cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deep Purple
La formacion originala es compausada de Rod Evans au cant, de Ritchie Blackmore a la guitarra, de Nick Simper a la bassa, de Jon Lord a l'òrgue e de Ian Paice a la batariá. Jos aquela forma, Deep Purple enregistra tres albums influenciats pel movement psiquedelic e la musica classica. Aquela primièra version de Deep Purple va aver plan d'ora un primièr succès ambe una represa de Hush, una cançon escricha per Joe South pel cantaire american Billy Joe Royal e que Deep Purple a descobèrt per la interpretada per lor compatriòta britanic Kris Ife.
L'arribada en 1969 del cantaire anglés Ian Gillan e del bassista galés Roger Glover correspond au moment ont lo grop es au som (1969-1973), es d'alhors a n'aquela epòca (1972) qu'es enregistrat l'album Machine Head que conten l'emblematic Smoke on the Water.
Après que Ian Gillan e Roger Glover se sian tirats del grop en 1973, lors remplaçants David Coverdale e Glenn Hughes fan virar musicalament Deep Purple cap a la soul e au funk, una evolucion afortida per l'arribada en 1975 del guitarrista Tommy Bolin (qui remplaça Ritchie Blackmore).
En 1976, lo grop se separa, mentre que lo guitarrista Tommy Bolin se morís d'una subredòsi de dròga.
Deep Purple se torna formar en 1984 autorn de Ian Gillan, Roger Glover e Ritchie Blackmore (dincas en 1993), puèi contunha dins las annadas 90 ambe Steve Morse e Don Airey.
Anglesola
Anglesola es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Laurenç Pèire Berenger
thumb|600px|[[Montanha de Codon, subjècte de la majora poesia en occitan de Berenger vista despuei La Garda de Var]] Laurenç Pèire Berenger (Riés, lo 28 de novembre, 1749 - lo 26 de setembre, 1822) foguèt un poeta provençau de lenga francesa e una personalitat academica majora (professor a l'Escòla Centrala de Lion). Escriguèt tanben quauquei vèrs en provençau de Tolon çò que fa d'eu tanben un autor en occitan. Coma autor francés, pasmens, son òbra es clafida de referéncias ai país occitans.
Extrach
Elegia compausada sur la montanha de Codon de Provença
La Bachalariá
La Bachalariá (La Bachellerie en francés) es una comuna occitana dins la region istorica de Perigòrd administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lɒbɒʦɒlɒ’rjɔ]. Las fòrmas ancianas son Sern, coma lo nom dau riu, en 1403, La Bachalaria en 1466, La Bachellerie du Cern (sens data), Le Cern de la Bachellerie. La Bachalariá poiriá venir de la meitadaria d'un bachalier (joine òme nòble), mas lo mot bacalar en ancian occitan èra pusleu pejoratiu e La Bachalariá seriá « los bens de Bachalier », nom d'òme (o eventualament títol), emb lo sufixe -ia, estachat a un nom de persona, tipe de formacion que se rencontra a partir de la fin dau segle XIII (darriera epòca de colonizacion eissegada), puei se multiplica au periòde de reconstruccion d'après la guèrra de Cent Ans, ,.
Austin
thumb|280px|right|La ciutat d'Austin, Tèxas.
Austin es la capitala de l'estat american de Tèxas. Sa populacion èra estimada a 690,252 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es de 669,3 km².
Marco Polo
Marco Polo (15 de setembre de 1254, Venècia - 8 de genier de 1324, Venècia) es un marchand e un viatjaire venecian de la fin de l'Edat Mejana. Acompanhant son paire, es l'autor d'un important viatge lòng de la Rota de la Seda que lo menèt a intrar au servici dau Grand Khan Kubilai e a visitar mai d'una region d'Asia de 1271 a 1295. Puei, s'entornèt en Euròpa e, amb l'escrivan Rustichello da Pisa, redigiguèt lo racònte de sei viatges dins un obratge intitulat Lo Libre dei Meravilhas qu'obtenguèt un succès considerable amb plusors centenaus d'edicions e de traduccions. De mai, sa presentacion dei richessas asiaticas encoratjèt mai d'un navegaire, coma Crístol Colomb, a assaiar de trobar una rota dirècta entre Euròpa e China.
Biografia
En despiech de sa celebritat e dau succès de son libre de viatge, Marco Polo es un personatge relativament mau conegut. D'efiech, aparéis rarament dins son tèxte e es unicament mencionat dins leis autrei documents contemporanèus de sa vida, coma leis archius chinés, que permèton d'atestar la realitat de son viatge e de son importància au sen de l'administracion de Kubilai. Ansin, sa biografia es pauc desvolopada.
Originas e formacion
Marco Polo nasquèt lo 15 de setembre de 1254 dins la Republica de Venècia. Èra lo fiu de Niccolò Polo (vèrs 1230-1294), un patriciant e negociant especializat dins lo « grand comèrci » orientau qu'èra sovent absent. D'efiech, associat amb son fraire Maffeo (vèrs 1230-1309), menava d'operacions a partir de Constantinòble avans de crear de comptadors en Crimèa vèrs 1259-1260. Dins lo corrent deis ans 1260, viatjèron en Asia per explorar l'Empèri Mongòl en quista de profiechs melhors. Arribèron ansin en China onte foguèron acceptats a la cort de Kubilai Khan (1260-1294). I recebèron una letra destinada au papa e li demandant de mandar un centenau de personas per ensenhar lo cristianisme. Foguèron acompanhats d'un ambaissador qu'abandonèt lo viatge en Asia Centrala.
Marco Polo foguèt donc principalament educat per son grand, Andrea Polo, qu'èra egalament estat un « grand marchand ». Lo contengut d'aquela formacion es desconeguda e la vida de Marco Polo es subretot coneguda a partir de 1269. Pasmens, segon d'elements ulteriors, deguèt recebre una educacion relativament bòna e adaptada ai tradicions marchandas de la familha amb l'estudi dei monedas, de l'avaloracion d'un ben e de la navegacion. Marco Polo rescontrèt son paire per lo premier còp en 1269 a son retorn d'Asia. D'efiech, Niccolò e Matteo Polo demorèron en Euròpa au mens dos ans car lo conclave cargat d'elegir lo successor de Clamenç IV (1265-1268) durèt fins a 1271.
Lo viatge en China
thumb|right|Pagina d'una edicion de [[1410 e de 1412.]]
Après l'eleccion dau papa Gregòri X (1271-1276), lei dos fraires Polo poguèron li remetre la letra de Kubilai Khan. Interessat per la possibilitat de conclure una aliança amb lei Mongòls còntra lei musulmans, lo papa leis encarguèt de portar una respònsa au khan. Marco Polo faguèt tanben partida dau viatge amb dos dominicans. Pasmens, lei dos monges abandonèron sa mission en Anatolia.
Lei Polo seguiguèron l'itinerari pus septentrionau de la Rota de la Seda e arribèron en China en 1274. Foguèron probablament receputs per Kubilai Khan dins sa cort de Cambaluc. De 1274 a 1291, foguèron emplegats coma foncionaris de l'administracion sinomongòla. Ansin, Marco Polo foguèt premier mandat dins la vila frontiera de Ganzhou ont aprenguèt probablament lo oigor qu'èra la lenga administrativa de l'Empèri Mongòl. Puei, venguèt enquistaire messatgier dau palais imperiau e menèt divèrsei missions per Kubilai en China, en Pèrsia, en Russia, en Corèa, en Asia dau Sud-Èst e dins l'Ocean Indian. Aquò li permetèt de visitar mai d'una vila asiatica, d'assistir a d'eveniments importants e d'observar lo foncionament jornadier de l'administracion chinesa. Descurbiguèt tanben lo bodisme qu'èra desconegut en Euròpa.
Lei tres òmes obtenguèron lo drech de s'entornar dins son país en 1291-1292 après una darriera mission que consistiguèt a escortar la princessa Kokejin en Pèrsia onte deviá se maridar amb lo cap de l'Ilkhanat. Blocada per la mosson en Sumatra, l'expedicion arribèt a Ormuz a la prima de 1293. Puei, lei Polo contunièron vèrs l'oèst fins a Trabzon. I perdiguèron una partida de sa fortuna en causa de l'influéncia genovesa dins la vila. Enfin, contunièron vèrs Constantinòble e Venècia en 1295.
La captivitat e la redaccion de sei remembranças
En 1294-1295, comencèt la Guèrra de Curzola (1295-1299) entre Venècia e Gènoa. Marco Polo i participèt en naulejant una galèra. Pasmens, foguèt capturat tre 1296, probablament a l'eissida d'una escaramocha dins la region d'Adana. Transportat a Gènoa, i demorèt presonier tres ans. Dins aquò, i rescontrèt un autre captiu, l'escrivan Rustichello da Pisa (mòrt en 1324), que s'interessèt fòrça a sei remembranças de viatge.
A partir de 1298, Marco Polo comencèt de lei dictar a son companhon d'infortuna que lei meteguèt en forma. Aquò donèt naissença au Livre dei Meravilhas, un important obratge geografic depintant lei vilas, la cultura, l'organizacion, lei tecnicas, lei richessas, lei crèires de la China Mongòla e lei viatges asiatics de Marco Polo. L'obratge aguèt un succès considerable e foguèt tornat editar mai d'un còp demorant una referéncia fins au periòde dei Grandei Descubèrtas dau sègle XVI.
Liberacion e fin de vida
Liberat en 1299, Marco Polo s'entornèt a Venècia. Trobèt sensa dificultat sa plaça au sen dau patriciat de la vila mai lo rèsta de sa vida es mau conegut. Se maridèt amb Donata Polo (vèrs 1280-1336) e aguèt tres filhas. En 1310, foguèt creat lo Conseu dei Dètz, una institucion de polícia secrèta que sembla a una organizacion vista per Polo en China. Pasmens, i a ges d'element permetent d'afiermar l'existéncia d'una influéncia de Polo sus aquela decision. Moriguèt lo 8 de genier de 1324 e foguèt enterrat a la Glèisa San Lorenzo. Segon son testament, laissèt una fortuna de 10,000 ducats.
Estile generau
Òbra majora de la fin de l'Edat Mejana, lo Libre dei Meravilhas a un estil fòrça originau en causa de la diferéncia marcada entre l'escritura de Rustichello da Pisa e lo racònte de Marco Polo eu meteis. D'efiech, lo premier, autor d'una compilacion de legendas arturianas, assaièt d'escriure una mena de roman d'aventura. Per aquò, metèt en scèna lei remembranças de Polo e Polo eu meteis. I apondiguèt tanben probablament de rumors e de legendas sus lo continent asiatic qu'èra, au sègle XIV, lo luòc de vida supausat de mai d'una creatura fantastica. Ansin, Rustichello da Pisa foguèt benlèu a l'origina de l'insercion d'una partida importanta dau contengut imaginari dau libre.
De son caire, Polo èra un marchand amb una memòria excepcionala. S'interessèt donc fòrça a la descripcion detalhada dei rotas comercialas, dei vilas, dei monedas, dei marchandisas produchas, dei pretz e dei tecnologias utilizadas. Donèt tanben d'elements per comprendre lei culturas e contèt donc pereu una partida de l'istòria mongòla (maugrat divèrseis errors), lo rèine de Kubilai e lo foncionament dei dinastias Yuan e Song. Crestian, assaièt de valorar la preséncia de comunautats crestianas (generalament nestorianas) en Asia tot en descrivent lei crèires locaus coma lo bodisme. Pasmens, o faguèt amb un proselitisme limitat que li permet de donar d'elements relativament objectius.
Estructura e contengut
thumb|right|Pagina d'una edicion de [[1496.]]
Moussy
Moussy pòt essèr:
Graffiti
thumb|Divèrs tags a [[Barcelona. Al mitan a drecha, un personatge femenin signat Miss Van.]] thumb|Un camion « grafat », a [[París.]] thumb|Un ostal « grafat » a [[Saragossa]]
Los graffitis existisson dempuèi d'epòcas ancianas, que d'unes exemples datan de la Grècia antica atal coma de l'Empèri Roman e pòdon èsser de simplas marcas de grafinhadas, fins a de pinturas de parets elaboradas. Uèi, aquò son los marcadors e bombas aerosòl que son mai utilizats. De còp que i a, lo graffiti es emplegat per comunicar un messatge politic e social. Existís fòrça caractèrs e estils de graffiti, aquela forma d'art mudant rapidament.
Etimologia
Lo mot italian graffiti deriva del latin graphium (escarraunhada) que tira son etimologia del grèc graphein que significa indiferament escriure, dessenhar o pénher. Graffiti en occitan ven de l'italian graffito, tèrme designant un estilet per escriure). Son plural italian es graffiti. Utilizam alara lo mot graffiti al singular e al plural mai se l'utilizacion del S (graffitis) es acceptada dins l'usatge. Podèm utilizar lo mot « grafaire » per designar los actors d'aquel movement.
Lo graffiti de uèi
thumb|Un grafaire a Bucarèst thumb|Un letratge « Wild-Style », Berlin Alemanha
Uèi, lo graffiti es considerat coma una disciplina màger del Hip-Hop. De fach, aquela forma d'art de la carrièra es nascuda dins las annadas 1980 a Nòva York, que Taki 183, Tracy 168, Stay High 149 e autres son los precursors. Aicí, s'agís pas de comunicar un messatge politic mas de representar son nom, sa carrièra e de vegadas sa chorma. Demest los artistas los mai famoses, podèm citar Banksy, Taki 183, Obey the Giant, Flying Förtress, Daim... En França, los mai reputats son los de la chorma « GAP » coma Rizote, Orphé e Zino. Podèm tanben citar Aketo e Grems, dos grafaires que son tanben reputats dins lo rap francés.
Disciplinas
Destriam generalament tres nivèls de produccion dins lo graffiti d'uèi :
Lo Tag
Lo « Tag » (marca, signatura) es just lo simple dessenh del nom de l'artist. Aquò's un lògo mai qu'una escritura, e sovent, los abituats sols pervénon a deschifrar lo nom qu'es. Las tecnicas utilizadas son generalament l'aerosòl, lo marcador e lo pegasolet.
La fresca
La Fresca, o « Masterpiece » es lo nom sovent atribuat als graffitis sofisticats e executats ambe mai d'una color.
Lo Throw-Up
Lo « Throw-Up » es una forma intermediària entre lo Tag e la fresca, la forma que vesèm mai sovent.
Canton de Vaissa
Lo canton de Vaissa (en francés, canton de Bellerive-sur-Allier) es una circonscripcion electorala del departament d’Alèir creada en 2014 per las eleccions departamentalas previstas en 2015. Es compausat d’11 de las 13 comunas de l’ancian canton d’Escuròlas, que las autras doas rejonhan lo canton de Vichèi 1. Son capluòc es Vaissa. Sa populacion es de 0 abitants.
Marco Polo
Estructura e contengut
Segon leis edicions, lo libre contèn de 192 a 200 capítols organizats en un prològ e tres partidas (de còps quatre). Lo prològ cònta rapidament lo premier viatge de Niccolò e de Mattéo Polo entre 1255 e 1269 e lo segond viatge realizat amb Marco Polo. La premiera partida tracta dau viatge entre Anatolia e la cort de Kubilai. Parla tanben de l'istòria dei Mongòls, especialament dei conquistas de Gengis Khan. La segonda partida es centrada sus Kubilai, l'organizacion de sa cort e de son administracion. Enfin, la tresena partida depinta lei regions de la Mar de China e de l'Ocean Indian. En certanei versions, se tròba una quatrena partida, fòrça pichona, a prepaus dei guèrras de succession mongòlas mai es probable un apondon ulterior de Polo realizat a partir de testimònis imprecís.
Vizille
Nom desconegut en arpitan (Vizille en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marco Polo
Estructura e contengut
Certanei capítols son venguts famós en causa de son aspècte extraordinari coma aqueu depintant lo ròtle dei Polo dins l'introduccion d'armas de sètge en China, aqueu resumissent lei recèptas fiscalas de la província de Hangzhou, aqueu tractant de l'afaire de l'assassinat dau Premier Ministre de Kubilai, aqueu descrivent l'economia (organizacion quasi industriala de certaneis obradors, utilizacion de bilhets, fons sociaus...), aqueu parlant de l'istòria deis Assassins, aqueu depintant l'organizacion dei sistèmas de comunicacion imperiaus e, enfin, aqueu a prepaus dau contraròtle estricte dei Mongòls sus lei populacions chinesas. Endefòra dau premier passatge, aquelei capítols dònan de detalhs fòrça importants que son confiermats per de tèxtes chinés, çò que permet de demostrar la veracitat dau viatge de Marco Polo.
Veracitat e elements faus
Certaneis elements descrichs dins Lo Libre dei Meravilhas son faus coma, per exemple, lei passatges relatius a l'existéncia d'una tribü d'òmes amb una tèsta de can. Aquò a menat certaneis istorians a s'interrogar sus la veracitat dau racònte de Marco Polo. Pasmens, una larga partida es uei ben confiermada per leis archius imperiaus chinés que mencionan mai d'un còp un « Po-Lo » a de datas identicas ai remembranças de Polo ò per de detalhs secrèts a prepaus d'afaires intèrnes dau govèrn de Kubilai Khan. Marco Polo i ocupèt donc ben un pòste important durant un vintenau d'annadas. Dins aquò, l'origina d'aquela fisança es desconeguda.
Leis elements faus semblan donc far partida d'ensembles distints que permèton de destriar lo verai dau faus. Lo premier es liat a la tradicion occidentala dau periòde de plaçar en Asia lo luòc de vida ò d'existéncia de creaturas fantasticas ò d'endrechs citats dins la Bíblia. Ansin, Marco Polo interpretèt certanei causas coma de traças biblicas. Per exemple, es probablament per aquela rason qu'assimilèt de comunautats nestorianas au Reiaume dau Prèire Joan. Un segond ensemble es probablament eissit de sei viatges dins lei províncias de l'Empèri Mongòl. D'efiech, durant aquelei trajèctes, semblèt collectar un nombre important d'ensenhaments sus lei regions vesinas. Pasmens, poguèt pas anar lei verificar. Ansin, considerèt mai d'una informacion faussa coma possibla. Enfin, se fau considerar lo trabalh redaccionau de Rustichello da Pisa qu'èra un escrivan popular au fieu deis espèras dei lectors dau periòde. Ansin, es possible que placèt d'elements en Asia a partir d'autrei legendas. Au sègle XIV, aquò èra pas un problema vertadier car lo consensus generau considerava l'existéncia dau fantastic e dau divin coma un fach incontestable.
Influéncia e eiretatge
thumb|right|Exemplari dau [[Lo Libre dei Meravilhas|Libre dei Meravilhas de Cristòl Colomb amb divèrsei commentaris de lectura.]]
Marco Polo aguèt una influéncia majora sus lei navegaires europèus que comencèron d'explorar l'Ocean Atlantic e l'Ocean Indian a partir dau sègle XV. D'efiech, son obratge li permetèt d'extrapolar de cartas e d'imaginar de passatges novèus que favorizèron lei Grandei Descubèrtas. Per exemple, Cristòl Colomb imaginèt en partida son projècte de trobar una rota occidentala vèrs lo territòri dau « Grand Khan » a partir dau Libre dei Meravilhas.
Uei, lo libre de Marco Polo es puslèu considerat coma una fònt istorica importanta per l'istòria d'Asia a la fin dau sègle XIII e coma un cap d'òbra de la literatura medievala. Per aquela rason, conoís totjorn de reedicions regularas e de passatges ne'n son estudiats dins lei programas escolars. De son caire, Marco Polo es considerat coma un explorator pus important de l'istòria umana e de celebracions regularas son encara organizadas per li rendre omenatge.
Trens de banlèga de Tolosa
Los trens de banlèga de Tolosa son un malhum de trens urbans servissent Tolosa e una part de son aglomeracion. Es administrat per la SNCF dins l'encastre dels TER d'Occitània.
Malhum
Lo malhum de trens de banlèga es format de quatre linhas e 27 estacions.
Linha C
La linha C dobriguèt en 1993 entre Colomèrs e Arenas, la linha a 6 estacions e una longor de 7 km (3 estacions foguèt ajustadas en 2003). Es l'unica linha del malhum integrada al tarificament urban de Tisséo.
24 d'abril
Decèsses
Vejatz tanben :
Trens de banlèga de Tolosa
Linha D
La linha D dobriguèt en 2004 e s'estend de Matabiau a Murèth. La linha a 4 estacions e una longor de 21 km.
Linha F
La linha F es una linha de Matabiau a Escalquens. La linha a 5 estacions e una longor de 13 km. Aquesta linha es actualament l'unica sens trens dedicats.
Linha nòrd
Lo RER nòrd es un projècte per 2024 entre Matabiau e Castèlnau d'Estretasfonts. Aqueste percors es actualament desservit per de trens TER d'Occitània.
Australopithecus garhi
Australopithecus garhi ei ua espècia fossil d'ominid qu'apertenh ath grop des australopitecids gracils. Era sua edat ei d'aperaquí uns 2,6 milion d'annades.
Descurbiment
Eth fossil, aperat BOU-VP-12/130, siguec descurbert en 1997 per Johannes Haile-Selassie, un membre dera equipa scientifica amiada peth paleontològ etiopian Berhane Asfaw. Aguest darrèr publiguec era definicion e descripcion dera espècia ja en 1999 en collaboracion damb eth paleontològ american Tim White (1).
Eth prumèr descurbiment siguec hèt en eth vilatge de Bouri, ena val mieja der arriu Awash, ena depresion der Afar, en Etiopia.Eth nom dera espècia gahri vò díder estonada o suspresa.
Descripcion
BOU-VP-12/130 ei ua amassada plan incompleta d'un uas cranian qu'includiva er us frontal, es uassi parietals e tanben era maishera e es dents. Australopithecus gahri a caracteristiques propies e tanben de d'autes australopitecids gracils coma australopithecus afarensis e Australopithecus africanus o es australopitecids robusti, sustot en eth nivèu dera maishera. Er estudi des premolars e des molars confirma que son mès grani que non es d'autes formes gracils mès mens robusti que non es paranthropi.
Era capacitat craneana d'Australopithecus garhi, estimada en 450 cm (3) ei prèp dera d'autes australopitecids.
Prumèrs utís de pèira bracada
thumb|Es fossils d'Australopithecus garhi sigueren trapadi prèp deth vilatge de Bouri, ena val mieja der arriu Awash, en Etiopia, en 1999. Es utís de pèira bracada bremben er Olduvaian e sigueren descurberts en lòcs vesins des fossils d'Australopithecus garhi mès que non i a pas ua associacion directa. Totun, es uassi de gazèla trapats damb aguest ominid an vestigis interpretats coma despulhes de bracatge damb utís de pèira (3). Aguestes despulhes serien ua prova directa d'una des mès ancianes utilizacions d'utís conegudes. Es utís en question serien plan mès ancians qu'aqueri atribuïts a Homo habilis mès ei impossible de confirmar qu'Australopithecus garhi ei eth sòn autor.
Niòrt
Niòrt (Niort en grafia mistralenca ; Niàu en peitavin, Niort en francés) es una comuna de Peitau, capluòc del departament de las Doas Sèvras dins la region de.
Australopithecus garhi
Referéncies
1.- a et b Asfaw B., White T.D., Lovejoy C.O., Latimer B., Simpson S., and Suwa G. (1999): « Australopithecus garhi: a new species of early hominid from Ethiopia », Science, 284, pp. 629-35. (version html [archive] ou version pdf [archive]).
2.- Groves, C. (1999) « Australopithecus garhi: a new-found link? », Reports of the National Center for Science Education, May/June 1999, (disponible en ligne ici [archive] ou ici [archive]).
Niòrt
Nòtas
<references group="N"/>
Australopithecus garhi
Referéncies
3.- Heinzelin, J. de, Clark, J.D., White, T.D., Hart, W., Renne, P., WoldeGabriel, G., Beyene, Y. et Vrba, E. (1999) - « Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids », Science, vol. 284, n° 5414, pp. 625-629 (résumé en anglais) [archive].
Lòcs web
· Australopithecus garhi
Arbeca
Arbeca es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Partit de la Nacion Còrsa
Lo Partit de la Nacion Còrsa (en còrs U Partitu di a Nazione Corsa), abreujat PNC, es un partit politic nacionalista, socialdemocrata e ecologic de Corsega fondat en decembre de 2002. Es membre de l'Aligança Liura Europèa e de la federacion Regions e Pòbles Solidaris.
Rimplàs
Rimplàs ò mielhs Rimplaç (Rimplas en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
Leis atestacion istoricas en latin e en occitan puei : In Rege placito 1067 (germ. ragin + latinizacion en placitum) - Raiplaz e Raimplaz au sègle XXIn mènan benlèu a la forma Rimplaç segon lei règlas de la grafia alibertina.
Roger Glover
Roger David Glover, nascut lo 30 de novembre de 1945 a Brecon (Aberhonddu en galés) au País de Galas (Reialme Unit), es un musician de ròck galés conegut coma bassista del grop hard ròck britanic Deep Purple. Es el justament qu'a trobat lo títol de la mai celèbra cançon de Deep Purple, Smoke on the Water, qu'evòca l'incendi del casinò de Montreux en Soïssa.
En sòlo, obten sa mai gròssa capitada en 1974 ambe lo tube Love is All, tirat de l'album-concèpte qu'a compausat (ambe mantuns musicians e cantaires diferents) The Butterfly Ball and the Grasshopper's Feast, tròç cantat per Ronnie James Dio.
Saint-Leu-d'Esserent
Saint-Leu-d'Esserent es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo luòc a #èsser freqüentat pendent la préhistoire cossí en testifiquen silex talhats del epòca acheuléenne. Una vila gallo-romaine i i aguèt bastit #que se n'es poguda trobar vestigis de contunh ocupats a las epòcas mérovingienne e carolingienpas. La glèisa barra un sarcophage de l'epòca mérovingienne en contenent las bòtas francas d'un paysan, descobèrt a Thiverny.
En 1081, Hugues, comte de Dammartin e senhor del luòc donarà la glèisa de Hescerent, una capèla romane del, als bénédictins de la Òrdre de Clunhic en remerciement de la rançon #qu'avián pagada per la siá desliurança del temps qu'èra presoèr en Palestine. Los fraires en #far un prieuré.
Per se protegir dels pillages pendent la guèrra de, los fraires #fortificar çò monastèri, una part d'aquelas fortificacions es encara visibla uèi. En 1419, 1430 e 1436, los Angleses #saquejar e #incendiar Sant Leu e la siá glèisa.
Al, Sant-Leu èra la mai importanta bourgade de la châtellenie de Creil.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, las carrièras de pèira sosterranha environnantes aguèron ocupat pels Alemands pel assemblage e lo stockage de missils V1. En consequéncia, en lo moment de la operacion Crossbow, la aviation Aliada #bombardar massivement lo bourg e los sieus environs, en destruissent Sant Leu a 85 %.
Le site a été fréquenté pendant la préhistoire comme en témoignent des silex taillés de l'époque acheuléenne. Une cité gallo-romaine y fut construite dont on a pu retrouver des vestiges puis occupée aux époques mérovingienne et carolingienne. La glèisa renferme un sarcophage de l'époque mérovingienne contenant les bottes franques d'un paysan, découvert à Thiverny.
En 1081, Hugues, comte de Dammartin et seigneur du lieu donnera l'église de Hescerent, une chapelle romane du, aux bénédictins de l'Ordre de Cluny en remerciement de la rançon qu'ils avaient payée pour sa libération alors qu'il était prisonnier en Palestine. Les moines en firent un prieuré.
Pour se protéger des pillages durant la guerre de Cent Ans, les moines fortifièrent le monastère, une partie de ces fortifications est encore visible aujourd'hui. En 1419, 1430 et 1436, les Anglais pillèrent et incendièrent Saint Leu et son église.
Lincoln (Nebraska)
thumb|280px|right|La ciutat de Lincoln, capitala de Nebraska.
Carl Philipp Emmanuel Bach
200px|thumb|left|Carl Philipp Emmanuel Bach (lo 8 de març de 1714 – lo 14 de deceme de 1788) que ho un compositor alemand de transicion enter las epòcas barròca e classica. Qu'èra lo hilh de Johann Sebastian Bach e de Maria Barbara Bach (sa segonda molhèr).
Lincoln (Nebraska)
Lincoln es la capitala de l'estat american de Nebraska. Sa populacion èra estimada a 225,581 abitants, en 2000. Sa superfícia totala es 195,2 km².
Bords
Bords es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Artesa de Lleida
thumb|250px|Glèisa d'Artesa de Lleida
Ivergny
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Charlize Theron
Charlize Theron (n. 1975), es una actritz sud-africana de cinèma.
Lo primier Theron arribat en Africa de Sud es un colon uganaud occitan exiliat de França. Daniel Theron son reirereireoncle, devenguèt famós dal temps de la Segonda Guerra dals Boers, defuntat al ras de Fochville (ciutat nomenaa en l’onor dal general tarbés). Son nom de familha se pronóncia [tron] amb l’accent afrikaans.
Gée
Gée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Aquel vilatge angevin de l'oèst de la França se situa en lo Baugeois.
Ce village angevin de l’ouest de la France se situe dans le Baugeois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Germain-d'Étables
Saint-Germain-d'Étables es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hildegard de Bingen
thumb|200px|Hildegard de Bingen dens un manescritHildegard de Bingen (en alemand: Hildegard von Bingen, en latin: Hildegardis Bingensis ; 1098 – 17 de seteme de 1179) que ho ua sabenta, ua mistica crestiana e ua compositora germanica de l'Etat Mejana.
Vaduda dens ua familha nòbla, que ho vodada mainada au convent. Que vadore abadessa dab lo temps e que fondore autas abadias. Mistica, que ho consultada durant la soa vita per'mor de las soas visions.
La soa òbra musicau mei coneguda qu'ei l'Ordo Virtutum (ua descripcion de 16 virtuts pelejant contra las poténcias deu mau).
La màger part de las soas composicions musicaus que son liturgicas, escrivudas en alemand e marcadas musicaument au mejan de neumes. Un gran nombre d'aqueras que son amassadas dens Symphonia armonie celestiun revelationum.
Francheville
Francheville pòt èsser:
Fraisnes-en-Saintois
Fraisnes-en-Saintois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
24 de febrièr
Decèsses
Vejatz tanben:
Estève Garcin
Es l'autor d'un diccionari provençau-francés (paregut en 1823, reeditat tras que melhorat en 1841) e destinat a corregir lo franchimand dei parla-provençau) e d'un roman unic per l'epòca, lo genre e lei proporcions : La robinsona provençala (ca 1840), inspirat dau Robinson Crusoe de Daniel Defoe e qu'imagina un grop de provençaus naufragats sus una illa desèrta onte "civilizan" e provençalizan leis indigènas.
Foguèt un autodidacte e se botèt a escriure en occitan - en provençau orientau - a la fin de sa vida ; com va sotalinha Renat Merle - citat dedins l'edicion de Domenge - escriguèt tard en provençau après aver contribuit a la fin de sa lenga mairala mai amb una grafia "prefelibrenca" inspirada de Josèp Mariús Dieulofet, es a dire ambé leis "r" de l'infinitiu, lei "t" dau participi e leis "s" dau plurau. thumb|right|200px|Acte de decès d'Estève Garcin (archius departamentals del Var)
Artesa de Segre
Artesa de Segre es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Warnécourt
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
http://Www.racine-d-ardennes.com/warnecourt.html
http://www.racine-d-ardennes.com/warnecourt.html
Sèrbocroat
thumb|300px|Sèrbocroat (2005) thumb|300px|Ethno-political variants of the Serbo-Croatian language or Serbo-Croatian diasystem (as of 2006) Sonan sèrbocroat (o rarament croatosèrbe) (nom autoctòn: srpskohrvatski = српскохрватски, hrvatskosrpski = хрватскосрпски) l'ensemble format per quatre lengas eslavas: lo croat, lo bosnian, lo montenegrin e lo sèrbe. Totas quatre son fòrça similaras e mutualament intelligiblas. Lo sèrbocroat es doncas un diasistèma e las quatre lengas que lo compausan, croat, bosnian, sèrbe e montenegrin, son de lengas per elaboracion.
Un diasistèma e quatre lengas
En efièch, dempuèi l'independéncia de Croàcia en 1991 e de Bòsnia e Ercegovina en 1992, puèi de Montenegro en 2006, lo sèrbocroat es pas pus reconegut enlòc per lenga oficiala. Se reconeisson sonque quatre lengas distintas, que caduna ten la sieuna nòrma pròpria, e mai demoren fòrça semblantas:
Los tres grands dialèctes
Lo diasistèma sèrbocroat se compausa de tres grands dialèctes, que lor nom ven de la forma que i pren l'interrogatiu "qué": lo štokavski ("qué" i se ditz što o šta), lo kajkavski (i se ditz kaj) e lo čajkavski (i se ditz čaj). La mapa o mòstra, lo štokavski es de fòrça lo mai important dels tres, que cobrís Serbia, Montenegro, Bòsnia e una brava mitat de Croàcia. Lo kajkavski es lo dialècte de la region de Zagreb, amb d'unes parlars que fan transicion amb l'eslovèn, e lo čajkavski se parla en Ístria e dins de parts de la Croàcia occidentala e de Dalmàcia (Zadar, Split).
Las tres variantas del štokavski
Lo štokavski, al sieu torn, se parteja en tres grands sotadialèctes, definits segon la realizacion de la vocala jat de l'ancian eslau. Aquela vocala se pronóncia al jorn d'avuèi coma una e longa dins la màger part de Serbia: aquò's l ' ekavski; je o ije (segon la sieuna plaça dins lo mot) en Croàcia, en Montenegro, al sud-oèst de Serbia e dins la màger part de Bòsnia: aquò's lo jekavski; e i dins d'unes parçans de Bòsnia e de Croàcia: aquò's l ' ikavski.
Un exemple de mot dins los tres dialèctes: ekavski lep, jekavski lijep, ikavski lip ("bèl").
La mapa mòstra tanben una extension del jekavski de cap a l'oèst, al detriment de l ' ikavski que lo sieu domeni s'es trobat copat en dos. Aquela extension se deu a las migracions provocadas per las invasions otomanas. Un dels dialèctes jekavskis que s'espompiguèt bravament amb aquel fenomèn de las migracions es lo d'Ercegovina orientala (cf. infra). Aquelas migracions çaquelà explican la preséncia d'una fòrta minoritat sèrba en Croàcia, mas fòrça croats an un dialècte local jekavski tanben.
Lo lexic: diferéncias dialectalas e influéncias divèrsas
Per de rasons istoricas, los parlars de Serbia e de Bòsnia an fach fòrces manlèus al turc, çò qu'es pas lo cas lo cas, solide, dels parlars de Croàcia. Maites an passat dins los estandards d'aquelas republicas, de còps que i a i an pas cap d'equivalent eslau (sèrbe kašika (кашика), "culhièr" vs. croat zliča), de còps que i a son de simples sinonims (ćuprija (ћуприја) es un autre mot per most (мост), "pont", emplegat dins tot lo domeni del serbocroat), o pòdon tanben èsser practicament de dialectalismes: jok / јок ("non") vs. lo mot corrent ne / не).
Dialectalament, la còsta croata (region de Dalmàcia) e la de Montenegro coneisson tanben de manlèus a l'italian.
Tanben, fòrças divergéncias entre sèrbe e croat venon de las causidas diferentas davant los neologismes e la formacion dels mots scientifics e tecnics (cf. infra).
Una lenga...
Abans l'esclatament de Iogoslavia en 1991-1992, se considerava que i aviá una lenga sèrbocroata unica. Dins la primièra Iogoslavia de 1918 a 1941, s'i englobava lo quite eslovèn (considerat com lo sèrbocroat parlat en Eslovènia), que lo regim comunista restabliguèt lenga ni cort ni costièr.
Fa qualques annadas, un dessenh en capèl dins un article de Le Monde fasiá dire a un estudiant: "J'étudie le serbo-croate au département des langues mortes" (Estúdii lo sèrbocroat al departament de las lengas mòrtas). Es vertat que la quasi-totalitat dels locutors se dison de lenga sèrba, croata, bosniana o montenegrina, e los establiments estrangièrs coma l'INALCO de París an renomenat lo cursus "bosnian-croat-sèrbe". Pasmens, i a encara de gent, estacats a l'anciana unitat de l'espaci iogoslau, qu'estiman mai de continuar de parlar de sèrbocroat: existís una Wikipèdia que se reclama d'aquela lenga, http://sh.wikipedia.org
... resulta d'una ideologia: Ljudevit Gaj e Vuk Karadzic...
Ljudevit Gaj (1809-1872) e Vuk Stefanović Karadžić (1767-1864) son los reformators, respectivament, del croat e del sèrbe. Fins al XIXen sègle, los croats escrivián lors parlars en alfabet latin e d'un biais fonetic, los sèrbes escrivián dins una lenga sabenta, en alfabet cirillic mas amb una ortografia complicada. Ljudevit Gaj alenguèt los sieus compatriòtas a abandonar lo čajkavski e lo kajkavski e a utilizar los parlars jekavskis de Croàcia, perque aquestes pus pròches de la massa dels dialèctes sèrbocroats e tanben a causa de l'influéncia de la lenga literària jekavski de Dubrovnik. Vuk Karadžić, el, incitèt los sieus a escriure coma parlan (aquò's lo sieu famós eslogan: piši kako govoriš (пиши како говориш), "escriu coma parlas"), en cirillic e d'un biais quasi fonetic. Aquelas reformas fan la lenga escricha, siá en Croàcia siá en Serbia, accessibla al pòble, e permeton l'acòrdi de Viena (1850) pel qual maites escrivans dels dos pòbles s'engatjan a escriure la meteissa lenga amb dos alfabets diferents. Lo dialècte causit es lo jekavski de l'Ercegovina orientala (cf. supra), que çaquelà Karadžić n'èra originari. Aquel acòrdi es la traduccion lingüistica de l'ideologia iogoslava que vòl unir los pòbles eslaus del sud en lucha per lor reconeissença.
Aquel acòrdi merquèt la naissença de la lenga sèrbocroata, mas cal pasmens apondre que foguèt pas jamai completament aplicat. D'un latz, los sèrbes de Serbia continuèron d'escriure en ekavski; d'un autre, i aguèt pas jamai cap trabalh per trencar las diferéncias lexicalas o morfologicas; enfin, lo problèma del vocabulari tecnic e scientific, que se pausava pas gaire en 1850, menariá de solucions diferentas pels uns e pels autres e accentuariá la diferéncia entre lo croat e lo sèrbe.
Pasmens, i aviá tre 1850 una lenga sèrbocroata prèsta a servir de lenga comuna als croats, als sèrbes, als montenegrins e als eslaus musulmans, e qualques decennis aprèp, lo grand lingüista francés A. Meillet poiriá escriure, dins l'introduccion de la sieuna Grammaire de la langue serbo-croate ("Gramatica de la lenga sèrbocroata"): "Ni per lo sieu nom doble, lo sèrbocroat designa un sol tipe de parlars e una lenga literària unica".
...amb maitas variantas oficialas...
Aquela lenga unida èra pas del tot unificada. Lo "reiaume dels sèrbes, croats e eslovèns" (SHS) proclamat en 1918, sonat reiaume de Iogoslavia a partir de 1929, assagèt d'espandir la nòrma ekavski dins tot lo país, en Croàcia e dins la quita Eslovènia (que çaquelà la sieuna lenga es ekavski per sa realizacion de l'anciana vocala iat, mas clarament diferenciada del sèrbocroat). D'unes escrivans croats seguiguèron aquela tendéncia.
La Republica Federativa Socialista de Iogoslavia que s'establiguèt en 1945 aguèt una politica lingüistica plan mai egalitària: s'admetián doas grandas varietats egalas entre elas e d'amainatjaments dins cada republica. En Serbia s'escriviá en ekavski e en alfabet cirillic, mas tanben en alfabet latin (l'ekavski en alfabet latin servissiá de facto de lenga oficiala dins los documents produsits per l'Estat federal), en Croàcia e en Bòsnia, en jekavski e en alfabet latin, e en Montenegro en jekavski e en alfabet cirillic.
...dos alfabets...
Un d'aqueles amainatjaments èra en efièch la libertat d'utilizar l'alfabet latin o l'alfabet cirillic. Lo cirillic l'utilizavan sustot los sèrbes e montenegrins (mas utilizavan l'alfabet latin tanben).
Certanas letras de l'alfabet cirillic existisson pas qu'en sèrbocroat, coma la ћ que nòta una "t molhada" pròcha de la que s'ausís dins d'unes parlars gascons, la j que se pronóncia coma la i de rai o la j gascona de jòc, la љ (l molhada) o la њ (n molhada). I correspondon en alfabet latin, respectivament, las letras ć e j e los digrafs lj e nj.
Cal precisar que i aviá, e i a encara, una correspondéncia exacta entre cada letra dels dols alfabets, çò que permet una transliteracion rapida e rigorosa. Per i arribar, calguèt crear de letras suplementàrias dins l'alfabet latin, amb de signes diacritics, coma la ž (que se pronóncia coma la "j" francesa e correspond a ж del cirillic), la š (ш en cirillic, se pronóncia coma "sh" del gascon), la č (ч en cirillic, se pronóncia coma "ch"), e far de la c l'equivalent de la letra cirillica ц (prononciada "ts").
Banèra deth País Valencian
300px|drecha Era banèra deth Reyno Valenciano ei actuauments era Senyera Coronada Valenciana coma soslinhe er article 4 deth Estatut valencian. Tanben ei coneishuda coma Senyera Tricolor, es cèrti encastres coma Reiau Senyera, e eth çò de passat tanben siguec coneishuda coma Senyera deth Rat Penat. Era origina, aguesta ère era banèra locau dera ciutat de Valéncia. A compdar dera Reneishença eth movement politic valencianista la reivindiquèc e utilizar majoritàriaments coma simbèu pròpri deth País Valencian, e dempús de 1982, dempús d'un long conflicte qu'encara dura, se convertic ena banèra autonomica oficiau.
Sèrbocroat
...dos alfabets...
Coma aquelas letras latinas novèlas èran fòrça utilas per transcriure las lengas eslavas, los eslovèns las faguèron servir tanben (a l'excepcion de ć que correspond a un fonèma qu'existís pas dins lor lenga).
...e d'actituds diferentas davant lo vocabulari scientific e tecnic
Pels sèrbes, que poguèron fargar un Estat pròpri tre la primièira mitat del sègle XX, manlevar de mots estrangièrs, e particularament franceses, presentava pas cap de problèma; al contra, representava un biais de s'alonhar del passat recent otoman e de s'inserir dins la cultura europèa. Los croats, per contra, integrats dins lo grand empèri d'Àustria-Ongria que i sentissián lor identitat menaçada, faguèron la causida d'adaptar tota la terminologia ligada al vam de las sciéncias e de las tecnicas a lor lenga, en creant de mots novèls a partir de rasics eslavas. Aquelas doas causidas creèron un valat entre las doas grandas variantas del sèrbocroat, que cessèt pas jamai de s'alargar.
Atal, quand los sèrbes integravan tal qual dins lor lenga lo mot internacional per la geografia, amb l'ortografia de geografija (географија), los croats creavan un neologisme: zemljopis, a partir de las rasics dels mots zemlja ("tèrra") e pisati ("escriure"); quand los sèrbes manlevavan lo neologisme francés avion (avion, авион), los croats creavan zrakoplov, de zrak, "aire", e ploviti, "navegar".
Pasmens, la tendéncia recenta del croat es a l'acceptacion dels anglicismes ligats al monde modèrne e a las tecnologias novèlas.
Banèra deth País Valencian
Dempús dera Naua Planta
Dempús deth Decrèt de Naua Planta de 1707 qu'abolí es Furs, era Senyera Coronada, coma era rèsta de senyeres forals, queiguec eth desús, e semble que demorèc desbrembada a ua arca ne la Maride dera Ciutat. Atau, entara proclamacion de Lluís E coma rei, eth 1724, s'utilizèc era substitucion dera Senyera ciutadana, emplegada es es proclamacions reiaus dempús de hège sègles, un nau penó blanc ath que se brodèc era flor de Lis borbònica (actuauments se pòt observar ath Musèu d'Istòria de Valéncia), que se contunhèc d'utilizar entàs posteriores proclamacions de Carles III e Carles IV ath long deth sègle XVIII. Eth 1738 era Senyera Coronada se recuperèc entara desfilada de commemoracion deth cincau centenari dera conquista, e se va improvisar ua reconstruccion dera abolida milícia deth Centenat dera Pluma. A compdar d'alavetz era Senyera demorèc coma un element folcloric e festiu que se contunhèc d'utilizar sense cap oficialitat entara procession de Sant Dionís, e a compdar deth sègle XIX tanben en d'autes hèstes locaus coma era procession deth Còrpus, que dirigie, o coma element istoric e decoratiu eth visita reiau e aute desfilades.
Sèrbocroat
...e d'actituds diferentas davant lo vocabulari scientific e tecnic
En Bòsnia, i a coma en Serbia una granda acceptacion dels mots estrangièrs, mas tanben, per de rasons istoricas e culturalas (afirmacion de l'identitat majoritàriament islamica del país e de las bonas relacions passadas amb lo poder otoman), un nombre de manlèus al turc, dins l'estandard ("lenga bosniana") que las autoritats de Sarajevo assajan de metre en plaça, mai grand qu'en Serbia o, aquò se compren, qu'en Croàcia.
Totjorn a prepaus dels mots estrangièrs, lo croat e lo sèrbe divergisson per çò qu'es de l'adaptacion dels noms pròpris estrangièrs. Lo croat los intègra sens cap de modificacion ortografica: Victor Hugo, Rambouillet, Bill Clinton, Amnesty International... Los sèrbes, aplicant dins los quites noms pròpris la devisa "Piši kako govoriš" (cf. supra), escrivon eles Victor Igo (Виктор Иго), Rambuje (Рамбује), Bil Klinton (Бил Клинтон), Amnesti Internešenel (Амнести Интернешенел)... Pòt susprene los estrangièrs, mas los sèrbes contunhan uèi encara de practicar sistematicament aquelas transcripcions.
Lengas e dialèctes: un exemple
NE MOŽE NAUČIT
Netko u kinu puši u vrijeme filma. Dolazi kućepazitelj i veli mu:
PÒT PAS APRENE
Qualqu'un al cinèma fuma durant lo filme. Arriba lo gardian e li ditz:
NEMOŽE DA NAUČI
Neko u bioskopu puši za vreme filma. Dolazi domar i kaže mu:
L'examèn d'aqueste pichòt tèxt presenta de diferéncias foneticas, gramaticalas e lexicalas entre d'un latz lo parlar ikavski dialectal e de l'autre la nòrma ("lenga") sèrba basada sul dialècte ekavski.
Per acabar, las formas d'infinitiu naučit ("aprene"), pušit ("fumar"), znat (saber), son tanben dialectalas: son de formas amb la desinéncia de l'infinitiu -ITI apocopada, al lòc de naučiti, pušiti, znati, que son las solas formas oficialas en croat, sèrbe e bosnian.
Pasmens, aquestas formas naučiti, pušiti e znati, se tròban pas dins lo tèxte en sèrbe: veire infra, "diferéncias gramaticalas".
Aquela construccion mena lo sèrbe a emplegar lo pronom personal subjècte dins la frasa vi biste morali da znate / ви бисте морали да знате (" vos deuriatz saber"), çò que partvira l'òrdre del sintagma verbal (version dialectala: morali bi ste zna. Bi ste / biste (бисте) es una diferéncia purament ortografica.
La nòrma croata a servat la construccion tradicionala amb l'infinitiu.
Неко у биоскопу пуши за време филма. Долази редар и говори му:
Klingon
Lo klingon es une lenga construcha.thumb|180x180px|by Cristiano Betta Licensed under CC BY 2.0 Dins aquesta lenga, lo mot « Bonjorn » existís pas. Lo Klingon compta un trentenat de locutors sus tèrra e un centenat de personas lo sabon escriure. Los klingons son d'aliens que demòran sus la planèta Kronos. Aquesta lenga foguèt creada pel lingüist Marc Okrand en 1984 pel film Star Treck III. Existisson d'autras lengas imaginàrias coma lo Sildave (Tintin) o lo Nav'i (Avatar). Tolkien, l'autor del « Sènher  del anèls » n'inventèt un dezenat. Los klingons son de guerrièrs, adonc lo vocabulari  bellicós es ric, i a pas cap de formula de cortesiá e Okrand causiguèt de sons guturals e talhats, que cal prononciar amb fòrça. .