cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josephine Baker
La temporas de l'idealisme
En Argentina, Juan Domingo Perón que conprengó las similaritats de personalitat enter Baker e Evita (duas mainadas umiliadas creishudas dens lo prauber qui, adultas, e s'èran escadudas dens l'espectacle en emplegar l'admiracion d'òmis poderós e qui avèvan virat la loa set de revancha en combat contra las injustícias sociaus) qu'ensaiè de la har préner la plaça de la defunta "Mair deus tribalhadors". Josephine Baker qu'acceptè e que viscó ua tempora a Buenos Aires mes fin finala, que de comprengó de qu'èra manipulada per un regim populista sus la soa fin e que tornè entà França on adoptè mainatges de tot lo monde sancer entà muishar, que los òmis, d'on que sian, be vaden entà víver amassas. Qu'aperè aquesta familha la "Rainbow tribe" (la tribú de l'arcolin). Aqueth saunei que virè mau quan, escanada per l'idealisme demesurat e peus deutes, que's desseparè de Bouillon, e que perdó la garda deu mainatges e Las Milandas.
Grace Kelly que l'arcuèlhè a Monegue on podó víver. En 1975 que tornè sus l'empont a Bobinò. Qu'èra impressionant de la véder dab un còs e ua agilitat qui semblavan estar los d'ua dançaira joena. Totun, per'mor deu pes deus ans, que's morí quasi si l'empont.
Piet Mondrian
Pieter Cornelis Mondriaan, mai conegut posteriorament coma Piet Mondrian (Amersfoort, Païses Basses, 7 de març de 1872 - Manhattan, Nòva York, Estats Units, 1 de febrièr de 1944) foguèt un pintre modernista neerlandés. Membre del movement neerlandés sonat De Stijl foguèt un dels pionièrs dins lo domeni de l'abstraccion.
Companhiá de Jèsus
Right|320px|thumb|Version del sagèl de la Companhiá de Jèsus. Right|320px|thumb|Santuari de Loiola: Basilica de Loiola. La Companhiá de Jèsus (var. Companhia de Jèsus) (Societas Jesu S.J. en latin) es un òrdre religiós catolic fondat en 1540 per sant Ignasi de Loiola, que foguèt puèi canonizat coma sant Ignasi de Loiola. Los membres d'aquel òrdre son popularament coneguts coma jesuistas. Amb lèu 20,000 membres, es l'òrdre pus important de la Glèisa Catolica actuala. Per lor formacion estricta de mai de 10 ans (estúdian la filosofia e la teologia, al delà de realizar de "practicas" dins de domenis fòrça diferents e d'estudiar de lengas divèrsas) los jesuistas foguèron pendent mai de quatre sègles los líders intellectuals del catolicisme. Los jesuistas realizan los tres vòts abituals de la vida religiosa (obediéncia, pauretat e castedat), mas al delà fan un vòt extra d'obediéncia al papa de Roma. La Companhiá de Jèsus es estada una organizacion religiosa qu'a recebut d'elògis e de criticas e qu'es sempre al centre de la polemica. Los jesuistas foguèron los líders de la Contrareforma, que foguèt la reaccion catolica al Protestantisme. Dempuèi sa fondacion, s'es dedicat especialament al camp de l'ensenhament. Molière, Descartes, Pascal e Voltaire, entre d'autres, foguèron ensenhats per de jesuistas. L'òrdre foguèt dissolgut pel papa pendent un periòde long del sègle XVII. En Espanha pendent la Segonda Republica foguèt tanben dissolgut pr'amor que la Constitucion Republicana establissiá (sembla qu'exprèssament contra la Companhiá de Jèsus) que los òrdres religioses podián pas aubedir a un govèrn estrangièr (Vatican, dins aquel cas). Ça que la, los jesuistas foguèron pas expulsats e lors collègis continuèron jos formas juridicas divèrsas. L'organizacion intèrna de l'òrdre a lo caractèr militar de son fondador Íñigo de Loiola, e lo membre dirigent de l'òrdre s'apèla general. Mantun membre de la Companhiá de Jèsus sosten la Teologia de la Desliurança contra l'esplecha sociala, subretot en Ispanoamerica. I a 20,000 membres. La devisa dels jesuistas es AMDG (Ad Majorem Dei Gloriam).
Sant Cristòl e Nevis
Sant Cristòl e Nevis (en anglés Saint Christopher and Nevis o Saint Kitts and Nevis) es un estat insular de la Cariba a las illas de Sotavent, constituit per las illas de Saint Kitts e Nevis. Es localizat aproximativament a 350 km a l'èst de Puerto Rico e los vesins mai pròches son las illas de Sint Eustatius (Antilhas Neerlandesas) al nòrd-èst, Antigua e Barbuda a l'èst e sud-èst e Sant Bertomieu, una dependéncia de França, al nòrd. La capitala es Basseterre.
Istòria
L'illa de Sant Cristòl foguèt un temps partejada entre França (al Nòrd e al Sud) e Anglatèrra (al centre). L'illa de Nevis ten son nom de l'espanhòl Nieves (nèus): las nívols que capelavan sa montanha foguèron presas per de nèu pels primièrs navigators espanhòls que la trobèron.
Originalament las colònias britanicas de Sant Cristòl e Nevis, amassa amb Anguilla, se transformèron en un sol estat liure associat en 1967. Anguilla se rebellèt e se li permetèt la separacion en 1971. Sant Cristòl e Nevis atenguèron l'independéncia en 1983. En agost de 1998, una votacion a Nevis amb l'objectiu de se far independent arribèt pas als dos tèrces de majoritat necessària.
En setembre de 1998, l'auragan Georges provoquèt aperaquí 445,000,000 dolars en damatges e frenèt la creissença del PIB d'aquel an.
Politica
Sant Cristòl e Nevis es una monarquia parlamentària dins la Comunautat Britanica de Nacions. Lo cap d'Estat es lo monarca anglés (representat per un governador-general, actualament Sir Cuthbert Sebastian). Lo primièr ministre es tanben lo cap del partit principal del Parlament.
Sant Cristòl e Nevis a un legislatiu unicameral, conegut coma National Assembly e compausat per 14 membres: 11 representants elegits dirèctament per la populacion e 3 senators nomenats per lo governador-general. Lo mandat dels membres del Parlament es de 5 ans.
Geografia
right|170px|Mapa de Sant Cristòl e Nevis. Las doas illas que forman lo país son separadas per l’estrech de Narrows, de mens de 3 km. Ambedoás illas son d’origina volcanica amb escarpadas de cims al dedins. Lo pic pus naut es lo de Sant Cristòu, lo Mont Liamuiga dels 1156 m d’altitud. Pel contrari dins las zònas vesinas de la còsta lo relèu es totalament plan.
Lo clima de las illas es tropical umid de la mejana de 26,7 °C pendent tot l’an.
Economia
De veire: Economia de Sant Cristòl e Nevis Lo torisme e las finanças internacionalas son las fonts principalas de revenguts de l'estat.
La Rumeur
La Rumeur es una chorma de rap engatjat compausada de 4 M.C e de dos D.J. Se definís coma un grop de rap underground e hardcore. Vòlon se distinguir de la màger part del mitan del rap francés qu'adaptan lors musicas a las exigéncias de las ràdios comercialas.
Molly Quinn
thumb|250px|Molly Quinn en 2012 Molly Caitlyn Quinn (Texarkana, Tèxas, 8 d'octobre de 1993) es una actritz americana.
Paredes de Nava
Paredes de Nava es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Còmi
Lo còmi (коми кыв komi kyv o коми komi) es una lenga parlada dins lo nòrd-est europèu de Russia pel pòple deus còmis. Fa partida de las lengas finés-permianas del grop finés-ogrian (aqueste del finés e benlèu del basc). Existisson mantunas varietats dialectalas, las principalas son lo komi-zyrian parlat dins la republica dels Komis e lo Komi-Yazva, qu'es parlat per un pichon nombre de personas dins la region de Perm e dins lo sud de la republica dels Còmis.
L'escritura
L'istòria de l'escritura de la lenga còmi est interessanta. Lo còmi es la lenga escrita mai anciana del grop finés-ogriana aprèp l'ongarés. Son escritura foguèt mesa al punt a l'entorn de l'an 1370 per Sant Esteve de Perm (Stepan Hrap), que publiquèt un abecedari e unas reviradas de tèxtes religioses dins l'encastre de las crosadas ortodòxas menadas pels princes rus que cobejavan la region. Aqueste alfabet compreniá 24 letras alara que i aviá 35 sons. Al sègle XVIen aqueste alfabet foguèt remplaçat per un alfabet cirilic amb modificacions per las africativas. Dins las annadas 20, la lenga foguèt escrita amb l'alfabet de Molodtsov, tanben derivat del cirilic. Dins las annadas 30 lo còmi es escrit amb letras latinas. E dempuèi las annadas 40, emplega l'alfabet rus mai las letras I,i,Ö,ö. vinheta|Alfabet de Molodtsov
La gramatica
Lo còmi es una lenga aglutinanta, lo nombre, lo cas, lo temps, la persona son renduts amb sufixes:
Estuctura nominala : Radical+plurial+possessiu+cas
Estructura verbala : Radical+temps+persona
Lo còmi ten mantun cas. En mai dels cas classics (nominatiu, accusatiu, génitiu, datiu, instrumental, ablatiu) se pòt trobar per exemple l'illatiu (moviment cap a l'interior) o l'aproximatiu.
Ligams Externas
Freelang : Diccionari còmi/anglés de descargar
Revista "Regard sur l'est" : "Le sentiment national komi: vers une identité républicaine extralinguistique?  " un article en francés de Sébastien Cagnoli.
(673) Edda
(673) Edda es un asteroïde.
Georg Philipp Telemann
thumb|200px|Georg phillip TelemanGeorg Philipp Telemann (Magdeburg, Ducat de Magdeburg, Sant Empèri Roman Germanic, lo 14 de març de 1681 - lo 25 de junh de 1767) que ho un deus compositors barròcs màgers deu monde germanic.
Que vadó dens ua familha borgesa de Magdburg. Orfanin de pair, que ho educat per la soa mair. Que comencè a estudiar la musica aus 10 ans en bèth muishar talents deus grans. Aquesta vocacion non ho pas au grat de la mair qui ensagè deu har abandonar la musica. Que perseguí totun sus aquesta via en bèth apréner sol mantun instrument (clavièrs, flabutas, còrdas e hregadas e coires).
En 1701 que comencè estudis de dret a Leipzig mes que's he arreconéisher dab los sons talents musicaus e que fondè ua orquèstra, que ho nomat director de l'operà. En 1705 que deishè Leipzig entà vàder mèster de capera deu comte Erdmann II a Sorau (uèi Zary en Polonha). En viatjant qu'avó lo parat d'enriquir lo son estil e de rescontrar Johann Sebastian Bach, l'aute gran compositor gemanic d'aquesta tempsada.
Teleman qu'ei considerat com un deus compositors mei prolific de l'istòria de la musica academica occidentau. Las soas òbras (qui mantuns manescrits originaus e hon destrusits durant la Segonda Guèrra Mondiau) que son classificats dab un numèro TWV (per Telemann-Werke-Verzeichnis).
Lo son arrèr hilh, Georg Michael Telemann que ho tanben un compositor deus famós.
Kolami
Lo kolami es una lenga dravidica parlada per los parjas dins los estats de Maharashtra e de Telangana en Índia.
Fonologia
Los tablèus mostran los fonèmas vocalics e consonantics del kolami.
Aubignas
Aubinhac (Aubignas en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Aubignas es situat a 9 quilomètres del Telh e a 15 quilomètres de Montelaimar.
Aubignas est située à 9 kilomètres du Telh et à 15 kilomètres de Montelaimar.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Albinhaco, 1275 (E. Negre)
Avram Hershko
Avram Hershko (n. en 1937) es un bioquimista israelian. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2004 amb Irwin Rose e Aaron Ciechanover per l'estudi de la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina.
Tonalitat (solfegi)
En musica la tonalitat pòt estar sia ua de las duas gamas relativas determinadas per l'armadura d'ua particion sia la nòta naturau mei baisha produsida per un instrument de musica, per exemple per ua campana o per ua trompeta (òm parla alavetz d'ua campana o d'ua trompeta en Re per exempel se s'ageish d'aquesta nòta).
Dens ua particion, l'armadura que determina duas gamas : ua gama majora e la soa relativa menora qui son associada per'mor d'osténder la medisha armadura mes sus los dus mòdes mei emplegats dens la musica occidentau modèrna (lo mòde major e lo mòde menor).
Entà poder dar la tonalitat d'ua particion (entà per exemple poder díser qu'ei escrivuda en Do Major - marcat Do M -) que cau donc duas causas : conéisher lo nombre d'alteracions (dièsis o bemòls) sus la soa armadura e conéisher lo mòde causit (major o menor).
SARS-CoV-2
Lo coronavirus del sindròme respiratòri agut sevèr 2, abreujat SARS-CoV-2, descobèrt e descrich en 2019 dins la vila de Wuhan (província de Hubei, en China), es lo coronavirus font d'una malautiá emergenta : la pandèmia de malautiá de coronavirus de 2019-2020.
Cal pas confondre lo SARS-CoV-2 (nom del virus) e la COVID-19 (nom, feminin, de la malautiá deguda al virus).
Nòtas
<references group="N" />
Lesse
Lesse pòt essèr:
Gretz-Armainvilliers
Gretz-Armainvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Surrealisme
vinheta|[[Achraf Baznani]]
thumb|250px|Serenidad del pintre malhorquin Tomás Ortega Díaz Lo surrealisme (del francés surréalisme) es lo movement d'avantgarda mai important del periòde de l'entre doas guèrras, e fòrça possiblament lo dels mai influents de totes eles. Foguèt creat en 1924 a partir del Manifèst surrealista d'André Breton, lo seu guida esperital.
Definisson
André Breton definís lo surrealisme coma « automatisme psiquic pur, per lo qual se propause d'exprimir, siá de boca, siá per escrich, sià de tot autre biais, lo foncionament real de la pensada. Dictada de la pensada, dins l'abséncia de tot contraròtle exercit per la rason, fòra de tota preocupacion estetica o morala ». « Lo surrealisme repausa sus la cresença dins la realitat superiora de cèrtas formas d'associacions negligidas fins a ele, dins l'omnipoténcia del somi, al jòc desenteressat de la pensada. Tend a arroïnar definitivament tots los autres mecanismes psiquics e a se substituir a eles dins la resolucion dels principals problèmas de la vida [...]
Evolucion
Lo surrealisme explòra de novèlas tecnicas de creacion que daissan lo camp liure a l'inconscient e fòrça la desinibicion dels condicionaments: escritura automatica, recits dictat pendent lo somi forçat, cadavres requits, sollicitacion de l'azard objectiu. Lo movement balha a sas produccions literàrias e plasticas, l'estatut d'experimentacion scientifica.
Glaciacion
thumb|300px|Las calòtas polaras s'espandisson durant las glaciacions. Aicí un imatge de la calòta antartica. Una glaciacion o edat de glaç es un periòde de longa durada que s'i produtz una baissa de la temperatura globala del clima de la Tèrra, donant coma resultat una expansion del glaç continental, de las calòtas polaras e dels glacièrs. Glaciologicament, lo tèrme de glaciacion s'utiliza per se referir a un periòde amb calòtas glaciàrias tant a l'emisfèri nòrd coma al sud; segon aquesta definicion, nos trobam encara dins una glaciacion (perqué i a encara de calòtas polaras en Groenlàndia e e Antartida). Mai colloquialament, quand se parla dels darrièrs milion d'ans, s'utiliza glaciacion per se referir a de periòdes mai fregs amb de calòtas glaciàrias estendudas, tant en America del Nòrd coma en Eurasia: segon aquesta definicion, la glaciacion pus recenta s'acabèt fa 10,000 ans.
Alençon
Alençon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Central Park
right|thumb|350px|Central Park, e los [[gratacèls de Nòva York en segond plan.]]
Central Park es un espaci verd d'una superfícia de 341 ectaras situat sus l'illa de Manhattan a Nòva York. Es administrat per la Central Park Conservancy (comitat de salvagarda de Central Park) que dispausa d'un budgèt annadièr de 200 milions de dolars, e es mantengut al meteis títol que los autres espacis verds de la ciutat pel New York City Department of Parks and Recreation (Departament dels espacis verds de la vila de Nòva York). Central Park constituís l'espaci verd mai grand de la vila de Nòva York. Acabat en 1873 après tretze ans de construccion, segon los plans de Frederick Law Olmsted e Calvert Vaux, Cental Park representa un oasi de verdor al mitan del bòsc de gratacèls de Manhattan, a mai que siá situat al nòrd de l'illa ont los edificis son mens elevats. Es delimitat per la carrièra 110 al nòrd, la ochena avenguda a l'oèst, la carrièra 59 al sud e la cinquena avenguda a l'èst. Aquestas carrièras son respectivament batejadas Central Park North, Central Park West e Central Park South, e lo pargue es enquadrat per dos quartièrs residencials: l'Upper East Side (a l'èst) e l'Upper West Side (a l'oèst). Amb una mejana de 25 milions de visitaires annadièrament, Central Park es lo pargue pus visitat als Estats Units. thumb|left|250px|Emplaçament de Central Park Lo seu aspècte natural es la resulta d'un important trabalh païsatgista: lo pargue conten divèrses lacs artificials (que lo mai important, The Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir s'espandís sus 0,43 km²), camins de passejada, doas pistas de patinatge sus glaç, una zona de proteccion de la vida salvatja e de tepas per practicar espòrts e jòcs a l'aire liure. Lo pargue es mai que mai un «santuari» pels aucèls migratòris, ont d'observaires nombroses los venon descobrir. Una rota de 9,7 km de long, relativament pauc utilizada pels automobilistas, enròda lo pargue. Pòt èsser seguida pels caminaires, los correires de fons, los ciclistas e tanben los adèptes de roller, subretot la dimenjada e en setmana après las sèt del vèspre, quand la circulacion en automobila i es totalament enebida.
Mark Zuckerberg
thumb|250px|Mark Zuckerberg en 2011 Mark Elliot Zuckerberg (14 de mai de 1984, White Plains, Nòva York) es un entrepreneire e informatician estatunidenc. Venguèt famós gràcias al succès de la ret sociala Facebook que creèt amb quatre autres collègas, estudiants coma el de l'Universitat de Harvard lo 4 de febrièr de 2004. Dempuèi 2010, figura dins la lista elaborada per la revista americana Time de las 100 personas mai rica e influentas del mond entièr. Actualament ten 24% de les accions de Facebook.
Union montanhòla de la Val Varacha
L'Union montanhòla de la Val Varacha (en italian, Unione montana della Val Varaita) es un agropament d'11 comunas piemontesas (província de Coni). Lo caplòc es Lo Fraisse.
Compausicion
L'Union es creada amb 12 comunas (1 a 11 e A sus la mapa). Pasmens en 2019 Valmala (A) es annexaa a Buscha (B) e sortís de l'union. Chastèldalfin (C) la li es pas.
Sent Aubin (Lanas)
Sent Aubin (Saint-Aubin en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sentaw'biŋ]. Las fòrmas ancianas que son S. Albino, en latin, en 1243, Sto Albino, en latin, en 1335, S. Aubin (mapa de 1733).
Lo nom qu'ei lo de l'avesque d'Angieus au sègle VI segon Dauzat e Rostaing, o benlhèu d'un aute sent, ,.
Lòcs e monuments
thumb|200px|right|Capèra de Pojalèr
(675) Ludmilla
(675) Ludmilla es un asteroïde.
Amersfoort
Amersfoort (prononciacion: [ˈaːmərsˌfʊːrt]) es una vila neerlandesa de la Província d'Utrecht. Sa populacion èra estimada a 134,904 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 63,85 km².
thumb|230px|left|Anciana construccion als marges del riu d'Een, Amersfoort.
(676) Melitta
(676) Melitta es un asteroïde.
Sidi Bel Abbas
Sidi Bel Abbas (ⵜⴻⵙⴰⵍⴰ Tessala en berbèr, سيدي بلعباس‎ en arabi) es una vila del nòrd oèst d'Argeria situada a 80 km d'Oran. Es capluòc de la vilaia de Sidi Bel Abbas que compta mai de 590 000 abitants.
Midrevaux
Midrevaux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Midrevaux Es un vilatge environat de bòsques, vorejat per la Saônelle, afluent de la Meuse, a l'oèst de Neufchâteau e de Coussey.
Midrevaux est un village entouré de forêts, bordé par la Saônelle, affluent de la Meuse, à l'ouest de Neufchâteau et de Coussey.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se manca ne creire qualques antiquaires, Midrevaux tirariá lo sieu nom del culte que los Gaulois aurián retut, en aquel luòc, a Mitra, la una de las siás divinitats (Mitra Vallis, vallée de Mitra). Cap de monument confirma pas aquela opinion #que demòra fòrça minoritaire.
Louis XI, rei de França, autoriza lo sieu conselhièr dins lo país d"Anjau a recebre « la fe e hommaige » de Jeanne de Manonville (filha de Jean e de Allarde de Chambley), veusa de Jean de Beauvau (1421-1468) pel castèl de Rorthey.
Cèlanòva
Cèlanòva (escrit Salanòva dins '"Lo testament dau satge"), uèi un quartièr de la ciutat modèrna de Montpelhièr (dins los cantons de Montpelhièr-9 e Montpelhièr -10) foguèt una parròquia puei una vila separada dau Clapàs.
Midrevaux
Istòria
I aviá, en 1848, 488 abitants repartits l'an 134 ostals per 166 paraments, #que 49 electors censitaires. Una escòla mixte ne protegissiá 101 escolans. Lo pòble dispausava d'un burèu de bienfaisance.
Ancianas divisions :
Cèlanòva
Sa glèisa dau sègle XII, Santa Crotz de Cèlanòva, es una de las mai ancianas de Montpelhièr.
Midrevaux
Istòria
Division esperitala : doyenné de Neufchâteau ; diocèse de Toul.
Cèlanòva
Lo grand escrivan occitan Joan Baptista Fabre moriguèt a Cèlanòva.
Midrevaux
Istòria
I aviá, a, un tuc apertenent al territòri de Midrevaux, e nomenada encara Châtillon, un castèl fortificat #que se'n tròba las fondacions. Démoli Sus l'òrdre de Sant Gérard, avesque de Toul, aquelas pèiras #servir al bastiment del castèl de Rorthey.
S'es descobèrt, sus un tuc, al finage nomenat lo Poirier de la Mòrt, dels cercueils en pèira, s'ancians, #qu'en elsllaurant, los ossements #que barravan quègen en poussière. Se podiá totun observar facilament que cadun d'aqueles cercueils barravan los còrsses de 2 o tres personas. I i aviá pas cap de arma. Lo país ofrís de nombrosas traces d'abitacion. Pertot ont s'enregistra la tèrra, se tròba, a una cèrta prigondor, de las tuiles, dels instruments aratoires, de las rèstas de guèrra ; mas se sap pas a quina epòca far remontar los cambiaments e los estralls qu'aquel país li a calgut patir.
L'abondància dels recorses en affouage a atrach a Midrevaux un grand nombre de personas de las municipalitats estrangièras, #çò qu'a duplicat la populacion en mens de 50 ans.
Midrevaux Es grêlée lo 3 de julhet de 1829 e tòca 2000 francs de damatges.
D'après H. Lepage et Ch. Charton, Midrevaux (aussi Melior-Valis, Mundri-Valis, Midreval) est un village de l'ancienne province de Champagne, en partie sur le versant d'une montagne, en partie dans une plaine, sur le ruisseau du Vau, près du chemin de grande communication numéro 4 de Liffol-le-Grand à Coussey ; à 78 km d'Épinal et 8 de Neufchâteau, chef-lieu du canton.
S'il faut en croire quelques antiquaires, Midrevaux tirerait son nom du culte que les Gaulois auraient rendu, en ce lieu, à Mitra, l'une de leurs divinités (Mitra Vallis, vallée de Mitra). Aucun monument ne confirme cette opinion qui reste très minoritaire.
Louis XI, roi de France, autorise son conseiller au pays d"Anjou à recevoir « les foi et hommaige » de Jeanne de Manonville (fille de Jean et de Allarde de Chambley), veuve de Jean de Beauvau (1421-1468) pour le château de Rorthey.
Il y avait, en 1848, 488 habitants répartis en 134 maisons pour 166 ménages, dont 49 électeurs censitaires. Une école mixte abritait 101 élèves. Le village disposait d'un bureau de bienfaisance.
Anciennes divisions :
Division spirituelle : doyenné de Neufchâteau ; diocèse de Toul.
Il y avait, au, une colline appartenant au territoire de Midrevaux, et nommée encore Châtillon, un château fortifié dont on trouve les fondations. Démoli sur l'ordre de Saint Gérard, évêque de Toul, ces pierres servirent à la construction du château de Rorthey.
On a découvert, sur une colline, au finage nommé le Poirier de la Mort, des cercueils en pierre, si anciens, qu’en les ouvrant, les ossements qu'ils renfermaient tombaient en poussière. On pouvait cependant remarquer facilement que chacun de ces cercueils renfermaient les corps de 2 ou trois personnes. Il n'y avait aucune arme. Le pays offre de nombreuses traces d'habitation. Partout où l’on fouille la terre, on trouve, à une certaine profondeur, des tuiles, des instruments aratoires, des débris de guerre ; mais on ne sait à quelle époque faire remonter les changements et les ravages que ce pays a dû subir.
L'abondance des ressources en affouage a attiré à Midrevaux un grand nombre de personnes des communes étrangères, ce qui a doublé la population dans moins de 50 ans.
Midrevaux est grêlée le 3 juillet 1829 et touche 2000 francs de dommages.
Óscar Diego Gestido
Óscar Diego Gestido Pose (1901-1967) militar e òme politic, foguèt president d'Uruguai entre lo 1 de març de 1967 e sa mòrt, lo 6 de decembre de 1967.
Pedraza de Campos
Pedraza de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(677) Aaltje
(677) Aaltje es un asteroïde.
Astronomia
thumb|right|250px|Rebalaires blaus dins NGC 6937 L'astronomia es la sciéncia de l'observacion deis astres, que, per mai d'un biais d'observacions, establís l'origina, l'evolucion, lei proprietats fisicas e quimicas deis astres, la mecanica celèsta. Etimologicament, astronomia vòu dire (dau grèc αστρονομία = άστρον + νόμος).
L'astrofisica es la branca de l'astronomia que determina lei fenomèns fisics deduchs de l'observacion deis astres. A l'ora d'ara, leis astronòms an totei une formacion chanuda en astrofisica e seis observacions son gaireben sempre estudiadas dins un contèxte astrofisic. Existís pasmens un cèrt nombre de cercaires e de cercairitz qu'estúdian exclusivament l'astrofisica. L'òbra deis astrofisicians es d'analisar de donadas d'observacions astronomicas e de ne deduire de fenomèns fisics.
Preïstòria
thumb|Ceucle megalitic de [[Nabta Playa]]
L'astronomia es considerada coma la sciéncia pus anciana car d'observacions dau cèu son atestadas per l'arqueologia durant lo Neolitic. Tre aqueu periòde, lo caractèr ciclic deis equinòccis e dei sasons èra conoissut. De constellacions èran tanben estadas identificadas. En particular, abòrd d'edificis megalitics serián estats utilizats per d'observacions astronomicas. Per exemple, aquò èra benlèu una foncion de construccions importantas coma Nabta Playa (vèrs 4500-4000 avC) e Stonehenge (vèrs 3000 avC).
Antiquitat
thumb|right|Modèl geocentric de l'Antiquitat
A partir de l'Antiquitat, de documents escrichs permèton de seguir una partida deis observacions e dei sabers astronomics de mai d'una civilizacion. Fòrça civilizacions avançadas an desvolopat de tradicions astronomicas car l'observacion dau cèu èra importanta per l'agricultura, per lei celebracions religiosas e per assaiar de preveire lo futur (divinacion, astrologia...). L'astronomia primitiva foguèt donc sovent l'afaire de prèires. Lei sistèmas pus conoissuts – e pus desvolopats – son aquelei apareissuts en Sumèr, en Índia, en China e en Mesoamerica. L'astronomia sumeriana es fòrça importanta en causa de la qualitat de seis observacions e de son influéncia. D'efiech, inspirèt l'astronomia deis autrei regions de Mesopotamia, d'Egipte e, pus tard, de Grècia.
L'astronomia babiloniana a un ròtle important dins l'istòria de l'astronomia modèrna. D'efiech, leis astronòms babilonians integrèron rapidament d'otís matematics per assaiar de descriure e de preveire lo movement de certaneis objèctes celestiaus. Tanben, enregistrèron d'un biais sistematic lo movement d'objèctes importants coma lo Soleu e la Luna. Au sègle VIII avC, descurbiguèron la nocion d'ecliptica e imaginèron la premiera forma de zodiac. Pasmens, leis astronòms mesopotamians assaièron pas de cercar lei causas dei movements observats. Se contentèron de lei nòtar e d'assaiar de lei descriure d'un biais empiric.
La volontat de cercar de causas ai movements observats foguèt un deis apòrts majors de l'astronomia grèga. D'efiech, lei Grècs imaginèron de teorias e de modèls per descriure l'Univèrs e explicar seis observacions. Dins aquò, posquèron pas demostrar seis idèas, çò que menèt a l'aparicion de teorias divergentas coma lo geocentrisme d'Eratostenes e de Ptolemèu ò l'eliocentrisme d'Aristarc de Samos. Basat sus una gròssa quantitat d'observacions, lo sistèma de Ptolemèu s'impausèt a partir dau sègle I apC car permetiá d'observir de previsions pus fisablas que lei sistèmas fondats sus d'observacions de qualitat pus febla. Fòrça complèx, dominèt en Euròpa e en Orient Mejan fins a la fin de l'Edat Mejana.
L'Edat Mejana
Pendent l'Edat Mejana, l'astronomia se desvolopèt pauc en Euròpa mai foguèt integrada dins lo percors academic classic (trivium e quadrivium). En revènge, conoissèt de desvolopaments dins lo monde arabi onte l'astronomia èra una sciéncia importanta de l'Edat d'Aur de l'islam. A respècte deis astronóms europèus, lei sabents arabis avián a disposicion fòrça obratges grècs e èran tanben en mesura de s'inspirar de resultats indians. En particular, Al-Farghani (805-880) descurbiguèt l'obliquitat de l'ecliptica. Lo filosòf Al-Kindi (801-873) escriguèt 16 libres d'astronomia. A la fin dau sègle X, un important observatòri foguèt construch dins la region de Teheran. Pasmens, a la fin dau sègle XVI, l'importància de l'astronomia demenissèt dins lo monde arabopersan en causa de conflictes politics e d'una pèrda d'interès per la recèrca scientifica de part deis elèits politics.
Lo periòde modèrne
thumb|Modèl eliocentric de Copernic
A la fin de l'Edat Mejana, de contactes entre Europèus e Arabis permetèron la difusion dei conoissenças astronomicas grècoaràbias en Euròpa. En 1543, Copernic publiquèt sa teoria eliocentrica dau Sistèma Solar. Son modèl èra faus mai calculats a partir d'observacions recentas. Ansin, capitèt de donar de resultats pus precís que lo modèl geocentric de Ptolemèu. La tèsi eliocentrica s'impausèt alora rapidament en Euròpa. La descubèrta dau sistèma jovian per Galilei e dei lèis dau movement d'un objècte en orbita per Kepler foguèron una etapa importanta dins aquela acceptacion. Enfin, lei trabalhs d'Isaac Newton permetèron de provesir la premiera explicacion teorica au movement dei planetas.
Lo periòde contemporanèu
thumb|Tir d'una sonda espaciala modèrna.
Lingala
Lo lingala es una lenga banto parlada al nòrd-oèst de la Republica Democratica de Còngo (L'ancian Zaire), dins una granda part de la Republica de Còngo, e a dins un gra mendre, en Angòla e Republica Centrafricana. Ten mai de 10 milions de parlants.
Astronomia
Lo periòde contemporanèu
A partir dau sègle XVIII, lo perfeccionament deis instruments astronomics permetèt ais astronóms de multiplicar lei descubèrtas. En particular, en 1781, foguèt descubèrta Uranus, una planeta desconoissuda deis astronòms ancians. Ansin, comencèt l'exploracion dau Sistèma Solar, de la Via Lactèa e l'Univèrs. D'etapas importantas d'aqueu movement foguèt la descubèrta deis autrei galaxias e de la teoria de la relativitat. Foguèron acompanhadas per l'introduccion dau metòde scientific dins l'astronomia e per la perseguida dau melhorament dei mejans d'observacions. Au sègle XX, lo vòl espaciau permetèt d'explorar dirèctament leis objèctes dau Sistèma Solar e d'estudiar de raionaments electromagnetics diferents de la lutz visibla.
Leis instruments optics
thumb|right|Telescòpi amator de tipe Newton
L'uelh nus
L'uelh uman es estat l'unic mejan d'observacion de la Preïstòria a la Renaissença. Uei, es encara « l'instrument » d'observacion de mai d'un amator ò curiós que regarda lo cèu. Se lei condicions son favorablas, es possible d'observar d'objèctes aguent una magnitud aparenta inferior a 8. Pasmens, aquela capacitat demenís regularament durant l'existéncia d'un individú. De mai, despend fòrça de la qualitat de l'environament (atmosfèra favorabla, pollucion luminosa febla...). L'uelh permet ansin de veire lo Soleu, la Luna, lei planetas e quauquei miliers d'estelas. Pòt tanben observar d'objèctes pus excepcionaus coma la Granda Nebulosa d'Orion, la Galaxia d'Andromèda e d'amàs d'estelas (amàs d'Ercules, Possiniera...) e de fenomèns transitòris coma lei passatges de cometas, leis intradas de meteòrs dins l'atmosfèra e leis aparicions « d'estelas novèlas » (nòvas, supernòvas...).
La luneta astronomica
La luneta astronomica es un instrument optic qu'utiliza de lentilhas. Apareissut en 1609, aqueu tipe d'instrument aguèt un ròtle important dins l'istòria de l'astronomia. Pasmens, uei, es sustot utilizat per leis amators. D'efiech, en delà d'un diamètre de 100 mm, una luneta es pus voluminosa qu'un telescòpi. Per exemple, la granda luneta de l'Observatòri de Niça, d'un diamètre de 76 cm, a una longor de 18 m. De mai, la fabricacion dei lentilhas es pus complèxa e costosa d'aquela dei miraus d'un telescòpi equivalent.
Lei filtres e lei captors
Per d'observacions complèxas, per exemple d'observacions scientificas ò de fotografias detalhadas d'un objècte astronomic, es sovent necessari d'utilizar de filtres e de captors especiaus. L'objectiu es de suprimir certanei radiacions electromagneticas ò de privilegiar l'observacion d'una partida de l'espèctre electromagnetic. Aquò permet d'observar d'elements donats e es, en partida, a la basa de mai d'una disciplina de l'astronomia (astronomia infraroja, radioastronomia...).
Lei disciplinas de l'astronomia
Au començament, dau temps de la Grècia anciana e deis autrei civilizacions ancianas, l'astronomia consistissiá principalament en l'astrometria, valent a dire la mesura de la posicion dins lo cèu deis estèlas e dei planetas. Pus tard, deis òbras de Kepler e de Newton nasquèt la mecanica celèsta que permetèt la prevision matematica dei movements dei còrs celèstes sota l'accion de la gravitacion, en particular leis objèctes dau Sistèma Solar. La màger part dau trabalh dins aquelei doas disciplinas (l'astrometria e la mecanica celèsta), aperavans fach de man, es ara fòrça automatizada gràcias ais ordinators e ai captors CCD, an un ponch que son ara rarament consideradas coma de disciplinas distintas. Desenant, lo movement e la posicion deis objèctes se pòdon conóisser lèu lèu, talament que l'astronomia modèrna es fòrça mai concernida per l'observacion e la compreneson de la natura fisica deis objèctes celèsts.
Despuei lo sègle XX, l'astronomia professionala a tendéncia a se desseparar en doas disciplinas: astronomia d'observacion e astrofisica teorica. Maugrat lo fach que la màger part deis astronòms emplegan lei doas dins sei recèrcas, dau fach dei diferents gaubis necessaris, leis astronòms professionaus tendon a s'especializar dins un o l'autre d'aquelei domenis. L'astronomia d'observacion es concernida principalament per l'aquisicion de donadas, çò qu'inclutz la construccion e la mantenéncia deis instruments e lo tractament dei resultats. L'astrofisica teorica es principalament concernida per la recèrca deis implicacions observacionalas de mai d'un modèl, valent a dire que cèrca de comprendre e de predire lei fenomèns observats.
Lei domenis d'estudis de l'astronomia se classifican tanben en doas autrei categorias :
Disciplinas per subjècte
L'astronomia scientifica es generalament devesida en disciplinas centradas sus un subjècte donat. D'efiech, dempuei lo sègle XX, la gròssa quantitat de descubèrtas astronomicas realizadas per lei cercaires a necessitat una especializacion per domeni e, sovent, per sosdomenis. Lei brancas majoras son :
Disciplinas per tipe d'observacion
En astronomia, l'informacion provèn principalament de la deteccion e de l'analisi de la lutz visibla ò d'autrei raionaments electromagnetics. L'astronomia d'observacion pòt donc èsser devesida en foncion dei regions observadas de l'espècte electromagnetic.
L'astronomia optica
L'astronomia optica es la forma pus vièlha d'observacion astronomica. Necessita pas d'aparelhs adaptats car l'uelh nus es sufisent per observar lo cèu nuechenc. Pasmens, de segur, l'observacion d'objèctes luechencs demanda l'utilizacion d'instruments poderós e l'istòria dei telescòpis optics constituís una partida majora de l'istòria de l'astronomia. En mai dei telescòpis, fau nòtar lo ròtle important dei detectors utilizats per visualizar leis imatges optics (dessenh, fotografia, captor numeric).
La radioastronomia
La radioastronomia estúdia lei radiacions d'una longor d'onda superiora au millimètre. Es diferenta deis autrei metòdes d'observacions astronomicas car utiliza fòrça lei tecnicas de tractament dau senhau per produrre d'imatges. En particular, es necessari d'eliminar lo bruch cosmic per obtenir d'observacions detalhadas e es aisat de combinar lei senhaus reçauputs per mai d'un telescòpi per interferometria. Abòrd d'objèctes astronomics emeton d'ondas ràdio coma lei supernovas, lei nívols de gas, lei pulsars e lei nuclèus galactics actius.
L'astronomia infraroja
L'astronomia infraroja estúdia lei raionaments infraroges, çò qu'es interessant per estudiar lei regions galacticas enviroutadas de nívols de gas e de poussa qu'empachan la propagacion de la lutz visibla. Es tanben possible de l'utilizar per l'estudi d'objèctes « fregs » coma d'atmosfèras planetàrias. Pasmens, l'atmosfèra terrèstra es pas transparenta ais infraroges. L'astronomia infraroja es donc complèxa car necessita d'identificar de luòcs montanhós favorables (altitud auta, atmosfèra fòrça eissucha) ò de plaçar un telescòpi espaciau en orbita. De sistèmas de refrejament son tanben necessaris, çò que limita la durada de vida deis observatòris infraroges espaciaus.
L'astronomia ultravioleta
L'astronomia ultravioleta estúdia lei raionaments ultraviolents situats entre 10 e 320 nm. Permet d'observacions pus precisas que l'astronomia en lutz visibla per leis objèctes cauds qu'emeton principalament dins aqueu domeni (estelas blavas, nebulosas caudas, remanents de supernova, nuclèus galactics actius, etc.). Pasmens, coma l'astronomia en infraroge, es pas una tecnica utilizabla a la superficia de la Tèrra en causa de l'absorpcion deis ultraviolets per l'atmosfèra. Es donc necessari de plaçar d'observatòris espaciaus.
L'astronomia X
L'estudi dei raionaments X, situats entre 0,01 e 10 nm, es adaptada per l'observacion d'objèctes fòrça cauds qu'emeton en delà de l'ultraviolet. Coma per l'astronomia infraroja, lei rais X son absorbits per l'atmosfèra terrèstra. Leis observatòris de rais X son donc sortits dei jaç espés de l'atmosfèra amb l'utilizacion de balons ò d'aeronaus e, pus sovent, plaçats en orbita. L'observacion dei rais X es fòrça importanta per la deteccion dei traucs negres, dei pulsars, dei remanents de supernova, dei nuclèus galactics actius e deis amàs de galaxias.
L'astronomia gamma
L'astronomia gamma estúdia de longors d'onda fòrça pichonas de l'espèctre electromagnetic. Es interessanta per l'observacion d'objèctes coma lei remanents de supernova, lei pulsars e lei centres galactics. Es en cors de desvolopament per estudiar lei blazars e lei subresauts gammas, un fenomèn encara mau conoissut.
L'astronomia gravitacionala
L'astronomia gravitacionala (ò astronomia deis ondas gravitacionalas) es la branca de l'astronomia qu'obsèrva leis objèctes astronomics gràcias ais ondas gravitacionalas. Aqueleis ondas son de perturbacions fòrça febla de l'espacitemps que pòdon èsser detectadas gràcias d'interferomètres gigants. A l'ora d'ara, lo nombre de fònts d'ondas gravitacionalas conegudas es fòrça reduch (6 en 2023) car correspòndon a de fenomèns extrèms coma la fusion de dos traucs negres ò de dos estelas de neutrons.
Lei sciéncias interdisciplinàrias
L'astronomia a desvolopat de liames importants amb d'autrei brancas de la sciéncia. Aquò a menat a la formacion de disciplinas qu'adaptan lei sabers d'un camp donat a l'astronomia. Per exemple :
L'astronomia amatritz
Pasmens, l'astronomia amatritz pòu egalament participar ai trabalhs de recèrca deis astronòms professionaus. D'efiech, quauqueis astronòms amators son capables e metre en òbra de telescòpis poderós (fins a un mètre de diamètre) ò d'observar lo cèu dins de raionaments electromagnetics non visibles. Lei progrès dei captors, especialament lei captors CCD, an favorizat aquela evolucion dempuei leis ans 1990. Ansin, leis astronòms amators participan a la susvelhança generala dau cèu e a l'observacion de fenomèns complèxs. En particular, tènon un ròtle major important dins la deteccion dei cometas ò dins l'observacion deis occultacions.
Acòrdis de Sykes-Picot
Los acòrdis de Sykes-Picot son d'acòrdis secrets signats lo 16 de mai de 1916, après de negociacions entre novembre de 1915 e març de 1916 , entre França e lo Reailme-Unit (apiejat per l'Empèri rus e lo reialme d'Itàlia), organizant lo despartiment del Pròche Orient a la fin de la guèrra (espaci comprés entre la mar Negra, la mar Mediterranèa, la mar Roja, l'ocean Indian e la mar Caspiana) en de zonas d'influéncias al benefici d'aquela poténcias, çò qu'aviá per consequéncia d'esbocinar l'Empèri Otoman. Aqueles acòrdis secrets foguèron fin finala revelats al public lo 23 de novembre de 1917 dins un article de las Izvestia e de la Pravda e lo 26 de novembre de 1917 dins un article del Manchester Guardian.
L'acòrdi
thumb|Sykes thumb|Picot thumb|Edward Grey thumb|Paul Cambon Lo 16 de mai de 1916, seguent un trabalh preparatòri epistolar pendent de meses entre Paul Cambon, ambaissador de França a Londres, e Sir Edward Grey, secratari d'Estat al Foreign Office, l'acòrdi Sykes-Picot foguèt signat entre França e lo Reialme-Unit a Downing Street entre Sir Mark Sykes, e François Georges-Picot. Organiza a tèrme un despartiment del Pròche Orient, es a dire l'espaci situat entre la mar Negra, la mar Mediterranèa, la mar Roja, l'ocean Indian e la mar Caspiana, alara una partida integranta de l'Empèri Otoman. L'Empèri rus participa a las deliberacions e dona son acòrdi, coma Itàlia, als tèrmes del tractat secret.
Lo Pròche-Orient es despartit, malgrat las promessas d'independéncias fachas als Arabs, en cinc zonas : Après la Revolucion d'Octobre que capvira la jova republica russa instaurada dempuèi la Revolucion de Febrièr e installa lo poder bolchevic, lo nòu governaire de Petrograd descobrís dins los archius del ministèri dels Afars estrangièrs una copia del tèxte del tractat Sykes-Picot que lo fa conéisser, en genièr de 1918, al govèrn otoman, totjorn en possession dels territòris concernits.
Lo poder otoman transmet alara aquelas informacions al cherif Hussein de La Mèca que s'èra vist promés, en 1915 pels Britanics dins una seria d'escambi amb Sir Henry McMahon lo naut comissari britanic al Caire, un grand reialme arab, per que se desligue de la coalicion. Al conéisser la novèla, la colèra ronca del Arabs. Desagradablament surprés al legir lo tractat, Hussein transmet lo tèxte al govèrn britanic que s'explique.
Lo 18 de febrièr de 1918 lo govèrn britanic respond: ''« Lo govèrn de sa Majestat e sos aliats an pas abandonats lor politica que consistís a balhar lo concors mai entièr a totes los movements que lutan per la liberacion de las Nacions oprimidas. En vertut d'aquel principi, son mai resolgut que jamai a sosténer los pòbles arabs dins lor esfòrt per instaurar un Mond arab ont la lei remplaçará l'arbitrari otoman e ont l'unitat prevalerà sus la rivalitats artificialament provocadas per las intrigas de las administracions turcas. Lo govèrn de Sa Majestat confirma sas promessas precedentas al subjècte de la liberacion dels pòbles arabs. »''
Als Estats Units d'America, lo president Wilson, ensajant de promòure l'argument de l'autodeterminacion dels pòbles, participa pas als acòrdis Sykes-Picot e cerca a obténer un mandat de la quita Societat de las Nacions, organisant dins l'encastre d'una comission una consultacion dels pòble concernats. Los Franceses e los Britanics sentissent la situacion lor escapar quitan la comission e se meton e acòrdi sus las frontièras a la conferéncia de San-Remo en abril de 1920.
Aplicacion de l'acòrdi
L’acòrdi es aprovat e legalizat amb un mandat en fòrma deguda de la Societat de las Nacions a la Conferéncia de San Remo. França recep mandat del Grand Liban e de la Siria, la Grand Bretanha de la Mesopotamia (en mai de Mossol cedada pels Franceses en cambi d'una participacion als benenficis petrolièrs del bacin de Kirkuk), de la Transjordania e de la Palestina.
L’acòrdi franco-britanic deu enfrentar una dobla oposicion : l'insurreccion nacionala turca de Mustafa Kemal Atatürk en Anatolia, en oposicion al tractat de Sèvres, e l'installacion del poder dels Hachemits, s'apiejant suls nacionalistas arabs, en Mesopotamia (Iraq actual) e en Siria. A Damas, que l'acòrdi liga a la dominacion francesa, Faisal I, filh del cherif Hussein, es proclamat rei del « Reialme arab de Siria ». Los Franceses son percaçats d'Anatolia pels kemalistas a l'eissida de la campanha de Cilícia, mas capitan a batre Faisal e a li far quittar Damas. Los Angleses, en compensacion, l'installan sul tròn iraqien. Lo tractat de Lausana, en 1923, confirma l'integracion del Sud Èst anatolian a la novèla republica de Turquia.
Oger
Oger es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Pedrosa de la Vega
thumb Pedrosa de la Vega es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Oger
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lenoncourt
Lenoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia d'Egipte
Granda part de las activitats economicas de l'Egipte se desvolopan dins la val de Nil. L'economia del país se dobriguèt durant los govèrns d'Anouar el-Sadate e Muhammad Husni Mubarak.
Taoiseach
thumb|right|150px|Escut de la Republica d'Irlanda Lo Taoiseach (prononciacion: /ti:ʃɒx/ ; al plural Taoisigh, prononciacion /ti:ʃi:/ ) es lo cap de govèrn de la Republica d'Irlanda e lo cap del cabinet irlandés, foncion equivalenta al primièr ministre de las democracias parlamentàrias.
Lo Taoiseach es nomenat pel president d'Irlanda après d'èsser elegit pel Dáil Éireann (la cambra bassa del Parlament). Lo Taoiseach actual es Bertie Ahern, teachta dála (delegat de l'assemblada, equivalent a deputat) del partit Fianna Fáil. Lo Taoiseach designa lo Tánaiste (deputat primièr ministre) que aprèp es nomenat pel president. La foncion de Tánaiste es similara, mas pas equivalenta, a aquela del vicepresident del govèrn. Lo Taoiseach tanben nomena los autres ministres del cabinet e onze membres del Senat irlandés.
La foncion modèrna del Taoiseach foguèt establida dins la constitucion d'Irlanda de 1937, remplaçant la foncion de "President del Conselh Executiu" de l'Estat Liure d'Irlanda de 1922-1937. Ça que la, las foncions del Taoiseach e del President del Conselh Executiu diferisson en qualques aspèctes fondamentals. Per exemple, lo president del Conselh Executiu aviá pas la capacitat de relevar un dels ministres del govèrn. Lo cabinet de l'Estat Liure d'Irlanda, nomenat Conselh Executiu, deviá èsser reformat completament se voliá renovelar una foncion. Lo president del Conselh Executiu tanpauc podiá pas dissòlvre lo Dáil Éireann; aquò èra una decision collectiva del Conselh Executiu. Lo Taoiseach, per contra, ten un ròtle mai important amb mai de poder executiu e la capacitat de relevar un ministre e de dissòlvre lo Parlament.
Amilasa
200px|thumb|Estructura de l'amilasa L'amilasa qu'ei un enzim qui idrolisa polisacarids com l'amidon o lo glicogèn (qui son polimèrs de la glucòsa) en tot prodúser oligosacarids com la maltòsa o, fin finau, glucòsa.
L'amilasa que trenca lo ligams glicosidics α 1-4.
Que's distingueishen tres mena d'amilasas :