cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pañchatantra
Lo Pañchatantra (del sanscrit पंचतंत्र Paṃchataṃtra significant « Lo Libre d’instruccion en cinc partidas ») es un ancian recuèlh de contes e de faulas (benlèu lo mai ancian que demòra). Aquel libre escrich jos forma d’apològs contant l’istòria dels chacals Karataka (करतक) e Damanaka (दमनक).
Sa compilacion es tradicionalament atribuida a un brahman nomenat Vishnusharman (विष्णुषर्मन), qu l'auriá escrich al sègle V o VI, a la demanda d’un rajá, coma un guide de govèrn a destinacion dels princes.
Neuville-au-Cornet
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Pañchatantra
Estructura de l'òbra
L'organizacion en cinc libres sembla indicar una causida conscienta puslèu qu’un compilacion de tèxtes amb lo temps, al contrari dels Jâtaka (जातक), reculhís de fablas bodistas mai ancians e mai nombroses. Abedos comportan de fablas metent en scèna d'animals de comportament antropomòrf.
Neuville-au-Cornet
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pañchatantra
Estructura de l'òbra
A vegadas foguèt vist coma lo remanejament d’un tèxte del Cashmir, ara perdut, lo Tantrâkyayikâ (तन्त्राक्ययिका), que datariá del sègle IV o V.
Una traduccion en persan se faguèt amb apond d’una prefàcia d’Ali Ben Ach Chah al Farsi.
Extrach: L.X-F.02 - La Tartuga e los dos Gits:
Difusion de l'òbra e seguida
Dempuèi 570, l’emperaire persan Khosro I envièt en Índia son primièr mètge Borzoyeh amb per mission de ne tornar une copia. Lo Pañchatantra foguèt alara tradusit en pehlvî, una lenga iraniana (avec apond d’una prefàcia d’Ali Ben Ach Chah al Farsi), puèi en arabi per l’escrivan persan Ibn al-Muqaffa vèrs 750 a partir d’una version en pehlvî uèi perduda jol nom de Kalîla wa Dimna, en Grèc medieval al sègle XI, en ebrieu per Rabbi Joël al sègle XII, en latin, vèrs 1263
Los contes s'espandiguèron tanben en China e dins l’Asia del Sud-Èst suls camins dels pelegrins bodhistas. Lo Pañchatantra coneguèt tanben d'adaptacions en la quite Índia, coma lo fòrt popular Itopadesha (हितोपदेष) e lo Pañchâkhyânoddhâra (पंचाख्ह्यानोद्धार), redigit al Goujerat pel monge jaina Meghavijaya vèrs 1660.
La version arabopersana: Lo Libre de Kalîla e Dimna
Los dos chacals, Kalîla e Dimna (derivé del sanscrit Karataka e Damanaka), eroís del promièr conte del primier libre, son a l’origina del titòl de la version arabopersana, Kalîla wa Dimna. Coma lo mòstra André Miquel, especialista e traductor de l'òbra en francés, foguèt un rei iranian del sègle VI qui envièt son mètge cercar lo libre en Índia. Aquela demanda mòsta lo succès ja important de recuèlh dins lo monde antic. La version Pelhvi es de segur compausada de fablas del recuèlh indian traducha mas tanben d'una prefàcia e de quelquas fablas qu'apareisson pas dins l'òbra originala. Es aquela version qu'Ibn al-Muqaffa, iranian nòble convertit tardièrament a l’Islam, utilisèt per sa version arabia. Aquí encara l'òbra es mai qu'una simpla traduccion. Atal l'autor o apond una novèla prefàcia e un capítol entièr e una fabla. Aquela version arabia foguèt lo passtge de l'òbra al monde occidental. Leu coneguèt un grand vam dins un monde arabi grandissenta e ferit de cultura antica..
Lo Kalîla wa Dimna foguèt de fòrt bèla mena enluminat. La primièra traduccion en francés es de abat Dubois. thumb|right|Manuscrit persan datant de [[1429, venent d'Erat, represant un chacal ensajant de far fugir un leon.]]
Una font d'inspiracion per la literatura europèa mediévala e del sègle XVIII
Una version en castelhan (Calila y Dimna) se faguèt en 1251 jos la demanda d'Alphonse X lo Savi. Tradusit en 1278, per Joan de Capoá jol titre de Directorium Humanae Vitae, ragèt alara dins tot le monde occidental. Une traduccion latina se faguèt per Raimond de Besièrs e donada en 1313 a Felip IV de França per la dintrada en cavaleriá de son filh Loís, rei de Navara, que venguèt Loís X de França. Une version persana foguèt tradusida en francés per Gilbert Gaulmin sous un pseudonyme, en 1644. Lo Paire Poussines ne faguèt una autra traduccion en 1666. Pilpaï es sovent l’autor que s'atrubuís l'òbra en Euròpa a l'epòca de La Fontaine, alara que son existéncia ne soit pas avérée.
Corala
thumb|right|[[Fotografia dei Còrs de l'Armada Roja, una dei coralas pus famosa dau sègle XX.]]
Rocquencourt (Oise)
Rocquencourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a recebut la crotz de guèrra 1914-1918.
La commune a reçu la croix de guerre 1914-1918.
Sètge de Candia
Lo sètge de Candia se debanèt dau 1 de mai 1648 au 27 de setembre de 1669 e foguèt la batalha centrala de la Cinquena Guèrra Otomanoveneciana. Opausèt lei Venecians, sostenguts per divèrseis estats europèu catolics, a l'Empèri Otoman. Incapables d'empachar d'avitalhaments de la garnison ò l'arribada de renfòrç, lei Turcs deguèron organizar un sètge lòng e saunós que s'acabèt victoriosament per elei en 1669 après 21 ans de combats.
Reiaume de Sardenha
thumb|right|Lo Reiaume de Sardenha e sas províncias en 1859. thumb|right|Division d'Itàlia après lo [[Congrès de Viena e extension dau Reiaume de Sardenha (color biseta).]]
Lo Reiaume de Sardenha (var. Reialme de Sardenha) o tanben Reiaume de Piemont-Sardenha foguèt lo nom de la monarquia savoiarda de 1720 a 1861. Èran dins lo reiaume la contèa de Niça e las Valadas Occitanas. A partir dau sègle XIX, venguèt lo centre dau procès d'unificacion d'Itàlia e son rèi foguèt proclamat rèi d'Itàlia en 1861 entraïnant la dissolucion de Piemont-Sardenha au sen de l'estat novèu.
Instrument musical
thumb|right|[[Pintura representant plusors instruments de musica ancians.]]
Tales de Milet
vinheta|drecha|Tales de Milet
Instrument musical
Un instrument musical es un objècte que permet de produrre un son contrarotlat per un musician. Aquel objècte pòu èsser estat concebut per aquela rason ò èsser estat destorbat de son usatge normau. La votz e lei mans son tanben consideradas d'instruments de musica quand son utilizadas per realizar una òbra musicala.
Tales de Milet
Tales de Milet, apelat Tales, foguèt un filosòf e sabent grèc nascut a Milet cap a -625 e mòrt cap a -­547 dins la meteissa vila d'Ionia. Son paire èra Examyes e sa maire Cleobulina. Foguèt l'un dels Set savis de Grècia antica e lo fondador cujat de l'escòla milesiana. Mas sas capcièras son pas cèrtas. D'unes coma Diogènes Laèrci dison qu’es nascut mailèu cap a -­640 e qu’es mòrt a 78 ans o d’autres encara dison qu’es mòrt a 90 ans (fins a -550). Una legenda conta qu’es un davalaire de reis mitics de Fenicia, los Thélides.
Teorèmas
Tales de Milet es abans tot un celèbre matematician. Es l'autor de mantuns teorèmas, que n'avètz aquí dos :
1. Se un triangle es inscrit dins un cercle amb un costat del triangle per diamètre del cercle, alara aqueste triangle es rectangle e lo som rectangle es opausat al diamètre del cercle. vinheta|esquèrra|triangle inscrit
2. Teorèma de Thalès
vinheta|esquèrra|Teorèma de Thalès DE/BC = AE/AC = AD/AB
Astronomia
Tales es considerat comma un dels fondadors de l’astronomia :
‐ Calculèt la durada de l’annada,
‐ Avalorèt lo diamètre aparent del Solelh e las grandors relativas d’aqueste astre e de la Luna, en s'adjudant d'un instrument tal qu'un gnòmon o un baston vertical li permetent de mesurar la portada de l'ombra del solelh.
L'interès de Tales de Milet per l'astronomia lo butèt a far de nombrosas observacions sus las constelacions. Seriá estat lo primièr a notar lo viatge del solelh entre los dos tropics. Provèt tanben que mantunas estelas èran pas totas fixas per rapòrt a las autras. Foguèt lo primièr a constatar que l'annada comptava pas 365 jorns, mas 365 e un quart. vinheta|esquèrra|gnòmon
Sejorn en Egipte
Segon las traças escrichas, passèt son enfància en Egipte ont poguèt acquerir sas coneissenças mercés a l’ensenhament dels prèires. Mas es possible que lo sejorn egipcian foguèsse ajustat a sa legenda. En Egipte, foguèt le primièr a calcular la nautor de la piramida de Kheops a Giza.
Interval (musica)
thumb|Representacion dei dos tipes d'interval musicau.
Un interval entre doas nòtas es, en musica, l'escart entre seis autors respectivas. Es dich armonic se lei doas nòtas son emesas simultanèament e melodic se lei doas nòtas son emesas successivament. Leis intervals son caracteristics d'una escala musicala e, ben sovent, d'una cultura musicala.
Fisicament, un interval correspònd au rapòrt entre lei frequéncias dei doas nòtas. Pasmens, aqueu tipe de representacion a de limits per la percepcion umana, especialament per d'instruments inarmonics coma lo piano.
Bezeg
Bezeg en breton ( Bédée en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Bédée Es una municipalitat de Ille-e-Vilaine #que se situa en lo costat de Montfort-Sus-Mieu. Se situa a 20 km de Roazhon al nòrd-oèst, sus l'ais viari RN12 (l'ais Roazhon-Brèst).
Bédée est une commune d'Ille-et-Vilaine qui se situe dans le canton de Montfort-Sur-Meu. Elle se situe à 20 km de Rennes au nord-ouest, sur l'axe routier RN12 (l'axe Rennes-Brest).
Instrument de vent
thumb|right|[[Fotografia d'un tuba, un exemple d'instrument de vent que fa partida de la categoria deis instruments de coire.]]
Un instrument de vent es un instrument de musica que permet de produrre un son gràcias ai vibracions d'una colona d'aire entraïnadas per l'alen d'un musician (flaüta, trompeta...), d'una bofariá mecanica (acordeon, òrgue...) ò d'una pòchi d'aire (sansonha...). Son gropats en doas familhas principalas : Aquelei categorias despendon unicament dau mòde de produccion dau son. Ansin, es possible de trobar un instrument de coire fach de fusta.
Monts dels Balcans
vinheta|340x340px|La cadena de Stara Planina, als Balcans centrals. Los monts dels Balcans es un ensems de cadenas muntanhosas que s'estendon dempuèi la mar Adriatica fins a la mar Negra e que dona nom a la peninsula Balcanica, tanben coneguda simplament coma los Balcans. Estrictament, los monts dels Balcans s'estend en Serbia, Bulgaria, Macedònia e Grècia. Un de los sieus contrafòrt perlonga cap al nòrd èst dins los Carpats, que n'es separada pel Danubi. La partida centrala, nomenada en bulgar e sèrbi Стара планина (Stara Planina, literalament "la Vièlha Montanha"), a una longor d'unes 560 km e va dempuèi Serbia a la mar Negra, passant per Bulgaria.
La montanha mai nauta de tot l'ensems es o Musala, dins los monts de Rila, près de Sofia, a 2.925 mètres, e seguís l'Olimp, al nòrd de Grècia (2.919 m) e lo Vihren, dins los monts de Pirin (2.914 m). La cadena de Stara Planina a coma punt culminant lo Botev, de 2.376 mètres, situat dins lo Pargue Nacional dels Balcans Centrals, que foguèt nomenat aital en onor a l'eròi de la lucha contra los otomans Hristo Botev.
Aquesta cadena dona son nom a la balcanita, un mineral rare de coire, argent, mercuri e sofre que foguèt decobert a Vratza, Bulgaria.
Referéncias
<span title="Coordenades geogràfiques WGS84">Coord. :   N,   ﻿ / ﻿°N,25°E﻿ / 42.7; 25
Begerel
Begerel en breton ( Bécherel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Châtellerie De 1123 a 1790, Bécherel, bastida sus un tuc a 176 mètres d'altitud, es un ancian luòc fòrt #que qualques vestigis subsisteixen. Qualques carrièras dins los vièlhs ostals en granit ne remembran lo passat de la vila : s'i conreava lo lli e i filait çò de mès de polit fil de Bretanha. Del jardin del Thabor la vista s'estend cap a Dòl-de-Bretanha, Dinan e Combourg.
Châtellerie de 1123 à 1790, Bécherel, bâtie sur une colline à 176 mètres d'altitude, est une ancienne place forte dont quelques vestiges subsistent. Des rues aux vieilles maisons en granit rappellent le passé de la cité : on y cultivait le lin et y filait le plus beau fil de Bretagne. Du jardin du Thabor la vue s'étend vers Dol-de-Bretagne, Dinan et Combourg.
Istòria
A l'epòca romaine, la vila a situat près de la via romaine Roazhon-Dinan.
En 1124, Alain de Dinan recep ne parteja la tèrra de Bécherel e i fa elevar, en dominant la vallée, un castèl en pèira a l'entorn #que se'n desvolòpa la vila.
En 1168, Henri II Plantagenêt, rei de Angleterre s'apodera de la vila, fòrça convoitée per la siá posicion estrategica, e la fa fortificar.
Pendent los guèrras de succession de Bretanha, los Angleses, aliats de Jean de Monfort, ocupan Bécherel. En 1363, Charles de Bles, acompanhat de Bertrand Del Guesclin, assiège la vila, mas Jean de Montfort amassa de tropas e ven las contra-assiéger. Las doas parts decidisson de regular la siá différend sus las landes de Évran, pas luènh de Bécherel, mas los avesques intervenon, e un parteja de la Bretanha a decidit entre las Monfort e las Bles.
N'en abril 1371, Olivier V de Clisson met lo banc davant la vila, ocupat pels Angleses. A pres n'en agost per Bertrand del Guesclin.
La Haye (Vòges)
La Haye es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Begerel
Istòria
En 1419, Anne de Laval, baronne de Bécherel, restaura las fortificacions de la vila. Mas a, lo luòc què en ruïna. Dintratz la e la, mercés a la cultura e al tissage del lli e del canabàs, Bécherel es prospère. Lo blocus continental impausat per Napoleon e la competéncia del coton portèron lo déclin d'aquelas culturas.
La Haye (Vòges)
Geografia
thumb|left|Localizacion départementale
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ignazio Cassis
Ignazio Cassis (Sessa, Tresa, Tecin, 13 d'abril de 1961) es un òme politic soís. Vice-president de la Confederacion en 2021, es elegit a la presidéncia confederala per 2022.
Ponch de vista dau Gras
Lo Ponch de vista dau Gras es la fotografia pus anciana qu'es coneguda a l'ora d'ara. Foguèt presa per lo Francés Nicéphore Niépce (1765-1833) en 1826 ò en 1827.
La Haye (Vòges)
Istòria
Lo toponyme de la Haye sembla pas pas testificat abans 1611. La Haye aperteniá dins la Franca-Comtat, bailliage de Vesoul, tèrra de Vauvillers e aperteniá a l'esperitala a la parròquia de Harsault.
La glèisa paroissiale – dédiée a sant Augustin – a #èsser bastida l'an 1868. La comuna e las escòlas an #èsser bastidas l'an 1831.
Le toponyme de La Haye ne semble pas attesté avant 1611. La Haye appartenait à la Franche-Comté, bailliage de Vesoul, terre de Vauvillers et appartenait au spirituel à la paroisse d'Harsault.
La glèisa paroissiale – dédiée à saint Augustin – a été construite en 1868. La mairie et les écoles ont été construites en 1831.
Begerel
Istòria
La populacion de la municipalitat es favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795.
A, la creacion d'una tannerie, d'una galocherie e d'una fabrica de fabricacion de maquinas agricòlas relance l'economia locala. En 1914, una leitaria llaura las siás pòrtas e fonciona fins en 1971. En 1978, la municipalitat aderís a l'associacion de las Pichonas Vilas de Caractèr de Bretanha.
Implantada dempuèi 1986, l'associacion Savenn Douar, "lo trampolí", lança l'idèa de far una Vila del Libre. Dempuèi, tretze libraires, una desena de mestièrs d'art al servici del libre e divèrses artesans donan vida al centre ancian e organizan de manifestacions culturalas. Un important mercat del libre s'a lo primièr dimenge de cada mes. Bécherel Es vengut la primièra vila del libre de França.
À l'époque romaine, la ville est située à proximité de la voie romaine Rennes-Dinan.
En 1124, Alain de Dinan reçoit en partage la terre de Bécherel et y fait élever, dominant la vallée, un château en pierre autour duquel se développe la cité.
En 1168, Henri II Plantagenêt, roi d'Angleterre s'empare de la ville, très convoitée pour sa position stratégique, et la fait fortifier.
Pendant les guerres de succession de Bretagne, les Anglais, alliés de Jean de Monfort, occupent Bécherel. En 1363, Charles de Blois, accompagné de Bertrand Du Guesclin, assiège la ville, mais Jean de Montfort rassemble des troupes et vient les contre-assiéger. Les deux parties décident de régler leur différend sur les landes d'Évran, non loin de Bécherel, mais les évêques interviennent, et un partage de la Bretagne est décidé entre les Monfort et les Blois.
En avril 1371, Olivier V de Clisson met le siège devant la ville, occupé par les Anglais. Il est rejoint en août par Bertrand du Guesclin.
En 1419, Anne de Laval, baronne de Bécherel, restaure les fortifications de la ville. Mais au, la place tombe en ruine. Entre le et le, grâce à la culture et au tissage du lin et du chanvre, Bécherel est prospère. Le blocus continental imposé par Napoléon et la concurrence du coton vont amener le déclin de ces cultures.
La population de la commune est favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795.
Au, la création d'une tannerie, d'une galocherie et d'une usine de fabrication de machines agricoles relance l'économie locale. En 1914, une laiterie ouvre ses portes et fonctionne jusqu'en 1971. En 1978, la commune adhère à l'association des Petites Cités de Caractère de Bretagne.
Implantée depuis 1986, l'association Savenn Douar, "le tremplin", lance l'idée de faire une Cité du Livre. Depuis, treize libraires, une dizaine de métiers d'art au service du livre et plusieurs artisans donnent vie au centre ancien et organisent des manifestations culturelles. Un important marché du livre se tient le premier dimanche de chaque mois. Bécherel est devenue la première cité du livre de France.
Guillaucourt
Djoucourt en picard (Guillaucourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Vilatge rural picard del Santerre, facilament accessible pel anciana RN29 (RD 1029) e las autoroutes e.
Amians a situat a 24 km al nòrd-oèst de Guillaucaurt
Village rural picard du Santerre, aisément accessible par l'ancienne RN29 (RD 1029) et les autoroutes et.
Amiens est situé à 24 km au nord-ouest de Guillaucaurt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Max Wolf
thumb|250px|Max Wolf Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf, mai conegut coma Max Wolf (Heidelberg, Alemanha, 21 de junh de 1863 – Heidelberg, 3 d'octobre de 1932) foguèt un astronòm alemand.
Pionièr dins lo domeni de l'astrofotografia, foguèt director de la seccion d'astronomia de l'Universitat de Heidelberg e de l'observatòri de Heidelberg-Königstuhl de 1902 fins a sa mòrt.
Instrument de percussion
thumb|right|[[Fotografia de tambors japonés, exemple d'instrument de percussion membranofòn.]]
Instrument de còrdas
thumb|right|[[Fotografia d'un laüt, un exemple d'instrument de còrdas peçugadas.]]
La Berthenoux
La Berthenoux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Igney (Vòges)
Igney es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rosoy (Oise)
Rosoy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Rhamnus alaternus
vinheta|Fruchs L'Aladèrn (Rhamnus alaternus L.) es un arbrilhon del genre Rhamnus e de la familha de las Rhamnacèas, caracteristica de las garrigas mediterranèas.
Descripcion
L'aladèrn es un arbrilhon de 1 a 5 mètres de naut, de fulham persistent. Es capable de viure un centenat d'annadas. Es un arbre dioïc.
Ten de rams altèrnes, non espinoses (a la diferéncia de Rhamnus cathartica). Las fuèlhas son altèrnas, coriçcias, persistentas, lusentas, sovent dentadas. Son ovalas o lanceoladas, a bòrd cartilaginós.
Sas minusculas flors jaunencas, unisexuadas, apareissent als meses de març e abril, a vegada avant. Son gropadas en pichon grapas lateralas. Lo calici ten 5 lòbes rebatuts dins las flors masclas, e quilhadas dins las flors femes. A pas de petals.
Los fruchs son de drupas d'en primièr rojas, puèi negras quand maduras, amb 2 o 3 selhons.
Lo Rhamnus alaternus 'argenteovariegata' es un cultivar ornemental variat eissit de Rhamnus alaternus.
Se destria doas sosespècias:
Juniperus communis
Lo Genèbre (var. genibrièr, genebrier, gebrèr, gimbrèr) (Juniperus communis L.) es una espècia d'arbust de la familha de las Cupressacèas, de pinhas blava violencas pareissent a de baias (pinhas baccifòrmas), e de fuèilhas espinosas.
Descripcion
vinheta|Agulhas de genèbre: una sola benda blanca vinheta|Fruchs madurs de genèbre
Aparelh vegetatiu
La talha d'aqueste arbust o arbrilhon pòt variar de 4 a 10 mètres de naut.
Las fuèlhas son d'agulhas persistentas, fòrça fissantas, que presentan una carèna sus la superfícia e una espessa benda blanca d'estomats sus la fàcia inferiora.
Aparelh reproductor
Aquesta espècia produch de pinhas masclas fòrça pichonas e de pinhas femas constituidas d'escatas carnudas que se soudan pendent lor desvelopament (concrescéncia). La pinha femna, un còp fecondat e desvelopat, pareissent a una baia. D'en primièr vers, ven escur e blavenc al murir. Se desvelopa pendent dos ans.
Abitat e espandiment
Aquesta espècia pionièra buta dins las lanas sablencas coma suls sols calcaris. Es frequent en mitans arids e solelhats.
Etimologia
Juniperus ven del celtic Juneperus que significa "aspre" ; allusion a la sabor dels fruchs, e communis es un tèrme latin significant "comun".
Utilizacion alimentària
La bevenda de genèbre es una aigardent pròcha del gin britanic que se perfuma coma aquesta darrirèra amb de sas baias.
Las baias de genèbre parfuman la chocrota e los pastisses, e dins de cacilhas o viandas grassas, benlèu a causa de lors proprietats digestivas.
Per utilizar lo calci, los Navajos brutlan las brancas per manjar la cendre rica en calci.
Òli essenciala
Una òli essenciala de genèbre comun es producha per distillacion amb vapor d'aiga de las baias e dels rams, cal unes 100 kg de baias per esperar obténir 1,5 kg d'òli essenciala.
L'òli essenciala de genèbre es coneguda per sas vertuts anti-inflamatòria, bactericida, antivirala, antifongica, mucolitica e draïnanta.
Cultura
I a un musèu nacional del genèbre a Hasselt, en Belgica.
Tradicions popularas
En Cerdanha, lo genèbre èra tradicionalament puntat sus las pòrtas per s'aparar del malastre e de panaires. Un brot dins la pòcha permetava tanben également de se parar dels accidents e de las atacas d'animals fèrs. E, las mascas l'utilizavan coma encens per embrueissar.
Batalha de Ponte Novu
La batalha de Ponte Novu se debanèt lei 8 e 9 de mai de 1769. Marquèt la fin de la conquista francesa de Corsega e la desfacha finala de la Republica de Corsega dirigida per Pasquale Paoli.
Lo racònte dau debanament de la batalha es mau conegut en causa de l'existéncia d'unei versions relativament diferentas mai l'afrontament foguèt saunós per lei doas armadas que perdiguèron de centenaus d'òmes. Pasmens, au contrari de l'armada francesa que podiá remplaçar aisament aquelei pèrdas, l'armada còrsa foguèt totalament anientada e poguèt plus empachar lei Francés de conquistar Corte qu'èra la basa principala de Paoli. Aquela conquista entraïnèt l'afondrament definitiu de la Republica e Pasquale Paoli deguèt s'exilar en Anglatèrra. Dins lo corrent dei mes seguents lo combat, una tièra d'anobliments permetèt a Loís XV de contentar l'aristocracia de l'illa, compres lei partisans de Paoli.
Shèla Devath
Shèla Devath (Chelle-Debat en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Los Crabèrs.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Shèla que vien deu latin crestian cella, « ermitatge, petit monastèri ». Devath : mei a baish.
Pont d’Esdouroucats
Lo Pont deths Torrocats (font: https://ml.revues.org/304) (Pont d’Esdouroucats carta IGN, Pont d’Arroucat Cadastre) en aval de Pranhèras, sus la rota que mèna au Circ de Gavarnia.
Shèla Devath
Toponimia
Segon R. Aymard, Shèla que poderé estar un idronime ; qu'ei situat sus l'aiga la Chella (nom francés).
Segon Miquèu Grosclaude, en cap de cas, Shela pòt pas estar cella, qui ei Cèra en gascon. Lo rasonament d'Aymard pòt pas tiéner per Shèla Dessús e donc l'arriu que tira lo son nom deu vilatge. Grosclaude que propausa com simpla suggestion que Shèla sia lo resultat de villa, atau com Henri Polge ac provè per gela (RIO 1965 p.34-40). Eth nom qu'ei escur. Devath (latin de-vallum) : au nòrd respècte a Shèla Dessús, tanben près de la vath d'Arròs.
Lo Puei
La prononciacion qu'ei [lou pwéy] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Puey, De Puei , Pouy. Lo Puei, deu latin podium, qu'ei situat leugèrament en suspart de la vath d'Arròs.
Caishon
Caishon (Caixon en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Montdaufin
Montdaufin (Mont-Dauphin en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Guillemont
Djilmont en picard (Guillemont en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Caishon
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ka'chou] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Caysho, au sègle XII, De Caysso, au sègle XII, De Caixo, A Caixo, au sègle XII, A Cayso, cap a 1200-1230, de Cayshone, en latin, en 1300 e 1313, de Cayshono en latin, de Caxonio, de Caxono, en latin, en 1342, Caxon, Caixon en 1429, Caixon (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), Caisson en 1790.
Guillemont
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Caishon
Toponimia
Segon Dauzat, Caishon que vien deu nom latin d'òme Cassius, dab lo sufixe -onem.
Guillemont
Istòria
En Orages d'acièr, l'escrivan alemand Ernst Jünger, dona una descripcion dels combats a l'entorn de Guillemont pendent la guèrra de 1914-1918.
Caishon
Toponimia
Segon Negre, Caishon que vien probablament deu gascon Cachou(n), « caishon, cabinet de cabana » > petita cabana ! Per R. Aymard e Cl. Larronde, Caishon qu'ei la villa de Cassius''.
Guillemont
Istòria
Dans Orages d'acier, l'écrivain allemand Ernst Jünger, donne une description des combats autour de Guillemont durant la guerre de 1914-1918.
Nòtas
<references group=N/>
Luigi Carnera
Luigi Carnera (Trieste, 14 d'abril de 1875 – Florença, 30 de julh de 1962) foguèt un astronòm e matematician italian. Aqueste ancian assistent de l'astronòm alemand Max Wolf descobriguèt 16 planetas menoras a la debuta del sègle XX. A títol d'omenatge la cencha principala d'asteroïdes 39653 Carnera recebèt son nom.
George Wells Beadle
Biografia
Nasquèt lo 22 d'octobre de 1903 dins la vila de Wahoo, vila situada a l'estat nòrd-american de Nebraska. Estudièt agronomia a l'universitat de Nebraska, ont se va graduar lo 1926, e realizèt posteriorament lo doctorat a l'Universitat de Cornell, Nòva York, l'an 1931, ont coneguèt Barbara McClintock. Comencèt immediatament a trabalhar al Institut Tecnologic de Califòrnia, fins que l'an 1936 foguèt nomenat professor adjunt de genetica de l'universitat de Harvard. Foguèt posteriorament nomenat professor de genetica de l'universitat de Stanford e exerciguèt après coma professor de biologia a l'Universitat de Pasadena. Aital meteis entre 1961 e 1968 foguèt president de l'universitat de Chicago.
Moriguèt lo 9 de junh de 1989 dins la vila de Pomona, situada dins l'estat de Califòrnia, en patint los darrièrs ans de la siá vida la malautiá d'Alzheimer.
Wilhelm von Leeb
thumb|right|[[Fotografia de Wilhelm von Leeb en 1940.]]
Wilhelm von Leeb (5 de setembre de 1876, Landsberg am Lech - 29 d'abriu de 1956, Füssen) es un manescau alemand de la premiera mitat dau sègle XX.
Arrestat en 1945 per leis Estatsunidencs, von Leeb foguèt condamnat a tres ans de preson per un tribunau militar estatsunidenc per crime còntra l'Umanitat. D'efiech, durant l'invasion de l'URSS, aviá transmés a sei subordenats leis òrdres destinats a facilitar l'execucion dei judieus, dei comunistas e dei civius sospichats de resisténcia. Pasmens, la pena foguèt limitada car l'acusacion poguèt pas produrre de documents mostrant un ròtle dirècte de von Leeb dins lei chaples realizats per lei SS dins sa zòna de comandament.
Rouville (Oise)
Rouville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eslaus
thumb|right|Carta dau mond eslau modèrne.
Leis Eslaus son un grop etnic present en Euròpa Centrala, en Euròpa Orientala e en Asia Septentrionala. Es caracterizat per l'usatge de lengas eslavas. Originari d'Eurasia, èran ja installats dins lei regions orientalas d'Euròpa a la fin de l'Antiquitat. Puei, se difusèron vèrs lei Balcans e en direccion de Siberia. Dempuei lo sègle XIX, de diaspòras eslavas son aparegudas en America dau Nòrd. Uei, amb mai de 200 milions d'individús, formam lo premier grop etnolingüistic dau continent europèu.
Grops lingüistics
thumb|right|Representacion dei tres grops lingüistics eslaus : occidentau (verd clar), orientau (verd sorn) e sud (negre).
Lei populacions eslavas modèrnas son devesidas en tres grops diferents : Au nivèu lingüistic, fòrça lengas eslavas son pròchas. Pasmens, aquò significa pas que l'intercomprension siegue aisada entre lei diferentei comunautats.
Religions
La màger part deis Eslaus son crestians ortodòxs, religion dominanta en Russia, Ucraïna, en Bielorussia, en Serbia, en Montenegro, en Bulgaria e en Macedònia dau Nòrd. Pasmens, lo catolicisme es fòrça predominant dins lei regions occidentalas de l'espaci eslau coma Polonha, la Republica Chèca, Eslovaquia, Eslovènia e Croàcia. Existís quauquei pòbles eslaus musulmans en Bòsnia.
Originas e premierei migracions
La question de l'origina dei pòbles eslaus es encara l'objècte de debats importants. Leis informacions son limitadas car provènon principalament de sabents grècoromans coma Plini lo Vièlh (23-79 apC) ò Claudi Ptolemèu (v. 100-168 apC). Segon seis escrichs, lei Protoeslaus èran ja installats a l'èst de l'airau germanic ai sègles I e II apC. Alunchats dei rotas marchandas principalas de l'epòca, èran probablament caçaires e norriguiers.
Menaçats per de pòbles nomadas (Huns, Avars...), lei populacions eslavas migrèron vèrs l'oèst a partir dau sègle IV apC. Aqueu movement s'accentuèt pauc a pauc durant lo sègle V e menèt de grops eslaus dins lo nòrd d'Itàlia ò dins lo sud de Grècia au sègle VI. Pasmens, l'oposicion militara dei pòbles locaus arrestèt l'expansion dins aquela direccion. En revènge, i aguèt mens de resisténcia a l'èst e plusors comunautats eslavas agantèron lei ribas de la Mar Negra. Au sègle VII e au sègle IX, de princes poderós, coma lei princes de Granda Moràvia, unifiquèron plusors grops sota una autoritat unica mai aqueleis estats unitaris subrevisquèron pas. Fins au sègle X, la fragmentacion politica demorèt donc la nòrma dins lei regions eslavas.
L'evangelizacion
L'evangelizacion dei populacions eslavas pròches interessèt lei Glèisas de Roma e de Constantinòble tre la premiera partida de l'Edat Mejana. Leis enjòcs èran multiples : estendre lo cristianisme, melhorar la seguretat dei regions centralas de l'espaci crestian, obtenir de succès simbolics còntra un rivau dins lo quadre de la lucha d'influéncia entre lei dos centres dau cristianisme... Lei Bizantins obtenguèron de succès importants dins lei Balcans amb la conversion dei Rus', dei Bulgars e dei Sèrbes au rite grèc durant lo sègle IX. Pasmens, au sègle seguent, Roma assegurèt la conversion de Polonha e de Croàcia. Aquò foguèt una capitada importanta per la Glèisa Catolica car lo dinamisme militar dei rèis d'aquelei país permetèt la difusion dau rite roman dins lo rèsta de l'esfèra eslava.
L'adopcion dau cristianisme introduguèt una premiera division entre lei pòbles eslaus. D'efiech, aquelei convertits au rite ortodòx adoptèron l'alfabet cirillic per escriure sa lenga. Son uei dichs Eslaus Orientaus. En revènge, a l'oèst, l'alfabet latin venguèt la basa de l'escritura dei pòbles eslaus de l'Oèst.
La pression magiara e germanica
Au sègle X, la conquista de Panònia per lei Magiars, un autre pòble nomada originari de l'estèpa eurasiatica, entraïnèt la destruccion ò l'assimilacion dei tribüs installadas dins la region. Aquò entraïnèt una separacion entre leis Eslaus de l'Oèst e leis Eslaus dau Sud. A partir dau sègle XII, aqueu fenomèn aumentèt amb la pression germanica en direccion de l'oèst. Dich Drang nach Osten, aquela expansion germanica èra dirigida vèrs Polonha, Boèmia, Moràvia e lei Balcans. Se podiá adoptar de mejans pacifics coma l'installacion de colons sus de tèrras concedidas per lei senhors eslaus, utilizèt tanben la via deis armas dins lo quadre de la politica expansionista dau Sant Empèri Roman Germanic ò de crosadas destinadas a convertir per fòrça de tribüs paganas.
Lo resultat d'aquela migracion germanica foguèt un reculament de la preséncia eslava dins mai d'una region d'Euròpa Centrala. En particular, lei colons germanics agantèron Oder vèrs 1250 avans de passar lo fluvi entre 1250 e 1350. En parallèl, de populacions germanofònas isoladas apareguèron dins mai d'una region d'Euròpa Orientala, especialament en Prússia.
La lucha còntra leis expansionismes mongòl e turc
A partir dau sègle XIII, lei pòbles eslaus deguèron faciar leis expansionismes mongòl e turc. Franc de Polonha, totei lei reiaumes eslaus de la fin de l'Edat Mejana foguèron ansin conquistats. En Euròpa Orientala, lei Rus deguèron reconóisser la senhoriá dei Mongòls. Pasmens, poguèron gardar una certana autonòmia car son territòri èra situat a la periferia occidentala dau domeni mongòl. Dins lei Balcans, plusors pòbles locaus, coma lei Bulgars ò lei Sèrbes, foguèron integrats dins l'Empèri Otoman.
Se leis armadas de Polonha foguèron batudas tant per lei Mongòls que per leis Otomans, lo reiaume fondat per Mieszko I (960-992) mantenguèt son independéncia. Entre lei sègles XIII e XVI, venguèt una poissança majora dau continent europèu après sa victòria còntra l'Òrdre Teutonic e son union amb Lituània. Durant aqueu periòde, leis autrei pòbles eslaus balcanics, coma lei Croats, foguèron integrats dins leis Estats de la dinastia dei Habsborg, barri principau a la perseguida de l'expansion turca en Euròpa après la disparicion dau Reiaume d'Ongria.
Lo conflicte entre Rus e Polonés
De la Renaissença au sègle XIX, lei frontieras evolucionèron pauc dins lei Balcans onte lei pòbles eslaus locaus demorèron plaçats sota la dominacion turcoaustriana. En revènge, au nòrd, un ensemble de conflictes opausèron Polonés e Rus. D'efiech, liberats de la tutèla mongòla, lei Rus assaièron d'integrar la vida dau continent europèa. Per aquò, deguèron luchar còntra Polonha e Suècia. Minats per de problemas intèrnes e menaçats per l'expansionisme austrian e prussian, Polonha veguèt son influéncia e son territòri se redurre fins a sa disparicion en 1795. Russia aprofichèt aquela victòria per venir lo reiaume pus poderós de l'espaci eslau.
Dau nacionalisme au comunisme
thumb|right|Extension de la zòna d'influéncia [[URSS|sovietica en 1955.]]
Au sègle XIX, la difusion deis idèas de la Revolucion Francesa dins lei regions eslavas i suscitèt l'emergéncia de plusors movements nacionalistas. Pasmens, aquelei movements aguèron d'objectius divèrs. Leis Eslaus de l'Oèst, especialament lei Polonés e lei Chècs revendiquèron l'independéncia. Lei pòbles somés ais Otomans adoptèron tanben una meteissa vision. Pasmens, après son independéncia, Serbia venguèt lo campion de l'unificacion deis Eslaus dau Sud dins un Estat unic.
Poissança majora en Euròpa, Russia adoptèt d'actituds diferentas segon seis interès. Mandèt ansin son armada reprimir lei velleïtats d'independéncia de Polonha. De mai, la polícia dau tsar susvelhèt lei movements culturaus en Ucraïna ò en Bielorussia. En revènge, dins lo quadre dau panslavisme, sostenguèt lo combat dei pòbles eslaus balcanics. Pasmens, en fòra de liames culturaus amb lei populacions eslavas d'aquela region, aquò èra subretot un biais per afeblir Viena e Constantinòble. En 1918, aquela politica menèt a la fondacion de Checoslovaquia e de Iogoslavia. En URSS, lo regim comunista acceptèt de laissar una certana autonòmia ai pòbles eslaus presents sus lo territòri sovietic. Pasmens, l'estalinisme limitèt fòrça aquela dubertura.
En 1945, totei lei país eslaus èran integrats dins l'esfèra d'influéncia comunista. Fins a 1991, aquò permetèt lo desvolopament culturau de cada pòble eslau. Pasmens, leis autoritats intervenguèron mai d'un còp per limitar l'emergéncia de movements considerats coma nacionalistas. En parallèl, l'antagonisme russopolonés s'agravèt amb la generalizacion dei manifestacions anticomunistas en Polonha. En Iogoslavia, un fenomèn similar foguèt observat entre Sèrbes e Croats.
L'espaci eslau dempuei 1991
En 1991, l'afondrament de l'URSS permetèt ai país d'Euròpa Orientala de restaurar sa sobeiranetat e ai pòbles dei republicas sovieticas de venir independents. En Iogoslavia, lo procès de desintegracion dau foguèt mens pacific e plusors guèrras saunosas, especialament entre Sèrbes e Croats, s'acabèron per l'independéncia de totei lei republicas aguent format lo país. Aquelei conflictes son a l'origina dei caracteristicas politicas actualas de l'espaci eslau. Russia n'en demorèt l'element principau gràcias a son pes demografic e son reng de poissança mondiala. la màger part dei país eslaus d'Euròpa Centrala e Orientala li son ostils car crenhan per son independéncia. Coma durant lei periòdes precedents, Polonha es lo còr d'aquela ostilitat. Dins lo sud, l'antagonisme entre Serbia e Croàcia es una caracteristica dei Balcans modèrnes.
Pasmens, aquelei tensions empachan certanei raprochaments. Per exemple, lei tres estats independents deis Eslaus Occidentaus (Polonha, la Republica Chèca e Eslovaquia) son units amb Ongria au sen dau grop de Visegrad. Un autre exemple regarda lei liames establits entre lei país de rite ortodòx coma Serbia, Russia e Bulgaria.
Orfisme
vinheta|Orfèu jòga de la lira entre los tracis L'orfisme èra un movement religiós de mistèri de la Grècia antica, que l'origina ven del sègle VIl o VIII AbC. Sa fondacion es atribuida al poèta mitic e musician Orfèu (filh de la musa Calliòp), que dins sos imnes (Imnes orfics) conta lo nuclèu mitic de la cresença. L'orfisme consistissiá donar pas de plasers al còrs per purificar l'alma (ascetisme): èran vegetarians, los importavan pas las causas materialas. Fasián aquó que cresián en la reencarnacion de l'alma.
L'orfisme defendava çò qu'es conegut coma metempsicòsi. Aqueste concèpte consistís en la cresença de la transmigracion de l'alma dins autres còrsses après la mòrt. Aquesta migracion de l'alma se podiá produire entre animals e umans. Aquesta sècta influiguèt fòrça la filosofia, subretot Pitagòras e los pitagoricans, tanben nomenats orficopitagorics. vinheta|Tauleta orfica Tauleta orfica: Se pensa qu'avián diferentas foncions, una èra de transmetre de fragments importants de la doctrina orfica. Una autra foncion èra qu'aquestas tauletas se plaçavan amb los mòrts per'mor de servir de guida dins lo viatge a l'autra vida.
Grand (Vòges)
Grand es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat se situa a Unitat|22|km}} a l'oèst de Neufchâteau, als confins del departament dels Vòges, al limit del departament de la Anautita-Marna, sus un scenari calcaire environat de bòsques.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'origina del nom de la localité a conegut. La tradicion vòl que lo vilatge dega lo sieu nom al dieu gallo-romain Grannus, subernòm de Apollon pels Romains. Lo vilatge gaulois se truca Andesina en l'Antiquitat. Sembla qu'aquel centre gallo-romain al encreuament de vias terrèstres militaras e comercialas i aja preses una importància notabla coma ne testifiquen los vestigis de disposicion hydraulique e de luòcs d'espectacles, sens comuna mesura amb la localité a l'epòca modèrna. D'unes autres appellations lududes an #èsser atribuidas : Apollogranum, Granum o Granandesina a l'origina del toponyme actual, mai recentament, Grand-la-Romaine. Una ipotèsi, al delà del luòc cultuel, ne fa un grand centri militar sus viae salinariae o viae salariae, de vias de la sal en direccion de l'èst o del nòrd. Los légions romaines aurián escuelhut aquel scenari shut, pauc contesté, plan desservi e en podent èsser alimenté ne de aiga, dins la frontièra dels ancians pòbles gaulois #que son los Lingons, Leuques e d'autras Tricasses.
Qualques periòdes o de datas religiosas an prepausat :
L'essencial de la redécouverte d'aquel centre gallo-romain desbrembat se met en los dos darrièrs sègles al plànol archéologique.
L'origine du nom de la localité est connue. La tradition veut que le village doive son nom au dieu gallo-romain Grannus, surnom d'Apollon pour les Romains. Le village gaulois s'appelle Andesina dans l’Antiquité. Il semble que ce centre gallo-romain au croisement de voies terrestres militaires et commerciales ait pris une importance notable comme en attestent les vestiges d'aménagement hydraulique et de lieux de spectacles, sans commune mesure avec la localité à l'époque moderne. D'autres appellations lui ont été attribuées : Apollogranum, Granum ou Granandesina à l'origine du toponyme actuel, plus récemment, Grand-la-Romaine. Une hypothèse, au-delà du lieu cultuel, en fait un grand centre militaire sur des viae salinariae ou viae salariae, voies du sel en direction de l'est ou du nord. Les légions romaines auraient choisi ce plateau sec, peu contesté, bien desservi et pouvant être alimenté en eau, à la frontière des anciens peuples gaulois que sont les Lingons, Leuques et autres Tricasses.
Quelques périodes ou dates religieuses sont proposées :
L'essentiel de la redécouverte de ce centre gallo-romain oublié se place dans les deux derniers siècles au plan archéologique.
Neuville-Saint-Vaast
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sulfat
vinheta|200x200px|[[Representacion de Cram de l'ion sulfat]] vinheta|200x200px|Ion sulfat Un sulfat es un sal de l'acid sulfuric H🇮🇳SO🇮🇳. Se nomena ion sulfat l'anion SO<sup style="position: relative; left: 0; top: -2px;">2– <sub style="position: absolute; left: 0; bottom: -2px;">4. Los sulfats fan partit dels polluents de l'aire e subretot dins los fenomèns d'esmòg.
Sulfats inorganics
Los sulfats de potassi, d'amoni e de magnèsi son utilisats dins los engrais. Aqueles de Zinc, de manganès, de coire e de fèrre son utilizats en microfertilizacion, per corrigir las mancas dins aqueles elements.
Lo sulfat de coire es tanben un fongicid e un bactericid poderós utilizat en agricultura.
Lo sulfat ferrós a per formula FeSO4.7H2O. Aquel compausat se presenta jos la forma de cristams verd palle; es un sosproduch del fèrre de descapatge. Es utilizat coma mordent en tencha, coma reconstituent en medecina, e per la fabricacion de las tintas e dels pigments negre, roge, blau, verd o violet.
Lo sulfat de zinc es tanben destinat contra la proliferacion de las mossas e liquens.
Lo gip es un sulfat de calci.
Se los cal pas confondre amb los sulfits - venent de l'acid sulfurós -, utilizats entre autre en enologia.
Los sulfats de bari, d'estronci e de plomb son fòrça pauc solubles dins l'aiga. Mai d'un metòde analitics d'identificacion repausan sus aquela proprietat.
Lo sulfat de plomb insoluble es mai responsable de la diminucion de la capacitat d'una bateria al plomb.
En volcanologia los gases sulfatats correspondon a l’aerosol d’acid sulfuric (H2SO4) format pel contacte de l’aiga e de l’ion sulfat (SO4) dins l’atmosfèra. Representa un indicator important per d'impacte del volcanisme sul climat qu'influéncia l'albedo e donc lo clima.
Test d'identificacion al clorur de bari
La preséncia d'ions sulfats dins una solucion es identificable per apond d'unas gotas d'una solucion de clorur de bari : se forma alara un precipitat blanc de sulfat de bari BaSO4(s).
Sulfats organics
De sulfats d'alquil coma lo sulfat de dimetil, son de fòrça bons agents alquilants, pauc cas mas toxics e ecotoxics.
Origina dels sulfats dins la nauta atmosfèra
Mai de la mitat dels aerosols sulfatats se realiza dins los nívols e an l'impacte radiatiu considerat coma lo mai important pels sistèmas climatics terrèstres). Comprene aqueles fenomèns es important per comprene lo forçatge radiatiu e los riscs pausats pel cambiament climatic).
Dins los ans 2000 foguèt mostrat que l'oxidacion del dioxid de sofre gasoses es catalizada per de fèbles quantitat d'ions de metals de transicion naturels, que son naturalament presents en superfícia de las poscas particularas d'origina minerala (mas tanben presents dins de fums industrials); seriá quitament la via dominanta per la produccion de sulfat dins los nívols. Dins los cases de catalisi per de metals de transicion sus la posca minerala grossièra, los sulfats deurián aver una corta durada de vida (e alara pauc d'efièch climatic dirècte o indirècte). Aquó, a causa de l'aument de la liberacions de dioxid de sofre venent dels grands païses industrializats (Chine per ex.) poiriá explicar d'ecarts entre los modèls e la realitat observada e permetre de melhorar la modelizacion del forçatge radiatiu pels nívols.
Origina dels sulfats en causa dins los esmogs
Los esmògs del siècle XX coma lo Grand esmòg de Londres avián per principala causa la combustion del carbon, que liberava de grandas quantitats de sofre formant d'acid sulfuric e dels sulfats.