Independentisme_catalan
Inicis
Es prumèrs antecedents istorics der independentisme politic catalan son incerts, dempús dera abolicion des Constitucions catalanes, damb es Decrèts de Naua Planta, dempús dera Guèrra de Succession, i aueren diuèrsi movements populars que reivindiquèren, de forma mès o mens explicita, ua republica catalana n'es diuèrsi alçaments que gigotarien Catalonha ath long deth sègle XIX, mès non ac heren encara damb un projècte politic nacionalista modèrne. Er independentisme o separatisme catalan neishec coma movement politic modèrne clarament a fins deth prumèr decenni deth s. XX, inspirat peth nacionalisme irlandés, que captaue era atencion internacionau dempús dera alçament de Pasca de 1916 e era sua luta contra er Empèri Britanic. Er aguest clima auien apareishut es prumères publicacions independentistes catalanes, er an 1918. E es prumèrs partits politics independentistes. Dempús de principis de sègle s'auien anat en tot formar, a redòs dera Union Catalanista es prumèrs movements de tendéncies separatistes que confluirien era era creacion dera Federacion Democratica Nacionalista (1919) e d'a on sorgirie çò que serie eth prumèr grop que se declararie separatista: Estat Català, dirigit per Francesc Macià, un grop qu'eth çò de prumèr temps emprenec activitats armades. Era FDN aurie ua vida efímera e, fòrça lèu, Estat Català vierie ua organizacion politica (1922) que compdarà damb ua branca militara, era suborganització Banèra Nera (1926). Era dictadura de Primo de Rivera, damb ua herotja repression ath madeish temps contra es organizacions catalanistes, includit er incipient independentisme; e contra eth movement obrèr, contribuiren a apropar-les. Dirigents obrèrs coma Salvador Seguè s'auien ja mostrat favorables ara independéncia de Catalonha. Er an 1926 aurien lòc es hèts de Prats de Molló, eth qué Francesc Macià dirigic un assag falhit d'impulsar ua insurreccion armada independentista, qu'arribèc entà eth en ua aliança damb eth sindicalisme dera CNT e les fòrces obrères entà convocar ua grèva generau. Eth fracàs militar mès, se convertic er un succès de propaganda, e eth jutjament a Macià artenhec dar un gran resson ara reivindicacion d'independéncia tant laguens deth país coma escalèr internacionau, e convertic Macià era ua icòna populara. Un còp ar exili, Macià fondarie a Cuba çò Partit Separatista Revolucionari de Catalonha, inspirat eth çò de Partit Revolucionari Cuban de José Martí e Maximo Gómez. Un hèt clau siguec era proclamacion dera Constitucion dera Havanesa, er an 1928, que metie es bases dera Constitucion provisionau dera Republica Catalana. Eth tèxte dera Constitucion dera Havanesa auec ua importanta difusion. Ja ath decenni des 30 apareisheren d'auti partits independentistes com Nosati Soleis! (1931), çò Partit Nacionalista Catalan (1932), o çò Partit Català Proletari (1932). Er an 1936 eth darrèr s'integrarie ath Partit Socialista Unificat de Catalonha e es dus prumèrs s'integrarien nauaments a Estat Català. Er aguesti ans er independentisme era era practica, sonque actuaue er eth encastre deth Principat de Catalonha. Eth Partit Català Proletari, liderat per Jaume Compdi serie eth prumèr precedent, d'independentisme socialista. Damb era queiguda dera Restauracion monàrquica (Alfons XIII) e Primo de Rivera, e era adveniment dera Republica espanhòla (1931), eth republicanisme catalan se junherà e formarà Quèrra Republicana de Catalonha. Tanben s'i junherà grana part d'eth "separatisme" liderat per Francesc Macià maugrat mantier cèrta quita estructura (es JEREC). Macià vierà eth cap de tot aguest movement e, dempús dera proclamacion unilaterau dera Republica Catalana, s'artenherà que Madrid concedisque autogovèrn de Catalonha. Macià e, dempús, Lluís Companys arribaràn en presidents dera Generalitat republicana, damb gran supòrt deth pòble, mès en tot acceptar era Generalitat e en tot renonciar de hèt en un quite estat.