cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apicultura
Infeccions fongicas
De fongis pòdon atacar lo bornat e provocar de malautiás criptogamicas coma :
Sindròma d'afondrament de las colonias
Dempuèi 2006 als EUA, e los 2000 al mens en Euròpa e gaireben pertot pel mond, d'abelhas domesticas e a vegadas salvatjas semblan massissament tocadas per una reculada inexplicada de lors populacions. Se dich « sindròma d'afondrament de las colonias d'abelhas », o « CCD » (per Colony Collapse Disorder) per desciure lo fach que de miliards d'abelhas tornan pas ne dins lor bornat. Lo taus de bornat abandonats o gaireben desertats aten 70 % fins a 80 % dins las regions e païses mai tocats. La tèsi d'un fenomèn multifactorial, es fortament envisatjada.
La multifactorialitat implicada la presa en compte a l'encòp de causas primàrias e de causas segondàrias de las malautiás : un parasit (causa segondària) pòt tuar la colonia, mas tan mai aisidament que la vigor de la colonia es fèbla (causa primària), per exemple en cas de consanguinitat.
Culhida e gestion de la produccion de la mèl
Unes apicultors produson pas de mèl, installant de bornats sonque per la pollinizacion. Una o mai culhida de mèl se pòdon realizar, e tanben la presa d'autres produche del bornat.
Debanament de la culhida
Pensent la culhida, l'apicultor extrai los quadres e torna dintrar las abelhas dins lo bornat. Se la sason es pas acabada, remplaça los quadres plens per de vuèges que las abelhas contunhan la culhida. Dins lo cas contrari, lo lèva tot. Fòrça apicultors culhisson la mèl mai d'un còp dins l'annada, per exemple après cada florason dominanta (castanhièr, colza, virasolhelh) per separar las mèls.
Per estimular de joves eisams o ajudar una colonia aflaquida en peride de carestiá, los apicultors practican sovent lo noiriment.
Produchs de l'apicultura
Un bornat produch diferentas matèrias coma las vertuts son multiples. Mai coneguda es la mèl, e n'i a d'autres, coma la gelada reiala, de vertuts anticancerigènas, la cera qu'es utilizada per far de candelas e per l'entreten dels mòbles du fusta, la propòlis, aseptisanta e antibiotica, e lo pollèn, comestible e ric en proteïnas. Diferentas raças d'abelhas son utilizadas per optimizar las culhidas en mèl, propòlis o pollèn. De tecnicas permeton de forçar las abelhas a la culhida de la propòlis.
Mèl
vinheta|Un apicultor vendant son mèl sus un mercat a París.
Generalitats
La mèl es reputada dempuèi lo començament de l'apicultura sas nombrosas vertuts, e an la particularitat d'èsser imputrescible.
Es produch per las abelhas per constituir de sèrvas. Aquestas son consomadas quand las abelhas pòdon anar se noirir fòra (maltemps, ivèrn, abséncia de florason...).
Autrescòps, la culhida de la mèl se fasiá caçant las abelhas e destrusent lo bornat (premsatge de la regas). La domesticacion de las abelhas e la concepcion de bornats modèrnes permet uèi de culhir de mèl sens damatjar la colonia, sonque las destorbar.
Estapa de la culhida
Los quadres devon èsser levats sonque se la majoritat dels alveòls son tapats (amb de cera). Los alveòls se devon brescar per ne sortit la mèl.
Extraccion
L'extraccion se pòt far per escorriment, los quadres penjats e la mèl s'escorrissent naturalment (una fàcia après l'autre). Aquesta tecnica conven plan als amators, mas prend fòrça temps. Los apicultors equipats melhor utilizan un extractor centrifug. La qualitat e lo temps d'extraccion son plan avantatjoses.
Après l'extraccion, los quadres pòdon èsser posats a una trentena de mètres del bornat, que las ablhas tornen prene la mèl que resistiguèt a l'extraccion. Aquò rendabiliza mai la culhida, e permet de servar de quadres pla nets.
Estocatge
L'estocatge de la mèl se pòt far dins de botas, de bidons o des pòts. Après l'extraccion, un temps de maduracion d'al mens doas setmanas se cal esperar, al mens per levar los degalhs microscopics que tornan a la superfícia, formant una sisa mai sovent blanquinosa.
Après un temps, segon sa qualitat e sa composicion, la mèl se cristallizarà. La decristallizacion se fa en caufant la mèl al banh maria, mas se cal pa passar los 40 °C per gardar las vertuts de la mèl. A vegada los apicultors esterilizan lor mèl (caufatge a temperatura superiora), mas es en principi inutil.
La mèl possedís la particularitat d'èsser imputrescible. Pòt donc, en teoria, se gardar per sempre.ò
Le Cause
Le Cause (Le Causé en francés) es ua comuna gascona de Lomanha, situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Le Cause èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Le Cause èra deu canton de Bèumont.
Cailutz
Cailutz (Caylus en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.7|centre|Comunas a l'entorn.
Apicultura
Gelada reiala
vinheta|De gelada reiala. La produccion de gelada reiala utiliza de tecnicas particularas, que las abelhas ne produson pauc e dins de condicions plan precisas. Sa culhida se fa per d'apicultors especializats.
La produccion de gelada reiala demanda de menar los bornats coma per la produccion de reinas. S'agís de levar la reina per incitar las obrièras a ne produire de novèlas, e de culhir la gelada reiala que las obrièras donaràn a las larvas per çò far.
De quadres amb cellulas reialas son a vegada utilizadas. Donan un esboç de cellula reiala e facilitan lo trabalh de las obrièras, mas las larvas vielhas de mens de tres jorns devon i èsser plaçadas manualament per l'apicultor. Las obrièras acaban aquestas cellulas e l'emplisson de gelada reiala per noirir la larva jova. Tres jorns passsats, las cellulas son plenas e se las pòt vuèjar per l'apicultor, una a una. Un bornat pòt donar al maxim tres cents gramas de gelada cada an.
Jardin d'Edèn
thumb|300px|Lo Jardin d'Edènd'Edèn'', per [[Cranach]] Segon l'Ancian Testament (Genèsi, capítols segond e tresen) Edèn es lo luòc ont foguèt establit Adam e ont creèt Èva. Èra un paradís situat en l'orient plen d'arbres agradables de mirar e bons per menjar (Gen, 2:9), al mièg i aviá dos arbres especials: l'Arbre de la vida e l'Arbre de la coneissença del ben e del mal.
Apicultura
Gelada reiala
La gelada reaila essent fòrça acida (pH 4), se pòt pas servar dins de pòts amb tap de metal. Se garda mai sovent dins de pichon botelhons de plastic, e entre 2 e 5 °C, dins una atmosfèra levada d’umiditat e a l’abric de la lutz. Dins de talas condicions, la gelada reiala se pòt gardar pendent de meses.
Jardin d'Edèn
Recit biblic
Del jardin ne sortiguèron un riu per l'assagar que se devesa en quatre braces nomenats:
Dins aquel endrech, Adam e Èva vivian tranquiles, sens crénher rés, sens aver de trabalhar e en mai, envielhissián pas. Sol avián una avertiment: De totes los arbres del jardin, ne podètz menjar, mas de l'arbre de la coneissença del ben e del mal, ne mengetz pas, perque se un jorn ne manjariatz, siatz segur que moriretz. (Gen, 2:16-17)
Apicultura
Gelada reiala
La gelada reiala es un produch natural plan ric en vitamina B5, en oligoelements, en acetilcolina (fins a 0,1% de massa), en factors antibiotics plan actius suls proteus e escherichia coli B, o colibacil.
Jardin d'Edèn
Recit biblic
Un jorn, una sèrp apareguèt a Èva e li expliquèt que se manjariá de l'arbre proibit moriràs pas mas que seràs coma Dieu. Alara, la femna ne menja e ne dona a Adam, que tanben ne tasta. A l'instant Dieu apareguèt, maldiguèt la sèrp a expulsèt lo parelh del jardin d'Edèn. (Pasmens se la Bíblia especifica pas quin es lo fruch proibit, l'iconografia o fixèt coma una poma.)
Apicultura
Gelada reiala
La gelada reiala se negocia a prètz fòrça naut suls mercats especializats.
Pollèn
esquèrra|vinheta|Anatomia de l’abelha. vinheta|Descas de pollèn. Pels vegetals superiors, lo gran de pollèn constituís l’element fecondant mascle de la flor. Se trapa su las antèras de las etaminas. Sa forma, sa color e sas dimensions varian fòrça d’una plante a l’autra. Per èsser fecondada, una flor deu recebre del pollèn sus son pistil, organ feme.
Jardin d'Edèn
Recit biblic
Après l'enganh, Dieu plaça de querubins a l'intrada amb una espasa flamejanta per evitar atal que s'i entren e s'i acosten de l'Arbre de la vida, que donava l'immortalitat.
Apicultura
Pollèn
Las abelhas culhisson lo pollèn per noirir lors larvas, e servan lo demai dins de cellulas. Se'n trapa tanben dins la mèl, çò que dona a aqueste una partida de sas vertuts. L'espandida de la mèl a partir dels pollèns que conten se nomena la melissopalinologia, e permet d’identificar son origina botanica.
Acceleracion de Coriolis
L'acceleracion de Coriolis (nomenada atal en onor del savent francés Gaspard Gustave Coriolis) o acceleracion complementària es un tèrme d'acceleracion qu'interven quand s'estudia lo movement d'un còrs se desplaçant dins un referencial en rotacion al respècte d'un referencial galilean.
Apicultura
Pollèn
Las plantas entomofilas comptan fòrça suls insèctes per realiza lor pollinizacion. Las abelhas fan lo ròtle, mas tanben los abalhards, que los agrandan lo pollèn, e tanben fòrça insèctes volants o pas. Butinant de flor en flor, l’abelha pausa de biais involontar e fatalament lo pollèn de l’una sul pistil d'una autra, permetent la fecondacion. L’abelha es fòrça utilizada per la pollinizacion de las plantas cultivadas, subretot los arbres fruchièrs. S'estima que la valor economca portada per las abelhas pendent de la pollinizacion es de dotze a quinze còps superiora a aquesta dels produchs del bornat.
Acceleracion de Coriolis
se li fa sovent correspondre una fòrça fictiva correspondanta (la fòrça de Coriolis) per poder contunhar a estudiar lo còrs considerat dins son referencial en rotacion (per simplificar la resolucion).
Calcul de l'acceleracion de Coriolis
Siá \ \vec{r}\ lo rai vector del punch considerat dins lo referencial absolut R, d/dt l'operator derivada totala dins R, l'operator derivada relativa dins lo referencial en movement R' e  lo vector velocitat de rotacion instantanèa de R' dins R. L'operator derivacion totala s'escrich alara segon la formula de Varignon : Aquela expression pòt se levar (formalament) al carrat:
Apicultura
Composicion del pollèn
Lo pollèn es d'en primièr una font de protids per las abelhas, dintra dins la composicion de la noiritura distribuida al coüm.
Jardin d'Edèn
Las Autras tradicions
Sèt seguèt las indicacions del paire e arribèt a l'intrada del Jardin. Alà se topèt amb l'Arcàngel Sant Miquèl que fasiá la guardia. Sèt li expliquèt lo motiu del seu viatge e l'àngel lo daissèt passar. Quand arribèt a l'Arbre de la Vida, Sèt culhiguèt tres fruches e tornèt a cò d'el, ont aprenguèt que lo paire acabava de morir. Immediatament, Sèt cavèt una fòssa, palcèt los fruches d'Edènd'Edèn a dins la boca del paire e l'enterrèt.
Edèn dins l'istòria
La situacion del jardin en legendària, malgrat la referéncia a dos rius asiatics reals. Pr'amor pendent l'istòria s'intentessèt a trobar la seuna localizacion. Atal, se pensèt que se situariá en Armenia, Mesopotamia o Jerusalèm, coma al revèrs l'intrada de l'infèrn.
Originas Possiblas
En gaireben totas las culturas e religions del mond i a un tipe de recit o legenda similar sus l'origina del mal dins lo mond. Dins los mites egipcians, per exemple, es evocat una edat d'aur perduda e la mòrt causada per "l'aujòla de las femnas" e la sèrp. Las legendas indianas explican que Brama foguèt temptat per Shiva perque creguèt que la flor de l'arbre de la coneissença li donariá l'immortalitat. Dins la mitologia grèga la bòstia de Pandora es un exemple celèbre. La Bíblia se basa sul recit d'Adam e Eva.
Una origina possibla del Jardin d'Edèn poiriá èsser lo mite mesopotamian del paradís que se nomena Enki e Ninhursag, poèma mitic semblant al recit biblic e fòrça mai ancian.
Dins la tradicion grèga trobèm lo Jardin de las Esperidas que tanben a de similituds amb lo recit biblic. L'arbre de la vida e la sèrp o drac Ladon dins aquel mite i son presents, mas lo recit es diferent.
Apicultura
Culhida e conservacion del pollèn
vinheta|Trapa de pollèn. La culhida del pollèn es pro recenta. Los apicultors realizèron una trapa de pollèn que plaçan a la dintrada del bornat. Per i dintrarr, las abelhas devon passar per d’estrechas boberturas e perdon lors pelòtas de pollèn dins un tirador situat al dejós. Lo dispositiu es concebut de biais que, estatisticament, sonque detz per cent du pollèn siá levat, qu'es indispensable a la cresissença de las colonias. Los tiradors so levats cada un o dos jorns. Las pelògas de pollèn sont secadas maxim a 40 °C pel passatge d’un corrent d’aire caud e sec passant per de cledas ont son espandidas. Son secadas alara qu’aderisson pas mai las unas a las autras.
Lo pollèn essent idrofil, deu èsser servat dins d'aisinas ermeticas per evitar que se torne idratar dins l'atmosfèra. Un autre metòde, mai recent, consistís congelar las pelòtas sens las secar.
Propòlis
La propòlis es culhida per las abelhas per de garantir l'igièna dins lo bornat, utilizant sas proprietats aseptisantas e antibioticas.
Acceleracion de Coriolis
Calcul de l'acceleracion de Coriolis
Se pòt alara applicar l'operator derivada totala segonda al rai vector \ \vec{r}\:
John Timothy Dunlap
John Timothy Dunlap (n. 1957 a Ottawa, Canadà) es un avocat e jurista canadenc, e un chivalièr de l’òrdre de Malta. Lo 13 de junh de 2022, es nommat pel papa Francés lòctenent del Grandmèstre de l’Òrdre Sobiran e Militar de Malta. Dintra en foncions l'endeman. Lo 3 de mai de 2023 es elegit e ven oficialament grandmèstre.
Acceleracion de Coriolis
Calcul de l'acceleracion de Coriolis
Se distria: es la soma de quatre tèrmes, l'acceleracion relativa, l'acceleracion tangenciala,
La soma de l'acceleracion tangenciala e de l'acceleracion centripèta es l'acceleracion d'entraïnament.
Ioli Mamchor
Ioli Mamchor (en ucraïnian: Юлій Валерійович Мамчур, en transcripcion internacionala: Yuliy Mamchur; Ómanh, 15 d'agost de 1971) es un militar ucraïnian. Aqueste coronèl de las Fòrças Aerianas Ucraïnianas venguèt famós durant la Crisi de Crimèa e es considerat coma un eròi dins son país. Dempuèi lo 4 de març de 2014, refusèt d'abandonar sa basa de Belbek malgrat foguèssen envirats per las fòrças russas.
Acceleracion de Coriolis
Interpretacion
L'acceleracion de Coriolis permet l'interpretacion de fòrça fenomèns a la superfícia de la Tèrra: per exemple lo movement de las massas d'aire e dels ciclons, la deviacion de la trajectòria dels projectils de granda portada, lo cambi del plan de mouvement d'un pendul tal que mostrat per Foucault dins son experiéncia de 1851 al Panteon de París, atal que la leugièra deviacion cap a l'èst pendent una casuda liura.
Apicultura
Propòlis
Las esséncias produsent de propòlis en Euròpa son de conifèrs, coma lo pin, l'avet, e lo picea, e d'espècias de pibols, que semblan n'èsser la font mai importanta, lo vèrnhe, lo salze, le marronièr d'Índia, lo beç, lo prunièr, lo fraisse, lo casse e l’olm.
La propòlis culhida dins lo bornièr es constituida amb unes :
Cera d'abelhas
La cera es setada per las glandulas cerèras situadas jos l'abdomèn de las abelhas, pendent un periòde ont se nomenan abelhas cerèras (entre lo dotzèn e lo detz e noven jorn de lor vida). La cera se manifesta jos la forma d'escatatas blancas transparentas.
Los apicultors reciclan la cera dels quadres destruchs per realizar de fuèlhas de cera estampada. Aquesta fuèlhas son fixadas al centre dels quadres dels bornats modèrnes e servisson de basa per las abelhas, que bastisson lors alveòls respectant lo motiu. Aquesta tecnica evita a las abelhas una eventual error de concepcion, melhorant indirèctament lo rendiment de lor produccion, e favoriza la produccion de cellulas femes (las cellulas produsent d'abelhards essent mai largs).
Fòra de l'apicultura, s'utilisava autrescòps la cera d'abelhas per realizar de candelas; aquesta utilizacion es uèi marginala. S'utiliza, encara, la cera d'abelhas per tractar la fusta e lo mòbles (encaustics).
La cera pòt tanben se consumar, mai sovent pendent la consomacion de la mèl o de las larvas.
Consomacion de las larvas
La consomacion de larvas est possibla, mas se practica fòrça pauc dins los païses occidentals. Se realiza pels pòbles que fan la caça a las bescas, e que consomisson tot lo produch de la culhida.
Apiterapia
L’apiterapia es un autre emplec pels apicultors. Fòrça utilizat autrescòps dins las preparacions medicinalas tradicionalas, la mèl passèt de mòde amb la medecina recenta.
L'apiterapia tornèt al vam amb las medecinas alternativas. Apis es una de las medicinas d'omepatia. Mai, lo verin d’abelha (apipunctura), lo pollèn e la gelada reiala son de produchs que las propritats foguèron descobèrtas recentament. Se podèron realizar sonque amb las tecnicas de culhidas.
Produchs derivats
Los produchs eissis d'un bornat se pòdon consomir en dirècte, mas tanben preparats.
La pastisseria e la confiseria utilizan sovent de mèl, per son gost, sas qualitats, e sa reputacion.
La mèl es tanben utilizada dins la produccion d'idromèl, bevenda alcoolizada plan agrada.
L'industria farmaceutica, fin finala, s'interessa als produchs de l'apicultura per produire de remèdis mai eficaces contra las patologias que vòl combatre. Per exemple, l'opercul auriá d'efièchs plan benefics sus la santat.
Nòtas
<references group="N"/>
.meet
("rescontre", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 27 de març de 2014.
Montblanc
Montblanc pòt essèr:
Bans
Bans en arpitan (Bans en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom del vilatge de étymologie latina estend a indicar una origina gallo-romaine de la localité. Las traces istoricas #que ne dispausam testifiquen de l'existéncia del vilatge a la bas Mièja-Edat, amb una primièra destruccion de la glèisa per las armadas de Louis XI, de contunh un segond per aquelas de Henri IV, après quoi pas #èsser jamai reconstruite. Qualques legendas circulan sus las campanas d'aquela glèisa démolie. Subsisteix Totun una crotz classificada als monuments istorics, #çò que desespèra los mèstres-de labor. Lo bòsc del pòble a #èsser lo luòc d'implantacion d'un camp de joenessa pendent lo periòde vichyste.
Le nom du village d'étymologie latine tend à indiquer une origine gallo-romaine de la localité. Les traces historiques dont nous disposons attestent de l'existence du village au bas Moyen-Âge, avec une première destruction de l'église par les armées de Louis XI, puis une seconde par celles d'Henri IV, après quoi elle ne fut jamais reconstruite. Des légendes circulent sur les cloches de cette église démolie. Il subsiste toutefois une croix classée aux monuments historiques, ce qui désespère les maîtres-d'ouvrage. La forêt du village a été le lieu d'implantation d'un camp de jeunesse pendant la période vichyste.
Lo Morcairòl
Lo Morcairòl (Le Mourcairol en francés) es una anciana comuna lengadociana, suprimida en 1845.
Araneus diadematus
Araneus diadematus es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. S'identifica gràcias au motiu caracteristic present sus son abdomèn que sembla a una crotz blanca. Presenta un dimorfisme sexuau marcat que lei mascles mesuran entre 4 e 11 mm e lei femèlas de 10 a 22,5 mm. Es una aranha orbitela qu'es frequenta dins lei jardins. Son airau de reparticion se situa en Euròpa e en America dau Nòrd.
Nazlı Tolga
Nazlı Tolga (Ankara, 8 de novembre de 1979), es una jornlista,professora e presentairitz de notícias turco-neerlandesa. Nazlı Tolga es filha d'una familha d'Istambol originària de la Malatya e Samsun. Nazlı Tolga vompletèt la siá educacion primària a Istambol e la siá educacion segondària al Collega Privat Americana d'Üsküdar en Istambol. Nazlı Tolga completèt la siá formacion universitària a l'Universitat de Màrmara, Departament de Jornalisme.
Nazlı Tolga Comencèt la siá carrièra professionala coma reportaira a Kanal D lo 1998, quand aviá solament dètz-e-nòu ans, e contunhèt en aquela posicion fins al 2003.
Nazlı Tolga presentèt l'informatiu de la serada de FOX TV de manièra independenta entre 2007 e 2009.
A comptar del 2009, comencèt a se presentar amb la siá amica jornalista Gülbin Tosun, qu'es dos ans mai grand qu'ela. Nazlı Tolga daissèt la siá presentairitz de notícias de la serada a FOX TV lo 14 de junh de 2013, per motius de matrimòni e posteriora installacion a l'estrangièr. De mai, a comptar d'agost de 2013, lo presentador de notícias maitialas de FOX TV, Fatih Portakal, comencèt a presentar las notícias de la serada de FOX TV, proprietat de Nazlı Tolga. Nazlı Tolga A recebut fòrça prèmis de notícias, coma Medya Faresi e Altın Kelebek, e a trabalhat tanben coma professora de mejans e comunicacion dins una escòla de mejans d'Istambol.
La jornalista turca Nazlı Tolga, tanben coneguda per lo sieu comportament educat, digne e sincèr, es maridada amb l'entrepreneire olandés Lawrence Brenninkmeyer dempuèi lo 31 d'agost de 2013 en esglesia de Sant'Esprit en Istambol. Nazlı Tolga viu a l'ora d'ara al Brasil, la China e lo Reialme Unit. De mai, Nazlı Tolga se convertiguèt en maire en los darrièrs ans.De mai, Nazlı Tolga a una sòr granda nomenada Eda, que nasquèt lo 1978.
Montesquiu
Montesquiu pòt essèr:
Cuçac (Avairon)
Cuçac (oficialament en francés Cussac) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Roergue, administrada pel departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es dempuèi 1829 partida entre las comunas de Brocmat e del Mur de Barrés. Lo vilatge es dins Brocmat.
Geografia
Lo vilatge domina de 30 o 40 m la RD 18, mas es tanben accessible dempuèi la RD 98.
Veire tanben
Brocmat e Lo Mur de Barrés
Montigny-les-Jongleurs
Montigny-les-Jongleurs es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Nòtas
<references group=N/>
.black
("negre", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 27 de març de 2014.
Libron
Libron (Libroun en grafia mistralenca ; Libron en francés) es un flum costièr del departament d'Erau.
Nòtas
<references group="N"/>
Ponts
Ponts pòt essèr:
Sant Gervasi
Sant Gervasi o Sent Gervasi es un toponim occitan:
Verges
Verges pòt èsser:
Logaritme
Lei trabalhs pioniers
Tre la premiera mitat dau milleni II avC, de nocions pròchas dau logaritme èran conegudas per lei Babilonians. Per exemple, es possible de citar leis algoritmes de multiplicacion d'entiers. Aqueu metòde permet de multiplicar dos nombres en utilizant solament d'addicions, de sostraccions e una taula de quart de carrat. Foguèt utilizat fins au sègle XX. En Grècia, lei matematicians antics, eiretiers dei sabers mesopotamians, estudièron de nocions pròchas dau logaritme decimau. En particular, dins son tractat intitulat l'Arenaire, Arquimèdes (287-212 avC) utilizèt un sistèma de « miriadas » per comptar lo nombre de grans d'arena permetent d'emplir totalament l'Univèrs. Per aquò, adoptèt de tecnicas per manipular de chifras importantas que prefiguran en partida lo logaritme. En Asia, se tròban tanben de traças vièlhas de concèptes matematicas liats a de logaritmes de basa 10,000.
Lei metòdes antics prefigurant lo logaritme foguèron en partida oblidadas durant l'Edat Mejana. Pasmens, a partir dau sègle XV, plusors matematicians estudièron tornarmai lei grands nombre e descurbiguèron de concèptes vesins de la nocion actuala de logaritme. Lo premier es probable lo Francés Nicolas Chuquet († 1488) dins son Triparty en la science des nombres publicat a la fin dau periòde medievau. En Alemanha, Michael Stifel (1487-1567) publiquèt una taula de calculs, realizats a partir de l'estudi de seguidas, que pòu èsser considerada coma una version primitiva de taula de logaritmes binaris. En Africa, se pòu egalament citar Ibn Hamza al-Maghribi († 1611) qu'estudièt lei liames entre seguidas aritmeticas e geometricas e publiquèt sei descubèrtas dins un tractat paregut en 1591. Pasmens, son obratge, publicat en turc, aguèt pas d'influéncia sus sei contemporanèus.
La descubèrta dei logaritmes es de còps coatribuïda a Jost Bürgi (1552-1632). D'efiech, tre la fin dau sègle XVI, publiquèt de taulas trigonometricas que permetián de de realizar de multiplicacions ò de divisions de grands nombres gràcias a un sistèma d'addicions e de sostraccions (prostaferèsi). Puei, desvolopèt de tecnicas de calcul logaritmic que menèron a la publicacion d'una taula d'antilogaritmes en 1620. Pasmens, per de rasons desconegudas, l'edicion dei trabalhs logaritmics de Bürgi foguèt incomplèta. La taula foguèt publicada soleta, sensa explicacion. L'error foguèt pas corregida avans 1856 e la taula de Bürgi demorèt donc pauc utilizada.
Lei trabalhs de John Napier e lei taulas de logaritmes
L'invencion dau logaritme es atribuïda au matematician escocés John Napier (1550-1617) qu'escriguèt la premiera teoria clara sus lo subjècte en 1614. Dins aquò, a la fin de sa vida, Napier, foguèt ajuda per Henry Briggs (1561-1630). Son idèa iniciala èra de realizar de taulas trigonometricas, gràcias a de calculs basats sus la prostaferèsi, per permetre un calcul rapide deis angles entre 0 e 90 °. Destinats a l'astronomia, aquelei calculs avián d'aplicacions importantas en navegacion. Dins aquò, fatigat, Napier s'inquietava fòrça de la preséncia d'errors dins son trabalh car èra conscient de son caractèr inacabat. Per ne'n permetre la correccion après sa mòrt, publiquèt donc lo detalh de son metòde.
Dins sa tecnica de calcul, Napier imaginèt premier un ponch P se desplaçant lòng d'un segment de drecha vèrs un ponch Q. En començant son trajècte a partir dau ponch P 0, amb una certana velocitat iniciala, se P se desplaça a una velocitat proporcionala a sa distància a respècte de Q, arribarà jamai a aqueu ponch. Puei, Napier juxtaposèt aquela idèa amb aquela d'un ponch L que se desplaça lòng d'un segment de drecha illimitat en començant au ponch L 0 amb una velocitat constanta egala a aquela de la velocitat iniciala dau ponch P. Definiguèt alora la distància de L 0 a L coma lo logaritme de la distància de P a Q.
En realizant plusors sostraccions consecutivas, Napier calculèt (1 – 10-7)L per L anant de 1 a 100. Lo resultat per L = 100 èra aproximativament 0,99999 = 1 – 10-5. Puei, calculèt lei produchs d'aquelei nombres amb 107(1 – 10-5)L per L anant de 1 a 50. Apliquèt lo meteis encaminament a 0,9998 ≈ (1 – 10-5)20 e a 0,9 ≈ 0,995 20. Après 20 ans de trabalh, obtenguèt, per totei lei valors de N anant de 5 a 10 milions, la valor de L permetent de resòuvre l'eqüacion N = 107(1 – 10-7)L. Dins sei premiers tèxtes, qualifiquèt L de « nombre artificiau » avans d'adoptar lo tèrme « logaritme ».
Lo liame amb la foncion exponenciala
A la fin dau sègle XVII, lo nombre e foguèt identificat coma la basa dau logaritme neperian per Leibniz (1646-1716) e Christiaan Huygens (1629-1695). Es a dire que ln(e) = 1. Vèrs 1730, Leonhard Euler (1707-1783) formalizèt lo liame entre la foncion exponenciala e lo logaritme neperian.
Proprietats algebricas
Aquela definicion permet de dedurre lei proprietats seguentas :
Cambiament de basa
Doas foncions logaritmes diferisson que d'una constanta multiplicativa. Ansin, per totei reaus estrictament positius a e b diferents de 1 e per tot reau x > 0 :
Totei lei foncions logaritmes pòdon donc s'escriure per lo mejan d'una unica foncion logaritme, generalament la foncion logaritme neperian. Dins aqueu cas, per tot reau b diferent de 1 e per tot reau x > 0 :
Logaritme neperian
thumb|right|Representacion de la foncion [[logaritme neperian.]]
Lo logaritme neperian (ò logaritme naturau) es la foncion logaritme que sa derivada es la foncion invèrsa definida de \R_+^* dins \R :. Per convencion, es notat « ln » ò « log ». La basa de la foncion logaritme neperian, notada e, es dicha nombre de Néper ò nombre d'Euler. Es una constanta matematica fòrça importanta que sa valor aproximativa es egala a 2,718.
Lo logaritme neperian es la bijeccion recipròca de la foncion exponenciala. Es a dire que :
Logaritme decimau
Lo logaritme decimau es lo logaritme pus practic dins lei calculs numerics manuaus. Es notat « log » ò « log10 ». Es frequentament utilizat dins la creacion deis escalas logaritmicas, dei marcas semilogaritmicas, dins lo calcul dau pH, etc. Lo logaritme decimau d'un nombre precisa la poissança a la quala es necessari de montar 10 per tornar trobar lo nombre. Ansin, en basa 10 :
Logaritme binari
Lo logaritme binari es lo logaritme de basa 2. Èra inicialament d'un usatge limitat ai calculs d'intervals musicaus a partir d'un rapòrt de frequéncias per obtenir d'octavas, de miegs tons e de tons. Pasmens, amb lo desvolopament dei tecnologias de l'informacion, lo logaritme de basa 2 es desenant egalament utilizat per leis ordinators que trabalhan en binari. Lei nòrmas internacionalas recomandan la notacion « lb » per lo logaritme binari mai son usatge es rar.
Generalizacions
Lo logaritme complèx es la foncion recipròca de l'exponenciala complèxa e generaliza la nocion de logaritme ai nombres complèxes. Lo logaritme discrèt generaliza lei logaritmes ai grops ciclics e a d'aplicacions en criptografia.
Prades
Prades pòt essèr:
.ren
("òme", en chinés transcrich) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 27 de març de 2014.
Montigny-sur-l'Hallue
Montigny-sur-l'Hallue es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
De las armas de pèira, de las poteries e de monedas de l'epòca gallo-romaine an #èsser d'amassadas sul territòri. En extrasent la tourbe, s'es descobèrt las traces d'una via pilòtes dessús en connectant Montigny e Vilaincourt (uèi en la municipalitat de Behencourt).
Las fondacions d'un castèl féodal èran encara visibles l'an 1830.
Jos LouisXI, Montigny aperteniá a la familha de Lalain, del partit de Charles lo Téméraire.
En 1636, un còrs de cavalièrs alemands al servici del rei de França, i aguèt capturat pels Espanhòls.
Lo 23 de decembre de 1870, lo vilatge a #èsser lo teatre de combats, al cors de la batalha de la Hallue.
Des armes de pierre, des poteries et monnaies de l'époque gallo-romaine ont été trouvées sur le territoire. En extrayant la tourbe, on a découvert les traces d'une voie sur pilotis reliant Montigny et Vilaincourt (aujourd'hui dans la commune de Behencourt).
Sous LouisXI, Montigny appartenait à la famille de Lalain, du parti de Charles le Téméraire.
En 1636, un corps de cavaliers allemands au service du roi de France, fut capturé par les Espagnols.
Le 23 décembre 1870, le village a été le théâtre de combats, au cours de la bataille de l'Hallue.
Nòtas
<references group=N/>
Leis de Newton
thumb|right|200px|Primièra e segonda leis en [[latin de l'edicion originala de 1687 de la Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica.]] Las leis del moviment o d'inercia de Newton, o simplament las leis de Newton, son las leis qu'Isaac Newton formulèt, descrivon las originas e las condicions del movement dels còrses e son la basa de la mecanica classica. Newton publiquèt aquelas leis en 1687 dins una òbra de tres volums intitulada Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, dins lo tresen volum las combinèt amb la seuna lei de la gravitacion universala puèi d'explicar las leis de Kepler alara reconeguda sul moviment de las planetas.
Las tres leis de Newton
Lo principi d'inercia ven mai complexe quand agís cap de fòrças sus un còrs o quand las fòrças contaagissan entre elas. Dins aqueles cases se dich que lo còrs es en equilibri. Segon çò que dicta aquela lei poiriam dire que l'efècte de las fòrças es pas de mantenir lo movement, coma o pensava Aristòtel, mas o modificar, es a dire, l'accelerar.
Una dificultat per que lo principi d'inercia se verifique es que los corses sus tèrra demòran pas indefinidament en movement. Totes los mobils perdon la velocitat e acaban per s'arrestar. Se poiriá pensar qu'aquela desacceleracion poiriá èsser provocada per manca d'una fòrça. Mas Galilèu asegurèt qu'èra a causa d'una autre fòrça que los frena. Aquelas fòrças son las dichas fòrças de fregament, que sens aquelas los corses de la tèrra se mourián de contunh.
Se divèrsas fòrças agisson simultanèament sus un còrs, tanben poiriam aplicar la formula fondamentala de la dinamica. Dins aquel cas la fòrça qu'apareis al primièr element serà resultant de totas las fòrças que lo còrs es somés.
La segonda lei de Newton inclutz lo principi d'inèrcia.
Matematicament se pòt exprimir del biais seguent:
Sonet
Lo sonet es un tipe d'estròfa poetica d'origina italiana compausada per catorze vèrses amb un nombre de sillabas variablas (existís de versions italianas e castelhana d'onze sillabas per vèrs).
Los vèrses s'organizan en quatre estròfas: dos quatrins (estròfas de 4 vèrses) e dos tercets (estròfas de 3 vèrses). Encara que la distribucion del contengut del sonet es pas fixada, se pòt dire que lo primièr quatrin presenta lo tèma del sonet e que lo segond l'amplifica o lo desvolòpa. Lo primièr tercet dona l'idèa centrala, o exprimís de sentiments ligats al tèma dels quatrins. Lo tercet final, aquel qu'es mai pertocant, acaba amb una reflexion greva o amb un sentiment prigond (dins ambedos cases, desligats dels vèrses precedents). D'aquel biais, lo sonet classic presenta una introduccion, un desvolopament e una conclusion dins lo darrièr tercet, que balha d'un biais un sens al rèsta del poèma.
De Sicília, d'ont es originari, lo sonet passèt dins l'Itàlia centrala, que l'utilizèron los poètas del dolce stil nuovo: Guido Guinizzelli (1240 - 1276) e Guido Cavalcanti (1259 - 1300) entre d'autras.
Dins lo sègle XIV, Dante Alighieri escriguèt fòrça sonets amoroses consacrats a la sieuna amada Beatrice Portinari, e reculhits dins son libre Vita Nuova. Mas lo sonet mai influent del sègle es, sens dobte, aquel del poèta Francesco Petrarca, lo Canzoniere (Cançonièr), que lo sonet se revèla coma l'estructura mai adaptada per l'expression del sentiment amorós. Jos l'influéncia de Petrarca, lo sonet s'espandís al rèsta de las literaturas europèas. Los representants màgers per la lenga francesa son Clément Marot, e Joachim du Bellay, Pierre de Ronsard. Lo sonet foguèt introduch en lenga anglesa pel poèta Thomas Wyatt, e seguèron Edmund Spenser e subretot William Shakespeare. Foguèt introduch en lenga portuguesa per Sá de Miranda e tanben utilizat per Luís de Camões. En lenga castelhan foguèt adaptat per Íñigo López de Mendoza e Juan Boscán amb Garcilaso de la Vega. Se trapa pel primièr còp en lenga catalana amb Pere Torroella puèi Pere Serafí,
La rima del sonet
Pasmens s'existís diferentas versions de la rima d'aquela estròfa, se considèra que la rima classica del sonet es consonanta. Dins los dos quatrins, pòt èsser tant crosada coma encadenada (ABBA o ABAB), e pòt variar dins los dos quatrins o se manténer la meteissa. Los dos tercets riman tanben en consonanta e seguisson mai sovent los modèls CDE CDE, CCD EED, CCD DEE o CDC DCD.
Lo sonet en lenga occitana
D'entre los poètas occitans màger avent utilizat lo sonet i a Pèire Godolin e per exemple son Segonda Floreta:"Bèlas de qui le Cèl manlèva le visatge Quand vòl brodar de lums son grand abilhament, E dont la galhardiá fòrça tan doçament Que tot còr va bocar jos l'arquet d'un mainatge;""Guinholet e Lirís, perleta del vilatge Vos desiran far part de lor contentament, Quand pifres e clarins, d'un gai resonament, Cercan de gratilhons les pès e le coratge;""Sense nos mespresar per n'èstre que Pastors Venètz tastar le gaug de vòstres servitors, E guimbar bravament sur l'erbeta florida.""Un Decembre d'afars non nos tòrra jamai, A l'An de nòstra umor non se tròba que Mai Que de mila plasers nos corona la vida."Se cal tanben far mencion de Loís Belaud de la Belaudiera, Jacòb de Gassion o Guilhèm de Sallusti deu Bartàs per exemple.
Guînes
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Agalenatea redii
Agalenatea redii es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. Presenta en Euròpa e en Asia Centrala, es una pichona aranha (4-5 mm per lo mascle e 7-8 mm per la femèla) qu'installa sa teranhinha dins leis endrechs dubèrts e eissuchs. La color de son còrs varia dau brun sorn au jaune arange. Presenta sovent una benda sorna longitudinala lòng de l'abdomèn ambé de bendas transversalas pus pichonas.
Guînes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Agalenatea redii
Bibliografia
= Nòtas e referéncias ==
Lachaux
Probablament Las Chaums (veire la toponimia) o La Chaum (Lachaux en francés) es 'na comuna auvernhata dau departament dau Puei de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
vinheta|gaucha|Maison ambé forn a Las Chaums. vinheta|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Chaulhs en 1373, la Chaux au sègle XVIII sus la mapa de Cassini , La Chaux e Lachaux en 1801.
Segon Ernèst Negre, lo nom de Lachaux es d'en primèir au plural, dau latin [?] calmis devengut chalm en nòrd-occitan, puei chaup e chalp e finalament chau per chasuda de la consonanta finala. Dauzat e los Féniés explican que calmis "nautor nuda" es un mot preceltic e considèran que lo nom de la comuna ven de calmis,.
Nòtas
<references group="N"/>
Gibbaranea bituberculata
Gibbaranea bituberculata es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. Presenta dins la quasi totalitat d'Euròpa, es una espècia relativament pichona (4,8-5,7 per lo mascle e 6,2-8,9 per la femèla). Viu generalament sus lei plantas bassas ont installa sa teranhina. Sa color, generalament bruna, pòu de còps presentar de variacions.
La Mongia
La Mongia [lɔˈmɔ̃dʒɔ] (Lamontgie en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Toponimia
Segon Dauzat, le nom es un derivat roman de Monachus embei le sufixe -ia. Baila la forma anciana Martinus de Monizia.
Nòtas
<references group="N"/>
Cyrtarachne ixoides
Cyrtarachne ixoides es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. Son airau de reparticion se situa a l'entorn de la Mar Mediterranèa e en Madagascar.
Guînes
Istòria
Guînes A #èsser la capitala d'un comtat.
Guînes a été la capitale d'un comté.
Boussenois
Boussenois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Araniella cucurbitina
Araniella cucurbitina es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. Pichona aranha orbitela (4 mm per lei mascles, 6 mm per lei femèlas), installa sa teranhina a l'auriera dei bòscs, generalament entre lei brancas e lei flors. Sa color verd li permet de s'escondre e de se protegir dei predators. Son airau de reparticion va d'Euròpa a Japon e foguèt probable introduch per l'òme en America dau Nòrd.
Cangey
Cangey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
Cangey se situe dans la vallée de la Cisse, au pied du coteau Nòrd de la Loire. Son bourg se situe en bas de se coteau, alors qu'une partie des habitations se situent sur le plateau surplombant la vallée.
Le bourg est traversé par deux rivières : la Cisse, qui prend sa source à Pontijou (41) et qui se jette dans la Loire à Vouvray (37). L'autre rivière est le Bief (de son vrai nom : ruisseau de Mesland) qui prend sa source à Mesland (41) et qui se jette dans la Cisse à Limeray.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1143, Sulpice II de Amboise bat Geoffroy, comte de Vendome, e lo fach presoèr aital coma set d'aqueles chevaliers. La batalha a #aver luòc al luòc dich "Bataillou". En 1822, Cangey a absorbit la comuna de Fleuray, al nòrd.
Colomba de la patz
right|thumb|La colomba de la patz|150px thumb|Colomba de la patz de [[Carlos Latuff|150px]] La colomba de la patz es un emblèma que representa la patz amb una colomba e un ram d'olivièr al bèc. Lo simbòl s'enrasiga dins la cultura mediterranèa, mejans las tradicions josièva, cristiana e islàmica e la cultura grecoromana. La quita branca d'olivièr, coma simbòl de la victòria e de la patz que li succedís, se tròba èsser un motiu allegoric e contunha d'esser utilizat dins las arts e dins lo logotipe de qualques d'organizacions pacifistas.
La legenda biblica
L'origina biblica del  motiu es la legenda del deluvi universal e de l'Arca de Noè contada dins lo libre de la Genèsi. Segon la legenda, al començament dels temps, lo mal dels òmes provoquèt la colèra de Dieu, que decidiguèt d'exterminar gaireben tota la vida sus la tèrra, levat los animals e la familha de Noè, la sola que Li auriá mostrat fidelitat. Dieu advertiguèt Noè que bastigue una arca per preservar de la destruccion la seuna familha e un parelh de cada animal pur. Alara Dieu faguèt plóure tan sus la Tèrra que demorèron cobèrtas totas las montannhas e moriguèron totes los animals e los èssers umans qu'èran pas dins l'arca de Noè.
Aprés de quaranta jorns Noè obriguèt una fenèstra de l'arca e daissèt s'enlairar una colomba perque verifiqua en quinas condicions demorava la tèrra après l'eveniment. Acabats sèt jorns, tornèt la colomba, portant al seu bèc una branca verda d'olivièr, çò que significava que l'inondacion ja aviá passat e que los arbres començavan a créisser. La colomba e la branca èran lo senhal de que lo Dieu biblic èra en patz amb l'umanitat, e que alara podavan desbarcar, A la fin del recit, Dieu creèt l'Arc de Sant Martin coma simbòl del tractat de patz entre El e l'òme, coma pròva del seu compromés que jamai tornarà a destruir la tèrra.
La branca d'olivièr dins la tradicion grecoromana
D'un autre costat, la tradicion grèga tanben considèra las brancas d'olivièr coma simbòl de patz. La planta èra considerada sagrada de l'anciana divessa de la saviesa, Atena. Dins la mitologia grèga, Atena combatèt amb Poseidon per la ciutat d'Atenas. Poseidon creèt una font d'aiga e Atena plantèt un olivièr a costat de la font. La cort divina decidiguèt qu'Atena aviá guanhat perque agradèt la dona melhora per la ciutat. Èra un dels atributs d'Eirenèa, la divesa de la patz. Tanben èra estampada sus las monedas de l'Empèri Roman. L'escrivan latin Virgili associava l' oliva grassa amb la divessa Pax, l'equivalent roman d'Eirenèa, e utiliza la branca d'olivièr coma simbòl de patz dins l'Eneïda.
Referéncias
<References/>
Cairac
Cairac (Cayrac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Arrondiment d'Ate
. L’arrondiment d’Ate es una division administrativa francesa situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Amassa sus 57 comunas, 0 abitants per una superfícia de 1 390,6 km2. Lo capluòc n'es la vila d'Ate. Lo còde INSEE es 84-1.
Istòria
Creat en 1800, l’arrondiment d’Ate dispareis en 1926 per venir l’arrondiment de Cavalhon. Lo caplòc torna a Ate en 1933. En 2017, los limits son modificats e se ganha una comuna de mai.
Landonha
Landonha (Landogne en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Larcat
Larcat o L'Arcat ( Larcat en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lenor Isliàmov
Lenor Isliàmov (en rus: Ленур Эдемович Ислямов, en transcripcion internacionala: Lenur Islyamov; 20 de junh de 1980) es un entrepreneire tatar de Crimèa. Es lo proprietari del canal ATR, lo primièr canal de television dels tatars de Crimèa e una de las cadenas mai vistas pels crimeans. En 2013 produsiguèt un film, Khaitarma, que narra la tragedia de la deportation qu'aguèron de patir los tatars de la peninsula de Crimèa que faguèron que 4 de cada 10 deportats moriguèron durant son exili forçat. Es un dels personatges mai importants dins las tentativas de recuperacion e difusion de la lenga tatara. Dempuèi l'invasion russa de Crimèa, Isliàmov e son entrepresa patiguèron de la censura exercida pel govèrn de Vladímir Pótin que demandèt en març de 2014 lo tampament del canal ATR.
Larcat
Toponimia
Lo nom es atestat en 1390, Lercat. Lo nom de Larcat (L'Arcat) vendriá del latin arcatus [o de son resultat], « arcat », ambe l'article le. En realitat, ambe un nom coma Larnat a qualques km, un crosament entre los dos noms es pas impossible. En ajustant Larbont, i a 3 comunas del departament qu'an un nom que comença per Lar- + consonanta, cas puslèu rare fòra dels Pirenèus Atlantics. Un mot basque lar(re), « landa » es pas una impossibilitat; demorariá a trobar son complement.
Batèu
Un batèu (var. batèl, batel, bateu), vaissèl (o vaissèth gasc., vaisseu) o una nau es una construccion umana qu'es capabla de flotejar sus l'aiga.
Landonha
Nòtas
<references group="N"/>
Nigma walckenaeri
Nigma walckenaeri es una espècia d'aranha de la familha deis Dictynidae. Es una pichona aranha verda (3,5-4 mm per lei mascles e 4-4,5 mm per lei femèlas) qu'escond sei teranhinas en dessota dei fuelhas. Presenta en Euròpa e a l'entorn de la Mar Mediterranèa, pòu èsser fòrça frequenta dins lei jardins.
Rogier van der Weyden
Rogier Van der Weyden o Rogier de le Pasture (Tournai, Enaut, Belgica, 1399/1400 - Brussèlas, 18 de junh de 1464) foguèt un pintor que faguèt partida del movement dels primitius flamencs. E mai se i a paucas donadas sus sa vida e que fòrça de sos trabalhs mai importants foguèron destruïts a fin del sègle XVII, lo se considèra coma lo pintor mai influent del sègle XV.
Alopecosa albofasciata
Alopecosa albofasciata es una aranha de la familha dei Lycosidae. Es una aranha de talha mejana (9-11 mm per lei mascles e 11-13 mm per lei femèlas) que pòu s'identificar gràcias a sa taca ventrala negra e seis ancas rojas. Lei colors exterioras de l'abdomèn son pus discrètas per facilitar lo camoflatge e son sovent gris-brun.
Charmoy (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montonvillers
Montonvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Vougeot
Vougeot es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Laps
Laps [ˈlɛ] (Laps  en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Maionesa
La maionesa es una salsa freja amb basa de rosset e d'òli emulsionat. Son equivalent occitan es la remolada.
Origina e etimologia
L'origina del mòt maionesa es controversada.