cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garcelles e Secqueville
Istòria
En 1614, los dos fiefs aguèron amassat en un sol #que se #trucar la fief de Haubert. Se #succedir en 1672 sul domeni las familhas del Tribunal, Chevalier e Senhor de Balleroy. En 1704, Jean-Joseph Gosselin, senhor de Tourville, ven senhor de Garcelles e #far bastir cap als ans 1721 lo castèl #qu'existís a l'ora d'ara. Aquel se #reservar en l'acte de venta d'una part del domeni lo drech exclusiu per lududes e la siá esposa de portar lo nom de Garcelles tota la siá vida de contunh #vendre lo castèl al Sr. De Sant-Quentin.
Charlie Christina Martin
Vida personala
Es transgenre e a utilizat son estatut de pilòt de corsa de primièr plan per sensibilizar als dreches dels LGBT e dels transgenres. Foguèt influenciada per la manequin trans Caroline Cossey, e a declarat :.
Garcelles e Secqueville
Istòria
On trouve en 1777 un certain Guillaume de Garcelles et son fils qui firent don de l'église au patronage de l'abbaye aux Hommes de Caen.
Demi Moore
Demi Gene Guynes mai coneguda coma Demi Moore (Roswell, Estats Units, 11 de novembre de 1962), mai coneguda coma Demi Moore, es una actritz e realizadora americana. Venguèt celèbra internacionalament gràcias als films Ghost, Indecent Proposal e Striptease. Moore prenguèt son nom professional de son primièr marit, lo musician Freddy Moore. Se maridèt puèi amb l'actor Bruce Willis e aprèp son divòrci se maridèt amb un autre actor famós Ashton Kutcher.
Marselha
Marselha (en francés Marseille) es una vila de Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es la primiera vila e lo primier pòrt d'Occitània. Tanben es la segonda vila de França, la segonda aglomeracion, e n'es lo primier pòrt. L'aira urbana que Marselha constituís amb Ais es la tresena de França amb sei 1,715,096 estatjants.
Marselha es lo capluec de 12 cantons, dau Territòri de Marselha Provença, de la Metropòli d'Ais Marselha Provença, dau departament dei Bocas de Ròse e de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Garcelles e Secqueville
Istòria
Les recherches de Paul Tariel, maire honoraire de la commune, lui ont permis de remonter jusqu'en 1455 et de constater qu'à cette époque le domaine était partagé en deux fiefs appelés le "fief du haut" et le "fief du bas". Il a pu retrouver le nom de certains seigneurs qui se succédèrent et qui détenaient en propriété la majeure partie des terres et des biens de la Commune.
Marselha
Nom
Lo nom de la vila s'escriu Marselha e se pronóncia en occitan provençau, , o  (dins d'autrei dialèctes occitans se pronóncia per exemple , ,  o ). Aqueu nom ven de l'occitan ancian Marselha o Masselha, que ven dau latin Massilia (amb l'accent tonic sus -ssi-), que ven ultimament dau grèc Massalía = Μασσαλία. Lo sens originau dau nom grèc es gaire conegut. D'unei que i a an supausat que poiriá venir d'una forma locala dau ligur antic que lei grècs l'aurián puei adaptada.
Garcelles e Secqueville
Istòria
En 1614, les deux fiefs furent réunis en un seul que l'on appela la fief de Haubert. Se succédèrent en 1672 sur le domaine les familles de la Cour, Chevalier et Seigneur de Balleroy. En 1704, Jean-Joseph Gosselin, seigneur de Tourville, devient seigneur de Garcelles et fit construire vers les années 1721 le château qui existe actuellement. Celui-ci se réserva dans l'acte de vente d'une partie du domaine le droit exclusif pour lui et son épouse de porter le nom de Garcelles toute leur vie puis vendit le château à M. de Saint-Quentin.
Gara de Vilafranca de Lauragués
drecha|sens_quadre La gara de Vilafranca de Lauragués es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna de Vilafranca de Lauragués, dins lo departament de la Nauta Garona.
Marselha
Nom
L'escaisnom de Marselha es la Ciutat Focèa: ramenta que foguèt fondada en 600 abans lo Crist per de mariniers grècs de Focèa.
Gara de Vilafranca de Lauragués
Foguèt mesa en servici en 1857 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Marselha
Nom
Un gentilici ocasionau que ne deriva es focèu -èa.
Edmond Halley
Enfància
, escriguèt dins sas memòrias.
Salins-les-Bains
Salins-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat.
Edmond Halley
Enfància
Pus tard, Edmund Halley, totjorn gràcias a son paire, dintrèt a l’escòla de Sant Pau, una de las melhoras de tota Anglatèrra, ont lo jove òme se faguèt remarcar par sas aptituds brilhantas. En 1672, dintrèt al Queen’s College de l'Oxford – ont se faguèt tanben remarcar -, mas ont aprenguèt la mòrt de sa maire lo 24 d'octobre de 1672, pauc abans son seisen aniversari.
Lo 10 de març de 1675, Edmond Halley aguèt l'audàcia d’escriure a l’Astronomer Royal d’Anglatèrra, John Flamsteed, per li mostrar las errors dins las taulas oficialas de las posicions de Jupitèr e de Saturne. Impressionat per las capacitats e subretot per l’entosiasme del jove òme – que sos calculs se revelèron justes, mas que mostrèt tan lo respècte degut a sos ainats e l’entosiasme de sa jovença -, John Flamsteed l’ajudèt a publicar, a dètz-e-nòu ans, son primièr article scientific in Philosophical Transactions, revista de la Royal Society de Londres.
Astronòm, scientific, engenhaire
Fòrt de la reconeissença de la comunautat scientifica, Halley decidiguèt de daissar Oxford sens passar son diplòma, e s’embarquèt per l’illa Santa Elena, per dessenhar sa primièra mapa del cèl austral. Obtenguèt lo supòrt de la Royal Society, e tanben del rei Charles II. Foguèt novembre 1676 aviá vint-e-un ans. I demorèt dètz-e-uèit meses.
D'aqueles longs meses d'observacion, Halley raportèt en Anglatèrra la mapa pus precisa que jamai foguèt traçada, mas tanben d'observacions ricas d’ensenhaments, per exemple l'influéncia de la latitud sul periòde dels relòtges de balancièrs (a causa d'una diferéncia infima de la fòrça centrifuga al nivèl de l’eqüator), e un inventari de nebulosas encara jamai observadas pels europèus. Aprèp l'observacion d'un transit de Mercuri davant lo Solelh, publiquèt un expausat sul metòde a utilizar per determinar la distància Tèrra Solelh dins un transit de Vènus, mas sens i procedir de son viu.
Halley marin e oceanològ
thumb|right|Bust d'Edmond Halley al musèu de l'[[Observatòri Reial de Greenwich.]] En 1676 anèt sus l'illa Santa Elena estudiar la cosmografia australa, e publiquèt en 1679 son « Catalogus stellarum australium ».
En 1690, realizèt una campana de sotada, alimentada en aire amb de barrils lestats, e capitèt de demorar jos l'aiga amb cinc autres companhons, mai d'una ora e mièja.
Perfeccionèt sa campana, que volguèt utilizar per explorar los varatges, e arribèt de prolongar la durada del sejorn jos marin fins a quatre oras, mas la pesantor e la grandor del dispositiu lo fasiá pauc practic, li mancava las tecnicas e los materials modèrnes, en particular per compressar fòrtament l'aire.
En 1698, obten dels sobeirans britanics, Maria II e Guilhèm III, lo comandament d'una nau, lo Paramore de 52 pès de long, e la direccion de çò que seriá la primièra mission oceanografica. Partiguèt en 1698, mas Halley deguèt interrompre son viatge, e tornar sèt meses pus tard : los oficièrs refusavan d'obesir un civil.
Gara de Vilafranca de Lauragués
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.
Marselha
Geografia
thumb|right|Lo Pòrt Vièlh de Marselha ; au fons: la glèisa de [[Nòstra Dòna de la Gàrdia]]
La ciutat forma una mena d'anfiteatre, ensarrada per la mar e lei montanhas, coma Marselhaveire au miegjorn amb lei calancas e la Còsta Blava au nòrd-oèst amb L'Estaca, immortalizada per lo pintor Pau Cesana. Quasi la mitat de la superfícia comunala es pas per bastir. La ciutat s'es desvolopada a l'entorn de l'ancian pòrt grèc (Lacidon) vengut puei lo Pòrt Vièlh, especialament dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. D'efiech, conoissèt an aquesta temporada un desvolopament important, escarrabilhat per lo creissement dau negòci devèrs lo novèl empèri coloniau francés: Argeria, lo Levant luenchenc. La carriera de la Republica es un exemple d'aquel urbanisme dau Segond Empèri amb son estil haussmannian. Virada devèrs la mar, la ciutat « ignorèt » lòngtemps lo reirepaís provençau, que la soleta via de comunicacion foguèt la vau de Vèune. L'activitat portuària se desplacèt progressivament devèrs la fachada nòrd de la ciutat, puei devèrs lo caire de Fòs amainatjat dins leis ans 1960.
Après una crisi dei grèvas dins leis ans 70 et 80, que veguèt sa populacion passar de 1,000,000 a 800,000 abitants, leis autoritats marselhesas decidiguèron dins leis ans 1990 e 2000 d'engimbrar un larg programa de renovacion urbana, amb especialament l'important programa Euromediterranèa, entre la gara Sant Carles, la Bèla de Mai e leis Ancians Magazins. La ciutat vòu maridar la Mediterranèa amb Euròpa. Uei, en essent la primiera ciutat d'Occitània e la segonda de França amb mai de 800,000 estatjants, constituís la primiera aglomeracion d'Occitània e la segonda de França amb 1,560,343 estatjants (2008). L'area urbana aponde Ais de Provença au nòrd, Lo Martegue au ponent e Sant Jacariá dins lo departament de Var au levant. Marselha inaugurèt en 1999 lo Pargue dau XXVIen Centenari, au miegjorn de la ciutat, per exprimir son istòria e escriure son avenidor. Un avenidor que veirà benlèu la darriera granda ciutat populara d'Occitània (e de França) venir una ciutat borgesa coma tanteis autrei de la còsta mediterranèa.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Lei focèus s'ancorèron lèu-lèu e bastiguèron una ciutat ardidament virada devèrs la mar e lo negòci. Ansinta, tot dau lòng de la lònga istòria de Marselha, es lo negòci (e lei negociants) que decidiguèron dau sòrt de la ciutat: guèrras, patz e aliganças. La legenda dau rescòntre e de l'aligança entre lo marin Pròtis (grèc focèu) e la polida Giptis (ligura) establís a de bòn sa tradicion de ciutat de negòci. D'efiech, la prosperitat e lo malastre de la ciutat son ligats au sieu pòrt. Puei, lo poderós Empèri Roman laissèt una cèrta autonomia an aquesta ciutat grèga que foguèt famosa per son ensenhament. Pròva d'aquela prosperitat, Marselha foguèt la premiera ciutat de la futura Occitània a dispausar d'un sistèma d'aiguieras. Au contrari, la baissa dau negòci entre lei diferentei ribas de la Mediterranèa a la cabussada de l'Empèri au sègle IV li foguèt fatala. Autre malastre, la pèsta granda s'entrauquèt en Euròpa per lo pòrt focèu en 1347. Lo sègle XIX, e son cortègi d'innovacions industrialas e lei conquistas de França tre 1830, escarrabilhèron lo negòci maritim e la prosperitat de la ciutat. Marselha festegèt aquela riquesa a travèrs dei Mòstras Colonialas de 1906 e 1922 que coneguèron un succès important. L'arribada de centenaus de milierats de repatriats estrementits en 1962 marquèt l'esperit de la ciutat.
L'autra particularitat de la ciutat es lo movement perpetuau devèrs l'autonomia a respècte deis autrei ciutats e poders (especialament de França, dau sieu rei e de París), la ciutat cambiant d'avejaire (e de senhor) segon seis interès. Pendent de temps, si governèt d'esperela. Lo quite Rei Soleu Loís XIV si maufisava d'aquela ciutat bolegadissa: lei canons dei fòrts dei doas mans dau Pòrt Vièlh èran pas virats devèrs la mar granda per aparar la vila, mai ben de bòn vèrs la vila, per tenir tot esperit de revòuta en cò deis abitants. Fauguèt esperar la Revolucion Francesa e la sieuna volontat d'uniformizacion dau territòri francés (lenga, moneda, drech) per que Marselha perdèsse aquela especificitat que sempre assagèt de servar. Pendent aquela temporada fosca, l'esperit contestatari de la ciutat li faguèt pèrdre lo sieu nom: foguèt batejada « La Ville-sans-nom »! Dau temps dau dolorós soslevament de la comuna de París en 1870-71, Marselha tanben conoissèt son "tremblament" (segon lei mots dau poèta Victor Gelu) mai aquela foguèt corteta. Aquel imatge arribèt fins a Berlin. Adolf Hitler aviá per projècte d'abalir la ciutat, simbòl per eu de tot çò qu'asirava. Lo quartier de Sant Joan, brèç de la ciutat, foguèt quasi escafat per de rasons sanitàrias e de resisténcia. Alevat Lo Panier, qu'es encara uei la partida pus anciana de Marselha, demòra plus grand causa de la vièlha Marselha. Lei fòrças desbarcadas en Provença desliurèron la ciutat dau faissisme en 1944.
Gara de Vilafranca de Lauragués
Situacion ferroviària
Establida a 176 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 289,287 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, entre la gara de Vilanovèla e la gara d'Avinhonet.
Marselha
Toponimia
<mapframe text="Plan en occitan de Marselha (provençau)-(Geoccitània:IEO-BdTopoc)."latitude="43.301696" longitude="5.372314" zoom="12" width="336" height="296" lang="oc" align="right" />thumb|right|Lo Palais Longchamp dins Marselha.
Son nom ven dau grèc Μασσαλία = Massalia. Avans Μασσαλία = Massalia seriá estada nomenada bèu premier en grèc Φώκαια = Phokaia coma
l'anciana capitala dei Focèus. Aquela rasic, venguda Phocæa en latin e Focèa en occitan, es sempre liada a la ciutat de Marselha.
Pasmens, se porgís mai d'una ipotèsi sus lo premier nom de Marselha. La premiera concernís l'avejaire comun que dona Mas-Salia, la residéncia dei ligurs salis (o saluvis). Mai, se lo premier mot es occitan, lo segond es latin. Ailadonc, d'unei pensèron au grèc Mασσα (Massa). D'efiech, lei focèus avián per costuma d'aduire d'Asia Menora lo nom de Massa en de ciutats, en de castèus, rius, etc. Rescontram per exemple mai de trenta Massa en Itàlia; sachent que lei mots Mαζα ou Mασα significan en latin Libum, ofèrta de tortas sagradas. Per rapòrt a la finala λεις, se tracta d'un formatiu deis adjectius, lei Marselhés estent de sacrificaires; la ciutat seriá aquela dei sacrificis.
Lo nom grèc Μασσαλία = Massalía (amb l'accent tonic sus lí en lenga grèga) venguèt en latin Màssilia (en vielh latin, l'accent tonic èra sus la sillaba iniciau, e las sillabas non accentuadas e brèvas avián tendéncia a passar a -i-, per exemple dens Σικελία = Sikelía > Sicília), puei Massília e passèt ansin a l'occitan Marselha.
Lo passatge de -ss- a -rs- se pòt probablament explicar com ua ipercorreccion, lo cambiament invèrs estent corrent en occitan.
Comuna
Marselha es partida en 16 arrondiments municipaus, devesits en quartiers (111 au totau). Leis arrondiments son agropats en dos per sectors, e cadun dei 8 sectors a son conseu d'arrondiment e son cònsol, coma leis arrondiments de París o de Lion. Leis eleccions municipalas se debanan per sector. Cada sector elegís sei conselhiers (303 au totau), que de tres parts una son tanben conselhiers municipaus.
Nombre de conselhiers elegits per sector:
Cònsol/Consolessa
Gaston Defèrre foguèt ja cònsol de 1944 a 1946, mai elegit en 1959, 1965, 1971, 1977, 1983).
Cantons
Au Conseu Generau dei Bocas de Ròse, Marselha representava en 2014 25 dei 58 sètis, despuei lo darrier chapotatge cantonau de febrier de 2003, qu'intrèt en aplicacion ais eleccions cantonalas de 2004. Lei 25 cantons de Marselha èran: Après la refòrma de 2014, Marselha es devesida en 12 cantons demèst lei 29 cantons dei Bocas de Ròse:
Edmond Halley
Halley marin e oceanològ
Tornèt partir en setembre de 1699 coma capitani temporari e reüniguèt fòrça observacions scientificas, en particular sus las variacions de compàs. Reconeguèt l'illa de Georgia del Sud mas sens ne prendre possession : es James Cook que o fariá en genièr de 1775.
Fòrt bon marin, estudièt, dins sos viatges al bòrd del Paramore, la circulacion atmosferica (l'alisèu, qu'atribuiguèt a l'escaufament de l'aire jos l'eqüator), los corrents oceanics, e establiguèt una mapa detalhada de la declinason magnetica. Dessenhèt tanben la primièra mapa meteorologica. Passionat per la mar, estudièt las mors de fòrça creaturas aqüaticas, que la sépia e l’esturion. Concebèt un metòde per conservar vius los larbas, per los poder vendre en ivèrn.
Halley engèni universal
Al contacte d'Isaac Newton, Halley se demandèt se l’atraccion d’una cometa passant tròp prèp de la Tèrra poiriá desplaçar los oceans fins a inondar de regions continentalas : amb aquela ipotèsi, foguèt tanben un dels primièrs qu'ensagèt d’explicar racionalament lo deluvi biblic. Foguèt tanben lo primièr a l'interrogar sus las consequéncias quand una cometa truca la Tèrra.
Temptèt de mesurar la grandor de l’atòm, mas sens succès. Esperit curiós de tot, estudièt tanben l’istòria romana e los mecanismes de relotjariá. Coma avoèt el meteis, Halley fumava plan regularament l’òpi.
Traductor
Halley traduguèt de l'arabi lo seten libre de la Colleccion matematica de Pappus d'Alexàndria e los dos libres del tractat d'Apollonius de Perge Sus la seccion de rapòrt, que pensavam perdut. Sus la basa del seten libre de Pappus, prepausèt una reconstitucion del libre perdut d'Apollonius intitulat Sus la seccion d'arial.
Lo desfís del sabent
La primièra observacion « oficiala » d’una cometa par Halley es la que faguèt en 1680 - aquela meteissa qu'inspirèt a Pierre Bayle sas pensadas sus la cometa - dins la nau que passèt la Marga cap a França. Foguèt Giovanni Domenico Cassini, descobreire de la division dels anèls de Saturne, que l'aculhiguèt calorosament a l’Observatòri Reial de París, e que li faguèt pensar a l’ipotèsi d’un retorn periodic de las cometas :
Cassini aviá en efièit remarcat que tres cometas venián de la meteissa partida del cèl amb de velocitats identicas : se la paternitat de l’ipotèsi d’un retorn periodic de las cometas es aquela de Cassini, es Halley que prenguèt lo subjècte sufisentament a còr per temptar de la validar scientificament.
En 1682, observèt la cometa pauc espectaclosa que pus tard portarà lo seu nom, mas demòra pas gaire de nòtas dins son quasernet d'observacions. Son encontre amb Isaac Newton, en agost de 1684, sembla de reviscolar l’ardor scientifica aprèp que ne foguèt destornat per son amoreta e maridatge amb Mary Tooke.
Es doncas a l’edat de trenta nòu ans que Halley s’ataquèt al problèma que pus tard li balhèt son pus grand títol de glòria. Comencèt per recensar totes los passatges cometaires dins lo passat recent o alunhat. Foguèt ajudat pel sòrt que dins son sègle i aguèt fòrça mai de cometas que los precedents. Per son enquesta remontèt fins als testimònis de Plini lo Vièlh o de Senèca. Tornèt calcular las orbitas de 24 cometas qu'efectuèron un passatge al perièli entre 1337 e 1698, un trabalh de titan, meticulós e de long alen. Capitèt aprèp fòrça d'ans a isolar tres passatges en 1531, 1607 e 1682.
Malgrat que la correspondéncia semblèsse perfèita entre aquelas donadas, Halley s’inquietèt de las pichonas diferéncias que podiá pas solament s'explicar per manca de precisions de mesura. Encara, l’interval varièt de mai d’un an. Halley formulèt l’ipotèsi qu’una fòrça qual que siá, pas encara explicada, foguèsse responsabla de tals escarts, mas arribèt pas de se ne persuadir, per manca d'explicacion scientifica rigorosa. Se parlar amb Newton, aquel li suggeriguèt de calcular las perturbacions gravitacionalas eventualas entre sa cometa e d’autras cometas. Los calculs li mostrèron la falsetat d'aquela ipotèsi, mas aquò li calfèt sufisentament l’esperit per que calculèsse las perturbacions provocadas per Jupitèr e per Saturne (alara darrièra planeta coneguda del Sistèma Solar). Los calculs mostrèron alara una correlacion gaireben perfèita entre sa teoria e los passatges observats.
Amb aqueles resultats, publiquèt en 1705 son trabalh dins una òbra intitulada Sinòpsi de l’astronomia de las cometas, e ont faguèt la profecia – entièrament scientifica – del retorn de sa cometa per Nadal de 1758. Halley sabèt, d'escriure aquel estudi, que jamai veiriá de son viu la confirmacion dels seus calculs, lo passatge venent se realizèt l'annada de sos cent dos ans.
Aquela òbra menciona tanben, a mièg mots, la possibilitat d'una, que serà dos sègles pus tard teorizat formalament per Jan Oort.
Moriguèt lo 14 de genièr de 1742, quatre ans aprèp sa femna, la meteissa annada de la mòrt de son filh.
Trionf postum
thumb|Edmond Halley Quand Halley prediguèt lo retorn de la cometa en 1758, sa profecia, que passarà mai d’un mièg sègle dins l’avenidor, levèt gaire lo vam. E quand Halley moriguèt en 1742, las necrologias insistiguèron longament sus sas expedicions maritimas, sas descobèrtas e sus la clòca de sotada qu'inventèt, e amagan sa prevision cometaira, que foguèron oblidadas.
Pr'amor, en 1757, un matematician francés, Alexis Clairaut, tornèt prendre los calculs de Halley per, en melhorant la precision dels calculs, predire pus finament la data de retorn de la cometa. Las sostas foguèron cortas un pauc mai d’un an, los calculs d’interaccion gravitacionala de la cometa amb Tèrra, Jupitèr e Saturne foguèron. Demandèt ajuda a Lalanda, e a la matematiciana Lepaute.
Aprèp de meses de calculs, los tres anoncièron en novembre de 1758 que la cometa passariá al perièli lo 13 d'abril de 1759. La comunautat astronomica mondiala – qu'una partida dobtava d’aquela prediccion de Halley, de veire pas res venir per Nadal de 1758 – tornèt escrutar lo cèl. Lo 25 de decembre de 1758, la cometa foguèt observada exactament ont o aviá predich Halley per un observator prèp de Drèsda, e atenguèt son perièli lo 13 de març de 1759, exactament un mes abans la data fixada per Lepaute, Lalande e Clairaut.
Tres ans abans sa mòrt, E. Halley enonciava : « Se lo retorn qu'avèm previst per l'an 1758 se realiza, l'imparciala posteritat se refusarà pas a reconéisser que foguèt un Anglés que l'anoncièt pel primièr còp. » Aquel vòt foguèt fòrça plan enausit, perque la comunautat dels astronòms decidiguèt de balhar lo nom de Halley a aquela cometa.
Rio Branco (Acre)
Rio Branco es la capitala de l'estat d'Acre, en Brasil. Sa populacion èra estimada a 314 127 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 7925 km².
thumb|250px|left|Lo centre istoric de Rio Branco, Acre.
thumb|250px|left|Ancian mercat de la vila de Rio Branco.
thumb|250px|left|Palais Rio Branco, sèti del Govèrn de l'Estat d'Acre.
Fondada lo 28 de decembre de 1882, es actualament lo principal centre industrial, de comèrci e de servicis de l'Estat. Es situada a 3100 km al nòrd-oèst de Brasília per la rota BR-364.
Lo Baucet (omonimia)
Lo Baucet pòt designar:
Comunautat dels Estats Independents
La Comunautat dels Estats Independents (CEI) (en rus: Содружество Независимых Государств (СНГ)) es una confederacion o aliança d’onze de las quinze exrepublicas sovieticas de l'URSS: Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Cazacstan, Quirguizstan, Moldàvia, Russia, Tatgiquistan e Ozbequistan. Turcmenistan abandonèt son estat de membre permanent e es membre associat dempuèi lo 26 d'agost de 2005, mentre que Ucraïna, que foguèt un dels estats fondadors en 1991, jamai ratifiquèt los estatuts de la CEI de 1993, venguèt alara tanben solament membre associat. Georgia abandonèt son estat de membre permanent en 2008 e Ucraïna abandonèt son estat de membre permanent en 2018.
Sa creacion se passèt a la dissolucion de l'Union Sovietica e, segon Vladimir Putin, sa visada èra de permetre un "divòrci civilizat" entre las republicas constituissent l'URSS. Nombroses documents sus la cooperacion economica, la defensa e las relacions internacionals foguèron signats per sos Estats membres.
Fondament
En 1991, la dissolucion de l'Union Sovietica venguèt inevitabla, malgrat que la majoritat de las republicas èran en favor de la continuacion de l'Union. Lo 8 de decembre, los dirigents de Russia, Bielorussia e Ucraïna se reüniguèron per crear la CEI e anonciar que totes las republicas poirián aderir.
Alara lo president de l'Union Sovietica (Mikhaïl Gorbachov) anoncièt qu'una tala reünion èra "illegala e dangierosa" e un "còp constitucional" per la nacion. Pasmens, lèu venguèt clar que se podiá far pas grand causa contra. Lo 21 de decembre, los dirigents de onze de las quinze republicas sovieticas se reüniguèron a Alma-Ata (Cazacstan) e signèron lo tractat. Es atal que nasquèt la CEI e se dissolguèt l'URSS.
Lo 25 de decembre, Mikhaïl Gorbachov abandonèt la carga de president de l'URSS. Las tres republicas balticas (Estònia, Letònia e Lituània) signèron pas lo tractat, tot coma Georgia: los quatre païses argumentèron qu'èran estats forçats de s'incorporar dins l'Union Sovietica.
Los onze Estats a l'origina de la CEI foguèron Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Cazacstan, Quirguizstan, Moldàvia, Russia, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ucraïna e Ozbequistan. En decembre de 1993, Georgia s'uniguèt a la CEI aprèp l'intervencion russa pendent la guèrra civila.
Crisi actuala de la CEI
Entre 2003 e 2005, los presidents de Georgia, Ucraïna e Quirguizstan foguèron alunhats del poder per una seria de revolucions ciutadanas. Los novèls govèrns adoptèron de posicions clarament en favor de l'Occident s'apartant de l'influéncia de Moscòu. Georgia adoptèt la posicion pus radicala, prenent una actitud de desafisança fàcia a la Federacion de Russia dins lo conflicte de l'Ossetia del Sud e Abkhazia. Un autre país que se virava cap a l'Occident èra Moldàvia, se raprochant mai de l'Union Europèa.
Ròtle e organizacion de la CEI
Lo sèti de la CEI se situa a Minsk (Bielorussia). Lo President de la CEI rep el es un Secretari Executiu. A l'ora d'ara la majoritat dels dirigents son estats russes o bielorusses. A l'ora d'ara l'organizacion es capitada per l'ancian Ministre de l'Interior rus Vladimir Ruichailo.
La CEI a coma tasca la coordinacion del comèrci, de las finanças, de las leis e de la seguretat dels estats membres. En realitat aqueles poders son exercits normalament, perque la CEI es criticada de interior coma de exterior. E per cambiar aquò, la prioritat pus importanta de l'organizacion es d'establir una zòna franca a son entorn e una union economica de sos membres.
Institucions
Los membres de la CEI pòdon interagir e coordenar sas accions amb las institucions seguentas:
Taula dels Estats membres
En aquesta taula se tròban totas las organizacions ligadas dirèctament amb los païses de la CEI (TSC, Eurasia) e indirèctament (CCA, lo Grope GUAM) e l'adesion a la CEI.
Referéncias
<References/>
Pleveleg
Pleveleg en breton ( Pleumeleuc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
La vila de Pleumeleuc aperten al costat de Montfort-Sus-Mieu e fa partida de la arrondissement de Roazhon.
Pleumeleuc S'estend sus Unitat|19.51|km|2}} e comptava 2824 hab en 2009. La Vaunoise (riu) la trauèssa e de nombrós sentiers de randonnée voregen los marges.
La ville de Pleumeleuc appartient au canton de Montfort-Sur-Meu et fait partie de l'arrondissement de Rennes.
Pleumeleuc s'étend sur 19.51 km et elle comptait 2824 hab en 2009. La Vaunoise (rivière) la traverse et de nombreux sentiers de randonnée bordent les berges.
Istòria
Pleumeleuc Èra antany una anciana parròquia primitive #qu'integrava las zònas de Bédée, Breteil, Clayes, Lo Lou-de detlo-Lac e La Nouaye. Dempuèi la, la parròquia de Pleumeleuc i aguèt donat als fraires bénédictains del abbaye de Sant-Melaine.
En 1218, Raoul avesque de Sant-Malo, fa saber que lo abbé de Sant-Melaine lududes i aviá presentat lo clèrgue Pierre de Tinténiac per aver la glèisa de Pleumeleuc. Pierre de Tinténiac en se reservant totes los sieus dreches suls impòstes de la parròquia, l'avesque #apondre #que i aviá confiat la carga de las armas a aquel sacerdòt e l'aviá fixar dins la glèisa en question.
A, las doas prieurés de Bédée e de Hédé se partejavan las redevances de Pleumeleuc. Mas cossí caliá far una pension al sacerdòt de la parròquia, a, los fraires de Sant-Melaine, #acabar per pas reclamar que dos tèrç de la dîme de Pleumeleuc, e #daissar la rèsta d'aquela taxa al sacerdòt per la siá pròpria escarcelle.
Pleumeleuc était autrefois une ancienne paroisse primitive qui intégrait les zones de Bédée, Breteil, Clayes, Le Lou-du-Lac et La Nouaye. Dès le, la paroisse de Pleumeleuc fut donné aux moines bénédictains de l'abbaye de Saint-Melaine.
En 1218, Raoul évêque de Saint-Malo, fait savoir que l'abbé de Saint-Melaine lui avait présenté le clerc Pierre de Tinténiac pour tenir l'église de Pleumeleuc. Pierre de Tinténiac se réservant tous ses droits sur les impôts de la paroisse, l'évêque ajouta qu'il avait confié la charge des âmes à ce prêtre et l'avait fixer dans l'église en question.
Au, les deux prieurés de Bédée et de Hédé se partageaient les redevances de Pleumeleuc. Mais comme il fallait faire une pension au prêtre de la paroisse, au, les moines de Saint-Melaine, finirent par ne réclamer que deux tiers de la dîme de Pleumeleuc, et ils laissèrent le reste de cette taxe au prêtre pour sa propre escarcelle.
Kevin Bacon
Kevin Norwood Bacon (n.1958) es un actor american de cinèma.
Filmes
Títols en anglés:
Jean-Claude Juncker
Jean-Claude Juncker (Redange, Luxemborg, 9 de decembre de 1954) es un politician conservador luxemborgués. Membre del Partit Popular Social Crestian, foguèt primièr ministre de Luxemborg durant 18 ans, de 1995 a 2013. Foguèt president de la Comission Europèa entre lo 1 de novembre de 2014 e lo 30 de novembre de 2019.
En 2014, malgrat la posicion ostila del govèrn britanic dirigit per David Cameron, foguèt causit per venir lo novèl president de la Comission Europèa. L'ostilitat se faguèt sentir tanben dins la premsa del Reialme Unit qu'aquel meteis jorn lo jornal The Guardian acusava Juncker de beure fòrça e d'èsser un fumador inveterat.
Clarin
thumb|200px|Clarin modèrneLo clarin (o l'autbòi) qu'ei un instrument de musica d'espiulas doblas provesit (dens la soa forma modèrna) de claus entà poder podúser totas las nòtas d'ua gama cromatica.
Gara d'Avinhonet
drecha|sens_quadre La gara d'Avinhonet es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna d'Avinhonet de Lauragués, dins lo departament de la Nauta Garona.
Foguèt mesa en servici en 1857 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.
Situacion ferroviària
Establida a 188 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 296,463 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, entre la gara de Vilafranca de Lauragués e la gara de Castèlnòu d'Arri.
Instrument de coire
thumb|200px|Instruments de coiresUn Instrument de coire qu'ei un aerofòn on lo son b'ei produsit per la vibracion deus pòts dehens ua embocadura, independement qui l'instrument e sia efectivament hèit de coire o de tot aute materiau ; atau, lo saxofòn, a maugrat d'etsra hèit de coire qu'ei tanhent de la familha de la espiulas simplas mentre qui la trompa deus Aups, hèita de coire, que pertanh a la familha deus coire.
Tot canèr d'ua certa longor minumun qui perlonga aquesta embocadura que selecciona las vibracions d'ua certa seria de nòtas armonicas natraus (dit d'un aute biais, los sons de frequéncias multiplas de la frequéncia d'un son fondamentau).
Lo coires que pòden tanben estar dividits en coires de canèr cilindric (com ac son los canèrs de las trompetas o deus trombons) o de canèr conic (com ac son los canèrs deu bugle, deu claron, deu cornet, deu tuba, deus saxhorn, de l'elicon, deu sosafòn). Los purmèrs an un son mei estiglant e lo segond mei doç.
Fin finau, òm pòt tanben destriar coire de canèr sancèr (qui pòden emitir lo son fondamentau de la loa seria armonica) e los coires de miei canèr (qui la loa nòta la mei grava qu'ei la segonda nòta mei grava de la loa seria armonica).
Soeish
Soeish (Soueich en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Soeish qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Senta Aralha (fòrma supausada de Sancta Eulalia). Tanlèu 1790, Soeish qu'èra deth canton d'Aspèth.
Santacara
Santacara qu'ei ua comuna de la Comunautat Forala de Navarra au nòrd de l'estat espanhòu. Conquista per Pèir I d'Aragon, qu'estó poblada de gascons.
Flaunhac
Flaunhac (Flaugnac en francés) es una anciana comuna occitana de Carcin, situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus]. Flaunhac es, dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Sent Pau e Flaunhac.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bellús
vinheta
Bellús es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Sansol
Sansol es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Voisines (Nauta Marna)
Voisines (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Muhammad Husni Mubarak
Muhammad Husni Said Mubarak, militar, aviator e engenhaire, foguét president d'Egipte (1981 -2011).
Sartaguda
vinheta
Cocanha (tintura)
La cocanha designa de bolas de pastèl fabricadas a partir de la planta Isatis tinctoria L., que s’extrach una tinta blava. La fuèlhas son trissadas e compactadas per formar de còcas puèi secadas per èsser comerciamizadas
La Cocanha faguèt la fortuna del país lauragués e d’Albi nomenat lo País de cocanha. L'expression vendriá del començament del sègle XIII e ja evòca tota la riquesa simbolizada pel pastèl dins l'economia del país comprés dins lo triangle Tolosa Albi Carcassona ont la planta èra cultivada e sa tintura comercializada
Saint-Haon-le-Châtel
Saint-Haon-le-Châtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Sesma
Sesma es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Mortrée
Mortrée es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Benagéber
Benagéber es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Sent Pau e Flaunhac
Sent Pau e Flaunhac, es, dempuèi lo 1èr de genièr 2016, una comuna novèla carcinòla, situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament en Miègjorn-Pirenèus. Es nascuda del regropament de las doás comunas de Sent Pau de Laubreçac e Flaunhac, lo capluòc.
Toponimia
Veire a Sent Pau de Laubreçac e a Flaunhac.
Istòria
La novèla comuna es efectiva dempuèi lo 1èr de genièr 2016, çò que càmbia las doás comunas ancianas en « comunas delegadas » e l'arrestat del 29 de decembre 2015 ratifica lor creacion. Lo capluòc es fixat a Flaunhac.
Lòcs e monuments
Veire a Sent Pau de Laubreçac e a Flaunhac.
Personalitats ligadas amb la comuna
Veire a Sent Pau de Laubreçac e a Flaunhac.
José Sócrates
José Sócrates Carvalho Pinto de Sousa, engenhaire e òme politic n. 1957, foguèt primièr ministre de Portugal entre 2005 e 2011.
Sorlada
Sorlada es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Talinga-bwisi
Lo talinga-bwisi (o lubwisi) es una lenga banto parlada en Oganda e en Republica Democratica de Còngo.
Localisacion
Lo talinga-bwisi es parlat per 99 000 Babwisi dins lo district de Bundibugyo, dins l'oèst d'Oganda ont es sonat bwisi. Un autre grop de 31 000 locutors talinga viu en Republica Democratica de Còngo.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo talinga-bwisi fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo tooro, lo soga, lo nyala de l'oèst, lo gwere, e lo gungu.
Escritura
L'alfabet bwisi d'Oganda es :
Tigran Sargsian
Tigran Sargsian, economista e òme politic n. 1960, foguèt primièr ministre d'Armenia entre lo 9 d'abril de 2008 e lo 13 d'abril de 2014.
País de Cocanha
Lo País de Cocanha es, dins l'imaginari d’unas culturas europèas, una mena de paradís terrèstre, una contrada miraculosa que la natura qu’escampa sa generositat per sos abitants e sos òstes. Alunhat de las faminas e de las guèrras, es una tèrra de fèsts e de bombanças de contunh, ont se presica lo jòc e la canha, e ont lo trabalh es faidit.
Origina
Dins son libre La Fam e l’Abondància, Massimo Montanari situa la naissença del mite del País Cocanha entre lo sègle XII e XIV. Se trapariá una de las mai ancianas referéncias dins las Carmina Burana, aquestes cants de clèrgues vagabonds rebèls e desfrocats que celebravan lo vin, l'amor liure, lo jòc e lo gorrinitge (los Goliards). Un personatge s’i presenta coma l’abat de Cocanha: Un conte de 71 vèrs en mejan neerlandés Dit it van dat edele lant von Cockaenghen (Vaquí lo nòble país de Cocanha) fa una descripcion d’aquestre país de fèstas, luxe, òci ont mai se dormís mai de fa de ganh; conte utilizat pel Fabliau de Coquaigne (BNF 837 167-168)
Cocagne vendriá del canton de Cuccagna en Itàlia, sus la rota Roma a Loreto ; o del poèta macaronic Teofilo Folengo, chafrat Merlin Coccaie, que dins sos vèrses auriá descrich aqueste país deliciós; o d'una fèsta instituida a Nàpols jos un nom analòg, ont se donava al pòble de manjar e de vin.
A l'origina de l'expression « País de Cocanha »
Lo país d’abondància portava lo mèsme nom o gaireben dins fòrça lengas europèas, coma en anglés « the Land of Cockaigne », o « Cokaygne », en italian « Cuccagna ». Los Flamands lo nomenavan « Het Luilekkerland » (« Pays de la doçors de boca »), mas tanben « Kokanje » o « Cockaengen ».
Una representacion pincturala: Lo País de Cocanha de Bruegel lo Vièlh
vinheta|300x300px|Lo país de Cocanha, per [[Pieter Brueghel lo Vièlh (1567)]] En 1567, alara que Brussèlas èra a fuòc e sang que le duc d'Albe e sos, vemnguts al nom de Felip II d'Espanha secutar l’eretic anabaptista, lo protestant luterian o calvinista e matar la revòlta, Pieter Bruegel se seriá refugiat dins la pintura de son País de Cocanha.
Lo quadre mòstra tres personatges endormits o somnolant, sadol, sota un arbre que pòrta une taula cobèrta de manjar. Un clèrgue, un cavalièr e un païsan i representan los tres òrdres de la societat medievala: lp clergat, la noblesa d’arma e la païsaneriá, los tres aquí egals dins l’abondància e la quietude opulenta.
Las frontièras terrèstras del Païs de Cocanha son fachas de monts de farinetas o de gelarèas. Un còp arribat dins aquesta contrada paradisiaca, se pòt s’esperar que las catlas cason ja rostidas dins la gargamèla, coma lo fa lo soldat a l’esquèrra del quadre, gòrjabadat, e pasmens aparat per un teulat cobèrt de crostadas. S’i vei d’aucas que venon se laçar ja cuècha suls plats, de pòrcs que se ronçan cap a nosaltre picats d’un costèl e de cactus format de fogassas, uòus en còca corissent…
Aquí los soldats pausèron lors armas, los agricultors lor flagèl, los estudiants se colcan sus lors libres, per una trèva de contunh sota los bons auspicis d’una natura generosa. Lo país de Cocanha se pòt veire coma une expression del desir de prospatat universala, de patz e d’egalitat, un paradís terrèstre, una utopia.
Dins los contes
Un conte de Grimm evòca lo País de Cocanha amb son nom alemand: Das Märchen vom Schlauraffenland (KHM 158). Es una descripcion d'un « mond capvirat », inspirat d'un poèma en mejan-naut-alemand del sègle XIV basat sul principi de la « mentida », mas qu’evocava pas lo País Cocanha a l'origina.
Lo conte 85 del Libre dels contes de Ludwig Bechstein pòrta lo mèsme títol.
Lo país de Cocanha en musica
Edward Elgar escriguèt en 1901 una obertura de concèrt, Cockaigne descrivent una plaça londoniana idealizada.
Dins le film d'animacion Disney Pocahontas, l’eròi John Smith parla del mond nòu coma « aquesta tèrra de cocanha ».
Georges Brassens, dins sa cançon Auprès de mon arbre, nomena son arbre « mon mast de cocanha ». Dins las fèstas de vilatge, la cocanha, èra un mas sabonat que se penjava de cambajons, des botelha e autres manjars que lo joves pojavan pels trapar a lors riscs e perilhs e al grand amusament de la fola.Tanben escriguèt Je bivouaque au pays de Cocagne, tèxte mes en musica per Joël Favreau.
Jacques Brel, disn sa cançon Le Plat Pays dich « Amb de catedralas per unicas montanhas e de negres cloquièrs coma masts de cocanha. »
Dins la cançon Je vais à Bang Bang dels Innocents lo País de Cocanha es evocat: « Mon País de Cocanha, es el entre dos trins. »
Lo grop cors Diana di l'Alba i fa referéncia dans Quassù « Istu paese di cuccagna »
Autafalha
Autafalha (Tafalla en basc e castelhan) es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Villechenève
Villechenève en arpitan (Villechenève en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent la periòde romaine, tant al nivèl archéologique #que bibliographique.
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique.
Saint-Martin-d'Ordon
Saint-Martin-d'Ordon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Cesária Évora
thumb|250px|Cesária Évora en concèrt en 2009 Cesária Évora (Mindelo, Cap Verd, 27 d'agost de 1941 - São Vicente, 17 de decembre de 2011) foguèt una cantaira coneguda internacionalament. Recebèt los escaisses de reina de la morna o mai de "divessa descauça", per encausa de sa costuma d'arribar descauça sus las scènas, biais de mostrar sa solidaritat amb las gents pauras de son país.
Biografia
Cesària Évora nasquèt en 1941 dins una familha modèsta a Mindelo, vilòta commercianta de l'isla de São Vicente (Cap Verd). Los parents aviá agut cinc enfants, Cesària qu'èra la sola dròlla e quatre filhs. Son paire, Justino da Cruz Evora, èra un musician que moriguèt jove quand Cesària aviá pas que sèt ans e sa maire, Dona Joana, trabalhava coma cosinièra en çò d'una familha blanca rica. thumb|180px|left|L'ostal nadiu de Cesària a Mindelo Visquèt fòrça temps dins son enfància en cò de sa grand, qu'aviá agut una educacion religiosa fòrta, çò que portèt la joventa a se rebellar contra la morala tròp rigida e excessiva. Aguèt de frequentacions musicalas importantas que la menèron a cantar e a far de concèrts los dimenges, acompanhada al saxofòn per son fraire Lela, sus la plaça principala de sa vila. Contunhèt a progressar en cantar endacòm mai e quand aviá 16 ans, Cesária comencèt a cantar per bars e otèls e, envirada de qualques musicians locals, se ganhèt una notorietat importanta en Cap Verd, e recebèt l'escais de "Rainha da Morna" ("reina de la morna") de sos admiradors.
L'an 1975 marquèt una marrida passa per la cantaira. Aquel an que Cap Verd proclamèt son independéncia portèt a la societat mantun problèma economic e politic. Cesária quitèt de cantar e comencèt a beure abans de venir victima d'alcoolisme.
En 2004 ganhèt lo prèmi Grammy de melhor disc de world music contemporanèa. Moriguèt dins un espital de l'isla de São Vicente lo 17 de decembre de 2011 en seguida d'una insufiséncia respiratòria.
Vent
right|150px|thumb|Anemoscòpi thumb|Pieter Kluyver (1816–1900)
Lo vent designa, en meteorologia, lo movement orizontau de l'aire engendrat par lei diferéncias de pression atmosferica, per la fòrça de Coriolis e per lo relèu. Es un paramètre meteorologic important car a una influéncia dirècta sus l'evolucion de la meteo. En particular, pòu èsser a l'origina de fenomèns perilhós coma de tornados. Sa mesura compren generalament dos paramètres que son sa direccion e sa fòrça (ò velocitat) exprimida en nos ò en km/h.
En defòra de la Tèrra, existís de vents sus totei leis autrei planetas aguent una atmosfèra espessa.
Origina
Lo vent es la consequéncia de dos fenomèns principaus que son a l'origina dei movements d'aire dins l'atmosfèra. Lo segond es la fòrça de Coriolis qu'entraïna leis objèctes vèrs la drecha dins l'emisfèri nòrd e vèrs la senèstra dins l'emisfèri sud. L'accion conjugada d'aquelei causas entraïna generalament lo desplaçament dei massas d'aire lòng deis isobaras de pression.
Lo gradient de pression
Lei diferéncias de temperatura entre lei diferentei zònas de l'atmosfèra, compres entre d'endrechs situats a una meteissa altitud, entraïna la formacion de gradients de pression atmosferica. Son la fònt principala dei movements de l'aire au nivèu planetari. Aqueu fenomèn explica lo desplaçament de l'aire dei zònas de pression auta (anticiclòns) vèrs lei regions de pression bassa (depressions). En particular, entraïnan la formacion de vents fòrça poderós, situats a d'altituds autas, que permèton de transportar la calor dei regions eqüatorialas vèrs lei regions polaras per compensar lo desequilibri termic. Dins aquò, aqueu darrier es mantengut per lo raionament solar. Aquò explica la permanéncia dei movements atmosferics e, donc, dei vents.
Influéncia dau relèu
Dins certanei cas, lo relèu a egalament una certana importància sus la formacion dau vent en creant d'obstacles a sa progression ò, au contrari, de golets susceptibles d'accelerar son rajament. Dins lei regions montanhosas, existís tanben de vents dichs catabatics que son de vents gravitacionaus formats per una massa d'aire freg que davala una penda. Aqueu fenomèn es ben present en Occitània car es lo mecanisme de formacion principau dau mistrau.
Tipes de vent
thumb|right|[[Fotografia d'un tornado, un fenomèn locau e violent caracterizat per la formacion d'un remolin de vents a l'entorn d'una depression.]]
Existís tanben de vents capables d'influenciar de regions fòrça importantas, d'una longor de l'òrdre de 1,000 a 6,000 km. Son generalament entraïnats per una importanta perturbacion de la circulacion atmosferica ò per factors regionaus entraïnant de diferéncias fòrça importantas de pression (contrast termic entre una massa continentala e un ocean, influéncia de relèus fòrça importants...). Per exemple, es lo cas dei vents de monson que dictan lo clima d'une partida importanta dei litorau de l'Ocean Indian. Es egalament lo cas dei vents catabatics que davalan de la calòta polara d'Antartida. Enfin, au nivèu locau, es a dire a d'escalas variant de 10 a 1,000 km, se tròban lei vents regionaus. Se son congreats per lei factors classics d'aparicion dau vent (gradient de pression e fòrça de Coriolis), son sovent fòrça influenciats per lo relèu.