cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soulaucourt-sur-Mouzon
Istòria
La France l'en punit en enlevant les dernières places qui pouvaient servir à maintenir l'indépendance de la Lorraine. En 1642 une petite armée française vient bloquer la Mothe, mais le Duc venu à son secours la bat à Liffol-le-Grand. En 1644, un protégé de Mazarin, Magalotti, revient assiéger La Mothe. La place forte se défendit vaillamment sept mois (6 décembre 1644 au 5 juillet 1645). Magalotti fut tué, mais le marquis de Valleroy, qui le remplaça, obligea la place à capituler. La vaillante garnison, que commandait Cliquot, eut la vie sauve, mais contrairement aux assurances données, les bourgeois furent obliger de s'expatrier et la place forte, comme la ville (dont l'église collégiale) à l'intérieur, furent rasées. Les troupes lorraines n'avaient fait aucune tentative pour débloquer la place forte, dont la chute soulagea plutôt les villages voisins qui avaient souffert des brigandages de la garnison. Pourtant son héroïsme força l'admiration et La Mothe fut de plus en plus considérée comme le symbole de l'indépendance lorraine. Au milieu d'opérations décousues, sans plan défini, menées souvent par des partisans, ce duel loyal prit un relief extraordinaire. Ce plateau, dont rien ne rompt la solitude qu'un sobre mémorial "Ici fut La Mothe", ce mont aujourd'hui boisé, aux confins de la Champagne, demeure un des hauts lieux de la Lorraine.
(856) Backlunda
(856) Backlunda es un asteroïde.
La Fuente de San Esteban
La Fuente de San Esteban es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Heath Ledger
thumb|250px|Heath Ledger en 2006 Heathcliff Ledger, mai conegut coma Heath Ledger (Perth, Austràlia, 4 d'abril de 1979 - Nòva York, Estats Units, 22 de genièr de 2008) foguèt un actor australian. Venguèt famós gràcias a son ròtle d'Ennis del Mar dins Brokeback Mountain mas obtenguèt mai de celebritat encara gràcias a son interpretacion del Joker dins un film de la sèria Batman: The Dark Knight, pas gaire de temps abans que moriguèsse en seguida de l'ingestion de medicaments.
Fuenteliante
Fuenteliante es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mortagne-sur-Gironde
Mortagne-sur-Gironde es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
(857) Glasenappia
(857) Glasenappia es un asteroïde.
.tires
("penèus", en anglés) ei un nom de domeni generic. Ei en servici dempuish lo 18 de decémer de 2014.
Sens (Iona)
Sens  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat.
Nòtas
<references group=N/>
30 Seconds to Mars
30 Seconds to Mars, o jos forma abreujada 30STM o TSTM, es un grop de musica rock californian (Estats Units). La formacion, situada a Los Angeles, es formada pel musician e actor Jared Leto (guitarra e votz), son fraire, Shannon Leto (batariá) e Tomo Miličević (guitarra e clavièrs).
(858) El Djezaïr
(858) El Djezaïr es un asteroïde.
Sent Sever (Lanas)
Sent Sever (Saint-Sever en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'estó lo sièti d'ua senescaucia segondària dependenta de la Senescaucia Principau de las Lanas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sense'βe]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Severus, en latin, aus sègles XI-XII, abbas Sancto severo, en latin, en 1243, villa Sancti severi, en latin, en 1254, Sencever en 1276, S. Sever (mapa deu sègle XVII, shens data, S. Seuer (mapa de 1638), S. Sever (mapas de 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733).
Sever qu'ei lo resultat regular deu latin Severu(m), deu nom d'un sent locau martirizat en 409, per los Vandals. La prumèra abadia benedictina qu'estó fondada au sègle VII, ,.
Malzéville
Malzéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|250px|Los marges de la [[Meurthe (riu)|Meurthe e lo minaret de La Douëra]]
thumb|250px|Les rives de la [[Meurthe (rivière)|Meurthe et le minaret de La Douëra]]
Zooplancton
right|thumb|180x180px|Un eufausiaci Tradicionalament, se devesís la comunautat del plancton en fitoplancton o plancton vegetala e en zooplancton o plancton animal.
(859) Bouzaréah
(859) Bouzaréah es un asteroïde.
Zooplancton
Son d'eterotròfs que dins la cadena trofica ocupan las primièras posicions de consomators, s'alimentant dels produchs primaris (compausants del fitoplancton), d'organismes saprofits, coma las bactèris, o d'autres compausants del zooplancton. Unes s'alimentan de residús organics trissats.
Mai sovent los membres del zooplancton gardan una granda proximitat sistemica amb aqueles del fitoplancton, a vegada quitament son del meteis genre. Fòrça algas unicellularas flagelladas sincronizan o altèrnan la fotosintèsi amb la ingestion d'aliments organics.
Montfòrt (Gers)
Montfòrt (Monfort en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Montfòrt
Montfòrt qu'es format de mont, deu latin mons, montem e de l'adjectiu qui ven deu latin fortis, « hòrt, hortificat, poderós », qui mòstra la valor militara deu lòc,.
Istòria
En 1824, la comuna d'Esclinhac qu'estoc annexada a Montfòrt.
Lòcs e monuments
Le village conserva, entremiei autes :
À proximitat imediata deu vilatge :
Fuentes de Béjar
Fuentes de Béjar es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Portbail
Portbail es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Benaias
Benaias (Benayes en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Ponts Bessons
Los Ponts Bessons son los dos ponts bastits en 1774 per Joseph-Marie de Saget, engenhaire de las òbras publicas de la província de Lengadòc, sul pòrt de l'embocadura a Tolosa. En fait, i a tres ponts, cadun a la dintrada d'un canal: lo Canal del Miègjorn pel pont del centre, lo canal lateral a Garona pel pont del nòrd, e lo canal de Brienne pel pont del sud. Lo pont del nòrd foguèt apondut durant las òbras del canal lateral a Garona en 1844. Lo basrelèu foguèt realizat entre los dos ponts al sud per l'artiste tolosan François Lucas en 1775 en marme de Carrara. Aquesta escalpradura representa Occitània coma una femna que sosten la proa d'una barca amb las armas de Lengadòc.
Occitània comanda al canal de recebre las aigas de Garona, pendent que dos joves terrassièrs, acabalats de pic, cavan lo canal de Brienne. Autra femna de l'escalpradura, Garona ten una bana d'abondància, amb a son costat un laurador destrigant sos buòus per laurar en Lauragués.
Los Ponts Bessons es tanben lo nom d'un quartièr residencial del nòrd de Tolosa.
Districte de Tirunelveli
Lo districte de Tirunelveli (en tamol, திருநெல்வேலி மாவட்டம் tirunelvēli māvaṭṭam) es un nòu districte de l'estat de Tamil Nadu en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Tirunelveli. Lo districte foguèt partejat en dos lo 22 novembre 2019, en destacant de son territòri lo nòu districte de Tenkasi.
Nòra
Nòra es un puèg d'Occitània situat dins la Montanha Negra, près de la termièra dels departaments d'Aude e de Tarn, a proximitat del Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc e culminant a d'altitud.
Geografia
Lo penjal meridional es situat dins lo departament d'Aude e lo piemont del penjal septentrional dins lo departament de Tarn.
Lo suc culminant a d'altitud es situat dins Aude. Es lo punt culminant de la montanha Negra.
Los rius d'Arneta, e de Clamós an sas font per sos travèrses.
L'emetor de television de Nòra, d'una auçada de, es bastit sul suc.
Las condicions climaticas son rudas en despièit de la febla altitud. Los bòsques de conifèrs s'arrestan a un pauc mens de del suc per daissar plaça a una vegetacion mai o mens rasa faita de landas de brugas e expausada a un vent fòrt. Quora las condicions son optimalas, se pòdon veire: los Pirenèus, la mar Mediterranèa, las Corbièiras, los Monts de La Cauna, la plana tolosana.
Fuentes de Oñoro
Fuentes de Oñoro es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Baerendorf
Bärendorf  en alemannisch (Baerendorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Baerendorf A situat en Alsace Bossue e a una frontièra comuna amb la Lorraine al Nòrd via la municipalitat de Postroff. Las autras Municipalitats vesins son : Eschwiller al Nòrd-Se, Hirschland al Èst, Rauwiller al Sud, Goerlingen al Sud-Oèst e Kirrberg al Oèst. Lo vilatge A situat entre Sarrebourg e Sarre-Union totas doas distants de +/-15 km. Lo Riu Isch, afluent marge drech de la Sarre, environa lo vilatge en lo sentit Sud-Nòrd se De contunh-Oèst. Lo confluisson Del riu Brueschbach e del Isch se situa a 500 m a la oèst de la localité.
Baerendorf est situé en Alsace Bossue et a une frontière commune avec la Lorraine au Nord via la commune de Postroff. Les autres communes voisines sont : Eschwiller au Nord-Est, Hirschland à l'Est, Rauwiller au Sud, Goerlingen au Sud-Ouest et Kirrberg à l'Ouest. Le village est situé entre Sarrebourg et Sarre-Union toutes deux distantes de +/-15 km. La rivière Isch, affluent rive droite de la Sarre, contourne le village dans le sens Sud-Nord puis Est-Ouest. Le confluent de la rivière Brueschbach et de l'Isch se situe à 500 m à l'ouest de la localité.
Istòria
Baerendorf A #èsser la municipalitat la mai sinistrada de la arrondiment de Saverne en lo moment de la Segonda Guèrra mondiala.
Baerendorf a été la commune la plus sinistrée de l'arrondissement de Saverne lors de la Seconde Guerre mondiale.
Clumanc
Clumanc (Clumanc en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Comunautat de comunas deus Costalats de Gimona
La Comunautat de comunas deus Costalats de Gimona qu'ei ua anciana intercomunalitat francesa, situada dens le departament de Gers.
Istòria
L'intercomunalitat que's creè lo 24 de decembre de 2004. Lo 28 de junh de 2012, la comuna de Gaujan qu'entrè dens la CC. Lo 1èr de genièr de 2014, la comunautat de comunas deus Costalats de Gimona e la comunautat de comunas d'Arrats-Gimona que fusionèn entà crear la Comunautat de comunas deus Costalats Arrats Gimona.
Composicion
, Gaujan.
Nòtas per las grafias :
Purmèr Periòde Intermediari egipcian
Lo Purmèr Periòde Intermediari egipcian que ho un temps d'aflaquiment deu poder faraonic qui s'escadó après las temporas dauradas de l'Ancian Empèri de l'Egipte Antic. Durant aqueth periòde (qui regnèn las dinastias de la VIIau a la X enter, haut o baish, -2150 e -2022) los capdaus deus nòmes (teoricament nomats peu faraon enta'u servir) que proheitèn de l'aflaquiment deu poder centrau (dilhèu devut a l'etat hèra avançada de faraon deu hèra long regnat deu faran Pepi II de la VIIau dinastia) per préner lo poder e vàder monarques. Fin finala, la XI dinastia, gessida de Tebas, que tornè unificar lo país en bèth aubrir l'Empèri Mejan.
D'aqueth temps be demoran texts egipcians coneguts com planhs qui contan quin lo país e auré patit la decadéncia, l'injustícia, l'anarquia e profanacions de la religion e de las tombas deus reis (çò qui en Egipte b'èra considerat hèra grèu puisque, a despart d'estar dius, un còp mort, los faraons que demoravan faraons deu lor pòble dens l'aute monde). Aute testimoniatge del'inseguritat e deu poder deus monarques locaus, lo texte deu Lo pagés eloquent que nse conda l'istoèra d'un oasian viatjant dab la son aso, qui's he panar tot per ac tornar crubar per la fòrça deu son plait davant lo senhor deu nòme.
Los reis de la Xau dinastia que comencèn de tornar bastir ua autoritat reiau desempuish la loa ciutat baisha egipciana de Eracleòpolis. Los de la XI que s'apiegèn sus la vila de Tebas. Au cap d'annadas de tension per conquestar l'autoritat suu país sancer, la XI dinastia que ho victoriósa suber Eracleòpolis e Montohetep II que's hasó coronat sénher de las duas tèrras e atau que s'obreish lo temps deu Mejan Empèri.
Cònsol (Roma)
Lei cònsols son de magistrats romans apareguts a la fondacion de la Republica. Formavan un collègi de dos magistrats qu'èran elegits per un mandat d'un an per lo pòble roman reünit en comices centuriates. Èran encargats dei poders civiu e militar suprèms (imperium) e èran lei caps deis armadas en campanha. Pasmens, avián pas un poder absolut car lor activitat èra contrarotlada per lo Senat. De mai, un tribun de la plèba aviá lo drech de blocar una de sei decisions. Après la formacion de l'Empèri per August, lei cònsols perdiguèron son autoritat suprèm. L'eleccion foguèt remplaçada per una ratificacion per lei senators mai lo pòste demorèt prestigiós. Foguèt ansin sovent atribuït a de personalitats importantas. Pasmens, aqueu prestigi demeniguèt lentament e la foncion foguèt finalament suprimida per Justinian en 541.
(860) Ursina
(860) Ursina es un asteroïde.
Thumeries
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
thumb|left|Thumeries En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Thumeries dans son canton et son arrondissement|180px==Istòria==
Lo vilatge de Thumeries, amb l'autar , la justícia, lo terrage e unas autras intradas, aperteniá al capítol de Seclin ; lo pape Clément III lo #confirmar en aquela possession per la siá bulle del 26 de març de 1187; los bòsques apertenián al châtelain de Lille. Lo pòrti de Bourgogne i aviá concedit una salvaguarda a Thumeries. Lambert Rayne \ bourgeois De #Dotar, en avent pas pas respectat aquel privilègi, i aguèt arturat per òrdre dugouverneur, Gérard de Rassenghien, e empresonat. La vila de #Dotar #reclamar, mas lo governador, per carta del 4 d'abril de 1385, #manténer la detencion.
Le village de Thumeries, avec l'autel , la justice, le terrage et autres revenus, appartenait au chapitre de Seclin ; le pape Clément III le confirma dans cette possession par sa bulle du 26 mars 1187; les bois appartenaient au châtelain de Lille. Le duc de Bourgogne avait accordé une sauvegarde à Thumeries. Lambert Rayne \ bourgeois de Douai, n'ayant pas respecté ce privilège, fut arrêté par ordre dugouverneur, Gérard de Rassenghien, et emprisonné. La ville de Douai réclama, mais le gouverneur, par lettre du 4 avril 1385, maintint l'arrestation.
Mississipí
Lo tèrme Mississipí pòt designar :
Pòl
Lo tèrme pòl se pòt referir al concèptes seguents:
Cercle artic
thumb|Mapa del glòbe indicant lo cercle artic en roge Lo cercle artic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud nòrd, la latitud pus meridionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit.
Definicion
Lo cercle artic marca lo limit sud del jorn polar al solstici de junh e de la nuèit polara al solstici de decembre. Al delà del cercle artic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an.
En fach, a causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del Solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de junh fins a 50' (90 km) al sud del cercle artic (del meteis biais al solstici de decembre, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al nòrd del cercle artic). Aquò se verifica solament al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.
Païses traversats
Lo cercle artic travèrsa los païses seguents, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
Los territòris situats pus al nòrd del cercle artic son pauc poblats. Las pus grandas villas son Mormansk (325,100 abitants) e Norilsk (135,000 abitants), totas doas en Russia. Tromsø en Norvègia a 62,000 abitants. Rovaniemi en Finlàndia es situada subretot al sud del cercle artic e a prèp de 58,000 abitants.
Bazoches-au-Houlme
Bazoches-au-Houlme es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
En cobrint 2,864 ectara, lo territòri de Bazoches-a lo-Houlme es la mai estendut del costat de Putanges-Pont-Écrepin.
Couvrant 2,864 hectare, le territoire de Bazoches-au-Houlme est la plus étendu du canton de Putanges-Pont-Écrepin.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Bazoches-A lo-Houlme a citat en 1059 jol toponyme de Basilicis.
De 1790 a 1802, Bazoches-a lo-Houlme es lo banc d'un costat en comprenent egalament : Champcerie, Lo Bòsc-Auvray, Ménil-Hermei, Ménil-Vin, Neuvy-a lo-Houlme, Rabodanges, Rigudas, Rônai, Sant-Philbert-sus-Adorna, aital coma los ancianas comunas de Fresnay-lo-Buffard, La Capèla-Monvoisin e Sant-Pavin.
En 1812, Bazoches-a lo-Houlme (937 abitants l'an 1806) absorbeix La Capèla-Monvoisin (50 abitants, al nòrd-oèst del territòri) e Sant-Pavin (71 abitants, al nòrd-es).
Bazoches-au-Houlme est cité en 1059 sous le toponyme de Basilicis.
Avant la Révolution de 1789, Bazoches était le siège d'une sergenterie (subdivision judiciaire de la vicomté de Falaise).
De 1790 à 1802, Bazoches-au-Houlme est le siège d'un canton comprenant également : Champcerie, La Forêt-Auvray, Ménil-Hermei, Ménil-Vin, Neuvy-au-Houlme, Rabodanges, Ri, Rônai, Saint-Philbert-sur-Orne, ainsi que les anciennes communes de Fresnay-le-Buffard, La Chapelle-Monvoisin et Saint-Pavin.
En 1812, Bazoches-au-Houlme (937 habitants en 1806) absorbe La Chapelle-Monvoisin (50 habitants, au nord-ouest du territoire) et Saint-Pavin (71 habitants, au nord-est).
Missorí
Missorí correspond a :
(861) Aïda
(861) Aïda es un asteroïde.
Lo Castelet (Aups d'Auta Provença)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Una nécropole gallo-romaine a #èsser descobèrta en 1963.
Lo Castellet a soslinhat en los chartes a partir de la fin del e del començament del, jol nom de Castelletum o de Castelletum de Antravenis (« Lo Castellet de Entrevennes »). A la XIII sègle Lo Castellet dépendait dels Isnard, senhors de Entrevennes. En 1542 lo vilatge passa jos la dependéncia dels senhors d'Oracion.
En 1348, la reina Jeanne, caçada de lo sieu reialme de Nàpols, li calguèt se refugiar en Provence. Per reconquérir los sieus Estats napolitains, #vendre Avignon al pape per formatnum:80000 –  florins, e #obténer al passatge lo absolution pontificale #que la ruscava de tota sospècha en l'omicidi de lo sieu primièr espós André d'Ongria. Reconnaissante, #Ofrir a Guillaume II Roger, fraire del pape, lo fief de Valernes, #que i aguèt erigit en vicomté per cartas brevets en 1350. La notícia vicomté compreniá las comunitats de Bayons, Vaumeilh, la Motte, Bellaffaire, Gigors, Lauzet, las Mées, Mézel, Entrevennes e lo Castellet, amb los sieus juridictions e de dependéncias.
La comunitat de #Talhar (luòc del castèl actual), #que comptava 5 fuòcs l'an 1315, a despoblat per la crisi del (Peste negra e guèrra de ) e annexada per aquela del Castellet a la XV sègle. Per contra, lo fief de #Talhar, #que lo banc n'es en la vallée de la Asse, subsisteix en mai d'aquel del Castellet fins a la Revolucion.
Pendent la Revolucion, la municipalitat compta una societat patriotique, creada après la fin de 1792.
Une nécropole gallo-romaine a été découverte en 1963.
Gipsy Kings
thumb|250px|Los Gipsy Kings durant un concèrt a Brussèlas en 2007 Los Gipsy Kings son un grop de musicians occitanocatalans d'estil musical gitan. La formacion creada cap als ans 70, e que se sonava inicialament "Los Reyes" se compausa mai que mai de membres de doas familhas de gitans catalans, los Baliardo de Montpelhièr (tres filhs del guitarrista Manitas de Plata) e los Reyes d'Arle. A aqueles se jonhèt puèi un autre musician Chico Bouchikhi que venguèt lo menaire del grop e foguèt l'autor del nom actual de Gipsy Kings. Lo grop venguèt celèbre gràcias a son interpretacion d'una cançon classica de Veneçuèla: Bamboleo e a Djobi Djoba.
Lo Castelet (Aups d'Auta Provença)
Istòria
Lo Castelet Castellet est signalé dans les chartes à partir de la fin du et du début du, sous le nom de Castelletum ou de Castelletum d’Antravenis (« Lo Castelet Castellet d’Entrevennes »). Au XIII siècle Lo Castelet Castellet dépendait des Isnard, seigneurs d'Entrevennes. En 1542 le village passe sous la dépendance des seigneurs d'Oraison.
Aux et s, le prieuré Saint-Pierre et ses revenus appartenaient à l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon. L’hospice lui fut rattaché au.
Gipsy Kings
La formacion venguèt lo primièr grop de l'estat francés a obtenir un disc d'aur als Estats Units e en 1990 ganhèt las Victòrias de la Musica del grop de l'an. Pr'aquò, l'an seguent lo menaire Chico laissèt lo grop aprèp qualques mescòrdis.
Lo Castelet (Aups d'Auta Provença)
Istòria
En 1348, la reine Jeanne, chassée de son royaume de Naples, dut se réfugier en Provence. Pour reconquérir ses États napolitains, elle vendit Avignon au pape pour 80,000 florins, et obtint au passage l'absolution pontificale qui la lavait de tout soupçon dans le meurtre de son premier époux André de Hongrie. Reconnaissante, elle offrit à Guillaume II Roger, frère du pape, le fief de Valernes, qui fut érigé en vicomté par lettres patentes en 1350. La nouvelle vicomté comprenait les communautés de Bayons, Vaumeilh, la Motte, Bellaffaire, Gigors, Lauzet, les Mées, Mézel, Entrevennes et le Castellet, avec leurs juridictions et dépendances.
La communauté de Taillas (site du château actuel), qui comptait 5 feux en 1315, est dépeuplée par la crise du (Peste noire et guerre de Cent Ans) et annexée par celle du Castellet au XV siècle. Par contre, le fief de Taillas, dont le siège est dans la vallée de l’Asse, subsiste en plus de celui du Castellet jusqu’à la Révolution.
La communauté du Castellet relevait de la viguerie de Riez.
Durant la Révolution, la commune compte une société patriotique, créée après la fin de 1792.
Chicago
Chicago qu’ei la mei grana ciutat de l’estat american d’Illinois. La soa populacion qu’èra estimada a 2,842,518 abitants en 2005. Aquò que’n hè la tresau ciutat mei poblada deu país après Nava York e Los Angeles.
La soa superfícia totau qu’ei de 606,2 km².
Qu’ei chafrada The Windy City, la "Ciutat Ventosa."
Clima
Lo clima de Chicago qu’ei continentau, tan vau díser qu’ei ua ciutat dab diferéncias de temperaturas extrèmas dab estius hèra cauds (dab temperaturas qui pujan dinc a ) e ivèrns extremament hreds (on la temperatura e pòt baishar dinc a ).
Que pòt nevar intensament e la nèu que pòt caperar ua importanta partida de la vila durant setmanas.
Avienguda
La Michigan Avenue qu’ei pròcha deu Lac Michigan e qu’ei la mei toristica e comerciala dab botigas de tot escantilh e mei que mei de gran luxe.
Gratacèu
Chicago qu’ei considerada com un deus lòcs de neishença deus gratacèus. Que possedeish lo gratacèu mei haut deus Estat Units, la Tor Sears. Enter los mei famós que’s pòden mentàver:
Espòrts a Chicago
Chicago que compta dab ua grana equipa de fotbòl american, los Chicago Bears e tanben dab ua famosa equipa de basquet, los Chicago Bulls. L’estadi deus Bears qu’ei lo monumentau Estadi deu Soldat Field.
Universitats a Chicago
L’Universitat de Chicago qu’ei ua institucion privada e ua de las universitats màgers deu país. La cau pas con·hóner dab l’Universitat d'Illinois a Chicago. La DePaul University qu’ei la mei grana universitat catolica au monde e Chicago que compta tanben dab la Loyola University, l'universitat jesuista màger deus Estats Units.
Cercle antartic
thumb|Mapa del monde indicant lo cercle antartic en roge Lo cercle antartic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud sud, la latitud pus septentrionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit al solstici de decembre. Foguèt traversat pel primièr còp lo 17 de genièr de 1773 per l'explorator britannic James Cook.
Definicion
Lo cercle antartic marca lo limit nòrd del jorn polar al solstici de decembre e de la nuèit polara al solstici de junh. Al delà del cercle antartic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu al mens un còp l'an.
A causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de decembre fins a 50' (90 km) al nòrd del cercle antartic (del meteis biais, al solstici de junh, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al sud del cercle antartic). Aquò se verifica al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.
Tèrras traversadas
Lo cercle antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica. Mas copa aquel en qualques luòcs, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
Lo cercle antartic travèrsa tanben las illas Balleny e passa fòrt prèp de l'illa Borradaile, dins lo grau de uèit quilomètres de larg entre las illas Young e Buckle.
Eugène Van Bemmel
Eugène Paul Philippe Van Bemmel (Gant,16 d'abril de 1824 - Saint-Josse-ten-Noode, 19 d'agost de 1880) èra un ensenhaire, jornalista e escriveire bèlga.
En 1843, participèt a un concors sus la lenga e la literatura provençalas (valent a dire occitanas). Foguèt disqualificat qu'insistissiá sus una origina celtica de l'occitan, mas obtenguèt un finançament de la comuna de Brussèlas que li permetèt de publicar una version espandida de son estudi en 1846. ,
En 1849, Van Bemmel venguèt professor de literatura a l'universitat de Brussèlas. Ne vengèt lo rector en 1871. S'illustrèt dins d'articles dins las revistas "Revue trimestrielle" e "Revue de Belgique". Foguèt secretari de la "Société des gens de lettres belges". Tanben demandèt l'egalitat de dreches pels flamencs en participant al movement "Vlamingen voruit" (1858) e, la meteissa annada, al proclam "declaracion dels dreches dels flamencs".
Łukasz Fabiański
thumb|250px|Łukasz Fabiański del temps d'un escaufament en 2012 Łukasz Marek Fabiański (Kostrzyn nad Odrą, Polonha, 18 d'abril de 1985) es un fotbolaire polonés. Jòga actualament coma portièr al club anglés d'Arsenal. Jòga tanben dempuèi 2006 dins la seleccion nacionala de Polonha.
Mance
Mance pòt essèr:
Gajates
Gajates es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(862) Franzia
(862) Franzia es un asteroïde.
そ
そ es un caractèr de l'escritura sillabica japonesa coneguda coma hiragana. Representa la sillaba [so].
Motor de combustion
Tipes de motors de combustion
Totes los motors se compausan d'una maquinariá e d'un fluid de trabalh. Lo fluid de trabalh, normalament un gas, es el que transpòrta la calor del foguièr caud al foguièr freg de tal biais qu'obtenèm un trabalh. En particular, los motors de combustion utilizan coma foguièr caud una reaccion quimica exotermica o combustion. Segon cossí utilizam aqueste fluid de trabalh, podèm classificar los motors.
De cicle dobèrt
Lo fluid de trabalh ven de l'exterior, es caud, passa al foguièr freg e se libèra dins l'atmosfèra. Dins cada cicle, lo fluid de trabalh es renovelat. Lo fluid de trabalh sempre serà l'aire de l'atmosfèra devèm trabalhar amb las proprietats d'aqueste, l'avantatge es que nos devèm pas preocupar del foguièr freg.
De combustion extèrna
Los gases resultants de la combustion dintran pas dins lo motor. Servisson per escalfar lo fluid de trabalh al mejan d'un intercambiaire de calor. Exemples: (cicle dobèrt) maquina de vapor, (cicle tancat) Motor Stirling, turbinas de vapor.
De combustion intèrna
Los gases resultants de la combustion forman una part del fluid de trabalh del motor. Exemples: motors Otto, Dièsel, turbinas de gas (reactors). Totes aquels de cicle dobèrt.
Exemples
Dins los trins de vapor, utilizan un forn per escalfar una caudièra plena d'aiga. Es la vapor generada que dintra dins los pistons e efectua lo trabalh, pas lo fum de la combustion. A mai es de cicle dobèrt per que un còp utilizada la vapor, se bandit al exterior, cal tornar metre mai d'aiga per generar mai de vapor.
D'unes reactors nuclears utilizan lo sòdi coma fluid de trabalh. S'escalfa dins lo reactor se vaporiza e s'injècta directament dins las turbinas. Solide, se daissa pas escapar dins l'atmosfèra, mas es refregit amb d'intercambiaire de calor e amb d'aiga de mar, la vapor se condensa e se torna a utilizar. Mas es pas un motor de combustion, es de cicle tancat.
Motors de dos temps
Fòrça similars als de 4 temps. Dins la fasa d'expulsion dels gases, tanben se fa l'admission de combustible, aital, las fasas 4 e 1 se fan al meteis temps. Normalament, lo cap del piston e la cambra de combustion tenon una forma conica per evitar que los gases de dintrada e de sortida se barregen. Pasmens, sempre demòran de residús de la combustion e s'escapa une part de combustible sens cremar. An una relacion pes/poténcia fòrça bona, mas son pauc eficients.
Baloard de Soïssa – Ponts Bessons (mètro de Tolosa)
Baloard de Soïssa – Ponts Bessons (Boulevard de Suisse - Ponts Jumeaux en francés) es una futura estacion del mètro de Tolosa, situada dins lo quartièr dels Sèt Denièrs. Son obertura es prevista per 2025.
(863) Benkoela
(863) Benkoela es un asteroïde.
La Bazoque
La Bazoque pòt essèr:
Mamey
Mamey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mar de China
La mar de China pòt designar:
Ocana
thumb|left|350px
Ocana es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Blake Jenner
thumb|250px|Blake Jenner en 2013 Blake Alexander Jenner (27 d'agost de 1992) es un actor e cantaire american. Venguèt famós gràcias a son ròtle de Ryder Lynn dins la comèdia musicala del canal Fox Glee.
Fresne-Cauverville
Fresne-Cauverville en normand (Fresne-Cauverville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Aquela municipalitat es sortida de la fusion de La nòstra Madama de Fresne e de Cauverville en Lieuvin l'an 1844.
Maizeroy
Maizeroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Fresne-Cauverville
Istòria
Cette commune est issue de la fusion de Notre Dame de Fresne et de Cauverville en Lieuvin en 1844.
(864) Aase
(864) Aase es un asteroïde.
Maizeroy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Chevillon A amassat a Maizeroy per decrèt del 21 de setembre de 1812.
Les habitants de Maizeroy étaient appelés les « câgnards d’Matihe-reu » signifiant les « hommes mous de Maizeroy » et ceux de Chevillon « lès minous d’guéyins » c’est-à-dire « les mangeurs de fromages dur ».
Chevillon est réuni à Maizeroy par décret du 21 septembre 1812.
Montguilhèm
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Galinduste
Galinduste es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Puei Rainier
Puei Rainier (Puyrenier en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo 1er de genier de 2017, fusionet emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es format de puei, eiretier dau latin podium (lo borg es sus una tuqueta), e de Rainier, nom de persona d'origina germanica, eiretier de Ragin-hari,. La prononciacion es [pɛjre’ɲe]. Lo diftongue -ai-, que se muda regularament en [ej] o [ɛj] en posicion atòna, s'es simplificat per dissimilacion, pusleu que per francizacion.
Alfreð Finnbogason
Alfreð Finnbogason (Reykjavík, 1 de febrièr de 1989) es un fotbolaire islandés. Jòga actualament al SC Heerenveen.
Pòrt de la Vigariá
thumb|right|300px|Vista de Tolosa (riba drecha) dempuèi lo pòrt de la Vigariá Lo pòrt de la Vigariá es un pòrt fluvial sus la riba esquèrra de Garona a Tolosa que desservissiá lo quartièr de Sant Çubran.
Pòl geografic
Un pòl geografic es, en geografia, un punt, una de las doas extremitats de l'axe de rotacion d'un astre, per exemple la Tèrra.
Pòrt de l'embocadura
thumb|250px|Pòrt de l'embocadura thumb| Lo pòrt de l'embocadura es un dels doas pòrts fluvial de Tolosa. Es Situat dins lo site dels Ponts Bessons; es dobèrt sus tres canals del nòrd al sud: lo Canal lateral a Garona, Lo Canal del Miègjorn e lo Canal de Brienne.
L'autre pòrt sul canal es lo Pòrt de Sant Salvador.
Pòl geografic
Dins lo cas de la Tèrra, l'extremitat nòrd de l'axe de rotacion es nomenada pòl Nòrd e se situa a 90° de latitud nòrd. L'extremitat sud es nomenada pòl Sud e se situa a 90° de latitud sud.
En cartografia, los pòls pòdon servir de punt de referéncia per las mesuras.
Bazoches-sur-Hoëne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vilauton
Vilauton (Biláutou en grafia de Savartés ; Villautou en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Mar epicontinentala
thumb|right|La [[Marga (mar)|Marga e la Mar dau Nòrd son dos exemples de mar epicontinentala.]]
Au nivèu geologic, una mar epicontinentala es generalament lo resultat de l'accion de l'aiga durant leis transgressions marinas e lei periòdes glaciaris. D'efiech, lei mecanismes d'erosion entraïnan lo cavament de certanei regions dau litorau que son alora aisament inondadas a la remontada dau nivèu generau de l'ocean mondiau. Per exemple, es lo cas de la Baia d'Hudson qu'es un bacin d'erosion glaciari que foguèt negat a la fin dau darrier periòde glaciari.
Maires (Vivarés)
Maires (Mayres en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion d'un informator de Prunet es [maj're].
Las fòrmas ancianas son de Maires, en 1219, Mairis (en latin), en 1275, Matribus.
Dauzat e Rostaing explican Maires (e tanben Maires (Puèi de Doma), Mayres-Savel) per un probable prelatin *matr-, « ròc ». Xavier Delamarre, a prepaus de Maires d'Ardecha e de Mayres-Savel (Isèra) donan l'etime māt(e)res, « las Maires ». Los Féniés van puslèu dins la meteissa direccion : Matras, divessas maires de las fònts.
(866) Fatme
(866) Fatme es un asteroïde.
Balbronn
Geografia
Ciutat viticole de mai de 600 abitants, lo vilatge fa partida  de la arrondissement d'Estrasburg, e del costat de Wasselonne. A situat a 25 quilomètres a l'oèst de Estrasburg.
Cité viticole de plus de 600 habitants, le village fait partie  de l'arrondissement de Strasbourg, et du canton de Wasselonne. Il est situé à 25 kilomètres à l'ouest de Strasbourg.
Istòria
Hertzog, En la siá cronica, qualifica Balbronn de Staettlin (pichona vila). La glèisa es fòrça anciana. Al dedins d'aquela se tròba una pèira tombale de 1574 #que barra las rèstas de Texans de Mittelhausen e de la siá femna Barba Hufel.
Hertzog, dans sa chronique, qualifie Balbronn de Staettlin (petite ville). La glèisa est très ancienne. À l'intérieur de celle-ci se trouve une pierre tombale de 1574 qui renferme les restes de Jean de Mittelhausen et de sa femme Barbe Hufel.
Galisancho
Galisancho es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Béinat
Beinat (Beynat en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
(867) Kovacia
(867) Kovacia es un asteroïde.
Sent Vincenç de Pau (Lanas)
Sent Vincenç de Pau o Lo Poi (d'Acs) (Saint-Vincent-de-Paul en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Buglòse [b(r)uglòze] (https://ethnolinguiste.org/wp-content/uploads/2020/06/Millardet-Georges.-Le-d%C3%A9veloppement-des-phon%C3%A8mes-additionnels.-Etudes-de-dialectologie-landaise-1910.pdf)
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lu puj]. Las fòrmas ancianas que son Podium, en latin, aus sègles XI-XII,Pujol, Pujou aus sègles XI-XII, Pouy (mapa deu sègle XVII, shens data), Poy (mapa de 1638), Pouy (mapa deu començament deu sègle XVIII), Le Pouy (mapas de 1714 e de 1733).
Lo nom que vien deu latin podium e qu'a lo sens de « turon, tuc, pitèr ». Lo nom oficiau que cambiè lo 3 de deceme de 1828 e que prengó lo nom de Sent Vincenç de Paul, nascut lo 24 d'abriu de 1576 [o 1581] au vilatge de Ranquines, ,. thumb|center|300px|Ostau natau de Sent Vincenç de Paul
Gallegos de Argañán
Gallegos de Argañán es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Jouy-le-Châtel
Jouy-le-Châtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Calendièr gregorian
vinheta|Lo calendièr gregorian pòrta lo nom de son creator, Gregòri XIII.
Lo calendièr gregorian (var. calendari gregorian), es lo calendièr actualament utilizat en Euròpa e dins una granda partida del monde. Concebut per un collègi de scientifics jos la direccion de Christophorus Clavius per corregir la deriva seculara del calendièr julian, pòrta lo nom de son instigator Gregòri XIII, papa de 1572 a 1585.
Del calendièr roman a la deriva del calendièr julian
Lo calendièr gregorian es un derivat del calendièr roman. En efièch, per de rasons practicas, la Glèisa adoptèt aquel calendièr pendent sa formacion. Segon la tradicion, lo calendièr roman foguèt imaginat per Romul. Coneguèt mantuna reforma perque las versions inicialas èran plan imprecisas e necessitavan l'apondi de meses entièrs per seguir corrèctament lo cicle lunar. Plan complèxas, las règlas que regissián aqueles meses èran regularament manipuladas pels cònsols en foncion de las escasenças electoralas e de descalatges permanents apareguèron.
En 46 avC, Juli Cesar decidiguèt donc de reformar aquel sistèma. Gardèt los dotze meses del calendièr republican mas modifiquèt lor durada per fixar l'annada normala a 365 jorns. Fixèt tanben lo començament de l'annada al 1èr de genièr e definiguèt lo concèpte d'annada bissextila per tenir compte de la durada reala de l'annada (mai o mens 365,25 jorns). Los meses intercalars foguèron suprimits per evitar tota manipulacion ulteriora.
Dich calendièr julian, aquel sistèma foncionèt corrèctament pendent los sègles seguents mas conteniá una error. En efièch, la durada vertadièra d'una annada es de 365,242 2 jorns. La diferéncia es febla amb 365,25 jorns mas aquela diferéncia entraïnèt pauc a cha pauc un descalatge que venguèt visible. En 1582, èra de dètz jorns e la data de Pascas, fèsta de la prima fondamentala dins la liturgia crestiana, èra de mai en mai pròcha de l'estiu.
La reforma gregoriana
La correccion de l'escart engendrat pel calendièr julian foguèt la motivacion principala de la reforma iniciada pel papa Gregòri XIII (1572-1585). Son primièr aspècte foguèt un ajustament del calendièr que passèt dirèctament del 4 al 15 d'octobre de 1582 segon una decision pontificala (bulla Inter gravissimas). Lo segond foguèt la supression de las annadas bissextilas que son pas de multiples de 400 per téner compte de la durada reala del jorn.
La revolucion scientifica e l'expansion coloniala europèa favorizèron la difusion del calendièr gregorian a la rèsta del mond a partir de la fin del sègle XIX. Lo calendièr gregorian foguèt generalament adoptat per las instàncias oficialas mas los calendièrs precedents demorèron en aplicacion pels afars tradicionals, sustot dins lo domeni religiós (Japon en 1873, Egipte en 1875, China en 1912, Turquia en 1926...).
Estructura del calendièr
L'estructura del calendièr gregorian es analòga a la del calendièr julian de la Roma antica en vigor fins a alara. Es un calendièr solar, se basant sus la revolucion de la Tèrra a l'entorn del Solelh en 365,2422 jorns de 24 oras de 60 minutas de 60 segondas metricas. Lo calendièr gregorian balha un temps mejan de l'an de 365,2425 jorns ; per assegurar un nombre entièr de jorns per an, s'i ajusta regularament (cada 4 ans en principi) un bissèxt o jorn bissextil, lo 29 de febrièr (vejatz annada bissextila). Lo cicle complet del calendièr gregorian dura 400 ans : tres sègles constituits de 24 cicles julians (tres ans de 365 jorns, puèi una annada de 366 jorns) seguits de quatre annadas de 365 jorns, puèi un sègle constituit de 25 cicles julians. Lo calendièr gregorian utiliza las règlas del comput gregorian.
L'annada del calendièr gregorian es devesit en dotze meses, acampats en quatre trimèstres :
Un periòde de sèt jorns fòrma una setmana. Los jorns d’una setmana an cadun un nom : en occitan, diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres, dissabte e dimenge.
L’èra ordinàriament utilizada amb lo calendièr gregorian es l’èra crestiana, es a dire « aprèp Jèsus-Crist » (Anno Domini en latin, locucion encara utilizada en anglés, lo pus sovent notada aprèp l’annada jos sa forma abreujada AD, e autres còps designada coma an de gràcia o an del Sénher). Lo zèro èra pas encara conegut, i aguèt pas d’annada zèro : los sègles e los millennis comencèron amb l’an numèro un, de biais ordinal. Doncas, lo sègle XXI e lo millenni III començan lo de l’an 1 del millenni III, es a dire en 2001.
Origina crestiana
L'origina religiosa del calendièr gregorian e l'importància acordada a las fèstas crestianas son estadas l'objècte de criticas dins mantun país. De temptativas de calendièrs laïcs son estadas prepausadas, coma lo calendièr republican de la Revolucion Francesa, mas foguèron lèu abandonadas. La locucion cronologica « èra comuna » es tanben estada suggerida per suprimir la referéncia a Jèsus Crist. Pasmens, son utilizacion demòra rara, en particular dins los païses de tradicion catolica.
Estructura intèrna
Las criticas relativas a l'estructura intèrna del calendièr gregorian son principalament de consequéncias de la succession irregulara de mes de longor diferenta. En efièch, dins de domenis coma l'economia, los meses de 28 a 31 jorns complican l'analisi de las donadas mesadièras. Aquel problèma es tanben present al nivèl dels trimèstres. Pasmens, la durada mai corta del segond trimèstre permet de seguir lo cicle solar qu'es mai cort pendent aquel periòde de l'annada.
Una autra critica frequenta es l'abséncia de correspondéncia entre los jorns e los meses o entre las setmanas e los meses. De calendièrs prepausan de sistèmas permetent d'establir un ligam permanent entre lo numèro e lo nom dels jorns. Pasmens, necessitan d'utilizar de jorns suplementaris, plaçats fòra setmana o fòra mes, solucion mal acceptada dempuèi la reforma juliana.
Càncer
Lo cancèr (var. cancer, càncer ) es una malautiá grèva entraïnada per una proliferacion cellulara anarquica, incontrarotlada e incessanta. Aquela multiplicacion desordonada s'opausa a la proliferacion contrarotlada que caracteriza lei teissuts sans e que permet la reparacion ò lo remplaçament normau dei pèrdas cellulara. Aqueu desreglament dei mecanismes de proliferacion es causat per de mutacions que rendon totalament ò parcialament ineficaç lei gèns cargats de la limitar.
Lei cellulas cancerosas forman generalament una tumor que va envaïr l'organ onte la patologia es apareguda e que va s'ensertar sus d'autreis organs en passant per lo sistèma circulatòri. Finalament, la multiplicacion dei tumors cancerosas dins l'organisme entraïna de perturbacions grèvas de son foncionament que causan la mòrt dau malaut.
Lo tèrme cancèr designa un ensems fòrça important de malautiás que partejan aquelei caracteristicas. Pasmens, en foncion de l'organ inicialament tocat, de la natura dei cellulas a l'origina de la proliferacion incontrarotlada, existís mai d'un tipe de cancèr. Dempuei la fin dau sègle XX, lo nombre de cas enregistrats es en aumentacion en causa de la multiplicacion dei conduchas riscadas (generalizacion dau tabagisme, de la consumacion d'alcòl... etc.), d'un environament industriau pus agressiu (aumentacion de la pollucion, aumentacion dau nombre de substàncias cancerigènas utilizadas... etc.) e de l'envielhiment generau de la populacion.
Lei cancèrs son donc l'objècte de recèrcas importantas car son venguts la segonda causa de mortalitat après lei malautiás cardiacas dins lei país desvolopats. Aquò permet d'i melhorar lo tractat de la malautiá mai pas d'enraiar son desvolopament. Dins lei país en desvolopament, lei cancèrs son tanben en progression e sovent mortaus en causa de la manca d'estructuras adaptadas. Ansin, en 2008, lei cancèrs tuèron 7,8 milions de personas dins lo mond còntra 5,8 milions en 1990.
Istòria
La descripcion pus anciana d'un cancèr data d'aperaquí 1600 av. JC e se troba dins un papirús egipcian que depinta una tumor e una operacion cirurgicala per la retirar. La malautiá foguèt tanben estudiada per lo mètge grèc Ipocrates (vèrs 460 - vèrs 370 av. JC) qu'utilizèt lo tèrme carcinos — que donèt cancer en latin — per ne depintar certanei formas La medecina antica expliquèt la malautiá ambé la teoria deis umors.