cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fondacion de Roma
Criticas de la tradicion
Georges Dumézil, el, explica las legendas de la fondacion de Roma coma un recit mitic estructurat pel sistèma de Foncions tripartidas indoeuropèas. A partir de tradicions indoeuropèas, los romans aurián inventat las legendas fondatrises, aquelas legendas son exprimidas de fach en esquèmas ideologics indoeuropèus. Romul e Numa Pompili se repartisson la foncion de sobeiranetat sagrada, Tulli Ostili representa la foncion guerrièra e Anc Marci representa la tresena foncion de produccion e de fertilitat.
Apòrt de l'arqueologia
Las analisis arqueologicas donèron d'elements nòus d'estudi. L'arqueologia mòstra que la plaça de Roma èra estada ocupada dempuèi lo sègle X AbC, a l'epòca la plaça de Roma es pas mai qu'un ensems de pòbles de pastres, repartits suls puèges a l'entorn de la depression del forum roman.
R (lengatge)
R es una lenga de programacion e un logicial liure per las estadisticas e las sciéncias de las donadas sostengut per la R Foundation for Statistical Computing. Fa part de la lista de paquets GNU e es escrich en C, Fortran e R
GNU R es un logicial liure distribuit segon los tèrmes de la licéncia GNU GSP e es disponible en GNU/Linux, FreeBSD , NetBSD , OpenBSD , MacOS X e Microsoft Windows.
Fondacion de Roma
Primièras descobèrtas arqueologicas a Roma
right|thumb|200x200px|Lo site de Roma e los vestigis del sègle VIII aC thumb|Fond de cabanas amb los traucs dels pilars sul Germal Las primièras descobèrtas datan del començament del sègle XX, e foguèron seguidas d'autras, a l'azard de diferentas òras o sondatges: Las datacions realizadas se escalonan del sègle X AbC al VII AbC, çò qu'es compatible amb la tradicion. Los primièrs abitants de Roma vivián doncas en cabanas de tàpia, segon las urnas funeràrias en forma de cabanas redondas amassadas al fòrum, e èran en mai sovent pastres e païsans.
R (lengatge)
Lo lengatge R es plan utilizat demest los estatisticians e los scientifics de las donadas per lo desvolopament de logicials de calcul estadistic.
Sintaxi
L'assignacion se fa amb  o   mai lo primièr es preferible.
Fondacion de Roma
Primièras interpretacions arqueologicas
right|thumb|186x186px|Urna funerària d'incineracion, en forma de cabana arcaïca Parallèlament a aquelas descobèrtas, los estudis suls pòbles italics indoeuropèus, que ne fan partida los latins, indicavan una predominança per las funeralhas d'incineracion, alara que los pòbles mediterranèus èran considerats exclusivament per l'inumacion. Las tombas d'incineracion se crei, doncas, son latinas. Alara que la tradicion de la fondacion de Roma descriviá una mèscla entre latins e sabins, de pòbles desparièrs, las tombas per inumacion foguèron sistematicament atribuidas a Sabins, aqueles que se consideravan coma jamai influenciats per las costumas mediterranèas.
Sant Jòrdi de Lodeva
thumb|200px|Sagèl de l'avesque Jòrdi de Lodeva Sant Jòrdi de Lodeva èra un avesque originari de Roergue, de las environas de Rodés. Foguèt d’en primièr monge al monastèri de Santa Fe de Concas. Coneguèt l’invasion dels normands que destrusiguèron lo monastèri. Foguèt convidat pel Comte de Tolosa e fondèt alara lo monastèri de Vabras que governèt plan. Venguèt puèi avesque de Lodeva en 880. Recebèt de dons del rei de França Carles lo Pelat, subretot lo telòni de Lodeva e la proprietat del lòc de Salèlas. Sembla que moriguèt cap a 884.
Fondacion de Roma
Primièras interpretacions arqueologicas
Se dedusiguèt atal l'etnia de cada pòble segon la proximitat e lo tipe d'enterraments: Lo cementèri del forum èra atribuit als latins, coma las cabanas del Palatin e de la Velia (en confirmant la tradicion), la necròpoli de l'Esquilin als Sabins (aquel còp al contrri de la tradicion) tot coma aquela del Quirinal (malgrat lo pichon nombre e la diversitat de las tombas).
Sant Jòrdi de Lodeva
Celebracion
Sant Jòrdi de Lodeva es celebrat lo 9 de novembre.
Maset de Sent Vòi
Maset de Sent Vòi (Mazet-Saint-Voy en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Fondacion de Roma
Primièras interpretacions arqueologicas
Se supausèt una primièra federacion dels dos pòbles del Palatin, aparentament los mai ancians, que s'eissamèron alavetz dins sèt pòbles per crear lo Septimontium.
Maset de Sent Vòi
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Eresh
Eresh èra una ciutat-estat de Mesopotamia antica. Sa localizacion es totjorn mau coneguda e podriá correspòndre a Ur o Abu Salabikh. Conquista per Sargon d'Akkad, participèt sensa succès a la revòuta iniciada per Iphur-Kish de Kish còntra Naram-Sin.
Sindic d'Aran
Eth Sindic d'Aran (o era Sindica) presideish er executiu autonòm dera Val d'Aran. Es causit enter es elegits ath Conselh Generau.
Fondacion de Roma
Apregondiment de l'investigacion arqueologica
A partir del 1948, se trobèron de nòus rèstes arqueologics a Roma e dins lo Laci donèron d'elements factuals sus l' origina de Roma. A partir d'un esquèma de totes los vestigis descobèrts a Roma e dins lo Laci, lo arqueològs suedés Einar Gjerstad (1897-1988) prepausèt una cronologia del periòde qu'anava del sègle X AbC dins lo sègle VI AbC en quatre fasas. Fòrça discutida per los sieus confrares, e revisada per Ora Müller-Karpe e R. Peroni En 1962, foguèt admesa coma encastre de referéncia:
Nòvas interpretacions arqueologicas
Aquela seria de recercas sus un perimètre mai larg completan aquelas d'abans de la Segonda Guèrra mondiala. Confirman la preséncia d'abitacions escampilhadas suls divèrses puèges de Roma dempuèi lo sègle X AbC, amb una cultura vesina de la cultura de Vilanova etrusca (urnas cineràrias dins de tomas en poses). Lo tèrme sul site de Roma entre pòbles latins, sabins, etruscs se revèla un exercici riscat, sus de grops umans de condicions modèstas e omogenas.
Aquela populacion dispersada evoluciona lentament, modificant las seunas costumas funeràrias, sens que se pòsca veire una ruptura marcada, qu'auriá rebatut un cambiament subte de populacion. A la mitat del sègle VIII aC se testimònia una acceleracion de la diferenciacion sociala, e lo començament d'una societat amb una aristocracia mai rica.
Dins lo sègle VIII AbC, lo fòrum romanum èra pas mai qu'un cementèri e comença a venir un luòc abitat. Las sepulturas se desplaçan cap  a l'Esquilin. Aquelas tombas de guerrièrs se situan dins la fasa IV de la cronologia, mas an pas lo luxe de las autres tombas latinas de la meteissa epòca. Las importacions a Roma de ceramicas etruscas començan cap a la fin del sègle VII aC, amb un retard sul rèste del Latium; aquel mèsme sègle, lo forum romanum ven un espaci public, amb l'apareisson d'un sol caladat.
Lo forum romanum aparéis coma lo testimòni de la naissença de Roma: foguèt de biais successiu palun, cementèri d'incineracion puèi d'inumacion, luòc de demorança, espaci public. L'istorian Pierre Grimal o estudièt e ne traguèt las observacions seguentas.
Traças del ritual de fondacion
Pierre Grimal revèla dins son òbra Las vilas romanas los elements recurrents del ritual de fondacion practicats pels Etruscs après pels Romans e confirmats per l'establiment de las colonias que foguèron amassadas e recuperadas en partida per la descripcion de Tit Livi: Pasmens se se tròba pas sul perimètre del Palatin lo remembre de pòrtas orientadas segon los ponts cardinals, coma las auriá mesuradas Romul, quatre pòrtas fòrça ancianas èran conegudas en l'epòca romana classica, a l'entorn del forum romanum: Segon Pierre Grimal, aquelas pòrtas son los vestigis del ritu de fondacion, lo decumanus, l'orientacion tradicionala Èst Oèst venguèt la Via Sacra, alara que lo cardo Nòrd Sud se vei dins las vias que lo perlongan, l'Argiletum al nòrd e lo Vicus Tuscus al sud. Un autre pont del ritual es respectat, per la posicion qu'ocupa lo temple del Capitoli, per la triada protectritz: Jupitèr, Juno, Minèrva. Aquelas observacions confirman doncas lo respècte qu'es del rite de fondacion, mas i a contradicion sul sire: lo traçat fondator dedusís d'aquelas quatre pòrtas deuriàn èsser a l'entorn del vièlh forum e non pas del Palatin coma o indican Tit Livi e Dionís d'Alicarnàs.
Trobalhas D'Andrea Carandini al Palatin
Las decobèrtas efectuadas jos la direccion d'Andrea Carandini sus un penjal del Palatin, a partir del 1985, relancèron las discussions sus la fondacion de Roma e la possibla istoricitat d'una partida de las tradicions ancianas. Las investigacions an escavat una importanta estratigrafia repausant sus quatre muralhas successivas podent èsser datadas, respectivament, dels ans 550 - 530 aC, aperaquí al 600 aC, aperaquí 675 aC e aperaquí 730-720 aC. La descobèrta dels rèstes incontestables d'una delimitacion urbana dins lo sègle VIII AbC a l'entorn del Palatin renaís, per Andrea Carandini e A. Grandazzi, l'idèa de la fondacion romulèa de Roma. Segon A. Grandazzi lo mite de la fondacion de Roma remanda a un eveniment istoric e a un personatge istoric, que coneissèm coma Romul, la memòria que n'es estat conservada e mitificada, mejans Servi Tulli. Se los rèstes descobèrts per Andrea Carandini son pas remeses en causa, las interpretacions que las meton en relacion amb l'accion de Romul e la seuna eventuala istoricitat contunhan d'èsser encara fòrça discutidas.
Castèth de Chambord
200px|thumb|Castèth de Chambord Lo castèth de Chambord qu'ei un castèth de Léger bastit enter 1519 e 1547 peu rei Francés Ièr de França.
Istòria
Chambord que ho crompat peu duc d'Orleans au comte de Bles en 1392, e qu'entrè dens lo cabau reiau en 1498 quan Loís XII, en purmèr duc d'Orleans e vadó rei de França.
En 1639, Loís XIII que'u balhè au son hrair Gaston d'Orléans. Arron, Loís XIV qu'i horní quauques modificacions e Molière qu'i estreè lo son Borgés gentiu e Monsieur de Pourceaugnac.
Souzy
Souzy en arpitan (Souzy en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent la periòde romaine, tant al nivèl archéologique #que bibliographique.
Longemaison
Longemaison es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Longemaison A situat entre los bourgs de Gilley, Arc-jos-Cicon, Orchamps-Vennes e Avoudrey, e dispausa d'una situacion privilegiée entre Pontarlier, Orchamps-vennes, Valdahon e Morteau. De mai, lo vilatge mòstra la siá aptitud als espòrts d'ivèrn mercés a la station de las campanetes, sus la D132, a caval sus Longemaison e Gilley, e mercés a una ret d'esquí de fons desvolopat. La municipalitat es fòrça étirée en longitud del fach de lo sieu anciana appartenance a Avoudrey, e lo vilatge e l'estacion se situan al pè del mont Chaumont. Per en un autre luòc, lo pòble a de nombroses luòcs-dichas disséminés sul costat nòrd de la crête, e qualqu'uns, malgrat lo fach #qu'apertenon a d'unas autras municipalitats an pas connectat dirèctament #qu'a Longemaison ( los estaffiers per exemple ).
Modernisme
Lo Modernisme o Art Nouveau (en França e Belgica), Modern Style (en Anglatèrra),Tiffany (als Estats Units d'America) Jugendstil (en Alemanha), Sezessionstil o Wiener Sezession (en Àustria), Style 1900, Style Noville, Florale, Stile Liberty (en Itàlia), z-es 'na transformacion estetica radicala en arquitectura, en musica, al cinèma, en las arts e en literatura a la fin delh sègle XIX e alh començament del sègle XX. Lo modernisme ven après lo naturalisme e avant lo postmodernisme.
Longemaison
Geografia
Longemaison est situé entre les bourgs de Gilley, Arc-sous-Cicon, Orchamps-Vennes et Avoudrey, et dispose d'une situation privilegiée entre Pontarlier, Orchamps-vennes, Valdahon et Morteau. De plus, le village montre son aptitude aux sports d'hiver grâce à la station des clochettes, sur la D132, à cheval sur Longemaison et Gilley, et grâce à un réseau de ski de fond développé. La commune est très étirée en longueur du fait de son ancienne appartenance à Avoudrey, et le village et la gare se situent au pied du mont Chaumont. Par ailleurs, le village a de nombreux lieux-dits disséminés sur le côté nord de la crête, et certains, malgré le fait qu'ils appartiennent à d'autres communes ne sont reliés directement qu'à Longemaison ( les estaffiers par exemple ).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Modernisme
Gertrude Stein, Marcel Proust, Le Corbusier, Pablo Picasso èron modernistas. Una de las expressions mai fòrtas del modernisme se pòt veire a travèrs d'arquitèctes modernistas catalans coma Antoni Gaudí.
Enshakushana
Enshakushana èra un sobeiran de la ciutat-estat d'Uruk que reinèt au sègle XXIV avC famós per seis inscripcions descubèrtas per leis arqueològs. Èra lo fiu d'Ellili d'Ur e capitèt d'establir sa dominacion sus lo sud de la region après sa victòria còntra Enbi-Ishtar de Kish.
.bb
.bb es lo nom de domeni d'Internet per l'illa Barbados.
Domenis de segond nivèl
Los domenis de segond nivèl son:
Referéncias
Toppdomän
Cauroy
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Benasc
Benás (en aragonés SLA/GO) o Benàs (en benasqués SLA) o Benasc (en catalan), prononciat localament, es ua comuna de la comunautat autonòma d'Aragon (lo nom castelhan oficiau es Benasque).
Es au còr de la Vath de Benás ont se parla lo benasqués, qu'es un parlar de transicion enter lo catalan e l'aragonés (tienent tanben elements de l'occitan gascon).
Cal cambiar lo títol en Benàs (normal en occitan, en catalan e acceptable en benasqués).
A 1312 abitants (2005).
Gimbreda
Geografia
Comuna situada dens lo Brulhés. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Gimbreda
Dambe'u sufixe collectiu -eda, deu latin -eta, lo nom marca la preséncia de gimbres (o gimbrèrs) e Gimbreda èra ua genebrèra,. Gimbreda es enqüèra un nom comun.
Rolhac
Se l'origina es la medisha que peus noms aparentats, Rolhac veng d'un nom latin d'òme Rŭllius, dambe lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -ācon. Rolhac èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qui avèva per mèste Rŭllius.
Estendard d'Ur
thumb|380px|Vista generala de l'Estendard d'Ur.
L'Estendard d'Ur es una òbra sumeriana datant probablament dau sègle XXVII avC. Foguèt descobèrta dins lo cementèri reiau d'Ur per l'arqueològ anglés Leonard Woolley dins las annadas 1920.
Elias Hrawi
Elias Hrawi (1925–2006) avocat e òme politic de religion crestiana maronita, foguèt president de Liban entre 1989 e 1998.
Molans
thumb|220px|left|Portau de la glèisa
Molans (Molas en francés) es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es tanhenta de L'Isla de Haut.
thumb|right|300px|La glèisa de Molans.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Molans qu'èra de l'eleccion d'Astarac, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi d'Aush e de la senescaucia d'Aush. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent Ròc. Tanlèu 1790, Molans qu'èra deu canton de L'Isla de Haut. Lo vilatge de Lasbagnères (Las Banhèras, normalament), enclava de la comuna de Cimòrra, qu'estó incorporat a Molans per la lei deu 26 de març 1829.
Sent Circ e Solhaguet
Sent Circ e Solhaguet (Saint-Cirq-Souillaguet en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Akhenaton
300px|left|thumb|Lo faraon Amenòfis IVAmenòfis IV (tanben conegut deu nom que's causí : Akhenaton) que ho un faraon egipcian de la XVIIau dinastia. Qu'ei famós per'mor d'aver arrenegat la religion egipciana en tot ensajar de desenvolopar lo culte deu son diu Aton en bastir ua navèra capitala (Akhetaton, suu sit de la moderna Tell-el-Amarna) vodada ad aqueth diu e on desenvolopè tanben un cambiamnet de canons etetics conegut com l'art amarnian. Qu'èra l'espós de la regina Nefertiti e lo pair de Totankhamòn. La soa revolucion religiosa que'u miè ad estremà's dehens las parets d'Akhetaton en beth negligir los ahars politics d'Egipte. Aquesta aventura que s'acabè dab ua crisi, la pujada au poder deu generau Horemheb, la soa regença devath lo regnat de Totankhamòn (darrèr faraon de la XVIIau dinastia) e la vaduda de la XVIIIau dinastia (la dinastia deus Ramses).
Titulatura
Com aqueth faraon e comencè lo son regnat dab lo nom d'Amenòfis per marcar arron ua ruptura soslinhada peu son cambiment de nom, que possedeish donc ua dobla titulatura.
Monts-sur-Guesnes
Monts-sur-Guesnes es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Brenthonne
Brentena en arpitan (Brenthonne en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Brenthonne A environat per las municipalitats de Bones-en-Chablais a l'oèst, Fessy a l'èst e Saxel al sud. Brenthonne A situat a 13 km al sud-oèst de Thonon-los-Bains
Brenthonne est entouré par les communes de Bons-en-Chablais à l'ouest, Fessy à l'est et Saxel au sud. Brenthonne est situé à 13 km au sud-ouest de Thonon-les-Bains
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat possedís un monument en l'onor de la Brigada de Savoie.
La commune possède un monument en l'honneur de la Brigade de Savoie.
Bossa Nova
La bossa nova es lo tèrme amb lo qual foguèt conegut lo movement de renovacion del samba que nasquèt en la Zona Sul de la vila de Rio de Janeiro al final de la decada de 1950. Donèt lo nom al estil d'interpretacion e d'acompanhament ritmic que foguèt conegut coma la batida diferente (en occitan: ritme diferent).
A partir de la decada de 1960, la bossa nova se consolidèt definitivament al Brasil, ont se distinguissèron Newton Mendonça, Billy Blanco, Aloysio de Oliveira, Baden Powell, Oscar Castro Neves, Carlos Lyra, Ronaldo Bôscoli, Roberto Menescal, Sérgio Mendes, César Camargo Mariano, Airto Moreira, Eumir Deodato, Milton Banana, João Donato, demest mantun autre. Tanben sorgiguèt innombrables grops coma Os Cariocas, Bossa Três, Tamba Trio, Bossa Rio, Copa 5, Sambalanço Trio, Os Catedráticos. Foguèt en aquel meteis moment que el genre musical trapèt una visibilitat internacional pas jamai vist en la musica popular brasilièra. En 1962, lo saxofonista Stan Getz e lo guitarrista Charlie Byrd enregistrèron lo disc Jazz Samba, çò que atirèt l'atencion del mitan musical de los Estats Units. La meteissa anada, un concèrt al Carnegie Hall de Nova York, amb Tom Jobim e João Gilberto demest autres, obriguèt las pòrtas del mond per lo genre musical. L'an d'après, la bossa nova devenguèt mondialment coneguda amb l'album Getz/Gilberto que ganhèt un Grammy Award per melhor album en 1965. Dos ans après, la famosa cançon Garota de Ipanema foguèt cantat en anglés per Frank Sinatra jos lo nom de “The girl from Ipanema”.
Luis de Borbón y Farnesio
thumb|left|Pertrèit per [[Louis-Michel van Loo]] Luis de Borbón y Farnesio que ho un aristocrat, hrair deu rei Carles III d'Espanha ; eslunhat dens l'un eclesiastic, arquevèsque de Zaragoza puish de de Sevilha, Primat d'Espanha e mecèna (deu pintre Francisco Goya y Lucientes e deu compositor Luigi Boccherini).
Per'mor de la soa plaça baisha dehens l'òrdi de succession au tròn d'Espanha, que ho vodat mainatge a la carrièra eclesiastica, mès que demandè lo dret d'abandonar l'àbit entà se maridar e fondar ua familha. Com los son hius e vadoren en Espanha au contràri deus hilhs deu Rei neishuts en Italia, que podèn miaçar la legitimitat de la dinastia renhanta. Que'u ho alavètz concedit peu Rei lo dret d'un maridatge morganatic dab ua molher de condicion inferiora e shens nat dret enteus mainatges au protocòl de la cort.
Gaillard de Taillasson
Dab l'ajuda de Guillaume Nion, dit La Foundy, violonista de Loís XIII, qu' obtiengó privilègis, poders e monopòlis musicaus que hèn que los autes musicians mièn plaits contre eth (que ganhè) e lo Rei que'u he "Roy des Violons de France" en 1609, a la mort de Nion.
Nòtas
<references group="N"/>
Roma antica
thumb|upright=1.6|Mapa de la vila de Roma al sègle IV ([[Le Petit Larousse|Nouveau Larousse Illustré, sègle XIX, 1866-1877).]] [[imatge:Roman Empire map.ogv|thumb|upright=1.6|Evolucion de la Roma antica e de l'Empèri bizantin.
]]
La Roma antica es a l'encòp la vila de Roma e l'Estat que fondèt dins l'Antiquitat. L'idèa de Roma antica es inseparabla d'aquela de la cultura latina. Aquel massatge de vilatges al sègle VII capitèt a dominar l'ensems del bacin Mediterranèu e de l'Euròpa de l'Oèst del sègle I a V per la conquista militara e per l'assimilacion dels elèits locals, sa dominacion daissèt d'importants rèstes arqueologics e fòrça testimònis literaris, e dessenhèt per sempre l'imatge de la civilizacion occidentala. Pendent aqueles sègles, la civilizacion romana passa d'una monarquia cap a una republica oligarquic fins a un empèri autocratic.
L'istòria de la vila seguèt pas una creissença de contunh: als progrèsses, amb de ritmes fòrça variats, succediguèron d'estagnacions o quitament de retorn enrè. Mas los Romans capitèron a resòlvre las dificultats intèrnas nascudas de la conquista jos la Republica transformant las institucions republicanas. La fondacion de l'Empèri per August marca lo començament d'un periòde que la conquista romana tòca los tèrmes del mond conegut a l'epòca e que la civilizacion romana, en partida influenciada pels Grècs, s'espandís durablament las regions conqueridas. A partir del sègle III, lo mond roman patiguèt de las grandas invasions dels Barbars venguts de l'Euròpa del Nòrd e de l'Asia, e per lor resistir se fabreguèt una estructura burocratica e militara, çò qu'empachèt gaire lo bèl reviscòl del sègle IV e l'establiment del cristianisme coma religion d'Estat. Après la separacion de l'Empèri en 395, de novèlas invasions sonan la fin a l'Empèri en Occident en 476.
Matelin l'Ancian
L'escrivan occitan Augièr Galhard per 'mor de las soas posicions calvinistas e volèvan que la musica e hosse sonque entà laudar Diu, e pas entà divertir los òmis, e atau que composè un "Dialòg" dab "Mately".
Roma antica
Per causa de l'instabilitat intèrna e de las atacas de la migracion dels pòbles, la partida occidentala de l'Empèri, que compren Ispània, Gàllia, Britània, l'Africa del Nòrd e l'Itàlia, se separa en reialmes independents a la fin del sègle V. La partida orientala de l'Empèri, governada dempuèi Constantinòple, incluissent Grècia, Anatolia, Siria e Egipte, subrevisquèt a aquela crisi, e malgrat la pèrda de Siria e d'Egipte al benefici profit de l'empèri araboislamic naissent, contunhèt a viure encara un millenari, fins a que fin finala sa destruccion per l'empèri Otoman. Aquel empèri medieval e crestian, nomenat « Empèri Roman » per los quites abitants, mas que los istorians nomenat mai sovent « Empèri Bizantin », es a mai d'un vejaire, eretièr de l'Empèri Roman.
La civilizacion romana es sovent ligada dins l'Antiquitat classica amb la Grècia antica, una civilizacion qu'inspirèt una granda partida de la cultura de la Roma antica. En mai del modèl de poder qu'aviá creat e que leguèt, e que fòrça princes ensagèron d'imitar o se n'inspirèron, la Roma antica contribuiguèt fòrça a bastir lo drech, las institucions e las leis, la guèrra, l'art e la literatura, l'arquitectura e la tecnologia e las lengas dins lo mond occidental, e son istòria contunha d'aver una influéncia majora sul mond fins ara.
Primièrs Romans
Los primièrs Romans son organizats en grops ereditaris nomenats gentes o « clans ». Pendent longtemps, aquel tipe de divisions es corrent pels Indoeuropèus. Cada clan se compausa d’un massatge de familhas vivent jol cap d’un patriarca, lo pater (mot latin per « paire »). Cada gens es una unitat que s’autogovèrna e cada membre d’una gens particulara a los mèmes dreches e responsabilitats que los autres membres. Cada clan se govèrna d'esperel de biais democratic (cada membre pòt votar) o aristocratic (un grop d’ancians gerís los problèmas). De longas abans la data tradicionala de la fondacion de Roma, una comunautat aviá fusionat en confederacion, la vila d’Alba Longa essent lo punt d'acamp. Mas, après un temps, lo sèti de la confederacion se desplacèt cap a Roma.
Fondacion de l' Urbs (la Vila) (753 AbC.)
La vila de Roma es situada al centre de la peninsula italiana, al sud d'Euròpa e dins una posicion centrala del bacin mediterranèu. Lo quite site de la vila, amb los seus sèt puèges e un espaci aigassós a la broa del Tibre, dins la plana del Latium, es propici als escambis comercials. Los primièrs Romans se serián installats sus la riba esquèrra del Tibre, a gaireben de la bòca del flum. Lo primièr vilatge independent se trapariá sul Palatin. D’autras se formèron sul Quirinal, l’Esquilin, lo Capitòli e suls puèges del Cèli. Al suc de cada puège i a una ciutadèla aparant los abitants. !lèu, aqueles vilatges fan un sinecisme (massatge d'ostals) per formar la vila de Roma. A l'entorn d'aquel periòde, existiriá benlèu d'espandiments cap al sud e lo long de la riba esquèrra fins a la bòca del Tibre.
Legendas
thumb|right|[[Enèu portant AnquisES, enocoé de figuras negras, ~ 520-510 AbC., Lovre (F 118).]]
La naissença de Roma es evocada dins de recits legendaris contats per Virgili, Tit Livi e Denís d'Alicarnas, e mai. Dins l’Eneïda, long poèma a la glòria de l'emperaire August, Virgili conta las aventuras del troïan Enèu, filh de Vènus. Aquel capitèt a fugir de Tròia alara qu'aviá estat destrucha pels Aquèus amb son filh Ascani (o Iul), un grop de Troians e portant lo seu paire Anquises sus l'espatla. Après d'aventuras e d'amors contrariats amb Didon, la reina de Cartage, desbarquèt en Latium ont fondèt la vila de Lavinium. Son filh Ascani fonda Alba Longa. Aquela legenda permet de donar a Juli Cesar e son eretièr August una origina divina perque se presentan coma descendents d'Ascani.
Dommartin-la-Montagne
Dommartin-la-Montagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Roma antica
Legendas
Après Ascani, dotze reis se succediguèron a Alba Longa. Lo tresen, Numitor, foguèt destronat per son fraire Amuli. Per escartar tot futur rival, faguèt de sa neboda, Rèa Silvia, una vestala, e avent donc l'obligacion de demòra verge. Mas lo dieu Mart d'ela s'enamora e nasquèron los bessons, Romul e Rème.
Arqueologia
Las recercas arqueologicas permetèron de trobar sul mont Palatin, d'ostalets de pastres datant de la mitat del sègle VIII, çò que correspond a la data legendària de la fondacion de Roma. Los rèstes mòstran qu'a partir d'aquel moment, la ciutat se desvolopèt de contunh.
Començament de la Monarquia (sègle VIII e VII)
La Monarquia se divisa en dos periòdes. La primièra vei lo règne dels quatre primièrs reis legendaris (Romul/Tit Tati, Numa Pompili, Tul Ostili e Anc Marci), als quals lo sabent atribuisson la fondacion de las institucions politicas e religiosas de la vila. Es organizada en curias, lo Senat e los comicis curiats venguèron oficials. Roma s’engatja dins de guèrras de conquista. Seriá a aquel epòca que se fondèt lo pòrt d’Ostia e que foguèt bastit lo primièr pont sul Tibre.
Familhas patricianas e lor division en curias
right|250px|thumb|[[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres, Romul, vencedor d'Acron, pòrta los despolha opimas al temple de Jupitèr Feretrian, 1812, París.]]
Segon çò dich la tradicion, los ancians Romans son divisats en tres grops o Tribús romulèas, los Tities, los Ramnes e los Luceres. L'origina e la composicion d'aquelas tribús demòra en controvèrsia entre los istorians. Las familhas apartenon a l’un d'aqueles tres grops constituisson las primièras familhas patriciannas. Per d’organizar la vila, aquelas familhas patricianas la divisèron en unitats nomenadas curias, pasmens se, segon la legenda, aquela organizacion l'auriá creada lo primièr rei, Romul. Caduna de las tres tribús es divisada en dètz curias.
Creacion del Senat, dels comicis e Rei de Roma
I a de clans que se gerisson de biais democratic amb per cada membre lo drech de vòte. D’autres se govèrnan de biais aristocratic, organizat a l'entorn d’un conselh d’ancians. Quand aqueles clans fusionèron per far nàisser una comunautat mai granda, ambedoas metòdes foguèron conservadas per governar.
Los primièrs Romans s'exprimissián democraticament mejans una comitia o un « comici »). Las doas principalas assembladas formadas son conegudas jols noms de comicis curiats e de comicis calats. Los comicis son l’incarnacion de las tendéncias democraticas dels primièrs clans. Per respectar melhor la forma de democracia dirècta utilizada pels clans confederats, los dos comicis son organizats de biais a rebatre melhor las divisions tribalas de la vila. Los comicis son donc organizats per curias. Los membres de caduna de las tres tribús (Ramnes, Tities e Luceres) son distribuïts a una curia precisa, cadun dels grops essent divisat en dètz curias.
L’equivalent aristocratic de las assembladas pren la forma d’un conselh municipal dels ancians. Alara que los conselhs de cada clan se compausan dels ancians de las familhas dirigentas del clan, lo conselh municipal se compausa dels ancians apartenent als clans dirigents de la vila, conselh que vendrà lo Senat. Aquel (segon la legenda) se compausa de 300 ancians (dels patres) venent de caduna de las tres tribús e constituissent los primièrs senators romans.
Lo pòble e los ancians reconeisson la necessitat d’aver un dirigent politic unic, nomenat lo rex. Lo pòble elegís lo rei alara que los ancians lo conselhan.
Monarquia tardièra (sègle VI)
Lo segond periòde, mai ric en eveniments que la primièra, vei lo règne dels tres darrièrs reis legendaris, lo grand espandiment del territòri roman e lo desvelopament de la classa plebeïana amb son integracion parciala a l'estructura politica de la vila. E aquel segond periòde vei los sols reis estrangièrs que regnèron sus Roma amb lors successions basadas sus l’ereditat. Los tres reis etruscs semilegendaris començon una politica de conquista. Es plan probable que de talas conquistas se faguèron a la fin de la Monarquia. Se calguèt alara determinar çò que se deguèt far dels pòbles conquerits.
Lo primièr rei etrusc de Roma, Tarquin l'Ancian, succedís a Anc Marci. Foguèt suggerit que Roma èra estada envasida pels Etruscs, quitament s'es gaire probable. La vila es situada sus una posicion aisidament de defendre e son espandiment aviat atira las populacions de tota la region. La politica liberala de la vila èra una escasença per un dirigent competent de ganhar lo tròn.
Apareisson de la classa plebeïana
Mai sovent, los abitants que las vilas foguèron conqueridas i demorèron. Lor vida quotidiana e lor sistèma de govèrn demòran identics, mas lors vilas perdián lor independéncia al respècte de Roma. Pasmens, d'unes venon a Roma. Per prene un estatut economic viable e legal, los nòus arribants devon acceptar una dependéncia al respècte d'una familha patricianna o del rei (que el meteis es un patrician); venon alara clients d’una familha patriciana. Fin finala, aqueles qu'èran ligats al rei son liberats de lor dependéncia. Aqueles constituisson alara los primièrs plebeïans.
Alara Roma grandissiá, demandava totjorn mai de soldats per las conquistas. Los non patricians apartenon a la mèma curia que lors patrons. Dins aquel temps, l’armada es organizada sus la basa de las curias, de biais que los individús dependents de familhas deven se batre. Pasmens, quand son desliurats de lor dependéncia, daissan la curia a la qual apartenon lor patron. Alara devon pas mai se batre, mas perdon tot estatut politic o economic.
Per far tornar aqueles plebeïans dins l’armada, los patricians deguèron far de concessions, que se sap gaire pauc sus la natura d'aquelas. Una de las consequéncias es que los plebeïans an ara lo drech de possedir las lors tèrras. Venguts proprietaris terrians, an ara tot interès a defendre la vila, car se veniá a èsser conquerida, perdrián totas las lors tèrras. Mas pas cap de poder politic lor èran balhats. Totes aqueles elements se realizant menèron a la Guèrra dels òrdres jos la Republica.
Nòva organizacion serviana de l’armada
Per far tornar los plebeïans dins l’armada, lo rei Servi Tulli aboliguèt l’ancian sistèma qu'organizava las armadas sus la basa de las curias e lo remplaça per un sistèma basat sus la proprietat terrenca. Seguent la nòva organizacion de Servi Tulli, doas novèlas unitats foguèron creadas. L’armada foguèt divisada en centurias (centuriae). De futuras organizacions novèlas seràn mai eficàcia se basant sus las tribús. Las centurias s'acampan dins una assemblada nòva nomenada comitia centuriata (comicis centuriats). A sa creacion, aquela assemblada dispausa de cap de poder politic o legislatiu. Es simplament utilizada coma punt de reünion de l’armada.
Dels reis mitologics
Lo filològ e comparatista Georges Dumézil vei dins la succession dels primièrs reis un exemple de las foncions tripartitas indoeuropèas, : Romul lo fondator e le piós Numa Pompili exerçan la foncion sobeirana, a l'encòp organizatritz e sacerdotala, Tul Ostili la foncion guerrièra, Anc Marci la foncion productritz. A cada sobeiran legendari, se dona una contribucion particulara dins la naissença e la creacion de las institucions romanas e dins lo desvelopament sociopolitic de la ciutat. Dels reis etruscs, Tarquin lo Vièlh urbaniza Roma, Servi Tulli organiza la populacion ciutadina e militara e Tarquin lo Superb, per son comportament, precipita l'instauracion de la Republica.
La Republica romana
Lo mot « republica » ven del latin res publica, que significa « la causa publica ». Governar la ciutat es donc un afar public e collectiu. La devisa de la Republica es Senatus Populusque Romanus, « lo Senat e lo pòble roman ». Simboliza l'union del Senat roman, ont tenián sesilha a l'origina las familhas patricianas, e de l'ensems dels ciutadans romans; los Romans essent divisats en dos grops, los patricians e los plebeïans. Aqueles darrièrs son la massa dels artesans e païsans. Vivon fòra de l'organizacion patriciana e onoran pas cap d'aujòl particular. Los patricians son sovent proprietaris de latifundis. Apartenon a de celèbras familhas, los gentes. Cada gens a lo seus cultes coma aquel dels aujòls e las sieunas tradicions. Son patrons d'un nombre mai o mens grand de clients que devon obesissença e recebon en escambi ajuda e assisténcia se cal.
Fin dels reis etruscs e instauracion de la Republica
thumb|left|Vista romantica de Roma, amb lo [[Tibre, lo paret servian e lp pont Sublicius, dominada pel Capitòli e lo temple dedicat a la triada de Jupitèr, Junon e Minerva.]]
L'istòria dels començaments de la Republica es plan escura: fòra de las descobèrtas arqueologicas, que permeton sonque excepcionalament de contar los eveniments, existís pas de fonts contemporanèas d'aquel periòde. Donc s'escriu l'istòria pas qu'amb de recits istorics que ne donan los quita Romans, recits sovent imprecises, a vegadas contradictòris, ont la legenda e l'escritura de tòca politica se mesclan al sovenir dels eveniments mai ancians. Pasmens, se de segur la tradicion embelís los fachs per donar pas a Roma lo ròtle marrit, s'admet ara que la tradicion romana se basa sus de fachs istorics, quitament s'es plan malaisit e sovent impossible de desmesclar çò vertadièr de çò fals.
Segon las traditions, Luci Juni Brut, lo nebot del darrièr rei Tarquin lo Supèrb, es lo fondator legendari de la Republica Romana, en 509 AbC Tarquin es capvirat, car utiliza los seus poders per instituir una tirania. Aqueles abuses son tan fòrts que lo Senat e lo pòble de Roma veson lo quite concèpte de monarquia coma odiós. Lo Senat perd lo contraròtle de l'eleccion dels novèls jos la dinastia etrusca dels Tarquins, e es aquel prejudici a la sobeiranetat del Senat, puslèu qu’una tiraniá intolerabla, que buta los patricians, puslèu que tot lo pòble, a sacar lo darrièr rei. Tarquin lo Supèrb soslèva de vilas etruscas conta la republica naissenta que los venç. Porsenna, rei etrusc de Clusi, fa lo sètge de Roma per far tornar al tròn Tarquin, mas renóncia a causa de l’obstinacion dels Romans. Los autors modèrnes tornan suls divèrs eveniments escurs contats pels istoriografs romans, coma l'episòdi de Porsenna. Fòrça vilas latinas sortisson del jo etrusc a la fin del sègle VI. Lo tiran se refugia enseguida a Tuscul ont buta son gendre Octavi Mamili a la guèrra. Alliat dels Latins, fa lo darrièr combat contra Roma al lac Regilli ont es vençut, puèi morís d'unes ans mai tard a Cumes ont fa de son òste, lo tiran Aristodèma, son eretièr.
De legendas suggerisson que la Monarquia diferís radicalament de la Republica naissenta. Es mai probable que se faguèt una transicion mai progressiva. Benlèu se faguèt pas un capvirament subte de la Monarquia, mas lo sol cambiament subte foguèt lo remplaçament del rei per una magistratura de dos caps limitada dins lo temps. Los autres cambiaments benlèu se realizèron mai progressivament que la tradicion o suggerís.
Guèrras exterioras
La batalha del lac Regil, e lo fracàs de Porsenna, marca la fin del règne dels Tarquins a Roma. En 493 AbC, una aliança se faguèt amb la Liga latina: lo fœdus Cassianum. Es la fin de la guèrra entre Romans e Latins e plaça Roma a egalitat de poder amb totes los membres de la Liga latina reünits. Se realiza alara a l'entorn de Roma un barri contra los Volscs e los Eques perque Roma se liga tanben als Ernics en 486 av. J.-C. L'istòria romana del sègle V es marcada per de guèrras contra los Volscs e los Eques e tanben a vegadas los Sabins, mas Roma resistís e rebuta los montanhòls, lor fasent de desfachas pesugas e de trèvas mai o mens longas.
Roma e Veias s'opausan per de motius economics. Mercé a Fidenas, situada en amont de Roma sul un ga del Tibre, Veias contraròtle la Via Salaria e lo trafec de la sal dins la region,. Una primièra guèrra, privada, es menada pels Fabians, chaplats a la batalha del Cremer. Enseguida, vèrs 435 AbC, Roma pren Fidenes un primièr còp, que ven una colonia romana, puèi definitivament en 425 AbC, annada ont una trèva de 20 ans foguèt decidida. En 406 AbC, Roma fa lo sèti de Veias. La guèrra e lo sètge durèron dètz ans, fins a 396 AbC, La vila etrusca tomba dins las mans dels Romans dirigits pel dictator Camil en 396 AbC. Aquela guèrra e aquela presa son un eveniment màger dins l'istòria romana: pel primièr còp, los soldats païsans demòran dins l'armada mai d'una annada entièra, sens tornar a çò d'eles per l'ivèrn, e pel primièr còp, en pagament, recebon una sòlda tirada d'un impòst nòu pagat pels proprietaris terrencs, lo tributum. Lo territòri roman gaireben dobla de talha e Roma pren lo cap de l'aliança eternala entre pars conclusa amb la Liga latina, dominant las autras ciutats. Atal, Roma vengèt tan fòrta que jamai cap d'autra ciutat latina o etrusca li posquèt pas far ombra.
Mas en 390 AbC, una òrda gallesa, menada per Brennus, espotiguèt l'armada romana. Las instàncias religiosas e los objèctes sacrats son meses en seguretat a Caere, una alida, abans que los Galleses prengan Roma e fagan lo sèti del Capitòli, ont los darrièrs defensors resistiguèron. Segon las tradicions, Roma es totalament destruïda e brutlada, sol lo Capitòli es salv (episòdi de las las aucas del Capitòli). Aquel sac demorèt un traumatisme per la Republica Romana, e, benlèu las tradicions exagèran la realitat. Lo sac de Roma es pas qu'un eveniment minor dins una guèrra opausant los tirans de Siracusa, Denís lo vièlh al començament del sègle IV, aliats dels Galleses qu'utilizan benlèu coma mercenaris (segon Marta Sordi ) d'Etruscs de Caere), que son visats per l'ataca gallesa, e que demòran de pèrdas gravas pertes coma a Roma.
Institucions primitivas e luta patriciat/plèba
L'endeman de la casuda de la monarquia, lo Senat e subretot los dos sols magistrats tornan al poder suprème, e passam d'un sistèma monarquic fins a un sistèma oligarquic. Aquel cambiament de govèrn profèita sonque a una minoritat, lo novèl elèit: lo patriciat. Fòrça plebeïans son fòrça endeutat, e demòran donc la lei del patriciat.
La primièra sesilha de la plèba se faguèt en 495 AbC e la plèba obten la creacion de la magistratura del Tribun de la plèba enebit als patricians, encargada de defendre son interès. Los tribuns de la plèba son inviolables. Pòdon s'opausar a quina que siá lei prepausada pels autres magistrats: es l’intercessio. Los tribuns de la plèba ganhan de poder pauc a pauc. Per la Lex Publilia Voleronis, los plebeïans s'organizar pel tribú, se fasent politicament independents dels patricians.
Enseguida, demandan que las leis sián escrichas, mejans lo projècte de la Lex Terentilia, per que Roma s'estrifa pendent un decenni, fins a qu'una comission extraordinària, los decemvirs, siá establida per redigir de leis escrichas. La lei de las Dotze Taulas es redigida en dos còps. La segonda comission dels decemvirs ensaja de mantenir son poder absolut, mas amb la segonda sesilha de la plèba, retirada sul mont Sacrat, deguèron demissionar, e la lei es aprovada pel pòble roman. Segon los estudis modèrnes, lo segond decemvirat jamai se seriá acampat,. La lei de las Dotze Taulas constituís lo primièr còs de las leis romanas escrichas. Lor redaccion es l'acte fondator del drech roman, de las institucions de la Republica romana e del Mos majorum.
Una seria de leis es enseguida votada, amb que los plebiscites promulgats pels comicis tributs an fòrça de lei jos resèrva que lo Senat las ratifica, lo drech d'apellacion al pòble tornèt, la sacrosantetat e l'inviolabilitat dels tribuns de la plèba son proclamadas: son las leges Valeriae Horatiae, e tanben la supression de l'interdiccion de maridatge entre plebeïans e patricians: la lex Canuleia. Lo Senat, per far fàcia a la demanda que lo consulat s'obrís als plebeïans, prepausa la creacion del tribunat militar de poder consulari, obèrt a totes, e avent gaireben totes los poders del consulat, levats aqueles donats a una novèla magistratura patricianna, la censura. Al començament, los patricians prenon la novèla magistratura, mas pauc a pauc, los plebeïans son totjorn mai nombroses a accedir al tribunat militar de poder consulari, que venguèt gaireben sistematic, remplaçant lo consulat.
En 376 AbC, una seriá de leis foguèt prepausada per melhorar la situacion de la plèba a Roma. S'agís de leis politicas, economicas e socialas, per tòca de partejar lo poder suprèma entre plebeïans e patricians, de lutar contra la presa pels patricians de las tèrras recentament annexadas a l'entorn de Roma (ager publicus), e a sostar la plèba qu'es aclapada per los deutes: las mesuras prepausadas son lo restabliment del consulat, amb obligatòriament un elegit plebeïan dins los dos consuls, l'interdiccion d’ocupar mai de 500 jugers sus l’ager publicus e la deduccion del capital dels interèsses ja pagats e l'escalonament del remborsament dels deutes sus tres ans, e tanben la supression del nexum. Las tres leis, unidas en una sola pel vòte, son aprovadas. Lo consulat plebeïan obrís implicitament l'accès a la dictatura e a la censura. Pendent tot aquel periòde, la Republica romana enfrenta fòrça enemics, e es de contunh en guèrra contra de pòbles italics, avent sovent recors a l'eleccion d'un dictator per enfrentar la menaças exterioras, e es mai d'un còp pròcha de la catastròfa, coma amb lo sac de Roma en 390 AbC
Conquista d'Itàlia (sègle IV e començament del III)
Lo sègle IV marca un cambiament màger dins l'istòria de Roma, perque se realizan las basas de l'espandiment del territòri roman fins en Campània, malgrat la resisténcia fòrta dels montanhòls samnits. Los istorians contemporanèus identifican mai d'un factor qu'explican los cambiaments: lo traumatisme de las invasions gallesas e las dificultats que seguèron amb los mejancièrs, semblan aver persuadits los Romans d'acceptar pas mai las menaças e de començar un espandiment qu'a vegadads se pòt qualificar d'« imperialisme defensiu ».
Guèrra dels òrdres
Lo periòde que seguís lo vòte de las leis liciniosexcianas vei l’emergéncia de tendéncias alarmantas, coma l'aprochament de contunh dels tribuns e dels senators. Al mitan del sègle IV, lo concili plebeïan ratifica la Lex Ovinia que permet als censors de decidir de l'intrada de quin que siá magistrat nòu elegit al Senat. Los plebeïans avent ja fòrça magistraturas, lor nombre al Senat podava aumentar lèu. L'aprochament entre los tribuns e lo Senat facilita la creacion d’una novèla aristocracia plebeïana. Aquela novèla aristocracia fondentse lèu dins l’anciana aristocracia patriciana, creant una aristocracia combinada. .
En 287 AbC, los plebeïans fan secession. Per acabar amb aquela novèla sedicion, leis hortensianas son adoptadas, que donan fòrça de lei a la resolucions de l’assemblada de la plèba (plebiscites) sens ratificacion del Senat. La significacion fondamentala d'aquela lei dins los fachs es qu'empacha los patricians tota possibilitat de s’opausar als plebeïans, aquò dona que los senators plebeïans an alara los meteisses dreches que los senators patricians. En consequéncia, lo contraròtle de l’Estat se fa pas mai per la democracia, mas per aquela novèla aristocracia « patricio-plebeïana ».
Una armada de ciutadans
thumb|upright=0.8|[[Centurion dins una reconstitucion istorica.]]
Sols los ciutadan proprietaris an lo dever de se batre per la Republica. Los mai rics combatan dins la cavaleriá (equites), los autres son fantassins (pedites). Après las reformas de Camil, forman de legions d'unes 4 500 òmes, compausadas d' hastati, los ciutadans joves (iuniores) plan entraïnats en primièra ligna, de principes, tanben iuniores, mas mai experimentats, en segonda linha, e de triarii, los seniores, que forman la linha darrièra e la resèrva. Los mai paures combatan coma Velites. Existisson tanben de tropas auxiliaras compausadas de soldats gausissent pas de la ciutadanetat romana qu'ajudan la legions. I a dins la legion una disciplina rigorosa.
Istòria de la conquista
En 390 AbC, Roma es pres pels galleses e patiguèt de son primièr sac. Pels romans es una catastròfa nacionala. La ciutat met de temps a se reviscolar. Après de disputas amb los vesins, coma los etruscs de Tarquínia vençuts e de vilas latinas rebèlas, e après aver enfrentat de nòus raids galleses, Roma comença la conquista d'Itàlia.