cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aulnay sur Mauldre
Aulnay-sur-Mauldre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guèrra dels Sièis Jorns
La Guèrra dels Sièis Jorns  (var.Guerra deus Sheis Dias ; Guèrra dei Sièis Jorns) (ebrieu: מלחמת ששת הימים, Milhemet Sheshet Ha Yamim; arabi: النكسة, an-Naksah) se debanèt entre lo 5 e lo 10 de junh de 1967, entre Israèl e los estats vesins: d'Egipte (sonat a aquesta epòca Republica Aràbia Unida), Jordania, e Siria. Aprèp una passa de relacions tibadas entre Israèl e sos vesins, la guèrra comencèt quand Israèl lancèt una ataca aeriana surpresa contre las fòrças aràbias. Lo resultat ne foguèt una victòria israeliana rapida e decisiva. Israèl prenguèt lo contraròtle efectiu de la Faissa de Gaza e de la Peninsula de Sinai a Egipte, e de Cisjordania e Jerusalèm Èst a Jordania, e lo Plan de Golan a Siria. Las opinions son devesidas per saupre se l'ataca d'Israèl èra un acte d'agression o de defensa preventiva.
Enval (Puèi de Doma)
Enval [ɑ̃ˈva] (Valz-sous-Châteauneuf en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Grand Prèmi del Festenal de Canas
Lo Grand Prèmi es donat dempuèi 1967 per la jurada dels longs mestratges du Festenal de Canas a un film de la competcion avent manifestat mai d'originalitat o d'esperit de recerca.
Palmarés
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%; width:90%" ! scope=col | Annada !! scope=col | Film !! scope=col| Realisator !! scope=col | País }
Telesfòr (papa)
Telesfòr fuguèt, segon la tradicion catolica, lo uechen evesque de Roma de 125 a 136-138 durant lei rèines deis emperaires Adrian (117-138) e Antonin lo Piós (138-161). Succediguèt a Sixte I (vèrs 114-119 o 124-128) e fuguèt remplaçat per Igin (vèrs 136-142).
Coma totei leis autrei papas dei sègles I a IV, sa vida es mau coneguda. Segon la tradicion, es lo premier evesque de Roma designat per lo títol de martir. Seriá l'autor de l'introduccion dau Gloria, de la messa de miejanuech, de la celebracion de la Pasca lo dimenge e dau careme de sept setmanas. Pasmens, d'autrei papas dau periòde son creditats d'aqueleis evolucions.
Polyergus rufescens
Polyergus rufescens (Latreille, 1798) es una espècia de formiga esclavagista obligatòria dau genre Formica.
Es una formiga mejana (5-7 mm) que seis obrieras son de color roja unifòrma. An de mandibulas caracteristicas que son fòrça talhentas amb una forma de volame. Son unicament destinadas au combat e leis obrieras Polyergus rufescens son incapablas de cumplir leis activitats normalas d'un formiguier sensa l'ajuda de formigas esclavas. Aqueleis esclavas son eissidas de larvas generalament rabalhadas dins lo corrent d'incursions organizadas còntra de formiguiers dau sota-genre Serviformica. Après sa naissença, la formiga esclava va aprendre l'odor caracteristica de son formiguier novèu coma la sieuna. Durant certaneis incursions, una rèina jova de Polyergus rufescens pòu tanben assaiar de tuar e de remplaçar la rèina dau formiguier buta de l'ataca.
Lei formiguiers de Polyergus rufescens son donc generalament installadas dins d'endrechs umids similars ai condicions de vida dei Serviformica e pòdon tenir mai que d'una espècia d'esclavas. En Occitània, se pòu trobar sus tot lo territòri mai es mens frequenta dins lei Pirenèus e lei regions mediterranèas.
Saint-Aubin-Rivière
Geografia
Vilatge rural picard de la Vallée de la Bresle, traversat pel Liger, facilament accessible pels autoroutes  e
Village rural picard de la Vallée de la Bresle, traversé par le Liger, aisément accessible par les autoroutes  et
Nòtas
<references group=N/>
Ismail Ier
Ismail I (14 de julhet de 1487, Ardabil - 23 de mai de 1524, Tabriz) fuguèt lo fondator e lo premier sobeiran de la dinastia safavida de 1501 a 1524. Tahmasp I (1524-1576) i succediguèt.
Capitèt d'unificar lo plan iranian de 1501 a 1510 après una tièra de victòrias còntra lei Turcomans dau Moton Blanc. Puei, maugrat la desfacha de Chaldiran en 1514, capitèt d'estabilizar sa frontiera ambé l'Empèri Otoman.
Empèri Mogòl
L'Empèri Mogòl fuguèt un estat indian fondat per Babur en 1526 après sa conquista dau Sultanat de Delhi a l'eissida de la batalha de Panipat. Marquèt l'apogèu de l'expansion musulmana en Índia, conoguèt un desvolopament major pendent lei rèines d'Akbar (1556-1606) e de sei successors. Lo declin acomencèt a partir de 1707 e s'acabèt per l'exil dau darrier sobeiran mogòl per lei Britanics en 1857.
Lakota (Dakota del Nòrd)
Lakota es una ciutat de l'estat american de Dakota del Nòrd. Sa populacion èra estimada a 672 abitants, en 2010. Sa superfícia totala es.
Cataglyphis cursor
Cataglyphis cursor (Fonscolombes, 1846) es una espècia de formiga mediterranèa dau genre Cataglyphis.
Es una formiga mejana (4-7 mm) que presenta un polimorfisme continü de talha. Leis obrieras son de color negra ò bruna sorna quasi unifòrma amb una tèsta e un torax lusents. Leis antenas e lei femurs son pus clars e lei tibiàs son sovent rogencs. Lo formiguier es expausat au Soleu e installat dins de terrens formats d'argiela ò de cauquier. Pòu tenir quauquei milièrs d'individús.
Cataglyphis cursor es una espècia fòrça adaptada ai regions aridas e caudas. Son regime alimentar es omnivòre ambé de preferéncias per lei cadabres d'animaus e per lei solucions sucradas (nectar, melat...). Leis obrieras son activas durant lei periòdes pus cauds de la jornada e recercan d'aliments d'un biais individuau car pòdon pas utilizar de feromònas de pista que serián rapidament dispersadas en causa de la temperatura auta. En plaça, utilizan de marcas visualas, especialament la posicion dau Soleu per s'orientar. Se desplaçan generalament amb una velocitat importanta qu'es caracteristica.
Aquela espècia es presenta en Occitània dins la zòna de l'olivièr, subretot a l'èst de Ròse. Se pòu tanben trobar dins tot lo bacin mediterranèu e dins lei regions de Danubi.
Varenas (Mòrja)
Varenas [vaʁˈna] (Varennes-sur-Morge en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Cogny (Ròse)
Cogny en arpitan (Cogny en francés) es una comuna arpitana administrada per lo departament de Ròse de la region de Ròse-Aups.
Vespa velutina
Lo forselon asiatic (Vespa velutina) es una espècia de forselon originària del sud-èst asiatic que s'espandiguèt en Euròpa aprèp son arribada accidentala en Occitània en 2004. Es un predator natural de las abelhas de mèl, es gaireben similara als forselons autoctòns que se ne pòt diferenciar sonque per una unica franja jauna e mai larga sus l'abdomèn. Es pas agressiu per las personas mas tua las abelhas de mèl e es un problèma aflaquissent l'apicultura en mai del Varroa destructor e del sindròme del despoblament dels brusques.
Origina
Sud-èst asiatic: Índia, Indochina, China e illas de Java, Lombok e Hong Kong.
Sosespècias
I a 7 sosespècias e 6 varietats, la varietat subtropicala introdusida en Euròpa dempuèi de França es la nigrithorax descricha en 1905.
Morfologia
thumb|reight|200px|Nis de forselon asiatic dins un arbre Un forselon obrièr mesura prèp 3 cm de long. La varietat V. v. nigrithorax a lo torax negre e l'abdomèn amb un anèl jaune-iranjat amb un triangle negre. La reina fa  de long. Coma los autres forselons fa un nis a la prima de la textura del papièr (paper maché) fins a de diamètre. Lo nis se fa normalament dins los arbres a qualques mètres de naut mas de còps que i a al nivèl de la tèrra o dins los edificis umans. Dins cada nis pòdon caber 2000 forselons.
Espècia invasiva
thumb|right|Reparticion en França. venguèt una espècia invasiva en Occitània que benlèu arribèt dins lo cargament d'un vaissèl en 2004. Dempuèi aquela vèspa ataca las personas e las abelhas de mèl.
Auteuil (Ivelinas)
Auteuil  es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Vespa velutina
Referéncias
<References/>
Auteuil (Ivelinas)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bazoches-sur-le-Betz
Bazoches-sur-le-Betz es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Geografia
Bazoches-Sus-lo-Betz a situat al limit dels tres departaments del Loiret, de Seine-e-Marna e del Yonne en la region naturala del Gâtinais oriental (a l'èst del Loing).
Polvera
thumb|right|[[Fotografia d'un molon de pouvera.]]
La pouvera (var. polvera, polsa, poussa ; gasc. prova ) es una substància quimica explosiva que permet de lançar un projectil per mejan d'una arma de fuòc. Inventada en China vèrs lo sègle VII, èra inicialament compausada de carbon, de sofre e de saunitre. Se difusant lòng de la Rota de la Seda, arribèt dins lo mond arab vèrs lo sègle VIII e en Euròpa vèrs lo sègle sègle XII ò XIII. Eissida dei recèrcas alquimicas, la pouvera negra foguèt inicialament utilizada per fabricar de fuòcs d'artifici ò per cremar de bastiments enemics. Pasmens, son caractèr explosiu trobèt pauc a pauc un interès sus lo prat batalhier. A partir dau sègle XIV, entraïnèt una revolucion dins lo domeni militar amb la generalizacion progressiva deis armas de fuòc (fusius, canons...).
Bazoches-sur-le-Betz
Geografia
Bazoches-sur-le-Betz est situé à la limite des trois départements du Loiret, de Seine-et-Marne et de l'Yonne dans la région naturelle du Gâtinais oriental (à l'est du Loing).
Polvera
Lei progrès scientifics dau sègle XIX veguèron plusors quimistas s'interessar a sa fabricacion. Aquò permetèt de desvolopar lei pouveras sensa fumada que remplacèron rapidament la pouvera negra a partir deis ans 1880. De colors variadas (blanc, jaune, negre...), aquelei pouveras an l'avantatge de cremar sensa produrre de quantitats importantas de particulas solidas e an una poissança pus importanta. Uei, fòrman la màger part de la produccion mondiala de pouvera. La pouvera negra tradicionala a pasmens pas totalament disparegut car es encara una matèria premiera indispensabla per la fabricacion fuòcs d'artifici ò de petards.
Bazoches-sur-le-Betz
Geografia
Le Betz, sous-affluent de la Seine par le Loing, traverse le territoire de la commune.
Polvera
Descubèrta e difusion de la pouvera
thumb|right|Formula de la pouvera escricha dins lo [[Wujing Zongyao.]]
Bazoches-sur-le-Betz
Geografia
L'altitude à la base de l'église est de 140,055 m selon la borne NGF encastrée sur la façade.
Polvera
Descubèrta e difusion de la pouvera
La pouvera foguèt inventada en China mai seis originas son mau conegudas. Sembla datar dau sègle VII e foguèt probablament descubèrta dins lo quadre de recèrcas farmaceuticas sus l'immortalitat. D'efiech, l'alquimista Sun Simiao (581-682) depinta dins lo Danjing nei fu liuhang fa leis efiechs explosius d'una mescla de sofre, de carbon e de saunitre e ne'n desconselha la fabricacion. Vèrs 1044, la recèpta es tornarmai mencionada dins lo Zhen yuan miao dao yaolu e sa fabricacion es totjorn desconselhada. Dins aquò, lo Wujing Zongyao (« Principis generaus dau classic de la guèrra » en occitan), que data egalament de 1044, presenta un metòde per produrre de granadas de pouvera probablament utilizadas per espaurir l'enemic gràcias au bruch de l'explosion.
Bazoches-sur-le-Betz
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Polvera
Descubèrta e difusion de la pouvera
L'aparicion dei premiereis aplicacions militaras data probablament dei sègles XI ò XII. Per exemple, en 1132, de tubes de bambó emplits de pouvera foguèron utilizats coma una sòrta de lança-flamas. Puei, de sagetas portant una mescla de pouvera foguèron utilizadas coma arma incendiària. Aquò marquèt probablament una etapa vèrs l'aparicion deis armas de fuòc. D'efiech, de granadas metallicas explosivas e de canons de bronze apareguèron respectivament au sègle XIII e au sègle XIV.
La difusion vèrs l'oèst de la pouvera comencèt benlèu vèrs lo sègle VIII siá durant lei conflictes militars entre Arabs, Turcs e Chinés siá gràcias a de cambis entre alquistas arabs, persans e chinés. Son introduccion en Euròpa se debanèt vèrs lo sègle XII ò lo sègle XIII car una recèpta de la pouvera es descricha dins lo Liber ignium. Tradicionalement, es atribuïda ais Arabs mai un ròtle dei Mongòls es probable. Tre la premiera mitat dau sègle XIV, leis Europèus desvolopèron d'armas de fuòc.
La generalizacion deis armas de fuòc
A partir de la segonda mitat dau sègle XV, leis armas de fuòc venguèron pus frequentas sus lei prats batalhiers. S'impausèron lentament coma l'arma de basa dau fantassin e de l'artilhariá en Euròpa e en Orient Mejan. Conoguèron una difusion pus limitada en Pèrsia, en Índia e en Asia Orientala onte d'armaments tradicionaus demorèron d'usatge frequent fins au periòde coloniau. En parallèl, la pouvera trobèt tanben d'aplicacions dins lo domeni minier.
Aquò entraïnèt l'aparicion d'una industria de produccion e un melhorament dei metòdes de fabricacion. L'objectiu èra de contentar una demanda en aumentacion que presentavan de besonhs mai e mai especifics. La preparacion dau carbon de lenha foguèt ansin l'objècte d'observacions importantas que permetèron de desgatjar de proprietats importantas coma la necessitat caufar mai la lenha durant la preparacion per produrre una pouvera de guèrra de bòna qualitat. De mai, i aguèt de reflexions sus lei proporcions de carbon, de sofre e de saunitre (per exemple, 40/30/30 per una pouvera miniera e 75/12,5/12,5 per una pouvera militara).
Leis obradors de fabricacion èran generalament installats lòng dei rius per utilizar l'energia idraulica per mòure de trissons. Lei diferents compausants èran trissats separadament avans d'èsser mesclats segon lei proporcions desiradas. D'aiga èra sovent utilizada per securizar aquela etapa. Lo resultat dau procès èra un produch pulverulent que donèt son nom a la « pouvera ». Dins aquò, lei produchs fabricats mancavan d'omogeneïtat e èran sensibles a l'umiditat. Ansin, a partir dau sègle XVIII, de recèrcas foguèron entrepresas per lei melhorar.
Lei trabalhs de Paul Vieille
thumb|right|[[Fotografia d'una mòstra de nitrocellulòsa.]]
Après divèrseis assais sensa resultat, lo Francés Paul Vieille (1854-1934) capitèt de desvolopar en 1884 una pouvera constituïda de nitrocellulòsa. Per aquò, trabalhèt sus de mesclas de fulmicoton e de collodion, una forma de nitrocellulòsa dissòuta dins una solucion d'etèr e d'etanòl. L'interès d'aquela preparacion èra de permetre lo compactatge de la nitrocellulòsa. Òr, a respècte de la forma pulverulenta qu'entraïnava de detonacions violentas, sa formula compactada permetiá de produrre d'explosions pus lentas e pus regularas.
Dicha pouvera B, aquela preparacion èra pus poderosa que la pouvera tradicionala. Ansin, amb una massa d'explosiu pus febla, permetiá de comunicar una velocitat pus importanta a un projectil e laissava ges de residü. Aquò menèt a l'aparicion d'una generacion novèla d'armas de fuòc pus poderosas maugrat una reduccion generala dei calibres. Per exemple, dins l'armada francesa, lei fusius Chassepot e Gras, d'un calibre de 11 mm e d'una portada eficaça de 200 m, foguèron remplaçats per lo fusiu Lebel de 8 mm qu'èra capable de tuar un adversari a 250 m. Pasmens, la fabricacion de la pouvera B èra malaisada car necessitava un mestritge precís dau procès. Ansin, de pouveras instablas, contenent de traças d'acid nitric, foguèron a l'origina d'accidents grèvas coma leis explosions dei cuirassats Iéna e Liberté'' en 1907 e 1911.
Vèrs lei pouveras modèrnas
thumb|right|[[Fotografia de còrdas de cordita dins una municion de .303 British.]] thumb|right|[[Fotografia d'una pouvera modèrna.]]
Quauqueis ans après la concepcion de la pouvera B, lo quimista suedés Alfred Nobel (1833-1896) prepausèt divèrsei melhoraments per gelificar la nitrocellulòsa e de la nitroglicerina. Aquò li permetèt de produrre un explosiu liquid compausat de 45% de nitrocellulòsa, de 45% de nitroglicerina e de 10% de camfre. Dich ballistita, foguèt adoptat per Itàlia per fabricar de municions per lo fusiu M1890 Vetterli. Pasmens, aviá tanben de problemas d'instabilitat après evaporacion dau camfre.
La formula de la ballistita inspirèt rapidament lo Britanic Frederick Augustus Abel (1827-1902) que desvolopèt un explosiu novèu, la cordita, en utilizant l'acetona coma produch de gelificacion de la nitrocellulòsa e de la nitroglicerina. Lo produch obtengut aviá l'aspècte de còrdas jaunas. En mai de produrre pauc de fumadas, sa combustion aviá egalament l'avantatge de produrre pauc de lutz, çò que permetiá au tiraire de demorar escondut. Pauc a pauc, la cordita s'impausèt dins la màger part deis armadas modèrnas, especialament après son adopcion per França.
Uei, la generalizacion dei pouveras sensa fumada entraïnèt l'aparicion de divèrsei categorias de pouvera :
Lei pouveras modèrnas son totjorn inspiradas per aqueu modèl. Aparegudas au començament dau sègle XX, s'impausèron après la Premiera Guèrra Mondiala. Son generalament dichas « pouveras IMR » en causa de l'apellacion comerciala Improved Military Rifle qu'es utilizada per la companhiá estatsunidenca DuPont. Totjorn a basa de nitrocellulòsa, contènon de produchs permetent de mestrejar mai la combustion (dinitrotoluèn) e de dissipar lei cargas electrostaticas (grafit).
Lei pouveras compositas
Lei pouveras compositas son un ensemble de substàncias explosivas adaptadas per d'usatges dins de condicions de temperatura e de pression particularas coma, per exemple, lo foratge petrolier. D'efiech, a de prefondors importantas, es impossibla d'utilizar de pouveras classicas car lo ponch de fusion de la nitrocellulòsa se situa entre 160 e 180 °C. Per faciar aquela dificultat, foguèron donc desvolopadas de composicions especialas contenent un combustible e un comburant (generalament un ion perclorat) susceptiblas de resistir a de temperaturas de l'òrdre de 300 °C.
Generalitats
La pouvera es una substància explosiva capabla de produrre de quantitats importantas de gas. Lei reaccions quimicas implicadas dins aqueu procès son fòrça variadas. Pasmens, se pòdon presentar lei reaccions de combustion complèta per : 10 KNO3(s) + 4 S(s) + 2 C7H3O(s)  →  5 K2O(s) + 3 H2O(g) + 4 SO2(s) + 12 CO(s) + 2 CO2(g) + 5 N2(g) 2 C6H7N3O11(s) + 9/2 O2(g) → 12 CO2(g) + 3 N2(g) + 7 H2O(g) 2 C3H5N3O9(l) → 6 CO2(g) + 3 N2(g) + 5 H2O(g) + 12 O2(g) Aquelei reaccions permèton d'observar lo fenomèn de produccion de particulas solidas caracteristic dei pouveras ancianas.
Balistica interiora
La balistica interiora es la disciplina qu'estudia lo movement d'un objècte propulsat per una carga de pouvera. Apareguda dins lo corrent dau sègle XVIII, es basada sus tres equacions fondamentalas que son :
Fabricacion de pouvera negra
Lei pouveras negras son compausadas de carbon de lenha, de sofre e de saunitre. Èran generalament fabricadas dins d'obradors utilizant de trissons ò de mòlas mogut per l'energia d'un riu ò, pus tard, d'un motor electric. Leis ingredients èran trissats separadament. Lo saunitre e lo sofre èran generalament extrachs dins de minas e lo carbon de lenha èra produch localament. Segon lei besonhs, la destillacion de la lenha èra realizada a una temperatura compresa entre 300 e 500 °C.
Après aquelei preliminars, la premiera etapa de fabricacion consistiá en mesclar lo carbon e lo sofre. L'apondon de saunitre èra l'etapa seguenta. Per de rasons de seguretat, èra generalament realizada en preséncia d'aiga. Aquela mescla èra esquichada per de mòlas per formar de « galetas » qu'èran dirigidas vèrs una sòrta de bota trelissada. En rotacion, permetiá de rompre lei galetas per formar de grans. De tamís lei recuperavan e lo produch finau èra obtengut après una etapa de secatge.
Fabricacion de pouvera sensa fumada
La fabricacion de pouvera sensa fumada es generalament un procès necessitant un mestritge important dei tecnicas d'engèni quimic. Per exemple, la fabricacion de la pouvera B necessita de fabricar dos tipes de nitrocellulòsa : La premiera etapa consistiá en la desidratacion dei dos cotons pouvera (CP) per d'alcòl. Puei, lei dos cotons èra mesclats en preséncia d'una solucion d'etèr e d'alcòl e d'un produch estabilizant. Aquò permetiá d'obtenir una pasta formada per lo CP1 recubèrt per lo CP2.
Aquela pasta èra tractada amb de pressas idraulicas formar de placas qu'èran retalhadas dins lo sens de la longor. Lei correjas èran alora eissaurada per eliminar lo solvent avans d'èsser decopadas. Lei tròç èran alora plaçats dins l'aiga per eliminar lo rèsta de solvent. Puei, èran secats e mesclats per formar lo produch finau qu'avián la forma de rectangle d'una longor de 12 a 30 cm e d'una largor de 2 a 5 cm. L'espessor variava de 0,3 mm per lei pouveras rapidas destinadas ai fusiu a 3 cm per lei composicions pus lentas utilizadas per l'artilhariá navala.
Aplicacions
La pouvera a principalament d'aplicacions dins lo domeni de la fabricacion de municions e d'explosius per d'utilizacions militaras ò civilas (obús, cartochas de caça, explosius miniers...). Es tanben totjorn utilizada per la fabricacion de fuòcs d'artifici ò de petards.
Grabèls
Grabèls (Grabels en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Grabel, Grabels cum suo terminio, S. Johannis de Grabels en 1120, parrochia S. Juliani de Grabello en 1166, ecclesiam de Grabello en 1168, de Grabellis, sense data [sègle XII ?], de Grabel, au sègle XII, parrochia S. Juliani de Grabel, parrochia et villa S. Juliani de Grabel en 1202, ecclesiam S. Juliani de Grabellis en 1214, de Grabellis en 1222, 1285, 1302, 1303, parrochia de Grabel en 1302, Grabellis en 1307, 1316, castro de Grabellis en 1321, Grabeils en 1526, de Grabellis en 1529, de Grabelis, de Grabelles en 1550, du lieu de Grabels en 1579, Grabels en 1622, 1626, 1648, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Grabèls es benlèu un derivat dau prelatin d'òme grava, « pèira » ; segon Hamlin, totas las fòrmas ancianas an -b- intervocalic, çò qu'exclutz grava; lo nom vendriá dau tèma preindoeuropèu *gr-ap- citat per Alan Novèl, amb lo sufixe diminutiu -èl. Se Hamlin a rason a prepaus de grava, son explicacion demòra datada çaquelà.
Los Dissabtièrs
Los Dissabtièrs (en grafia d'aquel temps Dissatiè(r)s) foguèron un grop d'intellectuals occitans e catalans que s'amassavan cada dissabte a Montpelhièr, o a l'entorn, dins lo Cafè de las Calprenedas (sovent dich "de las Charmilhas") a partir del 7 de febrièr de 1925. Se faguèt puèi un libre d'aur que comenta las amassadas a partir del 13 de novembre de 1926.
Istòria
Coma dins d'autres endreches del territòri occitan se creèt un grop, los Dissabtièrs pr'amor que s'amassavan cada dissabte, qu'aviá per objectiu de far viure la lenga occitana en legir de composicions poeticas, de tèxtes divèrses o mai passar un bon moment en far servir la lenga occitana. Lo grop s'articulèt a l'entorn de Renat Tulet, un escrivan popular de Poçan e de Francés Deseuse, l'autor de teatre popular mai conegut per son escais L'Escotaire. Comptava demest sos membres abituals qualques catalans exilhats a Montpelhièr coma Joan Amade e Josep Sebastià Pons e recebèt pro frequentament la visita de Max Roqueta e mai d'autres escrivans e autors del ròdol montpelhierenc. Nasquèt dins una amassada que se faguèt en çò de Tulet aprèp la nominacion del burèu de la Mantenença de Lengadòc. Tulet expausava aital las rasons d'aquela fondacion: "Perdequé? - ie diguère -, dins una vila coma lo Clapàs ont los tres quarts son de vertadièrs miègjornaus, e aimon nòstre vièlh parlar, totescàs s'òm pòt se rencontrar a l'ocasion de fèstas extraordinàrias, qu'arribon pas mèmes un còp per an? Me sembla que, chaca setmana, òm podriá s'atrobar nombroses, un jorn que causiriam, dins quauqua sala d'un pichòt cafè ont seriam sols, ont auriam tota libertat de charrar sens èstre derrenjats, enfin nos regalar." L'Escotaire se deviá trachar las convocacions e los autres cercavan un endrech per i far l'amassada.
Guilhèm de Cabestanh
Guilhèm de Cabestanh (catalan: Guillem de Cabestany) (1162–1212) foguèt un trobador catalan qu'escriviá en occitan. Èra originari de Cabestany dins lo Comtat de Rosselhon. Es fòrça conegut de per sa vida, escrita per un autor anonim, mas que pasmens sembla pas d'aver de realitat istorica.
Extrait
"Guillems de Capestaing si fo uns cavalliers de l'encontrada de Rossillon, que confinava com Cataloigna e com Narbones. Molt fo avinenz e prezatz d'armas e de servir e de cortesia. [...] Et avia en la soa encontrada una domna que avia nom ma domna Soremonda, moiller d'En Raimon de Castel Rossillon, qu'era molt rics e gentils e mals e braus e orgoillos. E Guillems de Capestaing si l'amava la domna, per amor e cantava de leis e fazia sas chansos d'ella. E la domna qu'era joves e gentil e bella e plaissenz si.l volia be major que a re del mon. E fon dit a Raimon de Castel Rossillon; et el, com hom iratz e gelos, enqueri lo fait, e saup que vers era, e fez gardar la moiller fort  ''E quant venc un dia, Raimon de Castel Rossillon troba passan Guillem senes gran compaingnia et ausis lo; e trais li lo cor del cors; e fez lo portar a un escudier a son alberc; e fez lo raustir e far peurada e fez lo dar a manjar a la moiller. E quant la domna l'ac manjat lo cor d'En Guillem de Capestaing, En Ramon li dis o que el fo. Et ella quant o auzi perdet lo vezer e l'auzir. E quant ella revenc, si dis: "Seingner, ben m'avetz dat si bon manjar que ja mais no manjarai d'autre"'' E quant el auzi so qu'ella dis, el coret a sa espeza e volc li dar sus en la testa; et ella s'en anet al balcon e se laisset cazer jos, e fo morta.
Comentari
Aquela vida eissida d'un autor anonim transcriu un conte oriental conegut, lo conte del còr manjat, e se basa pas sus una realitat istorica relativa a sos protagonistas. Sabèm que Guilhèm de Cabestanh participèt a la Batalha de Las Navas de Tolosa en 1212 mentre que Raimon De Castèl Rosselhon defuntèt cap a 1210, çò que fa venir impossible lo desnosament de la vida.
Le Bosbelet
Le Bosbelet [ləbuˈblø] (Valbeleix en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
Situat a 800 mèstres d'altituda, Le Bosbelet z-es situat dins le pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha, a 30 q m de vès Soire, a 12 q m de Bèça e a 16 q m de la 'stacion de ski de Super Bèça.
Toponimia
La comuna s'escritz Bosbelex sobre la carta de Cassini. Ven de l'occitan bòsc e de belet, "Le Bòsc Gente/Brave".
Istòria
Pendent de nombrós sègles, la senhoriá dau Bosbelet siguèt la proprietat de la familha poderosa de Sent Nectari.
De 1526, e jusca la fin dau sègle XIX, una importanta fèira se teniá au mes d'aost, similària a aquela de Brion sobre la comuna vesina de Compent. La fòrça d'aquelas fèiras, z-èra le marchandatge de bèstias, dins una region franc rurala e agricòla.
Le pònt Charras (nom francés), a la sortida del vialatge en direccion de Bèça, siguèt bastit dins le mitan de l'Atge Mejan. Le senhor del Bosbelet, partant per lei crosadas, z-aviá decidat la construccion d'aquel pònt per de facilitar la travarsada de la Cosa del Bosbelet. Fasiá ofrir, 'bei chasca parsona passant le pònt e s'acquittant d'un dreit de passatge, un petit pan redond bombat, sonat « Pompa ». Aquel fait z-es a l'origina de la tradicion de la fèste patronala de la Pentacòsta, pendent la quanha, après de la messa, une procession part per le pònt. Alòrs aquels pans e de briòcha son bailats 'bei los abitants.
Dins los temps, le 29 de juenh, jorn de la sant Piare, un pelerinatge partissiá del vialatge per jónher la cima del Pic Sant Piare, ente i a sa crotz.
A la revolucion, le vialatge z-es fortement tocat per los evenaments, notadament sobre le plan religiós. Le clochèir e una partida de la voute de la glèisa son destruits, alòrs que le curat de la comuna, Paul Valeix, s'ensauva e que z-es finalament deportat coma curat refractari. Le curat Danglard, curat de Biaumont, son amic, contèt son parcors dins l'obratge De Clermont à Genève, journal d'un prêtre déporté en 1792. Le raconte relata, en defòra la destruccion parciala de la glèisa, le fait que de curats refractaris z-aurián celebrats de messas clandestinas dins la gròta nichada dins la Roche Nité. La glèisa z-est restaurada sos la restauracion, e le clochèir z-es 'chabat, dins sa fòrma actuala en 1835.
Pendent la segonda guiarra mondiala, des réseaux de resistants s'organison dins los luòcs isolats. Sinonime d'aquels luòcs de còps oblidats, i a, surplombant la valada de Saut, dins la ròcha dita de la plana, una gròta, d'origina volcanica, ente de resistants se son esconduts.
Nòtas
<references group="N"/>
Varenas (Içon)
Varenas [vɔʁˈna] (Varennes-sur-Usson en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Albert Dauzat baila la fòrma anciana Varennas.
Nòtas
<references group="N"/>
Kerc'hfaou
Kerc'hfaou en breton ( Carquefou en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger
Bauma d'Artenac
right|250px|thumb|Lo bauç e lo site d'Artenac La bauma preïstorica d'Artenac se tròba dins la Charanta Lemosina, dins lo nòrd dau Bacin Aquitan, a una vintena de quilomètres au nòrd-est d'Engoleime.
Localizacion
Se dubrís a Sent Mari, dins lo bauç calcari oxfordian au luecdich de las Boissieras, dins la vau de Bonoira, un afluent de Tardoira.
Vensat
Vensat [vɛ̃ˈsa] (Vensat en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Nòtas
<references group="N"/>
Autouillet
Autouillet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Xavier Dolan
Xavier Dolan es un realisator, scenarista, productor, montaire e actor canadian, nascut lo 20 de març de de 1989 a Montreal al Quebèc.
Coma scenarista-realizator se fa coneisser del public amb son primièr long mestratge J'ai tué ma mère (Tuèri ma maire) a la 41a quinzena dels realizators dels Festenal de Canas de 2009, a a pèna 20 ans. Dempuèi, amb près d'un film per an, totes presentats dins los festenals de cinema màgers, , ,.
Coma comedian, Xavier Dolan es tanben actiu dins lo doblatge en quebequés.
Cinèma
vinheta|Xavier Dolan al festenal de Canas de 2015.
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado, politic (6 d'abril de 1963 - ) president de Eqüator entre 2007. Succediguèt a Alfredo Palacio, qual li caliá completar lo mandat de Lucio Gutierrez mas se demetèt abans temps; per aquela rason Correa exerciguèt lo sieu mandat pendent los quatre ans correspondents en mai dels paucs meses restants del mandat de l'èx-president Gutierrez. Foguèt lo president del Partit Alianza País. Assumiguèt la presidéncia lo 17 de genièr de 2007.
Saint-Blimont
Saint-Blimont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Sant-Blimont es un vilatge picard mes al limit del Vimeu industrial, d'una part, e sus la part posteriora de la Còsta Picarde touristique, d'autra part. Se tròba a 7 km de la còsta de la Mange e a 9 km al sud-oèst de Sant-Valery-sus-Soma, e es facilament accessibla per las ancianas rotas nacionalas RN25 (actuala RD 925/229) e RN40 (actuala RD 940)
Sant-Blimont a compausat de tres caserius :
Saint-Blimont est un village picard placé à la limite du Vimeu industriel, d'une part, et sur la partie arrière de la Côte Picarde touristique, d'autre part. Il se trouve à 7 km de la côte de la Manche et à 9 km au sud-ouest de Saint-Valery-sur-Somme, et est facilement accessible par les anciennes routes nationales RN25 (actuelle RD 925/229) et RN40 (actuelle RD 940)
Saint-Blimont est composé de trois hameaux :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vasselh
Vasselh [vaˈsɛj] (Vassel en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Mari
Sent Mari o Sent Marí (Saint-Mary en francés) es una comuna de la Charanta Lemosina, situada administrativament dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Lista daus maires
miniatura|centre|Mairariá de Sent Mari.miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina dins Charanta A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]]
Doraemon
Argument
Lo Nobita Nobi es un mainat de cinquen cors que pòrta de lunetas e demòra en un quartièr de Tòquio. Un jorn, un èsser estranh sòrt del tirador de lo sieu escriptori: un robòt 'redond' e blau amb semblança a un gat (mens las aurelhas), que manca en lo sieu assag de se presentar e ensajar se manjar lo berenar d'en Nobita e tòrna al escriptori. Lo mistèri se resòlv rapidament. Lo rebesnet d'en Nobita viu dins lo sègle XXII e, a causa dels errors d'en Nobita, tota la familha viu en la praubesa. Per o corregir, lo descendent d'en Nobita envia lo sieu robòt Doraemon al passat, per ensajar evitar qu'en Nobita cometa de tantes errors. Aiçò es un trabalh malaisit, doncas qu'en Nobita es lo mainat mai flac e pauc intelligent dels de la siá classa. En Doraemon es tanpauc çò de mès d'intelligent dels robòts. Totun a la pòcha quadridimensional, la que conten tota classa d'interessantes aparelhs del sègle XXII e, amb eles, en Doraemon ensaja salvar en Nobita de lo sieu futur de praubesa e fracàs.
Las istòrias son fòrça predictibles, mas esvagadas. En Doraemon possedís una pòcha quadridimensional d'ont trai tota mena d'aparelhs del futur. En Nobita, un marrit atleta e mal estudiant, gandul e menaçat (normalament per en Takeshi Gōda) se'n plora cap a ostal e demanda a en Doraemon qualque aparelh per venjar-s'o per reparar los sieus problèmas en general. Totun, en Nobita va tròp luènh e se fica en problèmas mai grands quand en Doraemon pòt pas (o vòl pas) l'ajudar.
Cosmogonia
La cosmogonia designa tanben una branca precisa de l'astrofisica qu'estúdia la creacion dels còsses celèstes.
Teorias
Dempuèi l'Òme es òme, tentèt de donar de responsas a la creacion del mond e de l'Univèrs.
Dins l'antiquitat, los mites ofriguèron un tipe de responsas similar a aquel qu'ara encara nos donan las teorias cientificas, alara qu'aquelas darrièras explican los fachs dins la relacion existissent entre los concèptes cientifics, las culturas arcaïcas los explicavan amb los recits de las relacions dels dieus entre eles, recits que coneissèm mejans los mites.
En oferissent una vision integrativa del mond, facilitant lo passatge de l'estranh cap a la compreneson, los mites - e los rites que mai sovent los acompanan - permetián la seguretat psicologica dels participants en la cresença collectiva, e a vegada l'elaboracion dels signes d'identitat necessaris per la vida en comunautat.
Dins aqueles mites, los dieus representavan las fòrças elementàrias de la natura, almens aquelas que son mai aisidament identificablas e la relacion entre eles derivan l'ensems dels fenomèns naturals que condicionan las nòstras vidas. La majoritat dels mites inclusisson un procés de creacion.
Los mites elaborats per las diferentas culturas dempuèi l'antiquitat fins ara ensajan d'explicar l'origina de l'Univèrs e lo començament dels temps, son aqueles mites que nomenam las cosmogonias. Ara los imatges d'aquelas cosmogonias foguèron substituïts en granda partida per las explicacions de la sciéncia (subretot lo Big Bang e la teoria de l'evolucion).
Imatges recurrents en divèrsas culturas
La majoritat dels mites cosmogonics se pòdon divisar en doas grandas tradicions: aquela que simula una naissénça al nivèl cosmic e aquela qu'ensaja de metre en órdre los elements escampihats. La primièra fa nàisser tot çò qu'existís d'un uòu o grana primièra o ben de l'aiga. La segonda s'interessa al caòs e cossí una fòrça o un èsser divin (a la creacion) lo metèt òrdre, separant uns elements dels autres (la lutz de las tenèbras, lo cèl de la tèrra...). Tanben pòt existir de tradicions que mèsclan las doas visions, per que la majoritat de las cosmogonias acceptan de fasas, es a dire, que tot apareis pas d'un sol còp mas seguisson un ordrançament que pòt comprene un començament e d'autres moments d'origina posteriors. Dins aquelas fasas aparéisson d'en primièr los elements, puèi la vida, e fin finala l'èsser uman. De cosmogonias pòdon inclure una explicacion de cossí s'acaba lo mond o d'autres començaments (coma lo mite del Deluvi universal).
Cosmogonia babiloniana
Los babilonians avián per concepcion un panteon format d'èssers de forma umana, mas amb de poders surumans e immortals. Cadun d'eles, tot essent invisible a l'uèlh uman, regissiá sus una partida especifica del cosmòs, quitament pichona, e la conduire d'en primièr amb de plans fòrça ben estudiats e de leis degudament ordonadas. Cadun èra a carga d'un dels grands regne: lo cèl, la tèrra, la mar e l'aire, o d'un dels màger còrs astrals coma lo solelh, la luna e las planètas, o dins lo domèni terrèstre, d'entitats naturalas coma los rius, los monts e planas, e d'entitatas socialas, coma las ciutats e los païses
Beausse
Beausse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Comuna angevine de las Mauges, Beausse se situa sus la rota D150, Lo Mesnil en Vallée - Sant Quentin en Mauges.
Lo sieu territòri se situa sus un scenari. L'altitud de la municipalitat vària de 83 a unitat|156|mètres –, e la siá superficie es de mai d'unitat|5|km|2  –  (536 ectaras). La municipalitat a de multiplas municipalitats limitrophes, #que son Chaudron-en-Mauges, Botz-en-Mauges, Sant-Laurent-de detlo-Mottay, Lo Mesnil-en-Vallée, La Pommeraye e Sant-Quentin-en-Mauges.
Son territoire se situe sur un plateau. L'altitude de la commune varie de 83 à 156 mètres, et sa superficie est de plus de 5 km (536 hectares). La commune a de multiples communes limitrophes, qui sont Chaudron-en-Mauges, Botz-en-Mauges, Saint-Laurent-du-Mottay, Le Mesnil-en-Vallée, La Pommeraye et Saint-Quentin-en-Mauges.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Parròquia en datant de la 12 sègle.
Paroisse datant du 12 siècle.
Bailly (Ivelinas)
Bailly  es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Cormeray (Loir e Char)
Cormeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gilles Simeoni
thumb|Gilles Simeoni Gilles Simeoni (Bastia, 20 d'abril de 1967) es un avocat e un politic còrs, membre del partit autonomist còrs Inseme per a Corsica. Foguèt conse de Bastia del 5 d'abril de 2014 al 7 de genièr de 2016 e es ara president del Conselh executiu de Corsega dempuèi lo 17 de decembre de 2015. En mai, foguèt l'avocat d'Yvan Colonna, condemnat per l'assassinat del prefècte Claude Érignac.
Viargiat
Nòtas
<references group="N"/>
Saint-Christ-Briost
Saint-Christ-Briost es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat a traversat pel canal del nòrd, per la Soma e pel un de los sieus afluents çò Omignon #que confluissi pauc après, sus la municipalitat vesina de Brie al nòrd.
La commune est traversée par le canal du nord, par la Somme et par l'un de ses affluents l'Omignon qui conflue peu après, sur la commune voisine de Brie au nord.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Batalha de Las Navas de Tolosa
La batalha de Las Navas de Tolosa nomenada tanben batalha d'al-'Uqab o  La Batalha dins las cronicas de l'epòca, foguèt una batalha decisiva dins lo conflicte de la Reconquista perqué foguèt lo punt que l'egemonia musulmana balhèt lo pas a l'egemonia dels reialmes crestians. Segon los autors musulmans la batalha se liurèt lo dimars 15 de sàfar de 609 que correspond al 17 de jullhet de 1212 a Las Navas de Tolosa, localitat de l'actuala província espanhòla de Jaén. Las fòrças del rei Anfós VIII de Castelha foguèron rejoncha per las armadas de sos rivals crestians, Sanç VII de Navarra, Pèire II d'Aragon e Anfós II de Portugal que dintrèron dins la batalha contre los musulmans berbers almohad qu'ocupavan la mitat sud de la Peninsula Iberica. Lo sultan Califa al-Nasir (Miramamolín dins las cronicas espanhòlas) capitanejava las armadas almohadas, formadas de monde vengut de tot l'empèri almohad.
Rupit i Pruit
Rupit i Pruit es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Osvaldo Moles
Osvaldo Moles (Santos, 14 de març de 1913-São Paulo, 14 de mai 1967) es un jornalista brasilièr de ràdio e de premsa, escrivan e paraulièr de mantunas cançons. , ,
La Mota Granda
La Mota Granda o Lo Motàs (La Grande-Motte en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Osvaldo Moles
En 1941, tròba Adoniran Barbosa. Escrivon amassa de tèxtes de cançons, coma Joga a chave o Tiro ao Álvaro.
Salsissa de Tolosa
La salsissa de Tolosa es una especialitat culinària de vila Tolosa coneguda dempuèi 1793. Es una salsissa fresca compausada de carn magra de pòrc, per exemple d'espatla (75%), de carnsalada o pitre (25%), de sal (16- per de carn), de pebre ( per  de farsa), de budèl lisc. La salsissa a una longor de 12- e un diamètre de 26-. La salsissa de Tolosa es un dels ingredients del caçolet.
La Mota Granda
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La fòrma anciana es : la Motte de Pontalés en 1770-71 (mapa de Cassini), probablament correspondent a la Mota de Coyciens. Una mota es una montilha, un puòg de sabla, fixada e boscada. L'adjectiu opausava aquela mota a la Petite Motte, en francés, a 200 m au sud.
Istòria
La comuna se creèt lo 1èr d'octobre de 1974, a partir de Mauguiò
Francheville (Metropòli de Lion)
Francheville es una comuna francesa situada dins la Metropòli de Lion e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Champlive
Champlive es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Champlive Es lo encreuament entre divèrses pòbles e permet de connectar la vallée del Doubs al primièr scenari. Per i accedir dempuèi Laissey, situat en la vallée, cal manlevar 2 tunèls en la còsta de Champlive.
Champlive est le carrefour entre plusieurs villages et permet de relier la vallée du Doubs au premier plateau. Pour y accéder depuis Laissey, situé dans la vallée, il faut emprunter 2 tunnels dans la côte de Champlive.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Champlive Es un pichon vilatge #que deu lo sieu nom a las nombrosas inondacions parladas pel "Gour". En patois Champlive significa de camps ruscats.
Champlive est un petit village qui doit son nom aux nombreuses inondations causées par le "Gour". En patois Champlive signifie champs lavés.
Question prioritària de constitucionalitat
Dintrada en vigor lo 1 de març de 2010, la question prioritària de constitu ionalitat o QPC es, en drech francés, une procedura de contraròtle de constitucionalitat sus las leis ja promulgadas (dicha « contraròtle de constitucionalitat a posteriori »).
Aquela question permet, jos condicions, de demandar al Conselh constitucional de verificar se una lei seriá pas inconstitucionala perque fa prejudici « als drechs e libertats garantits per la Constitucion ».
Foguèt introducha en drech francés amb la lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 que creèt l'article 61-1 de la Constitucion e modifiquèt l'article 62 de la Constitucion.
Es a l'origina d'un tipe de decisions donadas pel Conselh constitucional.
Tèxtes aplicables
La QPC es eissida d'una disposicion constitucionala soumesa, coma las autras nòrmas, a la ierarquia de las nòrmas.
Tèxtes de valor constitucionala
Se l'article 61-1 de la Constitucion instituís aquela procedura, l'article 62 dona lo detalh dels efèctes. De leis organicas n'organizan la procedura.
Lei organica
La QPC dintrèt en vigor amb lo sosten de la lei organica n° 2009-1523 del 10 de decembre de 2009 relativa a l'aplicacion de l'article 61-1 de la Constitution,  decision n° 2009-595 DC del 3 de decembre de 2009}}).
Aquela:
Reglaments interiors
Per metre en plaça la question, diferentas jurisdiccions deguèron modificar lor reglament interior.
Lo Conselh constitucional instituiguèt un « Reglament interior del 4 de febrièr de 2010 sus la procedura seguida davant lo Conselh constitucional per las questions prioritárias de constitucionalitat » disponible en linha (en linha) que la darrièra modificacion data del 21 de junh de 2011 (« Decision n° 2011-120 ORGA del 21 de junh de 2011 », en linha).
Còdis de procedura
La mesa en plaça de la question demandèt la modificacion de qualques còdis.
La revision constitucinala
thumb|La Constitucion francesa de 1958 La lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 met en plaça lo principi de contròtle de constitucionalitat a posteriori.
D'en primièr, calguèt crear un nom. En efècte, l'article 61-1 de la Constitucion dona pas de nom complèt al dispositiu novèl, simplament utiliza le mot sans adjectiu de « la question ». Los noms de « question prejudiciala de constitucionalitat » e « question prealabla de constitucionalitat » foguèron doncas, un temps, propausats.
La lei organica n° 2009-1523 del 10 de décembre de 2009 utiliza l'expression complèta de « question prioritària de constitucionalitat » (QPC) a la plaça del simple « question ». Aquela question, dintrèt en vigor lo 1 de març de 2010, permet l'abrogation d'una disposicion inconstitucionala (Article 62 de la Constitucion) pendent un litigi portat (article 23-1  de l'ordonança de 1958 ).
Portada juridica
Aquela disposicion de la Constitucion crea un mejan novèl de contraròtle de constitucionalitat. Lo sistèma precedent, contengut dans l'article 61 de la Constitucion, permetava lo contraròtle de constitucionalitat sonque abans la publicacion de la lei e la possibilitat èra dubèrta pas d'elegits (President de la Republica, Primièr ministre, President de l'Assemblada Nacionala, Président du Senat, 60 deputats, 60 senators).