cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Republica Populara de China
Lo periòde mongòl
Unificadas per Genghis Khan en 1206, lei tribús mongòlas ataquèron rapidament leis estats chinés. Tre 1209, lei Xia deguèron acceptar sa senhoriá. Puei, acomencèt una tièra d'invasions còntra lei Jin que s'acabèron solament en 1234 après la destruccion totala de la dinastia dau nòrd de China. Enterin, una guèrra novèla entre Mongòls e Jin de 1223 a 1227 entraïnèt la disparicion de l'estat tangut e sa conquista.
Après la conquista de l'estat Jin, lei Mongòls contunièron sa politica agressiva dins la region e acomencèron la conquista de l'Empèri Song a partir de 1251. Pasmens, la cavalariá mongola èra gaire adaptada ai combats dins de regions montanhosas e leis armadas Song capitèron de resistir sota la direccion de premiers ministres energics. Ansin, lei Mongòls deguèron adoptar pauc a pauc lei tacticas chinesas e menar una guèrra lònga que s'acabèt solament en 1275 per la destruccion de la dinastia Song.
En 1271, lei Mongòls fondèron la dinastia Yuan per legitimar lo poder novèu dei conquistaires. Estabilizèron la situacion politica dau país e permetèron de restablir l'activitat economica e lei cambis entre lo nòrd e lo sud dau país. Pasmens, se lei Mongòls adoptèron divèrsei tradicions chinesas, l'assimilacion fuguèt jamai totala e la màger part dei Chinés i èran ostils. Après la mòrt de Kubilai Khan en 1295, de complòts intèrns acomencèron d'afeblir la Cort dei Yuan e, dins leis annadas 1350, una rebellion fòrça important se formèt dins la region bassa de Iang Tsé. Una capitala novèla i fuguèt fondada a Nankin e l'estat novèu se proclamèt successor dei Song. Puei, en 1368, Zhu Yuangzhang, vengut cap dei rebèls après divèrsei luchas intèrnas, se proclamèt emperaire e fondèt la dinastia Ming que prenguèt rapidament lo contraròtle de la màger part dau territòri chinés.
La dinastia Ming
La dinastia Ming se presentèt coma l'eiretiera de la dinastia Han per legitimar son poder. Ansin, desvolopèt una economia basada sus l'agricultura e se maufisèt dei marchands. De mai, mai d'un emperaire Ming se maufisèt tanben de son administracion e preferiguèt formar de conseus ò de policiás mai ò mens privats e secrèts per contraròtlar lei decisions importantas e susvelhar leis activitats de la Cort. Aquela maufisança motivèt egalament un cambiament de capitala en 1421 de Nankin, region fòrça comerciala, a Pequin. Pasmens, lo periòde marquèt l'apogèu de l'avança tecnologica de la China Imperiala que fuguèt illustrada per lei viatges d'exploracion de la flòta de Zheng He durant lo rèine de Yongle (1402-1424).
Au nivèu militar, lei premiereis emperaires Ming deguèron contuniar la lucha còntra lei Mongòls. Inicialament venceires, les Chinés fuguèron tornarmai menaçats après la reünificacion dei Mongòls per la tribú deis Oïrats dins leis annadas 1430. En 1449, una armada chinesa fuguèt esquichada e l'emperaire capturat entraïnant l'invasion e lo pilhatge dau nòrd de l'Empèri. Après una pausa causada per l'afondrament de l'autoritat deis Oïrats, un cap novèu, Dayan Khan, unifiquèt tornarmai lei Mongòls. Vèrs 1550, son felen arribèt dins la region de Pequin après una tièra de victòrias e obtenguèt la signatura d'un tractat fòrça avantatjós en 1574.
Una autra eveniment important per l'Empèri Chinés durant lo periòde Ming fuguèt l'arribada deis Europèus — lei Portgués — en 1514. Assaièron de negociar un tractat comerciau ambé China mai l'intervencion diplomatica d'estats dau sud-èst asiatic, especialament la dau sultanat de Malacca atacat per lei Portugués en 1511, entraïnèt la revirada dei discussions. Au contrari, lo comèrci ambé leis Europèus fuguèt enebit. Pasmens, lei Portugués aprofichèron la situacion militara malaisada dei regions maritimas chinesas menaçadas per de piratas asiatics (subretot japonés e chinés) per conquistar Macao en 1535 e i installar una colonia dins leis annadas 1550. De mai, se desvolopèt un comèrci clandestin ambé lei regions dau sud. Lo refús de contacte ambé l'estrangier decidida per la Cort agravèt aquelei dificultats en causa de l'abandon de sa politica navala e de flòta per l'Empèri après lei viatges de Zheng He.
Maugrat aqueu declin, l'Empèri Ming èra encara pron poderós per defendre victoriosament son vassau corean còntra lei temptativas de conquistas japonesas durant la Guèrra Imjin (1592-1598). Pasmens, fòrça saunòs e malaisat per l'armada Ming, aqueu conflicte aguèt un còst important. D'aumentacions d'impòst fuguèron decididats mai la Cort èra afeblida per de complòts intèrns entre leis eunucs. Aquò favorizèt donc divèrsei revòutas regionalas e, a partir de 1627, lo caòs politic èra quasi generau fins a la disparicion de la dinastia Ming en 1643 après la conquista de la capitala per Li Zicheng.
Lei premiers sègles de la dinastia Qing
Dins leis annadas 1590, un cap manchós dich Nurhachi capitèt d'unificar divèrsei clans de son pòble e d'organizar una armada poderosa. En 1616, prenguèt lo títol de khan e ataquèt lei Ming en 1618. Capitèt d'ocupar una partida dau nòrd dau país gràcias au caòs de l'Empèri menaçat per d'autrei conflictes. Après sa mòrt, son fiu Huang Taiji contunièt son òbra e capitèt de sometre de tribús mongòlas qu'acceptèron d'intrar a son servici. En particular, après sa victòria sus lei Chakar, obtenguèt lo sagèu imperiau de la dinastia Yuan e poguèt venir grand khan dei Mongòls. En 1636, Huang Taiji proclamèt la fondacion de la dinastia Qing.
La conquista dau rèsta de China se debanèt de 1644 a 1683. Au començament, l'ajuda dei Manchós fuguèt demandada per un usurpator chinés enemic de Li Zicheng. Pasmens, aquela intervencion permetèt ai Manchós d'ocupar pauc a pauc lo país. Pequin fuguèt conquistada tre 1644 e lei grandei revòutas de la fin dau periòde Ming pauc a pauc vencudas. De 1646 a 1661, lei Ming e sei partisans fuguèron tanben vencudas e lei darrierei fòrças ostilas a la dinastia novèla fuguèron anientadas en 1683 sus l'illa de Formosa après un respiech causat per la revòuta de vassaus dau nòrd de l'Empèri Qing.
Lei Qing fondèron un estat basat sus lei tradicions administrativas e politicas chinesas e lei tradicions manchósa car èran desirós de gardar una partida de son identitat. Ansin, leis institucions chinesas e la tradicion confucianista fuguèron aisament adoptadas permetent d'obtenir lo sostèn deis elèits. En revènge, l'obligacion de portar la trenèla tradicionala dei Manchós fuguèt mau acceptada e demorèt una fònt d'ostilitat fins a la fin de la dinastia per la màger part dei Chinés. Lo manchó fuguèt tanben adoptada coma lenga oficiala ambé lo chinés e lo mongòl. Enfin, lei maridatges entre Chinés e Manchós fuguèron defenduts per assegurar la « puretat » dei Manchós. Ansin, au contrari deis envaisseires dei sègles precedents, lei Manchós fuguèron jamai totalament sinizats per la societat chinesa. Aquò aguèt per consequéncia l'adopcion d'una politica fòrça conservatritz que causèt e aumentèt pauc a pauc lo declin de l'Empèri Chinés.
Pasmens, fins au sègle XIX, lei Qing demorèron poderós e fuguèron d'estendre l'Empèri vèrs lo nòrd e lo sud. En particular, èran desirós d'empachar lei Rus d'intervenir dins leis afaires mongòls e d'intrar en Manchória. Ansin, en 1689, fuguèt signat lo tractat de Nerchinsk que permetèt d'arrestar leis escaramochas entre unitats Qing e russas dins la region gràcias a la definicion d'una frontiera entre lei dos empèris. Dins lei regions occidentalas, lei soudats Qing fuguèron venceires dei Dzongars après una tièra de conflictes fins ais annadas 1750. Aquò permetèt ai Qing d'agantar la region de Xinjiang e d'intervenir dins leis afaires de Tibet menaçat de 1717 a 1720 per lei Dzongars.
Vèrs la fin dau sègle XVIII, divèrsei revòutas se debanèron còntra la dinastia coma lei dei Chinés musulmans de Gansu e de la secta dau Lotus Blanc. Marquèron un afebliment de la dinastia Qing que seis armadas fuguèron desfachas mai d'un còp per de revòutas de païsans. Lei regions perifericas fuguèron tanben una fònt de dificultats permanentas car èran pobladas de tribús non chinesas desirosas de tornar venir independentas, especialament dins lei zònas turcas de Xinjiang. De mai, durant aqueu periòde, lei complòts e la corrupcion de la Cort imperiala acomencèron de demenir l'eficacitat dau govèrn.
D'aqueu temps, l'Empèri fuguèt marcat per una expansion demografica fòrça importanta. De 1750 a 1800, passèt de 150 milions a 300 milions d'abitants gràcias au mantenement de la patz au sen de l'Empèri, dau desvolopament dau comèrci e dau melhorament dei tecnicas agricòlas. Pasmens, l'aumentacion de la produccion fuguèt rapidament limitada en causa de la manca de zònas agricòlas. En revènge, l'aumentacion demografica contunièt entraïnant au sègle XIX de dificultats economicas importantas que van participar au declin de l'Empèri Chinés.
La penetracion deis imperialismes europèus
De 1692 a 1724, lei relacions ambé leis Europèus se melhorèron e lo crestianisme fuguèt autorizat per leis autoritats gràcias a l'òbra de dos jesuitas que fuguèron leis autors principaus dei negociacions dau tractat de Nertchink. Pasmens, en causa de la reaccion ostila deis autrei cultes chinés, aquela autorizacion fuguèt rapidament suprimida e lei contactes venguèron tornarmai marrits. De mai, leis emperaires successius refusèron la signatura d'acòrds comerciaus ambé leis estats europèus maugrat la multiplicacion dei missions diplomaticas e solament lo pòrt de Canton fuguèt dubèrt ais Europèus en 1759.
Au sègle XVIII, aquelei relacions èran fòrça favorablas ai Chinés car leis exportacions (subretot de seda e de tè) èran importantas e leis importacions feblas car leis abitants de l'Empèri èran gaire interessats per lei produchs europèus. De mai, lei marchands europèus èran obligats de pagar ambé d'argent. Per redurre aquelei dificultats, lei Britanics desvolopèron la cultura de pavòt en Índia per produrre d'òpi destinat au mercat chinés. Aquò entraïnèt pauc a pauc una crisi sociala dins lo sud de l'Empèri en causa de l'aumentacion de consomacion de dròga, especialament au sen de la classa dei foncionaris de l'administracion imperiala, e un reequilibratge dei cambis monetaris.
Aquela premiera desfacha dei Qing en fàcia d'una armada europèa demeniguèt lo prestigi de la dinastia. Dins leis annadas 1840, una secta s'organizèt dins la region de Canton sota la direccion de Hong Xiuquan. En 1851, organizèt una insureccion majora dicha Revòuta Taiping. Lei rebèls prenguèron lo contraròtle de Nankin, creèron un estat dins sa region e organizèron una armada importanta. Fins a 1864, lei regions occidentalas de l'Empèri venguèron donc lo teatre d'un conflicte fòrça murtrier (entre 20 e 30 milions de mòrts) que va grèvament afeblir lei Qing. En fòra dau movement Taiping, quatre autrei revòutas importantas se debanèron au sud e au centre de l'Empèri de 1850 a 1874. La repression fuguèt fòrça malaisada e permetèt ais Europèus de renfòrçar sei posicions.
D'efèct, en 1854, una doana imperiala — en fach dirigit per d'Europèus — fuguèt creada a Shangai. Puei, de 1856 a 1858, se debanèt la Segonda guèrra de l'òpi entre lei Qing e una aliança francobritanica. La guèrra s'acabèt per una desfacha chinesa e la signatura dau tractat de Tianjin que permetèt l'installacion de missions diplomaticas europèas a Pequin, la dubertura de desenaus de pòrts chinés au comèrci internacionau e la circulacion liura dei marchands e dei missionaris au sen de l'Empèri. Aprofichant lei dificultats Qing, lei Rus impausèron una frontiera sus lo fluvi Amor entre lei dos empèris. A partir d'aquela desfacha, lei « tractats inegaus » se multipliquèron e la sobeiranetat chinesa fuguèt menaçada. Ansin, en 1860, una expedicion francobritanica novèla entraïnèt lo pilhatge dau Palais d'Estiu de l'emperaire après una temptativa chinesa de refusar d'aplicar lei condicions dau tractat de Tianjin. Totjorn en 1860, lei Rus annexèron divèrsei territòris au sud d'Amor fins a la frontiera nòrd de Corèa e lei Britanics obtenguèron una aumentacion dau territòri de Hong Kong.
La fin de l'Empèri
A partir de 1901, lei reviradas e leis umiliacions dau sègle XIX entraïnèron l'adopcion d'un programa de reformas inspiradas de l'exemple japonés per lo govèrn imperiau. En particular, l'ensenhament e lei fòrças armadas fuguèron modernizadas e de chambras de comèrci creadas per redreiçar l'activitat economica. Pasmens, la mòrt de Cixi e de l'emperaire Guangxu en 1908 donèron lo poder a un enfant e causèron l'afebliment de l'autoritat imperiala. Ansin, tre 1909, d'assembladas provincialas fuguèron elegits au sufragi universau. De movements nacionalistas, opausats ais estrangiers e ai Manchós, assaièron d'aprofichar la situacion per s'organizar e trobar de sostèns au sen de l'administracion e de l'armada.
Lo movement de Sun Yat-sen (lo Tongmenhui) aguèt un ròtle primordiau dins l'aparicion d'aquela oposicion amb un programa basat sus tres ponchs : l'independéncia dau pòble (còntra la dominacion estrangiera), la sobeiranetat dau pòble (creacion d'una republica) e lo benèstre dau pòble. Seis idèas capitèron de sedurre un nombre important d'exilats chinés, d'organizacions opausats ai Qing e d'oficièrs de l'Armada Novèla creada dins lo corrent dei reformas dau començament dau sègle XX.
Après divèrsei temptativas d'insureccions que mau capitèron, la revolucion decisiva acomencèt lo 10 d'octòbre quand la garnison de Wuchan se revoutèt. L'assemblada provinciala sostenguèt l'insureccion e d'autrei províncias la jonhèt dins lei setmanas seguentas. Lo generau Yuan Shikai e l'Armada Novèla refusèron de defendre l'Empèri e l'emperaire Puyi (1908-1912) abdiquèt lo 12 febrier de 1912.
La revirada de la Republica Chinesa
Après la disparicion de l'Empèri, la formacion dau govèrn republican fuguèt l'objèct de negociacions malaisadas entre lei partisans de Sun Yat-sen, que representan lei faccions pus radicalas de la populacion, leis assembladas províncialas, de tendància conservatritz e subretot desirosas d'empachar de revòutas ruralas, e lo generau Yuan Shikai, cap dei principalei fòrças armadas chinesas. D'eleccions se debanèron a la fin de 1912 e s'acabèron per la victòria larga dei partisans de Sun Yat-sen gropats au sen dau partit Guomindang.
Pasmens, Yuan Shikai refusèt d'abandonar lo poder e organizèt un còp d'estat ambé lo sostèn de la màger part dei captaus provínciaus en març de 1913. Ordonèt l'assassinat de Song Jiaoren, artesan de la victòria dau Guomindang ais eleccions de 1912, enebiguèt son partit, dispersèt lo Parlament e nomèt de governadors militars per dirigir lei províncias. Cinc províncias assaièron de resistir e de far secession mai aquela revòuta fuguèt vencuda en setembre e Sun Yat-sen deguèt s'enfugir dins l'archipèla japonés. Puei, Yuan Shikai adoptèt una constitucion autoritària per assegurar son poder e assaièt de restaurar l'Empèri a son profiech. Pasmens, la resisténcia de certanei províncias e sa mòrt subita en junh de 1916 empachèron la capitada d'aqueu projèct.
Aqueu caòs e la mobilizacion dei fòrças europèas sus lei teatres de la Granda Guèrra (1914-1918) permetèt ai Japonés d'estendre sa dominacion en China. Ansin, en 1914, Toquio declarèt la guèrra a l'Empèri Alemand e ataquèt lei territòris alemands en Asia. Puei, en 1915, un ultimatum fuguèt adreiçat a Yuan Shikai per lo govèrn japonés per obtenir una tièra de concessions novèlas (Vint unen demandas), compres lo contraròtle de certanei regions coma Manchoria. Yuan Shikai acceptèt lei revendicacions japonesas en mai de 1915. Pasmens, aquò entraïnèt una reaccion nacionalista e una agitacion quasi permanenta durant la fin deis annadas 1910.
Enterin, la mòrt de Yuan Shikai entraïnèt l'afondrament de l'autoritat centrala au profiech dei caps militars provínciaus que venguèron de « senhors de guèrra » autonòms. Ansin, la restauracion d'un govèrn republican per Sun Yat-sen a Canton en 1917 poguèt pas unificar tornarmai lo país. Durant la conferéncia de Versalhas en 1919, Japon aprofichèt aquelei divisions per conservar seis aquisicions de la guèrra. En revènge, entraïnèt una repòsta deis Estats Units e dau Reiaume Unit d'ara endavant preocupats de limitar l'influéncia japonesa. En 1918, aquelei rivalitats venguèron visiblas que Washington decidiguèt de limitar l'ofensiva japonesa en Siberia Orientala durant la Guèrra Civila Russa. Puei, durant la conferéncia de Washington de 1921-1922, leis Estatsunidencs sostenguèron lei demandas chinesas de retirament japonés dau territòri chinés. Obtenguèron parcialament satisfaccion e Japon abandonèt en particular lo nòrd de Manchoria. Dins aquò, seis interès fuguèron confirmats dins lo sud de Manchoria e dins la peninsula de Guangdong. Lo mantenement dau privilègi d'extraterritorialitat per lei concessions estrangieras fuguèt tanben confirmat per la conferéncia.
La mòrt de Sun Yat-sen en 1925 entraïnèt l'aparicion de tensions entre la gaucha, que son cap principau èra lo cap dau partit, e la drecha, que son cap principau èra Chiang Kaishek, dau Guomindang. En julhet de 1926, Chiang Kaishek, vengut cap de l'Armada Nacionala Revolucionària dau govèrn de Canton, organizèt una ofensiva còntra lei senhors de guèrra dau nòrd de China. Sostenguda per divèrsei guerilhas comunistas, aquela ofensiva prenguèt Changsa e Wuhan en 1926 puei Shangai en 1927. Pasmens, l'oposicion creissenta deis Occidentaus ai progrès d'un movement nacionalista aliat ai communistas entraïnèt un cambiament d'aliança entre Chiang Kaishek e lo PCC. Tre la presa de Shangai, lei fòrças fidèlas a Chiang Kaishek ataquèron lei comunistas e lei sindicalistas mentre que lo govèrn de Canton, installat a Wuhan dempuei 1926, fuguèt dispersat. Un govèrn novèu dirigit per Chiang Kaishek e lei nacionalistas dau Guomindang fuguèt installat a Nankin.
D'efèct, après sa desfacha de 1927, lo PCC se retirèt dins sei bastions ruraus protegits per sei fòrças militaras. En 1931, fuguèt fondada una Republica dei Soviets Chinesa mai de divisions intèrnas entre comunistas e leis ofensivas nacionalistas entraïnèron sa disparicion en 1934. Lei subrevivents acomencèron una retirada lònga dicha la Lònga Marcha. En 1935, se dirigiguèron vèrs Guizhou mai fuguèron rebutats per lei tropas dau senhor de guèrra de Yunnan. Agantèron finalament la region de Shaanxi a la fin de l'annada e i installèron una capitala a Yan'an en 1936. Aquela retirada permetèt a Mao Zedong de renfòrçar son autoritat au sen dau partit e de crear una elèit unida formada dei veterans de la Lònga Marcha.
D'aqueu temps, lei Japonés avián tornarmai estendut son influéncia en Manchoria. Per aquò, organizèron en setembre de 1931 l'incident de Mukden — un sabotatge dau camin de fèrre dau sud de Manchoria — per atacar lo senhor de guèrra ocupant de Manchoria. Abandonada per lo govèrn de Nankin, la region fuguèt ocupada en aost de 1932 e un estat nominalament independent, dich Manchokuò, fuguèt proclamat per lei Japonés ambé Puyi, darrier emperaire Qing, coma cap d'estat. Puei, a la fin de l'annada, l'armada japonesa ataquèt en direccion de Pequin e prenguèt lo contraròtle de Jehol que fuguèt annexat per Manchokuò. En mai de 1933, una trèva fuguèt finalament signada ambé lo govèrn de Nankin.
Aquelei desfachas, l'inquietud sovietica en fàcia dei progrès dau faissisme, la desaprovacion de la populacion chinesa còntra la contuniacion de la guèrra civila entre nacionalistas e comunistas e la fin de la trèva en 1935 entraïnèron lo començament de negociacions entre Guomindang e PCC per formar un frònt comun còntra Japon. Pasmens, ni Mao ni Chiang Kaishek èran desirós de formar una tala aliança. Ansin, fins a l'incident de Xi'an, ges d'acòrd fuguèt trobat. La captura de Chiang Kaishek per lei tropas de l'ancian senhor de guèrra de Manchoria lo 12 de decembre de 1936 a Xi'an e seis existéncias (fin de la guèrra intèrna, union còntra Japon) permetèron a Zhou Enlai de prepausar sa mediacion per signar un acòrd en abriu de 1937 e organizar la resisténcia en fàcia dei Japonés.
La Segonda Guèrra Mondiala e la fin de la Guèrra Civila
La Segonda Guèrra Mondiala acomencèt en 1937 sus lo teatre chinés car l'aliança entre nacionalistas, comunistas e certanei senhors de guèrra fuguèt considerada coma una menaça per lei Japonés. En julhet de 1937, rompèron una trèva fragila observada dempuei 1935 per conquistar Pequin. Lo 26 de julhet, lei Japonés prenguèron l'iniciativa d'acomençar d'operacions importantas. Conquistèron Shangai en octòbre e Nankin en decembre. Una partida de la populacion de la capitala fuguèt massacrada (sac de Nankin). En 1938, prenguèron lo contraròtle de la region de Canton. Ocupant lei regions economicas pus importantas dau país, lei Japonés arrestèron seis ofensivas en 1939 e lo frònt demorèt relativament estable fins a 1944.
Blocats dins lei zònas montanhosas de China, lei nacionalistas aprofichèron lei sentiments nacionalistas e antijaponés de la populacion per resistir. Pasmens, isolat deis autrei poissanças aliadas, lo govèrn de Chiang Kaishek deguèt faciar de dificultats economicas grèvas e contentar lei mitans conservadors dei regions totjorn tengudas per sei fòrças. Venguèt donc pus autoritari e seis exigéncias entraïnèron pauc a pauc l'ostilitat dei païsans en causa dei requisicions mai e mai importantas. Lei problemas majors dau regim nacionalistas (inflacion, corrupcion...) s'agravèron donc durant la guèrra.
D'autra part, lei relacions entre lo Guomindang e lo PCC se degradèron e la guèrra civila entre lei dos acomencèt tornarmai en genier de 1941. Vencuts dins la region d'Anhui, lei comunistas deguèron se retirar. Pasmens, lei nacionalistas fuguèron pas capables d'organizar d'ofensivas vertadieras còntra lei Japonés. Au contrari, en 1942, perdiguèron lo contraròtle de la rota vèrs Birmania e fuguèron esquichats en 1944 dins la region de Henan.
Lo PCC aprofichèt aquelei reviradas per se renfòrçar a partir de 1942 après l'adopcion de divèrsei mesuras estrictas (pression, menaças...) per limitar lei divisions au sen dau partit. De mai, a partir de 1943, leis ofensivas japonesas pus importantas fuguèron dirigidas còntra lei nacionalistas. La declaracion de guèrra sovietica en aost de 1945 e lo doble jòc de l'URSS — oficialament aliada ai nacionalistas mai favorizant lei comunistas dins lei regions ocupadas per l'Armada Roja — permetèt au PCC d'ocupar lo nòrd dau país e d'aquistar d'armaments abandonats per l'armada japonesa.
Pasmens, lei victòrias e avançadas nacionalistas entraïnèron un alongament de sei linhas d'avitalhament dins de zònas ruralas ostilas. Lei dificultats economicas persistentas finiguèron de minar la legitimitat dau Guomindang que perdiguèt lo sostèn de la màger part deis elèits. De son caire, lo PCC capitèt de se renfòrçar e de gropar sei fòrças. En mai de 1947, una tièra d'ofensivas comunistas s'acabèt per l'enceuclament e la destruccion dei fòrças nacionalistas dins lei vilas de Manchoria. Puei, l'APL ataquèt en direccion dau sud. Lei vilas pus importantas coma Pequin fuguèron tanben enceucladas e de negociacions acomencèron entre lei comunistas e lei garnisons nacionalistas. A la fin de 1948, lei linhas defensivas nacionalistas au nòrd de Nankin fuguèron rompudas e lei posicions nacionalistas dins lo sud de China s'afondrèron en 1949 e lei darrierei fòrças de Chiang Kaishek se retirèron sus l'illa de Formosa.
La China de Mao
La Republica Populara de China fuguèt proclamada per Mao Zedong lo 1 d'octòbre de 1949 e, en 1950, China èra tornarmai unificada après de decennis de division e de guèrra. Aquò permetèt de fondar la legitimat dau poder novèu que fuguèt renfòrçada gràcias ai mesuras permetent de contraròtlar l'inflacion. La formacion dau regim comunista chinés acomencèt tanlèu ambé l'instauracion d'una reforma agricòla dins lo sud dau país (colllectivizacion, eliminacion dei païsans « riches »), la participacion de l'APL a la Guèrra de Corèa (1950-1953), lo renfòrçament de l'autoritat locala dau PCC e la formacion d'unitats de produccion gropant lei païsans per esplechar lei tèrras collectivizadas. Aquela politica causèt unei milions de mòrts en causa de la repression, dei combats ò dei crisis alimentaras mai permetèt de mobilizar la màger part de la populacion au profiech deis objectus de desvolopaments accelerats de Mao.
La Campanha dei Cent Flors se debanèt en 1956-1957 e fuguèt la premiera experiéncia de Mao per obtenir lo sostèn deis intellectuaus chinés. Son objectiu oficiau èra donc de permetre lo desvolopament de divèrsei corrents intellectuaus favorables a la Revolucion. Dins aquò, après un començament timid, la liberacion de la paraula entraïnèt de criticas duras còntra lo PCC e la fin de la Campanha en 1957. Una campanha fuguèt alora organizada còntra la drecha dau PCC e sa burocràcia e de milièrs de Chinés fuguèron deportats per restablir l'òrdre.
Pasmens, la revirada de la Campanha dei Cent Flors empachèt pas la contuniacion d'una politica volontària per favorizar lo desvolopament dau país e de la Revolucion. Ansin, en 1957, Mao ordonèt la mobilizacion de la populacion per permetre la bastida de divèrseis infrastructuras (aigatge...), l'aumentacion de la productivitat e la creacion d'indústrias localas. Dicha Grand Bomb en Avans, aquela politica se debanèt en 1958-1959 e deviá tanben permetre d'arrestar l'estanhacion de la produccion observada a partir de la mitat deis annadas 1950. Pasmens, maugrat l'estrambòrd collectiu, lo Grand Bomb en Avans s'acabèt per una catastròfa economica. La màger part de la produccion industriala èra d'una qualitat tròp febla e èra donc inutila. Pièger, la produccion agricòla fuguèt negligida entraïnant una famina (entre 20 e 30 milions de mòrts) agravada per una recòlta marrida e lo mantenement deis objectius oficiaus en 1959. Aquela crisi entraïnèt la fin de l'unitat au sen deis elèits dau PCC après l'aparicion d'una oposicion menada per Peng Dehuai en 1959. Mao fuguèt venceire gràcias au sostèn dau Partit mai, en 1960, deguèt reconóisser la revirada de sa politica e abandonar una partida dau poder a la drecha dau Partit que restaurèt pauc a pauc la situacion economica.
Lo periòde de la fin deis annadas 1950 veguèt tanben la degradacion dei relacions entre China e l'Union Sovietica. D'efèct, en causa de sa poissança, la plaça de China au sen dau blòt sovietic èra ambigua car lo país èra tròp feble per revendicar l'egalitat dins la gestion deis afaires comunistas e tròp poderós per èstre solament un estat satellit suplementari de Moscòu. De mai, tre leis annadas 1930, lei relacions entre comunistas chinés e lo Komintern èran marridas e Stalin sostenguèt jamai totalament lei fòrças de Mao.
Pasmens, lei caps maoïstas fuguèron pas capables de dirigir lo país e s'afebliguèron en causa de luchas intèrnas per la succession de Mao. Ansin, lei subrevivents de la burocràcia dau Partit poguèron s'organizar a l'entorn de Zhou Enlai e de Deng Xiaoping. En 1975, organizèron una campanha de modernizacion de l'economia chinesa mai la mòrt de Zhou Enlai entraïnèt un cambiament de politica fins a la mòrt de Mao en 1976.
La China actuala
A la mòrt de Mao Zedong, Hua Guofeng i succediguèt. Vengut Numerò Dos dau PCC en 1976 gràcias a sa manca de sostèn popular e a un compromés entre lei diferentei faccions, aguèt lo sostèn dei maoïstas moderats. Ambé l'ajuda de la drecha dau Partit, capitèt rapidament d'eliminar lei maoïstas radicaus de la succession ambé l'arrestacion de la Banda dei Quatre. Assaièt tanben d'adoptar una politica de modernizacion economica e d'acomençar la desmaoïzacion dau país. Pasmens, nomat per Mao quauquei setmanas avans sa mòrt, Hua Guofeng poguèt jamai desfaire lo modèl fondat per son predecessor sensa minar sa legitimat. Au contrari, la drecha dau Partit menada per Deng Xiaoping èra pas blocada per aquelei problemas e la posicion de Guofeng fuguèt pauc a pauc atacada. En 1978, perdiguèt la màger part de sei poders e Deng Xiaoping venguèt lo cap vertadier de China.
A partir de 1979, adoptèt una politica centrada sus lei reformas economicas e la desmaoïzacion. Ansin, lo Partit reconoguèt seis errors durant lo periòde maoïsta e condamnèt certaneis errors de Mao, especialament lei de la Revolucion Culturala. L'agricultura fuguèt lo premier domeni economic regardat per lei reformas permetent una aumentacion importanta de la produccion dins leis annadas 1980. Lei reformas fuguèron pus malaisadas dins l'indústria mai un desvolopament important se debanèt a partir de 1984. Pasmens, lo govèrn capitèt de crear de « zònas economicas especialas » per autorizar l'installacion de companhiás estrangieras e favorizar de transferiments de tecnologia. Dins aquò, aquela politica causèt lo desvolopament de la corrupcion au sen de l'administracion en causa de la demenicion dau contraròtle dau Partit.
Après aquela repression, Jiang Zeming venguèt lo cap dau Partit e Li Peng Premier Ministre. Pasmens, Deng Xiaoping gardèt lo poder sus lei fòrças armadas fins a sa mòrt en 1997. La politica de reformas fuguèt contuniada e China conois alora un desvolopament fòrça important dempuei leis annadas 1990. La liberalizacion economica contunia e lo país venguèt la segonda poissança economica mondiala au començament dau sègle XXI. De mai, lo país renfòrça tanben sa poissança dins lei domenis diplomatic, culturau e militar e sa capacitat a rivalizar ambé leis Estats Units d'America coma segonda superpoissança mondiala.
La geografica fisica
La topografia de China es fòrça variada. Pasmens, en causa de l'altitud auta de la màger part dau territòri chinés, lei relèus associats ai regions montanhósas coma lei montanhas (33%), lei platèus (26%) e lei còlas (10%) son dominants e representan aperaquí 70% de la superficia. Lei plans bas (12%) e lei bacins plans (19%) representan lo rèsta. Se pòu devesir aqueu territòri en cinc regions principalas que son la China Orientala (devesida entre lo plan dau nòrd-èst, lo plan septentrionau e lei còlas meridionalas), la region de Xinjiang-Mongòlia e la region de Tibet.
Lo plan dau nòrd-èst se situa en Manchoria entre lei montanhas Hinggan e Changbai. Es liat a la Mar Jauna per una faissa plana mens importanta. Lo plan septentrionau se situa entre l'Ocean Pacific, lo riu Yangzi (Fluvi Blau) e lei Monts Taihang. A una forma triangulara que sei ponchs son Pequin au nòrd, Shangai au sud-èst e Yichang au sud-oèst. Es format per lei depaus sedimentaris dei Fluvis Jaune e Blau. Enfin, lei còlas meridionaus son situadas entre lo plan tibetan e l'Ocean Pacific. Es una region fòrça agricòla caracterizada caracterizada per una altitud mejana egala a 500 m que pòu localament agantar 3,000 mètres ò formar de bacins enviroutats de montanhas.
La region de Xinjiang-Mongòlia s'estend au nòrd-oèst e au nòrd de China. Se pòu devesir entre tres sosregions. Au nòrd-oèst, es dominada per de relèus desertics coma lo Bacin de Tarim, la Depression de Hami-Turpan (-154 m) e lo Bacin de Jungar. Aquela ariditat es causada per lei monts enviroutant la region e l'alunchament ambé lei regions maritimas. Au nòrd, es dominada per lei monts Altun-Shan e Qilian, lo Bacin de Qaidam, lo Corredor de Hexi e lo plan de Mongòlia Interiora (900-1,500 m). Enfin, se fau nòtar la preséncia dau Plan de Loess qu'es lo platèu d'altitud (1,000-1,500 m) pus estendut dau monde.
La region dau plan tibetan se situa au sud-oèst de China. Es caracterizada per un plan d'altitud mejana auta (aperaquí 4,000 m) e per la preséncia dei cadenas de montanhas pus autas de la planeta (Imalaia, Karakorum, Pamir, Tian Shan). Ansin, onze cimas entre lei dètz e sèt montanhas pus autas son situadas dins aquela region, compres lo Mont Everest (8,848 m) e lo K2 8,611 m).
Idrografia
La region endoreïca a tres bacins principaus que lo Bacin de Xinjiang (2,000,000 km²), lo Bacin d'Aut Tibet (1,000,000 km²) e lo Bacin mongòl occidentau (400,000 km²). Maugrat aquelei superficias importantas, lei rius locaus son febles, e de còps solament provisòris, car aquelei bacins continentaus son alunchats deis oceans e isolats dei massas d'èr oceanicas per de montanhas importantas. La zòna exoreïca es tanben caracterizada per l'existéncia d'unei bacins importants. Lei principaus son lo Bacin de Heilong Jiang (1,000,000 km²), lo Bacin de China dau Nòrd (650,000 km²), lo Bacin mongòl orientau (450,000 km²) e lo ret dau sud-èst (200,000 km²). Lei fluvis son generalament caracterizats per un debit important, d'itineraris relativament dirècts fins a la mar, una erosion fòrça importanta e de vengudas deis aigas frequentas dins lo corrent de la sason de la mosson ò de la fonda de la nèu.
Lei rius principaus son lo Fluvi Blau (Yangzi) que va de Tibet fins a la Mar de China Orientala après un camin de 6,300 quilomètres. Son bacin idrografic totau fa 1,800,000 km² e es a l'origina de la formacion de regions agricòlas drudas au centre dau país. Permet tanben la navigacion sus de distàncias importantas e la poissança de son debit es tanben utilizada per produrre d'electricitat (Restanca de las Tres Gòrjas...). Lo Fluvi Jaune (Huang He) es lo segond fluvi pus important dau país (5,464 km amb un bacin idrografic totau de 750,000 km²) e va de Tibet fins au nòrd de China. Es tanben a l'origina de regions agricòlas drudas — que fuguèron lo centre dei premiereis estats chinés — e permet la navigacion.
Lo clima
Lo clima chinés es pron variat e evoluciona de tropicau au sud dau país a subartic au nòrd e montanhard au sud-oèst. Lei factors principaus permetent de depintar l'evolucion dau clima chinés son l'influéncia de la mosson d'estiu (pus importanta au sud-èst dau país) qu'es la fònt majora de precipitacions, l'influéncia de l'anticiclòn de Siberia durant lei mes d'ivèrn (generalament secs e fregs), l'altitud, l'alunchament entre zònas continentalas e oceans e enfin, la preséncia de montanhas importantas que son capablas d'isolar una region dei precipitacions. Ansin, la quantitat de precipitacions evoluciona de 20 mm dins certanei regions de Xinjiang a mai de 2,000 mm dins lei províncias de Guangdong, Guangxi e Hainan. La distància ambé l'ocean entraïna una aumentacion de l'amplitud termica durant la jornada e durant l'annada. Per exemple, au nòrd de Manchoria, la temperatura mejana anuala evoluciona de -30 a +18°C còntra +10 e +28°C dins la region maritima de Guangdong.
Ansin, China se pòu devesir entre cinc zònas climaticas principalas. Lo quart sud-èst, magerament lo plan tibetan, es dominat per un clima montanhard freg d'altitud auta e de precipatacions limitadas en causa de l'isolament de la region per lei montanhas. Una zòna sud-èst es dominat per un clima subtropicau umid tota l'annada. Entre la zòna tibetan e aquela region umida, existís una zòna centrala dominada per un clima subtropicau marcat per un ivèrn sec. Au nòrd, s'estend de climas desertics e estepics fregs e, enfin, au nòrd-èst, lo clima es puslèu de tipe continentau amb un ivèrn sec.
Riscs naturaus
Lei riscs naturaus principaus sus lo territòri chinés son lei tèrratrems e lei vengudas deis aigas. Lo premier risc es limitat ai regions sismicas, magerament situadas au sud dau país. Pòu entraïnar un nombre important de victimas (240,000 en 1976 a Tangshan, 60,000 en 2008 dins la província de Sichuan) en causa de la demografia importanta e de la feblessa dei bastiments còntra leis ondas sismicas. Lo segond risc es important dins lo corrent de la sason de la mosson e dins lo corrent de la sason ciclonica. Lo nombre de mòrts pòu agantar de centenaus de victimas e lei destruccions de desenaus de miliards de dolars (26 miliards en 1998, 41 miliards de destruccion en 2010) en causa de la concentracion de la populacion lòng de rius importants (180 milions de victimas en 1998).
Forma de l'Estat
thumb|200px|Retrach de [[Mao Zedong, plaça Tian'anmen.]] La Republica Populara de China es organizada per una constitucion adoptada en 1982. Es un estat organizat segon un modèl autoritari de tipe sovietic. Pasmens, dempuei lo començament dei reformas a partir deis annadas 1980, una proporcion creissenta de capitalisme es introducha dins lo sistèma politic chinés. Ansin, China se presenta coma una « economia socialista de mercat ». Dins aquò, lei trachs dominants son encara de tipe sovietic amb una influéncia e un contraròtle fòrça importants dau Partit sus l'aparelh d'estat. De mai, un autre trach important de l'estructura politica chinesa es l'autonòmia politica estenduda dei fòrças armadas chinesas.
Lo Partit Comunista Chinés
La gestion quotidiana deis afaires pus importants dau Partit es assegurada per una tièra d'organs de direccion. Aqueleis organs e institucions representan lei centres de decision principaus dau Partit entre doas preparacions de Congrès :
Romain Rolland
Romain Rolland (Clamecy, 29 de janvièir de 1866, Verzelai, lo 30 de decembre de 1944) foguèt un escrivan francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1915 per son libre Jean-Christophe.
Republica Populara de China
Leis organs de l'Estat
L'Estat chinés a de poders teoricament importants que son limitats per l'influéncia dau Partit e dei fòrças armadas. Ansin, dins lei fachs, leis organs de l'Estat son pas en estat de s'opausar ai decisions dau Partit e l'armada dispausa de la sieuna ierarquiá totalament independenta dau govèrn e dau President. De mai, autre factor de limitacion dau poder de l'Estat, sei caps son designats per lo Partit sovent au sen de seis institucions superioras.
Lo President de la Republica
Lo President de la Republica es lo cap nominau de la Republica Populara. Es elegit per l'Assemblada Nacionala Populara per un mandat de cinc annadas mai, dins lei fachs, lo candidat elegit es totjorn un candidat unic prepausat per leis institucions superioras dau Partit. Son ròtle es subretot ceremoniau e sei poders limitats. Pasmens, lo President es sovent un personatge ja important au sen deis institucions e dotat de poders estenduts coma lo Secretari Generau dau Partit.
Romain Rolland
Biografia
Naissèt lo 29 de genièr de 1866 dins la vila de Clamecy, populacion situada al departament francés de Nièvre en una familha de notaris, e mai se entre los sieus ascendents i aviá de tantes campanhards coma gents notablas. L'an 1886 inicièt los sieus estudis de filosofia a l'Escòla Normala Superiora de París mas la siá independéncia d'esperit lo portèt a l'abandonar per se sometre pas a l'ideologia en dominant. Inicièt posteriorament los estudis de Istòria al meteis centre, ont se graduèt lo 1889. Passèt dos ans a Roma (Itàlia), ont amb Malwida von Meysenburg - qu'èra estat amiga de Nietzsche e Richard Wagner - lo faguèt descobrir las òbres de mèstras italianas, las que foguèron decisivas en lo desvolopament de la siá pensada. Quand retornèt a França l'an 1895 realizèt lo doctorat amb la siá tèsi "Las originas del teatre liric modèrn" e la siá dissertacion doctorala amb "Una Istòria de l'Opèra a Euròpa abans de Lully e Scarlatti".
Republica Populara de China
L'Assemblada Nacionala Populara
L'Assemblada Nacionala Populara es una assemblada elegit au sufragi indirèct d'aperaquí 3,000 deputats que se reünisson cada annada per una session unica d'un desenau de jorns. La durada d'un mandat es de cinc annadas. Sei poders son teoricament estenduts car es cargada d'elegir lo President de la Republica, lo Premier Ministre, lo Comitat de l'Assemblada nacionala Nacionala Populara, que tèn lo poder legislatiu, e a lo drech de modificar la Constitucion de la Republica. Pasmens, en realitat, l'Assemblada pòu pas s'opausar ai decisions dau Partit e lei candidats elegits per lei deputats son de candidats unics ja designats per leis institucions superioras dau Partit.
Lo Conseu deis Afaires de l'Estat
Lo Conseu deis Afaires de l'Estat es acceptat per l'Assemblada Nacionala Populara e presidit per lo Premier Ministre. Es compausat d'un cinquantenau de personas (ministres e caps dei principaleis agéncias estaticas) e es lo govèrn de la Republica Populara. Es fòrça liat au Partit e son ròtle es d'adoptar lei mesuras administrativas, de participar a l'adopcion dei decisions, de prepausar lei lèis a l'Assemblada Populara Nacionala ò a son Comitat Permanent, de preparar lo plan e de preparar lo budget.
Romain Rolland
Biografia
Foguèt professor d'istòria als licèus Enric IV e Louis-le-Grand, professor d'istòria de la musica a la Sorbona e professor d'istòria de l'art a l'Escòla Normala Superiora.
Republica Populara de China
Organizacion territòriala
Lo territòri de la Republica Populara de China es devesit entre 33 divisions principalas que compausan 22 províncias, 4 municipalitats, 5 regions autonòmas e 2 regions administrativas especialas. Una província a un govèrn de província dirigida un comitat provínciau dau Partit Comunista. Lo comitat provínciau es dirigit per un secretari provínciau qu'es lo personatge pus important de l'administracion de la província e qu'es responsable de la província auprès deis autoritats nacionalas. En particular, lo governador de la província, maugrat son títol, es inferior au secretari dau PCC de la província. La municipalitat es un estatut similar a una província e reservada ai vilas pus importantas.
Lei regions autonòmas son associadas amb una minoritat etnica segon lo modèl sovietic d'autonòmia dei minoritats nacionalas (Tibetans, Oigors, Hui, Mongòls e Zhuang). En teoria, lei regions autonòmas an mai de drechs legislatius, financiers e administratius qu'una província classica. De mai, lo governador d'una region autonòma dèu far partida de la minoritat etnica majoritària dins la region.
Romain Rolland
Biografia
Aguèt de relacions amistosas emb Sigmund Freud e Gandhi.
Republica Populara de China
Organizacion territòriala
Enfin, lei regions administrativas especialas correspondon ai territòris de Macau e de Hong Kong, reintegrats au sen de China en 1999 après de decennis ò de sègles de poder europèu. Aquelei regions an donc gardat una autonòmia locala fòrça importanta. Lo govèrn nacionau s'ocupa en teoria solament deis afaires estrangiers e de la defensa d'aquelei territòris.
Lengas
La lenga oficiala de China es lo mandarin. En fòra dau mandarin, 55 lengas minoritàrias an un estatut oficiau ai nivèus regionaus ò provínciau e son de còps sostengudas per lo govèrn chinés. En causa de la demografia e dei distàncias importantas — e dins certanei de periòdes de separacion politica mai ò mens lòngas —, lei lengas parladas sus lo territòri chinés presentan sovent un nombre important de dialèctes e de sosdialèctes.
Lei lengas chinesas son parladas per l'etnia Han que representa 92% de la populacion. La màger part d'aquelei lengas son considerats coma un ensems unic per lo govèrn centrau e, franc dei regions autonòmas au nivèu lingüistic coma Macau ò Hong Kong, an ges d'estatut oficiau. Pasmens, dins lei fachs, lei lengas chinesas dau sud son fòrça diferentas dau mandarin. Après aquelei lengas, lei grops de lengas principaus son lo grop zhuang dong (1,8%), lo grop tibetobirman (1,2%), lo grop turc (0,7%), lo grop miao yao (0,5%), lo grop manchó (0,5%) e lo grop mongòl (0,3%). Lei minoritats lingüisticas son generalament situadas dins lei regions perifericas e sud dau país.
En fòra dei lengas oficialament reconegudas e dei lengas chinesas pus importantas, existís un nombre variable d'autrei lengas sensa estatut. Lo nombre d'aquelei lengas es mau conegut e varia entre 30 e 200 segon leis autors.
Afaires estrangiers
La Republica Populara de China es una poissança diplomatica que fa partida dei principaleis institucions internacionalas coma l'ONU ò l'OMC. Seis afaires estrangiers an diferentei dimensions que son la reconoissança dei revendicacions territòrialas chinesas en Asia, lo respèct dau principi d'una China unica, lo sostèn de sa creissença comerciala e de seis axes comerciaus, la defensa de son modèl sociau e lo respèct de sa sobeiranetat. Ansin, China revendica divèrsei territòris asiatics coma Taiwan e dèu faciar de movements independentistas dins certanei regions coma Tibet. Aquelei revendicacions son regularament la fònt de tensions ambé d'estats asiatics aliats ò ambé leis Estats Units d'America. En particular, una pression fòrça importanta es exercida per empachar la reconoissança diplomatica de Taiwan per d'autreis estats. Lo besonh de sostenir sa creissença economica importanta entraïna una dubertura novèla de Pequin per assegurar l'esplecha de matèria premiera ò favorizar l'aumentacion de seis exportacions. Per exemple, es lo cas d'acòrds ambé d'estats africans permetent d'esplechar mai d'un jaciment en cambi d'investiments locaus. D'acòrds similars son tanben pauc a pauc signats ambé d'estats asiatics ò americans. Enfin, la defensa de son modèl sociau es caracterizada per una repression intèrna de movements favorables ai drechs de l'Òme ò de movements religiós que son la fònt de tensions ambé d'estats estrangiers. Aquel aspèct es de còps conjugat amb aqueu dau respèct de la sobeiranetat. Pasmens, aqueu darrier ponch es tanben motivat per lo periòde d'umiliacion còntra leis imperialismes europèus au sègle XIX. En consequéncia, la Chine modèrna es rarament favorabla ais intervencions internacionalas dins leis afaires intèrns d'un estat.
Revendicacions territòrialas
La Republica Populara de China es implicada dins divèrsei contenciós territòriaus ambé leis estats vesins. Lo pus important es la question de Taiwan, refugi dei nacionalistas vencuts en 1949 e formant totjorn oficialament la Republica de China. Fòrça marridas durant la Guèrra Freja, lei relacions entre Pequin e Taipei se melhoran pauc a pauc mai lei tensions demoran importantas. De negociacions se debanan per assaiar de definir una reünificacion capablas de contentar lei dos camps, belèu a partir dau modèl de Hong Kong.