cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giovanni Pierluigi da Palestrina
La musica profana
En defòra de dos libres de madrigaus, l'òbra profana de Palestrina es sustot compausada de motets. La mitat d'aqueleis òbras foguèron publicadas dins dos libres de motets de quatre votz (1563 e 1581) e dins cinc libres de motets de cinc a uech votz (1569-1584). A respècte dei messas, estile relativament rigide, lei motets permetèron a Palestrina d'exprimir son originalitat e sa richessa de son invencion melodica. Per aquò, seguiguèt fòrça un meteis principi : cada frasa dau tèxte dona naissença a una idèa qu'es reproducha per totei lei votz. Puei, la darriera intrada mena vèrs la cadéncia que marca la fin de la frasa e lo començament de la frasa seguenta. Una diferéncia importanta amb lei messas èra la possibilitat de donar mai de variacions sensiblas ais elements dau tèxte.
L'escritura musicala e son eiretatge
Leis òbras de Palestrina son escrichas a cappella, es a dire sensa acompanhament instrumentau. Ocupan una estenduda de sons limitada, sovent inferiora a doas octavas e una quinta. Lo nombre de votz es tanben limitada a quatre o cinc votz. D'efiech, l'utilizacion d'un nombre pus important de votz foguèt sustot l'òbra de la generacion de compositors seguenta. Fidèu a la volontat dei papas de la segonda mitat dau sègle XVI, Palestrina introduguèt d'innovacions en evitant leis alteracions cromaticas e lei dissonàncias que resultavan dau movement liure dei votz. Aquò èra una rompedura amb la musica francoflamanda que dominava lo periòde precedent que permetèt de produrre d'òbras consideradas coma pus claras e pus intelligiblas.
Aquelei caracteristicas d'escritura son pas pròprias a Palestrina car èran ben partejadas per sei contemporanèus. Pasmens, son trabalh foguèt considerat, compres per leis autrei compositors dau periòde, coma lo modèl de son epòca. Ansin, au sègle XVII, l'estile de Palestrina contunièt d'èstre ensenhat o imitat. En revènge, l'interès per son trabalh declinèt durant lei sègles seguents, especialament après l'aparicion de l'opèra que marquèt una rompedura importanta amb lei messas e lei motets de la Renaissença. Dins aquò, au sègle XIX, l'escritura de Palestrina conoguèt un reviure de popularitat dins lo movement romantic. En particular, per Victor Hugo (1802-1885), èra lo paire de tota la musica sacrada catolica. En 1903, Vatican ne'n faguèt la referéncia per totei lei composicions musicalas religiosas.
Canet
Canet pòt èsser :
Puèg de Bugarag
Lo Puèg de Bugarag es un puèg dels Pirenèus occitans (Lengadòc) dins lo departament d'Aude, e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Culmina a 1230 m, çò que ne fa lo punt culminant de las Corbièras. Del suc se pòt veire un panorama que s'estend dels Pirenèus fins a la Montanha Negra e de la Mediterranèa fins a la Nauta Valada d'Aude.
Toponimia
Bugarag provendriá segon Joan Coromines del celtic veru-karaio, 'rocassa corba' (Du nouveau sur la toponymie occitane, 268-269; DECat II, 557, s.v. carall; OnCat III, 135, s.v. Bugaraig). Veire l'article sus la comuna.
Topografia
Lo puèg es isolat, qu'es enrodat de valadas e non pas restacat dirèctament a d'autras montanhas per formar una cadena, levat un pichon pòrt al sud. Sa part oèst es situada sul territòri de la comuna de Bugarag, sa part èst sus lo de Camps.
Lo desnivelament entre son suc e sa basa al vilatge de Bugarag  es de  per una distància en linha drecha de.
Es prèp del pòrt del Linàs qu'Aglin ten la seuna font.
Geologia
Es una curiositat geologica, qu'es eissit d'un plegament alongat: los jaces superiors son mai ancians que los jaces inferiors. Aquí perqué se'n ditz « montanha al revèrs ».
Optevoz
Optevoz en arpitan (Optevoz en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Lo vilatge de Optevoz a situat al fons d'una conca e pausa sus un épais banc d'argila #que reten una importanta capa d'aiga.
Varize
Varize pòt essèr:
Optevoz
Geografia
Le village d'Optevoz est situé au fond d'un bassin et repose sur un épais banc d'argile qui retient une importante nappe d'eau.
Istòria
thumb|left|[[Mapa de Cassini (detalh)]] thumb|left|Lo masatge masatge caseriu de Optevoz al pichon matin, cap a [[1852 ]]
Lo territòri a ocupat dempuèi la fin del edat del bronze (1200 ans abans J.-C.) Cossí ne testifiquen cèrts objèctes (chainettes, bracelet) descobèrts al luòc dich "las Planches".
Sus la mapa de Cassini, lo vilatge apparait ja jol nom de « Obtevoz ».
thumb|left|[[Carte de Cassini (détail)]] thumb|left|Le hameau de Optevoz au petit matin, vers [[1852 ]]
Le territoire est occupé dès la fin de l'âge du bronze (1200 ans avant J.-C.) comme en témoignent certains objets (chainettes, bracelet) découverts au lieu dit "les Planches".
Sur la carte de Cassini, le village apparait déjà sous le nom de « Obtevoz ».
Anthony Cerniello
Anthony Cerniello (1975) es un realizador de films american. Se faguèt conéisser internacionalament gràcias a una vidèo de morfatge sonada Danielle que simula lo velhiment d'una enfant que passa d'una edat plan jove a la d'una persona vièlha en cinc minutas. Per realizar aquel document, Cerniello utilizèt la cara de son amiga Danielle e empleguèt a l'encòp de fotografias de parents pro semblants per imaginar e realizar l'evolucion probabla de la dròlla. La vidèo, que foguèt mesa sus Youtube lo 10 de setembre de 2013 coneguèt un succès enòrme e passèt lo nombre d'1 milion de visionatges en mens de cinc jorns. En 1998, l'artista, que trabalha actualament subretot dins lo mond de la publicitat, aviá ja realizat un film Jaunt V2 mas aqueste aviá pas gaire capitat.
Nava del Rey
Nava del Rey es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Blasièrt
Blasièrt (Blaziert en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Ni Dauzat nimei Negre disen pas arren de Blasièrt.
Vany
Vany es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Juillenay
Juillenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Pfaffenhoffen
Pfaffenhoffen en alemanic (Pfaffenhoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Geografia
La pichona vila de Pfaffenhoffen, « Pfaffhoffe » (en Alsacien), es nichée sul marge drech de la Moder, al pè del tuc de Ringeldorf. Es d'en un autre luòc a la sortida d'aquel pòble, ailà ont la rota abòrda la siá longa descenuda en la vallée, #que s'ofrís çò de mès de polit panorama, pas de Pfaffenhoffen meteis, mas de lo sieu entorn : los autres comunas de l'aglomeracion del Val de Moder e los pòbles del país de Hanau #que se égrènent fins als primièrs contreforts dels Vòges.
De per la siá posicion al nòrd del Bas-Rhin, Pfaffenhoffen es dempuèi longtemps un luòc de passatge entre Estrasburg, los païses de la Zorn al sud e lo piémont vosgien de Niederbronn al nòrd, entre Bouxwiller e l'anautita vallée de la Moder a l'oèst e Haguenau a l'èst.
Amb 2663 abitants (en 2006)e 3017 l'an 2007, la vila de Pfaffenhoffen es la mai poblada de la comunitat de municipalitats del Val de moder. Vorejat Per la Moder, Pfaffenhoffen a sabut s'estendre démographiquement e économiquement tot en gardant la encant d'un pichon pòble.
En se prement una istòria industriala anciana, Pfaffenhoffen a provesit d'una conca de trabalh atractiu amb los sieus desparièrs comèrcis de proximitat e entrepresas.
A 35 km de Estrasburg, 30 km de Saverne e 15 km de Haguenau, Pfaffenhoffen es dempuèi longtemps un luòc de passatge, perque en se situant sus grands aqueles,. La siá istòria pas n'estada pas en rèsta, amb per ciutadan d'Onor lo mètge Albert Schweitzer, lo passat gloriós de Pfaffenhoffen se tròba encara uèi en los desparièrs monuments d'epòca.
La petite ville de Pfaffenhoffen, « Pfaffhoffe » (en Alsacien), est nichée sur la rive droite de la Moder, au pied de la colline de Ringeldorf. C'est d'ailleurs à la sortie de ce village, là où la route aborde sa longue descente dans la vallée, que s'offre le plus beau panorama, non de Pfaffenhoffen même, mais de son environnement : les autres communes de l'agglomération du Val de Moder et les villages du pays de Hanau qui s'égrènent jusqu'aux premiers contreforts des Vosges.
De par sa position au nord du Bas-Rhin, Pfaffenhoffen est depuis longtemps un lieu de passage entre Strasbourg, les pays de la Zorn au sud et le piémont vosgien de Niederbronn au nord, entre Bouxwiller et la haute vallée de la Moder à l'ouest et Haguenau à l'est.
Avec 2663 habitants (en 2006)et 3017 en 2007, la ville de Pfaffenhoffen est la plus peuplée de la communauté de communes du Val de moder. Bordé par la Moder, Pfaffenhoffen a su s'étendre démographiquement et économiquement tout en gardant le charme d'un petit village.
S’appuyant sur une histoire industrielle ancienne, Pfaffenhoffen est pourvue d’un bassin d’emploi attractif avec ses différents commerces de proximité et entreprises.
A 35 km de Strasbourg, 30 km de Saverne et 15 km de Haguenau, Pfaffenhoffen est depuis longtemps un lieu de passage, car se situant sur des grands axes,. Son histoire n'en demeure pas en reste, avec pour citoyen d'Honneur le docteur Albert Schweitzer, le passé glorieux de Pfaffenhoffen se retrouve encore aujourd'hui dans les différents monuments d'époque.
Lieux et monuments
[[Imatge:Pfaffenhoffen.JPG
Veaugues
Veaugues es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.рф
.рф (rf, còdi punycode: .xn--p1ai) es lo nom de domeni en rus per Russia. Foguèt activat lo 12 de mai de 2010. Lo còdi latin es .ru.
Guèrra de Biafra
La Guèrra de Biafra foguèt un conflicte african major que se debanèt de 1967 a 1970. Opausèt Nigèria a la region secessionista de Biafra. S'acabèt per la desfacha de Biafra e de pèrdas umanas fòrça importantas en causa d'una tièra de faminas dins lo corrent de la guèrra.
Lo conflicte comencèt en 1967 après lo refús de la region de Biafra de reconóisser lo còp d'estat menat per Yakubu Gowon en julhet de 1966. Divèrsei temptativas de mediacion mau capitèron, en particular en causa de la question dau partiment dei jaciments de petròli dau sud-èst de Nigèria situats dins la region de Biafra. En 1967, Biafra se proclamèt independent, formèt la Republica de Biafra e organizèt una armada de 100,000 òmes. Aguèt lo sostèn de França e de seis aliats africans durant la guèrra. De son caire, Nigèria foguèt sostengut per lo Reiaume Unit e per l'Union Sovietica.
De'n premier, Biafra capitèt d'ocupar lei jaciments de petròli en fòra de Biafra e d'organizar d'incursions fins au relarg de la capitala Lagos. Pasmens, a partir de mai de 1967, lei tropas nigerianas avancèron lòng de la costat. Lo 24 de mai de 1968, la presa de Port Harcourt entraïnèt la pèrda de l'accès de Biafra a l'Ocean Atlantic e l'isolament de la region secessionista. Aquò causèt de dificultats d'avitalhament per son armada e subretot de faminas grèvas au sen de la populacion que causèron de milions de mòrts. Ansin, de 1968 a 1970, l'armada nigeriana s'ocupèt de redurre lei zònas de resisténcia interioras de Biafra que deguèt finalament capitular en genier de 1970.
Rônai
Rônai es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Districtes e quartièrs de Barcelona
vinheta|340x340px|Mapa dels districtes de Barcelona en vigor Los districtes de Barcelona son los tèrmes administratius que s'estructura l'organizacion municipala de Barcelona. A l'ora d'ara la vila se dividisa en dètz districtes, aprovats en 1984 e que respondon a critèris istorics e foncionals.
Cada districte se subdivisís en quartièrs, (barris) constituissent una unitat administrativa. Dins qualques cases, los quartièrs administratius reünisson diferents quartièrs istorics mai pichons. La delimitacion en vigor dels setanta tres quartièrs foguèt adoptada en 2006.
La division administrativa e territoriala en districtes subdivisits en quartièrs foguèt introdusida en 1847, mas la delimitacion varièt amb lo temps.
Institucions e competéncias
Los districtes municipals an una autonomia e la capacitat de decision e de gestion economica. So gerits per un Conselh Municipal de Districte que coordona los servicis e los bens del districte.
Cada Conselh Municipal de Districte representa un districte e es compausat de 15 conselhièr(a)s cadun(a) nomenat(da) pel cònsol de Barcelona; cada partit politic i es representat segon los resultats electorals del districte.
Sègle XIV-1770
Dempuèi lo sègle XIV Barcelona s'estructurava administrativament en quatre quartièrs (quarters): del Pi (nòrd-oèst), de Sant Pere (nòrd-èst), de Framenors (sud-oèst) e de Mar (sud-èst).
1770-1847
Lo 1770, jol regim borbon, s'establiguèron cinc quarters, cadun subdivisit dins uèch quartièrs (barris). Los quarters èran:
A l'encòp s’oficializèt la toponimia per las carrièras e s'installèt la primièra signalizacion: de placas amb indicacion de carrièra, quartièr e ilon (numerotat). Aquestas inscripcions respectan la toponimia tradicionala en catalan, unic biais d'evitar de las confusions e desorientacions, els vesins coma dels estrangièrs. Èra una mòstra de racionalizacion illustrada; mas, tanben, un metòde per contrarotlar la populacion e que las patrolhas de militaras s'orientèsson dins lo dedal dels carrierons de la vila.
1847-1878
Lo 19 de junh de 1847, en plen desplegament de la revolucion borgesa, s'introduguèt la division de tipe modèrn en districtes subdivisits en quartièrs. Los districtes èran quatre: de la Lòtja, de Sant Pere, de l'Universitat e de Sant Pau. Cadun se subdivisits dins dètz quartièrs (levat los districtes que comprenián de quartièrs fòra de la muralha coma Hostafrancs e la Barceloneta). Foguèron installada de nòvas placas, amb indicacion en tres nivèls: districte, quartièr e carrièra.
Aclapadas las muralhas, e ja traçadas las vias de l'Eixample, lo 19 de decembre de 1863 los quatre districtes preexistents foguèron agrandits. Lo 1864 la Comuna aprovava la nomenclatora de las vias de l'Eixample, a partir de la celèbra proposicion de Víctor Balaguer, liurada lo 28 d'octòbre de 1863. A l’acabar las bastissas a l'Eixample, s’ordenèt d’i aficha lo nom en correspondent a los cantons. Amb lo temps s'adoptèt un nòu modèl de placa, en indicant ara quatre nivèls: districte, quartièr, ilon e carrièra.
1878-1897
esquèrra|vinheta|Districtes de Barcelona en 1878-1897 Lo 31 d'octòbre de 1878 i aguèt una nòva estructuracion en dètz districtes, nombre maximal permés per la legislacion espanhòla. Se subdivisent en cinquanta tres quartièrs. Los districtes èran:
Las placas correspondentas a la division de 1878 indicavan carrièra, districte e quartièr, dins aqueste òrdre.
1897-1933
Amb las agregacions dels pobles del Pla a la municipalitat de Barcelona, lo 24 d'abril de 1897 foguèt adoptada una nòva division en dètz districtes de noms novèls, subdivisits en cent setze quartièrs. Lo desir d’aglomeracion èra manifèsta: lo traçat dels districtes respectèt pas las limitas dels tèrmes agregats, e s'introdusiguèt l'usatge de nomenar cada districte exclusivament per son numèro, sens toponimia. Los districtes de 1897 èran:
1933-1949
drecha|vinheta|Districtes de Barcelona entre 1933 e 1949 Lo 1933, ja pendent la Generalitat republicana, s'introdusiguèt una nòva delimitacion dels districtes tojorn al nombre de dètz. Al subjècte de la subdivision en quartièrs, pel primièr còp se faguèt un esfòrç per s’aprochar de la percepcion populara. Los districtes èran:
Lo 6 de junh de 1934 aquela nòva estructuracion s'acompanhèt de la novèla nomenclatora municipala, que restaurèt e estandarditzava la toponimia en catalan. L’inscripcion en catalan arribèt pas a se generalisar per manca de temps.
1949-1984
Las autoritats franquistas respectèron la division administrativa republicana de 1933, mas lo 22 de març de 1949 la reformèron per destriar dos districtes nòus, lo XI [las Corts-Pedralbes] e lo XII [Horta-Guinardó-Montbau]. Entre 1949 e 1984, doncas, lo nombre de districtes foguèt de dotze.
Amb l'arribada de la comuna democratica (1979) se faguèron de reformas de detalh. Sens alterar la division oficialament, se nomenèt un unic conselhièr pels dos districtes principals de Ciutat Vella, e se coordonèron tanben los dos de l'Eixample, alara que, pel primièr còp, Nòus Quartièrs se desligava de Sant Andreu dins la practica.
Dempuèi 1984
Fin finala, la division en los dètz districtes actuals foguèt adoptada lo 18 de genièr de 1984. Lo traçat dels districtes se basava sus las unitats istoricas: a) Ciutat Vella (amb la Barceloneta); b) l'Eixample; c) las ancianas municipalitats agregadas; d) lo blòt de quartièrs de creacion novèla, sorgits de l'imigracion dels ans cinquanta a setanta, blòt destriat alara coma Nou Barris. Pel primièr còp dempuèi 1897, los districtes son designats oficialament tant per lo munèro coma per la toponima.
Al subjècte dels quartièrs, la division de 1984 establiguèt trenta uèch "zònas estatisticas grandas" (ZEG). Las ZEG avián toponimia oficialament establida, e amb lo temps la Comuna acabèt a las considerar coma de quartièrs.
La nòva delimitacion dels quartièrs en nombre de setanta tres foguèt aprovada lo 22 de decembre de 2006.
Canet (Roergue)
Canet (Canet-de-Salars en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Chamaleiras (Velai)
Chamaleiras (Chamalières en francés, oficialament Chamalières-sur-Loire dempuèi 1903) z-es una comuna occitana de Velai, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Chamalieras es una municipalitat de mejana montanha.
Lo centre del borg s'estend sus una estrecha faissa plana en au ras de Léger, a 570m. d'altitud. Sus son territòri s'enauçan lo chuc de Barton (984m.) e lo mont Gerbison, que se partejan tanben amb Retornac e Meseras.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
De Camalieras (E. Negre).
Istòria
E mai qu'una preséncia gallo-romana siá atestada, l'istòria de Chamaleiras comença vertadièrament quora un priorat dedicat a la Verge es fondat sul luòc en l'an 674. Malgrat aiçò, fins al començament del sègle Xe, Chamaleiras èra pas encara qu'un modèst orador desservit per qualques sacerdòts se consagrant a la vida monastica. Après d'èsser estat l'objècte de persecucions de la part de l'avesque del Puèi, lo convent poguèt, sos l'episcopat de Gotescalc, se desvolopar en tota quietuda e, après que Dalmàs (o Dalmace) de Beaumont, qu'èra a l'encòp abat de l'abadiá de Sant-Chafre del Monastier e prior de Chamaleiras, l'aguèsse associat definitivament a son monastèi (vèrs 950), sa prosperitat e son domeni creissèron regularament.
thumb|left|Chuc de Barton. La translacion, a l'iniciativa del meteis Dalmas de Beaumont, del còrs de Sant Geli, prés a Arles, e lo depaus d'un sant Clavèl censément informat de Constantinòple per Carlesmanhe faguèt d'aquel priorat, a l'Edat Mejana, un dels luòcs de devocion los mai illustres de Velai, que vegèt afluir de totas parts, non solament los pelegrins, mas tanben las liberalitats : lo priorat foguèt d'efièch abondantament dotat per las poderosas familhas nòblas de las contradas environantas, es a dire los Bèumont, que lo site del priorat n'èra estat abans lo fèu, los vescomtes de Polinhac, la Ròcha Renier, los Ròchabaron, los Montrevel, seguits per la pichona noblesa. Mercés a aqueles larguesas, las possessions del priorat debordèron del luòc d'origina e dels vilatges circonvesins, per s'estendre fins als costats de Sant Antelme, Viverols, Sant Bonet dau Chastèl, Roana, Givors e Argental. Cap a la fin del sègle XIen, lo covent comptava aital 27 fraires e assostava, al dintre de son encencha fortificada, 71 ostals. Es alavetz, a la fin del sègle XIen o al començament del XIIen, que foguèt decidit la bastison de la glèisa romanica de Sant Geli, que, levat lo campanal rebastit cap a 1900, es estat gardada a pauc près intacta fins al jorn de uèi. Al meteis temps que la glèisa romanica foguèron edificadas d'autras bastissas conventualas, que las parts romanicas que nos son pervengudas en l'estat son escassa per seguida de nombrosas transformacions mai que mai als sègles XII e XIIIen.
Lo priorat faguèt l'aquiscion de la glèisa de Sant Flor en l'an 1035, e jonhèt a sas possessions las glèisas de Sant Maurici de Ròcha e de Sant Pèire dau Champ e tanben a la de Rosièras (fin del sègle XIen). Entre la cinquantena de priors que se son succedits a Chamaleiras, cal senhalar particularament lo nom de Pèire III de Bèumont, réputé per las siás grandas vertus e son erudicion qu'entreprenguèt a partir de 1162 de consignar totes los actes interessant lo priorat dins lo preciós cartulari que s'es conservat fins al jorn de uèi.
Lo priorat de Chamaleiras demorèt dins l'obedéncia del monastèri de Sant Chafre fins en 1789, an de la supression del priorat.
La Horcada
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lahur'kadɔ]. Las fòrmas ancianas que son Lo Casteg e la Mote de Pardies en 1344, Lo Casteg de Pardies en 1385, Laforcade de Pardies en 1438, Laforcade deu Casterot de Pardies en 1546, Laforcada en 1572, Lafourcade en 1607, Lahorcade en 1678, Lafforcade en 1704, La Hourcade (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin furca, « horca » e sufixe -ata; lo nom que designa dus pitèrs bessons, ací lo castèth e la mòta.
Segon Miquèu Grosclaude, un nom com la horcada non pòt correspóner a turons bessons, mei lo castèth qu'ei sus la mòta e pas a costat. La Horcada e Pardias que son adara comunas diferentas, mès a l'Edat Mejana que hasèn un sol ensemble, compausat deu Casteg de Pardies (adara La Horcada) e deu Plaa de Pardies (adara Pardias). Per Lahorcada, lo mot castèth que podèva designar o un castèth, o muralhas fortificadas, o un vilatge entornejat d'un barri. Lo mot horcada que podèva aver lo sens lo sens de « bòsc, seuva », o d'ua quita « ahorèst de cassos ». Que i avèva dens la comunautat ua plana (lo plaa) e ua partida boscalhuda (la forcada); lo borg o castèth qu'èra probablament dens la segonda.
Antsoain
Antsoain es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Transpòrt d'idravions
Un transpòrt d'idravions es un naviri de guèrra que sèrv de basa flotanta per emplegar d'idravions. Au contrari dei pòrta-avions e dei pòrta-elicoptèrs, lo transpòrt d'idravions a ges de pònt d'envòl. Leis idravions son mandats amb una catapulta e amaran a proximitat dau vaissèu. Es tanben equipat de gruas per recuperar leis avions e d'un envan per leis entrepausar.
Aqueu tipe de naviri foguèt subretot utilizat durant la premiera mitat dau sègle XX, principalament per de missions de reconoissença. Lo concèpte foguèt abandonat après la Segonda Guèrra Mondiala en causa de la superioritat deis avions embarcats sus lei pòrta-avions.
Fuentesaúco
Fuentesaúco es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Arròs e Vila
Arròs e Vila ei ua antiga comuna dera Val d’Aran, en eth terçon de Marcatosa. Siguèc creada pera fusion des municipis d'Arròs e de Vila, ath s. XIX. Siguèc fusionada per eth regim franquista en 1968 en era comuna de Vielha e Mijaran.
<mapframe zoom=11 latitude=42.735 longitude=0.795278 height=600 width=600 align=center text="Arrós (auriòu) e Vila (irange) dens Vielha e Mijaran" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q12647",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q28039909",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ffff00", "marker-color": "ffff11", "title": "Arròs" }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q28468098",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff8811", "title": "Vila" }}]
Nos cal cantar Joan
Nos cal cantar Joan es una cançon de Claudi Martí en lenga occitana :
Per tos matins que saludavan Aquela lutz damont l'estang Per tas vendémias que s'acaban Nos cal cantar Joan Nos cal cantar.
Nascuts sus una tèrra blanca Vòstra dempuèi mai de mil ans Per ton paire e per ta maire Nos cal cantar Joan Nos cal cantar.
E malgrat ton sang sus la rota E aquel vin a beure sols Defòra del temps que nos escotas, Veses : cantam Joan, Veses, cantam !
Aquí lo temps de las messorgas Lo peis morís dedins l'estang Contra l'usina atomica Nos cal lutar, Joan Nos cal lutar.
Deman ton sòmi sarà fòrça E sus ton païs retrobat Bufa nòstra vent de l'istòria E nòstre esper, Joan, Nòstre esper.
Vaqui çò que voliás se dreiça Sèm mai que mai a èsser tu, Per aquel pòble que se lèva Nos cal cantar Joan Nos cal cantar !
Provença-Aups-Còsta d'Azur
Provença-Aups-Còsta d'Azur (PACA) o Provença-Alps-Còsta d'Azur (nom oficiau) o ben la region de Provença (forma corta), es una region administrativa e una collectivitat territoriala de l'estat francés que se tròba tota en Occitània e que coïncidís aperaquí amb la region istorica de Provença (lo nom francés es Provence-Alpes-Côte-d'Azur: ne fan l'abreviacion PACA, qu'una part de la populacion e dau movement occitanista considèra coma una forma despersonalizanta, tecnocratica e non istorica, de desconselhar).
thumb|400px|left|Mapa topografica de la region
Ten lei departaments seguents: Auts Aups, Aups d'Auta Provença, Aups Maritims, Var, Vauclusa e lei Bocas de Ròse.
Lo capluòc es Marselha. Son còde INSEE es 93.
Lo gentilici es provençau -ala (var. provençal -ala).
Istòria
La circonscripcion d'accion regionala de Provença-Còsta d'Azur-Corsega es creada pel decret n°60-516 dau 2 de junh de 1960. Ten lei departaments seguents: Auts Aups, Aups d'Auta Provença, Aups Maritims, Bocas de Ròse, Corsega, Var e Vauclusa. Son còdi INSEE es 92. Lo decret n° 70-18 dau 12 de genièr de 1970 dessepara la circonscripcion en doas: Provença-Còsta d'Azur (còdi INSEE 93) e Corsega (còdi INSEE 94). En 1972, ven un establiment public regionau (lei n°72-619 dau 5 de julhet de 1972). Lo nom es cambiat en Provença-Aups-Còsta d'Azur pel decret n°76-722 del 2 d'agost de 1976. Finalament, ven una collectivitat territoriala mercé a la « lei Deferre » (lei n°82-213 dau 2 de març de 1982), a partir de las eleccions regionalas de 1986.
Linha B del mètro de Lion
vinheta|Tren a l'estacion Gare d'Oullins. La linha B del mètro de Lion es una linha del malhum de mètro a Lion. La premièra seccion d'aquesta linha dobriguèt en 1978 e religa uèi l'estacion Charpennes - Charles Hernu a Villeurbanne al nòrd, a l'estacion Gare d'Oullins al sud.
Traçat e estacions
vinheta|Traçat de la linha.
Material rotlant
La linha es espleitada ambe de trens MPL 75.
Canton de Tolosa-15
Lo canton de Tolosa-15 es una anciana division administrativa francesa, suprimida en 2015, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Nueva Villa de las Torres
Nueva Villa de las Torres es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Canton de Tolosa-15
Composicion
Lo canton de Tolosa-15 se compausava de las 8 comunas seguentas :
e d'una fraccion de la comuna de:
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Administracion
Canton que fasiá partida de la segonda circonscripcion de Nauta Garona
Canton de Vic de Bigòrra
'''NB. Per rasons tecnicas, ua partida de las informacions de l'Infobox que son las de la situacion d'avant 2015.'''
Istòria
Lo canton que's creè autanlèu la Revolucion.
Canton de Champanhac
La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.
Istòria
Ls canton de Champanhac fuguet creat en 1790 dins lo districte de Nontronh
Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Champanhac fuguet conservat,.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Champanhac fuguèt suprimit.
En 2019, las comunas de Cantilhac e de La Gontariá e Bolonés fusioneren emb Brantòsme de Perigòrd.
Ascas
Ascas (Asques en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Asquas (ad ~), au sègle XIII, Asques, en 1305, Asquas (cappella de Bursans sive d' ~), en 1354. Bursans es tanben citat per Sent Roman, situat a quauques km, devath la fòrma de Sanctus Romanus de Burcias. Las duas comunas son ligadas e Ascas apartenèva a la comuna de Sent Roman d'aquí a 1791. Borçans (?) devèva estar l'ancian nom de Sent Roman (o de Sent Martin, vilatge situat a 1 km d'Ascas en direccion de Sent Roman), remplaçat per un agionime. Borçans se pòt explicar per un nom latin d'òme, Borcius, emb lo sufixe -anum e un plurau que deu estar un collectiu : los abitants de Borçan, e lo nom dau vilatge fut confondut posteriorament emb lo collectiu, cas plan corrent en Bordalés e Vasadés. Sent Martin, s'es pas un transferiment, èra benlèu la parròquia primitiva d'Ascas. Fau benlèu metre lo nom en relacion emb Ascas (Tarn e Garona), Asca (Hauts Pirenèus), Ascon (Arièja, Ascó (Catalonha), qu'es exactament lo medish nom qu'Ascon, mès tanben emb Asco (Corsega). Son de noms qu'embarrassan los toponimistas. Per Ascon, Dauzat vei lo basque as, aitz, « punta rocassosa » e un sufixe escur, per Asco, los dus Ascas e Asca, un tèma prelatin escur . Per Ascas de Gironda, Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas de solucion, mès evòca un mot prelatin, eretat per lo basque aska, « canal, agau, comba ». Burgan e Lafon vesen pas tanpauc de solucion clara per Ascas de Tarn e Garona. La proposicion de Negre, un nom roman *asca, « fàstic » es regetada per B. Boyrie-Fénié e per Burgan e Lafon, coma de febla acceptibilitat toponimica,.
La situacion geografica d'aquels toponimes presenta quauques semblanças pr'aquò. Ascon susplomba de 100 m la vath prigonda dau riu nommat en francés La Lauze. La situacion es la medisha per Asco, que domina la gòrja dau riu Asco, nommat localament Stranciacone. Son pr'aquò de situacions banalas en montanha e benlèu que lo nom a una auta origina. Mès per Ascas (Gironda), es quauquarren mèi. Dens la ribèira de Dordonha, las ribas autorn despassan a pena lo nivèu dau flume, tirat a Ascas, plaçat sus una tuca isolada de la planada calcària de Fronçadés, que tresplomba dirèctament las aigas. Dens lo paisatge girondin pauc accidentat, un tau siti devut impressionar los abitants. L'exemple d'Ascas fai comprene milhor perqué l'idèia de « lòc que susplomba un riu » pòt estar un punt comun. Per la vila d'Ascó, es pas tan caracteristic : l'aglomeracion es pus hauta qu'Èbre d'un desenat de mètres, çò qu'es banal dens un país mediterranèu, ont los aigats i son perilhós. Ascas (Tarn e Garona) es sus una planada, mès entre dus rius a pauca distància, lo Riu d'Ascas e Riutòrt : l'idèa principala es mèi o mens mantenguda. I a que per Asca (Hauts Pirenèus), que Michel Morvan explica per un mot basque aska, « nauc » qu'òm pòt èsser embarrassat; pr'aquò, la glèisa es sus un tap que domina un riu, çò que pòt justificar un pauc l'idèia prepausada.
Totis aquels noms son dins un airal aquitano-basco-iberic, fòra d'Asco; mès la Corsega es pas exempta de toponimes aparentats al basque. Lo mot aska, « nauc » es pas la solucion çaquelà. Cal supausar un *ask-, benlèu aparentat al tèma idronimic *as, qu'auriá quitat d'èsser un apellatiu en gascon, en catalan e en lenga euscarica. Encara que lo mot asque (grafia de Palay), « lhavet, avalanca, lit » que conten per natura l'idèa de bas e de naut, es benlèu pas desprovesit de ligam semantic ambe lo mot comun a totis nòstres toponimes.
Lo Montat
Lo Montat (Le Montat en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sant Joan de Vedats
Sant Joan de Vedats (Saint-Jean-de-Védas en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : S. Johannis de Vedace en 1095, parochia S. Johannis de Vadatio en 1165, ecclesiam S. Johannis de Vedatio en 1165-67, parrochia... S. Johannis de Vedaz en 1194, ad S. Johannem de Vedaz, a Vedaz, inter Vedaz et Bejaneges, au sègle XII, ecclesie S. Johannis de Vedascio en 1245, de Vedacio en 1247, villa S. Johannis de Vedacio en 1272, decimaria S. Johannis de Vedatio, dominia castri de Terrallo et de Vedassio en 1288, domo S. Johannis de Vedascio en 1308, bajulis... S. Johannis de Vedacio en 1335, St Jean de Vedaz en 1626, St Jean de Vedas en 1648, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, Sant Joan representa l'ebrèu Johannes, nom de Joan Baptista e de Joan l'Evangelista (mai sovent lo primièr dins los vocables de glèisas). Segon Hamlin, Veda(t)s ven probablament dau plurau de l'ancian occitan vedat, del latin vetatum « [terren] defendut (mai que mai per l'apasturatge) » (Levy, PSW. VIII , p.600); lo tèrme Védas sembla èsser present sonque dins l'airal montpelhierenc.
Blomac
Blomac (Bloumac en grafia mistralenca ; Blomac en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Arándiga
Arándiga es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Sirventesc
Sirventesc es una cançon de Claudi Martí en lenga occitana :
Roma, als òmes pècs manjatz la carn e l'òssa E guidatz los cècs amb vosaus dins la fòssa. Vendetz mandaments de Dieu. E tròp es gròssa Vòstra cobeitat Vosaus perdonatz Per argent pecats Roma de grand negòci, De mal vos cargatz !
Roma, Dieu ajuda, balhe poder e fòrça Al comte que tond lo francès e l'escòrga, E m'agrada fòrt. E Dieu a recòrd De vòstre grand tòrt. Se vòl lo comte estòrcer De vos e de mòrt.
Donzy-le-National
Donzy-le-National es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Istòria
Jos la Revolucion francesa, la municipalitat, alavetz nomenada Donzy-lo-Royal, #portar provisoirement lo nom de Donzy-lo-Nacional de contunh #reprene lo sieu nom anterior.
Es en 1890 que la municipalitat #adoptar lo nom revolucionari #que pòrta uèi.
Sous la Révolution française, la commune, alors nommée Donzy-le-Royal, porta provisoirement le nom de Donzy-le-National puis reprit son nom antérieur.
C'est en 1890 que la commune adopta le nom révolutionnaire qu'elle porte aujourd'hui.
Batalha de l'Estrech de la Sonda
La batalha de l'Estrech de la Sonda es un combat navau que se debanèt dau 28 de febrier au 1 de març de 1942 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia de la temptativa d'una flòta aliada eissida dau Reiaume Unit, deis Estats Units e dei País Bas (2 crosaires, 1 destroièr) d'interceptar un important convòi japonés protegit per 6 crosaires, 12 destroièrs, un transpòrt d'idravions e un minador. Dos jorns après lo desastre de la batalha de la Mar de Java, leis Aliats subiguèron una novèla desfacha grèva ambé la pèrda dei tres vaissèus de l'esquadra e d'aperaquí 1,700 marins (1,075 tuats e 675 presoniers). De son caire, la marina japonesa perdiguèt solament un minador, 4 naviris de transpòrt (sus 58) e 10 marins tuats. Aquò li permetèt d'assetar sa superioritat navala dins la region.
Aubiac (Gironda)
Aubiac (Aubiac en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Aubiaco (cappella de ~), en 1342, Albiaco (Sanctus Mauritius de ~), au sègle XIII e XIV. Aubiac ven, segon tots los toponimistas, d'un nom latin d'òme Albius, dab lo sufixe latin -acu(m), , latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Aubiac èra donc probablament una anciana grana propietat antica qu'avèva per mèste Albius.
Rio Conchos
Lo Rio Conchos es lo principal afluent mexican del Rio Grande.
Nais dins la Sierra Madre Occidentala a una altituda de, a al nòrd de la vila de San Juanito. Dins la part superiora de son escorreguda la ribièra es plan alimentada en aiga mercé a las precipitacions abondantas de nèu que recep lo serre en auton e en ivèrn. Pus en aval la ribièra penetra dins le desèrt de Chihuahua, una region arida que recep pas mai de de precipitacions per an e s'estend sus una bona part nòrd de Mexic. Lo Rio Conchos s'escampa dins lo Rio Grande a Ojinaga après un trajecte de 910 km. La ribièra se trapa alara a una altitud de. Sas aigas drenan una superfícia totala de e son largament utilizadas per los besonhs de l'irigacion.
Juli Cesar
Juli Cesar (nom latin complèt Gaius Iulius Caesar) (vèrs 100- 15 de març 44 avC) foguèt un generau e un òme d'estat roman que tenguèt un ròtle primordiau dins la transformacion de la Republica Romana en Empèri Roman. D'efèct, orator famós elegit ai foncions pus autas de la Republica gràcias au sostèn dei classas popularas e de l'aristocràcia bassa, formèt una aliança politica ambé Crassus e Pompèa que li permetèt de dominar la vida politica romana fins a sa partença per la conquista de Gàllia de 58 a 51 avC. A son retorn, deguèt faciar l'ostilitat dau Senat e de Pompèa que va entraïnar una guèrra civila fins a 46 avC. Venceire, Cesar venguèt lo mèstre unic de Roma. Pasmens, la menaça d'una restauracion de la monarquiá romana a son profiech uniguèt seis advèrsaris dins un complòt que capitèt de l'assassinar. A sa mòrt, la situacion politica romana venguèt marrida e divèrsei guèrras civilas van s'acabar per l'instauracion de l'Empèri sota la direccion de son nebot Octavi vengut August.
Naissença, educacion e jovença
Dirigida per sa maire, l'educacion de Cesar e de sei sòrres foguèt exemplara. Venguèt un orator fòrça dotat e mestrejèt fòrça ben totei leis arts dei relacions socialas romanas : amabilitat e cortesiá ambé seis òstes, prodigalitat sensa retenguda,viure dau monde pendent lei banquets, discussion brilhanta e cultura importanta. Gràcias a aquelei qualitats, Cesar se dirigiguèt vèrs la vida politica de Roma dins lo camp dei populares que sa familha èra membre.
Contèxte politic
Pendent lo sègle I avC, Roma foguèt entraïnada dins una tièra de conquistas novèlas sota l'influéncia de generaus ambiciós. Marius conquistèt una partida de Numibia, Silla prenguèt definitivament lo contraròtle de Grècia e ocupèt una partida d'Anatòlia e, enfin, Pompèa conquistèt Siria e ocupèt lo reiaume de Judèa. Òr, aqueleis agrandiments e sei consequéncias ai nivèus politics, economics e sociaus van destabilizacion leis institucions e l'estructura de la Republica Romana.
Dificultats economicas
Au nivèu economic, lei conquistas dau sègle I avC e la distribucion dei butins de guèrra e dei tributs pagats per lei províncias permetèron l'enrichiment de l'Estat e de certanei particulars. Ansin, lei bens publics foguèron pauc a pauc partejats entre lei membres de l'aristocràcia. Lei senators assaièron d'encaparrar lo maximum de terrens e lei chivaliers, classa inferiora de la noblesa mai en plena ascension, s'ocupèron de l'esplecha dau rèsta dei bens publics e d'activitats comercialas o financieras. Pasmens, lo rèsta dei ciutadans romans e de la populacion dei territòris contraròtlats per la Republica, especialament leis abitants deis autrei ciutats italianas, demorèron en defòra de la proprietat e dei revenguts produchs per aquelei bens. Aquelei tensions economicas va rapidàment trobar un ecò au nivèu politic e entraïnar una crisi grèva deis institucions de la Republica Romana.
Crisi deis institucions republicanas
Causada per leis inegalitats economicas multiplas, la crisi deis institucions republicanas regardèt dos nivèus de la societat romana : l'estatut dei vilas italianas somesas per leis armadas romanas e la lucha entre lei faccions politicas popularas e optimates dins Roma. Enfin, se fau notar la reforma de l'armada romana lei consulats de Marius. Au contrari dau modèl d'armada dei premiers sègles de la Republica, sei soudats èran plus de ciutadans protegent Roma mai de professionaus estacats a un generau. Aquò afebliguèt lo contraròtle dau Senat e dei consuls sus lei fòrças armadas aumentant lei possibilitats de còps d'estat car lei generaus aprofichèron sei succès per realizar de carrieras politicas majoras. De mai, aquela reforma donèt una valor fòrça inegala ai diferenteis unitats militaras romanas en foncion de lor generau. La repression malaisada de la revòuta d'esclaus d'Espartac (73-71 avC) ne'n foguèt la demonstracion.
Lei tensions entre Roma e lo rèsta dei vilas d'Itàlia virèron en guèrra civila (Guèrra Sociala) de 91 a 88 avC. Leis abitants dei províncias, que sei governadors avián pus esplechadas qu'administradas, revendiquèron l'egalitat ambé lei ciutadans romans. Après una guèrra acarnada e una repression saunosa, lei revòutas obtenguèron finalament satisfaccion.
En revènge, a l'interior de la capitala, la situacion politica se melhorèt pas entre popularas, favorables ai revendicacions dei classas popularas e de l'aristocràcia bassa, e optimates defendent una linha conservatritz e lo mantenement deis institucions republicanas. Lo conflicte entre lei doas tendàncias acomencèt vèrs 130 avC ambé leis assais de reformas dei fraires Grac. En causa de l'afebliment dau poder centrau e de l'autonomia granda de l'armada romana, aquelei tensions causèron divèrsei guèrras civilas entre lei partisans de Marius favorable ai populares e Silla favorable ais optimates. Lo segond foguèt venceire e installèt sa dictatura. Seis objectius èran d'eliminar seis advèrsaris politics e de restaurar l'autoritat dau Senat. Pasmens, son òbra subrevisquèt gaire a sa mòrt en 78 avC.
L'ascension politica
L'ascension politica au sen de la vida politica romana se debanèt de 78 avC a son eleccion coma consul en 59 avC. Pasmens, sei relacions ambé lo monde politic acomencèron tre la fin deis annadas 80 avC. D'efèct tre 82 avC, Cesar, que sa familha fasiá partida dei populares, deguèt faciar l'ostilitat de Silla. Foguèt somat de repudiar sa frema Cornelia Cinna. Refusèt mai deguèt s'alunchar de Roma. I perdiguèt una carga dins lo clergat de Jupitèr obtenguda en 84 avC, la dot de son maridatge e la màger part de seis eiretatges. Après quauquei mes, lo sostèn de sa familha maternala permetèt d'arrestar sa traca per lei partisans de Silla. Dins aquò, Cesar preferiguèt s'exilar dins lei províncias orientalas que i participèt a d'operacions militaras coma lo sètge de Mitilena. Rintrèt a Roma après la mòrt de Silla en 78 avC.
La carriera politica de Cesar acomencèt per d'accusacions publicas còntra de governadors partisans de Silla. Aquò foguèt l'occasion de venir una figura coneguda de la vida politica romana maugrat doas reviradas còntra Gnaeus Cornelius Dolabella e Gaius Antonius Hybrida. Pasmens, se lo premier èra pron poderós per obtenir l'ajuda d'uneis orators e un sostèn politic important, lo segond deguèt demandar l'intervencion dei tribuns per empachar una condamnacion. Puei, Cesar anèt en Grècia a Ròda per melhorar son talent d'orator. Au retorn, foguèt capturat per de piratas e deguèt pagar un recapte per sa liberacion.
Durant son absència de Roma, foguèt estat nomat pontife. Rintrèt en 73 avC e entreprenguèt de realizar lo cursus honorum. Per aquò, Cesar decidiguèt d'empruntar fòrça de sòus per poder flatar leis electors. Lei resultats foguèron rapidàment obtenguts. Venguèt questor en 69 avC, senator en 67 avC, edil en 65 avC, Pontifex Maximus en 63 avC, pretor en 62 avC, propretor per Espanha en 61 avC e enfin consul en 59 avC. Durant aqueleis annadas, venguèt un membre eminent dei populares e un pròche de Licinius Crassus, una dei premierei fortunas de Roma. Vèrs la fin deis annadas 60 avC, aprofichèt sei pòstes per ajudar un complòt mancat per atribuir la dictatura a Crassus e faguèt probablament partida dei partisans de Catilina a l'interior de Roma esperant un succès de la conjuracion per prendre lo contraròtle de la ciutat. Dins aqueu darrier cas, sa popularitat e l'absència de pròvas evidentas entraïnèt l'abandon rapids dei sospicions.
Lo premier triumvirat
Lo premier triumvirat foguèt lo nom donat a l'aliança formada per Cesar, Crassus e Pompèa per dirigir la politica de la Republica Romana. Permetèt l'eleccion de Cesar coma consul en 60 avC per l'annada 59 avC. Consul, Cesar capitèt rapidàment son omològ Bibulus dau partit de l'aristocràcia qu'aviá d'empachar Cesar d'aplicar sa politica per una tièra de mesuras gaire abilas coma lo tiratge d'augurs marridas per empachar lei reünions de vòte. Après quatre mes de blocatge, foguèt caçat dau forum per la fòga e demorèt dins son domeni fins a la fin de l'annada. Ansin, Cesar poguèt donc contentar lei classas popularas, cumplir lei promessas de Pompèa que lo Senat aviá refusadas après son succès còntra Mitridates VI Eupator e trobar de sostèns novèus dins l'aristocràcia bassa o en província.
Lei metòdes de Cesar foguèron generalament autoritàrias per butassar l'oposicion dau Senat e, de còps, aquela dau tribunat dei plebèus. Sei mesuras principalas foguèron la ratificacion dei promessas politicas de Pompèa en Òrient, l'adopcion d'una lèi agrària permetent de distribuir de terrens publics ai veterans de Pompèa e ai paures de Roma e una reforma de l'administracion dei províncias. Capitèt tanben de formar una aliança politica entre Roma e Egipte. I obtenguèt una recompensa dau rèi Ptolemèu XIII que li permetèt de pagar lo rèsta de sei deutes.
La conquista de Gàllia
thumb|right|Pintura representant la capitulacion de Vercingetorix en [[-52|52 avC.]]