cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Groenlàndia
La capitala n'es Nuuk. La vila compta 16,000 abitants e sa populacion es principalament compausada de Groenlandeses (80%) e de Daneses (14,5%). Groenlàndia es tanben la segonda illa de la planeta après Austràlia per la superfícia. vinheta|esquèrra|250px|Mapa politica de Groenlàndia
Eugène Protot
Eugène Protot (Carisey, 1839 - París, 1921) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Partisan de Blanqui, foguèt condamnat mai d'un còp pendent lo rèine de Napoleon III. Durant lo sètge de la capitala, venguèt membre de la Gàrdia Nacionala puei elegit de la Comuna lo 26 de març. Faguèt partida de la Comission de justícia. Pendent la Setmana Saunosa, foguèt bleçat e s'exilièt en Soïssa car condamnat a mòrt en novembre de 1872. Tornèt en França en 1880.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (Reykjavík, 12 de març de 1975) es un politician e jornalista islandés, membre del Partit Progressista islandés, formacion liberala e de centre-drecha. Es lo Primièr Ministre d'Islàndia dempuèi lo 23 de mai de 2013.
Biografia
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nasquèt en 1975 dins una familha de notables amonedats de la capitala islandesa, Reykjavík. Son paire Gunnlaugur Magnús Sigmundsson èra un ancian deputat del Fram a l'Althing e tanben un ex-responsable de la companhiá aeriana Icelandair. Dins son enfància passèt una part considerabla de sa vida als Estats Units, mai que mai a Washington DC, ont son paire èra un emplegat de la Banca mondiala entre 1982 e 1985.
Estudièt al licèu mai ancian de l'isla, Menntaskólinn í Reykjavík, abans de dintrar en 1995 a l'Universitat d'Islàndia pr'amor d'i estudiar las sciéncias economicas e politicas. Faguèt puèi una part de sos estudis dins d'universitats estrangièras, subretot en Russia (a Moscòu) e a Copenaga abans d'obtenir son doctorat de sciéncias politicas a l'Universitat d'Oxford.
En 2000, comencèt a trabalhar coma jornalista à temps partiel à Ríkisútvarpið (RÚV), lo servici public islandés de radiodifusion e de television.
Saxe - Gambetta (mètro de Lion)
drecha|sens_quadre Saxe - Gambetta es una estacion del mètro de Lion. Fa la correspondéncia entre la linha B e la linha D del mètro.
Situacion
L'estacion es situada a las crosament dels avengudas de Saxe e Joan Jaurès, e de lo cors Gambetta, dins lo quartièr de la Guillotière, a la limit entre los tresen e seteime arrondiments de Lion.
Erla
Erla es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Tordesillas
Tordesillas es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid, a 28 km al sud-oèst de la capitala provinciale. Es situada a 704 m d'altidut compta 9186 abitants (INE 2012).
Origena e Etimologia
Prèp de la vila s'escavèt de rèstres de preséncia datan de la segonda Edat del Fèrre. Benlèu dins los bauces s'installèron de tribús ibèras e celtas als sègle V e III AbC
Istòria
A l'origina èra un naut escarpament fortificat que servissiá per gaitar los èrms de l'Extremadura castelhana a l'exemple de Zamora, Toro e Simancas.
Al sègle IX, García, filh ainat d'Alfons III dins un vam de repoblament d'aquelas tèrras ocupèt l'Otero que mai tard vendrá Tordesillas.
A l'arrivada d'Almanzor la vila reconeguèt un declin e pèrda de populacion fins a qu'al sègle XI. Al sègle XII aparteniá a l'evescal de Palencia que tenía de palais dins las muralhas d'aquela plaça fòrta.
Pendent l'Edat Mejana foguèt integrada a la Merindad del Infantazgo de Valladolid.
En 1494, foguèt establit dins aquela ciutat lo Tractat que pòrta lo seu nom
Juana I de Castilla, conocida como Juana la Loca, fue recluida en Tordesillas en 1509, permaneciendo allí hasta su muerte en 1555.
Monuments
thumb|200px|Monument al Toro de la Vega. Existisson de rèstes de barris de pèira e brica a l'entorn de ciutat. I a un punt medieval, de pèira de talha amb dètz arcs en ogiva e rompents als pilars que teniá a l'origina castèl defensiu construido a un tercio de la entrada. Lo malhum urban s'organiza a partir de doas carrièras perpendicularas que dona sus la plaça major seguent l'esquema roman.
thumb|200px|Plaza Mayor.
thumb|200px|Pont sus riu Duero.
Peleagonzalo
Peleagonzalo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Africa de l'Èst
right|thumb|Mapa dels estats de l'Africa Orientala L'Africa Orientala es una region del continent african qu'abitualament inclutz los estats e territòris seguents:
Pèrsa ancian
Lo pèrsa ancian es una lenga iraniana atudada que foguèt parlada en Persida. Foguèt una de las lengas utilizada per l'Empèri Aquemenida.
Classificacion
Lo pèrsa ancian es una lenga iraniana de l'oèst. Quand los pèrsas prenon los poder als sobeirans arsacidas de l'Empèri Part, al sègle II apC, la lenga a evoluat e es venguda lo pèrsa mejan.
Documents de la lenga
Lo pèrsa ancian es sobretot conegut per d'inscripcions reialas degudas a Darius Ièr. la mai granda, que se tròba près de l'actuala Kermanshah, es l'inscripcion de Bisotun. D'autras, fachas per Darius Ièr o Xerxes Ièr, son a Naqsh-e Rostam, a Susa o a Persepolis. Pauc nombrosas, son tamben d'un interès lingüistic limitat, que lor contengut es sovent fach de listas de pòbles e de paises someses als aquemenidas.
Escritura
Las inscripcions en pèrsa ancian son escrichas amb una escritura cuneïforma.
Economia de Zambia
Lo petròli es importat e arriba dempuèi lo pòrt de Dar es Salaam (Tanzania). Dins del sector industrial se destaca la branca de tractament de minerales (sustot la refinacion del coire), mas tanben la produccion de ciment e las indústrias derivadas de l’agricultura: d’òlis vegetals, manufacturas de coton, sucre, sabons, etc.
Flanhac
Flanhac (Flagnac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Brixey-aux-Chanoines
Brixey-aux-Chanoines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
Le village, dénommé "Briccius" en latin médiéval, a pris le nom de Brixey en 1670.
Clovis Dupont
Clovis Dupont (Neuve-Maison, 1830 – Issy-les-Moulineaux, 1908) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Brixey-aux-Chanoines
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jean Macé (mètro de Lion)
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 14 de setembre de 1981. Foguèt un ancian cap de la linha avans lo 4 de setembre de 2000.
Brixey-aux-Chanoines
Istòria
Nombroses vestigis gallo-romains (via romaine Toul/Rems).Dominat pels Leuques a l'epòca celte. Fief Del avesque de Toul agut al pels Bourlémont. Un castèl a #èsser bastit a pels avesques de Toul, #que lo un de ne dintratz eles, Gilles de Sorcy, #fondar un capítol de tretze chanoines.
Jean Macé (mètro de Lion)
Situacion
Es situada sus la plaça omonim, dins lo seteime arrondiment de Lion.
Brixey-aux-Chanoines
Istòria
Nombreux vestiges gallo-romains (voie romaine Toul/Reims).Dominé par les Leuques à l'époque celte. Fief de l'évêque de Toul tenu au par les Bourlémont. Un château a été construit au par les évêques de Toul, dont l'un d'entre eux, Gilles de Sorcy, fonda un chapitre de treize chanoines.
Jean Macé (mètro de Lion)
Correspondéncias
A la surfacia, es tanben una estacion de la linha 2 del tramvai.
La gara de Lion-Jean Macé es a proximitat.
Tor-de-Faure
(La) Tor de Faure  (Tour-de-Faure en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Ent la Revolucion Francesa, lo territòri de la comuna de Torre-de-Faure èra dependedora (?) de la parròquia Sent-Estiènes-de-Montanhac.
Léo Fränkel
thumb|right|Léo Fränkel Léo Fränkel (Budapèst, 1844 - París, 1896) foguèt una personalitat ongresa de la Comuna de París (1871).
Venansault
Venansault es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Léo Fränkel
Membre de l'Internacionala dempuei 1867, foguèt arrestat en abriu de 1870 mai liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870. S'engatgèt dins la Gàrdia Nacionala e venguèt membre de la Comuna lo 26 de març. Faguèt partida de la Comission dau trabalh, industria e cambi puei de la Comission dei finanças. Lo 1 de mai, votèt la creacion dau Comitat de Salut Public e pendent la Setmana Saunosa, foguèt bleçat durant lei combats de la borgada Saint-Antoine. Foguèt sauvat per Élisabeth Dmitrieff.
Venansault
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Léo Fränkel
Un conseu de guèrra lo condamnèt a mòrt per contumàcia lo 19 d'octòbre de 1872. Anèt a Londres e votèt l'exclusion de Bakounine en 1872. Puei, expulsat d'Alemanha en 1875, s'installèt en Ongria e ajudèt a organizar lo Partit Obrier fondat en 1880. Foguèt donc condamnat en 1881 e liberat en 1883. Tornèt adonc en França en 1890. Participèt au congrès fondator de la II Internacionala puei collaborèt ambé Lissagaray au jornau La Bataille. Moriguèt d'una pneumonia en 1896.
Venansault
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Raoul Urbain
Raoul Urbain (Condé-sur-Noireau, 1837 – París, 1902) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Durant lo sètge de París de 1870-1871, venguèt membre de la Gàrdia Nacionala. Lo 18 de març, ocupèt la comuna dau VII arredoniment e lo 26, foguèt elegit membre de la Comuna. Faguèt partida de la Comission de l'ensenhament puei de la Comission dei relacions exterioras e enfin de la guèrra. Votèt la creacion dau Comitat de Salut Public. Après la Setmana Saunosa, foguèt capturat e condamnat ai trabalhs forçats en Nòva Caledònia. Tornèt a París après l'amnistia de 1880.
Torre de Peñafiel
Torre de Peñafiel es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Inuktitut
L’inuktitut (sillabari inuktitut : ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) es un dels quatre grands ensembles dialectals de la lenga inuit, los tres autres ensembles essent l’inupiaq, parlat en Alaska, l’inuktun, parlat dins lo nòrd-oèst canadenc, e lo groenlandés, parlat en Groenlàndia.
Aquel grop inuit-inupiaq aperten a la branca eskimo (que comprend tanben lo yupik e sas varietats) de la familha esquimaudas-alèutas.
Distribucion geografica
L’inuktitut es parlat per prèp de 30,000 personas dins l’Artic oriental canadenc, en Quebèc (dins Nunavik), dins l’illa de Baffin, e dins Nunavut (ont ten l'estatut de lenga oficiala), e es utilizat dins la senhalizacion rotièra bilingüe.
Lengas indigènas d'America
thumb|250px|Glifs maias en estuc Las lengas indigènas d'America, son las lengas parladas dempuèi Alaska e Groenlàndia fins a la Tèrra del Fuòc. Fòrman pas una familha de lengas unica, mas un ensemble de familhas distintas. Cada familha pòt èsser subdevesida en gropes: per exemple, la familha yumane (Califòrnia) se declina en Yumas, Mohaves, Hualpaïs, Yavapaïs e Havasupaïs.
Inuktitut
Escritura
thumb|right|Senhnalizacion bilingüe en inuktitut e [[anglés a Iqaluit, capitala de Nunavut (julhet de 2004). Lo mot inuktitut es nuqqarit.]] D’en primièr tradicionalament orala, l'inuktitut ten la particularitat d’èsser estat transcrit a partir del sègle XIXen dins un sistèma de notacion sillabica, contrariament a d'autras lengas oralas que foguèron generalament transcritas en caractèrs latins.
Des missionnaris venguts d’Euròpa incitèron los pòbles de l’Artic a adoptar un sistèma d’escritura per fin de los introduire al crestianisme per la Bília. Uèi los Inuits de l’Artic canadenc utilizan siá l’alfabet latin (qaliujaaqpait) siá los caractèrs sillabics (qaniujaaqpait). Lo primièr sistèma d’escritura utilizat pels Inuit fasiá servir l’alfabet latin, en Groenlàndia, dins los annadas 1760.
Comunautat de comunas dau Perigòrd Nontronés
La Comunautat de comunas dau Perigòrd Nontronés es una intercomunalitat, perigòrda (e segondàriament lemosina, dau mins a Relhac) situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200071819. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.
Istòria
L'arrestat prefectorau dau 15 de setembre de 2016 creet la Comunautat de comunas dau Perigòrd Nontronés per la fusion de las comunautats de comunas dau Naut Perigòrd e dau Perigòrd Verd Nontronés, emb aplicacion lo 1er de genier de 2017, p. 263-271.
Lo 19 de decembre de 2016, un arrestat precisa lo nom definitiu, Comunautat de comunas dau Perigòrd Nontronés.
thumb|left|290px|La comunautat de comunas dau Naut Perigòrd en 2013 thumb|right|290px|La comunautat de comunas dau Perigòrd Verd Nontronés en 2013
Composicion
Mapa de la CC dau Perigòrd Nontronés lo 1èr de genièr de 2019|thumb|center|upright=2.1 Densitat de populacion de las comunas de la CC dau Perigòrd Nontronés lo 1èr de genièr de 2019.|thumb|center|upright=2.1
Veire tanben
thumb|600px|center|Mapa daus EPCI de Dordonha lo 1èr de genier de 2019
Canals (Tarn e Garona)
Canals (Canals en francés) es una comuna tolosana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa, Canals domina Garona e lo Canal lateral a Garona. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Las originas de Canals remontan al sègle III. Cal fa mencion del passatge a Canals de Napoleon I.
Pendent l'Ancian Regime, Canals èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Canals èra del canton de Grisòlas.
François Jourde
François Jourde (Chassanha, 4 de julh de 1843 – Niça, 20 de març de 1893) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Membre dau 160 batalhon de la Gàrdia Nacionala pendent lo sètge de París de 1870-1871, foguèt elegit lo 26 de març de 1871 a la Comuna. Faguèt partida de la Comission dei finanças. Son respèct de la Banca de França li atirèt la rancuna d'unei Comunards après la guèrra mai parvenguèt a pagar la Gàrdia Nacionala pendent tota la durada de la Comuna. Capturat après la Setmana Saunosa, foguèt deportat en Nòva Caledònia per lo conseu de guèrra de setembre de 1871. S'escapèt en 1874 e s'exilièt en Anglatèrra. Tornèt en França après l'amnistia de 1880.
Peleas de Abajo
Peleas de Abajo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ulysse Parent
Ulysse Parent (París, 1828 – Veulettes, 1880) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Partisan de l'oposicion republicana pendent lo rèine de Napoleon III, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març e faguèt partida de la Comission dei relacions exterioras. Pasmens, demissionèt lo 5 d'abriu. Capturat lo 27 de mai de 1871, foguèt acusat de l'incendi dau quartier de la Borsa e aquitat en setembre de 1871.
Laurada
vinheta|Laurada tradicionala amb un [[Cavau de tira|caval de tira comtés, dins lo vinhal de Borgonha.]] vinheta|Laurada modèrna amb [[Tractor|tractor agricòla e cover crop.]] En agricultura e agronomia, la laurada es una tecnica (o mena culturala) de trabalh del sòl, o mai precisament de la sisa lauradissa d'un camp cultivat. Mai sovent realizada amb un araire, consistís a dobrir la tèrra a una cèrta prigondor, a la capvirar, abans de semenar o de plantar. La laurada mai sovent s’estaliva en agricultura de conservacion.
Ara, los agriculteurs lauran amb d’araires de metal tractats per un tractor o portats mejan l'atelatge de tres punts. Los mai populars son reversibles que prenon mens de temps e compactan mens lo sol.
Dempuèi pauc, es experimentada una laurada fòrça prigonda que los arbres sembla fòrça plan butar, e tanben d’experiéncias agricòlas (cultura sus sol capvirat en rizièra per exemple).
Quitament s’a fòrça avantatges sus la productivitat de cort tèrme, la laurada presenta d’impactes greus sul mitan de long tèrme.
Istòria de la laurada
vinheta|Aquesta gravadura rupèstre del Valcamonica se pòt interpretar coma una scèna de laurada comportant dos bovids atelats a un araire. vinheta|Laaurada amb araire, [[Egipte antica jol règne de Faraon Ramsès II, sègle XIII AbC., tomba TT1 de la val dels nòbles.]] Se, pels periòdes neolitics, lo material de trissatge, las lamas de peirards portant lo « lustrat de las sègas » e tanben la preséncia de cerealas cultivadas testimònian de la pratica de l'agricultura e benlèu de l'utilizacion de la tecnica de laurada, las primièras representacions en relacion dirècta amb aquesta tecnica apareisson a l'edat del Bronze (gravaduras del mont Bégo e del Valcamonica).
Los arqueològs pòdon veire dins las tombas de la val dels Reis e de la val dels nòbles de quadres de laurada, de semenalhas, de sèga.
Plina menciona l'utilizacion d’araires d’una ala e d'autres dotats d'un cotèl, permetent de laurar de tèrras mai grassas. En plena Edat Mejana, la laurada demora mediòcra: l’araire es conegut dins l'Euròpa occidentala del sègle IX mas i es fòrça rare, l'esplech principal essent l'araire, mas i a tanben encore l’aissada o la marra. La productivitat aumenta sensiblament a partir del sègle XI que se desvolopa l’araire pesuc amb ala o aurelha.
Avantatges
La laurada presenta d’avantatges de cort tèrme.
Avantatges estructurals
Amb son trabalh del sol, escafa las marcas de pneus e los rodals causats per las pesugas maquinas de culhidas. Mai, facilita la semenada per un semenaire mens pesuc. Mas son principal avantatge es de tornar pojar los colloíds argiloumics e los sals minerals enterrats per l'infiltracion de l'aiga, çò que melhora l’estructura del sol, sa permeabilitat, e empacha l'agotament de las fonts mineralas del sol. D’un biais, accelèra l’òbra dels vèrmes de tèrra qu’eles realizan un quart de la laurada.
En climat continental (temperat freg), a una prigondor passant pas 20 centimètres, la laurada aira lo sol. Mescla los rèstes de cultura, los fems solids, la calç e los engrais minerals amb la tèrra tot i introdusent d'oxigèn. Aquò fach, reduisís las pèrdas d'azòt per volatilizacion, accelèra la mineralizacion e aumenta l'azòt disponible de cort tèrme per la descomposicion de la matèria organica.
Inconvenients
vinheta|Laurada. Angletèrra. Segonda Guèrra mondiala La laurada presenta d’inconvenients greus inconvenients, que se revèlon subretot dins la longa durada.
Desavantatges estructurals
Quitament se la laurada escafa en aparéncia las traças fachas per las maquinas agricòlas, forma una sòla de laurada, es a dire una sisa compacta de sol. La laurada dels sols umids, subretot, provòca una compactatge acreissent qu’empacha la percolacion de l'aiga e fa lo mitan anoxic. L'aprigondiment de las lauradas aguèt coma consequéncia l’espandiment dels complèxes argiloumics sus una espessor mai importanta de sol. Las lauradas prigondas compensan pas la pèrda d’estructura de la sisa arabla, çò qu’expausa lo sol e l'erosion (que pòt èsser fòrça importanta suls sols fragils coma los sols limonoses desvelopats sus Lœss). Aquò provòca una diminucion importanta de la qualitat e la quantitat de la matèria organica en superfícia.
Amb los metòdes actuals de lauradas, de sols, sensibles a l'erosion, s’erodan d’un millimètre par an. E, per tornar constituir aquesta minuscula espessor, pren detz annadas.
Desavantatges biologics
vinheta|Laurada del [[ris. Musèu valencian d'Etnologia]] A causa de la pèrda de matèria organica, de la formacion de mitan anoxics e de l’estrès provocat, la laurada damatja la biodiversitat dels organismes del sol, qu’entretenon sa qualitat e son aeracion. L’aclapament dels rèstes vegetals e aponds organics favorizan lor descomposicion anaerobia (dins lo cas de laurada prigonda), çò que damatja las mycotas utilas (aqiestas son totas aerobias), favoriza l'acidificacion del sol, e las nematodas (que pòdon parasitar las raiças) e de bacterias anaerobias (que mineralizan tròp rapidament la matèria organica), çò que se traduch per una pèrda de nitrats (fòrça solubles dins l'aiga) e demanda un carestiós apond d'engrais (al risc de polluir lo jaç freatic).
La laurada tòca de biais negatiu las populacions de vèrm de tèrra que son atencha dirèctament via de domatges mecanics, una exposicion als predators e un fenomèn de dessiccacion a causa del capvirament dels sol, mas los impactes sont plan variables : los vèrms de tèrra anecics son los mai tocats a causa de lor talha granda e de la destruccion de lors galariás verticalas. Los vèrms endogats pòdon al contrari èsser favorizats per l'aclapament de la matèria organica. La diminucion de la biomassa de vèrms de tèrra, associada a la disparicion del mulch (palhat) en superfícia del sol, modifica lèu las caracteristicas de la sisa de superfícia del sol (la sisa arabla) que ven omogena.
La macrofauna aparéis sempre mai tocada per la laurada que los organismes de talha pichona per que las diferéncia entre laurada e non laurada son globalament fèbles.
Alternativas
La laurada, per las rasons ja citadas, tanben per reduire lo temps de trabalh e reduire la consomacion de carburants, es sempre mai estalivada, subretot suls sols fragils, secs, o expausats als climats tropicals, per sas consequéncias sus la degradacion dels sols. Pasmens, las culturas sens laurada son tecnicament mai exigentas, delicatas e complèxas. Una de las alternativas a la laurada es l'agricultura de conservacion.
Aquesta realiza de semenadas dirèctas sota cobèrt, l'alternativa mai radicala e mai eficaça a la laurada. Las TCS (tecnicas culturalas simplificadas) e TSL (Trabalh del sol sens laurada) permeton d’estalivar la laurada, subretot dins una fasa de transicion cap a la semenada dirècta sota cobèrt. Cal notar que tot trabalh prigond del sol que mescla (e ascla pas) los diferents orizonts del sol provòca los mèsmes efièchs damatjables que la laurada.
Aquestas tecnicas pòdon èsser adaptadas a fòrça tipes de sol. Suls sols damatjat, los rendiments pòdon sovent dobler e permetre una resisténcia a la secada e una resiliéncia ecologica fòrça melhoradas e son sempre fòrça melhoradas.
Una autra concepcion de las lauradas, amb d’espleches novèls, mai leugièrs e mens destructors del sol, se realiza sovent amb la traccion animala.
Aspèctes teorics
[[Fichièr:Aratura_g1.jpg|vinheta|250x250px|Esquèma
1. Garach (tèrra non laurada) 2. Listra al destacar 3. Listras capviradas 4. Talh vertical 5. Talh orizontal 6. Muralha 7. Fons de rega 8. Rega]] Jos l'efièch de l'avançament, las pèças trabalhantas de l’arraire realizan dos talhs, un vertical realizada pel costel e un orizontal realizat per la relha. La listra de tèrra atal desligada, dicha benda de laurada, de section parallelepipedica, es menada sus l’ala, que l’auça e la capvira dins la rega creada pendent lo passatge precedent. Aqueste capvirament provòca una fragmentacion de la listra de laurada en turras.
L'operacion crea un selhon forma d'una rega dobèrta e d'una listra de laurada capvirada. La rega es delimitada per una paret verticala, la muralha, e un fons de rega orizontala, que resultan de talhs realizats. Lo costat opausat, marcat per una crèsta de laurada mai o mens irregulara, es delimitat per la listra qu’acaba d’èsser capvirada. Aqueste selhon serà colomat pel capvirament d'una autra listra pendnet lo passatge seguent. Lo primièr selhon, nomenat enraga, daissa una listra capvirada sul sol non laurat, formant un relèu. La darrièr selhon traçat demorarà dobèrt en talvèra que serà aplanit per de menas culturalas superficialas.
Lo gra d'embrenicament de la listra de laurada depend d’unes factors, que los mai determinants son:
Tipes de laurada
vinheta|399x399px|Metòdes de laurada en plan 1. Laurada de taula en apevant 2. Laurada de taula en tornada d’ascla 3. Laurada a plan Segon son debanament en plan e lo tipe d’araire utilizat, la laurada pòt se far de dos biais:
Se pòt destriar segon la prigondor del trabalh:
Se pòt destriar, secon l'inclinason de las listras de tèrra obtengudas:
Condicions de realzacion de la laurada
La laurada realizada depend subretot de doas serias de factors: lo tipe de sol e son estat, subretot son gra d'umiditat d'un costat, los reglatges del material d'un autre.
Una bona laurada, permetent una bona fragmentacion del sol, deu èsser realizada dins de condicions d'umiditat optimalas variablas segon sas caracteristicas. Una laurada realizada sus un sol tròp sec aurà pas de bon efièchs.
En condicions tròp umidas, lo pes del tractor qu’un tren de ròda rola mai sovent en fons de rega cacha la tèrra e pòt provocar la formacion d'una « sòla de laurada », que crea un obstacle al desvelopament de las raiças.
Lo garach
Praticat periodicament dins la practica de la rotacion de las culturas, lo garach permetava als sols laurats de tornar constituir una sisa umica mai rica e un sol mai resiliant als riscs climatics e a la laurada. Aquestas practicas foguèron pauc a pauc abandonadas a partir del sègle XVII amb l'introduccion de las leguminosas de pastura (lusèrnas, treules) que permetavan de revicolar aviadament la fertilitat dels sols (rotacion de Norfolk).
L'arribada dels engrais quimics àde prètz bas e las novèlas constrenchas economicas (investiment dins lo material, pression sul fonzièr, demanda agricòla, politica del prètz garantit) menèron a favorizar la produccion unica de quina cultura que siá plan provesidas en ajuda europmèa (cerealas de palha, milhs, virasolelhs) au détriment du bon sens agronomique. L'Union europèa aviá dins l’encastre de la premièra PAC impausèt un taus minim de garach. Aquesta decision aviá pas cap d’interés agronomic e foguèt unicament motivat per la volontat de frenar la produccion cerealièra, en excedent a l'epòca. Los garachs de la PAC essent pas viradissas: las malas tèrras demoravan en èrm de contunh. Dempuèo la crisi del marcat alimentari l'UE a abandonèt aquesta constrencha.
Bernòs e Baulac
Bernòs e Baulac (Bernos-Beaulac en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Rétaud
Rétaud es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Laurada
Lo garach
Lo garach es uèi una tecnica passada de mòde, l'utilizacion de cobèrt melhorant e de tecnicas d'agricultura de conservacion permet de produire de biais regular e rendable sens prene lo potencial agronomic dels sols.
Bernòs e Baulac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Rétaud
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Bernòs e Baulac
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Laurada
Ligams extèrnes
Vidèos:
Bernòs e Baulac
Toponimia
Las fòrmas ancianas de Bernòs que son Taleyzone (Reymundo de ~), en latin, en 1289, Bernos (parrochia de ~ de ultra Syronem, en 1273, Bernes (parrochia Beate Marie de ~), en 1273, ''Bernos (par. Sancte Marie de ~), en 1274, Bernos (Johannes de ~), en 1307-1317, Bernussio (capellanus de ~), en 1369-1370, Bernosio (de ~), au sègle XVI, Bernussio/Bernossio'', en 1533-1537.
La purmèira atestacion qu'es lo nom ancian de la parròquia de Bernòs [segon Bénédicte Boyrie-Fénié; en realitat, Taleyson e Bernos son parròpias diferentas]. Talaison ven d'un nom gallés d'òme Talasius o Talasios (sens : lo que se ten en supòrt, auxiliari), dab lo sufixe -onem. Véser Talisat (= Talisac), Talairat o Taleyrac (comuna de Sent Just de Briude, s'es lo medish lòc), , e benlèu Talais.
Laurada
Ligams extèrnes
Tèxtes::
Escatrón
Escatrón es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bernòs e Baulac
Toponimia
Bernòs que's pòt explicar per un nom gallés, Vernus, dab lo sufixe -ossum, o peu nom gallés d'aubre, verno-, « vèrnhe » o simplament un nom de persona, Bernus o Vernus e sufixe aquitanic -otze, dab ua preferéncia peu segond (B. Boyrie-Fénié); Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que's contenta deu nom d'aubre, dab lo sufixe -oss. la fòrma celtica de Vernus es Uernos.
Las fòrmas ancianas de Baulac que son Baulad (ospitalis de ~), en 1263, Baulatz (hospitali de ~), en 1273, Baulads (hospitali de ~), Baulac (hospitalis Sancti Jacobi de ~), en 1290, Baulaco (prior de ~), en 1533-1537. Las fòrmas escritas mèi ancianas que han véser lo nom d'origina qu'es bau lat, format de bau, « artiga, èrm, bosiga » e de lat « vaste, gran ». L'alternància de -ac e de -at finaus dens los noms de lòcs que pòt explicar lo passatge de Baulat a Baulac (comprés com beau lac en francés, « bèth lac »). En realitat, qu'es un chic mèi complicat. Au sègle XIII, que i avèva Baulats (interpretacion segon las fòrmas de 1273), qu'èra un collectiu : *los baulats, « los abitants de Baulat » e après lo nom deu lòc que ho con.onut temporàriament dab lo deus abitants. Justament, lo Vasadés e lo Bordalés qu'abondan en collectius deus noms en -ac, com per exemple *los leujacs (finala prononciada [-ats]), « los abitants de Leujac » (e ací lo nom deu lòc qu'es demorat oficiaument Léogeats). Qu'es normau un nom coma Baulats sia comprés com « los abitants de Baulac », meilèu que « los abitants de Baulat », perqué la finala en -ac es plan mèi frequenta que la finala en -at dens los noms de vilas e de vilatges.
Brizeaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pearl S. Buck
Pearl Sydenstricker Buck (lo 26 de junh de 1892 – lo 6 de març de 1973) foguèt una escrivana americana e la primièra femna que recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura (en 1938) e lo Prèmi Pulitzer (en 1932).
Son nom d'ostal èra Pearl Comfort Sydenstricker. Demorèt en China dempuèi sos tres meses. De 1910 a 1914, estudièt als Estats Units e tornèt en China ont se maridèt amb John Lossing Buck. La Revolucion de China faguèt que tornèt als Estats Units e divorcièt. Militèt pels dreches de l'òme.
De Monarchia
De Monarchia es una òbra en latin escrita per Dante Alighieri entre 1312 e 1313.
Sivry (Meurthe e Mosèla)
Sivry  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region del Grand Èst.
Braine (Aisne)
Braine es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Situada sus la Vesle, afluent del marge esquèrre de la Aisne, Braine se situa a una quinzena de quilomètres a l'èst de Soissons.
Située sur la Vesle, affluent de la rive gauche de l’Aisne, Braine se situe à une quinzaine de kilomètres à l’est de Soissons.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un comtat de Braine a constituit al e lèva del comtat de Champagne (veire Lista dels comtes de Braine).
Al començament de la, Robert II de Dreux, comte de Braine i establís un castèl ; castèl de la Baujum de Aigremont. De plànol rectangulaire, dominava la vallée de la Vesle e lo bourg. Lo castèl en la siá longitud seguissiá la a-pic, lo sieu accès, cara al scenari cobèrt d'un prigond bòsc, i aviá protegit per un prigond fossé artificial, #que lo protegissiá tres costats.
Un comté de Braine est constitué au et relève du comté de Champagne (voir Liste des comtes de Braine).
Au début du, Robert II de Dreux, comte de Braine y établit un château ; château de la Folie d'Aigremont. De plan rectangulaire, il dominait la vallée de la Vesle et le bourg. Le château dans sa longueur suivait l'à-pic, son accès, face au plateau couvert d'une profonde forêt, était protégé par un profond fossé artificiel, qui le protégeait des trois côtés.
Convivio
Convivio es una òbra escrita per Dante Alighieri entre 1304 e 1307.
Serra-di-Scopamène
Sarra di Scupamè en còrs (Serra-di-Scopamène en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Brossas e Vilaret
Brossas e Vilaret (Brousses-et-Villaret en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Teminetas
Teminetas (Théminettes en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Berson
Berson qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
La Junchera
La Junchera (La Jonchère-Saint-Maurice en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de La Junchera en Nauta Vinhana
Braye
Braye es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sainte-Croix-sur-Orne
Sainte-Croix-sur-Orne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Livinhac
Livinhac lo Nalt (Livinhac-le-Haut en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Rimsdorf
Rimsdorf en alemannisch (Rimsdorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
La superficie de Rimsdorf es de 607 ectaras (6.07 km2) amb una altitud minima de 225 mètres e un maximal de 352 mètres.
La superficie de Rimsdorf est de 607 hectares (6.07 km2) avec une altitude minimum de 225 mètres et un maximum de 352 mètres.
Istòria
L'istòria del vilatge remonta a l'epòca romaine. Dels sépultures mérovingiennes an #èsser d'amassadas en lo bòsc del Bannholz.
Castètharroi
Castètharroi (Castet-Arrouy en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Negre l'adjectiu arroi que serveish a descríver la color deu castèth; castèth qu'a per sens « borg fortificat » (Negre), , mes i a ua aute solucion d'origina lomanhòla, arrolh, marca d'un castèth que seré a s'ahonir, se darrocar, s'esbolhar, benlèu pr'amor seré estat de pèira e de husta. L'atraccion de l'adjectiu arroi qu'auré cambiat la fòrma deu nom.
Gargàs (Nauta Garona)
Gargàs (Gargas en francés) es una comuna lengadociana en Frontonés situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 20 km al nòrd de Tolosa.
Peñausende
Peñausende es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Gor
Gor pòt essèr:
Saint-Sauveur-de-Flée
Saint-Sauveur-de-Flée es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Es dempuèi lo 15 de decembre de 2016, una de las 15 comunas delegadas de la comuna novèla de Segré-en-Anjou Bleu.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Brinhòla
L'arrondiment de Brinhòla es una division administrativa e una anciana division electorala francesa situada en Provènça, dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria
De 1790 a 1795, i aguèt los districtes de Barjòus, de Brinhòla e de Sant Maissemin. Brinhòla foguèt capluòc dau departament de Var entre 1795 e 1797.
L'arrondiment de Brinhòla foguèt creat en 1801 e suprimit de 1926 a 1974.
Composicion denquia 2015
thumb|400px|center|L'arrondiment de Brinhòla dins lo departament de Var e la region de PACA avans 2017
Composicion despuèi 2017
Despuèi 2015, lo nombre de comunas deis arrondiments pòt cambiar per s'adaptar a las intercomunalitats o a causa de las fusions de comunas (sembla pas lo cas dins l'arrondiment). En 2017, l'arrondiment de Brinhòla foguet espandit e passèt de 2260 km² a 2518,3 km², de 61 a 67 comunas.
Monastèri dels Jeronims
thumb|300px|Lo Monastèri dels Jeronims, [[Belém (Lisbona)|Belém, Lisbona]]
Jules Martelet
Jules Martelet (Saint-Brice-Courcelles, 27 de setembre de 1843 – Ivry, 27 d'abriu de 1916) es una personalitat de la Comuna de París (1871).
Membre de l'Internacionala, s'engatgèt dins lo 136 batalhon de la Gàrdia Nacionala e participèt ai temptativas revolucionàrias dau 31 d'octòbre de 1870 e 22 de genier de 1871. Prenguèt la comuna dau XIV arredoniment lo 18 de març. Elegit de la Comuna lo 26, faguèt partida de la Comission dei servicis publics. Condamnat a la deportacion en 1873, s'escapèt de París e s'exilièt en Soïssa, en Belgica puei ais Estats Units.
Monastèri dels Jeronims
Lo Monastèri dels Jeronims (Mosteiro dos Jerónimos) es un monastèri portugués, d'estil manuelin, testimòni monumental de la riquesa de las descobèrtas portuguesas a travèrs lo monde.
Situacion
Lo monastèri es situat a l'oèst de Lisbona, Portugal, dins lo quartièr de Belém, a l'embocadura del flum de Tage.
Istòria
left|thumb|Nau de la glèisa de Santa Maria Sus la plaça d'un ermitatge fondat per Enric lo Navigador, lo rei Manuel Ier comencèt en 1502, un pauc aprèp lo retorn de Vasco de Gama de son primièr viatge en Índia, de bastir un monastèri remirable destinat als religioses de l'Òrdre dels Ieronimitas. Foguèt en granda partida finançada pels profièits del comèrci de las espècias e de las riquesas venent dels grands viatges de descobèrta portugueses del sègle XVI.
Lo monastèri constituís l'òbra arquitecturala pus acabada de l'estil manuelin. Amb l'arribada de riquesas a Lisbona, los arquitèctes poguèron lançar una òbra de granda envergadura. Diogo Boitaca foguèt lo primièr arquitècte del talhièr e causiguèt tre 1502 l'estil gotic. Mas en 1517, sos successors modifiquèron aquel estil en i apondent lo tipe adornamental caracteristic de l'estil manuelin ont s'encontran divèrsas influéncias. João de Castilho, d'origina espanhòla, donèt a la decoracion un costat plateresc; Nicolau de Chanterene metèt en relèu los tèmas de la Renaissença; e Diogo de Torralva e Jérôme de Rouen aportèron una nòta de classicisme.
Escapèt al terratrèm de 1755 que destruiguèt Lisbona mas foguèt endamatjat per las tropas napoleonianas venent de França qu'envasiguèron Portugal a la començança del sègle XIX. En 1834, amb l'expulsion de l'òrdre religiós dels Ieronimitas, la glèisa de Santa Maria dels Ieronimitas venguèt una glèisa parroquiala pels abitants de Santa Maria de Belém (Lisbona).
Los bastiments aponduts al mitan del sègle XIX a l'oèst del campanal rompon un pauc l'armonia arquitecturala del tot. S'i tròban los musèus de la marina e de l'arqueologia.
Classat monument istoric en 1907, lo monastèri es marcat sus la tièra del Patrimòni Mondial de l'UNESCO en 1983 amassa amb la torre de Belém. Lo 13 de decembre de 2007, los caps d'Estat o de govèrn de l'Union Europèa s'i reüniguèron per signar un novèl tractat constitucional nomenat tractat de Lisbona.
Las clastras
Las clastras possedisson una riquesa esculturala impressionanta. De forma carrada de 55 mètres de costat, comprenon dos estatges. L'estatge inferior, construit per Diogo Boitaca, es pertusat de largas arcadas que los rèbles son sostenguts sus de finas colomnetas que lor decoracion s'inspira del gotic finissent e de la Renaissença. L'estatge superior, construit per João de Castilho, a un estil mens abondiu. Dins un corredor de las clastras i a dempuèi 1985 lo tombèl de Fernando Pessoa.
La sala capitulara de las clastras abriga uèi lo tombèl de l'escrivan Alexandre Herculano. La sacristia e lo refectòri dels monges son cobèrts de voltas de liernas e tercerons.
La glèisa de Santa Maria
Lo portal lateral sud, òbra de Diogo Boitaca e João de Castilho, presenta un foisonament de capials, de pinacles e de ròdols abrigant de estatuas. Es coronat per un pabalhon subremontat de la crotz dels Cavalièrs de Crist. Lo trumèl es ornat de l'estatua d'Enric lo Navigador e lo timpan es decorat de basses relèus remembrant la vida de Sant Giròni.
Lo portal oèst, òbra de Nicolas Chanterène, permet d'accedir a las clastras del monastèri. Es ornat de fòrça bèlas estatuas, subretot aquelas de Manuel I e de sa segonda esposa Maria d'Aragon. Al dessús del portal se tròba las scènas de l'Anonciacion, de la Nativitat e de l'Adoracion dels Magues. Uèi lo portal oèst es abrigat par un porgue construit al sègle XIX.
Musèu arqueologic
Es situat dins l'ala construita al sègle XIX. Dins la granda galariá, se pòt descobrir las diferentas estapas de l'istòria portuguesa dempuèi las originas fins a l'epòca romana. D'objèctes de diferentas epòcas son presentats: de poteries, d'armas, de jòias, d'estèlas... Entre aqueles objèctes, se tròba lo berrões que son d'esculturas de granit representant de singlars que se trapan fòrça dins lo nòrd-èst de Portugal.
Musèu de la marina
Aquel musèu es installat a l'oèst del monastèri dins dos bastiments diferents. Presenta una importanta e remarcabla colleccion de marquetas de naus de diferentas epòcas.
Yesidis
vinheta|[[Bandièra oficiosa.]] Los Yesidis (var. Yezidis, Iazidis o Iasiditas) son una minoritat etnicoreligiós curda basat principalament al nòrd d'Iraq, Siria e sud-èst de Turquia. Lor religion, lo Yesidisme, es una religion monoteïsta que mesclariá d'ancianas tradicions mitologica regionalas amb lo Mitraísme, lo Zoroastrisme, lo Cristianisme e l'Islam. Lo centre principal de culte es Lalish, al nòrd-èst de Mossol. Es dificil de conéisser lo nombre exacte de yesidis: una estimacion de la diaspòra totala de 800 000 personas. Dempuèi agost de 2014, los Yesidis son estats sevèrament secutats per l'Etat Islamic.vinheta|Yesidis de Jabal Sinjar.
Amora (fruch del rumec)
L’amora (var. amòra, mora ; gasc. tanben mora-sèga/mossarega; aup. tanben amura, amória o bedonça) es lo fruch de la romi comuna (Rubus fruticosus). Es un fruch de color negre blavenc qu'arriba a maduretat vèrs la fin de l'estiu (aost-setembre). Comestible, es recoltat per la confeccion de siròps, de confituras, de gelarèias, de sorbets e de divèrsei dessèrts sucrats.
Chalvinhet
Chalvinhet (Chouvigny en francés) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Chalvinhet 1373
Província de Cònca
La província de Cònca (provincia de Cuenca en espanhòl) es una província de Castelha-La Mancha en Espanha. Sa capitala es Cònca.
Farlete
Farlete es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Alberic Talhafèr de Tolosa
Alberic Talhafèr de Tolosa (nascut cap a 1157, mòrt en 1183) es un comte de Sant Gèli, puèi un dalfin de Viennés e un comte d'Albon de 1164 a 1183. Èra filh de Ramon V, comte de Tolosa, de Sant Gèli, duc de Narbona, marqués de Gotia e de Provença, e de Constança de França.
Torrecilla de la Orden
Torrecilla de la Orden es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Vionville
Vionville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dépendait De l'anciana Tèrra de Gorze #que los senhors n'èran los comtes de Bar. Vionville #Èsser lo teatre de durs combats al cors de la Guèrra franco-prussienne de 1870. La municipalitat #èsser de nòu lo teatre de durs combats al cors de la batalha de Mètz en setembre 1944.
Dépendait de l'ancienne Terre de Gorze dont les seigneurs étaient les comtes de Bar. Vionville fut le théâtre de durs combats au cours de la Guerre franco-prussienne de 1870. La commune fut de nouveau le théâtre de durs combats au cours de la bataille de Metz en septembre 1944.
Eugène Gérardin
Eugène Gérardin es una personalitat de la Comuna de París (1871).
Membre e cap parisenc de l'Internacionala en 1867, foguèt arrestat mai d'un còp pendent lo rèine de Napoleon III. Pendent la Comuna, foguèt elegit lo 26 de març de 1871 e faguèt partida de la Comission dau trabalh, industria e cambi. Votèt contra la creacion dau Comitat de Salut Public. Capturat per lei Prussians e liurat a l'armada de Versalhas, foguèt deportat en Nòva Caledònia en 1872 e amnistiat en genier de 1879.
Sent Pèr d'Auvesias
Sent Pèr d'Auvesías o meilèu Sent Pèr d'Auvesias (Saint-Pierre-d'Aubézies en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Albacete (província)
La província d'Albacete es una província de Castelha-La Mancha en Espanha. Sa capitala es Albacete.
Jules Andrieu
Jules Andrieu (París, 30 de setembre de 1838 - Jersey, 25 de febrier de 1884) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Pendent lo rèine de Napoleon III, dirigiguèt un cors per leis obriers de 1863 a 1870. Après la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870, venguèt cap dau personau de l'Hôtel-de-Ville e foguèt elegit membre de la Comuna per lo I arredoniment lo 16 d'abriu de 1871. Faguèt partida de la Comission executiva e de la Comission dei servicis publics. Après la Setmana Saunosa, fugiguèt en Anglatèrra. Amnistiat en 1880, venguèt vicecònsol de França a Jersey durant lo govèrn de Léon Gambetta.
Foguèt tanben l'autor de libres coma Histoire du Moyen-Age (1866), Philosophie et Morale (1867) o Notes pour servir à l'histoire de la Commune de Paris en 1871.
Peque
Peque es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
François-Louis Parisel
François-Louis Parisel (1841 - 1878) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Metge e farmacian dau XV arrondiment de París, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març per lo VII. Faguèt partida de la Comission dei subsisténcias puei de la Delegacion scientifica. Après la Setmana Saunosa, s'exilièt a Londres puei ais Estats Units.
Toni Morrison
Toni Morrison (nascuda Chloe Anthony Wofford, lo 18 de febrièr de 1931 - 2019), es una escrivana americana qu'a recebut lo Prèmi Pulitzer en 1988 (per Beloved) e lo Prèmi Nobel de Literatura (en 1993). Es tanben professora.
Estudièt la literatura anglesa a Howard University (B.A. en 1953) e a Cornell University (M.A. en 1955).
Escriu sobre la literatura negra. Morrison es membre de la seccion americana deu PEN club.