cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Morfontaine
Morfontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge de l'anciana província del Barrois.
Village de l'ancienne province du Barrois.
Gellone
Gellone es lo nom de la val ont foguèt bastida a partir de 804 per Guilhèm de Gellona l'abadiá de Sant Guilhem dau Desèrt, dicha egalament abadiá de Gellone, situat al nòrd de Montpelhièr dins lo departament francés d'Erau e la region Lengadòc-Rosselhon.
Blacy (Marna)
Blacy es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Gellone
La comba es traversada pel riu Lo Verdus e engloba lo vilatge de Sant Guilhem dau Desèrt.
Blacy (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montenach
Montenach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Situada en amont de Sierck-las-Bains, a la confluence de divèrsas ruisseaux, Montenach protegís una resèrva naturala réputée per las siás pelouses calcaires e las siás orchidées. A gerit pel Conservatoire dels Luòcs Lorrains e per la Associacion dels Amics de la Resèrva dels Sèt Tucs .
Située en amont de Sierck-les-Bains, à la confluence de plusieurs ruisseaux, Montenach abrite une réserve naturelle réputée pour ses pelouses calcaires et ses orchidées. Elle est gérée par le Conservatoire des Sites Lorrains et par l' Association des Amis de la Réserve des Sept Collines .
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(1131) Porzia
(1131) Porzia es un asteroïde.
Cornusse
Cornusse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Impruneta
Impruneta es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Florença, dins la region de Toscana.
Confronta las comunas de Bagno a Ripoli, Florence, Greve in Chianti, San Casciano in Val di Pesa, Scandicci
(1132) Hollandia
(1132) Hollandia es un asteroïde.
(1134) Kepler
(1134) Kepler es un asteroïde.
(1133) Lugduna
(1133) Lugduna es un asteroïde.
Prunella modularis
Lo chic d'avaus (picapèira. o para-sèga) (Prunella modularis) es una espècia de passerat que viu dins lei zònas de climat temperat d'Euròpa e d'Asia.
Montbronn
Montbronn es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Étirant Las siás doas longas carrièras a la cœur d'un vast clar, lo gròs pòble a situat sus la bordure occidentala del país cobèrt.
Étirant ses deux longues rues au cœur d'une vaste clairière, le gros village est situé sur la bordure occidentale du pays couvert.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|300px|Vista del pòble Lo vilatge de Montbronn, Mabrunnen del vièlh alemand Magan-Brunno : la granda font, a mencionat dempuèi 1150. Illustra l'abondància de las fonts e de las fontaines #que jalonnent lo ban communal e constituissi sens dobte una de las explicacions a las nombrosas representacions de sant Jean Népomucène dins lo vilatge als e.
Aquel vièlh pòble de la senhorie de Bitche, fief del glèisa de Verdun e proprietat de las sires de Lichtenberg al mièg del, fa partida dempuèi lo de las tèrras de la palatin. Es lo un de los sieus vassaux, lo baron de Schœnberg, senhor de Montbronn, #qu'introdusís aicí la Reforma protestante en 1557, lo pòble en venent un centre actiu de prosélytisme en lo País de Bitche.En 1623, lo pòble a crompat al elector palatin pel pòrti Henri II de Lorraine e cedit a la siá nièce Henriette, futura princessa de Lixheim. Lo pòble tòrna pas al duché #qu'en 1702, tot en conservant lo sieu estatut de enclave. Fins a la Revolucion, la localité lèva del bailliage de Lixheim.
thumb|left|300px|Vue du village Le village de Montbronn, Mabrunnen du vieil allemand Magan-Brunno : la grande source, est mentionné dès 1150. Il illustre l'abondance des sources et des fontaines qui jalonnent le ban communal et constitue sans doute une des explications aux nombreuses représentations de saint Jean Népomucène dans le village aux et.
Postulats de la fisica quantica
Los postulats de la fisica quantica que son cinc o sheis principis qui definissen lo monde microscopic de la fisica o mecanica quantica. La fisica quantica qu'a commençat en 1925 dab las teorias navèras de Louis de Broglie, Werner Heisenberg e Erwin Schrödinger. Paul Dirac, prèmi Nobel de fisica dab Erwin Schrödinger en 1933, que publica en 1930 The principles of Quantum Mechanics. Melhorat mei d'un còp, l’edicion darrèra qu’ei ua referéncia peu monde scientific. fisica quantica (o mecanica quantica) que tradusish lo monde de l’infinidament petit. Qu’ei ua vision navèra e diferenta de la mecanica classica. Qu’ei basada sus postulats. Lo mei sovent que’n presentan cinc, mes que i pòt aver presentacions diferentas.
Montbronn
Istòria
Ce vieux village de la seigneurie de Bitche, fief de l'église de Verdun et propriété des sires de Lichtenberg au milieu du, fait partie depuis le des terres de l'palatin. C'est l'un de ses vassaux, le baron de Schœnberg, seigneur de Montbronn, qui introduit ici la Réforme protestante en 1557, le village devenant un centre actif de prosélytisme dans le Pays de Bitche.En 1623, le village est acheté à l'électeur palatin par le duc Henri II de Lorraine et cédé à sa nièce Henriette, future princesse de Lixheim. Le village ne retourne au duché qu'en 1702, tout en conservant son statut d'enclave. Jusqu'à la Révolution, la localité relève du bailliage de Lixheim.
Postulats de la fisica quantica
Referéncias
Les principes de la mécanique quantique, Paul A.M. Dirac, presses polytechniques et universitaires romandes, traduction de la 4e édition, 2009
Districte de North Garo Hills
Lo districte de North Garo Hills (districte del nòrd dels puèges dels garos) es un districte de l'estat de Meghalaya en Índia. Los garos son un pòble de lenga tibetobirmana.
Administracion
Lo capluòc del districte es lo vilatge de Resubelpara. Lo districte foguèt fondat en 2012 en lo separant del districte d'East Garo Hills.
Segond periòde intermediari egipcian
Lo segond periòde intermediari egipcian qu'ei un temps qui s'escadó enter lo mejan e lo navèth empèri egipcians. Qu'ei un temps descrivut peu prèste e istorian egipcian elenizat Manetòn. Durant aqueth lo poder reiau que s'aflaquí miant lo país a la division dinastica dab, en mei d'aquò l'invasion deu nòrd per un pòble de cavaers mei avançat deu punt de vist de la tecnologia militara : los Icsòs. Abans d'estar acaçats per la XVIIau dinastia qui tornè unificar Egipte, qu'introdusín lo chivau, la cavaleria e lo car en Egipte.
Dinastias: XIIau, XIIau, XIVau, XVau, XVI, XVII
Honts istoricas : los escrits de Manetòn, la biografia de Amos hilh d'Abana
Quentovic
Quentovic (en latin Quentovicus) foguèt un emporium, o centre comercial, del nòrd de Gàllia dels sègles VII a IX. Se seriá avalida al començament del sègle X. La causa de sa disparicion coma sa localizacion exacta demòran malseguras e contribuisson de ne far una ciutat mitica.
La ciutat, situada a proximitat de la Marga, en riba de Canche, foguèt un dels pòrts màgers de l'Empèri Carolingian. Tant coma Dorestad, Quentovic foguèt una possession personala de Carlesmanhe.
Après son avaliment, Bolònha de Mar e Montreuil-sur-Mer recuperèron aquela foncion de centre comercial.
(1135) Colchis
(1135) Colchis es un asteroïde.
Incisa in Val d'Arno
Incisa in Val d'Arno es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Florença, dins la region de Toscana.
Lista de las localitats toristicas d'Occitània
Lista de las localitats toristicas de l'Occitània :
Incisa in Val d'Arno
Confronta las comunas de Figline Valdarno, Greve in Chianti, Reggello, Rignano sull'Arno
Lista de las localitats toristicas d'Occitània
Arièja :
Aude :
Aups d'Auta Provença :
Bocas de Ròse :
Erau :
Gard :
Nauta Garona :
Gironda :
Pirenèus Atlantics :
Tarn :
Var :
Vauclusa :
Canche (flume)
200px|right La Canche es un flume costièr del nòrd de França, dins lo departament del Pas de Calais, long de 88 km. Nais a Gouy-en-Ternois, passa per Frévent, Hesdin e Montreuil-sur-Mer e se geta dins la Marga entre Etaples e Le Touquet-Paris-Plage. L'istòria d'aqueste flume es estrechament ligada a la de la ciutat lacustra de Quentovic, un dels pòrts màgers de l'empèri de Carlesmanhe. La Canche marca la frontièra extrèma de la Picardia istorica en separant Bolonés, al nòrd, de Ponthieu al sud.
L'estuari de la Canche es caracteristic dels estuaris diches picards.
Sent Miquèu d'Euset
Sent Miquèu d'Euset (Saint-Michel-d'Euzet en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Providence (Rhode Island)
thumb|280px|left|Edificis de Providence, Rhode Island. Providence (Que significa "providéncia") es la capitala e vila mai poblada de l'estat american de Rhode Island. Sa populacion èra 173,618 abitants en 2000. Sa superfícia totala es 53,2 km².
Sent Germa e Monts
Sent Germa e Monts (Saint-Germain-et-Mons en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Germa
La prononciacion es [ʂɛ̃ n ’zɛrmɒ]. Las fòrmas ancianas son sanctus Germanus, en latin, en 1290, Saint-Germain-de-Pontroumieu al sègle XVIII. Sen Germa es lo nom d'un avesque d'Aussèrra al sègle V, Germanus; Germanus « natural, autentic » en latin, ven de germen, « gèrme, grelh », , ,.
Monts
La prononciacion es [mũn]. Las fòrmas ancianas son Castrum de Montibus, en latin, en 1273, Capella de Montibus, Chapelle de Montz en 1290, Sainte-Marie de Mons en 1746. Monts, del latin mons, representa « los monts », ; coma i a sus la mapa Petit Mons e Grand Mons, cadun emb sa chapèla, lo plural pòt concernir puslèu los vilatges que los puègs.
Pontromiu
Pontromiu (grafia supausada) es logicament « lo pont dels romius, dels pelegrins ». Romiu ven del bas latin e correspondiá inicialament a un pelegrin qu'anava a Roma.
Breuschwickersheim
Breuschwickersheim en alemannisch (Breuschwickersheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Breuschwickersheim Es una municipalitat d'un pauc mai de 1000 abitants, situada a 11 quilomètres d'Estrasburg.
Breuschwickersheim est une commune d'un peu plus de 1000 habitants, située à 11 kilomètres de Strasbourg.
Montigny-lès-Metz
Montigny-lès-Metz es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Valerianella locusta
La doceta o pomacha es una planta pichona de la familha de las Valerianaceae. Es una planta annala de 15 a de naut que creis a l'estat salvatge dins tota la zona temperada.
S'utiliza dins l'alimentacion coma ensalada e es pus nutritiva que la lachuga. Conten mai de provitamina A e de vitaminas B e C.
thumb|left|180px|Doceta salvatja
Gant
Gant (Gan en francés) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Que ho fondada en 1335 com ua bastida per Gaston II de Fois-Bearn qui'u dé lo nom de la vila flamenca de Gant en sovièr de la soa campanha en Flandra.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [gan]. Las fòrmas ancianas que son Guan, en 1258, Gant en 1385, Guant en 1559, Gand en 1675, Gan (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Per Dauzat, lo nom qu'ei escur; que supausa Gant vien benlhèu deu prelatin ganda, « terren rocalhós ».
Miquèu Grosclaude que constata Dauzat coneishèva pas l'origina istorica de Gant, creada en 1335 com ua bastida per Gaston II de Fois-Bearn qui'u dé lo nom de la vila flamenca de Gant en sovièr de la soa campanha en Flandra.
Les Landes-Genusson
Les Landes-Genusson es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Les Allues
Les Allues en arpitan (Les Allues en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Aigla comuna
L'aigla comuna (o agla comuna) (Aquila fasciata) si rescòntra en Eurasia e en Africa. Pus pichona que l'aigla reiala, nisa dins lei regions montanhosas rocassosas a bassa altitud. Per còntra si pòu veire dins lei planas o dins de sanhas en ivèrn. Fa de 65 a, a una envergadura de 150 a e pesa entre 1500 e 2100 gramas.
Vejatz tanben
Aigla
Pisa
Lo gentilici es pisan, pisana.
Willies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Willies Se situa en lo Sud-Es del departament del Nòrd (Enaut) a la cœur del Parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois es de tradicion bocagère e de relief un pauc vallonné en lo Sud-Es (al començament dels contreforts dels Ardennes), dicha "pichona Soïssa del Nòrd".
En fach, Willies facha part administrativement de la Avesnois, géologiquement de las Ardennes, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
La municipalitat se tròba a 110 km de Lille (prefectura del Nòrd), Brusselles (Belgica) o Rems (Marna), a 55 km de Valencianas, Mos (B), 40 km de Charleroi (B), a 15 km de Avesnes-sus-Helpe (jos-prefectura) e 10 km de Fourmies. La frontièra amb la Belgica es a qualques quilomètres.
Lo vilatge a situat sul Helpe màger, afluent de la Sambre.
Districte d'East Garo Hills
Lo districte d'East Garo Hills (districte oriental dels puèges dels garos) es un districte de l'estat de Meghalaya en Índia. Los garos son un pòble de lenga tibetobirmana.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Williamnagar. Lo districte foguèt modificat en 2012, quand lo nòrd de son territòri foguèt destacat per fondar lo districte de North Garo Hills.
Lo Bocau Vielh
Lo Bocau Vielh (Vieux-Boucau-les-Bains en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, a prepaus deu Bocau, lo nom que vien de bucc-ale, derivat deu latin bucca, « boca »''.
Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, l'aglomeracion qu'ei en riba dreta deu Courant du Vieux Boucau, qui ei la boca d'Ador abans 1578; bocau qu'ei la boca d'ua aiga.
Lo nom qu'èra Lou Plecq, « l'abric ». Lo Bocau Vielh qu'ei vertadèrament l'anciana boca d'Ador, abans que Louis de Foix e desvirèsse lo cors d'Ador a l'avantatge de Baiona. Per conéisher l'evolucion deu pòrt deu Bocau e l'istòria de la còsta sud de las Lanas, léger l'article de Jean-Jacques Taillentou : Aperçu de l'histoire portuaire de Vieux-Boucau, Bulletin de la Société de Borda n° 467, 2002, p. 359-376.
Guécélard
Guécélard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sent Gèri (omonimia)
Sent Gèri pòt designar:
(1136) Mercedes
(1136) Mercedes es un asteroïde.
(1137) Raïssa
(1137) Raïssa es un asteroïde.
Hieraaetus pennatus
L'aigla botada (ò agla botada) (Hieraaetus pennatus) es un aucèu qu'es de la familha deis Accipitridae.
Ans 1810
../.. | Ans 1780 | Ans 1790 | Ans 1800 |  Ans 1810 | Ans 1820 | Ans 1830 | Ans 1840 | ../..
Istòria
1810 : en Madagascar, mòrt dau rèi Andrianampoinimerina que foguèt remplaçat per son fiu Radama I. Son rèine aviá permés d'unificar la màger part de l'illa. Son fiu adoptèt una politica destinada a renfòrçar la poissança dau reiaume en fàcia de França e dau Reiaume Unit.
1812-1814 : assaiant d'aprofichar la mobilizacion britanica en Euròpa, leis Estats Units d'America declarèron la guèrra a Londres amb l'objectiu de conquistar Canadà. Pasmens, sei tropas, mau organizadas e mau comandadas, enregistrèron pauc de succès e lo statu quo foguèt restablit en 1814 amb la fin dei guèrras napeoleonencas.
1813 : fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813 amb una victòria russa. Pèrsia i perdiguèt la màger part dei territòris contestats en Caucàs. thumb|right|Pintura britanica representant lei colors estrenhas dei tremonts de l'annada 1816.
Sciéncias e tecnicas
1810 : experiéncia dau Britanic Humphry Davy (1778-1829) d'utilizacion d'un arc electric per fondre una mòstra de fèrre. Mai de 50 ans pus tard, aquò donèt ais engenhaires metallurgistas d'explorar lei possibilitats de la siderurgia electrica (→ 1879 e 1900). 1810 : publicacion dau resultat d'estudis de mèsclas de gas per lo Francés Gay-Lussac (1778-1850). I establiguèt l'existéncia de reaccions quimicas simplas explicant lei variacions de pression e de composicion.
Manchoria
thumb|250px|thumb|Diferentas definicions de Manchoria. Manchoria (Manju en manchó, Mǎnzhōu en chinés) es una region istorica d'Asia Orientala es la pàtria del pòble manchó. Se situa al nòrd-èst de l'estat de China e compta amb una superfícia de. Compren las províncias chinesas de Liaoning, Heilongjiang e Jilin, tant coma la partida orientala de la region autonòma de la Mongolia Interiora.
Crompa
La crompa es lo movement amb que una persona fisica o morala se transforma en possessor de quicòm ne li donant sa valor mobiliària exprimida en unitat monetària d’un país per son precedent possessor.
L'acte se realiza dins l’encastre d'un procediment comprenent una seria de decisions e d'execucions.
Manchoria
Sos abitants s'apelan los manchós.
Crompa
Alara que la venda es un acte passiu, demorant dins l'espera de l'acquisicion per una autra persona d'un objècte o de la vertut d'una persona, la crompa es un acte actiu comprenent del requerent un consentiment, un desborsament e una apropriacion reala d'un objècte o de la vertut d'una persona. La crompa es mai complèxa que serià lo simple contrari de la venda.
Manchoria
Geografia
Es una region principalament montanhosa, crosada per las vals dels rius de Sungari e de Liao. Son sossòl es ric en fèrre, zinc, carbon, plomb, coire, argent e aur. Lo clima es rigorós amb d'ivèrns longs e fòrça freds.
Crompa
L'objècte de la venda es de dinamizar lo crompaire, de sollicitar la persona procedir a la crompa. Per aquò es utilizat un fum de bias e de metòdes (de la publicitat a la constrencha per l'emplec d’enganas mens finas, a vegadas), podent s’aprochar dun art. L'objècte de la crompa es l'acquisicion e tot çò que se dona a la venda es pas obligatòriament crompada.
Manchoria
Istòria
Foguèt ancianament un territòri de tribús nomadas fòrça bellicosas. China comencèt son contraròtle territorial dempuèi la dinastia Han mas. Amb lo temps, los chineses se limitèron sonque d'aver mantuna garnison dins lo sud de la region. Apuèi, los tunguses fondèron lo reialme de Pohai, que foguèt destruit per l'etnia mongòla kitan, que fondèt l'empèri Liao. D'autras tribús coma los jurchen, vassalas dels tunguses, faguèron lor reialme Chin en 1115 e s'alièron amb los chineses de la dinastia Song, qu'expulsèron los kitan en 1127, mas ataquèron mai tard los chineses. Los mongòls de Gengis Khan acabèron amb los reialmes de Manchoria en 1234, e comencèron lo camin de la dominacion de China mas, en 1368, la dinastia chinesa dels Ming restabliguèt lo domeni dins la region; e doncas, los junchen comencèron de s'enfortir mentre que los Ming s'afeblissián; tre aquel moment aquestas tribús foguèron conegudas coma los manchós. A la fin del sègle XVI comencèron los afrontaments contra los chineses, que fin finala concludiron amb la casuda dels Ming, pel suicidi de son darrièr emperaire. En 1644, los manchós fondèron la dinastia Qing, que governèt fins a 1911 e ensagèt de detener l'emigracion chinesa a Manchoria fins a la fin del sègle XVIII, una emigracion deguda en part a las ressorsas existentas dins la region. Sa termièra amb Russia foguèt desplaçada en 1689, 1858 e 1860, e dins aqueste darrièr còp se fixèt entre los fluvis d'Amur e d'Ussuri. Al sègle XIX, la poblacion èra pus chinesa que manchó. Tre 1894 foguèt una region disputada per Japon e Russia, situacion qu'esclatariá dins la Guèrra Russojaponesa de 1904 que la victòria foguèt dels japoneses; la region foguèt annexada a Japon en 1931, e doncas cambièt son nom per Empèri de Manchokuò, que foguèt proclamat Estat independent (que foncionava en realitat coma un protectorat japonés). Lo darrièr emperaire chinés Puyi, per donar una cèrta legitimitat al país novèl davant lo mond entièr, foguèt investit coma Emperaire de Manchokuò jol nom de Kang De. Aqueste Estat fictiu foguèt una de las rasons dels Estats Units per entrar dins la Segonda Guèrra Mondiala, pr'amor que Manchokuò èra contrari a lors interèsses. Dempuèi la guèrra, especificament en 1948, Manchoria fa tornarmai partida de China e en 1959, la region foguèt partejada entre la Mongolia Interiora e las províncias de Liaoning, Heilongjiang e Jilin.
Crompa
De notar que per unes bens o servicis sens acquisicion disponible sul còp sus l'ensemble de las marças disponiblas, lo crompaire deurà sollicitar l'artesan o la firma capabla de realizar lo ben o lo servici que cerca (crompa a faiçon).
Dintran dins los procediments de la crompa, la precision d'una necessitat (venguda besonh), la cerca de proveseires, la responsa als apels d'ofertas, la negociacion o lo mercandejatge, la redaccion de contractes ; amb coma objectiu, la satisfaccion del besonh al mendre cost (mens disent) o al melhor rapòrt qualitat/prètz (melhor disent), e la majora partiada de l'art de la venda.
Es sus la crompa que s'aplican las taxas del comerci: es l'aqueridor final que las desborsa.
Objècte
Al final, çò qu’es produch per la venda es subretot destinada a èsser crompada; es a dire que, las causas e les servicis son produchs e prepausats per fin d'èsser aquerits. Lo pas es aisit d'enonciar alara que çò qu’es produch lo es per èsser aquerit, es a dire qu’es en vita de la crompa que son realizadas las causas. Impòrta pas çò que se produch, del moment que s’encontra un aquereire, un crompaire, del moment que qualqu'un crompa çò qu’es produch dins aqueste objectiu. Es una rason per que es prepausat mai de produchs suls mercats que de aqueires potencials, qu'es produch en grand nombre, de servicis o de causas, de vertuts o de sentiments, mai que’n cal per èsser en totalitat aquerit: lor nombre passa de luènh lo sufisent que seriá de trobar entièrament un aquereire per cada causa, cada produch, cada vertut e cada sentiment. Es precisament aquí que la crompa presenta un interés d'estudi.
Destriaments
I a doas menas de crompa:
Lo present article nomenarà aquesta crompa privada.
La decision de crompa
Lo procediment decisional comprend diferentas estapas: Pendent aquestas estapas lo procediment de decision de crompa es influenciat, accelerat o blocat per una seria de paramètres que devon èsser repetits coma cal:
Los condicionaments del perfil de cada crompaire
Cada crompaire pòrta un perfil psicologic o sociologic qu’influéncia conscientament o non sas decisions: los factors psicologics (personalitat del crompaire), sociologics (estil de vida, perfil socioculturals) o demografics (situacion de familha) pòdon jogar a vegada coma accelerators a vegada coma frens sus la decision.
Cap a l'acte de crompa: de l'idèa a l'acte concret
La mercatica illustra aqueste caminament cap a l'acte de crompa en illustrant a l'ajuda del Modèl AIDA (Atencion - Interés - Desir - d'Aquisicion) l'estat de predisposicion mai o mens favorable del crompaire.
L'apel d'ofèrtas
La crompa de produchs o de servicis passa sovent per de proceduras d'apel d'ofèrta. Es una practica correnta dins fòrça sectors d'activitat coma lo bastiment e las òbras publicas. Aquesta practica tanben s’espandís en informatica. Es sistematica dins lo cas dels mercats publics. Lo passatge per una procedura formalizada d'apel d'ofèrtas a per efièch d’enforçar lo ròtle de las direccions de las crompas e d’estimular la concurréncia.
La Comptabilizacion de la crompa
La comptabilizacion de las crompas pòt èsser realizada a partir de tot document atestant lo transferiment de proprietat o l'execucion d'un servici. Aqueste document deurà prene en compte de règlas de presentacion al respècte de cada país. En França per exemple deurà prene en compte d’informacions coma: prètz sens taxa de la crompa, la reduccion comerciala s’existís, l'escompte, lo transpòrt, la TVA (levat exempcion), lo total TTC. Los comptes concernits son donat pel plan comptable. La crompas sens taxas son comptabilizadas o dins de comptes de cargas, o dins de comptes d'immobilizacions. La TVA pòt èsser incorporada dins lo montant de la crompa segon diferentas condicions. De comptes de comptabilitat generala pòdon tanben èsser utilizats segon diferentas situacions previstas pel plan comptable, las nòrmes IFRS o IAS.
Seleccion naturala
En brèu, la seleccion naturala desenha lo fach que los traches que favorejan la subrevida e la reproduccion, veson lor frequéncia créisser d'una generacion a l'autra. Aquò ven logicament del fach que los portadors d'aqueles traches an mai de descendents, e tanben qu'aqueles darrièrs pòrtan aqueles traches (perque s'eretan).
Istoric
82px|thumb|right|[[Charles Darwin]] Alara que plusors teorias evolutivas existissian ja jol nom de transformisme, Charles Darwin (1809-1882) prepausèt aquel mecanisme que se designa jol nom de darwinisme o seleccion darwiniana. Lo tèrme de "seleccion naturala" foguèt imaginat per Darwin en analogia amb la seleccion artificiala practicada pels umans dempuèi de millenaris: los agricultors o noiriguièrs causisson a cada generacion los individús presentant las melhoras caracteristicas per los far se reproduire. Lo mecanisme de seleccion darwiniana permet doncas d'explicar d'un biais naturalista la complexitat adaptativa dels èssers vivents, sens aver recors al finalisme ni a una intervencion subrenaturala, d'origina divina, per exemple.
Principi 1: Los individús diferent los uns dels autres
left|120px En general, dins una populacion d'individús d'una meteissa espècia, existís de diferéncias mai o mens importantas entre aqueles individús. En biologia, se nomena caractèr, tot aquò qu'es vesible e pòt variar d'un individú a l'autre. Se ditz qu'existisson mantuns traches per un meteis caractèr. Per exemple, per l'Èsser uman, la color de la pèl, la color dels uèis son des caractèrs pels qual existís de multiples variacions o traches. La variacion d'un caractèr per un individú donat constituís son fenotipe. Es atal, la primièra condicion per que aja seleccion naturala: al sen d'una populacion, de caractèrs devon presentar de variacions, es lo principi de variat-cion.
Principi 2 : Los individús pus adaptats al mitan subrevivon e se reproduson mai
left|120px
Qualques individús pòrtan de variacions que lor permeton de se reproduire mai que los autres, dins un environament precís. Se ditz que dispausan d'un avantatge selectiu sus lors congenères:
Dins los dos cas, l'aumentacion de la capacitat a subreviure e a se reproduire se tradusís per una aumentacion del taus de reproduccion e doncas per una descendéncia mai nombrosa, pels individús portadors d'aquelas caracteristicas. Se ditz alara qu'aquel trach de caractèr donat ofrís un avantatge selectiu, a respièch d'autres. Es dins aquel principi d'adaptacion unicament, qu'interven lo mitan de vida.
Principi 3 : Las caracteristicas avantatjosas devon èsser ereditàrias
left|130px
La tresena condicion per que i aja seleccion naturala es que las caracteristicas dels individús devon èsser ereditàrias, es a dire que pòscan èsser transmesas a lor descendéncias. En efèit qualques caractèrs, coma lo bronzatge o la cultura, dependent pas del genotipe, es a dire l'ensemble dels gèns de l'individú. Al moment de la reproduccion, son doncas los gèns que, transmeses als descendents, entrainaràn lo passatge de qualques caractèrs d'una generacion a l'autre. Es lo principi d'ereditat.
Aqueles tres primièrs principis entrainan doncas que las variacions ereditàrias que conferisson un avantatge selectiu seràn mai transmesas a la generacion seguenta que las variacions mens avantatjosas. En efèit los individús que pòrtan las variacions desavantatjosas se reproduson pas mai. Amb las generacions, se vei doncas la frequéncia dels gèns desavantatjoses demenir ben lèu fins a disparéisser, alara que las variacions avantatjosas se rependràn dins la populacion, ben lèu fins a èsser partejadas per totes los membres de la populacion o de l'espècia. Per exemple, dins la populacion umana, la bipedia es un caractèr comun de totes los Homo Sapiens.
Una istòria imaginada per Richard Dawkins
Dos brontosaures veson un T Rex avançar cap a eles e se meton a corrir tan lèu que pòdon. Puèi un dels dos ditz a l'autre: — « Perque nos fatiguejam al juste ? Avèm pas ges d'escasença d'arribar a corrir mai lèu qu'un T Rex ! »
L'idèa es de ramentar que lo procèssus concernís mens una competicion entre espècias, qu'una competicion a l'interior de cada espècia. Es a partir d'aquel constat e de la descobèrta del conflicte sexual que Thierry Lodé desvolopa l'ipotèsi que lo conflicte al sens larg (conflicte sexual, conflicte de reproduccion, coevolucion) seriá un vector d'evolucion poderós, nascut de multiplas interaccions antagonistas. En fach, lo ròtle de las interaccions e dels mecanismes coevolutius es encara benlèu sosestimat.
La seleccion naturala explica l'adaptacion de las espècias dins lor mitan
Quand s'obsèrva las espècias dins lor mitan de vida, semblan totas èsser prigondament adaptadas a cadun de lor mitan: lo long còl e las longas patas de la girafa son en efèit plan adaptadas per trapar las fuèlhas nautas dels cacièrs de las savanas africanas. Se poiriá al meteis dire que son los organismes non adaptats que subrevisquèron pas dins aquel mitan.
thumb|160px|right|L'[[ors polar]]
Autres exemples, pels umans: la color de la pèl es una adaptacion deguda a la seleccion naturala, e non a un bronzatge que se seriá « fixat » per jamai dins qualques populacions. En zònas solelhadas los individús de la pèl clara an mai de risque de desvolopar un càncer de la pèl a causa dels rais UV, son doncas desavantatjats perque lor esperança de vida es mendre. En zònas mens solelhadas aqueles individús serián avantatjats perque la lutz del solelh permet al còrs de produire de vitamina D, e mai lo còrs economiza l'energia e de nutriments en fabricant mens de melanina, lo pigment de la pèl.
Los factors de l'environament que pòdon doncas entrainar una seleccion naturala pòdon èsser:
Adaptacions convergentas
L'adaptacion de las espècias de lor ròdol ecologic pòt a vegadas conduire doas espècias qu'ocupèron un mitan similar per aquerir de semblanças que son pas alara degudas a lor parentat eventuala. Se parla dins aquel cas d'evolucion convergenta. Aquel fenomèn s'interprèta coma lo fach que las meteissas constrentas del mitan menan a las meteissas « solucions adaptativas ».
Los uèlhs dels vertebrats e dels cefalopòdes constituisson un dels exemples pus impressionants de convergéncia alara que l'aujòl comun d'aqueles dos taxons possedissiá pas d'uèlhs complèxes. Aquelas doas linhadas evolucionèron cap a de sistèmas optics que presentan una similitud fòrça granda.
De tals cas de convergéncia evolutiva son sovent meses en abans per argumentar en favor d'una concepcion adaptacionista de l'evolucion per seleccion naturala segon que l'essencial de las caracteristicas observadas dins las espècias viventas son pas degudas a l'azard mas son lo resultat de divèrsas pressions de seleccion al cors de l'istòria evolutiva de las espècias.
Origina de las variacions ereditàrias dins una populacion
Per qu'i aja seleccion, encara cal que plusors variacions d'un meteis caractèr sián presentas dins la populacion per que l'individú pus adaptat l'« empòrta » sus los autres. En efèit, dins l'exemple en dessús, se la totalitat dels individús son identics e portadors de la variacion fenotipica « forradura blanca », en cas de rescaufament climatic pas cap d'individú poirà subreviure, e l'espècia s'apagarà. En cas de modificacion de l'environament, per qu'une espècia subrevisca, cal que s'adapte per la seleccion naturala. Es doncas indispensable, qu'abans lo cambiament de mitan presente en son sen una diversitat genetica importanta.
L'informacion genetica portada per l'ADN es relativament instabla
thumb|290px|right|Las [[Mutacion genetica|mutacions precedent la seleccion naturala ]]
La diversitat genetica dins una populacion d'individús a per origina de modificacions de l'informacion genetica dins l'ADN de las cellulas. Se tracta:
Las modificacions geneticas son aleatòrias: es pas l'environament que « dicta » quin gèn deu mutar, mas ben l'azard. Es per aquò que s'obsèrva dins las populacions fòrça variacions inadaptadas al mitan de vida (par exemple, las malautiás geneticas escassas). Una error correnta consistís a creire que las modificacions geneticas son una consequéncia de la seleccion naturala. Pasmens la seleccion naturala a ben lo poder d'acumular las innovacions adaptadas, aquò abotís a las adaptacions complèxas.
La seleccion naturala agís aprèp las modificacions de l'informacion genetica
Es doncas entre la granda diversitat genetica dels individús, que van apuèi èsser seleccionats los fenotipes e los alèls pus adaptats a l'environament. Per ne far la demostracion se poirà simplament mostrar que los fenotipes novèls èran presents abans lo cambiament de mitan. Aquò es pas totjorn evident e mai se foguèsse lo cas, un mecanisme d'inducucion d'una mutacion donada per l'environament es pas d'exclure. Es amb una astúcia matematica que Luria e Delbrück mostrèron que son ben las mutacions preexistentas dins una populacion de bacterias que son seleccionadas quand s'apond un virus.
L'ipotèsi dels caractèrs aquesits
La genetica moleculara existissent pas a son epòca, Darwin podiá pas prendre en compte los mecanismes moleculars a l'origina dels novèls caractèrs. Sa teoria de la seleccion naturala inclusiá doncas l'ipotèsi de la transmission dels caractèrs aquesits. Dins son obratge de 1868, La variacion dels animals e de las plantas sos l'efèit de la domesticacion, propausèt fins a una teoria per aquela transmission dels caractèrs aquesits ..
La teoria de l'ereditat dels caractèrs aquits foguèt considerada coma invalida per August Weismann a la fin del sègle XIX. En responsa als neolamarckians que sostenián lo contrari, mostrèt que de mutilacions foguèron pas transmesas. Se deduguèt a tòrt que pas cap de caractèr aquits se podiá pas transmetre, alara qu'una mutilacion se pòt pas assimilar a una aquisicion par l'organisme de foncions novèlas coma o voliá Lamarck. Se pòt pas provar amb certitud l’impossibilitat d'ereditat de caractèrs aquits (una inexisténcia, en matematicas, se pòt solament provar, per l'absoluda). Se pòt a defaut cercar s'existís qualque exemple real refutant aquela impossibilitat. Plusors recèrcas foguèron menadas dins aquel sens al començament del sègle XX, sobretot per Paul Kammerer. Aquò faguèt tanben l'objècte de recèrcas dins lo domeni de l'immunologia.
Los caractèrs inats son plan ben transmeses al cors de la reproduccion mas amb las variacions que seguèron las leis de l'ereditat mendeliana, del nom de lor descobridor, Gregor Mendel (1822-1884) que sos trabalhs sus las linhadas de peses tornèron èsser descobèrts qu'al començament del sègle XX e malurosament ignorats de Darwin. Mendel apòrta la responsa al problèma de la dilucion: un caractèr ven pas flac; es simplament transmés coma dominant, transmés coma recessiu, o eliminat; mas pels individús que lo pòrtan, demòra totalament present, aquò qu'assegura sa perennitat s'es favorable per son portador (o, per èsser pus precís, a la descendéncia de son portador).
La seleccion naturala dins la genetica de las populacions
La convergéncia entre la teoria darwiniana e la teoria de l'ereditat donarà alara naissença dins las annadas 1930 a la genetica de las populacions, en particular mercé als trabalhs teorics de Ronald Fisher. Al meteis periòde, amb las experiéncias de Thomas Morgan e Theodosius Dobzhansky sus las moscas drosofilas, los mecanismes moleculars responsables dels fenomèns d'ereditat genetica comencèron d'èsser identificats. Una de las descobèrtas majoras de la biologia foguèt alara de mostrar que la diversitat genetica que garantís la varietat dels fenotipes es deguda a de modificacions aleatòrias del genotipe (mutacions, recombinasons geneticas, …) en particular pendent sa transmission d'una generacion a l'autra, al moment de la reproduccion.
Pasmens s'es pas lo mecanisme que foguèt concebut per Darwin dins sa teoria de la seleccion naturala, demòra qu'aqueles procèssus permeton de rendre perfèitament compte de la seleccion naturala dins lo quadre de çò qu'es considerat coma la teoria centrala de la biologia modèrna, la teoria sintetica de l'evolucion o sintèsi neodarwiniana que fa lo ligam entre los mecanismes al nivèl de la genetica moleculara e los fenomèns d'evolucion a l'escala de las populacions.
Atal la seleccion naturala se pòt "mesurar" mercé a de calculs estatistics.
Cases de seleccion naturala scientificament provats
Apareis uèi ara evident que tot organ avent una foncion definida, per exemple l'aleta del peis, es una adaptacion dins un mitan e lo resultat d'una seleccion naturala. Pasmens la demostracion scientifica deu, ela, passar per la mesa en evidéncia d'una correlacion chifrada entre las variacions d'un caractèr ereditari e aquelas d'un paramètre precís de l'environament. Entre los exemples pus celèbres, se pòt citar :
Seleccion naturala dins l'espècia umana
La seleccion naturala produtz tanben sos efèits dins l'espècia umana :
Relacion entre seleccion naturala e las activitats umanas
L'Òme pòt exercir involontàriament una pression de seleccion sus qualques organismes que l'evolucion, en retorn, pòt èsser narrit per l'economia o la santat umana:
Seleccion naturala, coevolucion e competicion
Dins los exemples precedents, s'agís d'espècias evolucionant segon los melhoraments tecnics umans mas aquel fenomèn se pòt tanben observar dins las interaccions biologicas entre doas espècias. Un exemple fòrça estudiat d'una tala coevolucion es lo parasitisme de ponta pels cocuts. Dins aquelas espècias, lo parent pond sos uòus dins lo nis d'autres aucèls. Tre sa naissença, lo jove cocut expulsa los uòus presents per èsser lo sol a obtenir l'atencion dels parents de l'espècia òsta atal enganada. Entre las espècias parasitadas, qualques unas evolucionèron estrategias antiparasiticas, es a dire una aptitud a distinguir los uòus de cocut de lors pròpris uòus. Aquò creèt una pression de seleccion per qualques espècias de cocut qu'evolucionèron una forma de mimetisme dels uòus. A lor torn, las espècias parasitadas desvolopèron de capacitats aumentadas de discriminacion de lors pròprís uòus dels uòus mimetics del cocut, capacitat qu'es absenta dins las espècias non o pas parasitadas.
De tals fenomèns de coevolucion s'obsèrvan sovent dins los cases de parasitisme mas a vegadas tanben dins qualques cases de competicion interespecifica o dins lo quadre de competicion intraespecifica de la seleccion sexuala. La coevolucion intersèxes s'obsèrva sovent en responsa a la seleccion sexuala postcopulatòria : per exemple, dins qualques espècias d'aucèls e d'invertebrats, lo penís dels mascles a una forma elicoïdala que permet l'eliminacion de l'espèrma dels autres mascles.
La seleccion artificiala
L'adjectiu naturala s'opausa per Darwin al concèpte de seleccion artificiala coneguda e practicada dempuèi qualques milièrs d'ans pels noiriguièrs. En efèit los animals d'elevatge domestics o las espècias de plantas cultivadas (vacas, cans, ròsas…) son de variacions absentas dins la natura. Son lo resultat de la lenta seleccion d'individús interessants (pels rendements, o del punt de vista estetic) pels noiriguièrs e los agricultors. Aquela observacion que permetèt a Darwin de constituir l'ipotèsi d'una seleccion facha per la natura sus las espècias salvatjas.
Per exemple :
La seleccion artificiala, pasmens son intensa pression (eliminacion de tot genitor que respond pas als critèris de causida), arriba pas, aprèp de practicas millenàrias, a far crear de novèlas espècias. Las raças s'isolan pas e se pòdon ibridar sens perduda o baissa de feconditat.
La seleccion utilitària e la seleccion sexuala
La seleccion darwiniana s'apuèja sus dos mecanismes conjonches. Lo primièr es la seleccion utilitara (o seleccion de subrevida o seleccion ecologica) lo segond es la seleccion sexuala. Dins lo grand public, aquel darrièr aspècte de seleccion sexuala es sovent ignorat e s'identifica la seleccion naturala amb la seleccion de subrevida. Es una error car aqueles dos mecanismes son ben presents dins lo monde vivent.
La seleccion utilitària correspond a un procèssus de tria entre individús en vertut de lor capacitat de subreviure e/o a èsser feconds. Aquel tèrme designa pus especificament lo mecanisme que faguèt evolucionar las espècias jos la pression "extèrna" de l'environament o "intèrna" de la competicion intraespecifica. En efèit, repausa sus l'idèa que per se poder reproduire, cal en primièr subreviure. Aquel tipe de seleccion favorís doncas los individús capables d'escapar o de s'aparar dels predators mas atal de resistir als parasits : es la competicion interespecifica. Existís tanben una competicion intraespecifica: los individús d'una meteissa espècia essent en competicion entre aqueles per trobar de ressorsas dins l'environament, que siá de presas o d'autras ressorsas non nutritivas coma los abrics (tuta, niu, …). Fin finala, i a de factors diches abiotics que seleccionan los individús mai capables de resistir a l'environament biotopic, a las condicions climaticas, etc.
La seleccion sexuala es un fenomèn qu'arriba a una etapa diferenta de la vida de l'individu. Designa lo fach qu'i a tanben una competicion al sen de cada espècia per accedir als partenaris sexuals dins lo quadre de la reproduccion sexuala. La seleccion sexuala permet doncas d'explicar los caractèrs o de comportaments que penalizan la subrevida se son analisats fòra del contèxte reproductiu, coma la coa del pavon, las banas dels megalocèros. Coma la parada nupciala pels aucèls es fòrça importanta poiriá èsser a l'origina de las plumas qu'explicariá la forma plana per mostrar las colors.
Pression de seleccion
A posteriòri, las modificacions successivas amb las generacions de las populacions pareisson orientada, coma se aquelas modificacions foguèsson "tiradas" o "espoussada" dins una direccion precisa. Per exemple, seguent las observacions de Darwin suls pinçards de Darwin, s'obsèrva que qualques espècias pareisson de seguir una tendéncia cap un alarguiment del bèc que ven de mai en mai massiu alara que per las autras espècias de pinçard, la tendéncia es puslèu cap a un afinament del bèc.
Aquelas pressions de seleccion son 'orientadas' per las pressions ditas interioras a l'espècia (seleccion sexuala, competicion intraespecifica) e las pressions dichas exterioras a l'espècia (limitacion de las ressorsas, modificacions de l'environament, predators, parasits…), tot çò qu'influéncia la subrevida e la reproduccion dels individús.
La seleccion naturala permet l'aparicion d'adaptacions biologicas complèxas
thumb|150px|L'uèlh, una estructura fòrça complèxe thumb|150px|La [[mioglobina. aquela proteïna, indispensable per l'oxigenacion dels muscles, deu sa foncion a la complexitat de son estructura.]]
Aquela complexitat auriá pas pogut existir sens lo poder qu'a la seleccion naturala d'accumular las « bonas » innovacions geneticas :
Cada innovacion evolutiva apareis d'un biais aleatòri.
La seleccion naturala favoriza aprèp cadun d'aqueles pichon "sauts" evolutius (a, puèi ab, puèi abc… puèi abcde). Permet atal l'aparicion d'adaptacions de mai en mai possadas (abcde). En efèit, se lo caractèr (a) foguèsse pas estat seleccionat, lo caractèr (abcde) auriá jamai aparegut. Perque (c) depend de (a). Un caractèr complèxe, coma un enzim, resulta d'una acumulacion d'innovacions seleccionadas successivament, e pas de simplas aparicions independentas, a l'azard de las innovacions geneticas (pasmens que qualques "sauts" evolutius pòdon èsser mai o mens importants o graduals, vejatz equilibri pontuat). Doncas la seleccion naturala fa solament que favorizar las adaptacions pus complèxas; permet atal lor aparicion.
Aquò es valable solament se la seleccion naturala se fa de biais continú, aquò es possible amb la competicion intraespecifica, que Malthus e Darwin estimèron inevitabla dins una populacion. En efèit los èssers vivents an una tendéncia naturala e universala per se reproduire en pus grand nombre que dins la generacion precedenta.
Las simplas innovacions degudas a l'azard sus qualques generacions sufison pas a rendre compte de la complexitat dels èssers vivents e de lor adaptacion a lor mitan. Cal la seleccion naturala per acumular las pichonas innovacions e per n'arribar a un organ tan complèxe coma l'uèlh dels mamifèrs, per exemple.