cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Florin de las Antilhas Neerlandesas
Lo Florin de las Antilhas Neerlandesas (simbòl NAƒ) es la moneda d'illas eissidas de las ancianas Antilhas Neerlandesas : Curaçao e Sint Maarten. thumb|right|300pxx|Bilhet de 100 florins (2009) Lo simbòl ISO 4217 del florin de las Antilhas Neerlandesas es ANG, lo simbòl usual es G. Es devesit en 100 cents.
Evolucion
Lo florin de Curaçao èra emés per la Banca Centrala de Curaçao dempuèi 1828. A la creacion de las Antilhas Neerlandesas, la Banca Centrala de las Antilhas Neerlandesas remplaça la banca de Curaçao. Lo florin de las Antilhas Neerlandesas apareis sus las pèças en 1952 e suls bilhets en 1954.
Après la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, la Banca Centrala de las Antilhas Neerlandesases venguèt la Banca Centrala de Curaçao e Sint Maarten. Lo 1èr de genièr de 2011, los Païses Basses Caribencs remplaçan lo florin pel dolar american. Es previst qu'en 2012 lo Florin Caribenc (abreujat CMG, Curaçao Sint-Maarten gulden) remplace lo Florin de las Antilhas Neerlandesas amb la meteissa paritat amb lo dolar american.
Tordehumos
Tordehumos es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Valhac
Valhac (Vaillac en francés) es una anciana comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, es venguda una comuna delegada de la comuna novèla de Còr de Causse.
Chézy (Alèir)
Chézy es una comuna francofona situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Razós de Trobar
Las Rasós de Trobar son un tractact de poetica escrich per Raimon Vidal de Besalú (1196-1252) dins la primièra mitat del sègle XIII.
Lo tractat estudia mai que mai las règlas de versificacion e del trobar.
De mai, es l'estudi mai ancian subre una lenga romanica.
Ligams
Lo tractat es disponible sus archive.org en lectura en linha o telecargament.
Mouxy
Mouxy en arpitan (Mouxy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
La municipalitat de Mouxy a situat al pè del Mont Revard. S'estend sus una superficie d'Unitat|6.28|km|2 –, #qu'Unitat|1.26|km|2  –  de bòsc. La siá altitud ne vària entre 349 e. Ela surplombe çò Lac del Bourget e ofrís una vista sus las reünions environnants e sustot :
Las vilas vesinas de Anecí, al nòrd, e Chambéry, al sud, se situan a distàncias respectivas de 30 e.
D'unes autres mai grandas vilas a proximitat son: Grenòble, Genève , Lion , París , Marselha , Brusselles.
La commune de Mouxy est située au pied du Mont Revard. Elles s'étend sur une superficie de 6.28 km, dont 1.26 km de forêt. Son altitude varie entre 349 et 1530 mètres. Elle surplombe le Lac du Bourget et offre une vue sur les sommets environnants et notamment :
Les villes voisines de Annecy, au nord, et Chambéry, au sud, se situent à des distances respectives de 30 et 15 km.
D'autres plus grands villes à proximité sont: Grenoble (58 km), Genève (72 km), Lyon (115 km), Paris (574 km), Marseille (348 km), Bruxelles (836 km).
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Balaguièr (omonimia)
Balaguièr pòt èsser en :
Labergement-lès-Seurre
Labergement-lès-Seurre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
République - Villeurbanne (mètro de Lion)
République - Villeurbanne es una estacion de la linha A del mètro de Lion.
Manuscrit de Huarochiri
thumb|Serras de HuarochiriLa Manuscrit de Huarochiri qu'ei lo tèxte fondator de la literatura escrita en quíchoa. Qu'amassa los mites deus abitants de la region de Huarochiri (uei lo dia província de la region de Lima au Peró) e que ho redactat per un autor ameridian anonime e anotat e conservat au sègle XVI per Francisco de Ávila, un prelat qu'avèva com per carga e pretzhèit l'eradicacion deu paganisme dens aquesta region.
République - Villeurbanne (mètro de Lion)
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 2 de mai de 1978.
Manuscrit de Huarochiri
Lo manuscrit que ho desbrambat e arrecaptat dens la Blibliotèca Reiau de Madrid e non ho pas tornar estudiat abans l'aleman Hermann Trimborn e n' hesse ua traduccion en 1939 que hore eprduda durant la IInda Guèrra Mondiau. En 1967 Antje Kelm que n' he ua auta e puish que ho l'escrivan peruvian  José María Arguedas qui e n' he ua en castelhan.
République - Villeurbanne (mètro de Lion)
Situacion
Es situada sul Cours Émile-Zola a proximitat del crosament del Cours de la République dins lo quartièr Gratte-ciel a Villeurbanne.
Lengas corèonipoainos
Lo corèonipoaino o lei lengas corèonipoaino(s) son una familha de lengas discutida que, segon Joseph Greenberg, comprendrián lo corean, lei lengas japonicas (japonés, ryukyuan) e l'aino. Lo corèonipoaino seriá una branca de la superfamilha dei lengas eurasiaticas.
Pron de lingüistas contèstan aquela ipotèsi: pensan que lo corean e lo japonic fan partida de la familha dei lengas altaïcas e que l'aino n'es a despart.
Luigné
Luigné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Balaguièr d'Òlt
Balaguièr d'Òlt (Balaguier-d'Olt en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lengas tongozas
Las lengas tongozas son parladas dins lo nòrd d'Asia (Republica populara de China, Federacion russa, Japon e Mongolia) pels pòbles tongozes.
Balaguièr d'Òlt
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Charles Gounod
thumb|200px|Charles Gounod au [[piano]] Charles Gounod (París, lo 17 de junh de 1818 - Saint-Cloud, lo 18 d'octobre de 1893) que ho un compositor francés d'opèra. Qu'ei mei que mei famós peu son Faust e per Mireille (la soa adaptacion de Mirèlha de l'escrivan provençau Frederic Mistral en francés e a l'opèra), ''Romeo e Julieta e peu son Ave Maria.
Balaguièr d'Òlt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas tongozas
Totas las lengas tongozas son amenaçadas.
Marsilhargues
Situacion geografica
La comuna de Marsilhargues es la mai orientala del departement d'Erau e lo vilatge es la segonda comuna mai importanta del Canton de Lunèl.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lengas tongozas
Origina de las lengas
Los lingüistas classan las lengas tongozas dins la familha altaïca. L'origina d'aquestes pòbles demòra çaquelà controversada e discutida.
Situacion actuala e estatut
Totas las lengas d'aquesta familha son amenaçadas e demòra de mal estimar quantas d'aquestas lengas seran encara parladas en 2100. I a mens de 65 000 personas dins lo mond que parlan una de las 12 lengas tongozas. Qualques lengas tongozas benefician d'un estatut d'oficialitat. La majoritat beneficia tanben d'una reconeissença oficiala d'estatut de lenga minoritària.
Marsilhargues
Toponimia
La prononciacion es « masiyargé » (Ernèst Negre, Revue internationale d'Onomastique, XVII, p. 22). Las fòrmas ancianas son : villa Marcilianicus en 813, in domanio Marcellencas en 1226, prior ecclesie de Marcillanicis en 1265, Marcillanicis, Marsillanicis en 1295, hominum Marcilhanicarum en 1328, de Marcilhanicis en 1328, 1405, ou lieu de Marcillargues en 1414, Marceilhargues en 1419, Massillarges en 1570, Marsilhargues en 1577, Marsilliargues en 1578, Marsillarges en 1579, Marsillargues en 1622, 1770-71 (mapa de Cassini).
Lengas tongozas
Estatut en Russia
L'evenki es reconegut coma lenga oficiala amb lo rus dins lo District Evenc. Dins aquest district los Evencs son minoritaris. Es ensenhat.
Marsilhargues
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Macilhargues ven del nom latin d'òme Marcellius o Marcilius, amb lo sufixe -anicum ; segon Hamlin, Macilhargues ven de l'escais-nom [cognomen] latin Marcellus, amb lo sufixe -i-anicis. Per de rasons foneticas, lo sufixe -anicis emplegat sistematicament per Hamlin permet pas de menar a -argues; lo cal remplaçar per lo sufixe -anicos segon Joan Pèire Chambon. Lançargues èra una proprietat galloromana.
Lengas tongozas
Estatut en China
L'evenki es reconegut coma lenga oficiala amb lo mandarin estandard dins lo Bandièra Autonòma Evenca. Es una lenga ensenhada a l'escòla. Lo xibe es cooficial dins lo District Autonòm Xibe de Qapqal. L'oroqen es reconegut dins la Bandièra Autonòma Oroqena.
Marsilhargues
Istòria
En 1305 s'i bastiguèt lo castèl de Guilhèm de Nogaret. Foguèt una de las primièras vilas de Lengadòc a passar a la Refòrma.
Entre lengadocian e provençal
A mai se l'influéncia provençala i es mai importanta qu'a Lunèl (la forma de l'article plural i es lei mentre qu'a Lunèl èran los e las, -n dich instable es conservat), lo parlar es benlèu encara lengadocian, mai precisament de la familha del montpelhierenc oriental e se distinguís plan del tipe nimesenc o provençal rodanenc.
Luòcs e monuments
thumb|300px|left|Lo castèl de Marsilhargues. Lo castèl foguèt bastit en 1305 pel nòble Guilhèm de Nogaret. Ne demòra pas qu'una part del sossòl, las grandas cosinas e lo domjon amb sa torrèla cairada.
Encinacorba
Encinacorba es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Castèth de Ròca Talhada
200px|thumb|left|Castèth nau Lo Castèth de Ròca Talhada qu'ei un monument gascon (dens lo departament francés de Gironda) situat sus la comuna de Masèras. Qu'ei constituit d'un castèth vièlh au ras d'un castèth nau. Que ho classat monument istoric en 1840 per Proper Merimé sauvat e restaurat au sègle XIX per Eugène Viollet-le-Duc.
Nijon
Nijon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Castèth de Nerac
200px|thumb|Cort de l'ostau de Labrit Lo castèth de Nerac qu'ei un monument gascon (en Labrit) d'estil Reneishença acabat per Joana de Labrit.
Olusegun Obasanjo
Ọbasanjọ nasquèt a Abeokuta, actualament capitala de l'estat d'Ogun, a l'oèst de Nigèria. Participèt pas dirèctament al còp d'Estat del 29 de julhet de 1975 dirigit per Murtala Mohammed, mas lo sostenguèt e foguèt nomenat assistent de Mohammed dins son govèrn.
Saint-Patrice (Indre e Léger)
Saint-Patrice es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat de Sant-Patrice, a situat a 40 quilomètres a l'oèst de Tors e a 10 quilomètres de Langeais sul marge drech de la Loire.
Vairé
Vairé es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Saint-Patrice (Indre e Léger)
Geografia
Los dos tèrces del territòri communal an situat sul scenari #que domina (ponch culminant 114 m) lo marge nòrd de la Loire.
Vairé
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Patrice (Indre e Léger)
Geografia
La commune de Saint-Patrice, est située à 40 kilomètres à l’ouest de Tours et à 10 kilomètres de Langeais sur la rive droite de la Loire.
Vairé
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Saint-Patrice (Indre e Léger)
Geografia
Les deux tiers du territoire communal sont situés sur le plateau qui domine (point culminant 114 m) la rive nord de la Loire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de la municipalitat a aparegut per las primièras fes en los tèxtes dempuèi 920, en un diplôme de Charles çò de Simple, jos la forma de Patricius : domeni de Patricius. Aquel nom, d'origina gallo-romaine, a #èsser de contunh christianisé mercés al patrocini de sant Patrice. En 1032, la glèisa de Sant-Patrice i aguèt donat pel senhor del luòc al abbaye de Nogueres, aital coma una cèrta estenduda de tèrra, a carga per ela d'i crear un bourg ».
Le nom de la commune est apparu pour la première fois dans les textes dès 920, dans un diplôme de Charles le Simple, sous la forme de Patricius : domaine de Patricius. Ce nom, d’origine gallo-romaine, a été ensuite christianisé grâce au patronage de saint Patrice. En 1032, l’église de Saint-Patrice fut donnée par le seigneur du lieu à l’abbaye de Noyers, ainsi qu’une certaine étendue de terre, à charge pour elle d’y « créer un bourg ».
Alfred Moisiu
Alfred Spiro Moisiu, engenhaire militar n. 1929, foguèt president d'Albania entre 2002 e 2007.
Pedralba de la Pradería
Pedralba de la Pradería es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Eòl (filh d'Ellèn)
Dins la mitologia grèga, Eòl (en grèc ancian Αἴολος / Aíolos), filh d'Ellèn e de la nimfa Orseis (e en consequéncia fellen de Deucalion o Zèus segon las versions), es l'eròi eponime dels Eolians.
Aviá dos fraires: Xotòs e Doròs. Regnava en Tessalia e en Magnesia e esposa Enaretèa, filha de Deimac, qu'aguèt set filhs : Sisif, Atamas, Cretèu, Salomèu, Magnes e Perieres, que s'apondon segon las tradicions Etlios, Deion e Mimas. e mai i a cinq filhas que son: Alcicòna, Pisidicèa, Calicèa, Canacèa e Perimèda. Segon unes autorrs, Tanagra e Arnèa son tenben sas filhas.
The Beatles
The Beatles sigueren un grop de musica procedenta de Liverpool, Anglatèrra format per John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Ringo Starr. Son un des grops mès comerciaus e *exitosos ena istòria dera musica populara. Era sua innovacion ena musica populara e l'impacte culturau ajudèren a definir es ans seishanta. The Beatles sigueren eth grop damb mès ventes en tot eth sègle XX. En Reiaume Unit lancèren mès de 40 diuèrs singles, albums, EP qu'arribèren ath numèro un. Eth sòn succès se repetic tanben en fòrça auti païsi: EMI assegurèc qu'entà 1985 eth grop auie venut mès d'un miliard de discs o cintes en tot eth mon.
Era sua dissolucion oficiau auec lòc er an 1970. Es sòns integrants seguiren es respectives carrères musicaus en solitari, autanplan i van sovintejar es collaboracions enter eri. Er an 1995, damb motiu dera edicion deth prumèr volum dera trilogia Beatles Anthology, auec lòc ua reünion virtuau deth grop, damb era ajuda d'ues cintes que John Lennon auie deishat enregistrades e que sigueren era basa de dues naues cançons: Free as a Bird e Real Love.
Usèg de las Olas
Usèg de las Olas (Uzech en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Edo
L'edo (o bini, benin) es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
L'edo es parlat dins las zònas de govèrn local d'Ovia, Oredo e Orhionmwon de l'Estat d'Edo.
Escritura
L'alfabet edo es:
Gratte-Ciel (mètro de Lion)
vinheta|Una [[Boca de mètro|boca de l'estacion.]] Gratte-Ciel es una estacion de la linha A del mètro de Lion.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 2 de mai de 1978.
Situacion
Es situada sul al crosament dels carrièras Branly e Anatole-France dins lo quartièr Gratte-Ciel a Villeurbanne.
Montgalhard (omonimia)
Montgalhard es un toponim per:
Montgalhard de Lauragués
Montgalhard o Montgalhard de Lauragués (calc occitanizat del toponim oficial francés Montgaillard-Lauragais) es una comuna lengadociana de Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 32 km Sud-Èst de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montgalhard èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Estève (o Estèfe). Tanlèu 1790, Montgalhard èra del canton de Vilafranca. Oficialament, Montgaillard prenguèc le nom de Montgaillard-Lauragais per decret del 22 de març de 1929.
Los Chasaus
Los Chasaus, en marchés Los Seujaus (Les Grands-Chézeaux en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|centre|200px|Situacion de Los Seujaus en Nauta Vinhana.
Flachet - Alain Gilles (mètro de Lion)
Flachet - Alain Gilles es una estacion de la linha A del mètro de Lion.
Sancy (Meurthe e Mosèla)
Sancy  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Flachet - Alain Gilles (mètro de Lion)
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 2 de mai de 1978.
Situacion
Es situada sul cors Émile-Zola a proximitat del crosament de la carrièra Flachet, dins lo quartièr de Cusset a Villeurbanne.
Sancy (Meurthe e Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Distincion dels comtes de Bar a. Castèl mencionat l'an 1295 : prévôté comtale a. Assiégé Per l'avesque de Mètz en 1415. Remanié Per @adapter a las armas a fuòc l'an 1537. Desmantellat L'an 1640.
En 1817, vilatge de l'anciana província del barrois, aviá per annexis las granjas de Malsange e de Bazonville. A aquela epòca i i aviá 511 abitants repartits dins 90 ostals.
Seigneurie des comtes de Bar au. Château mentionné en 1295 : prévôté comtale au. Assiégé par l'évêque de Metz en 1415. Remanié pour s'adapter aux armes à feu en 1537. Démantelé en 1640.
En 1817, village de l'ancienne province du barrois, avait pour annexes les fermes de Malsange et de Bazonville. À cette époque il y avait 511 abitants répartis dans 90 maisons.
Basilica de Saint-Denis
La basilica de Saint-Denis es una glèisa d'estil gotic situada al centre de la vila de Saint-Denis, a 5 quilomètres al nòrd de Paris dins lo departament francés de Sèina Saint Denis en region Illa de França. Es un dels edificis religioses mai importants d'Illa de França. Una glèisa gotica foguèt bastida entre 1135 e 1144, comendada per l'abat Suger. La Basilica de Saint-Denis es lo cemitèri deus reis de França. Venguèt monument istoric en 1862. L'edifici abriga una orguena Cavaillé-Coll, bastida en 1841. La basilica foguèt una abadiá fins a 1792. La fondacion del diocèsi de Saint Denis en 1966 transformèt la glèisa en catedrala.
Galariá
<Gallery> Basilica di saint Denis esterno 04.JPG Image:Basilica di saint Denis vetrata 05.JPG P3050226 Basilique Saint-Denis Portail central reduct.JPG </Gallery>
Ulcinj
300px|right
La Celestina
thumb|200px|La CelestinaLa Celestina qu'ei ua de las òbras màgers de la literatura espanhòla escrita per Fernando de Rojas. Enter las soas originiralitats lo son genre qu'ei l'encausa de disputas per'mor que's tracta d'un dialòg mes tròp long per estar considerat com ua pèça de teatre çò qui hè que's parla sovent d'era com d'ua roman a maugrat qui la soa accion e avançi dab dialògs e indicacions scenicas.
Qu'ei ua òbra escrita en 1499, durant lo regnat deus Reis Catolics, tempsada de transicion enter l'Etat Mejana e los Temps modèrnes. En vertat qu'exiteishen duas versions : la purmèra de 1499, dab lo títol de Comedia de Calisto y Melibea (divisada en 16 actes) e la segonda de 1502 dab lo títol de Tragicomedia de Calisto y Melibea (divisada en 21 actes).
Intriga
Calisto, un gentiu, que vad amorós pec de Melibea en la vedent. Com aquesta non vòu pas d'eth, Calisto que'n ei hèra malurós e, alavetz, Sempronio, un son vailet, que'u recomanda de s'anar demandar ajuda ua anciana prostituïda ara retirada e vielha : Celestina. Celestina que gavida un ostau de prostitucion dab duas gojatas : Elicia (l'amorosa de Sempronio) e Areúsa. Sempronio e Celestina que's perpausan de tirar lo mei de diners de Calisto que s'ac poderàn. Pármeno, un aute vailet, qu'ensaja de prevenir Calisto de non pas tractar dab Celestina mes la reaccion deu son mèste qu'ei violenta. Celestina qu'ensaja de convéncer Pármeno de la rejónher dab Sempronio dens lo lor projècte en lo brembant que tribalhè dab la soa molhèr e en tot eth prométer l'amor d'Areúsa. Celestina que s'amaneja, dab un sòrt entà, que Melibea e aimi Calisto qui la merceja en la balhant ua cadena d'òr. Celestina qu'ei assessinada per Sempronio e Pármeno per'mor de non pas voler partatjar lo benefici, e los dus assessins que son executats per aqueste crime. Elicia e Areúsa, eras, qu'ensajan de har assessinar Calisto quan aqueste e's va véder Melibea. Quan enten a cridar Socia e Tristan, dus autes vailets qui l'acompanhan, que devara entà'us ajudar mes que cad e que's moreish e Melibea que's suicida per aquesta rason.
Archinhac (Borbonés)
Archinhac (Archignat en francés, Archignac en 1800 ) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1793 es dins lo canton de Sent Sauvador e lo districte de Montluçon. Dempuèi 1801 es dins lo canton d'Uriat. En 1810 annèxa la comuna de Frontenat.
Vernais
Vernais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Engenni
L'engenni (o egene) es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
L'engenni es parlat dins la zòna de govèrn local d'Ahoada West de l'Estat de Rivers e dins aquela de Yenagoa, dins l'Estat de Bayelsa.
Eòl (omonimia)
Dins la mitologia grèga, Eòl (en grèc ancian Αἰόλος / Aiolos) es lo mèstre e le regidor dels vents.
Existís de fach una certa confusion entre tres personatges portant aquel nom, e que los quita autors antics confondon a vegada:
Jules-Nicolas-André Babick
Jules-Nicolas-André Babick (1820-1902) foguèt una personalitat polonesa de la Comuna de París.
Perfumaire e quimista, venguèt membre de l'Internacionala en 1871 puei, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març de 1871 per lo X arredoniment. Participèt ai Comissions de justícia puei dei servicis publics. Après la Setmana Saunosa, s'exilièt en Soïssa.
Sansan
Sançan o Sansan (Sansan en francés) qu'ei ua ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Sançan que veng deu nom latin d'òme Santius o Sancius, dab lo sufixe -anum. Segon Negre, Sançan que vengueré deu nom gallic de persona Senecianus. Segon Delamarre, Sançan que veng deu nom celtic d'òme Santios o Senicios (atestat), derivat en -ānon. Santius (latinizacion de Santios) es pas un nom latin. Delamarre, shens avertir, que dèisha duas possibilitats diferentas. Totas las ipotèsis, dab t o c, que justifican la grafia Sançan.
Cusset (mètro de Lion)
vinheta|Lo cai de l'estacion, cap a l'[[Perrache (mètro de Lion)|estacion Perrache, dins los ans 1990.]] Cusset es una estacion de la linha A del mètro de Lion.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 2 de mai de 1978.
Situacion
Es situada sul cors Émile-Zola, dins lo quartièr de Cusset a Villeurbanne.
Juan Wallparrimachi
Segun l'especialista e lexicograf quíchoa Jesús Lara qu'adaptè la décima de la poesia espanhòu.
Que morí combatent entà l'indepenéncia de la futura Bolívia.
Pecqueuse
Pecqueuse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La creacion del vilatge de Pecqueuse datariá del començament del sègle, continuament a la donation per dos fraires, Pierre e Simon Castel, de totes los sieus dreches sus las tèrras, al prieuré de Longpont-sus-Òrdi. Los sieus dons preveson la creacion d'una vila nòva, sus las siás tèrras, reagrupada la glèisa.
Al sègle, lo vilatge ven la proprietat de la familha Cousteau de la Barrère, de contunh a Jacques de Chavannes, aconselhar del Rei, e de senhors de Limours.
Lo desvolopament de la populacion al sègle a ligat lo accroissement de l'agricultura en lo Hurepoix e la Beauce. Una distillerie de alcool de remolatxa es alavetz creada, #que foncionarà fins en 1967.
La création du village de Pecqueuse daterait du début du siècle, suite à la donation par deux frères, Pierre et Simon Castel, de tous leurs droits sur les terres, au prieuré de Longpont-sur-Orge. Ses dons prévoient la création d'une ville neuve, sur ses terres, regroupée l'église.
Au siècle, le village devient la propriété de la famille Cousteau de la Barrère, puis à Jacques de Chavannes, conseiller du Roi, et seigneurs de Limours.
Le développement de la population au siècle est lié l'accroissement de l'agriculture dans le Hurepoix et la Beauce. Une distillerie d'alcool de betterave est alors créée, qui fonctionnera jusqu'en 1967.
Bourguignon-sous-Montbavin
Bourguignon-sous-Montbavin es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Castèl de Fois
Un còp que lo país de Fois foguèt integrat a França, lo castèl venguèt una garnison, dirigit un temps per comte Tres Vièlas.
Classificat dins la lista dels monuments istorics de l'estat francés dempuèi 1840, es uèi un musèu del departament d'Arièja.
Aino (lenga)
L'aino es una lenga quasi extinta en Japon, parlada actualament per 15 personas en 2011 e que comptariá tanben 304 locutors passius amb una competéncia mai o mens limitada dins la lenga. D'unes lingüistas, an vist dins l'aino una lenga del grop de las lengas corèonipoainos (amb lo japonés e lo corean). Segon d'autres, l'aino es una lenga isolada mas se restaca per sa tipologia a las lengas paleosiberianas.
Nivkh
Lo nivkh (o nivkhe, ancianament guilyak) es una lenga isolada parlada en Russia sul cors bas d'Amor e sus l'illa de Sakhalin. Fa partida de l'ensem de lengas regropadas jos lo nom de lengas paleosiberianas. La lenga es menaçada, que n'es parlat que per 200 nivkhs sus una populacion de 6 000.
Lengas japonicas
Las lengas japonicas son una familha de lengas que compren lo japonés, parlat dins la màger part de Japon, e las lengas ryukyuanas, parladas dins las illas Ryukyu.
Istòria
thumb|Los dialèctes del japonés e las lengas ryukyuanas Lo japonic s'auriá espandit sus las illas de Japon al mitjan del segond millenari avant J. C., dempuèi lo Sud de Corèa. Lo Samguk sagi es una istòria escricha en chinés classic que conta l'epòca dels tres reialmes coreans fins a l'annada 668. Conten fòrça noms de luòc que poirián pro venir de lengas atudadas aparentadas al japonés
Vèrs 700 avant J. C., las lengas japonicas aurián remplaçat las lengas originàrias de las Illas Ryukyu.
Ligam amb d'autras familhas de lengas
Joseph Greenberg liga las lengas japonicas a sa familha de las lengas corèonipoainos. Segon d'autres lingüistas fan partida de la familha de las lengas altaïcas. Pereu existís l'ipotèsi d'una origina austronesiana. Aquelas ipotèsis an recebut ben pauc d'audiéncia entre los especialistas.
Eòl e Beotos
Dins la mitologia grèga, Eòl (en grèc ancian Αἰόλος / Aiolos)  e Beotos ( Βοιωτος / Boiôtos) son dos bessons, filh de Poseidon. Beotos es l'aujòl eponime dels Beocians.
Mite
Lor ascendéncia es confusa: Pausanias fa de Beotos (citat sol) lo filhs d'Itonos e de la nimfa Melanippa. Lo nom de « Melanippa » coma maire es confirmada per un vèrs d'Asios, préservé per Estrabon : Beotos seriá « nascut de la bèla Melanippa dins lo palais de Dios ». Dins una de ses fablas consacrada als filhs de Poseidon (CLVII), Igin cita « Beotos e Ellèn [  sic  ] », nascuts d'Antiòpa la filha d'Eòl. semblariá qu'Igin fa aicí una confusion, que dins sas autras fablas (CLXXXVI e CCLII), Eòl e Beotos son pla fraire e filhs de Poseidon e d'Arnèa (la filha d'Eòl, mèstre dels Vents). Aquela ascendéncia se trapa per exemple a çò de Diodòr.
Totjorn segon Igin, Eòl e Beotos son donats a d'enfants a Teano, femna de Metapontos (rei d'Icariá). Ambedos fraires aurián estat noirrits de « lach de vaca » (CCLII). Mas un còp adults, deguèron se defendre contra los filhs de Teano, qu'aviá volgut dreçar contra eles : tuant lor mairastea e lo sieus filhs, fugiguèron e capitèron a çò de Desmontes, lor grand, que ten lor maire Arnèa prisonièra. Tanben lo tua, libèran lor maire, e tornan a çò de Metapontos que lor pardona aprenant la vertat e los adòpta. Beotos daissa son nom a la Beociá que ne ven lo mèste.
Segon la version de Diodòr, Arnèa es donada al rei Metapontos, a çò del fa ajaire sos filhs. Adults, aqueles tuan Autolita (femna de Metapontos segon Diodore) a la seguida d'un diferent qu'a amb Arnèa. Devon alara fugir en exili sus una nau amb maire e companhs.
Golleville
Golleville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Epie
L'epie (o epie-atisa, epie-atissa) es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
L'epie es parlat dins la zòna de govèrn local de Yenagoa, dins l'Estat de Bayelsa.
Canton de Bussiera Badiu
Lo canton de Bussiera Badiu es una anciana division administrativa de Perigòrd e de Lemosin (dau mins Relhac es en Lemosin), suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Nontronh, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, aura de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, las 8 comunas son dins lo canton dau Perigòrd Verd Nontronés (bureu centralizator Nontronh) e son tanben de la Comunautat de comunas dau Perigòrd Nontronés.
Istòria
Lo canton de Bussiera Badiu fuguet creat en 1790 dins lo districte de Nontronh
Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Bussiera Badiu fuguet conservat,.
A las eleccions departamentalas dau 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Bussiera Badiu fuguèt suprimit.
Azalaís de Porcairagues
thumb|200px|Representacion d'Azalaís de Porcairagues subre un cançonièr del sègle XIII Azalaís de Porcairagues (Azalaïs o Alzais de Porcairagnos en grafia mistralenca ) foguèt una trobairitz lengadociana del sègle XII. Dins la sola font biografica qu'avèm, sa vida, es mençonat que sortissiá "de l'encontrada de Monpeslier". Èra una dòna educada. S'enamorèt de Gui Guerrejat, lo fraire de Guilhèm VII de Montpelhièr, e "faguèt mantuna bonas cansons per el"; çò que significa que probablament lo sol poèma que nos demòra d'ela li èra adreiçat.
Gui nasquèt saique en 1135; caiguèt malaut en 1178, venguèt monge, e defuntèt lo meteis an. Las datas de la naissença e de la mòrt d'Azalaís nos son desconegudas. De son nom, e de sa vida citada pus naut, se pòt endegar que sortissiá del vilatge de Portiranhas, entremièg Besièrs (12km) e Agde (14 km), a costat dels territòris qu'apertenguèron a Gui e sos fraires. Aimo Sakari pensa qu'èra la misteriosa joglaressa evocada dins mantun poèma per Rambaud d'Aurenja (un vesin e cosin de Gui Guerrejat).
Demòra pas uèi qu'un sol poèma atribuit a Azalaís, classic, simple e esmovent. Generalament compòrta 52 linhas, mas lo tèxte varia considerablament entre los manuscrits, çò que suggerís que foguèt pas escrit tanlèu que foguèt compausat. L'acompanha pas cap de musica. Lo poèma alludís a la mòrt de Rambaud d'Aurenja en 1173; foguèt benlèu compausat abans aquela data e corregit après. La tornada del poèma sembla far mencion d'Ermengarda de Narbona (1143–1197), una amatritz plan coneguda de poesia trobadorenca.
Gouffern en Auge
Gouffern en Auge es, dempuèi lo 1èr de genièr de 2017, una comuna novèla francesa situada dins lo departament d'Orne e la region Normandia, poblada de 3 729 abitants La comuna es eissida del regropament de quatorze comunas: Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes e Villebadin que son ara de comunas delegadas ; lo capluòc es fixat a Silly-en-Gouffern.
Ussèl (Carcin)
Ussèl (Ussel en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lavans-Vuillafans
Lavans-Vuillafans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Charles Amouroux
thumb|right|Charles Amouroux Charles Amouroux (Eissalabra, 1843 - París, 1885) es una personalitat de la Comuna de París.
Membre de l'Internacionala, foguèt condamnat mai d'un còp pendent lo rèine de Napoleon III per sindicalisme. Durant lo sètge de París de 1870-1871, venguèt membre de la Gàrdia Nacionala e de son Comitat Centrau. Puei foguèt elegit membre de la Comuna dins la Comission dei relacions exterioras. Anèt en mission a Marselha, Lion, Sant Estève e Tolosa mai foguèt capturat lo 21 de mai de 1871. Evasit de Brèst, foguèt capturat tornarmai e exiliat en Nòva Caledònia. Tornèt en França en 1880 e venguèt deputat dau departament de Léger en 1885.
Elizabeth Cotten
Elizabeth Cotten, dicha Libba, nascuda lu 5 de janvier 1893 e mòrta lu 29 deu mes de juin 1987, es 'na musiciana estatsuniana de blues e de folk. 'La era coneguda per estre autodidacta e per pas conestre las tecnicas musicalas convencionalas. 'La aiá la particularitat de tener sa guitarra a l'envers, çò que l'oblijava a jugar las melodias avèque lu gròs det e las bassas avèque los autres dets. Sa tecnica especiala fit nomada Cotten Picking.
Ciutat Ho Chi Minh
Ciutat Ho Chi Minh (en vietnamian Thành phố Hồ Chí Minh) o popularament Saigon (en vietnamian Sài Gòn) es una vila de Vietnam. Sa populacion èra estimada a 7,123,340 abitants, en 2009. Sa superfícia totala es 2095 km².
Elizabeth Cotten
Apres 'ver mes de costat un pauc d'argent, 'la s'ufriguet a uèch ans sa prumiera guitarra que 'la nomet Stella, puèi escrisset a partir de sos dix ans sas prumieras propras chançons, que Freight Train, que fit una de las mai reconegudas e popularia.
Ciutat Ho Chi Minh
thumb|430px|left|Vista de Ciutat Ho Chi Minh
Lengas chokchi-kamchadalas
Las lengas chokchi-kamchadalas o lengas chokòtkokamchadalas son una familha de lengas parladas en Siberia. Son un dels grops acampats sos lo nom de lengas paleosiberianas.
Classificacion
Las cinc langues chokchi-kamchadalas son partidas en doas brancas :
Telhet (Tarn)
Telhet (Teillet en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Anciana minas d'aur, uèi extraccion de fluorita.
La parròquia de Sant Amanç de Telhet èra de la comunautat puèi de la comuna de Paulinh (ara Paulinet). En setembre de 1833, n'es destacada e fusiona amb l'anciana comuna de Besacorb per venir la comuna de Telhet e Besacorb que ven rapidament Telhet.
Ghotuo
Lo ghotuo (o otuo, otwa) es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
Lo ghotuo es parlat dins las zònas de govèrn local d'Owan e d'Akoko-Edo, dins l'Estat d'Edo.
Montmaur (Diés)
Montmaur de Diés (Montmaur-en-Diois en francés) es una comuna occitana de Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo toponim en latin es Montem Maiorem.
Istòria
thumb|right|Champs de [[lavanda a Montmaur en Diés]]
Santa Capèra
200px|thumb|Capèra hauta 200px|thumb|left|Santa Capèra, vista deu Palais de Justícia La Santa Capèra que ho bastida per Loís IX de França sus l'Isla de la Ciutat a París entà acesa la Santa Corona, un tròç de la crotz deu Crist e d'autas relíquias. Gran exemple d'arquitectura gotica, que ho bastida enter 1242 e 1248; qu'ei compausada de duas capèras: ua hauta (bordada de vitraus) e ua baisha (susportant tot lo pes de l'edifici). 200px|thumb|left|Capèra baisha200px|thumb|Santa Capèra deu temps de Loís XV
Théodore Monod
Théodore André Monod, nascut lo 9 d'abril de 1902 a Rouen e mòrt lo 22 de novembre de 2000 a Versalhas, foguèt un sciéntific naturalista, explorator, saberut umanista francés. Grand especialista dels desèrts, en particular del Sahara que bon nombre de sas publicacions son consideradas coma d'òbras de referéncia.
Lo Casterar Leitorés
Lo Casterar Leitorés (Castéra-Lectourois en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es citat en 1289, del Castelar. Casterar es eretèr deu latin castellu e deu sufixe -are, de sens en principi diminutiu. Los Casterars son donc l'equivalent deus Castelars en lengadocian, contractats çò mèi sovent en Carlar, Cailar. Los noms d'aqueth tipe gardan la memòria d'un ancian site fortificat, d'una mòta feudala o d'un castèth primitiu,. Lo determinant Leitorés, utilizat au mens dempuèi lo sègle XVIII, que marca l'apartenéncia deu lòc au país de Leitora, en tant que territòri deus ancians Lactorates, o en tant qu'anciana diocèsi de Leitora, o simplament marca la proximitat de la vila.
Santa Cruz de Tenerife (província)
La província de Santa Cruz de Tenerife es una província deis Illas Canàrias en Espanha. Es formada per lei illas de La Palma, La Gomera, El Hierro e Tenerife. Sa capitala es Santa Cruz de Tenerife.
Folk
La musica folk o lu folk 'massa una varietat de genres musicaus qu'emergigueten au debut deu segle XX, associats a la musica tradicionala.
Au mitan deu segle XX, considerada d'abora coma un sos-genre de la musica soul, 'na musica folk popularia evolua de la musica folk tradicionala. Queu procediment 'riba a la cima de sa popularitat dins l'annadas 60. Quela novela fòrma de musica es 'pelada musica folk o musica folk contemporana o folk revival music per mielhs la diferenciar. Queu tipe de folk implica totparier deus genres dichs fusion coma lu folk rock, l'electric folk, lu folk metal e autres.
Sent Ibarç
Sent Ibarç (Saint-Ybars en francés) es una comuna occitana del País de Fois situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada al jonhent de Lezat e Laton sus l'anciana RN 626.
Istòria
Sent Ibarç es una bastida.
Brieulles-sur-Meuse
thumb|left Brieulles-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
La commune est traversée par la Mòsa et par le ruisseau du Wassieux. Le village, agréable, est entouré de collines boisées. Il possède un camping.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge #que portava en l'antiquitat lo nom de Briodurum, nom gaulois issu de brivo, pont e durum, fortificació (cf. breton dor, Pòrta) a #èsser cremat e saccagé de nombrosas fes.
En 1552 (per las tropas de Charles Quint), en 1582 e 1588 (pendent las Guèrras de religion), en 1622 e en 1636 (pendent la Guèrra de Trenta Ans) e al cors de la Primièra Guèrra mondiala ont lo campanal a #èsser totalament destruit.
En 1552 (par les troupes de Charles Quint), en 1582 et 1588 (pendant les Guerres de religion), en 1622 et en 1636 (pendant la Guerre de Trente Ans) et au cours de la Première Guerre mondiale où le clocher a été totalement détruit.
Omar Sy
Omar Sy (n. Omar Sy en 1978) es un actor francés de cinèma.
Filmografia
Actor en defòra de mencion particulara.
Chanarelhas (Naut Léger)
Chanarelhas (Chenereilles  en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Saint-Clair-de-Halouze
Saint-Clair-de-Halouze es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Chanarelhas (Naut Léger)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Saint-Clair-de-Halouze
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chanarelhas (Naut Léger)
Toponimia
Una fòrma anciana es Chanalelas (1296), citada per Dauzat (probable chal comprene *Chanalelhas). Dauzat estima que lo nom del vilatge pòt representar un tipe canal-ilia (o canal-iculas, per Nauton, Revue internationale d'Onomastique, 1951, 14) derivat del latin canalis, canal.
En nòrd-occitan, ca- dona regularament cha-. Lo nom a coneissut una dissimilacion consonantica : coma la succession de n e l es de mal prononciar (lors punts d'articulacion son prèp), l s'es mudada en r : Chanalelhas > *Chanarelhas; mas l'alteracion de -l- intervocalica es comuna dins la region.
Las Palmas (província)
La província de Las Palmas es una província deis Illas Canàrias en Espanha. Es formada per lei illas de Grand Canària, Fuerteventura e Lanzarote. Sa capitala es Las Palmas.
Saint-Sulpice-de-Pommeray
Saint-Sulpice-de-Pommeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Abans lo decrèt n°2002-500 del 10 d'abril 2002, la municipalitat se trucava Sant-Sulpice.
Hana Mandlikova
Hana Mandlikova es una ex-jogaira de tennis chèca. Nasquèt lo 19 de febrièr de 1962 a Praga, Republica Chèca. Arribèt a èsser nº 3 del mond e ganhèt 4 torneges de Grand Chelem. Ganhèt 27 torneges en individuals e 19 en dobles. Mandlikova conquistèt 3 còps la Copa Federacion.
Hana Mandlikova obtenguèt la nacionalitat australiana en 1988. Se retirèt en 1989 e exercís coma entrenadora.
Traccion animala
vinheta|Truèlh de traccion animala d'una anciana [[peirièra (Châtillon, França).]] La traccion animala es l'utilizacion d'animals domestics per l'Òme per:
Aquestes animals son los animals de tira. Los òme pòdon n’encavalar unes, los cargar, o los arnescar.
Istòria
L'utilizacion de l'energia animala se faguèt pas en mèsme temps que sa domesticacion. S’estima que l'òme a comencèt a atelar de bovids a d’araires o de veïculs de ròdas pendent lo millenari IV AbC. Aquestas tecnicas inventadas dins l'ancian creissent fertil o en Ucraïna ont per enseguida coneguèt un desvelopament mondial.
Dins los païses industrializats, l'utilizacion dels animals de tira mermèt fòrça dempuèi la fin de la Segonda Guèrra mondiala amb lo desvelopament de la mecanizacion (motor de combustion intèrne e electricitat), e garda una plaça marginala dins lo torisme.
Pasmens, la traccion animala garda tota son importança en Africa subsahariana ont se desvelopa.
Economia
vinheta|Trabalhl del sol amb buòus de tira en [[Zambia.]] Sul plan internacional, al vejaire de l'agricultor e de son esplech de trabalh, l'usatge dels animals de tira demora majoritari: segon la FAO, sus 1,3 miliard d’agricultors al mond, 430 milions utilizan la traccion animala e la fertilizacion animala (e près de 30 milions cultivan dins l’encastre del trio mecanizacion / intrants sintetics / irrigacion ; lo rèste, es a dire près de 1 miliard, cultiva a la man).
Dins los païses industrializats, la jornalista Corinne Smith relèva un cèrt retorn d’animals de tira per de multiples usatges: « Diferentas vilas e vilatges se son lançats dins l'experiéncia concluanta del remplaçament dels polluents e brusents espleches municipals pel pasible caval de tira. » La jornalista cita la vila de Trouville per recampar de veire, la vila de Saint-Pierre-sur-Dives per menar los escolans, las vilas de Peitièrs, Nantas, Pfaffenhoffen, París (Bosc de Vincenas) per l'entretenir los espacis verds. Aqueste leugier retorn se vei tanben dins lo monde agricòl. vinheta|Utilizacion d'esplech modèrnes per l'agricultura en traccion animala. Los usatgièrs d’aquestes tipe d'espleches son, en França, subretot d’otalencs e de viticultors que vòlon gardar los autonomia e tornar descobrir lo saber fae non industrial e non marcands. Mas la tracion animala dispausa tanben fòrça avantatge al respècte del tractor:
Mas aquestes avantatges s'acompanhan tanben de constrenchas suplementàrias:
A Madagascar (qsegonda mitat del sègle XX) se desvelopa per crosament una novèla raça de bovid devent èsser utilizada tanben coma animal de tira. se nomena renitelo. L'utilizacion del carri de buòu al centre d’aqueste païs èra encara plan popular a la fin de las annadas 1980.
Los animaux de tira son encara largament utilizats dins unes païses africans. Son per exemple de bovins que sont utilizats per la laurada e dins una mendre mesura le sarclatge, lo cauçatge e lo transpòrt per carris, son ases. La traccion animala se desvelopa dins una vasta partida de l'Africa subsahariana ont se substituís al trabalh manual. Atal, los animals son utilizats pel transpòrt en zonas aridas e la preparacion somari de las tèrras en zonas mièjaridas. La traccion animala s'installa tanben fòrça dins les zonas subumidas ont las culturas annalas coma lo coton, lo maniòc, lo ris e lo malh sont possiblas, mas es tanben presenta dins las zonas mai montanhosas, coma dins las montanhas etiopianas ont es milenària.
Maquinas
Fòrça poses, d'installacions d'irrigation, de truèlhs e d'usinas (fargas, premsas, etc.) utilizèron la fòrça animala. L'utilizacion del caval dins las minas foguèt tanben importanta de la segonda mitat del sègle XIX. las annadas 1950 dins totes los païses que practican l'extraccion del carbon.
Atelatges
vinheta|Buòus jonchs per un jog de banas. L'utilizacion d'animals de tira demanda mai sovent la creacion d'un equipament de ligar, l'atelatge, permetent a l'animal de tractar una carga, sens se nafrar. Mai ancian sistèma seriá lo jo de banas, ont dins l'Egipte antica, una barra de fusta èra plaçada entre las banas d'un bovid. Amb lo temps, la barra de fusta es escultada per s'adaptar melhor a la morfologia de l'animal e de traucs son realizats per i far passar los ligams de cuer permetent la traccion de la carga. esquèrra|vinheta|Laurada de quatre amb un jog de garròt, de Rudolf Koller ([[1868).]] Lo jo de garròt es una evolution del jo de banas que permet l'utilizacion d'animals sens banas o que la forma de las banas permet pas l’utilizacion de jo de banas. Consistís en una barra de fusta pausada sul garròt, amb un ligam passant al dessús de las espatlas e prenent pièja sus la caissa toracica. Lo problèma del jo de garròt es qu'espotís lo col de l'animal, l'empachant d'utilizar tota sa fòrça.
Los jos s'utilizan exclusivament amb d’animal avent lo col dins la mèsma linha qu’aqueste de la colomna vertebrala, çò qu’es pas lo cas del caval. Es atal qu'es creat çò que se nomena l'atelatge antic, que consistís en una larga benda en cuer plaçada sus la caissa toracica, la bricòla. Aquesta benda es enseguida ligada a una barra de fusta pausada sul garròt. Atal l'animal tracta la carga en comprimissent son pitre. Lo problèma es qu’aqueste atelatge es pas pro sficaç, qu’espotís lo pitre de l'animal, çò que l'empacha de respirar coma cal e alentís donc son anar.
Pels cavals, lo colar d'espatlas, conegut a partir del sègle I, mas que s’espandís sonque a partir del XI, permetava una transmission melhora de la poténcia del caval e fasent d’empachament a sa respiration. vinheta|Cheyènas utilizant le travois sur un cheval. Lo travois es un autre tipe d'atelatge que se pòt utilizar sul caval, mas tanben sul can. Utilizat pels Indian d'America, consistís en doas barras de fusta repausant suls flancs de l'animal. Los dos tèrmes superiors son ligats, alara qu’aquestes inferiors repausan sul sol. Son avantatge es que ne comprima pas lo pitre de l'animal.