cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radar
Son foncionament se basa sus lo calcul del temps que camina l'onda radioelectrica dempuèi l'antena emetora fins a la cibla e retorn, sabent que la velocitat de propagacion de l'onda es aquela de la velocitat de la lutz (c = ).
Es una tecnica que foguèt desvolopada pendent la Segonda Guèrra Mondiala per detectar avions enemics. Pendent las darrièras setanta annadas se demostrèt qu'aquela tecnica es utila per mesurar la distància e la trajectòria de diferentas ciblas. Serviguèt en divèrses domenis de la sciéncia e l'industria, aeronautica, militara e meteorologica.
thumb|center|400px|En roge las ondas generadas pel radar, e en verd los retorns per l'objècte detectat. Calculant lo temps d'anar e tornar, sauprem quant es alunhat l'objècte
En
En pòt èsser:
Pueblo de Taos
vinheta|L'ostal del nòrd en [[2017.]]
Dins la val d'un petit afluent del Rio Grande, Pueblo de Taos designa un ensems d'abitacions e de centres ceremonials en adobe, remarquablement representatiu de la cultura dels Indians pueblos d'Arizòna e del Nòu Mexic. Se tròba a mai o mens 110 km al nòrd de Santa Fe e prèp de la vila de Taos. Lo territòri a l'entorn del Pueblo es una resèrva indiana.
Istòria
Tres cents ans abans que los conquistadores espanhòls conduches per Hernando d'Alvarado ajan seguit lo Rio Grande cap a la val de Taos en 1540, los primièrs ocupants del continent american s'installèron aquí e bastiguèron d'impressionants vilatges, los «pueblos», faches d'ostals en tàpia de mantes estancis. Lo Pueblo de Taos, ocupat e entretenu per cada generacion dempuèi uèch cents ans, es classat per las Nacions Unidas dempuèi 1992 coma un site istoric mondial.
Populacion
Coma lo Pueblo enebiguèt l'installacion d'aiga correnta e de l'electricitat, sonque 150 personas sus las 1900 que compte la comunitat viscan tota l'annada dins l'ancian Pueblo. Los autres an d'ostals modèrns dins los environs, prèp de lors culturas.
Nom
En lo dialècte de Taos, lo Pueblo es conegut coma "la vila" siá ja tə̂otho "en la vila" (tə̂o- "vila" + -tho "en") o tə̂obo "cap a la vila" (tə̂o- "vila" + -bo "cap a"). Lo nom pròpri del Pueblo es ȉałopháymųp’ȍhə́othə̀olbo "a la boca del canon de sause roge" (o ȉałopháybo "en los sauses roges" per abreujar); Malgrat aiçò, aquel nom es mai comunament utilizat en contèxtes ceremonials e es mens frequent en lo parlar quotidian.
Matfre Ermengau
thumb|200px|right|Miniatura del Breviari d'Amor de Matfre Ermengau, ont apareisson doas caracteristicas de l'amor vertadièr e los seus contraris: generositat-avarícia, umilitat-orguèlh. Matfre Ermengau (m.1322) foguèt un monge franciscan de Besièrs.
A una epòca ont la Crosada dels Albigeses aviá destruida totas las estructuras de la vida culturala occitana, e quand la civilizacion cortesa èra declinanta, Matfre Ermengau escriguèt Lo Breviari d'Amor. Es una òbra màger qu'es un poèma de 34 735 octosillabas, a l'encòp enciclopedica e satirica e que lo subjècte n'es l'Amor per explicar totas las realitats umanas e naturalas del mond. La tòca de l'òbra sembla èsser la reconciliacion de l'amor de Dieu amb las amors eroticas cantadas pels trobadors.
Ligams extèrnes
Lo Breviari d'Amor, tèxte complet
Seranon
Seranon o Serenon (Séranon en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Bussy-le-Repos (Iona)
Bussy-le-Repos es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1939, Georges Bolnat a exhumé un talhièr Gallo-Romain de ceramicas e a meses a jorn 25 forns. Aquela descobèrta près del camp defensiu gaulois de Castell distant d'unitat|3.5|km (Villeneuve-sus-Iona) demòstra una preséncia romaine dempuèi lo 1 sègle abans lo nòstre ère.
Aquel talhièr èra un dels sièis talhièrs gallo-romains recensés ont se fabricava amphores destinadas a transporter lo vin produsit en la region dempuèi la sègle.
En 1174, continuament a un acòrdi entre Guillaume a las Blancas Mans, archevêque de Senses, e Pierre de Courtenay, senhor de Courtenay, fils de Louis VI de França #que possedisson cadun la mitat de las intradas de la tèrra de Bussiacum (Bussy-lo-Repaus) e apud Ardillos (de Ardilliers) un vilatge a fondat amb a lo sieu cap un prévôt #que li cal prestar serment de fidélité al archevêque e al senhor de Courtenay (Loiret).
Pel continuament, Bussy (amb Rousson) fasiá partida de la Châtellenie de Vila Fòla #que fasiá partida de la distincion de Sens fins al rattachement de Vila Fòla a Villeneuve-lo-Rei (Villeneuve-sus-Iona).
En 1939, Georges Bolnat a exhumé un atelier Gallo-Romain de céramiques et a mis au jour 25 fours. Cette découverte à proximité du camp défensif gaulois de Château distant de 3.5 km (Villeneuve-sur-Iona) démontre une présence romaine dès le 1 siècle avant notre ère.
Cet atelier était un des six ateliers gallo-romains recensés où on fabriquait des amphores destinées à transporter le vin produit dans la région dès le 3 siècle.
En 1174, suite à un accord entre Guillaume aux Blanches Mains, archevêque de Sens, et Pierre de Courtenay, seigneur de Courtenay, fils de Louis VI de France qui possèdent chacun la moitié des revenus de la terre de Bussiacum (Bussy-le-Repos) et apud Ardillos (d’Ardilliers) un village est fondé avec à sa tête un prévôt qui doit prêter serment de fidélité à l'archevêque et au seigneur de Courtenay (Loiret).
Par la suite, Bussy (avec Rousson) faisait partie de la Châtellenie de Ville Folle qui faisait partie de la seigneurie de Sens jusqu'au rattachement de Ville Folle à Villeneuve-le-Roi (Villeneuve-sur-Iona).
Avant la création du département de l'Yonne Yonne (département) le 4 mars 1790, la moitié du département actuel appartenait à François-Xavier de Saxe qui possédait des bien à Bussy-le-Repos en 1771-1792 et 1802-1806.
Nòtas
<references group=N/>
Lo Cos, Bigaròca e Mosens
Lo Cos, Bigaròca e Mosens (Coux-et-Bigaroque-Mouzens en francés) es una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Recampèt, lo 1èr de genièr 2016, doás comunas ancianas, Lo Cos e Bigaròca, d'una part, Mosens, d'autra part.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Veire al Cos e Bigaròca e a Mosens.
Istòria
La creacion de la comuna novèla, ratificada par l'arrestat del 21 de decembre 2015, fuguèt efectiva lo 1èr de genièr de 2016, e transformèt las doás ancianas, Lo Cos e Bigaròca e Mosens, en comunas delegadas. Lo 1èr de genièr de 2020, las comunas delegadas fuguèron suprimidas.
Demografia
Las comunas delegadas son suprimidas a partir del 1er de genièr de 2020.
José Joaquín Prieto Vial
José Joaquín Prieto Vial (n. 20 d'agost de 1786, m. 22 de novembre de 1854 ) militar e òme politic foguèt president de Chile entre 1831 e 1841.
Lalheue
Lalheue es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Blòc 0910
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Economia de Moçambic
Lo 1975, an de la siá independéncia, Moçambic èra un dels païses pus paures del mond. Problèmas de gestion d'una economia socialista e una guèrra civila entre lo 1977 e lo 1992 empejorèron la situacion.
Lo 1987 lo govèrn comencèt una sèria de reformas macroeconomicas amb fins de establisar l'economia. Aquelas reformas, adoptadas amb ajuda internacionala e combinada amb eleccions liuras lo 1994, resultèron en lo melhorament de las taxas de creissença. Reformas monetàrias redusiguèron l'inflacion. Reformas fiscalas condusiguèron a un melhorament del recobrament.
Malgrat aiçò, lo país seguís depenent d'assisténcia internacionala para gaireben mitat de lo sieu budgèt annal, e la majoritat de la populacion seguís jol lindal de pauretat. L'agricultura de subsisténcia contunha d'èsser la principala font de renda de la majoritat de la populacion.
Gidilòc
Lo Gidilòc (Grop d'Iniciativa per un Diccionari Informatizat de la Lenga Occitana o Grop d’Investigacion e Desvolopament d’Instruments en Lenga Occitana) es una associacion scientifica especializada en lingüistica, fondada a Montpelhièr en 1988. Se consagra al desvolopament de la lenga occitana en desvolopar de diccionaris (tecnica de la lexicografia) e de produches tocant la gramatica (tecnica de la gramaticografia).
Aquel organisme es un cofondador del Conselh de la Lenga Occitana amb lo qual a collaborat activament.
Alex
Geografia
Alex, es un vilatge prèp del Lac d'Anecí, al pè del massís dels Aravis mai justament en lo Massís de las Hitas al pè dels Dents de Lanfon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1143, apareis la primièra mencion de la parròquia de « Alaia » #que depen alavetz de la abbaye de Talloires. A la Mièja Edat, pas mens de set ostals fòrts e de castèls an bastit sul territòri mas ne demòra pas mai #qu'un sol.
A la fin del, las nòças de Marguerite d'Alex e de Pèira de Arenthon, marcan la naissença de la familha de Arenthon d'Alex #que se apagarà al mièg del.
En 1801, a creat la verrerie. En 1825 ven manufacture reial e #emplegar mai de 200 obrièrs. Après lo rattachement de la Savoie a la França, la verrerie #barrar en 1861.
En 1943, los primièrs maquis armat de la region de Thônes : los maquis de Lanfon, i aguèt creat a Alex.
En 1143, apparaît la première mention de la paroisse d'« Alaia » qui dépend alors de l'abbaye de Talloires. Au Moyen Âge, pas moins de sept maisons fortes et châteaux sont construits sur le territoire mais il n'en reste plus qu'un seul.
À la fin du, les noces de Marguerite d'Alex et de Pierre d'Arenthon, marquent la naissance de la famille d'Arenthon d'Alex qui s'éteindra au milieu du.
En 1801, est créé la verrerie. En 1825 elle devient manufacture royale et employa plus de 200 ouvriers. Après le rattachement de la Savoie à la France, la verrerie ferma en 1861.
En 1943, le premier maquis armé de la région de Thônes : le maquis de Lanfon, fut créé à Alex.
Tartigny
Tartigny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Istòria
La municipalitat s'es trucada « Tertiniagum » en 766. A dépendu de Rouvroy-los-Merles de 1825 a 1833.
La nécropole gauloise de Tartigny a #èsser descobèrta per prospection aeriana en lo moment de la secada de junh 1976 (Agache 1978, fig. 33) e a #èsser enregistrada a la fin de l'estiu 1983 (Massy e alii 1986, pp. 13–81). A datat, pels expèrts, de 25.000 abans Jesucrist. La part enregistrada compren quatre pleta fossoyés quadrangulaires : Un primièr grand fossé de 18,70 m de costat barrava en lo sieu mièg una sépulture trastocada per pillages, amb una desena de vasos e un pichon objècte en tôle de bronze. Una segonda pleta, puslèu leugièrament trapézoïdal es accolé al costat oèst del primièr. I aviá en lo sieu centre una sépulture a incinération contenuda en una fosse quadrangulaire de 2,80 m sus 2,95 m. Nòu vasos a offrandes avián dispausat al nòrd, aital coma una pince a épiler amassada al pè d'un autre vas. Dos pichons fossés quadrangulaires de 6,20 m de costat, en contenent pas sépulture, avián mes de part e d'autra de las doas primièras pletes. Tres sépultures en fosse an #èsser estudiadas a l'entorn pleta. S'agís de pichonas sépultures a incinération #que contenián tanben de nombroses vasos e del material metallic. Tres dels sépultures avián environat de quatre trauques de poteaux, partiellement discernables sus la fòto aeriana. Lor caliá sosténer a una estructura bastida #que se supausa èsser d'ostals funéraires en bòsques. Se pòt pensar qu'aqueles édicules, de còps fòrça mai complèxes, levats suls cavòts de personatges importants #que venon "d'eròis", son benlèu a l'origina de santuaris indigènas. Lo mobilier metallic es considerable : las pèças metallicas en fèrre adornen un seau en bòsc amb anse, cerclage, crochets e charnières; 3 fòrças, 6 guinhauets, 2 guinhauets-rasoirs-précelles, 1 conca en tôle de bronze, 1 anèl de bronze, 3 fibules e 1 anèl de ambre. S'anòta l'abséncia d'armas en lo ritual funéraire, del temps que son abondius en los santuaris de la meteissa region, coma per exemple a Gournay-sus-Aronde. L'ensems dels 5 sépultures de Tartigny a datat de la fasa mièja del periòde gauloise, dicha de la Tène II. Los especialistas pensan que los individus incinerats al sector enregistrat apertendrián a una o a divèrsas familhas de la aristocratie bellovaque. Tot daissa pensar que, aicí, a Tartigny, cèrts cavòts rics poirián èsser aquelas de druides.
La commune s'est appelée « Tertiniagum » en 766. Elle a dépendu de Rouvroy-les-Merles de 1825 à 1833.
La nécropole gauloise de Tartigny a été découverte par prospection aérienne lors de la sécheresse de juin 1976 (Agache 1978, fig. 33) et a été fouillée à la fin de l'été 1983 (Massy et alii 1986, pp. 13–81). Elle est datée, par les experts, de 25.000 avant Jésus-Christ. La partie fouillée comprend quatre enclos fossoyés quadrangulaires : Un premier grand fossé de 18,70 m de côté renfermait en son milieu une sépulture bouleversée par des pillages, avec une dizaine de vases et un petit objet en tôle de bronze. Un deuxième enclos, plutôt légèrement trapézoïdal est accolé au côté ouest du premier. Il avait en son centre une sépulture à incinération contenue dans une fosse quadrangulaire de 2,80 m sur 2,95 m. Neuf vases à offrandes étaient disposés au nord, ainsi qu'une pince à épiler trouvée au pied d'un autre vase. Deux petits fossés quadrangulaires de 6,20 m de côté, ne contenant pas de sépulture, étaient placés de part et d'autre des deux premiers enclos. Trois sépultures en fosse ont été étudiées autour des enclos. Il s'agit de petites sépultures à incinération qui contenaient aussi de nombreux vases et du matériel métallique. Trois des sépultures étaient entourées de quatre trous de poteaux, partiellement discernables sur la photo aérienne. Ils devaient supporter une structure bâtie que l'on suppose être des maisons funéraires en bois. On peut penser que ces édicules, parfois beaucoup plus complexes, dressés sur les tombes de personnages importants qui deviennent des "héros", sont peut-être à l'origine de sanctuaires indigènes. Le mobilier métallique est remarquable : les pièces métalliques en fer ornent un seau en bois avec anse, cerclage, crochets et charnières; 3 forces, 6 couteaux, 2 couteaux-rasoirs-précelles, 1 bassin en tôle de bronze, 1 anneau de bronze, 3 fibules et 1 anneau d'ambre. On note l'absence d'armes dans le rituel funéraire, alors qu'elles sont abondantes dans les sanctuaires de la même région, comme par exemple à Gournay-sur-Aronde. L'ensemble des 5 sépultures de Tartigny est daté de la phase moyenne de la période gauloise, dite de La Tène II. Les spécialistes pensent que les individus incinérés dans le secteur fouillé appartiendraient à une ou à plusieurs familles de l'aristocratie bellovaque. Tout laisse penser que, ici, à Tartigny, certaines tombes riches pourraient être celles de druides.
Vernuelh Mostiér
Vernuelh o Vernuelh Mostiér (Verneuil-Moustiers en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|centre|Situacion de Vernuelh en Nauta Vinhana.
Deana Carter
thumb|25Opx|Deana Carter en concèrt a Nashville en 2014 Deana Kay Carter (Nashville, Tennessee, 4 de genièr de 1966) es una cantaira americana de musica country. Se revelèt e coneguèt una granda capitada tre son primièr album Did I Shave My Legs for This? en 1996.
Santez-Anna-ar-Brived
Santez-Anna-ar-Brived en breton (Sainte-Anne-sur-Brivet en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Palula
Lo palula (o phalura) es una lenga dardica parlada en Paquistan.
Blòc 0911
Sa superfícia es de 0.
Sent Aubin de Brana
Sent Aubin de Brana (Saint-Aubin-de-Branne en francés) es una comuna occitana deu Vasadés istoric, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Palula
Localisacion
La lenga es parlada dins la valada de Chitral, al nòrd-èst de Paquistan dins lo district de Chitral, restacat a la region de Khyber Pakhtunkhwa.
Classificacion
Lo palula fa partida de l'ensem shina, amb lo brokskat, lo kalkoti, lo kundal shahi, lo savi, lo shina kohistani e l'ushojo. Lo shina es una lenga dardica, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.
Sent Aubin de Brana
Toponimia
Lo nom es atestat en 1273 Sancti Albani in Barssanesio, en latin, en 1273. Lo nom èra coneishut en francés coma Saint-Aubin-de-Blagnac, perqué dependé de la senhoria de Blanhac (i a un castèth de Blanhac a Cabarà : lo meteis ?). Dauzat e Rostaing e d'autres toponimistas citats per Bénédicte Boyrie-Fénié (Negre, Astor) probable que, coneishèvan pas aquera atestacion e cèrcan deu costat deus diferents Sents Aubin, mès escriu curiosament que l'identitat deu sent eponime es la medisha qu'a Saint-Aubin-de-Blaye, Sancti-Albini en 1360. Sembla pr'aquò, se l'atestacion de 1273, importanta coma testimòni de l'existéncia deu Barçanés, es pas una error, que lo sent ancianament onorat dens lo nom deu vilatge e, probablament de la parròpia dens lo passat, èra Auban, en latin Albanus, martir anglés deu sègle III o IV,. Lo passatge de Sent Auban (s'es lo nom d'origina) a Sent Aubin es aisit per tres rasons, per la proximitat deus noms, per lo càmbiament de dedicacion de la glèisa, adara vodada a Nòstra Dòna, que hèi que lo clergat empacha pas l'error de se har, enfin per l'adaptacion deus noms occitans en -an en nom francés en -ain, que se pòt prononciar coma -in (per exemple, omonimia de pin, « pin » e de pain, « pan ».
Palula
Classificacion
Segon Liljegren (2016), lo kalkoti forma un grop shina de l'oèst, amb lo savi e lo palula.
Tèrme geografic
right|thumb|250px|Tèrme geografic delimitant los [[departament francés|departaments lorencs dels Vòges, de Mòsa e de Meurthe e Mosèla.]] Un tèrme geografic o una bòla es lo monolit erigit verticalament (amb un axe vertical grand), que marca la particularitat d'un luòc, portador o non d'inscripcions (epigrafia), d'esculturas, o de bas-relèus.
Sent Aubin de Brana
Istòria
Sent Aubin èra en Barçanés, lo país de Brana.
Blau dels Causses
Lo Blau dels Causses (ancianament Blau d'Avairon ) es un formatge occitan de Roergue. Benefícia d'una AOC dempuèi 1953. Lo pes mejan d'un formatge es de 2,5 kg. Lo lach de vaca ven dels departaments de Losera, d'Òlt e d'Avairon mas l'afinatge se fa solament en Avairon, dins los cantons de Campanhac, Cornus, Milhau, Peiralèu e Sant Africa.
Lemps
Lemps (Lemps en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Raimon Agulhes
Raimon Agulhes (mòrt en 1244, Montsegur) foguèt evesque catar de Rasès de 1229 a sa mòrt. Presonier a l'eissida dau sètge de Montsegur (1243-1244), foguèt cremat a la fin de la batalha.
Cérilly (Iona)
Cérilly es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Nòtas
<references group=N/>
Halloween
miniatura|[[Jack-o'-lantern, personatge emblematic de Halloween.]]
Halloween es una festivitat tradicionala originària de las Illas Britanicas qu'es celebrada - principalament dins lo mond anglosaxon - la serada del 31 d'octobre, la velha de la fèsta crestiana de Totsants. Son nom es un contraccion de l'anglés "All Hallow's Even" que significa "the eve of All Hallows' Day" en anglés contemporani e se pòt traduire per "la velha de tots los sants" o "la velha de Totsants".
Gondrecourt-Aix
Gondrecourt-Aix es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat actuala a #èsser creada en 1811, per la fusion de las municipalitats de Gondrecourt e de Aix.
La commune actuelle a été créée en 1811, par la fusion des communes de Gondrecourt et d'Aix.
Telediario
Telediario ei eth programa informatiu espanhòu de television produsit per Televisión Española (TVE), era division de television dera emissora publica espanhòla Radiotelevisión Española (RTVE). Ei eth programa que mès temps s'a emetut ena istòria dera television en Espanha, donques que s'emet jornalièraments dempús deth 15 de seteme de 1957.
Tres edicions deth Telediario son produsides cada dia pes servicis informatius de Televisión Española. S'emeten en dirècte a La 1, en canau d'informatius 24 Horas, a TVE Internacional e a RTVE Play. Es edicions anteriores tanben son disponibles ara plataforma en linha jos demanda. Tanben se produsissen e emeten edicions internacionaus addicionaus a TVE Internacional.
Es centres territoriaus de TVE de cada comunitat autonòma produsissen e emeten informatius autonomics en cadua, un programa locau mès brèu emetut as 14.00 ores e dempús deth Telediario, cadun damb ua denominacion diferenta, en tot seguir eth format e era identitat visuau der informatiu nacionau.
Oraris d'emission
Es dies obrables, eth programa s'emet tres còps ath dia (totes es ores basades en CET/CEST):
Es dimenjades e dies non obrables, per contra, s'emet eth Telediario Fin de Semana.
Informatius territoriaus
As 14.00 ores e dempús deth Telediario, era senhau se desconnècte dera estatau pr'amor que cada comunitat autonòma pogue eméter un informatiu autonomic, en tot aufrir informacion de proximitat e tanben enes lengües cooficiales.
Gondreville
Gondreville pòt essèr:
Francés del Missorí
Lu francés del/dau Missorí, apelat maitot Paw Paw French, es un dialècte francofòne autre còp parlat dins de larjas seccions de l'Estat american dau Missorí dempuei l'epòca de la Novela França e de la Loïsiana francesa. Uei, es subretot concentrat dins lu comtat de Sainte-Geneviève.
Un tesmonhatge de 1930 dau cherchador american W.M. Miller raconta que queu dialècte era enquera parlat per 'na pita partida de la populacion de Vieille Mine (Old Mines), prep de la vila de Potosi dins lu sud-est de l'Estat. Los abitants s'eran establits dins la region en 1785 e avian reussit a evitar lu fenomèn d'anglicisacion pendent mai d'una generacions consecutivas. Mas, coma per lu francés cadian, queu dialècte figuet de nombros emprunts lexicaus e sintaxics a l'anglés.
Saulcy
Saulcy es un toponim francés:
Valadas dau Quiè
Las Valadas dau Quiè o Valadas dal Quiè (var. non locala: Valadas del/deu Quiè) son un grop de vals de las Valadas Occitanas (Alps) e forman un parçan d'Occitània. Prenon lor nom de la maniera locala de dire d'"òc" en occitan, qu'es quiè. Se restachan administrativament a la comunautat montanhòla de las Vals Montregalesas (centraas sobre la vila piemontesa de Mondví) e tanben a la província de Coni.
Lor vila principala es Vilanòva.
Sonar
right|thumb|350px|Esquèma d'un sonar Lo sonar (acronim de Sound Navigation And Ranging) es un sistèma de navegacion e localizacion similar al radar mas al luòc d'emetre de senhals radioelectrics, emet d'impulsions d'ultrasons. S'utiliza principalament dins la navegacion sosmarina, perque sota l'aiga se propagan pas las ondas electromagneticas.
Es compausat per un transmetor, un emetor, un receptor e un indicador. Lo transmetor emet un fais d'impulsions d'ultrasons a travèrs de l'emetor. Quant tusta un objècte, las impulsions se reflectisson e forman un senhal d'ecò qu'es captat pel receptor. Lo receptor amplifica l'energia de las ondas de l'ecò e genèra un senhal qu'envia a l'indicador, constituit per un ecran ont se vei l'objècte sul qual se son rebatudas las ondas.
Lo sonar s'utiliza sus la mar per la deteccion d'objèctes submergits: sosmarins, minas, naus enfonsadas, flòtas de peisses, etc. S'utiliza tanben en metallurgia per far d'inspeccions per ultrasons, en qualques aplicacions en la medecina, coma las ecografias, etc.
D'animals possedisson un "sonar natural" com los dalfins, l'utilizant per s'orientar.
Empèri Alemand
Empèri Alemand (Deutsches Kaiserreich en alemand) foguèt lo nom oficial d'Alemanha entre lo 18 de genièr de 1871 e lo 9 de novembre de 1918, quand Guilhèm II d'Alemanha abdiquèt, aprèp la fin de la Primièra Guèrra Mondiala.
Gustau V de Suècia
Gustau V de Suècia (1858-1950) foguèt rei de Suècia entre 1907 e 1950. Las polemicas foguèron presentas al cors del sieu reinatge e sustot centradas en la siá pressumpte omosexualitat e l'especiala relacion que manteniá amb los nacionalsocialistas.
Nascut al Palais Reial de Drottningholm, près d'Estocòlme, lo jorn 16 de junh de l'an 1858, filh del futur rei Òscar II de Suècia e de la princessa Sofia de Nassau. En naissent li foguèt autrejat lo títol de pòrti de Värland. Gustau èra felen de la part de paire del rei Òscar Ièr de Suècia e de la princessa Josefina de Leuchtenberg, e per linha mentre mairala del grand pòrti Guillem I de Nassau e de la princessa Paulina de Württemberg.
Lo 20 de setembre de l'an 1881 se maridèt a Estocòlme amb la princessa Victòria de Baden (Sophie Marie Viktoria von Baden). La princessa Victòria èra filha del grand pòrti Frederic I de Baden e de la princessa Luïsa de Prússia e doncas èra felena del kàiser de l'unificacion alemanda Guillem Ièr de Prússia. Lo coble aguèt tres filhs:
Vabres (Cantal)
Vabres (Vabres en francés) es una comuna occitana d'Auvèrnhe situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Henridorff
Henridorff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Vabres (Cantal)
Vabres
Las fòrmas ancianas son Vabres, en 1406, Vabrœ, en 1493, Vabre, en 1730, Vabres-Saint-Gal (mapa d'Estat-major). Lo nom ven delh gallés uobera / *uobero / *uabero, que aviá lo sens de « riu, riu escondut », de « sorsa esconduda » (sens causit per Xavier Delamarre, que deu èsser lo d'origina) o de « degonle, vabre », assortit generalament de l'article femenin dins sos resultats occitans. Lo mot gallés sembla un compausat, format de uo-, « sotz, sos », e de beru-, « sorsa ». L'evolucion fonetica se faguèt sense vocalisacion del b, a la diferéncia de Vaur o dels La Vaur, , (cf. tanben fabre/faure). Lo nom es benlèu motivat pel Riu de Vabres a l'èst del borg. La prononciacion es ['vabrə] a Lastiguet, ['babre] o ['vabrə] a Vabres.
Henridorff
Geografia
Le village se trouve à 3 km au Sud de la Nationale 4, au Nòrd de la vallée de la Zorn (et son affluent le Teigelbach) où se trouve l'annexe Hofmuhl (altitude 225 m). Le col de Henridorff, la " Steig ", avec une pente de 6 % relie la vallée au village, situé 120 m plus haut sur le plateau lorrain aux formes douces. C'est un village-clairière ceinturé de belles forêts de feuillus (principalement des futaies de hêtres) et de conifères où il fait bon se promener sur les sentiers du Club Vosgien, avec des vues magnifiques sur la vallée, sur la piscine et sur le Plan Incliné. Le soubassement géologique est formé de Grès vosgien ou grès rouge. Aussi le ban de la commune est-il parsemé de nombreuses carrières d'où on extrayait la pierre de grès nécessaire, d'abord à la construction des ouvrages du canal et du chemin de fer, puis pour faire du commerce par voie fluviale et naturellement pour la construction des diverses églises et maisons. Ces carrières, au nombre d'une dizaine, sont aujourd'hui toutes abandonnées. Le soubassement est recouvert par le Conglomérat ou Poudingue de Ste Odile contenant des galets blancs pris dans une matrice gréseuse ; celui-ci forme l'armature des " felsen " de la barre rocheuse surplombant le chemin de fer et le canal. Au-dessus se trouvent le Grès à Voltzia et le Grès coquillier, qui ne constituent pas une terre arable d'une grande fertilité. (Source Auguste Kolopp).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vabres (Cantal)
Saint-Gal (nom francés)
Las fòrmas ancianas son  Ecclesia Sancti Galli al sègle XIV o sense data, Sanctus Guallus, al sègle XIV, Sainct-Jailh, en 1524, Sainct-Jail, en 1628, Sainct-Jal, en 1743, Saint-Gal, en 1745, Sainct-Jeal, en 1763, Saint-Géal, en 1775. Sent Jalh o Sent Jal es un agionime (nom de sant). Lo nom del sant es Gallus de Clarmont que saguèt evesque de Clarmont de 525 à 551,.
Nòtas
<references group="N"/>
Diocèsi d'Arisitum
La diocèsi d’Arisitum o d’Arçat es una diocèsi catolica d’Occitània, que lo sèti èra probablament a Aulaç.
Existiguèt al sègle VI puèi foguèt dissolgut e sas parròquias sompartidas entre las diocèsis de Rodés e Alès. Foguèt restablida coma diocèsi titulària en 2009, al profièch de Patrick Le Gal, avèsque auxiliari de Lion.
Mailís
Mailís (en francés: Maylis) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
La comuna de Mailís que's tròba dens la Hauta Shalòssa, sus l'arribèra dreta deu Los. Que tòca a las comunas de Doasit, Montaut, Sent Aubin, Larbei, Caupena, Vergüei, e Sent Cric de Shalòssa. Lo nòrd de la comuna qu'es traucat per l'arriu de la Guauga.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [mɛj'lis]. Las fòrmas ancianas que son Maylis en 1280, Mailis, Mailie, Maye en 1335.
Lo nom que vien benlhèu de Magilicius, tirat deu cognomen Magilius o deu nomen Magilius, dab l'evolucion prepausada per Bénédicte Boyrie-Fénié : *Magilicius> *Mayilício> *May(i)lis> Maylís; [aj] que passa a [ɛj] com dens a bona partida deu gascon.
Istòria
Mailís que pareish peu permèr còp dens los textes en 1273 o 1274.
L’istòria civila de Mailís que’s con·hon dab la de Doasit. En efèit, avant la Revolucion, tot lo territòri deu Mailís actuau, qu’èra de la baronia de Doasit, e la màger part d’aqueth territòri, suu nom de « Sauvon » o « Bòsc-Sauvon » que formava l’ua de las 4 mandas (quartièrs) de la comunautat de Doasit, qui elegèn sengles jurats.
Lo nom de « Mailíes », que sembla d’aver designat meilèu la parròpia, qui èra annèxe de Larbei, e despenè deu diocèsi d’Aira.
Tà formar la manda de "Bòsc-Sauvon", Mailís (o Sauvon), qu'èra aplegat dab lo vielèr de Bòsc. Aqueth quartièr de Bòsc qu’èra cobedejat dens las annadas 1950 preu maire de Caupena, qui’u volè restacar a la soa comuna.
Dab la creacion de la comuna en 1790, en mei deu vielèr de Bòsc, Mailís que s’agraní d’un troçòt de la parròpia de Sent Joan d’Aulèrs (Doasit), dont la maison de Crabessat, anciana caveria. Puish, que son los quartièrs de Tomina, sus l’arriba dreta de la Guauga, e los de La Veiria e deu Teulèr, gahats sus Sent Aubin, qui’s vienen ajustar a la comuna. La maison « La Veiria » (uei aperada Sent Germain), qu’èra l’ostau de la familha nòbla d’Abadia de Sent German, dempuish au mensh 1612, dinc a la Revolucion.
Lòcs e monuments
thumb|200px|right|La mongia de Mailís thumb|200px|right|La capèra de Nosta Dauna de Mailís
Pelegrinatge
Cartas de 1548 o 1554, que pòrtan testimòni de çò que la gent hasèn paréisher ua devocion tà Nosta Dauna de Mailís, mes finalament briga mei que tà las autas glèisas vesias.
La mencion mei anciana d'ua devocion especiau a Nosta Dauna, dab desplaçament de monde, qu'es de 1640 : "Daubuns lòcs que son hòrt visitats de las gents deus parçans vesins, Mailies, Godòssa, & Sent Genh, per la devocion a Nosta Dauna, lo Mas, per senta Quitèira, Bascons pr'amor de Sent Aman, & quauques auts, on se cuelhen mant bonas aumoinas."
Aquesta descripcion que deisha pensar en practicas espontanèas. Lo vertadèr peregrinatge organizat, eth, que serà aviat en 1658. Enric de Laborde, cronicaire deu sègle XVIIau e purmèr vesin (que damora a mensh de de la capèra de Mailís), qu'ac ditz clarament : "Ce fut pour lors qu'on commença à parler de tout de bon de faire avec la grâce de Dieu une fort belle dévotion à l'église de Noustre-Dame de Meylis". Lo màger mestierau que n'estó l'abat Hugues Dufaur vienut de Gondrin au diocèsi d'Aush, aperat tad aquera mission per l'avesque d'Aira Monsenhor Bernard de Sariac.
Lo prenom "Mailís"
Lo nom de batiòu femenin Mailís, qu'estó balhat peu purmèr còp oficiaument en 1932. Mes qu'èra dejà emplegat com petit nom dens los mitans de la noblessa o borgesia deu parçan. En 2006 en França, que vienè en 194 posicion, dab 339 atribucions dab ua tropa de variantas ortograficas com Maylis, Maïlis, Maïlys, Mailys, Maÿlis,....
L'escaduda d'aqueth prenom que vien màgerment deu jòc de mots suu nom Mailís descompausat en "mair"+"lys"(mot francés), e interpretat com "mair deus liris" qui designaré la Verge Maria. Mes ne cau pas con·hóner un jòc de mots dab ua etimologia.
Vasadés
Vasadés es un parçan d'Occitània situat en.
La soa vila principala es Vasats.
Delimitacion istorica
Vasadés pòt èster considerat coma lo territòri de l'anciana diocèsi de Vasats, devath lo Regim Ancian. En gròs, la Gironda actuala èra devesida en diocèsi de Bordèu e diocèsi de Vasats. La termièra passèva entre Boridèirs e Sent Sefrian, entre Tolena e Lengon, e traversèva lo canton de Sent Macari e l'oèst dau canton de Sauvatèrra. Cernés, Sauternés, las Gravas, la Hauta Lana girondina se trobèvan donc en Bordalés ; la partida orientala de l'Entre Duas Mars èra en Vasadés.
Comunas actualas deu Vasadés riba gausha (Vasadés a pròpament parlar), tenent compte de la termièra istorica
Alhàs, l'Artiga, Aubiac, Auròs, l'Avescau, Baria, Bassana, Bernòs-Baulac, Bertés, Birac, Biujac, Blanhac, Boridèirs, Branens, Broqueiran, Capsiuts, Casalís, Casats, Castèth Andòrta, Castilhon de Castèth, Cauvinhac, Coimèras, Cors, Cudòs, l'Èrm e Musset, Escaudas, Flodés, Gajac, Giscòs, Granhòus, Gualada, Guans, Hontet, Hura, Ladòs, Lavasan, Lengon, Linhan de Vasats, Lopiac de la Rèula, Lucmau, Marimbaut, Marions, Masèras, Masselhas, Navalhac, lo Nisan, Pompejac, Pontdaurat, Preishac, Puibarban, Ravalhan, Sauviac, Savinhac, Sendets, Sigalens, Silhas, St Còrme, St Lobèrs, St Miquèu de Castèthnau, St Pèir (de Mons), St Perdon de Concas, Usèsta, Vasats.
Delimitacion actuala e caracteristicas paisatgèiras
Actualament, Vasadés au sens estricte poiré èster delimitat per la termièra de Gironda, de Garona au nòrd, e de Ciron a l'oèst. Sauternés i seré donc inclusit.
Pòden tanben definir lo Vasadés d'un punt de vista administratiu, en lo considerant coma un país reünissent los cantons de Vasats, Capsiuts, Auròs, Granhòus, Lengon e Vilandraut.
Vasadés es caracterizat, per çò deu paisatge, per una disparicion deu vinhau au profèit de la policultura e de l'eslevatge, damb bòscs de casses e castanhèirs, e lo pinhadar deçà delà ; aquera modificacion paisatgèira se vei au nivèu de Casats o au sud de Hargas. Es interessant de notar que, se los casses son fòrt presents de cada bòrn de Garona, los carpes dominan sus la riba dreita quòra son los castanhèirs e los pins que son mèi frequents sus la riba esquèrra.
Pòdem tanben notar que l'Entre Duas Mars, mèi subtilament benlèu, es tanben subjècte ad aquera transicion: en Haut Entre Duas Mars (èst dau país de Sauvatèrra, nòrd de Reulés), los prats vènen regde mèi presents per rapòrt a la vinha.
Enfin, lo passatge au pinhadar, per tant que lo pusquin establir completament au nivèu de Ciron, a Baulac per exemple, se hèi progressivament, pusque tròban dejà quauques pinhadars en Sauternés.
Caracteristicas linguisticas
Lo paròlis tradicionau de Vasadés s'inscriu dens un ensemble restacat puslèu au centre de Gasconha que non pas a Bordalés. La termièra nòrd deu gascon centrau es, segon certans autors, en correlacion damb lo limit nòrd de Vasadés. Sas caracteristicas son: Remens, fau botar a part la valada de Garona dens lo dialècte vasadés. En efèit, certans especialistas an demontrat que lo gascon urban de Lengon èra mèi pròche deu bordalés que non pas deu vasadés, per tant que Lengon hasussi partida deu Vasadés istoric e geografic; aquò s'explica simplament per ce que Lengon èra un pòrt e una vila comerciala, donc una vila d'escambis. De mèi, l'Atlàs linguistic de Gasconha mustra que lo paròlis de Pujòus e de Blanhac diferís deu paròlis deu Vasadés centrau. I a donc una dicotomia entre Vasadés landés e Vasadés garonés. Lo parlar garonés es d'alhurs aparentament lo mesme qu'en país macarian (Gabarnac es encara en zòna garonesa) e en nòrd Reulés (hòra Petita Gavacheria). Aquò's en correlacion, probable, damb la continuitat deu Vasadés istoric.
Literatura tradicionala
Coma dens frem de lòcs de Gasconha, la literatura populara es fertila. Una de las istòrias mèi coneishudas deus vielhs, quò's la dishuda deu curat d'Artigavielha, un curat dont tots maudisen, mès un curat gascon, donc regde malin, tan bien que lo quite archavesque li perdona suu còp. L'Armanac Garonés, dit Lo Garonés <Lou Garounés>, que pareishèva au mitan deu sègle XX, dirigit per Fernand MASSON dit Florimond de Caudròt, a publicat tot un pilòt d'aqueras istòrias dròllas lo mèi sovent, ironicas, pebradas, trendas a còps; la lenga es garonesa. D'un aut costat, Bazas Art Culture Tradition, damb son talhèir gascon, au torn (entre auts) de Sénhers Dulau, Despujols, Bibes, Martin, a reculhit un talh d'escriuts en gascon vasadés, publicats dens las Cronicas Vasadesas e dens Paraulas d'aciu ; certans tèxtes se retròban suu site web de la Vath de Ciron (Vallée du Ciron). Guiu Dulau, Fernanda Bordes, Jausèth Rémaut, Gabrièl Martet, e d'auts, esturen remercables autors populars. Mants diccionaris an estat publicats o reïmprimits, dont lo deu Dr. Vigneau (1879).
Caracteristicas socioculturalas
Una rivalitat es neishuda entre Lengonés e Vasadés, principalament — es interessant d'ec observar — en çò deus joens, entre 15 e 30-40 ans pus o mens. Los Lengonés, d'un bòrn, an tots los mejans de comunicacion, los servicis, la modernitat, las animacions culturalas, lavetz que los Vasadés tenen fermament a lur patrimòni, tant bastit coma immateriau. Dens la cultura populara modèrna, los Lengonés son considerats coma pècs preus Vasadés (los disedeirs chic flataires son espandits), quòra los Vasadés son considerats coma picabosics per lurs vesins. Çò d'amusant es que la tradicionala rivalitat Lengon-Sent Macari — existenta dempui l'Edat Mejana e encara presenta dens la memòria deus ancians, dont l'origina ven de polhadas a perpaus deus privilègis sus la venda de vin (privilègis per Sent Macari, qu'èra en Bordalés) — s'es reportada sus una rivalitat a l'interior deu quite Vasadés; e, en medís temps, Lengon e Sent Macari marchan adara la man dens la man, hòrtas d'una "cultura de ribèira" mès sustot en acòrd politic.
Cultura vasadesa
Lo Vasadés entèir, coma d'auts virats occitans, pren sas vacanças en octòbre, au moment de la caça de la paloma. Tota la via d'aquesta region vira autorn d'aquò en auton. Una Hèsta de la Paloma es organizada, damb una messa (vaquí una constanta de la cultura vasadesa, au contrari deu país de Lengon/Sent Macari) e l'intronizacion de personalitats dens la confrairia de la paloma, en preséncia de membres de nombrosas confrairias tradicionalas. L'auta activitat emblematica es lo rugbi. Mèi de cap a Capsiuts (la partida completament landesa), s'interèssan tanben a la tauromaquia.
Fòrt de Vasadés, se ne n'an pas hèit partida un jorn, aumens coneishen lo grop folcloric Los de Vasats <Lous dé Bazats>, reputat en particular per sons chancaires. Lo folclòre vasadés de la lana, quasiment lo mesme que lo de la Lana Gran e deu quite Marensin, es fòrt diferent, aquí encara, deu folclòre de ribèira (Lengon, la Rèula, Bordèu), per çò deus costums e de la presentacion. Car per çò de las danças, dens tot lo sud Gironda (e mèi dens las Lanas), retròban un barrejalh de danças landesas tradicionalas (biga-bigueta, rondèu, saut de lapin) e de danças importadas o de marinèirs (congò, maristingò, pòlcas, escotishas). Una dança pro remercabla es lo "cap d'alh", on los dançaires s'agroan e se relèvan a un ritme sostingut.
La Hèsta deus Bueus Gras, en heurèir, es fòrt importanta en Vasadés. Los bueus defilan, acompanhats per una ripataulèra, e son menats au tuadeir. D'auts còps, las gents assistèvan en musica au quite abatatge, çò qu'es interdit anuit. Lo bueu a tanben sa plaça per la hèsta de Sent Joan, en junh. Lo maire e sos adjunts, vestits e jurats a la mòda anciana, renden aumatge au bueu, totjorn en musica e danças folcloricas; las tradicionalas halhas de Sent Joan son alucadas davant la catedrala. Egau, Sent Joan a Vasats es adara, sustot, la fèria sud-girondina per excelléncia, donc una aucasion per se godalhar, a còps tròp. Los Vasadés an, malurosament, coma reputacion d'èster de famós chapaires e sustot pintaires.
Enfin, un aut huc es alucat, en decembre aqueste còp, quò's la Halha de Nadau, hòra lo rituau tradicionau. S'agís d'un simple mercat de Nadau.
Occitan anuit
Quauquas associacions occitanas son anuit en Vasadés : En periferia, Gric de Prat es a Prenhac, la Calandreta de Siron a Barsac, Bruc e Brana a Guilhòs, las Manufacturas Verbalas a Lendiràs... Cors d'occitan son balhats au licèu e au collègi de Lengon, au collègi de Sent Sefrian ; cors per adultes a Granhòus, Lengon.
9 de novembre
Decèsses
Vejatz tanben:
Mers
Mers (Mées en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [mes]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Johannes de Mers, Mess aus sègles XI-XII, Bernardus de Mees en 1305, Mes (mapas de 1638 e de 1714), Mez (mapa de 1733).
Lòcs e monuments
Qu'existeish dens un bauç a proximitat de la vila ua crotz de Sent Andrieu de husta de mantun mètres de diamètre. Sa posicion, a mei de cent metres de haut, e la natura de la ròca a proximitat hant-la quasiben inaccessible. Las rasons e los òmis que l'an plaçada ací e demòran un mistèri totau.
Therdonne
Therdonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pèire Bèc
Pèire Bèc (en francés: Pierre Bec; París, 11 de decembre de 1921 - Peitieus, 30 de junh de 2014) foguèt un lingüista, escrivan, poèta e erudit occitan. Professor a l'Universitat de Peitieus fins a sa retirada en 1989, foguèt un dels mai eminents especialistas de la literatura e de la lenga d'òc.
Son prètzfach de lingüista comencèt en 1968 amb la publicacion de sa tèsi Les Interférences linguistiques entre gascon et languedocien dans les parlers du Comminges et du Couserans. Editèt puèi un libre de divulgacion important per la filologia e dialectologia occitana: Manuel pratique d'occitan moderne en 1973. Foguèt lo primièr lingüista que realizèt un trabalh scientific per estandardizar l'occitan sus de basas racionalas, al començament dels ans 1970 (vejatz occitan larg). Participèt tanben en 1982 a la Comission de Normalizacion Lingüistica de l'Aranés, amb Jacme Taupiac e Miquèu Grosclaude que bastiguèt la nòrma lingüistica actuala, oficializada en 1983. Demest sas autras òbras mai importantas, cal citar Manuel pratique de philologie romane e sa Langue occitane (colleccion Que sais-je ?).
Aguèt un ròtle important tanben coma militant occitanista qu'aprèp d'aver participat a la fondacion de l'Institut d'Estudis Occitans n'ocupèt la foncion de president de 1962 a 1980. Per sa trajectòria e produccion ricas se vegèt recompensat lo 25 d'octobre de 2010 quand la Generalitat de Catalonha li decerniguèt lo primièr Prèmi Robèrt Lafont tot bèl just creat.
Biografia
Pèire Bèc nasquèt a París en 1921 d'un paire gascon exiliat dins la capitala francesa e d'una maire creòla. La familha tornèt al país quand l'enfant aviá 10 ans e s'installèt a Casèras. Aital descobriguèt e comencèt a s'interessar a la lenga occitana. Faguèt pas d'estudis segondaris e se trobèt alara obligat a far de trabalhs divèrses. Faguèt alara d'interprèt pels refugiats durant l'epòca de la Guèrra Civila Espanhòla abans d'acceptar de venir velhaire de nuèch dins un burèu de las Pòstas del temps que se preparava per passar lo bachelierat.
Pasmens aquel projècte de se diplomar se vegèt trencat subran quand arribèt la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt alara mandat en Alemanha per i far lo Servici de Trabalh Obligatòri. Son temps ailà li permetèt d'aprendre l'alemand. Aprèp sa liberacion, passèt lo bac e mai tard una licéncia d'alemand e d'italian. Sos diplòmas li permetèron d'ensenhar las lengas a París ont s'inscriguèt coma estudiant a la Sorbona per s'i especializar en lingüistica romanica. I aguèt alara coma professors lo rosselhonés Pere Fouché a l'Institut de Fonetica de l'Universitat, e lo provençal Joan Botiera a l'Institut d'Estudis Provençals. Presentèt sas doas tèsis en decembre de 1959 e venguèt posteriorament mèstre de conferéncias. Faguèt de professor d'alemand fins a 1963 abans d'entrar a l'Universitat de Peitieus coma professor de lengas e literaturas de l'Edat Mejana.
En 2012 foguèt causit coma president d'onor de l'Acadèmia Occitana-Consistori del Gai Saber e acceptèt en 2014 de participar a la constitucion de l'Institut d'Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana.
Pasmens durant lo mes de junh d'aquel an sa santat se vegèt afectada per un AVC del temps qu'èra a Casèras. Aprèp una ospitalizacion a Sant Gaudenç, foguèt mudat a Peitieus ont moriguèt lo 30 de junh de 2014.
Tones and I
right|200px|thumb|La cantaira australiana Tones And I en 2020
Tones and I, de son nom vertadièr Toni Watson, es una cantaira anglofòna australiana coneguda pel succès planetària de son single Dance Monkey en 2019.
Artemisia vulgaris
L’Artemisia comuna (Artemisia vulgaris) es una espècia de plantas erbacèas vivaças de la familha de las Asteracèas. Comuna dins las regions temperadas, a vegada cultivada coma ornemantala, s'agrada aquesta planta per son supèrbe fulham descopat e sas proprietats medicinalas. Aquesta planta es coneguda dempuèi l'Antiquitat. Los Galleses la nomenavan « ponema », mas son genre ven del nom latin de la divesa Artèmis, qu'aviá tanben per ròtle de protegir las femnas malautas.
Descripcion
esquèrra|vinheta|Artemisa comuna drecha|vinheta|Fulham de prima vinheta|planta en flor L'artemisa comuna es una planta erbacèa que pòt mesurar de 60 cm a 2 m de naut.
Ten una tija quilhada fòrça ramuda e prima sens estolons sovent de clor roja violacèu.
Son fulham es verd sorn, sas capitulas duvetosa son quichada e fòrça nombrosas sus las ramas. Sas fèlhas son basalas, longament petioladas e penadas de 5 a 8 cm de long.
Sent Martin de la Guépia
Sent Martin de la Guèpia (Saint-Martin-Laguépie en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Artemisia vulgaris
Descripcion
La partida sosterranha es un rizòma orizontal ramificat, a vegada fòrt en diamètre e sas flors jaunencas o porpradas amb una odor fòrta (percebuda desagrabla per d'unes). La florason se debana de julhet a octobre. Las fuèlhas trissada exalant una odor similara a celle de l'aussint.