cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grandas descobèrtas
Lo començament de las exploracions: Portugal
La primèra onda d'expedicions comencèt amb Portugal amb lo prince Enric lo Navegador. Viatjant cap a l'Atlantic descobriguèt las illas de Madeira en 1419 e dels Açòres en 1427, que venguèron de colonias portuguesas. L'objectiu principal d'Enric lo Navegador èra l'exploracion de la còsta occidentala d'Africa. Pendent de sègles las unicas rotas que connectavan l'Africa Occidentala amb la mar Mediterranèa passavan pel desèrt del Sahara e èran contrarotladas pels estats musulmans del nòrd d'Africa, rivals de Portugal. Los portugueses esperavan trobar un passatge per mar que los permetirián de comerciar dirèctament amb l'Africa Occidentala. D'en primièr l'avaçada foguèt lenta, mas, en 1434 arribèron al cap Bojador. En mens de dos decenis la barrièra del Sahara aviá estat vencuda e lo comerci de l'aur, de l'argent e dels esclaus comencèt sus un territòri que venguèron correspond a l'actual Senegal. Pauc aprèp bastiguèron los fòrts d'Elmina e São Tomé e Príncipe venguèt la primièra colonia productriça de sucre. En 1482 una expedicion capitanejada per Diogo Cão arribèt al reialme del Congò. L'expedicion mai importanta foguèt aquela de Bartolomeu Dias qu'arribèt al cap de Bona Esperança, demostrant que la rota cap a l'Índia per mar èra possible. En 1498 Vasco da Gama realizèt aquela entrepresa.
Descobèrta d'America
thumb|La Nau Santa Maria a l'ancora, òbra d'Andries van Eertvelt, pintrat en 1628, representa la celèbra carraca de Cristòl Colomb Castelha, rival de Portugal comencèt las seunas exploracions maritimas qu'èra de contunh a la fin del sègle XV, a l'ora los navegators castelhans començavan la competicion amb los nivigators portugueses. La primièra mòstra foguèt la lucha pel contraròtle de las Illas Canàrias, que foguèron presas per Castelha. Amb l'union de Castelha e Aragon, e acabada la Colonizacion d'al Andalús, lo reialme utilizèt aquela escasença e los recorses per la recerca de las nòvas rotes e l'establiment de nòvas colonias oltramar. En 1492 los governats de Castelha e Aragon patronizèron lo viatge de Cristòl Colomb amb l'intencion d'arribar en Índia navegant cap a l'oèst.
Mas Colomb arribèt pas en Asia, mas al Mond Nòu. En 1501 lo tor portugués Pedro Álvares Cabral tanben descobriguèt lo Mond Nòu, l'estat actual de Brasil. Demandèt l'intervencion papala per definir los airals d'influéncia en 1494 data que se signèt lo Tractat de Tordesillas que divisiá lo Mond entre las doas poténcias. Los portugueses recebèron "tot" çó que se trobavariá a l'oèst d'Euròpa e a l'èst d'una linha a 270 lègas de Cap Verd; atal obtenguèt lo contraròtle d'Africa, Asia e la region orientala de l'America del Sud. Los espanhols recebèron "tot" çò que se trobavariá a l'oèst d'aquela linha, un territòri qu'èra desconegut e fòrça grand: lo rèste del continent american e les illas de l'ocean Pacific.
Colomb e los mai explorators europèus foguèron decebuts per las descobèrtas. A la diferència d'Africa e Asia, los abitants de las illas de la Cariba avián fòrça pauc a comerçar amb los navegators espanhols. L'atrach de las illas, pasmens, seriá la man d'òbra e la produccion que s'i poiriá realizar mejans la colonizacion. Mas quand los conquerents arribèron al continent descobriguèron de jaciments d'aur e d'argent al Mexic e Peró. Aprèp la conquèsta de l'Empèri Asteca e de l'Empèri Inca, las pandemias europèas e l'esclavatge devastèron los pòbles natius americans.
En 1519, an meteis que Cortés arribèt al Mexic, la corona castelhana financièt l'expedicion de Ferrand Magellan, un portugués, que la mission èra de circumnavegar lo mond e arribar en Asia navegant cap a l'oèst del continent american. Magellan capitèt l'empresa e tornèt en Espanha tres ans aprèp.
Lo declin del monopòli portugués
L'exploracion e la colonizacion portuguesas contunhèron malgrat la rivalitat d'Espanha. Los portugueses venguèron los primièrs occidentals a comerçar amb Japon. L'estrategia portuguesa èra basada sus la construccion de fòrts que los permetiguèron de contrarotlar las rotas comercialas mai importantas de l'èst. Fòrts e nòvas colonias foguèron establidas per la còsta africana, a Luanda, Moçambic, Zanzibar, Mombassa, Socotra, Ormuz, Calcuta, Goa, Mumbai, Malaca, Macau e Timòr. Los portugueses tanben contrarotlavan Brasil, que foguèt descobèrt en 1500 per Pedro Álvares Cabral, perque la region se trobava sus l'airal portugués del Tractat de Tordesillas.
Portugal enfrentèt divèrses problèmas amb l'espandiment del seu territòri al delá dels establiments. Amb lo temps la nacion aguèt pas pro de recorses nimai las armadas per administrar las empresas. Los fòrts qu'avian bastit pel mond podavan pas tenir fácia a las autras poténcias europèas que menaçavan lo seu iempèri e lo seu monopòli comercial. L'egemonia comerciala portuguesa de l'èst s'afliquissiá amb l'arribada dels explorators neerlandeses, franceses e britanics qu'ignoravan la division papala del mond. En 1580 lo rei Felip II de Castelha tanben venguèt rei de Portugal, coma eretièr de la corona aprèp que lo seu cosin Sebastian morriguèt sens descendéncia. Atal, jos Felip, ambedos empèris s'unifiquèron, e lo nòu e immens empèri venguèt pro grand per resistir a las menaças de las colonias britanicas e neerlandesas. Mumbai foguèt cedida als britanics, alara que Macau, Timòr, Goa, Angòla e Moçambic, e tanben Brasil, que la preséncia portuguesa èra efectiva, tornèron coma territòris portugueses aprèp lo retorn del Reialme de Portugal, independent d'Espanha. Pasmens los neerlandeses ensagèron de conquerir Brasil e per un breu temps capitèron a contrarotlar gaireben la mitat del territòri, mas, se retirèron.
Los païses nòrd-europèus
Las nacions al nòrd-ibericas, refusèron de reconeisser lo Tractat de Tordesillas. França, los Païses Basses e lo Reialme Unit, amb de fòrtas tradicions maritimas e tecnologicas, entreprenguèron de viatges de colonizacion. La primièra d'aquelas missions, de Joan Cabot, en 1497, foguèt financiada pel Reialme Unit, e foguèt la primièra d'una seriá de missions d'exploracion britanicas e francesas cap a l'America del Nòrd. Espanha aviá ignorat la region mai septentrionala del Nòrd d'America perque la populacion èra fòrça mendra e amb mens de riquesas (aur e argent) que lo rèsta de las Americas del Nòrd, Centrala e del Sud. En 1525 Giovanni da Verrazzano venguèt lo primièr europèu (aprèp los vikings) a visitar la Còsta Èst del territòri actual dels Estats Units d'America. Las espedicions de Cabot, Jaques Cartier (1534) e d'autres se realizèron d'en primièr amb l'espèr de trobar un Passatge al Nòrd-Èst que connectariá las rotas maritimas d'Euròpa amb las riquesas d'Asia. Jamai trobèron lo passatge, mas mejans lors espedicions d'autres possibilitats comercialas venguèron e a partir del sègle XVII comencèron a establir de colonias per la còsta èst l'America del Nòrd.
Venguèron, aquelas nacions nòrd-europèas, los primèrs rivals de Portugal en Africa e dins l'Ocean Indian. Naus neerlandesas, francesas e britanicas comencèron a saquetjar lo monopòli portugués e fondèron de fòrts e colonias pròpias. De contunh, lo duopòli espanhol e portugués declinava. Foguèron los estats nòrd-europèus que los primièrs explorèron las regions desconegudas de l'Ocean Pacific, l'Oceania e la còsta oèst nòrd-americana. Los exploradors neerlandeses, coma Willem Jansz e Abel Tasman qu'èran los primièrs a explorar las còstes d'Austràlia. Lo sègle XVIII l'explorador britanic James Cook foguèt lo primièr a traçar las mapas de la Polinesia.
Fin de l'èra de l'exploracion e los seus efèctes
Pendent de millennis l'economia mediterranèa aviá estat la mai poderosa e videnta; las regions d'Itàlia e Grècia avián estat las mai ricas e poderosas. Amb las grandas descobèrtas, la nòva economia atlantica, contrarotlada pels estats de l'Euròpa Occidentala, coma Franca, Reialme Unit, Espanha e Portugal, venguèt la mai florissenta e poderosa del mond d'alara, al meteis temps que las economias mediterranèas dintrarèron dins un periòde de declin. Alara que s'explorava lo Mond Nòu, Russia venguèt una poténcia europèa amb lo tsar Pèire lo Grand e la conquèsta de Siberia.
Aquel periòde de las grandas descobèrtas s'acaba al començament del sègle XVII. Los vaissèls europèus podavan per quina que siá la region del mond. Pasmens, la quita exploracion contunhèt: las regions artica e antàrtica seràn pas exploradas abans la fin del sègle XIX. Encara, los europèus prenguèt de temps per arribar a l'interior dels continents american e african.
Choratice
Choratice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Jankov
Jankov es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Javorník
Javorník es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Universitat de York
L'Universitat de York, o pus simplament YU, es una universitat situada a Toronto en Ontario, Canadà. Fondada en 1959, es considerada coma l'establiment d'ensenhament superior.
Lança
La lança es una arma d'asta antica e medievala compausada d'una asta de fusta e d'una poncha generalament metallica. Apareguèt durant la Preïstòria e demorèt fòrça utilizada fins a la multiplicacion deis armas de fuòc au sègle XVI.
Averan (Hauts Pirenèus)
Averan (Averan en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [awé'ra] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Averaa, cap a 1065, De Auerano, en latin, en 1313, De Averono, en latin, en 1342, De Auerano, en latin, en 1379, Aueran, Auera en 1429, Averan (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Averan que vien deth nom latin d'òmi Avarus, dab eth sufixe -anum. Segon Negre, Averan que vien deth gascon averan (hrut).
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion de Negre qu'ei a considerar, pr'amor era partida que pòt significar eth ensemble, eth nom que pòt significar « lòc on i a averaèrs »; solament aquò junta pas dab eras fòrmas de 1313, 1342 e 1379 [qui son latinizacions !]. Grosclaude que torna ar ipotèsi de Dauzat, eth nom latin d'òmi Avarus, dab eth sufixe -anum, era proprietat d'Avarus.
Chotýšany
Chotýšany es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Kamberk
Kamberk es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Novalesa
Novalesa (Novalèisa en piemontés, Nonalésa en arpitan, Novalaise en francés, Novalesa en italian) es una comuna italiana de Piemont.
Monpanter
Monpanter ò melhor Montpantier (Mompantè en piemontés, Moumpantìa en arpitan, Monpantier en francés, Mompantero en italian) es una comuna italiana de Piemont.
Daga
Una daga es una arma blanca corta que tèn un talhant simple o doble. Apareguèt durant la Preïstòria e es totjorn utilizada a l'ora d'ara coma arma de còrs a còrs.
Berthouville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un excepcional « tresaur » (depaus d'objèctes precioses) de orfèvrerie a #èsser descobèrt a Berthouville en #çò que #èsser un temple gallo-romain, un fanum, en 1830. Las siás pèças figuran entre los caps-de œuvre del Gabinet dels condecores de la Bibliotèca nacionala de França. La descripcion de las pèças d'aquel tresaur a #èsser publicada per las primièras fes per la archéologue normand Auguste Lo Prévost.
Malgrat aiçò, s'ignòra lo nom celto-latin de Berthouville, perque lo toponyme actual es pas pas anterior al periòde carolingienne e se conserva pas pas traça de mencion abans lo. Bertouvilla, La granja de Bertoldus, nom d'òme germanique #que survit en lo patronyme Bertoult o Bertout.
Un exceptionnel « trésor » (dépôt d'objets précieux) d'orfèvrerie a été découvert à Berthouville dans ce qui fut un temple gallo-romain, un fanum, en 1830. Ses pièces figurent parmi les chefs-d'œuvre du Cabinet des médailles de la Bibliothèque nationale de France. La description des pièces de ce trésor a été publiée pour la première fois par l'archéologue normand Auguste Le Prévost.
Cependant, on ignore le nom celto-latin de Berthouville, car le toponyme actuel n'est pas antérieur à la période carolingienne et on ne conserve pas trace de mention avant le. Bertouvilla, la ferme de Bertoldus, nom d'homme germanique qui survit dans le patronyme Bertoult ou Bertout.
Keblov
Keblov es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Arinthod
Nom desconegut en arpitan (Arinthod en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Arinthod Engloba tres caserius : Lo Molin, Vogna e Néglia. Aquela pichona localité jurassienne es nichée a una altitud de 444 mètres, al sud de la Franca-Comtat, en una region #que se truca communément la Pichona Montanha. Lo sieu territòri es de 1976 ectaras, #que 823 de bòsc.
Arinthod englobe trois hameaux : Le Moulin, Vogna et Néglia. Cette petite localité jurassienne est nichée à une altitude de 444 mètres, au sud de la Franche-Comté, dans une région qu'on appelle communément la Petite Montagne. Son territoire est de 1976 hectares, dont 823 de forêt.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo existéncia De Arinthod ne remonta al epòca celtique, coma poiriá testificar-ne detla pèira Enon, mégalithe situat un pauc a l'exterior del pòble, e en tot cas al epòca romaine, amb la stèle gallo-romaine descobèrta en lo moment de trabalhs dins la glèisa, e installada sul mur nòrd de aquela. Lo vilatge E aviá fortificat, e adossat Al enceinte d'un castèl, destruit al XVe sègle, #que subsisteix « la capèla castrale » e los « vestigis dels remparts ». « Lo Torn » testifica de la preséncia d'un sojorn seigneuriale, datable de la fin del mejan-age, bastissa originellement environat de quatre torns #qu'una sòla subsisteix intégralement. Qualques Elements medievales subsisteixen, dels arcades, una fontaine, una glèisa del XIIe sègle.
La municipalitat èra desservie al començament del  pels Camins de fèrre vicinaux del.
Dins lo vinten sègle, l'indústria del plastic, a Arinthod meteis amb Smoby e a Oyonnax, a fòrtament contribuit al desvolopament de Arinthod, pòble originellement virat cap a l'agricultura e la tournerie artesanala.
L'existence d'Arinthod remonte à l'époque celtique, comme pourrait en témoigner la pierre Enon, mégalithe situé un peu à l'extérieur du village, et en tout cas à l'époque romaine, avec la stèle gallo-romaine découverte lors de travaux dans l'église, et installée sur le mur nord de celle-ci. Le village était fortifié, et adossé à l'enceinte d'un château, détruit au XVe siècle, dont subsiste « la chapelle castrale » et les « vestiges des remparts ». « La Tour » témoigne de la présence d'une demeure seigneuriale, datable de la fin du moyen-age, bâtiment originellement entouré de quatre tours dont une seule subsiste intégralement. Des éléments médiévaux subsistent, des arcades, une fontaine, une église du XIIe siècle.
Au treizième siècle, Arinthod appartenait à la seigneurie de Jean de Chalon.
La commune était desservie au début du  par les Chemins de fer vicinaux du Jura.
Au vingtième siècle, l'industrie du plastique, à Arinthod même avec Smoby et à Oyonnax, a fortement contribué au développement d'Arinthod, village originellement tourné vers l'agriculture et la tournerie artisanale.
Humbercourt
Himbèrcourt en picard (Humbercourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Situat al commencement de la vallée de la Grouche (la font de la Grouche en se trobant a Coullemont), lo vilatge de Humbercourt es limitrophe amb lo departament del Passatge-de-Calava. La Coulle, pichon riu saisonnière pren la Grouches a l'extrèm de l'ais Es del pòble, pren naissença en los "Fons de Couturelle".
Al sud se tròba una plana agricòla. Lo Grand Fiez (mont Sant-Jean) culmini a una altitud de 173 mètres, es un dels ponches mai elevats del Doullenais e meteis de la Soma (se se considèra pas pas las reliefs de la vallée de la Bresle).
A l'Oèst se tròba lo Bòsc Amingard circonscrivant los reliefs de "Detla Montanha del bòsc Amingard" al nòrd, e lo Bòsc Watron al sud.
Lo pòble es facilament accessible per la rota nacionala 25.
Situé au commencement de la vallée de la Grouche (la source de la Grouche se trouvant à Coullemont), le village d'Humbercourt est limitrophe avec le département du Pas-de-Calais. La Coulle, petite rivière saisonnière rejoint la Grouches au bout de l'axe Est du village, elle prend naissance dans les "Fonds de Couturelle".
Le village s'étend selon un axe Est/Ouest alors que le territoire communal s'étend selon un axe Nord/Sud.
Au nord se trouve le Bois de Dessus puis une plaine agricole arrêtée par le Bois de Sus Saint Léger.
Au sud se trouve une plaine agricole. Le Grand Fiez (mont Saint-Jean) culmine à un altitude de 173 mètres, c'est un des points les plus hauts du Doullenais et même de la Somme (si on ne considère pas les reliefs de la vallée de la Bresle).
À l'Est s’étendent les Chauffours d'Humbercourt, les "Montagnes Coullemontoises" et les Fonds de Couturelle.
À l'Ouest se trouve le Bois Amingard circonscrivant les reliefs de "La Montagne du bois Amingard" au nord, et le Bois Watron au sud.
Le village est aisément accessible par la route nationale 25.
Kladruby
Kladruby es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Humbercourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Realon
Realon (Réallon en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Meana de Susa
Meana de Susa (Meana en piemontés e en arpitan, Meana di Susa en italian, Méans en francés) es una comuna italiana de Piemont.
Realon
Geografia
La comuna s'estend de 989 m a 2993 m (Morre Freg). Lo capluòc dau vilatge es situat a 1400 m d'altitud, en riba senèstra dau torrent de Realon, prèp dau Lac de Sèrra Ponçon.
Humbercourt
Istòria
En 1189 trobam un Robert Fretel de Vismes #que #èsser senhor de Humbercourt, Jeanne Fretel de Vismes fa passar aquela distincion a las de Brimeu.
Antany Zòna de frontièra entre los Païses-Basses Espanhòls e lo Reialme de França (lo vallée de la Grouche en essent una pòrta d'en primièr dins país d'Artés), l'istòria de Humbercourt es fòrça fòrtament ligada a aquela de la familha "De Brimeu", #que se'n tròba d'en un autre luòc la Écusson sul porche de la glèisa a costat d'aquela de la Toison d'Aur, distincion chevaleresque #que #recebre Guy De Brimeu senhor de Humbercourt e de Querrieu, per los sieus servicis retuts a Charles Lo Téméraire.
En 1189 nous retrouvons un Robert Fretel de Vismes qui fut seigneur d'Humbercourt, Jeanne Fretel de Vismes fait passer cette seigneurie aux de Brimeu.
Nòtas
<references group=N/>
Adrian I (papa)
Adrian I (mòrt lo 25 de decembre de 795, Roma) foguèt lo 95 papa que reinèt dau 1 de febrier de 772 a sa mòrt. Succediguèt a Estève III (768-772) e foguèt remplaçat per Leon III (795-816).
Fel (Orne)
Fel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Krhanice
Krhanice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Fel (Orne)
Geografia
En cobrint 702 ectaras, lo territòri de Fèl es lo mens estendut del costat de Exmes.
Couvrant 702 hectares, le territoire de Fel est le moins étendu du canton d'Exmes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
N'en agost 1944, en lo moment de l'episòdi de la Pòcha de Falaise, lo vilatge de Fèl es sul « correder de la mòrt » que # los Polonais combaton. Lo vilatge a liberat al meteis temps que Chambois.
En août 1944, lors de l'épisode de la Poche de Falaise, le village de Fel est sur le « couloir de la mort » dans lequel les Polonais combattent. Le village est libéré en même temps que Chambois.
Kozmice
Kozmice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Venaus
Venaus (Venàus en piemontés, Vëno en arpitan, Vénaux en francés, Venaus en italian) es una comuna italiana de Piemont.
Çiğdem Aslan
Çiğdem Aslan (Istambol, Turquia) es una cantaira curda de Turquia. Aquesta interprèta de rebetiko. Installada a Londres se faguèt conéisser internacionalament gràcias a son primièr album Mortissa, espelit en setembre de 2013. Canta en divèrsas lengas, mai que mai en turc e en grèc.
Kondrac
Kondrac es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Villeferry
Geografia
Situat entre Vitteau e Arnay-jos-Vitteau a unitat|1|km del Parc del Auxois.
Situé entre Vitteau et Arnay-sous-Vitteau à 1 km du Parc de l'Auxois.
Hyencourt-le-Grand
Hyancourt-Grand en picard (Hyencourt-le-Grand en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Longuenesse
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Krňany
Krňany es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Montcenís (Itàlia)
Montcenís, ortografiada Moncenís per la Chambra d'Òc (Moncenisio en italian) es una comuna italiana de Piemont
Křečovice
Křečovice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Bonnevaux-le-Prieuré
Bonnevaux-le-Prieuré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Javier Sotomayor
Javier Sotomayor Sanabria (nascut lo 13 d'octobre de 1967 a Limonar) es un atleta cuban especialista del saut de naut. Campion olimpic en 1992, e campion del monde sièis vegadas (dos còps en exterior e quatre còps en sala), es l'actual detentor del recòrd del monde de la disciplina amb, performància establida lo 27 de julhet de 1993 al meeting de Salamanca. Es tanben lo detentor del recòrd del monde en sala amb un saut a realizat en l'an 1989.
Irangièr
L'irangièr (Citrus sinensis L.) es un pichon arbre fruchièr de la familha vegetala que produtz los agrums, es a dire la familha dels Rutacèas. Cultivat dins de regions caudas, coma los païses mediterranèus per exemple, aquel ibrid ancian es benlèu un crosament entre lo pamplemós (Citrus maxima) e la mandarina (Citrus reticulata). Sos fruchs sucrats e comestibles son los iranges.
Descripcion
thumb|left|Irangièrs dins un pati andalós (Hospital y Basílica de San Juan de Dios, estiu 2007) Es un arbre pichon persistent, podent aténher 10 mètres de naut, amb de brancas epinosas e de fuelhas de 4 a de long. L'irangièr es originari de l'Asia del sud-èst, o d'Índia, o de Vietnam o del sud de la Republica Populara de China. Lo fruch del Citrus sinensis es nomenat irange doç per lo diferenciar de l'irange amar, frucg del Citrus aurantium, lo bigaradièr (o irangièr amar), de las flors se fa l'esséncia de neroli e l'aiga de flor d'irangièr. Totes los agrums son poputs, contenon fòrça granas e venon d'un ovari unic.
Importància economica
La cultura dels irangièrs es d'una granda importància economica als Estats Units d'America, subretot dins los Etats de Florida e de Califòrnia, coma dins de païses mediterranèus, en Sud-Africa, en China e en Austràlia (Nòva Galas del Sud).
Cultura
Totes los agrums fan partit del genre Citrus e foguèron fòrça crosats. Se pòt doncas considerar qu'existís pas qu'una sola « super espècia » qu'inclusís los citronièrs, los limetièrs e los Iranges. Pasmens, de noms especifics foguèron donats a cadun dels membres de la familha dels agrums, los iranges portant lo nom de Citrus sinensis (L.) Osbeck o Citrus aurantium var. sinensis L.
L'irangièr doç foguèt d'en primièr cultivat en Portugal, tornat de China pendent las Grandas descobèrta (que lo nom Portucallo en grèc e Portukal en arabi), puèi en Espanha e es actualament la varietat d'irangièr mai largament cultivada dins lo monde.
Los iranges presentan diferentas talhas e colors segon las condicions localas e an generalament detz carpèlas, o quartièrs, a l'interior.
Una Mutacion genetica unica en 1820, dins l'irangeriá d'un monastèri de Brasil, donèt naissença a l'irange navèl, tanben conegut jols noms de navèl Washington, Riverside ou Bahia. Una sola brota de l'arbre original foguèt plantada a Riverside, en Califòrnia, en 1870, creant atal un novèl mercat mondial. La mutacion creèt un fruch doble: un irange miniature e sosdesvelopat, coma un monilh uman (origina del nom navèl), es encastrat dins la partida exteriora del fruch a l'oposat del pedoncul. Aquela varieta es gaireben totjorn sens de granas e es plan sovent mai grossa que los autres tipes d'iranges. Los fruchs se produson per partenocarpia, es a dire sens fecondacion. La varietat scarlet navèl presenta la meteissa mutacion. right|thumb|Camps d'irangièrs, region de [[Sagonte (País Valencian, Espanha)]] L'irange de Valéncia o de Múrcia es un irange doç utilizat per la produccion de chuc d'irange. Es un fruch tardiu, e doncas une varietat populara quand la sason dels iranges navèl s'acaba.
Los Iranges sanguins an una popa raiada de roge, e lor chuc es sovent rogenc.
Los irangièrs coma los citronièrs son fòrça sovent cultivats en pòts en çò nostre. Mas los fruchs son de mal obtenir. La cultura de l'arbrilhon pòt semblar aisida, mas per que done de fruchs, cal èsser atentiu a qualques punts. Se deu sovent apondre d'engrais especial per agrums e a une gestion fòça precisa de l'asagatge: pas tròp, pas tròp pauc. Una tèrra tròp paure o una manca d'aiga podon provocar la fin de la maduracion dels fruchs e qu'aqueles acaban per tombar.
La transplantacion deu tanben èsser soscada: aprèp cada transplantacion, l'arbre cèrca d'ocupar la tèrra del pòt en desvolopant las racinas puslèu que sus la produccion de fruchs.
Tammam Salam
thumb|250px|Tammam Salam en 2013 Tammam Saeb Salam (en arab: تمام صائب سلام‎; Beirot, 13 de mai de 1945) es un politician libanés.
Es, dempuèi lo 15 de febrièr de 2014, l'actual primièr ministre de Liban. Assegurèt l'interim de la presidéncia de la republica del temps del blocatge parlamentari (2014-2016).
Anteriorament foguèt ministre de la cultura de 2008 a 2009 dins lo govèrn de Fouad Siniora.
Rambaud
Rambaud (Rambaud en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Křivsoudov
Křivsoudov es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Remolon
Remolon (Remollon en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Joan Maçuc
Joan Maçuc (Giovanni Mazzucco en italian, Gioann Mazzucco en piemontés) es un pintor italian nascut a Monduí dal periòde gotic internacional actiu en Piemont especialament dins lo cuneés, a la segonda meitat dal XV sècle.
Huppy
Huppy en picard (Huppy en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Geografia
Huppy Es una fòrça maca pichona municipalitat rurala situada a una dotzena de km al sud de Abbeville. Situada en bordure de la anciana rota nacionala 28, es ara plan desservie per la A 28 amb doas échangeurs a proximitat.
A 104 m d'altitud es sul scenari calcaire del Vimeu verd, dins las tèrras ricas e plan adaigadas. Los vents dominants son d'oèst a sud-oèst. Los eolianas s'implantan uèi sus aqueles luòcs de ancians molins a vent.
Se pòt i accedir tanben del Nòrd per Abbeville, al Sud per Oisemont e d'èst a l'Oèst de Érondelle a Grébault-Mesnil per la « RD 13 ».
À 104 m d'altitude elle est sur le plateau calcaire du Vimeu vert, aux terres riches et bien arrosées. Les vents dominants sont d'ouest à sud-ouest. Les éoliennes s'implantent aujourd'hui sur ces sites d'anciens moulins à vent.
On peut aussi y accéder du Nord par Abbeville, au Sud par Oisemont et d'Est à l'Ouest d'Érondelle à Grébault-Mesnil par la « RD 13 ».
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Maxime Médard
Maxime Médard, nascut lo 16 de novembre de 1986 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Jòga per l'equipa de França e l'Estadi Tolosenc e ocupa lo pòste d'arrièr e d'alièr.
Comencèt lo rugbi a Blanhac.
Kuňovice
Kuňovice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Maxime Médard
Comencèt sa carrièra profesionala en 2004 amb l'Estadi Tolosenc.
Ignaucourt
Ignaucourt en picard (Ignaucourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Beuzid-ar-C'hoadoù
Istòria
thumb|left|Statuette de guerrier en bronze découverte en 1935 à la Lande de Villeray.
Anzat le Luguet
Anzat (le Luguet) [ɑ̃ˈza(ləjyˈgi)] (Anzat-le-Luguet en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Fai partida dau parc naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe, e de la zona d'apellacion d'origina contrarotlada dau Sent Nectari. Sa populacion siguèt devesida per sèt en 120 ans, en passant de 1318 abitants en 1896 a 184 anuèit.
Etimologia
Promèira mencion d'Anzat en 823 Anticiaco. Toponime basat sobre le nom de persona roman "Anitius" e sufixat per -aco, signifiant "domeni d'Anitius". Per çò qu'es de Luguet, vendriá siá dau nom dau Diu gallés Lug, siá dau latin lucus (bòsc sacrat).
Geografia
La comuna se situa au cuer dau massís volcanic dau Sejalèir, que le poent culminant z-es: le Senhau de Luguet.
Achiat
Achiat [aˈtʃa] (Apchat en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Anzat le Luguet
Geografia
Son nautor varia entre au nivèl dau poent de confluença de Bartonet e dau riu d'Apcher e  au senhau de Luguet. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Nòtas
<references group="N"/>
Achiat
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Atciac, Atchiac (sens datas), Achiat en 1373 e Acchiac au secle XIV.
Segon Albèrt Dauzat e Carles Rostanh, aquel toponime proven dau nom d'òme latin Appius, e dau sufixe -acum; veire egalament Apchon (embei le sufixe -onem) e Apchièr (amb lo sufixe -arium).
Nòtas
<references group="N"/>
Raspièra
Una raspièra (var. ligossa ò esparriòt) èra una espasa lònga e fina, amb una garda elabora e una lama, destinada ais atacas d'estòc. Pasmens, la màger part dei raspièras avián tanben una lama afustada que podiá causar d'entalhas grèvas dins lo cas d'un còp de talha. Apareguèt au sègle XV e conoguèt son apogèu entre 1590 e 1650 avans de declinar au profiech d'espasas pus leugieras.
Magnicourt-en-Comte
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lešany
Lešany es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Camors
Camors (Camous en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
De non pas con·hóner dab Camors (Loron).
Geografia
Aute lòc o vilatge : Shagarda.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ka'mous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Camorcio, en latin, en 1387, Camours en 1767, Camous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, eths Camós que son vilatges situats en arriba de flume; eth mot camó que representa un terren fertile, près deth gave (Palay); cf eth « ancian provençau » cambon. R. Aymard qu'accèpta era ipotèsi de Dauzat, mes era preséncia deras finaus -r qu'ei problematica.
Eths noms de tipe Camous, Cambon, Chambon, « terren fertile près d'ua aiga » que son explicats per eth gallic cambo (corba de flume). Que cau corregir aquera explicacion :
Còl de la Crotz
Lo Còl de la Crotz (Col Lacroix en francés e Colle della Croce en italian) es un còl dals Alps Còcis situat entre Cairàs en França e la Val Pèlis en Itàlia.
Es accessible per Ristolàs dal costat francés e Buebi dal costat italian.
Libež
Libež es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Constanta de Boltzmann
La constanta de Boltzmann k ò kB es una constanta fisica fondamentala introducha per Ludwig Boltzmann dins sa definicion de l'entropia en 1873. Es egala au rapòrt entre la constanta dei gas perfèctes R e lo nombre d'Avogadro N siá kB = 1,38065.10-23 J.K-1.
Rabòu
Rabòu (Rabou en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Litichovice
Litichovice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Joan Canavés
vinheta|Lhi afrèscs de Canavés a la [[Chapela de Nòstra Dama de las Fontanas, La Briga, Val Ròia .]] Joan Canavés (Giovanni Canavesio en italian e Jean Canavèse en francés), nascut vèrs 1450 a Pinairòl e mòrt vèrs 1500 es un pintre e prèire piemontés.
Trabalhèt emb Joan Baleison.
Maria Padilha
Maria Padilha Gonçalves (nascuda lo 8 de mai de 1960) es una actritz brasilièra.
Enric lo Navegador
Enric lo Navegador, en portugués Henrique o Navegador o Infante Dom Henrique nascut lo 4 de març de 1394 Porto e mòrt lo 13 de novembre de 1460 Sagres, prince de Portugal, e sovent considerat coma la figura mai importanta del començament de l'espediment colonial europèu. Desperel jamai naveguèt e doncas faguèt cap de descobèrtas geograficas. Lo seu ròtle se situa subretot dins lo domèni del mecenat. L'epitèt de « navegador » que li foguèt attribuit es doncas onorific.
Es Lo tresen filh de Joan I de Portugal, lo fondador de la dinastia d'Aviz. La seuna maire es Filipa de Lancastre, filha de Joan de Gand e sòrra d'Enric IV d'Anglatèrra. Enric lo Navegador jamai se maridèt e aguèt pas de descendéncia.
Joïnessa
En 1414, alara qu'avià sonque 20 ans, convenquèt lo seu paire d'organizar una campanha per prene lo pòrt de Ceuta als musulmans. De piratas moros arcelavan en efècte las còtas sud de Portugal dempuèi aquel pòrt, vendent los abitants suls mercats d'esclaus. La vila foguèt presa en agost de de l'an seguent, e Enric descobriguèt las merças portadas per las rotas commercialas del Sahara que Ceuta èra una estapa (coma l'aur del sud de la Mauritània, menant los Portugueses penetrar l'Africa per via maritima). Aqueles escambis passavan alara mai per aquela vila, mas aquò provoquèt per Enric lo desir de prene part a aquela riquessa. Es el encara qu'inspirèt la legenda del « Preste Joan ».
Segon João de Barros, en 1416, comencèt a tornar poblar lo vilatge de Terçanabal, sus la peninsula de Sagres en Algarve. Aquel vilatge, leu nomenat Vila do Infante, e venguèt una basa de nauta tecnologia avec un arsenal naval, un observatòri, e d'una escòla per l'estudi de la geografia e la navegacion. Jehuda Cresques, un cartografe conegut, i foguèt invitat: compilèt de coneissenças e acabèt per obtenir un pòste permanent. Lo pòrt pròche de Lagos donava un abrig practic e venguèt un centre de construccion navala. En 1419, Enric foguèt nomenat governaire d'Algarve.
Lo primièr fruch d'aquel esfòrç foguèt la descobèrta de l'Archipèla de Madèira per João Gonçalves Zarco e Tristão Vaz Teixeira, puèi colonizat pels Portugueses.
Las descobèrtas dels seus exploradors
thumb|Las rotas d'Ennric lo Navegador
En 1427, un dels seus navegadors (Gonçalo Velho Cabral o Diogo de Silves) decobriguèt las illas Açòres, leu colonizadas.
Louňovice pod Blaníkem
Louňovice pod Blaníkem es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Joan Baleison
Joan Baleison (Giovanni Baleison en italian) es un pintre occitan e piemontés dal gotic internacional, nascut a Demont en 1463 e mòrt vèrs 1500.
Trabalhèt emb Joan Canavés.
Enric lo Navegador
Las descobèrtas dels seus exploradors
Fins alara, lo cap Bojador èra lo punt mai miègjornal de la còsta africana conegut pels Europèus. Gil Eanes, lo capitan d'una de las expedicions d'Enric, es lo primièr europèu a lo passar, en 1434.
Quand Edoard cinc ans mai tard, Enric sostenguèt lo seu fraire Pèire per la regéncia, pendent la minoritat d'Alfons V, e recebèt la confirmacion dels seus privilègis. Faguèt dessenhar un nòu tipe de nau, la Caravella, que permet de viatjar sur de mai logas distàncias. Lo cap Blanc foguèt passat en 1441 par Nuno Tristão e Antão Gonçalves. Lo Banc d'Arguin èra en vista en 1443 e un important fòrt i foguèt bastit en 1448.
Sarcofag
Un sarcofag es una tina, generalament compausada de pèira escultada e de còps cubèrta d'ornaments, que son ròtle es de reculhir un cadabre o un ataüt.
Enric lo Navegador
Las descobèrtas dels seus exploradors
A partir de 1452, l'aur arribèt en quantitat suffisenta per que los primièrs cruzados siàn batuts. Lo meteis an, Enric donèt mission a Diego de Teive per decobrir e explorar de la mitica illa d'Antilia, que se pensava èsser situat al delà las Açòres. En 1462, Pedro de Sintra atenguèt l'actual Sierra Leone.
En 1437, Enric foguèt lo principal organizaire d'una ataca a Tànger, que foguèt un desastre a tal punt que lo seu jove fraire Ferrand foguèt capturat. Ferrand morriguèt en captivitat onze ans mai tard. La reputacion militara d'Enric ne patiguèt; se concentrèt alara sus las exploracions e la politica a la cort de Portugal.
L'activitat d'Enric despertèt l'interés dels Europèus per la colonizacion e lo comèrci de las espècias, un interés qu'aumentèt amb la casuda de Constantinòple en 1453, e comencèt un vam que transformará lo mond pels quatre sègles seguents. L'escòla de Sagres, que l'existéncia vertadièra es ara discutida per d'istorians brasilians e portugueses, auriá contribuit al progrés dins de domènis de l'art de la navegation.
Mens de trenta ans aprèp sa mòrt, lo Cap de Bona Esperança foguèt passat per Bartolomeu Dias e Vasco de Gama atenguèt Índia pendent lo decenni seguent. E lo quite Cristòl Colomb, influenciat pels succeses dels Portugueses dins l'Atlantic, cercant una rota dirècta cap a las Ìndias per l'oèst, descobriguèt l'America qualques ans mai tard.
Omenatge
|thumb|upright|Lo [[Padrão dos Descobrimentos a Lisbona.]] thumb|upright|Estatua d'Enric lo Navegador a [[Lagos (Portugal)|Lagos en Algarve]]
Bigaradièr
Lo bigaradièr (Citrus aurantium) es un arbre de la familha dels Rutacèas (agrum). Lo fruch, las fuèlhas, los rams e la flor son fòrça utilizats en alimentari e en perfumariá.
Descripcion
Lo bigaradièr es un arbre de 5 a 10 mètres. S'espandiguèt al començament de l'èra crestiana en Índia e foguèt introdusit en Occitània per las crosadas. Los Moros lo cultivavan fòrça prèp de Sevilha en Andalosia, e son escai èra.
Fuèlhas
Las fuèlhas del bigaradièr son ovalas, lusentas e persistentas amb una espina a l'aissèla de las fuèlhas inferioras.
Fruch
thumb|left|Bigarada mirgalhada. Lo bigaradièr porta un fruch, la bigarada o irange amar. Lo fruch es mai pichon que l'irange doç e de rusca rufe tintada de vere o de jaune. Sa popa es acida, pauc chucosa, fòrça amara e cap fòça granas.
Flors
Las flors d'irangièr amar son blancas o rosas, pus grandas qu'aquelas de l'irangièr doç e fòrça odorosas. Florís al començament de la prima.
Loket
Loket es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Bigaradièr
Utilizacions
Lo fruch del bigaradièr es subretot utilizat en sèrva o cuèch (confitura, siròp, Marmelada). La marmelada d'irange es facha sonque d'irange amar e non pas d'irange doç.
Fòrça perfumada, la flor del bigaradièr servís a la fabricacion de l'absoluda de flor d'irangièr, de l'aiga de flor d'irangièr e de l'esséncia de neroli utilizada en perfumariá e per aromatizar los aliments. Aqueles extraches contenon una fòrta proporcion d’antranilat de metil responsable de la nòta tipica de la flor d’irangièr amar. Los rams son utilizats per la fabricacion de l'esséncia de pichon gran bigarada, un òli essencial ric en acetat de linalil.
En Provença, s'utiliza de fruch en maceracion dins de vin (blanc, rosat o roge) apondut de sucre e d'alcòl per far un aperitiu: lo vin d'irange.
De la pèl del fruch s'extrai l'esséncia d'irange amar utilizada per la fabricacion del triple sec, d'amars, de Grand Marnier e del Cointreau.
A Malta, onte lo bigaradièr foguèt introdusit abans l'irangièr, la bigarada es encara utilizada dins la fabricacion del soda maltés, lo Kinnie, çò que li dona son amarum caracteristic.
Proprietats
Tradicionalament, l'òli obtengut amb de granas es prepausat en cas de colesteròl.
Kurrent
L’escritura Kurrent èra l’escritura cursiva en usatge en los país de lenga alemanda dinc a 1942. Una varianta supausada mei legibla èra estada propausada per Suetterlin.
Villiers-en-Désœuvre
Villiers-en-Désœuvre en normand (Villiers-en-Désœuvre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Villiers-En-Désœuvre es un vilatge del Eure, limitrophe del departament dels Yvelines al nòrd e a l'èst (comunas de Sant-Illiers-lo-Bòsc e Bréval), e del departament de Eure-e-Loir al sud (comuna de Guainville). La municipalitat fa partida de la C.A.P.E. (Comunitat d'Aglomeracion de las Pòrtas de l'Eure) dempuèi lo 1er en genièr 2003.
Las vilas los mai prèpas de Villiers-en-Désœuvre son de Flaçadas-la-Maca (28 km) e Évreux (30 km).
Villiers-En-Désœuvre es un vilatge compausat d'un bourg central e de divèrses caseriux : Chanu, Heurgeville, Grez, Lo Hallot, lo Val Comtat ...
Villiers-en-Désœuvre est un village de l'Eure, limitrophe du département des Yvelines au nord et à l'est (communes de Saint-Illiers-le-Bois et Bréval), et du département d'Eure-et-Loir au sud (commune de Guainville). La commune fait partie de la C.A.P.E. (Communauté d'Agglomération des Portes de l'Eure) depuis le 1er janvier 2003.
Les villes les plus proches de Villiers-en-Désœuvre sont Mantes-la-Jolie (28 km) et Évreux (30 km).
Villiers-en-Désœuvre est un village composé d'un bourg central et de plusieurs hameaux : Chanu, Heurgeville, Grez, Le Hallot, le Val Comtat ...
Istòria
Lo domeni de Villiers, erigit en baronnie al XVe sègle, a apertengut a Diane de Peitieus.
La Garriga
La Garriga es un toponim occitanocatalan:
Maršovice
Maršovice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Lštění
Lštění es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Art preromanic
L'art preromanic es un periòde de l'arquitectura d'Euròpa Occidentala que va de la formacion de la dinastia merovingiana au sègle VI au començament dau periòde roman vèrs l'an 1000. Sei caracteristicas foguèron l'introduccion progressiva de tematicas arquitecturalas orientalas e mediterranèas dins l'art germanic de Gàllia.
Bombardier
Un bombardier (var. bombardièr) es un avion militar destinat a l'ataca e a la destruccion de butas terrèstras ò navalas. Son armament èra inicialament format de bombas e es a l'ora d'ara completat per divèrsei tipes de missils èr-sòu. Per cumplir aquel objectiu, un bombardier a generalament : Lei premiers bombardiers apareguèron quauqueis annadas avans la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Au començament, lei bombas èran trachas dirèctament per l'equipatge amb una precision fòrça limitada mai la guèrra favorizèt lo melhorament d'aqueleis aeronaus. A la fin dau conflicte, apareguèt la tecnica dau bombardament massís que foguèt melhorada durant la Segonda Guèrra Mondiala (1937/9-1945). Avans lo començament dau segond conflicte mondiau, foguèt tanben inventat lo bombardier en picat (Ju 87, SBD Dauntless...) que permetèt de melhorar la precision deis atacas.
Après l'aparicion de l'arma nucleara e lo començament de la Guèrra Freja, leis Estats Units e l'Union Sovietica desvolopèron de bombardiers estrategics amb un rai d'accion fòrça lòng (B-52, B-1, Tu-160...) per atacar dirèctament lo territòri enemic. En parallèl, lei bombardiers integrèron leis evolucions tecnicas dau periòde (reactors, velocitat de còp superiora a Mach 2...). Pasmens, la vulnerabilitat deis avions ai sistèmas antiaerians e lo desvolopament dei missils balistics demeniguèron la necessitat d'alinhar de flòtas fòrça importantas de bombardiers estrategics. En revènge, lo besonh de bombardament classic demora fòrça important. Pasmens, lei bombardiers classics son venguts rars car son remplaçats per d'avions polivalents capables de realizar de missions de bombardament e de combat aerian.
Lei tipes principaus de bombardiers son :
Escritura carolingiana
L'escritura carolingiana es un estil d'escritura apareguda a partir de 780 dins l'escòla palatina formada per Alcuin de York durant lo rèine de Carlesmanhe. Se difusèt pauc a pauc dins l'Empèri per la redaccion dei lèis e dei tèxtes religiós. Au sègle XII, evolucionèt per donar naissença a l'escritura gotica.
Mezno
Mezno es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Fleuré (Orne)
Fleuré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Miličín
Miličín es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Miřetice
Miřetice es una comuna chèca de la region. Sa populacion es de 0 abitants.
Loís lo Pietós
Loís lo Pietós (de còps que i a nomenat lo Bravàs), nascut en 778 a Chasseneuil près de Peitieus e mòrt lo 20 de junh de 840 a Ingelheim près de Maiança, èra lo filh de Carlesmanhe, foguèt rei d'Aquitània entrò a 814 puèi emperaire d'Occident entrò a sa mòrt.
Durant son règne en Aquitània, foguèt encargat de la defensa de la frontièra sud oèst de l'empèri. Conquistèt Barcelona als musulmans en 801 e afirmèt l'autoritat franca subre Pampalona e los bascos al sud dels Pirenèus en 812. Coma emperaire faguèt dintrar sos filhs adults, Lotari, Pepin, e Loís, dins lo govèrn e ensagèt d'establir una division equitabla del reialme entre eles. Lo primièr decenni de son règne foguèt marcat per diferentas tragedias e vergonhas, en particular lo tractament brutal de son nebot Bernat d'Itàlia, que foguèt despossedit del govèrn d'Itàlia e del títol reial al profièch de son filh. Cap a 830 l'empèri foguèt tocat per la guèrra civila entre sos filhs, exacerbada per las temptativas de Loís d'inclure Carles, filh de sa segonda molhèr, dins los plans de succession. E mai que son règne s'acabe sus una nòta positiva, amb la restauracion de l'òrdre dins l'empèri, aquò foguèt seguit per tres ans de guèrra civila. Loís es generalment comparat defavorablament al sieu paire, encara que los problèmas qu'encontrèt foguèssen d'una natura clarament diferenta.