cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles de Gaulle
L'entre doas guèrras
Lo pòste li permetèt tanben de desvolopar sei teorias militaras dins una tièra d'òbras onte Charles de Gaulle desvolopèt leis idèas que va defendre avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala : La Discorde chez l'ennemi (1924), Le Fil de l'épée (1932), Vers l'armée de métier (1934) e finalament La France et son armée (1938). Aqueu darrier libre, inicialament preparat per Pétain, foguèt a l'origina de la disputa ambé Pétain en 1938 e lei dos òmes arrestèron de se parlar fins a una entrevista brèva en junh de 1940. Dins son premier obratge, de Gaulle insistiguèt sus la necessitat de l'unitat dau comandament e de la nacion donant la primautat dau politic sus lo militar. Puei, meme se considerèt que la bastida de fortificacions sus lo territòri francés èra una necessitat, acomencèt de s'interessar au desvolopament de còrs blindats tenent una poissança de fuòc e una mobilitat importantas. Aquela question foguèt estudiada dins Vers l'Armée de Métier. De Gaulle i prepausèt la creacion d'una armada professionala en mai de la conscripcion e la formacon d'unitats blindadas autonòmas e non liadas a l'infantariá. Pasmens, aquelei concepcions de l'utilizacion dei carris de combat aguèt gaire de succès en França en causa dau conservatisme dei mejans militars e de la maufisança dei republicans a respèct d'un oficièr considerat pròche de l'Action Française de Maurras.
Segonda Guèrra Mondiala
Quand la guèrra acomencèt, de Gaulle èra comandant dau 507 regiment de carris de combat dempuei 1937. Assaièt tornarmai de defendre sei concepcions d'una guèrra de movement basada sus l'utilizacion de còrs autonòms de blindats a partir d'observacions sus la campanha de Polonha en setembre de 1939. Lo 7 de mai de 1940, foguèt nomat a la tèsta de la 4 division cuirassada (DCR) en cors de formacion.
Lo 15 de mai, sa division foguèt mandada dins la region de Laon per permetre lo desplegament de la VI cargada de protegir París. Après un premier succès menor lo 15, assaièt de rompre lei linhas d'avitalhament dei divisions blindadas alemandas lo 17 dins la region de Montcornet. Sensa sostèn, deguèt se replegar en fàcia de l'arribada de renfòrç enemics. Lo 25 de mai, foguèt nomat generau de bregada d'un biais provisòri. Lo 28 de mai, mandèt una tièra de còntra-ofensivas au sud d'Abbeville mai poguèt pas prendre la vila ni passar la Somma en causa de la superiotat de l'artilhariá alemanda. En revènge, aquela combativitat entraïnèt sa convocacion per Paul Reynaud lo 6 de junh per venir membre dau govèrn francés.
L'apèu dau 18 de junh de 1940
thumb|right|Aficha de mobilizacion per lei fòrças de França Liura.
Lo 18 de junh de 1940, de Gaulle parlèt donc au pòble francés gràcias a l'ajuda de la BBC per cridar lei Francés a la resisténcia còntra Alemanha. Dempuei la guèrra, aquel apèu es vengut una deis allocucions pus famosas de l'Istòria de França. Aqueu discors foguèt possible gràcias au sostèn de Churchill en fàcia dei ministres britanics volent mainatjar lo govèrn Pétain o volent que Georges Mandel foguèsse l'orator.
La formacion e la reconoissança de França Liura
thumb|right|Passacarrièira dau generau de Gaulle sus lei Champs Elysées en aost de 1944.
A Londres, de Gaulle creèt puei dirigiguèt lei Fòrças Francesas Liuras. L'objectiu èra de formar un còrs de volontaris per contuniar la lucha ai costats de Reiaume Unit e mantenir França dins la guèrra, formar un estat parrallèl ais institucions dau regim de Vichèi e liberar lo país de l'ocupacion alemanda.
Tre l'estiu de 1940, a partir d'un nombre fòrça feble de combatents, decidiguèt d'adoptar la Crotz de Lorena coma simbòl e acomencèt de formar una marina (FNFL), una aviacion (FAFL), de tropas terrèstras (FFL) e un servici d'ensenhament (BCRA). Rapidàment, se formèt tanben una tièra d'institucions coma una banca, un jornau oficiau o de decoracions. Per aquò, de Gaulle foguèt condamnat a mòrt per lo regim de Vichèi lo 2 d'aost de 1940.
Maugrat la propaganda de Vichèi e la degradacion dei relacions entre Francés e Britanics après lo combat de Mers-el-Kebir, França Liura capitèt rapidàment d'obtenir una basa territòriala gràcias au raliment rapide de Felix Eboue, governador d'Africa Françesa Eqüatoriala, lo 28 d'aost de 1940. D'autrei raliments de generaus o de foncionaris importants d'un grade superior a de Gaulle se debanèron. Dins aquò, l'autoritat dau generau de Gaulle foguèt pas contestada per lei raliats li donant de fach la direccion politica dei Francés desirós de contuniar la guèrra. Lo 24 de setembre de 1941, prenguèt donc la tèsta dau Comitat nacionau francés contraròtlant lei territòris ja liberats. A partir de 1941-1942, s'ocupèt tanben de raliar la resisténcia interiora gràcias a l'òbra dau coronèu Passy, de Pierre Brossolette e de Jean Moulin que formèron un Conseu Nacionau de la Resisténcia gropant totei lei movements e leis organizacions politicas luchant còntra l'occupacion alemanda. En julhèt de 1942, capitèt d'unificar la màger part dei fòrças francesas de resisténcia exterioras e interioras sota sa direccion.
Aquela unificacion foguèt malaisada car divèrsei resistents interiors èran pas favorables a una aliança amb un cap reputat pròche deis idèas de Charles Maurras. De mai, lo president estatsunidenc Roosevelt preferiguèt tanben promòure d'autrei caps francés. Pasmens, la reconoissança de son autoritat per lei movements resistents comunistas li permetèt de se prevaler dau sostèn de la resisténcia interiora e de gardar la direccion politica dei territòris liberats puei de metre en minoritat lei membres ancians dau regim de Vichèi promoguts per leis Estats Units après l'operacion Torch. D'efèct, Roosevelt aviá decidit d'afeblir França après sa desfacha de 1940 e aviá previst d'i metre en plaça un govèrn provisòri après la victòria còntra Alemanha. Lo sostèn de Churchill aguèt tanben un ròtle important dins aqueu procediment e la reconoissança dau Comitat de de Gaulle coma govèrn legitim de França per leis autrei govèrns aliats a partir de 1943 obliguèt Roosevelt d'abandonar sei projèctes. De mai, la participacion militara creissenta dei Francés Liures e de la Resisténcia renfòrcèt fòrtament sa posicion dins l'opinion francesa que li donèt un acuèlh resclantissent a París après la liberacion de la vila.
La liberacion de França
thumb|right|Legionaris francés pendent la [[batalha de Bir Hakeim.]]
L'òbra de Charles de Gaulle participèt a la liberacion militara e subretot politica dau territòri francés. Dins lo corrent dei combats, lei Fòrças Francesas Liuras se destrièron pendent divèrsei batalhas coma la campanha de Siria o la batalha de Bir Hakeim. A partir de la liberacion dau nòrd d'Africa, se poguèt formar una armada francesa novèla que va participar ambé succès a la campanha d'Itàlia, au desbarquament de Provença e a la liberacion d'Alsàcia. A la fin de la guèrra, aquelei fòrças tenián aperaquí 1,300,000 soudats.
Lo govèrn provisòri
De Gaulle venguèt lo cap d'un govèrn provisòri e d'unitat nacionala installat a París lo 9 de setembre de 1944 e dominat per lei partits d'esquèrra (PCF, SFIO e MRP). Aqueu govèrn apliquèt rapidàment divèrsei mesuras dau programa politic dau Conseu Nacionau de la Resisténcia coma la nacionalizacion de l'energia, deis asseruganças e dei banca o la creacion de la Seguritat sociala. Lo drech de vòte ai fremas, ja decidit per lo Comitat francés de Liberacion nacionala lo 21 d'abriu de 1944, foguèt confirmat lo 5 d'octòbre de 1944. Dins aquò, de Gaulle foguèt rapidàment en desacòrd ambé l'Assemblada Constituenta sus la concepcion dau ròtle de l'Estat e dei partits politics. Demissionèt lo 20 de genier de 1946 a prepaus de la question dei crèdits militars.
Carriera politica pendent la Quatrena Republica
Après sa demission, de Gaulle s'opausèt ais institucions de la Quatrena Republica e fondèt un movement politic dich RPF (Rassemblament dau Pòble Francés) en 1947. Pasmens, capitèt pas de prendre lo poder e l'influéncia de son partit demeniguèt rapidàment. D'efèct, aprofichant inicialament lo prestigi de son cap e sa posicion dominanta dins la drecha francesa, lo RPF obtenguèt 35% dei votz ais eleccions localas de 1947-1948 e 42% dei senators elegits en 1948. Dins aquò, maugrat aquelei succès, l'isolament dau partit entraïnèt son declin rapide ambé solament 22,3% ai legislativas de 1951. Aquela revirada entraïnèt la division dau partit que certanei membres quitèron. Après una revirada suplementària ai municipalas de 1953, de Gaulle se retirèt e lo partit arrestèt seis activitats en 1955.
La crisi d'Argeria
Après sa disparicion de la vida politica francesa, de Gaulle va tornarmai venir au poder en causa dei dificultats francesas dins la guèrra d'Argeria. D'efèct, en fàcia dau FLN e lei menaças d'un retirament francés d'Argeria entraïnèron una insurrecion de la populacion blanca dau país. Sostengut per l'armada, se formèt un Comitat de vigiléncia còntra lo FLN puei un Comitat de Salut Public dirigit per lo generau Massu. Lo 15, mandèt un apèu au generau de Gaulle e lo movement s'espandiguèt e menacèt de venir una guèrra civila. Un plan foguèt preparat per prendre lo contraròtle de la capitala e rebutar lo govèrn gràcias a un còp d'estat militar. Entre lo 24 e lo 26 de mai de 1954, la premiera partida d'aquela operacion foguèt realizada e lei militars ocupèron aisament Corsèga. Pasmens lo rèsta foguèt pas anullada car lo 29, René Coty, president de la Republica, acceptèt investir de Gaulle coma President dau Conseu. Lo 1 de junh, l'Assemblada Nacionala acceptèt a son torn de li donar lo poder sota la pression. Votèt la fisança e autorizèt de Gaulle de dirigir lo país per ordonança e de modificar la Constitucion.
La fondacion de la Cinquena Republica
Gràcias au vòte de l'Assemblada Nacionala, de Gaulle poguèt eliminar la Quatrena Republica qu'aviá totjorn jutjat negativament e escriure una constitucion novèla mai conforma a sa vision dau ròtle primordiau dau poder executiu. Se formèt donc la Cinquena Republica que sa constitucion foguèt adoptada lo 28 de setembre de 1958. De Gaulle n'en venguèt lo premier president e foguèt reelegit en 1965 au sufragi universau dirèct en fàcia de François Miterrand. Va lo demorar fins a sa demission en 1969.
La descolonizacion fin de la guèrra d'Argeria
Lei premiereis annadas de la presidéncia de Charles de Gaulle foguèron marcadas per la descolonizacion e la disparicion de la màger part de l'Empèri coloniau francés entre 1960 e 1962 sota la pression internacionala e en causa dau còst important dau mantenement de França dins aquelei regions.
La premiera partida se debanèt en 1960 quand lei colonias africanas, vengudas estats membres de la Communautat Francesa en 1958, obtenguèron lor independéncia oficiala. Pasmens, de ligams grands foguèron gardats ambé França e la metropòli anciana i a totjorn a l'ora d'ara una influéncia importanta ai nivèus politics, economics e militars.
La segonda partida se debanèt en 1962 quand de Gaulle acceptèt l'independéncia d'Argeria. Au contrari dau rèsta d'Africa francesa que conoguèt de trebols mai limitats, lo conflicte argerian opausèt una guerilha poderosa dicha Front de Liberacion Nacionala (FLN) a un contingent important de l'armada francesa. De mai, Argeria èra una colonia de poblament e assostava una populacion europèa blanca importanta e fòrça opausada a l'independéncia. Ja, en 1958, aquela populacion, sostenguda per l'armada, aviá capitat de rebutar la Quatrena Republica e d'installar de Gaulle au poder. Aqueu darrier aviá donc promés de luchar còntra lo FLN. Tre 1959, l'armada francesa mandèt una tièra d'operacions còntra la guerilha independentista mai l'abséncia de solucion militara au conflicte venguèt rapidàment evidenta.
A partir de la fin de 1959, la politica dau generau de Gaulle foguèt donc d'acceptar l'independéncia e d'i preparar la populacion blanca d'Argeria. Dins aquò, entraïnèt de reaccions violentas e divèrseis assais d'insureccions o d'atemptats foguèron dirigits còntra lo president de 1959 a 1962. D'efèct, en setembre de 1959, la linha oficiala dau govèrn venguèt l'autodeterminacion d'Argeria. Leis annadas 1960 e 1961 confirmèron la resisténcia dau FLN maugrat una repression acarnada e la necessitat per de Gaulle d'arrestar una guèrra qu'èra venguda una fònt de problemas grèus per França au nivèu internacionau. En abriu de 1961, un còp d'estat militar dirigit per lei generaus Challe, Jouhaud, Salan e Zeller mau capitèt e precipitèt l'independéncia. Lei darriers mes de la guèrra foguèron alora caracterizadas per l'aparicion de l'Organizacion Armada Secrèta (OAS) qu'assaièt sensa succès d'empachar l'independéncia per de campanhas d'atemptats e d'assassinats còntra lei advèrsaris d'Argeria francesa. Lo 18 de març de 1962, foguèron signats leis acòrds d'Evian acceptant l'independéncia d'Argeria e ratificats a 90% per un referendum lo 8 d'abriu seguent. Maugrat la perseguida de combats fins au transferiment oficiau dau poder, aquò va marcar la fin de la crisi d'Argeria.
Contuniacion dau redreiçament economic francés
thumb|right|Presentacion oficiala de la premiera Caravelle ambé la preséncia d'Yvonne de Gaulle en [[1959.]]
Au nivèu economic, de Gaulle contunièt l'òbra de restauracion de l'economia francesa destrucha a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala qu'aviá ja acomençat sei predecessors. Sa politica foguèt caracterizada per un capitalisme marcat per l'intervencion massiva de l'Estat dins la realizacion o la promoccion de projèctes grands que seis objectius èran d'assegurar la prosperitat de França. Lei principaus foguèron l'agrandiment dau pòrt de Marselha que venguèt lo tresen d'Euròpa e lo premier de Mediterranèa, lo desvolopament de zonas industrialas coma aquela de Fòs o de Tolosa, lo desvolopament dei tecnologias francesas (Caravelle, Concorde...), l'expansion de l'indústria ja existenta coma lo grop Renault o la bastida de divèrseis autorotas entre París e lo rèsta dau territòri. Aquela politica aguèt un succès important e França agantèt de nivèus de creissença economica fòrça importanta venent la segonda economia europèa darrier Alemanha.
Lo desvolopament d'una politica estrangiera independenta
thumb|right|Rescòntre entre de Gaulle e lo cancelier Adenauer marcant lo renfòrçament e la reconciliacion dei relacions entre [[França e Alemanha.]]
Après la fin de la guèrra d'Argeria, de Gaulle decidiguèt d'adoptar una politica estrangiera independenta deis Estats Units. Prefondament anticomunista, considerava lei regimes comunistas dau blòt sovietic coma de « regimes transitòris ». Èra donc favorable a la normalizacion dei relacions amb aqueleis estats e desirós de venir lo contacte privilegiat per lei relacions entre blòts de l'Èst e de l'Oèst. Lo segond axe d'aquela politica èra l'independéncia francesa que foguèt magerament assegurada per l'adopcion de l'arma nucleara e lo retirament dau comandament integrat de l'OTAN en 1966. Pasmens, durant lei situacions de crisis grèvas coma Berlin o Cuba, de Gaulle sostenguèt totjorn la posicion estatsunidenca. Enfin, lo darrier ponch major foguèt la promoccion d'una « Euròpa dei Nacions » ostila a l'idèa d'una Euròpa supranacionala e que son extension anava de l'Ocean Atlantic ai montanhas Orals. Aquel axe de sa politica entraïnèt lo renfòrçament dei relacions amb Alemanha per formar un frònt continentau pus poderós en fàcia deis Anglosaxons. Ansin, la direccion deis afaires estrangiers sota de Gaulle foguèt marcada per divèrseis accions resclantissentas dins lo contèxte de la Guèrra Freja. Per exemple, en 1964, critiquèt oficialament la politica estatsunidenca d'intensificacion deis operacions militaras en Indochina o l'ataca menada per Israèl en 1966.
La crisi de Mai de 1968
La crisi de Mai de 1968 foguèt un ensems de movements sociaus e politics mai o mens revolucionaris que se debanèron magerament dau 3 au 30 de mai de 1968. Durant lei premierei setmanas de la crisi, de Gaulle foguèt sosprés per l'importància dei manifestacions e comprenent pas sei causas dau movement, negligiguèt lo reglament de la question. Entre lo 14 e lo 18 de mai de 1968, realizèt meme un viatge diplomatic en Romania. Pendent son absència, la grèva generala foguèt decidida per un nombre grand d'obriers e Georges Pompidou, Premier Ministre, prenguèt un ròtle major dins lo reglament de la crisi gràcias a la dubertura de negociacions ambé lo PCF e lei sindicats. A son retorn, de Gaulle realizèt un discors sus la necessitat de restablir l'òrdre que foguèt una decepcion per la populacion. De trebols grèus se debanèron dins la capitala a partir de la serada. De mai, lo 27, lei grevistas refusèron d'acceptar leis acòrds sociaus de Grenelle e una partida de l'oposicion demandèt l'instauracion d'un govèrn provisòri.
En fàcia d'aquela situacion marrida, de Gaulle s'assegurèt lo 29 dau sostèn dei fòrças armadas e lo 30, realizèt un discors novèu per mobilizar lei Francés opausats au cambiament politic demandat per l'oposicion. Anoncièt tanben lo mantenement dau Premier Ministre e la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. L'endemans, una manifestacion fòrça importanta marquèt la fin de la crisi e leis eleccions legislativas foguèron un succès major per lei candidats dau poder. En julhèt, Pompidou foguèt remplaçat per Couve de Murville.
Pasmens, maugrat la victòria electorala, la crisi de 1968 marquèt un afebliment de la posicion de Charles de Gaulle. D'efèct, lei dificultats dau president per comprendre la situacion e la reglar marquèron la populacion e permetèron l'ascension de Pompidou coma successor possible. Lo remplaçament d'aqueu darrier foguèt tanben pas comprés e la majoritat novèla de l'Assemblada foguèt generalament gaire favorablas au vòte dei reformas entraïnadas per la crisi.
La revirada dau referendum de 1969 e la demission
La consequéncia majora de la Crisi de Mai de 1968 foguèt la maufisança novèla d'una partida granda de la populacion e de la classa politica a prepaus de la politica de Charles de Gaulle. En 1969, lo referendum sus la reforma dau Senat e a la regionalizacion marquèt aquela evolucion. Uneis aliats politics dau president coma Valéry Giscard-d'Estaing s'opausèron a la prepausicion. Lo 27 d'abriu, lo vòte negatiu averèt mai de 52% dei sufragis. L'endemans, de Gaulle demissionèt de son pòste.
Fin de vida
thumb|right|Tomba de Charles de Gaulle a Colombey-les-Deux-Églises.
Après sa demission, de Gaulle se retirèt per escriure sei Memòrias. Moriguèt lo 9 de novembre de 1970 e la novèla foguèt annonciada l'endemans per lo president Pompidou. Foguèt enterrat lo 12 a Colombey-les-Deux-Églises. Dins son testament, refusèt la preséncia d'òmes politics e de representants oficiaus a sei funerelhas levat de l'armada francesa e dei Companhons de la Liberacion. La ceremonia se debanèt donc en preséncia d'una fòga importanta mentre que leis oficiaus, i comprés lo president estatsunidenc Nixon, demorèron a París per una messa dins la catedrala Notre-Dame de París.
Consequéncias de sa politica
La politica e leis accions de Charles de Gaulle an totjorn una influéncia importanta sus França modèrna. D'en premier, après l'apèu dau 18 de junh, lo mantenement de la participacion francesa dins lo camp deis Aliats durant la Segonda Guèrra Mondiala a permés au país de faire partida dei venceires principaus de la guèrra maugrat son afondrament de 1940. Ansin, obtenguèt l'estatut de membre permanent dau Conseu de Seguritat. De mai, a la Liberacion, lo govèrn provisòri de de Gaulle acomencèt tanben un programa progressistas que seis institucions socialas (Seguritat Sociala, nacionalizacions de certanei sectors economics...) son encara existentas au sègle XXI.
Durant seis annadas coma president de la Republica, realizèt tanben una òbra importanta ai nivèus institucionaus, economics e politics qu'es encara presenta dins la politica actuala de França. La referéncia au « Gaullisme » es relativament frequenta per leis òmes politics de drecha e meme, dempuei quauquei decennis, d'esquèrra. D'efèct, au nivèu institucionau, la màger part deis institucions de la Cinquena Republica son nascudas en 1958 a partir de seis idèas e de sei concepcions dau poder. La situacion es relativament similara dins lo domeni economic ambé l'adopcion d'un sistèma capitalista caracterizat per l'intervencion importanta de l'Estat per sostenir de projèctes importants e per assegurar una redistribucion sociala relativament granda. Per exemple, lo percentatge deis institucions publicas dins la recèrca nacionala es totjorn mai importanta en França que per lei país vesins. Pasmens, son eiretatge pus important es sa concepcion especiala dau ròtle de França dins lei relacions internacionalas. Lo ligam creat amb Alemanha foguèt gardat per sei successors e es vengut un element major de la diplomàcia francesa modèrna. Engin, la mèscla d'independéncia nacionala (assais nuclears de 1996, Guèrra d'Iraq de 2003...) e de sostèn au camp nòrd-atlantic dins lei situacions grèvas (Guèrra dau Gòf de 1991, Kosovo 1999...) caracteriza totjorn leis afaires estrangiers francés.
Marcel Camus
Marcel Camus (1912-1982) foguèt un realizator francés de cinèma. Recebèt la Palma d'Aur del Festenal de Canas amb lo filme brasilièr Orfeu Negro, en 1959.
Mistra
Mistra (Μυστράς en grèc) es una anciana vila de Morèa (Peloponés) fondada durant lo sègle XIII per lei Francs a quauqueis quilomètres dei roïnas d'Esparta. Centre demografic e economic, foguèt destrucha dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIX e foguèt definitivament abandonada dins leis annadas 1950. Es uei venguda un luòc toristic.
Foguèt fondada en 1249 per lo prince d'Acaia Guillaume II de Villehardouin que voliá bastir una fortalesa dins lei montanhas de Taíget. Son objectiu èra alora de protegir Esparta qu'èra son luòc de residéncia favorit. Pasmens, lei Francs la perdiguèron rapidament car deguèron la cedir ai Bizantins coma recapte après la liberacion de Guillaume après sa captura a la batalha de Pelagònia (1259). L'emperaire Miquèu VIII Paleòleg (1258-1282) ne'n faguèt la capitala dau Despotat de Morèa. En 1348, Joan VI Cantacuzèn (1347-1355) nomèt son fiu Manual coma cap dau Despotat. Aqueu principi foguèt conservat per la seguida e Mistra foguèt dirigida per lei fius e lei fraires de l'emperaire fins a la casuda de Constantinòple. Aquela descentralizacion de l'Empèri marquèt l'acomençament d'un periòde de prosperitat economica e culturala e la vila venguèt ansin pauc a pauc la segonda ciutat bizantina.
En 1460, lo Despotat de Morèa foguèt annexat per lo sultan Mehmet II desirós de destrurre lei darriers vestigis de l'Empèri Bizantin. La vila capitulèt sensa combat e venguèt lo luòc de residéncia dau pacha de Peloponés. Demorèt un centre important e agantèt 40,000 abitants gràcias au desvolopament dau comèrci e de la produccion de seda. Lo declin acomencèt ambé l'acomençament dei luchas independentistas grègas. Brèvament ocupada en 1770 per lei Rus, foguèt reconquistada après de combats durs. La vila teniá alora plus que 8,000 abitants e foguèt definitivament roïnada durant la Guèrra d'Indepéndencia de Grècia ambé sa destruccion per lei Turcs en 1825. D'efèct, après la fin de la guèrra, Esparta venguèt la capitala administrativa novèla de la region. Mistra perdiguèt alora tota importància e foguèt definitivament abandonada dins lo corrent deis annadas 1950 quand l'endrech venguèt un site arqueologic. En 1989, foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat.
Peiròla(s) (omonimia)
Peiròla(s) pòt designar:
Castanet
Castanet pòt designar:
Ligam glicosidic
Un ligam glicosidic (glucosidic o osidic) qu'ei un ligam covalent enter dus grops OH (idroxils) de duas moleculas d'òsas entà formar un disacarid o un polisacarid. La formacion d'un ligam glucosidic que libera ua molecula d'aiga per desidratacion.
500px|thumb|Formacion d'un ligam glucosidic
Montpesat (Vivarés)
Montpesat (Montpezat-sous-Bauzon en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo prumèir element de Montpesat ven de l'occitan mont, delh latin mons, montem. Lo segond element, segon André Soutou, pòt èsser lo participi passat delh latin pedare, « paisselar », e per extension fortificar ; pr'aquò, Pierre-Henri Billy (citat per Pau Burgan e Andriu Lafon a prepaus de Montpesat de Carcin) constata que pedare es sense descendéncia galloromanica [aicí, occitanoromanica]; totjorn per Montpesat de Carcin, i a de fòrmas ancianas en -pensat-. Doncas, pensatus (de pendere) > pensat > pesat, « penjalut, traversut », conven melhor per lo Montpesat carcinòl e, versemblablament, per totes.
Medalha deis Evasits
La Medalha deis Evasits es una decoracion de la Republica Francesa creada lo 20 d'aost de 1926. Es destinada a guierdonar leis actes e lei temptativas d'evasion en temps de guèrra. Pòu èsser decernida ai militars o ai civius.
Bárcena de Cicero
Bárcena de Cicero es un municipi de la província de Cantàbria.
Òrdre dei Paumas academicas
L'Òrdre dei Paumas academicas es una decoracion de la Republica Francesa creada lo 4 d'octòbre de 1955 per lo President dau Conseu Egdar Faure. Pasmens, son origina es pus anciana car es la seguida de la distincion d'oficièr d'Academia, creada en 1808 per Napoleon I per guierdonar lei membres eminents de l'Universitat, e transformada en decoracion vertadiera en 1866. La decoracion actuala es destinada ais individús de la comunautat educativa qu'an contribuit activament a l'expansion e au raionament de la cultura francesa. Pòu èsser decernida a d'artistas coma de cantors, de pintors o d'escultors.
Saint-Cyr-de-Favières
Saint-Cyr-de-Favières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Girona (omonimia)
Girona pòt designar:
Chenin blanc
Lo Chenin blanc ès un vitatge principalament destinat a la produccion de vins blancs. Adaptat a las vendémias tardivas, permet lo desvolopament de poiridura nòbla e una concentracion dels sucres. Sa qualitat globala es mejana mas establa. Dins sa region d'origina (Anjau, Torena), pòt dintrar dins la fabricacion de vins mièg-sec e doces, eventualament de garda. Dins las autras regions ont es cultivat (Argentina, Chile, Califòrnia, Nòva Zelanda, Africa del Sud e Austràlia), produtz de vins mièg-secs de qualitat mejana.
Rouxeville
Rouxeville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Béla Kun
thumb|400 px|left| La [[Republica dels Conselhs Ongria  1919]] Béla Kun (idem Kun Béla segon l'us magiar d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut Béla Kohn a Szilágycseh en 1886, Transilvània, e mòrt endacòm en URSS, en 1938) foguèt un revolucionari ongrés. Instaurèt en 1919 la Republica dels Conselhs dins son país mas poguèt pas tenir targa a las armadas romanesas qu'envasiguèron Ongria. Forçat de se refugiar en Union Sovietica, lai foguèt membre del Komintern (o IIIena Internacionala, 1919-1943), puèi executat en 1938. Foguèt " reabilitat " en 1956.
Seleccion femenina de hoquèi sus pelosa d'Argentina
thumb|600px|left|las LeonasLa Seleccion femenina de hoquèi sus pelosa d'Argentina qu'ei chafrada e mei coneguda com Las Leona.
Béla Kun
Bibliografia
e ca
Seleccion femenina de hoquèi sus pelosa d'Argentina
Qu'ei ua de las màgers equipas dens aqueth espòrt e qu'ostenda enter autes gerdons sèis medalhas com campion deu monde, tres títols olimpics.
Giovanni Passannante
vinheta|Giovanni Passannante Giovanni Passannante (nascut lo 19 de febrièr de 1849 a Salvia di Lucania e mòrt lo 14 de febrièr de 1910 a Montelupo Fiorentino) foguèt un anarquista italian, conegut per una temptativa d'assassinat del rei Umbèrt Ièr.
Asnois (Vinhana)
Segon la mapa de Tortolon, es una comuna d'oïl en 1875, mas es pròche au limite emb l'occitan lemosin.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Istòria
Abans 1790, Anès fasiá partida de l'archipreirat d'Ambernac (Charanta), de la baroniá de Charrós, de la seneschauciá e de l'eleccion de Peitieus. L'abat de Charrós en era senhor e nomenava a la cura. Lo chaplhuec de la comuna se compausa que de l'egleisa e de sieis ostaus. Una mapa de l'abadiá de Charrós menciona en 1231 mansus de veteri Anesio.
Nòtas
<references group="N"/>
Acid ribonucleïc ribosomic
L'acid ribonucleïc ribosomic o ARNr es l'ARN mai abondós de la cellula. Es format d'una sola cadena de nucleotids, encara que presenta de zònas de dobla eliç a causa de sa conformacion tridimensionala. Aqueste tipe d'ARN presenta las caracteristicas seguentas: Los ARNr son classificats tradicionalament segon lor coeficient de sedimentacion, mesurat en svedbergs (S). Dins los organismes procariòtas existisson tres ARNr distints (5S, 16S e 23S) e dins los organismes eucariòtas quatre (5S, 5'8S, 18S, 28S). Dins los procariòta, los ARNr 23S e 5S fan partida de la subunitat màger dels ribosòmas, alors que l'ARNr 16S fa partida de la subunitat mendre. Dins los eucariòtas, los ARNr 5S, 5'8S e 28S fan partida de la subunitat màger dels ribosòmas, alors que l'ARNr 18S fa partida de la subunitat mendre.
La Bouche
thumb|right|250px|Melanie Thornton (La Bouche) en 2001
La Bouche es un projècte tècno-dance anglofòn alemand fondat en 1993 per Amir Saraf e Ulli Brenner, e produit en 1994 per Frank Farian (que foguèt tanben lo productor de Boney M e de Milli Vanilli), amb la cantaira americana Melanie Thornton (nascuda lo 13 de mai de 1967 a Charleston) e lo rapaire, american tanben, Lane McCray (nascut lo 13 d'abril de 1962 a Anchorage).
La Bouche foguèt amb Masterboy e Culture Beat l'un dels mai populars d'aqueste estili tècno-dance englobat uèi au sens larg dins "l'eurodance", derivat dins las annadas 90 de la house e sosgenre comercial de la tècno qu'èra au som entre 1992 e 1996. Aital, entre 1994 e 1996, La Bouche a avut de nombroses tubes, en particular Be my lover en 1995.
La paura Melanie Thornton defuntèt dins un accident d'avion lo 24 de novembre de 2001.
Per l'anecdòta, David Guetta a représ Be my lover en 2023.
Redoblament (lingüistica)
Lo redoblament, en lingüistica, es lo procèssus morfologic pel qual la raiç d'un mot o una part d'aqueste, se repetís.
Lo redoblament es sovent una inflexion per traduire una foncion gramaticala, coma lo plural, l'intensificacion, etc., dins la derivacion lexicala per tal de fargar de mots nòus. Lo pòt emplegar lo locutor que se vòl far mai expressiu o mens abstrach que lo discors costumièr. Lo redoblament se tròba dins fòrça lengas e gropes de lengas, tot ben que son nivèl de productivitat es variable.
Anthony Quinn
vinheta
Anthony Quinn (nascut Antonio Rudolfo Oaxaca Quinn (21 d'abril de 1915, 3 de junh de 2001) foguèt un actor american de cinèma. Recebèt lo Prèmi Oscar amb los filmes Viva Zapata! (1952) e Lust for life (1956).
Còn Sud
thumb|200px|america deu Sud dab lo Còn Sud Lo Còn Sud qu'ei lo nom dat a la partida meridionau d'America deu Sud en rasond e la forma geometrica d'aquesta region qui vad cada còp mei estreta dinc au Cap de Hòrn.
Canton de Caors Nòrd-Oèst
'''NB. La superficia dins l'infobox es aproximativa, perqué la comuna de Caors es sus tres cantons.'''
Còn Sud
D'un punt de vista de la geografia politica qu'includeish sancerament e tostemps los estats d'Argentina, d'Uruguai e de Chile ; lo sud de Brasil qu'ei generaument considerat com inclúus dehens lo Còn Sud mes, se los estats de Paraná, de Santa Catalina e de rio Grande do sul que son naturaument inclús, las afinitats culturaus e urbanas que hèn sovent inclúser l'estat de São Paulo. Paraguai qu'ei en partida inclús dens aquesta zòna geografica e associat dab los sonc escambi culturaus e economics. Dens ua mendra mesura, ua partida de Bolívia tanben.
Canton de Caors Nòrd-Oèst
Istòria
Lo canton se creèt en 1985 (decret del 24 de decembre 1984) per desdoblament de l'ancian canton de Caors Nòrd creat en 1801.
Fuòc d'artifici
vinheta|Fuòc d'artificia a [[Amborg|Hambourg.]] vinheta|Fuòcs d'artifici castelhans pendent una fèste al sud de [[Ciutat de Mexic|la vila de Mexic.]] vinheta|Lo fuòc d'artifici del 14 de julhet a [[París (França)|París.]] Un fuòc d'artifici es un procediment pirotecnic utilizant d’explosius deflagrants visant a produire de son, lutz e fum amb un composicion pirotecnica. Los fuòcs d'artifici son originaris de China, ont se desvolopèron a partir de la polvera abans d'èsser importats en Euròpa, ont d’alquimistas e pirotecnicians participèron a lor desvolopaement. Son sovent utilizats dins d’espectacles pirotecnics (fèstas nacionalas, jorn de l'an, eveniments, etc.) e autrescòp per alunhar los esprits malefics.
Còn Sud
D'un punt de vista economic, lo Còn Sud qu'amassa e qu'associa ua per de metropòlis com São Paulo, Buenos Aires o Santiago de Chile.
Fuòc d'artifici
Artifici ven del latin artificium que significa art.
Canton de Caors Nòrd-Oèst
Istòria
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton foguèt suprimit.
Fuòc d'artifici
Istoric
Las originas exactas de la polvera fan encora debat. En 1044, lo Wujing Zongyao prepausava una recepta associant sofre, saunitre e autres sals podent s’abrandar e èsser lançada dempuèi de catapultas.
Al sègle XI, de petards — tubs de pargamin sagelats als tèrmes levat un trauc permetent l’alumatge — foguèron desvelopats, segon una recepta pròche d’aquela de la polvera d’uèi.
Bareyo
Bareyo es un municipi de la província de Cantàbria.
Fuòc d'artifici
Istoric
Marco Polo torna la polvera negra en Euròpa. Dins las annadas 1235 a 1290, Roger Bacon, filosòf e alquimista anglés conegut estudia la polvera negra. Descobrís las proporcions menant a la recepta de la polvera de canon e que son confinament es lo secret de l’explosion violenta dels fuòcs d’artifici. Dempuèi, la polvera negra foguèt en parallel utilizada per la guèrra e per las fèstas, fins al ont l'avèniment de la quimia modèrna colora los fuòcs d'artifici qu’èran fins alara blancs o jaune.
Òrdre dau Meriti agricòla
L'Òrdre dau Meriti agricòla es una decoracion de la Republica Francesa creada lo 7 de julhet de 1883 per lo ministre de l'Agricultura Jules Méline. Es destinada a guierdonar lei servicis renduts a l'agricultura francesa.
Fuòc d'artifici
Istoric
En 1572, de fuòcs d'artifici sont tirats davant Elisabèth Ia. Un fuòc d’artifici foguèt organizat en 1606, a l'escasença del baptisme del futur Loís XIII, pel duc de Sully davant mai de detz mila personas amassada dins una plana situada a l'Èst de Fontainebleau,. Aquel tirat plaça de las Vòges a París (alara Plaça reiala), pel maridatge d’Ana d’Àustria amb Loís XIII en 1615 festejant la de las ostilitats entre Borbons e Absborg, es tanben celèbre. Los fuòcs d'artifici se desvelopan subretot al mas provòca d’abrandaments. Un dels mai conegut se debanèt pendent lo maridatge del futur Loís XVI amb la jova Maria Antonieta d’Àustria lo 16 de mai de 1770 : lo fuòc d'artifici sus la plaça Loís XV a París degenèra en encendi e provòca una panica de la fola, fasent 132 mòrts.
Al nivèl tecnic, John Bate al començament de auça d’explosius jos de sèrp volairas per produire un espectacle de nautor. En 1635, constata que l’apond de sulfur d'antimòni a sas bombas dona de flamas blavas e que de brigalhs de fèrre produson una coa mai lomunosa. En 1786, lo quimista francés Claude-Louis Berthollet nòta que lo clorat de potassi intensifica los efièchs colorats de las explosions. vinheta|A firework display, París, 1855, par Ebenezer Landells Al començament del, de pirotecnicians coma M.L.E. Audot, Chertier (que publiquèt de centenats de receptas de fuòcs) o Claude-Fortuné Ruggieri - a l’origina de l’entrepresa que pòrta son nom uèi responsable de diferents espectacles dins las mai grandas vilas del mond - listan los compausats quimics produsent d’efièchs notables dins los fuòcs d’artifici e diferents dispositius pirotecnics (candèla romana, rota e fonts de lutz, fusadas sota paracasuda, etc.). A aquela epòca, diferents compausats de fuòc d'artifici son nautament toxics (ex : « Calomela », mercuri ros, o sosclorur de mercuri, realgar (o sulfur roge d'arsenic o « orpin roge » e regul d'antimòni, que donava una flama blanca, sals de barita, mini de plomb que colòra en irange los fuòcs blancs, acetat de coire, carbonat d’estronci donant una color jauna al fuòc, protoxid de plomb donant un « efièch de rai de fuòc » dins los solelhs pirotecnics...) alara que d'autres son encara de produchs naturals e non toxics coma lo carbon vegetal, saunitre, goma laca, seu, sucre, carbonat e bicarbonat de sòdi, particulas de mica daurada, polvera de licopòd, o encara canfre e benjonh qu’aromatizan los fums per mascar la mala odor de la polvera e unes metals. La limalha de fèrre e de coire e tanben de fonda plegada èran tanben utilizada.
Las guèrras mondialas son l’escasença de progrès novèls per la quimia industriala e pirotecnica.
Principis
vinheta|Fuòc d'artifici a [[Brisbane (Àustralia).]] Los fuòcs d'artifici fan de bruch quand explosan, mas es subretot lors luses e lors movements que los fan mai atractius. Lo principi de basa dels fuòcs d'artifici repausa sus la combustion pirotecnica, derivat de la polvera originala contenent un compausat oxidant (nitrat, clorat o perclorat), que larga d'oxigèn, e un compausat reductor (lo sofre e lo carbòni, en mescla amb de metalloíds coma lo silici o lo bòr, o dels metals coma lo magnèsi e lo titani) que, lo servís de combustible.
I a d'en primièr l'incandescéncia de las particulas d'oxid metallic, formadas quand la combustion, que l'incandescéncia va del blanc roge (a l’entorn de 1 000 °C) fins al blanc esbleugissent (vèrs 3 000 °C). Aquesta explosion pòrta a nauta temperatura los compausats metallics que donan las colors.
La tecnica ligada als fuòc d'artifici se nomena la pirotecnia.
Los pirotecnicians crean per cada mesa en scèna de colors e de ritme, amb a vegada de musica, un tèma, o la creacion d'un païsatge de fuòc. Pels grands espectacles pirotecnics, s’apondon d’efièch de scèna coma de jets d'aiga multicolors, de fuòcs de Bengal, de lança flamas, de cascadas, de fonts, etc.
La forma
esquèrra|vinheta|Esquèma en seccion verticala d'una bomba de divertiment. Existís diferentas pèças pirotecnicas, caduna produsent un efièch que depend de la composicion o de l’estructura de l'explosiu. Las bombas, boquets, embrasaments, cascadas, solelhs o lo boquet final, son totes menats a partir del meteis principi.
Las pèças son propulsadas – fusadas (puslèu per amators) – o lançadas per un mortièr – puslèu reservat als professionals.
La castanha d'aire fa mai sovent la dobertura de l’espectacle. Produch subretot un fòrça fòrt bruch d'explosion.
Varianta de la bomba, la comèta, propulsada mejans l'ajuda d'un mortièr, produch una coa incandescenta tot lo long de sa trajectòria.
Colors
Segon los materials utilizats, es possible de variar las colors: vinheta|La combustion del coire dona una flama blava verda.
Competicions
Existís de Compericions Internacionalas de Fuòcs d'Artifici jos diferents formats.
Dangièrs
Los fuòcs d'artifici son assimilables a d’explosius que en Euròpa, per estalivar los panatòris e deviament devon èsser, dempuèi abril de 2015 l'objècte d'una exigéncia de marcatge e de traçabilitat, del luòc de produccion d’utilisaire final e a son utilizacion finala en passant per sa sèrva e venda. D’accidents a vegada mortals son regularament signalats, e d’incendis de bòsc o de damatges suls bastits o veïculs de transpòrts.
Impacte environamental
vinheta|Foguèt provat a [[Montreal que lo fum d'un fuòc d'artifici equivaliá a una pollucion recòrd de particulas finas, mas la toxicitat d’aqueles fums sus l'òme, l'enfant o l'environament sembla pas aver estat estudiada.]] vinheta|Lo rai blau materializa las particulas en suspens, contenent una cèrta quantitat de metals coneguts coma toxics. vinheta|Exemple de pichon fuòc d'artifici individual, fòrça popular en Índia mas tanben fòrça polluant per l'aire. vinheta|Sparklers, polluants, mas veguts fòrça populars (per [[Divali|Diwali de 2010).]] vinheta|Petards de fèsta en cors d'explosion (Índia). vinheta|Autre exemple de fuòc d'artifici individual, popular en Índia. vinheta|Fum dens emesa pels fuòcs d'artifici per [[Divali|Diwali.]] vinheta|Per [[Divali los fuòcs d'artifici alimentan un nívol de pollucion que s'espandís sus una granda partida d’Índia.]] Pel mond, en mejana annala e comparat a totas las fonts de particulas primas e autres polluants emés sus una annada entièra, los fuòcs d'artifici e autres espectacles pirotecnics arriban luènh enrè de las autras fonts antropicas (emissions rotièras, caufatge, coseson al fuòc, centralas termicas) e incendis de bosc. Son pasmens pas negligiblas: lo taus de particul emés per un fuòc de bengal o un fuòc d'artifici atench o passa aquel del fum d'una barbacoa, mas los polluants pirotecnics son mai acids e contenon en mai d'autres polluants (metal toxics per exemple). La toxicitat de las emissions pirotecnicas depend plan mai de la natura dels polluants que de lor quantitat. Depend de la quantitat de polvera, del tipe d'oxidant utilizat, dels metals utilizats per produire las colors cercadas, del metòde e nautor de lançament e fin finala de la meteorologia. Los grands fuòcs d'artifici provòca de pics de pollucion, que duran a vegad de jorns.
Largan en efièch dins la troposfèra (bassas sisas de l'atmosfèra) dels gases e dels fums (aerosols de micro- e nanoparticulas) podent conténer de rèstes de nitrats, de sulfats, de perclorats e de metals toxics (e/o catalitics) presents a l'estat de traças, mas jos forma ionica solublas dins l'aiga e inalable,,,,,,,, ; e tanben amb fòrça produchs classificats detoxics e/o polluants. Subretot, libèran jos forma de particulas inalablas de moleculas o compausada de bari, d’estronci, d'antimòni e d'autres metals alara largament epandits dins l'aire.
Aqueles metals non degradables son susceptibles d'èsser inalats amb fèblas dòsis pel public, los animals e/o de tornar dins los rius près de que se debana l’espectacle (que los conceptors d‘espectacles pirotecnics aprecian la proximitat de la mar o d’un plans d'aiga per profitar de l'« efièch miralh » e qu'ofrisson de bona condicion se seguretat e d’evacuacion del public).
Carmen Argenziano
thumb|250px|Carmen Argenziano del temps d'una convencion de Sciéncia Ficcion a Tolosa en 2012 Carmen Antimo Argenziano (Sharon, Pennsilvània, 27 d'octobre de 1943) es un actor american.
Sase
Sase ( Saze en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region.
Montauron
Montauron o Montaurós, (Montauroux en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
in territorio Montis Aurosi, en 1044-1058. Un contributor explica que lo nom modèrne es Montauron. Es probablament vertat e s'explica, maugrat l'etimologia evidenta, per l'influéncia de la finala de Tanaron, comuna vesina.
Aer Lingus
Aer Lingus Group Plc (forma anglicizada de l'irlandés: Aer Loingeas, valent a dire flòta aeriana) es una companhiá aeriana irlandesa. Es una companhiá d'estat, e tanben la mai anciana del país que foguèt fondada en 1936. Es la segonda mai importanta de l'isla aprèp son rival Ryanair.
La Masiera Bassa
La Masiera Bassa (Lamazière-Basse en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
La Jubaudière
La Jubaudière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Aquel vilatge angevin se situa en la region de las Mauges.
Ce village angevin se situe dans la région des Mauges.
Marc Aurèli
Marc Aureli o Marc Aurèli Antonin August (en latin Marcus Aurelius Antoninus Augustus) (26 d'abril de 121 - 17 de març de 180) foguèt un emperaire roman de 161 fins a sa mòrt. Foguèt lo darrièr dels "Cinc Bons Emperaires" que governèron l'Empèri Roman entre 96 e 180, e es tanben considerat coma un dels mai importants filosòfs estoïcians.
Renhe
thumb|left|200px|Bust de Marc Aurèli al [[British Museum de Londres]] Son renhe foguèt marcat per de guèrras en Asia contra l'Empèri Part reviscolat, e amb las tribús germanicas a las frontièras germanicas de l'empèri (Limes Germanicus), en Gàllia e a travèrs de Danubi. Una revòlta dins l'èst menada per Avidius Cassius, foguèt pas capitada.
Lista de mots redoblats
Aquesta es una lista de mots redoblats en occitan.
Arbre (mecanica)
vinheta|Arbre aparelhat a la presa de fòrça de l'atelatge d'un [[Tractor|tractor agricòl.]] vinheta|Arbre de [[turbopropulsor.]] vinheta|[[Aissèl rèire de Škoda 422.]] Un arbre es un organ mecanic transmetent una poténcia jos forma d'un parelh e d'un movement de rotacion. La forma cilindrica d'aqueste organ es a l'origina de son nom.
Lista de mots redoblats
Vejatz tanben:
G
lo galgalin o lo gargalin
Arbre (mecanica)
Descripcion
L'arbre pòrta mai sovent d'engranatges, carrèlas, volant d'inercia, manivèlas, pinhons de cadena o autres elements que transmeton una posicion angulara o una poténcia. Es un dels elements mecanics mai frequentament utilizats.
Lista de mots redoblats
R
rifa-rafa
Arbre (mecanica)
Descripcion
Selon sa geometria e sas foncions, un arbre pòt se qualificar de:
Lista de mots redoblats
S
lo som-som
T
tifa-tafa
Arbre (mecanica)
Descripcion
La constrencha de torcedura es la sollicitacion màger qu'es somes un arbre. Aqueste tipe de sollicitacion implica que las constrenchas maximalas son a la superfícia de la pèça. La qualitat d'aquesta superfícia es donc un paramètre essencial per la resisténcia d'un arbre.
Seguent lo ròtle que deu téner, l'arbre pòt èsser tanben somes a de constrenchas de flexion (coma l'arbre excentric o de cama) e de carga axiala. Per aquestas escasenças, los esforces mecanics al sein de la matèria son sovent variables, al biais d'una sinusoïda. Aquò implica alara una resisténcia necessària a la fatiga.
Un arbre es mantengut per de palièrs, que permeton sa rotacion o empachan son desplaçament axial (arrestador).
Categorias
Los arbres pòdon èsser classificats en doas categorias :
Champfleury (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Casèrta
Casèrta (en italian Caserta) es una vila d'Itàlia, en Campània, e lo capluòc de la província de Casèrta.
Antieròi
Li dison antieròi al personatge central d'una ficcion quand presenta pas las caracteristicas de l'eròi convencional.
Dins las representacions modèrnas del mond, que las figuras eroïcas tradicionalas tendon de desaparèisser (vejatz desencantament del mond, l'antieròi pòt prene l'aparéncia del has been o del maladrech simpatic.
Nomeny
Nomeny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Nomeny A situat a ieu-camin de Nancy e de Mètz, sus la Seille, un afluent de la Moselle.
Nomeny est située à mi-chemin de Nancy et de Metz, sur la Seille, un affluent de la Moselle.