cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edat Mejana
La formacion d'estats dins lo sud e l'èst asiatic
Enfin, au Japon, apareguèt au sègle VI una unitat relativa dau país que va permetre l'emergéncia dau periòde de Nara (710-794). Lo poder se centralizèt pauc a pauc gràcias a l'aparicion d'una religion fòrta e d'una administracion organizada segon de modèls principalament importats de China. A partir de 700, lei relacions socialas foguèron dirigidas per un còde de tipe feodau a l'origina d'una ierarquiá estricta que lei principaus fondamentaus van demorar fins a la Restauracion Meiji. Lei relacions ambé China èran importantas maugrat lei dificultats dau viatje entre lei dos país e d'ambassadas regularas i foguèron mandadas. Enterin, lei Japonés luchèron còntra leis Aïnos que deguèron pauc a pauc se replegar vèrs lo nòrd de l'illa. Aqueu periòde s'acabèt vèrs la fin dau sègle VIII quand l'aristocràcia venguèt pron poderosa per gardar sei fèus entraïnant la casuda dau govèrn centrau. Japon se devesiguèt adonc entre clans diferents e rivaus.
Leis estats toltècs e maias
Lei premiers sègles de l'Edat Mejana veguèron l'aparicion de civilizacions desvolopadas en America, magerament dins la region dau sud de Mexic. Lei doas principalas foguèron aquelei dei pòbles maia e toltèc. La premiera se formèt a partir dau sègle III dins lo sud de Yucatan e de Honduras. Èra formada per un ensems de ciutats-estats situadas au còrs d'un ret comerciau fòrça important. Mestrejavan particularament l'arquitectura massiva (temples, piramidas...) e lo trabalh de la pèira (escultura) o dei metaus (joièus) coma lo mostran lei vestigis coneguts a l'ora d'ara. Pasmens, lei Maias èran tanben relativament avançats dins certanei domenis scientifics coma lei matematicas (realizacion de calendièrs). Au sègle X, la civilizacion maia conoguèt una crisi grèva que sei causas son totjorn mau conengudas. Dins aquò, quina que sigue la rason, un nombre important de ciutats foguèron abandonadas per seis abitants e la superficia ocupada per la civilizacion maia demeniguèt fòrtament.
La segonda civilizacion majora de la region foguèt formada a partir dau sègle VII dins lo centre de Mexic per lo pòble dei Toltècs. A l'origina, èran d'envasidors qu'aprofichèron una crisi militara importanta dins la region per s'i installar. Fondèron la vila de Tula que venguèt lor capitala. Coma lei Maias, desvolopèron una arquitectura massiva basada sus lo trabalh de la pèira e mestrejavan tanben l'escultura e lo trabalh de certanei metaus. Au nivèu culturau e religiós, influencièron fòrtament la region ambé la difusion de dieus coma Quetzalcoatl. L'apogèu dei Toltècs aguèt luòc ai sègles IX e X. Declinèron a partir dau sègle XII e Tula foguèt pilhada per d'envasidors dau nòrd en 1156 o 1168.
Dins lo rèsta dau continent american, d'autrei culturas mens conegudas existiguèron tanben, especialament sus lo territòri estatsunidenc, lo nòrd de Mexic o la Cordilhèira daus Andes. Ansin, vèrs lo sègle VIII, apareguèron un ensems de ciutats a l'entorn de Mississipi.
L'edat feodau
Lo periòde entre lei sègles XI e XIII veguèt de transformacions importantas sus lei continents europèu e asiatic. Sus lo premier, es lo periòde dei Crosadas. Certaneis estats acomencèron de s'afirmar coma de poissanças importantas en Euròpa Occidentala e Orientala. Sus lo segond, lei transformacions foguèron encara mai importantas ambé l'expansion militara mongòla que va entraïnar la formacion de l'Empèri Mongòl au sègle XIII.
L'afirmacion de la papautat e lo periòde dei Crosadas
thumb|right|Mada dei Crosadas vèrs lei Luòcs Sants.
Dependenta dei senhors francs per assegurar sa proteccion, especialament lo cap dau Sant Empèri que capitèt unei còps de nomar o de revocar un papa segon sei besonhs politics, la Glèisa de Roma obtenguèt son independéncia au sègle XI. Puei, lo papa Gregòri VII acomencèt de reformar la fe crestiana e de s'afirmar coma lo cap suprèm dau Crestianisme. Aqueu procediment foguèt sostengut per un sentiment religiós fòrça important dins la societat. Ansin, vèrs la fin dau sègle XI, l'idèa d'una expedicion armada en direccion dei Luòcs Sants, tenguts per lei musulmans dempuei lo sègle VII, venguèt rapidàment fòrça populara e la premiera expedicion partiguèt en 1096 mobilizant de senhors poderós. Aqueleis expedicions venguèron un biais per la papautat o lei senhors europèus d'afirmar, de mostrar lor poder o pus simplament de legitimar una conquista. Van donc prefondament marcar l'evolucion d'Euròpa fins au sègle XIV, magerament au nivèu dei relacions entre estats occidentaus, orientaus e musulmans.
Dins lo rèsta d'Euròpa, leis expedicions principalas se debanèron en Espanha per luchar còntra lei musulmans installats dins lo sud de la peninsula, en Occitània còntra "l'eresia catara" e dins l'Èst d'Euròpa còntra lei populacions eslavas. Principalament destinadas a la conquista de territòris novèus, aquelei Crosadas entraïnèron una pèrda d'interés per aqueu genre d'expedicions que dispareguèt pauc a pauc. Lei darrierei Crosadas foguèron dirigidas au sègle XIV còntra leis Otomans e s'acabèron per de reviradas resclantissantas dei Crosats.
L'Euròpa Occidentala
thumb|Peninsula Iberica vèrs 790.
thumb|right|Territòris conquistats per lei reiaumes crestians durant la [[Reconquista au sègle XIII.]]
Entre lei sègles X e XII, se desvolopèt en Euròpa Occidentala una societat de tipe feodau caracterizada per l'emergéncia progressiva dau poder reiau e per una expansion militara au profiech dei regions vesinas, principalament lo sud d'Espanha, leis illas britanicas e certanei regions abitadas per d'Eslaus.
D'efèct, per permetre la defensa dau territòri còntra leis invasions (Viking, Aràbis, senhors vesins...), se desvolopèt de rets de proteccion assegurats per de ligams personaus. Aquò va desbocar sus una societat feodala onte lei personas pus feblas devián se plaçar sota la proteccion de senhors pus poderós en cambi de lor fidelitat. Au començament, lo poder dei rèis foguèt donc fòrça limitat per l'influéncia d'aquela aristocràcia. Pasmens, pauc a pauc, capitèron d'utilizar lei rivalitats entre lei familhas grandas per prendre l'avantatge e aumentar lor poder. Lo pus poderós d'aquelei senhors èra lo rèi d'Anglatèrra que teniá tanben un nombre fòrça important de fèus dins lo reiaume francés. De procediments similars aguèron luòc en França.
D'autra part, aprofichant lo periòde dei Crosadas, lei reiaumes crestians espanhòus, ajudats per de combatents venguts dau rèsta dei reiaumes francs, capitèt de replegar lei musulmans vèrs lo sud dau país. La batalha decisiva aguèt luòc en 1212 a Las Navas de Tolosa qu'entraïnèt la casuda deis estats musulmans, levat dau reiaume de Granada au sud de la peninsula. Dins leis illas britanicas, lei senhors francs de Normandia aprofichèron una crisi de succession per conquistar lo reiaume d'Anglatèrra (1066). Aquò foguèt l'origina de la monarquiá poderosa anglesa que lo rèi èra tanben un senhor important dins lo reiaume de França. Enfin, dins l'èst d'Euròpa, Suècia mandèt unei Crosadas que foguèron de campanhas de conquista còntra lei populacions eslavas de la region, magerament dins lei regions baltas. Permetèron l'emergéncia dau reiaume de Suècia e la formacion d'estats dirigits per d'òrdres religiós militars coma lei Chivaliers Teutonics.
L'Euròpa Orientala
thumb|right|Empèri Bizantin vèrs [[1180.]]
thumb|right|Division de l'Empèri Bizantin après la Crosada de [[1204.]]
Coma sei regions occidentalas, la partida orientala dau continent europèu veguèt l'aparicion d'estats novèus mentre que lo declin de l'Empèri Bizantin contunièt, subretot après sa desfacha còntra lei tropas de la Quatrena Crosada (1204) qu'entraïnèt la disparicion provisòria de l'Empèri fins a 1261. Aprofichant lei crisis dau monde musulman au sègle XIII, l'Empèri conoguèt alora una renaissança brèva.
La premiera caracteristica dau periòde per la region foguèt l'expansion dau crestianisme entre lei populacions d'Euròpa Orientala, principalament a l'iniciativa dei Bizantins. Lei succès principaus aguèron luòc en Bulgaria e en Russia onte de reiaumes poderós se formèron. Pasmens, apareguèron tanben d'autreis estats coma Ongria a la fin dau sègle X, Polonha ai sègles X e XI e Boèmia a la fin dau sègle XII.
De son caire, l'Empèri Bizantin, vengut tornarmai una poissança importanta dins lo corrent dau sègle X, deguèt faciar l'arribada dei Turcs Seldjokids sus sa frontiera orientala. Enterin, la Glèisa de Constantinòple e aquela de Roma conoguèron una crisi grèva s'acabant per la division dau Crestianisme entre Ortodòxs e Catolics en 1054. Aquelei dos problemas van causar lo declin important de l'Empèri a partir de la fin dau sègle XI. D'en premier, en 1076, l'armada bizantina foguèt esquichada per lei Turcs a Manzikert causant una crisi de succession grèva a Constantinòple e la pèrda d'Anatòlia. Aquelei menaças sus l'Empèri Bizantin participèron a l'entraïnament dei Crosadas dempuei leis estats crestians occidentaus. Pasmens, apareguèt rapidàment de diferéncias, puei un sentiment d'ostilitat, entre Crestians occidentaus e orientaus.
Ansin, l'Empèri Bizantin aprofichèt pauc lei Crosadas per reconquistar lei territòris pres per lei Turcs. Lei Francs preferiguèron crear una tièra d'estats latins independents per defendre lei Luòcs Sants e lo centre d'Anatòlia demorèt sota lo contraròtle dei Seldjokides. Au contrari, lei relacions ambé lei Crosats venguèron mai e mai marridas. En 1204, la Quatrena Crosada foguèt desviada de son camin per lei Venecians. Lei Crosats prenguèron Constantinòple e pilhèron la vila que venguèt la capitala d'un estat latin. Lo rèsta de l'Empèri foguèt partejat entre lei Crestians o entre de princes bizantins. Lei Turcs, atacats per lei Mongòls, poguèron pas s'opausar a aqueu partiment. A partir de 1241, lo prince de Nicèa capitèt pauc a pauc de reconquistar l'Empèri Bizantin e conquistèt sa capitala en 1261 permetent sa restauracion. Pasmens, l'Empèri restaurat èra d'ara endavant una poissança segondària.
L'Edat classica asiatica
Lei sègles XI e XII veguèron lo desvolopament d'unei civilizacions importantas sus lo continent asiatic a partir deis estats presents dins la region durant lei sègles precedentas dins lo Sud-Èst asiatic, en China e dins l'archipèu de Japon.
Dins lo Sud-Èst asiatic, tres reiaumes principaus se partejèron la region. Lo premier foguèt Birmania que se formèt a partir de la reünion d'unei vilatges en una confederacin unica vèrs la mitat dau sègle IX. Au sègle XI, aquel estat prenguèt una importància novèla après sa conquista dei reiaumes vesins. De trabalhs importants foguèron realizats per sostenir l'agricultura e assegurar lo contraròtle militar dau reiaume. Pasmens, Birmania foguèt pas capable de resistir ais invasions mongòlas e lo país foguèt devesit entre un desenau d'estats rivaus fins a la fin dau sègle XIII. Lo segond estat major dau sud-est foguèt l'Empèri Khmer fondat a partir de 900 per lo rèi Yasovarnam. Fòrça religiós, aquel estat deguèt faciar l'ostilitat dau Reiaume de Champa fins a la fin dau sègle XII. Enfin, lo darrier reiaume major de la region foguèt lo Vietaam de la dinastia Ly. Aquela darriera unifiquèt lo país entre 1010 e 1225 e luchèt victoriosament còntra l'influéncia chinesa e còntra lei populacions situadas mai au sud d'Indochina. Au sègle XIII, la dinastia Ly foguèt rebutada e una familha novèla prenguèt lo poder. S'ocupèt de modernizar lo reiaume, especialament au nivèu administratiu, e de resistir ais atacas mongòlas.
De son caire, China foguèt dominada per l'Empèri Song fins au sègle XII e l'aparicion de l'Empèri Mongòl. Lei Song reformèron l'administracion e la justiciá e capitèron de restaurar l'economia chinesa gràcias ai progrès scientifics e tecnologics realizats per lei sabents dau país e la creacion d'un ret de transpòrts fòrça eficaç. L'epòca foguèt tanben marcada per la proteccion deis artistas e un nivèu culturau aut. Dins aquò, la dinastia deguèt faciar de dificultats militaras importantas, magerament dins lei regions nòrd. En 1126, la capitala de l'Empèri foguèt conquista per d'envasidors venguts de Manchoria e l'Emperaire deguèt se replegar mai au sud. Puei, a partir dau sègle XIII, foguèt lo torn dei Mongòls d'atacar lei territòris Song que foguèron totalament ocupats en 1279.
Enfin, dins lei regions japonesas, la feodalitat eissida dei reformas dau sègle VIII contunièt. Pasmens, se basèt mai e mai sus de ligams personaus. Tre lo sègle IX, la familha dei Fujiwara obtenguèt la màger part dau poder. Conoguèron lor apogèu au sègle X mai abandonèron pauc a pauc l'exercici dau poder per leis afaires religiosas. Permetèron l'aparicion d'una societat au nivèu culturau important, especialament dins lei domenis de la literatura e de l'arquitectura, e l'expansion dau bodisme. Aque periòde s'acabèt a la fin dau sègle XII quand lei clans Taira e Minamoto acomencèron una guèrra per lo contraròtle dau país. Finalament venceires en 1185, lei Minamoto prenguèron lo poder e creèron lo bakufu dirigit per un shogun. Pasmens, la linha dei Minamoto perdiguèt lo poder tre 1199 au profiech de la familha Hojo que dirigiguèt lo shogunat fins a 1333 mentre que lei Fujiwara èran definitivament eliminats dau poder centrau. Maugrat lei menaças d'invasions mongòlas e lei divisions intèrnas causadas per lei clans o lei partisans d'un poder dirigit per l'Emperaire, lo periòde Hojo donèt una estabilitat novèla au Japon.
L'Empèri Mongòl
thumb|right|Territòri de l'Empèri a son apogèu territoriau pendent lo rèine de Mongke.
La formacion fòrça rapida de l'Empèri Mongòl foguèt lo fenomèn pus important dau sègle XIII. D'efèct, eissit d'un ensems de tribús situats unificadas per Genghis Khan entre 1189 e 1206, va s'estendre en quauqueis annadas sus una superficia egala a 33,000,000 km². Lei conquistas principalas foguèron realizadas en Asia Centrala, en China, en Pèrsia e dins lei regions occidentalas d'Asia. D'expedicions foguèron egalament mandadas ambé succès còntra leis estats dau Sud-Èst asiatic e còntra aquelei d'Euròpa Orientala.
D'efèct, vèrs la fin dau sègle XII, lo pòble mongòl èra devesit entre cinc ensems principaus de tribús e enviroutant d'estats relativament poderós coma aqueu de la dinastia Jin. Son unificacion foguèt un procediment lòng, acomençat en 1189 quand Genghis Khan unifiquèt tornarmai la confederacion Khamag, que s'acabèt après una guèrra acarnada entre 1203 e 1206. Après aqueu succès, Genghis Khan reinèt fins a sa mòrt en 1227. Reorganizant la lèi de son estat e sei fòrças armadas, mandèt una tièra de campanhas militaras victoriosas per conquistar lei regions vesinas. En fòra de son organizacion militaras, sa politica basada sus la libertat religiosa, la non-discriminacion entre Mongòls e non-Mongòls e lo desvolopament dei cambis comerciaus e culturaus, li permetèt de tenir pus aisament sei conquistas. A sa mòrt, lo centre d'Asia e lo nòrd de China èra sota son contraròtle.
Son successor Ogedei (1227-1241) contunièt aquela òbra en reforçant leis institucions de l'Empèri creant, per exemple, una capitala novèla a Karakorum. Au nivèu militar, se perseguèt la politica de conquistas ambé d'atacas còntra l'èst d'Euròpa, lo rèsta de China e lo nòrd d'India. Pasmens, la mòrt d'Ogedei arrestèt aquelei progrès e l'Empèri conguèt una crisi de succession entre 1241 e 1251. Fin finala, Mongke venguèt khan en 1251. Assaièt de restaurar la poissança de l'Empèri mai deguèt egalament lo partejar ambé seis aliats durant la crisi de succession marcant lo començament de la division dau territòri mongòl après sa mòrt en 1259. En revènge, lei guèrras de conquista poguèron tornarmai acomençar : lo Califat Abbassida foguèt destruch en 1258 e Tibet reconoguèt la senhoriá mongòla. En revènge, la dinastia chinesa Song capitèt de resistir dins lo sud de China fins a 1279.
La formacion de França
A partir dau sègle XIII, l'Euròpa Occidentala foguèt marcada per la formacion e l'emergéncia d'un reiaume poderós sota la direccion dei rèis de França. De Loís VIII a Felipe IV, una tièra de rèis capitèron de prendre l'avantatge sus lei senhors feodaus dau reiaume, d'establir la superiotat de lor poder e de centralizar l'administracion de l'estat per aumentar son eficacitat.
Lo premier ponch d'aquela politica foguèt l'eliminacion, o la limitacion, dau poder de l'aristocràcia feodala, especialament aquelei dau rèi anglés que tenián un nombre fòrça important de fèus en França e dei senhors occitans dau sud conquistat o somes pendent la Crosada dels Albigeses. Aquò permetèt au rèi de França d'integrar dins son domeni pròpri una partida importanta dau sud e de l'oèst dau país (Tolosa, Normàndia...). Après aquelei succès, lei rèis francés deguèron principalament faciar de revòutas de senhors locaus que foguèron pas capables de menaçar seriosament lo govèrn centrau.
En fòra deis afaires militars, la monarquia francesa s'ocupèt tanben d'enfòrçar son poder dins lei domenis economics, administratius e intellectuaus. D'efèct, la region de Flandra venguèt una crosiera comerciala majora en Euròpa e lei sobeirans francés capitèron de crear una tièra de fieras dins lo nòrd dau país. Permetèron de cambis fòrça importants entre lei marchands dau nòrd e dau sud d'Euròpa. Au nivèu administratiu, de reformas importantas de l'administracion foguèron realizadas a partir dau rèine de Loís IX per la modernizar e aumentar son eficacitat. Leis oficiers reiaus foguèron tanben regularament susvelhats. La justícia foguèt prefondament transformada ambé lo desvolopament dei parlaments, sota l'autoritat dau rèi, que permetèron pauc a pauc de limitar l'influéncia de la justícia dei senhors feodaus sus leis afaires pus importants. Enfin, aquelei transformacions foguèron ajudadas per un melhorament dei mejans de formacion gràcias au desvolopament progressiu d'institucions mai o mens religiosas (Universitats, monastèris...) onte la reflexion prenguèt una plaça importanta.
La fin de l'Edat Mejana e l'emergéncia d'estats novèus
A partir dau sègle XIV, un ensems de transformacions importantas entrraïnèt de cambiaments prefonds dins l'equilibri politic entre estats. Lei pus importants foguèron la disparicion de l'Empèri Mongòl devesits entre leis eiretiers e lei vassaus dau darrier Grand Khan, l'epidemia de pèsta deis annadas 1340 que va decimar lei populacions europèas e asiaticas puei causar una mutacion importanta de la societat europèa e l'expansion novèla deis estats musulmans sota la direccion dei Turcs Otomans.
Lei mutacions europèas dei sègles XIV e XV
Entre lei sègles XIV e XV, lo continent europèu deguèt faciar de dificultats fòrça importanta que lei principalas foguèron leis epidemias de pèsta de la fin deis annadas 1340 e la persisténcia de conflictes entre estats (Guèrra de Cent Ans, revòutas de païsans...). Lei consequéncias foguèron l'entraïnament d'una crisi dei vilas que deguèron luchar còntra l'autoritat dei senhors assaiant de limitar lor autonòmia e faciar lo desvolopament de l'artesanat dins lei zonas ruralas. La Glèisa de Roma foguèt tanben tocada per una crisi grèva en causa de pèrdas umanas ligadas ais epidemias. En 1377, la mòrt dau papa Grègori X foguèt la fònt d'un conflicte politic e religiós entre lo reiaume de França e lei ciutats italianas per assostar lo sèti oficiau de la papautat. Cada camp elegiguèt son candidat e la Crestianitat Occidentala foguèt devesit entre dos camps fins a 1417. Enterin, lo contraròtle de la Glèisa sus sei fidèus demeniguèt e d'eresias novèlas apareguèron a partir de la mitat dau sègle XV.
D'autra part, aqueu periòde foguèt tanben caracterizat per lo progrès tecnic e scientific dau continent que lei sabents realizèron unei descubèrtas importantas (estampariá, arma de fuòc...). Aquò permetèt lo desvolopament dei premiereis industrias dins lei domenis de la metallurgia o de l'agricultura e l'expansion d'idèas novèlas. Enfin, de sobeirans, coma lo rèi de Portugal, encoratgèron lei viatges d'exploracion per descubrir de territòris e de fònts de cambis comerciaus novèus.
La Guèrra de Cent Ans
thumb|right|Esquèma generau de la [[Guèrra de Cent Ans.]]
Pasmens, leis annadas 1420 veguèron tanben l'emergéncia d'un sentiment nacionau dins lei dos reiaumes, especialament en França, e una partida de la noblesa e de la populacion refusèt l'arribada d'un rèi estrangier a la tèsta dau país. Lo redreiçament definitiu dei fòrças francesas se debanèt en 1429 quand Joana d'Arc capitèt d'empachar la presa d'Orleans per leis Anglés e d'assegurar la legitimitat de Carles VII sacrat rèi a Rems. De mai, leis Anglés perdiguèron l'aliança ambé Borgonha e deguèron d'ara endavant faciar solets una armada francesa modernizada e reorganizada. Entre 1450 e 1453, foguèron totalament desfachs e perdèron tot lor territòri continentau levat de la vila de Calais. Aqueu conflicte, fòrça lòng, entraïnèt l'emergéncia dei nacions francesa e anglesa car permetèt de renfòrçar l'administracion centrala dei reiaumes e de melhorar fòrtament leis armadas reialas en fàcia dei tropas dei noblesas localas.
L'emergéncia dei nacions europèas
thumb|right|[[Polonha-Lituània sota la dinastia Jagellon.]]
En fòra dau conflicte entre França e Anglatèrra, lei sègles XIV e XV venguèron l'emergéncia d'uneis estats novèus en Euròpa. Dins lei regions de l'oèst, la peninsula iberica veguèt la formacion de Portugal durant la Reconquista, e dei reiaumes de Castilha e d'Aragon. Pauc a pauc, Castelha estendigut sa dominacion sus la region. En Itàlia, la peninsula se devesiguèt entre ciutat-estats rivaus (Milan, Venècia, Florença, Estats de la papautat...) e lo Ducat de Savoià que deguèt rapidàment faciar la pression francesa sus sei frontieras occidentalas.
Pasmens, lei nacions novèlas aparegudas ai sègles XIV e XV foguèron principalament situadas dins lei regions centralas e orientalas dau continent :
L'expansion novèla de l'Islam e la fin de l'Empèri Bizantin
thumb|right|Expansion de l'[[Empèri Otoman de 1307 a 1490.]]
La fin de l'Edat Mejana veguèt lo començament d'un periòde d'expansion novèu per l'Islam e leis estats musulmans. Dos estats ne'n foguèron la basa. Lo premier foguèt Mali que conoguèt son apogèu durant lo rèine de Kankan Mossa pendent la premiera mitat dau sègle XIV. Dirigit per un sistèma ierarquizat organizat e poderós, sa societat foguèt caracterizat per una tolerància religiosa granda entre musulmans e animistas. Lo prestigi obtengut per Kankan Mossa pendent son romavatge a La Mèca li permetèt d'estendre son territòri sus leis estats modèrnes de Senegal, de Mali, de Gambia, de Guinèa e de Niger. Dins aquò, aquel empèri subrevisquèt pas a la mòrt de son fondator e se devesiguèt tre leis annadas 1340 en causa d'atacas enemigas sus sei frontieras e de crisis de successions a sa tèsta.
Lo segond estat musulman en expansion fòrta durant aquela epòca foguèt lo Sultanat Otoman que vendriá lo Califa Otoman après sa victòria sus lei Mamelocs en 1517. Après sa disparicion en fàcia deis armadas mongòlas de Tamerlan en 1402, lo sultanat foguèt restaurat tre 1513. Dins leis annadas 1420, aviá ja reconquist Anatòlia qu'èra lo centre de sa poissança. Puei, contunièt son expansion en direccion d'Euròpa. Obtenguèt unei succès dins lei Balcans (Varna, 1444) e s'installèt durablament en Euròpa. I vendriá la poissança majora durant lei sègles seguents. En 1453, ataquèt lei rèstas de l'Empèri Bizantin que sa capitala foguèt presa. Aquò foguèt un eveniment fòrça important per l'epòca marcant la fin oficiala de l'Empèri Roman e, subretot, causant la partença d'un nombre important de sabents orientaus vèrs Euròpa Occidentala. Constantinòple venguèt alora la capitala dau Sultanat Otoman fins a sa disparicion.
L'esclatament de l'Empèri Mongòl e la formacion d'estats asiatics novèus
thumb|right|Territòri Ming en [[1415.]]
Après sa formacion rapidà, l'Empèri Mongòl conoguèt de successions malaisadas après la mòrt de Genghis Khan e de son premier successor. Quatre estats principaus li succediguèron après la mòrt de Mongke : la China de la dinastia Yuan, l'Ilkhanat, lo Khanat de Djaghataï e lo Khanat de l'Òrda d'Aur. Aqueleis estats conoguèron rapidàment de dificultats intèrnas importantas e foguèron fòrça afeblits tre la mitat dau sègle XIV. La region de Djaghataï conoguèt una restauracion brèva de la poissança mongòla au començament dau sègle XV sota lo rèine de Tamerlan mai sa mòrt entraïnèt la disparicion de son empèri.
La division e lo declin rapide de l'Empèri Mongòl permetèron la formacion o la restauracion d'estats novèus sus lo continent asiatic. D'en premier, foguèt lo cas de China que prenguèt tornarmai son independéncia sota la dinastia Ming a partir de 1368. De trabalhs fòrça importants foguèron realizats e la capitala Nankin foguèt modernizada. Coma en Euròpa, d'expedicions d'exploracions foguèron mandadas per la flòta chinesa. Aquela expansion navala permetèt d'establir la senhoriá chinesa sus la peninsula coreana. Pasmens, au sègle XV, lo govèrn decidiguèt de cambiar de politica e d'adoptar una doctrina isolacionista, principalament per luchar còntra lei piratas japonés. De mai, l'influéncia deis eunucs sus lei decisions de la Cort va entraïnar l'afebliment progressiu de la dinastia.
Au Japon, se debanèt unei guèrras civilas e leis emperaires se succediguèron rapidament. En 1336, lo shogunat foguèt conquist per la familha Ashikaga mai lei trebols contunièron. Entre 1467 e 1477, una guèrra civila fòrça importanta entraïnèt la casuda dau govèrn centrau. Lo poder foguèt devesit entre divèrsei clans.
Dins lo sud-èst asiatic, lo sègle XV veguèt l'emergéncia d'un reiaume thaï poderós a partir d'un ensemble de principats fondadas après lei trebols causats per l'invasion mongòla. Aprofichèt l'afebliment relatiu de Viet Nam entre 1400 e 1430 en causa d'una crisi de succession que permetèt ai Chinés d'ocupar una partida dau país entre 1418 e 1428. Pasmens, una revòuta dirigida per Le Loi li donèt tornarmai son independéncia.
L'America precolombiana
Tres estats principaus dominèron l'America precolombiana durant la fin de l'Edat Mejana. Foguèron l'estat astèc situat dins lo centre de Mexic, l'Empèri Inca situat de lòng de la Cordilhiera deis Andes e l'ensems de ciutat-estats maias de la peninsula de Yucatan.
L'Empèri Astèca èra basada sus una aliança entre tres ciutats dau centre de Mexic (Tenochtitlan, Texcoco e Tlacopan). Foguèt fondat après la casuda de la civiizacion toltèca vèrs la fin dau sègle XII. En 1430, aquela aliança establiguèt sa dominacion sus la region e acomencèt una politica d'expansion progressiva. Adoptant una religion similara ai civilicions precedentas de la region, leis Astècs desvolopèron una civilizacion brilhanta caracterizada per una religion basada sus de sacrificis umans e per un sistèma fòrça important de cambis comerciaus ambé lo rèsta de la region.
De lor caire, leis Incas se desvolopèron a partir de la vallada de Cuzco. Au començament dau sègle XV, acomencèron d'unificar la màger dei regions de la Cordilhiera deis Andes gràcias a una administracion ben organizada, un ret de rotas ben desvolopats e l'utilizacion de quechua coma lenga comuna. Aquò permetèt l'expansion militara de l'Empèri sota lei rèines de Pachacútec (1438-1471) e de son fiu Túpac Yupanqui (1471-1493).
Enfin, dins lo Yucatan, lei ciutat-estats maias veguèron l'aparicion d'influéncias novèlas coma aquela dei populacions « toltècas » vengudas de Mexic après lo sègle XIII. A partir dau sègle XV, se devesiguèron entre alianças rivalas que formèron de blòts ben protegits per de rets de fortificacions e mai o mens ostils entre elei.
Geminis (constellacion)
thumb|200px|right|Mapa de la constellacion de Geminis. Geminis (latin : Gemini, simbòl ♊) es una de las constellacions del zodiac. Es situada entre las constellacions de Taure a l'oèst, e Càncer a l'èst.
Ponç Pilat
thumb|[[Ecce Homo, òbra d'Antonio Ciseri, que representa Ponç Pilat en mostrant Jèsus al pòble après que foguèt flagelat.]] Ponç Pilat (En latin Pontius Pilatus) èra un governaire (prefècte) de la província romana de Judèa entre los ans 26 e 36 de la nòstra èra, successor de Valeri Grat. Es conegut per èsser l'òme, que, segon los Evangèlis, condemnèt Jèsus a morir per la crotz jos la demanda dels grands sacerdòts del temple, après que se ne lavèt las mans. Fòrça detalhs de sa vida nos son desconeguts e foguèron completats per fòrça legendas. La Glèisa Ortodoxa Etiopiana lo venèra coma sant, doncas que crei que se convertiguèt al cristianisme
Dins sa carrièra coma governaire de Judèa ensagèt de romanizar la província çò que provoquèt d'afrontaments amb los dirigents josieus. Un exemple d'aquela politica es l'introduccion dins la vila de Jerusalèm d'imatges pel culte de Cesar o l'ensag de bastir un aqüeducte amb los tresaurs del temple. A causa de sa supausada tiraniá, se produguèt una revòlta a Jerusalèm e s'espandiguèt en ‎Samària la repression que causèt fòrça mòrts. Los samaritans se planguèron al governaire de Siria, Luci Vitelli, que lo capvirèt (36) e l'envièt a Roma per respondre fàcia l'emperaire.
Arribèt a Roma pauc après la mòrt de Tibèri lo 15 de març de 37. Eusebi dich que se suïcidèt al començament del regne de Calígula, lo successor de Tibèri, benlèu tanben en 37.
De supausadas letras e d'Actes de Pilat son de documents fals fabregats pels primièrs crestians unes sègles mai tard.
Albonese
thumb|left|180px|Son blason thumb|right|250px|La mapa de la [[província de Pavia]] Albonese (en pavés lombard: Albunes) es un vilatge lombard, situat dins la província de Pavia en Lombardia, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 565 abitants lo 31 de decembre de 2011. Sa superfícia totala es 4,33 km².
Alairac (Corresa)
Alairac (Alleyrat en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Cabeza del Caballo
Cabeza del Caballo es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(790) Pretoria
(790) Pretoria es un asteroïde.
La Cabeza de Béjar
La Cabeza de Béjar es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Murzo
Murzu en còrs (Murzo en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Istòria
Murzo Tira lo sieu nom de Murza #que significa en corse lo immortal d'Itàlia.
Murzo tire son nom de Murza qui signifie en corse l'immortelle d’Italie.
Mailly-sur-Seille
Mailly-sur-Seille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Navas
Navas (Naves en francés) es una comuna occitana de Lemosin situada dins lo País de Tula. Es administrada per lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Mailly-sur-Seille
Geografia
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Julia Bowman Robinson
right|thumb|Julia Robinson Julia Bowman Robinson (8 de decembre de 1919 – 30 de julhet de 1985) foguèt la premiera femna admesa a l'Acadèmia Nacionala dei Sciéncias deis Estats Units. La sieuna conjectura (o ipotèsi de Robinson) foguèt essenciala per la resolucion dau desen problèma d'Hilbert. Dins l'òbra Un metòde iteratiu de resolucion dei jòcs demòstra un teorèma de convergéncia considerat lo mai important dins la teoria elementària dei jòcs.
Albuzzano
thumb|right|250px|La mapa de la [[província de Pavia]] Albuzzano (en pavés lombard: Albusàn) es un vilatge lombard, situat dins la província de Pavia en Lombardia, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 3,355 abitants lo 31 de decembre de 2011. Sa superfícia totala es 15,45 km².
Sent Maurici d'Ador
Sent Maurici (Saint-Maurice-sur-l'Adour en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [senmawri'si]. Las fòrmas ancianas que son S. Maurice (mapas de 1638, deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733).
L'agionime qu'ei lo nom latin de Mauricius o Mauritius, cap de la legion tebana martirizat a Agaune en 286, ,.
Taisnières-en-Thiérache
Taisnières-en-Thiérache es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Roberto Ferruzzi
Roberto Ferruzzi (nascut a Šibenik en 1853, mòrt a Venècia en 1934) foguèt un pintre autodidacte italian.
La vida
Nascut a Šibenik lo 1853 de parents italians, a quatre ans mudèt amb sa familha a Venècia, ont comencèt sos estudis. A la mòrt de son paire, un avocat famós, tornèt en Dalmàcia ont estudièt los classiques e la pintura coma autodidacte.
A 14 ans, mudèt a Luvigliano, masatge de Torreglia, que i va crear sas òbras pus famosas, en particular La Madonnina.
Moriguèt lo 16 de febrièr de 1934 e es rebondut dins lo pichon cementèri de Luvigliano amb sa femna Ester Sorgato e sa filha Mariska.
La Carrièra
Amb La Madonnina, Ferruzzi ganhèt, en 1897, la segonda Biennala de Venècia : voliá représentar la maternitat. Fàcia al succès remportat per aquela òbra, lo tablèu, inicialament dich Maternitat es renomenatMadonnina, mas es tanben conegut  pels noms de Madonna con bambino, Madonna del Riposo ; delle Vie, della Tenerezza , Madonnella, Zingarella.
Avoine (Orne)
Avoine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valina
La soa formula bruta qu'ei C5H11NO2
Qu'ei un deus aminoacids indispensable per l'òmi per'mor qu'aqueth darrèr non la pòt pas sintetizar.
Los sons codons sus l'ARNm que son ARN GUA, GUC, GUG e GUU.
(791) Ani
(791) Ani es un asteroïde.
Authumes
Authumes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Authumes Fa partida de la Bressa louhannaise.
Authumes fait partie de la Bresse louhannaise.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(792) Metcalfia
(792) Metcalfia es un asteroïde.
Rognano
Rognano (en lombard: Rugnän) es un vilatge italian situat dins la província de Pavia en Lombardia. Comptava 596 abitants.
Cabrerizos
Cabrerizos es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Beurey
Beurey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cabrillas
Cabrillas es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Òrgue
L'òrgue es un aerofòn multifòrme que la caracteristica es de produire los sons mejans un ensemble de tudèls sonors accordats seguent una escala definida e provesits per una bufariá. L'òrgue se jòga subretot mejans al mens un clavièr e mai sovent d’un pedalièr.
Existís une autre categoria d'instruments populars nomenats tanben òrgues que l'emission sonora es assegurada per de tudèls sonors, o flautas, mas l'activacion se fa par un sistèma automatic de reproduccion (cilindres, cartons, memòria electronica). D'aqueles òrgues dispausan tanben d'un clavièr mai o mens espandit.
Mitologia e preïstòria de l’òrgue
La preïstòria mitologica de l’òrgue comença amb la figura grèga del satir Marsias, un jogaire d’aulos, lo « patron » dels organistas, que se sap aver estat en luta amb Apollon, lo « patron » dels jogaires de lira.
Pasmens, se dich que lo primièr òrgue foguèt inventat per un Grèc d’Alexàndria, Ctesibios, al sègle III AbC. Aquela aujòl foncionava amb d'aiga (servissiá a egalizar la pression de l'aire).
L'iconografia nos aprend que l'òrgue idrolic acompanhava los combats de gladiators dins l' amfiteatre roman. Petròni, dins son Satiricon, dich que l'essedari, gladiator que combatava suc un cari coordonava sos gèsts a la musica de l'instrument.
De rèstes d'òrgue d'epòca romana foguèron trobats, coma aquel d'Avenches en Soïssa. L’òrgue pasmens desaparéis en Occident pendent las invasions barbaras.
De l'Edat Mejana fins ara
vinheta|Gravadura d'una organista, 1568. vinheta|òrgue d'estetic germanic (Roggenburg). Del sègle XIII al XV apareguèron las progrés tecnics que provoquèron lo desvelopament del repertòri. Lo pedalièr tanben apareguèt, los claviers se multipliquèront e la possibilitat de diferenciar los jòcs, abandonada al començament de l'Edat Mejana tornèt èsser descobèrta.
Lo periòde de l’òrgue barròc s’espandís aproximativament del començament del XIV a la mitat del sègle XIV. Pendent aquel periòde de quatre sègles e mièg, los progrés tecnics acompanhan e provòcan lo desvelopament del repertòri, amb l'apogèu pendent los sègles XVII e XVIII dins los centres màger europèus: Itàlia, França, païses germanics, Païses Basses, Angletèrra e Espanha, amb d'escolas d'estils diferents.
A la mitat del XVIII e del sègle XIX, l'òrgue desapareguèt del registre musical (coma lo clavecin) al benefici de l'orquèstre simfonic, quitament dins lo registre religiós.
Al sègle XIX, torna aparéisser l'òrgue amb l'estil musical romantic. La factura d'ògue romantic repren los progrès tecnologics, jol vam d'Aristide Cavaillé-Coll : aqueles tòcan d'en primièr lo biais de transmission e la produccion del vent, mas tanben l'estetica musicala. Los compositors a l’utilizar a l'epòca son per exemple César Franck e Felix Mendelssohn. La fin del sègle XIX e lo començament del XX consacran un òrgue-orquèstre: l’estetica simfonica.
Lo sègle XX vei tanben un interés grandissent pels instruments ancians e lors estils. Aquel movement començat en Alemanha dins los ans 1920 contunnèt en França e dins los autres païses fins ara. Dins un primièr temps, constituiguèt una estetica novèla cap a una sintèsi dels òrgues del sègle XIX e dels estils precedents: l'òrgue neoclassic. Puièi mai tard, se torna bastir d'òrgues dins los estils d'avant lo sègle XIX, dins un vam neobarròc.
A l'ora d'ara, de creacions novèlas, vengudas a causa del retorn del òrgues dins lqs salas de concèrt (per exemple al Japon, Russia e Estats Units d'America), seguisson la dralha l'òrgue neobarròc o simfonic, i balhant de tecnologias novèlas mecé a l'informatica o lo numeric.
(793) Arizona
(793) Arizona es un asteroïde.
Anthony Rapp
thumb|250px|Anthony Rapp en 2006 Anthony Deane Rapp (Joliet, Illinois, 26 d'octobre de 1971) es un actor e cantaire american.
Òrgue
Caracteristicas e particularitats
L’òrgue se diferéncia de totes los autres instruments de musica per un cert nombre de caracteristicas que lo fan a l'encòp unic e excecional dins fòrça aspèctes.
Diferents tipes d'òrgues existissents
D'entre totes, las caracteristicas pòdon variar plan tortament d’un instrument a l’autre :
Del mai pichon cap al mai grand
Cada grand instrument es un obratge unic. Es adaptat a la sala que l’abriga, a sa destinacion musicala o liturgica, a l’importança del budget que li foguèt consacrat : per natura, l'òrgue es fabricat sus mesura et subretot a la man. Es donc una fabricacion qu'ocupa fòrça artisans nautament qualificats, ne fasent un instrument fòrça carestiós, que siá per la factura, l'entreten o la restauracion. Per exemple una restauracion d'un òrgue de tipe simfonic d'una cinquantena de jòcs pòt costar mai de 900 000 €. A l’epòca barròca, l’òrgue representa un dels sucs de la tecnologia - sols unes instruments de relotjariá o de sarralhariá pòdon aténher una complexitat comparabla.
L’organista fa sos exercicis sus un piano, un clavicòrda o un clavecin se possedís pas un òrgue. Se n'a, s’agís o d’un òrgue d'estudi, o d’un òrgue de salon.
Dos instruments americans bastits l'un a Filadelfia dins lo grand magazin Macy's e l'autre a Atlantic City dins la vasta sala d'espectacle (17000 plaças) de Boardwalk Hall, son considerats coma mai grands del mond.
L'òrgue automatic
L'òrgue pòt èsser dotat d'un sistèma de jòc automatic. Foguèt lo primièr de beneficiar d'aquela invencion, provocant l'estonament dels contemporanèus, e èra mogut mecanicament per un cilindre eriçat de tant de picons que de notas de jogar. Haydn, Mozart t Beethoven foguèron comanditats per la composicion de musica per aquel tipe d'òrgue. I a la serineta, la peroqueta, l'òrgue de maneta e fòrça autres d'orquestrions. Al sègle XIX nais lo carton coma supòrt d'enregistrament, d'en primièr legits mecanicament puèi pneumaticament. Al sègle XX se faguèt la lectura electrica e optoelectronica dels cartons e papièrs, puèi apareguèron los supòrts entièrament electronics coma la carta memòria.
Descripcion generala e foncionament
Quina que siá la talha de l’instrument, l’òrgue se compausa dels elements seguents: Aqueles elements pòdon èsser regropats en totalitat o en partida dins un mòble. Pòt i aver mai d'un mòble distinctes. Dins una sala de concèrt, lo mòble d’òrgue se plaça darrièr las plaças dels autres instrumentistas de l’orquèstre, mas tanben en tribuna. Dins las glèisas, se pòt situar a diferents luòcs, mai o mens favorables a l’acostica:
Copa d'Euròpa de la CONIFA 2017
La Copa d'Euròpa de la CONIFA 2017 es la segonda copa d'Euròpa organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbòl Independentas (ConIFA) dau 4 de junh au 11 de junh de 2017. Lo venceire foguèt la seleccion de Padània.
Òrgue
Mòble
Lo mòble, que las doas foncions primièras son d'amagar e aparar, a tanben un ròtle essencial de pòrta votz e de resonator; es sovent una òbra d’ebenistariá testimòni de l'estil de son epòca, contenent de partidas de menusariá ricament escultadas e espacis ocupats pels tudèls de mòstra plaçats fàcia plana e torelas de nombre variat (2, 3, o mai). Dins la tradicion francesa, la fusta es mai sovent brut; pels Alemands, Italians, Olandeses, las decoracions se fan amb pintura e dorura e a vegada exuberantas. Se en Itàlia e en Angletèrra lo mòble es sovent unic e reünís l’ensemble de l’instrument, en Espanha i a sovent dos mòbles se fasent fàcia dins lo còr. Dins los païses germanics, lo Werkprinzip associa estrechament l’arquitectura exteriora e l’arquitectura musicala dels plans sonòrs.
Copa d'Euròpa de la CONIFA 2017
Participants
Lei còlas que participan a la competicion son :
Òrgue
Mòble
Dins la factura modèrna, lo mòble es sovent pro aleugiat e tend a valorizar los tudèls de mòstra coma element màger de decoracion. Quitament desaparéis pendent los ans 1930 a 1960, fasent pas qu'amagar los mecanismes de transmission e de distribucion del vent e daissant aparent los tudèls.
Consòla
Los clavièrs comandan cadun de plans sonòrs de l’òrgue : prenon alara le nom del plan sonòr que comandan. Aqueles noms pòdon variar. Ara comptan en principi 56 o 61 notas mas pòdon n'aver mens seguent l'epòca o l'estil de lor construccion. L'òrgue italian fa tradicionalament dependre l'espandida del clavièr de la talha de la sala de sonorizar. Als Estats Units d'America, i a ocasionalament d'òrgues qu'un o mai clavièrs an l'espandida d'un piano.
Lista dels presidents de Tunisia
thumb|180px|Escut nacional de Tunisia. Vaquí la lista dels presidents de Tunisia aprèp 1957.
Òrgue
Consòla
Noms ed'unes plans sonòrs sovent encontrat: L'òrgue de còr - antifonal als Estats Units d'America - pòt èsser a vegadas jogat dempuèi la consòla màger, quitament al tèrme opauza de la glèisa, mercé a la transmission electrica. Aquò es mai frequent als Estats Units d'America
Los clavièrs (per exemple als sègles XVI e XVII) pòdon èsser partejats en bassas e dessús. Aquela division se vei subretot en Itàlia e en Espanha.
L’acoblament permet de jogar simultaneament las tocas de dos o mai clavièrs ne tocant qu’un sol, e donc d’accionar simultaneament l’ensemble dels registres que lor associats. I a tanben d'acoblaments d'octava greus e aguts. Un Do3 jogat per exemple sul Grand-Òrgue pòt jogar lo Do4 del Recit e lo Do2 del Positiu. Lo tèrme de tirassa designa l’acoblament dels clavièrs amb lo pedalièr.
Las notes o tòcas del pedalièr pòdon èsser dispausadas en parallel amb de tòcas longas (« a l’alemanda »), en parallel amb de tòcas cortas (« a la francesa ») o radiantas (« en ventalh ») subretot difusat als Estats Unit d'America, en Granda Bretanha e en Alemanha. A l'ora d'ara lo pedalièr compta mai sovent 30 tòcas (Do 1 cap a Fa 3), a vegada 32 (Do 1 cap a Sol 3).
A l’origina, la consòla es integrada al mòble. Sovent se la pòt tancar amb de contravents o de pòrtas. Tanben se pòt trobar sur la fàcia avant o sur un dels costats del mòble. Pòt, per exemple, èsser orientada de biais que l’organista gaita lo còr de la glèisa. Dins de cases rares, se plaça a l’arrièr. Amb l’evolucion de las tecnicas de traccion (pneumatica e electrica), pòt èsser separada del mòble per venir una pèça independanta de l’instrument, donant mai de libertat per sa localizacion. Unes instruments possedisson doas consòlas, l’una en tribuna de traccion mecanica, l’autre, electrica e mobila, al nivèl del sol. Aquel tipe de consòlas mobilas dona als interprètas la possibilitat de jogar, dins de fòrça bonas condicions, amb orquèstre o d’autres instruments solistas permetent una perfiècha escocha de l’instrument, l'organista essent pas mai assourdit per la poténcia sonora d'aquel e demorant visible del public. Pasmens una distança tròp importanta entre la consòla e l'òrgue pausa de problèmas a causa del delai de propagacion de l'onda sonora pel jòc de las notas rapidas.
L’electronica puèi l'informatica tanben balhèron lors contribucions al mòde de foncionament de l’òrgue. De pretzfaches son donats a un modul electronic o a l’ordinator. Es l’assistent per la registracion e s’ocupa de cambiar los jòcs seguent una programacion establida per l’organista, alara qu'aquel es ocupat a jogar: es lo combinator. Los primièrs combinators èran sonque electromecanics. Es totjorn mai frequent que los òrgues sián equipats d'una interfàcia MIDI, permetent de jogar l'òrgue dempuèi un autre instrument midi, o lo contrari. L'ordinator permet tanben d’enregistrar e de retornar çò que foguèt jogat.