cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacme Ièr d'Aragon
Nòças, amors e enfants
Lo 8 de setembre de 1235 se maridèt dins la catedrala de Barcelona en segondas nòças amb Violent d'Ongria, filha d'Andreu II d'Ongria, que ne nasquèron uèch enfants:
Pendent lo maridatge amb Violent, Jacme Ièr aguèt força galantas, que i cal remarcar:
Veuse de Violent en 1251, aguèt d'autras galantas e concubinas: Guillema Cabrera, Berenguela Anfós, Sibilla de Saga e Teresa Gil de Vidaure, que seriá esposa segon un document privat, mas que lo rei abandonèt quand aquesta agantèt la malautiá de la lepra. D'aquesta darrièra ne nasquèron:
Tractat de Corbeil
thumb|250px|right|Vista del [[castèl de Montson, ont foguèt educat Jacme Ièr pendent son enfança.]] Signèt amb Loís IX, rei de França, lo Tractat de Corbeil (1258), que li cedissiá totes los domenis qu'aviá en Occitània (franc de la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs); pasmens obtenguèt que los reis de França renoncièsson explicitament a tota pretension avenidoira sus Catalonha que poirián allegar coma descendents dels conquistaires de la Marca Ispanica.
Règne
Durant los quinze primièrs ans de son règne, mantenguèt divèrsas luchas contra la noblesa aragonesa que pasmens capitèt de lo far presonièr en 1224. En 1227 afrontèt tornarmai la noblesa aragonesa, dirigida per Fernando, oncle del rei, conflicte que s'acabèt, mercé a l'intervencion papala a travèrs de l'arquevesque de Tortosa, amb la signatura de la Concòrdia d'Alcalá (març de 1227). Aquel Tractat marquèt lo trionf de la monarquia sobre los nobles, li donant l'estabilitat necessària per començar las campanhas contra los musulmans. Aquesta estabilitat provoquèt l'amaisament de las reclamacions de la noblesa.
Conquista de Malhòrca
Un grop de prudòmes catalans presidits per Jacme Ièr s'amassèron a l'ostal de Pèire Martell, a Tarragona, per preparar la conquista de Malhòrca (1228). L'an seguent, lo 5 de setembre de 1229, la flòta catalana sortiguèt de Salou, e conquistèt Malhòrca a Abû I-Alâ Idrîs al-Ma’mûn: desbarquèt a Santa Ponça e vencèt los arabis a Portopí. Comencèt lo repoblament amb de pageses d’Empordan (1236). Al sègle XIII ja se commemorava a Malhòrca, lo 31 de decembre, la Fèsta de la Conquista, qu'al sègle XIV seriá nomenada Fèsta de l'Estendard. A l'entorn d'aquesta Fèsta, Jacme lo Conquistaire venguèt lo mite principal de l'istòria de Malhòrca, coma tanben serà mitificat al País Valencian.
Conquista de Menòrca
Pel Tractat del cap de Pera (1231), lo governador de Menòrca, Abû Muhammad ‘Abd al-Wahid, venguèt vassal del rei Jacme Ièr. Anfós II lo Franc conquistèt efectivament aquesta illa, aprèp la capitulacion de Abû’Umar (1287). D'acòrd amb lo Tractat d'Anagni (1295) la cediguèt a Jacme II de Malhòrca, que el l'incorporèt a la corona malhorquina. Foguèt repoblada pels catalans, mas tanben i demorèron fòrça sarrasins. La conquista es celebrada annalament lo jorn de Sant Antòni.
Conquista de las Pitiusas
Guillem de Montgrí, arquevesque de Tarragona, e son fraire Bernat de Santa Eugènia conquistèron las Pitiusas (Eivissa e Formentera) en 1235 a Abû I-Hasan ‘Alî al-Saîd al-Mutadid. La fèsta de la Conquista se celèbra, en seguir lo modèl de la Fèsta de l'Estendard malhorquina, lo 9 d'agost, jorn de Sant Ciriac.
Conquista del Reialme de Valéncia
Comencèt en 1232. En 1238, las tropas catalanas e aragoneses dintrèron dins la ciutat de Valéncia, que dependiá del califa de Bagdad al-Mustansir Billah. La conquista de las darrièras plaças aguèt per origina un tust amb Anfós X de Castelha, que preaviá conquerir Xàtiva. Mas i renoncièt quand aguèt signat lo Tractat d'Almizra (1244), segon lo qual Jacme Ièr cedissiá a Castelha la conquista de Múrcia. Lo Reialme de Valéncia foguèt repoblat per de catalans e d'aragoneses: los primièrs ocupèron mai que mai las comarcas del litoral, que ara son de lenga catalana, e los segonds ocupèron las comarcas interioras, inicialament de lenga aragonesa e uèi de lenga castelhana. La conquista es celebrada a Valéncia dempuèi lo temps de Ramon Muntaner fins a uèi lo jorn, per imitacion de la Fèsta de l'Estendard malhorquina.
Durant la conquista del Reialme de Valéncia, cal mencionar las diferentas revòltas del cap musulman Al-Azraq.
<font size="-2">Vejatz mai d'informacion dins Edat Mejana al País Valencian.
Darrièrs ans
En setembre de 1269 Jacme sortiguèt de Barcelona amb son armada per una expedicion en Tèrra Santa, mas sas naus foguèron dispersadas per una tempèsta, e deguèt desbarcar a Aigas Mòrtas, prèp de Montpelhièr, e renonciar a aquesta nòva entrepresa.
Moriguèt a Alzira, costa de Valéncia, lo 27 de julhet de 1276, aprèp un règne de seissanta tres ans, quand estava viatjant cap al Monastèri de Poblet ont voliá dintrar per monge.
Testaments
L'enfant Anfós, son filh ainat moriguèt en 1262 sens descendéncia. Jacme Ièr daissèt doncas a Pèire lo Grand, son segond filh, Catalonha, Aragon e Valéncia; al fraire pichon Jacme li daissèt Malhòrca, Menòrca (alara encara al poder dels moros), las Pitiusas, los comtats del Rosselhon e Cerdanha (aproximativament l’actuala Catalonha del Nòrd) e los territòris que conservava en Occitània (la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs): venguèt rei d’aquestes territòris coneguts jol nom de Reialme de Malhòrca- amb lo nom de Jacme II de Malhòrca.
Jacme Ièr aviá fach diferents testaments; dins cadun aviá repartit sas tèrras d'un biais diferent, segon lo nombre de filhs qu'aviá a cada moment, e segon una concepcion patrimoniala de l'Estat.
Las consequéncias d'aquesta concepcion foguèron que, après lo darrièr testament, calguèt, d'un latz, la recomandacion a son filh menor, Jacme, que se mantenguèsse unit amb son fraire, Pèire, d'acòrd amb la qual aqueste darrièr signèt amb son fraire lo Tractat de Perpinhan d'infeudacion; l'òrdre de Jacme lo Just per tal que poguèsson pas separar lo Principat de Catalonha, lo Reialme d'Aragon e lo Reialme de Valéncia; e lo Jurament per las Illas.
D'en primièr, a l'epòca los contemporanèus aguèron consciéncia dels inconvenients d'aquela politica patrimoniala per la division que creava, com o precisèt lo cronicaire Ramon Muntaner en l'exemple de la Mata de Jonc.
De fach, al temps de la dinastia de l'Ostal de Barcelona, ja i aguèt una manca d'ententa entre los reis de la branca de Malhòrca e sos parents, amb las conquistas de Malhòrca per Pèire II e Pèire III lo Ceremoniós. Al temps de l'Ostal de Trastamara e de l'Ostal d'Àustria i aguèt d'enfrontaments que prenguèron un aire de guèrra civila entre los reialmes de Malhòrca i de Valéncia, d'un costat, e lo Principat de Catalonha de l'autre, per la desafeccion majoritària d'aqueste a la monarquia, al temps de Joan II de Trastamara e de Felip III (IV de Castelha). Sens un rei exclusiu comun, l'estructura en diferents reialmes menèt a un alunhament progressiu dels reialmes de la Corona d'Aragon, fins a la seuna darrièra collaboracion durant la Guèrra de Succession, amb d'unitats militaras malhorquinas e valencianas que defendèron Barcelona e en la redaccion e desfensa del memorial de greuges nomenat Representacion.
D'en primièr, la combinason de las proprietats de Jacme Ièr dins cada testament, mòstra, d'un costat, la constància a atribuir al filh màger Anfós lo Règne d'Aragon; a Pèire, lo Principat de Catalonha; e a Jacme, lo Reialme de Malhòrca e Montpelhièr, mas amb diferentas combinasons, dependent del nombre de fraires: segon lo quatren testament, Jacme seriá estat rei de València. L'òrdre de naissença s'associava, doncas, amb l'importància del reialme atribuit: los patrimonials, Catalonha e Aragon, pel primogenit; en avent dos filhs, Anfós recebiá Aragon e Pèire, Catalonha, coma se Aragon foguèsse mai important. Quand aguèt quatre filhs, lo tresen recebèt lo Reialme de Valéncia, lo tresen en importància per l'extension. E quand n'aguèt quatre, lo petit recebèt las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr.
Lo fach notable es que, lo primièr còp que Jacme Ièr aguèt dos filhs, lo cabdèt, Pèire, deviá recebre lo Reialme de Valéncia, lo de Malhòrca, las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr; per contra, dins lo darrièr testament, tanben amb dos filhs, lo petit recebèt pas lo Reialme de Valéncia. Lo motiu de la separacion del Reialme de Valéncia del de Malhòrca dins lo darrièr testament poguèt èsser la volontat de pas crear dos blòcs pro gròsses que se poguèsson afrontar. Mas la consequéncia foguèt que los reis de l'Ostal de Malhòrca se deguèron enfeudar a sos parents pus poderoses, perque la Catalonha Nòrd estrategicament èra tròp importanta per Catalonha coma zona de passatge des de la Corona de França. E finalament, se produguèt la reïncorporacion de las tèrras de la Corona de Malhòrca a la Corona d'Aragon, amb la pèrda de Montpelhièr.
Eslovinç
L’eslovinç (slovjĩnsħï ją̃zĕk o slovjĩnsħė gådą̃ńė) èra una lenga eslava occidentala parlada en Eslovíncia, uèi dins l’estat polonés. Amb lo cachob e lo polab, fasiá part de las lengas eslavas parladas entre Elbe e la mar Baltica.
Se discutís se l'eslovinç es una lenga a despart o una varietat de cachob. Demòra qualques personas, en Pomerània polonesa, que se dison encara Eslovinces o Cachobs de Leba, mas parlan pas mai la lenga.
Variacion
La lenga coneis doas variantas, l’occidentala e l’orientala. Aquí qualques diferéncias.
1. Evolucion de las vocalas protoeslavas i, y, u e ę cap a ȧ en eslovinç oriental, ä en occidental (levat après /c/, /ʒ/: ȧ)
2. Las vocalas cortas i, ʉ e ȧ o ä se son alongadas dins las sillabas tonicas intèrnas de l'eslovinç oriental, quora se demoradas cortas en occidental:
3. Las diftongas ie̯ e ʉѳ̯ se son monoftonguizadas en occidental dabans una nasala, mas son demoradas diftongas en orienta;:
4. Al datiu masculin singular l’oriental a -ѳjʉ̇ o -ejʉ̇, l’occidental -ѳvʉ̇ o -evʉ̇:
5. Al locatiu masculin e neutre plural, l’oriental a -ėχ́, l’occidental a -ie̯χ o (atòn) -eχ́:
6. Per la formacion del reflexiu l’oriental utiliza są, l’occidental, sä:
Tèxte en eslovinç
! colspan="2" align="center" | Eslovinç
! Oriental (parlar de Witkowo)!! Occidental (parlar de Retowo)
svją̃cѳnѳ bą̃ʒä ï̂mją tvùѳ̯jä, přï̂ʒä krѳlɛ̃i̯stvѳ tvùѳ̯jä, tvùѳ̯jä vùѳ̯lå są-fstą̃ńĭ jãkѳ v-ńìe̯bjä tãkѳ nãzemjï, χlė́b-năš pѳfšė́dnï dẽi̯-nȯu̯m ʒï̂s, a-vɵ̀·tpʉscä-nȯ̋u̯m našėvjĩnä, jäk-mȧ̃ vɵ̀tpʉ̇́scïmä nãšėmʉ̇ vjinѳvãtėmʉ̇, a-ńìe̯vevѳʒä-na̋s f-pѳkʉšìe̯ńė, ãlä năs-vȧ̃bavjĭ vѳt-fšìe̯vå zlė̂vå. Te-tváo̯-jĕstă mùѳ̯c, χváo̯lă, počìe̯snosc vɵ̀d-vjekʉ̇ ăš-nã-vjeḱ. Áo̯mĕn. || Vò·i̯čä nãš, χtùo̯rï jìe̯s v-ńìe̯bjä, svjì·cänŏ bą̃ʒä ï̂mją tvùo̯jä, přï̂ʒä dŏ-nãš tvė-krŏlɛ̃i̯stvŏ, fstą̃ńĭ vùo̯lă tvùo̯jă jakŏ-v-ńìe̯bjä tãk na-zì·mjï, χlė́p pŏfšė́dnï dẽi̯-nȯu̯m ʒï̂s, vò·tpŭscä našė-gřė̂χ̌ĭ, jakŏ-mä̃ vŏtpu̇́scïmä nãšĭm vjĭnŏvãi̯cȯu̯m, ńìe̯vŏʒä nãs f-pŏkŭšì·ńė, năs-vä̀-bavjĭ vŏt-fšìe̯vå zlė̂vå, χtùo̯rï mǻu̯š mùo̯c, χvǻu̯lą, pùo̯čestnŏsc ve-vječnùo̯scï. Ãmĕn.
Sant Nectàrie
Sant Nectàrie pòt èsser :
Pandora
drecha|vinheta|304x304px|Pandora, per [[Jules Joseph Lefebvre, 1882, colleccion privada]] Dins la mitologia grèga, Pandora (en grèc ancien, « ornada de totes los dons ») es la primièra femna umana, faiçonada dins l'argila per Efèst e animada per la divesa Atena. Es es associada a la legende de la « bòstia de Pandora » —de fach, une jarra.
Mite
Esiòde dona dins Las Òbras e los Jorns la mai anciana e complèta version coneguda del mite de Pandora. Conta al començament de son òbra que Pandora foguèt creada sus l'òrdre de Zèus que volgava se venjar dels òmes per aver panat lo fuòc mejans Prometèu. Atal foguèt fabregada dins de l'argila e l'aiga per Efèst; Atena li donèt enseguida la vida, li aprenguèron l'abiletat manuala (li aprenguèt entre autres l'art de téisser) e la vestiguèt; Afrodita li donèt la beutat; Apollon li donèt lo talent musical; Ermès li aprenguèt la mensorga e l'art de la persuasion e li donèt la curiositat; enfin Èra li donèt la gelosia.
Zèus comanda a Efèst de compausar sens delai un còrs, mesclant de tèrra amb d'aiga, de li comunicar la fòrça e la votz umana, de'n formar una verge dotada d'una beutat encantarèla semblabla a las divesas imortalas; ordonèt a Atena de li aprendre las òbras de las femnas e l'art de realizar un meravelhós teissut, a Afrodita la divesa de l'amor d'escapampar sus sa tèsta la gràcia embelinaira, de li inspirar los violents desirs e las àncias, a Ermès, messatgièr dels dieus e murtrièr d'Argos, d'emplir son esperit d'impudéncia e de perfidia. Atal èran los òrdres de Zèus, d'obesir los dieus a lor rei, filh de Cronos. Tanlèu lo celèbre Efèst, somés a sas volontats, faiçonèt amb la tèrra un imatge semblable a una casta vierge; la divesa dels uèlhs blaus, Atena, l'ornèt d'una cencha e de rics vestits; las divinas Gràcias e l'august Persuasion li ligan de collars d'aur, e las Òras de la bèla cabeladura la coronèron de flors de prima. Enfin lo murtrièr d’Argos, docil al mèstre del tròn, li inspirèt l'art de la mensorga, los discors seduisents e lo caractèr perfid. Aqueste eraud dels dieus li donèt un nom e la nomenèt Pandora, que cadun dels abitants de l'Olimp li aviá fach una dona per la far funèsta als òmes biaisuts.
Zèus ofriguèt la man de Pandora a Epimetèu, fraire de Prometèu. Pasmens s'aviá promes a Prometèu de refusar los presents venent de Zèus, accèpta Epimetèu. Pandora pòrta dins sos bagatges una bòstia misteriosa que Zèus li interdit de dobrir. Dedins i a totes los mals de l'umanitat, coma lo Velhum, la Malautiá, la Guèrra, la Famina, la Misèra, lo Baujum, la Mòrt, lo Vici, l'Engana, la Passion, l'Ufan e tanben l'Esperança. Après aver acabat aquesta meravilha, Zèus ordona a Ermès de la menar cap a Epimetèu qu'accèpta lo present fatal e reconeguèt lèu son imprudéncia. Un còp installada coma esposa, Pandora plega a la curiositat qu'Ermès li aviá donada e dubriguèt la bòstia, liurant atal los mals qu'i èran contenguts. Quand volguèt tornar tampa la bòstia per los retenir; ailàs, èra tròp tard. Sola l'Esperança, mai lenta e reagir, i demorèt embarrada.
Dempuèi aqueste jorn, mila calamitats enrodan los òmes de pertot: la tèrra es emplida de mals, la mar n'es emplida, las malautiás agradan tormentar los mortals nuèch e jorn e lor pòrtan en siléncia totas las dolors, que lo prudent Zèus las privèt de la vota. Donc pas degun pòt pas escapar a la volontat de Zèus.
Interpretacion
L’Iliada, als verses 527 e seguents del cant XXIV, utiliza aqueste tèrme : dins l'ostal de Zèus, i aviá doas jarras, l'una embarrant los bens, l'autre los mals.
La Teogonia d'Esiòde evòca la figura de Pandora, sens pasmens ne citar explicitament lo nom, mas l'aprochament amb Epimetrèu e Prometèu permet una assimilacion plan clara, enforçada per las similituds narrativas.
Dins Las Òbras e los Jorns, Esiòde descriu Pandora coma un « mal tant bèl mal ». Pel nom « Pandora », pòt aver diferentas significacions : « aqueste que ten totes los dons » o « aquesta qu'es lo don de totes los dieus ». Las Òbras et los Jorns donan una interpretacion que sembla confirmar la segonda ipotèsi:
Es avegada nomenada Anesidora (en grèc ancian, «aquesta que fa sortir los presents de las prigondors » - es a dire « la Divesa de la tèrra que presidís a la feconditar ».
Segon las Istòrias incresiblas de Palaifatos, Pandora èra una femna grèga fòrça rica. Quand sortavan, se maquilhava amb de cosmetics tirats de la tèrra se donant una granda beutat; descobriguèt que de tèrra diferentas podavan donar de color e podava servir de maquilhatge.
Estudis modèrnes
Georges Charachidzé mostrèt que diferents elements del mite de Prometèu foguèron empruntats a las legendeas georgianas. Aquestes contactes amb lo Caucàs son tanben a la basa del mite de Pandora, fondat sus l'idèa utilizada per Esiòde que la femna es a l'origina dels mals de l'òme. Pasmens, sa creacion coma aquesta del primièr òme a partir de tèrra grassa d'origina mesopotamiana,.
Dordonha (aiga)
Dordonha es una aiga d'Occitània, dins lo Massís Central e lo Bacin Aquitan. Nais en Auvèrnhe, passa en Lemosin, en Carcin, en Peiregòrd e se geta dins l'estuari de Gironda.
La val de Dordonha es classada País d'Art e d'Istòria.
Ribièra o flume ?
Dordonha se jonh a Garona per formar l'estuari de Gironda. Per aquò, es qualificada de ribièra dins mai d'un diccionari e mai d'una enciclopedia, tanben per lo Service d'Administration Nationale des Données et Référentiels sur l'Eau (SANDRE). Pasmens, de mai en mai d'organismes regionals, per exemple lo Comitat de Bacin Ador-Garona o bentot l'Etabliment public territorial del bacin de Dordonha (EPIDOR) la qualifican de flume, que consideran que Gironda es un estuari comun a Garona e Dordonha. Se la causida impòrta gaire per l'apelacion del riu, implica tot parièr una ierarquizacion diferenta del o dels bacins aigapendents. Mas en considerant coma ribièras/rius los pichons cors d'aiga, e coma flumes los pus importants, Dordonha es de segur un flume, e n'es aital per una bona partida de sos afluents.
Etimologia
A l'encontrari de çò que se ditz o legís de còps, lo nom de Dordonha a pas per origina l'assemblatge dels rius nomenats Dòr e Donha, mas son lo dos recs o torrents qu'an la font au Puèi de la Crotz (Dòr d'altitud, e Donha a ) que se rejonhon a 1370 mètres d'altitud per donar naissença a Dordonha
Son nom latin era Durānius, citat per Sidòni Apollinar, e veniá de la rasiga preceltica dur- (coma Durença, Drona,...). Pro lèu, lo nom subissèt una dobla sufixacion en -onna (aquel sufixe se tòrna trobar dins Garona, Drona, Lisona...), que donèt dur-on-onia. Trobam aital Dorononia fluvius (Gregòri de Tors, sègle VI), Dornonia (sègle VIII), per acabar per l'occitan Dordonha.
Geografia
Dordonha nais sus las pendas del Puèi de Sant Circ (1 885 m, Puèi de Doma), de l'union de dos torrents : la Dòr e la Donha.
S'acaba dins l'estuari de Gironda al bèc d'Ambés (Gironda), estuari comun amb Garona.
Idrografia
Son debit de 400 m/s al bocal pòt venir 5500 m/s en temps de creguda. Dordonha es de navegar mas a l'aval de Liborna.
Percors
Departaments e localitats asaigadas :
Afluents principals
richt|thumbnail|280 px|Dordonha en [[Perigòrd]] D'amont en aval:
N.B. : (D) = afluent riba drecha ; (E) = afluent riba esquèrra
Pèire III de Portugal
Pèire III de Portugal (1717-1786) es un sobeiran portugués. Filh de Joan V de Portugal e Maria Ana d'Àustria, esôsa lo 6 de junh de 1760 la sieuna nebòda Maria I de Portugal e ven rei de jure uxoris de Portugal e consòrt dins l'Empèri, per son maridatge, lo 24 de febrièr de 1777.
Descendéncia
Set enfants son eissits del maridatge de Mari I e de Pièira III :
Dordonha (aiga)
Activitats toristicas
left|thumbnail|280 px|Dordonha en [[Brageirac (vila)|Brageirac]]
right|thumbnail|280 px|Dordonha vista de [[Doma, en Senac e Sent Julian]]
Cheliabinsk
Cheliabinsk (rus: Челя́бинск) es una vila de Russia e lo centre administratiu de l'óblast del meteis nom, situada a l'èst dels Orals, en riba del riu Miass, a la termièra entre Euròpa e Asia. Es la setena pus granda vila de Russia en tèrmes de populacion, amb1.130.132 abitants al recensament de 2010, e la segonda pus granda vila del districte federal d'Oral, après Ekaterinborg. Se situa al nòrd-èst de l'óblast, a 210 quilomètres au sud d'Ekaterinborg.
La region de Cheliabinsk conteniá l'anciana colonia d'Arkaim, qu'aparteniá a la cultura Sintashta. En 1736, una fortalesa del nom de Chelyaba foguèt fondada sul site d'un vilatge Bashkir. Cheliabinsk obtenguèt l'estatut de vila en 1787. Chelyabinsk comencèt de créisser rapidament al començament del sègle XX après la construccion de ligasons ferroviàrias amb la Russia europèa e Siberia, i comprés lo camin de fèrre transsiberian. La populacion atenguèt 70 000 abitants en 1917. Pendent l'Union sovietica, Cheliabinsk venguèt un centre industrial màger dins las annadas 1930. La fabrica de tractors de Cheliabinsk foguèt bastida en 1933. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, la vila foguèt un contributor màger a la fabricacion de tancs e de municions.
Cheliabinsk demòra un centre industrial important, especialament per las industrias pesugas talas que la metallurgia e la produccion militara. Abriga mantun establiments d'ensenhament, principalament l'Universitat d'Estat du Sud d'Oral e l'Universitat d'Estat de Chelyabinsk. En 2013, lo meteòr Cheliabinsk espetèt al dessús de las montanhas d'Oral, e de tròces caiguèron dins la vila. L'explosion faguèt plusors centenas de nafrats, que d'unes grèus, principalament causats per des fragments de veires venents de las fenestras bresadas. Lo musèu regional de Cheliabinsk conten de tròces de la meteorita.
Maria I de Portugal
Marie Ira de Portugal, dicha la Piosa (al Portugal) o la Fòla (al Brasil), de son nom complet en portugués, Maria Francisca Isabel Josefa Antónia Gertrudes Rita Joana de Bragança, nascuda lo 17 de decembre de 1734 a Lisbona e mòrte lo 20 de març de 1816 a Rio de Janeiro, es reina de Portugal del 24 de febrièr de 1777 20 al Març de 1816. Foguèt tanben Reina de Brasil, de 1815 a 1816, pendent tres meses.
Biografia
Es l'aïnada de las quatre filhas de Josèp I de Portugal e de Maria Ana Victòria d'Espanha, d'esperela, filha de Felip V d'Espanha e d'Elisabèt Farnèse.
Princesa eritièra
esquèrra|vinheta|Maria I e Pèire III A 26 ans d'edat, esposa en 1760 son oncle, l'infant Pèire III, fraire cabdet de son paire, de 17 ans son aïnat, qu'aviá començat en 1747 la construccion del palais reial de Queluz, que volgava èsser a l'imatge de Versalhas. Après lo tèrratrem de 1755 que destruguèt lo palais reial de Lisbona, lo rei Josèp Ier s'èra retirat a Ajuda (Lisbona), dins un palais de fusta ricament descorat, alara que l'infant Pèira transformèt Queluz en un oasi d'òci e de plaser.
Règne
esquèrra|vinheta|4 escudos d'aur amb cara Maria I e Pèira III, 1785 A la mòrt do Josèp I son paire l 24 de febrièr de 1777, Maria li succedís et son espós ven rei de jure uxoris sul quita Portugal, mas demora rei consòrt dins l'Empèri e pren lo nom de Pèire III a la demanda de son esposa.
Son premièr acte coma reina es de remandar l'impopular primièr ministre, lo marqués de Pombal, après l'esandal dels Távoras que foguèron torturats puèi executats per un assag d'assassinat sul rei Josèp. Los eveniments remarcables d'aquestre periòde son la cession en 1781 de la baia de Maputo per l'Arquiducat d'Àustria al Portugal e l'adesion del Portugal a la liga de neutralitat armada en julhet de 1782.
Sa vida es banhada dins una fòrça granda pietat, que vira a vegada a la supersticion. Comença la construccion de la basilica d'Estrela a Lisbona.
Après lo decès de son marit en 1786 e de dos de sos enfants dos ans mai tard, que n'èras son Aïnat qu'aviá refusat, per escrupul religiós, de far vaccinar contra la veròla, e prigondament trebolada per la Revolucion francesa, la sobeirana s'embaujuga a partir de 1791. Son filh, Joan, assegura la regéncia.
Exili e Mòrt
Lo tracta de Fontainebleau en 1807 parteja lo Portugal entre la França e l’Espanha. L’invasion del reialme per Junot obliga Jean VI e a familha reiala a se refugiar al Brasil, ont morís Maria en 1816, a 82 ans d'edat. Mas tard, se tornèt lo còrs al Portugal e es enterrada dins la basilica d'Estrela, ont un tombèl monumental contunha sa memòria.
Descendéncia
Set enfants son eissits del maridatge de Mari I e de Pièira III :
Titulatura completa
Reina del Reialme Unit de Portugal, del Brasil e dels Algarves, de cada costat de la mar en Africa, duquesa de Guinèa e de la conquista, de la navigatcon e del comèrci d'Etiopia, d'Arabia, de Pèrsa e d'Índia per la gràcia de dieu
Frequéncia
200px|thumb|Ondas sinusoïdalas de baisha -sobiron- e de hauta -juson- frequénciasEn fisica, la frequéncia qu'ei la mesura d'un fenomèn qui's torna prodúser sus un periòde de temps. La frequéncia f qu'ei definida com l'invèrs deu periòde de temps T per la formula :.
L'unitat de mesura de la frequéncia qu'ei lo hertz (Hz) e l'unitat de mesura deu temps b'ei la segonda.
Las ondas que son un fenomèn fisic d'aquesta mena e que son atau dotadas d'ua frequéncia.
Cada son qu'ostendeish donc ua frequéncia e, en musica, la frequéncia que defineish ua nòta. La nòta de referéncia qu'ei atau lo La de.
Gardiòl
Lo gardiòl es lo parlar occitan vivaroaupenc de La Gàrdia (Guardia Piemontese en italian), en Calàbria (Italia). La populacion de La Gàrdia es arribada de las Valadas Occitanas dau Piemont au sègle XIV, quand fugissiá las persecucions contra los Valdés.
Exemple de texte
Tèxte tirat del metòde de G. Ligozat.
Un testimone al vai scriu dins una letra ‘o fait brut: ‘o bòia, stachaa una faissa sus lhi uèlh dal condamnat, ab ‘o cotèll al lhi talha ‘o gargaròt, al lhi cacha la faissa, e ainan un autre.
''‘O deman ilh van talha lhi cadàver, ilh lhi van tapa sus lhi carre e ilh lhi van empinge sus lhi arbre, per mai ò mens trenta-shèis milhe long la straa per Castrovillari. ‘O 28 de junh, sus la plaça de Cosenza, lhi autre Valdés ilh van èsser cuvèrt de piche e iars coma tòrche. Gabriele Pepe, dins Il Ponte – setembre/otróeve 1950, al a pas dóbie: « La vai èsser una crochata vèra, ab tot lhi mal de le crochate: destruccion de país entíer, fúec, massacre colectiu, impicajon, confiscacion, vinhe destrote. » En tot 2000 Valdés de La Gàrdia, Montalto Uffugo e San Sisto ilh van èsser massat; 1600 ilh van èsser empresonat ò mandat sus le galère.''
Caracteristicas
a : [a]
e davant una consona nasala deven : [ə] o s'accentua : [ʏ]
é : pòt far [ɛ], Valdés : [val'dɛ]
i : s'accentua o non per e se cambiar en [ə], vichinat : [vəʧənɛ]
ò : [ɔ] mas pòt maitot far [œ], ròsa : ['rœzə]
u : [ʏ] e non [y] coma dins los autres dialectes occitans, una : [ʏna]
uè : [œ], uèlh : [jœʎ]
ll, especific au gardiòl, fai [ɖ], coma los l iniciau, davant una vocala tonica, castell : [caʃtɛɖ:], lenga : [ɖ:ʏŋgə]
sh : [ʃ] coma en gascon
Lo s ne marca pas los pluriaus (ni la conjugason).
Plurau masculin : non escrit : 'o jíec (lo juòc), lhi jíec
Plurau fiminin en e : la montanha, le montanhe
Verbo chantar (verbe cantar) al present
Me chanto
Tu tu chanta
Èll al chanta / Ilh ilh chanta
Nos chantèm
Vos chantètz
Lor ilh chantan
Ligam externe
A auvir : http://www.youtube.com/watch?v=QSRY9GIMTzI
Vernanimalcula guizhouena
Vernanimalcula guizhouena es un vèrm fossil, considerat coma lo mai ancian representant del sosrègne dels animals a simetria bilaterala. Viviá i a environ 580-600 milions d'annadas. Ressemblava a un vèrm de 1 a 2 mm de long e se noirissiá de micròbis vivent sul sòl oceanic.
Groslay
Groslay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Aïda
thumb|200px|Representacion dAïda dens las arenas de [[Verona]]Aïda' qu'ei un opèra de Giuseppe Verdi e dilhèu lo mei famós.
Que ho interpretat peu purmèr còp au Caire lo 24 de deceme de 1871 basat sus un scenario de l'egiptològ Auguste Mariette e un libret en italian de Antonio Ghislanzoni.
Castèl de Montsegur
thumb|right|300px|Vista del Castèl de Montsegur sul seu puòg. Se qualifica sovent lo castèl de Montsegur de castèl catar. De fach, lo castèl se bastiguèt sul quite endrech ont foguèt desrocat l'ancian vilatge fortificat qu'èra, fins al sètge de 1244, lo luòc emblematic de la resisténcia occitana, mai que mai dels catars e dels faidits. Las quòtas arquitecturalas demòstran que lo castèl actual se concebèt sus la basa de la cana anglesa que foguèt pas introdusida sonque mai tard. Çò que pròva qu'aquel foguèt parcialament tornar bastit per la familha del novèl senhor del luòc, lo marescal de la fe Gui II de Lèvis, aprèp la rendicion catara de 1244.
Geografia
La fortalesa de Montsegur se trapa en Lengadòc, dins la comuna de Montsegur (departament d'Arièja).
Aqueste castèl se situa en cima de la sèrra quilhada en naut del vilatge, a 1207 m d'altitud.
Istòria
Lo castèl del sit actual coneguèt tres epòcas màgers pendent las que la fortalesa se transformèt pauc a cha pauc.
Una primièra fortalesa foguèt apitada en cima de la montanha (tanben apelada pog ) que se ne sap pas tròp de causas franc qu'èra arroïnada a l'entorn de 1204, data que foguèt bastit lo vilatge fortificat jos la direccion de Raimon de Perelha. Es lo vilatge fortificat o castrum que los arqueològs li an porgit lo nom de Montsegur II.
La fortalesa catara
Lo dispositiu defensiu de la fortalesa èra plan diferent del que se coneis uèi. Lo castrum teniá la demeure fortifica del senhor dels luòcs, lo castellum (que foguèt probable restaurat per la ostal de Lèvis per ne far la fortalesa actuala) e lo vilatge catar de l'epòca environats d'una encencha fortificada. Del costat de la rota actuala, s'auboravan tres murs de defensa que lo primièr se situava a nivèl de la dintrada actuala ont se comença la visita de pagament del castèl. De l'autre costat del puèg, a aperaquí, se trobava una torre de gaita (al Rocàs dich de "La Tor") que se quilha ensús d'un bauç de. La dintrada del Castrum que mena cap a aquesta torre de gaita èra defenduda per una barbacana. Al dintre de l'encencha de la fortalesa se teniá un vilatge que ne demòran uèi pas que qualques terrassas al nòrd-oèst del castèl actual. Sus aquestas darrièras, se pòdon trapar las fondamentas de mantas abitacions, d'escalièrs per tal de passar entre terrassas, una cistèrna e un silo.
Montsegur sostèt una comunitat catara importanta. En 1215, lo concili de Latran citava la fortalesa coma un amagatalh d'eretges. En 1229, lo ròtle de Montsegur coma abric de la Glèisa catara foguèt afirmat tornarmai dins lo Tractat de Meaux-París. Tre 1232, aqueste ròtle quitèt pas de s'enfortir. Parallèlament, lo castèl aculhiguèt a mai los cavalièrs faidits qu'èran estats despoderats de sas tèrras pel tractat de 1229. Demest aquestes darrièrs Pèire Rogièr de Mirapeis, lo cosin de Raimon de Perelha que vendriá lo mèstre militar de Montsegur.
Lo sètge del castrum
Pendent la primièra mitat del sègle XIII, la fortalesa patiguèt quatre sètges que un solet capitèt:
Lo sètge foguèt provocat per l'assassinat de qualques inquisitors comés en 1242 a Avinhonet per un seissantenat d'òmes eissits de la garnison de Montsegur. Lo senescal de Carcassonna amassa amb l'archevesque de Narbona (Pierre Amiel) foguèron cargats d'assetjar la fortalesa, sus l'ordre de Blanca de Castelha e de Loís IX. En mai de 1243, los crosats, que comptavan aperaquí 6000 òmes, environavan Montsegur.
L'equilibri de las fòrças se perlonguèt fins a Nadal de 1243. Aquela nuèch una punhada d'òmes capitan, en seguida d'una escalada audaciosa, a s'apoderar de la torre d'agach. A partir d'aqueste moment, un trabuc es encaminat e montat que bombardarà sens relambi la posicion dels assetjats coma o testimònian los nombroses bolets de pèira talhada trapats sul sit. Aperaquí un mes pus tard, probable aprèp una traïson locala, la barbacana tombèt dins las mans dels atacaires.
Una darrièra assalida lançada en febrièr serà rebutada mas daissarà los assetjats fòrça aflaquits.
La rendicion de la plaça fòrta
Lo 1èr de març 1244, Pèire Rogièr de Mirapeis se vegèt obligat de negociar la rendicion de la plaça fòrta. Las condicions ne foguèron las seguentas: Lo 16 de març, la fortalesa se durbiguèt tornarmai. Totes los catars qu'avian pas abjurat sa fe cremèron sul lenhièr qu'engolís aital mai de 200 supliciats (lo nombre varia leugièrament segon las fonts) dont la femna, la filha e la sògra de Raimon de Perelha. La tradicion vòl que lo lenhièr foguèsse montat a del castrum pel "Prat dels Cremats"  ont una estèla foguèt quilhada per la  Société du souvenir et des études cathares. Sus aquela es l'inscripcion : "Als cathars, als martirs del pur amor crestian. 16 mars 1244". Semblariá que la situacion vertadièra del lenhièr se situèsse sul truc amont del parking a dreta del pòrt en anar cap a Montferrièr.
300px|right|thumb|Vista interiora del castèl
Montsegur jol regne de la familha de Lévis
Aprèp la presa del castèl en 1244, la possession del pog passèt a Gui II de Lèvis, Marescal de la Fe, senhor de Mirapeis dempuèi lo tractat de 1229. Las remasilhas del vilatge catar foguèron assoladas e a l'encòp l'encencha fortificada exteriora. Lo castellum foguèt restaurat e adobat tornarmai pr'amor d'i establir una garnison d'un trentenat de personas que demorèt presenta fins al Tractat dels Pirenèus del sègle XVII. Se cita lo castèl dins qualques documents coma estant "défensable" en 1510. Mai tard, amb los ans, foguèt finalament abandonat lo castèl.
Reabilitacion del castèl
Lo castèl venguèt monument istoric en 1875 e son pog un pel mai tard en 1883. Dempuèi aquel moment, l'endrech venguèt una figura legendària e atisèt de longa las fantasiás de mantas personas de tal biais que las cèrcas sul pog venguèron nombrosas. D'un biais paradoxal, la campanha de restauracion del castèl entamenada en 1947 frenèt las degradacions e a l'encòp escafèt qualques vestigis arqueologics. Aquela restauracion motivèt una prospeccion espeleologica de la sèrra, portada per la Société spéléologique de l'Ariège. Aquesta darrièra menèt, en 1964 al desterrament d'una sepultura dins l'Avenc del Trabuquet. En 1968, se fondèt lo GRAME (Groupe de Recherche Archéologique de Montségur et Environs). Aqueste darrièr menèt mai d'una campanha d'excavacions sul sit.
Los mites a l'entorn de Montsegur
Se deu a l'ariegés Napoleon Peirat, cap a 1870, la redescobèrta estrambordada de Montsegur; e sa pluma inspirada, l'atmosfèra romantica que dempuèi aquel moment abita lo luòc. Tant i a que per d'unes, es encara malaisit uèi d'admetre que lo temple de Paraclet es pas qu'un petit castèl del sègle XIV.
Lo fenomèn solar de Montsegur
Cada an, al solstici d'ivèrn, lo primièr rai de solelh a l'orizont travèrsa lo castèl dins sa longor e, al solstici d'estiu, travèrsa las quatre arquièras del donjon al nòrd-oèst amb una precision millimetrica. De personas misticas i veson un ligam entre culte solar e religion catara.
Lo tresaur de la glèisa catara
Montsegur es supausat d'aver recaptat lo tresaur ric de la glèisa catara. D'aqueste supausat tresaur ne sabèm pas gaire. Dos faches alimentan las suposicions a l'entorn del tresaur: Lo primièr, es la fugida a caval del perfièch Matieu e del diacre Bonet cap a Nadal de 1243 emportant amb eles. Se pensa qu'aquel tresaur arribèt en Itàlia a Cremona, luòc d'Itàlia ont visquèt una autra comunitat catara importanta. Aquesta suposicion es renforçada per las correspondéncias epistolaras atestadas entre las doas comunitats.
Un segond tresaur seriá estat salvat del temps de la trèva de març de 1244 pr'amor que foguèt fach estat de quatre individús fugissent de Montsegur amb un cargament. Los istorians supausan qu'aqueste tresaur amassava los nombroses tèxtes eretics servats pels perfièches dins la fortalesa.
Lo graal pirenenc
Otto Rahn aviá estudiat l'istòria dels catars e èra passionat per aqueste Lengadòc ric de "legendas". En 1932, s'èra installat dins la pichona estacion termala d'Ussat dels Banhs a l'ostalariá Les Marronniers que n'aviá pres la geréncia. Gràcias a las teorias poeticas d'Antonin Gadal, escriguèt la "Croisade contre le Graal" que participèt activament, aprèp lo primièr ensag sus Montsegur de Napoleon Peirat, al regan d'interès per Occitània.
Cançons
Montsegur es estat lo tèma central d'una cançon amb aqueste meteis títol de Claudi Martí.
São João del Rei
Es un patrimòni istoric e cultural de Brasil, amb sas divèrsas glèisas e autras construccions del sègle XVIII. La vila foguèt elegida Capitala Culturala de Brasil en 2007.
Kanada
Kanada ò Kanad es un savi indian indó dau sègle VI avC que fondèt l'escòla filosofica Vaisheshika.
Ribeira de Piquín
Ribeira de Piquín es un municipi de la província espanhòla de Lugo e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
17 de decembre
Decèsses
Veire tanben :
Genòma
thumb|upright=1.5 Lo genòma es tot lo material genetic contengut dins los cromosòmas d'un organisme en particular. Lo genòma de l'èsser uman conten tres miliards de nucleotids. Lo genòma fa referéncia sonque a l'ADN nuclear. Lo tèrme de diploïde descriu lo nombre complèt de còpias del genòma d'una cellula determinada.
Cevenòl (sosdialècte)
Lo sosdialècte cevenòl es la varietat del lengadocian oriental de la Cevena. Aquela tièra de parlars aguèt coma centre literari lo ròdol d'Alès durant la segonda mitat del sègle XX amb un bèl nombre d'autors que los mai famoses son Albèrt Arnavièla, Joan Castanha e subretot lo marqués de la Fara-Alès. Foguèt subretot aqueste darrièr l'impulsor del reviscòl de l'escritura occitana del país cevenòl a partir de la publicacion de son òbra màger Las castanhadas en 1844.
Las revistas i foguèron pro nombrosas dempuèi l’Armanac Cevenòu que venguèt puèi l’Armanac de Lengadòc capitanejat per Arnavièla a Cacalacà dirigit per Joan Castanha.
L'airal d'Alès coneguèt tanben una granda e rica profusion d'estudioses de la lenga coma l'abat Boissièr de Sauvatges, autor en 1756 d'un dels diccionaris occitans mai ancians, Maximin d'Òmbres, autor d'un autre diccionari amb Gracian Charvet en 1884, e l'abat Pèire Fesquet.
Dempuèi un desenat d'annadas, l'ancian occitanista Ives Gorgaud mena un movement secessionista en definir lo cevenòl coma una lenga d'òc diferenta de l'occitan.
Vocalisme
en montpelhierenc.
Sparone
Sparone es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Turin, dins la region de Piemont.
Confronta las comunas de Ronco Canavese, Locana, Ingria, Ribordone, Pont-Canavese, Alpette, Canischio, Pratiglione, Corio, Forno Canavese
Gnathostomata (Vertebrata)
Los gnatostomats (Gnathostomata) son un grop d'animals vertebrats provesits de mandibulas articuladas. Lo grop se considera tradicionalament coma una superclassa e s'i incluson las classas mai conegudas de peisses, anfibians, reptils, aucèls e mamifèrs. D'estudis genetics recent faguèron tornar classificar Gnathostomata coma un grop.
Lo Boisson de Cadonh
Lo Boisson de Cadonh (Le Buisson-de-Cadouin en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn. La comuna del Boisson de Cadonh es bordada per Dordonha.
Toponimia
Per Cadonh, veire a l'article.
Per Cuçac, veire a l'article.
Lo Boisson
La prononciacion es [lubuj’ʂu] ([dekɒ’dũ n ]). Las fòrmas ancianas son Ecclesia de Buxonio, Turris del Bosc en 1459, Burgus de Buyssonio en 1462,. Boisson poiriá venir de l'occitan boisson, « bosquet, talhadís » (site de las comunas de Dordonha) o d'un derivat *bux-one del latin buxus (Dauzat), o d'interferéncias, de crosaments entre un derivat del latin buxus, « bois » e un derivat del bas latin boscus, d'origina germanica, « bòsc », que Dauzat, per d'autres luècs, escriu *boscione > boisson; la participacion de bòsc pareis dins l'atestacion de 1459 (Chantal Tanet e Tristan Hordé) ,.
Cabans
Cabans es l'ancian borg de la comuna, entrò 1893. Es atestat en 1143, Sanctus Petrus de Cabans. Cabans vendriá de l'occitan cabana (passat al francés), del bas latin capanna, segon Chantal Tanet e Tristan Hordé.
Pinatubo
En junh de 1991, lo volcan se desvelhèt aprèp un sòm de mai de 500 ans; aquesta erupcion, una de las mai violentas del sègle XX, tuèt entre 900 e 1000 personas e causèt de degalhs importants dins tot lo ròdol. De milierats de personas deguèron fugir. De tonas d'aerosòls foguèron escampats dins l'atmosfèra e provoquèron un ivèrn volcanic, es a dire una baissa de la temperatura globala de la Tèrra de 0,5 °C.
Griscourt
Griscourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Riotorto
Riotorto es un municipi de la província espanhòla de Lugo e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Griscourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lucien Clergue
Lucien Clergue (nom afrancesat, en occitan Lucian Clèrgue; Arle, 14 d'agost de 1934 - Nimes, 15 de novembre de 2014) èra un fotograf occitan, fondator dels rescontres d'Arle.
Valjosa
Valjosa (Valjouze en francés) es una comuna auvernhata situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Val-Joyoso, al sègle XIV, Vallis Jocosa, al sègle XIV, Valghoze, en 1559, Valgouges, sense data o en 1635, Vargouze, sense data o en 1635, Valgouze, en 1635, Valoughes, sense data o en 1652, Valeuges, en 1652, Valghouze, en 1666, Vergeouze, en 1668, Verghouse, en 1683, Valgeouse, en 1734, Valjouse, en 1752, Valiouze, en 1764, Valjouze, en 1771, Valzouzes, en 1780. Foneticament,  (vallis) jŏcōsa (jŏcōsus aviá en latin lo sens de « plasent ») pòt donar Valjosa : *Valjogosa > *Valjoosa. Mas si *Valjoosa mena a *Valjoiosa, lo passatge a Valjosa es quasi impossible; al revèrs, lo passatge dirècte de *Valjoosa a Valjosa es sense dificultat. Joiosa ven de jòia, eiretèir del latin gaudia, per l'intermediari del francés, es sense rapòrt amb jŏcōsus. Las fòrmas del sègle XIV son benleu que de latinizacions o interpretacions. I a una autra possibilitat, una fòrma adjectivala de jos (del latin deorsum) : val josa, « val en contrabàs ». Mas seriá la definicion de tota val; coma Valjosa es sobre un pompidor, cent mètres pus naut que lo fons de la comba del riu de Valjosa, la sola possibilitat seriá lo sens de « val pus bassa que lo borg », que demòra dobtós.
Colonia del Sacramento
thumb|150px|Colonia del Sacramento Colonia del Sacramento qu'ei ua vila d'Uruguai. Qu'a ua populacion de 21 714 abitants (2004).
Breinigerberg
thumb|Breinigerberg Breinigerberg es una vila l'oèst d'Alemanha (Ren del Nòrd-Vestfàlia) entre Belgica e Aquisgran. En 2005, sa populacion era de 971 abitants.
Wadi Mathendous
Wadi Mathendous ei un lòc preïstoric arqueologic plaçat en Mesak Settafet, ena region deth Fezzan, en er sud-oèst de Libia. Aguest lòc deth desèrt deth Sahara ei conegut per sòns famosi petroglifs (grabacions enes arroques) de diuèrsi temes. Es grabats includissen animals coma er elefant, era girafa, er auroc e eth crocodil. Aguesti grabats sigueren hèts hè 8000 annades.
Óblast de Cheliabinsk
L'Óblast de Cheliabinsk (en rus: Челя́бинская о́бласть, Cheliabinskaia oblast) es una division territoriala de la federacion de Russia, o óblast. Se situa prèp dels Orals, a la termièra entre Euròpa e Asia. Sa capitala es la vila de Cheliabinsk. La poulacion de l'òblast èra de 3,476,217 abitants en 2010.
Istòria
A l'Edat Mejana, las tribús bashquir demoravan al sud dels Orals; fasián partit de l'Òrda d'Aur, o de l'Òrda de Nogai e de pus pichonas unions bashquir. Lo Tsardom de Russia incorporèt la region a la fin del sègle XVI. Pr'amor, la colonizacion russa de la region comencèt pas qu'al sègle XVIII, amb l'establiment d'un sistèma de fortalesas e de comptadors de comèrci a la frontièra per l'expedicion d'Orenbourg en 1734. Nombrosas vilas de l'òblast de Cheliabinsk, i comprés la quita vila de Cheliabinsk, an una istòria ligada a l'existéncia d'aquelas fortalesas.
Fontaine-la-Louvet
Fontaine-la-Louvet en normand (Fontaine-la-Louvet en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Monròvia
Monròvia (en anglés Monrovia) es la capitala de Libèria. Sa populacion èra estimada a 570,971 abitants, en 2003. Es tanben lo pòrt principal del país.
thumb|280px|left|Vista de Monròvia. thumb|280px|right|Mapa istorica de la ciutat de Monròvia.
Parazoa
"Parazoari" (o Parazoa) significa « al costat dels animals ». Nom que se dona als animals qu'an pas de vertadièrs teissuts. Se retròba jos aqueste nom, totes los animals apartenent a l'embrancament dels Esponguiaris. Totes los autres embrancaments son recampats jol nom d'Eumetazoaris.
Cefeida
Una cefeida es una estèla variabla, giganta ò supergiganta jauna, de 4 a 15 massas solaras e d'una luminositat 100 a 300,000 còps pus importanta. Son esclat varia de 0,1 a 2 magnituds segon un periòde ben definit, compresa entre un e 135 jorns. Son nom vèn de Deltà Cefeida qu'es lo prototipe deis estèlas d'aquela classa.
Lei cefeidas son fòrça importantas per leis astronòms car la relacion entre sa periòde e sa luminositat permet de mesurar sa distància a respèct de la Tèrra.
Ochtezeele
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
thumb|left|Ochtezeele En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
Situada sus la riu de la Peene Becque
thumb|left|Ochtezeele dans son canton et son arrondissement|180px
Située sur la rivière de la Peene Becque
Istòria
Çò Abbaye De Sant-Winoc de Bergues #possedir #cent mesuras de tèrras sul territòri de Ochtezeele per Chartre de 1183 de Philippe de Alsace
L'Abbaye de Saint-Winoc de Bergues posséda cent mesures de terres sur le territoire de Ochtezeele par Chartre de 1183 de Philippe d'Alsace
Terra incognita
Una Terra incognita (dau latin significant « tèrra inconeguda ») es un tèrme que designa un territòri qu'es pas estat explorat. L'expression apareguèt durant lei Grandei Descubèrtas per nomar sus lei planisfèris lei territòris qu'èran pas estats explorats per leis Europèus. Remplacèt de tèrmes medievaus coma arva vacua ò hic sunt leones. Dempuei lo començament dau sègle XX, lei terrae incognitae vertadieras son vengudas fòrça raras e lo tèrme a disparegut dei cartas modèrnas. Pasmens, demòra utilizat au sens figurat per parlar de camps d'explorar dins lo domeni dei sciéncias.
Micròbi
Lo mot micròbi es un tèrme generic e non scientific visant los bactèris, levaduras, protozoaris e virus, patogèns o non. Familiarament, aqueu mot designa un microorganisme (sovent un bactèri o un virus) responsable d'una malautiá.
Dempuèi 1872 (COHN) los « bactèris » son diferenciats de las levaduras, de las mosiduras, dels infusòris o dels parasits. Lo mot de micròbi (literalament ) foguèt introduch pel cirurgian francés Charles Sédillot en 1878 per designar totes los èssers vivents infinidament pichons, un mes abans que Pasteur e sos collaborators faguèsson una comunicacion a l'Acadèmia de Medecina, la Teoria dels gèrmes e sas aplicacions a la medecina e a la cirurgia, ont d'èssers vivents microscopics son declarats responsables de malautiás: « S'aviái l'onor d'èsser cirurgian … » 30 d'abril de 1878).