cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arma de fuòc
L'aparicion de la cartocha de percussion centrala
L'invencion de la percussion centrala foguèt un progrès tecnic major en matèria d'armas de fuòc durant lo sègle XIX. D'efiech, permetèt de generalizar lo cargament per la culassa qu'autoriza de tornar cargar son arma sensa la tenir en posicion verticala e sensa abandonar una sosta. La premiera etapa foguèt l'adopcion dau fulminat de mercuri, una substància quimica explosiva descubèrta en 1788 per Bertholet. D'efiech, aqueu compausat a de proprietats que permèton de l'utilizar per atubar una carga de pouvera. A partir deis ans 1830, foguèt donc utilizat per fabricar d'amòrsas atubadas per un tuert creat per lo mecanisme de l'arma. Aquò permetiá de facilitar son cargament e donc d'aumentar la cadéncia de tirs. Pasmens, donèt tanben naissença a l'idèa d'integrar totei leis elements necessaris a un tir dins un ensemble unic amb una mesa a fuòc dirigida per lo tuert requist per l'alucatge d'una amòrsa de fulminat de mercuri.
La segonda etapa majora foguèt la generalizacion dei canon raiats. Permetent de donar un movement de rotacion au projectil, foguèron a l'origina de l'abandon dei balas esfericas per de projectils cilindrics. La bala Minié, concebuda vèrs 1848-1849, mostrèt l'eficacitat dau concèpte amb una portada, una precision e una capacitat de penetracion sensa precedents. La Guèrra de Secession (1861-1865) ne'n demostrèt l'interès amb lo Springfield Model 1861. Aqueu conflicte mostrèt tanben l'interès de la cartocha metallica. D'efiech, se l'idèa de la cartocha data dau sègle XVI, son adopcion foguèt lenta car l'envolopa extèrna dei premierei cartochas èra facha de papier. Sa conservacion èra donc malaisada e lei cas de pèrdas de municion èran frequents.
Entre 1845 e 1860, apareguèron de cartochas amb un estug de laton. Èran dichas cartochas de percussion anulara car l'amòrsa èra contenguda dins tot lo borrelet. Aquela concepcion permetiá de reglar lei problemas d'estocatge mai èra malaisada d'utilizar per de calibres importants. Pasmens, amb lo fusiu Henry, mostrèron son interès sus lo prat batalhier. De recèrcas suplementàrias foguèron donc menadas per concebre la cartocha de percussion centrala vèrs 1864-1865. Dins aqueu sistèma, la mesa a fuòc de l'amòrsa de fulminat de mercuri es entraïnada per un tuert sus un ponch dau borrelet. Aquò permet donc de l'aplicar aisament a de municions de gròs calibre, compres d'obús d'artilhariá. L'idèa s'impausèt donc rapidament per venir la nòrma a la fin dau sègle XIX.
L'invencion de la pouvera sensa fumada
La poissança superiora de la pouvera sensa fumada permetèt tanben la reduccion dei calibres car la quantitat de pouvera necessària per tirar un projectil demeniguèt. Per exemple, en França, lo calibre dau fusiu de guèrra de l'armada passèt de 11 mm (fusiu Gras de 1874) a 8 mm (fusiu Lebel modèl 1886). Dins l'artilhariá, venguèt possible d'agantar de portadas de mai de 10 km coma o mòstra lo canon alemand 10-cm K 14 de 1914.
Lo desvolopament dei magazins de municions
Tre l'Edat Mejana, la question de l'aumentacion de la cadéncia de tirs preocupèt leis engenhaires militars. Pasmens, avans l'invencion de la percussion centrala, lei solucions prepausadas èran sovent limitadas a la juxtaposicion de plusors canons cargats. Aquò permetiá de tirar rapidament plusors còps mai l'arma èra fòrça costosa e pesuca. Son temps de recargament èra tanben pas compatible amb la realitat d'un prat batalhier. Ansin, aqueleis armas demorèron raras.
Lei recèrcas modèrnas comencèron donc durant lo sègle XIX amb la generalizacion de la cartocha. En 1836, foguèt inventat lo premier revòuver modèrne, lo Colt Paterson, basat sus l'utilizacion d'un tambor. Pasmens, lo cargament èra encara de realizar per lo canon e foguèt necessari d'esperar fins a 1855-1856 per veire la comercializacion dau premier revòuver amb un tambor modèrne per Smith & Wesson. En parallèl, per lei fusius, apareguèron lei magazins intèrnes. Generalament tubulars, permetián de plaçar plusors cartochas dins l'arma. Un mecanisme permetiá de cargar una municion dins la chambra de tir. Concebut sus de fusius imaginats a la fin de la Guèrra de Secession, aqueu sistèma venguèt fòrça famós amb lo succès dei fusius Spencer e Wintchester modèl 1873.
Lei magazins tubulars, relativament fisables, son encara utilizats sus certanei fusius modèrnes. Pasmens, la durada necessària per lei recargar foguèt jutjada problematica. Tre la fin dau sègle XIX, foguèron donc desvolopats de magazins mobils que permèton un remplaçament pus rapid. Per exemple, foguèt lo cas dau Gewehr 98 alemand qu'aviá un magazin de cinc cartochas. Uei, la màger part dei magazins mobils contènon entre 20 e 50 cartochas. Durant lo meteis periòde, lo desvolopament de la mitralhièra veguèt aqueu de la benda de municions.
La repeticion e l'automatizacion
A partir de la fin dau sègle XIX, lei progrès en mecanica permetèron pauc a pauc d'automatizar lo tir. Per aquò, divèrsei mecanismes foguèron desvolopats. Son basats sus l'utilizacion d'un motor ò d'una partida de l'energia de la combustion per activar un mecanisme permetent de plaçar una municion dins la chambra de tir. Lei conflictes de la fin dau sègle XIX e la Premiera Guèrra Mondiala mostrèron l'interès d'aquela evolucion amb la generalizacion de la mitralhièra. Aquò entraïnèt l'aparicion dau pistolet mitralhaire e, pus tard, dau fusiu d'assaut que son venguts leis armas de basa de l'infantariá. En parallèl, apareguèron de pistolets automatics. Lo desvolopament dei magazins e dei bendas de municions sostenguèt aquela transformacion. Ansin, uei, un fantassin unic pòu tirar plusors centenaus de projectils amb una portada eficaça de 300 a 400 m.
Regardant leis armas pesucas, de progrès similars foguèron realizats per aumentar la cadéncia de tirs de l'artilhariá. La precision e la portada foguèron tanben melhoradas. Per aquò, foguèron concebuts de tambors adaptats ais obús ò de sistèmas de cargament automatic. Ansin, lo canon motorizat CAESAR de 2008 es capable de tirar 6 a 8 obús/min a una distància compresa entre 4,5 e 42 km.
La mesa en movement dau projectil
thumb|right|[[Fotografia d'un tir de canon de marina amb lei gas de combustion e l'obús.]]
Dins una arma de fuòc, la mesa en movement dau projectil es realizada gràcias a la produccion d'una gròssa quantitat de gas eissits de la combustion d'una carga de pouvera. Aquela reaccion quimica se debana dins una chambra de tir qu'es un espaci relativament estanc per limitar lei fugidas. Per s'escapar, lei gas son donc obligats de se dirigir vèrs la sortida dau canon de l'arma. Durant aqueu trajècte, possan lo projectil qu'es expulsat vèrs l'exterior.
Lo reculament
Lo reculament d'una arma de fuòc es la reaccion d'una arma durant lo tir. Entraïna son desplaçament en arrier que demenís la precision dau tir. Aqueu fenomèn es una consequéncia de la conservacion de la quantitat de movement p donada per la relacion : Amb m1 e v1 la massa e la velocitat dau projectil, m2 la massa de l'arma e v2 la velocitat de son reculament. En teoria, l'afust de l'arma ò l'espatla dau tiraire dèvon estabilizar l'arma e absorbir una partida d'aquela energia. Pasmens, per leis armas pesucas, aquò entraïna una aumentacion de lor massa. Dins lo cas dei fantassins, aquò limita sovent la poissança dei municions utilizadas.
De sistèmas existisson tanben per assaiar de redurre lo reculament coma la mesa en plaça d'amortidors. La fòrça dau reculament es pereu utilizada sus certaneis armas per activar de pèças de lor mecanisme. Enfin, es possible d'assaiar de canalizar una partida dau reculament dins una direccion que permet de demenir la pèrda de precision.
L'alucatge de la mescla deflagranta
La mescla deflagranta permetent de propulsar un projectil es compausada de pouvera. Sus leis armas ancianas, son alucatge èra realizada gràcias a la produccion d'una beluga. Per leis armas modèrnas, l'alucatge es realizada gràcias a la detonacion preliminara d'una amòrsa. Lei municions modèrnas intègran lei tres elements permetent un tir – l'amòrsa, la carga de pouvera e lo projectil – dins un ensemble unic.
Lei projectils tirats
Leis armas de fuòc pòdon tirar de projectils fòrça variables segon sa natura. Lei pus frequents son la bala, lo plomb e l'obús. La bala èra un projectil esferic fins au sègle XIX avans de venir cilindrinc. Es tirada per d'armas leugieras. Lei plombs son de projectils esferics contengut dins certanei cartochas. Permèton de tirar plusors projectils amb un tir unic mai sa precision es febla. Leis obús son de projectils cilindrics e conics que son tirats per lei pèças d'artilhariá. Sei proprietats son fòrça variablas : carga explosiva, carga penetranta, carga quimica... etc.
Pistolets e revòuvers
Lei pistolets e lei revòuvers constituïsson la màger part deis armas de ponh modèrnas, es a dire deis armas formadas d'un canon cort utilizable amb una man. Lo pistolet es una arma que sa chambra de tir es alinhada en permanéncia amb lo canon. Dins lei revòuvers, lei chambras de tir son integradas dins un tambor. Un mecanisme de rotacion permet de cambiar de chambra entre dos tirs, çò que permet de tirar plusors còps de reng.
Lei revòuvers foguèron fòrça populars durant lo sègle XIX car lo tambor permetiá d'aumentar la cadéncia de tirs. De mai, permèton sovent d'utilizar de municions pus poderosas que lei pistolets. Pasmens, a partir de la fin dau sègle XIX, lei progrès dins l'automatizacion deis armas donèt pauc a pauc un avantatge ais pistolets. D'efiech, pòdon utilizar de magazins pus importants e son recargament es pus simple. L'usatge de municions mens poderosas favoriza tanben la formacion dei tiraires. Ansin, au començament dau sègle XXI, lei pistolets son venguts preponderants.
Fusius e carabinas
Leis armas d'espatla son d'armas de fuòc leugieras necessitant l'utilizacion dei doas mans per son utilizacion. La pus frequenta es lo fusiu qu'es compausat d'un canon lòng e d'una cròça d'espatla. N'existís plusors versions adaptadas ai besonhs de la caça, dei fòrças de polícia ò dei fòrças armadas. Predominèron fins a l'aparicion dei fusius d'assaut après la Segonda Guèrra Mondiala. Lei carabinas son de variantas leugieras dei fusius que son destinadas a tirar de municions mens poderosas.
Pistolets mitralhaires e fusius d'assaut
Lei pistolets mitralhaires e lei fusius d'assaut forman la màger part deis armas de guèrra leugieras modèrnas. Son dotadas de mecanismes permetent un tir automatic. Lei pistolets mitralhaires son d'armas permetent d'utilizar de municions inicialament destinadas ai pistolets. Son donc pauc poderós mai sovent leugiers. Lei fusius d'assaut utilizan de municions especificas capablas d'un tir eficaç a au mens 300 m. Dispausan generalament de tirar un còp unic, una mitralhada brèva de tres còps ò una mitralhada continua.
Canons mitralhaires
Lei canons mitralhaires son d'armas automaticas montadas sus un afust. Sa definicion varia segon leis armadas mai lo calibre es generalament egau ò superior a 20 mm. Eissit d'un desvolopament de la mitralhièra, lo canon mitralhaire es aparegut durant la segonda mitat dau sègle XIX. Uei, es una arma importanta per lei veïculs de combat d'infantariá, per leis aeronaus e per leis unitats de defensa antiaeriana. D'aplicacions segondàrias existisson dins divèrsei veïculs terrèstres (compres de carris de combat) e dins de naviris de combat modèrnes.
Canons, obusiers e mortiers
Lei canons, leis obusiers e lei mortiers son leis armas de basa de l'artilhariá modèrna. D'efiech, se lei missils son venguts una arma importanta de la guèrra modèrna gràcias a sa precision, lei darrierei guèrras d'amplor an mostrat lo mantenement de l'interès de l'artilhariá tradicionala. De mai, lei pèças d'artilhariá actualas son capables de tirs precís a de distància de plusors desenaus de quilomètres.
La definicion dei diferenteis armas de l'artilhariá es basada sus lo rapòrt entre la partida raiada dau canon e son calibre. Se lo rapòrt es superior a 20-25, l'arma es considerada coma un canon. Permet de tirar d'obús propulsat amb una velocitat iniciala auta segon una trajectòria relativament dirècta. Per leis obusiers, lo rapòrt se situa generalament entre 15-20. Aquò permet de donar una trajectòria pus corbada au tir. L'idèa es d'aumentar la portada gràcias a de tirs indirèctes. Enfin, lei mortiers an sovent un rapòrt longor dau canon / calibre relativament feble (10-15). Aquò permet de tirs fòrça corbats còntra d'objectius protegits còntra de tirs dirèctes.
Legislacion
En Occitània, s'aplica principalament la legislacion francesa que definís quatre categorias d'armas. La premiera, la categoria A, gropa leis armas e lo materiau de guèrra que sa possession es limitada ai fòrças armadas e a la polícia. La categoria B recampa la màger part deis armas de ponh e dei carabinas que necessitan una autorizacion emesa per lei servicis de l'Estat. La categoria C es subretot aquela deis armas de caça que dèvon èsser declaradas. Aquò permet de realizar de contraròtles per eventualament retirar l'arma a son proprietari. Enfin, la possession deis armas de categoria D es liura. Aquò regarda d'armas de poissança febla, d'armas de colleccion (neutralizadas) e d'armas ancianas.
Villalbarba
Villalbarba es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Elephas maximus
L'elefant asiatic (Elephas maximus) es una espècia de mamifèr proboscidèu de la familha Elephantidae. Es lo mamifèr màger del continent asiatic. La siá distribucion originala s'estendiá dempuèi lo sud de China e d'Indonesia occidentala fins a las còstas del Golf Persic e al sud de Mesopotamia, ont desapareguèt al Neolitic. Actualament se circomscriu a Sri Lanka, al sud e nòrd èst d'Índia, a Bangladesh, Indochina, Malaca, Sumatra e nòrd èst de Borneo. Se tròba tant a l'estat salvatge coma domestic e es fòrça frequent dins los zòos e los cirques. Es considerat coma una espècia en perilh d'escantiment.
Albert Einstein
Demest sas nombrosas recèrcas cal citar: l'accion capillara, sa teoria especiala de la relativitat qu'espeliguèt d'un ensag de reconciliar las leis de la mecanica amb las leis del camp electromagnetic, sa teoria de la relativitat qu'espandiguèt lo principi de relativitat per tal d'inclure la gravitacion, la cosmologia relativista, l'opalescéncia critica, los problèmas classics de la mecanica estatistica e de problèmas ligats amb la teoria dels quanta, comprenent una explicacion del movement brownian; la probabilitat de transicion atomica, l'interpretacion probabilista de la teoria dels quanta, la teoria dels quanta d'un gas monoatomic, las proprietats termicas de la lutz amb una radiacion de densitat bassa que bastiguèt las fondamentas de la teoria fotonica de la lutz, la teoria de la radiacion, que compren l'emission estimulada; la construccion d'una teoria del camp unificat, e la geometrizacion de la fisica.
Biografia
Albert Einstein nasquèt en 1879 dins la ciutat d'Ulm, qu'en aquel temps èra dins lo reiaume de Württemberg, una porcion de l'Empèri alemand dins una familha d'intellectuals. Son paire èra Hermann Einstein, engenheire e vendeire e sa maire Pauline Einstein (nascuda Koch). En 1880, la familha se mudèt a Munic, e lai lo paire e l'oncle d'Albert fondèron una companhiá sonada Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie, que fabricava de material electric basat sul corrent dirècte.
Los Einsteins èran de tradicion jusieva mas practicavan pas e aladoncas Albert anèt a una escòla primària catolica dempuèi l'edat de cinc ans e durant tres ans. Quand faguèt uèit ans, siaguèt enviat al Luitpold Gymnasium ont estudièt entrò que partiguèt d'Alemanha sèt ans pus tard.
Le Passage
Le Passage en arpitan (Le Passage en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Prèp de lo Torn del Pi e Los Abrets, al encreuament de Lion, Chambéry e Grenòble. Lo vilatge a situat a las pòrtas de las Alpes.
Proche de la Tour du Pin et Les Abrets, au carrefour de Lyon, Chambéry et Grenoble. Le village est situé aux portes des Alpes.
Istòria
. Es en partida per aquela rason que lo vilatge i aguèt nomenat Lo Passatge.
Herqueville
Herqueville pòt essèr:
Jeanne Mas
righte|200px|thumb|Jeanne Mas en [[Occitània a Canas (Provença) en 2011]] Jeanne Mas es una cantaira francesa d'origina catalana (uèi de nacionalitat franco-americana) nascuda lo 28 de febrièr de 1958 a Alacant (País Valencian, Espanha).
Biografia
Per contra, sa popularitat se va subte afondrar a partir de las annadas 1990. Jeanne Mas demòra pasmens encara uèi en França una icòna emblematica de las annadas 1980.
Leitora
Leitora (Lectoure en francés) es ua comuna gascoa de Lomanha dens lo comtat d'Armanhac administrada peu departament francés de Gers dens la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Qu'ei la patria deus escrivans gascons Alcèu Deurriu, Pèir de Garròs e Joan Francés Bladèr, deu marescau d'Empèri Jean Lannes e de generaus de la Revolucion Francesa e de l'Empèri.
Geografia
Las vilas de Leitora e Florença son tradicionalament rivalas. Dens lo contèxte de las comoditats de circulacion modèrna, son tròp près e una remplaça l'auta, dens un procès cumulatiu. L'economia e la demografia de Leitora demingan regularament e Leitora non pòt resistir a la poténcia comerciala e industriala de la vila vesina (2858 abitants en 1806, 4309 en 1851, 6368 en 1990). Los emplecs tirats deu torisme e deu termalisme son limitats. De son passat Leitora garda pr'aquò l'avantatge d'aver un licèu. La casuda demografica de Leitora estoc accelerada per la barradura de la basa logistica d'Intermercat (200 a 300 emplecs perduts entre 2012 e 2015).
Toponimia
Lo nom de Leitora es atestat al sègle IV, Lactora, Lactura e lo nom de son pòble, Lactorates, es citat en 176 e los dus cap a 400, civitas Lactoratium. Segon Negre, Leitora veng probablament deu gallic lact-, benlèu « lèit » o « blanc », e ó-rate « embarri »; l'atraccion de las finalas en -a a hèit suprimir lo -t finau. Lo sufixe -ates abondós dens los noms de pòbles mei que mei celtics muisha qu'aquera reconstruccion es erronèa Segon Dauzat, lo nom poiré benlèu estar en rapòrt damb l'arrasic o mot preceltic leca (la vila es sus un planèr dissecat). Lo sufixe deu nom deus Lactorates, pòble que Leitora n'èra la capitala, seré preceltic. Xavier Delamarre ajusta autas fòrmas ancianas : Lacura (Cosmografia de Ravena), Lactorae (inscripcion), Lactorat(ium) e plaça Lactora dens los noms gallics. Lo tèma *laxtu, *lactu-, *lacto- es celtic. Es pas briga segur que *lacto- signifique « lèit » e l'explicacion « hortalessa de las murralhas blancas com lèit » (!), per un compausat **Lactorate es erronèa, i a un derivat Lactor-atis « abitant de Leitora ».
Istòria
300px|left|thumb|Estatua deu marescau Lanas e catedrau de Leitora 250px|left|thumb|Catedrau de Leitora
Eraldica
De gueules à deux béliers d'argent, passant l'un au-dessus de l'autre.
Monuments
thumb|right|300px|Interior de la catedrala Leitora est labellisée vila d'art et d'histoire.
Espòrts
Club de rugbi de XV l'Union Espòrtiva Leitoresa
Brancourt-en-Laonnois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luesia
Luesia es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Societat d'Estudis Occitans
La Societat d'Estudis Occitans (SEO) foguèt l'entitat occitanista qu'a partir de 1930 aviá per tòca de "desenvolopar los estudis de tota mena jos l'angle exclusivament nacional d'Occitània" (Estatuts I, 1). Publiquèt qualques annadas la revista Òc.
Istòria
Pr'aquò en 1931 ja apareguèron de conflictes que devián menar a una ruptura entre qualques membres de la Seccion Filologica ja que mantes pensavan coma Antonin Perbòsc qu'acusèt la SEO d'èsser una mena de pont per l'introduccion del "nacionalisme catalan" dins l'estat francés. Las acusacions semblavan fondamentadas a aqueles pr'amor que la societat aviá de relacions plan estrechas amb l'Oficina de Relacions Meridionals e que lo finançament de la Societat proveniá en granda part de la Generalitat de Catalonha.
Òbras e realizacions
Foguèt gràcias a la SEO que se publiquèt la Gramatica Occitana de Loís Alibert finançada per la Generalitat de Catalonha. La Societat permetèt tanben l'edicion de la Legenda d'Esclarmonda de Valèri Bernard e Los Sants Evangelis de Juli Cubainas demest d'autras òbras. Foguèt lo centre ont se formèron las novèlas generacions d'occitanistas, coma Joan Mozat, P. J. Rodin, Max Roqueta, Carles Camprós, Rogièr Barta, J. Lesaffre e mai d'autres. En 1946 s'autodissolguèt en téner compte de la creacion de l'IEO l'annada d'abans.
Tomás Gomensoro
Durant la siá joenessa se liga al Partit Nacional, qu'abandonarà après. Foguèt senador pel departament de Salto lo 1852, e après cap colitic e Cap de Polícia d'aquel departament lo 1853. Nauament integrant del Senat lo 1868, presidissiá lo còrs quand lo 1 de març de 1872 finalizèt lo mandat constitucional de Lorenzo Batlle y Grau, e lo succediguèt en lo poder.
Durant lo sieu mandat, d'un an de duracion, se negocièt lo fin de la guèrra civila (tanben coneguda istoricament coma la Revolución de las Lanzas, comandada pel cap politic "blanc" Timoteo Aparicio). Lo 6 d'abril de 1872 se signèt la Patz d'Abril (Paz de Abril), qu'establiguèt la fin de las ostilitats e una amnistia als revolucionaris blancs. Aquel acòrdi comprenguèt, malgrat que verbalament, lo compromís de la division de las direccions politicas departamentalas (designadas dirèctament pel President de la Republica) entre "blancs" e "roges" (colorados), mecanisme conegut coma "coparticipacion" e que se mantendrà en vigor sense modificacions fins a 1897, a l'escasença de l'insurreccion del cap "blanc" Aparicio Saravia.
Aquel tipe de solucion pactada e verbala èra l'unica - e per cèrt, fòrça primitiva e provisòria - responsa que la societat politica uruguaiana de lo sieu temps podiá donar a la consolidacion de las doas devisas originadas a la Guèrra Granda. En abril de 1872, dels tretze departaments per alavetz existents, quatre (San José, Florida, Canelones e Cerro Largo) foguèron promeses en fach pels blancs, en demorant la rèsta a las mans de politics del Partit Colorado.
Après abandonar lo poder lo 1873, Tomás Gomensoro ocupèt de divèrsas cargas coma Inspector de Corrièrs, collector general de Doanas e cap general del Trésor de la Nacion. Foguèt nauament senador pel departament de Soriano entre los ans 1888 e 1894, an aquel darrièr que foguèt postulat coma candidat per la presidéncia de la Republica per un sector del Partit Colorado, al qu'apiejava dempuèi fasiá mai de 40 ans e que se n'èra transformat en una figura patriarcala e respectada.
Santa Túllia
Santa Túllia (Sainte-Tulle) es una comuna e una vila pichona de Provença, dins lo País de Manòsca. Se situa a quauquei quilomètres au sud de Manòsca, dins la vau de Durença e a l'èst de Leberon. Es dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Sa populacion es de 3230 abitants (2006).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cabestanh
Cabestanh o Capestanh [] (Capestang en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : loco dicto Capestang en 812, villa Pegano que vocant Caput-stanio en 862, Caput stagno en 971, terminio de Caputstagni en 990, in Caput Stagno, après 1010, Capestagnum, oppidum Caput-stagni en 1107, castrum de Capitestagni en 1157, Guillelmi Arnaudi de Cabestag, Berengarii de Cabestag en 1168, capitulum S. Stephani de Capitestangno, al sègle XIV, consulum de Capitestagno en 1394, Cabestain en 1399-1410 (Chroniques de Froissart), Cabestang en 1413, Cabestaing en 1424, Cabestan en 1570 e 1585, Capestan en 1613 e 1626, Capestang et Estang de Capistanc en 1643, Capestan en 1708 e 1771, Capestang et Etang de Capestang en 1771-1772 (mapa de Cassini).
Montanha
thumb|right|300px|Lo [[K2 dins Imalaia]] Una montanha es una estructura topografica en relèu positiu, fasent generalament partida d'una cadena de montanhas. Lo mot pòt tanben designar un pastural en nauta altitud.
Caracteristicas e formacion
L'altitud d'una montanha es la nautor de son som a respècte del nivèl de la mar. L'importància d'una montanha se pòt tanben mesurar per la diferéncia d'altitud entre son som e las tèrras a l'entorn.
Una montanha se forma totjorn gràcias a de fòrças que modifican l'equilibri gravitari (geoïde, o camps d'egala pesantor) en desplaçant (o en ajustant) de ròcas vèrs lo naut. Lo desequilibri atal creat provòca un relèu positiu, e per compensacion isoestatica (flotason de la crosta terrèstra sul mantèl) un espessiment de la crosta (que pòt passar d'una espessor abituala de 30 km a mai de 60 km). Dos mecanismes principals permeton de retrobar un estat d'equilibri (relèu nul): l'extension (observada dins los Alps, lo Basin and Range de l'Oèst dels Estats Units, dins los Andes, al Tibet, dins la cadena erciniana…) e l'erosion. Aquestes dos mecanismes provòcan un aprimatge crostal, e provòcan generalament una diminucion del relèu (absolut e relatiu).
Orogenèsi
L'orogenèsi (literalament « naissença del relèu ») pòt aver mantuna causa, mas la principala es deguda als movements tectonics. La subduccion d'una placa oceanica jos una placa oceanica o continentala forma una sèrra (la Cordilhièra dels Andes, las Montanhas Rocosas). La collision de doas placas continentalas pòt seguir e crear una cadena de collision (los Alps, Caucàs, Imalaia. La crosta terrèstra es espessida per de falhas e de plecs s'exprimisson a totas las escalas (de l'escala continentala a l'escala microscopica).
La preséncia d'una anomalia termica pòt tanben provocar la formacion d'un relèu per l'apòrt de material (volcan) e/o per la modificacion de la densitat (e doncas la flotabilitat) de la crosta o de la litosfèra (mai caud / mens dens). La crosta continentala essent pus leugièra que lo mantèl litosferic sosjacent, la mai granda partida de l'espessiment crostal es absorbida a l'interfàcia crosta/mantèl (lo Moho es mai pregond). Aqueste espessissament provòca una aumentacion del relèu, e generalament una aumentacion locala de l'erosion. L'erosion pòt tanben èsser responsabla de la creacion de relèu per responsa isoestatica. Una cadena de montanhas pòt tanben èsser creada sus una frontièra de placa transformanta (descrocanta), o extensiva (bordadura de rift; lo relèu es creat per efièch termic)
Morfologia de las montanhas
La morfologia d'una cadena de montanhas depend de factors divèrses :
Una cadena de montanhas activa presenta generalament de pendas importantas e de formas aceradas, alara qu'una cadena de montanhas inactiva presenta generalament de formas pus doças. Aquesta classificacion simplista es çaquelà pas mai d'actualitat.
La montanha mai nauta sus la Tèrra es lo Mont Everest dins Imalaia (8848 m al dessús del nivèl de la mar), o lo volcan Mauna Kea a Hawaii qu'emergís de 4206 m al dessús de la mar, amb sa basa a 5500 m jol nivèl de la mar (siá gaireben 10,000 m de relèu). La pus nauta en Euròpa es lo Mont Elborz dins Caucàs (lo Mont Blanc es lo som mai naut d'Euròpa Occidentala). La pus nauta montanha coneguda a l'ora d'ara dins lo Sistèma Solar es Olympus Mons sus Mart, edifici volcanic de 26 km d'altitud per un diamètre de 600 km.
Qualques montanhas celèbras: lo K2, Annapurna, Cervin, Ben Nevis, Kilimandjaro, lo Mont McKinley, lo Mont Ròse, lo Mont Whitney.
Sistèma Tetisian
Las montanhas d'aqueste sistèma son eissidas de la tampadura de l'ocean Tètis dempuèi lo Cretacèu. Aquesta tampadura es estada provocada principalament per la collision entre las placas africana e indiana amb l'Eurasia dempuèi l'Eocèn.
Cadenas alpinas
de las cadenas de montanhas son mantuna montanha còsta a còsta.
Cadenas dels Pirenèus
Los Pirenèus son una cadena montanhosa entre la mar Mediterranèa (cap de Creus) e l'ocean Atlantic (golf de Gasconha), separant França e Espanha e englobant lo principat d'Andòrra. La principala excepcion a aquesta règla es formada per la Val d'Aran, que depend d'Espanha mas se situa sul versant nòrd del massís e l'enclava espanhòla de la vila de Llívia. En orografia, demest las anomalias, es inclusa la cabussada de Cerdanha situada sul versant sud de la cadena, mas partejada entre França e Espanha.
La cadena dels Pirenèus travèrsa sièis departaments franceses d'èst en oèst que son : los Pirenèus Orientals, Aude, Arièja, Nauta Garona, Nauts Pirenèus e Pirenèus Atlantics que fan partida de tres regions : Aquitània, Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc-Rosselhon. Travèrsa las comunautats autonòmas espanhòlas de Catalonha, d'Aragon, de Navarra e d'Euskadi (País Basc espanhòl).
Sistèma de la sèrra americana
La sèrra americana es eissida de la subduccion, dempuèi lo Cretacèu, de la placa pacifica jos las placas nòrd-americanas (Montanhas Rocosas, d'Alaska a Califòrnia) e sud-americana (Andes, de l'Eqüator al Sud de Chile).
Montanhas Rocosas
Las Montanhas Rocosas s'espandisson de Canadà a Mexic, en passant pels Estats Units d’America.
Cordilhièra dels Andes
La Cordilhièra dels Andes s'espandís sus mantun país d'America del Sud : Chile, Peró, Eqüator, Argentina, Colómbia e Bolívia.
Activitats tradicionalas en montanha
La montanha es lo luòc de nombrosas activitats tradicionalas: l'esplecha de la fusta en bassa altitud (mens de 1500 m), l'elevatge de bovins o de caprins dins los alpatges (de 1500 m a 2500 m) d'estiu, que dona sovent luòc a la produccion de formatges, que se pòdon conservar longtemps en altitud, coma lo reblochon en Savòia.
L'esplecha minièra es tanben correnta, coma la del fèrre dins lo massís de Belledonne en Dalfinat, fins a la mitat del sègle darrièr.
Autorota A75
L'autorota A75, La Meridiana, es une autorota prolongant l'A71 de Clarmont-Ferrand a Besièrs. Amb un punt a, l'A75 es una de las autorotas pus nautas d'Euròpa.
Descripcion
L’autorota A75, longa de, travèrsa sièis departaments: Puèi de Doma, Naut Léger, Cantal, Losera, Avairon e Erau. En mai de son ròtle major d'agençament del territòri, l’autorota A75 es un malhon important del malhum rotièr de França.
Es, d’un latz, un novèl axe de transit nòrd sud facilitant los trajèctes entre l’Euròpa del Nòrd e la region parisenca e Espanha e l’oèst de la faciada mediterranèa de l'autre. S’agís doncas d’una alternativa a las autorotas de la val de Ròse e de l’arc lengadocian : Complèta encara lo malhum autorotièr en s'integrant al malhum constituit per l’A71 (Orleans – Clarmont-Ferrand), l’A89 (Bordèu – Clarmont-Ferrand – Lion) e la RN 88 (Lion – Tolosa).
Encara, l’autorota A75, que son còst s’elèva a 2,2 miliards d’èuros (o 6,5 milions d’èuros per quilomètre), es tota entièra gerida per la DIR Massif central, doncas sens peatge (levat lo viaducte de Milhau, concedit a Eiffage e lo racordament amb l'A9, concedit a ASF).
San Miguel del Valle
San Miguel del Valle es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
L'internacionala
thumb|La primièra publicacion de L'Internationale L'internacionala (en francés l'internationale), es un cant revolucionari compausat pel cançonejaire francés Eugène Pottier amb una musica de Pierre De Geyter. La version originala en francés foguèt traduita dins fòrça lengas e venguèt l'imne del socialisme internacional e tanben aquel de l'Union sovietica entre 1922 e 1944.
Pastor (can)
Lo pastor es un can de talha bèla que servís tradicionalament per aparar los tropèls dels grands predators (ors, lop) dins los Pirenèus.
Istòria
Dempuèi de temps immemorials, es present dins los Pirenèus. A l'Edat Mejana, es descobèrt e utilizat per gardar los castèls e protegir los tropèls contra los predators. Es mencionat al sègle XIV per Gaston Fèbus. Fòrt presat al sègle XVII, pertegèt la glòria de la cort de Loís XIV.
La primièra descripcion del pastor apareis dins lo libre del Comte de Bylandt en 1897. L'estandard oficial alprèp de la SCC es enregistrat en 1923, a l'iniciativa de M. Sénac-Lagrange, membre de l'acamp dels Amators de Cans Pirenèus. L'estandard actual es fòrt pauc estat modificat, sols de detalhs i son estats ajustats.
Lo pastor s'èra fach rar dins las campanhas, a causa de la desaparicion dels grands predators mas dempuèi qualques temps suscita un reviudament d'interès alprèp dels pastors, amb la tornada del lop dins los Aups.
Libia
Libia (Libiyya en arabi) es un país d'Africa que confronta Egipte a l'èst, Sodan al sud-èst, Chad e Nigèr al sud e Argeria a l'oèst. Al nòrd confronta la mar Mediterranèa.
La capitala n'es Trípol qu'a 1,700,000 estajants. Las autras vilas importantas son Bengazi (est. 650,000 ab.) e Misratah (est. 380,000 ab.).
Lo gentilici es libian -a.
Lo nom de Libia es derivat del tèrme egipcian Libo que fa referéncia a una de las tribús berbèras demorant a l'oèst del flume de Nil. En grèc, aquò devenguèt Libia, que dins l'Antiquitat èra utilizat dins un sens pus larg per designar tota la partida nòrd d'Africa situada a l'oèst d'Egipte; de còps que i a podiá tanben designar lo continent african entièr.
Tradicionalament, lo país es devesit en tres partidas: Tripolitània, Fezzan, e Cirenaïca.
Preïstòria
Segon lei cavaments dei paleontològs, lo plan litorau de Libia èra demorat per una cultura neolitica dempuei 8,000 av. JC. D'aqueu temps, lo clima relativament umide i permetèt lo desvolopament de l'agricultura e dau norrigatge. Dins lei regions interioras, especialament lei montanhas de Tadrart Acacus, d'autrei culturas se desvolopèron e laissèron de pinturas e de gravaduras rupèstras. Se mantenguèron fins au sègle I ap. JC. Ambé l'avançada de Sahara, lei populacions preïstoricas foguèron remplaçadas per de pòbles protoberbèrs durant l'Edat dau Bronze. Installats en Fezzan, construguèron un ret d'aigatge e demorèron dins la region en despiech de la desertificacion.
De l'Antiquitat a la conquista italiana
Au començament dau millenari I av. JC, lei Fenicians installèron de colonias e de comptadors lòng dau litorau. Vèrs lo sègie V av. JC, Cartage, venguda la principala colonia feniciana africana, aviá estendut son influéncia sus la region e sus lei tres establiments fenicians d'Oea, de Labdah (la futura Leptis Magna) e Sabratha (dichas Tripolis per lei Grècs, aquelei vilas son a l'origina de Trípol). A la fin dau sègle VII av. JC (en 631 av. JC segon la tradicion), de colons grècs originaris de Tera s'installèron en Cirenaïca onte fondèron Cirene. Durant lei dos sègles seguents, d'autrei colonias renforcèron la preséncia grèga dins la region : Barce (Al Marj), Euhesperides (Berenice, uei Bengazi), Teuchira (Arsinoe, uei Tikrah) e Apollonia (Susah). Ambé Cirene, formèron la « Pentapolis » (cinc ciutats). Après la casuda de Cartage, lei Romans unifiquèron la region. Durant aperaquí 400 ans Tripolitània e Cirenaïca venguèron de províncias romanas prospèras coma l'atèstan lei roïnas romanas de Leptis Magna. Pasmens, d'influéncias punicas e grègas importantas demorèron respectivament en Tripolitània e en Cirenaïca.
Après l'afondrament de l'Empèri Roman, lo país foguèt conquistat per leis Arabes en 643. Pasmens, aqueu cambiament foguèt conjugat amb una aumentacion de l'ariditat e la region perdiguèt son importància economica, especialament Tripolitània. Durant la màger part de l'Edat Mejana, lo litorau libian foguèt ansin dominat per de tribüs arabas nomadas mai ò mens vassalizadas per lei sobeirans de Tunisia ò d'Egipte. Leis Otomans ataquèron la region au sègle XVI e ocupèron Trípol en 1551. A l'iniciativa de l'amirau Dragut, la vila venguèt un centre major de la piratariá mediterranèa. Pendent tres sègles, aquela activitat assegurèt la prosperitat de la region sota la direccion de governadors e de princes tributaris de Constantinòble. En 1835, lei Turcs restabliguèron son autoritat en Libia. Pasmens, en causa de l'influéncia importanta de la confrariá dei Senousis, la restauracion dau poder otoman demorèt largament limitada.
Dins aquò, en despiech dau declin turc, Constantinòble capitèt de gardar Libia fins a una invasion italiana en 1911. Liada ais ambicions imperialistas de Roma, aquela ataca permetèt ais Italians d'ocupar lei pòrts principaus mai la resisténcia dei Turcs, sostenguts per lei tribüs arabas de l'interior, foguèt pas eliminada. Itàlia organizèt alora d'atacas en Mar Egèa e l'Empèri Otoman abandonèt finalament Libia en 1912.
Lo periòde coloniau
Lo periòde coloniau durèt de 1912 a 1951. Pasmens, l'instauracion de l'òrdre coloniau foguèt fòrça malaisat e lòng car lei tribüs arabas contunièron de resistir. De 1915 a 1918, leis Italians, mobilizats per la Premiera Guèrra Mondiala, deguèron limitar son ocupacion ai pòrts principaus. Après lo conflicte, obtenguèron de França e dau Reiaume Unit divèrsei territòris frontaliers per aumentar la superficia de sa colonia. En revènge, son ocupacion efectiva demorèt problematica. Assaièron sensa de negociar ambé lei Senousis. Pasmens, a son arribada au poder, Benito Mussolini ordonèt de sometre militarament la region. Aquò entraïnèt una insureccion dura en Cirenaïca que foguèt batuda per lei metòdes fòrça durs dau generau Rodolfo Graziana (bombardaments aerians, camps de concentracion...) en 1930-1931.
Après la somission de Libia, leis Italians donèron lei tèrras dei presoniers dei camps a de colons. Dins aquò, aqueu procès de colonizacion durèt gaire car la region foguèt ocupada per lei Britanics e seis aliats en 1942-1943. La guèrra devastèt lo país e lei venceires favorizèron lei Senousis au detriment dei colons. En 1947, lo tractat de patz amb Itàlia transferiguèt la sobeiranetat en Libia ai Nacions Unidas. Londres i favorizèt la formacion d'un govèrn locau dirigit per Muhammad Idriss. En 1950, foguèt proclamat rèi per una assemblada de captaus e l'annada seguenta, una constitucion federala foguèt adoptada. Enfin, lo reiaume venguèt independent en decembre de 1951.
Lo Reiaume de Libia
Lo rèi Idriss exilèt rapidament lei caps dau Partit Nacionau dau Congrès (de tendància panarabe) e s'apielèt sus lei caps tradicionaus. Obtenguèt tanben d'ajudas importantas de part deis Estats Units e dau Reiaume Unit en cambi de la cession de basas militaras. En 1956, de jaciments de petròli foguèron descubèrts que son esplecha assegurèron rapidament de revenguts fòrça importants. Pasmens, aquelei richessas destabilizèron la societat libiana car enriquiguèron sustot lei populacions urbanas. Ansin, lo rèi deguèt pauc a pauc faciar l'oposicion dei caps tradicionaus (confrariás, tribüs...) e d'una generacion novèla d'oficiers aguent recebut una educacion occidentala. En 1969, un grop d'oficiers inspirats per lo modèl de Nasser reversèt donc la monarquia.
Lo periòde de Moammar al-Gaddafi
Obtenguèt aisament lo retirament estatsunidenc e britanic dau territòri. Puei, en 1971, nacionalizèt l'industria petroliera. Dos ans pus tard, lancèt una « revolucion culturala » e, en 1977, proclamèt la creacion de la Jamahiriya Araba Libiana Populara e Socialista. En parallèl, organizèt una campanha de repression e d'assassinat còntra seis adversaris politics que decimèt lei confrariás (especialament lei Senousis).
Gaddafi aguèt pereu una diplomacia fòrça activa destinada a sostenir sei projèctes panarabes ò panafricans. Ansin, assaièt sensa succès de realizar d'union de Libia amb Egipte (1972), Tunisia (1974) e Marròc (1984). De 1973 a 1988, assaièt de conquistar Chad mai seis aliats locaus ò son armada foguèron arrestats per una intervencion francesa. Dins lo corrent deis annadas 1980, lo govèrn libian sostenguèt divèrsei grops revolucionaris mai l'implicacion dau país dins mai d'un atemptat entraïnèt una viva reaccion dei país occidentaus (bombardaments estatsunidencs en 1986, embarg de l'ONU de 1988 a 1999...).
Dins lo corrent deis annadas 2000, Libia capitèt de normalizar sei relacions ambé leis Occidentaus, çò que permetèt la levada dei sancions internacionalas. Pasmens, lo regime demorèt fòrça autoritari e repressiu. Ansin, en 2011, la populacion aprofichèt la Prima Araba per se revòutar. A l'eissida d'una guèrra civila que durèt de febrier a octòbre, leis insurgents, sostenguts per una coalicion dominada per leis Estats Units e per França, capitèron de destrurre lei fòrças dau regime e tuar Moammar al-Gaddafi.
Libia dempuei 2011
Dempuei 2011, Libia conoís una situacion d'instabilitat permanenta qu'a entraïnat una segonda guèrra civila. D'efèct, devesits entre elei, lei venceires de Moammar al-Gaddafi mau capitèron de trobar un acòrd per dirigir lo país. En parallèl, lo govèrn provisòri poguèt pas desarmar lei milícias qu'avián participat a la guèrra e establir son autoritat sus la totalitat dau territòri. Pauc a pauc, lei caps d'aquelei fòrças se transformèron en senhor de guèrra. Ansin, quand en 2014, lei divisions politicas entraïnèron la formacion de dos govèrns rivaus, lo país se devesiguèt tornarmai en dos camps enemics. Pasmens, aquel afondrament favorizèt tanben l'emergéncia de movements toaregs (poderós dins lo desèrt), de milícias formadas d'èx-partisans de Gaddafi (Bani Walid...) e de movements jihadistas (compres l'Estat Islamic dins la region de Sirte). En 2016, la situacion èra donc fòrça caotica e plusors faccions rivalas se partejavan lo territòri libian.
Mokole
Lo mokole es una lenga ioroboïda parlada en Benin.
Pastor (can)
Caractèr
Al sen d'una familha es un animal qu'es naturalament un bon gardian, del fach de son caractèr protector. A un grand sens de la familha e sap fòrt plan reconéisser d'amics qu'a pas vist dempuèi longtemps. Fòrt doç amb los enfants e puslèu placid, es çaquelà pauc adaptat a la vida citadina. Es en efièch un can qu'a besonh d'espaci e que son jaupament poderós pòt se far una font de geina pels vesins.
Cal precisar que la creissença de son efectiu deguda a la reaparicion del lop dins los campèstres e las predacions que se'n seguisson non es proporcionala a son educacion canina. Tot aquò fa qu'una reputacion de can fòrtament agressiu ambe tot çò que non coneis passa devant sa reputacion de bon gardian de tropèl. Los casses d'atacas e de mossegadas de rondalejaires, vttistas, o cavalièrs non son pas rares e se'n senhalan regularament. Cal far mèfi ambe aqueste gos que -quand non es educat- ten a considerar que tot çò desconegut representa un dangièr per sas fedas e que deu acampar. Sautar muretas e barralhs non li es una dificultat. Conven de s'informar sus lor preséncia dins lo sector qu'esperatz percórrer e saber cossí (re)agir en cas d'encontres...
Vejatz tanben
left|thumb|Un canhòt de raça montanha dels Pirenèus de dos meses
Sant Simon (Carcin)
Sant Simon (Saint-Simon en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lo circ
Lo circ es una cançon de Patric :
Un sèr son arribats sul prat E un grilhatge an instalat Aquò's un circ pels enfants Disián lo mond en regardant Una bola blanca an bastit Parlavan en american Ges d'animal e ges de crit Ges de musica pels enfants
N'i aviá que parlavan ponchut Aquò's normal per de monsurs Disián que vendián lo progrès Lo notable diguèt parièr Puèi venguèt la television Pel primièr còp al vilatjon E te faguèron una emission Coma jamai dins lo canton
De bolas blancas n'i aguèt tres Una montada cada mes Lo silenci s'es instalat E lo grilhatge es demorat Quand los enfants passan pel prat I a una pancarta atencion Aquí defensa de passar ! Lo circ èra una ilusion
E los mainatges que son grands Dison ara a sos enfants L'istòria d'aquel paure vielh Que regardava lo solelh Benlèu qu'es el qu'avia rason Sens ràdio sens television Aquò's un sòmi qu'ai contat Tric trac mon conte es acabat
Melina
Melina es una cançon de Patric :
Faire una cançon sens te conéisser aquò's dificil o sabi plan Cantar una terra sens i nàisser vaquí çò que volguere ensajar
Melina filha del solelh filha de la lutz e de l'aucel
Tant de còps somièri ton imatge tant de còps somièri ton regard I trapèri la traca d'un viatge al país del jòc e de l'asard
Voldriáu tant qu'una doca musica siá de mon messatge lo resson Quatre cents violons mila guitarras e encara aquò seriá pas pron
Villalón de Campos
Villalón de Campos es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
San Pedro de Ceque
San Pedro de Ceque es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
La Grimaudière
La Grimaudière es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Monsteiròu
Monsteiròu o Monteiròu (Montrol-Sénard en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Monsteirauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Monsteiròu en Nauta Vinhana
Grange Blanche (mètro de Lion)
vinheta|Un MPL 85 a l'estacion. Grange Blanche es una estacion de la linha D del mètro de Lion.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 9 de setembre de 1991.
Sent Brès
Sent Brès pòt èsser:
Elephas
Lo genre Elephas es lo genre de l'espècia Elephas maximus (l'elefant asiatic), dens la familha Elephantidae.
Bouhans
Bouhans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Ceran
Ceran (Céran en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Bouhans
Geografia
Bouhans Fa partida de la Bressa louhannaise.
Ceran
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Bouhans
Geografia
Bouhans fait partie de la Bresse louhannaise.
Ceran
Toponimia
Ceran qu'es atestat en 1373 de Serano. Segon Dauzat, Ceran que vengueré deu nom latin d'òme *Cerus (considerat com inatestat), d'après Cerius, dab lo sufixe -anum. Segon Negre, Ceran que vengueré deu nom de persona Cerus, dab lo sufixe -anum.
Bouhans
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Petal
Lo petal es un peça florala que fa partida de la coròlla d'una flor. Es la part interiora del periant, lo qual compren las parts esterilas d'una flor. Dins una flor "tipica" los petals son fòrça vesedors e colorats, e entornejan las parts reproductrises. Lo nombre de petals d'una flor indica lo classament de la planta: dicotiledonèas, que tipicament an quatre o cinc petals; e monocotiledonèas, qu'an tres o un nombre multiple de tres petals. La foncion principala dels petals o de la coròlla es la d'atraire los polinizaires.
Sent Remèsi
Sent Remèsi (Saint-Rémy en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Petal
Existís una variacion considerabla de la forma dels petals entre las plantas. Los petals pòdon èsser jonhuts en la basa, en formant un tudèl floral. Per d'unas flors, lo periant entièr forma una mena de tassa (cridat tudèl de calici) en entornejant lo ginecèu, amb los sepals, de petals, e estaminas jonhuts al bòrd de la tassa.