cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Os Lusíadas
Avis del Sant Ofici
L'epopèia pus autentica es un cant de la construccion d'una nacion amb l'ajuda dels Dieus o de las divessas. Os Lusíadas, coma ja l'Eneïda, es una epopèia modèrna, ont lo meravilhós se passa pas dins un artifici necessari, mas unicament literari. A fe en lo Dieu unic crestian se vei per tota l'òbra.
Astrapotherium magnum
Astrapotherium magnum ei era soleta espècia de sòn genre, astropoteri astrapoteriide, e demorèc en America del Sud (Argentina). Ère un mamifèr que demorèc demest er oligocèn superior enquiath miocèn miei e hèia enquia 2,5 m de longada.
Os Lusíadas
Avis del Sant Ofici
Se pòt pas pensar a una eresiá, en temps de Contra-Reforma, coma o pròva la non censura de l'Inquisicion.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Saint-Christophe-sur-le-Nais es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Os Lusíadas
Avis del Sant Ofici
Pasmens, la preséncia d'aqueles dieus ocupa una plaça importanta dins lo poèma. Son las seunas intrigas que ligan los episòdis de l'epopèia e a las seunas intervencions deus ex machina que permet d'explicar los eveniments inesperats del viatge aquí contats.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
La municipalitat de Sant-Christophe-lo-Nais-Dessús a situat a l'extrèm nòrd del departament d'Indre-e-Loire, a una trentena de quilomètres de Tors, en limit amb aquel de la Sarthe.
Astrapotherium magnum
Astrapotherium ère un tipic especimèn dera sua familha, tot e qu'ère plan gran. Eth cap ère cuert e eth nas enqüera mès gran. Es canins creishien tostemps e avia pr'açò quate còrnes (1).
Os Lusíadas
L'eròi
Coma lo títol o indica, l'eròi d'aquela epopèia es collectiu, los Lusíadas, o los filhs de Lusus, es a dire los portugueses. Dins las primièras estròfas del discors de Jupitèr dins lo concili dels dieus olimpics, que dobrís la partida narrativa, mòstra lo caractèr laudatiu de l'autor.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
La via ferrée Can-Las Mans-Tors assegura un tràfec de merças regular e qualques trens de viatgèrs fan una halte a l'estacion de Sant-Paterne-Racan, municipalitat vesina, situada a dos quilomètres al sud-es. Pels viatgèrs, una ret de cars regulars (TER e Fil Verd) asseguren de transpòrts jornalièrs cap a Tors.
Astrapotherium magnum
Es estudis que volen demostrar qu'ère un proboscidi son pas definitus. Es uassi deth nas èren, de segur, plan cuerts e plaçats en naut, sus eth front. Açò hè pensar qu'ère un proboscid. Totun, qu'açò ei pas segur 100% pr'amor que sòn còth ère probablaments cuert e eth cap podie arténher aisidaments era tèrra (1).
Os Lusíadas
L'eròi
thumb|left|200px|L'[[eròi de l'òbra, los portugueses. Monument de las Descobèrtas Portuguesas a Belém, Lisbona, Portugal]]
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
Lo riu lo Escotais (telefonada lo Nais Tanben), fòrça poissonneuse (trueitas), travèrsa lo territòri de la comuna.
Estadi Francés París Rugbi
L'Estadi Francés París Rugbi es un club professional de rugbi de XV basat a Paris.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
La municipalitat s'estend sus 1 827 a. Se tròba 133 li cal prés, 1 600 li cal tèrras agricòlas utilizadas #que 1 409 li cal de tèrras labourables e 70 li cal d'òrtas.
Astrapotherium magnum
Astrapotherium avia un cos long e baish damb ua region dorsal mofle e pates posteriors enqüera mens hòrtes que non pas es anteriors. Aguestes qu'èren petites e plantigrades.
(1429) Pemba
(1429) Pemba es un asteroïde.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
La commune de Saint-Christophe-sur-le-Nais est située à l'extrême nord du département d'Indre-et-Loire, à une trentaine de kilomètres de Tours, en limite avec celui de la Sarthe.
Saint-Fargeau-Ponthierry
Saint-Fargeau-Ponthierry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
La voie ferrée Caen-Le Mans-Tours assure un trafic de marchandises régulier et quelques trains de voyageurs font une halte à la gare de Saint-Paterne-Racan, commune voisine, située à deux kilomètres au sud-est. Pour les voyageurs, un réseau de cars réguliers (TER et Fil Vert) assurent des transports quotidiens vers Tours.
Mandobaisha
La mandobaisha qu'ei un instrument de la familha de la mandolina acordat com ua guitarra baisha o ua contrabassa. Qu'ei donc a la contrabassa çò que la mandolina b'ei au vriulon.
Os Lusíadas
L'eròi
L'Istòria de Portugal o atèsta, aprèp las lutas successivas e victoriosas contra los moros e los castelhans, mòstra coma un país tan pichon descobrís de mondes novèls e impausa la seuna lei dins lo concèrt de las nacions.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Geografia
La commune s'étend sur 1 827 ha. On trouve 133 ha de prés, 1 600 ha de terres agricoles utilisées dont 1 409 ha de terres labourables et 70 ha de vergers.
Saint-Fargeau-Ponthierry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Charette
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
.
Saint-Christophe-sur-le-Nais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Os Lusíadas
L'eròi
Fin finala del poèma arriba l'episòdi de l'Illa de las Amores, recompensa fictiva del gloriós caminament portugués per lo temps. Atal se confirma la crenta de Bacus que los seus espleches de conquista son despassats per aqueles dels portugueses.
Era Arròca
Era Arròca (Larroque en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Os Lusíadas
L'eròi
Camões dediquèt sa primièra òbra al rei D. Sebastião de Portugal. Los faches inedits de las descòbertas portuguesas e l'arribada en Índia, foguèron sens dobtes motius determinants, qu'ambicionava ja, de redigir l'epopèia portuguesa.
Era Arròca
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
La Bisbal de Falset
La Bisbal de Falset es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Era Arròca
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Arròca qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Sarnin. Tanlèu 1790, Era Arròca qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa.
Saint-Fargeau-Ponthierry
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Symphorien-des-Monts
Saint-Symphorien-des-Monts es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Os Lusíadas
L'eròi
I aviá ja un sentiment d'ufan e d'audàcia dins lo pòble portugués. Navegadors e capitanis foguèron eròis recents de la pichona nacion, òmes capables d'extraordinaris espleches, coma lo «Castro forte» (lo vicerei D. João de Castro), defuntat pauc ans abans lo poèta.
Es subretot a Vasco da Gama que se deviá la descobèrta de la rota cap a Índia dins un viatge dificil e amb pichonas probabilitats de succès, e que venquèt fòrça batalhas contra reialmes musulmans en tèrras ostilas pels crestians. Aquel viatge epic foguèt atal utilizat coma istòria centrala de l'òbra. thumb|180px|[[Sebastião de Portugal|El-Rei D. Sebastião, sobeiran que Camões li dediquèt Os Lusíadas]]
La crosada contra lo moro
Lo poèma se pòt legir dins la perspectiva de la crosada, ja anciana, contra que tornèt actual per de faches recents. Las lutas amb Índia serián la seguida d'aquelas que ja foguèron menadas en Portugal e en Africa del Nòrd, dominant o abatent lo poder de l'Islam.
Lo "movement" de las descobèrtas arriba amb lo desir de combatre lo poderós Empèri Otoman que menaçava l'Euròpa crestiana, incapabla de véncer l'enemic dins una guèrra dobèrta. L'objectiu foguèt de far concurréncia comerciala amb los musulmans, al meteis temps far profièches e apaurir l'economia dels rivals. Mas tanben se pensava de trobar d'aliats als europèus dins las nòvas tèrras, qu'aurián pogut èsser espèr-el crestians, o almens convertits.
En 1571, l'aparenta invencibilitat del sultanat turc foguèt desmentida per la batalha de Lepant. Atal los otomans fin finala aguèron pas la supremacia en Mediterranèa. E lo comandant de las fòrças crestianas, Don Joan d'Àustria, filh bastard de l'emperador Carles Quint, lo grand paire de Sebastian de Portugal. Foguèt dins aquel contèxte d'exaltacion guerrièra que lo poèta contribuiguèt a incitar lo jove rei de Portugal a la conquista d'Africa, amb los efèctes desastroses que seguiguèron.
Contaires e sos discors
Cadun dels tipes de discors dins aquel poèma evidentas particularitats estilisticas concrètas. Dependent del subjècte que tractan, l'estil pòt èsser eroïc e exaltat, implorant, de planh e melancòni, umoristic, remiratiu.
thumb|left|200px|Pintura de [[Vasco da Gama, protagonista major de Os Lusíadas, arribant en Índia]] Os Lusíadas es una òbra narrativa, mas sos contaires son gaireben totjorn oradores que fan discorses grandiloquents: lo contaire principal, Camões, que comença dins un grand estil e torne prendre la paraula en vàrias ocasions; Vasco da Gama, reconegut coma capitani facond (eloquent); Jupitèr, que tanben pren la paraula en divèrsas ocasions; Paulo da Gama (Canto VIII, estròfas 2 a 42); El Velho do Restelo (Canto IV, estròfas 95 a 104); Tètis; la Sirena que profetiza al son de la musica (Canto X, estròfas 10 a 74), etc.
Moishers
Moishers (Mouchès en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Os Lusíadas
Contaires e sos discors
Dins las Invocacions, quant lo poèta demanda a las Tagidas (divessas de Tage) «un parlar fòrt e sublimat, un estil eloquent e fluid», per oposicion a l'estil de poesia lirica, un «vèrs umil», un ton semblant a «tuba armoniós e bellicós» (trompeta de guèrra) digne dels «faches de lor famosa Gent» (celèbre gent del Tage, los portugueses).
Moishers
Geografia
Comuna de Gasconha situada sus Baïsa e la RD 939, anciana rota nacionala 639, entre Valença de Baïsa e Tria de Baïsa. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Os Lusíadas
Contaires e sos discors
I a dins Os Lusíadas divèrs moments lirics. Es lo cas de la partida iniciala del episòdi de Linda Inês (Canto III, estròfas 120 a 135), dins la partida finala de l'episòdi d'Adamastor (Canto V, estròfas 37 a 60), de l'encontra dins l'Illa de las Amores (Canto IX).
La fe e los apèls als Dieus tenon una preséncia fòrta dins l'òbra. Per de còps, en moments dificils, Vasco da Gama se repend en preguièra: a Mombaça (Canto II). Son tanben preguièras las invocacions del poèta a las Tagidas, a Caliope (Canto III, estròfas 1 e 2 e Canto X, estròfa 8), a las ninfas de Tage e del riu Mondego (Canto VII]]).
Moishers
Toponimia
Ni Dauzat nimei Negre non disen arren de Moishers. Benlèu lo nom latin d'òme Muscius e un sufixe a precisar.
Istòria
Au sègle XVIII, Moishers qu'èra parròpia annèxa.
Os Lusíadas
Cant I
Dempuèi la Proposicion, l'Invocacion e la Dedicacion]], comença l'accion in medias res amb la flòta de Vasco da Gama ja dins Ocean Indian, mas abans d'arribar en Índia (estròfa 19).
Lo concili dels dieus
Ont es convocat lo Concili dels dieus per decidir se los portugueses devon o pas conseguir aténher lo seu destin. Jupitèr afirma que si, perque per aquò son predestinats.
thumb|left|160px|La Naissença de [[Vènus (mitologia)|Vènus, de William-Adolphe Bouguereau]]
Bacus es pas d'acòrdi perque, s'aquò es premit, las seunas conquistas seràn despassadas per aquel pòble. Mas Vènus vei los portugueses coma eretièrs dels seus aimats romans.
A l'illa de Moçambic e lo pilòt moro
L'accion se torna alara cap a la flòta lusitana, qu'arriba a illa de Moçambic. Son aculhits per de musulmans que, intimidats pel poder bellicós de las naus, lor prometon un pilòt per anar en Índia. Mas las intencions vertadièras d'aquel son de destruire los portugueses. L'inspiracion del sobeiran moro ven de Bacus.
Dos còps lo pilòt indica bons pòrts: una tèrra de crestians e una autra ont crestians e musulmans vivián amassa. Vasco da Gama se fisa del pilòt. Mas Vènus, vesent que, en aquelas tèrras musulmanas, se podiá vencre los portugueses, desvia la flòta amb de vents contraris. Lo primièr pòrt es despassat; lo segond es Mombaça. E lo cant s'acaba amb doas estròfas plenas de suspens.
Cant II
thumb|300px|Camin percorrit per l'expedicion de [[Vasco da Gama (en negre), de Pêro da Covilhã (en irange) e de Afonso de Paiva (en blau) dempuèi los dos amassa (en verd).]]
Emboscada de Mombaça
Lo rei de Mombaça manda un messatgièr per prometre bon acuèlh, mas amb l'intencion de montar una emboscada. Vasco da Gama. Los moros e Bacus conselhan la dintrada a Mombaça. Mas Vènus interferís un còp de mai, e amb l'ajuda de las Nereidas enebís la dintrada de las naus portuguesas.
Vènus sedusís Jupitèr amb sa belesa per qu'aquel alunhe los dangièrs de l'expedicion. Lo rei dels dieus envia Mercuri per avisar Vasco da Gama de l'existéncia de Melinde, ont encontrarà un rei just e bon, que fornirà tot çò necessari.
Arribada a Melinde
Aprèp l'interrogatori dels prisonièrs faches a Mombaça, se confirma la bona novèla sul reialme de Melinde. La flòta se dirigís cap ala e es ben recebuda. Aquò es un episòdi vertadièr plan segur arrangat. D'una granda riquesa descritiva, se conseguís "veire" Melinde e sos abitants, coma se presentan a l'armada portuguesa, la recepcion las reaccions, e coma se fa lo contacte diplomatic.
Lo rei de Melinde ofrís viures, municions e un pilòt per Índia. Es l'ocasion per Vasco da Gama a bòrd del la nau capitana de contar a aquel la geografia e l'istòria de Portugal e de sos abitants e dempuèi son viatge.
Cant III
Aprèp una invocacion del poèta a Caliope, Vasco da Gama explica la geografia d'Euròpa e la situacion de Portugal dins lo continent (estròfas 6 a 20), «gaireben cima de la tèsta De tota Euròpa».
Chenay (Marna)
Chenay es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
(1430) Somalia
(1430) Somalia es un asteroïde.
Mealhas
Mealhas (Méailles en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luòcs e monuments
center|250px|thumb|La gara, lo vilatge e'l viaducte
Os Lusíadas
Cant III
Comença alara la raconta de l'Istòria de Portugal. De Lusus a Viriatus, passant per lo rei D. Afonso VI de Leão e Castela, D. Teresa e lo conte D. Henrique. Seguís la luta de D. Afonso Henriques per l'Independéncia de Portugal.
Chenay (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Os Lusíadas
Egas Moniz
Dins aquel episòdi (estròfas 35 a 41) conta l'istòria del Egas Moniz, preceptor de D. Afonso Henriques.
Batalha de Ourique
thumb|300px|El Miracle de Ourique de [[Domingos Sequeira, òli sus tela (1793)]] dempuèi (estròfas 42 a 54) conta la legenda de batalha de Ourique, ont lo fondador de Portugal venç sol cinc reis moros aprèp la vision de Crist. Per aquò pinta los cinc escuts e las trenta pèças sus la bandièra de Portugal.
La descripcion de las conquistas del rei Afonso continua (estròfas 55 a 68) en ritme accelerat: Leiria, Arronches, Santarém, Mafra, Sintra, Lisboa, Óbidos, Alenquer, Torres Vedras, Elvas, Moura, Serpa, Alcácer do Sal, Évora, Beja, Palmela, Sesimbra, Badajoz.
Dinastia de Borgonha
Dins aquela darrièra vila D. Afonso acaba per èsser encerclat per lo rei de Leão, e Camões introdusís son eretièr D. Sancho I, que se tròba dins aquel cant bellicós amassa amb son paire, e après sa mòrt (estròfas 83 e 84) coma rei.
Seguís los autres reis de la dinastia de Borgonha que va arribar los episòdis pus celèbres d'Os Lusíadas: aqueles de Maria de Portugal (1313), la Batalha do Salado, e Inês de Castro.
Inês de Castro
L'ondada d'emocions continua dins aquel episòdi liricotragic (estròfas 118 a 135), benlèu lo pus conegut d'Os Lusíadas.
D. Inês e D. Pedro son los amantes tragics per excelléncia. Lo seu amor es illicit, enebit pels poders.
thumb|left|300px|Suplica d'[[Inês de Castro]]
D. Afonso IV pretend casar o filh que, apaissonat per Inês, recusa. La solucion es de l'eliminar. Menada en preséncia del rei, implora per salvar sa vida, per poder cridar sos filhs. Còrfond lo vièlh sobeiran, mas los conselhièrs e lo pòble exigisson la mòrt. E atal la fragila e bèla apassionada es assassinada.
D. Fernando
Dempuèi la venjança de D. Pedro, lo crudèl, es presentat lo flac D. Fernando, responsable de la pèrda de gaireben tot lo reialme e de las crisis seguentas.
Interpretant aquelas crisis coma consequéncia o castig de l'amor del rei per Leonor Teles.
Cant IV
Vasco da Gama contunha lo raconte de l'istòria de Portugal. Parla alara de la Dinastia d'Avís, dempuèi la Revolucion de 1383-85, fins al reialme de Manuel I, ont son armada partís cap a Índia. thumb|350px|Representacion [[Edat Mejana|medievala de la Batalha d'Aljubarrota]]
Batalha de Aljubarrota
La raconta de la revolucion de 1383-85 es dividida en doas partidas: la revòlta del pòble per apujar lo pretendent portugués (estròfas 1 a 23), e la Batalha d'Aljubarrota (estròfas 24 a 44). Dos eròis partejan la glòria d'aqueles episòdis: lo reial D. João e lo guerrièr D. Nuno Álvares Pereira.
Camões fa l'elògi dels patriòtas que defendèron l'independéncia, que sián umils o poderós, sens paur de morir per la causa portuguesa. Critica amarament los que se juntèron al partit castelhan.
Los actes de João I de Portugal son tanben cantats de forma fòrça epica, rapelant Ajax de l'Iliada. Son coratge salva la batalha. .
Mas fin finala al delà d'una batalha sanguinària, lo poèta daissa a opinion de qualqu'un que malditz la guèrra, que per la seuna cobesença los poderoses lançan tanta gent cap a la mòrt, daissant tantas maires e esposas sens marits e filhs.
Expansion portuguesa
Amb la patz, las atencions del reialme se torna cap a Marròc e al mar amb D. Duarte e D. Fernando, e dempuèi D. Afonso V.
thumb|left|250px|[[Torre de Belém d'ont partiguèt l'expedicion de Vasco da Gama]] Dempuèi lo viatge de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, arriba la contda dels preparatius del viatge cap a Índia, desir que D. João II capitèt pas a realizar abans de morir e que concertèt D. Manuel, a que los rius Inde e Ganges li apareguèron en sòmi, profetizant las futuras glòrias en Orient.
Lo vièlh del Restelo
Lo cant termina amb la partida de l'armada. Quand dison adieu-siatz a sas familhas sus la plaja de Belém, los navegadors son susprés per las paraulas d'un vièlh. (estròfas 94 a 104).
Aquel personatge es la representacion de la contestacion de l'epòca contra las aventuras de las descobèrtas. D'unes pensavan qu'èra pur orgulh e simplament suicidi de temptar aquestes projèctes de navegar al luènh; una pèrda de ressorsas e d'òmes, que mancaràn per la luta contra los enemics moros o per la defensa del reialme contra una eventuala invasion castelhana.
L'episòdi dintrèt dins l'imaginari portugués. L'expression significa uèi en portugués conservatisme, o marrit auguri, la marrida volontat e a lo manca d'esperit d'aventura, fàcia a de projèctes originals qu'exigisson audàcia e còst de ressorsas.
Cant V
Vasco da Gama conta alara coma foguèt lo viatge de l'armada, de Lisbona a Melinde. Es lo recit de la granda aventura maritima, ont los marins observèron meravilhats o inquiets la còsta d'Africa, la Crotz del Sud dins los cèls desconegut del nòu emisfèri, lo Fuòc de sant Elme e la Tromba d'aiga, e afrontèron dangièrs e obstacles enòrmes coma a l'ostilitat dels natius, la furia d'un mostre, lo sofriment e la mòrt provocats per l'escorbut.
Fernão Veloso
Sus las còstas africanas, los portugueses dintran en contacte amb los pòbles natius. Aquel aventurièr (estròfas 30 a 36), invitat a conéisser sus aldeia, acompanha tranquil los òstes. Mas, percep las intencions assassinas d'aqueles.
Es un episòdi tanben umoristic, sus la vanaglòria del portugués. Dempuèi una escaramossa per lo salvar, los companhs se trufan de son evasion precipitada.
L'Adamastor
Se pòt considerar tres partidas dins l'episòdi de l'Adamastor: la primièra es una teofania (estròfas 37 a 40). Arribant al Cap de las Tormentas en plena tempèsta, los marins encontran lo titan.
left|thumb|400px|Adamastor, [[escultura de Júlio Vaz Júnior al mirador de Santa Catarina, Lisbona, Portugal]] L'espectacle es enfachinant, grandós, esglasiant. Aquel demidieu malefic, encarnament dels dangièrs de la riscada traversada, apareis jos la forma d'un nivolàs negre, que surgís rasant sus los caps dels navegadors. Mas pus susprenent encara es l'orquestracion que la mar fa amb aquel element aerian «Bramant, la mar de luènh ronca, Coma o fariá dins lo void un ròc quin que siá.».
Alara comença la segonda partida de l'episòdi (estròfas 41 a 48), una prolepse. Lo Adamastor parla e, coma un oracule, vaticina lo destin crudèl qu'espera qualques uns dels navegadors. Es un biais intelligent del poèta del sègle XVI de parlar d'eveniments del passat, mas que seriá futurs per lo navegador que fa la contada.
Fin finala arriba una eglòga marina (estròfas 49 a 59), que obeís a un debanament comun de fòrça composicions liricas de Camões: l'amor (d'Adamastor per Tetis), la separacion forçada, la traïson, lo planh per lo sòm frustrat.
thumb|300px|[[Rota de Vasco da Gama de l'Africa del Sud fins a Índia]] Despassant l'obstacle, los navegadors alara afrontan la sofrença, particularament l'escorbut, dins un clima inabitual. Aprèp un acuèlh coral dels pòbles d'Africa del Sud, la malcòr tanben aumenta per pas aver de novèlas sus Índia. Fins que, dempuèi Moçambic e Mombaça, lo raconte s'acaba amb la jòia de l'arribada a Melinde.
Lo cant se termina amb l'admiracion dels de Melinde per tota l'epopèia portuguesa, e la censura del poèta per l'analfabetisme de sos compatriòtas. Per la boca de Vasco da Gama conta coma los poderoses del monde, especialament grècs e romans, aimèron las letras. E se planh que sos contemporanèus mesprèsan la lenga, la poesia e lo cantar e lo lausar dels eròis e pòbles.
Cant VI
Termina la raconta de Vasco da Gama, e las festivitats dels de Melinde, l'armada se va, guidada per un pilòt que la deurà guidar fins a Calcuta.
Bacus, vesent que los portugueses son prèp d'arribar a Índia, es resolgut a demandar l'ajuda a Neptun, que convòca un concili dels dieus marins. La decision es opausada a aquela dels dieus olimpics, e atal ordenan a Eòle que sofle los vents per far afondar la flòta.
Los dotze d'Anglatèrra
Entretemps, los marins tuan inchalhents lo temps escotant Fernão Veloso contar l'episòdi legendari e cavaleirós de 'Los dotze d'Anglatèrra (estròfas 43 a 69):
Dins los temps de D. João I, dotze cavalièrs angleses ofensèron l'onor de dotze damas anglesas, es lançat lo desfís per las defendre. Aqueles foguèron d'òmes poderoses, i aviá pas de compatriòtas qu'ausèron los afrontar. Atal, lo duc de Lencastre lança un apèl a son gendre, rei de Portugal.
thumb|left|Illustracion de la nau de [[Vasco da Gama amb los dieus de las nívols]] En reposta, s'arman immediatament dotze cavalièrs portugueses en partença de Porto cap a Anglatèrra. Mas solament onze embarcan. Lo dotzen es Álvaro Gonçalves Coutinho, o Magriço (defensor de damas), que resòlv anar en primièr a tèrra fins en Flandra. Dempuèi d'aventuras, arriba sus plaça de la justa al moment precís de començar e, coma amb son ajuda, totes los cavalièrs angleses son vencuts, salvant atal l'onor de las damas ofensadas.
La tempèsta
L'istòria de Velosus es interrompuda amb la tempèsta provocada per los dieus marins (estròfas 70 a 84). Es una descripcion dramatica per lo que viu de situacions parièras e coneis lo girgon nautic: los vents, l'ondada, los masts partits, las naus destrempadas, los crits dels marins, fólzers e trons.
En veire sas embarcacions gaireben perdudas, Vasco da Gama fa una preguièra a Dieu. Un còp de mai, es Vènus qu'ajuda los portugueses, demandant a las ninfas de seduire los vents per que se calmen. La tempèsta alara dispersada, l'armada arriba en vista de Calcuta e lo capitani merceja la gràcia divina.
Lo cant se termina amb consideracions del poèta sus la valor de la fama e de la glòria conseguidas per los grands eveniments, e una critica de los que procura aquela e la fortuna per intriga e favor dels poderoses.
Canto VII
Quand acòsta a Calcuta, Vasco da Gama envia un messatgièr al sobeiran indian. Demest aquel nòu pòble, amb que conseguís pas parlar, encontra Monçaide, un moro ispanic d'Al-Andaluz parlan castelhan, que l'aculhís e li servís de traductor. Monçaide l'acompanha a la flòta e explica als portugueses un pauc de geografia, istòria, politica, religions e costumas d'Índia.
Lo capitani e Monçaide desbarcan e encontran lo Catual, un ministre que los acompanha prèp del Samorin (estròfas 43 a 65). La descripcion de çò que los portugueses vêem es un exemple de la sociologia de la descòbertas e de l'interpretacion d'una cultura absoludament nòva.
Camões conta tanben un pauc de la seuna biografia e se lança dins un planh indignat del biais que sa patria lo tractèt, el que solament pretend cantar la glòria portuguesa (estròfas 78 a 87).
Panèl istoric de Portugal
thumb|left|200px|Monument al [[lusitan Viriato a Viseu, Portugal]] La descripcion (estròfas 1 a 42) comença amb Lusus, lo filh o companh de Bacus, dempuèi Viriato e Sertorius.
Aprèp venon de personatges istorics portugueses.
Tractat amb lo Samorin
Lo Samorin manda examinar los auguris. Lo Demòni los engana donant coma prevision que los portugueses vendràn per sometre tota Índia. Aquò es confirmat pels conselhièrs musulmans del sobeiran, que pendent la nuèit Bacus visitèt en sòmis, se fasent passar per Maomet, acusant los occidentals de piratariá e incitant a destruire la flòta.
Lo jorn seguent, lo Samorin deu decidir entre los avantatges economics del tractat amb los portugueses e las previsions catastroficas de la nuèit. Apelant Vasco da Gama, l'acusa d'èsser pirata sens patria. Lo navegador respond amb dignitat (estròfas 65 a 75), tornant afirmar las seunas intencions, e sortís de l'audiéncia amb autorizacion de comerçar.
Mas lo ministre indian, influenciat pels musulmans del reialme, pren lo capitani en ostatge, tempta de menar la flòta portuguesa pus prèp, e la prendre d'assaut. Quand aquela estrategia falha, cobejant lo benefici e crenhent lo castig de son sobeiran per aver desobesit a sos ordres, accèpta de trocar amb Vasco da Gama merças.
Canto IX
Lo Catual encara tempta de retardar los portugueses, enebissent lo comèrci, per donar lo temps qu'arribe una armada musulmana de la Mar Roja. Mas Monçaide, convertit alara al cristianisme, conseguís informar lo capitani portugués dels plans enemics, vendre merças e obtenir espècias.
L'Illa de las Amores
Alara la flòta torna en securitat en Portugal, Vènus demanda l'ajuda do son filh Cupidon per juntar las amors e ferir las nereidas amb las flèchas de l'amor. Amb las ninfas e Tetis jos aquela influéncia, abòrda una illa mistica.
La profecia de la Sirena
Dempuèi aver contentar sos primièrs apetits, los marins arriban al palais de Tetis, ont lor es servit un banquet fastuós. Ont, la Sirena profetiza los expleites dels portugueses en Orient (estròfas 10 a 73). Un còp de mai, Camões utiliza l'artifici de la profecia per contar çò que se passèt entre 1498, l'annada de la descobèrta del camin maritim cap a Índia.
Son alara cantats los eròis e lo governadors d'Índia: Duarte Pacheco Pereira (estròfas 12 a 23), Francisco de Almeida e o son filh Lourenço de Almeida (26 a 38), Tristão da Cunha (39), Afonso de Albuquerque (40 a 49), Lopo Soares de Albergaria (50 e 51), Diogo Lopes de Sequeira (52), Duarte de Menezes e Vasco da Gama (53), Henrique de Menezes (54 e 55), Pêro Mascarenhas (56 a 58), Lopo Vaz de Sampaio (59), Heitor da Silveira (60), Nuno da Cunha (61), Garcia de Noronha e António da Silveira (62), Estêvão da Gama (62 e 63), Martim Afonso de Sousa (63 a 67), João de Castro e sos filhs Álvaro e Fernando (67 a 72) e João de Mascarenhas (69).
thumb|250px|Representacion artistica del modèl geocentric, de [[Claudi Ptolemèu|Ptolemèu (1660)]]
La maquina del monde
Terminant lo banquet, Tetis convida Gama per l'espectacle de la Maquina del Monde, l'espectacle unic de las esfèras celèstas de Ptolemèu (estròfas 77 a 144). Aquí se vei que l'engenh e las coneissenças de Camões sus la geografia, l'istòria, la mitologia, la religion, la guèrra, lo comportament uman e la navegacion, e l'astronomia (del sègle XVI, naturalamente).
Inclusas dins aquel episòdi encara i a d'autras "profecias" sus los portugueses; l'istòria dels miracles de Sant Tomé, evangelizator d'Índia (estròfas 108 a 118), amb una critica brèva mas riscada dels Jesuistas, estròfa 119; dins l'estròfa 128 una referéncia al naufragi de Camões, ont se salvèt en nadant amb Os Lusíadas, e una curiosa prevision que ditz que son òbra seriá pus famosa que sa vida afortunada).
Dempuèi, los portugueses tornan embarcar e arriban sens mai de problèmas a Lisbona, ont recebon las glòrias meritadas.
Andusa
Andusa (en francés: Anduze) es una comuna lengadociana, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region d'. Foguèt la capitala de la senhoriá d'Andusa, una de las divisions mai ancianas de Lengadòc. Marca lo limit entre Garrigas e las Cevenas, çò que li a valgut l'escais de "Pòrta de las Cevenas".
Istòria
L'atestacion mai anciana del nom de la vila data de 914 jos la forma Andusia.
Sendai
Sendai (en japonés: 仙台市, Sendai-shi) es la capitala de la prefectura de Miyagi, Japon e la vila mai granda de la region nord-oèst de Tōhoku. La vila foguèt fondada en 1600 per Date Masamume, e es tanben coneguda jos l'escais de la "Vila dels Arbres" (杜の都, Mori no Miyako).
Situada a aperaquí al nòrd èst de Tòquio, sus l'illa de Honshū, Sendai es una de las onze vilas pus importantas de Japon. Es bordada de montanhas a l'oèst e per la còsta pacifica a l'èst.
Son economia es dinamica, 50,000 entrepresas emplegan aperaquí 500,000 personas, dins de sectors divèrses : bastison electrica, textil, cauchó, seda, laca, ceramica, etc. Sendai assosta tanben un pòl de recèrca (medecina, engenhariá, tecnicas de punta, una quinzena d'universitats, entre las qualas l'Universitat de Tōhoku, e una orquèstra filarmonica.
L'11 de març de 2011, la vila foguèt tocada per un seisme seguit d'un tsunami, que son epicentre se trapava a a l'èst, al larg de las còstas. Es benlèu lo pus violent de l'istòria de Japon, e un dels pus poderoses seismes murtrièrs jamai enregistrat subre lo planeta dempuèi 1900.
Ipnòsi
miniatura|Sesilha d'ipnòsi, per [[Richard Bergh, 1887]] L'ipnòsi es un estat de sòm incomplèt amodat artificialament. L'ipnòsi implica la màger part del temps una persona qu'ipnotiza e un subjècte ipnotizat; existís tanben cas d'autoipnòsi. L'estat d'ipnòsi se caracteriza per:
La vision comuna de l'ipnòsi la considèra coma un estat de consciéncia alterada. Poiriá induire de conduitas coma arrestar de fumar, far resurgir de sovenirs inconscients o demesir la sensibilitat a la dolor.
Meru (lenga)
Lo meru (autonim Kĩmĩĩrũ) es una lenga banto parlada a Kenya.
Localizacion
Lo meru es parlat dins la region del Mont Kenya.
Dialèctes
Lo meru es un ensem de dialèctes parlats per las populacions imege, igoji, imenti, tigania e miutine.
A l'epòca coloniala, l'adminstracion britanica a inclús dins la denominacion meru, d'autras populacions vesinas, mas que parlan de dialèctes bantos diferents: los chuka, los tharaka, e dos grops, los mwimbi e muthambi que lor dialècte es en fach pròche del kikuyu.
Ascó
Ascó es un municipi de la comarca de Ribera d'Èbre, dins la Generalitat de Catalonha e la província de Tarragona.
Toponimia
Cal benlèu metre lo nom en relacion ambe Ascon (Arièja), qu'es exactament lo meteis nom, mès tanben ambe Asco (Corsega), Ascas, (Gironda), Ascas (Tarn e Garona) e Asca (Hauts Pirenèus). Son de noms qu'embarrassan los toponimistas. Per Ascon, Dauzat vei lo basque as, aitz, « punta rocassosa » e un sufixe escur, per Asco, los dos Ascas e Asca, un tèma prelatin escur. Per Ascas de Gironda, Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas de solucion, mès evòca un mot prelatin, eretat pel basque aska, « besal, regòla, comba ». Burgan e Lafon veson pas tanpauc de solucion clara per Ascas de Tarn e Garona. La proposicion de Negre, un nom roman *asca, « fàstic » es regetada per B. Boyrie-Fénié e per Burgan e Lafon, coma de febla acceptibilitat toponimica,.
La situacion geografica d'aquels toponimes presenta çaquelà qualques semblanças. Ascon tresplomba de 100 m la val prigonda del riu nommat en francés La Lauze. La situacion es la meteissa per Asco, que domina la frau del riu Asco, nommat localament Stranciacone. Son pr'aquò de situacions banalas en montanha e benlèu que lo nom a una autra origina. Mès per Ascas (Gironda), es quicòm mai. Dins la ribièras de Dordonha, las ribas alentorn despassan a pena lo nivèl del flume, tirat a Ascas, plaçat sus una tuca isolada del planòl calcari, que tresplomba dirèctament las aigas. Dins lo paisatge girondin pauc traversut, un tal siti deguèt impressionar los abitants. L'exemple d'Ascas fa comprene milhor perqué l'idèa de « lòc que tresplomba un riu » pòt èsser un punt comun. Per la vila d'Ascó, es pas tan caracteristic : l'aglomeracion es pus nauta qu'Èbre d'un desenat de mètres, çò qu'es banal dins un país mediterranèu, que los aigats i son perilhoses. Ascas (Tarn e Garona) es sus un planòl, mès entre dos rius a pauca distància, lo Riu d'Ascas e Riutòrt : l'idèa principala es mai o mens mantenguda. I a pas que per Asca (Hauts Pirenèus), que Michel Morvan explica per un mot basque aska, « nauc » qu'òm pòt èsser embarrassat; pr'aquò, la glèisa es sus un tap que domina un riu, çò que pòt justificar un bocin l'idèa prepausada.
Totis aquels noms son dins un airal aquitano-basco-iberic, fòra d'Asco; mès la Corsega es pas exempta de toponimes aparentats al basque. Lo mot aska, « nauc » es pas la solucion çaquelà. Cal supausar un *as-k-, benlèu aparentat al tèma idronimic *as, qu'auriá quitat d'èsser un apellatiu en gascon, en catalan e en lenga euscarica. Encara que lo mot asque (grafia de Palay), « lhavet, avalanca, lit » que conten per natura l'idèa de naut e de bas, es benlèu pas desprovesit de ligam semantic ambe lo mot comun a totis nòstres toponimes.
Evolucion demografica
Las donadas de 1497 a 1553 son en fòcs, las de 1717 a 1981 correspondon a la populacion de fait, las dempuèi 1990 a la populacion de dreit. La font es Viquipèdia en català o Idescat.
Economia
Preséncia d'una centrala nucleara de dos reactors (Ascó I, dubèrt en 1984, Ascó II, dubèrt en 1986) qu'aprofèita las aigas d'Èbre per la refrigeracion.
Vihuela
thumb|200px|Jogaire de vihuelaLa vihuela qu'ei un instrument espanhòu deus sègles XV e XVI de còrdas puntejadas prefiguarant la guitarra modèrna. Qu'ei mei petita que la guitarra modèrna e que compta dab 5, 6 o 7 òrdis (qu'ei a díser 5, 6 o 7 grop de còrdas doblas).
Artilhariá de sètge
thumb|right|[[Mortièr (arma)|Mortièr bèlga de 220 mm de 1880 utilizable coma artilhariá de sètge.]]
L’artilhariá de sètge es una branca anciana de l'artilhariá. Forma de pèças pesucas capablas de tirar de projectils poderós, èra destinada a atacar lei vilas, lei fortificacions e leis infrastructuras enemigas durant un sètge. Pasmens, l'artilhariá de sètge èra generalament pauc mobila e son utilizacion necessitava la mesa en plaça d'una logistica complèxa. Aquela manca de mobilitat entraïnèt son declin après l'aparicion de pèças d'artilhariá motorizada capablas d'assegurar plusors missions diferentas. Ansin, après 1945, lei grandei poissanças militaras abandonèron lo concèpte de l'artilhariá de sètge au profiech de batariás de pèças d'artilhariá mobilas e polivalentas ò de missils.
Eurycleidus
Eurycleidus arcuatus ein un reptil marin escantit dera familha des plesiosaures. Demorèc pendent eth jurassic inferior (hè d'aperaquí 200 milions d'ans). Es sues despulhes fossils an sigut trapades en Lyme Regis, en Anglatèrra.
Descripcion
Aguest plesiosaure hèia 4 m de longada e se pensa qu'ère un predator poderós. Avia quate aletes e un cran damb granes dents ponchudes. Eth còth non ère long coma eth d'autes plesiosaures mès òc qu'ère mès long qu'eth dautes pliosaurids. Era coa qu'ère cuerta.
Classament
Richard Owen descriguèc en 1840 eth fossil olotipe damb eth nom Plesiosaurus arcuatus mès en 1994 Cruickshank lo classèc coma un genre pròpi. Es caracteristiques deth fossil deishen pas saber s'era sua forma ère era d'un plesiosaure o un pliosaure, damb còth cuert e cap gran. Es uassi dera part posterior deth cran hèn pensar en un plesiosaure mès es dents granes anteriors son tipiques d'un pliosaure. Probablaments qu'ère ua forma intermieja coma Archaeonectrus.
Eth fossil mostra un grad petit ena fusion des uassi deth cran; segontes Cruickshank açò vò díder qu'eth fossil ei eth d'un especimèn joen. Se fosse atau un especimèn adult haria plan mès de 4 m de longada.
Bibliografia
· Cruickshank A R I, 1994. A juvenile plesiosaur (Plesiosauria: Reptilia) from the Lower Lias (Hettangian: Lower Jurassic) of Lyme Regis, England: A Pliosauroid-plesiosaurid intermediate? Zool.Jour.Linn.Soc. 112:151-78.
La Bisbal del Penedès
La Bisbal del Penedès es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Naut Armanhac
Lo Naut Armanhac o Armanhac Blanc es un parçan d'Occitània situat en.
La soa vila principala es Aush.
Ronan O'Gara
Ronan O'Gara era un jogaire de rugbi Irlandés, uéi venguet entrainaire de l'Estadi Rocheles.
Sent Cir la Ròcha
Sent Cir la Ròcha (Saint-Cyr-la-Roche en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
(1431) Luanda
(1431) Luanda es un asteroïde.
Sommerviller
Sommerviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Sus la rota départementale D2 dintre Crévic e Dombasle-sus-Meurthe, adaigat pel riu Sânon
Sur la route départementale D2 entre Crévic et Dombasle-sur-Meurthe, arrosé par la rivière Sânon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jack Nicholson
Jack Nicholson es un actor, realizator e scenarista american, nascut lo 22 d'abril de 1937 a Nòva York.
Es conegut per sos personatges escurs e nevrosats qu'incarnèt dins nombroses filmes cults del cinèma american coma Easy Rider, Chinatown, Vòl al dessús d'un nis de cocut, Batman, Mars Attacks!, Per lo pièger e lo melhor, Los Infiltrats, Shining, e del cinèma europèu coma Profession : reporter
Amb dotze nominacions e tres guerdons, es l'actor mai nomenat e un dels mai guerdonat als Oscars del cinèma.
Lavenay
Lavenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Blancafort (Conca de Barberà)
Blancafort es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Boda
thumb|Siddharta Gautama, Gandhara, sègle II - sègle III, Musèu Guimet, [[París.]] Siddharta Gautama (sanscrit: सिद्धार्थ गौतम; pali: Siddharttha Gotama) (Kapilavastu, Lumbini, actual Nepal, vèrs 566 ab. C - Kushinagar, vèrs 486 ab. C) foguèt un mèstre espiritual de la region nòrd èst del soscontinent indian qu'ensenhèt çò qu'es a l'origina del bodisme. Dins la majoritat de las tradicions bodistas, es considerat coma lo "Boda Suprèm" (Sammāsambuddha) de nòstra epòca. Las datas de sa naissença e de sa mòrt son incertanas: la majoritat dels primièrs istorians del sègle XX datavan sa vida entre 563 ab. C e 483 ab. C mas mai recentament, en un collòqui d'especialistas d'aquela question,.
Gautama, conegut tanben coma Śakyamuni ("lo savi dels Shakya"), es la figura clau del bodisme, e las istòrias sus sa vida, los discorsses e las règlas monasticas forman part de las cresenças dels bodistas. Divèrses recuèlhs dels ensenhaments atribuits a Gautama se transmetèron per tradicion orala e lo primièr escrich data de 400 ans après. Los primièrs especialistas occidentals tendèron a considerar la biografia de Boda de las escrituras bodistas coma se foguèsse en granda partida istorica, mas actualament.
Segon la tradicion, Siddharta Gautama foguèt lo filh d'una familha rica e influenta, mas a l'edat de 29 ans abandonèt son benestar e comencèt una vida d'ascèta errant. Se vodèt al coneissement dels Upanixad e a 35 ans, immobil al pè d'un arbre pendent 49 jorns, descobriguèt lo mistèri de la desliurança, lo nirvana. Atal, venguèt Boda, l'"Illuminat". Puèi comencèt de far lo proselitisme de son dharma o vertat bodista e moriguèt a 80 ans. Lo Sermon de las Quatre Nòblas Vertats constituís lo nuclèu de son ensenhament.
Biografia
thumb|left|La naissença de Boda a Lumbini en una pintura d'un temple de [[Laos]] Siddharta Gautama nasquèt a Lumbini e grandiguèt al pichon reialme o principat de Kapilavastu, dins lo Nepal d'uèi. En aquel temps (sègle VI ab. C), aquela zòna representava los limits de la civilizacion vedica, es possible que la lenga mairala de Siddharta foguèt pas una lenga indoariana. Sa comunitat sembla d'èsser estada una societat de castas, que s'estructurava pas segon la teoria bramanica. Èra pas una monarquia mas sembla que s'organizava coma una oligarquia o coma una mena de republica. Son paire foguèt lo rei Shuddhodana, cap del reialme de shakya, de l'estat naissent de Koshala.
thumb|Temple de Maya Devi a Lumbini ([[Nepal)]] Gautama èra lo nom de la familha. Sa maire, reina Maha Maya (Māyādevī) e esposa de Shuddhodana, èra una princessa Koliyan. La nuèch ont Siddhartha foguèt concebut, la reina Maya somièt qu'un elefant blanc de sièis defensas dintrava dins son costat drech, e dos meses lunars aprèp Siddhartha nasquèt. Segon la tradicion shakya, quand sa maire foguèt emprenhada, daissèt Kapilavastu per anar s'ajaire al reialme de son paire. L'aleujament se passèt pendent lo viatge, a Lumbini, en un jardin, sos un arbre (sal) e la reina moriguèt quand donèt naissença. Siddhartha foguèt elevat per sa sòr, Maha Pajapati.
Siddhartha foguèt destinat a aver una vida de luxe de prince, amb tres palais especialament bastits per el, e ont podiá demorar alternativament segon las sasons. Son paire, lo rei Śuddhodana, desirant que son filh venguèsse un grand rei li porgiguèt ensenhaments religioses e coneissements de patiment uman. Quand lo gojat arribèt a l'edat de 16 ans, son paire organizèt son maridatge amb Yaśodharā (pali: Yasodharā), una cosina de son edat, nascuda dins la vila de Ramagama. Aquò es la version tradicionala, pasmens existisson de dobtes rasonables sus l'istoricitat de sa vida matrimoniala. Segon la tradicion, aguèt un filh, Rahula.
Siddhartha passèt 29 ans vivent en prince a Kapilavastu. Son paire garantiguèt que li foguèsse porgit tot lo benestar que desirava, Siddhartha considerèt que la riquesa materiala èra pas l'objectiu final de la vida. Un jorn decidiguèt de visitar la ciutat e ala poguèt veire pel primièr còp la malautiá, la vielhesa e la mòrt, e tanben l'ascetisme. Prigondament impressionat pel patiment uman, lo prince decidiguèt de trobar lo biais de lo superar.
Atal, a 29 ans, just aprèp la naissença de son filh, daissèt son reialme. Durant sièis ans vaguèt per la val del riu Ganges, menant una vida ascetica, trobant de mèstres de totas las tradicions religiosas, amb qui estudièt e practiquèt. Fasiá una vida desprovesida totalament de confòrt, dins un estat de flac fisic extrèm passant los jorns a meditar. Se mainèt que amb ges dels mèstres trobava pas la patz e s'avisèt de son error. Una tradicion ditz qu'ausiguèt de musicas dins una barca sul riu. Lo mèstre explicava al disciple: "Se tibas tròp la còrda, se coparà; se la daissas tròp destibada, sonarà pas ben". Foguèt alavetz que trobèt lo "camin del mitan", futura esséncia de son ensenhament. E decidiguèt de cambiar son biais de viure, se lavèt e mangèt.
Quand recuperèt la santat, se seguèt jos un arbre (pus tard conegut coma l'arbre Bodhi, es a dire, "arbre del despertar") e se prometèt de se levar pas fins a aténher l'illuminacion. Un vèspre, al cap de 49 jorns, atenguèt lo Nirvana ("escantiment", "calma"), e dempuèi venguèt lo Boda, l'illuminat.
A 35 ans comencèt a donar sos ensenhaments als cinc ascètas amb qui aviá partejat qualques ans de sa vida. Pendent las 45 annadas seguentas, ensenhèt als reis e servents lo camin a seguir per se liberar del cicle de las renaissenças samsara, es a dire, per se liberar del patiment.
Moriguèt a 80 ans a Kushinagar, en daissant las claus per dobrir la gàbia del patiment que tot nos impregna. "Remembratz-vos çò que vos ensenhèt. L'afan d'aténher es la causa de totes los mals. Tard o d'ora tot se transforma, de biais que cal pas s'estacar a res. Practicatz la purificacion del vòstre esperit e aplicatz-vos a la recèrca de l'unica felicitat vertadièra e durabla". Foguèt lo jorn de luna plena del quatren mes.
Fugida e vida ascetica
Pendent una autra sortida a l'exterior, lo prince vegèt un anacorèta, un monge mendicant, que son caractèr tranquil e seren l'impressionèt. Decidiguèt d'adoptar la vida dels monges que vivián un ascetisme extrèm, vivent uns ans d'almòina. Siddhartha daissèt son palais, acompanhat per Channa e sus son caval Kanthaka, daissant enrè una vida regalada, sa femna e son filh, per venir un mendicant. Se ditz que,, per evitar que los gardians ausiguèron. Aquel eveniment es tradicionalament conegut coma "La Granda Marcha". thumb|left|Lo prince Siddharta se talha lo pel e se fa ascèta. [[Borobudur, sègle VIII.]] Siddharta s'enanèt lo cap rasat e lo vestit jaune de monge mendicant, sens sòus o bens de cap de mena, per cercar l'illuminacion. Pus tard descobririá que totes los extrèms son marrits. Anèt en primièr a Rajagaha. Aprèp que foguèt reconegut pels òmes del rei Bimbisara, aquel li ofriguèt lo tron perque foguèt esmogut pels ensenhaments de Siddhartha. Refusèt l'ofèrta, mas li prometèt que quand atenheriá l'illuminacion visitariá son reialme, Magadha, abans tot autre.