cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apologia de Socrates
Segond discors: proposicion d'una pèna
Socrate se vei dans l'obligacion de trobar une pèna, mas rebuta, al començament, de ne propausar una perque, segon el, seriá d'acceptar la seuna culpabilitat. Coma dins la primièra partida, proclama que faguèt sonque servir la ciutat e ne deduís que la ciutat li deu reconeissença pels seus servicis. Prepausa doncas coma pèna, de biais inesperat, un "guerdon": s'infligís de manjar al Pritanèu. A la fin d'aquela partida Socrate, qu'estima que pòt contunhar a èsser util a Atenas, prepausa als jutges una pèna leugièra a respècte d'aquela qu'aviá prepausada Meletos mas proporcionala a la seuna fortuna: una mina d’argent. Los seus amics li prepausèron de ne li donar trente minas. La pèna capitala foguèt votada e Socrate condamnat a mòrt.
Tresen discors: conversacion amb los jutges
Dins aquela partida Socrate parla d'en primièr als jutges que lo condamèron. Enseguida prepausa als jutges que l’an sostengut de discutir amb el. Comença una discussion sus la mòrt. Prepausa doas visions de la mòrt, l’una pessimista que rebuta e l’autre optimista. Dins aquela darrièra, conta d’un paradis es dubèrt a totes los òmes, qu'auràn la possibilitat d'interrogar totes los grands òmes de l’istòria del seu país e que, çò dich amb ironiá, seriá pas condamnat a mòrt per aquò.
Remarcam qu'es pas aisit per nosautres, a l'ora d'ara, de percebre sul còp l'injustícia d'aquel procés. Socrate se distriava gaire dels sofistas e i aviá al seu entorn d'individús pron oportunistas vèire de traïdos (cf. Alcibiade)
Se Socrate dona una defensa ironisanta (veire a vegada amb mesprètz pels jutges, que se refusa a esmòure), benlèu es degut a sa volontat de montrar que las idèas son mai importantas que la vida, o, segon d'autres, al fach qu'avent atengut l'edat de setanta ans Socrate aviá pas res pus a perdre e desirava morir amb onor.
Glèisa de Sant Joan l'Evangelista d'Auvelhan
vinheta|L'[[absida romanica.]] La Glèisa de Sant Joan l'Evangelista es una glèisa romanica situada a Auvelhan dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània.
Istòria
Al sègle IX, una modèsta capèla carolingiana se bastiguèt al lòc de la glèisa actuala: l'existéncia d'aquela capèla (situada jos la glèisa actuala) es atestada per un document de 895 que menciona una donacion «d'una pèça de vinha» facha a la glèisa d'Auvelhan.
Chermizy-Ailles
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Glèisa de Sant Joan l'Evangelista d'Auvelhan
Istòria
En 1090, l'arquevesque Dalmace restaquèt la glèisa al Catedrala de Sant Just de Narbona e i creèt una comunitat de canonges
Chermizy-Ailles
Comunas vesinas
{{Image label|x= 10.95 {{Image label|x=0.625573441377|y=0.344235169664|scale=400|text=6px|Comuna amb 18 abitants (2000){{mida|80%|Ployart-et-Vaurseine (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.45520085319|y=0.300444150761|scale=400|text=6px|Comuna amb 77 abitants (2000){{mida|80%|Bièvres (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.680802695814|y=0.309810514733|scale=400|text=6px|Comuna amb 47 abitants (2000){{mida|80%|Arrancy (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.261960252918|y=0.328822055371|scale=400|text=6px|Comuna amb 112 abitants (2000){{mida|80%|Martigny-Courpierre (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.828958878255|y=0.400293947147|scale=400|text=6px|Comuna amb 133 abitants (2000){{mida|80%|Sainte-Croix (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.179807298673|y=0.468280680235|scale=400|text=6px|Comuna amb 241 abitants (2000){{mida|80%|Chamouille (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.402594875993|y=0.169480600196|scale=400|text=6px|Comuna amb 69 abitants (2000){{mida|80%|Orgeval (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.18813213137|y=0.347851021802|scale=400|text=6px|Comuna amb 112 abitants (2000){{mida|80%|Monthenault (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.635965439008|y=0.861746383113|scale=400|text=6px|Comuna amb 50 abitants (2000){{mida|80%|Oulches-la-Vallée-Foulon (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.528214466815|y=0.122997296207|scale=400|text=6px|Comuna amb 67 abitants (2000){{mida|80%|Montchâlons (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.201023825728|y=0.740445435008|scale=400|text=6px|Comuna amb 72 abitants (2000){{mida|80%|Cerny-en-Laonnois (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.121606494644|y=0.470537320485|scale=400|text=6px|Comuna amb 45 abitants (2000){{mida|80%|Pancy-Courtecon (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.381108718729|y=0.894428458701|scale=400|text=6px|Comuna amb 70 abitants (2000){{mida|80%|Paissy (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.762860156026|y=0.836705517946|scale=400|text=6px|Comuna amb 100 abitants (2000){{mida|80%|Craonnelle (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.532854353325|y=0.922902205175|scale=400|text=6px|Comuna amb 61 abitants (2000){{mida|80%|Vassogne (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.86017419222|y=0.77266572707|scale=400|text=6px|Comuna amb 64 abitants (2000){{mida|80%|Craonne (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.891990556859|y=0.25938026853|scale=400|text=6px|Comuna amb 117 abitants (2000){{mida|80%|Aubigny-en-Laonnois (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.287226850401|y=0.10934418705|scale=400|text=6px|Comuna amb 120 abitants (2000){{mida|80%|Chérêt (5,9km)}}}}
Glèisa de Sant Joan l'Evangelista d'Auvelhan
Istòria
L'ancian edifici carolingian foguèt destruit a la debuta de la sègle XII per o remplaçar per una glèisa romanica mai majestuosa, dont rèsta principalament l'absida e la faciada oèst e son pòrge.
Chermizy-Ailles
Comunas vesinas
{{clear|left}}
Glèisa de Sant Joan l'Evangelista d'Auvelhan
Proteccion
La glèisa es classada al títol dels monuments istorics dempuèi lo 17 de febrièr de 1926.
Chermizy-Ailles
Istòria
La glèisa a per sant patron Evence #que l'archiu ne contan #que i auriá retut la vista a un òme en lo moment del passatge en la comuna.
En 1923, Chermizy absorbeix Anes e ven Chermizy-Anes.
La glèisa a pour saint patron Evence dont les archives racontent qu'il aurait rendu la vue à un homme lors du passage dans la commune.
En 1923, Chermizy absorbe Ailles et devient Chermizy-Ailles.
Zonza
Zonza es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Zonza est située dans la micro-région de l'Alta Rocca, au sein du « territoire de vie » Alta Rocca du Parc naturel régional de Corse.
Istòria
thumb|Lo torrent [[Cavi]]
Lo data|29|de, la brusque pujada de las aigas del Cavu, #que viu lo sieu dèbit multiplicat per dètz en l'espaci d'una mitat-ora, sus una largeur de 100 mètres dévala la pendenta, en entrenant rochers, d'arbres, poteaux téléphoniques e en inondant totas las abitacions situadas suls marges, de Taglio Rosso a Santa-Lucie #que se #trobar isolada de la rèsta de l'isla.
Aquela inondacion s'es produsida al meteis temps qu'aquela del torrent Solenzara #qu'a la siá desbocadura en la comuna del meteis nom, en creant ailà tanben de grands dégâts. De las fluïdes de boues se #produsir egalament en gaireben tot çò Arrondiment de Sartène, tant del costat de Propriano que del costat de Porto-Vecchio.
thumb|Le torrent [[Cavo]]
Le 29, la brusque montée des eaux du Cavu, qui vit son débit multiplié par dix en l’espace d’une demi-heure, sur une largeur de 100 mètres dévala la pente, entraînant rochers, arbres, poteaux téléphoniques et inondant toutes les habitations situées sur les berges, de Taglio Rosso à Sainte-Lucie qui se trouva isolée du reste de l’île.
Cette inondation s'est produite en même temps que celle du torrent Solenzara qui a son embouchure dans la commune du même nom, créant là aussi de grands dégâts. Des coulées de boues se produisirent également dans presque tout l'Arrondissement de Sartène, tant du côté de Propriano que du côté de Porto-Vecchio.
Demografia
{{stub:Demografiacompletada|insee=2A362
Departament d'Albigés
Lo departament d’Albigés es una anciana division administrativa de l’estat francés, entièrament dins lo domeni lingüistic occitan.
La Marca (Gironda)
La Marca (Lamarque en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. La comuna es situada en Medòc, en país rebeiron.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lo castèth de la Marca
La senhoria de la Marca existís aumens dempuèi lo sègle XIII. Lo castèth auré servit a empachar los navius enemics o piratas de remontar Gironda, coma lo castèth de Castilhon, a Sent Cristòli. La senhoria apartingut successivament aus senhors de Castilhon, au duc de Glocester apuèi a la familha de Candale. Passèt aus Foish-Candale e a la familha de Brassier. Lo castèth estut vendut coma ben nacionau pendent la Revolucion, e fenit per estar crompat prau comte de Fumèl en 1841. Lo castèth que veden actualaments estut bastit au sègle XIV per Ponç de Castilhon saus rèstes d'una fortalesa dau sègle XI. Possedís un donjon circular a l'exterior, octogonau a l'interior. A costat, una tor emb d'una capèra dobla (hauta e bassa) dont las vòutas esturen rehèitas au sègle XVIII.
Lo pòrt de La Marca
La posicion en bòrn de Gironda de la comuna es importanta: maugrat una febla activitat maritima a la diferéncia de Paulhac, lo pòrt a totjorn permés d'assegurar un trafec entre Blaia, las islas de l'estuari apuèi la riba medoquina. Dempuèi totjorn, das gabarras e das iòlas hèden passar marchandisas (bòsc apuèi vin de Medòc, cerealas de Charantas)) e passatgèirs anant a las hèiras de Blaia (Senta Caterina) e de La Marca (Sent Bertomiu). Aquith trafec hadè viure das boèirs. Tanben, das puscaires alimentavan lo marcat locau.
La glèisa Sent Saurin de La Marca
La glèisa, bastida entre 1836 e 1838, apuèi dinc a 1870 en mantun talh, es extraordinària per son dòma. Es tanben originala dens sa superposicion particulara d'elements: faciada planèira, clochèir de basa carrada mès dòma octogonau. La glèisa compòrta tres naus; las capèras lateralas, daus murs ornats de frescas, son dedicadas a la Verge e a sent Joan Batista. Lo novèth dòma data de 2005, l'ancian, tròp vielh, agent discut estar despausat en 1968.
Cravans
Cravans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Longeville-en-Barrois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nogna
Nogna es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vergonjon
Vergonjon o Borgonjon segon la prononciacion (Vergongheon en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion es quicòm coma [burgõdzu] segon Dauzat : Segon Dauzat e Rostaing, Borgonjon ven delh nom latin d'òme Verecundius, dab lo sufixe -onem. Segon Negre, Borgonjon ven delh nom germanic de persona Burgundio(n). (sembla incomplet) De son temps, Albert Boudon-Lashermes explicava tanben lo nom per lo passatge delhs burgondis. Dauzat precisava que lo nom aviá patit d'una etimologia populara per Burgundia o son resultat. Quò exclutz pas un certan temps de polimorfisme.
Maastricht
Maastricht es lo capluòc de la província neerlandesa de Limborg. Sa populacion èra estimada a NaN abitants, en mai de 2016. Sa superfícia totala es 60,06 km².
Sant Ferriòl (Borbonés)
Sant Ferriòl (Saint-Fargeol en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Sanctus Ferreolus, 1373 ( PB 175 ) E. Negre
Argiésans
Argiésans es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo pòble, #que protegissiá 381 abitants en lo moment del recensement de 1999, a situat sus la Rota nacionala 83 dintre Belfòrt e Héricourt (Anautita-Saône). Lo darrièr recensement fa estat de 456 abitants se m'engana pas.
Mirvatge
thumb|right|[[Fotografia deis ogivas nuclearas d'un missil estatsunidenc Peacekeeper.]]
Lo mirvatge (de l'anglés Multiple Independently targeted Reentry Vehicle) es una tecnica dins lo domeni de l'armament que permet d'equipar un missil de plusors ogivas nuclearas (ò pus rarament convencionalas) que seguisson de trajectòrias diferentas durant son intrada dins l'atmosfèra.
Lo mirvatge apareguèt en 1968 sus lo missil estatsunidenc Minuteman e foguèt pauc a pauc adoptat per leis autrei poissanças nuclearas. Rapidament, de sistèmas de proteccion foguèron plaçats sus leis ogivas ansin tirats per lei protegir còntra lei temptativas d'intercepcion. Aquò renforcèt mai la poissança de l'arma nucleara que venguèt impossible d'interceptar. D'efiech, per exemple, un sosmarin de classa Ohio, embarcant 24 missils dotats de 8 ogivas de 100 quilotònas, venguèt capable de tirar 192 projectils nuclears en quauquei minutas. Tre 1972, leis Estatsunidencs e lei Sovietics decidèron donc d'acceptar l'equilibri de la terror establit entre elei e signèron lo Tractat ABM qu'enebiguèt lo desvolopament de sistèmas antimissils.
Gibret
Gibret (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta l'explicacion de Negre, collectiu vegetau de gèbres e donc lòc on i a aquera planta, çò qui ei ua formacion romanica. L'etime de gèbre qu'ei probablament *geniperu en latin popular. L'evolucion regulara qu'ei la sonorizacion de [p] en [b] e l'amudiment de -n- intervocalica e de la vocala pòsttonica, dab lo resultat giebre > gèbre.
Lenga vernaculara
Se nomena lenga vernaculara la lenga locala comunament parlada dins una comunautat. Aquel tèrme s'utilisa sovent en oposicion amb lo tèrme lenga veïculara, liturgica o encara lingua franca.
Per exemple, quand la liturgia catolica èra en latin, èra la meteissa dins lo mond entièr: lo latin servissiá de lenga liturgica veïculara. Dins lo veteis temps, l’ensenhament de la religion se fasiá en lenga locala, la lenga vernaculara.
On trouve aussi cette distinction dans les échanges économiques et commerciaux d’aujourd’hui, où l’anglais sert de langue véhiculaire face à la multitude des langues vernaculaires.
Lo mot « vernaculara » ven del latin vernaculum que designava tot çò qu'es levat (esclaus compreses), abalit, teissut, cultivat, fabrica a l'ostal, per oposition a çò que se procurava per escambi. Son sens es pròcha d'aquel dels mòts « autoctòn » o « indigèn ».
Istòria
Al començament del sègle IX, los fidèls comprengavan pas mai la lenga dels letrats e dels clergue. Pendent lo concili de Tors de 813, la Glèisa catolica demandèt doncas als sacerdòts de far los presics de biais que lo pòble pòsca los comprene. Los evesques amassats per Carlesmanhe décidiguèron que las omelias deurián pas mai èsser prononciadas en latin, mas en « lenga rustica romana » o en « lenga tudesca » (germanica), segon lo cas.
La primièra gramatica d'una lenga vernaculara, las Leis d'Amor, foguèt publicada en 1356 a Tolosa.
Villorceau
Villorceau es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat es situada a équidistance de Orleans e de Bles. Es prèp del ais légerian e de Beaugency.
La commune est située à équidistance d'Orléans et de Blois. Elle est proche de l'axe ligérien et de Beaugency.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mstislav Rostropovich
thumb|200px|Mstislav RostropovichMstislav Leopoldovich Rostropovich (en rus: Мстислав Леопольдович Ростропович) (Bakó, Azerbaitjan, lo 27 de març de 1927 - Moscòu, lo 27 d'abriu de 2007) que ho un violoncelista sovietic puish rus.
Vadut dens ua familha russa de musicians, qu'aprengó mainatge lo piano e lo violoncèl. A partir de 16 ans, qu'estudiè ambs instruments e tanben la composicion au Conservatòri de Moscòu on e ho eslhève deus compositors Dmitrii Shostakovich e Serguei Prokofiev. Que ho nomat professor dens lo Conservatòri de Leningrad e qu'arrecebó lo Prèmi Lenin, la màger distincion en Union Sovietica. Qu'abandonè aqueth país en 1974 e que perdó la nacionalitat.
Lo govèrn de Mikhaïl Gorbachov que'u tornè la nacionalitat sovietica.
Belize
Belize es un país d'America Centrala situat entre Mexic e Guatemala. Unic estat de la region sensa acces a l'Ocean Pacific, ocupa un territori de 22,966 km2 principalament format de plans maritims umids e de paluns. Sa capitala politica es Belmopán mai la vila pus importanta es Belize City. A una frontiera ambé Mexic e Guatemala.
Lo gentilici es belizian -a.
Clima
Belize a un clima subtropicau ambé de sasons secas e umidas marcadas. La temperatura mejana li es auta tota l'annada e varia entre 24°C (genier) e 27°C (julhet) dins lei zònas litoralas. Dins lo sud dau país, demenisse ambé l'altitud e dins lo nòrd, aumenta leugierament ambé la distància a respèct de la mar. Lei precipitacions anualas son importantas sus lo territòri mai presentan de variacions de remarca entre lo sud, onte pòdon agantar mai de 4,500 mm, e lei regions dau nòrd e de l'oèst onte lo nivèu mejan es de 1,350 mm. La màger part a luec pendent la sason umida que va de genier a mai dins lo nòrd e de febrier a abriu dins lo sud. De còps, li a pereu un segond periòde umid (dicha pichona sason umida) vers julhet-aost.
Lo territòri belizian es regardat per lo risc de ciclòn tropicau. Pòdon causar de destruccions fòrça importantas en causa de sa natura plana e umida que favoriza leis inondacions. Per exemple, en 1931, un ciclòn entrainèt la destruccion de dos tèrç de Belize City e la mòrt d'un milièr d'abitants. En 1961, la vila foguèt tornarmai destrucha per un ciclòn (275 morts) e leis autoritats desplacèron la capitala a Belmopán en 1970.
Demografia e vilas principalas
La populacion de Belize es en aumentacion rapida en despiech d'una emigracion fòrça importanta. D'efècte, de 2000 a 2010, la populacion passèt per exemple de 231,000 abitants a mai de 314,000. Totjorn en 2012, lo nombre de Belizians vivent ais Estats Units èra estimat a 180,000 (solament 70,000 li èran en situacion regulara). Aquela creissença es sostenguda per un taus de fertilitat important (3,6), una populacion fòrça jova (environ 96,5% aviá un temps entre 0 e 64 ans en 2010) e una esperança de vida auta (aperaquí 75 ans).
En causa de la disparicion d'una partida importanta dei pobles maias autoctons apres l'arribada dei premiers Europeus e de l'arribada d'unei populacions diferentas dins lo corrent dau periòde coloniau, la populacion dau Belize actuau es fòrça mestissada : Lo rèsta deis abitants de Belize èra compausat de migrants recents ò de despatriats que presentan divèrseis originas (China, Índia, Euròpa...).
Lengas
L'anglés es la lenga oficiala de Belize. Pasmens, es la lenga premiera de mens de 5% de la populacion. Dins la vida vidanta, lei lengas pus frequentas son l'espanhòu (43% en 2000), lo kriol (un creòle de l'anglés parlat per 37% deis abitants en 2000 ) e divèrsei lengas maias (7,8% en 2010). Enfin, si pòu trobar de minoritats que parlan lo garifuna ò lo bas saxon. La màger part de la populacion èra au mens bilingüa.
Religions
La libertat religiosa es assegurada sus lo territòri belizian. En 2010, la màger part de la populacion èra crestiana e si devesissiá magerament entre la Glèisa Catolica (40,0%). Lo catolicisme èra a temps passat la religion de mai de la mitat de la populacion. Pasmens, coma dins leis autrei país d'America Centrala, son assisa deguèt faciar la concuréncia de divèrsei glèisas protestantas fòrça dinamicas (31,7%). Puei, 11,9% deis abitants compausavan diferentei minoritats religiosas fòrça variadas (testimònis de Jehova, religion maia, indoisme, islam... etc.). Enfin, 15,6% de la populacion s'èran declarat sensa religion.
Istòria
Lo territòri dau Belize actuau es una region periferica de la zòna d'influéncia de la civilizacion maia que si desvolopèt a partir dins lo corrent de l'Antiquitat. Durant lo periòde classic d'aquela civilizacion, doas vilas importantas (Caracol e Xunantunich) si formèron fins a la crisi maia dei sègles VII e VIII e l'abandon d'aquelei ciutats par sa populacion. Pasmens, en despiech d'aqueu declin, una preséncia maia si mantenguèt dins la region. De mai, en causa de la resisténcia dei ciutats-estats maias dei regions occidentalas e septentrionaus de Yucantan, leis Espanhòus renoncièron a la conquista de la jungla interiora fins a la fin dau sègle XVII. Aquò permetèt ai populacions autoctònas de demorar independentas.
En 1642, la manca de contraròtle d'Espanha sus la region permetèt tanben a de flibustièrs anglés de s'installar sus l'illa de Roaton que venguèt una basa de piratariá e de la còntrabanda de fusta tropicala. Dins leis annadas 1660, de soudats e de marins anglés desmobilizats après la conquista de Jamaica en 1655 per Londres s'installèron dins la region dei bòcas dau riu Belize. L'esplecha de fusta tropicau foguèt l'activitat principala dei colons que participavan tanben de còps ai guèrras regionalas. Aliats ais indians locaus fòrça ostils ais Espanhòus, capitèron de tenir la region e assaièron sensa succès d'ocupar lo litorau orientau dau Nicaragua actuau. En 1798, la batalha de St. George's Caye marquèt la fin dei temptativas espanhòlas de cochar leis Anglés de la zòna e permetèt de començar lo desvolopament de l'implantacion. Pasmens, l'elèit de Guatemala contunièt de considerar la region coma una dependéncia de son país.
En 1862, la region venguèt oficialament una colonia britanica dicha Honduras Britanic. Fins a 1884, foguèt una dependéncia de Jamaica. Sa populacion aumentèt pauc a pauc. Agantèt 30,000 abitants en 1900 e 70,000 en 1950. En 1964, li foguèt donat un estatut d'autonòmia intèrna. En 1974, lo nom Belize remplacèt l'apellacion de Honduras Britanic. En 1981, l'independéncia, lòngtemps alentida per lei tensions frontalieras ambé Guatemala, foguèt finalament proclamada. Pasmens, en causa dei tensions persistentas entre Guatemala e leis autoritats novèlas, una garnison britanica demorèt en plaça dins lo país fins a la reconóissança oficiala de la sobeiranetat beliziana per Guatemala en 1991.
Forma de l’estat e organizacion dau poder
Belize es una monarquia constitucionala parlamentària pluralista que fa partida dau Commonwealth e qu'aplica lo principi de la separacion dei tres poders. Lo cap d'estat formau es lo sobeiran dau Commonwealth representat per un governador generau que son ròtle es simbòlic. Lo poder executiu es tengut per lo cap dau govèrn e lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau. Lo poder judiciari es independent de l'executiu e dau legislatiu. Es tengut per divèrsei corts superioras especializadas.
Poder executiu
Lo poder executiu es oficialament tengut per lo sobeiran dau Commonwealhth qu'es representat localament per un governador generau. Pasmens, son ròtle es principalament simbòlic e lo cap vertadier de l'executiu es lo cap dau govèrn designat per la majoritat parlamentària. Lei membres dau govèrn son generalament chausits entre lei deputats de la majoritat de l'Assemblada mai aquò es pas una obligacion constitucionala.
Poder legislatiu
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau dich Assemblada Nacionala. Sa chambra bassa, dicha Chambra dei Representants, es formada de 31 deputats elegit au sufragi universau dirèct per lei ciutadans de mai de 18 ans. Lei deputats son elegits amb un escrutinh uninominau majoritari a un torn. Lo mandat dura cinc annadas.
Sa chambra auta, dicha Senat, es formada de 12 senators e d'un president. Lei senators son designats per lo governador generau representant la corona après prepausicion de la majoritat parlamentària (6 senators), de l'oposicion (3 senators), dau Conseu dei Glèisas (1 senator), dau Conseu dei sindicats (1 senator) e dei representants dau sector privat (1 senator). Dins lei fachs, lo ròtle vertadier dau governador generau si limita a l'acceptacion dei prepausicions que li son somesas. Pasmens, lei personas prepausats coma senators pòdon pas faire partida de la Chambra dei Representants, dei fòrças armadas ò de la polícia ni trabalhar per lo govèrn. Un temps minimom de 21 e la nacionalitat beliziana son tanben demandadas. La durada dau mandat es de cinc annadas. Puei, lo president dau Senat es chausit per lei senators. Sa votz es preponderanta dins lo cas d'una egalitat entre lei 12 senators. Pòu faire partida ò non dau Senat. Dins lo cas que lo president sigue pas senator, a pas lo drech de vòte mai franc dei situacions onte lei 12 senators pòdon pas formar una majoritat.
Lei doas chambras pòdon prepausar de projèctes de lèi mai l'acòrd dau govèrn es necessari regardant lei projèctes susceptibles de modificar lei recèptas de l'Estat. Per intrar en aplicacion, una lèi dèu èstre votada per lei doas chambras. Dins lo cas d'un desacòrd entre lei doas chambras, la votz de la Chambra dei Representants es preponderanta car lo Senat pòu refusar solament dos còps una lèi votada per lei deputats.
Poder judiciari
Lo poder judiciari es inspirat per la lèi britanica (Common law) e es dirigit per unei corts especializadas. Lei dos pus importants son la Cort Suprèma (cargada deis afaires pus importants) e la Cort d'Apèu. Dins certanei cas, lo Comitat judiciari dau Conseu privat dau sobeiran dau Commonwealth pòu estudiar un apèu coma institucion superiora dau país. Lei jutges deis institucions principalas son nomats per lo governador generau (après prepausicion dau cap dau govèrn).
Simbòls nacionaus
Lo drapèu oficiau de Belize foguèt adoptat en 1981 après l'independéncia dau país. Es basat sus un drapèu non oficiau apareissut en 1950. La devisa dau país es en latin Sub umbra floreo (« A l'ombra, florissi » en occitan). Son imne nacionau es Land of the Free (« País de la Libertat » en occitan) que foguèt escrich en 1963.
Afaires estrangiers
Belize fa partida dei principaleis organizacions internacionalas e regionalas coma l'Organizacion dei Nacions Unidas, l'Organizacion Mondiala dau Comerci l'Organizacion deis Estats Americans, lo Commonwealth, la Comunautat Cariba e son mercat comun, l'Associacion deis Estats Caribas e la Cort de Justícia dei Caribas. En causa de sa colonizacion per lei Britanics e de son independéncia recenta, sa diplomacia presenta de particularitats a respèct deis autreis estats d'America Centrala car l'influéncia estatsunidenca li es pus febla. Per exemple, Belize signèt un acord toristic ambé Cuba en 2002 ò, en 2011, reconeissèt oficialament Palestina dins sei frontieras d'avans 1967.
Dempuei leis annadas 1990 e la reconóissença de la soberaneitat beliziana per Guatemala e la retirada consecutiva de la garnison britanica, tres axes principaus dominan lei relacions exterioras de Belize :
Fòrças armadas
Lei fòrças armadas de Belize foguèron creadas a partir d'unitats colonialas que son origina data de 1817. Pasmens, en causa dau mantenement d'una garnison britanica importanta (1,500 omes) fins a 1994 per dissuadir una invasion guatemalenca, lei fòrças belizianas demorèron limitadas. En 2012, èran compausadas de 1,050 professionaus e de 700 reservistas leugierament equipats. Son devesits entre una fòrça terrèstra, una pichona fòrça aeriana destinada au transpòrt e d'unitats de gardàcostas. Son budget èra relativament feble representant solament 1,08% dau PIB.
Economia
Belize es un país en desvolopament pauc industrializat que son economia despend magerament de l'agricultura e dei servicis, especialament dau torisme. La criminalitat organizada, especialament lo trafeg de dròga, li a tanben una plaça importanta coma dins leis autreis estats de la region. En 2012, lo PIB èra de 1,637 milions de dolars estatsunidencs. Lo país exportava de matèrias premieras agricòlas e de petròli e importava de produchs manufacturats (maquina otís, produchs quimics, medicaments...). Sei partenaris economics principaus èran leis Estats Units, Alemanha, lo Reiaume Unit, Cuba e Mexic. Lei revenguts deis expatriats an pereu una plaça importanta au sen de l'economia nacionala e son una fònt important de sòus per la màger part dei familhas belizianas.
Lo sector primar representava 13% dau PIB e 10,2% de la populacion activa. Es dominat per la produccion de sucre, d'agrums e de bananas que formavan la mitat deis exportacions belizianas. Dins lei regions litoralas, la pesca es pereu una activitat importanta (exportacion de cambaròts). Dempuei 2005-2006, si desvolopa l'esplecha de jaciments de petròli que representava 29% deis exportacions. La produccion de fusta, sector centrala de l'economia dau país, conoisse una crisi importanta dempuei leis annadas 1990 a declinat per venir un sector quasi segondari de l'economia (mens de 1% deis exportacions). Lo sector industriau representava 23% dau PIB e 18,1% deis emplecs. Es centrat sus la transformacion de produchs agricòlas e sus la produccion leugiera. La màger part dei produchs manufacturats pesucs son importats. Enfin, lo sector dei servicis representava 64% dau PIB e 71,4% de la man d'òbra activa. Es dominat per lo torisme e per d'activitats financieras (lo país es un paradís fiscau).
Arquitectura
Lo patrimòni arquitecturau de Belize es marcat per lei periòdes maia e coloniau. D'efèct, maugrat sa posicion un pauc descentrada a respèct dau centre de la civilizacion maia, lo territòri belizian assosta lei vestigis de doas vilas importantas (Caracol e Xunantunich) e de divèrsei colonias mens importantas. La màger part data de l'epòca classica d'aquela civilizacion. L'arquitectura coloniala es magerament concentrada dins la vila de Belize City qu'èra lo centre de la preséncia britanica. Pasmens, pauc de bastiments subrevisquèron ai destruccions de la ciutat per lei ciclòns. Lei vestigis dau periòde coloniau son donc rars e lo pus famós es la catedrala St John's.
Musica
Gràcias a sa posicion dins la region cariba e a l'origina variada de sa populacion, la musica beliziana es fòrça rica. En particular, unei tipes de musica si difusèron dempuei Jamaica coma lo reggae, lo dancehall e la soca ò dempuei leis Estats Units coma lo rap, lo hip-hop, lo metal e lo rock. An una influéncia sus leis estiles musicaus locaus que son lo punta eissit de la cultura garifuna ò lo parenda eissit dei populacions espanhòlas e africanas d'America.
Garas de Tolosa
la Garas de Tolosa son: la màger e en periferia sus la linha cap a Baiona e Aush sus la linha cap a Aush sus la linha cap a Narbona sus la linha cap a Montalban Vila Borbon
Las garas ancianas son sus la linha cap a Montalban Vila Borbon sus d’ancianas linhas desaparegudas
Lista de las circonscripcions legislativas de Nauta Garona
Aprèp 1988
Lo departament de Nauta Garona es devesit dempuèi 1988 en 8 circonscripcions legislativas :
André Navarra
André-Nicolas Navarra (Biàrritz, lo 13 d'octobre de 1911 – Siena, lo 31 de julhet de 1988) que ho un violoncelista e professor de violoncèl francés.
Gessit d'ua familha de musician qu'estudiè au Conservatòri de Tolosa puish au Conservatòri de París abans de perseguir ua carrièra de solista d'endom internacionau. Que ho eth medish professor au Conservatòri de París a la seguida de Pierre Fournier.
Qu'estó sepelit au cemitèri de Senta Coloma (Lanas).
Chéry-lès-Pouilly
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Michel Corrette
thumb|200px|Michel CorretteMichel Corrette (Roan, lo 10 d'abriu de 1707 - París, lo 21 de genèr de 1795) que ho un organista francés, compositor d'estil classic e pedagòg de la musica.
Montaron
Montaron es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sainte-Marie-en-Chanois
Sainte-Marie-en-Chanois es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Baiona
L'arrondiment de Baiona qu'ei ua division administrativa e ua anciana division electorau francesa situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Las lengas autoctònas que son lo basco e l'occitan gascon.
Istòria
L'arrondiment que's creè en 1800. Que'u modifiquèn en 1926 quan dispareishón los ancians arrondiments de Maulion e d'Ortès : l'arrondiment de Baiona que ganhè alavetz 4 cantons de l'ancian arrondiment de Maulion.
En 2017, que modifiquèn la composicion deus arrondiments per tau de'us adaptar aus limits de las intercomunalitats e de las circonscripcions legislativas. L'arrondiment de Baiona que perdó la comuna gascona de Gestars, qu'ei de la comunautat de comunas deu Bearn deus Gaves.
Composicion dinc a 2015
Abans 2015 l'arrondiment que's compausava de 19 cantons:
Composicion de 2017 ençà
Lo nombre de comunas qu'èra de 123 en 2016 e de 122 en 2017, pr'amor deu passatge de la comuna gascona de Gestars de l'arrondiment de Baiona a l'arrondiment d'Auloron.
Longuda
Lo longuda es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria.
Dialèctes
Lo longuda es un continuum dialèctal constituït de cinc dialèctes: lo longuda (lunguda), lo nʋngʋrama de Cerii e Banjiram, lo longurama, lo nʋngʋrama de Gwaanda (nyuwar), lo nʋngʋrama de Deele (jessu).
Dampvalley-lès-Colombe
Dampvalley-lès-Colombe es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Koinè
Lo tèrme « koinè » designa d'en prmièr la koïnê dialektos, una lenga veïculara dins lo mond grèc ancian.
Per extension
Per extension, lo terme « koinè » pòt designar tota lenga veïculara que se son fonduts diverses dialèctes locals, la koinè grèga essent un exemple d'entre autres coma l'occitan o l'arabi literari.
Pòt tanben designar una lenga servissent de lingua franca entre diferentas lengas, quand s'agís vertadièrament d'una lenga acabada podent aver una literatura pròpria e non d'un sabir constituit per sola tòca utilitària (coma per exemple lo francés dins lo mond diplomatic fins al sègle XX, o l'anglés dins lo mond dels afars a l'ora d'ara).
L'occitan: una koinè
L'occitan a l'ora d'ara seriá encara dins un estat de koineizacion seguissent las tres estapas de Mesthrie : mèscla e nivelament dels dialèctes e simplificacion.
Sèti de Tolon (1793)
thumb|left|Napoleon menant leis operacions Lo Sèti de Tolon s'escadèt dins lo contèxte de la Terror e que'n reaccion lei reialista aguesson capitat a controllar la vila e a la laissar sota l'apara dei vaissèus anglés e espanhòus. Napoleon Bonaparte menèt d'un biais decisiu lo sèti fins a la presa de la ciutat avan de partir per sa Campanha d'Itàlia mentre que lei fòrças republicanas francesas se libravan a d'execussions massivas d'abitants de Tolon.
Arnhem
Arnhem es la capitala de la província neerlandesa de Guèldres. Sa populacion èra estimada a 142,638 abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 101,53 km².
Douchy-les-Mines
Douchy-les-Mines es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Balista
thumb|right|Representacion d'una balista romana.
Una balista èra una arma de sètge romana utilizada per tirar de sagitas lòngas e pesucas o de projectils esperics coma una pèira. Après la fin de l'Empèri Roman d'Occident, l'utilizacion de balistas dispareguèt mai lo nom contunièt d'èsser utilizat de còps per designar una maquina de sètge d'un biais generau.
Cetona
Lei cetonas son una familha de compausats quimics organics de formula generala R–CO–R'. Son de derivats d'alcòl qu'an un ròtle important dins la quimia modèrna en causa de sa reactivitat. An d'aplicacions dins la fabricacion de medicaments, de polimèrs plastics o de perfums. Certanei cetonas son tanben utilizadas coma solvent.
Nyingwom
Lo nyingwom (o kam, nyiwom) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria.
Localisacion
Lo nyingwom es parlat dins la zòna de govèrn local de Bali, dins l'estat de Taraba.
Francheval
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Aubaresta
thumb|right|Representacion d'una aubaresta per [[Leonardo da Vinci.]]
Francheval
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aubaresta
Una aubaresta (var. balesta, balestra) es una arma anciana formada d'un arc de fusta o de metau fixat sus un supòrt de fusta. Aquel ensems permet d'utilizar de projectils dichs carrèus. Apareguda au sègle IV, l'aubaresta venguèt una arma frequenta fins au sègle XVI que sa poissança èra superiora ais arcs. Dins lo corrent dau sègle XX, apareguèt tornarmai dins l'equipament de certanei fòrças especialas en causa de sa poissança e de son abséncia de bruch. Dins certanei país, es tanben autorizada per la caça. Enfin, de competicions esportivas existisson.
Francheval
Istòria
De 1560 a 1642, Francheval a fach partida de la Principauté de Sedan.
De 1560 à 1642, Francheval a fait partie de la Principauté de Sedan.
Pierre Fournier
Pierre Fournier (París, lo 24 de junh de 1906 - Genèva, lo 8 de genèr de 1986) que ho un deus màger violoncelistas francés deu sègle XX.
Urina
L'urina es un liquid biologic aquós transparent e jaunissós, d'odor caracteristica, excretat pels rens e eliminat a l'exterior del còrs per l'aparelh urinari. Après la produccion d'urina pels rens, aquesta percorrís los uretèrs fins a la bofiga urinària ont s'emmagazina e es puèi expulsada a l'exterior a travèrs de l'urètra, mejançant la miccion.
Rocourt
Rocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Las municipalitats limitrophes son Rozières-sus-Mouzon, Tollaincourt e Villotte.
Le village occupe un petit territoire de la vallée du Mouzon.
Les communes limitrophes sont Rozières-sur-Mouzon, Tollaincourt et Villotte.
La Mòta de Landeron
La Mòta de Landeron (fòrma inventada) o La Mòta Landeron o La Mòta Landerron (Lamothe-Landerron en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Rocourt
Istòria
En 1831, la municipalitat comptava 113 abitants.
La Mòta de Landeron
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Quand creèren la comuna, despartiguèren la parròpia de Sent Martin de Sèrra(s), una partida, damb la glèisa, angut en Gironda per constituïr la comuna de La Mòta Landerron damb la parròpia de Saint-Albert, l'auta partida de la parròpia angut en Òut e Garona e vengut la comuna deu Petit Sent Martin.
Rocourt
Istòria
En 1831, la commune comptait 113 habitants.
Infraroge
thumb|right|Imatge termic d'un [[gat realizat gràcias a un captor de raionaments infraroges.]]
Lo raionament infraroge es l'ensemble dei raionaments electromagnetics qu'an una longor d'onda situada entre la lutz visibla e lei microondas. Descubèrt en 1800 per William Herschel, venguèt un element important de la tecnologia modèrna durant la segonda mitat dau sègle XX amb d'aplicacions en medecina, en quimia, dins l'industria e dins l'armament.
La descubèrta de l'infraroge e de sei proprietats
La descubèrta dau raionament infraroge foguèt realizada per l'astronòm anglés William Herschel (1738-1822). Per aquò, realizèt una experiéncia simpla amb un termomètre e un prisma. Son objectiu èra de mesurar la temperatura de cada color que compausa la lutz blanca. Son termomètre mostrèt una aumentacion de la temperatura vèrs lo roge que continuava en delà de la lutz visibla. Concluguèt a l'existéncia d'un raionament invisible. Lo tèrme « infraroge » es atestat en 1867.
Lo desvolopament dei captors infraroges
Lo desvolopament de captors capables de detectar lei raionaments infraroges una consequéncia majora de lor descubèrta. Tre lo sègle XIX, divèrsei trabalhs pioniers foguèron menats per lo fisician italian Leopoldo Nobili (1785-1834), l'astronòm John Herschel (1792-1871) ò per l'engenhaire militar britanic William de Wiveleslie Abney (1843-1920). Permetèron la descubèrta d'un captor infraroge primitiu e, subretot, la concepcion d'una emulsion fotografica sensibla ais infraroges en 1877. Aquò permetèt a Abney d'estudiar l'espèctre dau Soleu.
En 1879, la descubèrta de la lèi de Stefan-Boltzmann permetèt d'explicar empiricament lo raionament dau còrs negre. En particular, mostrèt que lo raionament dau còrs uman se situa principalament dins lo domeni infraroge. Puei, en 1892, Willem Henri Julius (1860-1925) publiquèt 20 espèctres infraroges de compausats organics. Aquelei trabalhs mostrèron l'interès d'utilizar l'infraroge per detectar e identificar d'objèctes « cauds ».
Dins lo domeni de la quimia, aquò menèt a un melhorament continú dei metòdes d'espectroscòpia que venguèt pauc a pauc una tecnica usuala dins lei laboraròris d'analisi. Dins lo domeni militar, lei conoissenças sus leis infraroges foguèron utilizadas per desvolopament de captors e de sistèmas de guidatge. Per exemple, en 1945, leis Alemands adoptèron lo captor Zielgerät 1229 destinat ai tiraires d'elèit. Un autre exemple es la multiplicacion de missils guidats vèrs de fònts d'emission termica durant la Guèrra Freja. Pauc a pauc, aquelei tecnologias se difusèron vèrs lo civiu.
Lo desvolopament deis autrei recèrcas sus l'infraroge
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, leis infraroges foguèron l'objècte de recèrcas novèlas. Per exemple, en 1911, foguèt imaginat lo principi dau termomètre infraroge per Charles R. Darling. Lei premiers modèls apareguèron durant leis ans 1930 après l'aparicion de l'electronica. Una autra aplicacion importanta foguèt desvolopada pendent la segonda mitat dau sègle XX. Es lo lasèr infraroge que permet d'agantar de poissanças importantas.
Definicions
Lo domeni de l'infraroge es devesit en mai d'una plaja de frequéncias. Lei pus importantas son dichas « IR pròche », « IR mejan » e « IR luechenc ». Marcan una aumentacion progressiva de la longor d'onda de la radiacion. Pasmens, sei limits varian fòrça segon leis organismes e lei nòrmas, çò que complica lo vocabulari e lei notacions. Ansin, en fotonica e en optica, lei tres domenis son respectivament notats PIR, MIR e LIR :
En fotobiologia e en fotoquimia, s'utilizan de definicions fòrça diferentas, especialament au nivèu deis infraroges pròche e mejan :
Pasmens, lei definicions pus instablas son aquelei presentas dins lo camp scientific. D'efiech, i a pas d'acòrdis sus la màger part dei limits utilizats, compres aquelei marcant lo començament e la fin dau domeni infraroge. Dins aquelei tèxtes, es donc totjorn necessari de precisar lei bòrnas chausidas :
Aplicacions scientificas
thumb|right|Imatges en lutz visible e en infraroge de la [[Nebulosa d'Orion mostrant l'interès de l'astronomia infraroja per estudiar certaneis objèctes.]]
Leis infraroges an d'aplicacions nombrosas en sciéncia car son estudi permet, dins mai d'una disciplina, d'obtenir d'informacions suplementàrias. En quimia, l'espectrocòspia infraroja permet ansin de detectar certanei tipes de liason quimica ò de grop foncionau. Amb l'ajuda d'autrei tecnicas d'espectrocòspia coma l'espectroscòpia Raman ò la resonància magnetica nucleara, es utilizada frequentament per identificar l'estructura moleculara d'un compausat organica.
L'autre ensemble major deis usatges scientifics deis infraroges recampa divèrsei metòdes d'observacion desvolopadas en astronomia, en biologia ò en fotografia. En astronomia, en causa de l'absorpcion deis infraroges per l'atmosfèra terrèstra, aquò necessita generalament la mesa en orbita d'un telescòpi espaciau. Son estudi presenta un interès important per observar leis objèctes esconduts per de nivèus interstellars coma, per exemple, lo centre de la Via Lactèa.
En biologia, la mesura dei raionaments infraroges emes per un objècte permet de mesurar sa temperatura sensa contacte dirècte. Dicha termografia, aquela tecnica a d'aplicacions variadas en medecina ò en engenhariá.
Aplicacions militaras
thumb|right|[[Fotografia d'un avion militar que tira dos loires destinats a atraire de missils de guidatge infraroge.]]
La vision nuechenca es lo segond aspècte major de l'integracion dei sabers sus l'infraroge dins leis armadas modèrnas. Gràcias a de sistèmas d'amplificacion, permet d'esplechar de quantitats fòrça feblas de lutz per produrre un imatge. Aquò a autorizat lo debanament continú dei combats coma o mostrèt la Guèrra de Kowait en 1991. Uei, existís d'aplicacions civilas d'aquelei tecnologias.
Comunicacion
A distància corta, es possible d'utilizar de raionaments infraroges modulats per transmetre una informacion. En causa de l'absorpcion deis infraroges per l'atmosfèra, son fòrça utils per lei sinhaus destinats a un endrech precís e limitat coma una television ò un ordinator plaçats dins un ostau.
Lasèrs infraroges
Lei lasèrs infraroges pòdon servir per gravar, copar ò soudar de materiaus dins l'industria. Pòdon tanben servir en telemetria per mesurar de distàncias fixas ò dinamicas. Enfin, foguèron presents dins de lectors optics de CD avans d'èsser remplaçats per de lasèrs blau-violet.
Caçaire de minas
thumb|right|Caçaire de minas [[França|francés Cephée.]]
Un caçaire de minas es un naviri militar leugier e costièr que sa mission es de detectar e de destruire lei minas sosmarinas. Per aquò de sistèmas de deteccion coma un sonar e son bastits de materiaus capables de redurre la traça magnetica dau naviri per empachar l'explosion dei minas. Lei caçaires de minas son de naviris presents dins totei lei flòtas militaras d'importància. Durant un conflicte, son utilizats per susvelhar de zonas estrategicas d'un biais periodic o per reconoisser una zona avans l'arriba d'una flòta o d'un naviri de combat pus important.
Torpilhaire
thumb|right|Torpilhaires leugiers estatsunidencs en [[1942.]]
Un torpilhaire èra un naviri militar leugier que son armament principau èra compausats de torpilhas. Sa mission principala èra d'atacar lei naviris de superficia enemic pus important. Tròp especializat, a disparegut a partir de la Segonda Guèrra Mondiala au profiech d'autrei naviris pus polivalents coma lei corvetas e deis elicoptèrs.
Eugène Boudin
Louis-Eugène Boudin, pus conegut coma Eugène Boudin (Honfleur, Normandia, 12 de julhet de 1824 - 8 d'agost de 1898) foguèt un dels primièrs païsagistas franceses a pintar a l'aire liure (a plen air). La majoritat de la siá òbra son païsatges marins que ganhèron los elògis de Charles Baudelaire e Corot.
Biografia
Naissèt a Honfleur, Normandia e èra filh d'un pilòt de vaissèls. Trabalhèt coma assistent de bòrd en los viatges entre Le Havre e Honfleur, per l'estuari del riu Sèina. Quand lo sieu paire abandonèt aquel trabalh, Eugène tanpauc contunhèt pas qu'aviá pas una autentica vocacion.
A l'edat de 22 ans Eugène abandonèt lo mond del comèrci e comencèt a pintar coma activitat principala. L'an seguent viatgèt a París e après a Flandra. En 1850 ganhèt una borsa que li permetèt de s'installar a París, e mai se retornava en Normandia regularament per i pintar e, tre 1855, faguèt de viatges regulars cap a Bretanha.