cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tessalonica
Istòria
En 1380 la ciutat foguèt ocupada pels otomans (que la nomenaron Selanik) e saquejada, e en 1387 los otomans la tornèron ocupar e s'i establiguèron. L'abandonèron mai tard e tornèt als bizantins mas un còp mai foguèt ocupada per Baiazet en 1394 fins a la batalha d'Ankara en 1402, a la mòrt de Baiazet I lo seu filh Suleiman I la tornèt als bizantins en 1403. Andrònic Paleoleg, governador de la ciutat (qu'aviá ), la vendèt als venecians (1423), cession reconeguda pels otomans en 1428, mas aqueles l'ocupèron en 1429 o 1430 e s'i establiguèron definitivament. Jols turcs la ciutat mermèt encara mai e la populacion foguèt substituïda progressivament pels turcs e josieus (encara i demòra una importanta colonia sefarda). En 1487 i aviá e mai tard entre 18,000 e 30,000. Al sègle XVIII benlèu arribèt a 60,000 o 70,000. Al sègle XVIII prèp de èran turcs. Los josieus èran fòrça e al sègle XVII i aviá un moviment messianic dirigit per Sabbatai Sevi (1626-1676) que pretendiá èsser lo Messias, e foguèt suportat per diversas comunautats josievas de la Mediterranèa orientala e de l'Euròpa orientala; Sabbatai foguèt enviat pels otomans en residéncia forçada a Gelibolu en 1666 mas aprèp de pressions foguèt menat a la cort d'Edirne ont se li donèt a causir entre se convertir al islam o èsser executat; se convertiguèt e dels seus seguidors faguèron lo meteis.
La supression dels janissèris en 1826 aguèt granda repercussion per la vila. Dempuèi s'acabèt la fabricacion de telas de lana pels artesans josieus e la populacion s'apobriguèt. Los josieus ensagèron de nòus negòcis coma lo tabac e cigarretas. Al començament del sègle XX èra el centre del Comitat Union e Progrés ont lo nuclèu principal èra format d'oficièrs frustrats pel biais que sefasiá la guèrra contra los rebèls macedonians que en 1903 aviá capitat a atacar d'edificis dins la quita Salonica. Mustafa Kemal èra natiu de Salonica e anèt a la ciutat dempuèi Siria fondant una branca de la Othmanli Hurriyet Jemiyyeti qu'aguèt un ròtle clau dins la restauracion de la constitucion en 1908. Amb la primièra Guèrra Balcanica (1912-1913) los grècs e sèrbes dintrèron en Macedònia e los primièrs ocupèron Salonica lo 8 de novembre de 1912. La patz de Bucarèst del 10 d'agost de 1913 l'assignèt a Grècia (alara que los josieus s'opausèron a aquel cambi de sobiraniá) e foguèt confirmat en 1914.
Religion
La ciutat foguèt lèu poblada per de josieus aprèp la refondacion per Cassandra en 315 AbC e formavan una bona partida de la població al sègle I. Èra Sant Pau qu'i prediquèr lo cristianisme e, de fach, lo tèxte crestian mai vièlh conegut es la primièra letra de Sant Pau als fidèls de Tessalonica, datada de l'ivèrn de 50 ApC. Teodòsi foguèt batejat pel bisbe de la ciutat. Lo sègle VII encara es marcat per la comunautat josieva alara que ja la populacion èra cristiana quitament sèti patriarcal. Lo patron local venguèt alara Sant Demetri de Tessalanica. Se torna far mencion als josieus dins los sègles posteriors. Eustatios èra arquevesque en 1185. Simon de Tessalonica, un mèstre dels rites ortodòxes, moriguèt dins la vila en 1429. De la vila èra Teodor de Gaza, que va fugiguèt en 1429 cap a Itàlia.
Al segle XV los josieus foguèron expulsats de Castelha e Aragon e fòrça s'i establiguèron ala (se dich que uns trenta mila amb 22 sinagogas, mas probablament foguèron sonque la mitat). Una comunautat sefarda ala visquèron fòrça ans, mas foguèt decimada pels nazis e aprèp 1945 una bona partida emigrèt cap a Israèl.
Edificis e monuments
Demòran dos arcs connectats amb la Via Egnatia a de rèstes d'aquela via. Dins la partida oèst i a la pòrta nomenada Vardar perqu'es situada la riba del Vardar o Axiòs, un arc que benlèu foguèt erigit en onor d'Octavi e Antòni. L'arc marca lo nom dels politarcas de la ciutat. Un autre arc mai a l'èst seriá per commemora la victòria de Constantin sus Licini o suls sarmatas. Entre los dos arcs i a quatre colomnas corintianas sus qu'i a de Cariatidas, i a los rèstes de l'ostal d'un josieu (los sefards la nomenan Las Incantadas e los turcs Sureth-Maleh).
I a de rèstes de barris qu'una partida foguèt portada a Constantinòple en 1430. Una de las tòrres (la Torre de l'Estatua) a una estatua colossala de Tessalonica.
I a tanben un castèl en partida grèc e en partida venecian. De rèstes antics del castèl semblan èsser l'antic temple d'Ercules, amb un arc de trionf erigit als temps de Marc Aurèli en onor d’Antonin Pius e la seuna filha Faustina.
Transpòrts en comun
La vila e l'aglomeracion de Tessalonica son desservidas per un malhum de buses. Una linha de mètro es prevista per 2015.
Transpòrts ferroviaris
A partir de la novèla gara de Tessalonica i a de trens dirèctes per Atenas (7 trens/jorn), Lamia (7 trens/jorn) et Larissa (20 trans/jorn) dins lo sud du país, per Edessa, Naossa e Veria (11 trens/jorn) En Macedònia Centrala e per Serrés, Drama, Xanthi, Komotini e Alexandropolis (2 trens/jorn) en l'Macedònia Orientala e Tràcia.
Transpòrts aerians
L'Aeropòrt internacional de Tessalonica «Makedonia», a 15 km du centre-vila, liga la vila à Atenas e d'autras destinacions dins lo du país e fòra.
Domart-sur-la-Luce
Domart-su-l’Luce (Sonme) en picard (Domart-sur-la-Luce en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Tessalonica
Pistas ciclablas
En 2009, 12 km de pistas ciclablas foguèron bastidas dans la vila.
Domart-sur-la-Luce
Geografia
Vilatge picard del Amiénois, traversat per la Luce (#çò que la distinguís d'una autra municipalitat del meteis departament, Domart-en-Ponthieu e pel anciana rota nacionala 334 (actuala RD 934), a situat a 15 km al sud-es de Amians.
Tessalonica
Augment de la populacion
La municipalitat de Tessalonica es la mai poblada de las municipalitats de l'aglomeracion de Tessalonica e que forman la Vila de Tessalonica. La vila forma la basa de l'airal urban, que la populacion al cens de 2011 èra de
Domart-sur-la-Luce
Geografia
Village picard de l'Amiénois, traversé par la Luce (ce qui la distingue d'une autre commune du même département, Domart-en-Ponthieu et par l'ancienne route nationale 334 (actuelle RD 934), est situé à 15 km au sud-est d'Amiens.
Tessalonica
Clima
La vila a un clima mediterranèu de tendéncia continental. La nèu i fa acte de preséncia esporadicament pendent l'ivèrn mas son excepcionalas las grandas nevadas.
Domart-sur-la-Luce
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dels vestigis gallo-romains e mérovingiens an #èsser trobats dins lo pòble, ont passava una via romaine, la Cauçada de Agrippa o Cauçada Brunehault en connectant Amians a Noyon. Aquela rota, transformada, es la anciana rota nacionala 334 (actuala RD 934).
Dintratz 1795 e 1800, Domart a absorbit lo anciana comuna de Hourges. Lo vilatge a #èsser destruit pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Des vestiges gallo-romains et mérovingiens ont été retrouvés dans le village, où passait une voie romaine, la Chaussée d'Agrippa ou Chaussée Brunehault reliant Amiens à Noyon. Cette route, transformée, est l'ancienne route nationale 334 (actuelle RD 934).
Entre 1795 et 1800, Domart a absorbé l'ancienne commune d'Hourges. Le village a été détruit pendant la Première Guerre mondiale.
Malautiá infecciosa
Una malautiá infecciosa es la manifestacion clinica consequéncia d'una infeccion provocada per un microorganisme —coma la bacterias, fongi, virus, protozoari, ecaa.— o per prions. Dins lo cas d'agents biologics patogèns de grandor macroscopica, se parla pas d'infeccion, mas d'infestacion.
Generalitats
Las malautiás infecciosas se caracterizan per l'apareisson de simptòmas coma fèbre, malèsser general e poiriment. Tota malautiá infecciosa passa per 4 estapas
Transmissibilitat
Las malautias infecciosas se divison en transmissiblas e no transmissiblas. Las malautiás infecciosas transmissiblas se pòdon propagar dirèctament dempuèi l'individu infectat, mejans la pèl o las membranas mucosicas o, indirèctament, quand la persona infectada contamina l'aire mejans la respiracion, un objècte inanimat o un aliment. Per las malautiás infecciosas no transmissiblas Lo microorganisme es pas contagiós d'un individú cap a un autre, sonque se requerís de circumstàncias especialas, que sián mediambientalas, accidentalas, eca., per que se transmeten. Dins aqueles cases, las personas infectadas transmetan la malautiá.
Classificacion
Una classificacion utila, e clinicament generalizada, regropa las malautiás infecciosas segon las caracteristicas biologicas de l'agent patogèn que los provòcan: Las infeccions fachas per de bacterias an pas de cura.
Infeccions per protozaris
Las mai importantas son:
Puèggalhard de Carcin
Puèggalhard de Carcin (Puygaillard-de-Quercy en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bard-le-Régulier
Bard-le-Régulier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Bayeux
L’arrondiment de Bayeux es una division administrativa francesa, dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Massimo Stanzione
Massimo Stanzione, tanben dich Stanzioni, nascut a Orte di Atella en Campània (al nòrd de Nàpols) en l'an 1585 e mòrt a Nàpols en l'an 1656, foguèt un pintor italian.
Vida
Massimo foguèt lo discípol de Fabrizio Santafede a partir de l'an 1603, puèi lo de Battistello Caracciolo, del qual aprenguèt los efièches de lutz e de dramatisacion amb la lutz, un trach tipic del caravatgisme. Se'n anèt a Roma entre 1617 e 1618 per trobar l'inspiracion amb d'artistes coma Guido Reni e Artemisia Gentileschi. Puèi se confrontèt amb l'art de sa vila natala a Nàpols, ont encontrèt Ribera e Filippo Vitale.
Tellecey
Tellecey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Munster (Mosèla)
Munster  es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Geografia
Municipalitat rurala de la Moselle en la region Lorraine, Munster fa partida del costat de Albestroff, a situat sul territòri del parc natural regional de Lorraine. Situada entre 217 e 248 mètres d'altitud e vesina de las municipalitats de Torcheville, de Albestroff, de Givrycourt de Vibersviller, de Lhor e de Insviller. 217 abitants residisson sus la municipalitat de Munster sus una superficie de 6,6 km² (siatz 33 hab/km²).
La municipalitat a situat a la encreuament de las rotas départementales 39 e 39c.
La màger part de la superficie de la municipalitat a ocupat per activitats agricòlas, culturas e ramaderias. Los bastiments an agropat dins lo pòble.
La municipalitat a recorregut per divèrses pichons corses d'aiga : los ruisseaux de la Ròdi, de las ròsas e de la étang roja.
La plus grande ville à proximité de Munster est la ville de Sarreguemines située au nord de la commune à 33 km par la route.
La commune est située au carrefour des routes départementales 39 et 39c.
La majeure partie de la superficie de la commune est occupée par des activités agricoles, cultures et élevages. Les constructions sont groupées dans le village.
La commune est parcourue par plusieurs petits cours d'eau : les ruisseaux de la Rode, des roses et de l'étang rouge.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge saccagé al cors de las guèrras de Religion e de la guèrra de Trenta ans (sustot la basilique).
Village saccagé au cours des guerres de Religion et de la guerre de Trente ans (notamment la basilique).
La Reula (Bigòrra)
La Reula (Larreule en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge e quartièr : Parrabèra.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [la'rrèwlo] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : A La Reula, au sègle XII e cap a 1200-1230, dompnem Ezium Regulensem abbatem, en latin, en 1152, de la Reula en 1256, La Reule en 1285, De arcioto ville Reule, De questis ville de Reula, en latin, en 1300,  De Reula en 1313, De Reula en 1342 e 1379, La Reula en 1429, la Reole en 1614, Eglise parroissiale Saint-Orens de Lareule et Parrabère en 1781, La Reule (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), Larreule et Parabère en 1789, Larreüle en 1790.
Segon Dauzat, La Reula que vien deu latin regula, « règla », au sens de « clauson, barradura, cleda, barrader, barradura en latas » o de « monastèri ».
Segon Negre e R. Aymard, La Reula que vien deu gascon reula, « règla, monastèri ».
Segon Miquèu Grosclaude, La Reula que vien deu gascon reula, deu latin regula, « règla monastica », donc « monastèri »; que cau desbrembar lo prumèr sens hornit per Dauzat. La Reula qu'ei lo nom de mei d'un monastèri benedictin, La Rèula (Gironda) e La Reula (Bearn).
Arrondiment de Vire
L’arrondiment de Vire es una division administrativa francesa, dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Arrondiment de Lisieux
L’arrondiment de Lisieux es una division administrativa francesa, dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Sant Joan de Janas
Sant Joan de Janas (Saint-Jean-de-Jeannes en francés) es un vilatge e una seccion de la comuna de Paulinet. Es tanben una parròquia (glèisa de Sant Joan Baptista) de la diocèsi d'Albi. Los abitants son las santjanòlas e los santjanòls.
Toponimia
<mapframe zoom=12 latitude=43.823229 longitude=2.449647 height=600 width=600 align=center text="Sant Joan (jaune) dins Paulinet" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q768783",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q38635594",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ffff00", "marker-color": "ffff11", "title": "Sant Joan de Janas" }}]
Istòria
Sanctus Johannes de Genis es atestat en 1370. Al sègle XVII, la parròquia a dos oficis de notari. La demografia locala es pro coneguda mercé als registres d’aquestes.
Seccion de la comuna de Paulinh puèi Paulinet, Sant Joan de Janas capitèt pas a s’independentizar. Autres còps pro bèl (dos oficis de notari al s. XVII, una escòla primària del quarantenat d’escolans al mièg de las annadas 1940), lo vilatge s’es despoblat e compta pas mai de 20 abitants permanents en 2020.
Arrondiment de Caen
L’arrondiment de Caen es una division administrativa francesa, dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Domléger-Longvillers
Donnegé-Neuvilé  en picard (Domléger-Longvillers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Domléger-Longvillers Resulta de la fusion, lo data|1er|en octòbre|1972, de las municipalitats de Domléger e Longvillers.
Domléger-Longvillers résulte de la fusion, le 1er, des communes de Domléger et Longvillers.
Nòtas
<references group=N/>
Institucions francesas
Institucions francesas
Dolar de las Bahamas
Lo dolar de las Bahamas (en anglés Bahamian dollar o, simplament, dollar) es la moneda oficiala de l'estat insular de las Bahamas. S'abraca normalament en $, o B$ per lo diferenciar del dolar dels Estats Units e d'autres tipes de dolars. Lo còdi ISO 4217 es BSD. Se subdivisa en 100 cents.
Es creat en 1966 per remplaçar la liura de las Bahamas. Un dolar valiá 7/20 de liura (7 shilings).
A la fin de 2020 la banca centrala de las Bahamas introdusiguèt lo Sand Dolar (dolar d'arena), una version numerica de la moneda, la primièra moneda numerica d'una banca centrala.
Matrioshka
thumb|Ua seria de matrioshkas Ua matrioshka (deu rus матрёшка) qu'ei ua monaca russa tradicionala de husta ; mei exactament que's tracta d'ua seria de monacas de talha descreishenta on las mei petitas e caben dehens las mei granas qui s'obreishen au lor miei. Sola la mei petita qu'ei hèita d'un tròç plen e massiu de husta e non s'obreish pas.
Nom
Lo nom rus матрёшка que vien deu diminutiu deu prenom femenin Матрёна ("Matriona").
Istòri
thumb|left|Ua matrioshka, realizada peus dus purmèrs creators, 1892 A maugrat d'estar un deus simbòls iconografics màger de Russia, la purmèra matrioshka que ho realizada solament a la fin deu sègle XIX : virada au torn peu hustèr Vasily Zvyozdochkin e ondrada peu pintre Sergey Malyutin. Qu'èra compausada de 8 monacas, la purmèra representant ua paisana russa dab lo son vèu e gahant un hasan dens ua man, e la darrèra, un nenet. La hont d'inspiracion que seré estada ua monaca japonesa. thumb|Dilhèu la mlena de monacas japonesa qu'inspirèn l'invencion de la Mtrïoshca
Aqueste joguet que ho presentat a l'Exposicion Universau de 1900 a París on e's ganhè ua medalha de bronze. D'ara endavant, la produccion que's generalizè.
Uei qu'ei un article corrent proposat aus toristas dab divèrsas formas e tematicas. Ua varianta hèra correnta qu'ei la seria dab la succession deus capdaus istorics rus e sovietics.
Wisembach
Wisembach es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Qaem Shahr
Sari es una vila d'Iran. Sa populacion èra estimada a 204 953 abitants en 2016.
Dolar d'arena (Bahamas)
Lo dolar d'arena (en anglés, Sand Dollar) es la version numerica del dolar de las Bahamas introdusida en octobre de 2020 per la banca centrala de las Bahamas. Coma la moneda fisica, es a paritat amb lo dolar estatsunidenc.
Es la primièra moneda numerica emesa per una banca centrala.
Marly (Mosèla)
Marly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Marly es particularament plan desservie per las rets de comunicacion regionala e internacionala. Lo échangeur de Fey la connècta al autoroute A31 dintre Mètz e Nancy, e mai enlà cap a París, la Belgica, lo Luxemborg e lo Alemanha. La RD913 permet un accès facil a l'aeropòrt regional Mètz-Nancy-Lorraine. La rocade del sud messin, via de contournement de Mètz, permet un dégagement en direccion de Sarrebrück e cap a Diedenhofen e París.
Marly est située sur la Seille à 6 km à peine du centre de Metz, dont elle constitue aujourd’hui une banlieue pavillonnaire en développement.
Marly est particulièrement bien desservie par les réseaux de communication régionaux et internationaux. L’échangeur de Fey la relie à l’autoroute A31 entre Metz et Nancy, et au-delà vers Paris, la Belgique, le Luxembourg et l’Allemagne. La RD913 permet un accès facile à l’aéroport régional Metz-Nancy-Lorraine. La rocade du sud messin, voie de contournement de Metz, permet un dégagement en direction de Sarrebrück et vers Thionville et Paris.
Istòria
La descobèrta a Marly d'un crâne, de outillage o de puntas de fletxes en pèira talhada a partir de 1955 indica una preséncia umana al paléolithique, al neolític e al edat del fèrre.
Lo bourg de Marly dépendait de l'anciana província de las Tres-Évêchés.
Los bans seigneuriaux de Marly, de Voivre e lo Grand Ban apertenon successivament : — al comte de Verdun ; — a la XIII sègle, lo évêché de Mètz a donat en fief al comte de Salvatz-Blâmont ; - al comte de Bar dempuèi 1262 ; — donada coma fief a desparièras familhas patriciennes de Mètz, #que las de Marly (1252/1336), las de Gournay (1390/1524), las de Baudoche (1433/1536), las de n'a/de n'Aja (1509/1551), las de Raigecourt (1592/1605). En 1802, la Villa Marleia Pròpria Meris a donat a la abbaye de Sant-Airy de Verdun.
Coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Marly a annexat al Empèri alemand de 1871 a 1918. Es un periòde prospère per la comuna. Quand la Primièra Guèrra mondiala esclata, las Mosellans se baton, résignés, per la Empèri alemand. Fòrça joves gents queiràn al camp d'onor jos l'uniforme alemand, sul Tèsta de l'Èst, mas tanben al Oèst. Afars leiales del Emperaire, los Marliens acuèlhon totun amb jòia la fin dels hostilités e la patz trobada. « Marleien » redevient Marly En 1918.
La Segonda Guèrra mondiala e lo drama de la segonda Annexion marcaràn durablement los esperits. Marly A rebatejat Marlingen. Los primièrs conscrits, incorporadas de fòrça en l'armada alemanda, partisson a partir d'agost 1942. Los civils son pas pas estalviats. Lo 1er en abril 1944, la municipalitat intègra lo Stadtkreis Mètz, lo district urban de Mètz. A partir de mai 1944, l'armada americana bombarda la region sens dessarra. La batalha de Mètz fach rabia de setembre en novembre 1944. La municipalitat es fin finala liberada lo 21 de setembre de 1944, Après una longa espera.
La découverte à Marly d’un crâne, d’outillage ou de pointes de flèches en pierre taillée à partir de 1955 indique une présence humaine au paléolithique, au néolithique et à l’âge du fer.
À l’époque gallo-romaine, la route de l’ambre devenue Via Agrippa passait à peu près rue Costes-et-Bellonte. Avant 1901, on découvre sur le ban de Marly quatre vestiges de villas romaines (1 000 pièces de monnaie) et d’autres après 1962.
Le bourg de Marly dépendait de l’ancienne province des Trois-Évêchés.
Les bans seigneuriaux de Marly, de Voivre et le Grand Ban appartiennent successivement : — au comte de Verdun ; — au XIII siècle, l’évêché de Metz est donné en fief au comte de Salve-Blâmont ; - au comte de Bar depuis 1262 ; — donnée comme fief à différentes familles patriciennes de Metz, dont les de Marly (1252/1336), les de Gournay (1390/1524), les de Baudoche (1433/1536), les de Heu (1509/1551), les de Raigecourt (1592/1605). En 1802, la Villa Marleia Propre Meris est donnée à l’abbaye de Saint-Airy de Verdun.
Comme les autres communes de l’actuel département de la Moselle, Marly est annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. C’est une période prospère pour la commune. Lorsque la Première Guerre mondiale éclate, les Mosellans se battent, résignés, pour l’Empire allemand. Beaucoup de jeunes gens tomberont au champ d’honneur sous l’uniforme allemand, sur le Front de l’Est, mais aussi à l’Ouest. Sujets loyaux de l’Empereur, les Marliens accueillent cependant avec joie la fin des hostilités et la paix retrouvée. « Marleien » redevient Marly en 1918.
Dommartin (Sòma)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Ville-du-Pont
Ville-du-Pont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Ciutat-de detlo-Pont fa partida del Saugeais.
Ville-du-Pont fait partie du Saugeais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Thien Duong
right|250px|thumb|Estalactitas dens l'Espeluga de Thien Duong right|250px|thumb|Estalactitas dens l'Espeluga de Thien Duong
Thien Duong (Hang Thiên Đường en vietnamian) qu'ei ua espeluga de calcari qui s'obreish dens la província de Quang Binh (Phong Nha-Ke Bang).
Orny (Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Acte de Supremacia
L'Acte de Supremacia es la lèi adoptada per Enric VIII d'Anglatèrra en 1534 que fondèt la Glèisa anglicana. Abolit per Marie Tudor, foguèt restablit definitivament per Elisabeta I d'Anglatèrra.
Oron (Mosèla)
Oron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cantigas de Santa Maria
Las Cantigas de Santa Maria son un recuèlh de cançons e poèmas medievals escrichs en galaicoportugués (la lenga-maire del portugués e del galician actuals), un dels recuèlhs mai importants en Occident. Foguèron escriches mentre que lo Rei de Castelha Anfós X (dich Lo Savi) regnava, valent-a-dire entre 1221 e 1284. Las Cantigas de Santa Maria son la part religiosa de la poësia lirica galaicoportuguèsa medievala, la part profana que s'apelada Cantigas de amigo, Cantigas de amor e Cantigas de escarnio segon lo tèma que s'i tracha.
Los tèxtes de las 427 cançons son escrichs en galaicoportugués, lenga-maire del portugés e del galician modèrnes, tot coma lo provençal ancian es la lenga-maire de l'occitan e del catalan modèrnes. Òm atribuís tradicionalament d'unas cantigas a la man del Rei Anfós meteis (es pasmens contestat).
La màger part d'aquèstas cançons son d'imnes religioses en omenatge a la Santa Verge e contan de miracles deguts a l'intercession de Maria. Los manuscrichs de las Cantigas abondan tanben d'imatges enluminats de trobaires o musicaires jogant d'instruments divèrses.
Uèi que son nombrosas las interpretacions musicalas que son fachas de las Cantigas, entre d'autres per In Taberna, Tempradura, La Nef, Clemencic Consort, Alla francesca, l'Ensemble Unicorn, Hespèrion XX, los Joculatores Upsalienses o encara Eduardo Paniagua. Aquestes artistas an realizat una cincantena d'albums a las Cantigas.
Lescurri
Lescurri (Lescurry en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Le Theil-Nolent
Le Theil-Nolent en normand (Le Theil-Nolent en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Lescurri
Toponimia
Segon Dauzat, Lescurri qu'ei escur. Véder Lescar e L'Escura.
Le Theil-Nolent
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Grisalha
vinheta|270px|Grisalha d'[[Andrea Mantegna a la Galariá Nacionala de Londres, (c.1500).]] vinheta|270px| vinheta|270px|
Lescurri
Toponimia
Segon Negre, Lescurri qu'ei probablament lo medish toponime preceltic que Lescar, qui èra Lascurris en 980.
Grisalha
Grisalha es una pintura executada entièrament dins de tons de grises o d'una autra color grisassa neutra. Es particularament utilizat dins los grands esquèmas decoratius a l'imitacion de l'escultura. De nombrosas grisalhas comprenen una gamma de colors leugièrament mai larga, coma la fresca d'Andrea del Sarto illustrada. Las pinturas executadas en brun son sonadas brunalha e las pinturas executadas en verd son sonadas verdalha.
Lescurri
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, Negre qu'a rason. En mei de Lescar, lo nom deu lòc que sembla aparentat a Lascun (Aspa), l'arriu de Lascor (Gers), atestat Lascorr en 1524, afluent d'Arròs. Lo nom, escur, qu'ei probablament preceltic e benlhèu idronimic. Véder l'explicacion de Grosclaude per Lescar, pas represa per Lescurri 9 ans après.
Grisalha
N'esmalt e vitralh
vinheta|140px|Vitralh grisalha ([[Sègle XV)]]
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Enric VII d'Anglatèrra
thumb|right|Retrach d'Enric VII.
Enric VII d'Anglatèrra, o Enric Tudor, (1457-1509) foguèt rèi d'Anglatèrra de 1485 a sa mòrt. Foguèt lo premier rèi de la dinastia dei Tudor.
Puèigalhard de Lomanha
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : senhor de Peygalhart, en 1331, domini de Podiogallardo, en 1428, seigneur de Poygailhart, en 1504, Sanctus Georgius de Podio Galhardo, en 1741, etc. La prononciacion actuala es la prononciacion francizada (citacion de Burgan e Lafon [püigayar]). Burgan e Lafon escriven la fòrma occitana Pèi-Galhard. Mès l'atestacion de 1504 auré poscut har interpretar Poigalhard. Poi es ubiqüista en Gasconha, mès probable qu'es pas mèi viu dens lo vocabulari lomanhòu com apellatiu. La diftongason condicionada de pŏdĭum dona en prumèr un triftongue e com los escribas penavan per grafiar los diftongues que lo latin coneishèva pas, Peygalhart deu representar Poèi- (que dona sovent Poi- après). L'interpretacion Pèi-galhard es donc imprudenta e Puèigalhard, que cau prononciar [pwɛjga'ʎart], es pas çò pus segur.
Lo segond element, galhard, es un adjectiu occitan. Lo sens èra « solide », « solidament fortificat », mencion valorizanta per un castèth.
PSR B1257+12 b
PSR B1257+12 b es una exoplaneta orbitant a l'entorn dau pulsar PSR B1257+12 situada a 980 ans lutz de la Tèrra dins la constellacion de la Verge. Descubèrta en 1994, es la planeta pus leugiera de totei lei sistèmas planetars coneguts a l'ora d'ara, compres lo Sistèma Solar, amb una massa de doas massas lunaras.
Lhes
Lhes (Lhez en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [lyéd] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Gualhart de Lhes en 1406, Lhens en 1429, Lhés (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Lhés en 1790.
Segon R. Aymard, era mòta castrala qu'ei sus ua tuca alongada que caló aplanar, çò qui mia ath lès, « benda » o ath adjectiu lès, « lis, aplanat ».
Jacques Boisgontier que constatava eras fòrmas ancianas son en contradiccion dab era ipotèsi d'Aymard; Lhes qu'ei benlhèu a comparar dab Lias, 65, Les e Atàs, Les (Nauta Garona), Les (Val d'Aran), eths diferents Les (Erau, Arièja, Droma, Vauclusa) [qui son eth celtic Ledos ], mes aquò horneish pas de solucion; eth nom que demòra escur.
Campionat del Mond d'atletisme de 1999
thumb|75 px|right|... [[Atletisme... ]]
Los setens Campionats del Mond d'atletisme se debanèron a Sevilha (Estadi Olimpic de la Cartuja) del 20 al 29 d'agost de 1999.
Nòtas & referéncias
{{DEFAULTSORT:Campionat del Mond d'atletisme de 1999]]
Fission nucleara
La fission nucleara es un fenomèn radioactiu de scission d'un nuclèu atomic en dos nucleïds pus leugiers. S'acompanha d'un desgatjament important d'energia e de l'emission de particulas. Aqueu mecanisme a luòc d'un biais naturau en leis isotòps pus pesucs. Pasmens, pòu èsser entraïnat per una intervencion umana, generalament de tirs de neutrons, en d'autreis isotòps pesucs. Se la matèria fissibla es pron concentrada, es possible de crear una reaccion en cadena basada sus la multiplicacion rapida dau nombre de fissions entraïnadas per lei particulas liberadas per cada fission. L'energia desgatjada pòu èsser fòrça importanta e utilizada per produrre d'electricitat (centrala nucleara) ò d'armas (arma nucleara).
La descubèrta de la fission
La fission nucleara foguèt descricha per lo premier còp lo 17 de decembre de 1938 per lei quimistas Otto Hahn (1879-1968) e Fritz Strassmann (1902-1980) qu'observèron la fission de l'urani. Pasmens, aquò èra la conclusion de recèrcas pus ancianas qu'avián implicat de personalitats coma Enrico Fermi (1901-1954), lei Curie, Pavle Savic (1909-1994), Ida Tacke (1896-1978) e, mai que mai, Lise Meitner (1878-1968).
Lei premierei reaccions en cadena e lo projècte Manhattan
thumb|right|[[Fotografia de la premiera pila atomica.]]
Lo Projècte Manhattan, iniciat tre 1939, venguèt pauc a pauc un programa centrau de l'esfòrç de guèrra estatsunidenc. En 1945, emplegava 130,000 personas despartits sus un vintenau de sites. Son pretzfach principau foguèt la concepcion e la fabricacion dei premiereis armas nuclearas. Dins aquò, lo projècte descurbiguèt lei possibilitats d'utilizacion dins lei domenis de la radiologia e de la propulsion de naviris.
Lo desvolopament dei programas nuclears civius e militars
Après la Segonda Guèrra Mondiala, plusors país s'interessèron a la fission nucleara per desvolopar d'aplicacions militaras e civilas a l'energia nucleara. Dins lo premier domeni, plusors país an desvolopat d'arsenaus nuclears amb l'invencion de la bomba A (1945) e de la bomba H (1949). Dins lo domeni civiu, leis aplicacions principalas regardèron l'energia e la medecina. En particular, lo mestritge de la fission foguèt a l'origina de l'aparicion dei centralas nuclearas. L'interès d'aquelei centralas foguèt demostrat per lei crisis petrolieras deis ans 1970 mai l'utilizacion de l'energia nucleara es contestada dempuei leis accidents de Chernobil e de Fukushima.
Descripcion
Dos mecanismes diferents de fission existisson. Lo premier es la fission espontanèa qu'es un fenomèn observat dins la natura. Lo segond es la fission inducha qu'es un mecanisme entraïnat per una accion umana.
Fission espontanèa
thumb|Exemple de [[fission espontanèa de l'urani-235.]]
La fission espontanèa es una forma de desintegracion radioactiva caracteristica d'isotòps pesucs e instables. Entraïna la division dau nuclèu sensa apòrt energetic exterior. Mena a la formacion d'au mens dos atòms pus leugiers e generalament pus estables. En teoria, es possibla per totei lei nuclèus aguent una massa superiora a 100 uma. Pasmens, dins lei fachs, es observada per de nuclèus de mai de 230 uma, es a dire per lo tòri e leis elements pus pesucs.
L'urani-235, lo plutòni-240 e lo califòrni-254 son d'exemples de nuclèus que pòdon èsser l'objècte d'una fission espontanèa.
Fission inducha
thumb|Exemple de [[fission nucleara inducha de l'urani-235.]]
Dompierre-Becquincourt
Dompierre-Béquincourt en picard (Dompierre-Becquincourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Fission nucleara
Mecanisme generau
La fission inducha a luòc quand un nuclèu pesuc captura una autra particula, generalament un neutron, e se fragmenta en mai d'un fragment. La pus coneguda es aquela de l'urani-235 après l'absorpcion d'un neutron :
Dompierre-Becquincourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fission nucleara
Mecanisme generau
X e Y son dos nuclèus mejanament pesucs e sovent radioactius. Son dichs « produchs de fission ». La quantitat d'energia liberada per aquelei reaccions es importanta e aqueu principi es utilizat dins leis armas nuclearas e lei centralas nuclearas per produrre una gròssa quantitat de calor.
Dompierre-Becquincourt
Nòtas
<references group=N/>
Fission nucleara
Mecanisme generau
Leis isotòps susceptibles d'engendrar una reaccion de fission après captura d'un neutron son dichs « isotòps fissibles ». D'efiech, lo neutron es la particula pus utilizada dins lei procès de fission concebuts per l'òme. Aquò s'explica per la facilitat de trobar de materiaus emetors de neutrons coma lo berilli e per son abséncia de carga electrica. Pasmens, d'estudis de mecanismes basats sus d'autrei particulas, coma lo proton per exemple, son totjorn en cors car podrián permetre de desvolopar de procès novèus.
Fotofission
Lo fotofission es un mecanisme de fission inducha entraïnat per l'absorpcion d'un raionament gamma per un nuclèu atomic. Es possible d'utilizar aqueu fenomèn per produrre d'isotòps particulars a partir de nuclèus fissibles, coma l'urani, lo plutòni e lo neptuni, per fabricar de fònts radioactivas destinadas a la medecina. De projèctes de fotofission per lasèr son tanben en cors de desvolopament per concebre de sistèmas de tractament dau combustible nuclear usat.
Fotodesintegracion
La fotodesintegracion (ò fototransmutacion) es un fenomèn relativament similar a la fotofission. D'efiech, dins aqueu fenomèn, un nuclèu atomic es portat dins un estat d'excitacion per l'absorpcion de raionaments gamma, çò qu'entraïna sa desintegracion e una emission de particulas subatomicas. A l'ora d'ara, leis experiéncias de fotodesintegracion utilizan de lasèrs poderós capables de desliurar de fotons gamma amb una energia compresa entre 1 e 10 MeV.
Bilanç neutronic
Lo bilanç neutronic designa lo bilanç dau nombre de neutrons produchs e dispareguts dins un mitan fissible donat. En mejana, lei nuclèus fissibles libèran entre dos e tres neutrons durant una fission. Aquelei neutrons pòdon traire de fissions novèlas en destabilizant un autre nuclèu fissible, èsser capturats per un nuclèu non fissible ò s'escapar en defòra dau mitan. Lo bilanç neutronic es donc un paramètre important que permet de descriure l'evolucion de la fission dins de reactors nuclears ò dins d'explosions d'armas nuclearas.
Reparticion dei massas dei produchs de fission
La fission d'un nuclèu fissible entraïna generalament la formacion de dos nuclèus pus pichons. La formacion de tres nuclèus, dicha fission ternària, es possibla mai excepcionala (aperaquí 0,005 % dei fissions). La formacion de dos nuclèus identics, ò quasi identics, es egalament rara (0,1 % dei fissions). Generalament, la distribucion dei produchs de fission seguís una distribucion bimodala. Per exemple, dins lo cas de la fission de l'urani-235, i a formacion preferenciala de nuclèus a l'entorn de nombres de massa egaus a 95 (bròme, cripton, zircòni) e 139 (iòde, xenon, bari). Pasmens, la formacion d'un centenau de nucleïds es estat observada.
Bilanç energetic
La fission nucleara libèra d'energia car la massa dei produchs de fission e dei particulas liberadas es inferiora a la massa dau nuclèu pesuc iniciau e de la particula eventuala utilizada per entraïnar una fission inducha. Per exemple, la fission espontanèa d'un nuclèu de plutòni-239 libèra una energia de 207,1 MeV per cada atòm fissionat. La màger part d'aquela energia es producha sota forma d'energia cinetica transportada per lei nuclèus e lei particulas eissidas de la fission. La partida liberada sota forma de raionaments gamma es de 13 MeV.
La calor producha per la fission d'isotòps fissibles, generalament l'urani-235 e lo plutòni-239, es a la basa de l'utilizacion de l'energia nucleara.
Reaccion en cadena
thumb|Esquèma generau d'una [[reaccion en cadena.]]
L'absorpcion d'un neutron per un nuclèu fissible permet la liberacion d'un ò de plusors neutrons que pòdon traire de fissions suplementàrias. Aquò pòu engendrar un cicle de fissions capable de s'autoentretenir. Aqueu fenomèn es dich « reaccion en cadena ». Es possible de regular aqueu fenomèn per contrarotlar la liberacion d'energia dins un mitan fissible donat. Per aquò, es possible d'utilizar un dispositiu permetent de demenir la concentracion en combustible nuclear (alunchament de tròç de combustible) ò d'integrar de materiaus capables de capturar una partida dei neutrons liberats.
Energia de fission
L'energia liberada per lei reaccions de fission es fòrça importanta, çò qu'explica l'interès de l'energia nucleara dins la societat modèrna. Per exemple, dins lo cas de l'urani-235, una fission libèra 193 MeV. Es a dire qu'un grama d'urani-235 libèra 7,922 63.1010 J. Bòrd que l'urani-235 constituís 0,720 % de l'urani terrèstre, una massa d'urani naturau contèn mai de 8,000 còps l'energia contenguda dins una tona de petròli en cas d'utilizacion dins un reactor nuclear classic.
Massa critica
La massa critica d'una matèria fissibla donada es la massa minimala que permet d'entraïnar una reaccion en cadena. Despend dei proprietats nuclearas dau materiau considerat (probabilitat d'interaccion amb una particula, nombre de particulas liberadas...), de sei proprietats fisicas, de sa forma e de sa puretat. Per de substàncias puras dins lei condicions normalas de pression e de temperatura, son principalament calculadas per de reaccions de fission implicant de neutrons. Per l'urani-235, es egala a 48 kg. Pòu demenir fins a 10 kg per lo plutòni-238. Aquelei diferéncias explican l'utilizacion preferenciala de l'urani dins lei centralas nuclearas car sa produccion es mens costosa. En revènge, per d'aplicacions militaras, lo plutòni es preferit car permet de concebre d'ogivas pus leugieras e pus pichonas.
Baia dei Àngels
thumb|right|200px|La Baia dei Àngels a [[Niça]] La Baia dei Àngels es una baia de la mar Mediterranèa que s'estend de Niça au Cap d'Antíbol.
Aqueste nom foguèt donat per lu pescadors que prenián dins sas rets una mena de làmia nomenada peis àngel (Squatina oculata). L'escrivan niçard Francís Gag (1900-1988) ne foguèt lo testimòni d'un espectacle que tornava mai d'un còp l'an : de pescadors butavan un carreton ont jasiá una d'aquelas làmias e caminava davant una pescaritz que cridava: Venètz, venètz veire la marrida bestiassa que destruguèt lu rets daus paures pescadors !
Segon la legenda, quora lo còs de Santa Reparata foguèt abandonat en plena mar en Palestina, son lu àngels que faguèron venir l'embarcacion subre la riba de Niça.
Ogy (Mosèla)
Ogy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat a situat a uèch quilomètres de Mètz-Technopôle. Lo sieu cachet rural a preservat.
La commune est située à huit kilomètres de Metz-Technopôle. Son cachet rural est préservé.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge citat dempuèi 1190 jol nom Osey. Se tròba pel continuament :
Lo vilatge dépendait de l'ancian país messin Anautit-Camin, #que los senhors n'èran issus de las grandas familhas messines.
En 1600, lo sieur de Clervant, calviniste, destruit la capèla templière Sant-Jean-Baptiste-de-la-Décollation.
Lo vilatge a arruïnat pendent la guèrra de Trenta Ans.
Parfouru-sur-Odon
Parfouru-sur-Odon es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Valdáliga
250px|left|thumb|Ermitatge de Sant Antòni Valdáliga es una comuna de Cantàbria.
Ogy (Mosèla)
Istòria
Lo 1 en mai 1707, lo guarda champêtre a assassinat a Ogy. Una crotz precintada sus un mur commémore aquel évènement.
Parfouru-sur-Odon
Geografia
Parfouru-Sus-Odon a situat en la vallée de la Odon e sul trajècte del A84, a 4 quilomètres de Villers-Bocage (fa partida de la comunitat de municipalitats Villers-Bocage Intercom). Lo vilatge ofrit dels païsatges vallonnés e boisés.
Parfouru-sur-Odon est située dans la vallée de l'Odon et sur le trajet de l'A84, à 4 kilomètres de Villers-Bocage (elle fait partie de la communauté de communes Villers-Bocage Intercom). Le village offre des paysages vallonnés et boisés.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ogy (Mosèla)
Istòria
Ogy absorbeix Puche Entre 1790 e 1794.
S'anotarà egalament la ramaderia intensiva d'aucas practicadas dins lo pòble e aqueles dos annexis, a l'origina del appellation conferida als abitants abans 1900 : « Lés bigârds de Hhi » (los jars de Ogy).
Lista dels primièrs ministres de Kenya
thumb|130px|Blason de Kenya. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Kenya de 1963 fins a uèi.
Ogy (Mosèla)
Istòria
Al començament dels ans 1990, la municipalitat met en œuvre una politica de disposicion e fa bastir divèrsas lotissements.
Village cité dès 1190 sous le nom Osey. On trouve par la suite :
Le village dépendait de l’ancien pays messin Haut-Chemin, dont les seigneurs étaient issus des grandes familles messines.
En 1600, le sieur de Clervant, calviniste, détruit la chapelle templière Saint-Jean-Baptiste-de-la-Décollation.
Le village est ruiné pendant la guerre de Trente Ans.
Le 1 mai 1707, le garde champêtre est assassiné à Ogy. Une croix scellée sur un mur commémore cet évènement.
Ogy absorbe Puche entre 1790 et 1794.
On notera également l’élevage intensif d’oies pratiqué dans le village et ces deux annexes, à l’origine de l’appellation conférée aux habitants avant 1900 : « Lés bigârds d’Hhi » (les jars d'Ogy).
Au début des années 1990, la commune met en œuvre une politique d'aménagement et fait construire plusieurs lotissements.
Soabia
thumb|Frontièras actualas de la Soabia en Alemanha. En blau, lo [[Baden-Württemberg (Land) e en ròse le districte de Soabia del Land de Bavièra. La Soabia es una region istorica d'Alemanha mai larga que la circonscripcion (Regierungsbezirke) del meteis nom en Bavièra.]] La Soabia (en alemand Schwaben) es una region istorica d'Alemanha. Lo districte de Soabia es tanben lo nom d'una de las 7 regions administrativas (Regierungsbezirke) del land de Bavièra.
Etmologicament, lo mòt Schwaben se deduch del pòple dels Suèvas, un grop de tribús germanicas.
Istòria
En 829, lo reialme de la Soabia se formèt sul meteis territòri, que foguèt atribuit a Loís II lo Germanic e doncas a la Francia orientala dins lo tractat de Verdun en 843. Aprèp la reforma dels comtats dins la Francia orientala, lo Ducat de Soabia foguèt alara format en 915; s'espandissiá alara dempuèi los Vòges dins l'oèst fins a Lech dins l'èst e a Chiavenna, ara en Itàlia, dins lo sud.
Aprèp de longas disputas amb los Welfen (Guelfes), la familha dels Hohenstaufen venguèt alara la mai poderosa del ducat.
Jos l'emperaire Frederic II, las tèrras familialas dels Hohenstaufen, que lo ducat de Soabia fasiá alara partit, son ligadas dirèctament a la corona imperiala.
Pendent lo periòde de l'interrègne de 1250 a 1273, los territòris soabias avián pas de suzerin e èran doncax autonòms. Quand en 1273, Rodolf I d'Habsbourg venguèt rei, gardèt fòrça dels seus privilègis d'autonomia de las vilas e de las abadias soabias e los officializèt coma Estats liures d'empèri. Lo ducat de Soabia s'acabèt alara d'existir politicament e se desintegrèt en de comtats coma las vilas e abadias liuras, que gaireben totes existissián fins 1803.
Ara, la Soabia se definís per la zona linguistica del soabi, situat a l'encòp a l'èst del Baden-Württemberg e l'oèst de la Bavièra.
Dompierre-sur-Authie
Dompierre-su-Eutie (Sonme) en picard (Dompierre-sur-Authie en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Terrefondrée
Terrefondrée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lairiça
Lairiça (Layrisse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [lay'risso] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : In Larissa ath sègle XI o XII, villam... de la Yrice en 1285, De Layrissa en 1313, De Lairissa en 1342, de Yrissa en 1379, Layrissa en 1429, Lairisse en 1760, Layrisse (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Lairiça que vien deth gascon layris, layrisso, « expausat ath sorelh » (latin latericium).