cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Looberghe
Istòria
La primièra traça escricha de Looberghe data de 1093 jos la forma Loberga: Robert, alavetz comte de Flandre, i aviá preses jos la siá guarda e proteccion Bémol, lo prévôt del Abbaye de Watten e lududes #donar per charte en datant de l'an 1093 una tèrra situada près de Looberghe. Se tròba lo nom de looberghe jos la forma Loberga egalament en lo títol del abbaye de Bourbourg en datant de 1119. En 1130 LoBERGHE figura sul cartulaire del abbaye La nòstra-Madama de Bourbourg, aquela graphie #cambiar en LOBERGES l'an 1193. Lo vilatge #trobar la siá graphie actuala l'an 1475 en lo cartulaire del Abbaye de Sant-Winoc de Bergues.
La première trace écrite de Looberghe date de 1093 sous la forme Loberga: Robert, alors comte de Flandre, avait pris sous sa garde et protection Bémol, le prévôt de l'Abbaye de Watten et lui donna par charte datant de l'an 1093 une terre située près de Looberghe. On retrouve le nom de looberghe sous la forme Loberga également dans le titre de l'abbaye de Bourbourg datant de 1119. En 1130 LoBERGHE figure sur le cartulaire de l'abbaye Notre-Dame de Bourbourg, cette graphie changea en LOBERGES en 1193. Le village trouva sa graphie actuelle en 1475 dans le cartulaire de l'Abbaye de Saint-Winoc de Bergues. ==Administracion==
Ipotipòsi
300px|thumb|En bèth emplegar l'ipotipòsi, [[Denis Diderot|Diderot que he visitar los salons deu Lovre aus sons correspondents qui non podèvan pas i anar.]]L' ipotipòsi qu'ei ua figura d'estil qui consisteish a har ua descripcion precisa e dinamica d'ua scèna entà dar l'impression au legeire qu'ei a la percórrer.
Gosselming
Gosselming es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La comuna, #que la majoritat del territòri n'a constituit de bòscs, se situa a aperaquí uèch quilomètres al nòrd-oèst de Sarrebourg.
La commune, dont la majorité du territoire est constitué de forêts, se situe à environ huit kilomètres au nord-ouest de Sarrebourg.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La localité, #qu'a citat al Mièja Edat per las primièras fes jos la forma Gozhelminge (o Gocemenges en 1213), es totalament destruit pendent la guèrra de Trenta Ans. Part del domeni episcopal de Sarrebourg, donat en fief als senhors de Fénétrange, de contunh al pòrti de Lorraine. Lo pòble a amassat al reialme de França dempuèi 1766.
La localité, qui est citée au Moyen Âge pour la première fois sous la forme Gozhelminge (ou Gocemenges en 1213), est totalement détruit durant la guerre de Trente Ans. Partie du domaine épiscopal de Sarrebourg, donné en fief aux seigneurs de Fénétrange, puis au duc de Lorraine. Le village est réuni au royaume de France depuis 1766.
Saint-Aubin-sur-Mer
Saint-Aubin-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Alabastre
L’alabastre es un material natural blanc utilizat dins la talha de pèira e en escultura. Existís doas fòrmas d’alabastre plan diferentas, correspondent a doas espècias mineralas diferentas: l’alabastre calcari e l’alabastre gipsós son respectivament compausat de calcita e de gip. A causa de lor facultat de prene un bèl polit foguèron inclusits dins los marbres antics fins a la casuda de l'Empèri roman. Tornèron vèrs lo sègle XII subretot a la Renaissença, e perdèron de lor importança al benefici dels marbres modèrnes.
Saint-Aubin-sur-Mer
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alabastre
Son nom ven del latin alabaster, venent del grèc ancian αλάϐαστρος / alabastros, que designava un vas sens ansa, l'alabastre essent utilizat per realizar de vases de perfum sens ansa.
Saint-Aubin-sur-Mer
Istòria
Comuna formada en 1822 de la fusion de las doas ancianes comunas de St-Aubin-sus-Mar e de Epineville, mencionadas respectivament al e al. En 1207, St-Aubin aperteniá al abbaye de Sant-Wandrille. Lo castèl #aperténer al al marques de Pomponne, ministre de Louis XIV, de contunh, al, als Choiseul-Gouffier. Fief Independent a partir de 1662, en dependent per endavant de la baronnie de Ferrières.
Commune formée en 1822 par la fusion des deux anciennes communes de St-Aubin-sur-Mer et d’Epineville, mentionnées respectivement au et au. En 1207, St-Aubin appartenait à l’abbaye de Saint-Wandrille. Le château appartint au au marquis de Pomponne, ministre de Louis XIV, puis, au, aux Choiseul-Gouffier. Fief indépendant à partir de 1662, dépendant auparavant de la baronnie de Ferrières.
Alabastre
Diferéncia fisicoquimicas
thumb|Tèsta en alabastre, sègles III e I AbC, Aràbia aurosa, [[Lovre]]
Alabastre calcari
L’alabastre calcari o Marbre onix dels ancians ou alabastre egipcian o alabastre de la Bíblia o encara alabastre oriental, car los primièrs objèctes que coneissèm alabastre ven d'Orient extrèma.
Es una calcita, ou calç carbonatada compacta, que fa efervescéncia amb l’acid nitric, los compausants principals son lo carbonat de calci e lo carbonat de magnesi. Es pro dur per entamenar lo marbre blanc. Presenta totjorn a sa superfícia d'espècias d’ondulacions d’un jaune mèl mai o mens escur, anent a vegada cap al roge escur. Es fòrça rare de trobar d’alabastre calcari d’un blanc perfièt.
Originas geologicas
A la diferéncia del marbre, ròca se formant a de quilomètres o desenas de quilomètres de prigondor (es una ròca metamorforica) e que l'aflorament a la superfícia demanda lo desclapatge e l'erosion d'una espècia pila de ròcas, l’alabastre se forma en superfícia o fòrça pròche de la superfícia sus d'escalas de temps se comptant en desenas d'ans o unes sègles. L’alabastre calcari ten a emplir las balmas o las excavacions, transportada per las aigas que s’infiltran dins la tèrra passant de jaças calcàrias e ferruginosas, se cargant de tot çò que pòt dissòlvre dempuèi lor partença de la superfícia del sol fins al plafon de las caunas. Atal la calcita es dissolguda per l'aiga acidificat pel gas carbonic donant de bicarbonat de calci. Aquel pòt se decompausar dins lo sens contrari, donnant de gas carbonic e del carbonat de calci insoluble que cristalliza en calcit e, al tèrme d’un temps, fòrma una concrecion. Las gotas d'aiga venent del plafon donan sus plaça una estalactita que créis, donc, de naut cap al bas. Lo rèsta tomba al sol formant de bas cap al naut una estalagmita. Aquelas doas concrecions pòdon acabar per jónher e formar una colomna. La calcita cobrís tanben las parets e lo sol d'aquelas caunas, que se trapa dins gaireben totes los païses rics en calcari. Son ara de luòcs de visitas, a causa lor diversitat de colos e de formas, alara qu’èran de luòcs d'expleitacions dins l'antiquitat alunhada, e fasián d'abrics pels preïstorics.
Istòria
thumb|Figurina feminina en alabastre descobèrta a Tell es Sawwan, près de Samarra, v. -6000 thumb|Un vas de parfum en alabastre de la tomba de Totankhamòn al musèu del Caire Talhat en fulhets prims, l'alabastre es pro transparent per èsser utilizat coma veiral per de fenèstras pichonas. Es tan transparent que Neron faguèt bastir un temple pichon sens fenèstra, ont lo jorn passava mejans lo quita marbre que formava las parets (conegut coma Marbre blanc cappadocian). Foguèt emplegat per sa transparéncia dins de glèisa medievalas, subretot en Itàlia, coma per las fenèstras del mausolèu de Galla Placidia a Ravena.
A la Renaissença e a l'edat modèrna, es utilizat per la fabricacion de veirals coma dins la Glòria de la basilica de Sant Pèire de Roma o pels veirals de la basilica Sant Paul Fòra dels Barris de Roma.
Alabastres venats o florits
Es lo marbre onix dels ancians;
Mont (Borgonha)
Mont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Lo Capitani Fracasse
Lo Capitani Fracasse qu'ei un roman de capa e d'espada de l'escrivan gascon d'expression francesa Teofil Gautièr. Que ho publicat en 1863.
Mont (Borgonha)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Capitani Fracasse
Intriga
Lo roman que s'obreish dab ua ipotipòsi de las rueinas d'un castèth hens las Lanas de Gasconha.
Durant lo regnat de Loís XIII lo joen baron de Sigonhac que viu estremat dehens las rueinas deu son castèth en companhia deu son vielh vailet quan ua tropa de teatre lui demanda l'ospitalitat, auherta suu pic dab las soas magras possibilitats. Lo dia seguent que's causeish de'us seguí e que's liga d'amistat dab lo comedians e mei que mei dab la berogina Isabelle.
La tropa que s'estanca dens l'ostalaria deu Soleil Bleu on ua petita mainada aperada Chiquita qui acompanha un panaire aperat Agostin b'espia lo coret de perlas faussas d'Isabelle dab l'intencion d'atacar aquesta darrèra entà la panar. Fin finau, Isabelle que'u da de bon grat e, esmavuda, Chiquita que la promet de la non pas jamei aucíder.
Arron, la tropa que segueish lo son camin de cap a París e dens lo hred de l'ivèrn, e l'actor qui jogava los ròtles de Capitani (lo Matamore dens lo teatre francés) que's moreish. Sigonhac, magre e gascon que prenerà los sons ròtles dab lo nom d'empont de Capitani Fracasse.
Dens ua auta ostalaria lo duc de Vallombreuse que ved a Isabelle e que'n vad amorós pec au punt de domandar aus sons òmis de s'encargar deu Capitani Fracasse (shens cap succès), per'mor d'estar gelós de la soa complicitat dab Isabelle. Non s'i escad pas tanpauc au duel on lo Capitani e sorteish victoriós.
Que hè alavetz capturar Isabelle, dab la complicitat de Chiquita qui decida totun d'ajuda la joena actriça. Lo Capitani e d'autes actors de la tropa que la se van cercar entà la liberarmentre qui duc e la retien dens lo castèth deu son pair : lo Princi de Vallombreuse, absent per ua pausa.
Fin finau, durant la peleja, aqueth darrèr que torna, que reconeish de tira Isabelle com la soa hilha (e donc com la sòr deu Duc de Vallombreuse) mercès a l'anèth de la soa mair que porta au dit e, coneishent la vielha soca nòbla deus Sigonhac (tanhents de la cort d'Enric III de Navarra e IV de França) qu'aprova lo maridatge enter Isabelle e lo baron, vadut amic deu Duc.
Lo roman que's clava dab ua navèra ipotipòsi deu castèth, aqueth còp restaurat e estiglant.
Escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan
thumb|Escut de la RSS d'Azerbaitjan L'escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan foguèt adoptat lo 1937 pel govèrn de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan. L'escut d'armas es basat en l'escut d'armas de l'Union Sovietica.
Lo emblema compta amb una tor de perforacion que representa de rics depauses de petròli de Bakó e, darrièr d'ela, un sol en naissent, de pè pel futur de la nacion àzeri. La fauç e martèl son un luòc prominent per dessús ela, del temps que l'estela roja (en simbolizant lo "socialisme en los cinc continents") se tròba a la part superiora de la emblema, per la victòria del comunisme e la "comunitat mondiala socialista dels estats ". La près exteriora compta amb simbòls de l'agricultura - blat e coton.
L'eslogan a la bandièra pòrta lo lèma estatal de l'Union Sovietica, ("Trabalhadors del mond, jonhètz-vos!") Tant en los idiòmas russes e azèri. En azerbaitjanès, se sona "Бүтүн өлкәләрин пролетарлары, бирлəшин!" (en l'actuala escritura azerbaitjanès Latina: "Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!").
Lo nom complet de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan s'explica tant en los idiòmas russes e azerbaitjanès.
Lo emblema foguèt cambiat en 1992 a l'actual emblema.
Rugbi Club Tolonenc
thumb|Escut dau RCT.|alt= Lo Rugbi Club Tolonenc (abreujat RCT) es una equipa de rugbi de la vila de Tolon e una dei majoras còlas d'Occitània e dau campionat francés dau Top 14. Foguèt quatre còps campiona de França (1931, 1987, 1992 e 2014) e très còps de reng campiona d'Euròpa (2013, 2014 e 2015).
Lo club foguèt creat en 1908 per fusion de l'Estela Esportiva Varesa e d'una part de l'Estadi Varés. Sos primiers vestits foguèron donats per l'Estadi Tolosenc, que n'a las meteissas colors (roge e negre).
Son estadi es l'Estadi Mayol que pòrta lo nom dau cantaire tolonec Félix Mayol que donèt l'argent per lo bastir.
Florimont e Gaumièr
Florimont e Gaumièr (Florimont-Gaumier en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Florimont
La prononciacion es [fluri’mũ n ]. Las fòrmas ancianas son Floridus Mons, en latin, en 1283, Florimon en 1489. Segon Dauzat, Florimont ven del nom germanic d'òme *Flor-mund, puslèu que de « mont florit ». Segon lo site de las comunas de Dordonha, Florimont vendriá probablament del mont de Florinus, nom latin d'òme. Segon Chantal Tanet et Tristan Hordé, *Flor-mund es pus plausible que Florinus, derivat de Florus, nom latin d'òme, e montem, acusatiu de mons, « mont, puèg, tuca ».
Rotangy
Rotangy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Rotangy Es un vilatge del scenari Picard, #que se tròba sus la linha de parteja d'aigas entre la conca de la Seine e aquel de la Soma
(98) Ianthe
(98) Ianthe es un asteroïde.
Rotangy
Geografia
Rotangy est un village du plateau Picard, qui se trouve sur la ligne de partage des eaux entre le bassin de la Seine et celui de la Somme
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat dispausava d'una halte de camin de fèrre sus la linha Beauvais - Amians #que transpòrta los viatgèrs de 1876 a 1939.
La commune disposait d'une halte de chemin de fer sur la ligne Beauvais - Amiens qui transporta les voyageurs de 1876 à 1939.
Écoivres
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aur
L’aur (simbòl quimic : Au) es un element quimic de numèro atomic Z = 79. Dins la natura, se presenta sota la forma d'un metau noble jaune lusent, dens e fòrça ductile qu'a una gròssa valor marchanda. Quimicament, es un metau de transicion dau Grop 11 que fa partida dei compausats mens reactius coneguts a l'ora d'ara. D'efèct, es capable de resistir a l'accion de la màger part deis acids e se tròba sovent sota forma nativa.
Utilizat per l'èsser uman dempuei la Preïstòria, sa raretat e son inalterabilitat li donèron de ròtles fòrça importants dins la màger part dei societats umanas. En particular, foguèt utilizat coma moneda dau millenari IV av. JC a 1971 e a totjorn un ròtle economic major en causa de sa valor. Pasmens, l'aur es tanben un simbòl de richessas, de puretat e de capitada que foguèt adoptat per leis elèits sociaus per leis estats ò per lei religions per mostrar sa poissança.
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
150px|thumb|right|Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012 Los atemptats de març 2012 a Tolosa e Montalban son une seria d'atemptats en contra de militars franceses, puèi de civils, un adulte e tres enfants, al costat e dedins una escòla josieva que se passèron en març de 2012. Lo Ministèri Public antiterrorista de París s'ocupèt dels afars e dubriguèt tres enquèstas, segon François Molins, lo procuror de París.
Lo procediment emplegat per cada murtre es identic: cascat, en escotèr, equipat d'una camèra GoPro » amb un pistolet de tipe Colt 45 de calibre .45 ACP e un pistolet mitralhaire de tipe Uzi de calibre 9 mm. L’analisa balistica montrèt qu'una de las armas del crime èra la meteissa dins las tres fusilhadas. L'autor dels murtres, Mohammed Merah, foguèt tuat lo 22 de març a l'eissit de l'assalt de son apartament pels policièrs.
Assassinat d’un militar a Tolosa
thumb|left|Lo modèl d'escotèr du tiraire, un [[Yamaha TMAX .]]
Aur
Preïstòria e Antiquitat
L'aur es utilizat dempuei au mens la fin de la Preïstòria que l'objècte d'aur pus vièlh descubèrt a l'ora d'ara foguèt trobat dins la necropòli de Varna (millenari V av. JC). Sembla s'impausar rapidament coma moneda e metau preciós a l'entorn de Mediterranèa. D'efèct, leis arqueològs i an constatat una diversificacion deis objèctes d'aur tre l'Edat dau Bronze, una aumentacion deis ofèrtas funeràrias e una multiplicacion dei tesaurs esconduts. Pasmens, lo meteis movement de diversificacion s'observa per totei lei civilizacions. De mai, l'aur aquistèt la màger part de sei ròtles istorics tre lo periòde protoistoric ò l'Antiquitat Auta :
L'adopcion coma moneda
thumb|left|Pèça de monada d'aur de l'[[Empèri Roman amb lo perfieu de l'emperaire Constantin.]]
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Tuariá a l’escòla josieva Ozar Hatorah
Un atemptat al colègi-licèu josieu Ozar Hatorah situat carrièra Jules Dalou dins lo quartièr de La Roseda al nòrd-èst de Tolosa se debanèt lo 19 de març de 2012 vèrs 8 oras lo matin.
Aur
L'adopcion coma moneda
Aqueu ròtle financier renforcèt lei ròtles sociaus e politics de l'aur. Foguèt per exemple utilizat per pagar leis impòsts, instrument major de l'estructuracion d'estats poderós, ò per definir lei penas e lei compensacions previstas per la lèi dins certanei còdis juridics. Encoratjèt tanben la recèrca scientifica car la cèrca d'un mejan permetent de produrre de l'aur a partir de metaus mens nobles estimulèt leis alquimistas fins a l'aparicion dei sciéncias modèrnas.
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Tuariá a l’escòla josieva Ozar Hatorah
Un òme que portava una camèra cenchada al pitre arrivèt davant l'escòla sus un escotèr, un Yamaha TMAX. De pé se'n anèt cap al pati. La primièra victima es un rabin e professor de l'escòla, Jonathan Sandler, abatut fòra de l'escòla quand temptava d'aparar del tuaire sos dos mainats, Gabriel,, e Aryeh,. Las camèras de videovigilància mòstran que lo tuaire assassinèt un dels enfants alara que se rebalava al costat del còs dels sieus paire e fraire. Dintra puèi dins lo pati e perseguís Myriam Monsonégo, la filha del director de l’escòla, Yaakov Monsonégo,, la trapa pels pels e punta son pistolet que s'enraia. L'assassin cambia d'arma e tira dans lo tempe de la filhòta a corta portada. Enseguida fugís en escotèr. Pendent l'ataca, lo tuaire ferís tanben un jove de.
Aur
Lo periòde dau bimetallisme
Tre l'Antiquitat, l'utilizacion unica de monedas d'aur apareguèt pas sufisent per sostenir l'activitat economica. Fins au sègle XIX, la mmàger part deis estats dotats d'una economia desvolopada utilizèron donc de sistèmas monetaris bimetallics (ò pus rarament trimetallic ) onte l'aur èra associat a un metau mens preciós (sovent l'argent). Aquò foncionèt corrèctament fins a l'afondrament de l'Empèri Sassanida e a la conquista araba d'Orient Mejan que limitèron lei transferiments d'aur en direccion d'Euròpa. Entre lei sègles VIII e XIII, l'economia mondiala foguèt ansin en partida dominada per la demanda d'aur de l'Occident e la demanda d'argent de l'Orient. De plaças financieras coma Venècia fondèron sa prosperitat sus sa capacitat d'arbitrar e de contentar aquelei besonhs.
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Tuariá a l’escòla josieva Ozar Hatorah
Los còsses de las quatre victimas son rebonduts al cementèri Har Hamenouhot de Jerusalèm lo 21 de març de 2012.
Aur
Lo periòde dau bimetallisme
A la fin dau sègle XV, la necessitat de trobar mai d'aur foguèt a l'origina dei viatges d'exploracion organizats per leis Europèus a la fin de l'Edat Mejana. L'objectiu n'èra Índia mai lo resultat principau foguèt la descubèrta dau continent american e de sei minas de metaus preciós per leis Espanhòus. Sa produccion importanta permetèt d'assegurar una certana abondància d'aur en Euròpa. Lo metau venguèt alora la basa dei politicas monetàrias e lo ròtle de l'argent dins lei sistèmas bimetallics declinèt a cha pauc. Au sègle XIX, la descubèrta de jaciments aurifèrs fòrça importants en Austràlia e en America dau Nòrd entraïnèt sa disparicion au profiech d'organizacions monetàrias unicament basadas sus l'aur (escandau aur).
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Identificacion del tuaire
Los servicis de la policia scientifica anoncièron que la meteissa arma foguèt utilizada dins los tres episòdis.
Aur
Lo periòde dau bimetallisme
Aquelei descubèrtas de jaciments aguèron de consequéncias demograficas importantas car entraïnèron la migracion de miliers d'abitants vèrs de regions isoladas e pauc desvolopadas qu'èran generalament encara ocupadas per de pòbles autoctòns (ronçadas vèrs l'aur). Òr, lei tensions entre cercaires d'aur e indigèns entraïnèron sovent de conflictes violents que s'acabèron a l'avantatge dei premiers. En particular, ais Estats Units d'America, la cèrca d'aur foguèt un motor de la conquista de l'Oèst e una causa de l'exterminacion dei pòbles amerindians decimats per lei chaples, lei faminas e lei malautiás. En Siberia, l'afiermacion de la preséncia russa foguèt en partida un efèct de la descubèrta d'importants placers aurifèrs.
L'escandau aur
De la fin dau sègle XIX a la Premiera Guèrra Mondiala, lei principalei poissanças mondialas utilizèron l'escandau aur per definir sa moneda. Es a dire que la valor de la moneda en circulacion dins un país èra assegurada per la resèrva d'aur de sa banca centrala. Per aquò, cada estat deviá constituir una resèrva d'aur sufisenta per assegurar l'estabilitat de sa moneda. Pasmens, aqueu sistèma foguèt totalament destabilizat per lei despensas e lei deutas liats a la guèrra de 1914-1918. Dins leis ans 1920, lo dolar èra l'unica moneda qu'èra basada sus l'aur d'un biais vertadier (leis autrei monedas èran basadas sus lo dolar).
En parallèl, lei progrès tecnics dau periòde e lei besonhs de tenir de lingòts purs per formar lei resèrvas favorizèron lo desvolopament de procès d'afinatge pus perfeccionats. Lo premier foguèt trobat per Francis Miller en 1867. Relativament simple, utiliza lei proprietats dau clòr gasós per eliminar leis impuretats sota forma de clorurs insolubles a l'aur liquid. Permet d'agantar un taus de puretat d'aperaquí 99,95%. Puei, en 1874, Emil Wohlwill descurbiguèt un autre metòde permetent d'obtenir una puretat pus importanta (99,999%) en utilizant de tecnicas d'electrolisi. Aquelei dos procès son totjorn utilizat a l'ora d'ara.
Après aquelei descubèrtas, una autra evolucion importanta foguèt en 1887 la mesa au ponch d'un procès d'extraccion basat sus la solubilitat de l'aur dins una solucion cianurada (proprietat coneguda dempuei 1783). Son promotor principau foguèt John Stewart MacArthur mai de melhoraments importants contunièron d'èsser portats au metòde fins au començament dau sègle XX. Adoptada per lo premier còp en 1890, aquela tecnica permetèt d'esplechar de jaciments mens concentrats e entraïnèt plusors investiments dins lo sector minier.
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Operacion del RAID
thumb|right|Faciada de l'apartament.
Aur
L'escandau aur
Dins d'autrei domenis coma l'espòrt ò leis arts, lo periòde de l'escandau aur veguèt tanben l'aur venir lo simbòl de la capitada. Ansin, lei Jòcs Olimpics Modèrnes adoptèron la medalha d'aur coma recompensa dau venceire. Au cinèma, l'estatueta remesa au venceire de la ceremònia deis Oscars es tanben daurada. Totjorn dins lo domeni artistica, l'aur e son poder simbolic inspirèron mai d'una òbra coma L'Aur de Ren de Richard Wagner.
Castrias
Castrias pòt èsser:
Aur
L'aur dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
thumb|right|Procès de [[lixiviacion a molons en Nevada.]] thumb|right|Medalha d'aur dei [[Jòcs Olimpics de Montreal en 1976.]]
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Operacion del RAID
Dos policiers foguèron ferits. A 11h32, Merah moriguèt fin finala d'una bala dins lo cap e d'una autra dins lo ventre, Merah aviá declarat voler morir.
Aur
L'aur dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
La Segonda Guèrra Mondiala aguèt d'efècts importants sus l'utilizacion de l'aur coma moneda. D'efèct, en 1944, una conferéncia organizada a Bretton Woods creèt un sistèma d'escandau aur onte lo dolar èra tornarmai l'unica moneda basada sus l'aur. Pasmens, dins lei fachs, la conversion dei dolars en aur èra impossibla (ò fòrça malaisada) e lo metau jaune perdiguèt de facto son ròtle monetari. La crisi deis ans 1970 oficializèt aquela situacion quand leis Estats Units d'America abandonèron l'escandau aur en 1971. Dempuei aquela data, l'aur es plus dirèctament utilizat coma moneda. Pasmens, en causa de sa valor auta, contunia de tenir un ròtle coma resèrva de sòus e plusors bancas centralas ne gardan de quantitats gròssas.
Au nivèu tecnic, la lixiviacion a molons foguèt adaptada a l'industria aurifèra en 1969 e son usatge industriau se desvolopèt durant leis ans 1970. Perfeccionament dei procès basats sus lei cianurs, permet d'esplechar de jaciments amb una concentracion d'aur fòrça febla (fins a 0,2 g per tona).
Caracteristicas fisicas
L'aur es un metau jaune fòrça ductile e malleable que sa densitat es d'aperaquí 19,3. Pòu aisament èsser estirat ò martelejat a freg. En revènge, sa resisténcia mecanica es febla e pòu pas èsser utilizat per fabricar d'otís. L'aur es un excellent conductor termic e electric – lo tresen metau pus conductor après l'argent) e lo coire – amb una resistivitat de 22.10−9 Ω·m. Au nivèu optic, rebat fòrtament lei raionaments infraroges.
Caracteristicas quimicas
L'aur es un metau de transicion qu'a una estructura electronica que correspond a [Xe] (4f)14 (5d)10 (6s)1. Es susceptible de formar de cations mono- e trivalents en solucion. Dins aquò, dins la natura, l'aur es un metau noble que son estat d'oxidacion pus frequent es donc (0). Es donc un element pauc reactiu que pòu pas formar d'oxids e que resistís a l'accion de la màger part dei produchs quimics, compres un nombre important d'acids fòrts. Pasmens, pòu formar de compausats que son nombre d'oxidacion pòu variar de (-I) a (+V). En particular, es soluble dins l'aiga règia (mescla concentrada d'acid cloridric e d'acid nitric) e dins de solucions alcalinas d'ions cianurs. Lo clòr gasós e l'acid sulfuric en preséncia d'oxidant pòdon tanben l'atacar. Enfin, pòu s'amalgamar amb lo mercuri.
Lei compausats de l'aur amb un nombre d'oxidacion diferent de (0) son instables. Lei pus frequents son leis estats (+I) e (+III) que son dichs ion aurós e ion auric. Lo premier s'observa generalament dins de compausats dau tipe cianur coma Au(CN)2– ò alogenur coma AuCl. Lo segond se tròba dins de compausats eissits de reaccions amb tres atòms de clòr coma l'acid clorauric HAuCl4. L'estat (-I) es dich ion aurur es a de proprietats similaras an aquelei deis alogenurs (reaccions possiblas amb lo cèsi, lo rubidi e lo potassi). L'estat (+V) es obtengut a partir de reaccions amb lo fluor (formacion de pentafluorur d'aur).
Isotòps
L'aur a 37 isotòps coneguts que son nombre de massa varia entre 169 e 205. I a pasmens un solet isotòp estable qu'es l'aur-197. Franc de l'aur-196 qu'a un periòde radioactiu de 186 jorns, totei leis autrei son fòrça instables amb una mieja vida sistematicament inferioras a quauquei jorns. Dins la natura, l'aur s'observa donc coma un element monoïsotopic e sa massa atomica es presa egala an aquela de l'aur-197, es a dire 196,966569(5) u.
Ocurréncia
L'aur es un element quimic fòrça pesuc qu'es produch dins lo corrent de certanei supernòvas. Es donc fòrça rar dins l'Univèrs. Dins la crosta terrèstra, sa concentracion massica mejana es de 5 mg/t. Aquela valor dèu probablament aumentar dins lei jaç intèrnes dau glòbe car leis elements pesucs i son pus nombrós.
Lei jaciments se situan lòng d'aisses de circulacion de fluids cauds (ròcas ultrabasicas ò plutonicas) en provenéncia dau mantèu e de dins de zònas de depaus alluvionaris eissits de l'erosion de ròcas aurifèras. L'aur i es sovent present sota forma nativa. Pasmens, existís tanben de mineraus aurifèrs coma lei tellururs d'aur (silvanita, calaverita...). Lei resèrvas principalas se tròban en Austràlia, en Sud-Africa, en Russia, en China e en Peró.
Procès d'extraccion
Dos tipes de minas d'aur existisson. Lo premier esplecha de ròcas aurifèras que se presentan generalament sota la forma de venas. Lo segond extrai l'aur natiu de depaus alluvionaris (dichs placers). Tres procès principaus d'extraccion de l'aur son estadas desvolopats que son lei metòdes gravitaris, l'amalgacion e la cianuracion.
Lei metòdes gravitaris son basats sus l'importanta diferéncia de densitat entre l'aur (19,3) e lei mineraus que li son associats coma lo qüars (2,7). Aqueu procès es eficaç per tractar lei depaus sedimentaris car un corrent d'aiga pòu èsser utilizat per separar lei particulas en foncion de sa densitat.
Dins lei jaciments primaris d'aur, lo minerau es premier concassat ò trissat. L'utilizacion de metòdes gravitaris es alora pas possible car lo metau i es sovent sota la forma de particulas fòrça finas que son tròp leugieras per èsser capturadas. L'amalgacion es una tecnica anciana qu'es coneguda dempuei l'Antiquitat. En contacte amb de mercuri, l'aur forma un aliatge dich amalgama qu'es recuperat. Puei, aquela amalgama es separada per caufatge e vaporizacion dau mercuri. Aqueu metòde permet d'extraire aperaquí 60% de l'aur contengut dins lo minerau.
Per melhorar lo rendement, foguèt donc desvolopada la tecnica de cianuracion qu'utiliza la bòna solubilitat de l'aur dins una solucion de cianur de sòdi. Après concassatge, lo minerau es plaçat en contacte amb la solucion de cianur. Aquela solucion es filtrada e una pouvera de zinc es aponduda que permet la precipitacion de l'aur. Puei, lo precipitat es recuperat per filtracion. Una etapa d'absorpcion sus carbon actiu pòu alora aver luòc per extraire l'aur dau precipitat avans de lo purificar per electrolisi. Se lo minerau aurifèr contèn de l'antimòni, la solucion de cianur de sòdi pòu èsser remplaçada per una solucion acida de tio-urèa.
Un problema major d'aquelei procès es l'utilizacion de mercuri e de cianur de sòdi que son de substàncias fòrça toxicas. Leis industrias d'extraccion de l'aur son donc de fònts de riscs grèus per l'environament e per lei populacions. Ansin, dins mai d'un país, son installacion necessitan d'autorizacions especialas e l'instauracion de mesuras de susvelhança estrictas.
Procès d'afinatge
Lei lingòts produchs a a la fin dau procès d'extraccion de l'aur contènon generalament d'impuretats coma de metaus presents dins lo minerau aurifèr. Per leis eliminar, l'aur es donc afinat segon un procès de grasilhatge amb un fondent de borax e de silicats. Aquò permet d'oxidar la màger part deis impuretats metallicas (plomb, fèrre, zinc...) que son eliminadas amb leis escòrias. Aquela etapa es seguida per lo procès Miller. L'aur es fondut e somés a l'accion dau clòr gasós que permet de realizar una cloruracion selectiva deis impuretats. Coma aquelei clorurs son pas solubles dins l'aur liquid, aquò permet d'obtenir de lingòts d'aur amb una puretat de 99,95%.
L'aur obtengut après lo procès Miller a una puretat sufisenta per mai d'una aplicacion. Pasmens, per certanei sectors industriaus coma aquelei de l'electronica, una puretat pus importanta es necessària. Dins aqueu cas, lo procès d'afinatge utiliza lo procès Wohlwill. Es un metòde d'electrolisi amb un anòde format d'un lingòt d'aur amb una puretat de 98,5%, un catòde d'aur pur e una solucion d'acid clorauric e d'acid cloridric coma electrolit. Lo resultat d'aquela tecnica permet d'obtenir de l'aur pur a 99,999 % (dich 5-9). Pasmens, a un còst important en causa de la gròssa quantitat d'aur necessària per fabricar l'electrolit e, coma totei lei procès d'electrolisi, en causa de la consumacion electrica qu'es requerida.
Reciclatge
Per de rasons economicas e environamentalas, lo reciclatge de l'aur es una activitat qu'es a se desvolopar car una tona d'aparelhs electronics ancians pòu tenir fins a 230 gramas d'aur. Doas fònts principalas existisson que son lei joièus vièlhs e lei descals d'equipaments electrics e electronics. En 2008, aperaquí 28% de la quantitat d'aur consumada dins lo corrent de l'annada èra eissida dau reciclatge.
Produccion
thumb|right|Mina d'aur de [[Super Pit en Àustralia.]]
Totjorn en 2014, lei resèrvas identificadas èran de 56,000 tonas. Se situavan principalament en Austràlia (9,100 t), en Russia (8,000 t) e en Sud-Africa (6,000 t). D'autrei resèrvas de remarca se trobavan ais Estats Units d'America (3,000 t), en Indonesia (3,000 t), en Peró (2,800 t), en Brasil (2,400 t) e en Canadà (2,000 t).
Artesanat e art
La màger part de la produccion d'aur es consumada per fabricar de joièus, de medalhas ò d'objèctes de luxe. Per aquò, l'aur pur es rarament utilizat car sa malleabilitat empedís d'adoptar de formas complèxas. Lei joieliers utilizan donc d'aliatges permetent de melhorar lei proprietats mecanicas de l'aur.
Lei principaus son formats d'aur, d'argent e de coire (aur jaune e aur ròse), d'aur e d'argent (aur verd) ò d'aur e de coire (aur roge). Pasmens, se pòu tanben utilizar d'autrei metaus coma lo palladi ò lo niquèl (aur blanc), lo cobalt (aur blau) e l'alumini (aur violet). Lo percentatge dins l'aliatge es dich títol. Es generalament exprimit en carats ò en milens que correspondon respectivament a un 1/24 e a 1/1000 de la massa totala d'un aliatge.
En fòra deis aliatges, lei joieliers pòdon tanben utilizar l'aur en placatge per daurar un objècte fach d'un autre metau. Sa malleabilitat granda permet d'estirar de fuelhas d'aur sus de distàncias fòrça importantas. Per exemple, un grama pòu èsser trabalhat per formar una fuelha d'un mètre carrat que son espessor es de solament 0,06 µm.
Industria
Dins l'industria, l'aur es un metau recercat per son inalterabilitat e per sei proprietats electricas e termicas. Ansin, es fòrça utilizat en connectica e en electronica per realizar de contactes electrics inoxidables. Pasmens, d'autreis aplicacions existisson en optica per opacificar d'organs optics ò en quimia coma catalisaire.
Medecina
L'aur es utilizat per lei dentistas coma substitut ais amalgamas per leis operacions d'oclusions dentàrias. Sei proprietats son superioras mai son còst pus important limita son usatge. En cancerologia, l'isotòp radioactiu 198 es de còps utilizat per tractar certanei patologias.
A temps passat, l'aur e sei saus foguèron fòrça utilizats per lei metges car èra dotat de mai d'una proprietat benefica. En particular, fins au sègle XVII, existiá d'elixirs d'aur qu'èran de preparacions farmaceuticas destinadas a luchar còntra divèrsei malautiás coma la paralasia, l'epiIepsia, lei raumatismes ò la gota. En alquimia, l'aur potable èra un elixir de jovença. Enfin, se fau nòtar l'existéncia de la crisoterapia desvolopada dins lo corrent dau sègle XX. Èra basada sus lei proprietats supausadas de l'aur còntra certanei malautiás mai enregistrèt pauc de resultats probants.
Toxicologia
L'aur es un metau que sa toxicitat es fòrça febla. D'efèct, es utilizat coma joièu en contacte amb lo pèu dempuei l'Antiquitat Auta sensa problema aparent. En revènge, certanei saus d'aur, coma lo tiosulfat d'aur ò lo triclorur d'aur, semblan èsser allergèns.
Kenny Anthony
thumb|200px|right|En Kenny Kenny Davis Anthony (La Bòria, 8 de genièr de 1951) es un òme d'estat de Santa Lúcia que ne foguèt lo primièr ministre de 2011 a 2016. Lo foguèt ja de 1997 a 2006.
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Operacion del RAID
L'assaut final durèt en tot set minutas.
Seguidas judiciàrias
Lo 21 de març de 2012 al meteis temps que lo sètge de l'apartament de Mohamed Merah, foguèron arrestat preventivament lo fraire, Abdelkader Merah, la femna d'aquel, e la maire dels dos fraires. La femna d'Abdelkader e la maire foguèron liberadas lo dissabte 24 de mars de 2012. Alara que Abdelkader Merah foguèt inculpat per complicitat d'assassinats e associacion de malfaitors en vista de la preparacion d'actes de terrorisme, e empresonat lo dimenge 25 de març 2012.
La mòrt de Merah atuda definitivament l'accion publica jamai serà copable mas se pòt considerar segon la lei francesa coma l'autor dels actes.
Perfil de Mohammed Merah
Merah se revendicava d'Al-Qaida e seriá anat en Afganistan e dins las regions tribalas del Paquistan. Invocava entre autre la mòrt d'enfants palestinians dins lo Conflicte araboisraelian e la volontat de per justificar son acte. Confia aver le sentiment que.
Ligams extèrnes
Lo film dels eveniments per La Dépêche du Midi
Torre del Campo
Torre del Campo es un municipi de la província espanhòlade Jaén e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Juan Bautista Sacasa
Juan Bautista Sacasa Sacasa (1874-1946) mètge e òme politic foguèt president de Nicaragua entre 1933 e 1936.
(99) Dike
(99) Dike es un asteroïde.
Carlos Saura
Carlos Saura (Òsca, lo 4 de de janvièir de 1932) z-es un realizator de cinèma espanhòl. Sa maire èra musiciana, son fraire èra lo pintre Antonio Saura. Z-a una façon de realizar un filme coma un document.
Se maridèt embe Adela Medrano (realizatritz e maire de Carlos Saura Medrano e d'Antonio Saura Medrano ), viviá embe l'actritz Geraldine Chaplin (filha de Charlie Chaplin). Avòra z-es maridat embe l'actritz Eulalia Ramón e z-an ‘na filha.
20 de genièr
Decèsses
Veire tanben :
Juan d'Arienzo
Juan D'Arienzo (Buenos Aires, 14 de deceme de 1900-14 de genèr de 1976) que ho un compositor e cap d'orquèstra argentin de tango.
Edward F. Norton
Edward Felix Norton (21 de febrier de 1884, San Isidro - 3 de novembre de 1954, Winchester) es un alpinista britanic que participèt ais expedicions britanicas de 1922 e 1924 en Imalaia. L'objectiu èra de realizar l'ascension dau Mont Everest. Conservator, Norton refusèt d'utilizar de botelhas d'oxigèn e agantèt 8,225 m en 1922 e 8,570 m en 1924. Durant aquela segonda expedicion, deguèt tanben gerir lei disparicions de George Mallory e d'Andrew Irvine.
Ocean Atlantic
right|Ocean Atlantic thumb|right|250px
L'Ocean Atlantic, tanben sonat popularament la mar Grana o lo Peugue en Occitània, es un dels cinc oceans de la Tèrra. Es situat entre America a l'oèst e Euròpa e Africa a l'èst.
L'ocean Atlantic ocupa una conca alargada en forma d'S espandida del nòrd al sud e devesida en Atlantic nòrd e Atlantic sud pels corrents eqüatorials a una latitud de 8° nòrd. L'Atlantic es ligat a l'ocean Pacific per l'ocean Artic al nòrd e pel pas de Drake al sud, e tanben per un passatge artificial qu'es lo Canal de Panamà entre l'America del Nòrd e l'America del Sud. A l'èst, la linha que dessepara l'Atlantic de l'ocean Indian es lo meridian 20° èst. L'Atlantic es despartit de l'Ocean Artic per una linha que va de Groenlàndia fins al nòrd de Norvègia.
Cobrissent aproximativament 20% de la superficia terrèstra, l'ocean Atlantic es lo segond per òrdre d'importància aprèp l'ocean Pacific. Ambe las seunas mars adjacentas, ocupa una aira de, e sens elas. L'aira de tèrra que drena a l'Atlantic es quatre còps aquela del Pacific o de l'ocean Indian. Lo volum d'aiga es de ambe las seunas mars adjacentas e  sens elas. La prigondor mejana es de 3926 m. La prigondor maximala es de 8605 m dins la fòssa de Puerto Rico.
L'Ocean Atlantic a de còstas descopadas irregularas amb fòrça baias, golfes e mars:
-Mar Cariba              -Mar Mediterranèa -Golf de Mexic                    -Mar Negra -Golf de Sant Laurenç             -Mar del Nòrd -Baia d'Hudson                    -Mar Baltica -Baia de Baffin                   -Mar de Barents -Mar de Norvègia-Groenlàndia        -Mar de Weddel
Una autra caracteristica es que lo seu nombre d'illas es pro redusit:
-Illas Svalbard o Spitsbergen -Groenlàndia -Islàndia -Fernando de Noronha -Açòres -Madèira -Canàrias -Cap Verd -Bermudas -Índias Occidentalas -Ascencion (illa) -Santa Elena -Tristan da Cunha -Falkland Malvinas -Georgia del Sud -Cariba
Montcorbau
right|thumb|240px|Escut der’anciana comuna de Betlan right|thumb|240px|Era comuna de Betlan damb Montcorbau en 1860 Montcorbau ei ua localitat dera Val d'Aran plaçada a 1222 mètres d'altitud. Ère en er'ancian municipi de Betlan. Ei adara en era EMD d'Aubèrt e Betlan, ath municipi de Vielha e Mijaran e tanh ath terçon de Marcatosa.
Louis Pasteur
thumb|right|[[Pintura de Louis Pasteur dins son laboratòri en 1885.]]
Ans 1530
../.. | Ans 1500 | Ans 1510 | Ans 1520 |  Ans 1530 | Ans 1540 | Ans 1550 | Ans 1560 | ../..
Louis Pasteur
Louis Pasteur (27 de decembre de 1822, Dole - 28 de setembre de 1895, Marnes-la-Coquette) es un quimista e un microbiologista francés de la segonda mitat dau sègle XIX. Tre la fin deis ans 1840, comencèt una carriera scientifica fòrça brilhanta que foguèt marcada per de descubèrtas importantas dins mai d'un domeni. En particular, Pasteur descurbiguèt l'estereoquimia, lo mecanisme de la fermentacion, l'interès de la pasteurizacion e lo principi de la vaccinacion per attenuacion d'una cultura de patogèn. En 1885, aquò li permetèt de descubrir lo premier vaccin eficaç còntra la ràbia. Tres ans pus tard, gràcias a aqueu succès, fondèt l'Institut Pasteur que venguèt rapidament un centre de recèrcas medicalas internacionau de premiera importància.
Ans 1530
Istòria
1530 : organizacion d'una expedicion novèla dau conquistador Francisco de Montejo còntra lei ciutats maias. Pasmens, devesiguèt sei fòrças e foguèt esquichat en despiech de la bastida de la fortalesa de Cam Peche. 1530 : arrestacion e execucion dau cazonci tarasc Tangáxuan II per leis Espanhòus e certanei caps tarascs. Aquò entraïnèt una revòuta aisament reprimida e la fin de l'independéncia dei Tarascs. 1530 : mòrt de Babur, fondator de l'Empèri Mogòl, que foguèt remplaçat per son fiu Humayun. 1531-1535 : represa de la guèrra entre Etiopia e sei vesins musulmans. Ben equipats amb d'armas de fuòc e d'artilhariá, lei fòrças dau Sultanat d'Adel capitèron de conquistar plusors regions importantas ont assaièron de convertir lei populacions per fòrça. 1532 : capitada d'un còp d'estat còntra lo khan d'Astrakhan Qasim II que foguèt assassinat. L'autor dau complòt, Aq Kübek, li succediguèt. Adoptèt una politica per protegir l'independéncia dau Khanat còntra leis ambicions deis autreis estats mongòls de la region. Pasmens, aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat politica a la tèsta dau Khanat. 1532 : en Bretanha, adopcion d'un edicte per leis Estats dau Ducat permetent l'union amb França. Aquò marquèt la fin de l'independéncia dau ducat. 1535 : conquista de la vila indiana de Diu per lei Portugués. 1537 : en Euròpa, publicacion de doas bullas pontificalas, dichas Veritas ipsa e Sublimis Deus, qu'enebiguèron l'esclavatge au sen dei populacions crestianas e rementèron lo drech a la libertat e a la proprietat deis Amerindians. Pasmens, foguèron gaire seguidas per leis autoritats localas que modifiquèron gaire leis institucions colonialas.
Louis Pasteur
Jovença e formacion
thumb|right|Louis Pasteur vèrs [[1845.]]
Ans 1530
Sciéncias e tecnicas
1533 : en trigonometria, publicacion de la premiera taula de sinus per lo matematician alemand Petrus Apianus (1495-1552). 1537 : publicacion de Nova scientia dau matematician italian Niccolo Fontana Tartaglia (1499-1557). Aquò èra lo premier manuau de balistica, sciéncia venguda importanta en causa de l'aumentacion de portada deis armas de sètge entraïnada per lo desvolopament de l'artilhariá pirotecnica. Son obratge conoguèt un succès important e plusors edicions ulterioras. 1539 : publicacion de New Kreütter Büch (« Erbari novèu dei plantas » en occitan) dau prèire e botanista alemand Hieronymus Bock (1498-1554). I depintèt 800 espècias vegetalas e i prepausèt una classificacion novèla basada sus lei categorias d'èrba, d'aubrilhon e d'aubre. Son òbra conoguèt un succès important e foguèt regularament editada dins lo corrent dei sègles XVI e XVII.
Louis Pasteur
Jovença e formacion
Nascut dins la vila de Dole, en Jura, Louis Pasteur èra lo fiu de Jean-Joseph Pasteur, un èx-sergent vengut tanaire après la fin dei guèrras napoleonencas, e de Jeanne-Étiennette Roqui. Après quauquei desmainatjaments, la familha s'installèt a Arbois en 1830. Louis Pasteur anèt a l'escòla primària e au collègi de la vila ont obtenguèt de resultats mejans maugrat un certan talent per lo dessenh. Pasmens, lo principau dau collègi l'encorajèt a s'orientar vèrs l'Escòla Normala Superiora.
Félix Tshisekedi
Félix Tshisekedi, nascut lo 13 de junh de 1963 a Léopoldville, es un òme politic congolés (RDC).
Louis Pasteur
Jovença e formacion
Per aquò, Pasteur deguèt quitar sa region d'origina per anar au Licèu Sant-Loís. Pasmens, après quauquei setmanas de separacion amb sa familha, preferiguèt quitar la capitala per anar estudiar au collègi de Besançon. Venguèt ansin bachelier en letras en 1840 e en matematicas en 1842. Totjorn en 1842, foguèt admissible a l'Escòla Nacionala Superiora mai, maucontent de son reng au concors (14 sus 22), o tornèt passar en 1843 per integrar l'escòla en quatrena posicion.
Félix Tshisekedi
Filh de l'opausant istoric Étienne Tshisekedi, foguèt elegit president de la Republica Democratica de Còngo en decembre de 2018 e nomenat lo 24 de genièr de 2019.
Louis Pasteur
Jovença e formacion
Au sen de l'Escòla Normala Superiora, Pasteur foguèt l'estudiant dau quimista Jean-Baptiste Dumas (1800-1884). Estudièt tanben la question de la polarizacion de la lutz per de solucions d'acid tartric e d'acid paratartric. En 1846, aquò li permetèt d'èsser receput a l'agregacion dei sciéncias fisicas.
Premiers succès e nominacion coma professor
thumb|right|[[Fotografia de Marie Pasteur en 1899.]]
A la demanda dau professor Antoine-Jérôme Balard (1802-1876), Pasteur demorèt a París per preparar sa tèsi de doctorat. L'objècte de son trabalh foguèt tornarmai lei fenomèns de polarizacion de la lutz per de liquids. En particular, poguèt demostrar que l'acid paratartric es en realitat compausat d'isomèrs d'acid tartric drech e d'acid paratartric senèstre. Aqueleis acids an de poders rotatòris egaus e contraris que se neutralizan quand son mesclats en quantitats egalas dins una meteissa solucion. Aquelei recèrcas menèron egalament a plusors publicacions oralas e escrichas lo 23 d'aost de 1847 (presentacion de tèsi) e lo 20 de març de 1848 (a l'Acadèmia dei Sciéncias). De mai, lo fisician e matematician Jean-Baptiste Biot (1774-1862), pionier de l'utilizacion de la lutz polarizada per estudiar de solucions quimicas, presentèt eu meteis un rapòrt sus lei trabalhs de Pasteur.
Après aqueu succès, Pasteur foguèt nomat professor de fisica au licèu de Dijon. Tre genier de 1849, venguèt supleant a l'Universitat d'Estraborg. I esposèt la filha dau rector, Marie Laurent (1826-1910) Jeanne (1850-1859), Jean Baptiste (1851-1908), Cécile Marie Louise Marguerite (1853-1866), Marie-Louise (1858-1934) e Camille (1863-1865). , e perseguiguèt sei recèrcas sus la cristollografia. En 1852, foguèt invitat a Leipzig e a Praga per estudiar lei tartrats. Puei, sei descubèrtas foguèron mesas a l'onor en genier de 1853 per l'Acadèmia dei Sciéncias que sotalinhèt l'importància de la disimetria moleculara en causa de seis implicacions dins lei fenomèns biologics.
Lei recèrcas sus lo « fenomèn vitau » dei fermentacions
En setembre de 1854, Pasteur foguèt nomat a la tèsta de la Facultat dei Sciéncias de Lilla, recentament creada. Una tiera d'accidents industriaus dins la fabricacion d'alcòl de bledarava lo menèt a orientar sei recèrcas sus l'origina de la fermentacion. Rapidament, identifiquèt un microorganisme, una levadura lactica, coma causa de la fermentacion alcoolica. Publiquèt sei descubèrtas en aost de 1857. Aquò èra una descubèrta importanta car totei lei trabalhs anteriors pensavan que la fermentacion èra un mecanisme independent dau vivent.