cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montinhei (Charanta)
Lo 1er de genier de 2019, venguet una comuna delegada de Vau d'Auja.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Josèp d'Arbaud
Josèp d'Arbaud (Jóusè d'Arbaud en nòrma mistralenca, Joseph d'Arbaud segon l'estat civil francés (Mairarga, Provença, 4 d'octobre de 1874 - Ais de Provença, 2 de març de 1950) foguèt un escrivan occitan provençau.
Biografia
thumb|left|Lo [[Castèu de Mairarga]] Josèp d'Arbaud nasquèt en 1874 dins lo domeni familiau de Mairarga, dins una familha amonedada. Son paire èra Felip d'Arbaud e sa maire Maria Loïsa Valèra Martin, una poetessa qu'aviá escrich un recuelh de poèmas sonat Lis amoras de ribas, que li transmetèt sa passion per la lenga d'òc. Quand faguèt sei 10 ans, anèt estudiar en çò dei jesuitas a Avinhon e puèi comencèt d'estudis de drech a Ais de Provença. Après quauqueis annadas demest lei joves escrivans de la vila coma Joaquim Gasquet, s'installèt en Camarga e venguèt manadièr, coma o aviá fach son cosin Folco de Baroncelli-Javon, quauqueis ans avans. Èra sòci de la Nacion Gardiana e foguèt fach Majorau dau Felibritge en 1918. La sieuna òbra màger e cap d'òbra es La bèstia dau Vacarés (La bèstio dóu Vacarès), un racònte poetico-oniric situat dins la sieuna Camarga arlatenca que ne foguèt ansin lo cantor màger e l'eraud. A l'encòp grand prosador e poèta inspirat mai requist, laissa una òbra de referéncia per lei Letras d'Òc de Provença, amb son grand aflat universau.
Bibliografia
50 px
Ligams extèrnes
30 px 35 px
Jura (omonimia)
Jura pòt èsser:
Vittorio De Sica
Vittorio De Sica (nascut en 1901, m. 1974) foguèt un important realizator italian de cinèma e actor, del genre Neorealisme. Son filme mai conegut es Ladri di biciclette (1948).
Pterodaustro
thumb|Eth paleontològ José Bonaparte descurbiguéc e classéc es uassi d'un nau pterosaure coma un des mès estranhs; eth Pterodaustro. Pterodaustro ei un genre escantit de pterosaures de Patagònia qui visquèc la fin deth Cretacèu inferior.
Manomètre
Lo manomètre (del grèc. μανός, leugièr e μέτρον, mesura) es un aparelh de mesura de la pression d'un fluid contengut dins un recipient tancat. Se distinguisson dos tipes de manomètres, segon que s'utilitzan per mesurar la pression de liquids o de gases. A diferéncia dels baromètres, que mesuran la pression absoluta respècte al void, los manomètres mesuran una pression relativa, diferenciala, o pression manomerica, generalament una subrepression (o depression) respècte de la pression atmosferica.
Per de diferéncias de pression pichonas, s'emplega un manomètre que consistís en un tub en forma d'U amb un extremita connectada al recipient que conten lo fluid e l'autre extremitat dobèrta a l'atmosfèra. Lo tub conten un liquid, coma l'aiga, l'òli o lo mercuri, e la diferéncia entre los nivèls del liquid en ambdoas brancas indica la diferéncia entre la pression del recipient e la pression atmosferica locala.
Pterodaustro
En 1970 eth doctor José Bonaparte descurbiguéc un des pterosaures mès estranhs jamès descurberts enquia aué. Prumèr sonque se traparen troçi de cran, vertebres e quauques elements dera esqueleta apendicular. Dempús tamben un cran sancer a ua esqueleta sancera includint un cran. Se traparen ena Formacion deth Cretacèu de Lagarcito (petit ludèrt), ena provincia de San Luis, en Argentina.
Eth doctor Bonaparte aperèc aguest genre coma Pterodaustro (ala deth sud). Ei un pterosaure de coa cuerta damb un cran de 23,5 cm mès damb ues ales d'1,33 m de longada. Es dents son es soletes de sòn genre trapades en tot eth mond.
Eth cran qu'ère plan ponchut e es troçi dera maissa deth deuant que pujauen ensus. Era maissa de baish auia ua luga lateral on i auien un nombre gran de dents longues, plan amassades e aparentaments elastiques que mès ben poderien éster aperades coma espines.
24 d'aguestes dents dera maissa inferior hèien 20 cm de longada e auien tamben enquia 500 dents en cada ua des maisses, cò que vò díder 1000 espines totes amassa.
Era maissa inferior de Pterodaustro ère un aparelh tà hiltrar petits organismes dehòra dera aigua. Eth contengut de menjar d'aguest tipe de cistelh ère nhacat en troçi mès petiti encara damb es dents dera maissa de naut. Pr'aguesta arrason Pterodaustro ei classat en ua familha propia, era des Pterodaustridae. Ptrodaustro podiá pas agahar eth sòn menjar en tot volar mès auia d'éster quiet sus es aigues e hiltrar es petits organismes dehòra d'aguesta damb aguest tipe de cistelh bocal.
S'an descurbert tamben troçi d'un umer de Pterodaustro deth Cretacèu lèu en Chile, ena provincia d'Antofagasta. José Bonaparte e T.M. Sanchez confermaren que i auia un dusau genre de pterosaure deth Cretacèu lèu (ena Formacion de la Cruz) ena provincia de San Luis, en Argentina, en 1975. En aquera epoca se traparen ua tibia de 9 cm qu'es hèia mès ampla en sòn final. Damb aguesta i auia ua vertebra dorsal, ua falanx dera ala e una auta falanx deth det deth pè.
Es despulhes plaçades mès tàth sud des pterosaures se traparen en strata deth Cretacèu, ena provincia de Santa Cruz, ena Patagonia. Son troçi d'uassi classats coma un ornithocherius. Aguesti pterosaures dera Patagonia demorauen proche as 51 º grads sud dera Tèrra. Troçi d'un femur d'un pterosaure pterodactyloid qu'an pogut pas éster classats tamben sigueren trapats en Argentina, en depaus deth Baish Cretacèu, en Neuquén, en eth nòrd dera Patagonia.
Hònt: ''The illustrates Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005. ''
Techovà
La techovà (ebrèu תשובה, « retorn » o « responsa »), prononciat "Tshovà" en ebrèu, es lo procès de pentiment dins lo judaïsme, tant dins la Bíblia ebraïca que dins la literatura rabinica. Confòrmament a la practica jusieva, una fauta, una error, un acte enebit, pòdon èsser perdonats jos resèrva d'engatjar un procès de techovà.
Santa Fe (Nòu Mexic)
thumb|280px|right|La ciutat de Santa Fe, Nòu Mexic.
Santa Fe es la capitala de l'estat american del Nòu Mexic. Sa populacion èra estimada a 68,041 abitants, en 2004. Sa superfícia totala es 96,9 km².
Techovà
Per amòr que ges d'òme es perfièch, segon la Torah, cadun se deu de portar en continú un regard critic sus son pròpri comportament per s'inscriure dins un procès de techovà.
Lo procès de techovà
Per l'Union ortodòxa, la techovà compren quatre etapas : primièrament cessar de pecar, puèi rancurar son pecat, puèi dire a nauta votz lei pecats en s'adreçant a D.ieu e s'engatjar a pus mai lei cometre, e finalament acceptar per lo futur de pecar pas mai. Dins lo cas dei pecats comeses còntra autrui e non còntra D.ieu, es necessari de demandar primièrament perdon a aquelas personas abans de demandar perdon a D.ieu.
La techovà compren leis etapas seguentas :
La responsabilitat de l'òme au respècte de l'òme es tala que lo « Tot Poderós » es pas pro poderós per l'anullar. Per exemple, s'òm a umiliat o nafrat quauqu'un, es necessari de li presentar deis excusas e d'obténer son perdon. Pasmens, se la primièra etapa concernís la relacion entre l'òme e son prochain, lei darrièras pòrtan sus la relacion entre l'òme e son Creator. Un rite sol sauriá sufire a escafar la fauta comesa.
La techovà dins la Bíblia
Dins lo contèxt de la literatura biblica, la techovà es presentada coma lo prerequis fondamentau dont depend lo salut tant collectiu qu'individuau.
La grandor e lo poder de la techovà
Lo Talmud ensenha que « ailà ont se ten l'òme qu'a fach techovà, emai lei justes perfièchs saurián téner ». La techovà permet d'efièch de posar dins lo mal l'energia qui permetrà que, segon lo Talmud, « lei fautas vengan dei merits ». Es ansin que lo poder ultim de la techovà permet de sublimar lo mau e de lo transformar en ben.
Brunete
Brunete es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Genre gramatical
En lingüistica, lo genre gramatical es una caracterisdtica intrinsèca dels noms, qu’a d’influéncia sus la forma d’unes elements satellits. Destrian los noms en categorias, limitadas a doas o tres per las lengas indoeuropèas (mai sovent le masculin e lo femenin a vegadas lo neutre).
Segon las lengas, lo genre gramatical se destria del genre lexical, alara nomenat classa sementic, que designa un referent animat sexuat. En occitan, lo genre pels èsser umans seguís lo sèxe levat unas exepcions coma: « una sentinala ». En allemand, das Mädchen (la filha) a un genre gramatical neutre e un genre lexical feminin.
Istòria
Seguent Aristòtel, Protagoras es considerat coma le primièr a aver lo genre gramatical coma categoria a aver classificat los noms en masculins (ἄρρενα), feminins (θήλεα) e objèctes inanimats (σκεύη) segon que lo referent possedís ou non un cèrt sèxe.
La Téchnē grammatikḗ, un brèu tractat didactic de gramatica grèga que la tradicion manuscrita attribuís a Denís lo Tràcia (c. 170 – c. 90 AbC.), discípol d'Aristarc de Samotràcia (c. 215 – c. 143 AbC.), conten l'expausat vengut classic:
Genre natural e acòrdi en genre
Dins la majoritat de las lengas que coneisson las oposicions de genres, existís pas qu'un nombre redusit de classas lexicalas susceptiblas d'exprimir un genre: son mai sovent lo nom, lo pronom, l'adjectiu, lo determinant e lo participi, mai rarament lo vèrd (en arabi par exemple) e la preposicion (per exemple dins las lengas celtica, que tenon de preposicions conjugadas).
D’entre aquestas classas, una minoritat ten un genre natural, inat (mai sovent unic), coma lo nom e lo pronom : en allemand, Frau (femna) es feminin, Mann (òme) masculin e Kind (enfant) neutre.
Aquestes mots impausan lor genre a d’autres que lor son ligats, aquestes pòdon èsser Lo determinant, l'adjectifu o l participi. Aquestes mots s'acordan en genre amb lo primièrs qu’an, de biais isolat, pas de genre (quitament se en prctica un dels genre serví de genre non marcat. Lor genre es donc gramatical: un diccionari poirà donc pas donar lo genre d’un adjectif e mai sovent indicarà las diferentas formas presas segon los genres.
L'acòrdi se fa entre mots de l'enonciat fortament ligats pel sens: dins lo bèl capèl e la pichona ombrèla, l'adjectiu bèl s'acòrda en genre amb capèl, al masculin. Lo segon adjectiu, pichon, es al femenin, acordat qu'es amb ombrèla. L'acòrdi se feguèt en acòrdi amb lo sens: es plan lo capèl qu’es bèl e l'ombrèla qu’es pichona.
De notar que, en Occitan, se pòt realizat l'acòrdi de proximitat. Atal, lo vèrb pren la marca en genre del substentiu mai pròche. Se pòr dire: « Lo cat e la mirga son bèlas ».
Blòc 0606
Sa superfícia es de 0.
Actina
2oopx|thumb|G-actina dita globulara (autament dit qu'ei ua sosunitat qui pòt s'amassar dab d'autas entà formar un microfilament) L'actina qu'ei ua proteïna qui's pòt polimerizar (en tot idrolizar l'ATP en ADP) en bèth dar microfilaments d'actina qui hèn partida deu citoesquelèt de las cellulas eucariòtas. Qu'ei atau implicada dens lo sostien de la forma de las cellulas, dens la loa motilitat, dens la juntada e l'estacament enter cellulas vesias e, associada dab ua auta proteïna aperada miosina, qu'autreja a las cellulas muscularas (aperadas miocits) la loa proprietat de contraccion.
Gramboés
Gramboés (Grambois en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Dammarie-lès-Lys
Dammarie-les-Lys es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Microfilament
200px|thumb|left|Filaments d'actina coloriats dab falloïdina Un microfilament (tanben aperat filament d'actina) qu'ei lo mei fin deus elements deu citoesquelèt. Qu'ei un polimèr de sosunitats d'actina. Que son responsables de la rigiditat de las cellulas, de la motilitat cellulara, de certe desplaçament dehens lo citoplasma de las cellulas, de las joncions enter cellulas vesias d'un medish organisme e, associadas dab ua proteïna aperada miosina, de la contraccion musculara.
200px|thumb|Microfilament d'actina dab las soas duas cadenas de sosunitats d'actina Los filaments d'actina que's forman en bèth idrolizar l'ATP en ADP en liberant fosfats inorganics (Pi). Lo filament qu'ei compausat de duas cadenas enrolladas ua sus l'auta de sosunitats d'actina. Qu'ei polirizat dab ua extremitat qui prva mei lèu que l'auta.
Haigneville
Haigneville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Gregau
Lo gregau (var. gregal) es un vent que bofa dau nòrd-èst. Es nommat ansin perque leis ancians navigaires l'utilizavan per anar en Grècia.
Haigneville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Califat abbassida
Lo Califat abbassida foguèt lo tresen califat islamic qu'existiguèt entre 750 e 1259. Capitèt de prendre lo poder après una revòuta còntra lo califat omeia en crisi durant leis annadas 740 en causa de sa politica exclusent lei minoritats nombrosas de l'Empèri, especialament aquelei de Pèrsia. Venceires en 750, leis Abbassidas consolidèron rapidament lor poder, reorganizèron l'administracion en s'inspirant dei tradicions de l'Empèri Sassanida e creeèron una capitala novèla, Bagdad, a partir de 762.
La dinastia aquistèt un poder important gràcias a sa dominacion sus lo monde musulman e a sa posicion estrategica sus lei vias comercialas principalas de l'epòca. Sostenguda per una politica activa d'encoratjament deis autoritats, lei sciéncias e la cultura realizèron de progrès considerables e Bagdad venguèt lo centre culturau, comerciau e intellectuau de la planeta fins a sa destruccion per lei Mongòls en 1258.
D'efèct, maugrat son primat culturau e scientific, lo Califat poguèt pas tenir sei regions perifericas puei centralas que venguèron independentas tre lei sègles IX e X. A partir d'aqueu sègle, lo califa teniá solament una autoritat nominala sus lei territòris musulmans. Venguts dependents, e de còps vassaus, d'estats pus poderós, lei califas demorèron solament senhors de la region de Bagdad que foguèt conquista en 1258 durant leis invasions mongòlas en Orient Pròche. Lei subrevivents de la familha Abbassida s'anèron alora installar au Caire sota la proteccion dei sultans mamelucs. Conservèron un ròtle onorific fins au sègle XVI quand lo darrier califa leguèt son poder au sultan otoman de Constantinòple.
La revòuta còntra lo Califat Omeia
thumb|right|Extension dau Califat Omeia avans la revòuta deis Abbassidas.
La formacion dau Califat abbassida acomencèt ambé la revòuta a partir de 747 d'una familha de l'aristocràcia dau Califat Omeia dins lo Korasan. S'acabèt per la desfacha deis Omeias en 750 e l'aveniment d'una dinastia novèla, leis Abbassidas a la tèsta dau Califat.
Lei rasons de la crisi dau Califat Omeia après la fin dau periòde dei grandei conquistas islamicas. D'efèct, leis Omeias favorizèron l'aristocràcia aràbia per assegurar son poder. Pasmens, aquela aristocràcia, guerriera e rurala, deguèt dirigir un empèri vast, compausant d'unei pòples e que son motor economic venguèt rapidament lei classas aisadas (marchands, artesans...) dei centres urbans. De mai, ambé l desalenament dei conquistas, lo ròtle de l'aristocràcia guerriera dins la direccion de l'estat venguèt pauc a pauc contestat. Una tièra de crisis de succession afebliquèt egalament la dinastia entre 730 e 750. Enfin, l'exclusion dau poder dei pòples conquistats causèt una agitacion importanta dins lei regions perifericas. Ansin, lo maucontentament entraïnèt la revòuta deis Abbassidas en 747.
Inicialament contenguda per leis Omeias, la rebellion capitèt d'aumentar sa fòrça ambé la realizacion d'una aliança ambé lei Pèrsas e lei Chiites. Aquò permetèt ais Abbassidas d'anientar l'armada deis Omeiadas a la batalha dau Zab en 750. Après una perseguida fins en Egipte, lo darrier sobeiran omeiada foguèt eliminat e lo cap deis Abbassidas venguèt califa.
La consolidacion dau poder abbassida
Après sa victòria e lor presa dau poder, leis Abbassidas lo consolidèron per una tièra de refòrmas, magerament ai nivèus politic e religiós. Ansin, lo centre dau Califat foguèt desplaçat de Siria vèrs Iraq. Una capitala novèla, Bagdad, i foguèt bastida en 762 sus lo luòc d'una crosiera comerciala importanta. Enterin, l'administracion foguèt reorganizada e de pòstes dau govèrn prepausats ai non Arabis. Enfin, lei califats novèus anoncièron seis intencions de venir tornarmai a un islam sensa classa sociala e dirigit per un membre de la familha dau Profèta.
L'apogèu dau Califat
thumb|right|Extension dau califat abbassida durant lo rèine de Harun ar-Rachid ([[786-809).]]
thumb|right|Califat abbassida e país vesins vèrs [[820.]]
L'apogèu dau Califat foguèt rapidament agantat en causa dei dificultats dau Califat per tenir sei regions perifericas e gràcias a un envans culturau e economic fòrça important.
Au nivèu militar, lei regions occidentalas escapèron rapidament a l'autoritat dei sobeirans abbassidas. Tre 756, Espanha venguèt independenta sota la direccion d'una dinastia omeiada. En 800, es lo torn deis estats de Magrèb d'obtenir una autonomia en cambi de la reconeissença de l'autoritat nominala de Bagdad. A l'interior de l'empèri, lo govèrn deguèt faciar l'agitacion chiita, la revòuta d'unitats de soudats turcs, la rebellion de certanei regions orientalas e unei crisis de succession. Ainsi, a l'apogèu dau Califat, durant lo rèine d'al-Mamun (813-833), l'empèri a ja perdut la màger part de sei regions occidentalas e una partida importanta de sei territòris orientaus.
En revènge, lo raionament culturau e economic dau Califat, especialament aqueu de sa capitala Bagdad, foguèt fòrça important. Ansin, la vila èra lo centre politic e economic dau monde enterin qu'un luòc major d'art, de cultura e de reflexion. De monuments son lo simbòl d'aquela epòca coma lo centre de traduccion dich « Dar al-Hikma » (Ostau de la Saviesa), construch durant lo rèine d'al-Mammun, que permetèt la conservacion d'un nombre important d'òbras grègas anticas. Aqueu raionament demorèt fins a la presa de Bagdad per lei Mongòls maugrat lo declin politic de la dinastia entre lei sègles X e XIII.
Lo declin e la fin dau Califat
Lo declin dau Califat acomencèt tre lo sègle IX ambé la pèrda d'autoritat dau califa sus leis afaires interiors e la formacion de dinastias regionalas fòrça poderosas que prenguèron lo poder. Ansin, lo califa venguèt pauc a pauc una mariòta dirigida per l'aristocràcia, l'armada o de membres influents de la burocràcia administrativa. Reduchs a un ròtle onorific, lei sobeirans abbassidas foguèron eliminats quasi entierament au sègle XIII per leis invasions mongòlas.
La desagregacion dau Califat
Començada au sègle VIII, la desagregacion dau territòri de l'empèri s'accelerèt a partir dau sègle IX entraïnant rapidament la mesa sota tutèla dau califa. D'efèct, tre leis annadas 820, la familha pèrsa dei Samanides prenguèt lo contraròtle efectiu d'una partida dei regions orientalas de Korasan. En Siria dau Nòrd, una dinastia chiita, lei Hamdanides, capitèt tanben d'installar son poder sota la region. Enfin, en Iran, lei territòris dei Tahirides e dei Saffarides venguèron de facto independents. A partir dau sègle X, lo fenomèn toquèt tot l'empèri. Bagdad foguèt presa per lei Buyides en 945 e Egipte foguèt conquista per lei Fatimides en 969. Lo califa foguèt pas destituit mai un protectorat foguèt creat au profiech dei Buyides que prenguèron donc lo contraròtle dau centre dau Califat.
L'invasion mongòla e la destruccion dau Califat
thumb|right|Representacion de la batalha de Bagdad en [[1258.]]
La contraròtle dei Buyides sota leis Abbassidas demorèt fins a 1055 quand lei Turcs Seldjokidas prenguèron la vila. I creèron tanben un protectorat e lo califa demorèt en plaça e conservèt son autoritat nominala sus la màger part dau monde musulman. Au començament dau sègle XII, lo rèine dau califa An-Nasir (1180-1225) permetèt una restauracion parciala de la poissança abbassida en Iraq en participant a la destruccion dei territòris seldjokids puei en resistent ais ambicions dei sobeirans vesins. Pasmens, deguèron cridar a l'ajuda de tropas mongòlas que s'installèron fòrtament dins la region puei acomençar sa conquista metodica. En 1258, una invasion mongòla conquistèt Bagdad e destruguèt la vila e sa populacion. La màger part de la familha deis Abbassidas foguèt tuat dins o après la batalha.
Prèmi Nobel de Literatura
left|80px|Medalha prèmi Nobel Lo Prèmi Nobel de Literatura es un prèmi atribuit per la Fondacion Nobel dins la literatura.
Aquò es la lista dels laureats del Prèmi Nobel de Literatura dempuèi sa creacion.
Otto Fritz Meyerhof
Otto Fritz Meyerhof (Hannover, 12 d'abril de 1884 - 6 d'octobre de 1951) foguèt un biologista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1922, amassa amb Archibald Vivian Hill, per son trabalh sul metabolisme del muscle e la glicolisi.
Oserkarà
left|thumb|600px|Oserkarà enetr los noms deu rei de la VI dinastia suber la [[Lista Reiau d'Abidòs]] Oserkarà que ho lo dusau faraon de la VI dinastia.
Que's sap chic de causa sus eth. Qu'ei mencionat mei que mei sus la Lista Reiau d'Abidòs. Que sembla que lo son predecessor Tetie sia estat assassinat çò qui deisha un dobte sus la soa plaça ; n'i a qui perpausan que sia estat un usurpator gessit de la dinastia precedenta mes, dilhèu mei probablement puish que sembla que la transicion dab lo son successor e sia estada tranquilla, d'autes que pensan qu'a jogat un simple ròtle de transicion au costat de l'esposa de Teti, la reina Iput, mair de Pepí I.
Dens la Lista d'Abidòs Oserkara ("poderós qu'ei lo ka de Ra") qu'ei marcat atau :
Fiefs
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunitat d'aglomeracion de Pau Pirenèus
Lo 1er de gèr de 2017, que fusionè dab las comunitats de comunas: La comunitat navèra que s'apèra Comunautat d'aglomeracion de Pau Bearn Pirenèus (o Comunitat-).
X Japan
X Japan es un grop de musica de Japon. Considerat per plan de monde coma lo principal grop japonés.
Meteorizacion
La meteorizacion es l'ensemble dei procès de transformacion dei ròcas compactas en fragments de talha variabla, que pòdon èsser carrejats per leis agents geologics extèrnes. I a tres formas principalas de meteorizacion: fisica o mecanica, quimica e biologica.
La meteorizacion fisica
La meteorizacion fisica se produtz quand lei ròcas se rompon en fragments, sensa s'alterar quimicament. Es causada, subretot, per lei cambiaments de temperatura. thumb|Erosion d'una ròca
La meteorizacion biologica
Leis èssers vius tanben provòcan la meteorizacion, durbent de fendas e alterant lei ròcas. Citem l'accion mecanica dei rasics dei plantas e deis animaus foseires (coma lei darbons e leis invertebrats nombrós que vivon dins lo sòu), e l'accion quimica d'organismes coma lei bactèris, lei bolets o lei liquèns, que produson de substàncias acidas qu'atacan lei ròcas.
Buitrago del Lozoya
Buitrago del Lozoya es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Infinitiu
L'infinitiu es, amb los participis, una de la formas non conjuguada d'un vèrb; es definit tradicionalament coma un mòde. Lo tèrme ven del latin dels gramaticians modus infinitivus.
Thomas Tallis
thumb|200px|Thomas TallisThomas Tallis (c. 1505 – lo 23 de noveme de 1585) que ho un compositor e un organista anglés de la Reneishença. Pròche deu compositor Willian Byrd que tribalhè dab eth entà la capèra reiau. A maugrat deu cambiament de religion en anglatèrra, que demorè catolic tota la soa vita.
Qu'ei l'autor de messas e de motets.
Infinitiu
Per l’occitan coma per d'autras lengas, es la forma infinitiva del vèrb que figura dins los diccionaris (es pas le cas pel latin o lo grèc per exemple).
L'infinitiu existís pas dins totas las lengas. I a tanben de lengas, coma lo portugués, que l'infinitiu accèpta una forma conjugadas (veire Infra).
Infinitiu en occitan
Los vèrbs occitan se classican en tres grops; la forma de l'infinitiu es le principal element permetent de determinar a quin grop apartenon un vèrb:
L'infinitiu s'utiliza subretot coma nom verbal (Exemples: lo beure e lo manjar) e coma vèrb de proposicion infinitiva.
Infinitiu en anglés e dins las lengas escandinavas
En anglés, e dins las lengas escandinavas, l'infinitiu complet (« full infinitive » en anglés, per oposicion a « bare infinitive ») se presenta precedit d'una particula especifica: to en anglés (to be, to have, to go = èsser, aver, anar), å en norvegian (å gå = anar).
Infinitiu en grèc ancian
En grec ancian, la terminason de l'infiniti es / -ein per la forma tematica activa,  / -men,  / -nai o  / -menai per l'atematic actiu,  / -thai ( / -sthai se precedit d'una vocala) pel mediopassifu.
En grèc ancian l'infinitiu a un resson d'optatifu o de subjonctiu Qu’es utilizat per exprimir una volontat (o accion de far), una opinion personala o aparéncia observabla, en complement del vèrb o en complement circonstancial, qu’en occitan se donariá amb « per + infinitiu », « de + infinitiu » o la subordinacion en subjonctiu. Çò que destria l'infinitiu grèc del latin (e de las romanas), es que deriva del nominatiu-accusatiu e utilizat Coma nom verbal. Son emplec es sovent mai pròche del gerondiu latin datiu e ablatiu.
Infiniti en esperanto
En esperanto, l'infiniu verbal se marca en apondent -i a la raiç de basa. Tot tèrme es gramaticalament susceptible de donar un o mai vèrbs (del moment que lo verb potencial es pas necessàriament en usatge).
Exemple : granda = grand ; grandi = èsser grand ; grandiĝi = grandir.
En esperanto, l'infinitiu es utilizat coma nom verbal e vèrb de proposicion infinitiva.
Infinitiu personal en portugués
Aqueste temps es una particularitat de la lenga portuguesa. Es un infinitiu conjugat a diferentas personas. Se trapa après unas preposicions, coma: para, por (per), antes de (abans), e de locucions impersonals coma: é preciso que (cal). Son emplec es obligatòri quand lo subjècte de l'infinitiu es diferent del subjècte del vèrb principal: fa alara la frasa mai clara.
Exemples :
Yoshiki
Yoshiki, amb hide, Toshi, Pata e Taiji e Heath foguèt un musician del grop japonés X Japan.
Cabanillas de la Sierra
Cabanillas de la Sierra es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Blòc 0607
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Isèra (ribièra)
Isèra es una ribièra del sud-èst de França, afluent important en riba esquèrra de Ròse. La font es situada dins los Aups, en Savòia, dins lo Parc nacional de la Vanoise, sus la comuna de Val d'Isère, al glacièr de las fonts d'Isèra jos la Granda agulha Rossa. Se trai dins Ròse a qualques quilomètres al nòrd de Valença.
Julius Wagner-Jauregg
Julius Wagner-Jauregg (n. en 1857, m. en 1940) foguèt un mètge austriac. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1927.
Isèra (ribièra)
Son nom es integrat a mai d'una comunas ribairenca (exemples : Sainte-Hélène-sur-Isère, Saint-Quentin-sur-Isère, Rumans o Pont-de-l'Isère). Donèt tanben lo nom al departament d'Isèra.
Aotearoa
Nòva Zelanda (var. Nava Zelanda, Nuòva Zelanda; en anglés: New Zealand; en maòri: Aotearoa) o es un país e un archipèla situat en Oceania, al sud de l'Ocean Pacific. Se compausa de doas illas principalas: l'Illa del Nòrd e l'Illa del Sud.
La capitala n'es Wellington.
Istòria
L'arribada dels primièrs polinesians en Nòva Zelanda es datada a l'entorn dels ans 1250-1300. Venián de Polinesia orientala. En Nòva Zelanda trobèron una granda varietat d'espècias animalas e vegetalas e i desvolopèron la cultura maòri. Aqueles colons desvolopèron l'agricultura sus la nòva tèrra e entre los sègles XII e XIV, lo besonh d'obténer mai de tèrra per cultivar favoriguèt la proliferacion de guèrras entre las divèrsas tribús maòris fixadas en Nòva Zelanda, fòrça d'elas foguèron chapladas e lo canibalisme se faguèt mai present.
En 1642 l'explorador olandés Abel Tasman arribèt dins las tèrras neozelandeses e trobèt una fòrta resisténcia de la part dels Maòris. Cristianizèt la "Baia dels Assassinats" (uèi Golden Bay) e batejèt la nòva tèrra Statenlandt, supausant que s'agissiá del continent austral qu'arribava fins a la Tèrra dels Estats, en America del Sud. Lèu la Companhiá Neerlandesa de las Índias Orientalas li cambièt lo nom, amor que veniá de descobrir la Tèrra dels Estats vertadièra (uèi isla dels Estats), e la nomenèt "Nieuw Zeeland" en remembrança de la província neerlandesa, del comtat de Zelanda, separada per l'estuari de Ren e de Mòsa de la província de Olanda, coma la Nòva Zelanda es separada de la Nòva Olanda (Austràlia) per la mar.
thumb|Carta istorica de Nòva Zelanda en [[1911.|esquèrra]]
En 1840, dabans l'interès creissent de França per lo territòri, la corona d'Anglatèrra signèt amb los maòris lo Tractat de Waitangi per lo qual los abitants cedissián la sobeiranetat de la siá tèrra a la Corona en escambi de proteccion. Al començament los maòris se lancèron amb estrambòrd dins lo comerci amb los que nomenavan pakeha, e nombrosas iwi (tribús) venguèron ricas, mas amb l'aumentacion del nombre dels colons, de conflictes apareguèron, que provoquèront las guèrras maòris entre 1860 e 1870, menant a la perda de la granda majoritat de sas tèrras pels maòris pendent tot lo rèsta del sègle XIX. Los maòris vesián que sa cultura tendiá a desaparéisser. A la fin del sègle XIX Nòva Zelanda venguèt lo granièr del Reialme Unit, en exportant de produches agricòlas coma la carn dins divèrses païses europèus. Serà pas abans 1947 que lo país obtendrà la totala independéncia del Reialme Unit. Las relacions entre los dos païses contunhèron d'èsser fòrça estrechas coma se poguèt veire quand las tropas neozelandeses luchèron al costat dels britanic durant ambedoas guèrras mondialas. Entre los ans 70 e los 80 del sègle XX, Nòva Zelanda perdèt son mercat europèu çò que, apondut a la crisi del petròli, faguèt que l'economia del país se'n ressentiguèsse fòrtament. En 1984 se signèt un tractat de liure comèrci amb Austràlia.
Politica
Nòva Zelanda es una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es lo rei d'Anglatèrra, actualament Carles III, representat per un governador general.
Geografia
thumb|fòto satellit del país presa en octobre de 2002 thumb|Lac Ohau Lodge Nòva Zelanda es compausada de doas illas principalas, l'illa del Nòrd e l'illa del Sud, e de nombrosas autras pus pichonas, d'unas essent pron aluenhadas, près del centre de l'emisfèri maritim. La superfícia totala es de inclusent las illas Antipodas, las illas Auckland, las illas Bounty, las illas Campbell, las illas Chatham, las Tokelau e las illas Kermadec, sia un pauc mens qu'Itàlia o Polonha, e un pauc mai que lo Reialme Unit. Lo país s'estend sus mai de sus son ais nòrd-nòrd-èst e ten 15,134 km de còsta. Entre las autras illas abitadas, las pus importantas son l'illa Stewart (au sud de l'illa del Sud), l'illa Waiheke (dins lo golf de Hauraki), l'illa de la Granda Barrièra (a l'èst deldich golf), las illas Chatham (a l'èst de l'illa del Sud) e las Tokelau (au Nòrd de las Samoa).
L'illa del Sud (South Island) es la pus granda ; es partejada dins tota sa longor pels Alps del Sud (Southern Alps), que lo ponch culminant es lo mont Cook amb sos 3,754 mètres d'altitud. Lo mont Cook mesurava 3,764 mètres, mas un lisament de terrenh rabotèt son som de dètz mètres lo 14 de decembre de 1991. Ten dètz e uèit soms de mai de 3,000 mètres.
Isèra (ribièra)
Lo riu travèrsa al sens estricte tres departaments : Savòia, Isèra e Droma. Al sens larg, son bacin concernís tanben los Auts Aups (per lo Drac) la Nauta Savòia (per Arli) e Ardecha (al jonhent de Ròse), sens deslembrar lo fait que sa font se trapa a solament qualques mètres de la frontièra francoitaliana e de la region Piemont.
Aotearoa
Geografia
L'illa del Nòrd (North Island) es pauc montanhosa, mas marcada per lo volcanisme e una activitat geotermica. Son ponch culminant, lo mont Ruapehu (2,797 m), es un volcan en activitat. Los paisatges tormentats e estranhs de Nòva Zelanda li vaguèron l'interès dels studios de cinèma e de television ; son industria del torisme vejèt un interès crescut per lo país après la sortida dels films del Senhor dels anèls, realizats per Peter Jackson, el meteis neozelandés.
Isèra (ribièra)
Principals afluents
thumb|450px|droite|Isèra e las aigas principalas del bacin
AlunaGeorge
AlunaGeorge es una formacion musicala anglesa qu'a per genre la musica electronica. Aqueste duo que se formèt a Londres en 2009 es compausat de la cantaira Aluna Francis e de George Reid que donan son nom a son grop.
Aotearoa
Economia
De veire: Economia de Nòva Zelanda.
Villers-en-Argonne
Villers-en-Argonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Blòc 0608
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Villers-en-Argonne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|Centre|234px|Roure tri-centenaire.
thumb|centre|234px|Chêne tri-centenaire..
Caudala
Relatiu a la coa. La nadarèla caudala de peis se troba al cap de sa coa.
Jura (montanha)
Jura es una cadena de montanha d'Euròpa situada long de la frontièra entra França e Soïssa. Se caracteriza per una forma de creissant s'estendent sus mai de entre Zuric e Voreppe, seguissent la corbura de l'arc alpenc. Culminant a d'altitud al suc de crêt de la Neige, lo massís ten un clima rude de tipe semicontinental a montanhòl, malgrat son altitud modèsta e sa posicion geografica. Sa geologia complèxa ne fa un modèl de referéncia dins nombrosas disciplinas geologicas e son nom foguèt a l'origina de la denominacion del periòde geologic de Jurassic.
Bustarviejo
Bustarviejo es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Pepí I
thumb|200px|left|Esatatua de Pepí I Pepí I que ho un faraon de la VI dianstia.
Tamanrasset
thumb|Tamanrasset qu'ei considerada era capitau des tuaregs en eth Hoggar. Ei situada a 1400 m d'altitud, en plen Sahara. Tamanrasset, o تمنراست en araba, ei una vila d'Argeria situada en un oasi a 1.400 m d'altitud, en eth desèrt deth Sahara, en la cadia de montanes deth Hoggar. A 76.000 abitants.
Genre gramatical
Genre natural e acòrdi en genre
Las règlas varian fòrça segon la foncion de la lenga. Atal, en arabi:
Tamanrasset
Climat
Eth mes mès caud qu'ei junhsega, damb 29,2°C de temperatura mejana e damb temperatures mejanes de 35,3°C e minimes de 23,1°C. Eth mes mès heired qu'ei gèr, damb ua temperatura mejana de 12,7°C e damb temperatures maximes mejanes de 20,1°C e minimes de 5,2°C. Era precipitacion anuau ei de 55 litres, e cada mes se registren pauques precipitacions. Eth mes mès plojós ei agost, damb 8,1 litres.
Califat abbassida
La contuniacion de la dinastia en Egipte
Après lo chaple de la familha Abbassida per lei Mongòls, lei subrevivents foguèron aculhits per lei sultans mamelocs installats au Caire en Egipte. La dinastia foguèt donc simbolicament perpetuada permetent ai sultans mamelocs, egalament gardians dei luòcs sants de l'islam, de revendicar un primat onorific dins lo monde musulman. Au sègle XVI, après la conquista d'Egipte per leis Otomans, lo darrier califa abbassida leguèt sei poders au sultan turc Selim I marcant la fin de la dinastia.
Tamanrasset
Istòria
Eth territòri ja ère abitat pendent eth tresau e quatau millenis avans dera nòsta epòca, coma ja se pòt vèder en es printures deth Hoggar, airau on Tamanrasset ei era pòrta de dintrada. Enquiath sègle XX, i demorave era etnia zeriba e es tuaregs, des quaus se considera era capitau.
Califat abbassida
Organizacion politica
L'estructura dau govèrn dau Califat abbassida evolucionèt d'un biais important a respèct dei dos califats precedents. D'efèct, lei tribús perdeguèron la màger part de sei poders e l'organizacion de l'empèri s'inspirèt puslèu dei tradicions sassanidas. Ansin, lo regim abbassida èra una autocràcia de drech divin que lo cap, lo califa, es lo representant de Dieu. Son poder es sostengut per lei fòrças armadas e per una administracion salariada que substituiguèt a l'aristocràcia aràbia. De mai, es enviroutat per una Cort e un ceremoniau fòrça organizats e ierarquizats.
Lo califa
De veire : Lista dei califas abbassidas.
thumb|right|Representacion bizantina dau califa [[Al-Ma'mun.]]
thumb|right|Representacion de l'aubre genealogic dei califas abbassidas.
Bernières-le-Patry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Genre gramatical
Genre e mutacion consonanticas
Dins la lengas celticas, lo genre, dins unas estructuras sintaxicas, ten un ròtle dins las mutacions consonanticas. A l’exemple del breton:
Imperatiu (gramatica)
En gramatica, l’imperatiu es un dels diferents mòdes gramaticals (amb l'indicatiu, lo condicional, lo subjonctiu, etc.).
21 de març
Lo 21 de març es lo 80 jorn de l'an (81 en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian.
Imperatiu (gramatica)
Utilizacion
L'imperatiu es un mòde gramatical exprimissent una injonction.
Califat abbassida
Lo califa
Lo califa èra lo centre dau govèrn de l'Estat e son poder, d'origina teocratica e fortament inspirat deis empèris bizantin e sassanidas, èra teoricament absolut. Sa succession èra realizada segon un mòde dinastic au sen de la familha Abbassida. Son poder èra doble tant politic, coma cap de l'Estat, que religiós, coma cap dei musulmans.
Marnand
Marnand es una anciana comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Lo 1èr de genièr de 2013, es incorporada dins la comuna novèla de Thizy-les-Bourgs.
Califat abbassida
Lo califa
Pasmens, dins lei fachs, lo poder dau califa èra limitat per l'influéncia de l'administracion, de l'armada e de l'aristocràcia de l'empèri. Ansin, lo poder dau califa abbassida venguèt pauc a pauc nominau a mesura que lei províncias perifericas venguèron independentas. Lo movement foguèt renforçat per lei problèmas per contrarotlar l'armada que venguèt un actor politic major dau Califat. Après la presa de Bagdad per lei Mongòls en 1258, la dinastia perdeguèt sei territòris e subrevisquèt sota la proteccion dei Mamelucs d'Egipte. Son ròtle venguèt adonc solament simbolic e ceremoniau fins a la fin de la dinastia au sègle XVI.
L'administracion
thumb|Plan de Bagdad durant lo Califat Abbassida.
Leis Abbassidas reprenguèron una partida importanta dei tradicions administrativas dei Sassanidas e s'apielèron pauc a pauc principalament sus lei regions orientalas de l'Empèri per conservar lor poder.
Ansin, lo govèrn centrau es format per un ensems d'oficis dichs « diwan » que s'ocupan dei tematicas principalas dau poder. Aqueleis oficis son tenguts per un còrs de secretaris sonats « kuttab ». Lei principaus son l'ofici de l'impòst fonzier, l'ofici dei domenis, l'ofici dau Tesaur, l'ofici de la cancelariá e l'ofici de l'armada. La pòsta aviá tanben un ròtle primordiau per lei comunicacions e l'entresenha. Lo cap d'aquela administracion governamentala es lo vizir.
En 762, la capitala dau Califat foguèt desplaçada a Bagdad. La màger part dei foncionaris sirians foguèt remplaçada per de Pèrsas. De dinastias de foncionaris se formèron alora pauc a pauc dins aquela region enterin que l'organizacion dau govèrn veniá pus administrativa. Aquò entraïnèt una pèrda d'nfluéncia dau Califat sus sei regions occidentalas que venguèron rapidament independentas.
L'organizacion e l'administracion dei províncias èra fisada a de governadors dichs « khatib », « emir » o « wali » e a unei foncionaris exercissent lei poders principaus. Ansin, lei finanças son sota la direccion d'un director deis impòsts dich « amil » e la justícia, que sa fònt principala èra la lèi islamica, es dirigida per un « cadi ». Puei, lo rèsta deis administracions majoras es organizat a l'entorn dei caps dei fòrças armadas, dau cap de la polícia, deis intendents dei domenis dau califa e dau cap de la pòsta. Enfin, un organisme es encargat de reculhir lei planhs còntra lei foncionaris.
L'armada
Lei fòrças armadas foguèron un problèma regular de la dinastia abbassida qu'assaièt divèrsei mòdes d'organizacions per limitar son influéncia dins leis afaires dau govèrn. Pasmens, aquò mau capitèt e l'armada prenguèt pauc a pauc lo poder decisionau dau califa.
Ansin, lei tropas dau Califat èran inicialament d'origina siriana per la màger deis unitats. Aquò durèt fins a la guèrra civila entre Al-Amin e son fraire Al-Ma’mun entre 809 e 813. Lo califa Al-Mu`tasim decidiguèt donc de formar una garda especiala que lei membres èran chausits entre d'esclaus militars generalament turcs. Aqueu sistèma foguèt tanben remplaçat vèrs 860 après l'assassinat de quatre califas successius per una unita mameluca formada d'esclaus capturats joves e educats dins una ortodoxia simpla per assegurar lor leiautat. De lor caire, lei tropas dau rèsta de l'armada èran despartidas dins l'empèri. Leis oficiers recebián una partida deis impòsts fonciers per pagar la sòlda de seis òmes. Unei militars aprofichèron aquela situacion per s'enriquir au detriment dei païsans.
Aquela organizacion entraïnèt una auça progressiva dau poder de l'armada e magerament de son comandant en cap. D'efèct, lo recrutament d'esclaus copèt lo ligam entre la societat e l'armada enterin que la garda personala dau califa venguèt un element politic major de la Cort, especialament durant lei crisis de succession. Enfin, lei dificultats dau tesaur dau govèrn permetèron encara l'aumentacion dau ròtle de l'armada dins la direccion dau país que venguèt preponderanta a partir de la mitat dau sègle X.
Economia
De veire : Economia dau califat abbassida.
Imperatiu (gramatica)
Utilizacion
Combinat amb una negacion, l'imperatiu permet entre d'exprimir:
Genre gramatical
Destriament de genre: arbitratge e biologia
Lo destriament dels genre es sovent arbitrari se non motivat (es donc pas una classificacion purament semantica) : mòrt (fin de la vida) es un mot femenin en latin o occitan, es masculin en allemand (der Tod) o en grèc ancian ὁ θάνατος(ho thánatos) e modèrne ο θάνατος o thánatos). Tampauc, pas res dins la realitat, justifica que taula siá femenin e tablèu masculin: lo significat d’aquestes mots es pas, cap de biais, ligat avec la masculinitat o la feminitat. Del mèsme biais libre est masculin en occitan, neutre en allemand e feminin dins totas las lengas eslavas.
Imperatiu (gramatica)
Utilizacion
Aquestas categorias son ni exclusivas ni estancas.
Marnand
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Imperatiu (gramatica)
Utilizacion
Caracterizan un vejaire pragmatic e social los diferents tipes d'actes de paraula qu'un imperatiu pòt realizar.
21 de març
Santa catolica del jorn
Vejatz tanben:
Imperatiu (gramatica)
Conjugason dins la lengas indoeuropèas
L'imperatiu es un mode atestat plan actiu en indoeuropèu, Mai sovent jo la forma del radical nud.
Anglés
En anglés, s’utiliza l'infinitiu nud per exprimir l'imperatiu, levant la particula « to » que precedís normalament lo radical. La sola forme declinada de l'imperatiu es a segonda persona del singular, levat lo vèrb « to be » (èsser), realizat a l'imperatiu per « be » (Puslèu que la forma de l'indicatiu, « are »).
Occitan
A l'imperatiu, en occitan, i a pas que lo present e lo passat, a la segonda persona del singular e a las primièra e segonda personas del plural. Pel passat s’utiliza las formas del subjonctiu
Neerlandés
En neerlandés, l'imperatiu pòt mirar lo passat: Had geholpen ! « (auriai volgut que) aguèsses ajudat », e pòt tanben mirar Lo present.
Genre gramatical
Destriament de genre: arbitratge e biologia
Lo genre pòt gramaticalament representar lo sèxe: l’òme, lo verrat, Albert (mots que rebaton un referent mascle) ~ la femna, la truèja, Albertina (mots que fan referencia al femne). En mai dels umans, aquestas escasenças se limitan subretot als animals domestics, los autres vivents sexuats an un nom per l'espècia e es arbitràriament decidit s'es masculin o femenin. Se dich alara genre « logic ».
Indicacion del genre
Per indicar lo genre dels mots, las lengas dispausan de diferentas possibilitat:
- lexicalas → per una mèsma nocion donada, existís un lexèma diferent per cada genre:
Lo lexic occitan de la denominacion umana es compausat de noms alternants en genre, o exteriorament per l'article, un/una artista, o per finala, director/directritz.
- morfologics → un morfèma del mot indica son genre (comme personnes, un suffixe) :
- o sintaxics → es amb las règlas d'acòrdi que lo genre es develat:
Selon las lengas, de categorias de mots pòdon aver un genre marcas a singular, mas non pas a plural.
Mots avent dos genres
En occitan, de mots son utilizats al femenin o masculin.
De mots pòdon masculins al singular e femenin al plural: un amor / las amors, un òrgue / las orgues.
Unes mots an de sens diferents segon que son maculin o femenin: una ensenha (~ una placa) / un ensenha (~ un garda), una òbra (un artefact particular) / un òbre (un ensems d’artefacts fasent un tot).
Usselh
Usselh (Ussèj en piemontés; Usèi en francoprovençal; Usseglio en italian; Ussel en francés), es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Turin, dins la region de Piemont.
Califat abbassida
Economia
Lo periòde dau Califat es caracterizat per un desvolopament economic important. D'efèct, lei caps novèus deguèron favorizar lo progrès economic de l'Empèri, magerament après la fin dei conquistas islamicas. Encoratjèron l'agricultura que demorèt la basa economica dau país, la formacion d'una indústria e lei cambis comerciaus gràcias a la posicion dau califat entre Euròpa e Asia.
Usselh
Confronta las comunas de Barmes, Bruzolo, Bussolin, Chanoux, Condove, Lemie, Montpantier, Novalaise
Califat abbassida
L'agricultura
L'agricultura foguèt la basa de l'economia de l'Empèri Abbassida. Lo sector aprofichèt lei progrès tecnologics, lei trabalhs d'aigatge o d'eissartatge per se desvolopar. De mai, foguèt estimulat per la demanda dei grandei ciutats e de l'aristocràcia. La màger part dei païsans èran generalament de megiers. Divèrsei tipes de terrens existissián : Lei culturas èran relativament variadas e principalament dominadas per de produchs vegetaus coma lei cerealas (blat, ris...), lei fruchs, lei lieumes, l'òli d'oliva, la viticultura, lei dàtils, lei bananas o la cana de sucre. Lei rendements èran auts per l'epòca. Pasmens, lo norrigatge conservèt un ròtle important per lo manjar (moton), lo transpòrt (camèus, chivaus...) o la fornidura de matèrias premieras. Existissiá egalament de norrigatge de galinalhas o d'abelhas principalament destinats ai classas pus aisadas de la societat.