cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sèrraslós e Arribans
Istòria
Dab la Revolucion Francesa, las duas comunautats de Sèrraslós e d’Arribans que son hèitas comunas; mes los abitans de Sèrraslós que s’arretròban shens glèisa e los sons ajòus que son sepelits au cemitèri d’Arribans. Que demandàn donc l’aplèc de las duas comunas, çò qui estó acordat peu rei de França, lo 12 de seteme de 1826. La navèra comuna que pren lo nom de « Sèrraslós e Arribans ». thumb|100px|right|Glèisa de Sent Bertomiu La glèisa actuau qu’estó bastida en 1882, au centre de la comuna, çò qui n’estó pas deu gost deus parropians d’Arribans enqüèra estacats a la soa independéncia d’un còp èra, sustot que despitàn la vielha glèisa tà recuperar tot çò qui’n podè estar, et servir-se’n tà arrehar -dejà- la navèra glèisa, mensh de dètz ans arron la construccion. Qu’es dedicada, com n’èra l’auta, a sent Bertomiu.
Etimologia
Las fòrmas ancianas que son (per Sèrraslós) Serrelous (mapas de 1638 e 1714), Serlous (mapa de 1733); (per Arribans) Sanctus Martinus de Arrimblar aus sègles XI-XII, Arrimbles (mapa de 1714). Dauzat e Rostaing, qui probable coneishèvan pas l'aiga de Los, qu'interprètan la darrèra sillaba com lo nom d'òmi Lop.
thumb|100px|left|Sagèth de "S.BERNARDONIS DE SERRA LOS"
Bibliografia
Céline Bourdès ; Serreslous-et-Arribans Histoire d’un village ; in bull. de Borda ; 1999 ; 3au trim. n°454 ; p.273-293.
Departament de San Lorenzo (Chaco)
thumb|200px|Emplaçament dau Departament de San Lorenzo dedins la carta dau Chaco Lo departament de San Lorenzo es una dei 25 subdivisions de la Província dau Chaco, en Argentina. Lo capluec es la vila de Villa Berthet.
Lo departament a una superficia de. La populacion s'estimèt a 14,252 abitants au recensament de 2001.
Gaucelm Faidit
Gaucelm Faidit (c. 1156 – c. 1209; fl. 1172 - vèrs 1203) es un dels trobadors mai feconds de son temps.
Nasquèt dins una familha de pichons borgeses de la region de Lemosin. Prenguèt per femna una prostituida del nom de Guilhelma Monja, que l'acompanhèt dins sas peregrinacions. D'aise tant plan en occitan coma en lenga d'oïl, trevèt las pus grandas corts d'Euròpa, en particular la de Ricard Còr de Leon a Peitieus e la de Jaufré Plantagenèst en Bretanha.
Auriá pres part a la Quatrena Crosada (1202 - 1204) abans de tornar dins son Lemosin natal per i morir vèrs 1203. Demòra d'el 65 cançons e mai una desena d'autras composicions d'atribucion mens segura.
Las sorsas disputan las datas de sa naissença (ca. 1140, ca. 1170) e decès (ca. 1202/3, ca. 1216, ca. 1220).
Nòtas
<references group=N/>
Bertran de Bòrn
Bertran de Bòrn (v.1140, Lemosin - v.1215, Abadiá de Dalon), senhor d'Autafòrt, als confinhs de Lemosin e Perigòrd, foguèt un daus trobadors mai coneguts. Se ditz d'el que celebrèt tan plan l'amor coma la guèrra. Foguèt ficat dins las luchas daus filhs d'Enric II Plantagenest, e prenguèt partit contra Ricard per Enric lo Jove. A la mòrt d'aqueste, se reconcilièt amb Ricard, que sostenguèt a son torn contra lo rei de França Felip-August.
Bertran de Bòrn passa per èsser estat lo mestre daus sirventés, que sas poesias pus bravas an un accent satiric plan marcat, e que son de plaçar demest las òbras majoras de la literatura occitana.
Sa vida nos ensenha que luchet fòrça temps, per l'avent dau chasteu d'Autafòrt, contra son frair Constantin, qu'aviá lo sosten dau rei Enric Plantagenest. Alaidonc, excitet de contunha los filhs d'Enric contra lor pair; se pensa que considerava qu'ilhs nonmàs aviá lo sang aquitan trasmés per lor mair Alienòr d'Aquitània. Fin finala, son voler d'independéncia per Aquitània es au còr de sa poesia, qu'evòca mai que mai de las questions politicas.
L'un daus libres pus complets sus la vida e l'òbra de Bertran de Bòrn es benleu lo de Gérard Gouiran (L'Amour et la Guerre), publicat a l'Universitat de Provença.
Veiquí un extrach d'un de sos sirventés:
Be'm platz lo gai temps de Pascor / Que fai folhas e flors venir / E platz me quant auv la baudor / Dels ausels que fan retentir
Lor chant per lo boscatge / E platz me quand vei per los prats / Tendas e pavalhons fermats
E ai grand alegratge / Quand vei per campanhas rengats / Cavaliers e cavals armats
E platz me quand li corredors / Fan las gens e l’aver fugir / E platz me quand vei après lor / Granren d’armats corren venir
E platz me mon coratge / Quand vei fòrts chastels assetjats / E-ls barris rots e-d'esfondrats
E vei l’òst e'l ribatge / Qu’es tot entorn claus de fossats / Ab lissas de fòrts pals serrats
''E-us dic que tan non m’a sabor / Manjar ni beure ni dormir / Com' a quant auv cridar : « a lor ! » / D’ambas las parts e-d'auv bruir''
''Cavals votz per l’ombratge / E-d'auv cridar : « aidatz, aidatz ! » / E vei chaser per los fossats''
Paucs e grands per l’erbatge / E vei los mòrts que pel-s costats / An los tronçons ab los cendatz
Barons metetz en gatge / Castèls e vilas e ciutats / Enans qu’usquecs no-us guerreiatz
Un tramvai nomenat Desir
Un tramvai nomenat Desir (A Streetcar Named Desire) es un pèça de teatre de 1947 escricha pel dramaturg American Tennessee Williams Premiada pel Pulitzer Prize for Drama en 1948. Foguèt jogada d’en primièr a Broadway del 3 de decembre de 1947 al 17 de december de 1949, al Ethel Barrymore Theatre. La produccion de Broadway foguèt dirigida per Elia Kazan amb los actors Jessica Tandy, Marlon Brando, Karl Malden, e Kim Hunter. La produccion de Londres comencèt en 1949 amb Bonar Colleano, Vivien Leigh, Renee Asherson e Bernard Braden dirigida per Laurence Olivier.
Intriga
esquèrra|vinheta|Jessica Tandy, Kim Hunter e [[Marlon Brando dins la produccion originala de Un tramvai nomenat Desir a Broadway (1947)]] Après la pèrda de son ostal de familha, Belle Reve, al benefici dels creancièrs, Blanche DuBois viatja de la vilòta de Laurel, Mississippi, cap a Novèla Orleans Quartièr francés per vuire amb sa cabdeta marridada, Stella, e son gendre, Stanley Kowalski. Blanche es dins la trentena, sens sòu, e enlòc d’anar.
Blanche conta a Stella que quitèt son pòste d’ensenhaira d’anglés a causa de sos nèrvis (es revelat mai tard qu’èra mensorga). Blanche se planh de l’exigüitat de l’apartament de doas pèças de sa sòrre. Tròba Stanley fòrt e rufe, mas enfin se referís a el coma qualqu’un de "comun". Stanley, en retorn, agrada pas las manièras de Blanche e òrr sa preséncia.
Mai tard Stanley questiona Blanche al subjècte de son darrièr marridatge. Blanche se maridèt alara qu’èra joventa, mas moriguèt son espós, la daissent veusa e sola. Lo remembre de la mòrt de son marit causa a blanca una aparenta ànsia. Stanley, tafurat per saber s’i a una enganat amb l’eritatge, demandèt a saber çò que se passèt a Belle Reve, antan granda plantacion e l’ostal de familha dels DuBois. Blanche mòstra totes los documents al subjècte de Belle Reve. Alara qu’espia los papièrs, Stanley nòta un molon a de letras que Blanche esmoguda dich que son de letras personalas d’amor de son espós. Un instant, Stanley paréis pertocat per son expression dels sentiments. Puèi, informa Blanche que Stella va aver un enfant. Aquò pòt s’analisar coma lo començament de trebolum mental de Blanche.
La nuèch après Blanche arribar, pendent una partida de poker d’Stanley, Blanche encontra Mitch, un dels companhs de poker d’Stanley. Sas manièras cortesas lo destria dels autres òmes. Lor charlar ven calinaire e amistadós, e Blanche aisit l’embelina; s’agradan l’un l’autre. Subran esmalit de las multiplas interrupcions, Stanley explausa dins una ràbia d’embriac e tabasa Stella. Blanche e Stella se refugian a çò de la vesina, Eunice. Quand Stanley recobra, brama dins lo pati qu’Stella torne repetant son nom fins a que venga e se daise portar al lièch. Après Stella retornada a Stanley, Blanche e Mitch s’assetan sus la primièras grasas del pati, ont Mitch s’excusa de l’actitud grossièra d’Stanley.
Blanche es desconcertada qu’Stella posca tornar près de son marit colerós après una tala violéncia. Lo matin seguent, Blanche se ronça cap a Stella e descriu Stanley coma un animal sosuman, alara qu’Stella assegura Blanche qu’entre ela e Stanley aquò va plan. Stanley entend la conversacion mas demora quet. Quand dintra Stanley, Stella l’abraça e lo potoneja, fasent saber a Blanche que sa mala opinion d’Stanley la tòca pas.
Passan las setmanas, las frictions entre Blanche e Stanley s’endenhan. Blanche plaça son espér en Mitch, e dich a Stella que vòl partir amb el èsser pas pus un problèma per pas degun. Pendent un encontre entre eles, Blanche confessa a Mitch qu’antan èra maridada amb un jovent, Allan Grey, del qual mai tard discobriguèt una relacion sexuala amb un òme d’edat. Grey pus tard se suicidiguèt quand Blanche li diguèt que li fasiá fàstic. L’istòria toca Mitch, que dich a Blanche qu’an besonh l’un de l’autre. Paréis segur que va se maridar.
Mai tard, Stanley repeta a Stella la rumor qu’acampèt sus Blanche, disent que Blanche aviá estat remandada de son mestièr d’ensenhaira d’èsser implicada amb un jove estudiant e que viviá dins una ostelariá coneguda per la prostitution (the Flamingo). Stella s'enrabia contra la crudeltat d’Stanley après qu’aprenguèt que tanben espandiguèt la rumor cap a Mitch, mas la brèga se copa alara que lo trabalhar comença e es enviada a l’espital.
Alara que Blanche espèra sola a l’ostal, arriba Mitch e confronta Blanche amb las istòrias qu’Stanley li contèt. D’en primièr denega tot, mas confessa fin finala que las istòrias son veraias. Pledeja lo perdon, mas Mitch incolerat e umiliat li refusa l’escasença d’una relacion onorabla e a la plaça assag de l’agressar sexualament. En responsa, Blanche brama "al fuòc", e el fugís de coard.
D’oras avant Stella a agut lo nenon, Stanley e Blanche demoran sols dins l’apartament. Blanche cai dins un fantasma qu’un ancian dels sieus promés vendrà per li provesir ajuda financièra e la prendrà de la Nòva Orleans. Stanley accepta lo fach avant de mespresar amb colèra las mensorgas e actitud de Blanche, e s’avança cap a ela; en responsa, assag de l’atacar amb una botelha trencada mas el la mestreja. Stanley viòla Blanche, provocant subran la crisi psicotica d’ela.
De setmanas après, pendent una autra partida de poker a l’apartamant de Kowalski, Stella e sa vesina, Eunice, plegan los afars de Blanche. Blanche patís de depression nerviosa e deu èsser internada dins un espital psiquiatric. Quitament se Blanche contèt a Stella l’ataca d’Stanley, Stella arriba pas a creire l’istòria de sa sòrre. Quand un mètge e una matrona venon per prene Blanche per l’espital, lor resista d’en primièr e s’avanís a tèrra de confusion. Mitch, present a la partida de poker, s’aclapa en plors. Quand lo doctor ajuda Blanche a reviscolar, va a el de grat disents: "Quin que siáis, sempre dependèt del gentum dels estrangièrs." La pèça s’acaba amb Stanley contunhant a reconfortar Stella, e tanben alisant sa blosa alara que la partida s’arrèsta pas, e de dire Steve: "Aqueste es un jòc d’stud de set cartas."
Produccion Originala de Broadway
La produccion originala de Broadway foguèt realizada per Irene Mayer Selznick. Aviá estat ja jogada a Shubert, New Haven pauc abans lo Ethel Barrymore Theatre lo 3 de december de 1947. Selznick volgava d’en primièr que jogue Margaret Sullavan e John Garfield, mas se decidiguèt per Jessica Tandy e Marlon Brando, gaireben desconegut a l’epòca. La vespre de la primèra lo destriament inclusciá tanben Kim Hunter (Stella) e Karl Malden (Mitch). Tandy foguèt causida après que Williams la visquèt dins una performància sus la còsta oèst jogant dins la pèća Portrait of a Madonna. Williams pensava que causir Brando, qu’èra jove al resepècte de son concèpte primièr, fariá Kowalski, pus lèu que d’èsser un òme d’edat amb intensions crudelas, mai ingenú. Malgrat las scènas chocantas e lo dialòg rufe, lo public agradèt aplaudissent pendent una media òra après lo jòc acabar. Mai tard, Uta Hagen remplacèt Tandy, Carmelita Pope remplacèt Hunter, e Anthony Quinn remplacèt Brando.
La prodiccion originala de Broadway s’acabèt, après 855 performanças, en 1949.
Produccion Original de Londres
La produccion de London production, dirigida per Laurence Olivier, comencèt al Aldwych Theatre lo 12 d’October de 1949. Jogada per Bonar Colleano (Stanley), Vivien Leigh (Blanche), Renee Asherson (Stella) e Bernard Braden (Mitch).
Film
vinheta| [[Vivien Leigh titulada al film A Streetcar Named Desire]] In 1951, una adapatacion cinematografica de la pèça, foguèt realizada per Elia Kazan, amb Malden, Brando, e Hunter jogan los mèsmes ròtles qu’a Broadway, que se jonguèt Vivien Leigh de la produccion de London per jogar Blanche. Lo film foguèt premiat de quatre Oscars, que tres pels actors: Leigh (melhora actritz), Malden (melhor segon ròtle) e Hunter (melhora segond ròtle). Lo quita final es modificat: Stella demora pas amb Stanley, coma lo fa dins la pèça.
Inspiracion
drecha|vinheta|Lo tramvai pren lo nom de Desire Street dins un quartièr de la Novèla Orleans La Desire Line fonciona de 1920 a 1948, al vam de l’usatge del tramvai a la Novèla Orleans. Lo trajècte davala de Royal, per Quarter, cap a Desire Street dins lo Bywater district, e tornar en amont a Canal. Blanche descriu dins la pèça un trajècte allegoric—« Me diguèron de prene un tramvai nomenat Desir, cambiar per aqueste nomenat Cementèris e percorrir sièis blòts e davalar a -Aliscamps! .
Lo personatge de Blanche seriá estat basat sus la sòrre de Williams, Rose Williams, que patissiá de malautiá mentala e domorèt en incapacitabla après una lobotomia.
Vilanava de las Corbièras
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Villanova en 908; Castrum de Villanova en 1272; Ecclesia Sancti Saturnini de Villanova en 1347; Vialanova en 1402; Villeneuve de Berre en 1503-1589; Vylha Nova en 1538; Villonovo en 1538; Sainct Cernin de Villeneufve en 1404-1639; Villeneuve en 1781; Villeneuve-les-Corbières (sens data); Bilonábo en 1912 (Savartés). Lo mot vilanòva a lo sens d'una aglomeracion novèla creada a l'Edat Mejana per un senhor o una abadiá, sense que de franquesas sián precisadas, a la diferéncia de las Vilafrancas. Vilanòva es una formacion romanica, mès aicí sembla especialament anciana. Lo determinant Corbièras, nom d'un massís montanhós, atestat a la Nauta Edat Mejana Vallis Corbaria, s'explicariá per lo nom del còrb (o corbàs), mès i a pas de certitud (la rasic corb- pòt èsser celtica ).
Peitavin-sentongés
Domeni
Lo peitavin-santongés que's parla dens lo maine seguent, qui's vei suber aqueras mapas:
Influéncias
Lo peitavin-santongés qu'a influenciat fòrça los dialèctes francés d'America coma lo quebequés, l'acadian cajun.
Ortografia
L'escritura normalizada deu peitavin-santongés que s'ei desvolopada dempuish los ans 1985-1995. Non ei pas fonetica mes fonologica. Tanben qu'ei diasistematica coma l'ortografia occitana, çò es: ua medisha grafia que's pòt prononciar de faiçons divèrsas segon los parlars. Utiliza un certan nombre de digrafs coma “ea” (correspondent a la reduccion deu triftong -éaù, qui correspond dab lo francés estandard -eau e l'occitan -èu/-èl/-èth) e “jh” qui nòta lo son [ɣ].
Un Tramvai nomenat Desir (film, 1951)
Un Tramvai nomenat Desir (A Streetcar Named Desire) es un film de 1951 adaptat de la pèça de Tennessee Williams premiada del Pulitzer 1947 del mèsme nom. Conta l’istòria d’una bèla del sud, Blanche DuBois, que, après una seria d’esacs personals, daissa sa cultura aristocratia per encontrar un refugi a çò de sa sòrre e gendre dins un imòble desanat a de la Nòva Orleans. La produccion de Broadway e lo despartiment adaptada en filme conten unas modificacions.
Tennessee Williams collaboratèt amb Oscar Saul e Elia Kazan per l’scenari. Kazan, que difigiguèt la mesa en scèna de Broadway, tanben diriguèt lo filme en blac e negre. Marlon Brando, Kim Hunter, e Karl Malden venon del destriament dels ròtles original. Alara que Jessica Tandy qu’aviá inogurat lo ròtle de Blanche DuBois a Broadway, es Vivien Leigh, que jogava lo ròtle a la produccion Londres, que foguèt causida per l’adaptacion qu’èra venguda estela.
Intriga
L’intriga del film seguís l’intriga de la pèça de 1947
Diferéncias d’amb la pèça
La pèça se debana tot entièra dins l’apartament de Kowalski. Lo film se dobrís sus de luòcs mencionats o inexistents dins la pèça, coma una estacion de train, las carrièras del Quartièr Francés, lo bowling, la peirada del dance casino, e l’usina de maquinas.
Lo dialòg es abreujat o copat dins unas scenas, quand Blanche assag de convéncer Stella de quitar Stanley, per example, o quand Mitch confronta Blanche a son pasat.
Lo nom de la vila d’ont ven Blanche es cambiat de Laurel, Mississippi, qu’es un luòc real, a Auriol, Mississippi, un luòc fictiu.
Los tèrmes de la pèça que fasián controvèrsia foguèron modificat dins l’scenari per convenir al còde de produccion alara en vigor a Hollywood. Dins la pèça l’espós de Blanche s’èra suicidat après la descobèrta d’una relacion omosexuala. Aquesta referéncia es escafada del film; Blanche edulcòra disent que son fastic per la natura sensibla de son espós menèt aqueste al suicidi.
En 1993, après que Warner Brothers discobriguèt pendent un inventòri del archius de rotina de mestratges censurat, unas minutas foguèron restauradas e inclusidas dins una version originala del realizator.
La fotografia quichada modifica las qualitats dramaticas de la pèça, per example dins las longas scenas de l’escalada del conflicte entre Marlon Brando e Vivien Leigh, o quand Karl Malden fa lum sus Leigh per veire de quin edat es, o quand la camèra passa al dessús de Leigh, aclapada sul sòl, amb son cap al naut de l’escran, coma se èra capvirada.
Dins lo film, Blanche realament monta dins lo tramvai, qu’es sonque es mencionat dins la pèça. Mas mentretant que lo film èra a la produccion, la linha del tramvai Desire venguèt una linha de bus, e l’equipa de production obtenguèt la permission de las autoritiats d’utilizar un tramvai amb lo nom "Desire" dessús.
La particion d’Alex North, es escricha en pichonas pèças que rebaton las dinamicas psicologicas dels personatges. Per son trabalh sul film, North foguèt nominat als Oscars per la melhora musica de film.
Recepcion
Un Tramvai nomenat Desire ganhèt quatre oscars a la 24n ceremonia. foguèt lo primièr film a obténer tres Oscars dins tres categorias per sos actors. Los oscars ganhats son per la Melhora actritz (Leigh), Melhor Segon ròtle (Malden), melhora segond ròtle (Hunter), e Direccion Artistica.
Referéncias
<references group="" responsive="">
(1033) Simona
(1033) Simona es un asteroïde.
(1034) Mozartia
(1034) Mozartia es un asteroïde.
Ismail Omar Guelleh
Ismaïl Omar Guelleh (n. 1947) èx-membre de la policia, es l'actual president de Jiboti. El succediguèt lo sieu oncle, Hassan Gouled Aptidon.
Biblisheim
Biblisheim en alemannisch (Biblisheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Egipte
Egipte (en arabi  مصر  = Miṣr, en arabi egipcian Maṣr, en egipcian còpte Kīmi, en egipcian ancian Km.t o mens exactament Kemet) es un país istoric dau nòrd-èst d'Africa que dona son nom a un estat dau meteis nom. Egipte foguèt la pàtria dau pòble egipcian e lo brèç de la lenga egipciana; uei ten doas lengas e doas culturas: la cultura aràbia e la cultura còpta. Lo país s'estructura lòng de la bassa vau de Nil, una zona fertila que s'engulha entre de desèrts a l'èst e a l'oèst. Forma uei un estat que son nom oficiau es Republica Aràbia d'Egipte, situat entre la mar Mediterranèa au nòrd e la mar Roja a l'èst, e que confronta leis estats de Sodan au sud, de Libia a l'oèst e d'Israèl au nòrd-èst.
Sa capitala es Lo Caire.
Lo gentilici es egipcian -a.
Preïstòria e periòde predinastic
La preséncia d’Homo sapiens es atestada dempuei au mens 40,000 ans. Lei platèus e lei savanas situats en tresplomb de Nil foguèron poblats per de comunautats de caçaires culheires. Entre 5,000 e 4,000 av. JC, l'aumentacion dei temperaturas e lei progrès de la desertificacion entraïnèron la migracion d'aquelei populacions dins la vau de Nil. Una societat agricòla, mestrejant l'usatge de la terralha, s'i desvolopèt rapidament gràcias ai condicions naturalas favorablas deis abòrds dau fluvi e, probablament, gràcias a l'influéncia de Mesopotamia e de Siria.
En Egipte Auta, lo desvolopament agricòla s'acompanhèt de l'emergéncia de centres urbans, d'un poder relativament centralizat e d'elèits que sa poissança èra basada sus lo contraròtle dei ressorsas agricòlas e preciosas. De 3,900 a 3,150 av. JC, la cultura de Nagada dominèt la region e passèt pauc a pauc de la pèira polida a la metallurgia. Melhorèt tanben lei tecnicas de construccion navala, çò que permetèt lo desvolopament dau comèrci lòng de Nil.
Aquò favorizèt la formacion de vilas e de construccions pus importantas. En parallèl, dins de condicions mau conegudas, se formèron d'estats vertadiers tant en Egipte Bassa qu'en Egipte Auta (que gardèt una superioritat tecnica e economica). Ansin, segon la tradicion, Egipte èra devesida a la fin dau millenari IV av. JC entre dos reiaumes respectivament situats dins lei tèrras autas e dins lei tèrras bassas.
Periòde Tinita
Lo Periòde Tinita correspond ai premierei dinastias faraonicas egipcianas de la fin dau millenari IV av. JC e dau començament dau millenari III av. JC. Acomencèt vèrs 3,200 ambé l'unificacion dei reiaumes d'Egipte Auta e d'Egipte Bassa per un sobeiran dich Narmer ò Meni. Establiguèt sa capitala a Tinis e fondèt probablament Menfis. Lei faraons dei doas premierei dinastias contunièron son òbra d'unificacion ambé lo desvolopament de l'agricultura (construccion d'un ret d'aigatge « nacionau », desvolopament dau norrigatge), la definicion dei principis de la monarquia faraonica (absoluda e d'esséncia divina) e la creacion d'administracions reialas e provincialas.
L'Empèri Ancian
L'Empèri Ancian durèt de 2778 a 2420 av. JC e curbiguèt lo periòde de la III a la VI dinastia. La capitala foguèt transferida a Menfis per la III dinastia. Foguèt un periòde d'afirmacion dau poder reiau en causa de l'importància novèla de l'administracion (Cort, classa de favorits, foncionaris... etc.), de l'adopcion d'una definicion precisa de la natura divina dau faraon (« fiu de Ra ») e dau ròtle novèu d'Egipte en Orient Mejan (comèrci en Mediterranèa, relacions ambé leis estats de Siria e de Mesopotamia... etc.). Foguèt tanben lo periòde de construccion dei piramidas.
Pasmens, sota la VI dinastia, especialament après lo rèine fòrça lòng de Pepí II, la poissança dei faraons declinèt au profiech dei cortesans e dei caps provinciaus. Foguèt benlèu minada per de revòutas popularas. Lo periòde entre la fin de la VI dinastia e l'aveniment de la XI es fòrça mau conegut e sembla trebolat (fragmentacion politica, faminas, insureccions e invasions estrangieras).
L'Empèri Mejan
L'Empèri Mejan comencèt vèrs 2160 e s'acabèt vèrs 1785 av. JC. Foguèt dirigit per lei XI e XII dinastias. Sa fondacion foguèt l'òbra dei princes de Tebas que formèron la XI dinastia e que restaurèron l'unitat dau país. La monarquia retrobèt alora sa poissança e son centralisme. Lo panteon foguèt leugierament modificat ambé la primautat de la divinitat tebana Amon que foguèt pauc a pauc fusionada ambé Ra per donar Amon Ra.
Consequéncia dei trèbols sociaus dau periòde precedent, lei subjèctes dau faraon avián mai de drechs. Aquò favorizèt l'aparicion d'una classa mejana formada de foncionaris qualificats (escribas... etc.) e d'artesans. Aguèt un ròtle important dins lo desvolopament dau culte d'Osiris que permetiá l'accession a la vida eternala de cada èsser uman. Aquò donèt una importància a de santuaris e de centres culturaus coma Abidòs e foguèt a l'origina d'una difusion dei rites funeraris de momificacion — a l'origina reservats au faraon — a l'ensems de la societat.
Après son aveniment, la XII dinastia transferiguèt la capitala a Licht dins l'oasís de Faium que venguèt lo centre economic d'Egipte. Menèt tanben de trabalhs de fortificacions dau Deltà, especialament durant lo rèine d'Amenemhat I (1991-1962 av. JC), per lo protegir deis incursions de pòbles asiatics. Au sud, s'organizèt la progression en direccion d'Africa ambé la creacion d'una vice-reiautat basada sus la II cataracta e la bastida de fortalesas en Nubia e en Sodan.
A partir de 1,900 av. JC, d'invasions e de movements de populacion en Siria e en Mesopotamia entraïnèron de migracions de populacions asiaticas en direccion d'Egipte. Dichs Icsòs (« caps deis estrangiers » en occitan), aquelei populacions aprofichèron lei trèbols liats a la disparicion de la XII dinastia (vèrs 1,780 av. JC) per rompre lei defensas egipcianas e s'installar dins lo nòrd-èst dau Deltà. Puei, progressèron pauc a pauc en direccion dau sud onte s'èran retiradas lei XIII e dei XIV dinastias. Vèrs 1,650 av. JC, d'Icsòs prenguèron lo poder e formèron lei XV e XVI dinastias que dirigiguèron lo país fins ais annadas 1580 av. JC.
L'Empèri Novèu
thumb|La Mediterranèa Orientala durant lo periòde dei [[Pòbles de la Mar.]]
L'Empèri Novèu acomencèt en 1552 av. JC e s'acabèt en 1069 av. JC. Correspond a l'apogèu de l'Egipte Antica e a un periòde d'activitat intensa dins lei domenis economics, culturaus e militars. Sa fondacion foguèt l'òbra de la XVII dinastia qu'èra eissida d'un ostau princier egipcian de Tebas qu'aviá resistit ais Icsòs en Egipte Auta. A partir de 1640 av. JC, menèron una lucha acarnada — assimilada a una guèrra de liberacion nacionala — còntra lei XV e XVI dinastias. Après sa victòria e la reunificacion dau país, son cap Ahmes I formèt la XVIII dinastia.
Durant cinc sègles, Egipte foguèt dirigida per lei XVIII (1552-1292 av. JC), XIX (1292-1186 av. JC) e XX dinastias (1186-1069 av. JC). Adoptèron una politica expansionista per conquistar lei regions vesinas (Siria, Palestina, Nubia) per protegir lo còr dau territòri egipcian. Aquò entraïnèt una tiera de guèrras còntra Mitani, leis Ititas ò lei Pòbles de la Mar.
L'administracion èra totjorn centralizada mai s'inspirèt d'ara endavant dau sistèma de vassalitat deis Icsòs. Aquò permetèt de racionalizar l'administracion e de mantenir en plaça l'autoritat dei faraons dins dei regions relativament alunchadas. Per legitimar son poder, lei faraons de l'Empèri Novèu donèron mai d'importància a son estatut divin. Aquò aguèt per consequéncia lo renfòrçament de la poissança dau clergat d'Amon que venguèt un estat dins l'estat sota la XIX dinastia ambé de domenis, de milícias e de tribunaus pròpris. Per demenir aquela poissança, Akhenaton (vèrs 1355-1338 av. JC) assaièt d'instaurar lo culte dau disc solar Aton e lei Ramsès desplaçèron la capitala dins lo Deltà per alunchar lo poder politic dei santuaris pus importants d'Amon.
Pasmens, aquelei temptativas mau capitèron e lo declin s'agravèt ambé lo desvolopament de la corrupcion au sen de l'administracion e deis ambicions dei caps militars. Durant lo rèine de Ramsès XI, aquelei tensions degenerèron en guèrra civila. Aquò afebliguèt durablament Egipte que perdiguèt sa primautat en Mediterranèa Orientala.
L'Epòca Bassa
De 1069 av. JC a 332 av. JC, Egipte conoguèt de periòdes de division, de reunificacion brèva e de dominacion estrangiera que son dichs Tresen Periòde Intermediari (1069-750 av. JC) e Epòca Bassa (750-332 av. JC).
Entre lei sègles XI e VIII av. JC, Egipte conoguèt un lòng periòde de division inaugurat per l'establiment de dinastias faraonicas dins lo Deltà (XXI, XXIII e XXIV dinastias), la formacion d'un reiaume centrat sus Tebas qu'èra dirigit per de rèis prèires d'Amon e per la dominacion de dinastias estrangieras coma la XXII dinastia d'origina libiana (que deleguèt una partida de son poder ai senhors de Tebas).
La reunificacion dau país foguèt l'òbra d'una dinastia kushita que conquistèt la totalitat d'Egipte de 750 av. JC a 715 av. JC. Formèt la XXV dinastia egipciana e, gràcias au sostèn dau clergat d'Amon, gardèt lo contraròtle dau territòri egipcian fins a una invasion assiriana a la fin deis annadas 670 av. JC. Pasmens, dins lo corrent de la decenia seguenta, lei trèbols intèrnes de l'Empèri Assirian après la mòrt d'Assarhaddon permetèron ai princes de Sais de restaurar l'independéncia dau país (XXVI dinastia). Puei, lei faraons saitas assaièron de tornar conquistar Palestina qu'èra utilizada coma basa deis invasions asiaticas. Dins aquò, la preséncia egipciana dins aquela region demorèt febla maugrat lei divisions entre seis adversaris (Assirians, Caldèus, Medes e Aquemenidas). Ansin, après l'unificacion d'Orient Mejan per Pèrsia, Egipte foguèt aisament conquistada per leis Aquemenidas en 525 av. JC.
Egipte venguèt alora una satrapia pèrsa e lei sobeirans aquemenidas portèron lo títol de faraon dins lo país (XXVII dinastia). En 404 av. JC, una insureccion egipciana aprofichèt lo declin e lei guèrras civilas entre pretendents au tròne aquemenida per restaurar l'independéncia. Formèron lei XXIX e XXX dinastias e capitèron de tenir lo país fins a una novèla invasion pèrsa en 341 av. JC. Pasmens, lo retorn deis Aquemenidas foguèt brèu car lo país foguèt conquistat, sensa trobar de resisténcia vertadiera, per l'armada d'Alexandre lo Grand en 333 av. JC.
Lo periòde ellenistic
Après la conquista dau país per Alexandre lo Grand, Egipte demorèt sota lo contraròtle de sobeirans d'origina macedoniana de 332 a 30 abC. Durant son brèu passatge, Alexandre fondèt Alexàndria, capitèt d'obtenir lo sostèn dau clergat d'Amon, totjorn poderós, e laissèt sei lèis ais egipcians. Après sa mòrt en 323 av. JC, la region foguèt atribuida a Ptolemèu que la dirigiguèt coma satrapa avans de se proclamar rèi en 305 av. JC. Fondèt la dinastia lagida que reprenguèt la forma tradicionala dau poder egipcian, compres lo títol de faraon, per legitimar son poder.
Ptolemèu reinèt fins a sa mòrt en 283 av. JC e dotèt Egipte d'una flòta poderosa que li permetèt de tornar venir una poissança comerciala. Pasmens, après sa disparicion, sa dinastia s'afebliguèt en causa de complòts e de tensions intèrnes entre grècs e egipcians. D'efèct, lei dos pòbles visquèron d'un biais separat (lenga, religion, drech diferents... etc.) e lei cargas importantas foguèron unicament fisadas ai macedonians e grècs. De mai, per assegurar sa poissança, lei lagidas impausèron d'impòsts importants ais egipcians.
Ansin, maugrat una cort prestigiosa — Alexàndria èra, amb Atenas, lo centre culturau e intellectuau mediterranèu pus important dau periòde — l'Egipte lagida declinèt pauc a pauc. A partir de 168 av. JC, passèt sota la proteccion de Roma. Puei, lei romans annexèron de partidas importantas de l'empèri comerciau egipcian coma Cirene (74 av. JC) ò Chipre (58 av. JC). Enfin, foguèt definitivament annexada, coma proprietat personala de l'emperaire, après la desfacha de Cleopatra VII qu'aviá sostengut Marc Antòni còntra Octavius en 30 av. JC.
Lo periòde roman
Pasmens, lei revòutas foguèron pas frequentas. Lei pus importantas foguèron entraïnadas per lo maucontentament dei judieus que foguèron chaplats en 66 e en 117 ap. JC. Au sègle II, leis emperaires aumentèron la part deis impòsts donada au clergat e assaièron de melhorar lo rendement de sei domenis. Lo calme permetèt de redurre la preséncia militara mai la maufisança demorèt la nòrma e leis emperaires mantenguèron totjorn un contraròtle estricte dau país.
Lo cristianisme apareguèt rapidament en Egipte e èra majoritari au sen de la populacion tre lo sègle III. A respèct d'autrei regions de l'Empèri, l'eremetisme e lo monaquisme i foguèron fòrça importants. Alexàndria e lei monastèris egipcians venguèron pauc a pauc de centres majors de la teologia crestiana. Pasmens, aqueu succès entraïnèt una multiplicacion deis eresias e una reaccion viva dei pagans que s'organizèron per resistir. En particular, lei neoplatonicians formèron d'escòlas de filosofia a Alexàndria que foguèron finalament sarradas en 415 après de manifestacions violentas de la populacion.
Lo periòde bizantin
thumb|right|Egipte au sen de l'[[Empèri Bizantin durant lo sègle VI apC.]]
Après la division de l'Empèri Roman, Egipte faguèt partida de l'Empèri Bizantin fins a la conquista aràbia dins lo corrent dau sègle VII. Pasmens, a respèct dau periòde roman, d'evolucions politicas avián agut luòc ambé la cristianizacion dau país. En particular, lo patriarca d'Alexàndria avián pron d'autoritat per s'opausar a la volontat imperiala gràcias au sostèn deis evesques e dei monastèris egipcians. De mai, defensor dei posicions teologicas d'Egipte, capitèt de restaurar a son profiech lo sentiment nacionau de la populacion.
De la conquista aràbia au Califat Abbassida
La conquista aràbia acomencèt en 640 e s'acabèt en 642. Defenduda per de tropas mau equipadas e gaire motivadas, Egipte resistiguèt gaire ais envaïsseires en causa de l'ostilitat prefonda de la populacion còntra Constantinòple. En 645 e en 654, d'atacas de la flòta bizantina permetèron brèvament de tornar conquistar Alexàndria mai privada dau sostèn deis abitants, l'armada imperiala poguèt pas resistir ai còntra-ofensivas aràbias.
Gaire nombrós, leis Arabis laissèron seis institucions a la populacion e se contentèron de sasir lei domenis de l'emperaire e dei senhors bizantins. Levèron tanben un impòst sus la proprietat fonsièra e una capitacion sus lei crestians. En mai d'aquò, lo clergat còpte foguèt protegit e lei monastèris exemptats de la capitacion. Aquò favorizèt la conversion progressiva de la populacion a l'islam (sunita) e lo mantenement de l'influéncia dei monastèris. La fin dau contraròtle bizantin permetèt tanben a Egipte de comerçar ambé de destinacions novèlas coma Índia ò Pèrsia.
Pasmens, aqueu periòde de renaissença economica s'acabèt ambé la fin dau Califat Omeia en 750 car leis Abbassidas se preocupèron subretot d'esplechar la vau de Nil per avitalhar sei capitalas mesopotamianas. Aquò entraïnèt rapidament de revòutas dei Còptes e mai deis Arabis.
Lei periòdes tulunida e ikhchidida
Dins lo corrent dau sègle IX, lo declin dau Califat Abbassida permetèt ai governadors dei províncias de venir autonòms. En 868, Ahmad ibn Tulun se proclamèt senhor d'Egipte e conquistèt Siria. Fondèt la dinastia tulunida e capitèt de gardar sei domenis en cambi de la reconoissença de la senhoriá nominala dei califas abbassidas. Lei Tulunidas gardèron lo poder fins a 905 e un retorn en fòrça deis Abbassidas que restabliguèron son autoritat dirècta sus lo país.
Pasmens, aquela restauracion de la poissança abbassida foguèt brèva. En 935, Muhammad ben Tughj, un generau turc cargat de luchar còntra lo chiisme en Egipte, se proclamèt a son torn independent, mejançant tornarmai un mantenement nominau de la senhoriá abbassida. Fondèt la dinastia ikhchidida que declinèt rapidament après sa mòrt en 946.
Lo periòde fatimida
Senhor de Magrèb dempuei 909, lei Fatimidas, chiitas, conquistèron Egipte en 969. I transferiguèron sa capitala quatre ans pus tard e lo país venguèt lo còr de son domeni après l'independéncia de Magrèb en 1045 e la pèrda de la quasi totalitat de Palestina ocupada per lei Turcs e lei Crosats.
Sobeirans bastisseires e tolerants, lei califas fatimidas creèron una cort brilhanta que sei besonhs de produchs de luxe permetèt de sostenir l'artesanat e de redreiçar l'economia egipciana. Lo comèrci venguèt tornarmai una activitat importanta e Egipte èra alora tornarmai una plaça importanta per lei marchands mediterranèus, africans e asiatics. En revènge, la situacion dei païsans se melhorèt gaire e la populacion demorèt largament fidèla au sunisme.
Puei, a partir dau sègle XI, lei califas perdiguèron son poder e mau capitèron d'empedir la generalizacion de la corrupcion au sen de l'administracion e de l'armada. De vizirs energetics permetèron d'assegurar la subrevida dau Califat mai son declin contunièt. En 1164, menaçat per d'invasions bizantinas e francas, lo govèrn fatimida demandèt l'ajuda dei Turcs de Nur al-Din. Aqueu darrier li mandèt Shirku que rebutèt leis assauts dei crestians en 1169 e moriguèt quauquei setmanas après sa victòria. Foguèt remplaçat per son nebòt Saladin que recebèt l'òrdre de suprimir lo Califat Fatimida, çò que foguèt realizat en 1171.
Lo periòde aiubida
Egipte, gràcias a son industria e son agricultura, venguèt lo còr de la poissança de Saladin. A sa mòrt, en 1193, foguèt donada a son fiu Al-Aziz Imad ad-Din Uthman. Pasmens, la dinastia aiubida mancava d'estabilitat e divèrsei còps d'estat l'afebliguèron. En mai d'aquò, deguèt faciar plusors Crosadas que desbarquèron dins lo Deltà. Aquò renforcèt lo poder deis esclaus militars turcs dichs Mamelocs. Ansin, en 1250, son cap executèt lo darrier sultan aiubida d'Egipte e prenguèt dirèctament lo poder.
Lei Mamelocs d'Egipte
Regardant leis afaires politics, l'epòca mameloca pòu se devesir entre tres periòdes diferents. De 1250 a 1382, lo poder foguèt entre lei mans dei Mamelocs bahritas (d'origina turca). Sota la direccion dei sultans Qutuz (1259-1260) e Baybars (1260-1277), capitèron de rebutar leis atacas mongòlas e d'eliminar la preséncia crosada en Palestina. Après la destruccion de Bagdad en 1258, venguèron lei protectors dei califas abbassidas que foguèron acuelhits en Egipte onte tenguèron un ròtle simbolic de cap religiós. Puei, durant lei rèines de sei successors, estendèron sa dominacion sus lei Luòcs Sants de la Peninsula Aràbia e dins lo sud d'Anatolia.
En 1382, lei Mamelocs burjitas (d'origina circassiana) prenguèron lo poder. Fins a la mòrt de Barsbay (1422-1438), mantenguèron la poissança militara dau Sultanat Mameloc, compres còntra Tamburlan en 1400. Pasmens, deguèron pauc a pauc faciar una desgradacion de la situacion economica e assaièron sensa succès d'impausar un monopòli d'Estat sus lei cambis comerciaus dau pòrt d'Alexàndria. Après 1438, lei Mamelocs declinèron e adoptèron de politicas conservatritz qu'empachèron la modernizacion de sei fòrças militaras. Ansin, au començament dau sègle XVI, la flòta mameloca foguèt anientada per lei Portugués en 1503 que s'installèron ais Índias e prenguèron lo contraròtle dirècte de certanei zònas de produccion d'espècias. Enfin, en 1516, una guèrra còntra l'Empèri Otoman e son artilhariá s'acabèt per un desastre e la presa dau Caire per lei Turcs en 1517.
Lo declin economic
Per assegurar son autoritat en Egipte, l'Empèri Otoman s'apielèt sus lei Mamelocs qu'acceptèron sa dominacion e creèron un sistèma d'esplecha economic permetent d'assegurar de revenguts a Constantinòble e a seis aliats locaus. Un sistèma relativament complèx, inspirat per lo sistèma feodau mameloc, foguèt donc creat per administrar lo país.
Son cap èra un pacha, teoricament nomat per una durada d'un an, e cargat de levar l'impòst, de mandar una partida dau tesaur a Constantinòble e de formar de tropas militaras destinadas ai besonhs de l'Empèri. Èra ajudat per 24 beis, generalament d'origina mameloca, que dispausavan de tropas personalas, e de sèt regiments frontaliers dirigits per d'agas elegits per un an per sei soudats. Aqueleis oficiers superiors avián de tèrras e èran cargats de la collècta de l'impòst. Devián ne'n donar una partida au pacha e podián gardar lo rèsta per sei besonhs.
Pasmens, en causa de l'alunchament de Contantinòble e dau declin progressiu de la poissança otomana, aqueu sistèma venguèt rapidament fòrça caotic. D'un caire, lei pachas venguèron pauc a pauc independents e, a partir d'Alí Bey al-Kabir (1757-1773), acceptèron solament de reconóisser nominalament la senhoriá dau sultan otoman. D'autre caire, lo pacha eu meteis deguèt sovent se contentar d'una autoritat teorica sus sei beis e seis agas. L'economia, que deviá sostenir aqueu sistèma, declinèt en causa de l'incompeténcia dei senhors egipcians. Per lo premier còp dempuei l'Antiquitat, Egipte venguèt pauc a pauc una poissança economica segondària e perdiguèt sa posicion de plaça comerciala majora en Mediterranèa.
L'irrupcion dei poissanças imperialas
Dins lo corrent dau sègle XVIII, Egipte èra plus un centre comerciau important — Alexàndria èra plus frequenta per leis estrangiers levat de quauquei marchands marselhés — mai sa posicion estrategica sus la rota deis Índias interessèt lei poissanças imperialas europèas. Aprofichant lo declin de l'Empèri Otoman, Anglatèrra, França e Russia assaièron d'estendre son influéncia dins lo país. Per exemple, en 1775, leis Anglés obtenguèron la dubertura de la Mar Roja a sei naviris en 	provenença deis Índias.
Puei, durant lei guèrras revolucionàrias, França mandèt una armada, dirigida per Napoleon Bonaparte, en Egipte per copar la liason entre leis Illas Britanicas e leis Índias. Se lo país foguèt aisament conquistat a l'eissida de la batalha dei Piramidas (21 de julhet de 1798), lei Francés foguèron rapidament isolats per la superioritat navala anglesa e la destruccion de sa flòta a Abokir. Après lo retorn de Napoleon en França (aost de 1799) e l'assassinat dau generau Kléber (14 de junh de 1800), un desbarcament angloturc entraïnèt la capitulacion dau còrs expedicionari francés lo 2 de setembre de 1801.
De Mehemet Ali au protectorat britanic
thumb|right|Extension dau territòri turcoegipcian en [[1875.]]
Après la desfacha francesa, l'Empèri Otoman mau capitèt de restaurar son autoritat sus Egipte que venguèt de facto independenta quand Mehemet Ali, cap dei tropas albanesas dins lo país, foguèt reconegut pacha per Constantinòple en 1805. Sièis ans pus tard, eliminèt beis e Mamelocs per assegurar son poder. Enfin, per se desbarrassar de sei soudats albanés, lei mandèt conquistar Sodan en 1820-1821.
Mehemet Ali dirigiguèt Egipte fins a sa mòrt en 1849. Son objectiu foguèt de desmantelar lo sistèma feudau eiretat dau periòde mameloc per redreiçar l'agricultura e l'industria. Per aquò, adoptèt una politica fòrça dirigista (monopòlis, contraròtle deis exportacions, percepcion dirècte deis impòsts... etc.) que mau contentèt Londres entraïnant un raprochament ambé París. En 1820-1827, Mehemet Ali acceptèt d'ajudar l'Empèri Otoman per contrar lo movement independentista grèga. En cambi, demandèt sensa succès la cession de Siria. En 1831-1832, aquò entraïnèt una guèrra e l'ocupacion de Siria per lei tropas egipcianas. Pasmens, lo Reiaume Unit reüniguèt una coalicion europèa (Reiaume Unit, Àustria, Russia e Prússia) per defendre l'integritat de l'Empèri Otoman. En 1841, Mehemet Ali foguèt obligat d'abandonar Siria e de se contentar de sei territòris africans.
Son felen Abbas Hilmi (1848-1854) assaièt de se raprochar de Constantinòple mai foguèt rapidament assassinat. Foguèt remplaçat per Muhammad Said Pacha (1854-1863) que restabliguèt de relacions privilegiadas ambé França e favorizèt lo desvolopament de la proprietat privada en favor de la païsanariá. Pasmens, aquò causèt la formacion d'una classa de grands proprietaris terrencs. Sota sa direccion, Egipte retrobèt tanben son ròtle d'intermediari entre Euròpa e Asia ambé la construccion d'un camin de fèrre entre Alexàndria e Suèz e l'acomençament dau cavament dau Canau de Suèz.
Lo periòde coloniau
Dins lo corrent dau rèine d'Ismail Pacha (1863-1879), Egipte conoguèt una tiera de dificultats en despiech de l'inauguracion dau Canau de Suèz en 1869. D'efèct, per de rasons financieras, lo govèrn deguèt vendre sei parts dins la companhiá dau canau ai Britanics en 1874. Dos ans pus tard, assaièt de suspendre lo pagament dau deute public, çò qu'entraïnèt la presa de contraròtle de l'administracion egipciana per París e Londres. En parallèl, una temptativa d'invasion d'Etiopia mau capitèt totalament e l'insureccion madista prenguèt lo contraròtle de Sodan.
Se lei Britanics restabliguèron lei finanças egipcianas e desvolopèron l'agricultura gràcias a la construccion de restancas, se turtèron a una oposicion viva. En Egipte, deguèt faciar una agitacion nacionalista quasi permanenta. En Sodan, l'insureccion madista prenguèt lo contraròtle totau dau país en 1881-1885. Sa repression foguèt malaisada e foguèt pas acabada avans 1898-1899. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, Egipte venguèt una basa per lei fòrças britanicas qu'ataquèron l'Empèri Otoman a partir de Sinai. Aquò permetèt d'oficializar lo protectorat britanic en 1914.
La fin dau protectorat e la renaissença dau nacionalisme egipcian
Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, lo protectorat britanic foguèt rapidament contestat. En novembre de 1918, lo refús de Londres de recebre una delegacion egipciana entraïnèt dos mes d'esmogudas. Leis autoritats britanicas acceptèron alora l'idèa d'una evolucion de sa preséncia en Egipte. En 1922, après la revirada de plusors temptativas de negociacion, Londres decidèt de reconóisser l'independéncia dau país mai de gardar lo contraròtle dau Canau, la gestion deis afaires estrangiers, la defensa e la proteccion dei drechs deis estrangiers. Gardèt tanben lo contraròtle de Sodan que foguèt definitivament separat d'Egipte.
En 1923, una constitucion creèt una monarquia parlamentària. Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, lo rèi, la borgesiá nacionalista e leis autoritats colonialas britanicas dominèron la vida politica egipciana. En 1941-1942, Egipte foguèt atacada per leis Italians e leis Alemands que foguèron finalament rebutats a la batalha d'El Alamein. Pasmens, afeblit, lo Reiaume Unit deguèt evacuar lo país.
La monarquia èra tanben descreditada en causa de sa lònga collaboracion ambé Londres e de son sostèn a la borgesiá. La desfacha còntra Israèl en 1948 agravèt lo maucontentament. En julhet de 1952, un còp d'estat militar reversèt lo rèi Faruk e la monarquia foguèt abolida en 1953.
Lo periòde Nasser
Lo coronèu Gamal Abdèl Nassèr venguèt rapidament la figura principala entre leis autors dau còp d'estat de 1952. Dirigiguèt lo país fins a sa mòrt en 1970. En 1956, capitèt de nacionalizar lo Canau de Suèz e la revirada politica de l'intervencion francobritanica (crisi de Suèz) li donèt un prestigi considerable dins lo mond arabi. Li permetèt tanben de s'assegurar dau sostèn de l'URSS en despiech de sa politica anticomunista. Ansin, en 1958, lei dirigents panarabis de Siria li demandèron de prendre la direccion de son país. Lei dos estats formèron la Republica Aràbia Unida mai l'experiéncia mau capitèt e Siria reprenguèt son independéncia en 1961.
De Sadat a Mubarak
thumb|right|Esquèma generau de la [[Guèrra de Kippur (1973).]]