cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grècia
Lo regime dei coronèus
Lo regime militar, dich regime dei coronèus, gardèt lo contraròtle dau país de 1967 a 1974. Anticomunista e fòrça autoritari, adoptèt en setembre de 1968 una constitucion que donèt la màger part dau poder a l'executiu. Dins aquò, deguèt faciar d'atemptats e de manifestacions organizats per divèrseis organizacions de senèstra que mau capitèron de s'unir entre elei.
A partir de 1970, lo coronèu Geórgios Papadópoulos venguèt la figura principala dau regime. Refusant d'organizar d'eleccions, creèt un còrs consultatiu que sei membres èran designats per lo govèrn. Puei, assaièt de liberalizar un pauc lo regime mai se turtèt rapidament ai revendicacions de la senèstra e de la drecha moderada demandant la restauracion de la democracia. En març de 1972, Papadópoulos concentrèt lei poders entre sei mans. Puei, lo 1 de junh de 1973, proclamèt la republica e venguèt cap de l'Estat.
Associacion per la Defensa de la Natura (ADN) en Andòrra
L'Associació per a la Defensa de la Natura (ADN), es una organizacion andorrana que nasquèt en 1986 en resulta de la preocupacion d'un grop de personas per son environament. Es una ONG qu'a per objectius la proteccion e l'estudi de la natura a Andòrra. L'ADN a l'intencion de realizar sos objectius en seguir tres linhas essencialas d'intervencion: CONSERVACION, RECÈRCA, e DIVULGACION.
Grècia
Lo regime dei coronèus
En julhet de 1974, lei militars organizèron un còp d'estat en Chipre per ne'n reversar lo president. Aquò entraïnèt una intervencion militara turca e de combats dins l'illa entre lei doas comunautats. Isolats e incapables de reagir en causa dei trèbols intèrnes, lei militars deguèron alora abandonar lo poder e lo restituir ai civius.
Abomey
Presentacion
Foguèt fondada al sègle XVII pel rei Aho Houegbadja (1645-1685).
Associacion per la Defensa de la Natura (ADN) en Andòrra
Conservacion
L'ADN pòrta a tèrme d'accions dirèctas de conservacion de la natura:
Grècia
Lo restabliment de la democracia e l'integracion europèa
Cargat de formar un govèrn provisòri, Konstandínos Karamanlís (Novèla Democracia, ND) ganhèt largament leis eleccions de novembre de 1974. Puei, lo mantenement de la republica foguèt confirmada per referendum. Grècia intrèt dins la Comunautat Economica Europèa en genier de 1981. La meteissa annada, lo Movement Socialista Panellenic (PASOK), d'inspiracion socialista moderada e dirigit per Andréas Papandréou, ganhèt leis eleccions.
Abomey
Istòria
thumb|left|Campament de la colomna [[Alfred Dodds|Dodds sus la plaça d'Abomey (novembre de 1992)]] Anciana capitala del reialme de Dahomey (Danhomé en lenga fon) (o d'Abomey), fondada segon la tradicion en 1625. Aquel reialme militar, fòrça plan organizat, s'espadissiá cap a la zona costièra (trafic d'armas e d'esclaus) e conquistèt lo reialme d'Allada que se tornèt bastir a Porto-Novo. Enemic de la penetracion europèa malgrat la venda de qualques establiments comercials coma lo de Cotonou, lo rei Glélé (1854-1889) puèi son filh Behanzin lutèron contra las expedicions francesas. Abomey foguèt fin finala presa en 1892 per las tropas del colonel Dodds.
Grècia
Lo restabliment de la democracia e l'integracion europèa
Fins a 2008, lo poder alternèt entre la ND e lo PASOK. Gràcias a l'adesion a l'Union Europèa, lo país conoguèt un desvolopament economic important. En 2001, adoptèt l'èuro coma moneda. Lo periòde veguèt tanben la perseguida de la destenduda ambé Turquia e lei país vesins.
Associacion per la Defensa de la Natura (ADN) en Andòrra
Recèrca
L'ADN contribuís a la recèrca sus l'environament e sa proteccion:
Lista dels indicatius telefonics internacionals per país
thumb|500px|Los indicatius telefonics internacionalsAquí la lista dels indicatius telefonics internacionals per país, definida per l'Union internacionala de las telecomunicacions.
Grècia
La crisi economica de 2008 e sei consequéncias
Grècia foguèt tocada per la crisi economica de 2008 a partir de 2009. Sa situacion economica e financiera se desgradèt rapidament. Un escandòl regardant lo trucatge dau budget nacionau dempuei d'annadas agravèt lei consequéncias de la crisi e entraïnèt una aumentacion dau taus d'interès deis emprunts estataus grècs. Grècia deguèt alora acceptar una tiera de plans d'austeritat e de privatizacions impausats per l'Union Europèa. Entraïnèron una demenicion fòrça importanta dau nivèu de vida de la populacion, dei programas d'ajudas socialas e una aumentacion dau deute public.
Lista dels indicatius telefonics internacionals per país
Es lo còdi estadís que cal marcar per un país après lo còdi per telefonar a l'estrangièr (que pòt cambiar segond lo país ont es lo que telefona) e abans lo numèro de telefòn.
Associacion per la Defensa de la Natura (ADN) en Andòrra
Collaboracions
Es lo representant de BirdLife International a Andòrra.
BirdLife es l'organizacion mondiala mai importanta per çò qu'es de l'estudi e la proteccion dels aucèls e sos abitats.
Organiza, e participa a, de simpòsis e de congrèsses d'encastre internacional.
Organizacion de las Nacions Unidas
thumb|right|Dintrada vèrs lo palais de las Nacions, sèti de l'ONU a Genèva L'Organizacion de las Nacions Unidas (sigla: ÒNU, ONU, UN ), o encara las Nacions Unidas, es una organizacion internacionala fondada en 1945 per resòlver los problèmas internacionals. Succedís a la Societat de las Nacions (SdN). Dispausa pas de fòrça militara mas pòt demandar als Estats membres de fornir de
contingents per metre sus pè de fòrças d'interposicion (los Cascos Blaus).
Objectius
En vertut de sa carta, l'ONU s'esfòrça doncas d'èsser un luòc ont se bastís un avenidor melhor per totes, e aquò a travèrs 4 objectius :
L'ONU es pas un govèrn mondial e legifèra pas. Ça que la, sas resolucions donan una legitimitat a las intervencions dels Estats e son de mai en mai aplicadas dins lo drech nacional e internacional.
Estats membres
Dempuèi l'adesion de Montenegro en 2006, l'ONU inclutz d'ara enlà la quasi totalitat dels Estats del mond, siá 192 suls 195 que reconeis - los sols Estats que son pas membres son lo Vatican (qu'a çaquelà un estatut d'observator), las illas Cook e Nioé.
D'autres païses son pas representats a l'ONU ; or, cèrts d'entre eles forman de Nacions (l'Autoritat Palestiniana, per exemple). Atal, contràriament a sa denominacion, i a pas de Nacion dins l'Organizacion, mas unicament d'Estats.
L'utilizacion d'aqueste tèrme de Nacions al luòc d'Estats s'explica per la preconcepcion que totes los Estats son d'Estats-Nacions, çò qu'es fals en practica (existís d'Estats sens Nacion, d'Estats amb mantuna Nacion e de Nacions sens Estat).
Localizacion
thumb|right|220x220px|Lo sèti de l'ONU a Nòva York
Lo sèti de l'ONU, a la demanda dels parlamentaris americans, foguèt construch a Nòva York lo long de l'East River sus un terren aquesit gràcias a una donacion de John Davison Rockefeller Junior. Foguèt inaugurat lo 9 de genièr de 1951. Lo sèti de las Nacions Unidas gaudís de cèrts privilègis diplomatics. Proprietat de l’Organizacion de las Nacions Unidas, lo sit del Sèti es territòri internacional. Es a dire que, per exemple, cap de membre de la seguretat americana i pòt pas dintrar sens la permission del Secretari General.
Cinc dels sièis organs principals de l'ONU i son localizats. Sola la Cort Internacionala de Justícia, de creacion pus recenta, a son sèti a L'Aia als Païses Basses. D'agéncias importantas de las Nacions Unidas (OMS, OMM, OMPI, OIT, UIT, HCR, HCDH) an lor sèti a Genèva (Soïssa), sèti europèu de l'ONU e ancian sèti de la SdN, ont se debanan totjorn dos tèrces de las activitats del sistèma de las Nacions Unidas, o encara a Viena coma l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica (AIEA). E d'autres endacòm mai dins lo mond, coma l'Organizacion de las Nacions Unidas per l'Educacion, la Sciéncia e la Cultura a París en França o la de l'Organizacion de l'Aviacion Civila Internacionala (OACI) a Montreal en Canadà.
Foncionament
thumb|right|400px|Lo foncionament de l'ONU L'Organizacion de las Nacions Unidas compren sièis organs principals:
En mai dels sièis organs principals, l'ONU a creat al fil del temps de nombrosas agéncias especializadas (coma l'Organizacion Mondiala de la Santat (OMS) per la santat, o l'Organizacion de las Nacions Unidas per l'Educacion, la Sciéncia e la Cultura (UNESCO) per la proteccion del Patrimòni Mondial de l'Umanitat).
Totes los trabalhs e debats son retranscriches dins las sièis lengas oficialas de l'ONU : arabi, anglés, chinés, espanhòl, francés, rus, mas l'anglés e lo francés son las solas lengas de trabalh de l'ONU.
Finançament
Lo finançament de l'Organizacion de las Nacions Unidas e de sas agéncias especializadas es assegurat per las contribucions obligatòrias dels païses membres e per de contribucions volontàrias de totas organizacions, entrepresas o encara particulars (Ted Turner a per exemple fach un don d'un miliard de dolars US).
Lo budget ordinari de las Nacions Unidas (~ 2 miliards de dolars en 2005), establit cada dos ans, es basat sus las contribucions obligatòrias fixadas per l'Assemblada Generala. Per de rasons d'independéncia, lo nivèl maximum de contribucion es estat fixat a 22 % (lo lindal minimal es de 0,01% del budget global).
A títol d'exemple, en 2001 los contributors principals èran los Estats Units (22%), Japon (19,63%), Alemanha (9,82%), França (6,5%), Reiaume Unit (5,57%), Itàlia (5,09%), Canadà (2,57%), Espanha (2,53%) e Brasil (2,39%).
En 2005, la composicion èra la seguenta : Estats Units (22%), Japon (19,5%), Alemanha (8,6%), França (6,5%), Reialme Unit (6,1%), Itàlia (4,9%), Canadà (2,8%), Espanha (2,5%), la Republica Populara de China (2%), la Corèa del Sud (1,8%).
Es important de soslinhar que las contribucions obligatòrias son pas totjorn pagadas pels Estats membres (Estats Units particularament). L'ONU es de mai en mai sovent engatjada dins d'operacions de manten de la patz dins lo mond (objectius qu'èran pas formalament prevists dins sa Carta) ; aquò a un impacte important sus son budget en rason del cost elevat d'aquestas intervencions. Lo resultat es que las Nacions Unidas an un deute de mai de 2,5 miliards de dolars americans. Per resòlvre aqueste problèma recurrent, fòrça Estats vòlon una reforma en pregondor de las Nacions Unidas de biais a reglar la pesantor burocratica de l'ONU, çò que poiriá reglar una partida del problèma.
Istòria
Precursor de l'ONU, la Societat de las Nacions foguèt introducha en 1919, en seguida del Tractat de Versalhas, per fin de conservar la patz. Malaürosament, joguèt pas plenament aquel ròtle.
Lo tèxt fondator de l'ONU es la Carta de las Nacions Unidas, que foguèt signada a la fin de la Conferéncia de San Francisco pels representants dels 50 Estats fondators lo 26 de junh de 1945. Es de notar que Polonha, qu'èra pas estada representada a la Conferéncia de San Francisco, la signèt pus tard, mas fa çaquelà partida dels 51 Estats membres originals, perque son govèrn en exili aviá precedentament signat la Declaracion de las Nacions Unidas.
Es lo 24 d'octobre de 1945, a l'ocasion de la ratificacion per la majoritat dels païses signataris, que l'ONU nasquèt oficialament. Dempuèi, la Jornada de las Nacions Unidas es celebrada lo 24 d'octobre de cada annada.
Senta Alàusia
Senta Alàusia (Sainte-Alauzie en francés) es una anciana comuna occitana de Carcin situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2017, es una comuna delegada de la comuna novèla de Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia.
Organizacion de las Nacions Unidas
Guèrra Freja
Dempuèi la fin de la Guèrra Freja, l'ONU se retròba de mai en mai sul davant de la scèna per prevenir o reglar los diferents conflictes, gràcias a l'ajuda dels cascos blaus.
Otto Albert Blehr
Otto Albert Blehr, jurista e òme politic, foguèt primièr ministre de Norvègia abans l'independencia, entre 1902 e 1903, e entre 1921 e 1923.
Organizacion de las Nacions Unidas
Las accions de l'ONU
Totas aquestas accions se perennizan al travèrs de la signatura de tractats entre las nacions.
Senta Alàusia
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Vièlhmur
Vièlhmur (Vielmur-sur-Agout en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Organizacion de las Nacions Unidas
Avenidor de l'ONU
Durant son mandat, l'ancian Secretari General, Kofi Annan, a comandat d'estudis nombroses sus las vias de seguir per reformar l'Organizacion. Mas, per manca de consensus al sen dels membres permanents del Conselh de Seguretat, son pel moment demoradas letra mòrta. En particular, John R. Bolton, representant permanent dels Estats Units en agost de 2005, sosten una posicion que fa pas l'unanimitat e gèla atal las possibilitats de reforma.
Vièlhmur
Aigas
I a 3 aigas a Vièlhmur
Retlèu
Vièlhmur es dins una plana, dins la valada d'Agot, a 155 m d'altitud.
Comunicacions amb d'autras vilas
I a una departamentala que passa per Castras e La Vaur. Es importanta e passa al nòrd de Vièlhmur.
Clima
Es un clima divèrs, entre lo clima oceanic e lo clima mediterranèu.
Ivèrn: umide
Prima: umide o seca
Pajas
Pajas (Pageas en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Bòrds de còu.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Pajas en Nauta Vinhana
Vièlhmur
Clima
Davalada: umide o sec
Urbanisme
I a 1100 abitants e lo vilatge fa 849 ha. I a lo vilatge amb los vièlhs ostalses a la riba d'Agot e los novèls ostalses al nòrd del vièlh vilatge.
Adam de la Halle
Adam de la Halle que ho un trouvère francés deu sègle XIII e donc, au medish còp un escrivan e un compositor de l'Etat Mejana. Qu'èra vadut a Arràs en Artés. A despart d'òbras liricas dipersas, que conservam d'eth lo Jòc de Robin e Marion (en picard medievau : Li gieus de Robin et de Marion) qui ei ua òbra dramatica en musica.
Sòfia (region)
La region de Sòfia (Област .......) es una region de Bulgaria.
Mesones de Isuela
Mesones de Isuela es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Encyclopédie
thumb|250px|Primièra pagina de l' L'Encyclopédie ([[1751)]] L'Encyclopédie (Enciclopèdia, en occitan) foguèt un voluminós compendi de coneissenças en francés editat per Denis Diderot e Jean d’Alembert.
Es considerada coma un exemple tipic del projècte del Sègle de las Luses. Lo seu nom original èra L'encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (en occitan: L'enciclopèdia, o diccionari rasonat de las sciéncias, arts e mestièrs).
Antecedents
L'idèa de publicar una enciclopèdia en francés nais de l'influéncia e capitada editoriala de la Cyclopedia or an Universal Dictionary of Arts and Sciences (1728) de Ephraim Chambers, e mai de la publicacion del Trevoux elaborat pels jesuistas. Le Breton obten en 1745 una licéncia per efectuar una traduccion en francés de l'enciclopèdia de Chambers. En 1747 encarga Diderot e D’Alembert de l'elaboracion editoriala de l'Encyclopédie.
Denis Diderot
Denis Diderot (Langres, lo 5 d'octobre de 1713 - París, 31 de julhet de 1784) foguèt un escrivan, filosòf e enciclopedista francés del sègle XVIII. Escriguèt Jacme lo Fatalista (Jacques le fataliste), Letra suls cècs (Lettre sur les aveugles), La paradòxa del comedian (Le paradoxe du comedien), Lo filh natural (Le fils naturel), lo Nebot de Rameau (Le neveu de Rameau), de La Religiosa, creèt una revista de critica d'art (Salons), e foguèt coautor de l'Enciclopèdia.
Dirigiguèt de 1751 a 1772 la redaccion de la primièra enciclopèdia universala editada en França (la segonda del mond occidental, doncas que lo anglés Ephraim Chambers faguèt lo meteis en 1729), jol nom de L'enciclopèdia, o diccionari rasonat de las sciéncias, arts e mestièrs (Lo encyclopédie, uòu Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, 28 volums, 71,818 articles, 2885 illustracions). I participèron Voltaire, Montesquieu, Jean-Jacques Rousseau e Jaucourt entre d'autras.
Biografia
Denis Diderot nasquèt lo 5 d'octobre de 1713 a Langres (França). Comencèt la siá educacion en lo collègi jesuista, en atenhent èsser mèstre d'arts en gra de filosofia als 19 ans (1732).
Estudièt de leis, en contra de l'opinion del sieu paire, que voliá que lo sieu filh dintrèsse en lo clericat. Quand, als 21 ans (1734), Diderot li parlèt al sieu paire del sieu desir d'èsser escrivan, aquel o refusèt e Denis comencèt una vida boèmia que deviá durar 10 ans.
Als 30 ans (1743), Diderot se maridèt amb Antoinette Champiom, una modista fòrça catolica. A causa de la classa sociala que li aperteniá a el la femna, lo ligam foguèt considerat inadequat, doncas de mai Champion aviá pauca educacion e mancava de dòte. Malgrat aiçò, Diderot e Antoinette aguèron una filha: Angelique Diderot.
Quand la sòr monja de Diderot moriguèt, l'opinion d'aquel sus la religion se vegèt afectada. Malgrat aiçò, foguèt reconegut per las siás òbras e foguèt elegit membre de l'Academia Francesa. S'enriquiguèt pas per las siás òbras, pròva d'aiçò es que li calguèt vendre la siá bibliotèca per li poder ofrir un dòte a la siá filha Angelique. Foguèt Catarina II de Russia, una activa escrivana de cartas a Madame Geoffrin, qualas comandèt crompar la bibliotèca quand coneguèt las dificultats economicas de Diderot a causa qu'avián un amic en comun: Grimm.
Foguèt empresonat en 1749 dins lo castèl de Vincennes, ont corregiguèt l'enciclopèdia e poguèt manténer correspondéncia amb los sieus companhs de trabalh.
En l'ivèrn de 1773, amb 60 ans, Diderot foguèt convidat a la cort de Sant Petersborg. Passèt ailà divèrses meses coma conselhièr de la tsarina Catarina II de Russia. Ela declarèt un còp que «''acabi las miás convèrsas amb el amb las cueishas maceradas e negras de cardenals. De sòrta que me soi vist obligada a plaçar una taula entre el e ieu''».
Diderot moriguèt a París (França) lo 31 de julhet de 1784. Aviá 70 ans.
Cornelhan
Cornelhan (Corneillan en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Cornelhan qu'èra un castèthnau. Aqueth nom que designava petitas aglomeracions apiejadas sus ua hortalessa que las emparava, qui èran donc borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII), , estudiats per exemple per Benoît Cursente. Cornelhan, nom de villa galloromana, qu'èra probablament un vilatge avant l'installacion deu castèth (mès benlèu pas exactament a la medisha plaça).
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Wintersbourg
Wintersbourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
93 (omonimia)
93 pòt èstre:
Rutaceae
Las Rutaceae (Rutacèas) forman una familha de plantas qu'apertenon à l'òrdre des Sapindales. Segon Watson & Dallwitz, compren 900 espècias despartidas en 150 genres. Uèi la familha es pus granda (160 genres).
Son d'arbres, d'arbrilhons o mai rarament de plantas erbacèas de las regions temperadas o tropicalas, productors d'òlis essencials.
Ajagbe
L'ajagbe (o aja) es una lenga gbe parlada en benin e en Tògo.
Batalha deis Ardenas
La batalha deis Ardenas se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 16 de decembre de 1944 au 25 de genier de 1945. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva alemanda còntra lei posicions estatsunidencas desgarnidas deis Ardenas. Aprofichant de condicions climaticas malaisadas qu'empachavan l'utilizacion de son aviacion per leis Aliats, leis Alemands rompèron lo frònt aliat e menacèron lo pòrt d'Anvèrs. Pasmens, a partir de la fin de decembre, de renfòrç e de bombardaments aerians aliats importants bloquèron son avançada. Puei, a la fin de genier, l'armada alemanda deguèt retirar sei fòrças principalas per faciar una ofensiva d'amplor de l'armada sovietica sus lo frònt de l'Èst (ofensiva de Prússia Orientala). A la fin dau mes, leis Aliats avián reconquistat totei lei territòris perduts.
Ajagbe
Escritura
L'alfabet aja es:
Batalha deis Ardenas
Lo bilanç uman de la batalha foguèt de 91,000 soudats perduts e 800 carris destruchs per leis Aliats. De son caire, l'armada alemanda perdiguèt entre 67,000 e 100,000 combatents e 600 carris. Dins aquò, lo remplaçament dei pèrdas èra vengut fòrça problematic per la Wehrmacht e lei blindats perduts dins leis Ardenas manquèron en abriu de 1945 per defendre Berlin còntra lei Sovietics.
Journet
Probablhament Jornec o Jornet (Journet en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Lo territòri comunau es arrosat per Salleron (nom francés).
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Tapioles
Tapioles es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Nòble Camin Octuple
Lo Nòble Camin Octuple (en sanscrit: āria sṭāṅga mārga e en pali: Ariya aṭṭhaṅgika magga) es considerat, dins lo bodisme, coma lo camin que mena al cessament del dukkha (‘patiment’). Aquest cessament del patiment es tanben conegut coma lo nirvana. Lo Nòble Camin es un dels ensenhaments bodistas fondamentals; es tanben la quatrena partida de las Quatre Nòblas Vertats. Dins la simbologia bodista, lo Nòble Camin es usualament representat jos la fòrma de la ròda del dharma, que cada rai i representa un element del camin. Es utilizat per desvolopar la capacitat a capitar la vertadièra natura de la realitat e per eradicar lo desir, l'asirança e l'illusion.
Reparticion dels aspèctes del Nòble Camin Octuple
Lo Nòble Camin Octuple considera mai d'un aspècte del comportament. Se concentra sus la saviesa, la conduita etica e la concentracion. Cadun dels factors del Nòble Camin Octuple ( vista, intencion, paraula, accion, vida, esfòrç, atencion, concentracion) es associat amb l'adjectiu drech que revira lo mot samyañc (en sanscrit) o sammā (en pali). Aquel tėrme es de mal revirar pr'amor que significa non solament drech, just, corrècte, convenable mas tanben perfiėch, ideal o encara savi.
Saviesa
La saviesa ( sanscrit: prajñā, pali: paññā) es l'estapa que prepara l'entendement de la realitat. Es concebuda coma lo mejan d'agusar la capacitat a veire las causas coma son. Consistís en dos aspèctes: la vista drecha e l'intecion drecha.
Vista drecha
La vista drecha (sanscrit: samyag-dṛṣṭi, pali: sammā-diṭṭhi) pòt tèsser entenduda coma lo biais mai just e exact d'agachar lo mond coma es.
Se distinguís doas menas de vistas:
2. La vista sensa taca ( o perfiècha): aquesta sola assegura la liberacion del reialme del samsara.
La vista drecha a mantunas facetas. Sa fòrma elementala pòt èsser seguida per totòm. Sas fòrmas mai elaboradas son mai que mai destinadas als monges. Totun totas aquestas facetas son basadas sus las premissas seguentas:
2. Las tres caracteristicas: impermanéncia del mond, los fenomèns corporals e mentals son sorça de patiment, l'ego es illusion.
3. Patiment: naissença, mòrt, venir vièlh, malautiá, tristum, pena, dolor, desespèr son las fòrmas essencialas del patiment. Èsser incapable d'obténer çò que l'òm vòl es tanben patiment. La desirança es l'origina del patiment.
La vista drecha pels monges es detalhada dins lo Sammādiṭṭhi Sutta ("Lo Sutra de la Vista Drecha"), escrich per Sariputta.
Intencion drecha
L'intencion drecha (sanscrit: samyak-saṃkalpa, pali: sammā sankappa) es tanben coneguda sos lo nom de 'pensada drecha', 'concepcion drecha'. Lo seguidor d'aquel camin deu s'esperforçar de se desfar de tot çò que sap mal o immoral. Implica tanben la renonciacion a las causas del mond e una implicacion mai granda dins lo camin espiritual.
Conduita etica
La conduita etica es utilizada d'en primièr per facultar la purificacion mentala.
La paraula drecha
La paraula drecha (pali: samyag-vāc, sanscrit: sammā-vācā) recampa las consideracions subre lo biais d'utilizar la paraula.
Dins lo Canon Pali, e segon Samaññaphala Sutta, lo Kevatta Sutta e lo Cunda Kammaraputta Sutta las principalas recommandacions son :
2. S'absténer de calomniar.
Abandonant la calomnia, s'absten de las paraulas calomniosas. Çò qu'a ausit, o tòrna pas díser per separar o borrolar las personas entre elas. Atal, reconciliant los qu'èran desseparats, o cementant los que son units, aima la concòrdia, se regaudís dins la concòrdia e ditz tot çò que crea concòrdia.
3. S'absténer de paraulas irrespectuosas.
Abandonant l'irrespècte, s'absten de las paraulas irrespectuosas. Ditz tot çò qu'apasima, qu'es afectuós, que va drech al còr, qu'es cortés, qu'es agradable al mond...
4. S'absténer del barjum.
Bignicourt-sur-Marne
Bignicourt-sur-Marne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Nòble Camin Octuple
La paraula drecha
Abandonant lo barjum, s'absten del bargalh. Parla quand cal, ditz çò qu'es factual, ditz çò qu'es en accòrdi amb la tòca del dhamma e del vinaya. Ditz de paraulas de valor, apropriadas, circomspectas, legadas a la tòca.
Bignicourt-sur-Marne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòble Camin Octuple
Accion drecha
L'accion drecha (sanscrit:samyak-karmānta, pali: sammā-kammanta) pòt tanben èsser revirada per 'conduita drecha'.
Segon lo Canon Pali, cal defugir de préner la vida, cal pas raubar e cal tanben fugir tota fòrma d'impudicitat.
Vida drecha
La Vida drecha (sanscrit: samyag-ājīva, pali: sammā-ājīva) implica que los bodistas practicants debon pas s'engatjar dins de comèrcis o d'occupacions que damatjan, dirèctament o indirèctament, autrú. Cal doncas defugir una tièira de professions:
1. Tota profession en relacion amb las armas e los mejans de tuar.
2. Tota profession en relacion amb lo comèrci d'èssers umans coma la prostitucion, l'esclavatge o lo trafec d'organs per exemple.
3. Tota profession en relacion amb la carn coma carnsaladièr, maselièr, boquièr per exemple.
4. Tota profession en relacion amb los intoxicants coma vinatièr, tabataire per exemple.
5. Tota profession en relacion amb las poisons.
De mai e d'un biais mai general, l'enriquiment deu sempre èsser obtengut per de mejans onèstes.
Concentracion
La concentracion (o samadhi) es realizada per la concentracion sus un sol objècte. Aquò adutz patz e reculhiment e es necessari per trobar la saviesa vertadièira per experiéncia dirècta.
L'esfòrç drech
L'esfòrç drech (sanscrit: samyag-vyāyāma, pali: sammā-vāyāma) es l'esfòrç perdurable que la tòca es l'abandon de tota accion, paraula, pensada que siá mala. Lo practicant deu, al contrari, s'esperforçar de far espelir tot çò qu'es bon per el e per autrú, en paraula, en accion o en pensada. Qualas que sián las dificultats o la lassièira, deu manténer son esfòrç.
L'atencion drecha
L'atencion drecha (sanscrit: samyak-smṛti, pali: sammā-sati) designa lo fach, per tot practicant, de sempre téner son èime espertat e conscient de tots los fenomèns que l'afectan. Tota accion deu èsser deliberada e causida. Cap d'accion deu pas èsser lo fruch de l'inatencion o de l'oblit.
Concentracion drecha
La concentracion drecha (sanscrit: samyak-samādhi, pali: sammā-samādhi) es una fòrma de concentracion sus un sol objècte que deu menar cap a l'absorpcion (jhana). Se practica tradicionalament per de tecnicas respiratòrias, la visualizacion d'objèctes o la repeticion de mantras.
Kashtiliash Ier
Kashtiliash  foguèt un rèi de la dinastia kasita installada vèrs Babilònia per Gandash. Succediguèt a Agum e foguèt remplaçat per Ushshi.
Txema Uriarte
Txema Uriarte González es un istorian, productor de cinèma, ensenhaire e escrivan basc nascut a Bilbao en 1960.
Aprenguèt la lenga basca a l'edat de 19 ans. Faguèt sos estudis d'Istòria a l'Universitat de Deusto. Coordona l'associacion culturala Institut per la promocion dels estudis socials.
Es coautor amb Arturo Izarzelaia Izagirre del libre ''El Barrio de Las Cortes. Una historia de La Palanca Bilbaina, sul quartièr de las prostituïdas a Bilbao, e productor del documentari Sagarren denbora'', valent a dire.
Chonville-Malaumont
Chonville-Malaumont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las doas comunas de Chonville e Malaumont an #èsser amassadas en 1972.
Les deux communes de Chonville et Malaumont ont été réunies en 1972.
Wii
vinheta|Era Wii damb un Wii Remote Era Wii ei ua consòla de videojòcs de Nintendo e era successora dera Nintendo GameCube. Siguec lançada eth 19 de noveme de 2006 e arribèc en Euròpa eth 8 de deseme de 2006.
Era videoconsòla se presentèc ena conferéncia que Nintendo hec ar E3 deth 2005, a mans deth president dera companhia, Satoru Iwata. Iwata mostrèc un prototipe dera consòla, mès sense ensenhar-ne eth comandament. Dempús d'açò, sorgiren fòrça rumors sobri s'era "revolucion" des videojòcs qu'era companhia anonciaue èren vertadèrs, mès fin finau eth madeish Satoru Iwata, pendent eth Tokyo Game Show d'aqueth an, ara fin de seteme, revelèc era grana caracteristica dera Wii, un comandament damb deteccion des movements qu'es jogadors hèn damb aguest, e les reprodusís ara accion deth jòc, eth Wii Remote.
Jòcs
Es còpies des jòcs de venta ath public sigueren distribuïdi en un format de disc coneishut coma Wii Optical Disc, fòrça semblable a un DVD. Aguesti son en ua caisha de plastic amassa damb eth sòn corresponent manuau d'instruccions. Es títols lançadi en Euròpa an un triangle estampat ena cantoada inferiora dreta deth cant que permet identificar era region o eth país a on ei destinat eth jòc. Era consòla includís eth blocatge regionau, ei a díder, qu'eth logiciau aquerit en ua region solament foncionarà es sistèmes d'aguesta zòna.
Es 10 jòcs mès venudi sigueren:
Lázaro Cárdenas del Río
Lázaro Cárdenas del Río (1895-1970) militar, foguèt president de Mexic entre 1934 e 1940.
Còrdoa
Còrdoa (en espanhòl: Córdoba; en latin: Cordŭba) es la capitala de la província de Còrdoa dins la comunautat autonòma espanhòla d'Andalosia e tanben una de las vilas pus grandas d'Espanha. Sa populacion èra estimada a 323,600 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 1252 km².
Còrdoa donèt son nom a la vila de Còrdas en Occitània.
Wamba
Wamba es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Alla fiera dell'est
Chançon - titre de l'album eponime de Angelo Branduardi, surtit en italian en 1976, revirat en francés en 1978 (À la foire de l'Est) e en anglés la mesma annada (Highdown Fair). Los textes son deu Angelo Branduardi emb la participacion deu Luisa Zappa, e la musica deu Angelo Branduardi.
Paraulas
Alla fiera dell'est
Alla fiera dell’est per due soldi
un topolino mio padre comprò.
E venne il gatto
che si mangiò il topo
Ushshi
Ushshi foguèt un rèi de la dinastia kasita installada vèrs Babilònia per Gandash. Succediguèt a Kashtiliash e foguèt remplaçat per Abirattash.
Alla fiera dell'est
Paraulas
che al mercato mio padre comprò.
E venne il cane
che morse il gatto