cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tractat de Maastricht
Tres pilars
Lo tractat lança tanben l'Union Economica e Monetària (UEM) anant cap a la creacion de l'Euro. Modifica per aquò lo tractat instituent la Comunautat economica europèa, que ven alara lo tractat instituent la Comunautat Europèa.
Chimilin
Chimilin es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tractat de Maastricht
Creacion de l'Èuro
Lo tractat de Maastricht precisa tanben las condicions del futur passatge a la moneda unica. Per permetre una armonia necessària a l’union monetària, los europèus decidisson de critèris de convergéncia condicionant per cada país membre la possibilitat d’integrar l’union monetària:
Après a la ratificacion del tractat de Maastricht l'Euro vendrà moneda dels Estats membre, en 1999 pels mercats financièrs puèi en 2002 coma moneda fiduciària.
Modificacions a respècte del tractat de Roma de 1957
thumb|[[CEE 1957/1958]]
Las grandas linhas de las modificacions aportadas al tractat de Roma de 1957 son indicadas dins l'article 3 :
Hermival-les-Vaux
Hermival-les-Vaux es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Tractat de Maastricht
Modificacions a respècte del tractat de Roma de 1957
b) una politica comerciala comuna,
c) un mercat interior caracterizat per l'abolicion, entre los Estats membres, dels obstacles a la liura circulacion de las merças, de las personas, dels servicis e dels capitals,
d) de mesuras relativas a la dintrada e a la circulacion de las personas dins lo mercat interior en conformitat a l'article 100 C,
i) una politica dins lo camp social comprenent un Fons Social Europèu,
Novèls camps apareguts dins lo tractat UE:
Revisions del tractat sus l'Union Europèa
thumb|right|350px|Palais del govèrn provincial del [[Província de Limborg (Païses Bassse)|Limborg sus la riba Mòsa a Maastricht, onte foguèt signat lo tractat]] Lo tractat sur l'Union Europèa foguèt concebut coma la primièra estapa d'un procèssus que encara continua. Atal l'article N del tractat d'origina anòncia qu'.
L'alarguiment de l'Euròpa dels Quinze a dètz nòus païses demandava pasmens una reforma de las institucions que lo tractat d'Amsterdam aviá pas realizat. Es perque una novèla conferéncia intergovernamentala, dubèrta lo 14 de febrièr de 2000, produguèt lo tractat de Niça una novèla revision dels tractats europèus. Aquel tractat escampa lo domeni de la decision a la majoritat e modifica la ponderacion dels vòtes al senh del Conselh de l'Union Europèa en instituent una doble majoritat: en vòte e en populacion representada.
Encora un còp, lo tractat de Niça prevei d'esperel, dins una « declaracion relativa a l'avenidor de l'Union », que lo Conselh Europèu deurà perseguir la reforma de las institucions. Aquel còp, serà pas una conferéncia intergovernamentala mas una Convencion sus l'avenidor d'Euròpa que prevei pel 18 de julhet de 2003 un projècte de tractat establissent una Constitucion per Euròpa. Aquela Constitucion auriá degut remplaçar lo tractat sus l'Union Europèa e lo tractat instituent la Comunautat Europèa. Signat pels Estats membres de l'Union, pasmens lo procèssus de ratificacion del tractat foguèt interromput aprèp l'escac del referendum en França e als Païses Basses a la prima de 2005.
Una partida de las disposicions institucionalas del tractat constitucional se trobèron dins lo tractat de Lisbona, signat lo 13 de decembre de 2007. Aquel dintrèt en vigor lo 1 de decembrede 2009.
Referéncias
<References/>
Ligams extèrnes
Lo tèxte del tractat sus l'Union Europèa:
Ancianas versions:
Cunha Porã
Cunha Porã es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Carl David Anderson
Carl David Anderson (n. en 1905, m.1991) foguèt un fisician nòrd-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1936.
Kassu-Nadin-Ahhe
Kassu-Nadin-Ahhe foguèt lo tresen e darrier rèi de la Segonda dinastia dau País de la Mar que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1025-1004 aC. Succediguèt au rèi usurpator Ea-Mukin-Zari (vèrs 1007 aC) e reinèt vèrs 1007-1004 aC. Lo periòde foguèt marcada per de faminas .
Comunautat de comunas de Mediterranèa Pòrta dei Mauras
La Comunautat de comunas de Mediterranèa Pòrta dei Mauras es una intercomunalitat, provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son còdi SIREN es 200 027 100. La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria
La Comunautat de comunas de Mediterranèa Pòrta dei Mauras foguèt creada per arrestat prefectorau dau 30 de julhet de 2010 e amassava 4 comunas au començament (Bòrmas, Cuers, La Lònda dei Mauras, Pèirafuec), la commnautat s'espandiguèt lo 1er de genier de 2013 ei comunas de Colobrieras e dau Lavandor.
Vèire tanben
thumb|600px|center|Mapa deis EPCI de Var lo 1èr de genier de 2019
Malàisia
populacion (an) ''' 1 800 764 abitants (2004) Densitat''' 82 ab./km Jorn''' 31 d'agost de 1957
La populacion es de mai de 25 milions de personas. Lo país es dividit en doas regions—La Peninsula Malaia e la Malàisia Orientala—per la Mar de China Meridionala. Lo país es situat pròche l'eqüator e possedís un clima eqüatorial umid.
Originas
thumb|right|Expansion de la zòna d'influéncia de la talassocràcia de [[Sriwijaya a la Peninsula Malaia.]]
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas dins lo país datan de 1,83 milion d'annadas per Homo erectus e de 40,000 ans per Homo sapiens. Certaneis estudis semblan suggerir l'installacion de pòbles austroasiatics dins la region i a 4,000 ans. Foguèron probablament seguits per de Proto-Malais un millenari pus tard. Vèrs 300 av. JC, d'autrei pòbles malais, probablament liats ai Chams, migrèron dins la peninsula e i introduguèron la metallurgia e de tecnicas agricòlas avançadas. Formèron d'estats pichons.
Au sègle III ap. JC, la cultura indiana se difusèt dins lei regions malaias, especialament lei religions indóa e bodista e lo sistèma d'escritura dau sanscrit. En revènge, au contrari d'Indochina per exemple, aquò entraïnèt pas la formacion d'estats poderós. Politicament fragmentats, lei principats malais foguèron ansin sota la dominacion dei poissanças regionalas coma Sriwijaya, la dinastia Chola ò China. L'islam s'i difusèt gràcias ai contactes amb de marchands musulmans a partir dau sègle XIII. Leis elèits e lo litorau se convertiguèron relativament rapidament mai lo procès foguèt plus lòng per lei regions interioras que se convertiguèron pas avans lo sègle XVII.
Au sègle XVI, l'existéncia de sultanats rivaus favorizèt leis ambicions deis Europèus e dei Siamés. En 1511, lei Portugués conquistèron Malacca, posicion estrategica deis Estrechs dau Sud-Èst Asiatic. Pasmens, s'interessèron gaire ais autrei sultanats malais. En 1641, foguèron remplaçats per lei Olandés qu'apliquèron la meteissa politica e se concentrèron puslèu sus l'archipèu indonesian. Quant a Siam, establiguèt sa senhoriá sus la peninsula mai son poder demorèt limitat.
L'irrupcion dei Britanics
A la fin dau sègle XVIII, lei Britanics s'interessèron ais estrechs dau Sud-Èst Asiatic per i establir una basa navala. En 1786, ocupèron l'illa de Penang que foguèt oficialament cedida cinq ans pus tard per lo sultan de Kedah. Dirigida per la Companhiá deis Índias Orientalas, Penang conoguèt un important desvolopament economic e un nombre important de marchands chinés s'i installèt. En 1800, lei Britanics deguèron demandar la cession d'una faissa territòriala lòng dau litorau continentau per norrir la populacion.
Lo dispositiu britanic dins la region foguèt completat en 1819 amb la creacion d'una basa suplementària a Singapor. Situada a la poncha sud de la peninsula, Singapor conoguèt coma Penang un desvolopament economic fòrça important e veguèt la formacion d'una gròssa comunautat de marchands chinés. Aquela expansionisme suscitèt de tensions amb lei Neerlandés que foguèron regladas en 1824 amb un tractat permetent de definir lei zònas d'influéncia respectivas : lo nòrd de l'Estrech de Malacca foguèt atribuit a Londres e lo sud a Amsterdam. Lei Britanics aquistèron ansin Malacca e abandonèron en cambi sei posicions en Sumatra.
La colonizacion de la Peninsula
Lei Britanics prenguèron pauc a pauc lo contraròtle dirècte ò indirècte dei sultanats malais dins lo corrent dau sègle XIX e lo premier decenni dau sègle XX. En 1826, la Companhiá fondèt leis Establiments deis Estrechs gropant Penang, Malacca e Singapor. Pasmens, per limitar sei despensas, s'opausèt a l'expansion territòriala dins la peninsula. Aquò entraïnèt de tensions amb d'investisseires interessats per lei jaciments d'estanh malais que sei projèctes èran contrariats per lei trèbols intèrnes dei sultanats.
La colonizacion dau nòrd de Bornèo
La colonizacion britanica dau nòrd de Bornèo se debanèt entre leis annadas 1830 e 1910. A l'origina, foguèt una iniciativa privada dau Britanic James Brooke que reprimiguèt una revòuta dau pòrt de Kuching per lo sultan de Brunei en 1841. Vengut governador de la vila, fondèt la dinastia dei Rajàs Blancs e lo Reiaume de Sarawak. En 1846, obtenguèt la plena sobeiranetat de part de Brunei e acomencèt d'estendre son territòri, principalament au detriment de son ancian senhor. Son fiu Charles Brooke contunièt son òbra e, en 1890, Brunei èra ansin reduch au relarg de sa capitala e au nòrd extrèm de l'illa
Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1870, aquela darriera region acomencèt d'interessar Espanha e divèrseis aventuriers. D'efèct, en 1878, lo sultanat de Sulu foguèt desfach per leis Espanhòus qu'annexèron son territòri, compres sei possessions dau nòrd-èst de Bornèo. Dins aquò, un an aperavans, dos aventuriers, lo baron austrian Gustav Overbeck e lo Britanic Alfred Dent, avián obtengut una concession sus la region de part dau sultan de Brunei. Aquò suscitèt un conflicte e Alfred Dent obtenguèt lo sostèn de Londres. En 1885, un tractat entre lo Reiaume Unit e Espanha permetèt de fixar lo limit dei possessions respectivas. Dent fondèt alora la British North Borneo Company (BNBC) per esplechar la region.
Per defugir un problema similar amb lei País Bas, lei Britanics placèron tanben Sarawak e Brunei sota sa proteccion entre 1886 e 1888. Puei, de negociacions amb lei Neerlandés permetèron de definir una frontiera definitiva en 1912.
Lo desvolopament economic e la societat coloniala
Fins a 1941, Malàisia conoguèt un desvolopament economic fòrça important basat sus l'esplecha dei jaciments d'estanh e dei culturas d'eveas. Aquò entraïnèt l'arribada d'un nombre important d'estrangiers, generalament originaris d'Índia ò de China. Aquò modifiquèt la societat dau país. L'elèit, fòrça ben tractada per lei Britanics, e la païsanariá demorèron malaias. Leis Indians formèron la màger part deis obriers dei plantacions franc d'una pichona minoritat installada en vila. Enfin, lei Chinés venguèron leis animators principaus de la vida economica e dei vilas. Dominavan en particular lo comèrci e l'artesanat e formavan la majoritat de la populacion en 1941 (44% còntra 42% per lei Malais e 14% per leis Indians).
La Segonda Guèrra Mondiala e sei consequéncias
La preséncia britanica en Asia dau Sud-Èst foguèt fòrça afeblida per lei victòrias japonesas dei premiereis annadas de la Segonda Guèrra Mondiala. D'efèct, lo 15 de febrier de 1942, la fortalesa de Singapor e aperaquí 100,000 soudats britanics foguèron capturats e totei leis Europèus foguèron arrestats. L'ocupacion japonesa foguèt dura, especialament per lei populacions chinesas, e durèt fins a la fin de la guèrra. Encoratjèt l'emergéncia de demandas d'autonòmia ò d'independéncia.
Afeblits, lei Britanics capitèron de tornar venir dins la region mai deguèron tenir còmpte dei revendicacions d'autonòmia eissidas de la guèrra. Pasmens, mau capitèron de trobar una solucion susceptibla de contentar Malais e Chinés. Premier, en 1946, prepausèron de reorganizar la region au sen d'una Union Malaia gropant lei sultanats e lei colonias de Penang e de Malacca. Un govèrn centrau e una ciutadanetat unics devián dirigir aquel ensems. Reduchs a un ròtle simbolic, lei sultans i avián ges de poder. Pasmens, aqueu projècte foguèt refusat en causa de manifestacions nacionalistas de la populacion malaia que refusava de laissar lo premier reng ai Chinés. Après aquela revirada, Londres cambièt d'estrategia en 1948. Prepausèt en plaça de l'Union la creacion d'una Federacion de Malàisia amb un accès a la ciutadanetat limitat ai Malais e un mantenement dei poders dei sultans. Aqueu plan se turtèt a l'ostilitat deis abitants chinés e son adopcion anava favorizar l'insureccion comunista.
L'independéncia de la Federacion de Malàisia
A partir de 1948, lo Reiaume Unit perdiguèt lentament lo contraròtle de Malàisia que veguèt son autonòmia aumentar pauc a pauc. D'efèct, après la revirada de sei temptativas de reorganizacion de la region, Londres deguèt faciar una guerilha comunista que trobèt un sostèn au sen dei populacions chinesas que s'èran installadas dins la jungla per escapar ai tropas d'ocupacion japonesas durant la Segonda Guèrra Mondiala. La situacion militara demorèt malaisada fins a 1954 e la guerilha foguèt pas oficialament batuda avans 1960.
En parallèl, lei partits politics chinés (MCA), malais (UMNO) e indians (MIC) capitèron de trobar un acòrd politic. Aliats, aquelei movements ganhèron largament leis eleccions de 1955 e obtenguèron l'independéncia en 1957. Una constitucion novèla, permetent d'assegurar lo mantement dei poders de l'elèit politica malaia, foguèt adoptada. Pasmens, lo cap de l'UMNO, Abul Rahman, que venguèt Premier Ministre adoptèt una politica de dubertura politica amb lei Chinés. En particular, liberalizèt lei condicions d'obtencion de la ciutadanetat.
L'union amb Sarawak
La darriera etapa procès de formacion de la Malàisia modèrna acomencèt en 1958 quand la colonia de Singapor obtenguèt la sieuna constitucion. Sostengut per Lee Kuan Yew, cap dau PAP que dominava la vida politica singaporesa, nasquèt lo projècte d'unir la Federacion de Malàisia a Singapor e ai colonias britanicas de Bornèo. D'efèct, lei preséncias fòrtas dei Chinés en Singapor e dei Malais en Bornèo permetián de mantenir l'equilibri demografic dau país e aquò èra de formar un ensems pron poderós per s'afirmar entre lei diferentei poissanças de la region. En despiech de l'ostilitat d'Indonesia que sostenguèt una guerilha en Sarawak, la federacion alargada foguèt ansin oficialament fondada en 1963 (Brunei ne'n faguèt pas partida). Pasmens, la coabitacion entre Abdul Rahman, defensor de la primautat malaia sus leis afaires de l'estat, e Lee Kuan Yew, defensor dei populacions non malaias, mau foncionèt. Aquò entraïnèt una crisi que s'acabèt en 1965 amb l'independéncia de Singapor que foguèt expulsada de la Federacion per Abdul Rahman.
La question chinesa
Après l'independéncia de Singapor, lei populacions malaias venguèron majoritàrias au sen de Malàisia, çò que causèt de trèbols au sen de la minoritat chinesa qu'acceptèt pas lei privilègis dei Malais. Fins a 1981, aqueu maucontentament se manifestèt d'un biais politic amb un sostèn ai partits d'oposicion e d'un biais violent amb d'esmogudas, especialament en 1969. Lo govèrn proclamèt l'estat d'urgéncia e adoptèt una reforma constitucionala per enebir tota discussion publica sus lei questions etnicas. Pasmens, aquò permetèt pas de reglar la situacion e lo successor d'Abdul Rahman, Abdul Razak, deguèt adoptar una politica de reconciliacion.
Lo periòde Mahatir
De 1981 a 2003, Malàisia foguèt dirigida per Mahatir Mohammed que marquèt d'un biais important lo país. D'efèct, imitèt lo modèl singaporés de desvolopament economic e donèt un aspèct pus autoritari e nacionalista a la politica governamentala malaia (arrestacions d'adversaris politics, ostilitat ais institucions internacionalas coma lo FMI, oposicion a l'egemonia estatsunidenca... etc.). Sensa resòuvre lo problema de la minoritat chinesa, aquò permetèt d'amaisar lei tensions intèrnas gràcias a la creissença fòrça importanta de l'economia malaia. De mai, dempuei leis annadas 1980, lo regime dèu tanben faciar l'emergéncia de movements islamistas fòrça radicaus durament reprimits dempuei leis atemptats de 2001 (lèis especialas, censura, expulsion de miliers de trabalhaires indonesians musulmans... etc.).
Malàisia dempuei 2003
Mahatir Mohammed foguèt remplaçat per Abdullah Ahmad Badawi (2003-2009) puei per Najib Razak. La prioritat es totjorn donada au desvolopament economic amb l'objectiu d'agantar lo nivèu de vida dei país occidentaus dins lo corrent dau decenni 2020. Pasmens, dempuei 2007, es apareguda una contestacion intèrna revendicant una liberalizacion politica dau regime qu'es demorat autoritari. La respònsa donada per leis autoritats evoluciona entre repression e contentament fòrça parciau d'aquelei demandas.
Politica
Malàisia es una monarquia constitucionala electiva federala. L'actual rei del país es Abdullah Shah dempuèi lo 31 de genièr de 2019.
Eulma-shakin-shumi
Eulma-shakin-shumi o Eulmash-shakin-shumi foguèt lo premier rèi e fondator de la dinastia de Bazi que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1004-984 aC. Durant son rèine (vèrs 1004-987 aC), restabliguèt la patz dins la region après lo periòde de caòs de la fin de la Segonda dinastia dau País de la Mar. Foguèt probablament enterrat dins la vila de Kar-Marduk.
Fuòc
D'un biais general, lo tèrme « fuòc » designa sovent un fenomèn produsent lutz e / o calor, que venga d'una combustion o pas.
Quimia e fisica del fuòc
Amb l'efièit de l'energia d'activacion (coma de la calor), lo combustible se descompausa (pirolisi), lo produit d'aquela es un gas que reagís amb lo comburent (en general lo dioxigèn de l'aire). Atal, se pòt resumir lo procèssus seguent la formula: combustible + calor + oxigèn = fuòc.
La lutz ven de doas fonts:
Lo fuòc e l'Òme
thumb|right|Flamba d'entòrcha
Domesticacion per l'Òme
La domesticacion del fuòc per Homo erectus marquèt una estapa dins la Preïstòria, l'èsser uman se distinguissent alara de las autras espècias animalas. Es atestada dempuèi prèp de, subretot dins los sites de Menez-Dregan a Plouhinec en Bretanha, de Bilzingsleben en Alemanha o de Vértesszőlős en Ongria e pus recentament de Tèrra Amata prèp de Niça en Occitània.
Una equipa israeliana fa remontar las pus ancianas traças de la domesticacion del fuòc a sul site del Gesher Benot Ya'aqov sus las ribas de Jordan.
Lo mestritge del fuòc a inspirat fòrça mites, qu'aquel de Prometèu. A l'epòca contemporanèa, plusors òbras de ficcion còntan l'importància del fuòc pels gropes preïstorics, coma lo roman La Guèrra del fuòc de J.-H. Rosny, adaptat al cinèma per Jean-Jacques Annaud.
Simbolica
Dins la filosofia chinesa, fa partida dels cinc elements amb lo metal, l'aiga, la fusta e la tèrra.
Pels alquimistas occidentals, fa partida dels quatre elements inèrts de basa compausant cada matèria amb l'aiga, l'aire et la tèrra segon l'ensenhament fòrt anterior d'Aristòtel (lo fuòc es un element central de plusors doctrinas basadas suls quatre elements ).
Lo fuòc es naturalament associat al Solelh, qu'es tanben una font de calor e de lutz (se sap uèi que agís pas d'una combustion mas d'una fusion nucleara). Tanben sovent s'assòcia als volcans, coma per exemple lo fuòc de la farga d'Efèst/Vulcan. thumb|right|Un fuòc e sas brasas Lo fuòc sovent s'assòcia a de cultes divèrs. A vegadas, s'assòcia a la poténcia divina, amb un grand nombre de rituals, passats o actuals, a l'entorn del fuòc. Mas tanben s'assòcia a las fòrças del mal; dins la tradicion crestiana, l'infèrn souvent se representa coma lo reialme de las flambas eternalas.
Aquela dualitat se pòt veire dins los aspèctes morals e juridics del fuòc; de còps qu'i a se considèra coma l'instrument d'una justícia transcendenta (lo lenhièr foguèt una condamnacion penala correnta a l'Edat Mejana, e existís encara fòrça localament a l'epòca contemporanèa; alara que l'immolacion se considèra per qualques uns coma un acte de sacrifici suprèm fàcia a la justícia dels Òmes, tanben dins las societats modèrnas, coma en Checoslovaquia en 1969); de còps qu'i a son usatge se contraròtla en tota rigor, e d'autres grevament sancionat (l'encendi foguèt un dels pus grands crimes a Atenas).
Lo fuòc es tanben un simbòl de purificacion, amb l'utilizacion del lenhièr per qualques condamnacions. Aquel simbòl ven sens dobte de practicas agràrias que consistisson a brutlar la tèrra per la rendre pus fertila (brutladís), mas es certan qu'aquela simbolica ten son origina de plusors fonts. Pasmens, lo fuòc coma simbòl de purificacion foguèt practica correnta per los crestians del Edat Mejana; dins lo temps aquelas practicas (ordalias, lenhièrs, etc.) se perdèron o tot simplament foguèron enebidas
Lo fuòc a tanben un simbolisme erotic. Dins l’Eneïda la passion que Didon aviá per Enèas la consumava de dedins. Aquela simbolica erotica pren son sens dins las metafòras e los imatges que fan coïncidir lo fuòc e l'acte sexual, la passion, l'afectivitat, los sentiments, etc. Dins la mitologia grècoromana, Cupidon foguèt representat per un arc e una entòrcha. De mai, la sciéncia sosten aquela simbolica, perque la motivacion psicofisiologica nais de las variacions termicas e s'acaba par l'acte sexual.
Culte del fuòc
thumb|right|200px Lo fuòc se diviniza dins fòrça culturas e foguèt l'objècte de l'adoracion d'un grand nombre de pòbles e de tribús.
Pèrsia
Pels ancians Pèrsas, lo culte del fuòc coma la partida fondamentala de lor religion e las ceremonias d'aquel culte son contadas amb detalhs dins lo Zend-Avesta. Los Pèrsas saludavan totes los matins quand lo solelh sortís, simbòl del fuòc pus pur. Vesián lo fuòc coma lo protector dels Estats e conservavan dins de santuaris lo fuòc sacrat que jamai deurián apagar. Behram, filh d'Ormuzd e un dels 28 Izeds, foguèt lo gèni del fuòc. Al sègle XIX, los Persans actuals, los Guèbres, qu'abitavan subretot dins lo Kerman e lo Guzzerat, avián conservat totas las ceremonias dels ancians Pèrsas concernent lo fuòc.
Grècia e Roma
Dins la mitologia grèga, foguèt raubat als dieus e aportat als Òmes per Prometèu.
Lo fuòc inapagable dels Grècs, que brutlava sens acabar a Atenas e a Dèlfes, lo culte de Vulcan, lo fuòc qu'alimentava a Roma les preiressas de Vesta, rapelant encara la deïficacion del fuòc, idolatria comuna pels totes los pòbles de raça pelagica.
Judaïsme
Los Josieus alucan una Hanoukkia (candelièr de nòu brancas) pendent la fèsta de Hanoucca per commemorar lo miracle de la fiòla d'òli se remplissent per miracle cada jorn.
Oscar Peterson
Oscar Emmanuel Peterson (1925 - 2007) foguèt un musician canadian de jazz.
Fuòc
Judaïsme
Cada divendres ser quand se fa nuèch, es tanben de costuma d'alucar lo Handil o de bogias per onorar la dintrada dins lo Sabatat o de tota granda fèsta religiosa.
Atal, dins qualques familhas, s'aluca tanben lo Handil o las bogias l diluns e l dijòus, jorns que se sortís la Thora, o a la data d'enversairi de la mòrt de familhars.
Crestianisme
L'usatge del ciri se generaliza dins las glèisas catolicas e ortodoxas per marcar dels temps liturgics, o en ofèrta pels sants. La flamba simboliza tanben lo Sant Esperit.
Un certan nombre de practicas paganas utilizant lo fuòc foguèron recuperadas dins lo crestianisme popular (los fuòcs de Sant Joan, las candèlas de Santa Lucia en Suècia, etc...).
Asia (Indoïsme, Bodisme…)
Los Indós e los Bodistas fan brutlar divèrsas ofèrtas dins lo quadre de lor culte. Practican tanben la cremacion dels defunts.
Utilizacions del fuòc per l'Òme
Lo fuòc es un fenomèn natural; dins la natura, pòt resultar dels ulhauces o de la fermentacion (produccion de gases enflamables e de calor). Sa domesticacion per l'Òme — capacitat per lo conservar, puèi de tornar a lo produire quand vòl — permetèt fòrça progrèsses :
En 2009, de cercaires de las universitats del Cap, de Liverpool, de Wollongong e de Bordèu trobèron que lo fuòc foguèt utilizat per fabricar d'espleches de pèira fa 72,000 ans dins lo sud d'Africa. Fins alara, las pus ancianas traças remontavan a 25,000 ans.
Risques
thumb|right|200px|5 de mai de 2006: Encendi dels magazins VR a [[Helsinki, Finlàndia]]
Lo fuòc produtz de calor e de fum, prelèva de dioxigèn, e a tend a s'espandre sens contraròtle en encendi.
Pels umans, lo risque es triple :
Lo fuòc provòca tanben la destruccion d'objèctes o de vegetals, e pòt doncas metre en perilh lo benèsser d'una populacion, sa capacitat per se noirir, se logar, lo foncionament de son economia. Pòt presentar un risc per la biodiversitat, en destrusent d'espècias animalas e vegetalas.
Nòtas e referéncias
<References/>
Sant Alban de Montanha
Sant Alban de Montanha (Saint-Alban-en-Montagne en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sancto Albano, en 1038, mandamento Sancti Albani, en 1112. Albanus èra un martir anglés delh sègle III, ,. La fòrma occitana es probablament Auban. En Ardecha, i a tres comunas delh nom de Sant Alban, un determinant èra necessari; l'altitud de Sant Alban justifica la mencion de Montanha.
Espezonne
Espezonne (nom francés, probablament Espesona) es un vialatge important situat alh nòrd de la comuna, a dos km de L'Esperon, sus un site defensiu (restrenhement de plana, en situacion dominanta).
Un acte citat dins l'« Histoire générale de la province de Languedoc », e tirat delh cartulari de Sant Guilhèm dau Desèrt, datat de 1043, indica que dos senhors delh Vivarés (Icterius de Solomachio et Pontius de Gaugacho) donan a l'abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt una glèisa delh vocable de Sant Alari : « ecclesia Sancti Hilarii quae dicitur Spidonia », situada a l'entorn de Pradèlas  « in suburbio castri quod dicitur Pradellas ». La glèisa de L'Esperon es dedicada a Sant Alari, mas la latinizacion Spidonia sembla correspondre mai a Espesona qu'a L'Esperon. Lo nom sembla escur, tot coma Espesèlh (un rapòrt amb lo vèrbe specto, « gaitar, espiar, considerar » amb una lenicion aboriva en *spet- ?). En tot cas, Espesona es a costat d'un riu nommat en francés Espézonnette (e lo nom delh riu deriva probablament delh nom delh vialatge, pr'amor delh sufixe).
The Police
The Police es un grop musical de pop-rock britanic venent de la generacion new wave e post-punk.
Heuilley-Cotton
Heuilley-Cotton es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Boris Trajkovski
Boris Trajkovski (1956-2004) avocat e òme politic foguèt lo president de la Republica de Macedònia entre 1999 e 2004.
Descanso
Descanso es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Frain
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Jos l'Ancian Regim, Frain fa partida del duché de Bar, en levant del bailliage de La Camina. S'i compti 42 fuòcs cap a 1764.
La parròquia de Frain, #que la glèisa n'èra dédiée a sant Martin, èra una annèxa de Serocourt, doyenné de Vittel, diocèse de Toul.
Sous l’Ancien Régime, Frain fait partie du duché de Bar, relevant du bailliage de La Marche. On y compte 42 feux vers 1764.
La paroisse de Frain, dont l’église était dédiée à saint Martin, était une annexe de Serocourt, doyenné de Vittel, diocèse de Toul.
Curitibanos
Curitibanos es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
La Salvetat (d'Agot)
La Salvetat (d'Agot) (La Salvetat en francés, La Salvetat-sur-l'Agout en 1848, La Salvetat-sur-Agout dempuèi 1958) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [la salbetot] ?. Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S. Stephani de Salvetas en 1102, forcia, munitio sive castrum quod dicitur Salvetat en 1171, castro, quod dicitur Salvetat, loco quem Salvetat vocant, castro de la Salvetat en 1171, castrum de Salvetate en 1224, 1262, apud Salvitatem en 1245, de Salvetate en 1262, 1344, la Salvetat, 1518, 1740-60, 1771, la Salvetat d'Angle en 1740-60, la Salvetat d'Angles en 1740-60, 1773-4 (mapa de Cassini).
Fòrmas ancianas tiradas del (marrit) diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865) : ''Eccl. S. Mariæ de Salvetad en 1085; Eccl. S. Stephani de Salvetas en 1102; Salvetat en 1144; Castellum en 1174; Burgus en 1198; Priorissa de Salvetate en 1516; La Salvetat'' en 1625.
Istòria
==Masatges e bòrias de la comuna ==
Dionísio Cerqueira (Santa Catarina)
Dionísio Cerqueira (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Escandau aur
L’escandau aur (var. escandalh aur) es un sistèma monetari basat sus una unitat de còmpte que correspond a un pes donat d'aur. Dins un tal sistèma, tota emission de moneda es donc assegurada per una quantitat d'aur e lei paritats entre doas monedas diferentas son fixadas a respèct de l'aur. Lei taus de cambi entre país son donc estables e l'aur es una moneda internacionala utilizada per lei pagamements e per constituir lei resèrvas dei bancas centralas.
Ninurta-kudurri-usur Ier
Ninurta-kudurri-usur  foguèt lo segond rèi de la dinastia de Bazi que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1004-984 aC. Succediguèt a Eulmash-shakin-shumi, probablament son fraire, e reinèt vèrs 987-984 aC. Son successor foguèt Sirikti-Suqmuna (vèrs 984 aC).
Escandau aur
Aqueu sistèma permet teoricament de resistir a l'expansion dau crèdit e dau deute, de facilitar lei prests gràcias a un sector dau crèdit san e de limitar l'inflacion per devaluacion. Pasmens, dins lei fachs, plusors país utilizant l'escandau aur an conegut de periòdes de crisi dau deute e de depression, especialament dins leis ans 1870-1890 e 1930. Lo sistèma de l'escandau aur, adoptat per la màger part dei país entre la fin dau sègle XIX e lo començament dau sègle XX, es donc vengut mens frequent dempuei la mitat segonda dau sègle XX (abandon per lo Reiaume Unit en 1931 e per leis Estats Units d'America en 1971).
Wàlderschbàch
Wàlderschbàch en alemanic (Waldersbach en alemand estandard e en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Istòria
Waldersbach Fasiá partida de l'anciana distincion del Ban de la Ròca. S'i tròba un musèu a la memòria de Jean-Frédéric Oberlin, pasteur, pédagogue, presentador rural, defensor dels Dreches de l'Òme.
Waldersbach faisait partie de l'ancienne seigneurie du Ban de la Roche. On y trouve un musée à la mémoire de Jean-Frédéric Oberlin, pasteur, pédagogue, animateur rural, défenseur des Droits de l'Homme.
Mar-biti-apla-usur
Mar-biti-apla-usur foguèt lo rèi solet de la dinastia elamita dau reiaume de Babilònia. Reinèt pendent sièis annadas vèrs 984-978 aC.
Poul Hartling
Poul Hartling (1914-2000) òme politic foguèt primièr ministre de Danemarc entre 1973 e 1975.
Challement
Challement es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lusitanians
Los lusitanians (Lusitani en latin, Λυσιτανοί o Λουσιτανοί en grèc) èran un pòble de l'oèst de la Peninsula Iberica e lo gentilici per extension dels abitants de la província romana de Lusitània.
Pòble lusitania
Estrabon los menciona coma la mens granda de las nacions d'Ibèria e que mai longtemps e frequentament lutèt contra los romans fins a que foguèron somés en 60 AbC. Avián un govèrn unificat.
L'origina seriá cèlta o d'una cultura preïstorica anteriora, d'origina indoeuropèa.
Mitologia
Los lusitanians èren politeïstas e basavan los rites religioses suls sacrificis animals. Lo panteon suprèm èra format per tres dieus: Endovelicus, dieu de la santat, Ataegina la divessa del renaissénça e de la luna e Runesocesius, dieu de la guèrra. Mai tard adoptèron e tranformèron de divinitats cèltas e romanas.
Comunautat de comunas d'Eila e Cremsa en Perigòrd
La Comunautat de comunas d'Eila e Cremsa en Perigòrd es una intercomunalitat perigòrda, situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200069094.
Istòria
Lo 1èr de genier 2017, la comunautat de comunas resulta de la fusion de la CC de comunas dau Moissidanés en Perigòrd (a Moissídan, las 11 comunas) e de la CC dau País de Vilamblard (a Vilamblard, las 17 comunas). La residéncia es a Moissídan.
Composicion
La comunautat se compausa de totas las comunas de l'ancian canton de Vilamblard, de 10 comunas sus 11 dau canton de Moissídan e de la comuna de Las Leschas (ancian canton de La Fòrça).
Le nom de la comuna es segut dau nom de l'intercomunalitat precedenta.
thumb|600px|center|Mapa de la Comunautat d'Eila e Cremsa en 2019
thumb|600px|center|Mapa de las densitats per comuna (donadas de 2016, boinas comunalas de 2019)
Brethenay
Brethenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batèl viking
Viatjavan dins la Mar Baltica e luènh de sas basas escandinavas, entrò Islàndia, las Illas Feròe, Groenlàndia, Terranòva, la Mediterranèa, e Africa.
Desvolopament
Per las generacions recentas, lo vaissèl de guèrra es vengut l'icòna culturala dels vikings. Aquesta tendéncia es pas estonanta, amor que lo batèl fonccionèt coma la peça centrala de la cultura escandinava pendent de sègles. D'efèit, l'importància del vaissèl viking es prigondament enraiçada dins la cultura escandinava, per una nau qu'aviá a l'encòp un ròtle pragmatic e religiós. Escandinàvia es una region amb de cadenas de montanhas relativament enauçadas que son de bon aténher per los pòrts costièr. En consequéncia, las rotas de negòci d'en primièr utilizadas foguèron las vias maritimas, essent que, a mai las rotas terrèstras èran perilhosas e de mal accedir. Los reialmes viking se desvolopèron alavetz dins las ciutats costièras, lasqualas èran fòrça dependentas de la Mar del Nòrd per sa subrevida e son desvolopament. Lo contraròtle de las vias maritimas èra alavetz primordial, e en consequéncia los naviris tecnicaments pus avançats èran fòrça presats. D'efèit, pr'amor de son importància aclapanta, lo naviri venguèt un element central de la religion pagana vikinga, entrò a venir simbòl de poder e d'abiletat. pendent lo primièr millenni, los caps vikings respectables e los nòbles, se fasián rebondre amb un naviri intacte e luxuós per fin de los transportar dins l'autre monde. A mai, d'unas peças de moneda trapadas a Hedeby, entre las monedas danesas pus ancianas, an de vaissèls coma emblèma, mostrant l'importància dels naviris dins la zona. A travèrs una tala importància culturala e practica, lo batèu viking progressèt cap al pus potent e avançat naviri de l'epòca.
Sirikti-Suqmuna
Sirikti-Suqmuna foguèt lo tresen e darrier rèi de la dinastia de Bazi que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1004-984 aC. Succediguèt a Ninurta-kudurri-usur mai reinèt solament tres mes durant l'annada 984 aC.
Acioa dichotoma
Acioa dichotoma es un arbre de Nigèria apartenent a la familha dels Chrysobalanaceae
Victor Francis Hess
Victor Francis Hess (n. 24 de junh de 1883 - m. 17 de decembre de 1964) foguèt un fisician austrian naturalizat american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1936 amb Carl David Anderson.
Acioa dichotoma
Reparticion
L'arbre es endemic de la region d'Eket en Nigèria, dins los bòsques de plana. L'espècia es saique desapareguda del fach de la destruccion de l'abitat per l'expleitacion petrolièra.
Argelosa
Argelosa, (Argelouse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
La comuna que hè partida deu Parc naturau regionau de las Lanas de Gasconha situat dens la Forest de las Lanas. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son Sanctus Laurentius de Argelosse, en latin, aus sègles XI-XII, ''par. Sancti Andree de Argelosa, en latin, en 1274, d'Argelosa, en latin, en 1274, d'Argelose, en 1280, Argelause, mapa de 1647, Argelouse'', mapa deu sègle XVII, etc. La prononciacion qu'ei [arʒə'luzə].
Dauzat que deisha a causir entre lo latin argilla, « argela », e benlèu, segon Seguí, argelàs, « toja », de l'arabe al-djaulak. Mès, que i a autes mots dens aquera partida deu gascon per la planta. Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish l'argela, justificada per la preséncia de teulèras a l'entorn. Lo sufixe latin -osa qu'a probablament remplaçat lo sufixe aquitanic -otze. La suposicion que's sostien pr'amor deus Argelòs de Shalòssa e de Bearn, mei que per las fòrmas medievalas, qui donan pas lo timbre de o.
Érize-la-Brûlée
Érize-la-Brûlée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Erize est une ancienne seigneurie qui appartenait à la fin du XIVe siècle à la famille de Serocourt.
Waldhambach (Bas Ren)
Waldhambach  en alemannisch (Waldhambach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Nabu-Mukin-Apli
Nabu-Mukin-Apli foguèt un rèi dau reiaume de Babilònia que reinèt vèrs 978-943 aC. Après lo caòs dei dinastias precedentas, son rèine foguèt marcat per d'invasions aramèas. Sei fius, Ninurta-kudurri-usur II e Mar-hiti-ahhe-iddina, li succediguèron.
Rage Against the Machine
Rage Against the Machine (RATM) es un grop estatunidenc mesclant rock, rap e funk, fondat en 1990 per Tom Morello e Zack de la Rocha. Lo grop marquèt las annadas 90 e se separèt en 2000.
Rage Against the Machine es un grop engatjat, pròche de las idèas d'extrèma esquèrra.
Entre Rios (Santa Catarina)
Entre Rios (Santa Catarina) es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Pradas (Naut Léger)
Pradas (en francés Prades) z-es una comuna limitròfa auvernhassa o gigaudanesa de Marjarida situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Doutor Pedrinho
Doutor Pedrinho es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Pradas (Naut Léger)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Pindray
Pindray es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Lo territòri comunau es arrosat per Gartempa.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Ourense
Ourense (nom galèc oficial, en espanhòl Orense) es la capitala de la província d'Ourense dins la comunautat autonòma espanhòla de Galícia. Sa populacion èra estimada a 113,186 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 85,2 km².
Ermo
Ermo es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Mareil-sur-Loir
Mareil-sur-Loir es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Mar-hiti-ahhe-iddina
Ninurta-kudurri-usur II foguèt lo fiu de Nabu-Mukin-Apli e un rèi dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a son fraire Ninurta-kudurri-usur II e reinèt pendent mens de dos ans vèrs 943 aC-942 aC.
Ninurta-kudurri-usur II
Ninurta-kudurri-usur II foguèt lo fiu de Nabu-Mukin-Apli e un rèi dau reiaume de Babilònia. Reinèt vèrs 943 aC pendent solament uech mes. Son fraire Mar-hiti-ahhe-iddina li succediguèt.
Tractats de Roma
Dos tractats foguèron signats a Roma lo 25 de març de 1957. S'apèlan lo Tractat de Roma (abusivament) o los Tractats de Roma.
Canton de Vilanuèva d'Òut-Sud
Lo Canton de Vilanuèva d'Òut-Sud es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment de Vilanuèva d'Òut, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Compreniá una partida de la comuna de Vilanuèva d'Òut (capluèc) e autras 5 comunas. Vilanuèva es despartit dempuèi 2015 en Canton de Vilanuèva d'Òut-1 e Canton de Vilanuèva d'Òut-2; 4 comunas (Biàs, Pujòls, Sent Antòni de Ficalbà e Senta Colomba de Vilanuèva) son dins lo canton de Vilanuèva d'Òut-2, Sent Barç es dins lo canton del Jonhent. Sent Barç es tanben dins la comunautat de comunas del Jonhent e dels Tuquets de Preishàs, las autras 5 dins la CA del Grand Vilanovés. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian.
Tractats de Roma
S'agís :
Canton de Vilanuèva d'Òut-Sud
Istòria
En 1973, despartiguèron lo canton de Vilanuèva d'Òut en Canton de Vilanuèva d'Òut-Sud e Canton de Vilanuèva d'Òut-Nòrd.
Tractats de Roma
Constituís lo sol tractat de patz signat entre poténcias belligerantas europèas a l’eissida de la Segonda Guèrra Mondiala.
Modificacion dels tractats
Lo Tractat de Maastricht del 7 de febrièr de 1992 a renomenat la Comunautat Economica Europèa en Comunautat Europèa. Lo nom del Tractat es doncas vengut oficialament : « Tractat Instituent la Comunautat Europèa ».
Lo Tractat es estat modificat successivament per :
Erval Velho
Erval Velho es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Saint-Ouen-de-Sécherouvre
Saint-Ouen-de-Sécherouvre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Souverain (vaissèu, 1819)
thumb|Ondradura dau Souverain, [[Musèu de la Marina (París)|Musèu de la Marina]] thumb|left thumb|left| Lo Souverain èra un vaissèu occitan de la Marina Francesa de la Classa dau Comèrci de Marselha. Foguèt bastit a partir de 1813 a Tolon e lançat en 1819. Una propulsion de vapor foguèt aponduda en 1853, puei, a partir de 1857 servèt de magazin per la Marina, estacat dins lo pòrt militar de Tolon. Foguèt avalit en 1905.
Caumont (Gironda)
Caumont (Caumont en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona e maròta, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Caumon, en 1155-1183, Caumon (Stephanus de ~), en 1127-1137, Cavomonte (Sancinerius de ~), en 1142, en latin, Cavo Monte (Anesancinus de ~), en 1273-1289, en latin, Camonte (de ~), en 1535, en latin .. Los Caumonts son pas deus « monts cauds », nimèi deus « monts cavornes, curats », mes deus monts « cauvs », pelats, shens vegetacion (au mens shens aubres), e aqueste coma los autes,.
Faxinal dos Guedes
Faxinal dos Guedes es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Saint-Lubin-de-la-Haye
| cp =28410 | mandat        = 2008-2014 | gentilici = | longitud=1.57222222222 | latitud=48.82 | alt mej = | alt maxi =136 | km²           =14.32 }} Saint-Lubin-de-la-Haye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Vau de Senta Anna
La Vau de Senta Anna, nom dobtós (Lavault-Sainte-Anne en francés, benleu La Vau Senta Ana o -Anna) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Céline Dion
thumb|250px|Céline Dion en 2012
La Vau de Senta Anna
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Céline Dion
Céline Marie Claudette Dion (Charlemagne, Quebèc, 30 de març de 1968) es una cantaira de pop, dance, R&B e soft rock quebequesa. Comencèt la siá carrièra musicala cantaira en francés als ans 80. En 1988 ganhèt lo festival d'Eurovision en se presentant per Soïssa amb la cançon Ne Partez Pas Sans Moi.
Herry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Appendix Probi
L'Appendix Probi es una lista de 227 mots latins que foguèt concebuda amb d'intencions gramaticalas per corregir de prononciacions percebudas coma deficientas (plaçadas dins una segonda colomna a man esquèrra que s'opausa a la primièra qu'indica las formas corrèctas) dins lo latin d'aquela epòca, valent a dire aparentament entre lo sègle III e IV. S'agís d'un palimpsèst ligat a una òbra del gramatician Valerius Probus, l'Instituta Artium. Dempuèi que l'òbra foguèt descobèrta sus un manuscrich del sègle VII o VIII, cap a la mitat del sègle XV, se pensèt qu'èra estat l'òbra d'aqueste autor, mas d'analisis recentas an demostrat qu'èra pas lo cas. Lo manuscrich es actualament conservat dins la Bibliotèca Nacionala de Nàpols.
Aqueste tèxt es estat fòrça enriquidor per çò qu'es de la coneissença del latin vulgar d'aquel temps e permetèt a l'encòp d'estudiar e analisar l'evolucion del latin cap a las lengas romanicas.
Vaquí çaijós qualques exemples de las oposicions establidas per l'òbra:
Aquesta taula nos permet de veire qualques evolucions que retrobam dins mantuna lenga romanica coma per exemple:
Formosa do Sul
Formosa do Sul es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Tajan
Tajan (Tajan en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada per eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Qu'ei tanhenta de Lanamesa.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ta'ya] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : A. de Taian en 1250, de Tayano, en latin, en 1389, de Tayano, en latin, ath sègle XV, Tajan (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Tajan que vien benlhèu deth nom latin d'òmi Tatius, dab eth sufixe -anum. Segon Negre, Tajan que vien deth nom latin d'òmi Tadius e sufixe -anum.
Segon Miquèu Grosclaude, eths dus que son atestats e possibles. Tajan que vien deth nom latin d'òmi Tatius o Tadius, dab eth sufixe -anum. Tajan qu'èra la proprietat de Tatius o de Tadius.
Las
Las o Laas (Laas en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Las que vengueré de lar segon Dauzat; lo mot qu'auré per extension lo sens d' « ostau, ostau principau, ordinàriament reservat a l'ainat » (au plurau),. Lo doble a qu'es signe d'ua consonanta latenta, n o r. Peus noms semblables, Miquèu Grosclaude qu'accèpta l'interpretacion dens lo cas de Lars, mès que causeish un nom d'arriu, Lar (deu basc larre, « lana, pastenc ») dens lo cas de Lar e los Mondrans. Mès que caleré conéisher las fòrmas ancianas.
Shamash-mudammiq
Shamash-mudammiq foguèt un rèi dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Mar-hiti-ahhe-iddina e reinèt vèrs 942-900 aC. Leis eveniments de son periòde son coneguts unicament per leis archius assirians. D'efèct, son territòri foguèt conquistat per leis Assirians e Shamash-mudammiq tuat.
Flor do Sertão
Flor do Sertão es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.