cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antartida
La Cadena Transantartica
La Cadena Transantartica es una cordilhèra que s'estend sensa interrupcion dau Cap Adare a la Tèrra de Coats. A una longor d'aperaquí 3,500 km e una espessor mejana de 300 km. Es la cadena montanhosa pus anciana dau contient. Es d'origina volcanica e sa formacion acomencèt i a 65 milions d'annadas. Plusors cimas i passan 4,000 m d'altitud coma lo Mont Kirkpatrick (4,528 m), lo Mont Markham (4,351 m), lo Mont Kaplan (4,230 m) ò lo Mont Minto (4,165 m).
L’Antartida Occidentala
L’Antartic Occidentau es una region relativament bassa que son sòcle rocassós es en partida situat en dessota dau nivèu de l'ocean. Dins aquò, maugrat aquela altitud generala febla, l'Antartic Occidentau assosta la montanha pus auta dau continent (Massís Vinson, 4,892 m) que se situa dins lei Monts Ellsworth. Cubèrt per una calòta polara fòrça importanta, es un país de banquisa que retratz ai regions articas. En causa dau rescaufament climatic mondiau, conoís de transformacions importantas amb una fonda rapida de la calòta polara qu'entraïna de dislocacions au sen dei banquisas e dei glaciers.
L’Antartida Orientala
L’Antartic Orientau es una region fòrça freja que retratz a un platèu format de glaç. Lo sòcle rocassós i es tanben esquichat per lo pes de la calòta polara e passa rarament lei 1,000 mètres d'altitud. En revènge, lo jaç de glaç i es fòrça espés e pòu agantar mai de 4 quilomètres dins certanei regions. Aquò dona una autor relativament importanta ai regions centralas de l'Antartic Orientau e l'altitud pòu i passar lei 4,000 mètres.
Idrografia
La preséncia d'aiga liquida dins lei jaç bas de la calòta polara es a l'origina d'un ret de rius e de lacs subglaciaris. Descubèrt en 1970, aqueu sistèma idrografic es encara mau conegut e lo recensament dei lacs subglaciaris es totjorn en cors (145 identificats en 2005, mai de 400 quatre ans pus tard). Lo pus grand, lo Lac Vostok, a una superficia de 15,690 km² e se situa en dessota de 4,000 mètres de glaç. Lo foncionament d'aquelei lacs es desconegut e mai d'una ipotèsi existís per lo descriure. Certanei imaginan dei lacs isolats dau mitan exterior dempuei de milions d'annadas e d'autrei supausan de comunicacions periòdicas entre lei diferents bacins.
Generalitats
L'Antartic es la region pus freja dau glòbe terrèstre e son clima es de tipe polar. Lo recòrd de la temperatura pus freja enregistrada sus la Tèrra (-89,2 °C) i foguèt mesurat lo 21 de julhet de 1983 sus la basa sovietica Vostok. Lo 10 d'aost de 2010, d'observacions satellitas dau Dòma Argus an notat una temperatura de -93,2 °C.
L'Antartic es un desèrt glaçat onte lei precipitacions anualas son inferioras a 200 mm. Mai d'una region, compres lo Pòl Sud, ne'n recebon mens de 100 mm. La temperatura i es sovent negativa en causa de l'altitud auta de la calòta polara e dei vents violents que bofan dei regions interioras vèrs lo litorau. Lei regions pus frejas son lei zònas d'altitud dau continent onte lei temperaturas minimalas pòdon demenir fins a -80 °C ò -90 °C. Lei regions pus caudas se troban lòng dau litorau e la temperatura pòu de còps i agantar entre 5 °C e 15 °C. L'Antartic Occidentau es mens freg que l'Antartic Orientau.
Lei vents son relativament importants e frequents. Son d'origina catabatica : lo refrejament dei jaçs d'èr continentaus entraïna una aumentacion de son pes e son desplaçament en direccion dei regions litoralas. L'abséncia de relèus importants a la superficia de la calòta polara permet ai vents d'agantar una velocitat auta, especialament dins lei regions maritimas.
Efiechs dau rescaufament climatic
Leis efiechs dau rescaufament climatic sus l'Antartic son mau coneguts en causa de la dificultat per lei scienticas d'i realizar d'observacions e d'i collectar d'informacions. Pasmens, divèrseis estudis realizats dins lo corrent deis annadas 2000 concluson a l'existéncia d'efiechs liats au rescaufament climatic coma una fonda dei glaciers e una aumentacion de la temperatura mejana (+0,5°C entre 1960 e 2010). Aqueleis evolucions semblan subretot concentradas en Antartic Occidentau.
Aquela region sembla tocada per un rescaufament important, especialament dins la Peninsula Antartica. Dins lei regions litoralas, aquò entraïna una fonda relativament rapida dei glaciers e dei barrieras de glaç situats a l'entorn dau continent. En particular, lei glaç sosmarins son victimes dei modificacions dei corrents oceanics que menan dins l'Ocean Antartic dei massas d'aiga cauda. En revènge, l'Antartic Orientau sembla relativament esparnhat. D'efiech, l'empauriment dau jaç d'ozòn i causa una demenicion de la temperatura que s'opausa au rescaufament. Puei, l'aumentacion generala de la temperatura mondiala favoriza la penetracion de massas d'èr pus caudas, e donc pus umidas, dins lei regions continentalas. Aquò es a l'origina de precipitacions pus importantas que permèton de compensar lei pèrdas liadas a la fonda dau glaç.
Pèrda d'ozòn
Cada annada dempuei lo començament dau sègle XX, se forma un « trauc » dins lo jaç d'ozòn estratosferic au dessús de l'Antartic. La formacion d'aqueu trauc — en realitat una demenicion de la concentracion d'ozòn atmosferic — es causada per la preséncia de gas CFC e per lei temperaturas frejas dei regions polaras que catalisan la destruccion dei moleculas d'ozòn.
Aquela demenicion dau jaç d'ozòn entraïna un refrejament locau de l'estratosfera car lei moleculas d'ozòn absorbisson normalament una quantitat importanta de la calor eissida dau raionament solar. Aquò aumenta alora l'intensitat de la circulacion dei vents a l'entorn de l'Antartic e limita la difusion dei massas d'èr polar au rèsta de la planeta, çò que permet de limitar — e benlèu d'anullar — leis efiechs dau rescaufament climatic en Antartic Orientau e dins certanei regions interioras de l'Antartic Occidentau. En revènge, entraïna una aumentacion dau raionament ultraviolet qu'aganta la superficia terrèstra, çò que pòu aver de consequéncias negativas per leis organismes vivents de la region.
Fauna e flòra
La màger part de la fauna e de la flòra antarticas viu dins lei regions maritimas car lo continent, cubèrt per un desèrt de glaç, es esteril. La flòra es principalament formada de liquens, de mossas e de fitoplancton (dins lei lacs e lei rius). La fauna es pus rica. Leis insèctes forman lo premier grop d'animaus recensats. Pasmens, existís tanben una fauna marina ben desvolopada ambé d'aucèus (albatròs, gabians, estèrnas, pingoïns... etc.), de mamifèrs marins (fòcas, catecèus... etc.), de crustacèus ò de cefalopòdes (tautenas, porpres... etc.). Lo krill, un ensems de crustacèus e de vegetaus pichons, es la basa de la màger part dei cadenas alimentàrias de la region.
Plusors convencions internacionalas asseguran la proteccion de la fauna e de la flòra de l'Antartic. Son eissidas dau Tractat d'Antartida ò de decisions especificas regardant certaneis espècias. De programas de recensament son en cors per classificar la fauna e la flòra e estimar la talha dei diferentei populacions.
Premiereis ipotèsis
Au sègle II ap. JC, l'existéncia de l'Antartic èra largament acceptada per lei sabents pus importants (Ptolemèu... etc.). Se lei premiers viatges d'exploracion europèus (Bartolomeu Dias e Vasco de Gama au sègle XV) trobèron pas de continent austrau, l'expedicion de Ferrand Magellan raportèt d'observacions regardant un espés mantèu nevós situat au sud dau continent american. Per lei geografs europèus, aquò confirmèt l'existéncia d'un continent que foguèt dich « Continent Austrau » sus lei cartas dau periòde.
Descubèrta
La descubèrta de l'Antartic foguèt lònga e malaisada en causa dei perilhs liats a la navegacion dins lei latituds australas. En decembre de 1577, una expedicion anglesa dirigida per Francis Drake foguèt cargada d'explorar l'Ocean Pacific. Pasmens, durant son passatge de l'Estrech de Magellan, lei marins anglés trobèron ges de continent. Après aquela revirada, lei missions d'exploracion dei latituds australas foguèron raras.
En 1739, lo Francés Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier descurbiguèt l'Illa Bouvet situada a 1,500 km de l'Antartic. En 1772, una autra expedicion francesa descurbiguèt dos autreis archipèlas austraus (Archipèla dau Prince Edoard e leis Illas Crozet). Aquò renforcèt l'interès per la recèrca de l'Antartic e lo govèrn anglés ordonèt a James Cook de descubrir lo Pòl Sud. L'explorator anglés passèt lo Ceucle Antartic lo 17 de genier de 1773 mai sei naviris foguèron blocats per la banquisa a 130 km dau litorau. Una segonda temptativa s'acabèt per una revirada novèla lo 30 de genier seguent, totjorn en causa de la banquisa. Pasmens, aqueu viatge permetèt de depintar lei condicions climaticas polaras de la region.
Durant la segonda mitat dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, lei progrès de la navegacion permetèron ai naviris de s'aprochar mai de l'Antartic. En 1820, tres naviris foguèron capables d'observar lo litorau e de confirmar definitivament l'existéncia dau continent austrau. Lo premier, dirigit per lo Rus Fabian Gottlieb von Bellingshausen, lo trobèt lo 27 de genier tres jorns avans l'expedicion britanica comandada per Edward Bransfield. Enfin, en novembre, foguèt lo torn d'un naviri estatsunidenc.
L'exploracion dau continent
Après sa descubèrta, l'Antartic foguèt regularament frequentat per de caçaires de fòcas. En 1839, una expedicion scientifica d'origina britanic descurbiguèt lei Monts Erebus e Terror. Puei, explorèt la Mar de Ross. Lei premiereis expedicions d'exploracion oficialas destinadas a prendre possession de territòris aguèron luòc en 1840 ambé Jules Dumont d'Urville per França e Charles Wilkes per leis Estats Units d'America.
David Kabua
Es lo filh del primièr president de las Illas Marshall, Amata Kabua.
Antartida
L'exploracion dau continent
A partir de 1895, l'exploracion se concentrèt sus l'exploracion dei regions interioras e sus de missions scientificas ambiciosas. Per exemple, de 1897 a 1898, la mission bèlga Belgica, comandada per Adrien de Gerlache de Gomery, realizèt lo premier ivernatge complèt en Antartic. Lo Polonés Henryk Arctowski e lo Romanés Emil Racovita i realizèron lei premierei descripcions detalhadas de la fauna locala. Puei, acomencèt la corsa au Pòl Sud qu'impliquèt principalament lo Norvegian Roald Amundsen e lo Britanic Robert Falcon Scott. Lo premier agantèt lo Pòl lo 14 de decembre de 1911. Lo segond l'agantèt lo 17 de genier de 1912 e moriguèt durant lo trajèct de retorn.
En 1928, l'Australian George Hubert Wilkins e l'Estatsunidenc Carl Ben Eielson realizèron lo premier subrevòl dau continent. Après la Segonda Guèrra Mondiala, divèrsei missions scientificas e militaras d'amplor foguèron organizadas per explorar la region e i realizar de mesuras (sismologia, gravitat... etc.). Pasmens, suscitèron de questions sus l'estatut e l'utilizacion dau continent que menèron a la signatura dau Tractat d'Antartida.
Lo Tractat Antartic
Lo Tractat d'Antartida foguèt signat lo 1 de decembre de 1959 per lei principalei poissanças mondialas (Estats Units d'America, Union Sovietica, França e Reiaume Unit), per leis estats vesins de l'Antartic (Sud-Africa, Argentina, Austràlia, Chile, Nòva Zelanda) e per divèrseis estats interessats per la region (Norvègia, Belgica e Japon). Puei, plusors estats jonhèron aquelei país e lo Tractat es uei ratificat per 52 país.
Completat per divèrsei convencions e protocòls addicionaus regardant la proteccion de la fauna, de la flòra e de l'environament, lo Tractat d'Antartida enebís l'utilizacion militara dau continent, gela provisòriament lei revendicacions territòrialas e autoriza solament leis activitats pacificas. En 2016, aquò aviá pres la forma de 43 basas scientificas permanentas e d'un quarantenau que son unicament ocupadas d'estiu.
Organizacion politica
Antartida es regit per un estatut pròpri que foguèt definit en 1959 amb la conclusion dau Tractat d'Antartida. Aqueu tèxte gela lei revendicacions territòrialas formuladas per plusors estats. Lo continent es considerat coma una resèrva naturala onte leis activitats militaras, l'esplecha miniera e l'estocatge de produchs radioactius i son enebits. Un sistèma d'inspeccion permet ai signataris a a d'observators de se gandir dins cada basa antartida per verificar la bòna aplicacion dau Tractat.
En 2016, 53 Estats avián signat e ratificat lo Tractat. Son gropats entre tres categorias principalas que son : Una reünion gropant lei diferents país signataris an luòc cada annada. Dins lo cas d'una presa de decision, lei partidas non consultativas i an pas lo drech de vòte. Per venir una partida consultativa dau Tractat, un estat dèu demostrar son interès per Antartida e i menar d'activitats substancialas de recèrca scientifica.
Revendicacions territòrialas
Dempuei l'intrada en vigor dau Tractat d'Antartida en 1961, lei revendicacions territòrialas son geladas e cada país pòu liurament installar una basa scientifica dins un sector revendicat. Pasmens, avans la signatura dau Tractat, sèt estats avián formulat de revendicacions sus una partida dau continent austrau e son considerats coma « poissanças possessionadas » per lo tèxte : Austràlia, França, Norvègia, Nòva Zelanda e lo Reiaume Unit reconoisson mutualament la validitat de sei revendicacions e an signat plusors tractats entre 1938 e 1948 per ne'n definir lei limits. En revènge, i a de tensions entre Argentina, Chile e lo Reiaume Unit que revendican de sectors quasi identics. Ges de país revendica la Tèrra de Marie Byrd.
Leis Estats Units d'America e Russia an pas formulat de revendicacions mai se son reservats lo drech de lo faire. Enfin, d'autreis Estats (Belgica, Brasil, Espanha, Peró e Sud-Africa) an declarat son intencion de revendicar una partida dau continent se lo Tractat d'Antartida èra anullat.
Villaralbo
Villaralbo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Le Bois
Le Bois en arpitan (Le Bois en francés) es una anciana comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Lo 1èr de genièr de 2019, formèt la comuna novèla de Grand-Aigueblanche amb Aigueblanche e Saint-Oyen.
Per Noste
Per Noste qu'ei ua associacion fondada en 1960 dab lo nom de Per Nouste dens la mira de deféner e promóver la lenga e la civilizacion occitanas de Gasconha.
Prumerias de Per Noste
Rogèr Lapassada qu'estó lo fondator de l'associacion. Pendent la soa captivitat que s’amassava dab los gascons de l’estalag tà parlar deu país. « Los mots de casa que volavan com ausèths escapats d’ua cauja e que’s mesclavan en un horvari on cadun e’s sentiva reviscolat [...] que devi a la lenga d’estar sauvat. Se n’èri pas estat un mainatge nascut en Bearn, pensi que serí mort. Pr’amor tà jo, dens la captivitat la mia bòia de secors qu’ei estat la lenga. Pr’amor quan parlàvam la lenga que’s produsiva un miracle e que tornàvam crubar la vertut deus ajòus. » Qu’ei lavetz que comença a escríver en bearnés e, autanlèu tornat a casa que’s junta a las amassadas e tauladas deus felibres de l’Escòla Gaston Fèbus on pòt devisar e cantar en bearnés. Qu’i tròba a Miquèu Camelat qui l’encoratja a escríver.
Purmèrs contactes dab l'occitanisme
Au mes de junh de 1956, la soa hemna Margalida que s’avisa d’un articlet de la République qui anóncia un estagi pedagogic organizat per ua associacion inconeguda : l’Institut d’Estudis Occitans. Roger que s’apotja donc dinc a Usès (30) on descobreish shens qu'un paisatge diferent de’u de Bearn mes tanben òmis joens, dab idèas navas, gessits de tots los parçans occitans. Qu’i a un gascon (Pèire Bèc), provençaus (Robèrt Lafont, Pèire Pessamessa), lengadocians (Andrieu Lagarda, Jaurion, Joan Bodon), catalans (Batista i Roca)... Qu’ei esmiraglat per l’arsec e la sapiéncia d’aqueths òmis, la màger part ensenhaires. « Qu’èran sapients. Jo ne n’èri pas. Qu’èri un illetrat en matèria occitana... » Quan Robèrt Darrigrand e'u va véder a las vacanças (aqueste qu'ei lavetz professor a París) que’u comunica lo son estrambòrd e que decidín d’anar amassa a l’estagi de Dacs (1957) on tròba cinc bearnés (Maria Guichot, Maria Vignalet e Michèle Lafítte). Ahiscats per Bèc e Lafont que decidín de crear ua seccion IEO dens las « Basses-Pyrénées ». Atau s’aperava lavetz lo departament. Mes arren ne’s hè. Robèrt Darrigrand que partí tau servici militar, puish qu'ei nomat a Argièr. Roger, solet, qu’apita ua « classa » de bearnés au collègi d’Ortès. Que valeré mei parlar d’amassadas ta conversar  en bearnés. L’annada d’après que va a l’estagi d’Usès e en 1959 a’u de Vilanuèva d'Òlt on los amics e l’encoratjan a alengà’s.
Fondacion de l'associacion Per Nouste
A la prima de 1960, Roger que convòca a Ortès quauques amics, sustot ensenhaires, e que fonda ua associacion, Per Nouste, qui’s balha per fin : ''« Le développement de la langue béarnaise et de la civilisation béarnaise par l’étude de la langue dans les établissements scolaires, [...] du folklore régional en liaison avec l’Institut d’Études occitanes dont le siège est à Toulouse. »'' La sedença sociau qu’ei en çò de Roger : Villa Amistat. Que balhan mei luenh la lista deus membres de l'associacion en 1960 on poden véder que n’i son pas enqüèra los qui ajudaràn a agergar la revista en 1960. Qu’i mancan Gerard Lavinhòta (n’ei pas ensenhant) e Miquèu Grosclaude qui, arribat en Bearn en 1958, ne s’ei pas enqüèra engatjat dens lo combat occitan. Contactat per Roger, Miquèu qu’adereish a Per Nouste mei tard (en 1965). Per Nouste qu’organiza amassadas d’informacion per lo Bearn (P. Tucoo-Chala, X. Ravier) e sus l’accion de l’IEO (P. Lagarde). En collaboracion dab P. Tucoo-Chala, Roger que publica tres liberets destinats a las escòlas primàrias. Lo prumèr (1961) titolat « Cahier de langue et d’Histoire béarnaises » qu’acompanha un concors escolar qui demanda de virar tèxtes en bearnés e en francés. Que s’acaba dab ua evocacion braca de la geografia e de l’istòria deu Bearn. Lo dusau (1962) qu’ei bastit autorn de las benalèjas de Joan lo pèc, seguidas d’un expausat sus l’agricultura e las distraccions en Bearn a l’Edat Mejana. Lo tresau (1963) que s’empara sus un aute conde popular : « L’asou, lou ca, lou gat, lou hasa » e que s’acaba per la presentacion de la vita economica de Bearn dinc au sègle XVIIIau ». Aquestes liberets, preparats taus petits bearnés de l’ensenhament primari, qu’emplegan la grafia felibrenca de l’escòla Gastou Febus ; ne s’espian pas au delà de las termièras deu Bearn. Açò ne vòu pas díser que Roger e s’agi d’esbrombat l’accion de l’IEO. Mes qu’avança dab prudéncia entà non pas tròp espaurir los amics qui l’acompanhan. S’espian la lista deus aderents a l’associacion que veden l’escabòt que s’esboha pro viste. Que passan de vint-e-sheis membres en 1960, a tretze en 1961, quinze en 1962, dètz-e-sèt en 1963. Ne son pas mei que sèt a l’amassada de marteror de 1964. E totun lo prètzhèit occitanista n’ei pas desbrombat. Rogèr Lapassada e Robèrt Darrigrand que s’acaminan a l’estagi de Vilafranca de Roergue e après a’u de Maruèjols. Quauques escolans que van a’us de Brageirac (1961) e Bedarius (1962) dab ua borsa de PER NOUSTE. L’associacion que publica a Ortès ua brocadura de Jacme Taupiac « La prononciation normalisée du gascon » (1963), lo prumèr essai de vulgarizacion deu sistèma grafic de l’IEO. Abans, Per Nouste qu’ajudè l’edicion per l’IEO de poèmas de Andreu Pic, en grafia occitana e que participè a l’aumenatge a Miquèu Camelat publicat dens la revista OC (1969).
La revista Per Nouste (Per Noste a comptar deu N°9, de Nadau de 1968)
En 1966, lo quinzau estagi de l’IEO qui’s debana a Tuïr (Catalonha deu Nòrd) qu’amassa occitans e catalans. De Bearn qu’arriban Roger e Margalida Lapassada, Gerard e Denisa Lavinhòta, Miquèu e Claudeta Grosclaude. Cors de lenga, conferéncias, talhèrs de cant e de dança e sustot discutidas shens fin qui hèn descobrir çò qui’s hè alhors, qui balhan calor au còr e coratge entà l’aviéner. Autanlèu tornats a Ortès los nostes bearnés arsecats que son d’acòrd entà lançar ua revista. Que serà taus bearnés e que l’apèran « Per Nouste ». En grafía felibrenca tà non pas espaurir lo monde e après aver discutit tà saber se calè hicar ua « a » a la fin ! Quauques uns que pensavan lavetz que calè ua « a » tà escríver totas las « e » finaus. Per Nouste que crompa ua maquina tà roneotipar qui arriba au garatge de Gerard. Qu’ei eth qui la hè virar e qui s’aucupa deus abonats. Los collaborators que hèn çò qui pòden. Los uns qu’envian tèxtes manuscrits, d’autes que’us passan a la maquina. Hens lo prumèr numèro, de junh de 1967, la composicion deu comitat de redaccion qu’amuisha que la buta ei l’ensenhament de la lenga e de la cultura populara. Qu’i trobam cinc membres de l’ensenhament public (Michel Darricade, Robèrt Darrigrand, Henri Galos, Miquèu Grosclaude e Rogèr Lapassada), un paisan (Pierre Camougrand), un assegurador (Louis Grousset), un mestierau (Gérard Lavignotte) e ua comerçanta (Marcelle Larregneste). L’accion que’s placa dens l’encastre de l’Institut d’Estudis Occitans. Dab prudéncia Per Nouste qu’arcuelh articles en grafia occitana e en grafia febusiana. R. Lapassada qu’orbeish lo numèro dab Notre langue maternelle on rapèra l’origina deu bearnés, shens deishà’s embarrar dens las termièras de la principautat : ''« Le temps des particularismes étroits est révolu. Oubliant les vieux lieux communs nous dirons, sans avoir l’impression de nous trahir : « nous parlons gascon ». Nos yeux dépassent les frontières dialectales ; nous survolons en pensée toute la Gascogne pour atteindre Toulouse, Carcassonne et les palais du roi René sur le Rhône... Mais nous sommes heureux de revenir chez nous dans le Béarn... » M. Grosclaude que hè un « Plaidoyer pour une Histoire occitane »''. R. Darrigrand qu’ei encargat de presentar mèstes de la nosta literatura e que comença per lo condaire Joan Victòr Lalana. Puish que legem poesias gasconas e ua cronica « lo bearnés a l’escòla » qui amuisha quauques regents que’s son hicats au tribalh (Bonnut e Valensun). La revista qu’ei aviada. Gràcias au tribalh d’aqueths precursors capborruts ua vision modèrna deu bearnés qu’ei entrada dens l’espaci public. Mercés a l’accion de R. Lapassada e deus amics qui a sabut amassar, lo bearnés que s’ei guardat de l’embarrament locau e que s’ei ubèrt a l’espaci occitan. Tot aquò que s’ei hèit a plaser, shens tròp de trebucs a despieit de quauques pelejas - sustot autorn de las questions de grafia. Gràcias a la volontat benvolenta de Roger, a las qualitats umanas d’un òmi de patz, de tolerància qui sabè tostemps demorar a l’escot deus autes. La revista que pren lo nom de País Gascons en 1979.
Membres de l'associacion Per Nouste (annada 1960)
(declarada a la prefectura de Pau lo 8 d’abriu de 1960 – Jornau oficiau de la Republica francesa deu 15 d’abriu de 1960) Acin René, Baratchar  Pierre, Darribère Mme, Darrigrand Robert, Dubourg, Fezand, Galos Henri, Grousset Louis, Guiraut  Jean, Guiraut Maurice, Ladagnous  Joseph, Ladebat  Jean, Lafourcade  Mme, Lanouguère  Jean-Pierre, Lapassade  Roger, Lassus  Henri, Lavielle Pierrette, Lavignotte Denise, Lombré  Georges, Narbaitz  Sauveur, Palu  Laboureu Denis, Ravier  Xavier, Sassus-Bourda, Raymond, Tucat, Tucoo-Chala Pierre, Vignalet  Marie. Vint-e-sheis membres.
Per Noste uei
alt= Per Noste au salon "Le Livre en Béarn" 2015|thumb|Per Noste au salon "Le Livre en Béarn" 2015 Per Noste qu'estó seccion departamentau de l’IEO entaus Pirenèus Atlantics dinc a 2009. Qu'ei a l’origina o qu'ajudè projèctes numerós a espelir (escòla Calandreta, lo grop Nadau, Ràdio País, l'Ostau Bearnés a Pau… ).
Per Noste, la mei anciana associacion occitanista deu Bearn, que coneishó ua situacion financèra hèra chepicosa en 2004 pr'amor d'ua defalhida de l'ajuda publica, , ,. La soa situacion que s'ei normalizada despuish,.
L'associacion qu'ei acessada per la municipalitat d'Ortès despuish 1988 en ua partida de l'ostau que Francis Jammes aucupè de 1897 a 1907, la maison Crestian. Que mudarà en 2012 o 2013 en locaus navèths tà l'espaci Roger Lapassada, que la municipalitat d'Ortès e restaura, de cara a la navèra mediatèca publica,.
Per Noste qu'estó mentavut per daubuns scientifics e universitaris pr'amor de las soas publicacions o de la soa accion dens lo movement culturau occitan. ,, ,
Mira de l'associacion
Desvolopament de la lenga e de la civilizacion occitanas de Gasconha.
Revista País Gascons
Creada en 1967, purmèr dab lo títol de Per Noste, puish de País Gascons (1979). Periodicitat bimestrau : 5 numèros per an. A la data deu 1èr de genèr de 2011 que n'ei au n° 256.
Edicions
L'edicion de libes en occitan de Gasconha o sus la Gasconha qu'ei l'activitat principau de l'associacion. Mei de 100 títols editats despuish la fondacion de l'associacion.
Bibliotèca publica
Situada au locau de l'associacion. Mei de 2200 títols disponibles. Revistas occitanas nombrosas (colleccion de País Gascons arreligada, colleccion de la revista Reclams etc.). Accessibla au public a las òras d'obertura de l'associacion.
Le Faget
Le Faget (Le Faget en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 34 km al sud-èst de Tolosa al tèrme amb Tarn.
Consenvoye
Consenvoye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Le Faget
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Le Faget èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna (d'après l'Ordo. Tanlèu 1790, Le Faget èra del canton de Caramanh . En 2015, suprimiguèron le canton de Caramanh e'l Faget passèc al canton de Revèl, largament espandit.
Consenvoye
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat un temps situat sus la linha de tèsta a #èsser fòrça tocada per la Primièra Guèrra mondiala. Es una de las municipalitats de la Zòna roja, #que las sequèlas n'an #èsser rapidament tractadas per retre-i lo sòl a l'agricultura. S'i a sustot après guèrra installada la primièra porcherie industriala de França, sul Domeni de Molleville (Aquela porcherie èra totun d'una talha fòrça modèsta, comparada a aquelas #que se crearà a la fin de la dins aquel país). La vegada compausada de truies e verrats de raça Yorkshire Ampla White a #èsser importat de Angleterre, per autorizacion ministeriala, al mes d'agost 1927.
La commune un temps située sur la ligne de front a été très touchée par la Première Guerre mondiale. C'est une des communes de la Zone rouge, dont les séquelles ont été rapidement traitées pour y rendre le sol à l'agriculture. On y a notamment après guerre installé la première porcherie industrielle de France, sur le Domaine de Molleville (Cette porcherie était toutefois d'une taille très modeste, comparée à celles qu'on créera à la fin du dans ce pays). Le troupeau composé de truies et verrats de race Yorkshire Large White a été importé d'Angleterre, par autorisation ministérielle, au mois d'août 1927.
Helle Thorning-Schmidt
Helle Thorning-Schmidt (Rødovre, 14 de decembre de 1966) es una politiciana danesa. Es l'actuala primièra Ministra de Danemarc. Lo 1èr de genièr de 2012 assumiguèt la presidéncoa del Conselh de l'Union Europèa. Se faguèt conéisser mondialament durant l'enterrament de Nelson Mandela en Africa del Sud quand amb lo president american Barack Obama e lo primièr ministre anglés David Cameron se faguèron una fotografia nomenada selfie.
Biografia
Thorning-Schmdt es licenciada en sciéncias politicas de l'Universitat de Copenaga e titulara d'un mastèr en estudis europèus pel Collègi d'Euròpa de Brujas. Sa carrièra politica comencèt quand trabalhèt coma consultaira de la Landsorganisationen i Danmark (Confederacion Sindicala Danesa), organizacion que recampa los sindicats daneses. En 1999 foguèt elegida deputada al Parlament Europèu. En 2003 se presentèt coma candidata del districte nominal d'Østerbro, de la vila de Copenaga.
IPad
vinheta|Steve Jobs en presentant l'iPad al Centre per las arts Yerba Buena Lo iPad es una tauleta tactila desvolopada per Apple Inc. La primièra version foguèt anonciada dins una Keynote lo 27 de genèr de 2010, que se plaça dins una categoria entre un "telefòn intelligent" (smartphone) e un ordenador portable. Los modèls mai recents son l'iPad sièisena genracion e l'iPad Pro segonda generacion presetat en junh de 2017 en doas talhas 12,9 e 10,5 poces.
Similar dins sa foncions a un iPhone o ipod touch mas en mai grand e potent, fonciona amb una version modificada del meteis sistèma operatiu (iOS), amb una interfície d'usatgièr redessenhat per profechar de biais melhor lo dispositiu e la capacitat d'utilizar lo servici ibookstore d'Apple amb l'aplicacion iBooks (logicial per lectura de libres electronics). La primièra version aviá un ecran amb retroesclairatge Led, posibiliatat tactila de 9,7 poces, de 16 a 64 gigabytes (GB) d'espaci tipe memòria flash, Bluetooth, e un connector dock de 30 pins que permetiá la sincronizacion amb lo logicial iTunes e servissiá de connexion amb diferents accessòris. N’i aviá dos modèls: un amb connexion a  de rets sens fil Wi-Fi 802.11 N e un autre amb capacitats addicionalas per rets 3G (que pòt se connectar a rets de telefonia cellular HSDPA) e GPS assistit, amb fins a tres capacitats d'estocatge diferentss.
Lo True Tone es una tecnologia amb la capacitat d'ajustar automaticament lo ton de color de la temperatura en l'ecran, se basant en la lutz e l'ambient de cada espaci. L' iPad Pro, conten 4 sensors que se cargan de mesurar la lutz e la brilhança de la color environatala. D'aqueste biais, permet a l'ecran la possibilitat de corregir las colors tròp blancas e l'esclairatge, e tanben la saturacion. L'objectiu principal d'aquel sistèma es lo d'ofrir una melhora experiéncia als usatgièrs amb l'ajustament de las colors.
.sb
.sb es lo nom de domeni d’Internet per las Illas Salamon.
Referéncias
Toppdomän
Comunautat de comunas d'Ador Madiran
La Comunautat de comunas d'Ador Madiran qu'ei una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada en Bigòrra e en Bearn, dens los departament deus Hauts Pirenèus e deus Pirenèus Atlantics e las regions d', ancianament de Mieidia-Pirenèus e de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200072106.
Istòria
La comunautat de comunas que's formè lo 1èr de gèr 2017 pr'amor de la fusion de la Comunautat de comunas d'Ador-Arrostanh-Arròs (24 comunas, residéncia Rabastens de Bigòrra), de la Comunautat de comunas de la Vath d'Ador e deu Madiranés (19 comunas, residéncia Mauborguet) e de la Comunautat de comunas de Vic-Montanèr (29 comunas, residéncia Vic de Bigòrra).
thumb|350px|center|La CC d'Ador-Arrostanh-Arròs thumb|350px|center|La CC de Vic-Montanèr
La CC de la Vath d'Ador e deu Madiranés qu'ei au nòrd de las autas duas, dens la punta deu departament.
Composicion
thumb|600px|center
Castèu d'It
left|thumb|200px|Castèu d'It thumb|200px|thumb|Archipèla dau FrieuLo castèu d'It (var. castèth/castèl/chastèl/chastèu d'It) es una fortalesa occitana bastida subre l'illon d'It a Marselha, dins l'archipèla dau Frieu, a partir de 1529 per lo rei Francés I de França. Bastida amb una tòca militara, venguèt una preson. Es amb aquel estatut que venguèt famós dins la literatura mondiala pr'amor dau roman d'Alexandre Dumas : Lo Còmte de Monte-Cristo.
Dins la realitat, foguèt lo luòc de detencion dau Marqués de Sade e dau còmte de Mirabèu.
Au sègle XX venguèt simplament un far (amb una familha per lo manténer) puei un luòc toristic.
Durdat e La Requilha
Durdat e La Requilha (Durdat-Larequille en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
Situat en lo departament del Alèir, lo vilatge de Durdat e La Requilha se situa a la interseccion de dos aisses locales importants: la D 2144 qui connecta Borges en lo departament del Char amb Riam e Clarmont-Ferrand en lo departament del Puèi de Doma, e la D 69 qui connecta Dolhet amb Arfuelha e Sant Prich via Comentriac.
Las ancianas comunas de Durdat e de La Requilha an fusionat l'an 1887. A l'origina, lo centre de vida del vilatge se situava al Vièlh Borg de Durdat, detronat pel continuament pel borg de La Requilha que se situa a una jonccion viària.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
.brother
("fraire", en anglés, transcrich ブラザ boraza, en japonés, que la fabrica foguèt fondada per dos fraires) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá japonesa ブラザー工業株式会社 (Burazā Kōgyō Kabushiki-gaisha). Es en servici dempuèi lo 12 de mai de 2015.
.天主教
(pr. tiānzhǔjiào, "glèisa catolica" en chinés, Punycode .xn--tiq49xqyj) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 1 de decembre de 2016.
Campanha sovietica de Manchoria
La campanha sovietica de Manchoria (Operacion ofensiva estrategica en Manchoria en Russia) se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 d'aost au 2 de setembre de 1945. Foguèt la consequéncia d'una tiera d'ofensivas sovieticas e mongòlas (1,630,000 d'òmes) còntra Manchoria qu'èra tenguda per l'armada imperiala japonesa e sei supletius dau protectorat de Manchokuò (1,400,000 d'òmes). Acomençada entre lei dos bombardaments atomics de Hiroshima e de Nagasaki, prenguèt lei fòrças japonesas per sospressa e entraïnèt son afondrament rapide en causa de la superioritat materiala de l'Armada Roja (26,000 canons e 5,500 carris tecnicament superiors ai 6,000 pèças d'artilhariá e 1,000 carris japonés). En mens d'una setmana, lei Sovietics e lei Mongòls avancèron de 400 km. Lo 16 d'aost, jonhèron lei tropas dau Partit Comunista Chinés a Kalgan e lo 20, lo comandament japonés acceptèt de capitular sensa condicion. Pasmens, en causa de l'afondrament dei comunicacions japonesas, plusors pòchas de resisténcia contunièron de resistir. De son caire, lei Sovietics se contentèron d'enceuclar aquelei ponchs per perseguir son avançada vèrs lo sud e agantar Pòrt-Artur (23 d'aost) e lo 38 parallèl (25 d'aost).
Durant l'ofensiva, l'armada japonesa perdiguèt 84,000 mòrts e 594,000 presoniers, compres 148 generaus e Puyi, l'emperaire de Manchokuò. L'Armada Roja e son aliat mongòla perdiguèron aperaquí 30,000 òmes (8,219 mòrts e 22,264 bleçats).
Lucio Dalla
thumb|250px|Lucio Dalla Lucio Dalla (Bolonha, 4 de març de 1943 - Montreux, Soïssa, 1 de març de 2012) foguèt un cantautor, pianista e clarinetista italian. Foguèt un dels cantautors mai famoses de la musica italiana del sègle XX. Sa cançon mai celèbra mondialament es "Caruso", un omenatge al cantaire d'opèra Enrico Caruso e espelida en 1986, que foguèt interpretada puèi per mantun cantaire internacional famós coma per exemple lo tenòr Luciano Pavarotti, l'espanhòl Julio Iglesias, l'american Josh Groban o lo francés Florent Pagny.
Biografia
Lucio Dalla nasquèt en 1943 dins una familha de la classa mejana bolonhesa. Son paire, Giuseppe Dalla, èra director del club de tir de sietas de la vila e sa maire, Iole Melotti, èra cordurièra. La vida del jove Dalla se vegèt cambiada drasticament quand lo paire moriguèt en seguida d'una tumor en 1950. Lo dròlle foguèt mandat alara al Collègi episcopal Pio X a Trevís. Foguèt gràcias a son oncle Ariodante Dalla, un cantaire melodic pro popular durant las annadas 40 e 50, que Lucio s'endralhèt sus una trajectòria musicala en aprendre l'acordeon.
Isotòps de l'euròpi
L’euròpi a 38 isotòps coneguts que son nombre de massa varia de 130 a 167 e 17 isomèrs nuclears.
Villardeciervos
Villardeciervos es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
La finta giardiniera
la finta giardiniera (tan vau díser la jardinièra finta) qu'ei un opèra bofa de Mozart composat en 1775 a Munich. Ua auta version que ho lingüisticament e musicaument adaptada en alemand e que demorèt la sola version coneguda dinc a las annadas 1970 quan e's tornè crubar la version originau.
Sinopsis
L'istòri comença in medias res dab la marquesa Violante que he la jardiniera peu comte Don Anchise, potetsta de la vila. La rason be n'ei que son aimador, lo comte Belfiore, gelós, que cred de l'aver aucit e qu'a heujut dins aquesta medisha ciutat on e deu esposa Arminda, la neboda d'Anchise, qui l'aima briga e's deisha cortejar per Ramiro.
.sc
.sc es lo nom de domeni d’Internet per las Seichèlas.
Referéncias
Toppdomän
Plenas
Plenas es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Castanet (Avairon)
Castanet (Castanet en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es atestat en 1341, de Castaneto. Castanet es format del latin castaneum, « castanh », o de son resultat, amb lo sufixe -etum, o son resultat.
Istòria
Lo nom de la comuna èra Castèlnau (de Peiralés). En 1837, la comuna, enòrma, foguèt desmembrada, Pradinàs se creèt e Sauvatèrra i ganhèt Albanhac, Jouels (nom francés) e lo vilatjon de Castèlnau; çò que demorava prenguèt lo nom de Castanet. Puèi en 1878, per crear la comuna de Bossac (Roergue), Castanet e Gramont donèron de territòris,.
Poggio-d'Oletta
U Poghju d'Oletta en còrs (Poggio-d'Oletta en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Geografia
Poggio-De Oletta se situa al centre-es del Nebbio, en lo anciana piève de Oletta. Es la una dels 8 comunas en compausant çò costat de Conca-de Oro.
Poggio-d'Oletta se situe au centre-est du Nebbio, dans l'ancienne piève d'Oletta. C'est l'une des 8 communes composant le canton de Conca-d'Oro.
Hattusa
Hattusa (en itita: Ḫattuša) èra la capitala de l'Empèri itita en Anatolia antica. Lo site arqueologic de la vila se tròba a Boğazkale, ancianament Boğazköy, dins la província de Çorum en Turquia.
Istòria
thumb|left|200px|La pòrta dels leons La vila, escavada dempuèi 1906 s'espandís sus 165 ectaras. Es dividida en doas parts, la vila bassa mai anciana èra enrodada per una muralha, sens dobte construïda per lo rei itita Hantili II e èra lo siti d'una acropòli reiala, amb lo palais e los bastiments administratius.
La vila nauta data del sègle XIII abC e a doblada la superfícia d'Hattusa. La muralha de la vila nòva es serrada per de pòrtas monumentalas, coma la pòrta dels leons o la pòrta dels esfinges. Las escavacions an mes al jorn, las restas de 26 temples.
Ariodante Dalla
Ariodante Dalla, tanben conegut jol pseudonim de Dario Dalla (Bolonha, 1 d'octobre de 1919 – Turin, 14 d'octobre de 1966) foguèt un cantaire italian, popular durant las annadas 1940 e 1950. Èra l'oncle del cantautor Lucio Dalla e gràcias a son influéncia que lo portèt cap a la musica.
Yves Leterme
Yves Leterme, politician flamenc nascut en 1960, foguèt dos còps primièr ministre de Belgica.
Naviri de defensa costiera
Un naviri de defensa costiera èra un naviri militar principalament utilizat de 1860 a 1920 per leis estats maritims qu'avián un litorau de protegir mai qu'èran pas de poissanças navalas importantas (País Nordics, País Bas, Tailàndia... etc.). Èra generalament un naviri pichon ò mejan (de 1,500 a 8,000 t) amb una forma similara a aquela d'un crosaire. Aviá generalament un blindatge e un armament poderós mai una velocitat, una autonòmia e un còst limitats. Foguèron gaire utilizats dins lo corrent dei dos conflictes mondiaus e dispareguèron durant leis annadas 1970.
Sorbollano
Surbuddà en còrs (Sorbollano en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Sorbollano Se situa al sud del scenari del Coscione, en la micro-region de la Nauta Rocca, en lo « territòri de vida » nomenada ''Nauta Rocca del Parc natural regional de Corsega.
Sorbollano se situe au sud du plateau du Coscione, dans la micro-région de l'Alta Rocca, dans le « territoire de vie » nommé ''Alta Rocca du Parc naturel régional de Corse.
.sd
.sd es lo nom de domeni d’Internet per Sodan. Existís tanben lo domeni .سودان en arabi.
Referéncias
Toppdomän
Saint-Vran
Sant-Vran en breton ( Saint-Vran en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
.catholic
("catolic" en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 1 de decembre de 2016.
La Salle-de-Vihiers
La Salle-de-Vihiers es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Lo 15 de decembre 2015, La-Salle-de-Vihiers e autras onze comunas, tota la comunautat de comunas de la Region de Chemillé, fusionèron per formar la comuna novèla de Chemillé-en-Anjou, dont La Salle-de-Vihiers es una comuna delegada.
Vetta d'Itàlia
La Vetta d'Itàlia (Vetta d'Italia en italian; Klockerkarkopf en alemand; (2 912 m.), es una montanha dels Alps orientals situada als confinhs d'Austria e d'Itàlia. Tradicionalament considerada coma lo punt pus al nòrd d'Itàlia, aquel privilegi aperten en realitat a la Testa Gemella Occidentale, situada prèp de 400 mètres pus a l'èst e 100 mètres pus al nòrd.
Alexandre Dumas
Alexandre Dumas (Villers-Cotterêts, lo 24 de juilh de 1802 - Puys, Normandia, lo 5 de deceme de 1870) que ho un escrivan francés d'origina antilhesa e autor de romans qui comptan enter los mei famós de la literatura mondiau. Mantuas de las soas òbras qu'evocan tematicas, lòcs e personatges occitans (e tanben, explicitament, la quita lenga d'òc) : Los tres Mosquetaris, Lo comte de Montecristo, Monsenhor gaston Febus, La reina Margòt.
Qu'èra lo hilh deu generau Thomas Alexandre Dumas e lo pair de l'escrivan Alexandre Dumas hilh.
Les Rivières-Henruel
Les Rivières-Henruel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villardiegua de la Ribera
Villardiegua de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sent Joan de l'Èrm
Sent Joan de l'Èrm (Saint-Jean-Lherm en francés) es una comuna lengadociana del Tolosan situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 20 km al Nòrd de la vila.
Istòria
Saint-Jean-l'Herm. – 31489  cant. de Montastruc-la-Conseillère. Dioc. civ. Toulouse (Toulouse),  archev. Toulouse, sén. Toulouse. 1790 : cant. de Montastruc. St Jean Baptiste p 42
Pontcirc
Pontcirc (Pontcirq en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Giorgia
thumb|250px|Giorgia en 2011 Giorgia Todrani, mai coneguda coma Giorgia (Roma, 26 d'abril de 1971) es una cantaira italiana. Giorgia es considerada coma una de las artistas mai importantas de la musica italiana contemporanèa, pr'amor de sas qualitats vocalas, que sa votz cobrís mai de tres octavas e sas interpretacions.
Sosmarin d'ataca
Un sosmarin d'ataca (ò sosmarin multiròtles dins la marina russa) es un sosmarin militar especializat dins l'ataca e la destruccion d'autrei sosmarins e de naviris de superficia militars ò marchands. Per aquò, es armat de torpilhas e de missils antinaviris. Sei missions principalas son donc la destruccion de naviris enemics ò la proteccion de vaissèus aliats. Inspirat per lei sosmarins dei dos conflictes mondiaus, aqueu tipe de sosmarin faguèt son aparicion après la Segonda Guèrra Mondiala e forma una partida importanta dei principalei flòtas militaras actualas. Certanei son equipats d'una propulsion nucleara.
Enric Bèl
Enric Joan Clamenç Bèl (en francés: Henri Bel; Vergesa, 2 de novembre de 1867 – 8 d'octobre de 1954) foguèt un erudit occitan que trabalhèt coma bibliotecari a l'Universitat de Montpelhièr. Aguèt un protagonisme important dins lo desvolopament de l'esperanto dins l'airal de Montpelhièr.
.se
.se es lo nom de domeni d’Internet per Suècia.
Enric Bèl
Biografia
Aprèp aver seguit d'estudis de letras, Enric Bèl trabalhèt coma bibliotecari a la Sorbonne (París) e puèi a la Bibliotèca universitària de Dijon. Dintrèt finalament coma estagiari a la Bibliotèca de Montpelhièr en 1889. En 1911, foguèt nomenat bibliotecari en cap de l'institucion, e cumulèt aquesta foncion amb sa posicion de bibliotecari municipal de Montpelhièr a partir de 1916. Se retirèt en 1935.
Bèl foguèt tanben oficièr d'acadèmia, e mai conselhièr municipal de Montpelhièr. Èra tanben membre de la Societat Lengadociana de Geografia e de l'Acadèmia de Sciéncias e Letras de Montpelhièr.
Jos l'impulsion de Gaston Moch, s'interessèt a l'esperanto e comencèt a publicar d'articles de divulgacion sus aquesta lenga dins La vie montpelliéraine et régionale. Venguèt puèi responsable de la Societat esperantista de Lengadòc.
Amb Francés Deseuse, "L'Escotaire", foguèt cofondador de la Societat dels Dissabtièrs e publiquèt en 1895 un ensag de descripcion del parlar de Valerauga.
Lista dels presidents de Guinèa Bissau
thumb|220px|Blason de Guinèa Bissau. Lo president es lo cap d'Estat de Guinèa Bissau.
Vaquí la lista dels presidents de Guinèa Bissau dempuèi 1973.
Sergipe
Sergipe es lo pus pichon dels 27 estats de Brasil. Es localizat dins la Region Nòrd-èst e confronta l'estat de Alagoas (N), l'Ocean Atlantic (E) e Bahia (S e O). A una superfícia de, un pauc mai granda que la d'Israèl.
Portiranhas
Portiranhas (Portiragnes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Sergipe
Istòria
En 1575, els jesuitas van intentar colonizar les terres de l'actual estat de Sergipe, però solament en 1590 els indígenes van ser derrotats definitivament per Cristóvão de Barros, fundador del fort i del poble de São Cristóvão. Entre 1637 i 1645, Sergipe va estar sota el domini dels olandeses, periòde en el qual la seva economia va ser bastant perjudicada. Amb la recuperació de les terres pels portuguesos, es va desenvolupar la cultura de cana de sucre e l'elevatge.
En 1820, es va fer una capitanía autònoma, separada de Bahia. Amb l'independència de Brasil, Sergipe va ser transformat en província de l'Imperi. Durant el sègle XIX, les plantacions de coton van passar a tenir important paper en l'economia. En 1855, la capitala foguèt transferida de São Cristóvão vèrs lo vilatge d'Aracaju.
Portiranhas
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Guillelmus clericus de Portainiacos, cap a 1035, Rostagnus de Porcairanicis, en 1115, Bernardus de Porcairanicis en 1118, Petri Gaucelini de Porcairanegues en 1140, Porchairanegues en 1142, in castro de Porcairanicis en 1152, in castro de Porcairanicis, (var. : Porcainicis), en 1173-1174, ad Porcaranecas en 1179, in castro de Porcairanegues en 1179, castrum de Porcairanicis en 1200, apud Porcaregnes (var. : Porcarainègues) en 1213, castrum de Porcairanicis en 1231, Azalais de Porcairagues, de Porcarages, al sègle XIII, ecclesiam S. Felicis castri de Porcairanicis en 1305, de Porcayramos, Porcayranicis en 1323, de Porcayranicis en 1344, de Portayranicis en 1351, de Portairanicis, en 1361, Porcairaignes en 1571, de Porcairanicis al sègle XVI e en 1636, Porqueiragnes en 1643, Portiraignes en 1708 e 1740-1760, Portiragnes en 1740-1760 e en 1771-1772 (mapa de Cassini).