cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Programa Apollo
Las repercucions tecnologicas
thumb|La construccion de l'ordinator de bòrd de las naus Apollo contribuèt a la generalizacion dels circuits integrats L'impacte del programa Apollo e dels programas espacials contemporanèus sus l'evolucion tecnologica es indirècte e pòrta sus de domenis plan precises. Es dificil de distinguir la contribucion del programa d'aquela dels projèctes militars (missil balistic) que lo precedisson o l'acompanhan. Se las tecnologias concernidas pòdon èsser clarament identificadas, es fòrça mens aisit de mesurar precisament l'incidéncia del programa espacial suls progrèsses constatats.
L'industria metallurgic, que deu respondre a d'exigéncias particularament sevèras (aleujament, abséncia de decas) e a las contrenchas de l'environament espacial (void entraïnant la sublimacion dels metals, vibracion, calor), creèt de nòvas tecnicas de soudadura, que lo sodatge per explosion, per obtenir de pèças sens deca. Lo recors a l'usinatge quimic, que venguèt mai tard un procès essencial per la fabricacion dels compausants electronics, foguèt frequent. Calguèt realizar d'aliatges nòus e utilizar de materials composits. Los instruments de mesura installats dins los veïculs espacials deguèron satisfar d'exigéncias de precision, fisabilitat e rapiditat fòrça mai nautas que la nòrma. L'instrumentacion biomedicala nasquèt de la necessitat de contrarotlar l'estat de santat dels astronautas en vòl. Fin finala, los projèctes de la NASA dels ans 1960 permetèron d'afinar las tecnicas de calcul de la fisabilitat e de metre al punt un grand nombre de tecnicas de gestion de projècte: PERT, WBS, gestion de la valor aquerida, revista tecnica, contraròtle qualitat.
Lo programa Apollo contribuiguèt al desvolopament de l'informatica: lo desvelopament dels programas de navigacion e de pilotatge de las naus Apollo faguèron aparéisser la scission entre material e logicial. Los metòdes de programacion e de tèst son tanben en partiada nascuts de las exigéncias de fisabilitat e de la complexitat dels logicials desvolopats pel programa. Fin finala, lo projècte lancèt l'utilizacion dels circuits integrats qu'apareguèron en 1961. La NASA comprèt al començament del programa 60 % de la produccion mondiala dels ordinators pels besonhs de las naus Apollo.
Quand la ficcion sembla venir realitat
L'edat espacial comença en plan edat d'aur d'una sciéncia-ficcion americana inspirada per las realizacions tecnicas nascuda de la Segonda Guèrra Mondiala e incarnada per d'escrivans coma Isaac Asimov, Robert Heinlein, Arthur C. Clarke. Lors òbras dessenhan de biais sasissants e credibles, lo retrach d'una civilizacion terrèstra e subretot americana que s'èra espandida per las planetas vesinas o las estelas. D'ingenhaires coma lo futur conceptor de la Saturn V Wernher von Braun (aquel darrièr mejans sos contactes amb Walt Disney) contribuiguèron tanben a popularizar l'idèa de l'exploracion de l'espaci per l'Òme. Quand lo programa Apollo foguèt lançat, la retorica de la literatura de ficcion espaciala (nòva frontièra, conquèsta de l'espaci) foguèt utilizada dins lo discors de responsables politics e aqueles de l'agéncia espaciala. Orientats per la NASA, de revistas coma Life, la television americana en espandiment, transformèron la correguda cap a l'espaci e lo programa Apollo subretot, coma un fulheton desalenat, seguit amb passion pels Americans e los astronautas ne son los eròis. Lo filme 2001, una odissèa de l'espaci, realizat en collaboracion amb los especialistas de l'industria espaciala e que sortiguèt en 1968, rebat l'idèa que fòrça se fan d'un futur espacial que semblava alara a portada.
La Tèrra coma jamai foguèt pas vista (Apollo 8)
thumb|right|La Tèrra vista de la Luna (Apollo 8). Quand los astronautas d'Apollo 8 efectuèron lo viatge inicial cap a la Luna, donant a de milions de telespectators pel primièr còp la possibilitat d'apercebre lor planeta banhant dins l'espaci, èran sens dobte de mond per partejar lo sentiment qu'inspirèt al poèta Archibald MacLeish lo tèxte (« Passatgièrs solidaris sus Tèrra, fraires dins lo freg eternel ») que foguèt imprimit lo jorn de Nadal a la Una del New York Times:
Las fotos de la Tèrra presas dempuèi l'espaci luenchenc pels equipatges del programa Apollo marquèron los esperits a l'epòca. La fòto mai clèbra es La Bilha blava presa pels astronautas d'Apollo 17. D'autras fotos, coma aquelas mostrant un treslús de Tèrra al dessús d'un sòl lunar desprovesit de colors o aquelas mostrant la primessa de la sisa atmosferica faguèron comprene lo caractèr unic e fragil de nòstra planeta, la nau Tèrra. Aquels imatges de segur contribuiguèron a l'espandiment dels movements ecologics.
Primièrs pases sus la Luna, un evenement marcant e qualques voces discordantas (Apollo 11)
thumb|right|« Eagle se pausèt » : edicion de [[The Washington Post pareguda l'endeman dels primièrs pases dels dos primièrs òmes sus la Luna.]] Lo 20 de julhet de 1969, 600 milions de telespectators, o un cinquen de la populacion mondiala de l'epòca, assistèron en dirècte a la television als primiers pases de Neil Armstrong e Buzz Aldrin. Se gaireben totes s'acòrdan sul fach que s'agís d'un eveniment marcant, èran tanben de voses per s'auçar contra lo degalhatge d'argent coma de representants de la comunautat negra americana, a l'epòca pro agitada. L'escrivan de sciéncia-ficcion Ray Bradbury, que participa a un debat a la television a Londres, pendent que se truquèt a las criticas venent, entre autres, de l'activista politica irlandesa Bernadette Devlin, s'insurgiguèt.
Lo mòt de Neil Armstrong,, foguèt sul còp adaptat « Se avèm pogut enviar d'òmes sus la Luna, alara deuriam poder… ». Mas l'interès pel programa espacial lèu mermèt. Lo debanament de la mission Apollo 12, pr'amor que filmat en colors al contrari d'Apollo 11, fuguèt mens seguit. Los comentaris fòrça tecnics, que pòt pas comprene l'American mejan, l'abséncia de peripecias banalizèron l'eveniment. Calguèt l'accident d'Apollo 13, que tornèt plaçar l'òme al còr de la mission, per reviscolar l'interès del public.
Lo programa Apollo al cinèma
De filmes e fòrça documentaris prenguèron per subjècte lo programa Apollo. Se pòt mencionar Apollo 13, realizat en 1995 per Ron Howard, que conta las peripecias del vòl Apollo 13. The Dish, realizat en 2000 per Rob Sitch, es una mièjaficcion contant l'istòria de la construccion d'una estacion de recepcion terrèstre en Austràlia que deu recebre la primièra emission televisuala emesa dempuèi la Luna per Apollo 11. In the Shadow of the Moon es un documentari de 2008 constituit amb de filmes d'actualitats difusats a l'epòca, de documents intèrnes de la NASA e d'entrevistas dels astronautas encara en vida.
La nau espaciala: l'utopia de l'espaci de bas còst
Al començament dels an 1970, alara que lo programa Apollo s'acabava, de decidaires politics pensavan a l'arrèst dels vòls abitats tròp costoses e amb retorn limitats. La fin de la Guèrra Freja e lo fracàs del programa espacial sovietic levèt al projècte abitat american d'una granda partida de las seunas justificacions. Mas Richard Nixon volguèt pas èsser aquel qu'arrestarà las missions abitadas qu'avián encara una partida de prestigi. E mai, se l'opinion publica e la comunautat scientifica s'acordavan sus la necessitat de mermar lo budgèt espacial subretot consacrat als vòls abitats, lo president èra pas insensible al lobbying de l'industria e a las consideracions electoralas: la Califòrnia que concentrava una grand partida dels emplecs de l'astronautica — los efectius emplegats per l'industria aerospaciala en Califòrnia passèron de 455,000 a 370,000 personas entre 1967 e 1970 — èra un enjòc important per las eleccions venentas. En partida per respondre a las criticas sul còst del programa Apollo, la NASA elaborèt a aquela epòca son projècte de la nau espaciala que deguèt permetre de baissar de biais significatiu lo pretz del quilograma plaçat en orbita al respècte dels lançaires non reütilizables. Lo president Nixon donèt son accòrdi al programa de la nau espaciala mas aquò deguèt s'inscriure per la seguida dins un encastre budgetari espacial civil en descreissença de contunh: los fons balhats a la NASA passèron progressivament de 1,7 % del budgèt total de l'Estat federal en 1970 a 0,7 % en 1986, son punt mai bas. Los espèrs provocats per la nau espaciala seràn pas realizats: s'estimèt en 2008, alara que lo programa de la nau s'acabava, que cada vòl de la nau espaciala americana costava 1,5 miliard de dòlars integrant los còstes de desvolopament: un còst non concurrencial al respècte d'un lançaire classic. La soplessa operacionala es tanpauc al rendètz-vos: la cadéncia de lançament atenguèt 5 % d'aquela prevista inicialament.
Missions espacialas abitadas e comunautat scientifica
La comunauté scientifica americana dona un bilanç negatiu del programa Apollo. Las repercussions scientificas del programa foguèron limitadas al vejaire dels fons investits e la partida del programa espaciala consacrada a la sciéncia (satellits scientifics, sondas espacialas) mermèt amb los ans. E mai lo fenomèn se repetèt pendent de decennia seguentas, los programas scientifics de la NASA essent de contunh victimas o dels despassaments budgetaris dels programas espacials abitats o d'arbitratges en lor desfavor. Atal, l'Acadèmia de las Sciéncias americana demandèt a l'epòca que l'activitat espaciala siá concentrada sus de tèmas scientifics e sas aplicacions dins lo domeni de la meteorologia, l'agricultura, l'idrologia, l'oceanografia, etc. S'opausèt tanben al desvolopament de la nau espaciala. La comunautat scientifica es ara dins son ensems totjorn pauc favorable a las missions abitadas al delá de l'orbita bassa: en 2004, a la seguida de la relança de las missions abitadas cap a la Luna e Mart, lo comitat encargat del finançament de l'astrofisica al sen de l'American Physical Society, se preocupava de l'importància dels fons monopolizats per aquel tipe de mission als objectius mal definit al prejudici dels projèctes, coma los telescòpis espacials, qu'avián largament provat lor interèsses scientifics.
Agachs contemporanèus: entre nostalgia, negacion e frustracion
Après los progreses fulgurants dels ans 1960 que lo desbarcament lunar constituís l'acme, lo vòl espacial abitat, al contrari de totas la prediccions de l'epòca, se retirèt pendent los cinquanta darrièrs ans sus l'orbita terrèstra bassa. L'astronauta Gene Cernan, dins son autobiografia publicada en 1999, escrich . Per l'istorian american J.R. McNeill, l'aventura del programa Apollo e de l'exploracion espaciala en general poiriá èsser una androna condemnada a venir dins lo futur una simpla nòta de bas de pagina de l'istòria de la civilizacion, pr'amor que de descobèrtas tornan sus l'interès o que fan renàisser una correguda al prestigi entre de nacions dispausant de mejans financièrs sufisents,.
A l'epòca del desbarcament sus la Luna, existissiá ja una pichona minoritat d'increduls que se trobavan als Estats Units d'America dins las classas socialas las mai desfavorizadas, copadas de tota coneissença scientifica, e las minoritats. L'audiéncia de la tèsi del moon hoax (engana lunara) s'espandiguèt dins los ans 1970 alara qu'un climat de desfisença al respècte de las institucions s'installèt a çò dels d'Americans en seguida de l'escandal del Watergate e de la Guèrra de Vietnam: es a aquela epòca, simbolizada dins los mèdias pel filme Three Days of the Condor, que foguèt filmat Capricorn One (1978) que conta l'istòria d'un fals desbarcament sus Mart mes en scèna par la NASA. En 2001, l'emission « Teoria del complòt: avèm aterrit sus la Luna? », basada sus de fals testimònis scientifics e difusada sus la cadena de television FOX encontrèt un succès d'audiéncia que testimònia subretot de l'abséncia de cultura scientifica de sos auditors. Malgrat sas incoeréncias evidentas, la teoria del fals desbarcament sus la Luna contunha de trobar de partisans per las rasons ja citadas mas sens dobte tanben per que l'eveniment es tan alunhat de tota experiéncia personala, que dona per fòrça un sentiment d'irrealita.
L'associacion mai coneguda a l'epòca, la L5 Society, preconiza la colonizacion de l'espaci per la creacion de gigantescs abitats spatials al punt de Lagrange L5. Recebèt l'atencion del Congrès dels Estats Units d'America e de la NASA. Mas le concèpte d'abitats espacials gigants jamai despassèt l'estadi de l'estudi teoric, car demandava de lançar un milion de tonas en orbita a l'entorn de la Tèrra en 6 o 10 ans, un objectiu que se podava aténher sonque se lo còst de la mesa en orbita baissava a /kg coma conclusís l'estudi de Gerard K. O'Neill e de la NASA en 1975-1977. La L5 Society dispareguèt en 1987, victima de las desillusion nascudas de la crisi de l'energia e dels facases de la nau espaciala. En 1998 foguèt fondada la Mars Society que milita per la colonizacion de Mart. Son creator, Robert Zubrin, redigiguèt d'obratges plan documentats suls mejans de menar una mission abitada sus Mart. The Planetary Society es una associacion mai anciana (1980) que lo fondator mai conegut es Carl Sagan, que ten mai de 100,000 membres pel mond entièr. Mai realista, milita subretot per l'exploracion del sistèma solar mas tanben portèt son sosten al programa de mission abitada cap a la « planeta roja » de la Mars Society.
Paganisme
Lo paganisme es un tèrme utilizat dempuei lo sègle VI per lei crestians per designar la religion deis individús que son ni crestians ni josieus. Èra inicialament un tèrme juridic aparegut dins la lèi imperiala vèrs 370 per designar leis individús practicant la mascariá ò èssent solament supersticiós. Dins lo corrent de l'Edat Mejana, prenguèt pauc a pauc una dimension pejorativa.
Programa Apollo
Los ensages abocats de retorn de l'Òme sus la Luna
thumb|upright=1.2|Vista d'artista del modul lunar del [[programa Constellation qu'auriá degut alunir vèrs 2020]]
Dempuèi la mission abitada Apollo 17 de 1972, pas cap d'astronautas s'alunhèron de mai de qualques centanas de quilomètres de la Tèrra. Lo 20 de julhet de1989, pel 20 aniversari de l'alunissatge d'Apollo 11, lo president George H. W. Bush lancèt un programa espacial ambiciós per 30 ans, lo Space Exploration Initiative (SEI), que deu permetre l'installacion d'una basa permanenta sus la Luna. Mas son còst, l'abséncia de sosten dins l'opinion publica e las fòrtas reticéncias del Congrès faguèron abocar lo projècte. En 2004, son filh, lo president George W. Bush, ren public los objectius de long tèrme que volgava assignar al programa espacial american alara que l'accident de la nau espaciala Columbia tancava al sòl las naus espacialas vielhissentas e l'avenir de estacion espaciala internacionala, que l'acabament aprochava, es en suspens. Lo projècte presidencial Vision for Space Exploration vòl tornar plaçar l'Òme al còr de l'exploracion espatiala: lo retorn d'astronautas sus la Luna foguèt programat abans 2020 per una seriá de missions destinadas a preparar una eventuala preséncia permanenta de l'òme sul sòl lunar e metre al punt lo material necessairi a de futuras missions abitadas sus Mart fixadas a una escasença fòrça pus alunhada,. Aquel còp, l'opinion coma lo Congrès son favorables al projècte: lo programa Constellation foguèt alara estudiat per la NASA per respondre a las esperenças presidencialas. Prevei la construccion de dos tipes de lançaires Ares I e Ares V e, de biais similar al programa Apollo, doas naus abitadas Altair e Orion. La NASA utiliza, en los adaptant, de motors-fusadas desvelopats per la fusada Saturn V, los propulsaires de poscas de la nau espaciala e fòrças installacions al sòl venent de l'epòca del programa Apollo. Mas lo programa prend de retard e buta a un problèma de finançament que segon los plans inicials, deguent se far sens aumentacion substanciala del budgèt global de la NASA. A la seguida de son investitura, lo president Barack Obama faguèt expertizar lo programa Constellation per la comission Augustine, creada a aquel efècte lo 7 de mai de 2009. Aquel concluguèt que mancava 3 miliards de $ per an per aténher los objectius fixats mas confirma l'interès d'una segonda exploracion umana de la Luna coma estapa intermediari abans una mission abitada cap a Mart. Començament de 2010 lo president Obama anoncièt l'anullacion del programa Constellation que foguèt confirmada enseguida,.
Chaon
Chaon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Programa Apollo
Notas
<references group="N" />
Chaon
Geografia
Pichon vilatge de Loir e Doncas qu'en la region del Centre, Chaon fa partida del costat de Lamotte-Beuvron. Situada a 125 mètres d'altitud e vesina de las municipalitats de Souvigny en Sologne e de Brinon sus Sauldre, 445 abitants (trucats los Chaonnais e los Chaonnaises) residiscan sus la municipalitat de Chaon sus una superficie de 31,85 km² (siá una densitat de 14 hab/km²). La mai granda vila près de Chaon es la vila de Olivet situada al Nòrd-Oèst de la municipalitat a 35 km. Lo riu lo Beuvron, lo riu als Loches son los principals corses d'aiga #que travèrsan lo pòble.
Programa Apollo
Fonts
Autres:
Chaon
Geografia
Petit village de Loir et Cher dans la région du Centre, Chaon fait partie du canton de Lamotte-Beuvron. Située à 125 mètres d'altitude et voisine des communes de Souvigny en Sologne et de Brinon sur Sauldre, 445 habitants (appelés les Chaonnais et les Chaonnaises) résident sur la commune de Chaon sur une superficie de 31,85 km² (soit une densité de 14 hab/km²). La plus grande ville à proximité de Chaon est la ville d'Olivet située au Nòrd-Ouest de la commune à 35 km. La rivière le Beuvron, la rivière aux Loches sont les principaux cours d'eau qui traversent le village.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Origina del nom incerta; se pronóncia "Chon". Ancian diocèse de Orléans.
Una estacion de las tramvias de Sologne se situava en la comuna.
Origine du nom incertaine; on prononce "Chon". Ancien diocèse d'Orléans.
Haucourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Chaon
Istòria
Une gare des tramways de Sologne se situait dans la commune.
Haucourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Allotropia
L'allotropia designa en quimia la proprietat de certanei còrs simples d'existir sota de formas cristallinas ò molecularas diferentas. Per exemple, lo diamant e lo grafit son de formas allotropicas de carbòni.
Francesc Cambó
Francesc d'Assís Cambó i Batlle (Verges, Bas Empordan, 2 de setembre de 1876 - Buenos Aires, Argentina, 30 d'abril de 1947) foguèt un politician catalan conservador. Aqueste fondador e menaire de la Lliga Regionalista ocupèt de cargas de ministre dins divèrses govèrns espanhòls.
Enfància e joventut
Francesc Cambó nasquèt a Verges en 1876, tresen enfant d'una familha de pichons proprietaris e comerciants, qu'avián sas originas a Besalú del costat del paire e Verges del costat de la mare. E mai s'èra nascut a Verges, foguèt a l'ostal pairal de Besalú amb sa grand que passèt la màger part de son enfància, fins a 1886, quand entamenèt sos estudis de bachelierat a l'institut de Figueres.
Aital doncas, Francesc Cambó partiguèt s'installar a Barcelona en 1891 per i estudiar la filosofia, las letras, e lo drech. Acabèt sos estudis e se diplomèt en 1897 e 1898. Foguèt durant aquel periòde d'estudiant que surgiguèt pel primièr còp la facieta politica de Cambó, quand venguèt sòci en 1894 del Centre Escolar Catalanista, una associacion d'estudiants ligada a la Liga de Catalonha.
Engatjament politic
thumb|250px|Narcís Verdaguer, un dels mentòrs de Cambó Francesc Cambó comencèt a venir pro actiu politicament amb sas intervencions frequentas dins las discussions que se fasián aprèp las conferéncias organizadas pel Centre Escolar Catalanista, e gràcias a aquesta participacion sa notorietat venguèt cada jorn mai importanta. Passèt primièr per la foncion de secretari de la seccion de drech, ont i demostrèt sas capacitats d'organizacion. Lo pas seguent foguèt de venir president del Centre en 1895, posicion importanta socialament que mantun politician conservador notable e de dirigents de la Lliga Regionalista coma Enric Prat de la Riba, Puig i Cadafalch e Narcís Verdaguer i Callís i èran passat abans de progressar politicament.
Del temps de sa presidéncia del Centre Escolar, Cambó comencèt a establir de relacions amb los dirigents de la Liga de Catalonha, mai que mai amb Àngel Guimerà, Pere Aldavert, Ferran Alsina e Joan Permanyer. Participava a l'organizacion d'actes e publicava d'articles de quant en quant a La Renaixença, lo jornal de la Liga de Catalonha. En definitiva, foguèt durant aqueles ans que Cambó s'introdusiguèt al sen del catalanisme, que segon çò que lo quite politician expliquèt dins sas Memòries, èra en aquel temps pas gaire mai qu'un movement platonic. A l'entorn de 1897 lo jove empordanés dintrèt coma assistent dins lo burèu de Narcís Verdaguer, un avocat catalan prestigiós. Aqueste, pro lèu, li demandèt de collaborar a son setmanièr, La Veu de Catalunya. Lo prètzfach qu'assignèt a Francesc Cambó èra lo d'i metre en plaça un seguiment de las activitats del catalanisme e de la rèsta de movements regionalistas de l'estat espanhòl e mai dins lo mond entièr. Qualques meses mai tard, l'1 de genièr de 1898 nasquèt la seccion novèla "Moviments Regionalistes", que deviá durar un an.
D'autres eveniments màgers per la trajectòria politica de Cambó se debanèron aquel an. D'eleccions parcialas se preparavan dins lo districte de Vilafranca del Penedès, e la Liga de Catalonha e l'Union Catalanista decidiguèron, pel primièr còp, d'i presentar amassa un candidat catalanista. Aqueste eveniment marquèt un cambiament significatiu dins la vida de Cambó que, per encausa de las eleccions, prononciava son primièr discors politic, durant un acte a Sant Sadurní d’Anoia, parlament que obtenguèt un brave succès. Se vegèt aital la naissença del Cambó orador e fasiá créisser soa importància al sen del movement catalanista.
Cap a la fin de 1898, a partir de la desfacha d'Espanha dins la guèrra que l'opausava als Estats Units, Enric Prat de la Riba vegèt qu'èra lo bon moment per que lo catalanisme se popularizèsse e comencèsse a exercir una influéncia sus la politica espanhòla, valent a dire "lo moment propici per sortir de las catacombas" coma o escriguèt Cambó. Prat de la Riba decidiguèt alara de fondar un novèl jornal catalanista e de s'alunhar dels vièlhs catalanistas de "La Renaixença" e de la Liga de Catalonha, que li semblavan contemplatius e immobilistas. Aquel quotidian novèl èra La Veu de Catalunya, que foguèt transformat en jornal aprèp que Narcís Verdaguer la cediguèt a Prat de la Riba. Foguèt demanat sulpic a Cambó de trabalhar dins aquesta publicacion e lèu li fisèron la seccion de politica estrangièra.
Totes tres politicians fondèron en agost de 1899 lo Centre Nacional Catalan, un partit catalanista que gropava de militants qu'aparteniá al "Grup de l'Ateneu", qu'èran capitanejat pel president de l'Atenèu d'aquel temps, Àngel Guimerà, e los ancians membres de l'Union Catalanista. Aquel Centre durèt pas gaire, qu'al cap de dos ans, en 1901, se fusionèt amb lo "Partido Regionalista" per venir la Lliga Regionalista. Tre la debuta, Cambó èra un dels pilars de la basa dirigenta del novèl partit, qu'auriá ulteriorament un ròtle determinant dins la politica espanhòla del començament del sègle XX.
Las primièras eleccions a las que se presentèt lo novèl partit foguèron las de 1901 per causir los representants de las Corts. L'entitat s'i presentèt amb la candidatura sonada "dels quatre presidents", ja que èra formada pels presidents de las entitats mai respectadas del país, coma l'Atenèu Barcelonés, la Societat Economica d'Amics del País o lo Foment del Treball. Aquelas eleccions foguèron las primièras qu'i foguèron respectat a debon los sufragis e ques las maquinas electoralas dels partits tradicionals ne poguèt pas manipular lo resultat. L'accion de la Lliga Regionalista e subretot de Cambó i joguèron un ròtle essencial, que verifiquèron las listas electoralas e las purguèron dels noms de las personas mòrtas, dels noms falses o repetits.
Aquel meteis an, en novembre, se fasián tanben d'eleccions municipalas, e la Lliga Regionalista decidiguèt d'i participar. Francesc Cambó, qu'aviá alara 25 ans, èra un dels candidats. Foguèt elegit e venguèt regidor del districte VI, amassa amb Josep Puig i Cadafalch.
En 1907 Cambó foguèt elegit deputat per Barcelona, mas foguèt batut a las eleccions seguentas, en 1910. Foguèt comissari d'una exposicion que se deviá far en 1917, l'Exposicion d'Industrias Electriques, mas que se realizèt pas finalament.
Aprèp la mòrt d'Enric Prat de la Riba, Cambó venguèt lo menaire principal de la Lliga Regionalista.
La Crida de Cthulhu
La Crida de Cthulhu (en anglés : The Call of Cthulhu) es una novèla escricha per l'Estatsunidenc H.P. Lovecraft en 1926 e publicada en 1928. Devesida en tres partidas, es benlèu son òbra pus famosa e es una basa fondamentala dau Mite de Cthulhu.
Gila
Gila [ˈdʒilɔ] (Gelles, en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Balanod
Geografia
Balanod Fa partida del Revermont.
Balanod fait partie du Revermont.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Çò toponyme de Balanod es benlèu issu, segon Ernest Negra, del nom romain Bellenus, aumentat del suffixe -avus.
Le toponyme de Balanod est peut-être issu, selon Ernest Nègre, du nom romain Bellenus, augmenté du suffixe -avus.
Guigny
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Douarnenez
Douarnenez en breton ( Douarnenez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
Particularité De la vila, la isla Tristan #que se situa a Unitat|50|mètres}} aperaquí de la còsta. Es accessible a pè, a marée bassa. Un solar, un phare e una fòrça s'i tròban.
Lo pòrt, abans de venir Douarnenez, en 1541, s'i èra trucat masatge caseriu de Sant-Michel de contunh bourg del isla Tristan, en 1520.
La vila, nichée al fons d'una baia harmoniosament incurvée, desplega las siás façadas acolorides e pittoresques #qu'an sedusit de nombroses artistas tales Auguste Renoir, Eugène Boudin, Emmanuel Lansyer...
Douarnenez est situé à 600 km à l'ouest de Paris, 250 km au nord-ouest de Nantes et à 25 km  au nord-ouest de Quimper, au fond de la baie de Douarnenez.
Particularité de la ville, l'île Tristan qui se situe à 50 mètres environ de la côte. Elle est accessible à pied, à marée basse. Un manoir, un phare et un fort s'y trouvent.
Le port, avant de devenir Douarnenez, en 1541, s'était appelé hameau de Saint-Michel puis bourg de l'île Tristan, en 1520.
La ville, nichée au fond d'une baie harmonieusement incurvée, déploie ses façades colorées et pittoresques qui ont séduit de nombreux artistes tels Auguste Renoir, Eugène Boudin, Emmanuel Lansyer...
S'agís a l'encòp d'un important pòrt pesquer e esportiu. Lo gentilici de los sieus abitants es, en francés Douarnenistes, e mai se los s'autreja egalament lo subernòm (mai que mai a las femnas) de Penn sardine, en fasent referéncia a la còfia que pòrtan las femnas e que se sembla a un cap de sarda (penn significa cap en breton). La comuna s'agrandiguèt lo 1945, en se fusionant amb las comunas vesinas de Ploaré, Pouldavid-sud-Mèr e Tréboul.
Es tracta alhora d'un important port pesquer i esportiu. El gentilici dels seus habitants és, en francès Douarnenistes, encara que se'ls atorga igualment el sobrenom (especialment a les dones) de Penn sardine, fent referència a la còfia que duen les dones i que s'assembla a un cap de sardina (penn significa cap en bretó). La comuna es va ampliar el 1945, fusionant-se amb les comunes veïnes de Ploaré, Pouldavid-sud-Mer i Tréboul.
Istòria
La preséncia de cuves a garum a las Plomarc'h testifica de l'antiquitat del luòc #que se tròba èsser un dels luòcs melhor conservats d'Euròpa. Lo garum dels Plomarc'h, condiment en semblant a la nòstra nuoc-mâm, i aguèt produsit entre lo primièr sègle de lo nòstre ère e 276. Aqueles ans #veire la còsta oèst del Armorique estrossejada per de nombrós raids de piratas en venent del nòrd de l'Euròpa. Lo primièr Douarneniste conegut es d'en un autre luòc un romain, Caius Varénius Varus, probablament issu de la Narbonnaise. Lo sieu nom a inscrich sus una stèle votive conservada al Musèu départemental breton de Kemper. Es de Pouldavid que las teles (telefonadas « Olonnes ») de Locronan partissián a l'exportacion. Lo nom de Pouldavid, escrich de divèrsas manièras, figura d'en un autre luòc sus nombre de mapas marinas medievalas. Designava lo luòc ont venián fornir-se cèrtas bastissas.
Segon la legenda de la vila de Ys, una vila prospère e insoumise i auriá #èsser bastida antany en la baia, abans d'èsser engloutie per l'ocean en guise de punition divina. Aquela legenda, ponduda en forma a, recrée un passat mythique a la Cornouaille en se basant en dels personatges istorics en avent marcat la region abans l'an mil e l'epòca de las invasions scandinaves.
Al començament del, l'avesque de Cornouaille, Robert, fa don de l'isla de Sant Tutuarn al monastèri de Marmoutier (près de Tors en Indre-e-Loire). Aquela isla a #èsser identificada amb la isla Tristan e lo sieu nom ancian, #que fa referéncia a sant Tudy, poiriá èsser a l'origina del nom de la vila. Una autra explicacion étymologique correnta es #que Douarnenez venga de la déformation del breton « douar an enez » #que significa « la tèrra de l'isla ». L'acte de donation indica #qu'una glèisa existissiá ja, mai lèu un pichon monastèri #qu'una glèisa paroissiale. Per çò qu'es del don, sembla aver-i agut coma objectiu un renouveau en la vida religiosa del diocèse.
En 1902, lo en comandant Barthélemy-Emmanuel Lo Roy Ladurie, pepin de l'istorian Emmanuel Lo Roy Ladurie, i aguèt destituit de lo sieu grade per i aver refusé de barrar las escòlas agudas per congrégations catolicas a Douarnenez.
En 1921, Douarnenez ven la primièra municipalité comunista de França amb l'eleccion de Sébastien Velly.
En 1924, la cauma de las Penn Sardin, las sardinières de Douarnenez conegut una ressonància nacionala.
La présence de cuves à garum aux Plomarc'h atteste de l'antiquité du site qui se trouve être un des sites les mieux conservés d'Europe. Le garum des Plomarc'h, condiment ressemblant à notre nuoc-mâm, fut produit entre le premier siècle de notre ère et 276. Ces années virent la côte ouest de l'Armorique ravagée par de nombreux raids de pirates venant du nord de l'Europe. Le premier Douarneniste connu est d'ailleurs un romain, Caius Varénius Varus, probablement issu de la Narbonnaise. Son nom est inscrit sur une stèle votive conservée au Musée départemental breton de Quimper. C'est de Pouldavid que les toiles (appelées « Olonnes ») de Locronan partaient à l'exportation. Le nom de Pouldavid, écrit de diverses manières, figure d'ailleurs sur nombre de cartes marines médiévales. Il désignait le site où venaient s'approvisionner certains bâtiments.
Selon la légende de la ville d'Ys, une cité prospère et insoumise aurait été construite jadis dans la baie, avant d'être engloutie par l'océan en guise de punition divine. Cette légende, mise en forme au, recrée un passé mythique à la Cornouaille en se basant sur des personnages historiques ayant marqué la région avant l'an mil et l'époque des invasions scandinaves.
Au début du, l'évêque de Cornouaille, Robert, fait don de l'île de Saint Tutuarn au monastère de Marmoutier (près de Tours en Indre-et-Loire). Cette île a été identifiée avec l'île Tristan et son nom ancien, qui fait référence à saint Tudy, pourrait être à l'origine du nom de la ville. Une autre explication étymologique courante est que Douarnenez vienne de la déformation du breton « douar an enez » qui signifie « la terre de l'île ». L'acte de donation indique qu'une église existait déjà, plutôt un petit monastère qu'une église paroissiale. Quant au don, il semble avoir eu comme but un renouveau dans la vie religieuse du diocèse.
À l'époque des Guerres de Ligue (1576-1598), le bandit Guy Éder de La Fontenelle profite de la situation pour brigander la Bretagne et plus particulièrement la Cornouaille et la région de Douarnenez. L'ile Tristan est un moment sa base. Le consensus de mise à la fin des guerres de religion le voit même se faire confier la gouvernance de l'île. Finalement convaincu d'intelligence coupable avec les espagnols et sans que soit oublié le souvenir de ses massacres, il fut roué en place de Grève en septembre 1602. À l'époque de Louis XIV, la commune fut connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges(1675).
En 1902, le commandant Barthélemy-Emmanuel Le Roy Ladurie, grand-père de l'historien Emmanuel Le Roy Ladurie, fut destitué de son grade pour avoir refusé de fermer les écoles tenues par des congrégations catholiques à Douarnenez.
En 1921, Douarnenez devient la première municipalité communiste de France avec l'élection de Sébastien Velly.
En 1924, la grève des Penn Sardin, les sardinières de Douarnenez connu un retentissement national.
Guèrra Civila Russa
La Guèrra Civila Russa se debanèt de la fin de 1917, après la presa dau poder per lei Bolchevics e seis aliats, fins au mes de junh de 1923. Fòrça complèx, aqueu conflicte s'acabèt per l'independéncia de divèrsei país (Finlàndia, país baltes, Polonha, Tanno Tova), de modificacions frontalieras au profiech de Romania, de Polonha e de Turquia e enfin per lo mantenement e lo renfòrçament dau govèrn bolchevic en Russia. Marquèt tanben lei premiers afrontaments entre lei país capitalistas e lei Bolchevics. Pasmens, lei dos camps èran afeblits e cada camp deguèt donc acceptar l'existéncia de son advèrsari.
Leis operacions importantas de la Guèrra Civila Russa acomencèron en 1918. Lei Bolchevics comunistas e lei Blancs, coalicion eterogenèa gropant de partisans e d'enemics de l'Empèri (generaus de l'armada russa, membres dau Govèrn provisòri de Febrier, Menchevics...) que lo ponch comun èra l'ostilitat ai Bolchevics, se disputèron lo contraròtle dau govèrn centrau. Per lei Bolchevics, la presa dau poder èra la premiera etapa de l'entraïnament d'una revolucion comunista mondiala. Rapidament, d'autrei conflictes se superpausèron sus aquela trama menats per de movements païsans en lucha còntra la conscripcion o leis impòsts de guèrra (Armadas Verdas...) o de movements nacionalistas luchant per l'independéncia (Ucraïna, país baltes... etc). D'alianças cambiantas, sovent dictadas per lei necessitats e l'oportunisme, se formèron entre aquelei faccions dins lo corrent de la guèrra. Enfin, a partir de la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, leis armadas dei país venceires desbarquèron de còrs expedicionaris importants per sostenir leis enemics dei Bolchevics e assaiar de formas de zonas d'influéncia dins lo cas d'una division dau territòri rus.
Gràcias a la superioritat numerica, au sostèn estrangier e a la desorganizacion de l'armada bolchevica, lei Blancs e leis independentistas aguèron l'avantatge au començament de la guèrra. Pasmens, lei soudats estrangiers, escagassats per cinc annadas de guèrra dempuei de 1914, foguèron de butas aisadas per la propaganda pacificista bolchevica e leis armadas occidentalas deguèron rapidament limitar seis operacions a l'ocupacion dei pòrts principaus. D'autra part, sota la direccion de Trotski, l'armada bolchevica foguèt reorganizat e aprofichèt lo ret de camin de fèrre rus a l'entorn de Petrograd e de Moscó per esquichar una après l'autra leis ofensivas desunidas deis armadas blancas. A la fin de 1919, lei Bolchevics avián l'avantatge e lei país occidentaus èran obligats d'evacuar sei soudats en causa dei rics de mutinariá (revòuta de la flòta francesa a Odessa...).
Fins a 1923, l'Armada Roja conquistèt pauc a pauc lo sud e lei regions orientalas de Russia. Dins lei regions occidentalas, capitèt d'esquichar lei movements independentistas d'Ucraïna e de Bielorussia. En revènge, la guèrra còntra Polonha de 1919-1921 s'acabèt per de pèrdas importantas e rompèt lo vam de la revolucion, ja afeblida per la revirada dei Revolucions Alemanda e Ongresa en 1919. Ansin, se la revolucion trionfava en Russia, lei caps bolchevics deguèron acceptar d'abandonar l'idèa de son extension mondiala e negociar lo reglament dau conflicte. De l'autre caire, l'acceptacion dei negociacions èra una reconóissença de facto de l'existéncia dau govèrn bolchevic e de l'incapacitat dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala de l'anientar. Sota la direccion de Georges Clemenceau, una politica d'isolament dau govèrn bolchevic, que formèt oficialament l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922, va donc succedir a la guèrra.
Jarzat/Jarzau
Jarzat [dzaʁˈza], o enquèra Jarzau (Gerzac en ancian occitan, Gerzat en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
La prononciacion es grafiada dzarzo en 1984, amb una evolucion de la finala -acu- que seriá -ago > -au > -o (evolucion en -o de quauquas comunas a l'entorn de Clarmont). La sola grafia fonologica es Jarzau e Gerzac o Gerzat serián de faussas grafias etimologicas (abusivas, per çò que le nom a pas jamai existit com'aquò, solament coma *Gerzago) o d'exonimes (le nom pòt èsser vertadèirament Gerza- a una certana distança), o de fòrmas convencionalas analogicas.
Nòtas
<references group="N"/>
Sincretisme
Un sincretisme designa una mescla d'influéncias. S'utiliza principalament a prepaus dei religions que son dogme ò sei rites son una mescla d'elements eissits de diferentei cresenças.
Insecticida
Un insecticida es una substància quimica activa ò una preparacion que sa proprietat es de tuar leis insèctes, sei larvas ò seis uòus. Per extension, lo tèrme designa tanben lei substàncias analògas destinadas a l'eliminacion deis artropòdes coma leis aranhas. Fan partida de la categoria dei pesticidas que gropan de produchs d'utilizacion generalament reglementada.
Ilhat
Ilhat (en francés tanplan coma en occitan), , es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
La prononciacion es [i'ʎat]. Las fòrmas ancianas son Ylhato en 1390 e Ylhac en 1455. Segon Dauzat, lo nom d'Ilhat ven del nom gallic d'òme Illius, ambe lo sufixe -acum, latinizacion del sufixe celtic -ācon. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, lo nom ven de l'occitan ilhat « lillà » (reculhit a La Ròca d'Òlmes). Segon Patrici Pojada, la fòrma en -ac de 1455 es benlèu una reconstruccion. Una possibilitat, sense certitud, seriá la rasic paleobasca ĭllar « bruga », ambe l'element bascoïde at(e), çò qui poiriá donar lo sens de passatge, de pòrt (pòrt de la bruga) o un sens collectiu (lòc ont i a de bruga).
Frederic Courant
Frederic Courant (nascut en 1960) es un jornalista francés. Venguèt a la fin de 1993 lo redactor en cap e un dei presentadors, ambé Jamy Gourmaud e Sabine Quindou (a partir de 1999), de l'emission C'est pas Sorcier sus la cadena francesa France 3.
Sabine Quindou
Sabine Quindou (nascuda en 1970) es un jornalista francés. Venguèt en 1999 una dei presentadors, ambé Frederic Courant e Jamy Gourmaud, de l'emission C'est pas Sorcier sus la cadena francesa France 3. Dempuei 2004, participèt tanben a l'emission Thalassa.
L'asteroïde (23890) Quindou es estat nomat en son onor.
Esvastica
thumb|230px|L'esvastica [[indoïsme|indoa]] L'esvastica es una crotz dels braces trencats en angle drech, que siá cap a la drecha o cap a l'esquèrra. Tanben se dich crotz gammada, perque cada braç sembla a la lètra grèga gamma e tetraskel que vòl dire quatre cambas en grèc. Lo mot ven del sanscrit, concretament del mot suasti que vòl dire 'benestar' e la traduccion literala del mot 'esvastica' seriá "menaire cap al benestar".
Los budistas gaireben sempre utilisan la forma levogira. Al començament del sègle XX lo nacionalsocialisme (Partit Nacional Socialista dels Trebalhadors Alemans) adoptèt l'esvastica coma emblèma, e, amb la Segonda Guèrra Mondiala, en Occident es associada majoritàriament a un simbòl exclusivament faissista, alara que se desconeissava los usatges d'abans lo nazisme.
Preséncia dins la religion e a la mitologia
thumb|esquerra|200px|Ceramica [[Celtibèrs|celtibèra del sègle II o I AbC trobada a Numancia, decorada amb una esvastica]]
Indoïsme
L'esvastica se tròba per totes los temples indos. Dins l'indoïsme l'esvastica es pòt dessenhar cap a drècha o cap a l'esquèrra. Las doas formas representan las doas formas del Brama (lo concèpte impersonal de Dieu). Dins lo sens de las agulhas del relòtge representa l'evolucion de l'univèrs, e en direccion contraria representa la seva involucion.
Bodisme
thumb|right|240px|Imatge d'una esvastica dins un temple corean Dins bodisme l'esvastica a la posicion oritzontala. Es un caractèr de l'escritura chinesa (卍). Per la seuna associacion amb lo nazisme, dempuèi la mitat del sègle XX son totas levogiras. Aquel simbòl se pòt trobar normalament sus las aisinas alimentària chinesas (que vòl dire que lo menjar es vegetarian e pòt èsser consumit pels bodistas), o suls vestits dels enfants pichons (per los aparar dels esperits marrits)
Curiositats
thumb|left|120px|Logò d'una edicion de 1911 de Kipling L'escrivan britanic Rudyard Kipling, fòrça influenciat per la cultura de l'Índia, pausava una esvastica sus la cobèrta de totes los seus libres fins a qu'apareguèt lo nazisme.
Los Boy Scouts tanben o avián coma simbòl, donat pel quita Robert Baden-Powell, segurament influenciat per la cultura indiana. Èra present sus la medalha del merite, fins que, en 1935, foguèt decidit d'o cambiar.
thumb|right|240px|Bandièra de la fòrça aeriana finesa, entre 1918 e 1944 L'esvastica foguèt un simbòl militar coma per las armadas letona e finesa al començament del sègle XX amb de presentacions diferentas. Avián pas res a veire amb lo nazisme.
Un vilatge d'Ontàrio, al Canadà se nomena Swastika. Lo vilatge foguèt creat jos aquel nom en 1906 amb la descobèrta de minas d'aur. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala lo govèrn canadenc volguèt cambiar lo nom, mai lo pòble s'i oposèt.
La multinacional suèca ASEA aviá coma logotipe una esvastica fins a 1933, que foguèt cambiat a causa de l'identificacion al nazisme.
Dins l'Alemanha nacionalsocialista
thumb|esquerra|240px|Bandièra nazia Coma ja foguèt dich, pels occidentals, l'esvastica s'associa al nazisme en particular e al faissisme en general. Los teoricians nazis adoptèron lo simbòl de l'esvastica afirmant que l'ascendéncia de la raça ariana veniá d'Índia e que de las seunas tradicions vedicas ne sortiguèron l'esvastica.
Los nazis utilizavan mai sovent l'esvastica nègra dins d'un cèrcle blanc sus un fons roge. L'usatge de l'esvastica coma simbòl politic es enebit a Alemanha.
Le Breuil (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bonlòc (Tarn e Garona)
Bonlòc (en francés Bouloc, Bouloc-en-Quercy dempuèi 2017 ) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Alhartenh
Alhartenh (Illartein en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Brizay
Brizay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Division
La division es una operacion matematica elementària que permet d'associar a dos nombres un tresen nombre dich quocient ò rapòrt.
Bray (Sòna e Léger)
Bray  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
Vilatge viticole del vignoble mâconnais.
Village viticole du vignoble mâconnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Bray, del costat de Salornay-sus-Guye de 1790 a 1801, intrada a aquela data en lo costat de Lugny, es passat en lo costat de Clunhic l'an 1839.
La commune de Bray, du canton de Salornay-sur-Guye de 1790 à 1801, entrée à cette date dans le canton de Lugny, est passée dans le canton de Cluny en 1839.
Addicion
Una addicion es una operacion matematica elementària que permet de descriure la reünion de quantitats ò l'adjonccion de grandors extensivas de mema natura, coma lei longors, lei superficias ò lei volums. Lo resultat d'una addicion es dich soma.
Ubèrt Falco
Ubèrt Falco  es lo cònsol de Tolon dempuéi 2001.
Ubèrt Falco  (en francés, Hubert Falco) es un òme politic nascut lo 15 de mai de 1947 a Pignans (83).
Jamy Gourmaud
vinheta
Jamy Gourmaud (nascut en 1964) es un jornalista francés. Venguèt a la fin de 1993 un dei creators e un dei presentadors, ambé Frederic Courant e Sabine Quindou (a partir de 1999), de l'emission C'est pas Sorcier sus la cadena francesa France 3.
L'asteroïde (23877) Gourmaud es estat nomat en son onor.
Hauteville (Pas de Calais)
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ginhat
Ginhat [dʒəˈɲa] (Gignat en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Engraulidae
Las anchòias o engraulids (Engraulidae) forman una familha de peisses que fòrça espècias son consomats per l'òme e los animals terrèstres. S'encontra dins los oceans Atlantic, Indian e Pacific, subretot près de las còstas e dins los estuaris.
Utilizacion
Las anchòias son consomadas en Euròpa al mens dempuèi l'Edat Mejana, subretot salats per ne permetre la conservacion; Sant Tropetz, Frejús, Cotlliure, Sent Joan de Lus e Hendaia èran de pòrts especializats, la flòta se concentrèt pauc a pauc a l'entorn del Golf de Gasconha.
Euròpa
Las espècias pescadas en Euròpa mesuran de 12 a 14 cm e se reproduson de mai a setembre, amb 9 000 à 30 000 uòus, en pontas fraccionadas. An una durada de vida corta, son maturas après un an. L'estòc varia segon de la pression de pèsca mas tanben d'eveniments climatics coma lo tipe d'ivèrn.
En Euròpa, son l'Espanha e la França (Golf de Gasconha, amb las flòtas dels pòrts de La Turballe (Léger Atlantic), dels Sables-d'Olonne e de Saint-Gilles-Croix-de-Vie (Vendèa)) que realizan l'essencia de las presas, la fonts de Mediterranèa essent en declin de 1987 a 1989 per enseguida variar fòrça. Aquelas fluctuacions semblan ligadas entre autre als tipes d'ivèrns e dels corrents de l'adriatica. En Méditerranèa, l'Itàlia rrealiza près de 90 % de las presas d'anchòia europèus debans la Croacia e l'Eslovènia.