cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cobla (canso)
Quand las estròfas seguisson lo meteis modèl de rimas mas que lor son differís, se dison coblas alternadas Quand lo son de la darrièra rima d'una cobla ven lo primièr de la seguenta se dison coblas capcaudadas Quand la darrièra paraula d'una rima d'una estròfa apareis dins la primièra linha de la seguenta, se dison coblas capfinidas Quand lo plan de rima e los sons de rima son los meteisses per cada estròfa, son sonadas coblas unissonans Quand lo plan de rima cambia pas jamai mas que los sons de cada estròfa son diferent se dison coblas singulars Quand lo plan de rima cambia jamai mas que lo son cambia cada doas estròfa son apeladas coblas doblas. Quand lo plan de rima cambia jamai mas que lo son cambia cada tres estròfa son apeladas coblas ternas. Quand las rimas cambian de posicion segon un algoritme s'apelan coblas retrogradadas.
Un escambi de coblas es una forma de tensó o partiment ont un trobador escriu una cobla simple a un autre, que respond del meteis biais.
San Vicente del Palacio
San Vicente del Palacio es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
John Newcombe
John David Newcombe es un ex jogaire de tennis australian. Nasquèt lo 23 de mai de 1944 a Sydney (Austràlia). Foguèt primièr jogaire mondial pendent 8 setmanas. Newcombe ganhèt 7 torneges de Grand Chèlem e 4 copas Davis. Ganhèt 31 torneges en individual e 33 en doble.
Se retirèt en 1981.
Lavans-Quingey
Lavans-Quingey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vigy
Vigy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ogbogolo
L'ogbogolo es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca dèlta central.
Localisacion
L'ogbogolo es parlat dins la zòna de govèrn local de Yenagoa de l'Estat de Bayelsa.
Croix-Rousse (mètro de Lion)
vinheta|Una [[Boca de mètro|boca de l'estacion.]] vinheta|Un cai de l'estacion. Croix-Rousse es una estacion de la linha C del mètro de Lion.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 12 d'abril de 1891 e barrèt lo 3 de julhet de 1972 coma estacion de funicular.
Dobriguèt lo 6 de decembre de 1974 coma estacion de mètro.
Cuire (mètro de Lion)
vinheta|Lo cai de l'estacion. Cuire es una estacion cap de la linha C del mètro de Lion.
Wilhelm Souchon
vinheta|L'amiral Souchon sul SMS Goeben en octobre de 1917, amb la filha al centre e Otto Liman von Sanders a esquèrra. Wilhelm Anton Souchon (Leipzig, 2 de junh de 1864 – Brema, 13 de genièr de 1946) èra un amiral alemand de las rasigas occitanas, que comandèt la marina imperiala en mediterranèa e contribuïguèt a la dintrada en guèrra de l'Empèri otoman. Acabèt la guèrra a Kiel ont arribèt pas a estancar la revolucion dels conselhs de marins e obrièrs.
Croix-Rousse (mètro de Lion)
Presentacion e arquitectura
L'estacion a una òbra d'art realizada per Robert Duran.
Cuire (mètro de Lion)
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 10 de decembre de 1984.
E l'aura fai son vir
E l'aura fai son vir es un filme dau realizator Giorgio Diritti. Se tracta d'un filme en lengas occitana, italiana, e francesa. L'istòria se debana en la Val Maira qu'es una dei Valadas Occitanas d'Itàlia.
Vòlt
Lo vòlt (simbòl : V) es l'unitat SI de la diferéncia de potenciau electric o de fòrça electromotritz. Es nomenat en onor d'Alessandro Volta (1745-1827).
Anfós II d'Aragon
thumb|right|150px|Anfós II d'Aragon dins lo Liber feudorum maior Anfós II d'Aragon o Anfós I de Provença e Barcelona; 1157 – 25 d'abril de 1196), dich lo Cast o lo Trobador, èra rei d'Aragon e Comte de Barcelona de 1162 entrò a sa mòrt. Èra lo filh de Ramon Berenguièr IV de Barcelona e de Peironèla d’Aragon e foguèt lo primièr rei d'Aragon e tanben comte de Barcelona. Foguèt tanben comte de Provença (entre 1167-1173)
Hénon (mètro de Lion)
vinheta|L'estacion. Hénon es una estacion de la linha C del mètro de Lion.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 10 de decembre de 1984.
Cetina
Cetina es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bethon
Bethon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Castèthnau d'Arbiu
Castèthnau d'Arbiu (Castelnau-d'Arbieu en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Pas d'informacions.
Economia
Viticultura : Costalats de Montastruc (VDP)
Moralina
Moralina es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sant Pèire de Latge
Sant Pèire de Latge (Saint-Pierre de Lages en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Garda (-Lantar) èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc e de la senescauciá de Tolosa. Las doás comunautats de La Garda e del Bosquet formèron una sola comuna en 1790 que prenguèc lo nom de Sant Pèire de Latge, pr'amor de la parròquia comuna, o de La Garda. Lo vocable de la glèisa èra Sant Pèire, ara Sant Bertomiu. Sant Pèire de Latge e Sant Martin de Ronsac (véser Santa Fe de Grefuèlha) pareisson fusionadas en l'an VIII, puèi fosquèron restablidas.
Pendent l'Ancian Regime, Le Bosquet èra una comunautat non parròquia de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa .
Saint-Julien-sur-Dheune
Saint-Julien-sur-Dheune es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Hapkido
Lo hapkido (en corean <rb>합</rb><rp>[</rp><rt>hap</rt><rp>]</rp> <rb>기</rb><rp>[</rp><rt>ki</rt><rp>]</rp>  <rb>도</rb><rp>[</rp><rt>do</rt><rp>]</rp> escrito en hangul, e <rb>合</rb><rp>[</rp><rt>hap</rt><rp>]</rp>  <rb>氣</rb><rp>[</rp><rt>ki</rt><rp>]</rp>  <rb>道</rb><rp>[</rp><rt>do</rt><rp>]</rp> escrito amb hanja) es un art marcial corean.
A simple vista es una combinason dei tecnicas del taekwondo amb otras del aikibudo. lor ensenhament es força enfocat a la defensa personala.
Istoria
L'istoria del hapkido es pro confusa, mas muchas fonts l'atribuyen a dos coreans: Choi Yong Sul (1904-1986) e Ji Han Jae (1936-). Quand èra nin, Choi foguèt al Japon, ont parece que hizo trabalh de criat pel maestre del Daito ryu Aiki jutsu, Sokaku Takeda.
Choi demostrèt qualitats dins lo Daito-ryu Aiki-jutsu e frecuentement en Takeda l'enviaba a enfrentarse amb otrs practicants de las arts marcialas. De volta en Corea, Choi empezèt a dar clases d'arts marcialas. Un dels suys estudiants, Ji Han Jae, incorporèt tecnicas coreanas tradicionalas deis patadas e còps de punh (derivadas del taekkyon e del hwarangdo) e al repertòri deis tecnicas resultante le di lo nombre del hapkido en 1959.
Émile Eudes
Émile Eudes (1843, Roncey - 1888, París) foguèt una personalitat de la Comuna de París.
Partisan de Blanqui, foguèt condamnat a mòrt pendent lo sètge de París per l'ataca de la casèrna de pompiers de la Vilette. Foguèt sauvat per la desfacha de Sedan e la proclamacion de la Republica. Venguèt capitani dau 138 batalhon de la Gàrdia Nacionala e participèt a l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870. Lo 18 de març de 1871, prenguèt l'Hôtel-de-Ville ambé lei gàrdias nacionaus de Belleville. Lo 26, foguèt elegit membre de la Comuna e nomat dins la Comission executiva. Lo 3, foguèt un generau comandant leis unitats dau centre de la sortida catastrofica dei Federats. Combateguèt a l'entorn de Meudon e capitèt de se resplegar vèrs lo fòrt d'Issy. Puei, venguèt comandant dei fòrts sud de París. Enfin, participèt a la Setmana Saunosa.
Après la Comuna, s'exilièt en Soïssa puei a Londres. Condamnat a mòrt per lo tresen conseu de guèrra (aost de 1872), tornèt en França en 1880 e collaborèt amb Édouard Vaillant ai jornaus Ni Dieu ni Maître e L'Homme Libre.
Ogbronuagum
L'ogbronuagum (o bukuma) es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca dèlta central.
Localisacion
L'ogbronuagum es parlat dins la zòna de govèrn local de Degema de l'Estat de Rivers,.
Sara Bareilles
thumb|250px|Sara Bareilles Sara Beth Bareilles (Eureka, Califòrnia, 7 de decembre de 1979) es una cantautora e pianista americana. Venguèt celèbra en 2007 gràcias a sa cançon "Love Song", que la propulsèt en primièra posicion dins lo Billboard Pop 100. La cantaira a vendut mai d'un milion d'albums e sold over one million records e mai de 4 milions de singles sonque als Estats Units e foguèt nominada tres còps als Prèmis Grammy. Participèt a la jurada de la tresena sason del concors musical The Sing-Off de la cadena NBC. En febrièr de 2012, la cadena VH1 situèt Bareilles en 80ena posicion dins lo Top 100 de las femnas mai importantas del mond de la musica (en anglés: Greatest Women in Music)
Chermignac
Chermignac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Santa Eufemia del Arroyo
Santa Eufemia del Arroyo es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Brandeville
Brandeville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Etanòl
thumb|Projeccion de Fischer de la molecula d'etanòl thumb|modèle en 3D de la molecula d'etanòl L'Etanòl qu'ei ua molecula organica de composicion quimica C2H6O CH3CH2OH e de formula semi desvolopada. Qu'ostenta un grop alcòl e, en mei d'aquò, qu'ei justament apelada "alcòl" dens la conversacion correnta per'mor d'estar presenta dehens totas le bevuda alcolizadas. Qu'ei un psicotròp conegut per los sons efectes nagatius sus la santat fisica e mentau.
Qu'ei tanben tanben aperat alcòl etilic e, a temperatura ambienta que's presenta com un liquid incolòr emplegat com solvant e com carburant.
Neon (element)
Lo neon (simbòl: Ne) es un element quimic que son numèro atomic es 10.
Ton Roosendaal
thumb|250px|Ton Roosendaal en 2008
Ton Roosendaal (Païses Basses, 20 de març de 1960 es un informatician neerlandés. Venguèt famós a partir de la creation del logicial liure Blender. President de la Fondacion Blender es estat un dels pionièrs de la creacion de projèctes de contengut dobèrt a granda escala.
Chastel (Naut Léger)
Chastel (Chastel en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion es a Solatge (Cantal).
Saint-Marcel (Meurthe e Mosèla)
Saint-Marcel  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Geografia
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sant-Marcel seriá lo ancià "Ibliodurum" sus la via romaine de Rems a Mètz. En 1817, Sant-Marcel, vilatge de l'anciana província de las Tres-Évêchés aviá per annexis las granjas de Caulre e de Villers-a los-Bòsques. A aquela epòca i i aviá 134 abitants repartits dins 28 ostals.
Saint-Marcel serait l'ancien "Ibliodurum" sur la voie romaine de Reims à Metz. En 1817, Saint-Marcel, village de l'ancienne province des Trois-Évêchés avait pour annexes les fermes de Caulre et de Villers-aux-Bois. À cette époque il y avait 134 habitants répartis dans 28 maisons.
Leon de Trípols
thumb|right|Representacion dau pilhatge de [[Tessalonica dins un manuscrit bizantin dau sègle XI ò XII.]]
La sobirana
La sobirana es un cant tradicional occitan interpredat entre autres per los Pagalhós :
Despuish l'aup italiana, A truvèrs vilas, e monts, e lanas, E dinc a la mar grana Que senhoreja ua sobirana.
Entant de mila annadas Qu'audín son arríder de mainada, Sas cantas encantadas, Sons mots d'amor de hemna tant aimada.
Jo que l'escotarèi Com s'escota a parlar ua hada, Jo que la servirèi Dinc a la mea darrèra alenada.
Un dia, un beròi dia, Tots coneisheràn ma sobirana ; Ma mair, ma sòr, ma hilha, Ma bèra amor, qu'ei la lenga occitana.
Chemilly (Alèir)
Chemilly es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom de Chemilly ven del nom latin d'òme Camillius, ambe'l sufixe d'apertenéncia acum, latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Chemilly èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Camillius.
Malaterra
Malaterra es un filme de television dau realizador Philippe Carrèse. Se tracta d'un filme en lengas occitana e francesa. L'istòria se debana dins leis Aups d'Auta Provença. La musica es de Massilia Sound System.
Jules-Paul Johannard
Membre de l'Internacionala dempuei 1867, foguèt condamnat en 1870 mai liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1871. Foguèt un cap de l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870 puei foguèt elegit membre de la Comuna lo 16 d'abriu de 1871. Participèt ai Comissions de la guèrra e dei relacions exterioras. Votèt la creacion dau Comitat de Salut Public puei temptèt de defendre Montmartre pendent la Setmana Saunosa.
Condamnat a mòrt per un conseu de guèrra, s'exilièt a Londres.
Alemanha
Alemanha (en alemand Deutschland), oficialament la Republica Federala d'Alemanha (en alemand Bundesrepublik Deutschland), es un país d'Euròpa enviroutat per la Mar dau Nòrd, Danemarc e la Mar Baltica au nòrd, per Polonha e la Republica Chèca a l'èst, per Àustria e Soïssa au sud e per França, Luxemborg, Belgica e lei Païses Basses a l'oèst. Amb mai de 80 milions d'abitants, Alemanha es lo país pus poblat de l'Union Europèa e la premiera poissança economica d'Euròpa.
Antiquitat e periòde roman
Au sègle VI avC, lo territòri alemand èra poblat majoritàriament per de populacions cèltas. Dins lo corrent dei sègles seguents, dei tribús germanicas, probablament vengudas d'Escandinàvia, s'installèron pauc a pauc sus lo territòri actuau dei Païses Basses, d'Alemanha e de la mitat orientala de Polonha. Lei tèxtes pus ancians mencionant la preséncia d'aquelei populacions son d'origina grèga e romana e datan dau sègle I avC. L'absència de documents pus vièlhs mostra qu'una separacion politica importanta deviá existir entre leis Europèus dau nòrd e dau sud.
Pasmens, lei Germans representavan una menaça important per l'Empèri Roman e de guèrras acomencèron tre lo sègle I avC dins lo sud de França. La victòria dau consul Marius en 101 avC entraïnèt l'abandon deis ambicions germanicas sus Gàllia. Puei, la conquista romana de la region vèrs la mitat dau sègle I avC confirmèt aquela situacion e establiguèt definitivament lei tribús germanicas au nòrd de l'Empèri Roman. Maugrat de conflictes regulars, aquela frontiera demorèt relativament establa fins ais invasions barbaras de 406-407.
L'Edat Mejana e lo Sant Empèri Roman Germanic
thumb|right|Representacion dau Sant Empèri Roman Germanic en [[1789.]]
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident au sègle V, lei barbars germanics creèron d'estats novèus en Euròpa Occidentala. Au sègle VI, lei Francs prenguèron lo contraròtle de la màger part de Gàllia e fondèron l'Empèri Merovingian. A la seguida d'una crisi de succession, aquel empèri foguèt remplaçat en 751 per l'Empèri Carolingian qu'establiguèt sa dominacion sus Gàllia, Catalonha, Alemanha e nòrd d'Itàlia. En 843, l'Empèri Carolingian foguèt partejat entre lei tres eiretiers de Loís I lo Piós (814-840). Tres estats foguèron formats : Lo Sant Empèri Roman Germanic foguèt una dei poissanças majoras de l'Edat Mejana e sei caps foguèron capables unei còps d'intervenir dins leis afaires intèrns de la papautat. Pasmens, ai sègles XI e XII, aquela influéncia entraïnèt una reaccion de la Glèisa qu'afebliguèt lo poder centrau de l'Empèri e favorizèt l'autonomia de sei vassaus ja fòrça independents. Au sègle XVI e XVII, lei divisions religiosas dau continent europèus contunièron d'afeblir l'Empèri car cada camp fondèron d'alianças basada sus la religion e lei Protestants venguèron pron poderós per resistir a la repression. De 1618 a 1648, la Guèrra de Trenta Ans renfòrcèt aquelei divisions e la desfacha finala dau poder centrau marquèt l'impossibilitat definitiva per l'emperaire de fondar un poder centrau fòrt. Ansin, seis estats venguèron quasi totalament independents e Napoleon poguèt aisament dissòuvre l'Empèri en 1806 per una Confederacion Germanica sota protectorat francés.
L'unificacion alemanda
thumb|right|L'Empèri Alemand en [[1871.]]
La Confederacion dau Rin sota protectorat francés s'afondrèt amb la desfacha napoleonca. Lo Congrès de Viena la remplacèt per una Confederacion Germanica gropant 39 estats còntra unei centenaus per lo Sant Empèri. Plaçada sota la direccion onorifica de la dinastia dei Habsborg, la confederacion va venir un luòc d'afontrament entre Austria e Prussia. D'efèct, Prussia contunièt sa politica d'expansion dins lo nòrd d'Alemanha ja acomençada avans la Revolucion Francesa e se turtèt ais interés austrians. De mai, amb lo desvolopament deis idèas novèlas de la Revolucion, la nacionalisme faguèt son aparicion en Alemanha estructurant pauc a pauc de corrents politics favorables a son unificacion. Après una revirada entre 1848 e 1850, l'arribada au poder dau cancelier Bismark va permetre de complir aquela politica per una tièra de conflictes còntra Danemarc per un afaire de frontieras, còntra leis Austrians en 1866 per eliminar Viena de la gestion intèrna d'Alemanha e còntra França per assegurar l'unitat deis estats dau nòrd protestant amb leis estats dau sud catolic. Lo 18 de genier de 1871, la desfacha francesa permetèt la proclamacion de l'Empèri Alemand a Versailles. Pasmens, l'annexion de l'Alsàcia-Lorena va causar una fònt de conflicte permanenta en Euròpa e crear pauc a pauc un blòt de país (França, Reiaume Unit e Russia) opausat a la dominacion alemanda sus lo continent.
Lei dos conflictes mondiaus
thumb|Presoniers sovietics au camp de Mauthausen.
Au començament dau sègle XX, l'Empèri Alemand èra la premiera poissança continentala e acomençava de menaçar la supremacia navala britanica entraïnant la formacion de la Tripla Entenduda entre França, Reiaume Unit e l'Empèri Rus. En 1914, Alemanha s'engatjèt dins la Premiera Guèrra Mondiala amb son aliat austrian. Après lei premieras batalhas, l'evolucion dau conflicte foguèt blocada per lei progrès defensius e lei dos camps deguèron s'orientar vèrs una guèrra de posicion lònga e murtriera. S'acabèt per una desfacha alemanda en 1918.
Lo Tractat de Versalhas, qu'organizèt Euròpa après la guèrra, entraïnèt per Alemanha la pèrda de 88,000 km² e uech milions d'abitants. Lo servici militari foguèt abolit e l'armada limitada a 100,000 òmes. De mai, Alemanha foguèt jutjada responsabla de la guèrra e deguèt pagar de reparacions importants ai país venceires. Pus grèu, una partida dei territòris perduts venguèron rapidàment la fònt de crisis diplomaticas importantas coma l'estatut de la vila de Dantzig o lo cas de la Silesia.
Aquò va permetre lo desvolopament d'un corrent politic nacionalista poderós. La crisi economica de 1929, qu'aguèt de consequéncias grèvas en Alemanha, permetèt rapidàment au NSDAP, partit nacionalista e racista, de prendre lo poder d'un biais legau en 1933. Son cap, Adolf Hitler, eliminèt rapidàment seis oposants e venguèt lo mèstre dau país après la dissolucion deis autrei partits politics e l'eliminacion dei comunistas. Fondèt un estat novèu dich Tresen Reich basat sus la superiotat de la « raça alemanda » que deviá assegurar sa subrevida en fàcia dei raças dichas inferioras e deis elements dichs degenerats, principalament lei Jusieus e leis Eslaus. Leis atrocitats d'aquela politica, especialament son sistèma d'exterminacion massiva, va marcar durablament l'umanitat e entraïnar l'adopcion de mesuras d'occupacion duras dau país après 1945.
A partir de 1938, Hitler acomencèt una politica de revision dei frontieras dessenhadas per lo Tractat de Versalhas que va entraïnar lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo continent europèu lo 1 de setembre de 1939. Lei premiereis annadas dau conflicte foguèron dominadas per l'Alemanha Nazi que conquistèt una partida granda d'Euròpa, especialament França puei la partida occidentala d'Union Sovietica. Pasmens, en 1942-1943, leis Aliats (URSS, Reiaume Unit, Estats Units, Canadà, França...) prenguèron l'avantatge après una tièra de desfachas alemandas majoras (Stalingrad, Korsk...). En 1945, Alemanha foguèt envaïda e Hitler se suicidiguèt lo 30 d'abriu.
La division dau país e la reünificacion
thumb|right|Zonas d'ocupacions d'Alemanha en [[1945.]]
Devastada per la guèrra, Alemanha foguèt devesida entre Union Sovietica, Estats Units, Reiaume Unit e França. La situacion èra similara a Berlin devesit entre lei quatre venceires principaus de la guèrra europèana. De mai, lo país perdiguèt un nombre important de territòris. De projèctes foguèron estudiats per fondar una Alemanha novèla mai lo començament de la Guèrra Freja empachèt la conclusion d'un acòrd e lo país demorèt devesit fins ai darriereis annadas de l'oposicion entre l'Èst e l'Oèst. Dos estats foguèron donc creats : L'arribada de refugiats venent dei regions perdudas en 1945 permetèt a l'economia de compensar lei pèrdas de la guèrra e l'impulsion donada per lo plan Marshall permetèt de restaurar rapidàment l'economia de la RFA. En revènge, la situacion foguèt diferenta en RDA que son desvolopament economic foguèt pus feble meme se lo país aviá un nivèu de vida entre lei pus auts dau blòt sovietic. De 1961 a 1989, la muralha de Berlin foguèt lo simbòl d'aquela division e l'afondrament de l'Union Sovietica permetèt la reünificacion dau país e l'evacuacion de son territòri per la màger part dei fòrças estrangieras. Pasmens, lo nivèu economic diferent entraïnèt de dificultats economicas importantas dins lei regions de l'ex-RDA.
Localizacion e frontieras
Lo país es situat dins lo centre d'Euròpa au sud de la peninsula de Danemarc e au nòrd deis Aups soïssas entre la vallada dau Ren e la linha Oder-Nesse. Son territòri tèn una superficia egala a 357,026 km². Es enviroutat per Danemarc, Polonha, Republica Chèca, Àustria, Soïssa, França, Luxemborg, Belgica e Païses Basses.
Geografia fisica
thumb|right|Carta generala d'Alemanha.
La geografia alemanda es dominada per lo Plan d'Euròpa dau Nòrd qu'ocupa lo nòrd, per de cadenas de montanhas ancianas e d'altituds gaire autas au centre e per leis Aups e un bacin sedimentari au sud. Lei cimas principalas fan partida deis Aups amb d'altituds entre 2,000 e 3,000 m. Leis autrei relèus alemand agantan rarament mai de 1,400 m. Tres fluvis principaus son situats dins aquelei sistèmas. Lo pus important es Ren que passa dins la mitat occidentala dau país e forma una vallada importanta deis Aups a la Mar dau Nòrd. Lo segond es Elba que prend sa fònt dins lei Monts dei Gigants en Republica Chèca e se trai dins la Mar dau Nòrd au nivèu d'Hamborg. Enfin, lo tresen es Danubi que passa dins lo bacin sedimentari dau sud.
Clima
Alemanha es situada dins la zona temperada de l'emisfèri nòrd e tèn un clima continentau temperat amb una influéncia oceanica venent dau nòrd-oèst. Es donc un clima de transicion entre aqueu d'Euròpa atlantica e aqueu d'Euròpa continentala. De mai, coma lo país subit l'influéncia dau Gulf Stream e de l'anticiclon deis Açoras, a una doçor climatica pauc frequenta sota aquelei latituds. Au sud dau país, lo foehn, vent venent deis Aups, pòu agantar una velocitat de 150 km/h e aumenta la temperatura d'ivèrn e de la prima accelerant la fonda de la nèu. D'ivèrn, d'autrei movements d'èr fregs vènon de Sibèria. Lo litorau es regularament somés a de tempèstas frequentas, especialament en causa d'una amplitud de temperatura accentuada.
Reparticion espaciala de la populacion
thumb|right|Densitat de populacion d'Alemanha.
Amb 83,1 milions d'abitants, Alemanha tèn una densitat de populacion de 233 ab/km². Aquela populacion es repartida principalament dins lo sud e l'oèst, principalament de lòng de la vallada dau Ren e dins la region de la Ruhr. En revènge, lei regions dau nòrd-èst son mens pobladas.
Forma de l'estat
Leis institucions d'Alemanha modèrna foguèron inspiradas per aquelei de l'ex-RFA formada a l'iniciativa de l'OTAN en 1949. Es una republica federala compausada de setze länders amb Berlin coma capitala. Lo foncionament deis institucions es basat sus una Lèi Fondamentala contraròtlat per una Cort Constitucionala situat a Karlsruhe. Lo govern centrau s'ocupa deis afaires estrangiers, de la defensa, dei questions de nacionalitat, de la moneda, dei frontieras, dau trafic aerian, dei pòstas e dei telecommunicacions e d'una partida dau drech fiscau e de l'economia. Es dirigit per un cancelier elegit per lo Bundestag qu'es lo cap vertadier de l'executiu. Lo pòsta de president de la republica existís mai es principalament onorific. Lo Parlament federau es compausat de doas assembladas : Lo Bundestag es l'assemblada principala mai lei poders dau Bundesrat an aumentat e dèu d'ara endavant se prononciar subre totei lei lèis pertocant lei budgets dei Länders. Aquelei darriers son autonòms per leis afaires d'educacion, de recercas o d'environament.
Simbòls de l'estat
Lo drapèu d'Alemanha es lo drapèu negre, roge e jaune ja adoptat per lei revolucionaris de 1848 e per la Republica de Weimar de 1919 a 1933. Foguèt tornarmai adoptat per la RFA e la RDA en 1949. Pasmens, en 1959, la RDA modifiquèt son drapèu per l'introduccion de seis armoriaus au centre de la benda roja.
L'imne oficiau dau país es lo tresen coblet dau cant Deutschlandlied. Pasmens, en causa de l'utilizacion dau tèxte entièr per lo Tresen Reich coma imne, son adopcion foguèt una fònt de problemas durant unei decennis après la fondacion de la RFA. L'usatge d'aquel imne foguèt tanben fòrtament limitat per leis Aliats après 1945 ais occasions majoras. Depuei la reünificacion, son utilizacion s'es normalizat mai l'utilizacion o lo cant dei doas premieras coblas es totjorn l'expression d'idèas politicas de drecha extrèma.
Organizacion territòriala
thumb|310px|thumb|right|Los Estats federats alemands
Alemanha es devesit en 16 païses (Länder) o estats. Cada estat a un parlament (Landstag), un govèrn (Landesregierung), una constitucion e una organizacion intèrna pròpria. Es sobeiran en matèria de cultura, d'educacion, d'organizacion de la polícia, de drech locau e la Federacion pòu aumentar aquelei domenis per l'adopcion de lèis especialas. Per aquò, tèn lo drech de levar fiscalitat e reçaup un budjet de l'estat federal. Enfin, fau notar que la sobeiranat subre certanei domenis es pas clarament definida entre l'Estat federal e lei Länder per la Lèi Fondamentala d'Alemanha, especialament lo drech civiu, lo drech penau, lo drech economic, lo drech dau trabalh, la politica energetica o la circulacion automobila.
Lengas
L'alemand es la lenga oficiala de l'Estat meme s'existís unei lengas minoritàrias istoricas que son oficialament protegidas. S'estima qu'es parlat per aperaquí 92% de la populacion. Dins aquò, la mitat solament utilizariá l'alemand estandard dich Hochdeutsch e lo rèsta parlariá un autre dialècte alemand. Lei lengas protegidas son : Leis autrei minoritats, coma leis emigrats recents mai tanben lei Polonés, an ges de drechs lingüisitcs. S'es estat parlat occitan dins los vilatges vaudés d'Alemanha fins a la primièra mitat del s. XX.
Economia
L'economia alemanda ocupa lo quatren reng mondiau après leis Estats Units, China, Japon e davans França e Reiaume Unit. Es principalament orientada vèrs leis exportacions permetent au país de realizar regularament d'excedents comerciaus importants. Dins aquò, aquela orientacion necessitèt de reformas importantas de la legislacion dau trabalh. Ansin, un nombre grand d'Alemand ocupan d'ara endavant d'emplechs de temps parciau e son venguts de trabalhaires precaris.
Demografia
thumb|right|Reparticion de la populacion per temps e sèxe (2021).
Segon lo recensament del 9 de mai de 2011, la populacion alemanda èra de 80 219 695. Aqueu nombre es relativament estable dempuèi la mitat deis annadas 1990 e la populacion totala a quitament un pauc demenit dempuei son maximum de 2002 (82,54 milions). Aquò es causat per la demenicion de la feconditat (1,39 en 2010) e una immigracion relativament febla. De mai, aquela populacion es mai e mai vièlha amb un percentatge de mai de 60 ans de la societat qu'es passat de 24,9% en 2005 a 26,3% en 2010. Pasmens, Alemanha demorèt lo segond estat pus poblat d'Euròpa après Russia mai davans França, Reiaume Unit e Itàlia.
Axes de communicacion e transpòrts
Leis axes de communicacion naturaus d'Alemanha son lei valladas formats per lei fluvis principaus, especialament la vallada dau Ren, e lo plan dau nòrd en contacte amb la Mar dau Nòrd e la Mar Baltica. Aquela region assosta unei pòrts importants coma Hamborg o Brèma. Existís de rets de canaus en cors de modernizacion e un ret rotièr que son desvolopament foguèt ajudat per l'absència de relèus importants dins la màger part dau país. De còls existisson dins leis Aups per passar en Soïssa e Austria e a l'ora d'ara un ensems de rotas modèrnas permet de comunicar sensa problema amb lei regions montanhosas situadas aus sud.
Agricultura e ressorsas minieras
En 2008, lo sector primari alemand representa aperaquí 0,9% dau PIB e emplega 2,4% de la populacion activa dau país. 35% de la superficia dau territòri son utilizats per la cultura, 20% per lo norrigatge e 30% per la silvicultura e la fòrest. L'agricultura es la tresena d'Euròpa après França e Itàlia. Son estructura es marcada per la division anciana dau país. Lei tenements son fòrça mecanizats e relativament pichons a l'Oèst. En revènge, a l'Èst, l'agricultura es principalament basada subre lo ret de cooperativas format per la RDA. Lei produccions principalas son lei cerealas (blat, séguel...), lo lach e lo norrigatge dei bovins.
Lo sector minier alemand es vengut relativament marginau dins l'economia dau país. Lei produccions principalas son lo lignit (1 reng mondiau), lo carbon, la sau e lo gas naturau. Pasmens, lo país es fòrça dependent de l'importacion de ressorsas dempuei lei país estrangiers per assegurar sei besonhs en matèrias premieras.
Indústria
Alemanha es una poissança industriala mondiala majora. Son sector secondari emplega 33% de la populacion activa. Lei sectors principaus son la construccion automobila (777,000 emplechs en 2004) que representa 40% de seis exportacions, l'electrotecnica (799,000 emplechs en 2004), la construccion mecanica (868,000 emplechs en 2004), la quimia e l'alimentar.
Politica estrangiera
Alemanha fa partida de la màger part deis institucions internacionalas majoras coma l'Union Europèa qu'es membre fondator, l'ONU e seis organismes, l'OTAN, dau Conseu d'Euròpa e l'OMC. Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala e la fondacion de la RFA en 1949, lei principis de la politica estrangiera d'Alemanha son lo desarmament e lo contraròtle deis armaments, l'ajuda au desvolopament e la defensa dei drechs de l'òme. De mai, es fòrça investida dins la proteccion de l'environament e lo dialògue entre lei culturas. En causa deis atrocitats de l'olocaust, lo país a renonciat d'adoptar una politica d'expansion militara e de mejans de pression militara meme se tèn una armada poderosa.
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, lo país a repres sa sobeiranetat complèta per lo Tractat de Moscòu meme s'aqueu tractat impausèt de limitacions militaras totjorn en vigor a l'ora d'ara. Doas dinamicas mai o mes opausadas defenisson donc la politica d'Alemanha actuala en matèria d'afaires estrangiers. Lo premier es la defensa de seis interés nacionaus coma referent d'una poissança granda e lo segond es la perseguida d'una projeccion post-nacionala de l'identitat alemanda defòra dei revendicacions nacionalistas. Per aquò, la país a desvolopat de relacions politicas o economicas fòrta amb leis ancians país comunistas d'Euròpa de l'Èst, amb Israèl, amb Russia e subretot amb França.
Fòrças armadas
Maugrat seis objectius de contraròtle deis armaments, Alemanha tèn una armada nombrósa e modèrna dicha Bundeswehr. En 2008, es devesit entre cinc brancas que son :
Cultura
Alemanha fa partida de la zona cultura de la civilizacion occidentala europèa. Alemanha es l'eiretier de la cultura dei principats germanicas dau Sant Empèri Roman Germanic, i comprés la partida alemanda d'Àustria-Ongria.
Arquitectura
Tre l'epòca dei Carolingians, sota l'impulsion de l'emperaire e de sei prelats, Alemanha bastiguèt d'edificis religiós nombrós qu'un nombre feble existís totjorn a l'ora d'ara coma la chapèla palatina d'Aquisgran. Aquelei bastiments èran realizats segon un plan centrat e lo massís occidentau dich Westwerk. Es un còrs de bastiments quasi autonòm a respèct de la nef constituís d'una tor massiva d'uneis estancis sovent enviroutant per doas torrèlas d'escaliers.
Au sègle X, la restauracion de l'autoritat imperiala entraïnèt l'aparicion d'un art religiós novèu amb de glèisas grandas ai fustatges de fusta coma a Hildesheim o Gernrode. Au sègle XI, l'estil renan se desvolopèt e se caracterizèt per l'existéncia de tres absidas formant un treule coma a Colonha. L'art gotic faguèt son aparicion vertadiera en Alemanha vèrs la mitat dau sègle XIII. L'originalitat alemanda foguèt l'utilizacion de la brica, magerament dins lo nòrd dau país (Schwerin, Lubeck...). Una autra caracteristica dau gotic alemand foguèt l'adopcion de glèisas-halas (Hallenkirche) inspirada per l'arquitectura cisterciana (Marborg). Lei nefs lateralas i foguèron bastidas a la mema autor que la nef centrala. Entre lei sègles XIV e XV, lo gotic tardiu dominèt amb la construccion de la catedrala d'Ulm. Dins la borgesiá, se bastiguèt d'ostaus a pinhons aumentats de torrèlas d'estil italian.
Vèrs la mitat dau sègle XIX, d'arquitèctes revendiquèron una forma pus adaptada a son epòca que foguèt caracterizada per una diversitat granda d'estils. Lei principaus foguèron lo neoclassisme prussian e lo neogotisme vengut d'Anglatèrra que foguèt associat au nacionalisme romantic alemand. Un exemple d'aquel estil es la catedrala de Colonha rebastida entre 1842 e 1863. Puei, au sègle XX, se desvolopèt un movement gropat a l'entorn de la nocion d'estetica industriala. Après 1945 e fins ais annadas 1970, l'arquitectura foguèt marcada per lo besonh rapide de bastiments après lei destruccions de la guèrra. L'estil de l'epòca foguèt alora caracterizat per la foncionalitat e lei critèris economics. Dempuei leis annadas 1990, de trabalhs grands de restauracion foguèron realizats o son en cors de realizacion, magerament dins la capitala. Lei caracteristicas d'aquela arquitectura son generalament lo modernisme e l'adaptacion ai besonhs ecologics de la planeta.
Literatura e filosofia
La literatura alemanda es fòrça rica e leis escrivans majors i son nombrós. Es apareguda sota lo rèine de l'Empèri Carolingian e lo cant de Hildebrand (vèrs 820) es generalament considerat coma l'òbra fondatritz d'aquela literatura. La segonda òbra majora alemanda de l'Edat Mejana foguèt l'epopèia dei Nibelungen au sègle XII. Puei, ai sègles XIII e XIV, se fau notar lei trabalhs de Wolfram von Eschenbach (Parceval), Ulrich von Zatzikhoven e mèstre Eckhart.
Ai sègles XVI e XVII, la literatura foguèt marcada per lo cant puei per leis eveniments de la Guèrra de Trenta Ans que foguèt una fònt d'inspiracion importanta per lei testimònis. Lo sègle seguent foguèt caracterizat per lo movement dei Lutz, relativament important en Alemanha. En particular, un movement dominat per de personas coma Johann Wolfgang von Goethe o Friedrich von Schiller per denonciar l'estructura de la societat alemanda dirigida per la noblesa e la borgesiá e còntra lei principis moraus de l'epòca. Foguèt renfòrçat per lo corrent dau classicisme. Au sègle XIX, apareguèt lo romantisme que teniá divèrsei produccions diferentas e s'inspirèt fòrtament de la tradicion e dei legendas germanicas. Pendent la premiera mitat dau sègle XX, se desvolopèron l'expressionisme e lo simbolisme. Se fau tanben notar l'òbra originala de Kafka. Dins leis annadas 1930, l'apparicion e la presa dau poder per lei Nazis entraïnèt la fugida d'unei escrivans alemands defòra dau país. Après 1945 e leis atrocitats de la guèrra, la litetura alemanda foguèt magerament regardada per de questions moralas e per la descripcion dau monde reau.
De son caire, la filosofia alemanda a una influéncia fòrça importanta subre lo monde occidentau. Foguèt originària de l'introduccion au sègle XII dei sciéncias grègas e aràbias dins leis universitats dau país. Au sègle XVII, foguèt marcada per l'òbra de Leibniz puei per lo movement dei Lutz au sègle XVIII. Kant i aguèt un ròtle primordiau per son trabalh subre lei limits de la conoissança e de la percepcion umanas amb son òbra que son influéncia despassèt largament lei frontieras de la zona de cultura alemanda.
Au sègle XIX, la màger part dei filosofs principaus d'aquel epòca foguèron alemands coma Schopenhauer, Sigmund Freud per lo desvolopament de la psicanalisi, Marx e Engels per lo desvolopament dau communisme o Friedrich Nietzsche per l'estudi de la condicion umana. Au sègle seguent, Alemanha contunièt d'assostar de filosofs majors maugrat l'aparicion d'escòlas concurrentas dins lei país vesins coma França. D'un biais generau, la literatura e la filosofia alemanda demorèron entre lei pus importantas dau sègle XX amb lo gasanh d'uech prèmis Nobels per d'autors de nacionalitat alemanda e de treize per d'autors de lenga alemanda.
Pintura
La pintura alemanda tèn dos periòdes principaus que son lei sègles XV-XVI e XIX-XX.
Ai sègles XVII e XVIII, l'influéncia italiana demorèt importanta e lei capitalas dei principats aculhiguèron de pintors italians o francés nombrós. Lo sègle XIX acomencèt amb lo desvolopament de l'estil Biedermeier exaltant lei valors de la borgesiá. Puei, la pintura alemanda foguèt marcada per lo movement romantic amb de tematicas misticas e malancònias. Lei pintors principaus dau periòde foguèron Caspar David Friedrich o Philipp Otto Runge. Un grop de pintors basats a Roma prepausèt la renovacion de l'art per la religion. Après leis eveniments de la revolucion de 1848, certanei pintors foguèron tanben inspirats per la politica coma Alfred Rethel. D'autrei pintors assaièron de conciliar realisme e subrenaturau. Enfin, lo simbolisme foguèt representat per d'artistas coma Max Klinger o Franz von Stuck.
L'expressionisme foguèt lo corrent major dau sègle XX. Es a l'origina d'unei grops coma lo fauvisme, lo cubisme o lo futurisme. Aqueu movement apareguèt a Viene e s'espandiguèt dins lei mitans artisticas alemands a partir de 1905. Paula Modersohn-Becker ne'n foguèt una dei premieras representanta. En Alemanha, aqueu movement, fòrça tormentat e sorn, dominèt l'activitat cultura fins a la presa dau poder per lei Nazis. En 1905, lei pintors Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel e Karl Schmidt-Rottluff creèron lo movement Die Brücke. Gràcias a de dessenhs ai trachs rapides e ai colors vivas, volián donar la prioritat a l'espontaneïtat, l'esmoguda e la subjectivitat. A Munich, en 1911-1912, Franz Marc, Vassily Kandinsky, August Macke e quauqueis autreis artistas creèron lo movement Cavalier Blau amb l'objectiu d'abondonar lo realisme per un art mai abstrach. Après la guèrra, leis expressionistas formèron lo grop Objectivitat Novèla. Seis òbras testimonièron dau pessimisme d'aqueleis annadas. Se pòu citar Max Beckmann, George Grosz e Otto Dix. Certanei pintors desvolopèron tanben un movement surealista. Dins aquò, aquela riquesa de movements artisticas foguèt arrestada per l'arribada d'Hitler que jutgèt aquelei formas d'arts coma desgeneradas, dangerosas e non adaptadas a la societat nazi.
Musica
Alemanha es estada fòrça rica d'un nombre important de compositors, de cantaires, d'instrumentistas e de caps d'orquèstra. Es especialament la tèrra d'eleccion dau lied e de l'opera meme se leis estils de la sinfonia e dau poëma sinfonic i an conegut de desvolopaments majors.
La musica alemanda faguèt son aparicion durant l'Edat Mejana dins lei cors dei principats dau país magerament ai sègles XIV e XV. Lei fònts d'inspiracion principalas èran la poësia francesa o alemanda. Organizats en companhiás, lei menestrels alemands d'aquela epòca introduguèron l'art de la polifonia dins la region. Sota l'influéncia deis escòlas francesas e flamandas de la Renaissança, la polifonia se desvolopèt fòrtament a la fin dau sègle XV amb de compositors coma Heinrich Finck e Thomas Stoltzer. Au sègle seguent, evolucionèron vèrs la formacion de coralas liturgicas que foguèron a l'origina dau lied, dau singspiel e dau desvolopament d'instruments coma l'òrgue. Au sègle XVII, aquelei movements serán tanben a l'origina dau premier opera alemand.
A partir de la fin dau sègle XVII, la musica alemanda venguèt independenta de la Glèisa meme se lei tematicas religiosas i demorèron fòrça importantas. Lei genres principaus venguèron la toccata e la fuga. Leis autors majors d'aqueu periòde foguèron Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Haendel e Georg Philipp Telemann. Au sègle XVIII, l'Escòla de Mannheim melhorèt la forma de la sinfonia e son òbra foguèt tanben a l'origina d'un estil d'opera novèu sota l'influéncia de Christoph Willibald Gluck.
L'expansion de la musica sinfonica se faguèt ai nivèus de l'orquestracion e de l'escritura que venguèron mai complexas e dramaticas e non plus solament matematicas. Lo piano foguèt l'instrument major d'aquela evolucion. Es l'epòca que veguèt l'aparicion de lieder e d'operas en alemand. A la fin dau sègle XVIII, lo classicisme de la Cors de Viena aguèt una influéncia decisiva que permetèt de fixar lei formas diferentas de la musica classica. Ludwig van Beethoven foguèt lo solet dei tres classics de Viena (Haydn, Mozart et Beethoven) nascut en Alemanha. Inventèt un lengatge d'una expressivitat granda e seis òbras per piano, sei sinfonias e son opera unic Fidelio demorèron coma de caps d'òbras majors de la musica.
La musica romantica dau periòde seguent foguèt la continuitat d'aqueu movement e la musica alemanda venguèt universala. Dau concerto au lied, de la sinfonia a l'opera, la musica se nacionalizèt e se desvolopèt encara d'un biais qualitativa e quantitativa. Prestigi e rivalitat i foguèron tant personau que nacionau. La premiera mitat dau sègle XIX veguèt l'espandiment de la musica romantica. Richard Wagner renovelèt lo genre de l'opera en donant una importància novèla a l'orquestracion. Se pòu tanben citar Max Bruch, Carl Reinecke, Engelbert Humperdinck e Richard Strauss.
Aqueu patrimòni musica foguèt largament recuperat per lo poder nazi e uneis artistas foguèron compromés amb aqueu regime coma Richard Strauss e Carl Orff. La recuperacion de l'òbra de Richard Wagner foguèt tanben una caracteristica de la propaganda nazi. Dins aquò, maugrat un desvolopament important, leis artistas e leis òbras d'aqueu periòde obtenguèron pas una popularitat importanta. Après la guèrra, se desvolopèt la musica contemporanèa amb l'arribada deis instruments electronics.
Cinèma
Lo cinèma alemand conoguèt una expansion rapida tre sa naissança. En 1914, existiá 3,000 salas de cinèma dins lo país e lei studios de Babelsberg foguèron entre lei premiers creats subre lo continent europèu. Après una reorganizacion dau sector, leis annadas 1920 veguèron lo succès dau cinèma expressionista. Lo premier cap d'òbra dau genre foguèt Lo Gabinet dau Doctor Caligari en 1919. Puei, Fritz Lang realizèt Lo Doctor Mabuse e Friedrich Wilhelm Murnau lo famós Nosferatu lo Vampiri e Lo Darrier deis Òmes. L'annada 1926 foguèt aquela de Metropolis de Fritz Lang. Puei, aqueu darrier realizèt en 1931 lo premier succès dau cinèma parlant alemand amb M lo Maudit. L'annada d'avans, Marlene Dietrich venguèt famosa amb lo film L'Àngel Blau.
Religion
Lo nòrd d'Alemanha foguèt a l'origina de l'emergéncia dau protestantisme ai sègles XVI e XVII. La region foguèt prefondament marcada per lei conflictes religiós coma la Guèrra de Trenta Ans (1618-1648) e la reparticion dei religions subre lo territòri despend encara fòrtament dei resultats d'aquelei combats. Ansin, lo nòrd e l'èst assosta totjorn principalament de protestants representant aperaquí 30,8% de la populacion. Lei catolics ne'n forman aperaquí 31,4% e son magerament presents dins lo sud dau país. Se fau tanben notar la preséncia d'un nombre important d'abitants sensa religion (34,1%) dins l'èst d'Alemanha e la region d'Hamborg. Enfin, dempuei quauqueis annadas, l'islam (4,3%) se desvolopèt gràcias a l'arribada d'immigrants turcs magerament dins la Ruhr e lo relarg de Berlin.
Laurent Bonnevay - Astroballe (mètro de Lion)
drecha|sens_quadre Vaulx-en-Velin - La Soie es una estacion de la linha A del mètro de Lion.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 2 de mai de 1978. Foguèt un ancian cap de la linha avans lo 2 d'octobre de 2007.
Situacion
Es situada sul Cours Émile-Zola, dins lo quartièr Cusset-Bonnevay a Villeurbanne.
Fondacion Blender
La Fondacion Blender (en neerlandés: De Blender Stichtingen e en anglés: Blender Foundation) es una organizacion de tòca non lucrativa neerlandesa situada a Amsterdam que se carga del desvolopament de Blender, un logicial liure pel modelatge 3D. Foguèt creada en 2002 per l'informatician neerlandés Ton Roosendaal que n'es actualament son president.
Lengas tokharianas
Classificacion
lo tokharian compren doas lengas que son atestadas per de tèxts dau començament de l'Edat Mejana, dins lo bacin de Tarim, dins la region actuala de Xinjiang, dins l'oèst de China:
Sauvatèrra (Gers)
Sauvatèrra (Sauveterre en francés) ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Los noms deu tipe salva tèrra son los d'ua tèrra que beneficia deu dret d'asil, acordat per ua autoritat eclesiastica. Ei un sinonime de salvetat/sauvetat, ,.
Vaulx-en-Velin - La Soie (mètro de Lion)
vinheta|L'intrada de l'estacion. Vaulx-en-Velin - La Soie es una estacion cap de la linha A del mètro de Lion.
Théophile Ferré
Partisan de Blanqui, foguèt condamnat quatre còps pendent lo rèine de Napoleon III. Membre dau 152 de la Gàrdia Nacionala, participèt a la defensa dei canons parisencs lo 18 de març de 1871. Prepausèt sensa succès d'atacar immediatament Versalhas. Elegit membre de la Comuna lo 26, trabalhèt per la Comission de seguretat generala. Puei, votèt la creacion dau Comitat de Salut Public. Enfin, acceptèt l'execucion dei ostatges lo 24 de mai de 1871. Capturat per l'armada de Versalhas, foguèt condamnat a mòrt e fusilhat ambé Louis Rossel.