cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sent Martin Gimoés
Sent Martin Gimoés (Saint-Martin-Gimois en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Sent Martin, en latin Martinus, avesque de Tors, estoc un evangelizator de las Gàllias au sègle IV, , e las parròpias que pòrtan son nom datan normalament de l'Antiquitat tardiva o de la Hauta Edat Mejana. Lo Gimoés es lo país de Gimont, qu'èra probablament *Gimon (nom associat a Gimona) abans l'atraccion de mont. *Gimonés, damb lo sufixe -és, deu latin -ensem, mia a Gimoés en gascon.
Puegmeisson
Puegmeisson (Puimoisson en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom dau vilatge apareis peu premier còp en 1093 (Podium Muxone), dau latin podium, (pueg, còla) e d'un nom pròpri roman, Muscio, çò que ne fariá lo pueg de Muscio.
Grandfontaine (Bas Ren)
Großbrunn  en alemannisch (Grandfontaine en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Plius
Plius (Plieux en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Grandfontaine (Bas Ren)
Geografia
Grandfontaine A situat a l'oèst del Bas-Rhin al limit amb la Moselle. A 40 km de Molsheim e 5 km de Schirmeck, lo vilatge se étire la longitud de desparièras ruisseaux (Framont, ruisseau de las Minèras, degota Transbordador, Granda Goutty) #que venon alimenter la Bruche. dins aquel vilatge de mièja montanha, las abitacions se escalonen de 400 a 700 mètres d'altitud e se concentran en lo fons dels vallons, la rèsta del territòri a gaireben ocupat exclusivament pel bòsc. Qualques reünions environnants : lo Donon (1008 m), lo Cap de las Blancas Ròcas (916 m), la Corbeille (899 m), la Maxe (863 m), lo Cercle Perthuis (849 m), lo Cap Mathis (838 m), la Nautor de la Charaille (758 m).
Dempuèi los ajustements territoriales comentats al paragraf "Istòria", dos rius lorraines – la Plana e la Sarre blanca – prengan la siá font a Grandfontaine, près del caulet Entre los Dos Donons.
La municipalitat es accessibla per la rota départementale 392 #que, dempuèi Schirmeck, pòrta al caulet del Donon e, per delà, a la Lorraine. La rota nacionala 420 e la linha de camin de fèrre TER Estrasburg-Molsheim-Saales-Sant-Dié-Épinal asseguran lo désenclavement de la municipalitat cap als grands centres de la plana per la vallée de la Bruche.
Grandfontaine est située à l'ouest du Bas-Rhin à la limite avec la Moselle. À 40 km de Molsheim et 5 km de Schirmeck, le village s'étire le long de différents ruisseaux (Framont, ruisseau des Minières, goutte Ferry, Grand Goutty) qui viennent alimenter la Bruche. Dans ce village de moyenne montagne, les habitations s'étagent de 400 à 700 mètres d'altitude et se concentrent dans le fond des vallons, le reste du territoire est occupée quasi exclusivement par la forêt. Quelques sommets environnants : le Donon (1008 m), la Tête des Blanches Roches (916 m), la Corbeille (899 m), la Maxe (863 m), le Rond Perthuis (849 m), la Tête Mathis (838 m), le Haut de la Charaille (758 m).
Depuis les ajustements territoriaux commentés au paragraphe "Histoire", deux rivières lorraines – la Plaine et la Sarre blanche – prennent leur source à Grandfontaine, près du col Entre les Deux Donons.
Plius
Toponimia
Ni Dauzat e Rostaing, nimei Negre non disen arren de Plius.
Lòcs e monuments
Lo castèth de Plius qu'ei ua hortalessa deu, la dernière construite sur le modèle deu castèth gascon possèdant deux salles par étages et deux tours. Il a connu peu de modifications depuis son édification en 1340, avec seulement le percement de fenêtres vers 1500. La famille de Faudoas, qui le construisit, s'est alliée ensuite à celle de Rochechouart, qui l'a possédé jusqu'au début. Lo castèth, classé aux monuments historiques est, depuis 1992, la propriété de l'écrivain francés Renaud Camus qui y organise ponctuellement des expositions d'art contemporain. Les principales expositions ont été : Depuis 2002, les collections de Plius sont essentiellement constituées deu fonds de Jean-Paul Marcheschi.
Fuentepinilla
Fuentepinilla es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Illa Bouvet
thumb|right|[[Fotografia de l'illa Bouvet realizada en 1898.]]
L’Illa Bouvet (pr. Bovet) es una illa volcanica inabitada de l'Ocean Atlantic Sud situada a 1,696 km au nòrd d'Antartida, a 1,869 km a l'èst de l'Illa Sauders e a 2,519 km au sud sud-oèst dau Cap de Bona Esperança. Descubèrta en 1739 per l'explorator breton Jean-Baptiste Bouvet de Lozier (1706-1788), foguèt reconeguda possession de Norvègia en 1927. Sa darriera erupcion sembla datar de 50 apC.
Salanhac e Aivigas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Salanhac
thumb|250px|left|Panèl d'intrada a Salanhac. La prononciacion es [ʂɒlɒ’ɲa] Las fòrmas ancianas son Salenac, en 1115, Salaihnach, en 1122, Salignhac, en 1450. Puslèu que de Sallinius (Dauzat e Rostaing), lo nom sembla venir de Salanius, emb lo sufixe -acu(m), latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Salanhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Salanius. Lo nom balança entre Salanhac e Salinhac (encara en 1793, lo nom èra oficialament Salagnac, puèi venguèt Salignac), mas puslèu que d'imaginar una influéncia del nom latin Sallinius o del vilatge de Salinhac (Gironda), , , , cal explicar la tendéncia a prononciar Salinhac per una dissimilacion, fenomèn banal en occitan quand un nom de luòc a tres vocalas semblablas.
Lu (Itàlia)
Lu es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Salanhac e Aivigas
Aivigas
thumb|left|250px|Panèl d'intrada a Aivigas. La prononciacion es [ɒj’vigɒ]. Las fòrmas ancianas son Parochia d'Ayguigas, en 1031, Eyvignas, Acvigas, en 1323, Ivignas en 1326 e Evignas dins la siguda del sègle XIV. Chantal Tanet e Tristan Hordé, que, coma de costuma, an negligit de s'informar de la fòrma del nom dins la lenga autoctòna, postulan a las vinhas, contractat coma dins l'oèst del departament (as [ɛj] vinhas) ; Dauzat se garda de tota interpretacion, perqué las atestacions son contradictòrias. Probable que lo nom autentic semblava curiós als escribas, aquí perqué faguèron jogar l'atraccion de vinhas, que demorèt dins lo nom oficial d'aquí a 2001. Qué pensar, pr'aquó, de la fòrma de 1031 ? Cacografia ? Probable, mas se sap pas.
Lu (Itàlia)
confronta las comunas de
Salanhac e Aivigas
Aivigas
Se remarca que Aivigas fai partida dels noms de luòcs que començan per Ai-, que son situats a una frontièra de pòble gallés, mai que mai a l'entorn de Perigòrd, que son pas explicats o que son sols del meteis nom (Aidon, Aineça, Aimet) en mai dels Aigurandas. Idèa de « frontièra » ? En isolant l'element ai- comun a tots, i a un mot gallés que convendriá per la segonda partida : uic(o)-, -uices, « combatent(s), venceire(s) ». La fòrma femenina del nom poiriá venir d'un villa sosentendut e lo plural, encara pus eventualament, d'un collectiu. Aquelas reflexions son pas que d'ipotèsis aventuradas.
Aibena
Las fòrmas ancianas son Vicus de Haebene en 1322, puèi Eybena en 1325; Tanet e Hordé tròban pas de solucion e gausan pr'aquò un nom germanic seguit del sufixe -ing(os), mas -ingos femenizat auriá pas donat una finala -ena al sègle XIV. Dauzat suggerís l'exemple d'Eybens, que n'explica lo sufixe pel gallés -inco o pel germanic -ing.
Pr'amor de l'atestacion de 1322, Aibena fai benlèu pas partida dels noms en -Ai relevats a prepaus d'Aivigas. Pr'aquò, s'èra d'aquela familha, lo segond element poiriá èsser lo gallés penno-, « cap, extremitat », emb sonorizacion normala de -p- en posicion (venguda) intervocalica.
Fuentes de Magaña
Fuentes de Magaña es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Indlandsis
vinheta|Mapa de Groenlàndia qu'indica l'espessor, en mètres, de l'indlandsis Un indlansis tanben sonat calòta polara, es un glacièr de fòrça granda estenduda que se presenta jos la forma d'una capa de glaç recobrissent la tèrra ferma e que pòt aténher plusors milièrs de mètres d'espessor. Se pòdon perlongar a la superfícia de la mar en formant de barrièras de glaç. Sus Tèrra, ne'n existís pas que dos al jorn de uèi : l'indlandsis d'Antartida, lo mai estendut, e l'indlandsis de Groenlàndia, mas pendent la darrièra glaciacion l'indlandsis Laurentidian cobrissiá la màger part de Canadà e de l'America del Nòrd. Amb la glaciacion de Wisconsin, l'indlandsis cobriguèt lo nòrd d'Euròpa. Lo glacièr continental de Patagònia cobriguèt de glaç lo sud d'America del Sud.
Malgrat que la superfícia d'un indlandsis siá freda, la basa es generalament mai cauda per encausa de la calor geotermala. En d'unes endreches lo glaç se fond e lubrifica lo glacièr continental que aital raja mai lèu. Aquel procès dona luòc a la formacion de corrents de glaç.
Los indlandsis actuals son joves en tèrmes geologics. Lo d'Antartida se comencèt benlèu de formar a l'Oligocèn mas amb d'avançadas e recuoladas fins al Pliocèn Lo de Groenlàndia se formèt pas] abans lo Pliocèn.
Efièches previstes dins lo cas del rescalfament global
Los indlandsis de Groenlàndia e probablament tanben lo de l'Antartida an perdut fòrça glaç recentament, e la fusion del glaç i supèra l'acumulacion de nèu. Segon los scientifics (IPCC) la pèrda de glaç d'aquelas doas grandas massas a contribuit respectivament a un aumentacion del nivèl de la mar de 0.21 ± 0.35 e 0.21 ± 0.07 mm/an entre 1993 e 2003.
Pontcey
Pontcey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Godisson
Geografia
Vilatge situat entre Lo Merlerault a Unitat|3.5|km e Sées a Unitat|10|km.
Village situé entre Le Merlerault à 3.5 km et Sées à 10 km.
Garry Shandling
thumb Garry Emmanuel Shandling (nascut lo 29 de novembre de 1949 – mòrt lo 24 de març de 2016) foguèt un actor american de television e de cinèma.
Lista dels primièrs ministres de Polonha
120px|right|thumb|Blason de Polonha. Lo primièr ministre de Polonha representa e organiza lo trabalh del Conselh dels Ministres. Tanben segon la constitucion e altras leis, supervisiona los govèrns regionals, e es lo cap de totes los foncionaris publics del país. Vaquí la lista de totes los primièrs ministres de Polonha dempuèi 1916.
Primièrs ministres de la 3 Republica (dempuèi 1989)
Nòta (1): Convidat pel president a formar un govèrn obtenguèt pas capitada, e renoncièt.
Reuil-en-Brie
Reuil-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Mikhaïl Gorbachov
Mikhaïl Serguéievich Gorbachòv (en rus: Михаи́л Серге́евич Горбачёв, AFI: [gərbəˈtɕof]) (Privólnoie, Russia, URSS, 2 de març de 1931 -30 d'agost de 2022, Moscòu ) foguèt un òme politic sovietic qu' exerciguèt coma secretari general del Partit Comunista de l'Union Sovietica entre 1985 e 1989, e coma president executiu de l'Union Sovietica entre 1989 e 1991.
Gorbatchov nasquèt à Privolnoie, dins lo krai de Stavropol, dins una familha paisana paura d'origina russa e ucrainiana. Ayant grandi sous le règne de Iòssif Stàlin, dins sa joinessa, espleitava de segadoira-bateira dins una bòria collectiva abans de rejónher lo Partit comunista, que governava alara l'Union sovietica coma Estat de partit unic segon l'interpretacion dominanta de la doctrina marxista-leninista. Estudiant a l'Universitat d'Estat de Moscòu, esposèt sa camarada Raisa Titarenko en 1953 e obtenguèt son diplòma de dreit en 1955. Installat a Stavropol, trabalhèt per l'organizacion de joinessa de Komsomol e, après la mòrt de Stalin, venguèt un fervent partisan de las reformas de destalinizacion del dirigent sovietic Nikita Khrushchov. Foguèt nomenat primièr secretari del partit del comitat regional de Stavropol en 1970, pòste ont supervisèt la construccion del grand canal de Stavropol. En 1978, tornèt a Moscòu per venir secretari del Comitat central del partit e, en 1979, rejonhèt son Politburo al poder. Tres ans après la mòrt del dirigent sovietic Leonid Brezhnev - après los brèus mandats de Yuri Andropov e Konstantin Chernenko - en 1985, lo Politburo eligiguèt Gorbatchev al pòste de secretari general, lo cap de facto.
E mai que determinat a aparar l'Estat sovietic e los ideals socialists, Gorbatchev cresiá qu'una reforma importanta èra necessària, especialament après la Catastròfa de Chornobil en 1986. Se retirèt de la guèrra sovietoafgana e se lancèt des sommets amb lo president american Ronald Reagan per fin de limitar las armas nuclearas e metre fin a la Guèrra Freja. Sul plan interior, sa politica de glasnost («dobertura») permetèt una libertat d'expression e de pressa acrescuda, mentre que sa perestroïka («restructuracion») cercava a decentralizar la presa de decision economica per melhorar son eficacitat. Sas mesuras de democratizacion e la formacion del Congrès elegit dels deputats del pòble an sapat l'Estat de partit unic. Gorbatchev refusèt d'intervenir militarament quora divèrs paîses del blòt de l'Èst an abandonat la governància marxista-leninista en 1989-1990. En intèrne, lo sentiment nacionalista creissent amenaçava de brisar l'Union sovietica, menant los extremistas marxistas-leninistas a lançar lo còp d'Estat d'agost infructuós contre Gorbatchev en 1991. Dins lo silhatge del còp d'Estat, l'Union sovietica s'es dissolguda contra la volontat de Gorbatchev. Après aver demissionat de la presidéncia, lancèt la Fondacion Gorbatchov, es vengut un critic virulent dels presidents russes Boris Eltsine e Vladímir Pótin e faguèt campanha per lo movement social-democrata rus. Gorbatchov es mòrt en 2022 après un periòde de malautiá.
Largament considerat coma una de las figuras pus importantas de la segonda mitat del sègle XXen, Gorbatchev demòra un subjècte de controvèrsia. Recipiendari d'un larg ventalh de recompensas, dont lo prèmi Nobèl de la patz, foguèt felicitat per son ròtle dins la fin de la guèrra freja, l'introduction de novèlas libertats politicas e economicas en Union sovietica e la tolerància a l'encòp de la casuda dels administrations marxistas-leninistas dins l'èst e l'Euròpa centrala e la reünificacion d'Alemanha. A l'invèrsia, en Russia e dins d'autres ancians Estats sovietics, es sovent ridiculizat per aver accelerat la dissolucion sovietica - un eveniment qu'aflaquèt l'influéncia mondiala de Russia e precipitèt un afondrament economic.
Ibn Hazm
right|thumb|281x281px|Lo colar de la colomba (Ms. Bibliothèque de Leyde)
Ibn al-Hazm, de son nom complet Abu Muhammad Ali ibn Ahmad ibn Sa'id ibn Hazm az-Zahiri al-Andalussi  (en arabi أبو محمد علي بن احمد بن سعيد بن حزم set de novembre de 994/384H a Còrdoa - 15 agost 1064/456H à Montíjar) es un poèta, istorian, jurista, filosòf e teologian musulman de soca l'andalosa islamica que generalizèt la doctrina zahirita e n'apliquèt los metòdes a l'ensems de las sciéncias coranicas. Educat dins lo mitan dels Omeias de Còrdoa, sostenguèt activament aquela dinastia fàcia als Almoravids que s'impausavan dins Al Andalús, que deguèt viure d'itineréncia e d'emprisonaments.
Biografia
Descendent de crestians convertits a l'Islam, filh d'un naut foncionari de la dinastia omeia de Còrdoa, Ibn Hazm evolua dins lo mitan de la cort. A l'arribada dels Almoravids dins Al Andalús, deu de quitar Còrdoa per Almeria. Sopçonat de precicar per l'Omeia, es emprisonat de meses puèi forabendit. Totjorn ligat a la dinastia omeia, s'anèt a Valéncia ont venguèt lo vizir d'Abd al-Rahman IV fins a son assassinat en 1019. Tornèt a Còrdoa, se metèt al servici d'un autre omeia, Abd al-Rahman V que ne venguèt tanben vizir. A la casuda d'aquel, Ibn Hazn foguèt encara un còp emprisonat e una partida de sas òbras son destruchas. A sa liberacion, Ibn Hazm se retira de la vida politica e se consacra a l'escritura, metent sa coneissenças enciclopedicas al servici de sas conviccions politicas e teologicas. Se sap pauc sus sa fin de vida, levat que fòrça personas ensagèron d'arrestar la difusion de son ensenhament. Moriguèt dins son vilatge de Montíjar, daissant segon son filh Abu Rafi 400 escrichs.
Òbra
L'òbra d'Ibn Hazm es imensa. Compren gaireben 400 títols (fòrça perduts perque brutlats per un governaire per castig) cobrissent la totalitat de las sciéncias islamicas.
Teologia
En logica, denoncia l'identificacion abusiva de l'induccion e de la deduccion amb lo sillogisme.
En drech musulman, se ten alunhat de las escolas chafite e malikite. Refusant l'induccion canonica, la recerca de las causas, l'opinion, la bona apreciacion e la tradicion, precica lo « respècte total del tèxte » e « la necessitat d'un metòde racional ». Nomena aquel novèl metòde d'interpretacion la zahiria. Lo zahirisme presica lo fenomenalisme dins l'interpretacion del tèxte sacrat. S'agís donc de considerar lo tèxte sacrat coma un objècte contenent tota sa veritat, exactament coma se poiriá estudiar una produccion de la natura. Las prescripcions coranicas devon donc èsser estudiadas atal, sens cercar a los interpretar o a las justificar. Son çò que son e aquò sufisís. Ibn Hazm blaima los juristas e los teologians qu'optèron per la subjectivitat, font inagotabla de desviacions. L'Alcoran deu donc èsser examinat coma un tot acabat a que res se deu levar nimai apondre. Lo tèxte sacrat s'impausa alara per son evidéncia. Es inutil e nefast de voler lo demostrar. Sufisís, de fach, d'o mostrar. Tota autra posicion consistiriá a se substituir al tèxte e atal vendriá a egalar o passar lo profèta de Dieu, pretencion absurd e condamnabla.
Seguent son modèl Ibn Dawud, son tractat de morala, lo Colar de la colomba, lo situa d'entre los representants màger del platonisme en Islam. A.R. Nykl signalèt l'estrecha semblança qu'unís sas teorias de l'amor platonic e aquela del gai saber dels fidèls d'amor e dels trobadors.
Lo Tractat sus las religions e las escolas de pensada es considerat coma lo primièr tractat d'istòria comparada de la religions (dins lo mond e en lenga arabi). I analisa totas las actituds possiblas fècia al fenomèn religiós, de l'escepticisme fins a la fei del carbonièr.
Autras òbras :
Posteritat
En 1078, pendent la « disputa de Saragossa », Hugues de Semur, abat de Cluny e Abu al Walid al Baji, jurisconsult, accepton de s'encontrar e de defendre lors tèsis dins d'un ensag critic suls dògmes d'Ibn Hazm. Aquela « disputa » (orala) mòstra lo ròtle de Cluny dins l'obertura a l'Islam, qu'interessava pas alar los « intellectuals » europèus. Dins lo mèsme esperit, Pèire lo Venerable, abat de Cluny, faguèt traduire en mai de l'Alcoran (per Robert de Ketton) mas tanben de legendas e autres recits sul Profèta de l'islam e los primièrs califs. Tanben faguèt traduire l'òbra de Risala d'Al-Kindi (òbra tocant totes los aspèctes del saber, cort de Bagdad, abans 820), la Nur muhammadi e la Doctrina Machumet (recuèlh de las responsas del Profèta a quatre josieus).
Landemont
Landemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Aquel vilatge angevin se situa en la region de las Mauges.
Ce village angevin se situe dans la région des Mauges.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escòcia
Escòcia (Scotland en anglés e scòts; Alba en gaelic escocés; Escot en ancian occitan) es una nacion del nòrd-oèst d'Euròpa, al nòrd de l'illa de Grand Bretanha. Lo gentilici es escocés -esa. Es reconeguda coma una de las que constituisson oficialament lo Reialme Unit: constituís una region autonòma segon lo sistèma de la. La capitala, centre financièr e administratiu n'es Edimborg, mas la pus granda vila es Glasgow, qu'es istoricament la vila pus industriala del país. Las autras grandas vilas son Aberdeen e Dundee, seguidas per Stirling, Perth e Inverness.
La religion pus espandida es lo cristianisme. Existís una granda diversitat de « denominacions religiosas », mas la Glèisa pus importanta es la Glèisa catolica d'Escòcia, una Glèisa reformada presbitariana , seguida per la Glèisa catolica ; nombre d'escoceses son atèus. Doas lengas son reconegudas : le gaelic escocés e lo scòts.
Istòria
L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí 10,000 ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la Glaciacion de Würm. De vestigis nombroses de las Edats del Bronze e del Fèrre son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en Grand Bretanha (Britània). Ocupan e administran los territòris d'Anglatèrra e del País de Galas actuals jol nom de Província de Britània. Los romans nomenan Caledònia la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los Pictes.
La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per Juli Agricòla dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las Orcadas. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del Mons Graupius. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire Adrian ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra Tyne a Solway Firth e sonada la Paret d'Adrian.
Geografia
thumb|250px|left|Mapa d'EscòciaEscòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha e ten una frontièra al sud amb Anglatèrra. La Mar del Nòrd la costeja a l'èst, l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'oèst, lo Canal del Nòrd e la Mar d'Irlanda al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'Union Europèa.
Edimborg, la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'Euròpa. La ciutat pus importanta del país es Glasgow qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de, çò que fa a pauc près 30 % del Reialme Unit tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911 km.
La geomorfologia d'Escòcia se formèt per l'accion de las placas tectonicas, puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la linha de falha dels Highlands que separa las Tèrras Nautas o Highlands al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o Lowlands al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo Great Glen entre los Monts Grampian al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los Southern Uplands, una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la Central Belt e de l'èst d'Escòcia.
Politica
Politicament, Escòcia a un fòrt movement independentiste. Après las eleccions legislativas de 2007, lo Partit Nacional Escocés (SNP) formèt lo primièr govèrn independentist (mas minoritari) de l'istòria d'Escòcia. A las eleccions del 5 de mai de 2011, lo SNP obtenguèt la majoritat absoluda dels sètges (69 de 129 ) e, lo 15 d'octobre de 2012, lo primièr ministre britanic David Cameron signèt un accòrd portant sus l'organizacion en 2014 d'un referendum sus l'independéncia d'Escòcia. Aqueste se debanèt lo 18 de setembre de 2014 amb una larga participacion e abotiguèt al rejecte de l'independéncia per 55,3 % dels electors,.
Economia
De veire: Economia d'Escòcia
Gnathostomata
Los Gnatostòmes son d'animals « de maissas ». Pòrtan aqueste nom dos taxons :
Deute
Lo deute (del latin debeo) significant "dever, çò que se deu a qualqu'un" es un escambi asincròn entre doas entitats (persona, grop, entrepresa, Estat).
Se lo mot deute s'utiliza subretot pels deutes financièrs, un deute es tanben un concèpte moral. De deutes morals son impossible a quantificar e donc de remborsar, per exemple quand una persona salva la vida d'una autra persona. Los deutes jògan un ròtle central dins l'organizacion de las activitats umanas, coma las economicas. Mai sovent, un deute permet un investiment que deu melhorar la produccion. Per exemple, un Estat pòt empruntar per bastir d'infrastructuras coma de carrièras que, çò espèra, favorizarán los escambis. Mai simplament, un païsan pòt demandar l'ajuda als mejancièrs per desbosigar una tèrra que poirá alara cultivar. Ara, lo sistèma bancari es un malhon essencial de l'economia contrarotlant l'emission de moneda. D'efièch los deutes son pas qu'un mejan utilizat per mestrejar la massa monetària: l’ajustar en foncion de la creissença, de l'inflacion o del caumatge. Per d'assegurar la fisança dels diferents agents economics, los deutes son encastrat pel drech. En drech lo concèpte de deute fa partit del drech de las obligacions. Mas las dinamicas complèxas del deute son fin finala pau compresas e, malgrat lo drech, fan pesar un risc vertadièr sus l'economia e mai generalament sus las societats umanas. Se pòt pas far abstraccion dels riscs exteriors coma la meteo e de la dimension psicologica associada a la percepcion del futur, de la valor e del risc pels umans. Se los agents economics pèrdon la fisança dins lo futur o lor capacitats a complir lors promessas, lo fragil equilibri pòt s’aclapar.
En comptabilitat, un deute es un passiu o un actiu, segon lo punt de vista debitor o creancièr, segur que lo tèrme e lo montant son fixats de biais precís. Dins aquel sens, los deutes d'una persona, d'una entreprisa, d'un país o d'una institucion son l'ensems de las somas que deura pagar per remborsar par exemple dels emprunts que contractèt amb una banca, per reglar de cargas qu'engatgèt (facturas de pagar, abonaments, primas d'assegurança...) o que li son impausadas (impòsts...).
Istòria
L'istòria del deute es mai anciana qu'aquela de la moneda: alara que las primièras pièças datan del regne de Gigés a l'entorn de 700 AbC., un sistèma economic basat sul deute se desvelopèt amb la civilizacion Sumèr, 6000-3500 AbC.
Antiquitat
La civilizacion Sumèr, 6000-3500 AbC., desvelopèt un sistèma de deute, la forma de deute mai anciana conegut fins ara. Dins aquel sistèma de prestes e d'emprunts, los païsans s'endeudavan mai sovent al prètz de lor libertat e d'aquela dels lor enfants, la servitud essent sovent la sola possibilitat de remborsar lors deutes. Per gerir aquel sistèma, los reis sumèr dispausavan del drech amnistia, anulant regularament l'ensems dels deutes e servituds associats. Se trapa l'eritatge d'aquel sistèma dins la lei del Jubilèu de l'anciana Israèl (Levitic 25:10).
Edat Mejana
Las republicas e ciutats italianas de l'Edat Mejana e de la Renaissença foguèron d'entre los primièrs Estats a se bastir amb l'emission de deute, los monti '. Los monti son, a l'Edat Mejana e a la renaissença en Itàlia, una equivaléncia de las obligacions. Aquel tipe de fons existís encara jos la forma del mont de pietat.
En 1262, la ciutat de Venècia realizèt sa primièra emission de deute jos la forma de « monte », lo Monte vecchio, seguit en 1482 del Monte nuovo e en 1509 del Monte nuovissimo. En 1343, lss Perruzis, banquièrs florentins, faguèron falhita fàcia al rei Edoard III d'Anglatèrra. En 1347, los deutes de la ciutat de Florença foguèron amassats dins un fons, lo « Monte commune », mont de deute que la vila foguèt incapabla de remborsar. Lo taus èra fixat a 5 % e los deutes podavan èsser cambiats coma quin que siá ben. Aquel mercat èra fòrça volatil, 5 % del deute public podava èsser cambiat cada an (ref Pezzolo). A la fin del sègle XIV a causa de la multiplicacion dels conflictes amb los autres Estats, la vila multipliquèt las emissions de deutes. Pauc a pauc la riquesa se transferiguèt cap als mai rics, aqueles que prestèron mai a la vila. En 1352, 2 % dels Florentins possedavan 25 % de las riquesas de la vila, en 1404 los mai rics aviá cumulat 42 % de las riquesas. En 1427, aqueles transferiments de riquesa somés a una imposicion inegala pausèron de prblèmas, en 1378 los trabalhadors del textil, los ciompi, se revoltèron. En 1427, las intradas d'argent bastèron pas mai a remborsar lo deute... 86 % dels monti apartengavan a 10 % dels Florentins, alara que 71 % dels fogals n'avián pas.
En 1407, a Gènoa, los creancièrs mai importants de la vila creèron la Casa di San Giorgio, una entrepresa multinacionala d'avantgardia. Abandonant totjorn mai la gestion dels revenguts fiscals e doanièrs a aqueles creancièrs, la republica de Gènoa perdèt una granda partida de sa legitimitat e de son poder. La ciutat èra alara gerida subretot per e en favor dels intereses privats de l'oligarquiá possedent la Casa di San Giorgio.
Reconeissença de deute
La reconeissença de deute es un acte escrich amb que una persona, nomenda debitor, reconeis dever una soma d'argent a una autra persona, nomenada creancièr.
Quand una persona prèsta d'argent a una autra, es preferable d'aver una pròva d'aquel prèst. De mencions son obligatòrias e devon donc figurar per escrich. En França, s'agís de la signatura d'aquel que s'engatge, la data e lo montant del prèst en chifres e en letras.
suberendeutament
Las bancas nacionalas coma banca de França fixan lo taus d'usura, lo taus maxim legal per un prèst. En França, un persona fisica a pas lo drech de far quicanèla; una procedura de suberendeutament foguèt decidit en 1989 en cas d'impossibilitat manifesta pel debitor de bona fe d'enfrentar l'ensems dels seus deutes non professionals exigibles e a escaire. La reglamentacion applicabla actualament es la lei del 1 de julhet de 2010.
Entrepresas nonfinancièras
Las entrepresas pòdon aver recors al deute per financiar lors operacions se dispausan pas pro de capitals o simplament coma aisina de gestion. Dins una optica de gestion financièra, se distinga sovent los deutes segon lor gra d'exigibilitat, anant dels deutes de cort tèrme als deutes de mejan e long tèrme. Los deutes de mejan o long tèrme son mai sovent contractadas per financiar lo cicle d'investiment alara que los deutes de cort tèrme financan lo cicle operacional.
Se distria entre autres:
Dins l'encastre europèu, pels Establiment public de caractèr industrial e comercial (EPIC) que l'activitat es dins lo sector concurrencial, las possibilitats d'intervencion de l'Estat francés son tanben limitadas. Quitament, segon las règlas del comèrci internacional, las entrepresas pòdon pas èsser mantengudas jos perfusion financièra de l'Estat. Una entrepresa privada que ven en estat de cessacion de pagaments es somesa a una procedura de redreçament judiciari previst pel còdi de comèrci o, s'existís vertadièrament pas de possibilitat de redreçament, de liquidacion judiciària, e dins aquel cas acaba d'existir. En efièch, al contrari dels Estats o de las personas fisicas, una entrepresa pòt disparareisser. Per evitar aquel tèrme, las entrepresas privadas (mas aquò s'aplica tanben a las entrepresas publicas) utilisan divèrsas estrategias: reduccion de las cargas per racionalizacion dels sistèmas de produccion, abandon de las brancas non rendablas que son abandonadas o externalizadas, venta d'actius non estrategics (immobiliari per exemple) o ben novèla capitalizacion pels accionaris.
Las entrepresas publicas d'estatut privat (SA) pòdon en principi èsser mesa en falhita se l'Estat decidís de las far pas mai beneficiar de las subvencions publicas, o per decision purament budgetària, o en applicacion de las normas europèas (per evitar las distorsions de concurréncia). Qualques entrepresas de drech privat devon o deguèron tanben enfrentar de deutes colossals balhats per de bancas, que pesan lor rendabilitat per mai d'un ans (Alstom, lo Credit lionés en 1993, Eurotunnel, France Telecom o Vivendi son d'ancians cases d'entre los mai celèbres en França).
Entrepresas financièras
Las entrepresas financièras son encastradas per mai d'una leis e règlas.
Bancas centralas
Las bancas centralas son d'institucions nacionalas o supranacionalas de tòca non lucrativa que crean de la moneda. Prèstan subretot a las bancas comercialas. La Resèrva federala dels Estats Units dAmerica (Fed) a per mission d'assegurar l'estabilitat dels prètz (es a dire de limitar l'inflacion) e lo bon anar de l'economia. La mission principala de la Banca Centrala Europèa es d'assegurar l'estabilitat dels prètz. Establís sa politica monetària en fixant los taus directors segon los intereses de sa mission. Dempuèi 2008 la BCE compra tanben de deutes sobeirans çò qu'equival indirectament de prestar als Estats.
Las bancas centralas son dins lo sistèma financièr modèrne pro independantas del poder politic. L'independéncia de las bancas centralas es considerat coma susceptible de limitar l'inflacion. En França la loi de 1973 precisa l'autonomia de la banca de França al respècte del poder politic. Pasmens se lo drech enebís dins fòrça païses la compra dirècte d'un deute d'Estat per la banca centrala, aquela pòt liurament comprar aquel deute sul mercat segondari. Alesina e Summers (1993) volguèron demostrar una relacion entre taus d'inflacion flac e granda independéncia de las bancas centralas, mas d'estudis fondats sus un indicator mai precís de l'independéncia, aquel de Cukierman (1992), e menats dins un nombre de païses mai grand relativizan fòrça la primièra concluson.
L'FMI, la Banca Mondiala e la Banca dels reglaments internacionals son d'institucions financièras internacionalas que participan al foncionament de l'economia globala e a la regulacion financièra.
Establiments financièrs
Un establiment financièr es una entrepresa qu'a per activitat principala de vendre o de comprar de deutes. Las formas juridicas son multiplas. I a las bancas, las societats fiduciàrias, las societats de corratatge de valors, las companhiás d'assurança, las societats de credit balh, los investisseires institucionals, los hedge funds.
En mai de la forma classica de l'emprunt, los establiments financièrs contractan e escambian de deute jos de formas multiplas coma los produchs derivats. Un contracte d'assurança es un deute condicional que permet al beneficiari lo transferiment d'un risc sus la companhiá d'assurança. Los calculs de la prima d'assurança o del taus d'interés d'un emprunt utilizan de tecnicas actuarialas d'estimacion dels riscs. Una opcion es un drech de compra o de venta d'un produch, coma lo blat o lo petròli, a una data a un prètz fixat.
Deute public
Los Estats pendent longtemps aguèron lo privilègi de batre la moneda establissent atal una unitat de compte simplificant e favorizant los escambis sus lor territòri. La moneda èra utilizada en granda partida per financiar las armadas e las campanhas militàrias. La moneda es lo « nèrvi de la guèrra » dempuèi lo començament: . L'argent e l'aur son los dos principals metals precioses utilizats per batre la moneda; l'istòria es marcada de crisis al subjècte de l'un d'aqueles metals. Al mitan del sègle XX, totas las monedas venguèron fiduciàrias e arrestèron d'èsser convertiblas en aur. Al meteis temps los deutes publics se desvelopèron. Los Estats èran marcats per lors sobeirans, contractant de deutes en lor nom e aqueles deutes s'escambièran enseguida sus un mercat segondari. Las ciutats italianas coma Venècia son los primièrs Estats a desvelopar aquel sistèma encoratjat pel desvelopament de las bancas. La fisança accordada a una moneda e lo credit d'un deute public repausa subretot sus la capacitat de l'Estat a levar d'impòsts e a onorar los seus engatjaments.
L'Estat es censat èsser lo mèstre del jòc. Sobeiran, fixa l'encastre legal a l'entorn de son deute public, pòt recórrer a l'impòst, desvaluar sa moneda o quitament cambiar de moneda. Mas, existisson de limitas coma lo mòstra la corba de Laffer dins lo recors a l'impòst e, dins un mond totjorn mai globalizat ont los escambis son subretot transnacionals, cada Estat deu compausar amb los seus partenaris e los tractats internacionals dins un mercat de capitals mondializats.
Abandonant pauc a pauc lo terrenh de la guèrra, los Estats se fixan de nòu objectius coma d'assegurar l'educacion o la santat de lor populacion aumentant de tant lors besonhs de financiament.
En França, las collectivitats publicas territorialas pòdon pas èsser mesas en falhita, mas pòdon èsser misas jos la tutèla de l'Estat.
Endeutament ostalenc
Lo deute ostalenc considerat dins son ensems representa un agregat economi. Un deute ostalenc tròp naut, subretot s'es de taus variable (es a dire que lo taus d'interés de pagar sus un deute contractat dins lo passat seguís l'evolucion dels taus d'interés actuals), es una fragilitat potenciala per l'economia d'un país, qu'es alara subjècte a de crisis financièras o a de casudas de la consomacion en cas de pujadas subte del taus (l'endeutament ostalenc estatsunidenc es sovent citat en exemple; dempuèi la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, alara que sovent ambedos adults d'un fogal an ara un salari, los fogals estatsunidencs son totjorn mens capable d'economizar e s'endeutan per consequéncia ).
En França, los fogals son gaireben endeutats a un nivèl flac, en comparason amb los autres païses desvelopats. Quitament se lor taus d'endeutament aumentèt fòrça pendent la primièra decennia del sègle XXI, lo coeficient deute ostalenc sus actius nets dels fogals demora pro bon e s'establiguèt en 2007 a 13,84 %. A la fin de 2005, los fogals residents en França dispausavan d’un patrimòni de, o 75 % del patrimòni total de la nacion, subretot immobiliari. De 1995 a 2005, lo patrimòni ostalenc aumentèt de 10 % per an, superior a la creissença del PIB de 3,7 %. Aquel augment patrimonial es la consequéncia de la pujada dels prètz de l’immobiliari alimentada per la bassa dels taus d'interés. En parallèl, lo deute immobiliari dels Franceses doblèt entre 2000 e 2010 fasent crénher una bofiga immobiliària.
Administrcions publicas
Gaireben totes los Estats del mond son endeutats; lo deute mesurat es aquel de l’ensems de las administracions publicas. Lo deute public mondial èra en 2011 de mai de. En França, lo deute public èra de segon los critèris de Maastricht en 2011 e la carga del deute, es a dire los intereses, son de  (2011) es a dire 15 % del budget de l'Estat o encara  per fogal.
Païses en desvolopament
En 2010, un deute de mai de foguèt cumulat pels païses en desvolopament. Aqueles deutes son la manifestacion d'una volontat de desvolopament. Mas qualques Estat, subretot d'africans, a causa d'instabilitat politica (guèrras civilas), dels problèmas de corrupcion endemica, de pèrdas de capitals jols regimes dictatorials, son o foguèron subrendeutats e pòdon pas enfrentar a las escasenças de remborsament. De deutes pòdon èsser reportadas o parcialament anuladas pels creancièrs que s'amassan dins d'estructuras informalas coma lo Club de París, lo Club de Londres, l'Iniciativa païses paures fòrça endeutats o lo Comitat per l'anulacion del deute del tèrç mond.
Panoramà del deute mondial
La banca dels reglaments internacionals sintetiza e analisa lo deute mondial reculhent de donadas venent d'institucions coma las bancas centralas.
Los journals publican regularament de grafics permetont d'arrapiar la complexitat del deute, balança e interconnexion entre diferents sectors, diferents païses,.
Finança
Los mecats del deute, mercat monetari pels deutes de cort tèrme (< 1 an) e mercat obligatari per los deutes de mejan e long tèrme (>1an) son en volum fòrça mai importants que los mercats d'accion. En 2010, los encors sul mercat obligatari mondial fin de 2010 es de 95 trilions de dolars.
Mas los encors mai importants se trapan ara suls mercats de contrates derivats que l'importança aumentèt fòrça, 2004: 220 trilions de $, 2007: 596 trilions de $ e en 2010 601 trilions. Atencion pasmens, los encors suls mercats derivats (Notional amounts outstanding) representent pas una valor reala absoluda, fòrça d'aqueles contractes (opcion de compra o de venta) pòrtan su las meteissas valors (èuros, dolars, petròli, ris...) e s’anulan los uns amb los autres. Lor valor de mercat bruta es definida coma lor valor liquidativa a la data del jorn d'estimacion; lo primièr de decembre de 2010 lor valor bruta es estimada a 21 trilions de $. Cal notar dins aquel aument dels mercats derivats la plaça dels credit default swap, CDS, assuranças suls riscs dels mancas als deutes. Los CDS, qu'an ja menat a la casuda de l’asseguraire American International Group en 2008, complican fòrça las consequéncias d'una manca de pagament d'un Estat coma Grècia. Lo 1 de març de 2012 l'International Swaps and Derivatives Association anoncièt que los CDS sul deute grèc serián pas activats sul còp,.
Politica monetària e budgetària
Dempuèi Keynes, las recercas en economia mostrèron la fòrta interdependéncia entre la politica monetària (banca centrala), la politica budgetària (Estat), la creissença (PIB), lo caumatge e l'inflacion. Pasmens existís pas de consens sus çò que deu èsser una bona politica. Atal, Robert Barro mostrèt que las politicas de relança per la depensa publica pòdon èsser mesa en escacs se los fogals estalivan al luòc de consomir en prevision d'una futura pujada de l'impòst per far fàcia a una accumulacion del deute public. Quitament, sosten que las bancas centralas podèron pas far recular sul caumatge sonque quand trompèron los actors del mercat sus las anticipacions d'inflacion.
En 2012, alara que los modèls e los analisis dels economistas totjorn mai fins e complèxes, demora dificil de predire l'impacte de las politicas budgetàrias e monetàrias. E malgrat una pression per totjorn mai d'austeritat budgetària, los deutes dels païses europèus pujèron fòrça dempuèi la crisa de 2008,. Quitament de responsables de la Fed, coma Richard W. Fisher, amagan pas que capitan pas a comprene perque l'economia torna pas demarrar malgrat totas las injeccions de liquidat.
Crisi economica
Una crisi economica aparéis quand un nombre tròp grand d'actors, o que d'actors avent un ròtle màger dins lo sector economic, son incapables de far fàcia a lors deutes. Las crisis economicas an mai sovent de consequéncias politicas importantas, veire dramaticas. Atal, segon fòrça especialistas, istorians e economistas, de la crisi de 1929, lo retrach dels capitals estatsunidencs d'Alemanha après lo krach de 1929 es en granda partida responsable de l'arribada al poder del parti nazi.
Theorias economicas a l'entorn del deute
La nocion de deute es de metre en perspectiva amb las nocions de moneda, de riquesa, de prètz e de valor.
Moneda negativa e massa monetària
Formalament, alara que las pièças de moneda forman totjorn una soma positiva, un deute financièr representa una quantitat de moneda negativa. Atal un deute aumenta mecanicament la quantitat de moneda (positiva), en circulacion e donc la quantitat mejana de moneda per persona.
Deute public
Lo consens de Washington, modèl de gestion d'una crisi del deute establir a la fin dels ans 1980 per l'FMI e la Banca mondiala, resulta d'un apròche neoclassic del deute. Dempuèi, las institucions financièras internacionalas admeton la necessitat d'une intervencion importanta dels Estats per assegurar lo bon anar de l'economia.
D'economistas tornan sus d'ipotèsis que basan lo consens de Washington coma la racionalitat dels actors economics. En efièch, lo cervèl uman es un fòrça marrit estimator de las probabilitats, coma per exemple dins l'exemple dels resultats contra intuitius dins lo jòc de crotz o cara. D'autres economistas mòstran l’asimetria d'informacion dins lo sistèma economic privilegiant atal d'unes actors. Las recercas de Maurice Allais lo menan a tornar sul consens de Washington. Joseph Stiglitz denoncia lo consens de Washington que privilegia los intereses del principal accionari de l'FMI, los EUA.
Critica del sistèma monetari
Força economistas eterodòxes critiquèron lo sistèma monetari basat sul desvolopament de la moneda fiduciària. En 1912, Ludwig von Mises escriguèt : .
Frederick Soddy, scientific reputat, faguèt mai d'una proposicions per reformer lo sistèma monetari internacional e preconizava de mesuras, alara fòrça combatudas, coma l’abandon de l'estandard aur, l'adopcion de taus de cambi flotants, la creacion d'un burèl de las estatisticas, lo seguiment d'una politica budgetària contra ciclica: practicas mondialament adoptadas dempuèi. Mai radical encara, militava per la supression del sistèma de las resèrvas fractionàrias que permet de multiplicar los credits. A l'origina d'una analisi plan espandida del sistèma monetari modèrne, mòstra lo paradòxe del systèma monetari basat sul deute: ont es l'argent per remborsar los deutes passats s'es pas dins totjorn mai de deute. En efièch, sufís que las bancas reciclan pas totes los intereses dels deutes dins l'economia per que crean una situacion de crisi del credit.
Lo prèmi Nobèl d'economia Maurice Allais, plan isolat dins aquel jutjament, considerava en 1999: « Dins son esséncia, la creacion monetària ex nihilo actuala pel sistèma bancari es identic, esiti pas a lo dire per plan far comprene çò qu'es vertadièrament en causa, la creacion de moneda per de fals monedeires, plan justament condamnada per la lei. Vertadièrament aboutís als mèsmes resultats. La sola diferéncia es qu'aqueles que ne profiechan son diferents ».
Critica de la deregulacion
De grands especialistas de la gestion del risc mòstran lo dangièr de la deregulacion del sistèma bancari. Lo Glass-Steagall Act votat en 1933 après la crisi de 1929 pendent la Granda Depression explica segon eles las decennias de prosperitat de l'après guèrra en Euròpa e als EUA. Al contrari, la deregulacion començada dins los ans 1980 se realizèt per la revocacion del Glass-Steagall act pel Gramm–Leach–Bliley act en 1999 permetèt a la bancas de despaus, a las bancas comercialas, a las bancas d'investiments e a las companhiás d'assuranças de fusionar lors activitats tornan a far de riscs sistemics considerables, provocant de vams dins fòrça sectors d'activitat e destabilizant ièu l'economia mondiala.
Finanças
Lo desvelopament de las matematicas financièras associat als desvelopaments juridics dels produches derivats es a l'origina de l'aument dels encors suls mercats derivats. Per exemple, lo modèl Black-Scholes permet dins un encastre d'approximacion restrictiu, idealista, del mercat de determinar lo prètz just e unic d'una opcion, un drech (pas una obligacion) de comprar o de vendre un produch a una data e un prètz fixat permetent a la finança de crear un mercat segondari per quin que siá produch.
Taus d'interés e mercat immobiliar
D'un autre costat, Maurice Allais pensava que , per exemple envisatjava que los taus d'interés anavan s'aprochar totjorn mai del zèro, donant atal una valor disproporcionada (infinida) a la proprietat immobiliària.
Etica e filosofia
Moralament, una situacion de deute es una situacion sociala ont una persona o un grop de personas, avent recebut una atencion d'una autra persona o d'un autre grop de personas, a l'obligacion o lo sentiment d'obligacion de tornar quicòm de meteissa valor. Dins la mesura que la nocion d'egalitat de valor es subjectiva, lo sentiment de deute es tanben subjectiu.