cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bananièr
Cultura
Descobèrt recentament, l' 'Helen's Hybrid' un ibrìd M. sikkimensis e M. 'Ney Poovan' produch de fruchs comestibles amb de granas e a una soca que resistís a des temperaturas inferioras a. (M. sikkimensis seriá tan resistent al fred coma basjoo)
De varietats de M. cavendishii an una nautor de maduretat inferiora a e se pòt cultivars en pòts. Son sovent prepausats coma bananièrs d'interior (temperatura minimala, ).
Tipologia
thumb|Diferentas varietats de bananas Existís fòrça varietats de bananas comestiblas formant tres grops d'usatge diferents:
Autras utilizacions
thumb|left|Repais servit sus una fuèlha de bananièr en [[Ìndia del sud.]] Una espècia, l'abaca (Musa textilis), es cultivada a las Filipinas per produire de fibras amb que se fa de còrdas, la mai duradissa dela fibras naturalas.
Dins fòrça regions, las fuèlhas de bananièr an d'usatges domestics: teulats, embalatge, aisina, fibras trenadas, eca. D'autras espècias an una utilizacion ornamentala.
Parasits
Los bananièrs patisson del trabalh dels vèrms nematòds, coma Radopholus similis, Helicotylenchus multicinctus, Meloidogyne, eca. que gastan las racinas.
Teia (protoplaneta)
thumb|400 px|Desbois que descriu l'impacte que ipoteticament creèt la [[Luna.]] Teia es una protoplaneta ipotetica del Sistèma Solar, que seriá l'encausa de la creacion de la Luna. Cossent damb l'ipotèsi predominanta, la formacion de la Luna se deu a l'impacte de la Tèrra (o proto-Tèrra) amb un objècte de la pagèla de Mart. Teia es lo «impactaire».
Bananièr
Las bananas alimentárias
Es a la fin del sègle XIX que la cultura de la banana se desvelopèt a las Antilhas puèis en America Centrala per venir una cultura industriala contrarotlada per doas grandas firmas nordamericanas : Dole e Chiquita.
La banana representa un aliment de basa vital per des milions de personas dins los païses en via de desvolopament e èra en 2011 lo fruch mas consomit al mond amb una produccion mondiala de mai de 100 milions de tonas (Produccion 2011, Donadas de FAOSTAT (FAO)). Es la la 4 produccion mondiala per l'alimentacion umana aprèp las 3 cerealas ris, blat et mailh. Los principals païses productors son en America del Sud : Brasil, Colómbia, Eqüator, Veneçuèla, e en America Centrala : Honduras, Panamà, Mexic, en Asia : China, Índia, Filipinas, Indonesia, Tailàndia, Vietnam o en Africa : Burundi, Tanzania.
Teia (protoplaneta)
Lo nom «Teia» es derivat de la mitologia grèga: Teia èra una titana que donèt a lum a Selene, deessa de la luna e sòr d'Èlios (lo Soleu) e d'Eos (l'Auròra).
Bananièr
Las bananas alimentárias
Lo comèrci internacional de la banana donèt un conflicte a l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC) entre l'Union Europèa e los païses productors d'America, a causa dels acòrdis preferencials (contengents e drechs de doanas redusits) que ligavan l'Union als païses ACP (Africa Caribas Pacific).
Le comèrci de la banana es atipic per que prèp de 90 % de la produccion es consomada in situ (dins lo país productor). Índia, China e Brasil que cson dins las 5 des païses productors mágers expòrtan gaireben pas ges lor produccion de bananas. Lo comèrci de la « banana d'expòrt » es gaireben tot realizat per 3 societats americanas que Chiquita Brands International (anciana United Fruit Company). Las principalas zonas exportatriças son l'Africa, las Filipinas e l'America Centrala e latina alara que las zonas importatriças son subretot l'America del Nòrd e Euròpa.
Civilizacions
Lo bananièr es la planta al còr de la vision indoa del paradís perdut datant al mens del sègle sièis AbC. Boda faguèt del bananièr lo simbòl de la vanitat dels bens, de la fragilitat e de l'instabilitat de las causas, per que sa partida aeriana morrís aprèp aver fructificat.
Nòtas e referéncias
<References/>
Teia (protoplaneta)
Ipotèsi
Vertadièrament pas se pòt qualificar Teia coma planeta en seguint la definicion formala d'aquel tèrme: una planeta deu aver eliminat las siás «rivalas» d'una orbita prèpa. Teia o a pas fach, doncas que la proto-Tèrra se situava sus una orbita prèpa, e la Tèrra es justament una planeta perque a eliminat Teia. Totun, lo sistèma Tèrra-Teia pòt èsser considerat cossí en avent format de manièra iniciala un sistèma de planetas conorbitals, que cas lo tèrme planeta li poiriá a el èsser utilizat pels dos còrsses en abséncia de precision per aquel cas especific (o en considerant cossí precisa, mas en desformant absurdament la definicion actuala); en lo «pièger» dels cases, Teia seriá uèi considerat coma una «planeta nana».
Pauri
Pauri es una vila de l'estat d'Uttarakhand en Índia.
Teia (protoplaneta)
Ligam extèrne
Giant impact hypothesis
Pauri
Administracion
Pauri es lo capluòc del districte de Pauri Garhwal.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 25 440.
Le Pont-de-Planches
Le Pont-de-Planches es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
S'es descobèrt entre lo pont de planches e neuvelle, de las fondacions #que testifica qu'aquel luòc a #èsser viscut, 2 bustes en bronze an #èsser trobats jols décombres ; près de passava ailà la via romaine de la Ceba e de la Saône. Los abitants #èsser affranchis lo 10 de setembre de 1436 per Jean e Antoine Oiselay, moyennant la cence annala de 60 écus d'aur (siatz 90frs anciana mièja moneda de bourgogne en 1664).
En 1569 incendi complet del vilatge per soldats del pòrti dels dos ponts.
A la cœur del vilatge una glèisa bastida l'an 1901 per un don de Madame la Comtesse De Sant Faron nascuda Lefort de Letondor en memòria de lo sieu espós.
Dos lavoirs son encara visible dins lo pòble, l'una envolopa la rota de Vezet l'autre sus la rota de Neuvelle.
Al centre del pòble una polida fontaine redonda amb la siá colomna centrala acanalada totalament en fonte e sortida de las fonderies de la Romaine l'an 1861.
La Romaine :eEn 1310 los fraires de la caritat #establir un foguet sus la Romaine #que lududes a donat lo sieu nom. En 1327 Guillaume De Arguel lo sieu #donar l'autorizacion d'extraire lo minaré de fèrre en lo bòsc de Bellevaivre  la  forja aurai #èsser fondada l'an 1333. Desapareis en 1760. Lo foguet produsissiá de fonte en 1788 e se apaga definitivament #qu'en 1872. Dos cubilots de segonda fusion #que lududes i aviá #èsser adjunt dels 1830 lududes survécurent e aguèron abandonat solament en 1936. Subsisteix Qualques bastissas. La Romaine seriá lo primièr establiment métallurgique de l'Anautita-Saône.
On a découvert entre le pont de planches et neuvelle, des fondations qui atteste que ce lieu a été habité, 2 bustes en bronze ont été trouvés sous les décombres ; près de là passait la voie romaine de l’Oignon et de la Saône. Les habitants furent affranchis le 10 septembre 1436 par Jean et Antoine Oiselay, moyennant la cence annuelle de 60 écus d’or (soit 90frs ancienne moyenne monnaie de bourgogne en 1664).
Au cœur du village une église construite en 1901 par un don de Madame la Comtesse De Saint Faron née Lefort de Letondor en mémoire de son époux.
Deux lavoirs sont encore visible dans le village, l’un sur la route de Vezet l’autre sur la route de Neuvelle.
La Romaine :eEn 1310 les moines de la charité établirent un fourneau sur la Romaine qui lui a donné son nom. En 1327 Guillaume D’Arguel leur donna l’autorisation d’extraire le minerai de fer dans le bois de Bellevaivre  la  forge aurai été fondée en 1333. Elle disparaît en 1760. Le fourneau produisait 400 tonnes de fonte en 1788 et s’éteint définitivement qu’en 1872. Deux cubilots de seconde fusion qui lui avait été adjoint des 1830 lui survécurent et furent abandonnés seulement en 1936. Il subsiste quelques bâtiments. La Romaine serait le premier établissement métallurgique de la Haute-Saône.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
S'es descobèrt entre lo pont de planches e neuvelle, de las fondacions #que testifica qu'aquel luòc a #èsser viscut, 2 bustes en bronze an #èsser trobats jols décombres ; près de passava ailà la via romaine de la Ceba e de la Saône. Los abitants #èsser affranchis lo 10 de setembre de 1436 per Jean e Antoine Oiselay, moyennant la cence annala de 60 écus d'aur (siatz 90frs anciana mièja moneda de bourgogne en 1664).
En 1569 incendi complet del pòble per soldats del pòrti dels dos ponts.
A la cœur del pòble una glèisa bastida l'an 1901 per un don de Madame la Comtesse De Sant Faron nascuda Lefort de Letondor en memòria de lo sieu espós.
Dos lavoirs son encara visible dins lo pòble, l'una envolopa la rota de Vezet l'autre sus la rota de Neuvelle.
Viktor Orbán
Viktor Orbán (Székesfehérvár, 31 de mai de 1963) es un politician ongrés. Es lo primièr ministre actual d'Ongria. Foguèt tanben primièr ministre entre 1998 e 2002. Sa politica, sovent pròcha de las idèas d'extrèma drecha, es marcada per un cèrt autoritarisme sovent criticat pels mejans de comunicacion internacionals.
Gordan e Polinhan
Gordan e Polinhan (Gourdan-Polignan en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Le Pont-de-Planches
Istòria
Al centre del pòble una polida fontaine redonda amb la siá colomna centrala acanalada totalament en fonte e sortida de las fonderies de la Romaine l'an 1861.
Gordan e Polinhan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Gordan qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Vincenç. En 1790, Ardièja qu'èra deth canton de Montrejau, en l'an X deu canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc. En eth an IV, Uòs e Polinhan qu'estó incorporat a Gordan, puish sonque Polinhan a partir deth an VIII. Selhan qu'estó separat de Gordan e Polinhan per era lei deth 27 de noveme 1896. Polinhan èra pas parròpia ath sègle XVIII, mès si Gordan.
Le Pont-de-Planches
Istòria
On a découvert entre le pont de planches et neuvelle, des fondations qui atteste que ce lieu a été habité, 2 bustes en bronze ont été trouvés sous les décombres ; près de là passait la voie romaine de l’Oignon et de la Saône. Les habitants furent affranchis le 10 septembre 1436 par Jean et Antoine Oiselay, moyennant la cence annuelle de 60 écus d’or (soit 90frs ancienne moyenne monnaie de bourgogne en 1664).
En 1569 incendie complet du village par des soldats du duc des deux ponts.
Au cœur du village une église construite en 1901 par un don de Madame la Comtesse De Saint Faron née Lefort de Letondor en mémoire de son époux.
Deux lavoirs sont encore visible dans le village, l’un sur la route de Vezet l’autre sur la route de Neuvelle.
Au centre du village une belle fontaine ronde avec sa colonne centrale cannelée entièrement en fonte et sortie des fonderies de la Romaine en 1861.
La Romaine :eEn 1310 les moines de la charité établirent un fourneau sur la Romaine qui lui a donné son nom. En 1327 Guillaume D’Arguel leur donna l’autorisation d’extraire le minerai de fer dans le bois de Bellevaivre  la  forge aurai été fondée en 1333. Elle disparaît en 1760. Le fourneau produisait 400 tonnes de fonte en 1788 et s’éteint définitivement qu’en 1872. Deux cubilots de seconde fusion qui lui avait été adjoint des 1830 lui survécurent et furent abandonnés seulement en 1936. Il subsiste quelques bâtiments. La Romaine serait le premier établissement métallurgique de la Haute-Saône.
Majastres
Majastre (Majastres en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa
La Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa qu'ei ua intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo son còdi SIREN qu'ei 200069631.
Istòria
Lo 1èr de gèr 2017, la comunautat de comunas que resultè de la fusion de la CC deu canton de Mugron e de la CC de Monthòrt, èras medishas que corresponèvan aus sengles ancians cantons. La CC qu'ei compresa entièrament dens lo canton navèth deu Costalat de Shalòssa. La residéncia qu'ei a Monthòrt.
Suellacabras
Suellacabras es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa
Composicion
Le nom de la comuna qu'ei seguit deu nom abreujat de l'intercomunalitat precedenta. Las italicas que son per la residéncia d'ua intercomunalitat precedenta.
Sotillo del Rincón
Sotillo del Rincón es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Vers Ceus Sent Angeu
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [var’səʉ] [sɛ̃ntɑ̃n’ʣəʉ]. Lo nom dau chasteu de Sent Angeu es atestat en 986 : Dono in pago Lemovicensi castrum Sancti Angeli cum monasterio (testament dau comte de Limòtges). La mairariá fuguet desplaçada de Sent Angeu au vilatge de Ceus en 1868. Chantal Tanet e Tristan Hordé s'imaginan que Sceau (grafia francesa) representa benleu lo resultat dau latin saltus, « bòsc », prononciat [saw]. Ceus, sens fòrmas ancianas, es benleu lo resultat dau latin tardif cellis, « monasteri »; l’occitan vers s'i es ajostat,. Sent Angeu, Angelus en latin, d'origina grega, es lo nom d'un desenat de sents, ,.
Arboet-Sussauta
Arboet-Sussauta (Arboti-Zohota en basco, Arbouet-Sussaute en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada en Lauhire, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Las comunas tòcatocantas que son Autivièla-Sent Martin-Vidèren en Biarn au nòrd-èst, Ossaranh-Arribarèita en Sola a l'èst, Aicirits-Camon-Suhast e Gabat a l'oèst e Arberàs-Silego e Domesenh-Berrauta en Sola au sud.
Oysonville
Oysonville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Geografia
Oysonville Es una municipalitat apertenenta a la plana de la Beauce. La superficie es de 9.6 km². Oysonville Pòrta lo còdi Insee 28294 e a associat al còdi postal 28700. Se situa géographiquement a una altitud de 150 mètres aperaquí.
Oysonville est une commune appartenant à la plaine de la Beauce. La superficie est de 9.6 km². Oysonville porte le code Insee 28294 et est associée au code postal 28700. Elle se situe géographiquement à une altitude de 150 mètres environ.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dels esturments d'òmes préhistoriques (silex) e dels objèctes gallo-romains (tròces de amphores, de tuiles e de las monedas) an #èsser trobats sus las tèrras avoisinant lo pòble. Castèl fòrt amb lo sieu bas tribunal e lo sieu donjon. Segurament bastit sus una motte féodale.
Baudoin, Fils de Baudoin de Beauvais, es senhor d'un fief a Oysonville del cap de la siá femna Aveline de Étampes, cap a 1138. Al, l'eiretatge tòrna a Péronnelle de Corbeil, filha de Baudoin VIII e de Marguerite de Viena.
Jacques de Allonville vend la tèrra de Oysonville en 1668 a Paul Lo Prevost, tinent general de las armadas del rei, en comandant en Alsace. Louis XIV erigeix aquela tèrra en marquisat per mercejar aquel oficiar pels servicis #qu'a retut a Louis XIII.
Des outils d'hommes préhistoriques (silex) et des objets gallo-romains (morceaux d'amphores, de tuiles et des monnaies) ont été retrouvés sur les terres avoisinant le village. Château fort avec sa basse cour et son donjon. Certainement construit sur une motte féodale.
Baudoin, fils de Baudoin de Beauvais, est seigneur d'un fief à Oysonville du chef de sa femme Aveline d’Étampes, vers 1138. Au, l’héritage revient à Péronnelle de Corbeil, fille de Baudoin VIII et de Marguerite de Vienne.
Jacques d'Allonville vend la terre d'Oysonville en 1668 à Paul Le Prevost, lieutenant général des armées du roi, commandant en Alsace. Louis XIV érige cette terre en marquisat pour remercier cet officier pour les services qu'il a rendu à Louis XIII.
Bascoat
Lo Bascoat, País Basco (var. Basc; Euskal Herria en basco) es un país istoric del sud-oèst d'Euròpa de lenga e cultura bascas. Se parteja entre los dos estats de França (part del departament dels Pirenèus Atlantics) e d'Espanha (part de la Comunautat Autonòma Basca e de la Comunautat Forala de Navarra).
Lo gentilici es basco -a o basc -a (o fòrça rarament bàscol basca).
Províncias
Lo Bascoat a sèt províncias istoricas o tradicionalas (en basc lurraldeak), tres al nòrd e quatre al sud. a. Dins lo Nòrd (en basco Iparralde), partida situada en França, en sus la mapa b. Dins lo Sud (en basco Hegoalde), partida situada en Espanha:
Lenga basca
La lenga basca (autonim: euskara [aguts̺ˈkaɾa]) es una lenga paléoeuropèa parlada al País Basc, valent a dire dins de zònas geograficas situadas al nòrd d'Espanha (País basc espanhòl Hegoalde: region de Navarra e region autonòma Comunautat de País Basc) e dins l'extrèm sud-oèst de França (Iparralde, País Basc francés, dins lo departament de Pirenèus Atlantics).
Lo basc es una lenga ergative-absolutive e en aquò diferís de totas las lengas indoeuropèas, qu'an un alinhament nominatiu-acusatiu. La sola lenga amb la quala lo basc a una parentat establida es la lenga aquitana atudada. Los glottologues, pel mejan de la tecnica dicha de reconstruccion intèrna, an temptat de reconstituïr una lenga proto-basca, pasmens, puèi que las donadas actualament en possession an pas encara permés de descobrir l'origina d'aquelas lengas, lor grop lingüistic familial es considerat coma isolat e sens ligam amb cap d'autre grop lingüistic.
Lo lexic basc es compausat majoritàriament de mots d'origina desconeguda, mas tanben de manlèus de sos vesins: compòrta de mots derivats del latin, de l'espanhòl e del gascon.
(1332) Marconia
(1332) Marconia es un asteroïde.
Província istorica de França
Las Províncias istoricas de França que son de mau definir per'mor que non corresponen pas dab cap grop d'entitats politica o administrativa omogenèa. En realitat que son ua colleccion de parçans establits en epòcas divèrsas en se bèth superpausar a còps e dab estatuts politics diferents : diocèsi, bisbat, senhoria, ducat, marquesat, estat d'ancian regim eca.
Non i a donc pas cap lista establida e l'ensag d'en hargoar ua que demora un tribalh parciaument arbitrari qui impausa d'establir o pas ua mena de ierarquia. Per exemple, Armanhac que pòt estar considerat com ua província istorica o com un parçan de Gasconha (era medisha parçan potenciau de Guiana).
Ensag de lista
Lista de las províncias istoricas de França dab la loa capitau, lo lor estatut politic e la data deu lor restacament au domeni reiau de França; que son mentavudas en òrdi deu lor restacament au domeni reiau de França :
Sant Joan d'Acre
thumb|200px|Pòrt de Sant Joan d'AcreAcre o Sant Joan d'Acre (nom tradicional per las populacions crestianas; en arab: عكّا‎, ʻAkkā e en ebrèu: עַכּוֹ‎‎, Akko) es una ciutat de Palestina qu'es uèi compresa dins lo Districte Nòrd de l'Estat d'Israèl.
Antiquitat
Acre es una dels endreches mai ancians d'abitacion continua de l'estat d'Israèl. Lo nom Aak, que figura sus las listas de tribut de Totmòsi III (cap al sègle XVI abans Crist), podriá se referir a Acre. Las letras d'Amarna mençonan tanben un endrech sonat Akka, tot coma los tèxtes de l'Execracion, que son anteriors. Dins las Bíblia ebrèa, (Jutges 1:31), Akko es un dels lòcs qu'a partir d'el los israelitas fòragetèron pas los cananeans. Es descrich mai tard coma essent dins lo territòri de la tribú d'Asher e segon Josephus, èra dirigida per un dels governadors provincials del rei Salomon. Del temps de la dominacion israelita, foguèt politicament e culturalament ligada amb Fenicia. A l'entorn de 725 abans Crist, Akko, Sidon e Tir se jonhèron dins una revòlta contra Shalmaneser V.
Los periòdes grèc e roman
Los istorians grècs mencionan la vila pel tèrme Ake, que significa "cura". Segon un mite grèc, Eracles i trobèt d'èrbas curativas per sonhar sas nafras. Josephus la sonava Akre. Son nom foguèt cambiat per Antiochia Ptolemais qualque brieu aprèp la conquesta d'Alexandre lo Grand, e puèi a Ptolemais, probablament per la Dinastia Ptolemaica, aprèp la particion del reialme d'Alexandre.
Estrabon fa referéncia a la vila sonque coma un ponch de joncion pels Pèrsas dins sas expedicions contra Egipte. A l'entorn de 165 abans Crist Judas Maccabeus desfaguèt los seleucids dins divèrsas batalhas en Galilèa, e los menèt a Ptolemais. Cap a 153 abans Crist Alexandre Balas, lo filh de Antiochus Epiphanes, contestant la corona seleucida amb Demetrius, s'apoderèt de la vila, que li aviá dobèrt las pòrtas. Demetrius assoldèt los macabèus per tal d'obtenir lo supòrt dels josieus contra son rival, en particular los revenguts de Ptolemais pel benefici del Temple de Jerusalèm, mas de badas. Jonathan Maccabaeus s'aliguèt amb Alexandre, e en 150 abC foguèt recebut per el amb los onors a Ptolemais. Qualques ans mai tard, pasmens, Trifon, un oficièr dels seleucids, que creissèt dins la suspicion dels macabèus, traiguèt Jonathan a Ptolemais e quand aqueste i arribèt, traitament lo faguèron presonièr.
La ciutat foguèt presa per Alexandre Jannaeus, Cleopatra VII d'Egipte e Tigranes II d'Armenia. Here Herod bastiguèt un gymnasium, ae here los josieus met Petronius, sent to set up estatuas de l'emperador dins lo Temple, e lo persuadiguèt him to turn back. Sant Pau passèt un jorn a Ptolemais (Acts 21:7). Una colonia romana foguèt fondada dins la vila, Colonia Claudii Cæsaris.Aprèp la division definitiva de l'Empèri Roman en 395 CE, Akko passèt jos l'administracion de l'Empèri Roman d'Orient.
Las dominacions dels arabs e dels crosats
200px|thumb|Representacion del sètge d'Acre En seguida de la desfacha de l'armada bizantina de Heraclius per l'armada sarrasina de Khalid ibn al-Walid a la Batalha de Iarmok, e la capitulacion de la ciutat crestiana de Jerusalèm al calif Umar, Acre passèt jos la dominacion del califat arab que comencèt tre 638. La conquèsta araba generèt un reviure de la vila d'Acre, que venguèt lo pòrt principal de Palestina del temps dels omaiads e dels abassids que seguèron, e mai encara quand passèt jol contraròtle dels crosats durant lo sègle XIII. La vila foguèt conquistada pel rei Baldoïn I de Jerusalèm en 1104 durant la Primièra Crosada e los crosats tanben ne faguèron son pòrt màger en Palestina. Cap a 1170 venguèt lo pòrt mai important de la Mediterranèa occidentala, e lo Reialme de Jerusalèm èra considerat en occident coma una entitat immensament rica e subretot per encausa d'Acre. Segon lo testimoniatge d'un contemporanèu anglés, provesiá mai per la corona crosada que la totalitat de revenguts del rei d'Anglatèrra. Foguèt tornar presa per Saladin en 1187, puèi assetjada per Gui de Lusinhan renforçat per de naus de Pisa e una armada terrèstre d'en primièr en agost de 1189. But foguèt pas presa abans julhet de 1191 per Ricard I d'Anglatèrra, Felip de França, Leopold d'Áustria, lo fèrre de lança de las armadas Soàbias e alemandas e la rèsta de l'armada dels crosats. Venguèt puèi la capitala de çò que demorava del Reialme de Jerusalèm en 1192. En 1229 foguèt plaçada jol contraròtle dels cavalièrs espitalièrs. Los crosats sonèron la vila "Acre" o "Sant Joan d'Acre" que la confondèron amb la vila filistèa d'Ekron, situada dins lo sud d'Israèl actuala. Foguèt la darrièra fortalesa de l'estat crosat, e tombèt jos las atacas dels mamelocs d'Egipte durant un sètge sanglent en 1291.
Lo periòde otoman
thumb|Ciutat vièlha d'Acre, en 1878 per [[Félix Bonfils]] thumb|Las [[mosqueta Jezzar Pasha]] Los otomans del Sultan Selim I capturèron la vila en 1517, que caiguèt puèi dins una totala descasença. L'universitari anglés Henry Maundrell en 1697 la trobèt arroïnada, en defòra d'un khan (caravanserralh) qu'èra ocupat per qualques mercants franceses, una mosqueta e qualques paures ostalets.
Cap a la fin del sègle XVIII jos la dominacion de Dhaher al-Omar, lo sheik local, la vila se reviscolèt. Son successor, Jezzar Pasha, lo governador de Damasc, la melhorèt e la fortifiquèt, mas al pretz d'impòstes pesucs levats per son compte pròpri. Cap a 1780 Jezzar forabandiguèt peremptòriament lo comptador de negòci francés, malgrat las protestacions del govèrn francés, e refusèt de recebre lo consul. thumb|right|upright|19th century [[Mortar (weapon)|mortar facing the sea]] En 1799 Napoleon Bonaparte, in pursuance de son scheme for raising una rebellion dels sirians contra la dominacion turca, appeared before Acre, mas aprèp un sètge de dos meses (March–May) was repulsed pels turcs, ajudats per Sir Sidney Smith and a force of British sailors. Having lost his siege cannons to Smith, Napoleon attempted to lay siege to the walled city defenduda per las tropas otomanas lo 20 de març de 1799, using only his infantry e small-calibre cannons, una estrategia que fracassèt e portèt to his retreat dos meses mai tard, lo 21 de mai.
Jezzar was succeeded aprèp sa mòrt per son filh Suleiman Pasha, under whose milder rule the town advanced in prosperitat till his death in 1819. Aprèp sa mòrt, Haim Farhi, qu'èra estat son conselhièr, paguèt a huge sum in bribes per s'assegurar que Abdullah Pasha (lo filh d'Ali Pasha, the deputy de Suleiman Pasha), que coneissiá had known from joventut, will be appointed as ruler. Abdullah Pasha ruled Acre fins a 1831, quand Ibrahim Pasha besieged and reduced the town and destroyed its buildings. Durant la Crisi orientala de 1840 it was bombarded lo 4 de novembre de 1840 per las allied British, Austrian and French squadrons, e l'an seguent restored to Turkish rule.
Liberacion dau Martegue
La Liberacion dau Martegue designa l'ensems deis accions e dei combats que se debanèron entre lo 20 e lo 21 d'aost de 1944 e que permetèron la liberacion de la vila dau Martegue durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945 ).
L'endemans, lo 21 au matin, la populacion ocupèt pauc a pauc lei carrieras per observar lei degalhs. D'aqueu temps, unei grops de resistents s'organizèron per atacar lei darriers grops de soudats alemands e cercar de soudats isolats dins lei blockhaus lòng de la costat. Uneis escaramochas se debanèron donc au sud-èst de la vila sus la rota vèrs Marselha e au nòrd sus la rota vèrs Istre. D'atacas menadas per de vedetas alemandas dempuei l'estanh de Bèrra foguèron tanben rebutadas dins lo corrent de la jornada. Aquelei combats s'acabèron per la mòrt de 10 soudats e la captura de 63 autres dins lei rengs alemands còntra un mòrt e 10 bleçats per la Resisténcia.
Lo 22, leis Estatsunidencs mandèron un grop de tres carris de combat prendre lo contraròtle de la vila e dei presoniers. Una garnison estatsunidenca s'installèt per la seguida dins la vila per reparar leis installacions dau pòrt utilas per l'avitalhament deis armadas aliadas avançant dins la Vau de Ròse. Una partida de la 338 division d'infantariá alemanda foguèt destrucha pendent la batalha de Montelaimar (21-29 d'aost de 1944).
Forcey
Forcey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pèire Telhard de Chardin
thumb|right|Pèire Telhard de Chardin
Pèire Telhard de Chardin (en francés Pierre Teilhard de Chardin) (1881-1955) foguèt un prèire jesuita, un cercaire, un teologian, un filosòf e un paleontològ occitan (e francés).
Scientific de fama e dimension internacionalas, Pèire Telhard de Chardin èra un geològ especialista del Pleïstocèn e un paleontològ especialista dels vertebrats del Cenozoïc.
Joventut
Pèire Telhard de Chardin nasquèt lo 1er de mai de 1881 en Auvèrnha, a Orsinas. La seuna familha trabalhava dins la magistratura e èra de noblesa recenta (ennobliment jol règne de Loís XVIII). La familha èra sortida de Murat dins Cantal.
De 1892 a 1897 seguís los seus estudis al collègi jesuita Notre-Dame de Mongré (uèi licèu Notre-Dame de Mongré) a Villefranche-sur-Saône. En 1899, dintra al noviciat jesuita d'Ais mas las doas annadas seguentas perseguís sa formacion al juvenat de Laval. Entre 1902 e 1905, demòra a Jersei (Reialme Unit) per i estudiar la filosofia.
En 1905, causís d'entamenar sa carrièra professionala coma professor de fisica al collègi jesuita de la Santa Familha del Caire (Egipte). I demòra tro 1908.
Entre 1908 e 1912, estúdia al teologat d'Ore Place, a Hastings, Sussex de l'Èst.
Es ailà, lo 28 d'agost de 1911, qu'es ordenat prèire.
Debuta de la carrièra scientifica
Marcellin Boulle serà tanben lo seu director de tèsi de doctorat.
Parentèsi de la guèrra e obtencion del doctorat
Entre 1915 e 1918, Pèire Telhard de Chardin serviguèt coma braiardièr dins l'armada francesa. Reçaupèt la Légion d'honneur e la Médaille militaire per sa valéncia. Dos de sos fraires moriguèron pendent la Primièra Guèrra Mondiala. Tot ben que foguèsse estat mandat al front, escriguèt en 1916 son primièr libre La Vie Cosmique (La Vida Cosmica). En 1919, escriguèt lo seu segond ensag Puissance spirituelle de la Matière (Poténcia espiritala de la Matèria). De 1922 a 1926, estudièt a la Sorbona la zoologia, la geologia e la botanica. Obtenguèt son doctorat sus los mamifèrs de l'Eocèn inferior francés e lors jaces en 1926.
Primièras recèrcas en China (1923-1924)
En 1923, faguèt lo seu primièr viatge per lo Museum d'Istòria Naturala de París en China. Ailà rescontrèt lo paire Émile Licent, tanben conegut jol nom chinés de 德日進 (pinyin: Dérìjìn), naturalista e fondador del musèu Hoangho Paiho de Tianjin.
Entamenèt de recèrcas scientificas sobre de sites d'industria litica datats del paleolitic, situats a Gansu e al desèrt d'Ordos (chinés : 鄂尔多斯沙漠 ; pinyin : È'ěrduōsī Shamo). Amb aquestas recèrcas, devenguèt lo cap de la Mission Paleontologica Francesa (Mission paléontologique française) tre 1923.
Escriguèt tanben la Messa sul Mond al desèrt d'Ordos en 1923.
Retorn en França e sancions de la Glèisa (1924-1926)
Quand tornèt en França, obtenguèt un emplec coma professor de geologia a l'Institut catolic de França. Foguèt demest de sas foncions per encausa de dos tèxtes critics sul Pecat Original, Note sur quelques représentations historiques possibles du péché originel (Nòta subre qualques representacions istoricas possiblas del Pecat Original, 1922) e Chute, Rédemption et Géocentrie (Casuda, Redempcion e Geocentria, 1920). L'òrdre dels jesuitas li demanda d'abandonar l'ensenhament e de tornar en China.
Lo periòde chinés (1926-1946)
Demorèt tanben en Manchoria amb Émile Licent e dins Shaanxi amb lo paleontològ C.C. Young e Davidson Black, director del Burèu d'Estudis Geologic de China.
Après l'expedicion en Manchoria, dins la zòna del Grand Khingan amb de geològs chineses, jonhèt l'Expedicion Americana d'Asia Centrala (American Expedition Center-Asia) dins lo desèrt de Gòbi organizat per lo Museum American d'Istòria Naturala (American Museum of Natural History) e menat per Roy Chapman Andrews.
A l'ocasion d'aquestas expedicions, Henri Breuil e Telhard descobriguèron que l'Òme de Pekin, lo vesin mai pròche del Pithecanthropus de Java, èra un faber (utilizacion de pèiras e mestritge del fòc). Telhard escriguèt parallèlament a sas recèrcas L'Esprit de la Terre (L'Esperit de la Tèrra).
En 1934, Telhard jonhèt tanben l'expedicion de la Crosièra Jauna (Croisière Jaune) finançada per André Citroën. Sas relacions amb Marcellin Boule foguèron rotas per encausa de l'investiment de Telhard, considerat pel sénher Boule, coma excessiu en favor del Servici Geologic Chinés (Chinese Geological Service). En 1936, demorèt qualques meses a Urumqi, dins Xinjiang per perseguir sas recèrcas.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, Telhard demorèt a Pequin que i foguèt blocat per l'invasion japonesa. Pasmens, contunhèt las seunas recèrcas.
Retorn en França e consecracion (1946-1955)
Teilhard tornèt en França en 1946 e reçaupèt la Legion d'Onor francesa per sas recèrcas en China.
En 1950, foguèt elegit membre de l'Académia de las Sciéncias francesa (Académie des sciences).
En 1951, foguèt nomenat director de recèrca al CNRS.
Moriguèt lo 10 d'abril de 1955, a Nòva York, a la seguida d'una ataca cardiaca.
Idèas
Las idèas de Telhard foguèron desvolopadas dins sos libres e foguèron sovent criticadas, en particular pel Vatican.
Noosfèra e Ponch Omega
La teoria de l'evolucion de Darwin, la geologia de Vernadsky e la teodicèa crestiana son unificadas dins la pensada de Telhard que refusa las dicotomias simplistas e que perseguís una perspectiva integrativa entre sciéncia e fe. Per aquestas rasons, Telhard es largament considerat coma un pensador olista.
Telhard es un defensor de l'ortogenèsi, çò es un partisan d'una vision de l'Evolucion coma direccionala, coma orientada cap a una tòca. Aquesta vision es tanben coneguda uèi jol nom de Evolucion convergenta. Per Telhard, la Creacion tota es orientada cap a un Ponch Omega. Telhard devolopèt sa pensada en se basant sus la sintèsi evolutiva modèrna d'inspiracion darwiniana mas servèt lo modèl lamarckian per çò qu'es del desvolopament de la cultura.
Lo Ponch Omega representa lo ròtle de convergéncia de l'Evolucion. Lo "Crist cosmic" manifesta l'aveniment d'una èra d'armonizacion de las consciéncias fondada sul principi de la "coalescéncia dels centres": cada centre, o consciéncia individuala, entra de mai en mai en collaboracion amb las consciéncias amb las qualas comunica, fins a que totas las consciéncias s'unifiquen dins un tot noosferic.
Ensages
Es de notar que son òbra tota foguèt publicada d'un biais postum, gràcias a Jeanne Mortier, qu'èra estada facha la seuna eiretièra editoriala per tot çò que tocava l'edicion de l'òbra non scientifica de Pèire Telhard de Chardin.
Ligams
1. La messe sur le monde.
Homo
Homo es lo genre de grands monins qu'inclutz los umans modèrns e d'unas espècias vesinas. S'estima que lo genre data de 2.3 a 2.4 million d'ans, e qu'auriá benlèu evoluit a partir d'aujòls australopitècs, amb una aparéncia d'Homo habilis. Mantunas espècias, inclusent Australopithecus garhi, Australopithecus sediba, Australopithecus africanus, e Australopithecus afarensis, foguèron prepausadas coma aujòl dirècte del linhatge Homo. Aquelas espècias tenon de caractèrs morfologics comparables a los del genre Homo, mas i a pas de consensús per causir la quala menèt a Homo, èssent que pòt èsser tanben una espècia desconeguda.
(1333) Cevenola
(1333) Cevenola es un asteroïde.
Tajahuerce
Tajahuerce es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(1334) Lundmarka
(1334) Lundmarka es un asteroïde.
Arblada lo Baish
Arblada lo Baish (Arblade-le-Bas en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Albèrt Dauzat que gausa, dab pro d'incertitud, un *aerabulus, « aseròu », varianta deu latin vulgar *acerabulus, medish sens, dab lo sufixe -ata. En realitat, *acerabulus, fòrma celtizada deu latin classic acer, qu'auré perdut lo resultat de -c- posteriorament. En mèi d'aquò, es pas segur que *acerabulus aja viscut en Gasconha, qui coneish aseròu, eretèr deu latin classic -acer dab lo sufixe -olus, e sa varianta auseròu. Que's pòt ajustar qu'Acer campestre se plai dens tèrras basicas o neutras e las d'Arblada que son de tendéncia acida (pr'aquò lo nom qu'auré poscut vénguer d'Arblada de'n Haut). Segon Negre, Arblada que poiré vénguer deu gascon arreblada « çò que talhan en lescas », o meilèu com lo lengadocian reblat, reblada « paret bastida en pèira de bastir, per oposicion a las parets de teulas de bastir ». Un etime arbor + -ata, « cobèrt d'arbes » qu'explica tanben Arblada hòrt plan se las fòrmas ancianas non mian pas a ua auta etimologia : *arborata > *arborada > arb'rada > arblada (la dissimilacion qu'es tant vau díser obligatòria).
Economia
Viticultura : Côtes-de-saint-mont (AOVDQS)
Gérard Blanchard
right|200px|thumb|Gérard Blanchard en 1983
Gérard Blanchard, nascut lo 7 de febrièr de 1953 a Tors (França), es un autor, compositor e cantaire francés fòrça popular en França dins las annadas 1980.
Es l'un dels primièrs en França d'aver utilizat l'acordeon per far de cançon-ròck en francés, abans los quites grops del moviment alternatiu (Pigalle, Las Négressas Vertes etc). Sa cançon mai coneguda es lo tube de 1982 en França Rock Amadour (cançon enregistrada en 1981), que lo títol es un jòc de mots entre la musica a la quala se referís l'acordeonista Gérard Blanchard a n'aquela periòda, lo ròck, e Ròcamador, lo celèbre vilatge occitan toristic. Las autras cançons las mai popularas de Gérard Blanchard son Elle voulait revoir sa Normandie en 1987 e, dins un estili puslèu reggae, Amour de voyou en 1988.
Sent Augustin
Sent Augustin (Saint-Augustin en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Jaroslav Seifert
Jaroslav Seifert (n. en 1901, m.1986) foguèt un escrivan e poèta chèc. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1984.
(1335) Demoulina
(1335) Demoulina es un asteroïde.
Lo Perrier
Lo Perrier o Perier (Perrero en italian, Le Perrier en francés) es una comuna de la Val Sant Martin, una de las Valadas Occitanas, a 63 kilomètres de Turin.
Administrativament es dins la Ciutat Metropolitana de Turin, dins la region de Piemont e l'Estat italian.
Evolucion de la populacion
Abans 1931, total de la populacion de las comunas fusionaas en 1928.
Istòria
Lo Perrièr passèt jos la dependéncia de L'Abaia Santa Maria de Pinairòl a sa creacion en 1064.
Foguèt la capitala de la Republica del Sal de 1704 a 1708.
(1336) Zeelandia
(1336) Zeelandia es un asteroïde.
Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol
Lei Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol èra una guerilha independentista tamola de Sri Lanka. Fondada en 1976, participèt a la militarizacion dau conflicte entre Singalés e Tamols dins lo corrent de l'estiu de 1983 e au començament de la Guèrra Civila de Sri Lanka. Movement principau de la guerilha tamola après l'eliminacion deis insureccions rivalas dins lo corrent deis annadas 1980, menèt la guèrra còntra l'armada srilankesa durant 26 ans e creèt un estat tamol de facto independent. Pasmens, foguèt finalament desfacha en 2009 e sei caps istorics foguèron tuats ò capturats. Dempuei aquela annada, lo movement es considerat coma destruch en despiech de divèrsei temptativas de reconstitucion a partir de la diaspòra tamola.
Plassac-Rouffiac
Plassac-Rouffiac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Kashipur (Uttarakhand)
Kashipur es una vila de l'estat d'Uttarakhand en Índia.
Administracion
Kashipur es una vila del districte d'Udham Singh Nagar.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 121 623 abitants.
(1337) Gerarda
(1337) Gerarda es un asteroïde.
Anglars
Anglars (Anglars en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pinascha
Pinascha (Pinasca en italian) es una comuna italiana dins las Valadas Occitanas. Administrativament es dins la Ciutat Metropolitana de Turin, dins la region de Piemont. Fa partia de la Comunautat montanhòla de las Vals Cluson e Germanasca.
Gosens
Gosens (Gouzens en francés) es una comuna gascona istoricament e lengadociana lingüisticament, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de Gosens e de las comunas prèpas.
Toponimia
Gosens vendriá del nom germanic d'òme Gozo o benlèu Godo, damb lo sufixe -ing[os]. La solucion dels Féniés (venguda de Negre ?), Gogo, es pus malaisida foneticament.
Istòria
De 1317 a sa disparicion en 1790, Gosens, tot ben que de l'eleccion de Comenge (nocion diferenta de la diocèsi de Sent Bertran de Comenge), doncas de Gasconha, èra de la diocèsi de Rius. Èra tanben de la generalitat d'Aush e de la senescauciá de Pàmias. La glèisa qu'es devath lo patronatge de Sent Pèire (dels ligams ? encadenat ?).
Vrigny (Marna)
Vrigny es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gregòri XVI
Gregòri XVI (nascut Bartolomeo Alberto Mauro Cappellari en 1765, mòrt en 1846) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1831 e 1846.
Arhantsusi
Lo gentilici qu'ei arhantsusar.
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Otaria
Lo nom d’otaria designa diferentas espècias de mamifèrs anfibís qu'apartenon a la dels otarids, de l'òrdre dels carnivòrs.
Janatha Vimukthi Peramuna
Lo Janatha Vimukthi Peramuna es un partit politic srilankés marxista fondat en 1965. Foguèt a l'origina de doas insureccions reprimidas per l'armada en 1971 e en 1987-1989. Dempuei 1989, a renonciat a la lucha armada e participa de còps a la formacion de coalicion governamentala ambé d'autrei partits de senèstra coma en 2004.
Saint-Romphaire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saulxures-lès-Nancy
Saulxures-lès-Nancy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Le village de Saulxures apparaît pour la première fois dans une charte de l’abbaye de Beaupré en 1176.
Irai
Geografia
La municipalitat es al limit entre lo país de Ouche e lo parc del Portamantèl.
La commune est à la limite entre le pays d'Ouche et le parc du Perche.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montoliu (Arièja)
Montoliu es una comuna occitana, situada administrativament dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Franz Liszt
thumb|Franz Liszt Liszt Ferenc (en ongrés), mai conegut coma Franz Liszt (nascut lo 22 d'octobre de 1811 – mòrt lo 31 de julhet de 1886) èra un pianista virtuós ongrés e un compositor pendent lo periòde romantic. Èra un jogaire famós dins tota Euròpa pendent lo sègle XIX, conegut mai que mai per sas performanças musicalas e sa granda dexteritat sul clavièr. Uèi, se considèra en general que foguèt un dels pianistas màgers de l'istòria, malgrat lo fach qu'existisca pas cap d'enregistrament de sas interpretacions. En vertat, Liszt es freqüentament considerat coma un redefinidor del jòc de piano propriament dich, e son influéncia se pòt veire encara uèi. Contribuiguèt tanben bèlament al romantisme en general, e se li atribuís l'invencion del poèma sinfonic.
Montoliu (Arièja)
thumb|Lo Pont del Diable de Montoliu, sul flume d'Arièja.
Franz Liszt
Liszt estudièt e joguèt a Viena e a París e pendent la primièra part de sa vida adulta virèt per tota Euròpa en i far de concèrts. Se considèra qu'es lo paire de l'invencion del recital de piano modèrne, que sa virtuositat li faguèt ganhar l'aprobacion dels compositors e dels musicians a l'encòp. Sa granda generositat per çò qu'es del temps e de l'argent a beneficiat a fòrça personas: las victimas de desastres, los orfanèls e los nombroses estudiants als quals ensenhava la musica gratuitament. Contribuiguèt a mai tanben al fons memorial Beethoven.
Un bèl nombre de sas composicions de piano son estadas inscrichas dins lo repertòri estandard, coma per exemple las Rapsodias Ongresas, sas Annadas de Pelegrinatge, sa Sonada per Piano en B menor, e dos concèrts per piano. Compausèt a mai de nombrosas transcripcions d'opèras per piano, de sinfonias famosas, los Capricis de Paganini (que son entre las òbras mai dificilas del repertòri del violon), e de Lieder de Schubert. Mantas de sas composicions per piano son demest las mai dificilas tecnicament de son repertòri. Lo quite Liszt èra un compositor de lieder e de corala, de poèmas sinfonics e d'autras òbras orquestralas. Sas composicions per orguena son glorificadas e ben establidas entre los repertòris per orguena.
Montoliu (Arièja)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
(1338) Duponta
(1338) Duponta es un asteroïde.
Franz Liszt
Biografia
Franz èra un enfant flac e malautís, e foguèt environat dempuèi nenon per la musica. Son paire, que trabalhava a la cort del Comte Esterházy, èra tanben pianista e violoncelista (soliá jogar dins l'orquèstra d'estiu d'Esterházy a Eisenstadt); organizèt de seradas de musica de cambra amb de musicians non professionals dels vilatges vesins, que sos vièlhs amics d'Eisenstadt i participavan ocasionalament.
Montoliu (Arièja)
Montoliu
La prononciacion es [muntu'liw]. Las fòrmas ancianas son Monte Olivo en 1272, Monteolivo en 1323, Montoliu en 1380, 1385, 1387, 1390, 1398 e cap a 1460 (Cronica d'Arnaud Esquerrièr), Montolieu en 1445.
Talveila
Talveila es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Pinares.
Franz Liszt
Biografia
Son paire li donèt sas primièras leiçons de musica quand aviá pas que sièis ans. Ferenc demostrèt lèu lèu un talent impressionant, en legir aisidament las particions mai dificilas que podiá trobar, e d'unes còps en legir mai d'una portada a l'encòp. L'aristocracia locala remarquèt son talent e li permetèt de viatjar a Viena e pus tard a París amb sa familha.
A Viena son professor foguèt Carl Czerny, un discípol de Beethoven, que deviá èsser lo sol professor de piano professional que Liszt aguèt. Son paire l'aviá menat d'en primièr a Johann Nepomuk Hummel per que l'ensenhèsse, mas lo prètz de las leiçons d'Hummel èra tròp elevat. Antonio Salieri li aprenguèt la tecnica de la composicion e formèt lo gost musical del jove Liszt.
Montoliu (Arièja)
Montoliu
Segon Patrici Pojada, lo sens es « mont de l'oliu ». una etimologia esconduda coma la qu'es citada pel Montoliu d'Aude s'opausa a l'abséncia de pròvas e a la dificultat de l'evolucion fonetica (lo resultat de monticulus sol es Montelhs).