cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avricourt (Mosèla)
Istòria
La commune d'Avricourt fut donc scindée. Le bourg d’Avricourt devint allemand et s'appela Deutsch-Avricourt, nom germanisé en 1915 en Elfringen, la commune d’Igney resta française.
En échange de la cession des communes, la convention exigait du gouvernement français de financer la construction d’une gare frontalière en territoire allemand, qui fut terminée en 1875 à 1,3 km de la gare française et à 800 m de la nouvelle frontière.
Le 7 novembre 2004, à Avricourt, le militant antinucléaire Sébastien Briat, âgé de 21 ans, meurt une jambe sectionnée par une locomotive au cours d'une tentative de blocage d'un transport ferroviaire de déchets radioactifs (voir Mouvement antinucléaire).
Calonne-Ricouart
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Magalona
Magalona es un masatge apertenent ara a la comuna de Vilanòva de Magalona (Erau). Es una anciana illa volcanica ligada a l'ora d'ara al continent per de cordons litorals. Lo site abriga ara la Catedrala de Sant Pèire e Sant Pau de Magalona e un centre d'ajuda pel trabalh.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : civitas Magalonensium (variacions : Magolonensium, Magalenensium), au sègle V, Magalona, cap a 678, Magdalonam, Magalonam en 752, sedis Magalone cap a 922, S. Petri de Magalona en 961, Magalone seu Villenave, aut Magalone aut Villenove en 1055, apud Magalonam en 1161, etc., ecclesie Magalone en 1180, l'avesque de Magalona en 1318, 1320, insulam Magalone en 1331, Maguelonne en 1505, Maguelonne en 1514, Magalone en 1529, 1550, Maguelone en 1570, Maguelonne en 1613, le chateau forteresse de Maguelonne en 1632, Maguelone en 1626, 1648, Magueloñe en 1740-60, Maguelonne en 1770-71 (mapa de Cassini), Maguelone en 1771.
Segon Hamlin, Magalona vendriá daus elements preceltics *mag- « autura» e *lona « palú », çò que donariá un sens dau tipe : « truc [que s'elèva] daus palús »; una autra possibilitat seriá amb dos sufixes (*mag-al-ona, cf. Magalaç). Segon Delamarre, Magalona vendriá dau celtic *magalona, de *magalos, « prince », amb un sens que seriá « domèni princièr ».
Istòria
Foguèt una anciana ciutat fondada pels Visigòts, sus l'illa omonima. En rason de la seuna posicion sus un cordon sablonenc aisit d'aparar, entre una lòna e la mar, l'illa venguèt lo luòc d'una catedrala e un ancian evescat que foguèt roïnat pels Francs en 737. La vila actuala de Vilanòva de Magalona foguèt bastida a la meteissa epòca sul continent.
La Catedrala de Sant Pèire e Sant Paul de Magalona d'estil romanic, fortificada, foguèt classificada Monument istoric. Lo site abriga actualament un centre d'ajuda pel trabalh.
Geologia
L'illa foguèt formada per una erupcion surtseiana entre -3,8 Ma e 5 Ma (pliocèn).
Musèu Solomon R. Guggenheim
thumb|right|[[Fotografia dau musèu en 2012.]] thumb|right|[[Fotografia de l'eliça intèrna en 2010.]]
Lo musèu Solomon R. Guggenheim es un musèu d'art modèrne de New York. Foguèt fondat en 1959 per expausar d'òbras d'art modèrne. Es famós per son estructura intèrna qu'a la forma d'una eliça. Lo visitaire i intra per la cima e davala fins a la sortida. Lo Guggenheim es un musèu important de New York amb una colleccion de 6,000 objèctes (en 2005 ) e una frequentacion de 1,1 milions d'intradas (en 2018).
Tombèus dei Ming
Lei Tombèus dei Ming son un ensemble de mausolèus bastits per 13 emperaires de la dinastia Ming que reinèt en China de 1368 a 1644. Situat a 50 km au nòrd-oèst de Pequin, la necropòli aviá una superficia de 40 km² e son accès èra limitat. Totei lei sobeirans Ming, de Yongle (1402-1424) a Chongzhen (1627-1644), i son enterrats dins de sepulturas organizadas segon lei principis de la geomancia tradicionala chinesa (Feng Shui).
L'endrech foguèt pilhat e en partida cremat en 1644 per l'armada de Li Zicheng, cap de l'insureccion païsana que reversèt lei Ming. Pasmens, Li Zicheng gardèt pas lòngtemps lo poder car foguèt vencut per lei Qing, sostenguts per lei rèstas de l'armada Ming. Ansin, desirós de legitimar sa presa dau poder en se presentant coma lei successors legitims de la dinastia dispareguda, lei Qing assegurèron l'entretenança dei tombas. En particular, en 1725, l'emperaire Yongzheng (1722-1735) nomèt un descendent dei Ming per s'ocupar de la restauracion deis edificis e de la realizacion dei rites funeraris.
En 2003, lei tombèus foguèron inscrichs au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.
Arrondiment de Borgon Nuòu
L’arrondiment de Borgon Nuòu es un ancian arrondiment de Cruesa suprimit en 1926.
Istòria
En 1926, l'arrondiment de Borgon Nuòu es suprimit.
Bettborn (Mosèla)
Bettborn es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se nomenava Bedebur en 1316 de contunh Betteburn al XVe sègle.
Vilatge de la distincion de Fénétrange-Schwanhals, destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
Se nommait Bedebur en 1316 puis Betteburn au XVe siècle.
Village de la seigneurie de Fénétrange-Schwanhals, détruit au cours de la guerre de Trente ans.
La Sorollera
vinheta|La Cerollera. La Cerollera es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
La Sorollera es una comuna de la comunautat autonòma d'Aragon. Se tròba dens la província de Teròl e la comarca deu Matarranya. A 103 abitants (2011).
Morella
Morella es una vila de la comunautat autonòma deu País Valencian. Es lo capdulh de la comarca d'Els Ports. A 2794 abitants (2011).
vinheta|Xiva de Morella (Morella). vinheta|"Els Porxes", Morella.
Verne
Verne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tycho Brahe
Tycho Brahe (Tyge Ottesen Brahe), (14 de decembre de 1546 — 24 d'octobre de 1601), es un astronòm d'una region istorica de Danemarc que fa uèi partida de Suècia. Es conegut per aver establit un catalòg d’estelas precís per l'epòca, e tanben per aver produch un modèl d’univèrs cercant a combinar los sistèmas geocentric de Ptolemèu e eliocentric de Nicolau Copernic.
Tycho Brahe capitèt a far sas òbras en astronomia mercé a l’autreg d’un domeni sus l’illa de Ven onte bastiguèt un observatòri astronomic que nomenèt Uraniborg e una pension annala del rei Frederic II de Danemarc.
De 1600 fins a sa mòrt en 1601, foguèt assistit per Johannes Kepler, que mai tard utilizèt sas donadas astronomicas per desvolopar la seunas teorias sur l’astronomia e formular las tres leis del movement dels planetas sonadas leis de Kepler.
L'enfança
Tycho Brahe nasquèt al castèl de Knutstorp, en Scania, alara província danesa. Èra l’ainat dels filhs d’Otto Brahe e Beatte Bille, eissits de la nauta noblesa danesa. La familha Brahe èra d’originària suedesa, mas son grand e son paire èran d'una branca familhala fixada al Danemarc. Son besson moriguèt abans d’èsser batejat. Tycho Brahe aviá tanben doas sòrres, que l’ainada èra Kristine e la mai jova Sophia que vendriá mai tard astronoma e quimista. Lo paire, Otto Brahe, èra un nòble important de la cort del rei du Danemarc. La maire èra eissida d’una importanta familha que donèt d'òmes politics e d'òmes de glèisa.
Las capacitats intellectualas de Tycho Brahe dempuèi l'enfança foguèron remarcadas per un dels seus oncles mairals, Steno Bille, que faguèt son educacion. L'aculhiguèt dins son domeni d'Herritzwart prèp de Knudstrup onte podèt se consacrar a d'observacions astronomicas e a l’estudi de l’alquimia que son oncle afeccionava fòrça. Grandiguèt enseguida amb son oncle Jorgen Brahe que l'adoptèt e ne faguèt l'eretièr.
Una vocacion
Lo 19 d'abril de 1559, Tycho Brahe foguèt enviat a l’universitat de Copenaga. Ailà, seguissent los vòts de l'oncle, estudièt lo drech e tanben la filosofia e la retorica. A Leipzig, comencèt en secret d'estudis relativas a l’astronomia. Lo 21 d'agost de 1560, un eclipsi solar l'interessèt als fenomèns astronomics. Alara, comencèt a estudiar los efemerids de Joannes Stadius e la teoria de l'esfèra amb de libres coma aqueles de Sacrobosco (Tractatus de Sphaera), Apiono (Cosmographia) e Regiomontanus, (De triangulis omnimodis). Crompèt l’Almagesta de Ptolemèu. Pasmens, la vocacion nasquèt amb un autre eveniment: pendent una conjoncion Jupitèr-Saturne que los melhors efemerids a sa disposicion anoncièron amb una error de mai d'un jorn; aquela incertitud lo marquèt, e se desfièt de l’explicar. Aquel eveniment se passèt lo 17 d'agost de 1563.
D'estudis caotics
thumb|L’instrument que Tycho Brahe en 1572 seguiguèt la progression aparenta de l’estela dins la constellacion de [[Cassiopèa (constellacion)|Cassiopèa.]] Lo Tycho jòve fòrça lèu volguèt far d'estudis scientifics a l’universitat de Rostock contra l’avís del paire que lo predestinava al drech e a la diplomacia per qu'ocupe un emplec public. A l’universitat de Leipzig, quand recebèt una instruccion elementària, faguèt, a l’amagat de son governador, d'estudis de matematicas e d’astronomia e de disciplinas mai foscas coma l’alquimia e l’astrologia.
Coma los joves de la noblesa de son temps, commencèt de viatjar. Entre 1565 e 1566 èra dins las universitats de Wittenberg e de Rostock, en Alemanha. Anèt puèi a Augsborg en Bavièra e a Basilèa en Soïssa e encontrèt d'astronòms reputats.
Pendent aquel periòde, Tycho recebèt regularament d’argent per satisfar los seus plasers, que consacrava tot per comprar de libres e d’instruments d’alquimia e l’astronomia. Tanben comencèt de fabricar los seus instruments.
Pendent un duel a Wittenberg en 1566 amb un cosin estudiant, segurament aprèp un desacòrdi matematic o astronomic, perdèt lo cap del nas. D’autres istorians contan qu'aquò seriá estat lo resultat d’un accident. Dempuèi, portava un nas postís fach d’argent e d’aur.
A la mòrt del paire, en 1571, tornèt en Scania e eretèt d’un domeni e i installèt un laboratòri. Descobriguèt en 1572, una estela novèla dins la constellacion de Cassiopèa tant brilhanta coma Vènus que ne seguiguèt la trajectòria aparenta amb un sextant e cridèt en latin:. Aquela revelacion l’alunhèt de l’alquimia per se consacrar a l’astronomia. Faguèt publicar l'an seguent De Nova Stella, que conta sas conclusions e escriguèt que las nòvas son d'estèla que venon visiblas o mai remarcablas pels observadors de la Tèrra, aprèp una aumentacion de lor brilhança. Ara, se nomenariá supernova de tipe I. Aquela descobèrta tornèt sus l’immudabilitat dels cèls e lo faguèt venir famós en Euròpa.
La consecracion
thumb|Gravadura mostrant de biais allegoric l’interior d’Uraniborg. En 1574, donèt de corses e conferéncias a l’universitat de Copenaga. Dempuèi alara, èra convencut que los progreses de l’astronomia se farián per d'observacions menimosas. Aprèp un autre torn d’Alemanha per encontrar lo mai grand nombre d’astronòms possible, Brahe acceptèt l'ofèrta del rei Frederic II de Danemarc, que li prepausèt de fondar un observatòri astronomic e d'acceptar una pension annadièra. Li foguèt donada una illa pichona, Ven (o Hven) en fàcia de Copenaga, que i faguèt bastir en 1576 Uraniborg (« palais d’Urania o Palais dels Cèls », Urania essent la musa de l’Astronomia) que venguèt l'observatòri mai grand d’Euròpa. Aviá l'autoritat suprèma sul domèni e recebèt los ganhs del trabalh dels abitants de l’illa. Tanben faguèt bastir un palais que las òbras foguèron financiadas pel rei e demorèron quatre ans, de 1576 a 1580. Èra un edifici luxuós amb un talhèr de construccion d’instruments per l’astronomia, una estampariá destinada a publicar sas òbra, un laboratòri d’alquimia.
Uraniborg venguèt lèu un centre scientific important e reputat, que trasiá los estudiants e los astronòms d’Euròpa tota. Tycho Brahe èra fòrça pimpilhós e conservava totas las donadas de las observacions; aquò li permetèt d’establir lo catalòg d’estelas mai complèt e precís de l’epòca. Èra considerat pels collègas e contemporanèus coma lo mai exacte dels observadors. Cal notar que totas las seunas observacions se faguèron abans l’invencion del telescòpi e de la luneta astronomica. Ailà tanben Tycho Brahe imaginèt lo seu sistèma del mond que pòrta son nom e qu'es coma una conciliacion entre lo sistèma de Ptolemèu e aquel de Copernic.
En 1577, comencèt las seunas observacions e lo 13 de novembre, descobriguèt la cometa que foguèt a la basa de son segond obratge suls movements De Mundi atherei recentioribus Phoenomenus Progymnasmatum publicat en 1587. Faguèt bastir en 1584 un observatòri astronomic enterrat que nomenèt Stjerneborg (Palais de las estelas).
La fin de sa vida
thumb|Autre retrach de Tycho Brahe En 1588, Tycho Brahe, a la mòrt del rei Frederic II, perdèt los mecènas. Coma èra un marrit administrator, fòrça sevèr pels abitants de l’illa que ne monopolizava las ressorsas, perdèt lo sosten del Christian VI de Danemarc e la pension. En 1597, aprèp la destruccion del domèni pels detractors, perdèt los seus bens tots e faguèt armar una nau per el, sa femna, los enfants e qualques discípols fidèls, e daissèron l’illa de Ven. Viatjèt pendent uns ans, puèi, en 1599, s’installèt dins lo castèl de Beneteck prèp de Praga onte trabalhèt coma matematician Emperial de la còrt de l’emperaire Rodòlf II del Sant Empèri. Moriguèt dins la vila de Praga en 1601. Sul lièch de mòrt, desparlava mas dins los moments licids diguèt a Kepler :  (Arenga te per que pareis qu'ai pas viscut en van!), perque comprenguèt qu'aviá realizat pas que de Progymnasmata (òbras preliminàrias). Kepler respondèt a aquel darrièr al vòt en publicant Astronomiae instauratae progymnasmata en 1602.
Seriá mòrt d’un calcul o d’una septicemia, que seriá estat provocat pel fach que se seriá retengut tròp longtemps d’urinar pendent un viatge de mai d'una ora en carròça amb l’emperaire Rodòlf II o pendent un long repàs. Sa mòrt inspira una expression Chèca:, parlant d'une enveja pressanta. Es tanben possible que Tycho Brahe siá estat empoisonat segon d’autras fonts. Aprèp la mòrt de Tycho Brahe, Rodòlf II comprèt los instruments pels far embarrar a l’ostal de Curzt per las salvar de las cobesenças.
Coma gaireben totes los astronòms abans el, Tycho Brahe crèiiá en l’astrologia. Calculèt d’esperel lo seu tèma astral :
L’asteroïde (1677) Tycho Brahe foguèt nomenat en son onor, coma un cratèri lunar e un cratèri martian.
Supernova
SN 1572 (o Nova de Tycho') es une supernova venguda dins la constellacion de Cassiopèa, e l’una dels escasses que foguèt visible a l’uèlh nud.
Foguèt observada l'11 de novembre de 1572 per Tycho Brahe, depuèi Herrevad Abbey, , alara qu’èra mai brilhanta que Vènus, amb una magnitud aparenta de -4. A partir de març 1574, sa luminositat tombèt jol lindal de visibilitat a l’uèlh nud.
En fach, Brahe seriá pas vertadièrament lo primièr que l’observèt, seriá estat vista per Wolfgang Schuler lo 6 de novembre de 1572, per John Dee e son discípol Thomas Digges, puèi per l’astronòm italian Francesco Maurolico. Mas Brahe foguèt lo primièr a l’aver descricha e estudiada en detalh.
L’antiquitat, aprèp Aristòtel, distingava lo mond sublunar, somés a la generacion e a la corrupcion e, al delà de l’orbita lunar, lo mond celèsta, presumit eternal e imudable. Per "explicar" l'apareisson d'aquela nòva estela, de contemporanèus ne deduguèron que l’objècte seriá estat aparegut entre la Luna e la Tèrra.
D'en primièr, Tycho Brahe faguèt remarcar que l’objècte a pas de parallaxa diurna dins lo contèxte de las estelas fixas de plan enrè. Aquò implica que trapava de segur mai lunh que la Luna e las planetas, que elas, mòstran de talas parallaxas. Aprèp, constatèt que, pendent mai d'un mes, l’objècte modifiquèt pas sa posicion al respècte de las estelas fixas, coma lo fan las planetas. Aquò provòca la conclusion que lo novèl objècte celèst èra pas une planeta, mas una estela fixa dins lo domeni estelar, al delà de totas las planetas.
Publiquèt al subjècte un pichon libre nomenat De Stella Nova, De la nòva estela (1573). Sabèm ara qu'aquela supernova se trapa a de la Tèrra.
L’apareisson de la supernova de 1572 es l’un dels dos o tres eveniments mai importants de l’istòria de l’astronomia. La « nòva estela » contribuiguèt a trencar las ancianas representacions del cèl, e a provocar una revolucion astronomica. Aquela descobèrta permetèt de realizar de classificacion astrometricas melhoras catalogadas, e faguèt necessari l'utilizacion d'instruments d'observacion astronomic mai precís. La Supernova de 1572 es souvent nomenada « la supernova Tycho », per causa del grand trabalh que Tycho Brahe aviá accomplit.
La granda cometa de 1577
thumb|Illustracion de la [[Granda cometa de 1577|granda cometa vista de Praga]] La granda cometa de 1577 (C/1577 V1) passèt prèp de la Tèrra pendent l’an 1577. Aquel objècte celèst foguèt remarcat dins l’Euròpa tota e subretot per Tycho Brahe. En observant aquela, se convenquèt de l’error d’Aristòtel que pensava qu'aqueles còs se formavan jos la Luna e dins nòtra atmosfèra. Per sas observacions, Tycho demonstrèt qu’aviá pas de parallaxa diurna mesurable, e qu'aquel objècte deuriá se situar ben mai luènh de la Tèrra que la Luna e fòra de l’atmosfèra terrèstra.
Los instruments
Tycho melhorèt o inventèt una dotzena d’instruments diferents que d'uns, abans lor perfeccionament e usatge en astronomia, foguèron d’en primièr utilizats dins la navigacion maritima. L’un dels mai conegut èra lo quadrant mural d’un rai de dos mètres amb que èra possible de mesurar une declinason a dètz segondas d’arc prèp.
Tycho Brahe anèt al tèrme de la recerca observacionala del cèl sens l’ajuda de la lentilha. Sa vigilança e sa perseverança li permetèt de realizar de mesuras precisas al mejan de la mesa al punt d’instruments e de fòrça conversions utilizant la trigonometria esferica. Es conegut coma un scientific de primièr plan a causa de la precision de las mesuras astronomicas per l’epoòca e son catalòg d’estelas que Johannes Kepler mai tard tornèt prendre per lo completar.
Lo modèl geoeliocentric
thumb|Dins lo modèl geoeliocentric de Tycho Brahe, los objèctes celèsts sus las orbitas en blau ([[Luna e Solelh) viran a l'entorn de la Tèrra. Los objèctes sus las orbitas en irange (Mercuri, Vènus, Mart, Jupitèr e Saturne) viran a l'entorn del Solelh. A la periferia se trapan las estelas.]]
Tycho se donava una disciplina d’observacion quotidiana; formèt tota una generacion d’astronòms, aprenent l’art de l'observacion e a deduit d'aquelas qu'efectuèt un sistèma, dich « de Tycho Brahe », elaborat en partint de la teoria geocentrica de Ptolemèu (vèrs 90 - vèrs 168), de la teoria mixta d'Eraclides del Pont (sègle IV AbC), que lo Solelh orbita a l'entorn de la Tèrra, alara que las cinc planetas viran a l'entorn del Solelh, e de la teoria eliocentrica de Copernic. Dins la teoria de Tycho Brahe, lo Solelh e la Luna viran a l'entorn de la Tèrra imobila, alara que Mart, Mercuri, Vènus, Jupitèr e Saturne viran a l'entorn del Solelh.
Lo sistèma de Copernic (1473 - 1543) foguèt declarat contrari a la Biblia per la Glèisa en 1616. Lo sistèma de Tycho Brahe foguèt adoptat pels Jesuistas.
Kepler capitèt pas a convencre Tycho d’adoptar lo modèl eliocentric del sistèma solar. Brahe semblava pas aver d’objeccion de principi, mas s’i opausèt per de rasons relativas a las observacions. En efècte,considerava que se la Tèrra orbitava annadièrament a l'entorn del Solelh, deuriá aver une parallaxa estelar observable sus un periòde de sièis meses, pendent que l’angle d’orientacion d’una estela cambiariá, çò qu'èra pas pas perceptible. Aquela parallaxa existís, mas es tan flaca que foguèt pas detectada abans los ans 1830, 240 ans aprèp son modèl.
L'astronòm
thumb| Tycho Brahe e [[Johannes Kepler]]
Tycho foguèt lo darrièr dels astronòms de l’èra precedent l’invencion de la Luneta astronomica e del telescòpi. Quand aviá 17 ans, pendent una conjoncion de Jupitèr amb Saturne, Tycho remarquèt que las taulas astronomicas mancavan de precison. Aquò influencièt sul projècte de sa vida. Ensagèt pendent tota sa vida d'i remediar. Per sas observacions, reculhèr un fum de donadas amb que faguèt de mapa del cèl e produguèt de donadas fiables, qu'inscriguèt dins las Rudolphines. Formèt dins son escòla a Uraniborg tota una generacion d’astronòms, amb sos metodes d’observacion e sos instruments. Recrutèt los melhors, que Peder Jakobsen Flemløse (1554-1598), Kristen Sørensen Langberg (Longomontanus) e Johannes Kepler per l’ajudar a realizar aquel projècte enòrme.
Pendent sa carrièra, afinèt los instruments d'observacion. Publiquèt en mai de 1598 lo catalòg estelar amb las posicions de 1,004 estelas. Per l’epòca, èra la melhora referéncia mondiala per precision astrala. Mercé a aquel projècte, mai tard, totas aquelas observacions des trajectòria de las planetas permetèron a Johannes Kepler, son assistent, d’analizar lo camin dels astres e de ne sortir tres tresaurs: las leis universalas de Kepler. Mai tard Isaac Newton ne faguèt una demonstracion matematica e en deduguèt la lei de la gravitacion universala.
Foguèt lo primièr astronòm a percebre la refraccion de la lutz e a establir una taula complèta per corrigir las mesuras astronomicas dugudas a aquel efècte. Deduguèt de la seunas observacions un sistèma planetari, dich "sistèma de Tycho Brahe". Es un sistèma ibrid entre la teoria geocentrica e la teoria eliocentrica. Lo sistèma Tycho venguèt alara lo principal concurrent del systèma de Copernic. Sus la paternitat del sistème, existiguèt un conflicte amb l’astronòm Ursus, qu'aviá avait visitat Uraniborg amb Heinrich Rantzau amic de Tycho Brahe. Fin finala, se deduisís qu'aquel darrièr se seriá inspirat del modèl de Paul Wittich (1546-1586).
Tycho melhorèt o inventèt una dotzena d’instruments diferents qu'uns, abans lor perfeccionament e lor usatge en astronomia, foguèron d’e primièrs utilizats dins la navigacion maritima. Amb sas observacions de la Granda cometa de 1577, Tycho demonstrèt qu’aviá pas de parallaxa diurna mesurabla, e qu'aquel objècte deuriá se situar plan al delà de l’influéncia terrèstra. Mostrèt atal que las cometas son pas de fenomèns de l'atmosfèra terrèstra.
Tycho èra un organizator, saviá utilizar tot çò que la sciéncia astronomica de l’epòca possedava. Se procurèt entre autre de libres de Paul Wittich. Sa bibliotèca grandiguèt amb escambis de libres e de compras. Tycho envièt de publicacions als princes e a las escòlas pel continent e recebèt fòrça donas de libres. Quand capitava pas a prene un libre, comprava tota la libraria. E tanben pels seus contactes e viatges reculhèt un fum d’informacions ligadas a son projècte. Per tractatr aquelas donadas, Paul Wittich ensenhèt a Tycho son metòde nòu Algoritmo di prostaferesi, un algoritme davancièr dels logaritmes, fasent mai aviat la produccion dels calculs de son equipa.
Tycho Brahe demandèt a Johannes Kepler de calcular l’orbita presisa de Mart, per quina aviá remarcat une excentricitat de la trajectòria, considerada coma una anomalia a una epòca que, jos l'influéncia d'Aristòtel, se pensava encora a vegadas que los movements dels planetas incrivián de cercles, figuras parfèctas. Tycho pensa doncas a construire d'excentrics pels orbitas planetàrias. De tals cercles excentrics èran admeses dempuèi l'antiquitat, pel biais dels epicicles, per la Luna e lo Solelh
Mercé a las observacions pimpilosas de Tycho Brahe Johannes Kepler podèt elaborar las basas scientificas de la mecanica celesta repausant sul sistèma eliocentric qu'Isaac Newton acabèt. Ja amb Tycho Brahe, los modèls antics èran pas mai adaptats e una refonda totala de la geometria de las orbitas e de las taulas s'impausava. Pasmens aquel, banhat de prejutjats religioses e refusant lo sistèma teoric de Copernic, cercava a crear un modèl de representacion del monde qu'èran un compromés entre aquel darrièr e aquel de Ptolemèu. Son sistèma qu'èra fòrça complicat foguèt pas seguit pel pars. Pasmens, a l'epòca quitament Galilèu foguèt contrenh d'abjurar, Gassendi acceptèt son sistèma, mas sens granda conviccion, e lo jesuista Riccioli ne prepausèt una varianta. Cal doncas de remarcar qu'a partir del modèl de Brahe, venguèt possible de pensar l'eliocentrisme de las planetas (levat de la Tèrra) sens provacar la condamnacion de la Glèisa. La fe ecclesiastica dins lo modèl antic trantalhava, preludi a son abandon de fach pel papa Beneset XIV vèrs 1750.
Controvèrsia sus sa mòrt
En 1901, pel tricentenari de sa mòrt, la tomba foguèt dubèrta e una autopsia foguèt realizada per verificar qu'èra de segur lo seu còs. De pels de barba foguèron preses e aprèp la casuda del Mur de Berlin, la nòva Republica chèca ofriguèt de pels de la barba de Brahe al govèrn danés. Foguèron analizat en 1992: se trobèt de taus de mercuri anormalament nauts mas que pòdon s'explicar per l'usatge d'aquel metal pendent las experiéncias d'alqueimie de Brahe.
Per esclarzir la rason de sa mòrt, un estudi se faguèt en 1996 per J. Pallon de l’institut de fisica de l’Universitat de Lund, en Suècia. Estudís mai precisament las racinas onte apareisson de concentracions letalas de mercuri. Son rapòrt concluís atal :
Peter Andersen, professor medievista a Estrasborg, evòca l'ipotèsi d’un complòt empusèt pel rei Christian. Lo professor trobèt dins l'Archius nacionals d'Estocòlme lo jornal d’Erik Brahe, cosin alunhat de l'astronòm, escrich en alfabet criptat e que conta sos contactes amb lo prince Johan, fraire cabdet de Cristian IV. Erik Brahe auriá empoisonat Tycho sus l'òrdre indirècte del rei. Lo mobil del crime seriá la venjança: o lo rei seriá estat manipulat per son conselher personal Jon Jakobsen, copernician convencut e ferotge enemic de Tycho Brahe. O lo rei voliá eliminar Brahe que seriá estat l’amant de sa maire, la reina Sofia de Mecklenburg-Güstrow e, benlèu, lo seu paire. Tycho Brahe èra tanben farmacian. Son laboratòri al sotsol d'Uraniborg i aviá setze forns, d'uns connectats a de distillators. Produisiá d'elixirs, que qualques èran a basa de mercuri.
Dordon de Camarés
Lo Dordon de Camarés est un riu d'Occitània del sud de Roergue que traversa los departaments d'Erau, d'Avairon e de Tarn. Es un afluent de Tarn en riba senèstra, e un sosafluent de Garona.
Mirabèl (Tarn e Garona)
Mirabèl (Mirabel en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Baignolet
Baignolet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bertrange (Mosèla)
Bertrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat #que voreja la Moselle se tròba de Diedenhofen, segonda vila del departament de la Moselle. A la cœur de la conca thionvillois, Bertrange jouit de la proximitat dels comèrcis e mercés a lo sieu accès rapid al autoroute A31, permet una circulacion rapida. Çò de mès d'anautit ponch del vilatge se situa a la sortida Es de Bertrange, en direccion de Stuckange, sul tuc del « Kamp-Berg » #que culmini a unitat|207|mètres}} d'altitud. Las municipalitats avoisinantes son Illange e Guénange.
La commune qui borde la Moselle se trouve à 6 km de Thionville, seconde ville du département de la Moselle. Au cœur du bassin thionvillois, Bertrange jouit de la proximité des commerces et grâce à son accès rapide à l'autoroute A31, permet une circulation rapide. Le plus haut point du village se situe à la sortie Est de Bertrange, en direction de Stuckange, sur la colline du « Kamp-Berg » qui culmine à 207 mètres d’altitude. Les communes avoisinantes sont Illange et Guénange.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Anciana distincion Luxembourgeoise. Mencionada l'an 848 en tant #que Bertinerengas, #venir Francaise en 1661.
En 2005, en lo moment de la disposicion d'una zòna industriala de 120 a sus las municipalitats de Bertrange e Illange, en bordure de la plana alluviale de la Moselle, los registres an permeses de descobrir un luòc del Neolític ancian (-5000).
Ancienne seigneurie Luxembourgeoise. Mentionnée en 848 en tant que Bertinerengas, devint Francaise en 1661.
En 2005, lors de l’aménagement d’une zone industrielle de 120 ha sur les communes de Bertrange et Illange, en bordure de la plaine alluviale de la Moselle, les fouilles ont permis de découvrir un site du Néolithique ancien (-5000).
Depuis le 21 juillet 1945, Bertrange est parrainée par la ville de Vourles, qui a aidé Bertrange pendant la Seconde Guerre mondiale. Pour commémorer ce parrainage, qui dure depuis plus de 60 ans, Bertrange possède une rue de Vourles. Et la commune de Vourles a fait de même avec la rue de Bertrange. La première grande colline bordant le côté nord de la commune s’appelle la colline du « Wein-Berg », la colline du vin, voulant souligner le fait qu’il y avait des vignes dans les années 1930 jusqu’au début de la seconde guerre mondiale. La seconde colline, dont elle détient le plus haut point d’altitude du village, s’appelle la colline du « Kamp-Berg », qui avant abritait le village d’Imeldange, qui fut rasé et reconstruit en bas de la colline, ce qui donna Bertrange-Imeldange.
Corbie
Nòtas
<references group=N/>
Teatre de Mariòtas de Bakó
thumb|300px|Vista del teatre Lo Teatre de Mariòtas de Bakó (en azèri: Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı) Se tròba a l'Avenguda Neftchiler de la vila de Bakó a l'Azerbaitjan. Foguèt dessenhat en 1910 per l'arquitècte polonés Józef Płoszko, inicialament coma un teatre cinèma francés de la Renaissença. Las mariòtas creissián en grandària dempuèi unes paucs centimètres fins al doble de la mesura humano. La bastissa del teatre foguèt bastida al Bulevard Bakó, quand i aviá pas vegetacion encara. Lo sistèma de ventilacion d'escapament foguèt remplaçat per una ventilacion forçada. Quand lo cinèma se dobriguèt al public en junh de 1910, lo govèrn anoncièt las caracteristicas del cambiament total de l'aire. En 1921, segon lo projècte de l'arquitècte local Zivar-bey Akhmadbeyov, lo teatre foguèt rebastit coma teatre "Satyragite". Dempuèi 1931 lo teatre a la siá foncion actuala, en arribant a èsser independenta en 1965.
Fortificacion
La fortificacion designa l'art militar de renfòrçar una posicion ò un luòc per d'obratges defensius per lo protegir d'una ataca enemiga. Per extension, lei fortificacions designan l'ensems deis obratges e dei bastiments destinats a la defensa militara d'un territòri.
Lei vestigis de fortificacion pus vièlhs descubèrts per leis arqueològs datan de la Preïstòria (esperon barrat). Èran probablament inicialament destinadas a la proteccion còntra la fauna fèra. Pasmens, l'aparicion dei premierei guèrras e lo desvolopament dei societats umanas sedentàrias aumentèron rapidament lo nivèu de complexitat dei fortificacions que venguèron d'infrastructuras majoras dei vilas anticas e medievalas. En parallèl, apareguèron de fortificacions pus leugieras utilizadas sus lo prat batalhier ò durant una campanha militara. L'aparicion de l'artilhariá e de la pouvera entraïnèron d'evolucions importantas dins la concepcion e de la bastida dei fortificacions que deguèron d'ara endavant faciar la poissança dei projectils deis armas de fuòc picant a sa basa. L'autor deis obratges defensius demeniguèt e l'utilizacion de trencadas se desvolopèt a l'entorn dei barris. L'introduccion d'obús explosius causèt d'evolucions novèlas ambé l'aparicion de construcions de betum armat. Dempuei lei doas guèrras mondialas, l'aumentacion de la mobilitat introduch per lo desvolopament dei veïculs militars, lo melhorament de la precision deis armas e l'aumentacion de la poissança de fuòc an fòrça demenit l'eficacitat dei fortificacions desvolopadas dempuei la fin dau sègle XIX (trencadas, casamatas, linhas de fortificacions...). Per exemple, lei Linhas Maginot ò Bar-Lev s'afondrèron rapidament en 1940 ò en 1973. Pasmens, maugrat aquel interès pus feble, lei fortificacions demoran fòrça utilizadas per leis armadas actualas car son totjorn un mejan de proteccion util e aisat de bastir.
Autra (aiga)
L'Autra (fòrma probabla, veire la toponimia; en francés Authre) es una ribiè(i)ra occitana e francesa del Massís Central que cola dins lo departament de Cantal.
Un dels dos afluents mai importants de Sera en riba drecha (ame Jordana), es donc un sosafluent de Dordonha.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Aqua d'Autra en 1314; D'Aussa en 1408; Altra en 1482; Aultre en 1567; Autre en 1695.
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Vomécourt
Vomécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge a situat a Unitat|4|km}} al sud de Rambervillers en direccion de Padoux e de Épinal. A traversat per dos cors d'aiga : lo Padozel, afluent marge esquèrre de la Mortagne, e lo modèst ruisseau de Padaine, lududes-meteis afluent marge esquèrre del Padozel. Lo relief es pauc marcat, l'altitud demòra vesina d'Unitat|300|m.
Lo centre a bastit sus l'esquèma tipe del pòbli-carrièra lorrain : las abitacions an repartit de part e d'autra de la via en connectant Rambervillers a Épinal, en formant aital l'ais principal del pòble. Aquelas abitacions son sovent mitoyennes.
Aquela via de circulacion istorica es l'actuala rota départementale 46. D'unes autres pòbles (Padoux, Sercœur) an traversat per aquela RD46 e un projècte de desviació es en cors de realizacion jol domeni de labor del Conselh General dels Vòges : Vomécourt fa de partits pòbles #que beneficiaràn d'aquela desviació.
Le village est situé à 4 km au sud de Rambervillers en direction de Padoux et d'Épinal. Il est traversé par deux cours d'eau : le Padozel, affluent rive gauche de la Mortagne, et le modeste ruisseau de Padaine, lui-même affluent rive gauche du Padozel. Le relief est peu marqué, l'altitude reste voisine de 300 m.
Le centre est bâti sur le schéma type du village-rue lorrain : les habitations sont réparties de part et d'autre de la voie reliant Rambervillers à Épinal, formant ainsi l'axe principal du village. Ces habitations sont souvent mitoyennes.
Cette voie de circulation historique est l'actuelle route départementale 46. D'autres villages (Padoux, Sercœur) sont traversés par cette RD46 et un projet de déviation est en cours de réalisation sous la maîtrise d'ouvrage du Conseil Général des Vosges : Vomécourt fait partie des villages qui bénéficieront de cette déviation.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge s'es édifié près d'una via romaine #que passava al luòc-dich Elevada del Zrail.
Un luòc gallo-romain (situat al luòc-dich Xartel) a #èsser descobèrt l'an 1978.
En 1003, en un diplôme del rei Henri II del Sant-Empèri, lo pòble portava lo nom de Valmaricurt (lo domeni - cortem - de Walma - nom d'òme germanique).
A, o benlèu a , la Òrdre del Temple i #installar un ostal, tot coma Destord, Hardancourt, Moyemont, Ortoncourt e Hadigny-los-Verrières.
N'en octòbre-en novembre 1635, lo pòble #aver a patir los exactions dels Suedeses (aliats dels Franceses contra lo pòrti de Lorraine e l'emperaire del Sant Empèri) en lo moment de la guèrra de 30 ans (1618-48).
En 1944, lo pòble i aguèt liberat lo 27 de setembre pel bataillon Spark (part de la 157 regiment de infanterie U.S.).
Le village s'est édifié à proximité d'une voie romaine qui passait au lieu-dit Haut du Zrail.
Un site gallo-romain (situé au lieu-dit Xartel) a été découvert en 1978.
En 1003, dans un diplôme du roi Henri II du Saint-Empire, le village portait le nom de Valmaricurt (le domaine - cortem - de Walma - nom d'homme germanique).
Au, ou peut-être au , l'Ordre du Temple y installa une maison, tout comme à Destord, Hardancourt, Moyemont, Ortoncourt et Hadigny-les-Verrières.
Relevant du chapitre impérial des abbesses de Remiremont, le village fut intégré progressivement au duché de Lorraine...
En octobre-novembre 1635, le village eut à subir les exactions des Suédois (alliés des Français contre le duc de Lorraine et l'empereur du Saint Empire) lors de la guerre de 30 ans (1618-48).
En 1944, le village fut libéré le 27 septembre par le bataillon Spark (partie du 157 régiment d'infanterie U.S.).
Cottenchy
Cotinchy (Sonme) en picard (Cottenchy en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Arrondiment de Garait
L’arrondiment de Garait es una division administrativa francesa, situada dans le departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània. Son còdi INSEE qu'es 23 2 e sa superficia qu'es de km².
Istòria
L’arrondiment fuguèt creat en 1800. En 1926 i annexèren una partida daus arrondiments de Boçac e Borgon Nuòu. En març de 2017 sas limitas emb l'arrondiment d'au Buçon chamgèren.
Composicion despeu 2015
La composicion a chamjat per s'adaptar a las intercomunalitats e non pas mai aus cantons. En 2015, i avia 142 comunas, en 2017, 129, en 2019, 127, per causa de la fusion entre Linard e Malaval e entre Sent Desíer de Lairena e Lo Mas de Barèu e Mairinhac.
Montastruc (Hauts Pirenèus)
Montastruc (Montastruc en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Montastruc
Era prononciacion qu'ei [mountas'truk] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Montastrug en 1285, De Monte Astrugo, en latin, en 1313, De Monte Astruco, en latin, en 1342, 1369 e 1379, Mont Astruc en 1429, Montastruc (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Montastruc qu'ei format deth latin mons, « mont », e deth nom de persona Astruc. Segon Negre, Montastruc qu'ei format deth occitan mont e deth adjectiu astruc, « urós ».
Segon Miquèu Grosclaude, eth nom Astruc ei pas atestat en Gasconha. Que vau mei préner eth adjectiu astruc, « urós, qui a astre, qui ei nascut devath ua bona estela ».
Lanacorbin
Era prononciacion qu'ei [lanacour'bi] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Varcorbin, de Vacorbin ath sègle XV (maishanta lectura ?), Lannecorbin en 1737-1789, Lalanne-Corbin en 1746, Lanecorbin (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon R. Aymard, eth nom qu'ei format de lana e de Corbin, possessor.
Segon Miquèu Grosclaude, Lanacorbin èra la lana pas on vivèven eths còrbs. Corbin qu'ei un nom de persona; eth radicau corb, qui vien probablament deth nom deth animau, qu'a servit a crear noms de persona ara Edat Mejana.
Istòria
Lanacorbin qu'ei un lòc qui sembla dispareishut, anciana parròpia e anciana comuna situada ath nòrd-oèst o ath oèst de Montastruc. Un camin de Lanacorbin que demòra ath WNW de Montastruc.
Arrondiment de Colmar e Ribeauvillé
L’arrondiment de Colmar e Ribeauvillé qu’ei ua division administrativa francesa, dens lo departament deu Haut Ren.
Istòria
L’arrondiment qu’ei creat en 2015 a partir deus arrondiments de Colmar e Ribeauvillé.
Saint-Victor-d'Épine
Saint-Victor-d'Épine en normand (Saint-Victor-d'Épine en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sera (aiga)
La Sera (en francés Cère) es una ribièra occitana e francesa del Massís Central que cola dins los departaments de Cantal, de Corresa e d'Òut.
Es lo mai important afluent situat en riba gaucha de Dordonha.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Aqua de Cera en 1295; Cerra en 1434; Serre, Sère en 1750.
Segon Ernèst Negre, lo nom ven del precèltic *ser "colar, se mòure rapidament e violentament".
Lo nom occitan es atestat dins los noms de tres comunas: Biard de Sera, La Val de Sera e Vic de Cera.
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Paul Bastide
Paul Adrien dich Paul Bastide, nascut lo 6 d'abrial de 1879 a Quemper e mòrt lo 10 d'agost de 1962 a París es un cap d'orquèstre e compausitor occitanobreton. Los Bastidas sortissan de Margarida en Lengadòc.
Composicions
Operas que compausèt:
Palais dau Bèlvéser
La Palais dau Bèlvéser (Schloss Belvedere en alemand) es un palais major de Viena classat au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO. Foguèt bastit entre 1714 e 1723.
Bagan
Bagan es un sèti arqueologic e un sanctuari bodista de 50 km² situat dins la region birmana de Mandalay dins lo plan centrau dau país. Foguèt la capitala dau reiaume de Pagan — premier empèri birman — entre lei sègles IX e XIII. Divèrsei tèrratrems an entraïnat de destruccions e de trabalhs de restauracion son en cors a l'ora d'ara.
Brévillers (Pas-de-Calais)
Brévillers es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Catedrala Sant Alexandre Nevski
La Catedrala Sant Alexandre Nevski es una catedrala ortodòxa de Sòfia d'estil neobizantin qu'es la glèisa catedrala dau Patriarcat de Bulgaria. Es la pus importanta de la region balcanica e una dei glèisas pus importantas de la planeta. Pòu tenir 10,000 personas. Es inscricha au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO. Sa bastida — en onor dei soudats rus tuats durant la guèrra turcorussa de 1877-1878 que permetèt l'independéncia de Bulgaria — acomencèt en 1882 e s'acabèt en 1912.
Saint-Victor-de-Chrétienville
Saint-Victor-de-Chrétienville en normand (Saint-Victor-de-Chrétienville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Environat per las municipalitats de Plainville, Grand-Camp e Caorches-Sant-Nicolas, Sant-Victor-de-Chrétienville li a situat a el a 7 km de Bernay, e a 22 km al Sud-Es de Lisieux, la mai granda vila a las alentours.
Situat a 170 mètres d'altitud, lo vilatge de Sant-Victor-de-Chrétienville a per coordinadas géographiques 49° 4' 25 Nòrd, 0° 30' 54 Èst.
La municipalitat es prèpa del Parc natural regional de las Sivelles de la Seine normande a aperaquí 31 km.
La Municipalitat de Sant Victor, a compausat de 16 caserius: -La Maire Auger -La Londe -La Epineraie -La Vallée Hareng -Lo Haucard -La Gruelle -Lo Tuillet -Los Quatre Vents -La Censerie -Lo Bourg -Los Vallots -Chrétienville -Montenay -Lo Bòsc-lo Abbé -La Henrière -La Frovillière
Situé à 170 mètres d'altitude, le village de Saint-Victor-de-Chrétienville a pour coordonnées géographiques 49° 4' 25 Nord, 0° 30' 54 Est.
La commune est proche du Parc naturel régional des Boucles de la Seine normande à environ 31 km.
La Commune de Saint Victor, est composé de 16 hameaux: -La Mare Auger -La Londe -L'Epineraie -La Vallée Hareng -Le Haucard -La Gruelle -Le Tuillet -Les Quatre Vents -La Censerie -Le Bourg -Les Vallots -Chrétienville -Montenay -Le Bosc-l'Abbé -La Henrière -La Frovillière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Costat de Bernay-Oèst, 177 m d'altitud, superfícia 582 a, populacion de 426 abitants l'an 2010. Parròquia de las : Diocèse de Lisieux – Vicomté e Eleccion de Bernay – Généralité de Alençon - Parlament de Roan.
Es en una charte donada l'an 1262, en favor del prieuré St Nicolas de Maupas situat a Capelle-los-Grands, #que se tròba la mai anciana mencion « parrochia Sancti Victoris de Christianivilla ».
Se tròba pel continuament, en 1327, en lo Cartulaire del abbaye de Sant Taurin de Évreux "Sant Victor de Crestienville".
Abans lo bastiment de la glèisa actuala, lo bourg primitif del vilatge se trobava al masatge caseriu de Chrétienville.
En lo moment de la revolucion Francesa, lo pòble es renommé "Victor de Chrétienville" per vòt del conselh municipal, en retirant la partícula de "Sant", simbòl de la religion.
Canton de Bernay-Ouest, 177 m d’altitude, surface 582 ha, population de 426 habitants en 2010. Paroisse des : Diocèse de Lisieux – Vicomté et Élection de Bernay – Généralité d’Alençon - Parlement de Rouen.
C'est dans une charte donnée en 1262, en faveur du prieuré St Nicolas de Maupas situé à Capelle-les-Grands, que l'on rencontre la plus ancienne mention « parrochia Sancti Victoris de Christianivilla ».
Avant la construction de l'église actuelle, le bourg primitif du village se trouvait au hameau de Chrétienville.
Lors de la révolution Française, le village est renommé "Victor de Chrétienville" par vote du conseil municipal, retirant la particule de "Saint", symbole de la religion.
Mosqueta Reiala
La Mosqueta Reiala ò Mosqueta Badshahi es una mosqueta de la vila paquistanesa de Lahore qu'es classat au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO. Foguèt bastida per l'Empèri Mogòl a l'iniciativa de l'emperaire Aurangzeb. Capabla de tenir 10,000 fidèus dins sa sala principala e 100,000 dins sa cort, demorèt la segonda mosqueta pus granda dau monde de 1673 a 1986.
Amàs globular
Un amàs globular es un amàs d'estèlas fòrça dens tenent de centenaus de milièrs d'estèlas organizadas segon una esfèra que son diamètre varia entre un vintenau e quauquei centenaus d'annadas lutz. Leis amàs globulars fan partida de la ròda dei galaxias. Son supausats se formar en meme temps que sa galaxia. Gràcias a aquela formacion simultanèa, permèton donc obtenir d'informacions sus l'estudi dei galaxias e son evolucion.
Trabalh reproductiu
vinheta|300x300px|Quatre generacions. La reproduccion umana e la reproduccion sociala es estat garantida per la [[femna. Malgrat aiçò, lo trabalh de reproduccion -la reproduccion e l'atencion e los suenhs per la subrevivença - es pas reconeguts ni pagat. Lo trabalh de la femna es estat istoricament expropriat a la situar en una posicion sociala inferiora e de submissió, en la convertint dins una simpla fabrica de man d'òbra. La revolucion reproductiva dels darrièrs decènnis -diminucion de l'esfòrç reproductiu al reduirse lo nombre d'enfants- càmbia lo papièr tradicional de la femna. ]]