Empèri_Espanhòl
Catastròfa demografica amerindiana e trafic d'esclaus africans
Mentretant, la colonizacion d'America contunhava. En mai de la conquista de la Ispaniòla, que culminèt al començament del sègle XVI, los colons comencèron a cercar de nòus establiments. La conviccion que i aviá de grands territòris de colonizar dins las nòvas tèrras descobèrtas produguèt lo vam per aténher de nòvas conquistas. Dempuèi alà, Ponce de León conquistèt Puerto Rico e Diego Velázquez, Cuba. Alonso de Ojeda percorriguèt la còsta veneçolana e l'America Centrala. Diego de Nicuesa ocupèt çò qu'es uèi Nicaragua e Còsta Rica, alara que Vasco Núñez de Balboa colonizava Panamà e arribava a la Mar del Sud (l'ocean Pacific). Hernan Cortés Conquistèt l'empèri asteca, arribèt en Florida e explorèt lo Mississipí e, al sud, de Guatemala fins a Panamà; Francisco Pizarro acabèt la conquista de l'empèri inca (1532) e n'incorporèt a Castelha los territòris dempuèi Chile fins a Colómbia. Se fondèron de nòvas vilas coma Cartagena de las Índias (1553), Quito (1534), Lima e Guayaquil (1535), Asunción (1537), Bogotà (1538), Xuquisaca (1539), Santiago de Chile (1541), Mérida de Yucatán (1542), Potosí (1545), La Paz (1548), Caracas (1562). Los tlaxcaltecs avián sostengut los conqueridors castelhans per lutar contra l'opression astèca esperant èsser liberats del domèni imperial; serián solament liberats dels sacrificis umans; al començament l'opression dels conqueridors e dels encomendados foguèt la meteissa, los fasent trabalhar de forçats en cèrca e extraccion d'aur e d'autres materials precioses, fins que lo rei Carles I de Castelha comencèt una restructuracion de l'administracion de las colonias, amb la creacion de l'Audiéncia e posteriora lo vicereinat de la Nòva Espanha per tal d'evitar los abuses contra los indigènas. Malgrat aquò, las guèrras e l'esclavatge dels sobrevivents foguèron pas las unicas fòrças que destruiguèron la societat asteca: las pandemias de las malautiás portadas pels conqueridors foguèron fòrça mai mortalas. La primièra epidèmia, de viròla, en 1520 e 1521 foguèt decisiva en la victòria dels espanhòls dins lo sètge de Tenochtitlan, tuant de milièrs de residents. Las autras doas pandemias, de viròla en 1545 - 1548 e de tifus en 1576 - 1581 tuèron 75% de la populacion de Mesoamerica. En conjuncion, las guèrras, l'esclavatge e las malautiás tuèron mai de 90% de la populacion originala mexicana. S'estima la populacion qu'abans la conquista èra de 18 milions d'abitants; en 1581 èra mens de 2 milions. La Nòva Espanha del sègle XVI foguèt pauc poblada, donat que fòrça pòbles èran exterminats. Pasmens, lo matrimòni dels paucs sobrevivents e dels colonizadors formèron un nòu pòble: lo pòble mexican. Del punt de vista de la populacion amerindiana, l'organizacion Abya Yala manifèsta que la conquista e colonizacion comportèt un genocidi dels pòbles que foguèron someses; las armadas de conqueridors provoquèron la avaliment de las populacions localas ja realizadas per ataca dirècta e, subretot, per las malautiás coma la veròla que menèron los castelhans e los portugueses en America. Las culturas localas gaireben desapareguèron, las lengas indigènas enebidas, e las cresenças religiosas percaçadas.