cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl Richard Lepsius
Que comencè alavetz a interessà's aus ieroglifs e, que viatgè en Itàlia on rescontrè Ippolito Rosellini. Que tribalhè sus la gramatica ieroglifica de l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion en discutir l'idea que'us ieroglifs e notavan las vocalas. En 1847, lo rei de Prússia que'u dè lo parat de gavidar ua expedicion en Egipte e Nubia. Que miè las soas recèrcas a Giza, Abosir, Saqqara, Dashor. En 1843, a El-Fayom, que descrobí lo Laberint d'Egipte decrivut per Erodòt. Arron que viatgè en Nubia on he estudis filologics abans de tornar en Egipte a Karnak e puish en Sinai e a Tanis.
Barnum Brown
Biografia
En el descriu divèrses dinosaures nòus coma los hadrosaures Corythosaurus, Saurolophus (1912) e Kritosaurus (1914); los ceratopsids Anchiceratops e Leptoceratops (1914) e lo Pachycephalosaurus (1943), un dinosaure ornitopòde de cran engrosat.
Après los sieus servicis pendent la Primièra Guèrra Mondiala, estudièt tre 1921 qualques jaciments de Kansas e Wyoming, a on estudièt de divèrses rèstes de dinosaures e pterosaures.
Karl Richard Lepsius
En 1846 que vadè professor de l'Universitat de Berlin e, en 1865, director deu Departament de las Antiquitats Egipcianas deu Musèu de Berlin.
Poliovirüs
thumb|right|[[Fotografia dau poliovirüs.]]
Karl Richard Lepsius
Que tornè en Egipte en 1866 per i descrobir lo Decret de Canòpus, e ua tresau vegada a l'escadença de l'inauguracion deu Canau de Suèz.
Poliovirüs
Lei poliovirüs son de virüs, dau genre Enterovirus, que son leis agents responsables de la poliomieliti. Atestats tre l'Antiquitat Auta, n'existís tres tipes diferents que son existéncia foguèt demostrada per lei trabalhs dei mètges Karl Landsteiner (1868-1943) e Erwin Popper (1879-1955) en 1908-1909. Objècte de recèrcas importantas, es la buta d'una campanha d'exterminacion menada per l'Organizacion Mondiala de la Santat dempuei la concepcion de vaccins eficaç e pauc costós dins leis ans 1950. Dins la natura, es ansin vengut un virüs fòrça rar, acantonat dins quauquei regions isoladas d'Afganistan e de Paquistan. En revènge, es totjorn largament utilizat en laboratòri dins lo quadre d'experiéncias sus lei virüs d'ARN.
Rouillon
Rouillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mary Anning
Mary Anning (21 de mai de 1799 – 9 de març de 1847) foguèt una paleontològa, colleccionaira e comerçanta de fossils anglesa del començament del sègle XIX. De per son abiletat per trobar e preparar de fossils, eissits dels jaciments marins de l'èra jurassica de la region de Lyme Regis ont viviá, realizèt un grand nombre de descobèrtas importantas. Las mai notablas son lo primièr esqueleta d'ictiosaure d'èsser identificat corrèctament, los primièrs dos esqueletas de plesiosaures descobèrts, lo primièr esqueleta de pterosaure trobat fòra d'Alemanha e qualques fossils de peisses importants. Las siás observacions aguèron un ròtle important dins la descobèrta del fach que los fossils de belemnits contenon de sacs de tencha fosilizada e que los coprolits, coneguts a l'epòca coma de pèiras bezoar, son en realitat de matèrias fecalas fosilizadas. Quand lo geològ Henry De la Beche pintèt Duria Antiquior, la primièra scèna preïstorica largament difusada, se basèt en granda part suls fossils qu'Anning aviá trobat e vendèt de còpias pel sieu benefici. La siá òbra foguèt fondamentala dins los cambiaments qu'arribèron al començament del sègle XIX dins las idèas scientificas sus la vida preïstorica e l'istòria de la Tèrra.
Urcueit
Urcueit (Urcuit en francés e Urketa en basco) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [urr'kwœjt] ([urke'ta] en basco). Las fòrmas ancianas que son Auricocta, en latin, en 1083, Orcuit, en 1170, Auricocto, en latin, en 1170, Auricoctus, en latin, en 1186, Orquet, Orcuit, Orquieta en 1249, Urcoet (mapa de 1638), Urcuit (mapas de 1714 e de 1733).
Dauzat qu'explica Urcoeit per lo basco urketa, « quantitat d'aiga ».
Segon J.B. Orpustan, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien du basco *urkueta, redusit a Urketa, de urki « bedoth ». Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei totaument en acòrd dab J.B. Orpustan. Lo sens globau ei lo d'un lòc on los bedoths abondan. La fòrma gascona qu'ei lo resultat d'ua atraccion paronimica, responsabla de certanas atestacions latinas deu tipe Auricocto.
Mostèla
La mostèla (Mustela nivalis) es lo mamifèr mai pichon de la familha dels mustelids e constituís tanben lo mamifèr carnassièr mai pichon d'Euròpa amb una talha d'environ 20 cm per un centenat de gramas solament.
Populacions
Segon l'UICN, la mostèla es classada en Preocupacion menora (LR/Lc LOWER RISK/Least Concern), es estada introducha en Nòva Zelanda ont es considerada coma invasiva.
Tauriac de Camarés
Tauriac de Camarés (Tauriac-de-Camarès en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. Tauriac de Camarés se situa dins los contrafòrts dels Monts de La Cauna e es traversat pel riu Nuèjols (nom occitan supausat). Tauriac de Camarés es un dels vilatges mai al sud del departament de l'Avairon.
Toponimia
Lo nom de Tauriac ven del nom d'òme latin Taurius, o Taurus, amb lo sufixe -acu(m), , latinizacion d'un sufixe celtic -*aco-. Se tracta doncas d'una anciana propietat gallo-romana.
Laubressel
Laubressel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'emperaire Napoleon a combatut dins aquel vilatge lo data|3|de en lo marc de la siá campanha de França.
Newport (País de Galas)
Newport (Casnewydd en galés) es una ciutat al sud del País de Galas, Reialme Unit, dins la region de Monmouthshire/Gwent. Es situada sus la ribièra d'Usk. Sa populacion èra estimada a 139,600 abitants en 2005; èra laidonc la tresena vila del País de Galas. Sa superfícia totala es 190 km². L'airal urban de Newport (+Risca) a una populacion de 160 000 personas.
Ginai
Ginai es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Istòria
En 1821, Ginai #que comptava 197 abitants absorbeix la municipalitat de la Briquetière e los sieus 133 abitants.
En 1821, Ginai qui comptait 197 habitants absorbe la commune de La Briquetière et ses 133 habitants.
Nauru
Nauru es una pichona illa e un país independent dins l'Ocean Pacific. L'estat a pas de capitala oficiala, emai se Yaren, qu'es lo sèti del parlament, es considerada coma capitala de fach amor que lo districte abriga lo Parlament.
Espeja de San Marcelino
Espeja de San Marcelino es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierras del Burgo
Nauru
Situada a 42 quilomètres al sud de l'equator, l'illa a una superfícia de 21,3 km2 e es formada d'un replanat central pauc enauçat culminant a 71 mètres a Command Ridge enrodat per una estreita plana costièra. Sus aquela plana se concentran los lotjaments e las infrastructuras industrialas, agricòlas, publicas e de transpòrt, l'interior de las tèrras essent majoritariament devolut a l'extracion de la mena de fosfat que constituís la sola riquesa naturala de Nauru. L'illa es distanta de 705 quilomètres de Tarawa-Sud, capitala de Kiribati, dins las illas Gilbert, a l'èst-nòrd-èst. Par sa superfícia, l'illa es considerada coma la pus pichona republica del mond. Sa densitat es la pus enauçada d'Oceania (9en reng mondial)
Politica
Nauru es una republica.
Economia
De veire: Economia de Nauru
Canon antiaerian
Un canon antiaerian es un canon de calibre mejan ò gròs creat per protegir l'infantariá, lei veïculs, lei naviris ò un luòc donat còntra leis atacas aerianas (avions, elicoptèrs, missils...). Son desvolopament e son evolucion es donc fòrça liat a aquela de l'arma aeriana.
Hòs
Hòs (Fos en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Qu'es vesina dera Val d'Aran.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Hòs qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Pèr (deths ligams ? encadenat ?). Tanlèu 1790, Hòs qu'èra deth canton de Sent Biat.
Escobosa de Almazán
Escobosa de Almazán es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca d'Almazán.
Remauville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Pompiac
Pompiac (Pompiac en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada dens lo Savés. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Pompiac que vengueré de Pompeius, o milhor de Pompius, dambe lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -ācon. Pompiac qu'èra donc probablament ua anciana grana proprietat antica qui avè per mèste Pompeius o Pompius. La preferéncia de Dauzat e Rostaing per Pompius s'explica pr'amor Pompeius pòt tanben (e meileu) miar a Pompejac. Negre que horneish ua atestacion, ecclesiam de Pompiaco, en 1162. Pompiac que veng deu nom « romanic » [> latin] de persona Pompius, dambe'u sufixe -acum. Henri Polge qu'explica dens ua bona partida deu Gers, a l'excepcion de l'èst (diocèsis de Leitora e de Lombers), en mei de -n- intervocalica, n palatala (-nh-) s'amudí sovent dens los documents entre lo sègle XI e lo sègle XIII en gardar solament un -i-, puish tornè paréisher eventualament (mei dens los toponimes en -ac que dens los en -an) a la fin de l'Edat Mejana. Pompiac que seré benlèu un ancian Pompinhac, mes Henri Polge horneish pas las fòrmas ancianas.
Wilhelm Filchner
Biografia
Amb 21 ans participèt a la siá primièra expedicion, que lo condusiguèt a Russia. Dos ans mai tard, viatgèt a caval, entièrament sol a travèrs de las montanhas del Pamir. Entre 1903 e 1905 liderèt una expedicion a travèrs del Tibet.
En tornar del Tibet, comencèt a trabalhar en l'organizacion d'una expedicion alemanda a l’Antartida. Après una expedicion d'entrainament a Spitzbergen, lo 4 de mai de 1911 va salpar amb lo vaissèl Deutschland amb direccion a l'Antartida. L'expedicion recorreguèt lo mar de Weddell e descobriguèt la còsta de Luitpold e la plataforma de gèl Filchner-Ronne. Aquela foguèt la primièra expedicion a dintrar en lo mar de Weddell, après que James Weddell o descobris 80 ans abans.
Après que manquèsson los assages de Filchner d'establir una basa dins tèrra fèrma a la baia Vahsel, lo sieu vaissèl Deutschland demorèt atrapat lo 6 de març de 1912, a unes 320 quilomètres de la còsta de Coats Land. Sièis meses mai tard, a la latitud 63° 37′, lo vaissèl demorèt liure e se dirigiguèt a Georgia del Sud, en iniciant lo viatge de retorn a Alemanha. Adolf Hitler li concediguèt lo Prèmi Nacional dels Arts e Sciéncias Alemandas coma reconeissença als succèsses de las siás exploracions.
Filchner Jamai pas tornèt a l'Antartida, mas realizèt fòrça autres viatges a travèrs de Nepal e del Tibet, en realizant lo 1939 un examen geografic del Nepal.
Passèt la Segonda Guèrra Mondiala a l'Índia. Lo 1940 foguèt internat en lo Cottage-Espital de Patne, posteriorament, fins al 13 de setembre de 1941, en lo Parole Camp a Purandhar, e mai tard fins a novembre de 1946 en lo Parole Camp a Satara. Visquèt posteriorament en Poona, dins l'estat indi de Maharashtra.
Filchner Moriguèt a l'edat de 80 ans a Zuric, Soïssa.<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; list-style-type: decimal;">
Niamey
Niamey es la capitala de Nigèr. Sa populacion totala èra de 674,950 personas en 2002. Sa superfícia totala es de.
thumb|230px|left|Niamey de nuèch.
Goxwiller
Goxweiler en alemannisch (Goxwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Goxwiller Se presenta coma un pòbli-carrièra, al contacte de la plana agricòla e del piémont viticole. Las activitats artesanalas tradicionalas (fustariá, sabotier, tannerie, reliure, …) e la viticulture an fach la siá reputacion.
Goxwiller se présente comme un village-rue, au contact de la plaine agricole et du piémont viticole. Les activités artisanales traditionnelles (menuiserie, sabotier, tannerie, reliure, …) et la viticulture ont fait sa réputation.
Istòria
Dempuèi los tempses mai ancians, Goxwiller e la municipalitat vesina de Bourgheim formavan una entité juridica e religiosa : sul blason, los dos cercles amassats simbolizan aquela anciana union.
Una "Villa veterana" es a l'origina del vilatge situat sus l' anciana via romaine del Piémont. Mencionat unas primièras fes en 920 (Getenesvillare de contunh Gokesvilre, Gotesviller e fin finala Goxwiller), lo vilatge es un ben inféodé a divèrses abbayes, #qu'aquela de Niedermunster, fins en 1522. Coma la Distincion de Barr #que ne fa partida, lo pòble i aviá mes jos la suzeraineté de la Vila de Estrasburg fins a la Revolucion. Après nombrosas guèrras e destruccions successivas, Goxwiller aprofècha de la essor de la viticulture al sègle.
Depuis les temps les plus anciens, Goxwiller et la commune voisine de Bourgheim formaient une entité juridique et religieuse : sur le blason, les deux cercles réunis symbolisent cette ancienne union.
Une "Villa veterana" est à l’origine du village situé sur l’ancienne voie romaine du Piémont. Mentionné une première fois en 920 (Getenesvillare puis Gokesvilre, Gotesviller et enfin Goxwiller), le village est un bien inféodé à plusieurs abbayes, dont celle de Niedermunster, jusqu'en 1522. Comme la Seigneurie de Barr dont il fait partie, le village était placé sous la suzeraineté de la Ville de Strasbourg jusqu'à la Révolution. Après de nombreuses guerres et destructions successives, Goxwiller profite de l'essor de la viticulture au siècle.
Serelhac
Serelhac (Sérilhac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Copa dau Monde de la CONIFA de 2020
La Copa dau Monde ConIFA 2020 es la tresen copa dau monde organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbol Independentas (ConIFA) dau 31 de mai au 7 de junh de 2020. Per causa de la pandèmia, siguèt anullada.
Participants
Lei còlas calificadas per la competicion son :
Espejón
Espejón es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierras del Burgo.
La Goulafrière
La Goulafrière en normand (La Goulafrière en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nieul-sur-l'Autise
thumb|left|200px Nieul-sur-l'Autise es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Cibore
Cibore (Ziburu en basco e Ciboure en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Cranta
Cranta (Quarante en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son S. Maria de Quadraginta en 902, S. Maria ad Quarante en 961, ecclesiam S. Mariae quam vocant Quudraginta en 978, ad S. Maria Quadraginta en 990, S. Mariae de Quadraginta en 1098, abbatiam de Quadraginta en 1157, S. Marie de Quaranta en 1168, de Quadraginta en 1271, abbati de Quadraginta en 1274, abbas de Quadraginta en 1275, al sègle XIV, Quarente en 1613, Crante en 1643, Quarante en 1686, le bourg de Quarante en 1740-60, Quarante en 1771-1772 (mapa de Cassini), ,. Las atestacions son sovent influenciadas pel nombre quaranta, en latin quadraginta.
thumb|Cadastre napoleonian : seccion K de la comuna (1809).
Segon Dauzat e Rostaing, Cranta vendriá d'un pre-indoeuropèu -*car-, amb un sufixe prelatin -anta.
Las atestacions son sovent influenciadas pel nombre quaranta, en latin quadraginta. Son de latinizacions, sense rapòrt amb la prononciacion : tanlèu lo latin vulgar, quadraginta s'èra redusida a quarranta (Väänänen, Introduction au lat. vulgaire, p. 127). Frank R. Hamlin (1935-2000) presenta doás solucions. La primièira seriá un derivat pregallic de la basa *car-, *caranto-, vengut mot gallic, del sens de « sable ». La segonda es un nom gallic d'òme Carantos, (Caranta selon Ernèst Negre ), emplegat sense sufixe en tant que nom de proprietat antica. La prononciacion es ['krantɔ].
Istòria d'Azerbaitjan
L’Istòria d'Azerbaitjan es l'istòria dau territòri actuau de la Republica d'Azerbaitjan. Situat au nòrd de Mesopotamia e de Pèrsia, aquela region foguèt abitada per l'èsser uman d'un biais precòç. Son apelacion es eissida de la deformacion dau nom dau satrapa Atròpates que se refugièt dins la region dins lo corrent dau periòde d'Alexandre lo Grand. Annexat per l'Empèri Sassanida au sègle III ap. JC, lo país passèt sota contraròtle arabi vèrs 650. Pasmens, s'i interessèron gaire e au sègle X, la region aviá un poblament fòrça complèx qu'èra la consequéncia dei movements de populacions dei periòdes precedents. Au centre e au sud, se trobavan d'etnias iranianas, a l'oèst dominavan leis Armènis e lei Curds e au nòrd, èran installats divèrsei pòbles ancians originaris dei montanhas. La formacion dau pòble azèri acomencèt a partir dau sègle XI ambé l'arribada de nomadas turcs venguts de l'estèpa eurasiatica.
Leis invasions turcas e mongòlas
thumb|right|Azerbaitjan dins lo corrent dau periòde deis invasions [[Empèri Mongòl|mongòlas.]]
L'origina dau pòble azèri se troba dins leis invasions turcas d'Orient Mejan e d'Iran que comencèron dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XI. Son iniciator principau foguèt una tribü de Turcs Seldjokides, dirigida per Toghrul Beg, que conquistèt pauc a pauc Pèrsia a partir de 1040. Quinze ans pus tard, ne'n contraròtlava la màger part e son cap poguèt i fondar lo Sultanat dei Grands Seldjokides. Aquel estat, inspirat dei principis de poder centralizat dei pòbles sedentaris dau Platèu Iranian, èra inicialament estrangier ai Seldjokides e l'abandon dau mòde de vida nomada suscitèt de tensions.
Menats per Arslan Israil, lei partisans dau mantenement dei tradicions nomadas se dirigiguèron vèrs l'oèst. Dichs Turcomans, aquelei Turcs tradicionalistas participèron ai guèrras dei Seldjokides còntra l'Empèri Bizantin. Après la batalha de Manzikert (1071), plusors grops de Turcomans intrèron en Anatolia Centrala onte fondèron rapidament un estat sedentari dich Sultanat de Rom. En revènge, aquela evolucion aguèt pas luòc en Anatolia Orientala e en Azerbaitjan onte lo nomadisme demorèt la nòrma per lei pòbles turcs.
En 1221, Azerbaitjan foguèt atacat per de Mongòls que decidèron de s'i installar. Un trentenau d'annadas pus tard, foguèron jonhats per leis òrdas de Hulegu. Après la destruccion de Bagdad en 1258, lei Mongòls fondèron l'Ilkhanat. Azerbaitjan ne'n venguèt lo còr e lo poblament turc de la region foguèt renforçat car lei soudats turcs èran fòrça nombrós au sen dei fòrças de Hulegu. Pasmens, aquela importància demografica aguèt pas d'efèct politic car fins a la disparicion de l'Ilkhanat en 1335, lo poder demorèt entre lei mans de l'aristocracia mongòla.
Lei Turcomans dau Moton Negre e dau Moton Blanc
La fragmentacion de l'Ilkhanat, devesit entre quatre estats rivaus a partir de 1335, e lei campanhas militaras timuridas de 1380-1405 entraïnèron de cambiaments prefonds dins l'estructura politica de la region. Lei nomadas turcomans ne'n foguèron lei beneficiaris principaus après la mòrt de Tamburlan. Azerbaitjan passèt sota lo contraròtle de la Confederacion tribala dau Moton Negre que dominèron lo territòri azèri e la Mesopotamia Auta fins a 1467-1468.
Foguèron remplaçats per lei Turcomans dau Moton Blanc que conquistèron l'Iran Orientau, lo rèsta de Mesopotamia e una partida de l'Anatolia Orientala. Azerbaitjan èra alora lo còr dau territòri turcoman ambé Tabriz coma capitala. La decision d'Uzun Hasan d'adoptar la legislacion islamica en plaça de la lèi mongòla — ja ben modificada — entraïnèt de revòutas au sen de mai d'una tribü de la confederacion. Afeblit, lo Moton Blanc foguèt finalament vencut per lei Safavidas entre 1502 e 1508.
L'emergéncia dau pòble azèri
thumb|right|Azerbaitjan dins l'encastre dei guèrras entre l'[[Empèri Otoman e l'Empèri Safavida.]]
Originari d'Azerbaitjan, la dinastia safavida unifiquèt tornarmai Pèrsia. Azerbaitjan venguèt lo centre politic de l'empèri novèu e demorèt un centre economic. Au començament dau sègle XVI, de revòutas turcomanas dirigidas en Anatolia còntra l'Empèri Otoman e sostengudas per lei Safavidas entraïnèt una guèrra entre lei dos empèris. Batuda a Chaldiran en 1514, Pèrsia perdiguèt la màger part de l'Anatolia Orientala.
Egalament vencuts, leis insurgents turcomans deguèron se refugiar en Pèrsia. S'installèron principalament en Azerbaitjan onte venguèron majoritaris. I impausèron pauc a pauc sa cultura e sa lenga ai minoritats de la region. Aqueu procès entraïnèt la formacion progressiva dau pòble azèri modèrne e la lenga turcomana evolucionèt a cha pauc per formar l'azèri. Lei populacions localas adoptèron tanben lo chiisme coma religion tant en causa de sa promocion activa per lei Safavidas que per afirmar son ostilitat ais Otomans sunitas.
L'autra consequéncia majora de la batalha de Chaldiran foguèt lo transferiment dei centres de poder iranians vèrs l'èst per leis alunchar de la frontiera. Azerbaitjan perdiguèt ansin son importància politica mai gardèt un ròtle important per la defensa de Pèrsia. Mai d'un còp, foguèt atacat per lei Turcs Otomans (e brèvament ocupat de 1590 a 1608) fins a l'afondrament de la dinastia safavida en 1722.
Leis avançadas russas en Caucàs e la division d'Azerbaitjan
Au començament dau sègle XIX, l'expansionisme Rus en Caucàs modifiquèt l'equilibri regionau entre l'Empèri Otoman e Pèrsia. D'efèct, après l'annexion per l'armada dau tsar de Karabagh (1803), de Chirvan (1803), de Bakó (1806) e de Derbent (1806), lei Pèrsas reagiguèron entraïnant una guèrra que durèt de 1804 a 1813 e que s'acabèt per la victòria de Russia. Pèrsia deguèt reconóisser leis annexions russas e lo nòrd d'Azerbaitjan passèt sota contraròtle rus.
Pasmens, Pèrsia refusèt d'acceptar aquela desfacha e foguèt a l'origina d'una guèrra novèla en 1826-1828. Tornarmai vencuda, foguèt obligada d'abandonar la region d'Erevan e Nakhitchevan aumentant ansin la preséncia russa en Azerbaitjan. La frontiera definida a l'eissida d'aqueu conflicte es totjorn en vigor a l'ora d'ara e marca totjorn la separacion entre lo nòrd d'Azerbaitjan (uei independent) e l'Azerbaitjan Iranian.
Dins lo corrent dau rèsta dau sègle XIX, Azerbaitjan demorèt ansin devesit entre Russia e Pèrsia. Au sud, èra totjorn la region pus rica dau país e, tradicionalament, lo prince eiretier n'èra lo governador. Sa Cort se situava a Tabriz que sa populacion èra comparabla a aquela de Teheran. Pasmens, la societat, tant au nòrd qu'au sud evolucionèt gaire.
De transformacions acomencèron a partir de 1871 quand apareguèt l'industria petroliera de Bakó. Lei besonhs de man d'òbra entraïnant l'imigracion d'un grand nombre d'estrangiers e la formacion d'un proletariat obrier, d'idèas novèlas e, de còps, revolucionàrias, emergiguèron. Se difusèron rapidament a la region de Tabriz gràcias ai movements deis Azèris d'un costat e d'autre de la frontiera. Son influéncia i venguèt importanta, çò que pòu observar per la participacion activa deis Azèris a la Revolucion Constitucionala Persana (1905-1911). En particular, en 1908, una insureccion prenguèt lo contraròtle de Tabriz après la suspension de la constitucion per lo chah. L'annada seguenta, aquelei trèbols entraïnèron una intervencion russa per restablir l'òrdre mai leis idèas revolucionàrias dispareguèron pas. Au contrari, se formèt en 1911, dirèctament en Azerbaitjan Rus, un partit revolucionari e nacionalista dich Mussavat.
L'Azerbaitjan independent de 1918-1920
La Premiera Guèrra Mondiala aguèt de consequéncias importantas per Azerbaitjan car entraïnèt l'afebliment de Russia, en causa de la Revolucion de 1917, e de Pèrsia, en causa de l'ocupacion anglorussa dau país que minèt l'autoritat dau poder centrau. Aquò favorizèt la presa dau poder per lei nacionalistas azèris.
En Russia, lei jaciments de petròli azèris atisèron lei cobesiás deis Otomans, dei Britanics e de divèrsei faccions russas, especialament lei bolchevics que contraròtlavan Bakó gràcias au sostèn deis obriers locaus. De son caire, lo Mussavat participèt a la creacion de Transcaucàsia e, après la dissolucion d'aquela federacion en mai de 1918, formèt un govèrn independent a Gandja.
Lei nacionalistas azèris se raprochèron lèu deis Otomans ambé la signatura d'un tractat militar lo 4 de junh. En reaccion, lei Britanics s'alièron ambé lo soviet bolchevic de Bakó. Aquò empachèt pas la presa de la vila per lei Turcs lo 25 de julhet maugrat una còntra-ataca britanica dins lo corrent de setembre. En parallèl, de combats opausèron Armènis e Azèris qu'èran la consequéncia de l'ostilitat entre aquelei pòbles a prepaus dau contraròtle de Karabagh e de Nakhitchevan e per l'òdi còntra la borgesiá armèni de Bakó. En particular, aperaquí 20,000 Armènis foguèron tuats a Bakó.
Dins aquò, lo succès otoman foguèt brèu car l'Empèri foguèt vencut sus totei leis autrei frònts. Lo 30 d'octòbre, deguèt signar l'armistici de Mudros e abandonar Azerbaitjan. Lo país foguèt alora ocupat per lei Britanics mai lo govèrn azèri demorèt en plaça. Londres assaièt d'arrestar lei combats e impausèt son arbitratge ais Azèris e ais Armènis. Lei premiers obtenguèron la region armenia de Karabagh e lei segonds la region azèri de Nakhitchevan. En aost de 1919, l'òrdre britanic semblava pron solide per permetre un retirament dei tropas en novembre. En genier de l'annada seguenta, lo govèrn azèri obtenguèt de facto la reconóissença de son independéncia per leis Aliats.
Pasmens, lei basas de l'Azerbaitjan independent èran en realitat feblas e lo país resistiguèt gaire a una ofensiva bolchevica que comencèt a la fin de genier de 1920. Lei Bolchevics intrèron sensa combat dins Bakó e, lo 28 d'abriu, poguèron proclamar la creacion de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan.
L'Azerbaitjan Sovietic
En 1920-1921, de negociacions entre Turcs e Sovietics permetèron de reglar lei desacòrdis frontaliers en Caucàs fins a la fin deis annadas 1980. Au Tractat de Kars (21 d'octòbre de 1921), lei Sovietics acceptèron lei demandas turcas d'integrar Karabagh e Nakhitchevan au sen de la RSS d'Azerbaitjan.
L'Azerbaitjan Sovietic èra una associacion de dos ensems fòrça diferents. Sa capitala, Bakó, èra un centre industriau favorable ais idèas comunistas. En revènge, lo rèsta dau país èra demorat relativament arreirat e l'influéncia dei grands proprietaris terrencs dau periòde imperiau èra encara importanta. Lei premiereis annadas dau periòde sovietic veguèron un desvolopament culturau de la societat azèri que s'acabèt ambé lei purgas ordonadas per Estalin, la collectivizacion fòrçada e la repression violenta dei movements nacionalistas. Pasmens, Azerbaitjan foguèt tanben l'objècte d'investiments importants de part de Moscòu per desvolopar sei capacitats industrialas.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'Azerbaitjan Sovietic foguèt tornarmai utilizat coma basa per una ocupacion comuna d'Iran ambé lo Reiaume Unit. En 1945-1946, Estalin sostenguèt brèvament leis independentistas azèris iranians avans de retirar sei fòrças dau territòri iranian sota la pression de Londres e de Washington. Après la guèrra, la RSS d'Azerbaitjan declinèt pauc a pauc a mesura de la demenicion de son importància au sen de l'industria petroliera sovietica (de 75% en 1946 a 2% en 1989).
A la fin deis annadas 1980, lo declin de l'Union Sovietica entraïnèt una resurgéncia de la question de Karabagh qu'èra totjorn revendicat per leis Armènis. Après la demanda oficiala deis Armènis d'Aut Karabagh d'èsser restacats a la RSS d'Armenia en mai de 1988, de tensions vivas opausèron tornarmai leis Azèris e la minoritat armenia d'Azerbaitjan. Moscòu assaièt de restablir l'òrdre mai lei trèbols s'agravèron. En decembre, un Frònt Popular (anticomunisme) se formèt en Azerbaitjan e de grèvas importantas bloquèron Bakó en aost-setembre de 1989. A la fin de l'annada, l'armada sovietica intervenguèt per restaurar l'autoritat azèri en Aut Karabagh mai de violéncias novèlas aguèron luòc còntra leis Armènis en Bakó dau 13 au 15 de genier de 1990. Aqueu còp, lei militars sovietics intervenguèron per restaurar l'òrdre dins la capitala azèri (600 mòrts). Puei, lo PC Azèri, dirigit per Aizaz Mutalibov ganhèt d'eleccions organizadas en setembre-octòbre de 1990.
Pasmens, aquela demonstracion de fòrça resistiguèt pas a l'afondrament dau poder centrau sovietic. Lo 29 d'aost de 1991, lo Parlament Azèri proclamèt l'independéncia d'Azerbaitjan. Aizaz Mutalibov foguèt elegit a sa tèsta dins lo corrent de setembre mentre que la guèrra entre Armènis e Azèris acomençava dins lo sud-oèst.
L'Azerbaitjan Iranian dempuei 1917
La segonda insureccion se debanèt en 1945-1946 quand lei Sovietics sostenguèron lo projècte dau Partit Democratic d'Azerbaitjan de Jafar Pishevari (1893-1947) d'establir un govèrn autonòm. Pasmens, sei metòdes violents suscitèron l'ostilitat d'una gròssa partida de la populacion e foguèt abandonat per Moscòu en abriu de 1946. En decembre, sei fòrças foguèron definitivament vencudas e Teheran restaurèt tornarmai son poder dins la region.
Après 1946, l'Azerbaitjan Iranian e l'Azerbaitjan Sovietic evolucionèron d'un biais separat. L'adopcion d'un modèl pluriculturau per lo govèrn iranian favorizèt l'integracion deis Azèris Iranians. Pasmens, la decision dei Pahlavi de suprimir l'usatge de l'azèri dins leis escòlas, leis institucions localas e la premsa suscitèt un fòrt maucontentament. La Revolucion Iraniana de 1979 foguèt ben aculhida e plusors caps religiós ò òmes politics azèris jogan un ròtle important. Per exemple, lo Guida Suprèm Ali Khamenei fa partida deis Azèris Iranians. Dins aquò, de problemas existisson encara e lei tensions pòdon rapidament aparéisser tornarmai coma lo mostra d'esmogudas en 2006. Existís tanben totjorn un corrent autonomista fòrt qu'es representat per l'aiatòllah Kazem Shariatmadari.
L'Azerbaitjan independent dempuei 1991
En 1991, la RSS d'Azerbaitjan venguèt la Republica d'Azerbaitjan. Deguèt rapidament de faciar de dificultats importantas, especialament una guèrra còntra Armenia a prepaus de la question d'Aut Karabagh. Lo conflicte durèt fins a 1994 e s'acabèt per una victòria armenia e de pèrdas importantas au sen d'una armada azèri gaire motivada.
Dempuei la fin deis annadas 2010, la question d'Aut Karabagh es tornarmai regularament evocada per lo govèrn azèri qu'a adoptat una importanta politica de rearmament. Lei negociacions amb Armenia, sostenguda per Russia, son totjorn blocadas e Aut Karabagh es totjorn militarament ocupat per leis Armènis.
Nicola Sirkis
vignette|redresse|Nicola Sirkis en 2010 right|200px|thumb|Nicola Sirkis sus l'empont en [[Occitània amb son grop Indochine, a Bordèu (Gasconha) lo 4 de junh de 2022]] Nicolas Henri Didier Sirchis, dich Nicola Sirkis, nascut en França lo 22 de junh de 1959 a Antony (Region Parisenca), es un autor, compositor e cantaire francés.
Es mai que mai conegut coma menaire del grop de ròck francés Indochine.
Nicola Sirkis es lo fraire besson de l'ancian guitarrista del grop Indochine, Stéphane Sirkis, mòrt lo 27 de febrièr de 1999 d'una epatiti C. A tanben un autre fraire, Christophe.
De soca francesa per sa maire, Michèle Henry, originària de Lorena, la familha pairala de Nicola es josieva russa : a fugit en 1933 l'antisemitisme de Chișinău (capitala de la Bessaràbia, ara de Moldàvia), e es venguda alavetz se refugiar en Occitània, a Tolosa, après qualquas annadas passadas en Palestina.
Jean Sirchis (1925-2021), paire de Nicola, Stéphane e Christophe, escapa de pauc a una rafla en Occitània pendent la Segonda Guèrra mondiala : ven alavetz pauc de temps après comunista, puèi dintra dins la resisténcia dins l'Albigés.
Mentre que Nicola e Stéphane an pas que dos ans e demòran a Igny (Region Parisenca), lor familha muda a Brussèlas (Belgica) ont lor paire trabalha coma engenhaire quimista.
Nicola Sirkis a 12 ans quand sos parents divòrçan : se retròba alavetz pensionari al collègi Sant Joan-Baptiste de-la-Sala a Estaimpuis (Belgica). Dos ans mai tard, sa maire, tornada en Region Parisenca, recupèra sos tres mainatges (Nicola, Stéphane e Christophe) a Châtillon, en França.
Nicola Sirkis afirma a l'adolescéncia èsser estat fòrça perturbat pel divòrci de sos parents, aver un pauc cabussat a un moment dat dins la dròga e l'alcoòl, e qu'es estat mantuns còps renviat de sos establiments escolars. Comola alavetz son mal-èsser en se refugiant dins la musica, en particular la eissida del moviment punk e post-punk, escota mai que mai grops britanics coma The Cure, The Stranglers o los Clash.
En decembre de 1980, encontra lo guitarrista Dominique Nicolas dins lo grop Los Espions. Se legan d'amistat e fondan alavetz lo grop Indochine amb un amic saxofonista comun, Dimitri Bodiansky. Lèu, Stéphane, lo fraire besson de Nicola, intègra lo grop, que ven l'un dels mai populars en França dins las annadas 80, e uèi encara.
Pendent una baissa de popularitat d'Indochine dins las annadas 90, Nicola Sirkis enregistra un album sòlo de represas, Dans la lune... (Dins la luna), amb l'ajuda d'Édith Fambuena del grop Los Valentins.
En 2015, canta L'opportuniste, de e en duo amb Jacques Dutronc, cançon qu'aviá jà represa amb Indochine sul primièr album L'aventurier.
A tanben enregistrat en 2022 un duò amb lo compositor american Moby This Is Not Our World (Aquò es pas nòstre Monde).
Vernhòla (peis)
La vernhòla (Phoxinus phoxinus) es una espècia de peis.
Sinonims
bòia, boèina, boirèl, boiròt, boseira, crebat, ganèla, gardescha, garlesca, gargari, lòcha, lusièra, rabasan, rabesan, rabòta, rabotilh, relesque, rogièra, vairon.
Breton
Lo breton (nom autoctòn: brezhoneg) es una lenga celtica parlada en Bretanha.
Geografia
Lo territòri actual ont la lenga bretona es parlada se situa dins la partida occidentala de la peninsula bretona. Aquel territòri, la Bassa Bretanha (Breizh izel), s'opausa a la Nauta Bretanha, ont se parla un dialècte d'Oïl, lo galò.
La frontièra entre breton e dialèctes romanics foguèt movedissa. Aprèp una fasa d'espandiment entre los sègles V e X, lo breton arrestèt pas de recuolar cap a oèst. Es aital que de regions de la toponimia bretona son de lenga romanica a l'ora d'ara.
Istòria
Lo breton es una lenga celtica de la branca britonica, pròcha del galés e del cornic.
Preocupacion menora (LC)
L'estatut preocupacion menora es un nivèl febla de preocupacion de l'IUCN per la viabilitat de las espècias.
Eocèn
L'Eocèn es una epòca geologica de la Tèrra, la segonda del periòde Paleogèn en l'Èra cenozoïca. Compren lo temps entre la fin del Paleocèn (fa 55,8 ± 0,2 milions d'ans) e lo començament de l'Oligocèn (fa 33,9 ± 0,1 milions d'ans). Lo nom d'Eocèn, definit pel britanic Charles Lyell, proven dels mots grècs eos (ἠώς, 'alba') e kainos (καινός, 'nòu'), en fasent referéncia a l'aparicion dels òrdres modèrns de mamifèrs pendent aquesta epòca. Coma per fòrça autres periòdes geologics, los estrats que delimitan aqueste periòde son plan identificat, e mai qu'aguèssen pas pogut èsser datats amb totala precision.
Paleografia
Pendent aquesta epòca se formèron qualques unas de las cadenas de montanhas mai importantas del mond, coma los Alps o Imalaia
Clima
Pendent aquesta epòca aguèron luòc de cambiaments climatics importants coma lo maximal termic del Paleocèn-Eocèn, qu'aumentèt la temperatura de la planeta e marquèt lo començament d'aquesta epòca geologica, l'eveniment Azolla, un refrescament global que provoquèt las primièras glaciacions, L'Antartida comencèt lo periòde entornejat de bòsques tropicals, e o acabèt amb l'aparicion de las primièras calòtas polaras. Existisson una multitud de jaciments paleontologics en divèrses luòcs del mond que confirman aquestes faches, coma lo jaciment de Messel, en Alemanha, o la Formacion Green River, en America del Nòrd.
Vida animala
Las ausèls predominavan sus tèrŕa e los primièrs cetacèus comencèron son desvolopament en mar. En mai, l'espècia de sèrp mai granda qu'a existit data de l'Eocèn, e se produsiguèt una granda expansion e diversificacion de las formigas. D'eveniments d'escantiment massís coma la Grande Coupure, que marca la fin de l'Eocèn.
Miocèn
Lo Miocèn es lo quatren periòde geologic de l'Èra Cenozoïca. Comencèt fa 23,03 milions d'ans e finiguèt fa 5,332 milions d'ans. En aqueste periòde contunhèt l'enauçament de montanhas coma los Pirenèus, los Alps o Imalaia. L'erosion creada per aquesta orogenèsi foguèt a l'origina de la formacion de sediments e de depauses de petròli dins de zònas qu'èran de fòssas marinas de pauca prigondor. La temperatura èra mai bassa qu'a l'ora d'ara e se formèt la calòta glaciària en Antartida.
Las plantas e los animals del Miocèn èran pro modèrns. Lo nom de Miocèn ven dels mots grècs μείων (meiōn, “mens”) e καινός (kainos, “nòu”) e significa "mens nòu" en fasent allusion al fach que l'epòca presentava 18% d'invertebrats marins de mens que lo Pliocèn. Los mamifèrs e los ausèls èran plan establits. Proliferèron las espècias de mamifèrs, entre elas lo rinocèros, lo gat, lo camèl e lo caval amb sas formas primitivas; entre aquestes son incluses los grandes monards, qu'en mai d'Africa, vivián tanben en Asia e al sud d'Euròpa. En las mars, proliferèron balenas e fòcas.
Gimnàstic de Tarragona
Eth Gimnàstic de Tarragona ei un equip catalan de fotbòl dera ciutat de Tarragona, coneishut popularament coma Nàstic que juga ena dusau division dera Liga Espanhòla.
Siguec fondat eth 1986 coma gimnàs e eth 1913 obrè era seccion de fotbòl. Era sua epòca mès brilhant siguec entre es ans 1947 e 1950 quan joguec a prumèra division. Des d'alavetz non auie tornat a jogar en aguesta categoria enquiara sason 2006-2007, encara que sonque podec estar ua sason en aguesta division.
Canau de Lunèl
thumb|250px|Lo Canau de Lunèl a l'ancian pòrt de la Peirilha Lo Canau de Lunèl es un canau que ligava la vilòta de Lunèl (Lengadòc) a l'estanh de l'Òrt e a la mar.
Istòria
Foguèt en 1248 que s'entamenèt lo projècte de creacion d'un canau que ligariá la vila de Lunèl a la mar. Loís IX, lo rei de França, donèt a la vila, proprietat dels Gaucèlms, lo monopòli de la venda de sal. La construccion del canau durèt fòrça temps. Se creèt un pòrt a la Peirilha en 1318 e plan mai tard (1608) lo Pòrt de l'Escalièr. Calguèt esperar lo sègle XVIII gràcias a la concession en 1718 de la proprietat del Canau a la Compagnie du Canal per veire l'acabament del projècte dètz ans mai tard. Lo canau generèt alara una granda prosperitat dins la vila que podiá exportar antau son muscat e subretot la sau mentre que recebiá de fusta venguda de Cevenas o de Roergue. En 1825 se faguèt una connexion amb lo Canau de la Radèla. Pasmens l'arribada del tren a Lunèl marquèt la fin de l'emplec dau canau. Malgrat la crompa dau Canau per la comuna e quauques investiments, foguèt desclassificat coma via navegabla en 1937 e seriá tapat un pauc mai tard, en 1941, dins una part importanta de Lunèl.
Dins las annadas 2000 lo Canau a conegut un començament de reabilitacion en ne far un endrech de passejada e amb la construccion d'un pontet a la sortida de la vila.
Fauna e flora dau Canau
thumb|250px|Crotz situada a la Peirilha Lo Canau presenta una granda biodiversitat: becaruts, sus la sansoira creisson las enganas, la saladèla e los tamarisses. Lo canau èra plan presat per los pescaires d'anguila.
Montbarrey
Montbarrey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estepa de San Juan
Estepa de San Juan es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Qinghai
Qinghai (chinés: 青海, Qīnghǎi, /tɕʰiŋ.xaɪ/) es una província del nòrd-oèst de la Republica Populara de China. Ten son nom del lac Qinghai, lo pus grand lac salat del país.
Es bordat al nòrd-èst per Gansu, al nòrd-oèst per Xinjiang, al sud-èst per Sichuan e al sud-oèst per la region autonòma de Tibet. Situat al nòrd-èst del replanat tibetan, sa superfícia es de 721000 km2. Qinghai compta 5,600,000 abitants e a per capitala Xining (chinés: 西宁, xīníng). La província abriga un grand nombre de grops etnics coma los hans, los tibetans, los hui, los tu, los mongòls e los salar.
Qinghai es tanben conegut amb los noms mongòl de Kokonor, e tibetan de Tso-ngön del lac que donèt son nom a la província.
Sainte-Pôle
Sainte-Pôle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mondeville
Mondeville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hogaron
Hogaron (Fougaron en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Hogaron qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Arbast, qu'èra Nòsta Dauna, ara Sent Bertran. Tanlèu 1790, Hogaron qu'èra deth canton d'Aspèth. Hogaron que pèrd era seccion d'Herran, erigida en comuna per decret deu 19 de junh 1871.
Ivar Wickman
Ivar Wickman (10 de julhet de 1872, Lund - 20 d'abriu de 1914, Saltsjöbaden) es un mètge suedés de la premiera partida dau sègle XX. Es famós per son trabalh sus la propagacion deis epidemias de poliomieliti. D'efiech, s'interessant ai cas dei personas tocadas per de formas benignas de la malautiá, demostrèt la contagiositat d'aquelei malauts. Aquò li permetèt de realizar plusors descubèrtas sus lo foncionament de l'infeccion coma la durada de son periòde d'incubacion.
Charles Lyell
thumb|right|Retrach de Charles Lyell.
Charles Lyell (14 de novembre de 1797 - 22 de febrier de 1875) es un geològ escocés dau sègle XIX, famós per aver popularizat lo principi de l'uniformitarisme.
Nasquèt a Kinnordy dins una familha de dètz enfants. Botanista, son paire lo dirigiguèt vèrs l'estudi de la natura au collègi d'Exeter puei a l'Universitat d'Oxford. Charles Lyell foguèt ansin diplomat en geologia en 1816. Adoptèt leis idèas de James Hutton sus l'origina plutonica dei ròcas e viatjèt en França e en Itàlia. Aquò li permetèt de descubrir qu'èra possible d'identificar lei jaç geologics contenent de fossils en foncion dei fossils presents. Imaginèt ansin la premiera escala dei temps geologics. Pus important, capitèt de liar lei teorias de James Hutton amb lei principis de l'estratificacion, çò que foguèt una etapa importanta dins l'istòria de la geologia.
A partir de 1830, comencèt de publicar sei Principis de geologia que demorèron la referéncia de la disciplina fins a sa mòrt. En particular, i presentèt lo principi de l'uniformitarisme que postula que la Tèrra seriá estada lentament faiçonada per de procès que contunian a l'ora d'ara. Lèi de basa de la geologia modèrna, aquela idèa foguèt largament acceptada gràcias au trabalh de Lyell.
Charles Lyell recebèt la Royal Medal en 1834, la medalha Copley en 1858 e la medalha Wollaston en 1866. Venguèt sòci de la Royal Society en 1826 e foguèt anoblida en 1848. Enfin, foguèt lo president la Geological Society of London en 1835-1836 e en 1849-1850.
Lo Lauset
Lo Lauset (Le Lauzet-Ubaye en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Alimentacion pel sòl
vinheta|Ralh central d'alimentacion pel sòl del [[tramvai de Bordèu.]] L'alimentacion pel sòl, o APS, es un metòde d'alimentacion electrica pels tramvais se substituissent, dins d'unas zònas de centre vila, a la linha aeriana de contacte.
Aqueste sistèma foguèt concebut en 1994 per l'inventor Michael Goulet, puèi recuperat per Innorail (filiala a l'epòca de SGTE). La societat foguèt integrada a Alstom, e es basada en pròcha banlèga de Marselha.
Aqueste metòde consistís en l'implantacion d'un tresen ralh al mièg dels dos autres e en l'utilizacion de « fregadors » conductors jos lo tramvai. Lo ralh d'alimentacion es segmentat en tròçs que son alimentats unicament quand son entièrament recobèrts pel tram, evitant atal tot risc d'electrocucion pels autres usatgièrs (pedons, cicles, motocicles).
Guinèa
La Republica de Guinèa, de còps apelada Guinèa de Conakry, es un país del nòrd-oèst d'Africa.
Originas
En causa de sa posicion excentrada a respèct de la vau de Nigèr, l'istòria anciana de Guinèa es quasi desconeguda avans la formacion dei grandeis empèris d'Africa de l'Oèst. Pasmens, son poblament complèx sembla d'indicar l'existéncia d'importants movements de populacion dins lo corrent dau millenari I ap. JC.
thumb|right|L'Africa de l'Oèst a la fin dau sègle XVIII.