Sègle_IX
Istòria
thumb|right|Situacion politica en [[Magrèb au començament dau sègle IX.]] 802-810 : tiera de revòutas dins lei domenis d'Ibrahim ibn al-Aghlab. Aquò li permetèt pauc a pauc d'estabilizar son poder en Magrèb Orientau. 801-802 : revirada d'un projècte de maridatge entre Carlesmanhe e Irèna l'Atenenca. L'idèa èra de restaurar l'Empèri Roman. Pasmens, lo projècte suscitèt d'oposicions vivas e, dins l'Empèri Bizantin, entraïnèt lo reversament de l'emperatritz que foguèt remplaçada per Nicèfor I. 802-805 : revòuta deis Avars còntra lei Francs. Durament reprimida, entraïnèt la somission de la màger part deis Avars que foguèron rapidament assimilats per lei venceires (→ 811). 803 : revirada d'una revòuta militara dins l'Empèri Bizantin. 805-806 : gràcias au declin dau Califat Abbassida, reconquista de la vila de Tarsa per lei Bizantins. Après la revirada d'una còntra-ataca araba, lei dos camps negocièron una trèva que durèt un vintenau d'ans (→ 830). 806 : isolada dins lo nòrd d'Itàlia, Venècia, darriera posicion bizantina dins la region, deguèt acceptar la senhoriá de Carlesmanhe (→ 809). 809 : revirada d'una temptativa de reconquista bizantina de Venècia. 809 : mòrt dau califa Harun ar-Rachid. Foguèt remplaçat per son fiu Al-Amin e son autre fiu, Al-Mamun, recebèt lei províncias orientalas dau Califat amb una autonòmia importanta (→ 810). 810-813 : dins lo Califat Abbassida, guèrra civila entre lo califa Al-Amin e son fraire Al-Mamun. S'acabèt per la victòria dau segond que venguèt califa après la conquista de Bagdad. 810 : illustracion dau declin de la ciutat maia de Calakmul, ges de nom de sobeiran figura sus lei tres monuments inaugurats dins lo corrent de l'annada. 810-816 : guèrra entre Bizantins e Bulgars. Après de succès iniciaus importants, l'emperaire Nicèfor I foguèt batut e tuat permetent ai Bulgars de pilhar Andrinòple e d'assetjar sensa succès Constantinòble. Una trèva de 20 ans foguèt finalament signada en 816. 811 : en Panònia, destruccion definitiva dei darrierei pòchis de resisténcia avaras. thumb|Expansion de l'[[Empèri Carolingian dins lo corrent dau rèine de Carlesmanhe.]] 814 : mòrt de l'emperaire Carlesmanhe que foguèt remplaçat per son fiu Loís lo Piós. 815 : dins l'Empèri Bizantin, restauracion de l'iconoclasme per l'emperaire Leon V. 816-829 : dins lo Califat Abbassida, insureccion majora en Azerbaitjan. Après plusors desfachas, leis armadas arabas abandonèron la region en 829 (→ 835). 817-819 : guèrra civila dins lo Califat Abbassida après una temptativa d'usurpacion menada per Ibrahim ben al-Mahdi. Lo califa Al-Mamun foguèt obligat d'acceptar de reduccions d'impòsts importantas per gardar lo sostèn de la populacion. 820 : assassinat de l'emperaire bizantin Leon V que foguèt remplaçat per Miquèu II Psellos. 821-822 : per assaiar de mantenir son autoritat dins lei províncias pus orientalas dau Califat, leis Abbassidas i nomèron Tahir ibn Husayn coma governador. I venguèt rapidament quasi independent e foguèt assassinat tre 822. Pasmens, en causa de son afebliment, lo califa Al-Mamun foguèt obligat de nomar son fiu coma successor. Aquò entraïnèt la formacion de la dinastia dei Tahiridas que venguèt de facto independenta. 821-824 : per de rasons desconegudas, lo generau bizantin Tòmas l'Eslau assaièt sensa succès de reversar l'emperaire Miquèu II Psellos. Pasmens, gràcias au sostèn deis abitants de Constantinòble e una aliança amb lei Bulgars, l'emperaire capitèt de gardar lo poder. 823-824 : conquista de Creta per leis Arabes. 825 : dins leis Illas Britanicas, batalha d'Ellandun entre Wessex e Mercia. S'acabèt amb una victòria d'Egbert de Wessex que restaurèt l'independéncia de son reiaume. 827 : revirada d'una ataca araba còntra Sicília (→ 830).