cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bourgogne-mousseux
Los vins roges que petèjan coma lo bourgogne-mousseux son ben rares uèi dins lo monde. Se lo mai conegut demora lo lambrusco italian, lo bourgogne-mousseux ven mai e mai reconegut e produch.
Istoria
Es al començament del que de negociants en vin e productors borgonhons vènon a s'interessar a l'elaboracion de vins roges que petèjan (mousseux). Los dos artisans màjers d'aquèsta creacion son Joseph-Jules Lausseure (vinhairon a Nuits-Saint-Georges) e François-Basile Hubert (vinhairon a Châlon-sur-Saône).
Es aprèp qu'aver creat un sindicat que los vinhairons de bourgogne-mousseux obtènon, en 1943, la creacion d'una apelacion d'origina contrarotlada (AOC). L'AOC ven donada a los vins blancs, roges o rosats que vènon produches amb una segonda fermentacion dins la botelha (es la rason que, per designar los vins roges - los mai requesits d'aquèsta AOC - ven sovent introducha la precision bourgogne-mousseux rouge ).
Varenas (Tarn e Garona)
Varenas  (Varennes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Varenas èra de la diocèsi civila de Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Varenas èra del canton de Vilabrumièr. Abans 1789, Varenas èra parròquia.
Pendent l'Ancian Regime, Puylauron-et-Lavinouse (Puèglauron e La Vinosa) èra de la diocèsi civila de Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Puèglauron e La Vinosa èra del canton de Vilabrumièr, mès en 1810 la comuna es suprimida e incorporada a Varenas e a Verlhac (Puèglauron a Varenas, La Vinosa a Verlhac). Abans 1789, Puèglauron e La Vinosa èran de parròquias annèxas.
Chang'e 3
Chang'e 3 (en chinés, 嫦娥三号 Cháng'é Sānhào) es una mission espaciala chinesa mandada en 2013 per se pausar sus la Luna. I depausèt lo robòt Yutu.
Marta Rovira
thumb|250px|Marta Rovira en 2013 Marta Rovira i Vergés (Vic, 25 de genièr de 1977) es una avocada e politiciana catalana, membre d'Esquèrra Republicana de Catalonha. Es l'actuala Secretària Generala d'ERC dempuèi 2011.
Biografia
Marta Rovira nasquèt a Vic en 1977. Faguèt d'estudis de drech e se diplomèt a l'Universitat Pompeu Fabra. Durant aquel temps s'impliquèt dins divèrsas entitats coma lo Blòc d'Estudiants Independentistas (BEI), Juristas Sens Frontièras e los Joves Avocats de Catalonha demest mantun autre. Comencèt a trabalhar coma avocada dins los domenis civil, penal e administratiu. Ensenhèt tanben a l'Escòla de Polícia de Catalonha. Puèi venguèt directora del domeni dels servicis de l'Agéncia Catalana de Cooperacion al Desvolopament.
Venguèt militanta de la seccion locala d'ERC a Vic en 2005. En 2008 foguèt elegida secretària de Politica Europèa, Internacionala e Cooperacion, e èra a l'encòp secretària generala de l'Aliança Liura Europèa (ALE). Lo 17 de setembre de 2011 succediguèt a Joan Ridao coma Secretària Generala d'Esquèrra Republicana.
Carly Rae Jepsen
thumb|250px|Carly Rae Jepsen en 2012 al festenal Sound of Music de Burlington Carly Rae Jepsen (Mission, Colómbia Britanica, Canadà, 21 de novembre de 1985) es una cantautora canadiana. Comencèt a venir celèbre en Canadà tre 2007 a partir de sa participacion al programa de tele Canadian Idol qu'i acabèt tresena. Foguèt pr'aquò tres ans mai tard qu'aquesiguèt una notorietat internacionala gràcias a la cançon "Call Me Maybe" que se classifiquèt dins las primièras posicions de las listas de venda dins mantun país.
Gorga (Hauts Pirenèus)
Gorga (Gourgue en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['gourgo] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Bernat de Gorga, cap a 1180, de Gorga, en latin, en 1300 e 1313, de Gurga, en latin, en 1379, Guorgue en 1429, Gourgue (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Dauzat qu'interprèta Gorga com « gòrja, cluta, clusa, canona ». Segon Negre e R. Aymard, Gorga que vien deth gascon gorga, « trauc d'aiga hens un arriu, cròs prigond, nauda, braudèr prigond e perilhós ».
La Maestà (Duccio)
La Maestà es una pintura a tempèra sus panèus de fust que venguèt realizada entre 1308 e 1311 e que consistuís l'òbra-mèstra del pintor italian Duccio di Buoninsegna, un dels pintres màjers de l'escòla de pintura sienesa de qué es considerat lo fondador.
La pintura se teniá inicialament dins la catedrala de Siena mas venguèt desseparada, es uèi conservada dins lo Musèu dell'Opera Metropolitana del Duomo de Siena per la màjer part, qualques panèus de la predèla se tròban despartits entre divèrses musèus del mond.
Se ne vira d'un retaule de doas caras : sus l'envèrs vènon figuradas una grand scèna amb la Verge e l'Enfant enrodats d'àngeus e sants e mai d'autras scènas mendres mentre que sus lo revèrs se tròban vint-e-sièis scènas de la Passion del Crist, en mai d'autres episòdis de la vida de Jesus e dels personatges biblics sus la part sobeirana.
La Maestà es l'òbra mai importanta de Duccio, loquin voliá conjugar dins aquèsta pintura lo melhor del talent dins las tecnicas graficas amb la grand sensibilitat que teniá dins la composicion e lo dessenh. En la fin, la suá òbra ven remirada per la suá elegança plena de rafinament e las suás colors que li dònan una beutat cèrta.
Istòria
Maestà es la denominacion d'un tèma iconografic de l'art crestian medieval occidental ; representa la Vèrge amb l'Enfant, entronizada, en una fòrma similara al Theotokos de l'art bizantin d'Orient (amb loqual l'art crestian catolic d'Occident parteja una comuna origina dins l'art crestian dels primièrs sègles). Lo tèrme se ne ven de la locucion latina Maiestas Mariae amb laquina se designava la Majestat de Maria, val-a-dire un concèpte teologic de la mariologia e de l'istoriografia que se fa referéncia a la Vèrge coma tròn de l'Enfant-Dieu Jesus.
Marmòta
Las marmòtas (var.dormilhosa) (Marmota) forman un genre de mamifèr escavaire de l'òrdre dels rosegaires.
La Maestà (Duccio)
Istòria
Duccio recebèt la comanda per aquèsta òbra en 1308 : lo 9 d'octòbre d'aquest'an venguèt signat lo contracte entre l'artista e lo cap de la comunitat de bastiment de la catedrala, conservat en l'Archiu d'Estat de Siena. Lo pintre s'engatjava a « pénher un panèl de fust pel autar màjer de la glèisa de Santa-Maria de Siena », e a obrar sus aqueste panèl esclusivament « segon la suá melhora sciéncia e coneissença ». Los seus honoraris èran de 16 soldi (de sòus) jornalièrs, amb lo finançament del material e dels tròçes de fust. Foguèt tamben requesit que l'artista jurèsse sus l'Evangèli de complir çò qu'èra estat convengut sens deguna frauda.
Marmòta
L'espècia mai coneguda en Euròpa es la marmòta vivent en montanha (Marmota marmota), alara qu'en America del Nòrd, es la Marmota monax.
Descripcion
vinheta|Marmòta dins los [[Auts Aups|Auts Alps.]] Lo pèl de la marmòta es burèl, negre o castanh. Son còrs es trapet, las aurelhas redondas. Sos membres son corts e poderoses amb una longa coa. Sa talha es de 46 a 66 cm per un pes de 2 a 9 kg. Viu de 4 a 10 ans en captiviat e de 4 a 8 ans en libertat.
Reparticion e abitat
vinheta|Marmòta dels [[Pirenèus.]] D'unas espècias de marmòtas vivon en montanha entre 1 300 e 3000 mètres d'altitud. Aquela amplitud d'altitudinala poiriá èsser deguda a la frescor ivernala que cercan, e tanben a la pression exercida per l'òme sus l'espècia. D'autras espècias, coma aquelas d'America del Nòrd e de las estepas eurasianas, aiman mai las granda planas rufas.
Los paleontològs avián ja al sègle XIX trobat d'ossadas de marmòtas fins a las grandas planas d'Euròpa de l'Oèst (dins lo bacin parisenc, e fins a Peitau-Charanta ) mas tanben pus al nòrd en Belgica (al Paleolitic mejan segon los fossils de la balma Walou de Trooz per exemple ). Los primièrs paleontològs foguèron surpreses de descobrir que la marmòta costejava en Belgica los nòstre aujòls preistorics, mas tanben l'elefant, lo rinoceròs, l'ipopotam, la ièna, lo leon e lo rangièr, lo gloton, le rainal argentat, l'isard.
La marmòta desaparéis de gaireben totas las regions d'Euròpa a partir la Preïstòria, benlèu a causa d'una pression de caça excessiva, l'espècia podent nóiser als primièrs ensags d'agricultura e constituissent una font de proteïnas e de lipids pro aisit d'accès en ivèrn (sufisís de marcar las tutas a la devalada per la tornar trobar dins la nèu).
La presència ara pas que montanhòla de la marmòta poiriá donc èsser pas que la consequéncia de l'accion de l'òme, lo qual pasmens comencèt a ensejar de melhorar l'astre de l'espècia la torna introduire dins de massisses montanoses. Pasmens, lo fèble efectiu d'unas d'aquelas populacions novèlas, e lor isolament al respècte dels autres, pausa le problèma de lor fragilitat e de lor consanguinitat.
Reproduccion
Las marmòtas s'acoblan al mes de mai. La gestacion dura 33 o 34 jorns e una portada pòt comptar de 3 à 5 pichons.
Las marmòtas jovas naisson a la fin de mai, començament de junh. A la naissença, los pichons mesuran pas que 3 cm e pesan gaireben 30 g. An los uèlhs barrats e an pas encara de pèls. Los pichons demoran un a dos meses dins lor tuta abans de'n sortir al mes de julhet.
Alimentacion
vinheta|Una [[Marmota sibirica (Russia, Mongolia) manjant.]] La marmòta est cecotròfa, es a dire que digerís dos còps sos aliments ingerissent unas de las sieunas cagarèlas.
Las marmòtas dels Alps se noirissent de vegetals erbacèus, de granas e pichons invertebrats (insèctes, aranhas, vèrms). Preferisson los joves brots e mantenon leor noirritura amb lors membres anteriors.
Ivernacion
La marmòta ivèrna pendent 5 meses e mièg. A la davalda, manja fòrça per constituir las resèrvas de grassas que permetràn de subrevire. Per las utilizar pas tròp lèu, viu au ralentit. Sa temperatura corporala cai a 7 gras e son còr ralentit, amb gaireben 4 o 5 pulsacions per minuta. Se desrevelha gaireben totas las quatre setmanas per far sos besonhs. Se fa mens de 3 jos tèrra, la marmòta deu se desrevelhar e se mòure per pas morir de freg.
Etimologia e nominacions
drecha|vinheta|Marmòtas pichonas en [[Savòia (departament)|Savòia.]] Du latin mus montis, « mirga del mont ».
Efectius
vinheta|Una [[Marmota flaviventris au Pargue nacional de Yosemite en Califòrnia.]]
Utilizacions
vinheta|Marmòta d'America. La marmòta èra caçada per sa fourrure, sa carn, sa grassa. La caça es encara autirizada en França mas fòrça estrictament reglementada. Es enebida dins los Pirenèus e lo Massís central. En America del Nòrd, la caça de la marmòta es liura, que l'espècai i es fòrça espandida e classificat coma noisibla. La forradura de las marmòtad d'Asia e d'America del Nòrd es encara utilizada jol nom de murmel. Los montanhòls emigrats dins las grandas vilas presentavan d'ndividús dreçats coma atraccion de fièra.
Ara, venguèt un dels simbòls màger dels Alps e dels Pirenèus. Se trapa fòrça representacions o evocacions de l'espècia sus de produchs avent gaire pas pus de ligam amb ela, almens l'origina montanòlas.
L'espècia gausís d'una imatge fòrça positiva près d'un larg public a causa de son aparéncia e de son caractèr inoffensiu. Es pas rare, dins las vals frequentadas en estiu, que de marmòtas vengan quistar de manjar al caminaires.
Nautor
La nautor (var. hautor) a de significacions que se precisan segon lo domeni en question.
Metrologia
En metrologia (sciéncia de las mesuras):
Astronomia
En astronomia, la nautor es l'angle que fa la direccion visada al repècte a l'orizontala; es lo complement de la distància zenitala. La nautor e l'azimut constituisson lo sistèma de coordonadas orizontalas.
Musica
En musica, la nautor es la frequéncia d'un son musical, d'una nota de musica.
Largor
La largor (var. larjor) d’un objècte representa la seuna dimension perpendiculara a la seuna longor, o la mesura mai estrecha de la seuna fàcia. En geometria plana, la largor es la mai pichonas de las doas mesuras d'un rectangle, l'autra mesura de talha mai granda es la longor.
Lo simbòl de la largor es "l" (lo simbòl de la longor es "L").
Metrologia
La largor es une dimension espaciala, que se pòt mesurada mejan d'unitas de longor, que son identificadas pel Sistèma Internacional d'Unitats, lo mètre e los seus multiples e divisions.
Sainte-Marie-Kerque
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Dintre Calava, Dunquèrca e Sant-Omer, e près de Audruicq e Bourbourg.
Entre Calais, Dunkerque et Saint-Omer, et près de Audruicq et Bourbourg.
La Machine (Nièvre)
La Machine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
left|thumb|Mapa de la Nièvre La Maquina se situa al nòrd de Decize, en la part sud del departament de la Nièvre.
left|thumb|Carte de la Nièvre La Machine se situe au nord de Decize, dans la partie sud du département de la Nièvre.
Istòria
La municipalitat a lo sieu nom d'un pesat manège a cavals trucats "la maquina", #que permetiá los remontats minèrs, mas tanben la circulacion del material e del minaré.
Menchevics
vinheta|Dirigents menchevics a Norra Bantorget a [[Estocòlme en mai de 1917 : Pavel Axelrod, Julius Martov e Alexandre Martynov.]] Los Menchevics son un corrent socialista rus se reclamant del marxisme, d'en primièr format per la fraccion minoritària del Partit obrièr social democrata de Russia (POSDR) pendnet la division d'aqueste partit al 2d congrès de Londres en 1903.
La Machine (Nièvre)
Istòria
Dintre 1917 e 1927, aperaquí 300 Chinés auràn emplegat a la Maquina. Fan partida 140,000 Chinés que la França e la Grand Bretanha avián fach venir per trabalhar al posterior de la tèsta pendent la Primièra Guèrra mondiala. Qualqu'uns trabalhavan abans la siá arribada dins las fabricas de armement Schneider egalament proprietària de la mina. Mas sòla una vintena rèsta en las ans 1930. Auràn seguit pels Polonais, los Italians, los Yougoslaves e los Maghrébins. de la populacion es d'origina estrangièra en 1936.
Menchevics
Pasmens, quitament se la faccion bolchevica èra majoriària al sen del POSDR en 1903, demorava minoritària sus l'empont politic fins a la revolucion d'Octobre de 1917. En eièch, en 1905, i a 8 000 Bolchevics dins las organizacions clandestinas contra los 12 000 Menchevics a la meteissa epòca.
La Machine (Nièvre)
Istòria
La vila arribada a lo sieu maximal de populacion en las ans 1950 e ven la aglomeracion del departament, darrièr de Nivèrns, Cosne-sus-Loire e Decize.
Menchevics
Istòria
De febrièr a octobre de 1917, lo Comitat executiu del Soviet de Petrograd es presidit per un menchevic, Nicolas Chkheïdze.
La Machine (Nièvre)
Istòria
Après una modernizacion de las minas, e la centralizacion de la extraction del carbon al Potz de las Minimas (darrièr potz en data), La Maquina li a calgut cessar la siá activitat en rason de la crisi del carbon a França. Los darrièrs ans, lo carbon machinois i aviá destinat unicament a las entrepresas de proximitat ont èra encara mai o mens rendabla mercés al flac còst del transpòrt. Malgrat tot, lo darrièr minèr #remontar en 1975, après tres sègles d'espleitacion del carbon.
Menchevics
Istòria
En abril de 1917, un autre menchevic, Irakli Tsereteli rejonh lo govèrn provisòri.
La Machine (Nièvre)
Istòria
La commune tient son nom d'un lourd manège à chevaux appelé "la machine", qui permettait la remontée des mineurs, mais aussi la circulation du matériel et du minerai.
Josep Antoni Duran i Lleida
thumb|250px|Josep Antoni Duran i Lleida en 2011 Josep Antoni Duran i Lleida (El Campell, la Llitera, 27 de març de 1952) es un politician catalan. Es lo cap del partit Union Democratica de Catalonha, partit conservador qu'es part de la coalicion Convergéncia e Union que govèrna actualament en Catalonha. Son influéncia es considerabla dins totes dos partits e sovent portèt a de crisis intèrnas per sas posicions e declaracions sovent opausadas, mai o mens discretament, a l'independéncia del Principat. Aital prepausèt una tresena via que s'opausava a l'opinion del govèrn e d'una majoritat del pòble catalan, opcion que foguèt pr'aquò finalament integrada dins lo referendum d'autodeterminacion de Catalonha.
Scipion l'African
Scipion l'African (235-183 avC) foguèt un generau e un politician roman. Fasiá partida de l'ostau dei Scipions e èra lo fiu de Publius Cornelius Scipio, cònsol en 218 avC. Aguèt un ròtle decisiu dins la victòria romana a l'eissida de la Segonda Guèrra Punica (218-201 avC) gràcias a sa conquista de la Peninsula Iberica e sa victòria de Zama. Per la seguida, gardèt un ròtle important dins la politica romana (consòl e censor) fins a son retirament.
Menchevics
Istòria
Los dessèrv aquesta participacion, Pèrdon los influéncia a las eleccions municipalas de Moscòu en setembre de 1917.
Josep Antoni Duran i Lleida
Biografia
Josep Antoni Duran i Lleida nasquèt en 1952 al Campell, un vilatjon de la Franja de Ponent. Estudièt dins son airal e anèt puèi a l'institut de Tamarit de la Llitera abans de partir far lo bachelieirat a Balaguer. Partiguèt aprèp a Lhèida ont estudièt lo drech. Fins a aquela data, l'adscripcion politica de Duran èra pro pròcha de la doctrina del regim dictatorial d'aquel temps que sembla que fasiá cantar l'imne oficial del franquisme, lo Cara al sol, a sos camaradas de collègi. Malgrat lo fach qu'obtenguèt son diplòma trabalhèt pas gaire coma avocat que s'inscriguèt gaireben sulpic en politica e ne sortiguèt pas jamai, çò que fa d'el un dels veterans de la politica dins l'estat espanhòl. Dintrèt doncas dins lo partit conservador Union Democratica de Catalonha en 1974 e ne montèt rapidament totes los nivèls per ne venir finalament lo menaire tre 1987.
La Machine (Nièvre)
Istòria
Elle fut populaire pour ses mines de charbon, qui lui permirent jusqu'aux années 1970 d'être une commune très prometteuse en termes d'emplois. Elle fut un moteur économique pour la région. De 1869 à 1946, la houillère de La Machine, sous le contrôle de la Compagnie Schneider, jouit d'une grande prospérité et le développement de la ville s'accélère. Au moment de la nationalisation, la ville compte plus de 6 000 habitants dont un quart est employé dans la mine. La plupart est logée dans des cités ouvrières construites par la Compagnie à proximité des puits :
Menchevics
Istòria
Lo 25 d'octobre de 1917, pendent lo Congrès dels Soviets los 110 delegats menchevics, minoritaris (sus 673 delegats), quitan la sala al moment de la ratificacion de la revolucion d'Octobre, per denonciar un « còp d'Estat bolchevic ».
La Machine (Nièvre)
Istòria
Entre 1917 et 1927, environ 300 Chinois seront employés à La Machine. Ils font partie des 140,000 Chinois que la France et la Grande-Bretagne avaient fait venir pour travailler à l'arrière du front pendant la Première Guerre mondiale. Certains travaillaient avant leur arrivée dans les usines d'armement Schneider également propriétaire de la mine. Mais seule une vingtaine reste dans les années 1930. Ils seront suivis par les Polonais, les Italiens, les Yougoslaves et les Maghrébins. 30 % de la population est d'origine étrangère en 1936.
Menchevics
Istòria
Pendent la guèrra civila, de membres del partit se ligan als « blancs » per combatre los bolchevics. Lo Comitat central menchevic condamna formalament aquestas initiativas, subretot dins la region de la Vòlga ont èra sont nombrosas. Dins una logica d'oposicion als Bolchevics al poder, los Menchevics sostenon los marins de Kronstadt en març de 1921.
La Machine (Nièvre)
Istòria
La ville atteint son maximum de population dans les années 1950 et devient la 4 agglomération du département, derrière Nevers, Cosne-sur-Loire et Decize.
Menchevics
Istòria
Percaçats, emprisonats e executats pels Bolcheviks, quitament los militants e dirigents que s'èran ligats al regime son chaplats find als ans dels grands processes estalinians o alara desportats abans la segonda guèrra mondiala. Aqueles que pòdon s'exiliar installan lor direccion a Berlin, ont  publican Lo Messatgièr socialista (Sotsialistitcheski Vestnik). En 1933, l’arribada al poder d'Hitler los obliga a quitar Berlin per París.
La Machine (Nièvre)
Istòria
Après une modernisation des mines, et la centralisation de l'extraction du charbon au Puits des Minimes (dernier puits en date), La Machine a dû cesser son activité en raison de la crise du charbon en France. Les dernières années, le charbon machinois était destiné uniquement aux entreprises de proximité où il était encore plus ou moins rentable grâce au faible coût du transport. Malgré tout, le dernier mineur remonta en 1975, après trois siècles d'exploitation du charbon.
Menchevics
Ideologia e estrategia
Los Mencheviks volgavan menar una revolucion per estapes, fasent d'n primièr en Russia una aliança amb la borgesiá liberala : s'agís d'en primièr d'arribar a la democracia, puèi d'accedir al socialisme (pel biais de lutas socialas o de fons mutualistas per exemple). D'aquela mena, rejonhon los socialistas e los democratassocials.
Sul plan internacional, los Menchevics èran membres de l'Union dels partits socialistas per l'accion internacionala (estructura fòrça critica de la Segonda Internacionala), puèi de l'Internacionale obrièra socialista.
Pink
thumb|250px|Pink en 2008 Alecia Beth Moore, mai coneguda artisticament coma Pink, qu'es sovent escrich d'un biais estilizat P!nk, (Doylestown, Pennsilvània, 8 de setembre de 1979) es una cantaira e actritz americana. Se faguèt conéisser en 2000 quand son primièr album Can't Take Me Home sortiguèt. Dempuèi la debuta de sa carrièra a vendut mai de 46 milions d'albums e 70 milions de singles, çò que li valguèt l'obtencion de tres Prèmis Grammy.
Guaus
Guaus (Gouaux en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [waws]. Eras fòrmas ancianas que son : De Goausio, en latin, en 1387 (faussa latinizacion per de aqualibus), in loco de Goaus en 1387, Gouaux en Aure en 1744, 1746, 1751, Gouaux d'Aure en 1749, Goueux en 1790, Gouaux en 1790.
Segon Dauzat, Guaus que vien deth latin aqualis, « lòc umide », dab deglutinacion de a; segon Joan Seguí, que i a un nom comun agoaus. Segon Negre e R. Aymard, era explicacion qu'ei eth gascon Agoaus, « endret umide »; a pres per era preposicion.
Segon Miquèu Grosclaude, Guaus que vien deth latin aqua, « aiga », dab eth sufixe qualitatiu -alem (-ales ath plurau). a iniciau, pres per era preposicion, qu'estó deglutinat.
Festival de la Cançon d'Eurovision Júnior 2021
Lo Concors Eurovision de la cançon júnior 2021 (en anglés: Junior Eurovision Song Contest 2021 e en francés: Concours Eurovision de la chanson junior 2021) es un concors musical televisiu, que se fa annalament dempuèi l'an 2003. Amb lo retorn d'Azerbaitjan e Bulgaria, e autres païses que per la pandèmia de la malautiá COVID-19 (coma Albania, Itàlia, Macedònia e Portugal). Dels 19 païses, participan 5 païses fondators en aquesta edicion. A la Seine Musicale (Musicau de Sena) a l'illa Seguin, París.
Narcy (Nièvre)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guèrra navala
thumb|right|[[Pintura de la batalha de Trafalgar (1805), un dei combats navaus pus famós de l'istòria.]]
La guèrra navala es l'ensemble deis operacions militaras menadas per obtenir ò gardar lo contraròtle deis espacis maritims. Es una forma de guèrra anciana, atestada tre lo sègle XIII avC en Orient Mejan. Dins lo corrent de l'istòria, veguèt son importància aumentar regularament en causa dau ròtle creissent dei rotas maritimas dins l'economia mondiala. Una autra particularitat dau combat navau es son aspècte materiau e tecnic. D'efiech, son element de basa es lo naviri de guèrra qu'es un equipament necessitant la possession d'infrastructuras complèxas (pòrts, arsenaus, acadèmias militaras...) per lo concebre, lo construrre e l'entretenir. Son utilizacion demanda tanben de conoissenças en navegacion, en logistica e sus lo foncionament de sistèmas d'armas « sabents » (canons, missils, radars...).
Dimensions dau combat
thumb|right|[[Fotografia d'un grop aeronavau estatsunidenc en 2000, illustrant dei quatre dimensions dau combat navau modèrne.]]
Lo combat navau modèrne se debana dins quatre dimensions. La premiera es la superficia dei mars e deis oceans qu'es son espaci pus tradicionau. Ocupant aperaquí 71% de la superficia de la Tèrra, es un endrech malaisat de susvelhar maugrat lo desvolopament dei tecnicas de deteccion (radar, satellit, avion de reconoissença...). De mai, lei condicions meteorologicas i afèctan fòrça lei performàncias dei naviris.
La segonda dimension es lo mitan sosmarin. Sa particularitat principala es son impermeabilitat relativament importanta ais ondas electromagneticas. Ansin, leis ondas radar e radiò i penètran gaire (mens de quauquei mètres) e la luminositat vèn fòrça febla après 30 m de prefondor. En revènge, l'aiga es un mitan fòrça favorable a la propagacion deis ondas sonòras. Pasmens, aquela propagacion es afectada per l'eterogeneïtat dau mitan aqüatic (variacions de temperatura, de densitats, de predondor...). Lei zònas sosmarinas son donc favorablas a la dissimulacion.
Lo mitan aerian es la tresena dimension dau combat navau. Permet la mesa en òbra de sistèmas d'armas rapids amb una portada lònga coma d'avions ò de missils. En revènge, la deteccion i es sovent aisada gràcias a l'utilizacion de radars permetent de susvelhar una zòna de plusors centenaus de quilomètres. L'excepcion principala regarda la zòna situada au dessüs de la superficia de l'aiga onte lo movement deis èrsas pòu trebolar lo foncionament dei sistèmas de deteccion.
Enfin, l'utilizacion de l'espaci conoís un desvolopament mai e mai important dempuei la fin dau sègle XX. Son interès premier es de facilitar lei comunicacions gràcias a l'utilizacion de satellits. Un autre avantatge dei satellits es de provesir un complement d'informacions en matèria de susvelhança dau prat batalhier. Enfin, gràcias a la concepcion de sistèmas de posicionament per satellit, permet de melhorar la localizacion dei flòtas.
Lo combat de superficia e lo combat aeronavau
Lo combat de superficia es la forma pus anciana de la guèrra navala. Foguèt completada per lo combat aeronavau amb l'invencion dau pòrta-avions durant lo sègle XX. Es basat sus lo combat dirècte entre naviris de superficia, entre avion e naviri e entre avions. D'efiech, l'avion i ocupa una plaça majora car sa velocitat, sa mobilitat e sa portada permèton d'organizar d'atacas rapidas. En retorn, per s'aparar còntra la menaça aeriana, lei camps de la lucha antiaeriana e de la lucha antimissil conoguèron de desvolopaments importants.
Lo combat sosmarin
thumb|right|[[Fotografia d'un naviri sud-corean tocat per una torpilha ò una mina marina en 2010.]]
Lo combat sosmarin es una forma majora de la guèrra navala en causa de la discrecion e de la poissança de fuòc considerabla dei torpilhas e dei missils antinaviris. D'efiech, aquelei proprietats permèton de menar de missions d'ataca còntra lei rotas maritimas ò lei fòrças navalas enemigas. D'operacions defensivas son tanben possiblas car lei sosmarins trebolan fòrça un grop de naviris de superficia. Lei sosmarins nuclears lançaire d'engenhs (SNLE) son tanben lo vector pus eficaç de la dissuasion nucleara.
En causa d'aquela importància dau mitan sosmarin, la lucha antisosmarina (ASM) es venguda una forma fòrça importanta de la guèrra navala dempuei la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Es generalament l'òbra de naviris especializats coma lei destroièrs ò lei fregatas antisosmarina. Per aquò, son dotats de sistèmas de deteccion acostic e d'armas concebudas per destrurre lei sosmarins. Lei sosmarins d'ataca modèrnes son tanben fòrça utilizats per aqueu tipe de mission, generalament dins lo quadre d'una escòrta.
Lo combat amfibí
thumb|right|[[Fotografia d'un naviri de desbarcament estatsunidenc en 2012.]]
Lo combat amfibí gropa totei lei tipes de missions que necessitan de desbarcar de tropas embarcadas. Son organizacion varia fòrça segon lo volum de fòrças engatjadas (dau comandò a la division) e l'objectiu cercat (de la neutralizacion d'una batariá d'artilhariá a l'assaut còntra de vilas). Per aquò, existís divèrsei tipes de naviris destinats a permetre lo desbarcament de tropas ò a assegurar lo sostèn necessari.
La guèrra dei minas
La guèrra dei minas compren dos aspècts diferents. Lo premier consistís a depausar de minas marinas per limitar la circulacion dei naviris e dei sosmarins advèrs. Lo luòc d'installacion dei minas pòu donc èsser una rota marchanda, la sortida d'un pòrt (aliat ò enemic) ò lo camin previsible d'un convòi enemic. Lei vectors utilizats son nombrós (sosmarins, naviris de superficia, avions...). Leis efiechs fòrça destructors d'aqueleis armas son a l'origina dau segond aspècte de la guèrra dei minas qu'es la lucha còntra lei minas enemigas. Per aquò, es necessari de lei detectar e, sovent, de lei neutralizar.
La sobeiranetat maritima
thumb|right|[[Fotografia d'un patrolhaire equipat de missils antinaviris.]]
La sobeiranetat maritima es un domeni generalament liat a la guèrra navala que compren l'ensemble dei missions destinadas a assegurar la proteccion e la seguretat d'un espaci maritim nacionau. Lo patrolhaire es lo naviri de basa d'aqueu domeni. Pauc armat e rapid, permet de menar de missions de polícia dins l'encastre de la lucha còntra lei trafecs illegaus. En temps de guèrra, certanei classas de patrolhaires son equipadas de missils antinaviris e son encargats de la defensa dei zònas litoralas.
Lei patrolhaires
Lei patrolhaires son de naviris leugiers e pichons. N'existís dos tipes principaus. Lo premier es generalament constituit de naviris rapids equipats de mitralhièras, de canons leugiers, de torpilhas ò de missils. Sei capacitats son fòrça limitadas en fàcia de l'armament dei naviris pus pesucs. Pasmens, gràcias au progrès de la furtivitat, certanei modèls pòdon esperar s'aprochar d'un biais discrèt e rapid per atacar. La segonda categoria de patrolhaire recampa de naviris rapids destinats a la susvelhança dei zònas economicas exclusivas e ais operacions de polícia maritima. Son armament es leugier e similar ai patrolhaires dau premier grop.
Lei corvetas
Lei corvetas son de naviris rapids e mejans (longor entre 80 e 130 m, massa inferiora a 2,000 t) que son destinats a la defensa dei zònas litoralas ò a l'escòrta d'un grop de naviris. Per aquò, dispausan d'un blindatge leugier mai d'un armament relativament important (canon mejan, elicoptèr, missils...). En revènge, l'autonòmia es sovent limitada e aquelei naviris son utilizats per lei marinas militaras encargadas de protegir una region costièra sensa intrar dins de zònas oceanicas.
Lei fregatas e lei destroièrs
thumb|right|[[Fotografia d'una fregata francesa modèrna.]]
Lei fregatas son de naviris de talha mejana que son capablas de combatre dins lei regions oceanicas. Son generalament especializadas dins un tipe donat de mission coma la proteccion de naviris, la lucha còntra lei sosmarins, lo combat còntra leis autrei naviris de superficia, la defensa antiaeriana, l'ataca d'objectius terrèstres ò la susvelhança d'una zòna. Per aquò, en despiech de son especializacion, an sovent un armament relativament polivalent (artilhariá, elicoptèr, missils...).
Lei destroièrs son egalament de naviris mejans. Istoricament, èran cargats de missions d'escòrta e de lucha antisosmarina. Pasmens, uei, dèvon tanben assegurar de missions pus generalas coma lo combat navau ò lo combat antiaerian. Son ansin dotats d'un armament generalista. Leis apelacions fregatas e destroièrs varian segon lei marinas militaras e lei tradicions. Per exemple, lei fòrças navalas francesas utilizan pas lo tèrme « destroièr » mai lei fregatas francesas pus pesucas son consideradas coma de destroièrs dins la classificacion de l'OTAN.
Lei crosaires
Lei crosaires son de naviris de talha importanta que tènon un armament poderós capable d'operar dins totei lei domenis dau combat navau (comandament, combat antinaviri, lucha antiaeriana, lucha antisosmarina, escòrta...). Son tanben capables de combatre dins de zònas oceanicas e an una autonòmia importanta. Pasmens, son venguts relativament rars en causa de son còst e de la complexitat de sa construccion. Ansin, levat deis Estats Units e de Russia, leis autrei nacions maritimas remplacèron sei crosaires per de destroièrs pesucs durant la segonda mitat dau sègle XX ò au començament dau sègle XXI.
Lei pòrta-avions
thumb|right|[[Fotografia d'un pòrta-avions nuclear estatsunidenc.]]
Lei pòrta-avions son lei naviris pus gròs dei flòtas modèrnas. Permèton l'enaurament e l'aterratge d'avions ò d'elicoptèrs que pòdon menar de missions de combat antinaviri, de combat antisosmarin, de patrolha maritima, d'escòrta ò d'ataca d'objectius terrèstres. Dins aquò, existís plusors tipes diferents de pòrta-avions. Son generalament classats segon sei capacitats de projeccion d'avions e son tipe de propulsion. Lei pòrta-avions pus poderós son lei pòrta-avions nuclears permetent l'enaurament de versions navalas d'avions utilizats per lo combat aerian ordinari. Leis autrei tipes de pòrta-avions permèton unicament l'enaurament d'avions especiaus amb de capacitats sovent reduchas.
Lei sosmarins d'ataca
Lei sosmarins d'ataca son de sosmarins de talha mejana destinats au combat còntra d'autrei sosmarins ò còntra de naviris de superficia. Per aquò, utilizan generalament de torpilhas, de minas marinas e de missils antinaviri. Pòdon èsser de propulsion convencionala ò nucleara. Durant la Guèrra Freja, lei sosmarins convencionaus èran sovent pus discrèts mai lei sosmarins nuclears avián sovent una autonòmia ben superiora. Uei, aquela diferéncia de furtivitat es mens importanta en causa dei progrès realizats sus la fabricacion dei turbinas nuclearas.
Lei sosmarins nuclears lançaire d'engenhs
thumb|right|[[Fotografia d'un sosmarin nuclear lançaire d'engehs rus.]]
Lei sosmarins nuclears lançaire d'engenhs son de sosmarin de talha importanta. Amb lei pòrta-avions, son l'autre naviri major dei flòtas de guèrra modèrnas. D'efiech, gràcias a sa furtivitat, pòdon demorar esconduts dins l'ocean avans de tirar plusors missils nuclears sus un país enemics en quauquei minutas. Son tanben equipats de torpilhas e de missils que li permèton d'atacar ò de se protegir còntra d'autrei naviris. Per aquelei rasons, aquelei sosmarins son la basa de la dissuasion nucleara.
Naviris de sostèn
En mai deis unitats destinadas au combat ò a la guèrra dei minas, la màger part dei marinas militaras dispausan de naviris auxiliars destinats au sostèn de l'ensemble de la flòta. Aqueleis unitats pòdon èsser relativament similar ai naviris civius equivalents coma lei petroliers encargats d'avitalhar lei naviris en operacion. Pasmens, existís tanben d'unitats especializats coma lei naviris collector d'entresenhas.
Revolucion de Febrièr
La revolucion de Febrièr marca lo començament de la revolucion russa de 1917. Provòca en unes jorns l'abdicacion de l'emperaire Nicolau II, la fin de l'Empèri Rus e de la dinastia dels Romanov.
Un govèrn provisòri dirigit d'en primièr par Gueorgui Lvov remplaça lo regim tsarista, puèi Alexandre Kerensky remplaça lo prince Lvov après las Jornadas de juilhet.
La revolucion de Febrièr, que se debanèt del 23 de febrièr de 1917 (8 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) al 3 de març de 1917 (16 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), se faguèt dins l'improvisacion. Las tensions que s'èran comomladas explòsan dins una insurreccion que l'epicentre foguèt Petrograd. Ongan, la revolucion d'Octobre fa arribar al poder de bolchevics e s'acaba per la creacion de l'Union de las republicas socialistas sovieticas.
Causas
La Primièra Guèrra mondiala fa dintrar l'economia de l'Empèri rus en crisi.
Vigaron
Vigaron (Vigueron en francés) es una comuna lomanhòla de Gasconha, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Revolucion de Febrièr
Causas
Sul plan militar, malgrat los successes rapids de las tropas russas en agost de 1914, la situacion torma lèu mal per la Russie, qu'es pas capabla, amb son industria insufisanta, sos transpòrts macants e un comandament incompetent, de sostenir un esfòrç de guèrra modèrna. En mai de 1915, las armadas russas reculan puèi, pendent l'ivèrn de 1915-1916, lo front s'estabiliza. En arrièr, la situacion se degrada: las caumas se multiplican dins las usinas (mai d'un milion en 1916), e las garrolhas amb la polícia se fan mai frequentas. Las leis de mobilizacion provòcan en 1916 una revòlta de tria al Cazacstan. La flaquesa del govèrn e l'impopularitat de Nicolau participan tanben a l'amplor de las revòltas de febrièr de 1917.
Sul plan politic, la revolucion russa de 1905, malgrat los progresses qu'aviá provocat (creacion de la Doma (parlament de Russia), promesa de constitucion, apareisson dels partits politics, etc.) permetèt pas de resòlvre las contradiccions de l'autocracia russa. La pèrda de credibilitat del poder tsarista es complèta, lo terrorisme demora endemic e l'oposicion socialista resolguda. Pasmens un abans lo desencadenament del primièr conflicte mondial, la dinastia Romanov a celebratson tresen centenari amb faste.
Vigaron
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Revolucion de Febrièr
Causas
Lo començament de 1917 es un temps fertil per la revò lta : l'ivèrn es fòrça freg e provòca una austeritat alimentari seriosa (manca d'unes produchs), mas pas la penuriá. Mas, lo problèma de provesiment s'agrava acausa del freg (locomotivas en pana, transpórts retardats). Lo lassitge fàcia a la guèrra aumenta. Ven l'idèa de cauma generala. Un rapòrt de l'Okhrana sus la situacion a Petrograd al començament de l'an conclutz que la societat desira "trobar una eissida a una situacion politica anormala que ven, cada jorn, sempre mai anormala e dificila" « aspire à trouver une issue à une situation politique anormale qui devient, de jour en jour, de plus en plus anormale et tendue ».
Vigaron
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vigaron èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Vigaron èra deu canton de Bèumont.
Revolucion de Febrièr
Los començaments de la revolucion
Tot comença lo 18 de febrièr de 1917 (3 de març dins lo calendièr gregorian), pendent una cauma dels obrièr de l'usina Potilov, l"entrepriesa mai granda de Petrograd. Los primièrs incidents importants se fan lo 20 de febrièr de 1917 (5 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), amb la rumor de l'instauracion d'un racionament del pan, çò que provòca la panica. L'endeman, l'usina d'armament Potilov, que lo provesiment es trencat, se deu tampar. De milièrs d'obrièrs son al caumatge tecnic e se trapan dins las carrièras . Al meteis temps, Nicolau II, absoludament inconscient del dangièr e afortit per un entorn totalament incompetent, quita Petrograd per Moguilev.
Lo 23 de febrièr de 1917 (8 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), pendent la Jornada internacionala de las femnas, de cortègis de femnas (estudiantas, emplegadas, obrièras del textil dels quartièrs de Vyborg) manifestan dins lo centre-vila de Petrograd per demandar de pan. Lor accion es sostenguda per d'obrièrs que quitan lo trabalhl per rejónher las manifestantas. Grossís la fola, los eslogans venon mai politic. Als crits contra la guèrra, se mescla de « Viva la Republica ! » e d'ovacions per un regiment de cosacs refusant d'intervenir. L'endeman, lo movement de protestacion s'espandí s : unes cent e cinquanta mila obrièrs en cauma convergisson cap al centre-vila. Qu'aviá recebut pas de consigne precisa, los cosacs son desbordats e capitan pas a escampilhar la fola dels manifestants.
De rassemblaments politics s'improvisan e, lo 25 de febrièr de 1917 (10 de març de 1917), la cauma es generala. Las manifestacipn s'amplificant. Los eslogans son encara mai radicals : « Vira la guèrra ! », « Fòra l’autocracia ! ». Las confrontacions amb la fòrças l'òrdre fan de mòrts e ferits d'ambedos costats. Fàcia a aqueste moviment popular e espontanèu, los rares dirigents revolucionaris presents a Petrograd demora prudents, estimant, coman lo bolchevic Alexandre Chliapnikov que s'agis mai d'una susmauta contra la fam qu'una revolocion caminant. De vèspre lo 25 de febrièr de 1917 (10 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), Nicolau II ordona que far s'acabar per la fòrça, abans l'endeman, los desòrdre de Petrogard. Lo refús de tota negociacion, de tot compromés va far bascular lo movement en una revolucion.
L'emperaire mobiliza las tropas de la garnison de la vila per metrejar la susmauta. L'11 de mars (26 de febrièr gregorian), vèrs miègjorn, la polícia e la tropa fan fuòc suls manifestants. Mai de cent e cinquante personas sont tuadas, la fola se retira pels barris. Mas los soldats començan a passer dins lo camp dels manifestants: la 4a companhiá del regiment Pavlovski fa fuòc sus la polícia montada. Desvariat, sens pas mai de mejans per governar, l'emperaire proclama l'estat de sètge, ordona de remandar de la Doma e nome aomme un comitat provisòri. La susmauta auriá podut s'arrestar mas, dins la nuèch de l'11 al 12 de març (26 -27 febrièr gregorian), un eveniment fa bascular la situacion : la 	motinariá de dos regiments d'elèit, traumatizats d'aver tirat sus lors « fraires obrièrs ». La mutinariá s'espandís en una oras. Al matin del 27 de febrièr de 1917 (12 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) soldats e obrièrs fraternizan, prenen l'arsenal, distribuissent de fusilhs a la folas ocupan los punts estrategics de la capitala. Pendent la jornada, la garnison de Petrograd (unes 150 000 òmes) a passat del costat dels insurgents.
La formacion d'un doble poder
esquèrra|vinheta|Assemblada al soviet de Petrograd. Los militants revolucionaris ensajan alara d'organizar e de canalizar lo movement. Coma pendent la revolucion de 1905 la creacion d'un soviet per federar obrièrs e soldats s'impausa. Dins la vèspre del 27 de febrièr, un cinquentenat de militants de tendéncias revolucionàrias diferentas — bolchevics, menchevics, socialista revolucionaris — organisan un Comitat executiu provisòri dels deputats obrièrs. Aqueste comitat decidís la creacion d'un jornal, los Izvestia, e crida los obrièrs e los soldats de la garnison a elegir lors representants. Es l'acte de naissença del Soviet de Petrograd, assemblada d'unes sièis cents personas. Le Soviet es dirigit per un comitat executiu composat d'onze revolucionaris que se son cooptats e presidit pel menchevic georgian (Nicolau Tcheidze).
A Moscòu, las novèla de Petrograd desencadenas la cauma generala e provòcan l'eleccion d'un Comitat revolucionari provisòri.
En parallel a la constitucion de ce soviet, se realiza un autre organ de poder. Un grop de deputats de la Doma forma, lo meteis jorn, un Comitat provisòri pel « restabliment de l'òrdre governamental e public ». Per aqueste comitat, la prioritat es al retorn a l'òrdre, e d'n primiè, al retorn dels soldats mutinats dins lors baracaments. Entre aqueste comitat e lo soviet de Petrograd, de longas negociacions acaban, lo 2 de març de 1917, amb un compromés. Lo soviet reconeis, abans la convocacion d'una Assemblada constituenta, la legitimitat d'un govèrn provisòri de tendéncia liberala, compausat majoritàriament de representants del Partit constitucional democratic (amb pas cap de socialistas entre eles). Pasmens, lo govèrn provisòri de Russia li cal d'aplicar un vast programa de reformas democraticas, fondat sur l'autreg de las libertats fondamentalas, lo sufragi universal, l'abolicion de tota forma de discriminacion, la suppression de la polícia, la reconeissença dels drechs del soldat ciutadan e una amnistia immediata de totes los prisonièrs politics. drecha|vinheta|[[Nicolau II, en març de 1917, pauc après la revolucion qu	motinariáquèt son abdicacion.]] Lo compromés del 2 de març de 1917 (15 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) marca la naissança d'un doble poder, ont s'opausan doas concepcions diferentas de l'avenir de la societat russa. D'un costat, lo govèrn provisòri vòl far de la Russia una granda poténcia liberala e capitalista e d'orientar la vida politica russa sus la via del parlementarisme. De l'autre, los soviets ensajan d'instaurar un autre biais de far de la politica, representant de biais dirècte las « massas ».
Fins a aqueste compromes, l'incertitud regnava sus l'actitud qu'anava adoptar Nicolau II e lo caps militars. Fin finala, a la surpresa generala, l'Estat major fa pression sus l'emperaire per qu'aquel abdique per "salvar l'independéncia del país e assugrar la salvagarda de la dinastia". Lo general Mikhaïl Alekseïev, sostengut pels comandants dels cinq fronts, lo convenç soutenent que l'abdicacion est lo mejan de contunhar la guèrra contra l'Alemanha. Lo 2 de març de 1917 (15 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) Nicolau II renóncia al tròn en favor de son fraire, lo grand-duc Mikhaïl Alexandrovitch Romanov.
Fàcia a la protestacion populara, aqueste renóncia a la corona l'endeman.
Es de fach la fin del tsarisme, e las primièras eleccions al soviet dels obrièrs de Petrograd. Lo primièr episòdi de la revolucion faguèt des centenas de victimas, en majoritat de manifestants. Mas la casuda rapida e inesperada del regim, a un cost puslèu limitat, provòca dins lo país una èrsa d'entosiasme e de liberalizacion, que testimònia de la desafeccion del pòble al vejaire del tsarisme.
Notas
<references group="N"/>
Tres dimensions
Tres dimensions o 3D son d'expressions que caracterizan l'espaci que nos entornaja, del biais qu'es percebut per nòtre vision, en tèrmes de largor, nautor e prigondor.
Lo tèrme « 3D » es tanben (e inapropriadament) utilizat (subretot en anglés) per designar la representadion en imatges de sintèsi (numeric), lo relieu de las imatges estereoscopicas o d'autres imatges de relèu, e a vegada lo simple efècte estereofonic, que pòt per construccion donar pas que de la 2D (s'agís doncas sonque du calcul de las projeccions perspectivas, dels ombratges, dels renduts de matèrias).
L'expression « animacion 3D » induch pasmens la quatrena dimension qu'es le temps.
Matematicas
En matematicas, aquela nocion correspond a la geometria euclidiana dins l’espaci; l’Espaci es reperat per tres axes ortogonals, al contrari del plan compausat de doas dimensions.
Las tres dimensions geometricas son:
Informatica
thumb|Animacion « 3D ». En informatica, los modèls tridimensionals (figuras o imatges de sintèsi) demandant de calculs sens complexitat particulara, mas fòrça nombroses.