Sègle_XIV
Sciéncias e tecnicas
1304 : data d'escritura dau document pus ancian escrich en arabi que menciona e depinta l'utilizacion d'un canon. 1312 : publicacion per lo mètge francés Henri de Mondeville (1260-1320) d'un obratge dich Cirurgia sus lei tractaments e l'anatomia. Premiera òbra medicala en francés, aqueu libre aguèt un succès important e una lònga influéncia. 1315 : realizacion d'una disseccion publica a Bolonha per lo mètge italian Mondino dei Luzzi. Aquò suscitèt un interès important per l'anatomia en Euròpa. 1319 : premiera utilizacion d'un canon sus lo continent europèu. 1327 : premiera fabricacion d'una arma de fuòc en Euròpa. 1330 : per lo premier còp en Euròpa dempuei la fin de l'Antiquitat, un sabent, lo bizantin Nicèfor Gregoras, capitèt de calcular d'un biais precís un eclipsi solara totala (16 de julhet). 1345 : mencion de l'utilizacion de molins de vent en Olanda per accelerar l'assecament de tèrras. 1348 : resolucion d'equacions liadas au desplaçament de còrs aguent una velocitat uniforma per lo sabent anglés Richard Swineshead. Aquò foguèt publicat dins una tiera de tractats dichs Liber calculationum (« Libres de calcul » en occitan). 1357 : en França, redescubèrta de la teoria de l'impetus per lo prèire francés Jean Buridan (vèrs 1295/1300 -1358). Basat sus l'estudi dau git d'un objècte, postulava la transmission de la fòrça dau gitaire a l'objècte per explicar la perseguida dau movement après la rompedura dau movement e avans son aplant per la resisténcia de l'èr. De mai, Buridan postulava que la quantitat d'impetus transmesa foguèsse despendenta de la massa de l'objècte. Ansin, un objècte leugier aviá una velocitat de desplaçament pus febla qu'un objècte pesuc. 1363 : acabament de l'escritura de Chirurgia Magna (« Granda Cirurgia » en occitan), obratge dau cirurgian occitan Gui de Chaulhac (vèrs 1298 - 1368). Devesit entre una partida teorica e una partida practica, aqueu tractat depintava de tecnicas d'anestesia, d'operacions cirurgicalas e divèrsei malautiás. Venguèt lo classic de la medecina medievala. 1369 : acabament de la redaccion dei Memòrias per l'emperaire Joan VI Cantacuzèn. Aqueu trabalh fa partida dei darriereis òbras majoras dau corrent istoriografic de la literatura bizantina. 1370 : invencion d'un tipe novèu de seringa per lo mètge anglés John Arderne. 1377 : premiera utilizacion eficaça d'un canon sus un prat batalhier en Euròpa. 1377 : formulacion de l'ipotèsi d'una rotacion de la Tèrra a l'entorn de son axe per l'evesque e erudit francés Nicole Oresme. Pasmens, son autor trobèt ges de solucion per verificar son idèa. 1377 : premiera adopcion de lèis de quarantena per la Republica de Ragusa per s'aparar còntra lo risc d'epidemia liat au comèrci maritim (→ 1383). 1377 : dins la premiera seccion de « Sus la civilizacion en generau » dei Muqaddima (« Prolegomens de l'istòria universala » en occitan), l'istorian e filosòf arabe Ibn Khaldun (1332-1406) utilizèt la teoria dei climats per depintar lo caractèr generau deis òmes. 1383 : introduccion dau principi de la quarantena dins lo pòrt de Marselha. Après la Republica de Ragusa en 1377, aquò illustrèt lei progrès dins la prevencion deis epidemias a la fin de l'Edat Mejana en Euròpa.