cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imago
vinheta|Imago del Vulcan Un imago designa l'estadi final d'un individú que lo desvelopament se debana en mai d'una fasas (mai sovent uòu, larve, imago). Aquel tèrme es utilizat pels artropodes, mas tanben pels  amfibians.
Pels insectas pterygotas, l'imago se caracteriza pel desvolopat d'alas ailes (levat per las espècias secondariament aptèras) e de l'aparelh genital.
Çò que se nomena comunament un « parpalhòl » es l'estadi imago dels Lepidoptèrs.
La muda qu'acaba a l'imago se dich imaginala.
Cabredo
Cabredo es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus
La Comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus qu'ei ua intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Lo son còdi SIREN qu'ei 200069300.
Istòria
Lo 1èr de gèr 2017, la comunautat de comunas que resulta de la fusion de la Comunautat d'aglomeracion deu Gran Tarba (a Tarba), las 15 comunas), de la CC deu País de Lorda (a Adèr, las 18 comunas), de la CC deu canton d'Aussun (a Julhan, las 17 comunas), de la CC de Bigorre-Adour-Échez (a Badèth, las 6 comunas) de la CC deu Montagut (a Juncalàs, las 16 comunas), de la CC de Batsurguère  (a Aussen), las 5 comunas) e de la CC de Gespe Ador Alaric (a Arcisac d'Ador, las 8 comunas). La residéncia es a Julhan.
Composicion
Le nom de la comuna qu'ei seguit deu nom de l'intercomunalitat precedenta. Las ancianas residéncias que son en italicas grassas.
Guiseniers
Guiseniers en normand (Guiseniers en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Clint Eastwood
thumb|250px|Clint Eastwood al Festival internacional de films de Toronto en 2010 Clinton "Clint" Eastwood Jr. (San Francisco, 31 de mai de 1930) es un actor, realizador e productor de cinèma american, qu'es conegut principalament per son ròtle de Dirty Harry e sas interpretacions dins mantun western. Per sas interpretacions memorablas, Eastwood foguèt recompensat mantun còp, aital recebèt quatre Òscars, cinc Golden Globes, tres Cesars e la Palma d'onor al Festenal de Canas en 2009.
Guiseniers
Geografia
Situada sul scenari del Vexin normand, pas luènh (7 km aperaquí) dels Andelys e de la vallée de la Seine. Comuna compausada de Guiseniers pròpiament dicha e de dos caserius : La Bucaille e Pavée.
Située sur le plateau du Vexin normand, non loin (7 km environ) des Andelys et de la vallée de la Seine. Commune composée de Guiseniers proprement dite et de deux hameaux : La Bucaille et Pavée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Freqüentada Dempuèi los tempses préhistoriques, de contunh a l'epòca gauloise, de contunh gallo-romaine, Guiseniers dépendait a de la abbaye de Fontenelle (fondada l'an 650) #que #venir de contunh la abbaye de Sant-Wandrille.
Lo patrocini de la glèisa n'i aguèt cedit l'an 980 a la abbaye de Jumièges #qu'ela dépendit fins a la Revolucion Francesa. Jumièges #Èsser, a Guiseniers, la beneficiària de nombrosas libéralités dins tèrras e rendas de la part dels barons del ne pòrti de Normandie a ; s'enriquís al temps de Roger Thorel (en lo tot començament dels ans 1200), #que #passar d'acòrdis amb los religioses de Jumièges e lo capítol de la catedrala de Roan.
Es en 1224 que lo masatge caseriu de la Bucaille i aguèt ligat, amb la capèla Santa-Nicolas, a la parròquia de Guiseniers (fins en 1150, la Bucaille i aviá conservat lo sieu castèl de defensa erigit sus una motte #que subsisteix encara). Continuament sustot als eiretatges de Roger Thorel divèrsas fiefs aguèron atribuit als sieus gendres : de Fontenil, Daubeuf, del Cardonnay.
A la Revolucion, Guiseniers comptava sèt fiefs. Dintratz temps, e segon las epòcas, de nombrosas institucions religiosas, en mai de la abbaye de Jumièges, i #deténer de tèrras, fiefs o de rendas : lo abbaye del Tresaur, lo abbaye de Poissy, lo abbaye La nòstra-Madama de Fontaine-Guérard, la abbaye del Bèc, lo abbaye del Isle-Dieu, lo prieuré de Sausseuse, lo capítol de la catedrala de Roan, lo capítol de La nòstra-Madama de Andely, la abbaye Sants Texans de Andely, los Ursulines dels Andelys. Es per Guiseniers #que #passar, en 1655, los reliques de Santa Clotilde transferidas a las Andelys.
N'en abril 1789, coma en totas las parròquias, los abitants #redigir lo sieu Quasèrns de Doléances en vista de las Estats generales de mai. Los abitants de Guiseniers #participar de contunh a la Revolucion francesa e en #conéisser los divèrses episòdis : creacion de la municipalitat, del departament, la proclamacion de la Republica, la contribucion als esfòrces de guèrra, la Terror de contunh los efièches de Thermidor.
Le patronage de l'église en fut cédé en 980 à l'abbaye de Jumièges dont elle dépendit jusqu'à la Révolution Française. Jumièges fut, à Guiseniers, la bénéficiaire de nombreuses libéralités en terres et rentes de la part des barons du duc de Normandie au ; elle s'enrichit au temps de Roger Thorel (dans le tout début des années 1200), qui passa des accords avec les religieux de Jumièges et le chapitre de la cathédrale de Rouen.
C'est en 1224 que le hameau de la Bucaille fut rattaché, avec la chapelle Saint-Nicolas, à la paroisse de Guiseniers (jusqu'en 1150, la Bucaille avait conservé son château de défense érigé sur une motte qui subsiste encore). Suite notamment aux héritages de Roger Thorel plusieurs fiefs furent attribués à ses gendres : de Fontenil, Daubeuf, du Cardonnay.
Svyatoslav Vakarchuk
vinheta|250x250px|Svyatoslav Vakarchuk en 2022 Svyatoslav Ivanovych Vakarchuk (en ucraïnian: Святосла́в Іва́нович Вакарчу́к; Mukacheve, 14 de mai de 1975) es lo cantaire e menaire del grop ucraïnian Okean Elzy, una de las formacions de musica rock mai famosas d'Ucraïna. La revista ucraïniana Korrespondent lo classifiquèt demest las 100 personas mai influentas en Ucraïna (en 2008 ocupava la 55a posicion).
Guiseniers
Istòria
À la Révolution, Guiseniers comptait sept fiefs. Entre temps, et selon les époques, de nombreuses institutions religieuses, outre l'abbaye de Jumièges, y détinrent terres, fiefs ou rentes : l'abbaye du Trésor, l'abbaye de Poissy, l'abbaye Notre-Dame de Fontaine-Guérard, l'abbaye du Bec, l'abbaye de l'Isle-Dieu, le prieuré de Sausseuse, le chapitre de la cathédrale de Rouen, le chapitre de Notre-Dame d'Andely, l'abbaye Saint Jean d'Andely, les Ursulines des Andelys. C'est par Guiseniers que passèrent, en 1655, les reliques de Sainte Clotilde transférées aux Andelys.
Svyatoslav Vakarchuk
Biografia
Svyatoslav Vakarchuk es lo filh d'Ivan Vakarchuk, un professor de fisica de l'Universitat de Lviv que tanben foguèt Ministre d'Educacion e Sciéncia jol govèrn de Víktor Ioshchenko. Estudièt la fisica a l'Universitat de Lviv e obtenguèt son diplòma de fisica teorica. Svyatoslav, un dels musicians mai apreciats e coneguts d'Ucraïna amb son grop Okean Elzy, intervenguèt plan activament del temps de la Revolucion iranja, e i donèt un brave supòrt. Participa tanben a divèrses projèctes socials e culturals.
Guiseniers
Istòria
En avril 1789, comme dans toutes les paroisses, les habitants rédigèrent leur Cahiers de Doléances en vue des États généraux de mai. Les habitants de Guiseniers participèrent ensuite à la Révolution française et en connurent les divers épisodes : création de la commune, du département, la proclamation de la République, la contribution aux efforts de guerre, la Terreur puis les effets de Thermidor.
Domesenh-Berrauta
Domesenh-Berrauta (en basco: Domintxaine-Berroeta; en francés: Domezain-Berraute) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Svyatoslav Vakarchuk
Biografia
Durant las eleccions parlamentàrias del 30 de setembre de 2007 se presentèt coma candidat independent sus la lista de Nòstra Ucraïna (i foguèt lo n°15). Puèi participèt al comitat parlamentari per çò qu'es de las questions de libertat d'expression dins lo Parlament ucraïnian. A la debuta de 2008 renoncièt a son mandat per encausa de la crisi politica que comencèt a afectar Ucraïna aquel an. Al costat de sa carrièra dins la formacion Okean Elzy, en 2008 Svyatoslav Vakarchuk entamenèt un projècte de solista a mai se l'album "Vnochi" ("de nuèch") poguèt comptar sus la participacion de divèrses membres del grop e tanben d'autres musicians prestigioses.
Pershiy mil'yon ("primièr milion")
thumb|250px|Vakarchuk durant un concèrt a Kharkiv en 2008 amb Okean Elzy Vakarchuk respondèt corrèctament a totas las questions de la version ucraïniana de Who Wants to Be a Millionaire? e se ganhèt lo prèmi d'1 milion de hryvnas.
Grassa
Grassa (Grasse en francés) es una comuna provençala situada dins so departament dei Aups Maritims e sa region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Sa varianta de sa lenga occitana qu'es parlada a Grassa (embe quauquei d'autras comunas de sa region coma Castelana) se caracteriza per sel'usatge de sel'article definit so, sa, sel, sei enterin que s'autri dialècti fan usatge de sel'article pus comun en occitan : lo, la etc. Aquel article grassenc deriva des latin IPSE mentre que sel'article occitan lo e sos seus derivats vènon de sel'article latin ILLE.
So grassenc (e sos autri dialècti occitans que conservan sel'article so, sa, sei ; e que se podon toti trobar en Provença) es sa sola e darriera varianta d'occitan que conserva aquel usatge qu'èra ben comun dins totei sei regions occitanofonas a sel'Edat Mejana. Tra sei autras lengas romanicas, sol so sarde guarda tanben sel'usatge d'un article definit derivat des latin IPSE (en sarde : su, sa, sos e sas).
Toponimia
thumb|left|250px
Caparroso
Caparroso es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
.news
("nòvas", en anglés e francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 21 de març de 2015.
La Tombe
La Tombe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Tolosa (omonimia)
Tolosa pòt designar:
La Tombe
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tolosa (omonimia)
Un toponim:
La Tombe
Nòtas
<references group=N/>
Tolosa (omonimia)
Un nom de familha:
Autre:
Cárcar
Cárcar es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Vilanuòva e Lo Lobet
Vilanuòva e Lo Lobet (Villeneuve-Loubet en francés) es una comuna occitana de Provença, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Cascante
Cascante es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Magán
Magán es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Esclausèls
Esclausèls (Esclauzels en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Gara de Brats Legavin
drecha|sens_quadre La gara de Brats Legavin es una gara ferroviària de la linha de Sent Anha a Aush, situada sul territòri de la comuna de Brats e a proximitat de Legavin, dins lo departament de la Nauta Garona.
Foguèt mesa en servici en 1877 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.
Situacion ferroviària
Establida a 193 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 26,435 de la linha de Sent Anha a Aush, entre la gara de Pibrac e la gara de Merenvièla.
Saint-Médard (Mosèla)
Saint-Médard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
.tech
(acorcha de technology, "tecnologia", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 21 de març de 2015.
Ternat (Nauta Marna)
Ternat es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alcublas
Alcublas es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Montgaroult
Montgaroult es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1839, la municipalitat de Montgaroult absorbeix la municipalitat de Val-o-Bardoult, anciennement separada pel ruisseau de Vloger.
En 1839, la commune de Montgaroult absorbe la commune de Vaux-le-Bardoult, anciennement séparée par le ruisseau de Vloger.
.bbc
(acorcha de British Broadcasting Corporation, "Companhiá de difusion britanica", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la BBC. Es en servici dempuèi lo 21 de març de 2015.
Aulnois-sous-Laon
Aulnois-sous-Laon es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Proboscidea
Los Proboscidea son un òrdre taxonomic de mamifèrs afroterians que conten una sola familha viventa (Elephantidae) e mai d'una familhas atudadas. Descrit pel primièr còp per J. Illiger en 1811, conten los elefants e sos pròches parents. A partir del mitan del Miocèn, la màger part dels proboscidians èran de très granda talha. Lo pus grand mamifèr terrèstre de totes los temps èra benlèu un proboscidian ; Palaeoloxodon namadicus mesurava fins a 5,2 m a l'espatla e podiá pesar fins a 22 t, gaireben lo doble del pes d'unes sauropòdes coma Diplodocus carnegii. Lo plus grand proboscidian existissent es l'elefant de brossa african, amb una talha recòrd de 4 m a l'espatla e 10,4 t. En mai de sa talha enòrma, los proboscidians ulteriors se distinguisson per de defensas e un longa trompa, qu'èran mens desvolopats o absents en çò dels primièrs proboscidians.
Los elefants son los pus grands animals terrèstres existissents. Tres espècias son a a l'ora d'ara reconegudas : l'elefant de brossa d'Africa, l'elefant de selva d'Africa e l'elefant d'Asia. Elephantidae es la sola familha subeviventa de l'òrdre Proboscidea; los sòcis atudats comprenon los mastodonts. La familha Elephantidae conten tanben mai d'un grops atudats, i comprés los mamots e los elefants de defensas dreitas. Los elefants d'Africa an d'aurelhas pus grandas e una esquina concava, mentre que les elefants d'Asia an d'aurelhas pus pichonas e una esquina convèxe o plata. Las caracteristicas distintivas de totes los elefants comprenon una trompa longa, de defensas, de grandas aurelhas, des patas massisas e una pèl dura mas sensibla. La trompa servís per respirar, per portar lo manjar e l'aiga a la boca e a sasir los objèctes. Las defensas, derivadas de las incisivas, servisson a l'encòp d'armas e d'aisinas per desplaçar los objèctes e cavar. Las grandas aurelhas ajudan a manténer una temperatura corporala constanta e a comunicar. Las gambas en forma de pilar pòrtan son pes enauçat.
Zamba (personatge de dessenh animat)
thumb| Zamba qu'ei lo protagonista d'ua seria de dessenh animats educiatius creat per la cadena de television nacionau argentina Paka Paka. Que ho estreat en 2010 dab episòdis d'un vinteat de minutas on Zamba, un petit mainatge curiós originari de la provícia de Formosa b'èra arronçat dehens lo passat de l'istòri argentina e rescontrava personatge istorics.
L'escaduda que ho tala que lo format e los temas que hon diversificats sus las annadas e los capitols seguents (istòri universala dab la Revolucion francesa e la Revolucion industriala, descobèrta deu còrs uman explicat per lo personatge deu doctor Ramón Carrillo, artistas de beus arts qui explivan las loras òbras, Atahalpa Yupanki illustrant diferent genres musicau, lo paleontologiste Fiorentino Ameghino presentant diferent animaus de l'epòca deus dinosaures, ua garba de visita au Planetarium de Buenos Aires entà descobrir l'universe, quatre capitols sus l'istòri e l'analisi deu fotbòl e mantun clips d'activitats scientifica, de cosina e autes temas).
Lo tema de la Dictatura militara argentina qu'ei abordat au nivèu deus mainatges dens lo capitol sus l'Ostau Arroset e que miè la seria a estar nomenada aus Grammy Awards. Com producte d'ua cadena de television gavidada peu govern de Cristina Fernandez de Kirchner qu'ei criticat peus mejans mediatics d'oposicion per'mor de la soa apròcha de l'istòria on los personatges istorics e s'umanisan com personatges de dessenh animat, ço que, dens lo cas deu president Sarmiento e ho criticat peu musèu qui li ei vodat dehens lo son ostau nada de San Juan.
Ua comedia musicau peus mainatge que ho montada basada sus lavida deu generau José Francisco de San Martin e monaca de peluche que son comercializadas peu quite govern, la loa fabricacion hidada a ua mena de coperativa.
Placa cariba
La placa cariba es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 0.073 estereoradians. Mai sovent s'i associa la placa de Panamà.
thumb|Mapa en [[projeccion ortografica de la placa cariba.]] Cobrís:
Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de fòssas de subduccion d'America centrala sus la còsta Pacifica du Nicaragua e del Salvador e Caraibas sus la còsta èst de las Antilhas.
La placa cariba se desplaça cap al nòrd èst a una velocitat de 2,45 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de 0,904° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 54°31' de latitud nòrd e 79°43' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).
Caporau
Caporau es un grade militar utilizat dins lei fòrças armadas e divèrseis institucions militarizadas coma lei pompiers ò la proteccion civila. Fa partida dei grades deis òmes dau reng dins la màger part dei país que l'utilizan. Un caporau assegura generalament lo comandament de pichons grops anant de tres a un desenau de soudats.
Villebaudon
Villebaudon es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Cortes
Cortes es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Villebaudon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Desojo
Desojo es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Alfred Gusenbauer
Alfred Gusenbauer foguèt lo Primièr ministre d'Àustria entre 2007 e 2008.
Niterói
Niterói es una vila de l'estat brasilièr de Rio de Janeiro. Es situada a 14 km de la vila de Rio de Janeiro per lo Pont Rio-Niterói. Es lo sèti d'entrepresas de construccion navala e tanben una vila toristica.
thumb|left|257px|Musèu d'Art Contemporanèu, a Niterói.
Provence
Provence (Provency, 1340) qu'ei ua comuna soïssa dens lo canton de Vaud. Lo nom non a pas arren a véder dab Provença.
Beppe Grillo
Giuseppe Piero Grillo, mai conegut coma Beppe Grillo (barri de San Fruttuoso, Gènoa, 21 de julhet de 1948), es un umorista, actor, activista politic e blogaire italian. Son blòg es un dels mai seguits de totes los que se fan en lenga italiana. Foguèt situat en setena plaça dins la classificacion mondiala establida en 2009 per la revista Forbes.
Grillo es lo promotor d'un forum de discussion que compta de milierats d'inscriches que se sonan comunament "grillini" o "amici di Beppe Grillo".
A inspirat mantuna lista civica que pòrtan son nom e en octobre de 2009 capitanegèt amb Gianroberto Casaleggio la naissença d'un movement politic novèl: lo MoVimento 5 Stelle.
Malpica de Tajo
Malpica de Tajo es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Hauteville-lès-Dijon
Hauteville-lès-Dijon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
L'Alcúdia de Crespins
Alcúdia de Crespins es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
El Busto
El Busto es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Dettey
Dettey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Dettey Es una municipalitat de 2250 ectaras #que lo bourg ne culmini a una altitud d'aperaquí 526 mètres a lo-dessus del nivèl de la mar.
Dettey est une commune de 2250 hectares dont le bourg culmine à une altitude d'environ 526 mètres au-dessus du niveau de la mer.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dettey Aperteniá al bailliage de Montcenis.
Dettey appartenait au bailliage de Montcenis.
Enric Garriga Trullols
thumb|250px|Enric Garriga durant la celebracion dels Prèmis Batista i Roca de 2006 Enric Garriga Trullols (1926-Barcelona, 17 de novembre de 2011 )) foguèt un militant catalanista e occitanista que bailegèt lo CAOC e foguèt a l'encòp president de l'IPECC durant fòrça temps e luchèt per far conéisser la realitat occitana en Catalonha e de favorizar los escambis entre totas doas culturas.
Biografia
Engenhaire quimista de formacion, Enric Garriga s'avodèt jove a la defensa dels pòbles catalan e occitan. Dempuèi sa tòca d'arribar un jorn a l'independéncia de Catalonha collaborèt continuament e constanta amb mantun dirigent de totes los partits nacionalistas e sobeiranistas catalans e participèt activament a divèrses forums e plataformas civicas, per arribar a una unitat e far avançar l'independentisme. thumb|left|Enric Garriga Trullols (a man esquèrra), amb son esposa Núria Bayó, e los expresidents del Parlament de Catalonha Joan Rigol, Heribert Barrera e Joaquim Xicoy. Dins aquesta trajectòria, Garriga Trullols participèt al Congrés de Cultura Catalana que se debanèt entre 1975 e 1977 e aprèp l'eveniment, que i aviá trabalhat dins lo domeni de projeccion exteriora, fondèt amb d'autres militants l'IPECC. A partir d'aquesta institucion se trachèt de promòure a nivèl internacional la cultura catalana gràcias a d'accions divèrsas, coma per exemple la creacion dels prèmis Josep Maria Batista i Roca o mai la construccion de monuments a de personalitats catalanas en Argentina, Alemanha o Belgica e la realizacion de viatges per crear d'escambis e far conéisser la cultura catalana.
En 1977 foguèt un dels fondadors del CAOC, una entitat que se consagra a encoratjar las relacions entre las culturas e los pòbles occitan e catalan. Amb lo CAOC, Garriga Trullols qu'èra membre de l'Institut d'Estudis Occitans, foguèt un dels promotors dels corses de lenga occitana que se fan a Barcelona, e intervenguèt al parlament catalan dins l'encastre de l'aprovacion de Lei de l'occitan. Lo conselhièr de cultura del govèrn catalan Ferran Mascarell elogièt sas contribucions e diguèt d'el qu'èra estat un "simbòl de l'ideal de la compreneson comuna e de l'afrairament entre Catalonha e Occitània"
Bona Mugabe
Nyepudzayi Bona Mugabe (Harare, lo 18 d'abriu de 1988) qu'ei la hilha deu president de Zimbabwe, Robert Mugabe, e la soa molher Grace Mugabe. Qu'ei ua possibla candidata a la succession deu son pair.
Matti Vanhanen
Matti Taneli Vanhanen, jornalista e òme politic n. 1955, foguèt Primièr ministre de Finlàndia de 2003 a 2010.
Placa australiana
La placa australiana es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 1.133 estereoradians. Mai sovent s'i associa las placas de las Kermadec, de las Tonga, de Niuafo'o, de Woodlark, de la mar de las Salamon, de Maoke e de Bird's Head.
Frontièras
La placa australiana es en contacte amb las placas indiana, somaliana, antartica, pacifica, de las Kermadec, de las Tonga, de Niuafo'o, de Futuna; del banc Balmoral, del banc Conway, de las Nòvas Ebridas, de Woodlark, de Maoke, de Bird's Head, de la mar de Banda, de Timòr, de la Sonda e birmana.
Desplaçament
Lo desplaçament de la placa australiana se fa cap al nòrd èst o encara a una velocitat de rotacion de 1,0744° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 60°08' de latitud nòrd e 01°74' de longitud èst (referencial: placa pacifica).
Los geològs consideravan la placa indiana e la placa australiana coma una sola placa nomenada « placa indoaustraliana ». Dempuèi la descobèrta d'una zona de falhas e de desformacions dins l'ocean Indian entre Sumatra e l'archipèla de las Chagos, las doas placas son a se separar, lo dislocacion podent prene encara de milions d'ans, ,. Aquel fenomèn provoquèt l'11 abril de 2012 per dos seïsmes de magnitud 8,7 e 8,2 lo long de falhas de desacrocatge dins la zona de ruptura de las doas placas, jos l'ocean Indian, alunhat de las limitas de placa,.
Manzaneque
Manzaneque es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Bòsc Mian
Bòscmian  (Bosmie-l'Aiguille en francés) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Bòscmiauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Bòsc Mian en Nauta Vinhana
Samolhan
Samolhan (Samouillan en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge. Administrativament, es situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d' (ancianament de Miègjorn-Pirenèus) dins l'estat francés.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Samolhan, ipoteticament, qu'es benlèu lo Sambiliano de la carta de Nizezius. Lo nom de Sambilius, probablament aquitanic, qu'es atestat sus l'inscripcion galloromana de Lasseran.
Segon Delamarre, Samolhan que vien deu nom gallic *Samullios (d'après Samulla, atestat), damb lo sufixe -ānon. Samolhan qu'èra la proprietat de *Samullios.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Samolhan qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Comenge e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Francon, qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, Samolhan qu'èra deu canton d'Aurinhac.
Prometèu
thumb|250px|Prometèu, de [[Gustave Moreau. Imatge de Prometèu encadenat e amb l'agla li manjant lo fetge.]] Prometèu (en grèc Προμηθεύς, "prevision", "prospeccion") es una divinitat de la mitologia grèga. Son estatut varia dins lo panteon grèc segon las versions del mite, seriá estat Titans o filh d'un titan. Lo personatge de Prometèu es ligat a tres eveniments mitics: l'aparicion dels sacrificis als dieus, lo contraròtle del fuòc per l'òme e l'aparicion de la femna.
Prometèu segon Esiòde
thumb|left|220px|Prometèu donant lo fuòc a l'Umanitat ([[1817), de Heinrich Füger.]] Esiòde tracta lo mite de Prometèu dins sas doas òbras majoras, la Teogonia e Trabalhs e jorns, amb de pichonas diferéncias entre las doas versions. Basicament, a la Teogonia se centra sus la disputa entre Prometèu e Zèus, alara que dins Trabalhs desvolopa la relacion del mite de Prometèu amb aquel de Pandòra.
Segon la version expausada per Esiòde dins la Teogonia, Prometèu seriá lo filh del titan Japet e de l'oceanida Climène, e fraire d'Atlàs, Epimetèu e Meneci. Seriá un rebèl contra lo poder legitim de Zèus, lo poèta se situant de son costat. Esiòde conta doas disputas entre Prometèu e Zèus. Lo primièr es en relacion amb l'explicacion mitica de l'origina dels sacrificis als dieus. Atal, Prometèu sacrifiquèt un buòu a Mekone, dins la region d'Argos mas esquivèt. Aprèp, faguèt dos molons, un de carn e de viscèra de l'animal e l'altre d'òsses e de graissa. Cobriguèt aquel de la pèl del buòu per li donar un aspècte mai atractiu e demandèt a Zèus que causisca lo molon que li agradava mai. La part causida per Zèus seriá aquela que deuriá oferir als dieus, alara l'autra demorariá als òmes. Zeus, enganat per l'aparéncia, causiguèt lo molons d'òsses e de graissas, venguèt fòrça furiós contra Prometèu. Aquel mite servís per explicar lo fach que los grècs sacrifiquen als dieus sonque los òsses e la graissa dels animals, los cremant e fasent de fum qu'arribariá fins als dieus.
Segon la Teogonia, Zèus, contrariat per l'engana que Prometèu aviá ordit per favorizar los umans, los castiguèt ne los privant del fuòc, çò que provoquèt la misèria dels umans, incapable de se caufar o de cosinar lo manjar. Per ajudar los òmes, Prometèu panèt lo fuòc als dieus, l'amagant dins d'una tija vuèita e lo donant als umans. Zèus de colèra ordenèt un doble castig: un per Prometèu e un autre pels òmes.
Zèus liguèt Prometèu de cadenas a una colomna e li envièt una agla que li manjará lo fetge, que creisserá de nuèch de la meteissa quantitat que l'aucèl aviá manjat de jorn. Prometèu patiguèt aquel castig fins a qu'Eracles lo liberèt. Esiòde dona pas de detalhs sus la localizacion de la colomna ont Prometèu patiguèt del castig.
Dins la version dels Trabalhs, apareis lo nom de la femna, Pandòra. E mai, la collaboracion dels diferents dieus per la fabricar es fòrça desvolopada: Efaïstòs la fòrma amb de tèrra e aiga, li dona la vista e la fòrça umana e li fa la cara cossí al de las divessas; Atena li ensenha l'art del tissatge; Afrodita la dota d'atrach sexual e Ermès d'intelligéncia cinica e d'un caractèr volubíl, e mai li empliguèt la peitrina de mensonjas. Las Gràcias e la Persuasion la faguèron bèla amb de colièrs e las Òras la coronèron de flors. Un còp acabada, Zèus carguèt Ermès que l'ofrisca de dona a Epimetèu. Aquel faguèt pas cas del conselh de son fraire Prometèu, que l'aviá avisat qu'acceptèsse pas cap de dona de Zèus, e l'acceptèt. Aprèp, Pandòra destapèt una gorda que conteniá los mals e los langis, de que los òmes èran liberats fins alara, e los escampèt pel monde. Sonque l'Espèr demorèt dins lo recipient.
Prometèu segon Esquil
Segon la version del dramaturg Esquil, recolhida dins sa tragedia Prometèu encadenat, Prometèu seriá un titan, filh de Gèa e seriá, alara, una divinitat d'una generacion anteriora a aquela de Zèus. La perspectiva d'Esquil es favorabla a Prometèu, considerat un benfactor de l'umanitat que la defend de la tirania de Zèus.
Una version tardièra: Prometèu coma creator de l'òme
thumb|270px|Relèu de [[marbre del sègle III (Itàlia) que mòstra Prometèu modelant los primièrs umans.]] Una version tardièra del mite de Prometèu, que lo primièr testimòni apareis dins un fragment conservat d'una comèdia del sègle IV AbC, e que torna mai tard dins de decoracion de sarcofags e dins los escrivans latins, afirma que Prometèu foguèt lo creator de l'òme. Prometèu, qu'èra considerat coma engenhós en terralha, auriá modelat los primièrs òmes amb de fanga, e que Zèus lor auriá donat la psykhé, l'alen vital o arma. Aquel argument es un apondon tardièr e es absent de las versions d'Esiòde, Esquil e Platon.
Originas del mite e relacion amb d'autres mites
Lo castig de l'agla pòt èsser ligat amb d'autres coma aquel de Tici, contat per Omèr dins l'Odissèa e l'Iliada, que dos voltors devòran lo fetge de Tici, per castig d'una temptativa de violacion de Letò o, segon d'autras versions, Artemis. Qualques autors propausan una origina caucasiana del mite.
Cultes dedicats a Prometèu
La Grècia celebrava de fèstas dedicadas a Prometèu. La pus importanta se fasiá dins lo quartièr de las Ceramicas d'Atenas ont se fasiá corregudas de relais amb d'entòrchas nomenadas lampadodromias, que commemoravan la dona del fuòc que se faguèt a l'òme. Dins aquel quartièr Prometèu èra onorat coma patron dels artesans, amb Atena e Efaïstòs.
Significacion del mite de Prometèu
De son costat, lo psicoanalista austriac Sigmund Freud liga lo mite de Prometèu amb son ipotèsi sus la conquèsta del fuòc pels umans. Segon que, la tija vuèita en que Prometèu amaga lo fuòc que panèt als dieus simboliza lo penís. Segon un processus de tranferiment tipic dels sòmis, en realitat çò que l'òme primitiu garda dins la tija-penis es pas lo fuòc mas lo mejan per destruire l fuòc: l'urina. Segon l'ipitèsi de Freud, l'òme capita a domesticar lo fuòc quan renoncia a satisfar sas impulsions naturala a l'apagar amb l'urina. Atal, negant un plaser libidinal l'òme passa una estapa culturala. Es per que la femna vendra cargada de gardar lo fuòc e, alara, de demorar al lar, perque ela a pas aquela impulsions. Per Freud lo fach que, coma dins d'autres mites sus la conquèsta del fuòc, lo mite de Prometèu amb lo fuòc, domini uman, es ligat amb un sacrilègi o craca als dieus significa que l'òme conquerís lo fuòc mestrejant sas impulsions libidinalas o id, en terminologia psicoanalitica. Lo parallelisme entre los dieus e l'id s'explica perque, dins la mitologia grèga, los dieus pòdon satisfar totes los apetits enebits als òmes, coma l'incèst.
Filosofia e teologia
Dins los començaments del cristianisme, qualques apologistas crestians, seguissent una allusion de Tertullian dins son Apologetic, vegèron dins lo personatge de Prometèu un simbòl de Jèsus: Prometèu èra, coma Jèsus, un dieu qu'aviá patit la dolor e sofrença per favorizar l'Umanitat.
Lo filosòf anglés Francis Bacon utiliza lo personatge de Prometèu dins son òbra De sapientia veterum coma emblèma de la lucha per la libertat de la pensada. Dina lo meteis sens que faguèt Giordano Bruno.
Literatura
Lo mite de Prometèu seduguèt particularament los escrivans romantics, que vesián en el una encarnacion del rebèl qu'es capable de desfisar fins al poder absolut de Dieu. Qualques òbras d'aquel periòde que tornan utilizar lo mite de Prometèu son:
Autres òbras sul tèma de Prometèu son:
Tanben la literatura contemporanèa trat del mite de Prometèu:
L'Alcúdia
Alcúdia (Valéncia) es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Coccinellidae
Las Coccinellidae son una familha d'insèctas de l'òrdre dels coleoptèrs, tanben nomenats galineta, o tanben vòlamaria, bèstia a bòn Dieu, bèstia de sent jan, catarineta/margarita/pol (dau bòn Dieu), babaròta, babalèta, babau/ buòu de Nòstre Sénher, marmòta. Las galinetas figuran d'entre los insèctas utilizats per l'òme: fòrça espècias se noirissent de pesolhs e son donc utilizadas coma insecticid natural. Segon la cresença populara, lo nombre de tacas de la galineta depend de son edat; aquela informacion es erronèa.
Etimologia
La color dels elitres d'aqueles insèctas explica l'etimologia del nom de la familha que ven del latin coccinus : « ecarlat ». La familha de las Coccinellidae foguèt establida per Pierre André Latreille (1762-1833), en 1807.
Descripcion
Las galinetas se destrian que:
Presentan de colors diversas sovent vivas, de motius variats (signalant als predators que son amaras o toxicas : fenomèn d'aposematisme mercé a la saignada reflèxe d'una umor jauna a basa de metoxipirazinas <span class="indicateur-langue" title="Équivalent de l’article « methoxypyrazines » dans une autre langue">(en)  largat en rèire de l’articulacion de lors patas), e a vegada, son cobèrtas d'una sisa de pels pichons, coma la Rhyzobius forestieri. Las espècias son sovent nomenadas segon lo nombre de lors punts. esquèrra|vinheta|Galineta de sèt punts ([[Coccinella septempunctata)]] Jols elitres son la alas, d'un negre transparent, gaireben dos còps mai longas. Lo coleoptèr pòt las tornar cap a el aplecada en longor e plegadas al travèrs, e li cal pas qu'unas segonda per las desplegar.
Lors pèças bucalas son brun escur o negre, lo darrièr article dels palps maxillaris es alargat e securifròme (forme de destral). La premièra esternita de la placa abdominala pòrta doas linhas corbadas.
L'espècia mai coneguda, Coccinella septempunctata, es roja e possedís sèt punts negres suls Elitres. Es aquela espècia dicha "indigèna" en Euròpa, qu'es decimada pauc a pauc per l'espècia asiatica invasiva introducha entre autre per las plantolièras al nom de la luta biologica contra los pesolhs. Pasmens l'espècia asiatica es cannibala e s'ataca a las larvas de l'espècia indigèna quand nanca la noiridura, capvirent atal l'ecosistèma local. Se trapa alara de galinetas de dos, cinc, detz, quatorze, vint e dos e tanben vint e quatre punts. aquela dels vint e dos punts se nomena Psyllobora viginti-duopunctata.
Al contrari de l'idèa espandida, lo nombre de punts suls elires d'una galineta correspond pas a son edat, que siá un nombre d'annadas, nimai en nombre de mes. Aquel motiu depend pas que de l'espècia e de la sosespècia, e permet alara de la caracterizar. Coma per totes los coleoptèrs, e fòrça insèctas, le nom comun es atribuit a l’adult o imago, qu'es la forma alada e adulta de l'individú, e que la talha cambia pas mai.
Se vei las galinetas dempuèi la fin de l'ivèrn fins al acabar la davalada, dins los jardins, camps e bsòcs. Aqueles insèctas donan mai sovent una generacion per an, e a vegada doas.
Cicle de vida e metamorfòsi
La metamofòsi de las galinetas compta quatre estadis : uòu, larva, nimfa e adult. En una vida, la galineta pondrà gaireben mila uòus. Cada adult a una esperança de vida de dos a tres ans. Las galinetas son fòrça utilas dins la luta biologica contra los insèctas considerats coma noisibles, que son lo pesolhs e unas cochenilhas que devòran en grandas quantitats.
Pendent la sason freda, las galinetas se meton en diapausa, e trapan refugi jos de pèiras, la rusca dels arbres, dins las vielhas socas, dins la mofa, o encara jos las fuèlhas de flors passidas coma las rosèlas.
Reproduccion
A la prima, lo mascle e la feme s'aparian.
A la ponduda, la feme causís una fuèlha envasida de pesolhs. S'i installa e comença a pondre los uòus, que son cinquanta a quatre cents. Los uòus son de fòrça pichona talha, e de color jauna.
Après tres a sèt jorns, los uòus espelisson e sortisson las larvas.
Las larvas, afusadas, de color blau gris, metallic, an un apetit extraordinari, e pòdon devorar fins a nòu mila pesolhs pendent las tres setmanas de lor desvolopament.
Ven alara l'estadi nimfal (nimfòsi) : las larvas fixan, amb unes fials de seda, lo tèrme de lor abdomèn al revèrs d’una fuèlha, e demoran atal recauquilhadas e imobilas, pendent uèit jorns e per se transformat en galineta adulta.
Puèi, s'ascla la cuticula, e l’adult, de color jaune palle, espelís. En dos jorns ven roge, amb de punts negres o jaunes.
La Loge-Pomblin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coccinellidae
Regime alimentari
D'espècias de galinetas pòdon devorar fins a cent cinquanta pesolhs per jorn. Cada espècia a una alimentacion plan especifica, e las galinetas pòdon èsser destriadas segon lor regim alimentari: esquèrra|vinheta|Galineta manjant de pesolhs La galineta asiatica (Harmonia axyridis), es una espècia afidifaga: se noirís de pesolhs. Al començament del sègle XX, e subretot, a la fin dels ans 1980, foguèt importada, fòrça, en Euròpa e als Estats Units d'America, dins l'encastre de las luta biologica. Essent mai grossa, resistís melhor als predators. Pasmens per son comportement, sa prolificitat e sa voracitat ne fan pèrdre lo contraròtle. Es ara considerada coma noisible per fòrça espècias de galinetas autoctònas, qu'envasisson lo territòri e tend a eliminar. En Grand Bretanha, per sèt de las uèit espècias endemicas s'enregistrèt una bassa de la mitat de lor populacion entre 2004 e 2012, segon lo « Center for Ecology and Hydrology ».
Lista de las sosfamilhas
Segon ITIS:
Utilizacion
vinheta|Una larva de galineta devorant un pesolh. De galinetas se noirisson d'autres insèctas sens damatjar las plantas. Los ortalièrs pòdon alara los utilizar coma organisme auxiliari en proteccion de las culturas en remplaçament dels produits fitosanitaris dins la luta biologica contra los pesolhs e las cochenilhas farinosas. Al contrari, los produits fitosanitaris tuan tanben las galinetas, aqueles produits pòdon donc pas èsser utilizat al meteis temps que las galinetas. La galineta es donc una bona aliada de l'agricultura biologica.
Las formigas vigilan los pesolhs (que n'estrason de melat) e las defendon s'atacant a las galinetas. Las galinetas adultas possedisson una clòsca las aparant temporariament de formigas e pòdon s'envolar. Al contrari, la larva de galineta possedís pas de clòsca e pòt pas fugir. Mas, l'ortalièr pòt empachar las formigas de pojar sus las plantas plaçant de pèga sus la camba màger d'aquelas plantas.
Las galinetas se vendon dins las botigas especializadas o en correspondéncias. Son vendudas a l'estadi d'uòus, a l'estadi larvari o adult. Dins los dos primièrs estadis (uòu e larvari), es aisit de tractar una planta envasida car la larva possedís pas d'alas. L'INRA realizèt una linhada dicha « sedentària » de la galineta asiatica que l'adult es incapable de volar e donc demora sus las plantas causidas. Mas, la galineta asiatica que tend a eliminar las autoctonas es considerada ara coma una espècia invasiva noisibla. La venta de galinetas se fa uèi sus d'espècias autoctonas.
La pausa dels uòus de galineta es un pauc complicat e se cal far près d'una colonia de pesolhs que la larva sortida de l'uòu pòsca se noirir rapidament car pòt percorrir de granda distança sens manjar. De meteis es amb amb las jovas larvas. La pausa de las larvas se fa amb un pincèl fin, per las ferir pas, e mai près possible d'una colonia de pesolhs.
Los professionals recomandan dos o tres larvas per arbrilhon, mai sovent entre vint e cinquanta larvas per mètre carrat de vegetacion, un o dos adults per mata, e entre cinc e detz adults per rosièr.
Parasitisme
Las coccinellidae pòdon se far parasitar per de vespas parasitoïdas. Son « parasitoïdes » los organismes que, pendent lor desvelopament, tuan sistematicament lor òste, çò que los fa sortir de l'encastre del parasitisme al sens estricte. Per exemple, la Coleomegilla maculata es òste d'una vespa braconida nomenada'' Dinocampus coccinellae. ''Pendent la pausa de l'uòu, la feme parasitoïda s'apròcha de son òste e li penetra l'exosqueleta a l'ajuda de son ovipositor modificat. Pausarà son uòu a l'interior de la galineta. La larva s'alimentarà dels coses grases d'aquela. Pendent la pupason, que serealiza a l'exterior de la galineta, la larva manipula son òste pour que l'apare son cocon.
Echarri
Echarri (Etxarri en basco e Etcharry en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Ducat de Borgonha
thumb|right|Lo Ducat de Borgonha durant la darriera partida de la [[Guèrra de Cent Ans.]]
Lo Ducat de Borgonha es un important fèu medievau d'Euròpa Occidentala entre lei sègles IX e XV. Eissit dau Reiaume Burgond establits durant lei Grandeis Invasions dau sègle V, venguèt un Estat poderós a partir deis ans 1360 sota la direccion d'una branca de l'Ostau de Valés. En 1435, obtenguèt la reconoissença de sa sobeiranetat per lo rèi Carles VII en cambi de son sostèn còntra leis Anglés pendent lo periòde finau de la Guèrra de Cent Ans. Divèrsei conquistas li permetèron alora de prendre lo contraròtle de Flandra. Pasmens, aquela extension suscitèt l'ostilitat dau rèi Loís XI que capitèt leis Estats Borgonhons en 1477. Lei territòris dau ducat foguèron alora partejats entre França e lo Sant Empèri.
Leis originas dau ducat
Durant lo periòde d'afondrament de l'Empèri Roman, Borgonha aquistèt una certana importància en Gàllia coma còr dau Reiaume Burgond a partir de 454. En particular, durant lo rèine de Gondebaud (480-516), foguèt lo centre d'un Estat estructurat per l'activitat legislativa d'aqueu sobeiran. Conquistada per lei Francs en 534, la region gardèt son estatut de reiaume au sen de l'espaci merovingians. Aquò durèt fins au periòde carolingian e conoguèt alora de periòdes de fragmentacion e de restauracion. Pasmens, Borgonha demorèt un centre important e, au sègle X, foguèt una dei regions constitutivas dau Reiame d'Arle.
La feblessa de la monarquia arlatenca favorizèt la mesa en plaça de la feudalitat en Borgonha e lei premierei dinastias ducalas se formèron durant aquela epòca. Lo títol foguèt inicialament tengut per lei Bosonids que dirigissiá egalament lo Reiaume d'Arle. Dins aquò, la poissança d'aquela familha permetèt a certanei brancas de desvolopar una politica independenta. En particular, lo duc Raol foguèt rèi dei Francs de 923 a 936. Aquò favorizèt l'autonòmia dau ducat e permetèt ai Robertians de'n prendre lo contraròtle en 936. Aquò durèt fins a 1002 quand una guèrra de succession permetèt au rèi Robèrt II (996-1031) de conquistar lo ducat.
Lo periòde capecian
Tre 1016, lo rèi Robèrt II fisèt la direccion dau ducat a son segond fiu, Enric. En parallèl, en 1032, lo Reiaume d'Arle foguèt integrada au Sant-Empèri après la mòrt sensa eiretier de son darrier rèi independent. Aquò menèt a la mesa en plaça d'un ducat poderós dirigit per lei Capecians. La capitala foguèt installada a Dijon. Se l'autoritat reiala èra reconeguda, lo ducat aviá una poissança similara a aquela dau rèi e poguèt desvolopar una politica pròpria. Sostenguèt ansin lei movements religiós eissits deis abadiás de Cluny e de Cîteaux, renforcèt lo poder ducau e conquistèt divèrsei territòris.
En 1361, lo duc Felip de Rouvres moriguèt sensa eiretier. Aquò entraïnèt la disparicion de la dinastia capeciana de Borgonha e menèt a la reintegracion de la region au sen dau domeni reiau. Pasmens, lo rèi Joan II la donèt a son fiu Felip II coma recompensa per sa conducha sus lo prat batalhier de Peitieus en 1356.
Lo periòde Valés
Fondat per Felip II, l'ostau dei Valés de Borgonha venguèt un principat fòrça poderós quand lo duc se maridèt amb Margarita III de Flandra que teniá lei Comtats de Flandra, d'Artés, de Borgonha, de Nevers e de Rethel e lei vilas de Salins, Malines e Anvèrs. De mai, Felip II èra un politic abil e un administrator eficaç, çò que li permetèt de crear rapidament un Estat vertadier. Son fiu Joan menèt la sieuna politica durant la Guèrra de Cent Ans. Decidèt ansin de sostenir leis Anglés en cambi d'un renfòrçament de seis Estats. Per aquò, ordonèt l'assassinat dau duc d'Orleans per eliminar un rivau perilhós. Aquò entraïnèt una guèrra civila entre lo partit borgonhon, favorables ais Anglés, e lo partit armanhac, favorable au daufin Carles. En 1419, Joan, dich Joan sensa paur, foguèt donc a son torn assassinat
Bibliotèca Nacionala de la Dieta
La Bibliotèca Nacionala de la Dieta es una bibliotèca fondada en 1948 per assistir lei membres de la Dieta de Japon dins sei trabalhs. Sa creacion foguèt sostenguda per leis autoritats d'ocupacion estatsunidencas. Es lo resultat de la fusion de la bibliotèca imperiala, creada en 1972, e dei bibliotècas dau Parlament fondadas en 1890. Son modèl s'inspira fòrça de la Bibliotèca dau Congrès. Uei, assegura tanben lo ròtle de bibliotèca nacionala. Amb mai de 44 milions de documents en 2018, fa partida dei bibliotècas pus importantas dau mond.
Ducat de Borgonha
Lo periòde Valés
Aquel assassinat agravèt lei combats entre Borgonhons e Armanhacs. Pasmens, lei relacions entre Borgonha e Anglatèrra venguèron pauc a pauc marridas. La resisténcia e la resurgéncia dau daufin Carles, marcat per l'epopèia de Joana d'Arc, precipitèt la rompedura. Un acòrdi de patz foguèt conclut entre Borgonha e França en 1435. Carles VII reconoguèt lei conquistas realizadas per lo duc Felip lo Bòn (1419-1467) e sa sobeiranetat. Aqueu succès diplomatic marca probablament l'apogèu dau Ducat de Borgonha.