cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sant Badèu
Toponimia
Lo nom francés de la parròquia davant la Revolucion èra sovent Saint-Badel. Se tractariá donc d'un agionime, un nom de sant ? Un sant correspond en partida al nom, es Sant Baudilius (o Baudelius), martirizat a Nimes al sègle III o IV. Mas una evolucion populara supausa lo passatge de -d- intervocalica a -z-. *Badel seriá logicament una fòrma sabenta. La dificultat es que dins un tal cas la primièira sillaba seriá Bau- e pas Ba-. Sembla donc logic de pensar que la possibilitat d'un agionime es pas la pus versemblabla.
Se n'es atal, demòra una autra possibilitat. Lo nom de Sabadèl sembla aparentat a d'autres : Sabadèl, Sabadèl de la Tronquièra, aquels dos en Carcin, Sabadell (Vallès occidental, Catalonha) e benlèu Samadèth. Dins lo cas dels dos Sabadèl, per Dauzat e Rostaing, que meton lor nom en relacion amb lo de Samadèth, es un nom escur, que derivariá d'un preceltic sab(b)-, a valor idronimica, e doble sufixe -at-ellum.
Istòria
En 1789, *Sambadèu fasiá partida de la província d'Auvèrnhe, de l'eleccion de Briude, de la subdelegacion de la Chaa Dieu, dau ressòrt de Riam. Sa glèisa parochala, diocèsi dau Puèi e archipreirat de Sant Pàulhan, èra dau vocable de Sant Ròc; l'abat de la Chaa Dieu ne'n èra collator. NB. I a pas totjorn coeréncia entre província e diocèsi.
Denat
Denat (Dénat en francés) es una comuna lengadociana en país d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La comuna situada al còr del departament de Tarn es traversada par la RD612 (Albi-Castras) de Nòrd al Sud. Le vilatge es situat a 11 km del centre d'Albi e 10 km de Rièlmont.
Aminoacid
Un aminoacid (tanben aperat acid aminat) qu'ei ua molecula organica qui porta au medish temps un grop carboxil -COOH (acid) e un grop amino (basic -NH2). 140px|left|thumb|Estructura de l'Alanina La bioquimia que s'interèssa mei que mei aus alfaaminoacids (o acids alfa aminats) on un medish atòm de carbòni que porta aqueths dus grops. Aqueths alfaaminoacids que son los elements qui, ligats en cadena, e bateishen proteïnas. Los alfaaminoacids qui interèssan la bioquimia que son au nombre de 20. Que son los 20 emplegats per la majoritat deus èstes vius coneguts dens la sintesi de las loas proteïnas (a maugrat qui certs bactèris empleguin quauques autes aminoacids e que, en laboratòri, l'òmi aja savut n'en sintetizar d'autes). En bioquimia, a cada alfaaminoacid qu'ei associada ua letra de l'alfabet e ua version deus son nom reduisida a tres letras. Aqueth biais d'abracar que permetan de hicar suu papèr longas cadenas d'acids alfa aminats qui son la formula basica de proteïnas.
Per exemple, l'alanina, lo mei simple deus aminoacids qu'ei abreviada A o Ala
Deus son costat, la natura que possedeish lo son pròpi còde per simbolizar los aminoacids. En ehèit, l'estructura primària de cada proteïna (sia l'òrdi deus sons acids aminats) qu'ei escrivuda dens la molecula d'ADN. Aquesta molecula qu'ei un polimèr (un assemblatge) de 4 moleculas (los nucleotids) qui forman atau un alfabet de 4 letras en formar "mots" (aperats codons) de 3 letras qu'avem 43 possibilitats, sia 64 per 20 aminoacids. Certes codons que son donc autrejats au medish aminaocid (a despart deu hèit que quauques codons que senhalan que cau debutar o estancar la sintèsi de la proteïna.
Césarches
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chartèves
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'istòria de Chartèves es, coma aquela de nombrosas municipalitats de la region, ligada a la Primièra Guèrra mondiala, amb lo sieu lòt de destruccions, de mòrts, de ferits e de desapareguts. La municipalitat a #èsser severament deteriorada en lo moment de las desparièras ofensivas #qu'an #èsser lançadas pel contraròtle dels marges de la Marna.
Divèrses libres istorics retracent aqueles eveniments douloureux.
L'histoire de Chartèves est, comme celle de nombreuses communes de la région, liée à la Première Guerre mondiale, avec son lot de destructions, de morts, de blessés et de disparus. La commune a été sévèrement endommagée lors des différentes offensives qui ont été lancées pour le contrôle des rives de la Marne.
Martin Luther King
Martin Luther King Jr. (Atlanta, Georgia, 15 de genièr de 1929 - Memphis, Tennessee, 4 d'abril de 1968) foguèt un pastor baptista protestant e activista a favor dels dreches civics dels negres american. Aqueste militant nonviolent, que luchèt per l'aboliment de la segregacion e a favor de l'egalitat de las minoritats als Estats Units, es conegut internacionalament per encausa de son discors "I have a dream" prononciat lo 28 d'agost de 1963 davant lo Lincoln Memorial a Washington durant la caminada per l'emplec e la libertat. Per sas accions a favor de la dignitat umana, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1964 e venguèt aital la persona mai jove a recebre aqueste guerdon. Foguèt assassinat lo 4 d'abril de 1968 a Memphis, Tennessee.
Lo president american Jimmy Carter li decerniguèt a títol postum la medalha presidenciala de la libertat. Dempuèi 1986, lo Martin Luther King Day es un jorn caumat als Estats Units.
Maria Barteta
Maria Barteta (1863-1938) que ho ua bearnesa condemnada a las galeras dens la preson de Saint-Laurent-du-Maroni shens rason dehens l'encastre d'un plan politic francés de poblament de sa colonia de Guiana. thumb|150px|left|Albert Londres Neishuda a Monenh, que vadó orfanina a 15 ans e veusa aus 20. Negada dehens lo praubèr que ho condemanada per un petit panatòri de neuritud entà subrevíver. Plaçada après coma goja a Bordèu, aquesta purmèra condamanacion que serví de pretèxte entà la sosméter au l'exili dab l'estatut de "relegada", tant vau díser qu'èra pas oficiaument presoèra mes qu'èra dens l'obligacion d'anar víver en Guiana entà i esposar un condemnat a las galeras. thumb|Pòrta deus relegats a Saint-Laurent-du-Maroni Aquesta obligacion de seguir lo plan francès de poblament de Guiana (mes en dificultat per manca de joenas condemanadas per esposar quauques forçats) que miè a la prostitucion, los "espós" prenent lo ròtle de macarèus.
Maria Barteta que subervivè d'un biais exepcionau ço qui hè d'èra la darriera galeriana e que dè l'escasença a Albert Londres de la rescontrar e de la mentàver dens lo son famós libreAu bagne.
Macroscelidea
L'òrdre dels macroscelids (Macroscelidea) compren solament una familha, los macroscelidids (Macroscelididea), autrescòps plaçada dins los insectivòrs mas se'n destrian netament e lor cæcum intestinal los aparenta puslèu als glires. Aquestes animals coneguts jol nom de rats de trompa vivon dins las pradas, las savanas o a la broa de las zònas forestièras.
Se rencontran en Africa subsaariana (en defòra del macroscelids d'Africa del Nòrd).
Clarmont (Lanas)
Clarmont (Clermont en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo prononciacion qu'ei [klar'mun]. Las fòrmas ancianas son Sancta Maria de Clarmont, en latin, aus sègles XI-XII, Claromons, en latin, aus sègles XI-XII, castrum Claremunt (Vice-comitis Tartacensis), en latin, en 1254, Claro Monte, en latin, en 1297, Clermõ (mapa de 1638), Clermont (mapas de 1647, 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733).
Segon Dauzat, lo sens qu'ei de « montanha esclairada peu sorelh, plan descubèrta », donc de castèth hòrt qui's ved de lonh; mès d'uns Clarmont que pòden representar lo nom germanic d'òmi Clarmund.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica l'adjectiu clar com « de color clara » o « evident, distinguit ». Astor qu'ajusta quauques cercaires creden clar ei ua reinterpretacion deu prelatin kal-ar, associat au ròc, a la montanha.
Bénédicte Boyrie-Fénié que constata lo toponime Clarmont data de la feodalitat. Aqueth Clarmont qu'a un castèth de la fin deu sègle XIII e deu començament deu sègle XIV qui estó conta-rotlat peus Labrit en 1308; lo sens de l'adjectiu qu'ei pas completament precisat.
Setze Reiaumes
Lei Setze Reiaumes (ò Periòde dei Cinc barbares, setze país) designa un ensems de reiaumes de chinés qu'existiguèron entre 304 e 439 dins lo corrent deis annadas d'instabilitat entre la retirada de la dinastia Jin en direccion dau sud de China e l'establiment dei dinastias dau Nòrd. Aqueleis estats foguèron fondats per d'etnias asiaticas eissidas de la migracion de pòbles nomadas venguts de l'estèpa asiatica. Totei conoguèron de periòdes brèus de dominacion e un afondrament rapide. Aquela instabilitat s'acabèt pauc a pauc a partir de 386 quand lei Toba, un pòble nomada d'origina turca, comencèron la conquista deis autrei principats per unificar tornarmai lo nòrd de China en 439.
Lei setze reiaumes dau periòde foguèron :
Limbum
Lo limbum es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Localisacion
Lo limbum es parlat dins lo departament de Donga-Mantung, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron per los wimbum.
Classificacion
Lo limbum es classat dins lo grop de las lengas nkambe de las lengas grassfields de l'èst.
Escritura
L'alfabet limbum es: L'alfabet utiliza de digramas per unes fonèmas: ny, ŋw, sh, gh. Las vocalas longas son escrichas en doubladas : aa, ee, ɛɛ, ii, oo, uu, ʉʉ.
Los tons son notats dins la lenga, amb de diacritics :
Fusiu
Un fusiu (var. fusilh), es una arma de fuòc que tèn una cròça d'espatla e un canon lòng. N'existís unei tipes coma lo fusiu militar, lo fusiu d'assaut, lo fusiu de precision ò lo fusiu de caça.
Martin Luther
Martin Luther (vadut Martin Luder - Eisleben, 1483 e 1546) que ho un religiós e un teologian alemand deu començament deu sègle XVI e un deus iniciators de la Reforma protestanta.
John Knox
John Knox (n. en 1514, m. en 1572) foguèt un teologian protestant d'Escòcia del sègle XVI.
Martin Luther
Vita
Martin Luther que vadó a Eileben (Saxònia). Qu'estudiè dens las vilas de Mansfeld, Magdeburgo e Eisenach abans d'entrar dens l'Universitat d'Erfurt. A partir de 1505 que's hè monge e, arron, en 1507, que ho ordenat prèste de la Glèisa Catolica ; a partir de 1508 qu'ensenhè la teologia a l'Universitat de Wittenberg e a la medisha epòca que viatgè a Roma on e comencè a estar decebut per la Glèisa Catolica e las soas practicas (com, per exemple, la venta d'indulgèncias. Qu'arrecebó lo grad de doctor de la Glèisa Catolica en 1512.
En 1517 que placardè las soas 95 Tèsis suu portau de la glèisa de Wittenberg, trencant autau dab la Glèisa Catolica e marcant atau la vaduda deu protestantisme.
A maugrat d'estar membre de la Glèisa Catolica, aquesta institucion que condemnè las soas tèsis e que'u excomuniè en 1521. En 1522 que tradusí la Bíblia en alemand (tribalh qui debutè l'estandardizacion d'aquesta lenga). Après aver trencat dab la Glèisa Catolica, que's podó maridar dab Caterina de Bora.
Saint-Clément-sur-Valsonne
Saint-Clément-sur-Valsonne en arpitan (Saint-Clément-sur-Valsonne en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Geografia
La municipalitat se situa en lo Beaujolais, a aperaquí 40 km de Lion. A traversat pel riu del Soanan #que pren de contunh la vallée de Azergues. Se situa pas luènh de la vila de Tarare.
La commune se situe dans le Beaujolais, à environ 40 km de Lyon. Elle est traversée par la rivière du Soanan qui rejoint ensuite la vallée d'Azergues. Elle se situe non loin de la ville de Tarare.
Périgny (Alèir)
Périgny (nom en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Lengas ngemba
Las lengas ngemba, parladas en Cameron, constituïsson un dels grops de las lengas grassfields de l'èst. Fan partida de la branca grassfields de las lengas nigèrocongolesas.
Périgny (Alèir)
Istòria
Ouvrage de Jean-Jacques Bayle : Périgny petite paroisse sur le grand chemin de Paris à Lyon aux Editions des Cahiers Bourbonnais
Lengas ngemba
Classificacion
La classificacion del ngemba es, :
Lachalade
Lachalade es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fusiu d'assaut
Lo fusiu d'assaut (var. Fusilh d'assaut) es un fusiu militar polivalent permetent a un soudat de tirar d'un biais eficaç fins a 300 mètres en mòde semiautomatic e fins a 30 mètres en mòde automatic. Apareguèt au sen de l'armada alemanda dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala e se generalizèt après lo conflicte.
Vladimir Kotelnikov
Vladimir Aleksandrovich Kotelnikov (6 de setembre de 1908 - 11 de febrièr de 2005) èra un astronòm sovietic que foguèt un pionier de l'observacion radar.
La Ventrouze
La Ventrouze es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tarascon (Provença)
Tarascon (Tarascon en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Es situada sus la riba senèstra de Ròse, en fàcia de la vila de Bèucaire dins Gard que forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30,000 abitants.
Geografia
Situada en riba senestra de Ròse, en fàcia de la vila de Bèucaire que forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30,000 abitants. Tarascon, e subretot sa part sud-èst foguèt de tot temps un luòc de passatge permetent de traversar Ròse.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Tarouscon, au sègle II (Estrabon), Tarascone, au sègla IV. Lo nom, identic a Tarascon d'Arièja, vendriá benlèu d'un pre-indoeuropèu (o aumens preceltic) tar-, « pèira, ròc », ame doble sufixe -asc-one(m); lo nom seriá aparentat ame lo de l'anciana Tarraco,. Mas Tarascon deriva benlèu d'un gallés taro-, « que travèrsa », d'una raiç indoeuropèa *terh², « traversar », sens evident per de vilas situadas sus un flume. Lo vocalisme intèrne de la fòrma que dona Estrabon, Tarouscon, sembla en acòrdi ambe lo de taro-.
Legenda e istòria
thumb|200px|left|La [[tarasca]] Coma o remembran dins Mirèlha lei vers de Frederic Mistral, la legenda cònta que Santa Marta de Betània, expulsada de Palestina pr'amor de sa fisèutat au Crist, arribèt a Tarascon onte la populacion pagana crentava un monstre fer: la tarasca. Santa Marta sometèt miraclosament la bèstia e, ansin, convertiguèt la populacion reconeissenta.
Fèsta
Cada an s'i debanan lei fèstas tradicionalas de la Tarasca.
Huambo
esquèrra|vinheta|Huambo, Jardim da Cultura. Huambo (anciana Nova Lisboa) es una vila d'Angòla, sus un plan a 1 800 m al dessús du nivèl de la mar, situada a gaireben 600 km al sud-èst de Luanda e 200 km a l'èst de Benguela.
La vila foguèt fondada en 1912 pels colons portugueses e la nomenèron Nova Lisboa (Nòva Lisbona) fins 1975.
Abans la guèra civila (1976-1992), Huambo èra la segonda vila industrial de l'Angòla, après Luanda.
La guèrra civila angolesa destruiguèt la majora partida de l'infrastructura de la vila.
Abans 1992, la populacion de Huambo èra de 360 000 abitants.
Aquela vila es lo sètge del govèrnde la província de Huambo, que compta 2,2 milions d'abitants.
Caumont-sur-Orne
Caumont-sur-Orne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Frejairòlas
Frejairòlas (Fréjairolles en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region francesa de Miègjorn-Pirenèus.
Caumont-sur-Orne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fellering
Fellering en alemannisch ( Fellering en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Chavanac (omonimia)
Chavanac es un toponim occitan.
Pòt èsser:
Louis Aragon
Louis Aragon (París, 3 d'octobre de 1897 - 24 de decembre de 1982) èra un poèta e novellista francés.
Biografia
Aprèp aver participat al dadaïsme, foguèt un dels fondadors del surrealisme (Le Paysan de Paris) al costat d'André Breton e Philippe Soupault. Mai tard militèt al Partit Comunista Francés, demorant membre lo rèsta de la seuna vida mas sens perdre lo seu esperit critic (Odes à Maurice Thorez). Foguèt amb Robert Desnos, Paul Éluard, Jean Prévost, Jean-Pierre Rosnay e d'autres, dentre los poètes que prenguèron resolgudament partit, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, per la Resisténcia contra lo nazisme (Le Crève-Coeur).
La seuna poesia dels ans 1940 es inspirada per l'amor a la seuna esposa, Elsa Triolet (Les Yeux d'Elsa), conhada de Maiakovski. De la seuna òbra aparéis en filigrama la secreta ferida d'aver pas èsser reconegut pel seu paire, Louis Andrieux, diplomata, 30 ans mai vielh que la seuna maire, que decidiguèt, per preservar l'onor de la seuna familha e del seu amant, de lo far passar pel seu fraire petit. Evòca çò que foguèt lo secret de la seuna vida dins lo libre de poèmas titulat Domaine Privé.
En 1957 recebèt lo Prèmi Lenin de la Patz entre los pòbles.
Causit Academician pel Goncourt en 1967, demissionèt l'an seguent. Foguèt inumat al parque del Molin de Villeneuve, de la seuna propietat, a Saint-Arnoult-en-Yvelines, al costat de la seuna femna Elsa Triolet que repausa alà dempuèi 1970.
Òbra
Signa una òbra poetica pluriala, que la pròsa lo disputa a la poèsia de forma fixe, que fa un novelum. Aprèp un primièr periòde fòrça liure marcada pel surrealisme e los jòcs de lengatge, tornèt a una forma mai classica de poèsia (vers mesurats e rimats), fòrça inspirada per Guillaume Apollinaire, per contar melhor çò de França (e de la resisténcia) a l'ora de la Segonda Guèrra mondiala. Aprèp guèrra, l'aspècte politic de sa poèsia s'amaga totjorn mai davant lo seu aspècte liric. Sens jamai reniar aquel retorn al classicisme, i intègra totjorn mai de formas mai liuras, s'aprochant del surrealisme dels seus començaments qu'afirmèt jamai aver reniat.
Son òbra romanèsca seguís los contorns de la produccion del seu sègle (qu'inventa en partida), roman surrealiste, realista, puèi novèl roman. Son desir de roman jamai foguèt contradit, malgrat la mesfiança dels seus amics surrealistas, puèi aquela dels comunistas qu'aurián volgut que siá mai exaltat pel Partit, sens parlar d'aquela de las criticas (subretot de drecha) que pesavan quèran lo comunista avant de veire l'escrivan, causa qui le vexava.
Poèta major de la segonda partida del sègle XX, pagèt fòrça car un engatjament politic qu'amaga mal la seuna influéncia e sa plaça primièra dins la literatura francesa contemporanèa. Uns dels seus tèxtes foguèron popularizats per de compositaires o cantaires que totjorn èra pas en acòrdi amb la seuna pensada politica coma Léo Ferré, Georges Brassens, Marc Ogeret, Jean Ferrat, eca.
Biville
Biville pòt essèr:
Lurcy-le-Bourg
Lurcy-le-Bourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat los noms de Brutus-lo-Bourg e de Lurcy-lo-Sauvatge.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté les noms de Brutus-le-Bourg et de Lurcy-le-Sauvage.
Segonda Guèrra Angloafgana
La Segonda Guèrra Angloafgana se debanèt de 1878 a 1880 e opausèt lo Reiaume Unit a Afganistan. S'acabèt per una victòria britanica e la signatura dau Tractat de Gandamak. Après sa desfacha, Afganistan deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de l'Empèri Britanic. Pasmens, gardèt una autonòmia totala sus seis afaires intèrnes e lei tropas britanicas se retirèron dau país.
Lo conflicte foguèt causat per la menaça de l'adopcion d'una politica favorabla a Russia per l'emir afgan Shir Ali Khan. D'efèct, en 1878, donèt un acuèlh favorable a una ambaissada russia mentre que refusèt de laissar de diplomatas britanics intrar sus son territòri. Òr, Afganistan, estat tampon entre leis empèris rus e britanic, ocupava una posicion estrategica per protegir ò menaçar lei possessions britanicas d'Índia. Maugrat aqueu avertiment, lei Britanics mandèron una ambaissada que foguèt arrestada per leis Afgans entraïnant l'organizacion d'un còrs expedicionari britanic de 40,000 òmes per obtenir militarament la somission de Shir Ali Khan.
Aquela fòrça capitèt d'ocupar lo país en 1879 e Shir Ali Khan deguèt se retirar dins lo nòrd onte moriguèt lo 21 de febrier. Son fiu deguèt acceptar de signar lo tractat de Gandamak. D'ara endavant, acceptèt d'adoptar la politica estrangiera britanica e de laissar Londres dirigir la diplomàcia afgana. Divèrsei regions dau sud dau país foguèron tanben balhadas ai Britanics. En cambi, Afganistan gardèt una autonòmia intèrna importanta e foguèt pas dirèctament annexat per l'Empèri Britanic.
Après aqueu succès, l'armada britanica comencèt son retirament mai una revòuta afgana entraïnèt lo chaple de la delegacion dau consolat britanic de Kabol lo 3 de setembre de 1879. Lo 6 d'octòbre, lei soudats britanics ocupèron donc tornarmai Kabol e Yaqub Khan foguèt obligat d'abdicar. Per lo remplaçar, chausiguèron Abdur Rahman Khan, un cosin de l'emir descaigut, entraïnant la revòuta dau governador de Herat, Ayub Khan, qu'èra lo fraire de Yaqub Khan e donc pereu un pretendent possible. Sei fòrças bateguèron l'armada britanica a Maiwand mai foguèron finalament esquichadas a Kandahar. Aquò marquèt la fin de la guèrra. Abdur Rahman acceptèt lo tractat de Gandamak e Londres renoncièt a l'installacion d'un resident dins la capitala afgana.
Giuseppe Colombo
Giuseppe Colombo, dich Bepi Colombo (2 d'octòbre de 1920 - 20 de febrièr de 1984) èra un matematician, un astronòm e un engenhaire italian magerament famós per sei trabalhs en astrodinamica.
Pòrt (marina)
Un pòrt es una infrastructura umana situada lòng d'un litorau maritim, dei ribas d'un lac ò d'un riu e destinada a l'acuèlh de naviris. Sa foncion principala es d'assostar un naviri, especialament pendent d'operacions de cargament ò de descargament. La talha d'un pòrt es fòrça variabla e evoluciona d'installacions limitadas per l'acuèlh de quauquei barcas a de pòrts industriaus que son de ponchs centraus dau comèrci mondiau.
Lantenot
Lantenot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chassemy
Chassemy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Istòria
Chassemy Ven de Cucusma, lo villatge ont cantan los coucous.
Chassemy vient de Cucusma, le village où chantent les coucous.
Lengas nkambe
Las lengas nkambe, parladas en Cameron, constituïsson un dels grops de las lengas grassfields de l'èst. Fan partida de la branca grassfields de las lengas nigèrocongolesas.
Classificacion
La classificacion del nkambe es, :
Saint-Fort-sur-Gironde
Saint-Fort-sur-Gironde es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Samària
thumb|right|Situacion de Samària entre las regions anticas de [[Palestina.]] left|thumb|Roïnas ellenisticas de la vila de Samària, anciana capitala dau reiaume d'Israel. Samària (שומרון Šomron en ebreu, literalament ) es lo nom istoric e biblic de la partida meridionala de l'ancian reiaume d'Israel, entre Galiea (au nòrd) e Judea (au sud), auei principalament en Cisjordania. Son nom ven de la vila anciana de Samària, capitala dau reiaume d'Israel de -880 a -720, près de l'actuala vila de Naplosa.
Saint-Fort-sur-Gironde
Toponimia
Las atestacions ancianas son :
Samària
Lo gentilici es samaritan -a.
Confronta la vau de Jezreel o d'Esdrelon (au nòrd), lo flume de Jordan (a l'est), lo mont Carmel (au nòrd-oest), la plana de Šaron (a l'oest) e los monts de Jerusalem (au sud). Es 'na region montanhosa mas los soms ne son pas fòrça nauts e rarament atenhen 800 metres d'altitud: lo mont Garizim (, luec sent daus samaritans); lo mont Ebal (, luec de culte daus israelitas pendent lo periòde daus Jutjes); e lo mont Ḥaṣor (, que marca la frontiera geografica entre Samària e Judea). Las condicions climaticas dins la region son bonas.
Segon la Bíblia, Samària era compausada daus territòris de las tribús d'Efraïm e de Manassés. Segon lo raconte biblic, a l'epòca d'Aḥab (entre -874 e -853) fuguet sovent assetjada per Hadadezer, rei d'Aram-Damasc. Istoricament, en -722, fuguet annexada per los assirians au cors de la chasuda dau reiaume d'Israel e 'na partida de la populacion deportada en Assiria (lo rei Sargon II ditz qu'aviá fòrabandit 27,290 personas de Samària, mas sembla qu'un grand nombre d'entre ilhas torneren dans lor país pauc de temps après, en -715, per las revòltas daus esclaus contra Sargon). Los dos Libres daus Reis acusan mai tard la populacion de Samària d'èsser compausada de colons venguts de Babilònia o de Siria e convertis a 'na religion ebraïco-pagana.
Los abitants dau reiaume de Juda fugueren a lor torn deportats a Babilònia en -586, tornant a lor país a la fin dau segle V avC; 'queus exiliats judius escarteren los samaritans de las òbras de reconstruccion dau Temple de Jerusalem. "Samaritan" venguet sinonim per ilhs d'eretgia e d'impuretat. Los samaritans eran pasmens fideus a la Torah, practicant la circoncision e lo Šabbat; edifiqueren un temple au mont Garizim a la fin dau segle IV avC que seriá destruch per Joan Ircan I en -108. Emb 'na populacion de 'peraquí 800 personas en 2015, los samaritans son 'na de las minoritats etnoreligiosas mai pitas dau mond.
Les Ventes-de-Bourse
Les Ventes-de-Bourse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Alexandre Vinet
Alexandre Rodolphe Vinet (n. 1797, m. en 1847) foguèt un teologian protestant soís del sègle XIX.
Les Ventes-de-Bourse
Geografia
La municipalitat de las Ventas-de-Borsa se situa entre Lo Barreja-sus Sarthe e Alençon e a environat de la bòsc domaniale en portant lo meteis nom. Aquela es fòrça rica en fauna cossí en flore e fach la felicitat de totes : promeneurs a pè, a caval o a VTT, cueilleurs (champignons), chasseurs… N'efièch, en lo moment de passejadas, se pòt crosar de nombroses ausèlx, insèctes e rongeurs mas tanben chevreuils, guèines, senglars…
S'agís d'una region rica per la agricultura mercés als nombroses espacis cultivables e al climat.
La commune des Ventes-de-Bourse se situe entre Le Mêle-sur-Sarthe et Alençon et est entourée de la forêt domaniale portant le même nom. Celle-ci est très riche en faune comme en flore et fait le bonheur de tous : promeneurs à pied, à cheval ou à VTT, cueilleurs (champignons), chasseurs… En effet, lors de balades, on peut croiser de nombreux oiseaux, insectes et rongeurs mais aussi chevreuils, renards, sangliers…
Il s'agit d'une région riche pour l'agriculture grâce aux nombreux espaces cultivables et au climat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Satellits de Neptun
La planeta Neptun a 13 satellits confiermats. La premiera descubèrta, Triton, aguèt luòc lo 10 d'octòbre 1846, 17 jorns après la premiera observacion de Neptun. Puei, lo segond satellit descubèrt foguèt Nereida en 1949. Enfin, l'essenciau dei descubèrtas aguèron luòc ambé la mission Voyager 2 en 1989 e un programa d'observacions entre 2002 e 2003.
Salèrna
Lo gentilici es salernenc, -a.
Senuèjol
Senuèjol (Séneujols en francés) z-es una comuna occitana situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Salèrna
Salèrna es coneguda per sei tometas exagonalas.
Senuèjol
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Salèrna
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Senuèjol
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Senolium, latinizacion, vas 1160, Ecclesia de Senoiolo, en 1178, Senogol, vas 1213, Seneiolum, vas 1266, Senoiol, en 1267, Senueiol, en 1313, Sennuyol, en 1315, Senneiol, Senneyol, en 1342, Parrochia de Senoyolio, en 1346, Cenoyelh, en 1349, Senueylh, en 1357, Locus de Senholio, en latin, en 1383, Senulogium, latinizacion de 1391, Senegol, en 1408, Cenologium, latinizacion de 1419, Senuegol, en 1448, Senegolium, en latin, en 1449, Senogholium, en latin, en 1462, Senegholium, en latin, en 1505, Ceneujol, en 1507, Senejolium, en latin, en 1531, Senegoulh, en 1534, Seneghol, en 1535, Seneujol, en 1567, Senajon, Sanajon, Cenajon, en 1590, Seneughol, en 1607, Seneuiol, en 1635, Seneuge, en 1780. Las prumeiras fòrmas representan *Senòjol, al sègle XIV apareis *Senuèjol (diftongason de ò tonic), a data inconeissuda *Sen(u)èjol (reduccion del diftongue), a l'entorn de la fin del sègle XVI, l'auvernhat pòt pas mai articular -l finala pòsttonica, al sègle XVIII pòt pas mai articular la finala o (['u]) pòsttonica. La grafia Seneuge es a comparar amb Chanteuges. Mas quanha prononciacion exacte representava Seneuge ? La prononciacion a chamjat o pas desempueis ?
Dauzat e Rostaing explican lo nom per los mots gallés senos, « vielh » e ialo, « clar, esclairada, esclairòl ». Per Delamarre, seno-ialon pòt representar « vialatge de Senos » (nom de persona) o « vialatge vielh ». Lo sens d'origina del mot -ialon mòstra qu'un vilatge novèl s'establissiá en eissartant un bòsc; lo sens en gallés tardiu venguèt « vialatge ».
Granada (Nicaragua)
Granada es una vila de Nicaragua e la capitala del departament del meteis nom. Dominada pel volcan Mombacho, es localizada sus la còsta oèst del lac Nicaragua. Es la tresena pus granda vila del país e es coneguda per son arquitectura coloniala ben conservada. Es escaissada la Granda Sultana a causa de sos bastiments d'estil andalós mauresca. Granada foguèt fondada en 1524 per lo conquistador Francisco Hernández de Córdoba e demorèt longtemps la vila principala de la region. Foguèt bassacada mai d'un còp pels piratas venguts de França e d'Anglatèrra al sègle XVIIen.
Après l'indépendància de Nicaragua, Granada venguèt, en alternància amb León, la capitala del país. Granada èra preferida dels conservators, mentre que los liberals aimavan mai León. Per acabar amb aquelas bregas, Managua, que se trapa geograficament entre aquestas doas vilas, foguèt causida coma capitala en 1858
Granada foguèt longtemps un centre de negòci, especialament per la fusta, lo cacau e l'artesanat de l'aur e de l'argent.
Liars d'Armanhac
Liars d'Armanhac (Lias-d’Armagnac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Per Dauzat, Lia(r)s que vengueré benlèu d'un nom latin d'òme Linus dab lo sufixe -acum. Las fòrmas ancianas que mancan per justificar un passatge peu sufixe -ac. Ua auta possibilitat qu'ei linus, « lo lin » e lo sufixe -are, de valor collectiva. Lo sens que seré « camp de lin, lòc on cultivan lo lin ». Qu'ei l'idèa de Negre, liar(s) qu'ei l'equivalent de l'occitan generau linar(s).
David Hume
David Hume (7 de mai de 1711 – 25 d'agost de 1776) foguèt un filosòf, economista e istorian escossés. Es considerat coma un mai importants pensaire de las Luses (amb Adam Smith e Thomas Reid) e es un mai grands filosòfs e escrivans de lenga anglesa. Fondator de l'empirisme modèrne (amb Locke e Berkeley), un dels mai radicals de per son escepticisme, s'opausèt en particular a Descartes e als filosòfs considerant l'esperit uman d'un punt de vista teologico-metafisic : dobriguèt aital la via a l'aplicacion del metòde experimental als fenomèns mentals.
Son importància dins lo desvelopament de la pensada contemparonèa es considerabla: Hume aguèt una influéncia prigonda sus Kant, sus la filosofia analitica del començament del sègle XX e sus la fenomanologia. Òm se remembra pasmens sovent de sa pensada pas que lo scepticisme destructor; mas los comentators de la fin del sègle XX se son estacats a mostrar lo caractèr positiu e constructifu de son projècte filosofic.
Biografia
Foguèt prepausat de divisar la viada de Hume en tres periòdes. Pasmens s'aquel genre de division pòsca comportar una partida d'arbitrària, demora un mejan mnemotecnic util, e en escasença puslèu pertinent se ls'apièja sus las òbras del quita Hume e sus la vida que menèt. La vida de Hume se pòt donc èsser divisada atal:a menée. La vie de Hume peut donc être divisée ainsi : Nacut a Edimborg d'una familha de la pichona noblesa dels Borders, David Hume es lo cabdet d'una frairiá de tres. Son paire, avocat, morís en 1714 alara que David es encara pichon. Sa maire se va viure alara Ninewells e eleva sos enfants amb son sògre. David intra en 1722 al collègi d'Edimborg, ont a per professors de discípols de Newton. Legís los poètas latins e escrivans angleses. Sa familha lo destina a far carrièra dins lo drech.
Mai, en 1734, Hume passa un periòde de crisi qu'evòca dins una letra a J. Arbuthnot. Li pren una « insuperabla aversion per totas causas, levat los estudis de filosofia e lo saber en general ». Rebutan per venir avocat, spatissent de crisis d'exaltacion, va a Bristol e s'ensag al comerci, abans de viatjar en França pendent près de 3 ans, demorant d'e primièr a Rems, puèi a La Flèche (Sarthe actuala) entre 1735 e 1737. es ala que, edat de 26 ans, acaba de redigir son Tractat de la natura umana. De retorn a Londres en 1737, publica los dos primièrs libres de l'obratge en genièr de 1739, anonimament. Aquela òbra es un fracas al public. Dins son autobiografia, Hume diguèt del libre qu'es « casut mòrt nascut de la premsa ». De vertat, mai d'un compte se'n realizèron, mas pas cap d'aqueles compren las tèsis de Hume ni l'amplor de son prepaus. En seguida, lo filosòf donèt una granda importança al fach d'èsser compres de son public, que reformulèt lo Tractat e lo contunh d'unas investigacions qu'i son practicada dins d'autres libres o ensags. Hume refusèt que lo Tractat faga partit de sas òbras complètas: aquel renègament empacha pas lo libre d'èsser uèi considerat coma una de las òbras mai importantas de la filosofia occidentala.
Après lo fracas del Tractat de la natura umana, Hume rejonh sa familha, en Escòcia, en 1739. Fa la coneissença de Henry Home e comença una relacion epistolària amb Francis Hutcheson. Publica en 1740 un Abreujat del Tractat de la natura umana, puèi, a l'automne, lo libre III du Tractat e un Apendix. Lo meteis an, fa la coneissença d'Adam Smith. Publica la primièra partida dels sieus Ensags morals e politics (compausat de 15 tèxtes) en 1741 a Edimborg. L'obratge es un succès. Faguèt l'objècte d'una segonda edicion, en 1742, aumentada de 12 tèxtes.
Ongan, ven lo preceptor del marqués d'Annandale, que la santat merma pauc a pauc. En 1746, ven secretairi del general Sant Clar e va a Viena e Turin. Publica alara Recercas sus l'entendement uman (mai tard nomenat Enquèsta sus l'entendement uman) que tròba pas gaire succès. vinheta|Tomba del filosòf. Torna en Escòcia en 1749, escriu Discors politics e Recercas suls principis de la morala (mai tard nomenat Enquèsta sul principis de la morala), escritura novèla e desvolopament d'unes punts ja abordat dins Tractat de la natura umana. Sa reputacion de filosòf comença alara a s'espandre. En 1751, torna a Edimborg e publica en 1752 Discors politics, obratge plan recebut. La sortida a londres de Recercas suls principis de la morala se fa pasmens dins una cèrta indiferéncia.
En 1752, prend la foncion de bibliothecari del còrs dels avocats d'Edimborg. Aquela situacion li inspira lo projète d'una Istòria d'Angletèrra. Lo primièr volum, consacrat als Stuarts, es pasmens criticat de bais viu e unanim. En 1757 publica a Londres Istòria naturala de la religion. Lo segond volum de son Istòria d'Anglatèrra sortís en 1756, consacrat al periòde anant de la mòrt de Carles Ier d'Anglatèrra fins a la revolucion, puèi en 1759, aquel consacrat als Tudors. La seria s'acaba en 1761 pels dos darrièrs volums, l'ensems encontra un succès mejan. Se retira alara al camp, pensant a una retirada pasibla.
Accèpta pasmens un pòste de secretari a l'ambassada de França que li foguèt prepausat en 1763 pel comte d'Hertford e va a París. En 1767, ven encargat d'afars. Daissa la foncion en 1766 per èsser nomenat sosecretari d'Estat a Londres. Va en Angletèrra en compagnie de Jean-Jacques Rousseau, amb qui s'embrolhèt: aquela braga torna en cronica dins tota l'Euròpa esclairada. Hume torna a Edimborg en 1769.
A partir de 1775, comença e sentir los efièch d'una tumor intestinala de que moriguèt un an mai tard, a l'edat de seissenta e cinc ans.
Hume escriguèt una corta notícia autobiografica pauc abans sa mòrt (My own life). Corta, s'esforçant de demorar objectiva dins le ton, descriu per exemple la creissença progressiva de son patrimòni, passant d'una relativa pauretat a una cèrta opuléncia. S'acaba per una analisi de son caractèr : «doç, mèstre de se, capable d'amistat mas fòrça pauc susceptible d'òdi, e fòrça moderat dins totas  la mieunas passion»
Fonts de la pensada humiana
Hume èra un lector insaciable. Jove, abans la redaccion del Tractat de la natura umana, legís fòrça obratges datant de la filosofia antica : Plutarc, Tacit, Epicur e los lors discípols, los estoïcians del biais que la pensada foguèt transmesa pels obratges de Ciceron (qu'Hume aviá lugit a partit de l'edat de 16 ans) o encara los esceptics ancians (Pirron, Sext Empiric).
Pels filosòfs modèrnes, Hume legèt Descartes, a qui opausèt una perspectiva epistemologica absoludament incompatibla amb la filosofia cartesiana de la coneissença. Es influenciat per Locke (que ne pren per aquierida la refutacion de las idèas inatas de Descartes e de Leibniz)<span class="mw-ref" id="cite_ref-14" rel="dc:references"> [N 6]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-14" rel="dc:references">, Berkeley (qu'utiliza de consideracions escepticas), legiguèt de filosòfs franceses coma Pèire Baile e Malebranche, mas es subretot a Newton qu'Hume utiliza son metòde d'analisi. En efièch, Newton es un dels descobreires del metòde scientific, o experimental, qu'a per tòca de confirmar d'ipotèsis (o, melhor, de n'establir) per l'experiéncia e l'experimentacion. Atal, luènh de pretendre coneisser l'univèrs per de puras raciocinacions de filosòf en cambra, lo scientific newtonian experimenta, calcula, bastís d'ipotèsis e de teorèmas que s'esfòrça de verificar tant que se pòt, esitant pas a tornar suls fachs que semblan los contradire. Lo novelum d'Hume serà d'introduire lo metòde newtonian dins la filosofia morala, coma o signala lo sostítol de son obratge màger (Ensag per introduire lo metòde experimental dins los subjèctes morals). Es probable que lo filosòf aja estat tanben influenciat per Bacon, qu'aviá d'en primièr presicat lo metòde experimental. L'influéncia de Newton es confirmada per mai d'un especialistas. Atal, Michel Malherbe escriu :
A subjècte de la quita filosofia morala, fòra de l'eritatge directament newtonian, Hume legiguèt los filosòfs de la tradicion del sens moral o de sentiment moral, per exemple Shaftesbury e Hutcheson. Aqueles filosòfs defendon l'idèa qu'auriam en nosaltre un sens moral inat, o un sentiment moral, que nos permetrián de destriar çò moral de çò immoral; es a dire, que savèm çò qu'es bon o marrit mercé al sentiment, e non a la rason (çò defendon de filosòfs racionalistas coma, en Anglatèrra, Clarke, Wollaston o Balguy). Sens se ligar directament a lor escòla, Hume ne tirèt una caracterizacion de la morala coma eissida de las passions (las quinas pòdon pasmens utilizar la rason a lor benefici). Taben legiguèt la Fabla de las abelhas de Mandeville.
La sciéncia l'òme
Lo projècte general d'Hume es d'establir un biais novèl d'estudiar l'òme, li aplicant los metòdes de las sciéncias de la natura. Pasmens s'aquela sciéncia de l'òme aparescan istoricament après las autras sciéncias, e s'ajuda de lor metodologia, es per Hume la sciéncia fondamentala que nos permet, senon d'explicar, al mens de descriure las autras sciéncias, e d'establir l'espandida de las nòstras coneissenças :
Se la sciéncia de l'òme ten un ròtle fondamental, es que constituís lo centre logic de las sciéncias. L'òme es per se meteis la mesura de tota causa: tot çò qu'es conegut per l'òme es produch per l'esperit uman, e aquò, quin que siá lo domèni e lo nivèl de sciéncia o de pertinença que se parla. En consequéncia, puslèu que de se limitar a un entendament limitat de las leis de la natura, melhor val començar per comprene lo foncionament del quita èsser, lo biais que desvolopa de coneissença (certanas o non), per enseguida se clina sus d'autres objèctes. Dins aquel caminament, l'òme es a l'encòp lo subjècte e l'objècte de son enquèsta. Es tractat coma fenomèn, e la tòca es de conéisser las règlas e la leis que lo constituisson. Lo Tractat de la natura umana percaç atat una tòca de modelizacion de l'esperit uman: s'agís de comprene lo foncionament de l'esperit.
Lo metòde humian
Per Hume, coma per Newton, la sciéncia experimentala subretot inductiva e deu se limitar a la descobèrta de leis, de relacions de contunh. La nòstra rason pòt pas penetrar la natura ultima e l'esséncia d'aquelas. Al contrari, pòt ensejar de los liberar dels fachs, mejans los fachs, per l'examen d'aqueles.
Locke e Berkeley avián ensejat d'establir de principis de l'entendement uman a mesura de los òbra filosofica. Berkeley l'aviá subretot fach d'un biais fòça esceptic, per exemple dins leo Tres dialògs entre Ilas e Filonós ont trionfa la tèsi que los objèctes exteriors aurián pas d'existéncia d'espereles e existirián pas qu'essent percebut per un esperit, e Locke aviá procediment per tòca de rebutar la tèsi cartesiana de las idèas inatas, tèsi que los umans naisserián avent dempuèi lo començament, e de biais independent de l'experiéncia, unas idèas fixadas dins l'esperit (per exemple aquela de Dieu).
Hume, el, comença son Tractat establissent de principis. Comença amb un fach, mai fondamental de l'epistamologia umana (que pren per aquerida lo reget lockean de las idèas inatas) : aquel de la percepcion. Percebèm, los nòstres sens nos fan sentir de percepcions. Podèm dire qu'ignoram çò que percebèm, mas podèm pas pretendre percebre pas - la percepcion es un fach. E per que avèm pas d'idèas inatas, es a dire d'idèas precedent l'arribada de tota percepcion o impression, « tota idèa deriba d'una impression ».
Dins la linhada dels sieus predecessors empiristas, coma Berkeley qu'aviá fach la critica de las idèas abstrachas e de l'idèa de matèria, la filosofia d'Hume consistís dins lo Tractat de la natura umana e dins las doas Enquèstas a analizar çò amb que lo nòstre esperit es constituit: idèas, tendéncia, volontat, sentiments… e n'analizar per exemple las nocions o los principis. S'agís, d'aque biais, de descobrir l'origina de las percepcions de l'esperit, los tornant a d'impressions sensiblas que las nòtras idèas reproduson, que gaireben totas las nòstras idèas son lo reson d'ancianas sensacions, e d'establir las relacions qu'entretenon. En darrièr, son aquelas impressions originalas que constituisson per nosaltres lo donat absolut sens que se pòsca ne descobrir sempre l'origina. Hume estudia subretot las idèas de relacion, e sosten que levat l'espaci e lo temps que nos son donats, las relacions an pas res d'objectiu, mas repausan subretot sus las disposicions cognitivas d'un subjècte coneissent, disposicions que devon far l'objècte d'un estudi psicologic.
Las percepcions de l'esperit
Hume comença dins son enquèsta per çò que nomena las perceptcons de l'esperit. Aquelas percepcions son de doas menas : Aquela division correspond a la diferéncia entre sentir e pensar : « Cadun, d'esperse, percebrà aisidament la diferéncia entre sentir e pensar. »
Divisions de las percepcions de l'esperit
Amb aquela novèla division, Hume examina la question del rapòrt entre aquelas doas menas d'idèas e las impressions. Totas las idèas simplas venon d'impressions simplas, alara que las idèas complèxas pòdon èsser pas que derivadas de las idèas simplas, sens venir directament de l'experiéncia.
Las idèas simplas
Es en començant per aquela conception de l'idèa qu'Hume s'esfòrça de desmontrar lo primièr punt, es a dire que las idèas simplas venon sempre d'impressions simplas, e per aquò crida l'experiéncia: se pòt produire una idèa simpla  aque correspond pas cap d'impression? Prepausa, per ensejar de resòlvre aquela question, una experiéncia de pensada, illustrada per aquel imatge: centrat|vinheta|Se pòt aver l'idèa del matís mancant, sens n'aver d'en primièr una impression? Vaquí la responsa d'Hume a l'experiéncia de pensada que consistís a se demandar s'es possible per un òme de remplaçar lo matís particular per l'imaginacion:
Lo nominalisme
L'analisi de las idèas mena Hume a formular una teoria nominalista de las idèas abstrachas coma la nocion de substança; aquela teoria ten un ròtle important dins l'examèn de la genèsi de totas las nòstras nocions generalas, que siá, per exemple, del l'espaci e del temps, o de la justícia.
Segon Hume, tota idèa es una idèa particulara: quand nos representam una idèa supausada generala, o abstracha, dins l'imaginacion, cencebèm una cèrta idèa determinada derivada d'una impression. En consequéncia, avèm pas l'idèa de la taula en general, mas avèm una idèa de tal objècte particular (amb una cèrta forma, una cèrta color, eca.). La generalitat de l'idèa es una qualitat que s'i apond, qualitat per que l'esperit recampe una colleccion d'objèctes, e don d'impressions, jos un meteis tèrme. Aquel acte d'amassada es l'efièch d'una abituda de l'esperit, quand remarca de ssemblanças entre d'objèctes de l'experiéncia.
Objècte de la sciéncia de la natura umana
Aquela classificacion de las percepcions de l'esperit permet de sasir l'objècte exacte de l'enquèsta humiena: pasmens qu'Hume siá qualificat d'empirista e qu'aquela qualitat pòsca suggerir que la pensada d'Hume se pòrta suls objèctes exteriors percbuts pels sens tal coma son, sa filosofia consistís d'en primièr dins un examèn e una classificacion de las percepcions de l'esperit e de lors relacions. Mai coma la tèsi fondamentala d'Hume es que tota idèa simpla ven d'una impression que li correspond, l'ensemble de l'enquèsta sus la natura umana a, de biais mai precís, per objècte d'analizar la relacion de causalitat entre idèas e impressions dins totes los domèniss, subretot intellectual, moral e politic :
Divisions de la sciéncia de la nature umana
Avent prepausat una division de las percepcions de l'esperit, Hume expausa lo plan que seguirà tot lo long del Tractat de la natura umaina. Pòt semblar logic, ditz Hume, de començar per l'analisi de las impressions, que las impressions de sensacion son primièras al respècte de las idèas que ne derivan. Pasmens, i a doas rasons de seguir pas aquela logica: d'en primièr, las impressions de sensacion relèvon non de la filosofia, mas de la fisiologia e de l'anatomia; en segond, las impressions de reflexions (passions, emocions, etc.) se realizan a la seguida de las idèas. Dins l'òrdre filosofic, son donc las idèas que venon en primièr:
Lo plan serà alara lo seguent: las idèas, que son d'en primièr las copiás de las impressions de sensacion, fan l'objècte del libre I du Tractat de la natura umana, sus l'entendament. Las impressions derivadas, es a dire las impressions d'impressions e las impressions d'idèas, fan l'objècte dels libres II (sus las passions) e III (su las impressions moralas).