cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Llengües Vives
Lo numèro 71 del Llengües Vives (de març de 2009) serà lo darrièr en version papièr.
Objectius
A per objectius:
Istòria
Amb aquel objectiu, l’an 1994 fonda l’associacion L6, Accion pro-Lengas e comença d’establir los primièrs contactes als sièis domenis lingüistics. L’an 1995 L6 es inscricha al Registre d’Associacions de la Generalitat de Catalunya amb lo numèro 16.616.
L’ample territòri geografic qu'abraça l’associacion ne dificulta enòrmament l’operativitat e l’activitat de l’entitat acaba en se concretant basicament en l’edicion del bulletin Llengües Vives. Lo numèro 0 de la publicacion es editat al mes de julhet de 1996. Pensat com una pòrta de dintrada a las sièis lengas, aquel primièr numèro compta sus la participacion dels filològs Isaac Alonso Estraviz, Lourdes Álvarez, Francho Nagore e Jacme Taupiac.
L’an 1997 L6 se desplaça a Arbona (Euskal Herria) e Turri (Sardinna) per prendre part a doas amassadas de joves de nacions europèas sens Estat e amb lenga minorizada. A Uesca (Aragon) L6 assistís al primièr rencontre d’estudis sus la lenga aragonesa.
L’an 1998 Llengües Vives e lo bulletin Synergia menan una campanha per la modificacion de l’article 2 de la Constitucion francesa, que recep lo sosten de la majoritat de las principalas entitats occitanas, bascas e catalanas. En coïncidint amb lo numèro 9 Llengües Vives edita un suplement especial amb motiu de la segonda Jornada Europèa de las Lengas Minorizadas, que compta la participacion de las principalas autoritats normativas de las sièis lengas: Maria do Carmo Henríquez Salido (Presidenta de l’Associaçom Galega da Língua), Xosé Lluís García Arias (President de l’Academia de la Llingua Asturiana), Jean Haritschelhar (President d’Euskaltzaindia), Francho Nagore (President del Consello d’a Fabla Aragonesa), Joan Thomas (membre de l’Institut d’Estudis Occitans), Joan Albert Argente (President de la Seccion Filològica de l’Institut d’Estudis Catalans).
L’an 1999 Llengües Vives pren part a las jornadas de las lengas d’Aragon, organizadas per l’associacion Nogará.
L’an 2000 Llengües Vives edita lo cd Llengües Vives del tercer mil·lenni, un trabalh discografic editat amb la collaboracion d’Esan Ozenki Records qu'amassava una cançon en caduna de las sièis lengas. I participan los grops Nenos da revolta (Galiza), Mus (Asturies), Kashbad (Euskal Herria), Mallacán (Aragon), Mescladissa (Occitània) e Tots sants (Païses Catalans).
L’an 2004 Llengües Vives sosten una campanha de promocion del Jorn europèu de las lengas (26 de setembre) instituit tres ans abans per l'UE amb l’objectiu de difusar l’aprendissatge d’idiòmas e la sensibilizacion ciutadana sus la diversitat lingüistica e culturala del continent. Amb l'intencion de dotar de mai de contengut aquela jornada, e sustot de far possible que lo grand public aja tanben accès -almens un còp l’an- a las lengas minorizadas del sud-oèst europèu, lo bulletin prepausa als principals rotatius escriches en aquelas lengas que promògan la jornada. I prenon part Les Noticies (Asturias), Avui (Païses Catalans), Berria (Euskal Herria) e La Setmana (Occitània). A Nosa Tèrra (Galiza) i participa de faiçon fòrça especiala, amb l'enviament per envelopa del numèro 44 de Llengües Vives a l'abans-darrièr numèro del mes de setembre (lo tiratge del numèro 44 despassa atal los 15,000 exemplars).
L’an 2006 Llengües Vives edita lo cd Llengües Vives 1996-2006, un trabalh discografic que festeja los dètz ans de la publicacion. I prenon part los grops Non residentz, Marful, Ecléctica Ensemble (Galiza); Mus, K-Nalón, Xera (Asturies), Fermin Muguruza, Sorkun, MAK (Euskal Herria); Mallacán, L'Orquestina del Fabirol, Eleutroxiloca (Aragon); Massilia Sound System, Mauresca, Gai Saber (Occitània); Sisa & La Verbena Galàctica, Joan Miquel Oliver, Niu (Països Catalans).
A comptar del numèro 57 Llengües Vives dobrís una corresponsalia a Sardenha e incorpòra la lenga sarda.
Esa (omonimia)
Esa es un toponim:
Pauline Horovitz
Pauline Horovitz, nascuda lo 3 de genièr 1978 a Liborna, es una cineasta francesa.
Vennezey
Vennezey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gorg de Padirac
Lo gorg de Padirac es una cavitat naturala situada en Carcin, prèp de Gramat dins lo departament d'Òlt. A una pagèla d'aperaquí de diamètre e  de prigondor. Al fons raja un riu conectat a una ret sosterranha de mai de de desvolopament. Se seriá format per un esboldrament de la vòlta fa aperaquí. En 1889, l'espeleològ francés Édouard-Alfred Martel foguèt lo descobreire de la ribièra sosterranha del gorg.
Aquiles Montèl
Aquiles Montèl (en francés Achille Montel; Montpelhièr, 1841 - Keransker, 1900) foguèt un erudit del país de Montpelhièr que collectèt fòrça cants e elements populars de Lengadòc. Foguèt amb Carles de Tortolon un dels membres fondadors de la Societat per l'Estudi de las Lengas Romanicas.
Biografia
Aquiles Montèl nasquèt a Montpelhièr dins una familha pro amonedada. Son paire vendiá de fusta. Aquiles faguèt pas gaire d'estudis pasmens mostrèt una granda intelligéncia e capitèt aital de venir archivista a Montpelhièr. Son prètzfach de collectatge foguèt contunhat e completat per Loís Lambèrt.
Courcelles-Sapicourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Puebla de Valverde
La Puebla de Valverde es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Diccionari General Occitan
Incorpòra totes los mots dels anteriors diccionaris de Frederic Mistral e Loís Alibèrt en i apondent de paraulas nòvas e neologismes de tota sòrta. La majoritat d'intradas son en dialècte lengadocian, mas i apareisson tanben de mots pròpris d'autres dialèctes. L'autor, Loís Combas, mai conegut coma Joan de Cantalausa, i consacrèt vint ans de la siá vida e lo dediquèt als occitanistas e catalanistas de tot lo món.
Puertomingalvo
Puertomingalvo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bergesserin
Bergesserin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Vincent Mériton
Vincent Mériton (Victòria, 20 de decembre de 1960) es un òme politic de las Seichèlas.
Bergesserin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vincent Mériton
Lo 28 d'octobre de 2016 ven vicepresident de la Republica.
Respiracion (movement)
thumb|300px|Lo sistèma respiratòri uman
La respiracion qu'ei un movement deu sistèma respiratòri que hé entrar e sortir l'aire de los palmons.
Jean Baptiste Point du Sable
thumb|200px|right|Representacion posteriora de l'ostau de Point du Sable Jean Baptiste Point de Sable (Antilhas, ca 1750 - Saint Charles, 1818) qu'ei lo mei vielh resident permanent conegut deu territòri de la ciutat de Chicago.
A maugrat qui los sons lòc e data de neishença e sian desconeguts, que's sap qu'èra negre, creòl originari de las Antilhas e de lenga francesa (e probablement e/o creòla).
Que bastí lo son ostau sus la presenta plaça deu pionièrs (Pioner Court) on b'ei mentavut uei.
Que's sap chic suber la soa vita. Que viscó a Michigan City de cap a 1779 on e ho arrestat per las autoritats coloniaus britanicas per'mor d'estar sospeitós de simpatias pro patriotas americanas. Qu'èra establit suu territòri de la futura Chicago de cap a 1790 e que viengó la soa proprietat en 1810 abans de mudà's entà Saint Charles, Missouri.
Lista dels presidents de Checoslovaquia
Lista dels presidents de Checoslovaquia : right|200px|thumb|Bandièra presidenciala 1918-1960 right|200px|thumb|Bandièra presidenciala 1960-1990
Maizières (Nauta Marna)
Maizières (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Casals (Carcin)
Casals (Cazals en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Seine-Port
Seine-Port es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
.basketball
("basquetbòl" en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 19 d’octobre de 2016.
Seine-Port
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Batalha de Mantinèa (362 av. JC)
La batalha de Mantinèa se debanèt lo 4 de julhet de 362 av. JC. Opausèt Tebas a Esparta qu'èra sostenguda per Mantinèa. Militarament, s'acabèt per una victòria tebana. Pasmens, lei Tebans perdiguèron son generau Epaminondas e sei luòctenents. Sensa sei caps, lei venceires mau capitèron d'esplechar sa victòria e Tebas perdiguèt son egemonia en Grècia. Esparta subiguèt tanben de pèrdas importantas qu'agravèron son declin acomençat en 371 av. JC ambé sa desfacha de Leuctra.
Margarida de Bearn
A maugrat deu testament en favor de Margarida, Rogèr-Bernat de Fois qu'aucupè Bearn autoritariament e dab la contestacion de Bernat VI d'Armanhac, espós de Mata de Bearn, la sòr capdeta de Margarida. Fin finala lo rei Felip IV de França (Lo Bèth) qu'arbitrè lo plèit en favor deu comte de Fois. Aqueth episòdi qu'aubrí l'istòria ahuecada deu conflicte enter los ostaus de Bearn e d'Armanhac.
Frédéric Bazille
Jean Frédéric Bazille, nascut lo 6 de decembre de 1841 a Montpelhièr, e mòrt al combat lo 28 de novembre de 1870 a Beaune-la-Rolande (Loiret), foguèt un pintre impressionista occitan.
Ráfales
Ráfales es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
.volvo
(nom de marca) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 24 d’octobre de 2016.
Russange
Russange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dépendait De l'anciana província del Barrois, distincion de Audun-lo-Tiche. Vièlh domeni reial.
Dépendait de l'ancienne province du Barrois, seigneurie d'Audun-le-Tiche. Vieux domaine royal.
Loís Roquièr
220px|thumb|Loís Roquièr dins las annadas 20 Loís Roquièr (Puègserguièr, (Lengadòc), 12 d'octobre de 1863 – Levallois-Perret, 24 de novembre de 1939) foguèt un felibre plan important del país de Besièrs. Escriguèt mantun libre de contes e de poèmas, que se publiquèron entre 1922 e 1939. Foguèt tanben un politician, èra cònsol de Levallois-Perret (de 1919 a 1939, SFIO) e conselhièr general de Sèina.
Biografia
250px|thumb|Bust de Loís Roquièr dins un jardin de Levallois Loís Roquièr nasquèt a Puègserguièr dins una familha pagesa d'origina roergassa. Foguèt obligat d'abandonar l'escòla quand aviá pas que tretze ans per tal d'ajudar los parents dins los trabalhs de las tèrras de la familha. Pasmens semblava de manifestar pas un interès bèl pels estudis. Son engatjament politic que deviá créisser cada còp mai dins sa vida se manifestèt clarament tre que fondèt lo Sindicat dels Trabalhadors de la Tèrra de Puègserguièr. Participèt puèi a mantun congrès, en representar los interèsses dels viticultors de divèrsas localitats del país besierenc coma Viàs e Bèlfòrt. Pr'aquò la crisi viticòla que destrantalhèt durament Lengadòc lo portèt, coma fòrça autres compatriòtas, a s'exilhar a l'entorn de París en 1906. Partiguèt a Levallois ont faguèt de vendeire de cafè, puèi de tè abans de venir emplegat de la comuna. Èra lo secretari local de la SFIO e foguèt puèi cònsol de la vila a partir de 1919 fins que se moriguèt en 1939. Foguèt a mai Deputat de la Seine de 1928 a 1932. Fondèt lo Progrès social de Levallois.
.broadway
(d’una carrièra de Nòva York coneguda pels espectacles) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Celebrate Broadway, Inc. Es en servici dempuèi lo 18 de novembre de 2015.
Huanne-Montmartin
Huanne-Montmartin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
.ao
.ao es lo nom de domeni d'Internet per Angòla.
Es normalament reservat a d'entitats en Angòla.
Referéncias
Toppdomän
Formica rufibarbis
vinheta Formica rufibarbis es una formiga del genre Formica, bicolora, de talha mejana o granda (4,5 fins a 7 mm) Lo cap e lo còrs son negres dau temps que lo torax es en granda partida roge. Aquesta color atanben se tròba a leis maissas, lo clipùe e lo petiòl. Aquesta formiga a de pèls fòrça longs e demòra generalament dins de prats ont i arriba fòrça solelh. Se tròba dins tot lo territòri europèu (mai que mai dins lo nòrd) e pòt bastir de colònias ambé plusors nius restacats entre eles sus divèrsas ectaras.
Governorat d'Alèp
Lo Governorat d'Alèp  (arab: محافظة حلب) es una dels quatorze governorats de Siria. Lo governorat d'Alèp es lo pus poblat de Siria, amb una populacion de 4.045.166 ab.(recensament de 2004), siá gaireben los 23% de la populacion totala de Siria. Lo governorat ocupa una superfícia de 18.482 km²; lo capluòc es la vila d'Alèp. Una autre vila importanta es Jarabulus.
Districtes
Lo governorat es subdevesit en detz districtes :
Batalha de Navarin
La batalha de Navarin se debanèt lo 20 d'octòbre de 1827 dins lo corrent de la Guèrra d'Independéncia de Grècia. Foguèt la consequéncia d'una demonstracion de fòrça navala d'una flòta coalizada formada de naviris francés, britanics e rus (28 naviris) dins lo pòrt de Navarin, ont èra estacionada una flòta turcoegipciana d'aperaquí 90 naviris, que degenerèt après d'incidents entre una fregata britanica e un brutlòt otoman. En despiech de son inferiotat numerica, lei naviris coalizats èran pus poderós e son artilhariá destruguèt la màger part de la flòta turcoegipciana.
Lo bilanç militar de la batalha èra de 60 naviris destruchs, 6,000 tuats e 4,000 bleçats per la flòta de l'Empèri Otoman còntra 174 tuats e 475 bleçats per lei Coalizats. Pasmens, mai d'un naviri dei venceires aviá subit de degalhs importants. Lei consequéncias politicas de la batalha foguèron fòrça importantas car entraïnèt la neutralizacion de la flòta turca e favorizèt l'intervencion dirècta dei Francés e dei Rus au profiech deis insurgents grècs a partir de 1828. Rapidament vencut, l'Empèri Otoman deguèt acceptar l'independéncia grèga tre 1829.
La Còsta (Vauclusa)
La Còsta (Lacoste en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lekunberri (Baisha Navarra)
Lekunberri (basco), Lecumberry (francés), qu'ei ua comuna de la província tradicionau deu Bascoat, situada en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Copiac
Copiac (Coupiac en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lekunberri (Baisha Navarra)
Geografia
Mantun afluent de l'arriu de Niva que travèrsa la comuna. L'arriu d'Irati e mantun deus sons afluents que i passa tanben.
Economia
Que s'i produtz vin d'Irulegi.
RossoNoemi
RossoNoemi es lo títol del 2° album de Noemi.
Regadas
Regadas (Régades en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Regadas qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'èra Sent Jaime, ara Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Regadas qu'èra deth canton de Sent Gaudenç.
Riodeva
Riodeva es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Le Monestier-du-Percy
'Le Monestier-du-Percy' (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Geografia
Distàncias utilas : comuna situada a : de Grenòble de Lion de Genèva
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ménil-Hermei
Ménil-Hermei es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Respiracion (fisiologia)
thumb|300px|Lo sistèma respiratòri uman
La respiracion en fisiologia qu'ei lo movement de transport de l'oxigèn de l'aire a las cellulas e lo transport deu dioxid de carbòni de las cellulas a l'aire.
Lo sistèma respiratòri e lo sistèma ciculatòri sont utilisats per aquò.
Gat de naviri
Un gat de naviri èra un gat embarcat sus un naviri. Son ròtle principau èra de caçar lei rosigaires que podián endamatjar l'estructura dau naviri (degradacion dei cordatges ò dei cablatges electrics, trauc dins la còca... etc.), devorar lo cargament ò lei resèrvas de provisions ò transmetre de malautiás a l'equipatge. Permetiá tanben de mantenir lo morau de l'equipatge, subretot en temps de guèrra. L'utilizacion de gats de naviri sembla d'aparéisser rapidament après la domesticacion dau gat e es atestada en Egipte Antica e en Fenicia. Son usatge demorèt frequent fins a la segonda mitat dau sègle XX, especialament au sen de la marina britanica qu'abandonèt aquela practica en 1975 solament.
Michel Aoun
Michel Naim Aoun (n. 1935) militar (general) de religion crestiana maronita, es lo president de Liban dempuèi lo 31 d'octobre de 2016.
.aq
.aq es lo nom de domeni d'Internet per Antartida.
Es normalament reservat a d'entitats en Antartida o a d'organizacions d'estats signataris del Tractat d'Antartida.
Referéncias
Toppdomän
Radio France
vinheta|L'[[Ostal de la Ràdio.]] Radio France es una societat anonima detenguda per l'Estat francés, creada lo 6 de gènier de 1975.
Vernaison
Vernaison es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'.
Fòrt Dearborn
thumb|200px|left|Fòrt Dearborn en [[1831]] Lo Fòrt Dearborn que ho fondat en 1803 au ras de l'arriu Chicago sus l'emplaçament de la futura ciutat de Chicago. que ho abandonat en 1812 çò qui dè lo parat a la nacion Potawatomi de remportar la soa victòria a l'escadença de la batalha de Fòrt Dearborn.
Que ho tornar bastit en 1816 e que constituí un deus purmèrs bastiment de la vila qui vadó Chicago. Que ho en partida avalit en 1837 puish çò qui'n demorèva que ho abambat per un incendi en 1857. Las darrèras restas sauvadas que cremèn durant lo Gran Huec de Chicago.
Saint-Julien-du-Sault
(en francés) | longitud= 3.29583333333 | latitud= 48.0327777778 | alt mej = | alt maxi = 194 | km²           = 23.81 }} Saint-Julien-du-Sault es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona]] e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Serum
vinheta|Aqueles dos tubes contenon de l'EDTA (anticoagulant), dins aquel d'esquèrra las emacias aguèron lo temps de sedimentar e lo subrondant obtengut es lo [[Plasma (biologia)|Plasma.]] Lo serum es lo liquid sanguin levat de sas cellulas e de proteïnas de la coagulacion. Es lo liquid subrondant obtengut après coagulacion e centrifugacion de la sang dins un tube « sec », es a dire sens inibitor de la coagulacion. A contrari del plasma, obtengut per simple centrifugacion sens coagulacion prealabla, lo serum es levat dels factors de coagulacion e del fibrinogèn, consomats per la coagulacion.
Composicion
Aquel liquid es subretot constituit d'aiga, conten de substanças dissolgudas, que son subretot :
Seroterapia
La seroterapia a per principi l'injeccion de serum per prevenir o curar una infeccion.
Guilhelma:brolhon2
Los ligams extèrnes se pòdon plaçar solament dins las seccions "Ligams extèrnes" o "Referéncias".
Sintaxi de basa
La descripcion d'un ligam extèrn es fòrça recomandada. La descripcion deu èsser corta, explicita e conténer lo nom del site.
Cal pas utilizar las sintaxis seguentas perque son mens esteticas e mens legiblas (per las lecturas en mode tèxte) :
Còdi de lenga
Consultar l'article detalhat per la lista complèta dels còdis de lenga possibles.
Caractèrs especials
Los URL que contenon de caractèrs especials pòdon pausar de problèmas. Per evitar aquò, cal encodar los caractèrs problematics en UTF-8 amb %. Per exemple, lo caractèr espaci deu èsser remplaçat per.
Un site es sovent temporari
Es util de donar d'informacions que permeton de tornar trapar lo document se l'adreça del site càmbia o desapareis d'Internet, per exemple :
Scorpaenidae
Scorpaenidae, es lo nom d'una familha que compren los peisses  Peisses escorpions o Rascassas. Mentre qu'aquesta familha siá reconeguda per ITIS e FishBase, son pas d'acòrdi sus son contengut perque FishBase plaça de genres nombroses dins d'autras familhas (Apistidae, Aploactinidae, Neosebastidae, Sebastidae, Setarchidae, Synanceiidae, Tetrarogidae )
Lista dels genres
Segon ITIS:
Segon FishBase:
Òrb
Òrb es un flume costièr d'Occitània, en Lengadòc que se geta dins la Mar Mediterranèa.
A sa font dins los monts d'Escandòrgue dins una comuna pròcha del vilatge de Tiudaç. Entre Selha e Rocosèls e Avèna, emplís la restanca d’Avena, abans de rajar per las gòrjas d'Òrb fins al Bosquet. A Bedarius, lo fluvi vira cap a l’oèst per contornar los monts de Faugièiras. Après aver passat la vila termala de L'Amalon, vira cap al sud a Tarassac ont i a lo jonhent amb Jaur, e davala per de gòrjas estrechas per passar al pè dels vilatges de Viuça e Ròcabrun. Qualques quilomètres après Cecenon, rejonh la plana besierenca e atenh Besièrs ont crosa lo Canal de las Doas Mars. Es rejonch pel riu de Liron al pè del pont vièlh. Aperaquí 15 km après Besièrs, Òrb se geta dins la mar Mediterranèa a Valrans.
thumb|left|350px|Òrb a Besièrs
Pujada al Pòrt de Salau
La Pujada al Pòrt de Salau o Pojada (en catalan: Pujada al Port de Salau) es un eveniment festiu que celebra cada an l'amistat occitano-catalana al Pòrt de Salau, endrech que unís lo Palhars Sobeiran amb l'Occitània ariegesa. La primièra Pujada se debanèt en 1988 capitanejada pel Cercle d'Afrairament Occitanocatalan (CAOC).
Aprèp una bèla caminada de cada costat (doas oras e mièja de camin pels occitans e tres quarts d'ora pels catalans), los actes d'afrairament se fan amb d'escambis de produches tipics de totes dos versants (formatge, vins, alcoòl, còcas, chocolat, saucissas e botifarras) e a l'encòp de danças occitanas e catalanas, amb d'acordeonistas d'ambedós païses.
Durant lo 25en anniversari de la Pujada, i foguèt installada una placa commemorativa pel prètzfach portat a tèrme per l'ancian president del CAOC, Enric Garriga i Trullols, qu'èra mòrt l'annada anteriora.
En 2014, la 27ena edicion de l'escambi comptèt sus la participacion de la seccion palharesa de l'ANC.
Euclid (telescòpi espacial)
Euclid es un telescòpi espaciau. Es estat mandat dins l'espaci lo 1 de julhet de 2023. La mission es organizada e dirigida per l'Agéncia Espaciala Europèa (ESA). Sa mission es de melhorar lei conoissenças sus l'estructura de l'Univèrs en realizant una cartografia presisa dei densitats de matèria e d'energia.
Privàs
Privàs (Privas en francés) es una comuna d'Occitània, en Vivarés (en Bas Vivarés, segon la classificacion de Frederic Zégierman ), istoricament en Lengadòc, prefectura dau departament d'Ardecha, dins la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Domenge de Guzmán
thumb|Retrach de Sant Domenge per [[Giovanni Bellini.]]
Ródenas
Ródenas es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Domenge de Guzmán
Domingo Núñez de Guzmán, pus conegut jol nom de Sant Domenge (nascut en v. 1170 en Espanha e mòrt en 1221 a Bolonha), foguèt un religiós catolic, fondador de l'Òrdre dels fraires presicaires dits corentament « dominicans », canonizat per la Glèisa Catolica Romana en 1234.
Tzar
Origina mai sovent admesa
En rus, lo tèrme « tzar » s'escriu царь; en bulgar, en macedonian e tenben sèrbe, s'escriu цар. « Tzar » ven, mejans lo grèc utilizat dins l'Empèri roman d'Orient, puèi de l'eslavon, del mot latin Cæsar, que donèt a çò nòstre Cesar, mas tanben en alemand Kaiser.
Originas alternativas possiblas
Voltaire pasmens, dins La Russie sous Pierre le Grand, contesta l'origina latina del mot : d' efièch, lo títol de « tzar » èra portat per de princes orientals de la Òrda d'Aur (Kazan, Astrakhan). En realitat, lo mot « tsar » èra utilizat en Russia fins al sègle XIII pas que per designar le Basilèus (Βασιλεύς), lo « Cesar » de l'Empèri bizantin; e foguèt sonque al sègle XIII que lo khans de l'Òrda d'Aur comencèron a portar per eles meteisses lo títol de « tzar », çò que vòl pas dire que lo mot siá d'origina mongòla. Demora pasmens que lo grand prince de Moscòu utilizèt lo títol de « tzar » sonque après aver vencut los khans de l'Òrda d'Aur.
D'un autre costat, de fonts mòstran qu'una origina persana del mot « tzar » (dempuèi lo mot persan سر, sar, qui significa « cap », cap o començament ) es « mai probable » que letimologia plan largament majoritària del mot « tsar », de l'eslavon цѣсарь, tsěsarĭ, Cesar.
Implicacion istorica del títol en Russia
En Russia, l'origina d'aquel títol es directament ligada al ròtle que Russia considerava aver coma eritièra de l'Empèri bizantin e per consequéncia, de l'Empèri roman, governat pels Cesar. Lo tèrme de « tsar » èra en efièch oficiosament utilizat dempuèi que lo grand prince Ivan III de Moscòu se maridèt amb la princesa bizantina Sofia Pelagòga lo 12 de novembre de 1472 dins la catedrala de la Dormicion de Moscòu. En efièch, esposant la neboda de Constantin XI, s'impausava coma successor del Basilèus, la casuda de Constantinòble datant de 1453.
Evolucion
Lo tèrme « tzar » designèt lo sobeiran rus a partir del 16 de genièr de 1547, jorn ont Ivan IV lo Terrible, alara grand prince de Moscòu, foguèt sagrat « tzar de totas les Russias » dins la catedrala de l'Assompcion a Moscòu. Aquel títol novèl li balha un estatut comparable a aquel d'emperaire
En 1721, Pèire I lo Grand decidís de cambiar son títol: abandona aquel de tzar per prene aquel, mai occidental, d’imperator, es a dire d’emperaire, per que l'Empèri rus siá considerat coma « la Tresena Roma », succedissent atal a l’Empèri roman e a l’Empèri bizantin (l'eritièra bizantina Sofia assent maridada amb Ivan III). Totes los successors prenon aquel títol novèl, mas lo tèrme de « tzar », corrècte mas non oficial, demora pasmens lo mai utilizat, que siá en Russie o pel mond.
Mites populars associats
Un mite recurrent dins l'Empèri rus est aquel de « tzar liberaire » o « Tzar verai », censat solaçat la misèria del pòble. I aguèt mai d'un pretendents al tròn coma lo « fals Dimitri ». Aquel mite servís de pretèxte als fòrça solevaments menats pels cosacs, que de los mai coneguts son aquel de Bolotnikov, en 1606, qu'atendrà las parets de Moscòu, aquel de Stenka Razine, de 1666 a 1671, e de Pogatchev, en 1773-1774.
Sobeirans de Serbia
vinheta|La Serbia de l'emperaire Dušan Lo títol de « tzar » fuguèt portat per dos sobeiran sèrbes :
Lo tzar Stefan Uroš IV Dušan acqueriguèt lo drech e portèt lo títol de tsar un còp vengut sobeiran dels Grècs. Podava donc èsser Basileus. Los monge del Mont Atòs acceptèron son coronament per aquela rason. Après la mort de son filh e lo desmembrament de l'Empèri serba, lo títol se perdèt.
Tsars de Bulgaria
vinheta|Mapa representant l'apogèu territoriala de Bulgaria jol regne de Simeon I. Lo títol de « tzar » foguèt introduch per Simeon I de Bulgaria en 919; per rivalizar amb l'Empèri bizantin, pren alara lo títol de « tsar (car') dels Bulgars e dels Grècs ».
Provèrbi
Se trapa lo mot tzar dins los provèrbis rus <span class="citation not_fr_quote" lang="ru">« Бог высоко, царь далеко! » e bulgar <span class="citation not_fr_quote" lang="bu">« Бог високо, цар далеко! », que significan « Dieu es tròp naut e lo tsar tròp luènh ! ». Es a dire, « se pòt pas comptar que sus se ».
Alt Maestrat
L'Alt Maestrat es una comarca valenciana del nòrd montanhosa, que la capitala n'es Albocàsser.
Es limitròfa al nòrd amb los Ports, a l'oèst amb l'Aragon, al sud amb l'Alcalatén e a l'èst amb lo Baix Maestrat e la Plana Alta.
Verdenal
Verdenal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sandra
200px|right|thumb|Sandra sus l'empont en 2007
Sandra Ann Lauer, coneguda per son pichon nom Sandra (Saarbrücken, 18 mai 1962) es una cantaira populara anglofòna alemanda, tanben de nacionalitat francesa per son paire.
Es estada l'una de las cantairas las mai popularas en Euròpa entre 1985 e 1992, doncas cantaira emblematica de la new wave tardiva, se pòt aital véser una ligason entre sa baissa de popularitat al començament de las annadas 1990 amb l'aflaquiment del dit genre new wave.
Biografia
Membre del grop disco Arabesque de 1978 fins a 1984, comença en seguida una carrièra sòlo còsta Michael Cretu, musician alemand d'origina romanesa, que ven son marit en 1988. Aqueste li compausa un tròç new wave, (I'll Never Be) Maria Magdalena, que fa referéncia a Marlene Dietrich (Maria Magdalena es son pichon nom vertadièr) que ven una capitada internacionala en 1985.
Sandra a vendut mai de trenta milions de disques dins lo monde. Se Maria Magdalena demòra sa mai gròssa capitada, es tanben coneguda per d'autres tubes màgers de la fin de las annadas 1980 coma In the Heat of the Night en 1986, Everlasting Love (represa de Robert Knight) en 1987 o encara Heaven Can Wait en 1988.
En parallèla de sa carrièra coma cantaira solò, de 1990 fins a 2003, pausèt sa votz sus las composicions del famós projècte electro new age Enigma, creat per son marit Michael Cretu.
Se canta mai que mai en anglés, a agut cantat tanben en alemand (sa lenga mairala) e quitament un pauc en francés (per exemple, per la part en francés de Sadeness d'Enigma).
Rosnay
Rosnay es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Caunas de Presca
Situacion geografica
thumb|left|upright=0.8|alt=Los ciris|Los ciris Se situan a de Sant Seren, sus la rota de Padirac.
Istòria
Descobèrtas per escasença en 1825 pendent la construccion de la rota que passa davant l'intrada, las caunas de Presca foguèron abilitadas per la visita del public a partir de 1922.
Las concrecions e lors colors naturalas se compausan de calcita, de fèrre, de manganès, de coire e d'argila. Òm i tròba de colomnas nombrosas, que los. De drapariás de 1 a penjan lo long de las parets d'un rocàs susplombant lo void. Cada sala es esclairada per de simplas lampas.
La cauna aculhís aperaquí 35,000 visitaires cada annada.
Recèrcas e descobèrtas
thumb|left|upright=0.8|alt=Aragonitas|Aragonitas En 1953, d'especialistas entreprenguèron las primièras cèrcas al ras del sòl per fin de trobar un conduch de riu sosterranh. Mas aprèp qualques mètres solament, aquel projècte foguèt abandonat en seguida de las crenhenças d'esbodenament de terrenh. En 1970, s'entreprenguèt d'òbras novèlas, aqueste còp, en alargant un pichon conduch existent prèp de la vòlta. Aqueles furgs s'arrestèron entrò a 1985. En 1998, descubriguèron una primièra sala batejada pels espeleològs contenent de fòrça bèlas concrecions (fistulosas, estalactitas, estalagmitas). En 2003, motivats per un corrent d'aire regular, los espeleològs comencèron de cavar mai enlà dins lo bard. Lo 4 de mai de 2011, trobèron una cavitat encara inexplorada plena de concrecions. Totes los membres del club d'espeleologia de Sant Seren i foguèron presents lo 14 de mai de 2011.
Vath de Virvèa
Vath de Virvèa (en francés, oficiaument, Val-de-Virvée) qu'ei ua comuna navèra occitana de Gasconha, creada lo 1èr de genèr de 2016 per la fusion d’Aubia e Espessàs, Salinhac e Sent Antòni. Administrativament, qu'ei dens lo departament francés de Gironda e la region de Navèra Aquitània.
L'ostau de la comuna qu'ei a Aubia.
Frede Jensen
Frede Jensen (1926-2008) èra un filològ romanista e universitari danés que faguèt la mai granda part de la carrièra als Estats Units. Especialista reconegut de las lengas romanicas e notadament de l’occitan ancian, escaisnomat "lo Bescherelle de l’ancian occitan", publiquèt una sintaxi de l’occitan ancian que fa referéncia.
Èra tanben afogat d'alpinisme.
Miquèu Grosclaude
thumb|200px|Miquèu Grosclaude Miquèu Grosclaude (Nancí, 8 de julhet de 1926 - Pau, 21 de mai de 2002) qu’estó professor de filosofia, ellenista, latinista, e sustot un lingüista occitan, hòrt important tà la lenga e la cultura occitana de Gasconha.
Biografia
Miquèu Grosclaude, vadut a Nancí, d'ua familha de Jura, gessida de Soïssa, qu'estó un personatge essenciau tà l'occitanisme peu Bearn. Que s'aprengó d'un biaish autodidacte la varietat bearnesa e, lèu, publiquè òbras essenciaus tà l'ensenhament e l'aprendissatge deu gascon com Lo gascon lèu e plan en 1977. Pendent dotze ans a partir deus ans navanta, qu'animè dab Crestian Lamaison l'emission Lo Cèrcanoms sus la ràdio libra Ràdio País. Lo Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons qu'ei la fruta d'aqueste tribalh important d'onomastica e de lenga. Lo son hilh Dàvid Grosclaude, jornalista qu'estó un deus creators e portaire de Ràdio País e lo jornalista gavidaire creator de La Setmana, ancian president de l'Institut d'Estudis Occitans, puish conselhèr regionau d'Aquitània, president deu Partit Occitan.
Arrondiments d'Avairon
Lo departament d'Avairon se compausa de 3 arrondiments :
Rustroff
Rustroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marcel Michelin
Marcel Michelin (París, 12 d'abril de 1886 - Ohrdruf, 21 de genièr de 1945), filh d'André Michelin, foguèt un òme d'afars francés. Fondator e primièr president en 1911 de l'Associacion esportiva Michelin (futura AS Montferrand), resistissent pendent la Segonda Guèrra Mondiala, se moriguèt en deportacion a Buchenwald. Uèi, lo Pargue dels espòrts Marcel-Michelin a Clarmont d'Auvèrnhe pòrta son nom.
Prèmi Rei En Pèire
Ofèrt a òbras o estudis consacrats a l'espaci occitanò-catalan o encara l'espaci constituït pel conjunt dels Païses Occitans e dels Païses Catalans.
Son estats totjorn convocats e realizats pel CAOC, e fan partida del patrimòni del CAOC malgrat que la Fondacion Occitanocatalana se'n siá apropriada unilteralment amb motiu de l'Eurocongrès.
Alacant
Alacant es l'autra granda vila del País Valencian amb una populacion de 334,329 abitants (2011). Es lo capluòc de la comarca de l'Alacantí e de la província d'Alacant
Meteorologia
Alacant es una ciutat de clima mediterranèu. thumb|left|400px| Lo clima a Alacant
Populacion
La populacion de la ciutat d'Alacant es de 331,750 abitants segon l'INE (Institut Nacional d'Estatistica) e de 329,947 segon la comuna. A fòrtament aumentat aquestas darrièras annadas, especialament del fach d'un apòrt migratòri important, en particular ispanoamerican. thumb|left|400px| Evolucion de la populacion d'Alacant (1900-2005) thumb|300px|rigt|Pòrt d'Alacant thumb|400px|right|Alacant, la vila vièlha
Aubia
Aubia (en francés, oficiaument, Aubie) qu'ei ua anciana comuna occitana de Gasconha, qui prengot en 1813 lo nom d’Aubia e Espessàs au parat de l’annexion d’Espessàs.
Administrativament, qu'èra dens lo departament francés de Gironda. Au dia de uei qu’ei lo caplòc de la comuna navèra de Vath de Virvèa.
Rubiales
Rubiales es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Patlana
Patlana o Panlana [pal'lanɔ] (Pallanne en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
I a pas de borg. Que i a ua glèisa sola e pas tròp luenh un ensemble compausat de la maison comuna e de çò qui sembla ua anciana escòla. L'ensemble d'aqueths tres bastiments qu'ei completament descentrat a l'oèst de la comuna, mes plan religat per rotas segondàrias a l'ensemble deus ostaus e vilatges.
Toponimia
Ni Dauzat e Rostaing, nimei Negre, nimei los Féniés disen pas arren de Patlana. Patlana qu'ei benlèu format d'un nom de proprietari dab lo sufixe -ana. En prenent au seriós la grafia Patlana, un nom com Petilius devath ua fòrma Petilus que poderé convénguer (*Petilana > *Pet'lana > *Patlana) ? Benlèu pas, perqué i ei ua longa. Véser tanben lo nom comun o chafre *Patillus, mès -ll- intervocalicas que donan r.
Benjamin Vautier
Benjamin Vautier, mai conegut sota lo sobrenom de Ben, es un artista niçard nascut en 1935 a Nàpols (Itàlia). Seis obras mai conegudas son lei escrichs de pintura blanca sus fond negre. Foguet politicament influençat per Francés Fontan e de fach defend leis ideias etnistas, la lenga e la cultura occitana.
Premi Rei En Pere
Los Premas Rei En Pere foguèron instituit pel Cercle d'Afrairament Occitanocatalan lo 1978 a Montpelhièr. Los a totjorn convocats e realizat lo CAOC, e fan partida del patrimòni del CAOC malgrat que la Fondacion Occitanocatalana se'n siá apropriada unilteralment amb motiu de l'Eurocongrès.
Monopòli
Lo monopòli (del grèc monos significant « un » e polein significant « vendre ») es, al sens estricte, una situacion ont un ofreire se ven a tenir una posicion d'exclusivitat sus un produch o un servici ofèrt a una multitud de crompaires. Quand aquela situacion d'exclusivitat dins una activitat es establiada al benefici de la poténcia publica, se dich « monopòli d'Estat » o de « monopòli public ». Per extension (puslèu abusiva) lo tèrme de monopòli es sovent utilizat per descriure una situacion pròcha de la definicion precedenta mas diferenta: Lo tèrme « monopòli » es alara aplicat a una entrepresa qu'es pas al sens estricte en situacion de monopòli mas domina largament un mercat ont la concurréncia existís encara, mas de biais marginal. Dins aquel cas, lo tèrme de posicion dominanta deuriá èsser puslèu emplegat per las autoritats e la reglementacion de la concurréncia. D'entre aqueles concèptes vesins mas que la definicion e la portada devon èsser destriats clarament, se cal remarcar:
Lo monopòli dins l'istòria
Lo monopòli es regularament e naturalament privilegiat dins lo domèni de la produccion, de la distribucion o dels servicis, cada còp que d'intereses presentats coma « superiors » o « collectius » semblan poder èsser invocats: A l'epòca feudala, l'exclusivitat de la mesa a disposicion d'unes equipaments collectius (molins, ponts, fenials...) pel senhor feudal li permet de percebre de redevenças censada pagar la proteccion qu'assegura al respècte dels subjèctes. A l'Edat Mejana, las corporacions e los mestièrs asseguran per las activitats qu'encastran estrictament d'obligacions de respècte de qualitat e de formacion de aprendises e de lors emplegats. A l'epòca classica, los podes publics s'autrejan de monopòlis per tòca fiscalas (per ex: Gabèla tirada de la venda del sal) o donant atal de monopòlis per una durada determinada a unes operators intèrnes o extèrnes. Atal la doctrina del mercantilisme (e sa varianta en França: lo Colbertisme) balha lo privilègi de monopòli per promòure melhor sul plan economic de tòcas defensivas o ofensivas.
las Companhiás de las Índias amassan de pichonas companhiás que fusionan jos l’egidi de l’Estat per mermar la concurréncia, aumentar los beneficis comercials e melhorar l’eficacitat militara e coloniala de lors flotas. la Companhiá neerlandesa de las Índais orientalas (VOC), e la Companhiá Anglesa de las Índias Orientalas se disputan lo contraròtle del comèrci en Asia del Sud Èst. La recerca del monopòli èra essencial dins la realizacion d’importants beneficis, e las companhiás esitavan pas a destruire de plantacions autoctònas potencialament rivalas per s’assegurar l’abséncia de concurréncia. Sul terren las companhiás de comèrci -coma la VOC- confian lors drechs de monopòli a un mercand o a un sindic de mercands local. Lo contracte de venda implica mai sovent l’absence de tout acheteur concurrent du syndic, et l’abséncia de novèla venda del meteis produch per un periòde donat, per tòca de garantir e gardar la situacion envejabla de monopòli suls mercats locals.
Amb l’emergéncia de las idèas economicas liberalas, la critica dels monopòlis comença: apareisson coma abusius e noisibles als consomators e pel dinamisme economic. A la fin del sègle XIX aquela critica acaba a per de leis fasent illicits las ententas, coma la lei Le Chapelier en França. Vòlon taben garantir l’abséncia d’ententas e de coalicions entre los ciutadans (desapareisson de las corporacions que dispausavan de monopòlis de man d’òbras dins lo Regim Ancian). Mai generalament, la doctrina liberala classica contribuís a espandre l'idèa que los monopòlis son l'expression d’initiacivas illegitimas de l’Estat.
A la fin del sègle XIX, jos la pression dels corrents de pensadas nacionalistas, lo retorn de l'accion publica relança de formas de sosten e d'organizacion dels mercats al prejudici de la concurréncia: Se desvelopan pauc a pauc de legislacions per tòca d'aparar los brevets e drechs d'autor per premiar los entreprenaires innovants.
Generalitats
La deteccion d'una situacion de monopòli es pas causa aisida: l'utilizacion d'una definicion tròp restrictiva pòt menar a veire lo monopòli pertot. Per exemple, cada espicièr a lo monopòli de fach de la venda del sal dins un rai de 50 mètres a l'entorn de sa botica (cas del monopòli local), o lo fabricant « Renault » a le monopòli de las veituras « Renault ». Aquel tipe de logica formala, qu'intègra pas lo contexte real ont pòt s'exprimir e s'aparar la libertat del consomator, pareis inutil a l’analisi.
Dins la realitat, existís pas que dos cases ont aquela situacion merita una analisi teorica particulara:
Pels tenents de la teoria de la concurréncia monopolistica, la situacion de concurréncia perfiècha demora en realitat l'excepcion, alara que la situacion de monopòli (al sens larg) sembla èsser mai la règla. A lor vejaire, gaireben totas las entrepresas propausan de produchs que tendon a establir en lor favor una situacion de monopòli de fach. Per çò far, evitan tant que se pòt que lors produchs pòscan èsser aisidament comparables e substituibles per aqueles prepausats per las firmas concurrentas. Mercés a l'estrategia de diferenciacion e/o d'especializacion qu'espandís, mejans lor politica e lo ofèrta-produch, un grand nombre d’entrepresas pòdon s'arrenjar un relatiu poder de monopòli sus un mercat a priori concurrencial. Aquel poder lor balha segon l'opcion que prenon o una capacitat a practicar un prètz de venda que s'escarta del prètz de mercat, o a captar una partida del volum del mercat (mejans de segments nautament especifics o ròdes de mercat).
La teoria dels mercats contestables prepausada per William Baumol sosten que, tant qu’es possible a un novèl entrant de s’implantar dins un sector ara en situacion de monopòli, lo fach qu'aquela posicion siá mai o mens rapidament contestada obliga l’ofreire en plaça a se comportar coma s'èra en concurréncia.
Los economistas de la tradicion austriaca sostenon que totes los monopòlis naturals son noisibles e se devon combatre, e tanben los monopòlis d’Estat. Las intervencions dels poders publics censats aparar la concurréncia son en realitats d'entravas a la concurréncia e noison donc als consomators..
Principi economic
drecha|vinheta|363x363px|Lo biais que varia lo còst marginal de produccion en foncion de las quantitats produichas modifica la talha optimala de l'entreprisa. Un monopòli natural es un monopòli que l'existéncia ven d'una produccion que los rendements son creissents. Se dich que los rendements son creissants car mai l'entrepresa aumenta sa produccion, mens lo còst unitari es naut. Lo còst de produccion d'una unitat suplementària (còst marginal) essent decreissent, lo creis de las ventas permet de repartir los còstes fixes sus de volums mai importants, tan plan que lo còst mejan merma quand la produccion aumenta. Aquela bassa es tan importanta qu'una sola entrepresa pòt provesir l'ensemble del mercat tot demorant mai competitiva que tout autre concurrent. Dins aquel tipe de produccion, la concurréncia tend a mermar a mesura qu'una entrepresa se desvelopa e tira partit d'un còst mejan de produccion totjorn mai flac al repècte d'aquel dels concurrents.
Atal, lo primièr grafic presenta une situacion favorabla a la concurréncia: lo còst marginal de l'entrepresa creis rapidament amb lo volum de sa produccion, tan plan que pèrd en competitivitat al grandir. Al contrari, lo segond grafic presenta l'equilibri d'una entrepresa dins un sector ont lo còst marginal demora descreissent per un volum de produccion fòrça important. Dins una tala situacion, las grandas entrepresass an de còsts de produccion fòrça inferiors a aqueles de las pichonas firmas. La talha optimala de l'entreprisa es alara sovent aquela d'un monopòli.
Un tal monopòli, un còp establit, es dificil de contestar. En efièch, l'apareisson de novèlas entrepresas concurrentas es improbable, car lo pichon volum de lor produccion serà sinonim de rendements flacs.
Dins la mesura ont lo monopòli es jutjat preferable a la concurréncia, la question de l'abús eventual de posicion dominanta pòt justificar una nacionalizacion.
Cases concrèts
Lo monopòli natural aparéis quand los còsts fixes son fòrça importants al respècte dels còsts variables, tipicament dins las industrias necessitant una pesica infrastructura (aiga, electricitat, camins de fèrre...). Cal destriar aquel cas d'aquel dels monopòlis ligats a d'efièchs ret, qu'agisson sus la demanda s'adreissant a une entrepresa e non pas sus l'estructura dels còsts (telecomunicacions, logicials).
L'existéncia d'un monopòli natural dins una industria es ligada a l'estat de la tecnologia. Atal, del moment que las telecomunicacions passavan per de linhas de coire, lo mercat menava a un monopòli natural. L'aveniment de la telefoniá mobila trenquèt la situacion.
Lo monopòli dins l'istòria
L’economista neoclassic Léon Walras, d'entre los primièrs, volgava l'intervencion de l'Estat dins la gestion dels monopòlis naturals. Per el l’inexisténcia de la concurréncia al benefici d’una entrepresa privada implica una pèrda d’interés social, al benefici del sol interés privat de la firma. Dins l’exemple de la distribucion de l’aiga o del gas, una vila donarà lor gestion a une entrepresa unica, car es tecnicament inutil de multiplicar jos tèrra los rets de distribucion. S'aquela entrepresa se daissa als sieus ses objectius egoïstas, produirà en quantitat mendre e a prètz superior, per tòca de maximizar son benefici.
Segon Walras, lo sol mejan d’associar l’existéncia d’un monopòli natural, que la pertinença est evidenta al vejaire de l'estructura dels còsts, ligada a de còsts fixes fòrça importants, es de suprimir l’interés egoïsta del monopolaire, es a dire de tornar lo monopòli a l’institucion representativa de l’interés general, l’Estat, o de donar un monopòli reglamentat a una entrepresa privada. D'aquel biais, serà fixat lo prètz de venta de mena que las receptas egalizan los còsts, e que lo monopòli natural pas mai siá una font de profièch.