cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joan Dojat
thumb|250px|Joan Dojat Joan Dojat (en francés Jean Doujat; Tolosa, 1609 - París, 27 d'octobre de 1688) foguèt un avocat, professor de drech canon al Collègi reial de França, doctor-regent a la Facultat de drech de París, istorian e lexicograf occitan. Foguèt l'autor del Diccionari mondin que completava l'òbra de Pèire Godolin e mai tard l' istoriograf del rei francés Loís XIV.
Biografia
Joan Dojat nasquèt dins una familha de notables tolosans d'origina nòbla en 1609. Èra lo filh de Bernat Dojat, avocat al Parlament de Tolosa qu'èra estat dos còps Capitol de Tolosa e de Joana Dejoan, la sòrre d'un conselhièr del meteis parlament. Un de sos avantpassats, Loís Dojat, èra estat avocat del Grand Conselh. Joan Dojat faguèt d'estudis d'umanitats e de filosofia que capitèt abans de s'avodar al drech. Venguèt avocat al Parlament de Tolosa en 1637, puèi al parlament de París en 1639. Foguèt membre de l'Acadèmia dels Jòcs Florals de Tolosa, puèi en 1650 succediguèt a Balthazar Baro coma membre de l'Acadèmia francesa. Venguèt professor de drech canonic al Collègi de França en 1651, puèi doctor regent en drech canon e civil a la Facultat de drech en 1655 e istoriograf de França.
Escrivan prolific, Voltaire diguèt d'el: "Fasiá cada an un enfant a sa femna, e un libre"
Òbras
thumb|200px|Cobèrta del Diccionari mondin
.gbiz
(acorcha de Google for Business, "Google per entrepresas", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa Google. Es en servici dempuèi lo 27 d'agost de 2014.
Konkerel
Konkerel en breton ( Conquereuil en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
.gmail
(acorcha de Google Mail, "corrièr de Google", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa Google per son servici de corrièr electronic. Es en servici dempuèi lo 27 d'agost de 2014.
Barbery (Calvados)
Barbery es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a situat a 4,5 quilomètres de Bretteville-sus-Laize, a 9 quilomètres de Thury-Harcourt e a 26 quilomètres de la capital bas-normande.
thumb|left|Lavoir Del Mesnil-Touffray
Situat a 2 km al nòrd, lo masatge caseriu del Mesnil-Touffray compte aperaquí 98 abitants. E mai se en fasent partida de Barbery e que la siá populacion se liga a aquel, lo Mesnil-Touffray jouit d'una gaireben independéncia. L'anciana comuna, abandonada l'an 2002, a represes del servici. Servís d'annèxa d'aquela de Barbery, los abitants del caseriu i venon votar e de las informacions an transmés dempuèi aquela. Lo caseriu a dirigit pel cònsol-adjunt. La pichona escòla a desgraciadament barrat las siás pòrtas al cors de l'an 2004, fautas d'efectius. La siá glèisa remembra que fins a 1982, Mesnil-Touffray #èsser una parròquia. Lo caseriu es vesin de Gouvix e de Sant-Germain-lo-Vasson.
Nagpur
Nagpur (marata नागपूर) es una vila e corporacion municipala d'Índia, la segonda capitala de l'estat de Maharashtra. Ten las foncions comercialas e politicas mai importantas de la region de Vidarbha e es la tretzena vila pus poblada d'Índia, amb una populacion de 2,4 milions d'abitants. Aquesta vila es coneguda dins tot lo país amb lo nom de Santra Nagari per sas culturas d'iranges de nauta qualitat. La corporacion municipala a una extension de 220 km².
Barbery (Calvados)
Geografia
thumb|left|Lavoir du Mesnil-Touffray
Nagpur
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 2 405 665 abitants e aquela de l'aglomeracion, sonada la metropòli, èra de 2 497 870.
Barbery (Calvados)
Geografia
Situé à 2 km au nord, le hameau du Mesnil-Touffray compte environ 98 habitants. Bien que faisant partie de Barbery et que sa population se rattache à celui-ci, le Mesnil-Touffray jouit d'une quasi indépendance. L'ancienne mairie, abandonnée en 2002, a repris du service. Elle sert d'annexe de celle de Barbery, les habitants du hameau y viennent voter et des informations sont transmises depuis celle-ci. Le hameau est dirigé par le maire-adjoint. La petite école a malheureusement fermé ses portes au cours de l'année 2004, fautes d'effectifs. Son église rappelle que jusqu'à 1982, Mesnil-Touffray fut une paroisse. Le hameau est voisin de Gouvix et de Saint-Germain-le-Vasson.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nagpur
Demografia
thumb|left|600px
Courtefontaine (Jura)
Courtefontaine es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.otsuka
es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa farmaceutica japonesa Ōtsuka Seiyaku Kabushiki-gaisha (大塚製薬株式会社). Es en servici dempuèi lo 27 d'agost de 2014.
Dalfin d'Alvèrnha
vinheta|Dalfin d'Alvèrnha. Dalfin d'Alvèrnha èra comte de Clarmont e Montferrand, e trobador. Nasquèt cap a 1150 e defuntèt en 1234 o 1235. Èra lo filh de Guilhèm d'Auvèrnha, Comte de Clarmont, e de Joana de Calabra. Tenguèt una cort literària amb fòrça trobadors dedins la vila de Montferrand.
Esposèt Guilhaumeta de Combòrn, comtessa de Montferrand, filha d'Archambaud, Vescomte de Combòrn, e de Jordana de Peirigòrd. Aguèron quatre enfants: Aelis, Guilhèm, Blanca e Alix.
Entre los trobadors que cantèron amb el o a sa cort trobam: Peiròl, Perdigon, Pèire de Maensac, Gaucelm Faidit, e Uc de Sant Circ; son cosin, l'avesque Robèrt de Clarmont, escambièt de verses satirics e erotics amb el, tot coma Richard Còr de Leon. Un partiment entre Dalfin e Perdigon marquèt una estapa dins lo debat poetic, iniciat per Guilhèm de Sant Leidier e représ per Azalaís de Porcairaguas e Rambaud d'Aurenja, subre la question de saupre se una dòna es desonorada quora causís un aimant pus ric qu'ela. Una tenson sul meteis subjècte foguèt compausada per Guiraut de Bornelh e lo rei Anfós II d'Aragon.
Rus' de Kyiv
thumb|right|Extension e division de la Rus' de Kyiv vèrs [[1054-1132.]]
La formacion de la Rus' de Kyiv
La formacion de la Rus' de Kyiv es un procès mau conegut que se debanèt durant lo sègle IX. Segon la legenda contada dins la Crònica dei temps passats, en 859, lei tribüs eslavas de la region demandèron ais Escandinaus de mandar de caps per fondar de principats e lei dirigir. Tres fraires acceptèron la demanda (Rurik, Sineus e Truvor) e s'establiguèron a Nòvgorod, Belozersk e Izborsk. Pasmens, rapidament, Sineus e Truvor moriguèron e Rurik demorèt lo solet cap de la region. Mandèt
Lo rèine d'Oleg lo Savi (879-912) marca una etapa decisiva dins la formacion de la Rus'. En 882, installèt sa capitala a Kiev. Conquistèt tanben Smolensk. En 907, ataquèt Constantinòble que foguèt suspresa per l'importància de sa flòta. Lei Bizantins resistiguèron amb dificultat e preferiguèron donc negociar. Aquò menèt a la signatura d'un tractat de patz en 911. Lei Varegs obtenguèron lo drech de comerçar liurament amb l'Empèri. Poguèron tanben s'engatjar coma mercenaris dins l'armada bizantina ont una unitat varega d'elèit, la garda varega, venguèt la garda personala de l'emperaire.
L'expansion de la Rus'
La premiera partida de l'istòria de la Rus' es constituïda per lei rèines d'Oleg lo Savi (879-912), d'Igor de Kiev (913-945) e de Sviatoslav I (962-972) e la regéncia d'Olga de Kiev (945-962). Dotats d'una armada eficaça, lei senhors de Kyiv èran capables d'impausar de tributs ai pòbles vesins. Reprimiguèron tanben durament lei temptativas de revòuta ò de secession de sei vassaus. En parallèl, la difusion progressiva dau cristianisme favorizèt lo mantenement de l'aliança amb Constantinòble.
Militarament, aqueu renforçament de la poissança economica de Kiev aguèt de consequéncias sus l'expansionisme dei princes. En particular, Sviatoslav I infligiguèt una desfacha ai Bulgars en 965. Puei, après una victòria novèla, vassalizèt lei nomadas cazars en 969. Durant son rèine, enregistrèt tanben de succès còntra leis Alans e lei Bulgars de Vòlga.
L'apogèu de la Rus'
L'apogèu de la Rus' correspònd ai rèines de Vladimir lo Grand (980-1015) e de Iaroslav lo Savi (1019-1054). Durant la premiera partida dau rèine dau premier, realizèt de conquistas en Polonha e en Russia Blanca (981-983) e intrèt en guèrra còntra lei Bulgars per ajudar l'Empèri Bizantin (985-986). Puei, en 988, se maridèt amb Ana Porfirogenèta, la sòrre de l'emperaire Basili II (976-1025). Aquò entraïnèt sa conversion au cristianisme e, per extension, aqueu de la màger part de sa noblesa.
Inicialament luòctenent de son paire a Nòvgorod, Iaroslav lo Savi dirigiguèt plusors campanhas vèrs lei regions balticas. En 1036, bateguèt lei Pechenègs, un important pòble nomada de l'estèpa. Puei, menèt una politica de colonizacion de la riba drecha de Dnièpre. En revènge, ataquèt sensa succès Constantinòble en 1043. Au sen de la Rus', foguèt l'autor d'un important trabalh religiós, culturau e legislatiu. La catedrala de Santa Sofia de Kiev es un dei simbòls d'aquela politica. A sa mòrt, Kiev èra vengut un important centre intellectuau europèu.
Lo declin
Après la disparicion de Iaroslav lo Savi, de conflictes de succession opausèron sei fius e sei felens. En mai d'aquò, a partir deis ans 1050, una menaça nomada novèla, lei Comans, apareguèt dins l'estèpa meridionala. D'aqueu temps, la Rus' èra constituït d'un desenau de principats. Lei mens importants èran dirigits per de dinastias localas mai lo còr de la Rus' demorèt sota lo contraròtle de la dinastia rurikida. Pasmens, militarament afeblits, lei Grands Princes poguèron pas s'opausar ais incursions nomadas d'un biais eficaç. Aquò entraïnèt lo declin progressiu dei comunautats ruralas que formava la basa de l'agricultura. En plaça, lei païsans liures dispareguèron e foguèron remplaçats per de sèrvs. Au sen de l'aristocracia, lo poder dei grands proprietaris terrencs, dichs « boiars », se renforcèt.
Leis atacas dei Comans roïnèron lei regions de Kiev e de Pereïaslav. Tròp menaçats, leis abitants leis abandonèron e anèron s'installar a l'oèst en Galícia ò au nòrd-èst. L'inseguretat creissenta entraïnèt tanben un declin dau comèrci. Lo declin dau Califat Abbassida e lo desvolopament dei comptadors italians au Levant e en Mar Negra agravèron aquela crisi economica. Ansin, pauc a pauc, Kiev perdiguèt son ròtle d'intermediari dins lo comèrci entre l'Orient, l'Euròpa Occidentala e l'Empèri Bizantin.
Pasmens, aqueu declin foguèt brèvament inversat durant lo rèine de Vladimir Monomaca (1113-1125). Sobeiran energic, tornèt afiermar lo poder dei Grands Princes sus l'ensemble dei principats de la Rus'. De mai, ataquèt lei Comans e obtenguèt plusors victòrias que permetèt d'arrestar leis incursions nomadas fins a sa mòrt. Menèt tanben de campanhas victoriosas en Finlàndia e redigiguèt una Instruccion qu'es una dei premiereis òbras de la literatura russa.
La fragmentacion e la disparicion de la Rus'
Après lo rèine de Vladimir Monomaca, sei fius li succediguèron fins a 1154. Pasmens, deguèron faciar de problemas mai e mai grèus en causa de la resurgéncia deis atacas nomadas e de l'independéncia creissenta dei nobles. A partir deis ans 1150, la Rus' se fragmentèt definitivament e lei principats principaus venguèron independents : Kiev, Galícia–Volínia, Pereïaslav, Nòvgorod-Severski, Polotsk, Smolensk, Nòvgorod, Riazan e Vladimir-Sozdal. Kiev gardèt inicialament una autoritat nominala mai, en 1203, foguèt pilhada durant una guèrra de succession. L'eiretatge estatau de la Rus' de Kiev foguèt finalament conservat en Galícia–Volínia e dins la vila de Vladimir.
Leis invasions mongòlas son generalament consideradas coma la fin de la Rus' car la màger part dei principats foguèron destruchas ò somesas entre 1236 e 1240. Pasmens, lo principat de Galícia subrevisquèt. Foguèt pauc a pauc conquistada per Polonha e dispareguèt en 1352. Pus au nòrd, la Republica de Nòvgorod gardèt una certana autonòmia car foguèt pas dirèctament envaïda per lei Mongòls.
Organizacion politica
Avans la fragmentacion de l'Estat, lo poder èra tengut per lo Grand Prince de Kiev e, pus generalament, per la dinastia rurikida. D'efiech, un sistèma de succession originau permetiá a la dinastia de gardar lo contraròtle dei principats importants. Per aquò, èra organizat un sistèma de rotacion dei pretendents au tròne que cambiavan regularament de fèu en foncion de l'evolucion de la ierarquia dei successors dau Grand Prince. Ansin, au començament de sa « carriera », un prince rurikida èra nomat a la tèsta d'un principat alunchat. Puei, abandonava son fèu au profiech d'un autre pus important ò pus pròche de la capitala. A la cima dau sistèma, lo Grand Prince èra lo cap deis armadas, lo cap de la justícia e lo cap de l'administracion.
Lei boiards avián inicialament ges de poder e èran totalament somés a la volontat dau Grand Prince. Dins aquò, lor poder aumentèt pauc a pauc e venguèron conselhiers dei princes. Existiá tanben una assemblada d'òmes liures, dicha « vetchéc ». Son ròtle es pas ben conegut e es benlèu una institucion eslava que subrevisquèt a l'arribada dei Varegs. Segon lei periòdes, un vetchéc podiá aver un poder important e s'opausar ai princes, compres au Grand Prince. Per exemple, en 1136, lo vetchéc de Nòvgorod obtenguèt l'expulsion dau prince designat per dirigir la vila.
Religion
A sa creacion, la Rus' èra dominada per un paganisme fondat sus lei fòrças de la natura e sus un culte deis esperits. Leis influéncias escandinavas èran importantas coma o mòstra l'existéncia dau dieu Perun, una divinitat dau tròn e de l'ulhauç qu'es fòrça similar a Tòr. L'existéncia d'un clergat organizat es pauc probabla. La preséncia dau cristianisme (de rite bizantin) es atestada tre la premiera partida dau sègle X. Pasmens, la cristianizacion vertadiera comencèt a la fin dau sègle X durant lo rèine de Vladimir lo Grand. La teologia grèga foguèt pas contestada mai lo cristianisme de la Rus' desvolopèt de trachs originaus dins l'art religiós e dins la canonizacion dei sants.
La Glèisa de la Rus' venguèt rapidament una poissança terrenc e economica importanta gràcias a l'estenduda de sei proprietats. Aguèt tanben una influéncia importanta sus la medecina, l'educacion e sus la morala. Pasmens, en despiech d'aquela fòrça, lo caractèr pagan de la Rus' demorèt lòngtemps en plaça dins lei campanhas. Coma dins d'autrei regions europèas, lo cristianisme s'impausèt en integrant lei crèires ancians.
Economia
thumb|right|Tesaur de [[grivna dau sègle XIII.]]
L'economia de la Rus' èra basada sus lo comèrci entre Escandinàvia e Constantinòble. L'elèit de la Rus' èra principalament marchand. Lei bens exportats èran d'esclaus, de produchs de la seuva, de pelissas, de bovins e de produchs agricòlas (ciera, mèu, lin, oblon...). En retorn, èran importats de cavaus, d'armas, d'equipaments navaus, de metaus e dei produchs artesanaus. A partir dau rèine de Vladimir lo Savi, la Rus' bateguèt la sieuna moneda amb la creacion dau srebrennik d'argent e dau zlatnik d'aur (probablament inspirat per lo solidus). Pasmens, en realitat, lo grivna, un pichon lingòt d'argent, aguèt un ròtle centrau dins lei transaccions. De mai, fòrças pèças estrangieras èran en circulacion dins la Rus'.
L'agricultura ocupava tanben una plaça importanta dins l'economia de la Rus' car èra l'activitat de la màger part de la populacion. Fòrça drudas, lei tèrras meridionalas de la Rus' èran un centre important de produccion agricòla, especialament de blat. Dins lo nòrd, pus dominat per lei seuvas de conifèrs, lei paluns e lei sòus pauc druds, l'agricultura èra mens desvolopada. Dins aquelei regions, la civada e l'òrdi èran lei cerealas pus frequentas. Lo lin, fòrça utilizat per la fabricacion de vèstits, èra cultivat dins l'ensemble de la Rus'.
Cultura
L'arquitectura de la Rus' de Kiev es inspirat per l'arquitectura bizantina. Pasmens, en causa de l'usatge quasi generalizada de la fusta per lei construccions, es pauc coneguda a l'excepcion de l'arquitectura sacrada e militara. Aquelei bastiments mòstran lo desvolopament progressiu de trachs pròpris coma l'importància donada ai torres e ai dòmas. Lo plan tradicionau bizantin foguèt tanben pauc a pauc abandonat. Lo mosaïc e la pintura, tecnicas d'origina bizantina, gardèron una gròssa importància dins leis ornaments interiors. Pasmens, lei motius utilizats presentan sovent d'inspiracion eslava. En particular, sus leis objèctes artesanaus, leis animaus èran frequentament representats.
De mai, la Rus' es a l'origina d'una literatura importanta. Lei tèxtes religiós i ocupan una plaça centrala. Dins aquò, plusors crònicas e epopèias son conegudas coma la Crònica dei temps passats (1111-1113), lo Dich de la campanha d'Igor (vèrs 1200) ò la Cronica de Kiev (vèrs 1200). Aqueleis òbras avián per foncion de legitimar lo poder dei princes, especialament dei Rurikidas. Lo latin e l'eslau ancian èran lei doas lengas utilizadas per leis escrivans de la Rus'.
Eiretatge e garrolha istoriografica
Estat fondator deis entitats politicas fondadas ulteriorament per leis Eslaus Orientaus, la Rus' de Kyiv es l'enjòc de luchas istoriograficas importantas dempuei lo sègle XIX e l'aparicion dau nacionalisme. Uei, aqueu fenomèn es estat agravat per la Guèrra d'Ucraïna. D'efiech, dins lor roman nacionau, leis Estats actuaus successors de la Rus' (Russia, Bielorussia e Ucraïna) se revendican coma lei successors legitims de la Kiev medievala. Per exemple, en certanei tèxtes, s'utiliza l'expression « Russia de Kiev » per establir un liame dirècte entre la Rus' e Russia. Òr, au mens quatre sègles separan la fin de la Rus' e lo començament de la formacion de la Russia imperiala. Au contrari, es egalament possible de trobar de tèxtes ucraïnians qu'assaian de captar tot l'eiretatge de la Rus' en s'apielant sus lo ròtle de Kyiv, capitala actuala d'Ucraïna, dins la Rus'. Pasmens, parlar d'Ucraïnians per designar lei populacions de la region a aquela epòca es anacronic.
Warlus (Sòma)
Warlus (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Istòria
Res indica pas que Warlus siá fòrça ancian. Engalanava S'èsser format a l'entorn d'un ancià coan, #que ne demòra pas mai #que pauc de vestigis (qualques muralles e dicha-se de los sosterranhes). Los prieurs venián del abbaye de Selincourt.
A, las serfs s'agròpan a l'entorn del monastèri e bastisson una glèisa I a pas cap de vestigi de castèl féodal. La distincion a apertengut a la familha de las Créquy, de Poix al.
Pendent la guèrra de, los angleses an traversat lo territòri (camin dels angleses en lo bòsc de Warlus), actiu de Poix a Airaines.
En 1698, de Cornet, adjudant del Rei, èra senhor de Warlus. La dîme aperteniá a las abbayes de Sant-Martin als Bessones, Sant-Pierre de Selincourt e de Berteaucourt, e al coatz Celestins.
Rien n'indique que Warlus soit très ancien. Il parait s'être formé autour d'un ancien couvent, dont il ne reste que peu de vestiges (quelques murailles et dit-on des souterrains). Les prieurs venaient de l'abbaye de Selincourt.
Au, les serfs se groupent autour du monastère et construisent une église Il n'y a aucun vestige de château féodal. La seigneurie a appartenu à la famille des Créquy, de Poix au.
En 1698, de Cornet, adjudant du Roi, était seigneur de Warlus. La dîme appartenait aux abbayes de Saint-Martin aux Jumeaux, Saint-Pierre de Selincourt et de Berteaucourt, et au couvent des Celestins.
Bellengreville (Calvados)
Bellengreville  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Warlus (Sòma)
Nòtas
<references group=N/>
Bellengreville (Calvados)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mond islamic
thumb|400px|Espandiment geografic de l'islam al [[sègle XXI. Mapa dels países que la comunautat musulmana representa mai de 50 % de la populacion.]]
La civilizacion islamica, mond islamic o mond musulman designa la zona geografica cobèrta par l'espandiment musulman.
La civilizacion islamica s'identifica a la civilizacion aràbia del periòde dich arabi classic (fins la casuda del Califat de Bagdad en tèrmes de datacion). D'efèit, fins a aquela epòca, la confusion amb le mond arabomusulman es totala.
Cal distriar la religion islam pròprament dicha de la civilizacion islamica. D'efèit, los pòbles vivent dins aquel espaci geografic son pas totes musulmans.
Aquel article tracta pas del aspèctes religioses, mas culturals ligats a la civilizacion concernida dins la datacion çò dicha.
Espandiement geografic
Dos tipes de espandiment cultural opèran, son.
La conquèsta musulmana mèna a aquel espandiment geografic principal. Territòri : dempuèi Al Andalús e l'Ifriqiya à l'oèst, fins a Índia a l'èst, e abitat per de populacions de cultura islamica.
Los primièrs arrèsts d'aquelas conquèstas arribèron al sègle VIII, que se pòt considerar coma l'apogèu de l'empèri arabomusulman: batalhas de Constantinòple (718), de Peitieus (732) e de Talas (751). L'unitat d'aquel vast ensems territorial se desfach amb las querèlas dinasticas, politicas e religioses (661 : naissença del chiisme).
''Autre zona d'espandiment: aquela de l'islamizacion. Apond de païses del Monde a la precedenta.'' Aquela zona es mai vasta, e comprend de partidas de l'Africa Negra, las còstas de la Bana d'Africa, l'Indonesia e las Filipinas que las populacions dintrèron en contacte amb la religion dels negociants venguts far comèrci de produches escasses.
Istoric
thumb|L'edat d'aur de dar al-Islam es une percepcion venent de son espandiment cultural sul plan de las sciéncias e tecnicas islamicas. vaquí, esquema de seccion d'un [[glòbe ocular trobat dins un obratge de medecina.]]
La religion musulmana apareis al sègle VII de l’edat cristianitat. Dins una centana d’ans, se difusèt aviadament a l’ensems du bassin mediterranèu mejans d'arabis que conqueriguèron l’Africa del Nòrd poblada de loga data pels Berbèrs ; s'espandiguèron a la peninsula iberica dirigida per de pòbles germanics; los Arabis intègron tanben l’Asia Occidentala e desfaguèron los Bizantins e los Persans sassanidas. Aquelas regions son doncas divèrsas per lor pòblament e coneissavan ja l’esclavatge e la tracha dels Africains dempuèi l'Antiquitat. Son en partida unificadas per la cultura arabomusulmana, que los fondaments son religioses e urbans; utilizan l’arabi e le dinar dins las transaccions comercialas. La Mèca en Arabia es la vila santa cap ont los musulmans van de pelegrinatge.
Aprèp la casuda de la dinastia des Omeiadas (750), lo monde musulman s'escampilha en entitats politicas (califats, emirats, sultanats) sovent rivalas.
Al sègle XI, l’irrupcion dels Turcs venguts d’Asia centrala cambia la geografia de l'Orient Mejan e de l’Africa del nòrd, avec l’instauracion de l’Empèri Otoman (1299-1922).
Economia
Es fondada sul comerci e la recerca tecnologica. Los mercants avián los metodes seguents:
Art
thumb|250px|La [[Granda Mosquèta de Cairoan que l'aspècte actuel data del sègle IX es un l'un des joièls de l'art et de l'arquitectura islamicas, Tunisia.]]
Arquitectura
L'arquitectura islamica es un eritatge de l'empèri Persan qu'èra l'una de las civilizacions mai desvelopada
Societat
La civilizacion arabomusulmana repausa sus un malhum de vilas e d’oasis de foncions de negòci desvolopadas que lo còr es lo mercat (sok, bazar). Aquelas ciutats son ligadas entre elas per un sistèma de rotas que traversavan de regions miègaridas o deserticas. Aquela pistas son percorridas per de carregs que constisson lo trafic caravanièr.
Beaumesnil (Calvadòs)
Beaumesnil en normand (Beaumesnil en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat es en Bocage virois. Lo sieu bourg a situat al bòrd de la départementale 52 Vire-Pont-Farcy, a Unitat|6.5|km al sud-es de Pont-Farcy, a Unitat|8.5|km  al nòrd-es de Sant-Sever-Calvados e a Unitat|10|km  al nòrd-oèst de Vire.
Lo ponch en culminant se situa a l'èst, entre los luòcs-diches la Lande e la Pichona Lande. Lo ponch mai bas correspond a la sortida de la Cunes del territòri, al nòrd-oèst. La municipalitat es bocagère.
La commune est en Bocage virois. Son bourg est situé au bord de la départementale 52 Vire-Pont-Farcy, à 6.5 km au sud-est de Pont-Farcy, à 8.5 km au nord-est de Saint-Sever-Calvados et à 10 km au nord-ouest de Vire.
Le point culminant (153 m) se situe à l'est, entre les lieux-dits la Lande et la Petite Lande. Le point le plus bas (72 m) correspond à la sortie de la Cunes du territoire, au nord-ouest. La commune est bocagère.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Beaulieu (Calvados)
Beaulieu en normand (Beaulieu en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Beaulieu Es una municipalitat del Bocage virois situada sus l'ais viari Vire-Villers-Bocage (D577). Lo sieu bourg es al sud-es del Bény-Bocage e a Unitat|10|km  al nòrd-es de Vire.
Beaulieu est une commune du Bocage virois située sur l'axe routier Vire-Villers-Bocage (D577). Son bourg est à 3.5 km au sud-est du Bény-Bocage et à 10 km au nord-est de Vire.
Le point culminant (175 m) se situe en limite nord du territoire, à l'ouest du lieu-dit la Ferronnière, sur les premières pentes de la Bruyère du Bény-Bocage. Le point le plus bas (110 m) correspond à la sortie du principal ruisseau du territoire, à l'ouest, en aval du pont de la Rivière. La commune est bocagère.
Vènus d'Arle
La Vènus d'Arle es una escupltura romana de frema descubèrta dins la vila d'Arle. Es facha de maubre d'Imet e data de la fin dau sègle I avans lo Crist. Seriá una copia de l'Afrodita de Tèspies realizada per Praxiteles, e comandada per la cortesana Frine.
Description
Dins son estat actuau, après adobament e divèrs apondons en maubre de Carrara per Girardon (cf. infra), l'abans braç s'enauça e la man ten un margue de miralh. Le braç drech es enauçat a la autor de l'espatla e la man presenta una poma. La testa se clina vèrs lo miralh (absent). Lo riban ceuclant la teste retomba sus cada espatla.
Descubèrta
Descubèrta en 1651 pendent d'excavaments dins lo teatre roman d'Arle au pè de doas colonnas plaçadas au costat drech de la pòrta reiala (valva regia), la Vénus seriá eissida de la decoracion dau postscaenium, una paret granda, amb tres estatges de colonnas, situada darrièr lo pulpitum (l'estrada de scèna) qu'amagava lei coladissas dei teatres antics, apolidit per una importanta estatuària inspirada dei modèls grècs, en particular de dançairas, encadrant coma per lo celebrar, la representacion majestuosa d'August en Apollon.
L'impact de la descubèrta fuguèt tant important que lei consols de la vila d'Arle s'abrivèron de la crompar abans de la metre a disposicion dau public. Fuguèt expausada pendant 30 ans dins aquesta vila, amont de l'escalièr d'onor de l'Ostau de vila. Mas la fama de la descubèrta faguèt que lèu lèu lo rei Loís XIV se la volguèt apropriar e los consols de la vila, comols de detas la li cediguèron en esperar en retorn un gèst reial que venguèt pas jamai.
Adobament
Conformament a la practica de l’epòca, l'esculptor François Girardon, collaborador de Le Brun, restaurèt puèi l'estatua a la demanda de Loís XIV, en 1683, per ondrar la galariá dei miralhs au castèu de Versalhas ont prenguèt plaça efectivament lo 18 d'abril de 1685. En 1684, après aver reçebut l'autorizacion dau rei, Girardon restaurèt la tèsta (lo nas, lo còu e l'aurelha senèstra), lo davant de l'artelh gròs drech, lo pè drech e lo pedestau. Repren lo modelat dau bust e lo traçat dei plècs, suprimís leis apontèus que demoravan subre la fàcia extèrna de l'anca drecha, e de l'espatla drecha, mas subretot, Girardon apond lei braç, un braç drech levat e un abans-braç senèstre amb una part dau drapat que s'i restaca. I plaça dos atributs: la poma dins la man drecha (en referéncia a la victòria d'Afrodita au jutjament dau mont Ida) e lo miralh dins la man senèstra, censat rebatre sa bèutat suprèma.
Un còp adobada, la Vènus ondrèt lo castèu de Versalhas duscas 1797 (siá pendant 112 ans), data que fuguèt requisicionada per lo musèu dau Lovre e i es encara uèi, ont fa partit deis exposicions permanentas. Una copia (de gip) dins son estat iniciau — sense braç — se tròba a Arle, au dintre dau Musèu de l'Arle antic (dich " lo Musèu Blau "). Aquesta èra, dusca a son adobament en 1995, atribuïda a l'escultor Jean Péru qu'aviá efectivament realizat le premier molatge de l'originau, abans que parta per Versalha, e mai que ne'n faguèsse pas que tres au totau e que n'i aguèt au mens set autras realizadas per d'artistas italians,. La copia mèstre de Péru semblava aver subreviscut. thumb|100px|Copia de la Vènus d'Arle faussament atribuïda a Péru (Musèu de l'Arle antic)
Aquela copia, mostrada a l'epòca a l'ostau de vila d'Arle, foguèt degalhada a la Revolucion Francesa. Adobada, desapareguètt. Òm cresiá de l'aver retrobada, mai sabem ara que la copia actualament expausada, descobèrta per azard per l'arquitècte en cap Jean Formigé dins lei graniers de l’escòla municipala de dessenh d'Arle en 1911 es pas qu'un tiratge de segonda seria (dich « subremolatge ») pus tardiu (datat dau sègle XVIIIen). Aqueste demòra pasmens un dei gips pus ancians de la Vènus d'Arle.
Celebracion dins la literatura
Aquesta Vènus es la patrona deis arlatencas que ne fuguèt un ideau de bèutat. Teodòr Aubanèu la celebrèt dins son poèma La Venus d'Arle publicat dins Li Fiho d’Avignoun en 1885. Ne vaiçi un extrach en grafia mistralenca originala: « ...''O douço Venus d'Arle ! O fado de jouvènço !'' Ta bèuta que clarejo en touto la Prouvènço, ''Fai bello nòsti fiho e nòsti drole san ! ''Souto aquelo car bruno, o Venus ! i'a toun sang,'' ''Sèmpre viéu, sèmpre caud. E nòsti chato alerto,'' Vaqui perqué s'envan la peitrino duberto ! E nosti gai jouvènt, vaqui perqué soun fort I lucho de l'amour, di brau e de la mort !... E vaqui perqué t'ame, e ta bèuta m'engano, ''E perqué iéu crestian, te cante, o grand pagano Frederic Mistral ne fa l'evocacion mai d'un còp. Per exemple aquestei vèrs trach de Mirèlha : « Un voit de chato viroulavon, E su'n refrin qu'ensèn quilavon, En danso ardènto se giblavon Autour d'un fio de marbre en guau disien Vénus Canten Venus, la grand divesso De quau prouvèn touto alegresso ! Canten Venus, la segnouresso, La Maira de la terrò e dou pople arlaten l
Magny les Hameaux
Magny-les-Hameaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sent Pastors
Sent Pastors (Saint-Pastous en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens era arribèra de Davantaiga, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sém pas'tous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De casale Sancti Pastoris, en latin, cap a 1050-1070, Guillermo Bernardo de Sen Pastos, cap a 1105, Sent Pastos, Sent Pastor ath sègle XII o XIII, Sempastors en 1285, De Sancto Pastore, en latin, en 1313, 1342 e 1379, Sent Pastos, Senpastos en 1349, Sent Pastors, Sent Pastoos, Sent Pastos en 1429, St Pastous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Pastor, nom latin, qu'ei un martir en Espanha ath sègle IV. Segon Negre, que i a  7 sents Pastor. Segon R. Aymard, Just e Pastor que son dus mainatges hrairs martirizats en 341 a Complutum (Alcalá de Henares).
Segon Miquèu Grosclaude, eth sent qu'ei probablament aqueth citat per R. Aymard. Era s finau qu'ei quasi constanta e qu'ei benlhèu devuda ara fixacion deth nom dab eth genitiu latin pastoris. Auta solucion : Just e Pastor que son dus e Pastor qu'ei tanben un mestièr, donc Just e Pastor que son « eths pastors » (question de psicologia populara).
Valquiria
Las valquirias (de l'alemand vièlh Walkyrien) son uns dels personatges femenins mai importants de la mitologia escandinava. Èran de guerrièras plan polidas, verges e d'una granda fòrça, amb la capacitat de garir quina que siá ferida, e que la mission èra d'acompanhar al Val·halla los eròis casuts dins la batalha. Alá los espravan los servissent l'idromèl e los fasent gaug de la seuna beutat. Qualques legendas contan se podavan transformar en cicne.
Vivon a Wingolf, prèp del Val·halla. Las Valquirias èran filhas d'Odin e èran comandadas per la divessa Freyr.
La mai celèbra es Brunilda (Brunhild significa guerrièra bruna en alemand vièlh) mercés a l'òbra de Richard Wagner, L'anel del Nibelung. Èra la reina de las Valquirias que sa fòrça èra superiora a aquela d'una dotzena d'òmes.
Las autras valquirias mencionadas dins los recits e legendas son Mista, Rista, Hilda, Thruda, Sigrun, Hlök, Herfjotern, Ragyd, Gud, Skogul e Hrund. D'entre totas, la mai bèla èra Hnos.
Crans (Jura)
Crans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Sarmonèir
Lo Sarmonèir (Lo Sarmonèir / Le Jhacassous dempuèi l'estiu de 2014) èra un periodic gratuit suportat per un blòg. Sa parucion èra pus o mens mesadièra. Creat en novembre de 2011, tractava un pauc de l'actualitat principalament en Gironda, mas conteniá subretot de contes e de tèxtes documentaris, a mai de divertiments e d'entrevistas. Èra escrich en gascon septentrional, mas s'i trobavan tanben lo biarnés e lo peitavin-santongés. Sa publicacion s'arrestèt en 2016 mas lo blòg èra actiu entrò la fin de 2020.
Bénouville (Calvados)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Magnanville
| cp =78200 | mandat        = 2008-2014 | gentilici =Magnanvillois (en francés) | alt mej =123 | alt maxi =132 | km²           =4.26 }} Magnanville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Wiencourt-l'Équipée
Wiencourt-l'Équipée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Maisons de Lafita
Maisons de Lafita (Maisons-Laffitte en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França. Deu lo sieu nom al banquièr baionés Jaqueish Lafita.
Nòtas
<references group=N/>
Brain-sur-Allonnes
Brain-sur-Allonnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Aquela comuna angevine se situa en lo Baugeois, en limit de la vallée de la Loire e del Saumurois.
La municipalitat a traversat pel Authion.
Cette commune angevine se situe dans le Baugeois, en limite de la vallée de la Loire et du Saumurois.
La commune est traversée par l'Authion.
Istòria
La comuna i aguèt bastit e viscuda per Jules Leboeuf frere de la comédienne e courtisane marguerite Bellanger
La mairie fut construite et habitée par Jules Leboeuf frere de la comédienne et courtisane marguerite Bellanger
Guèrra franco-prussiana
La Guèrra francoprussiana ò Guèrra de 1870 es un conflicte dau sègle XIX que se debanèt dau 19 de julhet de 1870 au 29 de genier de 1871. Opausèt lo Segond Empèri Francés (remplaçat en setembre de 1870 per la Tresena Republica) au Reiaume de Prússia e seis aliats (Bavièra, Wurtemburg, Baden...). Foguèt causat per la declaracion de guèrra francesa en respònsa a un telegrama insultant. Aquela provocacion foguèt organizada per lo cancelier Otto von Bismarck que voliá una guèrra còntra França per acabar son projècte d'unificacion d'Alemanha a l'entorn de Prússia.
Mau preparada, l'armada francesa imperiala foguèt rapidament esquichada (4 d'aost - 1 de setembre de 1870) entraïnant lo reversament de l'Empèri lo 4 de setembre de 1870. Lei republicans assaièron de perseguir lo combat mai lei Prussians aprofichèron sei succès per assetjar París e arrestar totei lei còntra-ofensivas francesas. Finalament, la capitala francesa deguèt capitular marcant la fin de la guèrra en genier de 1871. Après una brèva guèrra civila (Comuna de París), lo govèrn conservator francés negocièt amb Bismarck la cession d'Alsàcia-Lorena e lo pagament d'una important indemnitat de guèrra.
La guèrra permetèt l'acabament deis unificacions alemanda e italiana. Pasmens, França refusèt d'acceptar la pèrda d'Alsàcia-Lorena e aquela question territòriala venguèt una fònt majora de tensions en Euròpa fins a la Premiera Guèrra Mondiala.
L'unificacion alemanda
thumb|right|[[Fotografia d'Otto von Bismarck vèrs 1890.]]
La causa prefonda de la guèrra es lo procès d'unificacion d'Alemanha menat per lo cancelier prussian Otto von Bismarck a partir deis ans 1860. D'efiech, après plusors succès militars còntra Danemarc (1864) e còntra Àustria (1866), èra convencut de la necessitat d'una guèrra còntra França per convéncer leis Estats d'Alemanha dau Sud, catolics e tradicionalament francofils, d'acceptar son projècte d'unificacion a l'entorn de Prússia. Ansin, dins lo corrent de la segonda mitat deis ans 1860, Bismarck creèt pauc a pauc lei condicions li permetent de presentar París coma una menaça.
Per aquò, aguèt dos atots. Lo premier èra lo sostèn conegut de l'emperaire Napoleon III au « principi dei nacionalitats ». A la fin deis ans 1850, França aviá militarament particat a l'unificacion d'Itàlia còntra Àustria. Puei, lo Segond Empèri aviá chausit una posicion de neutralitat en 1866. Napoleon III èra ansin geinat per s'opausar ai movements prussians en Alemanha. Lo segond avantatge de Bismarck foguèt la presa de consciéncia tardiva de la poissança militara e economica d'una Alemanha unificada per lei Francés.
Per compensar aquela feblessa, lei Prussians prepausèron de compensacions territòrialas coma la cession de Belgica, de Luxemborg ò de Sarra. Aquò auriá permés de renfòrçar la frontiera francesa mai l'operacion mau capitèt. D'efiech, coma aquelei regions èran pas prussianas, lei negocacions foguèron lòngas e s'acabèron en 1867 après la victòria rapida de Prússia a la batalha de Sadowa que veguèt la destruccion de la màger part d'una armada austriana. En revènge, lo cancelier prussian poguèt mostrar lei cambis diplomatics a Belgica, au Reiaume Unit e ais Estats dau sud d'Alemanha per isolar lei Francés.
La despacha d'Ems
Se lo clima diplomatic generau èra favorable au plan de Bismarck, aqueu darrier podiá pas atacar dirèctament França. Au contrari, aviá besonh d'una declaracion de guèrra per confiermar la realitat de la « menaça francesa ». L'ocasion se presentèt en 1870 amb la cèrca d'un rèi per Espanha. D'efiech, aqueu país èra en crisi dempuei la Revolucion de 1868 e cercava un sobeiran novèu. Lo cancelier demandèt au prince Leopold de Hohenzollern-Sigmaringen, un cosin catolic dau rèi Guilhèm I de Prússia, de presentar sa candidatura.
Aquò inquietèt fòrça França car menaçava de tornar crear la situacion d'enceuclament dau territòri francés dau periòde dei Guèrras d'Itàlia. Mai d'una autra poissança europèa èra tanben ostil a un tau cambiament deis equilibris entre poissanças europèas. Guilhèm I retirèt donc rapidament la candidatura de son cosin e n'informèt l'ambaissador francés.
Fòrças en preséncia
En 1870, l'armada francesa èra una fòrça modèrna qu'aviá enregistrat de succès importants còntra Russia e Àustria dins leis ans 1850. Per exemple, aviá ben integrat l'importància dau tren dins la mobilizacion e adoptat un fusiu fòrça eficaç, lo Chasspot, en 1866. Pasmens, aviá pas ben seguit leis evolucions pus recentas mostradas per la Guèrra de Secession (1861-1865) ò de la Guèrra Austroprussiana (1866) sus lo ròtle de l'artilhariá, deis oficiers e de l'Estat-Major. En particular, son còrs d'oficiers superiors èra vengut totalament ineficaç e incompetent en causa d'una centralizacion extrèma dau comandament e d'una arrogància tròp importanta. Enfin, lo ponch pus grèu èra la feblessa deis efectius prevists per lei plans de mobilizacion : 300,000 òmes au començament de la guèrra e 900,000 après la formacion de totei leis unitats.
En fàcia, lei Prussians dispausavan de plans pus eficaç. Alinhèron 500,000 òmes tre lo començament deis operacions e, amb l'ajuda deis Estats dau sud d'Alemanha, poguèron constituïr una fòrça de 1,2 milions d'òmes. De mai, l'armada prussiana avián ja perpensat au debanament d'una guèrra modèrna. Seis oficiers èran abituats a concebre e menar de manòbras. La cavalariá aviá tanben integrat l'idèa de servir de fòrça de reconoissença. Enfin, l'artilhariá èra tanben superiora a aquela dei Francés gràcias a l'adopcion de canons d'acier. Ansin, se lei Prussians s'enganèron sovent dins l'organizacion de sei tropas, avián la possibilitat d'esplechar leis errors e l'immobilisme francés.
La destruccion deis armadas imperialas
thumb|right|Representacion de l'entrevista entre [[Napoleon III e Bismarck après la batalha de Sedan.]]
En inferioritat numerica, lei Francés assaièron d'organizar una defensa de sa frontiera nòrd-èst. Pasmens, entre lo 4 e lo 12 d'aost, plusors armadas germanoprussianas ataquèron en Lorena e en Alsàcia. Batut a Wissemborg (4 d'aost) e a Frœschwiller (6 d'aost) per lo Kronprinz, lo generau Mac-Mahon deguèt abandonar Alsàcia. En parallèl, una segonda armada prussiana (von Steinmetz) intrèt en Lorena e infligiguèt una desfacha ai Francés a la batalha de Spicheren (6 d'aost). Aquelei succès permetèron ais Alemands d'intrar dins Nancy (14 d'aost). De son caire, l'armada francesa concentrèt sei fòrças dins lei sectors de Metz (Bazaine) e de Châlons (Mac-Mahon).
En parallèl, Mac-Mahon deguèron premier reorganizar sei fòrças per protegir París. Puei, a la demanda dau govèrn, deguèt menar una ataca per assaiar de rompre lei linhas alemandas a l'entorn de Metz. Pasmens, mau realizada, aqueu movement permetèt a doas armadas alemandas (Kronprinz e Albèrt de Saxònia) de lo menaçar d'enceuclament. Mac-Mahon se retirèt vèrs lo nòrd mai sei fòrças foguèron ragantadas a Sedan (1 de setembre). Un còp de mai, leis Alemands esplechèron una tiera d'errors francesas e lo combat s'acabèt per la capitulacion de la màger part de l'armada de Châlons. Present dins la vila mai passiu durant lei combats, Napoleon III foguèt tanben capturat.
La perseguida dau conflicte
thumb|right|[[Pintura de reservistas francés.]]
Au començament de setembre de 1870, la victòria prussiana èra totala amb la destruccion de la màger part dei fòrças francesas e la captura de l'emperaire a l'eissida de la batalha de Sedan. Pasmens, l'amplor d'aqueu succès permetèt ai republicans francés de reversar lo regim imperiau e de proclamar la Republica (4 d'aost). Lo govèrn novèu decidèt de perseguir la guèrra en adoptant lo modèl de la « levada en messa » de la Revolucion Francesa. Per aquò, foguèt constituït un govèrn de Defensa Nacionala dirigit per lo generau Trochu, governador militar de París. De delegats foguèron mandats dins lei diferentei regions per i organizar d'armadas novèlas. Pasmens, per empedir una revòuta populara, lo govèrn chausiguèt de restar dins la capitala.
Lo sètge de París
thumb|right|[[Pintura de la batalha de Champigny durant lo sètge de París.]]
Après una pausa, lei Prussians decidèron egalament de contuniar la guèrra. Se dirigiguèron donc vèrs París que foguèt assetjada a partir dau 20 de setembre. Ben fortificada, la capitala francesa èra defenduda per una garnison importanta (400,000 òmes) mai lei soudats professionaus i èran pauc nombrós. En fàcia, leis Alemands installèron plusors linhas de blocus tengudas per 240,000 òmes. Aquò li permetèt de blocar sensa dificultat lei temptativas de sortida francesas, mau organizadas, en direccion de Champigny (29 de novembre - 3 de decembre) e de Buzenval (19 de genier de 1871).
En parallèl, leis armadas francesas improvisadas dins lei diferentei regions francesas ataquèron en direccion de París. D'efiech, Léon Gambetta aviá format 12 còrs d'armada dotats de 600,000 òmes e de 1,400 canons. Obtenguèt tanben l'ajuda de volontaris estrangiers coma lei tropas italianas de Garibaldi. Pasmens, sa situacion se compliquèt rapidament après la capitulacion de Bazaine lo 27 d'octòbre de 1870. Signada sensa rason militara vertadiera – Bazaine foguèt condamnat a mòrt après lo conflicte – aquela reddicion doas armadas alemandas qu'ataquèron l'armada francesa de Léger (Aurelle de Paladines) que menaçava lei fòrças situadas a l'entorn de París après una victòria a Coulmiers (9 de novembre). Batuts a Beaune-la-Rolande (28 de novembre), lei Francés foguèron obligats de se retirar vèrs lo sud e lei Prussians prenguèron Orléans (5 de decembre).
Leis autreis armadas francesas obtenguèron de resultats similars. Dins lo Nòrd, Faidherbe assaièt de secutar leis Alemands e ganhèt quauquei combats limitats a Pont-Noyelles (23 de decembre) e a Bapaume (3 de genier de 1871). Pasmens, foguèt durament batut a Saint-Quentin (18-19 de genier). Dins l'Oèst, l'armada de Léger (Chanzy) foguèt definitivament vencuda au Mans (11-12 de genier). Enfin, dins l'Èst, Bourbaki temptèt de menaçar lei linhas d'avitalhament prussianas en Lorena. Venceire de la batalha de Villersexel (9 de genier), foguèt obligat de se retirar en Soïssa après una desfacha a Héricourt (15-17 de genier) onte sei fòrças foguèron internadas. Finalament, lo 28 de genier de 1871, París capitulèt entraïnant la fin deis operacions militaras.
Consequéncias
thumb|right|Proclamacion de l'[[Alemanha|Empèri Alemand dins lo palais de Versalhas.]] thumb|right|[[Pintura representant un cors en França après la pèrda d'Alsàcia-Lorena.]]
Lei consequéncias de la guèrra de 1870 foguèron nombrosas. La pus importanta es la capitada dau projècte d'unificacion d'Alemanha menat per Bismarck. Aguèt luòc lo 18 de genier de 1871 amb la proclamacion de l'Empèri Alemand dins lo palais de Versalhas. Itàlia aprofichèt tanben lei dificultats de Napoleon III e la retirada de la garnison francesa de Roma per ocupar lo rèsta deis Estats Pontificaus e acabar son procès d'unificacion.