cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salvi
A la fins deis annadas 1980 crompèt lo vielh talher establit a Chicago e un de sei principaus competidors Lion & Healy.
Salins (Tolosa)
Los Salins es un quartièr del centre vila de Tolosa.
Istòria
thumb|300px|Fièra de l'ailh plaça dels Salins lo 24 d'agost de 1899 Vièlh quartièr tolosenc, traversat pel cardo roman (l'axe nòrd-sud), los Salins s'organisan a l'entorn de la plaça del meteis nom. Lo nom ven dels salins reials, luòc que se percebiá los drechs sul sal. Abans las duberturas del sègle XIX, i aviá una ''carr. Salini, anant de la platea Thesaurarie'', plaça de la tresaureria, vèrs lo caireforc dels Salins e la plaça de l'Inquisicion. La plaça del palais e la plaça de la tresaureria, unidas per demolicion dels molons que los separavan constituiguèron la plaça actuala.
La plaça es bordada per l'ancian parlament, installat dins l'ancian Castèl Narbonés, ara lo palais de justícia. Los quartièrs vesins, de Sant Estève et de la Dalbada abrigavan fòrça ostals de familha d'avocats e conselhèrs al parlament. Al sud, prèp la pòrta Narbonesa, fòra de las ancianas limitas de la vila, lo barri Sant Miquèl se desvolopèt lo long de la Carrièra de Narbona.
La plaça dels Salins foguèt lo luòc de fòrça execucions: Joan de Caturce en 1532, Giulio Cesare Vanini en 1619 e fòrça mai.
Lagarde (Mosèla)
Lagarde (Lingatche en lorenc), es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Tèrra de la évêché de Mètz, vilatge fondat per l'avesque de Mètz, Jean de Apremont.
Castell-força bastit per l'avesque Adhémar de Monteil, donat en fief als senhors de Dos-Ponts-Bitche. En 1638, dévasté pels Suedeses.
La clausura abans de las salines de Moyenvic e Lezey, un canal de flottage permetiá de encaminar lo bòsc del bòsc de Réchicourt-lo-Castèl a Lagarde Los grumes èran de contunh transportées per chariot sus l' en separant Lagarde de Ommeray ont èran convoyés per un autre canal de flottage.
D'importants combates #opausar pendent dos jorns los Polonais de la 1re division de magraners a las fòrças alemandas a partir del 14 de junh de 1940 pendent la Batalha de França.
Terre de l'évêché de Metz, village fondé par l'évêque de Metz, Jean d'Apremont.
Château-fort construit par l'évêque Adhémar de Monteil, donné en fief aux seigneurs de Deux-Ponts-Bitche. En 1638, dévasté par les Suédois.
Avant la fermeture des salines de Moyenvic et Lezey, un canal de flottage permettait d'acheminer le bois de la forêt de Réchicourt-le-Château à Lagarde Les grumes étaient ensuite transportées par chariot sur les 6 km séparant Lagarde d'Ommeray où elles étaient convoyés par un autre canal de flottage.
Poum
Poum es una comuna francesa d'otramar situada en Nòva Caledònia (Província Nòrd)
Lagarde (Mosèla)
Istòria
D'importants combats opposèrent pendant deux jours les Polonais de la 1re division de grenadiers aux forces allemandes à partir du 14 juin 1940 pendant la Bataille de France.
Pont de la Daurada
thumb|L'unic pilar demorant del Pont de la Daurada vist dempuèi l'Espital Sant Jaume. De gravitèls indican la plaça de la autras.
Lo Pont de la Daurada es un ancian pont tolosenc encambant Garona un pauc en aval del Pont Nòu. Ligava l'espital Sant Jaume a la basilica de la Daurada, totes dos proprietat dels benedictins. Foguèt bastit al sègle XII e cobèrt en 1480. Al sègle XVI, a causa de l'estat marrit se calguèt envisatjar de lo remplaçar e en 1541 Francés Ièr de França decidiguèt la construccion del Pont Nòu (acabat en 1632). Lo pont de la Daurada foguèt desmolit pauc aprèp en 1639.
Denominacions
thumb|left|Lo pont en 1631 sul le plan de [[Melchior Tavernier|Tavernier]] Lo pont se nomenèt Pont nòu (pel destriar del Pont de Pedauca o Pont vièlh que prenguèt la plaça e que le nom se trapa dins la carrièr del Pont Vièlh), puèi Pont cobèrt e fin finala lo Pont vièlh, aprèp la construccion de l'actual Pont Nòu.
Villars-Saint-Georges
Villars-Saint-Georges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Pouébo
Pouébo (en nyelâyu : Pweevo) es una comuna francesa administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia, al nòrd-èst de la Grande Terre en Província Nòrd, a aperaquí 35 km de Ouégoa, a 440 km de Nomea per Koumac, e 40 km al nòrd de Hienghène.
Villars-Saint-Georges
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pouébo
La comuna aperten a l'airal costumièr de Hoot ma Waap.
Geografia
Lo mont Colnett es lo punt culminant de la comuna amb una altitud de 1 505 mètres.
Villars-Saint-Georges
Istòria
Villars-Sant-Georges se trucava la Municipalitat a Bonfruit pendent la periòde revolucionari del [final XVIIIe / començament XIXe sègle].
Villars-Saint-Georges s’appelait la Commune à Bonfruit pendant la période révolutionnaire du [fin XVIIIe / début XIXe siècle].
Serquigny
Serquigny en normand (Serquigny en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pouembout
Pouembout es una comuna francesa administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia. Se situa al nòrd-oèst de la Grande Terre, dins la Província Nòrd, sus la RT1, aperaquí a 260 km de Nomea, a 100 km al nòrd de Bourail, a 60 km al nòrd de Poya, a 10 km al sud de Kone e a 30 de Voh.
Doas tribús son presentas sul territòri de la comuna: Paouta e Ouaté. Forman lo districte costumièr de Poindah (grande-chefferie) amb cinc autras tribús de Kone. La comuna aparten a l'aira costumièra Paici-Camuki.
Démuin
Démuin (Sonme) en picard (Démuin en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Pèire de las Cosinas
thumb|250px|right|[[Plaça Sant Pèire (Tolosa)|Plaça Sant Pèire]] thumb|200px|right|[[Glèisa de Sant Pèire de las Cosinas]] Sant Pèire de las Cosinas es un quartièr de la vila de Tolosa, situat dins lo centre de la vila, sus las ribas de Garona.
Davenescourt
Davnécourt (Sonme) en picard (Davenescourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Lucy (Mosèla)
Lucy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Sant Pèire de las Cosinas
Ara desembòca dins lo quartièr lo pont de Sant pèire venent de Sant Çubran. Es un luòc de fèstas fòrça popular pels estudiants de Tolosa 1 prèpa e del joves en general.
Davenescourt
Geografia
Davenescourt A situat dins lo país de Santerre.
Lucy (Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Davenescourt
Geografia
Davenescourt est située dans le pays de Santerre.
Sant Pèire de las Cosinas
Istòria
Èra un dels uèit capitolats. Las seuna colors èran lo blau.
Davenescourt
Nòtas
<references group=N/>
Campanar de paret
vignette|Campanar de paret de dos estatges de baias campanaras de la glèisa de [[Montgiscard (Nauta Garona).]] Una campanar de paret o campanar mur es un element arquitectural, vertical e plan, plaçat al naut o a l'abans d'un edifici (mai sovent un glèisa) per portar de campanas.
Principi arquitectural
S'agís d'una paret unica traucada d'una o mai baias destinadas a contenir una o mai campanas. En partida bassa, las campanas pòdon èsser aparadas per un balet de fusta, jamai de maçonariá. Un simple supòrt de maçonariá, per una sola campana, se deuriá pas qualificar de campanar de paret.
En Occtània
L'Abadiá d'Obasina, foguèt una de las mai grandas glèisas de Lemosin, ten una faciada amb un capital triangular traucat de 3 baias per las campanas.
Endacòm en França
La província basca de Sola se caracteriza per un grand nombre de campanars de paret dichs trinitaris: son encapitats de tress puntas representant la Trinitat crestiana.
Russia
Lo campanar d'arcada es una particularitat de las glèisas de la vila de Pskov en Russia (mas tanben n'i a a Rostov Veliki, a Souzdal, a Nòvgorod). A partir del sègle XV fòrça campanars d'aquel tipe aparéisson dins la vila. Son susmontats d'una crotz. Al començamet coma las campanas èran pichonas demandavan sonque dos pilars de fusta ligart per una biga orizontala. Mas pauc a pauc la pèira aparéis, e tanben amb las campana mai pesugas.
Jonathan Winters
Jonathan Harshman Winters III (nascut en 1925 – 2013) es un actor American de comèdias del cinèma.
Jack Angel
Jack Angel (Modesto, Califòrnia, 24 d'octobre de 1930 – 19 d'octobre de 2021) es un professional del mond audiovisual american que faguèt la votz de mantes personatges, particularament dins los dessenhs animats del cinèma o de la television.
Lubret e Sent Luc
Lubret e Sent Luc (Lubret-Saint-Luc en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lu'bret] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Lubret en 1429, Lubret (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, « l'ancian provençau » lobret « petit can », emplegat com nom de persona, qu'ei dobtós aquí. Lo nom qu'ei escur.
Segon Miquèu Grosclaude, las comunas de Lubret e Sent Luc e de Lube e Bèthmont que son tòca-tocantas. Pr'aquò ua auta rason que justifica Lubret ei un diminutiu de Lube. Un omonime de Lube, Còuledan, Lube e Boast, qu'ei atestat Luber au cartulari de Morlans en 1154. Se Luber ei tanben la fòrma primitiva de Lube deus Hauts Pirenèus, aquò que permet de supausar Lubret ei un diminutiu de Lube (passatge per Luberet > Lub'ret).
Lac Lanalhue
Lo Lac Lanalhue qu'ei un lac chilen en la província de Arauco, region del Biobío. Lo lac es situado a 8 m d'altitud, a una superficia de 31 km2.
Lubret e Sent Luc
Sent Luc
La prononciacion qu'ei [sénn luk] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Sancto Luca, en latin, en 1342, de Sancto Lucha, en latin en 1369 e en 1389, Sent Luc en 1429.
Ancy e Dornot
Ancy e Dornot (Ancy-Dornot en francés) es una comuna novèla de Lorena, creada en 2016 per fusion de las comunas d'Ancy sur Moselle e Dornot. Es administrada per lo departament francés de Mosèla e la region del Grand Èst.
Sarraméa
Sarraméa es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Sud)
Tart-l'Abbaye
Tart-l'Abbaye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lac Lleulleu
Lo Lac Lleulleu qu'ei un lac chilen en la província de Arauco, region del Biobío. Lo lac es situado a 12 m d'altitud, a una superficia de 40,6 km2.
Coëtlogon
Cotlagon en galò; Koedlogon en breton ( Coëtlogon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Coëtlogon est une commune située dans le centre Bretagne, elle appartient au canton de la Cheze. L'économie de cette petite commune est essentiellement du secteur primaire, production agricole et élevage.
Istòria
Coëtlogon Ven del breton « Coët » (bòsc) e del luòc-dich Logon. A anotar #qu'un molin del nom de Logon a mencionat l'an 1190 en una charte en favor del abbaye Santa-Crotz de Guingamp.
Coëtlogon Es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Plumieux. Lo nom Coetlogon a mencionat dempuèi 1248.
Lo bourg s'es desvolopat a l'entorn del castèl. Coetlogon Aperteniá antany a la parròquia de Plumieux. Venguda independenta, la distincion de Coëtlogon, #que s'estendiá sus una desena de parròquias, a erigit en marquisat jos la direccion de Renascut de Coëtlogon en mai 1622. Mesa jos la juridiction de la Trinité-Porhoët, levava per endavant del comtat de Porhoët, de contunh del duché de Rohan.
Coëtlogon vient du breton « Coët » (forêt) et du lieu-dit Logon. À noter qu'un moulin du nom de Logon est mentionné en 1190 dans une charte en faveur de l'abbaye Sainte-Croix de Guingamp.
Coëtlogon est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Plumieux. Le nom Coetlogon est mentionné depuis 1248.
Céser
Lo céser (Cicer arietinum) es una planta de la familha de las Fabacèas (o leguminosas), vesina del pese (Pisum sativum) mas d'un genre botanic diferent. Se cultiva dins las regions mediterranèas d'ont es originari e produch una grana comestible. Ten un doble recòrd : naus taus glucids assimilables e percentatge naut en proteïnas vegetalas.
Coëtlogon
Istòria
Le bourg s’est développé autour du château. Coetlogon appartenait autrefois à la paroisse de Plumieux. Devenue indépendante, la seigneurie de Coëtlogon, qui s'étendait sur une dizaine de paroisses, est érigée en marquisat sous la direction de René de Coëtlogon en mai 1622. Placée sous la juridiction de La Trinité-Porhoët, elle relevait auparavant du comté de Porhoët, puis du duché de Rohan.
Céser
Descripcion
Es un pes de talha mejana, redond e bornhut, de color burèl ea acabat en punta. Es fòrça perfumat e garda sa forma a la coseson (fons a 1 ora).
Qu'es una planta de grand interés economic, lo sequenciatge de son genòma es en cors.
Istòria
Se dich sovent que lo céser conqueriguèt l’Euròpa pendent l'Edat Mejana après que los crosats l’avián descobèrt al Pròche Orient. Mas sa cultura e sa consomacion son en realitat atestadas plan abans, al mens dempuèi lo sègle IX, per de fonts escrichas e arqueologicas. Fa partit de las plantas que la cultura es recomandada dins los domènis reials per Carlesmanhe dins le capitular De Villis (fin del sègle VIII o començament del IX).
Lo céser arribèt en Índia fa sonque dos sègles, passant d’en primièr per l’Afganistan. Lo nom indi dels césers es « Kabuli chana » (chana = céser). Las varietats de granas pichonas son nomenadas « Desi » (locala).
Los césers son coneguts e mencionats dempuèi l’Antiquitat, jolJ.-C. nom d’« hallaru » (3 000 ans AbC), coma font alimentària en Mesopotamia. En lenga arabi, lo céser se nomena « Hummus» "حمّص", de la meteissa raiç que lo vèrbe que significa "torrar".
Lo nom latin del céser « cicer », sens dobte parent de l'armèni classic « siseṙn » (modèrne « siseṙ »). Aquel mot latin se trapa ara dins le francés « pois chiche », dans l’italin « cece », dins le catalan « Cigró » dins l’alemand « Kichererbse », dins l’anglés « chick pea », dins le neerlandés « kikkererwt » o quitament dins lo berbèr « ikiker ». Pasmens, son nom espanhòl « garbanzo », e lo portugués « gravanço » es pas d’origina arabi tanpauc latina, es benlèu l’indici d’una introduccion encara mai anciana.
Ciceron deu son chafre (cognomen) a una gròssa verruga en forma de céser que seriá estat plaçada a la punta del nas d’un dels sieus aujòls; es del meteis pel faraon d'origina grèga Ptolemèu IX chafrat Lathyros, l'equivalent en grèc.
Biais de cultivar
vinheta|Camp de céser en [[Israèl]] vinheta|Culhida de céser secs en [[Espanha]] Lo céser es una planta annala que vòl pas mai que de sols paures, peiroses e secs.
Se semena plan calar, que las raiças pòdon prene un volum important. Demanda pas fòrça d'entreten, pasmens se conselha de cauçar lo pes e de deserbar per sarclatge. La culhida se debana quand las tecas son secas e venon bruna.
Sos enemics principals son de corcossons que pertusan los grans.
Varietats
esquèrra|vinheta|Céser Kabuli (esquèrra) e Desi (a drecha) Se destria 2 topes de céser: Un trabalh d’amelhoracion de varietat se realizèt en França. I a ara sièis varietats inscrichas al catalòg francés: 'Eldorado', 'Elixir', 'Elvar', 'Flamenco', 'Lambada', 'Twist'.
Produccion
La produccion mondiala de céser es de gaireben 9 milions de tonas, amb 6,5 Mt produchs en Índia. Lo céser es plan aclimatat als climas de tipe mediterranèu, coma en Espanha, Turquia, Magrèb e Occitània tanben. Sa cultura valoriza los sols secs e es excellenta en rotacion, per exemple en tresena annada après un blat dur.
Santat
Tradicionalament, lo céser èra utilizat per : Lo céser es tanben utilizat en fitoterapia per sas nombrosas proprietats; seriá energetic, diuretic, antiseptic urinari, estomaquic e vermifug.
Cosina
esquèrra|vinheta|Chana masala, plat indian a basa de céser Se consomís caud o freg (en salada), sovent es consomit coma l'un dels "legums" du coscós o dels ragosts, oladas, qormas, sopas e estofats, o, un còp espotit, jos forma de Omos o falafèl. Aquelas receptas tradicionalas dels païses mediterranèus son interessantas per la santat.
Jos forma de farina, dintra dins la preparacion de plats coma las cadas, soccas o panissas en Occitània, las farineta de Gènoa, las panelle de Sicília o las calenticas d'Argeria.
Lo chuc de céser (que se pren de las bóstias de consèrvas) es, coma la glària, compausat de gaireben 90 % d’aiga e de 10 % de proteïnas vegetalas coma l’albumina. Aquel chuc s'utiliza en substitut de las glàrias per far des plats necessitan d'uòu batuts en nèu.
Lo céser dins la tradicion
Près, de Montaren, (Gard), se festeja lo céser, al mes de mai. Aquela manifestacion dura tres jorns.
Vérines
Vérines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Céser
Lo céser dins la tradicion
A Rotgiers, (Var), tanben se debana una fèsta dels césers. La manifestacion es organizada per la Confrairiá del céser de Rotgiers e s'acaba per un concors de buf de césers que cada concurrent, de ventres, deu lançar lo céser mai luènh possible amb sa boca.
Vérines
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Jiddu Krishnamurti
Jiddu Krishnamurti, nascut a Madanapalle (Índia) lo 12 de mai de 1895 e mòrt a Ojai (Califòrnia) lo 17 de febrièr de 1986, foguèt un pensaire e escriveire influent, especialament conegut per sa defensa d'idèas e de practicas pedagogicas novèlas.
Tre son adolescéncia, foguèt presentat per la societat teosofica coma un messias potencial, mas operèt rapidament una revirada per adoptar de tèsis radicalament opausadas, contra tota fòrma d'autoritat o de poder, contra la somission a las religions o las ideologias establidas, e en defensa de la libertat umana. S'opausava en particular a tota fòrma de nacionalisme, que definissiá coma un "tribalisme exaltat" o "glorificat". Pensava que caliá transformar lo "vièlh cervèl condicionat de l'òme".
Ivy League
thumb|right|Localizacion deis [[universitats que constituïsson l'Ivy League.]]
L’Ivy League es un grop d'uech universitats estatsunidencas dau Nòrd-Èst creat en 1954. Recampa l'Universitat Brown, l'Universitat Columbia, l'Universitat Cornell, lo Darmouth College, l'Universitat Harvard, l'Universitat de Pennsilvània, l'Universitat de Princeton e l'Universitat Yale. Totei fan partida deis establiments pus ancians e pus vièlhs dau país e aplican de principis d'excelléncia universitària, d'ipèrselectivitat de seis estudiants e d'elitisme sociau. En causa d'aquelei critèris e de sei budgets fòrça importants, especialament en matèria de recèrcas, son un element important de la formacion deis elèits estatsunidencs e un motor de la recèrca scientifica nacionala.
Guido Cantelli
thumb|200px|Guido CantelliGuido Cantelli (Novara, lo 27 d'abril de 1920 – lo 24 de novembre de 1956) foguèt un cap d'orquèstra italian.
Poya (Nòva Caledònia)
Poya es una Comuna francesa administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia. La comuna es a caval sus doas províncias : la Província Nòrd e la Província Sud. Es situada sus la RT1, a 210 km de Nomea, e a 47 de Bourail al sud, e de 56 km de Pouembout al nòrd.
Pèrvila
Pèrvila (Perville en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La comuna èra del canton de Castèlsagrat de 1790 a 1801 (districte de Valença d'Òut e Garona),. Las comunas d'aquel canton (Castèlsagrat, Gascas, Montjòi, Pèrvila, Sent Clar) son carcinòlas e passèron çaquelà en Òut e Garona a la revolucion.
Barbirey-sur-Ouche
Barbirey-sur-Ouche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Louvigny (Mosèla)
Louvigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Coma los autres comunas de Moselle, Louvigny i aguèt annexat a l'Empèri alemand de 1871 a 1918 e a l'III Reich de 1940 a 1944. Louvigny I aurà cristianat "Loveningen" pendent la primièra annexion, e "Loweningen (Westmark)" en lo moment de la segonda annexion.
Comme les autres communes de Moselle, Louvigny fut annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918 et au III Reich de 1940 à 1944. Louvigny sera baptisée "Loveningen" pendant la première annexion, et "Loweningen (Westmark)" lors de la seconde annexion.
Lòna de La Laja
La Lòna de La Laja (en espanhòl: Laguna de La Laja) qu'ei ua lòna chilena en la província de Biobío, region del Biobío. La lòna tien a una superficia de 128,1 km2. Se geta dins lo riu de La Laja.
Lo Pin (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
A la revolucion, la comuna deu Pin es dens Òut e Garona. Las prumèras mapas departamentalas trantalhan e la botan un còp dins Gers, un autre dens Nauta Garona. Mas los tèxtes oficials la meton plan dins lo canton d'Autvilar que passa au Tarn e Garona a la creacion d'aqueste departament, en 1808.
Maugrat son associacion damb Lomanha sus la mapa de Jornalet, la comuna fai partida deu parçan de Brulhés.
Thio
Thio es una comuna francesa d'otramar situada en Nòva Caledònia (Província Sud)
Dernancourt
Dèrnincourt (Sonme) en picard (Dernancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Geografia
Municipalitat vesina del cap de luòc de Costat : Albert. A situat sus un pichon tuc en dominant çò Àncora.
Commune voisine du chef de lieu de Canton : Albert. Elle est située sur une petite colline dominant l'Ancre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de la municipalitat "Dernant" "Pista" voldriá dire lo domeni de Dernant.
Le nom de la commune "Dernant" "Court" voudrait dire le domaine de Dernant.
Nòtas
<references group=N/>
Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia
Toponimia
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
Istòria
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
La comuna novèla recampa las comunas de Castèlnau de Montratièr et de Senta Alàusia, que venon de comunas delegadas, lo 1èr de genièr 2017. Lo capluòc se situa a Castèlnau de Montratièr.
Demografia
Per l'evolucion demografica abans lo 1èr de genièr 2017, veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
Luòcs e monuments
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
Personalitats ligadas ambe la comuna
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
Almoads
Los Almoads (en arabi  الموحدون (al-Muwaḥḥidun), en Berbèr ⵉⵎⵡⴻⵃⵃⴷⴻⵏ (Imweḥḥden)) « que proclama l’unitat divina », o Banu Abd al-Mumin (en arabi: بنو عبد المؤمن), son un movement religiós fondat al començament del sègle XII, qu'es eissit la dinastia eponima d'origina berbèra que govèrna lo Magrèb e Al Andalús entre la mitat del sègle XII e lo XIII
Lo movement religiós dels Almoads es fondat vèrs 1120 a Tinmel per Ibn Tumart, piejat per un grop de tribús masmodanas de l'Autatlàs marrocan, subretot de Masmodas. Ibn Tumart presica alara una reforma morala puritana e se lèva contre los Almoravids al poder a partir de son fèu de Tinmel.
A la mòrt d'Ibn Tumart vèrs 1130, Abd al-Mumin pren la relèva, consolida sa posicion personala e instaura un poder ereditari, se piejant suls Comias de la region de Nedroma dins l'oèst argerian e tanben los Ilalians. Jos Abd al-Mumin, los Almoads capviran los Almoravids en 1147, puèi conquista lo Magrèb central ammadid, l'Ifriqiya (alara partejada dempuèi la casuda dels Zirids) e los Taifas. Alara, lo Magrèb e l'al Andalús son entièrament jos dominacion almoada a partir de 1172.
Après de la batalha de Las Navas de Tolosa en 1212, los Almoads son aflaquits e lor empèri se troceja al benefici dels reis de las Taifas dins al Andalús dels Zianids del Magrèb Central e dels Afsids, e vei l'emergéncia dels Merinids al Magrèb al-Aqsa que prenon Fès en 1244. Los Almoads, que devon alara pagar lo tribut als Merinids e contraròtlan pas pus que la region de Marraquèsh, son fin finala eliminats per aqueles en 1269.
Fondacion del movement almoad
Lo movement almoad es fondat, al començament del sègle XII, per ibn Tumart, un reformador de l’Antiatlas. S’opausant al rite malequita practicat pels Almoravids, Ibn Tumart presica le retorrn a las fonts religiosas de l’islam; format en Orient e influencia pel chiisme, reprocha a aqueles d’aver daissat l’estudi de l'Alcoran per un juridisme excessiu; denóncia tanben lor concepcion antropomorfa de Dieu, contrari al principi fondamental de l’unitat divina. Sa vertadièra originalitat foguèt dins lo metòde de difusion de sa doctrina mai que lo quita contengut. Son libre "aazou ma youtlab" (lo melhor que se pòsca cercar), constituís la referéncia explicant sa doctrina.
Depuèi los monts de l'Autatlàs, organiza una comunautas militara e religiosas a l 'entorn d’un islam austèr e regde e, en 1121, se proclame mahdi (lo plan guidat, salvador esperat pels musulmans, es un òme providencial que segon los sunnits deurà combatre lp Dajjâl ("l' impostor") e precedir la venguda de Jèsus o Issa).
Lo « Mèstre del Sos » reconegut en Abd al-Mumin, qu'encontra a Bejaiat (Argerie), l'òme predestinat: « La mission sus que repausa la vida de la religion triomfarà pas que per Abd al-Mumin, lo flambèl dels Almoads » Ibn Tumart, « l'Impeccable », ensenharà a son discípol preferit lo dògme de l'« unicitat » divina e le mena cap al Marròc fins a son vilatge natal d'Igli.
Abans sa mòrt, lo fondator aviá estat rejonh per diferentes tribús berbèrs.
Conquistas e establiment de l'empèri
drecha|vinheta|250x250px|Estapas de l'espandiment almoad Per evitar que los Almoads, l'endeman d'una desfacha, volguèsse esartar Abd al-Mumin, que demorava pasmenst un estrangièr, foguèt amagada longtemps la mòrt d'Ibn Tumart - mai de dos ans, assegura Ibn Khaldoun - lo temps de preparar sa pojada al poder al sen dels Almoads, prenguèt lo cap d'una armada e lancèt la guèrra santa, o jihad, contra lo Magrèb almoravid. Tlemcen, Oran, Fès puèi Marraquèsh casèron en 1147. Après aver conquistat lo Sud puèi lo Nòrd de l'empèri almoravid, se dirigiguèt amb son armada cap a Tlemcen. Abd al-Mumin, après aver roïnat Tlemcen e aver fach chaplar sos abitants, auça las muralhas e invita d'autres populacions a i domorar puèi se dirigiguèt cap a l'èst fins a la Tripolitània.
Lo movement almoad dotat d'una poderosa armada formada amb de tribús berbèras trai Abdul-Mu'min (1130-1163) al cap d’un empèri englobant l'ensemble del Magrèb fins a la Tripolitània e l'Andalosia occidentala (presa de Còrdoa en 1148 e de Granada en 1154).
Se proclama califa, rebutant atal la sobeiranetat dels Abbassids, e impausa lo principi d'ereditat dinastica pauc abans sa mòrt.
Maurice LaMarche
Maurice LaMarche (nascut en 1958) es un actor American de comèdias del cinèma.
Almoads
Conquistas e establiment de l'empèri
Quand los Almoads ocupèron Cadis, aguèron a lor disposicion la poderosa flòta dels Beni Maimon. Lo Berbèr Iosof, qu'aviá servit sus las naus del rei de Sicília Rogièr II, puèi aviá estat nomenat amiral per Abu Iaaqoub, aviá fach de l'esquadra del califa la primièra de la Mediterranèa. Atal Saladin demandèt, en 1190, son ajuda per arrestar los reis crestian sul camin de Siria, mas es possible que l'obtenguèt pas, que sa complicitat amb Qaraqouch èra pas facha per li tirar la benvolénça d'Abu Iaaqoub.
=== Declin e casuda de la dinastia === esquèrra|vinheta|[[Batalha de Las Navas de Tolosa le 16 juillet 1212]] Lo principi d'ereditat dinastica desplai als caps de tribús, los cheics. Après una sevèra desfacha près de Tunis en 1187, l'emir deu se ligar amb Saladin.
Dins aquela situacion plena de perilhs, lo califa Al Nacir, que regnava a Marraquèsh s'anèt a la reconquista de l'Ifriqya. Dintrèt, en febrièr de 1206, a Tunis abandonada per l'enemic e i demorèt un an per restablir l'autoritat almoada sus l'ensemble del territòri. Abnas de tornar confièt lo govèrn de la província a un dels sieus fidèls luòctenents, Abdel Oaid Abu Afs el Hentati (forma arabizada del nom berbèr Faska u-Mzal Inti).
Los Estats crestians d'Espanha (Castelha, Leon, Aragon e Navarra) e del Portugal s'organiza per la Reconquista, infligisson a El-Nasir la desfacha de Las Navas de Tolosa (16 de julhet de 1212).
Al Magrèb, de las dinastias localas s'impausan. En 1229, un an après sa nominacion, Abo Zakariya se proclamèt independent del califa de Marraquèsh jol pretèxte qu'aquel aviá causit lo sunnisme, instaurant la dinastia hafsida. Los Abdalwadids, governaires del Magrèb central al nom dels Almoads, se proclaman tanben independents en 1239. o encara los Merinids que prenon en 1244 de Meknès dins lo Magrèb occidental.
Al meteis temps, la Reconquista progressa fòrça. Còrdoa, la vila simbòl de l'islam espanhòl, tcai en 1236, Valéncia en 1238, Sevilha en 1248. Sol l'emirat de Grenada demora, governat per la dinastia dels Nasrids.
Al Magrèb al-Aqsa, los Merinids, prenon Fès e Meknès en 1244 e impausan lor sobeiranetat als Almoads que contraròtlan pas pus que Marraquèsh. En 1269, los Merinids dintran a Marraquèsh e destituisson lo darrièr Califa, Abu al-Ula al-Wathiq Idris, la dinastia almoada es acabada.
Arquitectura
En arquitectura produch fòrça caps d'òbra coma tres mosquetas pro remarcablas per la similitud de lor minaret (basa carrada e decoracion) que se nomena las tres sòrres : la Giralda de Sevilha, la Cotobia de Marraquèsh e le minaret inacabat de la mosqueta Assan à Rabat.
Persecucions religiosas
"Los Almoads van subte cambiar las condicions de vida dels dhimmis josieus e crestians ", los forçant a se convertir, en infraccion, segon Michel Abitbol, amb la tradicion musulmana, qu'aviá fins ara reservat a las "gents del Libre" un estatut particular. De milièrs de josieus e de crestians se convetiguèron contra se a l'islam; de milièrs d'autres fugiguèron; fòrça foguèron tuats, en Africa del Nòrd coma en Espanha.
Dins Al Andalús, lo sègle XII es considerat coma la fin de l'edat d'aur de la cultura josièva dins la peninsula Iberica.
Selon Adnan Husain, l'aveniment del radicalisme austèra portat pels Almoads es viscut coma una catastròfa en mai pels josieus e crestians, tanben, en Espanha, pel musulmans d'Al Andalús.
Autodafés dels libres e persecucions contra los sabents
Las universitats rebutan las coneissenças de la Grècia e la Roma antica e tanben l'ensenhament de filosòfs coma Averroès que los Almoads faguèron brutlar las òbras per las plaças, après aver enebit la filosofia e lo recors a la rason. Mai d'uns grands filosòfs de totas religions foguèron persecutadas jos aquela dinastia. Averroès, filosòf musulman, e Maimonides, filosòf josieu, son los mai coneguts. Averroès foguèt acusat d'eretgia e exiliat pendent un an e mièg (abans d'èsser de nòu cridat al Marròc). Per èsser pas constrench d'abjurar sa religion, Maimonides deguèt emigrar definitiaement; se refugia en Egipte a la cort de Saladin, rei musulman dubèrt e tolerant.
Comèrci
A l'epòca dels Almoads, los musulmans, qu'avián estat los primièrs d'organizar las formas de lor comèrci segon las necessitats del trafec internacional, avián perfeccionat los metòdes, que los crestians s'inspirèron. Malgrat las diferéncias de religion e lo desvolopament de la corsa, que lo contraròtle escapava als sobeirans africans, los rapòrts e escambis entre crestians e musulmans acaban pas de se desvolopar. Lo Grand Magrèb trafica pas sonque amb l'Espanha. Tunis, Bejaia, Constantina, Tlemcen, Ceuta escambiavan de mèrças amb Pisa, Gènoa, Venècia, Marselha.
Cronologie da l'empèri almoad
drecha|vinheta|Giralda de Sevila bastida en [[1184]] drecha|vinheta|Torre Hassan a [[Rabat bastida en 1196]]
Literatura
Jacques Attali, La Confrérie des Éveillés, Fayard, Paris, 2004, 314 pages. (Roman istoric se desbanant dins lo Marròc e l'Al Andalús almoads, a la mitat dels sègle XII)
Lòna Avendaño
La Lòna Avendaño (en espanhòl: Laguna Avendaño) qu'ei ua lòna chilena en la província de Ñuble, region del Biobío. La lòna es situada a 270 m d'altitud e tien a una superficia de 15 km2.
Lube e Bèthmont
Lube e Bèthmont (Luby-Betmont en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Villars-sous-Dampjoux
Villars-sous-Dampjoux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lube e Bèthmont
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lube
La prononciacion qu'ei ['lubé] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Lube en 1285, Garsias Arnaldi de Lube en 1300, Guillelmus de Lubi en 1300, en 1313 e en 1342, Lube en 1313, Lubi en 1342, Lube en 1369 e 1379, Lube en 1429, Luby en 1614, Luby (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Lube qu'ei escur.
Segon Miquèu Grosclaude, Lube qu'ei omonime d'un vilatge biarnés, Còuledan, Lube e Boast, qui ei atestat Luber au cartulari de Morlans en 1154. Se Luber ei tanben la fòrma primitiva de Lube, aquò que permet de supausar Lubret ei un diminutiu de Lube e, auta consequéncia, hè mauaisit que Lube sia un derivat deu nom d'òmi Lupus, « lop ».
Bèthmont
La prononciacion qu'ei [bèt'moun] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Bello Monte, en latin, en 1313, De Ballo Monte, en latin, en 1342, Bet Mont en 1429, Betmont (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Bèthmont que deriva deu latin bellus mons. Que representa bèth e mont en gascon.
Istòria
Qu'apleguèn Lube e Bèthmont en 1852,.
Vroville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Touho
Touho es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Nòrd)
Loras de Varossa
Loras de Varossa (Loures-Barousse en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Vilatge important situat en ribèra de Garona près dera RN 125 (Hauta Garona). Que i a ua gendarmaria e quitament un collègi, de frequentation interdepartamentala (era carta escolara qu'englòba ua partida deth ancian canton de Barbasan). Que sembla Loras a remplaçat Maulion de Varossa dens eras foncions costumèras d'un caplòc de canton.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['louros] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Lora, Lura ath sègle XV (citat per Negre shens referéncia), Loures (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, eth nom qu'ei escur. Segon Negre, Loras que vien deth gascon louro, « hlor, eslor », dens eth sens de « era mei beròia ». Segon R. Aymard, era etimologia per florem qu'ei probablament justa. Près de Loras, Sacaze que senhala era inscripcion Florentii Vicus > Lores (?). Coromines qu'explica eth nom per un prelatin aquitan Iluro (véder Auloron... e era varietat deras suas fòrmas ancianas). J.B. Orpustan qu'i ved eth basco luro, « tèrra ».
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Loras qu'èra ua simpla parròpia annèxa. En 1933 que bastín un pont sus Garòna, en direccion de Barbasan e ara dera RN 125. Pr'aquò, Loras èra sus aqueth itinerari abans era construccion dera navèra RN 125. Aquera situacion e era preséncia d'ua gara, avantatges decisius sus Maulion de Varossa, que son probablament ara origina deth començament dera soa fortuna. thumb|300px|Pont sus Garòna
Lançac (Hauts Pirenèus)
Lançac (Lansac en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lan'sak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Lansacum, De Lansaco, en latin, en 1313, De Lampsaco, en latin, en 1342, Arnaut de Lansach en 1390, Lansag en 1406, Lansac en 1429, Lansac (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, R. Aymard, Miquèu Grosclaude, Lançac que vien deu nom latin d'òme Lancius, Lantius, dab lo sufixe -acum. Lançac qu'èra ua proprietat antica qui avè per mèste Lancius o Lantius,.
Segon Negre, Lançac que vien deu nom latin d'òme Lancius, dab lo sufixe -acum.
Voh
Voh es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Nòrd)
Sent Martin de la Palud
Sent Martin de la Palud (en francés Saint-Martin-la-Pallu) es una comuna novela dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, creada lo de genier de 2017 apres la fusion de las ancianas comunas de Blaslay, Charrais, Cheneché, e Vendeuvre-du-Poitou. Lo de genier de 2019, integret la comuna de Varennes.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Galaxia activa
Una galaxia activa es una galaxia que presenta un nuclèu actiu, es a dire que sa region centrala presenta un raionament electromagnetic (radio, infraroge, visible, ultraviolet ò X) pus important que la normala. Aqueu fenomèn es probable liat a l'absorpcion de matèria per lo trauc negre centrau de la galaxia. D'efèct, aquò entraïna lo rescaufament de la matèria que va alora començar d'emetre un important raionament electromagnetic.
Picacòs
Picacòs (Piquecos en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Surtauville
Surtauville en normand (Surtauville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Yaté
Yaté es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Sud)
Pomavic
Pomavic (Pommevic en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Kouaoua
Kouaoua es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Nòrd)
Campionat del Mond d'atletisme de 1995
thumb|75 px|right|... [[Atletisme... ]] thumb|300 px|right|... Òbra d'en [[Thord Tamming : "VM Fri Idrott" ... Göteborg 1995... ]] thumb|350 px|right|... [[Estadi Ullevi... ]] Los cinquens Campionats del Mond d'atletisme se debanèron a Göteborg (Estadi Ullevi) del 5 al 13 d'agost de 1995.
Devise (Sòma)
Devise en picard (Devise en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Campionat del Mond d'atletisme de 1995
I participèron 1804 atlètas representant 191 païses.
Devise (Sòma)
Geografia
Situat en una pichona vallée, aquela de la Omignon, pichon riu en se tirant en la Soma qualques km en aval, Lèma se distinguís de pòbles alentours per lo sieu entorn boisé. Dels marais e dels étangs constituisson la vallée.
Campionat del Mond d'atletisme de 1995
DISC
thumb|300 px|right|... Tota la poténcia explosiva dels lançaires...
Devise (Sòma)
Geografia
Situé dans une petite vallée, celle de L'Omignon, petite rivière se jetant dans la Somme quelques km en aval, Devise se distingue des villages alentours par son environnement boisé. Des marais et des étangs constituent la vallée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Arpa
L'arpa qu'ei un instrument de musica de la familha de las còrdas puntejadas on las còrdas e son alinhadas en òrdi creishent de la mei aguda a la mei grava, tant vau díser de la mei corta dinc a la mei longa.
Dens l'espaci occitan, que cau soslinhar que bèras garbas d'arpas espeleishen dins lei Valadas Occitanas, au Peasc, en cò de Salvi e que las mei petitas de las arpas que son aperadas trobadors.
Antiquitat
thumb|100px|left|Arpista egicianthumb|100px|Arpa d'Ur thumb|100px|Arpa egipciana, [[Empèri Navèth egipcian|Empèri Navèth, British Museum]] L'istòria de l'arpa qu'ei longa e shens nat interrupcion, e d'un certe biais, la soa evolucion b'ei dilhèu pas acabada autant com la diversitat de las fòrmas e deus registres d'estiles qui l'incluseishen qu'ei grana.
L'istòria de l'arpa que comença entà nosauts dab instruments en Egipte antica e en Mesopotamia de cap au viraplèc deu Vau au IV milèni. En Egipte, l'arpa que sembla omnipresenta dens l'iconografia, de tot escantilh, de totas talhas, e de tota tessituras ; que mancam totun d'exemplars conservats e de traça escrita de las òbras musicaus. Sia com sia, las arpas egipcianas que son arcadas e ubèrtas, shens nada colomna entà las barrar.
thumb|100px|left|Chang sus ua mosaïca de [[Bishapur, Palais de Shapur, Dinastia Sassanida, IIIau sègle]] En Mesopotamia, l'arqueologia que ns' proveseish 4 exemplars de Liras (en tot saber qu'ua arpa que's destria d'ua lira, qui demòra son tanhent, en bèth estant assimetria) o arpas conservats e que s'an podut copiar e reconstituir de las arpas d'Ur. Aquesta mena d'arpa que sembla remanar dinc au dia de uei devath lo fòrma de la beguena etiopiana. A l'entorn de Pèrsia, qu'espelí e que's devolopè lo chang, ua arpa que la soas caisha de resonància b'ei verticau e on las còrdas e son tienudas a partir de la soa basa.
Grécia, Roma que l'empleguèn de segur sota la fòrma de liras.
thumb|100px|Moneda osetnatant lo Rei [[Somadragupta jogant la veena, sègle IVau]]Dins l'Empèri Gupta (soscontinent indian) qu'avèm representacions ancianas de veenas, arpas jogadas a l'orisontau con se hossen guitarras.
100px|thumb|left|KonghouL'Extrèm Orient antica que conegó de segur las soas arpas, en aprticular de China que s'espandí lo Konghou mantun sègle aban l'Èra Cristiana.
Etat Mejana
thumb|100px|left|Eluminadura medievala representant lo [[Rei David jogant la soa arpa]]L'Etat Mejana en Euròpa tanben que sembla estar estada hèra presenta, sia dens las esculturas o las enluminuras.
D'aquesta epòca sembla puja l'origina de l'arpa celta, simbòl d'Irlanda.
Renaishença e epòca barròca
thumb|Arpa tripla barròca italiana thumb|left|150px|Arpa doblaA la Renaishença e a l'epòca barròca que s' a ensajat de melhorar las possibilitats de l'instrument e de conquistar la possibilitats de jogar sus un reguistre cromatic.
La purmièra solucion qu'ei estada de provesir l'instrument de dos o tres rengadas de còrda (ua - o dos, entà que siin ambs accessiblas entà las doas mans - exteriora(s) entà las nòtas diatonicas de la gama de Do major - equivalent de las tòcas blancas deu piano, e ua au dedins entà los mieis tons que manquin - equivalents de la tòcas negras deu piano).
Tant vau díser qu'aquó miè entà l'arpa dobla, on las duas rengadas de còrdas e son crotzada aquesta que ho generaument adoptada en Espanha ; En Italia, entà tornar a la simetria deu jòc e entà tornar a ambs mans l'egalitat de possibilitat e l'independència dens lo jòcs, que's causir de hornir ua rangada de còrdas diatonicas de l'aute costat (las còrdas equivalentas de la tòcas negras deu piano que demoran atau au dedins, la còrdas equivalentas a la tòcas blancas au dehòras sus sengles costats) ; aquò que dè l'Arpa tripla barròca italiana. L'arpa galèsa foclorica e modèrna qu'ei tripla e atau hilha de l'arpa barròca italiana (la soa istòria que puja en ehèit sonque dinc ad aquesta). thumb|Maria Antonieta a la Cort de França jogant d'arpa de pedala Fin finala la solucion de l'arpa tripla que ho abandonada au prohèit deus mecanismes de las pedalas entà l'arpa classica e deus lhevaders entà las arpas ditas celtas.
Que ho Jacob Hochbrucker (se considera que Jean-Henri Naderman tanben) eth qui desvolopè lo mecanisme de las pedalas, desempuish la Cort de Viena a partir de 1728. Sons hilhs, arpistas deus màgers, que hèn la pròva de la soa eficacitat e Maria Antonieta d'Àustria que favorisè la soa exportacion a la Cort de França. La laûtier de la Reina Georges Cousineau, qu'enssagè de hornir mei de pedala o de provesir l'instrument d'ua cavilha viradissa mès la solucion que dauneja desempuish, que ho perpausada per Sebastian Erhard que desvolopè l'arpa de doble moviment.
Geografia
En Etiopia que s' manten ua version locala pròcha de l'arpa mesopotamina : la beguena
En euròpa, la musica irlandesa qu'emplega l'arpa celtica. En Galles que s' mantien l'arpa tripla inventada iniciaument en Italia.
En America latina l'arpa qu'ei arrivada deu temps de la colonisacion espanhòla, e mei que mei dab los jesuitas. Qu'ei intrument nacionau de Paraguai on dauneja donc l'arpa paraguaiana. Instrument deu joropo veneçolan, aqueth país que compta donc tanben dab la soa arpa. Peró qu'ostenta l'arpa andina de bèth endom.
Modèls corrents
thumb|Arpa classica, trobador e celtica Lo modèle mei academic qu'ei de segur l'arpa classica de concert.
Per estudiar, com aquesta b'ei hèra cara e de gran endom, lo musician amator que hè sovent l'aquesida d'ua arpa celta d'uas 34 còrdas e lhevadèrs que permetèn (en tot interrompre lo jòc totun) de cambiar de tonalitat.
Un modèl, generaument hèra petit, qu'ei aperat arpa trobador.
Tecnica
thumb|150px|left|thumb|150px|Mans de l'arpista [[Martine Géliot]] L'arpa e s' joga dab las duas mans : la dreta sobiron sus la còrdas mei agudas e l'esquèrra juson sus las nòtas mei gravas. Los dits poç quilhats e los autes dits entrats au dehens de la pauma après aver puntejadas ua còrda.
Tipicament las premièras consignas que son : poç quilhats, coides un pau lhevats e destacats deu còs (lo dret orizontau) e braç e espatlas destienuts.
Los dits qu'arreceben los numeròs 1, 2, 3, 4 deu dit poç dinc a l'anulari.
La tonalita que cambia en baishant o quilhant los lhevaders dens ua arpa celta o en tot prémer ua pedala sus ua arpa de concèrt o en tornant arcordar sus ua arpa trobador. Las arpas triplas qu'en pas nat besonh de har arren entà cambiar de tonalita, en defòra d'en•honsar los dit de cap a la rengada de còrdas interioras (entà ua arpa doble, que causir l'arpa qui ostente la nòta dessejada).