Sègle_XII
Istòria
thumb|Mediterranèa Orientala e [[Reiaume Armèni de Cilícia après la fin de la Premiera Crosada.]] 1101-1106 : revirada deis armadas fatimidas qu'assaièron sensa succès de reconquistar Palestina. Au contrari, lei crosats capitèron pauc a pauc d'assegurar lo liame entre lei diferenteis estats fondats après la presa de Jerusalèm en 1099. En particular, lo rèi Baudoïn de Jerusalèm (1100-1118) capitèt de conquistar Cesarèa (1101) e Sant Joan d'Acre (1104), dos pòrts importants per l'arribada de renfòrç. 20px 1102 : fondacion dau Comtat de Trípols per Ramon IV de Tolosa. 1102 : conquista de Valéncia per leis Almoravides. 1103 : presa d'Acre, important pòrt de Palestina-Siria, per lei tropas dau reiaume de Jerusalèm. 1104 : batalha d'Harran. Premiera desfacha importanta dei crosada, participèt a estabilizar lei posicions respectivas en despiech de la perseguida dei combats. 1105 : inquieta de l'expansionisme ongrés en Dalmàcia, Venècia comencèt una guèrra còntra lo rèi Coloman (→ 1115). 20px 1105 : mòrt dau còmte Ramon IV de Tolosa que foguèt remplaçat per sei fius Bertran de Trípol e Anfós Jordan de Tolosa. thumb|right|Territòri almoravide vèrs 1100 a la [[mòrt de Yusuf ibn Tashfin.]] 1106 : mòrt dau sultan almoravide Yusuf ibn Tashfin. A la fin de son rèine, leis Almoravides èran a l'apogèu de sa poissança e teniá un territòri anant d'Al Andalús a la vau de Nigèr. Foguèt remplaçat per son fiu Ali ibn Yusuf que nomèt son fraire Tamin ibn Yusuf coma governador d'Al Andalús. 1107-1110 : debanament de la Crosada norvegiana. Organizada coma una incursion vikinga, enregistrèt plusors succès navaus e ajudèt a la conquista dei pòrts de Siria e Palestina. 1108 : mòrt de Felip I, rèi dei Francs. Foguèt remplaçat per Loís VI. 1108 : dins la Peninsula Iberica, una novèla victòria dins la region dau castèu d'Uclès permetèt ais Almoravides de reconquistar de territòris tenguts per lei crestians. 1109 : començament d'una guèrra lònga entre França e Anglatèrra après lo refús dau rèi anglés Enric I de jurar fidelitat per lo Ducat de Normàndia (→ 1113). 20px 1109 : après un lòng sètge, presa dau pòrt de Trípol per lei crosats. Aquò permetèt d'acabar l'establiment dau Comtat de Trípol, estat crosat occitan. 1110 : en Orient Mejan, conquista de Beirot e de Sidon per lo rèi Baudoïn de Jerusalèm. Aquò permetèt d'establir lo liame amb leis estats latins situats pus au nòrd. 1110 : conquista de Saragossa per leis Almoravides. Pasmens, aqueu succès accelerèt l'arribada de renfòrç crestians car inquietèt mai d'un senhor francés e occitans. 1110 : en França, adopcion d'una politica favorabla ai vilas qu'obtenguèron privilègis fiscaus e lo drech de s'administrar amb un premier cònsol. 1111-1115 : revirada d'una importanta ataca seldjokida còntra leis estats crosats. 1113 : après divèrsei succès còntra leis armadas dau rèi Loís VI, Enric I d'Anglatèrra poguèt establir sa senhoriá sus Bretanha e Maine. 1114 : començament d'una politica sistematica de repression còntra lei bregands dins lo domeni reiau dau rèi dei Francs. Aquò marquèt lo redreiçament de l'autoritat centrala francesa que capitèt lentament de s'estendre a la totalitat dau reiaume durant lei sègles seguents. 1115 : fin de la guèrra entre Venècia e Ongria. S'acabèt per un succès venecian amb la reconquista de Zadar e de Sibenik. Pasmens, lei tensions demorèron vivas entre lei dos camps (→ 1119). 1118 : reconquista de Saragossa per leis Aragonés (→ 1120). 1118 : mòrt dau rèi Baudoïn I de Jerusalèm. Aqueu decès entraïnèt la revirada d'una campanha militara còntra Egipte. Foguèt remplaçat per Baudoïn II. 1118 : en Dalmàcia, mòrt dau dòge venecian Ordelafo Faliero durant una escaramocha còntra leis Ongrés. 20px 1119 : reünion d'un important concili a Tolosa, presidit dirèctament per lo papa Calixte II, per s'ocupar d'una eresia dualista locala. Après lo lenhier de 1022 e lo concili de 1056, aquò mòstra lo desvolopament continú d'una eresia dualista persistenta — probablament un precursor dau catarisme — dins la region. Au contrari dei mesuras adoptadas au sègle XI, lo concili decidèt de prendre de mesuras repressivas e de demandar l'ajuda militara dei senhors locaus. 1119 : importanta desfacha crosada a la batalha dau Prat dau Sang. Pasmens, lei Seldjokids foguèron arrestats per l'arribada de renfòrç crestians. 1120 : dins la Peninsula Iberica, victòria novèla deis Aragonés e de seis aliats còntra leis Almoravides. Aquò li permetèt d'ocupar Catalayud e Daroca. 1120 : dins lo Reiaume de Jerusalèm, creacion de la « milicía dei Paures Chivaliers dau Crist e dau Temple de Salamon ». Destinada a la proteccion dei romieus, s'installèt sus lo Mont dau Temple e foguèt pauc a pauc dicha Òrdre dau Temple. 1120 : signatura d'una trèva entre França e Anglatèrra. Lo rèi francés Loís VI recebèt l'omenatge de l'eiretier de la corona anglesa per Normàndia. 1121 : installacion dau mahdi Ibn Tumart dins la vila Tinmel, situada a 100 km au sud de Marraquèsh. I fondèt un movement de restauracion de l'islam, leis Almohades, que foguèt rapidament capable de rivalizar amb leis Almoravides (→ 1129). 1121 : en Egipte, assassinat dau visir Al-Afdal Shahanshah per lo califa Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah que restabliguèt l'autoritat califala. Adoptèt un programa d'enregistrament de l'identitat de cada abitant de la capitala. Pasmens, deguèt tanben contuniar de luchar còntra lei Crosats e lei Nizarites. 1122 : en Mediterranèa Orientala, guèrra entre Bizantins e Venecians après la revocacion dei privilègis comerciaus de Venècia per Constantinòble. Lei Venecians se turtèron a una resisténcia acarnada e orientèron seis ambicions vèrs la Tèrra Santa (→ 1122). 1122-1124 : presa de l'important pòrt de Tir per lei crosats e lei Venecians (→ 1126). 1124 : revirada d'una aliança entre Anglatèrra e lo Sant Empèri Roman Germanic per atacar França. D'efiech, la màger part de l'aristocracia francesa sostenguèt lo rèi Loís VI que poguèt dispausar d'una importanta superioritat numerica. 20px 1125 : fin dau conflicte entre lei còmtes de Tolosa e de Barcelona per la senhoriá sus lo Comtat de Provença. La region foguèt devesida entre un Comtat de Provença — que representava la màger part de la region — sota la direccion de Ramon Berenguièr III de Barcelona e un Marquesat de Provença sota la direccion de Anfós Jordan. 1125 : mòrt dau grand prince Vladimir Monomaca. Es lo darrier sobeiran de la Rus' de Kiev aguent contrarotlat l'ensemble dei principats que constituissián aquel Estat. Sei fius li succediguèron mai aguèron de dificultats per mantenir son autoritat. (→ 1154). 1126 : destruccion de la flòta fatimida per lei Venecians a Ascalon. Aquò marquèt la fin de la preséncia navala musulmana en Mediterranèa Orientala fins au declin deis estats latins. 1129-1130 : revirada d'una expedicion almoravida destinada a sometre leis Almohades. Pasmens, la temptativa almohada de conquistar Marraquèsh s'acabèt per una desfacha saunosa. Aquò laissèt lo sud de Marròc ais Almohades e lo rèsta ais Almoravides. 1130 : dins lo Califat Fatimida, assassinat dau califa Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah. Son fiu At-Tayyib Abu'l-Qasim (8 mes) li succediguèt sota una regéncia assegurada per son cosin Al-Hafiz, nebòt de Mansur al-Amir. Pasmens, lo regent foguèt rapidament reversat per Al-Afdhal Kutayfat, fiu dau visir Al-Afdal Shahanshah qu'èra estat lo cap vertadier dau Califat entre 1094 e 1121. Assaièt d'impausar un retorn au chiisme duodeciman. Enterin, At-Tayyib dispareguèt dins de circonstàncias desconegudas e foguèt considerat coma ocultat per una partida dau clergat e de la populacion (→ 1131). 1130-1138 : esquisma dins la Glèisa Catolica après la mòrt dau papa Onòri II. Dos papas rivaus foguèron elegits : Innocenci II qu'obtenguèt l'ajuda dei Francés, deis Anglés e dei Imperiaus e Anaclet II que recebèt aquela dei Normands de Sicília. Lo conflicte se reglèt amb lo succès d'Innocenci II. 1131 : dins lo Califat Fatimida, reconquista dau poder Al-Hafiz que reversèt lo visir Al-Afdhal Kutayfat. Pasmens, vengut regent d'un reiaume sensa califa, deguèt ocupar lo tròne un an pus tard per mantenir son poder. Coma èra pas l'eiretier en linha masculina dirècta dei califas fatimidas, aquò foguèt pas acceptat per una partida de la populacion e dau clergat entraïnant un esquisma novèu entre Hafizzi, que l'acceptavan coma califa, e Tayyibi que consideravan Abu al-Qasim al-Tayyib coma califa ocultat. L'efiech immediat foguèt limitat car, franc d'Iemèn, lei Tayyibi foguèron aisament desfachs mai agravèt lo declin e l'afebliment dau Califat qu'èra ja en lucha còntra l'esquisma nizarista. 1131 : mòrt de Baudoïn II de Jerusalèm e brèva guèrra de succession dins lo reiaume de Jerusalèm entre partisans e adversaris de la regéncia de Folc de Jerusalèm. Lo regent capitèt de s'impausar. 1134 : desfacha aragonesa a la batalha de Frega còntra leis Almoravides. L'amplor de la revirada arrestèt la Reconquista durant quauqueis annadas. Pasmens, leis Almoravides poguèron pas esplechar aqueu succès (→ 1139). 1137 : mòrt dau rèi franc Loís VI que foguèt remplaçat per son fiu Loís VII. Lo rèi novèu se maridèt amb Alienòr d'Aquitània, çò que permetèt d'unir lo domeni reiau e lo Ducat d'Aquitània. 1137 : en Mediterranèa Occidentala, pilhatge d'Amalfi per Pisa. Aquò entraïnèt lo declin rapide dau comèrci amalfitan. 1139 : dins la Peninsula Iberica, victòria portuguesa còntra leis Almoravides a la batalha d'Ourique. Aquò permetèt au còmte Afonso Henriques de prendre lo títol de rèi de Portugau (→ 1140). 1140 : aprofichant lo declin almoravide, leis Almohades ocupèron lo sud de Marròc après divèrsei succès militars. Prenguèron tanben lei pòrts mediterranèus de Melilla e Alhucemas. 1141 : en Asia Centrala, importanta desfacha dei Turcs Seldjokids a la batalha de Katwan còntra lei Karakitais, un pòble nomada vengut de l'estèpa. 1141-1143 : en França, crisi religiosa entre lo rèi Loís VII, que revendicava lo drech de nomar leis evesques, e la papautat. Lo problema s'agravèt amb una revòuta de Champanha fins a la conclusion d'un acòrdi generau de patz. 1142 : en Liban, per melhorar la proteccion de Trípol, lo còmte Raimon II donèt divèrsei fèus a l'Òrdre dei Chivaliers Espitaliers. Aquelei territòris venguèron rapidament autonòms mai l'òrdre capitèt d'i establir una defensa eficaça. 1143 : mòrt dau sultan almoravide Ali ibn Yusuf que foguèt remplaçat per son fiu Tashfin ibn Ali. Se la premiera partida de son rèine èra estada marcada per lei succès, la segonda mitat foguèt un periòde de declin agravat per lei succès dei Portugués e deis Almohades. 1145 : dins la region d'Oran, mòrt dau sultan almoravide Tashfin ibn Ali durant una campanha militara còntra leis Almohades. Foguèt remplaçat per son fiu Ibrahim ibn Tashfin, un enfant plaçat sota la regéncia de son oncle Ishaq ibn Ali (→ 1147). 1147 : en Marròc, presa de Marraquèsh per leis Almohades. Executèron lei caps almoravides, Ibrahim ibn Tashfin e Ishaq ibn Ali, e venguèron la poissança principala dau Magrèb Occidentau.