cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teodòsi I
Una relacion ambigüa amb los coemperaires
En 394, foguèt l’autor del decret interdisent los Jòcs Olimpics acusats de difusar lo paganisme (los jòcs foguèron restablits sonque en 1502 ans mai tard en Grècia).
Un eritatge dificil
Teodòsi, que patissiá d'idropisia, moriguèt a Milan, lo 17 de genièr de 395. Alara, l’Empèri tornèt èsser unificat pel primièr còp dempuèi trenta ans, mas pel darrièr còp.
De son primièr maridatge amb Aelia Flacilla, Teodòsi aguèt dos filhs: August Arcadi en 383, e Onòri en 393. Partejèt entre eles l’Empèri: Flavius Honorius (10 ans) recebèt l’Occident e Flavius Arcadius (18 ans) l’Orient, e encarguèt lo Vandal Stilicon de vigilar sus eles.
Moyenvic
Geografia
La municipalitat a situat en una plana salina del sud de la Moselle, lo Saulnois. Es contiguë amb las municipalitats de Hampont, Haraucourt-sus-Seille, Marsal, Xanrey, Juvrecourt, Vic-sus-Seille e Morville-lès-Vic. A situat a unitat|3|km}} a l'èst de Vic-sus-Seille, al sud-es de Castell-Salins,  al nòrd-es de Nancy e  al sud-es de Mètz.
Perier
Perier pòt èsser :
Moyenvic
Geografia
Fa partida del parc natural regional de Lorraine. A traversat pel riu Seille, e al limit de la municipalitat, per un dels afluents : lo Nard. Es un ponch de jonction entre los aisses Mètz-Sarrebourg (D955), Nancy-Dieuze (D38) e Lunéville (D914).
Los abitants an nomenat los Moyenvicois. Al cors dels sègles la vila s'es successivament telefonada Mediano Vico (836), Mediovici (968), Medio-Vico (982), Moyenvi (1183), Moienvi (1252), Moenvic (1258), Moyenvey (1324), Medius vicus salinarium oppidum (1525). Aquel nom de Medianus Vicus vendriá de la posicion intermediària entre Marsal (Vicus Marosallum) e Vic-sus-Seille (Vicus Bodatius).
Moriers (Aups d'Auta Provença)
Moriers (Moriez en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Moyenvic
Geografia
La commune est située dans une plaine saline du sud de la Moselle, le Saulnois. Elle est contiguë avec les communes de Hampont, Haraucourt-sur-Seille, Marsal, Xanrey, Juvrecourt, Vic-sur-Seille et Morville-lès-Vic. Elle est située à 3 km à l'est de Vic-sur-Seille, 8 km au sud-est de Château-Salins, 32 km au nord-est de Nancy et 53 km au sud-est de Metz.
Elle fait partie du parc naturel régional de Lorraine. Elle est traversée par la rivière Seille, et à la limite de la commune, par un des affluents : le Nard. C'est un point de jonction entre les axes Metz-Sarrebourg (D955), Nancy-Dieuze (D38) et Lunéville (D914).
Les habitants sont nommés les Moyenvicois. Au cours des siècles la cité s'est successivement appelée Mediano Vico (836), Mediovici (968), Medio-Vico (982), Moyenvi (1183), Moienvi (1252), Moenvic (1258), Moyenvey (1324), Medius vicus salinarium oppidum (1525). Ce nom de Medianus Vicus viendrait de la position intermédiaire entre Marsal (Vicus Marosallum) et Vic-sur-Seille (Vicus Bodatius).
Moriers (Aups d'Auta Provença)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Moyenvic
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Moyenvic Es un luòc del briquetage de la Seille, èra doncas ja viscut pendent lo primièr millenari abans Jesucrist. La region a ocupat per las Romains en -58, semblan pas aver-i espetat la sal de la region.
Bastisson una via militar #que va de Divodurum (Mètz) a Pons-Savari (Sarrebourg). Traversava lo territòri de la municipalitat en contrebas de la còsta Santa-Jean, près de la rota Nancy-Dieuze. Bastisson una citadelle a Moyenvic al.
Segon la legenda, la region a #èsser christianisée per tres fraires e sœur venguts de Grècia al començament del : Sant Agent, Sant Pient e Santa Colombe #que #viure ne de ermitas a Moyenvic. La siá fèsta patronale a celebrat lo 30 d'octòbre.
Moyenvic est un site du briquetage de la Seille, il était donc déjà habité pendant le premier millénaire avant Jésus-Christ. La région est occupée par les Romains en -58, ils ne semblent pas y avoir exploité le sel de la région.
Ils construisent une voie militaire qui va de Divodurum (Metz) à Pons-Savari (Sarrebourg). Elle traversait le territoire de la commune en contrebas de la côte Saint-Jean, à proximité de la route Nancy-Dieuze. Ils bâtissent une citadelle à Moyenvic au.
Selon la légende, la région a été christianisée par trois frères et sœur venus de Grèce au début du : Saint Agent, Saint Pient et Sainte Colombe qui vécurent en ermites à Moyenvic. Leur fête patronale est célébrée le 30 octobre.
Miengo
Miengo es un municipi de la província de Cantàbria.
Moyeuvre-Petite
Moyeuvre-Petite es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Geografia
Moyeuvre-Pichon es un vilatge situat en la vallée del Conroy en Moselle. Environné De esperons boisés a la cœur d'un vast massís forestal, lo vilatge e mai se apertenent a la conca sidérurgique, a conservat un caractèr pittoresque pré-industrial.
Moyeuvre-Petite est un village situé dans la vallée du Conroy en Moselle. Environné d’éperons boisés au cœur d'un vaste massif forestier, le village bien qu’appartenant au bassin sidérurgique, a conservé un caractère pittoresque pré-industriel.
Istòria
Lo territòri de Moyeuvre-Pichona dépendait de l'anciana província del Barrois, en la prévôté de Briey. En 1817, Moyeuvre-Pichona, lo pòble traversat pel Conroy aviá per annèxa la granja de Corbas. A aquela epòca i i aviá 358 abitants repartits dins 74 ostals.
Le territoire de Moyeuvre-Petite dépendait de l'ancienne province du Barrois, dans la prévôté de Briey. En 1817, Moyeuvre-Petite, le village traversé par le Conroy avait pour annexe la ferme de Corbas. À cette époque il y avait 358 habitants répartis dans 74 maisons.
Philip K. Dick
Philip Kindred Dick, naissut lo 16 de decembre de 1928 a Chicago, dins l'estat d'Illinois ais Estats Units e mòrt lo 2 de març de 1982 a Santa Ana en Califòrnia ais Estats Units, siguèt un autor american de romans, de novèlas e d'assais de sciéncia-ficcion. Mantuna de seis òbras foguèron adaptada au cinèma coma per exemple Blade Runner, Total Recall o Minority Report.
Òbras
Las datas d'aquesta bibliografia son completadas per la data de publication.
(1172) Äneas
(1172) Äneas es un asteroïde.
(1173) Anchises
(1173) Anchises es un asteroïde.
.final
es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 26 de setembre de 2015.
Avesnes-en-Saosnois
Avesnes-en-Saosnois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.seven
("set", en anglés, del nom del seten canal de television en Austràlia) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa australiana Seven West Media Limited. . Es en servici dempuèi lo 26 de setembre de 2015.
Districte de Pherzawl
Lo districte de Pherzawl es un districte de l'estat de Manipur en Índia.
Administracion
La creacion per la capitala d'aquestes nòus districtes menèt a la contestacion e a de trebolum per las populacions nagas e kukis que repròchan al govèrn d'Imphal de los aver creats sens consultar lo « Hill Area Committees » que representa los nagas.
Lo govèrn de Manipur a pas publicat d'estatisticas sus lo districte, que siá la superfícia o la populacion.
Miera
Miera es un municipi de la província de Cantàbria.
Maquina simpla
[[Fichièr:Table_of_Mechanicks,_Cyclopaedia,_Volume_2.png|vinheta|387x387px|Tablèu d'esquèmas de maquinas simplas apareissent dins Cyclopaedia (1728) . Las maquinas simplas facilitan l'analisi de las maquinas en general.]] Se nomena maquina simpla un dispositiu mecanic elementari permetent de transformar una fòrça de modul e de direccion determinadas en una fòrça que lo modul e/o la direccion son diferentas.
Segon los Ancians, i a cinc maquinas simplas: lo levador, la carrèla, lo cunhet, lo tron e la vitz sens fin. Al Libre II de sas Mecanicas, Eron d'Alexàndria estudièt caduna d'elas.
Mai sovent, las maquinas simplas son classificadas en uèit tipes:
Anonim de Bordèu
Presentacion
Es lo primièr document de pelegrinatge cap a Jerusalèm, e en Tèrra Santa, que demora. Consistís en une lista pro seca de las estacions sus las carrièras imperialas, amb una remarcas sus çò que lo pelegrin visquèt. Los luòcs son divisats en punts de forca, arrèsts e vilas. Dins aqueles localitats, lo pelegrin podavan se pausar, s'arrestar, dinar o cambiar de montura abans de contunhat lo camin.
Las seunas informacions sul Mont del Temple son de las mai preciosas, coma la lapis pertusus (ròca traucada) sus que los Josieus vengavan plorar un còp cada an, que seriá la primièra mencion de la cròta ont que serà bastit le Dòma de Ròc.
A Tolosa e après
L'itinerari contunha benlèu seguent de vias romanas.
Sumena
Sumena (Sumène en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Los estatjants son diches "Sumenòls" e per escaisnom "Manjagranets".
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lenga
Sumena es lo punt n°840 de l’Atlas Linguistique de la France.
Chantemerle (Marna)
Chantemerle es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.kia
es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa coreana Kia Motors. Es en servici dempuèi lo 26 de setembre de 2015.
Basses
Basses es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Nòtas
<references group="N"/>
Edoard VIII del Reialme Unit
Edoard VIII (Edward Albert Christian George Andrew Patrick David) estot rei deu Reiaume Unit de Grana Bratanha e d'Irlanda deu Nòrd e deus autes Dominions deu Commonwealth e Emperador de las Indias deu 20 de gener de 1936 dinca a la soa abdicacion lo 11 de deceme de 1936. Estó ulteriorament Duc de Windsor.
Saint-Bonnet-en-Bresse
Saint-Bonnet-en-Bresse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Santa-Casqueta-en-Bressa fa partida de la Bressa bourguignonne.
Saint-Bonnet-en-Bresse fait partie de la Bresse bourguignonne.
Istòria
Au cours de la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de Bonnet-sur-Guyotte.
Joan de Gastellú-Sabalòt
Joan de Gastellú-Sabalòt (escrivut tanben Jan de Gastellú-Sabalòt a l'estat civiu Jean Baptiste Gastellu-Etchegorry - Gestars, Bearn, 25 de junh de 1896 - Pau, 28 de mai de 1981 ) que ho un escrivan bearnés. Gessit d'ua familha de mestieraus (tisnèrs, molièrs, topièrs e musicians) qu'èra eth medish menusèr, atau com lo protagonista deu son roman : ''Margalida, la hilha deu praube (edicion postuma).
Qu'a tanben escrivudas òbras dramaticas : Marieta l'Auseròta, la caminaire e ''Los tres galants de la molièra.
Canton de Catús
Lo canton de Catús es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Caors, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton foguèt despartit entre lo canton de Puèg l'Avesque (Las Joanias e L'Èrm) e un canton novèl, Causse e Boriana (burèu centralizator : Espèra) per las autras quinze comunas. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, carcinòl mejan probablament.
Istòria
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Catús foguèt suprimit.
Eau Claire (Wisconsin)
thumb|280px|right|Sarge Boyd Bandshell - Owen Park
Eau Claire es un ciutat de l'estat american de Wisconsin. Sa populacion èra estimada a 61,704 abitants, en 2000. Sa superfícia totala es 83,8 km².
Sciéncia-ficcion
La sciéncia-ficcion (anglicisme abreujat en SF) o anticipacion, es un genre sustot literari e cinematografic estructurat per d'ipotèsis sus çò que poiriá èstre lo futur e leis univèrs inconeissuts (planetas alunchadas, mondes parallèles, etc.), en partent dei conoissenças actualas (scientificas, tecnologicas, etnologicas, etc.). Es diferent dau fantastic, genre qu'inclutz una dimension inexplicabla, e de la fantasy, que parla de mondes magics.
Marèa
thumb|Figura esquematica de las marèas vivas thumb|Figura esquematica de las marèas mòrtas
La marèa designa lo fenomèn de modificacion de la nautor de las mars e oceans causada per l'interferéncia de la luna e del solelh sul camp gravitacional de la Tèrra.
Quand aquel nivèl es maximal se ditz "marèa nauta" o "plena", e quand es minimal se ditz "marèa bassa".
Doas marèas nautas successivas son desseparadas per un periòde de temps de dotze oras e mièja, de manièra qu'entre una plena mar e una bassa mar passan sièis oras e quart. Dins las mars tancadas o pichonas (com la Mediterranèa) las marèas son gaireben imperceptiblas, mas dins los oceans o mars dobèrtas, i pòt aver de diferéncias de qualques mètres entre la bassa mar e la plena mar.
L'influéncia gravitacionala solara pòt aumentar o demesir l'intensitat de les marèas. Pòt provocar de "marèas vivas" si lo solelh e la luna son alinhats (dos còps almens, en luna nòva e en luna plena), e "marèas mòrtas" (quand la luna es en quart creissent e en darrièr quarton).
La pression atmosferica tanben influís, fins a 15 cm. Aquelas marèas se sonan "marèas meteorologicas". thumb|left|295px|Diferéncia entre marèa bassa e marèa nauta al pòrt de l'Illa de Re ([[Golf de Gasconha)]]
Ménestreau-en-Villette
Geografia
Lo vilatge a situat en la region naturala de Sologne e la airal urban de Orléans, a 27 km al sud de Orléans e a 7 km a l'èst de La Ferté-Sant-Aubin.
Le village est situé dans la région naturelle de Sologne et l'aire urbaine d'Orléans, à 27 km au sud d'Orléans et à 7 km à l'est de La Ferté-Saint-Aubin.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Isla
Isla o Illa pòt èsser :
Molledo
Molledo es un municipi de la província de Cantàbria.
Sacey
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mashrèc
La nocion de Mashrèc (en arabi Mashriq, "Èst") s'opausa a aquela de Magrèb (Maghrib, "Oèst").
Golf de Roses
Lo golf de Roses es lo golf principal de la costa empordanesa, situat al sud del cap de Creus, prèp de la vila de Roses que li dona lo nom. L'autra vila principala es l'Escala, que ne'n marca la fin. Istoricament, foguèt la primièra zona de Catalonha ont se constituiguèron de poblaments grecs coma Rhodus (a Roses) e Empòrion coma o testimonian los impressionants vestigis d'Empuries.
Noja
Noja es un municipi de la província de Cantàbria.
.bom
("bon" en portugués) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 26 de setembre de 2015.
Penagos
Penagos es un municipi de la província de Cantàbria.
.stockholm
(nom de ciutat de Suècia, Estocòlme) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 26 de setembre de 2015.
(1175) Margo
(1175) Margo es un asteroïde.
San Diego
thumb|San Diego en [[2001]] San Diego es una vila situada a l'extrèm sud-oèst de l'estat de Califòrnia, e a l'extrèm sud-oèst continental dels Estats Units. Es lo sèti del Comtat de San Diego que confronta Tijuana, en Mexic.
Es la segonda vila mai granda de Califòrnia e l'ochena del país; al cens de 2014 aviá una populacion totala de 1 381 069 abitants. San Diego aculhís divèrsas basas militaras, e de pòrts de l'armada nòrd-americana e basas d'infantariá de marina.
Champ-Haut
Champ-Haut es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat es als confins del país de Ouche, del país de Auge e de la campanha de Alençon. Lo sieu bourg es al nòrd-es del Merlerault, a Unitat|10|km  al sud de Gacé e a Unitat|10|km  a l'èst de Santa-Gauburge-Santa-Colombe.
La Touques pren la siá font al sud del territòri communal.
La commune est aux confins du pays d'Ouche, du pays d'Auge et de la campagne d'Alençon. Son bourg est à 6 km au nord-est du Merlerault, à 10 km au sud de Gacé et à 10 km à l'est de Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe.
La Touques prend sa source au sud du territoire communal.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tavèus
Tavèus (Tavel en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Union de comunas de Diez
L’Union de comunas de Diez (Mont Carlòta) es una union de comunas dins lo país de Renània e Palatinat, en Alemanha. Sa superfícia es de 106,22 km². Aviá 25,158 abitants en 2021. Es creada a l’entorn de la comuna de Diez lo 1èr de julhet de 1991. Caup la colonia valdesa de Charlottenberg.
Mondreville (Sèina e Marna)
Mondreville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Districte de Noney
Lo districte de Noney es un districte de l'estat de Manipur en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Longmai. Noney es un dels sèt nòus districtes fondats en decembre de 2016, amb aquels de Kamjong, Kakching, Tengnoupal, Pherzawl, Jiribam e Kangpokpi. Lo districte foguèt fondat en destacant una part del territòri del districte de Tamenglong.
La creacion per la capitala d'aquestes nòus districtes menèt a la contestacion e a de trebolum per las populacions nagas e kukis que repròchan al govèrn d'Imphal de los aver creats sens consultar lo « Hill Area Committees » que representa los nagas.
Lo govèrn de Manipur a pas publicat d'estatisticas sus lo districte, que siá la superfícia o la populacion.
(1177) Gonnessia
(1177) Gonnessia es un asteroïde.
Aut Empordan
L’Aut Empordan, geograficament, es format per una plana alluviala amb los rius Muga i Fluvià, que desbocan vèrs la mar Mediterranèa dins lo golf de Roses. L'Aut Empordan es dobèrt subre la sèrra de l’Albèra al nòrd e la petita sèrra de Valldavià e lo massís de Montgrí al sud.
Magrèb
Magrèb (en arabi Maghrib, "Oèst") es una region vasta d'Africa, al nòrd-èst, entre Nil, la mar Mediterranèa, l'ocean Atlantic e l'Africa Negra. Englòba Berberia (lo territòri de la cultura berbèra) e correspond tanben a la region culturala occidentala dels Païses Arabis. Ne fan partida los estats actuals de Mauritània, del Sahara Occidental, de Marròc, Argeria, Tunisia e Libia.
Lo gentilici es maugrabin -a.
Dins l'amira dels Païses Arabis, la nocion de Magrèb (en arabi Maghrib, ) s'opausa a aquela de Mashrèc (Mashriq, ).
Charles Rabemananjara
Charles Rabemananjara, militar n. 1947, foguèt lo primièr ministre de Madagascar entre 2007 e 2009.
(1178) Irmela
(1178) Irmela es un asteroïde.
Purmèra Junta
thumb|200px|Reprsentacion de la Purmèra JuntaLa Purmèra Junta (deu son nom oficiau Junta Provisòria de Govèrn de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata en nom deu Sénher Don Fernando VII, en castelhan :Junta Provisional Gubernativa de las Provincias del Río de la Plata a nombre del Señor Don Fernando VII) que governè Buenos Aires après la Revolucion de Mai de 1810 e la destitucion deu vicerei Baltasar Hidalgo de Cisneros. que ho remplaçada lo 18 de deceme de la medisha annada per la Junta Grana dab la juntada de deputats de l'interior deu país.
La Revolucion e la gessida de la Purmèra Junta que signifiquè de facto la fin deu poder coloniau ; totun, per prudéncia, la Purmèra Junta (com ac muisha lo son nom sancèr) que revindiquè ipocritament la persona deu Rei d'Espanha (sobeiran aflaquit d'un país alavetz ocupat per l'Empèri Francés) en evitant de declara aubèrtament l'independéncia.
Bussac-Forêt
Bussac-Forêt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
La Ròcha
La Ròcha (Laroche-près-Feyt en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Orador de Glana
Orador de Glana (Ouradou en grafia mistralenca ; Oradour-sur-Glane en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Pesquera
Pesquera es un municipi de la província de Cantàbria.
Orador de Glana
Sos abitants s'apelan los Radonauds e Radonaudas.
Lo nom d'Orador de Glana demòra estacat al chaple de sa populacion per la division SS Das Reich lo 10 de junh de 1944. Lo vilatge es uèi devesit en doas entitats: lo vilatge ancian, consèrvat a l'estat de roïna, que testimonha de las sofrenças infligidas als abitants, e lo vilatge novel, rebastit qualquas centenas de mètres pus lonh. Entre los dos se tròba lo centre de memòria.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion d'Orador de Glana en Nauta Vinhana
Toponimia
miniatura|250px|gaucha|Paneu d'entrada a Orador de Glana.
Luecs e monuments
thumb
Fort Worth
Fort Worth es una vila de l'estat american de Tèxas.
Estar
Estar qu'ei un grop de tres cantaires de la Vath d'Aussau en Biarn. Que cantan en occitan.
Taraus
Taraus ( Tharaux en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Andrés Rodríguez Pedotti
Andrés Rodríguez Pedotti (1923-1997) militar e òme politic, foguèt president de Paraguai entre 1989 e 1993.
(1179) Mally
(1179) Mally es un asteroïde.
Kurt Georg Kiesinger
Kurt Georg Kiesinger, avocat e òme politic (1904-1988) foguèt cancelièr (primièr ministre) de la Republica Federala d'Alemanha entre 1966 e 1969. Per la CDU.
Biografia
Nasquèt lo 6 d'abril del 1904 a Ebingen, Empèri Alemand. Del 1933 al 1945 militèt al NSDAP, mas après la casuda de Hitler lo 1945 daissèt lo partit. Lo meteis an s'afilièt a la CDU (Union Democrata Cristiana d'Alemanha), un partit conservador. Foguèt tanben avocat.
Billy Joel
Biografia
Billy Joel nasquèt a Nòva York en 1949 mas s'abaliguèt a Hicksville, dins un barri obrièr. Son paire, Howard (que se sonava anteriorament Helmuth), èra nascut en Alemanha e èra lo filh de Karl Amson Joel, un òme d'afars alemand, que, aprèp l'aveniment del regim nazi, decidiguèt d'emigrar en Soïssa, e mai tard als Estats Units. La maire de Billy Joel, Rosalind Nyman, èra nascuda ela en Anglatèrra. Totes dos parents èran de confession jusieva. Aprèp lo divòrci de sos parents que se debanèt en 1960 lo paire se n'anèt en Euròpa e s'implantèt a Viena. Billy Joel a una sòrre, Judith Joel, e un frairastre, Alexander Joel, qu'es un director d'orquèstra classica prestigiós en Euròpa i l'actual director musical del Staatstheater Braunschweig.
Castries
Castries (occitan Castrias) es una ciutat de Santa Lúcia que n’es la capitala. Es tanben lo sèti de l'Organizacion dels Estats Caribencs Orientals. Sa populacion èra estimada a 70,000 abitants en 2013.
Billy Joel
Biografia
Ja que son paire èra un grand pianista, Billy comencèt fòrça jove a manifestar un interès considerable per la musica, mai que mai la musica classica. Aprenguèt alara a tocar lo piano, e aqueste léser faguèt que los autres dròlles de son temps se trufèssen d'el. Per encausa d'aquel secutament frequent lo futur cantaire decidiguèt de seguir de corses de bòxa per se poder defensar. Sa progression foguèt pro rapida e comencèt puèi a participar a de combats professionals. Aital ganhèt 22 combats, e poguèt participar a la celèbra competicion sonada los "Golden Gloves". Pasmens sa carrièra durèt pas gaire qu'aprèp qu'un adversari li copèsse lo nas abandonèt.
Faguèt sos estudis segondaris a Hicksville mas sortiguèt de l'escòla sens diplòmas. Per encausa del divòrci de sos parents, deguèt ajudar sa maire financièrament e comencèt alara a trabalhar. Tocava lo piano dins un bar musical, çò qu'afectèt grèvament son escolaritat. Decidiguèt puèu d'arrestar son educacion escolara per entamenar una carrièra dins lo mond de la musica.
Castries
Foguèt fondada en 1560 pels franceses jol nom de Carénage. En 1756 prenguèt lo nom actual en l’onor del marescal de Castrias.
thumb|430px|left|La vila de Castries.
Iran
Iran (en persan: ايران), oficialament la Republica Islamica d'Iran, es un país de l'Orient Mejan. Fins a 1935 èra conegut coma Pèrsia.
La capitala es Teheran.
Lista dei cratèrs lunars (O-Q)
Lista dei cratèrs d'impacte lunars amb un nom començant per O, P e Q.
Iran
Lo gentilici es iranian -a.
La Preïstòria e l'Antiquitat anciana
L'Empèri Elamita venguèt una poissança importanta de la region. Fins a sa destruccion per leis Assirians au sègle VII avC, aguèt de relacions mai o mens conflictualas ambé lei civilizacions de Mesopotamia. Èra dominat per lei vilas de Susa e d'Anshan. Mai d'un còp, leis Elamitas capitèron d'ocupar una partida de Mesopotamia e aguèron un ròtle important dins l'afondrament de la Tresena dinastia d'Ur en 2004 avC ò dins la disparicion de la dinastia kasita de Babilònia au sègle XII avC. Pasmens, fuguèron tanben de còps vencuts e parcialament ocupats per lei Mesopotamians.
La migracion dei pòbles iranians vèrs lo plan iranian
Aprofichant l'afebliment elamita, divèrsei pòbles migrèron vèrs lo plan iranian dins lo corrent dei premiers sègles dau milleni I avC. Ansin, vèrs lo sègle VII avC, lei Medes ocupèron la màger part de la region e venguèron una poissança importanta enemiga deis Assirians que dominavan Mesopotamia. Aliats ai Babilonians, capitèron de conquistar e de destrurre l'Empèri Assirian entre 614 e 609 avC e formèron lo premier empèri centrat sus lo plan iranian. De combats còntra leis Escites permetèron de conquistar lo nòrd-oèst de l'Iran modèrne e Anatolia fuguèt finalament partejada ambé lei Lidians. Pasmens, en 559, un còp d'estat menat per lo Pèrsa Cir II lo Gran, rèi d'Anshan e vassau dei Medes, entraïnèt la fin de la dinastia dei Medes e son remplaçament per leis Aquemenidas. Una partida de l'aristocràcia dei Medes deviá probablament sostenir lo complòt car gardèt son influéncia sus leis afaires de l'estat.
L'Empèri Aquemenida
thumb|right|Empèri Aquemenida a la fin dau rèine de [[Cir II lo Gran (559-529 avC).]]
Lo rèine de Cir II lo Gran (vèrs 559-529 avC) permetèt d'unificar l'empèri mede e de fondar lo premier Empèri Pèrsa après lei conquistas de Lidia, de Babilònia e d'una partida de l'Asia Centrala. Au contrari deis Assirians, lei Pèrsas s'ocupèron d'integrar lei pòbles vencuts au sen de l'administracion imperiala e laissèron una autonòmia importanta ais autoritats localas. Aquò limitèt un pauc lei revòutas — fòrça frequentas durant lo periòde assirian — e permetèt ai successors de Cir II de contuniar una politica d'expansion territòriala. A son apogèu, l'Empèri s'estendiguèt sus leis estats actuaus d'Iran, d'Iraq, d'Armenia, d'Afganistan, de Turquia, de Bulgaria, d'Israèl, de Liban, de Jordania, d'Egipte, de Siria e sus una partida de Grècia, d'Arabia Saudita e de Paquistan. Pasmens, lei desfachas còntra lei ciutats-estats grègas (Guèrras Medicas) marquèron lei limits de la poissança d'un empèri que fuguèt finalament pas capable d'unificar d'un biais eficaç de soudats d'origina diferenta e tanben pas capable de dominar un pòble refusant la senhoriá — de còps solament teorica en causa de l'alunchament — dau poder centrau pèrsa. A partir dau rèine de Xerxes I (486-465 avC), leis Aquemenidas fuguèron subretot obligats de defendre l'empèri còntra quauquei revòutas localas e leis expedicions militaras organizadas per lei Grècs o leis Escites, pòble nomada de l'Asia Centrala. Divèrsei complòts au sen de la dinastia imperiala e de la Cort aumentèron lei dificultats de la dinastia que son poder declinèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle IV avC.
La conquista d'Alexandre lo Grand e la formacion de l'Empèri Seleucida
L'Empèri Aquemenida s'afondrèt de 334 a 330 en fàcia de l'invasion dei tropas macedonianas d'Alexandre lo Grand. D'efèct, ja afeblit per de divisions intèrnas, Darius III (336-330 avC) deviá totjorn faciar la dificultat d'assemblar de pòbles diferents per formar una armada coerenta e èra presonier de concepcions tacticas perimidas còntra la falanja grèga. Ansin, la conquista de la mitat occidentala de l'Empèri fuguèt quasi una promenada militara que necessitèt solament tres batalhas importantas (Lo Granic, Issos, Gaugamèlas) e un sètge malaisat (Tir). La màger part dei governadors pèrsas, franc d'aquelei de Caucàs que venguèron independents, preferiguèron negociar ambé lo venceire e capitulèron rapidament. Ansin, après la revirada de la resisténcia desesperada de sei darrierei fòrças ai Portaus Persics, Darius III fuguèt assassinat e Alexandre poguèt se proclamar son successor.
Son empèri fuguèt partejat entre sei generaus. La màger part de l'Empèri Aquemenida, levat d'Egipte e d'una partida d'Anatolia, venguèt lo reiaume de Seleuc Nicator que fondèt l'Empèri Seleucida. Tre sa fondacion, aquel estat aguèt de dificultats per contraròtlar lo plan iranian e lei províncias orientalas de l'empèri. De mai, franc d'Antíoc III (223-187 avC), la màger part dei sobeirans seleucidas fuguèron afeblits per de crisis de succession e per de guèrras entre estats grècs. Lei regions orientalas de l'empèri fuguèron donc pauc a pauc conquistadas per lei Parts e, en 160 avC, l'Empèri Seleucida èra vengut un reiaume sirian que subreviquèt fins 64 avC.
L'Empèri Part
Au sègle III avC, l'estèpa asiatica conoguèt una tièra de migracions intèrnas e certanei pòbles nomadas se dirigiguèron vèrs lo plan iranian. Lei Parts fuguèron lo pus important. S'installèron au nòrd-èst de l'Iran actuau e aprofichèron lo declin progressiu de l'Empèri Seleucida per s'estendre pauc a pauc vèrs l'oèst. Lo plan iranian fuguèt totalament ocupat a partir dau sègle II avC. Pasmens, aquò fuguèt la fin dei grandei conquistas partas e lei frontieras s'estabilizéron au sègle I avC.
Au sègle I avC, l'arribada dei Romans dins lei regions orientalas de la Mar Mediterranèa marquèt la fin dei progrès parts vèrs l'oèst. Dins lei regions orientalas de l'Empèri, de migracions novèlas de pòbles nomadas asiatics entraïnèt una pression militara importanta e s'acabèt per l'abandon de l'Afganistan modèrn. Lo plan iranian venguèt donc lo centre de l'Empèri Part qu'installèt sa capitala a Ctesifont per susvelhar sa frontiera occidentala. D'efèct, unei guèrras se debanèron entre lei Romans e lei Parts, magerament per lo contraròtle d'Armenia. Dins aquò, maugrat de batalhas resclantissentas, coma la batalha de Carrhes en 53 avC ò la campanha de Mesopotamia de Trajan de 116, lei dos camps mau capitèron d'averar una victòria decisiva e, fin finala, lo limit entre lei dos empèris demorèt establa.
Relativament mau conegut en causa de la manca de documents escrichs, lo periòde part veguèt la fondacion, o la refondacion, d'unei vilas novèlas coma Merv, Ctesifont e Firuzabad, la perseguida de l'evolucion de l'art ellenistic introduch per la conquista macedoniana e lo desvolopament de divèrsei corrents religiós o filosics que venguèron importants durant lo periòde sassanida. Lo sègle II veguèt lo declin de la dinastia parta en causa de complòts intèrns e de la contuniacion dei guèrras còntra lei Romans. De 224 a 226, la revòuta d'Ardachir I (224-241), vassau poderós dei regions de Susa e d'Isfahan, entraïnèt la casuda de la dinastia e son remplaçament per lei Sassanidas.
L'Empèri Sassanida
Lo remplaçament dei Parts per lei Sassanidas entraïnèt una contuniacion de la politica estrangiera e lo començament d'una tièra de reformas intèrnas. Ansin, se debanèron de guèrras novèlas còntra l'Empèri Roman que s'acabèron per lo mantenement dau statu quo maugrat la victòria d'Edessa en 260 e la captura de l'emperaire Valerian. En revènge, sus lei frontieras orientalas, lei Sassanidas prenguèron pauc a pauc l'avantatge sus lei Kochans e vassalizèron lei regions entre lo limit oèst dau plan orientau e l'Índia modèrna. Enfin, au sen de l'empèri, Shapur I (241-272), segond sobeiran sassanida, reorganizèt l'administracion e leis afaires religiós.
Lei successors de Shapur I fuguèron mens capables e lei Romans aprofichèron la situacion per impausar la signatura d'un tractat de patz de quaranta annadas en 298 durant lo rèine de Narsès (293-302). Shapur II (309-379) capitèt de redreiçar la poissança de l'Empèri gràcias a sei victòrias còntra lei Kochans e a sa resisténcia ai Romans arribats dins la region de Ctesifont en 363.
A partir dau sègle V, lo començament deis invasions dei Huns Blancs venguèron una menaça novèla e Peroz I (457-484) deguèt se defendre. Pasmens, fuguèt capturat en 466 e, après sa liberacion, finalament tuat en 484. Afganistan, la region de Merv e una partida de Khorasan fuguèron abandonats après aquelei reviradas e fins au començament dau sègle VI, lei Sassanidas deguèron pagar un tribút important ais envaïsseires. La segonda mitat dau sègle V fuguèt tanben caracterizada per una tièra de crisis intèrnas coma la famina de 464-471. Aquò entraïnèt una insureccion de la populacion e una crisi de succession en 497-499.
La conquista e la dominacion aràbias
La conquista arabia de Pèrsia acomencèt après la repression dei revòutas consecutivas a la mòrt de Maomet. Fòrça afeblit per la guèrra Bizantinosassanida de 602-628, l'Empèri Sassanida fuguèt rapidament en dificultat. Tre 633, lei tribús arabias vassalas fuguèron somesas per leis armadas musulmanas que contunièron d'avançar en direccion de Pèrsia. Inicialament blocats, leis Arabis fuguèron venceires a Buwayd (635) e an al-Qadisiyya (636). Ctesifont tombèt en 637 e lei darrierei fòrças sassanidas importantas fuguèron anientadas a Nehavend en 642. Après aquela revirada, lo darrier sobeiran sassanida, Yazdgart III (632-651), fugiguèt per assaiar d'organizar una armada novèla mai, coma Darius III còntra Alexandre, fuguèt finalament assassinat per un vassau a Merv.
Sciéncia
La sciéncia o las sciéncias?
Davant la diversitat dels domenis de coneissenças revendicant l'estatut de sciéncia, apareis dificil, e mai ninòi, d'utilizar aqueste mot al singular. Lo debat sus l'unitat de la sciéncia es pas claus, e lo simple fach d'utilizar aqueste mot al singular, o de defugir al contrari un tal emplec, es portaire de sens. La neutralitat aicí es impossibla, cal causir son camp. Mas lo cal causir en consciéncia, e avertir lo lector : esitam pas aicí a emplegar aqueste mot de sciéncia al singular.
Iran
La conquista e la dominacion aràbias
Après aqueu succès, lei Musulmans fuguèron ocupats per la succession d'Ali e la guèrra civila entre lei partisans deis Omeias — que formèron lei sunitas — e lei deis eiretiers d'Ali — que formèron lei chiitas. Mesopotomia e la mitat occidentala de Pèrsia fuguèron lo teatre principau d'aquelei guèrras civilas. Aquò fragilizèt la dominacion arabia sus lo plan iranian que venguèt lo refugi de divèrseis opausants e lo luòc de revòutas quasi continualas. L'insureccion decisiva acomencèt en genier de 748 quand Abu Muslim capitèt d'unificar lei maucontents e de conquistar Merv au profiech deis Abbassidas. En 750, la batalha de Zab entraïnèt la destruccion dau Califat Omeia e l'instauracion dau Califat abbassida.
Sciéncia
La sciéncia o las sciéncias?
Fondamentalament, la question de l'unitat prigonda de la sciéncia recopa los debats opausant dempuèi de millennis nominalistas e essencialistas.
Iran
La conquista e la dominacion aràbias
Pasmens, lei revòutas contunièron car Abu Muslim, vengut fòrça poderós, fuguèt assassinat en 755 per leis Abbassidas. Aquò entraïnèt una tièra de revòutas fins a 783 que son dichas lei Revòutas dei Companhons d'Abu Muslim. Pasmens, la fin d'aquelei movements marquèt pas la fin dei revòutas iranianas e, maugrat l'installacion de la capitala abbassida a Bagdad, lo contraròtle arabi sus Pèrsia demeniguèt pauc a pauc. A la fin dau sègle IX, la region èra devesida entre divèrsei dinastias localas e, en 945, leis Abbassidas esperelei fuguèron plaçats sota lo protectorat dei Boidas chiitas.
Sciéncia
Categorizacions de la sciéncia
Se classa generalament las sciéncias segon :
(1180) Rita
(1180) Rita es un asteroïde.
Sciéncia
Categorizacions de la sciéncia
Se cal pas daissar abusar per aquestas grandas categorizacions, que penan a rendre compte de realitats pus complèxas. Una meteissa sciéncia pòt atal èsser en partida experimentala, en partida observacionala. Cal tanben se prendre gàrdia de pas tombar dins l'excès invèrs que consistiriá, fàcia a la complexitat del real, a negar que poguèsse i aver de diferéncias prigondas entre las diferentas formas de recèrca scientifica.
Iran
La conquista seldjokida e la formacion dau Sultanat de Khwarezm
thumb|Territòris ocupats per lei Seldjokidas.
Lo periòde de division de Pèrsia durèt aperaquí un sègle que veguèt l'establiment — jamai definitiu — de plusors empèris sus la màger part dau plan iranian. Aguèron per consequéncia de permetre lo retorn de populacions iranianas desplaçadas dins l'èst de Pèrsia per lei combats de la conquista arabia e l'arribada de pòbles turcs. Aquò entraïnèt una restauracion de la lenga e de la cultura persanas e una demenicion rapida de l'arabizacion de la region.
A partir de la mitat dau sègle XI, Pèrsia fuguèt atacada per lei Turcs Seldjokidas que venián, coma la màger part deis envaïsseires d'Iran, de l'estèpa asiatica. Fondèron un principat dins la region de Korasan e ocupèron pauc a pauc lo rèsta de la region fins a la conquista de Bagdad en 1055. Après aquelei victòrias, Alp Arslan (1063-1072) fuguèt lo fondator vertadier de l'estat seldjokida gràcias a son òbra administrativa e a la neutralizacion de la menaça bizantina a Manzikert (1071). Son fiu Malik Chah I (1072-1092) acabèt l'unificacion de Pèrsia après la conquista de Sogdiana en 1074. Pasmens, après sa mòrt, l'autoritat dei Seldjokidas demeniguèt e sei vassaus venguèron lei caps vertadiers de l'empèri. Per exemple, de 1180 a 1225, lo Califat abbassida restaurèt son independéncia a l'entorn de Bagdad. En 1141, lei Seldjokidas fuguèron esquichats a Katwan per lei Karakitais. Lei regions orientalas dau plan iranian fuguèron envaïdas per divèrsei nomadas e lei Seldjokidas fuguèron definitivament anientats en 1194. Lei venceires venguèron lei senhors dau Sultanat de Khwarezm e capitèron d'ocupar lo plan iranian mai pas Mesopotamia que demorèt sota contraròtle abbassida.
Sciéncia
Segon lors tòcas
Las sciéncias aplicadas visan la realizacion d'un objectiu practic, mentre que las sciéncias fondamentalas (que cal pas confondre amb la tecnica coma aplicacion de coneissenças empiricas) visan prioritàriament l'aquisicion de coneissenças novèlas. Se pòt çaquelà classar a priori una disciplina particulara dins un domeni o dins un autre. La fisica o la biologia pòdon atal tant plan èsser fondamentalas qu'aplicadas, segon lo contèxt. Cèrtas disciplinas demòran çaquelà mai ancoradas dins un domeni que dins un autre. La cosmologia es per exemple una sciéncia exclusivament fondamentala. L'astronomia es tanben una disciplina que depend dins una granda mesura de la sciéncia fondamentala. La medecina, la pedagogia o l'engenhariá son al contrari de sciéncias aplicadas (mas pas exclusivament).
Sciéncias aplicadas e sciéncias fondamentalas son pas separadas. Las descobèrtas eissidas de la sciéncia fondamentala tròban de fins utilas (ex : lo lasèr e son aplicacion al son numeric sus CD). Quitament, cèrts problèmas tecnics menan de còps a de descobèrtas novèlas en sciéncia fondamentala. La recèrca en sciéncia fondamentala repausa sus la tecnologia eissida de la sciéncia aplicada. Los laboratòris de recèrca e los cercaires pòdon quitament far parallèlament de sciéncia aplicada e de sciéncia fondamentala.
Segon lors metòdes
Una primièra distincion d'aqueste òrdre pòt èsser facha entre las sciéncias nomoteticas e las sciéncias idiograficas. Las primièras cèrcan d'establir de leis generalas per de fenomèns susceptibles de se reproduire. S'i retròba plan evidentament la fisica o la biologia, mas tanben de sciéncias umanas o socialas coma l'economia, la psicologia o quitament la sociologia. Las segondas s'ocupan al contrari del singular, de l'unic, del non recurrent. Aquesta classa de sciéncias pausa evidentament problèma. Çaquelà, l'exemple de l'istòria mòstra qu'es pas absurde de considerar que lo singular pòsca èsser justiciable d'un apròchi scientific.
Iran
La conquista mongòla
Quauquei decennis après la destruccion dau Sultanat Seldjokide, lo Sultanat de Khwarezm s'estendiguèt vèrs l'Asia Centrala onte deguèt faciar lei tropas mongòlas de Genghis Khan. Un acòrd de patz fuguèt conclut mai lo chaple d'una caravana marchanda protegida per lei Mongòls entraïnèt una guèrra novèla a partir de 1219. Lei Mongòls ocupèron Samarcanda en març de 1220 e pilhèron sensa dificultat la region que sei fòrças èran tròp dispersadas per resistir. A partir de 1222, leis expedicions de pilhatge se transformèron en campanhas d'annexion e Korasan fuguèt integrat a l'Empèri Mongòl.
D'autreis expedicions se debanèron dins la region iraniana en 1229-1230, en 1243 e en 1258-1260. Entraïnèron la conquista mongòla de la màger part de l'Orient Mejan e de destruccions majoras coma lei dau sac de Bagdad e dau Califat abbassida en 1258. Après la division de l'Empèri Mongòl, la region faguèt partida de l'Ilkhanat. Aquel estat deguèt faciar divèrsei crisis intèrnas. Premier, l'introduccion de l'islam au sen de son elèit se turtèt a l'oposicion d'una partida de l'aristocràcia mongòla e causèt mai d'un còp d'estat avans son acceptacion definitiva au començament dau sègle XIV. Pasmens, aquò permetèt pas d'estabilizar l'autoritat dau khan que deguèt luchar còntra lei temptativas secessionistas de sei vassaus, compres sei generaus e sei ministres. Ansin, après 1327, l'Ilkhanat s'afondrèt e dispareguèt finalament en 1336.
Sciéncia
Segon lors metòdes
thumb|280px|right|La quimia : sciéncia experimentala. Una segonda distincion se pòt portar sul recors, o non, al procediment experimental. Las sciéncias experimentalas, coma la fisica o la biologia, repausan sus un procediment actiu del scientific, que construís e contraròtla un dispositiu experimental reprodusent cèrts aspèctes dels fenomèns naturals estudiats. Aquestas sciéncias emplegan lo metòde experimental. Los resultats de las experiéncias son pas totjorn quantificables (exemple : l'experiéncia de Konrad Lorenz amb las aucas grisas, en etologia). Quand es pas possible de contrarotlar un environament experimental, los scientifics pòdon recórrer a l'observacion. Quand una disciplina se forma a l'entorn d'aqueste procediment, se parla alara de sciéncias d'observacion. L'astronomia o l'economia ne son d'exemples classics. Mas la frontièra es pas jamai neta : existís una economia experimentala, e la fisica de las energias nautas permet d'un cèrt biais de testar experimentalament cèrtas teorias astronomicas. A aqueste diptic experimentacion / observacion, s'ajusta uèi la simulacion informatica.
Segon lor objècte
Se pòt enfin destriar las sciéncias empiricas e las sciéncias logicoformalas. Las primièras pòrtan sul monde empiricament accessible, e parton de nòstra experiéncia sensibla d’aqueste monde. Recampan :
De lor costat, las sciéncias logicoformalas (o sciéncias formalas) explòran deductivament, segon de règlas de formacion e de demostracion, de sistèmas axiomatics. Se tracta mai que mai de la logica e de las matematicas.
Iran
La conquista mongòla
Aqueu periòde causèt la migracion d'unei pòbles e aguèt una influéncia fòrça importanta sus lo poblament de l'Iran modèrn. Confirmèt tanben l'implantacion de l'islam en Pèrsia gràcias a la conversion rapida deis envaïsseires e ai movements de reaccion nacionalista còntra la dominacion mongòla. Ansin, mai d'una granda mosqueta fuguèt bastida a partir de la fin dau sègle XIV per leis estats successors de l'Ilkhanat : Turcomans dau Moton Negre e Turcomans dau Moton Blanc en Mesopotamia Auta e Muzaffaridas dins lo centre de Pèrsia.
Sciéncia
Refutabilitat
Segon lo filosòf Karl Popper, una teoria es scientificament acceptabla que s'es refutabla, es a dire que pòt èsser somesa a de tèsts experimentals per testar la concordança de sas prediccions teoricas amb la realitat observada. Aquesta "refutabilitat" - qu'es problematica - es uèi lo critèri de demarcacion entre sciéncia e non-sciéncia mièlhs conegut del grand public.
Sciéncia e racionalitat
La sciéncia se revendica coma l'aplicacion de la rason a l'exploracion del monde que nos entorna.
Lo problèma de l'induccion
La sciéncia fonciona pas per metòde deductiu pur. Una seria d'experiéncias validarián en efièch de resultats qu'efectuats a una data e en un endrèch particulars, sens possibilitat logica de las generalizar. Bertrand Russell menciona dins son obratge Sciéncia e religion (capítol La sciéncia es supersticiosa ?) çò que nomena l'escandal de l'induccion, e que vei coma un mal necessari.
Iran
Lo periòde de Tamburlan
Lo periòde de division de Pèrsia après l'afondrament de l'Ilkhanat durèt gaire e la region fuguèt tornarmai unificada per Tamburlan (vèrs 1370 - 1405). Senhor d'origina turcomongòla, installèt sa capitala a Samarcada en 1369 e acomencèt una tièra de campanhas militaras. En 1381, èra lo cap de tot lo plan iranian puei contunièt seis ofensivas còntra lo Khanat de l'Òrda d'Aur, Índia e lei principats de l'Asia Centrala. Aquò entraïnèt de destruccions majoras dins lei regions ocupadas. En particular, la destruccions dei canaus d'aigatge causèt lo declin economic de regions importantas dau centre d'Asia. Pasmens, après lei combats, Tamburlan favorizèt lo redreiçament de sei possessions e Samarcanda conoguèt un desvolopament economic e culturau fòrça important.
Sciéncia
Unicitat de la sciéncia e metòde scientific
La question de l'unicitat del metòde scientific es problematica (Paul Feierabend).
Aqueste(s) metòde(s) deuriá(n) garantir la validitat e l'objectivitat de sos (lors) resultats. S'associa generalament metòde scientific e metòde ipotetico-deductiu :
Iran
Lo periòde de Tamburlan
Après sa mòrt, son empèri deguèt faciar una tièra de crisis intèrnas (complòt per la succession, revòutas...) e extèrnas (guèrras...). En 1469, perdiguèt sei regions occidentalas au profiech dei Turcomans dau Moton Blanc e dispareguèt definitivament en 1507. La dinastia subrevisquèt a la tèsta de principats situada en Asia Centrala e, subretot, a la tèsta de l'Empèri Mogòl fondat per Babur dins leis annadas 1520. En revènge, lo plan iranian fuguèt perdut e una dinastia locala i prenguèt lo poder fondant l'Empèri Safavida en 1501.
Sciéncia
Istòria
Malgrat lo fach que los metòdes scientifics son relativament recents (concebuts durant la revolucion coperniciana), l'istòria de las sciéncias s'interèssa pas unicament als faches posteriors a aquesta dicha ruptura. Al contrari, aquesta tempta de seguir la pista dels precursors de la sciéncia modèrna fins als temps preïstorics.
Iran
L'Empèri Safavida e l'introduccion dau chiisme
La conquista dau poder per lei Safavidas se debanèt de 1500 a 1510 quand Ismail I (1501-1524), un senhor locau de l'Azerbaitjan actuau, reüniguèt una armada e acomencèt d'unificar la region sota son autoritat. Tre 1501, prenguèt Bakó e creèt la dinastia dei Safavidas. La confederacion dau Moton Blanc mau capitèt de s'opausar a sei conquistas e, en 1503, perdiguèt una batalha dins lo nòrd de Mesopotamia que s'acabèt per la pèrda d'Iraq e de la vila de Fars. Lo rèsta de la conquista dau plan iranian rescontrèt per la seguida mens de resisténcia e se finiguèt en 1510. Aquela unificacion de Pèrsia per una dinastia d'origina locala marquèt la naissença de l'Iran modèrne.