cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd
Istòria
La CC de Causses e Ribieras en Perigòrd se creet 29 de decembre de 2003 emb 9 comunas e ne'n recebet progressivament 11 de mai, dont Eissiduelh lo 1er de genier de 2011.
La comunautat novela compreniá donc 30 comunas. lo 1er de julhet de 2017, la CC dau País de La Noalha chamnhet de nom e venguet la Comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd. |Mapa de la CC dau País de La Noalha|thumb|290px|left|upright=2.1
Mapa de l'anciana CC de Causses e Ribieras en Perigòrd|thumb|290px|right|upright=2.1
Quand fuguet creada lo 1er de genier de 2017 la comuna novela de Cujac Auvesera Vau d'Ans que compren tres ancianas comunas, lo nombre de comunas baisset a 28.
Composicion
Mapa de la CC d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd lo 1èr de genièr de 2019|thumb|center|upright=2.1 Densitat de populacion de las comunas de la CC d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd lo 1èr de genièr de 2019.|thumb|center|upright=2.1
Veire tanben
thumb|600px|center|Mapa dels EPCI de Dordonha al 1èr de genièr de 2019
Homo georgicus
Homo georgicus ei un fossil deth genre Homo descrit en 2002 pes uassi trapats un an abans en Dmanisi, eth Caucàs (Georgia). Era edat d'aguesti fossils ei estimada en prèp d'1,8 milions d'ans e poirie èster era prumèra espècia deth genre Homo dehòra Africa. Eth lòc filogenetic d'aguesti fossils e era existenciá dera espècia Homo georgicus son enqüera discutits ena comunautat scientifica, sustot pera sua grana diversitat morfologica ( e mès dempús dera publicacion deth cran Dmanisi 5 en 2013 (1) ) qu'a condusit a prepausar diverses questions sus eth classament en diverses espècies des prumèrs membres deth genre Homo. Homo ergaster, Homo heidelgergensis, Homo rudolfensis e dilhèu Homo habilis poderien tanben èster classats coma Homo erectus (2).
Descurbiments
Eth lòc preïstòric de Dmanisi siguec descurbert dejós d'un vilatge medievau, situat en ua nautitud de 1171 metres. Era equipa scientifica deth georgian David Lordkipanidze, ajudat pera Academia de Sciéncies de Georgia en cooperacion damb eth Museu Central roman-germanic estudièc eth lòc qu'avie donat ua industria litica arcaïca semblanta ara deth Olduvaian e ua fauna plan anciana, aperada vilafranquiana. Eth lòc ei sus tèrres basautiques qu'an 1,8 milions d'ans.
Tanben sigueren trapats un nombre important de fossils umans:
. En 1991, ua maishera (D211) d'un joen adult.
. En 1999, un cran (D2282) d'una hemna joena e un troç de cran (D2280) d'un òme joen.
. En 2000, ua maishera (D2600).
. En 2001, un cran sancer (D2700) e era sua maishera (D2735), descurberta a mens d'un metre.
. En abriu 2005, un cran (D3444) que, amassat damb era sua maishera (D2600) descurberta abans, forma eth prumèr cran adult sancer deth Pleistocèn (3).
Es dus crans descurberts en 1999 sigueren, de prumèr, classats coma Homo ergaster (4). Eth cran de 2001 ère mens gran e avie bèri uns ponts comuns damb Homo habilis. Totun, es diversi fossils trapats èren trop proches tà confermar espècies desparières e toti sigueren classats coma Homo georgicus eth especimèn tipe deth quau ei D2600. Quauqu'ns scientifics contradiden er hèt qu'es fossils georgians sejan d'ua espècia totauments. De hèt, bèri uns scientifics qu'an estat en eth lòc diden eth contrari. Dempús de 2013 e era publicacion sus eth cran Dmanisi 5 creden que diversi fossils classats abans coma d'autes espècies desparières adara poden èster classats toti coma Homo erectus (1).
D'autes díden qu'an d'èster classats coma Homo habilis. Atau an comparat eth cran d'un joen, D2700, descurbert en 2001, damb KNM-ER-1813, un Homo habilis adult descurbert en Kenia. Que i a semblances a nivèu faciau. Totun, coma qu'era cara ei era darrèra part d'un individú que cambia, aguesta ipotesi ei pas solide. Per Fred Spoor, aguesti fossils son sonque Homo erecrus, pr'amor qu'eth neurocran de D2700 sembla plan eth d'Homo erectus, tot e que seja mès petit (5).
Es fossils de Dmanisi son classats atau coma Homo erectus, Homo habilis, Homo ergaster o Homo georgicus segontes es scientifics, tot e que bèri uns an cambiat tanben d'idea. David Lordkipanidze madeish tanpauc a es idees clares en 2008 pr'amor qu'arreconeish qu'entre aguestes quate ipotesis se pòt confermar que i a semblançes mercades damb Homo erectus e Homo habilis, mès que tanben aguesti fossils an caracteristiques pròpies barrejades damb d'autes espècies.
Atau, Lordkipanidze conferma qu'er hèt qu'aguesti fossils sejan Homo ergaster ei sonque ua ipotesi demest quate. E la contraditz pr'amor que tà eth, eth "Turkana Boy" de Kenia, ei un Homo erectus, mentres qu'es defensaires de desseparar Homo erectus e Homo ergaster díden qu'aguest fossil ei un Homo ergaster (6).
En 2013, ua equipa internacionala condusida per David Lordkipanidze descurbiguèc un aute cran, D4500. Amassat damb era sua maishera (D2600) ei eth prumèr cran sancer des inicis deth Pleistocèn. Aguest a un cran relatiuaments arredusit (546 cm3), coma Homo habilis, ua cara longa e prognata, coma Homo erectus, e granes dents, coma Homo rudolfensis. Tà aguesta equipa aguest e quate crans mès son ua esprova directa dera grana variabilitat morfologica que i a enes prumères populacions d'Homo. Quan se comparen aguesti fossils damb d'autes dera madeisha epòca descurberts en Africa, Asia o Euròpa, se pòt díder qu'es diferències morfologiques que'ls desseparen son deth madeish orden qu'aqueres qu'es poden espiar aué laguens deth grop d'umans o de chimpanzés. Açò vò díder que sonque i a ua linha evolutiva demest es prumèrs Homo qu'ei ua contunhitat filogeografica a trauers des continents (3).
Descripcion Homo georgicus a caracteristiques intermiejes demest Homo habilis african e Homo erectus asicatic. hèia 1,50 m de nautada.
Tà David Lordkipanidze " es crans avien caracteristiques tipiques d'Homo erectus: [...], ua cresta sagitau e ua amassada arremercada deth cran darrèra des orbites. Mès ei disparièr per diverses caracteristiques dera morfologia classica d'aguesta espècia. Es especimèns an ua plan petita capacitat cerebrala. Qu'ei prèp des 750 cm3 eth mès gran e sonque 600 cm3 eth mès petit, coma Homo habilis e açò que'l hè ua espècia mès primitiva. Er especimèn D2700, eth cran d'un joen, ei particularaments primitiu. Sembla un Homo habilis peth sòn cos e tanben pera finesa des sues arcades supraorbitaus, era sua cara projectada entà davant e tanben eth contorn rond deth darrèr deth cran. Era morfologia des membres ominids de Dmanisi conferma ua barreja de traches. Quauqu'ns semblen coma es d'un òme d'aué, d'autes coma es deth joen de Turkana, era esqueleta d'Homo erectus melhor conservada qu'a 1,6 milions d'ans [...]. Totun, eth membre inferior de Dmanisi a [...] mès semblançes morfologiques e foncionaus damb Homo habilis que damb Homo erectus (6)".
Damb demest 600 e 800 cm3 de capacitat cerebrau, eth cran D2700 aufereish comparacions interessantes damb era morfologia craneana der òme modern. Enquia eth descurbiment d'Homo floresiensis ena isla de Flores ère eth mès petit e primitiu des crans d'ominins jamès trapats hòra d'Africa.
Avie un dimorfisme arremercat damb mascles plan mès grans qu'es hemelles e açò qu'ei ua caracteristica primitiva. Aguest dimorfisme ei mens arremercat en es ominids mès moderns d'Euròpa, ei a díder Homo antecessor, Homo heidelbergensis e Homo neanderthalensis.
Cultura
Es trobalhes d'Homo georgicus sigueren trapades damb uassi d'animals, utís de peira e de percussion que ajudaven a aguesta espècie a caçar, tuar animals e los premanir. Açò hè, segontes es scientifics, d'Homo georgicus un caçaire e pas un carronhaire ne un culheire o manjaire d'aliments vegetaus trendes. Er ominid de Dmanisi minjava carn e segontes David Lordkipanidze açò l'ajudèc a subervíuer sus d'autes ominins que demoraven tanben en nautes latituds, sustot en ivèrn.
"Es utís trapats en Dmanisi, prèp de 5.000 en 2008, son asclas o choppers, rebòts damb ua soleta faça qu'a estat trabalhada tà formar un talhant [...]. Son identics as trapats ena tradicion culturau d'Olduvai, desvolopada per ominins africans un milions d'ans abans "(6).
Nòtes e Referéncies
1.- David Lordkipanidze1, Marcia S. Ponce de Lean, Ann Margvelashvili, Yoel Rak, G. Philip Rightmire, Abesalom Vekua, Christoph P. E. Zollikofer, « A Complete Skull from Dmanisi, Georgia, and the Evolutionary Biology of Early Homo », Science, vol. 342, no 6156,‎ 18 octobre 2013, p. 326–331 (DOI 10.1126/science.1238484)
2 .-Skull suggests three early human species were one : Nature News & Comment [archive]
3.- (en) David Lordkipanidze et al., « A Complete Skull from Dmanisi, Georgia, and the Evolutionary Biology of Early Homo », Science, vol. 342, no 6156,‎ 18 octobre 2013, p. 326-331 (DOI 10.1126/science.1238484)
4.- Gabunia L., Vekua A., Lordkipanidze, D., Swisher C. C., III, Ferring R., Justus A., Nioradze M. et al. (2000) : « Earliest Pleistocene hominid cranial remains from Dmanisi, Republic of Georgia: taxonomy, geological setting, and age ». Science, 288 : 1019-25.
5.- « Homo erectus africains et asiatiques », entretien avec Fred Spoor, La Recherche, mai 2008.
6.- Lordkipanidze D., « Étonnants primitifs de Dmanisi », La Recherche, mai 2008, n° 419, p. 28-32.
7.- Erwan Lecomte, « Le crâne préhistorique qui bouleverse l'évolution humaine » [archive], Sciences et Avenir,‎ 18 octobre 2013 (consulté le 20 octobre 2013)
8.- (en) Brian Switek, « Beautiful Skull Spurs Debate on Human History » [archive], National Geographic,‎ 17 octobre 2013 (consulté le 20 octobre 2013)
Bibliografia
. Gabunia L., Vekua A., Lordkipanidze, D., Swisher C. C., III, Ferring R., Justus A., Nioradze M. et al. (2000) : « Earliest Pleistocene hominid cranial remains from Dmanisi, Republic of Georgia: taxonomy, geological setting, and age ». Science, 288 : 1019-25.
. Gabunia L., de Lumley M.-A., Vekua A., Lordkipanidze D., et de Lumley H., 2002 : « Découverte d'un nouvel hominidé à Dmanissi (Transcaucasie, Géorgie) », article publié dans Comptes Rendus Palevol, volume 1, numéro 4, septembre 2002, pages 243-253.
. Vekua A., Lordkipanidze D., Rightmire G. P., Agusti J., Ferring R., Maisuradze G. et al., 2002 : « A new skull of early Homo from Dmanisi, Georgia », Science, 297 : 85-9.
. Lordkipanidze D., « Étonnants primitifs de Dmanisi », La Recherche, mai 2008, no 419, p. 28-32.
Cèra (Gers)
Cèra (Sère en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Vologés II
Vologés II (o Vologases II) foguèt un emperaire part que regnèt sens dobte de 77-78 a 89-90.
Règne
L'existéncia de Vologés II es deducha de l'estudi de la numismatica, çò que fa que dins las cronologias mai ancianas Vologés III es sonat Vologés II. Las datas de règne de Vologés II varian grandament segon los istorians.
D'autres reis o prentendents regnèron dins lo meteis temps, Osroès, Vologés III e Mitridates IV.
Cintruénigo
Cintruénigo es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Silla (municipi)
Silla es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Ostal d'Aurenja
L’ostal d’Aurenja o ostal d’Aurenja e Nassau es una familha reiala europèa que regna suls païses del Reialme dels Païses Basses: Païses Basses, Aruba, Curaçao e Sant Martin. Regnèt tanben autres còps sus Anglatèrra, Escòcia, Irlanda, França (1689-1702) e Luxemborg (1814-1890).
Tenon lo nom del principat occitan d’Aurenja que ne recebèron lo títol en 1544. Lo nom de Nassau lo tenon del ducat alemand del meteis nom.
.kn
.kn es lo nom de domeni d'Internet per las Illas Sant Cristòl e Nevis.
Referéncias
Toppdomän
Dommartin-lès-Cuiseaux
Dommartin-lès-Cuiseaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de Raseiniai
La batalha de Raseiniai se debanèt entre lo 23 e lo 27 de junh de 1941 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Aguèt luòc au començament de l'invasion alemanda de l'Union Sovietica (Operacion Barbarossa). Opausèt una armada blindada alemanda dirigida per lo generau Erich Hoepner a dos còrs mecanizats sovietics comandats per lo generau Fyodor Kuznetsov. Foguèt entraïnada per una temptativa de còntra-ofensiva sovietica còntra lo nòrd dau dispositiu alemand. Pasmens, s'acabèt per una revirada quasi totala ambé la pèrda de 704 carris sus lei 749 engatjats. De son caire, maugrat son inferioritat numerica (245 carris) e de dificultats per luchar còntra lei carris pesucs KV-2, leis Alemands subiguèron solament de pèrdas leugieras.
Equipa d'Etiopia de fotbòl
L'equipa d'Etiopia de fotbòl, que li dién lei Walya (dau nom de l'Walya ibex, lo boquetin d'Abissinia), si constituisse dei melhors jogaires etiopians sota la supervision de la Federacion d'Etiopia de Fotbòl e representa lo país dins lei competicions regionalas, continentalas e internacionalas despuei sa creacion en 1947. Leis Antilopes Walya, coma li dién au país, jògan lei partidas a domicile a l'Addis Abeba Stadium que s'atròba dins la capitala etiopiana, Addis Abeba. La seleccion nacionala si qualifiquèt per la fasa finala de la Copa d'Africa dei Nacions de fotbòl de 2013 après trenta un ans d'abséncia.
Simat de la Valldigna
Simat de la Valldigna es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Batalha de Raseiniai
Aquela victòria permetèt ais Alemands de perseguir sa progression en direccion dau riu Dvina e de menaçar plusors pòrts de la flòta sovietica de la Mar Baltica que foguèt obligada de se retirar vèrs lo nòrd.
Ai rescontrat ma mia
Ai rescontrat ma mia es una comptina occitana :
Ai rescontrat ma mia diluns Que se n'anava vendre de fum. Luns fum, tòu! Entòrna-te ma mia, entòrna-te que plòu. (2 còps)
Ai rescontrat ma mia dimars Que se n'anava vendre de lard. Mars lard, luns fum, tòu! Entòrna-te ma mia…
Ai rescontrat ma mia dimècres Que se n'anava vendre de lèbre. Mècres lèbre, mars lard, luns fum, tòu! Entòrna-te ma mia…
….dissabte….de pasta sabte, pasta, vendres cendre…
… un jorn…de flors…
…un mes….de pes…
…un an….de pan…
Heutrégiville
Geografia
Heutrégiville A situat a 45 km al nòrd-oèst de Chalons de Champanha, a 19 km a l'èst-nòrd-es de Rems, 16 km al nòrd-es de Bourgogne e a 27 km al sud-oèst-sud de Rethel.
La municipalitat a traversat per la Suippe, afluent del Aisne long de 81,7 quilomètres en traversant de divèrsas municipalitats del departament del Aisne e vint cinc d'aquel de la Marna. Un de los sieus braces, lo ruisseau del Relèu, pren la siá font a Aussonce, vilatge limitrophe, del departament dels Ardennes. Lo sieu terroir s'estend sus 1184,81 ectaras. Lo darrièr remembrement data de 1983.
Heutrégiville est situé à 45 km au nord-ouest de Châlons-en-Champagne, à 19 km à l'est-nord-est de Reims, 16 km au nord-est de Bourgogne et à 27 km au sud-ouest-sud de Rethel.
La commune est traversée par la Suippe, affluent de l'Aisne long de 81,7 kilomètres traversant plusieurs communes du département de l'Aisne et vingt cinq de celui de la Marne. Un de ses bras, le ruisseau du Relais, prend sa source à Aussonce, village limitrophe, du département des Ardennes. Son terroir s'étend sur 1184,81 hectares. Le dernier remembrement date de 1983.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Regim d'assemblada
Tanben nomenat regim convencional, en referéncia a la Convencion Nacionala, lo regim d'assemblada es un regim ont una assemblada unica e sobeirana deten la totalitat dels poders politics. Los poders executiu e judiciari son subordenats al poder legislatiu. Aquel regim ven de la deriva del regim parlamentari, quand manca una segonda cambra parlamentària (Senat, Conselh dels Ancians...)
Definicion
Dins un regim d'assemblada, l'executiu es una autoritat subordenada a una Assemblada que domina totes los autres poders. I a confusion dels poders al profit del legislatiu.
I a alara una preponderància absoluda de l'Assemblada al prejudici de las autras brancas del poder.
Una simpla inegalitat entre los poders sufís pas per caracterizar un tal regim, Cal que l'executiu garde qualque independéncia. E mai, es possible qu'una egalitat profeita (coma dins lo cas del parlamentarisme dualista) siá possible.
Actualament, pauc de païses meton en practica aquel regim politic. Soïssa es un dels rars Estats a lo faire.
Scud
Lei Scud son una familha de missils balistics sòu-sòu sovietics. Lo tèrme vèn dei règlas de nomenclatura de l'OTAN per designar lo missil R-11 e sei versions ulterioras (R-17, R-300). Desvolopada a partir deis ans 1950, la premiera version intrèt en servici en 1957. Pauc precisa (3,000 m), aviá una portada de 130 km e portava una carga militara de 950 kg. Lei versions seguentas melhorèron aquelei caracteristicas per obtenir finalament una arma relativament precisa amb la version D (700 km de portada per una precision de 50 m). D'autrei versions foguèron desvolopadas per de país utilizators, generalament per aumentar la portada en cambi d'una demenicion de la precision.
Regim d'assemblada
Lo refús del regim d'assemblada
Aquel refús es largament fondat sus una equacion ont la Convencion Nacionala egala a la Terror. Mas se pòt pas dire totes los regims d'Assemblada acabarián sens mancar a la Terror per que aquela evolucion dependèt fòrça de las circonstàncias.
Los regims d'assemblada de França
França coneguèt dos regims d'Assemblada :
La constitucion de l'an I (1793), e mai lo primièr projècte de Constitucion de la IV Republica]], que jamai foguèron aplicadas, organizèron tanben de regims d'assemblada.
Dos regims son sovent qualificats de regims d'assemblada alara que se caracterizèron par un simple desequilibri dels poders al benefici del legislatiu e pas una confusion dels poders :
Facultat de Medecina de Buenos Aires
thumb|200px|Facultata de Medecina sus la [[plaça Houssay]] La Facultat de Medecina qu'ei un deus 13 còs de l'Universita Autonòma de Buenos Aires (UBA) ; la soa sede actuau qu'ei un bastiment massiu caracteristic de las annadas 1940 e que ho inaugurat en 1944. Aquesta institucion que ho fondada en 1822 e qu'avó tres sedes ; la segonda, d'estil classic, que ho avalida entà perméter lo desvolopament deu bastiment present.
Enter lo son eslhèves famós que comptè lo gerrillero Ernesto Che Guevara.
Que's tròba sus la plaça Houssay dens lo quartièr de la Recoleta, a la termièra dab lo quartièr de Balvanera.
La Perrière
La Perrière es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La Perrière a situat en lo Portamantèl. Lo Huisne i pren la siá font. La Perrière a situat a 7 km de Pervenchères, a 9 km de Mamers e a 10 km de Bellême. Lo sentier de grand randonnée GR 22 travèrsa la comuna.
La Perrière est située dans le Perche. L'Huisne y prend sa source. La Perrière est située à 7 km de Pervenchères, à 9 km de Mamers et à 10 km de Bellême. Le sentier de grande randonnée GR 22 traverse la commune.
Istòria
La Perrière a #èsser cap de-luòc de costat pendent la Revolucion (de 1790 al 8 Pluviôse an IX (28 de genièr 1801) jol nom de Sant-Hilaire-de-Soisai-la-Perrière O Sant-Hilaire-de-Soisai,.
La Perrière a été capluòc de canton durant la Révolution (de 1790 au 8 Pluviôse an IX (28 janvier 1801) sous le nom de Saint-Hilaire-de-Soisai-la-Perrière ou Saint-Hilaire-de-Soisai,.
=Pervenchères
Acós
thumb|200px|left|Acós200px|left|thumb|Obelisc en omatge a [[Ciprian Desporrins]] Acós  (Accous en francés) qu'ei ua comuna bearnesa dera Vath d'Aspa administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Acós
Era prononciacion qu'ei [a'kus]. Eras fòrmas ancianas que son Aspa Luca (sègle III, Itinerari d'Antonin), Achoss, Achost, en 1154, Acos en 1247, Acquos en 1385, Cos en 1583, Acous en 1608, Acous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau).
Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica Acós per un nom de hemna Acca e Acco atestat en Espanha e en Lusitania (cf. Accate en Piemont), dab eth sufixe « aquitanic » -ossum.
Dauzat qu'explica Acós per un nom latin de hemna Acca e Acco dab eth sufixe « aquitanic » -ossum o per un nom latin d'òmi *Contius; eth nom qu'ei a arreligar dab Acons. N.B. que i a un nom celtic Contios, atestat.
Miquèu Grosclaude non cred pas aqueras ipotèsis, mès non dona cap explicacion.
Joèrs
Era prononciacion qu'ei [ju'ɛrs]. Eras fòrmas ancianas que son Joertz, en 1345, Joers en 1385 e au sègle XVIIau, Jouers en 1712, Jouers (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau), Joers o Jouers (diccionari topografic de Pau Raimond.
Segon Miquèu Grosclaude, l'ipotèsi deth doctor Lemoine ei pas realista; que's poderé pensar ath basco oihartz, varianta de oihan, « ahorèst » dab eth sufixe -etz; mès que caleré ua permutacion de o e de i [vienut atau consonantic (iòd)].
Lhèrs
Lhèrs qu'ei un vilatge separat deu rèste de la comuna, dens ua vath penjada. Que disen la plana de Lhèrs.
Era prononciacion qu'ei [ʎɛrs]. Eras fòrmas ancianas que son Lhers en 1705, Lhers (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau).
Dauzat et alii disen pas arren de Lhèrs dens eth diccionari deus noms de lòcs, mès dens lo diccionari deths noms d'aigas e de montanhas, que i a LERS (vath d'Aussau), explicat atau « benlhèu deth provençau èrm (desèrt) »
Segon Miquèu Grosclaude, Lhèrs e LERS son aparentats : LERS qu'ei escriut Lhers dens eth diccionari topografic de Pau Raimond, eths sites de vaths penjadas son semblables. Mès l'origina en èrm qu'ei impossibla e eth nom que demòra escur.
Istòria
Paul Raymond que nòta era municipalitat comptava ua abadia laïca, vassau de la vescomtes de Bearn. En 1385, s'i comptava 74 fòcs. Acós qu'èra eth caplòc dera vath d'Aspa.
Comunas tanhentas
Bedós, Aidius, Leas e Atàs, Cèta e Eigun, Bòrça e Laruns.
Economia
Acós qu'ei ua vila agricòla e pastorala on òm produseish hromatges deths Pirenèus. Ua usia Toyal qu'i ei establida e qu'i ei ua hont de revienguts dab eth pagament dera taxa professionau ; era soa mudança en Bearn mes mei capvath que ho era encausa d'ua grèva de hami deth deputat Joan Lassala ath cap de la quaua era enterpresa japonesa e s'engatgè a non pas partir.
Andrea Palladio
thumb|right|upright 1.32|Estatua d'Andrea Palladio, [[Vicença, Itàlia]] thumb|right|upright 1.32|[[Basilica de San Giorgio Maggiore (Venècia)]]
Andrea di Pietro della Gondola, dich Andrea Palladio nascut a Pàdoa lo 30 de novembre de 1508 e mòrt a Vicença lo 19 d'agost de 1580 es un arquitècte de la Renaissença italiana. Es l'autor d'un tractat: Los Quatre Libres de l'arquitectura.
Son òbra aguèt un impacte considerable, e influencia encara uèi fòrça arquitèctes.
Formacion e primièrs ans
A 13 ans, foguèt inscrit per son paire per sièis ans dins lo talhièr de l'arquitècte e escultor Bartolomeo Cavazza da Sossano a Pàdoa. En abril de 1523, Palladio fugiguèt a Vicença, mas i deguèt tornar per ruptura de contracte. Un an mai tard, s'inscriguèt a la corporacion dels escultors de Vicença.
En 1537, venguèt mèstre d’òbra pel Comte Giangiorgio Trissino per dirigir l'òbra de la vilá Cricoli. Trissino èra un poèta, filosòf, letrat e diplomata al servici de la curia romana, èra un umanista, expèrt d’art militar e passionat d’arquitectura. Foguèt Trissino que donèt l'escais de « Palladio » a Andrea, abans se sonava Andrea di Pietro. Trissino faguèt dintrar Palladio dins lo cercle umanista de Vicença, l’Acadèmia Olimpica.
L'influéncia de Vitruvi e de l'antiquitat
Giangiorgio Trissino, autor de l’obratge epic e poetic L’Italia liberata dai Goti, faguèt conéisser a Palladio los obratges de Vitruvi e d'Alberti, e mena Palladio a se perfeccionar dins los Arts liberals e l’umanisme. Trissino e Palladio faguèron, en 1541, un primièr viatge arqueologic a Roma ont aprigondiguèron lor coneissença de l’art de bastir Antic.
Aprèp aquel primièr viatge, Palladio tornèt a Vicença ont tot en fasent son art aprigondissiá son estudi de Vitruvi. Tornèt mai d'un còp a Roma en 1545, 1547 e 1549 per perfectionar sos inventaris que precisa e confronta amb los escrichs de Vitruvi.
En mai de Vitruvi qu'èra un lector atentiu, Palladio faguèt tanben referéncia a fòrça autors latins coma Plini, Juli Cesar e a autors que li son pus contemporanèus coma Leon Baptiste Alberti o Vasari.
Palladio e Venècia
A partir de 1550, malgrat la disparicion de Giangiorgio Trissino e de Pau III, la fama de Palladio s’espandís fins a Venècia ont dirigiguèt la construccion de la basilica de San Giorgio Maggiore.
En 1554, jos Juli III, Palladio faguèt son darrièr viatge a Roma amb lo « reverendissim Daniel Barbaro, Patriarca d'Aquilèa », amb que collaborèt a l’edicion del De architectura de Vitruvi publicat a Venècia en 1556.
En 1554, Palladio publiquèt L'Antichita di Roma.
Malgrat las representacions dels temples de Nimes dins los Quatre Libres pareis que Palladio jamai sortiguèt pas d'Itàlia. Auriá fa un viatge en Piemont, a la demanda d'Emmanuèl Filibèrt de Savòia pendent l'estiu 1566. Foguèt benlèu pendent aquel viatge qu'anèt a La Túrbia que descriu, totjorn dins los Quatre Libres lo monument roman. Son talent es reconegut a Florença ont es admés en 1566 coma membre de l’Accademia dell'Arte del Disegno.
Los Quatre Libres de l'arquitectura foguèron editats en 1570 a Venècia e comportèron las gravaduras sus fustas realizadas jos la direccion de Palladio.
Aquel meteis an, Palladio succediguèt a Jacopo Sansovino, mòrt, a la carga d’arquitècte en cap de la Serenissima; i bastiguèt las glèisas de San Giorgio Maggiore e del Redentore.
Andrea Palladio morigèt en 1580 abans la fin de las òbras de Teatre Olimpic de Vicença que son disciple Vincenzo Scamozzi acabariá.
Los retraches de Palladio
thumb|left|upright 0.60|Retrach de Palladio per Leoni 1715 Cap de contemporanèu de Palladio faguèt pas lo retrach del mèstre, que siá literari o imatge artistic. Andrea Palladio demorèt fòrça discret sus el meteis e sus son paréisser. Existís un autoretrach vaga, que se tròba dins l'adreça al lector dels Quatre Libres de l'arquitectura.
Nimai se tròba pas de biografia abans lo sègle XVII.
La comanda de l'estatua de l'Acadèmia Olimpica data de prèp de uèit ans aprèp la mòrt de Palladio. Lo retrach pus conegut data del sègle XVIII; es atribuit al graire Mariotti, dins un obratge sul teatre olimpic de Vicença.
Realizacions
thumb|left|upright 1.05|La [[Villa Rotonda|Vilá Capra dicha Villa Rotonda, prèp de Vicença.]]
Las mai celèbras
thumb|right|upright 1.05|[[Villa Badoer]] thumb|right|upright 1.05|[[Villa Emo]] Les vilás palladianas mai celèbras son:
Los obratges publics e las demoranças urbanas :
Lista cronologica de las òbras
thumb|right|upright 1.05|[[Villa Godi Malinverni, una de las primièras òbras de Palladio.]] thumb|right|upright 1.05|[[Villa Foscari dicha La Malcontenta]] thumb|right|upright 1.05|[[Villa Zeno]] thumb|right|upright 1.05|[[Loggia del Capitanio, Vicenza]] thumb|right|upright 1.05|[[Villa Cornaro]] thumb|right|upright 1.05|[[Villa Trissino]] thumb|right|upright 1.05|[[Villa Poiana]]
La cronologia se referís a la concepcion de las òbras, non necessàriament a lor construccion nimai a lor acabament. ''
Un teorician
Los Quatre Libres de l'arquitectura (I Quattro Libri dell'Architectura) son indissociables de l'òbra de Palladio. Es a l'encòp l'expression de la pensada teorica e la presentacion de las òbras realizadas o projectadas de Palladio.
Palladio es un arquitècte de la Renaissença italiana e se pòt considerar coma un umanista. Palladio es un òme de son temps, per mejan de sos escrits una pensada universalista benlèu influenciada per Vitruvi o Plini se fa jorn. Un desir de contunh de la proporcion e de la simetria cossí se tròba dins la natura es plan visible dins l'obratge de Palladio. Palladio aplica fòrça las règlas de proporcion preconizadas pels Ancians a la composicion arquitecturala e, subretot, las règlas de las proporcions musicalas enonciadas per Pitagòras. Palladio escriguèt dins un memòri de 1567: Sus aquel punt, lo disciple Palladio va al delá del mèstre Vitruvi, perque fa una luminosa demonstracion de çò que lo mèstre enoncia laboriosament.
Estil
thumb|left|Andrea Palladio, gravadura del dessenh de la [[Villa Rotonda|Villa La Rotonda (los Quatre Libres de l'arquitectura) ; similituds amb las construccions anticas, grègas o romanas.]] thumb|right|Las [[lòtjas a serlianas. Extrach des los Quatre Libres de l'arquitectura de Palladio.]]
Son estil, s'inspirant d'elements de l'arquitectura antica e de l'arquitècte Leon Battista Alberti, compòrta sovent de faciadas de frontons. Dins las nombrosas vilàs bastidas en Venèt, se vei particularament inspirat e original dins la la nòva utilizacion dels elements d'arquitectura antica que donan uèi encara a sas òbras una sensacion de gràcia e d'equilibri. Palladio tornèt tanben prendre de motius arquitecturals mai modèrnes, coma la serliana e popularizèt las balustradas.
D'un biais original, causiguèt d'utilizar de maçonariá de bricas cobèrtas d'estuc. La pèira deviá pas que s'emplegar pels detalhs o los frontons, fasent possible un efècte de contrast entre la pèira blanca (sovent de marbre) e lo roge del rèsta de la construccion. Influéncias: d'Alberti, los frontons ; de Serlio, las serlianas
Imitators e admirators
thumbnail|left|Un exemple de [[Palladianisme : la salina reiala d'Arc-et-Senans de Claude Nicolas Ledoux.]] La pensada arquitecturala de Palladio foguèt de vam en Grand Bretanha que l'arquitècte Inigo Jones difusava la pensada.
Per Grand Bretanha, just abans la Revolucion Francesa, que l'art de Palladio torna en França: en efècte, Claude Nicolas Ledoux descobriguèt lo Palladianisme.
Thomas Jefferson el meteis s'interessèt a l'òbra de Palladio pendent de viatges en Euròpa. Son ostal de Monticello, prèp de Charlottesville, que ne faguèt d'esperel los dessenhs.
D'autres arquitèctes pus contemporanèus son tanben influenciats per Palladio, Ricardo Bofill subretot, Aldo Rossi, Charles Moore e mai.
Departament deus Baish Pirenèus
Los Baish Pirenèus o Pirenèus Baish qu’ei un departament francés creat en 1790. En 1969 que prengó lo nom de Pirenèus Atlantics.
La calha
La calha es une comptina occitana :
Arlulf de Marselha
Arlulf de Marselha (mòrt après 965) es un noble provençau dau sègle X. Tenent de fèus donats per lo rèi Conrad I d'Arle (937-993) a l'entorn de Marselha e de Tretz, es lo fondator de la dinastia vescomtala de la Ciutat Focèa.
La calha
Oh, calha, bèla calha, de qu'es bastit ? Es de borra de lèbre e de lapin
Oh, calha, bèla calha, qué i a dedins ? Quatre uòus coma los autres mes pus polits
Oh, calha, bèla calha, qual te noirís ? Son tres polidas sòrres de mon país
Una me pòrta l'aiga, l'autra lo vin L'autra la cançoneta per m'endormir.
Montreuil-sur-Epte
Montreuil-sur-Epte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Molin de vent
thumb|right|250px|Molin de vent d'[[Anfós Daudet (Provença)]]
Lo molin de vent, o molin d'aura, es un dispositiu que transforma l’energia eoliana (energia cinetica del vent) en movement rotatiu pel mejan d’alas ajustablas. Coma molin, es utilizat pus sovent per mòudre de cerealas, trissar, pilar, polverizar divèrsas substàncias, pressar de drupas o espotir d'olivas per ne tirar d'òli, o per accionar una pompa, par exemple per l’irrigacion o per assecar los poldèrs.
L'expression s'utiliza pels dispositius ancians dels país rics e las installacions de tecnologias ancianas de las regions mens desvolopadas. Venguèron obsolèts dins los païses desvolopats amb la generalizacion de l'electricitat, es lo davancièr de l'eoliana. Lo molin de vent es diferent de l’eoliana perque aquela servís pus sovent a mòure un generator d’electricitat o, pus rarament, per pompar d'aiga, e es equipada de palas e pas d'alas.
Descripcion
thumb|150px|Molin torre de Montfuron, Aups d'Auta Provença thumb|right|150px|Molin de la Roome a Terdeghem (França) thumb|150px|Molin de pivòt sus una torre bastida, La Pouëze, França thumb|right|150px|Molin de pivòt, Moulbaix, [[Belgica]]
Las alas, pus sovent del nombre de quatre, son en general fachas d'una armadura de fusta suportant una vela tenduda. Pòdon èsser simetricas, o asimetricas quand las latas que supòrtan la vela son fixadas del costat esquèrra de l'ais de l'ala. Las formas e los materials utilizats son fòrça variables segon la region.
Voltaire
thumb|right|Retrach de Voltaire realizat vèrs [[1724-1725.]]
Molin de vent
Descripcion
La transmission del movement a l'ais vertical de las mòlas se fa par un engranatge.
Esclavatge
L'esclavatge (mot vengut d'esclau, dau latin sclavus, manlevat au grèc bizantin σκλάβος qu'a probablament son origina dins lo nom de pòble Slav, çò es ) es la condicion d'una persona que se tròba sota lo contraròtle o la dominacion d'una autra, còntra sa volontat, obligada per la violéncia o d'autrei formas de constrencha. L'esclau a tanben ges de drech e es considerat coma una causa. Es donc possible de'n faire comèrci coma un animau. Dins lo sens pus estricte, leis esclaus son leis individús que trabalhan per d'autrei sensa remuneracion e qu'an ges de drechs.
Molin de vent
Descripcion
L'orientacion del molin se fa en accionant lo timon, o la coa del molin, amb un cabestran.
Utilizacion
Los molins, coma o indica lor nom, serviguèron en primièr per mòudre las cerealas e d'autras granas. Serviguèron tanben per pompar l'aiga, o per assecar les zonas palunosas e los poldèrs, o per l'irrigacion. S'utilizèron per produire d'òli, pel folatge dels teissuts, o per accionar las rèssas.
Istòria
Lo molin de vent apareguèt en Orient, en Egipte anciana e en Iran (foguèt utilizat en Pèrsia per l'irrigacion dempuèi l'an 600). Los molins iranians èran pas del meteis tipe que los molins europèus. Foguèron bastits d'una eoliana d'ais vertical, –tecnica de rendements melhor que las eolianas d'ais orizontal–, confinhada dedins lo molin. D'orificis dins las parets del molin per que l'aire de s'engorge e mòga l'eoliana.
Senhalat fòrça lèu en Grand Bretanha (Abadiá de Croyland en 870]), lo molin de vent se generalizèt en Euròpa vèrs lo sègle XII, en primièr sus las còstas maritimas dels païses del Nòrd : Grand Bretanha, Païses Basses, puèi dins los païses de la bordadura atlantica : Portugal, França, de la mar del Nòrd e de la mar Baltica : Belgica, Alemanha, Danemarc, e dins las illas, tanben en Mediterranèa. Se tròban sus de tucs, o isolats, o gropats en seria, e mai dins de luòcs alunhats dels cors d'aiga. La primièra atestacion de molin de vent en Occitània (e en França), figura dins una carta de la vila d'Arle, 1170.
Los Païses Basses son probablament lo país que comptèt lo pus grand nombre de molins de vent. Caracteristics del païsatge, se pòdon veire dins la pintura flamenca. Los molins de vent de Kinderdijk son marcats sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
L'aila Berton, inventada vèrs 1840, es un sistèma de pòstes mobilas que se pòdon escartar per ofrir una granda presa al vent. Evitan lo molinièr de la grèva tasca de la manòbra quotidiana de las velas. Aquel sistèma s'espand dins las regions pus productrises mas arriba tròp tard per una molinariá ja declinanta.
La generalizacion de l'electricitat dins las campanhas, e l'aparicion de la minotariá industriala, faguèron declinar los molins de vent al sègle XX.
L'aparicion de la ròda eoliana de palas multiplas, inventada als Estats Units d'America, los a renduts obsolèts.
En Grècia
thumb|[[Miconos, Grècia]]
Esclavatge
Atestat tre l'Antiquitat Auta, lo fenomèn li es probablament anterior. Dins lo corrent de l'istòria, foguèt observat dins la quasi totalitat dei societats umanas. Lo comèrci d'esclaus foguèt tanben una activitat importanta dins mai d'una region. Pasmens, lo desvolopament de l'esclavatge conoguèt una importància particulara durant l'Edat Mejana e la premiera mitat dau periòde coloniau amb la mesa en plaça de la tracha negriera. Aqueu trafegue entraïnèt l'exportacion de desenaus de milions d'esclaus africans en direccion dei colonias europèas en America (comèrci triangular) o vèrs leis Estats musulmans (tracha orientala).
Molin de vent
Als Païses Basses
thumb|[[Kinderdijk, Païses Basses.]]
En Quebèc (Canadà)
thumb|[[L'Isle-aux-Coudres, Quebèc (Canadà)]]
Literatura
thumb|[[Castelha-La Mancha, Espanha.]] L'epopèia de « l'òme de la Mancha », Dòn Quishòt de Cervantes met lo vam suls molins de vent, que lo personatge principal pren per de gigants.
Esclavatge
L'Antiquitat Auta
Mai d'un tèxte juridic descubèrt en Sumèr mòstra l'existéncia anciana de l'esclavatge, tre lo milleni IV avC. Lei presoniers de guèrra èran benlèu a l'origina dei premierei populacions servilas car, en cuneïfòrme, lei simbòls « esclau » e « estrangier » son identics. Pasmens, dins l'Antiquitat Auta, apareguèt lèu un fenomèn que demorèt frequent fins a l'Edat Mejana : d'òmes se vendèron elei meteissei o vendèron sa femna e seis enfants per pagar de deutes tròp importants. Aquel esclavatge per deute se tròba dins fòrça societats anticas (Egipte, Mesopotamia, Grècia...) ont es sovent un factor de tension sociala.
Molin de vent
Referéncias
<References/>
Esclavatge
L'Antiquitat Auta
En Mesopotamia, l'estatut de l'esclau es definit per la lèi. Dins lo còdi Hammurabi, l'esclau a lo drech de tenir de bens, de far d'afaires e de se maridar amb una femna liura. L'afranquiment es possible per crompa de la libertat o per adopcion. Pasmens, dins lo periòde d'esclavatge, l'esclau es considerat coma un ben o una marchandisa (d'una valor identica a aquela d'un ase). Dins la societat itita, la situacion de l'esclau èra un pauc pus favorable. Èra considerat coma un èsser uman e mai se fasiá partida d'una classa sociala inferiora.
Molin de vent
Referéncias
Molino
Esclavatge
L'esclavatge dins la Grècia Antica
L'esclavatge es probable present en Grècia dempuei 1200 avC. Son istòria es importanta car aguèt un ròtle sus fòrça societats ulterioras. Durant una premiera epòca, de l'invasion doriana au sègle V avC, lo nombre d'esclaus paréis feble. Coma en Egipte, leis esclaus semblan de constituïr un còrs especializat dins de pretzfachs sensibles coma l'entretenança dei vinhas o lo trabalh dins lei minas de Laurion. L'esclavatge per deute, la captura de presoniers de guèrra e lei tributs èran lei fònts principalas d'esclaus. Dins aquò, en Peloponés, lei populacions d'Ilotas au servici dei ciutadans espartencs avián un estatut identic a aqueu d'un esclau. Se cau egalament nòtar qu'en causa de tensions socialas importantas, l'esclavatge per deute foguèt enebit dins abòrd de ciutats-Estats. Per exemple, en Atenas, foguèt lo cas au sègle VI durant lei reformas mesas en plaça per Solon.
A la fin dau sègle V avC, lei guèrras intèrnas e de transformacions socialas entrainèron una aumentacion importanta de l'esclavatge. D'una maniera generala, lo trabalh venguèt rar dins lei minas, lei trabalhs publics e l'artesanat. Per exemple, la fortuna de Demostèn, ben coneguda gràcias a divèrsei documents, èra subretot constituida per d'esclaus capables de fabricar de cotèus. Dins l'agricultura, la man d'òbra remplacèt jamai totalament lo trabalh dei païsans liures mai poguèt representar una part considerabla dei trabalhaires agricòlas dins certanei regions, especialament en Atica.
L'estatut deis esclaus grècs li permetiá d'aver certanei drechs coma aqueu de recebre un salari, d'aver una certana forma de proprietat e de se maridar. En revènge, avián ges de drech politic o judiciari. Per exemple, lo testimoniatge d'un esclau èra pas acceptat per un tribunau. De mai, l'estatut d'un esclau grèc èra aqueu d'un ben. Lei condicions de vida d'aqueleis esclaus son mau conegudas. Semblan corrèctas en vila mai pus duras a la campanha e dins lei minas. Avián la possibilitat de crompar sa libertat, çò que sembla un mejan important per motivar seis esclaus de part dei mèstres.
Durant lo periòde ellenistic, lo nombre d'esclaus aumentèt. Pasmens, foguèron d'ara endavant concentrat dins lei grands domenis agricòlas. Aquò marquèt un periòde novèu car permetèt pauc a pauc ais esclaus de s'organizar. Durant la segonda mitat dau sègle II avC, aquò entraïnèt una multiplicacion dei revòutas.
La Roma Antica
thumb|Fèrres d'esclau romans.
Coma en Grècia, l'esclavatge dins la Roma Antica aguèt una influéncia importanta sus l'esclavatge en Euròpa durant lei sègles seguents. Totjorn coma en Grècia, lo nombre d'esclaus èra, a l'origina, fòrça feble. La màger part èran de presoniers de guèrra. Aquela origina explica l'aumentacion fòrta dau nombre d'esclaus a partir dau sègle II (Guèrras Punicas, Guèrra dei Gàllias...) e lo trabalh deis esclaus venguèt un aspècte centrau de l'economia romana.
Sinarcas
Sinarcas es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Voltaire
François-Marie Arouet dich Voltaire (21 de novembre de 1694, París - 30 de mai de 1778, París) es un filosòf francés dau movement dei Lutz. Personalitat pus conegut dau periòde, es l'autor d'una òbra considerabla dins lei domenis de la filosofia, de l'istòria e de la literatura. Participèt tanben a l'introduccion de l'empirisme e deis idèas de Newton en França e en Euròpa. Pasmens, la partida pus famosa de son trabalh es sa defensa de sa libertat, de la rason e de l'esperit critic per combatre l'intolerància e l'injusticía. Es enterrat dins la cripta dau Panteon de París.
Nascut dins una familha de la pichona noblesa francesa, Voltaire aguèt una vida agitada en causa de sei posicions filosoficas e de son libertinatge. Durant sa jovença, foguèt ansin empresonat mai d'un còp a la Bastilha a la demanda de son paire ò deis autoritats. Pasmens, dins lo corrent deis ans 1720-1730, un sejorn en Anglatèrra e lo rescòntra amb Émilie du Châtelet, fisiciana importanta dau sègle XVIII, li permetèron de descubrir d'autrei culturas e lei basas de la sciéncia modèrna. A partir deis ans 1740, Voltaire desvolopèt una filosofia basada sus l'estudi dei fachs observables destinada e fixèt lo melhorament dei condicions de vida deis òmes coma objectiu de la disciplina. Criticant fòrça la religion, lei supersticions, leis injustícias, venguèt alora una figura majora de la vida intellectuala europèa fins a sa mòrt.
Jovença e formacion
Nascut lo 21 de novembre de 1694 a París, François Marie Arouet èra lo cinquen enfant de François Arouet (1649-1722) e de Marguerite Daumart (1661-1701). Son paire èra lo titular de cargas que li permetián d'intrar en contacte amb l'aristocracia. Foguèt notari reiau de 1675 a 1696 avans de venir recebeire deis espècias amb lo títol de « conselhier dau rèi ». Donèt una educacion avançada a sei fius e François Marie Arouet anèt au collègi jesuita de Louis-le-Grand de 1704 a 1711. Pasmens, François Marie Arouet venguèt tanben un adèpte dau libertinatge mondan.
Aqueu libertinatge entraïnèt de tensions au sen de la familha entre François Marie e son fraire ainat Armand e, mai que mai, entre François Marie e son paire. Ansin, per afiermar son independéncia, François Marie Arouet pretendèt de còps èsser lo fiu d'un cançonista. Dins aquò, en parallèl, leis estudis seguits per François Marie Arouet permetèron de desvolopar sei talents literaris e oratòris.
Lo començament d'una carriera de polemista
thumb|right|Retrach de Voltaire realizat vèrs [[1724-1725.]]
Après seis estudis, lo libertinatge de Voltaire li causèt quauquei problemas. Premier, son paire lo mandèt dins la vila de Can avans de li demandar d'anar a L'Aia en 1713. Pasmens, tres ans pus tard, lo Regent l'exilièt a Sully-sur-Loire après la publicacion de quauquei vèrs critics. En 1717, ordonèt son empresonament a la Bastilha durant 11 mes.
Voltaire aprofichèt aqueu periòde per començar la redaccion de sei premiereis òbras literàrias. La premiera foguèt la pèça de teatre Edip qu'obtenguèt un certan succès en novembre de 1718. Puei, en 1723, pareguèt la premiera version de L'Enriada, una poèma epic de 4,300 alexandrins sus Enric IV. Pasmens, Voltaire aguèt de dificultats per trobar un editor.
De mai, en 1726, un incident l'opausèt a Guy-Auguste de Rohan-Chabot (1683-1760), un gentilòme d'un ostau prestigiós dau Reiaume de França. De Rohan-Chabot umilièt publicament Voltaire en ordonant de lo bastonar. Desirós de venjar son onor dins un duèl, Voltaire foguèt tornarmai empresonat a la Bastilha per lo rèi Loís XV (1713-1774). I demorèt solament doas setmanas mai deguèt s'exiliar a sa sortida.
Lo sejorn en Anglatèrra
Voltaire chausiguèt Anglatèrra per son exili. Aprenguèt sensa dificultat l'anglés e s'installèt a Londres. Aqueu sejorn durèt dos ans e aguèt una influéncia majora sus la seguida de sa vida. D'efiech, i descurbiguèt mai d'un scientific ò d'un filosòf coma Isaac Newton (1642-1727). S'interessèt tanben a la capitada materiala de la populacion anglesa qu'aviá un nivèu de vida superior a aqueu dei Francés. Enfin, notèt l'esperit de libertat que caracterizava la vida intellectuala d'Anglatèrra.
Lo periòde londonenc de Voltaire foguèt donc marcat per de recèrcas importantas sus la civilizacion, la societat, la filosofia e la literatura anglesa. La sintèsi d'aqueu trabalh foguèt publicada en 1733 dins lei Letras Anglesas. En parallèl, en 1728, trobèt un editor anglés que li permetèt de publicar la version complèta de L'Enriada.