cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prèire Joan
Trajectòria d'un mite
Segon lo religiós, un rei crestian, del nom de Joan, que lo reialme se localizava en Asia, al delà de Pèrsia, marchava en Occident al cap d'una armada que ja aviá desbandat fòrça musulmans pel camin. Mentretant, tocat per una epidèmia, lo rei e sos òmes èran estat obligats de dintrar a çò sieu, mas tornarián salvar lo reialme crestian de Jerusalèm. Aquela visita de l'evesque de Jabala, enregistrada pel prèire alemand, Oto da Frisinga (c. 1114–1158) coma un episòdi vertadièr que conta l'istòria d'una armada musulmana, en 1141, formada de guerrièrs turcs seldjucids que foguèt vencuda en Asia Centrala, pas per un rei crestian, mas per la tribú mongòla Kara-kitai venent d'una region vesina de China. Aquel grop èra bodista, mas la preséncia de crestians nestorians contribuiguèt a la naissença de la lengenda.
La legenda s'espandiguèt per Euròpa tota. L'anóncia de l'evèsque armenian evocava de letras supausadament signadas pel prèire Joan e adreiçadas al papa Alexandre III; a l'emperaire Frederic Bararossa; al rei Loís VII de França; e al Anfós Enric de Portugal. Aqueles messatge asseguravan al Preire Joan de domènis territorials que s'estendián a las "Tres Índias" e d'autres païses, e a de desenas de reialmes subordonats, coma las detz "tribús perdudas d'Israèl", qu'Alexandre lo Grand, auriá perdut al delà de la Muralha de Gòg e Magòg. Segon las letras de Prèire Joan, quand partiguèt a la guèrra prenguèt amb el detz croses d'aur ornadas e de pèiras preciosas e darrièr caduna d'elas marchavan detz mila cavalièrs e cent mila òmes a pé. .
E mai seguent las letras, Prèire Joan disiá èsser proprietàri d'una font de jovença que fasiá que quin que siá òme que s'i banhariá tornariá als 32 ans e contava d'esperel, dels sieus 562 ans, s'i èra banhat mai d'un còp. Afirmava tanben qu'un reialme d'Israèl li enviava, cada an, un tribut de 200 cavals cargats d'aur e pèiras preciosas.
Aquelas fablas èran presas al seriós pels òmes de l'Edat Mejana, e mai se noirissent de la pression de l'Islam sus la Tèrra Santa, mai la cresença en l'existéncia del Prèire Joan prengava de fòrça en Euròpa. Pas degun saviá exatament ont se situava lo reialme de Pèire Joan. Sonque se supausava qu'aquelas tèrra devián èsser endacòm en Orient Extrèm. Pel fraire franciscan Giovanni da Pian del Carpine, lo rei èra Moamed, lo "sultan de Karezm". Lo monge e cronicaire Guilherme de Rubruck, afirmava que Prèire Joan èra lo cap d'un grop mongòl, los naimans. Ja Marco Polo afirmava que lo misteriós rei èra lo cap de la tribú turca, "ongut", originària da region font del Fluvi Jaune.
Lo verdadièr reialme de Prèire Joan
Amb l'espandiment de l'Empèri de Genghis Khan al sègle XII, e amb l'intensificacion dels contats entre Occident e Orient, monges e mercants crestians constatèron que lo verdadièr reialme de Preire Joan se situava pas en Asia Centrala, nimai en Orient Extrèma, mas en Índia, ont la crestianetat europèa l'anava cercar. I aviá a l'epòca de las ancianas comunautats de crestians indians, nomenats "segueires de San Tomas".
L'ipotèsi indiana èra sostenguda per de viatjaires qu'afirmavan avèr encontrat un sobeiran crestian al nòrd d'Índia, a la cort de Tamburlan. L'existéncia d'un empèri etiopian ja conegut pels occidentals mercé als monges africans que visitavan Jerusalèm e las letras enviadas al papa "negús", preire etiopian e sobeiran d'aquel reialme. Aquele empèri tanben es citat pel fraire Jordano de Sévérac, evèsque de la còsta de Malabar. L'idèa qu'Etiopia poiriá èssser lo reialme misteriós de Prèire Joan, cercat dempuèi qu'una embaissada enviada pel "negusa nagast" (rei dels reis d'Etiopia) arribèt a la cort papala d'Avinhon, venguèt fòrta (1310). Aquel movement enforcèt l'ipotèsi de l'existéncia, "edacòm luòc del nòrd èst d'Africa", d'un reialme en guèrra amb los musulmans. Los europèus volgavan s'aliar al Prèstre Joan per afrontar los musulmans. Pasmens avián de dificultats a de localizar lo misteriós rei e preire.
Los navegadors portugueses, desembarquèron sus la còsta d'Africa (1486), cercant una rota cap a Índia, entendiron los "notables" del Reialme de Benin dire que lo grand rei "Ogané", a qui devián leialtat, regnava a "vint lunas de marcha cap al nòrd, al sud d'Egite". Al entender aquel raconte, lo rei Joan II de Portugal envièt dos òmens al rei Ogané, segur qu'aquel èra Prèire Joan.
Los lusitanians, Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, amb una soma en argent realizèron un planisfèri per marcar lo local exacte del reialme misteriós. Lo 7 de març de 1487 partiguèron. Sol Covilhã i arribèt. Desbarquèt a Zeila, ancina pòrt etiopian, seguent cap a l'interior fins a Gondar. Covilhã foguèt recebut pel "negús" Alexandre, Lion de Judá, "Rei dels Reis"..
Atal coma lo Prèire Joan, l'emperaire etiopian governava un reialme que pel passat aviá dominat la còsta orientala d'Africa e que, amb l'espandiment de l'islam, foguèt sacat de l'interior del continent e resistirduèt pendent de sègles a las atacas musulmanas. A la mòrt del "negús" Alexandre, lo sieu filh e sucessor, Naod, invitèt Covilhã a demorar al reialme. Covilhã acceptèt la proposicion de prene demorança e esposa etiopianas, amb que aguèt de filhs. Vint ans après (1520), una nòva embaissada portuguesa foguèt enviada en Etiopia. Al partir, Covilhã refusèt de los seguir e i demorèt find a la mòrt, segond lo raconte d'un dels participants a aquela amabaissada, lo paire Francisco Álvares, dins sa "Verdadeira informação das terras do Preste João das Índias". Foguèt a partir d'alara (lo sègle XVI) que lo lendari rei venguèt un sobeiran verai, aliat als portugueses dins disputa amb los musulmans pel contraròtle de las rotas comercialas de la mar Roja.
Vacairaç
Vacairaç (Vacqueyras en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
Atestacions ancianas:
La finala en -acio o -atio implica una "ç" finala en occitan (notada autrei fes "z", e non pas una "s"). Amb Aurenja (Aurenga), Vachairaç (Vacairaç) es un autre testimoniatge dau recuol dau nòrd-occitan. 300px|left|thumb|Panèu de Vacairaç (grafia mistralenca).
San Cebrián de Mudá
San Cebrián de Mudá es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lalín
Lalín es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
AK-47
L'AK-47 (en rus: Автомат Калашникова, Avtomat Kalàshnikova) modèl 1947, pus conegut jol nom de kalàshnikov, es un fusilh d'assaut concebut per l'engenhaire sovietic Mikhaïl Kalàshnikov. L'AK-47 es inspirat d'un fusiu d'assaut alemand concebut a la fin de la Seconda Guèrra mondiala : lo STG-44, desvolopat en 1942 e mes en servici en 1943 amb lo nom de STG-44 o Sturmgewehr 44.
L'AK-47 es lo primièr modèl d'una ampla familha de fusilhs d'assauts, que lo modèl pus espandit es l'AKM. Las autoritats russas anóncian una nòva version del fusilh al començament de 2012, l'AK-12. Son cost fòrça feble, sa robustesa, sa fisabilitat e sa granda facilitat d'entreten lo faguèron venir extrèmament popular, en particular per las guerrilhas e los païses de pauques mejans budgetaris per equipar son infantariá. Entre 70 e 110 milions d'exemplars foguèron fargats e la produccion dels modèls pus recents contunha al sègle XXI, çò que fa de la seria AK los fusilhs pus espandits al mond.
Mas Sobeiran
Lo Mas Sobeiran es un mas de la comuna occitana de Mialet, dins lo departament de Gard.
Al ras del Mas Sobeiran se tròba la cauna de Trabuc. Lo GR70, tanben anomenat Camin de Stevenson, passa per aquí.
Ventenac de Cabardés
Ventenac (de Cabardés)  (Ventena e benlèu Bentenac en grafia mistralenca, Bentenác en grafia de Savartés ; Ventenac-Cabardès en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
L'Épine
L'Épine es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Ventenac de Cabardés
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Venteniacum cum ecclesia en 932; Ventenagum cum ecclesia Sancti Juliani en 1027; Villa de Ventenaco en 1262; Ventenhacum en 1377; Sanctus Julianus de Ventenaco en 1249; De Bentenaco en 1429; De Boutenaco = Bentenaco en 1445; Ventenenac en 1774; Ventenac en 1781; Bentenác en 1912 (Savartés). Segon Dauzat e Rostaing, Ventenac vendriá d'un nom latin d'òme *Ventinus, derivat de Ventinius, amb lo sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallic -āco(n). Formalament, la fòrma de 932 mena a Ventinius, puslèu qu'a *Ventinus. L'influéncia de Ventenac (Menerbés) es improbabla o benlèu la latinizacion es aproximativa. Segon Negre, citat per Patrici Pojada a prepaus del Ventenac d'Arièja, Ventenac es format del nom « romanic » de persona Aventinus, ambe'l sufixe -acum, puèi aferèsi de l'iniciala confonduda ambe la preposicion a. L'aferèsi de a- sembla un bocin aboriva. Ventenac èra donc una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Ventinus o Ventinius o Aventinus.
L'Épine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Òrta (omonimia)
Òrta en toponimia pòt designar:
‎Categoria:Omonimia
San Cristóbal de Boedo
San Cristóbal de Boedo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lezey
Lezey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge a situat sus la rota de Castell-Salins a Sarrebourg. Las principalas separacions son las granjas de l'Anautita-Récourt e de la Bassa-Récourt.
La municipalitat a traversat per un afluint de la Seille : lo Nard, fa partida del Saulnois.
La toponymie de la municipalitat ven del nom de persona latina Lisius amb lo suffixe -acum. Dom Calmet, #Que i aviá levat l'anciana denominacion Alzey prepausava lududes una origina de l'alemand Altzey (viel étang). Al fil dels ans s'es nomenada: Lizeis (1192), Lezey (1290),  Lieizei (XII), Lezay o Layzay (1719).
Le village est situé sur la route de Château-Salins à Sarrebourg. Les principaux écarts sont les fermes de la Haute-Récourt et de la Basse-Récourt.
La commune est traversée par un affluant de la Seille : le Nard, elle fait partie du Saulnois.
La toponymie de la commune vient du nom de personne latin Lisius avec le suffixe -acum. Dom Calmet, qui avait relevé l'ancienne dénomination Alzey proposait lui une origine de l'allemand Altzey (viel étang). Au fil des années elle s'est nommée: Lizeis (1192), Lezey (1290),  Lieizei (XII), Lezay ou Layzay (1719).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
S'es trobat las traces d'una imponent villa gallo-romaine.
A la Mièja Edat, aiçò èra un fief del abbaye cistercienne d'Anautita-Seille (Cirey-sus-Vezouze) e de la abbaye de Remiremont #que la #escambiar contra d'autra possession a la abbaye de Salival
Un acte redigit cap a 934 pel abbesse de Remiremont Gisèlle fa concedir dels sòus per celebrar la memòria dels abitants de Lezey #qu'aurián #èsser meses a mòrt per tropas estrangièras.
Lo abbaye de Salival #espetar la salines de Saléaux, situada dins la frontièra amb la municipalitat de Ley. En 1268 a cedit al évêché de Mètz. Èra alimentée en bòsc pel canal de flottage de Moyenvic, #que seguissiá lo lièch del Nard dempuèi los étangs de Donnelay e de Ommeray.
Lezey Aperteniá al temporal del évêché de Mètz.
Lo vilatge es totalament destruit pendent la Guèrra de Trenta ans, s'es trobat pel continuament las ruïnes de dos castèls e de las rèstas d'abitacions éparses #que daissan supausar que lo pòble èra antany mai estendut.
Abans 1661 Lezey aperten a la prévôté de Einville, de contunh lo tractat de Vincennes dintre Louis XIV e Charles IV de Lorraine del 28 de febrièr de 1661 prevei la cession a la França d'un chenal d'una mitat-luòc de amplària entre Mètz e Phalsbourg. La municipalitat ven alavetz una possession francesa e fa partida del bailliage de Sarrebourg.
Pel continuament, la bourgade depen del bailliage de Sarrelouis e de la généralité de Mètz, demòra regida conformément a la costum de Lorraine.
En 1790 Lezey aperteniá al costat de Marsal, en 1801 al costat de Vic.
(725) Amanda
(725) Amanda es un asteroïde.
Lezey
Istòria
Al nòrd-oèst del pòble una torn de Chappe a #èsser en servici entre 1798 e 1852. Servissiá de relèu entre Vic-sus-Seille e Marimont sus la linha París-Estrasburg.
En 1820, la municipalitat fasiá 798 ectaras que # 527 avián sus el consagrat als labours, 167 a las pradas, e 3 a las vinhas. Comptava 230 abitants, representants 46 larèrs. Lo bourg comptava 42 ostals e un molin. S'i extrasiá de la tourbe e la municipalitat de Ley èra alavetz una annèxa.
S'es nomenat Litzingen pendent lo annexion alemanda de 1870-1918.
En 1944 a #èsser lo banc de la batalha de carri de Arracourt.
On a retrouvé les traces d'une imposante villa gallo-romaine.
Au Moyen Âge, c'était un fief de l'abbaye cistercienne de Haute-Seille (Cirey-sur-Vezouze) et de l'abbaye de Remiremont qui l'échangea contre d'autre possession à l'abbaye de Salival
Un acte rédigé vers 934 par l'abbesse de Remiremont Gisèlle fait allouer de l'argent pour célébrer la mémoire des habitants de Lezey qui auraient été mis à mort par des troupes étrangères.
L'abbaye de Salival exploita la salines de Saléaux, située à la frontière avec la commune de Ley. En 1268 elle est cédée à l'évêché de Metz. Elle était alimentée en bois par le canal de flottage de Moyenvic, qui suivait le lit du Nard depuis les étangs de Donnelay et d'Ommeray.
Lezey appartenait au temporel de l'évêché de Metz.
Le village est totalement détruit pendant la Guerre de Trente ans, on a retrouvé par la suite les ruines de deux châteaux et des restes d'habitations éparses qui laissent supposer que le village était jadis plus étendu.
Avant 1661 Lezey appartient à la prévôté d'Einville, puis le traité de Vincennes entre Louis XIV et Charles IV de Lorraine du 28 février 1661 prévoit la cession à la France d'un chenal d'une demi-lieu de large entre Metz et Phalsbourg. La commune devient alors une possession française et fait partie du bailliage de Sarrebourg.
Par la suite, la bourgade dépend du bailliage de Sarrelouis et de la généralité de Metz, elle reste régie conformément à la coutume de Lorraine.
En 1790 Lezey appartenait au canton de Marsal, en 1801 au canton de Vic.
Au nord-ouest du village une tour de Chappe a été en service entre 1798 et 1852. Elle servait de relais entre Vic-sur-Seille et Marimont sur la ligne Paris-Strasbourg.
En 1820, la commune faisait 798 hectares sur lesquels 527 étaient consacrés aux labours, 167 aux prairies, et 3 aux vignes. Elle comptait 230 habitants, représentants 46 foyers. Le bourg comptait 42 maisons et un moulin. On y extrayait de la tourbe et la commune de Ley était alors une annexe.
Il s'est nommé Litzingen pendant l'annexion allemande de 1870-1918.
En 1944 il a été le siège de la bataille de char d'Arracourt.
Bernt Anker
thumb|Pintura de Bernt Anker, realizada per Carl Frederik von Breda Bernt Anker (Christiania, 22 de novembre de 1746 - Christiania, 21 d'abril de 1805) foguèt un mercadièr e dramaturg norvegian.
Canton de Montrejau (Comenge)
Lo canton de Montrejau qu'es ua anciana division administrativa de Gasconha e de Comenge, situada en eth arrondiment de Sent Gaudenç, eth departament dera Hauta Garona e era region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Eras 17 comunas que son dempuèi 2015 dens eth canton de Sent Gaudenç. Era lenga autoctòna qu'es eth occitan gascon, dens era sua varianta orientau e pirenenc.
Istòria
Lo canton de Montrejau que's creè en 1790
(726) Joëlla
(726) Joëlla es un asteroïde.
A Lama
A Lama es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Carlesmanhe
Carlesmanhe (entre 742 e 748 - 28 de genier de 814, Ais d'Alemanha), tanben dich Carles I lo Grand o Charlesmanhe, foguèt un rèi dei Francs de 768 a sa mòrt, un rèi dei Lombards de 774 a sa mòrt e un emperaire carolingian de 800 a sa mòrt. Fiu dau rèi franc Pepin lo Brèu, foguèt lo sobeiran pus influent de la dinastia, dicha carolingiana en son onor, formada au sègle VIII per la familha de Carles Martèl. Son fiu Loís lo Piós li succediguèt a sa mòrt.
Rèi guerrier, èra a son coronament lo senhor d'un empèri ja important après lei conquistas de son paire. Pasmens, a partir deis annadas 770, Carlesmanhe va organizar una politica d'expansion territòriala sistematica e conquistar lo Reiaume Lombard, Saxònia, una partida dei regions dau pòble deis avars, Bavièra e una partida dau nòrd de la Peninsula Iberica. Foguèt tanben lo protector militar dau papa e aqueu ròtle li permetèt de venir emperaire en 800.
En fòra de son activitat miitara, Carlesmanhe assaièt tanben d'organizar e d'unificar son Empèri. Leis aspècts principaus d'aquel objectiu foguèron una tièra de reformas monetàrias, la creacion d'una administracion basada sus lo grop de sei fidèus, lo desvolopament de l'educacion per formar una elèit capabla d'ocupar lei pòstes d'aquela administracion e una òbra importanta au nivèu teologic per la Glèisa Occidentala (questions de l'adopcionisme e dau Credo).
Pasmens, la dinastia carolingiana demorèt una dinastia franca. Ansin, a la mòrt de son fiu Loís lo Piós en 840, l'Empèri Carolingian format per Carlesmanhe dispareguèt après son partiment en 843 entre sei tres felens. Per son òbra en favor de l'expansion dau crestianisme, Carlesmanhe foguèt canonizat per la Glèisa Catolica en 1165.
La dinastia carolingiana
En 768, au començament dau rèine de Carlesmanhe, la dinastia carolingiana èra una dinastia franca novèla fondada en 751 per Pepin lo Brèu après un còp d'estat de palais còntra lei rèis merovingians. Dins aquò, lei racinas dei Carolingians èran ben implantadas dins la societat franca e l'Empèri Franc èra donc una dei poissanças majoras d'Euròpa.
D'efèct, aquela dinastia aviá declinat a partir de la mitat dau sègle VII au profiech de nobles locaus e de captaus dau palais centrau. Ansin, la familha de Pepin de Herstal (vèrs 645 - 714), duc d'Austràsia e cònsol dau palais, venguèt un dei caps vertadiers dei regions centralas de l'Estat Franc. Son fiu Carles Martèl (vèrs 688 - 741) renforcèt aquela posicion e son prestigi après sa victòria còntra una armada musulmana a Peitius en 732. En 737, après la mòrt dau rèi Teodoric IV, Carles Martèl laissèt lo tròne vacant. Son projècte èra probablament de venir rèi mai sa mòrt en 741 l'empachèt de complir aquel objectiu.
La situacion cambièt sota lo rèine de son fiu, Pepin lo Brèu. Se deguèt faciar l'oposicion d'una partida de l'aristocràcia franca e nomar un rèi merovingian en 744 per legitimar sa posicion, capitèt rapidament de renfòrçar son poder. En 751, èra pron poderós per rebutar lo rèi e venir oficialament rèi dei Francs. Fins a sa mòrt en 768, sa politica será fòrça similara a aquela de son fiu e foguèt caracterizada per una aliança politica ambé la Glèisa — per legitimar son títol de rèi — la proteccion militara de la Papautat còntra lei Lombards e l'expansion militara de l'Empèri Franc en direccion dau sud (conquistas d'Aquitània e de Septimània).
A sa mòrt, son estat foguèt partejat entre sei dos fius Carlesmanhe e Carloman segon lo principi de la lèi salica. Aquel estat èra poderós e formada per la màger part de Gàllia e per una partida de Germania. A l'entorn, unei pòbles avián aprofichat lo declin dei Merovingians per venir independents mai èran de còps obligats de pagar un tribut. Dins lei regions frontalieras, una partida de l'aristocràcia èra tanben quasi independenta e lei regions dau sud de Gàllia — subretot Aquitània — èran gaire integradas. Pasmens, lo còr dau reiaume — lei regions dau nòrd de Gàllia e de lòng de Ren — èran encara sota lo contraròle dei Carolingians que podián i formar d'armadas importantas e ben equipadas. En particular, aquelei tropas utilizavan un nombre important d'equipaments de fèrre que li donavan un avantatge major còntra leis armadas vesinas.
Lo Reiaume Lombard e la Papautat
Lo Reiaume Lombard èra la poissança principala d'Itàlia e en lucha còntra lei principats lombardas independentas de la peninsula, l'Empèri Bizantin e leis estats pontificaus.
La formacion d'aquela estat acomencèt au sègle VI quand de migracions de Lombards se dirigiguèron vèrs la peninsula en causa de la pression deis Avars dins lei regions d'Euròpa Centrala. Se turtèron ai possessions bizantins e capitèron de conquistar la màger part d'Itàlia franc dei regions de Venècia, de Ravena, de Roma e de Calàbria. Après aquelei succès, se formèt lo Reiaume Lombard au nòrd, lei ducats lombards de Spoleto dins lo centre e de Benevent au sud.
Dins leis annadas 730-750, lo Reiaume Lombard acomencèt de s'estendre vèrs lo sud. Lei Bizantins perdèron Ravena un premier còp en 732 puei definitivament en 751. Menaçat, lo papa acceptèt de s'aliar ambé lo rèi lombard còntra lo Ducat de Spoleto que foguèt somés dins leis annadas 730-740 après una tièra de revòutas. Lo Ducat de Benevent foguèt tanben conquistat mai capitèt de demorar autonòm. En 758, capitèt de venir tornarmai independent.
Dins aqueu contèxte, la Papautat s'estimèt fòrça menaçada per l'expansionisme lombard e aqueu conflicte va venir lo nos dei relacions diplomatics italianas. Teoricament protegida per l'Empèri Bizantin, la revirada militara dei fòrças italianas de l'emperaire aviá entraïnat la disparicion d'aquela proteccion. Lo papa orientèt donc sa diplomàcia vèrs lo rèi dei Francs per formar una aliança solida basada sus lei principis de la proteccion militara de Roma per lei Francs e dau sostèn religiós e juridic — per legitimar lo títol reiau de Pepin — de la Glèisa au reiaume carolingian. Aquò va donc entraïnar unei guèrras entre Pepin e lei Lombards que van s'acabar per de victòrias francas e un afebliment dau Reiaume Lombard que perdèt divèrsei territòris au profiech de la Papautat.
Musikinstrumenten-Museum
200px|thumb|Galeria deu musèuleft|thumb|50px|[[Estradivari de 1703]]Lo Musikinstrumenten-Museum (o Musèu d'Instrument de Musica) de Berlin qu'amassa de cap a 3 500 instruments de musica, enter los quaus clavièrs de tot escantilh e vriulons de Amati, Guarneri e Antonio Stradivari.
Carlesmanhe
L'Empèri Bizantin
Maugrat aquelei dificultats, l'Empèri capitèt de tenir quauquei possessions en fòra d'Anatolia e de Grècia dins lei regions italianas : Sardenha, Sicília, Calàbria, d'illas dins la Mar Adriatica e Venècia. Pasmens, en causa de la pression bulgara dins lei Balcans e aràbia en Anatòlia e de l'alunchament d'Itàlia, una partida d'aquelei regions tenián d'autonòmias importantas. De mai, l'Empèri èra gaire capable d'i mandar d'armadas importantas.
Leis estats musulmans
Inicialament afeblit, lo Califat Omeia va rapidament venir tornarmai una poissança importanta e formar lo Califat de Còrdoa. Foguèt regularament en guèrra còntra l'Empèri Franc. Pasmens, la dimension d'aqueleis operacions èra diferenta : leis Arabis assaiavan generalament de pilhar Gàllia sensa l'ocupar mentre que lei Francs assaiavan de conquistar certanei regions. Lei combats principaus se debanèron dins leis annadas 730 : lo Califat perdèt una partida de sei possessions de Gàllia, especialament Septimània, mai capitèt de resistir dins lei Pirenèus. Èra tanben capable d'organizar d'expedicions de pilhatges còntra lei regions maritimas crestianas.
La succession de Pepin lo Brèu e la presa dau poder
Lei coneissenças sus la jovença e son educacion de Carlesmanhe son limitats. Foguèt sacrat per la papa Estève III ambé son fraire Carloman e participèt a ais operacions militaras de son paire en Aquitània en 767-768. Leis informacions regardant son educacion indican que lo rèi saupèsse legir — lo latin — mai probablament pas escriure.
A sa mòrt lo 4 de decembre de 771, Carlesmanhe capitèt d'evincir sei dos nebòts, qu'èran leis eiretiers legitims de Carloman, e prenguèt rapidament lo contraròtle dau reiaume de son fraire. DIns aquò, la frema de Carloman capitèt de fugir dins lo Reiaume Lombard ambé sei fius. Lo sostèn a sa causa dau rèi lombard va venir una causa dei guèrras italianas de Carlesmanhe. Sa victòria e lo sostèn d'ancians fidèus de Carloman coma Alard de Corbia, lo còmte de Warin e l'abat Fulrad li permetèt d'assegurar son poder d'un biais definitiu en 774.
Lei guèrras d'Itàlia còntra lei Lombards
La guèrra còntra lei Lombards foguèt lo premier conflicte important de Carlesmanhe vengut rèi unic dau Reiaume Franc. Sei causas son multiplas : La crisi acomencèt tre l'eleccion d'Adrian I en 772. Afichant son volontat d'independéncia, entraïnèt rapidament l'arribada a l'entorn de Roma dau rèi lombard Deidier ambé de tropas. Oficialament, Deidier èra vengut per negociar mai lo papa s'estimèt menaçat e exigiguèt coma preliminar l'evacuacion dei vilas romanas ocupadas per lei Lombards. Enterin, mandèt una demanda d'ajuda a Carlesmanhe que li donèt una respònsa favorabla.
En julhèt de 773, l'armada franca ataquèt donc dins la region deis Aups onte se turtèt ai defensas fortificadas dei Lombards. D'efèct, lo plan de Deidier èra de blocar lei Francs dins lei regions pus autas dei vaus aupencs : la manca d'avitalhament deviá alora entraïnar la retirada o la destruccion de l'enemic. Pasmens, la preséncia lombarda èra mau acceptada per certanei populacions localas e lei Francs poguèron donc aprofichar lo sostèn d'abitants deis Aups per trobar de draias permetent de contornejar lei defensors. L'armada lombarda deguèt alora se replegar en panica e lei Francs acomencèron lo sètge de la capitala Pavia que foguèt conquista en junh de 774. Puei, la segonda capitala, Verona, foguèt tanben ocupada après un segond sètge.
Trompeta barròca
Durant l'epòca barròca, pujar dens los suberaguts que ho donc l'estrategia deus compositors entà poder compausar melodias elaboradas per trompeta. Malurosamet las nòtas suberagudas que son las de mens bon prodúser entau trompetista. L'exemple lo mei famós d'aquesta tecnica de composicion qu'ei lo concerto brandeborgés numèro 2 de Johann Sebastian Bach. Deu son costat, Antonio Vivaldi qu'avó lo meriti de virar se las entà escríver per aqueth instrument dens ua tessitura mei grava shens har paréisher de tròp las limitacions d'aqueste instrument dens lo son concerto per 2 trompetas.
Carlesmanhe
Lei guèrras d'Itàlia còntra lei Lombards
En març de 774, Deidier foguèt capturat e estremat dins lo nòrd de Gàllia. Aquela victòria foguèt completada per la somission sensa combat dei ducs lombards de Spoleto e de Benevent. Carlesmanhe decidiguèt donc d'annexar lo Reiaume Lombard e nomèt de senhors francs a la tèsta dei fèus d'aquela region. Venguèt lo protector de la Glèisa e confirmèt la posicion deis Estats Pontificaus dins lo centre d'Itàlia. En revènge, refusèt d'apondre de territòris significatius a aqueleis estats.
De 776 a 781, la preséncia franca dins lo nòrd d'Itàlia deguèt faciar divèrsei revòutas de la populacion lombarda. Deguèt tanben faciar la volontat d'independéncia dau ducat de Benevent e d'autreis estats dau sud de la peninsula. En 787, una armada franca ocupèt lo ducat e obtenguèt la somission dau duc Romuald. Son successor ajudèt lei Francs per replegar una invasion dau felen de Deidier en 788 sostenguda per la flòta bizantina. Pasmens, va contuniar d'assaiar de venir tornarmai independent e lei Francs deguèron organizar d'expedicions regularas (793, 802 e 806) durant lo rèine de Carlesmanhe per gardar la dominacion sus lo sud de la peninsula.
Lo sud de Gàllia : Septimània e Aquitània
Au començament dau rèine de Carlesmanhe, aquelei doas regions situadas au sud de la França actuala tenián de situacions especialas en causa d'una conquista recenta per lei Francs sota lo rèine de Pepin lo Brèu e d'un poblament diferent, encara magerament compausat de visigòts, especialament en Septimània. Entre lei Pirenèus e Garona, s'estendiá tanben un ducat de Vasconia qu'èra independent en 768.
Fins la mòrt de Carlesmanhe, Septimània deguèt faciar d'operacions de pilhatge aràbias mai causèt gaire de problemas a la dominacion franca en causa de la feblessa numerica de sa populacion e dau contraròtle de son senhor franc. Vasconia foguèt tanben pas la fònt de dificultats importantas. Tre 768, son senhor, Lop II, comprenguèt que Carlesmanhe foguèsse pas desirós de veire lo mantenement d'un principat independent dins aquela region. Decidiguèt donc de negociar sa capitulacion e gardèt probablament lo contraròtle de son estat coma vassau de l'Empèri Carolingian.
Trompeta barròca
Uèi, las òbras barròcas suberagudas per trompetas que son generaument interpretadas dab trompetas piccolos, çò qui ho l'especialitat deu trompetista occitan Maurici André. Totun, com las tempsadas barròcas que ns'an legat chic de musica hèra elaborada per aqueste instrument limitat dens las soas possibilitats melodicas, mantuas trancripcions que son estadas hèitas per la trompeta modèrna de particions barròcas escrivudas per d'autes instruments.
Carlesmanhe
Lo sud de Gàllia : Septimània e Aquitània
En revènge, foguèt pas lo cas d'Aquitània qu'assaièt de se revòutar tre 768 sota la direccion dau duc Hunald. Vencut en 769, assaièt de fugir dins lo ducat de Vasconia mai Lop II lo capturèt e lo donèt ai Francs. Aquò marquèt la fin de l'independéncia d'Aquitània mai lo país èra devastat per dètz annadas de guèrra. De mai, per limitar lo risc de revòuta novèla, lei Francs bastiguèron pas de rets defensius desvolopats dins la region.
Germania
La conquista o la somission deis estats germanics non francs foguèt un deis enjòcs fondamentaus de la politica de Carlesmanhe. Respondèt a una tièra d'obligacions per lo rèi coma lo besonh de contentar son aristocràcia encantada de campanhas susceptiblas de produrre un butin important, lo besonh d'estendre lo crestianisme per contenter la Glèisa o encara la necessitat de sometre d'estats mai o mens menaçants.
La conquista de Bavièra
Ansin, pensant lei Francs immobilizats per d'annadas en Itàlia, lo duc Tasilon III assaièt — d'un biais prudent — de rompre la tutèla franca sus son territòri : en 774, rompèt oficialament l'aliança ambé lei Carolingians mai l'ajudèt durant una expedicion en Espanha en 778 e acceptèt de jurar fidelitat a Carlesmanhe en 781. Aquela posicion ambigua durèt fins a 787 quand Carlesmanhe decidiguèt d'organizar una campanha còntra Bavièra per impausar tornarmai sa dominacion.
Tasilon III assaièt de resistir mai sa populacion e son aristocràcia lo sostenguèron pas. Tres armadas francas intrèron donc dins lo ducat sensa trobar de resisténcia vertadiera e Tasilon deguèt capitular lo 3 d'octòbre de 787. Après una segonda temptativa de revòuta, foguèt finalament capturat e estremat per Carlesmanhe. Lo territòri de Bavièra foguèt annexat e de còmtats francs i foguèron creats.
Lei guèrras e la conquista de Saxònia
Inicialament, Saxnia foguèt somesa per Pepin lo Brèu e deguèt pagar un tribut anuau ai Carolingians. Pasmens, lo cambiament de rèi entraïnèt l'aplant dau tribut e lei Saxons acomencèron de pilhar lei regions frontalieras dau Reiaume Franc. En 772, Carlesmanhe decidiguèt d'aprofichar lo non pagament dau tribut per atacar a son torn Saxònia e la pilhar. Pasmens, aqueu succès foguèt menaçat per lei guèrras lombardas e en 774, lei Sacons ataquèron tornarmai lo nòrd dau Reiaume.
Aquela annada marquèt lo cambiament de dimension dau conflicte entre Francs e Saxons. Carlesmanhe annoncièt son intencion d'estendre lo crestianisme dins aquela region e va donar la prioritat ais accions còntra Saxònia. Ansin, tre 775, dirigiguèt una expedicion de pilhatge per replicar a la campanha de 774. Installèt tanben de garnisons francas e obtenguèt una premiera somission en 777. Pasmens, tre 778, una partida dei Saxons aprofichèt la preséncia de l'armada franca en Espanha per se revòutar sota lo comandament de Widukind e massacrar lei soudats francs e lei Saxons raliats.
Pasmens, après la revòuta de 779, Carlesmanhe decidiguèt d'impausar de condicions fòrça duras per estendre lo crestianisme e empachar una revòuta novèla. Sota lo nom de Capitulaire De partibus Saxoniae, una lèi enebiguèt lei rites pagans e menacèron leis opausants de la pena de mòrt. La pena de mòrt foguèt tanben aplicada per lei personas refusant de batejar seis enfants, d'observar certanei rites crestians o atacant lei bens de la Glèisa. Aqueu regime d'excepcion foguèt abolit en 797 quand lei trebols acomencèron de venir rars.
Espanha e Pirenèus
L'interés de Carlesmanhe per Espanha acomencèt en 777. Durant leis annadas precedentas e dempuei la repression de la revòuta d'Aquitània en 769, semblava se contentar dei Pirenèus coma frontaliera naturala. Pasmens, au contrari deis expedicions germanicas, la resisténcia dei Sarrasins foguèt fòrça importanta e sovent victoriosa. Après d'annadas de guèrra, lo conflicte s'acabèt donc en 812 per de gasanhs territòriaus febles au sud dei Pirenèus.
Lo començament de l'intervencion franca au sud dei Pirenèus foguèt entraïnada per l'ambaissada d'un cap musulman en revòuta còntra l'autoritat de Còrdoa en 777. D'efèct, après la casuda dau Califat Omeia, lo darrier membre important d'aquela familha aviá pres lo contraròtle d'Espanha qu'èra venguda independenta dau rèsta dau monde musulman. Pasmens, se tustèt a la resisténcia de certanei governadors, especialament aquelei de Toledo e de Saragossa. Menaçat militarament, lo governador de Saragossa aprofichèt lei relacions bònas entre lei Francs e leis Abbassidas per demandar l'ajuda de Carlesmanha. Li prometèt l'abandon de sei possessions en cambi de son ajuda.
En 778, Carlesmanhe organizèt donc una ofensiva per conquistar lo nòrd d'Espanha e la vila de Saragossa. Pasmens, sa coneissença de la situacion politica d'Espanha èra limitada e capitèt pas de l'aprofichar per servir seis interés. Au contrari, negligiguèt leis estats crestians de la region e pensèt que la conquista de Saragossa seriá aisada. Pasmens, durant lo periòde d'organizacion de la campanha, lo governador de la vila foguèt cambiat au profiech d'un partisan de Còrdoa. Aital, quand lei Francs arribèron a l'entorn de Saragossa, la vila resistiguèt e l'armada carolingiana, sensa armas de sètge, poguèt pas la conquistar. Carlesmanha deguèt donc se replegar vèrs Gàllia. Durant la retirada, una partida de son armada foguèt destrucha, probablament per de Vascons, au còl de Roncesvaus simbolizant la revirada de l'expedicion.
L'expedicion seguenta còntra Espanha foguèt organizada en 785. Aqueu còp, lei Francs èran ben preparats. Avancèron d'un biais prudent e assaièron de s'aliar ambé leis estats crestians de la region. Pasmens, la resisténcia dei tropas musulmanas foguèt importanta. Ansin, en 788, foguèt una armada aràbia que passèt lei Pirenèus per atacar Septimània e menaçar Carcassona e Narbona. Aquela ofensiva foguèt finalament replegada e lei Francs conquistèron pauc a pauc lo sud dei Pirenèus occidentalas. Lei succès vertadiers se debanèron a partir de 790 quand lo còmte Guilhèm acomencèt de dirigir la lucha còntra lei Sarrasins.
En 793, après un darrier succès, lei Sarrasins deguèron abandonar Septimània. La guèrra se debanèt alora au sud dei Pirenèus e lei Francs prenguèron pauc a pauc l'avantatge. Lhèida foguèt conquista en 800, Barcelona en 801. Tarragona e Pampalona se revoutèron còntra sei senhors musulmans. A partir d'aqueu periòde, leis esfòrç de Guilhèm foguèron renfòrçats per aquelei de Loís, fiu de Carlesmanhe. La situacion demorèt favorabla ai Francs fins a la fin deis annadas 800 quand lei Sarrasins reconquistèron Taragona (808) puei Pampalona (809). De còntraofensivas foguèron organizats sensa succès per lei Francs còntra Tortosa entre 810 e 812 fins a la signatura de la patz en 812.
D'efèct, après d'annadas de guèrra sensa venceire ni vencut, lei dos camps acomencèron de negociar a partir de 810. La patz foguèt signada en 812 e Carlesmanhe organizèt au sud dei Pirenèus lei territòris conquistats per formar una Marcha d'Espanha capabla de protegir Septimània e lo sud de Gàllia.
Leis Avars
Après lei dificultats de la conquista de Saxònia, Carlesmanhe poguèt pas contuniar sa politica d'expansion en direccion dau nòrd-èst : lo pòble deis Obotrites qu'èra installat dins lei regions balticas èra un aliat tradicionau dei Francs e una guèrra dins aquela region auriá benlèu entraïnat de revòutas novèlas dei Saxons. Ansin, Carlesmanhe preferiguèt s'interessar ai regions d'Euròpa Centrala pobladas per leis Avars.
En 788 e 790, Carlesmanhe assaièt de negociar e divèrseis ambaissadas foguèron cambiadas entre Francs e Avars. Pasmens, la diplomàcia aguèt ges de resultats e lei Francs decidiguèron d'atacar. Doas rasons motivèron aquela decision. Premier, leis Avars èran un pòble ric gràcias ai butins deis operacions de pilhatge deis annadas precedents. Puei, la somission d'aqueu pòble permetiá ai Francs de durbir un accès vèrs leis axes comerciaus dau centre d'Euròpa. Enfin, leis Avars èran encara un pòble pagan e Carlesmanhe poguèt donc presentar aquela guèrra coma un conflicte per la defensa e l'expansion dau crestianisme.
Lei combats acomencèron a partir de 791. Aprofichant de revòutas entre lei princes avars, lei Francs conquistèron dos còps la capitala principala deis Avars, un camp dich Lo Ring, en 795 e 796. I prenguèron un butin considerable e ocupèron una partida dau país avar en 797. Pasmens, divèrsei revòutas aguèron luòc de 799 a 803 còntra la dominacion franca fins a l'esclatament dau territòri avar en 805. La màger part foguèt ocupada per d'Eslaus o de Bavarés. Lo rèsta demorèt sota lo contraròtle de caps avars venguts crestians e vassaus dei Francs.
La proclamacion de l'Empèri e sa significacion
A partir deis annadas 790, lo Reiaume Franc de Carlesmanhe s'estendiá sus la màger part dei territòris crestians d'Occident, es a dire sus la màger part dei regions reconeissent l'autoritat religiosa dau papa. Lo rèsta dau continent èra devesit entre d'estats pagans, d'estats musulmans e l'Empèri Bizantin crestian mai reconeissent l'autoritat religiosa de Constantinòple e non de Roma. Òr, l'unitat de l'Empèri Roman e dau monde crestian ai sègles III e IV aviá creat l'idèa que l'Empèri Roman èra l'empèri de la Crestianitat o encara l'òbra de Dieu per protegir lei crestians. Ansin, quand Carlesmanhe acabèt lei conquistas de Lombardia, de Bavièra e acomencèt aquela de Saxònia, se desvolopèt pauc a pauc l'idèa de proclamar tornarmai un empèri dins lei regions occidentalas d'Euròpa.
Alcuin de York, religiós e conselhier fòrça important de Carlesmanhe, foguèt lo còr dei partisans de la proclamacion d'un empèri novèu. Per la màger part dei religiós romans, la formacion d'un empèri novèu per la Papautat permetiá d'unir lei poders temporaus e espirituaus e lo premier seriá inspirat per l'accion dau segond. Per lei conselhiers de Carlesmanhe, lo títol d'emperaire èra una fònt de legitimitat suplementària e la reconóissença de son ròtle de protector e de guida de la Glèisa. Aquelei concepcions èran diferentas. Pasmens, lei conselhiers de Carlesmanhe èran tròp ignorants de l'art de la diplomàcia papala per la comprendre e la Papautat pensava èstre capable d'impausar una partida de son projècte gràcias au poder espirituau dau papa. Lei doas partidas venguèron donc pauc a pauc d'acòrd per proclamar Carlesmanhe emperaire. Ansin, se la proclamacion de 800 foguèt una sospresa en partida causada per lei dificultats dau papa, èra tanben l'acabament d'un procès lòng e negociat.
Dins aquò, se lo rituau de la ceremònia marquèt l'autoritat superiora dau papa, lei fachs van rapidament mostrar l'independéncia de Carlesmanhe. D'efèct, la poissança temporala de l'emperaire li permetèt generalament d'impausar sei projèctes e d'intervenir dins leis afaires de la Glèisa. Ansin, Carlesmanhe aguèt un ròtle decisiu dins de questions d'organizacion o de teologia coma la modificacion dau Credo a la fin deis annadas 800.
Un autre ponch important au coronament imperiau de Carlesmanhe foguèt la reaccion bizantina relativament mesurada en causa dei dificultats de Constantinòple. D'efèct, en 800, lo tròne èra ocupat per una frema, ço qu'èra considerada coma una causa vergonhósa per la màger dei contemporanèus e una fònt d'afebliment intèrn. De mai, l'Empèri Bizantin èra pas en posicion de s'opausar militarament ai Francs. Au contrari, lei territòris bizantins d'Itàlia e dei Balcans èran sota la menaça d'una invasion franca. Aquelei regions èran lo pensament vertadier de la diplomàcia bizantina e de negociacions se debanèron per assegurar lo contraròtle bizantin. Après un periòde de refús, leis emperaires bizantins adoptèron donc una posicion de compromés : acceptèron donc de reconóisser lo títol imperiau de Carlesmanhe sensa parlar d'Empèri Roman d'Occident. De son caire, la cancelariá carolingiana adoptèt de formulacions identicas. D'ara endavant, lo basileus foguèt solament dich « emperaire ».
Leis organizacions politica e administrativa durant lo rèine de Carlesmanhe
Dins lo reiaume puei l'empèri de Carlesmanhe, lo sobeiran èra un senhor poderós e ric capable de viure sensa l'ajuda de sei vassaus e fidèus. Un ret de cinc cents còmtes e de dos cents evesques permetiá d'assegurar lo contraròtle militar, administratiu e religiós dau territòri. Pasmens, lo rèi èra un senhor absolut car la talha de l'empèri e l'influéncia dei tradicions germanicas l'obliguèt de dirigir l'estat ambé l'acòrd o lo sostèn dei senhors principaus. Ansin, una tièra d'institucions dirigiguèt l'Empèri Carolingian.
L'armada
Au sègle VIII, tres sègles après sa conquista dau nòrd de Gàllia, lo pòble franc èra totjorn un pòble de guerriers. Ansin, la legitimitat militara e la victòria au combat èra la fònt principala dau poder franc. L'armada èra donc l'institucion pus importanta de l'Empèri e cada expedicion anuala demorava relativament populara en causa deis oportunitats d'enriquiment.
Pasmens, en causa de la talha de l'Empèri e dau ritme anuau dei campanhas militaras, la mobilizacion deguèt seguir divèrsei principis per pas entraïnar de revòutas localas. Ansin, lei mobilizacions anualas èran parcialas e lei regions regardadas èran generalament aquelei situats pròchas dau teatre d'operacions. Ansin, cada òme liure deviá teoricament respòndre ais òrdres de mobilizacion. Dins lei fachs, solament una fraccion evolucionant entre un seisen e un tèrç deis efectius teorics participava ai campanhas ofensivas. En revènge, dins lo cas d'una guèrra defensiva, la mobilizacion dei regions menaçadas podiá agantar la totalitat d'aquel efectiu. Un pensament similar existiá tanben per organizar l'avitalhament dei soudats. Cada region deviá participar per defugir de roïnar lei regions pròchas dau prat batalhier.
Durant lo rèine de Carlesmanhe, l'aristocràcia franca èra encara en formacion. Cada òme liure èra donc susceptible de participar a una guèrra e deviá pagar son armament e una partida de son avitalhament. Dins aquò, durant lei campanhas, la logistica poguèt de còps assegurar lo remplaçament d'una armada rompuda durant una batalha. L'efectiu teoric maximum de l'armada franca èra donc fòrça important ambé 50,000 òmes. Aquò permetiá de reüir entre 10,000 e 15,000 combatents cada annada.
Lo còr d'aquela armada èra sa cavalariá pesuca que gropava entre 500 e 800 òmes pron rics per l'entretenença dei chivaus e de l'equipament. Sus lo prat batalhier, èra generalament cargada deis assauts frontaus per rompre lei linhas enemigas. La cavalariá leugiera gropava entre 2,000 e 3,000 combatents capables d'entretenir un chivau e un armament leugier sovent compausat d'una espasa o d'una lança e d'un bloquier de fusta. Èra generalament cargada de missions d'escòrta, de pilhatge, de reconoisssença e de contornejament. Coma Carlesmanhe agrada lei movements de contornejament, la cavalariá leugiera aguèt sovent un ròtle important dins son estrategia. Enfin, l'infantariá gropava entre 6,000 e 10,000 guerriers. Dins l'estrategia de Carlesmanhe, èra generalament utilizada per susvelhar lo camp e l'avitalhament, atacar lei linhas enemigas après lei cargas de cavalariá, ocupar lei regions conquistas e s'ocupar dei sètges dei vilas. Aquelei soudats tenián generalament d'equipaments leugiers coma un bloquier de fusta, una lança e una arma blanca (daga, coutèu, destrau...). L'arc se desvolopèt pauc a pauc après lei guèrras còntra leis Avars. Aital, en 803, Carlesmanhe fixèt l'equipament obligatòri de l'infantariá : un bloquier, una lança, un arc e dotze sagetas.
La disciplina e l'avitalhament èran de pensaments regulars de Carlesmanhe. Per exemple, a partir de 811, l'ebrietat foguèt condamnada per de penas d'excomunicacion. Per assegurar l'avitalhament, lo govèrn assaièt de formar de resèrvas de manjar e utilizèt un sistèma de convòis de carretas per lo transportar. L'armada teniá tanben d'otís, coma de mòlas, per produrre son manjar a partir de ressorsas localas. Lei còmtes devián pagar una partida dei despens d'aquel avitalhament. En revènge, la logistica pus pesuca (batèu de transpòrt, armas de sètge...) èra generalament pagat per lo rèi. La proteccion de l'avitalhament èra una mission prioritària dei combatents.
Lei revenguts de Carlesmanhe
En fòra dei despens militaras, Carlesmanhe deviá entretenir sa Cort, es a dire lei despens de foncionament de l'administracion, l'entretenença dau palais e de sei servicis, la bastida e la renovacion de certanei bastiments e l'avitalhament de son personau. Deviá tanben tenir son reng diplomatic. Ansin, s'una partida d'aquelei servicis èra ja pagaga per de donacions de tèrra o de privilègis, Carlesmanhe aguèt un besonh regular de finanças. Òr, coma lo sistèma d'impòst regular de l'Empèri Roman aviá disparegut, l'Empèri Carolingian deguèt trobar de fònts novèlas.
La premiera fònt de revenguts èra compausada dei domenis reiaus. D'efèct, gràcias ais eiretatges de la dinastia merovingiana e de la familha carolingiana, Carlesmanhe èra un senhor poderós que teniá de centenaus de domenis dins lo nòrd de Gàllia. Gràcias au partiment dei conquistas, l'emperaire teniá tanben de domenis fòrça estendut dins lei regions orientalas de l'Empèri. Li permetián de produrre de produchs agricòlas, de mineraus e de sau. Aquelei produchs èran dirigits vèrs la Cort quand Carlesmanhe èra dins la region. Dins lo cas contrari, lei sobras èran vendudas.