cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rocada de Tolosa
Luòcs sensibles
(los luòc d'engorgament e penjals dangieroses)
De notar que lo mendre accident pendent las oras de puntas (7 h-9 h 30 e 16 h 30-19 h 30) provòca totjorn un engorgament sul periferic.
Amb 140 000 vehicules per jorn lo lindal d'una 2×3 vias es sovent passat.
Montgaudry
Montgaudry es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
L'Orne saosnoise naît en Normandie, à Montgaudry, petite localité du département de l'Orne située au sein du parc naturel régional du Perche, à six kilomètres au nord-est de Mamers.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eure (riu)
Eure es un riu de França. Es un afluent de Sèina.
Val Ges
La Val Ges o Val de Ges es una de las Valadas Occitanas.
Comunas: Endon, Entraigas, Vaudier.
NSDAP
Lo Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei en alemand, designat ambé la sigla NSDAP) èra un partit politic alemand faissista qu'existiguèt de 1920 a 1945. Son cap principau èra Adolf Hitler que dirigiguèt Alemanha de febrier de 1933 a abriu de 1945. Après la desfacha dau Tresen Reich, plusors responsables dau NSDAP foguèron arrestats e jutjats per lei crimes dau nazisme, lo partit foguèt reconegut coma organizasion criminala e la societat alemand « denazificada » per lei venceires.
Mont sosmarin
thumb|right|Localizacion dei monts sosmarins pus importants.
Un mont sosmarin es una montanha ò un volcan immergit dins una mar ò un ocean. D'origina volcanica ò tectonica, fòrman generalament de grops que son la basa d'ecosistèmas particulars assostant una biomassa pus importanta que lei regions vesinas. Au mens 100,000 monts sosmarins son estats identificats mai lei dificultats per leis explorar limitan lei conoissenças sus aqueleis estructuras.
Eure (departament)
Eure (27) es un departament francés, un dels cinc departaments eissits del descopatge de l'anciana província de Normandia. Pren son nom d'Eure, ribièra que lo travèrsa abans de rejónher Sèina.
Gara d' El Tejar
La Gara d' El Tejar que's troba dens la vila deu medish nom, dens lo Partit de Nueve de Julio, Província de Buenos Aires, Argentina. Qu'ei situada a 378 km de Buenos Aires.
Marjaliza
Marjaliza es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Villechien
Villechien es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ernst Röhm
Ernst Röhm (28 de novembre de 1887, Munic - 2 de julhet de 1934, Munic) èra un oficier e un òme politic alemand nazi. Fondator e cap dei Sturmabteilung (SA), representava lo corrent socializant dau NSDAP avans son assassinat durant la Nuech dei Lòngs Cotèus.
En setembre de 1930, après la victòria electorala dau partit nazi, Hitler li demandèt de tornar venir per reprendre la direccion dei SA. En 1932, lei Seccions tenián 400,000 òmes mai sei metòdes brutaus començavan de venir un problema per lo partit. De mai, leis ambicions de Röhm, que voliá integrar l'armada alemanda au sen dei SA, e seis idèas en partida socialistas inquietavan lei conservadors aliats au NSDAP e la borgesiá. Favorable a un raprochament ambé lei mitans d'afaires, Adolf Hitler, vengut cancelier un an aperavans, decidèt donc de liquidar lo corrent representat per Röhm dins la nuech dau 29 au 30 de junh de 1934. Brèvament arrestat, foguèt executat dins sa cellula lo 2 de julhet seguent.
Alfafar
Alfafar es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Tecnicas de produccion del fuòc
vinheta|Un grand fuòc. vinheta|Belugas produchas per un batifòc d'acièr tustat contra un selze. Existís nombrosas tecnicas de produccion del fuòc. Los sistèmas d'alucatges tradicionals se destrian en doas categorias màger :
Ambedoas tecnicas modèrnas mai espandidas, respectivament lo batifòc e l'aluqueta, utilizan precisament los mèsmes principis.
Principi fisicoquimic e tecnics
vinheta|Ensemble d'alucatge amb Selze, [[marcassita e esca.]] Lo fuòc, mai corrèctament nomenat combustion, es una reaccion quimica d'oxidacion largant decalor (exotermica). La flama (gas ont de realiza la combustion) mai sovent genrada fa de lum a causa de sa nauta temperatura (incandescéncia) e de novèlas combinasons electronicas (luminescéncia). Al fuòc li cal tres factors : dos compausats quimics (un combustible e un comburant) e un apòrt d'energia (energia d'activacion), aquò se nomena lo triangle del fuòc. Los combustibles pòdon èsser plan variats, son mai sovent à basa de carbòni (fusta, idrocarbur...). Lo comburant es mai sovent l'oxigèn present dins l'aire. L'energia se deu balhar per una font terça al començament de la reaccion. La reaccion essent exotermica, s'es pro intensa se pòt autoalimentar en energia.
Arqueologia del fuòc
La question de la data quand los umans mestrjèt l'usatge del fuòc es encara discutida dins la comunautat scientifica. De sites plan ancians (Chesowanja, Gadeb, Koobi Fora en Africa de l'Èst, Aldèna, L'Escala en Occitània) donèron d'indicis dirèctes (carbons) o indirèctes (pèira brutladas, argila calcinada) de combustion mas l'abséncia d'estructura de combustion organizada permet pas l'exclure d'eventuals incendis naturals.
Los fogals mai ancians incontestables apareisson a partir d'unes 400000 ans BP (Menez Dregan a Ploeneg, Lunèl Vièlh en Occitània, Vértesszőlős en Ongria) e se multiplican cap a 200000 ans BP (Tèrra Amata, Ornhac III en Occitània, Cauna de l'Aragó en Catalonha Nòrd, Cagny l'Épinette en França, Bilzingsleben en Allemagne, Torralba e Ambrona en Espanha).
Unes metòdes de produccion de fuòc venon donc benlèu del Paleolitic inferior, quitament se las pròvas arqueologicas dirèctas venon pas de mai de 9000 ans BP pels metòdes per friccion (cauna de Guitarrero al Peró).
Los exemples arqueologics de batifòc de percussion son un pauc mai nombroses e mai ancians, quitament se la marcassita presenta tanben de problèmas de conservacion ligats a son oxidacion. Los exemplars mai probants son los seguents:
Friccion
esquèrra|vinheta Las tecnicas de produccion de fuòc per friccion consistisson a utilizar l'escalfament produch per lo fregament de dos elements de fusta. Lo fenomèn d'alucatge se pòt decompausar en dos temps :
Aquesta brasa pichona de serrilha de fusta poiriá abrandar un combustible prim, coma de palha, d'èrba seca, de fuèlhas, d'aglhas de conifèrs secas o d'esca, a la condicion d'un apòrt coma cal d'oxigèn per ventilacion bucala o manuala. Un còp lo combustible primari abradat, es possible d'utilizar de lenha menuda per obténer una flama importanta. La lenha grossa serà aponduda après, l'essencial essent de far créisser lo fuòc progressivament, sens l'agotar sul pic sus un soc que s'abrandarà malaisidament.
Lo fregament se pòt realizar d'un biais diferent: ressatge d'un postarèl arrenjat amb un autre postarèl o una lata, friccion longitudinala de biais d'una lata sus un sòcle d'oscas (metòde « del pal e de la ranura » tanben nomenada « arraire de fuòc » ), giracion (foratge d'un postarèl arrenjat per una lata talhada en punta). Dins aqueste cas, es possible de facilitar lo movement de rotacion en utilizant un « arc de fuòc » o « arquet de fuòc ». L'element mobil deu poder anar e virar d'aviat sens sortir del clòt arrenjat dins la fusta fixa. L'arc de fuòc fa mai aisit l'obtencion del fuòc. Èra utilizat pels Amerindians, dins l'Egipte anciana, en Austràlia… Lo principi de l'arquet tanben foguèt utilizat per realizar d'aisinas per traucar en contèxte preindustrial.
Percussion
Per que venga una beluga, cal percutar tangencialament un sulfur de fèrre, coma la marcassita (o la pirita), mejans una pèira dura (coma de selze, de qüars, de granit o quitament un autre nodul de sulfur de fèrre). Las particulas arracadas al sulfur de fèrre s'oxida sul còp dins l'aire (reaccion d'oxidacion exotermica) provocan de belugas particularas, incandescentas, que la durada de combustion es pro longa per que se pòsca las menar sus una matèria combustibla prima.
Las belugas obtengudas d'aqueste biais devon èsser sul còp recepcionandas sus un combustible coma de linge carbonizat, de fuèlhas secas e primas d'en primièr carbonizadas, de campairòls inflamables coma lo bolet d'esca o de mesolha de vegetal. Aqueste combustible primari, que transforma la beluga recebuda en brasa, es nomenat iniciator. L'iniciator deu enseguida èsser plaçat dins una matèria vegetala prima (fen, agulhas de conifèrs…) per generar una flama après ventilacion.
Al contrari d'una idèa encara espandida, lo tust de dos selzes permet pas d'alucar un fuòc que las belugas produchas son pas qu'una simpla emission de lutz degut a constrncha exercida suls microcristals de qüars que forman lo selze. S'agís d'un fenomèn nomenat triboluminescéncia, que se pòt tanben observar également en fregant dos troces de sucre dins l'escur. Lo selze es un oxid de silici e pòt donc pas reagir quimicament amb lo dioxigèn de l'aire. Coma i a pas de matèria incandescenta arrancada, pas cap de fuòc se pòt alucar margrat las fugadissas belugas obtengudas.
Magnificacion de la lutz del Solelh
esquèrra|vinheta|Utilizacion del solelh per defendre Siracusa. Un miralh concau de la talha de la palma d'una man permet de concentrar la lutz solara en un punt (lo punt focal imatge), e d'i produire una calor coma cal per abrandar un combustible s'es plaçat en aqueste punt precís, e atal alucar un fuòc. De gadgets plan foncionals per alucar de cigaretas l'estiu se vendon per unes èuros. L’utilizacion d’una lópia de mèsme talha es tanben possible.
Los forns solars modèrnes coma lo forn solar d'Odelló o la Centrala solara Thémis a Font-Romeu foncionan sul principi de la concentracion de la lutz del Solelh.
Lo batifòc pneumatic
Lo batifòc de piston o batifòc pneumatic es un dispositiu d'alucatge del fuòc que se basa sus l'aument de la temperatura que se produch quand un gas es d'aviat comprimit. Es lo mèsme fenomènque permet l'ignicion de la mescla airal gasòli dins un motor Diesel. Lo batifòc pneumatic se compausa d'un còrs cilindric en que se pòt colissar un piston garnit d'esca al tèrme. Quand se tusta lo piston, l'aire es comprimit, sa temperatura s'auça e l'esca s'abranda.
Aluquetas
esquèrra|vinheta|D'aluquetas L'invencion de las aluquetas actualas data del sègle XIX, es l'evolucion de la broqueta amb se fasiá prene lo fuòc.
A partir del sègle XVI l'aluqueta es una broqueta enducha de sofre al tèrme. Aquò permet de produire una flama d'aviada amb un trocet d'esca incandescent. Las aluquetas actualas que permeton d'obténer una flama en un sol geste apareguèron al sègle XIX.
Batifòc
vinheta|Un batifòc de gas Lo batifòc conten una sèrva de combustible jos forma de gas, que permet de maenténer una flama un còp que de belugas an estat donadas per la pèira de batifòc.
Arc electric
Un arc electric se pòt utilizar per adrandar un gas inflamable, coma lo gas de vila o la mescla oxi acetilèn utilizat pels calamèls. Aquesta tecnica es utilizada sovenent per abrandar las gasinièras o los batifòcs dichs electronics, l'arc electric essent produch per un cristal piezoelectric.
Efièch Joule
Un corrent electric dins una resisténcia pòt produire una temperatura sufisenta per abrandar dirèctament o non de fuòc. L'aplicacion mai correnta de aquete procediment es l'alucacigarro. Del mèsme biais, es possible d'abrandar una barbacoa amb un decapaire termic. S'utiliza tanben aqueste procés per alucar de procediments pirotecnics que d'unes demanda de temperaturas superioras a une flama normala per s'abrandar.
Reaccion quimica exotermica
Unas reaccions d'oxidacion a temperatura ambianta provòcan una produccion de calor sufisenta per s'abrandar. Las mai conegudas son l'oxidacion del sòdi per l'aiga, o l'oxidacion de la glicerina pel permanganat de potassi. Aquesta darrièra reaccion pòt tanben donar de temperaturas superioras a aquestas d'una flama sens apond suplementari d'oxigèn.
Aeropòrt de Barcelona-El Prat
L'Aeropòrt de Barcelona - El Prat (Còdes aeroportuaris:BCN;LEBL) o simplement conegut coma Aeropòrt del Prat es un aeropòrt que desservís la vila de Barcelona. Se trapa situat a 12 Km al sud-oèst de la capitala catalana, al municipi del Prat de Llobregat, a 4 m subre lo nivèl de la mar e enrodat dels espacis naturals dels paluns del dèlta del Llobregat. Es lo segond aeropòrt pus grand d'Espanha, lo primièr de Catalonha e lo noven amb mai transit de passatgièrs d'Euròpaz.
La Bastida de Pradinas
La Bastida Pradinas o La Bastida de Pradinas (La Bastide-Pradines en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Etimologia
L'origina del Pradinas pòt èsser del latin *paretinae provenent de PARIETINAE ('roïnas').
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Musèu de Brooklin
thumb|right|200px|Bastiment principau deu MusèuLo Musèu de Brooklin qu'ei en importància lo dusau musèu de la ciutat de Nava York. Qu'acessa ua de las màgers colleccions d'art deu monde, dab òbras de totas las epòcas e de tot escantilh. Que's destaca mei que mei par la soa colleccion d'antiquitats egipcianas qui compta dab òbras eroticas de las màgers dehens la produccion coneguda de l'art egipcian.
Scòts (lenga)
thumb|right|330px|Mapa dels dialèctes scots Lo scòts o Lowland Scots es una lenga germanica derivada de l'anglés mejan parlada dins las bassas tèrras d'Escòcia (Lowland Scotland), en Irlanda del Nòrd e dins los parçans frontalièrs de la Republica d'Irlanda. De pas confondre amb lo gaelic escocés, lenga celtica subreviventa d'Escòcia.
Los parlaires natius en Escòcia e Irlanda utilizan per nomenar sa lenga lo tèrme de "Broad Scots" (braid Scots) o un nom de dialècte coma "Teri", "Doric" o "Buchan Claik". L'ancian tèrme de "Scotch" apareis de còps, mai que mai en Irlanda. Lo tèrme Lallans ("of the Lowlands") es emplegat tanben, mas subretot per designat la lenga literària. Lo Scòts en Irlanda es conegut dins los mitans oficials coma "Scòts d'Ulster" o Ullans.
L'Ase d'aur
L'Ase d'aur es un roman escrich per l'autor roman Apulèi al sègle II que conta las aventuras d'un òme de bona familha transformat en ase per son amiga Fòtis.
Mitologia grèga
thumb|left|400px|La naissença de [[Vènus imaginada pel pintor florentin Botticelli]]
La mitologia grèga es l'ensems organizat dels mites que nos provenon de la Grècia antica. Sas legendas se desvolopèron durant un periòde pro long que va dempuèi la civilizacion miceniana fins a la dominacion romana. Lo rescontre entre los grecs e los romans coïncidís amb lo de la mitologia grega e de la mitologia romana: la primièra exercèt una influéncia considerabla sus la segonda. Un brave brieu aprèp la desaparicion d'aquelas religions grèga e romana, la mitologia grèga es estada utilizada frequentament coma tèma d'inspiration per mantun artista, e contunha aital actualament.
La mitologia grèga es estada preservada e nos es arribada gràcias a un ensems considerable de tèxtes que los mai ancians son las epopèias d'Omèr e los poèmas d'Esiòde, mai que mai la Teogonia, e a l'encòp per mejan de las arts picturalas coma la ceramica. L'ensems d'aquelas fonts presentan de genealogias e de racontes que bastisson un sistèma dotat d'una coeréncia pro limitada. Los mites grècs testimonian de la representacion que los grècs ancians se fasián del mond. Pasmens, l'estatus de la mitologia grèga es complèx, que la mitologia va mai enlà de l'encastre de la religion. Personatges e eveniments mitics portats per la tradicion èran pel pòble grèc, almens dins sas grandas linhas, de realitats istoricas ligadas a un passat alunhat, e servissián doncas de basa de trabalh als istorians de l'antiquitat. A l'encòp, la mitologia fornís una font vasta d'inspiracion a la literatura e als arts grècs antics.
Los mites grècs influencièron tanben en part la produccion literària occitana coma per exemple dins qualques poèmas (Dafnè per exemple) de Max Roqueta. thumb|left|Lo bust de [[Zèus descobèrt a Otricoli, en Itàlia]]
Echebar
Echebar (en basco: Etxebarre; en francés: Etchebar) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola. .
Joan Loís Dencausse de Gantias
Joan Loís Dencausse de Gantias, vadut en 1743 a Gantias (Comenge) près d'Aspèth, defuntat en 1812 a Agassac (Savés), qu'ei un aristocrata de vielha familha comengesa qu'ei estat guarda deu còs deu rei d'Espanha Carles IV.
Qu'ei lo hilh de Jérôme, baron d'Encaussa, senhor de Casaus e co-senhor de Gantias, e de Marie Miquel de Saint-Gème. Qu'èra oficièr de cavaleria.
En 1789, que participa a l'amassada entà la designacion deus deputats de la noblesa comengesa aus Estats-Generaus. Lo son castèth de Gantias qu'ei estralhat per ua susmauta paisana pendent lo rambalh de l'estiu de 1789 en seguida a la presa de la Bastilha, puèi qu'ei empresonat a la preson de Sent Gaudenç (Nebosan) pendent la Terror (1793-1794). Liberat après la caduda de Robespierre, que s'installa alavetz au domicili de la soa hemna, Marie de Cazassus, au castèth de Bolhac a Agassac (Savés). Lo son hilh, Jérôme, que veng purmèr cònsol d'Agassac dinc en 1824.
Apulèi
Luci Apulèi foguèt un escrivan roman d'origina berbèra que visquèt al sègle II. e qu'escriguèt L'Ase d'aur.
Lo Bruèlh au Fag
Lo Bruèlh au Fag (Breuilaufa en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion dau Bruèlh au Fag en Nauta Vinhana
Semiaxe major
thumb|right|250px|a es lo semiaxe major, b lo semiaxe menor
En geometria, l'axe major d'une ellipsa es un paramètre que s'utiliza per descriure la dimension d'aquela conica.
Definicion
L'axe major d'una ellipsa es son pus grand diamètre, un segment que pòrta au còp lo centre e lei dos fòcus de l'ellipsa e qu'a per extremitats lei dos vertèx principaus. Lo semiaxe major jonh lo centre e un dei vertèx principaus de l'ellipsa.
Lei longors dau semiaxe major a e dau semiaxe menor b son liadas per l'excentricitat e e lo paramètre \ell:
Periòde orbitau
En astronomia, lo semiaxe major d'una orbita elliptica es un element orbitau important. D'un biais generau, dins lo quadre dau problèma dei dos còrs, lo periòde orbitau d'un còrs de massa m orbitant a l'entorn d'un autre còrs de massa M es: onte:
S'un dei còrs es pron pichon per que se pòsque negligir sa massa a respècte de l'autra, alora:
onte \mu es lo paramètre gravitacionau estandard.
En aqueu cas, lo periòde es identic (quina que siá l'excentricitat) per totei lei còrs que seis orbitas an lo meteis semiaxe major.
S'obtèn donc la proporcionalitat suivante:
çò qu'es la tresena lei de Kepler.
Alfara de la Baronia
Alfara de la Baronia es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Marlenheim
Marlenheim en alemannisch (Marlenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Rosamunde Quartett
Lo Rosamunde Quartett o Rosamunde Quartett München (de disques Berlin Classics pòrtan aquela mention, allòc que los disques ECM indican pas que Rosamunde Quartett), èra un qüartet de còrdas alemand fondat en 1992 e dissolgut en 2009. Son nom ven del Qüartet Rosamunde n°13 D.804 de Schubert, que l'andante s'inspira de la musica de scèna del meteis nom.
Istòria
Lo qüartet se fondèt en 1992 ambe de membres qu'avián dejà agut una carrièra individuala. Èra basat a Munic. Foguèt influenciat per Sergiu Celibidache. S'especializèt mai que mai en musica contemporanèa, mas tanben en musica barròca (Purcell), classica (dos disques Haydn), romantica (un disque Schubert, ambe'l qüartet Rosamunde, de segur, e Goldmark) e quitament en musica del mond (ambe Dino Saluzzi). Enregistrèt en çò de Berlin Classics e ECM. Se separèt en 2009.
Aiglemont
Aiglemont es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un oratoire a bastit per fraires de Braux a a aquel endroit, constituent un gué sus la Mòsa. Existís alavetz tres unes autres caserius desparièrs : Manicourt, Champeau e Gely.
Un oratoire est construit par des moines de Braux au à cet endroit, constituant un gué sur la Mòsa. Il existe alors trois autres hameaux distincts : Manicourt, Champeau et Gely.
Saint-Privat-la-Montagne
Saint-Privat-la-Montagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Karen Cheryl
Karen Cheryl es lo nom de scèna d'Isabelle Morizet, una cantaira francesa, mas tanben comediana, animatritz de ràdio e de television en França.
Isabelle Morizet es nascuda lo 19 de julhet de 1955 còsta París en region Illa de França, a Saint Germain en Laye (França).
Cantaira plan populara en França a la fin de las annadas 1970 e a la debuta de las annadas 1980, ven en seguida comediana (sustot dins de sitcoms), puèi animatritz audiovisuala. A la debuta de sa carrièra, a la fin de las annadas 1970, cantava de preferéncia en anglés e dins un estili disco (Sing to me mama, Show me you're man enough), puèi basculèt a la varietat francesa a la debuta de las annadas 1980, amb en particular Les nouveaux romantiques e ''Oh ! Chéri chéri...'', doas adaptacions en francés de tubes italians de Ricchi e Poveri.
Marcha de las fiertats
vinheta|270x270px|La Pride de [[Tolosa en 2015.]] La marcha de las fiertats, o Pride, es una manifestacion del movement LGBT destinada a donar una visibilitat a las personas omosexualas, bisexualas, queer, transgenres o autres e a reivindicar la libertat e l'egalitat de las orientacions sexualas e las identitats de genre.
Creadas a la seguida de las susmautas de Stonewall als Estats Units en 1969, de marchas de las fiertats existisson uèi dins de nombrós país a travèrs lo mond. Son generalament organizadas cada annada a l'entorn del mes de junh.
Nòtas
<references group="N" />
Sainte-Cécile
Sainte-Cécile es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Eure e Loir
Ten son nom de las doas principalas ribièras que lo traversan, Eure, afluent de Sèina, e Loir, afluent de Sarthe. L'Insee e la Pòsta li dònan lo còdi 28. thumb|left|Mapa d'Eure-et-Loir.
Lucan
Lucan foguèt un escrivan roman que visquèt al sègle I aprèp J.-C. Es conegut per aver escrich la Farsàlia, una òbra poetica que conta la guèrra civila romana. L'emperaire Neron lo condemnèt a mòrt.
Sarremesan
Sarremesan (Sarremezan en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Sarremesan qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Julian. Tanlèu 1790, Sarremesan qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa.
Marrupe
Marrupe es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Vòl Germanwings 9525
Lo vòl Germanwings 9525 es un vòl regular entre Barcelona e Düsseldorf assegurat per la companhiá alemanda Germanwings. Lo 24 de març de 2015, l'avion Airbus A320 amb 144 passatgièrs e 6 membres d'equipatge que cobrissiá aqueste trajècte s'espotís en Provença, sus la comuna de Prats de Blèuna Auta, prèp de la localitat de Barcilona de Provença.
Cronologia del vòl
thumb|Trajectòria del Vòl 9525 de Germanwings L'avion s'enlairèt cap a 09:00:00 UTC de l'aeropòrt de Barcelona-El Prat; seguiguèt la meteissa rota que la velha e atenguèt cap a 09:26:00 UTC son altitud de crosièra d'aperaquí  e una velocitat de près de.
Cap a 09:31:00 UTC, l'avion debutèt una davalada d'aperaquí un quilomètre d'altitud per minuta. Los contrarotlaires aerians perdiguèron definitivament lo contacte ràdio amb l'avion. La procedura de recèrca de l'aparelh per un avion de caça de l'armada de l'aire francesa foguèt aviada, de badas. Un elicoptèr de la gendarmariá completèt aquel primièr dispositiu d'urgéncia.
Cap a 09:38:00 UTC, l'aparelh èra a, a una velocitat de   ,.
Pauc après, l'aparelh s'espotiguèt a d'altitud dins lo massís aupenc dels Tres Evescats, sus lo territòri de la comuna de Prats de Blèuna Auta, entre Dinha e Barcilona de Provença, dins los Aups de Nauta Provença,. La companhiá Germanwings anóncia aver perdut lo contacte a 10:53 h.
Saint-Jean-Saint-Germain
Saint-Jean-Saint-Germain es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Vòl Germanwings 9525
Cronologia del vòl
Segond l'enquèsta judiciària, es lo copilòt que, per una rason desconeguda, s'embarrèt dins la gabina e dirigiguèt l'avion cap a la montanha.
Saint-Jean-Saint-Germain
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mascaraque
Mascaraque es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Leton
Lo leton (en leton: latviešu (valoda)) es una lenga baltica parlada per 2,2 milions de personas essencialament en Letònia, ont es la lenga oficiala. Es tanben una de las lengas oficialas de l'Union Europèa dempuèi l'adesion del país l'1 de julh de 2004.
Classificacion
Lo leton es una de las doas lengas balticas amb lo lituanian qu'an subreviscut fins uèi. Lo prussian ancian, la tresena lenga baltica coneguda se moriguèt pendent lo sègle XIX. Las lengas balticas an son grop pròpri que forma una branca distinta dins la familha de las lengas indoeuropèas.
Jan Peter Balkenende
Jan Peter Balkenende, professor e òme politic n. 1956, foguèt primièr ministre dels Païses Basses de 2002 a 2010.
.golf
("gòlf", en anglés e francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
.guge
(transcripction de 谷歌, "Google", en chinés) es un nom de domeni generic enregistrat per Google. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
Tanben veire: .谷歌
Saint-Louis-lès-Bitche
Saint-Louis-lès-Bitche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
En país cobèrt, en un vallon dintrat creusé pel ruisseau de Sant-Louis e los sieus afluents, lo pòble es una creacion recenta ligada a l'installacion de la verrerie e a un défrichement triguèt.
En sortint de la bòsc de Dürrenwald, la expedís en venent de Lemberg aboca un prigond vallon. Aquel luòc excepcional a ocupat per la cristalleria e las ostals obrièras, lo glèisa paroissiale surplombant la vallée. Imbriqués Los unes en los autres, los bastissas indústrials, bastits tot a la longitud del, se ligan al arquitectura regionala mai quà la estructura indústrialle, per las siás tets de tuiles a longs pans e croupes e lo trabalh de matériaux locala tala que lo moellon crépi e lo grès aparellat. thumb|right|410px|[[Pinta|Quadre de Édouard Pingret de 1836 en donant una vista generala de la fabrica]]
Las vilas e las ostals obrièras an ocupat tot l'espaci disponible a l'entorn de la cristalleria, fins en las vallons adjacents e suls flancs del serral al nòrd-oèst. En la carrièra Didierjean, al nòrd del fabrica, se fan cara de las immeubles e de las dependéncias totas bastidas sul meteis modèl, destinadas a protegir las cabras, lo pichon material agricòla, lo fourrage e lo bòsc de chauffage.
En pays couvert, dans un vallon encaissé creusé par le ruisseau de Saint-Louis et ses affluents, le village est une création récente liée à l'installation de la verrerie et à un défrichement tardif.
Au sortir de la forêt de Dürrenwald, la route venant de Lemberg débouche sur un profond vallon. Ce site exceptionnel est occupé par la cristallerie et les maisons ouvrières, l'église paroissiale surplombant la vallée. Imbriqués les uns dans les autres, les bâtiments industriels, construits tout au long du, se rattachent à l'architecture régionale plus quà l'architecture industrielle, par leurs toits de tuiles à longs pans et croupes et l'emploi de matériaux locaux tels que le moellon crépi et le grès appareillé. thumb|right|410px|[[Peinture|Tableau d'Édouard Pingret de 1836 donnant une vue générale de l'usine]]
Les cités et les maisons ouvrières ont envahi tout l'espace disponible autour de la cristallerie, jusque dans les vallons adjacents et sur les flancs du coteau au nord-ouest. Dans la rue Didierjean, au nord de l'usine, se font face des immeubles et des dépendances toutes construites sur le même modèle, destinées à abriter les chèvres, le petit matériel agricole, le fourrage et le bois de chauffage.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'origina del pòble de Sant-Louis proven de l'establiment d'una primièra verrerie al luòc-dich Münzthal, la vallée de las de fraires, en 1586. S'explica per l'abandon de la verrerie de Holbach la an precedent. La guèrra de Trenta Ans provòca estralls en la region e la verrerie cessa las siás activitats al mièg del. En 1767, dos plaidejats a la Tribunal sobiran de Lorraine e Barrois, René-François Jolly e Pierre-Étienne Ollivier, obtenon l'autorizacion del rei Louis XV de ressuscitar lo anciana indústria. Portarà lo títol de veireriga reial e i aurà mes jol vocable de Sant Louis, ne remembrar de Louis IX. A l'entorn dels forns s'elèvan al fur e a mesura de las ans una capèla, de las lotjaments pels mèstres, los obrièrs e las grangers, un molin, una scierie e una platineriga.
En 1781, las notícias verreries reials de Sant-Louis son las primièras sul continent a metre al ponch lo cristal, #que çò Angleterre ne deteniá lo monopòli dempuèi lo sieu invention en 1627 a Newcastle. La verrerie ven en 1767 la Companhiá de las Cristalleries de Sant Louis, represa en 1989 per l'ostal Hermès e totjorn en foncion de los nòstres jorns.
En 1781, les nouvelles verreries royales de Saint-Louis sont les premières sur le continent à mettre au point le cristal, dont l'Angleterre détenait le monopole depuis son invention en 1627 à Newcastle. La verrerie devient en 1767 la Compagnie des Cristalleries de Saint Louis, reprise en 1989 par la maison Hermès et toujours en fonction de nos jours.
Poule-les-Écharmeaux
Poule-les-Écharmeaux en arpitan (Poule-les-Écharmeaux en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Village situé au nord du département sur la D110 (ancienne route buissonnière) au nord-ouest de Lyon, entre Roanne et Mâcon. Il fait partie de la Communauté de communes de la Haute Vallée d'Azergues.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1801, la municipalitat se trucava Galina. #Èsser reputacion Galina-las-Echarmeaux en 1954. Abans aquelas datas, Galina s'escriviá Poulle.
En 1801, la commune s'appelait Poule. Elle fut renommée Poule-les-Echarmeaux en 1954. Avant ces dates, Poule s'écrivait Poulle.
Courdemanges
Courdemanges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Alfara del Patriarca
Alfara del Patriarca es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Blèuna
Blèuna es una ribiera afluent de Durença en riba senèstra, que raja dins los Aups d'Auta Provença.
Geografia
Blèuna es longa de 67,5 km e drena un bacin de 906 km². Sa font es situada sus la comuna de Prats de Blèuna Auta au pè de la Tèsta d'Estròp (2 961 m) e dau Pueg dei Tres Evescats (2 819 m).
Autremencourt
Autremencourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
La Bastida de Solatge
La Bastida Solatges o La Bastida de Solatge (La Bastide-Solages en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Blèuna
Geografia
Blèuna travèrsa la vila de Dinha, prefectura deis Aups de Nauta Provença, e las comunas de Prats de Blèuna Auta, La Jàvia, Malameisson e Malijai.
La Bastida de Solatge
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Espedalhac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Autremencourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Touquin
Touquin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Esa (Navarra)
Esa (en basco) o Yesa (en espanhòu) qu'ei ua comuna basca de Navarra.
.gold
("aur", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
Ranville-Breuillaud
Ranville-Breuillaud es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Tornay (Nauta Marna)
Tornay es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Ranville-Breuillaud
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tornay (Nauta Marna)
Geografia
Lo vilatge a banhat pel Vannon #que disparait (pèrda del Vannon) près de de lo bòsc dich lo Ronchot. Tornay A situat a 11 km de Fayl-Billot e a 14 km de Champlitte. L'estacion la mai prèpa es aquela de Culmont-Chalindrey situada a 21 km.
Ranville-Breuillaud
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Tornay (Nauta Marna)
Geografia
Le village est baigné par le Vannon qui disparait (perte du Vannon) près du bois dit le Ronchot. Tornay est situé à 11 km de Fayl-Billot et à 14 km de Champlitte. La gare la plus proche est celle de Culmont-Chalindrey située à 21 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Mata
La Mata es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Nacionalitat
La nacionalitat es un concepte multifòrme que regarda l'apartenéncia d'un individú ò d'un grop d'individú a una nacion politica ò culturala determinada.
La nacionalitat politica es definida coma una pròva legala de l'apartenéncia a un Estat. Lo concèpte es generalament confondut ambé lo ciutadanatge e aquelei tèrmes pòdon alora èsser utilizats coma sinonims dins lo lengatge ò dins lei documents oficiaus. Pasmens, aquò es pas una obligacion e mai d'un estat fasiá ò fa una distincion entre nacionalitat politica e ciutadanatge.
La nacionalitat culturala ò sociologica es definida per l'apartenéncia a una comunautat que forma pas necessariament un estat independent. Son puslèu de regropament de personas, generalament sus un territòri definit, que partejan una combinason de caracteristicas comunas (lenga, religion, cultura, istòria... etc.).
Ovis aries
thumb|right|200px|Una oelha Lo moton, que tanben se sona plan sovent la feda (var. fea) (en latin scientific Ovis aries) es una espècia de mamifèr romiaire domestic de la familha dels ovids.
Origina
La feda foguèt domesticada en Orient Mejan, en Mesopotamia, que vèrs 10 000 abC i viviá son predecessor salvatge. L'importància de la lana e del lach de feda, faguèt s'espandir la profession de pastre de motons a l'Occident tot.
Mitologia e religions
thumb|right|300px|Aret o marran o marre Dins la majoritat de las civilizacions anticas aqueste animal a pres una granda fòrça simbolica. Encara que los simbòls que li son associats diferisson segon la mitologia, existís, malgrat tot aquò, de similituds coma l'encarnacion de la fòrça de la natura. Pòt semblar estonant qu'un erbivòr de talha pichona aja una importáncia tan granda, mas benlèu es justament lo fòrt contrast qu'existís entre aqueste animal normalament placid e de vegadas capable de se lançar amb una violéncia extrèma, que fascinava tant los òmes. Sas banas, en forma d'espirala, son egalament un element simbolic fòrça important que se trapa subre los cascos, las armas (per desfonsar las pòrtas), a la proa de mantun vaissèl e dins l'arquitectura. Dins la Torah o Ancian Testament, l'aret es citat coma d'animal sacrificial. Es associat al sacrifici que faguèt Abraam. thumb|right|300px|Oelha in Italia, [[2009.]] Dins la mitologia cèlta, l'aret simboliza la fòrça de la natura en mai de la fertilitat e dins la grèga es egalament un simbòl important que son mite de l'aus d'aur es un dels aspèctes nombroses.
Yville-sur-Seine
Yville-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Gottfried Feder
Gottfried Feder (27 de genier de 1883, Würzburg - 24 de setembre de 1941, Murnau) èra un economista e un òme politic alemand que tenguèt un ròtle important au sen dau partit nazi de 1920 a 1934.
Eslava
Eslava es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
.film
es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
Brussieu
Borsié en arpitan (Brussieu en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marmoutier
Geografia
Marmoutier Es una vila de 2750 abitants, al Nòrd-Oèst d'Alsàcia, situada entre Saverne e Wasselonne e situada a un pauc mai de 30 quilomètres d'Estrasborg.
Espés-Undurenh
Espés e Undurenh (en basco: Ezpeize-Ündüreine; en francés: Espès-Undurein) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
Aire (Ardenas)
Aire es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Villey-le-Sec
Villey-le-Sec es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alfarp
Alfarp es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
.plus
("mai", en anglés e francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
Seythenex
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Una via romaine connectava Faverges a Mercury, pel caulet de Tamié.
En 1960, creacion de la station de La Sambuy-Seythenex.
Une voie romaine reliait Faverges à Mercury, par le col de Tamié.
En 1960, création de la station de La Sambuy-Seythenex.
thumb|Fontaine du hameau de Neuvillard
Feurs
Feurs es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
.ads
(acorcha d’advertisements, "reclamas", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
Mazarambroz
Mazarambroz es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Lu Bois
Lu Bois  (Le Buis en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Boinauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Lu Bois en Nauta Vinhana
Mètro de Tòquio
Lo mètro de Tòquio (東京の地下鉄, Tōkyō no chikatetsu?) es un dels sistèmas de transpòrt en comun servissent l'aglomeracion de Tòquio al Japon. Se compausa de doas companhiás : Tokyo Metro e Toei.
Malhum
La màger partida de las linhas del mètro de Tòquio son interconnectadas amb los malhums de trens de banlèga : atal, en mai de la companhiá proprietària, mantunas companhiás ferroviàrias utilizan la meteissa linha de mètro. Sus aquestas linhas, lo material utilizat e las destinacions son fòrças variats. Per exemple, la companhiá ferroviària Keikyū religa los aeropòrts de Narita e de Haneda per la linha de mètro Asakusa gerida per la companhiá Toei.
Linhas Tokyo Metro
Gerís actualament las nòus linhas seguentas :
Accident
Lo 8 de març de 2000, un desralhament a Naka-Meguro d'un tren de la linha Hibiya seguit d'una collision amb un tren de la linha Tōkyū Tōyoko arribant dins l'autre sens faguèt cinc mòrts e 63 nafrats.
Atemptat terrorista
Lo 20 de març de 1995, un atemptat terrorista de la sècta japonesa Aum Shinrikyo, al gas sarin, fa dotze mòrts e de milièrs de nafrats dins lo mètro de Tòquio. Lo nombre de mòrts restèt limitat gràcias a l'impuretat del gas.
Bonnie Tyler
Bonnie Tyler, de son nom vertadièr Gaynor Hopkins (Sweken, País de Galas, 8 de junh de 1951) es una cantaira galesa de musica pop e rock. Sa votz plan caracteristica, grèva e mai rauca, fa qu'es sovent considerada coma l'equivalent feminin de Rod Stewart. Venguèt celèbra subretot gràcias a las cançons It's a Heartache e Total Eclipse of the Heart. En març de 2013 la BBC anoncièt que Tyler representariá del Reialme Unit al concors d'Eurovision de 2013. Long de sa carrièra Bonnie Tyler a recebut divèrses prèmis: tres Goldene Europa awards, un Echo Award e es estada nominada tres còps als Brit Awards e tanben durant tres ceremonias dels Grammy Awards. thumb|300px|Bonnie Tyler durant una repeticion abans lo concors de l'Eurovision en 2013
Indevillers
Indevillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sul territòri de la municipalitat, subsisteix qualques vestigis del castèl de Chauvilliers, anciana distincion de la évêché de Bâle. Aquela distincion #partejar lo destin de la châtellenie de Sant-Ursanne (Soïssa). I aguèt compromés al amiral Jean de Viena (senhor de Roulans) de 1376 a 1384, dins la vila de Bâle de 1384 a 1388, a las sires de Neuchâtel en Bourgogne de 1388 a 1426, de contunh al comte de la Ròca (dins montanha) de 1426 a 1436.
En lo moment de las Guèrras de Bourgogne, 2 000 Bourguignons la assiégèrent en mai 1475, la siá garnison en essent pas alavetz compausada que de sièis òmes... I aguèt représ pauc de temps après pels Confédérés. Aquel castèl pas #èsser definitivament destruit pels Franceses de Grancey #qu'en 1637.
De los nòstres jorns, sòl çò de grand fossé talhat en lo calhau daissa imaginar la siá grandeur passat.
Sur le territoire de la commune, subsiste quelques vestiges du château de Chauvilliers, ancienne seigneurie de l'évêché de Bâle. Cette seigneurie partagea le destin de la châtellenie de Saint-Ursanne (Suisse). Elle fut engagée à l'amiral Jean de Vienne (seigneur de Roulans) de 1376 à 1384, à la ville de Bâle de 1384 à 1388, aux sires de Neuchâtel en Bourgogne de 1388 à 1426, puis au comte de La Roche (en montagne) de 1426 à 1436.
Le château avait été bâti au pour protéger les terres de l'évêché de Bâle face à la Comté. Il fut assiégé et partiellement ruiné par les Écorcheurs en 1444.
Lors des Guerres de Bourgogne, 2 000 Bourguignons l'assiégèrent en mai 1475, sa garnison n'étant alors composée que de six hommes... Il fut repris peu de temps après par les Confédérés. Ce château ne fut définitivement détruit par les Français de Grancey qu'en 1637.
De nos jours, seul le grand fossé taillé dans le roc laisse imaginer sa grandeur passé.
Asson
Asson (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [asu n ]. Las fòrmas ancianas que son Assoo au sègle XIau, Assonium, en latin, en 1100, Asso au sègle XIIau, Assun au sègle XIIIau, Asson en 1450, Asson (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, Asson que vien deu basco as/aitz, « punta rocosa », dab lo sufixe -onem.
Miquèu Grosclaude qu'accèpta lo radicau hornit per Dauzat, mès lo sufixe ei pas lo latin -onem, meilèu un sufixe aquitanic aparentat au basco actuau (g)un/un, de valor locativa, e la grafia deu sègle XIIIau qu'en ei benlhèu la marca. Asson qu'ei ua bastida de 1283, mès lo site primitiu, entrò 1232, qu'ei sus un ancian oppidum de fòrma ponchuda, au lòc l'Ermitatge. Lo nom, « lòc on i a un puei ponchut » que correspón donc hèra plan au site.
.tours
("excursions", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.
Via Baltica
La Via Baltica o Cadena Baltica (en estonian Balti kett, en leton Baltijas ceļš e en lituanian Baltijos kelias) es lo nom que se donèt a una cadena umana qu'anava dempuèi la capitala lituaniana Vilnius a la capitala d'Estonia Tallinn en passar per Riga (valent a dire que formava 560 km en total) per exigir l'independéncia dels Païses baltics lo 23 d'agost de 1989. Entre 1,5 e 2 milions de personas (sus aperaquí 7 milions d'abitants totals de totas tres republicas) participèron a aqueste eveniment que generèt un enduriment de l'actitud del govèrn rus cap a las republicas sovieticas. La causida de la data se deguèt a la celebracion del cinquantenari del Pacte Nazi-Sovietic.
Genèsi de la Via Baltica
thumb|La placa "STEBUKLAS" (que significa "miracle") al costat de la [[catedrala de Vilnius, a l'endrech ont comencèt la cadena umana.]] L'arribada de Mikhaïl Gorbachov en 1985 al poder signifiquèt un cambiament considerable dins l'Union sovietica. Comencèron de politicas de dobertura e de democratizacion sonadas glàsnost e perestroika. Aquesta aumentacion de libertat menèt a un afrontament intèrn de cap a la dominacion sovietica. La confrontacion politica prenguèt de proporcions mai importantas dins los Païses baltics (annexats en 1940) qu'èran estat someses a una politica de russificacion e de colonizacion de la populacion.
Lo 23 d'agost de 1989, gràcias a l'organizacion mesa en plaça pels movements nacionals dels tres païses baltics, lo Front Popular d'Estònia (Rahvarinne), lo Front Popular de Letònia (Tautas fronte) e lo Movement Reformador de Lituània (Sąjūdis), se metèt en plaça la cadena umana que capitèt d'unir gaireben dos milions d'estonians, letons e de lituans. Aqueles se tenguèron totes per la man durant 15 minutas (fins a 19h, ora locala) e formèron una cadena ininterrompuda de 600 km de long que traversava totes tres païses baltics. Aital s'exprimiguèt clarament la volontat populara d'aqueles pòbles de condemnar lo passat e de mostrar sa volontat de cambiament pel futur.
El 2009, l'UNESCO decidiguèt d'inclure lo material documentari a prepaus d'aquel eveniment dins lo Programa Memòria del Mond.
Aqueste eveniment foguèt la basa d'inspiracion de la Via Catalana que se debanèt l'11 de setembre de 2013 dins l'ensems dels Païses Catalans e mai a l'estrangièr.
Vaillant (Nauta Marna)
Vaillant es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.