cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mont Cameron
vinheta|Mont Cameron Lo Mont Cameron es un volcan actiu, del tipe estratovolcan, del Cameron près del Golf de Guinèa. Se coneis tanben coma Fako (lo nom d'un de sas cimas mai nautas) o pel nom natiu de Mongo ma Ndemi ("Montanha de Grandor").
Fa partit de la zòna d'activitat volcanica coneguda coma Linha volcanica del Cameron, que compren tanben lo Lac Nyos, ont se debanèt un desastre en 1986. La darrièra erupcion data de 2000.
Descripcion
drecha|vinheta|Aficha a la cima Lo mont Cameron es un dels volcans africans mai nauts e s'auça fins a la 4.040 m d'altitud. I domina lo basalt. Los cartagineses ne documentèron ja una erupcion al sègle V abC.
Chasteu de Blanzaguet
La construccion dau chasteu actuau de Blanzaguet, en Charanta Occitana, data dau segle XVI mas a Blanzaguet se trobava la Tor daus Peitavins que ne parla lo cronicaire de l' en 1159. Los Peitavins demoreren senhors dau luec juscant'au mitan dau segle XVI. En seguda la senhoriá passet per maridatge a la familha de Sans quasiment juscant'au mitan dau segle XVII que passet egalament per maridatge aus Galard de Bearn juscanta 1757, data a la quau Philippe-Paul de Maillard esposet Joana de Galard e venguet coma consequéncia senhor de Blanzaguet. En 1762, François d'Aubert d'Aubœuf crompet lo chasteu que ne vendriá lo darrier senhor juscanta la Revolucion. Après la Revolucion, fuguet vendut coma ben nacionau lo 12 de messidor de l'an IV mas en 1867 l'edifici e lo terrenh atenent se restacheren a la comuna per ne far la maison comuna, l'escòla e lo presbiteri.
Arquitectura
Lo chasteu domina Voultron. La bastissa forma un eschaire. Los techs son de teules plans. Possedissiá doas torrelas cilindricas. La garita situada au nòrd desapareguet avans 1867. La tor situada a l'angle oest demòra; es cuberta de teules plans. Au moment de la transformacion en maison comuna-escòla, los peschiers e lo potz, situat dins la cort d'onor, fugueren emplenats. Totas las fenestras fugueren remanejadas. Restava tanben un beu portau d'entrada en 1844.
Pichon Libre roge
Las Citacions del President Mao Zedong (毛主席语录 pinyin : Máo Zhǔxí Yǔlù), a vegada nomenat Las Mai Nautas Instruccions (最高指示, pinyin : zuì gāo zhǐshì), mai conegut jol nom de Pichon Libre roge, es un libre de propaganda comunista publicat pel govèrn de la Republica populara de China a partir de 1964, que la distribucion es organizada per Lin Biao, lo ministre de la defensa e cap de l’Armada populara de liberacion (APL). Traduch en 64 lengas, se'n faguèt 500 edicions diferentas difusadas dins 150 païses, aqueste libre es un recuèlh de citacions extrachas d'ancians discors e escrichs de Mao Zedong. Lo non Lo Pichon Libre roge ven de son edition en format de pòcha, mas aqueste nom es pas utilzat en China.
Contèxte istoric
vinheta|Mao Zedong dins un camp de ceralas vèrs 1950, una fotografia de Hou Bo illustrant lo Pichon Libre roge. Lo Pichon Libre roge es lo libre mai vendut pel mond après la Bíbla, amb de vendas estimadas a 2 miliards d'exemplars segon los cercaires occidentals, 5 miliards segon l'agéncia de premsa oficiala chinesa Xinhua que remembra qu'a l'apogèu de la « bíblia de l'Èst » la planèta comptava près de tres miliards d'abitants, çò que fariá una mejana de 1,5 exemplar per persona. Pendent la Revolucion culturala que ven un dels simbòls, l'estudi de libre es obligatòri dins las escolas de l'ensenhament primari al superior, e sul luòc de trabalh. Totas las organizacions, industrialas, comercialas, agricòlas, administrativas, militaras organizavan de sesilhas de formacion en grops de tot lo personal per estudiar lo libre pendent las oras de trabalh. Las citacions de Mao èran estampadas en gras e en roge, e gaireben totas las publicacions escrichas, e tanben los obratges scientifics, devián citar Mao. La compreneson e l'assimilacion de la « pensada Mao Zedong » èran censadas melhorar de biais irreversible lo vam al trabalh, e tanben compensar largament al nivèl de la produccion lo temps passat a aqueste estudi.
Pendent los ans 1960, lo Pichon Libre roge es lo simbòl grafic mai visible en China, mai omnipresent encara que los retrachs del quita de Mao. Suls imatges, los afiches, los panèls realizats pels artistas encargats de la propaganda, gaireben cada personatge, levat Mao, apareis risent, animat d'una determinacion sens falha, e tenent a la man lo Pichon Libre roge.
Amb la fin de la Revolution culturala en 1976 e l'accession al poder de Deng Xiaoping en 1978, l'importança del libre decreis enormament e la mesa en exèrg de citacions de Mao comença a èsser considerat coma desviament d'esquèrra e coma cult de la personalita. Dembuèi febrièr de 1979 lo Pichon libre roge es pas mai difusat, lo Departement de la propaganda del comitat central considerant que Lin Biao e la Benda dels Quatre utlisèron de l'obratge per "destillar lo poison". Ara, lo libre es considerat en China coma lo remembre d'una epòca passada.
Estructura e istòria del libre
Las citacions de Mao son classificadas en trenta e tres capítols segon una classificacion tematica. Los tèmas sont abordats jos un angle ideologic obertament comunista i apondant unas consideracions filosoficas. L'essencial del libre consistís en de recomandacions sul biais de s'organizar, de se comportar e de pensar. Dins una de sas nombrosas metafòras del libre, Mao compara las pensadas incorrèctas a las malautiás, e lo partit comunista a un cirurgian. Invita a la repentença :
"S'aquel qu'a comés una error amaga pas sa malautiá per crenta de tractament e persistís pas dins son error al punt poder pas mai èsser garit, mas manifèsta onèstament, sincèrament, lo desir de se sonhar, de se corrigir, nos ne faràn gaug e lo garirèm, per que venga un bon camarada"
Lo primièr tiratge, (50 a 60 000 exemplars), èran pas destinat a la venda mas deuriá servir de guida als membres de l'Armada populara de liberacion. Lo sinològ Michel Bonnin indica: "Caliá tornar donar de moral a l’armada. Gaireben totes los soldats èran de païsans, lo Pichon Libre roge deviá donc èsser quicòm de simple qu'ofrís de solucions per la vida videnta. Es d’ideologia aplicada". En 1967 lo libre aviá ja estat traduch dins mai de 36 lengas e mai de 720 milions d'exemplars avián ja estat estampats. Lo Pichon Libre roge es illustrat de fotografias de Hou Bo alara qu'aqueste es emprisonat dins un laogai (camps de reeducacion).
L'impression d'aqueste recuèlh d'escrits e de discors de Mao Zedong foguèt concebut a l'origina en mai de 1964 pel general Lin Biao (1907-1971), ministre de la Defensa e cap de l'Armada de liberacion, per flatar lo president Mao e accelerar lo sieu avançament al sen del Partit. Aques libre de pòcha deuriá servir de guida e de fonts d'inspiracion a totes los membres de l'armada. Conteniá d'en primièr 30 capítols. Amb lo succès d'aquesta primièra edicion, lo libre tornèt èsser imprimit a partir de febrièr de 1965 amb dos capítols suplementaris, puèi unes mes mai tard amb un 33n capítol. En 1966, lo Partit decretèt que tot ciutadan deviá possedir un exemplar del « Pichon Libre roge » coma simbòl de sa leialtat al subjècte del Partit, e un projècte de traduccion e d'impression massissa foguèt realizada per que tot partisan o simpatisant pòsca legir lo tèxte dins la sieuna lenga. Al paroxisme de la Revolucion culturala, las penas previstas en cas d'incapacitat a presentar lo libre e a lo recitar sus simple demanda dels Gardas rojas podavan anar de la punicion corporala immediata als trabalh forçats pendent d'annadas.
Edicion originala
L'edicion originala, non datada, es rara. Son format es mai grand qu'aqueste de las edicions seguentas (139 mm) e a mens de paginas (l'edition de 1965 a 270 paginas de tèxte).
L'obratge comportava a l'origina un fulhet presentant un messatge d'encoratjament de Lin Biao imprimit en facsimilat de son escritura, e tanben una prefàcia d'introduccion doas paginas, tanben de sa man, ont explicava l'importança d'aqueste libre que deviá venir un guida dins la vida videnta de cacun.
Après que segon la tèsi oficiala del govèrn chinés, Lin aja ensejat sens capita d'assassinar Mao en setembre de 1971, lo Partit volgava escafar tota traça de son existéncia e ordonèt a totes los ciutadans d'arrancar lo fulhet escrit pel general de lors exemplars del Pichon Libre roge. Pas d'autra edicion imprimda après 1971 conten aqueste fulhet. Tot exemplar complet contenent aqueste fòrça rara fulhet engatjariá la vida de son possessor.
Rebreuve-Ranchicourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vaquièiras
Vaquièiras (Vacquières en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Rebreuve-Ranchicourt
Istòria
La municipalitat es desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en connectant Arras a Thérouanne. Malgrat aiçò l'aglomeracion es pas pas sul traçat de la cauçada Brunehaut mas sus una dérivation.
La commune est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne. Cependant l'agglomération n'est pas sur le tracé de la chaussée Brunehaut mais sur une dérivation.
Vaquièiras
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : versus Vaquerias en 1260, de Vacqueriis en 1293, Guillelmus de Vaqueriis, domicellus de Vaqueriis en 1293, districtu de Vaqueriis, de Vacqueriis en 1293, manso de Vaqueriis en 1317, parrochia de Vacqueriis en 1318, parrochie S. Baudilii de Vaqueriis en 1323, versus Vaquerias en 1392, de Vaqueriis en 1405, Vaq'eres en 1622 Vaquieres en 1648, 1703, l'eglise de Vacquieres en 1740-60, Vacquieres en 1774-75 (mapa de Cassini).
Lo sens de Vaquièiras es de « luòc ont fan venir de vacas » (nom format dau resultat dau latin vacca e sufixe -aria),.
Conferéncia de Yalta
thumb|right|[[Fotografia de Churchill, de Roosevelt e d'Estalin durant la conferéncia.]] thumb|right|Division [[politica d'Euròpa après la conferéncia de Yalta.]]
La Conferéncia de Yalta es una reünion que se debanèt entre lo 4 e lo 15 de febrier de 1945 durant la fasa finala de la Segonda Guèrra Mondiala en Euròpa. Recampèt Estalin per l'Union Sovietica, Roosevelt per leis Estats Units d'America e Churchill per lo Reiaume Unit. Son objectiu èra de coordenar una estrategia comuna per véncer definitivament l'Alemanha Nazi, de reglar l'organizacion dau continent après la desfacha alemanda e d'assegurar l'estabilitat de l'òrdre mondiau novèu eissit de la guèrra.
Dins lei fachs, lo resultat de la conferéncia es considerat coma un « partiment dau mond » entre leis Estatsunidencs e lei Sovietics car sei decisions aguèron un ròtle important durant la Guèrra Freja :
Juan Guzmán
Juan Guzmán, nascut Hans Gutmann Guster e escaissat Juanito (Colonha, Alemanha, 28 d'octobre de 1911 – Ciutat de Mexic, 6 de novembre de 1982) foguèt un fotojornalista mexicanoalemand. Es conegut mai que mai per son trabalh coma fotograf de guèrra del temps de la Guèrra Civila espanhòla. Foguèt l'autor d'una de las fotografias mai emblematicas de la lucha dels republicans, la de la jove catalana Marina Ginestà armada de son fusilh, presa lo 21 de julh de 1936 sus la terrassa de l'otèl Colon a Barcelona. Mai tard venguèt famós per per sa collaboracion amb divèrses pintors mexicans coma Frida Kahlo e Diego Rivera.
Lac Albèrt
Lo lac Albert es un dels grands lacs d'Africa. Es lo seten lac de l'Africa per sa superfícia. Lo lac Albèrt pòrta tanben los noms d'Albert Nyanz'a o ancianament lac Mobutu Sese Seko. Es es un dels lacs mai rics en peisses del mond.
Lo lac Albert se tròba al centre del continent, sus la frontièra entre Oganda e la Republica Democratica de Còngo, a una altitud de 619 msnm. Lo lac Albert es lo mai septentrional de la cadena dels lacs de la granda val del Rift. A una superfícia de 5.270 km². Sa longor es de gaireben de 160 km e la largor de 30 km. La prigondor maximala n'es de 51 mètres.
Lo lac fa partit del complicat sistèma del Nil superior. Sas fonts principalas son lo Nil Victòria, riu que ven del lac Victòria, cap al sud-èst, e lo riu Semliki, venent del lac Edoard cap al sud-oèst. Sa sortida, dins la partida nòrd del lac, es lo Nil Albèrt (conegut amb lo nom de Nil de las montanhas quand penetra al Sodan).
Dins la partida sud del lac, ont desboca lo Semliki, i a de paluns, alara que las montanhas Blavas enròdan la riba nòrd-oèst. Entre las paucas localitats sus la riba del lac, se tròban Butiaba e Pakwach.
En 1864, lo explorador Samuel Baker foguèt lo primièr europèu a descobrir lo lac. Se nomenèt lac Albert en onor a Albert de Saxònia-Coborg Gotha, marit de la reina Victòria, mòrt 3 ans abans.
Vejatz tanben
centrat|vinheta|305x305px|Lo rius e lacs d'Oganda. 1°N, 30.08333°W:   N, 30°  ﻿ / ﻿°N,°E﻿ / 1.000; 30.083
Baugy (Oise)
Baugy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Vilatge situat al void de la vallée de la Aronde, a una desena de quilomètres al nòrd-oèst de Compenha, en direccion de Amians.
Village situé au creux de la vallée de l'Aronde, à une dizaine de kilomètres au nord-ouest de Compiègne, en direction d'Amiens.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escobèrs e Potz
Escobèrs e Potz (Escoubès-Pouts en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Escobèrs
Era prononciacion qu'ei [eskou'bès] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Scobee en 1313, De Scabariis (cacografia per Scobariis ?), en latin, en 1342, de Scoberiis, en latin, en 1379, Scobers en 1429, Escoubés en 1760, Escoubé en 1768 Escoubés en 1790, Escoubés (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Escoubès que vien de *Scoparium, tirat deth nom gallic d'òmi Scopus, dab eth sufixe -arium. Segon Negre, Escoubès que vien deth nom de persona Escoubé ath plurau. Segon R. Aymard, Escoubès qu'ei meilèu un toponime collectiu vegetau, « gestar, ginestar ».
Segon Miquèu Grosclaude, Escoubès qu'ei un mot plan espandit dens era onomastica gascona actuau : Es­coube, Es­cou­bé, Es­cou­bet, Es­cou­boue, Es­cou­boué, Es­cou­bey­ron, Des­cou­bès, Des­cou­bet. Que son derivats deth latin scoparium. Que i a dus cas :
Escobèrs que vien donc deth latin scoparium, nom medievau d'òmi o collectiu vegetau, « gestar ».
Potz
Era prononciacion qu'ei [pouts] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Podz en 1285, De Putheo, en latin, en 1313, De Potz en 1342, Potz en 1429, Potz en 1760, Pouts (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
R. Aymard que supausa puteo seré estat mes ara plaça de podio. Eth nom que seré ara origina podium, idèa totaument shens justificacion per Miquèu Grosclaude, quitament se Potz ei sus un turon. Potz que representa eth gascon potz deth latin puteum. Potz qu'èra benlhèu un vilatge on i avèva pas de hont : que caló har un potz, çò qui ei normau per un site de puei.
Béthonvilliers
Béthonvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mariah Carey
Mariah Carey (n. 27 de març de 1969 a Hutington, estat de Nòva York) es una cantaira americana de R&B, pop, hip hop, soul e dance, e tanben compositritz, productora musicala e actritz nòrd-americana d'ascendéncia irlandesa e afro-veneçuelana. Faguèt lo sieu debut discografic l'an 1990, jos la direccion de l'executiu de Columbia Records, Tommy Mottola. A fins de l'an 1994 publiquèt Merry Christmas, lo "Disc de Nadal pus vendut de l'Istòria".
Bazancourt (Oise)
Bazancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Mariah Carey
Al cors del decènni dels '90, los sieus albums se vendèron en grandas quantitats, en se convertint en l'"Artista amb mai ventas del decènni". .
Bazancourt (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Quark down
Lo quark down es una particula elementària dau grop dei quarks. Es un fermion que tèn una carga electrica de -⅓ e, un espin de ½ e una massa situada entre 3 e 7 MeV.c-2. Prevista en 1964 dins lo premier modèl dei quarks desvolopat per Murray Gell-Mann (1929-2019) e George Zweig (nascut en 1934), son existéncia foguèt demostrada en 1967 durant una experiéncia menada per lo SLAC.
Lo quark down participa a la formacion dei pions π±, dei pions neutres π0, dei mesons η e η’ e de divèrsei barions.
Rebecques
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ginjorlièr
Lo ginjorlièr (Ziziphus ziziphus) es un arbrilhon o pichon arbre de la familha de las Rhamnaceae. Seriá originari de l'Africa del Nòrd o de Siria e viu dins divèrses païses del Bacin Mediterranèu dempuèi de temps alunhats. Foguèt introdusit mai tard en Índia e en China, onte buta dempuèi mai de 4000 ans. Es una planta caduca que pòt arribar a far mai de 10 m de naut, amb de cambas drechas en grops e una rusca fòrça cretada. Las fuèlhas, de 2 a 6 cm, son ovalas a lanceoladas amb lo bòrd finament dentat e d'una color verd clar brilhant, altèrnas e pauc pecioladas, amb tres nervaduras principalas longitudinalas, presentan doas estipulas espinosas a la basa. Las flors, qu'apareisson entre abril e mai, son pichonas, pentameras, verdencas e plaçadas en grops, inflorescéncias a las cimas, de 2 a 5 sus un pichon pecol comun a l'axilla de las fuèlhas. La fusta del ginjorlièr s'utiliza per far d'instruments de musica.
Fruch
left|thumb|La ginjorla verda a l'aspècte d'una poma pichona thumb|left|Ginjorlas secas Lo fruch es la ginjorla, una drupa comestibla de forma ellipsoïdala o globulosa, de color rogenca o brunenca quand es madura, en setembre, e amb un clòsc dur. Pareis a una pruna d'aspècte, mai lo gost remembra puslèu aquel de la poma.
Las ginjorlas son ricas en sucres e mucilatges e contenon una importanta quantitat de vitamina C. Son presadas per sa valor nutritiva, naturas o dessecadas. Las preparacions culinàrias de las ginjorlas son las meteissas que las que se fan amb las pomas e la prunas. Es un dels fruches del regim mediterranèu tradicional, foguèt mencionat per Erodòt. La ginjorla èra lo simbòl del silenci dins la Roma antica e s'utilzava dins los temples dedicats a Metis. Dins la region d'Emília-Romanha se plantava un ginjolièr per portar fortuna. Segon Plini las ginjorlas èran fòrça presadas coma laxatiu leugièr e se conservavan a l'abric de l'aire dins de caissas de fusta de fau o de telh.
Actualament dins l'airal mediterranèu las ginjorlas se manjan subretot en Liban, Egipte, Tunisia, Grècia e Itàlia.
Usatge medicinal
La ginjorla tanben s'utilitzava coma expectorant e coma remèdi contra las afeccions respiratòrias, de la gòrja, faringitis e traqueïtis. A de propietats pectoralas, emollientas e assuasissent. Las racinas del ginjorlièr s'utilitzavan contra la fèbre.
Johannes Gabriel Granö
Johannes Gabriel Granö (14 de març de 1882, Lapua - 23 de febrier de 1956, Helsinki) es un explorator finlandés de la premiera mitat dau sègle XX.
Intrat a l'universitat d'Helsinki en 1900, Johannes Gabriel Granö i estudièt la botanica avans de s'orientar vèrs la geografia. Fiu d'un praire finlandés d'Omsk, aguèt l'oportunitat de viatjar mai d'un còp en Siberia entre 1901 e 1913. I observèt l'environament e publiquèt son premier article scientific en 1905. Aquò li permetèt d'obtenir d'ajudas financieras per organizar tres viatges d'exploracion dins lo nòrd de Mongolia, dins lei monts d'Altaï e dins lei monts Saïan en 1906, en 1907 e en 1909. S'i interessèt ais efècts de la glaciacion sus la morfologia dei montanhas.
En 1919, venguèt professor de l'universitat de Tartu e i desvolopèt l'ensenhament de l'estonian. Puei, en 1923, venguèt professor de l'universitat d'Helsinki e comencèt la redaccion de l'Atlàs de Finlàndia. Lèu, deguèt tornar anar a Turku ont aguèt mai de ressorsas per contuniar son trabalh. I desvolopèt la geografia, especialament la creacion d'un metòde per classar e definir lei païsatges segon la geomorfologia de basa, lei massas d'aiga, la vegestacion e leis impactes umans.
Lac Kyoga
Lo lac Kyoga es un lac d'aigas pauc prigondas situat en Oganda, de 1.720 km ² de superfícia e s'auça a 914 m d'altitud. Lo Nil Victòria que ne fa passatge entre lo Lac Victòria e lo Lac Albèrt. Aquela importanta contribucion dempuèi lo Lac Victòria es regulada per la restanca idraulica del Nalubaale a Jinja. Una autra font d'aiga pel lac es la region del Mont Elgon a la frontièra entre Oganda e Kenya. Quitament se lo Lac Kyoga fa partit de la ret idraulica dels Grands Lacs, el meteis es pas considerat coma un Grand Lac.
Caracteristicas
Lo lac atennh a una prigondor maximala de 5,7 mètres e dins la màger partida de sa superfícia, a mens de 4 mètres de prigondor. La majoritat de las zònas amb mens de 3 mètres de prigondor son entièrament cobèrtas amb ninfèas gigantas, alara que la majoritat de la còsta es una zòna paludenca cobèrta de papirs e jacints d'aiga. Lo papir forma tanben d'illas flotantas que van a la deriva entre las fòrça pichonas islas que sortisson de l'aiga. I a de zònas paludencas a l'entorn de lo lac, alimentadas per una ret complèxa de canals e rius.
Fauna
Entre la fauna, pas mens de 46 espècias de peisses vivon dins lo Lac Kyoga e almens quaranta espècias de mamifèrs e grand nombre de cocodrils esquèrra|vinheta|254x254px|de Rius e los lacs d'Oganda.
Nivèl del lac
Pluèjas excessivas atribuidas El Niño en 1997 e 1998 provoquèron un aument excepcional del nivèl de las aigas, formant fòrça illas de papir dins lo Nil Victòria on s'acumulèron. Aquela barrièra naturala aucèt lo nivèl del lac, inondant près de 580 km ² de tèrras a l'entorn (DWD 2002) qu'obligan a una evacuacion de la populacion e produguèt una crisi economica dins la region. En 2004, Egipte autregèt 13 milions de dolars per regular lo nivèl del Nil al Lac Kyoga. Mas en 2005, lo flus encara foguèt blocat en granda partida.
Porrièras
Porrièras (Pourrières en francés) es un vilatge de Provença administrat per lo departament de Var dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pasadena
Pasadena es una vila situada au nord-est de Los Angeles e au pè dei montanhas de San Gabriel, dins l'Estat de Califòrnia ais Estats Units d'America. Caupe 143 667 estatjents en 2009. Es la uechena vila mai granda de la region supervisorala de Los Angeles e es fòrça connoissuda per seis institucions scientificas, notadament son Universitat, sei musèus, lo tornèu de la passejada dei ròsas e la partida anuala de fotbòl american universitari mai prestigiosa, lo Rose Bowl Game.
Le Plessis-Grimoult
Geografia
Le point culminant du Calvados, le mont Pinçon avec une altitude de 361 mètres, est situé sur la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Veire la motte castrale de Plessis-Grimoult.
Valailles
Valailles en normand (Valailles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Mencionat jos la forma latinisée Vallilias l'an 1025, significa vallonnements, ondulacions de terren.
Mentionné sous la forme latinisée Vallilias en 1025, signifie vallonnements, ondulations de terrain.
La Vacariá e Sant Martin de Castrias
La Vacariá e Sant Martin de Castrias (La Vacquerie et Saint-Martin-de-Castries en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
La Vacariá
La Vacariá ven del latin vacc-aria (vacca + sufixe -aria), accentuat sus i, o de l'occitan vacariè (Hamlin) « luòc ont fan venir de vacas »,.
Ferruçac
I a de sibornièrs a Ferruçac. Las fòrmas ancianas son : usque ad Ferrusac en 1213, las terras de Ferussac, cap a 1400, Farrussac en 1774-75 (mapa de Cassini), Ferrussac cap a 1780. Ferruçac ven del gentilici latin Ferrucius, amb lo sufixe -acum. Ferruçac èra una proprietat galloromana. La prononciacion es benlèu en [farr-].
Lac Edoard
Lo lac Edoard (en anglés: Lake Edward) es una unitat lacustre plaçada al centre del continent african, e un dels sièis grands lacs d'Africa. Se tròba al centre de la granda val del Rift, sus la frontièra entre la Republica Democratica de Còngo e Oganda, qualques quilomètres al sud de l'eqüator.
Lo lac se tròba a 920 msnm, sa talha es de 77 km per 40 a sos extrèmas, e es lo 15n mai grand del continent.
Aquel lac es alimentat pels rius Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru, e Rwindi. La desbocadura naturala se tròba al tèrme nòrd, dempuèi ont davala lo riu Semliki cap al lac Albèrt. A una autra desembocadura artificiala es lo canal Kazinga, que dirigís una partida de las aigas cap al lac Jòrdi (lake George), en direccion nòrd-èst.
Foguèt descobèrt pel mond occidental pel explorador Henry Morton Stanley en 1888, e nomenat lac Edoard en onor al prince de Galas e futur monarca britanic Edoard VII del Reialme Unit. Pendent la dictatura d'Idi Amin Dada en Oganda, lo lac tornèt èsser nomenat lac Idi Amin, fins a sa casuda.
Ecologia
drecha|vinheta|254x254px|Rius e lacs d'Oganda. Dins lo lac Eduard, i a fòrça peisses especific, coma lo Bagrus docmac, Sarotherodon niloticus, Sarotherodon leucostictus, e unas 50 espècias del genre Haplochromis. Lo lac es una importanta font de trabalh per las comunitats riberencas, que consacran a la pesca una granda partida de son temps. La fauna de la zòna (compausada per de chimpanzés, elefants, cocodrils e leons) aparats dins lo Pargue Nacional dels Virunga (Republica Democratica de Còngo), e dins lo Pargue Nacional Queen Elizabeth (Oganda).
Referéncias
-0.33333°N, 29.6°W:   S, 29°  ﻿ / ﻿0.333°S,°E﻿ / -0.333; 29.600
Forceville-en-Vimeu
Feurville-in-Vimeu en picard (Forceville-en-Vimeu en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Rebergues
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Raimon de Cornet
Raimon de Cornet (, tanben ortografiat Ramon de Cornet; fl. 1324-1340), es un prèire, fraire, filològ, poèta e trobador tolosenc del segle XIV.
Sòrbs
Sòrbs (Sorbs en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
La prononciacion es [sors]. Las fòrmas ancianas son : villa Sorbes, al sègle X o XI, villa quae vocatur Sorbs en 1032, parrochia S. Johannis de Sorbs en 1093, Sorbs en 1097, in Sorbis en 1112, territorio de Sorbs en 1115, parrochia S. Johannis de Sorbs en 1122, ecclesia S. Johannis de Sorbs en 1252, villa de Sorbs, cum ecclesia S. Johannis, parrochia de Sorbs en 1264, parrochia S. Johannis de Sorbs, ecclesia S. Johannis Babtiste de Sorbs en 1484, S. Johannis de Sorps, al sègle XVI, Sorgue en 1613, Sórs en 1648, Sorbs en 1740-60, 1774-75 (mapa de Cassini), Sors en 1771.
Segon Dauzat, Sòrbs ven del latin sorbus, « sorbièr » ; segon Hamlin, Sòrbs ven de sorbis, ablatiu-locatiu plural latin de sorbus, « sorbièr domestic (sorbus domestica) ».
Acigné
Egineg en breton ( Acigné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Acigné A situat a 10 km a l'èst de Roazhon, al confluisson del Chevré de la Vilaine #que marca d'en un autre luòc lo sieu limit sud amb la municipalitat tota prèpa de Noyal-sus-Vilaine. Lo centri-vila se situa a l'extrèm sud de la municipalitat, just al bòrd de la Vilaine, del temps que lo nòrd de la municipalitat a marcat per l'intrada del bòsc de Roazhon (comuna de Liffré. La topographie a l'escalièr de la municipalitat revèla una pendenta del nòrd cap al sud, marca del fleuve. Lo centre de Acigné se situa doncas en un void del temps que la siá campanha es mai ne nautor.
Acigné est située à 10 km a l'est de Rennes, au confluent du Chevré de la Vilaine qui marque d'ailleurs sa limite sud avec la commune toute proche de Noyal-sur-Vilaine. Le centre-ville se situe à l'extrême sud de la commune, juste au bord de la Vilaine, alors que le nord de la commune est marquée par l'entrée de la forêt de Rennes (commune de Liffré. La topographie à l'échelle de la commune révèle une pente du nord vers le sud, marque du fleuve. Le centre d'Acigné se situe donc dans un creux alors que sa campagne est plus en hauteur.
Istòria
Cèrts objèctes, sustot de las pigassas de pèira educada en datant de 3500 abans J.-C. Provatz l'existéncia d'un vilatge a aquela localizacion dempuèi longtemps. Lo masatge masatge caseriu es évangélisé a.
Pendent la Revolucion, lo centre del vilatge serà en partida destruit per una tropa de guardas nacionalas l'an 1792. A l'origina, los abitants avián sympathisé amb lo curé anti-revolucionari, #çò que los #valer aquel acte de repression. S'observarà, al dedins de la glèisa, la chaire #que los personatges n'an #èsser décapités pels guardas nacionales.
Certains objets, notamment des haches de pierre polie datant de 3500 avant J.-C. prouvent l'existence d'un village à cet emplacement depuis longtemps. Le hameau est évangélisé au.
Pendant la Révolution, le centre du village sera en partie détruit par une troupe de gardes nationaux en 1792. À l'origine, les habitants avaient sympathisé avec le curé anti-révolutionnaire, ce qui leur valut cet acte de répression. On remarquera, à l'intérieur de l'église, la chaire dont les personnages ont été décapités par les gardes nationaux.
Sobès
Sobès (Soubès en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn. thumb|300px|left|Autra vista de Sobès
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Sobès seriá *Superitium (fundum) e vendriá del nom latin d'òme *Superitius, inferit de Superius ; segon Hamlin, Sobès ven de l'escais-nom [cognomen] latin Superstis, Superstes, emplegat sense sufixe. Sobès èra una proprietat galloromana.
Escalar (Hauts Pirenèus)
Escalar (Escala en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Eth Cap dera Carrau, era Vesiau de Devath.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [éska'la] (grafia fonetica deths autors). Era sola fòrma anciana qu'ei : Scala (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, eth rapòrt dab scala, « escala », ei pas clar : Escalar qu'ei en plana. Segon Negre, eth sens deth nom qu'ei escalà en gascon, « passatge mauaisit ».
Segon Miquèu Grosclaude, escalà, « passatge mauaisit », qu'ei dens eth diccionari Palay. Boisgontier que balançava pr'amor eth vilatge ei en plana. Per Grosclaude, estant que eth latin scalare a per sens « escalièr », eth vilatge qu'ei ua succession de terrassas alluvialas, que i a aquí ua explicacion acceptada e coneishuda per la populacion.
Que cau esclarzir eth discors de Grosclaude. Eth vilatge, a 565 m d'altitud, qu'ei sus ua terrassa alluviala, en haut d'ua còsta qui'u separa dera ribèra bassa (516 m). Puish en anant cap ath nòrd, que i a ua arribèra hauta, a 620 m qui pòrta era Vesiau de Devath. Donc, qu'ei era comuna e non pas eth vilatge qu'ei ua succession de terrassas alluvialas, dab 3 compartiments planèrs separats per còstas arrabentas.
Jeff Goldblum
Jeffrey Lynn Goldblum (West Homestead, Pittsburgh, Pennsilvània, 22 d'octobre de 1952) es un actor american. Es conegut principalament pels films Jurassic Park, The Fly o Independence Day. A participat tanben dins divèrsas sèrias de television prestigiosas coma per exemle Los Simpsons e Friends. Foguèt nomenat al Oscar al melhor cortmetratge per Little Surprises (1995).
Biografia
Jeff Goldblum nasquèt en 1952 a West Homestead. Son paire èra mètge e eduquèt los filhs a l'ortodoxia jusieva, malgrat que promoguèt las siás inquietuds artisticas. En Jeff a quatre fraires: Rick (que moriguèt d'una malautiá d'arnelh quand Jeff aviá dètz-e-nòu ans); Pamela, qu'es tanben actritz; e un autre fraire qu'es agent de l'Estat.
Quand aviá dètz-e-sèt ans Goldblum se n'anèt a Nòva Yòrk per venir actor. Estudièt a l'escòla Neighborhood Playhouse, dirigida per Stanford Meisner.
Comencèt a trabalhar pel teatree amb un pichon ròtle dins l'òbra de William Shakespeare Two Gentlemen of Verona e puèi comencèt a far d'interpretacions amb mai de continuitat, e joguèt divèrses ròtles a Broadway durant quatre ans, abans d'arribar dins lo cinèma.
Aguèt un ròtle a la produccion comica Death Wish, e foguèt alara descobèrt pel director Robert Altman, que li ofriguèt de trabalhar cap a la mitat dels ans 1970 dins California Split (1974) e Nashville (1975).
La decada de las annadas 1980 foguèt plena de projèctes. Entre los longmetratges destacats i a The Big Chill (1983) de Lawrence Kasdan e The Fly (1986) de David Cronenberg; e tanben qualques sonats fracàses coma Earth Girls Are Easy. En aquela epòca aguèt una relacion turbulenta amb Geena Davis amb qui se maridèt, pasmens pauc de temps aprèp divorcièron. Èra estat abans maridat amb la coprotagonista de Silverado, Patricia Gaul). Foguèt tanben ligat a la siá companha de despartiment de Jurassic Park (1993) de Steven Spielberg, Laura Dern.
Marina Ginestà
Marina Ginestà (Tolosa, 29 de genièr de 1919 – París, 6 de genièr de 2014) foguèt una activista antifascista, jornalista e traductritz catalana de nacionalitat francesa. Aquesta militanta del Partit Socialista Unificat de Catalonha (PSUC) venguèt una de las icònas republicanas de la Guèrra Civila espanhòla, per encausa de la fotografia que li faguèt lo fotograf Hans Gutmann lo 21 de julh de 1936 sus la terrassa de l'otèl Colón de Barcelona amb son fusilh, quand aviá pas que 17 ans.
Biografia
Marina Ginestà nasquèt a Tolosa en 1919, segonda enfant d'una familha catalana plan implicada tradicionalament dins los movements politics d'esquèrra. Son paire, Bru Ginestà i Manubens, sartre de profession, venguèt secretari del comitat CNT-UGT de Catalonha e sa maire, Empar Coloma i Chalmeta, eiretièra d'una longa tradicion de lucha obrièra, èra membre del Gropament Feminin de Propaganda Cooperativista mentre que sa grand, Micaela Chalmeta, èra estada una militanta socialista famosa qu'aviá ajudat e participat a la cauma generala de 1909 mai coneguda coma Semana Tragica. La familha tornèt a Barcelona en 1930. Amb son fraire Albert comencèt d'ora a s'implicar activament dins la difusion dels ideals comunistas. Aqueste se faguèt arrestar en 1933, acusat per las autoritats de distribuir de propaganda comunista.
Devesa (Hauts Pirenèus)
Devesa (Devèze en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Marina Ginestà
Biografia
Trabalhava a l'organizacion de las olimpiadas de Barcelona, una responsa als Jòcs Olimpics que se celebravan a Berlin quand comencèt la rebellion franquista. Lo 19 de julh, amb Albert e d'autres companhs, s'engatgèt dins la garda de las barricadas barcelonesas. Aquel meteis jorn vegèt morir un amic d'enfància entre ela e son fraire. Venguèt aprèp dactilografa dins lo comitat de guèrra mentre que son fraire partiguèt pel front de Saragossa. Participèt puèi a l'ocupacion de l'otèl Colón que las Joventuts Socialistas Unificadas transformèron en son quartièr general, e ont lo fotograf de guèrra alemand Hans Guttman prenguèt la famosa fotografia lo 21 de julh de 1936 que faguèt que venguèt celèbra malgrat ela.
Devesa (Hauts Pirenèus)
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Eth Plan.
Marina Ginestà
Biografia
Lo 10 d'agost de 1936 foguèt designada coma traductritz cap al francés pel jornalista rus Mikhaïl Koltsov, mandat pel jornal sovietic Pravda. Acompanhèt qualques jorns aqueste e aital participèt a un dels moments mai importants dins la venguda del jornalista lo 14 del meteis mes, quand anèron entrevistar lo menaire anarquista Buenaventura Durruti a Bujaraloz, localitat d'Aragon.
Devesa (Hauts Pirenèus)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Marina Ginestà
Biografia
Contunhèt puèi son trabalh de jornalista coma redactritz del jornal Verdad.
Nafrada durant la Retirada, al meteis moment que son nòvi moriguèt, foguèt ospitalizada a Montpelhièr. Contunhèt puèi son camin d'exili cap a Mexic amb la familha. Pasmens finalament la destinacion de la nau cambièt cap a la Republica Dominicana, e durant aquel viatge coneguèt l'òme que vendriá puèi son futur marit. En 1940 aguèt un filh, Manuel.
Devesa (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [dé'wézo] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Devesia, en latin, en 1383-1384, de Vezia, en latin, en 1405, de Devessia, en latin, ath sègle XV, Deveze (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Marina Ginestà
Biografia
Pasmens i demorèt pas gaire qu'en 1946 aguèt de fugir de la Republica Dominicana qu'i èra perseguida pel dictator Rafael Trujillo. Anèt puèi a Veneçuèla ont demorèt a Caracàs. Faguèt aprèp un segond maridatge, amb un diplomata bèlga e amassa tornèron a Barcelona per las annadas 1960. S'installèt dins las annadas 1970 a París.
Devesa (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Segon Dauzat, Devesa que vien deth « ancian provençau » deveza, « terren reservat », deth latin defensa. Segon Negre, eth gascon débése que significa « defens, pastenc barrat ». Segon R. Aymard, eth latin defensa qu'a hornit plan toponimes.
Marina Ginestà
Biografia
Contunhèt a s'avodar a l'escritura e en 1976 publiquèt Els àntipodes, un roman que trachava la vida d'exiliats e l'an seguent, en 1977 ganhèt lo prèmi Salvador Seguí als Jòcs Florals de 1977 per son òbra Els precursors.
Devesa (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, eth gascon devesa, « pastenc barrat », deth latin defensa que supausa ua interdiccion de pasturatge.
Lo Solièr
Lo Solièr (Le Soulié en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
La prononciacion es [lu su'ljè]. Las fòrmas ancianas son : Agnes del Solier en 1301, Agnetis de Solerio en 1302, Agnes de Soleri, Amans de Solerio en 1303 (l'identificacion de las fòrmas del sègle XIV es malsegura), mas de Solié en 1604, l'eglise du Soulier, du Soulier haut, le Soulier en 1740-60, le Soulier en 1773-4 (mapa de Cassini).
Lo Solièr ven del latin solarium, « estatge, luòc naut, assolelhat ». Lo vilatge es a una altitud de 895 m, sus un travèrs expausat al sud-èst. Dins lo contèxte, lo nom es benlèu equivalent a « solanalh, solairòl ». Segon Hamlin, l'occitan solièr a probablament aicí lo sens de « terren naut, expausat al solelh soleil », mas eventualament lo sens mai corrent en ancian occitan de « granièr de fen bastit per dessús un estable e que demòra dobèrt del costat expausat al miègjorn » (J.-E. Dufour, Romania 63 (1937), p. 511-18).
Gramatica de l'ebrieu modèrne
La gramatica de l'ebrieu modèrne qu'ei la gramatica de la lenga ebraïca modèrna (en oposision a la lenga de l'ebrieu biblic).
L'ebriu modèrne qu'ei ua lenga parcialament analitica dab un emplec de preposicions entà formar lo datiu, l'acusatiu, l'ablatiu au lòc de forma inflexidas. Flexions que son son totun emplegadas entaus vèrbes, dab los noms e adjectius segon lo genre e lo nombre, entà formar lo genitiu e tanben quauques preposicions que son inflexidas.
Alfabet
thumb|center
Nom
Lo nom en ebrieu qu'ostenta un genre, que pòt portar la marca deu plurau (o deu duau, com dens d'autas lengas semiticas) mes pas nada flexion de cas.
Genre
ספר (sefer, "libe") per exemple, qu'ei masculin. דלת (dalet, "pòrta) qu'ei femenin (acabat en ת). אישה (acabat en ה, isha : "hemna") qu'ei lo femenin de איש (ish, òme)
Plurau, duau
Au maugrat de las excepcions, la tendéncia o regla generau qu'ei que las paraulas masculinas e formin lo lor plurau en ים ("im"), mentre que la marca femenina deu plurau qu'ei en ות ("ot").
Article ה
L'article ה (ha) (equivalent de l'occitan "lo, la, los, las" - e la soas variantas eth, era, lei...) que's horneish au nom en bèth pegà's au començament deu mot.
Ransart
Ransart es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Companhiá aeriana
vinheta|Un [[Boeing 787 de KLM, la mai vièlha companhiá aeriana que siá totjorn en activitat.]] Una companhiá aeriana es una entrepresa de transpòrt aerian que transpòrta de passatgièrs o de merças. Las companhiás aerianas lògan o cròmpan lors avions per ofrir lors servicis e pòdon formar d'alianças per de beneficis mutuals.
Economia
Las companhiás aerianas son d'entrepresas, nacionalas ou internacionalas, revendicant de còps lor identitat nacionala que resulta de lor istòria o de lor origina.
Aquelas son lo mai sovent d'entrepresas de talha importanta del fach dels investiments considerables que representan la crompa d'avions e dels volumes financièrs a manejar per assegurar l'afretament (i comprés las depensas de carburant, qu'an una influéncia preponderanta sus lor equilibri financièr) e l'entreten d'una flòta d'avions.
Los vòls naulejats prepausan lors servicis (e lors avions) a l'afretament per d'agéncias de viatges o d'autres tèrces. Son sovent sinonimas dins l'esperit del public de companhiás bas de gamma, inconfortables e rarament ponctualas. Aqueste imatge sembla — uèi — mens pròcha de la realitat qu'a pogut l'èsser pel passat : existís d'afretament que son de la publicitat e de l'evenemencial, o de naut de gamma. Aqueste mòde de comercialisacion es fòrça comun dins lo viatge aerian toristic.
John Fastolf
Sir John Fastolf (1378 - 5 de noveme 1459) èra un militar anglés pendant la Guèrra de Cent Ans. Consideran qu'inspirè a William Shakespeare son personatge Sir John Falstaff.
Nesplièr
Lo Nesplièr o Mesplièr (Mespilus germanica L.) es un pichon arbre de la familha de las rosacèas (tribí de las Crataegeae), a vegadas cultivat, subretot dins lo sud-èst d'Euròpa, pels seus fruches, las nesplas o mesplas.
Istòria
Malgrat lo seu nom scientific (Mespilus germanica) es pas originari d'alemanha mai d'Anatolia onte se cultiva dempuèi l'an 1000 AbC. Los romans lo portèron en Euròpa e dintrèt mai tard dins las espècias recomandadas per Carlesmanhe dins lo capitulari De Villis. Lo cal pas confondre amb lo nesplièr de Japon.
Descripcion
Es un arbrilhon o un pichon arbre de portada pron espandida, de 5 a 6 m de naut, de camba e de rams torts e presentant una rusca escatosa.
Las fuèlhas simplas, alternas, son de forma elliptica, un pauc aguda a la cila, e irregularament dentadas. De color verdenc clar, son glabras sus la fàcia superiora e un pau peludas al revèrs.
Las flors blancas an 3 cm de diamètre a peraquí. Apareisson tardièrament, vèrs la fin de mai.
Los fruches, de 2 a 3 cm de diamètre (4 a 6 cm per las varietats de fruches grosses), an la forma d'un pera pichona e pòrtan de sepals persistents a la cima. Sul plan botanic, aquel fruch es una drupa falsa, coma la poma, la pera, lo codonh.
Distribucion
L'espècia es espontanèa en Asia occidentala e centrala (Turquia, Caucàs, Iran, Iraq, Turcmenistan) tanben en Euròpa del Sud-Èst (Macedònia del Nòrd, Crimèa, Serbia, Bulgaria, Grècia, Itàlia.
Es tanben cultivada e naturalizada dins los païses temperats. Es comun dins la region mediterranèa d'Occitània.
Cultura
thumb|right|200px|Portada d'un nesplièr Espècia pauc exigenta de sol, pasmens l'agrada pas l'excès d'umiditat. Fòrça rustic, supòrta las fortas geladas, en dejos de - 20 °C, mas demanda de calor per la maturacion dels fruches.
Lo nesplièr se cultiva subretot a miègcamba. Los portaempèuts utilizables, segon las condicions de sol, son lo perièr franc, le codonhièr, lo sorbièr o l'acinièr.
La culhida dels fruches se fa tardièrament, sovent en octobre aprèp las primièras geladas o al començament de l'estiu début dins las partida mai caudas d'Occitània. Los fruches se devon gardar qualques setmanas dins un luòc airejat, fin l'amoliment o al bletejament de la polpa que los fa consommables. Supòrtan mal la talha anadièra parque an pas qu'una flor a cada tèrme dels joves rams, una poda totes los dètz ans sufís.
Lo nesplièr es sensible al fuòc bacterian.
Propagacion
La germinacion naturala de las granas es lenta e capriciosa a causa d'una sisa pro dura e impermeabla. Demanda al mens dos ivèrns d'estratificacion per s'amolir.
Los professionals banhan las grana dins l'acid sulfuric per accelerar la germinacion..
Utilizacion
Lo neplièr es cultivat coma arbre fruchièr (vèire nespla).
La fusta del nesplièr de gran fòrça fin se pòt polir. Es dens e s'ascla pauc, qualitas que fa qu'es utilizat pels margues d'aisina e dels flagèls. Al Bascoat se fabrica un baston per caminar ornamentat nomenat makhila, que la fusta del nesplièr demanda abans d'èsser trabalhada per l'artesan, una durada de secada entre dètz e vint ans segon la soliditat cercada.
Es a vegada cultivat coma arbre d'ornament.
John Cockcroft
Biografia
Nasquèt lo 27 de mai de 1897 dins la vila anglesa de Todmorden. Estudièt a l'escòla de segondària de la siá vila natala, en estudiant posteriorament matematicas a l'Universitat de Manchester. Lo 1928 trabalhèt coma investigador al Saint John's College, carga qu'ocupèt fins l'an 1946.
John Dogulas Cockcroft moriguèt lo 18 de setembre de 1967 dins la vila de Cambridge.
Recèrca scientifica
L'an 1932, e en collaboracion amb lo fisic Ernest Walton, foguèt lo primièr a desintegrar un nuclèu atomic amb particulas subatomicas acceleradas artificialament. Per desvolopar las siás investigacions usèron un accelerador de particulas qu'avián desvolopat per bombardar atòms de liti amb protons, en observant cossí qualqu'uns dels atòms de liti absorbien un protó e se desintegraven en dos atòms de èli.
Entre 1941 e 1944 foguèt supervisor cap del departament d'Investigacion e Desvolopament de las Fòrças Aerianas britanicas, e dempuèi 1944 a 1946 exerciguèt coma director de la division d'energia atomica del Conselh d'Investigacion Nacionala de Canadà.
L'an 1951 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica, que partegèt amb Ernest Walton, per los sieus trabalhs sus la transmutacion dels nuclèus atomics mejançant l'usatge de particulas artificialament acceleradas.