cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Univèrs
La question de l'expansion de l'Univèrs
Dins lo corrent deis ans 1910 e 1920, lei principis de la relativitat generala foguèron aplicats a la modelizacion de l'Univèrs. Lo premier qu'assaièt foguèt Albert Einstein (1879-1955) que prepausèt un modèl d'univèrs relativista en 1917. Son sistèma presentava un univèrs estatic, gràcias a l'introduccion d'una constanta cosmologica, qu'èra instable. Ansin, quauqueis ans pus tard, comencèt de s'estudiar de modèls d'univèrs en expansion ò en contraccion. Lo precursor d'aquela recèrca foguèt Alexander Friedmann (1888-1925) que son trabalh foguèt completat d'un biais independent per Georges Lemaître (1894-1966), Howard P. Robertson (1903-1961) e Arthur Geoffrey Walker (1909-2001).
Aquò donèt naissença a la metrica de Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker que permet de descriure un espaci temps de geometria omogenèa e isotròpa. Totjorn utilizada a l'ora d'ara, es ben adaptada per estudiar l'evolucion de l'Univèrs sus de distàncias fòrça importantas. De mai, en 1927, a partir d'observacions sus la reparticion de la matèria, Georges Lemaître formulèt la « teoria de l'atòm primitiu » que depintava un Univèrs jove caud, fòrça condensat e en expansion rapida. Assimilabla a una explosion, aquela fasa suscitèt l'ironia de Fred Hoyl (1915-2001) que li donèt lo nom de Big Bang en 1949.
Lo concèpte de Big Bang se turtèt a una oposicion viva, principalament per de rasons religiosas. La principala foguèt la teoria de l'estat estacionari de Fred Hoyl, Thomas Gold (1920-2004) e Hermann Bondi (1919-2005). Per conciliar l'idèa d'un univèrs en expansion, causa confiermada en 1929 per Hubble, e aquela d'un Univèrs eternau e immudable, imaginèron de camps de creacion continua de matèria situats entre lei galaxias. Pasmens, aqueu modèl mau capitèt d'explicar mai d'un fenomèn, coma la difusion non omogenèa dei galaxias, e foguèt finalament abandonat.
En 1965, la descubèrta dau raionament cosmic fossil per Arno Allan Penzias (nascut en 1933) e Robert Woodrow Wilson (nascut en 1936) portèt una pròva solida en favor dau modèl dau Big Bang. Aquela teoria es ansin uei acceptada per la màger part de la comunautat scientifica que la completèt a mesura dei descubèrtas. Dins aquò, es pas encora satisfasenta que tèn de limits importants.
D'efiech, lei teorias scientificas actualas, principalament la relativitat generala e la mecanica quantica, son pas capablas de descriure lei singularitats, es a dire la concentracion d'una massa quasi infinida dins un espaci fòrça reduch. A l'ora d'ara, leis exemples pus frequents de singularitats son lei traucs negres. Pasmens, l'Univèrs jove, caud e condensat dei premiereis instants après lo Big Bang èra tanben una singularitat. La cosmologia actuala es ansin pas en estat d'explicar lei fenomèns qu'an agut luòc d'aqueu temps.
La descubèrta de la matèria sorna e de l'energia sorna
En fòra de la question dei singularitats, d'autrei questions son vengudas complexificar la comprenença de l'Univèrs. La premiera apareguèt a partir deis ans 1970 e regarda la descubèrta de la matèria sorna, matèria desconeguda mai probablament diferenta de la matèria ordinària. La segonda es fòrça pus recenta qu'emergiguèt après la descubèrta de l'acceleracion de l'expansion de l'Univèrs en 1998. Enfin, son aparegudas divèrsei teorias regardant l'unicitat de l'Univèrs ela meteissa.
L'enjòc d'aquelei questions es de preveire lo futur de l'Univèrs. Uei, i a doas ipotèsis principalas. La premiera imagina, après una fasa d'expansion, una fasa de contraccion que s'acabarà per una mena d'explosion finala, dicha Bing Crunch, similara a una mena de Big Bang. L'autra depinta un Univèrs en expansion permanenta fins a sa dissolucion (Big Rip). Lo critèri decisiu per copar es probable la massa intèrna de l'Univèrs. S'es pron importanta, pòu arrestar la creissença e entraïnar lo Bing Crunch. Pasmens, la descubèrta de l'acceleracion de l'expansion sembla puslèu acreditar la segonda possibilitat.
La matèria sorna
L'existéncia de la matèria sorna foguèt descubèrta ambé la descubèrta d'una gròssa diferéncia entre la massa calculada dei galaxias e la massa de la matèria visibla. Aqueu fenomèn foguèt establit dins lo corrent deis ans 1930 per Fritz Zwicky (1898-1974). Pasmens, sei mesuras èran tacadas d'una incertitud fòrça importanta en causa dei limits de la tecnologia dau periòde e foguèron oblidadas. Aquò cambièt a partir dau decenni 1970 e dei mesuras realizadas per Vera Rubin (1928-2016) que mostrèron ben la preséncia d'un problema.
En particular, Vera Rubin estudièt la velocitat de rotacion deis estèlas dei galaxias espiralas a l'entorn de son centre galactic. En teoria, aquela velocitat dèu demenir en foncion de la distància a respèct d'aqueu centre segon lei lèis de Kepler. Pasmens, dins lei fachs, lei mesuras mòstran una velocitat relativament constanta. La massa visibla, que representa solament 10% de la massa dei galaxias, permet pas d'explicar aquela observacion. Ansin, foguèt donc necessari d'introdurre lo concèpte de matèria sorna dins lei modèls cosmologics.
L'energia sorna
L'energia sorna foguèt introducha après la descubèrta de l'acceleracion de l'expansion de l'Univèrs. Sa natura es totalament desconeguda a l'ora d'ara que sembla se comportar coma una mena de fòrça gravitacionala repulsiva.
L'unicitat de l'Univèrs
La question de l'unicitat de l'Univèrs es relativament anciana que mai d'un autor a imaginat l'existéncia d'unvièrs parallèl. Pasmens, dempuei lo sègle XX, mai d'un modèl permet d'imaginar una multitud d'Univèrs d'un biais scientific. Lei teorias principalas pertocant aqueu subjècte son aquelei de :
Formacion, cronologia e evolucion
Lei scenaris pertocant lo foncionament de l'Univèrs primordiau e son evolucion son especulatius. Pasmens, en despiech de sei limits, la fisica actuala a establit un modèl qu'es l'objècte d'un consensus larg au sen de la comunautat scientifica. Es dich modèl estandard de la cosmologia.
L'Univèrs primordiau
L'Univèrs seriá eissit d'una singularitat dicha Big Bang qu'intrèt en expansion. Aquò causèt son refrejament e entraïnè la formacion de l'Univèrs actuau. Pasmens, durant lei premiereis èras de son existéncia, èra donc un ensems relativament caud e pichon que lei lèis de la fisica actuala pòdon pas descriure. La temperatura i demeniguèt probable d'un biais rapid, çò qu'entraïnèt la separacion dei quatre interaccions fondamentalas, qu'èran probable unificats au sen d'una meteissa fòrça au començament de l'Univèrs, l'aparicion dei particulas e la formacion de la matèria. De menas de grumèus dins la matèria en formacion apareguèron benlèu d'aqueu temps. Foguèron a l'origina deis amàs galactics actuaus.
De 377,000 a 150 milions d'ans après lo Big Bang, l'Univèrs demorèt ansin transparent e relativament sorn. D'efiech, franc deis emissions produchas per leis atòms d'idrogèn, i aguèt ges de lutz car leis estructuras luminosas importantas èran encara a se formar.
La formacion deis estructuras e l'Univèrs actuau
Lei galaxias conoguèron inicialament un periòde d'agitacion fòrça importanta. En particular, l'interaccion entre la matèria galactica e lei traucs negres situats au centre dei galaxias donèt naissença a de gits de matèria e a de sinhaus electromagnetics fòrça poderós (quasars, galaxias activas...). Pasmens, l'intensitat d'aquelei fenomèns demeniguèt pauc a pauc e leis estructuras comencèron de s'estabilizar. Per exemple, dins lo cas de la Via Lactèa, lei braç espiraus apareguèron probable a partir de cinc miliards après lo Big Bang.
Lo futur de l'Univèrs
Lo futur de l'Univèrs es pas encara determinat. A l'ora d'ara, i a quatre ipotèsis principalas que son la mòrt termica, lo Big Rip, lo Big Crunch e l'instabilitat dau vuege.
La mòrt termica
La mòrt termica es generalament considerada coma l'avenir pus probable de l'Univèrs. Considera que va contuniar son expansion fins a agantar son equilibri termodinamic. Dins aqueu cas, la matèria serà tròp freja e tròp dispersada per permetre la perseguida de la formacion d'estèlas. La durada necessària per agantar aquel estadi es mau estimada que va de 1014 a 10100 ans segon lei modèls.
Lo Big Rip
L'idèa dau Big Rip es recenta qu'emergiguèt ambé la descubèrta de l'acceleracion de l'expansion de l'Univèrs e de l'energia sorna a la fin dau sègle XX. Segon ela, l'energia sorna es una fòrça repulsiva qu'aluncha pauc a pauc lei constituents de la matèria. A l'ora d'ara, es pus febla que leis interaccions permetent de mantenir ensems lei particulas elementàrias formant la matèria. Pasmens, dins quauquei desenaus de miliards d'ans (22 miliards segon leis autors de la premiera formulacion de la teoria), aqueu rapòrt s'inversarà entraïnant l'estraçament de la matèria.
Lo Big Crunch
Lo Big Crunch es una ipotèsi anciana qu'imagina un Univèrs mai ò mens ciclic amb una alternància de creacion e de destruccion. Segon aquela teoria, l'expansion dèu s'arrestar e èsser remplaçada per una fasa de contraccion. L'Univèrs vendrà tornarmai una singularitat cauda e condensat susceptibla, segon certanei fisicians, de tornar formar un Univèrs. Pasmens, aquela ipotèsi sembla uei incorrècta car l'expansion de l'Univèrs es a accelerar, çò qu'es pas compatible amb una contraccion.
L'instabilitat dau vuege
Segon certanei teorias, l'Univèrs se situa dins un vuege faus. Dins la teoria quantica dei camps, un tal vuege es un espaci metastable. Es a dire qu'a l'aparéncia d'un espaci estable mai qu'existís de biais per lo destabilizar. En particular, serà possible d'agantar per efiech tunèu un estat energetic pus estable. Se una transicion d'aqueu tipe es possibla, sei consequéncias son mau compresas. Segon leis autors, va de la propagacion d'una onda destrusent totei leis estructuras de l'Univèrs a la velocitat de lutz a una modificacion fòrça reducha de l'estat de la matèria.
Talha e forma
La talha de l'Univèrs, sa forma e sa natura, finida ò infinida, son desconegudas. Segon lei donadas pus recentas, lei telescòpis pòdon observar d'objèctes aguent emés sa lutz i a 13,7 miliards d'ans lutz. En tenent còmpte de l'expansion de l'Univèrs, aquò dòna un diamètre de 92 miliards d'ans lutz a l'Univèrs Observable. Pasmens, i a un espaci que se situa entre lo limit dau domeni observable e l'orizont de propagacion de l'Univèrs. Sa natura es desconeguda, çò que permet pas de definir la natura dau limit de l'Univèrs eu meteis.
La forma de l'Univèrs es tanben l'objècte de discussions entre fisicians. La solucion despend probable de la valor de la corbadura espaciala : A l'ora d'ara, lei scientifics son pas capables de calcular la corbadura espaciala de l'Univèrs mai l'ipotèsi pus probabla es aquela de l'Univèrs plan.
Temps e expansion
L'expansion de l'Univèrs es relativament ben descricha per la relativitat generala. Despend de la « constanta » de Hubble qu'es en realitat un paramètre variable. Sa valor actuala foguèt mesurada per divèrsei missions scientificas dins lo corrent deis ans 2000 e 2010. Lei resultats trobats se situan a l'entorn de 70 km/s/Mpc
Composicion
L'Univèrs es compausat de tres constituents majors, que son l'energia sorna (68,3%), la matèria sorna (26,8%), la matèria ordinària (4,9%), e de tres elements menors que son lei radiacions electromagneticas e l'antimatèria. Sa reparticion es omogenèa sus de distàncias superioras a 300 ans lutz mai pòu presentar d'eterogeneïtats importantas, coma lei galaxias, a de dimensions mendras.
L'energia sorna
L'energia sorna es una forma d'energia ipotetica qu'empliriá uniformament tot l'Univèrs e que seriá dotada d'una pression negativa. Seriá ansin una mena de fòrça gravitacionala repulsiva. Son existéncia es necessària dins lei modèls cosmologics actuaus per explicar l'acceleracion de l'Univèrs mai sa natura vertadiera es totalament desconeguda.
La matèria sorna
Lo concèpte de matèria sorna foguèt introduch dins lei teorias cosmologicas modèrnas per explicar lei diferéncias observadas entre la massa visibla dei galaxias e sa massa vertadiera. Sa natura precisa es desconeguda mai es sensibla a la gravitat. Una partida podriá èsser de matèria normala qu'es pas visibla car tròp freja per emetre un raionament electromagnetic observable. Pasmens, aquela possibilitat permet pas d'explicar la totalitat de l'escart de massa. Lei fisicians son donc puslèu a considerar l'existéncia d'una categoria de matèria que seriá diferenta de la matèria ordinària. Lo neutrinò sembla un candidat seriós mai d'ipotèsis regardant de particulas encara d'identificar existisson tanben (lei WIMP).
La matèria ordinària
La matèria ordinària fòrma leis objèctes observables coma leis estèlas, lei nívols de gas interstellars ò lei galaxias. Pòu existir segon quatre estats (solid, liquid, gasós e plasma) mai certaneis experiéncias recentas ne suggerisson l'existéncia d'au mens dos suplementaris (condensat de Bose-Einstein e gas de fermions degenerat).
Segon lo modèl actuau, la matèria ordinària es compausada de dotze fermions e de cinc tipes de bosons. Entre lei fermions, se destria lei quarks e lei leptons. Lei premiers s'associan entre elei per formar d'adrons, que son de particulas somesas a l'interaccion fòrta, coma lo proton ò lo neutron. Lei segonds an un espin egau a ½ e son pas somés a l'interraccion fòrta. D'exemples de leptons son l'electron e lo neutrinò.
Lei bosons son lei vectors deis interaccions fondamentalas. Son donc de particulas fondamentalas coma lei bosons de mesura (interaccion febla), lo foton (interaccion electromagnetica), lo gluon (interaccion fòrta) e lo boson de Higgs (mecanisme electrofeble). L'existéncia de bosons per la gravitat (dich graviton) ò per la matèria sorna (dich axion) es postulada.
Lei protons, lei neutrons e leis electrons pòdon s'associar entre elei per formar d'atòms que pòdon a son torn se reünir per formar d'assemblatges complèxs dichs moleculas. Fòrman la màger part deis objèctes visibles de l'Univèrs.
Ejulve
vinheta|Ejulve (Teruel) vinheta|Ejulve (Teruel)
vinheta|Ejulve (Teruel) Ejulve es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Tollevast
Tollevast es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Grossœuvre
Grossœuvre en normand (Grossœuvre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'epòca romaine, lo vilatge se nomenava #Créisser Sylva.
Lo nom de Grossœuvre i aguèt inventat perque, abans que lo vilatge i aja pas bastit, aiçò èra un bòsc e aquel #èsser una "gròssa œuvre" d'abatre tot lo bòsc per aital bastir.
À l'époque romaine, le village se nommait Grandis Sylva.
Le nom de Grossœuvre fut inventé car, avant que le village ne soit construit, c'était une forêt et ce fut une "grosse œuvre" d'abattre toute la forêt pour ainsi construire.
Escorihuela
Escorihuela es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Muralha aureliana
La muralha aureliana es una encenta fortificada antica qu'enròda la vila de Roma en Itàlia, bastida entre 271 e 282, pendent lo règne dels emperaires Aurelian e Pròbe. La muralha remplacèt la de Servi bastida al sègle IV abans JC.
Los murs enclausan las Sèt Còlas de Roma, lo Camp de Mart e, en riba dreita de Tibre, lo quartièr de Trastevere. Sembla que las ribas de Tibre situadas al dintre dels limits de la vila son estada daissada sens fortificacions, mentre que son estada fortificadas long del Camp de Mart. La superfícia totala enclausa es de 1400 ectaras.
Aquela proteccion empachèt pas mai d'un sacatges de Roma durant lo sègle Ven e foguèt mesa a contribucion pendent los afrontaments entre los ostrogòts e lo general Belisari durant lo sètge de 537 al sègle VIen. En revenge, aparèt eficaçament Roma contra las atacas dels sarrasins de la Nauta Edat Mejana.
La pus granda part de la muralha aureliana demòra encara uèi, e constituís lo limit administratiu del Municipio Roma I, batejat Centro Storico, dins loqual se trapan 20 dels 22 rioni (quartièrs istorics).
Província de Luxemborg
La província bèlga de Luxemborg es la pus vasta del país, 4440 km2, mas es la mens poblada, 250,000 abitants. Son mèstre‑luòc es Arlon, e las autras vilas importantas son Bastonha, Bolhon, La Ròcha, Marcha en Famena, Neufchâteau, Sant Ubèrt, e Virton.
Geografia fisica e lingüistica
La província de Luxemborg ocupa lo sud‑èst de Belgica e s'estaloira sobre tres regions distintas : la Famena al nòrd‑oèst, l'Ardena al centre, e Lorena al sud.
La Famena es une depression de terrens argilós que bordeja li contrafòrts nòrd‑oèst de l'Ardena; es traversada per l'Orta. Al centre, l'Ardena cobrís li dos tèrç del territòri en un ensems de planesas (planesa de Reconha a 500 m, de Sant Ubèrt a 585 m e de las Talhas a 652 m) cobèrtas de seuvas e de torbièiras e separadas per de valadas encaissadas (Semois, Lessa e Orta). Al sud, lo bas Luxemborg, o Lorena bèlga, s'enguilha entremieg la Lorena francesa e lo Gutland, en una tièira de còstas gresosas e calcàrias, viradas vel nòrd e separadas per de depressions orientadas oèst‑èst. La Lorena belga se compartís en doas partidas: a l'oèst, Gaume, o país de Virton, region de parlar roman; e, a l'èst, lo país d'Arlon onde se parla lo francic, sonat tanben luxemborgés.
Istòria
Al congrès de Viena (1815), lo Luxemborg es destacat di País Bas, enauçat al reng de grand duchat e donat, a títol personau, al rèi Guilhèm Ier di País Bas. Li Luxemborgés patiraun lo regim olandés coma li Bèlgas e, en 1830, se ralhigaran a lor revolucion. Lo tractat di XVIII articles (Londres, 26 de junh de 1831), que separa Belgica d’Olanda, estipula implicitament que lo novèl Estat independent gardarà lo Luxemborg en son sen.
Lista dels presidents de Fiji
thumb|220px|Bandièra del president de Fiji. Lo president esas lo cap d'Estat de Fiji. Vaquí la lista dels presidents de Fiji de 1987 fins a uèi.
Província de Luxemborg
Istòria
Lo tractat di XXIV articles (14 d’octòbre de 1831), mens favorable a Belgica, prevei lo compartiment del grand duchat entre li dos protagonistas. Senhat per lo Reiaume Unit, Àustria, Belgica, França, li País Bas e Russia, lo tractat de Londres, lo 19 d’abril de 1839, consagra la naissença oficiala d’un grand duchat de Luxemborg coma Estat independent.
(Guilhèm Ier abdica l'annada seguissenta, mas li Luxemborgés deuràn esperar un niòu tractat de Londres (11 de mai de 1867) per veire lor independéncia e lor neutralitat garantidas per lei grandas poténcias, mas lo rèi di País Bas demòra pasmens grand duc de Luxemborg. En 1842, lo grand duchat dintra dinc la Deutscher Zollverein. A la mòrt de Guilhèm III (1890), lo tròne grand ducau reven a Adòufe de Nassau, passant atau a una auta brancha de la maison de Nassau, la que l'ocupa enquèra d’uèi.)
Curiositats
Lo Luxemborg, país de seuvas, foguet cristianizat al sègle VII per sant Remacle e per sant Ubèrt, que son còrs foguet menat, al sègle IX, de Lieja al mostier d'Andaja, lèu tornat batejar « Sant Ubèrt ». Al sègle XVIII, lo darrier abat implantet de fargas dinc un endreit tot pròche sonat d’uèi « fornèl Sant Miquèu » e mudat en musèu de la metallurgia e en musèu a la glòria del pintor Redouté (mòrt en 1840), nascut dinc la vila.
Marcha en Famena, que lo sèti n’es ocupat despuèi la preïstòria, es coneguda despuèi lo sègle XVII per sas dentèlas; lo vilatge vesin de Waha a una glèisa romanica consagrada en 1050. Reire-plaça fòrta medievala, Bastonha deu sa celebritat a sa resisténcia eroïca a la darrièra ofensiva alemanda (decembre de 1944). Bolhon, sobre la Semois, a grandit a l'ombra de sa fortalesa. Entremieg Bolhon e Virton, capitala de Gaume, i a l'abadia d'Orval, reputada d’uèi per sa bièra e son fromatge. Foguet, de sa fondation (sègle Onge) a la Revolucion, una deis abadias cistercenchas mai richas d'Euròpa.
Maissin, dinc l’oèst de la província, de damont de la cresta del Spihou a un calvari breton vengut tot dreit de Brò-Gerne (Cornoalha) e tornat formar pèira a cha pèira. Una Santa Ana en faiença de Kemper vilha a costat sobre d’ossuaris tapissats d’èdra sorna. Aquò’s lo cementèri di Bretons que lai moriguèron en agost de 1914, tant nombrós qu’aun meritat qu’aquel canton de tèrra ardenesa venguèssa un pauc ataben tèrra bretona.
Burgwald
Burgwald es una comuna alemanda d’Èssa. Es creada en 1971 per reünion de la comuna vaudesa-uganauda de Wiesenfeld e de las comunas de Birkenbringhausen e d’Ernsthausen. S’i apond en 1974 la comuna de Bottendorf.
<mapframe zoom=12 latitude=51.016111 longitude=8.766389 height=600 width=800 align=center text="Comunas reünidas dins Burgwald" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q560980",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q2569426",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]
Fays (Nauta Marna)
Fays (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Sabeïsme
Lo sabeïsme es un corrent religiós judeocrestian mal conegut, atestat de biais indirècte pel primièr còp dins l'Alcoran, ont los sabèus (en arab : صابئة) son mencionats per tres còps, amb las doas autras religions del Libre, dins de formulas coma « los Josieus, los sabèus, e los nazarèus (nom de la branca dels crestians amb que los fondators de l'islam e los primièrs musulmans son intrats en contacte) ». Se trapa lo nom de sabèus tanben dins los hadiths, ont son pas mai que de convertits a l'islam, alara que lor identitat dins la literatura islamica mai tardièra (sègle X) ven un subjècte de discussion e d'enquèsta.
Las fonts arabas classicas comprenon lo Kitab-al-Fihrist d'Ibn al-Nadim (m. en 987), que menciona los Mogtasilah (Mughtasila o « aqueles que se lavan (jos la forma d'ablucions) »), çò que correspond al mot grèc baptistai (batistas), , una « sècte » de Sabèus, a Mesèna dins lo sud de la Mesopotamia qu'indica qu'El-Hasaih (Elkasaï) èra lor fondator. La granda majoritat dels universitaris convenon qu'aquela « sècta » es benlèu l'enigmatica Sobiai, situada « a çò dels Parts », a qui Elkasaï presicava. Lor existéncia seriá alara anteriora al sègle II. Los Sabèus semblan aver gravitat a l'entorn de las comunautats Elkasaïtas projosievas, qu'es eissit lo profèta elkasaïta Mani,. Les informations rapportées par Ibn al-Nadim sont compatibles et confirment celles de la Vita Mani.
Gaireben totes los grops sabèus an ara desapareguts. Un movement batista judeocrestian situat al Sud d'Iraq e en Iran, poiriá n'èssser los darrièrs representants. Es nomenat Sabèu per la populacion a l'entorn, mas prefèra se nomerar movement Mandean o « Nasarean »,.
Etimologia
I a fòrça especulacions sus las originas de l'endonina religiosa designant aquela practica. Judah Segal (1963) afirmèt que lo tèrme Sābi'ūn deriva de la racina siriaca « s-b-' » (sba), se referissent a la conversion per la submersion. Aquela etimologia es mai sovent acceptada.
Una interpretation tradicionala indica pasmens qu'aqula raíç rebat los proselits, dels « judaïsants ». Segon aqueles erudits islamics, lo mot (Sabian) Sābi'ūna es derivat del vèrbe saba’a, que se referís a l'accion de daissar una religion e intrer dins una autra.
Confusion amb los abitants de Saba
Los adèptes del grop religiós antic dels Sabèus devon pas èsser confonduts amb los abitants du reialme de Saba e donc los Sabèus, abitants del Iemèn e d'Etiopia. Lo mot que designa l'abitant de Saba a pas de rapòrt etimologic, essent escrit amb la letra arab iniciala Sin (س), alara que l'adèpte de la « sècta » s'escriu amb la letra iniciala Sad (ص).
Alara que ja existissiá la confusion entre los pseudosabèus d'Harran e los Sabèus antics, una deca de Marmaduke Pickthall (1875 – 1936) dins sa traduccion de l'Alcoran en Anglés (The Meaning of the Glorious Koranl), sembla aver contribuit a complicar lo problèma. Aquel faguèt la confusion entre los mots angleses Sabaeans e Sabians. Lo mot « Sabaeans » designa los abitants de l'anciana Saba e correspond al mot arab que comença per la letra Sin. Los Sabèus que parla l'Alcoran s'escrivon amb la letra iniciala "Sad".
Al sègle VII, sembla qu'a Saba, sola la tribú Ansar practicava lo sabeïsme coranic. Al contrari, a la mèsma epòca o just aprés, los autors musulmans mencionan l'existéncia de Sabèus a l'entorn de Sawad (près de Sanaa a l'Iemèn) que devon correspondre als Sabèus coranics. Mas parlavan tanben de Sabèus, dins çò que correspond ara a l'Iraq, a Kutha (al sud de Ctesifon e Seleucia), a Kofa (un pauc mai al sud), dins la Characèna, dins la vila de Mesèna (anciana Charax Spasinu sul Chatt-el-Arab) e a Mossol (actual Curdistan). Totas aquelas vilas d'Iraq son situadas a la broa del Tigre o de l'Eufrates.
Dins las fonts islamicas ancianas
L'Alcoran cita brevament los sabèus per tres còps e los hadiths donan mai de details que permeton de saber qu'èran tanben de « Gents del Libre ». Los sabèus existissián abans Maomet e aqueles d'Arabia se serián plaçats jos la lei islamica vèrs 639 (jol califa Omar), set ans après la mòrt del profèta de l'islam. Es donc logic que dins los hadiths, sián presentats coma de convertits a l'islam, alara qu'o son pas encara quand Maomet s'exprimís. La conversion de 639 pòt tocar sonque los sabèus d'Arabia e de Nabatèa.
Los Sabèus partejan amb Maomet, la practica d'anar dins de cròtas per s' reculhir, dins lor quista pel Tawhid Hunafa', que nomenan « La ilaha ila Allah ». Segon la tradicion, es dins una cròta que lo profèta de l'islam recebèt sa revelacion. De fonts contemporanèus de Maomet indican que el e los seus primièrs discípols foguèron sovent qualificats de Sabèus, , , ,. Semblan sovent considerats coma avent estat Sabèus, çò qu'es benlèu una indicacion de la religion de Maomet abans sa revelacion.
Segon los autors musulmans, los sabèus seguissián lo quatrien libre de la tradicion abraamica, « lo Zabur », que segon l'Alcoran, foguèt donat al rei David, profèta de l'ancian Israèl. Lo Zabur es identificat par fòrça erudits modèrnes coma une version del libre dels Psalmes (Bíblia). Los Psalmes son tradicionalament atribuits al rei David (sègle X). Los Manuscrichs de la mar Mòrta mostran de psalmes novèls, redigits mai tard, mas son d'apocrifs que los rabbins e crestians, evòcan pas jamas. Lo movement « Yahad » qu'ocupa pas la plaça centrala dins una centena d'aqueles manuscrichs trobats dins de cròtas près de Khirbet Qumran, accordavan tanben una granda importança als psalmes atribuits a David,.
Al sègle VIII
Al sègle VIII, Abd al-Rahman Ibn Zayd (m. 798) escriu que los sābi'ūn « vivián a proximitat de Mossol (Jazirat al-Mawsil) e cresián en un Dieu unic. » Tanben faguèt remarcar que: «los sābi'ūn cresian pas al profèta e messatgièr Moamet, mas que los politeïstas èran coneguts per dire del Profèta e dels seus companhs « son de sabèus (Sabi) », çò que mòstra qu'a lors uèis, i aviá pas fòrça diferéncias,. A la meteissa epòca, Abou Hanîfa, lo fondator de l'escòla de jurisprudéncia hanafi (m. 767), parlant dels sabèus de Kofa ditz que « legissián lo Zabur e se situavan entre lo judaïsme e lo cristianisme ». La majoritat dels autors d'aquel epòca utilizan la meteissa formula per los situar, , , pasmens, d'autres autors los situan entre lo judaïsme e lo maguisme, mas sens que se pòsca localizar los sabèus que parlan , , , o quitament saber se coneissavan dirèctament de Sabèus, o se, al mens, de discutir de jurisprudéncia a partir de lors coneissenças librencas.
Al sègle IX
Al sègle IX, Al-Chafii ansag d'identificar lors cresenças, per saber se « la Djizîa, l'impòst que devián pagar los non musulmans s'apartenián pas a las « Gents del Libre », deviá lor èsser aplicada ». Cerca a saber se son diferents, o non, de cretians sus de questions fondamentalas. Dins un autre escrich, indica: « Son una mena de crestians ».
Gaireben tot çò qu'es conegut al subjècte dels sabèus ven del libre « L'Agricultura nabateana » de Ibn Wahshiyya (sègle IX e X) e de sa traduccion per Moïse Maïmonide.
Al sègle X
Las autras fonts arabas classicas comprenon lo Kitab-al-Fihrist d'Ibn al-Nadim (m. en 987), que menciona los Mogtasila (Mughtasila « aqueles que se lavan » ou « aqueles que fan d'ablucions », ), una « sècta » de Sabèus dins lo sud de la Mesopotamia que conta qu'El-Hasaih (Elkasaï) èra lor fondator. La granda majoritat dels universitaris convenon qu'aquela « sècte » es benlèu l'enigmatica Sobiai, situada « a çò dels Parts », a qui Elkasaï presicava. Dins lo libre d'Ibn al-Nadim, qu'es una vertadièra enciclopedia sus la cultura islamica, se pòt legir tres passatges sus la comunautat de batistas (designada pel mot arab mughtasila) de Mesèna Segon Daniel Chwolsohn (1856), aqueles Sabèus semblan aver gravitat a l'entorn de l'original projosiau Hanputa (Elkasaïtas) d'Elkasaï a partir de que le profèta elkasaïtojudaïc Mani faguèt secession. En consequéncia, son identificats als « Sampseans » proTorah, mas tanben amb mens de precision als mandeans antiTorah. Son mencionats per Khalil Ibn Ahmad (m. en 786) coma cresent qu'« apartenián » al profèta Noè. Originari de Kaskar en Mesèna, l'evèsque nestorian Teodor bar Konaï consacra una notiça a « l'eretgia dels Dosteans qu'ensenha Ado mendicant », grop batiste encara dinamic a son epòca. Indica qu'en Mesopotamia, lo movement de Ado foguèt nomenat Mandeans e Maskineans.
Sabèus, mughtasila e elkasaïtas
Aquela comunautat de batistas, abitant Mesèna, sembla plan èsser la mèsma qu'aquela d'Elkasaï presiquèt son « nòu batisma de remission dels pecats » a partir de l'an 100 (lo tresen an del reialme de Trajan). Una comunautat d'ont sortirá enseguida tanben lo profèta Mani. Sembla mostrar qu'aquela comunautat de batistas de Mesèna (nomenada a l'epòca Charax Spasinu) existissiá dempuèi al mens la fin del sègle I.
Vèrs 100, Elkasaï (« fòrça amagada ») creèt a Mesèna un nòu movement religiós, que portava benlèu lo nom de Sampsean, a partir d'un grop josiue ja existissent, que se caracterizava subretot per de practicas batistas, que poiriá èsser aquel dels « osseans » e auriá estat « establit vèrs la fin del sègle I en Siria jos dominacion part ». Es plan possible qu'Elkasaï, abans de fondar lo seu grop, seriá estat un judeocrestian ebionita, o Nazarean — aquelas dos nomenacion podent designar le mèsme grop — mas se ligant a la Siria de l'Èst , es a dire a l'Osroèna e l'Adiabèna, regions de lenga arameanna situadas a l'Èst d'Eufrates.
Origina dels pseudosabèus d'Harran
Ernest Renan dais sa Vida de Jèsus introdutz l'ipotèsi d'una influéncia alunhada de l'Índia. De monges bodistas seriá arribatd fins a Babilònia e en Siria. Bodasp (odhisattva) lo fondator del sabisme esssent reputat originari d'India.
Dins son Precís de la geografia universala (París 1847), Malte-Brun precisa que le sabeïsme ten un reng mai naut que lo politeïsme e consistís dins l’adoracion dels còs celèstes, del Solelh, de la Luna e de las estelas, o debiais separat, o ensems. E Malte Brun apond: « Aquel sistèma fòrça ancian, espandit sus tot l’espandiment del glòbe, quitmant al Peró, se mesclèt amb totas las autras religions; mas existís pas mai sens mescla sonque per d'unas tribús isoladas. Son nom ven dels Sabèus o Sabians, ancian pòble de l’Arabia. » D'unes estiman qu'aquela religion auriá fach de manlèus al platonisme qu'auriá transmetit a l'Islam. Sarakhsi escriguèt un obratge sus eles.
Los Mandeans, Sabèus d’Iran e d’Iraq
thumb|Lo riu [[Jordan ont d'unes hadiths contan que Jèsus i encontrèt Yahya ibn Zakariya (Joan Batista filh de Zacàrias) .]]
Los mandeas d'Iraq son designats jol nom de sabèus, Sabians o sabaya صابئة (« batistes »), per la populacion a l'entorn. Aquel nom mòsta l’importança presa dins aquela « sècta » pels rites del batisme. Es tanben d'aquela tresen nom que los autors musulmans se servisson de preferéncia, alara que los membres d'aquela « sècta » se designan jols noms de nasareans o mandeans e afirman que trapan lor origina a Jerusalèm, d'ont lors aujòls aurián fugits. Segon lors tradicions, lor comunautat se seriá formada a l'entorn de Joan Batista, que coneissián coma sol profèta e considèran Jèsus Crist, puèi Maomet, coma d'usurpators. Poiriàn èsser eissits del movement de Joan Batista e d'aqueles que son pas aliats a Jèsus. Lor partança de Judèa poiriá resultar de la destruccion de Jerusalèm pels Romans en 135, après la desfacha de la Revòlta de Bar Kokhba. Pasmens, se André Paul estima « qu'avián de ligams ideologics amb los movements evoluant en marge del judaïsme de Palestina, en Transjordania exactament ». Aquò « pòt nos menar [sonque] fins al sègle II crestian, mas gaire mai naut. » Estima donc « fòrça improbable », la tradicion mandeana que fa remontar lor existéncia a Joan Batista (mòrt vèrs 35). Pasmens, nombre d'autres especialistas son pas tan categorics.
Aquela religion a pour obligacion de viure près dels flums per poder batejar los fidèls. Seriá en partida a causa d'aquela particularitat que demorèt confidenciala, e que domara sonque dins de regions d'Iran e d'Iraq.
La « sècta » mandeana foguèt revelada en 1652 per un missionari del carme, que descriviá los seus membres jol nom de «crestian de sant Joan». Aquel tèrme es tanben utilizat d'en primièr dins un rapòrt datat de 1555 escrich pels monges portugueses d'Ormuz. Es una religion gnostica e batista. Lo tèrme mandean a un rapòrt amb la gnòsi (manda, en aramèu). Los Mandèus son nommés Mandaiuta en mandèu (un dialècte de l'aramèu), e en arab Mandā'iyya مندائية. Segon l’etimologia, los «mandèus» (mandaya) serián los òmes de la coneissença (manda), mas se designavan d'esperel d’un autre nom, aquel de "nasoraia" ("nasorèus"). Segon André Paul: « la sècta gnostica dels mandèus, dins las seunas Escrituras rédigidas dins un dialècte aramèu oriental, se nomenava indistinctament mandayya o nasôrayya . »
thumb|Lo [[Chatt-el-Arab ont vivián fins 2003, l'essencial dels Mandèus e ont Elkasaï puèi Mani fondèron lor primièra comunautat. Coma totes los cors d'aiga que servisson a lors rites batismals, los Mandèus lo nomena Jordan.]]
André Paul e Simon Claude Mimouni estiman que los Mandèus son membres del sol corrent vertadièrament batista que demorèt fins ara. Los dos mencionan la possibilitat qu'aquel corrent siá un eritièr del movement Elkasaïta,.
Semblan donc pas eissits dels nazarèus que reconeguèron Jèsus coma Messias, mas segur d'aqueles que rebutèron aquela reconeissença. Los especialistas de l'analisi dels primièrs tèxtes crestians (evangilis e Nòu Testament) detectan endacòm mai dins aqueles tèxtes lo fach que totes los partisans de Joan Batista son pas ralliats a Jèsus/Isssa. François Blanchetière e André Paul fan remarcar qu'Epifan de Salamina parla de Nasarèus distincts des Nazôreans que « existissián abans Jèsus e an pas (re)conegut Jèsus ». Es malaisit de dire se la diferencia entre Nasoreans (nasôrayya) e lo nom que coneissam dempuèi lo grèc nazoraios es significativa.
Fins al començament de la Guèrra d'Iraa (2003), la granda majoritat dels Mandèus vivián en Iraq, subretot lo long dels cors inferiors del Tigre e de l’Eufrates e près del Chatt-el-Arab, amb una minoritat notabla en Iran dins lo Khuzestan. Fòrça se dispersèron, subretot cap en Iran, mas tanben en Siria, de la Jordania e de païses occidentals. En 2007, demorèron pas que 5,000 d'entre eles en Iraq e son menaçats de desapereisson totala d'aquel país. Gaireben 50,000 mandèus existisson pel mond son fòrça dispersats.
Mel & Kim
Mel & Kim es lo nom d'un grop pop dance anglés del Reialme Unit compausat de doas sòrres, Melanie e Kimberly Appleby, qu'a conegut un gròs succès entre 1986 e 1988 pendent la periòde house, çò que fa que son de còps aparentadas a n'aquel genre musical.
Las cançons las mai conegudas de Mel & Kim son Showing out (1987), Respectable (1987, n°1 al Reialme Unit) e That's the way it is (1988).
La paura Melanie defuntèt d'un càncer en genièr de 1990.
Marcelo Ríos
alt=Marcelo Ríos|vinheta|Marcelo Ríos Marcelo Rios es un ex jogaire de tennis chilenc. Nasquèt lo 26 de decembre de 1975 en Santiago, principal de Chile. Es l'unic òme qu'arribèt a èsser nº 1 del mond sens aver ganhat un torneg de Grand Chelem. Rius ganhèt 18 torneges individuales e 1 en dobles.
Se retirèt en 2003.
Vandeléville
Vandeléville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Farmacognosia
La farmacognosia, del grèc φάρμακον: pharmacon (dròga) e γνῶσις: gnosein (saber), autrecòps nomenada matèria medicala es la disciplina branca de la farmacologia, consagrada a l'estudi e a la recèrca de las matèrias primièras naturalas servissent a la preparacion de medicaments. S'interèssa tanben als efièches toxics possibles dels produches naturals. S'apieja sovent subre l'esplecha de donadas reculhidas per l'etnobotanica o l'etnofamacologia.
OGC Niça
Après l’Olimpic de Marselha e lu Girondins, es lo terço club mai titolat de l'espaci occitanofòno embé lu siéu quatre campionats de França (1951, 1952, 1956, 1959) e li siéu tres copas de França (1952, 1954, 1997). Lo siéu paumarès es testimòni de la siéu temporada daurada, que la màger part dei siéu títolos li ganhèt dins li annadas 1950.
Despí lo 2016, lo Club apartenìa majoritàriament a de capitalistas chinés e americans. Aquelu propriètaris an pis vendut à la sochiètat Ineos detenguda da Sir Jim Ratcliffe - promiera fortuna dau Reiaume Unit.
Lo logò introduch en lo 2013 ten la frasa en occitan niçard «Despì 1904» mas la forma normala en niçard deuriá èstre «Despí lo 1904».
Despí lo 2014, lo GIM acuèlhe lu siéu adversaris à l'Estadi de l'Allianz Riviera, dins la plana dau Var. Denant d'aquò, lo Club jugava à l'Estadi Municipal Léo-Lagrange que lu niçards sonavon "lo Rai".
En març dau 2017 la cantaira Zine crea Lu baudos de l’OGIM, una adaptacion de la cançon de Jacques Dutronc, J’aime les filles e un vidèo sobre lu jugaires de l’OGC Niça.
La genèsi (1904-1927)
L'antenat de l'OGC Niça atual, lo Gimnasta club de Niça (GCN), es naissut à la Pergola, avenguda Carlone, en lo quartier dei Baumetas, lo 9 de julhet dau 1904, embé per tècola la gimnàstica e lu exercicis atlèticos. Lo GIM, club de gimnàstica, es fondat da lo marquis de Massengy d'Auzac (president de la Federacion esportiva dei Alpas-Maritimi e que vendrà president d'onor dau GIM), da H. Gal e da A. Martin (elegit president). Lu colors originals dau GIM son lo blu e lo negre.
Lo 6 de julhet dau 1908, lo Gimnasta club si dividisse en doi : la secion de bòchas consèrva lo sieu nom e demoara afilhada à la FSAM, li autri secions vènon lo "Gimnastas amators club de Niça" (GACN) que s'afilha à " l'Union dei societats francesi dei espòrts atlèticos " (USFSA), l'organismo nacional mai important, e una secion football es fin finala creada. Darrier de l'origina de la creacion d'aquesta secion, si tròvon de joves eissits de "La Semeuse", una dei associacions mai vièlhi de Niça (creada find'ela en lo 1904). Aquelu fouguèron mès foara per comportament inapropriat. Per fin de poder contunhar la pràtica dau football, decidèron doncas de rajonher lo GACN e de l'i crear una secion dedicada au balon redon. Lo 6 d'otobre dau 1910, lo GACN retròva lo sieu nom de GCN e tot lo club s'afilha alora à l'USFSA. Lo 20 de setembre dau 1919, lo Gimnasta Club de Niça assorbissse lo Gallia Football Athlétic Club e adòta lu sieu colors roge e negre. Lo 22 de decembre dau 1924, mentre lo sieu recampament general, lo GCN ven definitivament l'Olìmpico Gimnasta Club de Niça. La paraula "olympique" es totplen de mòda per causa dei Juècs Olìmpicos que si son debanats en França pauc temps fa.
Lo percors amator (1927-1932)
Dau 1927 au 1929, lo GIM juèga en "Promotion d'honneur Sud-Est" pis en "Division d'honneur" dau 1929 au 1932. L'OGC Niça aganta en lo 1931 e lo 1932 li semi-finalas de la Copa de França.
Li promièri annadas de professionalisme (1932-1950)
Lo club adòpta l'estatut professional en 1932 e rejonh la D1A en la sason 1932-1933 puèi la D1 per la sason d'après. En junh dau 1934, l'OGCN perde lo sieu estatut professional, denant de lo retrobar sièis mès plus tardi. La chorma premièra juèga alora basta que de partidas amicali. Lo GIM rèsta puèi quatre sasons en D2, de 1935 a 1939. Mentre la guerra, lo club participa a la D1 Sud de 1940 a 1943.
Per la sason 1943-1944, la màja part dei jugaires professionals Niçarts juègon per "l'Equipe fédérale Nice-Côte d'Azur" mesa en plaça da lo govèrno de Vichy. Son acompanhats de jugaires eissits d'autres clubs de la Coasta d'Azur, l'AS Cannes per isemple. Lo club, maselat, juèga aquest'annada en lo Campionat de França amator. L'annada seguenta, lo sistèma d'equipas regionali es abandonat embé la Liberacion. L'OGCN juèga à n'aquela epoca en D2 dau 1945 au 1948 e vince lo sieu promier tìtolo màger en lo 1948. Lo GIM monta doncas en D1 e l'i acaba à la 7èna plaça. Una temporada daurada es à venir.
Da notar qu'aqueli annadas son marcadi per la presença d'un goleador echècional, Joaquin Valle Benitez. Esto butaire marquèt 339 gòls en 407 partidas per lou GIM.
Li annadas de glòria (1950-1960)
Li annadas cinquanta son li mai glorioi per l'OGC Niça embé quatre tìtolos de Campion de França en uèch sasons (1950-1951, 1951-1952, 1955-1956 e 1958-1959) e doi Copas de França (1951-1952 e 1953-1954). Lou club, que rivalisa m'au gran Stade de Reims, es lo promier à ganhar doi Campionats de França de fila.
Lu jugaires d'aquela epòca son venguts mìticos coma lo sieu legendari capitani, Pancho Gonzalez (1951-1961). La ciutat niçarda es totplen fièra de la sieu chorma. L'estadi dau Rai (Ray en francès) es tant clafit de monde que de sostenaires devon seguir la partida despí li broas dau camp.
Colors
Lu colors tradicionals dau GIM son lo roge e lo negre. Son presentadi sus li malhetas sota la forma de raiadas verticali plus ò mens largui. Aquela malheta es apareissuda la promièra fès mentre la sason 1940-1941 e es adotada definitivament en lo 1948. Tantotun, la sason 1970-1971 farà echècion em'una malheta blava barrada orizontalament d'una larga benda blanca. Aquela rendava omage ai colors originals dau club: blu e negre.
Vandières
Vandières pòt èsser:
OGC Niça
Colors
La malheta "foara" es soventi-fès blanca mentre que la "terça" es generalament negra.
Blasons
L'aigla rapresentada sus dau blason dau club es un dei sìmbolos mai ancians de la ciutat de Niça. L'aigla roja apareisse circa lo 1430 en lu estatuts chausits da lo Duca de Savòia per la vila de Niça.
Lo promier logò de l'OGC Niça, adotat en lo 1948 mas jamai present sus dei malhetas, repilha aqueu color roge per l'aigla. Despareisse à la seguida de la liquidacion de la SASP en lo 1992.
La presentacion dau logò atual si debanèt à l'estadi dau Rai lo 19 de mai dau 2013. La blason nòu fa figurar la data de creacion dau club e lo menciona en niçard: «Despì 1904» (mas normalament e bòn niçard seria: «Despí lo 1904»).bordadura|centrat|vinheta|115x115px|1992-2013[[Fichièr:OGC Nice logo.png|vinheta|98x98px|Despí lo 2013]]
Escucha (Teròl)
Escucha (Teròl) es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Kisi
Lo kisi es una lenga banto parlada en Tanzania.
Localizacion
Lo kisi es parlat dins la region de Njombe en Tanzania, lo long de la riba nòrd-èst del lac Malawi.
Classificacion
Lo kisi es classat per Nurse (1979, 1988) dins un grop banto tèrras nautas del sud, que ne'n fan partida tamben lo sangu, lo hehe, lo pangwa, lo kinga, lo wanji e lo bena.
Ihòut
Ihòldi (Iholdi en basco, Iholdy en francés) o Ihòut qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Qu'ei adaigada peus arrius de Bidosa e de Lihurri.
Las comunas tòcatocantas que son Armendaritze au nòrd-èst, Heleta au nòrd-oèst, Irisarri a l'èst, Landibarre au sud-èst e Suhescun au sud.
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna.
La Perouse (Austràlia)
thumb|200px|La Perouse (Austràlia), obelisc en omenatge a La Peirosa La Perouse es un quartièr de la vila de Randwick, dins l'Estat de Nòva Galas del Sud en Austràlia. Se tròba a gaireben 14 km al sud-èst del centre vila de Sydney, sus la peninsula de La Perouse.
Es tanben un dels rars luòc de Sydney amb un nom francés.
Unas scènas del filme Mission Impossible 2 foguèron rodadas a La Perouse.
Òra (Comenge)
Òra (Ore en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Rorbach-lès-Dieuze
Rorbach-lès-Dieuze es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lectura e analisa de desparièrs libres de rota de las unitats en avent participat a l'operacion.
Lecture et analyse des différents livres de route des unités ayant participé à l'opération.
À 17h30 une violente canonnade se fait attendre dans le secteur de Rorbach. À la suite d’un compte rendu reçu à 18h45 à la 31 DI en provenance du chef de corps du 96e RI qui commande le détachement composé de 2 bataillons du même régiment, d'une compagnie du génie 16/1 et d'un escadron du 1er hussard, les éléments de 31e DI qui occupent Bisping sont mis en alerte. Lors du débouché de la tête de la colonne du bois de la grande forêt, les unités sont prises sont le feu d’une canonnade. Le clairon sonne alors l’assaut et à 18h30 la crête dominante Rorbach face Cutting est gagnée. Un premier arrêt est alors ordonné, car l’ennemi peu nombreux à fui derrière la deuxième crête. Aux coups de fusils de l’infanterie française répond le canon allemand qui provoque de lourdes pertes. L’ordre est donné de se porter en arrière du village et d’un regroupement par unité pour lancer un nouvel assaut .A 19h la canonnade se tait, aucune troupe n’est intervenue. Le 96e RI a dû stopper son débouché de Rorbach sur le canal des Salins. Dans cette opération le 96e RI aura un officier de Tué, 4 de blessés et 8 hommes de troupes tués et 80 de blessés. Le 1e Hussard aura lui 1 tué le cavalier Barascut et 2 blessés le cavalier Parebosch et un plus grièvement le brigadier Marmier qui décédera de ses blessures à l’hôpital de Dijon. La compagnie du génie 16/1 à 1 tué le sapeur Taucon et 4 blessés dont le commandant la compagnie le Capitaine Becque blessé par un éclats d’obus et qui sera évacué le lendemain sur l’hôpital de Lunéville ainsi que les deux sapeurs Courbes et Delrieu tandis que l’Adjudant Sigayret blessé légèrement qui va continuer son service.