cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maniòc
Organs reproductors
Las granas, ellipsoïdas a pentagonalas deprimadas, de 1,1 cm de long sus 5,5 mm de larg e 3,5 mm d'espessor, an una tèsta un pauc brilhanta, gris palle, a vegada pigalhada de negre. Presentan una granda caroncula de 3 mm de larg al tèrme del micropil.
Royas
Istòria
Royas Aperteniá al mandement dels poderoses senhors de Beauvoir de Marc. Lo vilatge e los sieus environs #aver a sofrir de guèrras delphino-savoyardes, los senhors semblables prene partit pel un o per l'autre segon "la fortuna de las armas". Dintratz 1540 e 1600, en lo moment dels guèrras de religion, Royas i aviá implantat al limit de tèrras apertenentas al Comte de Savoie en protestant e aquelas del Dauphin catolic. Qualques afrontaments lor calguèsse i aver luòc en la plana de Royas, al lieudit "Los Ayettes".
Jodie Foster
Jodie Foster, nascuda Alicia Christian Foster lo 19 de novembre de 1962 es una actritz, productora e directora de cinèma nòrd-americana. Ganhèt 2 Oscars coma melhòra actritz: lo 1988 amb The Accused, e lo 1991 amb The Silence of the Lambs.
Maniòc
Toxicitat
Lo maniòc es una font pauc costosa d'idrats de carbòni, fòrça utilizadas subretot en Amazonia dempuèi de sègles e dins de païses d'Africa tropicala dempuèi de decennias, mas sa consomacion sens la preparacion que cal es font de greus riscs per la santat.
Lo maniòc amar conten de glucosids cianogenics toxics, la linamarina (per 90 %) e la lotaustralina (per 10 %), que quand las cellulas de la planta son damatjadas se descompausan jos l'ef!èch d'enzims, emanant d'acid cianidric.
Aquela descomposicion se realiza en dos estapas: l'idrolisi de la molecul de linamarina, jos l'efièch de la linamarasi, produch de glucòsi e de la cianidrina d'acetona. aquela darrièra molecula, instable, se descompausa en cianur d'idrogèn e en acetona, o espontanèament a un pH superior a 5 o una temperatura superiora a 35 °C, o jos l'efièch d'un autre enzim, l'idroxinitril liasi.
Los glicosids cianogèns son presents dins totes los teissuts de la planta (levat las granas). Lor taus es mai naut dins las fuèlhas (5 g de linamarina per quilograma de pes fresc). Dins las raiças aquel taus es mah fèble e varia de 100 a 500 mg/kg segon los cultivars. Existís pas de cultivar sens glicosids cianogèns.
Se decriu quatre tipes de toxicitat segon l'importança de las dòsis de cianur ingeridas : La cosesson dels tuberculs de maniòc sufisís pas a los far consomables. Se compta de cases d'intoxicacion - plan aurosament rares - avent provocat la mòrt après absorpcion de maniòc mal cuèch, subretot pendent la fregidura.
La consomacion de fuèlhas mal bolhidas pòt tanben èsser mortala sempre a causa de la preséncia de traças de cianur; pasmens se los taus de cianur son acceptables, serà transformat dins l'organisme en tiocianat (a condicion que l'alimentacion siá sufisentament rica en sulfurs, que se pòr trapar dins los acids aminats donats per las proteïnas animalas), çò que pòt causar d'ipotiroïdia, veire un gome per blocatge dels receptors a l'iòde sus la glandula tiroïda.
Royas
Istòria
Royas appartenait au mandement des puissants seigneurs de Beauvoir de Marc. Le village et ses environs eurent à souffrir des guerres delphino-savoyardes, les seigneurs semblant prendre parti pour l'un ou pour l'autre selon "la fortune des armes". Entre 1540 et 1600, lors des guerres de religion, Royas était implantée à la limite de terres appartenant au Comte de Savoie protestant et celles du Dauphin catholique. Des affrontements durent avoir lieu dans la plaine de Royas, au lieudit "Les Ayettes".
Maniòc
Varietats
I a una multitud de varietats de maniòc diferentas. Los caractèrs distinctius mai utilizats in vivo son la coloracion e la forma d'organs.
Yèvre-le-Châtel
Yèvre-le-Châtel es una anciana comuna francesa uèi integrada dens Yèvre-la-Ville, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Maniòc
Varietats
Lo maniòc essent una planta de raiç, lo tèrme « raiç tuberosa » es scientificament mai apropriat que lo tèrme « tubercul ». vinheta| Raices de maniòc. Los tuberculs son tanben utilizats per la preparacion de bevenda alcolizada distilladas, coma la bevenda indigèna cauim e la tiquira, cachaça comuna de l'estat brasilian del Maranhão.
Halhan
Halhan o Haian (Le Haillan en francés) es una comuna bordalesa de Guiana administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Agmèr
Agmèr (Agmé en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion es [am'mɛ]. las fòrmas ancianas son : ecclesia Sancti Vincentii Dagmer cap a 1300, parrochia Dagmer cap a 1300, prope Agmerium cap a 1300, Gaillard de Augmerio, en latin, sense data, Agmer en 1305, Sancti Vincentii d'Agmer en abriu de 1502, Sancti Vincentii de Agmerico, en latin, en 1520 (Lista de Valeri).
I a pas agut d'explicacion avant Bénédicte Boyrie-Fénié. Agmer ven benlèu del nom germanic d'òme Agmer. Saint Agmer o Agmare fuguet avesque de Senlis e un dels quaranta participants del concili de Rems de 625. Las fòrmas Dagmer son degudas a l'aglutinacion de la preposicion de. Pr'amor de las fòrmas ancianas, i a pas de dobte sus la grafia.
Halhan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat postula un *Fadilianum, en remarcant pr'aquò que l'article (dau nom francés) haré puslèu supausar un nom comun.
Bénédicte Boyrie-Fénié constata que i a pas de fòrmas ancianas e que la fòrma gascona es despervesida d'article. Lo segond punt la mena a supausar, shens certitud, puslèu un nom ancian, anterior a l'estrat dialectau, per exemple lo nomen Falius damb lo sufixe -anum.
La mapa de Cassini (sègle XVIII) presenta una Ste Christine, probablament una parròpia e au sud-èst un lòc ordinari, Haillan. Las mapas pus recentas pòrtan l'article o pas : Haillan per la mapa d'Estat-Major, Le Haillan après la formacion de la comuna. La preséncia de l'article en francés es benlèu una influéncia dau nom francés de las comunas vesinas : i a a costat Le Taillan (-Médoc) (Lo Telhan de Medòc, ancian *Ortelhan pui *Autelhan, Le Pian (-Médoc), en gascon Lo Pian (de Medòc), ancian Aupian, pui tanben Lo Boscat.
La glèisa de Senta Cristina auré estat desrocada. La comuna, que dependèva d'Aisinas, data dau 9 de març 1867 e la parròpia de Senta Cristina donèt donc pas de comuna a la Revolucion. Carré donc considerar Haillan coma un microtoponime e l'anterioritat d'una villa romana, shens estar impossibla, es pas çò de pus probable. I a un apellatiu faian, varianta de fau o hau e un lòc Fayan a Pèi Seguin. Una varianta pus gascona es *haian, atestada a La Seuva sus l'ALG, mapa 152. Coma lo hau es un aubre puslèu rare, pòt nommar un lòc. La consciéncia dau sens dau nom Haian pòt favorizar la consciéncia que i avèva un tau aubre sol a l'emplaçament de l'aglomeracion e dens aqueth cas, l'adopcion d'un article definit dens la fòrma oficiala, en mèi de las rasons dejà donadas, a pas ren d'estonable. Ajustem qu'en francés coma en occitan, damb la preposicion, la prononciacion a (h)aian es desgraciosa, çò que pòt menar a preferir [o] (au) (h)aian. Coma los parlars bordalés recents iodizan lh, i a pas de parelh minimau entre Halhan e Haian, mès la grafia Haian es la pus probabla.
Istòria
La comuna, que dependèva d'Aisinas, se creèt lo 9 de març 1867.
Maniòc
Varietats
La carn dels tuberculs a una color blanquinosa e remembra la fusta per sa textura e sa consisténcia. Après coseson dins l'aiga, sa carn venguda jauna se destrampa. La fregidura la fa cruissenta.
Las fuèlhas son alara consomadas coma de legums, per exemple en Africa, contenon de vitamina A e C.
Istòria
Lo maniòc cultivat demuèi fòrça temps per las populacions localas foguèt descobèrta pels europèus en 1500 quand lo navigator portugués Cabral acosta lo Brasil amb sos òmes.
Las primièras mencions precisa de maniòc son fachs per Jean de Léry qu'aborda ls còstas del Brasil en 1557, e per manca de recapte tròca d'objèctes manufacturats contra de manjar que la farina de maniòc. De retorn en França Lery publica a La Rochèla lo raconta de son viatge ont fa mencion de la raiça de maniòc. Mai tard una descripcion scientifica se faguèt per Willem Piso dins son obratge Historia Naturalis Brasiliæ publicat en 1648 à Amsterdam. La fabricacion del tapiocà es atestada pel primièr còp dins un libre de John Nieuhoff que demora al Brasil entre 1640 e 1649, parla de la fabricacion d'una mena còca fach de farina de maniòc nomenada tipiacica.
Sistematica
L'espècia Manihot esculenta foguèt descricha pel naturalista Heinrich Johann Nepomuk von Crantz.
Malautiás
La cultura del maniòc es tocada per diferéncias malautiás bacterianas, viralas e fongicas. En Africa subretot se patís doas malautiás viralas importantas, lo mosaïc african del maniòc e l'estriura bruna del maniòc, e tanben una malautiá fongica, la bacteriòsi vasculara del maniòc.
Lo mosaïc, una malautiá del maniòc
vinheta|Flors de maniòc que las fuèlhas son tocadas del mosaïc. Lo maniòc es la font màger alimentària de fòrça populacions africanas. Tanben, las mendres malautiás pòdon provocar de damtges près de las populacions (faminas en cas de non importacions).
Dempuèi la mitat dels ans 1990, una malautiá apareguda, jol nom de « mosaïc ». Aquela malautiá (un virus) s'espandís plan aisidament e rapidament d'un plant cap a l'autre. La mosca blanca seriá un vector de transmission. La malautiá se desvolopèt dins fòrça païses africans (coma Kenya, Republica de Còngo).
Lo mosaïc fai pèrdre las fuèlhas al plant de maniòc e fa los tuberculs raquitics. Lo principal dangièr per l'òme es de reduire fòrça sa consomacion alimentara.
Produccion
La produccion de maniòc annala es de gaireben 250 milions de tonas per an. Es una de las tres grandas fonts de polisaccarids, amb lo nham e l'arbre de pin, dins los païses tropicals.
Utilizacion
vinheta|Fuèlhas de maniòc vinheta|Raspa pel maniòc, Indians karajá [[Musèu d'istòria naturala de Tolosa|MHNT]] Lo maniòc es utilizat coma semola o coma fecula (tapiocà).
Las fuèlhas al dessús de la planta pòdon èsser trissadas per realizar un legum tradicional.
Los plats mai coneguts son lo foufou, l'attiéké un coscós de maniòc, lo Mpondu a basa de maniòc e de peisson, lo Mpondu-Madesu, a basa de maniòc e de favòls.
Lo maniòc es tanben utilizat per realizar une tortilla, lo cassava, un pan lo chikwangue e de bièras tradicionalas coma la cachiri, lo munkoyo o la mbégé.
Lo maniòc es importat del Brasil al sègle XVI cap a Africa, ont es ara cultivat. Al Brasil e en America centrala, s'utiliza fòrça fregits per acompanhar las grasilhadas. En ivèrn, lo bolh de maniòc es fòrça popular. Es tanben utilizat en farina leugièrement rostida per accompanhar de fevòls. Aquela farina es l'ingredient màger de la farofa.
Se pòt prepar los tuberculs los còser, puèi los lavant longament amb d'aiga per levar los rèstes de cianur, e lo fasent secar al solelh.
Saint-Loup-Nantouard
Saint-Loup-Nantouard es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Maniòc
Utilizacion
Lo trissant, a la man o al molin, se realiza una farina blanca nomenada « fofo » dins los dos Còngo. Aquela farina es mesclat amb l'aiga bolhissenta a egala proporcion e constituís un aliment qu'accompanha los plats en salsa. Se pòt tanben èsser donada a d'enfants joves. Le fofo a una volor calorica seca de 250 a 300 Cal, es a dire près de la mitat que quand es pasta.
Un autre biais de lo consomar es en pans de maniòc (nomenats « chikwangue » en Republica Democratica del Còngo, « Bibôlô » al Cameron, e « mangbèré » en Centrafrica). Son rics en cellulòsa, consistents, mas fòrça pauc noirissents. Lor prètz fòrça abordable favoriza lor consomacion de granda escala. Se recomanda de mastegar plan per aver pas de problèma de digestion.
Saint-Loup-Nantouard
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Maniòc
Utilizacion
A Maurici lo maniòc se produch e es consomat jos forma de bescuèchs, mai sovent aromatizats, amb canèla, crèma anglesa, cocò o encara sesam. Lo maniòc se pren jos forma d'una sopa o de vianda de buòu, pol (nomenats katkat manioc).
Las fuèlhas de maniòc son tanben consomadas amb de ris, en Republica de Còngo e en Republica Democratica de Còngo jol nom de mpondu, saka-saka o « ngunza » o « ngoundja » en Centrafrica. Lo matapa, plat tipic de Moçambic, (lo vatapá al Brasil), se prepara amb las jovas fuèlhas de maniòc plegadas amb d'alh e la farina tirada dels tuberculs, cuèchs amb de crancs o de cambaròtas. Als Comòras jol nom de mataba, las fuèlhas s'acompanha amb un talh de peisson.
En Còsta d'Evòri, lo maniòc se consoma jos forma de semola cuècha amb vapor, çò que se nomena l'attiéké. L'attiéké es un plat nacional, supretot consomat dins las regions sud del país. Es sovent acompanhat de salsa locala. Lo maniòc de pòt prene jos forma de pan de maniòc nomenat foto de maniòc o de plakali, subretot constituit de substéncia amidonada. L'attiéké se consuna fresc de preferéncia. Se consèrva e s'expòrta o se comercializa jos forma seca. La produccion de maniòc comença a se far jos forma industriala per de pichonas unitats de produccion d'attiéké.
Avinhon
Avinhon (Avignon en francés) es una vila istorica d'Occitània, en Provença, dins lo parçan dau Comtat Venaicin, lo departament de Vauclusa, dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Sa populacion èra estimada a 90,800 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 64,8 km². La vila es coneguda actualament per sas activitats artisticas e culturalas, e demest aquestas a una plaça preponderanta lo Festivau d'Avinhon.
Lo gentilici es avinhonenc, avinhonenca.
Geografia
Avinhon se situa au jonhent de Ròse e de Durença, e confronta a l'oèst lo departament du Gard e lei comunas de Vilanòva d'Avinhon e Angles, e au sud ambé lei Bocas de Ròse e lei comunas de Barbentana, Ronhonaç, Castèurainard e Nòvas.
Toponimia
thumb|250px|left|Panèu d'intrada a Avinhon, escrich en [[Nòrma mistralenca|grafia mistralenca.]]
Istòria
thumb|300px|left|Lo Palais dei Papas, en Avinhon Lo nom d'aquesta ciutat es atestat tre lo sègle VI abans Crist. La mencion mai anciana d'Avinhon (Aouen(n)ion) es la que faguèt lo geograf grèc Artemidòr d'Efes. Foguèt lo sèti dei Papas entre 1309 e 1377.
Avinhon es estat abitat dempuèi tempses preistorics coma o demòstra los sepulcres megalitics trobats a Sant Marçal, que donan constància d'un poblat iberic del sègle VI aC.
Patrimòni d'Avinhon
Lei muralhas de la vila, que son en bon estat de conservacion, foguèron bastidas per lei papas durant leis annadas que seguiguèron sa venguda dins la ciutat per i demorar. Lo Palais dei Papas es una construccion immensa d'estil gotic que se bastiguèt entre 1335 e 1364; ten de murs que fan entre 5 e 5,5 m de grossor. Après que se n'anèt a Roma la cort papala, foguèt utilizada coma casèrnas e es actualament un musèu ben ric e fòrça visitat.
Au costat del Palais se tròba Nòstra Dòna dei Doms, la catedrala d'Avinhon, qu'es l'edifici sagrat pus ancian de la ciutat. Bastida entre 1140 e 1160 amb un estil romanic provençau d'una sola nau, sa construccion s'acabèt durant lo sègle XIII. Son cloquièr barròc es singular, e ennaut i es quilhada una estatua de plomb de la Verge, que fa 6 mètres d'aut e pesa 4,5 tonas.
thumb|450px|left|Vista d'Avinhon; a senèstra, lo Pònt de Sant Beneset
Pèira (Avairon)
Pèira (Peyre en francés) es una anciana comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus integrada dens Comprenhac despuèi 1830.
Tréguidel
Tregedel en breton ( Tréguidel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Tréguidel Se situa a 20 km de Sant-Brieuc, a 20 km de Paimpol e a 20 km de Guingamp aperaquí.
Tréguidel se situe à 20 km de Saint-Brieuc, à 20 km de Paimpol et à 20 km de Guingamp environ.
Istòria
Segon la legenda en relacion amb lo bastiment de la glèisa los abitants de Tréguidel se trucarián los "BOUTOUS"
Selon la légende concernant la construction de l'église les habitants de Tréguidel s'appelleraient les "BOUTOUS"
Blisard
Lo blisard (var. burla ò ventnèu) designa dos tipes de fenomèns meteorologics nevós que causan una demenicion de la visibilitat e de la temperatura. Lo premier es format d'una tempèsta de nèu que presenta de temperaturas bassas ambé de vents violents cargats de flòcs de nèu. Lo segond designa un efècte de caça-nèu fòrça important causat per un vent violent que desplaça de quantitats importantas de nèu.
Villedieu-lès-Bailleul
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hank Azaria
Hank Azaria, nascut Henry Albert Azaria lo 25 d'abril de 1964, es un actor american de cinèma.
Croix-Caluyau
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Crotz-Caluyau se situa en lo sud-èst del (Enaut) e al sen del Parc natural regional de l'Avesnois.
Croix-Caluyau se situe dans le sud-est du département du Nord (Hainaut) et au sein du Parc naturel régional de l'Avesnois.
Claude Simon
Claude Simon (Antananarivo, Madagascar, lo 10 d’octòbre de 1913, París, lo 6 de julhet de 2005) foguèt un escrivan francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura de l'an 1985.
Pontificia Universidad Católica de Chile
Pontificia Universidad Católica de Chile es una institucion educativa de Chile. Son campús principal es situat en Santiago de Chile. Es fondada en 1888 e tien un nombre total de 22 848 estudiants (2009).
Mfumte
Lo mfumte es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Localisacion
Lo mfumte es parlat dins l'aarondiment de Nwa del departament de Donga-Mantung, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron per los wimbum.
Classificacion
Lo mfumte es classat dins lo grop de las lengas nkambe de las lengas grassfields de l'èst.
Escritura
L'alfabet mfumte es : L'alfabet utiliza fòrça caractèrs complexes per notar unes fonèmas; exemples: nkp, ngb, ŋw, nh, hw, nhw, hy, nhy, hwy, nhwy. Las vocalas longas son escrichas dobladas : aa, ee, ɛɛ, ii, oo, uu, ʉʉ.
Los tons son notats dins la lenga, amb de diacritics :
Landrecourt-Lempire
Landrecourt-Lempire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Naviri fantauma
Un naviri fantauma designa dos tipes de naviris. Lo premier gropa de vaissèus legendaris maudits que son condamnats a l'errança sus leis oceans ò eissits de l'imatge fantaumatica d'un naviri disparegut dins de circonstàncias tragicas. Lo segond gropa de vaissèus vertadiers que son de varatges que contunian de flotar sensa equipatge.
Fulleren
Fülleren en alemannisch ( Fulleren en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Sant-Albin-ar-Pavez
Sant-Albin-ar-Pavez en breton ( Saint-Aubin-du-Pavail en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Talcahuano
Ligam extèrne
(espanhòl)
Dernaculheta
Dernaculheta (Dernacueillette en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Aus Litges
Los Litges o Aus Litges (Louslitges en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, lo nom qu'es format de l'article definit au plurau e benlèu lo tèrme feudal lige (fòrma deu Petit Levy). La ligessa per un vassau qu'èra la fidelitat absoluda au senhor. Segon Negre, Aus Litges, suu Midor, que vengueré de l'article masculin plurau los e lo plurau deu mot masculin gascon lishe (varianta de leishiu), per designar probablament lo cors d'aiga ...
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Vonuelh (sus Viena)
Vonuelh (sus Viena) (Vouneuil-sur-Vienne en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Intercomunalitat
Comunautat d'aglomeracion Grand Châtellerault.
Nòtas
<references group="N"/>
Faux (Ardenas)
Faux es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Torsiac
Torsiac (Torsiac en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Henri Bergson
Henri Bergson (París, 18 d'octobre de 1859 - París, 4 de janvièir de 1941) foguèt un escrivan e filosòf francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1927.
Bambalang
Lo bambalang (o chrambo) es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Localisacion
Lo bambalang es parlat dins l'arrondiment de Ndop del departament de Ngoketunjia, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo bambalang es classat dins lo grop de las lengas non de las lengas grassfields de l'èst.
Ceffonds
Ceffonds es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Ceffonds A situat en lo país del Der, region humide e boisée, situada entre las vallées de la Marna e del Alba.
Ceffonds est situé dans le pays du Der, région humide et boisée, située entre les vallées de la Marne et de l'Aube.
Istòria
Lo vilatge de Ceffonds dépendait del bailliage de Chaumont e i aviá ligat al diocèse de Tròias. Jacques d'Arc, paire de Jeanne d'Arc seriá procedent de Ceffonds. La glèisa édifiée a es refondue al  començament de la.
Le village de Ceffonds dépendait du bailliage de Chaumont et était rattaché au diocèse de Troyes. Jacques d'Arc, père de Jeanne d'Arc serait originaire de Ceffonds. La glèisa édifiée au est refondue au  début du.
Cuincy
Cuincy es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Èvol
Èvol es una anciana comuna catalana situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon, uèi associada damb Oleta.
Léré
Léré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escalans
Escalans (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [eska'lans]. Las fòrmas ancianas que son *Deschalanis, de Scalanis, deu sègle XIV.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que precisa lo lòc domina la vath d'un afluent de Gelisa e i a ua vista immensa. Negre qu'explica lo nom peu plurau de l'occitan escalant.
Bénédicte Boyrie-Fénié que constata l'error topografica de Dauzat, çò qui permet de justificar un toponime derivat de scala, « escala, gra », mès shens saber quin ei lo sufixe.
Montriond
Montriond en arpitan (Montriond en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de la Vuelta de Obligado
La batalha de la Vuelta de Obligado que s'escadó suus arrius Paraná e la Plata e qu'opausè la Confederacion Argentina gavidada per Juan Manuel de Rosas e ua flòta anglofrancesa. L'enjòc qu'èra la navigacion libre entaus aligats entà gaudir d'un libre comèrci e per Rosas qu'èra la defensa de la soberanitat.
Fin finala, los aligats qu'obtiengón ua victòria tactica celebrada en França per la presa de banèras argentinas (tornadas a Argentina peu president Jacques Chirac) e, arron, dab ua estacion deu metropolitan batejada Vuelta de Obligado (qui hore tornada batejar Argentina a l'escadença de la vesita oficiau d'Evita) ; aquesta victòria tactica deus aligats no'us permetó toyun pas de practicar nat comèrci (donc n'obtiengón pas l'objectiu perpausat) ; per aquesta rason, curiosament, ambs camps que celebrèn la batalha com ua victòria pròpia.
Chastelnòu de Vernós
Chastelnòu de Vernós (Châteauneuf-de-Vernoux en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Rongèiras
Rongèiras (en francés Rongères) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Luòcs e monuments
thumb|left|300px|Castèl de Méage.
La Garda Guerin
La Garda Guerin (nom de verificar) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, uèi dins la comuna de Prevenchièiras.
Hell-Bourg
Hell-Bourg es una partida de la comuna francesa de Salazie, situada dins lo departament de la Reünion e la region de la Reünion.
La Garda Guerin
Toponimia
La prononciacion, relevada a Planchamp, comuna de Pè de Bòrna, es [la'gardɔ]
Sant Andiòu
Sant Andiòu (Saint-Andiol en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Haus
Haus (Haux en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son apud Fau, sense data, de vineis de Fau, sense data, parrochia de Hau, en 1273, Hau de Inter-duo-Maria, en 1273, parochia de Hau, en 1307-1317, cappella de Hau, en 1342, cappella de Fau, en 1361. La prononciacion seré [haws]. L'origina dau nom de Haus es lo mot gascon hau, dau latin fagus, que designa l'aubre, benlèu un aubre remarcable a l'origina. La prononciacion actuala es damb s finala, mès las atestacions medievalas, citadas per B. Boyrie-Fénié, son Fau (la letra f representava a l'escrit h gascona) e Hau. L's dau plural a ren d'estonable, que plan de comunas girondinas coneishan una fòrma plurala a valor de collectiu (lo nom dau vilatge au plurau representa los abitants e après i a confusion entre lo nom dau vilatge e lo daus abitants).
La Marche
La Marche es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
La Camina es una municipalitat situada a 4,7 km al sud de La Caritat-sus-Loire e a 25 km al nòrd de Nivèrns.
La Marche est une commune située à 4,7 km au sud de La Charité-sur-Loire et à 25 km au nord de Nevers.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aghem
L'aghem (o wum) es una lenga grassfields parlada en Cameron.
La Marche
Istòria
La Camina, uèi pichon vilatge de la Nièvre, #èsser a la Mièja Edat una de las vilas los mai importants del Nivernais, gràcia sustot a las siás vinhas. Aital, la vila vesina de La Caritat-sus-Loire, a #èsser creada sus tèrras donadas pels senhors de la Camina. Se pòt egalament pensar que l'importància d'aquela vila aviá per una granda part a la siá posicion géographique, sustot jos las Capétiens, doncas que se trobava, coma lo sieu nom l'indica, dins la frontièra de la Bourgogne e de la Aquitaine, alavetz enemics. Aquela vila, suls bòrds de la Loire, servissiá doncas de ponches de concentracion e de sortida de las armadas de la Bourgogne en lo moment dels atacs contra lo Aquitaine. Aiçò èra egalament un sector important de la defensa de la Bourgogne, coma pòt testificar-ne detla preséncia del donjon de la vila. La Camina a perdut una granda part de la siá riquesa e de los sieus abitants al XIXe sègle, quand una epidèmia de phylloxéra @frapper las vignobles de la vila.
Aghem
Localisacion
L'aghem es parlat dins lo departament de Menchum, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Classificacion
L'aghem es classat dins lo grop oèst de las lengas ring de las lengas grassfields de l'èst.
Escritura
L'alfabet aghem es :
Mosson
Mosson pòt essèr:
Division (militar)
Una division es una unitat militara importanta generalament compausada de 10,000 a 20,000 òmes. Es l'unitat militara pus pichona qu'es capabla d'organizar una operacion autonòma. Dins la màger part deis armadas modèrnas, una division es compausada de bregada o de regiments.
L'origina dau concèpte de division apareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII dins la pensada dau manescau Maurici de Saxònia (1696-1750). Pasmens, moriguèt avans de lo metre en plaça e lei premiereis temptativas d'organizacion divisionària foguèron l'òbra de Victor-François de Broglie durant la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763). Maugrat un contèxte generau defavorable ai Francés, l'idèa mostrèt son interès e demorèt dins lo camp de la reflexion militara francesa. Durant lei guèrras de la Revolucion Francesa, foguèt ansin adoptada e generalizada per Lazare Carnot e participèt fòrça au succès deis armadas francesas. Un exemple caracteristic d'aquela superioritat sus leis autrei mòdes d'organizacion dau periòde foguèt la campanha d'Itàlia de Napoleon Bonaparte que capitèt de véncer de fòrças numericament superioras gràcias a sei possibilitats.
Dins aquò, après 1945, la modernizacion deis armaments entraïnèt una demenicion importanta dau nombre de divisions. D'efiech, en causa de la menaça de l'utilizacion de l'arma nucleara, leis unitats deguèron venir pus leugieras, pus mobilas e pus dispersadas. Mai d'un país chausiguèt donc de demenir lo nombre de sei divisionq, çò que creèt un interès important per l'adopcion de la bregada coma unitat organizacionala de basa au nivèu estrategic. Aquela evolucion foguèt sensibla dins leis armadas occidentalas amb, per exemple, l'abandon dau modèl divisionari en França durant leis ans 2000. Pasmens, lei guèrras recentas an mostrat lei limits d'aquela idèa e la màger part deis armadas modèrnas tornan adoptar una organizacion a l'entorn de divisions.
La Marche
Istòria
La Marche, aujourd'hui petit village de la Nièvre, fut au Moyen Âge une des villes les plus importantes du Nivernais, grâce notamment à ses vignes. Ainsi, la ville voisine de La Charité-sur-Loire, a été créée sur des terres données par les seigneurs de La Marche. On peut également penser que l'importance de cette ville tenait pour une grande part à sa position géographique, notamment sous les Capétiens, puisqu'elle se trouvait, comme son nom l'indique, à la frontière de la Bourgogne et de l'Aquitaine, alors ennemis. Cette ville, sur les bords de la Loire, servait donc de points de rassemblement et de départ des armées de la Bourgogne lors des attaques contre l'Aquitaine. C'était également un secteur important de la défense de la Bourgogne, comme peut en témoigner la présence du donjon de la ville. La Marche a perdu une grande partie de sa richesse et de ses habitants au XIXe siècle, lorsqu'une épidémie de phylloxéra frappe les vignobles de la ville.
Lista dei localitats qu'aderisson a l'associacion Les Plus Beaux Villages de France
thumb|upright=0.5|[[Logotype|Logo de l'association]] Lista dei 156 localitats dins 21 regions e 69 departaments qu'aderisson a l'associacion Les Plus Beaux Villages de France.
Alsàcia
thumb|upright=0.7|[[Riquewihr]]
Aquitània
thumb|upright=0.7|[[La Ròca de Gajac]]
Lanas
Pas cap
Òlt e Garona
thumb|upright=0.7|[[Ainhoa]]
Auvèrnhe
thumb|upright=0.7|[[Salèrn (Auvèrnhe)|Salèrn]] thumb|upright=0.7|[[Arlempdes]] thumb|upright=0.7|[[Mont Peirós (Auvèrnhe)|Mont Peirós]]
Bassa Normandia
thumb|upright=0.7|[[Saint-Céneri-le-Gérei]]
Borgonha
thumb|upright=0.7|[[Châteauneuf (Còsta d'Aur)|Châteauneuf-en-Auxois]] thumb|upright=0.7|[[Semur-en-Brionnais]]
Nièvre
Pas cap
Bretanha
thumb|upright=0.7|[[Locronan]] thumb|upright=0.7|[[Saint-Suliac]]
Centre
thumb|upright=0.7|[[Gargilesse-Dampierre]] thumb|upright=0.7|[[Candes-Saint-Martin]] thumb|upright=0.7|[[Lavardin (Loir e Char)|Lavardin]]
Eure e Loir
Pas cap
Ardenas
Pas cap
Auba
Pas cap
Marna
Pas cap
Nauta Marna
Pas cap
Corsega
thumb|upright=0.7|[[Piana]]
Franca Comtat
thumb|upright=0.7|[[Château-Chalon]] thumb|upright=0.7|[[Pesmes]]
Territòri de Belfòrt
Pas cap
Nauta Normandia
thumb|upright=0.7|[[Lyons-la-Forêt]]
Sèina Maritima
Pas cap
Isla de França
thumb|upright=0.7|[[La Roche-Guyon]]
París
Pas cap
Sèina e Marna
Pas cap
Yvelines
Pas cap
Essonne
Pas cap
Nauts de Sèina
Pas cap
Sèina Saint Denis
Pas cap
Val de Marna
Pas cap
Lengadòc-Rosselhon
thumb|upright=0.7|[[La Grassa]] thumb|upright=0.7|[[La Ròca de Céser]] thumb|upright=0.7|[[Vilafranca de Conflent]]
Lemosin
thumb|upright=0.7|[[Segur lo Chasteu]] thumb|upright=0.7|[[Colonjas]]
Cruesa
Pas cap
Lorena
thumb|upright=0.7|[[Saint-Quirin]]
Mòsa
Pas cap
Vòges
Pas cap
Miègjorn-Pirenèus
thumb|upright=0.7|[[Concas]] thumb|upright=0.7|[[Sent Bertran de Comenge]] thumb|upright=0.7|[[Larressingla]] thumb|upright=0.7|[[Sent Circ de la Pòpia]] thumb|upright=0.7|[[Castèlnòu de Montmiralh]] thumb|upright=0.7|[[Lausèrta]]
Hauts Pirenèus
Pas cap
Nòrd
Pas cap
Pas de Calais
Pas cap
Païses de Léger
thumb|upright=0.7|[[Montsoreau]] thumb|upright=0.7|[[Sainte-Suzanne (Mayenne)|Sainte-Suzanne]]
Léger Atlantic
Pas cap
Sarthe
Pas cap
Picardia
thumb|upright=0.7|[[Gerberoy]]
Somme
Pas cap
Peitau-Charantas
thumb|upright=0.7|[[Talmont-sur-Gironde]] thumb|upright=0.7|[[Angles-sur-l'Anglin]]
Doas Sèvras
Pas cap
Provença-Aups-Còsta d'Azur
thumb|upright=0.7|[[Sant Veran]] thumb|upright=0.7|[[Santa Anha]] thumb|upright=0.7|[[Lei Bauç]] thumb|upright=0.7|[[Rossilhon]]
Ròse-Alps
thumb|upright=0.7|[[Pérouges]] thumb|upright=0.7|[[Vogüé]] thumb|upright=0.7|[[Montbrun-les-Bains]] thumb|upright=0.7|[[Saint-Antoine-l'Abbaye]]
Departaments e regions d’otramar
thumb|upright=0.7|[[Hell-Bourg]]
Guiana
Pas cap
Guadalope
Pas cap
Martinica
Pas cap
La Chapelle-d'Aligné
La Chapelle-d'Aligné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Espelugas de Trobath
thumb|250px|Intrada dera espeluga de Trobath (illustracion de Josèp Lator, sègle XIX) Eras espelugas preïstoricas de Trobath, en Varossa, que testimònian d'un poblament ancian. Que s'i hèn cavaments arqueologics dempuish 1986.
Dionís l'Exigú
thumb|right|Dionís l'Exigú inventa l'[[Anno Domini per calcular la data de Pasca]]
Dionís l'Exigú (Dionysius Exiguus en latin, Dionisie cel Mic en romanés), (~ 470 - ~ 540) es un monge conegut per aver calculat l’Anno Domini, utilizat coma èra pel calendièr gregorian. Se donèt d'esperel l'escai de Exiguus en signe d'umilitat intellectuala.
Biografia
Dionís l'Exigú, es originari de la província romana de Scitia minora (correspondent a l’actuala Dobrodja, region del nòrd-èst de Bulgaria e l'èst de Romania, situada entre Danubi e Mar Negra) e seriá d’ascendéncia armeniana (pasmens son amic e discipòl Cassiodore ditz dins son De divinis Lectionibus, c. xxiii que seriá nescut Scit). Èra de la comunautat dels monges scits concentrada a Tomis (l'actuala Constança).
Escriguèt de recuèlhs de Canons apostolics (publicats pel 1 còp en 1628, in-8, per Justel); de Decretalas (dins la Bibliotèca del drech canon) ; de versions latinas dels obratges de sant Pacòma e mai Paires de la Glèisa.
Foguèt encargat pel cancelièr papal Bonofatius de concebre un metòde per determinar la data de Pasca segon la « Règla alexandrina », tala qu’edictada au I concili de Nicèa :
A aquela epòca, èra costumièr de comptar los ans en utilizant lo començament del reialme de l'emperaire Dioclecian, conegut per aver provocat la darrièra persecucion dels crestians dins l'Empèri roman.
En 525 Dionís l'Exigú introduguèt nòstra èra ne l'emplegant dins sa tièra de Pasca. D'aquel biaisses fondèt l'usatge de comptar los ans depuèi de l'incarnacion (25 de març) e la naissença (25 de decembre) de Jèsus, que placèt a l’an 753 de Roma (es a dire l'an -1 del calendièr actual). Los etudis istorics -- quitament aquela del reialme d'Erodòt lo Grand -- montran que faguèt una dèca d'al mens quatre ans. Denís confirma la periodicitat de 532 ans pel retorn de Pasca al meteis jorn del meteis mes, que faguèt debutar l'an meteis de l’incarnacion. Aquel periòde de 532 ans correspond al produch de 19 ans (Cicle metonic) per 4 (per prene en compte las annada bissextila) e per 7 (pels jorns de la setmana, pasca deven tombar obligatòriament un dimenge) qu'èra ja conegut dels crestians d'Alexandria, mas que se nomena dempuèi, segon lo nom de Denís, periòde dionisian.
La preséncia del mot latin nulla, que significa cap de, dins la tresena colomna de sa tièra de Pasca dona l’idèa que Dionís l'Exigú conneissiá lo concèpte de zèro. Pasmens, res permet de deduire que son nulla èra un zèro vertadièr; de totes biaisses l'utilizèt pas dins lo seus calculs. Calguèt esperar lo Millenni II abans que poguèssem dispausar del nombre zèro. E mai, quitament per una civilizacion conneissent lo nombre zèro, per exemple coma resultat de l'operacion « 2-2 », son utilizacion dins l'encastre d'una numerotacion es pas plan evidenta.
Posteritat: lo calcul del temps
Durant l'Empèri Carolingian, sembla qu'aguessèm encora costuma de comptar los ans a partir del començament del reialme de l'emperaire (Carlesmanhe e los successors).
Le moine Beda lo Venerable, al sègle VIII, desvelopèt la sciéncia del calcul del temps, que se nomena comput (del latin computare, calcular).
L'usatge de comptar los ans a partir de la naissença de Jèsus commencèt de se generalizar sonque cap a l'an mil.
Lo calendièr gregorian commencèt a remplaçar lo calendièr julian en 1582.
Ara, l'Institut de mecanica celèsta e de calcul dels efemerids utiliza las formulas del comput gregorian per calcular la data de Pasca.
òbras
Los tèxtes de Dionís l'Exigú foguèron publicats dins lo toma 67 de la Patrologia Latina de Migne
Le Landin
Le Landin en normand (Le Landin en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hamed Bakayoko
Hamed Bakayoko (1965–2021) es un òme politic e òme d'estat ivorian. Foguèt ministre de l'interior (2017-2020), puèi ministre de la defensa e primièr ministre de l'estat (2020–2021). Tanben foguèt cònse d'Abobo de 2018 a 2021. Moriguèt d'un cancer del fetge que se l'emportèt en qualques setmanas.
Joielariá
La joielariá es l'art de fabricar de joièus e, mai largament, d'objèctes de belura que meton en valor de pèiras preciosas, de pèiras finas, de pèiras ornamentalas e de pèrlas, en utilizant per lei monturas de metaus preciós coma l'òr, l'argent, lo platin, e mai lo palladi.
Canton d'Arudi
Lo canton d'Arudi qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment d'Auloron, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Despuish 2015, las 10 comunas que son dens lo canton d'Auloron-2. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la soa varianta bearnesa.
Istòria
Lo canton d'Arudi que's creè en 1790 dens lo districte d'Auloron.
En 1801, lo canton d'Arudi qu'estó conservat.
A las eleccions departamentaus deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimita los cantons deus Pirenèus Atlantics, lo canton d'Arudi qu'estó suprimit.
Belleroche (Léger)
Bèlaroche [bɛl.ˈʁœts] en arpitan (Belleroche en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups..
Indigofera tinctoria
Indigofera tinctoria es una planta de las regions caudas de la familha de las Fabacèas. Son nom generic ven del grèc indikon e vòl dire d'Índia, país ont los Europèus descobriguèron aquela planta. Se n'es aclimatat a las regions tropicalas e temperadas d'Asia coma a qualques regions d'Africa. Son abitat d'origina demòra alavetz desconegut, que sa cultura es anciana : en Índia, la planta foguèt cultivada pendent mai de 4000 ans.
Pirena
Pirena (deu grec Πυρήνη) qu'ei un personatge de legenda. Hilha deu rei Bebrics, qu'estó aimada per Eracles. Quan estó tuada per herumis de la seuva, lo miei diu que'u bastiscó un clapàs enòrme com tombèu entà l'enterrar. Qu'ei atau, segon aquera legenda, qu'apitè los Pirenèus qui pòrtan lo son nom.
Indigofera tinctoria
Es un arbust naut d'un a dos mètres. Pòt èsser annadièr, biennal o renadiu, segon lo clima.
La tinta
thumb|250px|left|Pigment carmin d'indi
Autrescòps cultivat coma planta tintoriala, es una font primièra de l'indi, qu'es pus ecologic que las tintas sinteticas, se vend encara uèi.
Per obtenir de tinta, las fuèlhas son en primièr banhadas dins d'aiga, puèi se daissa rebolir, e apareis l'indi, lo principi colorant que dona lo blau. Segon las dòsis ne pòt sortir de roge. Lo precipitat resultant de la fermentacion es mesclat amb una basa quimica fòrta (coma l'idroxid de sòdi). Çò qu'es comprimit, secat puèi transformat en polvera. Resulta una tinta mai que mai blava pururinada, e s'apond tanben d'adjuvants per balhar de matises.
Las fuèlhas de la planta s'utilizan tanben per colorar lo pel (henne)
Autras utilizacions
Las fuèlhas e las racinas son utilizadas dins la medecina tradicionala de divèrses païses. En China, contra la fèbre, mals de ventre e depuratiu. En Africa del Sud, la racina trissada s'utiliza per calmar lo mal de caissal. Auriá tanben de vertuts emeticas.
Coma fabacea, es tanben cultivada per melhorar los sòls.
Sinonims
Son considerats coma sinonims d'Indigofera tincturia:
Ostens
Ostens (Hostens en francés) qu'es ua comuna bordalesa de Gasconha situada dens lo departament de Gironda e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Kareena Kapoor
Kareena Kapoor (n. 21 de setembre de 1980 ) es un'actritz indiana de cinèma de Bollywood. Durant la siá carrièra, Kapoor es estat nomenada nòu còps als prèmis Filmfare, en ne recebent sièis, e a actuat en grands superproduccions de divèrses genres, en comprenent dramas romantics contemporanèus, comèdias e pelliculas istoricas, malgrat qu'a participat tanben a pichonas produccions independentas.
Pinyin (lenga)
Lo pinyin es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Classificacion
L'awing es classat dins lo grop de las lengas ngemba de las lengas grassfields de l'èst.
Escritura
L'alfabet pinyin es :
Laneuville-au-Rupt
Laneuville-au-Rupt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
Cette commune dont le point culminant est très venté accueille un parc de cinq éoliennes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gérardmer
Gérardmer (Gérômoué en lorenc vogian locau ) es una comuna francesa, situada dins lo departament deus Vòges e la region de Lorena.