cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dilèma del presonièr
Economia
Un exemple canonic es lo cas de doas entreprisas qu’an pas lo drech de s'entendre sus una politica comerciala comuna (leis sus la concurréncia e antitrust) e que se demandan se lor cal procedir o non a una baissa de prètz per conquerir de parts de marcat sus lor concurrent. Se ambedoas baissan lor prètz, mai sovent seràn ambedoas perdentas al respècte de l’statu quo. Se pòt aata evocar per aqueste subjècte lps bens collectius (totòm vòl beneficiar, mas volent los far finançar pelrs autres), lo cas dels quòtas textils destinats a defugir una casuda dels prètz mas que cadun cerca a l’enganar, o las campanhas publicitàrias carestiòsas pel mèsme ben que se neutralizan.
Espòrt
Las corregudas ciclistas de carrièra, coma lo Torn de França, donan d'autres exemples d'interaccions estrategicas de tipe « dilèma del presonièr », per exemple quand dos correires « « escapats » devon decidir se fan l'esfòrç o se fan profièch al maxim de l'aspiracion de lor coescapat: se cadun profiècha de l'aspiracion de l'autre (çò que cadun preferís), l'escapada torna èsser agafada.
Ecologia
La teoria dels jòcs, e lo delèma del prisonièr en particular, son sovent utilizats en ecologia per modelizar l'evolucion dels comportaments entre individús d'une mèsma espècia cap a d’estrategias evolutivament establas. L'aparicion e lo manten dels comportaments de collaboracion per exemple, correspondon a aqueste tipe d'analisi. Richard Dawkins ne faguèt un dels punts central de sa teoria del gèn egoïsta, que l'optimizacion de la subrevida pòt passar per un comportament en aparéncia altruista.
Politica internacionala
Consideram dos païses rivals. Cadun pòt causir de manténer o non una armada. Se los dos an una armada (de fòrça gaireben equivalenta), la guèrra es mens « tententa », que carstissina; foguèt la situacion de la guèrra freja. Las despansas militaras e la corsa als armaments son alara una pèrda neta per ambedos païses. Se un sol a una armada, pòt segur conquerir l'autre sens pena, çò qu’es pièger. Enfin, se pas un a d'armada, la règne la patz e los païses an pas de despensa militara. La situacion de cooperacion permetent a cadun d’aver pas d'armada es segur preferible a la situacion ont ambedos païses n’entretengan una, mas es instabla: cadun dels dos païses a una fòrta incitacion a se dotar unilateralament d'una armada per dominar l'autra.
Lo dilèma repetit
Dins son libre Evolucion of cooperation ( evolucion de la cooperacion, 1984), Robert Axelrod estudia una extension classica d’aqueste dilèma: lo jòc se repetís, e los participants se remembran dels encontres precedents. aquesta version del jòc tanben se nomena dilèma iteratiu del prisonièr. Dona una autra illustracion a partir d'una situacion equivalenta: doas personas escambian de sacs, censats conténer respectivament de l'argent e un ben. Cadun a un interès immediat de passar un sac vuèg, mas es avantatjós per ambedos que se debane la transacion
Quand se repèta aqueste jòc de biais durable dins une populacion, los jogaires que causisson una estrategia interssada i pèrdon al long tèrme, alara que los jogaires en aparéncia mai desinterressats veson lor « altruisme » al final premiat: lo dilèma del presonièr es donc pas pus un quita dilèma. Axelrod i vegèt una explicacion de l'aparicion d'un comportament altruista dins un contèxte d'evolucion darwiniana per seleccion naturala.
La melhora estrategia dins un contèxte determinista es « Tit for Tat » (tengam-tengam) e foguèt concebuda per Anatol Rapoport per un concors informatizat. Son excepcionala simplicitat ganhèt sus las autras proposicions. Consistís a cooperar al primièr còp, puèi a reproduire per cada còp lo comportament de l'adversari al còp precedent. Una varianta, « uèlh per uèlh amb perdon », se revelèt un pauc mai eficaç: en cas de defeccion de l'adversari, se coopèra a vegada (de 1 à 5 %) al còp venent. Aquò permet de demorar pas tancat dins un cicle negatiu. Lo melhor reglatge depend dels autres participants. Subretot, « uèlh per uèlh amb perdon » es mai eficaç se la comunicacion es trebolada, es a dire se ven qu’un autre participant interprète a tòrt un còp.
Pel dilèma del prisonièr, existís pas d’estrategia sempre optimala. Se, per exemple, tota la populacion defauta sistematicament levat un individú que respècte lo « tengam-tengam », aqueste darrièr a un desavantge al primièr còp. Fàcia a una unanimitat de mancas, la melhora estrategia es tanben de traïr sempre. S’i a una partida de traïdors sistematics e de « tengam-tengam », l’estrategia optimala depend de la proporcion e de la durada del jòc. Fasent desaparéisser los individús qu’obtengan pas de bons totals e fasent se duplicar aquestes que mènan, se pòt estudiar de dinamicas interessentas. La reparticion finala depend de la populacion iniciala.
Se lo nombre N d'iteracions es finit e conegut, l'equilibri de Nash es de defautar sistematicament, coma per N=1. Aquò se mòstra simplament per recuréncia :
Per que la cooperacion demore interessenta, lo futur deu donc demorar non segur per totes los participants — una solucion possibla es de tirar un N aleatòri.
La situacion es tanben estonantat quand se jòc de biais indefinit al dilèma del prisonièr, lo resultat essent la mejana dels resultats obtenguts (calculada del biais que cal).
Lo dilèma del prisonièr es la basa d’unas teorias de la cooperacion umana e de la fisança. Quand s’assimila las situacions de transaccions que reclaman de fisança per un dilèma del presonièr, un comportament de cooperacion dins una populacion pòt èsser modelizat coma un jòc entre diferents jogaires, repetat - d'ont lo pivelatge de fòrça universitaris dempuèi longtemps: en 1975, Grofman e Pool estimavan ja a mai de 2000 los articles scientifics als subjèctes.
Aquestas òbras donan una basa modelizabla, quantitativa, per l’estudi scientific de las leis moralas.
Variantas
Existís de variantas del jòc que, en modificant leugièrament los ganhs, menan a de conclusons plan diferentas:
Lo jòc del capon
Lo capon es un autre jòc de soma non nulla, ont la cooperacion es premiada. Aqueste jòc es similar al dilèma del presonièr que ven avantatjós de traïr quand l'autre coopèra. Mas es diferent que ven avantatjós de cooperar se l'autre traís: la defeccion dobla es la pièger de las solucions — qu’es un equilibri instable — alara que dins lo dilèma del presonièr es sempre avantatjós de traïr, çò que fasiá l'equilibri de dobla defeccion establa. La dobla cooperacion es dins los dos jòcs un equilibri instable.
Una matritz dels ganhs sembla a:
N’i a d’exemples concrèts dins fòrça cituacion de la vida videnta: l'entreten de l’ostal comun a un parelh, per exemple, o l'entreten d'un sistèma d'asagatge entre dos bordièrs. Cadun pòt l'entreténer sol, mas ne profièchan ambedos. Se un d’entre ele assegura pas sa part d'entreten, l'autre a sempre interès a lo far a sa plaça, per contunhar a assagar. Alara, se l'un capita a establir una reputacion de malonèst dominant — es a dire se l'abitud es presa que siá sempre l'autre que s'ocupa de l'entreten — serà susceptible de manténer aquesta situacion.
L’exemple pòt tanben s'aplicar en politica internacionala, dins la situacion ont dos Estats entretenon un desacòrdi qu’es susceptible de menar a une guèrra. Passa per un capon es una garantida d'èsser mai tard confrontat encara a la mèsma situacion (coma la França e la Grand Bretanha lo constatèron abans de 1939), mas manténer una reputacion supausa una depensa (entreten militar) e de riscs (guèrra sempre possibla).
Amic o enemic
« Amic o enemic » (« Friend or Foe? (en) ») es un jòc de la television als EUA (Game Show Network). Es un exemple de dilèma del prisonièr testat sus de particulars dins un encastre artifical. Sul platel, tres parelhs de participants s'afrontan. Quand un parelh es eliminat, sos dos membres se repartisson lors ganhs segon un dilèma del prisonièr. Se ambedos coopèran (« Friend »), partejan equitablament la soma acumulada pendent lo jòc. Se pas cao coopèra (« Foe »), se separan sens pas res. Se un coopèra e que l'autre defauta, lo primièr se’n va amb pas res e l'autre amb tott. La situacion es un pauc diferenta de la matritz canonica mai naut: lo ganh es lo mèsme per que veja sa fisança traïda o que mene l'autre dins sa pèrda. Se un jogaire sap que l'autre lo traïrà, sa responsa li es indiferenta. L'equilibri non cooperatiu es donc neutre aquí, alors qu'es estable dins lo cas del dilèma del prisonièr abitual.
L'economista John A. List estudièt lo comportament dels jogaires dins aqueste jòc per testar las prediccions de la teoria dels jòcs dins un contèxte real. Los jogaires collabòran dins 50 % dels cas mas i a de diferéncias de comportament segon las caracteristicas socidemograficas dels jogaires. Per exemple, los òmes coopèran mens sovent que las femnas. Pasmens, mòstra l'estudi que los jogaires adaptan plan pauc lor comportament segon lor partenari.
Bibliografia
Una introduccion larg e tot public coma l’indica lo sostítol
Grace Kelly
Grace Patricia Kelly (Filadèlfia, 12 de novembre de 1929 - Mónegue, 14 de setembre de 1982) foguèt una actritz americana de cinèma e princessa de Mónegue. Comencèt sa carrièra cinematografica en 1948 e se faguèt famosa en 1953 gràcias al film Mogambo. Se ganhèt un Oscar en 1955 per son ròtle dins a A Country Girl. Sa trajectòria artistica s'arrestèt en 1956, quand amb sonque 27 ans, se maridèt amb lo princi Rainier III de Mónegue qu'aguèron amassa tres enfants. Es la maire d'Albèrt II, lo sobeiran actual de Mónegue, Caroline l'ainada e Stéphanie.
Arbecey
Arbecey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Billie Holiday
Billie Holiday (nascuda Eleanora Fagan Gough lo 7 d'abril de 1915, defuntada lo 17 de julhet de 1959) foguèt una de las cantairas pus importantas de jazz del sègle XX als Estats Units d'America.
Le Haugar
Le Haugar (Le Fauga en francés) es ua vila gascona de Comenge, e hòrt près de la grana vila lengadociana de Tolosa e dens son airal urban. Que's situa dens lo departament de la Hauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Nòsta Dauna de Laouach èra de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa deu Haugar, es Nòsta Dauna.
Valcourt
Valcourt pòt essèr:
Illas Farallon
Las illas Farallon, en anglés: Farallon Islands, tanben coneguda coma Farallones (del mot espanhòl farallón, aparentat de l'occitan farilhon), son un grop d'illas e farilhons situat a l'oèst de San Francisco, Califòrnia, dins lo Golf dels Farallones. thumb|right|300px|Vista de las Illas Farallon
Marcel Dieulafoy
Marcel Dieulafoy, nascut a Tolosa lo 3 d'agost de 1844 e mòrt a París lo 25 de febrièr de 1920, foguèt un arqueològ francés e tanben lo cònsol de son vilatge Pontpertusat entre 1900 e 1919.
Jane e Marcel Dieulafoy
Castilleja del Campo
Castilleja del Campo es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Margency
Margency es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Districte de Lower Siang
Lo districte de Lower Siang es un districte de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia.
Administracion
Lo capluòc temporari del districte es la vila de Kilabali. Lo districte foguèt fondat en 2013 en destacant de parts del teritòri de West Siang e East Siang, mas commencèt a fonctionar oficialament lo 22 de septembre de 2017.
El Castillo de las Guardas
El Castillo de las Guardas es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Craon (Vinhana)
Craon es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Animator (artista)
Un animator es un artista grafic del mond de l'animacion.
Los mestièrs
Amb lo desvelopament dels longs mestratges d'animacions los animators se despartisson diferentas especializacions. Se distria:
Trabalh en collaboracion
L'animator trabalha amb los autres mestièrs de l'animacion coma:
Saint-Didier-en-Bresse
Saint-Didier-en-Bresse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Sant-Didier-en-Bressa fa partida de la Bressa bourguignonne.
Saint-Didier-en-Bresse fait partie de la Bresse bourguignonne.
Andreas Papandreou
Andreas Georgios Papandreou (1919-1996), professor d'universitat e òme politic grèc, foguèt primièr ministre de Grècia en doas ocasions: entre lo 21 d'octobre de 1981 e lo 2 de julhet de 1989, e entre lo 13 d'octobre de 1993 e lo 22 de genièr de 1996.
Pierre Bellot
Antoine-Pierre Bellot, mai conegut coma Pierre Bellot (Marselha, 1783 - 1859), es un escrivan e jornalista provençal d'expression occitana.
Canton de Brageirac-2
Lo canton de Brageirac-2 es una division administrativa de Perigòrd, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d' Aquitània. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt en perdent una comuna. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués.
'''NB. Per de las rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'avant 2015.''' |vignette|center|Mapa del canton novèl de Brageirac-2 en Dordonha
Istòria
Lo canton de Brageirac se creèt en 1790. Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801), lo canton se conservèt,.
En 1973, lo canton de Brageirac fuguèt devesit en dos, lo canton de Brageirac-1 e lo canton de Brageirac-2.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Brageirac-2 fuguèt modificat : la comuna de Sent Laurenç dei Vinhas passèt al canton del País de la Fòrça; dins lo quite Brageirac, lo canton èra limitat a la riba esquèrra de Dordonha avant la refòrma, mas en entièr, correspond adara a las partidas sud-èst e èst de la comuna de Brageirac, sus las doás ribas.
Tren
thumb|right|240px|Tren.
Un tren, trin o traïn es un veïcul que circula sus ralhs e fa venir possible lo transpòrt ferroviari. Abitualament un tren consistís en un ensemble de veïculs connectats que son capables de se mòure ensemble lo long d'un camin de fèrre per carrejar de merças o de passatgièrs. Los axes dels vagons e locomotrices de camin de fèrre repausan sus una estructura rodanta nomenada bogi. La propulsion pòt venir de fonts diferentas. Sovent porgida per una locomotritz o per d'unitats multiplas autopropulsadas. Los trens mai modèrnes son propulsats per de locomotritz amb motors dièsel o electrics. Pels trens electrics la font d'alimentacion, l'electricitat, es aducha per de cables aerians o de ralhs suplementaris. La font d'alimentacion tradicionala dels trens foguèt la vapor, mas tanben los cavals, las còrdas o los cables, la gravitat, de mecanismes pneumatics e de turbinas de gas.
Lo Malhum Ferroviari Transeuropèu (sens Norvègia, Soïssa, Bulgaria e Romania) a una longor de, que electrificats.
Etimologia
left | 150px | thumb | Passatgers pujant al [[Arc (Renfe)|Arco García Lorca]] Lo mot « tren » es uèi ligat al camin de fèrre. Pasmens la sieuna origina es fluviala, pr'amor qu'existissiá dejà longtemps abans l'invencion del camin de fèrre.
Aquel mot o son equivalent es gaireben lo meteis en anglés, olandés, castelhan, catalan o italian que ven del francés trainer. Quauquas lengas germanicas, mai que mai l'alemand e las lengas escandinavas, utilizan zug, tåg e tog, aparentat al vèrb anglés to tug, que vòl dire traïnar.
Desvolopament tecnologic del tren dins l'istòria
Aquel faguèt mai per la transformacion del monde e de l'umanitat que tot autre mejan de transpòrt, dempuèi que la barca venguèt la nau. Foguèt pels continents çò que foguèt la nau pels oceans. Ara se pòt veire l'automobila e l'avion coma mejans de transpòrt de granda velocitat pertot sus la tèrra e dins lo cèl a, mas abans, la nau e lo tren permetèron a l'òme de conéisser e dominar lo monde.
Origina possibla
Los carris anavan per de canèlas parallèlas cavadas dins los camins d'Ur. Los abitants lèu se mainèron qu'aquelas rainadas, quand èran prigondas, mantenián los veïculs sens sortir d'una senda e sens damejar los ostals al costat d'ont passavan, dins las estrechas carrièras de las vilas regadas per Tigre e Eufrates. Mas tard cobriguèron las carrièras poscosas o enfangadas amb de lausas, daissant, exprès, las regas necessàrias perque los carris seguiscan un camin fixe. Cal pas oblidar que la carreta de quatre ròdas èra alavetz una invencion recenta, e que son ais posterior èra pas orientable. Foguèt l'epòca del veïcul guidat, mas pas encara aquela del camin munit de ralhs. Aquela idèa venguèt aprèp quand dins las vias rainada prigondament se pausèt, tot lo long, de troncs d'arbre partits per la mitat per evitar que las ròdas de las carretas s'enfanguen. Foguèron los primièrs ralhs. Sens dobte, aquel sistèma s'espandiguèt ont ploviá fòrça e ont la pèira mancava. 225px | thumb | Los trens nos pòdon facilament portar a luòcs alunhats, çai la linha de [[Bernina Express en Soïssa]] En sa forma primitiva la ròda d'aquel sistèma semblava un rotlament, e, los troncs d'arbre en escaire (avets o Melzes) clavats sus d'autres troncs pus corts en formant d'angles dreches constituissián la via de ralhs montats sus travèrsas. E mai se trobèt d'agulhas rudimentàrias.
A la Revolucion Industriala
Al sègle XIX, en fòrça païses europèus comencèron a descobrir los vestigis d'aquel extraordinari Empèri Roman e apreissèron ciutats perfèitament traçadas amb sas fortificacions, espandits ostals de camp amb una espècia de calfatge central e aiga correnta, carrièras plan pavimentadas e tanben camins de pèiras dedicats per la circulacion de carretas amb de regas. Un d'aqueles camins se trobèt dins les Illas Britanicas, precisament ont s'enauçarà ben mas tard la gara de tren d'Abbeydore, a la frontièra d'Anglatèrra amb lo País de Galas.
Lo camin de fèrre arribèt amb la Revolucion Industriala apareissent en Anglatèrra durant los sègles XVIII e XIX.
Lo constructor de la primièra locomotiz lo 25 de julhet de 1814, que condiguèt mas tard en un tren, foguèt George Stephenson.
Lo destin inicial de la locomotiz se passèt dins las minas de carbon. En sa primièra demostracion capitèt arrossegar una carga de quaranta tonas a una velocitat de sièis quilomètres per ora.
En 1823, lo Parlament anglés aprovèt l'acte qu'assegurava a George Stephenson l'exclusivitat d'un projècte, que sa finalitat èra d'unir los vilatges de Stockton e Darlington per mejan d'una via ferrada.
Tipes de trens
thumb|right|240px|Tren de granda velocitat. I a divèrses tipes de trens dessenhats per diferents usatges. Un tren pòt consistir en una combinason d'una o mas locomotoritz amb un o mas vagons i cada tren. Las vias ferradas pòdon èsser de diferentas largor. I a diferents tipes de trens: atmosferic, monorailh, LGV, maglev, mètro pneumatic, funicular e cremalhièra.
Los trens pòdon transportar passatgièrs, marchandisas o èsser mixtes.
Trens de passatgièrs
thumb|Interior d'un vagon de tren de passatgièrs en [[Finlàndia.]] Un tren de passatgièrs es un veïcul de transports de viatjaires. Lo tren pòt èsser una unitat multipla autopropulsada, o una combinason de locomotritz amb vagons o veituras. Los trens viatjan entre estacions o garas, ont los passatgièrs embarcan e desembarcan. Dins la majoritat dels cases, los trens de viatjaires an en un orari establit e dreches d'ocupacion privilegiat de via suls dels trens de marchandisa.
Trens de longa distància
Los trens de longa distància viatjan entre diferentas vilas o regions e a vegadas entre diferents païses. A vegadas an un vagon restaurant per permetre als passatgièrs de manjar durant lo viatge. Lo tren de nuèch a vagons previst per dormir.
Tren de granda velocitat
thumb|right|Tren [[Shinkansen de la seria 500.]]
Los trens de granda velocitat (TGV) son de trens que circulan a de velocitats mejanas superioras a 200 km/h. Uèi ara lo material mobil pus modèrne pòt capiter lo 350 o 400 km/h amb granda seguretat. Lo primièr tren de granda velocitat foguèt lo japonés Shinkansen (tren bala) que comencèt de foncionar en 1964. Aqueles tipes de trens son competitius amb l'avion se la distància excedís pas 500 o 600 km.
Per causa de seguretat aquel tipes de trens pòdon pas circular per vias convencionalas, mas sus de linhas de grandas velocitat.
Maglev
Lo maglev es lo nom d'un tren que fonciona amb la tecnologia de la levitacion magnetica, e la principala diferéncia amb los trens convencionals es qu'existís pas de contacte entre lo veïcul e la via e aquò es possible amb l'usatge de camps magnetics. Per poder atenher la velocitat de 500 km/h fa longtemps que i a de recèrcas en la tecnologia maglev.
Tren interurban
Los trens interurbans son de trens qu'efectuan servici de connexion entre vilas. Pòdon èsser omnibus (arrèst dins totas las garas), express (arrèts dins las vilas pus grandas) o dirèctes (sens arrèst intermèdi).
Tren regional
Un tren regional es un tren que connècta vilatges e vilas, lo parcors es pus grans que aquel dels trens interurbans e es pas solament lo ligam entre los principals centres de populacion mas tanben servís el transit local.
Tren de banlèga
Qualques vilas an de malhums de trens de banlèga que servisson una vila e son entorn. Aquel sistèma es utilizat en airals metropolitans per satisfar la nauta demanda. Qualques vagons an zònas sens sètis, per demorar de pè, cargar bicicletas. En qualques cases los trens pòdon èsser de doble estatge.
Mètro
Los trens metropolitans, de transit rapid o mètro son de trens amb una granda frequéncia de passatge e son separats dels autres mòdes de transpòrt e i a pas de passatges de meteis nivèl. Los mètros poden èsser sosterrats a travèrs de tunèls per tota la ciutat, mas tanben pòdon èsser totalament en superficia, en viaducte o mixte.
Tramvia
thumb|230px|Un tramvia tirat per cavals en 1890 a [[Londres.]]
Un tramvai es un tipe de tren de mendre capacitat, es un veïcul unic o mai d'un connectats. Circulan per las carrièras de la vila, a vegadas separats d'autres modes de transpòrt o d'autres partejan l'espaci amb la circulacion automobila.
Actualament la granda majoritat de tramvais utilizan cables aèris amb font electrica mas qualques vilas (coma Bordèu) començan de far circular tramvias electrics sens cables.
Tren leugièr
Un tren leugièr es un tren qu'es a mièg camin entre un tramvia e un tren. A grandas frequéncias de passatge coma los mètros e a diferéncia d'aquel pòdon aver passatges de nivèl.
Trens de mercaderies
thumb|Un tren electric al [[Reialme Unit]] thumb|Un servici als [[Estats Units d'America]] Un tren de marchandisa es un tren destinat al transport de merças o materials. La majoritat de marchandisas son transportades per tren, e per exemple als Estats Units d'America lo tren fa un usatge mai grans del trens de marchandisas que de passatgièrs.
Lo transport de marchandisas per tren es fòrça economic, subretot quand cal transportar material a forra borra de grandas distàncias, e tanben es mas eficaç energeticament que lo transport per carrièra. A partir de 32 km los còstes del transport poirián èsser ja efectiu.
Lo principal desavantatge del transpòrt ferroviari de marchandisas es lo manca de flexibilitat. Per aquela rason, lo tren perdut perdèt las empreses qu'utilizavan aquel tipe de transpòrt per passar al transpòrt per carrièra, alara que los govèrns encoratjan l'utilizacion dels trens de marchandisas.
Autres tipes de trens
Los trens de trabalh consistisson en trens equipats amb motors per capitar operacions coma manipular, tractar, ensajar catenàrias, qualques uns son equipats de gruas, etc.
Romain
Romain pòt èsser:
Cazalla de la Sierra
Cazalla de la Sierra es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Halso
Halso o Halsou en francés qu'ei ua comuna deu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Novèla Aquitània. Situada dens la província tradicionau de Labord.
Lo gentilici qu'ei Haltsuiar.
L'arriu de Niva que passa per la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Jatsu au nòrd, Hasparn a l'èst, Cambon au sud-èst e Larresoro au sud-oèst. .
Sent Vincenç d'Eila
Sent Vincenç d'Eila (Saint-Vincent-sur-l'Isle en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pinyin
Lo Pinyin (chinés: 拼音; pinyin: Pīnyīn;, oficialament Hanyu Pinyin, (chinés simplificat: 汉语拼音; chinés tradicional: 漢語拼音, pinyin: Hànyǔ Pīnyīn), es lo sistèma fonetic oficial de trancripcion del chinés en caractèrs latins en China, Taiwan, e Singapor. Es sovent utilizat per ensenhar lo Mandarin estandard e ortografiar los noms chineses  dins las publicacions estrangièras e pòt èsser utilizat coma metòde de sasida per dintrar los caractèrs chineses dins los ordenadors.
Sent Vincenç d'Eila
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃n vi n’ʂɛ̃m] [‘dɛjlɒ].
Au segle XIII, lo nom èra atestat ''Sanctus Vincentius, arch. de Exidolio'' (« archipreirat d'Eissiduelh »). D'aici a 1897, lo nom oficiau èra Saint-Vincent-d'Excideuil. La prononciacion es [ʂɛ̃nvin’ʂɛ̃m] [‘dɛjlɒ]. Sent Vincenç, un martir espanhòu dau segle III seriá lo dedicatari de la gleisa, segon Tanet e Hordé, mas i a d'autres sents d'aqueu nom, ,.
Diccionari català-valencià-balear
right|frame|Cobèrta del Diccionari català-valencià-balear
Lo Diccionari català-valencià-balear (DCVB), conegut tanben coma Diccionari Alcover-Moll en onor de sos creadors, Antoni Maria Alcover e Francesc de Borja Moll, es un diccionari descriptiu e etimologic que voliá reculhir tot lo patrimòni lexical del catalan. Es una aisina essenciala pels lingüistas estudioses de la lenga catalana e a mai una òbra de lectura d'interès per totes los que son pas especialistas. Realizat amb la collaboracion de nombrosas personas que provesiguèron de fichas lexicograficas. La direccion de l'elaboracion e las tascas principalas corresponguèron a Mossèn Antoni M. Alcover e a son collaboraire principal, Francesc de Borja Moll. Foguèt gràcias a aqueste darrièr que lo Diccionari sortiguèt en 1962. I collaborèron tanben, d'un biais regular e important, Manuel Sanchis Guarner e Anna Moll i Marquès.
Lo diccionari ten dètz volums, son en total 9850 paginas que provesisson mai de 160,000 articles. Actualament se pòt consultar en linha dins una version de 20,000 colomnas de tèxt, 70 Mo d'informacion textuala e 1500 illustracions de blanc e negre.
Felis silvestris catus
Originari d'Egipte, d'Anatolia ò de Mesopotamia, lo gat s'es pauc a pauc difusat dins lo mond entier. Capable de s'adaptar a d'environaments climatics variats e de caçar mai d'un milier d'espècias, a colonizat la quasi totalitat dei tèrras emergidas. Ansin, en 2008, sa populacion èra estimada entre 200 e 600 milions d'individüs.
Morra
thumb|Jogaires de morra en Itàlia La morra es un jòc d’azard que dos jogaires se mòstran simultanèament un cèrt nombre de dets, tot en anonciant cadun la soma presumida de dets quilhats per ambedos jogaire. Ganha qui devina aquesta soma.
Felis silvestris catus
Ecologia e reparticion
Lo gat es una espècia capabla de s'adaptar a de mitans fòrça variats (desèrt, montanha, seuva, tondra... etc.) que se difusèt dins lo mond ambé l'expansion dei societats umanas sedentàrias. Se troba donc sus totei lei continents, franc d'Antartida, e sus la màger part deis ensems insulars, compres d'illas que son plus abitadas per l'èsser uman. Dins mai d'una region, especialament en Oceania, lo gat es donc una espècia invasiva qu'es a l'origina de problemas per la subrevida d'espècias localas en causa de la caça (disparicion dei predas), dei malautiás ò de l'ibridacion ambé d'espècias localas de felins.
Aspècte exterior
Un gat pesa generalament entre 2,5 e 4,5 kg e mesura entre 46 e 51 cm sensa la coa (entre 20 e 25 cm). Dins aquò, divèrseis excepcions existisson que certanei raças pòdon passar 10 kg. Lei gats fèrs son generalament pus pichons que lei gats domesticats car an un accès pus limitat ai fònts de norridura.
Morra
Los nombres son bramats: un, dos, tres, quatre, cinc, sièis, sèt, uèit, nòu e morra (per dètz)
Felis silvestris catus
Aspècte exterior
Lo pelatge cuerb tot lo còrs e assegura l'isolacion termica de l'animau. Es format de tres jaç principaus compausats de peus lòngs que donan son aspèct au pelatge, de peus corts e de peus foletins. Lo jaç pus exterior pòu presentar mai d'una color (blanc, negre, brun, ros, gris... etc.) formant de còps de motius (tacas, raiaduras, pigalhas... etc.). Pasmens, per de rasons geneticas, lo pelatge dei mascles es generalament limitat a una ò doas colors diferentas.
Esquelèta e musculatura
L'esquelèta dau gat es compausat de 250 òs. Sa caracteristica principala es la soplesa que li conferís la preséncia vertèbras cortas, l'atrofia dei claviculas permetent un movement independent de cada espatla e una colona vertebrala plegativa. Presenta tanben d'adaptacions au mòde de vida carnivòr de l'espècia coma d'arpas retractilas, una maissèla poderosa ò una dentadura de 30 ò 32 dents ambé de cròcs lòngs e fòrts e de carnassièras.
La musculatura es fina e poderosa. Lei patas anterioras an cinc dets (quatre que tocan lo sòu e un poce que demora en despart) e lei posterioras quatre. An de coissinets soples e elastics permetent una marcha silenciosa. Aquò dona a l'animau una soplesa importanta e una destenda ampla. Per exemple, pòu sautar a una autor cinc còps pus granda que sa talha. Pòu agantar una velocitat de 40 km/h mai son endurança es febla. Enfin, au contrari d'una idèa espandida, lo gat es un bòn nadaire.
Sens e percepcion
Coma per l'esquelèta e la musculatura, lei sens dau gat son adaptats a la caça e son superiors a aquelei de l'èsser uman. Son odorat es ansin fòrça pus desvolopat e es sensible ai substàncias azotadas. Son gost es egalament relativament precís e capable de destriar entre diferenteis aliments.
Morra
Istòria
La morra es un jòc fòrça ancian e es documentat dins fòrça nòtas istoricas. La primièra mencion al subjècte del jòc de la morra ven de l'Egipte antica d'una tomba d'un naut dignatari de la Dinastia XXV se vei clarament lo defunt l'accion de tirar lo braç amb un nobre cara a cara amb una autra persona.
Felis silvestris catus
Sens e percepcion
Sa vista es excellenta. Li permet de mesurar precisament lei distàncias e d'observar una zòna larga amb un camp visuau de 280° (solament 200° dins l'òme). Lo gat es capable de distinguir lei colors (franc dau roge probablament). Sa retina a un nombre fòrça important de bastonets, de cellulas sensiblas a la lutz, çò que li conferís una vision nocturna e crepusculara remarcabla (fòrça superiora a aquela de l'èsser uman). De mai, l'uelh es dotat d'un jaç reflector (dich tapetum lucidum) que fonciona coma un mirau e que permet d'aumentar la quantitat de lutz passant per la retina. En revènge, sa vista es mens eficaça de jorn (e probablament inferiora a la vision umana).
Sistèma digestiu
Lo gat a un sistèma digestiu relativament cort qu'es pauc adaptat a la diversitat alimentària (diarrèas e vòmits frequents). Lo procès de digestion comença generalament dins l'estomac car lo gat mastega pas (ò gaire). L'estomac a un volume feble (aperaquí 300 mL) e un pH fòrça acid qu'a un ròtle primordiau dins la prevencion deis infeccions digestivas. Lo budèu prim a una longor mejana d'aperaquí un mètre e lo budèu gròs de 20 a 40 centimètres. Lo transit es donc rapide (entre 12 e 14 oras) e lo gat dèu manjar sovent (entre 10 e 16 repàs quotidians) de quantitats pichonas.
Raças
Se totei lei gats domestics son de Felis silvestris catus, existís plusors raças depintadas per d'estandards precís establits diferenteis associacions (FIFé, LOOF... etc.). Una raça donada recampa totei leis individüs amb una conformacion fisica identica, amb una origina comuna e una inscripcion sus lei registres de pedigree. Certanei son ancianas e naturalas coma lo siamés mai la màger part son relativament recentas e aparegudas après un trabalh de seleccion menat per l'òme. Dins aquò, maugrat la multiplicacion dei raças de gat dins lo corrent dau sègle XX, lei gats de raça son fòrça minoritaris au sen de la populacion felina (aperaquí 5% en França).
Comportament sociau e comunicacion
Lo gat es generalament un animau fòrça independent en despiech d'excepcions que despendan de la raça e de l'educacion. Es un animau rituau, casanier e territòriau que presa lei situacions recurrentas. La sauvagarda de son luòc de vida es donc un aspèct fondamentau de seis interaccions ambé leis autreis individüs. Pasmens, es pas estrictament solitari e, segon l'espaci e lei ressorsas alimentàrias disponiblas, de grops ò de colonias de gats pòdon se formar.
Lei gats comunican principalament entre elei ambé de feromònas ò de posicions corporalas. D'efèct, a mai d'una glanda odorosa que son situats a l'entorn de l'anus, de la coa, de la boca, dins lei gautas, entre lei coissinets e dins lo sistèma urinari. Son a l'origina de feromònas duradissas que pòdon èsser depausadas d'un biais volontari (marcatge dau territòri, contactes sociaus... etc.) ò non (marcatge dei gatons per la maire, feromònas sexualas... etc.). Leis expressions corporalas son basadas sus la posicion generala dau còrs, lei movements de la coa, lei mimicas facialas, la posicion deis aurelhas e l'aspèct deis uelhs.
En revènge, lo miaular, crit caracteristic dau gat, es rarament utilizat levat dei comunicacions entre la maire e sei gatons. Pasmens, lo miaular se desvolopa au contacte de l'èsser uman. Lo gat sembla alora utilizar un registre especific qu'es probablament aquistat durant sa vida. Segon leis individüs, aqueu registre es compausat d'un desenau a plusors centenaus de sòns diferents.
Alimentacion e caça
Lo gat es un mammifèr unicament carnivòr. Son metabolisme a besonh de taurina, un derivat d'acid aminat present dins la carn, que son organisme pòu pas produrre d'un biais sufisent. Una caréncia entraïna dei trèbols oculars, cardiacs, un afebliment dei defensas immunitàrias e dei problemas de reproduccion.
La caça es donc una activitat importanta dau gat. Sei predas principalas son lei rosigaires de talha pichona, leis aucèus de talha pichona, lei lagramusas, leis insèctes, lei conius e, pus rarament, lei granolhas, leis esquiròus ò leis eiriçons. Utiliza doas estrategias de caça : la caça a l'apròchi que necessita de se raprochar de la preda avans l'ataca e la caça a l'espèra que comporta una fasa atentiva e immobila avans l'ataca. Lei metòdes utilizats semblan pas especifics a l'espècia caçada. La preda es generalament tuada amb una mordedura au cotet que li romp la colona vertebrala.
L'instint de caça es solidament ancorat en lo gat. Ansin, lei jòcs de caça son una activitat fòrça importanta per la sociabilizacion dei gatons. De mai, un gat adult, « corrèctament domesticat » e ben norrit, contunia de caçar e de tuar de predas.
Generalitats
La maduretat sexuala se situa entre cinc e sièis mes per lo mascle e entre sèt e dètz mes per la femèla. Lei calors an luòc de la prima a l'autona. La gata pòu s'acoblar ambé diferents gats e lei gatons d'una meteissa portanha pòdon aver de paires diferents. D'idridacions entre lei gats domestics (Felis silvestris catus) e d'autreis espècias de felins son possiblas. Una ventrada compta generalament entre quatre e cinc gatons amb un nombre maximau de uech.
La gestacion dura 63 a 65 jorns. A partir dau 35 jorn, lei mamèlas grossisson e rosejan. Vèrs sèt setmanas, la gata acomença de cercar un endrech suau e convenent per gatonar. La gaton lava immediatament sei pichons per estimular sa respiracion. Puei, manja lo placentà, qu'es fòrça nutritiu, e copa lo cordon ombilicau.
Veirièras (Corresa)
Veirièras  (Veyrières en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Felis silvestris catus
Educacion dei gatons
A sa naissença, un gaton pesa entre 100 e 110 gramas e es bòrni e sord. Son pelatge porta tanben de raiaduras fantaumas que dispareisson ambé la possada dei pèus lòngs. Leis uelhs se duerbon entre lo 8 e lo 12 jorn. Son de color blau e prenon son aspèct definitiu vèrs lo segond mes. La gata apren a sei pichons de se lavar, de se norrir, de tuar de predas e de caçar. L'emancipacion a luòc entre uech e dotze setmanas e la separacion familiala entre sièis e uech mes.
Au sen dei colonias de gats, i a sovent una sincronizacion dei calors entre lei femèlas dau grop. Aquò permet una educacion comunitària e, dins lo cas de disparicion d'un dei maires, lei gatons orfanèus son elevats per d'autrei femèlas (ò per de gats esterilizats).
Esterilizacion
L'esterilizacion es una operacion cirurgicau frequenta destinada a empachar la reproduccion de l'animau. En lo mascle, es dicha castracion e consistís en l'ablacion dei testiculs. Dins la femèla, consistís en l'ablacion deis ovaris. En fòra de l'aplant de la reproduccion, l'esterilizacion modifica lo comportament e la fisiologia de l'animau. En particular, aquò demenís lo comportament territòriau (urina, arpadas... etc.) e aumenta de còps l'estocatge dei matèrias graissosas.
En fòra de la cirurgia, de pilulas ò d'injeccions contraceptivas existisson. Permèton de blocar lo cicle de reproduccion e lei calors. Pasmens, son incompatibles amb un estat de gestacion e fau leis administrar avans lei periòdes de calors, sota pena d'infeccions. De mai, son benlèu a l'origina d'efècts segondaris comportamentaus e cancerigèns.
Santat
Lo gat domestic a una longevitat qu'aganta regularament 12 a 18 annadas. Pasmens, pòu èsser victima de divèrsei parasitas e malautiás. Entre lei parasitas pus frequents, se pòu citar de nieras (Ctenocephalides felis), d'acarians, de protozoaris (Toxoplasma gondii) ò de vèrmes que s'installan dins lo sistèma digestiu. Certanei son a l'origina de malautiás grèvas.
Lei malautiás pròprias au gat son relativament comunas mai lo risc de lei contractar pòu èsser demenit per la vaccinacion ò l'esterilizacion. Una partida es liada a la domesticacion coma l'obesitat ò lo diabète. D'autrei son transmissiblas a l'èsser uman, coma la ràbia, la tuberculòsi, diferenteis epatitas viralas ò la brucellòsi. Lei pus grèvas son l'objècte de programas de susvelhança e d'una legislacion especifica (vaccinacion obligatòria, lucha còntra lei populacions de gats errants... etc.). Enfin, se fau citar tres malautiás (la leucemia felina, lo sindròm de l'immunodeficiéncia felina e la peritonita infecciosa felina) que son relativament frequentas au sen dei populacions felinas (30% dei gats portan lo virüs de la leucemia). Normalament benignas ò necessitant de duradas lòngas per menaçar la santat dau gat (entre 5 e 10 ans per lo SIDA felin), pòdon se transformar en malautiás cronicas tocant lei sistèmas immunitaris ò digestiu que s'acaban ambé la mòrt de l'animau.
Originas
Leis originas de la domesticacion dau gat son fòrça conegudas. D'indicis arqueologics escampilhats indican una origina anciana, benlèu vèrs 7,500 av. JC, en Mesopotamia ò en Mar Mediterranèa Orientala. Seriá una consequéncia dau desvolopament de l'agricultura e de la sedentarizacion car lei gats serián venguts s'installar dins lei vilatges umans per i caçar lei rosigaires atrachs per lei resèrvas de gran.
L'òme auriá donc pas agut de ròtle dirècte dins la domesticacion dau gat. Pasmens, l'animau foguèt rapidament adoptat coma l'indica la descubèrta d'un òme enterrat amb un gat dins una tomba de Chipre vèrs 7,000 av. JC. Leis etapas d'aqueu raprochament son desconegudas mai sembla subretot regardar lo gat fèr d'Africa (Felis silvestris lybica) que seriá a l'origina dau gat domestic actuau, probablament gràcias a un caractèr mens ferotge que leis espècias de gat fèr.
Egipte Antica
Se lei premiereis etapas de la domesticacion dau gat son mau conegudas, l'istòria e l'arqueologia mòstran qu'èra acabada quand emergiguèt la civilizacion egipciana anciana. Lo gat i aquistèt un estatut d'animau sacrat, personificat per la divessa Bastet e protectritz dau fogau, divessa de la feconditat. Lei gats mòrts èran donc momificadas e enterrats dins de cementèris de gats coma la necropòli de Bubastis (centre dau culte de Bastet).
La difusion dau gat dins lo mond
A partir de la Mediterranèa Orientala, lo gat domestic se difusèt pauc a pau dins lo rèsta dau mond car èra sovent embarcat sus lei naviris dei marchands egipcians e fenicians per protegir lei cargaments. En Mediterranèa, son succès foguèt important en Euròpa durant lo periòde roman. Vèrs l'èst, se propaguèt ais Índias, en China (vèrs 1000 av. JC) e, finalament, dins leis illas japonesas (vèrs l'an 1000). Puei, au començament de la Renaissença, foguèt introduch en America per de colons europèus.
Son imatge èra alora variabla segon lei regions. En China, èra considerat coma un simbòl de patz e èra fòrça respectat per son ròtle de caçaire de rosigaires. En Japon, aguèt un estatut similar e de lèis de proteccion dei gats foguèron adoptadas au sègle XVIII (enebiment de son comèrci, defensa de l'embarrar). Dins l'Escandinàvia pagana dei Vikings, èra associat a Freyja, divessa de la beutat, de l'amor e de la feconditat. Per lei musulmans, podiá èsser l'incarnacion de creaturas maleficas coma lei jinns. Pasmens, gardèt generalament un imatge positiu au sen dau mond musulman en causa de l'afeccion de Maomet per son gat.
En revènge, per l'Inquisicion Catolica, èra associat au Diable e ai mascas en causa de sa vida nuechenca. Ansin, lo gat, especialament lei gats negres, foguèt condamnat per leis autoritats ecclesiasticas. L'idèa d'una transformacion dei mascas en gats venguèt relativament frequenta e foguèt evocada dins mai d'un afaire de mascariá fins ai sègles XVI e XVII. Pasmens, demorèt un animau frequent en Euròpa, compres dins lei monastèris, per protegir lei resèrvas de gran. La resurgéncia deis epidemias de pèsta dins lo corrent dau sègle XIV melhorèt la vision occidentala de l'animau. Dins aquò, la reabilitacion foguèt lenta e durèt fins au sègle XIX.
Pintura e escultura
Lo gat foguèt frequentament representat dins l'art estatuari e picturau de l'Egipte Antica e de l'Empèri Roman. Pasmens, après la crestianizacion de Roma e la disparicion de l'Empèri d'Occident, dispareguèt dei representacions artisticas fins a la Renaissença tardiva. En revènge, apareguèt dins l'art asiatic, especialament a partir dau periòde Song. En Japon, la popularitat de l'animau li permetèt d'èsser regularament representat en pintura, compres per d'artistas importantas coma Hiroshige (1797-1858) ò Utagawa Kuniyoshi (1797-1861).
Musica
Lo gat foguèt introduch dins la musica au començament dau sègle XVII ambé leis òbras d'Adriano Banchieri (Contrapunto bestiale), de Carlo Farina (Capriccio stravagante, Il gatto) e d'Hans Werner Henze (La gata anglesa). Per la seguida, coma en literatura, l'adopcion de gats coma animau de companhiá per un nombre creissent de musicians entraïnèt una multiplicacion deis ocurréncias dau felin dins leis òbras musicalas. Ansin, au sègle XX, mai d'un artista (Brassens, Nougaro, Freddie Mercury, Renaud... etc.) ò d'un grop important (The Cure, Téléphone... etc.) compausèron de cançons centradas sus de gats.
Literatura
La preséncia dau gat dins la literatura demorèt lòngtemps discrèta, especialament dins l'Euròpa Medievala. Au sègle IX, Hildegard de Bingen ne'n faguèt un retrach relativament negatiu dins son Libre dei subtilitats dei creaturas divinas : « lo gat demora sec e freg. Lo gat rèsta pas volentiers ambé l'òme, levat d'aqueu que lo noirís ». Totjorn durant l'Edat Mejana, Tibert, lo gat dau Roman de Renart, apareis coma un personatge fin e ipocrita. La reabilitacion acomencèt a partir de la Renaissença e lo gat venguèt l'animau de companhiá de mai d'un autor famós (Petrarca, Joachim Du Bellay...). Puei, au sègle XIX, foguèt l'animau simbòl deis escrivans romantics qu'introduguèron de gats dins sei racòntas. Enfin, dempuei lo sègle XX, se son multiplicadas leis òbras amb un gat coma personatge important.
Aquela evolucion es fòrça visibla dins lei fablas e la poèsia. Ansin, dins leis òbras de Rabelais ò de La Fontaine, lei gats son sovent considerats coma de caçaires de ratas fins, maliciós e profechaires. Puei, au sègle XIX, mai d'un artista coma Victor Hugo ò Champfleury, autor d'un libre famós dich Lei Gats : istòria, mors, observacions, anecdòtas (1869), donèron una gròssa importància au gat.
Dins lei còntes, lo gat garda generalament un imatge pus misteriós intermediari entre lo personatge medievau trébol e lo gat reabilitat per lei poètas dau sègle XIX. Dins lo Gat Calçat, es un eiretatge benurós que dona la richessa a son mèstre per engana. Autre exemple, dins Leis Aventuras d'Alícia au País dei Meravilhas, lo gat de Cheshire es un personatge nihilista, dotat per lei discussions filosoficas, qu'apareis ò dispareis segon sa volontat d'un biais misteriós.
Aquel aspèct misteriós s'observa tanben dins lei romans. Lo Gat negre, roman fantastic d'Edgar Allan Poe depinta dos gats negres que son a l'origina de la foliá dau personatge principau. Pasmens, la diversificacion deis estiles romanescs entraïnèt una diversificacion dei ròtles donats ai gats, especialament dins lo corrent dau sègle XX. Ansin, de gats son venguts lei personatges principaus e certaneis òbras depintan de societats entierament compausadas de gats. Aquela tendància s'observa tanben dins la benda dessenhada ambé de serias coma Garfield.
Cinèma
Aparegut a la fin dau sègle XIX, lo cinèma utilizèt rapidament de gats coma actor de film ò personatge de seria animada. Coma per leis autrei formas d'arts dei sègles XX e XXI, lo gat pòu tenir de ròtles variats que van d'aparicions brèvas coma element dau decòr a personatge principau. Plusors gats de ficcion son venguts fòrça famós, especialament Tom dei dessenhs animats Tom e Jerry.