cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barretaine
Barretaine en arpitan (Barretaine en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo vilatge De Barretaine se situa sul rebord del primièr scenari jurassien a 585 m d'altitud. Indignatz lo sieu centre, lo vilatge possedís dos caserius : Champvaux e Lo Ressart.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1790, i aguèt creat 3 municipalitats desparièras : Barretaine, Champvaux, lo Ressard (amb los pòbles del Pichon Ressard e del Grand Ressard). La siá reünion se #impausar rapidament. En data del decrèt del 31 de genièr 1806 la municipalitat de Barretaine fusiona amb la pichona municipalitat del Ressart. En 1821 la meteissa operacion se produsís amb la municipalitat de Champvaux.
En 1790, il fut créé 3 communes distinctes : Barretaine, Champvaux, le Ressard (avec les villages du Petit Ressard et du Grand Ressard). Leur réunion s'imposa rapidement. En date du décret du 31 janvier 1806 la commune de Barretaine fusionne avec la petite commune du Ressart. En 1821 la même opération se produit avec la commune de Champvaux.
Tobarra
Tobarra es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Marsat
Marsat (Marsat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Vianos
Vianos es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Espinàs (Occitània)
Espinàs (Espinas en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
(10037) 1984 BQ
(10037) 1984 BQ es un asteroïde.
Valdeganga
vinheta
Valdeganga es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Buffard
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pigarg (Agla de mar)
Lo pigarg es un agla que viu en America del Nòrd. Quand es adult a lo cap blanc (se ditz lo pigarg a cap blanc), lo bec jaune qu'es plan corbat, e pas de plumas sus las arpas (qu'aquò es una particularitat diferenta de las autras aglas). Las femes son mai grandas que los mascles. Viu a la broa dels lacs e ribièras, sus las lònas costièras, dins los estuaris e las costas ribassudas e las isclas.
Ligams : http://www.oiseaux-birds.com/fiche-pygargue-tete-blanche.html https://fr.wikipedia.org/wiki/Pygargue_%C3%A0_t%C3%AAte_blanche
Nòva França
Nòva França (en francés: La Nouvelle-France), foguèt una colonia francesa situada en America dau Nòrd. Foguèt fondada en 1543 e desapareguèt en 1763 après la victòria anglesa a l'eissida de la Guèrra de Sèt Ans. Aquela annexion marquèt la fondacion de l'Empèri Britanic e la fin del Primièr empèri colonial francés. Foguèt d'en primièr una colonia-comptador administrada par de companhiás colonialas, puèi una colonia de poblament reiala.
Lo territòri de la Nòva França aviá per capitala Quebèc e èra constituït de las colonias seguentas: Acàdia, Canadà, e Loïsiana. A son apogèu, compreniá tanben lo bacin del Sant Laurenç, dels Grands Lacs e del Mississipí, lo nòrd de la Prada, e una granda part de la peninsula de Labrador.
La posicion geografica de la Nòva França empechava l'expansion cap a l'oèst de las colonias britanicas d'America del Nòrd, e lo raliament de las Tretze Colonias a la Tèrra de Rupert. Aquò entrainèt fòrça tensions que culminèron amb la batalha de Jumonville en 1754, eveniment que provoquèt la Guèrra de Sèt ans que se soldèt per la capitulacion de la Nòva França en 1760, puèi lo tractat de París de 1763.
Muille-Villette
Muille-Villette es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(10040) 1984 QM
(10040) 1984 QM es un asteroïde.
Dolmèn
Un dolmèn (var. dolmen), dit popularament pèira levada, es un monument megalitic de la Preïstòria bastit de blòt de pèira e cubèrt per un tumulus. La màger part son situats en Euròpa e dins lei regions orientalas d'Asia, especialament dins la peninsula de Corèa. Son generalament considerats coma de monuments funeraris.
Villa de Ves
vinheta
(10047) 1986 QK2
(10047) 1986 QK2 es un asteroïde.
Villa de Ves
Villa de Ves es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
(10045) 1985 RJ3
(10045) 1985 RJ3 es un asteroïde.
Talc
Lo talc dit popularament pèira doça es un minerau compausat de silicat de magnèsi idratat de formula quimica Mg3Si4O10(OH)2. Es conegut dempuei l'Antiquitat mai foguèt descrich per lo premier còp en 1546 per Georgius Agricola. Es lo minerau qu'a la duretat pus febla amb una valor egala a 1 dins l'escala de Mohs. Es utilizat dins l'indústria farmaceutica, en medecina e per la produccion de pintura o de papièr.
Eslau oriental ancian
L' eslau oriental ancian (tradicionalament sonat per l'apelacion eronèa de rus ancian; en bielorús для русская мова ; rus : древнерусский язык ; ucraïnian : давньоруська мова) foguèt una lenga utilizada als sègles Xen e XVen pels eslaus de l'èst dins la Rus' de Kyiv e sos Estats successors, a partir de laquala las lengas bielorussas, russa, rusyn e ucraïniana evoluïguèron mai tard.
(10052) 1987 SM12
(10052) 1987 SM12 es un asteroïde.
Villalgordo del Júcar
Villalgordo del Júcar es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Gommecourt (Pas de Calais)
Gommecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malagoda
Malagoda (Malegoude en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Villamalea
vinheta
Villamalea es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Ryes
Ryes es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Ryes Se situa a 5 quilomètres al nòrd-es de Bayeux, en lo Bessin.
Ryes se situe à 5 kilomètres au nord-est de Bayeux, dans le Bessin.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a donat lo sieu nom als senhors de la familha de Ryes, contemporanèus de Guillaume lo Conquistador. Lo senhor de Ryes, Hubert de Ryes, a citat a la mièja per aver-i aculhit lo pòrti Guillaume a las paissièras amb los sieus barons amotinats. L'a de contunh salvat en lo en fasent escortar per los sieus tres fils fins a Falaise pendent que lududes-enviava quitament los barons amotinats en una autra direccion.
La, una via ferrée d'interès local a 60 cm a dobèrt entre Courseulles e Bayeux pels Camins de fèrre del Calvados. Lo meteis jorn, una branca en partint de Ryes cap a Arromanches es egalament ponduda en servici. La linha principala e lo sieu embrancament an descatalogat de la ret lo data|29|de.
La commune a donné son nom aux seigneurs de la famille de Ryes, contemporains de Guillaume le Conquérant. Le seigneur de Ryes, Hubert de Ryes, est cité au milieu pour avoir accueilli le duc Guillaume aux prises avec ses barons révoltés. Il l'a ensuite sauvé en le faisant escorter par ses trois fils jusqu'à Falaise pendant que lui-même envoyait les barons révoltés dans une autre direction.
Le 1, une voie ferrée d'intérêt local à 60 cm est ouverte entre Courseulles et Bayeux par les Chemins de fer du Calvados. Le même jour, une branche partant de Ryes vers Arromanches est également mise en service. La ligne principale et son embranchement sont déclassés du réseau le 29.
Villapalacios
Villapalacios es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Valderrubio
right|80px|Escut de Valderrubio Valderrubio es un municipi de la província espanhòla de Granada.
Malleon
Malleon (Malléon en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Villaverde de Guadalimar
Villaverde de Guadalimar es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Tractats de Vestfàlia
Lei Tractats de Vestfàlia representan una tièra de tractats de patz entre lei participants principaus de la Guèrra de Trenta Ans : d'un caire a Münster, entre País Bas e Espanha e entre França e Sant Empèri Roman Germanic e d'autre caire a Osnabrück entre Suècia e Sant Empèri Roman Germanic.
Lei consequéncias territorialas principalas foguèron : Una organizacion novèla foguèt mesa en plaça per l'Empèri. D'efèct, leis estats e lei vilas imperiaus obtenguèron un vòte au conseu novèu, dich Dièta, creat per dirigir l'Empèri a prepaus dei declaracions de guèrra, dei signaturas de patz, deis impòsts, dei construccions militaras... etc. Ansin, l'Empèri èra devesit entre aperaquí 350 estats que podián participar ai decisions marcant donc la fin de l'influéncia deis Habsborg. Au nivèu religiós, lei patz de Passau e d'Augsborg foguèron confiermadas e estendudas ai Calvinistas.
Feudalitat
La feudalitat es un sistèma politic caracteristic de la societat europèa de l'Edat Mejana que conoguèt son apogèu entre lei sègles X e XII. Èra basat sus una tièra d'associacions entre lo poder centrau e lei senhors locaus d'un caire e entre lei senhors locaus e lei populacions d'auntre caire. Cada associacion definiguèt un ensems complèt de deures, de servicis e de libertats.
Segon un definicion classica establida per François-Louis Ganshof (1944), la feudalitat es un ensemble d'obligacions recipròcas, legalas e militaras entre la noblesa guerrièra, que vira a l'entorn dels tres concèptes claus, de senhor, vassals, e fèus.
Sandford Fleming
thumb||Sandford Fleming, per John Wycliffe Lowes Forster
Sir Sandford Fleming (Kirkcaldy (Escòcia), 7 de genièr de 1827 – Halifax, 22 de julhet de 1915) es un engenhaire e inventor canadian originari d'Escòcia. Concebèt e ensagèt de far adoptar un sistèma de fus oraris universal, concebèt lo primièr sagèl canadian, realizèt de relevats e mapas de vilas canadianas, participèt al desvolopament del malhum de camin de fèrre canadian e foguèt un dels membres fondators de la Societat reiala del Canadà e del Royal Canadian Institute.
Lo 8 de febrièr de 1879, pendent una reunion del Royal Canadian Institute, Sandford Fleming prepausèt de divizar lo mond en 24 fus horaris. Los sèus esforces avent per tòca l'adopcion d'aquel sistèma menèront a la session de l'International Meridian Conference en octobre de 1884.
Aparteniá a la Francmaçonariá.
Lo mont Sir Sandford, en Colómbia Britanica, foguèt nomenat en sa memòria.
Joseph McCarthy
Joseph Raymond McCarthy (14 de novembre de 1908 - 2 de mai de 1957) foguèt un òme politic estatsunidenc. Foguèt elegit senator de Wisconsin de 1947 a 1957. Venguèt famós de 1950 a 1954 quand dirigiguèt una tièra de campanhas anticomunistas au sen de la societat estatsunidenca au començament de la Guèrra Freja.
Villavaliente
vinheta
Villavaliente es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Pericles
Pericles (en grèc ancian Περικλῆς / Periklễs, significant literalament "enrodat de glòria"), nascut a Atenas cap a 495 abC e mòrt dins aquesta meteissa vila en 429 abC, foguèt un eminent e influent estratèg, orator e òme d'Estat atenenc durant l'Edat d'aur de la ciutat, mai que mai entre las guèrras Medicas e la guèrra de Peloponès. Èra lo filh de l'òme politic Xantipe e d’Agariste, de la poderosa familha dels Alcmeonides.
Villatoya
vinheta
Villatoya es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Nampont
Nampont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.archi
(abreujament d'"arquitècte", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Viveros
Viveros es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Les Martres-d'Artière
Toponimia
Los Martres poiriá venir dau latin eclesiastic martyres o martyrem, « martir », mas, se la fòrma èra femenina, Las Martras, vaudriá mai acceptar la proposicion d'Ernèst Negre, lo plurau martyria > *martirias. Lo nom prenguèt lo sens de « cementèri » per associacion entre lo culte daus sants martirs e lo culte daus mòrts,. Artière (nom francés) es un riu.
Nòtas
<references group="N"/>
Céré-la-Ronde
Céré-la-Ronde es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
Lo bourg a situat a 10 km al sud de Montrichard (Loir-e-Doncas que) sus la rota de Orbigny. Lo territòri de la municipalitat possedís lo ponch culminant del departament de Indre-e-Loire : lo Senhal de la Ronda a 187 mètres d'altitud. Situat a 4 km al Nòrd-Es del pòble, se tròba sus la frontièra amb lo departament de Loir-e-Doncas que.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La ministra mieiambientala, Huguette Bouchardeau a visitat lo primièr Salon de l'ecologia organizada per la municipalitat l'an 1984.
Givry (Sòna e Léger)
Givry  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
.vegas
(acorcha del nom de la ciutat americana de Las Vegas) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Givry (Sòna e Léger)
Geografia
Situé en Bourgogne, dans le département de la Saône-et-Loire, à environ 10 kilomètres au nord-ouest de Chalon-sur-Saône, ce chef-lieu de canton compte trois charmants hameaux essentiellement viticoles : Cortiambles, Poncey et Russilly.
Gonnehem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Yeste
Yeste es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Givry (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gonnehem
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kelenneg-ar-Mewan
Aègerfoeylh en galò, Kelenneg-ar-Mewan en breton (Aigrefeuille-sur-Maine en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
George Marshall
thumb|Començament de la [[Guèrra Freja en Euròpa e país beneficiaris dau Plan Marshall.]]
George Catlett Marshall (31 de decembre de 1880 - 16 d'octòbre de 1959) foguèt un generau estatsunidenc dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Conselhier principau dau president Roosevelt, foguèt l'autor dau plan d'ajuda economica ai país europèus après la guèrra dich.
Madièra
Madièra (Madière en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Francesc Eiximenis
Francesc Eiximenis, tanben escrich ancianament Ximenes, Eiximenes o mai  Jimenez (Girona, 1330 - Perpinhan, 1409) foguèt un escrivan franciscn catalan. Aqueste autor del sègle XIV foguèt probablament un dels escrivans de la Corona d'Aragon mai legits, copiats, publicats e traduïts, çò que fa que se pòt afirmar que tant dins lo domeni literari coma dins l'airal politic, exerciguèt una influéncia màger. Demest sos lectors se sap qu'influencièt d'importantas personalitats de son epòca, coma per exemple los reis de la Corona d'Aragon Pèire lo Ceremoniós, Joan I lo Caçaire e Martin I l'Uman, la reina Maria de Luna (l'esposa de Martin l'Uman), e mai lo Papa Benesech XIII d'Avinhon.
Madièra
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Favars (Tarn e Garona)
Favars (Fabas en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Madièra
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Madiera, Maddera cap a 950, Madiera, Madera, Maderia en 1246. Segon Patrici Pojada, d'acòrdi ambe Negre, Madièra ven, sense certitud, del latin matĕrĭa, « materials, fusta (per bastir...) », benlèu amb lo sens de luòc de produccion de fusta. La prononciacion es [ma'ðjɛro]. Per Madires (Catalonha), près de Cabrils d'Odèn, Coromines dona la meteissa explicacion. Dauzat e Rostaing explican lo nom per *Materia (villa), la proprietat de Materius (nom latin).
Favars (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Favars èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Favars èra del canton de Grisòlas.
Alexander von Humboldt
Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt (14 de setembre de 1769 - 6 de mai de 1859) es un geograf, un explorator e un naturalista prussian.
.fishing
("pesca", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Temps universal
Lo Temps universal (TU ; en anglés: UT) es una escala de temps fondada sus la rotacion de la Tèrra. Es l'evolucion modèrna del temps mejan de Greenwich (GMT, Greenwich Mean Time), qu'èra lo temps solar mejan al meridian de Greenwich. GMT foguèt remplaçat dins los fachs per UTC e UT1, dempuèi 1972.
Mesura
Lo temps universal es una escala de temps fondada sus la rotacion de la Tèrra. Sa mesura se pòt fat en observant lo passatge d'objètes celestes al meridian del luòc d'observacion. Los astronomas privilegièron l'observacion d'estelas forastièras al sistèma solar puslèu qu'aquela del Solelh, car aquelas observacions sont mai precisas. Ara, lo temps universel es determinat amb las observacions per interferometria de fòrça longa basa de quasars alunhats, un metòde que possedís una precision de l'òrdre de la microseconda.
La rotacion de la Tèrre es gaire regulara, a causa dels efèctes de las marèas de la Luna e del Solelh, dels Tèrratrems, e tanben d'autres fenomèns intèrnes imprevisibles e irregulars. Per annullar aquelas variacions, los astronomas introduguèron lo Temps terrèstre (TT), determinat ara dempuèi lo Temps atomic internacional (TAI), establit dempuèi un ensems de relòtges atomics espansidas sus Tèrra. TU essent sincròn amb la rotacion terrèstra, s'alunha progressivament del TAI; una correccion regulara s'apondèt alara a l'UTC, jos fòrma de segondas intercalaras, per obtenir un temps civil qu'es un compromés que seguís lo TAI mas sauta a vegadas per evitar que s'ecarte pas tròp del temps solar mjan.
Versions
Existís mai d'un versions del Temps universal:
L'Atzúbia
L' Atzúbia es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Charpont
Charpont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Plan Marshall
thumb|Començament de la [[Guèrra Freja en Euròpa e país beneficiaris dau Plan Marshall.]]
Lo Plan Marshall foguèt un plan estatsunidenc d'ajuda economica ai país d'Euròpa Occidentala organizat après la Segonda Guèrra Mondiala per lo generau George Marshall. Son objectiu èra lo redreiçament rapid deis economias dei país d'Euròpa Occidentala per limitar lei dificultats causadas per lei destruccions e l'influéncia dei Partits Comunistas locaus. Se leis estats comunistas foguèsson pas excluchs d'aqueu plan, lei condicions de contentar èran pas acceptablas per Moscó. Ansin, l'ajuda estatsunidenca foguèt solament acceptada per lei país sota influéncia de Washington. Foguèt un succès per leis Estatsunidencs car l'economia d'aquelei país se restaurèt rapidament e l'influéncia comunista limitada. En revènge, lo plan participèt a la formacion dau blòt de l'Oèst e a l'entraïnament de la Guèrra Freja.
Kermes vermilio
La cochenilha quermès, Kermes vermilio, es un insècte emiptèr parasita de la garrolha (Quercus coccifera). Lo nom quermès a una origina indoeuropèa, èra utilizat per designar un vèrm, una larva, o un insècte. La designacion de las nuàncias de colors pel primièrs tinturièrs deriba dirèctament de kermes e de vermilio : Lo parasit èra culhit a l'Edat Mejana en Lengadòc e Provença e Castelha-la Mancha sus la garrolha (Quercus coccifera); se culhava la cochenilha qu'es imobila, de forma esferica e de talha minuscula (6 a 8 mm). L'espècia èra culhida, secada e trissada per levar una tintura roja escarlata, o a dòsi mendre de colors rosadas e violetas. La culhida, de matin, èra d'unes 1 kg de “granas”, per produire 10 a 15 g de pigment pur.
.miami
(ciutat de Miami, als Estats Units d'America) es un nom de domeni generic de tipe geografic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Kermes vermilio
A l'Edat Mejana, son usatge remplacèt dins lo mond musulman e en Occident la porpra del coquilhum Murex brandaris utilizat en majoritat fins a la fin de l'Antiquitat per obtener lo roge escarlata e de tintas violencas. L'utilizacion d'aquesta cochenilha mediterranèa demorèt atal pendent de sègles fins a la descobèrte del Mond Nòu al sègle XVI e de la cochenilha del cactus (Dactylopius coccus) que la concentracion e lo poder colorant èran superiors. En efièch, lo cost de produccion de la tintura eissida de Kermes vermilio èra fòrça car, fasent la tintura plan carestiosa, veire encara mai onerosa pren tintar la seda. Lo prètz dependava de la qualitat e de l'abondància de la culhida : produccion somesa a las escasenças, culhida fastigosa, soliditat del roge obtengut. Alara per tintar un drap fin, caliá culhir 1 a 1,5 million d'insèctes. Una pèça de drap fin tintat amb quermès val dos ans e nòu meses del salari d'un mèstre maçon. Aqueste tipe de tintura serviguèt a tintar las estòfas dels teissuts reials e del papat (lana e seda).
.horse
("caval", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Kermes vermilio
La vila de Montpelhièr èra celèbra al sègle XIV per sos teissuts escarlatas de granda valor. Es tanben utilizada pels monges copistas, per l'enluminadura de manuscrichs medievals. Sa preséncia foguèt trobada dins de pinturas neoliticas a çò nòstre e sus las momias egipcianas.
Sola la feme de Kermes vermilio es utilizada per produire aquesta substància tinctoriala roge viu.
Susu (lenga)
250px|thumb|Lengas e sosgenres (en alemand) right|250px|thumb|Reparticion de las familhas de lengas en [[Africa (en francés)]]
En Guinèa, lu susu es una de las tres lengas nationalas las mai parladas, emb lu pulaar e lu malinke.
Classificacion
Lu susu es 'na lenga mande, dau sos grope susu-jalonke. Se sembla mas se destria dau jalonke.
Escritura
Lu susu s'escritz emb l’alfabet latin dempuei lu segle XIX. 'Na novela ortografia fuguet adoptada au temps dau Seminari sus la reforma dau sistema de transcripcion de las lengas guineanas (27 julhet-2 aost 1988).
L’alfabet arabi (adjami) es maitot utilisat per escrire lu susu.
Òrdre alfabetic e valor daus grafemas
Letras de l’alfabet, :
Combinasons de letras :
Gramatica
La morfologia susu utilisa unicament un sufixe (-e) per los noms indiquent lu plurau. Los verbes utilisen 4 afixes (-ma, -xi, -fe et -∅) e 6 marcadors d’objet (bara, naxaa, xa, naxab, nu, na) indiquent lu temps o l’aspect.
L'estructura de frasa segue l’òrdre subjet-objet-verbe (SOV),.
.country
("campèstre", "país" o mena de musica en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Diabologum (rock francés)
Lo grop, signat sul label Lithium, a sortit tres albums estudiòs : C'était un lundi après-midi semblable aux autres (1993), Le Goût du jour (1994), e #3 (1996).
Es subretot lo tresen e darrièr album (#3) que capitèt gràcias a títols coma 365 jours ouvrables, À découvrir absolument, De la neige en été, Il faut o encara un empegatge curiós sus un tròç del filme de Jean Eustache La maman et la putain.
Se desseparèt en 1998 en seguida de la despartida d'Arnaud Michniak.
Pessonada
Pessonada es un vilatge del municipi de Conca de Dalt, en la província catalana de Lhèida.
Abarrez
Abarrez en breton (Abbaretz en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Geografia
vignette|Esquèrra|Situacion de la municipalitat de Abarrez (en roge) en lo departament de la Loire-Atlantica. La municipalitat de Abarrez a situat a unitat|50|km}} al nòrd de Nantas e al sud de Roazhon ; se tròba sus la rota départementale D2, a unitat|7.5|km  a l'èst de Nozay, e a una desena de quilomètres a l'oèst de La Meilleraye-de-Bretanha.
Las municipalitats limitrophes son Nozay, Puceul, Saffré, Jogat-sus-Erdre, La Meilleraye-de-Bretanha, Issé e Treffieux.
vignette|gauche|Situation de la commune d'Abarrez (en rouge) dans le département de la Loire-Atlantique. La commune d'Abarrez est située à 50 km au nord de Nantes et 80 km au sud de Rennes ; elle se trouve sur la route départementale D2, à 7.5 km à l'est de Nozay, et à une dizaine de kilomètres à l'ouest de La Meilleraye-de-Bretagne.
Istòria
Cap a la, la parròquia d'Abbaretiacum a per senhor l'avesque ludut-meteis e dépendt dels régaires de las avesques de Nantas. Al continuament de las d'invasions normandès e de las guèrras civilas de Bretanha, a, Abarrez cessa de lududes aperténer féodalement. Cap al, los senhors de Châteaubriant prengan n'efièch possession del territòri de Abarrez : fan dintrar Abarrez en lo apanage #que constituisson per un de los sieus puînés (fils cadet), conegut jol nom de La Bœuf e primièr senhor de Nozay e de Issé. En 1123, malgrat aiçò, lo pòrti Conan confirma al glèisa de Nantas la possession de la glèisa de Abbaretz.
Al mes de junh 1230, Brient La Bœuf, dicha « Lo Vièlh », senhor de Issé, fa don al abbaye cistercienpas La nòstra-Madama de Melleray, per la salvacion de la siá arma, d'una tèrra #que possedís en Abbaretz. Los religioses d'aquel monastèri i bastisson una grange e una capèla, dédiée a santa Marguerite. Cap al meteis temps, Geoffroy de Trent abandona, de lo sieu costat al abbaye de Melleray, los dos tèrces de totas las #dire de la siá tèrra de la bòsc de Abarrez (« decimas tèrra sabuda de foresta de Abbaret »). En 1242, Guégon Lo Gruc e Agathe de Trent, la siá esposa (filha d'Olivier e nièce de Geoffroy de Trent) confirmen aquela donation pieuse. Los paroissiens de Abarrez pròvan de s'opausar a aquela levada de las siás dîmes pels religioses de Melleray. Per las pèças del procès, s'apren que la region trucada Bòsc de Abbaretz i aviá viscut, en 1235, per Daniel e Bernard de Rozé, Guy Lague, Panen Daniel, Guillaume Panen, Riwallon Lo Pòrti, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey e Judicaël Troynel, totes vassaux de Geoffroy de Trent.
Quand çò diocèse de Nantas a dividit en archidiaconés e doyennés, la parròquia de Abarrez a comprés en lo doyenné de Châteaubriant, membre del archidiaconé de la Mée.
Vers le, la paroisse d'Abbaretiacum a pour seigneur l'évêque lui-même et dépendt des régaires des évêques de Nantes. À la suite des invasions normandes et des guerres civiles de Bretagne, aux, Abarrez cesse de lui appartenir féodalement. Vers le, les seigneurs de Châteaubriant prennent en effet possession du territoire d'Abarrez : ils font entrer Abarrez dans l'apanage qu'ils constituent pour un de leurs puînés (fils cadet), connu sous le nom de Le Bœuf et premier seigneur de Nozay et d'Issé. En 1123, cependant, le duc Conan confirme à l'église de Nantes la possession de l'église d'Abbaretz.
Au mois de juin 1230, Brient Le Bœuf, dit « Le Vieux », seigneur d'Issé, fait don à l'abbaye cistercienne Notre-Dame de Melleray, pour le salut de son âme, d'une terre qu'il possède en Abbaretz. Les religieux de ce monastère y construisent une grange et une chapelle, dédiée à sainte Marguerite. Vers le même temps, Geoffroy de Trent abandonne, de son côté à l'abbaye de Melleray, les deux tiers de toutes les dîmes de sa terre de la forêt d'Abarrez (« decimas terre sue de foresta de Abbaret »). En 1242, Guégon Le Gruc et Agathe de Trent, son épouse (fille d'Olivier et nièce de Geoffroy de Trent) confirment cette donation pieuse. Les paroissiens d'Abarrez essayent de s'opposer à cette levée de leurs dîmes par les religieux de Melleray. Par les pièces du procès, on apprend que la région appelée Forêt d'Abbaretz était habitée, en 1235, par Daniel et Bernard de Rozé, Guy Lague, Robin Daniel, Guillaume Robin, Riwallon Le Duc, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey et Judicaël Troynel, tous vassaux de Geoffroy de Trent.
Lorsque le diocèse de Nantes est divisé en archidiaconés et doyennés, la paroisse d'Abarrez est comprise dans le doyenné de Châteaubriant, membre de l'archidiaconé de la Mée.
Las Mastras
Las Mastras (Les Martres-de-Veyre en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Lo nom es atestat entre 1250 e 1363, las Martras. Lo nom de Martres pòt venir dau latin eclesiastic martyres o martyrem, « martir », mas, coma la fòrma èra femenina, Las Mastras, vau mai acceptar la proposicion d'Ernèst Negre, lo plurau martyria > *martirias. Veire també lo nom Las Mastres al sègle XIV Lo nom prenguèt lo sens de « cementèri » per associacion entre lo culte daus sants martirs e lo culte daus mòrts,.
Nòtas
<references group="N"/>
Aigües
Aigües es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
.rodeo
("rodeo", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Andrieu II d'Ongria
Andrieu II d'Ongria (1176 - 21 de setembre de 1235), tanben dich Andrieu II Arpad foguèt rèi d'Ongria de 1205 a 1235. Participèt a la Cinquena Crosada. Après son retorn, deguèt faciar una revòuta de son aristocràcia e acceptar una limitacion de son poder (Bulla d'aur de 1222).
Albatera
Albatera es un municipi de la província d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian. Comptava 11.936 abitants en 2012.
Mansas
Mansas ( Manses en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
.cooking
("cosina", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Lac Balaton
Lo lac Balaton es un lac situat en Ongria. Amb una superficia de 592 km², es lo lac pus vast d'Euròpa Centrala. Es una zòna importanta per la pesca e lo torisme.
Joan I d'Anglatèrra
Joan I d'Anglatèrra (24 de decembre de 1166 - 18 o 19 d'octòbre de 1216) foguèt rèi d'Anglatèrra de 1199 a sa mòrt. Son rèine foguèt marcat per l'afondrament dei possessions continentalas anglesas conquistadas per lo rèi de França e per la promulgacion de la Magna Carta en 1215 après una revòuta de l'aristocràcia anglesa.
Alemands de Romania
Los Alemands de Romania constituisson un grop etnic amenaçat d'Euròpa. Los Alemands son presents en Romania dempuèi 800 ans mas fa dos milenis que de populacions germanicas se son installadas o an traversat aqueles territòris. An jogat un ròtle plan important dins l'istòria e dins la cultura romanesas. A l'ora d'ara son sonque 36 884 ( de comparar amb 786 000 en 1939).
Lengas
Los Alemands de Romania parlan gaireben tots romanés coma lenga primièra o segonda. D'unes que i a sabon tanben l'ongrés.
En 2002, sus 59 764 Alemands, 42 014 avián l'alemand (tots dialèctes) coma lenga mairala (70,3%), 11 094 lo romanés (18,6%), 6 413 l'ongrés (10,7%) e 243 d'autras lengas (0,4%).
Dins Romania tota, 44 888 personas avián l'alemand coma lenga mairala (42 014 Alemands (93,6%), 1655 Romaneses, 497 Ongreses e 722 d'autras originas).
Cada grop alemand parla un dialècte o un parlar diferent. D'unes que i a sabon pas l'alemand estandard, subretot demest los ancians. Aqueles parlars son a se morir.
L'alemand estandard es ensenhat dins las escòlas etnicas alemandas e es la tresena lenga estrangièra mai estudiada en Romania ( après l'anglés e lo francés).
Religions
Los Alemands de Romania son en general catolics o protestants, coma los Ongreses de Romania. Los Romaneses son, eles, ortodòxes a mai de 90%.
En 2002,, 36 040 èran catolics romans (60,3%), 1542 grecocatolics (2,6%), 16 127 protestants (27%), 5246 ortodòxes (8,8%) e 809 (1,3%) d'autras religions o sensa religion.
Los Saxons
vinheta|Los Saxons de Transilvania en 1850 amb tres zònas de concentracion (Sibiu, Braşov e Bistrița)
Los Saxons de Transilvania consituisson lo grop per excelléncia dels Alemands de Romania. Es a aqueles que se pensa quand òm se referís als Alemands de Romania.
Se son installats dins la region al sègle 12 e an participat activament a la vida locala en fondant de ciutats e en desvolopant l'economia. De consultar: lista de las ciutats e dels vilatges fondats pels Saxons de Transilvania.
En 1900, representavan encara la majoritat de la populacion de Sibiu. Ara i representan una minoritat pauca nombrosa (2011, 1%).
De consultar tanben: Saxons de Transilvania.
Los Soabes
Los Soabes de Banat son a l'ora d'ara estimats a mens de 10 000. S'installèron dins la region a partir de 1718, data de la conquista pels Austriacs.
Per mai de detalhs: Soabes de Banat
Los Landlers
Los Landlers son una minoritat plan reducha en nombre que demòra a Sibiu, Apoldu de Sus e Cristian. Parlan un dialècte diferent dels Saxons de Transilvania. La majoritat dels Landlers a emigrat en Alemanha après 1989. La minoritat, en Romania, comptariá mens de 200 membres en 2013. En 2002, i aviá encara 66 Alemands a Cristian e 74 a Apoldu de Sus. Es una minoritat en via de disparicion.
Alcalalí
vinheta|Torre medieval de Alcalalí (Alacant) vinheta|Torre medieval de Alcalalí (Alacant)
Alemands de Romania
Los Alemands de Dobroja
Los Alemands de Dobroja èran una minoritat alemanda vivent en Dobrogea. Amb la Segonda Guèrra mondiala an gaireben desaparagut coma minoritat locala en 1945.
Alcalalí
Alcalalí es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Alemands de Romania
Los Alemands de Dobroja
De consultar: Alemands de Dobrogea.
Demografia
vinheta
Los Alemands representèron fins a la Segonda Guèrra mondiala, mai o mens 4% de la populacion romanesa. Amb la desfacha de 1945, l'arribada dels comunistas e lor casuda en 1989, mai de 90% dels Alemands abandonèron aquelas regions que i vivián de còps que i a dempuèi de sègles.
Situacion actuala e perspectivas
Lo nombre d'Allemands a l'ora d'ara (36 884) ne fa una pichona communuatat sensa comparason amb l'importància istorica de la preséncia alemanda dins aquelas regions.
Pasmens, se constata una revalorizacion de l'eiretatge alemand en Romania e un image globalament positiu d'Alemanha. Se concretiza per exemple per la frequentacion de las escòlas alemandas per de Romaneses que pensan que la conoissença de l'alemand pòt ajudar sos enfants dins l'avenidor. Per aquesta rason, los Alemands que representan 3% del total de las minoritats, representavan gaireben 10% dels escolans en lenga minoritària (de fach la majoritat dels escolans son pas d'Alemands).
Alcosser de Planes
Alcocer de Planes es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Atila
Atila, sovent dich Atila lo un, foguèt lo cap dels uns de 434 entrò la mòrt en març de 453. Foguèt tanben lo cap d'un empèri tribal compausat d'uns, d'ostrogòts, d'alans e de bulgars, entre autres, en Euròpa centrala e orientala.
Pendant son règne, èra un dels enemics pus redotats dels empèrirs romans d'Occident e d'Orient. Traversèt dos còps Danubi e pilhèt los Balcans, mas poguèt pas prene Constantinòble. Sa campanha infructuosa en Persa foguèt seguida en 441 per una invasion de l'Empèri Roman d'Orient (bizantin), que la capitada butèt Atila a envasir l'Occident. Ensagèt tanben de conquistar la Gàllia romana (la França modèrna), traversèt Ren en 451 e caminèt fins a Aurelianum (Orleans), abans d'èsser arestat a la batalha dels Camps Catalaunics.
Envasiguèt puèi Itàlia, estralhant las províncias del nòrd, mas poguèt pas prene Roma. Prevesiá de novelas campanhas contre los romans, mas moriguèt en 453. Après la mort d'Atila, son pròche conselhèr, Ardaric dels Gepides, menèt una revòlta germanica contra la dominacion unica, après que l'empèri unic s'afondrèt rapidament. Atila visquèt coma un personatge de la legenda eroïca germanica
Agres
Agres es un municipi valencian situat dins la comarca del Comtat e la província valenciana d'Alacant. Aquesta localitat de la Comunautat Autonòma del País Valencian comptava 565 abitants en 2013.
Figuièr de Barbariá
Lo Figuièr de Barbariá (Opuntia ficus-indica) es una espècia de planta de la familha de las Cactacèas, originària del Mexic, que se naturalizèt dins d'autres continents, coma dins lo bacin mediterranèu e en Africa del Sud e Africa del Nòrd. Dona un fruch comestible nomenat figa de Barbariá.
Aquesta espècia aparten a la sosfamilha de las Opuntioideae, tribú de las Opuntieae.
Descripcion
Es una planta arborescenta que pòt aténher de 3 a 5 mètres de naut. Son organizacion en cladòdes, correntament nomenat « raquetas », es particulara. Los cladods son de tijas modificadas de forma plana, de 30 a 40 cm de long sus 15 a 25 cm de larg e de 1,5 a 3 cm d'espessor. Units los uns als autres, tendon a formar de brancas. Aquestes de la basa se lignifican per formar après la quatrena annada de creissença un tronc vertadièr.
Las quitas espinas, blanquinosas, esclerificadas, solidament plantadas, son longas de 1 a 2 cm. Existís de varietats inèrmes, sens espinas. esquèrra|vinheta|230x230px|Fruch, o figa de Barbariá Las gloquidas, finas espinas d'unes millimètres, de color brunenca, se desligan aisidament, mas dotats de minusculas escatas en forma d'anquets se plantan solidament dins la pèl e son plan malaisida de levar. Se trenca aisidament quand se las vòl levar. Son sempre presents e tanben dins las varietats inèrmas.
L'aparelh racinari es superficial, se concentrant dins los 30 primièrs centimètres del sol, mas es fòrça espandit.
Las flors son d'ovaris infèr, unilocular. Lo pistil es susmontat d'un estigmata multiple. Las estaminas son fòrça nombrosas. Los sepals pauc aparents e los petals plan visibles de color jaune irange.
Las floeurs se destrian mai sovent sus de cladòdes vièlhs d'un an, mai sovent sus las areòlas situadas al suc del cladòde o sus la fàcia mai expausada al solelh. En principi, una sola flor apareis dins cada areòla. Las flors jovas pòrtan de fuèlhas efemèras caracteristicas de l'espècia. Un cladòde fertil pòt portar fins a una trentena de flors, mas aqueste nombre varia fòrça segon la posicion del cladòde sus la planta, son exposicion, e tanben segon de factors fisiologics (nutricion).
Lo fruch, o figa de Barbariá, es una baia carnosa, uniloculara, amb fòrça granas (polispermica) que lo pes pòt variar de 150 a 400 g. Deriba de l'ovari infèr aderissent al receptacle floral. Unes autors le considèran coma una falsa arilha. Sa color es variabla selon las varietats : jauna, roja, blanca... La forma es tanben plan variabla, que siá segon las varietats o tanben l'epòca de formacion  : los primièrs son redonds, los mai tardièrs an una forma mai alongada de pedoncul. Lo nombre de granas es fòrça grand; de 300 per un fruch de 160 g.
Espandiement
vinheta|110x110px|Escut de Mexic L'espècia es originària del Mexic, ont es nomenada nopal e figura dins l'escut de la badièra mexicana. Èra desconeguda dins l'Euròpa d'abans los viatges de Cristòl Colomb. Foguèt descrich de biais precís pel primièr còp en 1535 per l'Espanhòl Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés dins son Istòri de las Índias occidentalas. Sa morfologia insolita toquèt los primièrs conquistadors. En mai dels fruchs, es l'abaliment de la cochenilha qu'atrach subretot lor atencion, mas l'abaliment d'aquela a la Canàrias capitèt sonque al sègle XIX. Se tròba en Euròpa d'en primièr dins los jardins botanics coma curiositat. Naturalament, lo figuièr de Barbariá se reproduch par multiplicacion vegetativa (versus reproduccion sexuada).
Se difusèt lèu dins lo bacin de la Mediterranèa e s'i es naturalizada fins a venir un element caracteristic dels païsatge costièrs occitans sa diffusion es deguda tant a l'òma (qu'embarcava de cladòdes coma aliment antiscorbutic) qu'als aucèls que ne manjant los fruchs assegurant l'espandiment de las granas. Tanben s'espandiguèt dins l'emisfèr sud, coma en Africa del Sud, a Madagascar, a La Réunion e Maurici, en Índia e al Sri Lanka, e tanben Austràlia e en Nòva Caledònia.
Dins gaireben totes aquestes païses, foguèt una plaga vertadièra, l'espècia venent aisidament invasiva. Sola la luta biologica, per l'introduccion d'insectes parasits coma lo parpalhon Cactoblastis cactorum e la cochenilha Dactylopius opuntiae, poguèt la mestrejar en 1920-1925. Es encara invasiva dins unes païses africans. En Namibia per exemple, ont s'utilizèt un compausat d'arsenic (le metanearseniat monosodic, deserbant e fongicid sus las culturas de coton e los terens de gòlf), que semblava mai eficaç que lo glifosat) . Es plaçada dins la lista d'espècias invasivas classificadas d'entre mai noisiblas al sègle XXI en Euròpa.
Uèi ara la planta es cultivada dins fòrça païses, coma lo Marròc, lo Mexic, l'Argeria, la Tunisia, Los EUA, lo Chile, l'Africa del Sud, la Grècia, l'Israèl, la Turquia, l'Itàlia (Sicília, Sardenha, Polha), lo Portugal....
Cultura
Lo figuièr de Barbariá es cultivat subretot per la produccion de fruchs. Se cultiva tanben per la produccion de nopalitos (cladòdes joves consomats coma legums al Mexic) o marginalament per l'abaliment de la cochenilha  Dactylopius coccus, per la produccion d'un colorant roge, dins las Canàrias.
Es tanben cultivat en Tunisia, subretot dins la region de Kasserine, coma a Thala, e fòrça consomada pendent l'estiu. Es conegut per son efièch "blocant" sus la digestion (constipacion sevèra).
Li cal un clima caud e una exposicion plan solelhada. Preferís un sòl filtrant e plan secat, de pH neutre
La multiplicacion se pòt far o per semenada, o en porreta, amb de cladòdes vielhs d'un a dos ans.
La talha, se realiza ala prima o fin d'estiu, servís a empachar lo contacte entre los cladòdes, e levar aquestes que son malformats o domatjas.
Per melhorar lo rendiment, es melhor de portar una fertilizacion fosfopotassica, de preferéncia organica.
En cultura assagada, se pòt realizar un rendiment de 250 a 300 quintals de fruchs a l'ectara.
La gama de las varietats en cultura se limita a tres cultivars que se destrian per la coloracion del fruch : jauna (Sulfarina), blanca (Muscaredda) e roja (Sanguigna). Lo cultivar Sulfarina es mai espandit en Itàlia per sa mai granda capacitat productiva als metòdes de cultura intensiva. La tendéncia en general es d'integrar la cultura dels tres cultivars, de biais a provesir al mercat un produch caracterizat per sa diversitat cromatica.
Se cal plantar de biais isolat (coma planta d'ornament), veire inaccessible, subretot en preséncia d'enfants que las espinas son de veritadièrs arpons e las ferridas plan dolorosas.
Utilizacion
drecha|300x300px Lo figuièr de Barbariá es una planta fòrça utila per las regions aridas. Sas utilizacions son multiplas:
Alimentacion animala
vinheta|Salada de raquetas du figuièr de barbariá. vinheta|Comèrci de las raquetas.
.haus
("ostal", en alemand) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.
Prima Aràbia
La Prima Aràbia o Lo Printemps Arabi (Arabiالربيع العربي, ar-rabīˁ al-ˁarabī), fa referéncia internacionalament a una èrsa revolucionària de manifestacions e protestacions que se debanèron en Orient Mejan e Africa del Nòrd a partir de 18 de decembre de 2010. Dempuèi, se passèt de revolucions en Tunisia e en Egipte, una guèrra civila en Guèrra civila de Libia e en Siria; tanben se faguèt grandas protestacions en Argeria, Bahrayn, Jiboti, Iraq, Jordania, Oman e Iemèn e protestacions menoras al Kowait, Liban, Mauritània, Marròc, Arabia Saudita, Sodan e Sahara Ocidental. Las protestacions partejan de tecnicas de resisténcia civila dins de campanhas sostengudas comprenent grevas, manifestacions, passacarrièras e rassemblaments, e tanben per l'usatge dels mèdias socials, coma Facebook, Twitter e Youtube, per organizar, comunicar e sensibilizar la populacion e la comunautat internacionala en fàcia de las tentativas de repression e censura d'Internet venent dels Estats.
Fajòlas (Tarn e Garona)
Fajòlas (Fajolles en francés) es una comuna gascona situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Prima Aràbia
Començament
Los malhums socials prenguèron un ròtle considerable dins aqueles moviments contra a la ditatura dins los païses arabis. L'espandiment del movement conegut coma Prima Araba, que comecèt en 2010 en Tunisia, passant per tot lo Nòrd d'Africa e l'Oriente Mejan seriá pas estat lo mèsme sens las resorças provesidas per internet.
Fajòlas (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Fajòlas èra de l'eleccion de Ribèra Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montalban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Fajòlas èra deu canton de Sent Micolau de la Grava.
Prima Aràbia
Començament
En decembre de 2010, un jòve tunisian, Mohamed Boazizi, s'immolèt per manifestar contra las condicions de vida dins lo seu país. O sauprà pas el, mas l'acte desesperat, que lo faguèt mòrt, aurà per consequéncia l'èrsa de protestacions conenguda coma la Prima Araba. Manifestacions que s'espandiguèron en Tunisia, menant lo president Zine El Abidine Ben Ali a fugir cap a Arabia Saudita sonque dètz jorns après. Ben Ali èra al cap del poder depuèi novembre de 1987.
Evolucion
Lo tèrme Prima Araba, que servís a nomenar l'eveniment,     pr'amor que comencèt pendent l'ivèrn de l'emifèri nòrd, fa alusion la Prima de Praga. Comencèt amb los primièras protestacions que se debanèron en Tunisia lo 18 de Decembre de 2010, aprés l'autoimolacion de Mohamed Bouazizi, per protestar contra la corrupcion policièra e los mals suènhs. . Amb lo sucesses de las protestacions de Tunisia, una èrsa onda d'instabilitat atenguèt Argeria, Jordania, Egipte e Iemèn, que las mai importantas e organizadas manifestacions se debanèron en un "jorn de furor". Las protestacions tanben provoquèron trebolum identics fòra de la region.