cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joan Carreras i Goicoechea
Prèmis e reconeissenças
2012 — Prèmis Literaris de Cadaqués — Carles Rahola de jornalisme. Postales de la nostalgia dempuèi Cadaqués 2014 — Prèmi Ciutat de Barcelona de literatura catalana per Cafè Barcelona 2014 — Prèmi Sant Jordi de roman per L'àguila negra
Che Guevara
La victòria de la guerilha
En 1957, la violéncia de la reaccion de l'armada dau govèrn de Fulgencio Batista renforcèt a cha pauc lo sostèn popular a la guerilha. Lo 27 de febrier de 1958, Fidel Castro poguèt ansin crear de colonas novèlas e avançar vèrs lo nòrd de l'illa. Lo 6 de mai, l'armada mobilizèt 12,000 òmes per organizar una ataca generala còntra la guerilha. Après quauquei succès iniciaus, l'armada foguèt pas capabla d'enceuclar son adversari en causa dau relèu malaisat. Lo 20 de julhet, la guerilha arrestèt l'avançada dei militars que deguèron se retirar de la Sierra Maestra a partir dau 7 d'aost.
Guerava, ajudat per la colona de Camilo Cienfuegos, aguèt un ròtle major dins aquela defensa. Tre lo 31 d'aost, lei dos òmes foguèron cargats d'aprofichar la retirada de l'armada per implantar la guerilha dins lo centre de l'illa, a 600 km de sei posicions inicialas. Guevara establiguèt una posicion solida, renforçada per una centrala idroelectrica, un espitau de campanha, d'obradors e un jornau de propaganda. A la fin de novembre, una ataca governamentala còntra sei defensas s'acabèt per una retirada que permetèt ai tropas de Guevara de recuperar una gròssa quantitat d'equipaments.
Aquela batalha rompèt l'organizacion de l'armada cubana e Castro decidèt d'atacar vèrs lo nòrd. Lo 28 de decembre, Guevara menèt l'ofensiva còntra la vila de Santa Clara, defenduda per 3,200 òmes sostenguts per un tren blindat, qu'èra lo darrier obstacle importanta avans l'Avana. Isolada, la garnison foguèt aisament enceuclada per 364 combatents de la guerilha. Lo tren foguèt neutralizat lo 29 e l'ensemble dei defensors capitulèt lo 31 e, après aquela desfacha, Batista s'enfugiguèt. L'armada cubana assaièt de prendre lo poder mai sei temptativas foguèron arrestadas per l'intrada de la guerilha dins la capitala lo 2 de genier de 1959.
Lo procuraire de la Cabaña
Tre lo 2 de genier de 1959, Guevera foguèt nomat procuraire de la fortalesa de la Cabaña, la preson pus importanta de L'Avana, per Fidel Castro. Lei rasons d'aquela nominacion a un pòste relativament segondari son mau compresas e, coma totjorn dins la vida de Guevara, lei fònts disponiblas li donan de ròtles fòrça diferents dins aquelei foncions. Guevara demorèt en plaça durant cinc mes e foguèt encargat de l'organizacion dei procès de centenaus de foncionaris e d'oficiers dau regim de Batista.
Segon de testimònis, Guevara i foguèt un borrèu crudèu qu'ordonèt de torturar lei presoniers, d'execucions sensa procès e d'autrei crimes. Segon d'autrei testimònis, foguèt au contrari un cap de preson uman desirós d'aplicar la lèi sensa crudelitat tot en respectant lei drechs deis accusats durant de procès publics. Durant aqueu periòde, lo nombre de personas condamnadas a mòrt es pas clarament conegut e lei chifras anan de 156 a 550. Guevara sembla implicat dins un quart dei condamnacions. S'opausèt tanben a la fin deis execucions demandada per Fidel Castro.
Au nivèu personau, aquelei mes veguèron l'introduccion d'una clausa especiala dins la constitucion cubana que permetèt de donar la nacionalitat cubana a Guevara. Lo 22 de mai de 1959, lo divòrci amb Hilda Gadea foguèt tanben acceptat per lo poder judiciari, çò que permetèt a Guevara de regularizar sa situacion amb Aleida March, una combatenta de la guerilha. Lo pareu se maridèt quauquei jorns pus tard, lo 2 de junh.
Òme de Vitruvi
Aquel dessenh apartenguèt a la colleccion d’òbras d’art grafic de Giuseppe Bossi abans d’èsser comprat en 1822 par las Gallerie dell’Accademia de Venècia''.
Che Guevara
La reforma agrària e la direccion de la banca centrala
thumb|right|Guevara amb [[Jean-Paul Sartre e Simone de Beauvoir en 1960.]]
Guevara foguèt nomat cap de l'Institut Nacionau de la Reforma Agrària lo 7 d'octòbre de 1959 e president de la Banca Nacionala de Cuba lo 26 de novembre seguent. Lei rasons d'aquelei nominacions son mau conegudas car Guevara èra pas un economista. Uei, semblan motivats per la volontat de Castro de lo plaçar a una posicion li permetent de s'opausar ai projèctes estatsunidencs dins l'illa. Pasmens, Guevara mostrèt certanei competéncias dins lo domeni economic e agricòla e, mai que mai, comprenguèt l'interès de sa posicion per sostenir la propaganda comunista en America. Pendent un periòde marcat per l'exili d'abòrd de Cubans (100,000 emigrats en 1961 ), una aumentacion de la repression còntra leis opausants e de protestacions còntra la nacionalizacion de certanei tèrras, lo Che venguèt una figura mediatica de la Revolucion Cubana. Per aquò, realizèt mai d'un viatge a l'estrangier per i rescontrar de caps d'Estat o d'intellectuaus importants.
Pendent aqueu periòde, Guevara incarnèt una tendància dura dau comunisme cuban. En 1960, aguèt un ròtle important dins la rompedura deis acòrds comerciaus entre l'illa e leis Estats Units après la nacionalizacion dei rafinariás de petròli. Puei, negocièt un acòrd amb l'URSS que permetèt a l'economia cubana de trobar de partenaris per exportar sa produccion de sucre e importar de produchs manufacturats. Pasmens, l'ostilitat estatsunidenca entraïnèt la mesa en plaça d'un embarg en 1962. En 1960-1961, Guevara creèt egalament un sistèma de camps de reeducacion per lei caps d'entrepresas publicas copables d'infraccion a « l'etica revolucionària ». Dins aquò, au contrari deis autreis Estats dau blòt sovietic, lei condamnants avián la possibilitat de refusar la pena de camp. En cambi, devián abandonar sei foncions.
Lo Ministèri de l'Industria
Dins lo corrent de l'annada 1960, Fidel Castro orientèt pauc a pauc Cuba vèrs lo modèl sovietic. En consequéncia, Guevara venguèt una personalitat mai centrala dins lo govèrn de l'illa e lo 23 de febrier de 1961, foguèt nomat ministre de l'Industria. Gardèt aqueu pòste durant quatre ans e foguèt lo promotor de mai d'una reforma destinada a modernizar l'economia cubana e a metre en plaça una economia socialista. Pasmens, gardèt tanben un ròtle centrau dins la propaganda cubana e dins la lucha revolucionària comunista en America.
Au nivèu economic, lo projècte iniciau de Guevara èra de crear una industria pesuca de tipe sovietic. Voliá tanben racionalizar l'organizacion dau teissut economic. Pasmens, se turtèt a doas dificultats. La premiera foguèt l'embarg estatsunidenc de 1962. L'Union Sovietica ajudèt l'illa mai lo materiau recebut èra sovent de qualitat febla. Ansin, l'idèa d'una industrializacion massisa foguèt lèu abandonada e lo còr de l'economia cubana demorèt l'exportacion de bens agricòlas. Dins aquò, dins aqueu sector, l'arcaïsme dei mejans de produccion limitèt fòrça l'efiech dei mesuras de racionalizacion. La manca d'eficacitat de l'ajuda sovietica foguèt un dei factors de rompedura entre Guevara e la vision sovietica dau comunisme.
Au nivèu de la propaganda, Guevara se concentrèt sus dos aisses. Lo premier foguèt lo desvolopament de la teoria dau foco. S'inspirant de la guerilha cubana, suggeriguèt de crear de guerilhas ruralas dins cada país d'America Latina. Son objectiu èra de crear de fogaus revolucionaris destinats a venir la basa de guerilhas pus importantas. Dins aquò, lei guerilhas sud-americanas basadas sus lo modèl preconizat per Guevara foguèron vencudas per lei regimes militars sostenguts per leis Estats Units. Lo segond aisse foguèt la promoccion d'un « òme novèu » destinat a preparar la transicion d'una societat sensa Estat. Guevara assaièt de venir l'exemple vivent d'aquel individú, en particular en luchant còntra la corrupcion e lo luxe inutil.
Lo ròtle diplomatic
En mai de son ròtle politic coma ministre de l'Industria e de son implicacion dins la propaganda cubana, Guevara aguèt un ròtle major dins la diplomacia cubana deis ans 1960-1965. En particular, en 1962, negocièt amb Raúl Castro l'installacion dei missils sovietics a l'origina de la crisi dei missils de Cuba. Foguèt escandalizat per lo retirament sovietic. Puei, realizèt de viatges importants en China (1960), en Argeria (1962) e ais Nacions Unidas onte condamnèt la politica estrangiera deis Estats Units e l'incapacitat de l'organizacion a luchar còntra l'apartheid (1964). Pasmens, viatjèt dins abòrd de país en Africa, en Euròpa e en Asia. Pauc a pauc, sei discors mòstran una oposicion a la politica sovietica e un raprochament amb la pensada chinesa.
La « disparicion » dau Che
Segon leis informacions desenant conegudas, Guevara auriá obtengut l'autorizacion de Castro de menar la premiera accion cubana en Africa Subsahariana en març de 1965. D'efiech, segon lei dos òmes, la revirada dei guerilhas sud-americanas èran la consequéncia d'un blocatge dins aqueu continent. S'interessèron donc ai possibilitats de crear de movements en Africa. Ahmed Ben Bella, president d'Argeria, partejava aquela analisi mai Gamal Abdel Nasser i èra opausat. Lei servicis secrèts cubans sostenguèron l'operacion e permetèron l'infiltracion d'un comandò comandat per Guevara en Còngo.
Lo periòde congolés
Guevara e un comandò de 13 òmes arribèron en Còngo lo 24 d'abriu de 1965. Son objectiu èra d'ajudar lo movement marxista Simba pro-Patrice Lumumba (assassinat en 1961). Recebèron rapidament lo renfòrç d'un centenau d'Afrocubans. Lei Cubans s'installèron dins l'èst de Còngo per metre en plaça una guerilha amb lo sostèn dau movement de Laurent-Désiré Kabila. Pasmens, deguèron lèu faciar mai d'una dificultat.
Pauc sostengut per la populacion, la guerilha marxista foguèt batuda e leis unitats mesas en plaça per Guevara e Kabila foguèron anientadas en novembre. La colona personala de Guevara foguèt secutada per lei Sud-Africans e patiguèt de pèrdas importantas. A la fin de l'annada, lei Cubans decidèron donc de se retirar. Après aquela revirada, Guevara refusèt de s'entornar en Cuba e passèt sièis mes en Tanzania e en Checoslovaquia.
La guerilha en Bolívia
Guevara acceptèt de tornar venir en Cuba lo 19 de julhet de 1966. Pasmens, refusèt de donar un caractèr public a aquela visita e demandèt a Fidel Castro una ajuda novèla per crear una guerilha en America dau Sud. Après d'esitacions, son projècte s'orientèt vèrs Bolívia. D'efiech, lo país èra dirigida per René Barrientos, un militar qu'aviá pres lo poder après un còp d'Estat en 1964. De maucontentaments importants existissián dins l'armada, dins lei mitans païsans e dins lo sector de l'industria miniera. Gràcias a Castro, Guevara poguèt crompar una proprietat per i crear un centre d'entraïnament e reünir una fòrça de 47 combatents a partir de novembre de 1966. Prenguèron lo nom d'Ejército de Liberación Nacional (ELN, « Armada de Liberacion Nacionala »).
Maugrat aquela preparacion, l'organizacion de la guerilha foguèt marrida. L'ELN mau capitèt d'obtenir lo sostèn dei païsans locaus e lo partit comunista locau demorèt neutre après lo refús de Guevara de laissar lo comandament a son secretari generau. Puei, d'errors d'agents de la guerilha permetèron a la CIA de descubrir la preséncia de Guevara en Bolívia. Lo 11 de març de 1967, aquò foguèt confiermada per dos desertors de l'ELN. Gràcias ais informacions donats per lei dos desertors, l'armada boliviana ataquèt lo camp de la guerilha que deguèt abandonar seis installacions. Pasmens, la manca d'experiéncia dei soudats bolivians permetèt a la guerilha d'enregistrar quauquei victòrias durant sa retirada.
Guevara detectèt pas la preséncia dei fòrças especialas estatsunidencas que sonstenián lei militars bolivians. Contunièt donc leis operacions còntra l'armada mai sa situacion se compliquèt durant l'estiu. Lo 31 d'aost, una colona de l'ELN foguèt destrucha dins una emboscada. Lo 15 de setembre, la guerilha perdiguèt lo contacte amb sei partisans installats dins lei vilas. Puei, a la fin dau mes de setembre, la totalita dei tropas comunistas foguèron enceucladas. Après divèrsei combats, Guevara decidèt de devesir lo grop de 17 subrevivents per favorizar una fugida en fòra dau territòri bolivian. Pasmens, son grop foguèt tornarmai enceuclat lo 8 d'octòbre e capturat après una escaramocha.
La captura e l'execucion
Après sa captura, Guevara foguèt menat a l'escòla dau vilatge de la La Higuera. Èra estat bleçat ai cambas per de tirs de l'armada boliviana. Lo govèrn bolivian anoncièt sa mòrt dins lei combats dau 8 d'octòbre mai l'òrdre d'execucion foguèt en realitat donat lo 9 a 13 h per lo president René Barrientos Ortuño. L'influéncia de la CIA sus aquela decision es mau compresa. Segon de documents secrèts desclassificats dins leis ans 1990, l'agéncia èra devesida sus lo subjècte. Una partida voliá empedir la creacion d'un martir de la revolucion e una autra voliá eliminar un adversari perilhós. De mai, lei diferentei versions de l'execucion de Guevara son pas d'acòrds entre elei a prepaus de la transmission de l'òrdre d'execucion (transmission per la CIA o per d'oficiers bolivians). Finalament, l'execucion foguèt realizada per lo sergent Mario Terán. Leis autrei presoniers de l'ELN foguèron tanben executats. Lo còrs de Guevara foguèt enterrat dins un luòc secrèt lo 11 d'octòbre mai la CIA gardèt lei mans de Guevara per autentificar sa mòrt e una part de seis afaires personaus. Fidel Castro reconoguèt oficialament lo decès lo 15.
La revolucion e la guerilha
Guevara es a l'origina d'una concepcion teorica e practica de la revolucion e dau comunisme qu'es dicha foquismo (« foquisme » en occitan). Son obratge La guèrra de guerilha, publicat en 1960, es la referéncia de sa pensada sus lo subjècte. Pasmens, foguèt completat per de discors public o de publicacions mens conegudas. Segon eu, la lucha armada e la revolucion socialista èra lei mejans unics per permetre un melhorament dei condicions de vida dei paures d'America Latina, esplechats per lo sistèma sostengut per leis Estats Units e leis elèits locaus eissits de la colonizacion.
L'idèa centrala de Guevara èra de crear de fogaus revolucionaris dins lei zònas ruralas per i desvolopar de guerilhas. Puei, la federacion d'aquelei movements deviá permetre la creacion d'un partit revolucionari de massa capable de menar lo combat armat còntra la dominacion coloniala e capitalista. L'objectiu finau èra de fondar una societat comunista fidèla ai concèptes edictats per Marx. Pasmens, Guevara èra tanben pragmatic e considerava necessari de s'adaptar ai realitats localas. En particular, èra pas opausat a la participacion a un procès electorau. Au nivèu economic, èra pròche de la pensada d'Estalin durant sa jovença. Dins aquò, se raprochèt pauc a pauc dau maoïsme car lo liame entre la revolucion, lei païsans e la reforma agrària èra un ponch fòrça important per Guevara. Après son passatge au govèrn cuban, assaièt de desvolopar un modèl economic pròpri, pus adaptat ai país en desvolopament. De mai, critiquèt violentament l'esplecha de l'emisfèri sud per lei blòts de l'Oèst e de l'Èst.
Aquela partida de la pensada de Guevara foguèt l'objècte de mai que d'una critica. D'efiech, son projècte de guerilha « permanenta » menèt a la creacion de movements armats pauc preparats e aisament reprimits que serviguèron coma justificacion a la mesa en plaça de govèrns autoritaris. L'importància donada au combat dins lei zònas ruralas foguèt tanben problematica car èra mau adaptada a certanei país. Enfin, l'ortodoxia deis idèas economicas de Guevara es sovent criticada, especialament après lei faminas causadas per Mao en China. Pasmens, Cuba conoguèt ges de crisi identica.
La cèrca d'un « òme novèu »
Guevara èra conscient dei dificultats de faciar per permetre l'aparicion de son òme novèu. Per eu, l'exemple èra la maniera melhora de mostrar l'interès d'aquela transformacion. Durant sa vida a Cuba, Guevara foguèt donc sovent volontari per trabalhar dins d'usinas o per participar ai recòltas. Pasmens, instaurèt tanben un sistèma de camps de trabalh per permetre la reeducacion deis individús aguent collaborat amb lo sistèma capitalista o aguent fach una error dins l'exercici de sei foncions. Èra possible de refusar mai, dins aqueu cas, l'individú deviá abandonar son pòste dins l'administracion o lo Partit.
Lo panamericanisme e l'universalisme
Lo darrier element important de la pensada de Guevara es sa defensa dau panamericanisme e de l'universalisme. Segon eu, lei frontieras, especialament aquelei dau continent american, èran de creacions artificialas eiretadas de l'imperialisme. Prepausèt donc totjorn de solucions pus largas possiblas en assaiant d'unificar lei diferents pòbles dins la lucha revolucionària. En particular, èra en favor d'una solidaritat mondiala còntra l'imperialisme estatsunidenc.
Una icòna revolucionària
Considerat coma un eròi revolucionari deis ans 1950-1960, Che Guevera es un dei mites pus importants dau sègle XX e una icòna politica per mai que d'un movement comunista e socialista. En Cuba, es ansin vengut lo centre d'un culte de la personalitat intens qu'es un element centrau de la propaganda dau govèrn castrista. Dins leis autrei país d'America Latina, es l'objècte d'omenatges regulars de part de personalitats importantas (Evo Moralés, Hugo Chavez, etc.), especialament dempuei la revirada dei politicas neoliberalas iniciadas dins leis ans 1990. Dins lo rèsta dau mond, es egalament sovent citat coma un modèl e una referéncia ideologicas per de partits o de sindicats de senèstra.
Tchip
Lo tchip, o tchipatge, es un element de comunicacion non verbala. Es corrent en Africa, tal com en las populacions d'origina africana dins las Antilhas o als Estats Units. Exitís dins las esfèras francofòna, anglofòna e neerlandofòna.
Marie de Rabutin-Chantal, marquesa de Sévigné
200px|right|thumb|Madame de Sévigné Marie de Rabutin-Chantal, marquesa de Sévigné e coneguda com Madame de Sévigné (París, lo 5 de heurèr de 1626 - Grinhan, lo 17 d'abriu de 1696) que ho ua de las màgers escrivanas francesas deu sègle XVII qui s'illustrè dens lo genre epistolar.
Deïsme
Lo deïsme, del latin deus (dieu) es la cresença en un Dieu creador, mas non pas en son instrumentalizacion religiosa. Los deïstas creson pas en los sacerdòts, ni en una "Glèisa", ni en tèxtes sagrats o en messias. Lo deïsme consistís en l'afirmacion, defòra de tota revelacion religiosa, de l'existéncia d'un èsser suprèm que sa natura e proprietats son impossiblas de conéisser. Segon mantun autor atèu, lo deïsme seriá un ateïsme non desbocat, çò que negan los deïstas. Dempuèi lo sègle XVI apareis aquesta nocion intermediària entre lo teïsme crestian e l'ateïsme. Se tracta, puslèu que de transcendéncia divina, d'immanéncia. L'autenticitat istorica de la Revelacion dins las Escrituras es contestada: l'èsser suprèm deven dirèctament perceptible a las facultats de l'Òme. Ja que lo deïsme pretend de se passar dels dògmas revelats de la religion, e tanben de los contestar, dempuèi lo sègle XVII foguèt, amb l'ateïsme, un objectiu preferencial del cristianisme. Dempuèi Kant (sègle XVIII), se distinguís entre deïsme e teïsme. Aqueste darrièr vòl determinar per la rason la natura de Dieu, mentre que lo deïsme se limita a afirmar son existéncia, sens ensajar de poder la comprendre. Voltaire se declarava deïsta, subretot dins son article titolat Prec a Dieu. Lo Dieu deïsta es universal, i a pas d'intermediari entre los èssers e el; aqueste Dieu es superior a la pichonetat umana e s'ocupa pas de lors afars, lors cultes, lors rites e d'autras supersticions. Lo deïsme a una concepcion d'un Dieu luènh.
Sant Cosme
Sant Cosme, (Saint-Côme-d'Olt en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Bertaucourt-Epourdon
Bertaucourt-Epourdon es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Bertaucourt A absorbit Epourdon dintre 1790 e 1794.
Bertaucourt a absorbé Epourdon entre 1790 et 1794.
Brouay
Brouay es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nugunu
Lo nugunu (o yambassa) es una lenga banto parlada al Cameron.
Localisacion
Lo nugunu es parlat dins los arrondiments d'Ombessa e de Bokito del departament de Mban-et-Inoubou, dins la Region del Centre de Cameron.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo nugunu fa partida d'un grop sanaga amb lo ngoro, lo mangisa, lo bacenga, lo bati e lo tuki.
Badonvilliers-Gérauvilliers
Badonvilliers-Gérauvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Estacion d'Omnibus de Retiro
thumb|200px|Estacion de RetiroL'Estacion d'Omnibus de Retiro a Buenos Aires qu'ei un deu principaus punt de despartir d'aquesta ciutat de cap a las províncias (e tanben Brasil, Chile, Uruguai e Paraguai), sustot desempuihs la mermada deu camin de hèr en Argentina durant las annadas 1990. que's tròba au ras de la gara de Retiro.
Badonvilliers-Gérauvilliers
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ibaizabal
thumb|right|200px|Riu d'Ibaizabal a [[Abadiño]]
Lo riu d'Ibaizabal (del basc ibai 'riu' e zabal 'larg') sorgenta dins los contrafòrts de las montanhas Anboto, Udalatx e Oiz (Biscaia, País Basc). Travèrsa la Val d'Atxondo e la comarca de Durangalde. Abans son jonhent amb Nervión a Basauri son bacin es de.
Saint-Martin-Lars-en-Sainte-Hermine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Batalha de Friedland
La batalha de Friedland se debanèt lo 14 de junh de 1807 durant la Guèrra de la Quatrena Coalicion (1806-1807) entre l'armada francesa comandada per Jean Lannes puei Napoleon I e l'armada russa dirigida per Levin August von Bennigsen. S'acabèt per una victòria francesa importanta marcada per la destruccion dei tropas russas qu'entraïnèt la fin de la guèrra ambé la signatura dau tractat de Tilsit lo 7 de julhet de 1807.
.jo
.jo es lo nom de domeni d'Internet per Jordania. Existis tanben lo domeni en arabi الاردن. dempuèi 2011.
Referéncias
Toppdomän
Planches
Planches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Comuna del departament del Adorna, situada a las confins del país de Ouche, del país del Merlerault e del país de Auge.
Commune du département de l'Orne, située aux confins du pays d'Ouche, du pays du Merlerault et du pays d'Auge.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Liura esterlina
La liura esterlina (en anglés: Pound Sterling; simbòl: £; ISO code: GBP ), es la devisa oficiala del Reialme Unit e nòu de sos territòris associats. Se divisa en 100 pence (singulièr: penny, abreujat: p). D'autre païses utilizan de devisa nomenada liura qu'es pas esterlina. Segon las epòcas, la liura esterlina èra constituida de moneda mercanda o de bilhets de banca compensables en argent o en aud, mas es ara una monenda fiduciària, compansabla segon l'economia dins los airals ont es acceptada. La liure esterlina es la devisa del mond mai anciana encara en usatge e de contunh dempuèi sa creacion.
Las dependéncias de la corona britanica Guernsey e Jersei produson las lors versions de l'eterlina: la liura de Gernesey e la liura de Jersei. La liura esterlina es tanben utilizada dins l'Illa de Man (a costat de la liura manx), Gibaltar (a costat de Liura de Gibartar), las Illas Malvinas (a costat de la liura de Falkland), Santa Elena e Ascension, Ascension e Tristan da Cunha (a costa de la liura de Santa Elena). La Banca d'Anglatèrra es la banca centrala de la liura esterlina, bat las pièçae e bilhets, e regula la produccion dels bilhets de banca per las bancas privadas e Escòcia e Irlanda del Nòrd. Los bilhets eissits ide las autras jurisdiccions son pas regulats per la Banca d'Anglatèrra; los local governs locals utilisan los bilhets de la Banca d'Anglatèrra coma sopòrt que l'emisson locala pòsca èsser cambiada a 1:1.
l'Eterlina es la quatrena devisa mai escambiada sul mercat Forex, après lo dolar EUA, l'Èuro, e lo Yen. Amb aquelas tres devida forma lo panièr de menda que servís de calcul als Drechs de tiratge especial de l'IMF, amb un ceficient d'11.3% en ($USA 41.9%, Èuro 37.4%, Yen 9.4%). L'eterlina es la tresena devisa de resèrva mai tenguda (uns 4%). <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">
Noms
Lo nom oficial de la liura esterlina en anglés es pound sterling, (plural: pounds sterling) s'utiliza sempre dins los contèxtes formals e subretot quand se deu diferenciar la devisa del Reialme Unit de las autras omoniminas. Sovent s'utiliza simplament pound (liura). Lo nom de la devisa es a vegada abreujat en sterling (esterlina), subretot dins las salas de mercat e tanben "cable" dins lo mercat forex (que dins los ans 1800, lo taus d'escambi dolar/liura esterlina passava pel cable transatlantic).
Per l'ipinion comuna l'origina del tèrme pound sterling, es un derivat del nom d'una pichona pèça d'argent normanda, en associacion amb easterlings (Mercands germanics) mas existís d'autras etimologias. Pasmens, Oxford English Dictionary (e las fonts ne seguent) establís coma "mai plausibla" que l'etymologia ven de vièlh anglés steorra fper "estela" amb lo sufix diminutiu -ling, es a dire "esteleta" per se referir al penic d'argent dels normands angleses.
Edifici deu Ministèri de la Santat
thumb|200px|left|Amassada que devèva oficializar la formula Perón-Eva Perón entà las eleccion presidenciauthumb|[[Cristina Fernández de Kirchner presentant lo projècte de pertrèit de Evita sus la façada deu bastiment]]thumb|200px|left|Arrèr deu bastiment qui muisha l'estil Art Deco e la deterioracion deu bastimentL'Edifici deu Ministèri de la Santat a Buenos Aires qu'ei ua tor d'estil Art Deco apitada sus l'avienguda 9 de Julio. Aquesta avienguda que ho bastida en bèth avalir tots los bastiment qui's trobavam suu son percors. Lo Ministeri de la Santat qu'ei los sol bastiment sauvat de la dimolicion e qui demòre enqüèra uei lo dia en bèth tavar lo briu de la circulacion su l'avienguda 9 de Julio. Per aquesta rason, enqüèra dinc a las annadas 1990 que's perpausè la soa demolicion o (d'un biais chic realiste) lo son desplament en lo bèth har eslissar.
Liura esterlina
Noms
Lo simbòl es £ e a vegads ₤ ven dels documents latin de l'edat mejana; los monts libra, solidus, e denarius (£sd) fan referéncia a liura, shillings e penic del sistèma predecimal britanic (duodecimal) per la devisa system e la tipografia gotica "L" èra l'abreujat per libra, l'unitat de basa de pes roman.
Edifici deu Ministèri de la Santat
A l'origina qu'acessè lo Ministèri de las Òbras Publicas e, ara, los Ministèri de la Santat e Ministèri deu Desvolopament Sociau.
Liura esterlina
Noms
Lo còde ISO 4217 ies GBP. Las dependéncias de la corona utilizan lors còdes (non ISO): GGP (Guernsey pound), JEP (Jersey pound) and IMP (Isle of Man pound). Los mercands de títol tractan e penics alara se referisson al penic esterlin, GBX (a vegada GBp).
Edifici deu Ministèri de la Santat
Lo bastiment, arreconegut dens un estat avançat de deterioracion. Per'mor de la soa valor istorica e politica (qu'ei lo lòc on Eva Perón renonciè a la candidatura a la vicepresidéncia).
Liura esterlina
Division decimala de la moneda
Dempuèi lo 15 de febrièr 1971 (Decimal Day), la liura es divisada en 100 penics (fins a 1981 nomenat "new pence"). Lo simbòl del penic es "p".
Edifici deu Ministèri de la Santat
Qu'ei tanben desempuish aqueth bastiment que's trasmetó la purmèra emission de television en 1951 dab ua antena apitada au son som.
Liura esterlina
Division duodecimala de la moneda
esquèrra|vinheta|Lo [[capelièr baug fasent mòstra del sistèma predecimal ancian: lo capèl còsta mièja guinèa (10 shillings e 6 penics).]] Abans la decimalizacion, la liura èra divisada en 20 shillings e cada shilling en 12 penics, donant 240 penics per una liura. Lo simbòl per shilling èra "s."—puslèu en referéncia al latin Latin solidus. Lo simbòl per penic èra "d.", del fracés denier, venent de Latin denarius (solidus e denarius èra de pèças Romanas).
Edifici deu Ministèri de la Santat
La presidenta Cristina Fernández de Kirchner qu'a decretada en 2010 la soa restauracion en i bèth hornir un pertrèit d'Evita hargat en hèr.
Liura esterlina
Istòria
La liura esterlina es la devisa encara en usatge mai anciana del mond.
Epòca anglosaxon
esquèrra|vinheta|Una miura = 20 shillings = 240 penics d'argent (antan) La liura èra l'unitat de compte dins l'Anglatèrra dels anglosaxons, equala a 240 penics d'argent e equivalent a una liura (pes) dargent. E la devida britanica modèrna venguèt la iura esterlina.
La Ròca de Toirac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Liura esterlina
Epòca anglosaxon
Lo sistèma de compte 4 farthings = 1penic, 12 penics = 1 shilling, 20 shillings = 1 liura foguèt adoptat dempuèi aquela introducha per Carlesmanhe en França (liura francesa).
La Ròca de Toirac
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Liura esterlina
Epòca anglosaxon
Las origins de l'esterlina se trapa dins lo regne del rei Offa de Mercé, (757–796) qu'introduguet lo penic d'argent. Copia del denarius del novèla empèri franc de Carlesmanhe. Coma lo sistèma Carolingian, 240 penics pesan 1 liura pound (libra), que lo shilling correspondava al solidus de Carlesmanhe e egual a 12d. A l'epòca de l'introduccion del penic, pesava 22.5 grans troy d'argent (32 grans tower; uns 1.5 g). A l'epòca lo nom esterlina èra ja aquerida. Lo penic s'espandiguèt lèu dins los autres reialmes Anglosaxon e venguèt la moneda estandarda de çò que vendrà Anglatèrra.
Epòca medievala
Los primièrs penics èran batuts d'argent fin (tan pur que se pòt). Pasmens, en 1158, un batement nòu foguèt introduch pel rei Enry II (Tealby penny) amb 0.925 (92.5%) d'argent. Venguèt l'estandard fins al sègle XX (sterling silver). La devisa anglesa èra gaireben pas que d'argent fins a 1344 quand lo noble d'aur foguèt mes en circulation. Pasmens, l'argent demòra la basa legala de l'esterlina fins a 1816.
A l'epòca d'Enric III, la liura esterlina equival a una luira pes Tower. Dins la 28a annada d'Edoard I, la Tale Pound, o liura esterlina, pel primièr còp passèt sota la liura pes ower; and to which until now it was equal, lo contracte essent par aquel an que la liura pes contenga vint shillings e tres penics. <sup class="reference" style="white-space:nowrap;">:14 Dins la 27a annada d'Edoard III, la liura esterlina passèt a 4/5 de la liura pes Tower. <sup class="reference" style="white-space:nowrap;">:15 Jos Enric IV la liura pes d'argent estandard deviá conténer trenta shillings, o 1-1/2 liura esterlina, alara la liura esterlina mermèt a 2/3 de la liura pes Tower. <sup class="reference" style="white-space:nowrap;">:18 Mai tard la liura esterlina combièt de pes mai d'un còp.
Jol regne d'Enric IV (1399–1413), lo penic mermèt son pes de 15 grans (0,97g) d'argent, a de 12 grans (0,78g) en 1464.
Epòca Tudor
Jols regnes d'Enric VIII e Edoard VI, lo batement d'argent mermèt drasticament, que la liura pes foguèt redefinada en liura Troy, a 5,760 grans (373 g) en 1526. En 1544, foguèt batuda una moneda contenent pas mai qu'un tèrç d'argent e dos terces de coire. En 1552 foguèt emesa una novèla esterlina d'argent mas pas que de 8 grans (0.52 g), es a dire 1 liura pes troy d'esterlina d'argent donan 60 pèces de shilling (60-shilling standard) e en 1601 (62-shilling standard) lo pes del penic mermèr a  grans (0.50 g).
Pendent aquel periòde, la talha e la valor del batement d'aur fluctuatèt fòrça.
Estandard aur non oficial
En 1663, s'introduguèt un novèl batement d'aur: la guinèa (moneda) de 22 carats. Fixat a de liura troy a partir de 1670, la valor de las pèças varièt fòrça fins a 1717, se fixèt a 21 shillings (21/-, 1,05 liura). Pasmens, malbrat los efòrts de Sir Isaac Newton, Mèstre del Royal Mint, per reduire sa valor, la guinèa demòra susevaluada en aur al respècte de l'argent en comparason de la lei dels autres païses europèus. Los mercands britanics mandan d'argent en pagament de las merças qu'exportavan se pagan en aur. En consequéncia, l'argent s'escorrís e l'aur afluís, menant a la Gran Britanha a la situacion efectiva d'estandar aur. L'escorrida es agravada pel fach que l'argent èra lo sol produch acceptat per China per sas exportacions pendent aquel periòde. Al mièg del sègle XVII, gaireben 28 milion de quilogramas d'argent foguèt recebut per China, subretot de la poténcias Europèas, en cambie del té e autres bens chineses. Puslèu que de tractar amb China, la Granda Bretanha deviá d'en primièr comerçar amb las autras nocions europèas per recebre d'argent, which led to the East India Company redressing this trade imbalance through the indirect sale of opium to the Chinese.
Devida de la Granda Bretanha (1707) e del realme Unit (1801)
In 1707, Le reialme d'Anglatèrra e lo reialme d'Escòcia s'uniguèron dins lo reialme de la Grand Bretanha. Segon lo tractat de l'Union, la devisa de la Grand Britanha èra l'esterlina.
En 1801, la Grand Bretanha e lo reialme d'Irlanda s'uniguèron dins lo Reialme Unit de Grand Bretanha e Irlanda. Pasmens le liura irlandesa (Irish pound) continhèt d'existir per èsser remplaçada per l'esterlina en genièr de 1826. La conversion èra de trenta liura irlandesa per dotze liura esterlina.
Usatge dins l'Empèri
Mai l'esterlina circulèt dins l'Empèri britanic. In some parts, en unas partidas èra utilizada a costat de las devisas localas. Per example, lo sobeiran aur aviá cors legal al Canadà malgrat usatge del dolar canadian. Diferentas colonias e dominions adoptèron la liura coma la lor devisa. Comprenent Africa de l'oèst britanica, Africa del Sud, Austràlia, Barbados,, Cyprus, Estat liure d'Irlanda, Fiji, Jamaica, Nòva Zelandae Southern Rhodesia. Unes d'aqueles mantenguèron la paritat (p.e. liura de Sudafrica, South African pound), alara que d'autres la faguèron desviar après la fin de l'estandard aur (p.e. liura australiana Australian pound).
Las colonias anglesas d'America del Nòrd fasián pas partit de l'airal esterlina car la manca d'argent çai naut mencionat en Anglatèrra England correspond a la formacion d'aquelas colonias. En resultat del comerci equitable (e tanbende la pirataria mens equitable), Lo dolar espanhòl denguèt la pèça mai utilizada dins las colonias anglesas
Bretton Woods
En 1940, En accòrdi amb los EUA se fixa la liura al dolar american a un taux de 1£ = 4.03$. (Alara que l'an precedent èra de 4.86$.) Lo taus se mantenguèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala e venguèt le sistèma de Bretton Woods que geriguèt los taus d'escambi de la pòstguèrra. Amb la pression economica, e malgra de meses de desnegacion, lo 19 de setember de 1949 lo govèrn devaluèt la liura de 30.5% a $2.80. Lo vam provoquèt la devaluacion de diferentas devisas fàcia al dolar.
En 1961, 1964 e 1966, la liura encara subís de pressions novèlas quand lo taus d'escambi al respècte del dolar se considerava tròp naut. Dins l'estiu de 1966, la valor de la liure casèt dins los mercats de devisas, los contraròtles d'escambi s'enforcèron jol govèrn de Wilson. D'entre la mesuras, los toristas èran enebit de sortir mai de 50£ dels país en travellers' cheques e mandats, mai de 15£ en liquid, fins a que la restriction siá levada en 1979. La liura foguèt devaluda de 14.3% (2.40£ = 1$EUA) lo 18 deNovembre de 1967.
Decimalizacion
Fins a la decimalizacion, se comptava en liure (pounds), shillings, e penic (pence), amb de notacions diferentas. Lo meteis montan podava s'escriure 32s 6d, 32/6, £1 12s 6d, £1/12/6. Èra l'usatge de donar unes preses (per example los onoraris professionals e los preses d'enquant de las òbras d'art) en guinèas (una guinèa èra 21 shillings) pasmens se las pèça guinèas avián pas mai cort.
J. B. Smith tornèt al subjècte de la plena decimalizacion al Parlament en 1853, e lo Cancelièr de l'escaquièr, William Gladstone, anoncia que "la question importanta question de la moneda decimala" èra "ara en seriosa consideracion". Una prepausicion completa per la decimalizacion de l'esterlina foguèt pausada a las cComunas en Junh de 1855, per William Brown, suggerissent que la liura esterlina siá divisada en cent partidas, each nomenada mil, o alara farthing, car coma la liura èra l'equivalent de 960 farthings seriá aisit d'arrondir a mila farthings dins lo sistèma novèl. Capitèt pas la conversion de la liura esterlina en un sistèla decimal, mas s'acordèt d'establir una comisson reiala al subjcte. Mas, subretot a causa de l'ostilitat a la decimalizacion de dos membre de la comission, Lord Overstone (a banker) e John Hubbard (Governaire de la Banca d'Anglatèrra), lo subjècte s'atudèt pendend mai de cznt ans.
Pasmens la liura esterlina foguèt decimalizada dins de territòris colonials britanics abans lo Reialme Unit, sovent sus la basa de la proposicion de William Brown de division de la liura en 1000 partidas, monenadas mils. I aguèt Hong Kong de 1863 a 1866; Chipre de 1955 a 1960 (aquela divison contunhèt per la liura chipriòta (Cypriot pound) fins a 1983); e la Palestina jos Mandat de 1926 a 1948.
Fins a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, se faguèt diferents ensags per decimalizar la liura esterlina al Reialme Unit, e en 1966 lo Govèrn Britanic decidiguèt d'introduire un per convertir la liura en moneda decimala. E, lo 15 de febrièr de 1971, la decimalizacion de la liura esterlina, replaçant lo shilling e penic with per una soma subdivision, lo nòu penic. For example, un pretz marcat £1 12s 6d ven £1.62 1⁄2. Lo tèrme "new" de penic desapareguèt de las pèça après 1981.
Liura flotanta
Amb la trencadura del Sistèma de Bretton Woods, la liura venguèt floatanta a partir d'Agost de 1971. D'en primièr s'aprecièt un pauc, s'auçant a 2.65$ en Març de 1972 sus los 2.42$, la limita superiora de la benda en que èra fixada. L'airal esterlin s'acabèt efectivament d'el moment que la majoritat dels sieus members tanben causiguèron de far flotar lor moneda al respècte de la liura e lo dolar.
La crisi esterlina de 1976
James Callaghan venguèt Primièr Ministre en 1976. Comencèt per dire que l'economia fasiá fàcia a de problèmes greus, conformiat per de documents revelats en 2006. Las consequéncias de la crisi petrolièra de 1973 encara duravan, l'inflacion èra de 27% en 1975. Los mercats financièrs començavan a creire que la liura èra sussevaluada. A l'epòca lo govèrn del Reialme Unit menava un budgèt deficitart. s'informèt Callaghan qu'aviá tres possiblas sortida: un disastrosa casuda liura de l'esterlina, un sètge economic international unacceptable, o un acòrdi amb d'aliats claus per sosténer la liura contra de reformas economicas internas penosas. Lo govèrn dels EUA crenh que la crisi pòsca metre en dangièr l'OTAN e la Comunautat Economica Europèa (CEE), e a la lutz d'aquò lo Tresaue dels EUA decidiguèt de força la politica des cambis domestica. En November de 1976 lo Fons Monetari Internacional (FMI) anoncièt las condicions d'un prèst, comprenent de trencadura prigonda dins las depensas publicas.
Seguent lo Deutsche Mark
En 1988, lo Cancelièr de l'Eschasqièr de Margaret Thatcher, Nigel Lawson, decidèt que la liura deuriá "seguir coma una ombra" del Deutsche Mark de l'Alemanha de l'Oèst, amb lo resulta incident d'una auça rapida de l'inflacion alara que l'economia èra expausada a causa de tauses d'interêts bases inapropriats. (Per de rasons ideologicalas, lo govèrn Conservator refusava d'utilizar de mecanismes alternatius per contaròtlar l'explosions de credit).
Après la reünificacion alemanda en 1990, lo contrari se verifica, a causa dels còsts d'emprunts nauts per pagar la recostruccion de l'Èst, d'un beson aumentat per la causida politica de far del Mark de l'Èst Ostmark l'equivalent del Deutsche Mark (DM), es a dire los tauses dels pïses segissent lo DM, subretot lo Reialme Unit, èran plan tròp nauts far al respècte de las circonstanças domesticas, menant a una crisa immobilièra e recession.
Seguent la devisa europèa
L'8 d'October de 1990 lo govèrn Conservatort (Tresen ministèri de Thatcher) decidiguèt de rejónher the Mecanisme de Cambi Europèu (MCE), ont la liura s'establís 2.95DM. Pasmens, lo país deguèt quitar lo sistèma "Divendre Negre" (16 de setember de 1992) que las performàncias economias de la Grand Bretanha Britain faguèron lo taus de d'escambi insostensible.
Lo divendre Negre los tauses d'interèst pujèron de 10% a 15% dins un ensag fracassat d'arrestar que la liura casa jos las limitas del MCE. Lo taus d'escambi casèt a 2.20DM. Aqueles qu'avián suggerit de tauses d'escambi GBP/DM mai bases revendicavan qu'una liura mens cara encoratjariá las exportacions e contribuirián la prosperitat economica dels ans 1990.
Seguent la trajectòria de l'inflacion
En 1997, lo govèrn trabalhist recentament elegit tornèt a un contraròtle jornalièr dels tauses d'interest de Banca d'Anglatèrra (una politica qu'es mai sovent defenduda pels Democratas Liberals). La Banca centrala es ara responsabla de fixar lo taus d'interés de basa per gardar l'inflacion dins un indici del prètz al consomator (CPI) al mai près de 2%. Se l'inflacion del CPI inflation passa en percentage un punt al dessús o al dejós de l'objectiu, lo governaire de la Banca d'Anglatèrra se deu escriure una lètra obèrta al Cancelièr de l'Ecalquièr explicant las rasons for e las measuras que prendrà per tornar la mesura de l'inflacion dins la linha dels 2%. Lo 17 d'abril de 2007, l'inflacion del CPI passèt 3.1%, Alara, e pel primièr còp, lo Governaire escriguèt publicament lo govèrn explican per que l'inflacion passèt un punt de percentatge al dessús de l'objectiu.
Éuro
Coma membre de l'Union Europèa, lo Reialme Unit auriá degut adoptar l'èuro per devida. PAsmens, lo subjècte foguèt totjorn politicament controversiat, e lo RU negocièt una opcion de retirada al subjècte. La retirada del Reialme Unit coma membre de l'Union europèa fa l'adopcion de l'èuro mai que fòrça improbable pel futur.
Lo 1èr de genièr de 2008, las basas jos sobeiranetat britanica a Chipre (Akrotiri e Dhekelia) comencèron a utilzar l'èuro (coma la Republica de Chipre).
Notas
<div class="reflist columns references-column-width" style="-moz-column-width: 30em; list-style-type: decimal;">
Baranha
Baranha (Baraigne en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pastís (alcòl)
Istòria
D'avis dau pastís existissián dins la Roma Antica e en China, mas l'istòria dau vertadier pastís modèrne comença embé l'enebiment de l'absinti en 1915. Lo premier emplec oficiau dau tèrme de pastís data de 1932.
Orizont deis eveniments
L'orizont deis eveniments es, dins la teoria de la relativitat generala, lo limit de l'espaci temps ont un eveniment pòu pas afectar un observator exterior.
.jm
.jm es lo nom de domeni d'Internet per Jamaica.
Referéncias
Toppdomän
John Michell
John Michell (25 de decembre de 1724 - 29 d'abriu de 1793) foguèt un fisician e geològ anglés que sei trabalhs regardèron l'astronòmia, la geologia, l'optica e l'estudi de la gravitacion.
Comprenhac (Nauta Vinhana)
Comprenhac (Compreignac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Comprenhac (Nauta Vinhana) en Nauta Vinhana
Toponimia
Per Dauzat e Rostaing, Comprenhac ven del nom d'òme gallés Comprinnus, emb lo sufixe -iacum.
Istòria
Aquò èra parròfia granda eiada fa, vila estapa e de garnison abans la Revolucion Francesa. L'estrada de París passava lo vilatge fins al començament del segle XVIII.
Luecs e monuments
Gleisa fortificada dedicada a Sent Eutròpi; bona font de Sent Eutròpi a La Monge; rochas de las fadas; peira dita "Lo fautuelh dau jutge"; restas fòrça discretas mas plan presentas de las minièras d'uranium de la Cogema (ara Areva).
Milo Đukanović
Milo Đukanović foguèt lo primièr ministre de Montenegro entre 2008 e 2010.
Nauar
Biografia
Oficiaument, lo grop que's formè en 2003. Dus deus membres deu grop (Nauar, lo guitarrista-vocalista e Niolas, lo baishista) que jogavan abans dens Immortal Ayatollah. En fèit abans 2003, Nauar qu'èra un "one man band". Qu'ei a díser que l'actuau guitarrista-cantaire qu'avè hèit un disc de black metal sinfonic tot sol. Que hasè concèrts dab ua boèita de ritmes e un sintetisader programat. Lo nom Nauar qu'ei Arnaud a l'envèrs.
Keith Richards
Keith Richards (nascut lo 18 de decembre de 1943) es un musician anglés, cantaire e compositor. Es un dels sòcis fondador del grop de rock britanic The Rolling Stones.
Romeo and Juliet
drecha|vinheta|1870 òli de Ford Madox Brown decrivent la celèbra scèna del balcon Romeo and Juliet es lo títol original en anglés de la tragèdia de William Shakespeare Romèo e Julieta. Es una pèça del començament de la carrièra de Shakespeare, de dos astres contrapassats, que la mòrt dels nòvis, sul còp, reconsilia las familhas enemigas. Èra una de las pèças mai popularas de la vida de Shakespeare pendent sa quita vida. Amb Hamlet, es una de las pèças mai jogadas. Uèi, Los personatges títol son venguts un arquetipe de nòvis.
Romèo e Julieta aparten a la tradicion de las romanças venent de l'antiquitat. L'intriga se basa sus un conte italian tradusit en anglés en verses per Arthur Brooke The Tragical History of Romeus and Juliet, e tornat en pròsa dins Palace of Pleasure de William Painter en 1567. Shakespeare utilizèt tant meteis dels dos, mas espandís e desvolopa los personatges segondaris, subretot Mercucio e Paris. Seriá estat escricha entre 1591 e 1595, La pèça foguèt publicada pel primièr còp dins la version in quarto de 1597. Lo tèxte de la primèra version èra de paura qualitat, mas, las edicions seguentas foguèron corrigidas se comformant melhor a l'original Shakespeare.
L'utilizacion de l'estructura dramatica poetica de Shakespeare (subretot d'efièch coma l'aternança entre comèdia e tragèdia per far créisser l'atencion, l'expandiment de personatges segondaris, e l'usatge de sosintrigas per abelir l'istòria) foguèt reconeguda coma un signe precoç de son talent dramatic. la pèça destria diferentas formas poeticas segon los personatges, a vegada cambiant lo biais segon l'evolucion del personatge. Romèo, per example, ven mai baisut en sonet al cors de la pèça.