cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guèrra de l'Union d'Ais
Lo raliment de la Provença Occidentala
De julhet de 1387 a setembre de 1388, lei trèbols contunièron en Provença car l'aplicacion de l'acòrdi de somission de l'Union foguèt complèx. Dins la vila d'Ais, tres temptativas d'insureccion carlista aguèron luòc (28 de junh, 2 de julhet e 3 d'aost). Alentiguèron fòrça la reconoissença de l'autoritat de Loís II sensa la comprometre. Pasmens, aquò favorizèt la somission dei vilas de Provença Centrala coma Draguinhan (14 de julhet) e Frejús (12 d'aost). Lo rèsta dei castrums locaus leis imitèt lo 7 de setembre. Lo meteis jorn, Ais ratifiquèt enfin l'acòrdi dau 12 de junh (en cambi de privilègis suplementaris). Puei, Tarascon e Sant Maissemin, lei doas darrierei vilas carlistas en Provença Occidentala e Centrala, se someteguèron en novembre.
La dedicion de Niça
En 1388, lo partit angevin s'ocupèt de redurre lei pòchis de resisténcia carlista coma Mairarga. Pasmens, lei combats principaus aguèron desenant luòc a l'èst dins la region de Niça onte lei carlistas avián mantengut sei posicions. Mai leis Angevins poguèron pas i mandar de fòrças importantas avans julhet car una represa dei combats entre Clement VII e Ramon de Turena necessitèt de dirigir de tropas vèrs Avinhon. Finalament, en julhet, una armada menada per lo senescau Jòrgi de Maria assetjèt Niça durant un mes. Obtenguèt la somission de la vau bassa de Var mai, victima de problemas financiers, deguèt rapidament se retirar.
Au contrari deis autrei vilas importantas de Provença que se someteguèron en cambi de la confiermacion – e sovent quauqueis avantatges suplementaris – leis elèits niçards èran fòrça ostils au partit angevin. De mai, Joan Grimaldi, lo cap principau dei fòrças niçardas, aviá conquistat d'avantatges fòrça importants gràcias ai combats en ocupant lei tèrras de plusors senhors angevins. Coma reconóisser l'autoritat de Loís II auriá significat restituïr aquelei tèrras, Joan Grimaldi èra pauc enclin a negociar. Grimaldi negocièt donc lo raliment de Niça e sa region au còmte Amedèu VII de Savòia en cambi de la confiermacion deis aquisicions territòrialas carlistas.
Lei discussions comencèron probablament tre l'estiu de 1387 e foguèron alentidas per lei dificultats juridicas d'una tala operacion dins lo drech feudau. Lei carlistas de Niça deguèron obtenir l'autorizacion de l'Ostau de Duràs (qu'aviá perdut lo contraròtle de Nàpols) e demandar elei meteissei lo raliment de la region a Savòia. Foguèt tanben necessari de cercar de liames genealogics entre lo còmte de Savòia e lei còmtes de Provença. Enfin, fauguèt anonciar l'eveniment ai poissanças dau periòde, especialament au papa e au rèi de França. Dins aquò, l'ofensiva angevina de julhet de 1388 e sa revirada precipèt l'acòrdi finau. L'abséncia d'interès de Carles VI après sa revirada diplomatica de 1385-1386, la feblessa dau papa e l'impossibilitat per leis Angevins de batre militarament Savòia entraïnèt l'acceptacion de la dedicion que foguèt formalizada lo 28 de setembre de 1388. Formalament, Provença e Savòia demorèron en estat de guèrra fins a un acòrdi generau signat en 1419 mai i aguèt pas d'operacion militara.
Consequéncias
La guèrra de l'Union d'Ais aguèt de consequéncias economicas catastroficas per Provença, especialament per sei regions occidentalas, que foguèt roïnada per lei combats e per la preséncia de mercenaris. Aquò agravèt lo declin dau Comtat qu'èra ja estat tocat per d'autrei guèrras civilas durant lo sègle XIV. Lo redreiçament foguèt lòng e aguèt pas luòc avant lo rèine dau Rèi Rainier (1434-1480). De mai, au nivèu territòriau, la dedicion de Niça èra una pèrda significativa. Au nivèu politic, la segonda dinastia angevina de Provença accelerèt lo raprochament dau Comtat amb França. Ansin, Provença sostenguèt lo camp francés durant la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Puei, aqueu raprochament favorizèt la presa de contraròtle dau Comtat per lo rèi Loís XI en 1481. Per aquelei rasons, la Guèrra de l'Union d'Ais es sovent considerada coma lo començament dau declin definitiu dau Comtat de Provença independent.
Granada (arma)
vinheta|Granadas F1 francesas. Una granada es una pichona bomba que l’encendi es, al contrari d’una mina, desencadenat volontàriament per un dispositiu pirotecnic. Es una arma plan eficaça contra un grop d'enemics dins un mitan puslèu enclaus e que pòt pas èsser atench dirèctament per un tir d'arma de fuòc. Es tanben utilizada dins los fuòcs d’atifici.
Istoricament, apareguèron amb los explosius (e donc la polvera), mas a causa de las condicions d'emplec malaisidas foguèron reservadas a de situacions particularas. L’aument de la produccion de polvera e las guèrras de trencadas faguèron lor emplec frequent pendent la Primièma Guèrra mondiala fins a crear d’unitats especializadas (unitats de granadièrs).
Granada de man
Dempuèi l'invencion del concèpte de la granada en 1044 e son utilizacion massissa dins los conflictes, per exemple pendent las doas guèrras mondialas, la granada de man s'impausèt coma una arma incontornabla de las unitats militaras. De forma esferica o ovoïda, paréis a una bala o un codòl, la granada de man existís uèi dins diferentas varietats.
Las granadas de man se classifican en tres categorias: la granada « defensiva », « ofensiva » e « especiala ». La primièra a per objectiu de saturar una zona de trocets metallics, alara que la segonda conten una carga explosiva mai nauta, çò que la fa mai destructriça dins los mitans confinats. La tresena categoria conten totas las granadas qu’an un objectiu predefinit: la destruccion de material per la granada incendiària, lo marcatge de ciblas fumigèn, la destruccion de veïculs amb anticari e la neutralizacion d’enemics o insurreccions amb las granadas « flash bang » e lacrimogèns.
Lo principe de foncionament demora lo meteis per la majoritat de las granadas de man: una claveta manten lo detonador en posicion de seguretat. Un còp levada, la man de l'operator deu manténer una pièca de metal nomenada culhièr, qu’empacha lo dispositiu de s'armar. Un còp lançada, un ressòrt ejècta lo culhièr e desencadena un sistèma de retardament que fa explosar la granada après unas segondas.
Granada ensordissenta
Una granada ensordissenta es una arma defensiva utilizada per las polícias contra insurreccions o dins las manifestacions per rebutar los manifestants. Devon teoricament explosar en l'aire que nafren pas los manifestants.
Granada de fusilh
Entre las doas guèrras mondialas, de granadas de fusilh foguèron desvelopadas. S'adaptan al tèrme del canon de l'arma e utilizan l'energie del tir d'una cartocha sens bala per èsser propulsadas mai luènh que lo fariá un lançaire uman.
Las granadas de fusilh, al contrari de la granadas de man, son de projectils estabilizats amb d'un detonador desencadenant la municion a l'impacte. Aquò permèt de’n desvelopar de versions anticari, dotadas d'una carga cròsa.
Las granadas lacrimogènas pòdon tanben èsser lançadas amb un fusilh.
Lança granadas
Lo lança granadas es una arma concebuda per tirar de grenadas mai precisament qu'amb un dispositiu de granada de fusilh. Lo lança granadas s'impausèt a partir de 1970, e dempuèi lèu remplacèt lo sistèma de granada de fusilh dins totas las armadas de mond.
Lo lança granadas existís jos diferentas formas: arma individuala, modul montat sus canon d'un fusilh e lança granadas pesuc.
Granada de
Las grenadas de 40 mm son de grenadas podent èsser tiradas dempuèi un canon especific. Existís en diferentas versions, que las doas màger son las granadas de bassa velocitat e las granadas de nauta velocitat. Las granadas de de bassa velocitat son pas mai poderosas que las granadas de man.
Las granadas de son l’estandard, mas existís tanben de grenadas de  e  per las armas especializadas.
Granada propulsada per roqueta
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, de granadas pesugas propulsadas per una fusada apareguèron dins las principalas armadas, coma lo bazooka american o lo RPG-2 rus. Se nomenan tanben lança roquetas.
Granadas sosmarinas
Las granadas sosmarinas son de dispositius explosius pesucs utilizats dins lo percaç al sosmarin, abans l'invencion de las torpilhas guidadas. Foguèt inventada, o al mens utilizada en 1917 (son origina demora controversiada), pendent de la Primièra Guèrra mondiala, por lutar contra los U-boot. Un còp lo sosmarin marcat, per sonar, radar, o quitament visualament, de las naus de superfícia o d’avions largavan las granadas (semblant a de barrils) regladas per explosar a una prigondor determinada, en esperant qu'explosan près de la cibla. Es pas necessari de tocar dirèctament lo submersible, l'aiga essent pas compressibla las ondas de tust d’explosions se propagan a bona distància sens pèrdre lor fòrça.
Granada quimica
De granadas contenent de gases de combat foguèron utilizadas al començament de la Primièra Guèrra mondiala.
Lucas Reiner
Lucas Reiner (n. 1960) es un actor e productor de cinèma american.
Fasnia
Fasnia es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Loís X de França
Loís X de França, dich l'Utin (es e dire lo Carpinhaire), nascut lo 4 d'octobre de 1289 a París, mòrt lo 5 de junh de 1316 a Vincennes, foguèt rei de Navarra de 1305 a 1316 (jol nom de Loís I) e rei de França de 1314 a 1316 (jol nom de Loís X), dotzen de la dinastia dicha dels Capecians dirèctes.
Filh del rei de França Felip IV lo Bèl e de la reina de Navarra Joana I.
En 1305, esposèt en primièras nòças Margarida de Borgonha (1290-1315), capeciana coma el, filha de Robèrt II (1248-1306), duc de Borgonha, e d'Agnès de França (1260-1325). Convençuda d'adultèri amb la complicitat de sas bèlas sòrres (escandal de la Torre de Nesle), Margarida foguèt condemnada a l'embarrament a Château-Gaillard, e la rumor voldrià qu'i siaguèsse estada estofada, o escanada, a l'instigacion de son espós reial.
D'aquesta union es eissida la futura Joana II (1311-1349), reina de Navarra de 1328 a 1349.
En 1315, Loís X esposèt en segondas nòças Clamença d'Ongria (1293-1328), ela tanben capeciana, filha de Carles d'Anjau (1271-1295), dich Carles Martèl d'Ongria, rei titular d'Ongria, e de Clamença d'Absborg (v. 1262-apr. 1293).
D'aquesta union es issit un enfant unic, postum de maites meses, e que visquèt pas que qualques jorns :
La question d'una eventuala legitimitat de la princessa Joana, eissida de la primièra union, a la succession al tròn de França se pausèt a la noblesa francesa. En efièch, l'abséncia d'ereitièr mascle dirècte s'èra pas encara jamai producha. Aquò s'apelèt lo miracle capecian. La succession a la corona de França, prealablament electiva, s'èra facha pauc a pauc per l'usatge. La noblesa francesa preferiguèt (lei salica) d'ofrir lo tròn al fraire de Loís X, Felip V lo Long, que ja èra regent dempuèi la mòrt de Loís X.
Bonneville-la-Louvet
Bonneville-la-Louvet es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a traversat per la Calonne.
La commune est traversée par la Calonne.
Amadou Toumani Touré
Amadou Toumani Touré, militar, es lo president actual de Mali.
Zegerscappel
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Zegerscappel En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Zegerscappel dans son canton et son arrondissement|180px
Istòria
Zegerscappel Es un vilatge particularament priviliegiat per l'implantacion dels molins a vent doncas que n'a comptat 8 a la fin de la, #que dos molins a caval e dels molins a aiga mercés a la Yser.
Zegerscappel est un village particulièrement privilégié pour l'implantation des moulins à vent puisqu'il en a compté 8 à la fin du, dont deux moulins à cheval et des moulins à eau grâce à l'Yser.
Paleontologia
La paleontologia, literaument "la sciéncia deus èstes ancians" (deu grèc paleo -ancian-, onto -èste- e logos - sciéncia-) qu'ei la disciplina qui estúdia las rèstas fossilas deus èstes vius.
Brumath
Brumath en alemanic ( Brumath en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Sant Michel (Val Maira)
Sant Michel (en italian, San Michele puèi San Michele Prazzo) es una anciana comuna de la Val Maira, dins las Valadas occitanas. Administrativament, èra del canton de Prats, de l'arrondiment e de la província de Coni dins l'estat italian.
Istòria
Sant Michel es annexaa a Prats per lo regim fascista lo 12 de mai de 1928.
Joanot Martorell
thumb|Illustracion del Tirant Joanot Martorell foguèt un escrivan valencian de l'Edat Mejana. Son libre Tirant lo Blanc, una de las òbras mai importantas de la literatura medievala catalana, es estat sa produccion màger. Es considerada coma la primièira novèla modèrna d'Euròpa.
Nasquèt entre 1405 e 1410 a Valéncia (segon l'istorian Jaume Chiner), d'una familha de la noblesa mejana de Gandia. Son grand foguèt conselhièr reial e son paire sirven del rei Martí l'Humà. De Joanot Martorell qu'èra conhat d'Ausiàs March, coneissèm fòrça elements biografics que lo mòstran coma un cavalièr bregaire e de vida agitada.
Visquèt de passadas en Anglatèrra, Itàlia, Portugal en seguida de divèrsas luchas cavaleirosas qu'afeccionava.
Enzimologia
L'enzimologia qu'ei la disciplina qui estúdia los enzims e las reaccions quimicas que catalisan. Los dus pretzhèits principaus de l'enzimologia que son l'estudi (aperat cinetica enzimatica) de la vitessa de desenvolopament de las reaccions quimicas e l'estudi de l'estructura deus enzims e la classificacion de las moleculas enzimaticas segon ua nomenclatura EC.
Joanot Martorell
Aprèp la venda de la sia senhoriá de Murta e Benibrahim (l'actuala Benibrai), la roïna economica aumentèt, e Martí Joan de Galba l'auriá ajudat financièirament. Podèm situar la data de sa mòrt entre març e abril de 1468.
Enzimologia
La cinetica enzimatica que's basa sus la vitessa d'aparicion e de desaparicion deus substrats e de produt. Aqueths que pòden estar quantificats mercés a la colorimetria (en tot calcular la densitat de produt mercés a la densitat de la soa color o de la color d'un produt quimic qui reageish dab eth).
Joanot Martorell
Vejatz tanben
Sègle d'aur valencian
Ligam extèrne
Vida i obra de Joanot Martorell
Enzimologia
La cinetica enzimatica qu'estúdia l'interferéncia deus inibitors, elements qui pòden ralentir la reaccion quimica catalizada per tau o tau enzim.
Per un enzim simple òm pòt apitar un grafic de reaccion establir l'equacion de Michaelis-Menten :
on V_{i} qu'ei la vitessa iniciau, la vitessa maximau (dab ua quantitat maximau de substrat) e K_{m} la constanta de Michaelis-Menten especifica d'un enzim particular.
Nogent-le-Roi
Nogent-le-Roi es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Sent Ponç de la Cam
Sent Ponç de la Cam o Sant Ponç (de) la Calm (Saint-Pons-la-Calm en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Melleroy
Melleroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Fuencaliente de la Palma
Fuencaliente de la Palma es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Melleroy
Geografia
Lo vilatge a una superficie de 24,23 km², e se tròba en lo costat de Castell-Guèine, a aperaquí 4 km al sud-es de la vila.
Le village a une superficie de 24,23 km², et se trouve dans le canton de Château-Renard, à environ 4 km au sud-est de la ville.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Garachico
Garachico es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Cerisé
Cerisé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a situat en campanha de Alençon, limitrophe al nòrd-es del cap de-luòc del departament. Lo aérodrome de Alençon - Valframbert es ne fa majoritairement sul territòri de Cerisé. En cobrint 442 ectaras, aquel es lo mens estendut del costat de Alençon-3.
La commune est située en campagne d'Alençon, limitrophe au nord-est du chef-lieu du département. L'aérodrome d'Alençon - Valframbert est en fait majoritairement sur le territoire de Cerisé. Couvrant 442 hectares, celui-ci est le moins étendu du canton d'Alençon-3.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Williamnagar
Williamnagar es una vila de l'estat de Meghalaya en Índia.
Administracion
Williamnagar es lo capluòc del districte d'East Garo Hills.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 24 597 abitants. L'alfabetizacion es plan nauta, amb 88,98 % de la populacion que sap legir e escriure.
Etologia
L'Etologia significa etimologicament « sciéncia dels mors » (ethos : « mors », logos : « estudi/sciéncia »). Es en fach l'estudi del compòrtament animal tal coma es benlèu observat en mitan natural. Òm situa las originas d'aquesta sciéncia al sègle XVII, mas lo nom data de 1854 (primièra utilizacion coneguda per Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844)). Lo sens restrench e modèrne donat al mot d'etologia fa pr'aquò referéncia a una sciéncia mai recenta : es l'estudi objectiu e scientific dels compòrtaments animals inspirat per las òbras de Konrad Lorenz (1903-1989) e Nikolaas Tinbergen (1907-1988) dins la primièra mitat del sègle XX. De mai cal inclure dins aquesta significacion l'estudi comportamental dels èssers umans e de las relacions òme-animal. Lo principi de basa de l'etologia es d'utilizar una perspectiva biologica per explicar lo compòrtament, aquela sciéncia es tanben nomenada « biologia del compòrtament ».
Samoëns
Samoëns en arpitan (Samoëns en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sommesnil
Sommesnil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chaignes
Chaignes en normand (Chaignes en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e la region d'Auta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Terry Pratchett
right|thumb|250px|Terry Pratchett (2005)
Terence David John Pratchett OBE, mai conegut coma Terry Pratchett (Beaconsfield, Buckinghamshire, Anglatèrra, 28 d'abril de 1948 - Salisbury, Anglatèrra, 12 de març de 2015) foguèt un escrivan anglés. Autor de libres de fantasiá e sciéncia-ficcion, es plan conegut gràcias a son òbra Discworld compausada de fòrça títols. Cap al mes de març de 2005 aviá vendut aperaquí 40 milions de libres dins lo mond entièr.
Solomiac
Solomiac qu’ei un toponim occitan.
Los Arnauds
Los Arnauds (Les Arnauds oficialament, en "italian", autres còps Arnauds) la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. Lo 1èr de genièr de 1836 la es annexaa a Melesen. La es aüra administrativament una ruaa de la comuna de Bardonescha, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.
Mètre carrat
Lo mètre carrat es l'unitat de superfícia dau Sistèma Internacionau d'Unitats. A per simbòl m. Se definís coma l'aira d'un carrat que sei costats mesuran un mètre de longor. Lo mètre carrat fa partida deis unitats derivadas dau Sistèma Internacionau.
Shania Twain
Shania Twain ( pron: [ʃəˈnaɪə ˈtweɪn] ), nascuda Eilleen Regina Edwards (Windsor, Canadà 28 d'agost de 1965) es una cantaira e compositora canadiana de musica country e pop. Venguèt famosa en America del Nòrd al començament dels ans 1990 amb lo sieu primièr album que se sonava Shania Twain (1993), e son prestigi s'estendèt internacionalament a partir de l'album de 1997 Come On Over, que se classifiquèt coma lo disc pus vendut d'una cantaira fins uèi, e lo pus vendut dels discs de country fins uèi. L'album Come On Over s'es vendut a mai de 39 milions de còpias dins lo mond. Aquel album se situèt tanben al luòc n°9 dels albums pus venduts als Estats Units.
A ganhat lo Prèmi Juno de musica (de Canadà) en 2003. En 2005, venguèt membre de l'Òrdre de Canadà.
Demòra a La Tour-de-Peilz, en Soïssa.
Iemèn
Iemèn (oficialament la Republica de Iemèn) (en arab اليمن, al-Yaman, o الجمهورية اليمنية, al-Jumhūriyya al-Yamaniyya), es un país de la Peninsula Aràbia que confronta l'Arabia Saudita al nòrd, e Oman a l'èst.
La capitala es Sanaa.
Landirans
Landirans (Landiras en francés) es una comuna bordalesa de Gasconha o de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Situada dens la seuva de las Lanas e lo vitatge de las Gravas.
Toponimia
Las atestacions mei ancianas qu'an Landirans. L'interpretacion damb l'article definit (L'Andirans) n'ei pas segura.
Grandsanha
Grandsanha (Grandsaigne en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Ana de Fois-Candale
thumb|right|150px|Ana de Fois-Candale Ana de Fois-Candale (1484– Buda, 26 de julhet 1506) qu'ei reina de Ongria e Boèmia.
Vida
Ana èra filha de Gaston II de Fois-Candale, comte de Candale, e de Catarina de Fois qu'ei filha de Gaston IV de Fois-Bearn e d'Alienòr Ièra, reina de Navarra. Ana èra cosina de Catarina Ièra, reina de Navarra.
Alpha Oumar Konaré
Alpha Oumar Konaré (n. 2 de febrièr de 1946) professor universitari, foguèt president de Mali entre 1992 e 2002.
Conspiracion
thumb|300x300px|Gravadura del sègle XVII representant los artesans de la Conspiracion de las polveras. Una conspiration es une ententa secrèta entre mai d'una personas, per tòca de capvirar un poder establit, o una organizacion en vista d'en voler a la vida d'una persona d'autoritat. Lo tèrme « conspiracion » est gaireben sinonimes de « complòt » e « conjuracion ».
Los objectius d'una conspiracion varièron, tot coma los mejans. Lo fals testimòni e la rumor, lo raubament , l'atemptat , l'assassinat , e lo còp d'Estat son los metòdes mai visibles e mai utilizats de las conspiracions conegudas. S'un còp d'Estat s'acompanha mai sovent del secret dels putschistas, totes los assassinats e totes los atemptats son pas dins l'encastre d'una tala union secreta, e unes pòdon quitament èsser individuals.
Terminologia
I a de rapòrts entre de nocions vesinas coma la cabala, lo complòt], la conspiracion e la conjuracion
Cabala
La cabala es l'intriga d'una formacion o d'una partida que trabalha, amb de practicas secretas, per virar cap a se los eveniments. L'idèa naturala e dominanta de cabala es de prene, accaparar, assemblar los esperits per realizar un partit, e manobrar secretament amb gaubi.
Complòt
Lo complòt se distinguís plan dels seus sinonimes: es mens general o espandit. Lo complòt a per objècte de nòser, e las tòcas son sempre criminalas. Pasmens se passa entre doas o unas personas, e es mai sovent dirigit contra un sol òme. De malfasents fan lo complòt d'assassinar un passant pels despolhar; de delators, aquel d'accusar un òme de ben, per obtenir las gràcias d'un govèrn sospeitós e credul : de traïdors, aquel d'obrir las pòrtas de la vila a l'enemic per obtenir lo prètz de la traïson, d'ambicioses, aquel de calomniar e de descridar un ministre per li succedar; d'Astarbèus, aquel d'empoisonar un Pigmalion per cénher del bendèl reial la tèsta de son amant. De pertot ont i a dos mechants, i a pas degun, ni drehc, ni autoritat, ni poténcia a l'abric d'un complòt, es a dire, d'un atemptat sorgentament concertat.
Complòt ven de cum,  e pelota. Complotar, es far una pelòta ensems  donc ordit en pichon nombre.
Conspiracion e conjuracion
Conspiracion e conjuracion son d'unions o complòt d'un pro grand nombre contra l'Estat, lo sobeiran o los dirigents, pel capvirar per la fòrça.
Conspiracion, del latin con spirare, respirar amb, èsser animat del meteis esperit, marca l'accòrdi prigond, intellectual e sentimental, dels conspirat. Lo tèrme de conspiracion indica pas mai la volontat de nòiser qu'aquela de servir. Una conspiracion se pòt far al benefici de calcun. Se conspira per capvirar los regnants, aqueles que governan, que participan a la causa publica; e per prevenir çò que lo temps auriá fach sens la conspiracion. La Conspiracion de las polveras, vertadièra o non,  menaça pas que lo parlament o los representants de la nacion, sens tocar los drechs del pòble, e a la quita forma del govèrn. La Conspiracion es pas tan sanguinosa qu'una conjuracion, e quitament pòt realizar los objectius, sens trebolum o violéncia. Conspiracion evòca un projècte discutit de longas, una trama que la complexitat demanda un secret total o alara será desfacha.
Conjuracion, del latin conjuratio format de cum jurare (jurar amb), designa una amassada que los membres son ligats per un jurament. La conjuracion a per objècte de far un grand cambiament, una revolucion d'Estat o dins l'Estat, al prejudici la persona del sobeiran legitim, o dels drechs inviolables de l'autoritat, o de las quitas formas propres e caracteristicas del govèrn, de la leis fondamentalas e constitutivas. Catilina vòl, dins sa conjuracion, destruire los darrièrs dels Romans e sa patria, se capita pas a l'asservir. .
Zermezeele
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Zermezeele En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
Mercè Rodoreda
Mercè Rodoreda i Gurguí  (Barcelona, 10 d'octobre de 1908 - Girona, 13 d'abril de 1983) foguèt una escrivana catalana que recebèt, demest d'autres guerdons, lo Prèmi d'Onor de las Letras Catalanas de 1980. Es considerada coma l'escrivana mai importanta de la literatura catalana contemporanèa, coma o atèstan las referéncias d'autres autors a sas òbras e a l'encòp la repercussion internacional d'aquestas, que compta actualament de traduccions dins mai de trenta lengas. Encara que siá mai coneguda per son talent de romancièra, cultivèt tanben d'autres genres coma la poesia e lo teatre.
Escriguèt mantes libres celèbres coma Mirall trencat o Aloma, mas son òbra principala e mai prestigiosa foguèt La plaça del Diamant, que se representèt mantun còp al teatre e se vegèt adaptada al cinèma en 1982 pel realizador Francesc Betriu.
Enfància e adolescéncia
Mercè Rodoreda nasquèt en 1908 dins lo barri de Sant Gervasi de Cassoles a Barcelona. Èra l'enfant unica d'Andreu Rodoreda Sallent, que trabalhava coma comptable e de Montserrat Gurguí Guàrdia. Sos parents èran afogats per la literatura e de teatre, çò que marquèt son enfància. Durant aquel periòde de sa joventut foguèt tanben influenciada per la figura del grand mairal, Pere Gurguí, un amic del poèta Jacint Verdaguer. Aqueste li inculquèt un sentiment catalanista prigond que l'acompanhèt de longa sa vida tota.
La mòrt del grand en 1921 portèt de cambiaments considerables dins l'ostal familial. Lo fraire de la maire, Joan Gurguí, se venguèt installàr amb eles, çò qu'ocasionèt una ruptura dins l'estil de vida de la familha que se vegèt venir subran mai austèr e convencional. La jove Mercè èra admirativa del carisme de son oncle qu'aviá ja idealizat a partir de la correspondéncia qu'avián aguda abans son arribada. Aital, lo 10 d'octobre de 1928, a l'edat de 20 ans, la futura escrivana se maridèt amb son oncle, Joan Gurguí, qu'aviá catòrze ans de mai qu'ela. Per encausa del gra de consanguinitat elevat, aguèron mestièr d'obtenir una dispensa papala abans de se poder maridar. Aguèron pas qu'un enfant, Jordi, lo 23 de julh de 1929.
Quatrena Republica
La IV Republica designa lo regime politic de França dau 3 de junh de 1944 au 5 d'octòbre de 1958. Instituïda après la creacion dau Govèrn Provisòri de la Republica Francesa (GRPF) après la liberacion de França en 1944-1945, èra un regime parlamentari relativament similar a la III Republica. Capitèt d'assegurar la reconstruccion dau país après la Segonda Guèrra Mondiala mai si turtèt a de dificultats quasi permanentas sus lei questions financieras e colonialas. De mai, sei govèrns foguèron sovent instables en causa de la manca de majoritat politica duradissa. Tocada per mai d'una crisi durant son existéncia, la IV Republica subrevisquèt pas ai trèbols causats per la Guèrra d'Argeria e foguèt remplaçada per la V Republica après la crisi de mai-junh de 1958.
La restauracion de l'Estat
A la Liberacion, lo poder foguèt assegurat per lo Govèrn Provisòri de la Republica Francesa (GPRF) eissit de la Resisténcia e de la França Liura. Presidit per lo generau de Gaulle, èra estat bastit sus un modèl d'union nacionala e recampava totei lei corrents politics e lei movements interiors e exteriors aguent luchat còntra l'Ocupacion. S'installèt a París lo 25 d'aost de 1944. De Gaulle aviá alora doas prioritats : restaurar l'Estat e tornar integrar França dins lei Grandei Poissanças.
Regardant lo premier ponch, lo GPRF foguèt energic amb lo desarmament dei milícias de resistents, la restauracion de l'administracion e la creacion de tribunaus regulars per perseguir l'epuracion. Ansin, en setembre de 1944, l'epuracion espontanèa s'acabèt. L'epuracion legala foguèt fòrça activa fins a la lèi d'amnistia de 1953. 160,000 dossièrs foguèron tractats e 7,037 accusats condamnats a la pena de mòrt (767 penas executadas). La premsa foguèt egalament epurada amb de sancions fòrtas còntra lei jornalistas aguent collaborat.
En genier de 1945, l'autoritat dau GPRF èra ansin ben establida sus lo territòri nacionau e París foguèt capable d'alinhar una armada d'un milion d'òmes (gràcias a l'ajuda materiala deis Estats Units). Aquò permetèt a França de s'administrar ela meteissa e, gràcias au sostèn de Churchill, lo país foguèt finalament admés a la conferéncia dei « Grands » encargats de redigir lei tractats de patz. Pasmens, aquela restauracion de la posicion internacionala de França èra parciala car lei problemas financiers la mantenían dins la dependéncia estatsunidenca.
La revirada dau projècte politic de la Resisténcia
La guèrra, lo regime de Vichèi e la Resisténcia avián largament destruch lei partits politics de la III Republica (franc dau PCF). D'un biais generau, fòrça resistents volián una transformacion prefonda de la vida politica e la creacion d'un « grand partit de la Resisténcia ». Lo Conseu Nacionau de la Resisténcia (CNR), organ politic de la França Liura durant la guèrra, aviá ansin definit un programa sociau avançat (extension dei drechs civics ai fremas, drech au trabalh, creacion de la Seguretat Sociala...) e de reformas economicas (nacionalizacions, planificacion...). Dins aquò, per tenir còmpte de l'ostilitat deis Estats Units e de la màger part de la populacion, un regime comunista èra excluch.
Sent Joan d'Eiraud
Sent Joan d'Eiraud (Saint-Jean-d'Eyraud en francés) es una anciana comuna occitana dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuei 2019 es comuna delegada d'Eiraud-Cremsa-Maurens.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n ’zɑ̃ m ] [dɛj’raw]. Lo nom de la paròfia es atestat en latin, en 1380, Sanctus Johannes d'Eyraut, puei lo nom dau riu es escrit Eyrault en 1382.
La Gàrdia Frainet
La Gàrdia Frainet (La Garde-Freinet en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo nom de Frainet fai referéncia a l'anciana vila de Fraxinetum onte lei Sarrasins s'establigueron endusqu'au sègle X abans que foguesse conquistada per lo comte Guilhem I de Provença après la batalha de Tortor en 973.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Jowai
Jowai es una vila de l'estat de Meghalaya en Índia.
Chipre (illa)
Chipre, en grèc Κύπρος, en turc Kıbrıs, es una illa situada dins lo bacin Levantin que constituís la partida la mai orientala de la mar Mediterranèa, sovent considerada coma europèa (politicament e culturalament ) mas situada a 69 quilomètres al sud de l'Anatolia (partida asiatica de la Turquia modèrna) e a 104 km a l'oèst de la Siria. Aquesta posicion empacha pas Chipre d'èsser membre de l'Union europèa, de facto per sa partida sud, de jure per tota l'illa. En 2010, èra poblada d’unes 1 100 000 abitants, majoritàriament de Chipriòts grècs (838 897 per la Republica de Chipre), amn una importanta minoritat turca, e tanben de Britanics installats dins d'enclavas militaras jos sobeiranetat de la Corona britanoca. Lo territòri de l'ille es ara divisat entre tres sobeiranatats de facto :
Zalesina
Zalesina es una localitat de Croàcia que si situa dins la municipalitat de Delnice, comitat de Primorje-Gorski Kotar. Au recensament de 2001, comptava 53 abitants.
Buswiller
Büsweiler en alemannisch (Buswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Tita Merello
200px|left|thumb|Tita Merello Ana Laura Merello (Buenos Aires, l'11 d'octòbre de 1904 - Buenos Aires lo 24 de deceme de 2002) que ho ua cantaira e ua actritz de cinema argentina coneguda mei que mei com Tita Marello. Que comencè la soa carrièra com corista dens lo Bataclán, un teatre de maureputat deu pòrt de Buenos Aires o vadore vedette.
Buswiller
Geografia
Lo vilatge a situat a 200 mètres de de la font del luòc-dich Eiler, #que l'aiga se flueix en lo Almendgraben o Landgraben #que ne pren la Zorn près de Brumath.
Tita Merello
En 1927 que participè peu purmèr còp a l'enregistrament d'un disc per la companhia Odeon dab dus tangos "Te acordás reo" (d'Emilio Fresedo) e "Volvé mi negra" (musica de José María Rizutti, paraula de Fernando Diez Gómez). En 1929, dab la companhia Victor qu'enregistrè 20 cançons, enter las quaus, "Tata ievame p'al centro", "Che pepinito" y "Te has comprado un automóvil".
Buswiller
Geografia
Le village est situé à 200 mètres de de la source du lieu-dit Eiler, dont l'eau s'écoule dans le Almendgraben ou Landgraben qui rejoint la Zorn près de Brumath.
Tita Merello
Que debutè au cinema en 1933 dens lo filme Tango.
Buswiller
Istòria
La primièra mencion del vilatge data de 784 ont el apparait en un document del abbaye de Wissembourg jol nom de "Buusso vilare". Pel continuament lo pòble #portar los noms de Busselwilre, Bussenwiller, Bossweiler, Büsweiler.
A partir de 1698, Buswiller aperten per mitat a las Gayling von Altheim. L'autra mitat apertenenta dempuèi 1453 a las Lichtenberg de contunh a las Hanau-Lichtenberg l'an 1480. Mas aquela part i aguèt crompat per las Gayling al començament del. Tanben fins a la Revolucion #èsser los sols mèstres de Buswiller.
La première mention du village date de 784 où il apparait dans un document de l'abbaye de Wissembourg sous le nom de "Buusso vilare". Par la suite le village porta les noms de Busselwilre, Bussenwiller, Bossweiler, Büsweiler.
À partir de 1698, Buswiller appartient pour moitié aux Gayling von Altheim. L'autre moitié appartenant depuis 1453 aux Lichtenberg puis aux Hanau-Lichtenberg en 1480. Mais cette part fut achetée par les Gayling au début du. Aussi jusqu'à la Révolution furent-ils les seuls maîtres de Buswiller.
Ishós
Ishós (en francés: Ychoux) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Domeni de Candie
Lo domeni agricòla de Candie es una bòria qu'aparten a la vila de Tolosa al tèrme sud-oèst de la comuna. Es expleitada en regia municipala agricòla pel Michel Freija.
Istòria
Lo domeni es constituit per un castelar de bricas romanic e gotic apartenguèt al Senhor de Sant Simon, Jean Marie Candie, Tresaurièr de França a Tolosa. En 1781, subretot ja s'expleitava lo vinhal.
Lo vinhal
Lo vinhal fa 25 ectaras sus la segonda e tresena laissa de Garona. Los plants son Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon, Syrah, Mauzac, Négrette, Merlot, Chardonnay. Se fa de vins rosats, blancs e roge. Son cultivats jol regim de l'agricultura rasonada.
Las autras produccions
Lo domeni s'espandís sus 273 ectaras de tèrra de granda cultura. Prepara sa conversion en agricultura biologica fin a 2012. Una finalitat es de produire sus 82 ectaras de blat tendre per provesir en pan biologic la cosina centrala de Tolosa
Demandòus
Demandòus (Demandolx en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Lo vilatge a situat a 1100 m d'altitud. Lo lac de Chaudanne, creat per una retenuda artificiala, ocupa una part del territòri de la comuna.
Le village est situé à 1100 m d’altitude. Le lac de Chaudanne, créé par une retenue artificielle, occupe une partie du territoire de la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dos oppidums an #èsser ocupats a l'epòca préhistorique : lo scenari de Villevieille e la barra de Conches.
Lo castèl a bastit a la fin del, e un pichon bourg castral se desvolòpa sus la crête, jos la siá proteccion. I demòra almens fins a la fin de la XIII sègle, abans de davalar cap al luòc-dich Ciutat, e d'èsser seguit pel castèl e la capèla castrale #que son reconstruits un pauc mai bas. La comunitat levava de la viguerie de Castellane.
Lo segond vilatge (a l'ora d'ara trucat Ciutat) es progressivament abandonat a partir del, los abitants en priviliegiant los caserius, e sustot los Coulets (Sant-Michel segon Daniel Thiery ) #qu'es vengut çò cap de-luòc al mièg del. Lo fief a agut pels Demandòus dempuèi la XIII sègle fins a la Revolucion,.
En mai 1564, los catòlicos assiègent lo castèl. Lo châtelain, #que s'i èra escapat, a pres e massacré amb la siá familha. Lo castèl a destruit, mas lo parlament de Aix condemna los homicidas, e lo castèl es reconstruit en mens d'uèch ans.
A la Revolucion francesa, la capèla del cementèri primitif (La nòstra-Madama de Conches) a #èsser venduda cossí plan nacionala.
Deux oppidums ont été occupés à l’époque préhistorique : le plateau de Villevieille et la barre de Conches.
Le château est construit à la fin du, et un petit bourg castral se développe sur la crête, sous sa protection. Il y reste au moins jusqu’à la fin du XIII siècle, avant de descendre vers le lieu-dit Ville, et d’être suivi par le château et la chapelle castrale qui sont reconstruits un peu plus bas. La communauté relevait de la viguerie de Castellane.
Champlàs dal Còl
Champlàs dal Còl (oficialament, Champlas du Col) la es una anciana comuna de la Val d'Ors, dins las Valadas occitanas. Administrativament, la èra dal canton de Cesana, de l'arrondiment de Susa e de la província de Turin dins l'estat italian.
Istòria
Lo 14 de decembre de 1928, la foguèt annexaa per lo regim fascista a la comuna vesina de Cesana. En 1934, Cesana la es inclosa dins la comuna de La Sestriera. Quand Cesana la es restablia a la liberacion, Champlàs dal Còl la demora una ruaa de La Sestriera. Es aüra una ruaa de la comuna de La Sestriera.
Petite-Île
Petite-Île es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Reünion e la region de la Reünion. .
Antibiotic
Un antibiotic es una substància quimica que permet de destrurre ò d'enebir la creissença dei bactèris. Tènon una plaça importanta dins la farmacopèa de la medecina modèrna dempuei la segonda mitat dau sègle XX. Son foncionament es basat sus l'inibicion de mecanismes indispensables au foncionament dei microorganismes tocats coma la sintèsi de proteïnas de la membrana cellulara ò la fabricacion d'acids nucleïcs. Pasmens, aquelei produchs an egalament d'efiechs toxics sus l'organisme dau pacient. De mai, l'usatge mau mestrejat d'antibiotics favoriza la seleccion de gèrmes resistents que son tractament es pus complèx. L'administracion d'antibiotics es donc considerat coma un acte medicau important que necessita una reflexion sus la terapeutica mesa en òbra.
Bazar de la Caritat
Lo Bazar de la Caritat es una venda de benfasença organizada a partir de 1885 a París pel financièr Henri Blount e presidida pel baron de Mackau. S'agissiá de vendre d'objèctes — linjariá e besucariás divèrs — al profièch dels paures.
L'istòria d'aquesta manifestacion mondana foguèt marcada per la catastròfa del 4 de mai de 1897, deguda a un incendi provocat per la combustion de las vapors de l'etèr utilizat per refregir la lampa d'un projector de cinema.
Dius egipcians per relacion
Cosmologia Eliopolitana
Non (la mar grana de la creacion) │                        Ra (o Atom, diu deu sorelh) ┌─────────────┴─────────────────┐          │                               │         Sho (diu de l'aire)──────┬──────Tefnot (divessa de l'umiditat) ┌────────────────┴────────────────────┐                │                                     │              Not (divessa deu cèu) ─────────┬────────Geb (diu de la tèrra) ┌────────────────┬───────────────────────┴───────┬────────────────────────┐   │                │                               │                        │            Isis──────┬───────Osiris───────────┬─────────────Neftis                    Seth │                       │        Òrus                      Anubis
La triada d'Eliopòlis
Khapri ─ Ra ─ Atom
Culte de Bastet
Bastet─┬─Atom │      Misis
Solomiac (Val d'Ors)
Solomiac (Solomiac tanben, oficialament, en "italian") la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. En 1928 la es annexaa a Cesana. La es aüra administrativament una borjaa de la comuna de Cesana, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.
Dius egipcians per relacion
La Triada de Menfis
Ptah─┬─Sekhmet │     Nefertom
La Triada d'Edfo
Òrus─┬─Atòr │ Arsomtos (Òrus le joen)
La Triada de Tebas
Amòn─┬─Mot │  Khonso
La triada d'Elefantina
Khnom─┬─Anokis │  Satet
Brumath
Geografia
Es çò cap de-luòc del costat de Brumath en lo arrondiment d'Estrasburg-Campanha.
Brumath se trouve sur la route nationale 63 à 17 km au nord de Strasbourg et à 13 km au sud de Haguenau. Elle est également desservie par l'autoroute A4 qui la contourne par l'ouest.
La Zorn traverse la ville et le canal de la Marne au Rhin la longe par le sud-ouest.
Elle est le chef-lieu du canton de Brumath dans l'arrondissement de Strasbourg-Campagne.
Istòria
Brumath Fa partida qualques escasses luòcs de Alsace #qu'an #èsser viscuts e freqüentats sens interrupcion dempuèi mai de cinc mil ans. Capital de la tribu de las Triboques, la vila es venguda Brocomagus a l'epòca gallo-romaine.
Lo jos-sòl de Brumath a liurat de considerablas ceramicas adornades de misteriosas decoracions #que la cinta ne forma lo tèma principal.
Après la desbranda de Arioviste, batut per Jules César en 58 av. J.C, los Triboques aguèron autorizat pels Romains a s'establir definitivament sul marge drech del Rhin. La Bassa Alsace #venir la Civitas Tibocorum (la Vila o lo District) dels Triboques #que la capitala #èsser Brocomagus uèi Brumath. Pendent près de quatre sègles, Brumath se #desvolopar en lo sillage de la patz romaine mas quand l'Empèri romain chancela, Brocomagus se #apagar.
Brumath fait partie des quelques rares sites d’Alsace qui ont été habités et fréquentés sans interruption depuis plus de cinq mille ans. Capitale de la tribu des Triboques, la cité est devenue Brocomagus à l'époque gallo-romaine.
Le sous-sol de Brumath a livré de remarquables céramiques ornées de mystérieux décors dont le ruban forme le thème principal.
Après la défaite d'Arioviste, battu par Jules César en 58 av. J.C, les Triboques furent autorisés par les Romains à s'établir définitivement sur la rive droite du Rhin. La Basse Alsace devint la Civitas Tibocorum (la Cité ou le District) des Triboques dont la capitale fut Brocomagus aujourd'hui Brumath. Pendant près de quatre siècles, Brumath se développa dans le sillage de la paix romaine mais quand l'Empire romain chancela, Brocomagus s'éteignit.
Au, Brumath devint la capitale du landgraviat de Basse-Alsace puis fut érigée au rang de ville au. Partagée entre les Lichtenberg et les Linange, la seigneurie fut l'objet de guerres incessantes entre ces deux familles.
Saint-Cyprien (Léger)
Idrografia
La comuna es traversaa pel pichon riu Bonson.
Sent Privat de Champclaus
Sent Privat de Champclaus (Saint-Privat-de-Champclos en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Flòra (biologia)
Las colleccions d'especimens que servisson a definir las diferentas espècias son conservadas dins d'erbièrs. Aquesta ret d'erbièrs a travèrs lo monde es fòrça importanta. Es la referéncia que permet als botanistas de s'i retrobar e de far lo punt entre las denominacions e descobèrtas ancianas e las identificacions actualas. thumb|Flora
Plantas de flors (angiospèrmas)
Per una descripcion de las familhas d'angiospèrmas del monde podètz començar per: Per de descripcions regionalas podètz anar a:
Plantas de granas (angiospèrmas e gimnospèrmas)
Per una lista per ecozòna de las espècias per nom scientific e per òrdre alfabetic podètz ensajar:
Plantas de granas sens flors
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas vascularas sans granas ni flors
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Iemèn
Clima
thumb|Clima segon la [[classificacion de Köppen dins la Peninsula Aràbia.]]
Coma lo rèsta de la Peninsula Aràbia, Iemèn a un clima de tipe desertic caud. Pasmens, lei temperaturas i son pus moderadas en causa de l'altitud. Per exemple, dins lei regions autas, la temperatura de l'estiu es de 21 °C en mejana e de geladas son possiblas durant lei periòdes pus fregs. En revènge, lòng dau litorau, de temperaturas pus extrèmas son observadas. A Adèn, la temperatura mejana varia ansin de 25 a 32 °C durant l'annada amb de maximalas superioras a 37 °C.
Lei precipitacions son feblas sus la màger part dau país amb una valor mejana de 127 mm. Pasmens, lei pluejas son pus importantas sus lei cimas pus autas. Lei montanhas dau sud recebon ansin entre 520 e 760 mm cada an amb de maximoms de 1000 a 1500 mm en certaneis endrechs. Aquelei precipitacions son fòrça importantas per l'agricultura dau país car permèton l'existéncia de plusors rius.
Lo periòde preïstoric
Lei traças umanas pus ancianas conegudas en Iemèn datan d'au mens 700,000 ans (Hadramaut). L'agricultura e lo norrigatge apareguèron probable vèrs 7,000 av. JC dins lo nòrd-oèst. Puei, se difusèron dins lo rèsta dau país entraïnant la formacion de vilatges agricòlas e de rets d'aigatge. L'Edat dau Bronze durèt de 3,000 a 1,200 av. JC. Durant aqueu periòde, de populacions semitas, originaris dau nòrd, s'installèron pauc a pauc dins la region. A partir de 1,500 av. JC, foguèron a l'origina dei premierei reiaumes estructurats de l'istòria iemenita.