cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poidraguin
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Poidraguin que veng de Poi, resultat regionau deu latin podium (cf. puèg, pug, etc) e d'un nom de persona derivat de drac, « drac, dragon ». Segon Negre, Poidraguin que vengueré de poi e deu nom de persona -Droguin, qui contunha un nom germanic de persona com Trucoinus ...
Vardanes Ièr
Vardanes Ièr (mòrt en 46) foguèt un emperaire part que regnèt de 40 a sa mòrt, en 46.
Règne
Succediguèt a son paire artaban II (17-40). Son règne foguèt marcat per la lucha per lo poder amb Gotarzes, çò que dividiguèt l'empèri en dos. Vardanes foguèt assassinat en 46.
Poidraguin
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Guèrras francoiroquesas
Lei guèrras francoiroquesas foguèron una tiera de conflictes que se debanèron dins lo corrent dau sègle XVII entre leis Iroqués, sostenguts per Anglatèrra e lei Províncias Unidas, e França, sostenguda per seis aliats amerindians coma lei Hurons.
Lei causas inicialas dei guèrras foguèron comercialas. L'implantacion dei Francés dins la vau de Sant Laurenç complicava lei comunicacions deis Iroqués. De mai, per leis Iroqués, lo desvolopament dei rets comerciaus francés au sen dei pòbles amerindians èra un problema pus grèu car menaçava dirèctament sa primautat comerciala. Ataquèron donc lei pòbles aliats ai Francés puei dirèctament lei colonias situadas lòng de Sant Laurenç. Dins aquò, perdiguèron a cha pauc lo sostèn de seis aliats europèus e lei Francés faguèron de progrès militars importants (aprendissatge de la guerilha, engatjament de tropas regularas... etc.). A la fin deis annadas 1690, la situacion èra venguda impossibla a tenir e leis Iroqués negocièron una patz que foguèt concluda en 1701.
.pars
("Pèrsia", en farsi) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 5 de decembre de 2015.
Parlament
En general
En França, dempuèi l'aveniment de la Tresena Republica, lo President de la Republica dispausa del poders pro importants, qu'aquel de nomenar lo govèrn o de dissòlvre l'assemblada, mas la representacion nacionala es sobeirana e dispausa de grands poders de contraròtle.
Organizacion
La capacitat del parlament d'exercir efectivament sos poders es condicionada a son organizacion e a son foncionament intèrnes, definits par un règlament. Tres tipes d'organs jògan un ròtle major:
Fins al sègle XVIII
thumb|right|250px|Parlament a la cort d'[[Edoard III d'Anglatèrra (v. 1327)]]
Los parlaments apareguèron a l'Edat Mejana. Foguèron, en principi, eissits de la Curia Regis (conselh del rei) que son l'establiment dins una region dependent dirèctament de la corona.
FEMEN
thumb|270px|2nd anniversari del FEMEN FEMEN (en ucraïnian: Фемен) es un grop de protèsta feminista creat en 2008 dins la capitala d’Ucraïna, Kýiv, per Anna Hutsol, l'actuala presidenta de l'associacion. Aquesta organizacion s'es facha conéisser internacionalament per sas accions fòrça mediaticas, essencialament lo pitre nus, pr’amor de defendre los dreches de las femnas, çò que pòrta sos membres a s’implicar tanben dins d'autres domenis, subretot per la democracia e contra la corrupcion, la prostitucion o tanben l’influéncia de las religions dins la societat. Las militantas del FEMEN son adèptas d'un feminisme radical que sonan «sextremisme».
Parlament
Fins al sègle XVIII
Fòrça matèrias son de la competéncia de jurisdiccions especialas jos apèl d'autras corts sobeiranas que los parlaments, per exemple pels diferents relatius als afars eclesiastics, al domeni del rei (Aigas e Forèsts, Amiralat, moneda), a unas professions (cambra de la Maçonariá), a las questions fiscalas.
FEMEN
Ligams extèrns
Commons:Category:Femen
Parlament
Fins al sègle XVIII
Pasmens, son encargats de registrar e de publicar los actes reials aprèp aver verificat lor coeréncia amb la rèsta del drech de lor ressòrt, i comprés los principis generals. Sens aquel registrament, los actes reials son pas aplicables.
En França, se comptèt tretze parlaments e conselhs sobeirans a la fin del Regim Ancian, lo pus important essent lo Parlament de París.
.همراه
(hamra, "collèga", en arab, Punycode, .xn--mgbt3dhd) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 5 de decembre de 2015.
Parlament
Fins al sègle XVIII
Lo jansenisme parlamentari designa, dins la segonda mitat del sègle XVIII, un movement de la borgesiá que comença amb la revòlta dels cabochiens e que  tend a considerar que totes los parlaments forman amassa un còrs unic sobeiran, detentor d'un poder politic e font legitima del drech.
Nòtas e referéncias
<References>
La Canorga
La Canorga (La Canourgue en francés) es une comuna gavaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion, relevada a Sant Pèire de Nogaret e a La Tieula es [lɔka'nurgɔ] (la prononciacion del primièr a, intermediària entre [ɔ] e [a] es diferenta de la del darrièr, francament [ɔ]; lo segond a garda sa valor normala).
.zero
("zèro", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 5 de decembre de 2015.
La Canorga
Istòria
En 1972, oficialament lo 1ièr de genièr 1973, las comunas d'Auxillac (nom francés, probablament Aucilhac), de Montjézieu (nom francés, benlèu Montjesieu) e de La Capelle (nom francés, probablament La Capèla) fusionèron amb La Canorga. Aucilhac (còdi oficial geografic, ancian n° INSEE, 48011), Montjesieu (ancian n° INSEE 48102) e La Capèla (ancian n° INSEE 48035) gardan l'estatut de comuna associada, , ,.
Xirocourt
Xirocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.iq
.iq es lo nom de domeni d'Internet per Iraq.
Referéncias
Toppdomän
Enric de Luxemborg
Enric de Luxemborg (Henri Albert Gabriel Félix Marie Guillaume vu Lëtzebuerg) es l'actual Grand Duc de Luxemborg, lo segond de l'ostal dels Borbons de Parma. Per sa grand Astrid es de l’ostal de Bernadòta.
Aouste
Aouste es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Albàs (Aude)
Albàs (Albas en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Villa Albares en 963, De Albariis en 1178, Sanctus Paulus d'Albars en 1196, Castrum de Albaribus Ferreriarum en 1271, Albaria en 1320, De Albaribus Fonteriarum = Ferreriarum en 1377, Al loc de Albas en 1538, Albas en Courbière en 1714 Lo nom, al plural, ven del latin albarus, utilizat sol (sense sufixe) e designa l'albar. Una grafia Albars seriá admissibla.
Francis Fukuyama
thumb|right|Francis Fukuyama Francis Fukuyama, nascut lo 27 d'octobre de 1952, a Chicago, es un filosòf, economista e cercaire en sciéncias politicas estatsunian d'origina japonesa.
Intellectual influent, fòrça conegut per sas tèsis sus la fin de l'istòria, Francis Fukuyama es uèi professor d'economia politica internacionala a l'Universitat de Johns-Hopkins de Washington, DC.
Las idèas politicas de Fukuyama se son alunhadas d'aquelas dels neoconservadors. Participèt activament al Projècte pel novèl sègle american, lançat en 1997. Signèt una peticion demandant al president Bill Clinton de renversar le dictator iraquian Saddam Hussein plan abans que George W. Bush se ne cargue en 2003. Pasmens desaprovèt l'invasion d'Iraq dins son principi e cossí se realizèt, e demandèt la demission de Donald Rumsfeld (secretari de la Defensa). Aquò l'empachèt pas, en 2004, de participar a l'administracion Bush coma membre del Conselh presidencial de bioetica. Demanda uèi dins las relacions internacionalas la promocion de la democracia pel soft power e anoncia lo retorn en fòrça dels realistas aprèp lo despart de George W. Bush.
La Fin de l'istòria
Lo concèpte de « fin de l'istòria » foguèt d'en primièr elaborat per Hegel, puèi utilizat de biais variat per divèrses filosòfs e criticat per Karl Marx per qui l'umanitat èra pas encora sortida de sa preïstòria. Per Fukuyama coma per Hegel, l'Istòria s'acabarà lo jorn qu'un consensus universal sus la democracia atudarà los conflictes ideologics.
Dins, Fukuyama exprimís sas paurs fàcia als progrèsses de las biotecnologias e subretot de lors applicacions possiblas sus l'èsser uman. Perque seràn capables de transformar l'òme a un gra non sospechat fins ara, poirián aver de consequéncias fòrça grèvas sul sistèma politic. Es un grand enemic del transumanisme, tòca dels tenents de las evolucions tecnologicas que vòlon modificar l'uman e la societat, subretot dins lo domeni de las biotecnologias.
Sonseca
Sonseca es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
.smile
("sorire", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 5 de decembre de 2015.
Germaines
Germaines es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Harcourt
Harcourt en normand (Harcourt en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Es çò fief d'origina de la familha ducale de Harcourt, una de las mai ancianas familhas nòblas de França e de Angleterre (primièra mitat del ).
C'est le fief d'origine de la famille ducale d'Harcourt, une des plus anciennes familles nobles de France et d'Angleterre (première moitié du ).
Oïdium
Oïdium, o farinosa, es lo nom generic donat a una seria de malautiás criptogamicas causadas per la forma asexuada d'unas mycota s ascomicètas apartenent a l'òrdre dels Erisifals e a la familha de las erisifacèas. Aqueles fongis son responsables d'epificias que parasitan de biais mas o mens especific, unas espècias de plantas d'òrt. Plan conegut dels jardinièrs e ortalièrs, l'oïdium s'ataca subretot una espècias d'arbres coma lo casse, l'agast, lo codonhièr, lo pomièr o l'espin blanc que ne son fòrça sensibles.
Principalas formas d'oïdium
alt=Une sphère brune entourée de sortes de polypes transparents|vinheta|Cleistotèci de Erysiphe alphitoides sus [[casse pedonculat.]] Font : OEPP (EPPO Plant Protection Thesaurus).
Terrens favorables
Al contrari d'autres grops de mycotas (pigalha, mildió, rovilhs, etc.), prolifèra per temps relativament sec, jos resèrva d'un taus d'umiditat de 70 a 80 %. Es sovent en mai que comença sos damatges, favorizat per l'umiditat encara plan presenta e l'arribada de la calor. Los escarts de temperatura importants entre la nuèch e lo jorn constituisson de factors favorisant l'apareisson d'aquela mycota que menaça fòrça culturas, que siá dins un jardin al vergièr o a l'òrt ... Dins lo cas d'ataca importanta, la culhida fruchièra es redusida.
Descripcion
alt=grappe de raisin vert saupoudrée de blanc|vinheta|Oïdium sul vinha. Son ataca comença per l'apareisson d'un feutratge (polvera), blanc a blanc-grisenc, d'aspèctre farinós a la superfícia de las fuèlhas, de las cambas e a vegada de las flors o de fruchs. L'oïdium pòt provocar una desformacion de las fuèlhas, que se coflan e se bofiga. La mycota se multiplica melhor sus organs joves (fuèlhas), qu'envasís e desforma. Se nota pasmens que suls peses, per exemple, son las vielhas fuèlhas que son d'en primièr atenchas. Dins aquel cas d'espècia, la cultura tardièra es fortament menaçada. Sa conservacion ivernala pòt se far jos la forma de micèli dins los borrons que donaràn alara dels brots totes infectadas nomenada brots "bandièra".
Mejans de luta
vinheta|Mapa de [[França de l'oïdium]]
Traitement a l'aiga clorada
Accion preventiva o curativa. En pulverizacion al començament de l'ivèrn en prevencion. 25 ml d'aiga clorada per dos litres d'aiga, quitament dilucion en curatiu mas evitar lo Solelh. Lo resultat quitament s'acaba amb una fòrta infeccion. Avantatges : lo còst, l'impacte environamental limitat — lo clòr s'esvapora pro rapidament —, pas de tascas. Es un mejans radical de cura pels rosièrs sensibles a aquela mycota. Desavantatges: aquò tua la fauna e la flora del sol, çò que merma la fertilitat a tèrme mejan. Aparar lo sol. Preferar donc en curatiu dempuèi l'apareisson dels primièrs simptòmas.
En solucion mai concentrada, aquel procediment es tanben plan eficaç per la « tinta dels arbres », dels noguièrs per exemple. La garison e la cicatrizacion venon quitamnr lèu pels vièlhs especimens.
Tractaments naturals
L'oïdium es idrofil... tanben, sufisís pas de l'aspergir d'aiga per evitar son desvelopament. Pasmens, l'utilizacion de mai d'una infusions de sofre en serra demora fòrça eficaç per lutar contre l'oïdium.
Tractament al lach
Una vaporizacion regulara del folham amb una mescla d'aiga e de lach ecremat, o melhor, de gaspa (10 per 1) permet d'eradicar l'oïdium. Mai, aquela vaporizacion enforçarà las defensas imunitàrias de la planta. Utilizar de preferéncia un lacha ecremat e miègecremat per evitar las odors de descomposicion de las grassas del lach. Susdosar pas lo lach senon d'autres tipes de mycotas se desveloparián. L'acccion del lach sus l'oïdium s'explicariá per sas proprietats antifongicas naturalas.
Tractament al bicarbonat
La pulverizacion de bicarbonat de soda o bicarbonat de potassi es pro eficaç. Lor pH basic empacha las espòras de mycota de germenar. Dissòlvre 5 g (1 c.c.) de bicarbonat de soda o de bicarbonat de potassi per litre d’aiga e apondre 1 culhièr cafè de sabon de Marselha liquid, de lach, o d'òli orticòl o alimentari que la soludion pegue al fulham.
Pulverizar aquela solucion jos e sus las fuèlhas e renovelar après tota plujassa.
L'utilizacion del bicarbonat es tolerada en Agricultura biologica.
Tractament al permanganat de potassi
Diluir 1,5 g de permanganat de potassi (disponible en farmacia) dins 1 litre d’aiga. Pulverizar l’arbre o utar amb un pincèl. Renovelar jos 15 jorns. Se pòt auçar lo dosatge a 15 g /l dins los cas dificils vigilant a aparar la mata abans usatge. Es pasmens conselhat de completar aquel tractament 48 oras mai tard amb un sofre sublimat o molhable.
Tractament al sofre
Lo sofre, produch de basa, emplega dempuèi de temps contra l'oïdium (realizat per Henri Marès vèrs 1850 sus la vinha), dona totjorn de bons resultats en luta preventiva (fin a la davalada e lo començament de la prima) o miègcurativa. Es autorizat en agricultura biologica e pòt èsser emplegada lèu abans la culhida car es totalament biodegradable. Sas accions secondàrias son plan intéressantas sus d'autras mycotas e d'insèctas o d'acaris.
Agís per vapor (se diche que sublima). Pasmens, s'es mal repartit o tròp concentrat, pòt venir agressiu sus las plantas per temps calm e caud (superior a 25 °C ). Es conselhat de l’aplicar per de temperaturas compresas entre 10 e 20 °C e de preferéncias fòra del solelh (coma tot tractament de pulverizar sul fulham), de vèstre per exemple, per evitar las quemaduras del fulham. Mai sovent aplicat en pulverizaction, forma un depaus blanc sus las fuèlhas. Per un arbre en terallha, se pòt plaçar un pichon recipient amb una solucion de sofre al pè de l'arbre e las vapors de sofre empachant lo desvelopament de l'oïdium.
Sant-Marzh-ar-C'hoad
Sant-Marzh-ar-C'hoad en breton (Saint-Mars-de-Coutais en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Oïdium
Tractament al sofre
Lo sofre se compra jos forma de « polvera de molhar » que se dilua donc dins l'aiga segon las dòsis indicadas; las aumentar melhora pas l'eficacitat del tractament. Pasmens lo "sofre a l'aiga" es fòrça mens eficaç que lo sofre en polvera.
En l'abséncia del tractament preventiu, quand la malautiá se declara, cal tractar dempuèi l'apareisson dels primièrs simptòmas. L'eficacitat merma fòrça al delà de 10 a 15 % de superfícia tocada.
Cal saber que cada tractament tòca mai o mens l'environament pròche (sol, insèctas, aucèls...) es necessari de respectar estrictament los dosatges. Un començament d'epidemie pòt èsser trevat o arrestat mercé a la borida bordalesa, plan mens toxica que lo sofre per granda dòsi.
Tractament a la borida bordalesa
Classicament la borida bordalesa es pas considerada coma un tractament eficaç contra l'oïdium pasmens se las òbras en laboratòri mostrèron una eficacitat sul nombre de cleistotècis formats. Aqueles tractaments tradicionels serián eficaces que de biais preventiu sus la malautiá, sol de substanças quimicas de sintèsi an una relativa eficacitat curativa.
Tractaments biologics
La decoccion de raïces d’ortiga o de vineta a un efièche espectacular: banhar dins un litre d’aiga, de raïces pendent 24 oras.
Gotarzes II
Gotarzes II (mòrt en 51) foguèt un emperaire part que regnèt de 40 a sa mòrt, en 51.
Quand Vardanes Ièr succediguèt a son paire Artaban II, en 40, Gotarzes contestèt lo tròn a son rival. La guèrra dividiguèt l'empèri en dos. Vardanes foguèt assassinat en 46.
Catarroja
200px|vinheta Catarroja es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Mary Chapin Carpenter
thumb|Mary Chapin Carpenter (2010) Mary Chapin Carpenter (Princeton, 21 de febrièr de 1958) es una cantaira americana de musica country e folk. Passèt fòrça annadas a cantar dins de clubs de Washington, DC abans de començar a venir famosa e signar a la fin dels ans 80 un contracte amb Columbia Records.
A ganhat 5 prèmis Grammy e es l'unica artista qu'aja obtengut quatre Grammys consecutius dins la categoria de melhora interpretacion vocala feminina de country. En 2005 aviá vendut mai de 12 milions de disques.
Le Vaudoué
Le Vaudoué es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Montlignon
Montlignon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.bot
(acorcha de robot, "robòt", en anglés) es un nom de domeni generic depausat. Es en servici dempuèi lo 5 de decembre de 2015.
Witold Lutosławski
Witold Lutosławski (Varsòvia, 25 de genièr de 1913 – Varsòvia, 7 de febrièr de 1994) foguèt un compositor e director d'orquèstra polonés que se faguèt famós per son emplec de la tecnica del dodecafonisme en far servir d'elements aleatòris. Foguèt un dels mai importants compositors europèus e un dels musicians poloneses mai remarcables de las ttres darrièras decadas del sègle XX. Ganhèt mantun prèmi e recompensa internacionala. Sas composicions comprenon quatre sinfonias, un Concerto per Orquèstra, un quartet de còrdas, d'òbras instrumentalas, de concertos, e de cicles de cançon orquestrala.
.ir
.ir es lo nom de domeni d'Internet per Iran. Un nom de domeni en farsi es tanben en cors de mesa en plaça : ایران..
Referéncias
Toppdomän
Alègre (Auvèrnhe)
Alègre (Allègre en francés) z-es una comuna de Velai o d'Auvèrnhe, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son In pago Vellaico, in vicaria de Vetula Civitate, in loco...Grazaco, en latin, en 946, Graziacum, en latin, vas 1090, Grasac, en 1142, Gradac, en 1144, Grasacum, en latin, en 1164, Alegre, vas 1217, Fraternitas de S. Agracio apud Alegrium, en latin, en 1222, Ecclesia de Grazat, en 1263, Allegrium, en 1288, La paroisse d'Aleigre, en 1398, Allègre, en 1439, Allegrium, en 1484, Le lieu de Grazat, faulxbourgs d'Alegre, en 1567, Alaigre, en 1620. Grasac èra lo nom de la vila e dels barris, Alègre del chastèl. Lo prumèir nom, Grasac, disparegut, prononciat [gra'zat] tanlèu lo sègle XII, ven del nom latin d'òme Gratius, am'el sufixe -acum [latinizacion del sufixe gallés -ācon]. Lo sens del nom del chastèl, Alègre, es « de jòi, gait »; aquò's un nom de persona (de senhor). Alègre, ancianament Grasac, èra probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Gratius.
Mick Jagger
Michael Philip Jagger, mai conegut coma Mick Jagger (Dartford, Anglatèrra, 26 de julhet de 1943) es un famós cantaire e compositor de musica rock anglés, membre e menaire del grop The Rolling Stones. A mai del cant, tòca de còps que i a l'armonica e la guitarra e faguèt tanben l'actor.
Jagger, qu'es un dels cantaires mai celèbres del rock foguèt situat 16en dins la classificacion facha per la revista Rolling Stone dels cent melhors cantaires de totes los temps. L'artista foguèt adobat cavalièr pel princi Carles, en nom de la reina, lo 12 de decembre de 2003
Torre de Londres
La torre de Londres (en anglés Tower of London) es una fortalesa istorica situada en riba nòrd de Tamèsi a Londres en Anglatèrra a costat de Tower Bridge. La torre se tròba dins lo districte londinenc de Tower Hamlets situat a l'èst de la Ciutat de Londres dins un espaci dich Tower Hill. Sa construccion comencèt cap a la fin de l'an 1066 durant la Conquista normanda d'Anglatèrra. La torre Blanca (White Tower) que donèt lo nom a l'ensemble del castèl, foguèt bastida per Guilhèm lo Conquistaire en 1078 e foguèt considerada coma un simbòl de l'opression de Londres per la classa dirigenta. Lo castèl foguèt utilizat coma preson tre 1100. Servissiá tanben de grand palais e de residéncia reiala. Dins son ensemble, la torre es un complèxe compausat de mai d'un bastiments enrodats de doas muralhas defensivas concentricas e d'un valat. La torre es marcada al Patrimòni de l'Umanitat.
Ganhac
Ganhac (Gagnac-sur-Cère en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Virgínia
Confronta, al nòrd, Maryland e lo Districte de Colúmbia, al sud, la Carolina del Nòrd e Tennessee, a l'oèst, Kentucky e la Virgínia Occidentala, e es bordada a l'èst par la baia de Chesapeake e l'ocean Atlantic.
Son nom li ven de la reina Elisabèt I d'Anglatèrra (1533-1603), dita la « reina verge » (Virgin Queen) amor que s'èra pas jamai maridada. La colonia de Virgínia, fondada lo 14 de mai de 1607, foguèt administrada per la companhiá de Londres entrò la Revolucion americana. Establiguèt sa prosperitat sus las plantacions e e lo negòci del tabat. Cap a 1770, Virgínia foguèt una de las primièras colonias de contestar la tutèla britanica. Plusors virginians joguèron un grand ròtle dins la guèrra d'independéncia, al primièr reng dels quals figura George Washington. Es coneguda coma « lo Vièlh Dominion » (The Old Dominion) o encara coma la « maire dels Presidents » (Mother of Presidents), amor que uèit presidents americans i nasquèron.
.it
.it es lo nom de domeni d'Internet per Itàlia.
Baulne-en-Brie
Baulne-en-Brie es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Casterar e Verdusan
Lo Casterar e Verdusan (Castéra-Verduzan en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Verdusan
Verdusan qu'ei ua anciana parròpia situada a l'oèst deu Casterar. Pas d'informacions.
Imne Nacionau Argentin
La musica de l'Imne Nacionau Argentin que ho compausada peu musician murcian Blai Parera i Moret dab paraulas de Vicente López y Planes (generaument mentavut com l'autor de l'imne).
Que compta dab ua introduccion, estròfas e un arrepic. La soa version originau que dura ua vintea de minutas. Que ho abracada en bèth abandonar las estròfas mei ostilas entà Espanha qui bremban lo contèxte de la Guèrra d'Independéncia quan e ho compausat.
Paraulas
thumb|200px|[[Vicente Lopez]]thumb|200px|[[Blai Parera i Moret]]
Beloniformes
thumb|250px|Tylosaurus crocodilus Los belonifòrmes (o beloniformes) son un òrdre de peisses actinopterigians demest los quals se tròba los peisses volants.
Louailles
Louailles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Beloniformes
Originalament, los dos sosòrdres, los Adrianichthyoidei e los Belonoidei fasián partida dels Ciprinodontifòrmes, mas divèrsas caracteristicas (demest las qualas l'abséncia d'interial, çò que resulta en una maissa superiora fixa o nonprotrusibla) tendon a indicar una origina monofiletica que los destria de las autras familhas d'aqueste grop.
Louailles
Nòtas
<references group=N/>
Sotillo de las Palomas
Sotillo de las Palomas es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Ramon Berenguièr IV de Barcelona
thumb|right|Estatua de Ramon Berenguièr IV de Barcelona Ramon Berenguièr IV de Barcelona, dich Lo Sant, o en catalan Ramon Berenguer IV (nascut en 1113 - mòrt lo 6 d'agost de 1162 al Borg Sant Dalmatz, actualament dins las Valadas Occitanas) foguèt comte de Barcelona. Foguèt sustot conegut per èsser estat l'artesan de l'union d'Aragon e de Catalonha.
Biografia
Sos parents èran Ramon Berenguièr III de Barcelona e Doça de Gavaudan. N'eiretèt lo comtat de Barcelona lo 19 de julhet de 1131. L'11 d'agost de 1137, a Òsca, foguèt promés a l'infanta Peironèla d’Aragon, annadida de 3 ans a l'epòca. Lo paire d'aquela, Ramiro II d'Aragon, qu'aviá demandat l'ajuda del comtat de Barcelona contra Anfós VII de Castelha, abdiquèt lo 13 de novembre de la meteissa annada, en legant son reialme a Peironela e a son espós. Ramon Berenguièr IV governèt d'ara enavant Aragon, sens, caquelà, se'n far coronar rei; preferissiá portar lo títol de comte de Barcelona e prince del reialme d'Aragon. Foguèt lo darrièr monarca catalan qu'utilizèt en primièr luòc lo títol de comte de Barcelona; a partir de son filh Anfós II d'Aragon, los comtes de Barcelona utilizèron d'en primièr lo títol de reis d'Aragon.
Los istorians considèran aqueste arrengament coma un dels caps d'òbra politics de l'Edat Mejana ispanica. Los dos reialmes i ganhèron en fòrça e en seguretat. D'un autre costat, la formacion d'una entitat politica novèla al moment que Portugal fasiá secession de Castelha contribuiguèt a l'equilibri entre los reialmes crestians de la peninsula.
Genghis Khan
thumb|right|200px|Retrach de Genghis Khan
Genghis Khan (entre 1155 e 1162 - 18 d'aost de 1227), nascut Temujin, es un cap mongòl qu'unifiquèt lei diferentei tribüs de son pòble en 1206 e que conquistèt lei basas de l'Empèri Mongòl de 1207 a sa mòrt. Es considerat coma lo pus grand conquistaire militar de l'istòria umana.
La violéncia dei campanhas mongòlas dirigidas per Genghis Khan e sei successors laissa pasmens un imatge constrastat dins l'istòria. D'un caire, entraïnèt la mòrt de desenaus de milions de personas e la destruccion de centres intellectuaus e culturaus majors coma Samarcanda e Bagdad. Pasmens, la politica comerciala dei Mongòls favorizèt una restauracion rapida de la patz e dei cambis lòng de la Rota de la Seda.
Biografia
Leis informacions sus la jovença de Genghis Khan son raras e son principalament eissidas de l'Istòria secrèta dei Mongòls, un obratge redigit après sa mòrt a la demanda de son successor. Aqueu libre descriu la vida e lei conquistas de Genghis Khan mai, en l'abséncia d'autrei fònts escrichas, es ben sovent impossible de verificar l'existéncia deis eveniments anteriors a 1206.
Jovença
thumb|right|Representacion [[Edat Mejana|medievala de Yesugei, paire de Genghis Khan.]]
Genghis Khan es nascut entre 1155 e 1162 dins la region de la vila actuala d'Ulan Bator. Son nom vertadier èra Temujin e èra lo fiu ainat de Yesugei (vèrs 1134-1171), un important cap de clan. Sa maire, dicha Hoelon (1142-1221), èra l'esposa principala de son paire. Originària de la tribü dei Merkit, èra estada raubada per Yesugei segon una tradicion dei tribüs nomadas mongòlas.
Yesugei èra una figura importanta dei tribüs mongòlas dau sègle XII. D'efiech, aviá combatut victoriosament lei Tatars e lei Chinés durant leis ans 1150. A l'apogèu de sa poissança, èra probablament lo cap d'una armada de 25,000 òmes, çò que representava un desen dau potenciau militar mongòl dau periòde, e èra aliat amb lei tribüs dei Tayyichi'ut e dei Qongqotat. Ansin, en 1171, quand Toghril, cap de la tribü dei Kerait perdiguèt lo poder en causa d'un complòt organizat per son oncle, lo cap descaigut anèt lo trobar per li demandar son ajuda. La victòria foguèt aisada car Yesugei susprenguèt seis adversaris. Pasmens, a son retorn vèrs sei tèrras, foguèt empoisonat per un grop de Tatars.
Après la disparicion de Yesugei, lei Tayyichi'ut dau cap Targutai usurpèron lo poder e abandonèron Hoelon e sei fius dins l'estèpa. Durant la premiera partida deis ans 1170, la familha menèt una existéncia malaisada mai poguèt subreviure gràcias a un pichon tropèu. De mai, deguèt s'aparar còntra leis atacas dei clans. Per exemple, en 1177, Temujin foguèt brèvament capturat per d'òmes de Targutai. Pasmens, foguèt capable de s'escapar.
Maridatge e guèrra còntra lei Merkit
A la fin deis ans 1170, Temujin decidèt de viatjar vèrs lo territòri de Toghril per se maridar amb Borte, la filha d'un cap dei Qongqotat. Aquela union èra estada negociada per son paire e foguèt celebrada entre 1178 e 1183. Permetèt a Temujin de tornar trobar un estatut sociau important. Dins aquò, Borte foguèt raubada entre 1179 e 1184 per un guerrier de la tribü dei Merkit.
Temujin obtenguèt l'ajuda de Toghril e de Jamukha, son fraire de sang, per atacar lei Merkit. Après uech mes, aquò permetèt a Temujin de liberar sa femna. Quauquei setmanas après aqueu succès, donèt naissença au premier enfant dau pareu, Jochi. S'un dobte es possible quant a sa legitimitat, Temujin lo reconoguèt sensa dificultat. Pus tard, lo pareu aguèt tres autrei fius (Chagatai en 1183, Ogedei en 1186 e Tolui en 1191) e benlèu sièis filhas (Kua Ujin Bekhi, Alakhai Bekhi, Alaltun, Checheikhen, Tumelun e Tolai).
La desfacha de Dalan Balzhut e l'exili
Après sa victòria còntra lei Merkit, Temujin renforcèt pauc a pauc son clan. Per aquò, privilegièt lo meriti personau, çò que li permetèt d'atraire un nombre important de fidèus eissits dei classas bassas de la societat mongòla. Aquela politica entraïnèt rapidament de tensions amb Jamukha qu'aviá una vision conservatritz favorabla a l'aristocracia tradicionala. En 1186, Jamukha decidèt donc d'atacar. Vencut a la batalha de Dalan Balzhut en 1187, Temujin deguèt s'enfugir dins l'estèpa. Sa vida durant lei dètz annadas seguentas es fòrça mau coneguda mai Temujin sembla pauc a pauc tornar formar son clan. De son caire, Jamukha esglasièt sei guerriers en ordenant de tuar 70 presoniers dins de pairòus d'aiga bolhenta. Aquò l'empediguèt d'esplechar complètament sa victòria.
En parallèl, dins lo corrent deis ans 1190, probablament vèrs 1194, Toghril foguèt reversat per son fraire. Per de rasons desconegudas, s'enfugiguèt dins lo territòri dei Qara Khitai. Dos ans pus tard, ralièt lo clan de Temujin.
La restauracion de Temujin per lei Jin
Vèrs 1196-1197, un conflicte se debanèt entre lei Tatars e lei Jin, un reiaume centrat sus lo nòrd-èst de chinés. Toghril e de Temujin i participèron dins lo camp chinés car seis enemics èran d'aliats dei Tatars. Gràcias a son ajuda, lei Jin poguèron enceuclar seis adversaris e obtenir una victòria rapida. En cambi, Toghril e de Temujin retrobèron sei posicions.
Temujin adoptèt tornarmai sa politica de promocion en foncion dau meriti. Donèt una gròssa importància au respècte dau yassaq, la lèi tradicionala de mai d'un pòble nomada eurasiatic. Enfin, refusant de seguir lei tradicions, prenguèt suenh dei clans vencuts en integrant lei subrevivents au sen de sei fòrças e en permetent l'adopcion deis orfanèus (compres per sa maire). Ansin, au començament deis ans 1200, èra vengut lo cap d'un clan poderós e ben disciplinat.
La guèrra còntra Toghril e Jamukha
A la fin dau sègle XII ò au començament dau sègle XIII, lo fiu de Toghril, Senggum, comencèt de s'inquietar e d'envejar la poissança de Temujin. Per de rasons desconegudas, Toghril acceptèt de sostenir un projècte d'assassinat. De mai, refusèt una proposicion de maridatge entre una de sei filhas e Jochi, lo fiu ainat de Temujin. Aquò menèt a un conflicte entre lei dòs òmes que s'agravèt après la conclusion d'una aliança entre Toghril e Jamukha. Pasmens, la guèrra foguèt a l'avantatge de Temujin que poguèt aprofichar la defeccion de plusors vassaus e aliats de seis adversaris per s'impausar. Aquò entraïnèt l'afondrament de la tribü dei Kerait que sostenguèron desenant Temujin. Jamukha poguèt s'escapar mai Toghril foguèt assassinat per lei Naiman.
En 1201, leis adversaris de Temujin se coalizèron a l'entorn de Jamukha que foguèt elegit Gur Khan, es a dire « sobeiran universau ». Pasmens, lei coalizats foguèron pauc a pauc batuts e divèrsei clans preferiguèron se raliar a Temujin. De mai, aqueu darrier laissèt sovent la possibilitat a plusors presoniers de jónher sei fòrças. Ansin, en 1206, totei seis adversaris èran vencuts e Jamukha foguèt executat.
L'eleccion coma « sobeiran universau »
En 1206, una assemblada dau pòble mongòl elegiguèt Temujin coma Genghis Khan, un títol que significa « sobeiran oceanic » ò « sobeiran universau ». A partir d'aquela data, Temujin es principalament conegut sota aqueu títol. Èra lo cap de totei lei tribüs mongòlas e de quauquei pòbles vesins coma lei Tatars e leis Oigors. Ordonèt la publicacion d'una version novèla dau yassaq qu'es de còps dicha Grand Còdi de Genghis Khan. Fòrça estricta car la pena de mòrt èra prevista per mai d'una infraccion, aquela lèi reorganizèt l'armada mongòla e establiguèt de règlas en matèria de religion, de drech penau e de drech civiu.
La reorganizacion dei fòrças mongòlas permetèt a Genghis Khan d'eliminar la màger part dau sistèma feudau tradicionau. En plaça, fondèt una organizacion que prefigura lo modèl deis armadas modèrnas amb una unitat de basa de 10 òmes dich arban. Puei, 10 arbat formavan un jaghun (similara a la companhiá), 10 jaghut formavan un minquan (similar au batalhon ò au regiment) e 10 minqat formavan un tumen (similar a la division). Leis oficiers foguèron nomats segon lor competéncia. Ansin, lo cap comandant de l'armada mongòla durant lo rèine de Genghis Khan foguèt Subotai, un guerrier probablament originari d'una tribü iakota dei seuvas siberianas. Autre exemple d'aquela meritocracia, Jebe, un èx-vassau de Jamukha aguent bleçat Genghis Khan durant una batalha dei guèrras d'unificacion, foguèt un dei generaus pus importants de l'armada mongòla.
La fondacion de l'Empèri Mongòl
thumb|Extension de l'Empèri Mongòl durant lo rèine de Genghis Khan.
La somission dei Xia Occidentaus
thumb|right|Division politica de [[Republica Populara de China|China vèrs 1200.]]
L'Empèri dei Xia Occidentaus èra un estat centrat sus lo nòrd-oèst de China. Fondat per lei Tangots, aquel Estat èra una poissança militara e marchanda gràcias au contraròtle dei partidas de la Rota de la Seda situadas au nòrd de Tibet. Durant lei guèrras d'unificacion mongòlas, sostenguèt quauqueis enemics de Genghis Khan, accion utilizada coma pretèxte per justificar una ataca.
De 1207 a 1209, lei Mongòls de Genghis Khan organizèron d'incursions que li permetèron de prendre e de pilhar Wuhai. A partir de 1209, dirigiguèt sei fòrças vèrs Yinchuan, la capitala dei Xia. Pasmens, se turtèt a la resisténcia de la fortalesa de Kiemen. D'efiech, defenduda per 120,000 òmes, la posicion èra aisada de protegir car lei Mongòls sabián pas encara fabricar d'armas de sètge. Per rompre la defensa tangota, Genghis Khan decidèt de simular una retirada. Puei, ataquèt lei fòrças a sa perseguida sus un prat batalhier favorable a l'utilizacion de seis arquiers de cavalariá.
Lo sètge de Yinchuan foguèt malaisat, totjorn en causa de l'abséncia de materiaus adaptats. Dins aquò, lei Mongòls construguèron una restacan per desviar un riu e destrurre lei fortificacions de la capitala tangota. Aquò entraïnèt de destruccions importantas dins la vila e dins lei zònas agricòlas. Pasmens, la rompedura de la restanca causèt de pèrdas dins lei rengs mongòls. Ansin, en 1210, lei Xia Occidentaus acceptèron de venir vassaus de Genghis Khan e de pagar tribut. Un maridatge foguèt tanben organizat entre Genghis Khan e una filha de l'emperaire tangot.
La guèrra còntra lei Jin
thumb|right|Representacion d'un combat entre [[Mongòls e Jurchens.]]
En 1210, lei Jin, una dinastia fondada per lo pòble jurchen, mandèron una ambaissada ai Mongòls per anonciar lo començament dau rèine de l'emperaire Weishaowang (1208-1213). De mai, demandèron la reconoissença per Genghis Khan de lor senhoriá (consequéncia de la guèrra de 1196-1197). Lo cap mongòl refusèt e una guèrra comencèt en 1211. L'armada dei Jin èra ben entraïnada e numericament superiora mai seis unitats èran dispersadas lòng de la Granda Muralha. De defeccions permetèron tanben ai Mongòls d'obtenir d'informacions decisivas sus son adversari.
Genghis Khan engatjèt una armada de 90,000 òmes. Pasmens, de març a octòbre, aquela fòrça deguèt combatre dins una region montanhosa pauc favorabla a la cavalariá. Aprofichant sa mobilitat e de problemas de comunicacion dins l'armada advèrsa, ganhèt finalament la batalha de Yehuling que li permetèt d'intrar dins lei regions agricòlas de l'Empèri Jin. Gràcias a sa mobilitat, poguèt alora susprendre lei renfòrç jurchens que foguèron destruchs. Genghis ordonèt alora la dispersion de sei fòrças per esplechar la situacion e pilhar lo país. En parallèl, Jebe foguèt mandat vèrs lo nòrd per conquistar Manchoria. En 1213-1214, Genghis Khan ordonèt lo pilhatge generau dei plans dau nòrd de Republica Populara de China. Puei, comencèt lo sètge de Zhongdu (uei Pequin) qu'èra la capitala dei Jin. D'un biais susprenent, se turtèt a la resisténcia acarnada d'una milícia de 10,000 qu'infligiguèt plusors desfachas a sei fòrças. Pasmens, poguèt pauc a pauc renfòrçar lo blocus. Un generau Jin, Hushahu, decidèt alora d'organizar un còp d'Estat per assassinar l'emperaire e lo remplaçar per son nebòt. Aquò permetèt la dubertura de negociacions. Coma lei Xia Occidentaus, lei Jin acceptèron de venir vassaus de Genghis Khan, de pagar un tribut regular e de li donar una princessa imperiala coma esposa.
Dins aquò, aquela patz durèt gaire car lei Jurchens decidèron de transferir sa capitala a Kaifeng, una vila pus aisada de defendre. Per lei Mongòls, aquò èra lo signe d'una preparacion a una guèrra novèla. Tre 1215, Genghis Khan ordonèt donc d'organizar una ataca còntra lei Jin. Gràcias au traïment d'un generau Jin, lei Mongòls poguèron menaçar Kaifeng e concentrar sei fòrças còntra Zhongdu que foguèt conquistada lo 31 de mai de 1215. Après aquela victòria, lei Mongòls destruguèron totei lei pòchis de resisténcia dins lei províncias de Shanxi, de Hebei e de Shandong. Pasmens, vèrs 1217, Genghis Khan deguèt quitar la region per s'ocupar de problemas en Asia Centrala. La fin de la guèrra còntra lei Jin foguèt donc fisada au generau Muqali.
La guèrra còntra lei Qara Khitaï
Durant lei guèrras d'unificacion mongòlas, Genghis Khan aviá vencut Kuchlug, un cap de la tribü dei Naiman que s'enfugiguèt en Asia Centrala. En 1213, amb l'ajuda de sei fidèus, prenguèt lo poder au sen de la confederacion tribala dei Qara Khitaï, un pòble nomada protomongòl installat entre la Mar d'Aral e Imalaia. Ostil a l'islam, organizèt de persecucions còntra lei musulmans avans d'atacar lei regions vesinas per estendre son territòri. Pasmens, menacèt Almaligh, vila vassala dei Mongòls, que demandèt l'ajuda de Genghis Khan.
Per preparar la guèrra, lei Mongòls negocièron una aliança amb Khwarezm per privar Kuchlug de l'ajuda de son vesin occidentau. Puei, en 1216, Genghis Khan mandèt Subotai e Jebe amb doas armadas de 20,000 òmes per rompre lo sètge d'Almaligh. Aquela victòria permetèt a Jebe d'atacar Balasagun, la capitala dei Qara Khitaï. De mesuras en favor dei musulmans li permetèron tanben d'obtenir lo sostèn deis adversaris de Kuchlug que foguèt definitivament batut en 1217 après la pèrda de la vila de Kashgar. Capturat per un grop de caçaires, foguèt liurat ai Mongòls que l'executèron.
Aqueu succès, relativament aisat, entraïnèt l'annexion d'una partida de l'Asia Centrala au sen de l'Empèri Mongòl en formacion. De mai, après lo rèine saunós de Kuchlug, lei Qara Khitaï acceptèron sensa dificultat lo poder de Genghis Khan. Òr, coma èran egalament un pòble nomada, aqueu raliment permetèt d'aumentar leis efectius de l'armada mongòla.
La conquista de l'Asia Centrala
L'invasion de l'Asia Centrala fasiá probablament pas partida dei projèctes iniciaus de Genghis Khan. D'efiech, la zòna èra alunchada dei territòris tradicionalament atacats. De mai, l'acòrdi conclut avans la guèrra còntra Kuchlug prevesiá una mena de partiment d'Asia entre Khwarezm a l'oèst e lei Mongòls a l'èst. Pasmens, Ala ad-Din Muhammad II, lo cha de Khwarezm s'inquietava de l'expansionisme mongòl. Per agravar lei tensions, lo califa abbassida de Bagdad èra a assaiar de conclure una aliança amb Genghis Khan. Pasmens, Genghis Khan èra ocupat per son conflicte còntra l'Empèri Jin e aviá pas d'interès a acceptar l'ajuda d'una persona que pretendiá aver l'autoritat suprèma. Refusèt donc lei proposicions abbassidas e mandèt una caravana marchanda en Khwarezm per rassegurar Ala ad-Din Muhammad.
Dins aquò, aquela caravana venguèt lèu lo pretèxte a una guèrra entre lei dos empèris car lei marchands foguèron arrestats per un governador dau cha. Genghis Khan mandèt una ambaissada per demandar la liberacion dei marchands mai lo cha refusèt. En plaça, ordonèt l'execucion d'un deis ambaissadors mongòls e de la totalitat de la caravana. En 1219, Genghis Khan mobilizèt donc una importanta armada (au mens 75,000 òmes) per atacar l'Empèri de Khwarezm qu'èra pas preparat a una tala ataca. D'efiech, Khwarezm aviá de fòrças militaras eficaças segon lei critèris dau sègle XIII. Pasmens, èran dispersadas dins lei diferentei vilas de l'Empèri e foguèt pas possible de lei concentrar.
L'invasion foguèt d'una violéncia inausida qu'entraïnèt la destruccion de plusors ciutats marchandas e la mòrt de 1,25 a 15 milions d'abitants. En 1219, divèrseis ofensivas foguèron menadas per batre lei diferenteis armadas de Khwarezm. Puei, lei Mongòls se concentrèron sus lei vilas e destruguèron Otrar, Bokhara, Samarcanda e Urgench. Retirat sus una illa de la Mar Caspiana, Ala ad-Din Muhammad moriguèt en 1220. Son fiu Jalal ad-Din enregistrèt quauquei succès e assaièt de reconquistar son empèri a partir d'Afganistan. Herat chaplèt sa garnison mongòla en novembre de 1221 per sostenir la revòuta mai Jalal ad-Din foguèt batut en 1222. Sa desfacha entraïnèt la destruccion dei ciutats d'Afganistan (Kabol, Herat...) e dau nòrd-èst de Pèrsia (Merv, Nichapur...). Après aquela revirada, Jalal ad-Din s'exilièt a Delhi avans de s'opausar ai Mongòls dins lo Caucàs e dins lo sud de Pèrsia fins a son assassinat en 1231.
Leis incursions en Caucàs e en Euròpa Orientala
Après son succès còntra Khwarezm, Genghis Khan s'entornèt en Mongolia per preparar una guèrra novèla còntra lei Xia Occidentaus. Pasmens, laissèt un contingent de 20,000 òmes menats per Subotai e Jebe perseguir son camin vèrs l'oèst. Aquela fòrça pilhèt lo nòrd de Pèrsia, Caucàs, lo sud de Russia e lo Khanat dei Bulgars de Vòlga. De mai, intrèt en contacte amb de marchands venecians. Aquò permetèt ai Mongòls d'obtenir d'informacions sus lei regions orientalas dau continent europèu, çò que permetèt l'organizacion d'una segonda campanha dins la region dètz ans pus tard.
La destruccion dei Xia Occidentaus
Au començament de l'invasion de Khwarezm, lei Xia Occidentaus refusèron de mandar de tropas a Genghis Khan. Puei, se raprochèron de l'Empèri Jin per formar una coalicion còntra lei Mongòls. En 1226, Genghis Khan ataquèt donc tornarmai lo nòrd-oèst de China. Durant la campanha, ordonèt la destruccion generala dei vilas conquistadas avans de cambiar d'estrategia a la demanda de sei conselhiers chinés. En revènge, après sa rediccion en 1227, tota la familha imperiala tangota foguèt executada e lo territòri dei Xia Occidentaus foguèt dirèctament annexat.
Fin de vida e succession
Genghis Khan moriguèt lo 18 d'aost de 1227 en causa dei complicacions d'una casuda de cavau durant una partida de caça en 1226. Designèt son fiu Tolui per assegurar una regéncia fins a l'eleccion de Ogedei coma Grand Khan en 1229. Lo còrs de Genghis Khan foguèt escortat per una escòrta que l'enterrèt en Mongolia. Totei lei testimònis, compres lei gardas de l'escòrta, foguèron executats per gardar secrèt l'emplaçament de la tomba. Es probablament situada dins la region dau Mont Burkhan Khaldun mai sa localizacion precisa es totjorn desconeguda.
Un imatge contrastat
L'imatge laissat per Genghis Khan dins l'istòria es fòrça contrastat. En Iran, dins una partida importanta dau mond arabe, en Caucàs e en Euròpa Orientala, es vist coma un senhor de guèrra sanguinari e crudèu a l'origina de la mòrt de milions d'abitants. D'efiech, lo nombre totau de victimas dei campanhas mongòlas menadas durant lo rèine de Genghis Khan representariá entre 10% e 15% de la populacion mondiala.
En revènge, dins d'autrei regions, lo Khan a un imatge positiu. Aquò es lo cas per lei Mongòls que lo considèran coma lo fondator de son país e que continuan de realizar de rites religiós sus un cenotafi bastit en son onor. Pasmens, d'un biais pus susprenent, Genghis Khan es tanben vist coma un grand sobeiran dins de regions que foguèron l'objècte de destruccions importantas de part de son armada. Es per exemple lo cas dins lei regions turcas.
La Patz Mongòla e la dubertura dau continent asiatic
thumb|right|Representacion de [[Marco Polo a la cort dau Grand Khan Kubilai.]]
Uei, se leis istorians nòtan l'amplor sensa equivalent dei chaples ordonats per Genghis Khan, considèran tanben leis efiechs a tèrme lòng de sa politica. En particular, après un periòde marcat per una volontat destructritz probablament motivada per la desirança d'estendre l'estèpa au profiech dei pòbles nomadas, Genghis Khan s'interessèt a l'administracion e a l'ocupacion dei territòris conquistats. I restabliguèt la patz – au mens lòng dei rotas – e creèt lei basas de l'organizacion futura de l'Empèri Mongòl.
Après l'acabament dei conquistas, lo periòde mongòl foguèt donc favorable ai cambis economics, culturaus e intellectuaus lòng de la Rota de la Seda. Aquò permetèt lo desvolopament ò la reconstruccion de certanei regions e, subretot, d'explorators poguèron viatjar en Euròpa e Asia. Lo pus famós es probablament Marco Polo (1254-1324) qu'intrèt au servici dau Grand Khan Kubilai (1260-1294), premier emperaire de China d'origina mongòla e felen de Genghis Khan.