vecudas, se forma la personalitat. Dins aquel processus s'aquisision dels concèptes de basa, transmeses mejans lo lengatge, que modèla la pensada e faviriza lo progrés social. Aquel lengatge crèa d'abstraccions, a partir de las donadas sensorialas, unitats de comunicacion que s'utizan dins la convivéncia.
La convivencia deu èsser regulada per de nòrmas, ont se mesclan l'economia e la política. Partisant del liberalisme economic, afirma que los prètz s'autorregulan perque dins tote intercambi cada partida vòl obtenir un benefici e per aquò busca los mecanismes amd d'acòrdis. Per la preeminéncia de l'economia e la negacion de tota realitat fòra de la persona, foguèt acusat de materialisme pels seus detractors, etiquèta que el rebutava de contunh.
Referéncias
<References/>
Champvans (Nauta Sòna)
Champvans  es una comuna francesa situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(1517) Beograd
(1517) Beograd es un asteroïde.
Vilanuèva
Vilanuèva es lo nom occitan tradicional de la comuna francesa que se diguèt Villeneuve d'Agen e que se ditz ara Villeneuve sur Lot.
Veire Vilanuèva d'Òlt, que i a tanben un Vilanuèva de Duràs.
(1516) Henry
(1516) Henry es un asteroïde.
Destutt de Tracy
Destutt de Tracy (1754-1836) èra un filosòf francés celèbre per aver desvolopat lo concèpte d'ideologia. Membre de l'aristocracia e d'ascendéncia escocesa, èra en favor de la separacion dels poders e de las libertats individualas. Defendava una cosmovision materialista, pròcha a las posturas d'Étienne Bonnot de Condillac, que las facultats de l'esperit apareisson a partir dels sentiments (per atal rebutva qu'existís una disciplina coma la psicologia, tròp abstracha e amb de connotacions idealistas). Definiguèt tanben de concèptes de basa per l'economia, coma per exemple l'intercambi coma motor de creissença, una idèa que se trobará presenta dins l'òbra de Karl Marx. Pels seus apòrts venguèt membre de l'Académie française e aguèt d'emplecs d'onor dins divèrsas societats de pensaires de las Luses.
Referéncias
<References/>
Chamalèira (Auvèrnha)
Chamalèira [tsamaˈlɛjʁɔ] (Chamaleyras en ancian auvernhat, Chamalières en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Toponimia
Ernest Negre porgís l'atestacion de Camaliera al s. X. L's finala es benlèu una contaminacion de Chamaleiras en Velai (ancianament Camalieras).
Nòtas
<references group="N"/>
Menneville (Pas de Calais)
Menneville es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat fa partida del Parc natural regional dels Caps e Marais de Opale. A integrat al fons de la boutonnière del Boulonnais.
La commune fait partie du Parc naturel régional des Caps et Marais d'Opale. Elle est intégrée au fond de la boutonnière du Boulonnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La ville a accueilli entre 1985 et 1987 des déchets radioactifs issus d'un site de production en Hollande. Voir le site de l'ANDRA (Décharge de déchets industriels autorisée par Arrêtés préfectoraux des 17/02/1977, 27/01/1978, 18/10/1984, 08/10/1985, 10/10/1985 et 26/03/1986)
(1519) Kajaani
(1519) Kajaani es un asteroïde.
Vescomtat de Castèlnòu
Los vescomtes possedissián, coma luòctenents al nòrd dels Pirenèus dels comtes de Besalú, un ròtle de jutge per tota la region limitada pels Pirenèus al sud, Fenolheda al nòrd, Conflent a l'oèst, e Rosselhon a l'èst. Dins aqueste (pagus) de Valespir, los Castèlnòu possedissián de senhoriás nombrosas, al ròdol de Castèlnòu meteis e dins la region d'Aspres. Lo poder de la familha vescomtala veniá tanben de lor malhum feudal, sensiblament las familhas de Cortsaví e de Serrallonga. En mai d'aquela preséncia feudala, los Castèlnòu participavan a l'esfèra espirituala, coma arquidiagues de la glèisa d'Elna, foncion qu'ocupèron gaireben de contunh al cors dels sègles X e XII e que lor valguèt de conflictes nombroses amb los evesques, que reclamavan l'eretatge dels arquidiagues defunts.
Pasmens, en 1262, lo rei Jaume Ièr divisèt l'eretatge de sos filhs en balhant al cadet l'infant Jaume los comtats de Rosselhon e de Cerdanha, inclusent la tutèla sus Valespir, e lo Reiaume de Malhòrca. En 1275, lo vescomte Jaspèrt IV foguèt atacat per d'adèptes de l'infant Jaume dins son castèl de Montboló, subrevivent de mercé la prompta intervencion de l'infant Pèire.