cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aiga
Istòria
La premiera mòstra d'aiga pesuga pura foguèt obtenguda en 1933 per lo quimista Gilbert N. Lewis (1875-1946). Permetèt d'estudiar sei proprietats caracteristicas que foguèron pus tard utilizadas dins l'industria nucleara.
Proprietats fisicas
thumb|right|L'aiga es presenta sus [[Tèrra sota forma gasosa, liquida e solida.]]
L'aiga a de proprietats particularas que son fòrça diferentas d'aquelei deis autrei substàncias. Ansin, dins lei condicions normalas de pression e de temperatura observadas sus Tèrra, l'aiga es generalament a l'estat liquida amb un ponch de fusion situat a 0 °C (273,15 K) e una ponch de vaporizacion situat a 100 °C (373,15 K). Dins aquel estat, sa constanta dielectrica es la pus auta dei liquids coneguts (ɛr = 78,5), çò que li permet de solubilizar un nombre important de moleculas. L'aiga liquida a tanben la tension superficiala pus auta (72 mN/m a 20 °C). Aquò explica perqué un sistèma de capillars pòu emmagazinar de quantitats importantas d'aigas.
L'aiga tèn egalament de caracteristicas termicas excepcionalas amb una calor massica de 41,855 J/kg/K (a 15 °C) e una conductivitat termica de 0,604 W/m/K (a 20 °C). Sei calors latentas de fusion e de vaporizacion son tanben autas en causa de la preséncia de liames idrogèn. Ansin, l'aiga a un ròtle primordiau dins la regulacion deis equilibris termics planetaris.
La preséncia d'aiga sota forma gasosa, liquida e solida sus Tèrra es liada a son ponch triple que se situa a 0,01 °C e 611,2 Pa. Sa forma gasosa es dicha vapor. Sa forma solida es generalament dicha glaç ò nèu. L'aiga liquida a una densitat egala a 1 a 4 °C e a 0,998 3 a 20 °C. Presenta la particularitat d'èsser pus densa que lo glaç qu'a una densitat compresa entre 0,91 e 0,93 a 0 °C.
Estructura de la molecula d'aiga
thumb|right|Esquèma de la [[molecula d'aiga.]]
La molecula d'aiga es constituïda de dos atòms d'idrogèn e d'un atòm d'oxigèn. En causa de la preséncia de dos doblets non liant sus l'oxigèn, a una forma coïdada amb un angle de 104,5°. La distància entre l'oxigèn e un idrogèn es de 95,7 pm. Conjugada amb la diferéncia d'electronegativitat entre lei dos elements, aquò es a l'origina dei proprietats particularas de l'aiga. D'efiech, lo liame covalent oxigèn-idrogèn presenta un caractèr ionic non negligible. Aquò mena a la formacion de cargas electricas parcialas que sei baricentres correspondon pas. La molecula d'aiga es ansin polara.
Aquela polaritat explica la capacitat de l'aiga de dissòudre de compausats ionics ò polars e sa miscibilitat febla amb lei substàncias apolaras. De mai, permet la formation de liames idrogèn entre un doblet non liant d'un atòm d'oxigèn e un atòm d'idrogèn d'una autra molecula. Relativament poderós (aperaquí 10% d'un liame covalent), aquela liason intermoleculara renfòrça la capacitat de l'aiga de solubilizar de produchs polara e conferís a sei formas liquida e solida de proprietats fisicas particularas. La pus importanta es probablament una aumentacion de sei temperaturas de cambiaments d'estat a respècte de la valor teorica calculada a partir dei caracteristicas deis autreis elements de la colona de l'oxigèn. Per exemple, la temperatura de fusion dau sulfur d'idrogèn (H2S) es de -85,5 °C e aquela dau seleniur d'idrogèn (H2Se) es de -66 °C.
Aciditat
L'aiga, compres a l'estat pur, es totjorn feblament ionizada segon l'equilibri quimic seguent : 2 H20 = H3O+ + H O– La constanta d'equilibri Ke associada es dicha produch ionic de l'aiga. Es egala a : Coma leis ions H3O+ e HO– son pauc concentrats, aquela relacion pòu èsser simplificada dau biais seguent : Experimentalament a 25 °C, lei doas concentracions son egalas a 10-7 mol/L. Lo pH de l'aiga pura es donc de 7, çò que definís la neutralitat acidobasica. Dins aquò, en realitat, una solucion d'aiga contèn d'impuretats que modifican son pH vèrs l'aciditat ò la basicitat e l'aiga a lo comportament d'una espècia quimica amfotèra que sei pareus acid/basa son H3O+/H20 (pKa = 0) e H20/H O– (pKa = 14).
Proprietat oxidoreductritz
L'aiga a de proprietats oxidoreductritz dins lei pareus H20/H2 de potenciau estandard E0 = -0,827 7 V e O2/H20 de potenciau estandard E0 = 1,23 V. Aquò correspond ai relacions : 2 H2O + 2 e− ⇄ H2(g) + 2 HO− O2(g) + 4 H+ + 4 e− ⇄ 2 H2O
L'electrolisi de l'aiga entraïna la formacion de diidrogèn e de dioxigèn. Pasmens, aquela reaccion necessita una aiga relativament pura. D'efiech, en preséncia d'impuretats, d'autrei pareus oxidoreductors pòdon intervenir.
Reactivitat
L'aiga es capable de reagir gràcias a la preséncia de son moment dipolar, de sei doblets non liants, de sa capacitat d'establir de liames idrogèn, de sei proprietats acidobasicas ò de sei proprietats oxidoreductritz. Es ansin considerada coma una substància reactiva qu'es efectivament utilizada dins plusors reaccions. Dins aqueu quadre, sa premiera proprietat importanta es sa capacitat de s'addicionar, es a dire de s'integrar dins l'estructura d'una molecula ò d'un compausat ionic per i demorar ò per entraïnar la partença d'una partida de la molecula iniciala. Dins aqueu darrier cas, la reaccion es sovent dicha « idrolisi ». Un exemple classic de reaccion d'aqueu tipe es l'equilibri de l'esterificacion :
center|500px
La preséncia de doblets non liants ò de liames idrogèn permèton tanben a l'aiga de participar a la formacion de complèxs. Sei proprietats oxidoreductritz li permèton de reagir amb lei metaus electropositius non cubèrts per un jaç d'oxids protectors (coma leis alcalins), lo carbòni ò d'oxids de carbòni. Dins certanei cas, la reaccion pòu èsser violenta en causa de son caractèr exotermic e d'un desgatjament de diidrogèn.
Un autre aspècte de la reactivitat de l'aiga es liat a sei proprietats acidobasicas. D'efiech, segon la definicion de Brønsted, es una substància amfotèra que pòu reagir coma acid ò coma basa. Es tanben un acid de Lewis en causa de sei doblets non liants que li permèton de reagir amb lei moleculas que presentan una lacuna electronica. Enfin, segon la teoria HSAB, l'aiga es un acid e una basa dur qu'a donc tendància de reagir amb leis autreis acids e basa durs.
L'aiga dins l'Univèrs
L'aiga sembla d'èsser una molecula abondosa dins l'Univèrs que sa preséncia es estada detectada dins lo Sistèma Solar (Tèrra, autrei planetas, cometas, asteroïdes...), dins de nívols interstellars de la Via Lactèa e dins d'autrei galaxias. Aqueu fenomèn s'explica per l'abondància de l'idrogèn e de l'oxigèn. La cèrca d'aiga liquida sus un autre còrs celestiau es un aisse important de l'exploracion espaciala car permetriá benlèu de descubrir una vida extraterrèstra.
Cicle de l'aiga
thumb|Esquèma generau dau cicle naturau de l'aiga
L'aiga a un ròtle primordiau dins la biosfèra. Son volum mondiau, considerable, es estimat a 1,36.109 km3. Es principalament concentrat dins leis oceans e lei mars (97,25%), lei glaciers (2,05%) e leis aigas sosterranhas (0,65%). Lo rèsta se tròba dins la vapor d'aiga atmosferica, dins leis aigas de superficia, dins l'umiditat dei sòus e dins la biosfèra. Lei transferiments entre aquelei sèrvas, dichs cicle de l'aiga, son fòrça importants per explicar l'organizacion dau vivent e la formacion deis estructuras geologicas gràcias a l'erosion e lo transpòrt dei sediments.
L'aiga e la vida
thumb|right|L'aiga es una substància necessària a la [[vida terrèstra.]]
L'aiga es indispensabla per la vida en causa de son poder solvent e de son ròtle dins l'organizacion de certanei teissuts vivents, especialament lei teissuts vegetaus. La premiera proprietat li permet d'assegurar lo transpòrt dei substàncias quimicas necessàrias au metabolisme de la planta. La màger part de l'aiga d'un organisme vivent es utilizada per aqueu pretzfach. Per exemple, en mejana, l'aiga de transpòrt representa 75% de la massa totala d'una planta.
L'aiga es donc fòrça importanta per la subrevida de la flòra e, donc, de l'ensemble deis ecosistèmas terrèstres. Pasmens, sa qualitat es tanben problematica. En particular, leis aigas saladas, coma l'aiga de mar, contènon tròp d'ions per permetre lo transpòrt dei nutriments au sen d'un organisme. La preséncia de saus en quantitat tròp importanta a donc d'efiechs similars a l'ariditat que concentra la tenor de saus dins l'aiga en causa de l'evaporacion. En mejana, lei precipitacions son de 1,240 mm sus leis oceans e de 710 mm sus lei continents. Dins aquò, aquelei valors escondon una reparticion fòrça inegala que dicta fòrça la mesa en plaça deis ecosistèmas.
Irrigacion
thumb|right|[[Fotografia d'una irrigacion per aspersion.]]
L'irrigacion es una deis utilizacions pus ancianas de l'aiga per l'òme. D'efiech, son existéncia es atestada durant lei periòdes finaus de la Preïstòria amb la sedentarizacion dei societats agricòlas. Permet principalament d'estendre l'umiditat de zònas umidas vèrs de sòus pus arids ont aumenta lei rendements. D'aplicacions pus raras son destinadas a fertilizar de tèrras gràcias au transpòrt de sediments druds ò a luchar còntra lei geladas.
Existís diferents tipes d'irrigacion que son sovent combinats entre elei. La pus coneguda es l'escolament de superficia que necessita de cavar de canaus e de regòlas per menar l'aiga a l'endrech necessari. Dins certanei cas, es ansin possible d'aigar de terrens situats a de centenaus de quilomètres d'una fònt. Una autra tecnica frequenta, especialament lòng dei rius poderós, es la submersion que demanda de construrre un ret de canaus e de restancas per inondar una zòna. Es un metòde caracteristic dei regions de risicultura. Enfin, lo darrier tipe major d'irrigacion es l'aspersion qu'assaia d'imitar lei precipitacions naturalas. Necessita sovent una sèrva.
Òlt (Romania)
Òlt (en romanés Olt o amb l'article definit Oltul; en ongrés Olt; en alemand Alt) es un riu de Romania. Es un afluent de Danubi.
Daniela Dessì
thumb|250px|Daniela Dessì en 2009 Daniela Dessì (Gènoa, 14 de mai de 1957 – Brescia, Lombardia, 20 d'agost de 2016) foguèt una cantaira d'opèra italiana. La trajectòria d'aquesta soprano foguèt recompensada per mantes prèmis e se vegèt autrejar lo títol de ciutadana onorària de Viareggio en 2009.
Èra maridada amb lo tenòr Fabio Armiliato.
Mejorada del Campo
Mejorada del Campo es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Aiga
Irrigacion
De còps, s'utiliza de tecnicas de microirrigacion que permèton un apondon pus feble e pus localizat d'aiga. Lo principi èra ja utilizat en Grècia durant l'Antiquitat. De jarras d'argiela emplidas d'aiga èran enterradas, çò que permetiá una infiltracion lenta de l'aiga dins lo sòu. Uei, la microirrigacion utiliza generalament de procès complèxs contraròtlats per informatica. Son interès, especialament dins lei regions aridas, es d'adurre unicament la quantitat d'aiga necessària a la planta per limitar lei pèrdas per evaporacion. En revènge, es sovent pus costosa que lei metòdes tradicionaus.
Aiga potabla
thumb|right|L'[[aiga potabla es un element important dei societats modèrnas.]]
En causa de l'importància de l'aiga per lo vivent, l'aiga potabla es una necessitat per lei societats umanas. Per aquò, son estadas desvolopadas de tecnicas de captatge, de purificacion e de distribucion. Lo captatge permet de transportar una quantitat d'aiga vèrs lo luòc de produccion d'aiga potabla. Existís tres tipes de captatge principaus :
La produccion d'aiga potabla met en òbra d'operacions variablas segon la puretat de l'aiga captada. A l'origina, lei captatges son chausits per seleccionats per limitar la quantitat de polluents. L'aiga bruta subis au mens dos tractaments. Lo premier es destinat a eliminar lei particulas en suspension, generalament gràcias a de tecnicas de filtracion ò de decantacion (floculacion...). Lo segond consistís a tuar lei microorganismes. Lo metòde tradicionau es basat sus l'apondon de clòr que permet una accion duradissa. Dins aquò, a tendància de donar un gost desplasent a l'aiga. Ansin, pòu èsser remplaçat per un autre gas, l'ozòn, que demòra pas dins l'aiga. Pasmens, en causa d'aquela disparicion, l'utilizacion d'ozòn necessita un ret de distribucion pron fisable per empedir una contaminacion bacteriana. Segon lei regions, aqueleis operacions pòdon èsser completadas per una correccion quimicas. N'existís tres tipes principaus : En certanei regions, aqueu procès de produccion es remplaçat per la desalinizacion de l'aiga de mar gràcias a de tecnicas de filtracion osmotica. Dins aqueu cas, après eliminacion dei bactèris, es necessari de remineralizar l'aiga. Costós, aqueu metòde produtz una aiga de qualitat febla e es donc utilizat dins lei zònas onte lei captatges son insufisents (regions aridas, illas...)
La distribucion de l'aiga potabla necessita la mesa en plaça d'un ret de sèrvas e de bornelariás. Lo dimensionament corrècte de l'infrastructura demanda donc lo mestritge de la mecanica dei fluids, especialament per assegurar una pression sufisenta per alimentar totei lei sortidas. Lei trabalhs per la bastir son donc complèxs. Son donc normalament una mission de l'Estat que pòu delegar la gestion dau ret a una companhiá privada.
La recuperacion deis aigas usadas
thumb|right|[[Fotografia d'un conduch roman.]]
La recuperacion deis aigas usadas es un l'enjòc important per l'igièna publica. D'efiech, pòdon favorizar lo desvolopament d'agents patogèns. Per exemple, lo bacil a l'origina dau colerà es generalament transmés gràcias a d'aigas contaminadas. Ansin, foguèron desvolopadas d'infrastructures permetent de collectar e de separar leis aigas usadas dau ret d'aiga potabla. Lei pus conegudas son lei conduchs sosterranhs que fòrman un ret enterrat permetent de canalizar leis aigas en fòra d'una aglomeracion. Pasmens, dins lei regions pauras ò pauc desvolopadas, pòdon encara s'utilizar de canaus exteriors mai ò mens estructurats.
Per protegir lei captatges e leis ecosistèmas ò prevenir leis epidèmias, lo tractament deis aigas usadas es vengut una obligacion dins mai d'un país durant la segonda mitat dau sègle XX. Per aquò, lei conduchs lei canalizan vèrs d'estacions d'epuracion. Dins aqueleis installacions, dos tipes de tractament pòdon èsser aplicats :
L'aiga industriala
L'industria es un utilizaire important dei ressorsas d'aiga. Leis aplicacions principalas son liadas ai proprietats termicas de l'aiga (turbina de vapor, eschambiaire de calor...) e a sei proprietats quimicas coma solvent e, pus rarament, coma reactius. Dins aqueu darrier cas, lei questions de puretat son sovent importantas e leis industriaus pòdon utilizar d'aiga potabla ò realizar lei sieus captatges. Dins lei regions industrializadas, aquelei prelèvaments pòdon representar de quantitats fòrça importantas (30% en Asia dau Sud-Èst en 2002). Son a l'origina de pollucions importantas en causa de la preséncia recurrenta de produchs quimics en solucion.
Ressorsas aqüifèras
Se 71% de la superficia terrèstra es cubèrta d'aiga, 97% de l'aiga mondiala es salada e 2% es empresonada dins lei glaciers. La porcion disponibla per lei besonhs de l'umanitat e deis ecosistèmas es donc reducha. De mai, es inegalament despartit. En 2017, au mens 3,5 miliards d'èssers umans èran obligats de beure una aiga perilhosa ò de qualitat dobtosa e au mens 2,4 miliards èran pas connectats a un sistèma d'assaniment. Un autre problema grèu es la competicion entre utilizaires dins lei regions onte lei captatges pòdon pas assegurar un debit sufisent. La gestion dei ressorsas aqüifèras es donc una question importanta dins la màger part dei país.
Dins mai d'una region, de situacions de carestiás d'aiga son recurrentas entraïnant de problemas sociaus e economics (exòde de populacions, conflictes...). En 2020, un vintenau de país, principalament situats en Africa, èran regularament tocats per aquelei crisis. Pasmens, lei tensions èran a s'estendre en Asia en causa de l'aumentacion dei besonhs liats au desvolopament economic e a la reduccion dei provesiments d'aiga de qualitat en causa de la multiplicacion dei pollucions.
La pollucion de l'aiga
thumb|right|[[Fotografia de colonias de bactèris filamentós que se desvolopan dins leis aigas polluïdas regitadas per una papetariá.]]
La pollucion de l'aiga es un ensemble de pollucions d'origina quimica, bacteriologica, visuala ò termica dei massas d'aiga doças, saumastras ò saladas, sosterranhas, de superficia ò oceanicas. Pòdon tanben tocar lei precipitacions (pluèja, nèu...) ò lei glaç dei regions polaras. Aquelei pollucions son un fenomèn ancian, probablament aparegut amb l'agricultura, que foguèt l'objècte de reglementacions tre lo periòde antic dins certanei regions. Dins aquò, amb l'industrializacion, a agantat de proporcions sensa precedents que menaçan la màger part deis ecosistèmas terrèstres.
Existís tres tipes principaus de pollucion :
Lei trèbols dau cicle de l'aiga
thumb|right|[[Fotografia mostrant l'assecament dei bòcas dau fluvi Colorado e la disparicion deis ecosistèmas umidas de la region.]]
Lei prelèvaments d'aiga per l'òme, e leis activitats umanas en generau, pòdon engendrar de trèbols dau cicle de l'aiga. Aquò a sovent d'impactes negatius sus la fauna e la flòra. Leis efiechs de tèrme cort son relativament ben coneguts. Lei principaus son la consequéncia dei captatges d'aiga que reduson lo debit dei jaç freatics e dei rius. En causa de la demenicion dau volum d'aiga, concentran la pollucion e agravan son accion. De mai, dins certanei cas, pòdon entraïnar l'assecament dau riu, çò que causa la destruccion dei mitans aqüatics e de conflictes entre utilizaires. Un exemple caracteristic es lo fluvi Colorado qu'es fòrça polluït e regularament assecat per contentar lei besonhs dei vilas e deis agricultors dau Sud-Oèst deis Estats Units d'America.
L'aiga dins la cultura umana
thumb|right|[[Fotografia dei Jardins de la Fònt de Nimes, exemple de la plaça que pòu tenir l'aiga dins la cultura umana.]]
En causa de son ròtle vitau ò de son accion destructritz, l'aiga a un ròtle important dins la cultura umana. Au nivèu religiós, a ansin una plaça larga dins lei mites umans amb la creacion de divinitats, de legendas ò de rites liats a l'aiga (Poseidon, Diluvi, batejament...). Dins lei premierei teorias filosoficas, de còps integradas dins de tèxtes teologics, l'aiga èra un element constituent de la matèria, generalament amb lo fuòc, l'aire e la tèrra.
Trie-Château
Trie-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Escuelhètz-Castell es un bourg del Vexin francés al confluisson de la Troesne e de la Aunette. Escuelhi-Castell a situat a 1 km de Gisors, a 6 km de Chaumont-en-Vexin, a 15 km de Auneuil e a 30 km de Beauvais.
La municipalitat es desservie per una parca de la linha Escomesas-Santas-Lazare - Gisors-Embrancament.
Trie-Château est un bourg du Vexin français au confluent de la Troesne et de l'Aunette. Trie-Château est située à 1 km de Gisors, à 6 km de Chaumont-en-Vexin, à 15 km d'Auneuil et a 30 km de Beauvais.
La commune est desservie par une gare de la ligne Paris-Saint-Lazare - Gisors-Embranchement.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat se situa al endroit ont l'anciana via romaine (còlportaira de Beauvais/Caesaromagus) afranquissiá la Troesne per se dirigir cap a Sant-Clar-sus-Epte ; n'indigne lo sieu nom ven del latin trajectus, #que significa "traversada" (a l'exemple d'Utrecht, #que se nomenava Trajectum jols Romains. Pel continuament, aquel nom se #transformar : a, la municipalitat se nomena Tretum ; a , ven Causida #que donarà Escuelhi.
En 1285, Renaud de Escuelhètz se tròba a Chauvency-lo-Castèl près de Montmédy : es lo un dels convidats del comte de Chiny e se distinguís en los joutes e en lo tournoi, #que n'es lo un dels eròis. Jacques Bretel lo met a l'onor e lo cita de divèrsas fes en lo sieu polit reportatge poétique : Lo Tournoi de Chauvency.
En 1285, Renaud de Trie se trouve à Chauvency-le-Château près de Montmédy : il est l'un des invités du comte de Chiny et se distingue dans les joutes et dans le tournoi, dont il est l'un des héros. Jacques Bretel le met à l'honneur et le cite plusieurs fois dans son beau reportage poétique : Le Tournoi de Chauvency.
Los Grauges
Los Grauges, foneticament [luː’grawzej], (Les Graulges en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo 1er de genier 2017, fusionet emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd e ne venguet comuna delegada.
Toponimia
La maissanta lectura pòt èsser dins un sens o dins l'autre. Logicament, deuriá èsser pus frequentament dins lo sens grauja > granja que non pas au revers (lo mot granja es plan coneissut, l'autre non). L'archivista o l'escriba que crei de legir graugii dins un tèxte ancian corregís còp-sec en grangii. La recèrcha se desplaça donc puslèu vers lo nom grauj-. Ajustarem que granja es femenin e que lo nom modèrne es au masculin. Per grauj-, si aquò's aquò que fau cerchar, justament, pas luenh de la comuna, lo microtoponime La Grauge (en francés) abonda : un sòu farrós (ferruginós) a Sofrinhac, que fai pensar a la color de quauques lauradís aus Grauges, un nom a Magnac-Lavalette-Villars , una charriera a Ruelle-sur-Touvre, Les Grandes Grauges a Aidon ... Son tanben daus noms au femenin.
Aquò's pas una dificultat terribla d'explicar lo passatge dau femenin au masculin dins lo nom Los Grauges : i a benlèu l'influéncia analogica dau mot greuge e, pus probabla, dins un oèst occitan que fai sovent daus gentilicis sens sufixe, la confusion dau nom dau vilatge emb lo daus abitants (cas semblable coneishut mai d'un còp en Gironda ): los Grauges son « los abitants de Las Graujas », e après, aquò's lo vilatge que ven entau Los Grauges. Coma los autres microtoponimes en generau, lo nom La Grauja deviá èsser comprés i a quauques segles e benlèu z'es enquera. Son origina, si es pas una evolucion locala de granja, poiriá èsser per exemple lo gallés graua emb un sufixe o apondi, benleu -dia (finala qu'existís en celtic, coma per exemple eporedia, *sudia « suja », ueadia, uxedios . ).
Losera (omonimia)
Losera pòt èsser:
Estudis occitans
Estudis occitans (ISSN 0980-7845) èra una revista editada per la seccion parisenca de l’Institut d'Estudis Occitans entre 1986 e 1998. .
La Val
La Val pòt èsser :
Liga 1
La Liga 1 (en francés Ligue 1) es lo campionat de França de fotbòl de primièra division. Foguèt creat en 1932.
Reialme dels Païses Basses
Lo Reialme dels Païses Basses es una union de païses creada lo 28 d’octobre de 1954. Lo sobeiran es lo dels Païses Basses.
Compren ara quatre païses:
28 de decembre
Decèsses
Vejatz tanben:
Martina Navratilova
Martina Navratilova es una ex-jogaira de tennis americana d'origina chèca. Nascuda lo 18 d'octòbre de 1956 en Praga. Ganhèt 18 Grand Chelèm e foguèt nº 1 del mond pendent 331 setmanas. Ganhèt 167 torneges individuals e 177 en dobles. Ganhèt 6 còps la Copa Federacion (1 amb Checoslovaquia).
Martina Navratilova ganhèt en la siá carrièra 1440 partidas, ne perdent sonque 213. Se retirèt en 1994, contunhèt en actiu en jogant en dobles, fins a la siá retirada definitiva en 2006.
En 1981, Martina faguèt publica la siá omosexualitat.
Tragèdia
right|thumb|Masqueta de [[Dionís (Mirina)]] Tragèdia en tèrmes generals fa referéncia a una òbra literària teatrala que ten una fin desesperada o trista que la diferéncia aital del drama que pòt aver una eissida aürósa.
L'origina culturala de la tragèdia se tròba dins la Grècia antica dins los cants e danças ditirambics en onor del dieu Dionís. Sembla que lo mot venga del grèc (τραγωδία) tragōidiā que voldriá dire: lo cant del boc, en fasent benlèu referéncia als vestuari dels actors faches de pèl de cabra.
La tragèdia grèga
Los principals autors de tragèdias foguèron Sofòcles, Euripides e Esquil. Friedrich Nietzsche analisèt que l'origina de la tragèdia grèga èra en la confrontacion entre la part apolloniana e la dionisiaca de la cultura e antitèsi del racionalisme socratic. Actualament qualques erudits, coma Giorgio Colli en la seuna òbra La naissença de la filosofia, divergisson d'aquela interpretacion.
Renaissença de la tragèdia pendent los sègles XVI e XVII
L'Umanisme amb son politica de traduccions dels classics grècolatins desvelhèt l'interès per la tragèdia. William Shakespeare aguèt fòrça succès amb una succession d'òbras teatralas d'aquel genre coma:
Christopher Marlowe, l'autre grand dramaturg del periòde isabelin, escriguèt tanben notablas tragèdias coma:
De Pedro Calderón de la Barca, Tirso de Molina e Lope de Vega, autors de lenga castelhana mai influents d'aqueles sègles, foguèron tradusidas divèrsas òbras al francés que serviguèron de modèl a Pierre Corneille en òbras coma Lo Cid e Medée, Jean Racine s'inspirèt dirèctament dels autors classics.
Tragèdia modèrna
En trincant las convencions dictadas per Aristòtel sa Poetica, que la tragèdia, segon el, deu tendre coma protagonista un grand òme (un aristocrata o una persona de posicion nauta o importanta), en la literatura modèrna i a la tragèdia en la vida quotidiana coma dins lo cas de l'assag d'Arthur Miller Tragedy and the Common Man (Tragèdia e l'Òme Comun) o en la pèça del dramaturg norvegian Henrik Ibsen Un ostal de monacas, considerats coma los iniciadors del paradigma tragic contemporanèu. Las òbras teatralas e d'autras formas artisticas actualas testimònian d'aquel cambiament.
Tragèdia dins lo cinèma
Malgrat la preponderància de la fin urosa o Happy end, qualques filmes se son basats en la tragèdia amb grand succès public; per exemple: King Kong, Vertigo, Chinatown, Braveheart, Titanic e Gladiator.
Economia d'Haití
Haití es lo pus paure país d'America e de l'Occident. Aproximativament 80% de la siá populacion viu jol lindal de pauretat e 54% viu en de condicions abjèctas de pauretat.
Malgrat la recuperacion recenta de la siá economia, amb una creissença positiva en 2005, quatre tempèstas tropicalas en 2008 daissèron de damatges importants dins la siá infrastructura de transpòrt e lo sector agricòla. Lo país espèra l'anullacion de 525 milions de dolars del sieu deute exterior en 2009, dins lo programa d'ajuda als païses extrèmament endeutats.
Dhuisy
Dhuisy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
David A. R. White
thumb|David A. R. White (2019) David Andrew Roy White, nascut lo 12 de mai 1970, es una actor american de cinema.
Robert G. Edwards
Robert Geoffrey Edwardss (n. en 1925) es un mètge britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 2010 per su trabalh sus la fecondacion in vitro.
Miraflores de la Sierra
Miraflores de la Sierra es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Lenga isolada
Una lenga isolada, o un isolat es una lenga qu'es pas aparentada a una autra lenga o a una familha de lengas.
El Molar (Madrid)
El Molar es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Resèrva Africana de Sijan
thumb|Un leon dins la resèrva de Sijan thumb|Los flamencs ròses de Sijan thumb|Grua Balearica regulorum dins la resèrva de Sijan
La resèrva africana de Sijan es un parc tematic situat prèp de la vila de Sijan e a de Narbona, en Occitània, ont, en situacion de semilibertat, vivon mai de tres mila animals, majoritariament d'origina africana.
Zònas
La dintrada dins la resèrva se fa en veitura per la zòna 1 e lo long del percors òm pòt visitar los mitans seguent amb las espècias d'animals respectivas :
La rèsta del percors se fa a pè e s'i pòt veire Elefants, Camèls, Leopards, Cangorós, Chimpanzés, zèbras, sèrps, alligotòrs, tartugas, Pòrcs de Vietnam, girafas, ibís, pòrcs espins, vibres e divèrses aucèls, que se destacan per lor espectaclós los flamencs ròses e los Pelicans, que vivon a l'estanh de l'Uèlh de Can.
Per ne far la visita cal entre tres e quatre oras, encara que s'i pòt demorar tot lo jorn se se vòl.
Troësnes
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gadanha
Gadanha (o Castèunòu de Gadanha, en francés Châteauneuf-de-Gadagne) es una comuna provençala situada administrativament dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. La vila es considerada "lo brèç dau Felibritge" coma o indica un cartèu en provençau a l'intrada dau vilatge.
Toponimia
Lo nom de Gadanha se deu als Guadagni, una familha de mercadièrs florentins.
Lengas (revista)
Lengas es una revista sociolinguistica creada per l’escòla occitana de sociolinguistica a l’Universitat de Montpelhièr. Publica d’articles dins totas las lengas sus la plaça de las lengas dins la societat.
Pareis sus papièr dempuèi 1977 e en linha dempuèi 2012.
Ameugny
Ameugny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Ameugny A situat en Saône-e-Loire, entre Mâcon e Chalon-sus-Saône, en lo sud de la Bourgogne. Se tròba a qualques quilomètres solament de Clunhic, ont los fraires del abbaye an jogat un papièr important en tota la region fins a.
Lo vilatge se situa ne nautor d'un tuc, près del vilatge de Taizé – celèbre per la siá comunitat religiosa – e a dos quilomètres de Cormatin e de lo sieu castèl.
La municipalitat compòrta de divèrses luòcs-diches coma lo Bòsc darrièr e la Grange Sercy.
Ameugny est situé en Saône-et-Loire, entre Mâcon et Chalon-sur-Saône, dans le sud de la Bourgogne. Elle se trouve à quelques kilomètres seulement de Cluny, où les moines de l'abbaye ont joué un rôle important dans toute la région jusqu'au.
Le village se situe en haut d'une colline, à proximité du village de Taizé – célèbre pour sa communauté religieuse – et à deux kilomètres de Cormatin et de son château.
La commune comporte plusieurs lieux-dits comme le Bois dernier et la Grange Sercy.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
François Xavier Tourte
thumb|200px|TourteFrançois Xavier Tourte (1747- 1835) que ho un arquetier francés, lo nom màger dens l'istòria de la soa disciplina e l'artesan a l'origina de la forma e deus concèpte modèrne deus arquets deus instruments de le familha deu vriulon.
28 de julhet
Decèsses
Veire tanben :
François Xavier Tourte
Qu'èra relogèr d'origina. A despart de triblhar suber la causida de la husta, que desvolopè, de cap ala annadas 1770 un concèpte d'arquet on lo concavitat de la husta qu'ei l'inversa de l'arquet barròc, e tot aquò sus un arquet mei long.
Tourte qu'ei considerat com lo pair de l'arquet modèrne.
Region de Kantō
La region du Kantō (japonés: 関東地方; Kantō-chihō) est una division geografica de Honshū, l'illa principala de Japon.
Geografia
Los limits de la region du Kantō comprenon la plana de Kantō, que ne represente 40 % aperaquí en superfícia, e las zonas perifericas formadas dels relèus bordejant la plana.
Le nom de Kantō fa refréncia a la region situada a l'èst de Hakone ; Kantō significa literalament l'èst de la barralha, en référencia als punts de contraròtle o a las barralhas qu'èran plaçadas, pendent lo Periòde Edo, sus la rota de Tōkaidō (qui religava Edo a Kyoto).
Situada entre la region du Chūbu, a l'oèst e al nòrd-oèst, e la region du Tōhoku, al nòrd, limitada per la mar al sud e a l'èst, aquela region es formada de set prefecturas a l'entorn de Tòquio :
Hommarting
Hommarting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Los Molinos
Los Molinos es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Hommarting
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Orbanh
Orbanh (Ourban en grafia mistralenca ; Orban en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Créances
Créances es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Janvry
Janvry es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las Guèrras de religions, aital coma la Guèrra de, an pas daissat mai que ruïnes, e practicament mai d'abitants. La municipalitat comença as repeupler cap a 1558.
Mentionnée dans les textes dès 1142, Janvry dépendait au Moyen Âge de la châtellenie de Montlhéry. Il exista une commanderie de l'ordre des hospitaliers de saint Jean de Jérusalem au (Frère Baudoyn commandeur de la "meson du déluge" en 1290), puis de l'ordre de Malte. Les premiers seigneurs de Janvry et Marivaux, notamment les "Baillon", sont décrits dans les "chroniques historiques sur Janvry".
Les Guerres de religions, ainsi que la Guerre de Cent Ans, n'ont laissé que des ruines, et pratiquement plus d'habitants. La commune commence à se repeupler vers 1558.
Montejo de la Sierra
Montejo de la Sierra es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Theodore William Richards
Theodore William Richards (n. en 1868, m.1928) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1914.
Villers-le-Château
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chassey-lès-Scey
Chassey-lès-Scey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Europe
right|200px|thumb|Europe sus l'empont en Suècia (Estocòlme) en 2016 Europe (Euròpa) es un grop anglofòn suedés de hard ròck, originari d'Estocòlme (Suècia). Euròpa s'inspira de mantuns grops emblematics del hard ròck coma Deep Purple, Led Zeppelin, Kiss, AC/DC, Scorpions o encara Iron Maiden.
Carl Ferdinand Cori
Carl Ferdinand Cori (n. en 1896, m. en 1984) foguèt un bioquimista chèc. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1947 amb sa femna Gerty Cori e Bernardo Houssay per l'estudi del glicogèn.
Europe
Euròpa s'es format de caps 1979 en banlèga d'Estocòlme (Suècia) e èra inicialament compausat de Joey Tempest (cant), de John Norum (guitarra), de John Levén (bassa) e de Tony Reno (batariá). A l'epòca, lo nom del grop es Force. Lo cambiament del nom en Europe seriá en ligason ambe lo nom de l'album Made in Europe, enregistrat en concèrt de Deep Purple, un album e un grop plan aimat dels musicians. Mai tard, Euròpa es tostemps compausat de Joey Tempest au cant, John Norum a la guitarra e de John Levén a la bassa, mas ambe aqueste còp Mic Michaeli als clavièrs e Ian Haugland a la batariá.
Sainte-Marguerite-sur-Mer
Sainte-Marguerite-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia. thumb|upright=1.5|left|Plage de Sainte-Marguerite-sur-Mer
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
James O'Mara
thumb|250px|James O'Mara durant un discors en 1924 James O'Mara (Limerick, Irlanda, 6 d'agost de 1873 – Dublin, 21 de novembre de 1948) foguèt un entrepreneire e politician irlandés. En 1903, del temps qu'èra membre del Parlament britanic, foguèt a son iniciativa que s'adoptèt la lei que faguèt de la Sant Patric un jorn de fèsta nacionala en Irlanda.
A partir de 1907 venguèt un menaire nacionalista irlandés e membre principal del movement revolucionari Primièr Dáil.
Pérenchies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|Pérenchies, Sus una mapa de l'aglomeracion lilloise|180px
thumb|Pérenchies, sur une carte de l'agglomération lilloise|180px==Istòria==
28 de novembre
Decèsses
Veire tanben :
João Havelange
thumb|250px|João Havelange en 2010 Jean-Marie Faustin Goedefroid de Havelange, mai conegut coma João Havelange (Rio de Janeiro, 8 de mai de 1916 - Rio de Janeiro, 16 d'agost de 2016) foguèt un dirigent esportiu e ex-nadaire brasilian. Aqueste ancian esportiu d'origina bèlga foguèt president de la Federacion Internacionala de Fotbòl Associacion (FIFA) de 1974 a 1998 e a l'encòp èra dempuèi 1963 membre del Comitat Internacional Olimpic (CIO).
Marna (omonimia)
Marna pòt èsser:
Étigny (Iona)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Moraleja de Enmedio
Moraleja de Enmedio es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Moralzarzal
Moralzarzal es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Vertigo
300px|right Vertigo es un filme d'Alfred Hitchcock, que combina suspens e sciéncia-ficcion catastrofista, sortiguèt en 1958 amb los protagonistas James Stewart e Kim Novak, qu'interpreta un doble papièr. Lo guidon es basat en lo roman D'entre las mòrts de Pierre Boileau e Thomas Narcejac. Lo filme foguèt nomenat a dos Oscars.
Sinòpsi
L'inspector de San Francisco Scottie Ferguson sofrís de vertige e se vei obligat a se retirar del servici quand un collèga cai d'un bauç pendent que persiguèt un delinquent. Un jorn li telefona lo Gavin Elster, un ancian camarade d'escòla, milionari, que li demanda que espione discretament la seuna esposa Madeleine, que sembla èsser possedida per l'esperit de la seuna anciana, la Carlota Valdés, mòrta cent ans abans. Après l'aver seguida e observada pendent unes jorns, Ferguson descobre los secrets de Madeleine. A comptar d'aquel moment se vei empresonat en una trama de la que pòt pas mai sortir.
Sant Martin le Vièlh
Sant Martin le Vièlh (Saint-Martin-le-Vieil en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Chrysler Building
Lo Chrysler Building es un gratacèl d'estil Art Deco situat a Nòva York als Estats Units. Se quilha costat èst de l'illa de Manhattan dins lo quartièr de Turtle Bay a la crosada de la carrièra 42ena e de l'avenguda Lexington (Lexington Avenue). Amb sos 319 m., foguèt lo gratacèl pus naut del mond pendent 11 meses abans la bastison de l'Empire State Building en 1931. Es sempre lo gratacèl de brica pus naut al mond, e mai que possedisca un esqueleta intèrn d'acièr.
Linha L1 del BHNS de Tolosa
La linha L1 del BHNS de Tolosa (o Linéo 1) es una linha del malhum de bus de naut nivèl de servici de l'aglomeracion de Tolosa.
Istòria
La linha es inaugurada en setembre de 2013 coma una evolucion de la linha 16 dejà existenta mas èra totjorn considerat coma una linha de bus classica.
La linha deven realament la primièra del malhum Linéo a la rentrada de 2016 ambe lo lançament del malhum en tan que tal e devenant la linha L1.
Traçat
La longor de la linha es de 14,2 km e desservís al total 38 estacions : 32 a Tolosa, 4 a Balmar, 2 a Quint e Fontsagrivas.
Material rotlant
La linha es espleitada ambe d'autobús Heuliez GX 437 ibrids e, de còps, de GX 427 BHNS.
Depaus
Lo depaus es situat a Colomèrs.
Marna (aiga)
Marna (en francés la Marne) es una ribièra de França situada a l'èst del bacin parisenc e longa de. Es la pus longa ribièra de França. Es l'afluent principal de Sèina : a la font sul plan de Langres, a Balesmes-sur-Marne (Nauta Marna) e s'escampa dins Sèine entre Charenton-le-Pont e Alfortville (Val de Marna) dins lo quartièr de Conflans-l'Archevêque. Son nom est integrat a lo de quatre departaments francés.
Rafelcofer
Rafelcofer ei un municipi valencian dera comarca dera Safor. Es principaus monuments son era glèisa de Sant Antòni e Sant Diego, era casa dera vila e er ermitatge de Sant Miquèu.
Cadarçac
Cadarçac (Cadarsac en francés) es una comuna d'Occitània, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Cadarzag, en 1107-1118 (del cartulari de La Seuga, genaralament aproximatiu per las transcripcions de toponimes), Cadarsaco, en latin, en 1361. Cadarçac ven probablament d'un nom gallés, *Cataricios / *Cataricius, varianta de Cataros (puslèu que Cadaricius, atestat, perqué lo d se seré pas conservat), dab lo sufixe -acum,, latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). ,, Cadarçac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste *Cataricius (fòrma latinizada).
Las Leschas
thumb|right|290 px|Egleisa de Sant Laurenç Las Leschas (Les Lèches en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Maièna (omonimia)
Maièna o Mayenne  pòt èsser:
Hetauda
thumb|350px|Hetauda vista dempuèi las montanhas Hetauda (en nepalés: हेटौडा) es una vila nepalesa, capitala de la region de Narayani e del districte de Makwanpur. En 2011, comptava 84.671 abitants.
Offspring
right|200px|thumb|Offspring sus l'empont en 2008 The Offspring, o simplament Offspring (Progenitura), es un grop de punk ròck anglofòn american, originari de Califòrnia. Format en 1984, lo grop es actualament compausat de Bryan « Dexter » Holland al cant e a la guitarra ritmica, de Todd Morse a la bassa (qu'a remplaçat Gregory Kriesel en 2018) e de Kevin « Noodles » Wasserman a la guitarra sòlo.
Lo grop coneis la notorietat internacionala de caps 1994 e 1995 ambe lo succès dels singles Come Out and Play e Self Esteem, eissits de l'album Smash paregut en 1994. Aquel album se vendrà a mai d'onze milions d'exemplars capvath lo monde entièr. Aquela capitada internacionala s'inscriu dins un contèxt pòst-Nirvana ont lo punk ròck beneficia d'un retorn de vam de popularitat. D'autras formacions punk de la meteissa epòca coma Green Day, Rancid e NOFX participan tanben a n'aquel fenomèn. Eissits de la scèna locala californiana, aqueles grops veson lèu lor musica s'espandir a l'escala nacionala americana puèi dins lo monde entièr ambe un brave sosten de las ràdios, de las cadenas de television musicalas e de la premsa.
Après la capitada de Smash, Offspring fa de viradas mondialas e enregistra de nombrosas cançons, que mantunas vendràn encara de tubes coma Pretty Fly (for a White Guy) e Why Don't You Get a Job? en 1999, The Kids Aren't Alright e Original Prankster en 2000, o encara Hit that en 2004.
Economia de Gabon
Gabon a un PIB per cápita qu'es lo triple de fòrça nacions de l'Africa subsaariana. E mai se per una nauta inegalitat en las intradas una ampla proporcion de la populacion es paura. Gabon dependèt de la lenha e del manganès fins que se descobriguèt petròli al començament dels ans 1970. Ara lo sector del petròli representa 50% del PNB e 80% de las exportacions. La produccion de petròli amendrís ara de lo sieu punt pus naut, de 370,000 barrils per jorn, en 1997. La casuda dels prèses del petròli en 1998 aguèt un impacte negatiu en los beneficis del govèrn e l'economia.
En 1997 una mission del Fons Monetari Internacional critiquèt lo govèrn de Gabon per la siá excessiva despensa foguèsse del planejat en lo budgèt, en mai d'excessiva paissièra de prèstes al bòrd de la Banca Centrala e de la demòra dels procèsses de privatizacion.
Gabon a de grandas resèrvas de minerala de fèrre e de fusta. Autres recorses importants son lo petròli, lo manganès e l'urani.
Schwelm
Schwelm es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins l'Alemanha.
Otto Wallach
left|80px|Medalha prèmi Nobel
Otto Wallach (n. 1847, m. 1931) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1910.
David DeCoteau
David DeCoteau (Portland, Oregon, 5 de genièr de 1962) es un cineasta e productor cinematografic canadianoamerican.
Transcripcion dels alfabets arabi, cirillic e grèc en occitan
=Règlas de transcripcion dels alfabets arabi, cirillic e grèc en occitan= Segon lo Conselh de la Lenga Occitana.
Alfabet arabi
alif	a/ā bā’	b tā’	t tā’ marbūtah		pas transcrich en general thā’	th, s en persan jīm	j hā’	h khā’	kh dāl	d dhāl	dh rā’	r zāy	z sīn	s shīn	sh sād	s dād	d tā’	t dhā’	dh _́ayn	pas transcrich (o _́) ghayn	gh, q en persan fā’	f qāf	q kāf	k lām	l mīm	m nūn	n hā’	h (h en persan mas e en finala) wāw	u/ū, w (v, u/ū, o/ō, ow en persan) yā’	i/ī, y (i/ī, ei en persan) p en persan ch [tʃ] en persan zh [ʒ] en persan g en persan
Dins l’article arabi al, se nòta l’assimilacion de l davant t, th, d, dh, r, z, s, sh, s, d, t, dh (z), n: Shatt Ash Sharqi (e non pas Shatt al Sharqi*). Cal exclure las grafias afrancesadas: donc cal escriure u (fr. u/ou), j (fr. dj), sh (fr. ch). Mas ch rèsta normal pel son [tʃ] (Karachi).
Alfabet cirillic: rus, ucraïnian
А а а	a Б б б	b В в в	v Г г г	g en rus, h en ucraïnian Ґ ґ ґ	g en ucraïnian Д д д	d Е е е	e en rus (ie inicial e après vocala), e en ucraïnian Ё ё ё	io Є є є	ie en ucraïnian Ж ж ж	zh З з з	z И и и i en rus, y en ucraïnian И и и en iat = [i] après vocala	ï Й й й en iòd = [j] après vocala	i І і і	i en ucraïnian Ї ї ї	ii en ucraïnian К к к	k Л л л	l М м м	m Н н н	n О о о	o П п п	p Р р р	r С с с	s Т т т	t У у у	u Ф ф ф	f Х х х	kh Ц ц ц	tz (ТС тс тс)	(ts) Ч ч ч	ch Ш ш ш	sh Щ щ щ	shch Ъ ъ ъ	pas transcrich Ы ы ы	y Ь ь ь	pas transcrich Э э э	ê Ю ю ю	iu Я я я	ia чё	cho щё	shcho
Cal exclure las grafias tròp afrancesadas: donc cal escriure io (fr. io/yo/e), zh (fr. j), i en iòd = [j] après vocala (fr. ï ), u (fr. ou), ch (fr. tch), sh (fr. ch), shch (fr. chtch), iu (fr. iou/you), ia (fr. ia/ya), cho e shcho dins Gorbachov e Khrushchov (fr. Gorbatchev, Khrouchtchev); in e  yn dins Bakunin, Pushkin, Lenin, Solzhenitzyn (fr.  ine, -yne).
Alfabet cirillic: bielorús
Г г г	h Е е е	ie (je inicial o après vocala) Ё ё ё	io (jo inicial o après vocala) Ж ж ж	ž Й й й	j І і і	i Ў ў ў	u Х х х	ch Ц ц ц	c Ч ч ч	č Ь ь ь	i Э э э	e Ю ю ю	iu (ju inicial o après vocala) Я я я	ia (ja inicial o après vocala) дзь	dź зь	ź нь	ń сь	ś ла, лэ, ло, лу 	ła, łe, ło, łu ля, ле, лё, лю la, le, lo, lu
Alfabet cirillic: sèrbe, bulgar, macedonian
Е е е	e Ѓ ѓ ѓ	g’ en macedonian Ж ж ж	ž Ј ј ј	j en sèrbe e macedonian Й й й	j en bulgar Ќ ќ ќ	k’ en macedonian Љ љ љ	lj en sèrbe Њ њ њ	nj en sèrbe Х х х	h Ц ц ц	c Ч ч ч	č Ш ш ш	š Щ щ щ	št en bulgar Ъ ъ ъ	ă en bulgar Ь ь ь	j en bulgar Ћ ћ ћ	ć en sèrbe Ђ ђ ђ	Đ đ (dj) en sèrbe Џ џ џ	dž en sèrbe Ю ю ю	ju en bulgar Я я я	ja en bulgar Ѕ ѕ ѕ	tz en macedonian
Alfabet grèc
Per defaut, grèc classic; lo grèc modèrne es senhalat per "grmo.".
Se pòt admetre eventualament un accent grafic a l'occitana per indicar qu'una vocala finala (seguida o non de -s finala) es tonica: Alí en arabi; Nevà e Borís en rus; Komotiní, Karamanlís e Papàs en grèc modèrne.
Breckerfeld
Breckerfeld es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins l'Alemanha.
29 de decembre
Decèsses
Vejatz tanben :