cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hernán Cortés
De la fondacion de Vera Cruz au chaple de Cholula
L'aliança entre Cortés e Tlaxcala permetèt a l'expedicion d'obtenir de renfòrç e de faire una pausa. Favorizèt tanben la difusion de la novèla de son arribada. Lo rèi astèc Moctezuma II decidèt donc de li mandar una ambaissada. Leis Espanhòus recebèron ansin un acuelh favorable dins la vila de Cholula. Pasmens, aquela recepcion èra una leca per eliminar l’expedicion durant la nuech. Avertits, Cortés e sei fòrças ataquèron d’en premier e destruguèron la vila tuant entre 5,000 e 6,000 abitants.
L’intrada dins Tenochtitlan
thumb|right|Trajècte de Cortés fins a Tenochtitlan. thumb|right|Plan de [[Tenochtitlan publicat dins la segonda letra mandada per Cortés a Carles Quint.]]
La destruccion de Cholula permetèt ais Espanhòus d'espaurir leis Astècs que foguèron obligats d'acceptar l’intrada de Cortés e de seis aliats dins Tenochtitlan, sa capitala, lo 8 de novembre de 1519. Lo rèi Moctezuma II lei recebèt dins lo palais de son paire e acceptèt totei seis exigéncias. Entre lei pus importantas, se pòdon citar lo remplaçament de l’estatua d’un dieu astèc per una escultura de la Verge Maria e de liuraments anuaus d'aur per Cortés e lo rèi d'Espanha. Pasmens, maugrat aquel acuelh, leis Espanhòus se maufisèron rapidament deis Astècs e comencèron de crénher un assassinat.
La lucha intèrna entre conquistadors
Quauquei jorns après son succès a Tenochtitlan, Cortés deguèt faciar de problemas novèus amb lo desbarcament d'una segonda expedicion espanhòla. Menada per Panfilo de Narvaez, èra plaçada sota l'autoritat dau governador de Cuba e veniá per l'arrestar. Dispausava d'efectius similars a aquelei de Cortés (600-800 òmes) mai teniá mai d'armas de fuòc (80-90 arcabusiers) e una artilhariá pus importanta (12 a 20 canons). De mai, per fragilizar la posicion de son adversari dins la capitala astèca, anoncièt oficialament lei rasons de sa venguda e lo traïment de Cortés. Donèt tanben lo drech ais Astècs de lo tuar.
En fàcia d'aquela situacion malaisada, Cortés reagiguèt rapidament. Laissant unicament un centenau d'òmes per susvelhar Moctezuma II a Tenochtitlan, organizèt una ataca suspresa còntra Narvaez e lo capturèt. Puei, Cortés contèt l'istòria dei richessas detengudas per leis Astècs per raliar sei tropas a sa causa.
La revòuta astèca
thumb|right|Representacion de la batalha d’Otumba lo 7 de julhet de 1520.
|thumb|right|Representacion dau sètge de Tenochtitlan.
Après sa victòria còntra Narvaez, l'armada de Cortés tornèt intrar dins Tenochtitlan lo 24 de junh de 1520. I recebèt un acuelh ostil e una revòuta generala comencèt. Per assaiar d'amaisar la situacion, Cortés liberèt Cuitláhuac, lo fraire de Moctezuma II, per negociar amb leis insurgents. Pasmens, Cuitláhuac prenguèt la tèsta deis Astècs e foguèt reconegut coma rèi. La situacion espanhòla venguèt alora insostenibla e Cortés ordonèt la retirada.
L'operacion se debanèt dins la nuech dau 30 de junh au 1 de julhet. Dicha Noche Triste (« Nuech Trista » en occitan), permetèt a Cortés e a una partida de l'expedicion de sortir de la vila. Dins aquò, lei pèrdas foguèron importantas amb la mòrt de 150 a 800 soudats espanhòus e de 2,000 guerriers aliats. De mai, la màger part dau materiau (artilhariá, cavaus...) e lei tesaurs sasits per lei conquistadors foguèron perduts. Lei subrevivents foguèron perseguits per una importanta armada astèca e enceuclats dins lei plans d'Otumba lo 7 de julhet. Pasmens, leis Astècs foguèron susprés per una carga dau rèsta de la cavalariá espanhòla e son cap foguèt tuat. Aquò entraïnèt la dispersion de sei fòrças e lei rèstas de l'expedicion Cortés poguèron acabar sa retirada fins a Tlaxcala sensa dificultats suplementària.
Maugrat la pèrda de Tenochtitlan, l'aliança entre leis Espanhòus e Tlaxcala se renforcèt e una ataca novèla foguèt preparada còntra la capitala astèca. Obtenguèron tanben lo sostèn de totei leis enemics deis Astècs, çò que li permetèt d'alinhar una armada importanta (benlèu 200,000 òmes). De son caire, leis Astècs devián faciar de dificultats importantas per organizar en causa dei destruccions e dei malautiás importadas d'Euròpa, especialament la variòla, que decimavan la populacion. En particular, Cuitláhuac foguèt tuat per l'infeccion e remplaçat per Cuauhtémoc. L'ofensiva còntra la vila comencèt lo 28 de decembre de 1520 amb la presa de Texcoco, aliat major deis Astècs, per lei tropas de Cortés. Aquò li permetèt de blocar lei accès terrèstres e lacustres de Tenochtitlan e de debutar lo sètge de la vila a partir dau 30 de mai de 1521. La resisténcia foguèt acarnada (entre 120,000 e 240,000 mòrts) mai la ciutat foguèt finalament obligada de capitular lo 13 d'aost. Cuauhtémoc foguèt capturat e torturat per lo questionar – sensa succès – sus lei tesaurs esconduts deis Astècs. En 1524, Cortés aprofichèt la destruccion de la capitala astèca per fondar la Ciutat de Mexic, una vila d'inspiracion europèa, au meteis endrech.
L'expedicion vèrs Las Hibueras
En 1524, Cortés decidiguèt d'organizar una expedicion en direccion de Las Hibueras. L'objectiu èra de trobar dei richessas depintadas per d'indigèns e l'estrech permetent lo passatge entre lei doas « mars ». Lo comandament de l'operacion foguèt fisat a Cristóbal de Olid que recebèt 400 òmes, 30 cavaus e de pèças d'artilhariá. Pasmens, deviá passar a Cuba per recuperar una partida dau materiau. Diego Velázquez, totjorn governador de Cuba, aprofichèt l'ocasion per convéncer Cristóbal de Olid de traïr Cortés e de colonizar Las Hibueras per son còmpte personau. Sei tropas, principalament formadas per de veterans de l'expedicion de Narváez, acceptèron aisament sa decision.
Informat en junh de 1524, Cortés organizèt una premiera expedicion (un centenau d'òmes dirigits per son cosin Francisco de las Casas) que foguèt capturada après lo naufragi de sei naviris. Dins aquò, Las Casas capitèt de trobar quauquei soudats encara fidèus a Cortés per se liberar. Capturèt a son torn Cristóbal de Olid e ordonèt son execucion après un procès rapide. En parallèl, Cortés menèt una segonda expedicion per lo sostenir. Pasmens, se turtèt rapidament a de dificultats logisticas importantas en causa de la geografia inespitaliera de la region (jungla, paluns...).
Aquelei problemas favorizèron lei rebèls astècs qu'assaièron tornarmai d'organizar una revòuta. Cortés foguèt avertit dau projècte e decidiguèt d'executar Cuauhtémoc e plusors autrei senhors astècs. Pasmens, son problema pus important foguèt lei quatre oficiers reiaus cargats de dirigir Tenochtitlan durant son abséncia. D'efiech, aprofichant una informacion faussa anonciant la mòrt de Cortés, assaièron de s'apropriar l'ensemble de sei bens. Lo conquistador capitèt d'annular sei decisions mai perdiguèt son contraròtle absolut sus lo territòri astèc. De mai, son expedicion vèrs Las Hibueras descurbiguèt ges de richessa e s'acabèt per una revirada.
Leis expedicions vèrs Califòrnia
thumb|right|Representacion de Cortés dins leis [[ans 1530.]]
Odivelas
Odivelas es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Granda Lisbona).
Hernán Cortés
Leis expedicions vèrs Califòrnia
Entre 1533 e 1540, Cortés mandèt ò diriguèt quatre expedicions d’exploracion e de colonizacion vèrs Califòrnia. I foguèt encoratjat per lo succès dau viatge de Ferrand Magellan car per lei navegaires de l'epòca, l'existéncia d'un estrech entre leis Oceans Atlantic e Pacific entraïnava necessàriament l'existéncia d'un estrech simetric au nòrd. De mai, aquelei regions foguèron descrichas coma fòrça ricas per d'indigèns.
Après un viatge en Espanha entre 1529 e 1532, Cortés organizèt donc sa premiera expedicion vèrs Califòrnia. Capitèt de descubrir la region e d'explorar una partida de son litorau mai perdiguèt plusors naviris en causa de tempèstas. La segonda expedicion aguèt luòc en 1533. Un naviri descurbiguèt de litoraus productors de pèrlas mai seis exaccions (pilhatge dei pèrlas, viòls...) entraïnèt de combats saunós còntra lei tribüs localas. La tresena expedicion, comandada pesonalament per Cortés, fondèt una colonia dins la region mai de tempèstas trebolèron tornarmai l'avitalhament e l'endrech foguèt finalament rapidament abandonat. Enfin, una quatrena expedicion descurbiguèt lei bòcas de Colorado mai deguèt se retirar sensa resultat.
L’expedicion d’Argier e la fin de sa vida
Après lei reviradas de son expedicion vèrs Califòrnia, Cortés s'entornèt en Espanha. I obtenguèt de recompensas importantas de part de Carles Quint e se prepausèt en 1541 per participar a una ataca còntra Argier. Gropant 21,000 òmes sota lo comandament dau rèi, l'expedicion subiguèt de tempèstas violentas e se turtèt a una resisténcia ben organizada. Après 10 jorns de combats e la pèrda d'au mens 150 naviris, leis Espanhòus decidèron donc d'abandonar lo sètge e de se retirar . Après aquela revirada, Cortés preparèt son retorn en America mai sei succès passats foguèron ocultats per aquelei de Francisco Pizarro en Peró. Aguèt donc de dificultats per tornar partir e moriguèt finalament a Castilleja de la Cuesta en Espanha lo 2 de decembre de 1547.
Cortés foguèt inicialament enterrat dins la parròquia dau luòc de son decès, çò que correspondiá a una volontat emesa quauquei setmanas avans sa mòrt. Pasmens, tre 1566, sa familha decidèt de transferir sei rèstas en Nòva Espanha dins la catedrala de Texcoco. En 1629, après la disparicion de la branca ainada de la familha Cortés, leis autoritats colonialas decidèron d'enterrar Cortés amb son darrier eiritier dins lo covent de San Francisco en la Ciutat de Mexic. Puei, en 1794, lei rèstas foguèron plaçats dins la glèisa de Jesús Nazareno, totjorn en la Ciutat de Mexic. Aquò correspondiá a una volontat anciana de Cortés. Dins aquò, foguèron desplaçats plusors còps au sen dau bastiment. De mai, en 1823, lo govèrn organizèt un faus transferiment en Euròpa per amaisar d'independentistas que volián pas de la tomba de Cortés sus lo territòri mexican. La sepultura actuala de Cortés data ansin de 1947. La glèisa foguèt classada monument istoric en 1932 mai, dins leis ans 2010, èra dins un estat de conservacion relativament marrit.
La conquista de l'Empèri Astèc
Lo premier efiech deis expedicions menada per Cortés en America foguèt l'annexion dau territòri astèc dins lo domeni de la corona d'Espanha. Aquò permetèt ais Espanhòus de s'establir solidament en Mexic e de conquistar rapidament la region avans de s'estendre vèrs lo sud dau continent. Tre leis ans 1540, avián annexat un important empèri anant dau Mexic au Peró actuaus que sei richessas permetèron a Madrid de venir la premiera poissança europèa fins a l'emergéncia de la França de Loís XIII e Richelieu.
Coma recompensa de sei servicis, Cortés foguèt nomat governador e capitani generau dei territòris conquistats. En mai d'aquò, recebèt lo títol de marqués de la vau d'Oaxaca, un fèu comprenent lei regions actualas de Mexico, d'Oaxaca, de Veracruz, de Morelia e de Cuernavaca. Fins a sa mòrt, faguèt ansin partida dei proprietaris terrens pus importants de l'America Espanhòla.
La generalizacion dau sistèma coloniau espanhòu
Pasmens, dins certanei cas, utilizèron pus simplament l'esclavatge dirècte qu'èra la pena prevista per lei presoniers de guèrra. En particular, utilizèt d'esclaus per trabalhar dins sei minas onte lei condicions de vida èran fòrça malaisadas. De mai, amb d'autrei conquistadors, participèt egalament – ò ordonèt – d'incursions dins de regions insomesas per trobar mai d'esclaus.
La disparicion dei populacions indigènas de Mexic
Amb la variòla importada d'Euròpa per leis explorators europèus en generau, lei guèrras e lo sistèma d'esplecha instaurat per Cortés aguèron un ròtle major dins la disparicion dei populacions indigènas d'America Centrala. D'efiech, certanei batalhas entraïnèron la mòrt dirècta de plusors centenaus de miliers d'Astècs. La pus saunosa foguèt probablament lo sètge de Tenochtitlan que tuèt au mens 100,000 abitants en mens de tres mes.
Pasmens, la repression dei revòutas, l'esplecha generalizada de la man d'òbra indigèna e la difusion de malautiás europèas au sen de la populacion indigèna foguèron pus murtrieras en causa dei cargas de trabalh e dei condicions de vida. Ansin, la populacion totala de Mexic passèt de 15 a 25 milions d'abitants en 1519 a 1,5 a 3 milions d'abitants en 1568. De mai, en fòra d'aquel afondrament demografic, la conquista e l'evangelizacion entrainèron la destruccion dei culturas indigènas localas que son uei relativament mau conegudas en despiech de lor sofisticacion. Enfin, la demenicion dau nombre d'Indians necessitèt de trobar de solucions de remplaçament e favorizèt lo recors ais esclaus negres capturats en Africa.
Posteritat
Hernán Cortés fa partida dei conquistadors pus famós e es un cap militar reconegut en causa de l'amplor de sei victòrias. D'efiech, maugrat una inferioritat numerica clara, capitèt de comprendre rapidament la situacion politica mesoamericana e de l'esplechar a son profiech per véncer d'enemics poderós. Es ansin regularament celebrat en Espanha. Per exemple, lo país a emés un bilhet de banca portant un retrach de Cortés en 1992.
Districte de Wayanad
Lo districte de Wayanad (en malaialam, വയനാട് ജില്ല vayanāṭ jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Kalpetta.
Meneses de Campos
Meneses de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Gravon
Gravon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Rouvray (Iona)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gravon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Empencha
En aeronautica, l'empencha es la fòrça de traccion generada per un ensemble motopropulsor que pòt èstre un motor de reaccion o un ensemble motor-eliç.
Exemple
Una fusada es propulsada endavant per una fòrça d'empencha egala en magnitud, mas opausada en direccion, a la quantitat de movement dels gases accelerats de la cambra de combustion cap a la tuvièra. L'impulsion especifica de la fusada, es foncion del temps al qual la massa es expulsada, siá en tèrmes matematics: ont T (thrust en anglés) es l'empencha generada (fòrça), es lo rapòrt (ratio) de cambiament de massa respècte al temps (mass flow rate of exhaust), e v es la velocitat dels gases expulsats mesurada respècte a la fusada.
Musèu de la Musica
Musèu de la Musica qu'ei un arram de la Ciutat de la Musica de La Vileta a París e que ho inauguradas en 1995. Qu'amassa ua colleccion d'instruments de musica de totas las epòcas e sustot de mèstes com vriulons (e instruments tanhents) estradivaris, Amati, Guarneri e Vuilaume (dab sustot un exemplar de la soa octobassa) e piano d'Erard e de Pleyel o saxofòns d'Adolphe Sax.
Mafra (Portugal)
Mafra es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Granda Lisbona).
Ilocano
thumb|250px|Airal d'extension de l'ilocano (segon Ethnologue) L'ilocano (en ilocano: Pagsasao nga Ilokano) es una lenga austronesiana parlada a Filipinas. Es la tresena lenga mai importanta demograficament del país. Es parlada per mai de 9 milions de personas coma lenga nadiva e es emplegada coma lenga veïculara per de locutors d'autras lengas (pangasinan, ibanag, ivatan etc...) de l'airal.
Dialectologia
Existisson dos grands dialèctes en ilocano: l'amianan, que n'es lo dialècte septentrional, e l'abagatan, la varietat meridionala. Se diferéncian subretot per son biais de prononciar la letra -e-.
Vocalisme
Lo nombre de vocalas en ilocano pòt variar entre 5 vocalas (amianan) e 6 (abagatan)
Montlandon
Montlandon pòt essèr:
Jules Grévy
Jules Grévy (1807-1891) òme politic foguèt president de França entre 1879 e 1887.
Carles II d'Espanha
thumb|200px|right|Carles II per [[Juan Carreño de Miranda ]] Carles II, Carlos II de Austria (o Habsburgo), El Hechizado, (Madrid, lo 6 de novembre de 1661 - Madrid, lo 1 de novembre de 1700) foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 17 de setembre de 1665 dusca sa mòrt. En realitat sa maire, Mariana de Austria, governèt lo país de 1665 a 1675 pr' amor son paire, lo rei Felip IV, moriguèt en 1665 quora Carles II èra pichon.
Micieces de Ojeda
Micieces de Ojeda es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Carles II d'Espanha
Mariguèt amb María Luisa de Orleans (1679-1689) e amb Mariana de Neoburgo (1689-1700), mas aguèt pas cap de mainatge. Foguèt seguit per Felip V, lo reirefilh de sa sòr María Teresa de Austria e de Loís XIV de França.
Orlhac (omonimia)
Orlhac pòt designar:
Mandragòra
La mandragòra o (Mandragora officinarum) es una planta erbacèa vivaça, dels païses de l’entorn mediterranèu, apartenent a la familha de las solanacèas, vesina de la beladòna. Aquesta planta, rica en alcaloíds amb proprietats allucinogènas, acompanha fòrça legendas, los ancians li atribuissián de vertuts magicas extraordinàrias.
Descripcion
La raiç, bruna a l'exterior, blanca a l'interior, es du tipe pivotant, es sovent lignificat e pòt aténher fins a 60 a e unes quilogramas. Sa forma sovent antropomòrfa (sas ramificacions li fasent una mena de trachune uman), es a l'origina de fòrças legendas. Se destriava autrescòps de raices « masclas » e « femas », mas aquò a pas cap de realitat botanica, la planta essent pas dioïca. Las plantas d’edat s'enfonçant a mai d'un mètre dins la tèrra e son donc malaisida d’arrancar.
Las fuèlhas son grandas (al maxim de long), elipticas cap a obovalas, mòlas, de forma e de talha plan variablas. An un limbe entièr de bòrd sinuòs son espandidas en rosèta sul sòl.
La flòr ten una coròlla formada de cinc petals ligadas a la basa (campanulada) de 12- de long, de color blanca verdenca, blavenca o porpra. Las 5 etaminas son fixadas a la partiada inferiòra de la coròlla. La florason se debana de setembre a abril, seguent l'abondéncia de las pluèjas.
Espandiment
La mandragòra es originària del bacin mediterranèu : Africa del nòrd : Argeria, Marròc, Tunisia ; sud d’Euròpa : Itàlia, Grècia, anciana Iogoslavia, Espanha, Portugal e Orient Pròche : Palestina, Israèl, Jordania, Liban, Siria, Turquia, Chipre. Buta dins los bòscs dobèrts, las olivadas, los èrms e talvèras. Aquesta plant es venguda fòrça rara, quitament dins son airal d'origina. Las populacions son escapilhadas dins lo domèni e quitament vulnerablas, coma aquestas del nòrd d'Itàlia.
Cultura
La mandragòra demanda per se desvolopar un sol prigond, pas peiroses, frescs, mas pas tròp umids. Lo sol deu èsser fòrça ric. L'exposicion deu èsser solelhada.
La semenada se fa a la davalada, dins de pòts pro nauts, o en tèrra; lo substrat deu demorar fresc, e la germinacion, puslèu malaisida, se debana en març de l'an seguent. La planta demora al repaus en junh e julhet, totas las fuèlhas desapareisson alara (cal imperativament marcar lo luòc de las plantas s’es semenada en plena tèrra).
Proprietats farmacologicas
Los analisis de las diferentas partidas de la mandragòra mediterranèa donèron los alcaloíds tropanics : Los alcaloíds son gaireben totes d’estèrs d'un alcòl tropanic e d'un acid. L'alcòl tropanic pòt èsser: lotropanòl o l’escopanòl (= escopolina), un tropanòl epoxidat es a dire amb un pont oxigèn. Aquestes alcaloíds an la proprietat de se transformar pro aisidament los uns dins los autres.
Istòria de las cresenças
vinheta|Mandragòras mascla e fema. Manuscrit Dioscurides neapolitanus, Biblioteca Nazionale di [[Nàpols|Napoli, començament del sègle VII.]] A causa de la forma antropomòrfa de sa raiç, e de sos compausat alcaloíds psicotròps, la mandragòra foguèt associada dempuèi l'Antiquitat a de cresenças e de rituals magics.
Egipte anciana e Orient
Una planta representada sul tròn deToutânkhamon poiriá èsser una mandragòra mas aquesta planta essent pas indigèna en Egipte, aurià calgut que siá estat cultivada. Existís una longa tradicion, venent de l’Edat Mejana, consistissent a identificar a la mandragòra una planta citada dins la Bíblia, del nom de dudaim. Dins le trenten capítol de la Genèsi (complilhada vèrs -440), se fa mencion d'una planta nomenada dûda'îm dins lo tèxte ebriu. Lea, la primièra esposa de Jacòb, aviá arrestat de far d’enfants. Ruben, lor aïnat, pòrta a sa maire de dûda'îm. Raquel, sòrra de Lea, segonda esposa e preferida de Jacòb, demanda a sa sòrre de la li donar. Aquesta accepta pas qu'en cambi de passar la nuèch amb Jacòb, e Raquel consentís. Lea concebèt aqusta nuèch e faguèt naícer Issachar disent que Dieu li aviá donat son salari »,.
Lo tèrme de Dûda'îm pausa sempre lo problèma de sa traduccion als ermeneutas, a causa de sa proximitat amb David, DWD, Doud, « ben aimat »
Antiquitat
vinheta|La mandragòra. Dioscorid de Viena, sègle VI Los mètges grècs prescrivián la mandragòra contra la melancolia e la depression. Ipocrates, al sègle V AbC., conselhavan « A las gents tristas, malautas e que volen s'ofegar, fasetz prene lo matin en bevenda la raiç de mandragòra de dòsi mendre que se’n caldriá per causar lo deliri ».
A son discípol Xfnofont, Socrates parla ja dels efièchs sedatius de la planta,, ; Teofrastes, discípol d’Aristòtel, conta que la raiç cura las malautiás de pel e la gota e que las fuèlhas son eficaças per curar las ferridas. Sas proprietats sedativas essent conegudas que dich qu’es bona pel sòm.,,
Sul site turc de l'antica Magnesia del Meandre, d‘escavacions mostrèron un espaci reservat, dins l‘estadi de la ciutat, als preparators de pocions a basa de mandragòra, que donava als atlètas. Al sègle I EC, lo mètge grèc Dioscorides ne fa una descripcion : « I a una espècia fema, negra que se nomena tridaquias, qu’a de fuèlhas mas estrechas e pichonas que la lachuga, d'una odor pudenta e fòrta, escampilhadas sul sol, e tanben de « pomas » semblant a aquestas del sorbièr, jaune pallinel, d'una bona odor, ont dedins i a una grana semblant a aquesta de la pera… Las fuèlha de l'espècia mascla e blanca, que d’unes nomenon morion, son claras, grandas, largas e lissas coma aquestas de la bleda. Sas pomas son dos còps mai grossas, safranosas, largant una odor agradabla gaireben fòrta. Los pastres ne’n manjan e dormisson per un temps. Sa raíç est sembla a la precedenta, mas mai granda e blanca. Tampauc ten de camba… ».
Foguèt identificat l'espècia mascla o blanca coma Mandragora officinarum L. e l'espècia fema o negra coma Mandragora automnalis Bertol., espècia qu’es ara pas pus qu'una forma possibla de M. officinarum L.
Dioscorides enumèra fòrça malautiás que la mandragòra remèdia. Un veire d'una decoccion obtenguda fasent reduire la raiç dins de vin es util « quand se pòtas dormir, o per amortir una dolor veementa, o alara abanç de cauteritzar o copar un membre, per se gardar de sentir la dolor ». La raiç preparada amb de vinagre garís las inflamacions de la pel, amb de mel o d’òli, es bona contra las fissadas de sèrp, amb d’aiga, cura las escòfras e los abcesses. Lo chuc fa venir las menstruas e precipita las jasilhas. Prudentament, Dioscorides avertís contra la toxicitat de la planta « Pasmens, se cal gardar de’n beure de tròp, que [lo chuc] fariá morrir la persona ».
Teofrastes signala tanben de proprietats afrodisiacas e Dioscorides indica qu'èra utilizada per realizar de filtres.
A costat d’aquestas observacions fòrça pertinentas (coneissent ara los compausats actius de la planta), i a dins los tèxtes d'autras consideracions plan déconcertantas per nosaltres. Per exemple, Teofrastes nos indica que pendent la culhida cal
Per comprene aquestas practicas estranhas, devèm parlar l'istòrias de las sciéncias ellenas. Fòrça tèxtes sus las plantas que coneissèm de l'Antiquitat essent escrichas per de filosòfs, de naturalistas o de mètges. Los naturalistas estudiavan las quita plantas e insistissián sur l'importança de l'observacion. D'autras, coma los mètges, s'esfòrçan de concebre un apròche experimental permetent d'identificar coma cal las plantas e d'observar lors efièchs terapeutics suls malauts. La constitucion de domènis novèls de coneisséncia scientificas autonòmas se faguèt donc se liberant de la religion e de la mascariá. Mas après las conquistas en Orient Mejan d'Alexandre lo Grand al sègle IV AbC<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">. , la pensada magica mesopotamiana e egipciana faguèt una granda avançada en Grècia. « A partir del sègle III AbC. precisament, la seduccion de l'irracional jos de formas diferentas comença a realizar de damatges fins al dedins del mitan que s’interessa a las causa de la ment e a la coneissença del mond » (J. Beaujeu ).
Los mascs pensavan qu'existissián de ligams intims entre los diferents objèctes e los diferents èssers vivents. Per eles, las plantas son d’èssers animats dotats d'una alma, que, estrechament somesas a l'accion de divinitats o de fòrças astralas. Coma los mètges, desiravan curar los malauts mas avián un plan diferenta concepcion de la malautiá. Coma dich Guy Ducourthial « Consideran qu'a pas de causa naturala, mas qu'es enviada als umans per de divinitats per los castigar de lors decas. Per garir los individús malauts, pretendon poder contrénher aquestas divinitats a desviar l'influéncia nefasta que jògan entre eles, mas tanben « mestrejar » un cèrt nombre de plantas qu’a seleccionat, es a dire las sosmetre a lors injonccions e los obligar a abandonar lors proprietats per que ne poscan dispausar a lor grat. Per aténher los objectiu, devon complir un cèrt nombre de gèstes precises e sovent misteriós, prononciar d’incantacions e formulas secrètas e recitar de preguièras particularas, per exemple pendent la culhida de las plantas que cal realizar a de moments particulars ». Lo cercle traçat a l’entorn de la planta crea un espaci magicament enclaus, embarrant la planta e permetent al masc de ne venir mèstre. Los rituals magics donats per Teofrastes son utilizats per Plini lo Vièlh, mas Dioscoridee s'absten de’n parlar. Qu’es una planta magica, la mandragòra es nomenada kirkaia, en referéncia a la masca Circe. Los astrològs atribuiguèron la mandragòra al signe del Càncer(karkinos), que regís lo còrs uman del pitre al ventre. Ne resulta que contraròtla la mèsla, organ responsable de las pujadas de melancolia.
Edat Mejana occidentala
vinheta|Arracatge d'una mandragòra. Manuscrit Tacuinum Sanitatis, Bibliotèca nacionala de [[Viena (Àustria)|Viena, v. 1390.]] Lo ritual d'arracatge de la mandragòra cambia al començament de l’Edat Mejana e quitament tanben abans en Palestina. Lo culhador de mandragòra qu’entend lo crit espantós que brama la planta a l'arrancar del sol pòt s’embaujar e ne morrir. Se recomanda alara de se tapar las aurelhas amb de cera, de la ligar a un can e atirar l'animal al luènh, la malediccion cairà atal sus l'animal. Los tèxtes apondon « qu’aquesta raiç ten en se una tala poténcia divina que, quand es extracha, al mèsme moment, tua tanben lo can » (Herbarius Apulei, 1481). Le Quellec fa venir aquesta tradicion del començamet del sègle VI. En l'an 520, le manuscrit de Dioscorides de Viena es illustrat de doas miniaturas que se vei una raiç de mandragòra ligada al còl d'un can mòrt, cai badanta.
Las precaucions pendnet la culhida son tanben descrich dins los escrichs de Paracelse (1493–1541). Per se procurar la raiç de mandragòra tan perilhosa, caliá de rituals magics. Aqueste qu’arranca la mandragòra sens precaucion, se ven pas baug ausissent los brams de la planta, serà seguit per sa malediccion.
Segon los diferents escrichs descrivent los rituals, se sap que se debanavan las nuèchs de luna plena. Las mandragòras que butan al pe de las forcas se las agradavan que se disián qu’èran fecondadas per l’espèrma dels penjats, lor balhavan vitalité, mas aquestas plantas de las plaças de tortura o de cremacion fasián tanben l'afar. De « prèires » traçavan amb un ponhal ritual tres cercles a l’entorn de la mandragòra e cravavan enseguida per sortir la raiç, la ceremonia essent accompanhada de preguièra e litanias. Una joventa èra plaçada al costat de la planta per li far companh. Tanben se pasava una còrda a l’entorn de la raiç e se ligava l’autre tèrme al còl d'un can negre atalentat que s’exicitava al son del còr. Los prèires cridavan alara al luènh lo can per que tirant sus la còrda arranque la planta. La planta brama pendent l'arrancatge un crit d'agonia insostenible, tuant l'animal e l'òme pauc alunhat de las aurelhas pas tampadas de cera. La raiç vengava magica après lavatge, maceracion e maduracion en linçòl ; representava segon la teoria de la preformacion, l'esbauç de l'òme, « òme pichon plantat » o homonculus. Atal vesiada, demorava fidèla per sempre a son mèster gausissent d'un talisman balhant santat, feconditat e prosperitat prodigiós. Èra venguda fòrça cara a causa del risc a la culhida, aitant mai que la forma èra umana, de preferéncia sexuada per la preséncia de matas plan dispausadas. La celebritat d’aquesta planta ten a la convergéncia de dos factors: de raices antropomorficas eissida de la pichona grana d’òmes penjats, la destinant, segon la teoria de las signaturas, a de pocions e filtres magics dels mascs; un taus en alcaloíds poderosame allucinogèns (Atropina, iosciamina, escopolamina, etc.), permetent a las mascas de volar mercé a lor escoba magica. De notar qu'a l’Edat Mejana, epòca ont la penjament es comuna, es possible qu’aquesta planta nitrofila se desvolopava sota la forca, mercé a l'azòt portat per l’espèrma dels penjats qu’un escanament violent provocavan un giscle ultim.
En Euròpa, se fa a partir del sègle IX dins la literatura medicala la descripcion de narcòsi per inalacion d'une « esponga soporifica » (« spongia soporifera »). Un ensems de receptas anant del sègle IX al XVI e venent de diferents païses es conegut. Fòrça d’aquestes s’encontran dins de manuals de quirurgia e d’antodotaris. La mai anciana coneguda es aqueste de l'Antidotaris de Bamberg, Sigerist ; conten de l'òpi, de mandragòra, de ciguda aquatica e de jusquiam. Al sègle XII, a l’escòla de medecina de Salèrn, Nicolaus Praepositus, presicava tanben dins son Antidotarium l'usatge d'una esponga soporifica dins una operacions quirurgicalas. Èra banhada d'una mescla de jusquiam, de chuc d’amora e de lachuga, de mandragòra e d’èura.
Començament de l'epòca modèrna
vinheta|Mandragora officinarum, Nicolas Robert, per lo Recuelh dels velins de la Bibliotèca de Loís XIV, 1676, BNF Se trapa tanben a vegada la mandragòra, la beladona e lo jusquiam dins la composicion d'enguents utilizats per las mascas. Una cresença plan espandida als sègles XVI e XVII, desiá que las mascas s'onchavan lo còrs d'un enguent abans de s'envolar dins los aires, a caval sus una escoba o un forcat, per anar al sabbat. Se suggerís que los efièch dels psicoactius aurián estat mai intenses se l’enguent aviá estat introduch dins la vagina, amb un pal o d’un margue d’escoba.
Las accuzacions que menavan las mascas al lenher contenián dos compausants: los maleficis e lo pacte amb lo Diable. L'accion judiciària se dobrissiá sus un planh pels maleficis repetits d'una emmascaira qu’èra censada provocar la mòrt de recents nascuts, far caire la granissa sus las culhidas, etc. L'accuzacion d'assisténcia al sabbat apareissiá mai tard, quand los jutges ecclesiastics prengavan lo dossièr. A l’epòca, totòm cresiá al Diable. Fasiá pas cap d'un dobte, que conclusissent un pacte amb lo Diable, la masca podava complir de maleficis de crénher e obrar a la roïna de la Glèisa e de l'Estat. De desenas de millièrs de mascs e mascas foguèro enviats al lenhièr en plena consciéncia de las autoritats. Sols unes scientifics e mètges umanistas denoncièron aquestas persecucions e ausèron sosténer que lo sabbat èra pas qu'una illusion.
Ashlynn Brooke
vinheta Ashlynn Brooke (Choctaw, Oklahoma, 14 d'agost de 1985) es una anciana actritz pornografica americana.
Amadora
Barreiro es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Granda Lisbona).
Associacion Esportiva de Mónegue Basquet Club
L'Associacion Esportiva de Mónegue Basquet Club (tipicament en francés: AS Monaco Basket) es un club de basquetbòl fondat en 1928 e basat a Mónegue. Lo club participa en la liga Pro A francéa. Jòga a domicili dins la Sala de Gaston Médecin qu'ofrís 3 000 plaças.
Saint-Sylvestre-Cappel
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
.
Istòria
Al lo vilatge se trucava Hillewaertscappel. Pren lo sieu nom actual vèrs 1538.
Au le village s'appelait Hillewaertscappel. Il prend son nom actuel vers 1538.
Cacalacà
thumb|250px|Primièra pagina del numèro 26 de Cacalacà (1917) Cacalacà èra un jornal occitan de Cevenas qu'existiguèt de 1916 a 1936. Foguèt creat e dirigit per l'escrivan alesenc Joan Castanha que n'escriviá la màger part dels articles jos divèrses pseudonims.
Hermann Staudinger
Hermann Staudinger (n. en 1881, m.1965) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1953.
Saint-Souplet
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Sant Souplet-Escaufourt a situat sus la rota départementale 115. Fa partida del costat del Cateau-Cambrésis, a 6 km del Cateau, 30 km al sud-es de Cambrai e a 86 km de Lille.
Situat al sud del Cateau-Cambrésis e al lindal del Avesnois, lo vilatge de Sant-Souplet a environat pels païsatges naturales del Enaut : de pradas vorejades de barralhas bocagères e vastes estendudas de camps conreats. S'estend la longitud de la Selle, riu #que pren la siá font a Molain en la Aisne e serpente sus près de 50 quilomètres en lo Departament del Nòrd. De nombrosas espècias de arbres son presenta sus los sieus marges, #que domina lo glèisa de briques del pòble.
Saint Souplet-Escaufourt est située sur la route départementale 115. Elle fait partie du canton du Cateau-Cambrésis, à 6 km du Cateau, 30 km au sud-est de Cambrai et à 86 km de Lille.
Situé au sud du Cateau-Cambrésis et au seuil de l'Avesnois, le village de Saint-Souplet est entouré par les paysages naturels du Hainaut : prairies bordées de haies bocagères et vastes étendues de champs cultivés. Il s'étend le long de la Selle, rivière qui prend sa source à Molain dans l'Aisne et serpente sur près de 50 kilomètres dans le Département du Nord. De nombreuses espèces d'arbres sont présentes sur ses berges, que domine l'église de briques du village.
Cartagena (Colómbia)
Cartagena o Cartagena de Indias es la capitala de la província de Bolívar, en Colómbia. Es situada dins lo litoral de la Mar Cariba.
Sa populacion totala èra estimada a 895,400 personas en 2006. Sa superfícia totala es de 572 km².
thumb|500px|left|Bocagrande, Cartagena.
Sent Amanç (Charanta Occitana)
Sent Amanç (Saint-Amant-de-Bonnieure en francés) es una anciana comuna de la Charanta Occitana. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region Novela Aquitània. Lo 1er de genier de 2018 fusionada emb Senta Colomba e Sent Angeu dins la comuna novela de Vau de Boniura.
Geografia
Sent Amanç se tròba dins la Charanta Lemosina au limite sud de Rufequés. Confronta Òrta e Tardoira.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Plan Vigipirata
vinheta|280x280px|Plan Vigipirata en gara d'Estrasborg, lo 19 d'agost de 2013 ( 16e batalhon de caçaires). Lo plan Vigipirata es un de las aisinas del dispositiu francés de luta contre lo terrorisme. Se situa dins lo camp de la vigilància, de la prevencion e de la proteccion. Pòt èsser perlongat per d’autres plans governamentals dins lo camp de l'intervencion.
Gilley
Gilley es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Gilley Es la capitala economica del Saugeais.
Gilley est la capitale économique du Saugeais.
Maserati
Maserati es una marca d'automobilas creada en 1914 a Bolonha (Itàlia) per Alfiero Maserati e sos fraires.
(651) Antikleia
(651) Antikleia es un asteroïde de la cencha principala descobèrt lo 4 d'octobre de 1907 per l'astronòm alemand August Kopff. Sa designacion provisòria èra 1907 AN.
Telde
Telde es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
(652) Jubilatrix
(652) Jubilatrix es un asteroïde.
Picauville
Picauville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alexis Texas
thumb|Alexis Texas (2010) Alexis Texas (nascuda Thea Alexis Samper a Panamà lo 25 de mai de 1985) es una actritz e realizatritz pornografica americana.
Oberon (luna)
Oberon, tanben sonat Uranus IV, es lo mai alunhat dels grands satellits naturals d'Uranus. Es lo segond satellit d'aquela planeta tant per la talha que per la massa e lo noven del Sistèm solar en massa. Descobèrt per William Herschel en 1787, Oberon ten lo nom d'un personatge de la pèça de Shakespeare Sòmi d'una nuèch d'estiu. L'orbita a l'entorn d'Uranus es parcialament situada en defòra de la magnetosfèri d'Uranus.
Oberon es constituït de glaç e de ròca en quantitats aproximativament egalas. Lo satellit es probablament diferenciat en un nuclèu rocós e un mantèl glaçat. Un jaç d'aiga liquida poiriá èsser present a l'interfàcia entre lo nuclèu e lo mantèl. La susfàcia d'Oberon, qu'es escura e leugièrament roja, sembla èsser estada principalament modelada pels impactes d'asteroïdes e de cometas. Es cobèrt de nombroses cratèrs d'impactes, d'unes qu'atenhon fins a   de diamètre. Oberon a probablament conegut un episòdi de resurfaçatge endogèn que tornèt cobrir las mai ancianas susfàcias fòrça craterizadas. Puèi, l'expansion de l'interior a engendrat sus la susfàcia d'Oberon un ret de gòrjas e d'escarpaments de falhas. A l'exemple de totas las lunas magèrs d'Uranus, Oberon s'es probablament format a partir del disc d'acrecion qu'enrodava Uranus tot bèl just après la formacion de la planeta.
Lo sistèm uranian es estat estudiat pas qu'un còp, per la sonda Voyager 2 en genièr de 1986. Voyager 2 fotografièt mantes imatges d'Oberon, permetent aital de cartografiar mai o mens 40 % de la susfàcia d'aquela luna.
Descobèrta
Oberon foguèt descobèrt per William Herschel l'11 de genièr de 1787, lo meteis jorn que Titània, la luna mai granda d'Uranus. Herschel senhala en seguida la descobèrta de quatre satellits de mai, mas que se son revelats èsser d'errors d'observacion. Per las cinquanta annadas seguentas la lor descobèrta, Titania e Oberon seràn pas observats per un autre astronòm que non pas Herschel, malgrat qu'aqueles satellits pòscan en 2008 èsser observats de la Tèrra amb un telescòpi amator de tria.
Oberon foguèt inicialament designat coma « lo segond satellit d'Uranus » e, en 1848, recebèt la designacion Uranus II per William Lassell, malgrat qu'aja de còps que i a utilizat la numerotacion de William Herschel (ont Titània e Oberon son II e IV). En 1851, Lassell atribuiguèt finalament als quatre satellits coneguts las chifras romanas en foncion de lor alunhament de la planeta e dempuèi Oberon es sonat Uranus IV.
Totas las lunas d'Uranus son nomenadas segon de personatges de las òbras de William Shakespeare o d'Alexander Pope. Oberon, rei de las fadas dins diferentas legendas, es un personatge màger de la pèça Sòmi d'una nuèch d'estiu. Los noms dels quatre satellits d'Uranus son estats suggerits pel lo filh del Herschel, John, en 1852, a la demanda de William Lassell, que, l'annada precedenta, aviá descobèrt las daos lunas de mai, Ariel e Umbriel. <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence.">L'adjectiu derivat de Obéron es «  <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence.">oberonian  <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence.">» .[réf. <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">necessari]
Orbita
Oberon es en orbita a l'entorn d'Uranus d'una distància de mai o mens 584 000. Es lo mai alunhat dels cinc grands satellits de la planeta. L'excentricitat e l'inclinason respècte a l'equator d'Uranus de l'orbita d'Oberon son feblas. Oberon es en rotacion sincròna a l'entorn d'Uranus, es a dire que son periòde orbital e son periòde de rotacion an la meteissa durada de mai o mens 13,5 jorns ; sa fàcia en regard de la planeta es totjorn la meteissa.
Una proporcion significativa de l'orbita d'Oberon es situada en defòra de la magnetosfèri d'Uranus. Sa susfàcia es doncas de còps que i a dirèctament tocada pel vent solar. L'emisfèri rèire (es a dire opausat al movement orbital) dels satellits, dont l'orbita es entièrament situada al mitan de la magnetosfèra de la planeta, es influenciat pel plasma magnetosfèric qu'es en rotacion amb la planeta. Aquel bombardament pòt conduire al escurament dels emisfèris rèires, coma es lo cas per lo demai de las lunas d'Uranus.
L'axe de rotacion d'Uranus essent fòrça fòrtament inclinat pertocant son plan orbital, sos satellits, que son en orbita sus lo plan equatorial, coneisson de cicles sasonièrs extrèms. Los pòls nòrd e sud de Oberon an de cicles de 42 ans d'esclairament continú, puèi de nuèch de longa. Totes los 42 ans, durant los equinòccis d'Uranus, lo plan equatorial d'aquela planeta se confond amb aquel de la Tèrra. Las lunas d'Uranus se pòdon a aquela ocasion ocultar las unas las autras, coma l'ocultacion d'Umbriel per Oberon que s'es produsida lo 4 de mai de 2007 e durèt sièis minutas.
Composicion e estructura intèrna
Obéron es la segonda mai granda e la segonda mai massisa de las lunas d'Uranus après Titania, e la novena mai granda luna del Sistèma solar. La densitat elevada de Obéron (1,63 g/cm3), superiora a aquela dels satellits de Saturne per exemple, indica qu'es constituit en proporcions aperaquí egalas de glaç d'aiga e d'un material dens autre que lo glaç. Aquel material poiriá èsser compausat de rocasses e de materials carbonacae demest los quals d'unes compausats organics de massa elevada. Las observacions espectroscopicas an mostrat la preséncia d'aiga glaçada cristallina a la susfàcia del satellit. Los raias d'absorcion del glaç son mai intenses sus l'emisfèri rèire de Obéron que sus son emisfèri abans. Es lo contrari de çò qu'es observat sus lo demai de las lunas d'Uranus, ont l'emisfèri abans presenta de tralhas d'aiga mai importantas. La rason d'aquela asimetria es desconeguda, mas poiriá èsser la seguida al bombardament per de particulas cargadas de la magnetosfèri d'Uranus qu'es mai important sus l'emisfèri abans. Las particulas energeticas an tendéncia a usar lo glaç, a descompausar lo metan present dins lo glaç jos forma d'idrate e a assombrir lo demai dels compausats organics, daissant un escur residu ric en carbòn a la susfàcia.
Obéron poiriá èsser diferenciat en un nuclèu rocós enrodat d'un mantèl glaçat. S'es lo cas, lo rai del nuclèu ( ) seriá de mai o mens 63 % d'aquel del satellit, e sa massa de mai o mens 54 % d'aquela del satellit, valors que dependent de la composicion del satellit. La pression al centre d'Oberon es de mai o mens 0,  (5 ). L'estat fisic del mantèl de glaç es desconegut. Se lo glaç conten pro d'ammoniac o d'autres antigels coma de sals dissòlgudas, Oberon poiriá possedir un jaç oceanic liquid a la frontièra entre lo nuclèu e lo mantèl. L'espessor d'aquel ocean, s'existís, seriá inferiora a   e sa temperadura de mai o mens 180 K. Pasmens, l'estructura intèrna d'Oberon depend fòrtament de son istòria termica, qu'es mal coneguda en 2009.
Geologia
vinheta|Un imatge recreat per ordenador d'Oberon en color artificiala. La region a man esquèrra (lissa) a pas jamai estada fotografiada per una sonda. Lo mai grand cratèr que lo fons es escur es Hamlet. Lo cratèr Othello es en bas a man esquèrra d'aqueste e Mommur Chasma naut a man esquèrra. Oberon es la segonda luna mai escura après Umbriel demest los grands satellits d'Uranus. Sa susfàcia presenta un fòrt efièch d'oposicion : sa reflectivitat demesís de 31 % per un angle de fasa de 0° (albedo geometric) a 22 % per un angle de mai o mens 1°. Obéron a un flac albedo de Bond (tanben sonat albedo global o albedo planetari) de mai o mens 14 %. Sa susfàcia es en general leugièrament roja, levat los depauses d'impacte recents, que son espectralament neutres (es a dire gris) o leugièrament blaus. Obéron es lo mai roge dels satellits d'Uranus. Los emisfèris rèires e abans son asimetrics : l'emisfèri abans es mai roge que l'emisfèri rèire que conten mai de material roge escur. La coloracion roja de las susfàcias poiriá èsser la seguida al bombardament de las susfàcias d'Oberon per de particulas cargadas e de las micrometeoritas eissidas del mitan espacial sus d'escalas de tempses de l'òrdre de l'edat del Sistèma solar. Pasmens, es mai probable que l'asimetria de color de Titania siá deguda al depaus de material roge venent de las parts extèrnas del sistèma uranian (benlèu dels satellits irregulars) que se seriá principalament depausat sus l'emisfèri abans.
Los scientifics an identificat dos tipes de caracteristicas geologicas sus Obéron : los cratèrs d'impactes e los chasmata (falhas). Las susfàcias ancianas de Obéron son las mai cratérisadas de totas las lunas d'Uranus. La densitat de cratèrs es pròche de la saturacion, es a dire que la formacion de nòus cratèrs es contrebalancat per la destruccion de cratèrs mai ancians. Lo diamètre dels cratèrs debuta de qualques quilomètres fins a 206 quilomètres pel mai grand cratèr conegut, Hamlet. Fòrça dels grands cratèrs son entornejats per de ejectas d'impactes brilhants (de rais de glaç relativament fresc). Los pondes dels mai grands cratèrs, Hamlet, Othello e Macbeth, son compausats de materials fòrça escurs depausats après lor formacion. Una montanha d'una altitud de mai o mens   es estada observada al sud-èst sus d'unes imatges de Voyager 2. Poiriá èsser lo pic central d'un bacin d'impacte (es a dire d'un grand cratèr d'impacte) d'un diamètre de mai o mens  .
La susfàcia d'Oberon es percorreguda per un sistèma de falhas, que son pasmens mens espandidas qu'aquelas de Titania. Los canhòns son benlèu de falhas normalas o d'escarpaments de falhas, que pòdon èsser ancians o recents. Los escarpaments travèrsan los depaus brilhants d'unes cratèrs vièlhs ; lor formacion es doncas posteriora a la dels cratèrs. La mai granda falha d'Oberon es lo Mommur Chasma.
La geologia d'Oberon es estada influenciada per dos fenomèns màgers : la formacion de cratèrs d'impactes e lo resurfaçage endogèn. Lo primièr procès existís dempuèi la creacion d'Oberon e es a l'origina de son aparéncia actuala. Lo segond, lo resurfaçage endogèn, foguèt actiu durant qualque temps seguent la formacion de la luna. Aquelas processes endogèns èran principalament de natura tectonica e son responsablas de la formacion dels canhòns, d'immensas crebassas dins la crosta glaçada. Las craquelure recòbran una part de las mai ancianas susfàcias de Obéron. Aqueles fendilhas son degudas a l'expansion de Obéron per un factor de mai o mens 0,5 %. Aquesta se produsiguèt en doas fasas, menant a la creacion de las vièlhas falhas e de las joventas falhas.