cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mart (planeta)
Calòtas polaras
thumb|right| Pòl nòrd de Mart. La superfícia de la planeta presenta divèrses tipes de formacions permanentas, que demest elas, las pus aisidas d'observar son doas grandas tacas blancas situadas dins las regions polaras, una mena de calòtas polaras de la planeta. Atal coma la vapor d'aiga se sublima sus Mart aproximativament a, lo gas carbonic o fa a. Aquesta diferéncia dona a las calòtas polaras de Mart un caractèr singular. Quand arriba la sason freja, lo depaus de glaç etèrne comença per se cobrir d'un jaç de rosada blanca deguda, coma es estat dich, a la condensacion de la vapor d'aiga atmosferica ; puèi, quand la temperatura contunha de mermar e deven inferiora a, l'aiga gelada dispareis sot un mantèl de nèu carbonica que, de la calòta polara, s'espandís fins a passar de vegadas lo parallèl dels 60º. N'es atal perque una partida de l'atmosfèra de CO2 se gèla. Invèrsament, dins l'emisfèri opausat, la prima fa que la temperatura despasse, çò que provòca la sublimacion de la neu carbonica e la reculada de la calòta polara; puèi, quand lo termomètre monta a mai de , se sublima, a son torn, la rosada blanca ; alara demòran pas que los glaces permanents, mas ja lo freg torna e aqueles subiràn pas una ablacion importanta. La massa de glaç etèrne a aperaquí de diamètre e  d'espés. Atal las calòtas polaras son formadas per un jaç fòrça prim de glaç de CO2 e se pòt qu'al dessot de la calòta sud i aja de glaç d'aiga. Pendent l'estiu austral, lo dioxid de carbòni se sublima entièrament, laissant un jaç residual de glaç d'aiga. En cent ans d'observacion, la calòta polara sud a disparegut dos còps completament, mentre qu'al nòrd o a pas jamai fach. Se sap pas se i a un jaç semblable de glaç d'aiga sot la calòta polara nòrd, donat que lo jaç de dioxid de carbòni dispareis pas jamai completament. Ven del fach que malgrat que lo clima dins l'emisfèri sud siá pus rigorós, las cortas sasons de la prima e de l'estiu de l'emisfèri austral arriban quand lo solelh es al perièli, atal las temperaturas maximalas arriban dins l'emisfèri sud e la calòta ne sofrís. Mentretant, las temperaturas pus bassas tanben arriban al sud perque l'auton e l'ivèrn son longs e que lo solelh es a l'afèli.
Las calòtas polaras mòstran una estructura estratificada amb de jaces alternats de glaç e de divèrsas quantitats de polsa escura. Se coneis pas amb certitud lo mecanisme qu'explica l'estratificacion, mas pòt èsser deguda a de cambiaments climatics religats a de variacions a tèrme long de l'inclinason de l'eqüator marcian (a respècte del plan de l'orbita). Poiriá tanben i aver d'aiga amagada sot la superfícia a de latituds mendres. Los cambiaments sasonièrs dins las calòtas produsisson de cambiaments de la pression atmosferica globala d'a l'entorn de 25% (mesurats als ponches d'aterratge dels Viking).
Mars Global Surveyor establiguèt a la fin de 1998 que la massa totala de glaç de la calòta polara nòrd equival a la mitat del glaç qu'existís en Groenlàndia e constituís la resèrva d'aiga màger del Sistèma Solar, exceptat la Tèrra. De mai, lo glaç del pòl nòrd de Mart es pausat subre una granda depression del terren e es cobèrt per de. Los traches topografics novèls suggerisson que la calòta nòrd marciana mòstra un gròs montèl de glaç descopat per un remolin semicircular que poiriá èsser d'origina eoliana. La calòta gelada sembla de s'enauçar abruptament del terren adjacent amb de penjals subtes e s'acabant en un plan de glaç. Lo glaç presenta a la broa de la calòta de bendas claras e escuras que semblan d'indicar de procès de sedimentacion. I a pas d'emprentas d'impacte, çò que significa que la calòta e sos depaus poirián aver solament 100,000 ans. Per contra, la calòta de l'emisfèri sud formada, çò sembla, pas que de CO2, mòstra de cràters d'impacte que poirián indicar una ancianetat d'un miliard d'annadas.
Atmosfèra
L'atmosfèra de Mart es fòrça tèuna, amb una pression superficiala de 7 a 9 mbar, de comparar amb los 1033 mbar de l'atmosfèra terrèstra : es solament un centen de la pression terrèstra. La pression atmosferica varia amb l'altitud, de gaireben 9 mbar dins las depressions pus prigondas fins a 1 mbar a la cima de l'Olympus Mons. Se compausa mai que mai de dioxid de carbòni (95,3%) amb 2,7% d'azòt, 1,6% d'argon e de traças d'oxigèn (0,15%), de monoxid de carbòni (0,07%) e de vapor d'aiga (0,03%). La proporcion d'autres elements es infima e son dosatge escapa a la sensibilitat dels instruments utilizats fins ara; en particular, la concentracion d'ozòn es de centenats de còps mendre que sus Tèrra, e per aquesta rason la radiacion ultravioleta atenh lo sòl marcian sens èsser filtrada. thumb|[[Olympus Mons]]
L'atmosfèra marciana es pas blava, coma la de la Tèrra, mas ròsa saumon a causa de la dispersion de la lutz pels grans de polsa fòrça fins provenent del sòl ferruginós. Es pro densa per èsser lo sèti de vents violents e de grandas tempèstas de polsa que, de vegadas, pòdon englobar la planeta entièra durant de meses. Aquestes vents son responsables de l'existéncia de dunas de sabla dins los desèrts marcians. Las nívols pòdon èsser de tres colors : blancas, jaunas e blavas. Las nívols blancas son de vapor d'aiga condensada o de dioxid de carbòni a las latituds polaras. Las jaunas, de natura pelosa, son lo resultat de las tempèstas de polsa e se compausan de particulas d'1 μm. D'ivèrn, a las latituds mejanas, la vapor d'aiga se condensa dins l'atmosfèra e forma de nívols leugièras de cristals de glaç extrèmament fins. A las nautas latituds, la condensacion de l'anidrid carbonic forma d'autras nívols compausadas de cristals de nèu carbonica.
L'atmosfèra marciana es de segonda generacion. L'atmosfèra que l'a precedida a dobèrt camin a una autra, que sos elements provenon pas dirèctament de la nebulosa primitiva. Una atmosfèra de segonda generacion es lo resultat de l'activitat de la planeta. Atal, lo volcanisme voja dins l'atmosfèra cèrts gas, que demest eles predominan lo gas carbonic e la vapor d'aiga. Lo primièr rèsta dins l'atmosfèra, del temps que lo segond tend a se gelar dins lo sòl freg. L'azòt e l'oxigèn son produches sus Mart pas qu'en proporcions infimas. Al contrari, l'argon es relativament abondant dins l'atmosfèra marciana. Aquò a pas res d'estranh : los elements leugièrs de l'atmosfèra (idrogèn, èli, etc.) son los que se dissipan pus aisidament dins l'espaci interplanetari perque sos atòms e moleculas, quand se dordan entre eles, atenhon la segonda velocitat cosmica ; los gas pus pesants finisson per se combinar amb los elements del sòl ; l'argon, malgrat que siá leugièr, es pro pesant per que son escapament cap a l'espaci interplanetari siá malaisit, e d'autra part, coma es un gas neutre o inèrt, se combina pas amb los autres elements ; atal, malgrat que se libère del sòl en proporcions infimas, s'acumula progressivament.
Malgrat que i aja pas d'indicis d'activitat volcanica actuala, recentament la nau europèa Mars Express a trobat de traças de metan dins una proporcion de 10 parts per un miliard. Aqueste gas a necessàriament una origina volcanica o biologica. Lo metan pòt pas demorar longtemps dins l'atmosfèra ; s'estima a 400 ans lo temps que met per disparéisser de l'atmosfèra de Mart. Aquò supausa que i a una font que lo produsís ; se pòt que de volcans coma Olympus Mons ajan conservat una activitat residuala.
Climatologia
Subre las temperaturas que reinan sus Mart, se dispausa pas encara de donadas sufisentas permetent de conéisser son evolucion dins lo corrent de l'annada marciana e a las diferentas latituds e, encara mens, las particularitats regionalas. De fach, son de mal comparar las temperaturas enregistradas per las diferentas sondas qu'an explorat aquela planeta : non solament s'es utilizat d'instruments de naturas divèrsas, mas tanben las condicions de son emplec an variat, puèi que dins cèrts cases la temperatura es estada mesurada dins lo quite sòl, dins d'autres, a una cèrta nautor, mentre que d'autras sondas mesuravan la temperatura del sòl dempuèi l'orbita ont èran satellizadas.
Las sasons sus Mart
Coma lo de la Tèrra, l'eqüator marcian es inclinat a respècte del plan de l'orbita : fa un angle de 25,19º. Los dos plans se copan en indicant una direccion qu'es nomenada punt Àries (Vernal) en la Tèrra o punt Vernal de Mart quand l'orbita copa l'eqüator de la planeta dins lo sens ascendent. Los dos punts son pres per origina de las longituds solaras (aerocentricas, en onor del dieu Arès) Ls, mesuradas sus l'orbita, o de las Ascensions Drechas As, mesuradas sus l'eqüator. La prima comença dins l'emisfèri nòrd a l'equinòcci de prima, quand lo Solelh travèrsa lo punt vernal en passant de l'emisfèri Sud al Nòrd (Ls = 0 e creissent). Dins lo cas de Mart, aquò a tanben una significacion climatica. Los jorns e las nuèchs son de durada egala e la prima comença dins l'emisfèri nòrd ; aquesta dura fins que LS = 90º : es lo solstici d'estiu ont lo jorn a una durada maximala dins l'emisfèri nòrd e minimala dins l'emisfèri sud.
D'un biais analòg, Ls = 90°, 180°, e 270° indican per l'emisfèri nòrd lo solstici d'estiu, l'equinòcci d'auton, e lo solstici d'ivèrn respectivament, mentre que dins l'emisfèri sud es l'invèrs. Coma la durada de l'annada marciana es aproximativament dobla de la de l'annada terrèstra, la durada de las sasons o es tanben. La diferéncia entre sas duradas es pus importanta (pòt aténher 51 sòls, mentre que sus Tèrra, despassa pas 4,5 jorns) perque l'excentricitat de l'orbita marciana es fòrça mai granda que la terrèstra. Vaquí la durada de las quatre sasons sus Mart :
Actualament l'emisfèri nòrd benefícia d'un clima pus doç que l'emisfèri sud. La rason es evidenta : l'emisfèri nòrd a d'autons (143 jorns) e d'ivèrns (154 jorns) corts e de mai quand lo Solelh es al perièli, çò que fa que sián pus doces, vist l'excentricitat de l'orbita de la planeta. De mai la prima (194 jorns) e l'estiu (178 jorns) son longs, mas coma lo Solelh es a l'afèli, son pus fregs que los de l'emisfèri sud. Per l'emisfèri sud, la situacion es invèrsa. Atal, i a una compensacion parciala entre los dos emisfèris pel fach que las sasons de pus corta durada an luòc quand la planeta es al perièli e que recep alara del Solelh mai de lutz e de calor. A causa de la retrogradacion del punt Vernal e de l'avança del perièli, la situacion se decanta de mai en mai. Dins 2940 annadas terrèstras, lo perièli s'alinharà sul solstici d'ivèrn. Carl Sagan prepausèt en 1971, per conciliar l'evidenta erosion idrica amb l'actuala raretat de vapor d'aiga, la teoria del. Amb l'alinhament del perièli sul solstici d'ivèrn, i aurà dins l'emisfèri nòrd, d'ivèrns corts e fòrça doces (vist la proximitat del perièli) e d'estius longs. A l'invèrs dins l'emisfèri sud. Aquò provocariá lo transferiment a travèrs de l'atmosfèra de l'importanta calòta polara nòrd al pòl sud. Dins l'operacion, la màger part dels glaces d'aiga e de CO2 se trobarián sot forma de vapor dins l'atmosfèra, produsent un efècte de sèrra. La temperatura superficiala montariá, la pression aumentariá e pendent qualques milièrs d'annadas s'interrompriá lo per donar luòc a una. Al cap de 27,850 ans la situacion s'invertiriá.
Satellits de Mart
Mart a dos satellits minusculs, dos rocàs de forma irregulara, Fòbos e Deimos. Lo primièr mesura 27 x 21 x 19 km e lo segond 15 x 12 x 11 km. Deimos gravita a 20,000 km d'altitud e Fòbos a 6100 km. Malgrat que sián tan pròches, aqueles astres son visibles dins lo cèl marcian pas que coma de ponches luminoses plan lusents. La luminositat de Deimos pòt èsser comparabla a la de Vènus vista de la Tèrra ; la de Fòbos es mantun còp pus intensa.
thumb|Fòbos e Deimos (talhas comparadas).
Fòbos vira a l'entorn de Mart en 7 h 39 min 14 s. Coma sa revolucion es fòrça mai rapida que la rotacion de la planeta subre son axe, lo satellit sembla de descriure un movement retrograd : se lèva a l'Oèst e trescòla a l'Èst. Deimos inverteix 30 h 17 min 55 s en recórrer son orbita. Sa revolucion es, per consequent, un pauc pus longa que la rotacion de la planeta, çò que fa que lo satellit se desplaça lentament dins lo cèl : tarda 64 h entre son levar, a l'Èst e son trescòl, a l'Oèst. Çò pus curiós es que pendent lo temps que rèsta visible, complís dos còps lo cicle complet de sas fasas. Una autra particularitat d'aquestes satellits es que, coma gravitan dins lo plan eqüatorial de la planeta e tan près de la superfícia d'aquesta, son etèrnament invisibles de las regions polaras : Deimos pòt pas èsser vist al delà del parallèl 82º e Fòbos al delà del parallèl 69º. De tot biais, compte tengut de sas dimensions pichonas, aquestas lunas minusculas pòdon a pena dissipar las tenèbras de la nuèch marciana, e aquò pendent de corts periòdes de temps, puèi que, en gravitant tan près de la planeta e sus d'orbitas eqüatorialas, passan la màger part de la nuèch amagats dins lo còn de l'ombra projectada per la planeta, es a dire sens èsser esclairats per la lutz solara.
Astronomia dins lo cèl de Mart
thumb|right| Trescòl de Solelh observat de la superfícia de Mart per lo robòt Spirit.
Las planetas superioras o exterioras passan pas jamai entre lo Solelh e la Tèrra : sas fasas son pauc marcadas (se vei totjorn mai de la mitat del disc), fach qu'es aisit de demostrar per la geometria elementària. Considerant lo triangle Solelh-Mart-Tèrra, l'angle de fasa es lo que forman lo Solelh e la Tèrra vistes de Mart ; atenh sa valor maximala a las qüadraturas quand lo triangle STM es rectangle en la Tèrra. Per Mart, aqueste angle de fasa es pas jamai superior a 42º, e son aspècte de disc gibós es analòg al que presenta la Luna 3,5 jorns abans o après la luna plena (la partida escura passa pas 1/8 del disc). Aquesta fasa, aisidament visibla amb un telescòpi d'amator, Galileo Galilei la poguèt pas jamai veire, e supausèt solament son existéncia.
Observacion del Solelh
Vist de Mart, lo Solelh a un diamètre aparent de 21' (al luòc de 31,5' a 32,6' quand es vist de la Tèrra). Los scientifics que menavan Spirit e Opportunity li faguèron observar un trescòl de Solelh ; se poguèt constatar coma s'avalís, escondut per la polsa en suspension dins l'atmosfèra.
Observacion dels eclipsis solars de Fòbos
Las camèras de la nau Opportunity captèron lo 10 de març de 2004 l'eclipsi parcial de Solelh causat pel satellit Fòbos. Lo satellit tapa una granda partida del Solelh car es pus grand que Deimos e orbita fòrça mai près de Mart. L'eclipsi de Deimos captat lo 4 de març de 2004 es comparable al transit d'una planeta.
Observacion de la Tèrra
Vista de Mart pels futurs astronautas, la Tèrra serà una magnifica estela blavenca e tan lusenta coma Jupitèr, almens pendent los periòdes favorables (conjoncions inferioras de la Tèrra), puèi que nòstre glòbe presentarà, vist de Mart, las meteissas fasas que Vènus vista de la Tèrra. Tanben, coma Vènus e Mercuri, la Tèrra serà un astre visible alternativament de matin e de vèspre. Amb un telescòpi installat sus Mart se poirà apreciar l'espectacle resultant de la conjugason dels movements de la Tèrra e de la Luna, e tanben de la combinason de las fasas dels dos astres: passatge de la mièjaluna sus la mitat escura del disc terrèstre ; passatge del sistèma Tèrra-Luna davant lo disc solar pendent los eclipsis.
Transits de la Terra sus lo disc solar
Lo 10 de novembre de 2084 escairà lo transit venent, vist de Mart, de la Tèrra sus lo disc solar. Aquestes transits se repetisson aproximativament cada 79 ans. Los transits d'octobre-novembre escason quand Mart es en oposicion e près del nos ascendent ; los transits d'abril-mai quand es près del nos descendent. Lo transit de l'11 de mai de 1984 previst per J. Meeus serviguèt d'inspiracion a l'escrivan Arthur C. Clarke per escriure Transit of Earth ont un astronauta laissat sol sus Mart descriu lo rar fenomèn astronomic pauc abans de morir a causa de la manca d'oxigèn.
Observacion de Mart
Se dins l'orbita marciana se dessenha la de la Tèrra, fòrça mens alongada, se pòt observar tanben que la distància de la Tèrra a Mart vària considerablament. Al moment de la conjoncion, es a dire quand lo Solelh es situat entre las doas planetas, la distància entre aquestas pòt èsser de e lo diamètre aparent de Mart es de 3,5" ; pendent las oposicions pus favorablas, aquesta distància es redusida a mens de  e lo diamètre aparent de Mart es de 25". Pendent l'oposicion, atenh una magnitud de -2,0 e a las oposicions perielicas -2,8 que la planeta es alara la pus lusenta a l'excepcion de Vènus e Jupitèr. Compte tengut de la pichonetat del glòbe marcian, son observacion telescopica es interessanta solament pendent los periòdes que precedisson o seguisson las oposicions.
Istòria de l'observacion de Mart
Tycho Brahe mesurèt escrupulosament lo movement de Mart dins lo cèl. Sas observacions astronomicas excellentas, sonhosament notadas, permetèron a Johannes Kepler de descobrir la natura elliptica de l'orbita marciana, e pus generalament de totas las orbitas planetàrias, que fins alara èran consideradas circularas. Kepler sintetizèt sas descobèrtas en tres leis, actualament conegudas amb lo nom de leis de Kepler.
Fins al sègle XVII la motivacion principala de l'observacion de Mart èra astrologica. Un còp inventat lo telescòpi, Galileo Galilei vèrs 1610 ja descriguèt Mart coma un disc, en li donant l'estatut de mond, coma la Tèrra o la Luna. En 1659, Christiaan Huygens descriguèt e dessenhèt la primièra caracteristica de Mart, ben visibla, un triangle escur nomenat pus tard Syrtis Major. En seguent aquesta marca, Huygens dedusiguèt corrèctament la durada del jorn marcian, una pauc pus long que lo de la Tèrra. Cap al decènni de 1670, Giovanni Cassini detectèt las marcas lusentas e blancas dels pòls.
A la fin del sègle XVIII, William Herschel melhorèt l'optica dels telescòpis e contunhèt l'observacion de Mart. Confirmèt l'existéncia dels pòls, e son expansion pendent l'ivèrn e mai sa quasi disparicion pendent l'estiu. Justifiquèt aqueste fach en argumentant que la planeta roja, coma la Tèrra, a una inclinason axiala ; aiçò explica l'existéncia de sasons (mas i son aperaquí dos còps pus longas que sus Tèrra). Tanben observèt de tacas lusentas e mobilas qu'interpretèt corrèctament coma de nívols.
Dins los decènnis que seguiguèron, d'erudits nombrós dessenhèron divèrsas cartas de Mart e nomenèron las tacas escuras o claras de sa superfícia. Pasmens, fòrça d'aquestas cartas se contradisián entre elas.
El 1877, quand Mart s'aprochèt de l'orbita terrèstra, Giovanni Schiaparelli dessenhèt la melhora carta jamai facha de la planeta roja. De mai, prepausèt una seria de noms en latin que, adaptats, foguèron acceptats ulteriorament per l'Union Astronomica Internacionala en 1958 e son encara utilizats uèi. La nomenclatura de Mart, coma la de la Luna, nomena las tacas escuras coma de massas d'aiga e las tacas lusentas coma de superfícias terrèstras. Qualques exemples : Mare Sirenum "mar de las serenas", Solis lacus "lac del Solelh", Chryse Planitia "plana daurada", Utopia, Arcadia...
Exploracion espaciala de Mart
right|thumb|200px|Fotografia de la superfícia de Mart presa per [[Viking 1.]] La primièra sonda que visitèt Mart foguèt Mariner 4 en 1965. Amb Mariner 6 e 7, qu'arribèron sus Mart en 1969, capitèron pas qu'a observar una planeta plena de cratèrs e parièra a la Luna. Mariner 9 foguèt la primièra que se placèt en orbita marciana, al mitan d'una tempèsta de polsa espectaclosa, la primièra que mostrèt una planeta amb de canals semblant un malhum idrografic, de vapor d'aiga dins l'atmosfèra, suggerissent atal un passat de Mart diferent. Las primièras naus qu'aterrèron sus Mart foguèron Viking 1 e 2 en 1976. Après los resultats negatius de sas experiéncias biologicas, l'exploracion marciana s'interrompèt pendent 20 ans. Lo 4 de julhet de 1997, Mars Pathfinder aterrèt sus Mart e provèt qu'èra possible qu'un robòt pichonèl (Sojourner) se passegèsse sus la planeta. En 2004 la mission Mars Exploration Rover, scientificament pus ambiciosa, mandèt dos robòts, Spirit e Opportunity, qu'aterrèron dins doas zonas de Mart diametralament opausadas per analisar las ròcas, en cèrca d'una preséncia anciana e prolongada d'aiga. Mars Express, Mars Odissey e Mars Global Surveyor son d'autras sondas arribadas sus Mart dins los darrièrs ans e que contunhan encara sa mission scientifica. La darrièra sonda qu'arribèt sus Mart foguèt Mars Reconnaissance Orbiter que se metèt en orbita marciana lo 10 de març de 2006.
Meteorits d'origina marciana
Los meteorits nomenats SNC son originaris de Mart. Se coneis amb seguretat son origina car contenon de pichonas bofigas de gas que sa composicion coïncidís amb la mesurada per las sondas Viking.
Lo 6 d'agost de 1996, lo Dr. David McKay, de la NASA, anoncièt l'identificacion de compausats organics dins lo meteorit marcian ALH84001. Lo meteorit foguèt ejectat de Mart per un impacte meteoric fa 15 milions d'annadas, tombèt dins l'Antartida fa 13,000 ans e foguèt trobat en 1984. Proven d'una ròca marciana solidificada fa 4,5 miliards d'annadas quand se formèt la planeta. Fòrça scientifics foguèron pas d'acòrdi amb l'anonci, que qualifiquèron de prematur e probablament faus. Las revelacions extraordinàrias exigisson de pròvas extraordinàriament fisablas ; la simpla preséncia de rèstas coma las que crèa lo material organic significa pas qu'aja una relacion amb la vida, malgrat qu'una explicacion non biologica siá improbabla. En decembre de 1997, un grop de scientifics desmentiguèt totalament la NASA en demostrant que dins la ròca i aviá de minerals d'aparéncia parièra a cèrts microorganismes, mas amb una origina quimica e sens res de veire amb la vida.
Cubells
Cubells es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Tona
La tona (simbòl t), es una unitat de massa que val mila quilogramas, es a dire . Se pòt tanben escrire: = 1 x. A vegada, per la distriar de las autras tonas utilizadas subretot als Estats Units d'America e dins de domènis tecnics, es nomenada « tona metrica ». Val.
La tona apareis sus la taula del Sistèma Internacional d'Unitats: es pas una unitat del SI, mas lo seu usatge es associat al Sistèma Internacional a causa del seu ròtle practic important.
Un mètre cube d’aiga pesa una tona.
Unitas anglosaxonas
La tona es tanben una unitat anglosaxona :
Aqueles païses qu'emplegan aquelas darrièras unitats designan la tona del SI jol nom de tonne (au luòc de ton) o metric ton (« tona metrica »).
Unitat d’energia
thumb|[[Essai nucléaire Apache pendent l’operacion Redwing, lo 9 de julhet de 1956]]
Unitat de fòça
thumb|Lançament d'una fusada Proton-K a [[Baïkonor, lo 20 de novembre de 1998]] En astronautica, la tona es l’unitat de pojada d’un motor de fusada, que val 1,000 kgf.
Massa frenada dels corregs ferroviaris
La tona-stop (TS), o a vegada tona-fren, es una unitat utilisada dins lo domèni ferroviari per exprimir la massa frenada d'un correg.
Castèthnau d'Eusan e La Barrèra
Castèthnau d’Eusan e La Barrèra (en francés e oficiaument Castelnau d’Auzan Labarrère) qu’ei ua comuna navèra d’Armanhac creada lo 1èr de genèr de 2016 per fusion de las comunas de Castèthnau d'Eusan e La Barrèra; cada anciana comuna que ven comuna delegada Administrativament, qu'ei dens la comunautat de comunas deu Gran Armanhac, lo canton d'Armanhac Tenarèsa, l’arrondiment de Condòm, lo departament de Gers e la region d' de l’estat francés.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Vejatz a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.
Istòria
Per las annadas abans 2016, véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.
Demografia
Per las annadas abans la fusion, véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.
Lòcs e monuments
Véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.
Personalitats ligadas dab la comuna
Véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.
Jan Hellström
Jan Hellström, naissut lo 21 de febrier de 1960 en Suècia, es un ancian jogaire de fotbòl internacionau suedés.
Aglomeracion d'Agen
L'Aglomeracion d'Agen, Comunautat d'Aglomeracion d'Agen avant lo 1èr de genièr 2016, es una estructura intercomunala dins lo sud del departament d'Òlt e Garona, en Occitània. Agropa la vila d'Agen e autras 30 comunas vesinas.
Istòria
Resulta de la fusion lo 1èr de genièr de 2013 de la Comunautat d'Aglomeracion d'Agen, de la Comunautat de Comunas del Canton de La Pluma e de la comuna de Pont deu Casse.
La prefectura i restaca, lo 1èr de genièr de 2016, las doas comunas de Castelculhèr e Sent Pèir de Clairac qu'èran pas dins cap d'estructura intercomunala.
Sent German de la Ribèra
Sent German de la Ribèira (Saint-Germain-de-la-Rivière en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La Chapela de Montaborlet
La Chapela de Montaborlet (La Chapelle-Montabourlet en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lɒθɒ’pɛlɒ] [demũntɒbur’le].
Samatiá
Samatiá (oficialament en francés Saint-Mathieu) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los samatiauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Samatiá en Nauta Vinhana
L'Espluga Calba
L'Espluga Calba es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Dinastia Shang
La dinastia Shang fuguèt la segonda dinastia chinesa tradicionala e es la premiera que son existéncia es demostrada per de vestigis arqueologics. Reinèt de 1750 a 1040 avC. Èra basat sus la cultura de milh e desvolopèt divèrsei trachs caracteristics de la societat chinesa dei periòdes seguents coma lo culte deis ancians e una ierarquia estricta. Lo rèi dominava la societat gràcias a sei foncions religiosas. Existiá una aristocràcia qu'èra cargada de la guèrra còntra lei populacions estrangieras e, de còps, entre elei.
Mézières-au-Perche
Mézières-au-Perche es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Adam Dietrich
Adam Dietrich siguèt un botanista alemand, naissut lo 4 de novembre de 1711 a Ziegenhain e mòrt l'11 de julhet de 1782 dins aquela mema vila.
Vilanòva de Bèrc
Vilanòva de Bèrc (Villeneuve-de-Berg en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Toponimia
La prononciacion es [,vilɔ'nɔvɔ] a Vauvinhièra e a Sant Thomé. Lo determinant Bèrg es citat dins [sentan'djɔw de'bɛr], Sant Andiòu de Berg, aquò a Sant Thomé, per un locutor passiu de competéncia lingüistica febla. Bèrg es una montanha situada a l'èst e sud-èst de la vila. Probable que chau escriure Bèrg.
Una vilanòva (vilanuèva, vilanava) es una aglomeracion novèla creada a l'Edat Mejana, entre la fin delh sègle X d'aquí alhs sègles XIII-XIV, sense que siá mençonat se de franchesas son acordadas aus abitants, a la diferéncia de las Vilafrancas. Vilanòva es una bastida reiala, creada per pariatge entre lo rei de França Felip l'Ardit e l'abat delh monestièr cistersenc de Masan, çò qu'es pas en contradiccion amb la nocion de vilanòva.
Fèrre de Caval (tramvai de Tolosa)
Fèrre de Caval es una estacion de las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa.
Situacion sul malhum
Fèrre de Caval es situada sus las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa, entre las estacion Avenguda de Murèth – Marcel Cavaillé al sud-oèst e Isla del Ramier a l'èst.
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 20 de decembre de 2013 dins l'encastre del perlongament Garona de la linha T1 del tramvai.
Accès e acuèlh
L'estacion es a costat de la plaça al Fèrre de Caval, al començament del pont de Sent Miquèl.
Intermodalitat
L'estacion es en correspondéncia ambe las linhas de bus Tisséo 13, 14, 31 e lo Noctambus.
26 de setembre
Decèsses
Vejatz tanben:
East
East, de son verai nom Olivier Kponton es un rapaire françés nat en 1969 e mòrt lo 3 febrièr de 1996 a París d'un accident d'escotèr. Es estat actiu al començament de las annadas 1990.
Biografia
East sort son primièr tròç en 1990, fasent apuèi las primièras partidas d'Alliance Ethnik (1991) e d'IAM per « Le Dragon S'éveille Tour » (1993). En part nigerés, e doncas anglofòn, sos primièrs titols foguèron interpretats en anglés, rapant que qualque temps aprèp en françés. Aperten a l'epòca al grop « TOP » (per « Types Original de Poètes »). En 1995, fonda lo labèl Double H, ambe son amic Cut Killer, ambe qui comença d'animar la meteissa annada lo « Cut Killer Show » sus Radio Nova.
Defunta lo 3 de febrièr de 1996 dins un accident d'escotèr alara que se torna a Radio Nova per lo Cut Killer Show, aquò explica que qualques collaboracions son virtualas, son amic Cut Killer agent alogat sos acapellas sus los tròces en question. Aqueste darrièr produsirà en son omenatge lo maxi intitulat « Eastwoo », sortit al començament de 1997, acampant mai d'una collaboracion ambe Fabe, IAM, La Cliqua, e Eros (del grop TOP).
En 2005, un tròç inedit datant de 1995 Straight from the underground es estat ajustat en bonús del DVD Cut Killer Show.
Gelanava
Gelanava (Gellenave en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. En 1829, que fusionè dab Boson, adara Boson e Gelanava.
Geografia
Gelanava qu'ei au sud-èst de la comuna de Boson e Gelanava, en faça de Mimort o Mimors (nom francés) qui ei part delà Midor.
Toponimia
Gela qu'ei una varianta de vièla, era-medisha varianta de vila (sovent un latinisme o eventuaument un francisme en Gasconha), deu latin villa, ací au sens medieval de « vilatge ». Los noms d'aqueth tipe que son conservats dens la meitat oèst de Gers, especiaument au nòrd, près de Condòm, mès tanben dens los Hauts Pirenèus, maugrat lo remplaçament per vila, pr'amor deu francés (aute exemple : gelh = vielh, mes aqueth mot qu'ei eliminat despuish 1800). Lo fenomèn qu'apareish a l'escriut dens los documents sonque a partir de 1600, ,. Nava qu'ei l'adjectiu gascon qui correspon au latin nova. Gelanava qu'ei donc l'equivalent de Vilanova en catalan e de Vilanuèva en Agenés.
Istòria
Sus la mapa de Cassini, Gelanava ei pas indicat com parròpia, mès que vengó comuna a la Revolucion. Gelanava que fusionè dab Boson en 1829, en medish temps que Mimort o Mimors.
Stephen Kiprotich
Stephen Kiprotich (Kapchorwa, Oganda, 27 de febrièr de 1989) es un atleta ogandés especialista en corregudas de longa distància. Se ganhèt la medalha d'aur al maraton dels Jòcs Olimpics de Londres de 2012 amb un temps de 2:08:01. Kiprotich foguèt lo primièr atleta d'Oganda que ganhèsse una medalha als Jòcs Olimpics dempuèi 1996 e la primièra d'aur dempuèi 1972.
Conselh de l'Union Europèa
Lo Conselh de l'Union Europèa, anteriorament nomenat Conselh dels Ministres de l'Union Europèa, es lo principal organ legislatiu e de presa de decision de l'Union Europèa. En aquel Conselh, los representants dels govèrns defendon lors interèsses e establisson de compromeses per pervenir a una decision comuna, en prenent en compte los punts de vista del Parlament Europèu e dels parlaments estatals. Las reünions del Conselh se debanan a Brussèlas, alevat las realizadas en abril e en octobre que se fan dins la vila de Luxemborg. Los Govèrns trabalhan per ensajar de se manifestar amb una sola votz en de questions de politica exteriora, assistits pel Naut Representant per la Politica Exteriora e la Seguretat Comuna, foncion a l'ora d'ara exercida per Javier Solana. thumb|Sèti del Conselh de l'Union Europèa a [[Brussèlas.]]
Espot
Espot es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Estaràs
Estaràs es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Fernand Prax
Fernand Prax (se deuriá benlèu escriure Prats...) (Marmanhac 28 de junh de 1890 – Arpajon, 1970) escriguet dinc La Cabreta durant mai de quaranta ans. Es un poèta orlhagués de trïa.
Fresnois-la-Montagne
Fresnois-la-Montagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Distància de las principalas vilas :
Situé entre Longwy et Longuyon, à 2 km de la frontière belge, le village de Fresnois-la-montagne profite d'un accès facile et direct sur la route RD618 tout en restant à l'abri des nuisances engendrées par cet axe routier.
Distance des principales villes :
27 d'abril
Decèsses
Vejatz tanben:
Jardin
Un jardin es un espaci païsatjat ont son plantats e s'entretenon de plantas ( flors, arbres ornamentals) e d'autras formas botanicas, quitament un simple pelenc pòt definir un jardin. Los jardins pòdon incorporar de materials naturals o artificials. Un espaci ont se cultivan de plantas destinadas a l'alimentacion (ortalissa),se nomena un òrt.
Tipes de jardin
Lo jardin pòt èsser d'òrdre privat o public.
IIau dinastia egipciana
thumb|400px|left|Noms deus reis de la II dinastia dehens la [[Lista Reiau d'Abidòs]] La IInda Dinastia Egipciana que regnè durant la segonda meitat deu -III millenni. Quauques uns deus sons reis que son mentavuts dens lo Canon Reiau de Turin e la Lista Reiau d'Abidòs.
(351) Yrsa
(351) Yrsa es un asteroïde.
IIau dinastia egipciana
Que hè partida (amassa dab la Ièra dinastia egipciana) deu periòde Tinita qui precedè l'Ancian Empèri egipcian. Durant aquesta tempsada lo poder reiau e l'unificacion de las duas tèrras de Hauta e Baisha Egipte que's renforcèn. Aquò que sembla confirmat peu nom de Her (nom d'Òrus) deu purmèr sobeiran : Hetepsekhemoi, aperat deu son nom de.
Saint-Pierre-lès-Bitry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mónegue (comuna)
La comuna de Mónegue es per ara la sola comuna del principat de Mónegue. Resulta de la fusion, en 1918, dels tres municipis de Mónegue, Montcarles e La Condamina. La comuna a quasi las meteissas competéncias qu'una comuna francesa, las competéncias dels nivèls superiors son las de l'estat de Mónegue.
Es devesida en dètz quartiers.
Lo cònsol es Georges Marsan.
Arrigny
Arrigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Spencer Tracy
Spencer Tracy (nascut en Milwaukee, 5 d'abril de 1900, mòrt a Los Angeles, 10 de junh de 1967) foguèt un actor american. Abelit per li jesuistas, Spencer Tracy comença d’estudis per èsser prèire, puèi se fòravia d’aquela vocacion per montar sobre las pòsses, d’en primier a la Marquette University, puèi a l’Acadèmia d’Art Dramatic de Nòva York. Aurà son primier grand succès al teatre en 1930 dedins The Last Mile, ont encarna Killer Meers.
La Fox lo remarca e senha un contracte pel primier còp al cinèma e jòga amb Humphrey Bogart, debutant el tanben, dins un filme de John Ford, Up the River (1930).
Durant cinc ans multiplica li filmes : Quick Millions (1931), Young America (1932) e 20 000 Years in Sing Sing (1932) de Michael Curtiz, onde fa lo ròtle d'un presonier embarrat dins son secret. En 1933 jòga dins A Man’s Castle, de Frank Borzage. Fa de ròtles plan divèrs (gangster, proletari, forçat, mètge o cocha-vestit), ambé de realizators plan divèrs (Walsh, Cummings, Wellman).
En 1935 senha un contracte ambé la MGM. Dedins Fury (1936), es bailejat per Fritz Lang, passa a la comèdia dins Libelled Lady (1936).
Son ròtle de capelan dins San Francisco (1936) li vau una primièra nominacion is Oscars e fa de guel una estèla. Chausís laidonc si ròtles mai librament, ròda dos o tres filmes cada annada e ganha dos Oscars dos ans de tèira, per Captains Courageous (1937), de Victòr Fleming, ont encarna un pescador portugués, e per Boy Town (1938), de Norman Taurog. Fa puèi lo ròtle de Thomas Edison dins Edison the Man (1940), es apariat a Katharine Hepburn dedins Woman of the Year (1941), de George Stevens. Aquel rescontre aurà ‘na seguida e Spencer Tracy rodarà fòrça ambé Katharine Hepburn: Adam’s Rib (1949), e Pat and Mike (1952), realizats per George Cukor.
Chausís si ròtles, e chausís si registas : Vicente Minnelli (Father of the Bride, 1950) (Father’s Little Dividente, 1951), Edward Dmytryk (Broken Lance, 1954), John Sturges (Bad Day at Black Rock, 1955) John Ford (the Last Hurrah, 1958).
Mas la malautiá lo rosiga ; jòga mens e ròda dedins de filmes pus facils, dirigits per Stanley Kramer (The Devil at Four O’Clock, 1961, Judgment at Nuremberg (1961), It’s a Mad, Mad, Mad, Mad World, 1963).
Morís quauquas setmanas après lo rodatge de son darrier filme, onde jogava ambé Katharine Hepburn (Guess Who’s Coming to Dinner, 1967).
Abel Kirui
Abel Kirui (Bomet, Kenya, 4 de junh de 1982) es un atleta kenyan especialista de las corregudas de longa distància. Se ganhèt la medalha d'aur del maraton del campionat del mond de 2009 que se debanèt a Berlin e al de 2011 que se faguèt a Daegu. Durant los Jòcs Olimpics de Londres en 2012, capitèt de ganhar la medalha d'argent en maraton, precedit per l'ogandés Stephen Kiprotich que s'emportèt la d'aur.
(352) Gisela
(352) Gisela es un asteroïde.
Cercamon
''Cercamon si fo uns joglars de Gascoingna, e trobet vers e pasoretas a la usanza antiga. E cerquet tot lo mon lai on el poc anar, e per so fetz se dire Cercamons''.
De Cercamon que conservam :
Ligams extèrnes
Òbras completas
Cellula sanguina
right|thumb|300x300px|La tres cellulas sanguinas vistas al microscòpi electronic d'escansion. D'esquèrra a drecha, un [[eritrocit, un trombocit e un leucocit.]] right|thumb|300x300px|Genèsi e classificacion dels diferents tipes de cellulas sanguinas. Los linfocits B e T son pas detalhadas, e manca los linfocits NK, classificats puslèu d'entre los granulocits. Se nomena « cellula sanguina » tota cellula (o tot organet de quin tipe que siá) presenta normalament dins la sang. Pels mamifèrs, apartenon a tres categorias que correspondon a lor foncion e a unas caracteristicas istologica : Lo tèrme de « cellula sanguina » es impròpre (mas usual) per las doas darrièras categorias car son pas de cellulas entièras vertadièrament; en efèit son desprovesidas de nuclèu e donc de capacitat de reproduccion. Se deurián èsser classificada coma « organets sanguins », mas son fortament present dins lo mitan intercellular (lo plasma sanguin que gaireben 99 % de las « cellulas sanguinas » son normalament constituidas d'aqueles organets essencials al sistèma respiratòri), e non dins lo citoplasma intracellular.
Pasmens, la membrana de las ematias e de las plaquetas de segur a per origina aquela d’una cellula que ne son eissidas après aver perdut d'un costat lo nuclèu (e donc lor capacitat d'autoreparacion o de resistir a las infeccions per d'agents patogèns exteriors contaminant lo plasma) e normalament totes los autres organets intracellulars (e donc la capacitat de produire la lor energia d'un autre biais que per fermentacion; es al mens lo cas per l'òme, unas espècias animalas avent encara d'organits presents dins los eritrocits. Normalament, las seulas cellulas de la sang son los leucocits, presents en mai que dins lo plasma sanguin (fablament), subretot dins la linfa (normalament desprovesida d’eritrocits e de trombocits, e donc assegurant una circulacion netament mai aisida dels leucocits, subretot los linfocits) e jos de formas evoluadas (granulocits) dins d'autres teissuts conjontius (muscles, òs, sistèma nerviós, dèrma) o de formas primitivas (coma dins la mesolha ossosa que ne son eissidas). Pasmens los leucocits sont absents dels autres teissits non conjontius formats de cellulas juntissa (epitèli de las mucosas)
Couilly-Pont-aux-Dames
Couilly-Pont-aux-Dames es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Reithouse
Reithouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nikolai Podgorny
Nikolai Viktorovich Podgorny, engenhaire 1903-1983, foguèt president de l'Union Sovietica entre 1965 e 1977.
Julh
Julh (Jul, autrescòps Juilh, en francés) es una anciana comunautat e comuna occitana d’Albigés.
Istòria
A la revolucion francesa, la comunautat de Julh deven una comuna. En 1824, es reünida a la comuna de Pratvièlh.
Eraldica
L’escut de la comunautat de Julh descrich per d'Hozier es "d'or à la croix alésée de sinople".
Chargé
Chargé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat es contigüe de la vila de Amboise.
La commune est contigüe de la ville d'Amboise.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(353) Ruperto-Carola
(353) Ruperto-Carola es un asteroïde.
Serguèi Kirdiàpkin
thumb|250px|Serguèi Kirdiàpkin en 2012 Serguèi Alexàndrovich Kirdiàpkin (en rus: Сергей Александрович Кирдяпкин; Insar, 18 de junh de 1980) es un atlèta rus, especialista de la caminada atletica (20 e 50 km). Es maridat a la caminaira russa Aníssia Kirdiàpkina.
27 de febrièr
Decèsses
Vejatz tanben :
Montchaude
Montchaude es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Istòria
miniatura|gaucha|L'egleisa e lo chasteu.
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Ayurveda
L'Ayurveda (sanscrit: आयुर्वॆद, la 'sciéncia de la vida') es un sistèma de medecina tradicionala originari d'Índia, e practicat dins d'autras partidas del mond coma medecina alternativa. En sanscrit, lo mot ayurveda amassa los mots āyus, que significa "vida" e veda, que significa "sciéncia". Evoluent a travèrs son istòria, Ayurveda demòra un sistèma de medecina infuent en Asia del sud. La literatura tardiva de l'Ayurveda apareguèt durant lo periòde vedic en Índia. Lo Sushruta Samhita e lo Charaka Samhita foguèron de trabalhs influents sus la medecina tradicionala durant aqueste periòde. Los practicians ayurvedics identifiquèron tanben fòrça preparacions medecinalas e proceduras cirurgicalas per sonhar divèrsas infirmitats e malautiás.
L'Ayurveda es considerat coma una medecina alternativa en Occident, ont mantun de sos metòdes, coma las èrbas, los massatges, e los exercicis de iòga son mes en practica.
Hargarten-aux-Mines
Hargarten-aux-Mines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Setmana
vinheta|421x421px|Braçalet italian del associant los jorns de la setmana amb las divinitats romanas: Diana-Luna, Mart, Mercuri, Jupitèr, Vènus, Saturne e Apolo-Solelh. La setmana undefined (del latin: septimană) es un periòde regolar de sèt jorns-dias dependent del calendari lunisolar. L'adjectiu associat a un periòde de sèt jorns es «setmanièr». La setmana es sustot un cicle utilizat dins lo calendari gregorian aital coma roman. Segon la nòrma ISO 8601 adoptada per la majoritat dels païses del mond, comença lo diluns e finaliza lo dimenge.
Hargarten-aux-Mines
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Setmana
Noms dels jorns
L'origina d'aquestes noms es dins l'observacion del cèl pels ancians. Pendent l'an, l'immensa majoritat dels astres visibles cambiavan pas de posicion òm en çò que toque a d'autres. Malgrat aiçò, aqueles èssers umans observèron a simpla vista sèt còsses celestes que variavan òc de posicion: lo Solelh, la Luna, e los cinc de planetas que pòdon se veire a simpla vista: Mart, Mercuri, Jupitèr, Vènus e Saturne.
Del temps que las lengas mediterranèuas orientalas rebaton la numeración dels jorns de la setmana, las lengas d'Euròpa Occidentala (exceptat lo portugués) rebaton los noms dels astres mobils del firmamento: Luna, Mart, Mercuri, Jupitèr, Vènus, Saturne, e Solelh. Aquestes sèt de còsses celestes donèron los sieus noms als jorns de la setmana: diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres. En occitan, dissabte procedís del mot ebrèu shabbat (jorn de repaus), e dimenge del mot latin domínica (jorn del Sénher). Pas obstante, en qualquas lengas (coma l'anglés, per exemple), se mantenon los noms originales d'aquestes dos de jorns: saturday (jorn de Saturn) e sunday (jorn del Solelh); e en d'autras lengas se substituisson los dieus grecoromans amb los dieus germanics mai o mens correspondents. Aital, lo dieu germanic de la guèrra Tiw (tuesday) substituís al marcial grecorromano Mart, lo principal dieu germanic Woden (wednesday) al dieu segondari Mercuri, l'important dieu guerrero Thor (thursday) al importantísimo Jupitèr, la diosa de la fertilitat Freya o Frigg (friday) a la diosa de l'amor Vènus.
Monchecourt
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
200px|left|thumb|Monchecourt en lo sieu costat e lo sieu arrondissement Situada a 16 km de (jos-prefectura), 19 km de Cambrai, 20 km de Valencianas.
Sus la D47 (Arleux,cap de-luòc de costat ; Bugnicourt ; Auberchicourt ; Marchiennes)
200px|left|thumb|Monchecourt dans son canton et son arrondissement Située à 16 km de Douai (sous-préfecture), 19 km de Cambrai, 20 km de Valenciennes.
Sur la D47 (Arleux,chef-lieu de canton ; Bugnicourt ; Auberchicourt ; Marchiennes)
Istòria
D'après los mapas de Cassini, #que son la referéncia dels noms de municipalitats francesas al XVIIIe sègle, Monchecourt portava alavetz lo nom de Monchicourt.
D'après les cartes de Cassini, qui sont la référence des noms de communes françaises au XVIIIe siècle, Monchecourt portait alors le nom de Monchicourt.
Regim mediterranèu
thumb|right|250px|Ortalissas e òli d'oliva, d'ingredients essencials del regim mediterranèu Lo regim mediterranèu es tradicional dins divèrses païses de la riba de la mar Mediterranèa, dont Grècia, amb l'illa de Creta, l'Itàlia del sud mas tanben Provença pel países occitans.
D'estudis mòstran que lo regim alimentari dels Cretians mermariá la mortalitat e la mortilitat per malautiás cardiavasculàrias.
Qualques particularitats d'aquel regim se tròban tanben dins d'unas regions d'Occitània, e explicarián la paradòxa de la cosina francesa, mai son dos concèptes de diferénciar.
Lo regim mediterranèu assòcia :
Un autre profièch probable d'aquel regim es ligat al biais de manjar, al plaser de manjar, a la convivéncia dels repaisses, moments importants de socializacion.
Organet
Un organet qu'ei ua estructura de la cellula banhant dens los citoplasma e delimitada per ua membrana lipidica. Los organets que son: 400px|right