cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sètge de Bigaròca
Lo sètge de Bigaròca es una dei premieras batalhas de la Crosada deis Albigés en 1209. Opausèt la garnison dau castèu fidèla au còmte de Tolosa Ramon VI a una tropa de crosats de nobles e d'evesques gascons e auvernhés. S'acabèt per la presa dau castèu per lei Crosats que poguèron contunhar lor campanha e prendre per la seguida Cassanuèlh.
Juan de Zúñiga Avellaneda y Bazán
thumb|Juan de Zúñiga Avellaneda y Bazán Juan de Zúñiga Avellaneda y Bazán (1551 – lo 4 de seteme de 1608) que ho un nòble, militar, e òmi d'estat espanhòl au servici de Felip II d'Espanha puish de Felip III.
Que lutè dens los rengs espanhòus durant la Rebellion de la Alpujarras puish en Italia.
Après que vadó vicerei de Catalonha e de Nàpols e tanben president de la Junta de Castelha.
Sent German daus Fossats
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son, per luec:
Kugama
Lo kugama (o wam) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria.
Localisacion
Lo kugama es parlat dins las zònas de govèrn local de Mayo-Belwa e de Fufore, dins l'estat d'Adamawa.
Felipe Molas López
Felipe Benigno Molas López (1901-1954) dentista e òme politic, foguèt president de Paraguai entre 27 d'abril e 11 de setembre de 1949
Cens (drech senhorau)
Lo cens es un terme liat a l'estructura economica daus sistemas politics feudaus que designa 'na redevença  annala, fonziera e perpetuala qu'es deguda per 'queu que possedís la proprietat utila d'un fons a 'queu que ne possedís la proprietat eminenta, apelada senhoriá. Lo censitari es generalament rotier, mas pòt tanben èsser nòble o eclesiastic. La proprietat pòt consistir en 'na terra, 'na parcela bastida dins 'na vila, un molin o 'na barca sus 'na ribiera, un peatge sus un chamin, dau bestiau emb un drech de pasturatge, mas tanben un domeni important coma un priorat. Lo recebedor dau cens es totjorn considerat coma nòble.
En balhant lo cens, lo censitari reconeis simbolicament èsser assubjectit au senhor; en recebent lo cens, lo senhor confirma son obligacion d'assegurar au censitari 'na possession justa e pasibla. La convencion entre lo censitari e lo senhor fai l'objecte a chada mutacion, de 'na o de 'na  o  quand es un cens rotier, mas tanben daus còps un omenatge se lo domeni es nòble.
Fromelennes
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Albin-de-Vaulserre
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ullastrell
Ullastrell es una comuna catalana de la comarca del Valés Occidental. Se coneis tanben tradicionalament pel nom de Ustrell. En mai de la capitala municipala compren los nuclèus de Can n'Amat, Can Cabassa e Urbanizacion Can Palet.
Se tròba estendut a l'esquèrra de la riera de Gaià, al limit amb lo Baix Llobregat. Lo territòri es suaument ondulat e cobèrt en partida de bòsc.
Eccles
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
.
Montigny-sur-Canne
Montigny-sur-Canne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
La municipalitat a traversat per la riu la Baston afluente de la Aron doncas jos-affluente de la Loire.
La commune est traversée par la rivière la Canne affluente de l'Aron donc sous-affluente de la Loire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sètge de Besièrs (1209)
Lo sètge de Besièrs (o lo chaple de Besièrs) es una batalha que se debanèt lei 21 e 22 de julhèt de 1209 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt l'armada principala de la Crosada a la garnison de la ciutat. La batalha foguèt lo premier combat d'importància de la guèrra. Foguèt causat per lo refús de la vila de desliurar ai Crosats una lista d'abitants sospichats de catarisme. Ben protegida per sei barris, Besièrs teniá una garnsion e de resèrvas de manjar importantas enterin que lo vescòmte de Trencavel concentrava sei fòrças a Carcassona per atacar lei Crosats enceuclant la vila. Pasmens, lo 22 de julhèt, una temptativa de sortida per d'abitants s'acabèt per un desastre e lei Crosats capitèron d'intrar dins la vila. La populacion e la garnison foguèron massacradas e una partida granda de la vila foguèt cremada.
Sobre héroes y tumbas
thumb|200px|Huèita deu còs de Juan Lavalle per [[Humahuaca]]Sobre héroes y tumbas (en occitan "Suber eròis e tombèus") qu'ei un roman de l'escrivan argentin Ernesto Sabato e publicat a Buenos Aires en 1961 en çò d'Editorial Sudamericana.
Lo punt de partir qu'ei lo personatge de Martín Castillo, un gojat de 19 ans qui entra dens la vita e qui hè la coneishença d'Alejandra Vidal Olmos (e tanben deu son pair Fernando), ua gojata, darrèra d'ua familha oligarquica e anciana. Los sovièrs de l'istòria de la soa familha que hèn remontar au temps de la debuta de las guèrras civilas argentinas enter Unitaris e Federaus e mei que mei au fusilhament deu generau Manuel Dorrego e a la huèita deus partisans deu generau Juan Lavalle (considerat com responsable deu fusilhament de Dorrego) dab lo son cadavre en decomposicion.
Dehens la narracion deu roman apareish lo "Rapòrt suus cècs" (Informe obre ciegos) escrivut per Fernando e qui constitueish un tròç de paranòia suber lo hèit que los cècs e formarén ua societat parallèla plea d'òdi contra la societat.
Bibliografia
Sabato, Ernesto. Sobre héroes y tumbas. Buenos Aires : Editorial Sudamericana, 1965.
Melleray
Melleray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sheikh Hasina Wazed
thumb|250px|Sheikh Hasina Wazed a Londres en 2011
Sheikh Hasina Wazed (en bengalin: শেখ হাসিনা; Tungipara, Bangladèsh, 28 de setembre de 1947) es una politiciana bangladeshia. Es dempuèi genièr de 2009 l'actuala primièra ministra de Bangladèsh.
Langoiran
Langoiran o Lengoiran (Langoiran en francés) es una comuna bordalesa, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Aquera comuna garonesa de l'Entre Duas Mars a tres entitats de populacion principalas : la vila, situada près dau pòrt e a un cairehorc de rotas, que fòrma una aglomeracion damb Lo Torne, Lo Pè dau Castèth (fòrma supausada), près de la RD 10, en direccion de Lestiac e lo Haut Langoiran, qu'èra l'ancian borg, sus la RD 240, en direccion de Capian. I a tanben un vilatge dau nom de Saint-Orens (en francés), sus la RD 240 tanben.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Logoira, Logoram, aus sègles XI-XIII, Lagoiran, en 1263, Lagoyran, en 1273, dominus de Legoran, en 1273, castro de Legoiran, en 1273, parrochiis de Legoyran, en 1273, Legoyrano, en latin, en 1299, seigneur de La Goyran, en 1307-1317, ''cap. de Langoyrano arch. Benaugensis, cap. de Lingonrano arch. Benaugensis, en latin, en 1326, cap. de Logoyrano, en 1342 e en 1361, Langouyran'', sus una mapa dau sègle XVII.
Dauzat explica Langoiran per un nom galloroman *Lingorius, dau gallés Lingo, etnic [un nom que marca l'origina, dau pòble daus Lingons], o una varianta dau nom gallés Licorius, damb lo sufixe -anum. Delamarre va un pauc dens lo sens de Dauzat : un nom celtic d'òme *Lingorios, damb lo sufixe celtic -ānon. Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, causisson lo mot latin langurium, « sòrta de lusèrt », que seré vengut un nom d'òme. Bénédicte Boyrie-Fénié era medisha òpta per un cognomen inatestat *Longurius, explicable per lo nom comun longuriu(m), « longa pèrga », seguit dau sufixe latin -anu(m). *Longurianum pòt menar a Logoyran- per passatge de iòd a la sillaba precedenta (*Longuryano > *Longoyrano) e per dissimilacion de nasalas (i a duas n dens lo mot, un s'amudit). Pui Logoiran es comprés coma Lo Goiran damb article, çò que mena a La Goiran, Le Goiran.
Una dificultat de l'explicacion es que tots los toponimistas parten d'una prumèira sillaba damb la nasala n (Ling-, Lang-, Long-), çò que fòrça a supausar que las fòrmas pus ancianas aurén perduda aquera nasala (Logoiran, etc) (çò que s'explica), mes la nasala tòrna paréisher miraculosament après : Langoiran. Una autra es que totas las explicacions utilizan un nom de persona inatestat, çò que l'asterisque indica. Sol Dauzat prepausa lo nom gallés Licorius, latinizacion de Licorios, sense nasala a la prumèira sillaba, que permet pas, pr'aquò de passar dirèctament a Logoiran. Mès aqueth nom es atestat ? Xavier Delamarre lo cita pas dens sa lista de noms gallics.
Saint-Ourens
La mapa de Cassini pòrta St Aurens. *Sent Aurenç es benlèu la fòrma autentica d'aqueth toponime. La devocion a Orentius, avesque d'Aush au sègle V, s'espandís pas gaire hòra de las tèrras armanhaquesas o tolosanas (i a un Sant Orenç en Bassa Ribagorça, mès aqueth territòri hit partida dau Comtat de Tolosa). La possibilitat d'un nom de persona, eth medish nom d'origina (d'una persona neishuda en un lòc nommat Sent/Sant Orenç) es mèi probabla qu'una anciana glèisa vodada a aqueth sent.
Catastròfa naturala
Una catastròfa naturala es un fenomèn brutau d'origina naturala qu'entraïna de destruccions importantas sus un territòri durant un temps donat. N'existís de tipes variats, generalament d'origina meteorologica ò geologica, coma leis inondacions, lei ciclòn tropicau, lei tornados, leis avalancas, lei secaressa, leis erupcions volcanicas ò lei tèrratrems. Lei degalhs causats per aquelei catastròfas son multiplas. Pòdon destrurre lei recòltas, leis infrastructuras e lei construccions. Son tanben capablas de tuar, dirèctament ò indirectement, de centenaus de miliers de personas.
Baa (lenga)
Lo baa (o kwah) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. Lo nom kwah es en fach aquel d'un dels dos vilatges baa.
Catastròfa naturala
Definicion
La definicion precisa d'una « catastròfa naturala » es donc generalament inscricha dins la lèi. En Occitània, la pus frequenta es aquela definida dins l'article L.125-1 dau Còdi deis Asseguranças francés que considèra leis efiechs d'una catastròfa naturala coma  « lei daumatges materiaus dirèctes [...] aguent per causa determinanta l'intensitat anormala d'un agent naturau ».
Inondacion
thumb|right|[[Fotografia d'una venguda deis aigas a Someire.]]
Una inondacion (ò venguda deis aigas) es una submersion temporària d'un endrech per d'aiga liquida. Pòu aver de formas multiplas coma lo desbordament d'un riu, lo regolament dei precipitacions, la remontada d'un jaç freatic ò l'envasiment d'una zòna litorala per la mar. Es un risc ancian per lei societats umanas, probablament aparegut tre la sedentarizacion, que demòra fòrça present dins lo mond modèrne. Per exemple, de 1996 a 2005, 80% dei catastròfas naturalas enregistradas sus la planeta èran liadas a d'inondacions.
Lei degalhs deis inondacions son importants car l'aiga destrutz ò fragiliza leis infrastructuras, lei bens e lei recòltas que son tocadas. Dins aquò, demòran generalament concentrats dins lei zònas inondablas. Lei metòdes de prevencion son donc centradas sus l'identificacion d'aquelei zònas, sus la construccion d'obratges permetent d'empedir lo passatge de l'aiga (levadas, restancas...), sus l'enebiment de bastir d'ostaus dins lei zònas menaçadas, sus la regulacion dau debit gràcias a de restancas e sus l'entretenença dau liech dei corrents d'aiga. De reflexions sus la formacion d'espacis naturaus capables de retenir l'aiga (seuva, palun...) son tanben de còps utilas. Pasmens, aquò permet unicament de redurre lo risc de desbordament ò de regolament excessius. Es pas capable d'arrestar una remontada de jaç freatic.
Colada de fanja e movement de terren
thumb|right|[[Fotografia d'un important movement de terren a Valdisotto en Itàlia.]]
Lei coladas de fanga e lei movements de terren son de fenomèns d'instabilitat d'una massa geologica. Lo premier fenomèn es fòrça liat a la preséncia d'aiga que permet d'alordir e de mobilizar lo terren. Es sovent rapid (fins a 80 km/h) e destructor car l'energia de la massa en movement pòu aisament devastar lei construccions umanas. Pòu aver luòc dins totei lei regions mai de pendís sobdes e eissuchs tocats per de precipitacions raras e violentas son de condicions fòrça favorablas a sa formacion. L'origina dei movements de terren es pus complèxa car implica de factors geologics, geofisics e sismics. Regarda generalament de massas argielosas ò marlosas situadas lòng d'un pendís ò d'un bauç. Lei precipitacions pòdon favorizar son entraïnar mai son pas una condicion indispensabla.
La prevencion d'aquelei fenomèns necessita l'identificacion dei zònas instablas. Per lei coladas de fanga, l'identificacion dei zònas inondablas car an un comportament similar a aqueu d'un torrent. Aquò demanda donc normalament la creacion e l'organizacion de servicis geologics e la mesa en plaça de mesuras de susvelhança per seguir l'estat d'instabilitat dei massas menaçantas.
Avalanca
thumb|right|[[Fotografia d'una avalanca qu'arriba dins una seuva de conifèrs.]]
Una avalanca designa l'afondrament rapid d'una massa instabla de nèu ò de glaç sus lo pendís d'una montanha. Sei causas varian segon la sason car divèrsei factors meteorologics (importància dei tombadas de nèu, vent, temperatura...) favorizan l'instabilitat dei jaç de nèu. De mai, la natura deis avalancas despend dei caracteristicas de la nèu. Lei dos cas extrèms son l'avalanca de nèu brenosa e aquela de placa compacta. La premiera es constituïda d'una mescla de nèu e d'aire que forma un corrent capable d'agantar de velocitats importantas (mai de 100 km/h) e de percórrer de distàncias lòngas dins la vau. La segonda designa la mesa en movement d'una placa de nèu compacta (e de còps de glaç). Es un fenomèn frequent après de periòdes de vent ò durant la fonda. La placa pòu rarament glissar longtemps dins la vau car es somesa a de fòrças de fretament importantas. Pasmens, a una energia cinetica considerabla.
Tèrras Australas e Antarticas Francesas
A sa creacion èra compausat de quatre districtes : tres subantartics e insulars al sud de l'ocean Indian : Kerguelen, Crozet e illas de Saint Paul e Amsterdam e mai une porcion del continent antartic, la Tèrra d'Adelia.
Catastròfa naturala
Avalanca
Lei degalhs despendon de l'intensitat de l'avalanca e de sei proprietats. La nèu brenosa pòu cubrir una zòna importanta e entraïnar l'explosion dei construccions en causa de la diferéncia de pression entre l'interior e l'exterior de l'edifici. D'efiech, en causa de la velocitat, la pression de l'aire blocat dins lo corrent demenís fòrça, çò que pòu entraïnar la sortida violenta de l'aire present dins un bastiment. Un autre problema grèu es l'espessor de nèu dins lo corrent que pòu aisament passar plusors mètres. Dins lo cas d'una avalanca de placa, lei degalhs vènon dau tuert de la massa.
Tèrras Australas e Antarticas Francesas
L'aplicacion del Tractat sus l'Antartica, al qual França aderís, plaça çaquelà la Tèrra Adelia dins una situacion particulara. La sobeiranetat francesa, qu'es pas reconeguda per qualques Estats, es exercida d'un biais confòrme al Tractat. Lo Tractat fa pas que suspendre las reivindicacions territorialas francesas e l'exercici de la sobeiranetat exclusiva, tant qu'aqueste Tractat serà en vigor.
Catastròfa naturala
Avalanca
Lei metòdes de prevencion son de nivèus variats. L'identificacion dei corredors d'avalanca e la limitacion dei construccions dins lei zònas menaçadas n'en son la basa. Durant la sason ivernenc, de complements utils son la deteccion dei condicions meteorologicas que favorizan la formacion de jaç de nèu instables, l'entraînement volontari deis avalancas (generalament amb una carga explosiva) e l'informacion dau public.
Ciclòn, tornado e tempèsta
thumb|right|[[Fotografia d'un ciclòn tropicau dempuei l'Estacion Espaciala Internacionala.]]
Tèrras Australas e Antarticas Francesas
La lei n°2007-224 del 21 de febrièr de 2007 portant disposicions estatutàrias e institucionalas relativas a l'otramar ajusta un cinquen districte a las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, lo tropical de las illas Escampilhadas (illa Tromelin, illa Euròpa, Bassas da India, illas Gloriosas e illa Juan de Nova).
Cap dels districtes a pas jamai possedit, en defòra de qualques brèvas temptativas de colonizacion, de populacion permanenta. França i assegura çaquelà una preséncia umana continua (logistica, scientifica o militara) gràcias a de personals relevats regularament.
Catastròfa naturala
Ciclòn, tornado e tempèsta
Lei vents poderós pòdon entraïnar de destruccions considerablas, especialament se son acompanhats d'autrei fenomèns meteorologics perilhós coma de precipitacions importantas. Lo ciclòn tropicau es probablament lo pus dangeirós car es a l'origina de vents poderós (mai de 120 km/h) e de pluejas fòrça violentas (sovent mai de 500 mm) sus de zònas estendudas. D'efiech, un tau ciclòn pòu se desplaçar e agantar aisament un diamètre de plusors centenaus de quilomètres. Lei tornados son de fenomèns pus localizats que pòdon aparéisser durant una chavana. Es un revolum de vents fòrça violents (benlèu mai de 400 km/h dins certanei cas) que pòu percórrer de distàncias de quauquei desenaus de quilomètres. Enfin, lei tempèstas classicas pòdon presentar de vents violents e engendrar de precipitacions importantas. Segon lei situacions, son susceptiblas de tocar de superficias gròssas, especialament dins lei zònas litoralas.
Władysław Raczkiewicz
Władysław Raczkiewicz (1885-1947) avocat e òme politic foguèt president en exili de Polonha entre 1939 e 1947.
Tèrras Australas e Antarticas Francesas
Istòria
Lo territòri es creat en 1955.
Lista dels representants de l'Estat al cap del territòri dempuèi 1955:
Catastròfa naturala
Ciclòn, tornado e tempèsta
Lei destruccions son causadas per l'energia portada per lo vent ò per diferéncias de pression entre l'interior e l'exterior d'un bastiment. De mai, leis objèctes arrancats vènon de projectils segondaris. Pasmens, dins lo cas dei ciclòns, lei degalhs pus grèus son sovent entraïnats per d'inondacions torrencialas. Lei tornados pus poderós pòdon destrurre totei lei tipes d'infrastructuras.
La prevencion demanda de preparar lei populacions a aquelei fenomèns e a lei detectar. Ansin, es possible d'organizar lo teissut urban per redurre leis efiechs d'un ciclòn en aumentant la soliditat dau bastit e en assaiant de canalizar leis inondacions. De sostas pòdon tanben èsser creats per leis abitants. Dins lei regions regularament tocadas per de tornados, l'alèrta e lei sostas son lei dos mejans pus eficaç car lo relambi entre la deteccion e l'arribada dau fenomèn es de còps fòrça cort.
Fenomèn climatic extrèm
thumb|right|[[Fotografia d'animaus mòrts durant un periòde de secaressa en Africa Orientala.]]
Totei lei fenomèns meteorologics extrèms pòdon, per definicion, entraïnar una catastròfa naturala. Per exemple, una abséncia duradissa de pluejas es tanben problematica car pòu congrear una secaressa que mena a la disparicion progressiva de l'aiga de superficia. Dins lei cas pus grèus, aquò a d'efiechs negatius sus la fauna e la flòra. Per faciar aquela situacion, es necessari de dispausar de resèrvas d'aiga ò de mejans d'alimentation segondaris (potz...). Pasmens, s'una partida deis activitats umanas pòdon èsser sauvadas, lei consequéncias sus leis ecosistèmas son sovent pus lòngas de reparar.
Incendi forestier
Lei fuòcs de seuva son un incendi que se propaga dins d'espacis boisats. Sei causas pòdon èsser naturalas (ulhauç...) mai dins la màger part dei cas, son d'origina umana. Aqueleis incendis destruson l'ecosistèma forestier tocat e pòdon menaçar de zònas agricòlas, d'infrastructuras ò de construccions. De mai, son una fònt considerabla de pollucion atmosferica.
Lei degalhs varian segon leis endrechs atacats per lo fuòc. D'efiech, la lucha còntra leis incendis necessitan de mejans umans e materiaus importants e la preséncia d'un ret rotier eficaç es sovent necessària. Ansin, lei fuòcs situats dins de regions d'accès malaisat pòdon causar de destruccions fòrça importantas. L'entretenença dei seuvas, la formacion d'un ret d'observacion durant lei sasons caudas e la construccion de cistèrnas permèton de facilitar l'intervencion dei pompiers.
Erupcion volcanica
thumb|right|[[Fotografia de l'erupcion dau Mont Mayon en 1984.]]
Leis erupcions volcanicas pòdon engendrar de riscs fòrça variats segon la natura dau volcan. Lei pus dangeirós son generalament aquelei de tipe explosiu e aquelei amb un glacier ò un lac a la cima. D'efiech, son a l'origina de fenomèns rapids e murtriers que pòdon susprendre lei populacions localas. Per exemple, la colada piroclastica es una mena d'avalanca de blòts e de gas cauds que pòdon agantar una velocitat de mai de 100 km/h. Un autre perilh major es lo lahar, una colada de fanga formada per l'aiga eissida de la fonda dau glacier.
Dins mai d'una region, lo risc es agravat per la preséncia de populacions importantas a proximitat dau volcan. D'efiech, lei sòus volcanics son fòrça druds, çò qu'es interessant per l'agricultura. La prevencion necessita de susvelhar l'activitat volcanica e de preparar l'evacuacion deis estatjants.
Limeux
Limeux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Catastròfa naturala
Tèrratrem
thumb|right|[[Fotografia dei consequéncias d'un tèrratrem en Mexic.]]
Lei tèrratrems son la consequéncia dau desplaçament de doas placas tectonicas. Son de fenomèns que pòdon èsser fòrça violents en causa de la quantitat d'energia liberada. En particular, entraïnan de gangassadas capablas de destrurre totei lei tipes de construccion umana dins una region. Son tanben susceptibles de favorizar d'autrei tèrratrems ò d'autrei catastròfas coma de tsunamis.
Limeux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Catastròfa naturala
Tèrratrem
La prevencion es principalament basada sus l'adaptacion dau bastit car la deteccion a l'avança dei tèrratrems es totjorn impossibla. Aquò necessita d'assegurar la resisténcia dei bastiments e dei rets de transpòrt d'electricitat e d'idrocarburs car l'incendi es una consequéncia frequenta d'un tèrratrem. La preparacion de la populacion es un complément util car permet de limitar lo nombre de victimas d'una casuda d'objècte.
Wuhan
Wuhan (en chinés 武汉 - Wǔhàn, pron. Ohang) ei la capdau de la província chinesa deu Hubei e la ciutat mei poblada de China Centrau. Se situa a l'Èst de la plana de Jianghan. Ei tanben un cairehorc de comunicacion important. A haut o baish 9,100,000 abitants (2006). Dens las annadas 1920, Wuhan èra la capdau d'un Kuomintang d'esquèrra, miat per Wang Jingwei en oposicion a Chiang Kai-shek.
Lengas bena-mboi
Las lengas bena-mboi (o lengas yungur) son un grop de lengas adamawa parladas dins l'èst de Nigèria, dins lo nòrd de l'estat d'Adamawa.
Classificacion
Kleinewillinghöfer (2011) classa las lengas bena-mboi coma presentat çaijós :
Chevresis-Monceau
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ho Chi Minh
Hồ Chí Minh (pronóncia vietnamiana: AFI: [hô̤ tɕǐmɪɲ]), nascut Nguyễn Sinh Cung e tanben sonat Nguyễn Ái Quốc (Nghệ An, 19 de mai de 1890 – Hanòi, 2 de setembre de 1969) foguèt un revolucionari comunista vietnamian e òme d'Estat que foguèt primièr ministre de 1946 a 1955 e puèi president de 1945 fins a sa mòrt en 1969 de la Republica Democratica de Vietnam (Vietnam del Nòrd).
Dirigiguèt lo movement d'independéncia Viet Minh a partir de 1941, en establir lo govèrn comunista de la Republica Democratica de Vietnam en 1945 e vencèt l'Union Francesa en 1954 a Dien Bien Phu. Perdèt lo sieu poder politic al Vietnam del Nòrd a la fin dels ans 1950, mas tornèt trobar una granda popularitat après sa mòrt. L'anciana capitala del Vietnam del Sud, Saigon, après sa casuda, foguèt nomenada Hồ Chí Minh Vila en l'onor sieu.
Catastròfa naturala
Tsunami
thumb|right|[[Fotografia d'un tsunami en Asia dau Sud-Èst en 2004.]]
Un tsunami es una gròssa onda qu'intra dins una zòna litorala. Es generalament entraïnada per un tèrratrem sosmarin mai d'autrei causas son possiblas coma un afondrament. Lei degalhs dins lei zònas tocadas son la consequéncia de l'energia cinetica de l'aiga e deis inondacions laissadas per lo fenomèn.
Leis accions prevencion per redurre lei degalhs dei tsunamis son complèxs. Dins lei regions onte son frequents, es possible de bastir de muralhas ò de laissar d'espacis naturaus, coma lei mangròvas per tenir lo ròtle de tampon. Pasmens, la mesura centrala es l'alèrta dei populacions per li permetre d'anar dins un endrech protegit. Lei sistèmas pus eficaç son gerits per de centres de deteccion sismica que pòdon ansin emetre un avertiment après la deteccion d'un tèrratrem sosmarin perilhós.
Autrei tipes
Existís d'autrei tipes de catastròfa naturala. Certanei son relativament frequents mai lei degalhs demòran limitats a un espaci reduch ò menaçan pas dirèctament l'òme. Per exemple, la granhòla pòu destrurre lei recòltas, lei veïculs e certanei construccions leugieras mai lo nombre de tuats es sovent nul. Aquelei desastres son generalament l'objècte de mesuras de prevencion e d'informacion especificas.
En revente, la prevencion dei catastròfas pus raras es sovent fòrça febla. D'efiech, una frequéncia d'eveniments basas limita lei conoissenças sus lo fenomèn e empedís de realizar lei despensas necessàrias ò d'organizar lei secors. Amb un cas unic enregistrat dins un endrech isolat de Siberia, la casuda d'una cometa ò d'un asteroïde es una illustracion d'aquela categoria de catastròfas.
Lo mestritge dei riscs e dei catastròfas naturalas
Lei tecnicas modèrnas de mestritge dau risc naturau son compausadas de tres ensembles de mesuras destinadas a prevenir, a gerir e a facilitar la reconstruccion per restablir rapidament una situacion normala.
Identificacion dei regions vulnerablas
thumb|right|Carta d'identificacion dei zònas d'identificacion dei riscs a l'entorn dau volcan [[Nevado del Ruiz.]]
L'identificacion dei riscs possibles e dei zònas vulnerablas es la basa de la prevencion. Permet d'establir lei perilhs de faciar e lei mesuras organizacionalas de prendre. Sa mesa en òbra necessita generalament de dispausar d'especialistas coma de meteorològs, de geològs e d'engenhaires. La possession d'archius istorics es tanben un avantatge a condicion d'aver la capacitat de lei legir. Generalament, la possession d'informacions cartograficas sus la topografia ò la geologia es egalament un ponch important.
Depression
En psiquiatria lo tèrme depression, del latin depressio 'enfonsament' designa una malautiá que sa manifestacion centrala es un estat mental caracterizat per una lassitud importanta, un mesprètz d'un-meteis e un pessimisme qu'entranhan de tresviraments importants dins los rapòrts psicoafectius.
Catastròfa naturala
Identificacion dei regions vulnerablas
Aqueu trabalh dèu èsser pres en còmpte per leis autoritats car lei mesuras d'adoptar son ben sovent dau ressòrt dau poder politic. Per exemple, au començament deis ans 1980, la destruccion de la vila d'Armero per un lahar èra una possibilitat ben establida per una mission de volcanològs italians. Pasmens, lo govèrn colombian pensèt pas qu'aqueu scenari siegue una possibilitat vertadiera. Ansin, quand en 1984, foguèt observada de signes d'una aumentacion de l'activitat dau volcan, ges de mesura foguèt presa per preparar la region. Dins la nuech dau 13 au 14 de novembre de 1985, un important destruguèt la vila per suspresa e tuèt au mens 20,000 abitants.
Deteccion, alèrta e entraïnament
thumb|right|Imatge d'un [[radar meteorologic destinada a la deteccion de zònas de formacion de tornados.]]
La deteccion dei perilhs es lo segond aisse major de la prevencion. Son objectiu es de permetre l'informacion e, subretot, l'alèrta dei populacions menaçadas. Aquò demanda lo desplegament e l'entretença dei mejans adaptats au dangier. Coma per la prevencion, d'especialistas son sovent requits car lei sistèmas de deteccion son sovent d'instruments ò d'aparelhs sofisticats coma de sismomètres, de radars ò de satellits. De mai, fau organizar la comunicacion entre lei diferenteis entitats de detectar e de donar l'alèrta.
L'importància d'un sistèma de deteccion e d'alèrta adaptat foguèt illustrat per lo tsunami de 2004 dins l'Ocean Indian. Lo tèrratrem somsmarin a l'origina de la catastròfa foguèt detectat per plusors centres de mesura sismica indonesians e per lo Centre d'Alèrta dei Tsunamis dins lo Pacific d'Hawaii. Aqueu darrier emetèt una alèrta quasi immediata. Dins aquò, en l'abséncia de proceduras de comunicacion entre lei diferents centres e de la manca de sistèmas d'alèrta locaus, foguèt impossible de prevenir leis abitants menaçats. Durant tres oras, l'onda ravatjèt lei litoraus nòrd-èst de l'Ocean Indian e tuèt aperaquí 250,000 personas.
Un autre aspècte dei sistèmas d'alèrta es l'informacion e la preparacion de la populacion ela meteissa. D'efiech, lo relambi entre la deteccion d'una menaça e son arribada pòu èsser fòrça brèu, çò que demanda una reaccion rapida. Aquò s'obtèn unicament per un entraïnament regular. Japon es generalament citat coma exemple d'una tala politica car seis abitants son fòrça ben preparats ai diferentei menaças susceptiblas de tocar l'archipèu (tèrratrem, tsunami, ciclòn tropicau, volcan... etc.).
Proteccion
thumb|right|[[Rota protegida còntra leis avalancas.]]
La mesa en plaça de mejans de proteccion son lo tresen aisse dei politicas de prevencion. D'efiech, s'un perilh pòu èsser anticipat e l'alèrta donada, aquelei mesuras l'empachan d'aver luòc. Dins aqueu cas, es sovent util de dispausar de sistèmas destinadas a redurre l'amplor de la catastròfa ò lo nivèu de menaça. Dins la premiera categoria, se tròban leis obratges destinats a arrestar ò desviar leis efiechs dirèctes. Per exemple, es lo cas dei restancas destinadas a canalizar lei rius ò dei tunèus permetent de protegir certanei rotas de montanha còntra leis avalancas. La segonda categoria gropa lei construccions permetent de protegir leis estatjants. Lei sostas còntra lei ciclòns ò lei tornados ne'n fan partida.
Pasmens, se lei proteccions son utilas, son pas totjorn sufisentas. En 2011, durant lo tèrratrem de Sendai, la violéncia dau tèrratrem (9,1 sus l'escala de Richter) causèt de degalhs limitats gràcias a la qualitat dei construccions antisismicas japonesas. En revènge, lei muralhas litoralas foguèron pas capablas d'arrestar lo tsunami que seguiguèt, çò que menèt a la mòrt d'aperaquí de 20,000 personas e a l'accident nuclear de la centrala de Fukushima.
Gestion
La gestion de la catastròfa es generalament una gestion de crisi que dèu faire apèu a l'ajuda alimentària, a la medecina d'urgéncia e a la mesa en plaça de camps provisòri per acuelhir lei refugiats. L'objectiu es de securizar la zòna e de restablir rapidament leis infrastructuras de basa per evitar de desastres suplementaris coma d'incendis ò d'epidemia. En mai d'aquò, lei destruccions engendran sovent fòrça curum que son evacuacion es una necessitat. L'objectiu d'aquela fasa es de permetre lo començament de la reconstruccion.
Asseguranças
Leis asseguranças tènon un ròtle important dins la gestion e la reconstruccion dei catastròfas naturalas modèrnas car permèton d'indemnizar lei victimas. De legislacions especificas son sovent estadas adoptadas per accelerar aqueu procès qu'ajuda leis abitants dins la realizacion dei trabalhs de restauracion ò dins la crompa de bens novèus. Pasmens, aqueu dispositiu necessita que leis estatjants agan soscrich un contracte d'assegurança còntra lo risc a l'origina dau sinistre. De mai, per mantenir en plaça l'equilibri dau sistèma d'assegurança, lei sòmas recebudas per lei victimas son generalament limitadas. Lei pèrdas indirèctas, coma lo gausiment d'un jardin, son egalament pas indemnizadas.
Aumentacion dau nombre de catastròfas naturalas
thumb|right|[[Fotografia de l'inondacion de la Nòva Orleans après lo passatge dau ciclòn Katrina en 2005.]]
Dempuei la segonda mitat dau sègle XX, lo nombre de catastròfas naturalas e l'amplor dei degalhs son en aumentacion regulara. De mai, maugrat de progrès en matièra de prevencion e de gestion de crisi dins mai d'un país, de catastròfas fòrça murtrieras an agut luòc durant de periòdes recents : entre 300,000 e 500,000 en Bangladèsh en 1970 durant lo ciclòn de Bhola, 25,000 en 1985 en Colómbia durant l'erupcion dau Nevado del Ruiz, 139,000 tornarmai en Bangaldèsh après lo passatge dau ciclòn Gorky en 1991, 70,000 en Euròpa durant la canicula de 2003, 230,000 durant lo tsunami de 2004 dins l'Ocean Indian, 140,000 en Birmania durant lo ciclòn Nargis de 2008, 87,000 en China durant la tèrratrem de Sichuan de 2008, 240,000 durant lo tèrratrem d'Aïtí de 2010... etc. Lei pa%s desvolopats son tanben tocats coma o mòstran lo ciclòn Katrina en 2005 e lei tèrratrem e tsunami de Sendai en 2011.
Una partida de l'aumentacion es una consequéncia de la creissença de la populacion mondiala. Coma mai d'endrechs son desenant poblats, lo nombre de zònas menaçadas per lei fenomèns naturaus extrèms a naturalament aumentat. Pasmens, la frequéncia ò la violéncia dei fenomèns meteorologics semblan en auça en causa dau rescaufament climatic globau. D'efiech, plusors fenomèns son dirèctament despendon de la temperatura. L'exemple caracteristic son lei ciclòns tropicaus que vènon pus importants gràcias a l'aumentacion de la quantitat de calor contenguda dins leis aigas tropicalas. En Occitània, se podrián citar la frequéncia pus importanta deis episòdis mediterranèus e cevenòus.
Lo Vernet (Naut Léger)
Lo Vernet (Le Vernet en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Sent Cirgue
Sent Cirgue (Saint-Cirgue en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lo Vernet (Naut Léger)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Los noms de tipe Vernet son compausats del gallés verno-, verna, « vèrn, vèrne, vèrnhe » e del sufixe collectiu (latin) -etum (Dauzat e Rostaing) o que venon del gallés uerneton, « verneda, vernheda, vernet, vèrnha » (Delamarre).
Montanay
Geografia
Montanay a situat en banlèga nòrd de Lion.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Granada d'Ador
Granada d'Ador (Grenade-sur-l'Adour en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lengas tula-waja
Las lengas tula-waja son un grop de lengas adamawa parladas dins l'èst de Nigèria, dins los estats de Gombe, de Taraba e d'Adamawa.
Classificacion
Segon Kleinewillinghöfer (2014) las lengas inclusas dins lo tula-waja son :
Fraires de la Puretat
Los fraires de la puretat (arabi: اخوان الصفا; transliteracion de: Ikhwan al-Safa; èran una societat secrèta de filosòfs musulmans a Bassòra, Iraq, al sègle X, quand Bassòra èra lo sèti del califat abbassida.
L'estructura d'aquesta misteriosa organizacion e las identitats dels sieus sòcis foguèron pas jamai plan conegudas. Lors ensenhaments esoterics e lor filosofia son expausats en un estil epistolar dins l'Enciclopèdia dels Fraires de la Puretat (arabi:  Rasa'il Ikhwan al-safa' ), un important recuèlh de 52 epistòlas qu'anava fortament influenciar las enciclopèdias venentas.
Crisi dau sègle III
La crisi dau sègle III es un periòde de l'Empèri Roman que va de la mòrt de l'emperaire Sever Alexandre (222-235) a l'aveniment de Dioclecian (284-305). Es marcat per una succession rapida de còps d'estat militars amb 21 emperaires reconeguts e plusors desenaus d'usurpators, per la secession de plusors regions (Gàllia de 260 a 274, Palmira de 270 a 273...) e per una aumentacion de la pression dei pòbles germanics e dei Sassanidas lòng dei frontieras septentrionalas e orientalas. En mai d'aquò, l'economia conoguèt tanben de crisis importantas e leis impòsts foguèron fòrtament aumentats.
Causas
thumb|right|Carta de l'Empèri Roman au començament de la crisi.
L'origina principala de la crisi es liada a l'abséncia de reglas de succession claras au sen de l'Empèri e au ròtle creissent de l'armada dins la designacion de l'emperaire. D'efiech, se durant lei sègles I e II apC, lo poder imperiau èra pron establit per formar de dinastias duradissas, l'armada veguèt pauc a pauc son ròtle aumentar dins lo procès de designacion deis emperaires. En particular, èra necessari de s'assegurar lo sostèn de la garda pretoriana, unitat d'elèit cargada de la seguretat de l'emperaire. Tre lo rèine de Neron (54-68), la sòlda d'un pretorian èra ansin tres còps superiora a aquela d'un legionari ordinari. De mai, s'institucionalizèt la practica dau donativum qu'èra un don extraordinari realizat au començament dau rèine ò per d'eveniments importants per l'emperaire (maridatge, naissença, complòt descubèrt...).
Après la mòrt de Commòde (180-192), lo procès degenerèt amb la proclamacion de plusors emperaires per lei tropas e una guèrra civila que durèt fins a la batalha de Lion (197). D'ara endavant, la mòrt de la màger part deis emperaires foguèt generalamentseguida d'un conflicte intèrne entre lei generaus pretendents a l'Empèri. Òr, en parallèl, la seguretat dei frontieras demeniguèt en causa d'una aumentacion deis incursions germanicas au nòrd e pèrsas a l'èst. Aquò multipliquèt lei guèrras malaisadas, especialament après lo reversament dei Parts per lei Sassanidas qu'assaièron de legitimar son poder per de victòrias còntra Roma. Ansin, l'emperaire èra sovent mobilizat sus lo prat batalhier, çò que permetiá ai soudats de se revòutar pus aisament còntra eu.
Enfin, l'agitacion foguèt agravada per de problemas economics recurrents durant lo periòde. La produccion agricòla declinèt en causa d'una meteorologia instabla entraïnant de faminas dins mai d'una region. La populacion foguèt tanben tocada per de malautiás. Per exemple, una vila prospèra coma Alexàndria veguèt lo nombre de seis abitants demenir de 62% durant la crisi.
Dei « sièis emperaires » a la particion de l'Empèri
La crisi comencèt en 235 après l'assassinat per sei tropas de Sever Alexandre que voliá privilegiar la diplomacia per mantenir la patz amb lei tribús germanics. Son successor, Maximin (235-238]), capitèt d'arrestar plusors incursions barbaras e menèt lo combat dirèctament sus lo territòri dei Germans. Pasmens, deguèt aumentar leis [[impòsts per assegurar de sei tropas, çò que suscitèt lo maucontentament dei províncias e una temptativa d'usurpacion menada en Africa per Gordian que foguèt aisament batut. Pasmens, seis aliats contunièron sa rebellion. Maximin se dirigiguèt vèrs Roma mai foguèt assassinat durant lo sètge d'Aquilèa.
Après una annada caotica que veguèt lo rèine d'au mens sièis emperaires, Gordian III (238-244), un enfant de 13 ans, foguèt chausit per venir emperaire. En parallèl, lei generaus s'ocupèron de rebutar plusors incursions barbaras (Gòts, Alamans, Escites...) e una invasion sassanida (presa de Nisibis). Aquò permetèt d'estabilizar la situacion fins a la mòrt de Gordian III còntra l'armada pèrsa a la batalha de Mesiche (244). Foguèt remplaçat per Felip l'Arabi (244-249) que negocièt la patz sus lo frònt orientau en cambi d'un important tribut e i reorganizèt lei defensas. Dins aquò, foguèt assassinat per sa politica fiscala e remplaçat per Deci (249-251). Aqueu darrier assaièt de restaurar lo patriotisme roman gràcias a una campanha de promoccion de la religion tradicionala fins a sa mòrt dins una campanha còntra lei Gòts.
Ramón Sijé
Enter 1934 e 1935, Ramón Sijé qu'editè ua revista dab lo títol de El Gallo Crisis qui publiquè poemas de Hernández.
Crisi dau sègle III
Dei « sièis emperaires » a la particion de l'Empèri
Per faciar la situacion, son successor, Trebonian Gal (251-253), deguèt acceptar de concessions consideradas coma vergonhosas per lei Romans. Ansin, foguèt lèu assassinat quand lei Gòts ataquèron tornarmai l'Empèri en 253. A l'èst, leis armadas sassanidas capitèron de conquistar l'Armenia Romana.
Ramón Sijé
Hernández que'u vodè un deus son poemas mei famós : la Elegía a Ramón Sijé dens lo son segon recuèlh, El rayo que no cesa.
Crisi dau sègle III
La particion de l'Empèri
Leis ans 250 veguèron un agravament de la situacion militara amb una multiplicacion deis incursions prefondas dins lo territòri roman. Entre lei pus grèvas, se pòdon mencionar l'arribada dei Gòts e dei Borans a l'entorn de Tessalonica en 254 ò la destruccion de Trebizonda per de piratas en 258. De son caire, lei Sassanidas capitèron de destrurre l'importanta fortalesa de Dura Europos. Una còntra-ofensiva romana permetèt de tornar ocupar lei regions perdudas mai, en 260, una armada de 70,000 òmes foguèt esquichada a la batalha d'Edessa. L'emperaire Valerian (253-260) i foguèt capturat laissant son fiu Gallien (260-268) en fàcia de plusors rivaus.
Un equilibri precari s'establiguèt entre lei diferents camps. A l'oèst, se formèt un « Empèri dei Gàllias » dirigit per l'emperaire Postumus (260-269), venceire de plusors combats còntra lei Germans. A l'èst, Palmira venguèt tanben lo centre d'un estat menat per lo generau Odenat. Aqueu darrier infligiguèt plusors desfachas ai Sassanidas, menacèt Ctesifont e restabliguèt largament lei posicions romanas en Orient.
Incapable de reprimir lei rebèls, Gallien reorganizèt l'armada per li donar mai de soplesa. Desvolopèt tanben la cavalariá e nomèt d'oficiers pus experimentats en limitant lei nominacions de senators. Enfin, abandonèt la region de l'Agri Decumates que sa defensa èra fòrça malaisada. Pasmens, suscitèt lo maucontentament de l'òrdre senatoriau e deguèt faciar divèrseis insureccions. Foguèt assassinat durant la revòuta dau generau Aureolus.
Lo redreiçament de l'Empèri
thumb|right|Busta de l'emperaire [[Dioclecian (284-306) que capitèt d'estabilizar l'Empèri.]]
Lei reformas de Galian marquèron lo començament dau redreiçament de l'Empèri. Sei successors, Claudi II lo Gotic (268-270) e Aurelian (270-275) confiermèron sei reformas. De mai, lo segond reconquistèt Gàllia, Hispania e Palmira, çò que li permetèt de melhorar l'avitalhament de la capitala gràcias ai minas d'argent (metal) de la Peninsula Iberica. Pasmens, fòrça sevèr, venguèt pauc a pauc impopular entre lei militars e foguèt assassinat durant la presa d'una campanha militara còntra Mesopotamia.
Sa mòrt entraïnèt de trèbols marcats per d'invasions novèlas e mai d'una usurpacion fins au rèine de Probus (276-282). Pasmens, bateguèt lei Vandals e arrestèt una ataca de nomadas dau desèrt en Egipte. Foguèt probablament assassinat per de rasons a aquelei d'Aurelian. Lo generau Carus li succediguèt e infligiguèt una desfacha ai Sarmats avans de preparar una guèrra còntra lei Sassanidas. Capitèt de s'avançar fins a Ctesifont mai sa campanha s'arrestèt après sa mòrt. Un complòt permetèt alora a Dioclecian de prendre lo poder en 284.
Dioclecian eliminèt Carin, fiu de Carus, e reformèt leis instuticions romanas en nomant plusors emperaires. Aquò permetèt de contentar leis ambicions dei generaus e de melhorar la defensa de l'Empèri gràcias a una reactivitat locala pus importanta. Infligiguèt tanben de desfachas duras ai pòbles barbars e ai Sassanidas (pilhatge de Ctesifont en 299). Dich Tetrarquia, aqueu sistèma demorèt estable fins son abdicacion. Pasmens, a sa fin, l'Empèri conoguèt pas de periòdes d'instabilitat similara a la crisi dau sègle III car Constantin (306-337) restabliguèt rapidament l'unitat de l'Empèri.
Consequéncias
La crisi dau sègle III es sovent considerat coma un periòde de declin per l'Empèri Roman que foguèt reduch a la defensiva sus mai d'un frònt. De mai, la situacion economica demorèt lòngtemps complicada e leis impòsts demorèron a un nivèu important, çò que roïnèt certaneis elèits urbans. Pasmens, aquela conclucion es uei nuançada per leis istorians car l'Empèri capitèt de se redreiçar e de se reformar sensa perdre de territòris importants. Marquèt en revènge lo declin definitiu deis institucions republicanas tradicionalas
Oriola
Personalitat
Oriola qu'ei la ciutat nadau deu poeta Miguel Hernández
Rollainville
Rollainville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se legís en una nòta escricha pel Paire Lebonnetier, darrièr curé de Scarpone, #qu'una pèira destinada als apariaments de la glèisa portava una inscripcion latina #que se pòt tradusir per « Rufus Agricola a consagrat aquel temple a la deessa Junon ». Lo toponyme de Rollainville (Rohelendis villa) a testificat dempuèi abans 1124. Rollainville Aperteniá al bailliage de Neufchâteau. Lo costat #que Rollainville n'a fach partida de 1790 a l'an SÒRT #aver per cap de-luòc Removille fins al 25 de decembre de 1792, de contunh Vouxey. Lo pichon costat #èsser alavetz partejat entre aqueles de Neufchâteau e de Châtenois. Un decrèt del 21 de julhet de 1905 a amassat a Rollainville lo territòri de la municipalitat suprimida de Lo Étanche.
Glèisa de Sant Francés de Pau
thumb|La glèisa de Sant Francés vista dempuei la [[Carriera de la Republica (Tolon)|Carriera de la Republica]] La Glèisa (o Glèia ) de Sant Francés de Pau es un luòc de culte catolic situat a Tolon au bot dau Cors La Faieta sus la Plaça de Louis Blanc. Sieguèt bastida en 1744 amb lo nom de Glèisa de Sant Joan sus una deis extremitats de l'ancian castèu reiau: lo Castèu de la Mar (mai precisament sus l'anciana tor dei fortificacions medievala, anteriora au Castèu avans de li èstre integrada). Èra la glèisa dei Recolets ; avián a l'origina un convent adjacent que sieguèt avalit durant lei bombardaments de la Segonda Guèrra Mondiala.
En 1803 recebèt lo nom actuau.
En 1942 sieguèt classificada Monument Istoric per l'Estat francés.
Sètge de Carcassona (1209)
Lo sètge de Carcassona de 1209 se debanèt dau 1 au 15 d'aost de 1209 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt l'armada crosada ai tropas de Ramon Rogièr Trencavel. Après sa victòria de Besièrs, la Crosada enceuclèt Carcassona que manquèt rapidàment de manjar e d'aiga. Trencavel acceptèt de negociar sa capitulacion e foguèt capturat dins de circonstàncias mau conegudas : capitulacion oficiala, arrestacions pendent lei negociacions ?. Quin cas que sigue, la batalha s'acabèt per lo succès dei Crosats que poguèron conquistar la vila. Puei, en consequéncia deis edictes papaus de predicacion de la Crosada, lei tèrras Trencavel foguèron confiscadas e donadas a Simon IV de Montfòrt per lo legat dau papa.