cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Padièrs
Padièrs (Padiès en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
L'ancian meridian de París, uèi nomenat la Meridiana Verda passa sus la comuna de Padièrs, a l'oèst.
Luòc e monuments
Tres glèisas se trapan sul territòri de la comuna de Padièrs: Santa Germana, Sant Marcèl e Sant Tèls.
Personas ligadas a la comuna
Padièts foguèt, a la Renaissença, un dels fieus principals dels senhors de l'Ostal de Ròcafuèlha Blancafòrt
Ligams extèrnes
site de la vila
Ozbèc
L'ozbèc es una lenga turquesa parlada en Ozbequistan e dins los paises vesins.
Localisacion
L'ozbèc es la lenga oficiala d'Ozbequistan. De minoritats importantas parlan la lenga dins los paises vesins, en Tatgiquistan, Quirguizstan, Cazacstan, Turcmenistane tamben dins lo nòrd d'Afganistan e dins lo Xingjiang chinés.
Classificacion e dialèctes
L'ozbèc fa partida de las lengas oigoras, o karlok, una branca de las lengas turquesas. L'ozbèc continua la lenga literària qu'èra usada dins la region avant lo periòde de dominacion russa, lo chagatai.
Los dialèctes se diferencian per l'eretatge lingüistic dels tres grops turcs divèrses qu'an format lo pòble ozbèc. Es atal qu'i a de dialèctes qu'an de traches karloks-oigors, d'autres qu'an de traches oghuz o quipchacs. La lenga a manlevat fòrça mots iranians, a travèrs l'influença del tatgic, o del dari en Afganistan, doas de las variantas del persan, parladas al sud.
Escritura
L'ozbèc èra, a l'origina, escrich amb l'alfabet arabi. Dins las annadas 1930, lo poder sovietic, impausèt l'alfabet latin, per lo remplaçar, una decennia de tard, per l'alfabet cirillic. Aprèp l'independéncia, en 1993, lo govèrn introduguèt l'alfabet latin, mas dins una version pro diferenta d'aquela de las annadas 1930.
Saint-Josse-sur-Mer
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat a constituit del vilatge e de caserius : Capelle, lo Moulinel, Villiers.
La mar #qu'èra al pè del vilatge actual del al  n'es ara distant d'unitat|6|km.
Sant-Josse-sus-Mar es un pòble fleuri 4 flors dempuèi la creacion del prètz.
La municipalitat fa partida de la entité géomorphologique e écopaysagère dicha « Scenari de Sorrus-Sant-Josse », relique terciari, als mièges oligotrophes e acid en protegint una flore particulara, escassa quitament menaçada en la region. Aqueles mièges jòguen un papièr important per la trame verda e bleue nacionala, regionala e locala. Los mièges comparable çò de mès de prèp es çò Scenari de Helfaut.
La commune est constituée du village et de hameaux : Capelle, le Moulinel, Villiers.
La mer qui était au pied du village actuel du au  en est maintenant distante de 6 km.
Saint-Josse-sur-Mer est un village fleuri 4 fleurs depuis la création du prix.
La commune fait partie de l'entité géomorphologique et écopaysagère dite « Plateau de Sorrus-Saint-Josse », relique tertiaire, aux milieux oligotrophes et acide abritant une flore particulière, rare voire menacée dans la région. Ces milieux jouent un rôle important pour la trame verte et bleue nationale, régionale et locale. Le milieux comparable le plus proche est le Plateau d'Helfaut.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un pichon monastèri #èsser elevat dempuèi lo al endroit ont lo sant i èra mòrt. En 903, los fraires en fugent las invasions normandes se #refugiar en Angleterre. A lo sieu retorn lo sieu abbaye #venir un centre de pelegrinatge fòrça freqüentat en particular pels Alemands als XIV e s.
Lo abbaye i aguèt suprimit en 1772, venduda de contunh destruida en 1789. Demòra pas mai res d'aquela bastissa monumentala.
En lo glèisa del pòble #que çò chœur gotica data del, n'a mes la châsse de sant Josse en contenent los sieus reliques. D'aquela châsse dubèrta en 1922, s'es retirat una preciosa estèla de teissut oriental del #qu'a expausat a París al musèu del Louvre, jos la referéncia "suaire de Sant Josse".
Sant-Josse-sus-Mar #èsser una municipalitat de la Picardie dicha "istorica", #que s'estendiá fins a Calava. Es un luòc de pelegrinatge fòrça celèbre d'una reputacion seculara. Una procession a luòc lo dimars de la Pentecôte. A aquela escasença, la châsse en contenent las reliques del sant a portat a braç cap al calvaire a la reünion del tuc de Bavémont, a Airon-Sant-Vaast.
En un lieu appelé Sidraga ou Schaderias, Josse, un prince breton du (fils du roi Juthaêl) vint se retirer sous la protection du comte du Ponthieu Haymon, pour vivre en ermite et renoncer ainsi à la couronne de Bretagne.
Un petit monastère fut élevé dès le à l'endroit où le saint était mort. En 903, les moines fuyant les invasions normandes se réfugièrent en Angleterre. À leur retour leur abbaye devint un centre de pèlerinage très fréquenté en particulier par les Allemands aux XIV et s.
L'abbaye fut supprimée en 1772, vendue puis détruite en 1789. Il ne reste plus rien de cet édifice monumental.
Dans l'église du village dont le chœur gothique date du, est placée la châsse de saint Josse contenant ses reliques. De cette châsse ouverte en 1922, on a retiré un précieux fragment de tissu oriental du qui est exposé à Paris au musée du Louvre, sous la référence "suaire de Saint Josse".
Saint-Josse-sur-Mer fut une commune de la Picardie dite "historique", qui s'étendait jusqu'à Calais. C'est un lieu de pèlerinage très célèbre d'une renommée séculaire. Une procession a lieu le mardi de la Pentecôte. À cette occasion, la châsse contenant les reliques du saint est portée à bras vers le calvaire au sommet de la colline de Bavémont, à Airon-Saint-Vaast.
Conjectura de Poincaré
Notem que ni l'esfèra ni ges d'autre espaci tridimensionau desprovesit de ges d'autra termiera que (l'espaci ordinari) se pòdon pas dessenhar adeqüatament coma d'objèctes dins l'espaci ordinari de tres dimensions. Es un dei motius que còsta visualizar mentalament lo contengut de la conjectura.
Fins a l'anonci de sa resolucion per Grigorii Perelman en 2003, sa demostracion èra un dei grandei problèmas de topologia non resouguts.
(452) Hamiltonia
(452) Hamiltonia es un asteroïde.
Navarredonda y San Mamés
Navarredonda y San Mamés es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Pamela Kyle Crossley
Pamela Kyle Crossley (Lima, Ohio, 18 de novembre de 1955) es una istoriana americana. Es especialista de l'istòria de l'Àsia septentrionala e de la China contemporanèa.
Sommeval
Sommeval es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Mòsa (omonimia)
Mòsa pòt èsser:
Canton de Salviac
Lo canton de Salviac es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Gordon, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, 5 de las 6 comunas passèron al canton de Gordon e Tedirac passèt al de Causse e Boriana, burèu centralizator a Espèra. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl.
Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790],. Se conservèt lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801),.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Salviac foguèt suprimit.
Camporrells (Noguera)
Camporrells es un masatge de la comuna catalana d’Albesa, dins Noguera. Es tanben l’ancian nom de la comuna d’Albesa.
Nogent-l'Abbesse
Nogent-l'Abbesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Camblanas e Meinac
Camblanas e Meinac (Camblanes-et-Meynac en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
(453) Tea
(453) Tea es un asteroïde.
Joncairetas
Joncairetas ( Jonquerettes en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Turcmèn
Lo turcmèn es una lenga turquesa parlada en Turcmenistan e dins los paises vesins.
Localisacion
Lo turcmèn es la lenga oficiala de Turcmenistan. De minoritats importantas parlan la lenga dins los paises vesins, en Tatgiquistan, Cazacstan, Ozbequistan e tamben dins lo nòrd d'Afganistan e dins lo Khorassan dins lo nòrd-èst d'Iran.
En Turquia, coma dins lo nòrd de Siria e d'Iraq, vivon de populacions turcofònas que se sonan turcmèns o turcomans. Çaquelà, lor lenga es pas lo turcmèn, mas de dialèctes oghoz pròches del turc e de l'azèri.
Minutina
La minutina es un estile literari occitan perpausat en octobre de 2018 suu siti deu jornalet.com. Es un tèxte de haut o baish 300 mots (mès o mens 5 deu cent, sia entre 285 e 315 mots), qu'un adulte pòt legir en una minuta.
Lo jornalet organizèc un concors de minutinas qu'estoc ganhat peu Pèire Tommasi dambe son tèxte intitolat "La guèrra dels Clans".
En seteme de 2019 apareishoc lo siti dedicat a la minutina: www.minutinas.org, on son publicadas tanben bi-minutinas, multi-minutinas, sesqui-minutinas (una minutina e mieja) mes tanben novèlas de longor liura.
Hatrize
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|upright 1|left|Ostal fòrt.
thumb|upright 1|left|Maison forte.
Trie-la-Ville
Trie-la-Ville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Escuelhètz-la-Ciutat es una municipalitat del Vexin francés al confluisson de la Troesne e de la Aunette. La municipalitat a situat a 5 km de Gisors e de Chaumont-en-Vexin e a 17 km de Auneuil.
Trie-la-Ville est une commune du Vexin français au confluent de la Troesne et de l'Aunette. La commune est située à 5 km de Gisors et de Chaumont-en-Vexin et à 17 km d'Auneuil.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1285, Renaud de Escuelhi participa al tournoi de Chauvency-lo-Castèl e s'i distinguís : Jacques Bretel conta las siás gèstas en lo sieu long poèma: Lo Tournoi de Chauvency.
En 1285, Renaud de Trie participe au tournoi de Chauvency-le-Château et s'y distingue : Jacques Bretel raconte ses exploits dans son long poème: Le Tournoi de Chauvency.
Gerty Cori
Gerty Theresa Cori (n. Radnitz en 1896, m. 1957) foguèt una bioquimista americana. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1947 amb su marit Carl Ferdinand Cori e Bernardo Houssay per l'estudi del glicogèn.Cori se convertiguèt aital en la tresena femna en aténher aquel guerdon après Marie Curie e Irène Joliot-Curie.
Biografia
Nasquèt lo 15 d'agost de 1896 dins la vila de Praga, en aqueles moments situats a l'Àustria-Ongria mas qu'es uèi lo jorn la capitala de la Republica Chèca, en una familha de raïses josievas. L'an 1914 dintrèt a l'Universitat Carolina de Praga per estudiar bioquimia, ont coneguèt Carl Ferdinand Cori, que se convertiguèt en lo sieu espós e que ne prenguèt lo nom de familha. Après la Primièra Guèrra Mondiala reprenguèt los sieus estudis e atenguèt se licenciar l'an 1920.
Lo 1922 ambdòs emigrèron als Estats Units ont Carl Cori atenguèt èsser nomenat membre del grop de recèrca de malautiás infecciosas al Roswell Park Cancer Institute] de la vila de Buffalo, en atenhèt la nacionalitat nòrd-americana l'an 1928. Lo 1942 foguèt nomenada professora de bioquimica a l'Universitat Washington de Saint Louis, situada a l'estat nòrd-american de Massachusetts, carga que desvolopèt fins la siá mòrt lo 26 d'octòbre de 1957 a consequéncia d'una insuficiéncia renal.
Agéncia Espaciala Europèa
L'Agéncia Espaciala Europèa (en anglés European Space Agency, ESA ; en francés Agence Spatiale Européenne, ASE) foguèt creada en l'an 1975. Es una organizacion intergovernamentala consacrada a l'exploracion de l'espaci. Actualament 18 Estats participan al projècte, e lo seu sèti es a París, França. L'agéncia a un personal de 1900 trabalhadors, sens comptar las entrepresas jos contractes, e un budgèt de 3,000,000,000 èuros (2005).
Membres
thumb|right|Membres de l'ESA L'ESA es formada de las organizacions espacialas e autras entitats de 18 païses: Se prevei l'arribada d'autres païses que se son jonches recentament a l'Union Europèa.
Avortament a Azerbaitjan
L'avortament a Azerbaitjan foguèt legalitzat lo 23 de novembre de 1955, mentre l'Azerbaitjan fasiá partida de l'Union Sovietica coma la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan. La legislacion actuala que tracta de l'avortament es jamai estat cambiat, en seguint en vigor après l'escrancament de l'Union Sovietica e l'independéncia de l'Azerbaitjan en 1991. La legislacion es una de las leis sus l'avortament mai liberala dins lo mond, en permetent l'avortament a peticion fins la setmana 28 de la prensa per una varietat de razones.
La lei permet l'avortament a peticion per rasons de damatge o mòrt al fètus e/o maire e la violacion e la incest, en mai de la mòrt del marit pendent la prensa, una senténcia judiciala per la maire o lo paire, un mandat judicial que despolha la maire dels dreches dels parents, se l'ostal aviá ja mai de cinc mainats, se la relacion entre la maire e lo paire acaba en divòrci o existisson d'antecedents familiales que comprenon una malautiá mentala o un andicapat motriu.
Tradicionalament, s'es utilizat l'avortament coma un metòde anticonceptiu en l'Azerbaitjan. En 2014, 13.8% de prensas en l'Azerbaitjan concluguèt en l'avortament, un aument del percentatge mai bas en 2005 (12.1%).
Satellit glaçat
thumb|right|[[Fotografia de la superficia d'Encelada, una luna glaçada dau sistèma de Saturne.]]
Un satellit glaçat (ò luna glaçada) es un satellit naturau que sa superficia es principalament cubèrta de glaç. Son probable format d'un nuclèu de silicats e de metau, d'un mantèu de glaç liquids e d'una crosta de glaç solids. Segon certanei modèls, lo mantèu liquid dei satellits glaçats somés a de fòrças de marèia importantas podriá èsser constituït d'aiga. Lei lunas glaçadas son donc l'objècte d'estudis importants per i cercar una possibla vida extraterrèstra. A l'ora d'ara, lei satellits glaçats coneguts se situan dins lo Sistèma Solar. Son en orbita a l'entorn dei planetas gigantas.
Abadia de Nosta Dauna de l'Arrivet
L'abadia cisterciana de Nosta Dauna de l'Arrivet o de Santa Maria de l'Arrivet que's tròba a Auròs, en Vasadés, en Gasconha e dens lo departament de Gironda.
Lo son nom que vien d'Arrivet, afluent de Beuve qui trauca lo maine.
Istoric
La construccion que sembla de remontar a l'epòca carolingiana, per'mor d'ua arquitectura de pilas e de murs integrats dens las construccions posterioras. Alavetz, qu'èra dilhèu un monastèri benedictin. En 1189, que s'estaquè a l'òrdi de Cistèu. Ua bula deu papa Urban IV que'u destaquè de l'Evescat de Vasats e que'u prengó devath la soa proteccion.
En 1593, l'abadia que subí las atacas deus protestants e ua partida que cremè.
En 1779, l'abat qu'èra Charles Benjamin Leclerc de Buffon, hrair cabdèt deu naturalista Georges-Louis Leclerc de Buffon.
A la Revolucion Francesa, las monjas qu'estón hòrabandidas, e lo lor monastèri qu'estó vendut com ben nacionau lo 30 de març de 1791.
En 1885, los bastiments qu'estón crompats per la familha Tamize qui comencè la restauracion. La governanta d'aquera familha, Loïsa Ripas, guarida a Lorda, que i hasó reprodusir ua tuta semblabla ad aquera de Massavielha de Lorda.
Enter 1938 e 1939, las monjas cistercianas de Blanhac (Lengadòc) que s'installèn a l'Arrivet per'mor despuish 1936 que cercavan un aute lòc tau lor monastèri despuish la construccion de l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac. La preséncia de la tuta que convençó la mair abadessa de Blanhac per'mor ua anciana religiosa de la soa abadia qu'èra la cosia de Bernadeta Sobirós.
La Rixouse
La Rixouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Pelardon
Lo Pelardon (o peraldon ) es un formatge de Lengadòc. Benefícia d'una AOC dempuèi 2000 e d'una AOP dempuèi 2001. Es un formatge a basa de lach de cabra amb un pes mejan de 60 gramas e un afinatge de 11 jorns minimum. En 2005 la produccion foguèt de 271 tonas e de 3,6 milions de formatges.
Montmaureu e Sent Cibard
Dempuei lo 1er de genier de 2017, es venguda una comuna delegada de Montmaureu.
Lo gentilici es montmaurelian -a.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Istòria
Montmaureu foguet sieti de baroniá en 1789, emb 3 parròfias (o partidas) dependentas.
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Prad
Prad en breton ( Prat en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Camporrells
Camporrells es un toponim catalan:
Petite-Forêt
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Chaix
Chaix es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
29 de novembre
Decèsses
Vejatz tanben:
Navas del Rey
Navas del Rey es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Esquil
thumb|right|130px|Esquil Esquil (en grèc ancian: Αἰσχύλος 'Aiskhúlos'; Eleusis, 525 AC - Gela, 456 AC) foguèt un dramaturg grèc. Predecessor de Sofòcles e Euripides, es considerat coma creador de la tragedia grèga.
Biografia
Esquil nasquèt a Eleusis, en Atica, ont se celebravan los mistèris de Eleusis. Aperteniá a una nòbla e rica familha de proprietaris. Dins sa joventut foguèt testimòni de la fin de la tirania dels Pisistratides a Atenas e foguèt un dels «maratonians»: lutèt en las guèrras contra los persans a la batalha de Maraton (490 aC), a la de Salamina (480 aC) e, gaireben, a la de Platea.
Qualques unas de las seunas òbras, coma Los persans (472 aC) o los La set contra Tebes (467 aC), son lo resultat de sas experiéncias de guèrra. Foguèt, tanben, testimòni del desvolopament de la democracia atenenca. En Las suplicants (490 aC), se pòt detectar la primièra referéncia que se fa al poder del pòble e la representacion de la creacion de l'Areopage, tribunal encargat de jutjar los omicidis. En Las eumenides (478 aC) tròba supòrt la reforma d'Efialtes (462 aC), transferiment dels poders politics de l'Aeropage al Conselh dels Cinc Cents.
100027 Hannaharendt
100027 Hannaharendt es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt pels astronòms alemands Freimut Börngen e Lutz D. Schmadel lo 12 d'octobre de 1990 a l'Observatòri Karl Schwarzschild a Tautenburg. Foguèt nomenat aital per onorar la teoriciana politica germanoamericana Hannah Arendt. Sa designacion provisòria èra 1990 TR3.
Esquil
Biografia
Viatgèt a Siracusa, Sicília, convidat pel tiran Ieron, que produsiguèt per el Las femnas d'Ètna, en onor de la nòva vila de Ètna qu'aquel aviá fondat, e metèt tornarmai en scèna Los persans. Après la representacion de 'L'Orestiada (458 ac) tornèt visitar Sicília, ont moriguèt a Gela (456 aC-455 aC). Aguèt un filh, Eufori, que, coma el, foguèt un poèta tragic.
Malgrat l'importància de la seuna òbra, dins son epitafi Esquil foguèt pas remembrat coma poèta o dramaturg, mas per la seuna valor en la batalha de Maraton:
(455) Bruchsalia
(455) Bruchsalia es un asteroïde.
Valanjou
Valanjou es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Lo 15 de decembre 2015, Valanjou e autras onze comunas, tota la comunautat de comunas de la Region de Chemillé, fusionèron per formar la comuna novèla de Chemillé-en-Anjou, dont Valanjou es una comuna delegada.
Geografia
Aquel vilatge angevin se situa en la region del Layon.
Ce village angevin se situe dans la région du Layon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Valanjou es nascut lo 1er –  en genièr 1974 de la fusion de Jogat-Étiau (parròquias fusionadas al moment de la Revolucion) e de Gonnord.
La commune de Valanjou est née le janvier 1974 de la fusion de Joué-Étiau (paroisses fusionnées au moment de la Révolution) et de Gonnord.
Chasteu de Las Tors
right|250px|thumb|Vista de 'na tor dau chasteu La construccion dau chasteu de Las Tors, au País daus Fulhardiers, dins los Monts de Chasluç, en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana, comencet au segle XII. Era lo sieti daus senhors puei barons de Las Tors. Serva plusors tors d'angle en mai de la basa de son donjon, remanejada au segle XVI.
Trosly-Loire
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Chasteu de Las Tors
Auei es en roïnas. 'Na associacion de benevòls, dempuei beucòp de decennis, restaura lo chasteu, qu'es un daus nauts luecs de l'istòria lemosina. Gaireben chada estiu s'i organizan de las festas medievalas.
Trosly-Loire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chasteu de Las Tors
Venguet monument istoric lo 6 d'aost de 1956.
Trosly-Loire
Istòria
En 895, Zwentibold, rei de Lotharingie séjourne a Trosly-Loire en lo moment de la siá incursion a França per ajudar Charles çò de Simple a pujar sul tròn, e metre lo banc de la vila de Laon favorabla a Eudes.
Residéncia d'una villa reiala, Trosly-Loire #èsser lo banc de divèrses conciles o synodes :
Palavila
Palavila (Palleville en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània.
Trosly-Loire
Istòria
Résidence d'une villa royale, Trosly-Loire fut le siège de plusieurs conciles ou synodes :
(1005) Arago
1005 Arago es un asteroïde de la cencha principala qu'a un diamètre d'aperaquí 57,82 km. Foguèt descobèrt lo 5 de setembre de 1923 a l'Observatòri d'Astrofisica de Crimèa per l'astronòm rus Sergei Ivànovich Beliavski. Èra estat designat inicialament jol nom 1923 OT, mas recebèt puèi son nom actual per omenatjar lo scientific rosselhonés Francesc Aragó.
100033 Taizé
100033 Taizé es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt per l'astronòm alemand Freimut Börngen lo 9 d'abril de 1990 a l'Observatòri Karl Schwartschild a Tautenburg. Son nom actual se deu a la comunitat de Taizé. Sa designacion provisòria èra 1991 GV10.
Teatre grèc antic
Origina
esquèrra|vinheta|Cara decorativa d'una masqueta de teatre representant Dionís, terralha de Mirina, [[Lovre.]] Lo teatre naís en Grècia a l'epòca arcaïca. Lo teatre emergís, segon Aristòtel, del ditirambe pendent de fèstas en l'onor de Dionís, dieu del vin, de las arts e de la fèsta. Son nom ven del latin theatrum que d'esperel ven del grèc , venent d'un vèrbe significant « gaitar ». Lo teatre es donc a l'encòp lo luòc d'ont se gaita (los bancals) e çò que se gaita (l'empont d'ont se deban l'espectacle). Pendent la primièras manifestacions d'aqueste art, l'actor mima e s'escaramiar de biais qu'un public participe en tantara a l'espectacle. Decòrs, messa en scèna, tèxte aparéisson pas que mai tard.
Nuevo Baztán
Nuevo Baztán es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Teatre grèc antic
Origina
Jane Ellen Harrison signala que Dionís dieu del vin (bevenda de la nauta societat) venguèt tardièrament Dionís dieu de la s'escaramiar (bevenda de las sisas popularas) o Sabazi, que l'animal emblematic pelss Creteses èra lo caval o lo centaure. S'escai que la cevesa atenenca èra una cervesa d'espauta, trágos en grèc. Atal, las « òdas a l'espauta » (tragèdia) podèron èsser consideradas tardièrament, per omonimia, coma d'« òdis aux bocs » (tragos en grèc, l'animal qu'acompanhava lo dieu e associat al vin roge pels Creteses o les Atenecs).
Lo teatre atenian al sègle V
Los tres festenals màger de teatre son las Dionisiás campètras, de decembre a genièr, las Lenèas, de genièr al febrièr e las grandas Dionisiás, de març a abril. Aquestes festenals son l'escasença d'un concors de tetralogias : tres tragèdias e un drama satiric. La dobertura dels festenals es facha de processions e de ceremonias en onor de Dionís. Se sacrificava per exemple un boc en onor del dieu (boc en grèc, se dich tragos, a l'origina del mot tragèdia).
Las grandas Dionisiás se debanan a Atenas pendnet cinc a detz jorns pendent lo mes de Elafebolion (la restitucion correnta dona set jorns) ; los quatre darrièrs jorns se debanan d'agons tragics e comics, del solelh sortir al colcar a comptar d'un autor per jorn. Aquestes qu'assistisson a aquestas entièrament pòdon entendre près de vint mila verses sens comptar los ditirambes (cants religioses). La primièra jornada (l'11 del mes) es consacrat als concors de ditirambes. La segonda (lo 20) es aquesta de als comèdias: tres poètas e mai tard cinc en presentan cadun una. Los tres jorns seguents (22, 13 e 15) son reservats a la tragèdias, e cadun d'eles es consacrat tot entièr a l'òbra de l'un dels tres poètas causits per l'arcont. Cada òbra tragica consistís en una tetralogia, a saber una trilogia (compausada de tres tragèdias sul mèsme subjècte), seguida d'un drama satiric.
L'arcont eponim, un dels magistrats que dirigisson la ciutat e que dona son prenom a l'annada, dona lo nom las diferentas partidas de la representacion. Nomena los corègs, los poètas e los protagonistas. Lo corèg es un ciutadan ric que crida e equipa los còrs. Los còrs tragics son compausats de dotze puèi quinze coretas e los còrs comics de vint e quatre. Los corègs a vegada provesisson la viada e lo vin als espectators.
Lo protagonista es un dels tres actors, crida lo segon, lo deuteragonista, e lo tresen, lo tritagonista. Totas aquestas personas son de mascles, los ròtes de las femnas èran tanben jogats per d'òmes ; aqueste que jòga mal pòt se far foetat per un mastigofòr, agent public - dotat d'un foet, sus òrdre de l'agonotèta. Los poètas, los còrs e los actors son pagats per lor prestacion. Las femnas, los metècs e benlèu los esclaus pòdon èsser espectators en compania dels ciutadans. Pasmens, lor preséncias es encara discutida pels especialistas: unes d'eles, coma Haigh, Podlecki, Henderson, Mastromarco, Gerö e Johnsson, sostenon que las femnas èran presentas dins lo public dels concors dramatics; d’autres supausan lor exclusion: Rogers, Willems, Box, Wilson e Thiercy.
Detz jutges tirat al sòrt d'entre los ciutadans decidisson de las personas ganhantas. Lo assag sovent de los influenciar. Aquestes jutges donan sieis prèmis simbolics, mas prestigioses: dos als melhors protagonistas comic e tragic, dos als melhors corègs comic e tragic e dos als melhors poètas comic e tragic. Los poètas recebon d'èdra. Los corègs recebon de trepés que pausan sovent sus de colomnas dins de luòcs fòrça frequentats. Lo public jutja tanben l'arcont organizator li fasent de vitupèri o son elògi.
L'edifici
esquèrra|vinheta|220x220px|Teatre de [[Taormina per Giuseppe Bruno, fin del sègle XIX]] drecha|vinheta|Teatre d'Epidaur Lo terren abans la construccion de l'edifici èra causit segon la qualitat acostica que donava lo luòc. Lo koilon designa los bancals, apiejat al relèu natural. Lo primièr reng èra reservat als espectators de tria; las plaças son atribuidas segon las categorias socialas. L’orquèstra es un cercle de tèrra batuda ont se plaçan lo còr, los dançaires, cantaires e musicians. I a tanben un altar de sacrifici, le timelèu. Lo proscèni es lo lieu ont jògan los actors, es un empont de fusta estrech e long. La scèna es un edifici qu'es utilizat coma colissas als actors; èra de fusta, puèi de pèire a partir del sègle IV. La scèna es traucada de tres pòrta: per centrala dintrava lo personatge principal; per aquesta de drecha dintravan de personatges que venon de l'agora, e per la pòrte d'esquèrra aquestes dels camps.
Lo teatre es organizat de biais a instaurar un supòrt per la comunicacion amb los dieus. Primièr, las coronas d'èdra ofèrtas en prèmi son lo simbòl de Dionís. Mai, lo grand prèire de Dionís es present al primièr reng, dins l'axe de simetria del koilon. Los actors e aqueste son vestits del mèsme costum que l'estatua de Dionís presenta dins l’orquèstra. Lo temple, situat just en rèire la scèna e l'estatua del dieu de l’orquèstra afirman sa preséncia.
Los costums mòstran aqueste aspècte. Los actors pòrtan de costume e grandas masquetas que pòdon los far passar dos mètres e vint centimètres. Aquestas masquetas modifican las voces las fasent prigondas e gaireben inumanas. A aquò s'apondon la longo de l'espectacle, lo vin, e lo manjar autorisats. Lo public ritz, udola, fiula e aplaudís pendent las comèdias e crida d'òrre pendent las tragèdias. Mai, existissiá una polícia especiala, los rabdocs. Als estrancis inicials succedís lo teatre, coma la traduccion etimologica es sovent « luòc per gaitat », mas qu'es puslèu un luòc per aver de visions.
Costums
esquèrra|vinheta|Papposilèn de drama satiric, terralha beociana, [[Lovre]] La Grècia antica conéis ja la nocion de costum de teatre: los actors prenon de vestits, des solièrs que sont pas aquestes de la vida videnta. Aquestes varian seguent l'epòca e lo genre (tragèdia, comèdia, drama satiric), mas lor ròtle demora lo mèsme: s'agís de far mai aisit l'identificacion dels personatges. En efièch, un msme actor pòt jogar diferents ròtles al sen d'una mèsma pèça, a vegada fòrça diferents. Los tèxtes de las pèças comprenon pas cap d'indicacion de costum, mas es possible de notar d'allusions pertinentas dins lo quita tèxte. Existís tanben de representacions calhadas, fòrça nombrosas per la comèdia: peinturas sus vases o encara figurina.
La tradicion atribuís a Esquil l'introduccion dels costums dins la tragèdia. Aquestes pòdon èsser fòrça variats. Atal, dons las Orestiás, Electra pòrta un vestit de dòl. Lo mèsme personatge pòrta de pelhas dins l’Elèctra d'Euripides. Dins Andromac, Ermiòna declara d'esperela èsser coronada d'aur e pòrta un peplos esparciata mirgalhat. Dins la comèdia los Acarnians, Aristofanes mòstra Diceopolis forgar dins lo magazin d'accessòris d'Euripides: i a los petaces d'Enèu, la « crassosa desfròca » de Bellerofont, los pelhas de Telèf o encara lo pelhòc d'Inò. Los actors van descauçats o cauçats de / kothornoi, mena de botinas, a vegada cordeladas, o terminadas ponchudas. Lo costum comic mascle consistís sovent en un quiton, mena de tunica, e un mantèl cort, daissant apercebre un enòrme vièch falç, penjant e dotada fava rogissenta. A vegada l'actor utiliza tanben d'emborratge al nivèl del tafanari e de la pança.
Los coreutas tragics pòrtan de vestits qu'identifican lor mestièr o lor condicion sociala. Dins las Suplicantas, lo còr representa las Danaïdas, que pòrtan de sontuosas ròbas barbaras. Dins Ajax, s'agís de marins de Salamina. Dins los dramas satirics, lo còr es sempre compausat de satirs : desnuds, dotats d'un enòrme vièch falç quilhat. Dins la comèdia, lo costum de base es agrementat d'accessòris: d'alas pichonas, per exemple, pel còr de las Vespas.
Masquetas
La masqueta tragica es puslèu realista. La masqueta del drama satiric pòrta una barba, d'aurelha punchudas e un crani calv. I a dos traucs pels uèis e un per la boca. La masqueta comica pòt èsser variada. A vegada, caricatura un personatge contemporanèu, plan conegut d'espectators. Dins Los Cavalièrs, Aristofanes galeja sus la masqueta de l'actor representant Cleon: segon el, l'òme es tan bèl que totes los fabricants de masquetas desiravan lo representar mas la femna tan laida que pas degun volgava la representar. Plan lèu, de tipes de masquetas apareguèron seguent lo personatge. Al Sègle II AoC, l’Onomastikon de Juli Pollux fa una tièra de 76 masquetas: 44 modèls comics, 28 modèls tragics e 4 modèls de drama satiric. Las masquetas avián diferentas colors que permetavan als espectators de reconéisser los personatges (roge pels satirs, blanc per las femnas, etc.).
Las masquetas son utilas pels cambiaments de ròtles e l'identificacion aviada dels personatges sus l'empont.
Ipodròm (tramvai de Tolosa)
Ipodròm (ancianament Zenit) es una estacion de las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa. Es situada entre los quartièrs de la Cepièra e de la Cartocharia, a l'oèst de Tolosa.
Situacion sul malhum
Ipodròm es situada sus las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa, entre las estacions Zenit al nòrd-èst e Arenas a l'èst.
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 11 de decembre de 2010.
(456) Abnoba
(456) Abnoba es un asteroïde.
Ipodròm (tramvai de Tolosa)
Accès e acuèlh
L'estacion es situada a proximitat del Zenit de Tolosa, sus la carrièra Ella Maillart. L'estacion es plaçat a distància del bastiment del Zenith per permetre una fluidificacion del trafic de viatjaires al moment d'eveniments.
Intermodalitat
A l'arrèst Ipodròm situat a proximitat, l'estacion es en correspondéncia ambe las linhas L2, L3 del malhum de BHNS Linéo, la linha de bus 67 e las linhas d'autocarris interurbans 305, 363 e 365.
Haravilliers
Nòtas
<references group=N/>
Adieu Paure Carnaval
En temps de carnaval (demest los mai celèbres i a lo de Limós), se sòl cantar una cançon mentre que se crema un personatge que representa lo mal (se sona Palhassa dins lo País de Montpelhièr, Caramentran endacòm mai).
Aquesta cançon que coneis fòrça variantas en foncion dels luòcs se sona: Adieu Paure Carnaval. Aquí tres variantas de la cançon :
Version cantada a Limós
Adieu paure, adieu paure
Adieu paure Carnaval
Tu te'n vas e ieu demòri
Adieu paure Carnaval.
I
Le moton ditz la leiçon
E la lèbre canta l’crèdo
E l’aucèl ditz le pater.
1010 Marlene
1010 Marlene es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt per l'astronòm alemand Karl Wilhelm Reinmuth lo 12 de novembre de 1923 e recebèt alara lo nom provisòri de 1923 PF. Foguèt nomenat mai Marlene per omenatjar l'actritz Marlene Dietrich. En 2005 foguèron realizadas de mesuras fotometricas de l'asteroïde a l'Observatòri de Palmer Divide que mostrèron una corba de lutz amb un periòde de 31,06 ± 0,02 oras e una variacion de brilhança de 0,32 ± 0,02 en magnitud.
Adieu Paure Carnaval
Version cantada a Limós
II
Catarina la pissosa
Pòrta la civada als buòus
E de blat a las galinas
III
La joinessa fa la fèsta
Totis les qu’i èm ongan
E las filhas fan las còcas
Per celebrar Carnaval.
IV
Pòt pas beure, pòt pas beure
Pòt pas beure qu’es bandat
A manjat tròp de salsissa
E de cambajon salat.
Repic
Per manjar la sopa d’alh
Version del país de Montpelhièr
Carnaval es un Joan fotre
Que nos fa manjar d'argent
L'enviarem se faire fotre
Duscas l'annada que ven
Adieu paure, adieu paure
Adieu paure Carnaval
As manjat tròp de saucissa
E de cambajon salat
Tu te'n vas e ieu demòre
Per manjar la sopa d'alh.
Una darrièra varianta
Adieu paure, adieu paure,
Adieu paure Carnaval
Tu te'n vas e ieu demòri
Tu t'en vas e ieu demòri
Per manjar la sopa d'òli
Per manjar la sopa d'alh
Adieu paure, adieu paure, Adieu paure Carnaval
La joinessa fa la fèsta
Per saludar Carnaval
La Maria fa de còcas
Amb la farina de l'ostal
Lo buòu dança, l'ase canta
Lo moton ditz sa leiçon
La galina canta lo Credo
E lo cat ditz lo Pater
La cançon e los cantaires occitans
Aquesta cançon es estada cantada per maites cantaires, o grops, occitans coma Patric, Gacha Empega, Coròu de Berra, Jan Mari Carlotti, Patrick Vaillant, Lo Seriòl etc...
La melodia de la cançon foguèt emplegada tanben en França per servir de generic a un programa sonat Bonne nuit les petits amb un personatge sonat Nounours.
Subreòme
Lo subreòme (var. suberòme, sobreòme) (en alemand: Übermensch) es, segon Friedrich Wilhelm Nietzsche una persona capabla de generar son sistèma pròpri de valors venent de sa volontat de poder, una idèa expausada dins son libre Atal parlava Zaratustra, Ecce Homo e L'Anticrist. Segon Nietzsche, las valors tradicionalas representadas pel cristianisme someton las personas mai feblas a una morala esclava, dins un estat de resignacion e de conformisme al subjècte de lor environament. Aquelas valors devon desparéisser per crear unas autras novèlas que representen lo prototipe de l'òme ideal, qu'apèla subreòme, definit per el coma lo sens de la tèrra, segur, independent e individualista, que se daissa pas portar per la multitud (al contrari de las personas feblas, que se daissan portar per las tradicions e las nòrmas establidas). Lo subreòme crei pas en l'espèr religiós après la mòrt, mas solament en çò de real e en çò de visible e se daissa portar per sas passions e sos sentiments mas, a l'encòp, se domina el-meteis. Nietzsche contraditz totalament Platon e Socrates, que consideravan totalament necessari lo contraròtle de las passions. Crei que Socrates es lo colpable de la morala de tropèl de la societat occidentala.
Coni Pedona Rugbi
Coni Pedona Rugbi es un club amator occitan de rugbi de XV fondat en 2000 e basat al Borg Sant Dalmatz dins las Valadas Occitanas. Jòga dins lo campionat regionau italian: Serie C1.
Nívol d'Oort
thumb|upright=1.3|Vista artistica de la cencha de Kuiper e de la nívol d'Oort.
1016 Anitra
1016 Anitra es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt lo 31 de genièr de 1924 per l'astronòm alemand Karl Wilhelm Reinmuth. Sa designacion provisòria èra 1924 QG. Son nom deriva probablament d'un personatge de Peer Gynt, un poèma de l'escrivan norvegian Henrik Ibsen.
Nívol d'Oort
Lo Nívol de Oort (ò nívol d'Öpik-Oort ò nívol d'Oort) es un ensemble esferic ipotetic d'objèctes astronomics que seriá situat entre 100 e 150,000 unitats astronomicas dau Soleu. Son limit pus extèrne seriá lo limit dau Sistèma Solar. En 2020, l'existéncia d'aquela estructura es pas encara demostrada. Pasmens, lo nívol de Oort es integrat dins la màger part dei modèls dau Sistèma Solar. Format de miliards de còrs rocassós e glaçats, es considerat coma la fònt dei cometas de periòde lòng.
Istòria
La premiera evocacion de l'existéncia d'una sèrva de cometas es atribuïda a l'astronòm anglés Edmond Halley (1656-1742) dins son trabalh de 1705 sus la cometa que pòrta son nom. L'idèa foguèt represa en 1932 per l'astronòm estonian Ernst Öpik (1893-1985) qu'emetèt una ipotèsi similara. Segon eu, l'origina dei cometas se situariá dins un nívol orbitant au limit extèrne dau Sistèma Solar. Pasmens, aquelei conjecturas aguèron pas d'impacte importanta sus la comunautat scientifica.
En 1950, un autre astronòm, lo Neerlandés Jan Oort (1900-1992), poguèt donc tornar prepausar l'idèa per explicar una contradiccion aparenta : lei cometas son destruchas après quauquei passatges a l'entorn dau Soleu. Òr, se totei lei cometas avián existit dempuei la formacion dau Sistèma Solar, l'observacion d'una cometa seriá normalament venguda una causa impossibla. Per sostenir son ipotèsi, Oort seleccionèt 46 cometas observadas entre 1850 e 1952. La distribucion de l'invèrs dei semiaxes majors de seis orbitas li permetèt de mòstrar l'existéncia possibla d'una sèrva situada entre 40,000 e 150,000 ua (siá entre 0,6 e 2,4 ans lutz). Segon eu, es compausat de miliards d'objèctes orbitant dins una zòna au limit de l'influéncia gravitacionala dau Soleu. De perturbacions exterioras, entraïnadas per lo passatge d'una estela a proximitat, podrián donc trebolar l'orbita d'aqueleis objèctes. Una partida seriá expulsada vèrs l'exterior e una partida vèrs l'interior, çò que mena a la formacion d'una cometa novèla.
Lo trabalh d'Oort recebèt un certan succès e la sèrva de cometas depintada dins sa publicacion es dicha « nívol d'Oort » ò « nívol d'Öpik-Oort » Es integrat dins la màger part dei descripcions dau Sistèma Solar. Pasmens, en 2020, son existéncia es encara ipotetica. Lei possibilitats de la demostrar son limitadas car l'observacion dirècta d'objèctes astronomics sorns e pichons a una tala distància es fòrça complèxa.
Formacion
Lo nívol d'Oort seriá un reliquat dau disc protoplanetari originau format a l'entorn dau Soleu après l'afondrament de la nebulosa solara i a 4,6 miliards d'ans. Segon lo scenari pus consensuau, leis objèctes dau nívol se serián formats per acrecion dins lei regions intèrnas dau Sistèma Solar. Puei, foguèron expulsats vèrs lei regions extèrnes per d'interaccions gravitacionalas amb lei gigantas gasosas. Puei, leis interaccions amb d'autreis estelas e leis efiechs de marèia galactica aurián modificat leis orbitas per li rendre pus circularas.
Estructura e composicion
Segon lei modèls actuaus, lo nívol d'Oort ocupariá una zòna situada entre lo limit extèrne de la cencha de Kuiper (vèrs 50 ua) e la periferia extèrna dau Sistèma Solar (vèrs 150,000 ua). Seriá constituït de doas regions principalas :
Lo nombre d'objèctes contenguts dins lo nívol d'Oort es estimat a de miliers de miliards de nuclèus de cometas de mai de 1,3 km. Pasmens, lei distàncias entre elei serián fòrça importantas, de l'òrdre de plusors desenaus de milions de quilomètres. Sa massa totala es supausada inferiora a quauquei massas terrèstras. Durant lo sègle XX, èra estimada a 300 massas terrèstras mai aquela valor demeniguèt amb lo melhorament dei conoissenças sus la distribucion dei cometas de periòde lòng. La composicion deis objèctes presents dins lo nívol es supausada pròche d'aquela dei cometas (ròcas e glaç).
Observacion e exploracion
Quauquei cometas observadas durant lei sègles XX e XXI aurián una distància sufisenta per faire partida dau nívol d'Oort. D'efiech, se lei calculs son exacts, aquelei cometas an un afèli fòrça alunchats dau Soleu.
En 2020, l'exploracion dau nívol de Oort es en delà dei capacitats tecnologicas umanas. Lei sondas dau programa Voyager son encara dins la cencha de Kuiper e auràn agotat sei resèrvas d'energia avans d'arribar dins lei regions pus intèrnas dau nívol. Dins aquò, en 2014, un projècte foguèt anonciat dins lo quadre dau Discovery Program de la NASA. Encara a l'estudi, es basat sus la mesa en plaça d'un telescòpi espaciau capable de detectar d'ocultacions d'estelas per d'objèctes de talha pichona situats a 10,000 ua de la Tèrra. Son objectiu premier seriá de detectar d'objèctes de la cencha de Kuiper mai l'observacion d'objèctes dei regions intèrnas dau nívol de Oort seriá en teoria possibla.
Maièna (aiga)
Maièna es una ribièra de l'oèst de França que se situa dins las doas regions dels païses de Léger - principalament - e Normandia, dins los tres departaments de Maine e Léger, Mayenne, Orne. Es un afluent constitutiu de Maine, doncas un sosafluent de Léger.
Geografia
thumb|left|Maièna, entre [[Le Lion-d'Angers|le Lion d'Angers e Grez-Neuville.]]
thumb|left|Le jonhent de Maièna (en bas e a esquèrra) e de Sarta formant Maine, al nòrd d'Angieus.
Après sa naissença al pè del mont dels Avaloirs a, Maièna raja d'èst en oèst fins a Sept-Forges, per préner una direccion nòrd-sud. Dintra en Maine e Léger près de La Jaille-Yvon, e recep lo fòrt afluent d'Oudon, en dessós du Lion-d'Angers. Al delà de Cantenay-Épinard, rejonh Sarta, grossida du Loir, e forma l'illa Saint-Aubin en amont d'Angieus. La reünion de las doas aigas dona naissença a Maine (prononciacion locala del nom Maièna) que passa a Angieus e a Bouchemaine abans de s'escampar dins Léger a la Pointe.
(458) Hercynia
(458) Hercynia es un asteroïde.
Vapor
Se nomena vapor lo gas que se pòt condensar a temperatura constanta, en n'aumentant la pression. Al contrari per convertir un gas non vaporós en liquid, n'i a pas pro en aumentar la pression, mas ne calrà aumentar la temperatura.
Mont Bazalhac
Mont Bazalhac (en francés, oficialament) es una anciana comunautat e comuna occitana, annexada a Brajairac del temps de la Revolucion francesa. Es plan coneguda pel vin del meteis nom.
Orusco de Tajuña
Orusco de Tajuña es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Belau
Belau (o las illas Belau) es un estat e un archipèla del nòrd-èst d'Oceania.
Lo nom occitan normal e lo nom autoctòn es Belau, mas tanben se tròban las formas Palaos (ispanizada) e Palau (anglicizada).
Lo gentilici es belauan -a.
Labuschanha
L’ostal de Labuscanha o Labuschanha (en francés Labuscaigne, en afrikaans Labuschagné, en anglés Labuschagne, en japonés ラブスカフニ) es una familha uganauda sortida d’Escassafòrt, en Agenés (Occitània) que prenguèt los camins de l’exili uganaud cap a Olanda puèi a Africa del Sud.
Belau
Istòria
Los primièrs abitants de Belau provenián, probablament, d'Indonesia, Austràlia e Polinesia, los que poblèron las illas devèrs 1000 abC, aperaquí.
Labuschanha
L’aujòl Abram Labuscanha, d’Escassafòrt, se maridèt a Mont Basalhac e s’establiguèt a Brageirac ont nasquèt los filhs Pèire e Samson. Los dos fugiguèron la persecucions contra los Uganauds. Samson foguèt pres e mandat a las galèras, Pèire arribèt en Olanda ont se maridèt. Lai nasquèt lo filh Joan, qu’en 1711 arribèt al Cap ont faguèt soca.
Lo jogaire de rugbi internacional japonés Pieter 'Lappies' Labuschagné (ピーター・ラピース・ラブスカフニ) es un Labuscanha sud-african installat al Japon.