cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicolau Maquiavèl
Cesar Borgia
thumb|Cesar Borgia o Duque Valentin. En 1501, Cesar Borgia, coma condottiero de la Glèisa e filh del papa Alexandre VI, venguèt conquerir de territòris en Toscana, coma Faenza. Aprochèt de Florença amb sas armadas e exigiguèt que la vila se liguèsse a el, li paguèsse un tribut e cambièsse son govèrn per un autre que li siá favorable a si. Quand los florentins, sens oposicion, foguèron a mand de cedir, Loís XII faguèt pression sus Cesar Borgia que foguèt obligat de levar lo camp. Cap a Piombino, la conquistant facilament e tanben Pesaro e Rimini, puèi tornèt a Roma.
Cesar Borgia prenguèt compte que, amb l'aliança francesa, Florença contrariariá lo seu plan de expansion e per aquò demandèt que si li mandèsse de representants per tractar de son interès. Per aquela mission foguèt enviat Francisco Soderini, e Maquiavèl son secretari e ajuda.
Aprèp la retirada de las tropas de Borgia de Toscana, Maquiavèl escriguèt Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati (1502) sa primièra òbra sens relacion amb las activitats de la Cancelariá, e foguèt dins aquel periòde que cambièt la constitucion florentina, la carga de gonfalonièr venguèt a vida. Foguèt ocupada per Piero Soderini, que Maquiavel vengèt prèpa.
En aquel temps, Cesar Borgia Castello e Bolonha. Crenhent lo Duque e que se reüniscan em Mangione per ordor contra el. Cesar Borgia demandèt a Florença un embaissador per negociar una aliança e li mandèron Maquiavèl, sens poders d'embaissador, lo 5 d'octobre de 1502, pas qu'amb la mission de rencontrar los conjurats.
Lo 9 de decembre, Cesar Borgia marchèt subre Cesena amb l'intencion de metre fin a l'acòrdi. Alà, mandèt que faguèsse prisonièr son lòctenent. Se dirigiguèt a Pesaro e dempuèi, a Fano, ordenèt qu'Orsini e Vitellozzo Vitelli, conquistèsse Sinagaglia. Arribant amb sas tropas, lo faguèt prisonièr e, pus tard, faguèt executar los tres. D'aquel eveniment Maquiavèl escriguèt: "Descrizione Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Paolo e il Duca di Gravina Orsini" (1502).
Demandant ajuda florentina, mas sens pesar l'obtenir, anèt conquistar Città di Castello, Perugia, Corinaldo, Sassoferrato e Gualdo, ont Maquiavèl foguèt nomenat embaissador. Arribèt a Florença lo 23 de genièr de 1508. Amb la mòrt de Alexandre VI e la nòva eleccion de Juli II, Cesar Borgia perdèt sa proteccion. Fait prisonièr dos còps, moriguèt lutant contra l'armada de Navarra, mas la figura de Cesar Borgia marquèt Maquiavèl coma aquela d'un perfèit representant de son prince.
Garda florentina
Amb la mòrt de Cesar Borgia, apareis un novèl problèma: l'expansion de Venècia en Romanha que susprenguèt lo Papa, los florentins e l'emperador Maximilian. Sentent los dangièrs exteriors, coneissent l'ineficacitat de las tropas mercenàrias, Maquiavèl demandèt a Soderini la permission de crear una armada formada de ciutadans de Florença. Lo 15 de febrièr de 1506 las novèlas tropas defilèron sus la Piazza della Signoria. Pauc abans aviá acabat lo Decennale primo, poèma de 550 vèrss en que conta las darrièras dètz annadas e seguèt lo Decennale secondo (en 1509).
Casuda de Soderini
En aquel periòde, Maximilian declarèt d'aver l'intencion de conquistar Itàlia per restaurar l'ancian Sant Empèri Roman Germanic en se fasent coronar a Roma. Puèi los florentins decidiguèron d'enviar de representants per saber a que còst podián aparar la vila. Maquiavèl e Francesco Vettori foguèron encargats de la negociacion e arribèron a la cort en genièr de 1508.
Mentretant, demorèron pas fòrça temps, perque Maximilian foguèt desfait per Venècia. Maquiavèl tornèt en junh del meteis an e capitèt d'organizar las operacions contra Pisa, vençuda lo 4 de junh de 1509 aprèp 15 ans de guèrra. Maquiavel escriguèt "Ritratti delle cose dell'Alemagna" (1508 - 1512).
Dimbsthal
Dimbstal en alemannisch (Dimbsthal en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Nicolau Maquiavèl
Casuda de Soderini
Las ostilitats entre lo papa e Venècia atenguèron lo maximum e fin finala foguèt desfait per la Liga de Cambrai. Mentretant, podent pas daissar Itàlia tombar dins de mans estrangièras, lo papa faguèt una aliança amb Espanha e Venècia contra França.
Los florentins que totjorn comptèron sus l'ajuda del rei de França e que volián pas desagradar lo papa èran dividits. Maquiavèl foguèt enviat a la cort de França per explicar la situacion dels florentins. Sens succès, tornèt en octobre de 1510 amb la certitud que i auriá una guèrra entre França e los Estats de la Glèisa.
Lengas jarrakanas
Las lengas jarrakanas son una pichona familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.
Classificacion
thumb|right|260px|Localisacion de las lengas jarrakanas, en violet Las lengas jarrakanas son :
Nicolau Maquiavèl
Escritura de sas òbras principalas
thumb|Lo tombèl de Maquiavèl dins la [[Basilica de la Santa Crotz.]] Lo 7 de novembre de 1512 Maquiavèl foguèt destituit, acusat d'èsser un dels responsables d'una politica contra los Medici e grand collaborator del govèrn precedent. Foguèt condemnat a mila florins d'aur e citat a demorar en Toscana pendent un an.
Per emmalir sa situacion, los ans seguents dos joves, Agostino Capponi e Pietropolo Boscoli, foguèron preses e acusats de conspiracion contra lo govèrn. Un d'eles daissèt caire, sens voler, una tièra de possibles adèptes del movement republican, que Maquiavèl que foguèt pres e torturat. Per bona fortuna, amb la mòrt de Juli II lo 21 de febrièr de 1513 e l'eleccion de Joan de Medici, un florentin, (Leon X, totes los suspèctes de la conspiracion foguèron amnistiats en senhal de regaudiment, aprèp 22 jorns de prison.
Amb la mòrt de Laurenç II en 1520, Juli de Medici aguèt tot lo poder a Florença. Vesiá Maquiavel d'un uèlh melhor que sos predecessors e li demandèt d'escriure una Istòria de Florença, òbra qu'ocupèt los sèt darrièrs ans de sa vida. Escriguèt tanben L'Art de la Guèrra (1519-1520). E aprèp un viatge de trabalh a Luca escriguèt "Vita di Castruccio Castracani da Lucca" (1520).
Aprèp la casuda dels Medici en 1527, la Republica se tornèt instaurar dins la vila, mas Maquiavèl vegèt un còp sas esperanças de tornar servir la vila foguèron desfaitas perque aviá trabalhat per los Medicis e foguèt tractat amb malfisança per la nòva Republica. Pauc de jorns apuèi, s'amalautiguèt, moriguèt escurament e foguèt enterrat dins la tomba de familha dins la glèisa de la Santa Crotz a Florença.
Lo Prince
Lo Prince es probablament lo libre pus conegut de Maquiavèl; acabat en 1513, se publiquèt postumament en 1532. A per origina l'aliança de Julian de Medici e del Papa Leon X, ont Maquiavèl vegèt la possibilitat qu'un prince finalament unifique Itàlia e la defenda contra los estrangièrs. Una autra version sus l'origina del libre, ditz que l'auriá escrit per temptar d'obténer las favors dels Medicis.
Se dividís en 26 capítols. Al començament, presenta los tipes de principat existent e expausa las caracteristicas de cadun d'aqueles. A partir d'aquò, defend la necessitat del prince de basar sas fòrças amb d'armadas pròprias, non amb de mercenaris e, après tractar del govèrn pròpriament dich e dels motius de la vulnerabilitat dels Estats italians, conclutz son òbra fasent una exortacion per qu'un nòu prince conquiste e libère Itàlia. En una letra a son amic Francesco Vettori, datada del 10 de decembre de 1513, Maquiavèl comentèt:
Coma Dante ditz qu'i a pas de sciéncia sens enregistrar çò que s'apren, notèri totas las conversacions que me semblavan essencialas, e compausèri un pichon libre nomenat De principatibus, ont analisi prigondament de quin biais pòdi pensar aquel subjècte, en debatent çò qu'es un principat, quins tipes de principats existisson, coma son conquistats, estabilizats, e coma se pèrdon.<p style="text-align: right;">— Letra de Nicolau Maquiavèl a Francesco Vettori, lo 10 de decembre de 1513.
Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius
Venguèt a partir de la volontat de l'autor de comparar las institucions de l'Antiquitat, especialament de la Roma classica, amb aquelas de la Florença de son epòca. Atal, seguent l'òbra de Titus Livius, analisa coma apareisson, demòran e desapareisson los Estats. Es dividit per aquò en tres partidas, estudiant dins la primièra la fondacion e l'organizacion, dins la segonda l'enriquiment e l'expansion e dins la darrièra la decadéncia.
Interpretacions comunas
Lo metòde utilizat romp amb la tradicion medievala se fondent sus l'empirisme e l'analisi dels faches recorrent e l'experiéncia istorica de la Roma Antica. E mas, foguèt lo primièr a prepausar una estequida per la politica diferenta de la estequida religiosa, ont la finalitat de la politica seriá la mantenença de l'Estat.
Lo primièr a s'exprimir sus son òbra foguèt lo cardinal anglés Reginald Pole, se diguèt orrificat per l'influéncia qu'aquela tenguèt sus lo Lord Cromwell. Los Jesuistas l'acusèron d'èsser contra la Glèisa e convencèron lo Papa Pau IV de la repertoriar dins l'Index Librorum Prohibitorum en 1559. En França, un uganaud nomenat Innocent Gentillet escriguèt una òbra que l'acusava d'ateïsme e que sos metòdes provoquèron lo Chaple de Sant Bartomieu. Aquela òbra foguèt fòrça difusada en Anglatèrra. En general las criticas se basèron en Lo Prince, analisant l'òbra sola, negligissent las autras òbras de Maquiavèl e sens prendre en compte lo contèxte ont foguèt producha.
I aguèt tanben los que volguèron conciliar sa pensada amb la Glèisa o la tornar d'un biais nacionalista; sens fòrça succès. Uèi, las analisis temptan de prendre en compte subretot los Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius e son Arte de la Guèrra, contextualizant sos escrits e declarant que Maquiavèl inventèt pas una teoria politica, solament descriguèt las practicas qu'aviá vistas.
Conselhièr del tiran
Aquela analisi comencèt de se difusar amb la Reforma Protestanta e la Contrareforma. Fins alara sas òbras èran ignoradas, e apuèi, l'autor e sas òbras foguèron vistes coma pernicioses, foguèt creada l'expression, que s'encontra jamai dins son òbra.
René Marsiglia
René Marsiglia (Aubanha, 19 de setembre de 1959-25 de setembre de 2016) èra un fotbolaire occitan.
Nicolau Maquiavèl
Conselhièr del tiran
Aquela interpretacion es ligada tanben a la vision de sos escrits coma basa teorica de l'absolutisme, al costat de Thomas Hobbes e Bossuet, sens, pasmens, se referir als Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius que fa l'elògi de la forma republicana del govèrn.
Conselhièr del pòble
Una segonda interpretacion ditz que en escrivent Lo Prince, Maquiavèl temptava d'alertar lo pòble dels dangièrs de la tirania, d'aquel avís èran, Baruch de Espinoza e Jean-Jacques Rousseau. Lo darrièr escriguèt "(…) es çò que Maquiavèl faguèt veire amb evidéncia. Fenhent de donar de leiçons als reis, las donèt, e grandas, als pòbles." . Aquela tèsi foguèt defenduda recentament per d'estudis de l'òbra coma o faguèt Garret Mattingly.
I a los qu'afirman que "Lo Prince" es una satira de las costumas dels governants o que l'autor acreditava pas çò qu'escriguèt, fondant aquela afirmacion dins la referéncia que Maquiavel auriá agut per la Republica coma forma de govèrn. Pasmens faguèt de criticas a la Republica.
Nacionalista
Dins lo scenari de l'Euròpa del sègle XIX, pendent las Guèrras Napoleonencas, amb Alemanha e Itàlia fragmentadas e amb los nacionalismes intèrnes naissents, la vision de Maquiavèl passèt per un nacionalisme exaltat, prèst a tot per l'union e la defensa d'Itàlia.
Hegel, Herder, Macaulay e Burd foguèron de sos defensors, segurament basant lor interpretacion sul capítol final del Prince ont Maquiavèl fa una defensa apassionada d'una Itàlia unificada, afirmant qu'un pòble pòt èsser urós e prospèr solament s'es unit.
Pensada
200px|right|thumb|Bust de Maquiavèl a Florença al [[Palazzo Vecchio.]] Maquiavèl foguèt pas un pensador sistematic. Utilizava l'empirisme per escriure mentre un metòde inductiu e pensava sos escrits coma de conselhs practics, contra utopics e realistas. Per Maquiavèl la teoria se separava pas de la practica. Los concèptes descriches per el rompon amb la tradicion teologica medievala e tanben amb la practica, comuna pendent la Renaissença, de prepausar d'Estats imaginaris perfièches, que los princes aurián degut aver totjorn a l'esperit. A partir de l'observacion de la politica de son temps e de la comparason amb aquela de l'Antiquitat formalizèt lo seu pensament per acreditar la permanéncia de la natura umana.
Virtù e fortuna
Los concèptes de virtù e fortuna son emplegats mai d'un còp per Maquiavèl dins sas òbras. Per el, la virtù seriá la capacitat d'adaptacion als eveniments politics qu'aportariá la permanéncia del poder. La virtù seriá coma un barratge que retendriá los projèctes del destin. Mas segon l'autor, en general, los essèrs umans devon mantenir la meteissa conduita quand es fruchosa e atal acabarián de pèrdre lo poder quand la situacion càmbia.
L'idèa de fortuna de Maquiavèl ven de la divessa romana del sòrt e representa las causas indefugiblas qu'arriban als essèrs umans. Se pòt pas saber a qui va far bens o mals e pòt menar qualqu'un al poder coma ne privar, pasmens se manifèsta gaireben pas en politica. Coma sa volontat es desconeguda, se pòt pas afirmar qu'ela jamai li serà favorable.
L'Istòria
Maquiavèl escriguèt l'Istòria mai coma pensador politic que coma istorian. Atal se preocupèt pas que las referéncias foguèron precisas, mentretant anèt als archius de Florença - practica pauc comuna a l'epòca - e daissèt transparéisser dins sas òbras istoricas la defensa de sas idèas tras de la narracion dels faches istorics. Tanben afirmèt que l'Istòria se repetís, de l'escotar seriá util coma exemple per que los òmes tempten d'agir totjorn del meteis biais, eviten de cometre las meteissas errors.
Atal, entretant de sos biografes li atribuisson los fondaments de l'istoriografia modèrna, d'autres afirman qu'aguèt pas una vision critica sufisenta per poder separar los faches istorics dels mites acceptats coma vertadièrs, per exemple, la fondacion mitologica de Roma. D'autres, encara, li atribuisson una.
Estequida
L'estequida de Maquiavèl va contra l'estequida crestiana qu'eretèt de l'Edat Mejana. Las actituds dels governants e dels Estats coma s'èran subordenats a una lei superiora e la vida umana foguèt destinada a salvagarda de l'arma. Amb Maquiavèl la finalitat de las accions dels governants capita per èsser la permanéncia de la patria e lo ben general de la comunitat, pas al pròpri, atal qu'una actitud pòt pas èsser dicha bona o marrida solament jos una perspectiva istorica.
I a un punt de critica de la pensada maquiavelica, per que amb aquela se pòt justificar, per un Estat la practica e tot tipe de violéncia, siá contra los seus ciutadans, siá a aqueles autres Estats. Al meteis temps, lo jutjament posterior d'una actitud que semblava bona, se pòt mostrar marrida.
La Natura umana
Per el, la natura umana seriá subretot marrida e los essèrs umans vòlon obtenir los pus grands ganhs a partir del mendre esfòrç, fasent lo ben solament quand i son forçats. La natura umana tanben ven pas de l'experiéncia de l'Istòria atal sos contemporanèus aguèron coma los antics romans sens que l'istòria d'aquelas civilizacion servisca d'exemple.
Amb per consequéncia qu'es inutil d'imaginar d'Estats utopics.
Referéncias
<References/>
Juvancourt
Juvancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bèlmont (Vivarés)
Bèlmont (Beaumont en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Lola Novaković
Zorana "Lola" Novaković (25 d'abril de 1935 - 3 d'abril d 2016) foguèt una cantaira sèrbia, fòrça populara pendent los ans 1960 e dins un gra mendre dins los ans 1970. Nasquèt a Belgrad, Reialme de Iogoslavia. Representèt lo FPR Iogoslavia al concors d'Eurovision en 1962, ont acabèt quatrena.
En 1962, jogèt dins Šeki snima, pasi se, una comèdia de longa inspirada per la persona publica de la sensacion del fotbòl Dragoslav Šekularac.
Adrada de Pirón
thumb Adrada de Pirón es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Niderhoff
Niderhoff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Missil antinaviri
Un missil antinavri es un missil destinat a atacar e destrurre un autre naviri. Inventat a partir de trabalhs menats sus de bombas volantas durant la Segonda Guèrra Mondiala, son l'arma principala dau combat navau modèrne dempuei la fin deis ans 1960. Per aquò, lei missils antinaviris pòdon èsser tirats a partir d'un aeronau (avions, elicoptèrs...), d'un naviri de superficia, d'un sosmarin, d'un veïcul ò d'una batariá terrèstra.
En generau, lei missils antinaviris son de missils de gròssa talha, anant de 350 kg per lo Penguin norvegian a 4,500 kg per lo SS-N-3 sovietic. An una guidatge inerciau, sovent relevat en fin de trajectòria per un radar classic, e un radar altimetric permetent au missil de volar a una altitud fòrça febla de l'òrdre de quauquei mètres. Aquò permet de complicar la deteccion dau missil. La portada varia de 40 a 200 km e lei cargas explosivas embarcadas son importantas (150 a 1,000 kg) amb quauquei modèls portant una ogiva nucleara tactica.
Lei missils antinaviris son declinats dins mai que d'una version per tenir còmpte de la diversitat dei plataformas de tir potencialas. Lei missils occidentaus son sovent relativament lents, amb una velocitat subsonica, mai dotats de sistèmas de guidatge variats per ben identificar son objectiu e desjogar sei defensas. Lei missils d'origina sovietica ò russa son supersonics, e de còps ipersonics, amb l'idèa de passar lei defensas advèrsas gràcias a l'utilizacion de la velocitat e dau nombre.
Teleferic
vinheta|Teleferic de Zell am See dins los Alps autriacs. vinheta|Teleferic del Renon en [[Itàlia.]] vinheta|Teleferic de Brèst Un teleferic es un mejan de transpòrt per cable aerian.
Lo teleferic es utilizar per escalar un relèu penjat o passar una depression geografica (val, cors d'aiga). Es un mejan de transpòrt agradat per sa facultat a se sostraire de las constrenchas topograficas del terren (ligam dirècte), sos costs d'installacion e de foncionament contenguts e sa consomacion mesurada.
Lo teleferic es utilizat coma transpòrt en comun, per exemple en montanha, dins las estacions d'espòrts d'ivèrn per l'esquí alpin, mas tanben, per accedir a de punts isolats coma los miradors, o encora en mitan urban per aténher un territòri comunal de relèu dificil. Servís tanben coma transpòrt per compte pròpre, dins l'industria subretut.
L'emergéncia del transpòrt per cable
vinheta|Teleferic del Wetterhorn, creat en [[1908 en Soïssa.]] Las primièras traças de transpòrt per cable venon de l'Edat Mejana : de gravaduras japonesas mòstran l’existéncia de teleportats per personas vèrs 1200 e, en 1405, Konrad Kyner fa, dins l'obratge Obra bellifortis, la descripcion precisa d'un teleportat per transportar òmes, cavals e armas per-dessús un cors d'aiga. Lo dich Leon l'African, supausat mòrt vèrs 1527-1555, conta l'existéncia d'un « teleferic » al Marròc. Èra banastassa ligada a de cables moguts per de carrèla permetent a una desena d'abitants de passar l'Oèd Sebó a 70 mètres al dessús de la superfícia del fluvi. En 1644, Adam Wybe von Halingen realiza pel primièr còp un transpòrt de materials penjats a una seria de pilònas per la construccion de las fortificacions de Gdańsk,.
Los cables èran, fins alara, fach de fibra naturala. Caldrà esperar l’invencion del cable modèrne per l’Alemand Wilhelm Albert per assistir a la naissença veraia del teleferic. Lo cable d’Albert es constituit d’una arma de cambe facha de fils torsadats a l'entorn de que sèis brins son enseguida trenant a l'entorn d'una autra basa de còrda de cambre dins de direccions alternadas per mai d'estabilitat. Aqueste principi es realizat en 1834 per l'espleitacion minièra de Clausthal-Zellerfeld, en Alemanha. Lo cable d’Albert demora encara trenat a la man. La maquina de trenar es inventada per l'Austriac Wurm en 1837 e desvelopada a una escala industriala la deceniá seguenta per Felten & Guilleaume. Vengut fisable per un cable ara capable de passar de relèus fòrts, la tecnica del teleferic se dessenha a partir de la segonda mitat del sègle XIX e se desvelopa enseguida amb la revolucion industriala.
En 1861, l'Alemand Freiherr von Dücker concep lo sistèma bicable per teleportats, separant la foncion « portar » e « tractar » per dos cables diferents. Inspira Adolf Bleichert & Co. qu'utiliza aqueste principi en 1872, e bastit son primièr teleferic de transpòrt de material utilizant un sistèma bicable. Amb d'autres davancièr coma Julius Pohlig, son tanben de milièrs d'installacions d'aqueste tipe que son bastits en una cinquantena d'annadas, prefigurant lo teleferic de vitjaires ,.
Los teleferics pels viatjaires
A partir de las annadas 1890, unes aparelhs aerians de cable, sovent leugièrs e orizontals, se destinan al transpòrt de passatgièrs al Klondyke Pass (Canadà), a Knoxville al dessús del Tennessee o al Devil's Dyke a Brighton (Angletèrra). En 1897, un « transbordador aerien per cable » es installat coma atraccion de la mòstra d'art e d'industria de Estocòlme. D'autres seguisson dins diferentas mòstras temporàrias, coma a Viena, Milan o Gènoa. En octobre 1907, es inaugurat en Espanha lo « transbordaire funicular » de Sent Sebastian, imaginat per Leonardo Torres Quevedo. Fa passetjar las gents a 280 mètres entre lo mont Ulia e lo Penne del'Aquilla via una nau penjada a 6 cables portaires. Totes aquestes aparelhs, al perfil de linha puslèu plan, son acara de teleferics qu'escaladan pas de relèu demonstratiu.
En junh de 1908, l'Austrac Josef Stafer dobrís pel primièr còp al public son « transportaire aerian » del Colle (Kohlern) a Bolzano dins lo Tiròl miègjornal. Directament adaptat d'un aparelh de transpòrt de fret, s'agís del primièr teleferic de vitjaires amb supòrts de linha intermediàrias. L'installacion es pasmens artisanala e a pas cap de sistèma de fren de seguretat e deu s'arrestar en 1910 e de nòu bastit per Adolf Bleichert & Co. en 1913. Aquò serà lo primièr teleferic suspensions nautas e cabina plana.
Parallelament, Wilhelm Feldmann imatgina un « ascensor de montanha » sul Wetterhorn, dins los Alps en Soïssa. La construccion, realizada per la societat Von Roll, es inaugurada lo 24 de julhet de 1908. Lo primièr verai teleferic de montanha destinat al transpòrt de vitjaires nasquèt. Es pasmens un fracàs economic degut en partida al començament de la Primièra Guèrra mondiala,.
Alara qu'a Chamonix, comença en 1909 l'interminabla òbra de la construccion del « funiculari aerian » de l'agulha del Miègjorn, es inaugurat a partir de 1912 sul Morro da Urca a Rio de Janeiro (Brasil), lo primièr tròç dels teleferics del Pan de Sucre, primièr teleferic pesuc per passatgièrs del continent american, bastit per Julius Pohlig AG.
Es sonque a l'eissida del conflicte que la construccion de teleferics de transpòrt de vitjaires prend un vam verai pel mond. La tecnica evolua mercé a l’ingenhaire Luis Zuegg, qu'inaugura en 1923 son teleferic de Hafling, al dessús de Merano dins lo Tiròl del Sud. L'aparelh ten de vias largas e assegura de longas portadas se piejant sus un nombre redusit de pilònes, aquò, mercé a una tension dels cables nauta, de l'òrdre de 1 tèrç de la carga de rompadura. Mai tibats, los brins son mens sensibles a l’usadura deguda als passatges repetits de las cabinas al nivèl dels pilònes. Bleichert s'associa a l'ingenhaire per realizar aqueste novèl apròche sus sos aparelhs. Per l'emplec d'aquestas tecnicas novatriças e d'una cèrta estandardizacion, lo constructor fa dintrar lo teleferic dins l'èra de la modernitat. Realiza, pendent lo periòde d’entre-doas-guèrras, mai de teleportats, sol, que l'ensemble dels autres constructors.
Lo teleferic de fret es pas abandonat: de 1935 a 1941, constituís lo mejan màger d'avitalhament d'Asmara, capitala de la colonia italiana de l'Eritrèa. Lo teleferic de Massaoa a Asmara, bastit per l'entrepresa Ceretti e Tanfani, èra, amb sos 75 km de longor, la mai longa linha del mond.
Origina del mot
En Anglatèrra o al Estats Units d'America, se nomena "Cable car" (veitura sus cable), e lo telecabina, curiosament "gondola" (tot coma en Alemanha)
En Alemanha, es nomenat "Drahtseilbahn" (tren sus cable metallic)
Un teleferic es un sistèma ferroviari a causa de la foncion dels cables portaires fixes que fan ofici de via de rotlament dels veïculs.
Disposicion dels cables
Lo veïcul, penjals al carriòt, es mai sovent una cabina tancada (transpòrt de vitjaires) mas pòt tanben èsser una simpla bèna obèrta (transpòrt de materials).
Los cables d'un teleferic son tibats entre las doas garas e pòdon èsser sostenguts en linha per de pilònes, mai sovent en trelís metallics. Es possible tanbenque la portada siá realizada sens sosten intermediaris - los sols punts de sosten son los dos tèrmes del cable.
Existís diferentas disposicions de cables. Mai correnta es ara aquesta qu'utiliza dos cables portaires en parallèl e un cable tractor central; los cables portaires pòdon tanben assegurar una carga mai importanta. De cavalièrs solidaris dels cables portaires e dotat d'un rodeta portant lo cable tractor que la seccion pòt èsser reducha, qu'a pas pus a portar los efièchs dels sieus pes sus de grandas travadas. Aquestes teleferics son tanben mai estables al vent.
Principi du calcul dels cables portaires
Un cable es una biga que torna pas cap de moment plegant. Ven donc que lo diagrama dels moments plegants dins la biga equivalenta de mèsma portada e cargada identicament es afina de la forma del cable (approximacion valabla se lo rapòrt flècha / portada es inferior a 25 %).
Poer un cable fortament tibat entre dos sostens orizontals, s'obten la relacion seguentz (calcul simplificat) :
Mai sovent, « la compausanta orizontala de la tension dins un cable es egala al moment plegant al punt considerat, divisat per la distància verticala del cable a la linha de sosten ».
Dins lo cas d'un tdeleferic, los calculs son diferents, lo principi de calculs es de determinar la trajectòria del cable resolvant l'equilibri estatic del veïcul somes al sieu pes e las tensions dels diferents cables (portaires e tractors). La trajectòria d’un cable es calculada per las equacions de la cadeneta. Per cada abscissi de la linha, una ordonada es obtenguda per resolucion de las equacions. Dins lo cas de cables portaires ancorats, lo logicial deu cercar per cada posicion Y la tension que permet de trobar la bona longor de cable portaire (los calculs son de menar per las valors extrèmas de las temperaturas fixadas per la reglementacion).
Las garas
Un teleferic ten abitualament de dos garas (o estacions) terminalas ont sont ancorats los cables portaires. Son dotadas de carrèlas que fan realizar al cable tractor una semibocla pel tornar en linha sus l'autra via.
Una de las garas es l'estacion motritz: una carrèla dicha motritz i entraïna lo cable pel biais d'un motor electric solidari d'un reductor. La cinematica es complerada per de frens de servici (frens 1) qu'agisson mai sovent sus un volant d'inercia situat sus l'arbre rapid en sortida de motor, e de frens d'urgéncia (frens 2) mai sovent situits en periferic de la carrèla motritz.
Se trapa tanben una marcha de secors, mai sovent assegurada per un motor termic permetent lo retorn de las cabinas a feble velocitat en cas de manca del sistèma electric o de copadura de corrent.
Se realiza tanben, dins una de las garas, la tension dels cables, mai sovent via de contrapés. Per unes aparelhs recents la tension del cable tractor es realizada via un cric idraulic solidari d'un vagonet sus que se situa la carrèla de retorn. Lo cric es pilotat dinamicament per una centrala idraulica que contraròtle en permanéncia la pression. Sus unes aparelhs, la tension dels cables portaires es pas dinamic. Los cables son alara simplament ancrorats dins las estacions terminalas e dimensionats per soténer entièrament la variacion de la tension deguda a la circulacion de las cabinas.
Dins la version desembragabla, las garas d'un teleferic son completats d'un lançaire e d'un alentisseire ont se realiza las fasas d'embragatge e desembragatge. Aquestas son mai sovent compausadas d'un reng de pneus qu'alentís o accelèra lo sèti al nivèl d'un patin de contacte situit sul carriòt del veïcul, pròche de la pinça. Al nivèl d'aquestas bigas, se trapa una cama que, al passatge del veïcul, ven pièjar sul palfèr de la pinça, e dobrir lo mòrs pel liberar del cable tractor ont l'i coblar. Sus tota sa circulacion en gara, lo sèti es penjat a un ralh sus que ròtla via de roletas presentas al nivèl de son carriò. Dins lo contorn de l'estacion, lo veïcul demora mai sovent entraïnat per de pneus, mas se trapa encara de carrejaire de cadenas sus d'aparelhs mai ancians.
Los pneus du lançaires, alentisseire e contorn son ligats entre eles per de correjas o ròdas dentadas e mogut per una roleta moguda pel cable de la linha.
Tipologias
vinheta|Teleferic de vai-e-ven a Buisson Chamois.
Lo teleferic doble via de vai-e-ven
Lo teleferic doble via de vai-e-ven es la tipologia pla mai espandida e mai coneguda.
Doas veïculs son pausat cadun sus una via separada dispausant de son (sos) pròpre(s) cable portaire.
Un teleferic de doas cabinas consomís mens d'energia que s'i a una sola cabina : lo pes d'una de las cabinas es utilizat per tirar sul cable tractor e desplaçar l'autra cabina.
Lo teleferic monovia de vai-e-ven
Lo teleferic dispausa d’un sol veïcul que realiza d'anars-retorns d’un punt A a cap a un punt B. Se trapa mai sovent aquesta tipologia sus de pichonas installacions o quand la plaça manca per installar doas vias separadas mas mai sovent de fòrça grossas installacions ont, dins aqueste cas, dos teleferics monovia son installats parallelament, aquò, per optimizar lo debit (non-necessitat de sincronizar las partenças). Un exemple de gros teleferic monovia es lo Vanoise Express o lo Roosevelt Island Tramway. Se dich alara teleferic doble-monovia.
Lucian Mengaud
Biografia
thumb|Bust al [[Grand Redond (jardin)|Grand Redond de Tolosa]] Lucian Mengaud nasquèt a La Vaur en 1804 dins una familha modèsta. Quand èra plan jove, partiguèt per Tolosa ont faguèt mantun mestièr, trabalhèt a la comuna de Tolosa e a l'encòp coma musician e pintor per i poder subvenir a sas necessitats. Foguèt probablament gràcias a l'influéncia de Jansemin, qu'èra son amic, que Mengaud comencèt a escriure en occitan. En 1841 espeliguèt son recuèlh Las pimpanèlas que seriá reeditat puèi jol títol Ròsas e pimpanèlas. thumb|left|250px|Citacion de Mengaud sus la font Als jòcs florals, plaça de la Concòrdia a Tolosa Mas malgrat lo succès d'aquesta òbra es subretot gràcias a l'escritura de las cançons popularas que l'escrivan venguèt popular. Son òbra mai coneguda es la cançoneta la Tolosenca que foguèt mesa en musica per Pèire-Loís Deffès. Foguèt interpretada per primièr còp lo 30 d'abril de 1845 al Teatre del Capitòli e venguèt lèu un classic dins la capitala mondina, al ponch que d'unes la sonèron "la Marselhesa dels tolosans". En 1860 publiquèt un fascicul d'una obreta d'un acte: Las aucas del Tomàs de Fonsas Grivas.
Teleferic
Lo teleferic monovia de vai-e-ven
Una categoria de teleferic monovia particulara es lo funifor. Aquestes aparelhs dispausan de dos fils portaires e tractors d'un espaçament al mens superior a la largor de la cabina, assegurant una perfiècha tenguda al vent. Los fils tractors son de alara pas constituits pas que per un cable unic que percors la via mai d'un còp : los retorn son realizats verticalament dins las garas, mas tanben orizontalament dirèctament sul carriòt de la cabina via doas carrèlas de dobla gòrja. vinheta|Teleferic pulzat dels Glacièrs de la Meije.
Lucian Mengaud
Biografia
Mengaud participava pro sovent als salons tolosans e en 1864 anèt al Salon parisenc, mas la premsa francesa foguèt pas ges amicala amb el.
Aprèp sa mòrt la vila de Tolosa, per omenatjar sa figura de poèta, faguèt plaçar son bust en 1894 dins lo Jardin del Grand Redond.
Juigné-sur-Loire
Juigné-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. .
Teleferic
Lo teleferic pulsat
Un teleferic pulsat es un teleportat bicable ont los veïculs son gropats per « trens » de mai d'unas cabinas escampilhats a intervals regulars sus la linha.
Juigné-sur-Loire
Geografia
La municipalitat de Juigné-sus-Loire a situat a unitat|15|km}} al sud-es de Angieus, cap de-luòc del departament de Maine-e-Loire (49). Juigné-Sus-Loire a traversat per un fleuve, la Loire. La municipalitat fa partida de l'Anjau, amassa géographique typique dels Païses de la Loire.
Club Nacional de Football
Lo Club Nacional de Football es un club de fotbòl professional basat a Montevideo, Uruguai. Los bolsos an ganhat quaranta sièis campionats, tres Copa Libertadores d'America e tres Copa Intercontinentau.
Juigné-sur-Loire
Geografia
La commune de Juigné-sur-Loire est située à 15 km au sud-est d'Angers, chef-lieu du département de Maine-et-Loire (49). Juigné-sur-Loire est traversé par un fleuve, la Loire. La commune fait partie de l'Anjou, ensemble géographique typique des Pays de la Loire.
Teleferic
Lo teleferic pulsat
Quand un tren de veïculs entre en gara, lo cable tractor es alentit o arrestat per permetre l’embarcament e lo desbarcament, alentissent atal l’ensemble dels autres trens de veïculs presents sus la linha. Lo tren present en gara comença alara un mièg torn e es tornat sus l’autre fil portaire. L’installacion torna prene alara pauc a pauc sa velocitat de crosièra fins a l’arribada en gara del tren seguent.
Club Nacional de Football
Istòria
Lo Nacional es fondat en mai de 1899, coma resulta de la fusion dau Montevideo Football Club e dau Uruguay Athletic Club dau quartièr La Unión. Las colors roge, blau e blanc, son aqueras de la bandièra d'Artigas, èroi de l'independéncia uruguaiana. En 1902, Nacional es per lo premier còp campion uruguaian, e l'an seguent l'equipa nacionala d'Uruguai, constituida solament per jogadors de Nacional, trionfa per lo premier còp davant l'equipa d'Argentina.
Juigné-sur-Loire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Teleferic
Lo teleferic pulsat
Aquestas installacions dispausan mai sovent de cabinas de mai pichonas capacitat pareissent a aquestas equipant las telecabinas, alara sovent una confusion de tipologia.
Exemples de teleferics pulsats : la telecabina Panoramic Mont-Blanc, ligant l’agulha del Miègjorn a la punta Helbronner a Chamonix, o los teleferics dels glacièrs de la Meije a la Grava. Lo Teleferic de la bastilha a Grenòble es tanben un teleferic pulsat, mas coma fonciona sonque amb dos trens, son foncionament sembla a aqueste d'un vai-e-ven, mas fonciona en bocla. vinheta|Teleferic desembragable 2S Ngong Ping 360.
Club Nacional de Football
Istòria
En 1925, Nacional viatja en Euròpa, jogant trenta uèch partidas, amb vint-sièis victòrias, sèt partidas nullas e cinc desfachas. Lo 29 de març a Bordèu, venç 4 - 0 lo Stade bordelais, campion de la Liga dau Sud-Oèst.
Teleferic
Lo teleferic desembragable
Dins aqusta tipologia de teleportat bicable, lo cable tractor circula en movement continú. Lo carriòt es equipat d'un ligam desembragable (pinça) que permet de lo desolidarizar dins las garas per una circulacion a feble velocitat, alara que los veïculs en linha son pas alentits. Es una evolucion bicable d’una classica telecabina desembragabla (monocable) permetent de mai grandas portadas, de velocitat de linha mai grandas, de debits aumentats, una melhora tenguda al vent e subretot una economia consequenta en energia, que lo motor de traccion deu pas sosténer lo pes dels veïculs.
Club Nacional de Football
Estadi
Le Nacional jòga a l'Estadi Gran Parque Central. Aquel estadi a una capacitat de 26 500 plaças.
Teleferic
Lo teleferic desembragable
Inventat dins las annadas 1920, puèi passat de mòda, lo teleferic torna al vam amb d’installacions modèrnas e tecnologicament avançats nomenats teleferics 2S (1 cable portaire e 1 cable tractor) (exemple : lo 2S Ngong Ping 360 a Hong Kong) o teleferics 3S (2 cables portaires e 1 cable tractor) (exemple  : lo 3S l’Olympique a Val-d'Isère).
Transpòrt en comun
esquèrra|vinheta|Teleferic de l'agulha del Miègjorn a [[Chamonix-Mont-Blanc|Chamonix (França).]] Fòrça teleferics son expleitats coma transpòrt en comun, subretot en montanha, dins las estacions d'esquí per la practica de l'esquí alpin. Fan alara mai soventpartit integranta d'un domèni esquiable, compausat de diferents sistèmas de pujadas menant a diferentas pistas d'esquí ligadas. La recerca del debit menèt los conceptors a imaginar d'apparelhs sempre mai gros. Per exemple, en França, las cabinas de 200 plaças del Vanoise Express ligan l'estacion dels Arcs e de La Plagne per formar lo domèni esquiable Paradiski.
Los teleferics son tanben utilizats per accedir a de punts isolats coma los miradors. Unes d'aquestesaparelhs, a causa del caractèr demonstratiu de lor linha e los panoramas qu'ofrisson. Es lo cas del teleferic de l'agulha del Miègjorn a Chamonix (França) amb sa portada de 2 870 mètres per 1 470 mètres de denivelat sens pilòna que mena a près de 3 800 mètres d'altitud, o encara del teleferic de Mérida (Veneçuèla), amb una gara d'arribada a suc del Pico Espejo a 4 765 mètres d'altitud, la mai nauta del mond. vinheta|Roosevelt Island Tramway a Nòva York. I a tanben de teleferics evoluissent en mitan urban, per servir un territòri comunal isolat. A Nòva York, per exemple, lo doble teleferic monovia Roosevelt Island Tramway liga Manhattan a Roosevelt Island, tresplombant l'East River. Se l'aparelh de Nòva York fa partit del ret de transpòrt de l'aglomeracion, fòrça vilas dispausan tanben de teleferic d'agrement que la vocacion es anar de bias ludic cap un punt toristic. A Barcelona, un teleferic subrevola lo pòrt vièlh ligant lo puèg de Montjuïc a la plajas de la Barceloneta. Lo Teleferic de Madrid permet d'aténher lo centre d'un pargue isolat. A Grenòble de cabinas en forma de botiòlas anant sul site de la Bastilha. A Tolon lo telefric del mont Faron servís lo quartièr de Siblas (Tolon Nòrd) fins al suc del Mont Faron. A Huy (Belgica), lo teleferic de las Vals subrevola la vila e son fòrt. A Brèst un teleferic permet de ligar las doas ribas del riu Penfeld.
Amb sièis teleferics urbans, Algièr es la vila amb mai granda concentracion urbana d'aqueste tipe de transpòrts.
L'expleitacion comerciala d'un teleferic coma transpòrt en comun es assegurada o en regia dirècta per una administracion publica, o en regia per una persona publica jos forma d'un servici public industrial e comercial, o per una entrepresa avent passat a aqueste efièch una convencion de durada determinada amb l'autoritat competenta. L'utilizacion de l'aparelh es mai sovent somes a la crompa d'un títol de transpòrt que se basa mai sovent sul principi del prètzfach (anar-retorn, jornada, setmana, etc.).
Transpòrt privat
esquèrra|vinheta|Teleferic industrial al [[Svalbard (Norvègia).]] vinheta|Teleferic pel transpòrt dels materials de la [[peirièra de talc de Trimons (País de Fois), al començament del sègle XX.]] Los teleferics son tanben espleitats coma transpòrt privat o transpòrt per compte pròpre.
D'aparelhs de concepcion a vegada pro artisanals, son utilizats dins de proprietats privadas isoladas. Son mai sovent de teleferics amb de veïculs constituits de simples plan simplament arenjats pel transpòrt d'una o doas personas, de merças o de bestial.
Los equipaments per pujar son tanben utilizats dins l'industria :
Los teleferics son tanben utilizats coma transpòrt militar per montar de material e provesiment e sortie los nafrats. An l'avantatge de poder foncionar pendent una meteo perturbada (per tubas). Un dels exemples istoric es la construccion de milièrs de teleportats militars pendent la Primièra Guèrra mondiala, dins las Dolomitas e lo Trentin e Aut Adige, ont l'armada italiana e austriaca se fan fàcia.
Regropament e racionalizacion
Uèi l'entreten e lo renovelament del pargue d'aparelh constituisson l'essencial del mercat. La baissa de la demanda provoquèt la disparicion de fòrça constructors e las entrepresas se regropèron.
Per optimizar lors costs, los principals constructors se distribuisson en dos grands grops. I a l'Austriac Doppelmayr e lo Soís Garaventa, units dins Doppelmayr Holding AG, e l'Italian Leitner e lo Francés Poma apartenent a l'industrial Michael Seeber, dins la socitat HTI BV,.
Carrocièrs
La concepcion de las cabinas d'un teleferic es mai sovent donat a d'entrepresas especializadas. Los dos grops principals dispausan ara cadun de lor carrocièr: s'agís del Soís CWA Constructions per Doppelmayr - Garaventa, del Francés Sigma per Poma e Leitner e del Soís Gangloff per BMF-Bartholet
Tanben demoran de carrocièrs independents coma l'Austriac Carvatech. Lor produccion se concentra subretot sus de realizacions mens estandardizadas o de remplaçaments de veïculs sus de linhas existissentas.
Adrados
Adrados es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Nájera
Nájera es un municipi de La Rioja.
Moyemont
Moyemont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pfutsero
Pfutsero es una vila de l'estat de Nagaland en Índia.
Administracion
Pfutsero es situada dins lo districte de Phek.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 10 371 abitants.
Vabres (Naut Léger)
Vabres es una anciana comuna de Gigaudan, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. Dempuèi 1966, es annexada a la comuna velaiosa d'Alairacs.
Toponimia
La prononciacion, relevada a La Clausa, comuna de Gresas, es ['vabrə]; a Cubèl, es ['vabre].
Vabres es atestat en 1219, Vabres. Lo nom ven del gallés uobera / *uobero / *uabero, que aviá lo sens de « riu, riu escondut », de « fònt esconduda » (sens causit per Xavier Delamarre, que deu èsser lo d'origina) o de « degonle, vabre », assortit generalament de l'article femenin dins sos resultats occitans. Lo mot gallés sembla un compausat, format de uo-, « sotz, sos, jos », e de beru-, « fònt ». L'evolucion fonetica se faguèt sense vocalisacion del b, a la diferéncia de Vaur o dels La Vaur, , (cf. tanben fabre/faure).
Ota
Ota es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Ota Es una del nòu comunas del Costat dels Dos-Sevi. A situat en lo Parc natural regional de Corsega.
Lo gòlf de Porto a #èsser classificat patrimòni mondial de l'umanitat per la Unesco. Segon la nòva denominacion aprovada l'an 2006 per la Unesco, lo Gòlf de Porto engloba los calanche de Piana, lo gòlf de Girolata e la resèrva de Scandola.
Ota est une des neuf communes du Canton des Deux-Sevi. Elle est située dans le Parc naturel régional de Corse.
Le golfe de Porto a été classé patrimoine mondial de l'humanité par l'Unesco. Selon la nouvelle dénomination approuvée en 2006 par l'Unesco, le Golfe de Porto englobe les calanche de Piana, le golfe de Girolata et la réserve de Scandola.
Istòria
Ota Es l'anautit luòc de l'istòria de la « pieve del Siá ». Pendent las guèrras de las Cinarchesi, aquela pieve, coma entre unas autras aquelas del Sevengrentu e del Salognu, i aviá aliat a caps rebèls coma Ghjuvan’Paulu di Leca (final de la, començament de la ), #qu'èran en resisténcia contra Gènoa. Çò Siá èra sovent dévasté per Gènoa e las incursiós turcas, e las siesi se reagrupaven dins lo sol vilatge de Ota.
Lo vilatge llaura accès als gargamèlas de la Spelunca #que protegisson un pont de l'epòca génoise, lo pont de Zaglia, sul sentier « Tra Maire e Monti », l'anciana rota muletière en connectant Ota a Evisa.
Ota est le haut lieu de l’histoire de la « pieve du Sia ». Pendant les guerres des Cinarchesi, cette pieve, comme entre autres celles du Sevengrentu et du Salognu, était alliée à des chefs rebelles comme Ghjuvan’Paulu di Leca (fin du, début du ), qui étaient en résistance contre Gênes. Le Sia était souvent dévasté par Gênes et les incursions turques, et les siesi se regroupaient dans le seul village d’Ota.
Le village ouvre accès aux gorges de la Spelunca qui abritent un pont de l’époque génoise, le pont de Zaglia, sur le sentier « Tra Mare e Monti », l’ancienne route muletière reliant Ota à Evisa.
Terraformacion
thumb|Vista d'artista de las diferentas estapas de la terraformacion de Mart. La terraformacion es un tèma classic de la sciéncia-ficcion, popularizat per l'autor estatsunian Jack Williamson. Es una sciéncia qu'estudia la transformacion de l'environament natural d'una planeta, d'un satellit natural o d'un autre còs celest, per lo far abitable reünissent las condicions d'una vida de tipe terrestre.
L'accion primièra per capitar es la modificacion o la creacion d'una atmosfèra de composicion pròche d'aquela de la Tèrra, compausanta màger del desvelopament de la vida. Tanben se dich d'ingenheria planetària se l'objectiu es pas de far ressemblar la planèta en question a la Tèrra.
Cada candidat a la terraformacion presenta de condicions que li son pròprias, fasent lo procediment especific per cadun d'eles. Los principals estudis menats tractan de la planeta Mart. D'autres concernisson Vènus, Euròpa (satellit de Jupitèr) e Titan (satellit de Saturne), veire d'autres còs, mas las condicions semblan fòrça mai dificilas a modificar.
De la ficcion cap a la sciéncia
Pauc a pauc, los scientifics s'interessèron a la terraformacion, per començar per l'american Carl Sagan que prepausèt de terraformar Vènus en 1961, amb d'algas injectadas dins son atmosfèra. L'environament venusian es pasment pro infernal, amb una temperatura de quasi 460<span title="860 °F ou 733,2 K" contenteditable="false"> <abbr class="abbr" title="degré Celsius" contenteditable="false">°C. Aquelas condicions son ligadas a la preséncia de dioxid de carbòni ( C O 2) e de vapor d'aiga, dos gases d'efièch de sèrra.