cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Republica Dominicana
Lo periòde coloniau
Pasmens, leis Espanhòus ocupèron pas la totalitat de l'illa. Son litorau venguèt donc pauc a pauc un refugi per lei flibustièrs. Principalament d'origina francesa, aquelei piratas i bastiguèron de pòrts fortificats sota la direccion de François Levasseur, flibustièr e governador de facto de l'illa de la Tartuga. Lentament, se formèt ansin una colonia francesa de Sant Domingo qu'entraïnèt lo partiment d'Hispaniola entre una mitat occidentala francesa, a l'origina d'Haití, e una mitat orientala espanhòla a l'origna de la Republica Dominicana.
L'activitat economica de la colonia espanhòla se concentrèt dins lei regions sud-èst e se centrèron sus de produccions colonialas tipicas coma lo sucre ò lo cafè. A respèct deis autrei colonias de la region, lo nombre de Blancs e de Negres liures i èra important e la proporcion d'esclaus relativament febla. Pasmens, la populacion generala i èra febla car Espanha donava la prioritat a seis autrei domenis americans. Puei, après sa desfacha còntra la França Revolucionària, Espanha abandonèt sa partida de l'illa en 1795.
Durant la Revolucion Francesa, la partida orientala de l'illa escapèt ai combats saunós que se debanèron dins la partida occidentala. Dins aquò, de combats i opausèron soudats francés e colons espanhòus. Sostenguts per lei Britanics, lei segonds ganhèron e prenguèron lo contraròtle de Santo Domingo en 1809. Aquò permetèt la restitucion de la colonia a Espanha au Congrès de Viena.
L'independéncia
La restauracion de la preséncia espanhòla foguèt malaisada en causa de l'afebliment de la poissança coloniala. En 1822, Haití ocupèt la totalitat de l'illa. Aquò entraïnèt l'exili d'un nombre fòrça de Blancs e un òdi duradís entre Dominicans e Haicians. En 1844, lei premiers se revoutèron còntra lei segonds e venguèron independents. Pasmens, la Republica Dominicana conoguèt una tiera de trèbols e de periòdes d'instabilitat dins lo corrent deis annadas 1840-1850. En fàcia d'aquela situacion caotica, lo generau Pedro Santana demandèt en 1861 au govèrn espanhòu de tornar prendre lo contraròtle dau país. Pasmens, la restauracion de l'òrdre coloniau èra pas popular e costós. Ansin, Madrid se retirèt definitivament de l'illa en 1865.
Lo desvolopament de l'influéncia estatsunidenca
De 1861 a 1916, la Republica Dominicana contunièt de conóisser de dificultats fòrça importantas e de periòdes d'instabilitat. En parallèl, lo país passèt pauc a pauc dins l'esfèra d'influéncia deis Estats Units d'America.
D'efèct, après lo retirament definitiu d'Espanha, lei combats entre lei diferentei faccions desirosas de dirigir lo país comencèron tornarmai. Durèron fins a 1881 e la presa dau poder d'Ulises Heureaux. Lo cap novèu dirigiguèt lo país fins a son assassinat en 1889 e establiguèt una dictatura per restaurar l'òrdre. Assaièt tanben de favorizar lo desvolopament de la produccion sucrièra. Per aquò, aguèt besonh de capitaus estatsunidencs, çò que permetèt a Washington d'establir son influéncia dins la gestion deis afaires dominicans.
Après sa mòrt, la situacion se melhorèt pas : de trèbols grèus perturbèron l'activitat economica e lo deute nacionau aumentèt d'un biais inquietant. Ansin, après l'assassinat dau president Ramon Caceres (1908-1911) e un periòde fòrça caotic de 1911 a 1916, leis Estats Units decidèron de desbarcar de tropas per restablir dirèctament l'òrdre.
L'intervencion estatsunidenca
Leis Estatsunidencs ocupèron militarament lo territòri dominican de 1916 a 1924. Après l'eliminacion d'una fòrta resisténcia dins lei regions orientalas, capitèron de restablir un òrdre economic — favorable a seis interès — e de tornar crear una administracion. Formèron tanben una armada nacionala que son comandament foguèt fisat au generau Rafael Leonidas Trujillo. En 1924, organizèron d'eleccions que veguèron l'eleccion a la presidéncia dau generau Horacio Vasquez. Puei, retirèron sei tropas dau país dins lo corrent de l'annada. Pasmens, gardèron lo contraròtle dei doanas.
Lo periòde dau generau Trujillo
Horacio Vasquez gardèt lo poder fins a un còp d'estat menada en 1930 per lo generau Trujillo que gardèt lo poder de 1930 a 1961. Establiguèt una dictatura basada sus lo contentament dei revendicacions dei païsans (reforma agrària, construccion de rotas... etc.) e sus la produccion de sucre gràcias au sostèn d'investiments estatsunidencs. Desvolopèt tanben un culte de la personalitat (la capitala prenguèt lo nom de Ciudad Trujillo en 1936) e creèt una polícia politica per reprimir seis opausants.
Trujillo adoptèt una politica estrangiera activa e sostenguèt mai d'un dictator american descaigut. Pasmens, en 1960, foguèt implicat dins una temptativa d'assassinat dirigida còntra lo president veneçolan e perdiguèt lo sostèn de Washington. Un an pus tard, foguèt assassinat ambé l'ajuda de la CIA e remplaçat per Joaquin Balaguer.
La Revolucion d'abriu
Après la fin dau periòde Trujillo, la Republica Dominicana conoguèt una parentèsi democratica ambé l'eleccion de Juan Bosch, cap en exili dau Partit Revolucionari Dominican (PRD), en decembre de 1962. Dirigiguèt lo país de febrier a setembre de 1963 e promulguèt una constitucion novèla assegurant la reconóissença dei sindicats, l'egalitat entre leis òmes e lei fremas e la secularizacion de la societat.
Aquelei mesuras suscitèron l'ostilitat dei partits conservadors e l'inquietud deis Estats Units. Un còp d'estat militar foguèt donc organizat per lei militars. Aquò entraïnèt de trèbols grèus e lo 24 d'abriu de 1965, la populacion e una partida de l'armada se revoutèt còntra lo regime. Tres jorns pus tard, leis Estats Units decidèron d'intervenir a son torn per defugir la formacion d'un segond estat comunista dins la region. Una fòrça de 40,000 òmes foguèt mandada dins l'illa per restablir l'òrdre, çò que necessitèt plusors mes de combats (24 d'abriu - 3 de setembre).
Lo periòde de Joaquin Balaguer
La segonda ocupacion estatsunidenca de la Republica Dominicana durèt d'abriu de 1965 a setembre de 1966. Favorizèt l'eleccion de Joaquin Balaguer que formèt un regime non comunista que venguèt rapidament fòrça autoritari.
Coma durant lo periòde Trujillo, lei païsans venguèron la basa dau regime. Pasmens, en 1978, foguèt batut ais eleccions per Antonio Guzmán (PRD) que capitèt de restaurar la patz civila. Guzmán sostenguèt lo desvolopament de l'agricultura e dei zònas ruralas. Se suicidiguèt en 1982 e foguèt remplaçat per Salvador Jorge Blanco (PRD). Durant sa presidéncia, d'aumentacions dei prètz importantas entraïnèron d'esmogudas e lo país deguèt demandar l'ajuda dau FMI. Aqueu darrier impausèt un plan d'austeritat estricte qu'agravèt lei trèbols (70 mòrts lei 23 e 24 d'abriu de 1984).
Aquelei tensions permetèron lo retorn au poder de Joaquin Balaguer en 1986. Au contrari de sa presidéncia precedenta, adoptèt una politica relativament liberala e acceptèt l'existéncia d'una oposicion. Un programa important de construccions e d'investiments publics permetèt de melhorar la situacion economica. Pasmens, l'economia dominicana demorava fragila e Balaguer deguèt organizar de fraudas massivas per èsser tornat elegir en 1990 e en 1994. Laissèt finalament lo poder en 1996 après de campanhas de protestacions còntra lei fraudas electoralas de 1994.
La Republica Dominicana dempuei 1996
Dempuei 1996, lo desvolopament dau torisme, ja començament durant lei darriereis annadas dau periòde Balaguer, es vengut la prioritat dei govèrns successius de la Republica Dominicana. En parallèl, lo país retròba una partida de son autonòmia a respèct deis Estats Units (restabliment dei relacions diplomaticas ambé Cuba en 1998, raprochament ambé Veneçuèla en 2004). Leonel Fernández (Partit de Liberacion Dominicana, PLD), president de 1996 a 2000 e de 2004 a 2012, es l'autor principau d'aquela evolucion. Aquò a permes de melhorar l'economia gràcias au sostèn de Caracas mai la situacion demora malaisada (crisi en 2002-2003) car Veneçuèla conóis a son torn de problemas economics dempuei leis annadas 2010.
Chorukor
A la fin de la pèça tòrnan finalament a la «lenga mairala» (en chèc, mateřština).
Montcaret
Mont Caret
Mont Caret o  (Montcaret en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pargue natural regional dels caps e paluns d'Opale
280px|vinheta|Pè del [[cap Blanc-Nez a marèa bassa.]] Lo pargue natural regional dels caps e paluns d'Opale se situa dins lo departament francés del Pas de Calais, en region Nauts de França, entre las vilas de Calais, Saint-Omer, Bolonha de Mar e Étaples. Constituís l'un dels tres pargues naturals regionals (PNR) d'aquesta region. Es nascut en març de 2000 del regropament dels pargues del Bolonhés e de l'Audomarois.
Voilemont
Voilemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
La municipalitat a situat suls bòrds de la Yèvre.
La commune est située sur les bords de la Yèvre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cashmir
Dempuèi lo començament de la primièra guèrra indopaquistanesa en 1947, Cashmir es de facto partejat entre Índia, Paquistan e China qu'administran l'Estat du Jammu e Cashmir per Índia, los territòris de l'Azad Cashmir e del Gilgit Baltistan per Paquistan e tanben la region de l'Aksai Chin e la val de Shaksgam per China.
Índia contunha de reclamar l'integralitat del Cashmir istoric, es a dire l'Aksai Chin, la val de Shaksgam, lo Gilgit-Baltistan e l'Azad Cashmir en mai dels territòris que ja contraròtla.
Paquistan revendica lo Jammu e Cashmir contraròtlat per l'Índia.
China contraròtla l'integralitat dels territòris que revendica dins la region, es a dire l'Aksai Chin e la val de Shaksgam. Aquestes dos territòris chineses foguèron cedits pel Paquistan. De movements separatistas contunhant a demandar lo restabliment de l'independéncia del Cashmir.
Geografia
vinheta|Vista panoramica de Srinagar dins la val de Cashmir. Cashmir se situa en Asia, dins lo Nòrd del soscontinent indian, dins lo Nòrd de l'Índia e de Paquistan e l'Extrèma Oèst de China. Es frontalièr d'Afganistan al nòrd.
Cobrissent l'extremitat occidentala d'Imalaia, Karakoram e lo tèrme oriental d'Hindu Kush, la region es fòrça montanhosa, traucada per fòrça vals que la mai importantas son aquesta del Val del Cashmir e la nauta val d'Indus. Una tota pichona listra de la plana indogangetica constituís lo tèrme sud oèst de Cashmir. Cashmir es tanben traversat per un sèrre: lo Pir Panjal, que los sucs atengan mai de 4500 m e que los cols mai bas s’auçan a 3500m.
Es un país que possedís de grandas fonts d'aiga, element vital per asagar las culturas e noírir las populacions. Sovent se nomena lo “castèl d’aiga”.
Etimologia
vinheta|Lo fòrt de Baltit dins la val de la Hunza, al Gilgit-Baltistan. Lo Nilamata Purana decriu l'origina de la val a partir de las aigas, un fach corroborat per de geològs saberuts, e mòstra cossí lo quita nom de la tèrra deribèt del procediment de secason — Ka significa « aiga » e Shimir significa « eissugar ». Alara, lo Cashemir significa « un terren eissegut de l'aiga ». I a tanben una teoria que pren lo Cashmir per èsser una contraccion de Kashyap-mira, de Kashyapmir o de Kashyapmeru, la « mar o mont de Kashyapa », lo savi que foguèt creditat d'aver curat las aigas del lac primitiu Satisar, Que Cashmir èra abans que siá tornat. Lo Nilamata Purana dona lo nom Kashmira a la val de Cashmir compren lo lac Wular Mira que significa lo « lac de la mar o del mont del Savi Kashyapa ».
Los Grècs ancians lo nomenava Kashyapa-pura, que foguèt identificat a Kaspapyros de Ecatèu de Milet (via Estevi de Bizanci) e Kaspatyros d'Erodòt (3.102, 4.44). Cashmir es tanben considerat coma lo país designat per la Kaspeiria de Ptolemèu. Una tribú d'origina semitica, nomenada Kash (qui significa une barra oblica en cashmiri), auriá fondat las vilas de Cashan e Cashgar, de confondre pas amb la tribú Kashyapi de Caspian. La tèrra e las gents èran conegudas jol nom de « Kashir » que lo « Cashmir » ne dribèt. Èra nomenada « Kaspeiria » pels Grecs ancians. Dins la literatura classica, Erodòt la nomena Kaspatyrol. Xuanzang, un monge chinés que visitèt lo Cashmir en 631, lo desigae jol nom de Kia-shi-mi-lo. Los Tibetans lo nomenan Khachal, que significa « montanha nèu ». Aquesta zona foguèt sonque una tèrra de rius, de lacs e de flors salvatjas. Lo riu Jhelum raja tot lo long de la val.
Istòria anciana
vinheta|Mont del Ladakh. Ancianament poblada, la region es ganhada a la cultura indoa al mens a partir del sègle VI abans nòtra èra. Apartenguèt mai d'un còps als grands empèris de l'Índia per exemple Ashoka e Kanishka.
Al sègle VIII, es un Estat independent e conquerent. Lo rei Lalitâditya (725-753) espandís sa dominacion dempuèi la planas del Panjab fins a la region montanhosa del Ladakh. Compren de biais temporari lo reialme de Kânnauj. Lalitâditya fa venir d'artesans dels païses conquerís e desvelopa l'agricultura mercé a l'assecament e a la realizacion de l'asagatge del bacin de Srinagar que constituís lo còr de son reialme. Fa bastir de vilas e de temples qu'aqueste celèbra de Martanda. Cashmir es alara un fogal important de la cultura sanskrita ont prospèran simultanèament bodisme e una escòla particuliara del shivaïsme. Aquesta civilizacion se manten fins a l'introduccion de l'islam al sègle XIV.
Periòde colonial
vinheta|Mercat de Jammu. La colonizacion indiana comença amb l'arribada de poetugués Vasco de Gama a Calicut en 1498. A d'alara, d'establiments commerciauls espeliguèron sus las còtas indianas. Enseguida, las companhiás, portuguesas e autras, se multipliquèron, coma la East India Company ( lançada en 1599) o la companhiá francesa de las Índias Orientalas ( fondada en 1673). Après la victòria de l’anglés Robert Clive sul nawab del Bengal a en 1757, los britanics dominèron lo continent indian. En 1833, l'estatut de la East India Company es capvirat que la corona britanica lèva a las companhiás lors privilègis comercials per los transformar en un instrument de conquistas territorialas. En 1846 l'empèri britanic que s'espandissiá dins al soscontinent indian, vend lo Cashmir a un cap de guèrra indó, Gulab Singh. Amb aqueste cambiament de dirigent, le Cashmir ven donc un estat princièr de sobeiranetat indoa (mas demora totjorn sota protectorat britanic).
La Primièra guèrra anglosikha (1845-1846) se conclutz pel Tractat d'Amritsar (1846) e l'establiment al sen del Raj britanic de l'Estat princièr de Jammu e Cashmir, dirigit per la Dinastia Dogra (o Jamwal) (1846-1952). E entre 1848 e 1849 i aurà la Segonda Guèrra anglosikha.
Aqueste estatut serà dissolgut en 1857 après la revòlta dels Cipayes e sas possessions passan jos l’administracion dirècta de la Courona, marcant atal lo començament del règne britanic. En 1877, la reina Victòria es coronada imperatritz de las Índias.
Sègle XX
vinheta|Monts del glacièr de Siachen. Après l'independéncia de l'Índia en 1947 e de Paquistan, naís un litigi al subjècte del Cashmir per saber a qual d'aquestes païses apartendrà, motiu de la primièra guèrra indopaquistanesa en 1947.
Lo 22 d'octobre de 1947, Jammu e Cashmir es envasit per 2,000 membres d’una tribú paquistanesa, malgrat lo mand per Sheikh Abdullah de representants al Paquistan per un segonda partida de discussions. Aquestas tribús (quitament jos autoritat paquistanesa) agisson de biais independent de la volontat de la Republica Islamica del Paquistan. De fach, lo govèrn del Paquistan aviá assajat d'arrestar las accions de las tribús, en fasent pression sus lor cap. Mas, lo govèrn capitèt pas que lo risc de risque d'ondada aumentèt. Aquesta invasion foguèt l’element desencadenador de la revòlta dels abitants del Poonch (districte del Cashmir) contra lo Maharaja. La situacion s’enverina a partir del moment ont de bandas armadas d’indoas e de sikhs, totes membres de l’Akaki Dal ( partit politic sikh), atacan de vilatges musulmans al Cashmir. Los Cashmiris son donc favorables a se ligar a Jammu e Cashmir d’Índia. Atal, lo 26 d'octobre de 1947 lo principat del Jammu e Cashmir aderisson a l’Índia. Enseguida, l’Índia desplega sas tropas sul territòri mas buta suls assalts l’armada paquistanesa, qu'a totjorn per ambitcon de far aparténer o Jammu e Cashmir a Paquistan.
Crenhent una guèrra lo 1èr de genièr de 1948, lo representant indian demanda al President del Conselh de Seguretat de l’ONU que s’apasime las tensions. L'ONU assagèt donc de realizar diferents plans en plaça, mas tot facassèt coma en abril de 1948 qu'èra de restablir la patz e l'òrdre al Jammu e Cashmir. Mas lo plan de demilitarizacion encontrèt fòrça criticas e donc se podèt pas realizar.
Lo 1èr de genièr de 1949, a la demanda d'Índia, l’ONU interven per negociar un alta al fuòc. Se realiza alara una linha, avent per objectiu a l'encòp d'acabar lo conflicte, de crear una coesion al sen de Cashmir, mas tanben d’estalivar de combats novèls. Cashmir es donc divisat en tres : lo Jammu-e Cashmir al sud del Cashmir, apartenent a l’Estat federat indian, puèi doas autras regions, l’Azad Jammu e Cashmir e los territòris del Nòrd qu'apartenon a Paquistan, e China que ten un trocet del territòri al Nòrd-Èst.
Aquesta reparticion foguèt mal presa en compte, provocant la Segonda Guèrra indopaquistanesa en 1965.
En 1987, la manipulacion de las eleccions localas pel govèrn indian provòca una insurreccion.
Son accès « oficial », en 1998, a la mestresa dels armaments nuclears sembla pas aver agravat aquestes risques, al contrari: existís una mena de guèrra freja entre los dos païses, pas cao dels dos volent de verai utilizar aquesta arma.
Sègle XXI
vinheta|L'Azad Kashmir al [[Paquistan.]] Aquesta question aparéis pasmens plan malaisida de resòlvre, que, après cinquanta annadas de propaganda interiora, tot govèrn indian o paquistanés crenh d’èser capviat al mendre signe de flaquesa. Los govèrns en plaça amb lo sègle venent èra de tendéncia « dura » : militar al Paquistan, ultranacionalista del BJP en Índia, semblant, paradoxalament, aver mai de pes per impausar un acòrdi a lors opinions publicas.
Las elections de 2004 que portèron lo Congrès nacional indian al poder en Índia se debanèron dins un climat d'apasiment entre las comunautats (crestiana, indoa, musulmana) que lo Primièr ministre designat èra sikh. En 2014, lo retorn al poder del BJP fa mai incertana la concluson d'un procediment de patz al Cashmir.
Lo 5 d'agost de 2019, en abolissent los articles 370 e 35A de la constitucion indiana, lo govèrn indian revòca l'autonomia constitucionala del Cashmir. L'Índia interrompt totes los canals de telecomunicacions : rets mobils, internet, naut debit e linhas terrèstras, a Cashmir,. Los movements de carrièra son reprimits, fasent setze mòrts, e fòrça personas, manifestants o personnalitats politiqcas (coma Mehbooba Mufti, ministre en cap de la província d'avril de 2016 a junh de 2018), son empresonats
Segon lo site d'informacion en linha independant The Wire, aquesta decision « deuriá aver de consequéncias negativas considerablas de tres nivèls. En seguida, al vejaire de las violacions de drechs uman al sen del Cashmir. Segond, al subjècte de la plaça de l'Índia sus la scèna internacionala : M. Modi gastèt lo prestigi democratic del país. Fin finala, aquò pausa de problèmas grèus pel foncionament de la democracia, que de mesuras semblablas se pòdon prene contra d'Estats percebuts coma recalcitrants o ostils al govèrn. » L’assagista e jornalista Prem Shankar Jha soslinha que « de milièrs de joves Cashmiris qu'èran fins alara demorats en marge de l'insurreccion rejonguèron sus rengs. » La comunautat internacionala — levat lo Paquistan e la China — demora passiva
Demografia
Cashmir compta 10 milions d’abitants, per una superfícia de. Alara es considerat coma essent transicion demografica.
Cultura
vinheta|Cashmir indian: religion majoritària o primièra religion per sosdistricte segon lo recensament indian de 2011. Lo Cashmir chinés es una zona fòrça pauc poblada, de lenga tibetana e de religion bodista (tantrisme).
Banhièras
Banhièras (Bannières en francés) es una comuna lengadociana del departament francés de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Cashmir
Cultura
Lo Cashmir paquistanés (Azad Cashmir) parla de lengas indoeuropèas del grop indoarian e es de religion musulmana.
Banhièras
Geografia
La comuna es situada dins l'airal urban de Tolosa.
Cashmir
Cultura
Lo Cashmir indian es una zona d'encontre entre las lengas e las religions de la region.
Banhièras
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Banhièras èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Banhièras èra deu canton de Lantar (Nauta Garona). La comuna de Banhièras passèt de la Nauta Garona al Tarn per arrestat dels cònsols del 4 de thermidor an XI (23 de julhet 1803), ratificat en 1804, atal coma Taulat e Montcabrièr.
Sant Ternit
Sant Ternit (Saint-Trinit en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Villers-Agron-Aiguizy
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La commune de Villers-Agron-Aiguizy a été créée en 1819 par la fusion de Villers-Agron et Aiguizy.
Marignana
Marignana es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Marignana est une commune de l'Ouest Corse, l'une des neuf communes du Canton des Deux-Sevi. Elle est adhérente au Parc naturel régional de Corse dans le « territoire de vie » Dui Sevi bien que la partie nord seulement de la commune en soit intégrée. Elle ne possède pas de façade maritime. thumb|left|Panorama de Marignana|upright=2.4
Piloña
Piloña es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Robiac e Ròca-sadola
Robiac (e Ròca-sadola), benlèu Robiac e Ròca Sadola o mens probable Robiac e Ròcasadola (Robiac-Rochessadoule en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Economia de Guinèa
L'economia de Guinèa es la d'un dels païses pus paures del mond e depend de l'ajuda internacionala, malgrat aver importantas resèrvas mineralas, d'energia idroelectrica e agricòla. En fach, lo Produch intèrne brut amendriguèt 16% durant los ans 1990.
Ponga
Ponga es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Saskatchewan
Saskatchewan (pronóncia AFI: [səˈskætʃəwən]) es una província de la prada de Canadà, qu'a una superfícia de 588,276.09 km² e una populacion de 1,010,146 personas (segon las estimacions de 2008), que la majoritat viu dins la part sud de la província. Demest aqueles, 233,923 vivon dins la pus granda vila de la província, Saskatoon, e 194,971 vivon dins la capitala provinciala, Regina. Las autras vilas màgers, per òrdre de talha, son Prince Albert, Moose Jaw, Yorkton, Swift Current, e North Battleford. Lo nom de la província ven del riu Saskatchewan, que son nom en cree: kisiskāciwani-sīpiy, significa "riu del corrent rapid ".
Geografia
A granda escala, Saskatchewan apareis coma un quadrilatèr. Pasmens, a causa de sas dimensions, las frontièras dels 49 e 60 parallèls apareisson corbudas. Saskatchewan confronta a l'oèst Albèrta, al nòrd los Territòris del Nòrd-Oèst, a l'èst Manitòba, e al sud los estats americans de Montana e Dakota del Nòrd. Saskatchewan es la sola província canadenca que sas frontièras seguisson pas cap de limit geografic natural. Es tanben una de las doas províncias sens litoral, l'autra èssent Albèrta.
Saskatchewan conten doas regions naturalas màgers: l'escut canadenc al nòrd e las planas interioras al sud. Lo nòrd de Saskatchewan es mai que mai cobèrt per la selva boreala levat per las dunas de sabla del lac Athabasca, pus granda zona de dunas activas al mond al nòrd del 58 parallèl, a la broa de la riba sud del lac Athabasca. Lo sud de Saskatchewan conten una autra region de dunas nomenada Great Sand Hills que cobrís mai de 300 km. La region de Cypress Hills, al caire sud-oèst de Saskatchewan e la zona de Killdeer Badlands (Pargue Nacional de Grasslands) son d'airals que demorèron sens glaça pendent lo darrièr periòde glacial. Lo punt mai naut de la província es de 1468 m situat en Cypress Hills. Lo punt mai naut es la riba del Lac Athabasca, a 213 m. La província a catòrze bacins de drenatge ont los divèrses rius rajan cap a l'Ocean Artic, la Baia d'Hudson, e lo Golf de Mexic.
Vitrac (Roergue)
Vitrac (Vitrac-en-Viadène en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, es comuna delegada de la comuna novèla d'Argenças d'Aubrac (nom supausat).
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lachambre
Lachambre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat de Lachambre compren :
Lo territòri de la municipalitat es limitrophe d'aquel de las municipalitats de Macheren, Biding, Vahl-Ebersing, Altviller e Valmont. A limitat en partida per la Nied alemanda.
La commune de Lachambre comprend :
Le territoire de la commune est limitrophe de celui des communes de Macheren, Biding, Vahl-Ebersing, Altviller et Valmont. Il est limité en partie par la Nied allemande.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Jos l' aucupacion alemanda de 1870 a 1918 e de nòu de 1940 a 1944, lo sieu nom Lachambre es germanisé en Kammern.
Sous l'occupation allemande de 1870 à 1918 et de nouveau de 1940 à 1944, son nom Lachambre est germanisé en Kammern.
Centaure (constellacion)
Centaure (Centaurus) es una de les 48 constellacions ptolemaïcas, e una de les 88 constellacions modèrnas. Aquesta constellacion de l'emisfèri sud es una de las mai estendudas.
National Music Museum
thumb|left|200px|Lo NMMthumb|200px|thumb|right|Piano deu [[provença|provençau Loís Bas]]Lo National Music Museum: America's Shrine to Music & Center for Study of the History of Musical Instruments (abreujat NMM) qu'ei un musèu vodat a la presentacion e a la conservacion d'instruments de musica. Que ho fondat a Vermillon (Dakota deu Sud) dens lo campus de la University of South Dakota en 1973 e qu'ei un important musèu deus Estats Units d'America e ua de las colleccions màgers d'instruments de musica de tots los continents e de totas las tempsadas.
La colleccion de vriulons qu'amassa caps d'òbra de 650 laütièrs diferents e notament deus Amati suber tres generacions, d'Antonio Stradivari (dab tanben ua de las duas Mandolinas stradivarius conservada uei lo dia), de Giovanni Paolo Maggini e d'Andrea Amati.
Lo NMM que possedeish tanben exemplars unics de pianos deu sègle XVIII òbras de Bartolomeo Cristofori (l'inventor deu piano) e tanben un piano deu provençau Loís Bas de 1781.
En 2007 lo NMM que vençó lo Metropolitan Museum of Art de Nava York a l'escadença d'ua venta a màger dita per aquesir un cistre anglés deu sègle XVII.
Borgonha Franca Comtat
La region  es una region administrativa e collectivitat territoriala de França, fusion de las ancianas regions Borgonha e Franca Comtat en 2016. Compausada de 8 departaments, es majoritàriament francesa, mas s’i parla tanben arpitan. La prefectura n'es Besançon.
Landremont
Landremont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guyana
Guyana es un país al nòrd de l'America del Sud que confronta Surinam a l'èst, Brasil al sud e Veneçuèla a l'oèst. Al nòrd es bordat per la Mar Cariba. Sa capitala es la vila de Georgetown.
Lo periòde olandés
L'istòria de Guyana avans l'arribada deis Europèus es quasi desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs. A l'epòca dau « contacte », leis explorators i trobèron d'Arawaks e de Caribes. Descubèrta en 1498 per Cristòl Colomb, la region interessèt pas leis Europèus durant lo sègle XVI en causa de son clima ostil.
Leis Olandés i fondèron finalament lei colonias d'Essequibo en 1616 e de Berbice en 1627. Pasmens, sa prioritat èra la conquista dei colonias portuguesa de Brasil e se concentrèron sus la region qu'après son expulsion definitiva de Recife en 1654. I desvolopèron la produccion de sucre e crompèron la colonia anglesa vesina establida lòng dei bòcas dau riu Surinam. Per trobar la man d'òbra necessària au foncionament dei plantacions de cana de sucre, lei colons utilizèron d'esclaus indians puei africans. Aquò entraïnèt de revòutas servilas recurrentas e, tre leis annadas 1650, la formacion d'importantei comunautats d'esclaus marrons dins lei seuvas dei regions interioras, especialament sus lo territòri dau Surinam actuau.
Lo periòde britanic
En 1790, la populacion dei colonias olandesas de la Guaiana Olanesa èran de 56,000 abitants (94% d'esclaus). Sièis ans pus tard, dins l'enquastre dei Guèrras Revolucionàrias, lei Britanics ocupèron lei Guaianas Olandesas e Francesas. Lei gardèron fins a 1802 e lei conquistèron tornarmai un an pus tard. Aqueu còp, gardèron la mitat occidentala de la Guaiana Olanesa que formèt desenant la Guaiana Britanica.
Après l'abolicion de l'esclavatge, la colonia deguèt trobar una man d'òbra novèla e leis autoritats favorizèron l'imigracion d'Indians — deis Índias — entraïnant una importanta creissença demografica. En 1880, i aviá 250,000 abitants dins la colonia e 25% èra d'origina indiana. Aquò permetèt lo mantenement de la produccion sucrièra que demorèt lo còr de l'economia.
En 1841, la Guaiana Britanica recebèt una administracion pròpria. En 1928, aquò foguèt completat per una constitucion e l'introduccion d'un sufragi censitari. Puei, una segonda constitucion instaurèt lo sufragi universau e donèt una certana autonòmia politica a la colonia. Dos partits politics dominèron alora la vida politica locala : lo Partit Progressista Populara (PPP) de Cheddi Jagan d'inspiracion comunista e sostengut per leis Indians e lo Congrès Nacionau dau Pòble (PNC) de Forbes Burnham sostengut per lei Negres.
Lo PPP ganhèt leis eleccions de 1957 e de 1961. Pasmens, la politica progressista de Cheddi Jagan suscitèt d'oposicions importantas, sostengudas per la CIA. En 1963-1964, lo país foguèt ansin tocat per d'esmogudas grèvas fomentadas per leis Estatsunidencs e per Burnham. Aquò permetèt la victòria dau PNC ais eleccions de 1964. Dos ans pus tard, lo Reiaume Unit donèt l'independéncia au país.
Lo Guyana independent
Après l'independéncia, Forbes Burnham dirigiguèt lo país d'un biais autoritari e ganhèt leis eleccions sucessivas gràcias a de fraudas massivas. En 1970, transformèt lo país en « republica cooperativa » mai sei nacionalizacions dei sectors de la produccion de baucita e de sucre s'acabèron per de catastròfas economicas. En mai d'aquò, la corupcion se generalizèt au sen de l'administracion.
A sa mòrt en 1985, Desmond Hoyte li succediguèt e decidiguèt de liberalizar tornarmai l'economia e la vida politica dau país. Sota la pression de Washington e de Londres, foguèt obligat d'abandonar lei practicas electoralas fraudulosas dau regime. En 1992, Cheddi Jagan e lo PPP, venguts sociaus-democratas, tornèron ganhar leis eleccions. Moriguèt en 1997 mai son partit contunia de ganhar leis eleccions. Pasmens, dèu faciar l'ostilitat dau PNC qu'adoptèt en 2002-2003 una politica d'oposicion fòrça dura per destabilizar lo govèrn. Lo país contunia de faciar una situacion economica malaisada (dependéncia ai matèrias premieras, violéncias politicas, catastròfas naturalas e tensions ambé Surinam a prepaus dau traçat de la frontiera).
Politica
Lo Parlament a una cambra de 65 membres, 53 elegits de forma proporcionala, e 12 elegits dins los conselhs regionals.
Geografia
thumb|180px|right|Relèu de Guyana. En se trobant sus la linha de l'Eqüator, Guyana a un clima tropical e de temperaturas que vàrian pas fòrça a l'entorn de l'an. L'an a, en general, doas sasons de pluèja, de decembre al començament de febrièr e de la fin d'abril a intervengudi d'agost.
Lo país pòt èsser dividit en 4 regions naturalas: la plana del litoral, seguida per una region de monts d'arena blanca e d'argila que concentra las ressorsas mineralas del país, la region del bòsc tropical al centre, e la savana al sud.
Lo punt pus naut del país es lo Mont Roraima, situat dins la frontièra amb Brasil e Veneçuèla, a 2739,3 m d'altitud.
Economia
De veire: Economia de Guyana
Renat Cailús
Renat Cailús (en francés : René Caylus; Lo Poget, 3 de març de 1921 – Canet, 7 de decembre de 2012) qu'aviá per escais lo comisset, siaguèt un escrivan occitan felibrenc del país clarmontés.
Mirapeish (Gers)
Mirapeish (Mirepoix en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Los toponimistas qu'interprètan los Mirapeis(ses) o Mirapeish, deu vèrbe medievau mirar e deu nom peish, com « gaita los peishes », o quitament « admira los peishes » [la darrèra interpretacion, de Negre e de Grosclaude, que pòt semblar mausegura]. Lo punt comun de totes aqueths noms qu'es la preséncia, fenomèn pr'aquò banal e pauc caracteristic, d'un flume o d'un riu [e dens aqueth cas, los peishes que son imaginaris]. A la diferéncia deus Miramonts o deus Mirabèls, los Mirapeish(es) non son sus un tuc on s'i vei de luenh, , , , çò qu'èra benlèu ua faiçon arrisolenta d'ac reconéisher...
Proaza
Proaza es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Pravia
Pravia es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Poi de Sauç
Poi de Sauç (Pouydesseaux en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son ecclesia de Sauç, cap a 1320, capellanus de Saus, cap a 1375, Poidesaux, mapa de 1714. Lo nom que s'explica per lo resultat deu latin salice(m), en mèi de Poi, deu latin podium. Sauç (lòc dispareishut ?) qu'èra l'anciana parròpia e Poi de Sauç qu'ei un aute lòc qui en dependè; Bénédicte Boyrie-Fénié que nòta dab rason los sauç se plasen pas suus pois.
Pastís de treflas
Pastís de treflas o pastís de pompiras es una especialitat culinària de Lemosin.
Villers-Cotterêts
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França, ancianament de Picardia.
Noal-Kastellan
Noal-Kastellan en breton ( Noyal-Châtillon-sur-Seiche en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Nuits (Iona)
Nuits  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Flaujac (Roergue)
Flaujac es una anciana comuna d'Occitània, en Roergue, administrada per lo departament de l'Avairon de la region de Miègjorn-Pirenèus, annexada per Espaliu.
Geografia
Lo vilatge de Flaujac, situat a una altitud a l'entorn de 370 m (Espaliu : 340 m), presenta un fòrt caractèr istoric.
Toponimia
Lo nom de Flaujac ven d'un nom d'òme latin, Flavius amb lo sufixe acum, latinizacion d'un sufixe celtic *ako-. Flaujac èra donc una granda proprietat gallo-romana.
Violino piccolo
100px|thumb|left|Cara d'un vriolon piccolo de [[Girolamo Amati, Cremona, 1613, colleccion deu National Music Museum ]]70px|thumb|Perhiu deu medish d'esquèrraLo violino piccolo o violon piccolo (var. vriulon piccolo) qu'ei un instrument de musica ancian e barròc de la familha deu vriulon. Qu'èra mei agut e mei petit que lo vriulon e qu'èra acordat ua quarta au dessús de l'acòrd deu vriulon.
Fisicament, aqueste instrument b'ei sustot pas un petit vriulon com ac seré un vriulon de mainatge per'mor las mesuras de la caisha d'armonia, deu manjo e de la còrda vibranta que merman en proporcion despariera en comparason dab las proporcions respectivas deu vriulon d'adulte (lo 4/4).
Flaujac (Roergue)
Istòria
Flaujac foguèt annexada per Espaliu en 1832, atal coma Lo Cairòl (que, après, tornèt comuna).
Violino piccolo
Lo vriulon barròc, contemporanèu deu vriulon piccolo, b'èra provesit d'ua tòca mei corta que la deu vriulon modèrne e non podèva pas pujar atan haut dens loas nòtas agudas. En aquestas tempsadas, lo vriulon piccolo que'u podèva completar a còps. Dab lo desvolopament deu registre agut deu vriulon durant las tempsadas barròcas, classica e romanticas que hen desaparéisher lo vriulon piccolo.
Ua de las òbras mei famosas deu son registre qu'ei lo purmèr concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach.
Saint-Ouen-le-Mauger
Saint-Ouen-le-Mauger es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Esteroïde
300px|thumb|right|Exemple d'esqueleta moleculara d'un esteroïde. Los esteroïdes son derivats del nuclèu de ciclopentanoperidrofenantren e se compausan en mai de carbòni, idrogèn, oxigèn e azòt, se compausan tanben de 4 anèls fusionats de carbòni que possedisson divèrs grops foncionals e qu'an de parts idrofilas e idrofòbas. En çò dels mamifèrs coma l'èsser uman, complisson d'importantas foncions:
Las ormonas esteroïdas an en comun que: 750px|thumb|center|Esteroïdogenèsi
Lingua Franca Nova
La Lingua Franca Nova o LFN es una lenga artificiala creada pel doctor C. George Boeree de l'Universitat de Shippensburg en Pennsylvania. La lenga se basa sul francés, l'italian, lo portugués, l'espanhòl e la catalan. Se pronóncia foneticament, e s'escriu amb 21 letras, siá amb l'alfabet latin, siá amb l'alfabet cirillic.
Malawi
Lo gentilici es malawian - a.
Lingua Franca Nova
Sa gramatica es la d'un creòl latin, fòrça simplificat.
Istòria
C. George Boeree aviá iniciat a trabalhar en 1965. Lo sieu objectiu èra crear una lenga internacionala qu'èra simpla e semblabla als creòls. El aviá present un pauc la lingua franca, un pidgin utilizat a l'entorn de la Mediterranèa medieval.
Malawi
Istòria
thumb|left|150px|Bandièra de Nyassaland. Las tèrras fertilas de Malawi favorizèron l'implantacion rapida de colons angleses e lo desvolopament comercial de la region, e en 1891 declaravan la constitucion del protectorat Britanic de Nyassaland. En 1953 lo Nyassaland Britanic se jonhèt amb la Rodèsia del Nòrd (uèi Zambia) e la Rodèsia del Sud (actualament Zimbabwe) per formar la Federacion de Rodesia e Nyassaland.
Lingua Franca Nova
Istòria
La LFN fasiá la siá aparicion en Internet en 1998. Un grop Yahoo èra iniciat en 2002 per Bjorn Madsen. Stefan Fisahn Creava tanben una wiki consacrada a aquela lenga en 2005. Presentacions e unes autres tèxtes son disponibles en 12 lengas. Se localiza tanben divèrses diccionaris, un tutorial, e de tèxtes (traduccions e tèxtes originals).
Malawi
Istòria
Aquesta Confederacion s'acabariá en 1964 amb l'independéncia de Malawi, après l'eleccion de Hastings Kamuzu Banda del Malawi Congress Party (MCP) - coma lo cap del país, en 1963. Dos ans pus tard, lo president Banda declarariá la Republica de Malawi coma un estat unipartidari e lo caractèr obligatòri per totes los ciutadans d'aperténer al MCP.
En 1971 Banda foguèt nomenat president vitalici en desvolopant dins los ans seguents una politica repressiva contra quina oposicion que siá que sorgiguèsse. Lo cap de la Liga Socialista de Malawi, Dr Attati Mpakati, se veguèt obligat a s'exiliar e en 1983 apareguèt assassinat. Los fondadors del Movement per la Libertat de Malawi, Orton e Bòrd Chirwa, foguèron empresonats en 1981 e acusats de ‘conspiracion’. La dirigenta sindicala, Chakufwa Chihana foguèt empresonada en 1970 en passant sèt ans en preson e en tornant a èsser condemnada a dos ans de preson, en 1992 acusada de "sedicion". La siá violacion constanta dels dreches umans empediguèron pas qu'en 1991 los Estats Units anoncièsson publicament lo sieu apiegi incondicional al govèrn de Banda.
Banda mantenguèt bonas relacions diplomaticas amb los govèrns racistas d'Africa del Sud e Rodèsia e ajudèt en la repression del movement d'independéncia en Moçambic e, après 1975, ajudèt lo grop rebèl RENAMO, d'oposicion dins lo govèrn moçambican.
Lingua Franca Nova
Literatura revirada
Lo primièr tèxt revirat foguèt Colinas como elefantes blanca, d'Ernest Hemingway; revirat per Daniel Alegrett en 1999.
Avèm d'esperar fins a 2008 per veire d'autres tèxtes de literaris escrits en aqueste idiòma​. Aqueste còp, se tracta de Bocragonia (la poesia Jabberwocky de Lewis Carroll) e La cade de la Casa de Usor, revirat per Simon Davies​. Aqueste elefenista a revirat d'autras òbras coma Alisia en la pais de mervelias, revirada en 2010 e publicada en 2012, çò que la convertiguèt en la primièra publicacion en papièr en aquesta lenga.
Malawi
Istòria
Mas los cambiaments internacionals après la desaparicion dels blòcs militèsses, supausèt que lo regim de Banda comencèsse a recebre de pressions per acabar amb tanta repression e assassinat politic, çò que jonhut a l'aumentacion del malcontentament popular per la desastrosa situacion economica de la populacion e l'ascens de la preséncia dels partits de l'oposicion, forcèron la realizacion en 1993 d'un referendum subre la fin de l'unipartidisme e la democratizacion de la vida publica.
Lingua Franca Nova
Literatura revirada
Simon Davies a revirat tanben La prinse peti, de Antoine de Saint Exupéry; en 2009. A la debuta, aqueste tèxt foguèt revirat per d'autra persona mas, après descobrir que se tractava pas d'una traduccion de l'original, mas tre l'anglés, Simon Davies decidiguèt tornar a o revirar dempuèi lo principi.
Solatge (Aude)
Solatge (Soulatgé en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lingua Franca Nova
Literatura revirada
Entre 2013 e 2014, Simon Davies revirèt tanben Tra la miror, e lo cual Alisia trova a ultra.
En 2014, C. G. Boeree Revirèt La trajedia de re Lear, de William Shakespeare, en essent la primièra òbra teatrala revirada a lingua franca nova.
En 2018, Simon Davies revirèt Un studia en scarlata e lo 29 d'abril de 2019 acabèt la traduccion del primièr libre de la Eneida.
Lo 22 de junh de 2019, Vicente Costalago revirèt lo Evanjelio de San Marco, en se basant per aiçò en las versions en anglés e en espanhòl de la Bíblia vaticana. Es lo tresen tèxt complèt de la Bíblia revirada a aqueste idiòma, en essent la Segonda Epístola de San Juan lo segond, revirat pel meteis autor en 2008; e lo Ecclesiast lo primièr, revirat per Dave MacLeod en 2006. S'es revirat de fragments d'autras parts de la Bíblia, coma de parts dels Evangèlis de San Lucas e de San Juan.
Lo 10 de novembre de 2019, Vicente Costalago revirèt lo primièr capítol del Quishòt e lo 22 de febrièr de 2020, acabèt la traduccion del Evanjelio de San Mateo.
Exemple
que tu nomine sia sanctificate; que tu regno veni; que tu voluntate sia facite super le terra como etiam in le celo. Da nos hodie nostre pan quotidian, e pardona a nos nostre debitas como nos pardona a nostre debitores, e non duce nos in tentation, sed libera nos del mal. Amen
Malawi
Istòria
Lo 17 de mai de 1994 aguèron luòc las primièras eleccions liuras jos una constitucion provisòria. Bakili Muluzi, cap del United Democratic Front (UDF, Front Democratic Unit), foguèt elegit en aquestas eleccions.
Politica
Malawi a una democracia multipartidaria dempuèi 1994. Segon la constitucion de 1995, lo president, qu'es al meteis temps cap de Govèrn e cap de l'Estat, es elegit per sufragi universal e dirècte cada cinc ans. Lo vicepresident es elegit amassa amb lo president. En mai, lo president a la possibilitat d'elegir un segond vicepresident, que deu èsser d'autre partit politic. Lo president causís tanben los membres del sieu govèrn, que pòdon o pas èsser de membres de la cambra legislativa.
L'Assemblada Nacionala de Malawi compta 193 deputats, elegits per mandats de cinc ans. Per d'autra part, la Constitucion prevei l'existéncia d'un Senat (cambra nauta) de 80 membres, mas fins a la data es pas estat creat. Lo Senat auriá la foncion de representar los caps tradicionals e los divèrses districtes geografics, en mai de determinats grops d'interès, coma las femnas, los joves o los andicapats.
La Constitucion establís un poder judiciari independent. Lo sistèma judiciari de Malawi, basat en lo modèl anglés, es compausat per de tribunals inferiors, un Naut Tribunal e un Tribunal Suprèm d'Apellacion.
Geografia
Lo país se tròba administrativament dividit en tres regions: la region nòrd, amb capitala a Mzuzu, la region centre, amb capitala a Lilongüe, qu'es la pus granda vila de la nacion, e la region sud amb capitala a Blantyre. Lo país descen en nautor segontes anam de la frontièra de l'oèst al Lac Niassa.
La montanha pus nauta del país es lo Satipwa, amb 3002 mètres d'altitud.
Batariá Todt
vinheta|280x280px|La batariá Todt en [[1942.]] La batariá Todt es una batariá d'artilhariá costièra alemanda de la Segonda Guèrra Mondiala situada dins lo masatge d'Haringzelles, sus la comuna d'Audinghen, dins la partida sud del cap Gris-Nez.
Malawi
Economia
De veire: Economia de Malawi.
Batariá Todt
Constituís lo 7e mai gròs obratge de l'Armada alemanda pendent la Segonda Guèrra Mondiala e se classa segonda de las mai importantas batariás costièras del mur de l'Atlantic, darrièra la batariá Lindemann en poténcia de fuòc.
Tourig
Tourig en breton ( Thourie en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
Thourie Ven sembla del latin turricula (pichon torn).
Thourie A citat en un acte escrich dempuèi 845. Un cèrt Raginbaldus fa donation al Abbaye Sant-Salvador de Redon del domeni de Munera, la Minèra. La parròquia de Thourie dépendait antany de la ancià évêché de Roazhon.
De la fins a la fin de la, la distincion de Thourie levava de la châtellenie de Rougé (uèi en Loire-Atlantica). Per succession, la distincion de Thourie échoit a François de Laval, baron de Châteaubriant, de contunh en 1539 a Anne de Montmorency, oncle del amiral de Coligny, e fin finala als princes de Condé fins a la Revolucion.
Thourie vient semble-t-il du latin turricula (petite tour).
Thourie est cité dans un acte écrit dès 845. Un certain Raginbaldus fait donation à l'Abbaye Saint-Sauveur de Redon du domaine de Munera, la Minière. La paroisse de Thourie dépendait autrefois de l'ancien évêché de Rennes.
Du jusqu’à la fin du, la seigneurie de Thourie relevait de la châtellenie de Rougé (aujourd'hui en Loire-Atlantique). Par succession, la seigneurie de Thourie échoit à François de Laval, baron de Châteaubriant, puis en 1539 à Anne de Montmorency, oncle de l'amiral de Coligny, et enfin aux princes de Condé jusqu’à la Révolution.