cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oliver Twist
Personatges
Nancy, en contraste, se recata al prètz de sa vida e morís dins una actitud de preguièra. Es un dels rares personatges dins Oliver Twist a expausar tant d’ambivaléncia. Son istòria dins lo roman rebat fòrça los tèmas de las violéncias domesticas e los abuses psicologics dins la mans de Bill, que mai tard la tuarà. Quitament se Nancy es de verai una criminala, endoctrinada e entrainada per Fagin depuèi son enfança, garda pasmens d’empatiá per se repentir de son ròtle de raubaira d’Oliver, e assag de prene de mesuras per purgara. Qu’es victima de Fagin, corrompuda mas pas encara moralament mòrta, dona una votz eloquenta al òrres del pichon empèri criminal del vielh òme. Vòl salvar Oliver d’un destin similar; mentrtant, repugna l’idèa de venir traïdora, subretot de Bill Sikes, qu’ela aima. Quand foguèt mai tard critcat per aver causit una "panaira, gossa prostituida de las carrièras" per ne far realizar un tal capvirament de caractèr innexplicable, Dickens atribuís son cambiament de còr a "la darrièra bona gota d’aiga al fons d’un potz assecat, engorgat per de malaèrba".
Al subjècte de l’antisemitisme
Dickens foguèt acusat de se seguir d’esterotipes antisemita a causa del retrach que fa del personatge josieu de Fagin dins Oliver Twist. Paul Vallely escriu que Fagin es mai sovent vist coma lo mai grotèsc josieu de la litaratura, e lo mai expresiu dels 989 personatges de Dickens. Nadia Valdman, qu’escriu al subjècte del retrach dels josieus dins la literatura, arguís que la representacion de Fagin ven de l’imatge del josieu intrinsecament marrit, qu’aquesta imatgeriá l’associa al Dible, e amb las bèstas.
Lo roman fa referéncia a Fagin 274 còps dins los primièrs 38 capítols coma "lo Josieu", que l’etnia o la religion dels autres personatges es rarament mencionada. En 1854, The Jewish Chronicle se demandava perque "sols los josieus deurián èsser exclusits del 'còr compatissant' d’aqueste grand autor e fòrça amic dels oprimits." Dickens (qu’aviá una coneissença extensiva de la vida dins la carrièras de Londres e de l’expleitacion dels enfants) explica que faguèt de Fagin un josieu que "es malaürosament, a l’epòca ont l’istòria se referís, qu’aquesta classa de criminal èra gaireben sempre constituida de josieus." Dickens comentèt que fasent de Fagin un josieu significa pas qu’estigmatiza la fe dels josieus, disent dins una letra, "Ai pas de sentiments contra los josieus mai un sentiement amical. Sempre soi de bon parlar amb eles, que siá en public o en privat, e fai lo tesimòni (coma lo deu ara far) de lo perfiècha bona fe dins totes los escambis qu’aquèt amb eles." Eliza Davis, que son espós aviá crompat l’ostal de Dickens en 1860 quand l’aviá mes en venda, escriguèt a Dickens per protestar de son retrach de Fagin, arguissent qu’"encoratjava un mal prejutjat contra l’ebrieu mespresat", e que faguèt grand tòrt al pòble josieu. Alara que Dickens d’en primièr reagiguèt de biais defensiu a la letra de Davis, puèi modifiquèt l’edicion d’Oliver Twist, e cambièt lo tèxte dins las partidas del libre qu’èran pas encara definitivas, çò qu’explica que après lo capítol 38 Fagin es qualificat de "josieu" sonque dins 179 escasénças.
Mimet
Mimet (Mimet en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Sent Austremòni
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion es [sentœstre'mɔnjə] o [-'mɔɲə] a Solatges
Istòria de Tailàndia
De la Preïstòria au reiaume de Sukhotai
Lei vestigis umans pus ancians descubèrts sus lo territòri tailandés datan d'aperaquí 700,000 ans e son atribuits a Homo erectus. La cultura coneguda pus anciana i data dau Temps dau Bronze (vèrs 4,000-2,500 av. JC). Apareguda dins la region de Ban Chiang, desvolopèt la metallurgia de bronze, la cultura de ris e aviá lo mestritge de la terralha. Aquò indica l'existéncia d'una societat organizada mai lo pòble que ne'n foguèt a l'origina es totalament desconegut.
Per la seguida, l'Istòria de la region es mau coneguda fins au sègle III e la formacion dau reiaume de Funan. Èra una poissança maritima, probablament d'origina mon, que dominèt a son apogèu lo centre de la Tailàndia actuala e lo sud d'Indochina. Son centre economica èra la region d'Oc Eo dins lo sud dau Vietnam modèrne. A la fin dau sègle V, foguèt remplaçat per lo reiaume de Chenla, lo precursor de Cambòtja, que se formèt a partir dei províncias meridionalas dau Laos actuau.
Dau sègle VI au sègle IX, lo centre dau territòri tai foguèt dominat per la civilizacion de Dvaravati. Fondada per lei Mons, aquela civilizacion sembla relativament prospèra gràcias a sa participacion au comèrci dau sud-èst asiatic. Lo declin de la civilizacion de Dvaravati, politicament fragmentadas entre plusors reiaumes, se debanèt au sègle IX amb la formacion de l'Empèri Khmer qu'impausèt sa dominacion ai Mons. Aqueu periòde veguèt tanben l'arribada dei premierei populacions tais, en provenença dau sud de China. S'installèron premier au nòrd dei Monts Dangrek onte venguèron majoritaris dins lo corrent dei sègles XI e XII.
La formacion de Siam
Segon la tradicion, lei caps de clan tais s'afranquiguèron de la senhoriá khmer en 1238 e elegiguèron un rèi. Lo declin de la poissança khmer e la destruccion dau reiaume de Nanzhao per lei Mongòls en 1253 accelerèron lei migracions tais vèrs lo sud. En 1238, foguèron ansin fondat lo reaiume de Sukhotai en 1238 e lo reiaume de Lanna a la fin dau sègle XIII. Rama Khambeng (1283-1317) donèt de basas solidas a l'estat de Sukhotai amb la somission dei Mons dau bacin de Menam e una expansion territòriala vèrs l'èst e lo sud au detriment de l'Empèri Khmer. A mesura que sei tropas avancèron, son reiaume adoptèt lo modèl politic khmer e la cultura dei Mons, en particular lo bodisme theravada. Puei, dins lo corrent dei sègles seguents, lei Khmers e lei Mons d'aquelei regions foguèron assimilats per lei populacions tais.
En 1350, una capitala novèla, Ayuthia, foguèt fondada per un prince que se proclamèt rèi sota lo nom de Ramathibodi I (1350-1369). Aquò foguèt l'acte de creacion de Siam (que prenguèt per la seguida lo nom de Tailàndia en 1939). Lei fòrças d'Ayuthia annexèron lo reaiume de Sukhotai dins lo corrent deis annadas 1430 e conquistèron Angkor en 1431. En revènge, mau capitèron de conquistar Lanna e deguèron conclure la patz amb lo Sultanat de Malacca, poissança comerciala dominanta dins la Peninsula Malaia, dins lo corrent deis annadas 1450. Durant lo rèine de Trailok (1448-1488), lo reiaume se dotèt d'una administracion centralizada que venguèt un factor important d'estabilitat intèrna.
L'expulsion deis Europèus
Periòde de patz dins lo país, lo sègle XVII foguèt marcat per una dubertura economica de Siam e de contactes amb d'Europèus qu'èran arribats dins la region dempuei lo sègle XVI. Fòrça dinamics, leis Olandés aquistèron rapidament una plaça importanta dins lo comèrci siamés, çò que suscitèt certanei crenhenças au sen dau govèrn tai. Ansin, leis autoritats encoratjèron l'installacion de Francés coma lo missionari Pierre Lambert de Lamothe. Una ambaissador foguèt mandat per Loís XIV e un acòrd francosiamés signat en 1685. Pasmens, lei relacions se desgradèron en causa dei campanhas de conversion au catolicisme menadas per lei missions. Ansin, en 1688, lei Francés foguèron expulsats e la maufisança venguèt la nòrma a respèct deis estrangiers e subretot deis Europèus.
Lei luchas còntra Birmania e Vietnam
Lo periòde de patz dubèrt per lei victòrias militaras de Naresuen s'acabèt dins lo corrent deis annadas 1750 quand lei Birmans venguèron tornarmai una poissança militara importanta dins la region. En 1759, ataquèron sensa succès Ayuthia mai capitèron de la destrurre en 1767. La resisténcia foguèt animada per lo generau Taksin que se proclamèt rèi. Combateguèt victoriosament còntra lei Khmers e lei Birmans mai venguèt finalament fòl. Foguèron remplaçat per lo generau Chakri que se proclamèt rèi sota lo nom de Rama I (1782-1809). Capitèt de reconquistar mai d'un territòri en Laos (Viengchan en 1778) en Cambòtja (províncias de Battambang e de Siem Reap en 1795) e installèt la capitala a Bangkòk — Ayuthia foguèt jamai tornada bastir.
Au sègle XIX, la menaça birmana dispareguèt pauc a pauc car lei Birmans deguèron mobilizar sei fòrças còntra lei Britanics. Pasmens, lei Siamés deguèron faciar leis ambicions vietnamianas, unificat en 1802, en Laos e en Cambòtja. Aquò entraïnèt mai d'una revòuta dins la region e lei Siamés destruguèron Viengchan en 1730 avans de menar una guèrra per lo contraròtle de Cambòtja de 1741 a 1745. Equilibrat, aqueu conflicte s'acabèt per l'establiment d'un protectorat comun sus lo país.
Lei rèines de Mongkut e Chulalongkorn
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, Siam deguèt faciar lei premiereis ambicions dei poissanças colonialas francesa e britanica que s'interessavan au sud-èst d'Asia. Dos rèis cultivats e partisans de la dubertura dau país, Mongkut (1851-1868) e son fiu Chulalongkorn (1868-1910) capitèron de limitar lei pèrdas e lei concessions per mantenir l'independéncia siamesa.
Mongkut èra a l'origina un monge bodista qu'aviá apres l'anglés amb de missionaris. Sa politica favorizèt la dubertura dau país e lo mantenement dei tradicions. Durant son rèine, deguèt faciar l'arribada de França en Cochinchina. Favorizèron una revòuta de Cambòtja que se placèt sota protectorat francés. Siam foguèt obligat de reconóisser aquela situacion en 1867 e foguèt protegit deis ambicions francesas fins ais annadas 1880 car París s'interessèt puslèu a la conquista de Vietnam. De mai, Mongkut assaièt d'utilizar lei rivalitats entre Francés e Britanics. Ansin, signèt en 1855 un tractat d'amistat amb Londres. Aqueu tractat èra « inegau » car donava d'avantatges importants ai Britanics mai permetèt de leis implicar en Siam. Puei, de tractats similars foguèron signats amb França e leis Estats Units d'America.
Chulalongkorn conoguèt un rèine pus malaisat car la pression dei poissanças colonialas venguèt pus importanta. Capitèt de modernizar l'educacion, lei finanças publicas e la justicía amb l'ajuda de conselhiers estrangiers. En revènge, modifiquèt pas lo modèl politic que laissava lo poder a l'aristocracia. Regardant leis afaires estrangiers, perdiguèt tota la riba senèstra de Mekong en 1893 que foguèt plaçada sota protectorat francés après de trèbols encoratjats per París. Pasmens, aquò suscitèt l'inquietud dau Reiaume Unit e un acòrd foguèt signat en 1896 entre lei doas poissanças europèas. Fòrça dur, entraïnava la creacion d'una zòna d'influéncia francesa dins lei províncias orientalas de Siam mai lo bacin de Menam foguèt declarat neutre, çò que permetèt de sauvar l'independéncia. Dins aquò, empachèt pas quauquei rosegatges suplementaris de la periferia dau territòri siamés en 1902-1904 per lei Francés lòng de la riba drecha de Mekong e en 1907 per lei Reiaume Unit dins la Peninsula Malaia.
Lei rèines de Rama VI e Rama VII
Lei rèines de Rama VI (1910-1925) e de Rama VII (1925-1935) confirmèron leis aquists dau periòde precedent e permetèron pauc a pauc de restaurar la plena sobeiranetat de Siam. Rama VI èra un incompetent e un excentric e deguèt laissar la màger part dau poder a son oncle Devawongse Varopakarn qu'èra ministre deis afaires estrangiers. Sota sa direccion, lo país jonhèt lo camp deis Aliats en 1917 e faguèt partida dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala. Aquò li permetèt de venir membre de la Societat dei Nacions e d'obtenir a partir de 1922 la fin dei clausas « inegalas ».
Sota Rama VII, se contunièt la modernizacion de l'estat mai lo poder demorèt concentrat entre lei mans de l'aristocracia. Pasmens, lei progrès realizats dempuei lo sègle XIX avián entraïnants l'emergéncia de dos grops, d'un caire lei marchands, d'autre caire lei foncionaris e lei militars, que volián tenir un ròtle politic pus important. Òr, la crisi economica de 1929 causèt una grèva demenicion deis exportacions e dei revenguts de l'Estat. Lo govèrn assaièt de resòuvre la crisi amb una demenicion dei despensas mai agravèt la situacion. En 1932, entraïnèt un còp d'estat pacific organizat per lei foncionaris e lei militars.
L'aliança amb Japon e la Segonda Guèrra Mondiala
Leis autors dau còp d'estat de 1932 volián principalament contuniar e accelerar la modernizacion dau país. Lo prefessor de drech, reformator, Pridi Phanamyong e lo coronèu Phibun Songkhram, nacionalista, n'èran lei doas personalitats principalas. Mantenguèron la monarquia mai limitèron lei poders dau rèi e Rama VII foguèt obligat d'abdicar en 1935. Puei, en 1939, Tailàndia remplacèt Siam coma apelacion oficiala dau país.
Enterin, una constitucion, fòrça autoritari, èra estada adoptada en 1932. Gaire estable, lo regime foguèt pontuat per divèrsei còps d'estat. En 1938, Phibun Songkhram venguèt Premier Ministre e se raprochèt de Japon. En 1940, aprofichèt lo sostèn de Tòquio per reclamar a França lei territòris cedits en 1902-1904. En despiech d'una desfacha militara, obtenguèt contentament en març de 1941 a l'eissida de la Guèrra Francotailandesa. Aqueu succès favorizèt un raprochament suplementari amb Japon e Tailàndia declarèt la guèrra ais Estats Units d'America e au Reiaume Unit en 1942. Aquò permetèt la reconquista dei territòris malais laissats ai Britanics. Dins aquò, Bangkòk deguèt laissar ai Japonés lo drech d'utilizar lo territòri tailandés coma basa d'operacions. Lei soudats nipons i foguèron responsable d'abüs fòrça importants que suscitèron l'ostilitat de la populacion.
Pasmens, en secrèt, lo regent Pridi Banomyong organizèt un ret de resisténcia favorable ais Aliats. Après la demission de Phibun Songkhram en julhet de 1944, Pridi Banomyong venguèt lo cap vertadier dau país e capitèt de negociar la patz. Tailàndia deguèt solament restituir sei conquistas de la guèrra e tornar prendre lo nom de Siam fins a 1948.
Lo regime militar
Après la guèrra, una constitucion democratica foguèt adoptada en 1946 mai lo regime manquèt d'estabilitat en causa d'una instabilitat fòrta ministeriala e d'una corrupcion importanta. En 1947, Pridi Banomyong foguèt obligat de s'exilar après lo decès violent de Rama VIII. Puei, en 1948, lei militars e Phibun Songkhram reprenguèron lo poder. Instaurèron un regime autoritari dirigit per Phibun Songkhram reversat en 1957 per Sarit Thanarat. Lo cap novèu moriguèt en 1963 e foguèt remplaçat per lo manescau Thanom Kittikachorn.
Lei militars mantenguèron un regime democratic de façada per obtenir lo sostèn deis Estats Units d'America e venir un bastion de l'anticomunisme en Asia dau Sud-Èst. Ansin, Tailàndia s'alièt amb Washington de l'Organizacion dau Tractat de l'Asia dau Sud-Èst (OTASE). Bangkòk participèt a la lucha còntra leis insureccions comunistas d'Indochina. En reaccion, China e Vietnam sostenguèron de guerilhas dins lo nòrd dau país.
La lònga transicion vèrs un regime civiu
En mai de la lucha militara còntra lo comunisme dins l'encastre de la Guèrra Freja, lo regime militar deguèt pauc a pauc se preocupar dei revendicacions intèrnas d'una elèit novèla subretot interessada per lei questions economicas. En octòbre de 1973, de grandei manifestacions d'estudiants se debanèron dins la capitala. Foguèron durament reprimidas mai lo rèi refusèt de sostenir l'accion de l'armada e Thanom Kittikachorn foguèt constrench a l'exili.
En 1975, una constitucion democratica foguèt restablida mai ges de majoritat clara emergiguèt deis eleccions. Un govèrn centrista prenguèt la direccion de Tailàndia mai foguèt rapidament menaçat per de manifestacions d'estudiants de senèstra e per un durciment dei partits politics de drecha. D'eleccions novèlas en 1976, marcadas per de violéncias grèvas, s'acabèron per una victòria de la drecha. Pasmens, aquò amaisèt pas la situacion amb leis estudiants e lei militars proclamèron una constitucion pus autoritària en octòbre de 1976. Puei, exerciguèron de facto la realitat dau poder amb l'ajuda de la drecha. Ansin, lo generau Prem Tinsulanonda foguèt Premier Ministre de 1980 a 1988.
La crisi dei camisas rojas e jaunas
Dempuei 2001, Tailàndia es tocada per de tensions intèrnas grèvas entre dos movements politics dichs « camisas rojas » e « camisas jaunas ». Aquò acomencèt en 2001 amb la victòria ais eleccions legislativas de Thaksin Shinawatra, un òme d'afaires acusat de populisme. Adoptèt una politica de reformas en favor dei classas popularas e dei regions ruralas orientalas que son sa basa electorala. Pasmens, foguèt reversat per un còp d'estat militar en 2006 en causa d'accusasions de corrupcion. Lo generau Sonthi Boonyaratglin proclamèt la lèi marciala e prenguèt lo poder.
La junta laissèt rapidament lo poder mai lei trèbols contunièron entre « camisas rojas », partisans de Thaksin Shinawatra, e « camisas jaunas », adversaris de l'èx-Premier Ministre. En 2010, lo camp roge organizèt de manifestacions que bloquèron una partida de Bangkòk e entraïnèron l'intervencion dei militars. Un an pus tard, Yingluck Shinawatra, sòrre de Thaksin Shinawatra, venguèt a son torn cap dau govèrn mai se turtèt a l'ostilitat dei Jaunes. En 2013, deguèt faciar de manifestacions jaunas dins la capitala e lo refús de l'armada de prendre posicion. Decidèt finalament d'organizar d'eleccions novèlas en febrier de 2014 que li permetèron de se mantenir a la tèsta dau país. Pasmens, aquelei resultats foguèron pas acceptats per l'armada e un còp d'estat novèu aguèt luòc en mai de 2014. Lo generau Prayuth Chan-ocha proclamèt tornarmai la lèi marciala. Elegit president de l'Assemblada Nacionala amb lo sostèn dau rèi Rama IX, adoptèt rapidament de mesuras per redurre l'influéncia dei « camisas rojas ».
Asmadu
Asmadu foguèt un ensí de Babilònia vèrs 2000 aC.
Òrus Crocodil
thumb|Òrus Crocodil foguèt, segon l'egiptològ Dreyer, un faraon usurpaire. Crocodil (o Òrus Crocodil) foguèt un cap o rei egipcian del periòde predinastic que podiá èsser un usurpaire, segon Dreyer, o un sobiran de la region de Tarkhan, qu'es on s'an trobat pròvas de la sieuna existencia.
La Rosière
La Rosière es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Òrus Crocodil
Òrus Crocodil podiá haver viscut en l'epòca del neissement del sistema de reis egipcians, conegut coma cultura Naqada III. Pendent aquesta, i avián divèrsas divisions territorials apeladas hesp –los nòmes grecs. Caduna d'aquestas aviá lo sieu pròpi animal o planta sagrada, qu'èra lo sieu totem o emblèma del territòri. L'emblèma èra utilizat per la decoracion dels otís e ceramica del lòch.
La Rosière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Òrus Crocodil
Los nòmes, foguèron l'origina de dos poderoses regnes: lo Naut Egipte e lo Bais Egipte, amb vint nòmes en lo Bais Egipte e vint-e-dos en lo Naut Egipte. Cadun aviá lo sieu pròpi governador e n'i aguèron tretze en Nejen, mas solament qualqu'ns an podut èsser identificats. Segon divèrsas interpretacions, un d'aquestes governadors poiriá aver estat Òrus Crocodil.
La Bastida de Savés
La Bastida de Savés (Labastide-Savès en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, bastida que designè prumèr ua fortificacion, puish petitas vilas fondadas aus sègles XIII e XIV, dambe franquessas autrejadas aus poblants. Segon Negre, ua bastida qu'es un vilatge bastit de nau, fortificat e qui gausissèva de franquessas.
Quinçay
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Travèrsi la carrièra e vos tròbi un trabalh
(en francés, ) es una frasòta prononciada per Emmanuel Macron lo 15 de setembre de 2018.
Declaracion
Lo 15 de setembre de 2018 a París, al moment de las Jornadas Europèas del Patrimòni, lo president de la Republica Francesa escàmbia amb un òme de 25 ans afirmant que tròba pas d'emplec dins lo sector de l'orticultura malgrat sos esfòrces.
La responsa d'Emmanuel Macron es la seguenta :.
D'unes mèdias nòtan un segur del president Macron dins sa replica, en particular quand suggerís a son interlocutor de cercar un emplec dins los domenis de l'ostalariá e de la restauracion, alara qu'aqueste aviá prealablament indacat sa formacion d'orticultura. D'autres observan que de caps d'entrepresa cercan de personal qualificat tot en arribant pas a en trobar.
Le Bourget-du-Lac
Le Borzhè en arpitan (Le Bourget-du-Lac en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Audon
Audon, ( en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Le Bourget-du-Lac
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Audon
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [u'ðuŋ]. Las fòrmas ancianas que son affarium de Audon en 1276, Audon (mapas de 1638, 1647, 1714 e 1733).
Dauzat qu'explica lo toponime per un nom germanic d'òmi Aldo au cas regime, Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) qu'i ved un nom de persona Audon e Astor (tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) un nom d'òmi d'origina germanica basat sus l'arrasic aud- : idèa de bonur, de riquessa, au cas regime o com diminutiu.
Bénédicte Boyrie-Fénié que conclutz en acòrd dab las proposicions precedentas sus la proposicion d'un nom germanic d'òmi Aldone au cas regime; lo toponime, classat dens l'estrata « dialectau » per Negre, qu'ei probablament medievau (lo nom de familha Daudon, Dodon (sens de « hilh d'Audon ») qu'existeish enqüèra dens lo departament).
Château-Chinon (Campagne)
Château-Chinon (Campagne) es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Castell-Chinon (Campanha) se situa a l'èst del departament, en lo massís del Morvan e fa partida de lo sieu parc natural regional.
Château-Chinon (Campagne) se situe à l'est du département, dans le massif du Morvan et fait partie de son parc naturel régional.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'istòria de Castell-Chinon (Campanha) es a sarrar d'aquel de la municipalitat vesina de Castell-Chinon (Ciutat). N'efièch, es après la Revolucion francesa que la municipalitat iniciala de Castell-Chinon #èsser dividida en doas comunas administrativas desparièras.
Jagdpanzer VI
Lo Jagdpanzer VI es un caçaire de carris alemand utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.
Ans -2020
|  |
Château-Chinon (Campagne)
Istòria
L'histoire de Château-Chinon (Campagne) est à rapprocher de celui de la commune voisine de Château-Chinon (Ville). En effet, c'est après la Révolution française que la commune initiale de Château-Chinon fut divisée en deux communes administratives distinctes.
M36 Jackson
Lo M36 Jackson es un caçaire de carris estatusnidenc utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala e plusors conflictes de la segonda mitat dau sègle XX.
Jagdpanzer VI
Desvolopat a partir dau quadre dau Tiger II, èra un veïcul protegit per un blindatge fòrça important e equipat d'un canon de 128 mm, eissit d'una transformacion dau canon antiaerian Flak 40, capable de destrurre a lònga portada e sensa dificultat totei lei carris de la Segonda Guèrra Mondiala. 88 unitats foguèron produchas entre febrier de 1944 e mai de 1945. Pasmens, principalament engatjats sus lo frònt de l'Oèst, lei Jagdpanzer VI i obtenguèron de resultats mitigats. D'un caire, leis Aliats èran incapables de leis atacar dirèctament mai d'un autre caire, poguèron leis eliminar gràcias a de manòbras d'enceuclament ò d'atacas aerianas. De mai, la mecanica dei Jagdpanzer VI èra pas fisabla en causa dei dificultats de l'industria alemanda durant lo periòde finau de la guèrra.
Ans -2020
Ans -2040 | Ans -2030 | Ans -2020 | Ans -2010 | Ans -2000
Comunas del Pas de Calais
Lista de las 894 comunas del Pas de Calais per òrdre alfabetic, amb lo còdi INSEE e lo còdi postal màger.
Altar (constellacion)
Ara qu'ei ua constellacion plaçada enter Scorpius e Triangulum Australe. Eth sòn nom ei latin tà "altar". Ara, que siguec ua des 48 constellacions descriches pendent eth 2au sègle peth astronòm Ptolomèu e aué ei ua des 88 constellacions modernes definides pera Union d' Astronomia Internacional.
Estèles
Ara conten part dera Via Lactèa en eth sud d'Escorpion e ai atau qu'a plan d'estèles.
Alpha Ara ei ua estèla blau-blanca de categoria 2.8, a 242 annades lutz dera Tèrra (1).
Beta Ara ei ua estèla supergiganta iranja matissat de categoria 2.8 a 600 milions d'anades dera Tèrra (1).
M36 Jackson
Desvolopat en 1944 per respòndre ai besonhs deis armadas aliadas de tenir un carri capable de combatre d'un biais pus eficaç lei carris alemands Tiger I e Panther, èra equipat d'un canon de 90 mm pron poderós per atacar a una distància corrècta lei blindats enemics pus pesucs mai gardava lei vulnerabilitats caracteristicas dei caçaires de carris estatusnidencs liadas a sa torèla duberta. 1,413 unitats foguèron produchs e intrèron en servici a partir de setembre de 1944.
Michèle Rubirola
Michèle Rubirola (n. lo 28 de julhet de 1956 a Marselha) es una mètja e una femna politica occitana. En 2020 es elegida a la comuna de Marselha. Demissiona per motiu de santat lo 15 de decembre de la meteissa annada.
M36 Jackson
Après 1945, lo M36 Jackson participèt a la guèrra de Corèa onte foguèt capable de destrurre totei lei tipes de carris sovietics. Foguèt tanben utilizat per França en Indochina, per Paquistan en 1965 e per diferents camps dei guèrras de Iogoslavia.
Dadu-Banaya
Asmadu foguèt un ensí de Babilònia vèrs la fin dau sègle XX aC. En 1895 aC, Sumu-Abum lo renversèt e fondèt la dinastia amorrita de Babilònia.
Ans -2030
|  |
Ans -2050 | Ans -2040 | Ans -2030 | Ans -2020 | Ans -2010
-2030 | -2029 | -2028 | -2027 | -2026 | -2025 | -2024 | -2023 | -2022 | -2021
Mesopotamia
Durant lo començament de lo decenni, lo declin de la tresena dinastia d'Ur s'accelerèt après lei premiereis invasions deis amorritas pendent lo rèine de Shu-Sin (2037-2029 aC). En 2028 aC, Ibbi-Sîn venguèt rèi mai l'empèri de la dinastia foguèt lèu en crisi. De governadors de província (ensí) aprofichèron la situacion per venir independents coma Larsa (vèrs -2025 aC), Susa (tanben vèrs 2025 aC), Lagash (vèrs 2023 aC).
Altar (constellacion)
Estèles
Zeta Ara qu'ei ua giganta iranja-matisada de categoria 3.1 plaçada a 1574 annades dera Tèrra (1).
Es sues estèles non an pas de nom ena cultura occidental més en chinés Alpha Ara ei aperada "Choo" e Eta Arare (guàrdia quèrra) "Tso Kang".
Objectes en eth cèu prigond
Eth cornèr deth nòrd-oèst ei crossat per Via Lactèa e conten quauqu'es constellacions dubertes (NGC 6200) e nebuloses difuses (includint es dus nebuloses NGC 6188 e NGC 6193). Era constellacion que més ludeish, de Sieisau categoria, NGC 6397, demora a ua distancia de 6500 annades lutz e açò hé que sia era constellacion més proche ath Sistema Solar (2).
Constellacions
Era Nebulosa d'Stingray (Hen 3-1357) ei era nebulosa planetaria més joena discurberta en 2010 que se formec en Ara: Era sua lutz se vedec per prumèr cop en 1987.
Illustracions
Enes illustracions Ara ei diboishada normauments coma un altar dab eth hum que vola entath sud (3). Totun, d'autes illustracions tamben ensenhen d'autes detalhs soent. Johann Bayer, en 1603, diboishéc Ara coma un altar dab encens que crema, e es ahlames volen entath sud en plan d'atles. Hyginus tamben diboishéc Ara coma un altar dab ensems que crema e tamben dab dimonis en es cornèrs des ahlames. Willem Blaeu, un uranograf olandés actiu pendent es sègles XVI e XVII diboishéc Ara coma un altar tath sacrifici dab un animal que crema coma sacrifici. En aguest diboish eth hum vola entath nòrd, representat per Alpha Arare. Un diboish més estranh d'Ara ei aguest d'Aratus, un uranograf grec, héc en 270 auans de Crist. Diboishéc Ara coma un far on Beta, Epsilon e Zeta Arae representen era base e Eta Arare es ahlames dera lutz deth far (4).
Mitologia
Ena mitologia grega anciana, Ara siguec identificat coma eth altar on es déus héien sacrificis e héren ua alliança auans de lutar e ganhar as Titans (1). Era proche Via Lactèa representa eth hum que puja des deth altar (5).
Equivalents
Ena astronomia chinesa, es estèles dera constellacion Ara son eth Drac Blau der Est o Dong Fang Qing Long (6).
Susnoms
USS Ara (AK-136) siguec un batèu de carga dera classe Nay Crater des Estats Units aperats per aguesta constellacion.
Tractat establissent una Constitucion Europèa
Lo Tractat estalissent una Constitucion per Euròpa èra una prepausa de tractat constitucional per l'Union Europèa. L'objectiu fondamental èra de substituir l'ensems dels tractats ja existissents que constituisson Euròpa. Mas lo projècte facassèt sens capitar l'etapa de la ratificacion.
Comunautat Europèa de Defensa
La Comunautat Europèa de Defensa (CED) èra un projècte de creacion d'una armada europèa, amb d'institucions supranacionalas, plaçadas jos la supervision del comandant en cap de l'OTAN, quel meteis èra nomenat pel president dels Estats Units d'America. Dins lo contèxte de la Guèrra Freja, lo projècte, qu'èra un esbòç en setembre e octobre de 1950, venguèt un tractat, signat per 6 Estats lo 27 de mai de 1952. Ratificat per la Republica Federala d'Alemanha, Belgica, Luxemborg e los Païses Basses, lo tractat instituent la CED foguèt negat per l'Assemblada Nacionala Francesa lo 30 d'agost de 1954 per 319 vòtes contre 264.
Tractat establissent una Constitucion Europèa
Lo 18 de julhet de 2003 la Convencion pel futur d'Europa presidida per Valèri Giscard d'Estanh publiquèt l'esbòç de la constitucion. Lo 29 d'octobre de 2004 foguèt signada a Roma (Itàlia) pels caps d'estat de l'UE.
Comunautat Europèa de Defensa
Consequéncias
Lo fracàs de la CED, e mai la solucion de l'UEO revelan l'incapacitat dels Estats d'Euròpa Occidentala de concebre un sistèma de defensa independament dels Estats Units d'America. R. Marjolin, que foguèt un dels principals collaborators de Jean Monnet lo contèt dins sas memòrias:.
Tractat establissent una Constitucion Europèa
Objectius
Els objectius principals de la Constitucion èran:
Comunautat Europèa de Defensa
Consequéncias
L'idèa d'una defensa europèa tornèt en 1992, per la signatura del tractat de Maastricht (PESC : politica estrangièra e de securitat comuna), confirmada en 2007 per la signatura del tractat de Lisbona, mas totjorn dins l'encastre de l'OTAN, es a dire jos l'estrecha dependéncia dels Estats Units d'America.
Tractat establissent una Constitucion Europèa
Estructura del Tractat Constitucional
Lo Tractat Constitucional contiá las seguentas partidas:
Processus de ratificacion
La Constitucion, un còp acceptada pels 25 caps d'estat dels païses membres, foguèt signada dins un acte cerimonial lo 29 d'octobre de 2004 a Roma. Mas abans de dintrar en vigor devía èsser ratificada per cada estat membre. Aquel processus qu'auriá degut se conclòure lo 31 d'octobre de 2006 foguèt remandat sine die pel Conselh Europèu en junh de 2005 aprèp lo vòte negatiu de França e dels Païses Basses.
Qualques partidas e idèas d'aquel tractat tornèron èsser presas dins lo Tractat de Lisbona
Anhòs
Lo 1 de heurèr de 1973 que's juntè dab la comuna de Gurmençon entà formar amassas ua navèra comuna aperada Vath deu Gave d'Aspa. Ambs que's desseparèn en bèth tornar crubar lo lor estatut de comuna lo 1 de gener de 1983.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [a'ɲɔs]. Eras fòrmas ancianas que son Anhos, en 1364 e en 1385, Aynhos ath sègle XIV, Aignos en 1675, Agnos (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau).
Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, Dauzat e Miquèu Grosclaude eth-medish qu'explican Anhòs per un nom latin d'òmi Annius e eth sufixe « aquitanic » -ossum,.
Alhambra
Alhambra (arabi: الْحَمْرَاء, transliterat al-Ḥamrā; literalament "lo roge"), que sa forma completa es Calat Alhambra (arabi:الْقَلْعَةُ ٱلْحَمْرَاءُ, al-Qal‘at al-Ḥamrā’, "la fortalesa roja"), es un palatz e una fortalesa situat a Granada, Andalosia, Espanha. Foguèt bastit cap a la mitat del sègle XIV pels dirigents moros de l'Emirat de Granada en al Andalús, e ocupa lo suc d'Assabica al limit sud-èst de la ciutat de Granada.
Lo palatz moresc d'Alhambra foguèt bastit per lo darrièr emir musulman d'Espanha, qu'aperteniá a la Dinastia Nasrida. Après la Reconquista pels Reis Catolics en 1492, d'unas parts foguèron utilizadas pels crestians. Lo Palatz de Carles V, bastit per Carles Quint en 1527, foguèt inserit al dintre de las fortificacions nasridas de l'Alhambra. Après d'èsser tombat dins l'oblit per de sègles, Alhambra foguèt tornarmai "descobèrt" al sègle XIX per d'erudits europèus e de viatjaires, e comencèt d'èsser adobat. Es a l'ora d'ara una de las atraccions toristicas majoras d'Espanha, e lo pus bèl exemple d'arquitectura islamica del país. Alhambra es un site del Patrimòni Mondial de l'Umanitat, e inspirèt fòrças istòrias e cançons. Los poètas moros lo describián coma "una pèrla al mitan d'esmeraudas," en alusion a la color dels edificis e dels bòsques  a l'entorn d'eles. Lo palatz foguèt concebut en foncion del site montanhós e maitas formas de tecnologias foguèron utilizadas. Lo parc (Alameda de la Alhambra), qu'en estiu es cobèrt de flors salvatges e d'èrba, foguèt plantat pels moros amb ròsas, iranjas e mirtas; pasmens una de sas caracteristicas es  lo bòsc espés d'olms angleses pòrtat per Arthur Wellesley, duc de Wellington, en 1812.
Malgrat un long periòde de negligéncia, amb de còps que i a d'episòdis de vandalisme e de restauracions inapropriadas qu'endurèt Alhambra, demòra un exemple atipic de l'art musulman dins son periòde final europèu, relativament influenciat per l'arquitectura bizantina que se trapa tanben dins la mosqueta de Còrdoa. La majoritat dels palais bastits son qüadrangulars en plan, amb totes los membres dobèrts sus un pati; la totalitat atenguèt sa talha actuala simplament per l'addicion graduala de qüadrangles nòus, dessenhat sul meteis principi, e mai que possedissent de dimensions variadissas, e religat los uns als autres per de passatges o membres pichons. Alhambra foguèt estendut pels diferents dirigents musulmans que i demorèron. Pasmens cada seccion nòva que foguèt aponduda seguiguèt lo tèma del "paradís  sus tèrra". Arcadas de colomnas, fonts d'aiga rajanta, e bacins miralhant èran utilizats dins una tòca estetica e foncionala. Dins cada cas, l'exterior èra daissat austèr e sens ondradura. Solelh e vent i dintravan liurament. Blau, roge e jaune daurat, foguèron las colors pus emplegadas, puèi destenchuradas amb lo temps.
La decoracion consistís, en motius de fulhatge, inscripcions aràbias, e motius geometrics trabalhats en arabesques. Los cairèls pintats son largament utilizats per cobrir las parets. Lo palatz es dessenhat dins l'estil Mudejar, que la caracteristica es la reinterpretacion d'elements europèus dins de formas islamicas, e que foguèt largament popular pendent la Reconquista.
Saint-Bonnet-sur-Gironde
Saint-Bonnet-sur-Gironde es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Bucy-lès-Pierrepont
Bucy-lès-Pierrepont es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Claudi Nogaròu
Claudi Nogaròu (Claude Nougaro en francés) foguèt un cantaire de jazz e un poèta occitan d'expression francesa, tanben pintor e dessenhaire a sas oras, nascut lo 9 de setembre de 1929 a Tolosa e mòrt lo 5 de març de 2004 a París.
Senac (Gironda)
Senac (Cénac en francés) es una comuna occitana de Bordalés, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son de Senaco, en latin, en 1285, parropia de Senac, en 1307. Per Dauzat, Senac vendré d'un nom latin d'òme Cennus o gallés Sénos, damb lo sufixe -acum, latinizacion dau sufixe gallés -ācon. Autas possibilitats, totjorn damb -acum : lo nom Cennus (latin o benlèu gallés) o lo cognomen Senno (Bénédicte Boyrie-Fénié), lo nom gallés Senos, « l'ancian » (Delamarre). Senac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste Senos, Senno o Cennus. Lo dobte sus l'iniciala hèi causir la solucion pus simpla, S-.
Jagdpanzer 38(t)
Lo Jagdpanzer 38(t), sovent dich Hetzer, es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.
Desvolopat a partir dau quadre dau Panzer 38(t) d'origina checoslovaqua, èra un veïcul pichon e fisable dotat d'un blindatge corrècte e d'un canon de 75 mm eficaç còntra la màger part dei blindats aliats e sovietics. Produch a 2,827 exemplaris entre març de 1944 e mai de 1945, equipava principalament lei divisions d'infantariá per li provesir un sostèn anticarri mobil. Foguèt fòrça eficaç en emboscada dins de zònas onte podiá s'escondre gràcias a sa talha pichona.
Après 1945, Checoslovaquia gardèt 300 Jagdpanzer 38(t) subrevivents, ne produguèt 180 suplementaris e n'exportèt 158 vèrs Soïssa.
Licey-sur-Vingeanne
Licey-sur-Vingeanne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Presidente Castello Branco (Santa Catarina)
Presidente Castello Branco (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Presidente Getúlio
Presidente Getúlio es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Difteria
Malautiá istorica de crènher al sègle XIX e la primièra mitat del XX, en via de disparicion dins los païses desvolopats dins las annadas 1980, torna dins los païses de l'ex-URSS a partir de 1991 après una politica vaccinale insufisenta ede trebles sociopolitics.
Al començament del sègle XXI, aparéis que se la malautiá merma, C. diphtheriae e d'autres corinebacterias parentas continunhan de circular demorant una menaça potenciala, que demanda d'èsser contrarotlada per de sistèmas de vigiléncia e de prevencion pel manten d'una tampa vaccinala nauts.
La malautiá
Al sègle XVI, la malautiá torna en Euròpa. Una observacion de Guillaume de Baillou es pas segura. Las observacions mai precisas son aquestas dels mètges espanhòls, que la nomenan Morbus suffocans o garrotillo . Al sègle XVII, de grevas epidèmias apareisson en Itàlia ont gaireben totes los enfants tocats morisson (Nàpols 1617, Messina 1625, Palèrme 1632).
A partir del sègle XVIII, la difteria ven una pandèmia, ligada a l'espandiment commercial dins lo mond entièr. Es presenta en Alemanha, en Irlanda e en America del nord. En França, d'autors signalan d'epidèmias « d'anginas gangrenosass » o « d'escanadas » a Orleans 1747, Versalhas 1758, París 1762 e a çò nòstre a Montpelhièr 1746.
En 1765, F. Home, mètge escossés, dona lo nom popular de crop (croac del còrb) a la forma sufocanta de la malautiá. Mas descrich pas que de cases esporadics e ne fa pas de rapòrt amb las epidèmias d'angina. Pas gaire de mètges comprenon l'unitat de la difteria. En 1771, l'American Samuel Bard,  pendent una epridèmia a Nòva York, descriu las diefrentas varietats d'anginas ligadas al crop, mas los trabalhs demoran mal coneguts.
Atal en 1807, sus l'òrdre de Napoleon, un concors premiat de 12 000 francs es instituit per premiar aqueste que donariá una descripcion satisfasenta de simptòmas del « crop ». Pas degun foguèt ganhèt lo prèmi que foguèt partejat entre los participants.
A partir de 1815, Pierre Bretonneau lo primièr fa las diferéncia entre l'angina difterica, l'angina banala e anginas de l'escarlatina, tot en reconeissent l'unitat del crop e de diferentas anginas. Après una grèva epidèmia de difteria en Torena en 1818, publica Des inflammations spéciales du tissu muqueux et en particulier de la diphtérite, ou inflammation pelliculaire, connue sous le nom de croup, d'angine maligne, d'angine gangréneuse,, París, 1826, obratge contenent la primièra descripcion complèta de la malautiá. vinheta|Instruments d'intubacion, tipe O'Dwyer, 1882-1900. Es tanben Bretonneau qu'utiliza lo primièr lo nom de « difeterita », del grèc diphtera significant « membrana », tot en introdusent la traqueotomia dins lo tractament del crop.
Armand Trousseau, dins sa Clinique médicale de l'hôtel-Dieu de Paris (a partir de 1861), fixa la descripcion de la difteria e de sas diferentas complicacions, coma las paralisias diftericas,.
Viengchan
Viengchan o Vientiane es la capitala de Laos. Sa populacion èra estimada a 716,000 abitants, en 2004.
Difteria
La malautiá
En 1858, Eugène Bouchut realiza un tubatge laringat, primièra forma de l'intubacion. Lo tuba de Bouchut es perfeccionat en 1890 ear Joseph O'Dwyer. Traqueotomia o tubatge s'aplican alara a las formas sufocantas de difterias, las autras formas essent tractadas per sanhadas e topicas.
A la fin del sègle XIX e fins a la Segonda Guèrra mondiala la difteria fa de degalhs. Los espitals an d'ostalets, o de servicis entièrs, consacrats als enfants tocats de crop o enfants intubats que se podava pas liberar de lor canula per empachar d'edèma de la glòta immediat.
Bactèri e seroterapia
En 1883, Théodor Klebs mostrèt, dins la falsa membrana difterica, la preséncia d'un bactèri especial en forma de bastonet, coflats als tèrmes. En 1884, Friedrich Löffler l'isola e lo cultiva dins un mitan de cultura especial: lo sérum calhat, de buòu o de caval, de Löffler. Aqueste bacil es nomenat Corynebacterium diphtheriae o bacil de Klebs-Löffler. esquèrra|vinheta|« Tommy », primièr caval anglés inoculat, per la produccion de serum antidifteric (1894). En 1888, Roux precisa que lo bacil es l'unica causa de la difteria. En 1889, confirmant une conjectura de Löffler, mòstra amb Yersin que la malautiá es pas provocada en dirècte pel bacil, mas per la toxina que produch,. Per contunhar son trabalh, devolopa de biais sistematic de diagnostics bacteriologics, per d'objectius clinics e estatistics.
En 1894, Roux e sos collaborators realizan, a partir de serum de caval vaccinat contra la difteria, un metòde de tractament, la seroterapia que fa bassar la mortalitat de 73 % a 14 %.
En 1925, una epidèmia de difteria tòca l'Alaska, dins la vila de Nome. N'avent pas de vaccin, ni de serum, lo mètge de la vila demanda de l'ajuda e Anchorage envia lo serum fins a Nenana, situat a mai de 1 000 1000 km de Nome. Sens camin de fèrre, 20 equipatge de cans de lisa se ronçan alara per acabar lo camin de Nenana a Nome.
Lo vaccin
S'inspirant d'una suggestion facha per Theobald Smith en 1907, Emil Adolf von Behring prepausa, en 1913, un vaccin contra la difteria basat sus una mescla de toxina e d'antitoxina : eficaç en laboratòri (animals d'experiéncia), es impracticable sul terren, que tròp dangierós.
Es Gaston Ramon que lo primièr devolopas lo vaccin eficaç en 1923 mercé a de toxinas vengudas inactivas mas gardant lor propriatat antigenica (anatoxina difterica). Aquesta anatoxina pòrta una proteccion eficaça contra la toxina difterica mas agís pas contra lo quite bactèri. Los laboratòris Connaught, al Canadà, aurián estat los primièrs de realizar d'assags d’immunizacion per l’anatoxina difterica, que permetèron de ne mostrar l’eficacitat,.
En França, a partir de 1927, l'Acadèmia de medecina instituís una vaccinacion antidifterica sistematica dins las escòlas. La vaccinacion dels enfants es d'en primièr individuala, o a l'escala d'una collectivitat municipala. La vaccinacion es obligatòria al servici militar per la lei del 21 de decembre de 1931 (completada lo 15 d'abril de 1936). La lei del 25 de junh de 1938 (modificada lo 24 de novembre de 1940 puèi lo 7 de setembre de 1948 e lo 12 d'agost de 1966) ne fa l'obligacion per totes los enfants de mens de 18 meses.
Pasmens, la vaccinacion generalizada dels enfants serà efectiva a partir de 1945,.
Corynebacterium diphtheriae
esquèrra|vinheta|200x200px|Corynebacterium diphtheriae, coloration de Gram. L'agent de la difteria es un bactèri, un bacil gram positiu apartenent als corinebactèris. L'òme es lo sol òste natural de C. diphtheriae, portaire transitòri al nivèl de las mucosas (faringe subretot) e de la pèl. Lo quite bactèri demora local e superficial (pèl, mucosas...) mas sa toxina, absorbada localament, difusa diss tot l'organisme en agissent mai sovent sul còr e lo sistèma nerviós periferic.
Totas las socas de C. diphtheriae produson pas de toxinas. Per èsser toxinogèn, lo bactèri deu èsser infectat per un virus bacteriofag, dich « fag β », se dich alara de « conversion lisogèna ». Los bactèris que produson pas de toxinas son dichas « tox- », aquestas que ne produson « tox+ ». Los bactèris tox- provòcan de difterias pro benignas, quand la difteria apareis jos de formas mai grevas, signa un transferiment de gèn tox+ a de bactèris tox-.
La produccion de toxina provòca la mòrt cellulària al nivèl local puèi mai sovent explicant las diferentas formas successivas de la malautiá: 1. preséncia de falsas membranas sul faringe las amigdalas 2. espandiment de la falsas membranas 3. formas associadas o complicadas (trebles cardiacs, paralisias).
Autras corinebacterias
vinheta|Toxina difterica : cadena A en irange, cadana B en blau. A partir de 2003, la definicion dels cases de difteria foguèt espandit a d'autres corinebacterias (en mai de C. diphtheriae) que susceptibles de venir « tox+ » : Corynebacterium ulcerans e Corynebacterium pseudotuberculosis que son tanben la causa d'unas formas de difteria d'origina animala (animals de companhiá ou de bòrda).
C. ulcerans pòt produire los mèsmes signes clinics que C. diphtheriae – mas subretot per las personas d'edat o imunodeprimidas – alara que C. pseudotuberculosis provòca mai sovent pas qu'una linfadenita.
Existís donc tres espècias de corinebacterias, susceptiblas d'èsser tox+, e de produire la mèsma toxina difterica.
Mòde de transmission
La transmission es mai sovent dirècte pel biais de las secrecions rinofarinjadas (escopinhons, tos, esternudament). Mai rarament la pòrta de dintrada oculara o auriculara, o encara per plaga o lesion cutanèa infectada (difterias cutanèas).
Las difterias cutanèas son raras dins los païses temperats (situacion d'igièna precària, etilisme, toxicomania...), mas frequentas e plan contagiosas, pendent tota l'annada, dins de païses tropicals.
C. ulcerans se transmet classicament pel lach crud, los contactes amb los bovins e los animals de companhiá. De contactes amb de cats o de cans foguèron descrichs. La transmission interumaina foguèt pas documentada.