cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Realisme magic
Pintura
Lo « realisme magic » descaça fin finala los autres corrents essent utilizat dins lo camp literari mercé a d'escrivans alemands, flamands o italians, coma Jean Ray, Ernst Jünger, Johan Daisne, Hubert Lampo e Massimo Bontempelli, que se'n reclaman.
Literatura
Los viatges en Euròpa d'escrivans nòrd o sud americans e l’erudicion d'unes autres coma Jorge Luis Borges permeton l’importacion del concèpte outratlantic. Mercé a la traduccion espanhòla en 1928 del libre de Roh, lo nom « realismo mágico » ven pauc a pauc popular d’en primièr dins los cercles literaris latinoamericans en associacion al prèmi Nobel 1967 Miguel Ángel Asturias qu'utiliza aqueste tèrme per definir son òbra, puèi Arturo Uslar Pietri o Julio Cortázar e, a partir de 1955, d'entre lo professors de literatura ispanica dins las universitats americanas. La parucion dels recuèlhs de novèlas L'Aleph e Fictions de Borges facilita tanben la difusion mondiala d'aquesta expression al sen de la premsa e dels lectors. Mentretant, lo lançament de la nocion concurrenta de « real maravilloso » a partir de 1948 per l’escrivan cuban Alejo Carpentier dins lo prològ de son roman Lo Reialme d'aqueste mond introduch una confusion que provesís encara uèi lo discors critic ispanofòn e provòca la creacion del tèrme de « realisme meravilhós » dins los mitans literaris antilhés e brasilians.
Se la tendéncia a mesclar real e meravilhós es presenta de longas e pertot en pintura (Jiròni Bosch, El Greco, Peter Paul Rubens, Francisco Goya) coma en literatura (François Rabelais, Voltaire, Laurence Sterne o, mai recentament, Vladimir Nabokov, Mikhaïl Bulgàkov e Günter Grass), es dins la produccion narrativa e poetica sudamericana de las annadas 1960 e 1970 que lo realisme magic trapa son rai planetari, al punt d'èsser associat pas qu'a ela. L'Albanés Ismail Kadare deplora aqueste acorche critic : "Los Latinoamericans an pas inventat lo realisme magic. A sempre existit dins la literatura. Se pòt pas imaginar la literatura mondiala sens aquesta dimension onirica. Se pòt explicar la Divina Comèdia de Dante, sas visions de l’infèrn sens ne cridar al realisme magic? Se trapa pas lo mèsme fenomèn dins Faust, dins La Tempèsta, dins Don Quichòte, dins las tragèdias grègas ont lo cèl e la tèrra son sempre mesclats? Soi estabosit pel necitge dels universitaris que creson que lo realisme magic es especific a l’imaginari del sègle XX." Unes universitaris, coma Seymour Menton, nòtan de lor costat una forma de realisme magic seculae dins las literaturas josieva o yiddish tradicionala coma Isaac Bashevis Singer, André Schwartz-Bart e unes autors josieus americans son lo eritièrs e qu'auriá largament influenciat Gabriel García Márquez per la redaccion de Cent ans de soletat.
Los realismes meravelhós o magic an mai sovent per objectiu de sasir una realitat averada mejan la pintura quotidiana de las populacions latinoamericanas o caribanas per ne revelar tota la substéncia fabulosa, a vegada espandida find al reng de mite. Prepausan un vejaire del real renovelat e alargat per la part d’estranhetat, d’irracionalitat, d'extravagància o de mistèri que l'existéncia e la ment umana contenon. L'idèa es que l'imaginari fa partit de la realitat e que la frontièra entre ambedoas deu èsser abolida. La nocion tradicionala de « realisme » passèt a causa de l’intervencion del paranormal o del surnatural dins l’òbra sens que l'estatut d'aqueste siá mes en dobte per l'intriga e los personatges. Sòrts, mascariá, sortilègis, miracles, eveniments non-comprensibles pel lector o comunicacion amb d'èsser superiors (dieus, esperits etc.) van de se. Aqueste procediment va al revèrs de la literatura fantastica, caracterizada per l'intrusion problematica, angoissosa e ambigua de l'irracional dins la realitat. Tanben, s'alunha de la transgression manifèsta del real coma la practica lo surrealisme e s'alunha de la literatura literatura meravilhosa, coma la fantasiá, ont la magiá fa partit d'un mond alunhat, fòra de tota de toute versemblança.
La question que contunha pasmens a divisar los esperits dins los debats a l'entorn del realisme magic e del « real » o « realisme meravilhós » es aquesta de la natura e del ròtle dels elements magics, meravilhoses e mitologics censats dins los tèxtes e òbras d’art concernidas. Per d'unes, aquestes elements son de caracteristicas autenticas de la cultura d'ont ven l’òbra coma la mistica autoctòna, la fe dins la magia e lo miracle per las populacions indigènas per oposicion al racionalisme atribuit a la civilizacion occidentala. Aqueste caminament litterari ligat al costumbrismo se vòl purament objectiu dins la mesura ont lo « realisme » i inclutz lo testimòni fidèl de la cresença al subrenatural coma biais de vida videnta de la des tribús o de pòbles descrichs. Pels autres, s’agís d’aspèctes estetics particulars, subjectius e inerents a la psiquè d’un autor qu'interrgòa, al biais de las literaturas modernista e pòstmodèrna, los concèptes de « ficcion », de « sens » et de « vertat ». S'agís alara de jogar amb los còdes e dels artificis del roman que l’autoritat paréis cavr.
Se trapa pels realistas magics e meravilhoses, en mai de las especificitats culturalas, l’influéncia majora d'autors occidentals coma Nicolas Gogol, Fiodor Dostoïevski, Franz Kafka e William Faulkner
Al començament del sègle XXI l’utilizacion de las expressions respectivas « realisme magic » e « realisme meravilhós » es complèxe. La primièra beneficia del vam de las universitats nordamericanas ont literatura latinoamericana e world literature anglofòna s'encontran al sen de las cultural studies alara que la segonda se cantona als mitans francofòns antilhés e canadians. Lo camp d'estudi per la literatura generala e comparada es fertil tant mai que lo concèpte coneis de variantas al sen de la literatura mondiala. Quand l'Acadèmia suècia dona per exemple lo prèmi Nobel de literatura a Mo Yan, en 2012, liga son òbra al «realisme allusinatòri », pro semblable al realisme magic e que vei una expression paroxistica dins lo movement literari chinés nomena « Quista dels raiças » ,. En 2013, la critica anglosaxona parla de « realisme allegoric » per caracterizar le roman Une enfança de Jèsus del Sudafrican J.M. Coetzee que gaireben totes los tèxtes son ligats a la dralha simbolista, desincarnada e pòstmodèrna mesclant banalitat quotidiana, realitat politica, mite, absurditat e deliri, ,.
En Euròpa, s'associa d'òbras d'autors coma Ernst Jünger, Johan Daisne, Hubert Lampo, Dino Buzzati, Julien Gracq, Italo Calvino o encara Milan Kundera, al realisme magic tal que teorizat a partir de 1925 per Roh e,  apertir de 1926, par Massimo Bontempelli (realismo magico o realismo metafisico). Lors òbras fan del realisme magic un estat d'esperit que dobrís la dralha a una experiéncia intellectuala sus la percepcion d'una realitat multipla, al dejós e al dessús de las causas. Pas cap de biais seguisson lo mond narratiu integrant de manifestacions subrenaturalas (levitacions, tapís volants, arrèst del temps, naissença d'enfants amb una coa d'animal etc.) dins un contèxte realista, percebudas coma normalas, veire banalas pels personatges al biais ludic popularizada per García Márquez dins son roman Cent ans de soletat (1967) e dins sas novèlas coma L'Incredibla e Trista istòria de la candida Eréndira e de sa rèira diabolica (1972). Pasmens, aqueste penjal de realisme magic es ja evident dins La Metamorfòsi de Franz Kafka (1915) coma dins una granda partida de la produccion narrativa de Marcel Aymé (L'èga verda, 1933, Lo Passa-muralha, recuèlh de novèlas de 1943 e La Vouivre, 1941) e dins Lo Tambor de Günter Grass (1959). Es tanben dins aquesta dralha que venon Los Mainats de mièjanuèch (1981) e  Los Versets satanics (1988) de Salman Rushdie, Song of Salomon (1977) et Beloved (1987) de Toni Morrison o encara Lo castel blanc (1985) e Mon nom es Roge (2000) d'Orhan Pamuk,,.
Escrivans
Los autors seguents e los obratges citats son, an estat o podèron aver estat associats al realisme magic e a sas caracteristicas dins la mesura ont mai d'un de lors tèxtes esitèron pas a mesclar real e fantastic o meravilhós. Lors òbras rebaton pasmens, per fòça d'aquestes, de plen d’autres genres literaris e pòdon pas se reduire a aquesta nocion unica. Los obratges citats per cadun son mai representatius d'aquesta fusion entre imaginari, fabla e realitat quotidiana o istorica :
Ronhac (Perigòrd)
Ronhac (en grafia mistralenca Rougna ; en francés Rougnac) es una comuna de Charanta occitana, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Demografia d'Alemanha
Alemanha es lo país mai poblat de l'Union Europèa e comptava 80 219 695 abitants segon lo recensament del 9 de Mai de 2011. Aquela chifra del recensament foguèt una suspresa, vist que l'Ofici d'Estatistacas d'Alemanha balhava gaireben 82 000 000 d'abitants abans que los resultats finals del recensament venguèsson contradire aquelas estimacions fachas per l'Ofici. Pasmens, per inesperadas que sián las novèlas donadas, son simptomaticas de la situacion demografica d'Alemanha que coneís una feconditat particularament flaca dempuèi las annadas 1970.
Ronhac (Perigòrd)
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Demografia d'Alemanha
Alemanha es tanben un país d'immigracion amb mai de 6 000 000 d'estrangièrs. Aquò contrasta amb l'istòria alemanda, qu'Alemanha foguèt sempre un país d'emigracion (amb mai de 60 000 000 de personas qu'an d'originas alemanda en defòra d'Euròpa).
Ronhac (Perigòrd)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Demografia d'Alemanha
Evolucion recenta
Lo recensament de 2011 donèt de chifras inferioras a las esperadas. Divèrsas explicacions son estadas avançadas.
Segon lo communicat de premsa 188 del 31 de mai de 2013, la baissa es deguda a una estimacion tròp nauta del nombre d'estrangièrs. En 2011, èran 6 200 000 ( e non los 7 300 000 previstes) siá 7,7% de la populacion. Los immigrats (estrangièrs e Alemands repatriats) representan pasmens 19% de la populacion.
S'admet tanben que l'emigracion de ciutadans alemands es estada mai fòrta que prevista. Atal, i aviá 428 000 ciutadans alemands de mens que previst. Aqueles ciutadans an emigrat.
Natalitat, mortalitat e fertilitat
Alemanha coneís a l'ora d'ara una feconditat pro baissa, inferiora a la mejana europèa. Fins a 1971, lo nivèl èra sufisent per assegurar lo renovelament demografic. Dempuèi 42 ans, Alemanha coneís un deficit de naissenças que l'immigracion sufís pas a compensar.
vinheta|Evolucion de la natalitat e de la mortalitat en Alemanha entre 1950 e 2020
Etnias e nacionalitats
L'immigracion plan importanta a agut de consequéncias vesiblas sus la composicion etnica de la populacion alemanda. Se i a 88% d'Europèus, los Alemands representan solament 80,7% de la populacion (99% en 1945).
7,3% de la populacion son compausat d'Europèus venguts mai que mai de l'anciana Euròpa comunista. Demest los Europèus del sud o de l'oèst, òm tròba mai de 500 000 Italians, 300 000 Grècs e 100 000 Franceses.
5,2% de la populacion son compausats per de Turcs e de populacion vengudas o d'Africa del Nòrd o d'Asia Occidentala. Representan l'essencial de la communautat musulmana del país.
Lo demai de la populacion 6,8% son compausats de mestisses, d'Africans, de mulastres, d'Asiatics, d'Indians e de populacions vengudas de las Americas. vinheta|Origina dels estrangièrs en Alemanha
Verneda
Verneda (Bernède en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Verneda que veng deu gallic vernos, « vèrn, vèrne », dab lo sufixe collectiu latin -eta, o de l'occitan verneda, , , segon la data de fixacion deu toponime. Per Delamarre, los noms d'aqueth tipe que son completament celtics, uerneton (normalament per Vernet), uernetā (per Verneda), donc uerna « vèrn, vèrnhe » e sufixe,. Quin que sia, lo nom celtic uerna qu'ei demorat dens l'occitan e los toponimes qui lo contenen que pòden estar posteriors a la disparicion deu gallic. Lo resultat fonetic càmbia pas e Verneda qu'èra un vernatar, un lòc on i avèva vèrnhes.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Administracion territoriala d'Azerbaitjan
thumb|400px|Mapa de l'organizacion administrativa d'Azerbaitjan.
Azerbaitjan es dividit en:
.seat
(acorcha de Sociedad Española de Automóviles de Turismo, "societat espanhòla de las automobilas de torisme", en espanhòl) es un nom de domeni generic depausat per SEAT. Es en servici dempuèi lo 18 d’abril de 2015.
Constitucion d'Azerbaitjan
La Constitucion d'Azerbaitjan (azèri: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası) es la lei fondamentala de la Republica d'Azerbaitjan. Foguèt aprovada per un referendum nacional àzeri lo 12 de novembre de 1995 per referendum popular, que dintrèt en vigor lo 27 de novembre de 1995. La Constitucion foguèt modificada dos còps, en lo 24 d'agost de 2002 e lo 18 de març de 2009. Los contenguts de la Constitucion comprenon lo preambul, nòu seccions, e 158 articles.
La Constitucion es la lei suprèma e s'aplica dirèctament a tot lo territòri d'Azerbaitjan (article 147). La Constitucion proclama l'establiment d'un Estat democratic, juridic, laic e unitari, que lo poder estatal se basa sul principi de separacion dels poders (article 7). Coma lei fondamentala de l'Estat, la Constitucion definís l'estructura del govèrn, los dreches fondamentals, las libertats e responsabilitats de los sieus ciutadans, emai la separacion dels poders (legislatiu, executiu e judiciari).
L'Assemblada Nacionala de la Republica d'Azerbaitjan apròva las leis constitucionalas, leis e decrèts, del temps que lo President d'Azerbaitjan (l'organ suprèm del poder executiu) e lo Conselh de Ministres qu'es presidit pel Primièr Ministre apròva los decrèts e d'òrdres.
Donats los poders constitucionales del President de la Republica, Azerbaitjan es una republica presidencialista, del President d'Azerbaitjan coma cap d'Estat, e lo primièr ministre coma cap de govèrn. Conformament amb la Constitucion, lo President de la Republica nomena lo Primièr Ministre en se basant en la distribucion dels bancs a l'Assemblada Nacionala. Lo President nomena tanben (o destituís de la siá carga) los membres del Govèrn e lo Primièr Ministre.
Lo broquet
Lo broquet es una cançon del grop gascon Familha Artús, tracha de l'album Òrb espelit en 2008:
Courthiézy
Courthiézy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Lo broquet
Lo broquet de la barrica Qu’ei un tant brave gojat. Be'n sap cançons e musicas Si’u prenen deu bon costat ! N’ei respectat deus ivronhes, E meme plan adorat. Un briac qu’ei com un bonhe, Qu’a lo vente tot cramat.
Courthiézy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coomonte
Coomonte es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sciéncias aplicadas
Se nomenten sciéncies aplicades ath conjunt de sciéncies que se caracterizen pera sua aplicacion practica. Està restacat damb eth enginheria e damb era tecnologia. Es sciéncies aplicades son possibles gràcies ara aplicacion des coneishements aqueridi pes sciéncies pures
Lo broquet
Los parents de la calhada, Los anhèts e los crabòts, Los vetèths be’n hen l’aubada, Vòlen s’i rinçar lo còth. Lo vaquèr sus la gran leta, Qu’i hessi caut o plan hred, Lo mosset a la broqueta Quan arriba a l’ostalet
Isidor de Sevilla
Isidor De Sevilla (Cartagena, ~560 - Sevilla, 636) foguèt un destacat eclesiastic, erudit e orador visigot, avesque de Sevilla e autor d'òbras religiosas e enciclopèdiques. Es venerat coma sant per la Glèisa catolica e la ortodoxa. Es un dels Quatre Sants de Cartagena.
Lo broquet
Los porcatèrs dab sa porcada, Quan se levan lo matin, Se'n van har la soa tornada Pr’afrontar quauque vesin. - Oh ! ditz-me donc, tu, Janeta Qu’ei aquò qui’m cau crompar. Qui't vira ua fièra bèstia Per chic posquis lo possar.
Peiroton dit(z) a Cristina : - que soi un òmi perdut. Com as donc tu hèit, coquina Per m’i har atau cocut ? Los petits, qu’ei fòrt probable, Se cachen a tot pip-paps. Malurós aqueths grans diables, Pertot serven d’embarràs.
Petiton a Margalida Que se’n van en un bosquet, Entà har la bèra vita Qu’i van los dus tot solets. Margalida plan hardida, L'i hèi har lo subersaut. Quan avón fenit sa partida, L'i hèi lo saut deu crapaut.
Lo trajèct de las majòtas, Quan se levan lo matin, Van parlar de las carròtas, De las flors de Sent Martin : - Ah ! mon diu, comair, ma chèra, Qu’am l’aunhon qu’ei embrumat. Son aquò de gran(s) miseras, E lo lin qu’ei estupat !
Los imprimurs de ‘questa canta Son un tòrt e un bossut, Lo qui n’a hèit la comanda, Estripat e lèd vadut. Los autes qu’avèn la colica, Cadun que planh lo son mau. Bevem, minjam, en ‘questa vita, Tan qu’ajam çò que no’s cau.
Canson de la Crosada
thumb|right|300px|Pagina del manuscrit contant la presa de Marmanda La Canson de la Crosada es una canso de 9578 vèrses escricha en occitan entre 1208 e 1218 per dos autors diferents e contant los eveniments arribats en Occitània dins aquestas annadas, dempuèi l'invasion dels crosats en Lengadòc fins a la mòrt de Simon de Montfòrt.
A l’ombreta d’un albar
A l’ombreta d’un albar es una cançon en lenga occitana :
A l’ombreta d’un albar, Jana s’assombrava, Jana s’assombrava ençà, Jana s’assombrava enlà, Jana s’assombrava.
Un bossut ven a passar, Que la regardava, Que la regardava ençà, Que la regardava enlà, Que la regardava.
- E que gaitas tu, bossut, Que ièu soi pichòta, Que ièu soi pichòta ençà, Que ièu soi pichòta enlà, Que ièu soi pichòta.
E tant que pichòta sias, Tù es la pus bèla, Tù es la pus bèla ençà, Tù es la pus bèla enlà, Tù es la pus bèla.
Canson de la Crosada
Los autors
Òme de glèisa, sa relacion es puslèu favorabla als crosats, ça que la condemna los chaples complits per aqueles coma a Besièrs o La Vaur. A l'entorn de l'an 1212, quand los franceses se sarran de Montalban, Guilhèm rejonh Borniquèl sus Avairon, qu'es la senhoriá del fraire cadet de Raimon VI de Tolosa, Baudoïn qu'es el meteis passat del costat dels crosats. Son raconte s'arrèsta còp sec en julhet de 1213.
A l’ombreta d’un albar
Per ta mia, jo que sioi, Cau que la bòssa saute, Cau que la bòssa saute ençà, Cau que la bòssa saute enlà, Cau que la bòssa saute
Canson de la Crosada
Extrach
Vaquí un extrach que conta la mòrt del rei d'Aragon, En Pèire II pendent la batalha de Murèth:
A l’ombreta d’un albar
Qu’a sortit son cotelhon, Per copar la bòssa, Per copar la bòssa ençà, Per copar la bòssa enlà, Per copar la bòssa.
Mas la plaga tan sanhèt, Que mòrt n’es segura, Que mòrt n’es segura ençà, Que mòrt n’es segura enlà, Que mòrt n’es segura,
La Haye-du-Theil
La Haye-du-Theil en normand (La Haye-du-Theil en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Lengas kwomtari
Las lengas kwomtari son una familha de lengas papós parladas en Papoa-Nòva Guinèa, dins la província de Sandaun.
Classificacion
thumb|px230|Las lengas kwomtari, amb las lengas fas Las lengas kwomtari son pas cap clarament aparentadas a una autra familha de lengas papós. La composicion d'aquesta familha demòra es encara debatuda. Donald Laycock (1975) las a inclusas dins una familha kwomtari-fas, al costat de las lengas fas e d'un isolat linguistic, lo pyu. Haspelmath, Hammarström, Forkel et Bank, regètan aquela proposicion, que Laycock presenta de pròvas de la parentat del kwomtari e de son vesin, lo fas. Baron (1983) inclutz dins la familha kwomtari una lenga recentament descobèrta, lo guriaso. Haspelmath et al. validan pas mai aquela parentat.
Lista de las lengas
Las doas lengass kwomtari son :
La Haye-du-Theil
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Geria
Geria es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Francés Richard (escrivan lemosin)
Francés Richard, nascut en 1733 e mòrt en 1814 a Limòtges, en Nauta Vinhana, es un escrivan e poèta occitan. Abat, responsable d'establiment educatiu, a produsit una òbra d'escrivan en lenga lemosina, e a abordat fòrmas d'escritura pro divèrsas. Son òbra, qu'a conegut, del vivent meteis de l'autor, un grand succés, es un jalon notable dins l'istòria de la literatura lemosina, en aquel periòde a la charnièra del sègle  e del.
Un abat – escrivan lemosin
vinheta|Lo Collègi d'[[Aimostier|Aimoutier, vengut l'ostal de la comuna, ont a exercit Francés Richard, abans la Revolucion francesa, en qualitat de principal.]] Francés Richard es nascut a Limòtges lo 29 de decembre de 1733 ; fasiá part d'aqueles joves qui, dins la societat d'aquela epòca, èran destinats a l'estat eclesiastic ; dintrèt al grand seminari de Limòtges ; foguèt ordenat preire lo 20 de mai de 1758 ; foguèt puèi vicari a Rossac, Vairac e Sent Joan de Ligora ; tre sa joenessa, aviá mostrat fòrça d'ardor pels estudis e un gost marcat per la poesia.
Las qualitats de Francés Richard son estadas remarcadas per las autoritats eclesiasticas, e sa granda cultura, son comportament estampat de sapiença, sos dons d'umanitat li valguèron l'onor d'èsser nomenat principal del collègi d'Aimostier ; a exerciguèt aquela carga amb fòrça de bonaür, de 1778 a 1790, dins lo collègi que veniá de veire lo jorn, en 1777.
Dins aquel meteis periòde, s'adonèt a l'escritura en occitan lemosin, a la poesia en particular ; es d'aquela epòca que datan sas melhoras pèças qu'an conegut un grand succès, gràcias a las publicacions d'aquela epòca ; una partida d'aquelas òbras nos es ara accessibla mercé de reedicions que son estadas fachas après la mòrt de Francés Richard.
Après la Revolucion, dins lo corrent de la quala l'abat Francés Richard foguèt embarrat, a Limòtges, a l'anciana abadiá de la Regla, transformada en preson, l'escrivan lemosin compausèt encara qualques òbras, entre autras dels compliments ; après 1800, los trabalhs de l'abat Francés Richard, poèta, contaire e cançonièr lemosin, son encoratjats, per exemple en 1809, per la Societat d'Agricultura, de las Sciéncias e de las Arts de la Nauta Vinhana (qu'aviá pres la seguida, après lo periòde de la Revolucion de 1789, de la Societat Reiala d'Agricultura, fondada en 1761).
Francés Richard es mòrt a Limòtges, lo 14 d'agost de 1814 ; lo poèta lemosin aviá compausat aital son epitafi : "Ci-gît un poète joyeux Qui n'aima jamais l'épigramme. Passants intercédez les cieux Pour le repos de sa pauvre âme." Una placa en l'onor del «poèta e chansonnier lemosin» es estada fixada prèp de l'intrada principala del Vièlh Collègi e inaugurada lo 5 d'agost de 1930 pel Dr Fraisseix e lo majoral Farnier.
Edicte de Teodoric
L'Edicte de Teodoric (en latin: Edictum Theodorici regis) foguèt una colleccion de leis que faguèt lo rei ostrogòt Teodoric lo Grand après la casuda del poder roman en Itàlia. Foguèt promulgat a Roma lo 500.
Francés Richard (escrivan lemosin)
L'òbra multiforme de l'abat poèta
Francés Richard aparten a aquel domeni de la literatura lemosina dins lo qual figuran dels escrivans que, coma el, an utilizat amb bonaür l'occitan lemosin, qu'es passat aital de las carrièras de las vilas e dels camins de las campanhas a las paginas dels libres ; dins aquel corrent literari de la debuta del , òm retròba dels escrivans coma Joan-Baptista Foucaud, l'abat Nicolas Béronie, l'avocat Joseph-Anne Vialle.
La filha d’un paisan
La filha d’un paisan es una cançon de Rosina de Pèira :
Francés Richard (escrivan lemosin)
L'òbra multiforme de l'abat poèta
Demest sas poesias figura un poèma burlesc de mai de 2000 vèrses, en quatre cants, Lou Roumivage de Lionou (Lo Romavitge de Liaunard) ; aquel long poèma es la descripcion pitoresca de la procession de sant Marcial ; es tanben lo racònte burlesc de las aventuras, a la vila, d'un jovent pagés candi.
Francés Richard a egalament compausat de cançons : cançons de caractèr religiós, de nadalet s per exemple ; de cançons profanas (coma "La Cançon d'un Chabretaire").
Edicte de Teodoric
S'agís de 154 capítols una part que ne son copiats del Còdi de Teodosi e las Novellae, del còdi Gregorian, del còdi Hermogenià e de las Senténcias de Pau. S'aplicava als barbars e als romans, mas sens alterar la lei gotica; pels romans, quand la lei se podiá pas aplicar, s'aplicava la lei romana. En lo règne d'Atanaric, la regenta Amalasonta refaguèt l'edicte mas ara seguida los bizantins ocupèron Itàlia jol general Narsès e après 554 l'edicte aguèt pas mai utilizacion.
La filha d’un paisan
De bon matin se lèva La filha d’un paisan. Se lèva amai s’abilha Ne pren sos abits blancs.
Francés Richard (escrivan lemosin)
L'òbra multiforme de l'abat poèta
Autre formas literàrias qui figuran dins l'òbra de l'abat lemosin, de contes e de las fablas. De contes qui veïculan una morala sorisenta ; de faulas que son imitadas de La Fontaine. Amb aquelas faulas, Francés Richard se consacrèt al meteis trabalh literari qu'aquel entreprendut a la meteissa epòca per Joan-Baptista Foucaud ; l'abat Foucaud es, coma Francés Richard, lemosin, preire e poèta, e publica « Quelques fables choisies de La Fontaine mises en vers patois limosin », en 1809.
La filha d’un paisan
Son paire ie damanda : - Filha, ont volètz anar ? - Voli’nar a Lauzun, mon paire, Veire lo rèi passar. - Non i anguetz pas ma filha, Que vos’n tornariatz pas ! - Si farai ben, mon paire, Que non me veiran pas..
Francés Richard (escrivan lemosin)
L'òbra multiforme de l'abat poèta
Los jutjaments sus l'òbra de Francés Richard s'acòrdan a dire que l'abat lemosin es, amb sas òbras, d'ont no son pas absentas qualques pesuquesas, mas que mòstran sovent de finessa e una granda facilitat d'imaginacion, un dels melhors representants de la literatura patesejanta de la fin del e de la debuta del.
La filha d’un paisan
Lo rèi n’èra en fenèstra, La regardèt passar. - Quala es aquela dama Que passa per mon prat ? - Sire, non sèi pas dama, Sèi filha d’un paisan. - Poiriatz l’estre d’un prince, Que vos’n tornariatz pas. Me zo plan dit mon paire, Que me’n tornariai pas.
Herrín de Campos
Herrín de Campos es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Francés Richard (escrivan lemosin)
Un conte extrach de las òbras de F. Richard
COUNTEIS. TRO DE FOMILIORITA ENJENDRO MEIPRI. Un vâle de cure, que n'èro pâ 'no buso, Mâ un goliar esperina Que cochavo so moliço e so ruso Soû un hobi de moulina, Disio à soun meitre un jour, en lovan so marmito : Vouei! moussur, per l'omour de Dy, V'en sôbrài gra touto lo vito, Moutrâ-me, si au plâ, l'adicy. Iau vole bien, li reipoun-t-èu, sur l'houro : I'àime lo jen que volen parvenî ; Déteste quis que viven dî lour bouro. Pourto-me toun popier. L'àutre lou vài querî, N'ôblido pâ lo plumo mai lo bouto. Dî dous treis très uno reglio porei : L'eicoulier lo deiviro touto. Lou meitre s'eifeuni, lou viso de mal ei : Beitio, fran inioren, di-t-èu, te fraporio… Chut, chut, moussur, iau sirài pû soben, Repar Jantou d'un er de mouquorio. Pàuse zero soû lou mou d'inioren, Retene fran per me, mâ beitio vous domoro Quiau boun cure, qu'èro tro fomilier, Defàu que dî tau câ souven nous déshonoro, Risse soû capo e chosse l'eicoulier. (aquel tèxt es disponible sul sit Internet de la Bibliotèca nacionala de França : )
Johannes Diderik van der Waals
Johannes Diderik van der Waals (1837-1923) foguèt un fisician neerlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1910. Trabalhèt sus las equacions dels estats dels gases e liquids.
Faulas
Faulas (Folles en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Faulauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Faulas en Nauta Vinhana
Administracion
right|miniatura|350px|La mairariá de Faulas.
Luecs e monuments
right|miniatura|Le Viaduc de Rocherolles
Mussa ibn Nussayr
Mussa ibn Nussayr —En arab موسى بن نصير, Mūsà ibn Nusṣayr— (La Mèca, can. 640 - ?, Can. 717) foguèt un general arab, conqueridor del Magrèb e de l'Al Andalós e valí de Ifriquiya.
Lo sieu nom complet èra Abu-Abd-ar-Rahman Mussa b. Nussayr B. Abd-ar-Rahman B. Zayd A lo-Lakhmí (o a lo-Bakrí) —en arab, أبوعبد الرحمن موسى بن نصير بن عبد الرحمن بن زيد اللخمي أو البكري, Abū ʿAbd ar-Raḥmān Mūsà b. Nusṣayr b. ʿAbd ar-RaḥMān b. Zayd A lo-Lakhmī (o a lo-Bakrī)—. Nasquèt cap al 640 e lo sieu paire èra un dels prèps de Muàwiya ibn Abi-Sufyan, lo futur primièr califa omeia.
Cap a l'an 700 èra governador de Ifríqiya e participèt a la repression d'una importanta revòlta amazig al Marròc, tot en unificant la populacion d'aquela zòna amb l'ajuda de Tàriq ibn Ziyad. Per se defendre de las constantas menaças de la flòta de l'empèri bizantí, se constituiguèt el meteis una flòta amb la que foguèt capabla de conquistar las Ilhes Balears. Foguèt egalament a l'origina de la conquista musulmana de la peninsula Iberica: lo 711 i envièt primièr Tàriq ibn Ziyad mas, envejós de las riquesas qu'aquel aviá atengut, l'an seguent va desembarcar el meteis a Gibraltar e conquistèt Sevilla, Mèrida e fins a Saragossa. Fin finala, lo 714 foguèt destituit e obligat a tornar a Orient, acusat de menar a tèrme una politica tròp independenta del califat omeia de Damasc.
Biografia
Sembla que Mussa se distinguiguèt per la cobdícia quand èra recaudador del kharaj a Bassòra; suspècte de malversar fons, fugiguèt a Egipte, ont governava lo sieu amic Abd-a lo-Aziz ibn Marwan, e acabèt fin finala en pagant una multa de cent mila dinars al califa per èsser perdonat. Abd-A lo-Aziz ibn Marwan lo nomenèt governador del Ifríqiya en substitucion de Hassan ibn an-Numan lo 698 o coma fòrça tard lo 699. Amb la collaboracion de los sieus filhs Abd-Al·lah e Abd-a lo-Aziz ibn Mussa ibn Nussayr derrotèt los Hawwara, los Zanata e los Kutama, tribus amazigues del Màgrib. Confirmat coma governador pel nòu califa, a lo-Walid E, contunhèt la siá avançada cap a Tànger e lo Sus, en tornant après a Ifríqiya e regatge coma governador del Magrèb occidental lo sieu mawla o llibert Tàriq ibn Ziyad.
Lo 710 Tàriq comandèt a Tarif ibn Màlik de far una pichona expedicion a la peninsula Iberica, la que li permetèt verificar qu'èra facila i arribar. Los dos partits que se disputavan lo poder al reialme visigot demandèron ajuda als musulmanes, segurament a travèrs del qu'èra estat governador bizantí de Ceuta, Olban. Mussa Consultèt qué far al califa a lo-Walid E, qui segon la tradicion li respondèt: «garda-te de riscar los cresents a travèrs dels perilhs d'una mar de violentas tempèstas». Mas sembla que Mussa, temptat pel tresaur reial visigot, lo desaubediguèt.
Tàriq Crosèt l'estrech lo 711, segurament coma aliat del pretendent Àquila (qu'aviá lo supòrt de la Tarraconense e la Septimània), e derrotèt a la batalha de Guadalete lo rei visigot Roderic (qu'aviá lo sieu supòrt principal a la Bètica e Lusitània), e s'apoderèt del tresaur reial visigot, lo que li caliá liurar a Mussa, descomptada la cinquena part pel califa. Ocupèt ara seguida Medina-Sidònia, Carmona e Sevilla sens lucha.
Lo 712 Mussa daissèt lo sieu filh Abd-Al·lah coma governador delegat a Ifríqiya e, acompanhat de lo sieu autre filh Abd-a lo-Aziz, passèt amb una armada de dètz-e-uèch mil òmes a territòri visigot. Ataquèt Mèrida, ont se concentravan las fòrças parionas a Roderic (benlèu quitament aquel meteis, s'es qu'èra pas mòrt lo 711), e que foguèt ocupada après un an de sètge lo (30 de junh del 713). Pendent aquel sètge, lo rei Àquila se presentèt a Toledo e Tàriq ibn Ziyad l'envièt a Mussa, lo que èra partidari d'establir lo domeni musulman a Hispània. Mussa Concediguèt pas ni negar res a Àquila, e lo remetèt al califa. Avançat lo 712 o benlèu lo 713, Àquila sortèt del reialme acompanhat d'un nombre important de magnats veires, camin de Damasc, mentre un emissari de Mussa fasiá lo meteis camin amb un messatge en recomandant lo annexió.
De Mèrida, Mussa se dirigiguèt a Toledo en recebent arreu la submissió dels magnats, senhors e vilas, que s'obligavan a èsser fisèlas al valí de Hispània (títol qu'ara se arrogava Mussa), a pas conspirar amb los sieus enemics, e a pagar un tribut annal per cada súbdit crestian; a cambiament, los se respectavan los domenis e la libertat de religion, e las glèisas poirián pas èsser cremadas. Los comes e duces que se sometián los se donavan las tèrras dels magnats leiales a Roderic, e las tèrras reialas visigodes serián donadas, se lo califa acceptava lo país, als qu'avián participat a la conquista, mens la cinquena part pel califa. Los impòstes requectats serián per Mussa, qu'enviariá la cinquena part al califa. En arribar Mussa a Toledo lo recebèt, entre autras, Oppas, fraire lo rei Àquila. Fòrça magnats veires fugiguèron de la vila en saber que Mussa vendiá pas coma aliat mas coma conqueridor. Segurament l'an seguent, lo 714, Mussa pugèt cap al riu Ebre, e après ocupar per la fòrça Ocilis (mai tard Madina Salim e mai tard Medinaceli), arribèt fins a Saragossa, qu'ocupèt sens lucha. A Saragossa, Mussa recebèt la submissió d'un comte hispanoromà de la region nomenada Cassi, origina de l'importanta familha dels Banu Qassi. Sus aquel temps se coneguèt que Àquila, a Damasc, aviá renonciat a la corona e al reialme, e l'aviá cedida al califa, en escambi d'èsser reconegut comes, de recobrar los sieus bens, segurament expropriats per Roderic, e de tres mila isèndas. Aquel va èsser lo títol juridic que se fondamentèt lo domeni musulman sus Hispània, e dempuèi alavetz Mussa foguèt vertadièrament valí. Los veires o acceptèron pas e elegiguèron un nòu rei, nomenat Ardó.
Mussa Partiguèt contra l'èst del país, e en aquel contèxt se li caldriá situar l'atac e destruccion de Tarraco, ont Àquila primièr e segurament après Ardó, avián fòrça partidaris. Benlèu aquela ferotja resisténcia faguèt renonciar Mussa de seguir cap a Narbona, capital de Ardó. Alavetz Mussa faguèt la siá avançada cap a l'oèst. Conquistèt Seguissiá (Eixea o Ejea de los Caballeros), mas las tèrras, que lor caliá èsser distribuit entre los soldats, après dedusir la cinquena part del califa, o foguèron pas. Se desconeisson los motius de Mussa per aquel perdon, malgrat que se supausa qu'èra un gèst cap als vascons que demoravan en la vila, doncas que li caliá ara seguida penetrar dins tèrras vascones e voliá i dintrar amb bon pè. Mas lo país resultèt èsser tant paure e las gents anava tan despolhada que Mussa, decebut, ne sortèt rapidament après recebre una submissió mai que teorica. De passèt ailà al territòri de la depression basca, La Rioja, e, tot en esquivant prudentment Astúrias, ont s'avián reagrupat qualques magnats veires resistentes, a Cantàbria, ont los magnats locales se sometèron rapidament, en passant alavetz a Galícia ont trobèt tanpauc resisténcia.
En Setembre del 714, Mussa e Tàriq ibn Ziyad passèron cap al Sud de la peninsula amb lo tresaur reial visigot, dempuèi ont embarquèron cap a Ifríqiya, ont lor caliá posteriorament viatjar cap a Damasc per donar de comptes de la siá mission. Lo comte Cassi abans mencionat, viatjava amb Mussa amassa amb autres magnats. Mussa Arribèt a Damasc pauc abans de la mòrt del califa a lo-Walid E (que moriguèt a començaments del 715). Lo govèrn de Hispània, amb sedença a Sevilla, demorèt confiat a Abd-a lo-Aziz ibn Mussa ibn Nussayr, filh de Mussa, que se maridèt amb Egilona, veusa del rei Roderic.
Mussa E Tàriq, a l'arribar a Damasc, queigueren en desgràcia per lo sieu desaubediment, mas la mòrt del califa evitèt d'autras consequéncias, e mai se Sulayman ibn Abd-a lo-Malik, lo nòu califa, manifestèt la siá hostilitat a Mussa. Lo 716 o 717 se trobava a Siria, ont los istorians arabes li atribuisson de faches legendaris. Moriguèt cap al 717.
Sergio Badilla Castillo
Sergio Badilla Castillo. (nascut en Valparaiso, 30 novembre de 1947. Chile). Poèta e tanben escrivan chilen qu'a creat lo movement transrealista dins la poesia modèrna.
Badilla Castillo pòt èsser considerat coma lo poéta chilen amb una màger influéncia nordica.
Lengas left may
Las lengas left may (o lengas arai) son una familha de lengas papós parladas en Papoa-Nòva Guinèa, dins la província de Sepik oriental.
Classificacion
Las lengas left may son, segon Haspelmath, Hammarström, Forkel et Bank, aparentadas a pas cap autra familha de lengas papós. Ross (2005) las acampa amb las lengas kwomtari dins una familha left may-kwomtari.
Lista de las lengas
Las lengas left may son :
Partit Occitan
Lo Partit Occitan (POC, PÒC) es un partit occitanista d'esquèrra. Foguèt fondat a Tolosa en 1987.
Ciutat de l'Èrs
La Ciutat de l'Èrs es un quartièr al sud èst del centre vila de Tolosa.
Partit Occitan
Originas
Lo Partit Occitan espeliguèt dins la ciutat mondina en 1987 en resulta del recampament de militants politics isolats; dels candidats que se presentèron a las eleccions regionalas de 1986 (lista "Union Occitana" dins Tarn, lista "Per las regionalas, los Regionalistas" dins Nauta Garona, etc...); e de la fusion de mantun movement occitanista (Volèm Viure Al País, País Nòstre...). Aquela union dels tres elements foguèt possibla sus la basa de la Carta del partit. Lo cap de lista a las regionalas de 1986, per la Nauta-Garona, Patric Lasseube, foguèt un dels membres fondators.
Objectius
Lo Partit Occitan vòu :
Preséncia electorala
Desempuèi 1987, lo Partit Occitan a pas arrestat de presentar candidats a las eleccions municipalas, cantonalas, regionalas, legislativas e europèas. Baileja quauques comunas ruralas gràcias a sos cònsols e mai a d'elegits dins mantunes municipis.
Gràcias ambe las sieunas alianças ambe los Verds a qualques conselhièrs regionals. En Aquitània, Dàvid Grosclaude, en Miègjorn-Pirenèus Guilhèm Latruvèrsa, en PACA Hervé Guerrera e Anne-Marie Hautant, en Auvèrnha Gustau Aliròl.
Accion politica
Lo Partit Occitan es present en Occitània dins las luchas economicas o d'amainatjament del territòri. Sos militants intervenon dins la batèsta per l'emplec, contra la toristificacion a l'excès, contra lo nuclear, per la salvagarda del patrimòni natural... Sos militants son tanben actius dins las accions d'aparament e de promocion de la lenga et de l'identitat occitanas.
Lo PÒC fa partida del moviment per aver d'elegits occitanistas coma candidats a las municipalas de 2014, que se sona Bastir!
Aliganças politicas
Lo Partit Occitan es afiliat a la federacion "Regions e Pòbles Solidaris" que recampa divèrsas organizacions politicas dels pòbles e regions de França. Es atanben sòci d'un recampament d'organizacions nacionalistas e regionalistas de divèrses Estats d'Euròpa : l'Aligança Liura Europèa. Aqueste partit compta un certan nombre de deputats al Parlament d'Estrasborg. Lo Partit Occitan a tanben una aligança privilegiada amb lo partit ecologista francés e europèu Los Verds.
Gustau Aliròl es actualament lo pòrtaparaula del Partit Occitan e lo president de Regions e Pòbles Solidaris.
Organizacion
Los comitats locals o despartimentals son ramosats en federacions regionalas. Lo Conselh Nacional del Partit amassa los delegats representants dels comitats locals e de las federacions regionalas (es lo parlament del partit). Lo Burèu Nacional es elegit cada dos ans pel Congrès del partit (es l'executiu del partit). Lo Congrès es dubèrt a totes los sòcis del partit.
Patric Rós n'es lo president actual.
John Dunstable
John Dunsable (c. 1390 - 24 de deceme de 1453, egaument escrivut Dunstaple a còps), compositor anglés de musica polifonica de la debuta deu XVau sègle.
Partit Occitan
Premsa
Lo Partit Occitan possedís tanben un jornal que se ditz "Occitània - Volem Viure Al Pais". Aqueste pareis cada dos meses.
Occitània - VVAP - BP 28 - 81370 Sant Somplesi
De mai, "Lo CEBIER - la letra occitanista" pareis cada dos meses (Federacion provençau del Partit Occitan).
Région Provence / Lo CEBIER - BP 2 - 84400 Gargas Cedex
Bièvres (Aisne)
Bièvres (los Vibres) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jacques Cartier
Jacques Cartier (31 de decembre de 1491 - 1èr de setembre de 1557) foguèt un explorator francés, que reclamèt per França çò qu'es ara Canadà. Foguèt lo primièr de descriure e cartografiar lo golf del Sant Laurenç e las ribas del riu de Sant Laurenç, que nomenèt "Lo país de Canadà", mot iroqués que significa « vilatge » e que Cartièr utilizèt per nomenar los pòblaments iroqueses que vegèt a Stadacona puèi a Hochelaga.
Jovença e formacion
En 1532, mentre qu'una guèrra esclata entre la corona de Portugal e los armators normands al larg de Brasil, Cartier es presentat al rei de França Francés Ièr per Jean Le Veneur, avesque de Saint-Malo e abat del Mont Saint-Michel. Aqueste evoca los viatges que Cartier auriá ja faits « en Brasil e en Tèrra Nòva », per afirmar qu'èra capable « de menar de naus a la descobèrta de tèrras nòvas dins lo monde nòu ». Recevent una commission del rei de França, e venent aital lo successor de Giovanni da Verrazzano, Cartier dirigiguèt, als fraisses del rei, tres viatges cap a l'America del Nòrd entre 1534 e 1542, esperant i trapar un passatge cap a Asia, sinon de riquessas.
Lo primièr viatge (1534)
thumb|left|upright=1|Mapa del primièr viatge de Jacques Cartier.
Après solament vint jorns de traversada (del 20 d'abril al 10 de mai), Cartier atenh Tèrra Nòva, amb sos dos naviris e un equipatge de 61 òmes. Explorèt menimosament lo golf del Sant Laurenç a partir del 10 de junh. Lo 12 de junh, durant la reconaissença de luòcs novèls e la denominacion de rius novèls, Jacques Cartier e sos marins apercebèron, un pauc à l'escart de la ribièra que venián de nomenar Saint-Jacques, un grand naviri originari de La Rochelle, que l'équipatge, après una longa campanha de pesca a la merluça, aviá perdut son camin al mitan de las illas nombrosas del golf del Sant Laurenç. Anèron a bòrd d'aquela nau per la menar cap a un luòc de bon s'orientar, que diguèron Havre Jacques-Cartier.
Lo diluns 6 de julhet, Jacques Cartier e son equipatge encontèron los primièrs americans nadius de la Nacion Micmac, al larg de la Baie des Chaleurs. Los jorns seguents, marins e autoctòns, escambièron d'objèctes divèrs contra de pelissas.
Lo divendres 24 de julhet, desbarquèron a Gaspé, ont plantèron una crotz de trente pès, per revendicar la region per lo rei de França. La tropa dels franceses i encontran d'Iroquoians del Sant Laurenç, venguts per la pesca, que los aculhiguèron sens grand plaser. Lo cap indian, Donnacona, après protestacions, acceptèt que Cartier mena dos de sos filhs en França. L'arrivada a Saint-Malo se faguèt lo 5 de setembre après una autra corta traversada de 21 jorns.
Vilamatièr
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 32 km al nòrd-èst de Tolosa.
Jacques Cartier
Lo segond viatge (1535-1536)
thumb|right|upright=1|Mapa del segond viatage de Jacques Cartier.
Vilamatièr
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vilamatièr èra una parròquia de la comunautat de Vilamur e de l'archidiocèsi de Tolosa. Dependiá tanben de la senescauciá de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, qu'èra annèxa de Bondigós, es Sent Pèire (dels ligams ? encadenat ?). Arribèt a far una comuna en 1790, del canton de Vilamur, mès fosquèc suprimida en l'an II e annexada a Vilamur. Tornèt venir comuna independenta per la lei del 22 de julhet 1907.
Jacques Cartier
Lo segond viatge (1535-1536)
Lo segond viatge aguèt luòc en 1535–1536 e debutèt lo 19 de mai. Aquela expedicion compta tres naus, La Petite Hermine (60 tonèls), L'Émérillon (40 tonèls) e la nau que transpòrta Cartier, la Grande Hermine (120 tonèls). Quinze meses de viures son estats prevists. Menats de França per Cartier, los dos filhs (nebòts ?) del cap Donnacona, Taignoagny e Domagaya, parlavan francés. Amb sas connaissenças, Cartier remonta lo cors del Sant Laurenç, e descobrís que naviga sus un flume quora l'aiga ven dolça. Le 3 de setembre senhala dins son jornal de bòrd aver vist de belugas dins lo flume. A l'illa d'Orleans, lo 7 de setembre, davant Stadaconé, òm retròva Donnacona. Lo cap amerindian, per s'assegurar del monopòli del comèrci, ensagèt de dissuadir los Franceses de perseguir l'exploracion del fluvi. Cartier refusèt e l'expedicion se dividiguèt. Una partida dels òmes bastiguèt un fortin. La rèsta remontèt lo fluvi amb un vaissèl e de barcas.
Lo 2 d'octobre de 1535, Jacques Cartier e sos companhs arribèron dins la region del vilatge fortificat de Hochelaga. Los Franceses nommèron aquela region "mont Royal" (uèi, es lo luòc d'implantacion de la vila de Montreal). Lo 7 de setembre, Cartier tornèt cap al fortin per ivernar. Los rapòrts amb los Iroqués de Sant Laurenç foguèron bons. Los Franceses descobriguèron los escalps, lo tabat e la rigor de l'ivèrn canadian. L'escorbut decimèt una part dels equipatges fins a la descobèrta d'una infusion d'avet baumier preparada per las Micmacs.
Lo Mont de Lent
Lo Mont de Lent (Mont-de-Lans en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Jacques Cartier
Lo segond viatge (1535-1536)
En abril de 1536, Cartier prenguèt Donnacona per fòrça per o presentar a Francés I. A causa de las pèrdas, un sol vaissèl foguèt utilizat pel retorn.
Lo tresen viatge (1541-1542)
Cartier realizèt un tresen viatge en 1541-1542. Los racontes d'aur, de gemmas e d'espècias de Donnacona motivèron l'autorizacion balhada per Francés I de fondar una colonia catolica en America del Nòrd. Pasmens, lo projècte foguèt fisat a Jean-François de la Rocque de Roberval, un òme de cort. Atal, aquel tresen viatge foguèt pas dirèctament comandat per Cartier. L'expedicion deviá comportar cinc vaissèls mas sa preparacion foguèt ralentida per la mòrt de Donnacona e de problèmas logistics. Fin finala, Cartier decidiguèt de partir sens esperar los autres vaissèls.
Après una traversada dificila, arribèt a Stadacone. Recebèt inicialament un bon acuèlh malgrat l'anóncia del decès de Donnacona. Pasmens, las relacions se degradèron e los Franceses decidiguèron de s'installar a la confluéncia de Sant Laurenç e del riu del Cap-Rog. Per preparar la colonizacion, Cartier i ordenèt la construccion del fòrt de Charlesbourg-Royal. Puèi, realizèt d'operacions comercialas amb los Iroqueses per trobar d'aur e de diamants. Retrobèt l'expedicion principala a Tèrranòva en 1542. Recebèt l'òrdre de tornar dins la val de Sant Laurenç mas desobesiguèt. A la plaça, preferiguèt tornar en França per far expertesar l'aur e los diamants trobats. Pasmens, los minerals raportats se revelèron èsser sens valor (pirita, qüars...).
Lo Mont de Lent
Toponimia
de Lento, XIe s., Mont de Lent, XVIe s. (DR); = NP rom. Lentus (OTL). 10989 E. Negre