cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andrieu Benedetto
Andrieu Benedetto (en francés André Benedetto), nascut lo 14 de julhet de 1934 a Marselha, mòrt dins la nuèch del 12 al 13 de julhet de 2009, es un autor e director de teatre occitan. Director del teatre dels Carmes a Avinhon dempuèi 1963, es considerat coma lo fondator del del Festenal d'Avinhon en 1966.
Biografia
Iniciat al teatre per Gabriel Monnet, creèt en 1961 amb Bertrand Hurault e Jacqueline Benedetto son esposa, totes dos ancians del grop universitari teatral d'Ais de Provença la Nouvelle compagnie d'Avignon. Aprèp aver montat una adaptacion d'Edgar Allan Poe, la Companhiá crèa una pèça nascuda de sa pluma, 'Le pilote d'Hiroshima'.
En 1963, la tropa s'installa dins una anciana sala parroquiala avinhonenca que ven lo Teatre dels Carmes, monta d'autors classics e contemporanèus e jòga dins lo quadre del Festenal d'Avinhon pel primièr còp en 1964. Puèi, en oposicion amb l'organizacion culturala prepausada, la Companhiá publica un manifèst en abril de 1966 qu'enança  e. S'engatjan tre alara dins un teatre politic e meton en scèna de tèxtes escriches per André Benedetto, la tropa presenta en julhet, en marge del programa oficial del Festenal d'Avinhon, Statues. L'an seguent, la Companhiá que presenta Napalm, primièra pèça francesa sus la Guèrra de Vietnam, e es rejunta per d'autres. Lo « off » es nascut. Seguiràn la mesa en scèna de Zone rouge en 1968, Le Petit train de Monsieur Kamodé en 1969, Emballage en 1970. Pròche de Fèlix Castanh, Bernat Lubat e Bernat Manciet, son experiéncia d'òme de teatre a Avinhon lo mena a analisar la descentralizacion culturala.
Bilingüe, escriu e jòga en 1999 la pèça Sant Jòrgi Ròc, complètament en occitan.
Aprèp l'escission del festenal « off » en 2007, pren la presidéncia de l'associacion unitària e paritària Avignon festival et compagnies (AF&C).
Dictatura Militara Argentina (1976 - 1983)
La Dictatura Militara Argentina (tanben coneguda en Argentina com la Dictatura o, d'après lo nom qui s'autregè, lo Procès de Reorganizacion Nacionau) que ho un regim de facto qui governè argentina d'un biais anticontitucionau en violacion de la lei après aver capvirat lo govèrn constitucionau de la presidenta María Estela Martínez de Perón dab lo còp d'Estat deu 24 de març de 1976. Los membres d'aqueth regim que perpetrèn actes de repression dens lo quadre de çò qui ei aperat la Guèrra Lèda ; deu punt de vista de la junta militara au poder, qu'èra ua necessitat entà combàter grops armats d'esquèrra qui volèvan destabilizar lo país ; dens aqueste prethèit lo regim de la Dictatura que ho sostiengut peus principaus regims anglosaxons capitalistas (sustot los Estats Units d'America) dinc a l'espèt de la Guèrra de las Malvinas (a maugrat d'aver tribalhat economicament tanben dab l'Union Sovietica). Lo regim de la Dictatura que cadó per'mor de resultas economicas catastroficas e per'mor de la des.hèita de la Guèrra de las Malvinas.
Las violacions deus drets umans e lo genocidi esconut
thumb|left|300px|[[Esther Ballestrino, Azucena Villaflor de Vicenti e María Ponce de Bianco]] Los procès contra membres de la Dictatura qui hon pleitejats arron la soa caduda que descrobín la detencion clandestina e illegau shens cap procès seguit de la desaparicion de 30,000 personas (qu'ei lo nombre minimum de victimas identificadas per'mor reclamadas per tanhents demorats vius e dab mejans intellectuaus e sociaus de manifestà's), sovent detienguts dens centers clandestins puish executadas e sepelidas o cabussadas dens la mar. Mantuas personas qu'èran simplament arrestadas per'mor de supausadas simpatias marxistas sus pretèxtes arbitraris (com aver cooperat dab organizacions d'ajudas aus praubes o possedir un exemplari deu Prinçòt - libe considerat com subversiu - d'Antoine de Saint Exupéry) o simpla denonciacion (sovent basadas sus òdis personaus o interès materiaus).
Lo ritme de las sequestracions que ho accelerat mei que mei en prepraracion de l'organizacion de la Copa deu Monde de Fotbòl de 1978 en bèth seguir ua recomandacion de Henry Kissinger a la junta militara : "se cèrtas causa e debèn estar hèitas, alavetz hascatz las viste".
Las mairs de mantuns desapareguts que s'amassèn entà concentrar las loas recèrcas e fin finala e que comencèn a protestar en bèth virar autorn de la plaça de Mayo ; los militars qui denegavan aquestas acusacions e qui cinicament acusavan la guerrilla d'estar responsabla de las desaparicions que la chafrèn las hòlas de plaça Mayo tot aquò en bèth perpetrar au medish temps la desaparicion (gahada, sequestracion, tortura e desaparicion deus còs) de Mairs com Esther Ballestrino, Azucena Villaflor de Vicenti e María Ponce de Bianco. Simptomaticament, Alfredo Astiz, lo principau militar responsable d'aquesta operacion que s'illustrè durant la Guèrra de las Malvinas e se rendent a l'armada anglesa shens non pas aver ensajat de tirar lo mendre còp de huec.
Leis d'Aubediéncia devuda e de Punt finau
Après la caduda deu regim la miaça d'un aute còp d'Estat perpetrat per l'armada (on demoravan alavetz mantuns membres de l'ancian regim) qu'obliguè lo govèrn constitucionau a promulgar duas lèis conegudas com la Lei d'Aubediéncia Devuda e lo "Punt Finau" (absolucion deus crimes en escambi deu respècte de l'autoritat constitucionau. Los membres de la dictatura desbrembèn totun los crimes contre l'umanitat perpetrats contre los mainatges e qui son imprescriptibles. Qu'ei atau que crimes de desaparicion d'enfant de desapareguts (hidats a l'adopcion a familha tanhentas deu regim) e hon jutjats. Lo govèrn de Néstor Kirchner que tornè sus aquesta absolucion e d'autes membres de la dictatura que podón estar jutjats e condemnats.
Uèi lo dia las Mairs de Plaça de Mayo (vadudas Ajòlas de Plaça de Mayo) que persegueishen las loas recèrcas entà amassar mainatges desapareguts dab las loas familhas vertadèras.
Balanç uman e economic
Suu plan economic qu'ei reprochat a la dictatura ua pravada deu deute extèrne e ua corrupcion (qui alimentè e s'alimentè de mantuns deus sons actes de repression fisica contre los ciutadans) hèra eslhevada qui lo país paguè dab annadas de crisi economica pregonda e de dependéncia e de sosmission de cap a autoritats economicas estrangièras.
Sant Basile
Sant Basile (Saint-Basile en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Cessens
Sèssens en arpitan (Cessens en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La familha de Faucigny i deten un castèl. En 1282, Béatrix de Faucigny cedís a Amédée de Genève lo castèl e lo mandement. La possession dirècta del castèl rèsta a las mans de las Grésy-Faucigny. En 1300, en una reconeissença de Pèira e Mermet de Grésy al comte de Genevois, es ja qualificat d'ancian. En 1316, continuament a un escambi, Guillaume de Genève inféode castèl-vièlh a Rodolphe de Grésy. Lo comte en se gardant lo drech d'o reprene dins lo cas de conflicte armat. Los dos castèls, lo vièlh e lo nòu, son alavetz la possession de la familha de Grésy.
Cessens A aculhit als sieus començaments lo abbaye de Hautecombe en tant #que nécropole dels comtes de Savoie, la nécropole a de contunh #èsser déménagée a Sant-Pierre-de-Curtille sul marge opausat del lac del Bourget.
La famille de Faucigny y détient un château. En 1282, Béatrix de Faucigny cède à Amédée de Genève le château et le mandement. La possession directe du château reste aux mains des Grésy-Faucigny. En 1300, dans une reconnaissance de Pierre et Mermet de Grésy au comte de Genevois, il est déjà qualifié d'antique. En 1316, suite à un échange, Guillaume de Genève inféode château-vieux à Rodolphe de Grésy. Le comte se gardant le droit de le reprendre en cas de conflit armé. Les deux châteaux, le vieux et le neuf, sont alors la possession de la famille de Grésy.
Cessens a accueilli à ses débuts l'abbaye d'Hautecombe en tant que nécropole des comtes de Savoie, la nécropole a ensuite été déménagée à Saint-Pierre-de-Curtille sur la rive opposée du lac du Bourget.
Cuvillers
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Cuvillers Èra la una dels 12 pairies del Cambrésis.
Cuvillers était l'une des 12 pairies du Cambrésis.
La Férée
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst. .
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ladinha d'Amont
Ladinha d'Amont, o Ladinha Nauta segon l'usatge (La Digne-d'Amont en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Locus quem dicunt Vilaret... cum ipsa ecclesia Sancta Columba, en latin, en 943, Alos qui dicitur Ladingara (comprene Ladiniana), en latin, en 959, Ladinianum, en latin, en 1215, Ladinhanum, en latin, en 1240-1246, Lesignanum Superius, en latin, en 1234, Ecclesia de Lidinhano Superiori, en latin, en 1360, Ladinhanum Superius, en latin, en 1356, Ladinham d'amont, en 1571, Ledinhan d'amont, en 1594, Ladinha d'amont, en 1594, Ladinhan d'amont, en 1639, La Digne d'en haut, rectorie, en 1706, etc. La prononciacion es Ladigno-Náuto (grafia de l'abat Sabarthès), doncas normalament [la'diɲɔ 'nawtɔ]. Ladinha ven del nom latin d'òme Latinius, ambe'l sufixe [-anum e pas -ana, coma escriu Dauzat, malgrat la fòrma de 959]. L'accent a reculat coma sovent dins la region ; l'accent de *Ladinhana auriá pas poscut recular, lo de Ladinhan si.
La Chapelle-Saint-Maurice
La Chapelle-Saint-Maurice en arpitan (La Chapelle-Saint-Maurice en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lanhères
Lanhères es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo 17 d'agost de 1914, lo 19éme Bataillon de Chasseurs a Pè Francés, combat contra los Alemands.
Le 17 août 1914, le 19éme Bataillon de Chasseurs à Pied Français, combat contre les Allemands.
Rubén Juárez
Rubén Juárez (Ballesteros, província de Córdoba, Argentina lo 5 de noveme de 1947 – Buenos Aires, lo 31 de mai de 2010) en que ho un bandoneonista e un cantaire argentin de tango de la votz e de l'estil caracteristic de las annadas 1970. Egaument guitarrista, que joguè dens un grop ròck en la soa adolescéncia abans de virà's definitivament de cap tau tango.
Tarasca
thumb|320px|Vièlha postala de la celebracion de Santa Marta e la Tarasca a Tarascon
La Tarasca es l'animau fabulós totemic e emblematic de la vila de Tarascon en Provença e dau folclòre provençau en generau. La legenda ditz que demorava dins leis estanhs qu'environan la vila, e que de còps que i a ne sortiá per o destruire tot e esglasiar leis abitants de Tarascon. Se pensava, quand Ròse creissiá, qu'èra ela qu'amb sa coa fasiá lei degalhs que permetián leis aigats. Dempuei lo 25 de novembre de 2005, lei fèstas de la Tarasca de Tarascon son vengudas, gràcias a l'UNÈSCO, patrimòni Orau e Immateriau de l'Umanitat e i foguèron inscrichas en 2008.
Descripcion dau mostre
La Tarasca es una mena de dragon de sieis patas cortetas coma lei d'un ors, un tòrs tan gròs coma lo d'un buòu, amb una esquina protegida per una carapaça semblanta a la d'una tartuga e, a la fin dau còrs, una coa escatada que s'acaba amb lo fisson d'un escorpion. La tèsta foguèt descricha coma la d'un leon amb d'aurelhas de cavau e una cara de vielh.
La legenda
thumb|left|250px|Estatua de la Tarasca a Tarascon Se pensava que la Tarasca, una mena de dragon d'uelhs rojàs e d'òrre alen, viviá sus lo rocàs ont foguèt bastit lo castèu de Tarascon. Se ditz qu'èra a esperar lei viatjaires que passavan Ròse per leis engolir e espantava totei lei gents de Tarascon. Tanben se pensava qu'èra ela que causava leis aigats de Ròse amb sa coa giganta.
Foguèt descricha dins la Legenda aurea, qu'escriguèt lo cronicaire genoés Iacopo da Varazze.
La bèstia es ligada a la legenda de Santa Marta, una joventa que seriá venguda de Betania per evangelizar lei tèrras provençalas. Se ditz que Marta auriá afrontat lo mostre e que gràcias a sa granda fe crestiana auriá capitat a domdar l'animau e a li botar un cordèu au còu. Maugrat aqueste resultat miraculós de la santa, leis abitants aurián tuat la Tarasca per se venjar dei degalhs.
Se ditz e mai que lo nom de Tarascon vendriá dau nom de la bèstia.
La Tarasca en d'autrei luòcs
thumb|250px|La Tarasca a Valéncia La legenda de la Tarasca coneguèt una granda popularitat e s'exportèt vèrs d'autrei territòris coma per exemple au País Valencian (ont apareis durant lo Còrpus a Valéncia), e mai en Castelha, en Andalosia e en Bolívia.
La Tarasca es tanben l'animau totemic dau quartier de Santa Marta, a Marselha.
Vals-le-Chastel
Vals-le-Chastel (Vals-le-Chastel en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Lo Doulon travèrsa la comuna.
Le Doulon traverse la commune.
Tanlay
Tanlay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
çò amiral de Coligny i séjourne en 1568 pendent una trèva de las guèrras de religion, près del prince de Condé, a Nogueres. Deu ne fugir per escapar a las armadas de Catherine de Médicis.
Las municipalitats de Sant-Vinnemer e de Commissey an #èsser ligadas a Tanlay en 1973.
L’amiral de Coligny y séjourne en 1568 pendant une trêve des guerres de religion, à proximité du prince de Condé, à Noyers. Il doit en fuir pour échapper aux armées de Catherine de Médicis.
Les communes de Saint-Vinnemer et de Commissey ont été rattachées à Tanlay en 1973.
Nòtas
<references group=N/>
Vaus (en Coèc)
Vaus (Vaux en francés) es una anciana comuna peitavina dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas. Lo de genier de 2019, ven una comuna delegada de Valença en Peitau aus costats de Ceaux-en-Couhé, Châtillon, Couhé e Payré.
Geografia
300px|gaucha|miniatura|Vilatge de Vaux-en-Couhé.
Senta Sevèra
Senta Sevèra (Sainte-Sévère-sur-Indre en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Vaus (en Coèc)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Senta Sevèra
Comunas vesinas
400px|gaucha|Distanças e posicion relativa
Vaus (en Coèc)
Nòtas
<references group="N"/>
Senta Sevèra
Personalitats liadas a la comuna
Jacques Tati filmèt Jour de fête, son primièr film en 1947 dins la comuna. Lo film sortiguèt en 1949. La comuna s'apèla Follainville dins lo film. Unes abitants que i a participèron coma figurants.
Stubby Kaye
Bernard Kotzin, mai conegut coma Stubby Kaye (Nòva York, 11 de novembre de 1918 - Rancho Mirage, Califòrnia, 14 de decembre de 1997) foguèt un actor american. Aqueste actor comic excellèt dins lo genre de las comèdias.
Rudolph Bultmann
Rudolf Karl Bultmann (Wiefelstede, Bassa Saxònia, Alemanha, 20 d'agost de 1884 - Marburg, 30 de julhet de 1976), foguèt un filosòf e un dels teologians protestants eminents del sègle XX.
Carles lo Calvet
Carles lo Calvet (13 de junh de 823, Francfòrt de Men - 6 d'octobre de 877, Avrieux) foguèt rei de Frància occidentala de 843 a 877 e emperaire d'occident en 875. Filh de Loís lo Piós e felen de Carlesmanhe, se partejèt amb sos fraires l'Empèri carolingian en seguida del Tractat de Verdun.
Estiguarda
Estiguarda (Estigarde en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
José López Rega
thumb|200px|López RegaJosé López Rega (Buenos Aires lo 17 d'octobre de 1916 e lo 9 de junh de 1989) que ho un òmi politic argentin, secretari deus presidents Juan Domingo Perón e María Estela Martínez de Perón (molhèr deu precedent). La soa influència suus dus que'u való lo chafre de Broish. Que fondè ua organizacion d'extrèma dreta batejada Aligança Anticomunista Argentina o Tripla A entà combàter l'ala esquèrra deu peronisme au mejan deu crime. A partir de 1975 qu'avó d'exilà's ; que ho detiengut aus Estats Units arron e que's morí en preson en Argentina dens l'espèra deu son procès.
Estiguarda
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [esti'ɣwardə]. Las fòrmas ancianas que son afar d'Estiguarde en 1277, ecclesia d'Estigarda en latin, cap a 1325, Stigarda, en latin, en 1336 e 1340.
Per Dauzat, lo nom que vien de garda, « pòste fortificat » dab un prumèr element escur, com a Estipuèi (Gers ).
Lo Sos Devath
Lo Sos Devath (Loussous-Débat en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat que considèra lo nom com « escur » e Negre en ditz pas arren..
Sus la mapa de Cassini, Sous de Bat que s'opausa a Sous Dessus (adara Colomer), a quauques km au sud-èst. Lo nom d'origina qu'èra probablament sense article : *Sos Devath o *Sos de Vath. Dens la conversacion, per precisar de quin Sos èra question, l'article que's podè emplegar e qu'i demorèt. Com i a pas de vilatge deu nom de Sos Dessús (lo nom de la mapa de Cassini que designa ua parròpia, pas ua aglomeracion), Lo Sos Devath qu'èra probablament lo *Sos d'origina. Que demòra donc a explicar *Sos.
Dab la resèrva de l'obertura de la vocala, que's poderé explicar per càmbiaments de timbre au moment deus càmbiaments de lenga o de la traduccion dens lengas diferentas (aquitanic o los aquitanics, gallés, latin...) la semblança dab los diferents Sòs que tira l'atencion : Vic de Sòs, Sòs o meilèu Sòç, l'antica ciutat deus Sotiats, que lor nom, dab son sufixe gallés, es benlèu bastit suu nom de la vila, Castillón de Sòs (o de Sos ?), Sos del Rey Católico (apertura pas pertinenta), e benlèu mei. Justament, dens lo cas de Sos del Rey Católico, se venè d'un [ɔ] deu latin vulgar (ŏ deu latin classic), s'escriveré pas Sos, mès Sues (règla comuna a l'aragonés e au castelhan). Autament dit, se Sos del Rey Católico èra occitan, seré pas Sòs, mès Sos [sus]...
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Servisc de Planificazion y Eleborazion dl Lingaz Ladin
Lo Servisc per la Planificazion y Elaborazion dl Lingaz Ladin (o SPELL) es una de las entitats del país ladin qu'an per tòca de regular la lenga ladina. L'institucion, situada a Urtijëi, foguèt creada en 1994 per l'Union Generela di Ladins e a coma objectiu principal l'elaboracion d'una lenga estandard que pòsca unir totas las varietats ladinas.
Anno Domini
thumb|[[Dionís l'Exigú calculèt l'Anno Domini per trobar la data de Pasca]]
Anno Domini, (An del Senhor), o mai exactament Anno Domini Nostri Iesu Christi que significa: An de nòstre Senhor Jèsus Crist. Aquel terme designa l’an supausat de la naissença de Jèsus Crist de tal biais que foguèt evaluada al sègle VI. Decretada 1|an 1, aquel an inaugura l’èra crestiana, tanben nomenada èra comuna, èra convencionala o la nòstra èra per evitar tota referéncia religiosa; aquel sistèma de datacion es comprés — senon aprovada — per totas las organizacions mondialas.
Datacion
Aquela datacion foguèt calculada se basant sul Liber de Paschate de Dionís l'Exigú, publicat vèrs 525; encargat pel cancelièr papal Bonofacius de concebre un metòde per preveire la data de Pasca segon la « Règla Alexandrina ». Aquela règla èra estat transcricha dins de tièras (dichas latinas) preparada vèrs 444 per un subordonat de l'evesque Ciril d'Alexàndria. Aquelas tièras cobrián de periòdes de 95 ans (o cinc cicles de 19 ans del grèc Meton) e davan los ans segon lo calendièr dich de l'èra de Dioclecian que la primièra annada es nòstre an 285.
Fins alara, la data de naissença de Jèsus repausava sus l'indicacion de l'evangelista Luc : Jèsus aviá 30 ans en l'an 15 de Tibèri (an 29/30 du calendièr actual). Clemenç d'Alexàndria faisiá coïncidir aquela datacion amb lo 28 an seguent la presa d'Alexàndria per August (es a dire en l'an -2 del calendièr actual), Ipolit de Roma e l'istorian Orosi a l'an 752 Ab Urbe Condita (an -2 del calendièr actual), Eusèbi de Cesarèa amb lo 42 an d'Octavi August (an -2 du calendièr actual).
En 525, Denís apondèt un cicle de 95 ans dempuèi l'an 247 de l'èra de Dioclecian onte s'arrestava las tièras alexandrinas qu'aviá en sa possession, (es a dire a partir de 285 + 247 = 532 de nòstre calendièr actual). Mas decidiguèt al meteis temps de modificar l'an de començament del calendièr per acabar amb la referéncia al calendièr de Dioclecian, emperaire qu'aviá fòrça persecutat los Crestians. Declarèt doncas que l'an que realizava aquel complement de tièras d'Alexàndria èra l'an 525 aprèp l'Incarnacion del Crist, que venguèt l'an de començament del nòu calendièr. Se sap pas de segur s'aviá notat que l'an 532, a partir de que aviá apondut un cicle de 95 ans, correspondava al produch de 19 (cicle de Meton), per 4 (pels ans bissextils), per 7 (pels jorns de la setmana), es a dire al cicle de 532 ans del calendièr alexandrin, cicle per que Pasca tomba lo meteis jorn del meteis mes.
Dempuèi lo sègle IV l'Annonciacion, fèsta de l'Incarnacion, se celebrava lo 25 de març. Atal Dionís l'Exigú esitèt pas a sacrificar la rigor de las marcas donadas per l'evangelista Luc, per una coïncidéncia astrala. Son calendièr de las datas de Pasca, aprovada pel papa Joan II en 533, servissiá a determinar la nòva èra que deviá succedir a aquela de Dioclecian. La naissença de Jèsus se'n trovant reportada al 25 de decembre de 753, l'an 1 de l'Anno Domini fuguèt alinhat sud l'an julian 754 ab urbe condita, començant lo primièr de genièr (las annadas començavan lo 1 de genièr a Roma dempuèi sièis sègles) que tomba doncas lo jorn de la circoncision del Crist, perque los Josieus circoncizavan los mainats una setmana aprèp lor naissença. Lo calendièr de Denís foguèt pasmens pas adoptat sulcòp e se continuèt, quitament a Roma, d'utilizar lo calendièr de Dioclecian (Anno Diocletiani) fins al sègle VIII.
Lo calendrièr gregorian es emplegat per la majora partida del monde, qu'utiliza pel fach une datacion fasent referéncia al cristianisme.
Canton de Laruntz
Lo canton de Laruntz qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment d'Auloron, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Despuish 2015, las 8 comunas que son dens lo canton d'Auloron-2. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la soa varianta bearnesa.
Anno Domini
Validitat istorica
L'èra crestiana basada sul calendièr de Dionís l'Exigú donava doncas dos ans de retard sus las marcas cronologicas de l'evangili de Luc e las correspondéncias prepausadas pels istorians de l'Antiquitat. I aviá mai de quatre ans de retard sus las marcas de l'evangili de Matieu, segon que Jèsus seriá nascut al mens dos ans abans la mòrt d'Eròdes lo Grand en -4, se consideram lo recit del « chaple dels Innocents ».
Canton de Laruntz
Istòria
Lo canton de Vièla que's creè en 1790 dens lo districte d'Auloron.
Anno Domini
Validitat istorica
Cal dire que los dos evangilis son contradictòris. Las marcas de Luc serián estat estudiats en foncion de fonts de l'Istòria romana, subretot aqueles primièrs vèrses del capítol II: Una autra traduccion, constatant l’abséncia d’article dins le tèxte grèc, dona la version seguenta: « Quand Quirin venguèt governador de Siria, aquel venguèt lo primièr recensament »,.
Canton de Laruntz
Istòria
En 1801, lo canton qu'estó conservat dab lo caplòc trans.herit a Laruntz.
Anno Domini
Validitat istorica
La lectura donada pel Codèx Bezae presenta pas de dificultat gramaticala e correspond a una revirada del grèc classic: « Aquel enregistrament s’averèt èsser lo primièr, Quirin èra governador de Siria ». Pasmens lo recensament fach per Publi Sulpici Quirin aguèt luòc en 6 de nòtra èra coma lo precisa l'istorian Flavi Josèp (Libre XVIII, cap. III). En mai de l'incoeréncia cronologica, lo tèxte de l'evangelista pausa d'autres problèmas istorics. Segon l'istorian Fergus Millar l'usatge que Luc fa del cens de Quirin, per explicar cossí Jèsus nasquèt a Betelèm, es « totalament enganós e anistoric ». Perque lo cens de Quirin foguèt pas espandit fins a Galilèa, onte viviá la familha de Jèsus, perque aquela darrièra èra dirigida per Eròdes Antipas e èra pas encara partida de la província. La mencion del cens pòt doncas pas èsser retenguda coma indici cronologic.
Canton de Laruntz
Istòria
A las eleccions departamentaus deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimita los cantons deus Pirenèus Atlantics, lo canton de Laruntz qu'estó suprimit.
Anno Domini
Annada zèro
Existís pas d'an 0 dins l'èra crestiana (Anno Domini). En efècte l’usatge del nombre 0 en Euròpa es posterior a la creacion de l’Anno Domini. Passam doncas dirèctament de l’an 1 AbC. a l’an 1|1 ApC.. Atal lo 1 de genièr d'1 marca lo començament de la primièra annada, de la primièra decennia, del primièr sègle, del primièr millenari de l'èra crestiana, que finisson respectivament lo 31 de decembre d'1, lo 31 decembre de 10, lo 31 decembre de 100, lo 31 decembre de 1000. Atal lo sègle XX e lo millenari II s'acabèron lo 31 de decembre de 2000; lo millenari III e lo sègle XXI comencèron lo 1 de genièr de 2001.
Pasmens per simplificar los calculs d’efemerids, los astronòms modèrnes definisson una annada 0 que correspond a l’an -1 dels istorians, notada an 1 AbC. L’an -1 dels astronòms correspondent a l’an 2 AbC. dels istorians, eca.
Nadal o l'An Nòu ? O lo « jorn J » del començament del calendièr
thumb|La circoncision de Jèsus que marca lo començament del calendièr crestian. Esculptura de la [[catedrala de Chartres.]]
Gy-l'Évêque
Gy-l'Évêque es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Anno Domini
Nadal o l'An Nòu ? O lo « jorn J » del començament del calendièr
Dins lo judaïsme, la circoncision al luòc al uèiten jorn de l'enfant mascle, en preséncia de dètz òmes adults e es un rite fondator. Marca la dintrada del mainat mascle dins la comunautat dels òmes.
Dins lo cristianisme, la circoncision de Jèsus èra celebrada cada an lo 1 de genièr (sèt jorns aprèp la naissença del Salvador fixada simbolicament lo 25 de decembre) e comemorada al començament de l'1|an 1. Aquela data es inscricha, fins a 1970 dins lo calendièr catolic romain.
Gy-l'Évêque
Nòtas
<references group=N/>
Anno Domini
Nadal o l'An Nòu ? O lo « jorn J » del començament del calendièr
L'ortodoxia regropa jol nom de Teofania del Salvador los tres eveniments: naissença (e adoracion dels mages), presentacion (e/o circoncision al Temple), e batisme dins lo Jordan. Aquela fèsta es fixada non al 25 de decembre mas segon los rituals al primièr dimenge de genièr, e mai tradicionalament lo 6 de genièr, data que la Glèisa Catolica festava l'adoracion dels Mages, abans de plaçar aquela fèsta al primièr dimenge de l'an, per poder èsser accessible als fidèls salariats. Las glèisas eissidas de la Reforma, quand celèbran Nadal, lo fan sul calendièr catolic que s'èran destacadas.
Dins lo catolicisme, es ni Nadal, ni lo primièr jorn de genièr que marca lo començament de l'an, d'un punt de vista liturgic. Cada an liturgic comença amb l'Avent: espèra del triple aveniment del Salvador, dins la carn a Nazaret, dins l'anma en cada òme, dins la glòria a la fin dels temps. Se las tres sont las dimensions realas de la fèsta de Nadal, lo primièr concerna mai dirèctament la Nativitat, le segond lo temps « ordinari » e lo darrièr la fèsta del Crist Rei, celebrada lo darrièr dimenge de novembre.
Nòtas e referéncias
<References/>
BraAgas
BraAgas es un grop, que se situa entre musica del mond e cançons medievalas, originari de Praga (Chèquia) qu'interprèta mai que mai de musicas d'inspiracion iberica, occitana, balcanica e escandinava. Se creèron en 2007 e tiran son nom de l'espanhòl bragas vist que la màger part dels membres del grop son de femnas.
Istòria del grop
Lo grop se creèt en 2007 amb d'ancians membres de Psalteria e tapèron alara lo vuèg laissat per aquel ensems musical. En 2009 BraAgas ganhèt lo concors de joves talents del festival "Colours of Ostrava" e lo meteis an se trobava demest los nomenats al prèmi Ángel de l'Acadèmia de Musica Populara Chèca, dins la categoria de musica del mond.
Rifenc
Lo rifenc (en berbèr: tarifit) es un dialècte dau berbèr que se parla dins lei montanhas de Rif e en riba de la mar Mediterranèa, au nòrd de Marròc e dins la vila politicament espanhòla de Mrich (Melilla).
Gara de Bram
La gara de Bram es una gara ferroviària, de la linha de Bordèu Sant Joan a Sèta Vila, situada près del centre vila de Bram, dins lo departament de l'Aude dins la region administrative Occitània.
Foguèt inaugurada en 1857 per la Companhiá dels camins de fèrre del Miègjorn e del Canal lateral a la Garona. Es una gara de la Societat nacionala dels camins de fèrre francés (SNCF), desservida per de trens TER Occitània.
Situacion ferroviària
Establida a d'altitud, la gara de Bram es situada al punt quilometric (PK) 327,146 de la linha de Bordèu Sant Joan a Sèta Vila, entre las garas de Castèlnòu d’Arri e de Carcassona.
Acuèlh
Gara SNCF, dispausa d'un bastit pels viatjaires dobèrt del diluns al divendres barrat dissabtes, dimenges e ferriats.
Dessèrta
Bram es desservida par de trens regionals TER Occitània.
Enric Victor Eisseta
Enric Victor Eisseta (Manduèlh, 4 de febrier de 1834–Arle 31 de genier de 1921), dich Mèste Eisseta e tanben "lo felibre dei tamaríssas", foguèt un escrivan occitan felibrenc qu'escriguèt en provençau mistralenc.
Biografia
Enric Eisseta nasquèt dins una familha pagesa de Manduèlh. Se n'anèt jove s'installar a Forcas puei au Mas de Verd coma regisseire. D'ora foguèt membre dau Felibritge e venguèt un collaboraire ben pròche de Frederic Mistral. Ansin foguèt un dei sèt fondadors dau Museum Arlatenc. Escriguèt divèrsei tèxtes en pròsa, de poèmas e a mai compausèt tanben quauquei cançonetas e un fum de cantics tant per Arle, coma per lo pelegrinatge dei Santas Maria. Creèt lo jornau Lo Gau e a l'encòp collaborèt a lArmanac provençau, lArmanac de Lengadòc e mai lo jornau l’Alhòli. A laissat un recuelh de poèmas Li Saladello. Se moriguèt a Arle en 1921.
Canens
Canens (Canens en francés) es una comuna lengadociana en Volvèstre (mès benlèu lingüisticament gascona ), situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Canens vendriá deu nom germanic d'òme Cano ambe'u sufixe germanic -ing[os].
Lòcs e monuments
Glèisa de Sant Victor.
Sent Niseir (de Fornier)
Idrografia
La comuna es traversaa pel pichon riu Bonson.
Atòs e Aspins
Atòs e Aspins (Athos-Aspis en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.4|centre|Comunas a l'entorn.
Atòs
La prononciacion qu'ei [a'tɔs]. Las fòrmas ancianas que son Atos au sègle XIau, in Marca, Atos en 1119-1136 e en 1745, Athos (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Athos-Aspis despuish lo 10 de gèr de 1842, quan apleguèn las duas comunas.
Dauzat qu'explica Atòs, segon Rohlfs, per lo nom gallic d'òmi Atto dab lo sufixe aquitanic -ossum.
Miquèu Grosclaude que constata Dauzat interprèta Rohlfs, qui a pas escriut Atto ei un nom gallic, mès solament un nom trobat a Segòvia e dens d'inscripcions de Gàllia. Lo nom At(t)o(n) qu'èra plan espandit en Gasconha a l'Edat Mejana, çò qui hè pensar a ua origina indigèna possibla. Lo sufixe qu'ei -ossum e lo radicau Ato, Atto, Atho galloroman, latin o de soca locau.
Aspins
La prononciacion qu'ei [as'pis], shens nasalizacion perceptibla. Las fòrmas ancianas que son Espis en 1119-1136, Espis en 1385, Espiis en 1544, Aespiis en 1546, Spiis en 1548, Aspis (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Athos-Aspis despuish lo 10 de gèr de 1842, quan apleguèn las duas comunas.
Lo nom qu'ei escur, segon Dauzat.
L'origina non ei pas lo basco aitz, « punta rocosa », nimei ligada a Aspa. Miquèu Grosclaude que pensa a espins, « bruishòcs, buishons espinós » o a es pins, « los pins », dab l'article definit masculin arcaïc es. Que i a suu territòri d'Atòs un ostau Pys (Piis Juzon e Piis Suzon en 1385), çò qui dona mei de pes a la segonda solucion.
Baba (lenga)
Lo baba es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Saint-Aubin-le-Monial
Saint-Aubin-le-Monial es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Baba (lenga)
Localisacion
Lo baba es parlat dins l'arrondiment de Babessi del departament de Ngoketunjia, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo baba es classat dins lo grop de las lengas non de las lengas grassfields de l'èst.
Saad Hariri
Saad-eddine Rafiq Al-Hariri (n. 1970) òme d'afars e òme politic foguèt primièr ministre de Liban entre 2009 e 2011 e tornarmai dempuèi 2016.
Ostau de vila de Tolon
thumb|Ostau de vila, Engeni de la Navigacion e estatua de [[Janus]] left|thumb L'ancian ostau de vila de Tolon, en, sieguèt bastit au començament dau sègle XVII sus l'ancian pòrt de Tolon e avalit amb eu per lei bonbardaments de la Segonda Guèrra Mondiala en 1944. Sa pòrta èra costejada per lei famós Atlantas de Pèire Puget. Aquestèi dòs esculturas siègueron recampadas dei rueinas e restauradas per èstre inclusas dins lo novèu bastiment que fa fonccion de sala d'onor de la Mairia de Tolon.
Lo pòrt de Tolon monte s'èra bastit l'ostau de vila en 1610, èra estat creat per iniciativa d'Enric III de Navarra e IV de França (òrdre donat ai Sindics de la vila en 1606). La mar, alara, arribava au nivèu de l'ancian Castèu de la Mar e de son Portal de la Mar (seriá avalit an aquèu moment e sei peiras emplegadas de nòu dins la bastisson de l'Ostau de Vila). Aquèu Ostau de Vila sieguèt completat en 1639 e fin finala leis Atlantas de Puget li siegueron porgits en 1656.
Lo novela dralha creada sieguèt nomada Cai dau Pòrt e son tròç davant l'Ostau de Vila prenguèt lo nom de Plaça de la Mar. Tròp estrecha, sieguèt enlargida en 1728.
La naissença de la IIIena Republica li seriá estada anonciada e celebrada per lo cònsol de Tolon amb un discours bilingue francés-provençau
Un dei grands moments de son istòria sieguèt la recepcion organizada per lei marins rus en 1893 ; lo cais dau pòrt civil sieguèt, per aquesta rason, batejat Cai de Cronstadt en 1895 e la Plaça de la Mar venguèt Plaça de l'Ostau de Vila (Hotel de Ville). Après la Segonda Guèrra Mondiala, se tornèt batejar en Cai de Stalingrad, nom remplaçat despuei per tornar a Cai de Cronstadt.
E defòra deis Atlantas, quauquèis autrei tròç son conservats dins lo Musèu dei Amics dau Vielh Tolon la Vila.
Gabino Ezeiza
Gabino Ezeiza (Buenos Aires, San Telmo, lo 3 de heurèr de 1858 - Buenos Aires, Flores, lo 12 d'octobre de 1916 qu'èra un payador (uns deus mei famós dens aqueth art gauchesc pròche deu tenso) afroargentin. La soa composicion mei brembada qu'ei Heroico Paysandú.
Las Aigas
Las Aigas (Eugénie-les-Bains en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Eugénie-les-Bains, en francés, qu'ei un nom modèrne, qui vien de l'emperairitz Eugènia. Que creèn la comuna en 1861 dab un quartièr de Sent Loboèr [e autes tròces]. L'emperairitz qu'estó la mairia d'ua petita estacion termala desvolopada per ua societat. Lo nom dens la lenga indigèna qu'ei simplament Las Aigas, en relacion dab las honts termalas,.
Istòria
La comuna que's creè en 1861, per decision imperiau, dab un tròç de la comuna de Sent Loboèr, la comuna d'Esperons (nom francés) sancera, suprimida e un tròç de la comuna de Damoulens (nom francés, Damoulen marcat dus còps sus la mapa de Cassini ), suprimida (l'aute tròç qu'anè a Baús Sobiran). Sus la mapa d'Estat Major, l'emplaçament deu borg qu'ei marcat Bains de St Loubouer (Eaux Minérales sus la mapa de Cassini).
Jaume Ellul
vinheta
Jaume Ellul (en francés Jacques Ellul), nascut lo 6 de genièr de 1912 a Bordèu e mòrt lo 19 de mai de 1994 a Peçac après una longa malautiá, foguèt un pensaire occitan, istorian, sociològ, teologian protestant e anarquista cristian.
Professor d'istòria del drech, subretot conegut coma pensaire de la tecnica e de l'alienacion al sègle XX, es l'autor d'una seissantena de libres (la màger part tradusits a l'estrangièr, subretot als Estats Units e en Corèa del Sud) e de mantas centenas d'articles.
Argelòs
Argelòs pòt eesèr :
Batalha de Toba-Fushimi
La batalha de Toba-Fushimi se debanèt entre lo 27 e lo 31 de genier de 1868 durant la Restauracion Meiji. Foguèt la premiera batalha importanta de la guèrra entre lei tropas dau shogunat e aquelei dei clans favorables, principalament Choshu e Satsuma, a l'emperaire Meiji. Lei fòrças dei clans Satsuma e Choshu capitèron de resistir pendent quatre jorns maugrat una inferioritat numerica importanta. Pasmens, lo 28, venguèron oficialament l'armada imperiala de Japon entraïnant unei cambiaments de camp dins l'armada dau shogunat. Ansin, lei soudats dau shogunat se retirèron, çò que deviá causar la presa dau castèu d'Osaka, simbòl important dau poder dau shogunat, per lei partisans de l'emperaire.
Vimoutiers
Vimoutiers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Durant la Segonda Guèrra Mondiala pendent la batalha de Normandia, la vila foguèt gaireben entièrament destruita per un bombardament american (sola la glèisa foguèt esparnhada) lo 14 de junh de 1944, que faguèt 200 mòrts. Contituiguèt la rèira-basa del 2e SS-Panzerkorps que contra-ataquèt las posicions polonesas sur Maczuga, au cours de la batalha de la Pòcha de Falaise (20 d'agost de 1944). Vimoutiers foguèt desliurada lo 22 d'agost de 1944 per las tropas canadencas après la fin de la batalha de Chambois que s'acabèt al mont Ormel e ont se pòt ara visitar lo memorial de la batalha de Normandia.
Luòcs e monuments
vignette|Lo [[Tiger I|tanc Tigre, a la dintrada de Vimoutiers.]]
Sainte-Gemme (Charanta Maritima)
Sainte-Gemme es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Tanin
Los tanins son de substàncias naturalas fenolicas que pòdon precipitar las proteïnas a partir de lors solucions aquosas. Son de metabolitas segondàrias de plantas superioras que se trapan dans practicament totas las partidas dels vegetals (ruscas, raices, fuèlas, fruchs, eca.) ont jògan lo ròtle d'armas quimicas defensivas contra unes parasits. Sul plan quimic, son constituits o de poliòl (glucòsa mai sovent), o de catequina o de triterpenoïde al que son ligats d'unitats galloilas (o lors deribars) o d'oligomèrs o polimèrs de flavanòls.
Istòria
Los tanins son coneguts dempuèi la nauta Antiquitat. A l'Edat Mejana, per la preparacion del cuer, se los extrasiá de las rusca dels casses o dels castanhs. Las pèls essent banhadas dins de fòssa de rusca pendant al mens un an abans d'èsser trabalhadas. A la fin del sègle XIX, l'industria cambiarà lo cròme al tan.
Lo ruscatge se dona establissent de ligams entre las fibras de collagèn de la pèl çò qu'a per consequéncia de transformar de pèls frescas en cuer imputrescible.
La primièra descripcion quimica dels tanins vegetals se deu al quimista alemand Emil Fischer (1852-1919) al començament del sègle XX. En 1920, Karl Freudenberg destriavan lo tanins idrolisables, d'aqueles non idrolisables (o tanins condensats). L'invencion de la cromatografia sul papièr pendent la Segonda Guèrra mondiala permetèt a Bate-Smith de menar un trabalh considerable d'identificacion de polifenòls per las plantas.
Etimologia : tanin ven de tan. Lo tan es la polvera extracha de la rusca de casse que servís a tanar las pèls. Aquel tan es benlèu eissit del gallés *tanno- significant « casse ».
Classificacion dels tanins
Las doas categorias de tanins destriada dempuèi Freudenberg e Gross, los tanins idrolisables e los tanins condensats, son d'originas biosinteticas diferentas. Se trapan dins las plantas superioras mas se'n trapa pas per las algas o los animals.
Aquela definicion es pas mai encara completament valid per mai d'una rasons : Es donc clar que l'oposicion idrolisable/non idroliable es un critèri de classificacion pauc satisfasent.
Khanbabae e van Ree prepausan de repartir los tanins en quatre classas seguent lors estructuras quimicas:
Extraction
Los tanins son solubles dins l'aiga jos forma de solucions colloïdalas mas or solubilitat merma quand lo gra de polimerizacion aumenta.
L'extraccion dels tanins se realiza mai sovent per una mescla d'aiga e d'acetòna. Se lèva enseguida l'acetòna per distillacion puèi los pigments e los lipids per un solvant (coma lo diclorometan). Se lèva d'aquela solucion aquosa per l'acetat d'etil los proantocianidòls dimèrs e fòrça tanins gallics.
Las tecnicas de cromatografia permeton solas d'obténer de moleculas puras.
Proprietats biologicas
La complexacion pòt èsser reversible quand se realiza par ligam idrogèn e interaccions idrofòbs. Los tanins condensats (proantocianidòls) an una afinitat mendre per las proteïnas que los estèrs poligallics.
La complexacion pòt venir irreversibla quand los tanins per autoxidacion donan de O-quinònas que forman de ligams covalents.
Distribucion
Mole (1993) estudièt la distribucion de las plantas de tanin pels 180 familhas dels Dicotiledòns e 44 familhas de las Monocotiledòns. La majoritat de las familhas de Dicotiledòns contenon d'espècias ses tanin (testat per lor aptitud a precipitar las proteïnas).
Las familhas mai conegudas que totas las espècias testadas contenon de tanin son lo: Aceraceae, Actinidiaceae, Anarcadiaceae, Bixaceae, Burseraceae, Combretaceae, Dipterocarpaceae, Ericaceae, Grossulariaceae, Myricaceae pels Dicotiledòns e los Najadaceae e Typhaceae pels Monocotiledòns. Per la familha Quercus, las Fagaceae, 73 % de las espècias testadas (N= 22) contienon de tanin. Per aquela dels acacias, los Mimosaceae, sol 39 % de las espècias testadas (N= 28) contienon de tanin, per las Solanaceae lo taus cai a 6 % e las Compositae a 4 % de las espècias. De familhas coma los Boraginaceae, Cucurbitaceae, Papaveraceae ne contienon pas cap.
Plantas de tanin
esquèrra|vinheta|250x250px|Gravadura representant lo talh e ruscatge de Pruches (que la rusca es fòrça rica en tanins), al Estats Units d'America dins los ans 1840.
Utilizacions
S'utiliza de tanins per aparar lo cuer, que transforman las proteïnas contengudas dins lo cuer en produchs insolubles resistissent a la descomposicion organica. L'utilizacion màger del tanin es lo tanatge de las pèls. Los tanins donan als cuers lors qualitats d'imputrescibilitat que faguèron la riquesa de la blancariá a Masamet e tanben a Graulhet o Milhau.
Batalha d'Awa
La batalha d'Awa foguèt un combat navau menor dau començament de la guèrra Boshin durant la Restauracion Meiji que se debanèt lo 28 de genier de 1868. Una flòta de tres naviris dei partisans dau shogun ataquèt e bateguèt una flòta de tres naviris imperiaus que dos èran de naviris de transpòrt.
Tanin
Utilizacions
Autras utilizacions:
Farmacopèa
Al nivèl bioquimic, son de compausats fenolics fasent precipitar las proteïnas. Quand s'agís d'aquela de la saliva, la lubrificacion de la boca manca alara, explicant la sensacion d'assecament
De tanins aurián de proprietats antioxidantas, explicant los efièchs benefics dls chuc de rasim e del vin sus la santat (proteccion cardiovasculara) a dòsis moderadas. Arrestarián tanben los desvolopament dels micròbis.
Los fenòls intervenon dins los caractèrs organoleptics del vin (sabor, astringéncia, duretat), dins los problèmas d’igièna alimentaris (efièch vitaminic P e efièche bactericid) e dins las transformacions del vin (tractaments e vielhiment). Subretot, aquelas substàncias, que venon de la partida solida del rasim, son responsablas de totas las diferéncias entre los vins blancs e los vins roges.
Los tanins del té an d'efièchs sus l'assimilacion del fèrre, la fasent mens eficaça.
L'acid tanic es utilizat en medecina coma astringent antidiarreïc.
Islam
thumb|La [[Kaaba, situada a La Mèca en Arabia Saudita, es lo centre de l'islam. Los musulmans del mond entièr i venon far son pelegrinatge.]]
L'islam (arab الإسلام) es una religion abraamica s'apiejant sul dògma del monoteïsme absolut (l'adoracion del Dieu unic sens li atribuir pas cap associat) e prenent sa font dins l'Alcoran, considerat coma lo recuèlh de la paraula de Dieu (الله), Allà) revelada a Maomet, proclamat per aqueles qu'aderisson a l'islam coma essent lo darrièr profèta de Dieu, al sègle VII en Arabia. Un adèpte de l'islam se nomena un musulman. L'islam revendica per fondament e ensenhament màger le tawhid (monoteïsme, unicitat e indivisibilitat), es a dire lo monoteïsme mai epurat ont lo culte es vodat sonque a Dieu, sens li atribuir pas cap filh.
Los musulmans creson que Dieu es un e incomparable, e que la tòca de l'existéncia es d'adorar Dieu. Los musulmans creson tanben que l'islam es la version complèta e universala d'una fe primordiala que foguèt revelada mai d'un còp pel passat mejans los profètas, coma Adam, Noè, Abraam, Moïses e Jèsus,. Atal, se presenta coma un retorn sus la dralha d'Abraam (nomenat, en arab, Ibraim pels musulmans) del punt de vista de la cresença, l'Alcoran lo definissant coma essent l'escandilh-pè, la lèga de la Kaaba, lo mila d'Abraham (mila ta Ibraim), , , es a dire una somission exclusiva a la volontat d'Allà , ,.
En mai l'Alcoran, la majoritat de musulmans se referisson e de transmissions de paraulas, actes e aprovacions de Maomet, recits nomenat adiths, per l'establiment de règlas juridicas (fiqh) permetent la compreneson e l'acompliment de las adoracions del musulman al quotidian. Las diferentas brancas de l'islam ne s'acòrdan pas sus las compilacions dels adiths de gardar coma autentics. L'Alcoran e los adiths dichs « recevables » son doas de las quatre fonts de la lei islamica, la charia, las doas autras essent l'unanimitat (ijma’) e l'analogia (qiyas).