cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sent Miquèl L'Entendon
Sent Miquèl L'Entendon (Saint-Michel-de-Bannières en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Tremonia
Tremonia (en alemand: Dortmund ; en alemand bas: Düörpm) es una vila extracircondaria del Land de Renània del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion es de 586,852 abitants en 2021 per una superfícia 280,71 km2.
Òrtavièla
Òrta Vièla o segon las règlas graficas Òrtavièla (Orthevielle en francés) qu'ei ua comuna gascona deu País d'Òrta situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ɔrtə'bjœlə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Petrus de Avorte Bile aus sègles XI-XII, vicecomes Avortensis, en latin, en 1288, Orteuielle (mapa de 1638), Orte Viele (mapa de 1714).
Dauzat e Rostaing, Negre e Astor, qui coneishèvan pas las fòrmas ancianas, que comprenen òrta, varianta de òrt, « casau »; en mei, Dauzat e Rostaing que con.honen vièla e vielha,.
Lo nom qu'ei un compausat deu latin villa, « grana proprietat » e nom deu proprietari plaçat abans (òrde determinant-determinat, posterior au sègle V), benlhèu *Borto (qui sembla èstar un element deu cognomen atestat Bortossus), dab la preposicion a. [Com per Ortès], la conservacion d'un ò obèrt en posicion pretonica que seré diuvuda au basco. A prepaus d'Ortès, Miquèu Grosclaude que cita un vescomte d'Aorte e ua villa de Borta. Lo cartulari de Dacs que permet d'assegurar l'identificacion de la villa de Borta a Òrtaviela. Borta villa que pòt donar *(B)òrtavièla > òrtavièla per dissimilacion, (que i avè dus b). Qu'ei ua formacion romanica.
Esliven (region)
La region de Esliven (Област .......) es una region de Bulgaria.
La Fara deis Oliviers
La Fara deis Oliviers (La Fare-les-Oliviers en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Velocitat de la lutz
La velocitat de la lutz dins lo vuege, generalament notada c, es una constanta fisica universala importanta dins mai d'un domeni de la fisica modèrna. Sa valor precisa es 299,792,458 m/s siá aperaquí 300,000 km/s. Segon la teoria de la relativitat, es la velocitat maximala que pòu agantar tota forma de matèria ò d'informacion dins l'Univèrs. Pasmens, aquela velocitat es pas identica dins totei lei mitans car se propaga pus lentament dins lei mitans materiaus coma l'aire, lo veire ò l'aiga.
Coma son nom l'indica, aquela velocitat es sovent associada amb la lutz. Dins aquò, es pus generalament la velocitat de totei lei particulas sensa massa e dei variacions de sei camps associats dins lo vuege (compres lei raionaments electromagnetics e leis ondas gravitacionalas). Aquelei particulas e ondas viatjan a la velocitat c quin que siegue lo movement de la fònt emetritz e lo referenciau de l'observator. Dins la teoria de la relativitat, la constanta c permet de liar l'espaci e lo temps. Aparéis tanben dins la famosa relacion E = m.c2 qu'establís l'equivaléncia entre la massa e l'energia.
La determinacion de la valor de la velocitat de la lutz es una partida importanta de l'istòria de la fisica. Comencèt au sègle XVII coma una consequéncia dei descubèrtas de Galileo Galilei. La premiera demonstracion de son existéncia aguèt luòc en 1676 e son caractèr constant foguèt identificat en 1810. Lo raprochament amb l'electromagnetisme se debanèt amb la descubèrta de la natura de la lutz per James Clerk Maxwell. Finalament, sa definicion actuala foguèt donada per Albert Eisntein dins lo quadre de sei trabalhs sus la relativitat.
Definicion e notacion
Existís un sistèma de notacion alternatiu qu'es de còps utilizat. Nòta la celeritat c0 e la velocitat de la lutz dins un mitan materiau c. Aquelei notacions son sostengudas per lo Burèu Internacionau dei Pes e dei Mesuras per faire un liame amb lei notacions de la permittivitat electrica dau vuege ε0 e de la permeabilitat magnetica dau vuege µ0. Pasmens, per de rasons de tradicion, aqueu sistèma es pauc utilizat a l'ora d'ara.
Lei premierei reflexions
La question de l'existéncia de la velocitat de la lutz es una question anciana apareguda durant l'Antiquitat. Empèdocles (v. 490-430 avC) foguèt probablament lo premier filosòf que prepausèt una teoria de la lutz. Segon eu, aviá una velocitat finida coma totei lei causas en movement. Aristòtel (384-322 avC) suggeriguèt lo contrari. Per eu, la lutz èra la consequéncia de la preséncia d'una causa mai èra pas, ela meteissa, una causa en movement. Puei, Euclides (v. 325-265 avC) e Claudi Ptolemèu (v. 85-165 apC) desvolopèron la teoria d'Empèdocles per arribar a la conclusion, similara a aquela d'Aristòtel, d'una velocitat infinida.
Durant l'Edat Mejana, lei filosòfs musulmans adoptèron lo ponch de vista aristotelician. Pasmens, en 1021, Alhazen (965-1039) s'opausèt a aquela teoria dins son Tractat d'optica. D'efiech, i presentèt divèrseis arguments explicant que la lutz anava de l'objècte a l'uelh. Ansin, la lutz deviá aver una velocitat finida susceptibla de variar segon lo mitan traversat. Alhazen pensèt donc que la lutz èra un fenomèn materiau e que sa propagacion aviá una durada finida mai tròp brèva per la percepcion umana. Totjorn au sègle XI, Al-Biruni (v. 973-1050) arribèt egalament a l'idèa de l'existéncia d'una velocitat finida per la lutz. De mai, segon eu, sa valor èra ben superiora a la velocitat de propagacion dau son. Au sègle XIII, en Euròpa, Roger Bacon (v. 1220-1292) reprenguèt aquelei teorias. Pasmens, dins lo corrent deis ans 1270, lo filosòf polonés Witelon (v. 1230-1280) lei nuancèt e prepausèt una teoria intermediària amb una velocitat infinida dins lo vuege e finida dins lei mitans materiaus.
Durant lo sègle XVII, en despiech de la mesa en plaça dei premiereis experiéncias scientificas de determinacion de la velocitat de la lutz, de debats d'idèas continuèron sus lo subjècte. Per Johannes Kepler (1571-1630), aquela velocitat èra necessiàrament infinida dins l'espaci car i aviá ges d'obstacle per l'alentir. René Descartes (1589-1650) sostenguèt aquela concepcion. Segon eu, se la velocitat èra finida, l'alinhament dau Soleu, de la Tèrra e de la Luna seriá pas tant perfècte durant leis eclipsis. Pasmens, aquò entraïnava de problemas dins l'interpretacion de la lèi de Snell-Descartes. Per lei resòuvre, lo matematician occitan Pèire de Fermat (1601-1665) supausèt tornarmai una velocitat de la lutz finida. De mai, Fermat observèt qu'aquela velocitat demenissiá amb la densitat dau mitan de propagacion.
Lei premiereis experiéncias
Lei premiereis experiéncias scientificas destinadas a mesurar la velocitat de la lutz foguèron concebudas au començament dau sègle XVII. La premiera foguèt probablament l'òbra d'Isaac Beeckman (1588-1637). Consistiá a observar la lutz producha per lo tir d'un canon situat a 1,6 km de l'observator. Permetèt pas d'obtenir un resultat fisable. En 1638, Galileo Galilei (1564-1642) utilizèt un sistèma de lantèrnas e d'observators plaçats a distància per assaiar de mesurar una valor a partir dau retàrd d'aparicion de la lutz. Pasmens, en causa dei limits tecnologics dau periòde, poguèt pas determinar se la lutz se desplaçava d'un biais instantanèu ò s'aviá una velocitat definida. Pasmens, concluguèt que, se lo segond cas èra verai, la propagacion de la lutz èra fòrça rapida.
La premiera estimacion quantitativa de la velocitat de la lutz foguèt realizada en 1676 per l'astronòm danés Ole Christensen Romer (1644-1710). Per aquò, estudièt la durada dau periòde d'Io, un satellit de Jupitèr. Poguèt mesurar una durada pus corta quand la Tèrra èra a se raprochar dau sistèma jovian e una durada pus lònga dins lo cas contrari. A partir dei donadas conegudas a aquela epòca sus lei dimensions dau Sistèma Solar, Christiaan Huygens (1629-1695) calculèt alora una valor egala a 220,000 km/h. De son caire, Isaac Newton (1643-1727) s'interessèt a la color deis eclipsis observats per Romer. Coma avián pas de coloracion particulara, ne'n concluguèt que totei lei colors avián viatjat a la meteissa velocitat.
Puei, durant la premiera partida dau sègle XVIII, l'astronòm britanic James Bradley (1693-1762) descurbiguèt l'aberracion de la lutz a partir de l'estudi de l'estela Gamma Draconis. Aqueu fenomèn se tradutz per lo fach que la direccion aparenta d'una fònt luminosa despend de la velocitat de l'observator. En 1729, poguèt l'utilizar per calcular una valor fòrça precisa de la velocitat de la lutz : 301,000 km/h.
L'establiment dau liame amb l'electromagnetisme
thumb|right|[[Fotografia de James Clerk Maxwell (1831-1879), fondator de l'electromagnetisme.]]
Durant leis ans 1840, lo fisician francés Hippolyte Fizeau (1819-1895) utilizèt un sistèma fach d'una ròda dentada per determinar la velocitat de la lutz segon un metòde novèu. Obtenguèt un resultat de 315,000 km/s en 1849. Quauqueis ans pus tard, en 1862, Léon Foucault (1819-1868) melhorèt lo sistèma de Fizeau gràcias a un sistèma de miraus. Trobèt una valor de 298,000 km/s.
En parallèl, en 1856, Wilhelm Eduard Weber (1804-1891) e Rudolf Kohlrausch (1809-1858) mesurèron la valor de la constanta 1/√ε0μ0 en estudiant la descarga d'una botelha de Leyden. Aquò li permetèt de calcular la velocitat de la lutz qu'es liada a aquelei valors. Arribèron a un resultat similar a aqueu de Fizeau. Puei, en 1857, Gustav Kirchhoff (1824-1887) calculèt la velocitat de desplaçament d'un sinhau electric dins un fieu sensa resisténcia electrica. Trobèt un resultat similar a la velocitat de la lutz.
Aquelei descubèrtas foguèron integradas per James Clerk Maxwell (1831-1879) dins sa teoria de l'electromagnetisme, publicada au començament deis ans 1860. Entre divèrseis innovacions importantas, i definiguèt la lutz coma una onda electromagnetica. I prepausèt tanben de definir la velocitat c coma velocitat deis ondas electromagneticas dins lo vuege. Se poguèt pas demostrar totalament aquelei ponchs, lei resultats experimentaus obtenguts per son modèl permetèron a aqueleis idèas de s'impausar au sen de la comunautat scientifica.
La question de l'etèr
thumb|right|[[Fotografia d'Albert A. Michelson (1852-1931).]]
Alizée
200px|right|thumb|Alizée, en 2013 Alizée es una cantaira francesa, nascuda Alizée Jacotey lo 21 d'agost de 1984 a Aiacciu (Corsega).
Velocitat de la lutz
La question de l'etèr
Pasmens, l'existéncia de l'etèr pausava de problemas importants ai fisicians en causa de la lèi de composicion dei velocitats. Segon aquela lèi, èra possible de mesurar una isotropia de la velocitat de la lutz en mesurant la velocitat d'un objècte, per exemple la Tèrra, a respècte de l'etèr. A partir deis ans 1880, mai d'una experiéncia assaièt de mesurar aqueu movement. La pus famosa es aquela d'Albert A. Michelson (1852-1931) e d'Edward W. Morley (1828-1923) en 1887. Mostrèt ges de movement particular e es uei considerada coma la pròva de l'inexisténcia de l'etèr. Pasmens, per sei contemporanèus, aquela conclusion èra pas tant clara. Per exemple, Hendrik Lorentz (1853-1928) e Henri Poincaré (1854-1912) trabalhèron sus una teoria novèla de l'etèr que s'aprochèt pauc a pauc de la relativitat especiala. En particular, en 1904, Poincaré postulèt per lo premier còp la natura de limit de la velocitat de la lutz en dinamica.
Alizée
Pendent sa participacion a l'emission Graines de Star sus la cadena francesa M6, Alizée es remarcada per la cantaira Mylène Farmer, que li escriu alavetz dos albums ambe Laurent Boutonnat, Gourmandises (2000) e Mes courants électriques (2003).
Velocitat de la lutz
Lei trabalhs d'Einstein
thumb|right|[[Fotografia d'Albert Einstein e d'Hendrick Lorentz.]]
La concepcion actuala de la lutz e de sa velocitat es eissida de la teoria de la relativitat especiala publicada en 1905 per Albert Einstein (1879-1955). Segon sei postulats fondamentaus, la velocitat de la lutz es una constanta fisica fondamentala que sa valor es identica dins totei lei referenciaus. Aquò entraïnèt l'abandon dau concèpte d'etèr e l'adopcion d'aqueu d'espaci-temps. Fondèt tanben una partida importanta de la fisica modèrna.
Lei mesuras novèlas de la velocitat de la lutz
Pasmens, lei resultats pus fisables foguèron obtenguts per l'interferometria lasèr. En particular, en 1972, aquela tecnica permetèt de mesurar una valor de 299,792,456,2 m/s. Dins lo corrent deis ans seguents, d'autreis experiéncias obtenguèron de resultats similars e la 15 Conferéncia Generala dei Pes e dei Mesuras recomandèt finalament l'adopcion de la valor 299,792,458 m/s en 1975.
La definicion de 1983
En 1983, la 17 Conferéncia Generala dei Pes e dei Mesuras considerèt que la mesura de la longor d'onda èra pus reproductibla que leis estandards precedents utilizats per lo calcul de la velocitat de la lutz. Gardèt ansin la definicion de la segonda adoptada en 1967 — basada sus lo cèsi — mai reformèt aquela dau mètre. Per aquò, lo mètre venguèt l'interval percorrut per la lutz durant una durada de 1/299792458 s. En consequéncia, la valor de la velocitat de la lutz foguèt desenant fixada a 299,792,458 m/s e venguèt una constanta dau Sistèma Internacionau d'Unitats.
En 2011, la Conferéncia Generala dei Pes e dei Mesuras anoncièt son intencion de tornar definir lei sèt unitats de basa dau Sistèma Internacionau per lei liar a una constanta fisica reconeguda. Aquò entraïnèt una modificacion de la definicion dau mètre que cambièt pas la valor de la velocitatde la lutz.
Generalitats
La velocitat de propagacion de la lutz dins lo vuege es una constanta fisica fondamentala. Demòra constanta dins totei lei referenciaus galileans. En consequéncia, es una velocitat limita qu'es impossible de passar. En mecanica, aquò es a l'origina de plusors fenomèns que son dichs « efiechs relativistas ». Entre lei pus famós, se pòu citar lo paradòxa dei bessons. Es tanben liada a mai d'una autra constanta fisica, especialament dins lo domeni de l'electromagnetisme ont existís un liame dirècta amb la permittivitat dau vuege ε0 e la permeabilitat dau vuege µ0 dins la relacion c2 = 1/ε0µ0.
Informatica
Dins leis ordinators, la velocitat de la lutz impausa un limit a la rapiditat de transmission d'una informacion entre dos processors. Per exemple, amb un processor operant a una frequéncia de 1 GHz, un sinhau pòu unicament percórrer una distància de 30 cm durant un cicle. La posicion dei processors es donc un element centrau dins la concepcion d'un sistèma informatic, especialament dins lo cas dei superordinators. A tèrme, se la frequéncia dei processors continua d'aumentar, la velocitat de la lutz deuriá venir un factor limitant major per lo desvolopament de processors pus perfeccionats.
Transmission d'informacions sus la Tèrra
En causa dei dimensions de la Tèrra, la durada teorica minimala per transmetre una informacion entre dos ponchs situats a l'opausat dau glòbe terrèstre es de 67 ms. Pasmens, a l'ora d'ara, aquela durada es pus importanta car l'indici de refraccion n dei fibras opticas es superior a 1. De mai, de retàrds suplementaris aparéisson en causa dau passatge dau sinhau dins divèrsei dispositius electronics.
Vòls espaciaus e astronomia
L'aspècte finit de la velocitat de la lutz a de consequéncias fòrça importantas dins lo domeni espaciau. D'efiech, en causa d'aqueu fenomèn, lei comunicacions entre la Tèrra e leis objèctes mandats dins l'espaci son pas instantanèas. Es totjorn necessari d'esperar una certana durada entre l'emission d'un sinhau e sa recepcion efectiva. Dins lo cas d'una sonda en mission dins lo Sistèma Solar, aquela durada pòu èsser de l'òrdre de plusors oras. Aquò necessita donc d'orientar la direccion d'emission en tenent còmpte dau desplaçament de l'objectiu. De mai, impausa un retàrd dins l'execucion de totei leis instruccions mandadas.
En revènge, en astronomia, aqueu retàrd de recepcion dei sinhaus presenta un interès major. D'efiech, coma lei fotons emés per leis objèctes alunchats foguèron emés i a lòngtemps, l'observacion d'aqueleis objèctes permet de leis estudiar dins un estat ancian. Aquò dòna donc la possibilitat ais astronòms d'observar d'estadis ancians de l'istòria de l'Univèrs. Dins aqueu quadre, se fau nòtar l'utilizacion frequenta de l'an lutz coma unitat de longor. Correspònd a la distància percorruda per un sinhau luminós durant un an. Egala a aperaquí 9,461 miliards de quilomètres, permet de simplificar l'expression dei distàncias.
Mesura de distància
Per mesurar una distància, lei radàrs mesuran la durada necessària a l'anar e tornar d'un sinhau electromagnetic rebatut per un objècte. Dins aquò, per obtenir un resultat precís, fau tenir còmpte de la valor finida de la velocitat de la lutz. Aquò es fòrça important per leis aplicacions de precision coma la localizacion dei satellits GPS.
Canton de Rians
Lo Canton de Rians es una anciana division administrativa de Provènça, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brinhòla, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Despuèi 2015, lei 6 comunas son dins lo canton de Sant Maissemin de la Santa Bauma. La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Velocitat de la lutz
Mesuras astronomicas
L'espaci es un endrech ben adaptat per mesurar la velocitat de la lutz car lo vuege i es quasi perfècte. Per exemple, la premiera valor mesurada, en 1676, foguèt calculada a partir de l'observacion d'un fenomèn astronomic. Per aquò, Ole Christensen Romer mesurèt lo periòde dei satellits galileans, especialament aqueu d'Io. D'efiech, dempuei la Tèrra, lo periòde de rotacion d'aquelei satellits a l'entorn de Jupitèr es pus feble quand la Tèrra se desplaça vèrs lo sistèma jovian. Au contrari, aumenta quand la Tèrra s'aluncha. Es ansin minimau quand la distància Tèrra-Jupitèr es minimala e, invèrsament, es maximau dins la situacion opausada. Es alora possible de mesurar la durada necessària a la lutz per percórrer la distància entre lei doas posicions extrèmas e calcular la valor de la velocitat de la lutz.
Canton de Rians
Istòria
Los cantons de Ginacèrvias, de Sant Julian lo Montanhier, de La Verdiera, dau districte de Barjòus e lo de Rians, dau districte de Sant Maissemin se creèron en 1790.
Velocitat de la lutz
Mesuras astronomicas
Un autre metòde astronomic utiliza lo fenomèn d'aberracion de la lutz. Aquel efiech es la consequéncia de l'addicion vectoriala de la velocitat de la lutz en provenància d'una fònt luechenca (coma una estela) e de la velocitat de l'observator. D'efiech, un observator en movement obsèrva la lutz venir d'una direccion diferenta e, per consequéncia, obsèrva la fònt a una posicion diferenta de sa posicion originala. Coma la velocitat de la Tèrra càmbia lòng de son orbita, aqueu fenomèn a d'efiechs sus la posicion aparenta deis estelas dins lo cèu. A partir de mesuras angularas, es possible d'exprimir la velocitat de la lutz en foncion de la velocitat de la Tèrra. Òr, aquela darriera pòu èsser calculada d'un biais relativament precís.
Canton de Rians
Istòria
En 1801, lo canton de Ginacèrvias foguèt conservat e los autres tres suprimits; en 1831, lo capluòc passèt de Ginacèrvias a Rians, , ,.
Velocitat de la lutz
Mesura de la durada d'un trajècte
thumb|right|Esquèma simplificat dau dispositiu imaginat per [[Hippolyte Fizeau per mesurar la velocitat de la lutz amb una ròda dentada e un mirau.]]
Es possible de mesurar la velocitat de la lutz gràcias a la mesura de la durada necessària per percórrer una trajècte de longor coneguda. Per aumentar la precision de la mesura, la distància dau camin percorrut per la lutz es doblada gràcias a l'usatge d'un mirau. Lo metòde pus conegut basat sus aqueu principi es aqueu desvolopat per Hyppolite Fizeau e Léon Foucault au sègle XIX. Placèron una ròda dentada lòng dau camin de la lutz. Per una velocitat de rotacion donada, lo rai luminós passava entre doas dents a l'anar e au retorn. En revènge, per d'autrei velocitats, èra arrestat per una dent. Es alora possible de calcular la velocitat de la lutz en foncion de la velocitat de rotacion aplicada a la ròda.
L'utilizacion d'un mirau en rotacion coma reflector permet d'aumentar fòrça la precision d'aqueu dispositiu car lo rai luminós es rebatut dins una direccion diferenta de sa direccion d'origina. Uei, aqueu metòde foguèt melhorat per l'usatge d'un lasèr e de sistèmas de deteccion capables d'enregistrar un sinhau una nanosegonda après sa recepcion sus lor captor. Pasmens, es malaisat d'obtenir una precision superiora a 1% amb aquela tecnica. En revènge, es sovent presenta dins leis escòlas car sa mesa en plaça aisada permet de la realizar sensa dificultat.
Mesura dei constantas electromagneticas
Coma la velocitat de la lutz dins lo vuege es liada a la permittivitat dau vuege ε0 e a la permeabilitat dau vuege µ0 per la relacion c2 = 1/ε0µ0, es possible d'obtenir sa valor a partir dau calcul d'aquelei constantas electromagneticas. De mai, lo calcul es facilitat per lo fach que la valor de la permeabilitat dau vuege es fixada a 4π.10-7 H.m-1. Ansin, es unicament necessari de mesurar la valor de la permittivitat dau vuege, çò qu'es possible en mesurant la capacitat e lei dimensions d'un condensator.
Mesura per cavitat de resonància
Un biais fòrça precís per mesurar la velocitat de la lutz consistís a mesurar, de maniera independenta, la frequéncia f e la longor d'onda λ dins lo vuege. D'efiech, aquelei grandors son liadas entre elei per la relacion c = f.λ. Per aquò, pòu s'utilizar una cavitat de resonància. Se lei dimensions dau dispositiu son conegudas, es possible de determinar la longor d'onda gràcias a certanei fenomèns de resonància. Se lei mesuras son realizadas sus una radiacion de frequéncia coneguda, generalament gràcias a de mesuras sus de fenomèns d'emission, es alora possible d'obtenir lei dos paramètres requists per lo calcul de c.
Mesura per interferometria
L'interferometria es un autre metòde fòrça precís que permet de determinar la longor d'onda d'una radiacion electromagnetica. Ansin, quand es utilizada amb un lasèr de frequéncia coneguda, permet de calcular c segon la relacion utilizada amb lei cavitats de resonància. Avans l'adopcion de la definicion modèrna de la lutz per lo Burèu dei Pes e dei Mesuras en 1983, èra la tecnica pus precisa amb una incertitud de 3,5.10-9.
Cas de despassament aparent
Dins mai d'un cas, es possible de mesurar de velocitats superioras a la velocitat de la lutz. En particular, aquò es relativament frequent amb lei velocitats de fasa, lei velocitats de grop, lei velocitats de l'energia e lei velocitats de sinhau. En mecanica quantica, son tanben coneguts de fenomèns caracterizats per una coordenacion de particulas que semblan capablas de se desplaçar dins l'espaci e dins lo temps a una velocitat superiora a c.
Aquò es pas impossible car, en realitat, la teoria de la relativitat especiala empacha pas de passar la velocitat de la lutz mai enebís de violar lo principi de causalitat. Es ansin en realitat l'informacion que pòu pas viatjar a una velocitat superiora a c. Òr, a l'ora d'ara, totei lei fenomèns que mòstran una velocitat supraluminicas permèton pas de transmetre una informacion quina que siegue.
Conselh Regional de Defensa d'Aragon
vinheta|Lo CRDA en roge, la [[Segonda Republica Espanhòla|Republica Espanhòla en ròse e los Franquistes en blau.]] Lo Conselh Regional de Defensa d'Aragon (en espaghòl Consejo Regional de Defensa de Aragón abreujat CRDA, en aragonés Consello Rechional d'Esfensa d'Aragón) foguèt una entitat administrativa e territoriala libertària creada per lo CNT en lo contèxt de la Revolucion sociala espanhòla de 1936 pendent la Guèrra Civila Espanhòla. Fins a la siá dissolucion en 1937, lo CRDA controlèt la mitat orientala d'Aragon.
Essequibo (flume)
Essequibo es lo mai grand flume de Guyana situat entre Orinoco e e Amazonas. Nais dins las montanhas Acarai près de la frontièra entre Brasil e Guyana, e raja cal al nòrd sus 1014 quilomètres a travers la selva e la sabana per s'escampar dins l'ocean Atlantic. Ten un bacin de drenatge total de 69 300 quilomètres carrats e un debit mejan de 2 104 mètres cubes per segonda.
Geografia
Lo flume travèrsa l'ecoregion dels bòsques umids de Guyana. I a nombrosas raspas e cascadas (per exemple, lo saut de Kaieuteur sus la ribièra Potaro e las cascadas Murrays, Pot e Kumaka) long de l'escorreguda del flume, e son estuari de 20 quilomètres de larg es semenat de nombrsas pichonas îles. S'escampa dins l'Atlantic a 21 quilomètres de Georgetown, la capitala du Guyana.
Sos nombroses afluents comprenon las ribièras Rupununi, Potaro, Mazaruni, Siparuni, Kiyuwini, Konawaruk e Cuyuni. A mai de 30 quilomètres de sa boca se trapan de grandas illas planas e fertilas: Leguan, Wakenaam, l'illa Hogg e Fort Island qu'èra lo sètge del governament del país pendent l'èra coloniala neerlandesa.
Heubécourt-Haricourt
Heubécourt-Haricourt en normand (Heubécourt-Haricourt en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a constituit per la fusion en 1965 de Heubécourt e de Haricourt.
La commune est constituée par la fusion en 1965 de Heubécourt et de Haricourt.
Sand
Sand  en alemannisch (Sand en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Batalha de París
La batalha de París ò la Liberacion de París se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 19 au 25 d'aost de 1944. Foguèt la consequéncia d'una insureccion populara rapidament sostenguda per l'arribada de fòrças francoestatsunidencas. S'acabèt per la capitulacion de la garnison alemanda de la capitala francesa. Lei Francés perdiguèron entre 1,200 e 1,400 òmes (900-1,100 tuats e 320 bleçats) e leis Alemands 16,000 (3,200 mòrts e 12,800 presoniers).
Sand
Geografia
La municipalitat a adaigat per la Scheer.
La commune est arrosée par la Scheer.
Istòria
A l'epòca gallo-romaine, lo masatge caseriu de Ehl, situat sul territòri de la municipalitat de Sand (23 km al sud d'Estrasburg), èra jol nom de Hellelum un important centre religiós e administratiu. Lo bourg aperteniá dins la vila de las Triboques #que la capitala n'èra Brocomagus (Brumath). Los Triboques èran Cèltas tardivement installats en Bassa-Alsace #qu'avián #èsser aliats de Arioviste en las siás portadas a l'oèst del Rhin (vèrs 62-58 abans J.C.).
Hellelum Compreniá un fòrça grand santuari, de las administracions douanières (peatge sul Ill) e fiscales e un talhièr de @frapper de monedas. Un deslligament de la Légion romaine i i aviá basat en permanéncia, amb camps fortificats de proteccion avançada situada a Nordhouse, Sundhouse, Westhouse e Osthouse. La vila a #èsser rasada per Roma en 96 après JC al continuament de disturbis politics ligats a l'assassinat de l'emperaire Domitien (rebellion d'una part de l'armada #qu'èra sustot stationnée a Hellelum).
À l'époque gallo-romaine, le hameau d'Ehl, situé sur le territoire de la commune de Sand (23 km au sud de Strasbourg), était sous le nom de Hellelum un important centre religieux et administratif. Le bourg appartenait à la cité des Triboques dont la capitale était Brocomagus (Brumath). Les Triboques étaient des Celtes tardivement installés en Basse-Alsace qui avaient été alliés d'Arioviste dans ses menées à l'ouest du Rhin (vers 62-58 avant J.C.).
Hellelum comprenait un très grand sanctuaire, des administrations douanières (péage sur l'Ill) et fiscales et un atelier de frappe de monnaies. Un détachement de la Légion romaine y était basé en permanence, avec des camps fortifiés de protection avancée situés à Nordhouse, Sundhouse, Westhouse et Osthouse. La ville a été rasée par Rome en 96 après JC à la suite de troubles politiques liés à l'assassinat de l'empereur Domitien (rébellion d'une partie de l'armée qui était notamment stationnée à Hellelum).
Sengrièda
Sengrièda (Saint-Griède en francés) qu'ei ua  comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Ni Dauzat e Rostaing, nimei Negre disen pas arren de Sengrièda; lo nom qu'ei a l'evidéncia un faus agionime (nom de sent).
Bèstia de bast
Una bèstia de bast, es un animal domestic utilizat per l'òme coma animal de trabalh per portar des cargas. Es mai sovent un quadrupède que l’esquina es equipada d'un dispositiu permetent de repartir melhor lo pes dels objèctes de transportar e d’estabilizar aquestes pendent de movements de l'animal. vinheta|Lama dins lo Pargue nacional de las Montanhas Rocosas, en 2005 vinheta|Caravana de [[Camelus dromedarius|dromadaris al Brasil, en 2006]] vinheta|Transpòrt de fen en [[Armenia, en 2010]]
Dispositius
Lo bast de diferentas formas es lo mai utilizat.
Conilh del mètro parisenc
Lo conilh del mètro parisenc, apelat Serge e de còps conilh RATP, es un personatge de ficcion figurant sus divèrs dessenhs que la RATP aficha dempuèi la fin dels ans 70 dins lo mètro parisenc, per avertir lo jove public de cèrts perilhs. Mai d'un conilhs de colors e d'aires diferents seguent las epòcas se son succedits per prevenir de cèrts perilhs, especialament del risc de se far pinçar los dets dins las pòrtas dels trens.
Contèxt
Las afichas que meton en scèna aquesta conilh se presentan sos la forma de pega-solets apausats a l'interior dels trens del mètro de París e del RER, sus las pòrtas coladissas. D'efèit, coma lor obertura e lor barradura es automatisada, constituïsson un perilh per los joves enfants, inconscients del risc de s'i pinçar los dets. Lo conilh jòga un ròtle pedagogic de prevencion.
Dempuèi lo debut de l'annada 2017, Serge lo Conilh a investit los escalièrs mecanics del malhum parisenc per avertir los viatjaires e espacialament los joves enfants dels compòrtaments a risques. Es desplegat suls 115 escaliers mecanics que necessitan una atencion particulara.
Illustracion
Mai d'un conilhs foguèron representats sus las afichas apausadas per la RATP ; l'entrepresa presenta una retrospectiva sus son sit internet. Per antropomorfisme, totes aquestes conilhs èran bipèdes e portavan de vestits e lors pès de còps cauçats. En revenge, portavan pas d'autres accessòris.
Cibla
Lo causida de l'animal representat e las colors vivas denòtan la cibla : los enfants.
Un simbòl victima de destornaments
Los passatgièrs del mètro parisenc son familiars d'aquesta personatge que fa partit de lor vida jornalièra tot en se desmarcant del ton abitualament adoptat per la senhalizacion. Es en qualque sòrta vengut una mascòta de la RATP, que lo qualifica de e de.
D'aquel fach, s'expausa als destornaments.
Brigadas AntiPub
Las Brigadas AntiPub an espleitat sa notorietat per lo parodiar a finalas militantas. La version imitada es la miniatura ; las pòrtas del mètro son remplaçadas per de publicitats ipnotizant lo conilh.
Les Kassos
La web-seria francesa Les Kassos, difusada sus Youtube, fa del conilh un personatge masoquista.
Chauvency-le-Château
Chauvency-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los Luxemborg, Florent d'Enaut, Philippe de Chiéti (fils de, comte de Flandre), los Salm e Blâmont, los Âpremont (de Apremont-lo-Bòsc e de Dun-sus-Meuse), Briey, Esch-sus-Segura e Hattstatt ne son los principals eròis... Als costats dels Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Linha (familha), Fléchin, Baissy de Bachy (?) O Béchy (?), Montigny-En-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Saint-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, del comte de Sancerre, Prega (de La Fermetat) senhor de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange o Leiningen, Munsheim de Monsheim, Escuelhètz-Castell, Creuë, Adornes, Thil (separacion de Azannes-et-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers o de Mont-Villers, de Cuminières o Cumières, #Jaire de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi De Neuville-sus-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-las-Bains, Gevigni o Gviwini de Juvigny-sus-Loison, Watronville e tant d'autras...
Jacques Bretel conta aquelas fèstas brilhantas ont se jògue, joute, rime, beu, canta, dança e riu, en un reportatge fòrça poétique (ont an descrich de nombrós blasons en lo tèxt o los miniatures) : Lo Tournoi de Chauvency.
Los manuscrits de Mos, de Oxford e de Rems conserven aquel preciós testimoniatge. Aqueles tèxtes en ancià francés del treizième sègle an #èsser tradusits intégralement en francés modèrn l'an 1997. Aquela traduccion, calquée sus l' originala, imita los vèrses octosyllabiques e rimés, ne conserva lo ritme e la cadence, ne restituissi l'art de las formulas e tota la poesia originelle.
En 1285, le comte de Chiny, Louis de Looz, établi à Montmédy, et son frère, Gérard de Looz, seigneur de Chauvency, organisent de somptueuses festivités et y invitent pour des joutes et pour un tournoi plus de 500 chevaliers, venus d’Alsace, de Lorraine, des rives du lac Léman ou des rivages de la mer du Nòrd, et même d’Angleterre !
Les Luxembourg, Florent de Hainaut, Philippe de Chiéti (fils de Gui de Dampierre, comte de Flandre), les Salm et Blâmont, les Âpremont (d'Apremont-la-Forêt et de Dun-sur-Meuse), Briey, Esch-sur-Sûre et Hattstatt en sont les principaux héros... aux côtés des Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Ligne (famille), Fléchin, Baissy de Bachy (?) ou Béchy (?), Montigny-en-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Saint-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, du comte de Sancerre, Prie (de La Fermeté) seigneur de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange ou Leiningen, Munsheim de Monsheim, Trie-Château, Creuë, Ornes, Thil (écart d'Azannes-et-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers ou de Mont-Villers, de Cuminières ou Cumières, Gui de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi de Neuville-sur-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-les-Bains, Gevigni ou Gviwini de Juvigny-sur-Loison, Watronville et tant d'autres...
Jacques Bretel raconte ces fêtes brillantes où l'on joue, joute, rime, boit, chante, danse et rit, dans un reportage très poétique (où sont décrits de nombreux blasons dans le texte ou les miniatures) : Le Tournoi de Chauvency.
Les manuscrits de Mons, d'Oxford et de Reims conservent ce précieux témoignage. Ces textes en ancien français du treizième siècle ont été traduits intégralement en français moderne en 1997. Cette traduction, calquée sur l'originale, imite les vers octosyllabiques et rimés, en conserve le rythme et la cadence, en restitue l'art des formules et toute la poésie originelle.
En 1490, s’est produit un événement beaucoup moins spectaculaire que le tournoi mais bien connu des historiens car il fut raconté en détail par celui qui en fut le principal protagoniste. En effet, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, fut enlevé à Metz avec son père le 3 novembre 1490 et emprisonné au château de Chauvency durant quatorze mois. Il a raconté en long et en large cette mésaventure dans sa Chronique et dans son Journal. Ces deux récits complémentaires sont très intéressants à plus d’un titre. Ils offrent en effet un témoignage extraordinaire sur les mœurs de l'époque tant en ce qui concerne certaines formes de criminalité que maints usages de la vie quotidienne. De fait, de Vigneulles n’hésite pas à entrecouper son récit de notations plus ou moins longues concernant les événements qui se sont produits à Metz ou ailleurs durant son incarcération, notamment la trahison de Jean de Landremont qui voulait livrer Metz au duc de Lorraine. Ces textes qu’on ne pouvait trouver qu’en ancien français dans l’édition devenue rare de Charles Bruneau ont été réédités en français moderne en 2002 aux éditions de la Joyeuserie sises à Dampicourt en Belgique sous le titre « J’avais le cœur entre deux pierres », phrase de l’auteur qui exprime ainsi son angoisse de prisonnier.
Numeracion egipciana
La numeracion egipciana en hieroglif qu'ei ua numeracion decimau per addicion de signes.
Real Zaragoza
Lo Real Zaragoza qu'ei ua equipa aragonesa de fotbòl fondada en la ciutat de Saragossa l'an 1932 e qui joga en dusau division de la Liga Espanhòu de Fotbòl.
Wiesviller
Wiesviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Esmolian (region)
La region d'Esmolian (Област .......) es una region de Bulgaria.
Edat dau Fèrre
L'Edat dau Fèrre (var. Edat deu Hèr, Edat del Fèrre, Edat dau Fer) es lo periòde dau desvolopament de la metallúrgia dau fèrre. Aquest metau es superior au bronze en duretat e abondància de jaç.
L'emplec corrècte d'aquest minerau comencèt au millenni II abC. Leis ititas foguèron lo premier reiaume organizat que controtlèt sa produccion.
L'expansion de la coneissença sus l'emplec dau fèrre se produtz probablament dempuei Iran a travèrs de Caucàs. A aquela epòca se produson de cambiaments importants: leis empèris orientaus s'afeblisson e lei centres de poder se desplaçan vèrs l'Occident. Antau, l'Edat dau Fèrre se caracteriza per l'utilizacion dau fèrre coma metau, utilizacion importada de l'Orient Mejan a travèrs de l'emigracion de tribús indoeuropèas (cèltas), qu'a partir de 1200 aC començan d'arribar en Euròpa Occidentala e son periòde va fins a l'epòca romana e en Escandinàvia fins a l'epòca vikinga (a l'entorn de 1000). L'expansion bantó, de 500 abans l'èra crestiana, arribèt rapidament gràcias a la tecnologia dau fèrre. Lei limits cronologics de l'Edat dau Fèrre varian considerablament segon l'airau culturau e l'airau geografic. Au delà, mai d'una civilizacion coneguèt jamai l'Edat dau Fèrre maugrat qu'aguèsse experimentat un desvolopament sociau e/o tecnic important (per exemple, lo cas dei civilizacions precolombinas).
Gabrovo (region)
La region de Gabrovo (Област .......) es una region de Bulgaria.
Ma ville est le plus beau park
Ma ville est le plus beau park es lo segond album del grop occitan los Fabulous Trobadors publicat en 1995 sus un labèl de Philips.
Istoric
Es mai politic que lo primièr particularament amb la proximitat de l'eleccion presidenciala francesa de 1995 qu'inspirèt la cançon Quel sera notre futur ? Lo grop compausa dins aqueste opus mai d'un imne a lor vila Tolosa, e mai a la defensa de la cultura occitana, principalement amb la cançon consacrada a las escòlas Calandretas. Ja se pòt percebre çò que serà ulteriorament apelat l'engatjament altermondialista.
Nigèr
Nigèr pòt èsser:
Zheng He
thumb|right|Estatua modèrna de Zheng He dins la vila de [[Malacca.]]
Zheng foguèt recompensat per un pòste important au sen dau palais imperiau e encargat de l'organizacion d'una importanta flòta militara dins lo pòrt de Nanquin. De 1405 a 1422, menèt sièis expedicions lòng dei rotas marchandas situadas entre lo Sud-Èst Asiatic e l'Africa Orientala. Gràcias a una politica mesclant establiment de relacions diplomatas e operacions militaras per securizar lei ponchs pus estrategics (Malacca, Ceilan...), permetèt ai Ming d'estendre son influéncia dins tota la mitat nòrd de l'Ocean Indian. Après una pausa durant lo rèine de Hongxi (1424-1425), Zheng He recebèt l'òrdre de realizar un seten viatge durant lo rèine de Xuande (1425-1435).
Pasmens, en despiech dau succès de sa mission, son òbra foguèt rapidament annulada per la politica deis emperaires que succediguèron a Xuande. Obligats de se concentrar sus la defensa dei províncias dau nòrd de l'Empèri qu'èran menaçadas per d'incursions mongòlas, s'interessèron pas ai questions navalas e la flòta creada per Zheng He e Yongle dispareguèt pauc a pauc. En partida oblidadas en China, leis expedicions de Zheng He foguèron tornadas descubrir durant leis ans 1950. Son regularament citadas coma un exemple de la superioritat tecnologica e scientifica chinesa a la fin de l'Edat Mejana.
Jovença e intrada a la Cort dau prince Zhu Di
thumb|right|Retrach de l'emperaire [[Yongle que foguèt lo senhor de Zheng He a la cort imperiala.]]
Zheng He nasquèt, sota lo nom de Ma He, en 1371 dins una familha musulmana de la region de Yunnan. Fasiá partida d'una familha d'aristocratas eissida d'Ajall Shams al-Din Omar (1211-1279) que foguèt governador de Yunnan de 1274 a 1279 durant lo periòde mongòl. Pasmens, a sa naissença, lei Mongòls de la dinastia Yuan èran a perdre lo poder en fàcia dei rebèls menats per lei Ming. En despiech d'una viva resisténcia de part dei Yuan, lei Ming, sostenguts per la populacion chinesa, prenguèron pauc a pauc l'avantatge e conquistèron la màger part dei províncias tradicionalas de l'Empèri Chinés. Dins aquò, aquela avançada foguèt lenta e mai d'una region demorèt lòngtemps en defòra dau domeni imperiau.
En 1381, Ma He foguèt capturat per de soudats Ming durant una campanha chinesa en Yunnan per reversar lo prince mongòl Basalawarmi. Lei combats s'acabèron en 1382 per una victòria dei Ming que laissèron una importanta garnison dins la region. Lo paire de Zheng He combateguèt dins lo camp mongòl e foguèt tuat durant la campanha. Amb d'autrei presoniers importants, Ma He foguèt castrat e afectat au servici de l'Ostau de Zhu Di, prince de Yan, que venguèt pus tard l'emperaire Yongle (1402-1424). Lo prince capitèt d'obtenir la fisança de seis eunucs e, tre 1390, He l'acompanhèt dins d'expedicions militaras organizadas sus la frontiera septentrionala de l'Empèri Ming.
L'integracion de Ma He au sen de l'Ostau dau prince li permetèt d'obtenir una educacion avançada dins mai d'una disciplina. Venguèt ansin un conselhier important de Zhu Di, ròtle que gardèt durant la campanha Jingnan (1399-1402) que permetèt au prince de reversar son nebòt e de venir emperaire de China. Après aqueu succès, Ma He foguèt nomat « Grand Director dau Directòri dei servitors dau palais ». Recebèt tanben lo subrenom de « Zheng » per sa participacion decisiva a un combat de 1399 ò de 1402.
Nominacion coma amirau
thumb|right|[[Xilografia chinesa dau començament dau sègle XVII representant de naviris de la flòta de Zheng He.]]
Tresen sobeiran de la Dinastia Ming, l'emperaire Yongle reinèt de 1402 a 1424. Es considerat coma un sobeiran major de la dinastia car aprofichèt la prosperitat economica de son periòde per establir un Estat centralizat poderós capable d'empedir tot retorn dei Mongòls. Leis aisses pus coneguts d'aquela politica foguèron lo transferiment de la capitala de Nanquin a Pequin, la restauracion d'una partida de la Granda Muralha, lo renfòrçament dei defensas de la frontiera septentrionala e la mesa en plaça de cambis amb lei reiaumes estrangiers d'Asia.
Dins aqueu quadre, Yongle s'interessèt a l'afiermacion de la poissança chinesa lòng dei rotas comercialas utilizadas per lo comèrci de l'Empèri. Ansin, encarguèt Zheng He de preparar d'expedicions maritimas per i establir de relacions diplomaticas e mòstrar la poissança dei Ming. A partir dau pòrt de Nanquin, Zheng He dispausèt donc de mejans importants per organizar una flòta que gropèt per son premier viatge 317 naviris e 28,000 òmes. Segon certanei tèxtes, certanei vaissèus agantèron de talhas impressionantas (fins a 138 m e 9 masts). Dins aquò, aquelei valors son uei consideradas amb prudéncia.
Leis expedicions maritimas de 1405-1422
thumb|right|Pagina d'un obratge de [[Ma Huan a prepaus deis expedicions de Zheng He.]]
De 1405 a 1422, Zheng He dirigiguèt sièis expedicions maritimas d'amplor lòng dei rotas comercialas maritimas situadas entre Insulíndia, dins la mitat de l'Ocean Indian e en Mar Roja. Lo racònte d'aquelei viatges es relativament ben conegut gràcias ai tèxtes laissats per de participants coma l'interprèt Ma Huan que participèt a tres dei sèt expedicions de l'amirau. Lei regions principalas visitadas per la flòta Ming foguèron Champa, leis illas principalas d'Indonesia (Java, Sumatra...), la region dau Destrech de Malacca, Ceilan, lo sud d'Índia, Oman, Iemèn, Somalia e la region de La Mèca. Zheng He establiguèt ges de relacion comerciala amb leis estats d'aquelei regions mai establiguèt de relacions diplomaticas amb lei sobeirans loaus gràcias a de presents. En cambi, obtenguèt d'autrei presents e plusors ambaissadas foguèron mandats en China, çò que renforcèt efectivament lo prestigi e l'influéncia dei Ming.
Pasmens, quand èra necessari, Zheng He esitèt pas d'utilizar la fòrça militara. Ansin, luchèt còntra lei piratas dau Sud-Èst Asiatic, especialament dins la region dau Destrech de Malacca. En 1407, ganhèt una batalha importanta còntra lo pirata Chen Zuyi qu'utilizava la vila de Palembang per atacar leis itineraris marchands passant a l'entorn de Sumatra. Capturats, lo pirata e sei luòctenents foguèron executats a Nanquin. Puei, en 1411-1412, Zheng He ataquèt lo Reiaume de Kotte, situat au sud-oèst de Ceilan, en causa de sa politica ostila a divèrseis aliats regionaus de China. Reversèt lo rèi Alakeshvara e someteguèt la region. Enfin, realizèt diferentei demonstracions de fòrça en Africa Orientala e au sud de la Peninsula Aràbia per redurre l'ostilitat de certanei senhors locaus.
Rèine de Hongxi
A partir de 1421, lo prince Zhu Gaochi venguèt regent dau reiaume en causa dei problemas de santat de l'emperaire. Venguèt la mòrt de Yongle, venguèt emperaire sota lo nom de Hongxi. Reinèt brèvament de setembre de 1424 a mai de 1425. Pasmens, maugrat aquela durada febla, aqueu sobeiran capitèt d'impausar de reformas importantas. Entre lei pus importantas, demeniguèt leis impòsts, enebiguèt l'usatge dau papier moneda qu'èra a l'origina de problemas economics grèus, restabliguèt lei foncionaris partisans dau confucianisme que son paire aviá marginalizat e reorganizèt l'administracion. Regardant leis expedicions maritmas de Zheng He, Hongxi ordonèt sa suspension en 1421 en causa de son còst. Après son accession au tròne, leis annulèt totalament tre setembre de 1424. Zheng He foguèt nomat cap dei defensas de Nanquin e sa flòta foguèt integrada ai fòrças cargadas de protegir la vila.
Rèine de Xuande e fin de vida
thumb|right|[[Fotografia dau cenotafi de Zheng He.]]