cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matusalèm
Signe de vielhessa
Los defensors del creacionisme, que promòvon una lectura literala de la Bíblia fins a ensajar d'explicar científicament aquela edat avançada: abans del deluvi de nívols de vapor envolopava la Tèrra e aparavan los abitants de la lutz ultraviolata e dels efèctes del vielhiment.
Ersilio Tonini
Del 30 d'abril de 2010 fins al jorn de sa mòrt, lo 28 de julhet de 2013, foguèt lo cardinal mai vièlh del mond.
Noè
Noè (en ebrieu נוֹחַ בן-לֶמֶך Nōah ben Lemech e en arabi نوح بن لمک Nuh ibn Lamekh) es, pel judaïsme, lo cristianisme e l'islam, lo manaire de l'Arca de Noé e davancièr de tota l'umanitat, perque foguèt lo patriarca de la familha que se salvèt del Deluvi. Es citat dins la Genèsi, capitols cinquen al desen.
Naissença de Noé
thumb|245px|left|[[Arca de Noé, Französischer Meister, Magyar Szépművészeti Múzeum, Budapest. c.1675.]] Noé èra la desena generacion seguent Adam; èra filh de Lemec e d'el ven la descendéncia tota l'umanitat mejans los seus filhs Sèm, Cam e Jafèt.
Segon una tradicion apcrifa josieva, Noé nasquèt circumcís, amb los cabels e la pel blancs coma la nèu e los uèlhs tan clars que semblavan lominoses. Quand lo seu grand paire Matusalèm vegèt lo nenon, viatjèt fins a la fin del mond per parlar amb lo seu paire Enòc, que donèt lo nom al mainat de Noé (que significa quietud o consolament) e que prevei que se produirá del seu vivent un cataclisme d'amplor mondiala.
Noé e lo deluvi
A sièis e cents ans Dieu li ordonèt que construire una grand arca de fusta de ciprès ont plaçará sèt parelhs de cada animal per los salvar d'un grand deluvi universal que deurá negar lo mond e far desaparéisser lo mal que menava los òmes. Dieu lo causiguèt per èsser l'unic pur que demòre.
Quand l'Arca foguèt cargada amb los parelhs d'animals e la familha de Noé, comencèt a plòure sens s'arrèstar pendent quaranta jorns e quaranta nuèchs que las aigas atenguèron fins a sèt mètres per dessús de las montanhas. Quand s'arrestèt la pluèja, enlòc se podava veire de tèrra, sonque d'aiga. E atal demorèt pendent 150 jorns. Lo dètz e seten jorn del seten mes, l'arca s'encalèt al mont Ararat mas foguèt sonque al primièr jorn del desen mes que vegèron pel primièr còp lo fèrm.
Noé, paire de l'umanitat
Foguèt Noé que plantèt la primièra vinha. Un jorn beguèt tròp fins a èsser ebriac e se desnudèt. Lo seu filh Cam lo veguèt e o diguèt a Sèm e Jafèt que lo cobriron sens lo gaitar, alara Noé maldiguèt Canaan (filh de Cam) que venga esclau de Sèm e Jafèt.
Après lo deluvi encara visquèt tres e cents cinquanta ans per morir als nòu e cents cinquanta ans. Foguèt lo darrièr dels grands patriarcas antedeluvians que tenguèt una tant granda longevitat, aprés lo deluvi universal, Dieu mermèt drasticament la durada de la vida dels òmes per aténher, en qualques generacions, 120 ans.
Los descendents dels seus filhs s'escampèron per la Tèrra e la tornèron poblar. Tradicionalament se dich que: Al sègle XVIII surgiguèt la teoria racista e proesclavagista que los filhs de Cam foguèron ennegrits de pel per Dieu per remembrar permanentament lo pecat qu'aviá comés Cam de veire nud lo paire.
Referéncias
<References/>
Deluvi universal
310px|thumb|right|Lo Deluvi de [[Gustave Doré.]] Lo deluvi universal es un mite recurrent dins divèrsas culturas, que fa lo conte d'una grand inondacion que destruguèt tota la vida (o gaireben) en temps alunhats.
Tradicion biblica
Dins la Bíblia dins lo libre de Genèsi, se conta l'istòria del deluvi coma un castig de Dieu contra los òmes, d'entre que salvèt Noè, la seuna familha e un parelh de cada animal que aviá estat ordonat de bastir una arca. Aquel salvament explica que deguèt pas tornar crear la vida, perque la Creacion es unica. La pluèja durèt quaranta jorns, nombre per indicar la multitud.
Roqueta (arma)
thumb|right|Roquetas anticarri d'un [[elicoptèr d'ataca AH-64.]]
Una roqueta es un projectil militar mogut per un motor fusada que pòu dispausar d'un sistèma de guidatge. Intermediari entre l'obús e lo missil, es accelerat durant la premiera partida de sa trajectòria per son propulsor avans acabar son vòl coma un obús.
Lo concèpte foguèt inventat per lei Chinés au sègle XII mai apareguèt, benlèu d'un biais independent, en Euròpa e en Índia quauquei sègles pus tard. De modèls foguèron integrats per plusors armadas durant lei guèrras indianas dau sègle XVIII ò durant lei Guèrras Napoleonencas. Pasmens, sa premiera utilizacion massisa aguèt luòc durant la Segonda Guèrra Mondiala amb l'invencion dau lança-roquetas multiple per lei Sovietics e la concepcion d'avions d'ataca au sòu armats de desenaus de roquetas per leis Aliats. A la fin de la guèrra, leis Alemands imaginèron tanben de roquetas destinadas au combat aerian.
Uei, la roqueta demòra un projectil frequentament utilizat per lei lança-roquetas multiples, per leis armas destinadas a la lucha anticarri e per certanei sistèmas antiaerians. Plusors modèls recents son desenant equipats de sistèmas de guidatge que permèton de corregir lor trajectòria.
Deluvi universal
Autres mites similars
De tradicions coma l'indóa, la maia o l'asteca reculhan tanben grandas inondacions, fach que sosten l'ipotèsi de la realitat d'un deluvi, encara perque aqueles pòbles foguèron en contacte amb la font mesopotamiana. Mas las istòrias d'aquelas tradicions an d'elements que fa pensar puslèu a la creacion dempuèi l'aiga e las diferentas raças umanas. Pr'amor demòra la constanta del castig divin provocat per l'impietat de las creaturas. Foguèron trobat fins a cinc e cents versions diferentas del deluvi, çò que mòstra qu'es un mite universal e qu'estimulèt diverses estudis per tòca d'o provar.
Estudis scientifics
thumb|Imatge de [[Landsat|satellit de l'illa de Santorin]]
Foguèt exclusida l'exiséncia d'un deluvi universal propiament dich, per que se trobèt pas cap de rèstas geologicas. Mas divèrsas grandas inondacions localas poirián aver inspirat los mites originaris, que se serián escampats amb las diferentas migracions umanas s'adaptant a la cultura de cada zona.
Una d'aquelas possiblas inondacions podriá aver estat aquela que se passèt fa dins la mar Negra, ipotèsi defenduda pels geològs estatsunians Walter Pitman e Wilian Ryan coautors del libre Lo Deluvi Universal. Segon aqueles cientifics la Mar Negra èra un lac d'aiga doça espandit pels dos tèrces de la superfícia actuala, e èra pas conectada a la mar Mediterranèa. La fusion dels glacièrs aucèt lo nivel de la mar e la Mediterranèa dobriguèt una falha al nivèl del Bosfòr provocant una inondacion dins lo bacin de la Mar Negra.
Tanben las pojadas dels rius Tigre e Eufrates, zona d'origina dels mites mesopotamians (los mai ancians) poirián aver inspirat lo mite del Deluvi Universal.
D'autres ipotèsis evòcan un grand tsunami, fach que explicariá la varietat dels mites similars en zonas fòrça alunhadas. Aquel seriá estat provocat per l'explosion d'un volcan, que poiriá èsser lo Thera de l'illa de Santorin.
Lo Deluvi e la biogeografia
thumb|[[Coala espècia autoctona d'Austràlia]] Alara qu'ara, la majoritat capitèt a créire que lo deluvi es una legenda o mite, de grops religioses minoritàris contunhan creire que lo deluvi es un fach istoric vertadièr.
Contra d'aqueles grops que prenon la Bibilia de biais literal, los atèus avançan la biogeografia actuala coma pròva que lo recit biblic de Noè es gaire istoric, mas una legenda.
Aqueles darrièrs se demandon, entre autre, cossí Noè capitèt après lo deluvi a distribuir totes los animals als seus punts ont vivon actualament. Cossí arribèron lo Coala en Austràlia dempuèi lo mont Ararat? Cossí sobrevisquèron pendent la traversada dempuèi Ararat fins a Austràlia sens fuèlhas d'eucaliptus per menjar? (los eucaliptus son endemics d'Austràlia e los coalàs s'alimentan gaireben exclusivament d'aquelas plantas). Cossí faguèron per traversar l'ocean?.
Voudenay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sartiaus
Sartiaus [saʁˈtjo] (Isserteaux en francés) z-es 'na comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Castèlferrús
Castèlferrús (Castèu-Ferrus en grafia mistralenca ; Castelferrus en francés) es una comuna istoricament gascona, benlèu lingüisticament lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Peninsula del cap York
thumb|right|250px|Mapa de la peninsula La peninsula del cap York es situada a l'extremitat nòrd de Queensland, en Austràlia. Lo cap York, al cap de la peninsula, es lo punt pus septentrional del continent australian. Foguèt batejada aital pel lòctenant James Cook en 1770 en omenatge al duc d'York.
Castèlferrús
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castèlferrús èra de l'eleccion de Ribèra Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Castèlferrús èra del canton dels Sarrasins, en l'an X del canton de Sent Micolau de la Grava.
Bussières (Sòna e Léger)
Bussières  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Bussières Se situa en lo Mâconnais, a una altitud approximative de 250 mètres. S'estend sus una superficie de 408 ectaras.
Bussières se situe dans le Mâconnais, à une altitude approximative de 250 mètres. Elle s'étend sur une superficie de 408 hectares.
Harnes
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Article de fons : Istòria del Nòrd--Calava Harnes possedís una istòria longa e rica. Al cors dels sègles, #que d'invasions e de pillages, de renaissances e de reconstructions.
Article de fond : Histoire du Nord-Pas-de-Calais Harnes possède une histoire longue et riche. Au cours des siècles, que d'invasions et de pillages, de renaissances et de reconstructions.
Bussières (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chagny (Sòna e Léger)
Chagny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cuçac (Dordonha)
Cuçac (Cussac en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es dempuèi 1960 dins la comuna del Boisson de Cadonh.
Toponimia
Lo nom es atestat Sanctus Petrus de Cutiaco, en 1142. , Dauzat laissa a causir entre dos noms latins d'òme Cūcius e Cussius, mas los autres toponimistas o lingüistas son per de noms en -ti- o en -tti- : Xavier Delamarre causís lo nom gallés d'òme Cūtios, los Féniés (per d'autres Cuçacs) Cuttius jos Cutius (dins un estil que fai supausar l'influéncia de Negre), Chantal Tanet e Tristan Hordé per un nom de persona « gallo-romain » (d'origina gallesa ?) Cuttius e, per Cuçac (Gironda), Bénédicte Boyrie-Fénié òpta fèrmament per Cutius. Çò que dona mai de pes a l'ipotèsi d'un nom gallés es la localizacion dels Cuçacs dins las regions de fòrt substrat celtic : departaments de Cantal, Dordonha, Gironda, Naut Léger, Nauta Vinhana, puèi de Cucet (Alèir), atestat in Cuciaco en 886, La Baraque de Cuçan en Avairon, e l'abséncia aparenta de tot nom aparentat mai al sud, o de tot *Cuçà en Catalonha. Lo sufixe es -acum,, , latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Cuçac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica que aviá per mèstre Cūtios/Cūtius/Cuttius (noms d'origina gallesa), Cūcius o Cussius (noms latins). La question del nom es pas reglada : *Cūtiacon donariá regularament *Cusac e pas Cuçac.
Istòria
Dempuèi la Revolucion, la comuna èra del canton de Cadonh. Aquel canton camgèt de nom e venguèt lo del Boisson de Cadonh lo primièr de genièr 1974 quand Cadonh, Palairac e, provisòriament, Urval se recampèron emb Lo Boisson. Lo canton èra del dictricte de Belvés, puèi, dempuèi 1801, de l'arrondiment de Brageirac. En 1960, las comunas del Boisson e de Cuçac fusionèron jol nom del Boisson e Cuçac e, donc, del Boisson de Cadonh en 1974. La fusion entre Cuçac e Lo Boisson es una fusion simpla e donc Cuçac a pas un quite cònsol delegat, a la diferéncia de Cadonh e de Palairac.
Administracion
Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Lo Boisson de Cadonh, e donc Cuçac, dependon del canton de La Linda.
Eume la Glèisa
Eume la Glèisa [ømlaˈʎɛzɔ] (Heume-l'Église en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Jòb (Puèi de Doma)
Jòb [ˈdzo] (Job en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Isclas d'Ieras
Leis isclas d'Ieras, sonadas tanben isclas d'Aur (en nòrma mistralenca Lis Isclo d'Or), son una archipèla de tres illas e dos ilòts situats en Mediterranèa, au larg de la vila d'Ieras en Provença. L'ensemble compren, d'oèst en èst, sus :
Geografia
L'archipèia deis illas d'Ieras es un prolongament geologic dei Mauras que la pujada deis aigas après la fin de la darnièra glaciacion, i a vint mila ans aperaquí, a isolat.
Ponch plus meridionau de Provença (cap d'Arma a Porcairòla), l'archipèla se situa a pauc près a la mème latitud (43en parallèl nòrd) que lo cap Còrs, extremitat septentrionala de Corsega.
left|thumb|300px|Mapa topografica deis Illas d'Ieras.
Bretonvillers
Bretonvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malautiá de transmission sexuala
La descubèrta deis antibiotics permetèt de trobar de tractaments còntra plusors malautiás de transmission sexuala, especialament la sifílis que foguèt una causa majora de mortalitat en Euròpa entre lei sègles XVI e XX. Pasmens, dins lo corrent deis ans 1980, es aparegut lo SIDA que son virüs, lo VIU, escomet totjorn lei temptativas de li trobar un tractament eficaç. Dempuei 1981, a ainsi entraïnat la mòrt d'aperaquí 40 milions de personas.
Còntra lei malautiás de transmission sexuala, lo mejan de prevencion principau es l'usatge dau preservatiu que permet de s'aparar còntra la màger part dei malautiás de transmission sexuala, compres lo SIDA. Per certaneis infeccions coma l'epatiti B, existís tanben de vaccins.
Terminologia
Plusors tèrmes diferents existisson per parlar dei malautiás de transmission sexuala. Fins ais ans 1980, s'utiliza fòrça l'expression « malautiás venerianas » que fasiá referéncia a Vènus, divessa grèga de l'amor. A partir deis ans 1990, foguèt pauc a pauc remplaçada per « malautiás de transmission sexuala ». Puei, en 1999, foguèt introduch lo tèrme « infeccion de transmission sexuala ». Es considerat coma pus precís car mai d'una malautiá de transmission sexuala pòu èsser asimptomatica e demorar inapercebuda ben que siegue transmissibla.
De l'Antiquitat a l'aparicion de la medecina modèrna
Certanei malautiás de transmission sexuala son conegudas dempuei l'Antiquitat Auta. Per exemple, la blennoragia es mencionada dins la Bíblia e dins de tèxtes datant de l'Egipte Anciana. Lo cranc mòu e la clamídia èran coneguts dei mètges grècs. Lei Romans depintèron lei simptòmas causats per lei papillòmavirüs. Pasmens, l'identificacion dei malautiás èra pas totjorn precís. En particular, blennoragia e clamídia foguèron consideradas coma una meteissa infeccion. Lo liame ambé l'activitat sexuala, e sovent la prostitucion, foguèt en revènge rapide. Aquò entraïnèt l'aparicion dau fenomèn de vergonha qu'es liat ai malautiás de transmission sexuala. Lo mot « clamídia » que vèn dau grèc χλαμύδα (« suelha » en occitan) es un exemple d'aquela dimension pejorativa.
Se aquelei malautiás entraïnavan de problemas importants, la situacion s'agravèt fòrça a la fin de l'Edat Mejana ambé l'aparicion de la sifílis. L'origina d'aquela malautiá es desconeguda mai sembla eissida dau continent american. Arribèt en Euròpa ambé lo retorn dei premiereis expedicions vèrs America a la fin dau sègle XV. Lo premier cas foguèt identificat en 1495 a Nàpols e la malautiá se difusèt rapidament ambé lei guèrras d'Itàlia. Atacant una populacion non immunizada, sa letalitat èra alora fòrça importanta e la malautiá venguèt una causa majora de decès en Euròpa. Tre la fin deis ans 1530, lo nombre de personas contaminadas èra estimat a un milion. Aquela epidemia entraïnèt de recèrcas sus l'infeccion mai lei limits dau periòde empachèron de'n comprendre lo mecanisme. De mai, lei medicaments de la Renaissença permetián pas de la garir e foguèt donc adoptat un tractament a basa de mercuri, substància fòrça toxica per l'organisme.
L'identificacion dei gèrmes dei maladias venerianas
Lei progrès regardant la lucha còntra lei malautiás venerianas conegudas a la Renaissença comencèron durant la premiera mitat dau sègle XIX ambé l'aplicacion dau metòde scientific au camp de la medecina. Premier, lei mètges comencèron de destriar lei diferentei malautiás. Per exemple, la blennoragia e la sifílis foguèron diferenciadas en 1837 e lo cranc mòu e la sifílis en 1852. Leis autoritats de certanei país adoptèron tanben de mesuras autoritàrias per isolar lei malauts e li impausar la presa d'un tractament. De mètges comencèron tanben de questionar lei tractaments tradicionaus, especialament aquelei basats sus lo mercuri e sei derivats, ò assaièron d'utilizar lo principi – encara fòrça mau conegut – de la vaccinacion. Per exemple, foguèt lo cas de Joseph-Alexandre Auzias-Turenne qu'estudièt sensa succès un vaccin similar an aqueu còntra la variòla descubèrt per Edward Jenner a la fin dau sègle precedent.
Puei, de la segonda mitat dau sègle XIX a l'inici dau sègle XX, la generalizacion dau microscòpi permetèt d'identificar lei gèrmes a l'origina dei malautiás. La premiera descubèrta importanta foguèt aquela dau gonocòc Neisseria gonorrhoeae, responsable de la blennoragia, per Albert Neisser en 1879. Puei, aguèron luòc aquelei de Haemophilus ducreyi (cranc mòu) per Augusto Ducrey en 1889, de Treponema pallidum (sifílis) per Fritz Schaudinn e Erich Hoffmann en 1905 e de Chlamydia trachomatis (clamídia) en 1907. Aquò permetèt de melhorar la conoissença deis infeccions. Dins aquò, la descubèrta de tractaments eficaç foguèt pus lònga e esperèt ben sovent fins ais 1930 e la descubèrta deis antibiotics. Autre problema, lei virüs, tròp pichons per èsser observats amb un microscòpi optic, demorèron desconeguts fins a l'aparicion de la microscòpia electronica.
La descubèrta d'un tractament còntra la sifílis
Se la letalitat de la sifílis demeniguèt entre lei sègles XVI e XX gràcias ai resisténcias desvolopadas per la populacion, demorava totjorn un problema grèu de santat publica e una causa de mortalitat non negligibla. Au contrari deis autrei malautiás venerianas, de mejans foguèron donc concentrats per li trobar un tractament eficaç. Tre 1906, August Von Wasserman, Albert Neisser e Carl Bruck avián més au ponch un metòde de diagnostic rapide. Enfin, en 1908, Sahachiro Hata – dau laboratòri de Paul Ehrlich – descurbiguèt leis efècts positius de l'arsfenamina, un derivat de l'arsenic. Comercializat sota lo nom de Salvarsan, foguèt lo premier medicament eficaç còntra la malautiá. Pasmens, aviá de còp d'efècts segondaris fòrça grèus.
L'arribada deis antibiotics e lei problemas de resisténcia
Dins lo corrent deis ans 1930-1940, l'arribada deis antibiotics entraïnèt una revolucion dins lo domeni dei malautiás venerianas. D'efèct, la penicillina] permetèt de crear de tractaments simples e pauc perilhós per sonhar de [[malautiás coma la blennoragia, la clamídia ò la sifílis. De mai, ambé la multiplicacion dei descubèrtas d'antibiotics novèus, lei suenhs se melhorèron d'un biais important e de malautiás fòrça resistentas, coma lo cranc mòu, an d'ara endavant un tractament.
Dins aquò, l'utilizacion d'antibiotics identics favorizèt l'aparicion de gèrmes resistents. En particular, es lo cas per la blennoragia que son bactèri a desvolopat de resisténcias còntra la sulfonamide e la penicillina. Comença tanben de presentar de resisténcias a d'antibiotics d'usatge frequent coma lei cefalosporinas. A l'ora d'ara, d'esfòrç de recèrca importants son en cors per trobar d'antibiotics novèus. En parallèl, s'utiliza de tractaments basats sus de combinasons d'antibiotics per demenir lei riscs d'aparicion de socas resistentas. Urosament, lo desvolopament de resisténcia es pas generala e certanei malautiás, especialament la sifílis, son ansin totjorn aisadas de tractar ambé d'antibiotics simples coma la penicillina.
La Puèja
La Puèja (Lapège en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Malautiá de transmission sexuala
L'arribada deis antibiotics e lei problemas de resisténcia
Autra evolucion de remarca d'aqueu periòde, l'informacion sus lei malautiás venerianas comencèt de se melhorar entre la populacion. En particular, de campanhas importantas foguèron menadas a partir deis ans 1940 per explicar lei tractaments novèus, lei comportaments riscats e la natura dei malautiás. Aquò suprimiguèt pas l'aspèct vergonhós d'aquelei malautiás, totjorn ben enracinat dins la societat dau sègle XXI, mai permetèt de demenir la prevaléncia dei malautiás. Dins lei país desvolopats, aquelei patologias comencèron donc de venir raras.
La presa en còmpte de l'erpès genitau
Malautiá coneguda dempuei l'Antiquitat, l'erpès demorèt en fòra dei recèrcas medicalas majoras en causa de sei consequéncias benignas. Sa natura virala foguèt pas sospichada avans leis ans 1940 e seis efècts negligits per leis autoritats de santat fins ais ans 1970. Lei premiereis estudis de tractament se debanèron dins lo corrent dau decenni 1960. Se concentrèron sus l'eliminacion dei simptòmas caracteristics deis episòdis de possada. En parallèl, lei metòdes de prevencion se melhorèron per defugir una transmission de la malautiá au fètus car lei consequéncias de l'erpès pòdon alora èsser rapidament mortalas.
De recèrcas son en cors per assaiar de desvolopar un vaccin. Pasmens, aquò sembla fòrça complicat car la malautiá es ben adaptada au sistèma immunitari uman (dins certanei país, 60 a 80% de la populacion n'es portairitz sana). Divèrseis assais aguèron luòc dins lo corrent deis ans 2000-2010 mai donèron ges de resultat satisfasent.
La descubèrta dau vaccin de l'epatiti B
A respèct deis autrei malautiás venerianas, l'epatiti B sembla una malautiá novèla car foguèt pas identificada avans leis ans 1880. Pasmens, d'estudis recents mòstran qu'es probablament apareguda i a 5,000 ans. La descubèrta dau Salvarsan ne favorizèt la difusion car l'utilizacion d'agulhas contaminadas per leis injeccions entraïnèt plusors epidemias en Euròpa. En l'abséncia de gèrme visible, l'existéncia d'una origina virala foguèt sospichada en 1947. Sa descubèrta foguèt realizada en 1963 per Baruch Blumberg. Fòrça estudiat dins lo corrent deis ans 1970, son genòma foguèt sequenciat dins lo corrent deis ans 1980 e un vaccin més au ponch en 1982.
L'aparicion dau SIDA e dau concèpte de malautiás de transmission sexuala
Après d'annadas de progrès, leis ans 1980 veguèron una regression considerabla en matèria de malautiás venerianas ambé l'aparicion dau SIDA. Eissida d'un virüs probablament apareguda dins la region de Kinshasa vèrs 1920, aquela malautiá se difusèt lentament durant lo sègle XX. Quauquei cas dins lo corrent deis ans 1960 e 1970, ne mostrèron lei progrès. Puei, a partir de la fin dau decenni 1970, plusors mètges estatsunidencs s'alarmèron de l'aparicion d'una malautiá novèla, caracterizada per un afondrament dau sistèma immunitari, au sen dei comunautats omosexualas de Nòva York, de Los Angeles ò de San Francisco. En 1981, l'existéncia d'una epidemia foguèt oficialament reconeguda e lo virüs responsable identificat per 1983 per Luc Montagnier.
Dins lo corrent deis ans 1980, la malautiá se difusèt siá per transmission sanguina (dons de sang contaminats, toxicomania...) siá per transmission sexuala. En Africa Australa, la situacion venguèt rapidament catastròfica e 25 milions de personas, d'Africans per la màger part, moriguèron dau SIDA entre 1981 e 2006. L'instabilitat dau virüs, que muta aisament, empacha la mesa au ponch d'un vaccin en despiech d'importants programas de recèrca. A partir de 1995, de tractaments basats sus de produchs capables d'empachar la replicacion dau virüs apareguèron mai son còst es fòrça important. Maugrat de demenicion de prètz, la mitat deis abitants dei país paures i an accès. Aquò a permés d'alentir l'epidemia en Africa mai pas de l'arrestar. En 2015, lo nombre de victimas passèt donc lei 35 milions e aperaquí 36 milions de personas èran malautas.
En parallèl de la lucha còntra lo SIDA, de reflexions aguèron luòc sus lo concèpte de malautiás venerianas jutjat arcaïc. Foguèt remplaçat per lo tèrme « malautiá de transmission sexuala » jutjat pus precís. Puei, apareguèt l'expression « infeccion de transmission sexuala » per englobar lei cas nombrós d'infeccions asimptomatics. De mai, d'autrei malautiás de transmission sexuala foguèron descubèrts dins lo corrent deis ans 1980 coma leis infeccions micoplasmicas. Son totjorn fòrça mau conegudas a l'ora d'ara e an pas totjorn de tractaments eficaç.
La vaccinacion còntra lei papillomavirüs
En fòra deis avançadas còntra lo SIDA, l'autre succès de la fin dau sègle XX e dau començament dau sègle XXI còntra lei malautiás de transmission sexuala foguèt enregistrat còntra lei papillomavirüs. Malautiá coneguda tre l'Antiquitat, sa natura virala empachèt lòngtemps de'n comprendre l'origina. Lei progrès comencèron en 1972 ambé la descubèrta, per Stefania Jabłońska, d'un liame entre aquelei virüs e certanei cancèrs. Durant leis ans 1970 e 1980, de liames ambé d'autrei cancèrs foguèron identificats e la conoissença dei papillomavirüs largament melhorada. Aquò permetèt la concepcion d'un vaccin comercializat a partir de 2005.
Blennoragia
La blennoragia es una infeccion genito-urinària entraïnada per lo gonocòc Neisseria gonorrhoeae. Sei simptòmas principaus son una inflamacion de l'uretra, de la prostata e de la vessiga en l'òme e dau còl de l'utèr e de la vessiga dins la frema. En regression dins lei regions desvolopadas coma Occitània, aquela malautiá regarda leis individús aguent de relacions sexualas ambé de personas contaminadas, leis individús aguent de rapòrts non protegits ambé d'abitants de personas portairitz sanas de l'infeccion (generalament d'abitants d'una region onte la malautiá es endemica), lo sector de la pornografia e lo sector de la prostitucion. Lo periòde d'incubacion es de dos a sèt jorns.
Lo tractament es basat sus la presa d'antibiotics coma la sulfonamide (ans 1930), la penicillina (ans 1930-1980) e lei cefalosporinas (dempuei leis ans 1990). La resisténcia dau gonocòc ais antibiotics comença de venir un problema grèu dins certanei regions. Sensa suenhs medicaus, la blennoragia pòu entraïnar l'esterilitat e aver de complicacions grèvas au nivèu dau còr ò dau cervèu. La clamídia li es sovent associada. En causa deis riscs d'associacion ambé Chlamydia trachomatis, lo malaut reçaup normalament lo tractament còntra la clamídia en parallèl.
Es una infeccion frequenta ambé 36 a 108 milions de cas annuaus. En 2012, aperaquí 0,8% dei fremas e 0,6% deis òmes n'èran portaires. La mitat deis infeccions èra asimptomatica.
Clamídia
La clamídia es entraïnada per lo bactèri Chlamydia trachomatis. Sovent asimptomatica e associada ambé la blennoragia, a per evolucion espontanèa una garison totala après quauqueis annadas. Pasmens, pòu aver de complicacions importantas en cò de la frema caracterizadas per de sagnaments ò d'escolaments blanquinós dins la vagina e per la destruccion de l'epitèli (amb un risc grèu d'esterilitat ). I a tanben una aumentacion dau risc de grossesas extra-uterinas. En l'òme, leis efècts son mens importants e prènon generalament la forma d'una uretrita. Es una malautiá que menaça sustot lei joves. Per exemple, 5% dei 20-24 ans èran probablament contaminats au sen de la populacion britanica en 2004. Lo periòde d'incubacion es de doas a sièis setmanas.
Lo diagnostic es sovent malaisat en causa de l'abséncia de simptòmas clars. Lo metòde pus frequent es una recèrca deis acids nucleïcs dau bactèri a partir d'un prelevament d'urina. Lo tractament es basat sus d'antibiotics coma l'azitromicina, la doxiciclina, l'eritromicina ò l'ofloxacina. D'un biais generau, en causa deis riscs d'associacion ambé la blennoragia, lo malaut reçaup lo tractament còntra lei doas infeccions.
Es una malautiá fòrça frequenta que tocava 141 milions de personas en 2013 siá 3,1% de la populacion mondiala. Lei fremas èran pus pertocadas ambé 3,8% de la populacion femenina mondiala qu'èra contaminada còntra 2,1% deis òmes.
Cranc mòu
Lo cranc mòu es causat per lo bacil de Ducrey (Haemophilus ducreyi). Es una malautiá sovent asimtomatica per lei fremas. Dins l'òme, en revènge, vèn rapidament dolorós ambé l'aparicion d'inflamacions puei d'ulceracions. Lei complicacions (gangrena dei partidas ulceradas) son raras car la dolor permet un diagnostic rapide. Lo periòde d'incubacion es de 24 oras a 15 jorns. La garison es generalament espontanèa. Pasmens, s'es necessari, de tractaments existisson a partir d'antibiotics coma l'azitromicina ò la ceftriaxona. Aquela malautiá es sustot presenta dins lei regions tropicalas e subtropicalas, especialament entre lei prostituidas.
Erpès genitau
L'erpès genitau es entraïnat per lo virüs Herpes simplex. Sensa gravitat vertadiera, una partida importanta de la populacion, benlèu 30 a 40% n'es portairitz, mai la malautiá es generalament asimtomatica. Pasmens, dins certanei cas, pòu entraïnar de prusitges, de cremaduras e de bofigas sus leis organs genitaus qu'empachan tota relacion sexuala durant lei possadas. De mai, lei plagas qu'apareisson durant aqueleis episòdis aumentan lo risc de transmission d'autrei malautiás de transmission sexuala, especialament lo SIDA. En revènge, dins lo cas d'una transmission entre la maire e lo noirisson, l'infeccion es fòrça perilhosa per l'enfant.
Lei tractaments còntra l'erpès genitau son d'una eficacitat limitada. D'un biais generau, consistisson an administrar d'antibiotics au començament d'una possada inflamatòria per ne redurre l'extension e la durada. De mai, regardant la prevencion, i a tanben gaire de mejans eficaç, compres lo preservatiu que demenís solament lei riscs de transmission de 30%.
Mycoplasma genitalium
Leis infeccions liadas au micoplasma Mycoplasma genitalium son un ensems de malautiás emergentas que son mau conegudas. Pòu entraïnar d'uretritas e sembla aumentar lo risc de transmission d'autrei malautiás de transmission sexuala. La prevaléncia au sen de la populacion es desconeguda mai sembla regardar 7 a 38% dei fremas que consultan un centre de despistatge. Lo tractament es basat sus lei premas d'antibiotics coma la doxiciclina, l'azitromicina ò la moxifloxacina.
Sifílis
La sifílis es una malautiá grèva qu'es entraïnada per lo bactèri Treponema pallidum. Causa inicialament un cranc au nivèu dau ponch d'intrada de l'agent patogèn. Pasmens, après una durada de quatre mes a tres ans, va començar de se difusar dins l'organisme. Aqueu periòde es caracterizat per l'aparicion de sortidas de tacas e de marcas sus la pèu e lei mucosas. Enfin, 3 a 15 ans après l'infeccion, la malautiá aganta un tresen estadi ambé d'atacs còntra leis organs, especialament lo còr, e leis articulacions. Existís tanben de complicacions particularas coma la neurosifílis, que pòu entraïnar de lesions au cervèu, ò la sifílis congenitala que tòca lo fètus e que pòu causar de malformacions.
Lo diagnostic es aisat a partir d'un teissut tocat per la malautiá car lo bactèri es fòrça caracteristic. Lo tractament es basat sus d'injeccions de penicillina. Au contrari d'autrei gèrmes, Treponema pallidum a pas encara desvolopat de resisténcias an aquel antibiotic.
Quasi dispareguda dins lei país desvolopats, la sifílis es encara frequenta au sud de Sahara e en Asia dau Sud-Èst. En 2012, aperaquí 0,5% de la populacion adulta èra tocada. Dins aquò, sa gravitat demenís ambé 107,000 decès en 2015 còntra 202,000 en 1990.
Trichomonas vaginalis
Trichomonas vaginalis es un protozoari flagellat qu'es un parasit de l'èsser uman. Es sovent asimtomatic en l'òme (90% dei cas) mai pòu entraïnar d'uretritis. En revènge, dins la frema, pòu èsser a l'origina de vaginitas fòrça pruriginosas. Aumenta tanben lei riscs de transmission d'autrei malautiás de transmission sexuala.
Lo diagnostic se fa a partir de l'observacion dau protozoari dins un prelevament vaginau ò dins una gota uretrala. Lo tractament principau es basat sus d'antibiotics (metronidazole, mimorazole), sus una reacidificacion dau vagin (acid lactic ò acid ascorbic) e sus una reensemenada de bacil de Döderlein per restaurar la flòra vaginala.
La Puèja
Istòria
Entre 1790 e 1794, Laburat e Suissat (noms franceses) son annexats a La Puèja
Malautiá de transmission sexuala
Trichomonas vaginalis
Aperaquí 160 milions d'individús n'èran portaires au començament dau sègle XXI.
Chapelle-Royale
Chapelle-Royale es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Malautiá de transmission sexuala
Ectoparasits
Divèrseis ectoparasits, es a dire de parasits extèrnes vivent sota la superfícia corporala, pòdon agantar leis organs genitaus e i causar de malautiás. Per exemple, es lo cas de la ronha ò dau pesolh dau pubís. Per aquelei doas malautiás, lei tractaments son complicats e lòngs car lei parasits presentan una resisténcia auta, especialament leis uòus. Lo mòde de transmission de la màger part deis ectoparasits es pas reduch a l'activitat sexuala. Generalament, necessita solament un contacte entre individús.
Elisabeth Shue
Elisabeth Shue (n. 1964 en Delaware) es una actritz americana de cinèma. Sos filmes mai coneguts son The Karate Kid, Back to the Future Part II e Leaving Las Vegas.
Malautiá de transmission sexuala
Epatiti B
L’epatiti B es una epatiti virala liada au virüs de l'epatiti B (VEB) qu'entraïna una inflamacion dau fetge e de trèbols digestius ambé de nausèas. Inicialament benigna, pòu evolucionar vèrs de formas grèvas e venir una infeccion cronica cronica caracterizada per una fèbre moderada, un lassitge important, de trèbols digestius, una jaunissa, una urina sorna ò d'excrements descolorats. Dins lei cas pus grèus (20% dei malauts), pòu degenerar en cancèr dau fetge. Lo periòde d'incubacion es lòng (60 a 90 jorns). En fòra de relacions sexualas, la transmission pòu tanben èsser sanguina ò mairala.
La garison es espontanèa per la màger part dei personas contaminadas. Lei tractaments permèton de redurre la durada deis episòdis cronics e d'empachar la replicacion dau virus. Es basat sus de produchs antiviraus coma la lamivudina, l'adefovir ò l'entecavir e sus de modulators dau sistèma immunitari coma l'interferon alfa. Un vaccin existís dempuei 1982.
Entre 240 e 350 milions d'individús son portaires de la malautiá dins lo mond en 2013. La meteissa annada, lo nombre de decès liats a de complicacions, principalament de cancèrs, èra estimat a 750,000. Lei zònas pus tocadas èran l'Asia Orientala e lo sud de Sahara.
Infeccions micoplasmicas
Leis infeccions liadas a de bactèris dau tipe Mycoplasma son mau conegudas mai semblan un ensems de malautiás emergentas. Pòdon entraïnar d'uretritas e fòrman desenant una part importanta de malautiás de transmission sexuala identificadas per lei mètges en America dau Nòrd. Lei tractaments son basats sus d'antibiotics eissits dei familhas dei tetraciclinas ò dei macrolids. Pasmens, certanei gèrmes semblan desvolopar de resisténcias.
Papillomavirüs umans
Lei papillomavirus umans son un ensems de virus d'ADN que se tròban naturalament sus la pèu deis èssers umans. Dins certanei cas, son a l'origina d'infeccions que pòdon tocar leis organs genitaus. Pòu i entraïnar l'aparicion de verrugas. Pasmens, dins 5% deis infeccions, la malautiá pòu evolucionar vèrs un cancèr dau còl de l'utèr. Lo diagnostic se fa a partir d'observacions deis organs genitaus extèrnes e lo tractament consistís a eliminar lei verrugas (crioterapia, lasèr...). Existís un vaccin dempuei 2005.
SIDA
Lo SIDA es una malautiá fòrça grèva entraïnada per lo virüs VIU. S'ataca ai linfocites T CD4+ que son cargats de coordenar la respònsa donat per lo sistèma immunitari a una infeccion. En consequéncia, après un periòde de quauqueis annadas, lei defensas immunitàrias dau malaut s'afondran totalament, çò qu'entraïna son decès. Lo diagnostic se fa principalament a partir de la deteccion deis anticòrs anti-VIU. La transmission pòu èsser sexuala, sanguina ò mairala.
Vaccinacion
Existís de vaccins eficaç per certanei malautiás de transmission sexuala coma l'epatiti B e un nombre important de patologias entraïnadas per lei papillomavirus umans. Permeton de donar una bòna proteccion avans l'infeccion. En revènge, son mens ò pas eficaç après aver contractat la malautiá. Un vaccin es en cors de desvolopament còntra la blennoragia. Leis esfòrç principaus regardan lo SIDA en causa de sa dangerositat. Pasmens, a l'ora d'ara, lei progrès son lents car lo virus presenta una variabilitat tròp importanta per lei tecnicas de vaccinacion actualas.
Preservatiu
Lo preservatiu, femenin ò masculin, fornís una barriera impermeabla au sang e ai secrecions biologicas. Aquò empacha la transmission de la màger part dei malautiás de transmission sexuala, especialament lei pus grèvas coma lo SIDA. Dins aquò, la proteccion es solament presenta sus la zòna cubèrta. D'esfòrç importants son en cors per ne difusar l'usatge dins lei regions menaçadas per lo SIDA e au sen dei grops fòrça vulnerables ai malautiás de transmission sexuala (prostituidas...). Pasmens, aquò se turtèt a l'oposicion de corrents de pensada conservadors e au manca d'informacions dins lei regions pus pauras.
Bria
Bria es un toponim occitan:
Division (biologia)
En sistematica, la division es lo segond reng taxinomic de la ierarquia codificada de la classification scientifica tradicionala de las espècias viventas.
Chapelle-Royale
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lista dels grandmèstres de l'òrdre de Malta
Vaquí la lista dels grandmèstres de l’Òrdre sobiran militar e espitalièr de Sant Joan de Jerusalèm, de Ròdas e de Malta, mai conegut coma l’Òrdre Sobiran e Militar de Malta.
En construccion
Eva Longoria
Eva Longoria (n. 1975 en Tèxas) es una actritz americana de cinèma.
Ruy Gonçalo do Valle Peixoto de Villas Boas
Ruy Gonçalo do Valle Peixoto de Villas Boas (nascut Ruy Gonçalo José Eduardo de Sousa do Valle Peixoto de Villas Boas a Porto, lo 27 de novembre de 1939) es un religios portugués que foguèt dus còps lòctenent ad interim, valent a dire grandmèstre ad interim de l'Òrdre de Malta.
Villas Boas nasquèt a Porto, filh de Gonçalo Manuel Coelho Vieira Pinto do Vale Peixoto de Sousa de Vilas Boas e de Margaret Neville Kendall. Es l'oncle pairal d'André Villas-Boas. Après una formacion d'engenhaire quimic, foguèt director de la recèrca e del desvolopament de la Companhiá portuguesa del tabac. Foguèt actiu tanben a l'Organizacion internacionala de normalizacion (ISO). Dempuèi 1996, es de l'òrdre de Malta. Ne venguèt chivalièr après la mòrt de sa molher, en 2008.
Creacion segon la Genèsi
260px|thumb|Jardin d'Edèn La Creacion segon la Genèsi es lo mite biblic de la creacion del mond e de l'òme dels dos primèrs capítols del libre biblic de la Genèsi, que conta dos recits de la Creacion diferenciats per la cronologia dels fachs.
Primièr recit
Dins lo primièr recit se crèa lo mond en sèt jorns e dins aquel òrdre: Lutz, Firmament, Planetas, Peises, Aucèls, Reptils, Bèstias e fin finala l'Òme, mascle e feme. Aquela cronologia sembla fòrça a aquela l'Evolucion, es pas per azard mas per la rason que lo narrator imagina que la creacion se produguèt dempuèi lo mai simple qu'es la matèria, al mai complèxe que seriá l'òme. Lo recit s'acaba amb la creacion de l'espècia umana, sens distincion de sèxe, insistissent disent. Es a dire, l'òme e la femna foguèron creats ensems, en egalitat de condicions e sens far de distincion nimai privilègi de l'un sus l'autre.
Segond recit
Dins Genèsi 2,4 i a lo segond recit, diferent del primièr. Dieu crèa d'en primièr l'òme a partir de la fanga. Après construguèt lo Jardin d'Edèn per que l'òme i visca. Mai tard se preocupèt qu', alara, creèt los animals e los presentèt davant d'Adam per veire si entre eles i a un adaptat per li far companhiá. Coma trobèt pas, Dieu endormís Adam, li tira una costèla e amb aquela creèt Èva. Aquel recit es totalament diferent del primièr, considèra que la femna foguèt creada per servir de companhiá a l'òme, creada après l'òme e los animals.
Division (biologia)
Lo nom universal (latin) del reng es Divisio, qu'es rendut per dos tèrmes sinonims, mas pas intercambiadisses (cadun essent utilizat d'un biais codificat segon las disciplinas) : Division  e Embrancament. Division es lo tèrme utilizat en micologia, per exemple.
Cléré-du-Bois
Cléré-du-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Taulhac
Toponimia
Taulhac es atestat en 993, Tauliaco. Lo nom vendriá d'un nom latin d'òme, Taulus, amb lo sufixe -iacum (Dauzat e Rostaing) o d'un nom gallés d'òme, Tāgulios (sus un teonime Tāgo-), amb lo sufixe -ācon, l'ensemble fasent *Tāguliācon.
Joze
Joze (Joze en francés) z-es 'na comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Jauserens
Jauserens (Jozerand en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Kantieg
Kantieg en breton ( Chancé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
Chancé a été rattachée au canton de Châteaugiron en 1801.
Postrolhàs
Lo postrolhàs es un pidgin infantil parlat per un pichon grop d'enfants dins las annadas 1980 dins lo mitan diplomatic a Tirana, en Albania. Es descrich pel paire de tres d'aquelas, lo linguiste Marcèl Cortiada. Es inacabada que moriguèt abans d'acabar l'article en referéncia.
Gramatica
Al contrari de la majoritat de las lengas naturalas parladas pels enfants, lo postrolhàs a pas d'article definit, nimai de flexion. Fa pas de distinccion de genre nimai de nombre.
Lo plural es marcat per l'anteposicion de lotlot, de l'anglés a lot.
La transitivitat verbala es marcada pel sufix -it: takit, pren o givit, dona. Revèrta lo sufixi -im del tok pisin.
Lexic
Emai se l'anglés èra pas conegut de doas de las cinc utilizairas del postrolhàs, la màger part del lexic èra tirada d'aquela lenga.Avèm pasmens de mots tirats d'autras lengas:
Castèlsagrat
Castèlsagrat (Castelsagrat en francés) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Castèlsagrat foguèt caplòc de canton de 1790 a 1801 (districte de Valença d'Òut e Garona),. Las comunas d'aquel canton (Gascas, Montjòi, Pèrvila, Sent Clar) son carcinòlas e passèron çaquelà en Òut e Garona a la revolucion.
Cadonh
Cadonh (Cadouin en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Peiregòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es dempuèi 1974 una comuna associada de la comuna del Boisson de Cadonh.
Toponimia
Las formas ancianas de Cadonh son Sylva Cadunium (lo bòsc, la selva de Cadonh), en 1155, de Cadunio, en 1201, Cadunio en 1215, Cadonh, al sègle XIII, Cadoynum (falsa latinizacion), al sègle XIV. L'interpretacion d'Hermann Gröhler, un nom d'òme germanic Haduwin, se basava sus la prononciacion francesa, [ka'dwɛn]. Dauzat, Tanet e Hordé, atal coma los Féniés explican lo nom per Catonius, nom gallés d'òme per Dauzat, nom latin segon Tanet e Hordé (drivat de Cato) amai los Féniés. ,, Xavier Delamarre òpta per *Catunios, atestat jos la fòrma grafica de Catunius; lo nom d'origina èra *Catunion. Cadonh èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Catonius o ''*Catunios.
Istòria
Entre 1790 e 1794, Sales de Cadouin e La Salvetat (noms francés, donc probablament Salas de Cadonh e La Salvetat) fuguèron annexats a Cadonh. Dempuèi la Revolucion, la comuna èra capluòc del canton de Cadonh. Lo canton èra del dictricte de Belvés. A partir de 1801, la comuna èra de l'arrondiment de Brageirac. Jamai una vila importanta, la comuna patiguèt dempuèi las annadas 1880 d'un despòblament continú, que lo desvolopament del Boisson, a 6 km, deguèt agreujar en captant las foncions comercialas. Lo primièr de genièr 1974, Cadonh, Palairac e, provisòriament, Urval se recampèron emb Lo Boisson e la comuna novèla venguèt Lo Boisson de Cadonh. Lo canton camgèt tanben de nom. En 2014, la comuna associada de Cadonh a 318 abitants, çò que mòstra que lo despòblament contunha, malgrat lo torisme.
Castèlmairan
Castèlmairan (Castelmayran en francés) es una comuna de Lomanha istoricament gascona, mès lingüisticament lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Monsures
Monsures es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat de Monsures a situat a la extremitat sud del departament de la Soma, a aperaquí 25 km de Amians.
Protegida en la vallée de la Selle, a environat de 70 ectaras de bòsques e bòsques mas rèsta fòrça prèpa dels grands aisses de comunicacion (sortida  de la autoroute A16 a 6 km, París a 100 km).
La commune de Monsures est située à l'extrémité sud du département de la Somme, à environ 25 km d'Amiens.