cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laives
Istòria
C'est à Laives que fut découvert, servant à caler un escalier dans une dépendance de l'ancienne abbaye de La Ferté-sur-Grosne, le bois Protat, premier bois gravé (vers 1380) du monde occidental. Le village est un haut lieu de l'art roman avec son Église Saint-Martin de Laives, érigée au et. Il y avait dans le passé de nombreux tailleurs de pierres, ainsi vers 1850, une cinquantaine de famille vivaient de cette activité. Création en 1970 des trois lacs.
Noyant-de-Touraine
Noyant-de-Touraine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marcolino Gomes Candau
thumb|Marcolino Gomes Candau (1972) Marcolino Gomes Candau (Brasil) foguèt lo segond director general de l'OMS de 1953 a 1976
Châtres (Sèina e Marna)
Châtres  es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sent Simon (Tolosa)
Sent Simon es un grand quartièr residencial situat al sud-oèst de la vila de Tolosa, dins le canton de Tolosa-12. Es un ancian vilatjòt absorbit per la vila de Tolosa. Le quartièr garda son centre de vilatge malgrat le fòrt desvolopament de lòtjaments d'ostalets dempuèi le començament dels ans 2000. Tres grands axes rotièrs travèrsan lo quartièr: la carrièra de Sèishes a l'èst, le camin de Bassacamba al centre e la carrèra de Sent Simon a l'oèst que permeten de religar las comunas vesinas de Portèth de Garona, Cunhaus (e l'anciana basa aeriana militara de Francasal) e Tornafuèlha.
Brock Chisholm
Brock Chisholm es
Oakland (Califòrnia)
Oakland es una granda ciutat de l'estat american de Califòrnia qu'es lo sèti de la comtat d'Alameda. Sa populacion èra estimada a 425 195 abitants en 2017. Sa superfícia totala es 202,4km².
Brock Chisholm
Primièr director general de l'OMS de 1948 a 1953
Premio Mary Woodard Lasker pel servici public (1952)
Premio de l'American Humanist Association (1959)
Maschinengewehr 08
La Maschinengewehr 08 (designacion sovent abreujada MG08) èra una mitralhièra alemanda desvolopada au començament dau sègle XX. Arma emblematica de la Premiera Guèrra Mondiala e de la guèrra dei trencadas, es la pus famosa dei mitralhièras Maxim. Aperaquí 173,000 exemplars foguèron produchs e la MG08 foguèt tanben fòrça utilizada, per totei lei camps, durant la Segonda Guèrra Mondiala.
La Ercina
La Ercina es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Vellescot
Vellescot es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo vilatge A situat sus la rota départementale D13 #que connècta Belfòrt a Suarce a 16 km de Belfòrt. Essencialament agricòla, A environat de bòsques e de étangs #que la formacion n'a favorit pel sòl argileux impermeable.
Le village est situé sur la route départementale D13 qui relie Belfort à Suarce à 16 km de Belfort. Essentiellement agricole, il est entouré de forêts et d'étangs dont la formation est favorisée par le sol argileux imperméable.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'epòca gallo-romaine, una via secondaire en connectant Delle a Froidefontaine traversava Boron e Vellescot. Un tròç d'un centenat de mètres de longitud a #èsser meses a jorn cap a 1851. La primièra mencion del nom de Vellecort se tròba en la charte de dotation del prieuré de Froidefontaine datat del 8 de març 1105. Lo vilatge fasiá alavetz partida de la comuna e de la parròquia de Grosne e tòrna en 1125 a Frédéric, primièr comte de Ferrette. Pendent lo periòde austrian, #que s'estend del mièg del XIVe al mièg del, lo pòble portava lo nom alemand de Hanendorf.
Abans la Segonda Guèrra mondiala circulava entre Belfòrt e Réchésy un camin de fèrre d'interès local a via métrique #que traversava Grosne, Vellescot e Suarce.
Avant la Seconde Guerre mondiale circulait entre Belfort et Réchésy un chemin de fer d'intérêt local à voie métrique qui traversait Grosne, Vellescot et Suarce.
Luceram
Luceram (Lucéram en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Escobar de Campos
Escobar de Campos es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Robert De Niro
150px|right|thumb|De Niro en 1988 Robert De Niro Jr. (Nòva York, Estats Units, 13 d'agost de 1943) es un actor e un realizaire american que ganhèt l'Oscar del melhor actor per son interpretacion de Jake La Motta dins Raging Bull (1980) e l'Oscar del melhor segond ròtle per son interpretacion de Vito Corleone dins Lo Pairin (segonda partida) (1974).
Biografia
Robert De Niro nasquèt dins la vila de Nòva York en 1943. Es lo filh de Robert De Niro Sr. (d'origina italiana), pintor, escultor e poèta, e de Virginia Admiral (d'origina irlandesa), tanben pintora.
La Faureta
La Faureta es un quartièr de Tolosa situat sus la riba esquèrra de Garona, al ras del quartièr de Bagatèla, e a quel de Laforgueta. Es un quartièr de que lo centre es un vaste pargue. Gaireben la mitat dels lotjaments son publics (torres e barras de l'OPAC). I a una granda mixitat sociala. Lo taus de caumatge i es naut (prèp de 35 %), 1/3 de abitants son de joves de mens de 20 ans. Es un dels quartièrs mai gravamanet pertocat per l'explosion de l'usina AZF en 2001, es la rason que fa partit del GPV (grand projècte de vila).
Sango
Lo sango (nom autoctòne: sängö) qu'ei ua lenga creòla veïculària en Centreafrica e dens los país vesins e qu’ei vienguda lenga nacionau e oficiau en Republica Centreafricana. Qu'ei parlat com lenga mairana per 400 000 locutors, com lenga segonda (lingua franca per 4 milions.
Grafia e prononciacion
Lo sango que s'escriu dab l'alfabet latin.
Que a set vocaus (/, e, /ɛ/, i, o, /ɔ/, u), mes la grafia non nòta pas l'e obèrta ni tampòc l'o obèrta. I a cinc vocaus nasalizadas (ĩ, ã, ɛ̃, ɔ̃, ũ) que son notadas en hornir ua n après. Sus las vocaus, que i a accents grafics entà marcar los tons: â qu'ei ua a dab ton haut, ä qu'ei ua a dab ton mejan, a dab lo ton baish. Lo ton devarant qu'ei notat per exèmple âä (aperat ton modulat ahut-mejan) o äa (ton modulat mejan-baish).
En las consonas, que i a consonas simplas (p, b, t, d, k, g, f, v, s, z, h, l, r, y, w) digrafs o trigrafs (kp, gb, mb, mv, nd, ng, ngb, nz).
Prefectura de Mali
La prefectura de Mali, que li dién mai sovent Mali-yembering, es una subdivision administrativa de Guinèa.
vinheta|Localizacion de la prefectura de Mali.
Es dins la region de Labé e la vila de Mali n'es lo capluec. S'estend entre 11° 39' e 12° 26' de latituda nòrd e 11° 23' e 12° 49' de longituda oèst.
La prefectura de Mali a una superficia d'aperaquí 9 700 km², e si limita au Nòrd per Senegau, au Nòrd-Oèst per la prefectura de Koundara, a ponent per aquela de Gaoual, au Sud per aquelei de Labé e Lélouma e a levant per aquela de Koubia.
La prefectura de Mali còmpta doge sota-prefecturas : Balaki, Donghel Sigon, Dougountouny, Fougou, Gayah, Hidayatou, Lébékéré, Madina Wora, Madina Salambandé, Téliré, Touba bagadadji e Yambering.
Internacionala Socialista
L'Internacionala Socialista es una organizacion politica internacionala fondat a Francfòrt en 1951 que regropa la màger part dels partits socialistas, socialdemocratas e trabalhistas del mond, aital coma cèrts democratas. Es l'eiretièra dirècta de la Segonda Internacionala.
Sornhac
Sornhac (Sourniac en francés) es una comuna auvernhata d'Occitània, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Surigniacus, en latin, al sègle X, Surnhacum, en latin, en 1263, Surnhac, en 1298, Sornhac, en 1411, Surgnat, en 1535, Surnhat, en 1628, Sourgnac, en 1655, Sournhac, en 1680, Sournihac, en 1682, Le moulin de Sourniac, en 1743. Sornhac poiriá venir del nom d'òme latin Sornius amel sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Mas la prumeira atestacion manariá pusleu a l'etime de Sorigny, *Sorinius, derivat de Sorinus, que pòt tanben èsser lo celtic *Sorinios,. Sornhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Sorinios/*Sorinius o Sornius.
Nòtas
<references group="N"/>
Sinceny
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Bonet Briança
Sent Bonet de Briança (Saint-Bonnet-Briance en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Sent-bonets.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Sent Bonet Briança en Nauta Vinhana
Ginestet
Ginestet (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es zi’nɛʂte] (accent sus la segonda sillaba). Las fòrmas ancianas son Sanctus Jacobus de Genestet au sègle XIII, Genestetum, en latin, en 1491, Genestet en 1555. Lo nom de Ginèstet (grafia site de las comunas de Dordonha, confòrma a l'accentuacion actuala) ven de l'occitan genèsta, ginèsta, del latin genista, emb lo sufixe collectiu -et, del latin -etum. Lo nom es motivat per l'abondància de ginèstas, ,
Halfdan T. Mahler
De 1962 a 1969, venguèt cap de l'unitat de tuberculòsi al sèti de l'OMS a Genèva.
En 1970, foguèt nomenat director general auxiliar de l'OMS tot en demorant a la direccion de l'analisi de sistèmas de projècte.
En 1973, Mahler venguèt lo tresen director general de l'OMS. Foguèt elegit per dos mandats successius de cinc ans en 1978 e 1983. Jos l'èra del doctor Mahler, en 1979, la trenta dosena Assemblada de Santat del monde lancèt l'estrategia globala per la santat per totes fins a l'an 2000.
Sent Pèir de Lengon
Sent Pèir de Lengon, , o Sent Pèir de Mons , o Sent Pèir de Monts (Saint-Pierre-de-Mons en francés) es una comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La fòrma anciana citada per Bénédicte Boyrie-Fénié concernís lo lòc de Monts (Mons en francés), a dos km deu borg, que domina la ribèira bassa : Mons (villam que ~ dicitur), en latin, en 1079-1095. Lo sens seré de « pug reservat a un lòc de culte ». La parròpia de Sent Pèir es l'eretèira de la de Monts ? La glèisa de Monts èra dejà consacrada a Sent Pèir ? Aquò, non se sap. Lo nom de Sent Pèir ven deu grèc Petros, Petrus en latin, traduccion deu nom ebrèu de l'apòstol Pèir. Pèir se ditz dens l'oèst deu país (dab la concurréncia de Pèr dens una partida de Gasconha) : Gasconha, Agenés, Lemosin (alhons, disen Pèire). Lo determinant de Lengon es majoritari en occitan dens la comuna. La traduccion deu nom francés Saint-Pierre-de-Mons, que seré Sent Pèir de Monts, es pas usitada (las referéncias son dens l'introduccion). Segur, quand i a pas necessitat de precisar, disen simplament Sent Pèir.
Cavaire
Lo nom Cavaire vòl dire que cava la tèrra.
Partimen amb Bonafos Bonafos, yeu vos envit e fatz vos un partimen qu'aiatz domn'ab cors complit, bell'e bon' et avinen, o a tot vostre talen detz borzes d'arsselhs qu'estan a Orlac al vostre dan. Ara parra, N Bonafos. s'etz plus mals que amoros. [...]
Escambi de coblas amb Falco; Cavaliers, cui joglars vest, de cavalaria s.devest, c'us joglaretz del marques d'Est, Falco, vos a vesti ab si, per que m demandatz que m feri, que noca us deman qui us vesti?
Marcelo Rebelo de Sousa
Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa (n. a Lisbona lo 12 de decembre de 1948) es lo president de la Republica de Portugal dempuèi lo 9 de març de 2016. Abans foguèt ministre del governament e e membre del Parlament, professor de Drech, jornalist, e analista politic.
Pargue Nacionau dau Simien
Lo Pargue Nacionau dau Simien es un pargue nacionau d'Etiopia que creèron en 1959 e qu'inscrivèron en 1978 sus la lista dau patrimòni mondiau, e que si considerèt entre 1996 e 2007 coma "en perilh".
Lo pargue si situa dins la Region Amhara e cuèrbe lei Monts Simien ensin que lo Ras Dashan (quatrena cima d'Africa).
Lei formas inabitualas dei rocàs dau pargue si dèvon a l'erosion.
Dins lo pargue l'i a d'espècias endemicas coma lo baboïn gelada, lo lop d'Abissinia e lo boquetin d'Abissinia.
Fabero
Fabero es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Occitan (omonimia)
L’occitan pòu èstre:
Saint-Denis-d'Aclon
Saint-Denis-d'Aclon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Ferrières
Ferrières pòt èsser:
Meslay-le-Grenet
Meslay-le-Grenet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
Meslay-Lo-Grenet es a 13 km de Illiers-Combray e de Chartres e a 16 km de Courville-sus-Eure. L'accès al A 11 es a 6 km.
Meslay-le-Grenet est à 13 km d'Illiers-Combray et de Chartres et à 16 km de Courville-sur-Eure. L'accès à l'A 11 est à 6 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Parma
Parma (Parmo en grafia mistralenca ) es una vila de la region italiana d'Emília-Romanha. Lo gentilici es parmesan -a. La vila es famosa per son arquitectura, sa musica (Giuseppe Verdi), e sas especialitats culinàrias, (Prosciutto di Parma (cambajon), Parmigiano-Reggiano (formatge) e lo campèstre environant. Amb una populacion de 198 292 abitants, Parma es la segonda vila pus poblada d'Emília-Romanha aprèp Bolonha, capitala regionala. La vila abriga l'Universitat de Parma, una de las pus ancianas universitats del monde. Parma es devesida en doas partidas per la ribièra del meteis nom. Lo quartièr de l'autre costat de la ribièra es  Oltretorrente . Lo nom etrusc de Parma foguèt adoptat per descriure le bloquièr redond de l'armada romana sonat   Parma .
Lo poèta italian Attilio Bertolucci (nascut dins un masatge al campèstre) esriguèt : « Coma capitala, se deviá d'aver una ribièra, qu'èra sovent assecada », en referéncia a l'epòca  ont la vila èra capitala del Ducat de Parma independent.
Épinoy
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Comuna dins la frontièra entre los departaments del Nòrd (59) e del Passatge-de-Calava (62). A parièra distància dintre e Cambrai. Épinoy Se situa sus un scenari, a qualques quilomètres de la vallée de la Sensée. Una basa aeriana militara a installat (BA 103) sul territòri de la comuna.
Commune à la frontière entre les départements du Nord (59) et du Pas-de-Calais (62). À égale distance entre Douai et Cambrai. Épinoy se situe sur un plateau, à quelque kilomètres de la vallée de la Sensée. Une base aérienne militaire est installée (BA 103) sur le territoire de la commune.
Montpinhièr
Montpinhièr (Montpinier en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Personas ligadas a la comuna
Lo castèl de Montpinhièr bastit sus un ancian fòrt pendent los ans 1830. Apartenguèt a la familha de Victor Schoelcher promotor de l'abolicion de l'esclavatge.
Republica
Una republica es un sistèma de govèrn dins lo quau lo poder es exercit en vertut d'un mandat conferit per lo còrs sociau. Apareguda durant l'Antiquitat, es tradicionalament opausada a la monarquia e a sa transmission dinastica dau poder. Pasmens, se fau nòtar que republica e democracia son pas sinonims car totei lei republicas son pas democraticas. De mai, pòu existir de sistèmas democratics dins d'autrei formas de govèrn (monarquia constitucionala...).
15 de setembre
Lo 15 de setembre es lo 258 jorn del an del calendièr gregorian e lo 259 en l'annada bissextila. Demòran 107 jorns per finalizar l'an.
Republica
Dempuei lo sègle XX, la republica es la forma dominanta de govèrn dins lo mond. Ansin, en 2021, sus lei 197 país reconeguts per la comunautat internacionala, 152 èran de republicas.
15 de setembre
Referéncias
Vejatz tanben:
Republica
De l'Antiquitat a l'Edat Mejana
La republica es probablament apareguda dins lo bacin mediterranèu mai aquò es mau segur en causa de la manca de documents escrichs sus l'istòria anciana de mai d'una region dau mond. Pasmens, lei regims republicans son nombrós dins aquela region durant l'Antiquitat, especialament dins lei ciutats-estats grègas. Sovent dirigidas per de rèis a sa fondacion, aquelei vilas se dotèron pauc a pauc d'institucions novèlas. Aquela transicion es pas totjorn clara. Per exemple, segon la tradicion, la monarquia atenenca dispareguèt au sègle IX avC per laissar la plaça a una magistratura ereditària, l'arcontat. Puei, entre 750 e 650 avC, aquela foncion venguèt electiva e un comitat de nòu arconts formèt l'institucion suprèma de la vila.
Dins aquò, la republica pus famosa de l'Antiquitat foguèt la Republica Romana. Segon la legenda, foguèt fondada en 509 avC après lo reversament de la monarquia. Foguèt a l'origina dau tèrme republica que provèn de l'expression latina res populica (la « causa dau pòble » en occitan). Aqueu regim èra vist coma opausat au regnum ò « proprietat dau rèi » per lei Romans. Pasmens, coma per la màger part dei republicas anticas e medievalas, aquela nocion èra pas liada a aquela de democracia. Ansin, la Republica Romana demorèt un regim oligarquic, maugrat quauquei duberturas progressivas, fins a son remplaçament per l'Empèri.
Durant l'Edat Mejana, divèrsei republicas existiguèron. Son sovent dichas « republicas marchandas » car èran dominadas per un patriciat liat au comèrci internacionau dau periòde. Lei pus famosas son Venècia e Gènoa que dominèron lo mond mediterranèu entre lei sègles XI e XVI. Coma la Republica Romana, èran de sistèmas aristocratics destinats a partejar lo poder entre lei diferentei faccions dei classas pus aisadas. Pus localament, existiguèt de « quasi republicas » qu'èran de territòris autonóms dotats d'institucions pròprias. Pasmens, coma la Republica deis Escartons dins leis Aups, èran pas d'entitats independentas.
L'utopia republicana
A la Renaissença, un modèl republican originau apareguèt en Soïssa amb la Confederacion dei XIII Cantons, fondada en 1481. D'efiech, aquelei territòris s'unifiquèron per protegir son independéncia, çò que necessitèt la mesa en plaça d'institucions especificas per tenir sa plaça sus la scena diplomatica europèa. En 1581, lei Províncias Unidas imitèron aqueu modèl. Dins lei dos cas, l'independéncia dei dos Estats foguèt fòrça contestada per sei vesins, especialament per leis Absborg, fins ai Tractats de Vestfàlia en 1648. En 1569, un autre modèl originau, la Republica dei Doas Nacions, foguèt fondada per permetre l'unificacion de Polonha e de Lituània. Pasmens, es un cas fòrça particular car la monarquia polonesa i gardèt un ròtle centrau.
En parallèl, l'idèa de republica venguèt un ideau utopic per lei movements intellectuaus eissits de la Renaissença coma l'umanisme e, pus tard, lei Lutz. Per exemple, per lo jurista italian Bartole (1313-1356), la republica èra un « Estat liure, un Estat sensa rèi ». Aquò menèt a de recèrcas importantas sus l'idèa de republica que venguèt pauc a pauc un objècte de discussions filosoficas majoras dins de tèxtes importants coma Lo Prince de Nicolau Maquiavèl (1469-1527) ò de l’Esperit dei Lèis de Montesquieu (1689-1755). Aquela idealizacion culminèt probablament amb la « Republica dei Letras », expression utilizada per designar l'elèit intellectuau dau continent durant aqueu periòde.
L'oposicion a la monarquia
A partir de la fondacion dei Províncias Unidas, premiera republica modèrna, la republica venguèt pauc a pauc lo sistèma de govèrn promougut deis adversaris de la monarquia. En 164, après l'execucion dau rèi Carles I, lei partisans de Cromwell fondèron lo Commonwealth, un Estat republican que perdurèt fins a 1660. Pasmens, lei dos eveniments majors que permetèron d'ancorar l'idèa republicana dins l'oposicion a la monarquia foguèron la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units (1775-1783) e la Revolucion Francesa (1789-1799). Dins lei dos cas, entraïnèron la fondacion d'una republica après un combat violent e lòng còntra de monarquias. De mai, lei revolucionaris francés teorizèron l'idèa d'una expansion dau republicanisme per liberar leis autrei pòbles europèus de la « tirania dei rèis ».
En despiech de la desfacha finala de França en 1815, aquela idèa perdurèt. Durant lo sègle XIX, lei movements radicaus foguèron donc generalament favorables a la republica. Una partida dei corrents pus moderats foguèt tanben aquistada a l'idèa republicana. Per exemple, èra lo cas en Polonha ò en Boèmia. En America dau Sud, lei colonias espanhòlas vengudas independentas adoptèron egalament un modèl republican opausat a la monarquia de Madrid. Lo reversament de l'emperaire Augustin I de Mexic en 1823 sostenguèt aquela tendància.
Lei republicas modèrnas
Après la Premiera Guèrra Mondiala, la desintegracion deis Empèris Centraus (Alemanha, Àustria-Ongria e Empèri Otoman) entraïnèron la formacion de plusors republicas en Euròpa. Aquò marquèt una etapa decisiva dins la regression de la monarquia car lei dinastias foguèron pas capablas de tornar prendre lo poder. La Segonda Guèrra Mondiala confiermèt aquela transformacion dins lo sud d'Euròpa. La republica venguèt alora la formala classica dau govèrn modèrne en despiech dau mantenement de monarquias dins quauqueis Estats. Ansin, dins leis ans 1950-1970, lei país eissits de la descolonizacion chausiguèron principalament de venir de republicas. D'excepcions regardèron lei colonias britanicas. Dins aquò, franc dei dominions e dei país insularis deis Antilhas, la màger part dei colonias britanicas venguèron de republicas.
Estructuras
Fòrça frequentas dins lo mond actuau, leis estructuras precedentas son relativament recentas. Dins lei premierei republicas, lo poder executiu èra generalament pas tengut per un individú unic. L'objectiu èra d'empachar l'instauracion d'una dictatura. Ansin, la Republica Romana èra dirigida per dos cònsols e per una assemblada poderosa. Lei republicas marchandas italianas avián sovent un dòga que sei poders èran equilibrats per un comitat de plusors membres. Per exemple, a Venècia, la realitat dau poder executiu èra largament tenguda per lo Conseu dei Dètz. Aqueu trach s'obsèrva encara dins lei republicas aguent d'institucions ancianas coma Soïssa e Sant Marin. Per de rasons particularas après lei Guèrras de Iogoslavia, es tanben aplicat en Bòsnia e Ercegovina.
Eleccion
Lei foncions ereditàrias èran pas raras dins lei republicas anticas e medievalas, especialament aquelei contrarotladas per l'aristocracia. Pasmens, d'un biais generau, lei republicas tènon un nombre fòrça importantas de foncions non ereditàrias. De mai, aquela tendància a pres pauc a pauc mai d'importància e lei pòstes ereditaris, venguts fòrça rars, son desenant considerats coma d'arcaïsmes mantenguts en plaça per la tradicion ò de signes de dictatura.
En l'abséncia de procès ereditaris, l'eleccion es sovent utilizada per designar lei caps e lei parlamentaris d'un Estat republican. Pasmens, au contrari d'una opinion frequentament admesa, aquò establís pas necessiàrament un regim democratic. D'efiech, durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana, la màger part dei republicas èran de regims aristocratics amb un drech de vòte limitat a un elèit pichon. Puei, durant lei sègles XVIII e XIX, lo vòte foguèt sovent limitat per un cens que permetiá de redurre lo còrs electorau a una minoritat aisada. Existiá tanben de sistèmas d'assembladas multiplas encargadas d'elegir lei membres deis assembladas de nivèu superior. Aquò permetiá de redurre fòrça l'influéncia dau sufragi universau. Aquelei trachs arcaïcs an desenant largament disparegut. Pasmens, pòdon encara s'observar dins certanei republicas modèrnas. Per exemple, es lo cas de l'eleccion dei senators en França ò dau president deis Estats Units.
Se fau nòtar que l'eleccion es pas lo mejan unic de designar lo titulari d'un pòste dins una republica. Dins certanei regims republicans, coma la Republica de Venècia ò la democracia atenenca, lo tiratge au sòrt èra utilizat per limitar leis efiechs de la corrupcion deis electors. Uei, aqueu sistèma es vengut rar mai perdura dins certaneis institucions especificas coma lei juradas. Certaneis assembladas constitucionalas son tanben de còps designats segon aqueu sistèma. Per exemple, foguèt lo cas en Islàndia en 2010.
Republica liberala
Lo tèrme « republica liberala » es sovent confondut amb democracia liberala. Pasmens, i a una pichona nuança car certanei monarquias constitucionalas, per exemple lo Reiaume Unit ò Japon, son tanben classadas entre lei democracias liberalas. Lei republicas liberalas son d'Estats republicans aplicant lei principis de la democracia e dau liberalisme. Uei, es lo modèl dominant. Pasmens, dins lei fachs, en defòra d'Euròpa e deis Estats Units, lei republicas liberalas respectant la realitat d'aquelei principis son raras. D'efiech, dins plusors país africans ò sud-americans, lei sistèmas democratics e l'independéncia de la justícia son mai ò mens imperfèctes. Ansin, existís fòrça dictaturas que se presentan constitucionalament coma de republicas liberalas.
Republica populara
Lo tèrme « republica populara » designa generalament un Estat republican que se revendica pròche deis idèas socialistas ò comunistas. Istoricament, es associat ai republicas comunistas dau blòt sovietic durant la Guèrra Freja. Pasmens, foguèt tanben adoptat per lei republicas iogoslavas e per divèrsei país africans ò asiatics. Uei, se son usatge es vengut pus rar après la disparicion de l'Union Sovietica, China, la Corèa dau Nòrd, Laos, Argeria e Bangladèsh son totjorn oficialament de republicas popularas.
Aquelei país son generalament dominats per un sistèma de partit unic e un govèrn centralizat e fòrt. Lei procès electoraus i son limitats e estrictament enquadrats. Ansin, dins fòrça cas, lei republicas popularas son consideradas coma de regims totalitaris. Pasmens, de republicas popularas democraticas existisson coma Bangladèsh qu'a conegut plusors alternàncias politicas dempuei son independéncia en 1971.
La Republica Bolivariana de Veneçuèla es sovent assimilada a una republica populara car es dirigida per un partit revolucionària.
Republica islamica
Lo tèrme « republica islamica » designa un Estat republican aguent donat un estatut legau a l'islam. Leis aplicacions concrètas son variablas : referéncia culturala, estatut de religion d'Estat protegit per la constitucion, aplicacion d'una partida ò de la totalitat de la lèi islamica... etc. Uei, quatre Estats son oficialament de republicas islamicas (Afganistan, Iran, Paquistan e Mauritània). Dins aquò, d'autrei republicas aràbias aplican de disposicions dau drech musulman sensa revendicar l'apelacion « republica islamica ».
Formas istoricas
Istoricament, un important tipe de republicas foguèt lei regims oligarquics que dominèron durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Uei totalament dispareguts, son de còps dichs republicas aristocraticas car permetián a un pichon elèit de dirigir l'Estat. L'origina d'aquel elèit èra variabla : aristocracia tradicionala per la Republica Romana, noblesa militara per la Republica dei Doas Nacions, familhas marchandas influentas per lei republicas italianas... etc. Lo desvolopament deis idèas democraticas, especialament a partir dau Sègle dei Lutz, foguèron la causa principala de la disparicion d'aqueu tipe de regim que se mantenguèt fins au sègle XIX dins certanei regions.
Institut Nacionau de Recèrca e de Seguretat
L'Institut Nacionau de Recèrca e de Seguretat (« Institut national de recherche et de sécurité » en francés) es un organisme francés cargat de la prevencion dei malautiás professionalas e deis accidents dau trabalh. En 2011, gropava 635 personas dins dos centres situats a París e en Lorena. Es quasi finançat en totalitat per l'Assurància malautiá riscs professionaus a partir dau Fons nacionau de prevencion deis accidents dau trabalh e dei malautiás professionalas.
Suslhèuament deth Gueto de Varsòvia
''Aguest article tracte sus eth suslhèuament de 1943 deth Gueto de Varsòvia. Entath suslhèuament de Varsòvia de 1944, vedetz-vos Suslhèuament de Varsòvia e Istòria des josivi en Polònia.
Eth Suslhèuament deth Gueto de Varsòvia (var. Soslevament del (dau) gueto de Varsòvia) siguèc la revòlta des josieus deth Gueto de Varsovia, quan es tropes alemandes comencèren era dusau deportacion massiva cap as camps de concentracion e extermini, pendent era Dusau Guèrra Mondiau. Arribèc entre eth 19 d'abriu e eth 16 de mai de 1943, en tot èster fin finau esclafada pes tropes des SS, jos eth comandament de Jürgen Stroop. Anterioraments s'auie lançat un atac contra es ocupants alemands eth 18 de gèr, a on es josivi polonesi gesseren plan paradi.
Antecedents
Un còp qu'Alemanha aucupèc Polonha, era poblacion josiva eth tot eth país comencèc a sofrir atacs jornalièraments. Eth 1940, era poblacion josiva polonesa, uns 3 milions, comencèren a èster reubicados en petiti sectors des ciutats poloneses, nomentadi guetos. En gueto de Varsovia, eth mès de gran de toti, demorauen amuntegats uns 380 mil josivi. Quitament abans qu'es nazis comencèssen a transportar a milèrs de josivi ath camp de concentracion de Treblinka, es josivi auien ja començat a morir en massa, a causa des epidèmies e dera hame. En un periòde de 52 dies, que culminèc eth 12 de seteme de 1942, uns 300 mil residents deth gueto de Varsòvia sigueren enviadi a camps de concentracion a on sigueren assassinadi. Ath començament d'aguesta deportacion, es caps dera resisténcia josiva ordenèren non lutar, donques que credien qu'es josivi èren enviadi a un camp de trabalh, en lòc d'un camp d'extermini. Ara fin der an, era abséncia de notícies des deportats e es brusors que se filtraven entre es soldats alemands convenceren as josivi restants dera realitat crua, e quan escotèren que deportacions naues viegen en camin, decidiren lutar. Maugrat açò, des quasi 60 mil josivi que demorauen en gueto, mens de mil auien experiéncia de combat e era immensa majoria dera poblacion non participèc ena resisténcia armada. Eth 9 de gèr de 1943, quan eth cap des SS, Heinrich Himmler ordene era reprenuda des deportacions deth gueto, es josivi s'assabenten d'aguesta orde e comencen a préner mesures ath respecte.
Començament deth Suslhèuament
Eth 18 de gèr, es autoritats alemandes deth gueto sagèren deportar era poblacion josiva restanta, mès es organizacions josives clandestines Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) e Żydowski Związek Wojskowy (ŻZW) expulsèren es opresores e preneren eth contraròtle deth gueto. S'installèren lòcs de vigilància en cada cantoada e tot josieu acusat d'auer collaborat damb es alemands siguec executat, en tot includir as membres dera Gestapo josiva. Es revoltadi non disposauen de fòrça armes, era majoria cargaue pistolets e revolveres, e dispausavan ues dotzenes de rifles vielhs, atau coma ua ametralladora. Auien fòrça explosius casolans, atau coma miugranes proporcionades peth Armia Krajowa, era Armada Territoriau Polonesa. Quate dies dempús d'iniciar-se era luta, es alemands se retiren deth gueto, e immediataments inicièren era sollicitud de renfortiments entà recuperar eth contraròtle deth madeish. Pera sua banda es josivi comencèren a cavar centenats de búnkers, en tot includir 618 refugis antiaeriani. Aguesti refugis subterraneos sigueren camuflats, e se comunicauen uns damb uns auti a trauès deth desguàs, ath delà dispausavan d'electricitat e d'aigua. Pera sua banda, es alemands amassèren aperaquí 2054 soldats e 36 oficiaus ath torn deth gueto, en tot includir 821 panzergranaderos des Waffen-SS. Ath delà se les ordenèc a uns 363 membres dera Policia Blu polonesa collaboracionista qu'entornegèssen ath gueto. Se junheren tancs, veïculs armadi, armes de gas, lança-ahlamas e artilleria entad eventuau assaut. Era resisténcia polonesa vedec ua oportunitat d'actuar en suslhèuament, e comencèc a sajar passar armes laguens deth gueto. Entre eth 19 e eth 23 d'abriu era Armada Territoriau e era Guardia deth Pòble comunista sagèren entrar ath gueto dempús de parts desparières, sense succès. Ua brigada polonesa, ath comandament de Henryk Iwański, quitament entrèc ath gueto e artenhec establir un enllaci damb era resisténcia josiva, en tot ajudar a uns pòqui a escapar. Era resisténcia polonesa tanben transmetec messatges de ràdio en tot informar as poténcies aliades dera situacion desesperada laguens deth gueto de Varsòvia. Maugrat açò, maugrat es esfòrci polonesi e josivi entà mantier era resisténcia, ère de mès en mès evident que quan es alemands ataquèssen damb tota era sua fòrça, eth gueto queirie.
Eth contraatac alemand
Era net deth Pésaj, eth 19 d'abriu de 1943, insurgentes josivi lancèren pompes molotov e miugranes de man, quan es soldats alemands comencèren a auançar cap ath gueto. Dus tancs francesi, capturadi per Alemanha, sigueren destruïdi pes òmes der OB e era ZZW. Es soldats des SS comencèren alavetz a cremar casa per casa, a desbastir sosterranhs e desguassos, e a assassinar a tot josieu que capturauen. Quate dies dempús, era luta organizada acabèc. Dempús d'alavetz es josivi s'amaguen enes refugis qu'auien bastit, encara que centenats son capturadi. Fòrça se suiciden, e bères hemnes detonen miugranes qu'auien amagades jos era sua ròba quan son arrestades. En tot conéisher qu'era fin deth suslhèuament s'apropaue, era poblacion civiu se concentrèc enes pòrtes deth gueto, sustot per curiositat, pr'amor qu'er antisemitisme e era paur as nazis auien estofat tota simpatia cap ara causa josiva. Eth gueto contunhe d'èster arrasat jornalièraments, eth generau Jürgen Stroop relate en sòn jornau que "familhes entières se lancen pes hièstres des bastiments incendiats". Eth 6 de mai apunte qu'an capturat mil cinc cents josivi e an assassinat 365 combatents, que Stroop qualifique de bandits. A causa des tactiques d'escamot que ne hèn usatge es josivi, es alemands quiten d'atacar ara net. Es insurgentes josivi e polonesi profiten entà sajar trincar era beta ath torn deth gueto, mès fracassen. Entath 8 de mai se totalizan 20 dies de combats continus; en aguest punt es bastiments deth gueto son ues ruïnes humantes, e enes lors sosterranhs se tròben amagadi es subreviventi, que compartissen eth refugi damb es cadavres des queigudi, qu'a eth sòn torn son devorats pes arrats. Aguest madeish dia es alemands capturen era casèrna generau deth ZOB, en tot èster executadi immediataments toti es quaus se trobauen aquiu. Mordechai Anielewicz e era sua nòvia se suiciden abans dera arribada des alemands, tanben ac hèn era majoria des caps. Un aute dirigent, Marek Edelman, artenh escapar mercés a un camion dera Armia Krajowa, que demore camuflat en un embornal as entorns deth gueto. Es alemands decidissen que ja ei ora d'acabar damb era luta e comencen a cremar eth gueto, e es sobrevivientes s'amaguen enes embornals, en tot patir ua hame e sigatz atroces. Sense municions, non pòden suicidar-se, doncas que demanen as sòns companhs que les aucisquen. Entà evitar qu'er incendi passe es limits deth gueto, es pompièrs de Varsòvia son desplegadi dehòra. Entath 16 de mai, Stroop declare qu'era batalha a acabat, e era sinagòga deth carrèr Tlomacka ei desbastida coma simbèu dera fin dera existéncia josiva a Varsòvia. Es collaboracionistas polonesi inícien era persecucion des subreviventi deth gueto, e li meten un nòm ara madeisha: era caça deth josieu. Maugrat açò, fòrça artenhen escapar, en tot víuer amagadi enquiath suslhèuament de 1944, a on es fòrces alemandes tanben trionfèren.
Legat
En totau, uns 7000 josivi moriren en atac alemand. Auti 6000 addicionaus se cremèren o s'estofèren enes búnkeres qu'eri bastiren. Era rèsta, uns 50,000, sigueren enviadi a camps d'extermini, principauments ath de Treblinka. En rapòrt deth 13 mai de 1943, Jürgen Stroop didie: ''180 josivi, bandits e sosumans an estat destruïdi. Eth sector josieu de Varsòvia ja non existís. Es operacions d'escala grana finalizèren as 2015 ores en hèr esclatar era sinagoga de Varsòvia. Eth nombre totau de josivi que'n se procedic siguec: 56.065, en tot includir josivi capturadi e josivi qu'era sua exterminación pòt èster provada.'' Era majoria des bastisses deth gueto sigueren escampadi ran deth solèr. En lòc s'establic eth camp de concentracion de Varsòvia, oficiauments Konzentrationslager Warschau, que s'utilizèc entà barrar polonesi e foncionèc tanben coma camp d'execucion. Era data exacta dera sua creacion ei disputada, donques que mercés a ua carta de Heinrich Himmler, se coneish qu'un camp d'aguest tipe foncionaue en gueto o enes sòns voltants abans deth suslhèuament josieu. Pendent eth suslhèuament de Varsòvia, era Armia Krajowa liberèc uns 380 josivi deth gueto, qu'èren ena preson alemanda plaçada en carrèr Gęsigue, aué dia renomentada Anielewicz, en aunor ath comandant deth ZOB. Fòrça d'aguesti josivi se junheren immediatament ara Armia Krajowa, atau coma uns pòqui josivi qu'auien estat subsistint enes embornals de Varsòvia dempús der an anterior. Es caps d'eth ŻOB, Icchak Cukierman e Zivia Lubetkin suberviueren ar extermini deth gueto e ans dempús testificaron en jutjament contra Adolf Eichmann en Israèl. Ambdús moriren en aguest país. Eth suslhèuament deth gueto ei recreat ena pellicula Eth Pianista, a on eth protagonista Władysław Szpilman, interpretat per actor Adrien Brody, escape deth gueto pendent eth començament deth madeish, e pòt observar dempús d'ua casa pròplèu era execucion de sòns companhs.
Sant Danís (Aude)
Sant Danís (Saint-Denis en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Fresno de la Vega
Fresno de la Vega es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
16 d'abril
Decèsses
Vejatz tanben:
Joko Widodo
Joko Widodo (n. 1961) es un òme politic, qu’es lo president de la republica d’Indonesia dempuèi 2014.
Grand Selva (Tolosa)
Grand Selva es un quartièr de la vila de Tolosa, situat al nòrd de la vila.
Grand Selva es tanbens le nom d'una abadiá cisterciana fòrça granda uèi desapareguda situada a Bolhac, prèp de Verdun de Garona. Aquela abadiá èra comparabla a aquela de Clunhic.
Grand Selva es encara le nom d'una granda parròquia del diocèsi de Tolosa. S'espandís sus las tèrras de l'anciana abadiá a l'entorn de Granada e de Cadors.
Anders Nordström
Anders Nordström (Suècia) foguèt lo seten director general de l'OMS en 2006
Bors (Canton de Montmoreau-Saint-Cybard)
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Neil Hagerty
Neil Hagerty es un guitarrista e cantaire american de rock independent que naissèt en 1965 a Baltimore (Maryland, Estats Units).
Nicki Minaj
thumb|Nicki Minaj en 2017 Onika Taya Maraj, mai coneguda coma Nicki Minaj (Pòrt d'Espanha, Trinitat e Tobago, 8 de decembre de 1982) es una cantaira de rap e cantautora americana.
Es coneguda en Occitània dempuèi 2011 pr'amor de sa collaboracion ambe lo discjòquei francés David Guetta e lo rapaire american Flo Rida pel títol Where Them Girls At.
Fin 2019, canta en duò Tusa ambe la cantaira de reggaeton colombiana Karol G.
Canton de Lorda Oèst
Eth canton de Lorda Oèst qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha e de Bigòrra, en partida en Lavedan, suprimida en 2015, situada en eth arrondiment d'Argelèrs de Gasòst, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Eras 9 comunas (8 e ua fraccion de Lorda, era mei grana en superficia) que son despuish 2015 en eth canton de Lorda-1, a despart d'era comuna d'Adèr qui ei ara deu canton de Lorda-2). Despuish 2017, que son tanben totas dens era comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus (residéncia Tarba). Era lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc.
NB. Era superficia dens l'infobox qu'ei aproximativa, perqué era comuna de Lorda ei suus dus cantons. Era mapa que pausa tanben problèmas : era partida en gris enter eras duas partidas en roge qu'ei era comuna de Lorda; deras duas petitas partidas, era qu'ei mei au sud qu'ei ua enclava de Lorda.
Istòria
Eth canton de Lorda que's creè en 1790. En 1973 que'u dividèn en canton de Lorda Èst e canton de Lorda Oèst. thumb|290px|left|Los cantons despuish 2015; en jaune : Lorda-1, en verd espés : Lorda-2
Còsta d'Evòri
Còsta d'Evòri (en francés: Côte d'Ivoire) es un país situat en Africa Occidentala. Limita amb Libèria e Guinèa a l'oèst; Mali e Burkina Faso al nòrd; Ghana a l'èst, e amb lo Golf de Guinèa al sud.
Lo gentilici es evorian -ana.
Periòde precoloniau
L'istòria evoriana es mau coneguda avans l'arribada deis Europèus au sègle XV en causa de la manca de documents escrichs. Coma leis autrei país d'Africa Occidentala, lo poblament complèx de la region indica l'existéncia d'importants braçatges de populacions e lei Portugués trobèron de Senofos, de Malinkes, de Baules, d'Agnis, d'Abrons e de Betes. La coexisténcia entre aquelei grops etnics èra pas pacifica mai lei conflictes majors rars car ges de pòble aviá la poissança necessària per impausar son autoritat.
A partir de la fin dau sègle XVII, de princes ashantis, caças de la savana, venguèron s'installar dins lei regions maritimas. I fondèron lei premiereis estats vertadiers installats sus lo territòri evorian coma l'Empèri Ashanti, centrat sus lo Ghana actuau mai que sa periferia se trobava en partida en Còsta d'Evòri. Lo modèl estatau ashanti foguèt rapidament imitat per de pòbles vesins, especialament lei Baules que fondèron un reiaume dins lo centre dau territòri evorian. Pasmens, sa dinastia fondatritz dispareguèt rapidament e lo reiaume se fragmentèt.
Au sègle XVIII, de Diulas fondèron l'Empèri de Kong dins lo nòrd-oèst. Aquel estat venguèt una poissança marchanda importanta mai son estabilitat intèrna èra mau-segura. Sa participacion au comèrci transsaharian entraïnèt l'islamizacion d'una partida de seis elèits economics e politics e li donèt un important raionament culturau. En 1897, foguèt destruch per lei fòrças de Samory Touré, un marchand e cap militar qu'èra a fondar lo sieu empèri en Africa de l'Oèst.
Periòde coloniau
Lei navegaires e explorators portugués que descurbiguèron la còsta evoriana dins lo corrent dau sègle XV installèron de comptadors a Bassam e a Sassandra. Dau sègle XVI au sègle XIX, lei Olandés e lei Francés s'interessèron tanben a la region e i fondèron comptadors e fòrts. Pasmens, l'activitat comerciala i demorèt relativament limitada car la region èra inespitaliera e car lei senhors locaus participavan pas a la tracha negriera.
A partir de la segonda mitat dau sègle XIX, França comencèt la colonizacion de la region. Inicialament, son metòde foguèt la signatura de tractats de protectorat ambé lei reiaumes dau litorau. En revènge, a partir de 1893, la penetracion dins lei regions interioras se turtèt a l'ostilitat dei populacions indigènas de la seuva tropicala. Certanei tribüs i resistiguèron fins ais annadas 1910. Pasmens, l'oposicion pus importanta a la conquista francesa foguèt aquela de l'Estat de Samory que foguèt pas vencut avans 1898.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, França cambièt de politica e donèt de drechs vertadiers ai populacions autoctònas. Félix Houphouët-Boigny, fondator d'un sindicat de plantaires africans en 1944, venguèt la figura principala de la vida politica africana de l'après-guèrra. Defendiguèt ambé succès leis interès dei plantaires africans e la Còsta d'Evòri foguèt alora la colonia francesa pus prospèra d'Africa. Participèt tanben ai discussions regardant l'evolucion institucionala de l'Africa Occidentala Francesa. D'efèct, de 1956 a 1960, París assaièt mai d'un còp de tornar organizar lei relacions entre la metropòli e l'Empèri mai son declin e lei trèbols liats a la Guèrra d'Argeria entraïnèron finalament sa disparicion. Ansin, la Còsta d'Evòri venguèt independenta lo 7 d'aost de 1960 ambé l'acòrd de França.
Lo « miracle » economic evorian
Félix Houphouët-Boigny dirigiguèt lo país de l'independéncia a sa mòrt en 1993. Au començament deis annadas 1960, eliminèt seis adversaris politics e son partit, lo Partit Democratic de Còsta d'Evòri (PDCI), venguèt partit unic. Aliat fidèu de França, son poder foguèt pas contestat fins a 1990 e l'organizacion de plusors grèvas e manifestacions de foncionaris e d'estudiants. Obligat de liberalizar son regime, autorizèt tornarmai l'existéncia de partits d'oposicion mai lo PDCI contunièt de dominar la vida politica.
Economicament, lo periòde de Houphouët-Boigny veguèt lo desvolopament espectaclós dei plantacions (cafè e cacau) qu'assegurèron la prosperitat d'una classa de pichons plantaires. Lei revenguts d'aquela activitat permetèron de finançar d'infrastructuras (rotas, pòrts... etc.) e d'administracions eficaças (escòlas, politica sociala, politica d'estabilitat dei pretz agricòlas... etc.) e la Còsta d'Evòri venguèt l'estat pus avançat d'Africa Occidentala. Dins aquò, a partir deis annadas 1980, la demenicion dau cors dei matèrias premieras comencèt de causar de dificultats economicas.
Cosqueville
Cosqueville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Còsta d'Evòri
La guèrra civila
Pasmens, la mediacion francesa se debanèt mau. Ansin, per exemple, en 2004, París destruguèt l'aviacion evoriana après lo bombardament d'una posicion francesa per d'avions de l'armada leialista. Puei, divèrseis acòrds entre Guillaume Soro, figura principala de la rebellion, e Laurent Gbagbo foguèron signats. Devián permetre l'organizacion d'eleccions mai lei questions regardant lo ciutadanatge e lei listas electoralas retardèron l'escrutinh.
Cosqueville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Còsta d'Evòri
La guèrra civila
L'eleccion presidenciala aguèt finalament luòc en octòbre e novembre de 2010 e opausèt principalament Laurent Gbagbo a Alassane Ouattara, sostengut per la rebellion. A l'eissida d'un vòte contestat per lei dos camps, la comission cargada de susvelhar l'escrutinh donèt la victòria au segond. Pasmens, lo resultat foguèt pas reconegut per Gbagbo e de combats opausèron lei partisans dei dos candidats dins la capitala. Finalament, en abriu de 2011, lei fòrças d'Alassane Ouattara, sostengudas per França, capturèron Laurent Gbagbo.
La Còsta d'Evòri dempuei 2011
Dempuei 2011, la Còsta d'Evòri conoís un periòde de desvolopament economic important gràcias a una remontada dau cors dei produchs agricòlas, una politica d'investiments dins leis infrastructuras publicas e un retorn dei companhiás estrangieras (principalament francesas). Aqueu bilanç economic favorizèt la reeleccion aisada d'Alassane Ouattara en 2015 maugrat una participacion febla entraïnada per lo boicòt dei fidèus de Gbagbo. Ansin, se la situacion economica se melhora, la situacion politica demora encara una fònt de tensions grèvas au sen de la societat.