cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mast (nau)
Armegs modèrnes
D'unes, quitament, seviguèron de chiminèa de ventilacion o d'escapament pels les motors o las cosinas... vinheta|En naut, prerfil de seccion d'un mast classic; en bas, aquel d'un mast ala. Los velièrs de plasença actuals an, en fòrça granda majoritat, de masts en aliatge d'alumini, veire en composit de carbòni per d'unitats de corsa e que los perfils a vegada plan dessenhats (per exemple masts ala de pivòt) quitament pòdon èsser una partida propulsiva associada a la vela. Una partida del cordatge passa a l'interior. Pasmens, los masts de fusta son encara utilizats sus de velièrs de crosièra, subretot lamellat-empegat (permet l'utilizaion de pèça de fusta de talha pichona mai aisida de trobar) que permet una estructura mai omogenèu, plan solid, de formas complèxas e una reparticion de las fòrças propulsivas equivalenta sus la posicion del centre de gravitat, veire mai interessant qu'un mast en alumin, que la seccion merma cap al naut.
Autorota A20
L’autorota A20, o L’Occitana perque travèrsa doas regions d'Occitània,  Lemosin e Miègjorn-Pirenèus, religa Vierzon (Char) a Montalban (Tarn e Garona) via Limòtges.
L'A20 es gratuita de Vierzon a Nespols, al sud de Briva, sus prèp de. Es concedida a Autoroutes du Sud de la France pel rèsta dem percor.
Radio Trafic FM (107.7 FM) fonctiona sur l'A20 sector ASF.
Saint-Georges-d'Annebecq
Saint-Georges-d'Annebecq es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Istòria
Pendent dels sègles, Asnebec (o Annebec de contunh Annebecq) #èsser un castèl fòrt en fasent partida d'una linha de defensa en protegint la "frontièra" sud del duché de Normandie. Lo baron de Asnebec (sul plànol civil e militar) e lo curé-doyen de la parròquia de Asnebec (sul plànol religiós) avián autoritat sus una part de la region alentour. Lo primièr Senhor de Asnebec conegut siás Roger de Beaumont (#que lo fief principal se'n situa en lo Roumois a l'entorn de Beaumont-lo-Roger e Pont-Audemer, éminent aconselhar de Guillaume lo Conquistador) e de la siá femna Mathilde administratice del Duché après la conquista de 1066. Fa don de las intradas de las parròquias de Asnebec, de Rasnes e de Faverolles a la abbaye de Sant-Wandrille. 1138 : Assiégé per Geoffroy V d'Anjau (en la siá conquista del duché de Normandie contra lo nòu rei de Angleterre) lo castèl-fòrt de Annebec escapa fin finala a la furor dels assaillants (mercés a una trève d'un an) a causa dels ligams ancians existent entre cèrts senhors del entourage del comte d'Anjau e Robert de Neubourg egalament Senhor de Asnebec. Los castèls de Carrouges, Écouché, Bazoches-a lo-Houlme...E los sieus defensors an pas pas aquel astre. 1224 : "Tot çò fief de "Carrouge" es en la mouvance del Senhor de Annebec". : 17 fiefs de Chevaliers lèvan de la baronnie de Asnebec. 1335 : En lo Pouillé (registre eclesiastic) del diocèse de Séez, se tròba "Asnebeccum" per designar la parròquia. vèrs 1380, Guillaume de Chamborant ("protegit del Comte de Alençon, conselhièr e chambellan del Rei", Charles VI) crompa los baronnies de Asnebec e de Rasne. (El trépasse -sens postérité- cap a 1404). : Lo domeni de Ménil-Glaise lèva de la baronnie de Annebecq. 1532 : René del Bòsc (genet) es Senhor del Mottey sus la parròquia de Annebecq. 1606 : La baronnie de Asnebec a suprimit per la siá (cartas brevets del rei Henri IV de França). 1657 : Lo doyen de Asnebec se truca Coupry (précédemment Chapelain del castèl del Polit en Jogat-de detlo-Bòsc). 1672 : Louis XIV crèa lo "Marquisat de Rannes" (#que s'estend sus las parròquias de Rasnes, de Asnebec, de Faverolles e de Montreuil) en benefici de Nicolas de Argouges, coronèl general dels Dragons. 1713 : François de Bennes es curé de St Georges de Annebecq. A la Revolucion francesa (1790...) La municipalitat a ligat al costat de Rasnes (Rânes) mas aquel costat a suprimit l'an 1802. Annebec Passa alavetz en lo costat de Briouze.. 1893 : Lo abbé Mary es curé de la parròquia. 1981 : un tresaur monetari -en comportant 972 pèças de sòus, @frapper entre lo e lo  sègles a França e en Angleterre- a descobèrt al cors de trabalhs agricòlas; a #èsser depausat al musèu de Normandie; lo sieu inventari a #èsser publicat en una revista numismatique (la ponduda en seguretat d'aquel tresaur poiriá datar de l'epòca del rei Philippe IV lo Polit defallit l'an 1314).
=Briouze
Chassey-Beaupré
Chassey-Beaupré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Léger-du-Bois
Saint-Léger-du-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Jean-Pierre François
Jean-Pierre François, nascut lo 7 de junh de 1965 a Pont-à-Mousson (Lorena), es un ancian footballer e cantaire francés. Es mai que mai conegut per sa cançon Je te survivrai, l'un dels mai gròsses tubes de l'annada 1989 en França, títol compausat per Didier Barbelivien.
Nances
Nances en arpitan (Nances en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Longás
Longás, Longars (en aragonés) es un municipi de la comarca de las Cinco Villas, dins la província espanhòla de Saragossa e la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lo gentilici es pecero -a.
Castèth de Rambouillet
200px|thumb|Lo castèth de Rambouillet Lo castèth de Rambouillet qu'ei ua anciana residéncia reiau uei proprietat de la Republica Francesa e residéncia deu president de la republica.
Lo rei Francés I qu'i caçava e qu'i morí en 1547.
Saujac
Saujac (Saujac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Saujac es una municipalitat de l'oèst avaironés e a las raras del departament. Se tròba envirada per las municipalitats de Salvanhac de Cajarc, Òls e Rinhòdas, Ambairac e Montsalés. Lo borg de Saujac se situa dins la val dins una vòlta d'Òlt que fai frontièra entre los departaments d'Avairon e d'Òlt.
Peso (Argentina)
thumb|400px|Las diferentas monedas en circulacionLo Peso qu'ei la moneda nacionau d'Argentina. Que ho mès en circulacion a partir de 1992 en bèth remplaça l'Austral, ua moneda ligada istoricament a la legislatura deu president Raúl Alfonsín. Alavetz, un Peso que valèva 10,000 austral per'mor de l'inflacion.
La creacion deu Peso que ho au son torn pro ligada dab la politica de la legislatura deu successor d'Alfonsín, Carlos Saúl Menem, marcada per la convertibilitat de 1 Peso dab la valor d'1 Dolar american. Aquesta convertibilitat que ho trencada en 2002 com reaccion contra la crisi economica peu president Eduardo Duhalde.
Lo Peso qu'ei subdividit en centavos.
Las monedas en circulacion que son d'ua valor de 1 centavos, 5, 10, 25 e 50 e de 1 Peso.
Los bilhets que son de 2 Pesos (dab la cara de Bartolomé Mitre), 5 (dab la cara de José de San Martín), 10 (dab la cara de Manuel Belgrano), 20 (dab la cara de Juan Manuel de Rosas), 50 (dab la cara de (Domingo Faustino Sarmiento) e 100 (dab lacara de Julio Argentino Roca).
Kura nago
Lo kura nago es una lenga ioroboïda parlada en Benin.
Localisacion
Lo kura nago es parlat dins las comunas de Bassila, Ouaké e Djougou, dins lo departament de la Donga.
Classificacion
Lo kura nago fa partida d'un continuum dialèctal, l'ede, qu'acampa de parlars de la familha ioroboïda. Aquels dialèctes ede, que son presents en Benin e en Tògo, son, fòra del kura nago, lo cabe, l'ica, l'idaca, lo manigri, lo nago, l'ije, l'ife. Per Blench, l'ede es pas qu'un grop de dialèctes del ioroba. Lo tèrme ede es en mai lo mot ioroba per « lenga ».
Sikhisme
vinheta|Nishan Sahib. Lo Sikhisme, o Sikhi, es una religion creada au sègle XV dins lo nòrd d'Índia. Es a l'ora d'ara la cinquena religion per nombre de cresents, amb unes 30 milions de practicants, darrièr del Cristianisme, l’Islam, l'Indoïsme e lo Bodisme.
Lo Sikhisme se desvolopèt a l'entorn de l'ensenhament espiritual del Guru Nanak, lo primièr guru entre los 11 gurus sikh. Lo segond guru, Gobind Singh, nomenèt abans de sa mòrt lo Guru Granth Sahib, lo libre que recuèlh l'ensenhament espiritual sikh, coma son successor que lo convertiguèt en lo darrièr e etèrn guru dels sikhs.
Barca levantina
vinheta|La barca catalana Albada a tèrra vinheta|Barca levantina (Sañes Reguart - 1796) Lo tèrme barca levantina es lo genric per l'ensembles de la barcas de vela de diferentas regions, amb caracteristicas pròprias, e de trachs generals. Gausisson d'un grand prestigi per sas qualitats de mar, sa siloèta e velocitat e se conéis fins a las aigas americanas.
San Justo
San Justo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Barca levantina
Lo nom de barca s’associava tradicionalament a una mena d’embarcacions mediterranèa de talha e de capacita variablas armejada d'un arbre unic e una vela latina, embarcacions que podián tanben se desplaçar a rem. Dins la Illlas Balearas, Valéncia e Catalonha la denominacion èra simplament barca. Los estrangièrs al territòri d’origina l'abjectivan: barca malhorquina, barca menorquina, barca valenciana, barca catalana.
Es una nau de pèsca tradicionala que s'utilisa per tota la còsta occidentala de Mediterranèa. Al sègle XIX, pels pescadors de San Francisco (o en general per totes los balenièrs) èra la classa de vaissèl amb un tipe d'aparelh ("catalan rig" o "catalan sail").
Descripcion
La longor d’una barca levantina va entre 4 m e 12 m, amb la capacitat variant en proporcion. Lo modèl tipic poiriá èsser de 6 mètres amb un equipatge de 4 personas –amb lo patron- naviga fòrça ben quitament vela e a rem.
Pòrtan una granda vela latina amb una superfícia que pòt aténher a la 90 m². L'empont de proa de l'embarcacion es dotat d'una corbadura importanta per poder deslotjar rapidament l'aiga que s'i pòsca dintrar. Lo popa es punchuda. Aquelas caracteristicas permeton de far fàcia a la doças brisas mediterranèas mas tanben als vents violentes coma la tramontana, caracteristica la còsta de Catalonha. En mai de la vela màger una barcas podavan issar una polacra; las mai grandas, una ploacre e un mast de mejana.
Istòria
Las barcas son fòrça ancianas. I aviá de barcas (catalanas) dins la flòta l’estol de Jaume I per la reconquèsta de Malhòrca.
Segon Joan Coromines se a referéncia a de barcas (catalanas) en 1271 (doana de Barcelona).
Las barcas catalanas èran nombrosas al començament del sègle XX, epòca que s'utilizavan per pescar al filet la sarda e l'anchòia. La Catalana donèt son nom a un quartièr de Marselha.
Saint-Denis-les-Ponts
Saint-Denis-les-Ponts es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Barca levantina
Particularitats navigacion amb una vela latina.
La manòbra de la vela latina es pro complicada e pòt èsser perilhosa en cas de vent fòrt. Segon Joseph de Veitia Linage dons l’òbra “Norte de la Contratación”( Sevilla, 1672): “Tartanas...De velas latinas, mareage de levantiscos...los españoles Pas entienden aquel mareage”, fasent referéncia a la manòbra de las velas latinas. Lo senhor Veitia èra “Juez Oficial de la Reala Audiencia de l'Ostal de Contratación de las Indias”.
Saint-Denis-les-Ponts
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Barca levantina
Materiales de construccion tradicionals
En mai de determinar la soliditat d’una embarcacion tradicionala, los materials de construccion determinan en partida d'autres aspèctes del dessenh e del comportament del vaissèl.
Fustas
Quilha o carena de fau o de sorbièr. Quadres d'euse o d’olivièr. Adobatge de mèlze o de pins resinosos sens noses. Rems de fau. Arbre de pin del país. Antena d'avets nordics.
Laënnec (mètro de Lion)
vinheta|La [[Boca de mètro|boca de l'estacion.]] Laënnec es una estacion de la linha D del mètro de Lion.
Barca levantina
Fèrre
Per clavetar, lo fèrre cal èsser pas tròp doç, ni tròp acerat. Aquel de las fargas catalanas èra fòrça adequat. Las pèças essencialas èran las frachissas de l'empenta, fema e mascla.
Laënnec (mètro de Lion)
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 11 de decembre de 1992.
Barca levantina
Fèrre
Las carrèlas e d'autras partidas podiava èsser de bronze.
Calfatament
Amb estopa de cambe e tusta.
Laënnec (mètro de Lion)
Situacion
Es situada dins lo quartièr omonim, al crosament dels carrièras Guillaume Paradin e Victor de Laprade.
Barca levantina
Pintura de la còca
La còca (nau) de las barcas actualas se pench de blanc e unas colors vivas dins la partidas liuras e dins las partidas banhadas dominan las colors verdas o blavas.
Segon lo testimòni de Vicente Blasco Ibáñez e Joaquín Sorolla las barcas valencianas de son epòca se penchavan de negre per la partida banhada e de blanca al visible.
Vela
De teissut mixte amb fial de cadena de cambe e trama de coton o simplament de coton. Las velas èran corurada amb de troces correspondent a la largor del teissut (unes 40cm). La forma èra triangulara amb doas o tres bendas de rises. Lo biais de talhar, cordurar e far las velas foguèt reculhit dins de tractats especializats.
Cordatges.
Pendent longtemps las còrdas èran de cambe. Endacòm mai s'utilizava d'autras fibras ( sisal, al Mexic; abaca, a las Filipinas ). Las còrdas èran la responsabilitat dels mèstres cordièrs.
Catalonha
vinheta|200x200px|Llagut Amb vela latina en [[Mar Mediterranèa|mediterranèa]] En confirmant la denominacion, Catalonha foguèt l’origina de las barcas catalanas, e levantinas en general. I aviá de barcas amb vela latina en mediterranèu citadas dempuèi lo sègle I AbC, fòrça abans de l’arribada dels arabs. Un autre exemple tipic es lo mosaic de Kelenderis (de fin del sègle V), que mòstra una nau amb una vela gaireben triangulara e amb una benda de rises en formant un angle amb l’antena. E tanben èran sus las còstas catalanas dempuèi de temps fòrça ancians.
Valéncia
vinheta|200x200px|Vela latina a la Albufera de Valéncia. Musèu Valencian d'Etnologia. Al Valencian cal destriar entre dos tipes de barcas: las de mar dubèrta (fòrça semblables a las malhorquinas e catalanas) e aquelas de l'Albufera (mai planas e de pauc calat).
Catalonha Nòrd. Las “barcas catalanas” de França
Segon testimòni de Gourret (1894) i aviá fòrça barcas catalanas que pescavan per las còstas de Provença. Escriguèt qu'aquelas barcas que pescavan al palangre desplaçavan 3 tonas, èran largas, calavan pauc e avián mièja tampa; arboravan un sol mast clinat cap a la proa; anavan fòrça ben a la vela e tanben al rem. Podián resistir de de mars gròssas e anavan luènh de las còstas. L'equipatge èra de sièis òmes.
Segon Mr.Gourret los catalans s’establiguèron a Marselha lo 1721 e lo 1787 i aviá a Marselha 80 barcas catalanas que pescavan al palangre amb 480 marins. De fach la colonia catalana èra tan importanta per donar son nom al quartièr dels Catalans.
Un Rosselhonés foguèt l’iniciador de la recuperacion de las barcas catalanas.
Galícia
A fins del sègle XVIII i aguèt una emigracion masissa de pescadors catalans cap a las còstas galhègas: entre 15000 e 17000. Ailà, amb sas barcas dominavan la pesca locala e las industrias consèrvas.
De tipes de nai de Galícia imitavan los armegs latins de las barcas catalanas. Los falutxos de Mugardos per exemple, que seguissián lo modèl catalan original.
Cuba e Carib
A Cuba e Carib la vela latina i arribèt fòrça lèu. L’expedicion de Nicolàs de Cardona documenta, graficament e per escrit, la preséncia de tartanas, naus de vela latina fòrça semblablas als llaguts. A l'epòca de liure comèrci amb America las barcas catalanas e los falutxos catalans comercials aguèron un ròtle essencial. La velocitat de las barcas catalanas permetiá son usatge coma vaissèls corrièr.
Nòva Orleans (Luisiana, EUA)
vinheta|”Falucca” De pesca de San Francisco.
San Francisco (Califòrnia, EUA)
vinheta|Las nomenadas "feluccas" pausadas Fisherman's Wharf de San Francisco, lo 1891,èran en fach de barcas amb vela latina.
Illas Canàrias
vinheta|"Bote de Vela Canaria". De regatas de “Vela latina canaria” se debanan regularament dempuèi fa fòrça ans sens que se'n sap l’origina precisa d’aquelas nimai de las embarcacions (“botes canarios”).
Liguria
La preséncia de barcas catalanas sus la còsta de Liguria es fòrça anciana. Al respècte del nautisme, la relacion dels llaguts catalans amb los “leudi” ligurs es acceptat pel expèrts.
Croàcia
vinheta|275x275px|FalkušA Sus l’isla de Komiza (en l’actuala Croàcia) i aviá un tipe caracteristic de barca de pesca: la “gajeta falkusa” (o simplament “falkusa”). Fòrça semblable al “llagut de doas velas” de las còstas de Valéncia, Balearas e Catalonha.
Present e futur de las barcas amb vela latina
En Catalonha i aviá de passionats qu'ensejavan de tornar amb la navegacion de vela latina, amb barcas de fusta restaurada. Per exemple amn l’editor Carles Barral.
Un autre exemple de retorn es la de la barca catalana Santa Espina, crompada e reparada pel senhor Clovis Alouges, President de l’Associacion Voile Latine de Cotlliure. Aquel llagut participèt a la Primièra Jornada de la Vela Latina e en la Primièra Amassada de Vela Latina. Aquela sòrta d'amassadas contunhan annalament.
Referéncias
<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; list-style-type: decimal;">
Bucilly
Bucilly es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Stuttgart
Stuttgart es la capitala del Land alemand de Baden-Württemberg. Sa populacion èra estimada a 591,550 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 207,4 km².
thumb|230px|left|La ciutat de Stuttgart, Alemanha.
thumb|230px|left|Teatre Friedrichsbau.
Piobetta
Piupetta en còrs (Piobetta en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Villalba de la Loma
Villalba de la Loma es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lista dels primièrs ministres de Tògo
thumb|120px|Blason de Tògo. Aquesta es la lista dels primièrs ministres de Tògo aprèp l'autonomia en 1956, fins a uèi.
Sent Proget (Carcin)
Sent Proget (Saint-Projet en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Adieu
Adieu es una cançon de Patric :
Adieu passeja-te plan adieu e siegues pas trista Adieu al luòc de plorar adieu sarra-me la man
Cada còp que te sentiràs trista e soleta E quand de còps pensaràs pichoneta Que la vida val pas lo còp d'esser viscuda Pensaràs al camin pichòt de nòstra vida
A cada aubre qu'avem plantat tantas fuelhas A cada sòmi inventat tant d'estelas De pertot ont avem caminat tantas peiras Endacòm ont avem plorat tantas sorgas
Austral
thumb|100px|right|sibòl de l'AustralL'Autral qu'ei ua anciana moneda nacionau argentina mesa en circulacion durant lo mandat deu president Raúl Alfonsín dab lo decret 1.096 aperat Plan Autral presentat peu ministre d'economia Juan Vital Sourrouille.
L'austral qu'èra subdividit en 100 Centavo.
Boridèirs
Boridèirs (Bourideys en francés) qu'es ua comuna vasadesa de Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Austral
La soa istòria que ho marcada per l'inflacion e, a la fin, ua moneda de 1000 pesos que ho creada.
Boridèirs
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Célerin
Saint-Célerin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Castèth de Vincennes
200px|thumb|Castèth de Vincennes Lo Castèth de Vincennes que ho un castèth reiau francés ; dab la soa tor de 50 m qu'ei la hortalessa la mei hauta d'Euròpa.
A la debuta i avèva un simple pavalhon de caça de Loís VII dens lo bòsc de Vincennes. Felip August e Loís IX que'n hen ua residéncia reiau e ua hortalessa. Dus rei que s'i maridèn (Felip III en 1274 e Felip IV de França en 1284) e tres qu'i morín (Loís X de França en 1316, Felip V en 1322 e Carles IV en 1328).
Felip VI de Valés que comencè de hortificar aquesta residéncia dab la grana tor. Los sons successors qu'amplifièn aquesta hortificacion dab ua encinta. Lo Noste Enric qu'i ho retiengut presoèr durant las guèrras de religions.
Loís XIV que he bastir duas alas navèras (dessenhadas per Louis Le Vau) abans d'abandonar tot aute projècte per Vincennes entà s'ocupar de la bastida deu castèth de Versalhas. Au sègle XVIII que vadó preson d'estat on e hon lo marqués de Sade, Mirabeau e Diderot e hon embarrats.
Devath lo comandament deu generau Pierre Daumesnil (designat per Napoleon) que ho assietjat durant 5 mes per l'armada prussiana en 1815 abans d'estar tornat volotariament sus òrdi deu rei Loís XVIII. Napoleon III que'u he restaurar per Viollet-le-Duc e qu'amenatgè lo son parc. Mata Hari qu'i ho fusilhada lo 15 d'octobre de 1917. En 1944 los ocupants nazis qu'i fusilhèn 30 presoèrs. Lo generau De Gaule qu'avó lo projècte (abandonat) d'i installar la residéncia deu president de la Republica e d'abandonar atau lo palais de l'Elisèu.
Uei lo dia qu'ei proprietat deu Ministèri de la Cultura e deu Ministèri de la Dehensa deu govern francés.
La Chapelle-sur-Coise
La Chapelle-sur-Coise es una Comuna francesa, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lucena de Jalón
Lucena de Jalón es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Karen Blixen
Karen Christence Blixen-Finecke (alias, Isak Dinesen, 17 d'abril de 1885, Rungsted -17 de setembre de 1962, idem) foguèt una escrivana danesa.
Proveniá d'una familha nòbla e se maridèt amb lo sieu cosin, qual l'infectèt amb la sifilis e amb qual aguèt una plantacion en Africa. Après visquèt en Nairobi e al Kenya, tornèt a Dinamarca, ont moriguèt dins la siá vila natala.
Autorota A89
I a 432 quilomètres en servici : 167 km entre Liborna e Briva, 265 km entre Sent German las Vèrnhas e Balbigny. S'agís d'una concession a Autoroutes du sud de la France.
Cortez the Killer
Cortez the Killer es una cançon del cantaire canadian Neil Young de son album de 1975, Zuma. Foguèt enregistrada amb lo grop Crazy Horse. Foguèt classada 39ena entre los 100 pus grands solos de guitarra per Guitar World e 329ena sus la lista de las 500 pus grandas cançons de totes los tempses pel magazina Rolling Stone.
La cançon parla d'Hernán Cortés (lo nom de Cortés a una ortografia anglicizada alternativa dins lo títol de la cançon), un conquistador que conquistèt Mexic pel compte d'Espanha al sègle XVI. "Cortez the Killer" fa tanben referéncia al sobeiran astèc Moctezuma II e a d'autres eveniments survenguts durant de la conquista espanhòla del Novèl Monde.
Saessolsheim
Sässolsheim en alemannisch (Saessolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
Saessolsheim A citat l'an 1050 entre los localités #qu'aguèron atribuit al coan de Hohenbourg pel pape Léon IX. Dintratz 1120 e 1130, lo abbaye de Marmoutier e lo coan de Sindelsberg i avián egalament de bens fonciers. Lo vilatge levava del bailliage episcopal del Kochersberg. Lo tribunal domaniale aperteniá al capítol cathédral. Una familha de ministériaux #que portava lo nom del vilatge #aparéisser en lo conselh de la vila de Estrasburg a.
Saessolsheim est cité en 1050 parmi les localités qui furent attribuées au couvent de Hohenbourg par le pape Léon IX. Entre 1120 et 1130, l'abbaye de Marmoutier et le couvent de Sindelsberg y avaient également des biens fonciers. Le village relevait du bailliage épiscopal du Kochersberg. La cour domaniale appartenait au chapitre cathédral. Une famille de ministériaux qui portait le nom du village apparut dans le conseil de la ville de Strasbourg aux.
Sent Aunís e Lengròs
Sent Aunís e Lengròs (Saint-Aunix-Lengros en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna de Gasconha situada a 38 km au nòrd-èst de Tarba. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lengròs
Ni Dauzat e Rostaing, nimei Negre disen pas arren de Lengròs.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Antiòc V
Antiòc V eupator (en grèc ancian: Αντίοχος Ε' Ευπάτωρ, Antíokhos e Eupátôr, « Antiòc d'un bon paire »), nascut vèrs 173 avC e mòrt en 162 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 164 avC a sa mòrt. Succediguèt a son paire Antiòc IV e foguèt seguit per son oncle Demetrios Ièr.
San Martín de Valderaduey
San Martín de Valderaduey es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ife
L'ife es una lenga ioroboïda parlada en Benin e en Tògo.
Classificacion
L'ife fa partida d'un continuum dialèctal, l'ede, qu'acampa de parlars de la familha ioroboïda. Aquels dialèctes ede, que son presents en Benin e en Tògo, son, fòra de l'ife, lo cabe, l'ica, l'idaca, lo nago, lo kura nago, l'ije, lo manigri. Per Blench, l'ede es pas qu'un grop de dialèctes del ioroba. Lo tèrme ede es en mai lo mot ioroba per « lenga ».
Earle Page
Earle Christmas Grafton Page (Grafton, 8 d'agost de 1880 - Sydney, 20 de decembre de 1961) foguèt un mètge e politician australian. Foguèt primièr ministre d'Austràlia entre 7 d'abril e 26 d'abril de 1939.
Cançon del minaire
Cançon del minaire es una cançon de Patric :
Tot al fons de son trauc aital l'òme aviá viscut Paure e sol negre e fòrt a la mina s'èra perdut Passava sa vida a cavar passava sa vida a somiar
Es al solelh que vau morir ma vida la vesi fenir La Joana a l'aiga e ièu pescant Terra t'aurai vuejat la sang
Lo solelh l'aviá vist pel maridatge de son filh E la platja e la mar las avia vistas al cinema Passava sa vida a somiar passava sa vida a cantar
E vaquí qu'un matin la terra venguèt un tombèl Paura Joana, paure filh diguèt lo patron al solelh Passava sa vida a cantar,passava sa vida a cantar
Quinta (solfegi)
200px|thumb|Quinta enter un do e un sol.En musica ua quinta qu'ei un intervau de 5 grads enter duas nòtas atau desseparadas per 3 ton e un miei ton. Aquò qu'ei per exemple lo cas enter lo do e lo sol (en comptar do, re, mil, fa e sol, òm compta efectivament cinc nòtas).
Deu punt de vista de la musica acostica ua quinta qu'ei la relacion enter duas nòtas qui las loas fribaciacion respectiva b'ei un repòrt de 1,5 (sia 2/3), çò qui vòu díser que quan l'ua e vibra 2 vegadas, l'auta que vibra 3 còps.
La quinta qu'ei l'intervau enter las còrdas deus instruments de la familha deu vriulon, despuish aqueth darrèr dinc a violoncèl (la contrabassa demorant un pauc en dehòra d'aquesta familha).
San Miguel de la Ribera
San Miguel de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Casanava
Casanava (Cazeneuve en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Casanava es atestat en 1253, Casa Nova. Lo nom qu'es format de casa (en latin, « cabana > ostau rurau -> domeni ») e l'adjectiu nova (en latin), donc en gascon casa nava « ostau nau »,.
Gandash
Gandash foguèt un rèi kasita que reinèt durant lo rèine de Samsu-Iluna (vèrs 1749-1712 aC). Foguèt lo fondator de la dinastia kasita que reinarà sus lo reiaume de Babilònia après la dinastia amorrita.
Masères
Masères o Masèras (Mézières-sur-Issoire en francés) es una anciana comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Maserauds e lo riu que passa dins la vila li dison Isseure.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Masères en Nauta Vinhana
Toponimia
Lo nom Masèras ven del latin maceria, maceriae, a l'origina « paret de barradura en pèiras secas », mas que marca sovent la preséncia de roïnas de l'epòca romana (?), segon Dauzat e Rostaing. La forma francesa deu venir d'una francizacion consistent en alinhament sus los nombroses noms de comuna Mézières en França.
Lenga (anatomia)
right|thumb|Una lenga umana La lenga es un muscle de tipe esqueletic que repausa dins la partida inferiora de la boca. Coma partida de l'aparelh digestiu, la seuna foncion principala es de desplaçar lo manjar, ajudant a mastegar e a s'empassar (degluticion). La lenga es tanben l'organ principal del gost. Una granda part de la superfícia de la lenga es cobèrta per las papillas (prèp de 9000). La lenga, de mercé a sa granda sensibilitat e sa mobilitat importanta (en rason de la granda quantitat de nèrvis e vaissèls sanguins que conten) es un element essencial per fin de formar los sons del parlar. Es sensibla, ricament innervada e irrigada, e es mantenguda umida per la saliva.
Luceni
Luceni es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Mouchard
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas gbe
Las lengas gbe, parladas en Ghana, en Tògo, en Benin e en Nigèria, constituisson una branca de las lengas vòlta-nigèr, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. Lo nom ven del mot gbe que significa « lenga ».
Lo gbe, mai qu'un grop de lengas, es un continuum dialectal qu'acampa fòrça parlars.
Classificacion
thumb|280px|Las lengas gbe La classificacion intèrna de las varietas del gbe es segon Kluge (2007) :
Sent Salvador (Carcin)
Sent Salvador (Saint-Sauveur-la-Vallée en francés) es una anciana comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, es venguda una comuna delegada de la comuna novèla de Còr de Causse.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Avit e Frandat
Sent Avit e Frandat, (Saint-Avit-Frandat en francés) es ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lòcs e monuments
thumb|La glèisa de Sent Avit.
Nucourt
Nucourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
L'estrangièr
L'estrangièr es una cançon de Patric :
Arribava de luènh amb son grand mantèl De posca sus la pèl e sul cap un capèl Fasià paur als enfants li escampavan de peiras Lo mostrava del det coma s'èra missant
Per trapar de trabalh aquò duret un mes Lo fagueron susar li doneron pas res Manjava era content dormissià sus la palha E cantava sovent coma canta un enfant
Una nuòch de genièr dins un ostal en fuòc Foguet el l'estrangier que sauvèt de la mòrt Un enfant demorat au mitan de las flamas Lo volguèron trapar per li dire mercès
Dins un vilatge vièlh arriba l'estrangièr De posca sus la pel una nuòch de genièr
Cevenas 75
Cevenas 75 es una cançon del cantaire lengadocian Patric, publicada dins la compilacion Les grandes chansons occitanes de Patric (2007):
Plòu sus las Cevenas deman i aurà de nèu ''Color de mòrt la fanga dins mon cant pas d'aucèl' Farai lo martelet al portal de Florac Mon caval a las armas de Tolosa e d'Aubrac O regardatz las vielhas que van a Sant Guilhèm Ara semblan de nòtas d'un cant de requièm
O t'aimavi Corina quand èras amb ièu Se vesiás ta Cevena l'ivèrn color de nèu Americanisada un pauc mai cada estièu Lo jorn que siás partida m'aviás dich a lèu-lèu ''Dins sa veitura de corsa el rodèla coma un fòl' Quand passarà sus ta rota saluda-lo cevenòl
Fai freg dins ma guitarra lo cèl a negrejat Caminèri de lònga e lo temps l'ai comptat Vistalhèri la tèrra de Niça a Montpelhièr Se me pausi la pèira me maissa leva-te Lo solelh te caufa l'aire l'aire s'emplis dins ta man Sarra la man de ton fraire nos levarem lèu deman
Vry
Vry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Vry Es una municipalitat situada al nòrd-es de Mètz, sus las nautors de las còstas de Moselle #que venon i daissar luòc a de multiplas pichonas vallées.
La vallée de la Moselle es doncas a l'oèst del vilatge #que la surplombe malgrat un vessant fòrça doç.
De l'autre costat, al nòrd-es del pòble, es lo començament de la vallée de la Canner (#que i pren la siá font) #que debuta en un marc forestal e natural #que contrasta amb la vallée fòrça urbanisée de la Moselle (450,000 abitants suls 30 quilomètres #que separan Mètz de Diedenhofen).
La municipalitat compòrta una annèxa, un pauc mai modèst e sens glèisa o capèla : Gondreville. Aquel masatge caseriu es a l'èst del vilatge e surplombe, lududes, la vallée de la Nied #que se'n va cap a Boulay-Moselle, Bouzonville de contunh la Alemanha.
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner.
Vry est une commune située au nord-est de Metz, sur les hauteurs des côtes de Moselle qui viennent y laisser place à de multiples petites vallées.
La vallée de la Moselle est donc à l'ouest du village qui la surplombe malgré un versant très doux.
De l'autre côté, au nord-est du village, c'est le début de la vallée de la Canner (qui y prend sa source) qui débute dans un cadre forestier et naturel qui contraste avec la vallée très urbanisée de la Moselle (450,000 habitants sur les 30 kilomètres qui séparent Metz de Thionville).
La commune comporte une annexe, un peu plus modeste et sans église ou chapelle : Gondreville. Ce hameau est à l'est du village et surplombe, lui, la vallée de la Nied qui s'en va vers Boulay-Moselle, Bouzonville puis l'Allemagne.
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dinosaur Jr.
Dinosaur Jr. es un grop de rock american format a Amherst, Massachusetts, en 1984, a l'origina simplament sonat Dinosaur entrò que de problèmas juridics impausan un cambiament de nom.
Vry
Istòria
La fondacion de Vry sembla remontar a l'epòca gallo-romaine.
Dinosaur Jr.
Le grop foguèt fondat par J Mascis (guitarra, cant, autor-compositor principal), Lou Barlow (bassa, cant) e Murph (batariá). Après tres albums sus de labèls independents, lo grop aqueriguèt la reputacion d'èstre una de las influéncias formatrises del rock alternatiu american. La tension creativa menèt Mascis a licenciar Barlow, que formèt puèi Sebadoh e Folk Implosion. Son remplaçant, Mike Johnson arribèt per tres albums de grands labèls. Murph fin finala demissionèt, Mascis prenent en carga las fonccions de bateire suls albums del grop abans que lo grop se dissòlga en 1997. La formacion originala se tornèt formar en 2005, sortissent quatre albums puèi.
Vry
Istòria
Lo sieu nom proven d'un òme gallo-romain Verius e pòt doncas se legir : lo domeni de Verius.
Dinosaur Jr.
Le cant rebalant de Mascis e lo mur de guitarra darrièr, que rapela lo rock classic de las annadas 1960 e 1970 e caracterizat per una utilizacion intensiva de feedback e de distorsion, foguèron fòrça influents dins lo movement rock alternatiu de las annadas 1990.
Vry
Istòria
Vry Se tròba tanben jols noms de « VIREY », « VEREY » o encara « La Pichona Mètz ». La familha en títol de Verey a existit fins a la s-|XV|e}}.
Lo pòble fasiá partida del Anautit-Camin, comuna de Pòrta Muzelle dins lo país messin.
Lo sieu castèl fòrt èra una fortalesa, al meteis títol #que Ennery, en servint a protegir lo país messin.
I aguèt destruit pendent la guèrra dels Amics (1232-1234) de contunh reconstruit qualques ans mai tard.
En 1556, lo governador de la pichona Mètz (lo luòc fòrt de Vry) es Mangin II Lo Goullon, senhor de Retonfey, deputat messin e secretari dels commandements de Catherine de Médicis.
Las rèstas de la fortalesa, ancian castèl fòrt, reconstruit de contunh arruïnat, son encara importants e mai se fòrts délabrés.
L'istorian G. Boulangé Descriviá lo castèl de Vry en Lo Austrasie l'an 1856-57 : « …preses del costat nòrd-oèst fa veire la cauçada flanquée d'un costat, a esquèrra, pel "Torn del Châtelain", e de l'autre per un gròs torn perforada de embrasures per la artillerie, e fin finala, a drecha, tota la cara de la cortina expausada en couchant fins al torn rectangulaire en partida arruïnada. »
La fondation de Vry semble remonter à l'époque gallo-romaine.
Son nom provient d'un homme gallo-romain Verius et peut donc se lire : le domaine de Verius.
Vry se trouve aussi sous les noms de « VIREY », « VEREY » ou encore « La Petite Metz ». La famille en titre de Verey a existé jusqu'au.
Le village faisait partie du Haut-Chemin, mairie de Porte Muzelle dans le pays messin.
Il appartint d'abord à l'évêque de Metz, puis les messins en firent la conquête. Il fut plusieurs fois ravagé. Son château fort était une forteresse, au même titre qu'Ennery, servant à protéger le pays messin.
Il fut détruit pendant la guerre des Amis (1232-1234) puis reconstruit quelques années plus tard.
En 1556, le gouverneur de la petite Metz (la place forte de Vry) est Mangin II Le Goullon, seigneur de Retonfey, député messin et secrétaire des commandements de Catherine de Médicis.
L'hôpital Saint-Nicolas de Metz deviendra seigneur de Vry ainsi que décimateur de la paroisse.
Les restes de la forteresse, ancien château fort, reconstruit puis ruiné, sont encore importants bien que forts délabrés.
On trouve de nombreux renseignements sur Vry dans les Chroniques Huguenin ainsi que dans les notes d'Auguste Prost.
L'historien G. Boulangé décrivait le château de Vry dans L'Austrasie en 1856-57 : « …pris du côté nord-ouest il fait voir la chaussée flanquée d'un côté, à gauche, par la "Tour du Châtelain", et de l'autre par une grosse tour percée d'embrasures pour l'artillerie, et enfin, à droite, toute la face de la courtine exposée en couchant jusqu'à la tour rectangulaire en partie ruinée. »
Antiòc IV
Antiòc IV epifan (en grèc ancian: Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανής, Antíokhos ho Epiphanês, « Antiòc la manifestacion de dieu »), nascut vèrs 215 avC e mòrt en 164 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 175 avC a sa mòrt. Succediguèt a son fraire Seleuc IV e fuguèt seguit per son filh Antiòc V.
Règne
En 169-168 abC, Antiòc desfaguèt l'Egipte lagida e l'envasiguèt. Mas deguèt lèu daissar sa conquista jos la pression dels romans, pauc desiroses de veire los seleucidas créisser en poissança. De 167 a 164, reprimiguèt una revòlta en Judèa. En 165-164 menèt campanha a l'èst contra los parts, que jos Mitridates Ièr començavan a s'apoderar los territòris iranians dels seleucidas. Antiòc mòriguèt de malautiá en 164 abC.
Salvanhac de Cajarc
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Igala
L'igala (o igara) es una lenga ioroboïda parlada en Nigèria.
Localisacion
L'igala es parlat dins las zònas de govèrn local d'Ankpa, Dekina, Idah e Bassa de l'Estat de Benue, dins aquela d'Oshimili de l'Estat d'Ondo e dins aquela d'Anambra dins l'Estat d'Anambra.
Escritura
L'alfabet igala actual es :
Gouex
Gouex es una comuna peitavina, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Una fabrica de produccion dels metals ferreux a #èsser creada als environs de 1655 al void de la vallée del ruisseau de Goberté. Un disi tirat en travers permetiá d'utilizar la fòrça hydraulique. L'entrepresa i aguèt amassat a aquela de Lhommaizé en 1787. L'anautit foguet #cessar la siá activitat de las 1791, en rason de la insuffisance del cors d'aiga. En 1823, existissiá pas mai #qu'un sol fuòc de forja e un marteau, e l'anautit foguet èra en ruïna. Tota l'activitat #cessar en 1835 e las bastissas #èsser démolis l'an seguent, a l'excepcion del lotjament patronal e de la lòtja a fèrre transformat en granja, del temps que la étang es asséché e meses en cultura.
En 1945, per celebrar la Desliurança e lo retorn de la Republica, un arbre de la libertat a plantat (un noguera).
Une usine de production des métaux ferreux a été créée aux environs de 1655 au creux de la vallée du ruisseau de Goberté. Une digue jetée en travers permettait d'utiliser la force hydraulique. L'entreprise fut réunie à celle de Lhommaizé en 1787. Le haut fourneau cessa son activité des 1791, en raison de l'insuffisance du cours d'eau. En 1823, il n'existait plus qu' un seul feu de forge et un marteau, et le haut fourneau était en ruine. Toute l'activité cessa en 1835 et les bâtiments furent démolis l'année suivante, à l'exception du logement patronal et de la halle à fer transformés en ferme, alors que l'étang est asséché et mis en culture.
En 1945, pour fêter la Libération et le retour de la République, un arbre de la liberté est planté (un noyer).
Arma de fuòc
thumb|right|[[Fotografia de l'utilizacion d'una arma de fuòc.]]
Una arma de fuòc es una arma permetent de propulsar un projectil en utilizant lei gas produchs per una deflagracion. Aparegudas durant l'Edat Mejana en China, leis armas de fuòc venguèron l'equipament de basa dei fòrças armadas a partir de la Renaissença. Uei, son devesidas en doas categorais principalas : En causa de son utilizacion militara, leis armas de fuòc son l'objècte de reglementacions estrictas dins mai d'un país.
Lei premiereis armas de fuòc
Lei premiereis armas de fuòc apareguèron en China durant lo sègle X. Èran un melhorament de la lança tradicionala que consistiá a apondre un tube permetent de gitar una mescla de pouvera incendiària sus un enemic. Lo sistèma èra inicialament fach de papier ò de bambó. De còps, lei soudats chinés i plaçavan de projectils qu'èran propulsats vèrs l'adversari. L'interès d'aquela tecnica menèt pauc a pauc a l'adopcion d'un tube metallic que permetiá l'utilizacion d'una pouvera pus poderosa per donar una velocitat pus auta ai projectils.
Lei lanças de fuòc foguèron utilizadas fins au sègle XVII. Pasmens, a partir dau sègle XIII, foguèron desvolopats de canons portatius. Pauc precisas, aqueleis armas avián una poissança de fuòc importanta que favorizèt sa difusion en fòra de China. Agantèron ansin Euròpa durant la premiera mitat dau sègle XIV. Durant aqueu procès, foguèt mesa en plaça la division entre armas leugieras utilizablas per de fantassins ò de cavaliers e leis armas pesucas necessitant un grop de combatents especializats per lei servir.
Lo desvolopament dau mosquet e dau canon
Se l'interès deis armas de fuòc èra ja aparegut dins mai d'un conflicte de la fin de l'Edat Mejana, lei Guèrras d'Itàlia ò la batalha de Nagashino ne'n demostrèron l'interès d'un biais definitiu. L'invencion dau mosquet e una premiera racionalizacion de l'artilhariá sostenguèron aquela evolucion. Lo mosquet èra un perfeccionament de l'arcabusa, una arma de fuòc portativa encombranta que podiá tirar un projectil fins a 50 m. Èra compausat d'una cròça permetent d'engautar l'arma e d'un canon lisc d'una longor compresa entre 90 e 120 cm. Son cargament èra de faire per la boca. Sa talha reducha melhorèt son utilizacion sus lo prat. Pasmens, sa poissança e sa cadéncia de tirs èran encara feblas coma o mòstra la desfacha chinesa de Sarhu en 1619 còntra una tropa de cavaliers arquiers nomadas manchós.
Costansosa
Costansosa (Coutansouze en francés) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
La Grande-Résie
La Grande-Résie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Costansosa
Geografia
Entouré par les communes de Louroux-de-Bouble, Chirat-l'Église, Bellenaves, Lalizolle et Échassières, Coutansouze est situé à 46 km au nord-ouest de Vichy, la grande ville la plus proche. Situé à 480 mètres d'altitude, le village de Coutansouze a pour coordonnées géographiques 46° 13' 6 Nord, 3° 0' 38 Est. La commune se trouve à environ 25 km du parc naturel régional des Volcans d'Auvergne.
Istòria
Coutansouze es situat en la bòsc dels Colettes, #que protegissiá al una importanta populacion de manqui-sauniers. Aqueles vivián del tràfec de la sal #que, a l'epòca, èra pesadament taxat per la Corona (impòst de la gabelle). En 1704, lo intendant de Molins aimava que lo nombre de personas en vivent d'aquel tràfec èra entre 500 e 600 personas.
Coutansouze est situé dans la forêt des Colettes, qui abritait au une importante population de faux-sauniers. Ceux-ci vivaient du trafic du sel qui, à l’époque, était lourdement taxé par la Couronne (impôt de la gabelle). En 1704, l'intendant de Moulins estimait que le nombre de personnes vivant de ce trafic était entre 500 et 600 personnes.
Arma de fuòc
Lo desvolopament dau mosquet e dau canon
En parallèl, lei canons s'impausèron en Euròpa coma una arma decisiva a la batalha de Castilhon e au sètge de Constantinòble. Lei dos combats se debanèron en 1453. A Castilhon, lei Francés obtenguèron la victòria gràcias a la premiera utilizacion dirècta de 300 canons sus lo prat batalhier. Aquò entraïnèt la creacion de l'artilhariá de campanha. Dins aquò, la presa de Constantinòble aguèt un impacte encara pus important en causa dau ròtle decisiu tengut per l'artilhariá de sètge turca dins lo debanament dau sètge e la disparicion de l'Empèri Bizantin.
De la platina de mecha a la platina de peirard
Entre lei sègles XVI e XVIII, lo mosquet e sei derivats foguèron l'objècte de recèrcas destinadas a melhorar la mesa a fuòc de la pouvera. Aquò menèt au desvolopaments de plusors platinas. La pus primitiva es la platina de mecha que foguèt inventada en Euròpa vèrs 1400. Utilizada fins ais ans 1720, èra compausada d'un balancier que permetiá de tenir e d'aplicar la mecha sus la pouvera. Pasmens, aqueu sistèma necessitava de gardar una mecha atubada sus lo prat batalhier, çò qu'èra un problema.
Vèrs 1500, la platina de rodet foguèt concebuda per assaiar de fisabilizar lei mecanismes de mesa a fuòc. Complèx, son mecanisme permet d'engendrar de belugas gràcias ai fretaments entre una mòstra de pirita e una ròda d'acier. Foguèt utilizat fins ais ans 1660 avans son remplaçament per la platina de peirard, apareguda vèrs 1610.
L'utilizacion de peirard permetiá de facilitar la produccion de belugas gràcias a un tuert còntra una lamella de fèrre. De mai, lo sistèma èra pus aisat de fabricar. L'idèa d'utilizar un peirard data deis ans 1550 e foguèt adoptat per doas platinas de peirard primitivas inventadas dins lo nòrd d'Euròpa e en Catalonha. Mens onerosa que la platina de rodet, la platina de peirard venguèt la nòrma en Euròpa fins au començament dau sègle XIX.