cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Al Andalós
Societat
thumb|left|Una pagina de l'[[Alcoran dins un manuscrit d'Al Andalós del sègle XII.]] La societat d'Al Andalús èra compausada de tres grops religioses principals: crestians, musulmans e josieus. E mai qu'units al nivèl religiós, los musulmans avián divèrsas divisions etnicas, la principala essent la distincion entre berbèrs e arabis. Los mossarabis èran de crestians qu'avián viscut longtemps jos poder musulmans e que n'avián adoptat las costumas, l'art e las paraulas, en tot manténer sos rituals crestians e sa lenga romanica pròpria. Caduna d'aquelas comunitats viviá dins de quartièrs diferents de las vilas. Al sègle X i aguèt una conversion massissa de crestians, de tal biais que los muladis (musulmans d'origina etnica iberica) formèron la majoritat de la populacion d'Al Andalús a la fin del sègle. thumb|Illustracion tardiva que representa los soldats josieus, combatent al costat de las tropas de Muhammed IX, sultan nasrid de [[Granada, a la batalha de Higueruela, en 1431.]] Los berbèrs, que constituissián la màger part dels envasidors, demoravan dins las regions montanhosas de çò qu'es uèi lo nòrd de Portugal e dins la Meseta central (replanat central), mentre que los arabis èran dins lo sud e dins la val d'Èbre al nòrd-èst. Los josieus travalhavan mai que mai coma collectaires d'impòsts, dins lo negòci, o coma mètges o ambaissadors. A la fin del sègle XV i aviá aperaquí 50,000 josieus a Granada e saique 100,000 dins tota l'Iberia islamica.
Tractament dels non musulmans
Los non musulmans avián l'estatut d'ahl al-dhimma (persona protegida), los adultes pagavan una taxa dicha "Jizya", egala a un Dinar per an levat pels vièlhs, per las femnas, los mainatges e los estropiats, aquò cada còp que i aviá una autoritat crestiana dins la comunitat. Se que non, los non musulmans avián l'estatut de majus.
Lo tractament dels non musulmans dins lo Califat foguèt lo subjècte de fòrça discussions entre los universitaris e comentaires, especialament los que son interessats per far de parallèls amb la coexisténcia entre musulmans e non musulmans dins lo mond modèrne. María Rosa Menocal, una especialista de la literatura iberica, afortissiá que "la tolerància èra un dels aspèctes inerents de la societat d'Al Andalós". Al sieu vejaire, los dhimmis josieus e crestians que vivián jol Califat, e mai qu'aguèsson mens de dreches que los musulmans, èran dins una situacion melhora que non pas dins d'autres airals de l'Euròpa crestiana.
Los josieus constituissián mens de 5% de la populacion. Al Andalús èra un centre clau de la vida josieva a la començança de l'Edat Mejana, e produsiguèt d'universitaris famoses e una comunitat josieva de las mai ricas e establas. Mas i pas de consensus entre los universitaris sul fach que las relacions entre josieus e musulmans èran d'efièch un modèl de relacions entre religions. Bernard Lewis s'opausa a aqueste vejaire, afortissent qu'es un usatge modèrne en contradiccion amb l'istòria e apologetica. Afortís que l'Islam tradicionalament assegura pas l'egalitat e pretendèt pas jamai d'o far, en apondre que seriá una
Ascension e casuda del poder musulman
thumb|Imatge de la lectura d'una istòria de la Pasca josieva d'al-Andalus, d'après una [[Haggadah espanhòla del sègle XIV.]] Lo Califat tractèt los non musulmans d'un biais diferent segon las epòcas. Un long periòde de tolerància comencèt aprèp 912, amb lo règne d'Abd-ar-Rahman III e del sieu filh, Al-Hakam II ont los josieus d'Al Andalús prosperèron, se vodant se meteisses al servici del Califat de Còrdoa, a l'estudi de las sciéncias, al negòci e a l'industria, especialament al comerci de la seda e dels esclaus, en participar aital a la prosperitat del país. L'Iberia del sud venguèt un asil pels josieus oprimits dels autres païses.
Los crestians, motivats per l'exemple de sos coreligionaris de l'autre costat de la frontièra d'Al Andalús, de còps que i a faguèron lo proselitisme del cristianisme en recercar mai o mens deliberadament d'èsser martirs, quitament pendent aquestes periòdes tolerants. Per exemple, 48 crestians de Còrdoa foguèron decapitats per ofensa religiosa contre l'Islam. Demorèron coneguts coma los Martirs de Còrdoa. Aquestas mòrts aguèron de consequéncias al delà d'un simple treboladís religiós, demorèron longtemps dins las memòrias; los felens dels martirs èran plenament conscients del destin de sos avis e causiguèron de s'opausar encara al poder islamic
Pendent aquestas èrsas successivas de violéncia contre los non musulmans, d'unes josieus e qualques universitaris musulmans daissèron los parçans d'Iberia contrarotlats pels musulmans per la ciutat alara encara relativament toleranta de Toledo, qu'èra estada reconquista en 1085 pels crestians. D'unes josieus rejonguèron las armadas crestianas (aperaquí 40,000), alara que d'autres rejonguèron los Almoravids dins lo combat contra Anfós VI de Castelha.
Lo sègle XI vegèt de pogroms musulmans contra los josieus d'Al Andalós; aquestes se debanèron a Còrdoa en 1011 e a Granada en 1066. Los Almoads, qu'avián pres lo contraròtle dels territòris almoravids de Magrèb e d'Andalusia cap a 1147, superèron los Almoravides dins lor vejaire fondamentalista, e tractèron durament los dhimmis. Fàcia a la causida entre la conversion o la mòrt, fòrça josieus e crestians emigrèron. D'unes, coma la familha de Maimonides, fugiguèron a l'èst cap a de tèrras musulmanas pus tolerantas, mentre que d'autres anèron al nòrd s'installar dins los creissents reialmes crestians.
Çò qu'es uèi lo territòri d'Espanha e de Portugal foguèt a l'Edat Mejana lo luòc de guèrras constantas entre musulmans e crestians. D'atacas periodicas èran lançadas a partir d'Al Andalus cap als reialmes crestians d'Espanha e Portugal, que tornavan amb pilha e esclaus. Durant una ataca contra Lisbona en 1189, per exemple, lo califa Almoad Yaqub al-Mansur prenguèt 3000 femnas e mainatges captius, mentre que lo governador de Còrdoa, dins una incursion a Silves en 1191, capturèt 3000 esclaus crestians. Lo darrièr bastion musulman de la dinastia Nasrid, Granada caiguèt cap a 1492. D'aquel temps per çò qu'es dels arabis de Castelha denombrats "un mièg milion dins lo reialme, 100,000 foguèron tuats o faches esclaus, 200,000 emigrèron, e 200,000 demorèron coma populacion residuala. Una granda part de l'elèit musulman, i comprés Muhammad XII, que li èra estada donada la region de la montanha d'Alpujarra coma principautat, trobèt intolerabla la vida jos poder crestian e se n'anèt en Africa del Nòrd"
Cultura
thumb|Lo dintre del palais d'[[Alhambra a Granada ondrat d'arabesques.]]
C.W. Previte-Orton escriguèt dins son obratge Cambridge medieval history, "La brilhanta civilizacion sarrasina de l'Espanha musulmana faguèt dels moros, quitament pendent son descreis jols reis de las Taifas, lo pòble de l'oèst pus cultivat."
Fòrça tribús, religions e raças coexistiguèron dins Al Andalós, caduna contribuiguèt a la prosperitat intellectuala d'Andalosia. L'alfabetizacion en Iberia islamica èra de luenh pus espandida que non pas dins cap autre país de l'oèst.
Saint-Thibault-des-Vignes
Saint-Thibault-des-Vignes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Armand Vaquerin
Armand Vaquerin (21 de febrièr de 1951 a Severac - 10 de julh de 1993 a Besièrs) foguèt un jogaire roergàs de rugbi de XV. Dempuèi lo 10 de julh de 1994 (una annada aprèp la sieuna mòrt), lo Challenge Armand Vaquerin es organizat cada annada al mes de julh o d'agost dins lo sud de Roergue.
Saint-Thibault-des-Vignes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Al Andalós
Cultura
Tre los primièrs jorn, los omèias volguèron èsser vistes coma los rivals intellectuals dels abbasidas, e per Còrdoa aver de bibliotècas e d'institutions d'educacion capablas de superar Bagdad. Emai que i aguèsse una rivalitat clara entre los dos poders, i aviá libertat de viatjar entre los dos califats, çò qu'ajudèt las idèas nòvas e innovacions de s'espandir.
Al sègle X, la ciutat de Còrdoa aviá 700 mosquetas, 60,000 palais, e 70 bibliotècas, que la pus granda assostava fins a 600,000 libres. En comparason, la pus granda bibliotèca de l'Euròpa crestiana a l'epòca aviá pas mai de 400 manuscrits, alara que la bibliotèca de l'Universitat de París aviá pas que solament 2000 libres encara al sègle XIV. Al total, aperaquí 60,000 tractats, poèmas, polemicas e compilacions se publicavan cada an en Al Andalús. En comparason, l'Espanha modèrna publiquèt 46,330 libres l'an 1996. Per una granda part de son istòria, particularament jol califat de Còrdoa, al-Andalús foguèt un far del saber, e la vila de Còrdoa venguèt un dels centres culturals e economics màgers a l'encòp del Bacin Mediterranèu e del mond islamic.
Filosofia andalosa
thumb|[[Averroès, fondador de l'averroïsme, escòla de filosofia qu'aguèt una influéncia sus la pujada del secularisme en Euròpa de l'oèst.]]
L'istorian Said Al-Andalusi escriguèt que lo califa Abd-ar-Rahman III aviá amassat de bibliotècas de libres e acordat son patronatge a d'universitaris en medecina e en "sciéncias ancianas". Pus tard, al-Mustansir (Al-Hakam II) venguèt e bastiguèt una universitat e de bibliotècas a Còrdoa que venguèt un dels centres mondials de la medecina e de las discussions filosoficas.
Pasmens, quand lo filh d'Al-Hakam Hisham II prenguèt lo contraròtle, lo poder vertadièr èra dins las mans del hajib, al-Mansur Ibn Abi Aamir. Al-Mansur èra clarament un òme religiós e desaprovava las sciéncias coma l'astronomia, la logica e especialament l'astrologia, d'un biais tal que fòrça libres sus aqueles subjèctes, qu'èran estats preservats e collectats amb grands fraisses per Al-Hakam II, foguèron cremats publicament. Pr'aquò, amb la mòrt d'Al-Mansur en 1002 se reviscolèt l'interès per la filosofia. De nombroses universitaris emergiguèron, coma Abu Uthman Ibn Fathun, que son trabalh màger èra lo tractat filosofic l'"Arbre de Saviesa". Un universitari excepcional en astronomia e astrologia èra Màslama Ibn Ahmad al-Majrití (defuntat en 1008), un viatjaire intrepid que viatgèt de per tot lo mond islamic e al delà, e que demorèt en contacte amb los Fraires de la Puretat. D'efièch se ditz qu'es el que portèt las 51 "Epistòlas dels Fraires de la Puretat" a al Andalús e qu'apondèt lo recuèlh a aqueste trabalh, pasmens es tanben possible que foguèsse apondut pus tard per un autre universitari del meteis nom d'al-Majrití. Un autre libre atribuit a al-Majrití es lo Ghayat al-Hakim "La Tòca del Savi", un libre qu'explora una sintèsi del Platonisme amb la filosofia ermetica. L'emplec d'incantacions faguèt que lo libre foguèt largament refusat dins los ans seguents, pasmens las comunitats Sofis contunhèron son estudi.
Un adèpte eminent d'al-Majriti foguèt lo filosòf e geomètre Abu al-Hakam al-Kirmani. Un adèpte d'aqueste darrièr ne foguèt lo grand Abu Bakr Ibn al-Sayigh, pus conegut dins lo mond arabi jol nom de Ibn Baja, "Avempace"
Lo filosòf andalós Averroès (1126–1198) es considerat coma lo paire de la pensada seculara en Euròpa e benlèu un dels pensaires pus important. Foguèt lo fondador de l'averroïsme, escòla de filosofia, e son trabalh e sos comentaris aguèron un impacte subre la pujada del secularisme en Euròpa de l'Oèst. Desvolopèt tanben lo concèpte de "l'existéncia precedís l'esséncia".
Un autre filosòf andalós qu'aguèt una influéncia significativa subre la filosofia modèrna foguèt Ibn Tufail. Sa novèla filosofica, Hayy ibn Yaqdhan, traduita en Latin en Philosophus Autodidactus en 1671, desvolopèt los tèmas d'empiricisme, tabula rasa, innat e aquesit, condicion de possibilitat, materialisme, e Problèma de Molyneux. Entre los universitaris e escrivans europèus influenciats per aquesta novèla, podèm citar: John Locke, Gottfried Leibniz, Melchisédech Thévenot, John Wallis, Christiaan Huygens, George Keith, Robert Barclay, los Quakers, e Samuel Hartlib.
Filosofia josieva e cultura
Amb la tolerància relativa d' Al Andalós e lo descreis del centre de la pensada josieva de Babilònia, al-Andalús venguèt lo centre dels esfòrces intellectuals  josieus. De poètas e comentaires coma Juda Haleví (1086–1145) e Dunash ben Labrat (920–990) contribuiguèron a la vida culturala d'al-Andalús, mas l'endrech èra encara mai important pel desvolopament de la filosofia josieva. Un corrent de filosòfs josieus, que s'auto-influencièron amb los filosòfs musulmans, culminèt amb lo pensaire josieu largament celebrat a l'Edat Mejana, Maimonides (1135–1205), e mai que realize pas son òbra en al-Andalús, amor que quand aviá 13 ans, sa familha fugiguèt los secutaments dels Almoads.
Astronomia
Als sègles XI e XII, d'astronòms d'Al Andalús faguèron l'escomesa ja prepausada per Alhazen, de desvolopar una teoria alternativa qu'evitariá las errors trobadas dins lo modèl geocentrica de Ptolemèu. Coma la critica d'Ibn al-Haytham, lo trabalh andalós anonim, al-Istidrak ala Batlamyus (Recapitulation regarding Ptolemy), faguèt una lista d'objeccions a l'astronomia ptolemaïca. Aquò marquèt lo començament de la revòlta de l'Escòla andalosa contra l'astronomia ptolemaïca, tanben nomenada la "revòlta andalosa".
A la fin del sègle XI, al-Zarqali (Latinizat en Arzachel) descobriguèt que las orbitas de las planetas son ellipticas e non pas circularas, though he still followed the Ptolemaic model.
Al sègle XII, Averroès regetèt l'epicicle prepausat per Ptolemèu. Regetèt lo modèl de Ptolemèu e afortiguèt que l'univèrs èra un modèl estrictament concentric. Escriguèt la critica seguenta subre lo modèl planetari de Ptolemèu:
Ibn Bajjah prepausèt tanben que la galaxia de la Via Lactèa èra compausada de maitas estelas mas qu'apareissiá coma un imatge contunh pr'amor de l'efièch de refraccion dins l'atmosfèra terrestra. Pus tard al sègle XII, sos contunhaires Ibn Tufail e Nur Ed-Din Al Betrugi (Alpetragius) foguèron los primièrs de prepausar de modèls planetaris sens pas cap d'equant, d'epicicles o excentricas. Al-Betrugi foguèt tanben lo primièr de descobrir que los planètas son autoluminós. Sas configuracions, pasmens, foguèron pas acceptadas pr'amor de las posicions numericas dels planetas dins sos modèls qu'èran mens exactas qu'aquelas del modèl ptolemaïc, subretot pr'amor que seguissián la nocion d'Aristòtel de movement cicular perfièch.
Sciéncias de la Tèrra
A la fin del sègle XI, Abu 'Abd Allah Muhammad ibn Ma'udh, que demorava en Al Andalós, escriguèt un trabalh subre l'optica pus tard traduit en latin amb lo títol de Liber de crepisculis, que foguèt per error atribuit a Alhazen. Aquò èra un trabalh cortet que conteniá una estimacion de l'angle de davalada del solelh a la debuta del calabrun del matin e a la fin del luscre del vèspre, e un ensag per fin de calcular sus la basa aquesta e d'autras donadas lo pes de l'umiditat atmosferica responsabla de la refraccion dels rais del solelh. Mercé a son experimentacion, obtenguèt la valor exacta de 18°, que se sarra de la valor modèrna.
A la debuta del sègle XIII, lo biologista arabi d'Al Andalús Abu al-Abbas al-Nabati desvolopèt un metòde scientific per la botanica, que presentava de tecnicas empiricas e experimentalas per l'ensag, la descripcion e l'identificacion de nombrosas matèrias primièras naturalas, e separava los rapòrts non verificats d'aqueles apiejats per los ensages e las observacions. Son escolan Ibn al-Baitar publiquèt lo Kitab al-Jami fi al-Adwiya al-Mufrada, qu'es considerat coma una de las compilacions botanicas màgers de l'istòria, e faguèt autoritat dins la botanica pendent de sègles. Conten d'articles detalhats sus almens 1400 plantas, mangiscas, e drògas, que 300 foguèron sas pròprias descobèrtas originalas. Lo Kitab al-Jami fi al-Adwiya al-Mufrada aguèt tanben una influéncia en Euròpa après d'essèr estat traduch en latin en 1758.
Geografia e exploracion
thumb|La [[caravèla foguèt fortament influenciada per l'estil dels vaissèls musulmans.]]
Los viatges de longas distàncias creèron un besonh de mapas novèlas, e los viatjaires sovent provesiguèron las informacions necessàrias. E mai que tals viatges foguèsson azardós a l'Edat Mejana, los musulmans entreprenguèron pasmens de viatges longasses. Una rason per aquò èra l'obligacion per cada musulman de far lo Hajj, lo romiatge musulman que cada an se debana a La Mèca en Arabia Saudita e trai de fidèls d'Africa, d'Al Andalús, de Pèrsia e d'Índia. Un autre motiu pels viatges èra lo negòci. Los musulmans fasián de comerci amb los europèus, los indians e los chineses e los mercants arabis viatjavan subre de longas distàncias per menar sos afars.
Lo baculus, utilizat per l'astronomia nautica, a per origina Al Andalús e foguèt utilizat pus tard pels navigators portugueses pels viatges de longa distància. Las origina de la caravèla, utilizada per las longas traversadas pels portugueses e espanhòls dempuèi lo sègle XV, remonta al qarib emplegats pels exploradors d'Al Andalús al sègle XIII.
Segon una teoria controversiada, los exploradors d'Al Andalós aurián pogut viatjar fins a las Americas.
Medecina
Còrdoa sola èra reputada per aver mai de 50 espitals (Bimaristan) al temps d'Abu al-Qasim al-Zahrawi (Abulcasis). Sir John Bagot Glubb escriguèt:
Los mètges musulmans d'Al-Andalús contribuguèron significativament dins lo camp de medecina, inclusent los domenis de l'anatomia e de la fisiologia. Abu al-Qasim al-Zahrawi (Abulcasis), qu'es considerat coma lo "paire de la cirurgia modèrna", contribuguèt grandament a la disciplina de la cirurgia amb son Kitab al-Tasrif ("Metòde de Medecina"), una enciclopèdia medicala de 30 volums que foguèt pus tard traduita en latin e en occitan e utilizada dins las escòlas de medecina musulmanas e europèas pendent de sègles. Pausèt las fondacions de la cirurgia modèrna, amb son Kitab al-Tasrif, que i inventèt nombrosas aisinas cirurgicalas, en particular las primièras aisinas cirurgicalas especificament femeninas, e tanben l'usatge cirurgical del catgut, dels forceps, de la ligatura...etc.
Cap al sègle Xen, los medecins e cirurgians musulmans aplicavan d'alcòl purificat subre las nafraduras coma agent antiseptic. Los cirurgians d'Al Andalús utilizavan de metòdes especials per fin de manténer l'antisepsia abans e pendent la cirurgia. Son tanben a l'origina de protocòls especifics per manténer l'igièna dins lo periòde que seguís l'operacion. Son taus de capitada èra tant enauçat que de dignitaris d'Euròpa tota venián a Còrdoa per èsser tractats dins una mena de  "Clinica Mayo" de l'Edat Mejana.
Ibn Zuhr (Avenzoar) foguèt lo primièr cirurgian experimental conegut. Al sègle XIIen foguèt responsable de l'introduccion del metòde scientific experimental dins la cirurgia, e foguèt lo primièr d'emplegar los ensages suls animals per fin d'experimentar de proceduras cirurgicalas abans de las aplicar als pacients umans. Faguèt tanben las primièras disseccions e autopsias pòstmortem tant en çò dels umans qu'en çò dels animals. Establiguèt tanben la cirurgia coma disciplina independenta de la medecina, en introdusir un cicle d'entraïnament pels futurs cirurgians, per fin de los qualificar abans que sián menats a far d'operacions d'un biais independent e per definir los ròtles dels practicans generalistas e dels cirurgians.
A Al Andalús, Abu al-Qasim e Ibn Zuhr, entre d'autres cirurgians musulmans, practicavan de centenas d'operacions cirurgicalas jos anestesia per inalacion d'espongas trempadas dins de narcotics. Los mètges musulmans foguèron a l'origina de l'emplec de derivats de l'òpi coma anestesics a l'Edat Mejana. Ibn Sina (Avicena) escriguèt a prepaus de son emplec medical dins son Canon de la Medicina, que mai tard influencièt lo trabalh de Paracels.
Psicologia e Sociologia
Abu al-Qasim (Abulcasis), lo paire de la cirurgia modèrna, desvolopèt de concepcions de materials e de tecnicas que son totjorn utilizadas en neurocirurgia. Ibn Zuhr (Avenzoar) faguèt la primièra descripcion precisa de trebolicis neurologics, coma la meningiti, la tromboflebiti intracraniana, e las tumors de cellulas germinalas mediastinalas, e portèt sas contribucions a la neurofarmacologia modèrna. Averroès suggeriguèt l'existéncia de la malautiá de Parkinson e atribuiguèt las proprietats fotorectrises de la retina. Maimonides escriguèt subre los trebolaments neuropsiquiatrics e descriguèt la ràbia e l'intoxicacion per la belladonna.
Said Al-Andalusi (1029–1168) establiguèt que totes los umans de totas las regions del monde avián una origina comuna mas diferissián per d'unes aspèctes: "etica, aparéncia, païsatge e lenga". Considerèt l'Istòria d'Egipte coma una part de l'istòria universala de tota l'umanitat, e faguèt lo ligam entre Egipte e Sodan e l'istòria dels arabs a travèrs un avi comun. Liguèron l'anciana Egipte a l'Istòria Musulmana a travèrs d'Hajar (Hagar), molher d'Ibrahim (Abraham) e maire d'Ismail (Ismaèl), lo patriarca dels arabis, fasent d'Hajar la maire dels arabis.
Agricultura
Tre lo sègle IX, un sistèma agricòla modèrne venguèt central dins la vida economica e l'organizacion dels califats, en remplaçar lo modèl roman largament virat cap a l'exportacion. Las ciutats de l'Orient Mejan, d'Africa del Nòrd e de l'Espanha moresca èran provesidas d'un sistèma agricòla elaborat amb irrigacion extensiva basat sus la coneissença dels principis d'idraulica e d'idrostatica, que d'unes foguèron eiretats dels romans.
L'introduction de culturas nòvas transformèt l'agricultura en una industria globala capabla d'exportar pertot en particular en Euròpa que l'agricultura s'i limitava a qualques varietats de blat vengudas d'Asia Centrala. L'Espanha moresca recebèt çò qu'anava transmetre a la rèsta d'Euròpa; de metòdes de cultura, e tanben de plantas, fruches e ortalissas nòvas. Aquelas nòvas culturas inclusián sucre de cana, ris, citrus, albricòts, coton, carchòfas, merinjanas, e safran. D'autras, ja conegudas, foguèron en mai desvolopadas. Maitas foguèron puèi exportadas de las còstas espanhòlas cap a las colonias espanhòlas del monde nòu. Tanben transmesa per l'influéncia musulmana, l'industria de la seda espeliguèt, lo lin èra cultivat e exportat, e l'espart, que butava salvatge en maitas bosigas, èra amassat e transformat en diferents articles.
Arquitectura
Los dirigents musulmans introdusiguèron un estil arquitectural arabi, que a la fin de son règne en Iberia inclusiá d'elements arabis, bizantins, e visigotics. Aquestes elements daissèron una influéncia dins la Peninsula Iberica après la Reconquista. Qualques exemples d'aquelas contribucions arquitecturalas a l'epòca de las taifas son la Granda Mosqueta de Còrdoa e lo palais cordoan d'al-Rustafa. Crestians e josieus adoptèron d'elements arquitecturals arabis dins sas pròprias glèisas e sinagògas. Aquò foguèt nomenat l'estil mossarabic. L'arquitectura mossarabica se caracteriza per l'abséncia de decoracion exteriora, la diversitat dels plans de sòl, l'usatge de l'arca de fèrre de caval dins l'estil islamic, e la preséncia de colomnas coma supòrt, amb un capitèl ondrat d'elements vegetals.
Cosina
Los restaurants de l'Espanha islamica medievala servissián de repais de tres plats, coma o preconizèt Ziryab al sègle IX, en insistir sul fach que los plats avián d'èsser servits en tres etapas separadas: sopa, plat principal, e dessèrt.
Lingüistica e literatura
L'escòla de Toledo foguèt un centre reputat de lingüistica medievala. De membres celèbres d'aquesta escòla foguèron: Yehudah ibn Tibbon, Hermannus Alemannus, Adelard de Bath e Gerard de Cremona.
Al sègle XII, lo filosòf e escrivan arabi andalós Ibn Tufail (latinizat en "Abubacer") demostrèt lo primièr que la teoria de tabula rasa d'Avicena èra una experiéncia mentala, dins sa novèla, Hayy ibn Yaqzan, que i descriu lo desvolopament de la ment d'un enfant salvatge "en partir de la tabula rasa entrò l'atge adult, en isolacion completa de la societat" subre una illa desèrta. La traduccion latina d'aquel trabalh, titolada Philosophus Autodidactus, publicada per Edward Pococke en 1671, aguèt una influéncia sus la formulacion de la tabula rasa de John Locke dins An Essay Concerning Human Understanding, que venguèt una de las fonts pricipalas de l'empiricisme dins la filosofia occidentala modèrna, e influencièt maites filosòfs del sègle de las Luses, coma David Hume e George Berkeley.
Hadith Bayad wa Riyad (L'istòria de Bayad e Riyad) es una istòria d'amor del sègle XIII escrita a Al Andalós. Los personatges principals del raconte son Bayad, filh d'un mercant de Damasc, e Riyad, filha ben educada de la cort d'un Hajib (vizir o ministre) d'Al Andalús qu'es en relacion amb la domaisèla. Lo manuscrit Hadith Bayad wa Riyad es considerat coma lo sol manuscrit illustrat conegut qu'aja subreviscut a mai de uèit sègles de preséncia musulmana e aràbia dins la Peninsula Iberica.
Traduccions
Una contribucion majora al desvolopament de la sciéncia en Euròpa foguèt la recèrca pels sabents europèus del saber portat pels musulmans de la Peninsula Iberica o de Sicília. Traduguèron aital de nombroses tèxtes scientifics e filosofics de l'arabi al latin.
Amb la casuda de l'Emirat de Granada en 1492, las iniciativas scientificas e tecnologicas del mond islamic foguèron eiretadas pels europèus e pausèron las fondacions de la Renaissença e de la Revolucion Scientifica en Euròpa.
Musica
thumb|Lo [[laüt foguèt adoptat del mond arabi. (Estampa de 1568).]] Nombroses instruments musicals utilizats en musica classica, mai que mai dins la musica espanhòla, an per origina la musica aràbia e los instruments utilizats en Al-Andalus: lo laüt èra derivat del al'ud, lo rebèc (avi del violon) del rebab, la guitarra de la qitara, lo naker del naqareh, l'adufe del al-duff, l'alboka de l'al-buq, L'anafil del al-nafir, l'exabeba de l' al-shabbaba (flaüta), l'atabal de l' al-tabl, l'atambal del al-tinbal, lo balaban, las cancarinetas del kasatan, las sonajas de azófar del sunuj al-sufr, lo xelami del sulami o fistula (flaüta), lo shawm e la dolçaina dels instruments d'ancas doblas zamr e al-zurna, la gaita de la ghaita, lo rackett de l'iraqya o iraqiyya, la arpa e la citara del qanun, lo canon del qanun, lo violin del ghichak, e la Teorba del tarab. L'influéncia moresca se retròba tanben dins lo flamenc modèrne qu'aquò siá al nivèl vocal, instrumental o dins la dança.
Terralha
thumb|left|Ceramica ispanomoresca vitrificada amb decoracion d'esmauts de Lustre metallic, Espanha circa 1475. La faiença ispanomoresca es un estil de terralha islamica creada a Al Andalús, après que los moros ajan introduits doas tecnicas de ceramica en Euròpa: vitrificacion amb faïença opaca blanca, e lustres metallics pintats. La faiença ispanomoresca diferissiá de la terralha dels païses crestians per sas decoracions.
La vitrificacion de la ceramica foguèt inventada pels terralhaires musulmans al sègle VIII a Bassòra, Iraq. La primièra ceramica vitrificada sembla que foguèsse estada facha en Iraq al sègle IX. A partir d'aquí s'espandiguèt en Egipte, Pèrsia e Espanha, abans d'aténher Itàlia a la Renaissença, los Païses Basses al sègle XVI, e Anglatèrra, França e los autres païses europèus pauc après.
Los esmauts de Lustre metallic foguèron inventats per Jābir ibn Hayyān, que los apliquèt a la ceramica al sègle VIII Puèi la produccion d'esmauts de lustre metallic venguèt populara en Orient Mejan, s'espandiguèt en Euròpa en primièr en Al Andalús, en particular a Malaga, puèi en Itàlia, que i foguèt utilizada per melhorar la majolica.
L'albarello es un tipe de terralha majolica originalament destinat a conténer las drògas dels apoticaris. Lo desvolopament d'aquel tipe de pòts de farmacia es eissit de l'Orient Mejan islamic. Foguèt portat en Itàlia pels mercants ispanomorescs al sègle XV.
Eiretatge tecnologic
thumb|Los primièrs [[molin de vent|molins de vents d'aisses verticals foguèron bastits pels engenhaires islamics]]
Infrastructura
De molinas industrialas foguèron bastidas en Al-Andalus entre los sègles XI e XIII. Molins de caucatge, fabricas siderurgicas, e autres molins, s'espandiguèron de l'Espanha musulmana a l'Espanha crestiana al sègle XII. Lo primièr molin de vent foguèt bastit en Sistan, Afganistan, aperaquí entre los sègles VII e VIII, coma lo descriguèron los geografs musulmans. Aqueles èran de molins de vent d'aisses verticals qu'avián un long arbre mecanic vertical e amb d'alas rectangularas. Foguèron indrodusits en Euròpa per Espanha. Lo molin de pont èra un tipe de molina unic qu'èra bastit al dintre de la superestructura d'un pont. La primièra traça d'aquel tipe de molin se tròba a Còrdoa al sègle XII. La primièra farga moguda per per l'energia idrolica d'una molina e non pas per la fòrça fisica, foguèt inventat al sègle VII dins l'Espanha islamica. De molinas foguèron utilizada dins las minas a Samarcanda a partir de 973. En Pèrsia medievala servissián per trissar la mena; al sègle XI s'espandiguèron dins tot lo mond islamic inclús en Al Andalús.
Fòrça paissièras, robinas, e sistèmas de provesiment d'aiga qanat, e sistèmas d'irrigacion "Tribunal d'aiga" foguèron bastits pendent l'Edat d'Aur Islamic e son totjorn en usatge uèi dins los païses islamics e las ancianas províncias islamicas europèas coma Sicília e la Peninsula Iberica, particularament en Andalosia, Aragon and Valéncia. Lo sistèma d'irrigacion e de distibucion d'aiga arabi foguèt pus tar adoptat per las Illas Canàrias e en America mercé als espanhòls e es sempre utilizat en Tèxas, Nòu Mexic, Mexic, Peró, e Chile.
Las vilas musulmanas coma Còrdoa avián un sistèma avançat d'aiga correnta amb malhum de toats, banhs publics, fonts publicas, provesiment en aiga potabla, e espandiguèron los comuns e los banhs privats e publics. Los primièrs fanals foguèron fargats dins l'Empèri arabi, mai que mai a Còrdoa, qu'aguèt tanben los primièrs comuns e conteneires d'escobilhas per amassar los descais.
Aviacion
"En 852, un califa nòu e una experiéncia estranha: un risca-tot nomenat Armen Firman decidiguèt de s'envolar d'una torre de Còrdoa. Planèt entrò la tèrra en fasent servir una mena de grand mantèl coma una ala per alentir sa casuda. Subrevisquèt amb de nafraduras menoras, e lo jove Ibn Firnas èra aila per o véser."
"Ibn Firnas foguèt lo primièr òme de l'istòria que faguèt un ensag scientific del vòl."''
La maquina d'Ibn Firnas èra saique la primièra ala dèlta, e mai que i aja agut d'ensages primairencs de sèrps volairas "embarcadas" dins la China anciana. La coneissença e las maquinas volantas de Firnas s'espandiguèron per las autras parts d'Euròpa a partir de referéncias aràbias. L'ala volanta d'Ibn Firnas foguèt tanben la primièra d'aver d'alas artificialas, e mai lo vòl foguèsse pas fin finala capitat.
Caireforc Cultural Naut Bernat
Lo Caireforc Cultural Naut Bernat recampa mai d'una associacion del quartièr e de las iniciativas coma lo Forom de las Lengas del Mond, dins lo quartièr Naut Bernat a Tolosa.
Aliga una politica d'animacion populara per lo quartièr e en favor del quartièr, mas tanben per tota la vila, a una estrategia d'accion culturala d'ambicion civilizatritz e de portada universala. Se vòl lo luòc del rencontre del creator que cèrca un terren e un folclòre, de l'actor de basa que cèrca d'amiras pus universalas, e d'un public que se vòl ciutadan. Es perqué, per exemple, organiza sus la meteissa plaça un mur d'expression amb de « graffaires » e « de conversacions socraticas ». Causir d'enrasigar al mai prigond d'un quartièr las màgers conquistas de l'esperit uman, causir, coma nos o ensenha la civilizacion occitana, de far sorgir d'una terralada de valors cosmopolitas, aquò es la dobla accion que lo Caireforc Cultural vòl conjugar. « A Naut Bernat, recebèm lo Mond. De Naut Bernat, parlam al Mond ».
Lo Caireforc Cultural Naut Bernat es un dels sòcis fondators de l'associacion d'associacions Convergéncia Occitana.
Biesles
Biesles es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Caraiac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Liure escambi
Lo fondament d'aquel sistèma repausa dins la teorias economicas classicas de la division del trabalh entre las diferentea nacions (division internacionala del trabalh) e de l'avantatge comparatiu. Sa finalitat essent en principi d'aumentar la riquesa de caduna de las nacions qu'i concorisson, contribuís a aumentar lo volum, la poténcia e la profitabilitat del sector del comèrci e del negòci internacional al respècte dels sectors productius, subretot locals e alimentaris. vinheta|Un [[pòrtacontenedor e son cargament al pòrt d'Amborg.]]
Plaça del liure escambi dins lo comèrci internacional
Istoricament, lo liure escambi es una raretat excepcionala. Cada Estat se definís entre autre per sas frontièras e l'existéncia de taxas e totas menas de reglaments especifics al subjècte de l'importacion e l'exportacion, erigissent fòrça barrièras. La pensada economica rudimentària animant los dirigents dels ancians Estats los mena a preferir sempre, entre dos bens similaes, aquel realizat per lor nacion a aquel d'importacion. Forçar los estrangièrs a obrir lor comèrci, bassar lors barrièras e lors drechs de doanas, e al meteis biais gardar las lors, es una politica ordinara de relacions internacionalas, possiblament piejat per la menaça militara o obtenguda a l'eissida d'una guèrra. Du fach aquelas practicas, lo comèrci internacional pòt consistar per una partida notabla en contrabanda, contornament illegal de las règlas sus las importacions, tan mai rendable qu'aquelas règlas son mai costosas.
Prèmi Albèrt Dauzat
Lo Prèmi Albèrt Dauzat (en francés: Prix d'onomastique Albert Dauzat) es un prèmi creat en 1971 per l'esposa d'Albèrt Dauzat que recompensa, cada dos ans, los trabalhs de cercaires en toponimia o antropologia ligats a l'univèrs de la lenga francesa. La jurada es causida pel Conseil de la Société française d'onomastique.
Liure escambi
Plaça del liure escambi dins lo comèrci internacional
Lo liure escambi es donc en practica que lo fruch rare e limiaté (portant mai sovent que sus unes bens) d'acòrdis internacionals, ont los estats acceptan de mermar en tot o partida los tractaments especifics qu'aplican a las merças etrangièras e que los andicapan sus lor mercats. Aquela presentacion mòstra que la proteccion nacionala coma esssent la norma e lo liure escambi coma l'excepcion, çò que correspond a la realitat istorica. Mas los acòrdis de liure escambis son necessaris sonque los Estats an d'en primièr erigits de barrièras. Alara se pòt pensar que lo liure escambi es al contrari l'estat natural de l'economia, abans qu'intervenga l'Estat.
Baisha Navarra
La Baisha Navarra (var. non locau la Bassa Navarra) qu'ei la part mei septentrionau deu Reiaume de Navarra balhada a França peu Tractat deus Pirenèus. Lo center qu'èra la castelania de Sent Joan Pè de Pòrt.
Liure escambi
Plaça del liure escambi dins lo comèrci internacional
Per Cordell Hull lo ministre de Franklin Delano Roosevelt en fòrça granda partida a l'origina del retorn al liure escambi après la Segonda Guèrra Mondiala, s'agís del principi de nondiscriminacion aplicada al comèrci de bens e servicis
Baisha Navarra
Los sons abitants que son los baish-navarrés.
Heraudica
L'ancian drapèu deu reiaume de Navarra que simboliza lo territòri; las cadeas suber hons arroi e ua pèira preciosa que simbolizan las riquessas conquestadas.
Liure escambi
Plaça del liure escambi dins lo comèrci internacional
L'Acòrdi general suls tarifs doanièrs e lo comèrci (GATT), signat en 1947, realizat a la sortida de la guèrra la matritz d'un comèrci internacional confòrme al principi de liure escambi. En 1995, l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC) succedís al GATT
Genèsi
La primièra analisi rigorosa del liure escambi es deguda a Henry Martyn dins Consideracions sul comèrci amb las Índias orientalas (1701); dina la prefàcia, avertís: « gaireben totas las idèas dins aquelas òbras son directament oposadas a las opinions recebudas. » Martyn s'opausa a l'encòp al monopòli de la Companhia neerlandesa de las Índias orientalas e a las restriccions sus las importacions de bens manufacturats venent l'Índia. Explica que la libertat de comèrci merma la renda de las merças ja establits, e aumentar lo volum al benefici de la nacion tota entièra. Martyn es tanben lo primièr a aplicar lo principi de la division del trabalh al comèrci internacional.
En 1720, Isaac Gervaise esciu Lo sistèma o la teoria del comèrci del mond (The System or Theory of the Trade of the World), e emplega lo principi del còst d'oportunitat per metre en dobte la capacitat de l'intervencion de l'Estat a aumentar la riquesa nacionala. . Aplicat al comèrci internacional, conclutz qu'aquel principi mena las manufacturas protejadas à s'espandre al delà de lors capacitats naturalas, al prejudici de las autras activitats.
Al sègle XVIII, los fisiocrats franceses considèran qu'una politica avent per tòca de mermar lo prètz de las denadas agricòlas per promòure las manufacturas — coma los veson unes mercantilistas — menariá a la roïna.
En 1764, André-Timothée-Isaac de Bacalan (1736-1769) publica Paradòxes filosofics sus la libertat del comèrci entre las nacions.
Adam Smith e lo modèl classic
Adam Smith fonda las basas de l'analisi economica modèrna en 1776 amb sas Recercas sus la natura e las causas de la riquesa de las nacions. Dins lo libre IV, introduch un critèri nòu d'evaluacion d'una politica economica: son impacte sul revengut real del país (idèa que tornan ara jos la forma del produch interior brut). Amb aquel critèri, se pòt pas sonque evaluar l'impacte d'una politica protectionista se limitant simplament a l'estudi de l'emplec e de la produccion del sector protegit. Atal, Cossí l'optimizacion del revengut nacional se realiza? Smith respond que s'agís del resultat de l'agregacion de decisions individualas: La decision de començar amb l'estrangièr es pas naturala, e ven pas que dels beneficis esperats: Conclutz, dins un dels passatges mai celèbres de l'istòria de la pensada economica, qu'una « man invisibla » mena a orientar la cerca de l'interés personal dels individús cap a l'interés general: Smith envisatja doas excepcions al principi de liure escambi:
L'avantatge comparatiu
Seguent Smith, los economistas de l'Escòla classica desvelopan sas idèas e enforçan la presomption que lo liure escambi permet a un país d'obtenir una quantitat de bens superiora a çò que poiriá produire d'esperel. Robert Torrens e David Ricardo contunhan lo desvelopament d'aquela teoria introdusent la nocion d'avantatge comparatiu entre 1815 e 1817, que permet de mostrar que pas cap de país a besonh d'èsser « lo melhor » per poder obtenir de ganhs a l'escambi. En efièch, dins un contèxte de liure escambi, cada país, se s'especializa dins la produccion ont dispausa de la productivitat mai fòrta o mendra, comparativament a sos partenaris, aumentar sa riquesa nacionala. Aquela produccion es aquela per que tenon un « avantatge comparatiu ». Segon Paul Samuelson (prèmi Nobel d'Economia en 1970), s'agís de l'exemple melhor d'un principi economic indenegable mas contra l'intuicion de personas intelligentas.
Las industrias naissentas
Se List conéis un grand succés popular, son analisi, entierament fondada sus de precedents istorics e sens la mendre avançada teorica, convenç pas los economistas. Encara es John Stuart Mill que legitimiza la « doctrina de las industrias naissentas » dins sos Principis d'economia politica (1848). Sa caucion encontra una franca oposicion pendent las decenias seguentas (Alfred Marshall parla de « son sol mancament de plànher als principis sanitoses de la rectitud economica», Lo quita Mill deplòra que los protectionistas exagerisson fortament la portada de sa doctrina, e acaba per la renegar parcialament en 1871. La doctrina ven pasmens mai sovent acceptada al començament del sègle XX coma una excepcion teorica legitime al principi de liure escambi, malgrat lo flòsc de sas ipotèsis, e la dificultat a la transposar dins una politica industriala concrèta. L'analisi modèrne de la doctrina de Mill repausa sus l'estudi de las mancas del mercat per determinar quin tipe d'intervencion publica serà mai eficaça. Atal, James Meade conclutz que l'intervencion doanièra es pas justificada: s'una entrepresa es capabla a tèrme de venir rendabla, sempre seràn d'investisseires per li balhar los fons necessaris, a condition que los mercats dels capitals sián eficients. Et, se son pas, la metòde d'intervencion preferabla seriá de corrigir aquela quita manca, puslèu que d'impausar de restriccions sul comèrci. Se desapareguèt pas, la doctrina de las industrias naissentas perdèt una granda partida de sa retribucion, e es pas mai considerada coma un pur problèma de comèrci internacional.
Los rendements creissents
En 1923, Frank Graham s'ataca a un autre cas, que li poiriá justificar una proteccion permanenta, aquel dels rendements creissents. Utilisa l'exemple de dos païses que produson de relòtges de blat. Se la produccion industriala (los relòtges) tòca de rendaments creissents alara que la produccion agricòla (lo blat) es somés a de rendaments descreissents, un país que s'especializa dins l'agricultura s'expusa a una erosion ineluctabla dels tèrmes de l'escambi, e de las barrièras doanièras permanentas sus las importacions industrialas ven alara preferibles al liure escambi.
L'an seguent, Frank Knight tròba una manca màger dins lo rasonament de Graham: explica pas l'origina de las economias d'escala, e subretot fa pas de diferéncias entre economias intèrnas o extèrnas a la firma. Mas, s'agís d'economias intèrnas, so per natura incompatiblas amb l'equilibri concurrencial, perque dins aquel cas una sola firma acaba per tot produire e ven un monopòli.
En 1937, Jacob Viner aprigondi l'estudi del cas de las economias extèrnas. Mòstra que l'interés de la proteccion depend de s'aquelas venon de la talha de l'industria mondiala o de l'industria nacionala. Pren l'exemple dels rendements creissants dins l'industria dels relòtges, e supausa qu'aqueles dependon de las aisinas de fabricacion : se lo liure escambi existís per aquelas aisinas, alara los productors de relòtges benefician de rendements creissents donats per las aisinas, quitament se son totjorn mens nombroses a l'interior del país. Se cal pas alara de los aparar. Introduch tanben la distinccion entre economias d'escala « tecnologicas » (la foncion de produccion de cada firma es atribuida directament per la produccion de l'industria) e « pecuniàrias » (es atribuida per de productors en amont o en aval). Lo cas de las economias d'escalas pecuniàrias es, en tanben, incompatible amb l'equilibri concurrencial. Los ipotèsis de Graham venon fòrça mermadas, Viner conclutz que lo modèl de Graham val « pas melhor qu'una curiositat tecnica ».
Adam Smith fonda las basas de l'analisi economica modèrna en 1776 amb sas Recercas sus la natura e las causas de la riquesa de las nacions. Dins lo libre IV, introduch un critèri nòu d'evaluacion d'una politica economica: son impacte sul revengut real del país (idèa que tornan ara jos la forma del produch interior brut).
Debats contemporanèus sul liure escambi e lo proteccionisme
Segon sos defensaires, los efièchs del liure escambi son semblables a aqueles del progrés tecnic : favorisa de long tèrme lo desvelopament economic general e permet d'obtenir una melhora eficacitat accelerant l'utilizacion optimala dels factors de produccion per l'especializacion geografica de cada país (veire avantatge comparatiu). Coma lo progrés tecnic, lo liure escambi pòt provocar la desaparéisson d'unes emplecs, mas los beneficis que dona permeton de compensar sas victimas, de biais que lo resultat global pòt èsser ganhant-ganhant.
Pels détractors, presicant l'intervencionisme o lo proteccionisme, lo liure escambi provòca de còsts d'ajustament (en tèrmes d'emplecs, d'activitats, eca.) als tusts creats per l'obertura sul mercat exterior. Provòca atal l'apareisson d'una constrencha exogèna sus las politicas economicas nacionalas, que venon mai dificilas de menar per cercar a mermar lo caumatge. Fin finala, de categorias socialas pòdon èsser desfavorizadas per una liberalizacion dels escambis.
Lo liure escambi es istoricament un factor de creissença?
Cossí l'optimizacion del revengut nacional se realiza? Smith respond que s'agís del resultat de l'agregacion de decisions individualas:
La decision de començar amb l'estrangièr es pas naturala, e ven pas que dels beneficis esperats:
Al sègle XIX
Segon Paul Bairoch (Mites e paradòxes de l’istòria economica, 1994), lo liure escambi constituiguèt una excepcion dins l’istòria economica del sègle XIX, la règla demorant lo proteccionisme. Se la pensada economica es de segur orientada cap al liure escambi tot lo long del sègle, lo mond industrializat de 1913 es semblable a aquel de 1815 : « un ocean de proteccionisme enrodant unas iletas liberalas. », levat l'exepcion notabla del Reialme Unit, e d’una corta parentèsi de liura escambi en Euròpa entre 1860 e 1870. Al contrari, « lo tèrç mond èra un ocean de liberalisme sens ileta protectionista », los païses occidentals impausant als païses colonizats e quitament a aqueles politicament independents dels tractats dichs « inegals » obligant a la diminucion de las barrièras doanièras.
lFin finala sol lo Reialme Unit auriá fa benefici del liure escambi que disposava d’una avança tecnologica de per abans aquerida que li permetava de s’impausar suls mercats mondials. Al contrairi, lo rèste d’Euròpa vesèt la Granda Depression (1873-1896) se debanar al meteis moment ont los drechs de doanas èran al mai bas, puèi lo retorn al protectionisme auriá provocat un retorn de la prosperitat.
Se pòt pasmens far d'objeccions a aquela analisi: Mai, la descripcion del mond per Paul Bairoch çai dessús, quitament s'es plan fortament partajada per l'opinion publica francesa, sembla marcada pel desir de veire lo liberalisme partot, subretot ont i a que sonque de protectionisme. Se pòt per exemple remarcar que de barrièras doanièras caracterisan lo protectionisme : existisson pas dins un ocean de liberalisme mas plan dins un ocean de proteccionisme. Quitament lo comèrci impausat es pas una forma de liura escambi, lo liure escambi essent caracterizat pel liure consentament de las partidas.
Al sègle XXI
Que siá dins l'encastre de las diferentas organizacions subrenacionalas que dins lors relacions bilateralas, los Estats s'esfòrçan, quand volgavan dinamizar los escambis, de suprimir las barrièras doanièras (mejans d'unions doanièras e dels acòrdis de liure escambi) mas tanben las barrièras non doanièras. Aquelas comprenon los obstacles tecnics. Dins aquel domèni, l'Union Europèa aplica dos metòde : la reconeissença mutuala (principi « Cassis de Dijon ») e l’armonizacion europèa.
Unes actors economics e politics considèran pasmens que lo liure escambi tal que se practica al començament del sègle XXI fa prejudici a l'economia nacionala e volgavan tornar introduire un cert gra de proteccionisme.