cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniyal Akhmetov
Daniyal Kenzhetayuly Akhmetov, economista, engenhaire e òme politic n. 1954 foguèt Primièr ministre de Cazacstan de 2003 a 2007. Es lo ministre de la defensa actual.
Jules Mazarin
200px|thumb|Jules Mazarin per [[Pierre Mignard]] Jules Mazarin (vadut Giulio Mazarino - Pescina, lo 14 de julhet de 1602 - lo 9 de març de 1661) que ho un cardinau òmi d'estat francés d'origina italiana qui comencè per servir lo Papa. Que joguè un ròtle politic màger durant la minoritat de Loís XIV vadent hèra impopular au punt qu'ua literatura contra eth que circulè en França dab lo nom generic de mazarinada.
La Haye-Aubrée
La Haye-Aubrée en normand (La Haye-Aubrée en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'origina lo vilatge se desvolòpa sus las tèrras en lisière de bòsc (ancian sens de haye) d'una cèrta Aubrée, nom de femna frequenta en la Normandie ducale (escriu de còps Aubrey, Aubray, a pas confondre amb Audrey) issu del germanique Albereda #que se tròba tal quin en los documents en latin medieval.
À l'origine le village se développe sur les terres en lisière de forêt (ancien sens de haye) d'une certaine Aubrée, nom de femme fréquent dans la Normandie ducale (parfois écrit Aubrey, Aubray, à ne pas confondre avec Audrey) issu du germanique Albereda que l'on rencontre tel quel dans les documents en latin médiéval.
Phytolacca dioica
Lo Phytolacca dioica (nomat ombó dens la soas contradas d'origina e Bèla/Bela/bèra ombra) qu'ei un arbó caracteristic de la Pampa (lo sol quitament) e hèra present en Argentina e Uruguai.
Qu'ei singular peu hèit que o son tronc qu'ei hèra large a la basa e que los arrams que van orizontaument hèra luenh ; auta originalitat, la soa husta qu'ei hèra fibrosa e umida e atau, l'ombó qu'ei de hèra mau cremar.
En Occitània, que's pòt aclimatar dens quauques parçans de Provença.
Liura (pes)
La liura es una unitat de massa, divizada en onças, sovent passat d'usatge dins fòrça païses dempuèi l’adopcion del sistèma metric per aqueles. La liura encara utilizada uèi es la liura anglesa que pèsa exactament o lo « mièg quilograma » (exactament 500 gramas ).
Unitat romana
La liura romana (libra) valiá, e èra divisada en 12 onças de 37 g. En mai de las 12 onças, la liura conteniá 24 mièjonças, 36 duèlas, 48 sicilicas, 72 sextulas, 96 dracmas, 288 escrupuls, 576 obòles, 6 912 grans. Cal remarcar que dins los rapòrts des peses d'Atenas, de Roma e de França, que las onças son diferentas, quitament s'an las meteissa divisions pes, saber: l'onça romana en uèi dracmas, la dracma en tres escrupuls, l'escrupul en vint e quatre grans.
Una autra unitat romana, la mina valiá e èra divisada en 16 onças (quatre terces d’una liura romana).
Unitat en França
A l'Edat Mejana, sa valor en França variava seguent las províncias entre e.
Abans l’adopcion del sistèma metric per la lei del 7 d'abril de 1795, l’unitat de referéncia èra la liura de París, liura de pes de marc que valiá. Èra divisada en 16 onças d'8 groses, cada gròs valián 72 grans. Per convertir las liuras de Perís en quilograma cal multiplicar lo nombre de liuras per 0,4895.
Lo 12 de febrièr de 1812, fuguèt definida la liura metrica de, coma una de las unitats usuelas transitòrias, per facilitar lo passatge de las unitats de mesura tradicionalas al sistèm metric. L'usatge de la liura coma mièg quiligrama se manten fins ara.
Unitat en Espanha
La liura catalana (lliura) equivaliá a 400 gramsa e èra divisada en 12 onças (unces). Vint e sièis liuras catalanas èran una arrova. La terça èra de la meteissa mesura que la liura mas sonque per far lo de la carn.
La liura (libra) castelhana èra utilitzada dins lo Reialme de Castelha e sas colonias. Equivaliá a 460 gramas.
Unitat en Itàlia
En 1860, amb l'annesion del Granducat de Toscana al Regne d'Itàlia, la liura (libbra) èra equivalent a 339,54 gramas. Pendent la dominacion de l'ostal d'Este, a Ferrara, la liura èra de 345,13 gramas.
Unitats anglosaxonas
La liura (Pound en anglés, simbòl: lb abreviacion del tèrme latin libra), es una unitat de massa dins de sistèmas de massa anglosaxons :
La liura dins los diferents païses d'Euròpa
Pasmens se l'utilizacion de la liura coma una unitat de mesura informala demòra dins aqueles païses a de gras diferents, las balanças e dispositius de mesura son marcats sonque en gramas e quilogramas. Coma l'utilizacion de la liura es pas autorisada pel comèrci dins l'Union europèa, la massa en liure se deu determinar dempuèi una pesada en gramas.
Impòst indirècte
Un impòst indirècte es un impòst que tòca d'accions episodicas de consumacion e de produccion e que necessita pas l'establiment d'un registre nominatiu dei contribuidors. A respècte deis impòsts dirèctes, presentan l'avantatge d'èsser pauc visibles. Pasmens, son sovent considerats coma injusts, especialament aquelei tocant la consumacion, car penalizan mai lei familhas modèstas ò nombrosas.
Saint-Mathurin
Saint-Mathurin es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Iperligam
Un iperligam o  ligam  ipertèxte, es una referéncia dins un sistèma  ipertèxte que permet de passar automaticament del document consultat a un autre document. Foguèt inventat per Ted Nelson en 1965 dins l’encastre del projècte Xanadu. Dempuèi las annadas 1990, los iperligams son notadament emplegats dins lo World Wide Web per permetre lo passatge d'una pagina web a una autra.
Ofensiva Leningrad-Novgorod
L'ofensiva Leningrad-Novgorod se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 14 de genier au 1 de març de 1944. Opausèt l'armada sovietica que teniá 822,000 òmes dins la region ai fòrças alemandas qu'alinhavan 500,000 combatents. L'objectiu de l'ofensiva èra de rompre lei linhas alemandas permetent l'enceuclament de Leningrad e d'arrestar ansin lo sètge de la segonda vila de l'Union Sovietica. En despiech de defensas alemandas importantas, lei Sovietics capitèron de rompre lo blocus lo 26 de genier. Pasmens, lei combats contunièron fins au mes de març per desgatjar definitivament la ciutat.
Iperligam
Lo ligam a una font (o origina) e una destinacion  (o cibla). L'activacion de l'element font d'un iperligam permet d’arribar automaticament a sa destinacion.
Villeroy (Sèina e Marna)
Villeroy  es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Iperligam
La font d’un iperligam es generalament un element (mot, frasa, imatge) d'un document ipertèxte. La destinacion pòt èsser un autre element del meteis document, se sona un iperligam intèrne. La destinacion pòt tanben èsser un autre document o un element especific d'un autre document. D’unes sistèmas  ipertèxtes garantisson pas que la destinacion existís : en aqueste cas,  pòdon seguir de iperligams  que son dits  romputs o  mòrts.
Ofensiva Leningrad-Novgorod
Lo bilanç uman de la batalha foguèt de 314,000 soudats perduts per l'Armada Roja (77,000 mòrts e 237,000 bleçats) e de 72,000 òmes perduts per la Wehrmacht (25,000 mòrts e 47,000 bleçats).
Villeroy (Sèina e Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Maurice Blondel (filosòf)
Maurice Blondel, nascut le 2 de novembre de 1861 a Dijon et mòrt lo 4 de junh de 1949 a Ais, foguèt un filosòf francés. Desvolopèt una filosofia de l'accion integrant los elements del pragmatisme modèrne dins una perspectiva crestiana.
Karim Masimov
Karim Kajymqanuly Masimov, economista n. 1965 es lo Primièr ministre actual de Cazacstan.
Patrimòni Mondial en Azerbaitjan
Azerbaitjan compta a l'ora d'ara amb dos luòcs declarats Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO, totes dos de caractèr cultural. A de mai cinc bens culturales immaterials en la Lista representativa del Patrimòni Cultural Immaterial de l'Umanitat.
Bens culturales e naturales
Azerbaitjan compta a l'ora d'ara amb los seguents luòcs declarats coma Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO:
Le Plantis
Le Plantis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Foncion olomòrfa
Una foncion olomòrfa es, en analisi complèxa, una foncion de valors complèxas, definida e derivabla en tot ponch d'un sosensems dubèrt dau plan complèx ℂ. Aquela condicion es pus fòrta que la derivabilitat reala. Entraïna que la foncion es indefinidament derivabla e es egala a proximitat de cada ponch dau dubèrt a la sòma de sa seria de Taylor. La consequéncia d'aquela caracteristica es que lei nocions de foncion analitica complèxa e de foncion olomòrfa son identicas : lei foncions olomòrfas fòrman donc lo fondament de l'analisi complèxa.
Antiquarks
Los antiquarks son las particulas d'antimatèria deus quarks.
Son de carga electrica opausada a la carga deus quarks (-2/3 e +1/3).
Magdalena (flume)
thumb|300px|El riu Magdalena. Magdalena es lo principal flume de Colómbia. Nais a la Laguna de la Magdalena, als Andes, e s'escampa a 22 km de Barranquilla, dins la mar Cariba. A 1.540 quilomètres d'extension, un debit mejan de 6.987 m³/s e una largor de 566 mètres a sa boca. Es navegable dempuèi la vila de Honda (a Tolima, centre de Colómbia, fins a sa boca, anomenada Bocas de Ceniza.
Armand Jean du Plessis de Richelieu
left|thumb|Escut de Richelieu thumb|200px|Richelieu per [[Philippe de Champaigne]] Armand Jean du Plessis de Richelieu (París lo 9 de seteme de 1585 - lo 4 de deceme de 1642) que ho cardinau, par de França, ministre principau deu rei Loís XIII e lo màger òmi d'estat deu regnat d'aqueth rei. A la soa mort que recomandè que Jules Mazarin e prengosse la soa seguida.
La soa politica que ho marcada per la luta contra l'empèri deus Habsborg e contra los protestants. Qu'ei considerat com un deus purmèrs a desenvolopar lo concèpte de rason d'estat.
La Tolha e Lentilhac
La Tolha e Lentilhac (Latouille-Lentillac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Mesura (solfegi)
thumb|400px|Duas mesuras de 4 temps pleada peu silenci de duas [[pausa (solfegi)|pausas.]]Ua mesura, en solfegi, qu'ei un ensemble ciclic deus temps d'ua pèça de musica, amassats arron d'un temps dit "hòrt" e seguit de temps dit "flacs". La mesura que compta un nombre precís de temps. S'aqueste nombre b'ei par òm parla d'ua mesura binària (òm parla totun tanben de mesura quaternària se la soma deus sons temps be son multipla de 4) ; se la soma deus temps b'ei multipla de 3 la mesura qu'ei dita ternària ; dens los autes cas la mesura qu'ei dita irregulara.
Suu pentagrama, las mesuras que son desseparadas dab barras verticaus.
Valleran Le Conte
Valleran Le Conte que ho un actor e cap de tropa francés d'origina picarda deu sègle XVII mort abans 1634.
Que joguè a Bordèu, Roan, Francfòrt e Estrasborg abans de s'installar dens l'Ostau de Borgonha on interpretore lo repertòri d'Alexandre Hardy, lo poèta que pagava entà escríver per la soa compania.
Rómulo Gallegos
Rómulo Gallegos Freire (1884-1969) escrivan e politician foguèt president de Veneçuèla entre lo 15 de febrièr de e lo 24 de novembre de 1948.
Sizun
Sizun es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Bannoncourt
Bannoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
thumb|Bannoncourt, Vista de las nautors de Bannoncourt. Bannoncourt Es una pichona municipalitat del departament de la Meuse, situat en lo Nòrd-Es de la França, a 278 km de París e a 28 km de Verdun (celèbre per la siá batalha en lo moment de la 1ère guèrra mondiala). Lo vilatge es tròba al bòrd del CD34, entre Dompcevrin e Woimbey, sul marge esquèrre de la Mòsa.
Bannoncourt est une petite commune du département de la Meuse, situé dans le Nòrd-Est de la France, à 278 km de Paris et à 28 km de Verdun (célèbre pour sa bataille lors de la 1ère guerre mondiale). Le village est trouve au bord du CD34, entre Dompcevrin et Woimbey, sur la rive gauche de la Mòsa.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nantes-en-Ratier
Nantes-en-Ratier es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Caucàs
thumb|300px|Las cimas de Caucàs, vistas dempuèi un satellit Caucàs (en rus: Кавказ, en azèri: Qafqaz, en georgian: კავკასია e en armèni: Կովկաս) es una cadena de montanhas a las confinhas d'Euròpa e d'Asia, entre la mar Negra e la mar Caspiana. Son pendís nòrd es en Russia mentre que la part meridionala se tròba en Georgia e en Azerbaitjan. Son ponch culminant es lo mont Elbrós, qu'atenh 5642 m.
Lo nom Caucàs designa tanben la region d'Eurasia que se tròba a l'entorn d'aquela fila de montanhas e que compren mai que mai l'extrèm sud de Russia, Georgia, Azerbaitjan e eventualament Armenia.
Lo gentilici es caucasenc -a.
Cassuèjols
Cassuèjols (Cassuéjouls en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Gloria Estefan
Gloria Estefan, lo pseudonim de Gloria Maria Milagrosa Fajardo (L'Avana (Cuba), 1 de setembre de 1957), es una cantaira famosa que uèi viu als Estats Units.
Sa familha fugiguèt de Cuba quand Gloria aviá pas qu'un an, vist que son paire aviá participat a la dictatura sanguinària de Fulgencio Batista, e recercat per divèrses crimes contra la populacion. Aprèp un an a Miami, la familha càmbia de vila un còp mai, cap a Tèxas, ont lo paire de Gloria es transferit per de rasons de trabalh coma militar de l'armada dels Estats Units.
Cassuèjols
Istòria
Entre 1833 e 1844, Solatges siaguèt incorporat a Cassuèjols (mas dempuèi 1806, Solatges èra recensat amb Cassuèjols).
Gloria Estefan
Gloria cultivèt dempuèi qu'èra pichòta son amor per la musica. Amb lo pas dels ans, e amb l'idèa d'organizar un grop musical, coneguèt Emilio Estefan, que se maridarà amb el mai tard. Lo jove Emilio animava de fèstas e los maridatges amb son grop: lo "Miami Latin Boys", que Gloria ne vendrà far partida qualque temps aprèp.
Aprèp maites concèrts, lo nom del grop cambièt per "Miami Sound Machine". Gloria e Emilio se maridèron en 1978.
En 1980 nasquèt lo primièr filh del parelh, Nayib. Aquela meteissa annada se moriguèt lo paire de Gloria. Encara en 1980, comencèron a publicar sos primièrs trabalhs: 'Renacer', Miami Sound Machine', 'Imported'... Se mesclan dins aqueles disques las sonoritats latinas a las paraulas en espanhòl e en anglés.
En 1981 la cadena CBS faguèt un contracte al Miami Sound Machine que permetèt de sortir los disques seguents.
Discografia
Amb lo Miami Sound Machine:
Coma solista:
Montmorot
Montmorot es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mario Andretti
thumb|right|[[Fotografia de Mario Andretti en 2009.]]
Magdalenian
thumb|Mapa dei culturas magdaleniana (ròsa) e epigravetiana (roge) Lo Magdalenian es la darriera fasa dau Paleolitic Superior europèu, compresa entre aperaquí e  ans avans lo present. Lo siu nom foguèt prepausat par Gabriel de Mortillet a partir dau site preïstoric eponim de la Magdalena a Tursac en Perigòrd.
Reparticion
Lo Magdalenian es conoissut en Euròpa Occidentala (Espanha, Portugau, França, Belgica, Soïssa, Alemanha, Republica Chèca e Polonha).
Leis aplechs
L'industria litica magdaleniana es caracterizada per l'abondància de burins, gratadors, traucadors, lamas e lamèlas. Lei propulsors e leis arpons mòstran un grand desvolopament dau trabalh de l'òs. La vida dei magdalenians es estat comparada ambé la civilizacion deis inuit.
L'art magdalenian
L'art parietal magdalenian es particularament ric e diversificat. Lei pinturas e lei gravaduras se comptan per miliers e se caracterizan per un fòrt naturalisme amb un sens agut dau detalh e dei proporcions.
L'art mobiliari magdalenian es egalament remarcable: leis armas e leis objèctes de la vida quotidiana son sovent ornats de motius geometrics o de representacions figurativas (animaus, umans) e lo nombre de plaquetas gravadas augmenta considerablament a aqueu periòde.
Floridor
Josia de Soulas, conegut deu son nom d'empont Floridor (Brie, 1608 - París, lo 14 d'agost de 1671), escudèr sieur de primefosse.
Après aver servit dens lo regiment de Rambure (Picardia) que he l'actor en França e a Londres. En 1638, que comencè a jogar dens lo Teatre deu Marais a París puish a l'Ostau de Borgonha on aportè lo repertòri de Pierre Corneille. Que conegó alavetz un succès deus grans auprès d'un public de tot escantilh.
Que deishè lo teatre en 1671 e Hauteroche que prengó la seguida com director de la tropa de l'Ostau de Borgonha.
L'Alafreda
vinheta|Vista del glacièr pendolant de l'Alafreda. L'Alafreda es un ensemble de cimas daus Escrinhs que culmina a 3 954 mètres, entre los departaments daus Auts Aups e d'Isèra. Es situat a l'extremitat oèst de l'alinhament Pelvós - pic Sens Nom - Alafreda, qui constituís una de las mai remarcables « trilogias ». Se distinguís subretot l'Alafreda Occidentala lo ponch culminant, l'Alafreda Centrala ( 927 mètres), la poncha Forastièr ( 907 mètres) e l'Alafreda Orientala (3 847 mètres).
Ronsenac
Ronsenac (en francés Ronsenac) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
L'Alafreda
Vias d'ascension
L'Alafreda compòrta tres grandas fàcias : o versant Sud, que non presenta pas fòrça vias d'ascension, una fàcia NW principalament rocosa e una fàcia NE amb un glacièr pendolant e de nombrosas golòtas. La montanha es tanben coneguda per sas traversadas d'arestas. Los itineraris remarcables son :
Ronsenac
Toponimia
Lo nom de Ronsenac (atestacions ancianas de Roscenaco, en 1090, de Roncenaco, en 1145, Rocenaco au segle XIII vendriá d'un nom latin d'òme *Ronsinus, de Ronsius, o *Roscinus, de Roscius, emb lo sufixe -acum , latinizacion dau sufixe celtic -*ako-. Ronsenac èra donc probablament una anciana granda propietat antica que son mestre èra *Ronsinus o *Roscinus.
L'Alafreda
Davaladas notablas
La fàcia nòrd es estada davalada en esquí lo 20 de mai de 2009 per Hervé Dégonon.
Dins la literatura
Jean-Marc Rochette conta en benda dessenhada sa passion de joenessa per l'alpinisme dins Ailefroide, altitude 3954 paregut en 2018.
Ronsenac
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Tony Blair
Anthony Charles Lynton Blair, mai conegut coma Tony Blair, avocat n. 1953, foguèt Primièr ministre del Reialme Unit entre 1997 e 2007.
Durant son periòde al cap del Partit Trabalhista, puèi coma cal del govèrn, Tony Blair reformèt prigondament l'ideologia e la practica del trabalhisme britanic, largament convertit als meritis de l'economia de mercat. Lo corrent de pensada de Tony Blair, definit coma una tresena via politica entre l'esquèrra e la dreita tradicionalas, es escaissat blairisme. Dins l'istòria del Partit Trabalhista lo periòde de leadership Blair e de son entoratge es escaissat lo New Labour.
Brillecourt
Brillecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Avançon (Ardenas)
Avançon es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
Avançon A situat a 7 km de Castell-Porcien, a 10 km de Asfeld e a 10,5 km de Rethel.
Avançon est située à 7 km de Château-Porcien, à 10 km d'Asfeld et à 10,5 km de Rethel.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coçac
Coçac (Coussac-Bonneval en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Coçacauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Coçac en Nauta Vinhana
Lodeva
Lodeva, de còps prononciada Loeva (Lodève en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es lodevés -esa.
L'escais de la vila es lo pissador de Nòstre Senhor, car i plòu souvent.
Geografia
La vila es localizada dins la val estrecha de Lerga (afluent d'Erau), al pè del Causse de Larzac. La comuna es una etapa sul camin de Montpelhièr a Roergue dempuòi que lo Pas de l'Escaleta es utilizable (annadas 1860). Es al ras de l'autorota A75 (anciana rota nacionala 9) que religa Clarmont-Ferrand (290 km) a Besièrs (65 km) e Montpelhièr (55 km).
François Chassagnite
François Chassagnite (Ussel, 21 de junh de 1955 - Niça, 7 d'abril de 2011) èra un trompetaire e cantaire de jazz occitan sortit de La Masiera Bassa.
Lodeva
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lu'deba] (ALF). Las fòrmas ancianas son : Loteva, al sègle II (Taulas de Peutinger), Luteva, cap a 678, sedis Lodove en 884, Lotevam cap a 1056, Lutevae en 1107, civitate que dicitur Lodova, episcopus Lodove en 1157, l'avesques de Lodeva, cap a 1160, abat de Lodeva, cap a 1160, villa que dicitur Lodova en 1162, civibus Lodove, factum Lodove en 1174, a Lodeva en 1184, apud Lodovam en 1185, la cieutat de Loudeva en 1240, 1246, ecclesia S. Genesii de Leudevis (varianta : Lodevie) en 1252, Lodeva en 1341, Lodova civitas, que antiquitus vocabatur Luteva en 1484, sieur Evesque de Loudeve en 1562, Lodesve en 1579, 1603, ville de Loudeve en 1632, Lodeve en 1613, 1622, 1643, 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini).
François Chassagnite
Biografia
Moriguèt d'una crisi cardiaca a sonque 55 ans.
Lodeva
Toponimia
Segon Dauzat, Lodeva ven probablament del gallic lut-, « fanga », amb lo sufixe gallic -eva ; Hamlin accèpta clarament lut- « fanga » e lo sufixe gallic -eva. Segon Delamarre, Lodeva es lo resultat de luteuā, « vilatge de la palú » o « vilatge fangós »; cf. lo nom de persona Lutevus « palú », de soca *lutu- « palú, fangàs ».
Nòtas
<references group="N"/>
Abadiá de Bona Aiga
L'abadiá cisterciana de Nòstra Dòna de Bona Aiga se tròba a Sent Frejós, dins lo País de Ussel, en Lemosin, dins lo departament de Corresa. Seriá estada fondada en 1143 segon la tradicion per Esteve de Vielzot.
De l'abadiá, demòra l'egleisa, remanejada aus segles XVII e XVIII. Aprep la venda de l'abadiá coma ben nacionau, las bastissas conventualas fugueren roïnadas e çò que ne demòra servís auei d'esplecha agricola. S'i remarca una bela font. En defòra dau site, òm serva quauques vestigis: un fragment d'una Bíblia dau segle XIII es aus archius municipaus d'Ussel, un chapiteu au museu d'Ussel.
Mboshi
Lo mboshi (o mbosi, embosi) es una lenga banto parlada en Republica de Còngo.
Ville-Saint-Jacques
Ville-Saint-Jacques es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Mboshi
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo mboshi fa partida d'un grop mboshi amb lo mboko, l'akwa, lo ngare, lo koyo, lo kwala, lo kuba e lo bwenyi.
Musado
Lo musado es un art marcial modèrne que se dividís per doas brancas: lo musado tradicional destinat per personas civilas e lo Musado MCS (Military Combat System) destinat per exercici d'armada e de polícia. En traduccion musado del corean significa "la via de guerrer". Lo musado es un art marcial alemand, basat en los arts coreanes.
Lo centre principal del musado es en Dortmund.
Çò de grand mèstre del musado es Herbert Grudzenski del Alemanha, los instructors principals per la Republica Chèca son senhor Oldřich Šelenberk e senhor Antonín Sokol.
Musado Tradicional
Lo musado tradicional deriva d'arts marcials coreanes tradicionales.
L'incoació del musado meteis se data cap a l'an 1968.
Gras tecnics en lo musado tradicional
Lo musado tradicional a 6 grasas (1.-6. kup) D'estudiant que son marcats per color (veire lo quadre). De manièra desparièra de la majoritat de las arts marcials lo práctico a pas una centura dempuèi l'incoació. Solament après completar del cors lo que dura 2-4 mes i a capacitat passar examen per centura blanca.
Còde d'onor dels praticiens de musado
Lo còde d'onor es una version modèrna del còde d'ancianes coreanas unitats Hwarang.
Principis morals e etics
Après jurar l'estudiant li cal aderir en aqueles principis morals e etics (kyohun; de tèrmes coreanes):
Musado Military Combat System
Lo musado es tanben utilizat en exercici de las unitats especialas, per exemple de las unitats de guèrra aeriana, de las brigadas de reaccion rapida e de las brigadas de l'ONU.
En armada de la Republica Chèca aquel sistèma éait introdusit en 1993.
José Bonifácio de Andrada e Silva
José Bonifácio de Andrada e Silva (n. 1763, m.1838), naturalista, òme politic, poèta e maçon, foguèt una figura importanta de la politica brasilièra al començament del sègle XIX.
Filh d'un òme ric (lo segond pus ric de Rio de Janeiro), estudièt lo Drech a l'Universitat de Coïmbra. Estudièt las òbras de Montesquieu, Rousseau, Voltaire, Locke e Virgili. Aviá un fòrt sentiment d'admiracion per l'independéncia dels Estats Units d'America.
En Brasil foguèt amic e conselhièr del primièr emperaire de Brasil, Pèire I. Dempuèi l'independéncia, José Bonifácio foguèt nomenat Ministre de l'Interior e dels Afars Estrangièrs. A l'ocasion de la convocacion de la primièra Assemblada Constituenta foguèt elegit deputat. Aprèp la dissolucion de l'Assemblada per l'emperaire, José Bonifácio s'exilhèt en França.
En 1829, l'emperaire Pedro I permetèt son retorn en Brasil. Quand Pedro I demissionèt en 1831, declarèt José Bonifácio tutor de son filh, Pedro de Alcântara, qu'aviá solament cinc ans.
José Bonifácio moriguèt dins la ciutat de Niterói en 1838, a 75 ans. Dins l'istòria de Brasil, es reconegut coma lo Patriarca de l'Independéncia, per sa defensa de l'ideal del Brasil independent.
Coma geològ, descobriguèt la petalita, mineral de liti, a la fin del sègle XVIII, en Suècia.
Camelia Jordana (cantaira francesa)
Camelia Jordana (naissuda Camélia Jordana Aliouane; Tolon, lo 15 de setembre de 1992) es una cantaira provençala de lenga francesa e d'origina cabila argeriana; foguèt revelada per l'emission de television Nouvelle Star en 2009 avans de signar un contracte ambé lo companhiá Sony Music la mesma annada.
En 2010 sortiguèt son premier album que pòrta simplament son nom.
Brainville (Meurthe e Mosèla)
Brainville  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Michel (Valfenaira)
Sant Michel (San Michele o San Michele d'Asti en italian) es una anciana comuna de la província d'Alexandria, fusionada en 1928 amb Dusin dins la comuna de Dusin e Sant Michel. Es uèi una fraccion d'aquela comuna qu'es dempuèi 1935 dins la província d'Ast.
Istòria
Es part de Valfenaira abans 1378, que lo senhor del lòc lo cedís e ven comuna autonòma. A la reünificacion italiana, la comuna de Sant Michel es dins la província d'Alexandria. Es renomada oficialament San Michele d'Asti en 1863.
Espelugas de Zugarramurdi
Er arriu d'Olabidea (tanben aperat Infernuko erreka, çò qui vòu díser "er arrivet der In·hèrn" en occitan), un cors d'aiga de hòrt debit enqüèra ath dia de uei, qu'a traucat dab eth temps un gran tunèl de de longor,  de largor e  de hautor, er axe deth quau e correspond ar'orientacion NE-SW. Duas galerias mei hautas que dan sus aquera cavitat principau. Entà çò qui ei deth depòst arqueologic, Jose Migel Barandiaran ath cors d'ua prospeccion miada en 1935 que trobè beròis testimònis de ceramica preïstorica e lamas de silex, en tot arreconéisher un fàcies deth Magdalenian.
Talange
Talange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Istòria
Abans la Revolucion francesa, Talange dépendait de la ancià duché de Luxemborg de contunh dels Tres-Évêchés. La distincion i aviá logat a familhas messines pel senhor de Rodemack. Lo castèl #èsser démoli l'an 1406, reconstruit, e assiégé en 1444. En 1817, Talange comptava 260 abitants repartits dins 50 ostals.
Coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, la municipalitat de Talange, rebatejada Talingen, a annexat a la Empèri alemand de 1871 a 1918. Quand la Primièra Guèrra mondiala esclata, las Mosellans se baton naturalament per la Empèri alemand. Fòrça joves gents queiràn al camp d'onor jos l'uniforme alemand, sul Tèsta de l'Èst, mas tanben al Oèst. Afars leiales del Emperaire, los Talangeois acuèlhon totun amb jòia la fin dels hostilités e la patz trobada. Talange redevient Francesa l'an 1918.
La Segonda Guèrra mondiala e lo drama de la segonda Annexion marcaràn prigondament los esperits. A partir de setembre 1944, l'armada americana bombarda la region sens dessarra. La municipalitat i aurà pas liberat que lo 21 de novembre de 1944 Après una longitud calvaire.
Avant la Révolution française, Talange dépendait de l’ancien duché de Luxembourg puis des Trois-Évêchés. La seigneurie était louée à des familles messines par le seigneur de Rodemack. Le château fut démoli en 1406, reconstruit, et assiégé en 1444. En 1817, Talange comptait 260 habitants répartis dans 50 maisons.
Comme les autres communes de l'actuel département de la Moselle, la commune de Talange, rebaptisée Talingen, est annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. Lorsque la Première Guerre mondiale éclate, les Mosellans se battent naturellement pour l’Empire allemand. Beaucoup de jeunes gens tomberont au champ d'honneur sous l’uniforme allemand, sur le Front de l’Est, mais aussi à l’Ouest. Sujets loyaux de l'Empereur, les Talangeois accueillent cependant avec joie la fin des hostilités et la paix retrouvée. Talange redevient française en 1918.
La Seconde Guerre mondiale et le drame de la seconde Annexion marqueront profondément les esprits. À partir de septembre 1944, l'armée américaine bombarde la région sans relâche. La commune ne sera libérée que le 21 novembre 1944 après un long calvaire.
La Tronquièra
La Tronquièra (Latronquière en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Borut Pahor
Borut Pahor (n. 2 de novembre de 1963) òme politic, es lo president actual d'Eslovènia. Durant un long periòde de temps foguèt president de lo sieu partit, e ocupèt divèrses luòcs de responsabilitat publica durant la siá carrièra. Deputat a l'Assemblada Nacionala d'Eslovènia, ocupèt la siá presidéncia entre 2000 e 2004, e foguèt tanben membre del Parlament Europèu.
Foguèt tanben primièr ministre entre 2008 e 2012, après ganhar las eleccions legislatiuas de 2008.
Julià de Jòdar
Julià de Jòdar i Muñoz (Badalona, 28 de decembre de 1942) es un escrivan catalan.
Biografia
Julià de Jòdar nasquèt lo 1942 a Badalona e se crièt al quartièr del Gorg d'aquela vila. Malgrat que se dirigiguèt primièr cap a estudis d'engenhariá e obtenguèt lo sieu diplòma d'enginhèr tècnico-quimic lo 1964, abandonèt après aquela via per estudiar d'umanitats. Se licencièt aital en istòria modèrna e contemporanèa lo 1973, e faguèt d'estudis de teatre a l'escòla d'Art Dramatic Adrià Gual. Hi fou membre de l'equip de Ricard Salvat. La siá òbra magna es L'atzar i les ombres, trilogia que compren los romans L'àngel de la segona mort, El trànsit de les fades e El metall impur. Lo 2009, amb lo sieu roman Pastoral catalana, una sòrta d'aumenatge a l'escrivan estatunidenc Philip Roth e lo sieu roman American Pastoral, recebèt çò Prèmi Carlemanh qu'autreja annalament lo govèrn d'Andòrra.
A l'ora d'ara (2006) collabòra cada setmana al jornal Avui, cada quinze jorns al jornal El Punt, setmanalment a Elsingulardigital e, mai esporàdicament, a VilaWeb.
Lo 13 d'octòbre de 2012 foguèt escuelhut l'ochanta quatren de la lista de la CUP-Alternativa d'Esquèrras per Barcelona a las eleccions dins lo Parlament de Catalonha de 2012, amb l'objectiu de barrar la lista de la circonscripcion, amassa amb lo fotbolaire Oleguer Presas e l'avocat August Gil Matamala, ochanta tresen e ochanta cinquen respectivament.
L'an 2012 publiquèt, amassa amb lo jornalista David Fernàndez, lo libre Cop de CUP.
Bessamorel
Bessamorel (en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Bessamorel Es una municipalitat francesa del departament de l'Anautita-Loire (43), en dependent de la comunitat de municipalitats dels Chuques. Lo sieu nom significa « la bèça de Maurèl », synonyme de beceda (bòsc de bèç) de Maurèl ». L'istòria d'aquel pichon bourg auvergnat debuta cap a l'an 1226 de lo nòstre ère, quand lo senhor de Saussac, decidís alavetz d'i installar los Templiers e de retre las tèrras d'aquel vilatge cultivables pels paysans, amb la fin de subvenir als besonhs de la populacion locala grandissante.
Bessamorel est une commune française du département de la Haute-Loire (43), dépendant de la communauté de communes des Sucs. Son nom signifie « la besse de Morel », synonyme de « boulaie de Morel ». L'histoire de ce petit bourg auvergnat débute vers l'an 1226 de notre ère, lorsque le seigneur de Saussac, décide alors d'y installer les Templiers et de rendre les terres de ce village cultivables par les paysans, afin de subvenir aux besoins de la population locale grandissante.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Ger
Ger o Gèr pòt essèr:
un toponim:
un idronim:
Nicolas Boileau
200px|thumb|Boileau per [[Hyacinthe Rigaud]] Nicolas Boileau (egaument aperat Boileau-Despréaux, e chafrat legislator deu Parnàs - Crosne o París, lo 1 de noveme de 1636 - París, lo 13 de març de 1711) que ho un poeta e un critic francés deu sègle XVII e un partisan deus ancians dens la querela deus ancians e deus modèrnes.
De formacion teologica e juridica, que's vodè a las letras maugrat l'oposicion de la soa familha. Las soas satiras on criticava los son contemporanèus (la mei famosa que ho contra Jean Capelain e lo son poema La Pucelle ou la France délivrée) que'u atirèn ua pièla d'enemics.
Mercés a l'empara de la marquesa de Montespan qu'obtiengó ua renta deu rei Loís XIV e lo títol (partatjat dab Jean Racine) d'istoriograf deu rei. Que ho admés a l'Acadèmia Francesa en 1684 per ocupar lo sièti 1.
Berthenicourt
Berthenicourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Aquela pichona municipalitat es nichée al void de la vallée de la Oise, près del canal de la Sambre a l'Oise. Divèrses braces de l'Oise passan a Berthenicourt, e las zònas humides e étangs #que la environan en fan lo paradís dels pécheurs.
Cette petite commune est nichée au creux de la vallée de l'Oise, près du canal de la Sambre à l'Oise. Plusieurs bras de l'Oise passent à Berthenicourt, et les zones humides et étangs qui l'entourent en font le paradis des pécheurs.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
1098: Mòrt de Roger de Berthenicourt, aucit a Antioche en lo moment de la primièra crosada.
1106: Lo villatge aperten al abbaye de Isle.
1189: Fondacion de la Curació de Berthenicourt.
1231: Bastiment del Molin de Berthenicourt.
1362: Reconstruction del Molin. Aquela data i aviá grauat sus una enòrma biga en roure en sostenent lo enchevêtrement dels meules.
1557: Destruccion del pòble, continuament a l'invasion dels Espanhòls. Los molins de l'Oise son brulés pas òrdre del Amiral de Coligny.
1897: Descobèrta de quaranta sèt sépultures ancianas, en creusant la tranchée de la linha de camin de fèrre de Mézières a Vendeuil. Aqueles sépultures aguèron transferit al Musèu de Sant Quentin, d'ont desapareisson pendent l'aucupacion Alemanda de 14-18.
1914: Invasion dels Alemands.
1917-1918: Déportation dels abitants de Berthenicourt a Bousigny sus Calhau a la froutière Bèlga e bastiment de la linha "Hindenburg" suls marges del canal de la "Sambre a l'Oise" e en la vallée de l'Oise (nombrós blockhaus totjorn visible a l'ora d'ara).
1920: Començament de la reconstruction e attribution de la Crotz de Guèrra 1914-1918 dins lo pòble amb cita a l'Òrdre de l'Armada (J.O. Del 30 d'octòbre de 1926).
Lo pòble i aviá gerit pel abbaye de Isle de Sant-Quentin,.
Totalament destruit en lo moment de la Primièra Guèrra, la siá reconstruction l'an 1920 i aguèt favorit mercés a l'implantacion del molin e de tres gròssas espleitacions agricòlas (#qu'uèi una sola subsisteix).
Lo cementèri, antany al pè de la glèisa, i n'aguèt desplaçat pauc après la Segonda Guèrra mondiala.
Le village était géré par l'abbaye d'Isle de Saint-Quentin,.
Entièrement détruit lors de la Première Guerre, sa reconstruction en 1920 fut favorisée grâce à l'implantation du moulin et de trois grosses exploitations agricoles (dont aujourd'hui une seule subsiste).
Le cimetière, autrefois au pied de l'église, fut déplacé peu après la Seconde Guerre mondiale.
Mirko Cvetković
Mirko Cvetković (Мирко Цветковић en sèrbe) es lo Primièr ministre actual de Serbia.
{| border="1" align="center"
École nationale supérieure de techniques avancées Bretagne
École nationale supérieure de techniques avancées Bretagne, en occitan "Escòla Nacionala superiora de tecnicas avançadas Bretanha" o pus simplament ENSTA Bretagne) es una granda escòla francesa situada a Brèst.
Jaroslav Vogel
Jaroslav Vogel (11 de genièr 1894, Plzeň – 2 de febrièr 1970, Praga) foguèt un cap d'orquèstra e compositor chèc.
Biografia
Lo paire del compositor, lo Dr. Karel Vogel (1856-1951), èra un pianista amator e l'organisator de la vida musicala a Plzeň. Donèt al filh los rudiments de la musica. Puèi Jaroslav Vogel aprenguèt a jogar al violon al licèu ambe Otakar Ševčík. Estudièt la composition en privat ambe Vítězslav Novák, en 1918-1919, puèi al Conservatòri de Praga.
En 1910, anguèt a Munic per estudiar a l'Acadèmia de la Musica. Aquí, estudièt entre autras causas lo contrapunt ambe son oncle Victor Glutha, compositor chèc-alemand el tanben sortit de Plzeň. Passèt las doás annadas seguentas a Paris a la Schola Cantorum. Son professor èra lo compositor francés Vincent d'Indy.
Milada Musilová
Biografia
Milada Musilová nasquèt lo 14 de febrièr 1912 a Blansko (Moràvia), a 20km al nòrd de Brno, de Kristina Musilová e Rudolf Musil. I demorèt pas gaire, que'l paire trobèt una plaça als camins de fèr en tant qu'engenhaire, e donc la familha agèt a se mudar a Brno. Pr'aquò, i tornèt sovent pendent las dimenjadas e los jorns de fèsta, tant que visquèron los pepin e menina.
Jaroslav Vogel
Biografia
En 1923, tornèt a Praga e las tres annadas d'aprèp, ensenhèt la musica, se consacrèt al jornalisme musical e faguèt d'aparicions ocasionalas coma cap d'orquèstra ambe l'Orquèstra filarmonica chèca e l'Orquèstra dels Trabalhaires dels Camins de Fèr chècs. Dins la sason 1926-1927, trabalhèt coma cap d'orquèstra de l'operà a Plzeň, puèi venguèt a la direccion de l'Operà del Teatre d'Ostrava fins a 1943. Pendent la sason 1944-1945, dirigiguèt l'Operà chèc del Teatre popular a Brno.
Saint-Michel-sur-Loire
Saint-Michel-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Jaroslav Vogel
Biografia
Aprèp la Seconda Guèrra mondiala trabalhèt gaire de temps per la Ràdio checoslovaca a l'Orquèstra sinfonica de Praga, puèi venguèt director de l'operà al Teatre d'Estat a Ostrava. En 1949, venguèt cap d'orquèstra del Teatre Nacional de Praga e i trabalhèt fins a la retirada en 1959. Dins las annadas 1950-1951 e 1956-1958, èra director de l'Operà. Tanben, dins las annadas 1959-1962, èra al cap de l'Orquèstra filarmonica de Brno. Moriguèt en 1970 e es enterrat al cementèri de Bohdaneč.
Milada Musilová
Biografia
En 1929, dintrèt al Conservatòri d'Estat a Brno. Venguèt sòcia del teatre amator Sokol e, dins las annadas 1929-1936 joguèt de ròtles dins mai d'una opereta. Aprèp que foguèt diplomada del conservatòri en 1935, contunhèt a estudiar lo cant ambe'l professor Branberger a Praga. Dempuèi 1936, foguèt engatjada 9 ans a l'operà d'Ostrava. Se maridèt ambe'l Doctor en Dret Antonín Parme. Dins las années 1945 - 1948, trabalhèt a l'Operà del 9 de mai a Praga, que fusionèt en 1948 ambe'l Teatre Nacional. Cantèt mai que mai dins d'operàs de Mozart, Smetana et Janáček, fins a 1975. Dempuèi 1962, se consacrava tanben a l'ensenhament. En 1968, recebèt lo títol d'Artista Emerita e, la meteissa annada, foguèt nommada ciutadana d'onor de la vila de Blansko.
Saint-Michel-sur-Loire
Geografia
La municipalitat de Sant-Michel-sus-Loire a situat sul serral drech de la Loire dintre Langeais e Sant-Patrice e cara a Bréhémont de l'autre costat del fleuve.
Jaroslav Vogel
Biografia
Mai d'una de sas produccions d'operà foguèron enregistradas sus disques. Sa discografia demòra magra, dominada per un enregistrament excepcional de La Promesa venduda. Escriguèt la primièra monografia completa sus la vida e l'òbra de Leoš Janáček. Sa segonda esposa èra mezzosoprano a l'Operà del Teatre Nacional e lo filh de son primièr maridatge, Vojtěch Vogel, tanben venguèt repetitor e cap d'orquèstra.
Milada Musilová
Biografia
La plaça de Milada Musilová dins la musica enregistrada es benlèu relativament modèsta, mas foguèt considerada coma la Mařenka ideala, ambe son soprano leugièr, per sa participacion a l'enregistrament de La Promesa venduda de Jaroslav Vogel en 1952. Es aquò que li val d'èsser coneguda internacionalament e d'obténer un passapòrt per l'immortalitat.
Avertiment : pr'amor de la declinason en chèc e de la traduccion en occitan, la fòrma de qualques noms pròpis, de personas pauc conegudas, es aleatòria dins aqueste article per çò qu'es de las finalas.
Saint-Michel-sur-Loire
Geografia
La commune de Saint-Michel-sur-Loire est situé sur le coteau droit de la Loire entre Langeais et Saint-Patrice et face à Bréhémont de l'autre côté du fleuve.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luòcs e monuments
thumb|350px|left|La glèisa de Saint-Michel-sur-Loire.
Fermion
En fisica nucleara, los fermions que son las particulas elementàrias qui constitueishen la matèria (quarks e leptons).
Los neutrons e protons, son de barions compausats de tres quarks.
Los fermions que forman la matèria son los de la primièra generacion de matèria : quarks u e d, electron e neutrino d'electron.
Los atòms son compausats de neutrons (3 quarks udd), de protons (3 quarks uud) e d'electrons donc de fermions.
Los fermions que son ligats per bosons, particulas elementàrias de las fòrças.
Lista dels primièrs ministres de Jordania
thumb|130px|Blason de Jordania. Aquesta es la lista dels primièrs ministres de Jordania de 1921 fins a uèi.
Nzadi
Lo nzadi es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.
Localisacion
Lo nzadi es parlat dins lo territòris de Sedzo, Kapia e Mapangu, lo long de la ribièra Kasai, entre Kwamuntu e Ilebo, dins la Província de Bandundu, dins l'oèst de la Republica Democratica de Còngo.
Classificacion
Lo nzadi fa partida d'un grop tende-yanzi amb lo tiene, lo boma, lo mpe, lo mfinu, lo yanzi, lo dzing, lo ntsuo (tsong), lo ngul e lo lwel.
Pointel
Pointel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jean Chapelain
200px|thumb|Jean Chapelain Jean Chapelain (París, lo 4 de deceme de 1595 - 22 de heurèr de 1674) que ho un poeta e un critic francés deu sègle XVII.
Chapelain que conservè totun la reconeishença deu Cardinau Richelieu qui'u nomè a l'Acadèmia Francesa a la soa fondacion, que'u autregè ua pension, que'u domandè de tribalhar sus lo diccionari e la gramatica de l'Acadèmia e de har ua critica suu Cid de Pierre Corneille. Jean-Baptiste Colbert que'u domandè de har la lista deus escrivans e saberuts qui s'ameritossen ua retribucion deu rei.
Saint-Maurice-des-Noues
Saint-Maurice-des-Noues es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs o, mei brac, Sallusti deu Bartàs (Montfòrt, Armanhac 1544 - Mauvesin, 1590), qu'èra un escrivan gascon de lengas gascona e francesa. Qu'ei mei que mei conegut per la soa òbra francesa a maugrat qui la soa brèva òbra occitana (un sonet e ua entrada en forma de plèit allegoric en favor de la superioritat de la ninfa gascona) muisha ua mestresa e un talent indenegables.
Vida
Deu Bartàs que neishó en çò d'ua familha protestant uganauda a qui portè patronim aqueth lo pair quan he l'aquesida de la tèrra deu medish nom. Guilhem que he los sons estudis de dret a Tolosa on s'escadó aus Jòcs Floraus. Vadut doctor en dret, que tornè de cap a Montfòrt, au ras de la soa ciutat nadau, entà i estar jutge. Que comencè per publicar Judith (per Joana de Labrit, la regina de Navarra), Uranie e La Muse Chrestienne. Que ho ligat au Noste Enric e a la soa cort de Nerac. En 1578 que publiquè lo gran poèma La Sepmaine qui conegó un succès europèu.
Òbra occitana
En 1578, a l'escadença de l'arribada de Caterina de Medici e de Margarida de Valés a Nerac, deu Bartàs que compausè ua entrada devath la forma d'un dialòg allegoric enter tres ninfas : la Latina, la Francesa e la Gascona. Las tres que's pelejan l'aunor d'arcuélher las reinas e qu'ei la darrèra qui l'emporta, au maugrat deu hèit qui la critica qu'a soslinhat qu'ei mercés a l'avantatge d'estar en Gasconha en emplegar mei de fòrça e d'intimidacion que non pas d'esperit o de legitimitat intellectuau. Aquera "victòria" de circonstància qu'ei a l'opausat de la posicion de Pèir de Garròs qui, quauques annadas abans, e reconeisheva que lo gascon qu'èra estat un pauc negligit com un òrt on averén deishat créisher malas èrbas, mes en bèth soslinhar la soa valor naturau. La ninfa gascona de deu Bartàs que dehén ua lenga mens sapienta que lo francés o lo latin, dont la soa valor ei la simplicitat naturau; qu'at vedem quan ce hè:
Cara't, Ninfa vesia : e tu, Ninfa Romana, N'anes pas de tos grans mots ma Princessa eishantar : Non i a tan gran lairon, qu'aqueth que l'aunor pana. Dessús l'autrú joquèr lo poth non diu cantar [...]
S'en man mons hilhs avèn, lo temps passat, tenguda La pluma com' lo hèr, jo poirí rampelar. Mas entre eths dénquia'i Pallas s'es vista muda : ''Car eths an mes amat plan hèr que plan parlar. [...]''