cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agricultura
La mecanizacion
Pasmens, aqueu recors creissent a la tecnologia entraïna de despensas mai e mai importantas per mantenir lei tenements a un nivèu de productivitat sufisent. Dins lei país desvolopats, aquò es un factor dau declin dei populacions d'agricultors car leis investiments necessaris demandan sovent de fusionar plusors tenements per èsser rendables. Mentretant, lei païsans que pòdon pas tenir lo ritme de la modernizacion son obligats de cambiar d'activitats.
Leis engrais e lei pesticidas
Lei pesticidas son l'autre ensemble de compausats quimics que tènon un ròtle fondamentau dins l'agricultura modèrna. D'efiech, permèton de luchar còntra la preséncia d'organismes considerats coma nosibles a la creissença dei culturas. Es un tèrme generau que recampa leis insecticidas, lei fongicidas, leis erbicidas e lei parasiticidas. L'usatge d'aquelei substàncias necessita una certana comprenença de son foncionament e de seis efiechs car son potencialament toxicas per l'èsser uman (tant per l'agricultor que per lo consumator).
Lei sèrras
Ja mencionadas dins un tèxte de 1694, lei sèrras son vengudas un autre element major de l'agricultura modèrna, especialament dins lei regions temperadas. D'efiech, aqueleis installacions permèton de protegir lei culturas còntra mai d'un risc meteorologic. Pasmens, en permetent de mestrejar lei condicions climaticas aplicadas ai plantas, permèton tanben de melhorar la produccion, de accelerar la creissença e d'autorizar de vendas tota l'annada sensa se preocupar dau cicle dei sasons. Conjugat amb d'autreis elements de l'agricultura modèrna, coma la microirrigacion e la fertilizacion artificiala dei sòus amb d'engrais, l'usatge de sèrras permet d'aumentacions fòrça importantas de la productivitat mejana. Dins aquò, lo foncionament dei sèrras necessita sovent la combustion d'energias fossilas coma lo gas naturau ò lo fiol. D'installacions complementàrias son pereu demandadas quand lei culturas requièron d'operacions coma una modificacion mestrejada de la luminositat ò de la composicion gasosa de l'atmosfèra.
Lo desvolopament de l'agronomia
L'agronomia es l'ensemble dei tecnicas e dei sabers scientifics utilizats per l'agricultura. Es una disciplina que conoís de desvolopaments fòrça importants dempuei dos sègles gràcias ai progrès dins fòrça brancas de basa dei sciéncias coma la quimia ò la biologia. Dins aqueu domeni, un premier aisse major foguèt lo melhorament de l'estudi de la fisiologia dei plantas. En particular, aquò a permés de descubrir d'elements importants sus sei besonhs nutriciaus durant lo cicle vegetatiu e de lei comparar amb lei proprietats dei sòus per definir de plans de fertilizacion. Uei, de programas informatics son capables d'automatizar aqueleis operacions.
Un segond aisse important es la concepcion regulara d'espècias vegetalas e animalas novèlas. Aqueu sector conoguèt una revolucion a la fin dau sègle XX amb l'aparicion dau sequenciatge genetic. Uei, l'engenhariá genetic permet en teoria d'identificar lei gèns responsables de vulnerabilitat e d'introdurre de gèns novèus dins un genòma per dotar una espècia de capacitats novèlas. Dins aquò, en fòra dei dificultats tecnicas e reglementàrias liadas a aquelei practicas, la manipulacion genetica deis organismes suscita una oposicion viva de part de la societat.
L'industrializacion dei procès de transformacion
Dempuei la fin dau sègle XX, la mondializacion dei cambis a permés un renfòrçament considerable de l'industria agroalimentària dins la màger part dei país desvolopats ò en cors de desvolopament. D'efiech, cultivar una planta dins una region donada, èsser capable de la recòltar, de la transformar, de la condicionar e de la transpòrtar vèrs sa region de venda demanda d'infrastructuras importantas. Aquò a favorizat l'emergéncia de companhiás multinacionalas poderosas coma Nestlé, Pernod Ricard ò Danone. Gràcias a sa poissança financiera e a sa capacitat de conclure d'acòrdis dins fòrça país, aqueleis entrepresas an sovent capitat d'establir de rapòrts de fòrça favorables a seis interès amb leis agricultors. La consequéncia es generalament un agravament dei crisis agricòlas entraïnadas per leis investiments necessaris a la perseguida de lor activitat per lei païsans. Pasmens, en parallèl, l'ensemble de l'industria agroalimentària es uei vengut un sector economic major dins plusors país. Per exemple, en 2018, representava 7% dei bens exportats per l'Union Europèa.
La pollucion
L'agricultura modèrna es a l'origina de pollucions importantas, un aspècte mai e mai problematic dins lo quadre de la crisi environamentala començada durant la segonda mitat dau sègle XX. Lei pollucions congreadas per l'agricultura son multiplas. Leis engrais ne'n son una causa majora. Fòrça utilizats dins lei regions d'agricultura intensiva (fins a 200 kg per ectara), son dispersats dins la natura per lei precipitacions, principalament sota forma de nitrats. Favorizan alora la creissença dei vegetaus aqüatics. Dich eutrofizacion, aqueu fenomèn pòu « estofar » leis autreis organismes en creant de tapís d'algas a la superficia deis ecosistèmas aqüatics. Dins certanei regions, l'eutrofizacion es renfòrçada per lo norrigatge intensiu, especialament aqueu dei pòrcs, qu'entraïna l'emission de fòrça curum.
Un autre problema environamentau grèu engendrat per l'agricultura modèrna es l'acceleracion de l'erosion dei sòus. D'efiech, de basa, lo trabalh de la tèrra favoriza son transpòrt per l'aiga. Dins aquò, dins mai d'una region, aqueu fenomèn es aumentat per la desforestacion qu'empacha l'estocatge de l'aiga dins lo ret de raiç deis aubres. Aquela erosion toca desenant la màger part dei regions agricòlas dau mond. Pasmens, es fòrça important dins leis endrechs onte lei precipitacions son violentas ò raras. Dins lo premier cas, lei sediments son transportats vèrs lei ribieras que vènon turbidas. Dins lo segond cas, lo vent pòu formar de tempèstas d'arena.
La desertificacion dei campanhas
Dins plusors país, la demenicion dau nombre d'agricultors a entraïnat una reduccion fòrça importanta de la populacion dei zònas ruralas. Dich exòdi rurau, aqueu fenomèn toquèt lei país industrializats a partir deis ans 1850. Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, causèt un transferiment important d'abitants en direccion dei vilas onte jonhèron lei rengs dau proletariat. Per exemple, en Occitània, lei regions agricòlas dau centre e dau nòrd perdiguèron mai de 50% de seis estatjants. Dins d'autrei país, lo procès poguèt menar a l'abandon complèt de vilatges. Alentit dempuei leis ans 1950-1960, l'exòdi rurau es totjorn en cors dins fòrça regions.
Dins lei país en cors de desvolopament, lo fenomèn es pus recent. Son intensitat es donc pus importanta, çò qu'agrava de problemas ja existents coma la creissença anarquica dei metropòlis. Per exemple, la populacion de l'aglomeracion de Lagos es passada de 325,000 abitants en 1950 a 23 milions en 2021.
Economia e produccion
En 2018, lei país agricòlas principaus èran de país desvolopats ò de país estenduts. Una populacion importanta es tanben un factor important car l'autosufiséncia alimentària entraïna sovent l'adopcion de politicas productivistas. Ansin, en 2018, entre lei productors pus importants, se trobavan China, Índia, leis Estats Units, Indonesia e Brasil. D'autrei país poblats, coma Nigèria e Paquistan, fasián egalament partida dei productors majors. Pasmens, una produccion importanta es pas totjorn sufisenta per norir tota sa populacion. Leis Estats exportators de produchs agricòlas an donc una influéncia considerabla dins lo mond modèrne.
L'agricultura en d'autreis espècias animalas
L'èsser uman es pas l'unica espècia que mestreja l'agricultura. En realitat, sus Tèrra, l'aparicion de l'agricultura data probablament de 50 a 60 milions d'ans. En lei formigas, seriá apareguda i a 50 milions d'ans amb de culturas de bolets dau genre Leucocoprinus. Uei, existís cinc sistèmas diferents de fongiculturas en lei formigas modèrnas. Certaneis espècias practican tanben lo norrigatge de nierons que li permet de recòltar de substàncias nutritivas sucradas. En lei termits, l'agricultura seriá apareguda dins la seuva africana i a 24 a 34 milions d'ans. Uei, lei termits Macrotermitinae e lei bolets Termitomyces son mutualament dependents per assegurar sa subrevida car lo sistèma digestiu d'aquelei termits a desvolopat d'especificitats que l'empachan de manjar d'autreis aliments. Enfin, plusors genres de coleoptèrs an tanben desvolopat l'usatge de l'agricultura. Totei son d'insèctes que cultivan de bolets dins la fusta.
Losacino
Losacino es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Atetz
Atetz es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Artzibar
Artzibar es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Boinville-en-Woëvre
Boinville-en-Woëvre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Quatzenheim
Quatzenheim en alemannisch (Quatzenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Aquela municipalitat a traversat per una anciana via romaine disposicion d'Estrasburg a Saverne, uèi nomenada "rota de las Romains".
Cette commune est traversée par une ancienne voie romaine allant de Strasbourg à Saverne, aujourd'hui nommée "route des Romains".
M1 Abrams
Lo carri M1 Abrams es un carri de combat principau estatsunidenc de tresena generacion. Desvolopat dins leis annadas 1970, intrèt en servici en 1980 per remplaçar lo carri M60 Patton. Tres versions principalas existisson dichas M1, M1A1 e M1A2. Equipa leis Estats Units d'America e certanei aliats de Washington (Egipte, Arabia Saudita, Austràlia, Iraq o Kowait). Mai de 9,000 unitats son estadas produchas e la produccion es totjorn en cors ambé lo desvolopament d'una version novèla dicha M1A3.
Participèt ai doas guèrras estatsunidencas en Iraq e foguèt utilizat per lei fòrças estatsunidencas en Bosnia e au Kosovo. I obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei carris advèrs sus lo prat batalhier mai conoguèt de dificultats durant lei combats urbans còntra lei guerilhas iraquianas.
Clipperton
L'illa de Clipperton o l'Illa de la Passion es un territòri francés inabitat situat dins lo nòrd de l'Ocean Pacific. Aquela illa desèrta foguèt disputada mantun còp entre França e Mexic dins lo passat. Sa possession a subretot un interès estrategic perque permet a França d'aprofechar d'una zona economica exclusiva de. left|thumb|300px|Paumièrs sus Clipperton.
Bonneil
Bonneil es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Comuna compausada del villatge de Bonneil e del caseriu del Mont-de-Bonneil.
Commune composée du village de Bonneil et du hameau du Mont-de-Bonneil.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Region viscuda dempuèi l'edat de la pèira.
Villa Reial mérovingienne.
Castèl de la reina Brunehilde al Mont-de-Bonneil.
Charles Martel atribuissi Bonigilum (Bonneil) als fraires de Chézy-sus-Marna.
854 : Charles lo Chauve séjourne a Bonneil en lo moment d'una visita dels luòcs fòrts de la Marna.
907 : Odilon dona de bens situats a Bonneil als fraires de Sant Sebastian de Soissons.
1304 : Guy, avesque de Soissons, erigeix Bonneil en curació.
8 d'octòbre 1690 : Contesse, senhor de Bonneil e Madame de la Bretonnière, superiora de la Otèl-Dieu de Castell-Thierry son pairin e mairia de la tresena de las campanas cristianadas aquel jorn a Bonneil.
14 de junh 1792 : Benediccion d'una gròssa campana fonduda a Neuilly-Santa-Tèsta per Antoine.
Lo senhor de Vassan abandona lo sieu castèl a la Revolucion.
Primièr decènni de Frimaire, an II (1793) : Lo conselh general de la municipalitat de Essômes-sus-Marna decidís de la plantació d'un arbre de l'egalitat sul luòc del Ecu a Essômes. #Lo que arbre i auriá extrach en los bòsques del Emigré de Vassan, a Essômes.
Vestigis de fortificacions encara visibles l'an 1806 al Mont-de-Bonneil. (Dessins De Senhors Bézy, Francis Lecort e Souliac-Boileau)
Guèrra de 1870 : Lo pòble a saquejat pels Prussiens en représailles.
Guèrra de 1914-1918 : Lo pòble a deteriorat.
Fin en mai - començament en junh 1918 : Ofensiva alemanda e resisténcia de la 73ème D.I.
Région habitée dès l'âge de la pierre.
Château de la reine Brunehilde au Mont-de-Bonneil.
616 : Clotaire rassemble les grands dignitaires de son royaume.
Charles Martel attribue Bonigilum (Bonneil) aux moines de Chézy-sur-Marne.
854 : Charles le Chauve séjourne à Bonneil lors d'une visite des places fortes de la Marne.
944 : Raoul Dargies, chambellan du duc de Normandie, donne le village à l'Abbaye de Rebais en y déposant les reliques de Saint Ausbert.
1304 : Guy, évêque de Soissons, érige Bonneil en cure.
8 octobre 1690 : Contesse, seigneur de Bonneil et Madame de la Bretonnière, supérieur de l'Hôtel-Dieu de Château-Thierry sont parrain et marraine de la troisième des cloches baptisées ce jour à Bonneil.
14 juin 1792 : Bénédiction d'une grosse cloche fondue à Neuilly-Saint-Front par Antoine.
Le seigneur de Vassan quitte son château à la Révolution.
Première décade de Frimaire, an II (1793) : Le conseil général de la commune d'Essômes-sur-Marne décide de la plantation d'un arbre de l'égalité sur la place de l'Ecu à Essômes. Lequel arbre serait prélevé dans les bois de l'Emigré de Vassan, à Essômes.
Vestiges de fortifications encore visibles en 1806 au Mont-de-Bonneil. (Dessins de Messieurs Bézy, Francis Lecort et Souliac-Boileau)
Guerre de 1870 : Le village est pillé par les Prussiens en représailles.
Guerre de 1914-1918 : Le village est endommagé.
Fin mai - début juin 1918 : Offensive allemande et résistance de la 73ème D.I.
Évaux-et-Ménil
Évaux-et-Ménil es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Évaux-E-Ménil èra antany compausat de tres caserius, lo Val-d'en-Bas, lo Val-de detlo-Mièg e lo Val-de detlo-Anautit. Los tres caserius an #èsser amassats dins un sol e meteis vilatge del fach de l'evolucion démographique e dels nòus bastiments. Évaux-E-Ménil dépendait l'an 1594 del bailliage de Encants, prévôté de Dompaire e de Valfroicourt. A, la distincion aperteniá al sieur de Tilly e al capítol de Remiremont.
En 1790, la municipalitat lèva del district de Mirecourt e del costat de Encants.
Abans 1807, epòca de lo sieu érection en succursale, i aviá pas mai #qu'una capèla dicha de Sant-Césaire, fondada lo 22 de setembre de 1622.
En 1790, la commune relève du district de Mirecourt et du canton de Charmes.
Avant 1807, époque de son érection en succursale, il n’y avait qu’une chapelle dite de Saint-Césaire, fondée le 22 septembre 1622.
Letras d'òc
Letras d'òc qu'ei ua associacion occitana segon la lei de 1901.
Las edicions Letras d'òc que publican òbras de literatura occitana contemporanèa : poesia, teatre, novèlas, contes e racontes. Dens tots los maines, que presan mei que tot la qualitat literària deus tèxtes, shens desbrembar briga la qualitat de la lenga emplegada peus autors, quines que sian los dialèctes. Que publican tanben òbras literàrias de la tempsada modèrna, ineditas o de mau trobar uei lo dia. Los sons libes que son editats sia sonque en occitan, sia en version bilingüa occitan-francés. Quauques obratges que son acompanhats d'un lexic occitan-francés.
Lo prètzhèit màger de l'associacion Letras d'òc qu'ei de har víver la literatura e la lenga occitana, de la Provença a la Gasconha, en organizar tanben animacions culturaus que hèn valer las òbras literàrias e los autors (lecturas, omenatges, discussions), per exemple las Jornadas deu libe occitan (St Orenç).
Ligam extèrne
Sit oficial
Ornacieux
Geografia
Ornacieux Es una de las municipalitats de la Plana dicha de la Bièvre.
Ornacieux est une des communes de la Plaine dite de la Bièvre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
I i auriá agut en los tempses ancians un oppidum gaulois. Aquela reünion coneguèt/conéisser tot naturalament de las evolucions #que lo condusiràn a èsser converti en motte (los primièrs castèls en bòsques an trucat mottes) de contunh dins Castèl fòrt cap a l'an mil. N'efièch, se tròba dempuèi 1107 la nocion de « castrum Ornaciacum ». Per l'estudi dels noms de luòcs-diches, es important d'apondre aicí #que Guigues lo Vièlh, #que i aviá ordonné a la fortificació del Castèl fòrt, a volgut qu'aquel i aja environat totalament de vinhas.
Après qualques passatges del duché de Savoie a aquel del Dauphiné, la distincion de Ornacieux coneguèt/conéisser qualques evolucions e formar a lo Marquisat de Ornacieux (1645). Mas, amb lo temps, lo Castèl a #èsser destruit. En fach, i aguèt desmantellat, en la mitat de la, jos òrdre de Louis XIII, tot cossí dels centenats d'autras a França. Aiçò explica #que i a pas mai que qualques rèstas. De mai, del fach que las pèiras ajan #èsser réutilisées en lo bastiment dels ostals del vilatge demòra pas practicament res a la reünion. A l'ora d'ara, sus aquela reünion nusa, s'i tròba una crotz dédiée a la Bienheureuse Béatrix de Ornacieux. Malgrat #encobrir, lo marquisat demorarà encara fins a la fin de la (1789).
Per ne tornar dins lo castèl, demòra pas mai #qu'una bastiguèsse telefonada Castell de Grand-Ostal #que testifica per qualques pans de murs, en datant de la, de la siá existéncia. Plan segur, aquel pichon Castèl a conegut qualques evolucions e de nombroses ampliaments. Se pòt pensar qu'aiçò lududes a valgut d'èsser requectat coma lo nòu castèl, al continuament de la destruccion del Castèl féodal.
Tot vira pas pas #qu'a l'entorn del Castèl uèi desaparegut (e mai se). Manca tanben parlar d'una autra bastissa : s'agís de la capèla de las Templiers. N'efièch, una capèla de las Templiers i aviá #èsser bastida e environada d'un cementèri. De los nòstres jorns, a la siá localizacion se tròba lo talhièr d'un menuisier #que la pòrta ne seriá aquela de la Capèla.
Il y aurait eu dans les temps antiques un oppidum gaulois. Ce sommet va connaître tout naturellement des évolutions qui le conduiront à être converti en motte (les premiers châteaux en bois sont appelés mottes) puis en Château fort vers l'an mille. En effet, on retrouve dès 1107 la notion de « castrum Ornaciacum ». Pour l'étude des noms de lieux-dits, il est important d’ajouter ici que Guigues le Vieux, qui avait ordonné au la fortification du Château fort, a voulu que celui-ci soit entouré totalement de vignes.
Après quelques passages du duché de Savoie à celui du Dauphiné, la seigneurie d’Ornacieux va connaître quelques évolutions et former au le Marquisat d’Ornacieux (1645). Mais, avec le temps, le Château a été détruit. En fait, il fut démantelé, dans la moitié du, sous ordre de Louis XIII, tout comme des centaines d’autres en France. Ceci explique qu'il n'y a que quelques restes. De plus, du fait que les pierres aient été réutilisées dans la construction des maisons du village il ne reste pratiquement rien au sommet. Actuellement, sur ce sommet nu, on y trouve une croix dédiée à la Bienheureuse Béatrix d'Ornacieux. Malgré cela, le marquisat restera encore jusqu’à la fin du (1789).
Pour en revenir au château, il ne reste qu'une bâtisse appelée Château de Grand-Maison qui témoigne par quelques pans de murs, datant du, de son existence. Bien sûr, ce petit Château a connu quelques évolutions et de nombreux agrandissements. On peut penser que ceci lui a valu d'être perçu comme le nouveau château, à la suite de la destruction du Château féodal.
Tout ne tourne pas qu’autour du Château aujourd’hui disparu (quoique). Il faut aussi parler d’un autre bâtiment : il s’agit de la chapelle des Templiers. En effet, une chapelle des Templiers avait été construite et entourée d’un cimetière. De nos jours, à son emplacement se trouve l’atelier d’un menuisier dont la porte serait celle de la Chapelle.
Partit Trabalhista (Reialme Unit)
vinheta|Diane Abbot MP a [[Manchester en 2018.]] Lo Partit Trabalhista (en anglés Labour Party) es un partit politic britanic de centreesquèrra.
Lo Partit Trabalhista es fondat en 1900 pels sindicats. A partir de las annadas 1920, davanteja lo Partit Liberal e ven l'un dels dos partits principals del Reialme Unit amb lo Partit Conservador.
Aculhís tradicionalament una granda diversitat d'opinions, de fòrtament socialistas a socialdemocratas mas pren un virant centrista e liberal en l'economic dins las annadas 1990 e 2000 (nomenat New Labour) jos la direccion de Tony Blair puèi Gordon Brown, al poder de 1997 a 2010. Çaquelà, l'eleccion al cap del partit en setembre de 2015 de Jeremy Corbyn, membre de l'ala radicala del partit e fòrça critic del bilanç de Blair, marca un retorn a l'esquèrra.
Dempuèi 2020, lo cap del partit es Keir Starmer.
Piñel de Arriba
Piñel de Arriba es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Alchons
Los alchons son una dinastia de huns blancs qu'installèron un reialme en Bactriana e en Gandhara al sègle IV apC e invasiguèron Índia vèrs 450.
Origina
thumb|left|180px|Lo mot αλχοννο, alkhonno o alkhanno, en escritura [[bactrian|grecobactriana sus una pèça de moneda]] L'origina e l'afiliacion etnica dels alchons es escura e discutida. Segon Göbl (1967), los alchons fan partida dels huns blancs. Argumenta que i aja quatre pòbles « huns » en Índia e dins lo mond iranian de l'Antiquitat tardiva, los chionitas, e tres grops de huns blancs, los alchons, los kidaritas e los eftalitas.
Lo nom d'aquest grop es transcrich alchon, alchono, alkhon, alchan, alakhana, alkhan. Es atestat sus de peças de moneda emesas per los reis alchons que pòrtan lo nom αλχοννο, alkhonno o alkhanno, en escritura grecobactriana. La lenga e son escritura èran aquelas dels sobeirans koshans.
Istòria
Après 467 e la reconquista de Balkh, la capitala de Bactriana, per los sassanidas, lo poder kidarita foguèt afeblit d'un biais irremediable. Los que ne'n profechèron foguèron los eftalitas.
Espandiment e guèrras en Índia
Vèrs 450, lo reialme alchon se limita a Gandhara. Los alchons espandiguèron lor territòri vèrs l'èst e dintrèron en Panjab e en Cashmir. Aquò menèt lèu a un conflicte amb l'Empèri gupta. Vèrs 457, Skandagupta los batèt. Mas foguèt lo darrièr grand emperaire gupta, e un de sos successors, Budhagupta deguèt tornar afrontar una ataca alchona a la fin del sègle V que foguèt victoriosa.
Reialme alchon d'Índia
Vèrs la fin del sègle V o lo començament del sègle VI, lo rei Toramana lançèt dempuèi Panjab una ofensiva contra l'Empèri Gupta, alara bailejat per Budhagupta, que li faguèt s'apoderar d'una granda part del Nòrd d'Índia. La numismatica establís que son poder s'espandiá sus Panjab, Uttar Pradesh, Rajasthan, Cashmir, dusqua la vila d'Eran en Madhya Pradesh. Son filh Mihirakula li succediguèt.
Al començament del sègle VI, lo reialme alchon se contractèt, per se limitar a Gandhara, mentre que Kabol èra dins las mans d'una autra dinastia « huna », los nezaks.
Conselh de la Lenga Occitana
Lo Conselh de la Lenga Occitana o CLO (var. Conseu de la Lenga Occitana, Conselh dera Lengua Occitana) es un organisme de codificacion de l'occitan, fondat en 1996-1997.
Domenis de competéncia
Lo CLO gerís la nòrma classica de l'occitan (interven pas dins la gestion d'autras nòrmas de l'occitan coma la nòrma mistralenca, la nòrma de l'Escòla dau Pò o la nòrma bonaudiana).
Sa competéncia s'estend a totas las tèrras e a totas las varietats de lenga occitana perque la nòrma classica a la vocacion de trobar de solucions coordenadas e convergentas a l'escala de la lenga, en tot respectar los grands dialèctes.
S'ocupa de totes los aspèctes de la nòrma lingüistica:
Preconizacions
Lo CLO a realizat subretot un trabalh de clarificacion e de precision. A resolgut de cases de divergéncia dins l'interpretacion de la nòrma, que s'èran desvolopats entre 1975 e 1996. Tanben a portat qualques precisions tocant de ponches qu'èran pas gaire clars aperabans.
Pasmens, lo CLO preconiza una estabilitat e una fidelitat a la nòrma classica tala coma Loís Alibèrt la fondèt en 1935 amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians. Los ponches modificats, per rapòrt a Alibèrt, son leugièrs.
La sintèsi de las preconizacions del CLO es estada publicada dins lo numèro 6 (decembre de 2007) de la revista en linha Lingüistica Occitana e dins lo quite sit oficial del CLO.
Lo vam del començament
Lo CLO se fondèt en 1996 e sos estatuts se depausèron en 1997. Sos primièrs acamps de fondacion e de trabalh se faguèron a Tolosa (1996 e 1997) puèi a Nimes (1997).
La motivacion per fondar lo CLO venguèt de la crisi e del desòrdre qu'afectavan la nòrma classica dempuèi 1975. En teoria, la nòrma classica s'apiejava sus l'òbra de Loís Alibèrt a partir de sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de 1935, puèi sus la gestion d'aquela nòrma per l'Institut d'Estudis Occitans (IEO) de 1945 enlà. Pasmens, a partir de 1966, l'IEO acceptèt de practicas contradictòrias en son sen, dins sas pròprias publicacions, e poguèt pas pus garentir aital, la difusion d'una nòrma establa e univòca.
L'iniciativa de fondacion del CLO foguèt dobla: Los dos organismes manifestèron la volontat comuna de trobar de solucions al desòrdre normatiu.
La composicion del CLO se faguèt en convidar d'especialistas reconeguts e d'actors culturals de divèrsas sensibilitats, segon lo principi de la cooptacion. Puèi, de sòcis nòus intrèron al CLO e d'autres ne partiguèron.
Los primièrs acamps de 1996 (informal, a Tolosa) e de 1997 (fondacion oficiala del CLO, a Tolosa, perseguida per un autre acamp a Nimes) abotiguèron a una sèria de recomandacions per resòlver las divergéncias d'ortografia mai recurrentas, qu'afectavan l'ensems de l'occitan. Tanben l'acamp de Nimes precisèt qualques principis mai especifics pel provençal, lo niçard e lo vivaroalpenc. Ne sortiguèt un document public que resumissiá las solucions.
Los ans seguents, de 1997 a 2002, lo CLO faguèt d'autres acamps regulars. Adoptèt una seria de solucions per resòlver d'autres problèmas recurrents, pas solament dins l'ortografia mas tanben dins la nòrma orala.
Las dificultats
Pasmens, de tensions nasquèron los ans seguents quand lo CLO comencèt de voler resòlver de problèmas suplementaris. Lèu lèu, una part dels actors culturals (de còps, quitament, certans membres del CLO) manifestèron un desacòrd scientific e se poguèt pas trobar de solucions consensualas, malgrat l'existéncia d'una majoritat (esquematicament, lafontiana) l'interior dels membres del CLO.
Lo Gidilòc, un dels cofondadors del Conselh, a contunhat de far una collaboracion scientifica regulara dins las activitats del CLO.
L'IEO, l'autre cofondador del Conselh, aviá mostrat d'en primièr una actitud de partenari actiu e constructiu dins lo CLO. L'amassada generala de l'IEO de 1998 aviá votat la reconeissença e l'adopcion de las preconizacions del CLO. Mas a causa de las tensions creissentas, en 2002, la direccion de l'IEO cambièt d'actitud e prepausèt de sortir del CLO per fondar un organisme concurrent que se seriá nommat Acadèmia Occitana. Fin finala, a partir de 2002, l'IEO e lo CLO faguèron divèrsas reünions de trabalh per trobar un acòrdi renovelat de collaboracion e de reconeissença mutuala, mas las negociacions abotiguèron pas a cap d'acòrdi. Dempuei 2002, aquelas tensions divèrsas an alentit lo ritme de trabalh del CLO, que pasmens contunha d'existir juridicament coma associacion.
Represa de las activitats en 2021
Uèi, las preconizacions del CLO son seguidas per una part del movement occitanista, que i vei una solucion utila per desvolopar l'occitan d'un biais mai ordenat, especialament en pedagogia. Mai que mai lo CLO es reconegut oficialament per lo Conselh Generau d'Aran (e doncas per l'Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés) dempuèi 1999, per l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans (AIEO) dempuèi son Congrès de Tolosa de 1997, per lo Gidilòc qu'es membre fondador del CLO, e per una part dels ensenhaires, formators e organismes culturals. Certans libres, CDs e DVDs precisan, dins las paginas de començament, qu'aplican la nòrma del CLO.
.hitachi
(marca japonesa (株式会社日立製作所, Kabushiki-gaisha Hitachi Seisakusho) es un nom de domeni generic depausat per Hitachi. Es en servici dempuèi lo 1èr de mai de 2015.
Paleolitic
Lo Paleolitic es una etapa de la Preïstòria caracterizada per l'emplec d'aisinas de pèira talhada, encara que s'utilizèsson tanben d'autras matèrias primièras organicas per d'aisinas divèrsas: òs, asta, fusta, cuer, fibras vegetalas... (mal conservadas e conegudas). Es lo periòde pus long de l'istòria de l'èsser uman (en fach lo 99% ), e s'estend dempuèi 2,5 milions d'ans (en Africa) fins a 10,000 ans abans lo present aproximativament. Paleolitic significa etimologicament (del grèc παλαιός paleos, e λίθος lithos ); lo tèrme foguèt creat per l'arqueològ John Lubbock en 1865, per oposicion a Neolitic. Constituís la màger part de l'Edat de la Pèira (per oposicion a l'Edat dels Metals). Lo Paleolitic se devesís tradicionalament en tres periòdes, lo Paleolitic inferior, lo Paleolitic mejan e lo Paleolitic superior; i a tanben un periòde terminal apelat Epipaleolitic (abans lo Mesolitic).
MAS 38
Lo MAS 38 es un pistolet mitralhaire desvolopat en 1938 per la Manufactura d'armas de Sant Estève. Inspirat per lei pistolets mitralhaires utilizats per lo combat dins lei trencadas de la Premiera Guèrra Mondiala, èra una arma de 630 mm de longor per un pes de 3,45 kg. Èra destinat au combat raprochat e ais unitats de segonda linha coma leis artilhaires o l'engèni. Pasmens, sa fabricacion complèxa, sa municion de poissança tròp febla (7,65 × 20 mm Long) e la desfacha francesa de 1939 limitèron sa produccion. Leis armas fabricadas foguèron principalament utilizadas per lei còrs francs de l'armada francesa, la Milícia e la Resisténcia. Après 1945, serviguèron durant la Guèrra d'Indochina o dins d'unitats de polícia.
Paleolitic
Evolucion umana
Existís un ligam fòrça pròche entre cada periòde cultural e cada tipe uman: lo Paleolitic Inferior correspond a l'Homo habilis (sonque en Africa) e a l'apelat tradicionalament Homo erectus. Lo Paleolitic mejan, almens en Euròpa e Orient Mejan, es identificat amb l'Òme de Neandertal, e lo Paleolitic superior e Epipaleolitic se correspondon amb l'Òme de Cròsmanhon.
L'èsser uman es eissit d'un grop de primats que se devesiguèron fa quinze milions d'ans: d'un costat, los pongids (chimpanzés, gorillas e orangotans) e, d'una autre, los ominids. Tre aquel moment fins ara, sèm passats per divèrsas fasas d'ominizacion a travèrs los predecessors seguents:
Lo clima
Per de rasons divèrsas (coma de variacions de l'ais de rotacion de la Tèrra, de cambiaments dins l'orbita terrèstra, de cicles solars...) lo clima a cambiat al nivèl mondial almens dempuèi abans lo Precambrian. Ça que la, las glaciacions del Quaternari son las pus conegudas. En Euròpa, America del Nòrd e Asia Centrala, per exemple, i aviá de periòdes de clima semblable a l'actual (temperats o interglaciars), e d'autres periòdes que lo clima semblava lo de Siberia, Groenlàndia o Alaska ( o pus bassa o glaciacions), que la vida èra coma la dels esquimals. Encara que las glaciacions son estadas una referéncia obligada per datar los eveniments del Paleolitic, son actualament en revision, pr'amor que son d'episòdis mal datats e d'ambit regional e non pas mondial (afectèron pas, per exemple, Africa).
Dins l'Emisfèri Nòrd, la calòta polara permanenta despassava lo parallèl 50 pendent los periòdes de glaciacion maximala. Se sap que las glaciacions afectèron tanben los Andes e que Patagònia se cobriguèt d'un jaç permanent de glaç. I a tanben de glacièrs extintes de l'epòca del Pleïstocèn dins las montanhas mai nautas d'Africa Centrala, de Nòva Zelanda e d'autras zònas d'Oceania. Dins las zònas ont i aguèt pas d'episòdis glacièrs, almens en Africa, se succediguèron alavetz d'episòdis de màger umiditat apelats pluviacions; ça que la, son fòrça mal conegudas. Malgrat tot, es possible de trapar un sistèma pus precís per tal de mesurar las variacions climaticas al nivèl global, almens dempuèi 700,000 ans, gràcias a las corbas de paleotemperaturas d'isotòps d'oxigèn. Segon aquel sistèma, l'oxigèn dels oceans, concrètament mantun isotòp (160 e 180), vàrian lor proporcion. Ja qu'aqueles isotòps son atrapats dins las cauquilhas d'animals marins (foraminifèrs), es possible de calcular las variacions a travèrs de sondatges estratigrafics sosmarins. Lo pus utilizat es lo V28-238 de l'Ocean Pacific, mas tanben n'i a dins la mar Mediterranèa. De mesuras similaras se pòdon prene, egalament, a travèrs dels isotòps de deutèri (δD), que tanben indica la quantitat de 180 dins las cauquilhas de foraminifèrs, mas dins de sondatges practicats dins las calòtas polaras.
Arnac e Pompador
Arnac e Pompador (Arnac-Pompadour en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Es capitala dau País de Pompador.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, que citan la fòrma Artonacus (monedas merovingianas), Arnac ven dau nom d'òme gallés *Artonos, de Artos, ors, emb lo sufixe -acum, latinizacion del sufixe celtic -*ako-. Se tractariá donc d'una propietat rurala d'origina gallo-romana. Los Féniés apondon l'atestacion Arnacus de 1315, mas plaçon l'etime dins los noms germanics.
M60 Patton
thumb|right|Carris M60 Patton en [[Alemanha en 1985.]]
Lo M60 Patton es un carri de combat principau estatsunidenc de segonda generacion desvolopat a partir dau carri M48 durant la fin deis annadas 1950. Tres versions principalas foguèron desvolopadas dichas M60, M60A1, M60A2 e M60A3. Mai de 15,000 unitats foguèron produchas de 1960 a 1987 e lo carri foguèt adoptat per l'armada estatsunidenca e uneis aliats de l'OTAN durant la Guèrra Freja. Remplaçat per lo M1 Abrams au sen deis unitats blindadas estatsunidencs, èra totjorn utilizat per divèrsei país en 2012 coma l'Arabia Saudita, Egipte Israèl, Turquia, Grècia o encara Marròc.
Participèt a divèrsei conflictes de la segonda mitat dau sègle XX coma la Guèrra de Kippour, la Guèrra de Liban, la Guèrra de Kuwait. Obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei carris T-55, T-62, T-72 e Tipe 69 d'origina sovietica o chinesa deis armadas aràbias. En revènge, se revelèt vulnerable ais armas anticarri leugieras coma lo RPG sovietic o lo missil AT-3 Sagger.
La vila de Pau
La vila de Pau es una cançon de Marilís Orionaa :
A la vila de Pau A bèths còps en abòr Quan ei temps de vrenhar A l'entorn deu parçan La lutz qu'ei tant daurada dins lo cèu de Pau Diserés que lo só Qu'a bevut Jurançon
A la vila de Pau Que i a lo Gave valent Qui lampoina l'estiu E l'ivèrn trabatent E dins lo briu de l'aiga quan passas lo pont Diserés lo resson De las cantas d'amont
A la vila de Pau Que i a lo gran baloard Que blueja l'Aussau Darrèr los costalats Que i a lausa que vad vriuleta lo ser Sus lo teit deu castèth De la vila de Pau
A la vila de Pau Sus lo gran marcadau Que i a monde hardits Paisans esberits E lo bonet suu cap que batalan atau Que s'i parla biarnés A la vila de Pau
A la vila de Pau Que i a la Plaça Rejau Pr'amor deu rei paulin Que se'n creden un drin Margalida la reina qu'us a capvirats Que n'an drin de fadèr E drin d'orgulhosèr
Ròcas (Fesensac)
Ròcas, (Roques en francés) qu'ei ua comuna occitana de Fesensac, en Gasconha. Qu'ei administrada per lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus de l'estat francés.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Ròcas que veng de *rocca, qui es un mot prelatin e preceltic, absent deu latin classic [sovent remplaçat a l'escriut per rupe(s)]. Ròca que prengoc lo sens de « castèth hòrt, hortalessa » Segon Negre, Ròcas que's lo plurau de l'occitan ròca.
Chamelet
Chamelet en arpitan (Chamelet en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Comuna del Beaujolais, al relief fòrça contrastat e ont la polyculture es fòrça desvolopada.
Commune du Beaujolais, au relief très contrasté et où la polyculture est très développée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ibibio
L'ibibio es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas.
Localisacion
L'ibibio es parlat dins las zònas de govèrn local d'Ikono, Itu, Uyo, Etinan, Ekpe–Atai, Uruan, Nsit–Ubium, Onna, Mkpat Enin e Abasi de l'Estat d'Akwa-Ibom.
Escritura
L'alfabet ibibio es:
Brossainc
Brossenc en arpitan (Brossainc en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Bonnesvalyn
Bonnesvalyn es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Berrueco
Berrueco es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Ukwa
L'ukwa es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas.
HK UMP
Lo HK UMP es un pistolet mitralhaire desvolopat en 1999 per la companhiá alemanda Heckler & Koch. Utilizant de municions de .45 ACP, èra destinat au remplaçament dei MP5 utilizats per lei fòrças de polícia estatsunidencas. Per aquò, a un aspècte similar a son predecessor amb un mecanisme simplificat, una longor de 450 a 690 mm (segon l'utilizacion de la cròssa) e un pes de 2,8 kg. A una portada eficaça de 100 m e una cadéncia de tir de 600 còps/mn amb un cargaire de 25 cartochas. Pasmens, maugrat un còst mens important que lo MP5, l'UMP a rescontrat un succès limitat amb una difusion dins un vintenau de país que l'utilizan principalament adoptat per completar leis arsenaus de MP5 amb una arma pus poderosa.
Montvalent (Carcin)
Montvalent (Montvalent en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Ouen-les-Vignes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boissa
Boissa (Bouisse en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Buxa, en 870, Villa Boxa, en 908, Castrum de Buxa, en 1260, Buxia, en 1366, Buxanum (sic), en 1377, Boysa, al sègle XIV, Boyssa, en 1538, etc. La prononciacion es Bóuicho (grafia de l'abat Sabarthès), doncas normalament ['bujʃɔ] ; empacha que'l nom siá escrit en occitan Boissas a la dintrada de l'aglomeracion (véser sus Google Earth) : prononciacion recenta ? fantasiá de qualque comitat occitanista descabestrat ? Non se sap perqué.
Boissa ven del nom del bois (buxus en latin), sufixat (sufixe latin -ea, de valor collectiva : ensemble de boisses). Lo bois se plai dins los sòls calcaris qu'abondon a l'entorn.
Dins mon vilatge
Dins mon vilatge es una cançon dels Fabulous Trobadors :
Dins mon vilatge, dins mon vilatge, dins mon vilatge i a bèl temps, I aviá de monde, i aviá de monde, i aviá de monde, i a bèl temps.
I aviá aquí:
Un fustièr, un ressaire, un boscatièr, un petaçaire, un saunièr, un luquetaire un topinièr Un flaütaire, un fornièr, un estamaire, un molinièr, un maçonaire, un grolièr, un adobaire, un rotlièr. Un crivelaire, un cantonièr, un enterraire, un coconièr, un barricaire, un olièr, un panieraire, un pairolièr. Un papieraire, un sabatièr, un tabataire, un posatièr, un cabretaire, un perruquièr, un candelaire, un ferblantièr. Un cardaire, un vacassièr, un remessaire, un tombassièr, un cadieraire, un maselièr, un asugaire, un terralièr. Un enrengaire, un merlussièr, un bonbonaire, un porcatièr, un anhelaire, un vinotièr, un anelaire, un clotièr. Un tamboraire, un joatièr, un devinaire, un rodièr, un cridaire, un cordièr, un redonaire, un semalièr. Un carrejaire, un sarralièr, parapluejaire, un quintalièr, un raquejaire, un quincalhièr, un aplechaire, un lobatièr. Un espelaire, un rossatièr, un galinaire, un bondonièr, un satinaire, un teissièr, un sanaire, un salsissièr. Un sagnaire, un topinièr, un seringaire, un sabonièr, un pelhaire, un rafièr, un tanaire, un tachièr. Un ramonaire, un sanhièr, un ressolaire, un ribanièr, un espelaire, un carretièr, un potingaire, un carbonièr. Un crestaire, un carpentièr, un cardielaire, un clavetièr, un amolaire, un barbièr, un brocaire, un boièr.
Dins mon vilatge, dins mon vilatge, de mond auèi i n'i a pas pus, Dins mon vilatge, dins mon vilatge, deman, deman se ba volèm, I aurà de monde, i aurà de monde, e de trabalh per plan de gents.
I aurà aquí:
De scratchièrs, de trobaires, payadièrs, de rapsodaires, gershwinièrs, de tchatchaires, fabulosièrs. Massiliaires, lubatièrs, hip-hopaires, be-bopièrs, raggassaires, freejazzièrs, discjocaires, e scattièrs. De brasileiros, sertaõnièrs, e de violeiros, improvisièrs,de vaqueiros, boum-amœbièrs, de forroeiros, lampiãonièrs. De poetas, computièrs, de savents, aiolisièrs, blek-rocaires, aveironièrs, ba-cal faires, provincièrs. Festivalaires, gasconièrs, lengadoçaires, provencièrs, de limosaires, auvernhèrs, e delfinaires, aranièrs. Maieuticaires, socratièrs, mastegaires, meschonniquièrs, castanhaires, toquevillièrs, padenaires occitanièrs. Des bozaires, enzenièrs, d'engenhaires, antisidièrs, cosmopensaires, tolosièrs, imaginaires, planetièrs. Des cercaires, decentralièrs, inventaires, dazironièrs, astrugaires, connectièrs, de cablaires, universièrs. Des escrivaires, keroacquièrs, brautiganaires, enganièrs, jorgeamadaires, esteinbekièrs, borisvianaires, kafkaièrs. Dessenhaires, benVautièrs, pigassaires, picassonièrs, illustraires, ramonièrs, de pintraires, joapièrs. Des cow-boyaires, indianièrs, sacamandaires, redfordièrs, èra-un-còp-aires, leonièrs, westernaires, eastwoodièrs. magicaires, johnsonièrs, cabanaires, gaudissièrs, jardinaires, trenetièrs, samplaires, funkatièrs.
Pollos
Pollos es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
La Neuville-sur-Essonne
La Neuville-sur-Essonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Batalha dei País Bas
La batalha dei País Bas se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 10 au 14 de mai de 1940 dins la màger part dau país e dau 10 au 17 de mai de 1940 en Zelanda. Foguèt la consequéncia de l'ataca generala dei País Bas, ajudats per França en Zelanda, per Alemanha. En causa de sa manca de preparacion (abséncia d'armaments modèrnes, manca generala d'armaments, artilhariá limitada... etc.) e de son inferioritat numerica, l'armada neerlandesa foguèt rapidament obligada de capitular. Pasmens, la rèina Wilhelmina e son govèrn s'exilèron au Reiaume Unit per perseguir lo combat. En Zelanda, l'arribada de tropas francesas permetèt d'alentir la progression alemanda. Dins aquò, l'afondrament generau dei frònts bèlga e francés dins leis Ardenas entraïnèron la retirada generala dei soudats francés lo 17.
Losacio
Losacio es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Chassenard
Chassenard es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
La commune se situe à l'extrémité est du département de l'Allier, à la limite de la Saône-et-Loire. Elle se trouve dans les Basses Marches du Bourbonnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1874 fut découverte une tombe gallo-romaine d'un important personnage probablement militaire, contenant notamment un masque de fer et des coins monétaires. Cette occupation romaine est confirmée par la présence d'un reste de pont sur la Loire (pieux émergents) dont la mise en place serait comprise entre le et le.
Leopard II
Lo carri Leopard II es un carri de combat principau de tresena generacion alemand. Desvolopat dins l'encastre de la Guèrra Freja entre 1970 e 1977, intrèt en servici au sen de l'armada alemanda en 1979 per remplaçar lo Leopard I. Conoguèt rapidament un succès a l'exportacion e uneis armadas de l'OTAN o d'Euròpa l'adoptèron. Sèt versions principalas son estadas desvolopadas dau Leopard 2A1 fins au Leopard 2A7.
Participèt a la Segonda Guèrra d'Afganistan au sen dei fòrças canadianas e danesas coma sostèn d'infantariá gràcias a sa poissança de fuòc. Franc de quauquei degalhs menors, conoguèt gaire de dificultats en causa de la manca d'armaments anticarri pron poderós per menaçar son blindatge au sen de la guerilha afgana.
Maxime Lisbonne
Maxime Lisbonne (1839, París - 1905, La Ferté-Alais) es un comandant militar de la Comuna de París.
Durant la Guèrra de Crimèa (1854-1856), foguèt volontari dins la Marina francesa puei venguèt caçaire d'a pè e enfin zoave. Après la guèrra, dirigiguèt una sala de teatre a Paris mai faguèt falhida en 1868. Pendent lo sètge de París de 1871, foguèt elegit per capitani dau 24 batalhon de la Gàrdia Nacionala de la vila e participèt a la batalha de Buzenval (genier de 1871). Lo 14 de març, venguèt membre dau Comitat Centrau de la Gàrdia Nacionala. Lo 1 d'abriu, la Comuna li ordenèt de defendre lei fortificacions entre lo Point-du-Jour e la pòrta de Versalhas. Après l'intrada dei soudats governamentaus dins la capitala, participèt ai batalhas de la la crosiera de la Crotz Roja e la carriera Vavin (23-24 de mai), lo Panteon (24 de mai)  e lo quartier dau Chateau-d'Eau amb Eugène Varlin (25-26 de mai). Bleçat lo 25 de mai, foguèt capturat e condamnat a mòrt lo 4 de decembre de 1871. Pasmens, sa pena foguèt cambiada en deportacion. Après l'amnistia de 1880, recomençèt lo teatre e venguèt tanben jornalista amb "l'Ami du Peuple". Arroïnat, venguèt enfin vendeire de tabac en Ferté-Alais.
Biel
Biel es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bermudas
Lei Bermudas o leis illas Bermudas (en anglés: Bermuda) son un territòri d'otramar dau Reiaume Unit situat dins lo nòrd de l'Ocean Atlantic.
La capitala es Hamilton.