cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angkor Vat
Lei tecnicas de construccion
Lei materiaus principaus utilizats per la construccion dau temple son de gres de colors diferentas en provenància de peirieras situadas a mai de 40 km. En particular, en causa de son importància dins lei mites fondators de la monarquia khmer, una gròssa quantitat de gres dau Mont Kulen foguèt utilizada. La laterita foguèt tanben de còps utilizada, principalament per leis edificis exteriors e per d'estructuras escondudas. Lo nombre de blòts es estimat entre 5 e 10 milions. Lei pus pesucs agantan 1,5 tona. Lei tecnicas de transpòrt d'aquelei materiaus son pas ben conegudas. Existiá un sistèma de canaus entre Angkor e lo Mont Kulen mai l'ipotèsi d'un transpòrt rotier demòra plausibla per fòrça arqueològs. Un còp arribat sus lo site, lei blòts èran ajustats d'un biais precís, probablament per de metòdes de rodatge. Aquò permet de mantenir la construccion en plaça sensa necessitar de ciment.
Totei lei decoracions que figuran dins lo temple son estadas escultadas per de tecnicas de talha. Divèrsei descubèrtas arqueologicas indican un mestritge d'aquel art per lei Khmers tre lo sègle VII. D'autra part, lei gres son generalament de ròcas ben adaptadas a l'escultura. Pasmens, de traucs dins lei muralhas indican probablament la preséncia d'ornaments metallics, probablament fachs de bronze, que son desenant dispareguts.
De reconstitucions modèrnas, menadas dins lo quadre de l'arqueologia experimentala, an permés de mostrar la possibilitat d'escultar un blòt de 1,2 m en 60 jorns. D'autrei recèrcas an mostrar la possibilitat d'extraire 400 tonas de ròcas dins 12 peirieras en 22 jorns. La man d'òbra necessària a la construccion d'Angkor Vat comprenguèt donc probable plusors miliers d'obriers e demandèt la mobilizacion d'artesans fòrça qualificats.
Restauracion e proteccion
Dempuei 1995, lo site d'Angkor Vat es plaçat sota l'autoritat de l'APSARA (Autoritat per la Proteccion dau Site e lo Management de la Region d'Angkor). Es una organizacion governamentala que dispausava de 3,000 emplegats en 2023. Es encargada de dirigir leis operacions de recèrca, de proteccion e de conservacion sus la zòna. Lo classament dau site au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO permet pereu de trobar de sòus per finançar una partida dei trabalhs necessaris. Una part relativament dei drechs d'intrada pagats per lei toristas, 28 %, es egalament atribuïda au budget de gestion de l'endrech.
Un centre toristic major
Dempuei leis ans 1990, Angkor Vat es venguda una importanta destinacion toristica. En 2004, lo nombre de toristas estrangiers aguent vesitat lo site èra estimat a 560,000 (sus un totau d'un milion de toristas estrangiers). Amb lo desvolopament dau torisme dins lo país, aqueu nombre es passat a 2,6 milions en 2018. A l'ora d'ara, aquela afluéncia a pas causat de degalhs importants ai vestigis.
Un simbòl nacionau de Cambòtja
Tre la fin dau sègle XIX, la descubèrta dei liames entre Angkor Vat e lo pòble khmer foguèt utilizada per lo poder locau. Ansin, una pagòda de fusta inspirada per lo temple foguèt construcha per representar Cambòtja a l'Exposicion Universala de 1889 organizada a París. D'un biais generau, leis autoritats colonialas s'interessèron fòrça a Angkor Vat e i financèron de trabalhs importants de restauracion. D'efiech, per elei, aquò èra lo simbòl de la politica de proteccion de l'eiretatge de civilizacions menaçadas de disparicion per França. Ansin, lo drapèu adoptat per representar lo protectorat de Cambòtja portava una representacion dau temple.
A partir de 1936, lo temple foguèt tanben utilizat coma simbòl per leis independentistas. Ansin, lo premier jornau d'aqueu movement foguèt dich « Nagarvatta » segon una transcripcion dei mots nokor (« la vila/Angkor ») e vat (« lo temple »). En 1948, lo Reiaume de Cambòtja adoptèt a son torn un drapèu portant una representacion dau monument. Aquò foguèt lo cas per totei sei successors a l'excepcion dau drapèu provisòri en vigor en 1992-1993 durant lo periòde d'administracion dau país per lei Nacions Unidas. Uei, de manifestacions violentas pòdon aver luòc en Cambòtja en cas de manca de respècte envèrs lo temple.
Bèze
Bèze es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sètge de Marmanda (1214)
Lo sètge de Marmanda se debanèt en 1214 durant la Crosada deis Albigés pendent la conquista dau Comtat de Tolosa après la batalha de Murèth. L'estatut de la vila èra complèx : lo drech de senhoriá superior èra tengut per lo rèi d'Anglatèrra mai lo senhor dirèct èra Ramon VI de Tolosa. Ansin, au començament de la Crosada, lei Crosats ocupèron la vila que foguèt reconquistada per leis Anglés en 1212. Pasmens, en 1214, Simon de Montfòrt, desirós d'ocupar tot lo Comtat de Tolosa, ataquèt tornarmai la ciutat. La garnison anglesa foguèt vencuda e deguèt negociar l'abandon de la vila en cambi de sa libertat.
Fontenay (Vòges)
Fontenay es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Geografia
Mai prèp de Épinal que de lo sieu cap-luòc de costat Bruyères, Fontenay aprofècha de la siá posicion un pauc a la separacion de la D420 per sedusir los aficionats de tranquillité.
Plus proche d'Épinal (12 km) que de son chef-lieu de canton Bruyères (14 km), Fontenay profite de sa position un peu à l'écart de la D420 pour séduire les amateurs de tranquillité.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Fontenay i aviá partejat entre los bans de Dompierre e de Vaudicourt. Jos l'Ancian Regim, aperteniá al bailliage de Bruyères. A l'esperital, Fontenay èra una annèxa de la parròquia de Aydoilles. Lo capítol de Remiremont i i aviá drech de patrocini e requectava los dos tèrces dels #dire.
Lo vilatge i aguèt jonch a Aydoilles al començament de l'epòca revolucionària e pas #venir municipalitat independenta #qu'en setembre 1793. Fontenay A fach partida fins en l'an X del costat de Girecourt, district de Bruyères.
thumb|300px|Glèisa Santa-Laurent Fontenay es un pòble de fontaines (d'ont lo sieu nom). Se'n compta mai d'una vintena fornint-se a partir de fonts del bòsc.
Le village de Fontenay était partagé entre les bans de Dompierre et de Vaudicourt. Sous l’Ancien Régime, il appartenait au bailliage de Bruyères. Au spirituel, Fontenay était une annexe de la paroisse d’Aydoilles. Le chapitre de Remiremont y avait droit de patronage et percevait les deux tiers des dîmes.
Nédon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fontenay (Vòges)
Istòria
Le village fut uni à Aydoilles au début de l’époque révolutionnaire et ne devint commune indépendante qu’en septembre 1793. Fontenay a fait partie jusqu’en l’an X du canton de Girecourt, district de Bruyères.
thumb|300px|Église Saint-Laurent Fontenay est un village de fontaines (d'où son nom). On en compte plus d'une vingtaine s'approvisionnant à partir des sources de la forêt.
Lamborghini Veneno
A un motor V12 en posicion arrièr que desvolopa 750 chivaus e pòt anar a 383 kilomètres de l'ora.
Jean-Baptiste Charcot
Jean-Baptiste Étienne Auguste Charcot (Neuilly-sur-Seine, Isla de França, 15 de julh de 1867 - 30 milas al nord-oèst de Reykjavík, Islàndia, 16 de setembre de 1936) foguèt un mètge e explorador polar francés. Las expedicions de Charcot marquèron lo retorn de França dins la competicion que confrontava divèrsas poténcias europèas cap a l'exploracion de l'Antartic.
Lamborghini Veneno
La Lamborghini Veneno es estada creada per la fèsta dei cinquanta ans de la marca italiana. Solament tres exemplaris destinada a la comercializacion e un quatren per lo musèu Lamborghini deviá inicialament èstre produch mai Lamborghini finalament decidèt de ne'n countruire en tot nòu roadsters, venduts a pauc près 3 600 000 èuros.
Jean-Baptiste Charcot
Esportiu, foguèt campion de França de rugbi de XV en 1896 e foguèt tanben doble medalhat d'argent en vela als Jòcs Olimpics d'estiu de 1900.
Grivesnes
Grivène en picard (Grivesnes en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Grivesnes Se tròba al Sud-Es de Amians, sus la rota départementale D26, a ieu-camin entre Ailly-sus-Noye e Montdidier.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los exactions de la Jacquerie, nascuda justament dins lo vilatge vesin de Villers-Tournelle, an pas sens dobte pas agut d'estalviar lo castèl fortificat, alavetz existent (mas los títols e las fonts mancan).
Lo solar seigneurial de la i aguèt destruit per las  tropas bourguignonnes en lo moment de la siá jubilacion cap a Montdidier #que, vengudas de Beauvais #qu'avián pas pogudas investir (episòdi de Jeanne Cardat dicha « Jeanne Hachette »), avián estrossejat tota la part del Beauvaisis compresa entre la vila de las Bellovaques e Breteuil, abans de incendiar e de metre a sac lo Santerre.
Louis de Goussencourt (fils aîné de Robert, mencionat aicí-après) #far erigir lo còrs d'abitatge principal del castèl, entre 1611 (data de lo sieu matrimòni amb Catherine Lo Sellier, filha de Jean, pagador de la Gendarmerie de França) e 1640, data de lo sieu defalhiment.
Après las destruccions de 1636, un coble del pòble, François Matoret e la siá femna Françoise Louchet (o Trochet, los actes authentiques mencionan indifféremment los dos noms) emigrin e faràn soc a Quebèc, de meteis que dos membres de familhas seigneuriales de la region (#que Catherine de Belleau, veire aicí-dessous).
Engrandit Al, lo castèl n'aperteniá a la fin del Ancian Regim a Louis de Goussencourt, comte de Grivesnes, #que pas #poder s'opausar a la confiscation del domeni decretat en rason de la sortida per l'emigracion de los sieus fils Louis-Henri (1766-1849). #Obténer malgrat aiçò la levada precintats en l'An II e, en lo moment dels adjudications de 1793 e 1794, lo castèl i aguèt vendut cossí plan nacional. Un abitant de Grivesnes, Roch Théry, #que los aïeux (venguts del Arrageois) ne residissián dempuèi mai de dos sègles en la parròquia, racheta una part de las tèrras aital coma lo molin, bens #que #retrocedir de contunh als sieus proprietaris. Lo domeni a #èsser vendut, en 1899, pel vicomte Urban Dominique de Beaurepaire de Louvagny a un notaire amiénois del nom de Lenain. thumb|Placas commémorant los violentes combats de la prima 1918.
Pendent la Primièra Guèrra mondiala, l'archiu communales aguèron destruit, lo vilatge i aguèt estrossejat, #çò qu'entrenarà morcellements de proprietats e de las reconstructions. Del 29 de març al 7 d'abril de 1918, lo pòble #èsser lo teatre d'una batalha acarnissada, Actiu fins al còrs a còrs a la baïonnette, #que permet a las tropas francesas e britanicas de talhar la rota d'Amians a las tropas alemandas. De nombroses soldats #èsser enterrès sens ceremònia. Lo castèl, environat alavetz d'un parc de 19 a, en comprenent una distillerie de alcool industriala e una granja contigua de 132 a, i patís un déluge de obus #que la #deteriorar als dos tèrces. Lo 7 de junh de 1970, una stèle commemorativa a elevat en comun pels ancians combatents franceses e alemands.
Lo tèrç subsistint del castèl viu de divèrses proprietaris se succedir, de còps rapidament. Dempuèi, demorat longtemps a se vendre, es a nòu viscut e en cors de réhabilitation.
Les exactions de la Jacquerie, née précisément dans le village voisin de Villers-Tournelle, n'ont sans doute pas dû épargner le château fortifié, alors existant (mais les titres et les sources manquent).
Le manoir seigneurial du fut détruit par les  troupes bourguignonnes lors de leur retraite vers Montdidier qui, venues de Beauvais qu'elles n'avaient pu investir (épisode de Jeanne Lainé dite « Jeanne Hachette »), avaient ravagé toute la partie du Beauvaisis comprise entre la cité des Bellovaques et Breteuil, avant d'incendier et de mettre à sac le Santerre.
Louis de Goussencourt (fils aîné de Robert, mentionné ci-après) fit ériger le corps de logis principal du château, entre 1611 (date de son mariage avec Catherine Le Sellier, fille de Jean, payeur de la Gendarmerie de France) et 1640, date de son décès.
Après les destructions de 1636, un couple du village, François Matoret et sa femme Françoise Louchet (ou Trochet, les actes authentiques mentionnent indifféremment les deux noms) émigrent et feront souche à Québec, de même que deux membres de familles seigneuriales de la région (dont Catherine de Belleau, voir ci-dessous).
Agrandi au, le château appartenait à la fin de l'Ancien Régime à Louis de Goussencourt, comte de Grivesnes, qui ne put s'opposer à la confiscation du domaine décrétée en raison du départ pour l'émigration de son fils Louis-Henri (1766-1849). Il obtint cependant la levée des scellés en l'An II et, lors des adjudications de 1793 et 1794, le château fut vendu comme bien national. Un habitant de Grivesnes, Roch Théry, dont les aïeux (venus de l'Arrageois) résidaient depuis plus de deux siècles dans la paroisse, racheta une partie des terres ainsi que le moulin, biens qu'il rétrocéda ensuite à ses propriétaires. Le domaine a été vendu, en 1899, par le vicomte Urbain Dominique de Beaurepaire de Louvagny à un notaire amiénois du nom de Lenain. thumb|Plaques commémorant les violents combats du printemps 1918.
Durant la Première Guerre mondiale, les archives communales furent détruites, le village fut ravagé, ce qui entraînera des morcellements de propriétés et des reconstructions. Du 29 mars au 7 avril 1918, le village fut le théâtre d'une bataille acharnée, allant jusqu'au corps à corps à la baïonnette, qui permet aux troupes françaises et britanniques de couper la route d'Amiens aux troupes allemandes. De nombreux soldats furent enterrés sans cérémonie. Le château, entouré alors d'un parc de 19 ha, comprenant une distillerie d'alcool industriel et une ferme attenante de 132 ha, y subit un déluge d'obus qui l'endommagea aux deux tiers. Le 7 juin 1970, une stèle commémorative est élevée en commun par les anciens combattants français et allemands.
Le tiers subsistant du château vit plusieurs propriétaires se succéder, parfois rapidement. Depuis, resté longtemps en vente, il est à nouveau habité et en cours de réhabilitation.
Nòtas
<references group=N/>
Borisp
Borisp (Bourisp en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Negre, Borisp qu'ei aparentat probablament ath basco buru, « cap, som », e -pe, « en devath, ath pè »,.
Segon Miquèu Grosclaude, buru + pe explicarén pas qu'ua partida deth nom e R. Aymard que hè remarcar aquera descripcion correspón pas briga ath site; eth nom que demòra escur
Hubert Wilkins
thumb|250px|Hubert Wilkins en 1931 Sir George Hubert Wilkins (Hallett, Austràlia del sud, 31 d'octobre de 1888 - Framingham, Massachusetts, 30 de novembre de 1958) foguèt un pilòt, explorador polar e geograf australian.
De parts importantas d'Atlantida pòrtan son nom coma per exemple l'Estrech de Wilkins.
Teodòr de Cirene
Teodòr de Cirene ò Teodòr lo Matematician (465, Cirene - 398 avC, Cirene) es un matematician grèc de l'escòla pitagoriciana. Personalitat intellectuala importanta de la segonda mitat dau sègle V avC, es famós per sa participacion a la descubèrta dei nombres irracionaus.
La vida de Teodòr de Cirene es mau coneguda. Discípol possible de Protagoras (vèrs 490-420 avC), realizèt plusors viatges en Grècia, especialament a Atenas. Foguèt benlèu lo mèstre de Socrates (vèrs 470-399 avC), de Theetèt d'Atenas († 395/369 avC) e de Platon (427-348 avC). En mai dei matematicas, s'interessèt a l'astronomia, a la musica e a totei lei disciplinas que regardavan l'ensenhament. Èra tanben un filosòf reconegut de la vila de Cirene.
Illustracion de la fama de Teodòr de Cirene dins lo mond antic, aparéis coma personatge dins lo dialòg Theetèt de Platon.
Vieux-Villez
Vieux-Villez en normand (Vieux-Villez en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Transferiment de tecnologia
Un transferiment de tecnologia es una accion que consistís per un agent economic a metre a disposicion d'un autre agent una tecnica ò un saupre-faire de produccion. Es un concèpte qu'es present dins mai d'una activitat coma la formacion professionala, la valorizacion de la recèrca e desvolopament ò l'ajuda ai país en desvolopament. Per aquò, foguèron creats d'otís e de disciplinas coma l'ensenhament, lei brevets e lei mecanismes de cooperacion internacionala. Dins lo domeni economic e industriau, lei transferiments de tecnologia pòdon èsser considerats coma d'activitats sensiblas e èsser l'objècte d'una reglementacion dedicada. Per exemple, es sovent lo cas per lei tecnologicas militaras avançadas.
Allobrògues
miniatura|Domeni daus allobrògues. Los allobrògues (var. nic. allobrògui) son un pòble gallés qu'abitavan un territòri entre Isèra, Ròse, e los Aups dau Nòrd. Sa vila principala foguet Viana. Passavan dins l'Antiquitat per de grands guerriers.
Au singular, los apelam un allobrògue ò una allobròga.
Nòtas
<references group="N"/>
Sètge de Montsegur (1241)
Lo sètge de Montsegur se debanèt en 1241 entre una armada tolosenca mandada per Ramon VII de Tolosa e la garnison dau castèu de Montsegur. S'acabèt per la retirada dei Tolosencs e la victòria de la garnison. Pasmens, en realitat, lo còmte de Tolosa èra opausat a la conquista de Montsegur que representava encara un centre important de l'oposicion a la victòria francesa a l'eissida de la Crosada deis Albigés e podiá servir seis interés. L'operacion èra donc solament destinada au melhorament dei relacions diplomaticas dau Comtat ambé França e la Papautat : au nivèu militar, lei soudats tolosencs organizèron ges d'assaut còntra lei barris de Montsegur e lo blocus dau castèu demorèt fòrça teoric.
Ruf d'Avinhon
miniatura|Sant Ruf. Sant Ruf d'Avinhon foguèt lo primier avesque d'Avinhon.
Nòtas
<references group="N"/>
Ivanka Trump
Ivana Marie Trump, sonada Ivanka Trump (Nòva York, 30 d'octobre de 1981) es una personalitat de television e entrepreneira americana. Filha del magnat american Donald Trump, es venguda aprèp l'accession d'aqueste a la presidéncia dels Estats Units un dels conselhièrs de son paire.
Es maridada dempuèi 2009 amb Jared Kushner, un entrepreneire del mond del bastiment, qu'es actualament lo Conselhièr Màger del president Trump.
President de la Republica
Un President de la Republica es lo cap d'Estat de certanei republicas. Es generalament lo possessor, au mens simbolic, dau poder executiu. Aquela institucion es apareguda per lo premier còp a la fin dau sègle XVIII ais Estats Units d'America. Marcava una rompedura importanta amb lei republicas pus ancianas qu'èran caracterizats per un partiment dau poder executiu entre plusors individús diferents. Se difusèt lentament au sègle XIX en America dau Sud e en França avans de venir la nòrma dins la màger part dei republicas modèrnas durant lo sègle XX.
Dixie Chicks
right|thumb|250px|Las Dixie Chicks durant un concèrt a [[Austin (Tèxas) en 2006.]] Las Dixie Chicks son un grop feminin de musica country. Lo grop que compta actualament tres membres (Natalie Maines e las doas sòrres Martie Maguire e Emily Robison) se formèt dins la vila texana de Dallas en 1989.
La formacion fòrça apreciada abans als Estats Units venguèt victima de criticas seriosas e mai d'un boicòt aprèp un concèrt a Londres lo 10 de març de 2003, quand la vocalista principala, Natalie Maines, critiquèt la decision del president american George W. Bush de far la guèrra en Iraq.
Daryl Hannah
thumb|250px|Daryl Hannah en 2014 Daryl Christine Hannah (Chicago, 3 de decembre de 1960) es una actritz e una activista environamentala americana. Se faguèt conéisser internacionalament tre 1984 mai que mai per son ròtle de la sirèna Madison dins lo film Splash.
Regiment
Un regiment es una unitat militara gropant unei batalhons ò unei companhiás e comandada per un coronèu. Son efectiu varia generalament entre 1,000 e 3,500 òmes.
Upàis
Upàis (Upaix en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Marselhaveire
Lo bauç de Marselhaveire es una còla dau litorau mediterranèu a la poncha sud de Marselha que sa nautor es de 432m.
Aqueu sit, vertadiera pòrta dei calancas es un endrech fòrça trevat per son paisatge e la vista que se pòu aver de son som que d'aquò li ven son nom.
Euclid lo Socratic
Euclid lo Socratic ò Euclid de Megara (vèrs 450 avC, Megara - vèrs 366 avC, Megara) es un filosòf grèc de l'Antiquitat. Discípol de Socrates (vèrs 470-399 avC, reculhiguèt una partida de sei discípols après l'execucion dau mèstre. Foguèt tanben lo fondator de l'escòla filosofica de Megara que son objectiu foguèt de conciliar lei ponchs de vista de l'escòla d'Elèa (Parmenides, Zenon...) sus l'unicitat de l'Èsser amb l'ensenhament de Socrates sus lo Ben. La filosofia d'Euclid desvolopèt donc l'idèa d'una identitat entre l'Èsser e aqueu Ben. Son escòla perdurèt après sa mòrt fins au sègle III avC.
Bernat Garnièr
Antipope Benedict XIV Antipapa Bento XIV
Gueschart
Djéchart en picard (Gueschart en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jared Kushner
thumb|250px|Jared Kushner en abril de 2017 Jared Corey Kushner (Livingston, Nòva Jersei, 10 de genièr de 1981) es un entrepreneire e proprietari de jornal american. Maridat amb Ivanka Trump, la filha de l'actual president dels Estats Units, Donald Trump, es actualament lo Conselhièr Màger del cap de govèrn american.
Gueschart
Nòtas
<references group=N/>
Prêtreville
Prêtreville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Remy (Oise)
Remy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Remy A situat sul scenari picard a unitat|9|km de Compenha,  de Beauvais,  de Amians e  de París. Los sieus abitants son los Remynois e los Remynoises.
Remy est située sur le plateau picard à 9 km de Compiègne, 45 km de Beauvais, 59 km d'Amiens et 70 km de Paris. Ses habitants sont les Remynois et les Remynoises.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carola Rackete
drecha|sens_quadre Carola Rackete, nascuda lo 8 de mai de 1988 a Preetz (Schleswig-Holstein, Alemanha), es una capitani de naviri e una activista alemanda. Es coneguda per aver forçat lo blocatge italian en junh de 2019, a las comandas del naviri umanitari Sea-Watch 3, en seguida de qué foguèt arrestada e perseguida en justícia, especialament per, abans que la justícia italiana invalidèsse son arrestacion.
Estudis e expedicions scientificas
Carola Rackete nais lo 8 de mai de 1988 a Preetz, a proximitat de Kiel, dins lo nòrd d'Alemanha , e grandís a Hambühren en Bassa Saxònia. Son paire es engenhaire electrician e sa maire comptabla. Es victima de secutament escolar pendent son adolescéncia.
Après un bachelierat en sciéncias nauticas a l'universitat de Jade a Elsfleth, en Bassa Saxònia, naviga pendent dos ans per d'expedicions scientificas en Artic e en Antartic dins l'encastre d'accions de l'institut Alfred Wegener per la recèrca polara e marina. Trabalha brèvament per una entrepresa de crosièras de luxe puèi acompanha un naviri oceanografic de Greenpeace e fa finalament un servici volontari europèu al sen del pargue natural dels volcans del Kamtchatka, abans de repréner sos estudis en 2015 e d'obténer un master en manejament environamental a l’universitat Edge Hill (Anglatèrra, Reialme Unit). Carola Rackete trabalha qualques meses pel British Antarctic Survey, que mena de recèrcas scientificas en Antartic, abans de s'engatjar dins l'umanitari.
Engatjament umanitari
Participa pel primièr còp en junh de 2016 a una mission de secors en mar de personas migrantas en Mediterranèa amb l'ONG umanitària alemanda Sea-Watch .
En 2018, Carola Rackete pren tanben part a de recèrcas de naufragièrs dempuèi un avion, lo Colibri, per l'ONG francesa Pilòts volontaris .
Distincions
La cònsol de París Anne Hidalgo desira decernir la medalha Grand Vermelh, la mai nauta distincion de la vila, a las doas capitanis del batèl Sea-Watch 3, Carola Rackete e Pia Klemp, per tornar afirmar son. Totas las doas refusan aquesta decoracion, denonciant l'ipocrisia de la vila de París.
Nielles-lès-Bléquin
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat a traversat la riu çò Bléquin, un afluent del fleuve litoral çò Aa.
La commune est traversée la rivière le Bléquin, un affluent du fleuve côtier l'Aa.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sètge d'Avinhon (1226)
Lo sètge d'Avinhon se debanèt dau 10 de junh au 12 de setembre de 1226 durant la Crosada deis Albigés au començament de l'intervencion dirècta dau rèi francés Loís VIII dins lo debanament deis operacions. S'acabèt per una victòria francesa e la conquista de la vila que va entraïnar l'afondrament de la resisténcia occitana dins leis estats Trencavel e una partida importanta dei possessions dau còmte de Tolosa.
Pasmens, au començament de l'annada, la novèla de l'arribada d'una Crosada dirigida dirèctament per lo rèi de França aviá entraïnat una onda de declaracions de somission dei vilas o dei senhors occitans. D'èfect, per la màger part dei populacions, lo rèi èra un personatge sacrat e la poissança de son ost acampat a Borges una menaça tròp importanta per resistir. Ansin, a partir de març de 1212, la defensa occitana dins lo Marquesat de Provença, leis estats Trencavel e lei possessions indirèctas dau còmte de Tolosa èra fòrça afeblida e lei Francés pensavan rescontrar ges de resisténcia importanta fins au relarg de Tolosa.
Coma la màger part dei vilas de la region, Avinhon aviá mandat una mission diplomatica a Loís VIII per l'assegurar de sa somission e de son ajuda. Après l'intrada dau rèi a Lion lo 28 de mai, una delegacion novèla foguèt tornarmai mandada a Montelimar per confirmar aquelei disposicions. Pasmens, dins lo corrent de la fin dau mes de mai, Ramon VII mandèt una mission auprès dei dos consòls de la vila que son objectiu èra d'obtenir l'aliança d'Avinhon còntra lei Francés. Ansin, en cambi de libertats suplementàrias, Avinhon cambièt de camp e sei consòls acceptèron de defendre la ciutat còntra lei Francés. Lo 7 de junh, quand arribèt lei premiereis unitats francesas, la vila èra lèsta a resistir e, lo 10 de junh, Loís deguèt ordonar de començar lo sètge de la vila.
Lei premiers mes dau sètge foguèron a l'avantatge dei defensors. Avinhon èra fòrça ben forticada e sei barris capitèron de replegar leis assauts francés enterin que lei tropas de Ramon VII ataquèron lei linhas d'avitalhament francesas. Dins lo camp francés au contrari, lo moral acomencèt de demenir en causa de la manca de motivacion de certanei senhors ostils a l'idèa de participar a una guèrra de despossession d'un autre senhor e d'una epidemia de disenteria. Ansin, certanei senhors coma Thibaud IV de Champanha abandonèron la Crosada tre la fin dei quaranta jorns dau servici d'ost.
La situacion cambièt a partir dau mes d'aost. Meme se leis assauts francés foguèron encara replegats, lo blocus de la vila foguèt renfòrçat e lo manjar acomencèt de mancar. En setembre, lei consòls acomencèron de negociar la rediccion que foguèt finalament acceptada lo 12 de setembre. Avinhon deguèt destrurre sei barris e sei tors, donar son artilhariá ai Francés, pagar d'indemnitats importantas au rèi de França e a la Glèisa, destrurre tres cents ostaus, donar la vila de Bèucaire au rèi de França e mandar trenta chivaliers en Tèrra Santa.
Après aquela victòria, l'armada francesa poguèt contuniar son avançada vèrs l'oèst e conquistar sensa combat leis estats Trencavel. En revènge, aguèt pas pron de temps per preparar una ataca còntra Tolosa. Lo sètge de Tolosa foguèt donc reportat a 1227. Pasmens, en causa de l'epidemia de disenteria apareguda au sètge d'Avinhon, lo rèi Loís VIII moriguèt lo 8 de novembre de 1226. Son successor èra un enfant e sa mòrt entraïnèt donc la revòuta de la màger part dei territòris occitans còntra lei Francés.
Jean-Louis Étienne
Jean-Louis Étienne, nascut lo 9 de decembre de 1946 a Vièlhmur dins Tarn, es un mètge e explorador occitan. Es conegut per sas expedicions en Artic, foguèt lo primièr òme d'aténher lo pòl Nòrd en solitari en 1986, e en Antartida, en particular la Transantarctica realizada en 1989-1990.
Teucrium chamaedrys
Lo pichòt rove o róver (Teucrium chamaedrys), es una planta depurativa en tisana, que ven dins las rasas.
Carl von Linde
thumb|250px|Carl von Linde en 1925 Carl Paul Gottfried Linde (Berndorf, Alemanha, 11 de junh de 1842 – Munic, 16 de novembre de 1934) foguèt un scientific e engenhaire alemand. Descobriguèt lo circuit de refrigeracion e inventèt los primièrs procèsses de fraccionament de l'aire e de liquefaccion de gases a escala industriala.
Frontiera
Una frontièra (var.: frontièira, prov. lem. frontiera, auv. fronteira, gasc. frontè(i)ra o termièra) es un espaci d'espessor variable que marca la separacion entre dos territòris, especialament entre dos estats sobeirans. Segon las relacions entre aqueles territòris, lor foncion pòt variar d'un biais considerable. Atal, au sen de l'Espaci Schengen, es un limit politic e juridic que permet lo passatge liure de las personas e dels bens. En revènge, entre las doas Corèas, es una zòna fòrça militarizada e susvelhada que son passatge es fòrça limitat.
Alièze
Nom desconegut en arpitan (Alièze en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Capvèrn
Capvèrn (Capvern en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Era Hont Cauta, eth Lacar, era Pèira Hicada. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kab'bèrr] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : castra Capverii, en latin, en 1256, de Capiteberni, en latin, en 1300, De Capiteuerno, en latin, en 1313, De Capite Bernio, en latin, en 1342 e 1379, Cap Bern en 1429, Capbern en 1760, Capbern en 1790, Capbern (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Dauzat qu'explica Capvèrn com caput viridem, cap verd, donc « som boscassut » (eth vilatge qu'ei sus un planèr, donc i a pas de vèrnhes). Segon Negre, Capvèrn qu'ei ara hont de dus afluents d'Arròs. Capvèrn que vien deth occitan cap, « cap, origina » e vèrn, « vèrnhe », mes eth nom qu'a devut aver eth sens d' « arriu enviroat de vèrnhes ». R. Aymard qu'imagina cap de vèrn ath sens figurat, « vigorós, respectat » ! .
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion d'Aymard qu'ei impossibla ! Dauzat qu'a tòrt, pr'amor eras atestacions contenen pas eth -d etimologic e è ei obèrt. E un planèr pòt estar umid : qu'ei eth cas deth planèr de Capvèrn. L'ipotèsi de Negre qu'ei interessanta. Capvèrn pòt pas estar « eth cap deth vèrn », nimei un som (eth vilatge qu'ei sus un planèr). Cap qu'a meilèu eth sens d'origina d'ua aiga (cf. Capdosa, « hont de Dosa », Capdròt, « hont de Dròt »); Vèrn que poscó estar eth nom ancian d'un deths arrius qui vienen de Capvèrn, Garravet o Hontcauta. Vèrn qu'ei efectivament un nom d'arriu, com per exemple en Carcin un afluent d'Òut.
Stand News
Stand News (chinés : 立場新聞) èra un site d'actualitats en linha gratuit e de tòca non lucrativa basat a Hong Kong, de 2014 a 2021. Fondat en decembre de 2014, succedissiá  House News. Se concentrava principalament sus las questions socialas e politicas a Hong Kong e adoptava generalament una posicion editoriala prodemocracia.
Stand News foguèt classat al primièr reng en tèrmes de credibilitat entre los medias d'informacion en linha a Hong Kong dins dos sondatges d'opinion menats per l'Universitat chinesa de Hong Kong en 2016 e 2019.[1][2]
Lo 29 de decembre de 2021, dins un contèxte de repression creissenta dels medias pel governament chinés après la promulgacion en 2020 de la lei sus la securitat nacionala de Hong Kong, Stand News foguèt perquisicionat per las fòrces de poliça de Hong Kong, qu'arestèron los cadres superiors e gelèron los actius de l'entrepresa. En consequéncia, comme Apple Daily pus lèu la meteissa annada, Stand News foguèt constrenh de licenciar son personal e de cessar sa publicacion.[3]
Màfia
Una màfia es una organizacion criminala fòrça organizada e estructurada qu'es caracterizada una estructura e de reglas intèrnas partejadas per sei membres (certanei an d'institucions quasiment similaras a aquelei d'un estat), per una utilizacion de la violéncia per s'enrichir e per protegir l'organizacion gràcias a de tacticas d'intimidacion, per un ròtle sociau important (certanei membres pòdon aver de situacions importantas dins la vida politica, economica ò sociala), per un ancoratge territòriau poderós, per una coexisténcia d'activitats legalas ò illegalas e per de liames importants ambé leis institucions politicas ò nacionalas. Aquò permet d'estructurar de rets fòrça desvolopats e de limitar ò d'alentir leis enquistas dirigidas còntra l'organizacion.
A l'origina, aqueu tèrme designava solament lei mafias dau sud italian probablament aparegudas dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Pasmens, a l'ora d'ara, designa totei leis organizacions criminalas simiilaras dins d'autrei país.
Trescleus
Trescleus [tres’klew(s)] (Trescléoux en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
Lo nom deu vilatge (atestacion Trescleux, en 1075) ven de dos mots latins : tres (meteis sens en occitan) e clivus, « pènda ».
Euristica
L'euristica (del grèc ancian εὑρίσκω, eurisko, « tròbi ») es un tèrme de didactica qui significa. Se nomena euristica la capacitat d'un sistema per a realizar de forma immediata innovacions positives per als seus fins.
La capacitat euristica es un trach caracteristic dels umans. D'aquel punt de vista se poíria descriure coma l'art e la sciéncia de las descobèrtas e de la invencion o de resòlvre de problèmas mejans de la creativitat e la pensada laterala.
L'etimologia d'"euristica" es la meteissa qu'aquela del mot eureka, l'exclamacion atribuida a Arquimèdes dins un episòdi tan famós coma apocrif. Quand es utilizat coma substantiu, es l'art o la sciéncia de la descobèrta, una disciplina susceptibla d'èsser un camp de recerca. Quand s'utilisa coma adjectiu, se referís a de causas mai concrètas, com estratagias euristicas, règlas euristicas o sillogismes e conclusions euristicas. Es evident qu'aqueles dos usatges son intimament ligats perque l'euristica sovent prepausa d'estratagias euristicas que guidan la descobèrta.
Matematica
En matematica, l'euristica existís dempuèi la Grècia Antica. Mas, la formalizacion e lo naut gra de rigor en matematica minora importància de l'estudi de la descobèrta, avent alara mai d'interès per la psicologia. Pasmens qu'existís lo camp de la teoria de la demostracion, çò qu'a res a veire amb trobar d'esquèmas de demostracion o de règles per resòlvre las demostracions dels teorèmas.
Psicologia
En psicologia l'euristica es en relacion amb la creativitat e se prepausèt que siá la règla simpla e eficienta per orientar la presa de decisions e per explicar dins un plan practic cossí las personas capitaràn un problèma o resolveràn un problèma. Abitualament una euristica opèra quand un problèma es complèxe o lo problèma pòrta d'informacions incomplètas. En general, una euristica se pòt considerar coma una acorcha pels processus mentals actius e, alara, es una mesura qu'estalvia o sèrva las ressorsas mentalas. Las euristicas foncionan de fach dins la majoritat de las circonstàncias mas, pasmens, tanben pòt menar a d'errors sistematicas dins la presa de decisions o l'elaboracion d'ensags. L'ideacion de solucions euristicas sovent es lo començament d'un rasonament per analogia.
Un exemple d'acorcha mentala es l'usatge d'un estereotipe. Quand se jutja un individú se basant sus l'estereotipe d'un grop a que aparten, l'usatge de l'estereotipe pòt menar en una error, perque l'individú pòt èsser mai o mens representatiu de l'estereotipe.
Agent economic
Un agent economic es un tèrme que designa una persona morala ò fisica que participa a l'activitat economica. Actor principau dei modèls economics, sa definicion varia segon lei corrents de pensada economica.
Fréville (Vòges)
Fréville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Incendi
Un incendi es un fuòc violent e destructor per la natura ò leis activitats umanas caracterizat per una reaccion de combustion non mestrejada dins lo temps e dins l'espaci.
Ressonància orbitala
thumb|Ressonància de Laplace entre tres [[Lunas galilèas, que los rapòrts son de coeficiant de periòdes orbitals]] Una ressonància orbitala (var. resonància orbitala, resonància orbitau), en astronomia, se realiza quand dos objètes orbitant a l'entorn d'un tresen an de periòdes de revolucion que lo rapòrt es una fraccion entièra simple. Es un cas particular de ressonància mecanica. Par exemple, Pluton es en ressonància 2:3 amb Neptun es a dire que Pluton efectua doas revolucions a l'entorn del Solelh pendent que Neptun ne realiza tres. Aquela ressonància es establa: una perturbacion de l'orbita de Pluton seriá corrigida par l'atraccion de neptun.
Estabilitat de las orbitas
Dempuèi la publicacion de las Leis de Newton, la problèma de l'estabilitat de las orbitas preocupèt fòrça matematicians, d'en primièr Laplace. Coma la solucion del problèma de dos cosses prend pas en compte las interaccions mutualas entre las planetas, de pichonas interaccions van plan segur s'apondre e acabar per cambiar las orbitas; o alara, demòra a descobrir de mecanismes nòus que mantenon l'estabilitat de l’ensems. Foguèt tanben Laplace que trobèt las primièras responsas per explicar la remarcable dança de las lunas de Jupitèr. Se pòt dire qu'aquel camp de recerca demorèt plan actiu dempuèi e demòron totjorn de mistèris a decobrir (per exemple las interaccions de las pichonas lunas amb las particulas dels anèls de las planeta gigantas).
En general, la ressonància pòt:
Tipes de ressonància
thumb|Diagrama representant la distribucion dels asteroïdes en foncion del [[mièggrand axe a l'interior del « còr » de la cencha. Les flechas puntan las lònas de Kekwood, que los efèctes de ressonància orbitala amb Jupitèr destabilizan las orbitas dels pichons cosses que s'i porrian trobar.]] thumb|Quasi-ressonància 3:4:5:6 de las quatre lunas extèrnas de Pluton amb son mai grand satellit, [[Charon (luna)|Charon]] L'influéncia gravitacionala periodica de las planetas (o lunas) pòt destabilizar lors orbitas. Aquò permet d'explicar l'existéncia de listras enebidas dins la cencha d'asteroïdes ont lo nombre de còs es plan mai flaca. Aquelas listras, nomenada lònas de Kirkwood, serián estat creadas per una ressonància amb l'orbita de Jupitèr qu'aurián provocat l'ejeccion dels còs s'i trapant. La ressonància pòt aver l'efècte opausat: pòt permetre l'estabilizacion d'orbitas e d'aparar de còs de perturbacions gravitacionalas. Atal Pluton e los autres plutinos son aparats de l'ejeccion de lor orbita per una ressonància 2:3 amb la planeta giganta Neptun. D'autres objèctes de la cencha de Kuiper son tanben dins d'autras ressonàncias amb aquela planeta: 1:2, 4:5… Dins la « cencha principala d'asteroïdes [...] las ressonàncias establas 3:2 e 1:1 son occupadas respectivament per la familha d'asteroïdes Hilda e pels asteroïdes troïans de Jupitèr » Quand d'objèctes an lors periòdes orbitals donan de rapòrts d'entièrs simples, se parla de ressonància de Laplace. Es lo cas des lunas de Jupitèr, Ganimèdes, Euròpe e Io que son dins una ressonància 1:2:4.
Commensurabilitat dels periòdes de revolucion
Existís cinc ressonàncias d'aquel tipe per de planetas o las lunas majoras dins lo Sistèma Solar mai que pels asteroïdes, los anèls e los pichons satellits):
Las simplas relacions entièras entre los periòdes de revolucion amagan de relacions mai complexas:
Mas, verificant las donadas, se dona, una valor plan tròp granda per èsser negligida.
De fach, la ressonància es exacta, mas deu inclure tanben la precession del periastre \dot\omega L’equacion corrigida (que fa partit de las relacions de Laplace) es
Autrament dich, lo movement mejan d'Io es plan lo doble d'aquel d’Euròpa en prenent compte de la precession del periastre. Un observator situat sul periastre auriá vist las lunas arribant a la conjonccion al mèsme luòc.
Las autras ressonàncias satisfason d'equacions similaras levat pel parelh Mimas-Tetis. Dins aquel cas, la resonnáncia es tala que satisfait
Lo punt de conjonccion oscilla a l'entorn d’un punt a mièg camin entre los noses de doas lunas.
La ressonància de Laplace
left|thumb|400px|Illustracion de la ressonància Io-Euròpa-Ganimèdes La resonnáncia mai remarcabla, aquela de tres lunas galilèas, inclusís la relacion que contrench la posicion de las lunas sus lors orbita:
Abüs de posicion dominanta
Un abüs de posicion dominanta es un tèrme que designa lo comportament d'una companhiá d'una dispausa d'una part de mercat importanta e que l'utiliza per redurre la concurréncia sus aqueu mercat. Per exemple, lo fabricant d'un ben fòrça vendut pòu impausar ai distributors de clausas que limitan lo nombre de produchs similars prepausats dins la meteissa seccion. Dins fòrça país, de disposicions legalas existisson per empedir e sancionar un tau comportament.
Ressonància orbitala
La ressonància de Laplace
ont los \lambda son las longitudas mejanas de las lunas. Aquela contrencha fa impossible una tripla conjonccion de lunas. Lo grafic illustra las posicions de las lunas aprèp 1, 2 e 3 periòdes d'Io.
Deodat III de Severac
thumb|Vestigis dau castèu de Cailutz.
Deodat III de Severac (vèrs 1182 - vèrs 1250) foguèt un senhor de Combret e de Cailutz. Participèt a la Crosada deis Albigés dins lo camp occitan. Vencut en 1214 a l'eissida dau sètge de Severac, deguèt faire omenatge a Simon IV de Montfòrt per reprendre lo contraròtle de son castèu mai se revoutèt tre 1216. Après la guèrra, participèt a la Setena Crosada e moriguèt probablament en Tèrra Santa.
Clausa de la nacion pus favorizada
La clausa de la nacion pus favorizada es una clausa frequenta dins lei tractats de comèrci internacionau. Cada Estat signatari d'un acòrd comportant aquela clausa s'engatja a acordar automaticament ais autreis Estats signataris totei leis avantatges comerciaus donats a un país tèrç. Segon lei tractats concluts, la clausa pòu s'aplicar a una partida ò a la totalitat dei cambis entre leis Estats signataris.
Guilhèm IV de Menèrba
Guilhèm IV de Menèrba foguèt un senhor de Menèrba au començament dau sègle XIII. Participèt a la Crosada deis Albigés dins lo camp occitan e demorèt fidèu a l'Ostau Trencavèl après sa despossession de la Vescomtat de Carcassona au profiech de Simon IV de Montfòrt en 1209. Per aquò, sa senhoriá foguèt atacada e deguèt abandonar Menèrba ai Crosats en 1210. Vengut faidit, contunièt d'ajudar lei senhors occitans coalizats coma durant lo sètge de Bèucaire en 1216.
Avon-les-Roches
Avon-les-Roches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e Léger e la region dau Centre.
Puerto Octay
Puerto Octay qu'ei ua vila e comuna chilena de la província de Osorno, en region de Los Lagos. Sa populacion totala èra 10.236 abitants en 2002. Sa superfícia totala es 1.795,7 km². Sas coordenadas geograficas son: -40.96667°N, -72.9°W.
Avon-les-Roches
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Neuvireuil
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nichi Vendola
thumb|right|180px|Nichi Vendola
Nichi Vendola (nascut en 1958 a Bari) es un òme politic italian.
Leon Kozłowski
Leon Tadeusz Kozłowski (n. 6 de junh de 1892 - m. 11 de mai de 1944) arqueològ e òme politic, foguèt primièr ministre de Polonha entre 1934 e 1935.
Edward Osóbka-Morawski
Edward Bolesław Osóbka-Morawski (n. 5 d'octobre de 1909 - m. 9 de genièr de 1997) òme politic foguèt primièr ministre de Polonha entre 1944 e 1947.
Rieux (Oise)
Rieux  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Oise de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sorbiers (Auts Aups)
Sorbiers (Sorbiers en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Alluvion
Leis alluvions son de depaus de brigas sedimentàrias d'una talha mai ò mens importanta coma d'arena, d'argiela, de fanga, de nita, de còdol e de grava transportats per l'aiga d'un riu. Pòdon se depausar dins lo jaç d'un riu. La quantitat d'alluvions transportats per un riu despend de la velocitat de l'aiga, de la natura dei ròcas traversadas e de l'importància dau debit.
Esiòde
Esiòde (en grèc ancian Ἡσίοδος /Hêsíodos, en latin Hesiodus) es un poèta grèc del sègle VIII AbC
Donadas conegudas
Los sols faches autentics coneguts sus Esiòde son los eveniments contats dins los seus poèmas. Per tres còps Los Trabalhs e los Jorns, dona qualques elements biografics. I cal apondre qualques verses de la Teogonia.
Esiòde seriá nascut a Ascra, un vilatjòt de Beocia. Son paire veniá de Cumes en Eolida, region d’Anatolia. Se sap pas lo seu nom. La tradicion li dona aquel de Dios, mas aquò s’explica per una deca d'interpretacion del passatge « Πέρση, δῖος γένος / Pérsê, dĩos génos » (Trabalhs, v. 299), comprés coma « Persès, fils de Dios » al luòc de « Persès, nòble filh ». Aviá una pichona fabrica de cabotatge, que faguèt quicanèla. Traversèt alara la mar e se fixèt a Ascra que comprèt un pichon terren, al pè del mont Elicon. Se maridèt amb Picimèd, qu'aguèron dos filhs: Esiòd e Persès.
Ascra èra un luòc paure. Esiòde lo descriu coma un « vilatjòt maldich, marrit l’ivèrn, dur l’estiu, jamai agradiu » (Trabalhs, v. 640). Al moment del partatge de l’eritatge del paire, se metèt en procès amb son fraire Persès. Los « reis » d’Ascra donèron rason a Persès. Aquel faguèt pas prosperar lo ben fins perilhar, e foguèt obligat a quistar son fraire, que le rebutèt. Furiós, Persès menacèt Esiòde d’un autre procès, que l’objècte es desconegut.