cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Las Meninas (Velásquez)
Composicion
Las caras de Velázquez e de la nana miran ambedoas l'observaire de la tela d'un meteis angle creant una tension visuala. La cara de Velázquez es sonque feblament enlusida per una lutz indirècta puslèu que dirècta. Ne resulta que los trachs de sa cara son mai visibles, alara que mens enlusits, qu'aqueles de la nana qu'es plan mai prèp de la font luminosa. La cara de Velázquez, visibla dins son intégralitat e mirant drech cap a l'observaire, atrach l'atencion. L'importança de sa cara es encara mai marcada dins los tons e lo contraste entre sos pèls escurs e la lutz venent sul pincèl e sa man, e tanben pels dos trianglrs clars de sa camisa que puntan directament cap a sa cara.
Nieto se ten sus la drecha al fons, coma un reson, en oposicion amb la forma de l'artista: a l'exterior puslèu qu'a l'interior, donat plan visible pasmens s'es pas ben identificable pels jòcs d'ombre e de lutz. La posicion d'una tala zone de fòrt contrasta tonal, just al fons del principal espaci pictural, representat per l'infanta, es una tactica de composicion auçarda de Velázquez. Las formas vivas de lutz d'aquela zona son la meteissa qu'aquelas de la donzèla sus la drecha e l'encastre plan definit de la pòrta dona lo contorn del miralh sus l'esquèrra.
Lo miralh es perfièchament definit per un palle rectangle ininterromput a l'interior d'un larg encastre escur. Se pòt pas destriar los trachs de la cara del rei o de la reina mas los ovals enlusits que forman lors caras son clarament virats cap a l'observaire. La forma geometrica de lor caras enlusidas de fàcia atrach mai l'atencion que la cara geometrica trencada de la pòrta o que las caras presentadas de biais e mal enlusudas coma aquelas del nan al primièr plan o de Nieto. Jonathan Miller remarca que pasmens qu'aja un « apond d'una lusor suggestiva suls bòrds de biais, lo miralh traís subretot son identitat presentant un imatge que la brilhança es tan inconsistanta amb lo caractèr escur de la paret a l'entorn que podèt pas èsser presa pel rebat a las caras fortament enlusidas de la reina e del rei. »
Coma las damas de companhiá qui se rebaton l'una l'autra, lo rei e la reina an tanben lors dobles dins la pintura : las caras pauc enlusidas de la dama de companhiá e del garda sus la drecha. Aqueles dobles de la reina e del roi son tanben de dobles de fonction : la dama de companhiá e lo  garda son ambedos que devon servir e aparar l'infanta. La posicion de totas aquelas caras sus una meteissa linha orizontala forma una repeticion : un òme, un parelh, un òme, un parelh e, pasmens se los personatges sus l'exteriors son mai pròches de nosaltres, ocupan totes la meteissa benda orizontala dins la pintura.
Lo nan a l'abans plan, que la man auçada es coma un reson a aquela de l'òme del fons, es, per son aspècte joiós, en contraste amb la scèna centrale. Sa pausa informala, sos pèls escurs e son perfil escurcit fan d'el un imatge en miralh de la donzèla s'agenolhant debans l'infanta. Pasmens lo pintre la placèt a l'abans plan, debans la font de de lutz, minimizant atal lo contraste d'aquel personatge.
Aquela tela es la sola de Velázquez ont lo plafon es presentat e es tanben aquela ont lo rendut de l'espaci arquitectural es mai complet e aquò malgrat unas ambigüitats espacialas. Lo pintre jamai cerquèt tant a menar la mira dins de zonas al delà de la mira de l'observaire segon López-Rey. Se'n pòt pas qu'imaginar lo canevàs que penh coma la zona qui deuriá èsser l'abans de la zona pencha e on se trapa la reina e lo rei. L'escur plafon desgarnit, la tela que penh Velázquez, e tanben l'estricte arenjament de las pinturas sus las parets contrastan amb lo mitan plan esclairat, animat e esplandidament pench a l'abans plan.
Miralh, rebat e scènas incrostadas
esquèrra|vinheta|Dins Los Esposes Arnolfini (1434), [[Jan van Eyck utiliza un imatge rebatuda dins un miralh similar a aquel de Velázquez dins Las Meninas. Aquela tela segurament inspirèt Velázquez per las Meninas]] L'estructura espaciala e la posicion del miralh son talas que Felip IV e Maria Ana semblean se téner del costat de la pintura ont se trapa l'observaire de la tela, fasent fàcia a l'infanta e son entorn. Segon Janson e mai de l'infanta e son entorn son presents per distraire lo parelh reial mas l'atencion de Velázquez es concentrada sus eles alara que penh lor retrach. Pasmens se se pòdon pas veire dins lo miralh, la representacion del parelh reial ten una plaça centrala dins la tela que siá en tèrmes d'ierarquia sociala o en tèrmes de composicion. Coma espectator la nòstra posicion al respècte d'aqueles es incertana. La question de saber se l'observaire de la tela se ten près del parelh reial o se los remplaça e vei la scèna per lors uèlhs es una question non trencada e qui fa debat. La segonda ipotèsi es pasmens sostenguda pels agachs de Velázquez, de l'infanta e de Mariabola que miran drech cap a l'observaire de la tela. drecha|vinheta|220x220px|Detalh del miralh de Los Esposes Arnolfini de van Eyck. Van Eyck mòstra lo pintre mejans lo miralh. Lo miralh de las Meninas se pòt veire coma un imatge miralh d'aquel representant dins l'espaci pictural « verai » lo pintre e lo parelh reial dins le miralh. Dins Las Meninas, la reina e lo rei son supausats èsser fòra de la pintura e pasmens lor rebat sul miralh los torna plaçar a l'interior de l'espaci pictural. Lo miralh mes en evidéncia sus la paret escura del fons mòstra çò qu'es pas aquí: la reina, lo rei e, segon los mots de Harriet Stone, « las generacions d'espectators que son venguts prene la plaça de parelh dabans la tela »
Descripcion e interpretacion
vinheta|Numerotacion dels personatges La numerotacion dels personatges fa referéncia a l'imatge çai contre
Lo decòrs de las Meninas es plantat dins los apartaments de Velázquez, al palais de l'Alcazar reial de Madrid jol reialme de Felip IV. Aquela granda sala es presentada, segon Silviio Gaggi, coma "una simple bòstia que se poiriá divisar en una grasilha de perspectiva amb un sol punt de fugida". Al centre, a l'abans plan, se ten l'infanta Margarida Teresa (1) alara de cinq ans d'edat, portant una rauba de vertugala amb roseta roja e dentèlas negras. Es acompanhada de doas donzèlas: doña Isabel de Velasco (2), que fa la reveréncia darrièr la princessa, e doña María Agustina Sarmiento de Sotomayor (3), filha del comte de Salvatierra, de genolhs dabans, presentar un platèu d'aur amb una dorga roja posada (lo bocaro ) dessús e de nèulas o de bescuèchs benlèu. A la drecha se tenon dos nans, los hombres de placer (« òmes de plaser » sovent penchs dins los retrachs de cort, lor diformité fa valer melhor lo fisic dels personatges principals) : l'Alemanda acondroplasica Maribarbola (4) (de son verai nom Maria Barbola), e l'Italian, Nicolas Pertusato (5), que s'amusa a ensejar de desrevelhar un mastin espanhòl amb son pé. Darrièr eles, se tenon doña Marcela de Ulloa (6), la dama de companhiá de la princesa, vestida de dòl e discutant amb un garda del còrs non identificat (7), seriá Diego Ruiz de Azcona, escudièr de las damas de la Cort. esquèrra|vinheta|Detalh de la pòrta dins l'arrièr plan del quadre En arrièr drech, se ten Don José Nieto Velázquez (8), lo camarlenc de la reina e cap dels talhièrs de la tapissariá reiala, e un possible parent del pintre. Nieto es mostrat prenent una pausa, son genolh drech plegat, ambedos pés sus de grasas diferentas. Coma o nòta lo critica d'art Harriet Stone, se pòt pas saber s'es al sortir o al dintrar. Aparéis coma una siloeta sus pauca grasas e, al contrari de çò que decrivon Daniel Arrasse e Michel Foucault dins lors analisis del quadre, tenent d'una man non pas la cortina que se dobrís sus una paret incertana o un espaci vuèj, mas una ponhada de pòrta estranhament situada relativament bas a la nautor d'un enfant o d'un nan. L'esclairatge en contra jorn e la pòrta dobèrta mòstran l'espaci en arrièr Nieto e, segon l'istorian de l'art Analisa Leppanen, atiran inevitablament lo nòstre agach cap al prigond. Lo sol punt de fugida de la perspectiva es en arrièra d'aquela pòrta coma se lo pòt veire perlongant las linhas del plafon e del sol sus la drecha. Lo rebat del perelh reial dins le miralh mena dins l'autre sens, cap a l'abans o l'exterior del quadre on se trapa l'expectator. Sol lo rei e la reina, que partejan lo punt de vejaire de l'espectator, veson Nieto qu'es pas vist dels autres personatges del quadre.
Velázquez (9) se penh a l'esquèrra de la scène, mirant cap a l’exterior al delà d'un larg canevás sostengut per un cavalet. Sul pitre a la crotz roja l'òrdre de Santiago, òrdre que recebèt pas abans de 1659, tres ans après que la tela s'acabèt. Segon Palomino (1724), Felip IV a ordonèt qu'aquela crotz siá aponduda sus la tela a la mòrt de Velázquez. Aquela retocada seriá l'òbra del filhastre de Vélazquez o un dels pintres de la Cort. Las claus de la carga de grand mèstre dels apaartements del Palais (aposentador mayor de Palacio) de Velázquez penjan a sa cencha.
Un miralh sus la paret del fons rebat los busts del rei Felip IV (10) e de la reina Maria Ana (11). L'interpretacion mai comuna es qu'aquel miralh rebat lo parelh reial pausant per Vélasquez pendent que lor filha los mira. Lo quadre representa alara la scèna tala coma es vista pel parelh reial pausant per Velázquez. drecha|vinheta|Detalh del miralh amb lo rebat de Felip IV e Maria Ana Sus las nòus caras penchas, cinc miran en dirècte lo parelh reial (e donc tanben la persona en mirant la tela). Lors agachs, coma lo rebet del rei o de la reina, sostenon l'ipotèsi de la preséncia del parelh reial fòra del quadre de la pintura. Una ipotèsi alternativa de l'istorian H. W. Janson es que lo miralh del fons rebat la tela de Vélazquez qui representariá alara lo perelh reial. Fòrça criticas supausan que la scèna es vista pel rei e la reina alara que pausan per un retrach, alara que l'Infanta e sos companhs son là per l'òci. D'autres sostenon que Vélazquez se presenta penhent l'infanta Margarida utilizant un grand miralh; lo cas escasent, lo miralh del fons el rebateriá l'arribada inopinada del parelh reial per una pòrta que li amaga sa tela. Pas cap de teoria en la matèria es totalament acceptada per totes.
Analisi
L'aspècte insasissable de las Meninas suggerís, segon Dawson Carr, que « l'art e la vida son una illusion ». Aquela relacion entre illusion e vida es un tèma recurrent de l'art barròc espanhòl del sègle XVII coma le Don Quichòte de Cervantes se pòt veire coma l'exemple literari mai conegut. Dins aquel vejaire, La vida es sòmi, pèça de Calderón de la Barca escricha en 1635, es a vegad vista coma l'equivalent literari de la tela de Vélazquez. vinheta|Detalh mostrant la crotz roja de l'òrdre de Santiago suls vestits de Vélazquez. Aquel detalh de segur foguèt apondut après que la tela foguèt acabada en 1656, Vélazquez recebent aquel distinccion sonqu'en 1659. Jon Manchip White remarca qu'aquela tela se pòt veire a l'encòp coma un curriculum vitæ de la vida e de la carrièra de Velázquez, e coma un condensat de l'estat d'avançament de son art al moment de la pintura. Plaça l'un dels sols autoretrach conegut dins una sala del palais reial, environat de membres de la reialtat, de cortesans, e d'objècte que resumisson sa vida a la cort. L'istorian de l'art Svetlana Alpers suggerís que descrivent un pintre a l'òbra en companhiá de la reialtat e de la noblesa, Velázquez crida de fach un estatut social mai naut a l'encòp per l'artista e son art e prepausa de considerarr la pintura coma un art « liberal » e pas mai « mecanic » coma n'èra a l'epòca en Espanha. Aquò es d'una importança particulara per Velázquez que lo reglament de l'òrdre de Santiago, que foguèt donat en 1659 tres ans après que la tela fuguèt acabada, excluissiá los membres que l trabalh èra ligat als arts mecanics.
Influéncia
En 1692, lo pintre napolitan Luca Giordano fa partit de las raras personas autorisadas a veire las pinturas de la colleccion privada de Felip IV que Las Meninas fa partit. Giordano, fòrça impressionat per aquela tela, la qualifica de « teologia de la pintura » e se n'inspira per pénher un Omenatge a Vélazquez ara mostrada a la National Gallery de Londres. A partir del començament del sègle XVIII, l'òbra de Vélazquez comença a beneficiar d'una reconeissença internacionala. Pasmens lo vam de l'art italian èra a aquela epòca al mai naut pels colleccinaires, e l'atencion se portavan subretot sus las telas que mostravan una influéncia italiana, ignorant fòrça Las Meninas. drecha|vinheta|250x250px|La Familha de Carles IV, de [[Francisco Goya|Francisco de Goya, fa referéncia a las Meninas .]] Una influéncia gaireben subte de Las Meninas pòt èsser vist dins dos retrachs de Mazo : son retrach de l'infanta Margarida Teresa, pench dètz ans après Las Meninas en 1666, que representa l'infanta Margarida Teresa amb a l'arrièr plan Carles II e la nana Maribarbola, e tanben son retrach de la Reina Mariana d'Espanha en dòl ont i a en arrièr plan une scèna semblabla a aquela de l'abans plan de Las Meninas.
En 1778, Francisco de Goya fa una gravadura a l'aigafòrta de las Meninas, e que foguèt utilizada mai tard de las Meninas coma modèl per sa tela, Carles IV d'Espanha e sa familha. Coma dins Las Meninas, la familha reiala pencha per Goya sembla vista pendent la visita son talhièr. Dins los dos quadre, lo pintre se presenta penhent una tela que sol l'arrièr es visible, al contrari, Goya remplaça la perspectiva calorosa presenta dins Las Meninas per çò que Pierre Gassier qualifica d'atmosfèra de « sufocacion imminenta ». La familha reiala de Goya es presentada sus un empont fàcia al public alara que Goya se ten dins l'ombre del canton semblant los puntar del det en disent « Gaitatz los e jutjatz d'espervos! » esquèrra|vinheta|John Singer Sargent, las Filhas d'Edward Darley Boit, 1882, 222,5 ×, musèu de las bèlas arts de Boston. Pendent la guèrra d'independéncia espanhòla (1808-1823) lo colleccionaire d'art britanic William John Bankes viatja en Espanha e crompa una copiá de Las Meninas pencha per Mazo. Crei qu'es un esboç preliminar a l'òli, pasmens se Velázquez penhèt rarament d'esboç per sas telas. Bankes descriguèt aquela tela coma « la glòria de sa colleccion » e serà admirada tot lo long del sègle XIX en Grand Bretanha.
A partir de 1819, Ferrand VII dobrís la colleccion reiala al public, e lo mond de l'art desvelopa una novèla apreciacion de las pinturea de Velázquez, mens marcada per l'art italian. En 1879, John Singer Sargent penh una copiá a escala reducha de Las Meninas puèi, en 1882, un omenatge a aquela tela amb De las filhas d'Edward Darley Boit.
Entre agost e decembre de 1957, Picasso penh 58 telas diferentas sul tèma de las Meninas. Fòrça d'entre elas son presentadas al musèu Picasso de Barcelona. Picasso faguèt pas variar los personatges de la tela, mas tornèt trabalhar fòrga a scèna mejans lo jòc de la descomposicion cubista. Segon lo musèu Picasso, aquela seria de 58 telas constituís « un estudi exaustiu sus la forma, lo ritme, la color e lo movement ». Una gravadura de 1973 de Richard Hamilton nomenada Las Meninas de Picasso s'inspira a l'encòp de las telas de Picasso e de l'original de Velázquez.
Beires
Beires es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Nòvacela
Nòvacela (Novacelles en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Legenda arturiana
La legenda arturiana es un ensems de tèxtes escrichs a partir de l'Edat Mejana a l'entorn dau personatge legendari dau Rei Artús, de son entorn e de la quista dau Sant Grasau. Fòrça populara en Euròpa, la legenda arturiana contunha regularament de s'enriquir d'òbras novèlas.
Francia Orientala
Francia Orientala èra un estat que se formèt entre 840 e 843 a partir dau partiment de l'Empèri Carolingian entre lei tres eiretiers de Loís lo Piós. Va pauc a pauc evolucionar per formar lo Sant Empèri Roman Germanic a la fin dau sègle X.
Bédar
Bédar es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Benahadux
Benahadux es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Noyelles-en-Chaussée
Noyelles-en-Chaussée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mariòta
vinheta|Pulcinella creat per un grand artista de mariòtas catalan, Ezequiel Vigués i Mauri. Una mariòta es una figurina articulada o non, de fusta, carton o autres materials (os, cuer o terralha), manipulada per una o mai personas, tradicionalament amagada dins un teatre.
Lo mot « mariòta » ven de Marion, diminutiu de Maria, e designava a l'origina una pichona figurina de la Verge; dins d'autras lengas europèas, le terme s'aparenta al mot « peteta » : « puppet » en anglés, « puppe » en alemand, « pupi » dins le teatre de mariòtas sicilian (tanben existís un derivat del mot « enfant » : « fantoccio », que tanben existís en portugués: « fantoche ») ; mas se dich « marioneta » o « títeres » en espanhòl e titella o marioneta en catalan.
Antiquitat
Dins lo Banquet de Xenofont, Felip, amusaire public originari de Siracusa qu'accompanhan una flaütista e un citarista, parla de sas mariòtas, çò que supausa l'existéncia d'espectacles. Dins Del movement dels animals Aristòtel compara los movements dels animals a aquestes de mariòtas.
Se sap qu'a Roma i aviá tanben d'espectacles de mariòtas, que d'autors coma Oraca, Petròni, Apulèu, i fan allusion e que los Paires de la Glèisa los condamnan. Dins lo Festin a çò de Trimalcion, una figurina en argent representant l'esperit d'un mòrt (larva) executa una dança macabra sota los ièus dels convidats. Son los Romans qu'aurián introduch las mariòtas en Gàllia e en Germania pendent la decadéncia de l'empèri.
En Orient tanben, las mariòtas son plan ancianas que se'n trapèt dins de sites de la civilisacion de la val de l'Indus. vinheta|Dança funerària de Si Galé Galé dels Toba Batak, de [[Sumatra]] En Birmania, los Yokthe Thay possedavan la vertut de garir. En Indonesia, a Toba Batak del Nòrd de Sumatra, los abitants creavan de mariòtas sofisticadas nomenadas Si galé galé. Commandadan per un sistèma complèxe de còrdas e agres intèrnes que lor permetavan de se desplaçar e de dançar de mena realista, los Si galé galé jogava un ròtle de tria dins las ceremonias funeràrias.
En America del Sud, d'escavacions arqueologicas recentas permetèron de revelar un bas relèu realizat pendent lo periòde d’invasion toltèca entre 400 e 900 ApC que mòstra la figurina d’un artista de mariòta animant una mariòta gant.
En França
Se trapa pel primièr còp lo sens scenic de « marionnette » en 1584 dins l'obratge Les Sérées (« Las Seradas ») de Guillaume Bouchet (1513-1594){{note|{{cita|On trouvait aux badineries, batelleries et marionnettes : l’abary, Jehan de Vigness et Franc à Tripes toujours boiteux et le badin ès farces de France, bossu, faisant tous les contrefaits, quelques tours de champicerie sur le théâtre. .|group=N}}.
Al sègle XVII e començament del XVIII se presentava d'espectacles a l'escasença de fièras. Las mai conegudas son la mariòta de Jean Brioché, portan lo personatge de Pulcinella. Tanben se fasiá de parodias d'opèras alara que de mariòtas en costums somptuoses miman l'accion, de cantaires e musicians parodian.
En Euròpa
vinheta|Teatre de burattini, vèrs [[1770, en Itàlia.]] vinheta|Un espectacle de Punch et Judy dins son castelet. La tradicion dels teatres de mariòtas es anciana. Cada vila aviá son personatge preferit. Los mai coneguts, uèi encara, son los Napolitans Pulcinella e Scaramuccia. En mai dels teatres ambulants utilizant de pupazzi (mariòta gant), i aviá de teatres fixes, coma lo Fiano a Milan, presentant de fantoccini (mariòtas de fils), lo teatre dels burattini a Roma (mariòtas de tèsta de fusta), que jogavan de comèdias, de melodramas e d'espectacles de dança. Las mariòtas, qu'ala se nomena titeres (mot que significava « jogaire » al sègle XVI), jògan d'intrigas inspiradas del Romancero, amb tèmas istorics, lirics o romanèscs, amb fòrça de personatges de sants o d'ermitas, que foguèron chafrats bonifrates. Jol nom de puppet, mammet, drollery, motion, las mariòtas d'en primièr jogavan de pèças religiosas e istoricas. Lo Pulcinella italian en Punch. Samuel Pepys faguèt lo primièr raconte escrich sus l'espectacla de Punch e Judy, lo 9 de mai de 1662. L'espectacle èran menat per un italian del nom de Pietro Gimonde (Signor Bologna). Tradicionalament i a qu'un sol manipolator nomenat Professor, que contraròtla las doas mariòtas a l'encòp.
Lo teatre de papièr es una forma teatrala nascuda a la mitat del sègle XIX. Es un teatre à l'italian miniatura qu'utiliza de figurinas de 8 cm a 12 cm accionadas lateralament per de tiretas de carton o de fèrrz manipuladas pel narrator que se ten mai sovent rèire la taula ont es pausat. Aquesta forma que privilegia la narracion epica es encara viu al Danemarc, en Alemanha, en Anglatèrra, als Païses Basses. Lo manuscrit d'Herrade de Landsberg, Hortus Deliciarum permet d'afirmar qu'i aviá d'espectacles de mariòtas (Puppenspiel) a son epòca, lo sègle XII.
En Orient
vinheta|mariòta de Bunraku. Dins los païses d'Asia los espectacles de mariòtas son una tradicion rica e mai que milenària, que, en Índia, las mariòtas son ja presentas al sègle XI abans nòstre èra. Nascuda en Índia e en China, aquesta tradicion s'espandiguèt cap al Japon e Corèa (dempuèi la China) e cap a l'Asia del Sud-Èst, puèi, mai tardièrament, cap a l'Edat Mejana (subretot lo teatre d'ombre). Los espectacles de mariòtas datan al mens del periòde Heian (fin del sègle VIII - fin del XII) al Japon. De mostraires de mariòtas itinerants son signalats fins al sègle XVI. Lo bunraku es un tipe de teatre japonés que se desvolopèt a partir del sègle XVII. Utiliza de mariòtas de granda talha de 120 cm a 150 cm, manipuladas a la vista per de manipulators, alara qu'un narrator recita al son del shamisen. Lo repertòri, que s'adreça subretot a un public adult e met en scèna de guerrièrs samorais, d'aristocratas o de borgeses, es subretot compausat de dramas amb desnosament sovent tragic. Los espectacles de « maritas qui dançan sus l'aiga » son fòrça ancians e originaris del delta del Fluvi Roge al Vietnam, ont los païsans las creèron gaireben al sègle X dins los paluns e las risièras aigadas. Musica e cants accompanhan de pèças istoricas o de scènes de la vida videnta. esquèrra|vinheta|Mariòta javanesa representant Arjuna (Tropenmuseum, [[Amsterdam).]] Especific a l'illa indonesiana de Java, utiliza de mariòtas de tijas e met en scèna subretot des recits tirats del Mahabharata e del Ramayana, mas tanben de recits epics o satirics d'influéncia islamica. Lo teatre de mariòtas occidental modèrne foguèt fòrça influenciat per las formas teatralas asiaticas que l'Eurpa descobrissiá, subretot pendent las grandas mòstras universalas de la fin del sègle XIX e del XX. Aquesta forma particuara de teatre de mariòtas, ont las figurinas son enlusidas e lor ombre projectada sue un ecran, es belèu la forma mai anciana del teatre de mariòtas. Es fòrça popular en Asia, subretot a Java e Bali. Es tanben plan presenta en Birmania, en Tailàndia, e al Laos.
Met en scèna des figurinas planas, mai sovent de cuer ciselat e pench. D'origina religiosa, es un espectacle popular plan viu en China e subretot en Asia del sud èst (Cambòtja, Tailàndia, Malàisia). A Java e Bali, las representacions de wayang kulit son donadas per las fèstas e las ceremonias coma la nòças, e per tot eveniment important de la vida sociala.
Mariòtas contemporanèas
En Euròpa, a la fin del sègle XIX e començament del XX, avec la remisa en question de las arts plasticas e l’interés que li pòrtan los pintors e los escultors, la mariòta ven pauc a pauc un lengatge plastic novèl dins la quista de formas abstrachas, entre las mans d'artistas coma Paul Klee, Calder, Fernand Léger.
Apareisson al Teatre d’Art e d’Action, teatre experimental ligat al Bauhaus, de 1919 a 1933, luòc de soscada ont se desvelopa l’usatge de las mariòtas coma la quita expression teatrala. Sergueï Obraztsov, manipolator de l’escòla sovietica estudia dins las annadas vint de formas novèlas d’expression amb la volontat de transpausar e d'estilizar, per tòca d’afirmar l’originalitat d'aquesta art. L’ensemble de las recercas de talhièrs teatrals de l’epòca modèrna permet de veire a tèrme una definicion mai especializada e mai precisa de la significacion d'aqueste fenomèn dins las societats dichas contemporanèas.
Las diferentas menas de mariòtas
vinheta|Mariòtas de barretas sicilianas. vinheta|Mariòta de fils vinheta|Mariòtas gant ancianas. vinheta|Representacion dels cinc fraires Pandava del [[Mahabharata, (wayang kulit javanés).]] Son manipulada en susplomb, amb una barreta metallica fixada amb un cròc al suc de la tèsta de la monaca. Los braces tanben se pòdon moure amb de barretas segondàrias. Aqueste tipe de mariòtas es tradicional en Belgica, Nòrd de França e Sicília. Es mai sovent utilizat per interpretar un repertòri epic (coma la Cançon de Roland o la Cançon dels quatre filhs Aimon).
En Picardia los braces de las mariòtas de barreta son animats per fils, e se considèra la mariòta de barreta coma l'aujòl de la mariòta de fils en Euròpa. Tanben nomenadas fantoches, de l'italian fantoccio, an un còrs règde e articulat, mogut pe de fils ligats als braces e a las cambas (al nivèl dels genolhs). Se las manipula mejans de travèrsas de fusta, nomenadas crotz d'estèla. Lor manipulacion demanda fòrça dexteritat. La tecnica permetent de ligat una mariòta de fils a son contraròtle es nomenada ensecret, que cada manipolator ten los sieus secrets de fabricacion e sos saber far. Las mai rafinadas son en Birmania, ont la complexitat dels gèstes dels personatges demanda de mariòtas articuladas fins als dets. Son animadas per la man del manipulator que fa dintrar son braç dins lo gant e pòt contrarotlar amb sos dets la tèsta e los braces del personatge. Las mariòtas mai conegudas en Euròoa son de mariòtas gant: en França, es Guinhòl nascur a Lion; en Itàlia es Pulcinella, protagonista màger del it: Teatro dei burattini; ven Punch en Angletèrra, Hans Wurst (Joan Salcissa) o Kasperle en Alemanha.
Una varianta es la mariòta gant de boca animada, ont la man del manipulator es plaçada en pinça per formar la boca del personatge. En China, ont las mariòtas gant son plan desvolpadas e son tecnicament fòrça complèxas, la boca e los uèis pòdon èsser mobils. La manipulacion, ela fa mòstra d'una granda virtuositat, assimilabla a una mena de jonglariá. Mariòtas de granda talha, coma aquestas del bunraku japonés, son manipuladas a vista per de manipulators amb de contròtles fixats sus diferentas partidas del còrs o en « teatre negre » (los manipulators son gaireben invisibles, que vestits de negre e masquetats; sola la mariòta es enlusida).
Los personatges del wayang kulit indonesian son realizat de cuer fin ciselat e pench, e tenguts per una tija de bana, de fusta o de bambó. Lo Pi ying chinés es une figurina articulada, delicatament decopada e transfòrada sus tota sa superfícia, en pèl (mai sovent d'ase) translucida, regda, onchada de sofòra, lacada e finament colorada.
Nòtas
<references group="N"/>
Mig-15
Lo Mig-15 es una aeronau de caça sovietic dau començament de la Guèrra Freja. Participèt a la Guèrra de Corèa ont foguèt superior ais aparelhs occidentaus. 18,000 foguèron produchs e certaneis armadas l'utilizèron fins ais annadas 1990.
Foncquevillers
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Puèg
Toponimia
Lo nom de la comuna, atestat en 1390, Pueg, puèi al sègle XV (Cronica d'Esquerrier), Lo Puch, es simplament lo mot puèg, del latin podium.
Foncquevillers
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Croix de Guerre 1914-1918
Roger Ebert
Roger Joseph Ebert (1942-2013) foguèt un kritic de cinèma american.
La fin de l'estiu
La fin de l'estiu ( Kohayagawa-ke no Aki del siu títol original, çò es L'auton dels Kohayagawa) es l'abans-darrièr filme d'en Yasujirō Ozu.
Nominat per l'ors d'aur a la Berlinale de 1962, se tracha aicí d'un drama familial ( amb puntetas d'umor ça que la maldespièch la preséncia contunha de la mòrt...) amb na Setsuko Hara dins lo ròtle d'Akiko (e lo siu darrièr filme amb Ozu per ela...).
Lo filme se debana a Quiòto e Osaka, diferentament dels autres filmes de l'autor d'Ohayo, que d'eles se debanan gaireben sempre a Tòquio...
Domeni reiau francés
Lo Domeni reiau francés èra l'ensems dei territòris e dei fèus dau Reiaume de França qu'èran dirèctament plaçats sota l'autoritat dau rèi francés. Inicialament limitat au domeni d'Uc Capet, lo Domeni reiau aumentèt pauc a pauc en foncion dau renfòrçament dau poder centrau e de l'unificacion de França.
Bentarique
Bentarique es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Orbie
Orbie [ˈuʁbjə] o [uʁˈbi] (Olby en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Berja
Berja es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Eras Espelugas (Lorda)
Eras Espelugas de Lorda que muishan ua ocupacion preïstorica ath Magdalenian.
Saules (Sòna e Léger)
Saules  es una comuna francesa, situada administrativament dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Cantoria
Cantoria es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Aeropòrt internacional Carriel Sur
L’Aeropòrt Carriel Sur es un aeropòrt chilen situat a de la vila de Concepción.
Sarry (Sòna e Léger)
Sarry es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
Sarry Fa partida del Brionnais.
Carboneras
Carboneras es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Sarry (Sòna e Léger)
Geografia
Sarry fait partie du Brionnais.
Istòria
En 1728, Louis IV Henri de Borbó-Condé, prince de la sang en disgrâce e governador de Bourgogne i épousa Caroline de Hesse-Rheinfels.
En 1728, Louis IV Henri de Bourbon-Condé, prince du sang en disgrâce et gouverneur de Bourgogne y épousa Caroline de Hesse-Rheinfels.
Kyo
Kyo es un grop de pop ròck francés d'Illa de França plan popular dempuèi 2002, fondat en 1994 per los fraires Fabien (batariá) e Florian Dubos (guitarra) ambe Nicolas Chassagne (guitarra) e Benoît Poher (cant). Lo nom del grop es inspirat de l'univèrs dels mangas e dels jòcs vidèos (Kyo Kusanagi). Fabien Dubos quita lo grop en 2019.
Biografia
Los sòcis de Kyo se son encontrats al début de las annadas 90 al collègi Notre-Dame « Les Oiseaux », collègi privat catolic situat a Verneuil-sur-Seine dins las Yvelines còsta París. Escotan a l'epòca grops contemporanèus de la scèna pop rock anglesa coma Radiohead o los de la scèna grunge americana, Nirvana, Soundgarden, Pearl Jam etc.
En 2000, Kyo sortís un primièr album, fòrça pop, que capita pas tròp.
En 2002, t'enregistran Le Chemin, una cançoneta pop rock en francés ambe la cantaira neerlandesa Sita (Sita Maria Vermeulen), que deveng lor primièr tube en França pendent l'ivèrn de 2002-2003. En seguida, aguèron un molon d'autras capitadas de las bèlas coma Dernière danse en 2003 (benlèu lor mai gròssa capitada), Je cours, Je saigne encore, Contact, Le Graal etc, fasent d'eles l'un dels grops pop rock francés màgers del debut de las annadas 2000 còsta Indochine, Superbus e BB Brunes.
Floringhem
Istòria
Luòc de naissença de Hector Canva, resistenta en Dordogne.
Lieu de naissance d'Hector Canva, résistant en Dordogne.
Castro de Filabres
Castro de Filabres es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Romegós
Romegós es un toponim e antroponim occitan a aguian.
Noyelles-sur-Mer
Noyelles-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Joan Miquèl Latas
Joan Miquèl Latas (Jean-Michel Lattes en francés), nascut le 19 de junh de 1960 a Tolosa, es un universitari e òme politic francés. Membre de l'UDI, es primièr adjunt al cònsol màger de Tolosa dempuèi 2014 amb delegacion als desplaçaments e a la lenga occitana.
Cercaire al LIRHE-UMR CNRS 5066 de 1994 a 2009, a l'Institut de Recèrca en Dreit Social ( IRDS ) de l'Universitat Tolosa 1 de 2009 a 2010, al Centre de Dreit Privat (CDP - EA 1920) de l'Universitat Tolosa 1 Capitòli dempuèi 2011.
Percors escolar
Son enfància se debana a Tolosa, e a Sent Lari e Sola de 1969 a 1972 al licèu Sent Josèp a Senta Maria dels Camps. Entra a l’Universitat de las Sciéncias socialas e obten un Doctorat de Dreit Privat.
Primièrs mandats
Fosquèc elegit Conselhièr Municipal de Tolosa de 1992 a 2001, Conselhièr delegat de 2001 a 2007 e Cònsol Adjunt de 2007 a 2008. Assumisquèc la delegacion de las òbras en 2007-2008, la delegacion de la circulacion dels transpòrts e del parcatge de 2001 a 2007 e la delegacion de "l'escòla endacòm mai" de 1992 a 2001.
Fosquèc 21en sus la lista menada per Joan-Luc Moudenc en 2008 ( 17 elegits ).
Creèt una associacion segon la lei de 1901 " Quartier 7 pour tous " per tal de seguir l'evolucion del quartièr que ne'n aguèt la responsabilitat pendent sièis ans.
Segond mandat de cònsol adjunt de Tolosa
Se pòrta candidat a la comuna de Tolosa en 2014, sus la lista UMP-MoDem-UDI menada per Joan-Luc Moudenc.* Es elegit e nomenat prumièr adjunt
Margrava
Margrava es títol de noblesa qu'èra a l'originia donat ai caps militars dei marchas de l'Empèri Carolingian. Après lo partiment d'aquel empèri, demorèt lo títol de certanei senhors dau Sant Empèri Roman Germanic.
Chercos
Chercos es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Ostau de Babenberg
L'Ostau de Babenberg foguèt una dinastia dau Sant Empèri Roman Germanic que dirigiguèt de 976 a 1246 lo Margrava d'Àustria vengut Ducat d'Àustria en 1156.
Limes
Lo limes es lo nom donat per leis istorians modèrns ai sistèmas de fortificacions frontalieras de l'Empèri Roman coma, per exemple, la Paret d'Adrian.
Cuevas del Almanzora
Cuevas del Almanzora es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Cóbdar
Cóbdar es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Burgille
Burgille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Marges del Ognon e del ruisseau del Molin de Chazoy.
Rives de l'Ognon et du ruisseau du Moulin de Chazoy.
Istòria
En 2005, dels registres géologiques an meses a jorn los vestigis d'una installacion romaine del Bas-Empèri situada près d'una villa ocupada del Ier al IVe sègle.
En 1972, una fusion a amassat los 3 pòbles de Burgille, Chazoy e Cordiron. Chazoy Èra una distincion de Cordiron.
En 2005, des fouilles géologiques ont mis au jour les vestiges d’une installation romaine du Bas-Empire située à proximité d'une villa occupée du Ier au IVe siècle.
En 1972, une fusion a réuni les 3 villages de Burgille, Chazoy et Cordiron. Chazoy était une seigneurie de Cordiron.
Les Alleuds
Les Alleuds es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Dalías
Dalías es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Estat de Franca Comtat
L'Estat de Franca Comtat es un Estat tampon qu'existiguèt del 27 de genièr al 6 de junh de 1814. Creat pels aliats a la casuda de l'Empèri francés, l'Estat èra dirigit pel governador general Conrad Karl Friedrich von Andlau-Birseck escaissat « baron d'Andlaw ».
Aquel pichon Estat se compausava dels departaments de Nauta Sòna, Dobs, Jura, Vòges, e del sud de Ren Naut ancianament qu'abans 1800 correspondiá al departament del Mont-Terrible(principats de Mompelgard e de Porrentrui).
Istòria
Après la batalha de Leipzig, las tropas aliadas (Empèri rus, empèri d'Àustria, reialme de Prússia, Reialme Unit) dintran en França a la fin de decembre de 1813. Los primièrs soldats ongrés son a Vesol lo 3 de genièr de 1814. Lo 25 de genièr, a Langres, los emperaires de Russia e d'Àustria e lo rei de Prussia decidisson de crear l'Estat de Franca Comtat.
L'estat compausat de l'anciana província de Franca Comtat (departaments de Nauta Sòna, de Dobs e de Jura), del departament de Vòges, e del principat de Porrentrui pres al Ren Naut es es instituit lo 27 de genièr de 1814. Sa capitala èra Vesol.
Lo sobeiran de l'Estat èra lo baron d'Andlaw, jutge al conselh aulique de Friborg-en-Brisgau, nomenat pels aliats.
Per una ordenança del 4 de febrièr de 1814, lo principat de Mompelgard es restacat a l'Estat de Franca Comtat.
Lo 6 de junh de 1814, l'Estat es dissolgut e totas sas parts levat Porrentrui tornan a França. Porrentrui passarà a Soïssa en 1815.
Ejido, El
Ejido, El es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Enix
Enix es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Olloix
Olloix (Olloix en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Felix
Felix es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Bersaillin
Bersaillin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Flers
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
BB Brunes
BB Brunes es un grop de pop ròck francés format a París e fòrça popular dempuèi 2007, compausat de Adrien Gallo (cant), Félix Hemmen (guitarra), Bérald Crambes (bassa) e Jocelyn Moze (batariá). Lo nom del grop es inspirat de Initials BB, cançon de Serge Gainsbourg.
Biografia
Quitament grop parisenc, en realitat Félix Hemmen es nascut en Belgica e Bérald Crambes ven de Sentonge. Bérald ven bassista de BB Brunes en 2007 sonque, aprèp l'album Blonde comme moi. De notar que Jocelyn Moze jòga tanben de batariá dins Kyo.
En 2006 sortisson un primièr single, Le gang, qu'obteng un polit resson, puèi, en seguida, en 2007 lor primièr album Blonde comme moi e un segond single, Houna. Aital, començan de conéisser una pichona aurà mediatic, e lor tresen single, Dis-moi, ven enfin un tube vertadièr en 2007, e demòra encara uèi una de las cançons las mai conegudas de BB Brunes. En seguida, en 2008 son convidats sus l'empont de la Star Academy sus TF1, l'emission musicala de tele realitat la mai populara de França de l'epòca. Aquò testimònia que d'ara enlà BB Brunes es considerat coma un grop de primièr plan, e doncas un dels grops màgers de la scène rock francesa del debut de las annadas 2000, còsta per exemple Indochine, Superbus o Kyo. Se confirma ambe lo tresen album que conten lor mai grossa capitada, lo tube pop Coups et blessures en 2012.
Olhargues
Olhargues, Oliergue o benlèu Olèirgue (Olliergues en francés) es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Oliergues es situat a l'èst delh departament delh Puèi de Doma, dins la val de Dòra, au còr delh pargue natural regional Liuradés-Forés.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Oliergues dins una charta de 1252
Nòtas
<references group="N"/>
Chassant
Chassant es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Situat en Eure e Loir, a 130 km de París, entre Chartres e Nogent lo Rotrou, en Caçant es una pichona municipalitat del Portamantèl #que l'origina del nom ne remonta a la mitat del XIIe sègle.
Situé en Eure et Loir, à 130 km de Paris, entre Chartres et Nogent le Rotrou, Chassant est une petite commune du Perche dont l’origine du nom remonte à la moitié du XIIe siècle.
Javelina
Una javelina (var. bigatana, javelòt, passador ) es una arma de git leugiera compausada d'un margue lòng subremontat d'una poncha de pèira, d'òs ò de metau. Una utilizacion au còrs a còrs èra egalament possibla mai lo margue èra generalament tròp fragil per autorizar un usatge prolongat. D'efiech, la javelina èra principalament destinada a trebolar lei formacions advèrsas en vista de preparar una ataca. Per aquò, èra pas rar de veire un fantassin començar una batalha amb plusors javelinas.
Segon lei conoissenças actualas, la javelina es benlèu l'arma pus anciana inventada per l'umanitat. D'efiech, de pèiras datadas de 400,000 ans atestan l'existéncia d'armas de caça a la fin dau Paleolitic Inferior. Pasmens, la disparicion dau margue permet pas de conclure sus la natura precisa d'aqueleis armas. Leis ipotèsis principalas pensan a de javelinas ò a d'espieuts. Militarament, la javelina foguèt utilizada de l'Antiquitat Auta au sègle XIX. Figura tanben sus lo drapèu de Swaziland.
Nurlu
Nurlu (Norlu en picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
(Embarg pas exaustiu !)
(saisie non exhaustive !)
Nòtas
<references group=N/>
Fines
Fines es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Langoat
Langoad en breton ( Langoat en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Liga de Cambrai
La Liga de Cambrai èra una aliança militara, consequéncia dau tractat de Cambrai signat lo 10 de decembre de 1508, gropant França, Espanha e lo Sant Empèri Roman Germanic còntra la Republica de Venècia. Lo papa Juli II jonhèt l'aliança en març de 1509. Pasmens, l'aliança foguèt provisoria car acomencèt de se separar après la victòria francesa d'Agnadel. Tre 1510, Juli II cambièt de camp e, en 1511, foguèt concluda la Santa Liga còntra lei Francés.
Perelha
Perelha, , (Péreille en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Fiñana
Fiñana es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Embonilh
L'embonilh (monilh), es una cicatritz fibrosa de la paret anteriora de l'abdomèn, qu'aparéis a la seguida de la casuda del cordon ombilical pels recent nascuts apartenent a la classa dels mamifères placentaris. Es la rèsta de la circulacion fetala e, mai abans, de l'inflexion embrionària.
Anatomia umana
vinheta|Cicatrizacion ombilicala d'un recent nascut. L'embonilh es una cicatritz fibrosa situada al nivèl de la paret anteriora de l'abdomèn, formada per la casuda del cordon ombilical que demora encara en mejana vèrs 10 jorns de vida. Al nivèl de la fàcia extèrna (anteriora) d'aquesta paret, es situada medialament, a la mitat de la linea alba, entre los dos muscles drechs. Al nivèl de la fàcia intèrna (posteriora) de la paret abdominala anteriora, l'embonilh es ligat en naut al fetge pel ligament redond del fetge, e en bas a la vessiga pel ligament ombilical mejan. De cada costa d'aqueste ligament se trapan los plecs ombilicals mejans que ligan l'embonilh a las parets lateralas de la cavitat pelviana. Lo ligament redond es la rèsta de la vena ombilicala, lo ligament ombilical mejan es la rèsta de l'urac e los plecs ombilicals mejans son las rèstas de las artèrias ombilicalas.
L'embonilh es situat al nivèl del disc entre las tresena e quatrèna vertèbras lombaras. En medecina, constituís un punt de marca important. L'embonilh es innervat per la desena par dels nervis intercostals.
Variacions
Pels uman, los embonilhs son fòrça variats tan en talha, coma en forma, qu'en prigondor o encara en aparéncia globala. La cicatritz pòt paréisser jos la forma d’una depression o d’una protuberància, d'un diamètre variant entre 1 e 2 centimètres.
Perque es una cicatritz, l'ambonilh es  pas considerat coma un caractèr ereditari. Alara es un metòde par destriar dos bessons.
Patologia
vinheta|Ernia ombilicala Per l'enfant, la ernia ombilicala es un defaut benin de tampadura de l'embonilh. Per l'adult, la paret abdominala presenta al vesinat de l'embonilh una zona de flaquesa, podent èsser lo luòc d’una ernia ombilicala o paraombilicala.
Las anomalias de tampadura de la paret anteriora coma lo laparosquisis e l'omfalocèl son de patologias mai grevas.
Espieut
thumb|right|Poncha [[metallica d'un espieut.]]
L’espieut es una arma d'asta compausada d'un margue subremontat d'una poncha larga. A la basa de la lame, se tròba una barra d'aplant. Es una arma de caça que permet d'infligir de bleçaduras emorragicas a un animau. Certanei modèls leugiers podián èsser gitats coma una javelina. L'espieut apareguèt durant la Preïstòria, benlèu a la fin dau Paleolitic Inferior. Au sègle VIII, de versions militaras apareguèron amb un margue renforçat. L'utilizacion de l'espieut declinèt amb la generalizacion dau fusiu. Pasmens, quauquei caçaires contunièron d'utilizar d'armas d'aqueu tipe per donar lo còp de gràcia a la caça fins a la fin dau sègle XIX.
Les Porte-Mentaux
Les Porte-Mentaux èra un grop rock francés de París (França) fondat en 1978 per Michel Paul. En 1988, aguèron un tube ambe la cançon Elsa fraülein.
Angelo Participazio
Angelo Participazio foguèt lo desen dòge de Venècia. Reinèt de 811 a 827.
Fondón
Fondón es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Orbelh
Orbelh (Orbeil en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Sully (Sòna e Léger)
Sully es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Rutèn (lenga)
Lo rutèn (bielorús : руская мова ; ucraïnian : руська мова ; rutèn : руска (ѧ) мова) es un lingüonim exonimic que designa un grop estrechament ligat de varietats lingüisticas eslavas orientalas, especialament las parladas entre los sègles XVen e XVIIIen al Grand Ducat de Lituània e dins las regions eslavas orientalas de la Republica de las Doas Nacions. La distribucion regionala d'aquelas varietats, a l'encòp dins sas formas literàrias e vernacularas, correspondiá aperaquí als territòris dels Estats modèrns de Bielorussia e d'Ucraïna. A la fin del sègle XVIIIen, an progressivament divergits en variantas regionalas, que se son desvolopadas puèi dins las lengas belarussas e ucraïnianas modèrnas.
Dins los empèris austriacs e austro-ongrés, lo meteis tèrme (alemand : ruthenische Sprache, ongrés : Rutén nyelv) foguèt emplegat en permanéncia (fins en 1918) coma exonim oficial per l'ensemble del còs lingüistic eslau oriental al dintre de las frontièras de la monarquia.