cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istòria de la Tèrra
L'endosimbiòsi e los tres domènis de la vida
thumb|223x223px|Qualqu'uns dels camins que poirián aver menat fins als organismes endosimbiotics. La taxonomia modèrna classifica la vida en tres domènis. Lo moment d'origina d'aqueles domènis es objècte d'especulacion. Benlèu, los eubactèris serián los primièrs a se separar de las autras formas de vida (nomenadas Neomura), mas aquela suposicion es controversiada. Pauc après, fa 2.000 milions d'ans, los Neomura se dividiguèron en Archaea e Eukarya. Las cellulas eucariòtas son mai grandas e complèxas que las procariotas (Bacteria e Archaea), e la coneissença qu'avèm de l'origina d'aquela complexitat es recenta. Dins aquel temps, una cellula bacteriana, pròcha de la Rickettsia actuala, s'introduguèt en una cellula procariòta mai granda. Es possible que la cellula granda ensaja de digerir la pichona mas capitèt pas, benlèu a causa de l'aparicion de las defensas contra los predadors, o benlèu la cellula pichona ensagèt de parasitar la granda; quin que siá, subrevisquèt al dedins de la granda.
La cellula pichona, utilizant l'oxigèn, foguèt capabla de metabolizar los residus de la cellula granda e n'extraire mai d'energia, qu'una partida tornava a l'òste. La cellula pichona se repliquèt dins la granda, e se desvolopèt alara una relacion simbiotica establa. Amb lo temps, l'òste aqueriguèt de gèns de las cellulas mai pichonas, e los dos tipes d'organisme venguèron interdependents: la cellula granda podiá pas subreviure sens l'energia produsida per las pichonas, e aquelas podián pas subreviure sens la matèria primièra que los provesissiá la cellula granda. Aquela simbiòsi entre la cellula granda e las cellulas pichonas de lo sieu interior se desvolopèt fins al ponch que se considèra que son venguts un unic organisme, amb las cellulas pichonas classificadas coma organuets amb lo nom de mitocondria.
Se passèt quicòm semblable a las cianobacteris fotosinteticas que s'introdusiguèron dins cellulas eterotròfas mai grandas, venguèt cloroplastas,. Benlèu coma resultat d'aqueles cambiaments, un linhatge de cellulas amb capacitat de fotosintèsi se separèt dels autres eucariots fa un pauc mai de 1.000 milions d'ans. I aguèt de segur diferentas instàncias d'aquel fenomèn, coma se vei a l'image de la drecha. Al començament de la teoria endosimbiotica de l'origina cellulara de las mitocondrias e cloroplastas, largament acceptada, se pensa que las cellulas portèron als peroxisòmas, las espiroquetas als cilhs e flagèls, e qu'un virus ADN poiriá aver realizat lo nuclèu cellular malgrat que cap d'aquelas teorias es pas encara plan acceptada. Pendent aquel periòde, se crei qu'existiguèt lo supercontinent Columbia, entre benlèu fa 1.800 e 1.500 milions d'ans; es lo supercontinent mai ancian.
Los organismes pluricellulars
thumb|109x109px|Se crei que Volvox pareis a las primièras plantas pluricellularas. Los arqueobacteris, eubacteris e eucariòtas contunhèron de se diversificar venguèt mai sofisticats e mai plan adaptats a lo sieu mitan ambient. Cada domèni se dividiguèt de biais repetitiu dins de multiples linhatges, malgrat que se sap pas gaire de l'istòria dels arqueobacteris e bactèris. Fa 1.100 milions d'ans, lo supercontinent de Rodinia se formèt. Los linhatges de plantas, animals e fongs s'èran ja separats, malgrat qu'existissián encara coma cellulas solitàrias. Unas d'elas vivián en colònias, e pauc a pauc comencèt a aparéisser la division de las foncions; per exemple, las cellulas de la periferia poirián aver començat a assumir de ròtles diferents d'aquelas de l'interior.
Fòrça scientifics creson que fa 770 milions d'ans comencèt una glaciacion tan severa que se gelèt la superfícia de totes los oceans (Tèrra bòla de nèu). Fin finala, après 20 milions d'ans, sorgiguèt pro de dioxid de carbòni de las erupcions volcanicas per causar un efièch de sèrra que provoquèt una elevacion de las temperaturas globalas. Al meteis periòde, fa 750 milions d'ans Rodinia comencèt a se fragmentar.
La colonizacion de la tèrra
thumb|200x200px|Pendent la partida màger de l'istòria de la Tèrra i aguèt pas organismes pluricellulars al fèrm. De partidas de la superfícia poirián paréisser a aquela vista de la [[Mart (planeta)|planeta Mart.]] L'acumulacion d'oxigèn a l'atmosfèra terrèstre menèt a la formacion de ozòn, que formèt un jaç que bloca la majoritat dels rais ultraviolets qu'arriban del Solelh. Alara, los organismes unicellulars qu'arribèron dins la tèrra avián mai d'escasença de subreviure, e los procariotas comencèron a se multiplicar e a s'adaptar a subrevida fòra de l'aiga. Benlèu los procariotas ja avián colonitzat la tèrra fa 2.600 milions d'ans, abans los eucariotas. Pendent longtemps, la tèrra demorèt desèrta e sens organismes pluricellulars. Lo supercontinent Pannotia se formèt fa 600 milions d'ans e se fragmentèt solament 50 milions d'ans mai tard. Los peisses, los vertebrats mai ancians, evoluèron dins los oceans fa 530 milions d'ans. Un atudament de massa se debanèt a la fin del periòde Cambrian, que s'acabèt fa 488 milions d'ans.
Fa unes centenats de milions d'ans, comencèron a créisser de plantas (benlèu similària a las algas) e fongs als somalhs, e mai tard fòra de l'aiga. Los fossils mai ancians de plantas e fongs terrèstres datan de 480-460 milions d'ans, malgrat que d'analisis molecularas suggerisson que los fongs poirián èsser arribat sus la tèrra fa 1.000 milions d'ans e las plantas fa 700 milions d'ans. Al començament demorèron pròche a la riba, mas una seria de mutacions e de variacions los permetèt avançar dins la colonizacion d'aquel mitan novèl. Se coneis pas lo moment que los animals abandonèron l'ocean pel primièr còp: la pròva clara mai anciana es l'existéncia d'artropòdes dins la tèrra fa 450 milions d'ans, que benlèu prosperavan e s'adaptavan melhor mercés a l'enòrma quantitat de noiridura que donavan las plantas terrèstras. I a tanben d'indicis non confirmats que los artropòdes poirián èsser arribat sus tèrra fa 530 milions d'ans.
A fins del periòde Ordovician, fa 440 milions d'ans, se realizèt un atudament de massa, benlèu a causa d'una nòva glaciacion. Mai tard, fa 380-375 milions d'ans, los primièrs tetrapòdes evoluèron dels peisses. Se crei que benlèu las aletas se transformèron per venir de membres que permetèron als primièrs tetrapodas de s'apiejar per se traire de l'aiga e respirar l'aire. Aquò los permetiá de subreviure dins las aigas pauras en oxigèn o perseguir de presas pichonas dins los somalhs. Lo seguent passatge evolutiu permetèt que poguèsson sortir al fèrm pendent de perioòdes corts. Fin finala, unes s'adaptèron a la vida terrèstra e comencèron a passar la vida adulta sul fèrm, malgrat contunhavan de nàisser dins lo mitan aquatic e dins aquel mitan contunhavan de realizar la ponduda dels uòus. Apareguèron aital los amfibians. Fa 365 milions aguèt un autre atudament massís, causat benlèu per un refrejament global. Las plantas desvolopèron las granas, causa qu'accelerèt fòrça l'espandiment sus la tèrra pendent aquel periòde., thumb|217x217px|[[Pangèa|Pangea, lo supercontinent mai recent, existiguèt dintre 300 e 180 milions d'ans. La mapa mòstra lo perfil dels continents actuals e autras massas terrèstras.]] Unes vint milions d'ans mai tard, fa 340 milions d'ans, l'aparicion de l'uòu amniotic permetèt la ponduda d'uòus al fèrm, causa que supausèt un grand avantatgi pels embrions dels tetrapòdes. Aquò donèt coma resultat la separacion entre amniòtes e amfibians. Unes trenta milions d'ans après, los sinapsids (que los mamifèrs) se separèron dels sauropsids (que los ausèls e los reptils non aviaris e non mamifères). Benlèu, contunhèron d'evoluar d'autres grops d'organismes e en apareguèron de nòus linhatges, mas los detalhs son pas gaire coneguts. Fa 300 milions d'ans se formèt lo supercontinent mai recent, Pangea.
L'atudament de massa mai grand de l'istòria de la Tèrra, l'extinccion permiana, se realizèt fa 250 milions d'ans, al limit dels periòdes Permian e Triassic; 95% de la vida dins la Tèrra s'atudèt, benlèu a causa de las trappas siberianas, un eveniment de granda activitat volcanica. La descobèrta d'un cratèr amagat jos lo jaç glaç de l'Antartida Orientala suggerit una nòva teoria qu'un meteorit causant l'atudament e iniciant la fragmentacion de Gondwana, en creant la falha tectònica creant Austràlia al nòrd. Pasmens, la vida resistiguèt, e fa 230 milions d'ans, los dinosaures se diferencièron dels ancessors reptils. Un atudament a la fin del Triassic toquèt pas gaire los dinosaures e fa 200 milions d'ans se trobavan ja dins una posicion de dominacion entre los vertebrats. Malgrat que de linhatges de mamifèrs comencèron a separar pendent aquel periòde, los mamifèrs d'aquela epòca èran gaireben de segur de pichons animals similars a las musaranhas.
Fa 180 milions d'ans, Pangea se fragmentèt en Laurasia e Gondwana. La frontièra entre dinosaures aviaris e non aviaris es pas clara, mas l 'Archaeopteryx, es considerat tradicionalament un dels primièrs ausèls, apareguèt fa unes 150 milions d'ans. Los indicis mai ancians de plantas de flor venon del periòde Cretacèu, vint milions d'ans après, es a dire, fa 132 milions d'ans. La competicion entre los ausèls menèt fòrça genres de pterosaures a l'atudament, e los dinosaures èran ja en declivi per diferents motius quand, fa 65 milions d'ans, un meteorit de 10 quilomètres de diàmetre se truquèt amb la Tèrra près de la peninsula del Yucatan, en expulsant fòrça quantitats de polera e de vapor dins l'aire, que bloquèron la lutz solara, empachant la fotosintèsi. La granda majoritat d'animals de grandas talha, coma los dinosaures non aviaris, s'atudèron, marcant la fin del Cretacèu e de l'èra Mesozoïca.
A partir d'alara, pendent lo Paleocèn, los mamifèrs triguèron pas a se diversificar, créisser e venir los vertebrats dominants. Lo darrièr ancessor comun de totes los primats auriá viscut dos milions d'ans mai tard, fa 63 milions d'ans. A la fins de la Eocèn, fa 40 milions d'ans, de mamifèrs terrèstres avián ja tornat als oceans e evoluèron los ancessors dels dalfins e de las balenas.
d'Èssers umans
Un pichon primat african que viviá fa unes sièis milions d'ans es lo darrièr ancessor comun dels umans actuals e dels seus parents mai pròches, los bonobos e chimpanzés. Solament doas de las brancas d'aquel arbre evolutiu se son pas atudadas. Pauc après la separacion, e per de rasons encara debatudas, los primats d'una de las brancas desvolopèron l'abiletat de caminar quilhat. La talha del cervèl aumentèt rapidament, e fa 2 milions d'ans avián ja aparegut los primièrs animals classificats dins lo genre Homo. Evidentament, la linha que separa diferentas espècias o quitament de genres es fòrça arbitrària, que los organismes cambian de contunh cada generacion.
Pendent lo meteis periòde, l'autra branca se dividisèron dels ancessors de chimpanzé comun e dels ancessors del bonobo, alara que l'evolucion contunhava simultaneament per totas las formas de vida. Benlèu que los primièrs a manipular lo fuòc èran los Homo erectus (o Homo ergaster), fa almens 790.000 ans, mas poiriá èsser remontar fa 1,5 milions d'ans. Es mai malaisit d'establir l'origina del lengatge; es pas clar de saber se Homo erectus parlava o se Homo sapiens èra lo primièr a o far.
Amb la talha de cervèl aumentant, los enfants naissián mai lèu, abans que los seus caps sián tròp grands per passar pel maluc. Donca, venguèt mai neuroplasticitat e amb una capacitat especiala d'aprene, mas venent depenents dels parents pendent mai temps. Las possibilitats socialas se venguèron mai complèxas, lo lengatge mai avançat e los esturments mai elaborats. Aquò los portèron mai cap a la cooperacion e a un desvolopament cerebral màger.
Se crei que los umans modèrns anatomicamant, Homo sapiens, an lor origina fa 200.000 ans en Africa; los fossils mai ancians datan de 160.000 ans. Los primièrs umans que presentan de pròvas d'espiritualitat son los neandertals, sovent classificats coma una espècia diferenta que s'atudèt; enterravan los mòrts, amb manjar o aisinas. Pasmens, apareguèron pas cap de pròvas de cultes mai sofisticats fins a fa 32.000 ans, amb l'art parietal dels cròmanhons, qu'avián benlèu un sens magic o religiós. Los cròmanhons daissèron tanben de figuras de pèira coma la Venus de Willendorf, probablament una estatua amb un significat religiós. Fa 11.000 ans, Homo sapiens èra ja arribat al tèrme miègjornal d'America del Sud, lo darrièr dels continents abitats, levat l'Antartida. L'usatge d'esturments e lo lengatge contunhèron de se perfeccionar, e las relacions interpersonals venguèron mai complèxas.
La civilizacion
thumb|272x272px|L'[[Òme de Vitruvi de Leonardo da Vinci es una mòstra de las avançadas en l'art e la sciéncia a l'epòca de la Renaissença.]] Pendent mai del nonanta per cent de son istòria, l'Homo sapiens viviá en pichons grops de caçaires-culheires nomads. A mesura que lo lengatge veniá mai complèxe, la capacitat de remembrar e transmetre l'informacion donèt un tipe novèl de replicador: lo mèm. Las idèas podián s'escambiar rapidament e èsser transmesas a las generacions seguentas. L'evolucion culturala depassèt rapidament l'evolucion biologica e comença la quita istòria umana. Dintre fa 10.500 e 9.000 ans, los umans que demoravan dins la Creissent Fertil, a Mesopotamia, comencèron la cultura sistematica de las plantas e animals: l'agricultura.
Lo saber de la cultura se transmetèt a las regions vesinas, e se desvolopèt tanben independentament pel mond, fins a que la majoritat d'Homo sapiens vivián de biais sedenari dins d'establiments permanents. Mas totas las societats abandonèron lo nomadisme, subretot aquelas que vivián dins de zònas pauras en plantas domesticablas, coma en Austràlia. Pasmens, entre las civilizacions que de segur adoptèron l'agricultura, la seguretat relativa e l'aument de la productivitat qu'ofrissiá permetèron un aument de la populacion. L'agricultura aguèt un impacte prigond; los umans comencèron a afectar lo mitan ambient coma o jamai avián fach. Los excedents alimentaris permetèron l'establiment d'una classa clericala o de govèrn, e mai tard un partiment de las foncions. Aquò faguèt nàisser la primièra civilizacion de la Tèrra, a Sumèr, entre lo millenni IV AbC e l'III AbC. Mai ne sorgiguèron lèu aquela de Egipte antica e de la val de l'Indus.
A partir 3000 AbC, l'indoïsme, una de las religions mai ancianas que se practican encara uèi, comença à prene forma. N'apareguèron lèu d'autres. L'invencion de l'escritura permeté l'aparicion de societats complèxas: los registres e las bibliotècas servissián coma magasèm de coneissenças e aumentèt la transmission culturala d'informacion. Los umans lor caliá pas mai passar tot lo temps en trabalhant per subreviure - la curiositat e l'educacion foguèron lo motor de la recèrca de coneissenças e sabença. Apareguèron de divèrsas disciplinas, en i comprenent la sciéncia (dins estat primitiu). Nasquèron de nòvas civilizacions que comercèron las unas amb las autras a se far la guèrra pel contraròtle de territòris e recorses: se formèron los primièrs empèris. A l'entorn del 500 AbC se realizèron los empèris en Orient Mejan, Iran, Índia, China e Grècia, de biais erratic; s'espandissient un empèri que mai tard declinava o perdavan de terren.
Al sègle XIV comencèt la Renaissença en Itàlia, amb de cambiaments prigonds dins la religion, l'art e la sciéncia. E contunhèron a partir de 1500, dins las civilizacions europèas de cambiaments que menèron a la revolucion scientifica e a l'industriala: Euròpa comencèt a exercir una dominacion politica e culturala sus las societats umanas pel mond. thumb|200x200px|4.600 milions d'ans après, una de las formas de vida de la Tèrra passèt la [[biosfèra e pel primièr còp la Tèrra foguèt vista dempuèi l'espaci.]] Al sègle XX, las nacions del mond s'afrontèron dins las guèrras mondialas entre 1914 e 1918 e entre 1939 e 1945. Après la Primièra Guèrra Mondiala, se formèt la Societat de Nacions, lo primièr ensag cap a un govèrn mondial; après la Segonda Guèrra Mondiala foguèt substituida per las Nacions Unidas. A mesura que melhoravan los transpòrts e las comunicacions, l'economia e los afars politics dels païses pel mond venguèron interdependent. Aquela globalizacion es causa de discòrdia, alara qu'aumentava la collaboracion entre los païses.
Eveniments recents
Los cambiaments se realizèron amb un ritme rapid dempuèi los ans 1940 fins ara. Las avançadas tecnologicas comprenon las armas nuclearas, los ordinators, l'engenhariá genetica e la nanotecnologia. La globalizacion economica, impulsada per las avançadas dins las comunicacions e lo transpòrt, cambièt la vida quotidiana de fòrça partidas del mond. Realitats culturalas e institucionalas coma la democracia, lo capitalisme e lo ecologisme aumentèron lor influéncia. De problèmas coma las malautiás, la guèrra, l'escalfament global e la pauretat contunhan èsser presents.
Referéncias
<div class="reflist references-column-count references-column-count-5" style="column-count: 5; -moz-column-count: 5; -webkit-column-count: 5; list-style-type:decimal;">
Valadin
Valadin (Valady en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Steve McQueen
Steve McQueen (nascut Terence Steven McQueen lo 24 de març de 1930, mòrt lo 7 de novembre de 1980) foguèt un actor nòrd-american de cinèma.
.hm
.hm es lo nom de domeni d'Internet per las Illas Heard e Mac Donald.
Referéncias
Toppdomän
Santa Cruz del Retamar
Santa Cruz del Retamar es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Puèglaurenç
Puèglaurenç o Puèg-Laurenç ([pèlljaurens] localament) (en francés Puylaurens) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Puèglaurenç domina de 375 m de naut la plana de Lauragués, a las pòrtas de la Montanha Negra. Situada a 50 km a l'èst de Tolosa e 25 km a l'oèst de Castras. Cap al nòrd, la val d'Agot e cap al sud, La Montanha Negra e los Pirenèus. Coma las vesinas Sant Felitz de Lauragués, Montjuèi o Sant Julian, lo vilatge es bastit sus un puèg. Lo vilatge es accessible per un malhum de carrièras de camp, venent de l'epòca ont los noiriguièrs e maquinhons de la region anavan a la grand plaça, lo dimècres matin, pel mercat de bestial. Un contorn de Puèglaurenç es dubèrt dempuèi 2008.
Istòria
L'edificacion del castèl Cap de Castèl, que la fin de construccion data de 1258, foguèt fisada als corrògs catars sus òrdre de Sant Loís, que sos parents Blanca de Castelha e Loís VIII aurián passat per Puèglaurenç. Aquel bastit de bricas (monument istoric) situat al cap de vilatge serviguèt los interèsses convergents de Roma e de París dins la repression dels Catars. Aviá doas foncions parallèlas, politica e religiosa: capèla e preson del vilatge. Es uèi integrat a l'ostalariá que pòrta son nom.
Ginglymodes
Los Ginglimòdes o Lepisosteidae son de peisses d'aiga doça que pòdon aténher una granda talha (6 m), amb d'escatas espessas, losangicas e juxtapausadas. An un morre alongat provesit de dents nombrosas. En cas de besonh, son capables d'aspirar d'aire a la superfícia e lor bofiga natatòria ricament vascularizada servís alara de palmon. Se ne compta uèi sèt espècias en America del Nòrd e Centrala.
Classificacion
Familha dels Lepidosteidae
Antoon van Dyck
Antoon van Dyck (Anvèrs, 22 de març de 1599 - Blackfriar, Londres, 9 de decembre de 1641) foguèt un pintor flamenc del sègle XVII. Aqueste artista, d'estil barròc, s'especializèt dins los retraches. Venguèt lo pintor principal de la cort dels sobeirans angleses, aprèp d'aver conegut un succès considerable en Itàlia e en Flandra.
thumb|left|230px|Rei Charles I d'Anglatèrra. Aquesta pintura es actualament expausada al Musèu del [[Lovre, a París.]]
Montalieu-Vercieu
Montalieu-Vercieu es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
País de carrièras. Marges del Rhône. Cascade Chaugnieu. Etangs.
Witold Gombrowicz
thumb|right|250px|Bust de Witold Gombrowicz Witold Gombrowicz (Małoszyce, 4 d'agost de 1904 - Vença, 24 de julh de 1969) foguèt un romancièr e dramaturg polonés del sègle XX. A mai se venguèt famós sonque cap a la fin de sa vida, es considerat actualament coma un dels escrivans màgers de la literatura polonesa.
Montalieu-Vercieu
Geografia
Pays de carrières. Rives du Rhône. Cascade Chaugnieu. Etangs.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Witold Gombrowicz
Biografia
Witold Gombrowicz nasquèt en 1904 a Małoszyce, un vilatge del centre-sud de Polonha, al sen d'una familha amonedada qu'aparteniá a la noblesa polonesa. Èra lo mai jove dels quatre enfants de Jan e Antonina Gombrowicz (nascuda Kotkowska). En 1911 la familha partiguèt s'installar a Varsòvia. Estudièt lo drech a l'Universitat de Varsòvia de 1926 a 1932. Aprèp l'autor passèt una annada a París e i estudièt a l'Institut des Hautes Etudes Internationales. A mai se s'interessèt mens als estudis qu'anteriorament lo periòde passat en França li permetèt de conéisser divèrses joves intellectuals. Durant aquel temps visitèt tanben l'airal mediterranèu.
Montalieu-Vercieu
Istòria
Vestigis préhistoriques e ancians.
Dintratz 1790 e 1794, las municipalitats éphémères de Montalieu e Vercieu fusionan per formar la notícia comuna de Montalieu-Vercieu.
Witold Gombrowicz
Biografia
Quand tornèt en Polonha se presentèt mantun còp a de plaças de jurista mas sens i capitar gaire.
Montalieu-Vercieu
Istòria
Vestiges préhistoriques et antiques.
Entre 1790 et 1794, les communes éphémères de Montalieu et Vercieu fusionnent pour former la nouvelle commune de Montalieu-Vercieu.
Witold Gombrowicz
Biografia
La publicacion de Ferdydurke, son primièr roman, li portèt fama e apreciacion dins los cèrcles literaris.
Tot bèl just quand comencèt la Segonda Guèrra Mondiala, Gombrowicz se trobava sul Chrobry, un vaissèl de crosièra que fasiá son viatge inaugural cap a l'America Latina. Quand s'assabentèt que la guèrra aviá esclatat en Euròpa, decidiguèt d'esperar a Buenos Aires que lo conflicte s'acabèsse. Encara que declarèt sa preséncia a las autoritats polonesas d'Argentina en 1941, foguèt pas considerat capable de venir soldat. Gombrowicz demorèt en Argentina fins a 1963 e fòrça sovent aguèt de patir, mai agudament durant la guèrra, d'una granda miséria financièra.
Cormery
Geografia
Cormery Se tròba a qualques quilomètres al sud-es de Tors.
Chastèl de Tornoèl
Tornoèl z'es un chastèl medieval, quilhat sus un puèi rocós a d'altitud (contrafòrt dau puèi de la Banièra) que domina la plana de la Limanha ( d'altitud environ au nivèl de la vila de Riam). Z'es situat dins la comuna de Volvic dins lo Puèi de Doma.
Cormery
Geografia
Cormery se trouve à quelques kilomètres au sud-est de Tours.
Le territoire de la commune est arrosé par la rivière Indre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valença (omonimia)
Valença pòt èsser:
Chastèl de Tornoèl
D'en primièr fortalesa daus comtes d'Auvèrnhe, son sètge en 1213 'chabarà la guèrra entre Guion II d'Auvèrnhe e Felip August e marcarà l'annexion d'una majoritat dau comtat d'Auvènhe per lo reialme de França.
Valença (omonimia)
Aquestes noms se devon pas confondre amb Valéncia, dins los Païses Catalans.
Armentiu
Armentiu (Armentieux en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Albèrt Dauzat, Armentiu que vengueré deu latin armentum, « bestiar gròs », dab lo sufixe -ivum. Segon Negre, Armentiu que vengueré deu latin (locus) armentivus « lòc que conveng au gròs bestiar ».
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Ligams extèrnes
Armentieux suu site de l'Insee
Lenga oficiala
Una lenga oficiala es una lenga qu'es especificament designada atal, dins la lei e eventualament dins la constitucion d'un país, d'un Estat o d'un autre territòri (Los Estats o territòris qu'an pas de constitucion ni de poder legislatiu an pas, per definicion, de lenga oficiala). La lenga oficiala de São Tomé e Príncipe es lo portugués.
Banshee
Una banshee ò bean sí es una creatura femenina subrenaturala de la mitologia cèlta d'Irlanda. Es generalament considerada coma una masca ò una messatgiera de la mòrt que comença de gemir ò de quielar quand quauqu'un es a morir. Es probablament a l'origina dau mite de la Dama blanca present dins mai d'una region d'Euròpa Occidentala, compres Occitània, e en America dau Nòrd.
Lenga oficiala
La mitat dels païses del mond an una lenga oficiala. Certans d'entre eles reconeisson una sola lenga oficiala, es lo cas en Albania, en França (mentre que i a d'autras lengas territorialas en França, veire : Lengas minorizadas de França) o en Alemanha. Certans an maitas lengas oficialas, coma Afganistan, Canadà, Finlàndia o Soïssa. Dins maites païses, coma Iraq, Itàlia o Espanha, i a una lenga oficiala pel país, mas d'autras lengas son cooficialas dins certanas regions. Certans païses an pas definit clarament ges de lenga oficiala, mas tenon pasmens una "lenga oficiala de fach" coma Eritrèa, Suècia o lo Reialme Unit. Enfin, qualques païses, coma los Estats Units, an pas de lenga oficiala clarament definida, mas existisson de lengas oficialas definidas per certans Estats que los compausan.
Una consequéncia del colonialisme o del neocolonialisme es que, dins certans païses d'Africa e a las Filipinas, las lengas oficialas e d'ensenhament (francés o anglés) son pas las lengas autoctònas o las mai parladas. En revenge, per nacionalisme, la Republica d'Irlanda a adoptat lo gaelic coma lenga nacionala oficiala, mentre qu'es en realitat parlat per una proporcion febla de la populacion, e que la lenga qu'a un estatut legal segondari (l'anglés) es la lenga parlada per la majoritat.
Una lenga oficiala dins un Estat pòt èstre classada non oficiala dins la region limitròfa d'un Estat vesin. Per exemple, l'occitan es lenga oficiala en Espanha, dins la Val d'Aran, mas pas dins las regions occitanas limitròfas de França.
Occitan e reconoissença oficiala
L'occitan conois d'estatuts diferents segon los estats.
Réclainville
Réclainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Çò 6 de novembre 1870 çò pilòta pujada Ciutat de Châteaudun se vòla de la estacion del Nòrd a París alavetz assiégé pels prussiens e acaba la siá carrièra a Réclainville après aver-i recorregut 106 quilomètres.
Michelangelo Buonarroti
thumb|Retrach de Miquèl Àngel per [[Daniele da Volterra]]
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni o mai plan conegut coma Miquèl Àngel (lo 6 de març de 1475 al castèl de Caprese en Toscana, al nòrd d'Arezzo – lo 18 de febrièr de 1564 a Roma) foguèt un pintre, un escultor, un poèta e un arquitècte italian de la Renaissença.
Òbras famosas
Sas esculturas pus conegudas son lo Dàvid (1504) que pendent longtemps ornèt la façada del Palazzo Vecchio de Florença quand foguèt transferit dins l'Acadèmia de las Bèlas Arts de la vila, La Pietà (1499) expausada dins una capèla laterala de la Basilica de Sant Pèire de Roma, o lo Moïses (1515) del Tombèl de Juli II dins la Basilica de Sant Pèire Encadenat. Lo plafon de la Capèla Sixtina, pintat entre 1508 e 1512, e lo Darrièr Jutjament pintat entre 1537 e 1541 sus la paret de l’altar, caps d’òbra universals de la Renaissença italiana. Arquitècte, concebèt la copòla de Sant Pèire de Roma.
Son òbra influencièt fòrça sos contemporanèus, tan plan que sa « manièra » de pintar e d'escultar es abondosament represa pels representants de çò que li diràn lo manierisme. Doas biografias son publicadas de son vivent meteis, qu'una es inclusa dins Le Vite (Las Vidas), recuèlh de las biografias dels artistas de la Renaissença, de Giorgio Vasari, en 1550, e l'autra per son discípol, Ascanio Condivi en 1553.
Biografia
Nasquèt lo 6 de març de 1475 a Caprese, vilòta de Toscana al nòrd d'Arezzo, de Francesca di Neri del Miniato di Siena, sa maire, e de Lodovico di Leonardo Buonarroti Simoni, son paire, qu'èra magistrat e podestat de Caprese e Chiusi. La familha tornèt dins son ostal de Settignano prèp de Florença, quand lo paire acabèt la carga de podestat. En 1481, sa maire defuntèt e cresquèt en çò de sa noirissa, femna e filha d'un picapeirièr. Tornèt a l'ostal de son paire, pas abans sos dètz ans.
A l'endrech del voler de son paire e de sos oncles, refractaris a l'art, Miquèl Àngel, aprèp qu'estudièt amb lo gramatician Francesco da Urbino, causiguèt ça que la, mercé a son amic Francesco Granacci, d’èsser l'aprendís de Domenico Ghirlandaio pendent tres ans tre 1488.
Estudièt las frescas de la glèisa del Santo Spirito de Florença e de la glèisa de Santa Maria del Carmine e en copiant las frescas de Masaccio, provoquèt las gelosiás tant per son abiletat que per sas remarcas, que contra l'escultor Pietro Torrigiano es atal que se prenguèt un còp de ponh, que provoquèt una rompedura del nas que marquèt sa cara per tota la vida.
Pertocat per son trabalh, Domenico lo recomandèt al mèstre de Florença, Laurenç de Medici. De 1490 a 1492, Miquèl Àngel cresquèt a l’escòla de Laurenç e foguèt influenciat per un ambient liure que formèt sas idèas sus l’art e sos sentiments sus la sexualitat. Admirèt las colleccions d'estatuas grègas anticas dels Medicis, e decidiguèt de se far escultor. Comencèt per copiar una masca de faune e, vist lo resultat, Laurenç lo recompensèt amb cinc ducats al mes.
Estudièt lo còrs uman e l’anatomia a l'espital Santo Spirito de Florença (1490) e a Roma (1540), collaborant a illustrar un tractat d'anatomia amb Realdo Colombo mètge e amic. Los còrs de Miquèl Àngel servisson l’art, mai que lo respècte rigoròs de l'anatomia umana (alongament de las caras e distorsions destinadas a metre en relèu un trait moral).
Aprèp la mòrt de Laurenç en 1492, Pèire II de Medici (lo pus jove filh de Laurenç e novèl cap dels Medicis) refusa d’èsser lo mecènas de Miquèl Àngel. A aquesta epòca las idèas de Savonarola venguèron popularas a Florença. A causa d'aquelas pressions, Miquèl Àngel decidiguèt de quitar Florença e de s’installar durant tres ans a Bolonha. Pauc aprèp, Raffaele Riario, lo cardinal de San Giorgio al Velabro, li demandèt de venir a Roma en 1496. Per comandita e jos l'influéncia de l’antiquitat romana, escultèt doas estatuas : Bacus e La Pietà.
Sant Brendan
Sant Brendan, Brendan de Clonfert  o Breanainn de Clonfert, nascut vèrs 484 a Ciarraight Luachra o Kerry-Luachra, província d'Altraich-Cuile del reialme de Munster (dins l'actual comtat de Kerry, en Irlanda), e mòrt en 578 a Eanach Dhúin o Annaghdown/Annadown), chafrat lo Navigator o Chief Prophet of Ireland, es un d’aquestes sants monges del cristianisme irlandés que la legenda passèt l'istòria.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
Quatre ans pus tard, Miquèl Àngel tornèt a Florença per crear son òbra pus celèbra, lo Dàvid de marbre. Pintèt tanben la Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni.
Sant Brendan
Istoriografia
Las donadas biograficas sus la vida de Brendan an per referéncia doas fonts agiograficas, mescladas de recits subrenaturals: la Vida de Brendan que nos foguèt transmesa per diferentas versions, latinas e irlandesas (Vita Brendani / Betha Brenainn) e tanben lo celèbre Viatge del sant abat Brendan (Navigatio sancti Brendani abbatis). Las datas aproximativas, coma unes fachs, son pasmens confirmats pels annals e genealogias irlandesas. Se la Vita e la Navigatio son pas veraiament fisablas, al mens son un tesmoniatge de la veneracion que l'abat foguèt l'objècte dins los sègles que seguisson son sacerdòci. Al plan filologic, se pausa tanben lo problèma de las influéncias mutualas entre las tradicions que representan aquestas doas fonts.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
Miquèl Àngel foguèt encara mandat a Roma en 1503 pel novèl papa, Juli II que l'encarguèt de concebre son tombèl. Cependant, jos la direccion de Juli II, Miquèl Àngel tenguèt tots temps d'interrompre son trabalh per efectuar fòrça autras òbras. La pus celèbra es la pintura gigantesca del plafon de la Capèla Sixtina que durèt quatre ans (1508-1512). A causa d'aquestas interrupcions, Miquèl Àngel trabalhèt durant quaranta ans sens acabar la tomba.
Sant Brendan
Istoriografia
Atal, la naissença de la tradicion de la Vita es mal datada. Quitament se las copias manuscritas que tenem sián pas anterioras a la fin del sègle XII, los cercaires estiman que l’arquetipe deguèt èsser compausat avant l’an mila, mas la Navigatio li es anteriora d’unes dos sègles, e ven de segur de la segonda mitat del sègle VIII. Es perque, per restablir la trama dels fachs de la biografia de Brendan, o per comprene la natura de la legenda a l’entorn de sa vida, es melhor de se fisar als annals e genealogias contemporanèas de l’abat, o comparar entre elas las versions successivas de la Vita Brendani.
Existís mai de cent manuscrichs del Viatge de Sant Brendan escampilhadas per las bibliotècas d’Euròpa, e encora mai de traduccions. La mai anciana version complèta del tèxte paréis vèrs 900. Aqueste recit edificant descriu de fenomèns naturals, d’aparicions fantasticas o de païses meravelhós, que l’evocacion deviá embelinar los fidèls. I a fòrça parallels e de referéncias crosadas entre lo Viatge de Sant Brendan e lo Viatge de Bran o Lo Viatge de Máel Dúin.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
En 1513, lo papa Juli II defuntèt, e son successor Leon X, un Medici, demandèt a Miquèl Àngel de terminar la faciada exteriora de la glèisa de San Lorenzo de Florença e de l’ornar d'esculturas. Acceptèt a contracòr, dessenhèt los plans mas foguèt incapable de contunhar: la faciada de la glèisa demorèt nuda fins a uèi.
Sant Brendan
Istoriografia
Un dels mai vièlhs manuscrits portant aquesta legenda, De Reis van Sinte Brandaen, es escrich en bas francic e data del sègle XII. Los filològs estiman que s'agís del recamp d’una font en naut alemand mejan uèi perduda, amb de legendas irlandesas, que s’entrevei la mescla d’elements crestians e encantarèls. La version anglesa: Life of Saint Brandan, es pas qu’una traduccion tardièra d’aquesta version neerlandesa.
Arqueologia
En 1965, l'arqueològ Thomas Lee anóncia la descobèrta de roïnas circulàrias irlandesas al bòrd de la baia d'Ungava, al nòrd de Quebèc ; d'autres arqueològs pròvan qu’aquestas roïnas aurián podut èsser daissadas per d'autres Europèus, coma los Franceses.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
En 1527, los ciutadans de Florença, inspirats pel sac de Roma, capvirèron los Medicis e restaurèron la republica. Seguèt un sètge de la vila, ont Miquèl Àngel ajudèt la sieuna aimada Florença en trabalhant sus las fortificacions, de 1528 a 1529. La vila casèt en 1530 e lo reialme dels Medicis foguèt restaurat.
Sant Brendan
Biografia
Baptejat per l'evèsque Erec, Brendan es contemporanèu de Beneset de Nurcia. Es d’11 d’edat quand Sant Patric, l'evangelizator d'Irlanda, morís.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
En 1532, Miquèl Àngel tornèt a Roma aprèp una demorança de qualques ans a Florença — pendent que foguèt contra lo papa dins lo conflicte amb l'emperaire Carles Quint — e Clamenç VII, lo papa li perdonèt e demandèt de pintar las parets lateralas de la Capèla Sixtina. Tenguèt que representar la Casuda dels àngels rebèls e lo Darrièr Jutjament. Sulcòp, estudièt coma far aquel projècte desmesurat. A la mòrt de Clamenç VII (en 1534), pensèt de renonciar a aquel trabalh per acabar lo Tombèl de Juli II, mas lo papa Pau III refusèt e lo nomenèt en 1535 arquitècte, pintre e escultor del Vatican. La fresca del Darrièr Jutjament foguèt acabada en 1541.
Sant Brendan
Biografia
Brendan (tanben ortografiat Brandan, Brendaine, Bridoine, Brévalaire...) se prepara a la vida monastica a l'abadiá de Llancarfan, dins lo reialme de Gwent, près de clergues que li ensenhan lo latin, lo grèc, la literatura, las matematicas, l'astronomia e la medecina.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
Lo Tombèl de Juli II en la basilica de Sant Pèire Encadenat foguèt acabat en 1545 (quaranta ans aprèp la comanda).
Sant Brendan
Biografia
Vèrs 515-524 son primièr grand viatge lo mena a las Illas Feròe e en Islàndia à bord d'un coracle.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
Tre 1546, foguèt nomenat arquitècte de la basilica de Sant Pèire. En 1561, lo papa Piu IV comandèt de bastir la basilica de Santa Maria dels Àngels e dels Martirs dins las tèrmas de Dioclecian, òbra que non poguèt acabar.
Sant Brendan
Biografia
Dins la tradicion cèlta de l'immram, s’en va enseguida per una quista de set ans En cerca del jardin d'Edèn. S'aventura sus l'ocean Atlantic amb una nau pichona (benlèu un currach) e unes monges, benlèu vèrs l'an 530. Torna en Irlanda en afirmant aver descobèrt una illa (enseguida nomenada Illa de Sant Brendan) qu'assimila al Paradís; lo recit lèu escampilhat de sas aventuras atrach fòrça peregrins a Aldfert, lo vilatge d'ont faguèt sa partença.
Barby
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Brendan
Biografia
Segon lo recit mediéval, Navigatio Sancti Brendani abbatis, sant Brendan auriá realizat dos longs viatges en mar, sus de naus de tipe ponto. Lo primièr vèrs 530 l'auriá menat cap a las illas Fortunadas (illas Canàrias); lo segond viatge, mai tardièr, vèrs 544-545, l'auriá menat, segon la saga irlandesa, cap als Açòres e benlèu las Antilhas qu'auriá comparadas al Paradís. vinheta|Estatua modèrna sus l'illa Samphire Dins son obratge Las Crosièras del Pourquoi pas ? Per la mar de Groenlàndia, lo comandant Charcot fa referéncia a aqueste manuscrit del sègle IX: la Peregrinacion de Sant Brendan, alara que tracta de las aventuras fantasticas del monge Brennain Mac Filonga dins l’illa de Jan-Mayen, situada en plen ocen Artic, a 780 quilomètres al nòrd oèst d’Islàndia. Fondèt en Irlàndia, presisa l’autor, l’abadiá de Cluainfert (ou Clonfert) ont moriguèt en 578, e venguèt Sant Brendan.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
Miquèl Àngel se moriguèt a Roma lo 18 de febrièr de 1564 amb 89 ans. Sa vida es escrita dins Le Vite de Giorgio Vasari. Santi di Tito participèt a la preparacion de sos obsèquis. thumb|Lo Tombèl de Miquèl Àngel dins la basilica de [[Santa Croce a Florença.]]
Barby
Istòria
Ancian pòble, la municipalitat s'es fòrça fòrtament desvolopada al cors dels ans 1960 e 70, amb de nombroses immeubles de lotjaments socials (Clos Xaval, Los Épinettes). Cela lududes permet d'en un autre luòc de far part dels sols pòbles del departament a ressortir los 30 % de lotjaments socials.
Michelangelo Buonarroti
Biografia
Gaspard Becerra e Bastiano da Sangallo foguèron sos discípols.
Sant Brendan
Biografia
Segon la tradicion, sant Brendan escriguèt de règlas monasticas sota la dictada dels àngels. Viatja dins las illas Britanicas e en Bretanha pendent près de vint e cinq ans. A l'estuari del fluvi Rance, fondèt un convent a Aleth (près de Sant Maloù).
Michelangelo Buonarroti
Frescas
thumb|right|250px|[[Lo Darrièr Jutjament (Miquèl Àngel)|Lo Darrièr Jutjament, fresca murala de la Capèla Sixtina]]
Sant Brendan
Biografia
En 561, tornèt en Irlanda ont fondèt lo monastèri de Clonfert dins lo comtat de Galway.
Moriguèt entre 574 e 578 près de sa cabdeta, abadessa fondatritz d'Enach Dvin.
Michelangelo Buonarroti
Esculturas
thumb|[[Dàvid (Miquèl Àngel)|Dàvid de Miquèl Àngel, situat dins la Galleria dell'Academia, a Florença.]] thumb|Lo [[Moïses (Miquèl Àngel)|Moïses, vista dels Fraires D'Alessandri]]
Sant Brendan
Biografia
Primièr foguèt condamnat, puèi canonizat per la Glèisa, fixant sa fèsta lo de 16 mai.
Interpretacions del recit
Lo recit de son viatge es ligat a una tradicion irlandesa de viatges iniciatics contenent des passatges obligats (los imrama, coma Immram Brain maic Febail), foguèt interpretat coma un recit simbolic fa referéncia a la liturgia pascala (los viatges de sant Maloù son essencialament identics), mas fòrça detalhs son la pròva qu'al mens es un recit escrich per qualqu'un avent la practica de la navigacion en nauta mar sus una pichona nau medievala.
Michelangelo Buonarroti
Arquitectura
Foguèt encargat de l'agençament de la plaça del Capitòli en 1538 pel papa Pau III, de son nom primièr Alexandre Farnese, mas comencèt en 1536 par bastir l'escalièr cap a la vila. Tanben bastiguèt lo Palais Nòu sus la plaça del Capitòli. Nomenat arquitècte de la Basilica de Sant Pèire de Roma en 1546, condusiguèt l'òbra e projectèt la construccion de la vòuta, en 1555. En parallèl, acabèt lo Palais Farnese, en 1546. La Porta Pia foguèt sa darrièra realizacion en 1564.
Sant Brendan
Interpretacions del recit
Sièis elements an podut far pensar lo contrari e que sant Brendan auriá atench d’illas tropicalas:
Michelangelo Buonarroti
Dessenhs
Sos dessenhs son conservats a la National Gallery of Art a Washington D.C., al Musèu del Lovre a París, al Musée Condé de Chantilly. Es de notar Lo raubament de Ganimèdes, de 1533, quand encontrèt Tomasso de Cavalieri, Fogg Art Museum de Cambridge e La Santa Familha Getty Center de Los Angeles.
Sant Brendan
Lo sarcofag de sant Brendan e la toponimia fasent referéncia a aqueste sant en Bretanha
vinheta|[[Trégrom: lo « sarcofag de sant Brandan »]]
Michelangelo Buonarroti
Poesias
Segon John Addington Symonds, un poèta e critic literari anglés, Michelangelo lo Jove auriá cambiat qualques pronoms per amagar l'amor que Miquèl Àngel tenguèt e exprimiguèt dins sos sonets per Tommaso de Cavalieri (vers 1509–1587), de 24 ans mai jove. La poetessa Vittoria Colonna longtemps passèt per èsser la destinatària de l'amor de Miquèl Àngel.
Omosexualitat
thumb|Dessenh de Miquèl Àngel representant [[Zèus e Ganimèdes, parelh pederastic arquetipal dempuèi la Grècia classica.]] Si l'omosexualitat de l'artista uèi es pas mai un mistèri, foguèt pendent longtemps un problèma. Coma la nuditat dels còrs del Darrièr Jutjament de la Capèla Sixtina foguèt castament acaptada aprèp la mòrt del pintre, la sexualitat de Miquèl Àngel foguèt pudicament velada.
Giorgio Vasari es un pauc mens criptic dins Le Vite : Cossí explicar autrament las letras enfuocadas de l'artista, adreçadas al jove Tommaso :
Cavalieri reculhiguèt son darrièr badalh e foguèt son executor testamentari amb Daniel da Volterra.
Romain Rolland escriu que
Bibliografia
thumb|200px|right|Signatura de Miquèl Àngel
Fraires Grimm
thumb|right|[[Daguerreotipe dei fraires Grimm realizat en 1847.]]
Lei Fraires Grimm, Jacob Grimm (1785-1863) e Wilhelm Grimm (1786-1865), èran de lingüistas, de filològs e de collectors de còntes alemands dau sègle XIX.
Après d'estudis de drech, lei dos fraires venguèron professors a l'Universitat de Göttingen. Revocats en 1837 per aver protestat còntra l'abrogacion de la constitucion de Hannover en 1837, foguèron emplegats a l'Universitat de Berlin en 1841. Lei dos fraires son famós per son trabalh de collècta dei creacions poeticas e còntes populars. Començat en 1806, menèt a la publicacion de plusors recuelhs a partir de la sintèsi de plusors versions dei tèxtes enregistrats per obtenir d'òbras mesclant poèsia, realisme, fantastic, umor e crudelitat.
Casas Altas
Casas Altas es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
J. M. Barrie
thumb|300px|J. M. Barrie Sir James Matthew Barrie, pus conegut jos la signatura de J. M. Barrie (Kirriemuir, lo 9 de mai de 1860 - Londres, lo 19 de junh de 1937) foguèt un escrivan e dramaturg escocés, celèbre per aver creat lo personatge de Peter Pan. Foguèt tanben un amic d'Arthur Conan Doyle.
Biografia
Nascut le 9 de mai de 1860, a Kirriemuir, a Angus (Escòcia), èra lo noven enfant, e lo tresen dròlle, d'un coble format per David e Margaret Barrie, nascuda Ogilvy.
Son paire èra un obrièr teisseire. Sa maire èra una femna fòrta e intelligenta, qu'aguèt una importància capitala dins sa vida. Primièr li balhèt lo gost de la ficcion en li legissent d'istòrias, subretot aquelas de Stevenson (Escocés tanben), que venerava.
Lo filh preferit de sa maire, David, moriguèt quand aviá tretze ans. Lo pichon Jimmy (diminutiu de James) ensajava de lo remplaçar dins lo còr de la maire, fins a se vestir coma lo defunt per s'identificar a aquest. L'enfança de J. M. Barrie foguèt pas urosa. Cresquèt sus una falha. Tota sa vida, ensagèt de ganhar l'amor de sa maire, mas jamai capitèt pas vertadièrament. Se balhèt la mission de consolar sa maire d'aquela perduda e afirmèt, pus tard, que son enveja d'escriure veniá d'aquò. E puèi se tròba totjorn un personatge nomenat Dàvid dins son òbra e mai d'un fantaumas… J. M. Barrie aprenguèt dins d'escòlas de Glasgow, Forfar e Dumfries. En 1887, dintrèt a l'Universitat d'Edimborg, ont capitèt una d'una mestriá. Trabalhèt coma jornalista per lo Nottingham abans de s'installar a Londres, independent, en 1885.
Esposèt en 1894 l'actritz Mary Ansell, mas foguèron pas uroses. Sens enfant, divorcièron (en 1909) sus la demanda d'aquela (qu'aviá un aimant), e Barrie capitèt pas s'opausar, malgrat totas sas temptativas. J. M. Barrie èra un òme menut, linge e petit. Se remarcava son anar quasi enfantin, tal coma son eròi Peter que voliá pas créisser...
Aguèt pas d'enfants mas s'ocupèt, aprèp que venguèron orfanèls, dels dròlles de la familha Llewelyn Davies (Cf. infra).
Barrie moriguèt d'una pneumonia lo 19 de junh de 1937. Es enterrat dins lo cementèri de Kirriemuir, ont nasquèt, al costat de sos paires, fraires e sòrres. Son ostal nadal, al 4 Brechin Road, es transformat en musèu pel National Trust for Scotland.
Tutor dels filhs Llewelyn Davies
Foguèt un amic intim de la familha Llewelyn Davies — subretot dels filhs, que li inspirèron los personatges de Peter Pan, e per los que foguèt « l'oncle Jim ». Cultivèt una amistat ambigúa mas respectuosa amb Sylvia Llewelyn Davies, la maire.
Quand Arthur Llewelyn Davies moriguèt en 1907, Barrie venguèt pus implicat amb los Davies, lor fornissent un sosten financièr, los revenguts de sa pèça Peter Pan e d'autres trabalhs, satisfasent largament als besonhs de subsisténcia e d'educacion pels enfants. Prepausèt a Sylvia de la maridar, aquela refusèt.
Sylvia moriguèt en 1910, demandant que James Matthew Barrie siá l'administrator e lo protector dels seus filhs, amb la seuna maire Emma, lo seu fraire Guy Du Maurier e lo fraire d'Arthur, Compton. S'ocupèt doncas dels dròlles pendent lor enfança e lor adolescéncia, venguèt lor tutor e tractèt sos pupillas George, Jack, Peter, Michael e Nicholas coma los seus filhs.
Peter venguèt editor (Peter Davies Publishing). Mas, aprèp una grèva depression nerviosa, se suicidèt dins lo mètro a la station Sloane Square a Londres, lo 5 d'abril de 1960 a 63 ans.
.hn
Referéncias
Toppdomän
Saint-Georges-de-Pointindoux
Saint-Georges-de-Pointindoux es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>