cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rutili Namacian
Claudius Rutilius Namatianus, mai conegut jol nom de Rutili Namacian, foguèt un poèta e òme politic galloroman de la Narbonesa que foguèt praefectus urbi, es a dire prefècte de Roma entre mai e setembre de 414.
Galloroman pagan vivent al temps que las Gàllias subissián las invasions germanicas (e subretot las dels Visigòts) e inquiet d'aquesta situacion, Rutili entreprenguèt, mentre que se'n tornava de Roma en Gàllia en 417, d'escriure un grand poèma al laus de la civilizacion romana : aqueste, la seuna òbra màger, se sona De reditu suo (Sul viatge de retorn).
Mar i cel (comedia musicau)
Mar i cel qu'ei ua comedia musicau estreada per la companhia catalana Dagoll Dagom dab escadudas de las granas successivament en 2007, 2004 e 2014 dab un libret de Xavier Bru de Sala e ua musica composada per Albert Guinovart e basada subre lo roman deu medish títol d'Àngel Guimerà.
Sinopsis
20 ans après l'expulsion deus Moriscos lo Vicerei de València qu'ei près per piratas que 'u reconeishen. Lo capitani, Saíd, que tracta totun los presoèrs miélher de çò qui's poderé esperar, sustot las hremas, çò qui esmaleish los sons marins e hè que la hilha deu Virrei que e s'amorose d'eth, en bèth desvelhar l'ira de son pair. A la fin, los presoèrs cristians que las se viran entà liberà's, lo Vicerei qu'aucideish Saíd e la soa filha que's mata.
Empontage
La quasi totalita de l'òbra que transcorreish sus un vaishèth sancèr que pòt virar o s'inclinar e que permèt realitzar acrabacias de tot escantilh dab los pont, los mast, las còrdas e las escalas.
Artins
Artins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Capèla de Betelèm (Aubevoye)
La capèla de Betelèm es una anciana capèla que se tròba en Normandia, dins lo departamant d'Eure.
La capèla foguèt bastida a partir de 1576 per l'arcavesque de Roan. Dempuèi la Revolucion, es abandonada e es uèi en roïnas.
Émilie Delaunay
Émilie Delaunay (Suresnes, lo 4 de mai de 1983) es una actritz francesa que debutè a 11 ans dens una publicitat en occitan per la marca d'aiga minerala Quézac realizada pel famós realizator anglés Ridley Scott.
Tèxte declamat per Émilie Delaunay
''Se ditz que i a mai de mila ans i aguèt un terrible auratge dins lo Gevaudan [sic] e que las aigas d'aquel auratge partiguèron al fons de la tèrra ont annadas aprèp annadas prenguèron sa fòrça a las pèiras. E se ditz que quand l'aiga regisclariá enfin portariá longa vida e que los que l'an beguda serián plens de jòia e qu'aquel aiga seriá nòstre present al monde e que s'apelariá Quezac.''
Indici de refraccion
thumb|right|[[Fotografia d'un fenomèn de difraccion.]]
L’indici de refraccion (ò de còps constanta optica ) es una grandor fisica sensa dimension, generalament notada n que descriu lo comportament de la lutz dins un mitan materiau donat. Caracteristica d'aqueu mitan, despend de la longor d'onda de mesura, dei caracteristicas pròprias dau materiau (cristallografia...) e dei caracteristicas de l'environament (temperatura, pression...)
La valor de l'indici de refraccion es definida per lo rapòrt entre la velocitat de la lutz dins lo vuege c e la velocitat de la lutz dins lo materiau considerat v. L'indici de refraccion es principalament conegut per son ròtle dins lei lèis de Snell-Descartes que permèton de descriure lo fenomèn de difraccion. Pasmens, intervèn tanben dins l'expression de l'angle de Brewster, dins lo fenomèn de reflexion totala e dins lei coefficients de Fresnel.
Guèrra d'Ogaden
La guèrra d'Ogaden se debanèt dau 13 de julhèt de 1977 au 15 de març de 1978 entre Etiopia, ajudada per l'URSS, Cuba e Iemèn dau Sud, e Somalia ajudada per d'insureccions situadas sus lo territòri etiopian avans lo començament dau conflicte. Foguèt entraïnada per lei revendicacions territòrialas dau govèrn de Somalia sus la region d'Ogaden situada dins la partida orientala d'Etiopia. Lo començament de la guèrra foguèt favorable ai Somalians que capitèron d'intrar sus lo territòri etiopian e 90 % d'Ogaden foguèt ocupat en setembre de 1977. Pasmens, aquela progression somaliana causèt lo maucontentament d'URSS. Aliats d'Etiopia e de Somalia au començament de la guèrra, lei Sovietics chausiguèron finalament d'ajudar leis Etiopians. Cuba e Iemèn dau Sud, tanben aliats d'URSS, mandèron tanben de còrs expedicionaris en Etiopia. En particular, la participacion cubana foguèt decisiva car permetèt de blocar lei fòrças somalianas a partir de novembre de 1977. En genier de 1978, lei linhas somalianas foguèron finalament rompudas e Somalia deguèt pauc a pauc abandonar Ogaden. Lei combats s'acabèron quand leis Etiopians e seis aliats agantèron la frontiera entre Etiopia e Somalia.
Aquela guèrra aguèt de consequéncias fòrça importantas per Somalia que son estat èra bastit sus una ideologia nacionalista desirosa de formar la « Granda Somalia ». Òr, après sa desfacha de 1978, lo regime de Mogadisho deguèt faciar una tièra de crisis — militara en causa de sei pèrdas, economica en causa de son esfòrç de guèrra e ideologica en causa de l'afondrament de sei revendicacions — que menèt a son afondrament totau en 1991.
Moncheaux-lès-Frévent
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Borrida
La borrida es una especialitat culinària del litoral mediterranèu occitan de Tolon, Agde, Seta, de la Camarga fins a l'estanh de Grussan. Se compausa de peisses e de fruches de mar, es un plat vesin de la bolhabaissa.
Terminologia
Lo tèrme « borrida » sembla venir de bolir/borir.
La borrida de baudròi
F. Combes (1903) dins l'Armanac Cetori, 1904.
Alexandreta
Alexandreta (Aleissandreto en grafia mistralenca ), en grèc Αλεξανδρέττα Alexandretta, en arabi إسكندرونة, en turc İskenderun, es una vila de Turquia. Font fondada en 333 avant J.C. per Alexandre lo Grand.
Hangest-en-Santerre
Hangi-in-Santérre en picard (Hangest-en-Santerre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Institut national des sciences appliquées de Strasbourg
L’'Institut nacional de las sciéncias aplicadas d'Estrasborg (en francés Institut national des sciences appliquées de Strasbourg o pus simplament INSA Strasbourg) es una granda escòla francesa situada a Estrasborg.
Furmeier
Furmeier (Furmeyer en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Iemèn dau Sud
thumb|Extension d'Iemèn dau Sud. thumb|Drapèu d'Iemèn dau Sud.
Iemèn dau Sud (nom oficiau : Republica democratica populara d'Iemèn) foguèt un estat arabi qu'existiá de 1967 a 1990 que sa capitala èra Aden. Aliat ai Sovietics durant la Guèrra Freja, foguèt l'unic país comunista dau monde arabi durant aqueu periòde. A partir de 1988, de negociacions amb Iemèn dau Nòrd s'acabèron en 1990 per l'unificacion dei dos país sota lo nom d'Iemèn. Pasmens, una partida de la populacion acceptèt pas aqueu procès e una temptativa de secession entraïnèt una guèrra en 1994 que s'acabèt per la victòria dau nòrd e la disparicion finala d'Iemèn dau Sud.
Kast
Kast en breton ( Cast en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Aquela municipalitat a conegut per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas l'an 1675.
Cette commune est connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges en 1675.
Orbitello
Orbitello, Orbetello, Orbitella, o Orbetella (Ourbitello en grafia mistralenca ) es una vila italiana citada dins lo Tresaur dau Felibritge, mas un Orbitello existís pas en italian. Fa referéncia probablament a la vila d'Orbetello.
Àngel Guimerà
thumb|Àngel Guimerà, 1924Àngel Guimerà (Santa Cruz de Tenerife, lo 6 de mai de 1845 – Barcelona, lo 18 de julhet de 1924) que ho un deus escrivans catalans màgers e mei que mei un deus màgers de la Renaixença.
Qu'arrecebó la reconeishença internacionau dab lo son roman Mar i cèl que ho empontat devath la forma d'ua comedia musicau per Dagoll Dagom.
Silvèstre Ier
Silvèstre I foguèt lo 33 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 31 de genier de 314 au 31 de decembre de 335. Succediguèt a Eusèbi (311-314) e fuguèt remplaçat per Marc (genier - octòbre de 336).
Maugrat un pontificat lòng, son autoritat fuguèt eclipsada per la de l'emperaire Constantin. En particular, participèt pas au sinòde d'Arle (314) ni au concili de Nicèa (325) reünit a l'iniciativa imperiala. Pasmens, son periòde fuguèt marcat per la bastida d'unei monuments crestians importants coma la Glèisa dau Sant Sepulcre de Jerusalèm ò lei basilicas de Sant Joan de Latran e de Sant Pèire de Roma e tanben per l'establiment de l'autoritat de la Glèisa sus la comunautat crestiana.
Mzab
Lo Mzab (Aghlan en mozabit; مزاب en arabi), es una region naturala del Sahara septentrional dins la província de Ghadaïa, Algeria. Se troba 600 km al sud d'Argièr e ten aperaquí 360,000 abitants (estimat de 2005).
Lo gentilici es mzabit o mozabit.
Siderurgia
Li t§rme siderurgia — del grèc ancian σιδηρουργεῖον, siderorguéïon (« talhièr del fabre »), el meteis format a partir de σίδηρος sideros (« fèrre ») e de ἔργον ergon (« trabalh ») — designa a l'encòp tecnologias d'obtencion de la fonda, del fèrre e de l'acièr a partir d'aquela minièra, mas tanben l'industria que los realiza. drecha|vinheta|Lo combinat [[Metallurgia|metallurgic de Magnitogorsk (MMK) dins los Ans 1930. Es alara la mai importanta usina siderurgica del mond, qui contribuiguèt al complèxe militaroïndustrial sovietic.]]
Origina del tèrme
La creacion del tèrme « siderurgia » es ligada a la necessitat de destriar la metallurgia del fèrre dins lo vast domeni de la metallurgia en general.
Produch plans
Los produchs plans son obtenguts per laminatge; comprenon:
Produchs longs
Son utilizats dins totas las industrias, e dins lo bastiment (per exemple : acièrs per armaduras de beton armat).
Pes economic
Al Luxemborg, l'industria siderurgica foguèt pendent longtemps la primièra font d'emplec e de riquesa del país, fins a representar 45 % del PIB nacional en 1977. Lo darrièr naut fornèl a Esch-Belval tanquèt 1997.
La siderurgia venguèt lo parangon de l'industria pesuga. Al començament del XX, l'investiment ligat a la construccion d'una usina « estandard » de grossas pèças, a partir de minièra de fèrre e d’olha, d'una capacitat de 5 milions de tonas per an, pòt aténher 9 miliards de dòlars. Malgrat lor talha, las entrepresas son fragilizadas pels investiments que consentisson. Los siderurgistas lorencs, per exemple, foguèron penalizats per la construccion de l'usina a caud de la Solmer a Fòs, que costèt 14 miliards de francs en 1974, mas inaugurada en plen tust petrolièr, çò qu'arrestèt la finalizacion de l'usina e penalizèt sa rentabilitat, fins a que lo govèrn estimèt 10 ans après que la melhora solucion èra de tancar tot. Del meteis, e mai recentament, victima de la crisi de 2008, lo complèxe siderurgic american de ThyssenKrupp (fabrica d'acièr al Brasil e lamindors en Alabama), que la construccion aviá costat, en 2010, près de 15 miliards de dòlars[./Sidérurgie#cite_note-9 [note 1] ] al siderurgista alemand, foguèt donada als concurrents 4,2 miliards tres ans après.
Importància estrategica
« L'acier a d'abord été un facteur de souveraineté : si l'argent est le nerf de la guerre, l'acier en est le muscle, au moins depuis 1850 ». Pasmens, es pendent la guèrra freja que la siderurgia pèrd son importància estrategica : l'aviacion e las armas nuclearas li devon pas res.
Cadau, Eth Hereishet, Anèra e Camors
Cadaus, (Eth ?) Hereishet, Anèra e Camors (Cazaux-Fréchet-Anéran-Camors en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath de Loron, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cadaus
Era prononciacion qu'ei [ka'daws (dé héré'chét)] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Cazaux en Aure en 1723-1769, Cazeaux-Debat en Loron en 1738, Cazeaux-Dessus en Loron en 1738, Cazaux de Louron en 1790 e 1806.
Segon Dauzat, Cadaus que vien deth latin cas-ale ( de casa, « ostau, puish proprietat rurau »), « meitaderia ». Segon Negre, citat per M. Grosclaude, Casaus que vien deth gascon casal, [>] casau, « ancian mot òrt, proprietat rurau, tèrras qui dependen dera casa, claus ».
Segon Miquèu Grosclaude, adara, casau / cadau qu'ei l'equivalent deth ancian mot òrt, en èra pas atau ara Edat Mejana; casau qu'èra ua proprietat rurau non nòbla; en l'anciana parròpia de Cadaus, que i avè dus vilatges : Cadaus Devath e Cadaus Dessús (Casalem inferiorem e Casalem superiorem).
Patrici Pojada qu'a mau legit Grosclaude : -s finau qu'ei dens era prononciacion citada.
Hereishet
Era prononciacion qu'ei [héré'chét] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Fraxineto, en latin, en 1387, Frechet en Loron en 1738, Cazeaux-Dessus en Loron en 1738, Fréchet de Louron en 1790. I a pas d'article.
Segon Dauzat, Hereishet que vien deth latin fraxinetum, « ensemble de hereishos ».
Segon Miquèu Grosclaude, Hereishet que vien deth latin fraxinetum, « lòc on i a hereishos ». Qu'ei era evolucion locau normau deth latin fraxinetum. Eth sufixe -et ei pas un diminutiu, qu'ei un sufixe collectiu vegetau.
Anèra
Era prononciacion qu'ei [a'nèro] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Anera en 1216, de Anerano en latin, en 1387, Aneran en Loron en 1671-1672, Cazeaux-Dessus en Loron en 1738, Anéran-Camors despuish qu'apleguèn eras duas comunas eth 9 de seteme de 1806.
Segon Dauzat, Anèra que vien benlhèu dera proposicion latina ad e de *Nerianum, dab eth nom gallic d'òmi Nerius, dab eth sufixe anum. Segon Negre e R. Aymard, citats per M. Grosclaude, Anèra que vien deth nom romanic d'òmi Asnarius dab eth sufixe -anum.
L'Espina (Auts Aups)
L'Espina (L'Épine en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Geografia
Es una pichona municipalitat situat en la vallée del Buëch, en lo sud-oèst del departament dels Anautitas-Alpes. La Blème, afluent del Buëch, pren la siá font a l'Espina.
Cadau, Eth Hereishet, Anèra e Camors
Camors
Era prononciacion qu'ei [ka'mous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Camorcio, en latin, en 1387, Camours en 1767.
L'Espina (Auts Aups)
Geografia
C'est une petite commune située dans la vallée du Buëch, dans le sud-ouest du département des Hautes-Alpes. La Blème, affluent du Buëch, prend sa source à l'Épine.
Cadau, Eth Hereishet, Anèra e Camors
Camors
Segon Dauzat, per Camors (canton d'Àrreu), eths Camós que son vilatges situats en arriba de flume; eth mot camó que representa un terren fertile, près deth gave (Palay); cf eth « ancian provençau » cambon.
R. Aymard que pensa era prumèra atestacion hornida per Lejosne, De capite Montis correspón ath site e qu'explica per « som deth mont ».
Segon Miquèu Grosclaude, era citacion de Lejosne qu'ei probablament ua faussa atestacion. Eths noms de tipe Camous, Cambon, Chambon, « terren fertile près d'ua aiga » que son explicats per eth gallic cambo (corba de flume). Que cau corregir aquera explicacion :
Istòria
Era comuna qu'ei era fusion de Cadau e Eth Hereishet dab Anèra e Camors, en 1979.
Marc (papa)
Marc (mòrt lo 7 d'octòbre de 336) fuguèt lo 34 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 18 de genier au 7 d'octòbre de 336. Succediguèt a Silvèstre I (314-335) e fuguèt remplaçat per Juli I (337-352).
Segon lo Liber Pontificalis, èra d'origina romana. Maugrat un pontificat cort magerament centrat sus la lucha còntra l'eresia ariana, es considerat coma l'autor d'unei mesuras importantas coma l'institucion dau pallium, la redaccion dau premier calendièr religiós crestian e la presa de decision de bastir doas basilicas a Roma (lei de Sant Marc e de Santa Balbina).
TRAPPIST-1
TRAPPIST-1, coneguda tanben coma 2MASS J23062928-0502285, es una estela nana ultra-freda de tipe espectral M8 V (nana roja de tipe avançat) situada a 39 annadas lutz de la Tèrra, dins la constellacion d'Aqüari. Es pas gaire pus granda que Jupitèr e emet una fraccion de la radiacion del Solelh.
En 2015, una equipa d'astronòms dirigits per Michaël Gillon, de l'Institut d'Astrofisica e Geofisica de l'Universitat de Lièja en Belgica, utilitzèt lo telescòpi TRAPPIST (TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope, en occitan Telescòpi Pichon per Planetas en Transit e planetesimals) a l'Observatòri de la Silla dins lo desèrt d'Atacama (Chile) per observar TRAPPIST-1 e i cercar de planetas de talha similara a la Tèrra que l'orbitèsson mejançant lo mètode de transit, e ne'n descobriguèron tres, TRAPPIST-1 b, TRAPPIST-1 c i TRAPPIST-1 d. Lo 22 de febrièr de 2017, un grop d'astronòms sota la direccion del meteis Gillon anoncièron la descobèrta de quatre exoplanetas a l'entorn de TRAPPIST-1. En mai de TRAPPIST, aquesta recèrca utilizèt lo Very Large Telescope del Paranal e lo Telescòpi espacial Spitzer de la NASA, entre d'autres, e descobriguèt que almens tres, e benlèu totas, èran dins sa zòna d'abitabilitat estellara.
Bernienville
Bernienville en normand (Bernienville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Corba (aiga)
Una corba (var. vòlta, meandre, contorn, retortelh, andèra, arretòrta) es una sinuositat fòrça marcada d'una ribièra ò d'un fluvi que se forma naturalament quand lo corrent es sufisent per entraïnar l'erosion dei ribas.
Borç
Borç (Bours en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bours] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Borz en 1196, Bortz en 1313, Bours en 1342, de Borcio, en latin, en 1379, Bortz, Bors, Vortz en 1429, Bours (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Saint-Gorgon (Vòges)
Saint-Gorgon es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Borç
Toponimia
Segon Negre, Borç que vien deu nom latin d'òmi Bursius (devath Bursa).
Saint-Gorgon (Vòges)
Geografia
Sant-Gorgon es suls marges del Arentèle.
Borç
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, la proposicion de Dauzat qu'ei possibla. Que i a tanben benlhèu un ligam dab Bòrça (Vath d'Aspa). Un etime basco qu'ei ua auta possibilitat : eventualament un nom de persona Bortz, « cinc ».
Saint-Gorgon (Vòges)
Geografia
Saint-Gorgon est sur les rives de l'Arentèle.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|upright=0.7|La glèisa Santa-Gorgon data de la. Lo nom de la municipalitat ven de Gorgonius, soldat romain martyrisé a Grècia, #que lo còrs n'a #èsser portat en 765 pel avesque de Mètz Chrodegang.
L'implantation romaine est attestée par la présence d'une voie romaine (chemin Sondrot).
Montigny-en-Gohelle
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
'''
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Plan d'inondacion
Un plan d'inondacion es una zòna plana situada d’un costat e d’autre d'un riu e susceptibla d'èstre negada per una venguda deis aigas.
Estrech
vinheta|233x233px|Vista satellitària del [[Bosfòr.]] Un estrech (var. estreit; estret; destrech) es un canal d'aiga que connècta dos còrses d'aiga (de mars, d'oceans o de lacs), e que se tròba entre doas massas de tèrra. Fòrça estrechs an una importància economica e estrategica, que fan partit d'importantas rotas comercialas, e lor revendicacion provoquèt de conflictes internacionals per se n'assegurar lor quita contraròtle.
Entre los estrechs mai importants se tròban lo canal de Panama, que connècta l'ocean Atlantic amb l'ocean Pacific, La Marga que connècta la mar del Nòrd amb l'ocean Atlantic, l'estrech de Gibartar, qu'es lo sol passatge natural entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa, lo Bosfòr e los Dardanèls, que fan comunicar la Mediterranèa e la mar Negra o l'estrech de Bering entre Russia e Alaska que fa comunica l'ocean Pacific amb l'ocean Artic.
Còne de dejeccion
Un còne de dejeccion ò un còne alluviau es un molon de brigas transportats per un torrent a la sortida d'una vau ò sota un versant. A generalament una forma triangulara.
Joan Ièr de França
Joan I lo Postume (14 - 19 de novembre de 1316) fuguèt rèi de França e de Navarra dau 14 au 19 de novembre de 1316. Succediguèt a son paire Loís X (1314-1316) e fuguèt remplaçat per son oncle Felip V (1316-1322). Fiu postume de son paire nascut dins la nuech dau 14 au 15 d'octòbre, visquèt solament cinc jorns e fuguèt enterrat dins la Basilica de Sant Denis. Son oncle qu'assegurava la regéncia dau reiaume fuguèt proclamat rèi après sa mòrt.
Maugrat sa brevetat, lo rèine de Joan I aguèt una importància gròssa per l'istòria de França car permetèt de definir mai lei reglas de succession de la corona francesa. En particular, foguèt adoptat lo principi d'una succession unicament agnatica.
Bouesse
Bouesse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Api salvatge
L'api salvatge, o api bastard o boscàs (Levisticum officinale) es una planta amb flor de la familha de las apiàcias.
Particularitats
Coma planta cultivada, aital coma la borratja pòt servir a protegir las plantas vesinas contra los atacs de las plagas. Es una planta comestible que se pòt emplegar coma espècia.
La raiç conten un òli volatil de proprietats aquareticas.
Coma planta medicinala se pòt aplicar sus feridas coma antiseptic. Se pòt tanben utilizar per preparar de bevendas per estimular la digestion.
Lo Monastièr (Auts Aups)
Luòcs e monuments
Las Platas de la Beneita
Quézac
thumb|Centre de captge ancian dins lo pargue de la font Quézac es una marca d'aiga minerala proprietat del grop soís Nestlé e que sa font raia a Quesac, en Losera, Lengadòc, prèp d'Espanhac.
Comunicacion publicitària en occitan
En 1995 que comencè a comunicar amb de publicitats en occitan : la purmèra realizada per Ridley Scott dab la fòrça jove alara Émilie Delaunay que l'eslogan èra "Que s'apelariá Quézac" ; qualques annadas après venguèron d'autres publicitats : una amb un dròlle que contava l'istòria d'un gibós qu'aviá 6 filhas e que voliá aver un dròlle e que la vielha del vilatge li conselhava d'anar beure l'aiga de Quesac e fin finala aguèt una autra filha mai perdèt la giba ("Fa bèl brieu en Gavaudan [..] Sèt jorns e sèt nuèches [...] e que s'apelariá Quézac" - s'ausisson qu'aquestes tròç, la narracion principala essent en francés) ; puèi una autra publicitat amb l'eslogan com "Soi l'aiga [que trauca las ròcas]".
Tèxte declamat per Émilie Delaunay
''Se ditz que i a mai de mila ans i aguèt un terrible auratge dins lo Gavaudan [sic.] e que las aigas d'aquel auratge partiguèron al fons de la tèrra ont annadas aprèp annadas prenguèron sa fòrça a las pèiras. E se ditz que quand l'aiga regisclariá enfin portariá longa vida e que los que l'an beguda serián plens de jòia e qu'aquela aiga seriá nòstre present al monde e que s'apelariá Quézac.''
Juli Ier
Juli I (vèrs 280 - 12 d'abriu de 352) fuguèt lo 35 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 6 de febrier de 337 au 12 d'abriu de 352. Succediguèt a Marc (genier - octòbre de 336) après quatre mes de vacanças de la papautat e fuguèt remplaçat per Libèr (352-366).
Son pontificat fuguèt centrat sus la lucha còntra l'eresia ariana e leis opausants ai decisions dau concili de Nicèa de 325. En particular, organizèt un sinòde a Roma en 340-341 per condamnar l'arianisme. A Roma, ordonèt la bastida de la Basilica dei Dotze Apòstols e de la Basilica Santa Maria de Trastevere onte sa tomba fuguèt transferida en 790 per lo papa Adrian I.
Serans (Oise)
Serans es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Sully (Oise)
Sully es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Serans (Oise)
Geografia
Serans Es una municipalitat del Vexin francés situada a 6 km de Magny-en-Vexin, a 12 km de Chaumont-en-Vexin e a 13 km de Gisors. Lo sentier de grand randonnée GR 125 travèrsa la comuna.
Sully (Oise)
Geografia
Lo vilatge a situat en la vallée del Thérain, #que separava antany las províncias de Normandie e de Picardie.
Le village est situé dans la vallée du Thérain, qui séparait autrefois les provinces de Normandie et de Picardie.
Serans (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Terralheta
Le jòc de la terralheta  permet a l'enfant de se prendre per un adulte que s'adona a las tascas domesticas del recapte. L'enfant s'asseta aital per ocupar la plaça de l'adulte que, dins la familha, fa lo manjar. Fa coma se foguèsse grand. En general i jògan las dròllas.
Serans (Oise)
Istòria
Serans Portava lo nom de Serans-lo-Boutillier al començament del.
Serans portait le nom de Serans-le-Boutillier au début du.
Kailash
Kailash (tanben Kailasa; Kangrinboqê o Gang Rinpoche; tibetan: གངས་རིན་པོ་ཆེ; chinés simplificat: 冈仁波齐峰; chinés tradicional: 岡仁波齊峰; sanscrit: कैलास, IAST: Kailāsa), es una montanha que culmina a  d'altitud e que fa partit de la cadena de Gangdise o Transimalaia. Es situada dins la prefectura de Ngari, dins la region autonòma de Tibet, pròche del lac Manasarovar e del lac Rakshastal. Quatre dels pus grands flumes d'Asia, Indus, Sutlej, Bramapotra e Karnali an sa font pròche del mont Kailash.
Aquesta montanha es sacrada dins quatre religions : pels indos, es la demòra de Shiva ; pels bodistes, la de Chenresig, lo boda de la compassion que lo Dalai lama es la reincarnacion ; e pel fondator del jaïnisme, es a son suquet que recebèt l’illuminacion ; lo culte bön, prebodisme chamanic, la considèra coma lo simbòl de l’arma. Correspondriá benlèu al mitic mont Mero considerat coma l'ais del monde dins las mithologias persana, bodica, jaïna e mai que mai indo. Lo torn del  mont Kailash (kora) es un dels pelerinatges pus importants d'Asia.
Eveniment de Tunguska
L'eveniment de Tunguska es una explosion cataclismica que se debanèt lo 30 de junh de 1908 vèrs 7h13 en Siberia Centrala dins l'Empèri Rus. L'onda dau tuert fuguèt equivalenta a unei bombas de Hiroshima. Destruguèt la seuva dins un rai de vint quilomètres a l'entorn dau centre de l'explosion e causèt de degalhs fins a un centenau de quilomètres. Lo bruch fuguèt percebut dins la màger part de l'emisfèri nòrd. En causa de l'accès malaisat de la region e de la situacion politica de la Russia imperiala puei de l'Union Sovietica, la premiera expedicion que poguèt reconóisser lo luòc de l'explosion i arribèt solament en 1927.
Divèrseis ipotèsis fuguèron desvolopadas per explicar l'origina de l'explosion. Au començament dau sègle XXI, la principala es la de l'explosion dins l'atmosfèra terrèstra d'un objècte celèste (cometa ò asteroïde) avans un impacte dirèct sus la crosta. L'observacion e l'enregistrament d'un fenomèn similar dins la vila russa de Cheliabinsk en 2013 renfòrçan aquela ipotèsi.
Sainte-Hélène (Vòges)
Sainte-Hélène es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat a traversat pel Arentèle.
La commune est traversée par l'Arentèle.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Billey
Billey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Libèri
Libèri (mòrt lo 24 de setembre de 366) fuguèt lo 36 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 17 de mai de 352 au 24 de setembre de 366). Succediguèt a Juli I (337-352) e fuguèt remplaçat per Damasi I (366-383).
Son pontificat fuguèt marcat per la bastida de la Basilica de Santa Maria Majora e, coma sei predecessors, per la lucha còntra l'eresia ariana sostenguda per l'emperaire Constanç II que l'exilèt de 355 a 358 en Macedònia. Deguèt negociar sa liberacion e acceptar d'administrar la Glèisa ambé l'antipapa Fèlix II qu'abandonèt rapidament Roma en causa de l'ostilitat de la populacion.
Monchel-sur-Canche
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gamèla
vinheta|Divèrsas clausissas d'aluminiom. Una gamèla, una  coirina o un gandòl es un recipient, generalament metallic, destinat a aprestar, transportar o manjar d'aliments (lo recapte) en de circonstàncias en las qualas es pas possible d'emplegar los espleches abitualament utilizats al foguièr. N'i a amb de bòrds nauts, que compòrtan dos compartiments per servir separadament de carns e de legums.
Utilizacion correnta
La gamèla es estada sovent un recipient indispensable, qu'a servit longtemps a transportar l'aliment alestit a l'ostal, generalament per la maire, la sòr o l'esposa.
La gamèla pòt tanben èsser un manjar fred o caud si se la pòt far rescalfar en una padena de la classa o al restaurant escolar, o que siá rescalfat al banh maria en autres cases. alt=alignement de gamelles en inox|vinheta|Gamèlas per gosses en una granja
Ostrogòts
Los ostrogòts son una confederacion de dominanta germanica qu'apareis dins l'Antiquitat e contunha son evolucion fins a l'Antiquitat tardièra. Fan partit dels gòts e apareisson dins los bacins de la Vistula, puèi del Dnièpre e del Bug meridional d'ont son caçats pe los Uns, abans de saquejar los Balcans per fin finala conquerir l'Itàlia del regne de Teodoric lo Grand. Una pichona minoritat demòra en Crimèa.
Caracteristicas del reialme de Teodoric
drecha|vinheta|Evolucion dels Ostrogòts e dels Visigòts, Sègles I - V.
Conquerit per Teodoric lo Grand, a la demanda de l'emperaire d'Orient, lo reialme es plaçat jos sobeiranetat bizantina nominala.
Aquel reialme ostrogòt d'Itàlia (comprenent tanben la Provença, Eslovènia, Croacia, Bosnia...) es conquerit tornamai après mai de cent ans d'existéncia pels generals romans Belisari e Narsès al servici de Justinian, emperaire roman d'orient.
Hangest-sur-Somme
Hangé-su-Sonme en picard (Hangest-sur-Somme en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
thumb|left|La rota longeant cap a la amont lo marge Sud de la Soma bassa cap a Hangest.
Nòtas
<references group=N/>
Shèsa
Shèsa o Sièisa ['sjɛzɔ] (Chèze en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [chè'zo] (grafia fonetica deths autors) o ["sjEzO] (grafia fonetica deth autor) . Eras fòrmas ancianas que son : De Exesa, De Xesa ath sègle XII, Xese en 1285, De Sheza en 1313, De Exesa en 1342, de Xesa, en latin (?), en 1379, Xesa en 1429, Chese en 1614, 1760 e 1768, Cheze en 1748.
Segon Dauzat, Shèsa que vien deth nom latin d'òmi Cætius, « *Cætia (villa) ». Segon Negre, Shèsa que vien deth nom latin d'òmi Cæsius.
Miquèu Grosclaude que pausa era question dera fòrma femenina deth nom de Shèsa. Segon eth, Cætia (villa) que seré un tipe de formacion excepcionau [en realitat, qu'ei completament banala, en tot cas en zòna celtica, qui coneish era derivacion en -a peths neutres pluraus, interpretats après com femenins]; curiosament, eth nom que demòra escur per eth.
Segonda Guèrra dei Boers
La Segonda Guèrra dei Boers se debanèt dau 11 d'octòbre de 1899 au 31 de mai de 1902 entre l'Empèri Britanic e una aliança dei doas republicas boers d'Africa dau Sud (Transvaal e Estat Liure d'Aurenja). Aqueu conflicte es la consequéncia de l'antagonisme que se desvolopèt durant la segonda mitat dau sègle XIX entre lo Reiaume Unit e lei Boers, una populacion de colons d'origina olandesa installada dins lo nòrd-èst de l'Africa dau Sud actuala. La descubèrta dei minas d'aur de Johannesburg e lo refús dei Boers de concebir lo drech de vòte ai trabalhaires britanics de l'industria miniera cristallizèt lei tensions.
En decembre de 1898, un incident entraïnèt una campanha de premsa britanica per demandar una intervencion dins leis estats boers. Considerant la guèrra coma inevitabla, lei Boers chausiguèron d'atacar en octòbre de 1899. Après quauquei succès iniciaus, foguèron batuts per l'arribada de renfòrç nombrós. En mai de 1899, decidèron de formar de guerilhas per secutar lei tropas d'ocupacion. Per faciar aqueu problema, lei Britanics chausiguèron de metre en plaça una repression fòrça violenta (tèrra cremada, camps de concentracion... etc.). Incapables de perseguir lo combat, lei Boers negocièron. En cambi de la pèrda de son independéncia, obtenguèron de concessions importantas que li permetèron de gardar un ròtle major dins la region.
L'antagonisme angloboer
thumb|right|Esquèma generau dei migracions dei Boers durant leis ans 1830-1840.
La guèrra es la consequéncia de l'antagonisme entre lei Britanics e lei Boers, una populacion d'origina neerlandesa eissits dei colons installats dins la colonia dau Cap au sègle XVII. Maucontents après l'annexion de la region per Londres en 1806 durant lei guèrras napoleonencas, lei Boers avián emigrats vèrs lo nòrd-oèst de l'Africa dau Sud actuala dins lo corrent deis ans 1830-1840 (Grand Trek). I avián fondat divèrsei republicas basadas sus una economia agricòla. Aqueu movement foguèt favorizat per la famina dau Mfecane. Pasmens, i aguèt de tensions amb lei Britanics qu'annexèron la Republica de Natalia en 1843. Fin finala, la Republica de Transvaal e l'Estat Liure d'Aurenja s'estabilizèron e venguèron independents.
Pasmens, la situacion d'aqueleis estats demorèt precària en despiech de lor reconoissença per Londres en 1852. D'efiech, la descubèrta de ressorsas preciosas (diamants, aur...) dins la region entraïnèt una rivalitat entre Britanics e Boers per ne'n prendre lo contraròtle. Per lei segonds, un autre problema grèu foguèt la destabilizacion de sa societat rurala per lo desvolopament progressiu d'una industria miniera qu'atraiguèt de trabalhaires estrangiers, sovent britanics. Dichs uitlanders, aqueleis estrangiers venguèron rapidament majoritaris dins certanei regions, çò que suscitèt un conflicte politic en causa dau refús dei Boers de cedir lo poder.
Per resòuvre aqueu problema e installar definitivament sa dominacion sus la region, lo Reiaume Unit prepausèt ai Boers la creacion d'una federacion sud-africana. Après un refús, Theophilus Shepstone, un foncionari de la region de Natal aprofichèt de trèbols grèus en Transvaal per ocupar sa capitala amb un destacament de 25 òmes. Metèt en plaça un regim d'autonòmia que foguèt pas perseguit après sa partença en 1879. Un an pus tard, comencèt una revòuta que s'acabèt per la batalha de Majuba (27 de febrier de 1881). Batuts, lei Britanics reconoguèron tornarmai l'independéncia dei doas republicas boers.
L'agravament de la question deis uitlanders
Dins lo corrent deis ans 1890, lei tensions entre Britanics e Boers aumentèron tornarmai a prepaus de la question deis uitlanders. En particular, lei Boers refusèron encara de donar lo drech de vòte a aquelei populacions e decidèron de taxar fòrtament leis activitats minieras. En respònsa, leis uitlanders demandèron una intervencion britanica. En 1895, organizèron ansin una temptativa de còp d'Estat, sostengut per una incursion britanica « privada », mai l'armada boer de Transvaal capitèt d'arrestar l'invasion a la batalha de Doornkop.
La guèrra convencionala
Lei fòrças dei doas republicas boers ataquèron lo 11 d'octòbre de 1899. Aprofichant sa superioritat numerica, infligiguèron divèrsei desfachas ai tropas britanicas presentas lòng de la frontiera e enceuclèron lei plaças de Ladysmith, de Kimberley e de Mafeking. Puei, rompèron la còntra-ofensiva britanica ai batalhas de Stormberg (10 de decembre) e de Magersfontain (11 de decembre) e de Colenso (15 de decembre). Pasmens, assaièron pas de perseguir seis atacas fins ai pòrts ò lòng dei camins de fèrre. Òr, aqueleis infrastructuras permetèron ai Britanics de mandar d'importants renfòrç.
Après una premiera revirada a la batalha de Spion Kop (23-24 de genier de 1900), la còntra-ofensiva britanica s'organizèt e se desvolopèt a partir de febrier. A l'oèst, capitèt d'enceuclar e de destrurre un còrs boer a Paardeberg (18-27 de febrier), çò que permetèt de levar lei sètges de Ladysmith (20 de febrier) e de Mafeking (17 de mai). Aquela victòria entraïnèt l'afondrament progressiu dei defensas boers amb l'abandon dau sètge de Ladysmith e lei presas de Bloemfontein (13 de març), de Johannesburg (30 de mai) e de Pretòria (5 de junh).
La guerilha
thumb|right|[[Fotografia de Lizzie van Zyl (1894-1901), victima dei camps de concentracion britanics que son cas suscitèt una viva emocion en Euròpa.]]
A partir de mai de 1900, lei Boers abandonèron sei defensas organizadas e se retirèron vèrs lei zònas ruralas. Sota l'impulsion dei generaus Christiaan de Wet e Louis Botha, decidèron d'adoptar una estrategia de guerilha per secutar lei tropas britanicas. Per aquò, podián aprofichar la mobilitat de sei fòrças (gràcias a la cavalariá) e la qualitat de sei tiraires. De mai, lei kommandos boers avián lo sostèn de la populacion e una bòna conoissenças dau país. En parallèl, lei caps politics assaièron de trobar una ajuda en Euròpa.
En fàcia d'aqueu cambiament, lo cap britanic, Horatio Herbert Kitchener, decidèt d'organizar una ocupacion metodica dau territòri boer. D'efiech, avián de tropas nombrosas e una superioritat materiala. Son premier plan foguèt de construrre de ponchs fortificats e de rets de clausuras per blocar lei movements enemics. Creèt tanben de regiments de cavalariá leugiera per perseguir lei kommandos. Pasmens, aquò empediguèt pas la guerilha d'enregistrar de succès importants e de subreviure. Lei Britanics adoptèron donc una estrategia pus violenta basada sus l'usatge de la tèrra cremada e la desportacion sistematica dei païsans boers vèrs de camps de concentracion. Aperaquí 28,000 Boers e Negres moriguèron dins aquelei camps que suscitèron una certana reprovacion en Anglatèrra. Dins aquò, ges de país èra desirós de sostenir militarament lei Boers e lei missions diplomaticas mandats en Euròpa obtenguèron gaire de resultats.
En octòbre de 1900, lei generaus boers decidèron de menar d'incursions dins lei colonias britanicas onte l'aplicacion de la tactica de la tèrra cremada per l'armada de Kitchener èra pas possibla. Aquò permetèt d'entraïnar una revòuta de colons neerlandés a Prieska mai la posicion britanica foguèt en realitat gaire menaçada. De mai, l'avitalhament d'aqueleis expedicions èra malaisat e lo morau dei Boers demeniguèt pauc a pauc. En 1902, de negociacions comencèron donc entre lei dos camps. S'acabèron per lo tractat de Vereeniging lo 31 de mai que marquèt l'annexion dei doas republicas per lo Reiaume Unit. Pasmens, lei Boers obtenguèron de concessions importantas (liberacion dei presoniers, respècte de sei proprietats, indemnitats de reparacion, mantenement de sa lenga...).
Consequéncias
La premiera consequéncia foguèt la presa de contraròtle de la totalitat de l'Africa dau Sud per l'Empèri Britanic amb l'annexion de la Republica de Transvaal e l'Estat Liure d'Aurenja. Lo bilanç uman dei combats es mau conegut e generalament estimat a 75,000 mòrts dont aperaquí 22,000 soudats britanics, 4,000 soudats boers, 24,000 civius boers e 20,000 Negres. Lo rèsta es compausat dei pèrdas civilas britanicas durant lei sètges boers de la premiera partida dau conflicte, dei combatents boers tuats per de malautiás e de quauquei pèrdas mau enregistradas.
Au nivèu politic, leis autoritats britanicas volián demenir l'importància demografica dei Boers amb l'arribada d'imigrants novèus venguts deis Illas Britanicas. Pasmens, en causa dei destruccions e dei partisans dei concessions dau tractat de Vereeniging, se turtèron a d'oposicions e a una manca de volontaris. En plaça, sota l'impulsion dei liberaus, deguèron metre en plaça una union inspirada dau modèl canadenc. Lei Boers i trobèron rapidament una plaça importanta : obtenguèron lo self-government en 1906 e participèron activament a la formacion de la federacion sud-africana en 1910. I gardèron un ròtle decisiu durant la màger part dau sègle XX e una partida importanta dei Blancs d'Africa dau Sud se revendica encara de l'eiretatge boer.
Enfin, au nivèu militar, la fasa convencionala de la guèrra aguèt una gròssa importància au nivèu teoric. D'efiech, èra lo premier conflicte entre armadas modèrnas dempuei la Guèrra Francoprussiana de 1870-1871. Un ensenhament important foguèt l'observacion de la letalitat novèla dau fuòc deis unitats d'infantariá. D'efiech, coma o mostrèt la batalha de Paardeberg, una unitat de quauquei centenaus d'òmes protegits per quauquei fortificacions improvisadas èra desenant capabla de blocar l'avançada de plusors miliers d'òmes. Aquò trebolèt fòrça lei concepcions ofensivas de la guèrra europèa e per lei mantenir, l'equipament dau fantassin foguèt modificat per li donar la possibilitat de rampar e de cavar rapidament de trencadas. Lei pèças d'equipament lusentas foguèron tanben suprimidas.
Mar d'Andaman
vinheta|200px|la Mar d'Andaman La mar d'Andaman es un sector de l'ocean Indian situat al sud èst del golf de Bengala, al sud de Birmania, a l'oèst de Tailàndia e a l'èst de las Illas Andaman, que ne recep lo nom. Amb prèp de 1.200 km del nòrd al sud e 650 km d'èst a l'oèst, forman un airal de 797.700 km². Sa prigondor mejana es de 870 mètres e maximala de 3.777 mètres. Lo principal flume que desboca dins sas aigas es Irawady.
Al tèrme sud èst, la mar d'Andaman comunica amb la mar de China Meridionala mejans l'estrech de Malaca, que separa l'illa de Sumatra de la peninsula Malaya.
Placas tectonicas
esquèrra|vinheta|380x380px|Mapa tectonica de la mar d’Andaman. Dins lo fons oceanic de la mar de Andaman corrís del sud cap al nòrd la limita de doas placas tectonicas: la placa de Birmania e la placa de Sonda, aquelas microplacas serián estat partidas de la granda placa Eurasiatica, mas lo tust de contunh amb la placa Indiana las formèt.
Lo resultat es que lo fons marin al centre s'espandís, formant una conca marginala que comencèt sa formacion fa 3 o 4 milions d'ans.
Activitat volcanica
A l'èst del principal grop d'islas de l'archipèl, Grand Andaman, se tròba l'illa Barren qu'a un volcan actiu (l'unic volcan actiu de tot lo soscontinent indian). Aquela activitat volcanica es provocada per la subduccion de la Placa Indiana dins l'arc format de las illas Andaman, çò que fòrça lo magma a emergir de la Placa de Birmania. L'illa volcanica de Narcondam foguèt tanben formada per aquele procediment, mas a pas agut d'activitat eruptiva recenta.
Delimitacion de l'IHO
L'autoritat internacionala màger en matèria de delimitacion de la mars, l'Organizacion Idrografica Internacionala («International Hydrographic Organization, IHO), considèra la mar d'Andaman coma una mar. Dins sa publicacion de referéncia mondiala, «Limits of oceans and seas» (Limitas dels oceans e mars, 3ª edicion de 1953), li assigna lo nom d'identificacion 44 e o la definís de la forma seguenta:
«Al sud oèst. Una linha que va d'Oedjong Raja (5º32'N, 95°12'E) a Sumatra, cap a Poeloe Bras (Breueh) e per las illas occidentalas del grop Nicobar fins a la punta Sandy dins l'illa Pichon Andaman, de tal biais que totas las aigas dels estrechs apartenon al mar de Birmania. Al nòrd oèst. Lo limit oriental de la baia de Bengala (43) [Una linha que va dempuèi lo cap Negrais (16°03'N), en Birmania, per las illas mai grandas del grop d'Andaman, de tal biais que totas las aigas dels estreches entre las illas se trapan a l'èst de la linha e s'excluson de la baia de Bengala, tan alunhat de la punta dins l'illa Pichona Andaman a la latitud 10º48'N e longitud 92º24'E, e dempuèi alà al larg del limit sud oèst de la mar de Birmania]. Al Sud èst. Una linha qu'unís Voalan Lem (7º47'N) a Siam, amb Pedropunt (5º40'N) a Suma»
Ogeu
Lo grop Ogeu qu'ei ua entreprèsa bearnèsa originari de la vila d'Augeu qui commercializa en mantua marca d'aiga e tanben de cervèsa.
Istòri
Lo grop que vadó dab la creacion deu centre termau d'Augeu e commençè a embotilhar l'aiga minérau gasosa e limonade en 1820. Après la Segonda Guèrra Mondiau, l'entreprèsa que's desvolopè industriaument e qu'embotelhè egaument aiga shens nat gaz e en botelha plastica. En 1998 que desvolopè son sit prouvençau a Sinha e qu'acquesó lo son sit francilian en 2013. En 2017 Augeu aquesót egaument lo grop Quézac.
Marcas
En Bearn le grop que produseish e que comercialitza las soas botelas dab lo nom originau d'Ogeu, en Gavaudan qu'ei proprietari de la marca Quézac, en Provença : Ste-Baume, en Bretanha : Plancoët, en Illa de França : Chevreuse.
Per çò qu'es de la cervèsa, que produseish ua cervèsa bearnesa devath lo nom de Sarriat (dab un isard e la mention en bearnés Hèit a casa), en Gasconha ua cervèsa lanusquèsa : Hapchòt e ua autre bainèsa comercialitzada dab un nom en basc : Belharra
Eths Cantaus
Eths Cantaus (Cantaous en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Eth Vernet. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [(éts) kan'taws] (grafia fonetica deths autors). Eth nom qu'es atestat Les Cantaux (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Thierry Carcenac
Thierry Carcenac (en occitan, Teiriç Carcenac, nascut a L'Escura lo 19 de decembre de 1950) es un foncionari e òme politic occitan.
Eths Cantaus
Toponimia
Segon R. Aymard, eth nom qu'es eth gascon cantau, « bòrd ». Eth vilatge qu'es ara tombada sud deth Plan de Lanamesa.
Thierry Carcenac
Foncionari de las talhas (director divisionari), aderís al partit socialista francés e s'avoda a la politica qu'es elegit dempuèi 1976.
Mandats:
Eths Cantaus
Istòria
Era comuna que's creè en 1957, a partir de Tusaguèth.
Psiquiatria
vinheta|Dessenh anatomia del crani uman, [[Leonardo da Vinci|Leonardo do Vinci.]] La psiquiatria (del grèc psiqué, arma, e iatréia, suènh) es la branca de la medecina consacrada a l'estudi dels trèbles mentals amb l'objectiu de prevenir, evaluar, diagnosticar, tractar e restablir las personas avent de malautiás mentalas e assegurar l'autonomia e l'adaptacion de l'individú a las condicions de la son existéncia.