cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Efès
Organizacion socioeconomica
Enfin existís un grand nombre de pichons artesans. La revòlta provocada contra la predicacion de sant Pau mòstra l’influéncia d’aqueste grop socioprofessional e de son organizacion. Demetrius èra un orfèbre ue realizava de pichons Artemision d’argent per vendre. Coma el, la majora partida dels artesans d’efès expleitava l’imatge e la celebritat del temple a lors benefici. La denegacion d’Artemis per sant Paul, de son culte, e en consequéncia de son temple, fa prejudici a aquestes artesans, que l’activitat decréis a mesura que lo nombre de pelegrins merma e que los quite efesians se desvián d’Artemis.
La practica medicala se desvolopa subretot al sen de la ciutat. Lo desvolopament de las escòlas de medecina e lo vam de la practica medicala privada e publica pòdon èsser degudas a las condicions culturalas reünidas al sen de la ciutat. Caireforc intellectal, Efès èra una de las citats propícias al desvelopament de las practicas curatives. Tanben lo climat, ligat a la situacion geografica de la ciutat, es pas estrangièr a aquesta espelida.
Lo desvolopament de la medecina a Efès a de ressons sul plan social e economic. La naissença de las escòlas de medecina provòca la creacion d’una novèla categoria sociala al sein de la ciutat.
Lo recrutament e l’evaluacion dels metges respondon a diferentas exigéncias. Es evaluat lor nivèls scientifics, amb un concors que compòrta quatre matèrias: suntaymatos, probleatos, keirourgias et organon.
Vida religiosa
alt=Statue d'Artémis d'Éphèse au musée de Selcuk|vinheta|Artemis Efesia, Ephesus-Museum de [[Selçuk (no 718)]] La vida religiosa a Efès s'organiza a l’entorn del panteon ellenic classic. Pasmens, los efesians vodan un culte Especial Asclèpi e subretot a Artèmis, divinitat tutelària de la vila.
Coma dins lo rèste de l'Anatolia, aquesta Artemis efesiana es pas la divinitat caçaira dels Grècs continentals, mas una divesa protectritz de la ciutat e de sos abitants. Gaireben totas las inscripcions trobadas a Efès mencionan la divesa, que siá per la garison d'una malautiá, la proteccion dels efèbs o encara l'espandiment d'un crédit.
Artèmis d'Efès nos es subretot coneguda amb la representacion que s'impausa pendent lo sègle II Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C : una estatue de cambas quichadas, escartant los braces e portant al nivèl del pitre d’ornaments pareissent a de sens, que la significacion exacta es subjècta a controvèrsia. L'ipotèsi mai probabla es aquesta d'una estatua d’en primièr fòrça simpla, benlèu un xoanon de fusta, qu’èra vestisa d'ornaments (vels, cofaduras, etc.) – aquestes aurián enseguida estat dirèctament integrats a las representacions de l'imatge de culte.
Un cèrt nombre d'autras divinitats, egipcianas Gaireben, fan tanben lor aparicion amb la dilatacion del mond grèc provocada per las conquistas d'Alexandre lo Grand.
L'epòca romana
Los quadres de l’administracion romana son alara progressivament mesa en plaça. L’Anatolia una província romana, plaçada jos la direccion d’un procònsol. Sembla qu’a causa de son engatjament als costas dels romans, Efès garda son estatut de ciutat liura. En efièch en 129 AbC, un decret de la ciutat, mandat al Senat de Roma, trobat dins las escavacions del Capitòli, indica que los Efesians remercièron aqueste per li aver ofèrt la libertas e desliurat de la tutèla atalida. Mas malgrat son estatut liure, lo procònsol s'installa a Efès que ven capitala de la província romana. Es creat un malhum rotièr dempuèi la Macedònia permetent deligar Pergam e Efès destinat al desplaçament de las tropas. Aquesta cerrièra favoriza tanben lo desvelopament economic de la ciutat.
En 88 AbC, lo Rei del Pont, Mitridat VI (120-63) conqueriguèt l'Anatolia occidentala encontra lo sosten de fòrça ciutats qu’Efès. Las directivas de Mitridat e l‘òdi sentit al vejaire dels romans presents abotissent a çò que se nomena "Las Vèspras d'Efès", episòdi ont 80.000 ciutadans Romans e Italians d'Asia Menora foguèron chaplats. Fòrça d’entre eles venián Efès. Mas fàcia a l'avançada dels romans e lo comportament violent de Mitridat, Efès cambia de camp, se revòlta declara la guèrra a Mitridat. Un còp Mitridat vencut, après la patz de Dardanos, Sulla, general roman va a Efès e convòca los notables de las ciutats d'Asia menoras per las sanccionar, pròva de l'importança administrativa de la ciutat. Efès malgrat son sosten quitament tardièr a Roma pèrd alara sa libertat.
Après l'assassinat de Cesar, una luta mai fèra encara opausa Marc Antòni a Octav i e en 33 abC. Antòni, acompanhat de Cleopatra, s'establís Efès d'ont prepara la batalha finala. Serà vencut dos ans mai tard a Actium, en Grècia.
Antiquitat tardièra
La vila es pas estalivada pels trevolums que tòcan la mai granda partida de l'Empèri a la mitan del sègle III: alara que sa cencha es en roïna per manca d’entreten, e après aver estat damatjat per un tèrratrem, la vila es fòrça tocada en 262 jos l'emperaire Gallien per una espedicion maritima d’ostrgòts et de piratas eruls : pilhan e incendian lo Temple d'Artèmis, segon l'Istòria Augusta e Jordanes , e damatjan benlèu d'autres quartièrs. Se reviscola lentament la ville de las doas castròfas, coma lo mòstra la raretat de las inscripcions del tresen quart del sègle III, e l'arrèst aparent de las activitat edilitàrias grandas.
Administracion e vida politica
Cal esperar lo règne de Dioclecian, que restablís de biais durable la seguretat de l'empèri e en reforma prigodament las institucions, per veire la vila dintrar dins un novèl periòde astrat, que dure tres sègles, fins a las invasions pèrsas e arabias. Se lo deu a sa situacion estrategica sus la rotas comercialas. La vila demora un pòrt de tria sus las rotas de comerci de Mediterranèa orientala: dins la seccion consacrada a las rotas maritimas dans l'edicte del maxim per Dioclecian, tres menan a Efès, dempuèi Alexàndria, la Siria e la capitala imperiala, Nicomedia. Aquesta importança contunha après la fondacion de Constantinòble, Efès demorant un pòrt d’escala sus la rota entre la capitala e l'Egipte. Aquesta posicion centrala es tanben la rason lquea vila foguèt causida per la reünion de dos concilis ecumenics en 431 e 449. alt=Statue de Stéphanos|vinheta|Estatua del vicari e procònsol d'Asia Estefan, musèu d'Efès (Selçuk). Dins la nòva organazacion administrativa realizada jos la Tetrarquia, Efès demora una capitala provinciala, lo sètge del procònsol d'Asia, mas amb un ressòt que l’espandida geografica mermèt fòrça al respècte de l'anciana província senatoriala: la novèla província d'Asia s'espandís lo long de la còsta dempuèiAdramyttion fins al Meandre e inclutz dins lo rèire país la val del Caïstre e tanben lo territòri al Nòrd de Meandre. Lo procònsol d'Asia, governaire e jutge de darrièra instància per la província, ocupa una plaça privilegiada dins la ierarquia onorifica de l'administracion imperiala a causa del prestigi ligat al pòste: ven dins l'òrdre de preseança dirèctament après los prefèctes del pretòri e de la Vila, avant los vicaris diocesans. d’entre los titularis coneguts del pòste, i a la preséncia de diferents òmes de letras, coma los istorians Eutròp (371-372) e Festus (372-378).
Efès es tanben una capitala ecclesiastica: son evèsque es metropolita de la província d'Asia e gausís d'una influéncia a causa l'ancianetat e lo prestigi de sa glèisa. Las pretencions de la metropòli a s'auçar a un reng comparable a aqueste d'Antiòquia o d'Alexàndria son pasmens decebuda al Concili de Calcedònia en 451, malgrat la pièja del patriarca d'Alexàndria. Lo métropolita recep lo títol d'exarc del diocèsi d'Asia, e deu daissat la primièra plaça en Anatolia a l'evèsque de Cesarèa de Capadòcia. Lo grand sètge eclesiastic rival d’Esmirna ganha tanben son independéncia e es promogut arquevescat autocefal a aqueste mèsme concili.
La ciutat garda sas institucions politicas pendent l'Antiquitat tardièra, quitement se son pauc a pauc abandonadas al segon plan pel ròtle creissent de l'administracion imperiala. Lo Conselh (Bolè) e lo Pòble (Demos) son encara atestats dins l'epigrafia del sègle IV, amb d’inscripcions en l'onor dels procònsols o de l'imperatritz, fins a jos Teodòsi II. Lo Conselh es encara en activitat en 431, quand lo comte Candidianus lo covòca per far remplaçar l'evèsque, una anecdòta que mòstra lo ròtle d’aquesta institucion dins l'eleccion e la depausicion dels evèsques. Mas lo pretzfach màger del Conselh demora la levada dels impòsts, que los membres son personalament responsables. Aquesta carga fiscala es tan mai pesuga que los rengs dels conselhièrs sont esclarzit per lors assags d'i escapar en dintrant dins lo clergat. En 400, a Gl!èisa d'Efès es tocada per un escandal que demanda l'intervencion e lo desplaçament per far una enquesta del patriarca de Constantinòble, lo quite Joan Crisòstom: l’evèsque Antoninus es accusat de malversions, coma la venda del títol d'evèsque dels conselhièrs volent fugir los rengs del Conselh e las obligacions fiscalas ligadas.
De biais significatiu, Candidianus convòca en 431, amb los conselhièrs, los honorati (ἀξιοματικοί / axiomatikoí), es a dire los notables, los grands tèrratenents que prenon de facto en man la gestion dels afars publics de la vila, als costat del governaire e de l'evèsque. Lor influéncia creissenta al sègle V se realiza al prejudici del Conselh que desapareis de las fonts.
Lo pòble se reünís en assemblada (ekklesia) al teatre, ont sont afichadas las proclamacions publicas, coma en 431 la depausicion pel sinòde nestorian dels evèsques ortodòxes Ciril d'Alexàndria e Memnon d'Efès. Dins l'Antiquitat tardièra, sus iniciativa del gvernaire o d'autras autoritats, aquestas assembladas procedisson a d’acclamacions que son lo mejan privilegiat per far conéisser l'opinion populara d'un biais gaireben contrarotlat. L'alternativa es la revòlta populara: l'activitat reglementària dels procònsols d'Asia per limitar los trebolums, en interdisent per exemple la portada d'armas, testmònia de l'importança d’aqueste fenomèn. Las querèlas religiosas son a l’epòca l’escasença màger de trebolums, a l’agach dels actes conciliaris de 431 e 449, so per de susmautas qu’companhan de nominacions impopularas al sèti episcopal. Las faccions del teatre jògan un ròtle capital dins l'organizacion d’aquestas manifestacions e dins las revòltas que ne resultan a vegada: d’inscripcions dins la region del teatre fan referéncia als Blaus e al Verds, sostens respectius dels emperaires Focas e Heraclius al començament del sègle VII. En 441, es en responsa las aclamacions organizadas per aquestas faccions que lo procònsol Phlegetius decidís d'accordar son perdon a de ciutadan d’Esmirna per un greuge desconegut.
Una autra institucion politica subrevisquèt a Efès, al mens al començament de l'Antiquitat tardièra, lo Koinon d'Asia: aquesta assemblada provinciala rassemblava los representants d’uèit ciutats d'Asia portant lo títol de metropòli. Èra encargada d'organizar lo culte imperial, amb los jòcs tenguts en son onor. Après la reorganizacion administrativa de Dioclecian, sola Efès contunha d'aculhir las assembladas del Koinon. Jos Valens una lei prescriu que las quatra ciutats que son tituladas de metropòli devon partejar lo còst dels jòcs, que se debanan alara a Efès cada quatre ans. Aquestes jòcs, s’èran levats los ressons pagans nanteriors, son organizats pel grand prèire, elegit pel Koinon d’entre los ciutadans de las quatre metropòlis, l'Asiarc, o per de foncionaris nomenats alitarcs. Son carestissims, que son expressament exclusits de la lei de 409 limitant las depensas pels jòcs civics. Una partida de lor financiament pòt èsser realizada per una subvencion imperiala, mas l'essencial repausa malgra tot sul grand prèire. L'exercioi d’aquesta liturgia es donc una carga financièra importanta, qu’a sas contrapartidas, que garantís lo reng de senator a l’Asiarc, al mens a partir de 385. L'assemblada provinciala tanben jòga un ròtle politic, coma organ consultatiu: compausada dels honorati de la província, es menada a debatre dels afars publics, de far de mercejadas als governaires, l’e tanben d’ambassadas près de l'emperaire. Encara en activitat jos Julian, se sap pas exactament quand desaparéis. Es probable que los jòcs arrestèron d'èsser organizats, a causa de lor còst, plan lèu, e benlèu l'assemblada provinciala subrevisquèt mai longtemps, a causa de son novèl ròtle politic.
Las originas de la comunautat crestiana
alt=Vue de la supposée Maison de Marie|vinheta|L’« Ostal de Maria », o glèisa del Monastèri de las Tres Pòrtas (Monastiri üç Kapu). Lo cristianisme se desvolopa a Efès mercé a son associacion estrecha amb l’istòria apostolica: l'apòstol Paul redigís, per aquesta comunautat, son Epistòla als Efesians. Sa glèisa es una fondacion de Timotèu d’Efès, discípol de Pau de Tars: la vida del sant, possiblament redigit al sègle IV, que las relíquias foguèron transferidas a Constantinòble a partir dz 356, descrich son martiri sus l’Embolos, e son inumacion sul mont Pion, e la construccion d’un martirium en son onor.
Segon la tradicion crestiana, es a Efès que Joan auriá redigit l'evangèli que li es atribuit, e tanben la Verge Maria, que lo Crist sus la crotz aviá confiada a la garda del « discípol que Jèsus amava », i auriá demorat. Sus un puèg a al Sud d’Efès, una pichona glèisa bizantina del sègle XIII, coneguda jol nom de « Ostal de la Verge Maria » (Meryemana Evi), i gardariá lo remembre d’aquesta demorança mariala. Las tradicions de la preséncia de Maria a Efès e de sa « dormicion », es a dire sa mòrt, dins aquesta vila ven dels primièrs temps del cristianisme. S'i apond la tradicion que, après sa « dormicion » (es a dire sa mòrt), auriá estat transferida miraculosament a Jerusalèm per que son còrs, intacte, siá enterrat dins lo jardin de Getsemani, pendant que son alma es auçada als cèls. Segon una autra tradicion, seriá estat emportada còrs alma dins son Assompcion de Maria,. La preséncia conjonta de Joan e Maria a Efès es mencionada per fòrça autors crestians a partir del sègle II e per exemple al sègle V, pels actes del concili de 431 que precisan qu’aqueste se ten dins la vila ont demorèron. De recits sul sejorn de Maria de Magdala venon tanben de l’Antiquitat tardièra: Gregòri de Tors e lo patriarca de Jerusalèm Modestus (630-634) contunhava aquesta cresença. Aquesta seriá, ela tanben, mòrta a Efès.
Las persecucions e la legenda dels Set Dorments
alt=Abside de l’église des Sept-Dormants d'Éphèse et catacombes chrétiennes|vinheta|Absidi de la Glèisa dels Set Dorments d'Efès e catacombas crestianas. L’istòria de la comunautat cretiana d’Efès avant la Patz de la Glèisa es pas plantrè comeguda, quitament se d’indicis materials (fragments de sarcofags, d’inscripcions, sanctuari rupèstre sul puèg de Bülbüldağ ) mòstran sa progression als sègle II e III. Lo sinaxari de la glèisa de Constantinòble garda la memòria de diferents martirs de las darrièras persecucions contra los cretians a aquesta epòca, deseconeguts seson: sant Miròp jos Deci, sant Porfiri lo Mime jos Aurelian, sant Andronic, sant Adauct e sa filha santa Callistèna dins la darrirèra granda persecucion, jos Dioclecian.
Es tanben vèrs 250, jos l’emperaire Dèci, que la legenda plaça lo començament de l’istòria dels Set Dorments d'Efès: un grop de jovents secutats per lor fe crestiana se refugia dins una balma ont s’endormisson e son emurats per sos secutaires. Se desrevelhan dos sègle mai tard, jol règne de Teodòsi II, vèrs 430, e se faguèron remarcar de las autoritats per aver assajar d’utilizar de monedas del règne de Dèci per crompar de manjar: lo quita emperaire anèt sul luòc del miracle l’escasença d’un romevatge a Efès. La cauna presumida dels Set Dorments ven un luòc de pelerinatge, visitat vèrs 530 pel pelegrin Teodòsi, que lo recit, que dona una primièra lista dels noms dels sants, es lo mai ancian tesmòni d’aquesta legenda e lo culte a l’entorn. Unes istorians estimèron qu'una partida de la legenda deviá aver de raices istorics, entre autre las rason de las escasenças de son apareission dins una de las mai grandas vilas de l'Empèri, a un moment crucial de l'istòria de la Glèisa, just avant un concili ecumenic. Aquesta istòria de jovents se presentant coma de subrevivents de persecucions es plan benvenguda a un moment ont la controvèrsia origenisme sus las resurreccion dels còrs èra viva. Una glèisan mariala es benlèu bastida jos lo règne de Teodòse II a l’entorn de la balma, e de la granda necropòli crestiana que s’i desvolopa dempuèi lo sègle IV al mens.
Lo trionfe del cristianisme
La reconeissença dels cristianisme jos Constantin acaba pas subran los cultes pagans que contunhan d'èsser tolerats pendent gaireben tot lo sègle IV. L'Artemision, brut restaurat après sa destruccion pels Gòts en 262, benlèu contunha d’aculhir los fidèls d'Artèmis fins al règne de Constanci II, veire fins a las leis de Todòsi I impausant lo cristianisme coma religion oficiala. Lo culte de Serapis es encara vivent al sègle IV, en se fisant a l'epigrafia, tanben lo culte imperial: lo temple d'Adrian, restaurat jos la Tetrarquia, recep a la fin del sègle una dedicacia a Teodòsi, lo paire de l'emperaire omonim. Pasmens, lo paganisme conéis una retirada inexorabla, coma lo mòstra la roïna dels temples de Roma, de Cesar e d'Isis sus l'agora superiora. Lo grand temple sovent identificat coma un Serapieion demora en partida en roïna après la catastròfa de 262. alt=Statue d'Auguste avec une croix|esquèrra|vinheta|Estatue d'August marcada d'una crotz, benlèu a la fin del sègle IV. La cristianizacion de la vila pren un torn radical al passar del sègle IV a V. Fòrça rèstes de violéncia contra los edificis pagans mòstran l'existéncia d'un veraiiconoclasme crestian. Lo nom d’Artèmis es escafat de las inscripcions dins los tèrmes del pòrt e dins lo portic davant lo Pritanèu. De croses son gravadas al front d’estatuas d'August, de Livi, e d'autras encara, per las cristianizar, quand son pas purament e simplament destruchas e enterradas, coma es lo cas al Pritanèu. L’estatut d'Artèmis que marcava lo caireforc des doas carrièras màger es casuda e remplaçada per una crotz monumentala, acompanhada d'una inscripcion descrivent trionfalament aquesta cristianizacion simbolica de l'espaci urban: « Demeas, après aver tobat l'imatge enganaire del demòni Artèmis, aucèt aqueste signe de vertat. Onorèt Dieu que caça las idòlas e la Crotz, lo simbòl victoriós imortal del Crist. » Es a aquesta epòca, vèrs 400 que l'Olimpieion, lo temple d'Adrian divinizat, es sistematicament aclapat fins a sas basas, e son descòrs escultat brutlat dins de forns de calç. Lo paroxisme simbolic d’aqueste iconoclasme crestian se debana en 406 quand Joan Crisostòm fa brutlar l'imatge cultual d'Artèmis.
Lo paganisme surbreviu pasmens encora coma religion privada, dins la vila coma dins son rèire país. Segon Isidòr de Pelusi (mòrt en 435), los Ellens (es a dire las pagans) escavan los rèstes del temple d’Artèmis per los reverar, e « fasent d’onors divins a de tombas e a de cendras pestiferadas ». Jos Justinian, en 542, Joan d'Efès es mandat en mission per combatre lo paganisme en Asia Menora: Afirma n’aver convertit 80 000 dins las províncias d’Asia, de Caria, de Frigia e de Lidia, ont bastiguèt 89 glèisas e fonda 12 monastèris. quitament se son accion se faguèt de dins las campanhas, una inscripcion de Sardes testomònia tanben de son passatge dins las vilas.
Quitament a Efès, lo triomf del cristianisme se manifèsta primièr per una espelida de glèisas dins la vila, qu’unas son installadas dins de monuments pagans convertits al culte crestian: es lo cas de la stoa sud de l’Olimpieion qu’aculhís un primièr sanctuari crestian dedicat a la Verge pel concili de 431, de nòu lèu bastit per venir la catedrala de la vila. Lo pretenut Serapeion a l’Oèst de l’agora vei una glèisa installada dins la cella del temple benlèu a la fin del sègle IV. Una rotonda romana suls penjals inferiors del Panayir dağ, de foncion originala deconeguda, es transformada en glèisa tardièrament (sègle V o VI — es coneguda jol nom fantesiós de « Tomba de sant Luc » degut al primièr ecavaire, J. T. Wood. De glèisas son tanben bastidas ex novo: un martirium puèi una basilica son bastidas al dessús del luòc que la tradicion locala atribuís a la tomba de l’apòstol Joan sul puèg d’Ayasuluk . Una basilica cementariala es benlèu fondada lèu al nòrd de la pòrta de Magnesia, suls rèstes s’un barri ellenistic. D’autras glèisas devián encara existir, segon lo testimoniatge dels actes conciliaris, e tanben de capèlas privada: las doas grandas demoranças romanas tardièras, lo « Palais del procònsol » e l’ostal del peristil al dessús del teatre n’èran provesida.
Los concilis d’Efès
alt=Représentation du concile d'Ephèse de 431 dans la basilique église Notre-Dame de Fourvière à Lyon|vinheta|Representacion del concili d'Efès de 431 dins la basilica de Nòstra Dòna de Forvièra a [[Lion. Al centre Sant Ciril mòstra l'enfant e Maria, proclamant la maternitat divina de la Verge.]] L’importança de la comunautat crestiana d’Efès es confirmada per la tenguda de dos importants concilis dins la vila, metropòli d’Asia, dins lo règne de Teodòsi II, lo 3n concili ecumenic (dich d'Efès) en 431, e lo segond concili, mai conegut per la tradicion catolica jol nom de en 449. Los actes conciliaris constituisson una font importanta de l’istòria religiosa e politica de la vila.
Lo principal objècte del tresen concili ecumenic, inaugurat lo 22 de junh de 431 dins la glèisa de Maria adobada per l’escasença, es lo règlament de la question de la natura de la santa Trinitat. Amassa unes 150 participants per la primièra sesilha, a opausa lo patriarca de Constantinòble Nestòri, partisan del diofisisme a Ciril d'Alexàndria e Memnon d’Efès, defendents la doctrina monofisita. Memnon mobiliza la populacion per sosténer Ciril e d’intimidar Nestòri: de descaladaires enròdan son ostal, destorban una reünion que ten amb sos partisans, las glèisas li son barradas. Lo representant imperial, lo comte dels domestic Candidian, puslèu en favor de Nestòri, fa intervenir la tropa per lo protegir e intimidar a lor torn sos adversaris: interdit als partisans de Ciril d’assistir a las sesilhas del concili e s’esfòrça de far votar la depausicion de Memnon. Lo començament del concili es pasmens desfavorable a la causa nestoriana, que Ciril capitat a far depausar Nestori: la fola dels Efesians acompanha lo vencedor dins una procession nocturna trionfala fins a sa demora. Es lo trionf de la teologia alexandrina, l'interpretacion per Ciril de la doctrina cristologica del concili de Nicèu : segon el, l'umanitat e la divinitat del Crist son unidas dins una union ipostatica. Una consequéncia importanta de long tèrme es la reconeissença de la Verge Maria del títol de Teotocos, « Maire de Dieu », es a dire del Jèsus òme e tanben de Jèsus tal coma es reconegut pels cretians coma « Dieu verai e òme verai ». Lo pelagianisme es condamnat coma una eretgia. alt=Mosaïque de la Vierge Théotokos, de l'abside de Sainte-Sophie|esquèrra|vinheta|Mosaïc de la Verge Teotocos, absidi de [[Hagia Sophia|Santa Sofia (Constantinòble), 867.]] Mas l’arribada de l’evèsque d'Antiòquia, Joan, un adversari de Ciril, cambia la donada: fa una sesilha rivala del concili e fa condamar los Alexandrins. L’emperaire interven a son torn, condaman los dos partits e fa arrestar lors caps, e los embarra a demorança. Los evèsques se planhon de la calor e benlèu patisson benlèu de la malària, un testimoniatge interessent sus l’insalubritat de las bassas tèrras de la vila. Segon Ciril, morisson de membres del concili pendant lor sejorn. L’acabament de las òbras del concili provòca un esquisme seguent la disputa entre Joan e Ciril, que se reconcilian en 433. Mas lo nestorianisme demora desfach dins lo primièr grand concili ecumenic del sègle V.
La populacion d'Efès conunaha de jogar un grand ròtle dins los afars ecclesiastics las annadas seguentas, coma massa de manòbra per de descaladaires al servici de l'una o l'autra faccion de la Glèisa. En 443, l'evèsque Olimpi de Teodosiopolis es menat manu militari a la glèisa ont deu procedir sota la constrencha a l'ordinacion del novèl evèsque d'Efès, Bassian. L'eleccion es contestada pel concili de Calcedònia en 451, Bassian es despausat, e un novèl evèsque es designat per la metropòli d'Asia, Joan. Mas coma los pèires conciliaris lo crentavan, l'arribada de Joan provòca de susmautas dins la populacion fidèla a Bassianus. Dins l'interval, del 8 al 22 d’agost de 449, se debanèt un segond concili a Efès, cridat per l'emperaire Todòsi II, per reglar lo cas de l'abat Eutiquès, condamnat pel patriarca de Constantinòble Flavian per aver ensenhar que lo Crist aviá agut una natura après l'incarnacion. La figura dominanta dels debats es alara encara un patriarca d'Alexàndria, Dioscòr, qu’utiliza l’ajuda de la fola efesiana e dels monges per far reabilitar Eutiquès e depausar Flavian en menaçant fisicament los evèsques recalcitrants. L'acòrdi negociat setze ans abans per Joan d'Antiòquia e Nestòri es contestat e la doctrina monofisita d'Eutiquès es afortida. Mas los representants del papa de Roma, Leon I avent pas podut se far entendre, aqueste refusa de reconéisser lo concili coma legitim. Dos ans mai tard, un novèl concili ecumenic, a Calcedònia, anulla los actes del segond concili d'Efès ara designat dins la tradicion catolica romana coma lo latrocini.
Malgrat la reputacion peu flatosa que li donan los enveniments de 449, la Glèisa d'Efès contunha d’aver de pes grand a la fin de l'Antiquitat tardièra. Dins lo règne de Justinian, de 531 a sa mòrt en 541, lo titulari del sèti metropolitan es Ipatios, un dels evèsques mai influents de l'epòca e un del caps del partit ortodòxe dins la luta contra los monofisitas: Presidís la conferéncia convocada per l'emperaire a Constantinòble en 531 per reglar aqueste conflicte, puèi es lo pòrtavotz des evèsques ortodòxes al concili de Constantinòble en 536, ont Sevèr e los monofitas son condamnats. Justinian lo manda dins l'interval, en 533, en mission diplomatica a Roma près del papa Joan II. Es belèu jos son episcopat e mercé a son influéncia que la construccion de la granda glèisa de Sant Joan le Teologian comença dins los quartièrs d'Efès. Una longa inscripcion dins lo nartèx de la glèisa de la Verge li es atribuida: organiza l'inumacion gratuïta dels paures.
Las invasions arabas e lors consequéncias
alt=Porte dite des Persécutions à Saint-Jean d'Éphèse|vinheta|Pòrt dicha de las Persecucions a Sant Joan d'Efès, pòrta fortificada de la ciutadèla medievala. La prosperitat de la vila antica tardièra s’acaba, coma per totas las vilas d'Asia Menora, al sègle VII, a causa de diferents factors combinats. Un tèrratrem important tòca la vila vèrs 614 e destruch entre autre los rics ostals en terrassas sus l'Embolos. Las roïnas son lèu abandonadas e comoladas per far la plaça a de construccions de foncion radicalament diferenta — probablement de magazins. Es possible que las invasions persas, que en 616 aurián tocat Sardes e la còsta Oèst d'Asia Menora, ajan tanben jogat un ròtle dins aqueste declin. Mas la catastròfa del primièr quart del sègle VII es mai un dels revelators del declin aviat de la civilizacion urbana antica tardièra que n’es la causa primièra: l'incapacitat de tornat bastir, al mens a la mèsma escala, los edificis aclapats per l’escasença mòstra un cambiament de concepcions socialas e politicas mentratant qu'una retraccion de l'economia locala, benlèu fòrça tocada per la pandèmia de 542.
L'inseguretat cronica del sègle VII participa plenament d’aquestes fenomèns: los Arabs fan un primièr assag contra Constantinòble en 654-655 que, se capitan pas a prene la capitala, provòca en retorn lo sacatge d'Efès, Esmirna e Alicarnas. Lo primièr grand sètge de Constantinòble entre 674 e 678 per las flotas de Muàwiya s'acompanha tanben benlèu d’atacas novèlas contra las vilas d'Asia Menora amb Efès, quitament se son pa esxpressament mencionadas dins las fonts. Es lo mèsme pels grand assalt arab de 716-717 mejans l'Asia Menora capitanejat per Maslama : se Efès ne foguèt pas victima dirècta, a contrari de Pergam e Sardes per exemple, los damatges causats per las espedicions repetidas dels Arabes tanben aguèron d’efièchs destructors sus l'economia urbana. En 781, una novèla ataca provoquèt una brèva ocupacion, la mesa en esclavatge e la desportacion de 7 000 abitants de la vila. Una darrièra invacsion araba en 798 menaça la ciutat, mas es pas segur que foguèra presa per l’escasença.
L'importança presa a l’epòca per la glèisa Sant Joan, ont es transferit lo sèti episcopal après lo sacatge de 654-655, se manifèsta per la construccion d'una cencha fortificada separada sul puèg d'Ayasoluk, destinada a protegir la catedrala, e tanben lo quartièr residencial qu’aviá podut de desvolopar entre la glèisa e la pòrta, e tanben mai al Nòrd. Lo puèg ven alara lo segond pòl de l'urbanisme efesian que, pauc a pauc, pren la plaça del primièr a mai d'un quilomètre. Aquesta segonda cencha coneis al mens doas fasas que la cronologia demora pas segura. Compren d’en primièr fòrça spolia venent dels edicis aclapats de la ciutat antica, coma l'Artemision e l’estadi. La pòrta Sud encastrada de doas torres, carradas puèi afortidas seguent un plan pentagonal, es susmontada defdiferents fragments esculptats coma de fragments de sarcofag pagan portant lo tèma iconografic d'Aquilles a Esquir : es un contrasens dels primièrs viatjaires sul sens d’aquesta scèna mostrant un òme en armas que corís d’entre de joventas que la pòrta pren lo nom de Pòrta de las Persecucions.
Una novèla administracion bizantina
alt=Bêma de l'église Saint-Jean au premier plan et citadelle turque|vinheta|Bèma de la glèisa Sant Joan al primièr plan e ciutadela turca al rèire. Dins la nòva organizacion administrativa que seguís l'abandon de las províncias egicianas e sirianas e lo retrach de l'empèri bizantin sus l'Anatolia, Efès garda un ròtle primièr. Aparten al tèma de las Anatolicas, mai importanta d’aquestas novèlas províncias militaras e civilas creadas dins la segonda mitat del sègle VII per servir de basa de recrutament e de financiament a l'armada atal despartidas en territòri. La poténcia militara d’aqueste tèma permet a estratèg que lo comanda en 714 de prene le poder a Constantinòble jol nom de Leon III : es le que, conscient de la menaça latenta que constituissiá aquesta província per l'emperaire, auriá començat de ne desligar la partida occidentala, correspondent à l'une de las trumas originalas del tèma. Aquesta region ven lo tème dels Tracesians, atal nomenat benlèu a l’origina de las unitats militaras qui èran estacionadas. d’entre lo ventenat de vilas que conten lo tèma, Efès es la mai importanta, mas per de rasons estrategicas — la proximitat de la rotas menant al conflicte màger qu'es la frontièra orientala — la capitala es mai probablament Chònai. Efès es pasmens qualificada de « primièra citutat d'Asia » dins la lista dels tèmas recampada per Constantin VII vèrs 933,. Tanben Efès aparéis un autre còp coma tèma naval de Samos, que l’estratèg es basat a Esmirna. Aquesta dobla jurisdiccion s’acaba amb la dissolucion de la flota tematica de Samos al sègle XI, alara que lo tèma dels Tracesians es sempre atestat en relacion amb Efès en 1143 e vèrs 1200
Coma vila e pòrt mai important del tèma dels Tracesians, Efès es lo sèti de diferentas administracions provincialas. Mas dins la fonts, a partir del sègle VIII, es jol nom Agios Teologos (Ἅγιος Θεολόγος), Teologo, transformat mai tard a l'epòca otomana per una malaprononciacion Ayasoluk, que la vila medievala e son administracion apareisson: se trapan sus un sàgel de parafilax (lo comandant de la fortalesa bastida per protegir la catedrala), sus un autre d'arcont datat del sègle VIII o IX, encara sus aqueste d'un dragonaire naval del sègle IX. Lo nom antic d'Efès subreviu mai sembla reservat a l'usatge de l'administracion centrala e ecclesiastica e arcaïsant.
Efès es lo burèl de doanas principal per l'Asia e d'autras ancianas províncias, la Caria, la Licia e unas illas Egèas : un comerciari i es basat. L'administracion fiscala i es representada per un dioiquetes del genicon, e un oiconomos encargat de la supervision dels afars financièrs de la glèisa. Benlèu quartièr general d'una turma dels Tracesians, Efès aculhís tanben un destacament de l'administracion tematic, a (lo tormarc) e civila (un notari), qu’unes personatges son atestats per de sàgels.
Lo ròtle de la Glèisa del pelerinatge de Sant Joan
alt=Ampoule à eulogie représentant un évangéliste, probablement Jean|vinheta|Ampola d’eulogie representant un evangelista, benlèu Jaon, Efès, sègle VI. Un dels estratègs mai celèbres del tèma es Michel Lachanodrakôn, que demora fòrça annadas a son cap. Nomenat per Constantin V en 766, pendent la crisi iconoclastea, se destria pel zèl amb qui mena la repression contra los monges iconofils d'Asia, que constituisson la punta de l'oposicion a la politica religiosa imperiala. En 770, assembla totes los monges e monjas del tèma dels Tracesians al tzykasnistèrion d’Efès, los fach vestir de blanc e constrench los monges a prene femna sota pèna de mòrt: fòrça refusan e venon de martirs de la causa oconofila. Contunha la persecucion dels monges vendent los monastèris de la region amb totas lors possessions, tanben la vaissèla liturgica e los libres sacrats, e en interdisent a qui que siá de recebre la tonsura. Segon Teofan lo Confessor, una font plan favorable als iconofils, i aviá pas pus de monges dins tota la província a causa de son accion. Lachanodrakôn demora estratèg dels Tracesians al mens fins a 782 quand empòrta aqueste tèma, a Darenos, una victòria granda contra l'armada araba d'Haroun ar-Rachid.
Pasmens se la persecucion menada per Lachanodrakôn daissa pas de dobte sus l'existéncia d'importantas comunautas monastica quitament a Efès, un sol monastèri es atestat dins la literatura per aquesta epòca aqueste ont se retira coma monge l'emperaire Teodòsi III après son abdicacion: i es enterrat dins la glèisa de Sant Felip. Lo sinaxari de Constantinòble enregistra l'existéncia de dos martirs iconofils, dins lo règne de Leon III, Ipati, evèsque d'un sèti sufragant d’Efès desconegut, e Andreas, prèire. Mas la politica iconoclasta encontra tanben de sostens dins la glèisa efesiana: l'evèesque Teodòsi, filh de l'emperaire Tibèri III (698-705), es al temps de Constantin V un dels caps del partit iconoclasta. Coma atal presidís, aux amb los evèsques Sisinnios Pastillas de Pergè e de Basila de Pisidia, lo primièr concili iconoclasta de Iereia en 754.
La glèisa d'Efès manten donc son influéncia pendent lo periòde, benlèu a causa del pelerinatge que se contunha amb lo pelerinatge cap a Sant Joan lo Teologian e la tomba de l'apòstol, las tombas de Maria e de Maria Madalena, e tanben lo cemetèri dels Set Dorments, que garantís un flus de vitjaires dins la via: nes testimònia lo recit del pelegrin anglosaxon Willibald que s’arrèsta a Efès din son vitge cap a la Tèrra Santa, en 721. Benlèu estimula l'economia locala: lo jorn de la fèsta del sant se debana una granda fièra annala, lo panegirís. Lo cronvcaire Teofan conta que pendent un passatge a Efèse, en 794/795, l'emperaire Constantin VI consentís al benefici de la glèisa Sant Joan une remesa del kommerkion, que designa aquí la taxa tocant la fèire, per una valor de 100 luiras (7200 nomismata) : aquesta soma importanta mòstra lo retorn d'una activitat comerciala significativa a la fin del sègle VIII. Aquesta indicacion deu pasmens èsser relativizada per lo pauc de monedas dins las escavacions, aquò mòstra la retirada de l'economia monetària que domora fins al sègle IX.
Lo retorn dels trevolums a la fin del sègle XI
Lo periòde de prosperitat e de seguretat que gausís Efès dempuèi lo sègle IX s’acaba après la desfacha dels Bizantins contra los Turcs Seldjokids a Manzikert e lo rapida progression en Anatolia las annadas seguentas, faciliada per la guèrra civila bizantina. A partir de 1080 un sultanat turc es establit a Nicèu alara que d’Estats independents efemèrs se crean din las províncias bizantinas de l'Oèst: l'emirat maritim de Tzachas que contraròtle un territòri equivalent en partiada al tèma de Samos dempuèi 1081, e aqueste creat, segon Anne Comnène per un cèrt Tangripermes o Tengribirmish a l’entorn d'Efès vèrs 1090. Cal esperar 1096-1097 per que la contra ofensiva bizantina en Asia Menora, ajudada pel passatge dels Crozats, i restablís l'autorita timperiala: après aver repres Esmirna, Jean Doukas escfach Tengribirmish devant Efès, que daissa jol comandament d'un duc, Petzeas.
Pasmemens demora la menaça turca, a causa de la creacion d'un Estat turc durable suls hauts plans centrals d'Anatolie, lo sultanat d'Iconium. Los Crozats de la segonda croisada ne fan l'experiéncia en 1147, que devon prene la rota de la broa, per Pergam, Esmirna e Efès, que l'interior es al mans dels Turcs. Los crozats alemands arriban los primièrs a Efès, ont son rejonhs pels Franceses jol comandament de Loís VII de França. Pendent los sejorns dins la vila, un dels caps de l'expedicion, lo comte Gui II de Pontièu es tuat e inumat dins una glèisa, belèu de Sant Joan. Pauc avant Nadal, los Franceses fan una sortiada dins la val del Caïstre dins lo reire país d'Efès ont combatan amb lo succès un partit turc, avant de contunhar lor progression dins la val del Meandre.
Après lo desastre de Mirioquefalon ont Manuel Comnène es defach pels Turcs en 1176, l'Anatolia centrala e orientala es definitivament perduda, çò que créis l'inseguretat oins las províncias costièras: devant l'incapacitat de l'autoritat imperiala a los defendre, diferentas regions fan mai o mens obertament secession a la fin del sègle XII, profiechant mai de la confusion provocada per la presa de Constantinòble en 1204 e la conquista latina de l'empèri bizantin. Efèse paréis pas aver apartengut a un d’aquestes Estats quand en 1206 reconéis l'autoritat de Teodòr Lascaris, lo fondator de l'empèri de Nicèu.
Las dificultats economicas e financièras de l'Empèri contrenhent Alexis Comnène a balhar de largs privilègis comercials a la Republica de Venècia en cambi de son sosten milita narval: lo crisobul de 1082 acordís als Venicians una exempcion totala del kommerkion dins una seriá de pòrts, amb Efès. Aquestes privilègis son confirmats en 1148, e lèu espandidas a d'autras ciutats italianas: en 1261, Miquèl Paleològ acordís als Genoveses un tractat favorable dins sa quista de sosten per la reconquista de Constantinòble. Lor permet d'establir de colonias comercialas dins lors principals pòrts de l'Empèri, coma Efès: doas pèiras tombalas de residents genoveses datadas de 1284 e 1293 foguèron retrovadas dins la glèisa de Sant Joan.
Vernéville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Efès
La fin de la dominacion bizantine
La reconquista de Constantinòble en 1261 provòca un cambiament de prioritat militara, la defensa de la capitala l'emportant ara sus aquestes territòris asiatics de l'Empèri de Nicèa. La consequéncia es una degradacion rapida de la situacion militara dins las províncias d'Asia Menora: la Caria es perduda aapartir de las annadas 1260, malgrat una expedicion de Joan Paleològ en 1269, e dempuèi la val del Meandre, los Turcs menaçan lo rèire país d'Efès, Milet e la val del Caïstre. A mens d'una jornada de caminada dels Turcs, Efèse es alara practicament sus la frontièra de l'Empèri. Un dels generlas mandats combatre los Turcs, Alexis Filantropenos, fa duc del tème dels Tracesians en 1293, mèna una campanha victoriosa dins la val del Meandre en 1295, avant de se rebelar contra l'emperaire Andronic II e d’assajar d'establir dins la region del sieu Estat independent: Efès ne fa partit, qu’es dins la fortalesa qu'empresona Teodòr, lo sieu fraire d'Andronic mandat per acabar la rebelion. Filantropenos es arrestat e emborniat lo 25 de decembre de 1295.
Tipe 88
Lo carri Tipe 88 es un carri de combat principau chinés de segonda generacion desvolopat entre 1981 e 1987. Intrèt en servici au sen de l'armada chinesa en 1988. Son objectiu èra de desvolopar un carri de combat capable de rivalizar ambé lei T-62 e lei T-72 sovietics dins l'encastre dei tensions frontalieras sinosovieticas. L'armada chinesa n'adoptèt 540 e lo Tipe 88 foguèt tanben adoptat per Sodan, Iraq, Paquistan e Birmania. Existisse tres versions principalas dichas Tipe 88, Tipe 85 e Tipe 80.
Vernéville
Istòria
upright 1|thumb|left|Porche amb mâchicoulis del castèl (1626). Dépendait Del ancià Val de Mètz dins País Messin. Distincion amb castèl fòrt, fief del évêché de Mètz. En 1817, Vernéville, vilatge de l'anciana província de las Tres-Évêchés aviá per annexis las granjas de Chantrenne de Bagneux e de la Malmaison. A aquela epòca i i aviá 590 abitants repartits dins 60 ostals.
Efès
La fin de la dominacion bizantine
Andronic II confia ensegida la luta contra los Turcs als mercenaris de la Companiá catalana, qu’arriba dins la region d'Efès a la prima de 1304 : Roger de Flor e sas trpas demoran un briu a Efès e son victorioses contra los Turcs locals. Aqueste succès costa pasmens, que los mercenaris catalans esitan pas a se pagar sus las regions liberadas. Efès compte amb Filadèlfia e Pirgion d’entre las vilas victimas de los exactions. Significativament, i a pas jamai mencion de tropas bizantinas dins lo recits d’aquestas operacions: la menaça turca torna donc lèu que la Granda companhiá quita la region, rempelat a Constantinòble a la fin de l’esitiu de 1304.
Lo 24 d’octobre de 1304, Sasa Bey, un luòctenent del clan de Menteşe, dels Turcs Oghozes que s’èran establits en Caria e dins la val del Meandre, pren Efès, après aver lèu pres lo contraròtle de la val del Caïstre dempuèi la prima, malgrat l'intermèd catalan. La glèisa de Sant Joan es pilhada, una partida de la populacion de la vila es desportada dins la vila fortificada de Tiraea e lo rèste massacrat. Efès escapa definitivament a l'Empèri bizantin, malgrat un assag per la tornar preniunas annadas mai tard.
Vernéville
Istòria
upright 1|thumb|left|Porche avec mâchicoulis du château (1626). Dépendait de l'ancien Val de Metz en Pays Messin. Seigneurie avec château fort, fief de l'évêché de Metz. En 1817, Vernéville, village de l'ancienne province des Trois-Évêchés avait pour annexes les fermes de Chantrenne de Bagneux et de la Malmaison. À cette époque il y avait 590 habitants répartis dans 60 maisons.
Efès
La fin de la dominacion bizantine
Sasa Bey lèu dintra en conflicte amb son ancian aliat, l'emir d'Aydın, e quitament se liga amb los crestians, mas es lèu desfach. Son domèni, a l’entorn de las vals del Meandre e del Caïstre, passa alara dins las mans de l'emirat d'Aydın.
Emirat d'Aydın
alt=Tour pentagonale du rempart byzantin au premier plan et citadelle turque|vinheta|Torre pentagonala del barri bizantin al premier plan e la ciutadèla turca al rèire plan. Après de decenniá jos la menaça turca dirècta, la vila d'Efès es benlèu e declin avançat quand passa fin finla sota lo contraròtle de l’ostal d'Aydın, coma possession de Mehmet, filh del fondator de la dinastia, entre 1308 e 1325 environ. Una indicacion d’aquestas dificultat economicas es lo tròc en 1307, contat pel mercenari catalan Ramon Muntaner, de tres preciosas relíquias de la vila contra de granas: un tròç de la Crotz Veraia, una camisa teissida per la Verge e una copia manuscricha de l'Apocalipsi de Joan. Sant Sabas lo Jove confirma din lo recit de son pelegrinatge del mont Atòs a Jerusalèm ètrs 1310 l'estat de pauretat de la ciutat.
Itu mbon uzo
Localisacion
L'itu mbon uzo es parlat dins la zòna de govèrn local d'Ikono de l'Estat d'Akwa Ibom.
Efès
Lo retorn de la prosperitat
Es pasmens d'Éfès que se’n va una fòrça navala de 29 naus e 2600 òmes lo 23 de julhet de 1319 per atacar Quios, signe que la vila garda de capacitats portuàrias e constituís una basa militara importanta de Mehmet. La flota en question es destrucha pels Cavalièrs de Ròdes, mas Efès ven per un temps una basa de piratariá turca contra l'Egèa: la bandièra d'Ayasoluk — una ròda negra sus un camp roge — es alara un signe de terror pesl Estats crestians vesins.
L'emir Mehmet parteja progressivament lo principat entre sos filhs, e es a l'aïnat, Hızır, que ven Efès en 1325: la govèrna fins a sa mòrt en 1360 environ, primièr coma suzerin de son paire, puèi sota son cabdet Umur Bey, qu’erita del poder suprèma a la mòrt de Mehmet en 1334. En 1348, la mòrt d'Umur daisse Hızır sol mèstre de l'emirat, que govèrna dempuèi Ayasoluk, a la plaça de la capitala precedenta Birgi.
Pendent aqueste periòde, torna la vila plan prospèra mercé amb lo trafic comercial portuari, que beneficia de las dificultats del pòrt vesin d’Esmirna, que lo contraròtle es encara disputat pels crestians e los Turcs. De vitjaires fan testimòni d’aqueste reviscol: Ibn Battuta visita la vila en 1333 e fa una descripcion admirativa de sa granda mosqueta, qu’es l’anciana glèisa de Sant Joan convertida en culte musulman. Indica aver pagat 40 dinars d'aur una jova esclava grèga al mercat de la vila. Lo bon estat de conservacion e l'aspècte sempre impressionant de Sant Joan son tanben confirmats pels viatjaires occidentals Wilhelm von Boldensele, en 1335, e Ludolf von Suchem, en 1336 o 1341. Lo premièr indica que los crestians foguèron tuast o expulsats e lors glèisas destrucha levat aquesta de Sant Joan, transformada en mesquita, alara que lo second precisa que l'emir fa pagar los pelgrins per accedir a la tomba de l'apòstol. Una partida de la glèisa es a aquesta epòca convertida en mercat cobèrt. Endacòm mai, la vielha ville es totalament abandonada.