cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Étrepigney
Étrepigney es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Viscomtat
Viscomtat [viskɔ̃ˈtɔ] (Viscomtat en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puei de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Son nom ven dau mot occitan viscomtat e non d'un autre toponim.
Istòria
Ancianament partida de la comuna de Cèla, Viscomtat es devenguda comuna en 1833.
Administracion
miniatura|centre|La comuna de Viscomtat.
Nòtas
<references group="N"/>
Vitrac (Puèi de Doma)
Vitrac [viˈtʁa] (Vitrac en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Talamanca
Talamanca es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Robert Audeoud
Robert Audeoud (5 de junh de 1920, La Tronche - 13 de junh de 1944, Grenòble) èra un inspector de policiá e un resistent francés de la Segonda Guèrra Mondiala. Donèt d'informacions sus l'activitat de la policiá fins a son arrestacion. Foguèt fusilhat lo 13 de junh de 1944 per leis Alemands. Recebèt la Legion d'Onor a títol postum en 1960.
Atsat
Atsat o Atzat (Axat en francés) es una comuna lengadociana de Fenolhedés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
La comuna es situada dins lo Fenolhedés en riba d'Aude, sus la RN 117 e la linha Carcassona - Ribesaltes entre Sant Pau de Fenolhet e Quilhan. Le vilatge es traversat per Aude, que lo nom latin èra Atax.
Vila etapa, al caireforc de las CD117 e 118, a meteissa distància de Carcassona, de Perpinhan e de Font Romeu, Atsat, a 380 m d’altitud, es dins una conca, enrodejada de monts boscoses, a la fin de las bòcas de Sant Jòrdi.
Sus un bauç, prèp de la roïnas del castèl, la glèisa bastida en 1630, faita construire per Raimon de Dacs, senhor e baron d’Atsat ofrís una bèla vista sul vilatge. Lo castèl susvelhava l'accès al Fenolhedés e al Capcir. Lo Pont Vièlh (son paucs dins la nauta val) mòstra l'importància de la circulacion, als sègles XVI e XVII, que animèron la senhoriá, puèi baroniá e marquesat d'Atsat.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Atsat èra un vic, una ciutat al mens dempuèi le sègle X. Passa entre 1258 e 1261 jos contraròtle del reialme de França. En 1306 es l'objècte d'una enquista del rei de França que mòstra qu'èra un centre mercantil de la sal del Rosselhon e de las fustas del parçan, e que teniá ja una mena de consulat.
Cançonièr trobadoresc
Los cançonièrs èran lo mejan per que se transmetèt la poesia trobadoresca.
La poesia trobadoresca (un còrpus de mai de 2.500 poesias d'unes 450 trobadors e trobairitz) se conservèt sonque dins de cançonièrs, recuèlhs de poesias fachs gaireben totes dins als sègles XIII e XIV e copiats en Itàlia (mai de la mitat), Catalonha (una desena), Occitània (una cinquena part) o al nòrd de França (unes 14). Se conservan pas de manuscrits de joglar ni, tampauc, d'autografs. I a tanben a l'escasença de poesias, o simplament d'estròfas, que son presentas solament en citacion dins de gramaticas o de tractats poetics. D'autras poesias, mai sovent sonque de fragments, se conservan dins los tèxtes de las vidas, tanben copiadas dins los cançonièrs. Domoran près d'un centenat de cançonièrs; mas unes son solament de fragments d'unes fulhets qu'a vegada los sabents classifican pas coma cançonièr independent mas que l'associan al cançonièr a que semblan mai. Unes cançonièrs conservan de poesia trobadoresca e de poesia francesa.
Als cançonièrs escrichs sus pergamin se los donan de siglas en letras majusculas e als cançonièrs escriches sus papièr, de minusculas. Lo sistèma de siglas foguèt introdusit per Karl Bartsch. Als cançonièrs descobèrts mai tard se los dona de siglas en seguent l'òrdre alfabetic o en apondent de letras addicionalas en sosindex (vejatz los cases de Sg o VeAg).
Contengut
Los cançonièrs còpian abitualament las poesias ordenadas per genres o per autors. Cal notar qu'a vegada diferents cançonièrs atribuisson una mèsma poesia a diferents autors. Aquò se pòt passar quitament a l'interior d'un quita cançonièr.
Qualques cançonièrs comprenon de vidas, de biografias brèvas dels trobadors, que sovent son de rubrucas inseridas al recuèlh de sas poesias o tanben reculhidas a despart. E tanben rasons, de pichons escrits qu'explican las circonstàncias que s'escriguèt una poesia.
Quatre cançonièrs (G, R, W e X) an conservat, en mai, la notacion musicala de las pèças. Dins l'ensems, se conservan 265 melodias de poesias trobadorescas, es a dire, una desena partida de tot lo corpus trobadoresc.
Tagamanent
Tagamanent es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Súria
thumb|Súria
Súria es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Boinvilliers
Boinvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Amanita ovoidea
Amanita ovoidea (noms vernaculars : amanita ovoïda, oronge blanca) es un campairòl de la familha deis Amanitaceae e dau genre Amanita.
Descripcion
Es un campairòl blanc de talha granda. Lo capèu es espés e a un diamètre de 15 a 30 cm (fins a 40 cm dins de cas extrèms). A un aspècte sovent floquejant en causa de la preséncia de rèstas de la vòlva. En leis especimens joves, sa superficia superiora es lusenta. Lei lamelas son sarradas e blancas. Pòdon prendre una color ròse clar en se fasent vièlhas. Lo pe es espés, d'una autor de 15 a 20 cm. A un anèu, fragil e cremós, que disparéis aisament se lei condicions meteorologicas son desfavorablas. Coma per leis autreis amanitas, leis espòras de l'amanita ovoïda son blancas.
Ecologia
L'amanita ovoïda es associada amb lei pins e, mens frequentament, amb lei fuelhós dei regions cauquieras. Es fòrça frequenta dins lei regions mediterranèas de l'estiu a l'autona.
Comestibilitat
L'amanita ovoïda es un comestible mediòcre. Per aquela rason, sa culhida es desconselhada en causa dau risc de confusion amb d'amanitas blancas mortalas.
Confusion
De riscs de confusion existisson amb d'autreis amanitas blancas. L'espècia pus pròcha es Amanita proxima, una espècia mortala qu'a egalament un aspècte floquejant e cremós. Pasmens, de confusions son possiblas amb d'amanitas coma Amanita verna e Amanita virosa que son pus pichonas.
Taradell
Taradell es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Lac de Coatepeque
Lo lac de Coatepeque es un lac volcanic situada dins la mitat occidentala dau Salvador. Se formèt entre 70,000 e 55,000 avC après una violenta erupcion qu'entraïnèt l'afondrament d'una partida dau volcan. Ambé 26 km² de superficia, es un dei lacs pus estenduts dau país. Fa partida de la resèrva d'Apaneca-Llamatepec.
Tavèrnoles
Tavèrnoles es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Chiac (dialecte)
Quauques exemples
Lu chiac es diferent dau francés acadian. Es un boiradis de mots francés e anglés. Utilisa principalament la sintaxi francesa emb dau vocabulari e expressions anglesas. Quauquas frasas, emb la revirada en francés :
Istòria
L'origina dau mot « chiac » es pas coneguda. Segon lu Dictionnaire du français acadien d'Yves Cormier, vendrià seja dau nom de la vila de Shédiac, au Nòu Brunswick, seja dau verbe francés « chier ».
Utilisacion e opausicion
Lu chiac es plan utilisat, subrett a Moncton e dins totas las vilas franco-anglesas degut au boiradis de las doas lingas.
Lu chiac es quauques còps mau vut per los anglofones coma los francofones, es vut coma un meslat impur, un francés o un anglés « chestiu ». Mas, coma lu joual au Quebèc, lu chiac es tornat prener 'quelas darnieras annadas per quauques gropes de musica dau Nòu Brunswick coma que compausenta de lur cultura collectiva. Son daus artistes acadians, coma los gropes 1755 e Radio Radio, qu'escriven e chanten en chiac, e las chantairitz Marie-Jo Thério o Lisa LeBlanc totparie. Lu chiac es maitot utilisat dins la seria animada Acadieman.
Referencia
Yves Cormier, Dictionnaire du français acadien, Fides,‎ 2009 (ISBN 978-2-7621-3010-2), p. 138-139.
Teià
Teià es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Tomas Tranströmer
Tomas Gösta Tranströmer es un escrivan e un poèta suedés, nascut lo 15 d'abril de 1931 e mòrt lo 26 de març de 2015 a Estocòlme, la capitala de Suècia.
Tavertet
Tavertet es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Lanrodec
Lanrodéc en galò; Lanrodeg en breton ( Lanrodec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Lanrodec A situat en bordure d'unas quatre vias (RN 12) dintratz dos grands centres, Sant-Brieuc e Guingamp, al se de grands espacis boisés (bòsques de Malaunay - bòsques de Avaugour - bòsques Meur).
Lanrodec est situé en bordure d'une quatre voies (RN 12) entre deux grands centres, Saint-Brieuc et Guingamp, au sein de grands espaces boisés (bois de Malaunay - bois d'Avaugour - bois Meur).
Istòria
Lanrodec Vendriá del ancià breton « lann » (ermitage) e d'un segond element escur : l'origina poiriá èsser lo vièlh breton « rod » #que fa a pensar a cercle / ròda ? ». D'après Benjamin Jollivet, la paraula Lanrodec significa « lande #que vira tot a l'entorn ». Vertat es que cap a 1850 un tèrç del territòri èra encara ocupat per landes, e #qu'abans la revolucion las tèrras incultas ressortián en superficie aquelas trabalhadas per l'òme.
Se tròba lo appellation Lanrodec dempuèi 1543. Lanrodec Es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Plouagat, e ven comuna l'an 1790. Lanrodec dépendait antany Del évêché de Tréguier, de la subdélégation de Guingamp e del ressort de Sant-Brieuc. A erigit en parròquia lo 22 thermidor an XII. Per ordonnance del 2 de març de 1837, Lanrodec cedís los pòbles del Carpon e de Cresi'h-Métern, a Sant-Fiacre.
La municipalitat a #èsser lo banc de divèrses episòdis de la guèrra de las Chouans. A la fin d'abril 1796, una colomna de 150 chouans séjourna dos jorns a Goudemail, mas lo 25, #trobar una colomna mobila #que la #metre en déroute en los bòsques de Malaunay. Lo 16 de genièr de 1800 los Chouans #ocupar de nòu Lanrodec, d'ont #èsser délogés pels Guardas Nacionales de Châtelaudren.
Del fach de la siá altitud, Lanrodec èra un relèu estrategic per las comunicacions per telègraf optique, inventat per Claude Chappe pendent la Revolucion francesa. Lo luòc escuelhut èra Sant-Carrec d'ont se descobrís al œel nus, per polit temps, tota la còsta de Tréguier a Sant-Brieuc, e quitament la mar près de Binic. Los primièrs usatges èran evidentament a l'intencion dels militars republicans e permetián de transmetre de messatges fòrça mai rapidament #qu'amb lo corrièr a caval, exclusivament utilizat précédemment.
Tona (Osona)
Tona es un municipi de la comarca d'Osona, situat dins la província de Barcelona en Catalonha. Comptava 8.108 abitants en 2012.
Lanrodec
Istòria
Pendent la Segonda Guèrra mondiala Lanrodec a #èsser tanben lo marc de faches encara presents en las memòrias de nombroses Lanrodéciens : lo 3 de julhet de 1944 dels Alemands aguèron atacat per Maquisards près de la granja de Duratz, #que i aguèt cremat l'endeman – qualques jorns mai tard, lo 26 de julhet de 1944, un convoi alemand i aguèt atacat en Lanrodec per 30 òmes dels Maquis de Plésidy, e dos camions aguèron destruit. En mai de la participacion dels maquis de Plésidy existissiá a Lanrodec un grop de resistentes #que los membres n'afectavan de prosseguir una activitat professionala perpendicular mas #qu'avián las siás armas en lo cellier de la granja Gallardon e practicavan embuscades nocturnas sus la nacionala 12 jos la conducha d'un jos-oficiar de carrièra en congé de armistice mas "remobilisé" pel commandement dels Fòrças francesas de l'interiora (FFI) (lo adjudant Goater promu oficiar après la desliurança). Al nombre d'aqueles combatents discrètes se trobavan dintratz d'autras lo barre-mèstre René Contatz - lududes tanben en congé de armistice dempuèi lo sabordage de la flotte a Toulon - mas tanben de pures "civils" coma los sabotiers Monnier e Messatgièr. Fan partida d'aquelas humbles #qu'an participat a transformar en panic la jubilacion alemanda cap a Brèst.
Francés acadian
Lu francés acadian es un dialecte dau francés parlat per los Acadians de las províncias maritimas dau Canadà, e dins quauquas regions junhentas dau Quebèc (Baie des Chaleurs, Basse-Côte-Nord, Îles de la Madeleine) e de l'Estat american dau Maine (valada de la ribiera St-Joan). Coma los autres dialectes venguts de la colonisacion francesa de l'America, seguit sa pròpra evolucion per rappòrt a la linga que parlavan los prumiers colons. Quauquas caracteristicas son 'donc arcaïcas, alora que d'autras son mai creativas.
Lanrodec
Istòria
Lanrodec viendrait de l’ancien breton « lann » (ermitage) et d’un deuxième élément obscur : l’origine pourrait être le vieux breton « rod » qui fait penser à « cercle / roue ? ». D’après Benjamin Jollivet, le mot Lanrodec signifie « lande qui tourne tout autour ». Il est vrai que vers 1850 un tiers du territoire était encore occupé par des landes, et qu’avant la révolution les terres incultes dépassaient en superficie celles travaillées par l’homme.
Francés acadian
Los lingüistas s'acorden pas d'enquera sus las originas. La majoritat daus colons eran originaris de las regions francesas dau Maine, de l'Anjau e de la Santonge, n'i trobam l'influencia daus parlats d'oïl dau Grand Oest (lu galò, l'angevin, lu santongés, lu peitavin, etc.), diferents, au XVIIe segle, dau francés parisenc. N'i trobam notadament lu r alveolar, e la prononciacion de la sillaba finala sos la fòrma pluriala dau verbe a la tresesma persona. Un mot acadian coma écureau (escuròu) es peitavin, daus mots acadians coma chancre (cranc), chasse-galerie (a l'origina, 'na chaça fantastica percorrent lu ciau), galipote (a l'origina, un tipe de « leberon »)... son santongés. Mesma si las zonas ruralas de 'quela region de França conserven daus trachs comuns emb l'acadian (/r/ rolat, daus mots de vocabulari, palatalisacion, etc.), la majoritat daus francofones, mai los Canadians parlent d'autres dialectes, comprenen dificilament l'acadian en prumier luòc. Fau dire que eu s'auve pas suvent en defora de las provincias Maritimas.
Lanrodec
Istòria
On trouve l'appellation Lanrodec dès 1543. Lanrodec est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Plouagat, et devient commune en 1790. Lanrodec dépendait jadis de l'évêché de Tréguier, de la subdélégation de Guingamp et du ressort de Saint-Brieuc. Elle est érigée en paroisse le 22 thermidor an XII. Par ordonnance du 2 mars 1837, Lanrodec cède les villages du Carpon et de Crec'h-Métern, à Saint-Fiacre.
La commune a été le siège de plusieurs épisodes de la guerre des Chouans. À la fin d'avril 1796, une colonne de 150 chouans séjourna deux jours à Goudemail, mais le 25, elle rencontra une colonne mobile qui la mit en déroute dans les bois de Malaunay. Le 16 janvier 1800 les Chouans occupèrent de nouveau Lanrodec, d’où ils furent délogés par les Gardes Nationaux de Châtelaudren.
Du fait de son altitude, Lanrodec était un relais stratégique pour les communications par télégraphe optique, inventé par Claude Chappe pendant la Révolution française. Le lieu choisi était Saint-Carrec d’où on découvre à l’œil nu, par beau temps, toute la côte de Tréguier à Saint-Brieuc, et même la mer près de Binic. Les premiers usages étaient évidemment à l'intention des militaires républicains et permettaient de transmettre des messages beaucoup plus rapidement qu'avec le courrier à cheval, exclusivement utilisé précédemment.
Combustion
La combustion es una reaction exotermica d'oxidoreduccion. Quand la combustion es viva, se traduch per una flama dins lo cas d'una combustion o per una explosion (deflagracion, veire detonacion se lo front de flama passa la velocitat del son).
Tanben se nomena combustion nucleara la transformacion d'atòms provocada pel foncionament d’un reactor nuclear, pasmens se s'agís de reaccions nuclearas e non pas d'oxidoreduccion. vinheta|La combustion de bastons d'[[encens, se tradusent per la produccion d'una flama.]]
Triangle del fuòc
La reaccion quimica de combustion se pòt produire sonque que se son reünits tres elements : un combustible, un comburent, una energia d'activacion en quantitats sufisentas.
Mas depuèi los ans 1980 se descobriguèt qu'una de las estapas indispensablas de la reaccion quimica la produccion de radicals liures; aquela etapa es necessària per que la combustion s'entretenga e que se pòsca parlar d'incendi. Alara se dich « tetraèdre del fuòc ».
La desapareisson de l'un dels quatre elements sufís a arestar la combustion.
Comburent
Lo comburent es l’autre reactiu de la reaccion quimica. Mai sovent, s’agís de l’aire ambiant, e subretot un dels sieus composants màger, lo dioxigèn. Levant al fuòc l’aire, s'atuda; per exemple, quand se plaça una candèla alucada dins un bocal tampat, la flama s’atuda; a contrari, quand se bufa sus un lenhièr, s’activa (se li dona mai d’aire). Dins unes calamèls, se dona de dioxigèn pur per melhorar la combustion e auçar la temperatura de la flama.
Dins d'escasença plan particularas (sovent explosivas coma amb l'alumini), lo comburent e le combustible son un sol e meteis còrs; par exemple, la celèbra nitroglicerina, molecula instabla comportant una partida oxidanta ensertada sus una partida reductritz.
Activator
La reaccion es desemcadenada per una energia d’activacion, mai sovent la calor o una flama. Per exemple, serà l'escaufament per frejament per un luquet, lo cable electric subrealimentat que caufa l'isolant, o una autra flama (propagacion del fuòc), la beluga.
Tanben existís d’autres biais de provesir l’energia d’activacion : arc electric, radiacion, elevacion de la temperatura per compression de l'aire, per exemple dins un motor Diesel.
Mas existís d'escasença ont lo factor desencadenant la combustion es pas l'energia d'activacion. Per exemple, l'explosion de fums es une combustion fòrça violenta dels gas nonbrutlats presents dins las fums provocada per un apond subte d'aire, donc de comburant. L'interval ont la mescla aire/gas poiriá brutlar a per tèrmes las limitas d'explosivitat. Aquel interval pòt variar d'unes per cent (querosèn) fins a unas desena de per cent (acetilèn).
La produccion de calor par la combustion permet a la reaccion de s’autoentretenir mai sovent, veire de s'amplificar dins una reaccion en cadena (per exemple dins un encendi de bòcs).
Sols de materials jos forma gasoza pòt brutlar (que donan la possibilitat de se mesclar plan amb un comburent, çò qu'es pas lo cas dels liquids o dels solids ont lo comburent principal, lo dioxigèn, pòt pas i penetrar al còr de la substéncia), es parque cal fornir d'energia que cal a un produch inflammable (que siá solid o liquid) per que comence a se vaporizar o se descompausar en elements vaporisables e combustibles (coma los terpèns dels conifèrs via une distillacion o una pirolisi). Lo lendal de temperatura atenh a aquela escasença se nomena lo punt point de lhauç. Aqueles produchs an lor punt de lhauç largament al dejós de la temperatura ambianta, çò que ne fa de substéncias fòrça inflamablas, que sufís de pauc d'energia d'activacion per aviar la combustion (una simpla beluga…).
Un luquet lançat dins un bac de gosòli a temperatura ambianta aurá pas cap de consequéncia, que son punt de lhauç es de 68, en mejana, la flama será negada dins lo gasòli abans d'aver podut transmetre pro de calor per ne vaporizar pro. Al contrari, un luquet lançat dins un bac d'esséncia, que lo punt de lhauç es de −40, sufirá per enflamar las vapors ja presentas jos forma de gas a la superfícia del liquid. Per l'escqença, se remarcarà que : Quand la combustion produch pro d'energia per s'entretenir d'esperela, la temperatura passèt lo punt d'inflamacion.
Procediments d'atudament d'una combustion
Per interrompre una reaccion de combustion,cal suprimir un dels quatre elements del tetraèdre del fuòc :
Istoric
La descobèrta de la combustion pel dioxigèn la faguèt lo quimista Lavoisier, en 1775
Segon lo filosòf de las sciéncias Thomas Samuel Kuhn, la descobèrta de la combustion pel dioxigèn constituís una revolucion scientifica majora dins l'istòria de las sciéncias. Faguèt un cambiar lo paradigma, remplaçant l'ancian paradigma del flogistic.
La combustion pel dioxigèn aguèt al sègle XIX, e encara mai al XX, fòrça aplicacions industrialas. Mas menèt pendent l'èra industriala a l'emanament massissa de dioxid de carbòni, qu'es un gas a effièch de sèrra, contribuissent fòrça als fenomèns de cambiament climatic.
Combustion rapida
La combustion rapida es una forma de combustion pendent que de grandas quantitats de calor e d'energia jos forma de lutz son largadas, fasent naisser al fuòc. Es utilizada din de maquinas coma los motors de combustion intèrna o las armas termobaricas.
Combustion lenta
La combustion lenta es una reaccion se realisant a de temperaturas pauc nautas.
Combustion complèta
Una combustion complèta permet d'obtenir la quantitat maximala d'energia disponibla per una substéncia e aquela energia es definida coma essent lo poder calorific.
Combustion trebolenta
La combustion trebolenta es una combuscion caracterizada per de fluses de calor. Es sovent utilizada dins l'industria (per exemple, las turbinas de gas e los motors Diesel) car la calor facilita l'operacion de mescla entre le combustible e l'oxidant.
Combustion incomplèta
La combustion incomplèta se debana quand la quantitat de comburent es insufisenta per permetre la reaccion complèta del combustible o quand lo temps de contacte, a una temperatura fasent la combustion possibla, es tròp fèble. Dona de rèstes de combustion, jos forma de cendres qu'emanan de fums : de compausats, coma lo monoxid de carbòni (gas mortal), particulas de carbòni pur (suèja, quitran, cendres), oxids d'azòt, idrocarburs (del benzèn cancerigèn per exemple) son fòrça toxics per l'òme e pel mitan, o fortament toxics coma los idrocarburs aromatics policiclics o los compausats organics volatils (COV).
La reaccion de combustion es abitualament incomplèta. Sol lo contraròtle de las condicions permet d'obtenir una combustion complèta, portant un excès de dioxigèn de nauta temperatura per exemple. En cas de combustion incomplèta, es possible de tractar los fums per reduire los imbrutlats tal coma o fan los pòts d'escapament e los filtres de particulas dels motors d'automobils. La preséncia de catalisors i realiza alara une segonda combustion de temperatura mai flaca. De filtres de particulas son tanben desvelopats pels equipaments de combustion de fusta, un combustible solid essent subretot expausat al risc de combustion incomplèta.
Quimia de la combustion
La combustion es una reaccion quimica ont de moleculas complèxas son descompausadas en moleculas mai pichonas e mai establas via un novèl arrenjament de ligams entre los atòms. La quimia de la combustion es una compausanta màger de la quimia de nauta temperatura qu'implica subretot de reaccions radicalaras. Pasmens es possible de tractar la combustion via una reaccion globala unica.
La combustion es una reaccion d'oxidoreduccion, en l’ensecasença l’oxidacion d’un combustible per un comburent : Coma per totas reaccions quimicas, un catalisor facilita la combustion e coma aquela darrièra possedís sovent una energia d'activacion nauta, l'usatge d'un catalisor permet de trabalhar a una temperatura mens nauta. Aquò permet una combustion complèta coma dins lo cas dels pòts catalitics que mercé a la preséncia de metals catalitics brutlan los rèstes dels gases d'escapament a una temperatura inferiora a aquela regnant dins lo motor.
Dins lo cas dels combustibles solids, l’energia d’activacion permetrà de vaporizar o de pirolizar lo combustible. Los gases, atal produchs, van se mesclar al comburent e donar la mescla combustibla. Se l'energia producha per la combustion es superiora o egala a l’energia d’activacion necessària, la reaccion de combustion s’autoentreten.
Energia emanada e poder calorific
La quantitat d’energia producha per la combustion es exprimida en joules (J); s'agís de l'entalpia de reaccion. Dins los domènis d'aplicacion (forns, brutlaires, motors a combustion intèrna, luta contre incendi), s'utiliza sovent la nocion de poder calorific, qu'es l'entalpia de reaccion per unitat de massa de combustible o l'energia obtenguda per la combustion d'un quilograma de combustible, exprimada en general en quilojoule per quilograma (notat kJ/kg o kJ·kg-1).
Las combustions d'idrocarburas emanan de l'aiga jos forma de vapor. Aquela vapor d'aiga conten una granda quantitat d'energia. Aquel paramètre es donc przs en compte de biais especific per l'evaluacion del poder calorific, e se definís : La diferéncia entre lo PCI e lo PCS es la calor latenta de vaporizacion de l’aiga (Lv), que val près de 2 250 kJ·kg-1 (aquela darrièra valor depend de la pression e de la temperatura), multiplicada per la massa de vapor producha (m).
Avèm la relacion : PCS = PCI + m·Lv.
Tordera
Tordera es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Combustion
Fuòcs de metals
L'oxidacion dels metals es en general lenta. La calor emesa es donc fèble e es lentament avalida dins l'environament; es lo domèni de la corrosion (per exemple lo rovilh del fèrre e de l'acièr).
Pasemens, dins d'unes cases, l'oxidacion es violenta e constituís donc una combustion. Existís cinc cas notables :
Dins los transpòrts
La combustion es utilizada massissament dins los motors d'explosion, per la propulsion dels veiculs (automobilas, camions, avions d'eliç, motocicletas, batèls, etc.), e tanben per d'aisinas mobilas (tondeiras de pelenc, estroncaderas, etc.) e per des installacions fixas (grops electrogèns, pompas, etc.).
A l'ostal
Dins lo domèni domestic, la combustion servís subretot a : Unes aparelhs utilizan tanben un motor de combustion intèrna : tondeira de pelenc, estroncaderas, etc.
La combustion pòt se remplaçar per d'installacions electricas: cosinèra electrica, calfador d'aiga electrica, motors electrics, etc.
Istoricament, lo fuòc domestic es un simbòl plan fòrt; lo tèrme « fogal » designa a l'encòp la plaça de fuòc, e lo luòc de vida de la familha.
Dins la produccion d'electricitat
La combustion es utilizada dins las centralas termicas utilisant de combustibles fossils (carbon, gas naturel, petròli), de combustibles renovelables (rebuts agricòlas o de l'expleitacion forestièra e biomassa) o diferents tipes de rebuts (dins los incinerators de desgalhs d'ostal per exemple), per emetre de calor, que produch d'electricitat mercé a de turboalternators.
Dins la metallurgia
Dins la natura, los metals son mai sovent presents jos la forma de minièra que se pòdon reduire, es a dire transformats en metal, per reaccion amb un gas eissit d'una la combustion; es lo domèni de la pirometallurgia. L'exemple mai conegut es la reduccion de la minièra de fèrre pel monoxid de carbòni dins los bas fornèls puèi los nauts fornèls. Aquò concernís tanben l'obtencion del niquèl, de coire, de zinc, de titan e de zircòni, quitament s'existí d'autres vias de relizacion.
La combustion pòt tanben servir a calfar de metal per lo desformar melhor o per lo far fondre. Fòra de l'oxicpatge, se pòt utilizar l'energia electrica coma alternativa a la combustion.
Dins la produccion de ciment
La fabricacion de ciment demanda fòrça energia per auçar la mescla que produirà lo clinker a mai de, aquela energia es donada per la combustion d'una granda varietat de combustibles (gas, fiol) e de rubuts (òlis d'usatge, pneumatics trissat, farinas animalas, rèstes d'epuration de de las aigas).
En astronautica
La combustion es utilizada dins lo domèni de l’astronautica per fornir l’energia de propulsion dels veïculs espacials. Los tèrmes correspondents en anglés son burning e combustion.
Segon lo tipe de combustion utilizada dins un propulsor, se dich :
Vairòus
Vairòus [vejˈʁø] (Viverols en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Toponimia
L'abat Joan Chataing baila las fòrmas ancianas Vivairolis (siècle X) e Vivairols (siècles XIV e XV).
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Nòtas
<references group="N"/>
Saint-Quentin-en-Tourmont
Saint-Quentin-en-Tourmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Nòtas
<references group=N/>
Vodabla
Vodabla [vyˈdablɔ] (Vodable en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Catedrala de San Lorenzo
La catedrala de San Lorenzo es una catedrala catolica de la vila de San Lorenzo en Paraguai. Bastida dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XX, es lo sèti dau diocèsi de San Lorenzo.
Liuran de Besièrs
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lju'ran]. Las fòrmas ancianas son : villa Lurano, quae vocatur Livrano en 975, villa Liurano, en francés, en 1026, decima de Liurano, capellanus de Liurano, en francés, en 1154, villa de Liurano, ecclesiam de Liviano [legir: Liurano], en francés, en 1195, Liurano, en francés, en 1323, al sègle XVI, en 1636, de Liurano propre (sic) Bitteris, en francés, en 1344, de Lieurano, en francés, en 1361, Lieuran en 1571, 1643, 1708, 1740-1760, Lieuran lez Besiers en 1740-1760, Lieuran les Beziers en 1770-1772 (mapa de Cassini).
Liuran ven del nom latin d'òme Liber, amb lo sufixe -anum. Liuran èra una proprietat galloromana,.
Torelló
Torelló es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Saint-Ouen (Sòma)
Saint-Ouen (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
thumb|left|280px|Vista de la vallée dempuèi l'anciana via romaine, la [[Cauçada Brunehaut #descendent vèrs Sant-Ouen.]] Sant-Ouen es un vilatge picard situat al nòrd-oèst de Amians, en la vallée de la Nièvre.
El jouxte Sant-Leugièr-lès-Domart e Berteaucourt-las-Madamas.
thumb|left|280px|Vue de la vallée depuis l'ancienne voie romaine, la [[Chaussée Brunehaut descendant vers Saint-Ouen.]] Saint-Ouen est un village picard situé au nord-ouest d'Amiens, dans la vallée de la Nièvre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sporting Union Agen Òlt e Garona
vinheta|SU Agen (en blau) vs [[Estadi Tolosenc]] Lo Sporting Union Agen Òlt e Garona es un club professionau de rugbi de XV fondat en 1908 e basat a Agen.
Jesús de Tavarangue
Jesús de Tavarangue èra una reduccion jesuita situada a Itapua en Paraguai. Inicialament installada an Alto Parana (1685), la reduccion foguèt desplaçada a Itapua en 1760. Lei trabalhs de construccion èran pas encara acabats quand lei jesuitas foguèron expulsats de Paraguai en 1767. Lei roïnas foguèron classadas – ambé d'autrei vestigis de reduccion – au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1993.
Liuran de Cabrièira
Liuran de Cabrièira, o erronèament Liuran de Cabrièiras (Lieuran-Cabrières en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : fiscum Liuranum cum ecclesia S. Petri en 990, villa que vocatur Liuranum en 1077-1099, de Liurano en 1207, de Liurano Caprariensi en 1344, Lieuran Cabrayres en 1643, Lieuran de Cabrieres en 1740-60, Lieuran Cabrieres en 1740-60, 1770-1772 (mapa de Cassini).
Liuran ven del nom latin d'òme Liber, amb lo sufixe -anum. Liuran èra una proprietat galloromana. L'apondi de Cabrièira, [cèrtas tradicional, cf. la mencion de 1344], servís a destriar la localitat de la de Liuran de Besièrs,.
Camp de Nébios (nom francés)
La prononciacion populara tradicionala del nom de vilatge vesin de Nevian es fornida per Camp de Nébios, transferiment de Nevian : Camp de Nébios (nom francés), a 3 km al sud de Nevian, dins la comuna de Liuran.
Bois d'Arcy (Ivelinas)
Bois-d'Arcy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
San Andrés
San Andrés (aperavans dich Campana San Andrés) es un site arqueologic Civilizacion maia dau Salvador. Fondat vèrs 900 av.C dins la vau de Zapotitán, l'endrech foguèt abandonat vèrs 250 après una erupcion dau volcan Ilopango. Pasmens, foguèt tornarmai ocupat dins lo corrent dau sègle V avans de venir un centre politic regionau de remarca entre lei sègles VI e IX.
Bois d'Arcy (Ivelinas)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
San Andrés
A son apogèu, San Andrés aviá de liames importants ambé Copán e son ret comerciau s'estendiá fins au territòri dau Belize actuau. Après 900, coma lo rèsta de la civilizacion maia classica, la vila conoguèt una lònga crisi e un declin. Foguèt definitivament abandonat vèrs 1200.
Frank Ocean
Son primièr album studio, Channel Orange, sortiguèt en julhet de 2012, recebèt un excellent acuèlh critica e comercial.
Biografia
Nascut a Long Beach, Frank Ocean quitèt sa vila natala per La Nòva Orleans vèrs l'edat de cinc ans.
En 2005, l'auragan Katrina toquèt la vila e l'estudio d'Ocean se trapa submergit, destrusant los seus enregistraments. Per contunhar a enregistrar, s'anèt a Los Angeles amb l'intencion d'i demorar sonque sièis setmanas, mas decidiguèt fin finala d'i demorar per desvelopar sa carrièra musicala. Après aver obtengut un contrat d'escritur, Ocean commencèt sa carrièra en escrivant de títols per d'artistas coma Brandy, John Legend o Beyoncé.
Lo 18 de febrèr de 2011, Ocean sortiguèt sa mixtape Nostalgia, Ultra via son blòg, amb un acuèlh favorable de las criticas. La mixtape se concentra sus diferents tèmas coma las relacions interpersonalas e la reflexion personala. Lo labèl d'Ocean, Def Jam, comercializa la mixtape jos forma d'EP en julhet de 2011, après la sortida del single "Novacane" sortiguèt sus iTunes en mai de 2011.
En junh de 2011, Ocean revèla que trabalharà sus l'album comun dels rapaires Jay Z Kanye West, Watch the Throne. Coecriguèt e apareguèt sus dos títols de l'album.
Saint-Christophe (Ròse)
Saint-Christophe en arpitan (Saint-Christophe en francés) es una comuna arpitana administrada per lo departament de Ròse de la region de Ròse-Aups.
Geografia
Sant-Christophe ne fa partida de la nautor beaujolais
Saint-Christophe fait partie du haut beaujolais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique.
Coisan
Coisan, pron. (en francés Couiza) es una comuna lengadociana de Rasés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Coisan es situada dins la nauta val d'Aude sul Sals a 16 km de Limós e a 13 km de Quilhan. Es a ras del vilatge de Montasèls, separats per Aude e de la pichona vila d’Esperasan.
Accès per tren SNCF (gara de Coisan Montasèls o gara d'Esperasan) sus la linha Carcassona - Ribesaltas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Couzanum en 1231; Coinsanum = Couisanum en 1320; Couizanum en 1347; Couissanum en 1377; Couissan en 1503-1587; Couyzan en 1571; Couysan, Couizan en 1589-1591; Couisan…, Couisa en 1594; Couvizan, Couviza en 1594; Couyza en 1620; Couiza en 1781. Coisan vendriá del nom latin d'òme Cupitius (e pas exactament Cupitus ) ambe'l sufixe -anum. Véser un ostal de Palairac nomenat Couize en francés e citat en 842 Cubizanum.
Lòcs e monuments
thumb|right|250px|Castèl dels ducs de Juèsa, uèi transformat en ostelaria.
Dins lo país catar, prèp de la famosa Rènnas del Castèl, lòc de recits esoterics e de legendas, i a lo castèl dels ducs de Joiosa. Joan de Joiosa, Cambrièr e Conetable de França, primièr governador de Narbona e luòctenent general en Lenguedòc faguèt bastir lo magnific ostal entre 1540 e 1550. Son filh Guilhèm III contunhèt las òbras. Lo castèl patiguèt un sèti en 1577 pendent la guèrras de religion entre protestants e catolics. Longtemps abandononat, puèi transformat en usina de tintas, abans d'èsser un centre de formacion agricòla. Lo mur exterior medieval, bordat de quatre torres, fa contrast amb la cort interiora d'estil de la Renaissença. Lo castèl es uèi vengut una ostelria.
La Torre de Claramunt
La Torre de Claramunt es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Ofelia Hooper
Ofelia Hooper Polo (13 de novembre de 1900, Las Minas - 23 de setembre de 1981) èra una professora e una intellectuala panamenca dau sègle XX. Aguèt un ròtle important dins l'estructuracion de la sociologia modèrna en Panamà. Menèt tanben de trabalhs pioniers dins son país en agricultura e luchèt per la defensa dei drechs fondamentaus.
Torrelavit
Torrelavit es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Familha de Niòrt
La familha de Niòrt, olim d'Aniòrt, es un ancian linhatge nòble de Lengadòc, fòrtament implicada dins la Crosada dels albigeses al sègle XIII.
John Grisham
thumb|250px|John Grisham John Ray Grisham, Jr. (Jonesboro, Arkansas, 8 de febrièr de 1955) es un escrivan e politician democrata american. Es un dels autors de thrillers mai prestigioses e venduts dins lo mond entièr.
Flama
Una flama es una reaccion de combustion viva se produsent dins una zona d'espessor fèble : produtz de calor e emet mai sovent de la lutz. Es a l'origina de la produccion del fuòc. vinheta|Flama de pegon.
Fenomèn visual
vinheta|Diferents tipes de flamas d'un bèc Bunsen segon la quantitat de dioxigèn disponible. La lutz producha per una flama resulta d'una reaccion de combustion. Aquela es una reaccion d'oxidoreduccion. Dins lo cas dels metals - per la combustion del magnèsi per exemple - la combustion es plan descricha per un escambi d'electrons que produtz d'ions entre lo metal (donaire) e l'oxigèn (acceptador). Per las moleculas (cas del metan), la reaccion se descriu melhor per un escambi d'atòms d'oxigèn. que que siá, l'exotermicitat de la combustion pòrta lo solid o lo gas a una temperatura nauta (a vegas de milièrs de kelvins).
Un solid a temperatura nauta (per exemple lo fèrre en brutlant) produch una radiacion de contunh que la longor d'onda d'intensitat maximala es plan descricha per la lei de Wien. Pels gases (per exemple la flama del sòdi), la desexcitacion resulta de transicion electronica produsent de fotons de longor d'onda caracteristic del còrs emetor. La lutz possedís alara un espèctre de raias.
Tipologia
I a dos tipes de flama:
Flama de difusion
vinheta|Flama de difusion amb un calelh. La flama de difusion se nomena atal que, los reactents essent destriats, devon venir al contact l'un de l'autre, pel fenomèn de difusion. Los cas tipics son : Dins lo cas d'un fuòc de solids o de liquids, la combustion produch de calor; aquela calor provòca un fenomèn de distillacion, de pirolisi o simplament de fusion puèi de vaporizacion que produch un gas inflamable, que ven alimentar la flama. Que siá donc un fuòc de solid, de liquid o de gas, avèm: Aquel fenomèn pòt èsser fòrça complèxe; par exemple, la combustion del querosèn dins los motors d'avion pòt èsser descricha per 35000 reaccion fasen intervenir 225 espècias qumicas.
Aquela reaccion es sovent incomplèta, que sul luòc de la reaccion, la pima sisa de la flama, lo rapòrt entre combustible e comburent es pas ideal (non-stœquiometrica). Avèm donc de gases plan diferents — dioxid de carbòni (CO2) e vapor d'aiga (H2O), sovent monoxid de carbòni (CO), autres gases de reaccion e gases imbrutlats — coma las particulas de suja qui brutlan a lor torn. Mai, la nauta temperatura atencha mercé a la combustion provòca la formacion d'oxids d'azòt.
Anatomia
La flama de difusion se compausa de tres partidas: La forma d'aquela flama es en granda partida duguda a la gravitat e al fenomèn de conveccion induch : los gases cauds pujan del fach del principi d'Arquimèdes. L'alimentacion en comburent pòt donc se far sonque pels costats.
Flama de premescla
Dins lo cas de la flama de premescla, lo combustible es sempre un gas, perfièchament mesclat al comburent. Tanben se dich flama airada.
Los exemples mai corrent son : Quitament se lamescla es pas perfiècha, la mescla intima dels reactents fa que la combustion es mai eficaça, la flamaes donc mai cauda e produch pauc de particulas imbrutladas, es donc blava.
Anatomia
La flama esuna prima sisa de gas, qu'es la frontièra entre dos mitans: L'esquèma çai dessús mòstra una flama de bèc Bunsen ; dins aquel cas, los gases frescs arriban amb una certa velocitat, lo front de flama progressa en sens contrari, çò que fa que globalament, la flama es imobila.
Sovent, los gases frescs son al repaus al respècte del referencial; dins aquel cas, lo front de flama se desplaça. Segon sa velocitat de propagacion, se dich detonacion (dins lo cas supersonic) o de deflagracion (per develocitats de flama subsonicas).
Propagacion
Los tres paramètres màger de propagacion de la flama son: Lo refregiment del gas fresc permet atal d'alentir la progression de la flama de premescla, veire de l'arrestar :
Forma e cinetica
Vejatz Front de flama.
Creacion
La Creacion es l'acte amb que una divinitat forma lo mond, l'univèrs o la vida. Constituís la cresença basica de las principalas religions e mitologias. A l'epòca modèrna de teorias scientificas ensagèron d'integrar la creacion dins lors explicacions (creacionisme). Supausa una cosmogonia basada sus una fòrça surenaturala o intelligenta, qu'exclusís l'azar.
La creacion dins las grandas religions monoteïstas
Lo judaïsme e lo cristianisme creson que lo mond surgiguèt jos l'òrdre de Dieu, cossí es explicat dins la Genèsi. D'unes defendon la lectura literala de la Bíblia, e d'autres penson que lo recit punta lo fach que tot existís per la volontat divina (que Dieu seriá la causa primièra de l'existéncia) e que l'èsser uman es la fin del procés de creacion essent la creatura mai perfècta (fecha a l'imatge e a la semblança de Dieu, dotat d'una amna).
Segon la tradicion josieva, l'an de la Creacion es en 1812 AbC.
L'islam a una vision semblanta, pr'amor qu'es pas tan detalhada dins l'Alcoran. Las tres religions insistisson sul ròtle de la paraula, per que la divinitat dona un òrdre verbal perque las causas comencen a existir. Aquela cresença dins lo poder del vèrbe explica de corrents coma las incantacions de la magia classica o la lectura cabalistica dels tèxtes sacrats. Dins las tres tradicions Dieu es preexistissent a tot, foguèt pas creat, per que es eternal.
La creacion dins l'indoïsme
Dins los tèxtes vadics se parla de "creacions" al plural, per que tot seguís un cicle imparable de reencarnacions, dins la mesura qu'existisson diverses monds qu'apareisson, pendent un temps determinat (un jorn de Brama, equival a terrèstres) e se destruson per ne far d'autres. Aquel procés se repetirà fins a cent còp (lo chifra es metaforic per indicar la multitud).
La creacion supausa de metre òrdre dins un caòs primordial, ont i a nimai deu i aver res, dins una concepcion tipica de la filosofia orientala, que refusa lo dualisme extrème. Dins cada creacion apareisson los diverses dieus, que a lor torn crean las espècias, costumas e objèctes.
La creacion dins lo mond maia
Lo Popol Vuh es lo tèxte sacrat que conta la creacion maia. Lo dieu original (de que se sap pas res) viviá amb dos dieus, Tepeu e Gucumatz, amagats dins un caòs blau e verd (e tanben dins de l'aiga, coma dins la majoritat de las tradicions). Aqueles dos dialoguèron e tombèron en acòrdi per crear tot çò qu'existís. Tanben es a partir de la paraula que comencèron a surgir las causas e comolan lo voit qu'i aviá abans.
Ensagèron que las nòvas creaturas los respecten e los preguen mas els animals sabián pas parlar. Tentèron crear los òmes amb divèrsas matèrias, que la fanga (una autra constanta mitologica) e de fusta, mas las raças èran gaire apropiadas e los destruiguèron o los cambièron en monins. Alara demandèron de conselhs als seus aujòls (de que tampauc se sap l'origina) e aqueles conselhan d'utilisar lo milh per crear l'èsser uman.
La vision inca
De las tenèbras inicialas, Viracocha emergiguèt del lac Titicaca amb uns èssers umans (encara los òmes son èssers similars a la divinitat e diferents dels autres animals) e alara foguèt creat la lutz, lo mond e las diferentas espècias. Del solelh ven l'Inca primièr, que foguèt parelhat amb las femnas originalas. Mas la raça umana obliguèt d'agradiu lo creator per la seuna existéncia e aquel arrestèt la pluèja, fasent la vida impossibla.
Las doas visions chinesas
Los primièrs escriches chineses an pas cap mite de creacion pròpiament dich. Mai tard, lo daoïsme prepausa que lo Dao èra la fòrça creatritz, dins un ròtle similar al arché grèc e luenh del ròtle de la divinitat monoteïsta. Foguèt d'aquel Dao que del no-res surgiguèt l'existéncia, compresa coma principi metafisic, dins la linha de l'èsser de Parmenidas. L'existéncia donèt luòc al Yin e al Yang, que al seu tèrme creèt las autras causes existissent. Cal suslinhar qu'aquel mite es fòrça conceptual, alunhat de la majoritat de tradicions qu'identifican los objèctes creats amb objèctes vertadièrament existissents, al biais d'arquetipes.
Benlèu aquela abstaccion fa que ven la version alternativa, qu'ambedoas coexistisson. L'univèrs nasquèt d'un uòu, en que viviá un dieu. Quand aquel nasquèt trenquè l'uòu en doas mitats; la superiora venguèt lo cèl e l'inferiora la tèrra e el mar. Lo dieu visquèt e al morir esclatèt en diferents troces, que donèt luòc a la vida. Aquel mite recuèlh la cresença panteïsta, segon que la vida es sacrada e que totes los èssers an quicòm de la divinitat, cresença comuna en fòrça comunautats. Un uòu similar se trapa dins una cultura fòrça alunhada: la finesa.
Tradicions asiaticas
La creacion japonesa comencèt en dos dieus, Izanagui e Izanami, que representan lo principi masculin e femenin respectivament. S'aparièron, fasent las diferentas ilas que forman lo Japon, ont podèron náisser las creaturas. De tradicions de Siberia e l'èst d'Asia an de mites similars, cambiant lo nom de las divinitats e lo producte de las lors relacions (ròcs, planas, plantas, animals...)