cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antti Aalto
Antti Aalto (Kitee, Finlàndia, 2 de abril 1995) es un sautaire amb esquís finlandés.
Sent Antonin de la Calm
Sent Antonin de la Calm (Saint-Antonin-de-Lacalm en francés) es una anciana comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo 1èr de genièr de 2019, es fusionada dins la comuna novèla de Tèrra de Bancaliá que ne ven una comuna delegada.
Eugène Ysaÿe
200px|thumb|Eugène YsaÿeEugène Ysaÿe (Lièja, lo 16 de julhet de 1858 – Brussèlas, lo 12 de mai de 1931) que ho un violonista e un compositor bèlga. Qu'ei considerat com un deus violonistas màgers de l'istòria.
Villaeles de Valdavia
Villaeles de Valdavia es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Le Fenouiller
Le Fenouiller es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Vilaboa
Vilaboa es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Pasaiac
Pasaiac (Pazayac en francés) es una comuna occitana dins la region istorica de Perigòrd administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion es [pɒʐɒ’ja]. Las fòrmas ancianas son Pazayacum, en latin, au segle XV, Pasaihac en 1568, Pazaiac en 1612. Pasaiac ven d'un nom latin o gallic d'òme, Pasidius, derivat de Pasius/Pasios (Chantal Tanet e Tristan Hordé), Pasidius o Paetius (site de las comunas de Dordonha), emb lo sufixe -acum,.
300px
Niko Kytösaho
Niko Kytösaho (Lahti, Finlàndia, 18 de decembre 1999) es un sautaire amb esquís finlandés.
Monacia-d'Aullène
Geografia
Monaccia A situat en la micro-region de l'Extrèm Sud, es limitrophe de Sartène al nòrd-oèst e de Pianotolli-Caldarello al sud-es.
Monaccia est située dans la micro-région de l'Extrême Sud, elle est limitrophe de Sartène au nord-ouest et de Pianotolli-Caldarello au sud-est.
Istòria
Uèi, 400 abitants permanents son répertoriés a Monacia de Aullène, e 138 a Aullène. Passat de l'estatut de masatge caseriu de Aullène a aquel de vilatge independent en 1870 aquela separacion a degut a un différend ligat als partejas de tèrras de contunh jol segond empèri lo différend se #accentuar per motius politics.
Las chifras de la populacion pòdon quintupler, o mai encara, quand las Còrsas dichas "de la diaspora" venon passar las vacanças de #èsser dins lo pòble.
Aujourd'hui, 400 habitants permanents sont répertoriés à Monacia d'Aullène, et 138 à Aullène. Passé du statut de hameau d'Aullène à celui de village indépendant en 1870 cette séparation est due a un différend lié aux partages de terres puis sous le second empire le différend s'accentua pour des motifs politiques.
Les chiffres de la population peuvent quintupler, ou plus encore, lorsque les Corses dits "de la diaspora" viennent passer les vacances d'été au village.
Oliver Kirch
250px|thumb|Oliver Kirch en 2012 Oliver Kirch (Soest, Alemanha, 21 d'agost de 1982) es un fotbolaire alemand.
Signes del zodiac
thumb|350px|Representacion del zodiac dins lo Breviari d'Amor Lo Zodiac es lo nom del trajècte del Solelh (e tanben de las planetas) dins los cèls. Es tradicionalament devesit en dotze constellacions correspondent a dotze signes.
Lo nom de «Zodiac» vendriá del mot grèc zoon, « animal », que totas las constellacions del Zodiac (levada la Balança) figuran de creaturas viventas.
Las constellacions del Zodiac e l'astrologia
Los signes del Zodiac s'utilizan dins l'astrologia coma marcas espaciotemporalas que permeton d'establir las correspondéncias sus las qualas repausa aquesta practica. Utiliza per aquò la posicion de divèrses objèctes dins lo Zodiac. Entre autres: las planetas, lo Solelh, Jupitèr, e sul plan local : l'orizontal (l'ascendent es lo punt del Zodiac talhat per l'orizont) e lo meridian (lo mièg del cèl correspondent al punt del Zodiac talhat pel zenit).
Las constellacions del Zodiac
Vaquí un tablèu dels signes del Zodiac amb las datas a las qualas se tròba lo solelh. L'escart entre los signes e las constellacions es de nòstres jorns (2001) de l'òrdre de 30° environ segon la mesura de l'Ayanamsa pels astrològs indós.
Sent Joan de Lièr
Sent Joan de Lièr (Saint-Jean-de-Lier en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sen'jan də'ljɛ]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Johannes de Paulid, en latin, aus sègles XI-XII, S. Johannis Daulers, en latin, en 1291, Lier, en 1305, Leslier (mapas de 1638 e 1647).
L'agionime qu'ei lo nom ebrèu de Sent Joan Baptista e Sent Joan l'Evangelista (en latin Johannes), , ,.
Clau de vòlta
thumb|esquerra|Dessenh de [[Eugène Viollet-le-Duc per una pèira clau d'un arc ogival]] thumb|Clau de vòlta escultada e colorada; [[Catedrala de Sant Estève de Tolosa.]]
La clau de vòlta es lo clavèl central d'un arc, o d'una vòlta. Es mai sovent de dimencion màger que los autres clavèls, e ornada, mas aquò sens rason foncionala senon estetica. La clau, coma los clavèls, se mantenon de per la quita forma de las pèças, perque las seunas fàcias lateralas, talhadas en angle, transmeton lateralament una partida de las tensions, fasent l'equilibri, e evitant que s'esfondra jos una carga verticala. Las tensions orizontalas del clavèl inferior se transmeton al mur, o a un autre arc, e la verticala se transmet al mur o a un pilar. Per plaçar ensems los clavèls e la clau s'utiliza un cindre, qu'es una estructura de fusta, o de metal, amb la fòrma d'arc, que manten los clavèls e retirat un còp l'arc completat.
Lixheim
Lixheim es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Istòria
Lo nom de Lixheim es issu de la contracció de Luckesheim (demòra de Luc, primièr abitant supausat de la villa).
Un primièr Lixheim (uèi Vièlh-Lixheim) #dever la siá creacion a la fondacion d'un prieuré bénédictin a.
La vila nòva i aguèt fondat pel comte Palatin Georges Gustave l'an 1608 per remplaçar Phalsbourg que lo sieu paire lo comte Palatin Georges-Jean i li aviá calgut cedir. Los comtes Palatins, en la siá pichona principauté del comtat de Lutzelstein (La Pichona-Pèira), volián aital crear de vilas fortificades capablas d'aculhir las siás coreligionnaires reformats, caçats del duché de Lorraine.
Lixheim #Èsser totun a lo sieu torn vendut al pòrti de Lorraine en 1623 ; malgrat los sieus compromises en favor de la libertat del culte en protestant, lo pòrti Henri II Lo Bon pas se #opausar gaire a las pressions #que #empénher nombre d'abitants reformats al èxode.
Lixheim #Constituir en 1629-1660 amb Phalsbourg lo éphémère principauté de Phalsbourg e Lixheim en benefici de Henriette de Lorraine e de los sieus tres esposes successius #que Louis de Guise. La princessa #far @frapper moneda a Lixheim.
A la mòrt de la princessa, los territòris de la principauté #far retorn al duché de Lorraine. Lo'n pòrti Léopold #observar a la siá manièra la tolerància promesa per Henri II : los reformats avián permís d'anar al culte dins lo comtat vesin de Nassau-Sarrewerden (Alsace bossue), concession modèst mas lloable de la part d'un sobiran #que l'Ostal i n'aviá totjorn farouchement defendut lo catholicisme.
Le nom de Lixheim est issu de la contraction de Luckesheim (demeure de Luc, premier habitant supposé de la villa).
Un premier Lixheim (aujourd'hui Vieux-Lixheim) dut sa création à la fondation d'un prieuré bénédictin au.
Lixheim fut néanmoins à son tour vendue au duc de Lorraine en 1623 ; malgré ses engagements en faveur de la liberté du culte protestant, le duc Henri II Le Bon ne s'opposa guère aux pressions qui poussèrent nombre d'habitants réformés à l'exode.
Lixheim constitua en 1629-1660 avec Phalsbourg l'éphémère principauté de Phalsbourg et Lixheim au profit d'Henriette de Lorraine et de ses trois époux successifs dont Louis de Guise. La princesse fit frapper monnaie à Lixheim.
Pussigny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Richard Feynman
thumb|250px|Richard Feynman Richard Phillips Feynman (Nòva York, 11 de mai de 1918 – Los Angeles, 15 de febrièr de 1988) foguèt un físician american. Considerat coma un dels fisicians mai importants del sègle XX, son trabalh sus l'electrodinamica quantica li valguèt l'obtencion del Prèmi Nobel de Fisica en 1965 amassa amb l'american Julian Schwinger e lo japonés Sin-Itiro Tomonaga.
Cagòt
vinheta|Processò de cagòt: devián portar une pata d’auca jauna, alara simbòl d'impuretat.|upright=1.3
Los cagòts (tanben aperats capòts, crestians o gesitans) qu'èran un grop sociau horabandit de la populacion bearnesa e gascona qui avèva obligacion de víver estremat de la rèsta de la societat : qu'utilizavan los lors putz pròpis e las loas honts shens poder utilizar los autes, sovent b'entravan dens las glèisas pas sonque per la loa pòrta exclusiva e qu'escotavan la messa a despart de la populacion ; que'us èra vedat de guardar lo bestiar, laurar o quin aute tribalh qui hosse en relacion dab l'alimentacion. En consequéncia que s'especializèn dens lo mestièr de carpentèr. Non podèvan pas maridà's sonque dab d'autes cagòts. En 1514, un grop d'agotes (nom balhat aus cagòts en Navarra) que's planhè auprès deu papa Leon X de las discriminacions qui pativan. Dinc au sègle XV lo lor hat non ho pas autant mauaisit com après. Vastin Lespin que relhèva ua purmèra mencion de la paraula "gesitan" en 1488.
Origina
Qu'ei un deus enigmas màgers de l'istòria bearnesa e gascona (e tanben navarresa e espanhòla). Que s'i a perpausat l'etimologia "can gòt" vienent d'un mesprètz antic ipotetic e infondat peu pòble gòt (au contra, lo gran istorian bearnés deu sègle XVII, Pèir de Marca, que perpausè l'etimologia "caça Gòts" com se hossin estats acaçats peus Gòts) ; d'autas ipotèsis com ua ascendéncia sarrasina, catara o ladras (puish que l'exclusion qui pativan e sembla viéner d'ua met de contagion) que hon perpausadas, mes cadua qu'ei denegada per las honts istoricas.
L'ipotèsi la mei sostienguda uei lo dia qu'ei la de la lèpra, en tot saber que las malaudias de la pèth, per aqueths temps, n'èran pas hòrt coneishudas (que n'i a mei d'ua detzena). Que i a tanben la proximitat deus « arabs » de l'auta part deus Pirenèus, vienguts de país on la lèpra i èra endemica. Las leproserias que's trobavan au pè deus pòrts, com a Auloron. De mei, los cagòts que's mentavan "gesitans" per la Shalòssa, que cau arreligar lo mot dab un personatge de la Bíblia, Gehasí, qui estó condemnat per lo son mèste Elisèu d'aver tota la soa descendéncia leprosa per aver pecat (2 Reis, V). Enfin, n'ei pas un mistèri que i a, uei lo dia dens lo monde, leprós estremats en endrets a despart, dab la lor descendéncia (Tichilesti, Romania).
En bearnés la paraula "cagòt" qu'ei demorada com un epitèt abaishant e mespresant.
Vilagarcía de Arousa
Vilagarcía de Arousa es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Dál Riata
right|thumb|200px|Imatge satellit d'[[Escòcia e del nòrd d'Irlanda que mòstra l'airal aproximatiu del Dál Riata.]]
Dál Riata (tanben Dalriada o Dalriata) foguèt un reialme Gaelic qu'èra situat a l'encòp sus las còstas oèst de l'Escòcia actuala e las còstas nòrd de l'Irlanda actuala, dins los territòris nomenats uèi Argyll e Bute, Lochaber, County Antrim. La vista tradicionala de Dál Riata coma una colonia irlandesa en Escòcia foguèt tornar mesa en question sus de basas arqueologicas, mas es pas clar qu'un consensus siá trapat e los istorians demòran devesits sus lo subjècte. Los abitants de Dál Riata son sovent apelats Scots, del latin scotti, un mot que ven del bas latin scottis, que ven del mot grèc σκοτοσ que significa "foscor", e que pus tard designarà los "gaelic-parlants", si que non escocés, irlandés o autre. Son tanben sonats Gaels, un terme plan mai clar, o Dál Riatans.
Lo reialme atenhèt son desvolopament maximal jos Áedán mac Gabráin (574-608), mas son expansion foguèt arrestada a la Batalha de Degsastan en 603 per Æthelfrith de Northumbria. De desfachas seriosas en Irlanda e Escòcia al temps de DomnBrecc (m. 642) acabèron l'edat d'aur del Dál Riata, e lo reialme devenguèt un client de Northumbria, alara assubjectida als Pictes. I a una brega sus la destinada del reialme al sègle VIII, ont d'unes veson pas de reviscòl del Dal Riata aprèp la longa passa de dominacion estrangièra, d'aprèp 637 fins a a pauc près 750 o 760, alara que d'autres veson una respelida del Dal Riata jos Áed Find (736-778) e l'usurpacion de la reialtat de Fortriu per lo Dál Riata, un parelh de generacions pus lèu que lo que n'es creditat abitualament: Cináed mac Ailpín (800-858). Lo reialme desapareis fins finala a l'Edat Viking.
Ètna
Es constituit per una massa de materials de projeccion e de lava. En mai del cratèr principal e d'un parelh de grandas dimensions, i a una granda quantitat de pichons cratèrs adventicis. L'activitat i es gaireben constanta, e las erupcions meton sovent en perilh las gents, ostals e culturas. L'erupcion de 1669, que destrusiguèt una bona part de Catània, foguèt la mai catastrofica.
Carnolas
Carnolas (Carnoules en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Ètna
Mitologia
Segon lo poèta grèc Píndar, Zèus combatèt e après embarrèt lo mostre Tifon jos Ètna, çò que provoquèt las erupcions. Èra gardat per Efèst. Tifon portava d'alas d'agla e teniá cent caps de dragon, que lors uèlhs lançavan de flamas. Èra lo paire de Cèrber e de Quimera. Píndar designa Ètna coma la «colomna del cèl» dins las Poeticas.
Carnolas
Foguèt un centre important de depaus dau tren, passat ramentat per la preséncia de la locomotiva de vapor 4B9 a l'intrada de la vila.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Las Hèstas de Talia
200px|thumbLas Hèstas de Talia (var. Las/Lei Fèstas de Talia, francés Les Fêtes de Thalie) qu'ei un operà ballet escrit dab ua musica deu compositor provençau Joan Josèp Moret e deu libretista Josèp de La Font. Ua partida deu libret de l'entrada titolada La Provençale qu'ei escrivuda justament en provençau.
Las Fèstas de Talia que son anteriora au gran operà occitan de Joan Josèp Cassanea de Mondonvila : Dafnís e Alcimadura e que poderèn donc dilhèu l'aver inspirat.
Warmeriville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Las Hèstas de Talia
Extrèit
Vonte que la Beutat s'esconde, L'Amor saup ben lèu la trovar, Son la gaug son l'ama dau monde Per s'unir totei dos son fachs
Warmeriville
Istòria
Lors de la protohistoire, Warmériville était un oppidum Celte sur lequel furent retrouvé deux tumulus et une nécropole en 1894 par Monsieur Bosteaux-cousin. Étymologiquement, l'origine du nom vient de "Warinhari", un nom germanique qui se compose de "Warin" (=Protection) et de "Hari" (=Garde ou armée). Quant à la terminaison du Nom, le terme "Villae", d'influence Gallo-romaine, signifie "l'exploitation agricole" dans son contexte historique originel. Tout au long de l'histoire, Warmériville reste une place forte puisqu'elle appartenait conjointement aux Archevêques de Reims et aux Comptes de Rethel, et qu'ils y édifièrent un château sur une butte appelée "La motte aux Griffons" au lieu dit Ragonet.
Las Hèstas de Talia
Ligam extèrne
Lo tèxte sus Gallica
Rodolphe Kreutzer
thumb|200px|Rodolphe KreutzerRodolphe Kreutzer (Versalhes, lo 16 de noveme, 1766 – Genèva, lo 6 de genèr, 1831) que ho un violonista, un compositor e un pedagòg deu vriulon francés.
Hilh d'un violonista de la Capèra Reiau, que començè a apréner lo vriulon dab lo son pair, puish qu'arrecebó leçons d'Anton Stamitz.
Violonista e solista, que ho professor de vriulon au Conservatòri de París desempuish la soa fondacion en 1795 dinc a 1826. Qu'i trabalhè dab Pierre Rode e Pierre Baillot. Que gavidè tanben per ua estona l'Opera de París.
Que conegó Ludwig van Beethoven a Viena (quan acompanhava Joan Baptista Bernadòta) e aqueste que'u vodè la soa Sonata per vriulon No. 9 in A major, Op. 47 (1803).
Kreutzer que compausè concertos per vriulon, operas, estudis e capricis.
Viaducte de Milhau
thumbnail|Lo viaducte de Milhau|250px Lo Viaducte de Milhau es un viaducte situat a costat de la vila de Milhau en lo departament de l'Avairon en França. Es en 2008, lo viaducte mai naut del monde amb una nautor maximala de 343 m e una longor de 2460 m. L'arquitècte es Norman Foster.
Lo còst de la construccion foguèt de 300 milions d'èuros. La construccion durèt del 10 d'octobre de 2001 a 2004. Lo viaducte foguèt inaugurat lo 14 de decembre de 2004 per lo President de la Republica Jacques Chirac.
La finalitat del viaducte es de permetre una traversada pus rapida de la vila de Milhau. Abans la construccion, la traversada de la vila èra obligatòria e, especialament en estiu, lo passatge de la vila de Milhau èra conegut pels engorgaments. Lo viaducte es una partida de l'autorota A75 que religa Besièrs a Clarmont-Ferrand.
En 2007, 4 532 485 veïculs traversèron lo viaducte, çò que fa una mejana de 12 417 veïculs cada jorn, amb un recòrd de 54 281 lo 18 d'agost de 2007.
Lo 22 de julhet de 2011 passèt sul viaducte lo 30 milionen veïcul.
Villahán
Villahán es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Marc Ravalomanana
Marc Ravalomanana, òme d'afars e òme politic n. 1949, foguèt lo president de Madagascar del 6 de mai de 2002 al 17 de març de 2009.
Morancez
Morancez es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Assé-le-Riboul
Assé-le-Riboul es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Adolf Fick
Adolf Eugene Fick (3 de setembre de 1829, Kassel - 21 d'aost de 1901, Blankenberge) es un fisiologista alemand. Vengut doctor en medecina en 1851, estudièt la difusion de la matèria e publiquèt en 1855 una lèi sus aqueu fenomèn permetent de liar lo flux e lo gradient de concentracion d'una espècia quimica diluïda. Inspirada de la lèi de Fourier de 1822, es dicha lèi de Fick e foguèt demostrada per Albert Einstein e Jean Perrin entre 1905 e 1908. Adolf Fick s'interessèt tanben a la fisica medicala e inventèt lo tonomètre.
Lixing-lès-Saint-Avold
Lixing-lès-Saint-Avold es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Naftali Bennett
thumb|250px|Naftali Bennett Naftali Bennett (en ebrèu: נַפְתָּלִי בֶּנֶט, Haifa, 25 de març de 1972) es un politician israelian. Aqueste menaire del partit politic d'extrèma drecha Lo Fogal Jusieu (en ebrèu: הַבַּיִת הַיְהוּדִי) es dempuèi lo 13 de junh de 2021, primièr ministre d'Israèl.
Pruillé-l'Éguillé
Pruillé-l'Éguillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Scientific American
Lo Scientific American es una revista mesadièra de vulgarizacion scientifica americana de las pus ancianas del país. Siaguèt creada lo 28 d'agost de 1845, e aparten actualament al Georg von Holtzbrinck Publishing Group.
Pruillé-l'Éguillé
Nòtas
<references group=N/>
Vilanova de Arousa
Vilanova de Arousa es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Mètro de Londres
Lo mètro de Londres (en anglés : London Underground) es lo malhum metropolitan que desservís lo Grand Londres e los espacis a l'entorn d'Essex, de Hertfordshire e de Buckinghamshire. Es comunament apelat Underground — que significa « sosterranh », emai que 55 % del malhum siá situat en susfàcia — o The Tube (« Lo tube »), en referéncia a la forma cilindrica dels tunèls de sas linhas prigondas. Lo premièr projècte d'un mètro a Londres remonta a 1827. La Metropolitan Line es la premièra linha, inaugurada lo 10 de genièr de 1863, çò que ne fa malhum metropolitan mai vièlh al mond, son traçat constituïssent d’ara enlà dins sa màger partida la Hammersmith & City line. Lo malhum actual compta 11 linhas e desservís 270 estacions (dont d'unas barraduras) sus près de 402 kilomètres. Permet lo transpòrt de 1,379 miliard de viatjaires al moment del cicle annadièr 2016-2017, siá una mejana quotidiana de mai de 4,8 milions de passatgièrs.
Linhas
Lo mètro de Londres possedís onze linhas : Bakerloo line, Central line, Circle line, District line, Hammersmith & City line, Jubilee line, Metropolitan line, Northern line, Piccadilly line, Victoria line e Waterloo & City line. Fins al 22 de decembre de 2007, lo malhum comptava una dotzena linha, la East London line, que barrèt per de trabalhs de conversion foguèt integrada al malhum del London Overground al moment de sa reobertura en 2010. Las linhas de mètro pòdon èsser classadas en dos tipes : recobèrtas (Subsurface) e en sosterranh prigond (Deep-level Tube). Las linhas recobèrtas son cavadas per lo metòde de las trencadas cobèrtas, ambe los ralhs situats environ cinq mètres jos la susfàcia.
Nurembèrg
Nurembèrg (en alemand Nürnberg) es la segonda vila de Bavièra, en Alemanha. Sa populacion èra estimada a 500 132 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 186,38 km².
thumb|230px|left|Ivèrn a Nurembèrg.
Elias d'Ussel
thumb|Elias d'Ussel foguèt un trobador lemosin del sègle XIIIn que tanben foguèt co-chastelhan del chasteu d'Ussel. Elias d'Ussel, o Elyas d'Ussèl o Elias d'Uisel o Elie d'Ussel (... – ...), foguèt un trobador lemosin que demorèt aperaquí l'an 1200. Èra lo cosin dels tres fraires Eble, Pèire e Gui, e èra tanben lo co-chastelhan del chasteu d'Ussel, al nòrd-èst de Ventadorn.
Selon la vida de Gui, Elias faguèt tensos bons o poesias bonas. . De la sieuna òbra demòran quatre tensos, un partimen e doas coblas. Tanben escriguèt una seria de verses amb Gaucelm Faidit. Lo trabalh complet dels quatre d'Ussel (Elias e los sieus tres cosins Eble, Peire e Gui) foguèt compilat per primièr còp en un volum escrit per J. Audiau amb lo títol de "Las poesias dels quatre trobadors d'Ussel"
Villaherreros
Villaherreros es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sodomia
La sodomia qu'ei ua practica sexuau qui consisteish en ua penetracion de l'anus deu o de la partenària, generaument dab lo penís o dab l'ajuda d'un gadamassí (objècte qui representa un fallus).
Etimologia
Lo tèrmi sodomia que vien deu nom de la vila de Sodòma qui, segon la Bíblia, estó destrusida per Diu après qui los sons abitants avón temptat de violar dus anjos de Diu refugiats en çò de Lòt, lo nebot d'Abraham.
Per aquò, dens aqueth episòdi, la sodomia tau com se defeneish a l'òra d'ara, n'ei pas mentavuda D'après lo contèxte totun e las autas referéncias au pecat de Sodòma dens la Bíblia, lo passatge aqueth que s'a meilèu a interpretar com un mancament au dever d'ospitalitat, qui èra hèra important dens l'Orient Pròche ancian. L'interpretacion en tèrmis de sodomia o d'omosexualitat que sembla que comencè d'aparéisher dens los escriuts apocaliptics judius tardius e los judius ellenizats deu començament deu IIau sègle.
Practica
Contràriament a la vulva e a la vagina, l'anus e lo rèctum ne secrètan pas nada lubrificacion naturau qui posca har mei aisit lo rapòrt sexuau.
La shaliva qu'ei sufisenta com lubrificant e lo risc de lesions de la mucosas anaus, qui son fragilas, qu'ei mendre, mes que vau mei utilizar un lubrificant artificiau o un preservatiu lubrificant. Totun, ad aqueste tanben que cau passar lubrificant se los movements e s'esperlongan. Quauque còp, que s'i utilizava en generau vaselina, mes que fragiliza los preservatius e qu'ei de mau lavar. Per'mor d'aquò au dia de uei que s'i utiliza meilèu lubrificants intimes hèits dab aiga o dab silicòna.
Raça de can
Una raça de can (var. raça de gos, raça de chin) es un grop de cans que tenon de caracteristicas fisicas fòrça similaras o gaireben identicas dins son aparénçia o comportament, o generalament dins ambedós, subretot perqué son eissits d'un sistèma de seleccion d'aujòls de meteissas caracteristicas.
Avatar
Lo tèrme avatar ten son origina en Índia (del sanscrit avatāra: davalada, ava-TṚ : davalar) e signigica « davalada, incarnacion divina ».
Dins l'indoïsme, un avatar es une incarnacion (jos forma d'animals, d'umans, etc.) d'un dieu, vengut sus tèrra per restablir lo darma, salvar los monds del desòrdre cosmic provocat pels enemics dels dieus (los demònis). Mai sovent los avatars son aquestes del dieu Vishnó, filh de la divessa Ahimsa e del dieu Darma.
Lo bodisme tibetan (branca del bodisme vajraiana) utiliza tanben aqueste tèrme: per exemple, lo dalai-lama, papa de l'escòla gelog es considerat coma un avatar d'Avalokiteshvara.
Dempuèi la fin del del sègle XX, lo tèrme avatar s'utiliza tanben al sens figurat de metamorfòsi, transformacion d’un objècte o d’un individú.
Religion
Dins la mitologia indóa, un avatar designa entre autre caduna de las detz incarnacions de Vishnó.
Segon Sri Aurobindo, lo ròtle d'un avatar es « favorizar l'evolucion terrèstra, subretot dobrissent la dralha cap a una consciéncia superiora per l'umanitat. ». Aqueste considèra tanben Jèsus Crist coma un avatar.
Gadamissí
thumbnail|Un gadamissí de silicòne Un gadamissí (dildo en anglés, godemichet en francés) qu'ei un joguet sexuau destinat a procurar las sensacions balhadas per un fallus, dens la masturbacion o dens ua relacion sexuau.
Alèxi Peiret
Poesia occitana
Qu'ei a Concepción del Uruguai que publiquè la purmèra edicion deus sons Contes Biarnés. Dens la purmèra edicion que conta la soa relacion literària dab l'erudit bearnés Vastin Lespin e dab l'escrivan Xavièr Navarròt. Lespin, d'aillors, que citè, deus Contes Biarnés, lo poema Los sovenirs de casa dens la soa Gramatica bearnesa. Aqueth medish poema que ho hicat en musica peu cantaire bearnés Marcèu Amont. Peiret, dens l'introduccion de la purmèra edicion, que debana lo topic classic de l'escrivan occitan qui's domanda per qui e escriu puish qu'ei uns deus darrèrs a parlar la lenga. Detz ans arron, totun, dens la dusau edicion, que soslinha que dilhèu e s'enganava en tan que la distància no'u dava pas lo parat de conéisher lo Felibritge, e despuish que's domanda se la lenga non serè pas a reviscolà's.
Los sovenirs de casa
Òras d'arríder, òras leugèras, De l'amistat e de l'amor, Deu temp passat aimadas messatgèras Per qué tornatz auprès de jo ? Lo sovenir qu'ei ua malaudia Qui hè lo còr mei triste que la nuèit, He negrejar la bèra lutz deu dia,
E tot endret, que'u he paréisher vueit, Qu'ei lo veren qui guasta l'aiga neta, On lo sorelh e's vienè miralhar ; Qu'ei lo vent hred qui tòrra la floreta, ''Quan au printemps s'anava esparpalhar. [...]''
Vedetz aquiu, deu costat de l'Espanha, Lo pic tot blu, tot coronat de nèu ! Qu'aví vint ans quan pujèi la montanha, Tròne deu só, gran escalèr deu cèu. En aqueth temps e'n cantàvem de bèras ! Per aqueth ròcs ben hasèm de beths sauts !
Lo cabiròu qui ei lo rei de las sèrras, ''N'èra pas lhèu mei leste que nosauts. [...]''
On ei l'arriu on se perd la memòri ? Puish tot aquò n'ei pas que saunejar ? Songes d'amor, de bonur e de glòria, Songes daurats, que cau tot desbrombar, Jo per ací tot solet que demori, E vos auts qu'etz a l'aut' part de la mar : Tot qu'ei fenit, e per arren que plori : Lo temps passat non pòt pas mei tornar.
George Maxwell Richards
George Maxwell Richards (n. 1931) engenhaire quimic e òme politic es l'actual president de Trinitat e Tobago.
São Paulo (ciutat)
Lo mètro de São Paulo a 75 km d'extension, 4 linhas e 65 estacions. La primièra linha foguèt inaugurada en 1974. Tanben a 258,5 km de camins de fèrre en superfícia, mai de 15 000 autobuses e 7 milions d'automobilas.
Istòria
Foguèt fondada lo 25 de genièr de 1554 pels paires jesuistas Manoel da Nóbrega e José de Anchieta, amb lo nom São Paulo de Piratininga. Foguèt transformada en vila en 1711.
Aprèp la construccion del camin de fèrre entre Santos e Jundiaí en 1867, seguida de l'installacion de las primièras industrias e de l'immigracion (principalament d'italians, portugueses, espanhòls e, aprèp 1908, japoneses), São Paulo coneguèt una creissença fòrta de sa populacion: en 1900 i aviá 240 000 abitants; en 1940 èran 1,3 milions.
Dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala, lo creis de l'industrializacion, lo creis de la natalitat, e la migracion de brasilièrs d'autras regions (principalament del Nòrd-èst brasilièr) a aumentat significament la populacion: 1,3 milions en 1940, 2,2 milions en 1950, 3,8 milions en 1960, 5,9 milions en 1970, 8,47 milions en 1980.
Economia
thumb|left|200px|Edificis e estadi de fotbòl dins lo quartièr de Pacaembu. Actualament São Paulo es lo primièr centre bancari, comercial, industrial e de servicis de Brasil. De grandas bancas e entrepresas an lors sètis socials dins la ciutat. La Borsa de Valors de l'Estat de São Paulo es una de las pus importantas de l'America Latina. La region de l'Avenguda Paulista es coneguda coma lo còr financièr de la ciutat. São Paulo es considerada la 19 pus rica vila del mond.
Actualament i a mai de 30 modèrnes Shopping Centers dins la ciutat.
Kerma
En arqueologia, lo tèrme Kerma caracteriza tres fasas de desvolopament de la cultura kushita. Son dichas Kerma Ancian (sègles XXV-XXI av. JC), Kerma Mejan (sègles XXI-XVIII av. JC) e Kerma Classic (sègles XVIII-XVI av. JC avans la conquista egipciana). Correspondon a de tecnicas diferentas de produccion de terralha.
Villalaco
Villalaco es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sercus
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Sercus En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Sercus dans son canton et son arrondissement|180px.
Administracion
{{ElegitDebuta| insee =59568 {{Elegit |Debuta= 2008 |Fin= 2014 |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }} {{Elegit |Debuta= març de 2001 |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}}
Vitamina D
La vitamina D tanben coneguda coma calciferòl es un eterolipid insaponificable del grop dels esteroïdes. Se nomena tanben vitamina del raquitisme perque son deficit provòca aquela malautiá. Es una provitamina liposolubla e se pòt obténer de doas manièras: - Per ingestion d'aliments que contenon aquela vitamina, per exemple lo lach e los uòus. - Per la transformacion de l'ergosteròl (pròpri dels vegetals) quand reagís amb las radiacions solaras. La vitamina D regula lo passatge dels ions de calci als òsses. Per aiçò se la vitamina D manca, los òsses començan de s'afeblir e de s'acorbaissar en produsent de malformacions irreversiblas. Aquela malautiá afècta mai que mai los mainatges. Lo calci contribuís a la mantenença dels nivèls normals de calci e de fosfòr dins la sang.
Formas de vitamina D:
Saint-Riquier-ès-Plains
Saint-Riquier-ès-Plains es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Avit (Tarn)
Sant Avit (Saint-Avit en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada al pe de la Montanha Negra, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc
Quebèc
Quebèc (Québec en francés, Quebec en anglés, conegut tanben coma ) es una província canadenca amb una populacion de 8,2 milions d'abitants. La majoritat dels quebequeses parlan francés, çò que fa de Quebèc lo sol territòri majoritàriament francofòn de l'America del Nòrd, amb l'archipèla francés de Sant Pèire e Miquelon, e qualques autres luòcs d'America.
La capitala de Quebèc es la vila de Quebèc. La vila pus poblada de Quebèc es Montreal, segonda ciutat francofòna del mond per òrdre d'importància.
Geografia de Quebèc
thumb|right|250px|Topografia de Quebèc Quebèc es situat a l'èst de Canadà, environat per la província d'Ontàrio e la baia d'Hudson a l'oèst, per las províncias de Tèrranòva e Labrador e de Nòu Brunswick a l'èst, los Estats Units (los Estats de Maine, Nòu Hampshire, Vermont e lo de Nòva York) al sud e l'Ocean Artic al nòrd.
En 1912, un grand tròç de la region canadenca d'Ungava foguèt levat dels Territòris del Nòrd-Oèst e integrat a Quebèc en seguida d'una lei del Parlament de Canadà aprovada per Londres. Aquesta vasta region del nòrd, gaireben inabitada, faguèt de Quebèc l'enòrma província que se coneis uèi. Aqueste ajust compreniá la baia de James, ont se tròban qualques uns dels projèctes idroelectrics pus importants de Quebèc.
Lo territòri quebequés es extrèmament ric en ressorsas naturalas gràcias als bòsques de conifèrs, als lacs e als rius. Lo papièr, la fusta e l'idroelectricitat figuran coma las industrias mai importantas de la província. L'extrèm nòrd de Quebèc es format per una region subartica nomenada Nunavik, la tèrra dels Inuits.
Lo clima presenta de diferéncias importantas a causa de la granda extension territoriala. La zona sud e la val del fluvi de Sant Laurenç an un clima continental, es a dire, un ivèrn freg e un estiu caud. La partida centrala de Quebèc a un clima subartic caracterizat per d'ivèrns mai longs e mai fregs. La partida septentrionala de Quebèc a un clima artic. Finalament, a las illas de la Magdalena la mar a una gròssa influéncia sus lo clima.
Las regions administrativas de Quebèc
Quebèc es devesit en 17 regions administrativas :
Istòria de Quebèc
Lo primièr explorator europèu de Quebèc foguèt lo francés Jacques Cartier que plantèt una crotz a Gaspé l'an 1534 e que naveguèt pel fluvi de Sant Laurenç en 1535. En 1608, Samuel de Champlain donèt naissença a la Nòva França en fondant sus la riba nòrd del fluvi de Sant Laurenç, a un endrech nomenat Kébec ("destrech") pels aborigèns, la vila de Quebèc que venguèt lo punt de partença de l'exploracion francesa de l'America del Nòrd. A partir de 1627, lo rei de França Loís XIII concediguèt lo monopòli de la colonizacion als catolics. La Nòva França venguèt una colonia reiala en 1663, sota lo reine de Loís XIV.
Los franceses e los canadencs s'aliguèron amb los urons, contràriament als iroqueses qu'èran aliats als angleses. La Guèrra de Sèt Ans (1756–1763) entre Anglatèrra e França coneguèt un episòdi decisiu en America del Nòrd amb la desfacha en 1759 de l'armada de Loís Josep de Montcalm per l'armada del general anglés James Wolfe a la Batalha de las Planas d'Abraam, prèp de la vila de Quebèc. La Nòva França foguèt, atal, perduda definitivament per França. Canadà, la colonia pus granda de Nòva França, comptava solament 55,000 abitants al començament de la guèrra, mentre que la populacion de Nòva Anglatèrra èra de gaireben un milion de colons. A l'epòca, la populacion amerindiana de l'immens territòri de la Nòva França representava aperaquí 600,000 personas.
La Grand Bretanha prenguèt possession de la Nòva França en seguida del Tractat de París, en 1763. Loís XV e sos conselhièrs aimavan mai de conservar l'illa de Guadalope, productritz de sucre, que Quebèc, donat qu'aqueste èra considerat com un grand territòri glaçat sense cap d'importància per lo Reialme de França. Malgrat aquò, França perdèt l'empèri colonial qu'aviá bastit en America del Nòrd.
En responsa a las agitations de las colonias americanas, la corona britanica instaurèt l'Acte de Quebèc en 1774, que restablissiá lo còde civil francés e lo sistèma de proprietat territoriala, garantissiá la practica del catolicisme, mas manteniá lo còde criminal anglés. Durant la revolucion americana, la vila de Montreal foguèt presa e los revolucionaris americans ensagèron de ganhar los Canadencs a lor causa. Aquestes darrièrs restèron puslèu neutres durant lo conflicte, seguent las recomandacions de la Glèisa Catolica que se declarèt en favor dels Britanics.
Aprèp l'independéncia americana, los qu'avián sostengut la causa anglesa s'installèron en Quebèc. Insatisfaches dels privilègis nombroses concedits als Canadencs, demandèron de reformas, e obtenguèron çò que volián amb l'acte constitucional de 1791 que devesiguèt la província de Quebèc e creèt lo Naut Canadà (l'Ontàrio actual) e lo Bas Canadà (lo Quebèc actual). Las doas populacions descobriguèron lo parlamentarisme britanic e se mainèron, fòrça rapidament, dels limits d'aqueste sistèma colonial.
Bodø
Bodø es una vila norvegiana situada dins le comtat de Nordland, que ne'es lo centre administratiu. Comptava 49203 abitants en 2012 per una superfícia de.
Quebèc
Istòria de Quebèc
Las grandas idèas del liberalisme de l'epòca finiguèron que provoquèron un soslèvament armat al Bas Canadà e al Naut Canadà en 1837 ; la revòlta s'amodèt aprèp lo refús de Londres de prendre en consideracion las peticions del Partit dels patriòtas de Louis-Joseph Papineau.
Cultura quebequesa
Article principal : Cultura quebequesa
La Haute-Maison
La Haute-Maison es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Loromontzey
Loromontzey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villalba de Guardo
Villalba de Guardo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Rugbi
thumb|right|[[Fotografia d'un rescòntre internacionau de rugbi de XV entre Nòva Zelanda e Sud-Africa en 2006.]]
Lo rugbi es un ensemble d'espòrts collectius de balon eissits dau fotbòl practicat durant la premiera mitat dau sègle XIX en Anglatèrra. Demandan de portar un balon dins una zòna determinada dau camp advèrs ò de marcar de buts en passant lo balon entre dos potèus defenduts per l'equipa advèrsa. La premiera codificacion dei règlas data de 1846 e aguèt luòc dins l'escòla de Rugby. Uei, es un espòrt popular dins leis Illas Britanicas, en França, en Occitània, en Sud-Africa e en Oceania. Lo rugbi de XV es la varianta pus jogada mai lo rugbi de XIII es ben implantat dins certanei regions. Leis autrei variantas son pus raras maugrat l'inscripcion dau rugbi de 7, un derivat dau XV, au programa dei Jòcs Olimpics d'Estiu.
De l'Antiquitat a l'aparicion dau rugby football
Lo rugbi es eissit d'una lònga tradicion europèa de jòcs de balon que semblan apareguts durant l'Antiquitat (aporaxis en Grècia, pila paganica dins l'Empèri Roman...). Lo pus famós es la « soule » normanda, atestada tre 1174, que se difusèt dins leis Illas Britanicas après sa conquista per lei ducs de Normandia. Per aquela rason, aqueu jòc es sovent considerat coma l'ancessor dirècte dau fotbòl e dau rugbi. Lo calcio florentin es tanben de còps citat coma fònt d'inspiracion car èra conegut d'una partida de l'elèit anglés.
L'aparicion dau rugbi aguèt luòc a la Rugby School onte lei jòcs de balon èran venguts fòrça populars dins lo corrent deis ans 1830. Segon la legenda, lo rugbi i foguèt inventat per William Webb Ellis (1806-1872) que prenguèt lo balon amb sei mans durant una partida de fotbòl en 1823. En realitat, la data precisa d'aparicion dau rugbi – dich « rugby football » – es desconeguda. Sa premiera codificacion data de 1845 e foguèt l'òbra d'un grop de tres estudiants menat per l'escrivan William Delafield Arnold (1828-1859).
L'estructuracion dau rugbi
thumb|right|[[Fotografia de la premiera partida internacionala entre Escòcia e Anglatèrra en 1871.]]
Tre leis ans 1840, lo rugby football venguèt un espòrt popular au sen deis escòlas reservadas a l'aristocracia britanica e lei equipas se multipliquèron rapidament. Divèrsei codificacions apareguèron car cada club aviá tendància d'escriure lo sieu reglament. Relativament caotic, aqueu periòde veguèt de debats importants regardant l'evolucion e l'uniformizacion dei règlas amb de desacòrdis importants regardant l'usatge dau balon e lo nivèu de violéncia autorizat. Una etapa importanta aguèt luòc en 1863 amb la fondacion de la Football Association (FA) que marquèt la separacion entre clubs de fotbòl e de rugbi. Puei, en 1871, 21 clubs de rugbi capitèron d'adoptar una codificacion comuna a l'origina dei divèrsei variantas actualas.
En parallèl, comencèron de s'estructurar de competicions regularas. D'efiech, lei clubs de Blackheath FC e de Richmond FC decidiguèron d'organizar de rescòntres bisannaus entre elei tre 1863. La premiera partida internacionala se debanèt lo 27 de març de 1871 entre Escòcia e Anglatèrra. Aquò favorizèt la difusion dau rugbi primitiu dins l'Empèri Britanic onte foguèt a l'origina d'espòrts novèus lo fotbòl canadenc ò lo fotbòl american. Puei, en 1883, foguèt fondat lo Home Nations que venguèt pus tard lo Torneg dei Cinc Nacions. Après de desacòrdis durant de partidas entre equipas britanicas, foguèt creada en 1886 l'International Rugby Football Board, organisme cargat de definir lei reglas dau jòc.
Au nivèu dei reglas, divèrseis evolucions se debanèron dins lo corrent deis ans 1870-1890. Premier, lo nombre de jogaires foguèt reduch de 20 a 15 en 1877. Puei, a partir de 1880, comencèt la definicion de la mesclada e de reglas estrictas foguèron adoptadas per enebir lo professionalisme. Pasmens, leis evolucions pus importantas dau periòde regardèron lo descòmpte dei ponchs qu'evolucionèt quatre còps :
L'esquisme de 1895
En 1895 aguèt luòc una crisi importanta entre clubs de rugbi que menèt a la separacion entre lo rugbi de XV e lo rugbi de XIII. Sa causa principala es liada a la question dau professionalisme. D'efiech, se totei lei clubs èran consents per enebir estrictament lo professionalisme, certanei pagavan d'indemnitats a de jogaires per compensar de pèrdas financieras entraïnadas per la practica dau rugbi. Lei cas pus coneguts èran aquelei de Bradford e de Leeds en 1892. Aquela politica suscitèt de criticas de part deis autrei clubs qu'enebiguèron lo principi deis indemnitats en 1893. Pasmens, Bradford e Leeds foguèron sostenguts per d'autreis equipas e la contestacion s'estendèt a d'autrei domenis
Mètro de Nòva York
Lo mètro de Nòva York (en anglés, New York City Subway) es un malhum de transpòrt metropolitan desservissent la vila de Nòva York als Estats Units. La totalitat de las infrastructuras e de la flòta aperten a la vila de Nòva York, mas l'espleitacion del malhum es confisada a la New York City Transit Authority, una branca de la Metropolitan Transportation Authority (MTA).
Rugbi
L'esquisme de 1895
En simplificant, lei clubs s'opausèron ai clubs d'origina obriera e lei dos grops assaièron de multiplicar lei reglas per redurre lei possibilitats de seis adversaris. Pus nombrós, lei clubs « aristocratics » impausèron la gratuitat de l'intrada per lo public vengut assistir a una partida de rugbi e enebiguèron tornarmai lo pagament d'indemnitat. En 1895, 22 clubs dau nòrd d'Anglatèrra decidiguèron donc de quitar la Rugby Football Union (RFU), organizacion principala dau rugbi anglés dau periòde, per formar la Northern Rugby Football Union (NRFU). La reaccion de la RFU foguèt viva amb un renovelament de l'enebiment dau professionalisme e l'adopcion de sancions duras còntra totei lei clubs aguent de liames amb leis equipas de la NRFU.
Dins aquò, dins lei fachs, lei clubs de rugbi amator d'aquelei regions èran dependents dei clubs de la NRFU per organizar sei partidas. De mai, partejavan sovent una meteissa origina sociala. Ansin, se raprochèron dei « rebèls », çò qu'aprefondiguèt la separacion. Rapidament, la NRFU adoptèt de reglas novèlas per accelerar lo jòc e autorizar un professionalisme limitat dins sei competicions. Puei, en 1907, demeniguèt lo nombre de jogaires de 15 a 13. Aquò marquèt l'aparicion dau rugbi de XIII e la separicion definitiva entre lei doas organizacions.
La difusion dau rugbi de XV
thumb|Part de jogaires de [[rugbi de XV dins la populacion en 2018.]]
Lo rugbi de XV se difusèt dins lei dominions britanics avans la fin dau sègle XIX. Venguèt fòrça popular en Austràlia, en Nòva Zelanda e en Sud-Africa. En parallèl, se propaguèt tanben dins leis autrei regions deis Illas Britanicas, en Occitània e en França e foguèt inscrich au programa dei Jòcs Olimpics d'Estiu de 1900 a 1924. Pus tard, de movements de difusion segondaris li permetèron de s'implantar dins quauquei país latins (Itàlia, Romania), dins de colonias francesas ò britanicas (Fiji, Tònga, Madagascar...), en Georgia, en Argentina e en Japon. Pasmens, au començament dau sègle XXI, demòra un espòrt confidenciau dins la màger part dei país.
La definicion dei règlas
thumb|right|[[Fotografia d'una mesclada dins una partida de rugbi de XV.]]
Lei règlas dau rugbi de XV evolucionan lentament e leis instàncias internacionalas cargadas de lei definir son reputadas per son conservatisme. Pasmens, de cambiaments importants aguèron luòc dins lo corrent dau sègle XX regardant lei manieras diferentas de marcar de ponchs. Premier, un ensemble de biais ancians foguèron enebits coma lo field goal en 1905 e lo goal from mark en 1977. Lo premier èra un còp de pè donat sensa tocar lo balon amb lei mans e lo segond, fòrça rar, èra un còp de pè autorizat après un arrèst de volada. En parallèl, l'assai veguèt pauc a pauc sa valor aumentar per mantenir lo dinamisme dau jòc. En 1958, foguèt ansin enebit d'atacar lo tiraire d'una transformacion, çò que permetèt d'aumentar rapidament lo nombre d'assais transformats. Puei, lo nombre de ponchs marcats amb un assai foguèt passat a 4 en 1971 e a 5 en 1992.
Un autre aspècte constant de l'evolucion dei règlas es la demenicion dau nivèu de violéncia autorizat. Segon leis epòcas, l'objectiu èra de melhorar l'imatge dau jòc ò de protegir lei jogaires. D'efiech, lei bleçaduras grèvas son pas raras durant un rescòntre e mai d'una partida s'acabèt per de bagarras. Aquò menèt a precisar la definicion dau placatge e lei tipes de placatge permés. Per exemple, en 2006, foguèt enebit lo placatge catedrala, presat per lo public en causa de son caractèr espectaclós, car podiá entraïnar de lesions cervicalas grèvas. Autre exemple important, la mesa en plaça dei mescladas foguèt modificada en 2012 per restrénher la fòrça de l'impacte entre lei dos blòts de davants.
L'èra dau professionalisme
Après la separacion de 1895, lo rugbi de XV adoptèt de règlas estrictas per enebir lo professionalisme. Pasmens, lo debat contunièt amb de crisis novèlas (expulsion de l'equipa de França dau Torneg dei Cinc Nacions de 1931 a 1947...). L'estructuracion de competicions prestigiosas au nivèu nacionau agravèt lei tensions intèrnas amb la necessitat de trobar de jogaires ben entraïnats e ben preparats. Segon lei regions, lo problema prenguèt de formas diferentas amb lo desvolopament de l'amatorisme marron (fornidura d'un emplec de complasença, creacion de guierdons financiers...) ò de sistèmas permetent a un jogaire de practicar tant lo rugbi de XIII (professionalizat) que lo rugbi de XV.