cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gramatica ieroglifica
Categorias de signes ieroglifics
Que vedem tanben dens aqueth exemple que l'informacion (significat, fonologia) per aqueth mot qu'ei parciaument redondanta. Dens la realitat deus textes, aquesta redondància que he que l'ortografia (en mei que mei sus tres mila annadas) que pòt variar: utilizar mens des ieroglifs unilitaris, un determinatiu mei generau (un determinatiu qui vòu díser "animau" en lòc de "gat" precisament). Per cada mot, un diccionari com lo diccionari de Budge, que balharà totas las versions trovadas.
Genre e quantitats
Donc que's forma lo femenin "poderosa" en bèth hornir la marca deu femenin SEKHMT : Com dens un deus exemples anteriors, lo purmèr signe qu'ei trilitari e que's legeish SEKHM, donc los dus signes seguents qui reprodusen amassas los quites sons deu purmèr, que'u refòrçan sens estar prononciats. E, s'en mei d'aquò e hornim lo determinatiu que vòu díser "hemna o divinitat femenina" que formam lo nom de la divessa Sekhmet (la "Poderosa", adonc):
Duau
L'egipcian que coneish un nombre especiau lo duau per tota causa acompanhada peu son parion. Los pronom duaus que son:
Atau,  Io-Ní-Im que vòu díser "Qu'em los dus aicí"
Present
Lo pronom que serveish tanben de marca de la persona au present. Per exemple dab lo verbe MER ("aimar"): "Era, qu'aima" qu'ei donc (dab l'enonciatiu) IO MERES:
Comparason
La comparason que's hè dab la paraula MI (en occitan com o coma):
Genitiu directe
Que's basteish per aposicion, com dens lo famós nom deu faraon Totankhamòn: IMEN (lo diu "Amòn") : TOT ("estatua") : ANKH ("viu") : Donc : "Estatua viva d'Amòn".
Auguste Mariette
Auguste Mariette, deu son nom sancer Auguste-Édourd Mariette (Bolònha de Mar, 1821 - Lo Caire, 1881) egiptològ francés (tanben conegut com Mariette Pacha) descobredor deu Serapeum de Saqara e qui apitè en Egipte ua estructura de conservacion de las antiquitats descobertas acerà en bèth fondar lo Musèu deu Caire.
Gramatica ieroglifica
Genitiu indirecte
Que's forma dab la paraula N (equivalents en occitan : "de", "per" e en gascon "entà"):
Donc, per díser "Qu'ei lo men gat", qu'escrivem (IO N I MIO):
M e R de predication
que pòdem exprimir l'idea d'estatut com ua posicion dens lo temps (un pauc com "estar" en espanhòu).
Per exemple, dab la paraula "vailet" Io-F-M-Bak, "Qu'ei un vailet" ("adara que demora dens l'estat de vailet") : E donc, Io-f-R-Bak, "Que serà vailet" :
Saint-Jean-de-Daye
Saint-Jean-de-Daye es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rota 56 de l'Estat de Califòrnia
thumb|250px|La part oèst de la SR 56 al nivèl del passatge a la Rota de Carmel Creek La Rota 56 de l'Estat de Califòrnia (en anglés: California State Route 56), o SR56, e tanben coneguda coma la Ted Williams Freeway, es una autorota de l'Estat de Califòrnia, situada al nòrd de San Diego.
Middlesex
Middlesex (abreujat Middx) es un ancian comtat tradicional d'Anglatèrra, qu'aguèt, de 1889 a 1965, un estatut de comtat administratiu al Reialme Unit. La capitala n'èra Brentford. Lo comtat foguèt abolit en 1965. La màger part del sieu territòri foguèt incorporada a la region del Grand Londres. La rèsta anèt a Hertfordshire e a Surrey.
Vignats
Vignats es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo abbaye Santa-Marguerite de Vignats a mencionat coma proprietària en 1239 del camp de Bierre.
L'abbaye Sainte-Marguerite de Vignats est mentionnée comme propriétaire en 1239 du camp de Bierre.
Alcòl primari
thumb|right|[[Propan-1-òl, exemple d'alcòl primari.]]
Un alcòl primari es un alcòl onte lo carbòni portant lo grop alcòl es liat a au mens dos atòms d'idrogèn e un radicau organic R.
Jammu e Cashmir
Jammu e Cashmir pòt designar:
Pierre-Morains
Pierre-Morains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Luòc gaulois de la civilizacion dels Camps d'Urnas e de la Tène
Site gaulois de la civilisation des Champs d'Urnes et de la Tène
Ciutat Vella (Barcelona)
thumb|Lo Portal de l'Àngel, que son nom li ven d'un portal de la muralha ont segon [[sant Vicent Ferrer li apareguèt un àngel, es vengut un de las carrièras comercialas pus avaloradas de Barcelona.]] La Ciutat Vella es un dels dètz districtes de Barcelona. Es lo districte numèro 1 e limita amb Sants-Montjuïc per l'oèst, l'Eixample pel nòrd, Sant Martí per l'èst, e la Mar Mediterranèa pel sud. Coma lo sieu nom o indica, conten lo centre istoric de la vila. La siá estenduda reven aperaquí a la compresa dins las muralhas entre lo sègle XIV e lo sègle XIX, a l'excepcion de per lo quartièr de la Barceloneta, que ne demorava defòra.
Lo districte es format dels seguents quartièrs:
La siá populacion segon l'INE lo 1èr de genièr de 2005 èra de 111 290 abitants.
thumb|centre|300px|Quartièrs del districte de Ciutat Vella.
Vejatz tanben
Districtes e quartièrs de Barcelona
Toni Albà
Antoni Albà i Noya conegut artisticament peth son chafre Toni Albà (Vilanova i la Geltrú, eth 13 d'agost de 1961) qu'ei un actor, un cineasta e un umorista catalan.
Plèit dab eth poder judiciau
On e's poderé interpretar "Rivera" com se hosse Albert Rivera, capdau deth partit Ciutadans, "Mariano" com se hosse lo cap d'Estat Mariano Rajoy e "lame la [...]" com se e's tractasse de la jutja de l'Audiencia Nacionala Carmen Lamela qui mandè en purmèr eths òmes politics soberanistas catalan en preson preventiva après l'organizacion d'eth "referendum" unilaterau (considerat com ilegau pera monarquia espanhòu) lo 1 d'octobre de 2017.
Après aquesta convocacion, l'autoritat judiciau considerè que non s'arrepentiva pas d'arren e per'mor d'aquò e tanben per'mor d'aver penjat videos de violencia policiala per part d'èra Garda Civila dab eth comentari "Son una banda de terrorismo de Estado. Fascisctas uniformados." ("Que son ua benda de terroristas uniformats d' er' Estat. Heishistas en uniforme.") que serà jutjat per escarni a un magistrat e ara polícia. Lo jutge que mia l'ahar concludeish que eth insult desmesurat, èr' umiliacion e èras expressions denigrantas entà eth onor e eth prestigi be son pas emparats pera Libertat d'expression
Variolizacion
La variolizacion èra una tecnica medicala anciana que consistiá a inocular de teissuts d'un malaut de la variòla a un individú san. Es considerat coma un metòde de vaccinacion primitiva.
D'efiech, l'objectiu èra de limitar lo risc que la persona inoculada desvolope una forma grèva de la malautiá, mortala per 35% deis individús tocats. Relativament perilhós, aqueu metòde foguèt probablament inventat dins mai d'una region d'un biais independent. Lo procès pus segur foguèt concebut en China au sègle XVI e se difusèt pauc a pauc vèrs l'oèst lòng de la Rota de la Seda. Pasmens, maugrat divèrsei melhoraments, lo taus de mortalitat se mantenguèt entre 1% e 2% deis individús variolizats. Ansin, la variolizacion foguèt rapidament abandonada après l'invencion de la vaccinacion per Edward Jenner en 1796.
Arancón
Arancón es una vila espanhòla, de la província de Soria (Castelha e Leon) amb una populacion de 108 personas. thumb|left|200px
Pleurs (Marna)
Pleurs es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Roger Bardou
Escriguèt jol pseudonim de Le Pouèto Païsant.
Epistemologia
L'epistemologia es una branca de la filosofia qu'examina la natura de la coneissença e intenta determinar fins a ont pòt arribar la comprension umana. Los subjèctes centrals incluson coma la coneissença es derivada e coma se deu validar e provar.
Chester Bennington
thumb|Chester Bennington, durant un concèrt de Rock im Park en 2014.
Chester Charles Bennington, tanben conegut coma Chazy Chaz o The Chemist (Phoenix, Arizòna, 20 de març de 1976 – 20 de julhet de 2017) es un cantaire de rock american. Es lo vocalista del grop de musica Linkin Park.
Gran Casteret de París
thumb|200px|Gran Casteret en [[1650]] thumb|200px|left|Gran Casteret Lo Gran Casteret de París (var. Grand Castelet o Grand Chastelet, en francés : Grand Châtelet de Paris) qu'èra ua petita hortalessa qui emparava l'Isla de la Ciutat au cap deu Gran Pont (de non pas con·hóner dab lo Petit Casteret, sus la medisha isla mes au cap deu Petit Pont).
Que ho avalit a la debuta deu sègle XIX.
Alcòl segondari
thumb|right|[[Propan-2-òl, exemple d'alcòl segondari.]]
Un alcòl segondari es un alcòl onte lo carbòni portant lo grop alcòl es liat a un atòm d'idrogèn e a dos radicaus organics R e R'.
Réclonville
Réclonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vairau
Vairau o Veirau (Veyreau en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
thumb|left|300px|Gòrjas de Jonta, Veirau a esquèrra, Sant Pèire d'Estripians a drecha vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Alcòl terciari
thumb|right|[[2-metilbutan-2-òl, exemple d'alcòl terciari.]]
Un alcòl terciari es un alcòl onte lo carbòni portant lo grop alcòl es liat a tres radicaus organics R, R' e R".
Corvidae (Sibley)
Dins la filogenia de Sibley e Monroe, aquesta familha de còps apelada Corivids recampa las 125 espècias classadas dins la familha dels Corvids al sens estricte, mas tanben las d'autras familhas de la classificacion tradicionala fòrça nombrosas.
Lista de las familhas
Compren mai d'un centenat de genres :
Brad Delson
Bradford Phillip Delson, tanben conegut coma Big Bad Brad (Los Angeles, 1 de decembre de 1977) es un musician american. Es lo guitarrista principal del grop de nu metal, Linkin Park.
Lo Fugeiret
Lo Fugeiret o Lo Fujairet (Le Fugeret en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chauvigny
(Chôvigni en peitavin-sentongés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània.
Geografia
300px|miniatura|gaucha|Chôvigni e lo Peitavin (en rosseu) dins l'espaci [[peitavin-sentongés]]
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Abadiá
vinheta|[[Clastras de l'Abadiá de Senhanca, en Provença.]] Una abadiá (var. abadia, abaiá , abadièr, abadier ) (dau latin abbatia) es un monastèri o un convent catolic sota la direccion d'un abat (o d'una abadessa; dau latin abbate(m), derivat de l'aramèu אבא / ܐܒܐ abba, que significa ), lo quau sèrv de paire espirituau a la comunautat religiosa. Leis òrdres monastics, lei capítols canoniaus (de canongessas subretot) e lei comunautats de canonges regulars son qualificats per fondar d'abadiás. L'abadiá es donc pas forçadament un luòc de clausura monastica.
Lo priorat e lo convent conoisson lo mesme genre d'organizacion que leis abadiás, mas an pas d'abat o d'abadessa a sa tèsta; dependon d'una abadiá o dirèctament dau superior de l'òrdre monastic.
Tèrmes variants en occitan
Abadòt, abadon, aberòt, abaton, abachon, abeton, abechon, e abequet significan "abadiá pichona".
Abatàs e abetàs significan "abadiá granda".
Abadiassa significa "abadiá granda" o "abadiá en roïnas".
Nòtas
<references group="N"/>
Othis
Othis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Macedonian (eslau)
Lo macedonian o eslavomacedonian (nom autoctòn: Македонски = Makedonski) es una lenga eslava fòrça pròcha del bulgar que se parla mai que mai dins la Republica de Macedònia e dins de zonas adjacentas de Grècia. Es la lenga oficiala de la Republica de Macedònia. S'escriu en alfabet cirillic.
Othis
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Macedonian (eslau)
A l'origina, lo macedonian es una varietat regionala del bulgar e plan longtemps lo considerèron aital. Mas a partir de 1944, l'estat de Iogoslavia li donèt una codificacion que divergiguèt amb lo bulgar e aital faguèt del macedonian una lenga per elaboracion. Las populacions eslavas de Grècia trantalhan encara entre l'identificacion amb lo macedonian e l'identificacion amb lo bulgar.
Othis
Nòtas
<references group=N/>
Macedonian (eslau)
Cal pas confondre lo macedonian actual, qu'es una lenga eslava, amb lo macedonian antic, qu'es radicalament distint.
Deontologia
Deontologia (del grèc δέον "degut" + λόγος "discors"), es un concèpte introduch per Bentham —Deontology or the Science of Morality, 1834— que fa referéncia a la branca de l'Etica (partida de la filosofia que tracta de la morala e de las obligacions de l'òme) l'objècte d'estudi que son los fondaments del dever e de las nòrmas moralas. Se fa referéncia a un ensems ordenat de devers e obligacions moralas qu'an los professionals d'una matèria derminada.
La deontologia es coneguda tanben jol nom de "Teoria del dever" e amb l’axiologia es una de las doas brancas principalas de l'Etica normativa. Se pòt parlar tanben d'una deontologia aplicada, dins aqueste es pas pus una etica normativa mas descriptiva e quitament prescriptiva. La deontologia aplicada a l'estudi dels dreches e devers, particularament enfocats dins l'exercici d'una profession, es lo cas de la deontologia professionala. Per son aplicacion s'elabòran de còdis deontològics, que reglamentan, de manièra estricta o alara en mena d'orientacion, las questions relativas al "dever", dels membres d'una determinada profession. La deontologia se noirís d'un costat de l’encastre juridic, e per d’un autre de l’encastre moral. Son concèpte basic es qu'obrar "en acòrdi de l'etica" ne ven a obrar en acòrdi d’un còdi predefinit.
S’alunhar d'una nòrma de per abans definida, en general per escrich, constituís una actitud o un comportament non etic. Doncas, se pòt dire qu’es l'argument suprèma que deu orientar quina conducha que siá. Per contra, existís una autra branca, nomenada teleologia, que definís qu’obrar eticament es l’actitud o comportament que sosten lo ben per gaireben totes, en determinant çò qu’es corrècte e çò que l’es pas en segon lo resultat a aténher. La deontologia se dividís en 4 fasas: Universitària, Comunautària, Etica e Juridica.
Monarcas de Grand Bretanha
Aquesta lista repren tots los monarcas qu'an regnat sus la Gran Bretanha, es a dire sus Escòcia de 843 a 1707, sus Anglatèrra de 878 a 1707. A partir deu 1er de mai de 1707, a la seguida de l'Acte d'Union, Anna Stuart vad Reina de Gran Bretanha.
Saturacion (colors)
thumb|Diferents nivèls de saturacion d'un imatge. En teoria de las colors, la saturacion ou puretat es l'intensitat d'una tinta especifica. Es basada sus la puretat de la color; una tinta nautament saturada a una color viva e intensa alara qu'una tinta mens saturada pareis pus fada e grisa. Sens pas ges de saturacion, una tinta ven un nivèl de gris. La saturacion es una de las coordenadas dins l'espaci colorimetric.
La saturacion d'una color es determinada amb una combinason de son intensitat luminosa e de la distribucion de sas diferentas longors d'ondas dins l'espèctre de las colors. La color pus pura s'obten en utilizant una sola longor d'onda de nauta intensitat, coma amb un lasèr. Quand l'intensitat luminosa demenís, la saturacion tanben. Per desaturar una color dins un sistèma de sintèsi sostractiva (coma amb la Goache), se pòt li apondre de blanc, de negre, de gris, o sa tinta complementària.
Saturacion dins l'espaci colorimetric RVB
Dins un espaci colorimetric RVB, la saturacion se pòt descriure coma la desviacion estandard σ entre las coordenadas de las colors R(rouge), V(vert) et B(bleu). Se se causís μ per representar la luminositat, alara
En tèrmes simples, se pòt dire qu'una color a una saturation maximala quand a una luminositat de 100% dins lo canal roge, e 0% dins los autres canals. Aquela color seriá pas ges saturada se totes sos canals èran egals. Doncas se pòt dire que la saturacion es la diferéncia entre las valors dels canals.
En tèrmes colorimetrics, aquela simpla definicion dins l'espaci colorimetric RVB pausa divèrses problèmas. L'espaci colorimetric RVB es pas absolut, la valor de la saturacion es arbitrària e depend de la causida de las colors primàrias e del punt blanc.
Montpardiac
Montpardiac (Monpardiac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing que's pensan a bon dret Montpardiac ei format de Mont-, qui pòt representar ua simpla tuca, e deu nom ancian deu vilatge, doncas *Pardiac. Qu'explican aqueth darrèr nom per un nom latin d'òme inatestat, *Pardinius, derivat de Pardus, dab lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -ācon. Mes si -n- intervocalica dispareish en gascon, -ni- intervocalica que mia normalament a nh. Pr'aquò, segon Xavier Ravier, Pardiac qu'èra Pardiniacu; que i agó supression de -n- intervocalica quitament quand èra palatalizada (-nh-); qu'en demorè ua traça qui permetó dens quauques cas eth restabliment dera nasala dentala. Pardiac, qui sembla lo nom eponime deu comtat de Pardiac, qu'èra doncas probablament ua anciana grana proprietat antica qui avè benlèu per mèste *Pardinius. Qu'ei logic de pensar l'ajustadís de Mont se hascó peu castèth abans de s'espandir au vilatge (que i a enqüèra un castèth, plan plaçat per la defensa, lo deus comtes de Pardiac çò sembla, mes qui guarda pas gran causa de son estat medievau ) : lo mot mont qu'ei com l'anóncia d'un site defensiu. Negre non ditz arren de Montpardiac.
Sants-Montjuïc
270px|thumb|Museu Nacional d'Art de Catalunya thumb|270px|La demolicion de las [[Quatre Colomnas, simbòl del catalanisme, per Miguel Primo de Rivera en 1928]] Lo districte de Sants-Montjuïc es lo Districte III, un dels dètz en que se dividís la vila. Es lo pus vast de Barcelona amb una superfícia de 2090 ectaras.
Trobam los quartièrs seguents: Hostafrancs, La Bordeta, Poble-sec, Font de la Guatlla, Sants, Sants-Badal, La Marina del Port e La Marina del Prat Vermell. Lo sieu territòri compren tanben lo poligòn industrial de la Zona Franca, una part del pòrt de la vila e la montanha de Montjuïc. Lo 1èr de genièr de 2005 i vivián 177,636 abitants.
thumb|left|300px|Quartièrs del districte de Sants-Montjuïc.
Vejatz tanben
Districtes e quartièrs de Barcelona
Bossens (Nauta Garona)
Bossens (Boussens en francés) es una comuna gascona situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bossens qu'èra de l'eleccion de Comenge (nocion diferenta de la diocèsi de Comenge), doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa qu'èra Sent Supèri, ara Nòsta Dauna. En 1790, Bossens qu'èra deu canton de Sent Martòri, en l'an VIII, deu canton de Martras Tolosana, temporàriament unit a la comuna de Montclar, en l'an X deu canton de Casèras.
Fontenay-le-Pesnel
Fontenay-le-Pesnel es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Fontenay-le-Pesnel est une commune du Bessin située à trois kilomètres de Tilly-sur-Seulles, quinze kilomètres de Bayeux et seize kilomètres de Caen.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat, nomenada alavetz Sant-Aubin-de-Fontenay, a portat los noms de Fontenay-lo-Pesnel e de Fontenay-sus-Seulles. Lo primièr nom a #èsser conservat.
Districte de Sant Martí
thumb|right|220px|Quartièrs del districte de Sant Martí. 200px|left|thumb|La glèisa parroquiala de Sant Martí de Provençals
Fontenay-le-Pesnel
Istòria
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune, nommée alors Saint-Aubin-de-Fontenay, a porté les noms de Fontenay-le-Pesnel et de Fontenay-sur-Seulles. Le premier nom a été conservé.
Districte de Sant Martí
Sant Martí es un districte de Barcelona que, situat a l'èst de la vila, limita amb la municipalitat de Sant Adrià de Besòs, los districtes de Ciutat Vella, l'Eixample, Horta-Guinardó e Sant Andreu e la mar Mediterrani.
thumb|Primièr sagèl municipal de Sant Martí de Provençals thumb|Escut prepausat e adoptat en 1855
Lo sieu nom proven de l'anciana municipalitat del plan de Barcelona, Sant Martí de Provençals, que foguèt un vilatge independent dempuèi 1714 fins en 1897. A l'ora d'ara lo districte se dividís en dètz quartièrs. Per lo dessús de la Granda Via trobam: Verneda i la Pau, el Clot, el Camp de l'Arpa del Clot e lo Sant Martí de Provençals; per jos trobam: lo Poblenou, Besòs i el Maresme, Provençals del Poblenou, Parc i llacuna del Poblenou, Vila Olímpica del Poblenou e Diagonal Mar i Front marítim del Poblenou.
Lo districte de Sant Martí concentra la màger part de las plajas de Barcelona en los sieus 2675 mètres de litoral. Amb 938 ectaras e 221,029 abitants (2005), es lo segond districte de la vila en estenduda reala e populacion. °N, °W
Vejatz tanben
Districtes e quartièrs de Barcelona
Jean Barès
Jean Barès (Puntís d'Inard, Comenge, 1875 - Sent Bertran de Comenge, 1932) es un capelan e escrivan d'expression occitana.
Domats
Istòria
Semblariá Que lo luòc e aguèt viscut fòrça de ora. Marais, étangs, Fonts e de bòsques #èsser sens dobte de postièrs determinants. Mas se probablament cap a la que lo vilatge #prene forma.
A, fasiá partida del pagus de Sentit. En 1193, lo capítol de Sant-Julien-de detlo-Sault #prene possession dels luòcs, de contunh los Chartreux de Béon lo an 1362 e fin finala los Célestins de Senses lo an 1528 (demòra, per memòria, lo quartièr dels Célestins). La moinerie de Mellereau, lo prieuré de la nòstra-Madama-de detlos-Cremats desapareguts dempuèi plan longtemps, mas tanben lo luòc-dich del Mètz lo Abbesse, amb lo sieu camin dels Nonnes, o camin de las Madamas, testifiquen de la preséncia de las religiosas sul territòri.
D'unas autres noms de luòcs-diches revèlan jamai que de visitas reialas #aunorar lo vilatge (la font de la Reina, la pèça de la Reina, las prés de la Reina, lo gué de la Reina) ; vertat se que lo castèl de Galetas recebiá lo tribunal (Charles IV lo Polit, Philippe V, Philippe lo Polit, Philippe VI) e #que tota la region èra caça reiala.
Mas la guèrra de #Cent ans, #que Robert Knolles, cap de guèrra anglesa sobrenomenat « lo vièlh bandit », se'n la una de las jamai sinistras figuras, estrall lo pòble la an 1358. Demòra Pas alavetz jamai #que arruïnes e #que de cendres. En 1383, siatz 26 ans aprés, « lo castèl se'n de espinas e en desèrt... ». Aquel tèxt, extrach De l'acte de confession e dénombrement de Raymond de Mareuil, pròva que lo existéncia d'un castèl a Adondats se pas pas una legenda. Mas ont se situava ? Al luòc-dich de la Motte Pastisson, sus la anciana rota de Adondats a Courtenay, o a la cœur del pòble ?
Il semblerait que le lieu fut habité très tôt. Marais, étangs, sources et forêts furent sans doute des facteurs déterminants. Mais c'est probablement vers le que le village prit forme.
Au, il faisait partie du pagus de Sens. En 1193, le chapitre de Saint-Julien-du-Sault prit possession des lieux, puis les Chartreux de Béon en 1362 et enfin les Célestins de Sens en 1528 (il reste, pour mémoire, le quartier des Célestins). La moinerie de Mellereau, le prieuré de Notre-Dame-des-Brûlés disparus depuis bien longtemps, mais aussi le lieu-dit du Metz l'Abbesse, avec son chemin des Nonnes, ou chemin des Dames, attestent de la présence des religieux sur le territoire.
D'autres noms de lieux-dits révèlent que des visites royales honorèrent le village (la source de la Reine, la pièce de la Reine, les prés de la Reine, le gué de la Reine) ; il est vrai que le château de Galetas recevait la cour (Charles IV le Bel, Philippe V, Philippe le Bel, Philippe VI) et que toute la région était chasse royale.
Mais la guerre de Cent ans, dont Robert Knolles, chef de guerre anglais surnommé « le vieux bandit », est l'une des plus sinistres figures, ravage le village en 1358. Il ne reste alors plus que ruines et que cendres. En 1383, soit 26 ans après, « le château est en épines et en désert... ». Ce texte, extrait de l'acte d'aveu et dénombrement de Raymond de Mareuil, prouve que l'existence d'un château à Domats n'est pas une légende. Mais où se situait-il ? Au lieu-dit de la Motte Gâteau, sur l'ancienne route de Domats à Courtenay, ou au cœur du village ?
Mike Shinoda
thumb|250px|Mike Shinoda en 2008 a l'Exposicion Mondiala Michael Kenji Shinoda (Panorama City, Los Angeles, Califòrnia, 11 de febrièr de 1977) es un musician, compositor, cantaire e productor american. Foguèt un dels cofondadors del grop Linkin Park en 1996.
Intelligéncia artificiala
thumb|right|Maquina amb una forma umana e una intelligéncia artificiala.
Una intelligéncia artificiala, sovent dicha IA, es un sistèma informatic que permet a una maquina de simular de rasonaments ò de comportaments umans. L'idèa de maquinas d'aqueu tipe foguèt imaginada tre l'Antiquitat e represa durant l'Edat Mejana e la Renaissença. A partir deis ans 1940, lei progrès dins la formalizacion dei matematicas e l'invencion de l'ordinator permetèron de pausar lei basas teoricas e de concebre lei premiereis intelligéncias artificialas. Lo sector conoguèt de progrès considerables durant la segonda mitat dau sègle XX e enregistrèt un succès restontissent en 1997 amb la victòria dau superordinator Deep Blue còntra lo campion d'escacs Garry Kasparov.
Dempuei aquela data, lei programas basats sus una intelligéncia artificiala, venguts frequents en certanei sectors tre leis ans 1980, se son desvolopats dins la vida vidanta gràcias au desvolopament d'internet. L'IA es ansin a l'origina d'una branca importanta de l'industria actuala dei tecnologias informaticas, portada per lei companhiás multinacionalas de l'informatica. D'efiech, leis aplicacions son fòrça nombrosas e incluson lei motors de recèrca, leis assistents virtuaus, lei sistèmas de conduchas dei veïculs autonòms, lei sistèmas expèrts e lei videojòcs.
Leis idèas precursoras
L'idèa de crear una maquina dotada d'una intelligéncia similara a l'intelligéncia umana es relativament vièlha en Euròpa Mediterranèa e en Orient Mejan. Per exemple, i a de traças d'automats en Egipte e en Grècia durant l'Antiquitat. Pus tard, un tractat de l'alquimista arabi Jabir Ibn Hayyan (721-815) estúdia la possibilitat de generar artificialament d'èssers vivents. Durant la Renaissença, aquel interès de l'alquimia contunia coma o mòstran lei trabalhs e lei legendas sus leis homunculus de Paracelse (1494-1541) e lo Golèm. Enfin, au sègle XVIII, se pòu citar lo canard de Vaucanson qu'es un automat capable de simular la digestion.
En parallèl, de reflexions aguèron luòc sus l'intelligéncia en vista de concebre una intelligéncia mecanica. Per aquò, l'interès de la logica e deis algoritmes foguèt percebut tre l'Antiquitat. Au sègle XIII, lo filosòf malhorquin Ramon Llull (1232-1315) concebèt una « maquina logica » destinada a verificar la validitat d'un postulat a partir de règlas e d'operacions logicas. Son trabalh aguèt una influéncia importanta sus lei trabalhs ulteriors, especialament aquelei de René Descartes (1596-1650), de Thomas Hobbes (1588-1679) e de Leibniz (1646-1716). Aquò ancorèt l'idèa d'un liame dirècte entre la pensada racionala e lo caractèr sistematic de l'algèbra e de la geometria e, per exemple, Leibniz imaginèt un lengatge universau de rasonament, dicha « characteristica universalis », assimilant l'argumentacion a un calcul.
Lei progrès dins lo formalisme matematic realizats a partir dau sègle XVIII favorizèron un desvolopament de l'estudi teoric de l'intelligéncia artificiala. De basas importantas foguèron ansin publicadas dins Lei Lèis de la Pensada de George Boole (1815-1864) e dins Ideografia de Gottlob Frege (1848-1925). Puei, en 1913, Bertrand Russell (1872-1970) e Alfred Whitehead (1861-1947) sintetizèron lo tractament formau dei matematicas dins Principia Mathematica. David Hilbert (1862-1943) produguèt tanben de tèxtes importants dins lo domeni dins leis ans 1920-1930. La conclusion d'aquelei recèrcas foguèt paradoxala : d'un caire, de limits ai capacitats d'expression de la logica matematica foguèron identificats mai d'autre caire, la possibilitat de mecanizar totei lei rasonaments matematics foguèt largament acceptada per la comunautat scientifica. En parallèl, l'invencion dei premierei maquinas industrialas programablas permetèt de donar una basa novèla ais idèas de maquinas intelligentas.
L'invencion dei concèptes
A partir deis ans 1940, l'intrada en servici dei premiereis ordinators permetèt a quauquei scientifics de discutir de la possibilitat de crear un cervèu artificiau. Conjugat amb lo desvolopament de la cibernetica, aquò menèt a l'invencion de la màger part dei concèptes de basa de l'intelligéncia artificiala. D'efiech, tre 1943, foguèt prepausada la premiera representacion de la neuròna formala per Warren McCulloch (1898-1969) e Walter Pitts (1923-1969). Puei, en 1948, la teoria de l'informacion de Claude Shannon (1916-2001) detalhèt lo caminament d'un sinhau dins un circuit electric. Dos ans pus tard, Alan Turing (1912-1954) detalhèt lei condicions necessàrias per crear un sistèma intelligent e imaginèt son tèst famós per assaiar d'identificar l'intelligéncia en una maquina. Lei trabalhs se multipliquèron alora fins a la conferéncia de Dartmouth que se debanèt en 1956. Organizada per Marvin Minsky (1927-2016) e John McCarthy (1927-2011), es considerada coma l'eveniment a l'origina de la recèrca modèrna sus l'intelligéncia artificiala.
Lei premiers desvolopaments
Après 1956, la recèrca sus l'intelligéncia artificiala foguèt largament sostenguda per d'agéncias governamentalas coma la DARPA. Aquò menèt rapidament a d'invencions importantas coma lo Lisp, totjorn un dei lengatges pus populars de programacion deis IA, en 1958. L'an seguent, lo General Problem Solver metèt en òbra un sistèma d'aprendissatge per resòuvre de problemas algebrics e geometrics. En 1964, lo programa ELIZA foguèt capable de simular una conversion umana gràcias a de reformulacions dei questions pausadas. Aquò èra l'illustracion dei progrès realizats sus lei rets semanticas per comunicar un lengatge uman ai maquinas. Pasmens, la crisi deis ans 1970 entraïnèt una importanta reduccion dei budgets de recèrca.
Aqueu periòde veguèt tanben de descubèrtas importantas coma l'invencion dau lengatge de programacion Prolog per la còla marselhesa d'Alain Colmerauer (1941-2017) e de Philippe Roussel (nascut en 1945). Aqueu lengatge permetèt de melhorar l'eficacitat dei calculs. Pasmens, fòrça criticas apareguèron còntra leis IA. En particular, foguèt definida la paradòxa de Moravec que ditz globalament que « lo pus malaisat en robotica es sovent lo pus simple per l'òme ». Aquò èra un dobte clar sus la capacitat de reprodurre leis aptituds sensorimotritz umanas. I aguèt tanben de criticas còntra la manca de poissanças dei sistèmas informatics utilizats per realizar d'IA e sus l'abséncia d'intelligéncia vertadiera dei maquinas construchas. Una consequéncia foguèt l'abandon dei recèrcas sus lei rets neuronicas fins a una resurgéncia de l'interès per aquela tecnologia en França dins leis ans 1980.
Lei premiers sistèmas comerciaus
A partir de 1980, lei recèrcas sus l'intelligéncia artificiala tornèron venir importantas. Pasmens, lo desvolopament de sistèmas comercializables, magerament de sistèmas expèrts, foguèt un deis aisses majors d'aquela renaissença. Un dei premiereis exemples de sistèma expèrt es Dendral, editat en 1965, que permetiá d'identificar de compausats quimics. En 1972, un programa, dich Mycin, permetèt d'ajudar lo diagnostic de malautiás infecciosas dau sang. Per evitar lo problema de la manca de conoissenças generalas, lei sistèmas expèrts s'especializèron dins un domeni donat. Aquò facilitèt la concepcion de programas utilizables e lo sistèma Xcon, destinat a optimizar d'ordinators, venguèt un dei premiers succès comerciaus dei fabricants d'IA. Ansin, dins lo corrent deis ans 1980, un sector industriau centrat sus l'intelligéncia artificiala se formèt ais Estats Units.
Lo crac d'octòbre de 1987 entraïnèt una novèla reduccion drastica dei budgets de recèrca. Coma durant la crisi petroliera deis ans 1970, foguèt acompanhada de criticas sus l'abséncia d'intelligéncia vertadiera dei programas d'IA. D'autrei criticas expliquèron l'abséncia de resultats vertadiers per l'abséncia de còrs fisics. D'efiech, per sei tenents, la percepcion dau còrs es un element caracteristic deis entitats intelligentas. Assaièron donc d'integrar d'apòrts eissits de la robotica au sector de l'IA e estudièron la concepcion de robòts dotats d'una IA.
La generalizacion deis agents « intelligents »
Lo 11 de mai de 1997, la victòria de l'ordinator Deep Blue còntra lo campion d'escacs Garry Kasparov demostrèt la factibilitat d'una intelligéncia artificiala au grand public. Dins aquò, leis ans 1990 foguèron subretot l'epòca de desvolopament e de generalizacion deis agents intelligents. Aquelei programas son d'entitats autonòmas capables de percebre lor environament gràcias a de captors e d'agir gràcias a d'efectors per agantar d'objectius donats. Permetèron de crear d'assistents personaus virtuaus ò de crear de veïculs autonòms. D'un biais pus espectaclós, aquò menèt a la concepcion de robòts autonòms que podián realizar certanei pretzfachs.
L'integracion dei megabasas de donadas dins lei sistèmas d'IA
Dempuei la fin deis ans 2010, lo domeni deis intelligéncias artificialas es dominat per l'integracion de basas de donadas sensa precedents dins lei modèls d'aprendissatge. Aquò suscita ansin d'interès per lei rets neuronicas, qu'an besonh de donadas per aprendre, e per l'enregistrament dei informacions necessàrias. D'efiech, se pausa desenant la question de la marchandizacion e de la proteccion dei donadas, especialament aquelei que regardan la vida privada. Pasmens, en parallèl, permetèt la concepcion de sistèmas expèrts pus performants, eficaças per preveire de comportaments umans, ò d'intelligéncias pus largas, capablas de simular de discussions sus de tèmas variats. L'accès a de programas basats sus d'intelligéncias artificialas es tanben vengut pus frequent, especialament sus internet onte plusors companhiás multinacionalas an desvolopat d'IA d'ajuda ò de discussion. Se l'intelligéncia d'aquelei sistèmas demòra en realitat fòrça limitada, pòdon desenant simular de conversacions ò produrre d'imatges quasi identics ais òbras umanas, çò qu'engendra de questions e de debats novèus.
Definicion
L'intelligéncia artificiala es sovent definida coma l'ensemble dei teorias e dei tecnicas destinadas a metre en òbra una maquina capabla de simular l'intelligéncia umana. Pasmens, per mesurar aquela capacitat, divèrsei tèsts ò critèris de quantificacion son estats prepausats. Lo principau es lo tèst de Turing. Formulat en 1950, es una proposicion fondada sus la facultat d'una maquina d'imitar la conversacion umana. Segon son autor, permet de determinar s'una maquina pòu èsser considerada coma « conscienta ». Per aquò, lo tèst consistís a plaçar un uman de clucons dins una dicussion implicant un ordinator e un autre uman. Se lo premier individú es pas capable d'identificar la maquina e l'uman, la maquina es considerada coma conscienta. A l'ora d'ara, ges de maquina es estada capable de reüssir aqueu tèst. Pasmens, es criticat car permetriá subretot d'identificar un sistèma capable d'imitar lo parlar uman.
D'autrei tèsts son donc estats suggerits per avalorar la performància d'una intelligéncia artificiala. Lo « tèst dau cafè » consistís a plaçar una maquina intelligenta dins un ostau desconegut e a li demandar una tassa de cafè. Permet de verificar lei capacitats d'orientacion, de deduccion (foncionament de la maquina-cafè...) e de cèrca deis ingredients e otís necessaris (tassa, aiga, cafè...). Lo « tèst de l'estudiant » es puslèu destinat a verificar lei capacitats cognitivas de la maquina que dèu s'inscriure dins una universitat, seguir lei cors e capitar seis examens. Enfin, fau nòtar lo « tèst de l'embaucha » que sembla lo tèst de Turing car, dins aquela experiéncia, la maquina dèu obtenir un emplec dins una entrepresa.
Lei corrents de pensada de la concepcion d'IA
Tre leis ans 1940, lei precursors de la cibernetica s'interessèron a plusors disciplinas coma lei sciéncias socialas, la psicologia, la neurofisiologia ò la logica. Aquò menèt a l'emergéncia de dos apròchis diferents inspirats per lei sciéncias cognitivas. Per lo cognitivisme, lo vivent manipula de simbòls elementaris segon un procès de tractament de l'informacion per construrre sa pensada. Per exemple, un enfant qu'emplís e que vueja de veires d'aiga de talhas diferentas pòu comprendre que la quantitat de liquid presenta dins un veire despend de dos elements simples que son l'autor d'aiga dins lo veire e lo diamètre dau recipient. Ansin, per l'experiéncia, l'enfant vèn capable d'arbitrar entre aquelei paramètres per se servir una quantitat donada d'aiga.
L'autre corrent es lo connexionisme. Per eu, lei fenomèns mentaus ò comportamentaus son de procès complèxs « emergents » eissits de l'interaccion entre plusors rets d'unitats simples connectadas entre elei. Lo concèpte « d'emergéncia » designa lo fach que, se lei procès complèxs son engendrats per lei proprietats que dirigisson leis unitats de basa de la ret, an egalament una dimension « novèla » que s'estend ben en delà d'aquelei proprietats. Lo logician britanic John Stuart Mill (1806-1873) donèt ansin l'exemple de l'aiga coma sistèma connexionista. D'efiech, lei proprietats de l'aiga son pas reductiblas a aquelei de l'idrogèn e de l'oxigèn. Au nivèu de l'intelligéncia artificiala, lei principis dau connexionisme son mai que mai utilizats per la concepcion de sistèmas basats sus de rets de neurònas formalas.
Pasmens, aqueleis apròchis son pas necessariament opausats. Dins lei sistèmas modèrnes, son puslèu utilizats d'un biais complementari. Tanben, son conjugats amb lei concèptes de redondància, de reentrància e de seleccion. Lo premier es destinat a limitar leis efiechs dei panas en multiplicant lei circuits permetent lo foncionament dau sistèma globau. Lo segond consistís en la mesa d'un mecanisme permetent lo partiment permanent de l'informacion entre lei diferents compausants dau sistèma. Enfin, la seleccion permet d'identificar e de gardar lei comportaments jutjats eficaç.
Leis intelligéncias artificialas generalas
Leis intelligéncias artificialas generalas (IAG) es un sistèma capable de realizar ò d'aprendre totei lei pretzfachs cognitivas pròprias ais èssers umans ò ais animaus. Tanben, son de còps definidas coma de sistèmas informatics que subrepassan leis umans dins la màger part dei pretzfachs aguent un interès economic. Leis IAG foguèron lòngtemps consideradas coma un objècte purament especulatiu car un cervèu uman mejan pòu realizar 1013 operacions cada segonda. Òr, fins a la fin deis ans 2010, i aviá pas de maquinas capablas d'agantar un tau nivèu. Desenant, d'ordinators amb una tala poissança de calcul existisson mai se pausa encara lo problema de la comprenença de la part implicita dau parlar uman per lo sistèma.
Leis intelligéncias artificialas fòrtas
Leis intelligéncias artificialas fòrtas son de còps confondudas amb leis intelligéncias artificialas generalas. Per lei tenents de l'existéncia de dos tipes d'IA diferents, leis intelligéncias artificialas fòrtas designan de maquinas capablas d'aver un comportament intelligent, de modelizar d'idèas abstrachas, d'esprovar una consciéncia vertadiera e una comprenença de sei rasonaments. A respècte de l'intelligéncia artificiala generala, l'intelligéncia artificiala fòrta fa donc intervenir de consideracions filosoficas dins sa definicion.
Leis intelligéncias artificialas feblas
Leis intelligéncias artificialas feblas son de programas que simulan l'intelligéncia umana e que semblan d'aver d'accions intelligentas. Aquelei sistèmas son pas considerats coma intelligents au sens estricte dau tèrme, compres aquelei que simulan de conversacions umanas. De mai, aquela categoria d'IA es sovent limitada a un pretzfach ò un domeni donat. Pasmens, per leis engenhaires, lo concèpte es util per descriure de maquinas capablas d'imitar de comportaments umans. Leis intelligéncias artificialas feblas son relativament frequentas dempuei la fin deis ans 2010. Siri, l'assistent virtuau desvolopat per Apple, es un exemple d'intelligéncia artificiala d'aqueu tipe.
Lei sistèmas expèrts
Lei sistèmas expèrts son de programas capables de simular lei mecanismes cognitius d'un expèrt dins un domeni particular per respòndre a una question. Per aquò, son constituïts d'una basa de donadas, d'un ensemble de règlas e d'un motor d'inferéncia. Son centre es aqueu motor qu'es un algoritme de simulacion d'un rasonament deductiu que permet de selecionnar la respònsa adaptada a partir dei fachs e dei règlas coneguts. La qualitat d'aquela respònsa despend largament de la basa de donadas e lei sistèmas expèrts actuaus son desenant melhorats per de metòdes d'aprendissatge automatic que permèton a la maquina d'aquistar rapidament de quantitats importantas de conoissenças. Leis aplicacions dei sistèmas expèrts son fòrça nombrosas (motors de recèrca, videojòcs, programa d'ajuda a la decision...) mai l'intelligéncia d'aquelei programas es inexistenta en fòra de son domeni d'expertisa.
Lei rets neuronicas
Lei rets de neurònas artificialas son de sistèmas que sa concepcion es inspirat per lo foncionament dei neurònas biologicas. Pauc a cha pauc, an tanben integrat de metòdes estatistics per tractar l'informacion. La basa d'aquelei maquinas es la neuròna formala qu'es un modèl simplificat dei neurònas observadas dins la natura. La neuròna formala es un automat dotat d'una foncion de transferiment que transforma seis intradas en sortida segon de règlas precisas. Per exemple, una neuròna soma seis intradas e emet un sinhau s'aquela soma es egala ò superiora a una valor definida. Aquelei neurònas son associadas per formar una ret compausada de neurònas aguent de missions diferentas : neuròna proactiva destinada a emetre un sinhau, neuròna de recurréncia... De mai, per simular mai la plastificitat d'un cervèu biologic, aquelei rets intègran de règlas permetent de modular l'influéncia de cada neuròna dins lo sistèma en foncion de règlas d'aprendissatge.
Lei rets neuronicas son generalament optimizadas per seguir de metòdes d'aprendissatge de tipe probabilista. Aquò permet a la maquina de tractar de situacions desconegudas a partir d'un ensemble d'exemples similars contenguts dins sa memòria. Divèrsei tecnicas d'aprendissatge existisson. Lei tecnicas supervisadas impausan la solucion de trobar e lei tecnicas non supervisadas laissan lo sistèma se dirigir vèrs una solucion liura. Puei, es possible de donar la solucion e de laissar lo sistèma trobar de respònsas que se rapròchan pauc a pauc de la solucion. Enfin, lei connexions neuronicas identificadas coma causas d'error pòdon èsser suprimidas per acabar l'aprendissatge.
La formacion d'una basa d'exemples reaus importanta es necessària per permetre lo bòn foncionament d'aqueu tipe d'intelligéncia artificiala. Per de problemas complèxs de resòuvre, lo nombre d'exemples requesits pòu venir considerable, çò qu'es de còps un problema. En particular, quand lo nombre d'exemples adaptats es tròp reduch, lo còst de desvolopament de la basa pòu lèu venir dissuasiu. Un autre problema dei rets neuronicas es l'opacitat generala dau sistèma. D'efiech, dins la màger part dei cas, es impossible de determinar lei calculs aguent menat au resultat prepausat per la maquina. Aquò complica fòrça l'optimizacion dei programas basats sus una tala arquitectura. Dins aquò, en despiech d'aquelei problemas, lei rets neuronicas conoisson un desvolopament important dempuei leis ans 2010 car sei capacitats semblan importantas.
Leis aprendissatges automatic e prefond
L'aprendissatge prefond es un melhorament de l'aprendissatge automatic aparegut dins leis ans 2010. Son principi es globalament identic mai esplecha de rets neuronicas pus complèxas, d'algoritmes pus eficaç, de maquinas pus poderosas e de basas de donadas pus importantas que per lei periòdes precedents. Aquò permet d'obtenir de resultats sensa precedents e dona la possibilitat de crear d'imatges e de sòns quasi identics ai produccions umanas.
Aplicacions
Leis aplicacions de l'intelligéncia artificiala son fòrça divèrsas. Dins lo sector financier, lei bancas utilizan de sistèmas expèrts per mesurar lei riscs dempuei de decennis. Uei, de programas destinats a la venda e a la crompa d'accions sus lei mercats borsiers. Lei militars son tanben de precursors de l'utilizacion d'IA. Pasmens, dempuei la fin deis ans 2010, l'aparicion dau dròne e lei recèrcas sus la robotizacion dau prat batalhier an entraïnat una aumentacion importanta dei budgets car leis IA semblan capablas de dirigir aqueleis armas novèlas. Leis IA aurián tanben un interès dins la collècta e lo tractament deis informacions relativas a un teatre d'operacions. L'industria, especialament lei sectors de la robotica e de la logistica, s'interèssan egalament ais IA dempuei de decennis en vista de desvolopar de procès de produccion novèus e de melhorar lei transpòrts e la gestion deis entrepaus. Enfin, d'un biais pus ludic, l'industria dau videojòc es un autre sector istoric de l'estudi e de l'utilizacion deis IA
Montaigu
Montaigu pòt essèr:
Mézières-lez-Cléry
Mézières-lez-Cléry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tourville-la-Chapelle
Tourville-la-Chapelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia de Nòva Zelanda
L'economia de Nòva Zelanda es una economia de mercat modèrna fòrça dependenta del comèrci amb Austràlia, Estats Units e Japon.
Ommeray
Ommeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Crouttes
Crouttes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa