cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ax
Ax o Acs, o dins la practica la Vila d'Ax/la Vila d'Acs [labilo'dats] (Ax-les-Thermes en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada administrativament dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Gràcias a sas fonts nombrosas (mai de 70), la vila, que comptava 1.318 abitants en 2012, venguèt un centre del termalisme tre lo sègle XVIII, e coneguèt puèi una prosperitat economica, consolidada per l'arribada del tren e l'implantacion de casinòs, que perdurèt fins a la mitat del sègle XX.
L'endreit s'es especializat tanben dins los espòrts de nèu, subretot a partir de la creacion en 1955 de l'estacion Ax 3 Domenis.
Geografía
Ax se situa dins los Pirenèus foishencs, a una altitud mejana de 720 mètres, al confluent d'Orièja, d'Arièja e de Lausa. Sa posicion geografica particulara, a la termièra d'Andòrra e a un trentenat de quilomètres de la frontièra amb l'estat espanhòl, ne faguèt una tèrra de passatge essenciala dins las migracions e relacions occitanocatalanas. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ats]. Las fòrmas ancianas son : villa Aquis en 987, (villa de) Aquis, (castrum de) Ags en 1064-1095 e 1094, Aigs en 1085, Ax, (villam) Aigts en 1118, Aqs en 1205 e 1293, Ax en 1228, 1236, 1261, 1273, 1284, 1302, 1304, 1308, 1318-25, 1320, 1324, 1325, 1329, 1381, 1385, 1390, 1391, 1398, 1418, 1425, 1441, 1444, 1445, 1446, 1450, cap a 1460, villa nova de Ax en 1241, Axs en 1248 (5 mencions), 1380, 1381, Acquis en 1250, Achs, villae de Ax en 1272, villam de Ax en 1308, la viele bielhe Dax, Ax en Savartes en 1444 e 1450, Dax, Villa d'Ax en 1445, Viladax en 1445-1446, villa balneorum d'Ax en 1459.
Segon Dauzat, Astor e Cherpillod (citats per Patrici Pojada), lo nom ven de aquis, l'ablatiu-locatiu plural de aqua, « aiga », e correspond mai que mai a d'aigas termalas,. Negre, citat per Patrici Pojada, precisa que l'ablatiu-locatiu plural aquis significa « a las aigas ». D'autres autors, citats per P. Pojada e Patrici Pojada el-meteis confirman las explicacions precedentas. Lo nom sembla latin e se referís a las fonts d'aigas caudas que sorgentan del territòri, a l'origina del termalisme. Pr'amor de la predominància enòrma de las fòrmas Ax, P. Pojada justifica son refús de la grafia normala Acs e preconisa Ax o La Vila d'Ax, fòrma longa usitada localament (véser Montalhon). Las causidas graficas dependon de règlas generalas e non pas del compòrtament e de las costumas dels escribas medievals per tala o tala localitat. L'apondi de la fin del sègle XIX, -Les-Thermes, es inusitat en occitan e en francés.
Economia
Las activitats localas son principalament l'elevatge (bovins, ovins), lo torisme amb lo termalisme e los espòrts d'ivèrn.
Villé
Willer  en alemanic (Villé en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Lo Pertús
Lo Pertús (Le Pertuis) en francés) z-es una comuna velaiosa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
thumb|center|alt=Le col du Pertuis en Haute-Loire|270px|Lo pas dau Pertús en Naut Léger. Aquel vilatge a situat al caulet del Estretor a 1026 mètres d'altitud, que # passa per el la rota dintre Lo Puèi de Velai e Sant-Étienne via Sinjau. Es surplombé al nòrd-oèst pel mont Loségal (naut. ) e al sud-es pel chuc del Estretor (naut. ) ; mai a l'èst, al limit amb la municipalitat limitrophe de Cairièras se lèva lo mont Ranc, ancian volcan elevat d'unitat|1256|m –, situat al mièg del vast bòsc de la Granda Vézolle. Lo Estretor a adaigat per (almens) un riu, lo Ramel.
La rota Nacionala 88 (ais Lion-Tolosa) travèrsa lo bourg. Sul luòc, los viaris e los toristas pòdon far una halte. Qualques comèrcis aprofèchan d'aquela clientèle de passatge : lo épicerie, lo #forn# de pan, la salaison, lo bar del caulet.
Lo projècte de desviació del Estretor a fach témer la fin d'aqueles comèrcis. Aital, en lo projècte de contournement a previst de crear un pòbli servici.
L'ivèrn, la nèu estona sovent los viatgèrs. La rota es de còps barrada qualques oras lo temps que los servicis de la DDE intervengan.
Ce village est situé au col du Pertuis à 1026 mètres d'altitude, par lequel passe la route entre Lo Puèi de Velai et Saint-Étienne via Sinjau. Il est surplombé au nord-ouest par le mont Loségal (alt. 1135 m) et au sud-est par le suc du Pertuis (alt. 1095 m) ; plus à l'est, à la limite avec la commune limitrophe de Cairièras se dresse le mont Ranc, ancien volcan haut de 1256 m, situé au milieu de la vaste forêt de la Grande Vézolle. Le Pertuis est arrosé par (au moins) une rivière, le Ramel.
La route Nationale 88 (axe Lyon-Toulouse) traverse le bourg. Sur la place, les routiers et les touristes peuvent faire une halte. Quelques commerces profitent de cette clientèle de passage : l'épicerie, la boulangerie, la salaison, le bar du col.
Le projet de déviation du Pertuis a fait craindre la fin de ces commerces. Ainsi, dans le projet de contournement il est prévu de créer un village service.
L'hiver, la neige surprend souvent les voyageurs. La route est parfois fermée quelques heures le temps que les services de la DDE interviennent.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi lo sègle existissiá sul caulet del Estretor (passatge obligat pels pelegrins retent-se a lo Puy o a Santiago de Compostel·la) un hospice de lépreux, #que i li aviá ligat a el una capèla.
Fins al mièg del sègle, la localité de la Estretor a apertengut a Sant Ostian, situat a tres quilomètres aperaquí al sud-oèst. I aguèt erigit en parròquia l'an 1849, de contunh #venir municipalitat autonòma l'an 1852.
Jusqu’au milieu du siècle, la localité du Pertuis a appartenu à Sant Ostian, situé à trois kilomètres environ au sud-ouest. Elle fut érigée en paroisse en 1849, puis devint commune autonome en 1852.
Arbocava
Arbocava (Arboucave en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Comuna situada dens lo vinhau de Tursan suu Gavàs (Gabàs ?), afluent de l'Ador. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat, qui escriu Arboucase, qu'explica lo nom per un gascon arbot « hont cauda » e lo mot casaref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 24.
A. Hirigoyen que cita ua basa toponimica orbe hòrt espandida, tanben en Aragon e qu'auré lo sens de « partida bassa ». Bénédicte Boyrie-Fénié qu'i horneish l'equivalent cau « canihòça, arrèc, barranco », qui correspon a la vath de Lots o de Gabàs o l'adjectiu cava. Orbacava que seré passat per metatèsi a Arbocava.
Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa tanben a un derivat deu vèrbe arbecar, *arbecau', influenciat per arbo. Per exemple, Coromines qu'explica Arbeca « antiga vila fortificada prop del cim d'un tossal punxegut » com un celtic *are-becc-a, derivat de beccon « bèc » : situada près deu mus d'un tuc; mès la prumèra solucion que'u sembla mei segura
Canton de La Crau d'Ieras
Lo canton de La Crau d'Ieras es una division administrativa de Provença, venguda despuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Tolon, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada per leis eleccions de 2015, lo canton se conservèt e compren ara cinc comunas en mai d'una fraccion de la comuna d'Ieras.
La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Composicion avans 2015
thumb|290px|right|Lo canton avans 2015
Òrc
150px|right|thumb|Dessenh d'un òrc
Baisieux (Nòrd)
Baisieux es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Òrc
Un òrc es una creatura imaginària, inspirada dau gobelin dei legendas germanicas. Es a l'origina una espècia umanoïda dei mors brutalas, dins l'òbra de J.R.R. Tolkien, Bilbo lo hobbit e Lo Senhor deis Anèus.
Canton de La Crau d'Ieras
Istòria
Lo decret dau 2 d'aost de 1973 creèt lo canton de La Crau d'Ieras a partir dau canton d'Ieras, qu'èra compausat de quatre comunas entieras : Carcairana, La Crau d'Ieras, Ieras e La Lònda dei Mauras; lo canton novèu de La Crau d'Ieras compreniá Carcairana, La Crau d'Ieras, La Lònda dei Mauras e una fraccion (minoritària) de la comuna d'Ieras.
Donald Duck
thumb|L'estela de Donald sus la Passejada de la Celebritat (Walk of Fame) a Hollywood
Canton de La Crau d'Ieras
Istòria
A las eleccions departamentalas dau 22 de març de 2015, en aplicacion dau decret n° 2014-270 dau 27 de febrier de 2014, que pòrta delimitacion dei cantons dins lo departament de Var, lo canton de La Crau d'Ieras perdèt Carcairana, ganhèt tres comunas, Bòrmas, Lo Lavandor, vengudas dau canton de Colobrieras, Lo Raiòu Canadèu, venguda dau canton de Sant Tropetz e compren encara una partida (minoritària : mens de 8000 abitants sus 55000 en 2017) de la comuna d'Ieras.
Òrc
Tolkien a nomat orc (mot anglés originau) aqueu tipe de creatura, assimilable a un demòni, d'après Orcus, nom d'un dieu dau monde sosterranh de la mitologia romana. De mai, lo mot orc significa "pòrc" en gaelic, la p disapareissent dins aquesta lenga. Aquò, correspònde a sa facha pòrcina.
Donald Duck
Lo personatge de Donald Duck (en occitan seriá Donald lo Tiron) es amb Mickey Mouse un dels mai coneguts de la The Walt Disney Company, que siá dins los dessenhs animats o per las bendas dessenhadas. Donald es un tiron blanc antropomòrf amb un bec, de cambas e de pautas de color irange. Es generalament vestit d'una camisa de marin e d'una mena de capèl, mas a pas de pantalons (levat quand va nadar). Se ditz qu'aqueste personatge foguèt censurat en Finlàndia per aquesta rason, mas es probable que siá pas qu'una legenda urbana.
Bombinhas
Bombinhas es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Òrc
Leis òrcs dins Donjons & Dragons
Leis òrcs son d'umanoïdes monstruós de granda talha. Ben que son d'aspècte tant variable que leis umans, la màger part an una pèu grisassa, un frònt bas e fòrça clinat, un visatge pòrcin, una maissèla impausanta e d'ulhaus coma lei defensas de singlar. Sa pilositat fòrça desvolopada es rufa, seis aurelhas son coma aquelei d'un lop e an leis uelhs roges.
Leis òrcs son brutaus e agressius, vivon generalament de pilhatge e de maraudatge. Seis enemics ereditaris son leis elfes : dins la cosmologia estandard de D&D, lei legendas òrcs còntan coma lo dieu elfe Corellon Larethian a emborniat lo dieu òrc Gruumsh dins un duèl legendari.
Son organizats en societat tribala, totjorn en cèrca de novèus territòris de pilhar.
Son leis opausants mai populars dei gropes de jogaires, ambé la familha dei gobelins.
La descripcion, la definicion e lei caracteristicas de juec deis òrcs an evoluit au cors deis edicions. En particular, son alinhament, qu'èra leiau marrit dins la segonda edicion d ' Advanced Dungeons & Dragons, es devengut caotic marrit dins la tresena edicion de D&D.
Donald Duck
Segon lo dessenh animat Donald Gets Drafted (1942), son nom complet es Donald Duck Fauntleroy. Dins sa familha pròcha a un oncle millionari e tres nebots.
Lo Mas d'Asilh
left|250px|thumb|La glèisa del Mas d'Asilh
Lo Mas d'Asilh, localament Le Mas (Le Mas-d'Azil en francés), es una comuna del Comtat de Fois situada en Volvèstre. Administrativament, se tròba dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Es una anciana bastida situada en riba d'Arisa, en plen massís del Plantaurèl.
Uncharted
thumb Uncharted es un jòc de consòla sortit en 2012 en premier sus ps vita e après sus ps3. Lo personatge principau es Nathan Drake.
Botuverá
Botuverá es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Braço do Norte
Braço do Norte es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Braço do Trombudo
Braço do Trombudo es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Rancourt
Rancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
LMFAO
thumb|LMFAO LMFAO es un duo d'electropop estatunidenc format en 2006 a Los Angeles (Califòrnia). Lo grop es compausat de Sky Blu e Redfoo.
La Vancelle
Wanzel en alemannisch (La Vancelle en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
thumb|Vista parciala del vilatge de la Vancelle e al fons lo massís del [[Altenberg e lo rocher del coucou.]] La Vancelle (Wanzel n'alemand) es un vilatge de montanha, blotti sul vessant sud del massís #que separa lo Val de Lièpvre e lo Val de Villé. Lo pòble se tròba a 13 km a l'èst de Sélestat e a 3 km a l'oèst de Lièpvre, #qu'es la localité la mai prèpa. La majoritat dels ostals d'abitacion son perchées sus una nautor #que domina a l'oèst lo massís del Chalmont e a l'èst lo massís del Altenberg a 855 m. La Vancelle es plan expausada al sol e particularament de protegits vents del nòrd. Lo Chalmont la met a l'abric dels vents d'oèst. Bastit sus un terren en pendent, los ostals los mai recents se llauren al sud sul vast panorama de las reünions situadas sul marge drech de la Liepvrette. La pendenta es raide dempuèi la sortida del pòble en lisière del bòsc. Aquela a constituit de résineux (pi sylvestre) mas tanben de feuillus. Sul vessant anautit-rhinois en direccion del Chalmont a poblat de hêtres. Los abitants de la Vancelle an trucat las Vancellois e las Vancelloises. Los abitants de la Vancelle an sobrenomenat "Cocattes", tèrme #que designa la poma de pi en patois roman. Aquel subernòm los a #èsser atribuit perque los abitants utilizavan antany de pomas de pins per calfar-se.
thumb|Vue partielle du village de La Vancelle et au fond le massif de l'[[Altenberg et le rocher du coucou.]] La Vancelle (Wanzel en allemand) est un village de montagne, blotti sur le versant sud du massif qui sépare le Val de Lièpvre et le Val de Villé. Le village se trouve à 13 km à l'est de Sélestat et à 3 km à l'ouest de Lièpvre, qui est la localité la plus proche. La plupart des maisons d'habitation sont perchées sur une hauteur qui domine à l'ouest le massif du Chalmont et à l'est le massif de l'Altenberg à 855 m. La Vancelle est bien exposée au soleil et particulièrement protégée des vents du nord. Le Chalmont la met à l'abri des vents d'ouest. Construit sur un terrain en pente, les maisons les plus récentes s'ouvrent au sud sur le vaste panorama des sommets situés sur la rive droite de la Liepvrette. La pente est raide dès la sortie du village en lisière de la forêt. Celle-ci est constituée de résineux (pin sylvestre) mais aussi de feuillus. Sur le versant haut-rhinois en direction du Chalmont il est peuplé de hêtres. Les habitants de La Vancelle sont appelés les Vancellois et les Vancelloises. Les habitants de la Vancelle sont surnommés "Cocattes", terme qui désigne la pomme de pin en patois roman. Ce surnom leur a été attribué parce que les habitants utilisaient jadis des pommes de pins pour se chauffer.
Osèrs
Vausels o pusleu Osèrs, segon la fòrma orala mesa en relacion ambe las fòrmas ancianas (Auzers en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Prononciacion : [vezu'zɛr] (« a Osèrs »). Las fòrmas ancianas son Vozers, al sègle XII, Vauzers, en 1493, Vousers, en 1503, Vouzert, en 1505, Vezers, en 1520, Auzer, en 1535, Auserres, en 1635, Vouzer, en 1668, Ausers, en 1671, Vauzers, en 1784, Auzers, 1785. Las fòrmas sense iniciala V- arriban al sègle XVI. Son probablament ipercorrèctas (l'auvernhat plaça una consonanta adventícia davant los noms de luecs començats per vocala e Vosèrs èra doncas comprés erronèament V-Osèrs, mas chal supausar qu'aquel fenomèn de consonanta iniciala epentetica existissiá dejà al sègle XVI). Las prumeiras fòrmas son en o per la prumèira sillaba, normalament prononciat [u] a la fin de l'Edat Mejana, çò que pòt explicar las atestacions de 1503 e 1505. Mas coma explicar las fòrmas en -au- ? Au pretonic passa a [u] en auvernhat, çò qu'explicariá una ipercorreccion de mai. Sovent, los escribas medievals penavan a representar los diftongues e Vo- pòt representar Vòu-, interpretat après coma Vau-; i a un dobte. Pasmens, Au- de la fòrma de 1535 pòt èsser tot simplament la preposicion a aglutinada dins « a Osèrs ». Mas, se la fòrma del sègle XII representa per de bòn Vosèrs, l'explicacion pòt èsser un derivat de uodercos, « cròs, tomba », benleu amb la derivacion -io-, -ion per un toponime, que Delamarre empleja pels noms de persona, mas qu'aviá una valor pus generala, segon los exemples que dona en nòta. *Uodercion explicariá plan Vosers : *Uodercion > *Vozerzo > Vosers; un nom format sus « tomba » es probablament pas un nom de proprietari, o alòra d'un biais metaforic, lo de qualqu'un que tuèt plan d'enemics al combat.
Vosers seriá doncas lo luòc de las tombas, del cementèri o benleu d'una tomba particulara, la d'un aristocrata. Coma lo gallés saguèt parlat longtemps en Auvèrnhe Naut, *Uodercion poiriá èsser l'equivalent dels Martres : martyres, « martirs », puèi « cementèri », benleu a la meima epòca. Aquel nom poiriá èsser novèl, degut a l'implantacion d'una gleisa e d'un cementèri (çò qu'aviá mai d'importància pel monde) per desservir dos o tres vialatges ancians. Lo gallic uodercos es format de uo-, « sos, sotz » e derco, « uelh », inicialament « regard, espiada ».
Nòtas
<references group="N"/>
Les Éparges
Les Éparges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|200px|Monument als Mòrtes de la [[12e division de infanterie (França)|12 DI, al ponch C, crête dels Éparges]] Lo tuc a l'èst del vilatge dels Éparges a fach l'objècte d'importantas batalhas en 1914 e 1915. Aqueles faches an relatat entre autras per Maurici Genevoix en un de los sieus libres intitulats Los Éparges. Lo tuc pòrta encara las traces d'aqueles combats, se pòt i veire los entonnoirs en resultant d'explosions de minas pel contraròtle del « ponch X » #que domina la plana, estrategica pel contraròtle del artillerie.
Aquelas posicions son lo teatre d'una de las luchas los mai homicidas de la Primièra Guèrra mondiala. Los Alemands se acarnissen per la possession de la crête, e los atacs e las contra-atacs, los combates de còrsses a còrsses e a la grenade, jos un bombardement de obus de totes calibres e jol écrasement dels torpilles se renauisson pendent un periòde de 5 mes en las condicions los mai pénibles.
thumb|left|200px|Monument aux Morts de la [[12e division d'infanterie (France)|12 DI, au point C, crête des Éparges]] La colline à l'est du village des Éparges a fait l'objet d'importantes batailles en 1914 et 1915. Ces faits sont relatés entre autres par Maurice Genevoix dans un de ses livres intitulé Les Éparges. La colline porte encore les traces de ces combats, on peut y voir les entonnoirs résultant d'explosions de mines pour le contrôle du « point X » qui domine la plaine, stratégique pour le contrôle de l’artillerie.
Ces positions sont le théâtre d’une des luttes les plus meurtrières de la Première Guerre mondiale. Les Allemands s’acharnent pour la possession de la crête, et les attaques et les contre-attaques, les combats corps à corps et à la grenade, sous un bombardement d’obus de tous calibres et sous l’écrasement des torpilles se renouvellent pendant une période de 5 mois dans les conditions les plus pénibles.
Peder Kolstad
Peder Ludvik Kolstad (1878-1932) òme politic foguèt primièr ministre de Norvègia entre 1931 e 1932.
.餐厅
(punycode .xn--imr513n, cāntīng, "restaurant", en chinés) es un nom de domeni generic depausat per la Banca industriala e comerciala de China. Es en servici dempuèi lo 30 de mai de 2015.
Vescomtat de Narbona
Lo vescomtat de Narbona foguèt una jurisdiccion feudala d'Occitània a l'Edat Mejana qu'aviá per capitala la ciutat de Narbona. Narbona èra estada entrò lo sègle VIII capitala de la província visigota de Septimània, que venguèt puèi Vescomtat de Narbona jol poder carolingian. La vila èra alavetz jos l'autoritat del comte de Tolosa mas se governava generalament d'un biais pro autonòm. La vila èra un pòrt màger de la Mar Mediterranèa. Al sègle XII, Ermengarda de Narbona (que regnèt de 1134 a 1192) èra al cap d'un centre cultural ont lo fin'amor se desvolopava. Al sègle XV Narbona passèt jos l'autoritat del Comtat de Fois e en 1507 a la corona de França.
Supt
Supt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Brusque
Brusque es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
.ski
("esqui", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 30 de mai de 2015.
Marduk-sapik-zeri
Marduk-sapik-zeri foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Marduk-nadin-ahhe (vèrs 1100-1083 aC) e reinèt vèrs 1082-1070 aC pendent dotze annadas ambé lei títols de rèi de Babilònia e dau Mond. Son successor foguèt Adad-apla-iddina (vèrs 1069-1048 aC).
Son territòri es encara incertan mai Babilònia contrarotlava au mens Ur, Nippur, Borsippa e Sippar. Pendent son rèine, se faguèt la patz ambé l'Empèri Assirian, probablament en causa de la menaça dei tribús aramèas.
Chandrayaan-1
Chandrayaan-1 foguèt una mission espaciala indiana mandada per cartografiar la Luna entre 2008 e 2009. La mission se debanèt corrèctament fins au 29 d'aost de 2009 quand lo contacte foguèt perdut ambé la sonda.
Antòni Clet
Antòni Clet (Lo Puèi de Velai, 17 de julhet de 1705-22 de novembre de 1785) foguèt un escrivan e estampaire occitan.
Foguèt l’autor major en lenga del Puèi per lo sègle de las lutz (un istòrian velaiés, Louis Portal escriguèt en 1903: "il a écrit l’idiome du Puy dans sa pureté"). Escriguèt fòrça òbras (nadals, pèças de teatre) que solament tres foguèron conservadas, doas dins una mescla de francés e d’occitan (Monsieur Lambert (1757) e le Sermon manqué (1749) - amb los títols en francés).
Las doas pèças foguèron publicadas dins las annadas 1840 al Puèi per lo rèire-petit-filh François-Marie Clet. Dison que fòrça abitants del Puèi decòran las tiradas al sègle XIX. Monsieur Lambert es publicat en Grafia classica en 2016 per "Los caièrs de la "Nauta-Leir".
Fòrça versions èran manuscritas que Clet podiá pas estampar sas òbras: un estampaire del rei duviá èstre de “bona vida e religion”.
Es amb lo trobador Pèire Cardenal e Natalís Cordat un classic de las letras occitanas del Velai.
Una placa en occitan foguèt estada pausada sobre l’ostal-estampariá de Clet per la “Santa-Estèla” organizada al Puèi en 1923.
Vida
Foguèt l’estampaire major del Puèi de Velai al sègle XVIII, nomenat « estampaire del rei » en 1751. Estampèt una òbra de Msr Lefranc de Pompignan, avèsque del Puèi que foguèt atacada per Voltaire (lo libre del filòsòf es a la bibliòteca de St Petersborg).
Monsieur Lambert
L'òbra mestressa de Clet de 1757 en quatre actes (4, 5, 4 e 7 scènas, dins las versions publicadas en 1842 e 1845). La bibliotèca del Puèi ne ten una version manuscrita en quatre actes.
Aquesta peceta es un extraordinari testimòni sobre lo monde e la capitala del Velai al mièg del sègle XVII.
Compendi
Monsieur Lambert conta las aventuras del cirurgian e ancian sodard Lambert, que foguèt estat elegit cònsol del Puèi e que volguèt « 'ranjar la canalha del Puèi », mas que i arribèt pas... L’acte 1 es en occitan a 85 % (Friquèta, la filha de Lambert vòl  parlar mas lo francés). Es lo cap d’òbra de Clet.
Extrach :
Acte 1 sc 2 : lo cònsol Lambert
"Tu o as bien davinat ! N’ai pas besonh d’escòrta
Qu’arrachan los martèls, desròchan los taulièrs
Qu’an mai begut de vin, qu’autres còps los templièrs."
Le Sermon manqué
Se ditz que l'avèsque del Puèi defendèt aquela comedia datada del 28 Agost de 1749 en tres actes (3,5, 4 scènas dins la version publicada en 1845). La bibliotèca del Puèi ne ten una version manuscrita en cinc actes.
Compendi
Conta las aventuras de l’abat Vivier que foguèt invitat per dire lo Sermon al convent de Val delh Puèi mas davant que de montar en cadèira s’ensalvèt per la fenèstra. Vai alara “tombar las parets” de la vinha del père Guilhòt. Es tanben un testimòni sobre lo país del Puèi, en aquel temps plantat de vinhas. Es burlesc e curiosament mòderne.
Extrach :
Acte 2 sc 4, lo père Guilhòt, vinhairon parla amb la maire de l'abat
"Monsur vòstre garçon, n’a pas ausat prechar.
Quand l’an estat charchar per montar en chadèira
M’an dit qu’a(v)iá passat de per las chaminèiras
Es intrat dins mon fond, a fait vint passadors
De qué se vai meilar de faire de sermons ?"
Debian
Debian es una organizacion comunitària e democratica, dont l'objectiu es lo desvelopament de sistèmas operatius basats exclusivament em logicials liures.
Vivey
Vivey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Debian
Cada sistèma, li-meteis nomenat Debian, amassa en torni a un nuclèu de sistèma de nombroses elements que pòdon èsser desvelopats independentament, per de divèrsas arquitecturas materialas. Aquestes elements, de programas de basa que complètan lo nuclèu e de logicials applicatius, se presentan jos forma de « paquets » que pòdon èsser installats segon los besonhs. Lo conjunt sistèma operatiu amb logicials se dit una distribucion.
Vivey
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Plessis-Gassot
Le Plessis-Gassot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mikhaïl Mishustin
thumb|Mikhaïl Mishustin Mikhail Vladimirovich Mishustin (rus: Михаил Владимирович Мишустин, [mʲɪxɐˈil vɫɐˈdʲɪmʲirəvʲit͡ɕ mʲiˈʂʊsʲtʲin]; nascut lo 3 de març de 1966 es un economista e òme politic rus qu'es Primièr ministre de Russia dempuèi 2020. Foguèt director del servici federal dels impòstes entre 2010 e 2020.
Caibi
Caibi es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Lanjac dau Chamin
Lanjac dau Chamin (Lagny en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Serguèi Korolov
Serguèi Pavlovich Korolov en ucraïnés: Сергій Павлович Корольов o Serguèi Pavlovich Korolev en rus: Серге́й Па́влович Королёв ; nascut lo 30 de decembre de 1906 a Zhytòmyr (govenorat de Volínia, Empèri rus) e mòrt lo 14 de genièr de 1966 a Moscòu (URSS), foguèt un engenhaire, responsable del programa espacial sovietic durant la Corsa a l'espaci entre los Estats Units e l'Union Sovietica dins los ans 1950 e 1960. Es sovent considerat coma lo paire de l'astronautica. Se mainèt del devolopament de la fusada R-7 Semyorka, de Spotnik 1, e del lançament de Laika e del primièr òme dins l'espaci.
Hagoromo
Hagoromo foguèt una sonda espaciala japonesa embarcada per la mission Hiten. Son objectiu èra d'assaiar de tecnologias espacialas mai lo satellit mau capitèt de foncionar.
Comunautat de comunas de Sarraborg e Sud de Mosèla
La  es un agropament de comunas compausada de 76 comunas del departament de Mosèla. Lo caplòc es Sarraborg.
Caunetas en Val
Caunetas en Val (Caunettes-en-Val en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Calmon
Calmon es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina. Ten son nom del ministre Miguel Calmon du Pin e Almeida, de l’ostal occitan de Calmont, sortit de Caors.
.bible
("bíblia", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de junh de 2015.
Burgos
Burgos es la capitala de la província de Burgos dins la comunautat autonòma espanhòla de Castelha e Leon. Sa populacion èra estimada a 174,075 abitants en 2007. Sa superfícia totala es de 108 km².
Marka
Lo marka (o dafin) es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en Burkina Faso e en Mali.
Hiten
Hiten foguèt una mission espaciala japonesa mandada per estudiar la Luna entre 1990 e 1993. Transportèt una sonda pus pichona, Hagoromo, destinada a d'assais tecnologia mai aquela partida de la mission mau capitèt.
Marka
classificacion
Lo marka es una lenga mandinga un sosgrop important del mande de l'oèst que compren tamben lo bambara, lo bolon, lo diola, lo jahanka, lo kassonke, lo malinke, lo maninka, lo maninka de Kita e lo sininkere.
Khatula
Ḥatula es un site arqueologic e preïstoric situat sus la penda sud dau wadi de Naḥal Naḥšon, a costat de la vau d'Ayalon, dins los monts de Judea. Lo nom ven de las roïnas de Ḫirbet Ḥatula que se tròban a a l'est dau site.
Camboriú
Camboriú es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Ziortza-Bolibar
Ziortza-Bolibar es una comuna de Biscaia dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Adad-apla-iddina
Adad-apla-iddina foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Marduk-sapik-zer (vèrs 1082-1070 aC) e reinèt vèrs 1069-1048 aC. Son successor foguèt Marduk-ahhe-eriba (vèrs 1047 aC).
Pendent son rèine, les Aramèus capitèron uneis expedicions dins lo territòri de Babilònia.
Cleveland
thumb|330px|right|Edificis a Cleveland, Ohio.
Cleveland es la pus granda ciutat de l'estat american d'Ohio. Sa populacion èra estimada a 478,403 abitants, en 2000 (2,250,871 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es 213,5 km².
Es un important centre de servicis, e tanben de comèrci e industria.
Republica d'Irlanda
Irlanda (en gaelic d'Irlanda Éire; en anglés Ireland), oficialament la Republica d'Irlanda (en gaelic d'Irlanda Poblacht na hÉireannes; en anglés Republic of Ireland), un estat sobeiran d'Euròpa Occidentala que correspond a l'essencial del territòri de l'illa d'Irlanda. Sa capitala es Dublin e lo gentilici es irlandés, -esa.
Preïstòria
Cubèrta de glaç durant lei periòdes glaciaris, l'illa foguèt pas poblada avans 8,000 av. JC. L'agricultura se generalizèt quatre millenaris pus tard e favorizèt l'emergéncia d'una cultura megalitica que mestrejava l'agricultura, lo norrigatge e la produccion de terralha e semblava tenben s'interessar a l'astronomia. La sedentaritat se generalizèt a partir de 4,000 av. JC. Vèrs lo millenari XXI av. JC, de populacions indoeuropèas arribèron dins l'illa e i introguèron sa ierarquia sociala, sa religion e la metallurgia de l'aur, dau coire e dau bronze.
Antiquitat
A partir de 700 av. JC, de populacions cèltas vengudas de Granda Bretanha s'installèron dins l'illa. Introguèron l'utilizacion dau fèrre. Fondèron una societat basada sus de clans que fusionèron pauc a pauc per formar quatre reiaumes (Ulster, Leinster, Munster e Connacht). Au començament dau sègle V, un rèi suprèm (Ard ri Érenn), installat a Tara capitala dau reiaume de Meath, estendiguèt son autoritat sus l'illa. L'Empèri Roman ocupèt pas l'illa, dicha Hibernia en latin, en causa de son alunchament e de sa manca d'interès economic.
La cristianizacion de l'illa
La cristianizacion d'Irlanda acomencèt dins lo corrent dau sègle V. La conversion foguèt pacifica mai son debanament precís es mau conegut. Segon la legenda, la religion foguèt introducha per un presonier britoroman, lo futur Sant Patric, capturat coma esclau en 405. Capitèt de s'escapar en 411 e anèt en Gàllia menar d'estudis teologics. A una data desconeguda (entre 432 e 490 segon lei versions), s'entornèt dins l'illa per l'evangelizar. Dins lei fachs, una glèisa foguèt bastida a Armaght vèrs 445 e un monastèri en 558 a Bangor. Lo monaquisme conoguèt un desvolopament important dins l'illa. Inicialament d'origina romana, lo rite prenguèt una forma cèlta que demorèt en vigor fins a la restauracion de la liturgia romana en 664.
Tramvai de Milan
Lo tramvai de Milan es un malhum de tramvai que desservís la vila de Milan (Itàlia) e una partida de son aglomeracion. Totalisant una longor de 180,3 kilomètres, lo malhum foguèt inaugurat en 1881 e possedís uèi 17 linhas.
Republica d'Irlanda
Leis invasions vikingas
A partir de la fin dau sègle VIII, l'illa, devesida entre 250 clans e 5 reiaumes (Ulster, Connacht, Munster, Leinster e Meath ) ambé de monastèris e de glèisas rics e mau defenduts, venguèt una buta deis incursions e invasions dei Vikings que s'installèron sus una partida dau litorau. Lei premiereis incursions se debanèron en 795 ambé lo pilhatge e l'incendi de quauquei glèisas. Venguèron regulars a partir deis annadas 810 e son intensitat aumentèt pauc a pauc.
Tramvai de Milan
Malhum actual
Lo malhum compta 17 linhas urbanas.
Republica d'Irlanda
Leis invasions vikingas
En 840, lei Vikings passèron l'ivèrn dins l'illa e i bastiguèron de plaças fortificadas que foguèron per la seguida utilizadas coma comptadors comerciaus. Son a l'origina de plusors vilas importantas coma Dublin, Annagassan, Wexford, Cork ò Limerick. Aqueleis endrechs foguèron tanben utilizats coma basa per organizar d'atacas còntra lei regions interioras. Pasmens, leis envasseïres s'i turtèron a una resisténcia pus fòrta. Ansin, lei Vikings mau capitèron de formar de territòris importants e sa zòna d'influéncia se limitèt finalament au relarg dei pòrts principaus.
La poissança vikinga declinèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle X e lei Nòrdics poguèron pas resistir a l'emergéncia de dos rèis poderós, Brian Boru au sud e Mael Sechnaill au nòrd, a partir de la fin d'aqueu sègle. Lo premier establiguèt son autoritat sus Munster e prenguèt Limerick. Lo segond, vengut rèi de Tara, ganhèt una importanta batalha còntra lei Vikings dins aquela vila e someteguèt lei Vikings de Dublin (980). Puei, lei dos rèis rivalizèron per estendre son influéncia. En 1002, Mael Sechnaill deguèt reconóisser la senhoriá de Brian Boru que prenguèt lo títol de rèi suprèm fins a sa mòrt en 1014 durant una batalha per reprimir una revòuta de Dublin. Mael Sechnaill li succediguèt fins a 1022. Après sa disparicion, lei caps irlandés mau capitèron de designar un successor clar entraïnant de combats recurrents e un afebliment progressiu de cada clan que favorizèt la conquista anglonormanda.
La conquista anglonormanda
En 1169, un grop de chivaliers anglonormands venguts dau País de Galas desbarquèron en Irlanda e ne'n comencèron la conquista. Lo rèi Enric II se faguèt reconóisser coma senhor — nominau — de l'expedicion e obtenguèt lo títol de « senhor d'Irlanda » que venguèt per la seguida la basa dei revendicacions anglesas sus l'illa. Leis envasseïres capitèron de conquistar de fèus importants au detriment dei caps cèltas que mau capitèron de formar una aliança comuna per se defendre. Pasmens, mens nombrós, lei venceires adoptèron pauc a pauc lei costumas gaëlicas e s'integrèron dins la societat tradicionala. Per arrestar aquela evolucion que menaçava son poder dins l'illa, lo rèi Edoard III obtenguèt lo vòte deis estatuts de Kilkenny (1366) qu'enebiguèron l'adopcion dei mors gaëlics per leis abitants d'origina anglesa. Pasmens, l'aplicacion d'aquela lèi aguèt solament luòc dins la region pròcha Dublin (dicha Pale car protegida per una palissada).
Irlanda sota lei Tudors
Au sègle XVI, l'illa conoguèt de transformacions importantas en causa de la politica religiosa d'Enric VIII. D'efèct, en 1536, lo rèi se proclamèt cap de la Glèisa d'Irlanda e en 1541, prenguèt lo títol de rèi d'Irlanda. Pasmens, sa politica opausada au papa se turtèt au catolicisme dei senhors, tant cèltas qu'anglonormands, e dei populacions irlandesas que se revoutèron mai d'un còp sensa succès. A partir de 1556, lo rèi fisèt lei tèrras deis insurgents vencuts a de colons anglés protestants. Aquò èra l'acomençament de la politica dei plantations que venguèt sistematica après cada insureccion desfacha.
Après la mòrt d'Enric VIII, lei revòutas contunièron, encoratjadas per Felip II d'Espanha e per la Papautat. En 1594, acomencèt un movement fòrça important que foguèt a l'origina de la guèrra de Nòu Ans que s'acabèt en 1603 per la desfacha definitiva de l'aristocracia autoctòna d'Ulster. La màger part de la noblesa locala deguèt s'exilar permetent l'implantacion d'un nombre important de colons.
L'abaissament dei Catolics
Durant lo rèine de Jaume VI e I (1567-1625 en Escòcia, 1603-1625 en Anglatèrra), la politica dei plantations demorèt fòrça activa car lo rèi favorizèt l'installacion d'Escocés opausats a sa politica religiosa en Ulster. Aquò entraïnèt l'installacion de païsans paures que son a l'origina de l'importanta comunautat protestanta actuala d'Ulster. Aquò entraïnèt rapidament de tensions vivas ambé lei catolics locaus ostils a la corona anglesa. En 1641, de chaples antiprotestants se debanèron en Ulster e leis Irlandés decidèron d'aprofichar la Guèrra Civila Anglesa (1642-1651) per se liberar de la dominacion de Londres.
Pasmens, en 1649, Cromwell desbarquèt dins l'illa. I menèt una campanha saunosa e semenada de chaples mai leis Anglés capitèron de reprendre lo contraròtle de l'illa. Lei proprietaris catolics perdiguèron sei tèrras e foguèron obligats de se retirar dins la província occidentala de Connacht. Dins aquò, lo projècte de colonizacion de l'illa imaginat per Cromwell aguèt pauc de succès car lei soudats que recebèron de tèrras preferiguèron lei vendre a de grands proprietaris protestants e rintrar en Anglatèrra. Ansin, se formèt una agricultura basada sus de tenements immens tenguts per de proprietaris absents representats per de regidors que concentrèron l'òdi de la populacion.
En 1688, lo rèi catolic Jaume II desbarquèt en Irlanda per reconquistar la corona anglesa. Maugrat de succès iniciaus importants coma la presa de Dublin, mau capitèt de vencre lei protestants d'Ulster. En 1691, foguèt definitivament vencut a la batalha de la Boyne per Guilhem d'Aurenja. Après aquela desfacha novèla, lei catolics conoguèron de discriminacions suplementàrias coma l'exclusion de la foncion publica, l'exclusion dau drech de vòte, l'impausicion de l'anglés coma lenga oficiala unica e divèrsei mesuras vexatòrias. Au començament dau sègle XVIII, lei catolics representavan ansin 70% de la populacion mai tenián solament 15% dei tèrras, proporcion que contunièt de demenir, a 5%, fins a la fin dau sègle.
Dins aquò, leis autoritats de Londres acomencèron de se maufisar dei populacions protestantas qu'èran tanben ostilas a l'esplecha coloniala de l'illa per leis Anglés. Durant la guèrra d'independéncia estatsunidenca, demandèron e obtenguèron divèrsei drechs e una autonòmia marcada per la restauracion dau poder legislatiu dau Parlament de Dublin abolit en 1494. Pasmens, aquò durèt gaire e leis Anglés aprofichèron la revòuta mancada de Wolfe Tone, un protestant esperant unificar la totalitat deis Irlandés per restaurar l'independéncia de l'illa, en 1798 per impausar l'union d'Irlanda ambé lo Reiaume Unit. Aquò entraïnèt la supression dau Parlament de Dublin que foguèt remplaçat per una representacion protestanta au Parlament de Londres.
La lucha còntra l'Union e la Granda Famina
La premiera mitat dau sègle XIX foguèt marcada per l'emergéncia d'un nacionalisme irlandés que participèt a la vida politica britanica per assaiar de dessarrar l'estòc de la legislacion anticatolica. L'actor principau d'aqueu movement foguèt Daniel O'Connell (1775-1847) que fondèt l'Associacion Catolica per menar una campanha electorala. En 1828, foguèt elegit au Parlament de Londres mai refusèt de jurar fidelitat au rèi, cap de la Glèisa Anglicana. La situacion menaçant de degenerar tornarmai dins l'illa, lo duc de Wellington, Premier Ministre, e son ministre Robert Peel acceptèron d'abrogar lei lèis anticatolicas en 1829. Vengut fòrça popular dins l'illa, O'Connell fondèt dins lo corrent deis annadas 1840 un partit nacionalista, catolic e popular fòrça ostil ai protestants.
Pasmens, aqueu premier movement nacionalista dispareguèt ambé la crisi de la Granda Famina de 1845-1849. Causada per lo mildió que destruguèt lei recòltas de tartiflas, entraïnèt la mòrt d'aperaquí 1,6 milion d'Irlandés (20% de la populacion) e l'emigracion de 1,3 milion d'abitants, subretot en direccion deis Estats Units. Lo govèrn de Londres prenguèt ges de mesura eficaça per ajudar la populacion e la segonda generacion nacionalista irlandesa adoptèt de concepcions e de metòdes pus radicaus. Lausant d'ara endavant una rompedura totala ambé lo Reiaume Unit, organizèt d'atemptats còntra lo poder britanic, compres en Anglatèrra.
Pam de Nas
thumb|200px|Pam de NasPam de Nas qu'ei ua libreria occitana e catalana de París. Ua tempsada (durant las annadas 1980) que coexistè amassa dab ua auta libreria occitana parisenca aperada Beluga. Desempuish la clavadura d'aquesta darrèra, Pam de Nas que demora un deus principaus lòcs de la vita culturau occitana parisenca.
Republica d'Irlanda
La question irlandesa
Durant la segonda mitat dau sègle XIX, la question irlandesa venguèt un afaire important de la politica britanica en causa de la multiplicacion dei trèbols. Dos aspècts la dominèron : l'autonòmia politica defenduda per lo grop parlamentari de Charles Parnell (1846-1891), deputat anglican que sostenguèt ò reversèt mai d'un govèrn en foncion de sei concessions en favor d'Irlanda, e la reforma agrària car la resisténcia dei païsans ai proprietaris terrencs preniá una amplor preocupanta per lo poder britanic.
En 1886, lo Premier ministre liberau William Gladstone, que son govèrn despendiá de Charles Parnell, prepausèt un projècte d'autonòmia (Home Rule) per l'illa. Refusat per lo Parlament, l'idèa entraïnèt una scission dau partit liberau. Sèt ans pus tard, una segonda temptativa se turtèt au refús de la Chambra dei Lords. La question agricòla trobèt en revènge una respònsa en 1903 ambé lo vòte d'una lèi que permetèt lo transferiment de plusors tèrras dei protestants ai catolics.
L'insureccion
Fàcia a l'impossibilitat d'obtenir una autonòmia politica, lo movement nacionalista irlandés dei premiereis annadas dau sègle XX s'orientèt vèrs la cultura gaëlica e se radicalizèt. Per exemple, en 1905, Arthur Griffith fondèt lo Sinn Fein, qu'anava venir la branca politica de la futura IRA, e prepausèt d'ignorar lo Reiaume Unit. En 1912, lei liberaus capitèron de far adoptar un projècte de Home Rule que foguèt blocat dos ans per lo vèto de la Chambra dei Lords. Aquò agravèt la situacion car de 1912 a 1914, lei catolics e lei protestants organizèron de milícias respectivament per obtenir l'independéncia (leis Irish Volunteers) ò per organizar un partiment de l'illa e demorar sota l'autoritat de Londres (l'Ulster Volunteer Force). L'afrontament entre lei dos camps foguèt probablament evitat per l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala que concentrèt un temps l'atencion sus leis afaires europèus.
Pasmens, una minoritat de nacionalistas irlandés decidèt d'aprofichar lei dificultats britanicas per entraïnar la guèrra d'independéncia. Per lei Pascas de 1916, una fòrça nacionalista ocupèt plusors bastiments de Dublin e proclamèt la Republica. La repression britanica transformèt lei combatents republicans en martirs. Eamon de Valera prenguèt alora la direccion dau movement que ganhèt de partisans nombrós. Leis eleccions de decembre de 1918 donèron una majoritat importanta au Sinn Fein dins tota l'illa franc dei quatre comtats d'Ulster. Fòrts d'aqueu succès, leis elegits dau Sinn Fein se reüniguèron entre elei per formar una Assemblada d'Irlanda (Dail Eireann) e un govèrn. La guèrra acomencèt alora entre l'armada britanica e leis Irish Volunteers qu'anavan venir l'Irish Republican Army (IRA). Après doas annadas de guerilha, d'eleccions novèlas en 1920 confirmèron lei resultats de 1918 e Londres acceptèt de negociar.
La Republica d'Irlanda
Lei negociacions entre la delegacion nacionalista d'Arthur Griffith e lo Reiaume Unit s'acabèron en 1921 amb un tractat que donava una independéncia quasi totala a 26 comtats sota lo nom d'Estat libre Irlandés. Pasmens, aquel estat aviá l'estatut de dominion e demorava nominalament unit ambé lo Reiaume Unit per un jurament de fidelitat dei deputats au rèi. En revènge, lei quatre comtats protestants d'Ulster demoravan au sen dau Reiaume Unit.
La màger part de l'IRA refusèt aqueu compromés, especialament lo partiment de l'illa. Menada per de Valera, contunièt la lucha entraïnant la Guèrra Civila Irlandesa (1921-1923). Relativament saunós, aqueu conflicte s'acabèt per la victòria dei partisans dau tractat mai aquela rompedura entre lei doas faccions nacionalistas aguèt una influéncia importanta sus la vida politica irlandesa. Eamon de Valera acceptèt pasmens de participar a la vida politica dau país e venguèt cap dau govèrn en 1932. Aguèt una influéncia politica majora fins a 1973. En 1937, aprofichèt sa posicion per far acceptar una constitucion novèla fondant un estat republican totalament independent de Londres. Capitèt tanben de mantenir la neutralitat de son país durant la Segonda Guèrra Mondiala.
En 1973, la Republica integrèt la Comunautat Economica Europèa e separèt sa moneda de la liura britanica sièis ans pus tard. Fins au començament dau sègle XXI, adoptèt una politica neoliberala que favorizèt lo desvolopament economic dau país, especialament gràcias a d'investiments importants dei companhiás estatsunidencas. Pasmens, l'economia irlandesa es desenant alinhada sus aquela deis Estats Units e es ansin venguda vulnerabla a sei variacions economicas. En particular, lo país foguèt durament tocat per la crisi economica de 2008 ambé l'afondrament de son sector immobilier e deguèt acceptar un plan d'austeritat economica impausat per lo FMI e la Comission Europèa en 2010.
Politica
Irlanda es una republica parlamentària. Lo Parlament irlandés que se ditz Oireachtas sèi dins lo palais de Leinster House a Dublin. Lo cap d'Estat es lo president, elegit per un mandat de sèt ans. Lo taoiseach (primièr ministre) es nomenat pel Parlament e designat pel president. Lo taoiseach es lo cap del partit politic o coalicion qu'a obtengut la majoritat dels sètis a las eleccions nacionalas.
Economia
De veire: Economia d'Irlanda.
Pinars
Pinars (Pinas en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [pi'nas] (grafia fonetica deths autors). Era sola fòrma anciana qu'ei : Pinas (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon R. Aymard, eth nom qu'ei eth gascon pinàs, « bòsc de pins », dab eth sufixe -às, augmentatiu o péjoratiu.
Segon Miquèu Grosclaude, que s'ageish d'un bòsc de pins, mes en gascon i a pas de collectius vegetaus dab eth sufixe -às. Que vau mei vira's cap ath gascon pinar (-r muda), ath plurau, deth latin pinus, « pin » e sufixe collectiu -are.
.xbox
(nom d'ordinator de jòcs, de l'anglés box, "boita") es un nom de domeni generic depausat per Microsoft. Es en servici dempuèi lo 4 de junh de 2015.
.gay
(anglés, "omosexual") es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 9 d'agost de 2019.