cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nomeny
Istòria
Lo attribution en 609 de la glèisa de Nomeny pel avesque de Mètz, Papole, al abbaye dels Sants-Innocents (dempuèi lo abbaye Sant-Symphorien) constituissi lo primièr document istoric conegut en relacion amb Nomeny.
Una fortalesa a bastit cap a la fin de la. Un castèl a bastit en lo sieu tribunal a partir de 1366 pels avesques de Mètz.
La glèisa actuala i aurà bastit en doas estapas essencialas. Lo sieu bastiment cap a 1160 de contunh al mièg de la la reconstruction de la nef.
Françoise De Lorraine (1592-1669), filha de Philippe-Emmanuel e esposa del bâtard reial César de Vendôme, vend lo marquisat de Nomeny a lo sieu cosin lo pòrti Henri II de Lorraine en 1612. La duchesse douairière, Marguerite de Gonzague, veusa de Henri II, vendrà demorar en Nomeny de 1624 a 1629.
La guèrra de Trenta Ans, #qu'estrosseja lo duché de Lorraine, pòrta la populacion de Nomeny de 700 a 100 fuòcs en dos ans, de 1632 a 1634. Richelieu de contunh Louis XIV ordonneront la destruccion de las fortificacions e del castèl de Nomeny.
En 1667, lo marquisat de Nomeny, #que dépendait a l'epòca coma la Lorraine del Sant-Empèri) a elevat al reng de principauté d'Empèri (Reichsmarkgrafschaft) assorti del drech de siéger als Diètes, en benefici del prince Nicolas François de Lorraine, fraire del pòrti regnant . A partir de 1736, Nomeny coma la rèsta del duché de Lorraine passa jos domeni francés (regna de Stanislas) ; lo marquisat es totun conservat a títol honorifique per la familha de Habsbourg-Lorraine (Markgrafschaft Nomeny ), assorti d'un reng princier e del drech de siéger als Diètes de l'Empèri.
En 1790, la vila a ligat al departament de la Meurthe, vengut Meurthe-e-Moselle en 1871. Lo 20 d'agost 1914, las, 4 e 8 RIB de l'armada imperiala alemanda bombardan, ocupan, incendien lo vilatge e assassinan 55 civils. Aqueles atrocités alemandas #èsser comesas al començament de la Primièra Guèrra mondiala.
L'attribution en 609 de l'église de Nomeny par l'évêque de Metz, Papole, à l'abbaye des Saints-Innocents (depuis l'abbaye Saint-Symphorien) constitue le premier document historique connu concernant Nomeny.
Une forteresse est construite vers la fin du. Un château est construit dans sa cour à partir de 1366 pour les évêques de Metz.
La glèisa actuelle sera construite en deux étapes essentielles. Sa construction vers 1160 puis au milieu du la reconstruction de la nef.
Françoise de Lorraine (1592-1669), fille de Philippe-Emmanuel et épouse du bâtard royal César de Vendôme, vend le marquisat de Nomeny à son cousin le duc Henri II de Lorraine en 1612. La duchesse douairière, Marguerite de Gonzague, veuve d'Henri II, viendra vivre à Nomeny de 1624 à 1629.
Gewürztraminer
Lo gewürztraminer es un vitatge utilizat per la produccion de vins blancs. Caracteristic dels vinhals d'Alsàcia e d'Alemanha, es egalament cultivat dins lo nòrd d'Itàlia e d'Àustria. Los vins eissits d'aquel vitatge an un gost caracteristic de fruches marcats per de nòtas especiadas. Pasmens, sa vinificacion es complèxa e s'adapta mal als climats cauds. Fòra de las regions viticòlas d'Euròpa Centrala, sa preséncia es donc limitada.
Nomeny
Istòria
La guerre de Trente Ans, qui ravage le duché de Lorraine, ramène la population de Nomeny de 700 à 100 feux en deux ans, de 1632 à 1634. Richelieu puis Louis XIV ordonneront la destruction des fortifications et du château de Nomeny.
Cabezón de la Sal
Cabezón de la Sal es un municipi de la província de Cantàbria.
Nomeny
Istòria
En 1667, le marquisat de Nomeny, qui dépendait à l'époque comme la Lorraine du Saint-Empire) est élevé au rang de principauté d'Empire (Reichsmarkgrafschaft) assorti du droit de siéger aux Diètes, au profit du prince Nicolas François de Lorraine, frère du duc régnant . À partir de 1736, Nomeny comme le reste du duché de Lorraine passe sous domination française (règne de Stanislas) ; le marquisat est pourtant conservé à titre honorifique par la famille de Habsbourg-Lorraine (Markgrafschaft Nomeny ), assorti d'un rang princier et du droit de siéger aux Diètes de l'Empire.
En 1790, la ville est rattachée au département de la Meurthe, devenu Meurthe-et-Moselle en 1871.
Le 20 août 1914, les 2, 4 et 8 RIB de l'armée impériale allemande bombardent, envahissent, incendient le village et assassinent 55 civils. Ces atrocités allemandes furent commises au début de la Première Guerre mondiale.
Santos
Santos es una vila de Brasil, sul litoral de l'estat de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 418 316 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 280,3 km². Una part de son territòri (39 km²) es situada dins l'illa de São Vicente, qu'es dividida amb la vila de São Vicente. L'autra part es situada sus lo continent.
thumb|left|250px|Vista de la vila de Santos, lo pòrt màger de Brasil. Situada a 70 km al sud de la capitala de l'estat (la ciutat de São Paulo), Santos es lo pòrt màger d'America del Sud e tanben una vila toristica e comerciala. Es ligada a la vila de São Paulo per la rota Via Anchieta e l'autorota Rodovia dos Imigrantes.
thumb|left|250px|Autra vista de la vila. Foguèt fondada en 1543 o 1546, recebèt la doana en 1550 e aguèt l'estatut de vila lo 26 de genièr de 1839. L'inauguracion del camin de fèrre Santos-Jundiaí pels angleses en 1867 a transformat la vila en un important pòrt d'exportacion de cafè.
thumb|left|250px|Lo pòrt de Santos foguèt lo principal pòrt exportador de [[cafè brasilièr a la fin del sègle XIX e al començament del sègle XX.]]
Dins un club de fotbòl de Santos - lo Santos Futebol Clube, fondat en 1912 - a jogat un dels fotbolaires brasilièrs mai famós: Edson Arantes do Nascimento, pus conegut coma Pelé.
Abdelilah Saber
Abdelilah Saber (en arab:عبد الإله صابر; Casablanca, 21 d'abril de 1974) es un ancian fotbolaire marroquin. Participèt a la Copa del Mond de 1998 amb l'equipa nacionala de Marròc.
Fèlix Gras
thumb|200px|right|Fèlix Gras Fèlix Gras (Malamòrt, 3 de mai de 1844 - Avinhon, 4 de març de 1901) que ho un escrivan provençau e lo tresau capolièr deu Felibritge.
Biografia
Enter los sons parions felibres, qu'èra un felibre arroi a maugrat qui lo son mandat e hosse estat segon Crestian Anatole e Robèrt Lafont ua tempsada de reconciliacion. L'encausa que'n èra dilhèu lo hèit qui èra lo cunhat de Josèp Romanilha (purmèr capolièr conegut per estar un catolic conservator).
Enter las soas òbras que podem mentàver: Lei Carboniers (1876) e Tolosa (1882) d'inspiracion epica, lo Romancero Provençau (1887) inspirat deus Romances castelhans, los contes de Papalina (1891) e lo roman sus ua tematica de Regim Ancian: Lei Roges dau Miegjorn (1896).
Hònt
thumb|200px|right|Monument a Fèlix Gras, [[Avinhon]]
Foeniculum vulgare
Lo fenolh (var. fenon, henolh, holh) (Foeniculum vulgare) es una planta erbacèa mediterranèa de la familha deis Apiaceae (o ombellifèras dins la terminologia anciana). Es conegut dempuei l'Antiquitat per sei proprietats aromaticas; sa cultura sembla de remontar au sègle XVI.
Morfologia
thumb|left|Foeniculum vulgare
Se destria lei varietats de fenolh fèr dei varietats orticòlas.
Lo fenolh fèr es una planta espontanèa, perenna, de la camba ramificada, que pòt montar fins a. Possedís de fuelhas de color verda que revèrtan lo fen (d'aquí lo nom de foeniculum, ), e produtz d'estiu d'ombèllas de pichonei flors jaunas. Puei vènon lei fruchs (aquènis), verds d'en premier puei grisencs. Dau fenolh fèr s'utiliza lei greus, lei fuelhas, lei flors e lei fruchs (que se li ditz impropriament granas).
Lo fenolh cultivat (dich ) es una planta annuala o biennala ambé de racinas pivotantas. Passa pas 60- d'autor. Se consuma lo gròs dau còr blanc que se desvolopa a la basa.
Cultura
thumb|left|Foeniculum vulgare Lo fenolh se cultiva dins leis òrts per la produccion dau, estructura compacta constituida per l'ensemble dei gainas foliaras, blancassas, popudas, e quichadas lei unas còntra leis autras a l'entorn d'una camba conica fòrça corta, directament au nivèu dau terren. Se recòlta lei bulbes en de sasons que dependon dei zonas de produccion. Se recomanda un terren leugier e sablonós. Se dispausa lei plantas en renguieras a aperaquí una de l'autra. La recòlta se fa environ 90 jorns après aver semenat. Lo fenolh demanda d'èsser aigat sovent e abondosament e preferís un clima temperat de tipe mediterranèu.
La recòlta dau fenolh fèr
Se recòlta la flor dau fenolh fèr tre qu'es dubèrta, de julhet a setembre. S'utiliza fresca o seca, en l'eissaurant a la lutz, mai luenh dei rais dirèctes dau soleu, que farián evaporar leis òlis essenciaus. Leis aquènis se pòdon recoltar au començament de l'autona, quand la flor s'es transformada en fruch. Lei fuelhas e lei greus tendres se pòdon culhir de la prima a l'autona ben avançada.
Usatge alimentari
En cosina, lo fenolh doç es una ortolalha que totei sei partidas son comestiblas. Son gost es vesin d'aqueu de l'anís, que coma eu contèn d'anetòl. Lo bulbe se pòt manjar crus en ensalada, o cuech ambé d'aiga e rostinat. Per quant au fenolh fèr, se n'utiliza lei flors frescas o secas, lei fruchs (o ), mai o mens doç, pebrats o amars (segon la varietat), e mai lei fuelhas e lei branquetas.
Lo fenolh intra sovent dins de recèptas de peis; se pòt citar, en particular, lo lop ambé de fenolh.
Lo fenolh en toponimia
Lo mot fenolhet, e son aumentatiu fenolheda, designan de luòcs onte vèn lo fenolh. Lo mot fenolhiera (var. fenolhièra, fenolhièira, fenolhèira) designa un luòc onte se cultiva lo fenolh. A donat son nom a un quartier d'Ais de Provença, lo quartier dei Fenolhieras.
Fleury-sur-Orne
Fleury-sur-Orne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Geografia
La municipalitat es en plana de Can e es limitrophe al sud-es de Can. Lo sieu centre, a l'entorn de la glèisa Santa-Martin d'Anautita-Alemanda, es del centre de la capitala regionala.
La commune est en plaine de Caen et est limitrophe au sud-est de Caen. Son centre, autour de l'église Saint-Martin de Haute-Allemagne, est à 5 km du centre de la capitale régionale.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bocona (selva)
Bocona es un bòsc d'Occitània situat per partida dins lo parçan de Savés, dins lo departament francés de Nauta Garona e un pauc de Gers, a un vintenat de quilomètres à l'oèst de Tolosa.
Descripcion
D'una superfícia de 2 700 ectaras, es gerit majoritariament per l'Ofici nacional de las forests (bòsc domanial de ). Compren tanben de partidas privadas e d'autras comunalas. S'i trapa una basa de lésers, gerida pel Sindicat mixte per l'amenatjament de la selva de Bocona.
Los plants locals mai espandits de Bocona son de garrics (Quercus petraea e Quercus robur) mens sovent Quercus pubescens  e Q. suber e lo pin maritim. D'autres fulhoses coma de castanhs, calpres, tilhs, e fraisses son tanben presents en mescla. De plants exotics coma los garrics roges d'America (Q. rubra) e los avets de Nordmann (Abies nordmanniana) son presents, mai sovent plantats.
Aquèl bòsc es lo sol grand massís boscat pròche del Grand Tolosa, mas malgrat de sa fòrta fraquentacion, conten de sanglars e cabròls. D'autras espècias mai discrètas i son presentas coma la geneta lo rainal e lo tais. Lo Circaèt Joan lo blanc caça sus las talvèras.
Formacion
Lo massís s'apièja sus d'ancianas laissas alluvialas de Garona formadas dins lo 1èr interglaciari, de Günz-Mindel.
Activitats
Una basa de léser s'i trapa amb una piscina, de terrens de tennis, un minigolf, un airal de picnic, de dralhas per l'escorreguda, coma lo Camin de Sant Jaume via Tolosana o pel BTT.
Istòria
esquèrra|vinheta|Estèla en memòria de François Verdier a Bocona L'itinerari de l'Anonim de Bordèu passa dins la region e mencioan lo site de Bucconis.
Òrdre dau Meriti maritim
L'Òrdre dau Meriti maritim es una decoracion de la Republica Francesa creada lo 9 de febrier de 1930. Es destinada a distinguir lei riscs encorreguts e lei servicis renduts a la nacion per lei marins.
Triatoma infestans
Lo Triatoma infestans (conegut en portugués coma barbeiro, chupança e altres noms; en francés e espanhòl coma vinchuca) es un insècte sud-american que s'alimenta de la sang umana o animala, e es lo vector del protozoari Trypanosoma cruzi, transmetor de la Malautiá de Chagas.
L'insècte abita en regions ruralas, entre plantacions de cana de sucre, entre lenha verda o fusta gardat, o en ostals amb parets de tèrra seca.
Messy
Messy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Taus d’interès
En economia, es lo montant versat dins una unitat de temps per cada unitat de capital investir. Se pòt tanben dire qu'es l'interès d'una unitat de moneda dins una unitat de temps o lo rendiment de l'unitat de capital dins l'unitat de temps. vinheta|350x350px|Evolucion de l’[[Euribor a un an (roge), a tres meses (blau) e a una setmana (verda) dempuèi genièr de 1999 fins a 2016. Los pics maximals de l’euribor interannal foguèt atenchs en 1994 (6,6%), 2000 (5,2%) e en 2008 (5,526%). Dempuèi redusiguèt significativament fins a aténher de valors negativas: lo 20 d'octòbre de 2016 foguèt de -0,073% a un an, de 0,313% a tres meses e de -0,385 a una setmana.]]
En periòde de crisi
drecha|vinheta|375x375px|Evolucion de Federala funds rate. Lo taus d'interès de fons federales es lo taus d'interès interbancari -taxa d'interès, normalament d’un jorn a l’autre- que cruban los bancs quand se prestan entre se. Dempuèi la Crisi financièra de 2008 la Federala funds rate es demorat en de chifras prèpas a zèro e per jos 1%. La Crisi financièra de 2008 e la Granda Recesion menèt los tauses d'interès dins fòrça zònas del mond a de nivèls prèp de zèro e quitament a d'interèsses negatius. En Euròpa l’euribor, lo taus d'interès del mercat interbancari de l'èuro, davalèt cap a zèro e atenguèt un interès negatiu pendent 2016 (lo 20 d'octòbre de 2016 foguèt de -0,073% a un an, de 0,313% a tres meses e de -0,385 a una setmana). La Federal funds rate demorèt en de chifras prèp a zèro e sota 1% dempuèi 2008.
Aspèctes istorics del pagament del interèsses
Istoricament lo pagament d'interèsses èra considerat illicit o injust e pecaminiós. Mas aqueste ponch de vista cambièt fins a èsser considerat abitual e quitament vertuós ara.
Tradicion Crestiana del deute e de l'interès
Dins la tradicion Crestiana lo pagament d'interèsses per un deute èra pecat que lo colpable es lo creditor (a qui se lo deu) e pas lo debitor (aquel que deu). Lo copable es lo banquièr que prèsta amb interès e usura, non pas aqueste que de biais desesperat demanda lo prèst. Lo ric auriá ja cobèrt los sieus besonhs, lo rèste de son argent es pas mai lo sieu e es el que ten l'obligacion (deute) de lo tornar. La tradicion judeocristiana rebat clar las mesuras biblicas al subjècte de l'interès e de la caducidad dels deutes. Lo capitalisme, d’aqueste punt de vista, es pura idolatria e d’aquò deurián se preocupar los responsables eclesiastics e non pas de la laïcitat (que ten de raices crestianas), l’idolatria del capitalisme es l'explicacion mai rasonabla de la crisi del cristianisme dins lo mond ric.
Edat mejana - Pecat d’usura
A l'Edat mejana europèa persistís la tradicion judeocristiana e lo pagament d'interès es considat per las doctrinas catolicas inaceptable dins aquesta epòca ont lo pagament d'interèsses èra considerat coma proprietat divina de biais que far pagar per l'emplec temporal d'un objècte o argent èra considerat coma comerciar amb la proprietat de Dieu, fasent que son acamp èra proïbit sota pèna d’excomunicacion. Mai tard, Tomàs d’Aquin sosteniá que pagar l’interès es un acamp doble: per la causa e per l'emplec de la causa. En consequéncia, far pagar d’interès èra vist coma pecat d’usura.
Renaissença - aparicion del benefici mutual coma acceptable
Aquesta situacion comencèt a cambiar pendent la Renaissença. Los prèsts acabèron d'èsser principalament destinat per la consomacion e comencèron (amb lo movement de l’argent) a jogar un ròtle important dins la prosperitat de las vilas e regions. Fàcia a aqueste fach, l'escòla de Salamanca prepausa una nòva vision de l'interès: se aqueste que recep lo prèst o fa per son avantatge, aqueste que l’autreja a drech a una partida d'aqueste benefici donat que en mai de prene un risc pèrd tanben l'oportunitat de beneficiar dels avantatge d’aqueste argent se l’aviá utilizat d’un autre biais, es lo nomenat còst d'oportunitat.
Amb aquestas nòvas proposicions comença a se pausar las basas per una percepcion de l’argent coma merça, que, coma quina autra que siá, poden èsser crompada, venduda o arrendada. Una importanta contribucion a aquesta vision ven de Martín de Azpilcueta, un dels mai important membre d'aquesta escòla. Segon el, un individu preferís recebre un ben dins lo present puslèu que de lo recebre dins lo futur. Aquesta "preferéncia" implica una diferéncia de valor, atal, l'interès representa un pagament pel temps qu'un individu es privat d'aqueste ben.
Epòca modèrna
Los primièrs estudis formals de l'interès s’encontran dins las òbras de Mirabeau, Jeremy Bentham e Adam Smith amb la naissença de las teorias economicas classicas. Per eles, l’argent es subjècte a la lei de l'ofèrta e demanda modifican, per o dire atal, lo prètz de l’argent. Mai tard, Karl Marx aprigondís las consequéncias d'aquesta transformacion de l’argent en merça, que descriu coma l'aparicion del capital financièr.
Aquestes estudis permetèron, pel primièr còp, la Banca Centrala de França un ensajar de contraròtle del taus d'interès mejans l'ofèrta de l’argent (quantitat d’argent en circulacion) avant 1847.
Al començament del sègle XX, Irving Fisher incorpòra a l'estudi del fenomèn diferents d'elements que lo tòcan (tal coma l'inflacion) introdusissent la diferéncia entre lo taus d'interès nominal e lo real. Fisher utiliza l'idèa de l'escòla de Salamanca e afirma que la valor a una dimension en mai de quantitativa tanben temporala. Per aqueste autor, lo taus d'interès mesura la foncion entre lo prètz futur d'un ben al respècte del prètz actual en tèrme de bens sacrificats ara per fin d'obténer lo dich ben dins lo futur.
Ara la concepcion del taus d'interès dins los estudis coma dins la practica de las institucions financièras es fòrtament influenciada per las visions de John Maynard Keynes e Milton Friedman.
Los tipes d'interès coma instrument de la politica monetària
Dempuèi lo punt de vista de la politica monetària de l'Estat, un taus d'interès naut incita a l'estalvi e un taus d'interès bas incita a la consomacion. D’aquí ven l'intervencion estatala sus diferents tipes d'interès per encoratjar l'estalvi o lo desvolopament, segon los objectius macroeconomics desirats.
Los tauses d’intés « reals » pel public son determinats per:
Aspèctes macroeconomics dels tipes d'interès
La macroeconomia s'interèssa a l'influéncia dels tipes d'interès dins d’autras variablas de l'economia, coma:
Tipes d'interès de las valors de mercat
Lo mercat financièr, sus que se negòcian de valors coma obligacion, accions, contractes a tèrme, etc., se negocia segon l'ofèrta e la demanda, establissent per cada classa d'actius un tipe d'interès que depend de factors coma:
Los tauses d'interès bancaris: actiu, passiu e preferencial
Dins lo contèxte de la banca s’utiliza de tauses d'interès diferents:
Interès nominals e reals
Los tipes d'interès se modulan segon lo taus d'inflacion. Lo tipe d'interès real es la rendabilitat nominal o lo taus d'interès nominal d'un actiu actualizant la pèrda de valor de l’argent a causa de l'inflacion. Sa valor aproximativa pòt s'obténer en levant lo taus d'inflacion del taus d'interès nominal. En consequéncia lo taus d'interès nominal, que correspond mai sovent al montant de l’interès suls credits, inclusiriá lo taus d'interès real e lo taus d'inflacion. Quand lo taus d'interès nominal es egal al taus d'inflacion, lo prestaire obten fa pas benefici nimai de pèrda, e la valor tornada dins lo futur es la mèsma a la valor de l’argent dins lo present. Lo prestaire fa de ganhs quand lo tipe d'interès es naut e l'inflacion fòrça bassa o inexistenta.
Un taus d'inflacion superior al taus d'interès nominal implica un taus d'interès real negatiu e, en consequéncia, una renda negativa pel prestaire o investisseire.
Taus d'interès fixe e taus d’interès variable
Los concèptes de taus d'interès fixe e de taus d’intrès variable s'utilizan dins multiplas operacions financièras, economicas e ipotecarias -coma la crompa imobilària-.
L'aplicacion de l’interès fixe supausa que l'interès se calcula en aplicant un taus unic o estable (un mèsme percentatge sul capital) pendent tota la durada del prèst o del depaus.
Dins l'aplicacion de l’interès variable lo taus d'interès (lo percentatge sul capital aplicat) cambia amb lo temps. Lo taus d'interès variable que s'aplica per cada periòde de temps compren de dos tipes de taus e es lo resultat de la soma d'ambedós: un taus d'interès de referéncia (p.ex; Euribor) e un percentatge o marge diferencial. vinheta|350x350px|Evolucion del Euribor a un an (roge), a tres meses (blau) e a una setmana (verda) dempuèi genièr de 1999 fins a 2016. Los pics maximals del euribor interannal s'atenguèron en 1994 (6,6%), 2000 (5,2%) e en 2008 (5,526%). Dempuèi s'es redusit alavetz significativamente fins a aténher de valors negatiuas: lo 20 d'octòbre de 2016 foguèt de -0,073% a un an, de 0,313% a tres meses e de -0,385 a una setmana.
Taus d’interès positiu e negatiu
Un taus d'interès es positiu quand es superior a zèro (0) e es negatiu quand es inferior a zèro (0).
Abitualament l'interès es positiu mas pòt tanben èsser negatiu. Quand l'economia estanha los tauses d'interès davalan per reviscolar l'economia —politica monetària anticiclica— mas quand la baissa demora positius las bancas centralas pòdon baissar los tauses sota zèro per que los depauses —l'estalvi— en mai d’ofrir una renda provòque pas de pèrdas e estimule lo movement de l’argent —dins l’investiment—.
Dempuèi de fins del sègle XX e lo començament del sègle XXI, unas economias an agut o an de taus d'interès negatiu (Union Europèa, Suècia, Soïssa e Japon entre d'autres païses).
Modèls matematics
Existisson una multitud de modèls matematics que tractan d'explicar e modelar l'estructura (o corba) temporala dels tipes d'interès.
Òrdre deis Arts e dei Letras
L'Òrdre deis Arts e dei Letras es una decoracion de la Republica Francesa creada lo 2 de mai de 1957. Recompensa leis individús que se son distinguits dins lo domeni de la creacion artistica o literària o per sa contribucion au raionament deis Arts e dei Letras.
Cabezón de Liébana
Cabezón de Liébana es un municipi de la província de Cantàbria.
Merlot
Lo Merlot es un vitatge destinat a la produccion de vins rogs. Vinificat sol, a un gost plegadís e fruchat, una color escura e d'aròmas plan fruchats. Es utilizat dins lo vignole bordalés per la fabricacion dels vins de Pomirau e de Sent Milhon mas domina pas totjorn l'assemblatge. En efièch, s'agís d'un vitatge precòç qu'es expausat als risques de gelada. Sa vinificacion es egalament complèxa e, d'unas annadas, la produccion es nulla.
En defòra dels domenis de Pomirau e de Sent Milhon, los vins de Merlot devon èsser consumits lèu. Pasmens, a causa del prestigi de Pomirau e de Sent Milhon, es un vitatge qu'es estat adoptat dins mantuna region del mond, sustot en Califòrnia, en vista d'imitar l'assemblatge bordalés. Actualament, lo resultat d'aquelas temptativas es pas encara conegut.
Clement Ader
thumb|Clement Ader en 1891 L'occitan Clement Ader (nascut a Murèth, Gasconha en 1841 - mòrt a Tolosa en 1925) foguèt un engenhaire qu'inventèc un microfòn e foguèc del primièrs assajaires de creador de telefòns. En 1880 installèc en París (França) la primièra linha telefonica.
Quand èra jove son atencion se portava sovent sus las comunicacions e sul biais de volar dels ausèls e de las ratapenadas. En 1866 installèc un talhièr qu'i construiguèc un aparelh planaire qu'aviá la forma d'un ausèl cobèrt de plumas d'auca, que li donèc lo nom d'avion. Ne fèc puèi un de mai elaborat, nomenat éole, qu'èra propulsat per una maquina de vapor. Aquela maquina equipada d'una eliç de bambó qu'aviá quatre esparrons e d'alas articuladas qu'arribavan a 14 m d'envergadura amb un pes de 300 kg (amb lo pilòt) volèc sus una distància de 50 m en 1890, pasmens èra pro incontrolable e pas gaire aerodinamic.
Lo 14 d'octobre de 1897 faguèt los ensages sus l'Avion III. Malgrat que capitèc de far 60 m e de córrer 150 m amb de vòls corts successius e 300 m dins l'aire sul camp de Satory (França), foguèc pas capable de respondre a las exigéncias del Ministèri de la Guèrra francés pr'amor de demostrar qu'aquela invencion se podiá governar. Aprèp aquel fracàs, Ader foguèc oblidat gaireben fins a la sia mòrt.
Lo nom avion, que ne bategèc son prototipe, pr'aquò serviguèc de basa per lo mot que designa l'aeroplan dins plan lengas.
Vélocipède Michaux
Vengut a París per l'Exposicion universala de 1867, descobrís los vélocipèdes Michaux e imagina de remplaçar lo bendatge de fèrre per de cauchó. En 1868, se lança dins la fabricacion de vélocipèdes, nommats « véloces cauchó ». Autra innovacion, utiliza un quadre tubular de seccion carrada, realizat en tòla, çò que mena una leugieretat.
La « pausa-ralhs »
Comença per trabalhar a la Companhiá dels camins de fèrre del Miègjorn. En 1875, imagina una maquina a pausar los ralhs, qu'es utilizada pendent de desenats d'annadas per la ret telefonica religada a l'Opèra de París e que permet d'escotar l'opèra en demorant a l'ostal. En pauc de temps, amolona una fortuna granda e multiplica los contactes influents dins lo governament. Se servís d'aquelas ressorsas per plaçar son projècte al près del ministèri de la Guèrra : l'Eòl.
Lo motor a vapor ultraléger
Motor a vapor Ader de 30 ch destinat al segond exemplar « Zefir » de son avion ; 37 kg nud mas 134 kg amb los accessòris.
Las eliças d'Ader
Las eliças de l'Avion III possedisson quatre palas avent l'aparéncia de plumas, confeccionadas en tijas de bambó, barbas en tela e papièr de China, nervées per un fil de bambó.
Los « mai pesucs que l'aire »
Ader consacra una partida granda de sa vida a la realizacion d'un sòmi de mainatge : far raubar un aparelh mai pesuc que l'aire.
Las recèrcas e las òbras menadas per Ader per far raubar un « mai pesuc que l'aire autopropulsat », còstan car. Trobèt en la persona d'Isaac Pereire un pairin a l'encòp generós e avisat. Pendent la guèrra de 1870, es emplegat coma scientific e tenda sens capitada de realizar un cabràs capable d'emportar un òme.
La sustentacion
« lo vòl dels aucèls e dels insèctes m'a totjorn preocupat… Aviái ensajat totes los genres d'alas d'aucèls, de ratapenada e d'insèctes, dispausadas en alas batentas, o alas fixas amb eliça… descobriguèri l'importanta corba universala del panatòri o de sustentacion. » — Clément Ader.
En 1874, Ader bastís un planaire de nòu mètres d'envergadura, que pesa 24 kg, e qu'es susceptible de recebre un motor. Se'n pòt veire d'elements dins d'unas fotografias de son amic Nadar. D'estudis menats al Musèu de l'aire e de l'espaci de Le Bourget tibarián a mostrar qu'aquela maquina èra capabla de s'auçar dins los aires.
Prototips
Puèi, avent convencut lo ministre de la Guèrra de finançar sas òbras, Ader (ajudat de Ferdinand Morel, un engenhaire qu'a dessenhat los plans de l'avion Ratapenada) met al ponch dels prototips dont los voilures son inspiradas de consideracions naturalistas, imitant l'ala de la ratapenada. Ader pensa qu'un còp lo panatòri mestrejat, una ala rigida inspirada de la dels aucèls seriá mai eficaç e mai solid. Compren que caliá pas temptar de reproduire lo batement de las alas d'aucèl mas adoptar lo concèpte de voilure fix coma l'aviá fach George Cayley de per abans.
Entre 1890 e 1897, realiza tres aparelhs : l'Eòl, que finança el meteis; lo Zefir (Ader Avion II) e l'Aquilon (Ader Avion III) son finançats per de fonzes publics.
L'Avion I (Eole)
L'Eòl, equipada d'un motor a vapor de 20 ch, es una maquina a la voilure complèxa, inspirada dins sa forma de la de la ratapenada. Sa geometria es modificabla en panatòri amb l'ajuda de sièis manivèlas. Se pòt atal far variar la susfàcia, pivotar las alas d'abans endarrièr, modificar la cambradura e plegar los caps d'ala cap amont o cap aval. Existís egalament un reglatge del motor e de las pedalas per la direccion al sòl. Pasmens i a pas de govèrn de direccion en vol. L'imatge çai contra es pro fidèl, levat a prepaus del tren qu'èra constituït de ròdas…
La primièra temptativa a las comandas de l'Eòl a luòc lo 9 d'octobre de 1890 dins lo pargue del castèl de Gretz-Armainvilliers, al sud-èst de París. Las traças daissadas per las ròdas dins lo sòl mòble son estats mens marcadas a un endrech e an totalament desaparegut sus una cinquantena de mètres. Son engenh a quitat lo sòl ; Ader efectua aquel jorn lo primièr envòl motorizat d'un engenh mai pesuc que l'aire. Los sols testimònis son sos emplegats.
Sent Leu d'Eila
Sent Leu d'Eila (Saint-Léon-sur-l'Isle en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Clement Ader
L'Avion II (Zefir)
Ader comença alara la construccion d'un segond aparelh, evolucion del primièr mas presentant de similituds amb l'Eòl : l'aparelh es monomotor bicylindre a vapor ultraléger de 20 ch e 35 kg. Aquel modèl es pas acabat ; servís de basa a l'Avion III (Aquilon), qu'es un aparelh bimotor (e a doas eliças), aquela formula es supausada reduire los problèmas d'instabilitat de l'Éole. Aquel Avion III pòt embarcar un pilòt e un observator.
Sent Leu d'Eila
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃n’lɛw] [‘dɛjlɒ]. Lo nom es atestat en 1203 Sen Leo. Dauzat e Rostaing, lo site de las comunas de Dordonha considèran que lo nom representa Leo, nom de mai d'un papa, dont Sent Leon lo Grand au segle V, mas Chantal Tanet e Tristan Hordé pensan que s'agís de Leontius, « Lionç », nom de dos avesques de Bordèu au segle VI, d'un avesque de Frejús au segle V e d'un avesque de Sentas au segle VII, entau coma a Sent Leu de Vesera. Eila es lo flume que ribeja Sent Leu, , , ,.
Clement Ader
Ader, paire de l'aviacion ?
« Un examèn dels brevets d'aeroplans de Pénaud (1876) e d'Ader (1890) [...] mòstra que lo primièr es lo verai visionari, qu'a sauput veire tot lo problèma de l'aviacion [...] l'autre, l'inventor tipic, demorant estacat a de concepcions talas coma l'imitacion purament fisiologica de la natura e non pas son interpretacion fisica [...] sas idèas d'amassa èran prigondament falsas e podián pas menar a un resultat real. Dins l'aviacion reala, se retròba pas res de son òbra, mentre que las idèas de Pénaud dominan encara, après quasi un sègle. » — Charles Dollfus.
Fin de vida
Ader acaba sa vida près de Tolosa, a Bèumont de Lesat (castèl de Ribonnet) dins sas vinhas. De temps a autre, Panhard e Levassor li demandan de testar lors darrièrs modèls.
Se morís a 84 ans lo 3 de mai de 1925 a Tolosa après una reconeissença nacionala tardiva. Sol a subreviscut l'avion III. L'aparelh es expausat a París al musèu de las Arts e Mestièrs, pendolant, totas alas desplegadas, al plafon de l'escalièr d'onor del musèu. S'i pòt egalament admirar son motor a vapor, expausat ennaut de las marchas. Se deu al fotograf grand Nadar de polidas fòtos dels talhièrs d'Ader ont lo coneisseire poirà veire, otra l'Eòl, dels elements del planaire e del Zefir. Es inumat al cementèri de Muret.
La reputacion d'Ader
En França, sa reputacion s'explica perque sa temptativa de panatòri motorizat es anteriora a las de Santos-Dumont, de Langley o dels fraires Wright. L'anar extraordinari de sos aviam en forma de ratapenada i es probable per fòrça. Ader es celèbre per sos « avions », mas mens conegut per sos motors a vapor e a esséncia. « la vertadièra carrièra d'Ader es estada la de l'engenhaire electrician, especializat dins lo telefòn e sos derivats » qu'an fach sa fortuna.
De notar qu'en 2013, d'elements tangibles aurián permés d'establir que Clément Ader aja pogut efectuar una temptativa capitada d'un panatòri en 1879. Pasmens, aqueles elements essent a far un trabalh d'analisi per diferents expèrts lo panatòri controvertit de 1890 rèsta actualament lo sol « oficialament » en vigor.
Ader auriá derivat lo mot « avion » del tèrme « aviacion » inventat pel marin, jornalista e òme de letras Gabriel de la Landelle en 1863, a partir del mot vejaire significant « aucèl » en latin. Lo 29 de novembre de 1911, per decision del general Roques, es decidit que los « establiments d'aeronautica » portaràn d'ara enlà lo nom de « esquadrilhas » e que los aeroplans militars seràn d'ara enlà apelats « avions », en omenatge a Clément Ader.
Trabalhs
thumb|Vòl de l'Avion, en 1897
Bibliografia
thumb|Primièr prototipe de l'Éole
Lista de formulas rimadas
Aquesta es una lista de formulas rimadas. Se tròban mai que mai dins los provèrbis, mas pas tanben dins lo jaupadís dels mercants per atraire la practica.
Vejatz tanben:
M
Març marceja.
R
La raça raceja.
T
Tala tufa, tala bufa.
Bedeishan
Bedeishan (Bédéchan en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Bedeishan que vengueré d'un nom latin d'òme Betitius dab lo sufixe -anum. Segon Negre, Bedeishan que vengueré d'un nom « romanic » (> latin) d'òme Bativius (derivat de Battius), dab lo sufixe -anum. Bedeishan qu'èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qui avèva per mèste Betitius, Bativius o un aute.
Lòcs e monuments
La glèisa de Fanjau bastida près d'un temple paien de Jupiter (fanum jovis).
Lo refugiat
Lo refugiat es un roman de Pèire Pessamessa, segond volum de la seria De fuòc amb de cendre. Foguèt publicat en 1976 dins la collection A tots de l'IEO. Es la seguida cronologica del primièr tòme Onze oras passadas de cinc. Los dos jovents occitans engatjats dins la SS per idealisme vivon los darrièrs jorns de lor division, fugissent primièr los Russes, puèi los Occidentals.
Sinòpsi
Norbèrt e Pèire, cadun de son costat o amassa s'acaran als darrièrs jorns del Reich, puèi al que representa per aquestes dos SS la desfacha nazi. Caminan per Alemanha en quista d'una escapatòria abans de se separar al pè dels Alps.
Comentari
Lo raconte contunha de prene lo lector. La fugida ten de donar vam a l'òbra romanesca, mentre qu'espelís un agach critic de Pèire sus son engatjament nazi. Lo roman s'acaba amb dos relats vius e pivelants, lo de la guèrra viscuda per Marqueton, figura de la Resisténcia, e lo de la guèrra viscuda per Bernat, figura dels camps de concentracion. Aqueles dos relats venon fa contrapés al punt de vist nazi de l'antieròi. Pessamessa contunha de fargar amb mestriá una multitud de personatges, sempre caracterizats en l'afar de qualques mots e en relacion dinamica amb los autres. Es d'una eficaça redotabla. Aquela catastròfa, al sens pròpri del tèrme, fonciona coma lo reflux de la fugida après lo flux, l'endavant fòl de l'engatjament nazi de la part primièra del roman. Après s'èsser ronçats dins la vida que la se vòlián sencèra, sens compromés, son, aqueste còp, precipitats per la foliá que contribuiguèron de descadenar. La fam, l'instint de subrevida, l'amistat, lo frairar viril, la traïson, l'embriagament jovenil que ven embrigadament ideologic, aquel esfondrament abrivat crida lo parelh de la catastròfa qu'es la crisi, valent a dire lo jutjament. Après l'apogèu quasi apologetic d'Onze oras passadas de cinc, lo romancièr porgís la nekuia que conven a tota trilogia del buf epic, e que tròba aicí per resson, tant lo triangle Norbèrt-Pèire-Marqueton coma in absentia lor monta-davala dins la "còla" venguda mitica de la joventut perduda.
Norroy-le-Sec
Norroy-le-Sec es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cremat, en 1454, pel sir de Commercy. En 1817, Norroy-lo-Shut, vilatge de l'anciana província del barrois aviá per annexis lo ancià ermitage de la Malgrat e lo molin de Sant-Quirin. A aquela epòca i i aviá 579 abitants repartits dins 115 ostals.
Brûlé, en 1454, par le sir de Commercy. En 1817, Norroy-le-Sec, village de l'ancienne province du barrois avait pour annexes l'ancien ermitage de la Malgré et le moulin de Saint-Quirin. À cette époque il y avait 579 habitants répartis dans 115 maisons.
Operon
Un operon qu'ei un ensemble de gèns estructuraus regulats per ua medisha sequéncia de regulacion (promotor e operator).
thumb|center|1000px|Operón Lac
Istoricament lo purmèr operon estudiat que ho l'operon lac.
L'operon que's compausa de :
Lengas nyulnyulanas
Las lengas nyulnyulanas son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.
Requeil
Requeil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Brian Boru
250px|right|thumb| [[Gravadura de Brian Boru, del sègle XIX]] Brian Bórumha mac Cennétig (926 o 941 – 23 d'abril de 1014) (conegut coma Brian Boru en anglés) foguèt Rei d'Irlanda de 1002 a 1014. Encara que se conescan pas los detalhs precises de sa naissença, se sap que nasquèt a costat del comtat de Killaloe (Kincora) (uèi County Clare). Son paire èra Cennétig mac Lorcáin, Rei de Thomond e sa maire Bé Binn ingen Murchada, filha del Rei de Connacht.
Requeil
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Administracion
thumb|left|upright=0.8|L'ostal de la comuna.
Nòtas
<references group=N/>
Mons (Var)
Mons  o Monts (Mons en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria
Lo territòri comunau es poblat dempuei la Preïstòria coma l'indica la preséncia de vestigis fòrça ancians coma de dolmens. Durant l'Antiquitat, au sègle I apC, lei Romans bastiguèron un pòrta-aiga qu'es totjorn en servici. La premiera mencion de Mons se tròba dins lo cartulari de Lerins au sègle XI. Durant l'Edat Mejana, l'endrech foguèt tocat per mai d'una catastròfa (terratrèm en 1227 e en 1448, pèsta en 1348 e en 1392, pilhatge per Ramon de Turena en 1391...) e foguèt necessari d'installar de colons estrangiers per lo tornar poblar. Originaris de la region de Ventemilha, aquelei colons foguèron dichs Figons. Desvolopèron un parlar inspirat per lo ligur e lo provençau. Recebèron de tèrras en cambi dau pagament de certaneis impòsts.
La fin dau periòde medievau permetèt una renaissença dau vilatge que conoissèt tornarmai de dificultats durant lo sègle XVI en causa dei Guèrras d'Itàlia e dei Guèrras de Religion. Durant lei sègles XVII e XVIII, leis archius contunian de recensar de catastròfas (terratrèm en 1648, pèsta en 1629 e 1720, fòrça ivèrns durs e secaressas). Pasmens, se la vida deis abitants es mau coneguda, lo vilatge sembla un centre actiu e famós. A la Revolucion Francesa, la populacion èra de mai de 1,000 abitants. Aquò durèt fins ais ans 1870 avans que l'exòdi rurau entraïnèsse lo declin demografic dau vilatge. Lo minimom d'estatjants foguèt agantat en 1968 amb 226 abitants recensats. Dins aquò, dempuei leis ans 1980, lo vilatge conoís un desvolopament important que li a permés de tornar passar 800 estatjants.
Patrimònis culturau e environamentau
Mons tèn un patrimòni arquitecturau riche per un vilatge d'aquela talha. D'efiech, mai d'un abitat preïstoric, de vestigis antics, de castèus medievaus, d'edificis religiós e de bastiments ancians de la vida vidanta dau vilatge (fònts, lavadors, pònts, molins...) son presents sus son territòri. De mai, lo vilatge a gardat un plan caracteristic deis abitats fortificats medievaus. Cau tanben nòtar lo Castèu de Bèuregard que foguèt la proprietat de l'Ostau de Vilanòva durant 550 ans. Lo patrimòni environamentau dau vilatge es tanben riche amb de baumas e de zònas protegidas per lo ret Natura 2000
Seneschàs
Seneschàs ( Sénéchas en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region.
Montsalier
Montsalier (Montsalier en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo territòri de la municipalitat a freqüentat al edat del bronze, del material a #èsser trobat en una tuta.
De l'epòca gallo-romaine, es arribat un cippe inscrich, meses a jorn al luòc-dich La nòstra-Madama, ont se trobava un establiment gallo-romain.
La localité apareis per las primièras fes en las chartes en 1050, jos la forma de Puja Celeg.
Lo primièr Montsalier, communément @dénommer "Lo Vièlh Montsalier", es uèi en ruïnes. A bastit sus un piton rocós per assegurar mai facilament la siá defensa. A la Mièja Edat, la glèisa dépendait de la abbaye de Cruis, #que requectava las intradas ligadas dins aquela glèisa del temps que las dîmes avián partejat entre la avesque de Ate|Ate e los sieus chanoines. La comunitat levava de la viguerie de Forcalquier.
Lo vilatge a #èsser desertat de los sieus abitants a la fin de la e al començament de la. La siá populacion s'es progressivament transferida en la plana, en un luòc @dénommer « Lo Plànol » #qu'a preses uèi lo nom de l'anciana aglomeracion.
Le territoire de la commune est fréquenté à l’âge du bronze, du matériel a été retrouvé dans une grotte.
De l’époque gallo-romaine, est parvenu un cippe inscrit, mis au jour au lieu-dit Notre-Dame, où se trouvait un établissement gallo-romain.
La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1050, sous la forme de Monte Celeg.
Le premier Montsalier, communément dénommé "Le Vieux Montsalier", est aujourd’hui en ruines. Il est bâti sur un piton rocheux pour assurer plus aisément sa défense. Au Moyen Âge, l’église dépendait de l’abbaye de Cruis, qui percevait les revenus attachés à cette église alors que les dîmes étaient partagées entre l’évêque d’Apt et ses chanoines. La communauté relevait de la viguerie de Forcalquier.
Le village a été déserté de ses habitants à la fin du et au début du. Sa population s’est progressivement transférée dans la plaine, en un lieu dénommé « Le Plan » qui aujourd’hui a pris le nom de l’ancienne agglomération.
Cabuérniga
Cabuérniga es un municipi de la província de Cantàbria.
Literatura gauchesca
thumb|180px|left|Gaucho La literatura gauchesca qu'ei un genre literari qui preten evocar la vita deu gaucho e lo son univers de cavaèr solitari e independent a despart de la vita urbana en bèth emplegar lo son lengatge : ua mena de castelhan coloniau, arquaïc e dab vocabulari manlhevat a las lengas amerindianas (quíchoa e lengas araucanas mei que mei).
Aqueth genre que compta dab testimònis literaris precursors abans lo sègle XIX ; un deus sons purmèr poeta que ho l'orientau Bartolomé Hidalgo.
L'òbra centrau de la literatura gauchesca qu'ei lo Martín Fierro de l'escrivan argentin d'origina irlando bearnesa José Hernández (1872).
A maugrat d'estar compausadas per autors de haut nivèu economic e culturau, la literatura gauchesca que s'inspira de la lenga e de la literatura orau deus gauchos deu sègle XIX (e mei que mei deus gauchos payadores. Atau qu'ei compausada sovent en verses dab trèit epics com l'emplec abondant de metafòras.
Assocada dab aqueth genre mes ideologicament a despart, Argentina que possedeish un corpus literari d'escarni au monde gaucho e a l'Argentina tradicionau (associada au regim autoritari e conservator de "Restaurador" Juan Manuel de Rosas). L'òbra d'escarni mei famosa qu'ei arau de segur lo Facundo de l'escrivan e president Domingo Faustino Sarmiento.
Au l'opausat d'aqueth genre d'escarni, la literatura gauchesca que conda tanben hèitas de gaucho antirosistas com Santos Vega de Hilario Ascasubi, un deu purmèr escrivans deu genre gauchesque.
Auta òbra famosa qu'ei la Faust, Impressions deu gaucho Anastasio lo Jovenet dens la representacion d'Opèra (Fausto, impresiones del gaucho Anastasio el pollo en la representación de la Ópera) (1866) d'Estanislao del Campo.
Lista de provèrbis occitans
Aquesta es una lista de provèrbis o arreproèrs occitans.
LAS APARÉNCIAS
Maison de haure, cavilha de husta. (Bearn)
Tot chin que japa, non mòrde pas. (Provença)
Tot ce qu'es blanc n'es pas de farina. (Auvèrnhe)
L'ARGENT
L'argent pòrta medecina (Peiregòrd)
LO FATALISME
A l'aulha tonuda lo vent (Bearn)
Esperança fa viure. (Provença)
Fauta d'alh, l'an [òm] minja daus inhons. (Lemosin)
Lo garric fa pas un píbol. (Roergue)
Parlatz a l'ase, vos farà de pets (Lengadòc)
Quand la pera serà madura, tombarà ben. (Lemosin)
Qui se contenta de gaire, al a tot. (Valadas)
LO TEMPS
Rocana dau mandin, aiga lo ser a plens chamins (Lemosin)
La matinaa ela es la mare de la jornaa. (Valadas)
LOS VICIS
Borsa de jugador, n'a gis de sarrador. (Auvèrnhe)
A la maison deu jogador, uei l'arrís, doman lo plor. (Gasconha)
A
ABONDANÇA de ben gasta ren (Lemosin)
ABRIU fa flor, Mai ne'n a l'onor (Peiregòrd)
AIGA arrestada, empoisonada.
A l'AIGA tranquilla t'i fises pas. (Lengadòc)
ANNADA de pluèja, annada d'imor. (Carcin)
Paubra ANNADA quand lo curet laura e la puta fiala. (Peiregòrd)
Tots los ASES de la fieira se semblan pas. (Peiregòrd)
AUNOR n'ei pas haria. (Bearn)
AUSEU que chanta lo matin, lo ser es plumat e rostit. (Peiregòrd)
AUVELHA que s'esbesenla perd son minjar (Peiregòrd)
B
BEATA de glèisa, diablessa a l'ostal.
A cada BÈSTIA de son hen. (Bearn)
Bèu parlar non escortega la lenga. (Provença)
C
Cal totjorn donar un òs al can fòl. (Carcin)
A CARNAVAL, tot s'i val. (Lengadòc)