Palais_de_Potala
Istòria
thumb|left|180px|Lo Grand Cinquen, impulsor de l'actual Potala Abans la construccion del palais de Potala, los dalai-lamas avián sa residéncia al monastèri de Drapung, fòrça prèp de Lhasa. L'institucion dels dalai-lamas es nascuda en 1578, amb lo tresen dalai lama; los anteriors èran designats, postumament. Lo Ganden Potrang de Drapung foguèt tanben la demorança del govèrn tibetan. A l'epòca del Grand Cinquen – Ngawang Lobsang Guiamtso (1617-1682), V dalai-lama – se decidiguèt de donar mai d'amplor a la sedença del govèrn e per aiçò òm s'inspirèt dels governants anteriors, qu'exercissián lo poder dempuèi un dzong. Lo luòc ont se quilhariá lo palais nòu foguèt causit entre doas opcions: lo dzong de Gongkar, prèp del jonhent del Kyi Chhu e del Tsangpo, e Lhasa, que gaudissiá de l'avantatge de se trobar prèp de Drapung (e tanben de Ganden e Sera), de la proximitat del Jokhang e d'èsser la sedença del govèrn a l'epòca de Songtsan Gampo. Se causiguèt lo tuc de Marpo Ri, a Lhasa, ont Songtsan Gampo aviá establit un palais e qu'a l'epòca del Grand Cinquen, èra considerat coma lo luòc ont abitava e se venerava Avalokitesvara. D'aquela bastissa se gardan encara qualques rèstas al dintre del Palais Roge. Òm desconeis coma èra, mas deviá aver una granda envergadura donat que de referéncias afirman qu'aviá "999 membres". L'estructura constructiva del palais del Potala es fòrça complèxa. A causa de la siá situacion (amont d'una montanha) la disposicion de las dependéncias se desvolopa en divèrses nivèls, que, apondut a las divèrsas etapas constructivas fa que l'ensemble siá de mal interpretar: de nautors diferentas, de còsses subrepausats e encastrats los uns amb los autres. Basicament se devesís lo palais en doas parts principalas: lo Potrang Karpo (ossiatz Palais Blanc) e lo Potrang Marpo (ossiatz Palais Roge). Un Potrang Karpo se trobava fins alavetz a Chusul. Lo Grand Cinquen decidiguèt d'edificar lo palais nòu a Marpo Ri en 1645. Lo son bastiment se faguèt en un temps relativament cort: tres ans. En 1648 èra ja acabat e en 1649 s'i transportèt la cort dempuèi lo Ganden Potrang, dempuèi venguèt alavetz residéncia del dalai-lama. Aquela etapa consistèt a apondre de bastiments nòus a l'entorn de la bastissa iniciala de l'epòca de Songtsan Gampo, del sègle. Aquel palais s'utilizava per las activitats de govèrn, se prenián aicí las decisions politicas e administrativas del govèrn. thumb|300px|Lo palais de Potala dempuèi lo Jokhang. Centrat pel Palais RogeLo Potrang Marpo se bastiguèt pus tard, emai que i aja de versions diferentas per çò qu'es de las datas. Òm situa lo començament del bastiment d'aquel sector en l'an 1682, lo meteis an que lo Grand Cinquen moriguèt e que lo govèrn del país passèt a las mans del regent, que mantenguèt secrèta la desaparicion del dalai-lama pendent tretze ans. Fòrça possiblament durant aquel periòde qualque partidas del Palais Blanc foguèron destuitas. Lo bastiment se seriá acabat en 1693. Es possible que lo V dalai-lama decidiguèsse de lo bastir per poder albergar son cavòt-estupa, lo luòc de sa sepultura foguèt acabat en 1694, quand lo regent, Sanguià Gampo, anoncièt als tibetans la mòrt del cap religiós e politic del país. Aquel sector aviá un caractèr eminentament religiós, servissiá d’scenari de las grandas ceremònias religiosas. Las meteissas dimensions del Potala de, amb una longa seria de capèlas e d'abitacions, fòrça entre d'elas amb de desena d'imatges, fa qu'òm ne compte mai de 200 000, de totas mesuras e epòcas. A aiçò cal apondre las pinturas muralas, los estupas, thangkes, de teissuts ornamentals, vestuari, armament, d'objèctes de culte, ceramica, etc. Fa d'aquel luòc un dels pus importants tant del punt de vista cultural coma artistic, que se pòscan veire. Dins lo palais repausan las rèstas de uèch dalai-lamas. Excepcionalament lo luòc foguèt respectat a l'epòca de la Revolucion Culturala chinesa, quand fòrça autres centres de culte tibetans desapareguèron, foguèron espoliats o patiguèron de destruccions mai o mens sistematicas. Lo XIII dalai-lama menèt a tèrme, en 1922, d'importantas òbras de restauracion de l'ensems monumental, dempuèi cambiar de vièlhas colomnas e de bigas fins a agrandir de capèlas e de salas del palais.