cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tonnoy
Geografia
Tonnoy a une superficie de 1,235 hectares. Le village est construit sur la rive droite de la Moselle et l'altitude est : (dd latitude 48.55°N ; dd longitude 6.25°E).
Voisine des communes de Velle-sur-Moselle, la plus grand ville à proximité de Tonnoy est la ville de Vandœuvre-lès-Nancy située au Nòrd-Ouest de la commune à 13 km. La rivière la Moselle est le principal cours d'eau qui traverse le village de Tonnoy.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|Ostal fòrt de la Lo pòble se nomenava Tonnagium a l'epòca gallo-romaine Preséncia paléolithique.
80 px Blason de Tonnoy :
Familha Humbert de Tonnoy
De Tonnagium, lo pòble a #aver successivament per patronyme :
Los senhors de Tonnoy èran de comtes. La familha de Tournay es procedenta de #Virar e i aviá installat a Mètz dempuèi lo començament de la.
Lo castèl del pòble, bastit a i aguèt incendiat per las tropas de Charles lo Téméraire l'an 1477. Per contra, lo pòble #resistir vaillamment al maréchal de la Ferté-Imbert en lo moment de la guèrra de Trenta Ans l'an 1650.
Mai tard de las disputas de veïnat #esmaltar las relacions dels abitants de Tonnoy e Benney. Se conta qu'aqueles, venguts volar la campana de la glèisa se #salvar pel sosterranh en connectant aqueles dos pòbles, en transeünt jos la Moselle e que la campana i seriá totjorn !
thumb|left|Maison forte du Le village se nommait Tonnagium à l'époque gallo-romaine Présence paléolithique.
Famille Humbert de Tonnoy
Les seigneurs de Tonnoy étaient comtes. La famille de Tournay est originaire de Tournai et était installée à Metz dès le début du.
Le château du village, construit au fut incendié par les troupes de Charles le Téméraire en 1477. Par contre, le village résista vaillamment au maréchal de La Ferté-Imbert lors de la guerre de Trente Ans en 1650.
Plus tard des querelles de voisinage émaillèrent les relations des habitants de Tonnoy et Benney. On raconte que ceux-ci, venus voler la cloche de l’église se sauvèrent par le souterrain reliant ces deux villages, en passant sous la Moselle et que la cloche y serait toujours !
Sévrier
Istòria
Le prieuré, racheté par la commune, abrite au rez-de-chaussée la compagnie des Strapontins et la Fédération mycologique et botanique Dauphiné-Savoie. Au premier étage, les salles accueillent des expositions de peinture ou de sculpture ainsi que diverses manifestations.
La fonderie de cloches Paccard, fondée en 1796, s'est installée à Sevrier en 1989. Chaque année, plusieurs centaines de cloches destinées au monde entier sortent des ateliers dont 70 % pour l'exportation. Depuis le début de l'entreprise, ce sont plus de 80 000 cloches qui ont été fondues. Sur la place de la Mairie se trouve une grosse boule de 39,64 tonnes, de trois mètres de diamètre. Ce bloc de granit de Combloux a été taillé dans la masse, par M. Tunetti, de 1965 à 1968.
Angband
Angband, dins lo mond mitologic de la Tèrra Mejana de J.R.R. Tolkien, es lo nom de la fortalesa del Senhor Escur Morgoth. "Ang-band" vòl dire"Preson de Fèrre" en sindarin.
Morgoth la bastiguèt abans de la Primièra Edat, e Sauron ne foguèt lo sieu comandant. La situèt a las Montanhas de Fèrre, al nòrd de Beleriand coma una fortalesa per s'aparar dels valar se volián l'atacar.
Amaravati
Amaravati (o Amaravathi, en telogo: అమరావతి Amarāvati) es una vila planficada dins l'estat d'Andhra Pradesh, en Índia que deuriá venir la nòva capitala de l'estat.
Istòria
thumb|left|330px|L'inauguracion del talhièr d'Amavati per Ch. Naidu e lo primièr ministre d'Índia, [[Narendra Modi]] Lo 2 de junh de 2014, l'Andhra Pradesh es partejat en dos per permetre la fondacion del nòu estat de Telangana. La capitala, Hyderabad se tròba dins lo nòu estat e n'en ven la capitala.
Lo govèrn del ministre d'Andhra Pradesh, Chandrababu Naidu, desvolopa un projècte per bastir una vila planificada, Amavati, destinada a remplaçar Hyderabad. Lo finançament ven de Singapor e lo trabalh comença. En mai de 2019, Naidu pèrd las eleccions. Lo nòu ministre, Y. S. Jagan Mohan Reddy, denóncia lo contracte amb los investissors de Singapor, çò qu'acaba de facto la construccion d'Amavati.
Lo 20 de genièr de 2020, Reddy anóncia una solucion a tres capitalas per Andhra Pradesh: amavati serà la capitala legislativa, lo poder executiu serà a Visakhapatnam e la poder judiciari a Kurnool.
Angband
D'efièch, los valar ataquèron Morgoth, lo tornèron agafar e destrusiguèron la sieuna fortalesa principal d'Utumno. Pendent las tres edats que Morgoth foguèt en preson, Sauron demorèt a Angband en tot crear una armada d'orcs per son senhor.
Quan Morgoth foguèt liberat, tornèt a la Tèrra Mejana e anèt a Angband, ont enauçèt una montanha volcanica giganta sus la fortalesa per la protegir, nomenada Thangorodrim.
Morgoth regnèt dempuèi Angband fins la fin de la Primièra Edat, quand patiguèt una desfacha a la Guèrra de la Colèra, Thangorodrim foguèt desrocat e Angband destrusida.
Agen
Agen (Agen en francés) es una comuna occitana qu’es la prefectura del departament francés d'Òut e Garona, dins la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 2008, aubora la bandièra d’Occitània.
Catedrala de Sent Front
La Catedrala de Sent Front es la catedrala dau diocesi de Perigòrd. Se tròba en Periguers, prefectura dau departament de Dordonha.
Agen
Lingüisticament, es una comuna lengadociana, ambe de fenomèns de transicion cap al gascon, plan vesedors dins las òbras de Francés de Corteta de Pradas e de Jansemin.
Catedrala de Sent Front
La catedrala es nomenada d'après sent Front, que sa legenda ditz qu'evangelizet la region au segle III. Sas relíquias fugueren conservadas dins la catedrala jurqu'en 1575.
Fuguet bastida au segle XII, dins un estil que mesla las influéncias romanicas e bizantinas. De vrai, coma las basilicas de Senta Sofia de Constantinòble e de Sent Marc de Venècia, son plan es en forma de crotz greca e sas cinc copòlas a cluchetons rapelent Sent Marc e es possible que sos bastisseires eran estats sedusits per l'art bizantin au tornar de las crosadas.
Agen
Situacion
Agen es situada en Occitània occidentala als confinhs lingüistics entre Gasconha e Lengadòc e tanben entre Bordèu e Tolosa, sus la riba dreta de Garona.
Catedrala de Sent Front
Qu'es nonmàs en 1669 que la basilica de Sent Front aquesiguet son titre de catedrala, de per avant detengut per Sent Estefe, gleisa dau quartier de La Ciutat.
De 1852 a 1895, Sent Front es restaurada per Paul Abadie (e d'autres architectes) qu'agrandís las copòlas e ajosta los cluchetons qu'aura se pòden veire. En vertat, quò fuguet una reconstruccion vertadiera, que las copolas s'eran esbolhadas a meitat, e qu'aviá faugut las cobrir jos una charpenta classica. De l'origina, la catedrala gardará mas son cluchier dau segle XII, mas que son architectura de copòlas siá tornada establir aüei. Fau se remembrar qu'en segre, Abadie fuguet chausit per bastir la basilica parisenca dau Sacré Cœur, qu'es pas sens rapelar la catedrala de Sent Front. Los tres lustres monumentaus qu'esclaran la catedrala servigueren per enlusir Notre-Dame de París lòrs dau maridatge de Napoleon III en 1853.
Agen
Toponimia
La prononciacion es [a'ʒen]. Las fòrmas ancianas son : Aginnon, en grèc (Ptolemèu) al sègle II, Aginnum, en latin (inscripcion), Ageno, Agenno, en latin, als sègles VI-VII, Aginum, en latin, en 614, Agennum, Agenum, en latin, en 1242-1255, Agenno, en latin, en 1291, Agennum, Aginnum, Agenna, en latin, en 1307-1317, Gene (sic) en 1307-1317, Agen (mapa del sègle XVII).
Segon Dauzat, Agen ven probablament del gallic *aginn-, « autura », benlèu preceltic (Dottin : gallic agannus, « ròc » . Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, i auriá un preceltic *ag, desconegut per son sens e son origina, damb un sufixe preceltic o gallic -nno. Segon Astor, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Agen ven d'una rasic celtica e preceltica aginn-, benlèu aparentada al gallic agaunos [seriá puslèu acaunos ], « pèira »; lo sens demòra desconegut.
Catedrala de Sent Front
L'orguena de Sent Front, construcha per la maison Merklin-Schutz en 1870, fuguet restaurada en 1998 per Pascal Quorin.
Dempuei 1998, la catedrala es inscricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat, au titre dau Pelegrinatge de Compostela (estapa sus la Via Lemovicensis).
Agen
Toponimia
Segon Xavier Delamarre, Agen èra tot simplament « la proprietat d'Aginnos » ; mes, se Aginnos èra un nom de persona, i auriá d'autras derivacions damb aquel nom (qu'aurián donat de toponimes coma *Agenac, *Agenan, *Agenha, *Agenàs, etc; e n'i a pas o s'explican autrament).
Vias de comunicacion
Lo rota RD 813 que religa Bordèu amb Tolosa passa per Agen, coma o fa tanben l'autorota A62 (e las doas seguisson lo cors de Garona). Agen possedís tanben un aeropòrt amb una ligason fins a París e una gara ferroviària.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
left|thumb|200px|Catedrala de Sant Caprasi Lo poblament del site d'Agen es fòrça ancian (s. VIII e VII abans Jèsus Crist). Venguèt una importanta via romana amb un teatre e un anfiteatre.
Durant l'Edat Mejana se fortifiquèt a l'entorn de sa catedrala de Sent Estève (destrusida a la debuta del sègle XIX).
Durant las Guèrras de religion demorèt catolica en s'opausant a sa vesina protestanta Nerac, çò qui li costèt d'èsser presa e pilhada.
Agen es la capitala d’Agenés, un país tradicional qu’èra un comtat episcopal del temps de la monarquia. A la revolucion, ven una comuna, capitala d’un canton, d’un districte, e d’un departament, Òut e Garona. A la creacion dels arrondiments, en 1800, ven tanben caplòc d’un arrondiment. Es a notar que la comuna es devesida en mantun cantons dempuèi 1801.
Demografia
thumb|200px|Musèu de las Bèlas Arts d'Agen
Collegiada de Sant Salvi
Clastras de la Collegiada de Sant Salvi|thumb|200px
La Collegiada de Sant Salvi es una glèisa catolica situada as Albi, en Occitània.
Localizacion
La glèisa es situada dins lo departament francés de Tarn, dins la comuna d'Albi.
Antiòc II
Antiòc II Theos (286 AbC–246 AbC) foguèt rei seleucida de Siria de 261 AbC a 246 AbC. Èra lo filh d’Antiòc Ièr e de la princessa Estratonice, filha de Demetrios Poliorcetes.
Collegiada de Sant Salvi
Istoric
La glèisa foguèt bastida al sègle XII e demorèt lo principal edifici religiós d'Albi fins al sègle XIII, quand s'edifiquèt la catedrala de Santa Ceselha. Las clastras tocant foguèron construchas al sègle XIII.
L'edifici es classificat coma Monument istoric de França en 1846 e 1922 e coma Patrimòni Mondial per l'UNESCO e dempuèi lo 1èr d'agost de 2010 dins lo quadre de la ciutat episcopala d'Albi,.
Antiòc II
Succediguèt al paire Antiòc I Soter a sa mòrt dins la guèrra contra los galatas e faguèt alavetz la patz amb Pergam e amb Egipte sus la basa de la mantenença dels territòris. La patz amb Egipte durèt pas e la rebellion de Ptolemèu, governador de la Ionia Egipciana, instigada per Antiòc, supausèt lo reinici de las ostilitats (260 AbC). Los seleucidas recuperèron Cilícia e la còsta feniciana e tornèron la libertat dins las vilas fenicianas, mai que mai Arvad (259 AbC) ont foguèt proclamat Gerostrat amb lo sieu filh Estrató. En 258 AbC los seleucides dintrèron a Efèsa, capital de la Ionia Egipciana, e a Milet, e ocupèron tota la region; sembla que los ciutadans de Milet, mercejats per los liberar del tiran Timarc, li donèron lo subernòm de Theòs (Dieu). Antigòn II Gonatos de Macedònia, aliat als seleucides, derrotèt tanben los egipcianes en aigas de l'isla de Còs. Ptolemèu, lo governador de Ionia, foguèt fin finala assassinat. Aquela guèrra, nomenada II Guèrra de Siria, acabèt fin finala amb un nòu tractat de patz (255 AbC), en vertut que, en un dels acòrdis, Antiòc repudiariá a la siá femna Laodice (qu'èra sa cosina sòr) e se maridariá amb Berenice, filha de Ptolemèu II d'Egipte, e lo filh d'aquela union seriá proclamat eretièr en passant per davant los dreches dels quatre filhs de Laodice (Seleuc, Laodice, Estratonice e Antiòc conegut coma Antiòc Ierax); Egipte renoncièt a Ionia (en comprenent qualques islas), a Cilicia e a Celesiria.
En 252 AbC Antiòc repudièt a la siá molhèr segon aquò pactat amb Egipte e en 251 AbC se maridèt amb Berenice. D'aquela union nasquèt un enfant, de nom desconegut.
Lo satrapa de Partia Andragores prenguèt lo títol de Basileos (rei) vèrs en 255 AbC. Tanben lo satrapa de Bactriàna Diodot se revoltèt vèrs en 255 AbC e se faguèt independent amb títol reial. Pas tròp après, en 250 AbC, los parns s'apoderèron de Partia; Andragores fugiguèt e lo cap dels parns (parts) Arsaces I, se proclamèt rei.
En 246 AbC, en morissent Ptolemèu II Filadelf, Antiòc cambièt la siá decision sus la succession e restaurèt a lo sieu filh grand, Seleuc, coma eretièr, e deseretèt al filh qu'aviá agut amb Berenice. Antiòc daissèt a la siá femna Berenice a Antioquia e se n'anèt a Asia Menora, a Efèsa, ont tornèt viure amb Laodice (en agost del 246 AbC), que lo empoisonèt probablament. Probablament enterrat a Belevi. Seleuc II Callinic foguèt proclamat rei. A Antioquia de soldats addictes a Laodice auciguèron al filh de Berenice. Aquela demandèt ajuda a lo sieu fraire Ptolemèu III d'Egipte, mas foguèt tanben assassinada, abans que l'egipcian inícias las ostilitats (la Tresena Guèrra Siria).
Las relacions amb l'Índia
Antiòc es mencionat en los decrèts de Ashoka, coma un dels destinataris del proselitisme bodista de l'emperaire indi Ashoka:
Ashoka afirma tanben qu'encoratgèt lo desvolopament de la medecina a basa d'èrbas, pels òmes e los animals, als territòris dels reis ellenistics:
Nizhni Nòvgorod
De confondre pas amb '''Nòvgorod
Nizhni Nòvgorod (en rus: Ни́жний Но́вгород, AFI: /ˈnʲiʐnʲɪj ˈnovɡərət/), popularament Nizhni, es un vila de Russia e lo centre administratiu del Districte federal de Vòlga e de l'Óblast de Nizhni Nòvgorod. Entre 1932 e 1990, foguèt sonada Gorki (Го́рький), /ˈɡorʲkʲɪj/, d'après l'escrivan Maxim Gorki, que i es nascut.
La vila es un centre important economic, scientific, cultural e per l'education e los transpòrts, en Russia e dins la vasta region de Vòlga-Vyatka, e lo centre principal del torisme fluvial en Russia. Lo centre istoric de la vila es compausat de nombrosas universitats, teatres, musèus e glèisas. Nizhni Nòvgorod se situa aperaquí a 400km a l'èst de Moscòu, ont lo riu Oka rejonh Vòlga.
فلسطين.
فلسطين. (falestin, còdi punycode: .xn--ygbi2ammx) es lo nom de domeni d'Internet en arabi reservat per Palestina. Es per ara pas utilizat.
Nyamwezi
Lo nyamwezi es una lenga banto parlada en Tanzania.
Localizacion
Lo nyamwezi es parlat principalament dins la Region de Tabora e tamben dins las regions vesinas de Kigoma, Rukwa, Shinyanga o Mwanza, dins lo centre oèst de Tanzania.
Montbrun del Boscatge
Montbrun o Montbrun del Boscatge (Montbrun-Bocage en francés) es una comuna lengadociana, benlèu lingüisticament gascona, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Nyamwezi
classificacion e dialèctes
Lo nyamwezi es directament aparentat amb unas de las lengas vesinas, lo sukuma, lo sumbwa, lo kimbu e lo bungu. La lenga pòt èsser separada en quatre dialèctes que forman un continuum, lo nyanyeembe, lo dakama, lo galagaanza and lo konongo. Lo dakama es de còps considerat coma un dialècte del sukuma.
Montbrun del Boscatge
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna e de las comunas prèpas.
Toponimia
Lo nom es format del mot occitan mont, del latin mons, montis, damb un epitèt que marca la color.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montbrun èra de l'eleccion de Comenge (nocion diferenta de la diocèsi de Sent Bertran de Comenge), doncas de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Pàmias. Montbrun èra del Canton de Montesquiu de Volvèstre tanlèu 1790. La glèisa èra jol patronatge de Sent Joan Baptista e ara de Sent Ròc. Montbrun prenguèt oficialament lo nom de Montbrun-Bocage per decret del 22 de junh 1921.
Duran (Gers)
Duran (Duran en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Segon Dauzat, Duran que seré *Duranium (fundum), deu nom galloroman d'òme Duranius-, d'après lo gallic Durios. Segon Negre, Duran que representaré benlèu lo nom de persona Durand. Segon Delamarre, Duran que vengueré de Dūriānon, la proprietat de Dūrios (nom celtic atestat). Pr'aquò i a ua dificultat fonetica : [ɾj] > [jɾ].
Economia
Viticultura : Costalats de Montastruc (VDP)
Vallfogona de Riucorb
Vallfogona de Riucorb es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Procès de Nuremberg
Lo procès de Nuremberg es lo procès intentat, davant un tribunau militar, per lei venceires de la Segonda Guèrra Mondiala a 24 responsables e a 8 organizacions dau III Reich inculpats de crimes còntra la patz, de crime còntra l'umanitat e de crimes de guèrra. Menat per una comission quadripartita (Union Sovietica, Estats Units d'America, Reiaume Unit, França), durèt dau 20 de novembre de 1945 au 1 d'octòbre de 1946.
S'acabèt per la condamnacion a mòrt de Hermann Göring (cap de la Luftwaffe e successor designat d'Adolf Hitler ), de Hans Franck (governador generau de Polonha, d'Alfred Jodl (cap d'estat-major de la Wehrmacht), d'Ernst Kaltenbrunner (cap de l'ofici centrau de la seguretat dau Reich), de Wilhelm Keitel (ministre de la Guèrra), d'Alfred Rosenberg (teorician dau nazisme, ministre dei territòris ocupats a l'Èst), de Fritz Sauckel (responsable de la deportacion de la man d'òbra fòrçada), de Wilhelm Frick (ministre de l'Interior, governador de Boèmia-Moràvia), Joachim von Ribbentrop (cap de la diplomacia dau Reich), d'Arthur Seyss-Inquart (organizator de l'Anschluss, ministre dei territòris neerlandés ocupats) e de Julius Streicher (propagandista nazi). D'autreis accusats foguèron condamnats a de penas de preson coma l'amirau Dönitz (successor d'Adolf Hitler), Rudolf Hess (successor designat d'Adolf Hitler fins a 1941) e Albert Speer (ministre de l'armament). En mai d'aquò, plusors organizacions, especialament la SS, lo RSHA e la Gestapo, foguèron declaradas « organizacions criminalas », çò que permetèt de'n jutjar lei sòcis.
Lo procès de Nuremberg permetèt, per lo premier còp, d'aplicar la nocion de crime còntra l'umanitat qu'es un aspèct major de la justícia internacionala actuala. Son modèl foguèt adoptat per la seguida per d'autrei procès de criminaus de la Segonda Guèrra Mondiala coma lo tribunau militara internacionau per l'Extrèm Orient. Enfin, la condamnacion dei caps principaus de l'Alemanha Nazi permetèt d'organizar la denazificacion dau país e de jutjar lei foncionaris e lei militars aguent participat ai crimes ordonats per lo regime hitlerian.
Mollusca
Los mollusques (Mollusca, del latin molluscus, "mòl") forman un dels grands embrancament del règne animal. Son d'invertebrats protostòm celomats, triblastics amb simetria bilaterala (e mai se qualqu'uns pòdon aver una asimetría segondària) e pas segmentats, de còs mòl, nus o protegit per una clòsca. Los mollusques son los invertebrats mai nombroses après los artropòdes, e incluson de formas tan conegudas coma las ustras, los calamars, los pofres, las limaucas e una granda diversitat de formas, tant marinas coma terrèstras.
Se calcula que pòt existir apròp 100.000 espècias viventas, e 35.000 espècias extintas, doncas que los mollusques an una longa istòria geologica, que se remonta al Precambrian fins al recent. Los mollusques colonizan practicament totes los mitans naturals, dempuèi las grandas nautors a mai de 3.000 m en dessús del nivèl de la mar fins a de prigondors oceanicas de mai de 5.000 m de prigondor, dins las aigas polaras o tropicalas e son d'elements comuns dels litorals del mond entièr.
Son d'animals de còs mòl (devesits en cap, massa viscerala e pè) amb tres caracteristicas unicas dins lo règne animal que s'identifican per:
L'interès de l'òme pels mollusques es enòrme. Los mollusques son una importanta font d'alimentacion per l'espècia umana. En mai, de nombrosas malautiás parasitàrias tant umanas coma veterinarias son transmesas pels mollusques, qu'agisson coma òste intermediari, mai que mai de platelmints trematodes.
Classificacion
thumb|[[Flabellina iodinea]] Lo phylum Mollusca foguèt creat per Georges Cuvier (1769-1832) en 1795.
Segon MolluscaBase, i a a l'ora d'ara nòu classas de mollusques
Saint-Gengoux-de-Scissé
Saint-Gengoux-de-Scissé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
La municipalitat a compausat d'un bourg principal e de divèrses caserius (Bassy çò de mès al sud, Bonzon çò de mès al nòrd e, a l'oèst la verzée ) #que se repartisson la longitud de la D82 dintre Azé e Lugny. Installada dins una zòna fòrça vallonnée, las siás coteaux de vignobles expausan dos vessants al sol e an enquadrat per dos forets #que constituisson una resèrva de combustible d 'una part, e una resèrva de caça d'autra part.
La commune est composée d'un bourg principal et de plusieurs hameaux (Bassy le plus au sud, Bonzon le plus au nord et, a l'ouest la verzée ) qui se répartissent le long de la D82 entre Azé et Lugny. Installée dans une zone très vallonnée, ses coteaux de vignobles exposent deux versants au soleil et sont encadrées par deux forets qui constituent une réserve de combustible d 'une part, et une réserve de chasse d'autre part.
Velha
Velha pòt èstre:
Acanthopterygii
Los Acanthopterygii (los acantopterigians) forman un superòrdre de peisses ossoses teleosteans (Teleostei) caracterizats per de nadarèlas raionadas.
Vallmoll
Vallmoll es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
قطر.
قطر. (qatar, còde punycode: .xn--wgbl6a) es lo nom de domeni d'Internet en arabi reservat per Qatar. Es per ara pas utilizat.
Franz Jonas
thumb|250px|Franz Jonas en 1965 Franz Josef Jonas ( pron.: [fʀanʦ ˈjoːnas] ; 4 d'octobre de 1899 – Viena, 24 d'abril de 1974) foguèt un politician austrian. Membre del Partit Social Democrata d'Àustria, foguèt president d'Àustria de 1965 a 1974.
Fred Armisen
thumb|250px|Fred Armisen en 2014 Fereydun Robert Armisen, mai conegut coma Fred Armisen (Hattiesburg, Mississipí, 4 de decembre de 1966) es un actor american. Conegut subretot coma membre del Saturday Night Live qu'i participèt de 2002 a 2013, joguèt tanben dins divèrsas comèdias coma EuroTrip, Anchorman, e Cop Out.
Franz Jonas
Foguèt tanben un defensor veement de l'esperanto a del temps del Congrès Mondial de l'Esperanto que se faguèt en 1970 a Viena, faguèt son discors en aquesta lenga.
Rodalbe
Rodalbe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Beaufay
Beaufay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Rodalbe
Geografia
Rodalbe Es un pichon vilatge situat a 22 km al sud-oèst de Sant-Avold, la mai granda vila dels environs. La municipalitat es prèpa del parc natural regional de Lorraine a aperaquí 2 km. A environat per las municipalitats de Zarbeling, Bermering e Bénestroff. Lo vilatge a situat a 242 mètres d'altitud.
Beaufay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rodalbe
Geografia
Rodalbe est un petit village situé à 22 km au sud-ouest de Saint-Avold, la plus grande ville des environs. La commune est proche du parc naturel régional de Lorraine à environ 2 km. Elle est entourée par les communes de Zarbeling, Bermering et Bénestroff. Le village est situé à 242 mètres d'altitude.
Eldar
Los Eldar son una raça fictiva creada per J. R. R. Tolkien dins son mond imaginàri de la Tèrra Mejana.
Istòria
Lo nom d'Eldar es donat als elfs que comencèron la Granda Marcha dels Elfs: los Vanyar, los Noldor e los Teleri (maugrat que, originalament, la paraula èra per nomentar totes los elfs).
Foguèron convidats a daissar Cuivienen, luòc ont nasquèron, e viatjar cap a Aman per la Vala Oromë. Qualqu'unes prenguèron un autre camin e son coneguts coma los Noldor. Un còp a Beleriand Ulmo dirigiguèt los Vanyar e los Noldor fins a Aman, e los Teleri demorèron endarrièr. Apuèi, divèrses Teleri contunhèron lo camin de lors fraires e un còp a Aman demorèron, de primièr, a Tol Eressëa, e puèi a Alqualondë. Los Teleri demorèron definitivament a Beleriand e foguèron coneguts coma los Sindar.
Los Vanyar visquèron a Valinor, los Teleri a Eldamar e los Noldor, pr'amor de son jurament a Feanor, emigrèron tornarmai a la Tèrra Mejana.
Crabairet
Crabairet (Cabrerets en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Martin-de-la-Place
Saint-Martin-de-la-Place es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Aquel vilatge angevin de l'oèst de la França se situa en la vallée de la Loire, partejat entre lo Baugeois e lo Saumurois.
Ce village angevin de l’ouest de la France se situe dans la vallée de la Loire, partagé entre le Baugeois et le Saumurois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge primitif de Sant-Martin-de-lo-Luòc, nomenat Platea o Sancti Martini de Platea, èra probablament situat en partida en l'actual lièch de la Loire, près de la endroit ont se trobava la primièra glèisa paroissiale Sant-Martin. Dintratz la e la, un braç de Loire en s'essent creat al nòrd d'aquela, un pont en bòsc, #que los vestigis n'an #èsser repérés l'an 1989, li calguèt èsser bastit per connectar aquela isla al marge drech del fleuve. Dempuèi lo bastiment de la levada, a, l'abitat #estendre as reagrupar-i aital coma sul camin perpendiculaire a aquela, en connectant Sant-Martin a Blou e Longué. Après l'abandon de la glèisa primitive arruïnada per la Loire, la capèla Santa-Etienne bastida a, al centre del pòble sus la levada, la #remplaçar e, a , #prene reng de glèisa paroissiale, jol vocable de Sant-Martin. Lo pòble conserva dels ostals de la, , ,. La primièra comuna, bastida l'an 1833, venguda tròp pichona, i aguèt remplaçat per una notícia, en 1858, elevada segon los plànols del architecte Charles Joly-Leterme. Lo presbytère #èsser reconstruit l'an 1865. Lo cementèri, antany al pè de la glèisa i aguèt transferit sus la rota de Longué en 1834 e engrandit l'an 1841 e 1979 : un monument als mòrtes de la guèrra 1914-1918 i i aguèt bastit l'an 1929, per l'entrepresa Delphin de Saumur. Lo pòrt fluvial, #que i aviá #èsser refach l'an 1846, i aguèt amortallat jos la levada de contournement del pòble bastit l'an 1972.
Primièra Edat
La Primièra Edat, dins lo mond imaginàri creat per J.R.R. Tolkien, es un periòde de la Tèrra Mejana que començèt amb la sortida del Solelh e finiguèt amb la Guèrra de la Colèra (e pendent aquela Morgoth patiguèt una granda desfacha). La majoritat de donadas publicadas sus aqueste periòde an coma origina Lo Silmarillion.
Pendent aquesta primièra edat se debanèt la gloria dels elfs e dels òmes de Beleriand e la sieuna desfacha finala davant lo Senhor Escur, Morgoth. Fin finala, los Valar, Mair e elfs de Valinor ajudèron los abitants de la Tèrra Mejana pr'amor de la peticion d'Earendil. Pendent la Guèrra de la Colèra l'armada amassa de dieus, d'òmes, d'elfs e d'aglas poguèt véncer las armadas de Morgoth e aital finiguèt son règne a Angbad aprés que lo barrèron dins lo void.
Grop dels Uèit
Istòria
Nòta : l'Union Europèa i participa.
Sètge de Bagdad (1258)
Aquò marquèt la fin dau Califat Abbassida coma estat independent. Pasmens, un subrevivent de l'Ostau Abbassida capitèt de s'enfugir en Egipte onte restaurèt un Califat reduch a un ròtle simbolic sota la proteccion dei Mamelocs. Enfin, Mesopotamia e Bagdad, qu'èran lo centre culturau dau mond musulman, perdiguèron son importància fins au sègle XX.
Nagarjuna
Nagarjuna es un monge, un filosòf e un teologian bodista que visquèt en Índia entre lei sègles I e III apC. Fondator de l'escòla madhyamaka dau bodisme mahayana, un dei corrents principaus dau bodisme, es considerat coma una figura majora d'aquela religion. Sa vida es quasi desconeguda e es subretot conegut per lei tèxtes religiós que li son atribuïts. I desvolopa una nocion de « vuege » qu'es venguda centrala dins lo bodisme tibetan.
Problemas istorics
La biografia de Nagarjuna es l'objècte de mai d'una legenda e de cronicaires li donan una durada de vida de mai de 600 ans. Nagarjuna es donc benlèu la sintèsi de plusors personas aguent viscut durant l'Antiquitat. A l'ora d'ara, lo Nagarjuna pus important visquèt entre lei sègles I e III apC coma l'indica lo tèxte Letra a un amic que foguèt probablament mandat a un rèi de la dinastia satavahana. Pasmens, en defòra d'aquela informacion, i a pauc d'informacions fisablas sus la vida de Nagarjuna.
L'agiografia tradicionala
thumb|right|Representacion [[tibetana de Nagarjuna amb de naga.]]
La legenda pus vièlha sus la vida de Nagarjuna sembla de datar dau començament dau sègle V apC. D'autrei tèxtes ulteriors completèron lei mites relatius a son existéncia mai compliquèron tanben son estudi. En particular, son luòc de naissença foguèt plaçat dins plusors endrechs diferents de la peninsula (Vidarbha a l'oèst, Koshala dins lo nòrd ). Una origina familiala bramana es una constanta. Es pereu sistematicament presentat coma un ensenhaire dei sutras de la Prajnaparamita, un ensemble de tèxtes bodistas mahayanas que desvolopan lo tèma de la perfeccion de la saviesa transcendenta.
Una tradicion importanta cònta lo viatge de Nagarjuna dins lo mond dei Naga, de divinitats serpentifòrmas. Aquò seriá a l'origina de son nom, Naga - arjuna, que significa « aqueu que subjuga lei Naga ». Auriá realizat aqueu viatge après aver observat d'èssers umans dotats d'una aura subrenaturala. En realitat, èran de naga aguent prés una forma umana per seguir son ensenhament. Desmascats, lei naga l'aurián alora invitat dins lor mond. Nagarjuna i trobèt una version dei Prajnaparamita-sutra. A son retorn dins lo mond deis umans, 600 après sa partença en causa de diferéncias temporalas amb lo mond dei naga, Nagarjuna poguèt ensenhar sei descubèrtas ais umans.
Segon la tradicion indotibetana, lei sabers contenguts dins la Prajnaparamita-sutra constituïsson la segonda ròda dau Dharma. Ensenhats per Boda, èran reservats ai discípols pus intelligents. Puei, jutjats tròp complèxs per leis umans dau periòde, foguèron conservats dins lo mond dei Naga e transmés a Nagarjuna.
Leis autrei Nagarjuna
Au mens tres autrei Nagarjuna son estats identificats. Lo premier es un teologian tantrista autor de Pancakrama (« Lei cinc frasas » en occitan) e, benlèu, de Guhyasamājatantraṭika. Lo segond es un mètge e lo tresen es un alquimista autor dau tractat Rasaratnâkara (« Ocean de mercuri »).
Tèxtes atribuïts
Coma lo rèsta de sa vida, l'òbra escricha de Nagarjuna es mau segura. Son obratge pus famós es la Prajñānāma mūla madhyamaka kārikā (« Leis estanças-racina de la via dau mitan ») qu'es generalament coneguda sota lo títol pus simple de Madhyamaka shastra (« Tractat dau Mitan »). Pasmens, la tradicion li atribuís d'autrei tractats coma la Mūlamadhyamakakārikā (« Versets sus la via dau mitan presa a sa racina »), la Vigrahavyāvartani (« la fin dei discussions »), la Yuktiṣaṣṭika (« Seissenta versets sus lo rasonament »), la Catuḥstava (« leis Imnes ») e la Sūtrasamuccaya (« Compendium dei Sutra »). Lei tèxtes originaus èran redigits en sanscrit mai per certanei tractats, l'originau es disparegut e lei versions desenant disponiblas son unicament de traduccions.
Concepcions e pensadas
Segon lo Mahayana, Boda auriá profetizat la venguda de Nagarjuna coma l'òme que deviá donar lo sens vertadier de seis ensenhaments. La màger part de la pensada de Nagarjuna consistís donc en una presentacion, una explicacion e una demonstracion de l'ensenhament dau concèpte de vacuïtat contengut dins lei  Prajnāpāramitā-sūtra. Venguèt ansin lo teorician principau de la doctrina madhyamaka, egalament dicha Via dau Mitan. La pensada logica de Nagarjuna es centrada sus la demonstracion de la vacuïtat d'existéncia pròpria dei fenomèns a partir deis ensenhaments de Boda. Aqueu concèpte de vacuïtat es basat sus l'idèa de l'inexisténcia de l'esséncia, es a dire d'un caractèr fix e constant, en leis èssers e leis objèctes. Segon eu, es una situacion intermediària entre lo nihilisme e l'eternalisme.
Lo premier es un corrent filosofic que nèga totalament l'existéncia deis èssers e deis objèctes. Per Nagarjuna, una tala concepcion es una vista d'anihilacion que permet pas de sasir la natura de l'Univèrs. Lei consequéncias de l'eternalisme son opausadas car subreimpausa una realitat suplementària sus la natura vertadiera de l'èsser ò de l'objècte. Per Nagarjuna, totei leis individús e leis objèctes son vueges. Aqueu vuege empacha d'agantar la natura vertadiera dei causas. En consequéncia, per Nagarjuna, l'existéncia de totei lei causas es donc purament nominala car despend d'un nom ò d'un concèpte que lei designa sus la basa de sei caracteristicas. Lei fenomèns son donc illusòris.
Puei, Nagarjuna generalizèt son rasonament au movement, çò que lo menèt a afiermar que lo cambiament, lo temps , lo nirvana ò Boda elei meteissei son vueges d'una existéncia pròpria. Aquò mòstra l'impossibilitat de sasir racionalament la causalitat ela meteissa. Pasmens, se leis objèctes e individús son vueges, aparéisson en dependéncia d'autrei fenomèns. Per Nagarjuna, la conoissença necessita donc de desconstruire l'esperit ordinari per analizar lei relacions de condicionalitat, de dependéncia e de reciprocitat que permèton d'accedir a la comprenença dau reau.
Influéncia e posteritat
thumb|right|Estatua [[aur|daurada de Nagarjuna dins un monastèri tibetan en Índia.]]
Uei, Nagarjuna es considerat coma un dei filosòfs e metafisicians majors dau bodisme mahayana qu'es actualament un dei corrents principaus dau bodisme. Au sen d'aquela branca, es lo fondator dau Madhyamaka, una de seis escòlas pus importantas. Seis escrichs foguèron ansin fòrça comentats durant l'Edat Mejana e participèron a l'establiment de la logica indiana en definissent divèrsei tipes de refutacion (impossibilitat logica, impossibilitat reala, constat d'inexisténcia). Pasmens, son influéncia pus importantas regarda lo bodisme tibetan que se reclama totjorn dau Madhyamaka.
Andrew Carnegie
thumb|right|Andrew Carnegie Andrew Carnegie (Dunfermline (Escòcia), 25 de novembre de 1835 - 11 d'agost de 1919) foguèt un celèbre industrial e filantròp britanic naturalizat american.
Shambala (lenga)
Lo shambala es una lenga banto parlada en Tanzania.
Andrew Carnegie
Biografia
Partiguèt del Reialme Unit en 1848 cap als Estats Units d'America.
Shambala (lenga)
Localizacion
Lo shambala (o shambaa) es parlat dins lo district de Lushoto de la Region de Tanga situada dins lo nòrd-èst de Tanzania, a la frontièra de Kenya.
Andrew Carnegie
Biografia
Aprèp que comencèsse a trabalhar dins l'industria textila coma simple obrièr, creèt una de las mai importantas acieriás americanas a Pittsburgh, entre la Guèrra de Secession e lo començament del sègle XX.
La capitada de la siá societat, Carnegie Steel (Acièr Carnegie), se deu essencialament a la capacitat siá de produire en quantitat bèla e a un prètz bas ralhs de camin de fèr, que la demanda en aquel temps èra forta. Participèt tanben a la fabricacion de material ferroviari amb la Pittsburgh Locomotive and Car Works. En 1901, per la soma de 480 milions de dolars, vendèt sas proprietats industrialas a un grop de financièrs capitanejats per J. P. Morgan, çò qu'èra en aquela epòca un recòrd de cession comerciala. Li foguèt donat l'escais: "l'òme mai ric del mond" e venguèt alara l'incarnacion perfèita del sòmi american.
Filantropia
thumb|left|250px|Bibliotèca Carnegie a Macomb, Illinois Es remembrat Andrew Carnegie subretot per son prètzfait de benfaseire e filantròp. Quand se moriguèt, daissèt mai de 350 milions de dolars a de fondacions divèrsas, e 30 milions suplementaris foguèron legats a d'òbras de caritat divèrsas.
Foguèt creaire d'aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units, que pòrtan lo sieu nom, las Carnegie Libraries (Bibliotècas Carnegie; que la mai coneguda es la New York Public Library). Financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Tanben portèt ajuda a las institucions culturales (musèus, Carnegie Hall), a las glèisas e als parcs publics.
Faguèt construire la famosa sala d'espectacle Carnegie Hall a Nòva York.
En 1891, l'Institut de Tecnologia de Califòrnia foguèt creat a partir dels fons que Andrew Carnegie metèt a disposicion de l'astronòm George Ellery Hale.
A Pittsburgh se tròba ara l'universitat Carnegie Mellon (una descendenta dirècta del Carnegie Institute of Technology), destinada a portar un ensenhament tecnic de qualitat als enfants dels trabalhaires sens moneda.
Argente
Argente es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Sent Maissenç
Sent Maissenç (Saint-Mexant en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Satrapa
Satrapa èra un títol que designava lo governador d'una satrapia, una division administrativa de l'Empèri Aquemenida. Après la disparicion d'aquel empèri, lo títol de satrapa foguèt portat per certanei caps deis estats ellenistics que succediguèron a l'Empèri d'Alexandre lo Grand, per certanei governadors de províncias de l'Empèri Part e de l'Empèri Sassanida e per lei caps de l'estat indian d'Ariaca.
En Occitània, lei senhors de Sauve portèron tanben aqueu títol entre lei sègles XI e XIII, benlèu en causa de l'influéncia aràbia sus la region.
Gichin Funakoshi
thumb|250px|Funakoshi Gichin a l'entorn de 1924 Gichin Funakoshi (en japonés: 船越 義珍 Funakoshi Gichin; Yamakawa, Prefectura d'Okinawa, Japon, 10 de novembre de 1868 – Tòquio, 26 d'abril de 1957) foguèt un artista marcial japonés. Considerat coma lo paire del karate modèrn, es conegut mai que mai pel fach que fondèt l'estil de karate dich shotokan.
Tramont-Émy
Tramont-Émy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Illkirch-Graffenstaden
Illkirch e Grafenstaden (Illkirch-Grafenstaden en alemand estandard, Illkirch-Graffenstaden en "francés", Ìllkìrich-Gràffestàde en alemannisch) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
Illkirch-Graffenstaden I aguèt fondat a l'epòca de las Francs. La data a de besonh rèsta malaisida a determinar. La municipalitat a conegut de divèrses noms al cors de la siá istòria : Ellofanum (720), Illechilechen (826), Illenkirche (845), Illekiriche (920), Illachirecha (1163), Illenkirchen (1172) e fin finala Illkirch #que s'es mantengut fins als nòstres jorns. Lo nom a a causa d'una glèisa (Kirche n'alemand) #que i auriá #èsser bastida al bòrd de la Ill.
Antany, Una part de la vila èra vigneronne (cf. Carrièra de las Vinhas).
Per mai d'informacions, volgatz consultar lo paragraf Istòria de l'article de la vila de Ostwald.
Graffenstaden Èra un vilatge contigu a Illkirch. Per rasons economicas, las doas comunas aguèron unificat (dintratz 1790 e 1794). Los délimitations de Graffenstaden per çò qu'es de Illkirch son de mens en mens conegudas.
Après la Primièra Guèrra mondiala, l'indústria principala de la vila #èsser la Societat alsacienne de bastiments mecanics (SACM) #que fabricava de maquinas-esturments e de las locomotores. Subsisteix Encara uèi n'empresa fòrça restringida Huron, en fabricant de maquinas-esturments modèrns (fraiseuses) pel mond entièr. De luènh la mai granda part de la granda fabrica, Onseri fabrik (La nòstra fabrica), es vengut un centre comercial, d'agéncias e meteissa de lotissements (lo nom de la station de beguts a proximitat es Graffenstaden Fabrica en remembrar d'aquela fabrica).
De los nòstres jorns, en rason del déclin d'aquel sector a causa de la modernizacion e dels impòrts, Illkirch-Graffenstaden desvolòpa mai lèu lo sector terciari e los servicis.
Illkirch-Graffenstaden fut fondée à l’époque des Francs. La date précise reste difficile à déterminer. La commune a connu plusieurs noms au cours de son histoire : Ellofanum (720), Illechilechen (826), Illenkirche (845), Illekiriche (920), Illachirecha (1163), Illenkirchen (1172) et enfin Illkirch qui s’est maintenu jusqu'à nos jours. Le nom est dû à une église (Kirche en allemand) qui aurait été construite au bord de l’Ill.
Autrefois, une partie de la ville était vigneronne (cf. rue des Vignes).
Pour plus d’informations, veuillez consulter le paragraphe Histoire de l'article de la ville d’Ostwald.
Graffenstaden était un village attenant à Illkirch. Pour des raisons économiques, les deux communes furent unifiées (entre 1790 et 1794). Les délimitations de Graffenstaden par rapport à Illkirch sont de moins en moins connues.
Après la Première Guerre mondiale, l’industrie principale de la ville fut la Société alsacienne de constructions mécaniques (SACM) qui fabriquait des machines-outils et des locomotives. Subsiste encore aujourd'hui en entreprise très restreinte Huron, fabricant de machines-outils modernes (fraiseuses) pour le monde entier. De loin la plus grande part de la grande usine, Onseri fabrik (Notre fabrique), est devenue un centre commercial, d’agences et même de lotissements (le nom de la station de bus à proximité est Graffenstaden Usine en souvenir de cette usine).
De nos jours, en raison du déclin de ce secteur dû à la modernisation et des imports, Illkirch-Graffenstaden développe plutôt le secteur tertiaire et les services.
Trufada
La trufada z-es un plat originari d'Auvèrnhe preparat ambé de trufas e de toma de chantau fresc.
.ca
.ca es lo nom de domeni d'Internet per Canada.
Domenis de segond nivèl
I avia de domenis de segond nivèl per província mas son pas mai utilizats dempuèi 2010:
Son pas mai enregistrables mas los domenis qu'existisson son encara utilizables.
Critica de la rason pura
thumb|Tampa de l'edicion de 1781 de la Critica de la rason pura La Critica de la rason pura es un tèxte filosòfic publicat per Immanuel Kant en 1781, ont expausa los elements centrals de sa teoria de la coneissença. Amb la Critica de la rason practica es una de las òbras clau de la pensada kantiana.
Al subjècte del metòde per examinar la coneissença, segon Kant, i a agut tres responsas dins l'istòria de la pensada: Totes los movements filosòfics afirman que lo centre del procediment de la coneissença es l'objècte, a l'entorn de que vira lo subjècte. Atal dins lo procediment de coneissença, la clau es: cossí es l'objècte, e pas la forma de conéissser l'objècte que n'a lo subjècte. Kant intervenguèt dins los tèrmes de l'analisi de la coneissença, centrant l'atencion non pas sus l'objècte mas sul subjècte. Lo subjècte es l'element actiu del procediment de la coneissença. L'objècte solament se revèla quand aquel s'intègra dins lo sistèma cognitiu del subjècte. Aquel procediment d'investir lo centre d'atencion del procediment cognitiu Kant lo nomena revolucion copernicana dins lo terren de la coneissença.
Çò que preten Kant es sometre la rason al jutjament critic. Çò qu'es absoludament necessari, qu'i a fòrça gents que vivon pas desvelhats, es a dire, sens aver consciéncia de rason vertadièra. Considèra per aquò que se deu far aquela vision critica, per venir adult. L'Umanitat, segon Kant, passarà pas a l'edat adult fins a que siá pas capabla de trabalhar amb la rason. Cal daissar los jutjaments e supersticions, e l'unica bias d'o far, es a mejans l'analisi la rason per reconéisser sos limits e sas possibilitats. Aiçò permetrà que los èssers umans atengan l'autentica libertat. Per aquò las Luces son tan importantas, que representa l'arribada a l'edat adult que permetrà que l'èsser uman siá liure vertadièrament mejans la critica.
Kant afirma alara que cal considerar las doas fonts citadas pels empiristas e racionalistas: La sensibilitat e la compreneson. La sensibilitat es passiva, que recep pas que las impressions de l'exterior, alara que la compreneson produsís espontaneament de concèptes que venon de pas l'experiéncia. Afirma alara qu'i a de concèptes que naisson pas de l'experiéncia (contra çò qu'afirman los empiristas), mas al meteis temps, aqueles concèptes an solament una aplicacion dins lo domèni de l'experiéncia (contra çò qu'afirman los racionalistas).
Kant afirma qu'i a una seria de condicions que fan possibla la coneissença scientifica: Un còp analisadas quinas son las condicions que permeton la coneissença, ensajarem d'analisar quinas son las proprietats de la sciéncia, e alara, trobam que la sciéncia es formada de jutjament: (La Tèrra es esfèrica, Júpiter a una orbita elliptica... eca.). Caldrà analisar de cossí son lo jutjament, per aprés analisar çò que permet la sciéncia.
Kant considèra qu'existisson dos tipes de jutjaments:
Los jutjaments analitics son a priori, e los jutjaments sintetics se fan a posteriori. Mas s'aqueles èran los sols jutjaments possibles la sciéncia seriá impossibla, perque los jutjaments analitics a priori son pas scientifics, que, malgrat èsser totjorn vertat, sa coneissença es pas extensiva, e los jutjaments sintetics a posteriori son tanpauc scientifics, alara, malgrat èsser extensius pòdon èsser falses. L'unica possibilitat per que la sciéncia existisca es l'existéncia jutjaments sintetics a priori que serián necessaris e extensius al meteis temps. Donc, mercés a l'existéncia dels jutjaments sintetics a priori, la sciéncia existís; caldrà ara analisar cossí se produsís la coneissença e quines son los elements que ne fan partit. Kant Afirma l'existéncia de tres facultats de la coneissença: sensibilitat, compreneson e rason, en consacrant un capítol de la Critica de la Rason Pura a caduna: Estetica Transcendentala, qu'estudia la sensibilitat; Analitica Transcendental, qu'estudia la compreneson; Dialectica Transcendentala, qu'estudia la rason.
Capítol 1. Estetica transcendentala
L'estetica transcendentala estudia las condicions sensiblas de la coneissença (espaci e temps), e mòstra las condicions que fan possible los jutjaments sintetics a priori en matematica. L'espaci e lo temps son las condicions transcendentalas que permeton l'experiéncia, mas apertenon pas al domeni de l'objècte, senon a aquel del subjècte.
Es una Revolucion Copernicana dins lo terren de la coneissença. Es pas mai lo subjècte que s'adapta a l'objècte, mas que l'objècte s'adaptat a una forma que lo subjècte pòt conéisser. Alara lo quita objècte, demora desconegut. Se conéis pas que çò qu'aparéis, çò que se nomena fenomèn. Ditz pas, Kant, que lo temps e l'espaci existissson pas, mas qu'an pas d'existéncia objectiva, doncas que son domeni es lo subjècte (possedisson una existéncia subjectiva).