cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Judo
Rituaus d'intrada e de sortida de la zona de combat
Avans d'intrar e de sortir de la zona de combat, existís una tièra de rituaus obligatòris. Ansin, avans lo combat, lei dos combatents intran subre lo tatami e se saludan. Puei, saludan un premier còp lo tapís en montant dessús. Puei, rintran en passant darrier leis jutges per anar se posicionar au centre dau tapís, fàcia a fàcia au bòrd de la zona de combat e esperar lo sinhau de l'arbitre. Saludan alora un premier còp la zona de combat (aqueu salut es plus obligatòri en competicion dempuei 2004) e se posicionan a distància de combat. Se saludan mutualament e fan un pas d'avans ambé la camba senèstra e esperan alora lo sinhau de l'arbitre per acomençar lo combat.
A la fin dau combat, la sortida es realizada ambé de rituaus indentics se debanant dins l'òrdre invèrs de l'intrada. Lei dos combatents se saludan, pòdon saludar l'arbitre e se tocar la man. Reculan en defòra de la zona de combat e saludan lo tapís pendent la sortida.
Duracion e gasanh dau combat
Per lei campionats dau monde e lei Jòcs Olimpics, la duracion oficiala d'un combat es de cinc minutas seguit, s'es necessari, d'una prolongacion de tres minutas. Lo gasanh dau combat es donat au combatent que marca l'avantatge pus important. Per exemple, l'obtencion d'un waza-ari solet permet d'averar lo combat còntra un advèrsari tenent dos yuko. L'obtencion d'un ippon permet d'averar dirèctament lo combat.
Pendent la prolongacion, la regla de la « mòrt subita » s'aplica e lo gasanh de la partida es effectiva tre l'obtencion d'un avantatge. Enfin, se la prolongacion a pas permés de despartajar lei combatents, lo venceire es designat per un vòte dei tres arbitres.
Grades e cenchas
En França, lei kyu son atribuits dins lei clubs per un professor de judo diplomat d'Estat. Certanei clubs an creat de grades suplementaris entre lei cenchas coma la cencha violeta donat a un judoka jutjat tròp jove per venir cencha blava. Lei grades superiors pòdon s'obtenir en competicion o durant un examen dirigit per una jurada regionala o nacionala oficiala.
Competicions majoras
Lei competicions majoras de judo son lei Jòcs Olimpics d'Estiu, lei Campionats Mondiaus, continentaus e nacionaus e lei Tornegs dau Grand Chelèm. Lei combatents i son devesits en categorias definidas per lor pes.
Alison Balsom
200px|thumb|Balsom en 2006 Alison Balsom (Hertfordshire, lo 7 d'octobre de 1978 qu'ei ua trompetista academica anglesa.
Qu'estudiè au Conservatòri de París e dab lo gran trompetista suèc Håkan Hardenberger.
Lorenc
Lo lorenc (lorrain en França o gaumais en Belgica) es una lenga romanica parlada majoritàriament dins la region de Lorena e qu'aperten al grop de las lengas d'oïl. L'Estat Francés la reconeis pas, coma fòrças autras lengas. Es plan significatiu que non i age cap d'edicion de la Wikipèdia en aquesta lenga, pr'amor qu'es un encastre liure ont autras lengas minorizadas i son presentas. Per aquò se supause que lors parlants son grands o ben apòsten pas bric per sa lenga. thumb|290px|Las diferentas prononciacions de "peisson" en lorenc thumb|290px|Situacion dau lorenc dins l'espaci oíl.
Toponimia
Quauques exemples de localitats en lorenc roman dau sègle XIX, : S'li en Sauneu (Silly-en-Saulnois), Aumanv'lé (Amanvillers), Auvlé (Avillers), Circo (Circourt), Ronco (Roncourt), Ansrevelle (Ancerville), Fieuvelle (Fléville), Lech'ire (Lixières), Méch'ly (Marsilly), Ma-lai-tô (Mars-la-Tour), Mékieuf (Mécleuves), Bieu (Beux), Monteu (Montoy), Augondange/Agondanche (Hagondange), Souagsonche (Xouaxange), Chaméni (Xermaménil), Lovni (Louvigny), Coïni (Colligny), Ponteu (Pontoy), Pinaud (Épinal), Giromouè (Gérardmer), Rambièlè (Rambervillers), Nanceye (Nancy), L'nainville (Lunéville), Toue (Toul), Sallebo (Sarrebourg), Ouëpy (Woippy), Virtang (Virton).
Normativizacion
I a pas cap de nòrma generalament acceptada.
Estatut legal
Lo lorenc a pas d'estatut oficial ni en Alsàcia ni en Lorena. Mas en Belgica es estat reconegut coma "lenga regionala de Valonia" amb lo nom de gaumais.
Saut
Saut (Sault en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
thumb|center|350px|Vista dau vilatge de Saut
Toponimia
Saut ven del latin saltus. Los Féniés explican que los romans destriavan lo paisatge en tres partidas : ager, los camps cultivats, saltus, bartas e bòsques que sèrvon de pastenc, silva, la seuva, la forèst; Saut s'explicariá per lo segond, mas Dauzat e Rostaing usan d'una valor pus discriminanta de saltus, « estrech boscós » , benlèu justificada per la vau que la vila tresplomba.
Istòria
La comtat de Saut èra deis tèrras adjacentas de Provença. A la revolucion, sieguèt integrada au departament dei Basseis Aups. Passèt a Vauclusa a la creacion dau departament.
Charles Fourier
François Marie Charles Fourier (Besançon, França, 7 d'abril de 1772 - París, 10 d'octobre de 1837), mai conegut coma Charles Fourier, foguèt un filosòf socialista francés del començament del sègle XIX. Foguèt fondador de l’École sociétaire e Karl Marx e Engels lo consideravan coma una figura del «socialisme critico-utopic» que Robert Owen ne foguèt un autre representant. Fòrça comunautats utopicas, inspiradas indirèctament del sieus escrits, foguèron creadas tre las annadas 1830.
Vida de Charles Fourier
Espandiguèt tre 1808 las basas d'una reflexion sus una societat comunautària dins son òbra Théorie des quatre mouvements et des destinées générales, que poursuivit jos la forma d’un grand tractat dit de l’Association domestique et agricole. Aquel libre monumental foguèt publicat, a mai foguèsse inacabat, en 1822. Pr'amor d’èsser comprés melhor, s'obliguèt puèi a redigir un resumit de la siá teoria, intitulat Le Nouveau Monde industriel et sociétaire, que foguèt publicat en 1829.
Constituiguèt l'École sociétaire amb a son entorn: Just Muiron (tre 1814), Clarisse Vigoureux (cap a 1822), Victor Considérant (a partir de 1825). La còla de discípols, qu'èran qualques desenats a la fin de la Restauracion, se magnifiquèt jos la monarquia de Julhet, amb per exemple Jules Lechevalier o Abel Transon, transfugs del sant simonisme. Aquela escòla publiquèt lo Falanstèr (originalament en francés: le Phalanstère, 1832). Fourier coneguèt atal un començament de notorietat dins las darrièras annadas de la siá vida, pasmens quitèt pas d'èsser un òme solitari.
Lo Falanstèr
Lo Falanstèr sortís lo sieu nom de la contraccion del mot falange (gropament) e del mot stèr (del francés monastère, ). Se forma a partir de la liura associacion e per l'acòrd afectuós de los lors membres. Per aquel autor, los falanstèrs van formar l'endalièra d'un Estat novèl.
Dins la teoria de Charles Fourier, lo falanstèr es una mena d'otèl cooperatiu que pòt aculhir 400 familhas (cap a 2000 membres) al mièg d'un domeni de 400 ectaras ont se cultivan fruits e flors principalament. Fourier descriguèt abondosament los passadisses calfats, los refectòris bèls e las cambras agradivas.
Destinat a abrigar entre 1800 e 2000 societaris, lo falanstèr es un bastiment de talha plan granda: una longor d'aperaquí 1200 m; una superfícia ocupada de 4 quilomètres carrats; arcadas, grandas galariás per tal de facilitar los rescontres e la circulacion en tot temps; salas especializadas de granda dimension (Torre relotge centrala, Borsa, opèra, talhièrs, cosinas); apartaments privats e nombrosas salas publicas; alas reservadas al "caravanserralh" e a las activitats que menan bruch; una cort d'onor de x ; una cort d'ivèrn de  de costat plantada amb d'arbres del fulhatge persistent; jardins e maites bastiments rurals …
Los falanstèrs son estats objèctes de temptativas d'aplicacions nombrosas en França e als Estats Units al sègle XIX, pasmens an fracassat totas mai o mens rapidament. Mas aprèp 1968, aquela idèa a fait grelhar d'iniciativas divèrsas, coma la comunautat de Longo Mai en Provença.
Estadi Ernest Wallon
L'Estadi Ernest Wallon (ancian pargue dels Espòrts puèi estadi dels Sèt Denièrs) es l'installacion esportiva ont l'Estadi Tolosenc joga a domicili. Après de grandas òbras al començament dels ans 2000, ofrís ara 19,500 plaças. Se situa dins lo quartièr dels Sèt Denièrs près de Blanhac al Nòrd Oèst de Tolosa. Foguèt nomenat en onor a Ernest Wallon, president del Stade olympien des étudiants de Toulouse (SOET) e professor de drech a la facultat de Tolosa, al començament del sègle XX, que participèt a la creacion de l'Estadi dels Ponts Bessons de Tolosa.
Istòria
center|thumb|upright=2.2|Pelenc nòu de l'Estadi Ernest-Wallon left|thumb|Plan de l'Estadi Ernest-Wallon.
Las òbras comencèron en 1978 per s'acabar en 1982. L'inauguracion se celebrèt lo 4 de decembre de 1983 amb un encontre França contra Romania, emportada pels Franceses 26-15.
L'associacion e l'Etadi Tolosenc faguèron dempuèi fòrça òbras novèlas per melhorar l'acuèlh dels partisans e dels parinatjaires, aumentar la capacita, se metre en règla amb las normas totjorn mai nombrosas.
Sinòple
Véder l'article principau : Heraudica
America del Nòrd
drecha|230px|vinheta|L'America del Nòrd en verd
L’America del Nòrd (var. America dau Nòrd, America deu Nòrd) es una partida del continent american o, segon certans geografs, un continent a despart, entre l’ocean Atlantic a l’oèst, l’ocean Pacific a l’èst, l’ocean Artic al nòrd e l’America del Sud al sud.
Division geopolitica
vinheta|drecha|Mapa politica de l’America del Nòrd L’America del Nòrd compta los païses seguents :
Populacion
Eretatge de las diferentas èrsas d’imigracion de son istòria, l’America del Nòrd presenta dos grops etnoculturals plan diferenciats.
Lo primièr al nòrd, es l’ensemble anglosaxon, compausat de Canadà e dels Estats Units. Los amerindians i son totjorn presents, mas dins una proporcion menèla. La majoritat de la populacion i es d'origina europèa (sens desbrembar los apòrts de l'immigracion recenta, los afroamericans e los ispanics). La lenga mai utilizada es l’anglés amb una fòrta minoritat francesa en Canadà.
Exploracion europèa
vinheta|drecha|L’America del Nòrd suls [[Glòbes de Marly (1683)]] Segon los darrièrs desvolopaments de la recerca istorica, les primièrs europèus qu’acostèron en America del Nòrd foguèron los Vikings (amb lo famós Eric lo Roge) en l’an 1000: escandinaus venguts de Groenlàndia que temptèron una colonizacion de Tèrra Nòva (vestigis arqueologics de l’Anse-aux-Meadows).
Translacion de la Tèrra
La translacion es un movement de la Tèrra al torn del Solelh. La causa d'aqueste movement es l'accion de la gravitat, en s'originant de cambiaments que, coma lo jorn, permeton lo mesurament del temps. Se se pren per referéncia lo temps passat entre un començament de la prima e lo seguent, quand lo Solelh se trapa al punt vernal, l'an tropic dura 365 d 5 h 48 min 46 s. Aqueste es l'an utilizat per realizar los calendaris. L'orbita descricha per la Tèrra es una trajectòria elliptica de a una distància mejana del Solelh de practicament  o  (pus precisament ). Se'n dedutz que la planeta se desplaça amb una velocitat mejana de o. Lo Solelh ocupa un dels fòcus de l'ellipsa e, per aquesta excentricitat, la distància entre lo Solelh e la Tèrra vària tot lo long de l'an. Al començament de genièr s'atenh la proximitat maximala al Solelh, apelada perièli, ont la distància es de, mentre que al començament de julhet s'atenh l'alunhament maximal, apelat afèli, ont la distància es de.
America del Nòrd
Relèu
La region se compausa d'ensembles diferenciats que se succedísson d’èst en oèst. La part orientala es dominada per de planas costièras estrechas al nòrd (Canadà e Nòva Anglatèrra e pus largas al sud (Florida). Darrièr aquestes espacis planièrs se troban de cadenas montanhosas pauc nautas, ancianas e erodadas : los Apalaches mens de 2000 m de naut. Lo calm de las Laurentidas constituís l'essencial de la peninsula de Labrador. Anant cap a l’oèst, se trapan d'espacis relativament planièrs e pauc nauts, escampilhats de lacs (lac de l’Orsa, grand lac dels Esclaus, lac Winnipeg et los Grands Lacs). Mai al sud, la val de Mississipí constituís l’esquina del centre de l’America del Nòrd. Puèi, la region de las Grandes Planas e lo piemont de las Rocosas se succedisson amb d'altituds de mai e mai nautas. L’oèst de l’America del Nòrd es una succession de cadenas mai o mens parallèlas que constituisson un arrestador a la circulacion. Aqueste ensemble montanhós, pus larg als Estats Units qu'en Canadà, es entrecopat per replanats e combas. Los darrièrs espacis abans l’ocean Pacific se caracterizan per una granda activitat volcanica e sismica : es una part importanta de la cencha de fuòc del Pacific.
Jigme Dorji Wangchuck
Jigme Dorji Wangchuck (1929-1972) foguèt lo rei de Botan entre 1952 e 1972.
Digna
Digna es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Calvadòs (alcòl)
Lo calvadòs es un aigardent amb Apellacion d'origina contrarotlada (AOC), que s'obten per destillacion del pomat, es produit exclusivament dins la region de Normandia (França).
Alfántega
Alfántega es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Barcelona
thumb|right|200px|3 de 7 enauçat per dejos, fait pendent la Vòta de Gràcia (22/08/2009) Barcelona (Barsalona o Barssalona en occitan ancian ) es la capitala de Catalonha e de la comarca de Barcelonés. Administrativament es capitala de la província de Barcelona dins l'estat espanhòl. Sa populacion èra estimada a 0 abitants, en. Sa superfícia totala es de 100,4 km². Es una de las vilas pus importantas de la mar Mediterranèa, la mai importanta dels Païses Catalans e la segonda dins l'Estat espanhòl.
Lo gentilici es barcelonin -a o pus rarament barcelonés -esa.
Geografia
Barcelona se situa sus la còsta mediterranèa entre las embocaduras dels rius de Llobregat e Besòs. Es limitada al nòrd pel riu de Besòs e los municipis de Santa Coloma de Gramenet e Sant Adrià de Besòs; al sud per l'Hospitalet de Llobregat e Esplugues de Llobregat; a l'èst per la mar; a l'oèst per Montcada i Reixac e Sant Cugat del Vallès.
Lo territòri de la ciutat presenta tres zonas plan diferenciadas: la sèrra de Collserola (amb lo suc del Tibidabo coma ponch mai naut: 512 m), la plana e las bocas dels rius de Besòs e Llobregat, que tancan amb lo litoral los limits de la vila.
La partida de la plana de Barcelona pus vesina de la sèrra litorala se tròba escampilhada de pichons puèges que qualques uns son urbanizats: lo Carmèl (267 m), Monterols (121 m), lo Puxet (181 m), la Rovira (261 m) e la Peira (133 m). Prèp del litoral s'enauça la montanha de Montjuïc (173 m).
Barcelona ten 7 platjas, a mai al front marítim i a lo pòrt de Barcelona, lo pòrt vièlh, lo pòrt olimpic e se deu construire lo novèl zoo marin.
Istòria
Los primièrs vestigis de poblament uman a Barcelona datan del neolitic (2000 a 1500 abC). Dels sègles VII a VI abC la preséncia de tribús laietanas (ibèras) es documentada. Sembla qu'a aquela epòca tanben i aguèsse una colònia grèga (Kallipolis), malgrat que i a un desacòrdi sus l'emplaçament exacte. Los cartagineses l'ocupèron durant la Segonda Guèrra Punica e apuèi los romans s'i establiguèron.
Al sens estricte doncas, sembla que la ciutat de Barcelona foguèt fondada pels romans a la fin del sègle I abC, sul meteis plaçament iberic anterior ont ja s'èran installats dempuèi l'an 218 abC e lo tresmudèron en una fortificacion militara sonada lulia Augusta Paterna Faventia Barcino qu'èra situada sul Mons Taber, una pichona elevacion ont uèi se tròba lo quartièr de la catedrala e la plaça Sant Jaume. Al sègle II apC foguèt emmuralhada per òrdre de Claudi. A partir del sègle III apC la populacion de la Barcino romana èra estimada entre 4000 e 8000 estatjants.
Al sègle V Barcelona foguèt ocupada pels Visigòts d'Ataülf (an 415) venent del nòrd d'Euròpa. En 531 Amalric i foguèt assassinat. Mai tard al sègle VII, foguèt conquista pel vizir Al Hurr e comencèt una passa de gaireben un sègle de dominacion musulmana. En l'an 801 foguèt ocupada pels Carolingians que ne faguèron la capitala del Comtat de Barcelona e la restaquèron a la Marcha Ispanica. La poténcia economica de la ciutat e sa situacion estrategica faguèron que los musulmans i tornèron en 985, comandats per Almansòr que l'ocupèt pendènt qualques meses; puèi Borrell II entreprenguèt la reconstruccion.
A partir del sègle XIV la vila comencèt una estapa de decadéncia que se perlonguèt pendent los sègles seguents. L'union dels reialmes de Castelha e Aragon, oficializada amb lo maridatge entre Ferrand II d'Aragon e Isabèl Ièra de Castelha, provoquèt entre castelhans e catalans de tensions qu'arribèron a lor moment pus critic amb l'esclatament de la Guèrra dels Segaires entre 1640 e 1651 e mai tard amb la Guèrra de Succession de 1706 a 1714 que menèt a la capitulacion de la vila, l'abolicion de las institucions pròprias de Catalonha, la destruccion d'una bona part del quartièr de la Ribera e fin finala a la construccion de la ciutadèla.
Cap a la fin del sègle XVIII, Barcelona comencèt una recuperacion economica que favorizèt l'industrializacion progressiva al sègle seguent. La segonda mitat del sègle XIX coïncidiguèt amb lo projècte d'agrasament de las muralhas qu'enrodavan la ciutat, çò que menèt a l'incorporacion a la dels vilatges de Gràcia, Sarrià, Horta, Sant Gervasi de Cassoles, Les Corts, Sants, Sant Andreu de Palomar e Sant Martí de Provençals ; aquò permetèt a la ciutat de realizar los projèctes de l'Eixample (engrandiment) e de desvolopament de l'indústria, e d'arribar al sègle XX coma una de las vilas pus importantas d'Espanha. I aguèt a Barcelona doas Exposicions Universalas, en 1888 e 1929.
Luòcs e monuments
Fòrça monuments de Barcelona son dins la Patrimòni Mondial de l'Umanitat
La Vila Vièlha
thumb|Estatua viventa sus [[La Rambla de Barcelona|La Rambla]]
thumb|[[Plaça Reiala]]
L'Eixample, la vila modernista
Se pòt veire al Passeig de Gràcia
La Ciutadèla
thumb|Arc de trionf
Lo pargue Güell
thumb|[[Pargue Güell]]
Aquel pargue situat suls nauts de la vila foguèt comandat pel comte Güell a Gaudí: la natura e l'arquitectura se confondan e se completan.
Montjuïc
thumb|[[Font magica de Montjuïc]]
Sagrada Familha
Cap d'òbra postum d'Antoni Gaudí, la catedrala de la Sagrada Familha es venguda l'emblèma de Barcelona.
Daniel Cohn-Bendit
thumb|Daniel Cohn-Bendit en 2010
Favorable a una Euròpa federala, en setembre de 2010 cofondèt lo [{Grop Spinelli]] per trabalhar dins aquela direccion.
Vida personala
En 1975 publiquèt lo libre Le grand bazar, ont dins lo capítol, "Little big men", evòca las seunas experiéncias coma educador dins un fogal d'enfants "alternatiu" de Francfòrt. Qualques passatges de l'òbra parlan del desrevelh sexual dels mainats de 1 a 6 ans e donan testimòni d'experiéncias fisicas ambigüas que l'autor aguèt amb eles. Cohn-Bendit Parla tanben de las seunas experiéncias, de biais provocatiu, dins lo programa literari de la television francesa Apostrophes, dirigit per Bernard Pivòt, dins l'emission del 23 d'abril de 1982.
Festival de la Cançon d'Eurovision Junior 2019
Lo Concors Eurovision de la cançon junior 2019 (en anglés: Junior Eurovision Song Contest 2019, en francés: Concours Eurovision de la chanson junior 2019, en polonés: Konkurs Piosenki Eurowizji dla Dzieci 2019 y en silesian: Ojrowizyjŏ Junior 2019) es un concors musical televisiu, que se fa annalament dempuèi l'an 2003. Amb lo retorn d'Espanha e Azerbaitjan e Israèl coma païses retirats. La ganhanta de foguèt ongan Viki Gabor amb la siá cançon "Superhero" (Supereròi), e en demorant en segonda posicion Yerzhan Maksim de Cazacstan amb 227 ponches e Melani García d'Espanha amb 212 ponches. Cazacstan, que debutèt lo 2018, situèt lo segond luòc, lo sieu melhor resultat fins ara. França e Païses Basses se placèron en lo top 10. D'autra banda, Georgia, Malta e Russia obtenguèron los sieus piègers resultats obtenint les següents posicions: lo tretzau, lo catorzau i l'última posició respectivament.
Ubicacion
Armenia, Cazacstan, Russia y Polonha volián èsser la sedença del festival. Mas serà Polonha, ganhanta de l'edicion anteriora (mercés a la victòria de Roxie). Se celebrarà a Gliwice, una vila polonesa de Silèsia, territòri dels silesians.
L'Isòra
L’Isòra (L’Îsura en ligur, Isolabona en italian) es una comuna italiana de la Província d'Impèria dins la region de Ligúria.
Geografia fisica
L’Isòra se situa dins la val Nervia, entre las comunas montanhòlas de A Roqueta, al nòrd, e Doçaiga al sud.
Sembla al vilatge tipic del rèire país de l'oèst de Ligúria, enrodat d'un mur fortificat. Las carrièras estritas religan los dos plans principals, que li dison Piazza Piccola e Piazza Grande. Dins lo primièr se trapa una font octogonala de 1486, mentre que dins la segonda i a un oratori e la glèisa parròquiala.
Entre los soms de la region insulara se trapan lo mont Gouta (1315 m), lo mont Altomoro (908 m), lo mont Morgi (817 m) e lo mont Olivastro (700 m).
Festenal de Woodstock
Organizat per se debanar del 15 al <time class="nowrap date-lien" datetime="1969-08-17" contenteditable="false">17 d'agost de 1969 e aculhir 50 000 espectators, n'aculhiguèt fin finala près un mièg milion, e contunhèt un jorn de mai, es a dire fins al <time class="nowrap date-lien" datetime="1969-08-18" contenteditable="false">18 d'agost de 1969 al matin.
Lo festenal aculhiguèt los concèrts de 32 grops e solistas de musicas folk, rock, soul e blues. Lo budgèt de remuneracion dels artistas atenguèt al total 200 000 dollars. Es un dels moments mai grand de l'istòria de la musica populara, classat par la revista Rolling Stone d'entre los 50 moments que cambièron l'istòria del Rock and Roll <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,.
L'eveniment foguèt imortalizat pel film Woodstock de Michael Wadleigh, las fotos d'Elliot Landy, l'album tirat del film e fin finala la cançon de Joni Mitchell Woodstock que remembra aquelas jornadas e que la tornèron cantar Crosby, Stills, Nash & Young.
Fòrça cançons jogadas a Woodstock venguèron legendàrias, coma Star Spangled Banner interpretat per Jimi Hendrix dins un solo de guitarra ont imita los bombardaments dels B-52 pendent la guèrra del Vietnam, Soul Sacrifice de Carlos Santana amb un solo epic de bateriá pel musician mai jove del festenal, lo bateire Michael Shrieve (20 ans),  Fish Cheer/I-Feel-Like-I'm-Fixing-To-Die-Rag de Country Joe McDonald amb la frasa legendària  : « Give me a F!  Give me a U! Give me a C! Give me a K! », I'm Going Home de Ten Years After,  With a Little Help from My Friends dels Beatles cantat per Joe Cocker, l'interpretacion de Tommy pels Who e Freedom cantat per Richie Havens.
Genèsi
Lo festenal nasquèt d'una idèa comerciala: Michael Lang (productor), jove hippie organizaire del Miami Pop festival qu'acampèt 100 000 personas, vòl ganhar amb un nòu festenal los fons necessaris percomprar lo seu estudiò d'enregistrament, Media Sounds. Ajudat per son vesin lo cantaire e parolièr Artie Kornfeld, alara vicepresident de Capitol Records (ara Laurie Records), convenquèt dos joves entreprenaires de la vila de Nòva York, amb que fondèt Woodstock Ventures, d'investir amb el. John Roberts e Joel Rosenman, vièlhs de 24 ans, publiquèron dins lo Wall Street Journal e lo New York Times l'anòncia seguenta: « Òmes joves amb un capital illimitat cercan d'escasenças d'investiment interessantas e de proposicions d'afars ».
Pasmens, lo nom de Woodstock demorèt. Lo nom complèt del festenal es The Woodstock Music and Art Fair. Deviá oficialament se tenir en omenatge a Bob Dylan, mas aquel essent alara a Bearsville, son nom foguèt retirat del naut de l'aficha.
Festenal
A la fin de la primièra jornada, quand las barrièras que limitavan lo site foguèron desquilhadas, los organizaires decidiguèron far l'accès liure : A partir del dissabte 16, lo governaire de Nòva York Nelson Rockefeller decretèt la zona sinistrada.
Fòrça grandas personalitats de l'scèna rock de l'epòca son presents, mas The Rolling Stones, The Beatles, Jethro Tull refusèron las condicions, The Doors podèron pas venir a causa del procès de Jim Morrison a Miami, Iron Butterfly domorèt blocat a l'aeropòrt.
Per unes artistas coma Joe Cocker o Santana, Woodstock foguèt un accelerator de carrièra. Jimi Hendrix acaba lo festenal a l'alba del diluns 18 d'agost; demarava alara pas que 30 000 espectators.
Après lo festenal
Lo festenal foguèt a l'encòp un dels punts culminants de la contracultura dels ans 1960 e de la cultura hippie e la fin del flower power.
Tres deceses (una subredòsi de dròga, un apendiciti non curat e un accident de tractor), quatre avòrtaments e doas naissanças se debanèron pendent l'eveniment, que causèt en mai l'embotelhatge mai important de l'istòria dels Estats Units d'America.
Dins un primièr temps, e a causa d'un nombre important de personas qu'intrèron gratuitament (a l'origina l'intrada èra de 6 dolars per jorn), lo festenal faguèt perdre fòrça d'argent al seus organizaires mas, mai tard las ventas d'enregistraments del festenal (audio e video), venguèron beneficiaris. En efièh, se Woodstock es lo punt important de la contracultura e de l'anticapitalisme pacifista, los organisaires vendèron los drechs a la Warner per pagar lors deutes.
Enregistraments
Lo festenal foguèt enregistrat amb los mejans a dispausition (una taula de mescla 4 pistas e unes micròs) per Eddie Kramer e filmat per 4 cameramen, fasent un film documentari, realizat en 1970 per Michael Wadleigh assistit per Martin Scorsese, que participa tanben al montatge. Un album de 4 DVD ensag de mostrar entre scènas de concèrt, l'organizacion, los problèmas pausats e l'ambiança d'aquel festenal. De pretacions jugadas tròp mediòcres per lors auteurs tornèron èsser enregistradas mai tard.
Un triple album sortiguèt en mai de 1970, Woodstock: Music from the Original Soundtrack and More, e en 1994 sus CD doble. Un doble album, Woodstock Two, sortiguèt un an mai tard, en julhet de 1971, e en 1994 en CD doble. Pels 25 ans del festenal, un quadruple album (en CD) foguèt editat, amb d'inedits.
Programacion
thumb|Richie Havens, lo 15 d'agost de 1969.
Tesla, Inc.
Son director Elon Musk diguèt que la tòca de Tesla coma entrepresa tecnologica e fabricant d'automobilas independent, èra de porgir de veituras electricas de pretz abordable al consumator mejan. L'entrepresa foguèt batejada d'après lo nom de l'engenhaire e fisician Nikola Tesla pers sos cofondadors Martin Eberhard e Marc Tarpenning.
Lo Model S produch per Tesla foguèt la melhora venda mondiala de veitura electrica en 2015 e 2016. Las vendas mondialas del Modèl S atenguèron las 200,000 unitats durant lo quatren trimèstre de 2017. En setembre de 2015, l'entrepresa sortiguèt son Modèl X, un crossover SUV. Lo Modèl 3 sortiguèt en julhet de 2017. La produccion passèt a 300,000 veïculs en febrièr de 2018.
Tesla ten mai d'un site de produccion e d'assemblatge, especialament la Gigafactory 1 pròcha Reno dins Nevada e sa fabrica principala, la Tesla Factory situada a Fremont en Califòrnia. La Gigafactory produtz principalament las batariá pels veïculs Tesla e per los sistèmas d'estocatge d'energia.
Trepidacion
La trepidacion es una variacion supausada dins la valor de la precession, atribuida tradicionalament a l'astronom Thàbit ibn Qurra (836-901), mas es de segur d'origina pus anciana. Recep tanben aqueste nom lo mecanisme geometric utilizat, dins lo sistèma de Ptolemèu, per explicar la variacion supausada de la precession.
Todd Russell Platts
thumb|250px|Todd Russell Platts Todd Russell Platts (York, Pennsilvània, 5 de març de 1962) es un jurista e politician american.
Jigme Singye Wangchuck
Jigme Singye Wangchuck (n. 1955) foguèt rei de Botan entre 1972 e 2006.
Lengas jarawanas
Las lengas jarawanas, parladas en Nigèria e en Cameron, constituisson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.
Classificacion
thumb|350px|Las lengas jarawanas en Nigèria e en Cameron La classificacion del jarawan es discutida. Blench lo plaça dins l'ensem banto e pas coma un grop de lengas bantoïdas. La classificacion intèrna del jarawan es :
Almudévar
Almudévar es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Economia de Brasil
L'economia de Brasil es la pus granda d'America Latina e la 8 del mond. La majoritat de la granda industria es concentrada al sud e lo sud-èst del país, especialament dins los estats de São Paulo, Minas Gerais, Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul e Paraná. La Region Nòrd-èst es estat tradicionalament la region mens desvolopada, e mai se a recebut d'inversions recentament. Brasil realizèt un reüsit programa d'estabilizacion economica, nomenat lo Plan Real (nom de la siá nòva moneda) dempuèi lo 1èr de julhet de 1994. L'inflacion, qu'èra arribada a 5000% annal en 1993, arribèt a 2,5% en 1998.
Brasil es un dels productors principals de cana de sucre e cafè, e un grand exportador de cacau, sòja, carn, sucre, iranja, tabac, nòu e de fruches tropicals. La sòja es cultivada al dedins del país (Mato Grosso do Sul, Mato Grosso, Goiás, Tocantins, èst de Bahia) amb granda mecanizacion.
Indústria
thumb|left|170px|Lo fabricant d'avions [[Embraer es un dels principals exportadors industriales de Brasil.]] Brasil a un dels sectors industrials pus avançats d'America Latina e lo mai diversificat de la region. Aquel sector representa un tèrç del PIB de Brasil, e crompan l'indústria de l'automobila, de l'acièr, petroquimia, d'informatica e aeriana. Amb l'estabilitat promoguda pel Plan Real las indústrias multinacionalas que i opèran an realizat d'investiments en equipa de nauta tecnologia.
Lo govèrn brasilièr a implementat un plan per redusir la dependéncia de petròli importat, que representavan mai de 70% dels besonhs energetics del país, mas, que se son redusits a 33%. Malgrat tot los besonhs d'una populacion superiora als 180 milions son superiors a la produccion energetica. Brasil es un dels principals productors d'energia idroelectrica del mond e dins lo decenni de 1990 se bastiguèt una planta d'energia nucleara.
Nòtas & referéncias
Brasilien
Tournehem-sur-la-Hem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carri de combat
thumb|250px|right|Carri francés Leclerc en accion
Un carri de combat (var. charri de combat, carro de combat), tanben dich carri d'assaut, blindat o tanc, es un veïcul militar pesuc armat e blindat amb un sistèma de traccion tot terren. Es destinat au combat sus la linha de front e combina una poissança de fuòc importanta, un blindatge pesuc capable de resistir ai tirs d'armas fòrça poderosas e una mobilitat auta. La poténcia de fuòc es generalament assegurada per un canon d'un calibre important (fins a 125 mm) e la mobilitat necessita de motors fòrça poderós (fins a 1500 cV).
Lei premiers carris foguèron desvolopats per lo Reiaume Unit e França dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) per sostenir l'infantariá e rompre lei defensas alemandas basadas sus un sistèma de trencadas e un ret de mitrailhièras e d'artilhariá. La premiera utilizacion se debanèt en 1916. Après una tièra de reviradas, lo veïcul novèu aguèt un ròtle decisiu dins lei progrès deis armadas de l'Entenduda en 1918.
Après la guèrra, divèrseis evolucions permetèron de produrre de concèptes novèus que foguèron desvolopats durant la Segonda Guèrra Mondiala. L'estandardizacion permetèt l'industrializacion e l'aumentacion de la produccion. Ansin, lei carris aguèron encara un ròtle primordiau durant la guèrra, especialament sus lo front sovietic. L'intensitat dei combats e l'aumentacion deis armas anticarris sus lo prat batalhier entraïnan una aumentacion dau blindatge e de la poténcia de fuòc.
Premiera Guèrra Mondiala
thumb|right|250px|Tanc britanic [[Mark V.]]
Lei premierei proposicions per desvolopar de veïculs blindats capables d'atacar de linhas enemigas aparaguèron au començament dau sègle XX. Per exemple, en 1912, l'Australian Lancelot Eldin De Mole prepausèt a l'armada britanica la construccion d'un veïcul canilhat e blindat per lo transpòrt de soudats. Pasmens, l'idèa foguèt replegada en causa de la feblessa de la motorizacion. De mai, lei generaus èran encara partisans de la cavalariá e l'utilizacion d'aquelei veïculs èra pas encara compresa.
La situacion cambièt a partir dau començament de la Premiera Guèrra Mondiala en 1914. D'efèct, après un premier periòde de guèrra de movement, cada armada foguèt rapidament blocada per de sistèmas de trencadas fòrça defenduts onte l'infantariá e l'artilhariá avián de dificultats majoras per rompre la defensa. Britanics e Francés acomencèron d'estudis per desvolopar de veïculs capables de passar lei trencadas donant naissença au concèpte de carris de combats.
La premiera utilizacion aguèt luòc lo 15 de setembre de 1916 per lei Britanics e lo 16 d'abriu de 1917 per lei Francés. En causa de problèmas de motorizacion o de condicions climaticas malaisadas, aqueleis assais s'acabèron per de reviradas. Pasmens, aquelei desfachas empachèron pas de contuniar lo desvolopament de carris novèus e l'eliminacion dei premiers problèmas observats coma la feblessa dau blindatge, la velocitat tròp lenta o la posicion dei resèrvas de carburant.
En novembre de 1917, lei carris britanics obtenguèron lor premier succès a la batalha de Cambrai. L'annada seguenta, lo carri leugier Renault FT-17 va revolucionar lo principi gràcias a son armament en torrèla pivotant a 360°, sei doas canilhas e son motor situat dins la partida de darrier. Fòrça rapide e fisable per son epòca, aqueu carri serà largament adoptat per leis Aliats (França, Estats Units, Belgica... etc.) e va impausar son arquitectura a la màger deis autrei carris que foguèron creats ulteriorament.
Periòde entre lei dos conflictes mondiaus
thumb|right|Hotchkiss H-39, carri leugièr [[França|francés de la Batalha de França.]] thumb|right|[[Panzer I, carri leugier alemand de la Batalha de França.]]
Entre lei doas guèrras mondialas, lo concèpte de carris se generalizèt. Dins leis annadas, la màger part dei progrès dins lo desvolopament de carris de combats foguèron realizats au Reiaume Unit e entraïnèron l'aparicion de tres classas principalas : carris leugiers, carris mejans e carris pesucs. Puei, aqueleis estudis causèron l'aparicion d'armaments anticarris e una reflexion novèla sus lo ròtle dei carris que va entraïnar l'aparicion dei premierei carris polivalents que serán lei precursors dei veïculs de la Segonda Guèrra Mondiala.
D'efèct, après 1918, lo Reiaume Unit foguèt lo premier que poguèt, gràcias a la renaissença de son economia, crear un ensems de carris novèus. Devesits en tres classas, aquelei carris èran compausats : Aqueu concèpte va venir lo principi de basa de l'utilizacion dei blindats que van formar lo Blitzkrieg alemand. Pasmens, va tanben entraïnar de recèrcas sus d'armaments capables d'arrestar lei carris enemics. Lei principaus foguèron lei canons anticarris, lei fusius anticarris e lei premiers carris (caçaires de carris) especialament destinats a la lucha còntra d'autrei blindats.
L'aparicion de la lucha entre carris va donc entraïnar l'aparicion de dos concèptes diferents de carris. Lo premier èra de construrre de veïculs gaire protegits mai fòrça rapids per evitar lei tirs enemics. Lo segond foguèt lo desvolopament de blindats capables de resistir ai tirs enemics per una aumentacion dau blindatge e una reflexion sus l'organizacion generala dei veïculs (formas pus bassas) e la concepcion dei proteccions (premiers blindatges clinats). A la fin deis annadas 1930, lei premiers combats entre formacions de carris van rapidament mostrar lei limits de la premiera idèa en causa de l'aumentacion dau nombre d'armaments anticarris sus lo prat batalhier e egalament l'aumentacion dau nombre de missions fisadas ai blindats (sostèn de l'infantariá, ataca en prefondor, lucha anticarri... etc). Aquò va donc privilegiar la construccion de blindats mai polivalents per assegurar divèrsei tipes de missions diferentas.
Segonda Guèrra Mondiala
thumb|right|[[Tiger I, tanc pesuc alemand, en Tunisia en 1943.]]
La Segonda Guèrra Mondiala e l'intensitat de sei combats, especialament sus lo front sovietic, veguèt una tièra d'evolucions au nivèu militar e au nivèu industriau que permetèron de faire dau carri de combat l'otís principau de la guèrra terrèstra.
Sable
100px|thumb|right|Representation policròma (a esquerra) e monocròma (a dreta) deu sable
Lo sable qu'ei un esmalh eraudic de color negre. La paraula que vien d'un mot rus dab lo sens de zibelina (en tot har allusion a la color de la perissa d'aquesta bèstia).
Los autes esmalhs que son : lo gules (arroi), lo sinòple (vert), l'azur (blau) (e tanben la porpra (vriulet) e l'iranjat (irange) d'un emplec mei recent en eraudica) combinats dab los metaus (l'aur e l'argent).
Carri de combat
Segonda Guèrra Mondiala
Au nivèu industriau, lei règlas d'estandardizacion foguèron aplicadas per permetre de fabricacions importantas. Ansin, l'URSS poguèt construrre 55,000 carris mejans T-34 durant tot lo conflicte. De mai, au nivèu tecnologic, l'arquitectura eiretada dau FT-17 venguèt la nòrma definitiva, especialament per l'armament que se compausa d'ara endavant d'un canon principau unic en torrèla e d'unei mitralhièras.
L'aparicion dei carris principaus de batalha
La Guèrra Freja veguèt la formacion d'armadas tenent un nombre fòrça aut de carris de combat e l'abandon dei classas ancianas au profiech dau concèpte de carri principau de batalha. Acomençat ambé l'aparicion dau T-54 sovietic, aqueu veïcul permet de combinar una poissança de fuòc poderosa, un blindatge important e una mobilitat granda.
Lei carris de la Guèrra Freja veguèron donc la generalizacion de canons d'un calibre important : de 105 a 115 mm per la premiera generacion (T-54, Centurion, Leopard I...) e entre 115 e 125 per lei seguentas (T-72, M1 Abrams, Leopard II...). Certanei carris an egalament la possibilitat de tirar un missil per lo canon per aumentar la portada de lor capacitat anticarri. Una o unei mitralhièras, e de còps un canon automatic, forman l'armament segondari per la defensa còntra l'infantariá o per l'ataca de blindats leugiers. La precision dau tir foguèt mai e mai ajudada per l'utilizacion de sistèmas electronics per favorizar l'estabilizacion dau carri e lo calcul de la trajectòria de l'obús. Lo blindatge foguèt tanben melhorat ambé l'utilizacion de materiaus pus pesants (urani per lo M1 Abrams) o de jaç capables de desviar leis efiechs deis armas anticarris. En fòra d'aquelei progrès dins la concepcion dau blindatge, la forma dau carri foguèt tanben adaptada per complicar la deteccion dau veïcul. Enfin, la mobilitat foguèt encara aumentada per permetre d'agantar de velocitats entre 60 e.
Lei carris modèrnes
Après la fin de la Guèrra Freja en 1991, lo concèpte de carri principau de batalha es totjorn la nòrma ambé lo desvolopament de veïculs novèus e pus modèrnes (Leclerc francés o Tipe 90 japonés). Pasmens, lo còst d'aqueleis unitats e la reduccion dei riscs de guèrra internacionala importanta an entraïnat una diminucion dau nombre de carris dins la màger part deis armadas. Per exemple, Alemanha utilizèt un maximum de 4,000 carris durant la Guèrra Freja còntra solament 395 en 2012. D'autreis armadas an decidit d'arrestar d'utilizar de carris per lei remplaçar per de sistèmas de canons mobils pus leugiers. Pasmens, la màger part dei conflictes deis annadas 1990 e 2000 an mostrat lo besonh de veïculs fòrça protegits e capables d'atacar l'enemic amb una poissança de fuòc auta. Ansin, lei recèrcas contunian e de projèctes novèus an aparegut coma un prototipe rus amb una torrèla automatizada e dirigida dempuei la caissa.
Caracteristicas
L'eficacitat d'un carri de combat depend de tres caracteristicas principalas que son son armament, sa proteccion e sa mobilitat sus lo prat batalhier. La concepcion d'un carri fa generalament l'objècte de compromés entre sei paramètres. Per exemple, l'aumentacion de l'espessor dau blindatge entraïna egalament una aumentacion de la massa e donc una diminucion de la mobilitat.
Armament
thumb|right|Armaments principau e segondari d'un carri de combat.
L'armament dau carri definís sa poissança de fuòc e donc sa capacitat d'identificar e d'eliminar un enemic. Es compausat d'un canon qu'es l'armament principau dau veïcul e d'un ensems de mitralhièras, de canons automatics o de missils que forman son armament segondari. Lei butas varian entre d'unitats d'infantariá mai o mens protegidas, de veïculs blindats, d'autrei carris de combat e, de còps, d'elicoptèrs.
Lo calibre dau canon principau varia a l'ora d'ara entre 115 e e utiliza generalament d'obús cinetics o de municions amb un poder explosiu fòrça important. Lo tir es assistit per divèrseis otís electronics e informatics coma de telemètres lasèr per calcular la distància, de giroscòpis per estabilizar lo veïcul durant lo tir o encara de sondas per mesurar lei condicions climaticas (vent, temperatura, pression...).
Leis armaments segondaris coma lei mitralhièras son principalament utilizats per assegurar la defensa dau blindat còntra l'infantariá. Pòdon tanben èsser eficaç còntra de butas leugierament blindadas. Lei missils son generalament destinats a la lucha còntra lei carris enemics gràcias a una portada superiora ais obús. Enfin, certanei carris èran equipats ambé de sistèmas coma de lançaflamas.
Proteccion
thumb|right|Blindatge de la partida principala dau carri.
La proteccion d'un carri de combat es assegurada per divèrseis elements que son sa forma generala, son blindatge e, eventualament, sei sistèmas de defensas.
Cratèr d'impacte
right|250px|thumb|[[Astroblèma de Rechoard-Chassanom]] Un cratèr d'impacte qu'ei la depression de forma mei o mensh circulara sortida de la collision d'un objècte sus un aute de talha sufisentament grana entà que non sia pas complètament destrusit per l'impacte. L'expression qu'ei particularament utilizada en Astronomia entà designar lo resultat de la collision d'objèctes celèstes (un asteroïde o ua cometa qui impactan ua planeta per exemple).
Vòt
Lo vòt (o vòte) es la linga daus votes. 'La fai partida de la rama finica de la familha de las lingas finoogricas. 'La es parentada a l'estonian e au finés. Lo vòte es parlat a l'origina dins los vilatges de Krakolye, Luzhitsy e dins dos vilatges dins lo raiòn de Kingiseppsky. 'La es parlada per los Votes. Qu'es 'na linga orala qui jamai fugueta escricha.
Cratèr d'impacte
Mei generaument, que's designa devath lo tèrme d'astroblèma l'ensems de las consequéncias de l'impacte. Lo cratèr n'ei pas qu'un deus elements constitutius de l'astroblèma.
Carri de combat
Proteccion
Lo premier ponch depend de la concepcion dau carri. Certanei formas son pus vulnerablas, especialament aqueleis amb una autor importanta. Ansin, lei carris son generalament construchas amb una talha limitada per rendre pus malaisat un tir dirècte. D'autreis aspècts regardan lo camoflatge, la limitacion dei desgatjaments de calor visibles dins l'infraroge e la reduccion dau bruch dau motor.
Vòt
Auéi, quela linga es sens proteccion, p'una escòla ne l'ensenha e per çò que tuca a l'administracion, los locutors bilingues deven emplejar lo russe. En 1989 n-i aia nonmas 30 personas que podian parlar en vòte.
Carri de combat
Proteccion
Après aqueleis esfòrç, lo blindatge es la proteccion principala dau carri e dèu lo protegir còntra un nombre aut de menaças (obús, minas, missils...). Son compausats de jaç d'acièr o, dempuei leis annadas 1970, de jaç de materiaus composits negats dins de jaç de blindatge tradicionau. Lo carri estatsunidenc M1 Abrams utiliza de jaç d'urani dins lo blindatge de davant e lei carris israelians dau tipe Merkava utilizan lo motor e lei sèrvas, que son dispausats a l'entorn dau veïcul, coma proteccion suplementària per l'equipatge.
Enfin, en fòra dau blindatge, se pòu utilizar d'autrei proteccions coma de fumigèns per escondre lo carri durant una retirada o d'aparelhs de deteccion lasèr per detectar un observator enemic. Tanben, se pòu borrolar un tir de missil o utilizar de blindatges especiaus dichs reactius que son fachs d'un jaç explosiu qu'es capable de desviar un tir d'obús enemic.
Mobilitat
thumb|right|Canilhas d'un carri de combat.
La mobilitat dau carri es un paramètre important que definís l'utilizacion dau veïcul e una partida de sa proteccion durant lo combat car una buta mobila es pus malaisada de destrurre. Tres aspèctes son generalament estudiats : Sus la prat batalhier, lo carri es concebut per aver de capacitats tot-terren importantas e se desplaçar amb una velocitat situada entre 30 e. Lei terrens pus malaisats son generalament lei superficias de tèrra mòla (palun) o de ròcas duras.
Comunicacion
Lo comandament e la coordinacion de l'organizacion d'un carri de combat sus lo prat batalhier son totjorn estats un problema especiau en causa dau bruch dau motor, de la pòussa, de la fum, dau blindatge, dei dificultats entraïnadas per lo terren e dau besonh d'èstre operacionau dins totei lei situacions.
Comunicacion intèrna
La direccion d'un carri de combat es fisada a un cap de carri qu'es cargat de dirigir cada accion de son veïcul (tir, movement...). Dins certanei modèls ancians, lo cap de carri èra dirèctament en carga dau canon e la comunicacion ambé lo conductor èra realizada per un sistèma manuau (picas dins l'esquina...). Rapidament, lo ròtle de cap de carri foguèt cargat solament de la direccion dau blindat e un grop especiau foguèt apondut a l'equipatge per s'ocupar dau canon. Puei, a partir de la segonda mitat dau sègle XX, de sistèmas de comunicacion radio foguèron integrats per favorizar la comunicacion entre lo cap de carri e lo conductor. Enfin, certanei carris tènon tanben un sistèma radio exterior per permetre la comunicacion entre l'equipatge e l'infantariá.
Comunicacion entre mai d'un carri
Se la comunicacion intèrna d'un carri de combat es un problema malaisat, la comunicacion entre lei diferenteis unitats d'un grop de carris es una question encara pus copmlèxa. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, s'adoptèt de sistèmas manuaus de còps completats per de drapèus. D'unitats experimentadas adoptèron tanben de sinhaus pus complèxs coma de fums, de tirs o de movements especiaus. Pasmens, l'eficacitat d'aquelei sistèmas èra limitada e èra pas rar de veire un cap de carri sortir de son veïcul per anar explicar dirèctament una manòbra au rèsta dau grop.