Gascon
Parabòla de l'enfant prodig
1. Un òmi n’avè pas sonque dus hilhs. Lo mèi joen que dishó au son pair : « Qu’es tèmps que sii lo mei mèste e qu’agi sòs. Que cau que pusqui me n’anar e que vedi país. Partatjatz lo vòs bien, e balhatz-me çò qui divi aver. – Quiò, lo mei hilh, ce dishó lo pair ; com vulhis. Qu’ès un maishant e que seràs castigat. » Puish aubrint uva tireta, que partatjà lo son bien e que’n hadó duvas parts esgaus. 2. Chic de jorns arrond, lo maishant hilh que se n’anà deu vilatge en hadent deu gloriós, e she(n)tz díser adiu end arrés. Que traucà hòrt de lanas, de bòscs, d’arribèiras, e que vinó dehentz uva grand vila, ond se guastà tots los sòs. Au cap de quauques mes, que’s caló vèner le pelha end uva vielha hemna e se logar pr’estar vailet : que l’enviàn aus camps entà guardar los asos e los bueus. 3. Alavetz, qu’estó hòrt malurós. N’avó pas mèi nat lheit per dromir le nueit, ni mèi nat huec entà se cauhar quand hadè hred. Qu’avè a-bèths-còps tan grand hami que s’averé bien minjat aquiras huelhas de caulet e aquiras hruitas poiridas dond minjan los pòrcs ; mès arrés ne’u balhèva p’arrei. 4. Un desser, lo vènte vueit, que’s dishà càder sus un truvèrs [trubès], espiant capvath l’ahrièsta los auchèths dond volèvan liugèirament. Puish que vedó paréisher le luva e les estelas, e que’s dishó en plorant : Alahòra, l’ostau deu mei pair qu’es plenhat de vailets dond an pan e vin, ueus e hromatge, tant com n’en vòlen. En detant, jo, que’m mòri de hami ací. 5. « E bè, que’m vau lhevar, que me n’anirèi trobar lo pair e que’u dirèi : Que hadoi un pecat, quand ves voloi dishar. Qu’avoi grand tòrt, e que cau que’m castíguitz, qu’at sèi bien. Ne m’apèritz pas mèi lo vòs hilh, trectatz-me com lo darrèr deus vòs vailets. Qu’estoi copable, mès que’m perivi luenh de vos. » 6. Lo pair qu’èra dehentz lo son casau, qu’acabèva d’arrosar les soas eshlors ; qu’avistèva los pomèrs e los arresims. Quand vedó vir per suu camin lo son hilh tot aprigat de shudor e de povra, arrossegant le cama, desgais s’at podó créder. Qu’es demandà se calè que’u castiguèssi o que’u perdonèssi. A le hèita fin, dab los plors hentz los uelhs, que l’aloncà los braç, e se gitant au son còth que’u balhà un grand potic. 7. Puish que hadó assèder lo son hilh ; qu’aperà les soas gènts e los vesins : « Que’u vui aimar com davant, lo praube còisho, ce’us dishó talèu qu’estón amassats. Qu’es estat pro castigat : que digun adara ne l’arrecasti p’arrei. Vinetz lo véder ; portatz-lo viste uva bròia vesta, hicatz-lo un anèth au dit e solièrs naus aus pèds. Que porratz tabei gahar hasans, guits, e miar un vetèth bon a tuvar ; que vam búver, minjar amassa e har uva grana hèsta. » 8. Los vailets qu’aubedín lo son mèster e que hicàn uva bèra tavalha sus le taula. Au medish moment, lo hilh ainat que se’n tornèva de le caça dab los sons cans : « E çò qu’es aquera gaujòla ? s’escridà en jurant. Que crei que càntatz ací ; n’es pas tròp lèu que torni. Ètz pèc, lo mei pair ? » 9. « No, lo mei hilh, ne’n sui pas, ç’arresponó lo vielh. Se hèci acò, qu’es pramor que sui tot engalherit. Que càntam e qu’èm urós, pramor que n’am lo de qué. Qu’at vulhis o no, que carrà que cantis tu tabei e que t’arregaudeishis dab nosatis, pramor lo ton hrair dond èra mòrt qu’es arrevitat. Qu’es com se vinè de vàder ; ager qu’èra perdut, uei que l’am tornat trobar. »