cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chamanisme
Cresenças subjacents dins la practica
La cresença en la mascariá, es frequenta dins fòrça societats chamanicas. Unas societats destrian los chamans que garisson dels mascs que fan lo mal; d'autras creson que totes los chamans an lo poder de garir coma d'aucir; es a dire, en unas societats se pensa tanben que los chamans son capables de far lo mal. Lo chaman gausís normalament d'un grand poder e prestigi dins la comunautat, e es celebrat per sos poders e coneissenças; mas pòdon tanben èsser suspèctes de far lo mal per d’autres e donca de crénher.
Per se consacrar a son trabalh, lo chaman s'expausa a un risc personal significatiu, del mond dels esperits, de quinque siá chaman enemic, e tanben coma dels mejans utilizats per cambiar son estat de consciéncia. Unes materials de las plantas utilizadas pòdon èsser mortalas, e mal tornar d'un viatge extracorporal pòt menar a la mòrt fisica. Los Enxisos l’utilizan sovent per se protegir d’unes dangiers, e l'usatge de plantas mai perilhosas es fòrça normalament ritualizat.
Metòdes
Generalament, lo chaman passa l’axis mundi e dintra dins lo mond dels esperits realizant una transicion de consciéncia, en dintrant dins un estransi extatic, autoipntoica o mejans l'usatge d’enteogèns. Los metòdes utilizats son divèrses, e s'utilizan sovent ensems. Uns dels metòdes per realiza l’estransi: Los chamans complisson sovent de restriccions alimentàrias o de costumas particularas de sa tradicion. A vegada aquelas restriccions son solament culturalas. Per exemple, lo regim seguit pels chamans e aprendisses abans de participar a una ceremonia ayahuasca compren de plats rics en triptofan (un precursor biosintetic de la serotonina) e tanben per evita de plast rics en tiramina, que pòdon induire una crisi d’ipertension quand se pren d’inhibitors de monoamino oxidasa coma se tròba en las bevendas d’ayahuasca.
Musica, cançons
Del mèsme biais que lo quite chamanisme, la musica e las cançons que li son ligadas segon las culturas son plan diferentas. Dins unas culturas e segon los cases, las cançons ligadas al chamanisme assajan d’imitar tanben los sons naturals, a vegada amb d’onmatopèias.
Pasmens, dins diferentas culturas, l’imitacion dels sons de la natura pòt aver d’autras foncions, pas necessàriament ligadas al chamanisme: i a d'objectius practics coma atraire de cacilha; o per se divertir (katajjaqs dels esquimals).
Objècte ceremonials
vinheta|Rector xaman gold dins sos vestits Coma es ja mencionat, las culturas qualificadas de chamanicas pòdon èsser fòrça diferentas. Doncas, los chamans pòdon aver diferents tipes d’objèctes ceremonials.
Tambor
Lo tambor es utilizat pels chamans d’unes pòbles de Siberia; es çò meteis per fòrça grops esquimals, quitament s’es pas lo cas pels esquimals del Canadà.
Lo son del tambor permet al chaman d’aténher un estat alterat de consciéncia o far un viatge. Lo tambor es per exemple es una mena de «"caval" o "pont d'arcolan" entre los monds fisics e esperitals». Dins son viatge lo chaman establís una connexion amb los monds dels esperits. Amb lo son del tambor venon los efièches neurofisiologics. I a fòrça fascinacion al subjècte del ròtle que l'acostica del tambor jòga sul chaman. Los tambors dels chamans siberians son generalament realizats amb una pèl d'animal estirada sus un cercle encrocat, amb una ansa en crosant lo cercle.
I a dos monds diferents, lo superior e l'inferior. dins lo mond superior, d’imatges coma «pujar una montanha, un arbre, un bauç, un arcolan o escalièr; ascendir al cèl amb lo fum; volar sus un animal, estora, o netejar e trobar un mèstre o guida», son tipicament de vistas. Lo mond inferior compta d'images coma, «dintrar dins la tèrra mejans una cauna, passar per una soca d'arbre, una mata, un tunèl, o un bornèl». Coma es capabla de se ligar dins un mond difernt dins un estat alterat e conscient, lo chaman pòt a vegada escambiar d’informacions entre lo mond ont viu e aqueste ont viatja.
Pluma d'agla
Aquelas plumas se son vistas coma un tipe lanceta esperitala.
Rasquet
Es sovent present pels pòbles sudamericans e africans. Tanben s’utilizat dins las ceremonias entre los navahos e de biais tradicional dins sas benediccions e ceremonias.
Gòng
Sovent presents dins los pòbles del Sud-èst Asiatic e Extrèm Orient.
Didgeridoo e toc-toc
Subretot dins los diferents pòbles aborígens d'Austràlia.
Genre e sexualitat
Alara que dins unas culturas an agut fòrça mai chamans òmes, d’autras coma las culturas coreanas nativas an agut una preferéncia per las femnas. De pròvas arqueologicas recentas suggerisson que los primièrs chamans coneguts—datats en l'èra del Paleolitic Superior de l’actuala Republica Chèca—èran de femnas.
Dins unas societats, los chamans mòstran una identitat de dos esperits, adoptant los vestits, los atributs, lo ròtle o foncion del sèxe opausat, èsser transgenre e/o d'orientacion sexuala cap a las personas del meteis sèxe. Aquela practica es comuna, e se tròba a çò dels chukchis, dayaks de la mar, patagons, Maputxes, arapahos, cheienas, navahos, los pawnee, lakota, e utas, e tanben dins fòrça autras tribús nativas americanas. En efièch, aqueles chamans de dos esperits foguèron tan estenduts que poiriá suggerir una origina fòrça ancian de la practica. Vejatz, per exemple, la mapa de Joseph Campbell dins The Historical Atlàs of World Mythology [Vòl I: The Way of the Animal Powers: Part 2: pg 174] Se crei qu'aqueles chamans de dos esperits son mai que mai poderoses, e lo chamanisme es tan important per las populacions ancestralas que pòt aver contribuit al manten dels gèns dels individús transgenre dins las populacions al reproduire alara que se realizava l’evolucion mejans lo mecanisme de «seleccion de parentèla.» [Vejatz lo capítol final de "Sociobiology: The New Synthesis" de E.O. Wilson] Son fòrça respectats e cercats dins las tribús, e doncas que donavan un naut estatus als sieus companhs.
La dualitat e la bisexualitat se tròban tanben dins los chamans del pòble dogàs de Mali (Africa). Se pòdon trobar de referéncias sus aquò dins diferents trabalhs de Malidoma Somé, un escrivan que nasquèt e foguèt iniciat ailà.
Posicion sociala
Dins unas culturas, la frontièra entre lo chaman e la persona laica es trebola:La diferéncia es que lo chaman coneis mai la mitologia compren melhor son sens, mas la majoritat dels òmes adults coneisson tanben fòrça mites.
Quicòm de semblable pòt s'observar per unes pòbles esquimals. Fòrça personas laica sentisson d'experiéncias que son normalament atribuidas als chamans del quita grop esquimal: l'experiéncia dels sons esberits, de l’insomni o de l’estranci la fan pas que als chamans. Es lo contraròtle suls esperits presents que subretot caracteriza los xamans, las gents laicas utilizad’amulets, de sortilègis, de conjurs e de cançons. En Groenlàndia per unes esquimals, i a de personas laicas que pòdon aver la capacitat d'aver relacions mai prèpas que d'autras amb d’èssers del sistèma de cresenças. Aquelas gents son de chamans aprendices qu'atenguèron pas lo procediment d'aprendissatge.
L'assistent d'un chaman oroqen (cridat jardalanin, o «segond esperit») sap fòrça causas sus las cresenças associadas: a el/ela l’acompanha dins los rituals e interprèta lo comportament del chaman. Tanpauc, lo jardalanin es pas un xaman. A causa de son ròtle interpretatiu e d'acompanhament, seriá quitament inoportun de dintrar en estransi.
Lo biais que los chamans obtenon ajuda e prenon part a la vida vidanda vària segon las culturas. Per fòrça grops esquimals, porgisson de servicis per la comunitat e obtenon un «pagament a tèrme» (dins de culturas se crei que lo pagament torna als esperits presents), mas aqueles bens son solament «apòrt de benvenguda». Son pas sufisent pel chaman de’n viure coma amb una activitat a temps complet. Los chamans vivon coma quin que siá autre membre del grop, coma caçaire o cap d'ostal.
Istòria
Lo chamanisme es considerat per d’unes coma precedent a totas las religions organizadas, que nasquèt abans del neolitic. Unes des sos aspèctes se mantenon dins lo fons de las quita religions, mai sovent dins sas practicas misticas simbolicas. Lo paganisme grèc èra influenciat pel chamanisme, coma lo conta dins sas istòrias Tàntal, Prometètz, Medea e Calipso entre autras, e tanben dins los mistèris, coma aqueles d’ Eleusis. De practicas chamanicas de la religion grèga foguèron copiadas enseguida per la religion romana.
Las practicas chamanicas de fòrça culturas foguèron marginalizadas amb la propagacion del monoteisme en Euròpa e l'Orient Mejan. En Euròpa, comencèt vèrs l'an 400, quand la Glèisa Catolica atenguèt la primautat sus las religions grègas e romanas. Los temples foguèron destruits sistematicament e las ceremònias proscrichas o apropriadas. La caça de mascas poguèt èsser estat la darrièra persecucion per acabar amb çò que demorava del chamanisme europèu.
La repression contunhèt amb l'influéncia catolica de la colonizacion espanhòla. Dins lo Cariba, e America Centrala e del Sud, los sacerdòtas catolics seguissián lo pas dels conquistadors e èran l'instrument de la destruccion de las tradicions localas, en denonciant los practicants coma "representants del diable" e los executant. En America del nòrd, los puritans angleses realizèron de campanhas periodicas contra los individús percebuts coma mascs. Mai recentament, d'atacas contra de participants en practicas chamanicas foguèron menaadas pels missionaris crestians dins païses del Tresen Mond. Dins las annada de 1970, de missionarisdesfigurèron de petroglifs istorics en l'Amazònas. Una istòria semblabla de destruccion existís entre bodistas e chamans, per exemple, en Mongolia
Uèi, lo xamanisme subreviu sustot dins pòbles indigèns. Sa practica contunha dins las tundras, las sèlvas, los desèrts e autres airals rurals, e tanben dins vilas, pòbles, banlègas, e vilatges del mond entièr. Es subretot espandit en Africa, e Sudamrrica, ont es nomenat "chamanisme mestís".
Euròpa
Quitament se lo chamanisme aviá una granda tradicion en Euròpa abans de l'arribada del monoteisme, demorèt coma una religion organizada e tradicionala solament en Mari-El e Udmurtia, doas províncias semiautòmas de Russia que la populacion èra majoritàriament finesa e ongresa.
Una rèsta del xamanisme en Euròpa poiriá èsser la mascariá, exercida subretot per las femnas, qu'ajudavan a curar o satisfasiá los desirs de sos vesins mejanç d’èrbas e conjurs. Perseguidas a partir del sègle XVI subretot en Alemanha e acusadas de pactar amb lo diable e realizar lo sabbat, e de lançar lo mal uèlh, foguèron associadas a totas las malautiás que se produsissián, dempuèi la pèsta fins a la mòrt dels mainats, e èran cremadas vivas. La persecucion acabèt al sègle XVIII, amb las luces.
Asia
Se practica encara dins unas zònas, mas dins fòrça autras lo chamanisme èra ja en decadéncia al començament del sègle XX.
Siberia
Dins un centre de chamanisme, abitat per de pòbles fòrça difernts. Fòrça de las fonts etnograficas son estats amassadas de sas gents.
Fòrça grops de caçaires e criadors de rèns practiquèron lo chamanisme coma tradicion viva tanben a l’epòca modèrna, subretor aqueles qu'an viscut isolats fins a de tempses recents coma los naganasan.
Quand la Republica Populara China foguèt creada en 1949 e la frontièra amb la Siberia russa foguèt calhada, demorèron confinats de grops de nomadas de tungusos que practicavan lo chamanisme en Manchoria e Mongolia. Lo darrièr chaman conegut dels Oroqen, Chuonnasuan (Meng Jin Fu), moriguèt en octòbre de 2000.
Corèa
Lo chamanisme se practica encara a Corèa del Sud, ont lo ròtle del chaman es tengut per de femnas nomenadas mudang, alara que los rares mascles son coneguts coma baksoo mudang. Ambedós èran de membres de las classas bassas.
Lo títol pòt èsser ereditari o eissit d’una capacitat naturala. Dins la societat contemporanèa son consultats per prene de decisions de tipre financièr e marital.
L'usatge que las mudang e dels baksoo mudang utilizan de l'amanita falloïda dins una practica tradicionala que se cresiá avalida dempuèi la dinastia Choseon. Un autre fugi (extrèmament verinós) foguèt nomenat lo campairòl del chaman, "무당버섯". Las chamans coreanas son conegudas tanben per utilizar d'aranhas. Gardan lors vestits de colors, las danças, los tambors e las armas ritualas caracteristics.
Autres airals asiatics
I a una granda influéncia chamanica dins la religion de Bön d'Asia central, e dins lo bodisme tibetan; lo bodisme venguèt popular pels chamans tibetans, mongòl, e manchó al començament del sègle VIII. Las formas ritualas chamanicas impregnèron lo bodisme tibetan, e foguèron institucionalizadas dins la religion d'estat jos las dinastias chinesas Yuan e Qing. Un element comun entre ambedoas religions es d'obtener la realizacion esperitala, que s'atenh a l’escasença mejanç de substéncias psicodelicas. Que que siá, la cultura chamanica se practicavan encara dins diferents grops etnics dins d’airals de Nepal e al nòrd d'Índia, ont se considèra pas encora atudat, e se crenta encara los maleficis dels chamans.
Al Tibet, l'escòla de Nyingma subretot, garda la tradicion tantrica de maridar sos sacerdòtas, nomenats Ngakpas (òmes) o Ngakmas/mos (femnas). Los Ngakpas s'ocupavan de liberar los vilatges dels demònis o malautiás, fasent d’amulets protectors, realizant los rites oportuns, èca. Èran mespresats per l'ierarquia dels monastèris, que, coma fòrça institucions religiosas convencionalas, desiravan preservar las lor tradicions: dependavan de la liberalitat de mecèns que los ajudèsson. Aquela situacion menava sovent a un tust entre los pòbles de caractèr chamanic amb la cultura Ngakpa e lo sistèma monastic mai conservador.
Se practica tanben dins las islas de Ryukyu (Okinawa), ont s’encontra los chamans nuru, e dins d’autres airals rurals del Japon. Fòrça coreans creson encara que lo chintoïsme es lo resultat de la transformacion del chamanisme en religion de l'Estat.
Africa
Lo desvolopament de las cultas tribalas en Africa, coma endacòm mai dins lo mond, es atrubuit mai sovent, s’es pas a un masc o chaman de la tribú, a una classa sacerdotala qu'acaba per se desvolpar en institucion. Dins fòrça comunautats i a de sacerdòtas de categoria diferentas e especialitat que cal estudiar en dos grops classics:
En mai d'aqueles chamans, dins l'Africa occidentala i a la figura del djeli, un bard cantaire e musician ambulant, qu'es lo dipositari de las tradicions oralas, e a vegada l'unica font que garda los eveniments istorics. Es una figura que demòra al Mali, Gàmbia, Guinèa e Senegal, dins los pòbles manen, fula, wolof, peul, serer entre autres.
America
Lo "masc" american a de cresenças religiosas divèrsas. Quitament se fòrça culturas an de medecinaires, mèstres de rites, cantaires, mistics e oradors pas cap d'eles sastisfan pas exactament a la definicion de chaman.
Fòrça d'aquelas religions indigènas foguèron plan falsificadas pels observaires e los antropològs, utilizant unes aspèctes superficials e a vegada totalament erronèus qu'èran preses coma "mai autentics" que los relats dels quites membres de las quitas culturas. Çò que mèna a l'error de pensar que las religions americanas son quicòm que passèt d’existir amb lo temps, e que las opinions de las comunautats autoctònas son d’escartar. vinheta|Transformacion en agla d'un chaman [[Civilizacion olmèca|olmeca. (Sègles X a VI AbC)]] Pas totas las comunitats indigènas an d'individús amb un ròtle especific de mediador amb lo mond dels esperits en nom de sa comunautat. Dins aquestas qu'an aquela estructura religiosa, metòdes esperitals e cresenças pòdon aver unas similituds, e mai se fòrça d'aqueles an en comun las relacions entre nacions de la meteissa region o que las politicas governamentalas postcolonialas mesclèron de nacions independentas dins de meteissas resèrvas. Aquò pòt donar l'impression qu’i a mai d’uniformitat entre las cresenças qu’en realiata existiguèron pas dins lo passat.
Entre los maputches d'America del Sud, la comunautat aviá coma chaman una femna, nomenada curandero, que realiza de ceremònias e prepara d'èrbas per garir las malautiás, expulsar los demònis e influenciar sul temps e la culhida.
Dins l'immens territòri partejat per l'Argentina (nòrd-èst), lo Brasil (estat del Paranà) e lo Paraguai (èst); près de la confluéncia dels rius Iguazú e Paranà abitan los mbyá (òmes de la montanha o de la sèlva) qu'es una etnia guaraní. Sos mètges-chamans se nomenan caraí opy´guá (senhor de l’òpi o cencha cerimoniala). Son de mauts medecinaires fisics e esperitals. Los rituals de cura son a vegada de rituals de massa fasent confuir la de chamans de fòrça comunautas regionalas.
Dins l'Amazònia peruviana e a las regions litoralas del nòrd del país, los chamans son coneguts coma de medecinaires. En mai de l'usatge dels cactus de Sant Pèire (Trichocereus pachanoi) per la devinacion e lo diagnostic, los medecinaires de la còsta nòrd son coneguts dins tota la region per sos altars curatius, nomenadas taulas. Sharon (1993) defend que las taulas simbolizan l'ideologia duala entre la practica e l'experiéncia del chamanisme.
Al Mexic es granda la subrevivença d'elements e rituals de tipes magicoreligiós dels ancians grops indigènas, pas sonque pels indigènas actuals mas dins los mestisses e blancs qu’ajusatan la societat mexicana rurala e urbana.
Criticas al tèrme «Chaman»
D’antropològs, coma Alicia Kehoe, refusan lo tèrme modèrn pel qu'implica una apropriacion culturala. E en mai de far referéncia a las formas occidentalas modèrnas de chamanisme, que fa pas que falsificar e diluir las practicas indigènas autoctònas, lo fan de tala biais qu’afortisson las idèas racistas, coma aquesta del bon salvatge.
Kehoe es fòrça critica amb lo trabalh de Mircea Eliade. Eliade, coma istorian abans d’èsser antropològ, aviá realizat pas cap de trabalh de terren tampauc tenguèt de contacte dirècte amb los chamans o las culturas que practican chamanisme. Segon Kehoe, lo chamanisme de Eliade es una invencion sintetisada de qualques fonts sens supòrt de pas cap d’investigacion dirècta. Afirma que çò qu’el d’autres universitaris definisson coma lo pròpri del chamanisme, l’estransi, los cants, lan comunicacion amb los esperits, la medecinas, son de practicas qu'existisson dins de culturas non chaminicas coma dins unes rituals judecrestians. Segon son opinion, son pròpris a diferentas culturas que l’utilizan, e se pòdon pas englobar dins una religion generala nomenada chamanisme. Tanben, refusa que lo chaminisme sia una anciana religion subreviventa del Paleolitic.
Neochamanisme
Lo movement New Age s'aproprièt unas idèas del chamanisme, coma de cresenças e de practicas de las religions orientalas e diferentas culturas indigènas. Coma per las autras apropriacions, los adèptes originals d'aquelas tradicions ne condemnan l'usatge, en las cocidèran mal apresas, comprés de biais superficial e mal aplicat.
I a un esfòrç en qualques cercles ocultistas e esotèrics per tornar inventar lo chamanisme dins una forma modèrna, prenent per basa d'un sistèma de cresenças e de practicas sintetisadas per Michael Harner a partir de diferentas religions indigènas. Harner tenguèt fòrça criticas que cresián que de diferentas religions se pòt extraire de contèxte per formar una mena de tradicion chamanica universala. Unes d'aqueles neoxamans se centran tanben sus l'usatge ritual de enteogèns, coma aquesta de la magia del caòs. Allegan que se basan dins las tradicions mesas en examen (o imaginadas) de l'Euròpa anciana, ont creson que fòrça practicas e sistèmas místics foguèron suprimits per la Glèisa Crestiana.
Rustrèu
Rustrèu (Rustrel en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
David Rockefeller
David Rockefeller (Nòva York, 12 de junh de 1915 - 20 March 2017) es un financièr e filantròp american. Es un dels felens, lo darrièr encara viu, del multimilionari John D. Rockefeller, lo fondador de la companhiá petrolièra Standard Oil.
Midtown (Manhattan)
Midtown es una part de l'illa de Manhattan, dins la vila de Nòva York, Estats Units. Dins un sens larg, se tracta d'una zona entre las carrièras 14 al sud de l'illa, e 59, que confronta lo sud de Central Park.
Dins un sens pus estrech, se tracta solament d'una part d'aquesta zona. Es a dire un grand centre de negòcis e de comèrcis particularament actiu, celèbre pels seus nombroses gratacèls. Dins aqueste cas, Midtown comença pas a la carrièra 31, mas a la 42. Son extension est-oèst pòt tamben èstre limitada per l'East River e lo riu Hudson, mas principalament per la Tresena e la oitena Avenguda.
Quina que siá sa talha exacta, Midtown es sens discussion la zona comerciala mai activa dels Estats Units. La majoritat dels gratacèls de New York son situats dins aqueste sector. Mai de tres milions de trabalhaires i van cada jorn, e lo quartièr coneis tanben una afluéncia considerable de toristes e d'estudiants. D'unas zonas, a la Cinquena Avenguda e Times Square, son una veritable concentracion de botigas de tota mena.
Daniel Calparsoro
Daniel Calparsoro López-Tapia qu'ei un realizator de cinèma d'origina basca vadut a Barcelona en 1968.
Trélou-sur-Marne
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Geografia
Lo vilatge de Trélou-sus-Marna se tròba sul marge nòrd de la Marna. La municipalitat compren divèrses caseriux : Chassins, Courcelles, lo Erolle e la Granja de Avize.
Le village de Trélou-sur-Marne se trouve sur la rive nord de la Marne. La commune comprend plusieurs hameaux : Chassins, Courcelles, l'Erolle et la Ferme d'Avize.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se deu lo Champagne a Dom Pérignon, fiscal del abbaye de Hautvillers (pichon vilatge situat près de Épernay). A, los fraires l'avián cargada de la gestion de las vignobles de la comunitat. En assumint la siá carga Dom Pérignon obsèrva la propension del vin champenois al efervescència. Dempuèi aquela descobèrta lo champagne travèrsa los sègles.Lo étymologie de Trélou-sus-Marna : « fòrça lodioe », los 3 chaumières.
Cada an, los vignerons celèbran Sant Vincent, lo sieu sant patron.
Lista dels primièrs ministres de Paquistan
thumb|120px|Blason de Paquistan Vaquí la lista dels primièrs ministres de Paquistan dempuèi lo 1947.
Trélou-sur-Marne
Istòria
On doit le Champagne à Dom Pérignon, procureur de l’abbaye d’Hautvillers (petit village situé près d’Épernay). Au, les moines l’avaient chargé de la gestion des vignobles de la communauté. En assumant sa charge Dom Pérignon remarque la propension du vin champenois à l’effervescence. Depuis cette découverte le champagne traverse les siècles.L'étymologie de Trélou-sur-Marne : « très lodioe », les 3 chaumières.
Majadahonda
Majadahonda es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Domari
Lo domari es una lenga indoariana parlada en Orient Mejan. La lenga es menaçada.
Localisacion
Lo domari es la lenga dels doms, que los arabs sonan nawar. Es parlat en Palestina, Liban, Siria e Jordania. Òm tròba de traças de l'usança passada del domari en Iran, en Turquia e benlèu en Azerbaitjan. De populacions d'aquels paises parlan encara de sociolèctes amb un vocabulari domari, mas la lenga i es atudada.
La lenga es menaçada dins totas las comunitats ont es parlada. Los joves la parlan pus.
Snap!
right|200px|thumb|Snap! en 2017 : la cantaira Penny Ford e lo rapaire Stoli Michaels Snap! es un grop anglofòn alemand de musica electronica eissit de la house uèi catalogat "eurodance".
Fondat en 1989 a Francfòrt de Men (Alemanha), Snap! est estat creat a l'origina pels productors alemands Michael Münzing (àlias Benito Benites) e Luca Anzilotti (àlias John Virgo Garrett III). Lo grop comprend tanben la cantaira americana Thea Austin e lo rapaire (american el tanben) Turbo B (de son nom vertadièr Durron Maurice Butler). La formacion va cambiar, e aital sus d'unes tròces e segon las periòdas participan tanben al cant las americanas Niki Haris e Penny Ford o encara lo rapaire Stoli Michaels.
The Power figura sus la benda sonòra del filme american de 2003 Bruce Almighty. Tanben, lor tròç Keep It Up enregistrat en 1990 es conegut coma un dels tèmas del filme Rocky 5.
Paillencourt
Istòria
Segon la tradicion, Paillencourt barrariá un tresaur. Jos la forma d'un veau d'aur, i auriá #èsser abandonat pels Vikings en un sosterranh en connectant l'ancian castèl del vilatge a Estrun.
En 1711, lo maréchal de Villars acampa, amb la siá armada, sul territòri.
Un violent orage aniquila entièrament lo bourg lo 19 de junh de 1748. Cèrts grêlons arriban entre el a la talha d'una mitat-brique. Antany, Per èsser avertits de talas catastròfas, los abitants pêchaient en los marais un pichon peis nomenat dragon d'aiga, #que dispausavan en un bocal. Tal un baromètre en vivent, quand lo temps se metiá al orage, lo peis emetiá pichonas fiuladas, n'en enquimerant l'aiga per lo sieu agitació.
Las nombrosas tourbières avián espetat abans l'arribada del carbon dins lo XIX sègle.
A aquela epòca, lo vilatge beneficia d'una intensa activitat portuaire ligada a aquela de la Conca Redonda. A uèi desaparegut.
Lo desvolopament del torisme permet d'esperar de nòvas perspectivas de trabalh. N'efièch a aquel endroit, la Sensée es un havre de verdure, dotat de recorregut de persec. Lo pòble a conservat lo sieu aspècte rural, amb las siás espleitacions agricòlas e las siás pigeonniers.
© Torisme - Lo Cateau
Selon la tradition, Paillencourt renfermerait un trésor. Sous la forme d'un veau d'or, il aurait été abandonné par les Vikings dans un souterrain reliant l'ancien château du village à Estrun.
Gauthier de Paillencourt, premier seigneur connu, participe au tournoi d'Anchin en 1096. Plusieurs membres de cette famille remplissent des charges importantes dans la cité épiscopale, certains étant prévôts et d'autres échevins. Afin d'assumer ces responsabilités, la famille possède un hôtel particulier rue de Selles à Cambrai. Ultérieurement, la seigneurie appartient à l'évêque de Cambrai, et elle dépend de celle de Thun l'Evêque. Au Moyen Age, d'autres petites seigneuries partagent les terres de Paillencourt, parmi lesquelles celle de Crupilly, de Flavines et de Layens.
En 1711, le maréchal de Villars campe, avec son armée, sur le territoire.
Un violent orage anéantit complètement le bourg le 19 juin 1748. Certains grêlons atteignent la taille d'une demi-brique. Autrefois, pour être avertis de telles catastrophes, les habitants pêchaient dans les marais un petit poisson nommé dragon d'eau, qu'ils disposaient dans un bocal. Tel un baromètre vivant, lorsque le temps se mettait à l'orage, le poisson émettait des petits sifflements, en troublant l'eau par son agitation.
Les nombreuses tourbières étaient exploitées avant l'arrivée du charbon au XIXème siècle.
United States Navy
La United States Navy o US Navy es la marina de guèrra des Estats Units e representa una de las cinc compausantas de las Forças armadas dels Estats Units.
Paillencourt
Istòria
À cette époque, le village bénéficie d'une intense activité portuaire liée à celle du Bassin Rond. Elle a aujourd'hui disparu.
United States Navy
Es dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala la primièra força aeronavala del mond. Depend del secretari a la Marina dels Estats Units e es dirigida pel Chief of Naval Operations.
Paillencourt
Istòria
Le développement du tourisme permet d'espérer de nouvelles perspectives d'emploi. En effet à cet endroit, la Sensée est un havre de verdure, doté de parcours de pêche. Le village a conservé son aspect rural, avec ses exploitations agricoles et ses pigeonniers.
© Tourisme - Le Cateau
United States Navy
L'US Navy es compausada en febrièr de 2014 de mai de 283 bastiments de combat que los pus importants son los 10 pòrta-avions gigants e d'una aeronautica navala comportant aperaquí operacionals. I cal apondre las 110 bastiments auxiliaris, de sosten e de transpòrt operacional, avitalhaires e petrolièrs, e los transpòrts del Military Sealift Command e de la Flòta de resèrva.
Mai d'un mièg milion d'òmes e de femnas na fan partit, que siá en servici actiu ( al 30 de setembre de 2007 ) o dins la resèrva.
Son budget es, en 2015, al primièr reng de las brancas de las fòrças dels Estats Units amb 147,7 milliards de dolars americans que 22 milliards son consagrats a la construccion navala e als sistèmas maritims.
Austrocedrus
L’austrocedrus o ciprès de la Cordilhièra es un arbre de la familha de las cupressaceas e es lo sol representant del genre Austrocedrus. Se cultiva dins las regions fredas dels Estats Units e originari de Chile.
Pedro Fernandes de Queirós
Pedro Fernandes de Queirós (Évora, 1565 — Panamà, 1614) es un marinièr e explorator portugués. Nascut al Portugal del temps qu’èra annexat per Espanha, menèt, al servici de la dinastia dels Absborgs, d’expedicions dins l’ocean Pacific (Polinesia, Pitcairn, Vanoato). Apareis sovent jol nom espanholizat de Fernández de Quirós.
Austrocedrus
Classificacion
Callitroideae
Vaudier
Vaudier  (Valdieri en italian) es una comuna italiana de la província de Coni en Piemont. Part dal terrador de Vaudier aperten al Pargue dels Alps Maritims.
Pedro Fernandes de Queirós
Son passatge a Vanoato que nomèt "Tèrra Austrialia de l’Esperit Sant" (Austrialia per allusion a la tèrra d’origina dels Absborg) agèt de seguidas:
Vaudier
Demografia
Fichièr:Vaudier-demografia.png
One World Trade Center
One World Trade Center (o 1 World Trade Center o 1 WTC, ancianament Freedom Tower) es lo primièr gratacèl del complèxe nòu del World Trade Center a Nòva York dins Lower Manhattan e tanben lo gratacèl pus enauçat dels Estats Units.
27 de novembre
Decèsses
Veire tanben :
Manzanares el Real
Manzanares el Real es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Laval (Mayenne)
Laval es una comuna francesa situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Òlt (omonimia)
Òlt pòt èsser:
27 de julhet
Lo 27 de julhet es lo 208en jorn de l'an (209en en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian.
Decèsses
Vejatz tanben:
Ofiologia
En zoologia, l'ofiologia es una branca de l'erpetologia, qu'a per tòca l'estudi de las sèrps.
Domingo Faustino Sarmiento
Domingo Faustino Sarmiento Albarracín (San Juan, Argentina, lo 15 de heurèr de 1811 – Asunción, l'11 de seteme de 1888), jornalista, escrivan, òmi d'estat, governador de la província de San Juan, que ho president d'Argentina entre 1868 e 1874.
Qu'ei conegut per aver desvolopat lo sistèma educatiu, favorizat l'emigracion europèa e, mei anecdoticament, per aver importat los passerons per'mor d'estar europeofil.
Que ho un deus opausants deu regim de Juan Manuel de Rosas contra qui b'escrivó lo son cap d'òbra literari Facundo. Aquesta òbra qu'ei totun lo reflèit d'un amor òrb per Euròpa anant dinc a sostiéner la colonizacion e a mespresar Argentina en tot s'apejar sus critèris racistas (en sostienent, per exemple, qu'Argentina que "patishèva" de descénder deus espanhòus - e donc en partida deu monde arabi - e de semblar de tròp au desèrt argerian).
Plini lo Jove
Biografia
Plini nasquèt d'una familha de reng fòrça rica. Lo seu paire moriguèt quand el èra encara pichonet e Plini foguèt adoptat per l'oncle, Plini lo Vièlh, que lo faguèt estudiar a Roma, a l'escòla de Quintilian. Lo sieu nom en seguent las nòrmas republicanas seriá estat Gai Plini Cecilian Segond (Caius Plinius Caecilianus Secundus). Educat amb suenh per Plini e per lo seu tutor Vegini Ruf, se consacrèt a las letras e a 14 ans escriguèt una tragedia en grèc. Estudièt l'eloqüència amb Quintilian e Nicetes Sacerdos e aqueriguèt progressivament la reputacion d'un òme intelligent e erudit.
En l'an 79 assistiguèt a l'erupcion del Vesuvi dempuèi lo costat opausat del gòlf de Nàpols, ont perdèt la vida lo seu celèbre parent.
Se consacrèt a l'art oratòria e a 19 ans comencèt de parlar al forum e agiguèt sovent coma avocat a la cort dels cemtumviri. Passèt totes los estadis del cursus honorum jos l'empèri de Domician: tribun militar en Siria, questor, pretor (93) e cònsol (100) an en qué escriguèt un panegiric consacrat a Trajan. Foguèt tanben curador del canal e e de las broas de Tibre.
Probablament, mercé non pas sonque al seu pròpri talent, mas tanben a la fortuna e sas amistats poderosas, la siá carrièra foguèt de las pus brilhantas e arribèt a èsser prefècte del tresaur public de Saturne, es a dire, un dels tresorièrs de l'empèri. A la fin de la seuna vida foguèt governador de Bitinia entre los ans 111 e 113, an que, probablament, moriguèt.
Se maridèt dos còps, la segonda vegada amb Calpurnia la felena de Calpurni Fabat, qu'èra fòrça mai jove qu'el. Amb cap de las seunas doas femnas aguèt pas de filh.
Sa vida es coneguda per las seunas cartas. Èra ric e bastiguèt un temple a Tifernum, e faguèt d'autras contribucions dins de bastissas publicas.
Heinrich Glarean
Heinrich Glarean (Mollis, junh 1488 – Freidburg, lo 28 de març de 1563) que ho un umanista e teorician de la musica soís. Qu'ei l'autor d'ua òbra teorica sus la musica titoladalo Dodecachordon e estampat a Bâle en 1547. Dens aquesta òbra que perpausè de har passar lo nombre de mòdes deus 8 tradicionaus a 12, en bèth hirnir, enter autes, los mòdes ionian e Aeolian qui son los mòdes aperat uei major e minor. Qu'ei tanben Glarean lo qui bategè los mòdes dab noms grècs (en referéncia au hèit qui hon teorizat durant l'antiquitat grèga).
Windows Server 2003
Windows Server 2003 es un sistèma operatiu orientat servidor desvelopat per Microsoft. Presentat lo 24 d'abril de 2003 coma lo successor de Windows 2000 Server, es considerat per Microsoft coma essent la pèira angulara de la linha de produchs servidors professionals Windows Server System. Una version evoluida intitulada Windows Server 2003 R2 foguèt finalizada lo 6 de decembre de 2005. Son successor, Windows Server 2008, es sortit lo 4 de febrièr de 2008. Lo 14 de julhet de 2015, Microsoft cessa lo suport, çò que significa l'arrèst de la publicacion de correctius de seguretat, e encoratja la migracion cap a Windows Server 2012 R2.
Sonia Rykiel
thumb|250px|Sonia Rykiel en julh de 2009 Sonia Rykiel, nascuda Sonia Flis (París, 25 de mai de 1930 - Paris, 25 d'agost de 2016) foguèt una estilista e granda costurièra francesa. Fondadora del prestigiós Ostal de costura Sonia Rykiel, venguèt famosa tre 1967 quand foguèt consagrada "Reina del tricòt dins lo mond entièr" per la revista americana Women's Wear Daily. Demest los grands noms de la mòda e coneguda coma l'inventora de la "desmòda", es famosa per son emplec del negre e de las e la creacion de las costuras al revèrs. Escriguèt tanben de libres e apareguèt dins qualques films.
Taponas
Taponas en arpitan (Taponas en francés) es una comuna, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Braç
thumb|right|250px|Braç uman Lo braç es la region anatomica qu'entorn lo còrs de l'umèrus. Qu'es limitat en haut per l'estrem baish deu gran pectorau en avant e deu gran dorsau endarrèr, son units per l'aponeuròsi de la basa de l'eishèra. En baish es limitat pe'u plec deu cobde. En haut trobam los espacis axillars e en devath de la peth, se tròba ua aponeuròsi circulara, lo facia braquiau qui es en continuitat dab l'opneuròsi de la basa de l'eishèra. De cada costat de l'umèrus, lo septe intermuscular mediau e laterau limitan las lòtjas anteriora e posteriora deu braç.
Òs
thumb|right|250px|Estructura deus òs d'un braç uman Lo còrs de l'umèrus
La Neuvelle-lès-Scey
La Neuvelle-lès-Scey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Braç
Espacis axillars
Entre l'escapula e l'umèrus se tròba l'espaci escapuloumerau, limitat en haut pe'u petit rond e en baish pe'u gran rond. Es devesit en dus pe'u long capdau deu tricèps braquiau.
Meco
Meco es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Braç
Lòtja anteriora deu braç
las veas soscutanèas, son la vea cefalica e la vea basilica
nèrvis soscutanèus
Lòtja posteriora deu braç
lo tricèps braquiau
La Neuvelle-lès-Scey
Geografia
La Neuvelle los Scey a situat al nòrd-oèst del departament, sus la RD 3 a 22 km de la vila prefectura de Vesoul e a 60 km de Besançon, çò cap de-luòc de region. Situada a justa 1 km de la RN 19 #que connècta Langres a Belfòrt, la municipalitat aprofècha avantatjas de la campanha tot en restant prèp d'aquel grand ais deservant las vilas situadas de mai o mens granda distància.
La Neuvelle les Scey est située au nord-ouest du département, sur la RD 3 à 22 km de la ville préfecture de Vesoul et à 60 km de Besançon, le chef-lieu de région. Située à juste 1 km de la RN 19 qui relie Langres à Belfort, la commune profite des avantages de la campagne tout en restant proche de ce grand axe deservant les villes situées à plus ou moins grande distance.
Nichée au creux d'une colline boisée surnommée "Le Paradis", sa superficie est de 646 Ha, et son altitude moyenne est de 280 m. Sa Population, les Neuvellés, a récemment dépassé les 200 habitants.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Una via romaine #que connectava antany Besançon a la Lorraine traversava lo luòc de la Neuvelle los Scey. Lo nom del vilatge ven de l'espanhòl "Nòva vila" #que significa "tèrra nouvellement défrichée", del temps que "Scey" es una referéncia a las fonts saladas de Scey-sus-Saône, lo bourg tot prèp.
Une voie romaine qui reliait autrefois Besançon à la Lorraine traversait le site de la Neuvelle les Scey. Le nom du village vient de l'espagnol "Nova vila" qui signifie "terre nouvellement défrichée", tandis que "Scey" est une référence aux sources salées de Scey-sur-Saône, le bourg tout proche.
Loís Belaud de la Belaudiera
Loís Belaud (tanben conegut coma Loís Belaud de la Belaudiera  - Grassa, 1543 e 1588) foguèt un dei pus grands poètas provençaus e un mèstre dau sonet.
Biografia
Fiu d'un doctor en drech de la pichona noblessa, s'installèt as Ais de Provença amb sa familha. Dins sa jovença foguèt as Ais amic dei fius de Joan de Nòstra Dama (Carles e Miquèu).
Enrotlat dins l'armada, s'embarquèt a Bordèu avans de deure tornar combatre en França en causa dei guèrras de religion, coma va cònte dins un sonet :
Foguèt encarcerat durant 20 mes a Molins a partir dau 20 de novembre de 1572, temps que passèt a compausar una granda partida de son òbra literària. Esperèt per sa liberacion d'accion dempuei París de son fraire, canonge.
Tornat en Provença, s'installèt as Ais onte menèt una vida leugiera dau ponch de vista morau, au cap d'un grop d'amics coneissut coma lei arquins (eu mesme coma lo Paire deis arquins).
Per amor d'aquesta vida dissoluda, coneguèt d'autrei còps la preson, çò que marquèt una granda partida de son òbra (lo don-don es justament la campana de la preson). Sa liberacion foguèt ajudada per Enric d'Angoulême, Grand pregaire de l'Òrdre de Malta e per l'escrivan Malherbe. Intrèt puei au servici dau Grand pregaire coma membre de sa cort en dependent de sei bens fins a sa mòrt violenta e a la destruccion dramatica de sa cort.
Anèt a Marselha auprès de Pèire Pau, son oncle per aliança.
Morèt dins sa vila nadala.
Sonet dedicat au legidor en tèsta deis Òbras e rimas provençalas
Vela perque eyssi you ay trassat, Ben de plezers una pichota ardado, Et de doulours une pleno tinado, Qu'a crebo-couor lo detsin m'a brassat,
Per un plezer millo doulours tirasso, L'home que vou emplegar sa vidasso, A cent hazars per lo Diou Mars seguir,
Perque ligent ma rimo trop groussiera, Planhe (Letour) un pau Belodiero, Que de pendus a tort lan fach langui.
D. L. B.
Maria II de Portugal
Maria II (nascuda Maria da Glória Joana Carlota Leopoldina da Cruz Francisca Xavier de Paula Isidora Micaela Gabriela Rafaela Luisa Gonzaga de Bragança e Áustria en 1819, e mòrta en 1853), foguèt reina de Portugal de 1834 (de facto) a 1853. Filha ainada del rei Pèire IV de Portugal e dels Algarves, qu'abdiquèt en sa favor en 1826, foguèt destronada en 1828 per son oncle l'infant Miquèl, que se proclamèt rei a sa plaça.
En 1834, Maria ajudada per son paire reprenguèt lo poder, e l'èx-rei Miquèl I foguèt exilhat.
De son segond maridatge Maria aguèt dotze enfants :
A la mòrt de Maria II a Lisbona lo 15 de novembre de 1853, li succediguèt son filh ainat Pèire V, de l'Ostal de Wettin. thumb|right|Maria II sul primièr timbre portugués en 1853 Lo profil de la reina Maria II figura sul primièr timbre-pòsta portugués, emés en 1853.
Cadaujac
Cadaujac (Cadaujac en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lower Manhattan
Lower Manhattan es lo quartièr situat pus al sud de l'illa de Manhattan, un dels boroughs de New York, als Estats Units d'America. Es delimitat per la carrièra Chambers al nòrd, la North River (una part del cors de l'Hudson River) a l'Oèst, l' East River a l'èst, e al sud per Battery Park e l'Upper New York Bay.
Domaaki
Lo domaaki es una lenga indoariana parlada en Paquistan. La lenga es menaçada.
Localisacion
Lo domaaki es la lenga dels domas. Es parlat dins lo nòrd de Paquistan, dins las valadas d'Hunza e de Nagar.
Classificacion
Lo domaaki fa partida de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. La lenga es pas originària de la region, una istòria que fa pensar al domari, la lenga dels doms, e al romani, la lenga dels ròms.
Vedrenas
Vedrenas (Védrines-Saint-Loup en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Vedrinae, en latin, en 1224, Vedrinas, al sègle XIV, Vedrine, en 1393, dejà en francés, Sainct-Loup de Vedrines, en 1670, Vedrine-Saint-Loup, 1751, Védrine, en 1777, etc,. Dauzat, que semblava conéisser pas lo tipe veterina, explica lo nom per un mot latin inatestat (vulgar), *vitr-ina, « veirièra (en lengadocian), fabrica de veire ». Mas desempueis, aquelh tipe de nom es explicat per veterinae, « animal de bast » > « estable d'una abitarèla, sus una viá romana per exemple », ,. Lo grope -tr- dona normalament -i-, a data anciana (e donc per exemple petra > pèira, *vitrina > veirina), mas se la sincòpa es pas tròp aboriva (se veterina ven pas tròp leu vet'rina), l'evolucion es *vederina, pueis vedrina. La prononciacion es [ve'drenə] a Vedrenas, a Lastiguèt, comuna de Lastic e a Rossairòlas (< Orsairòlas), comuna de Chasèlas, [ve'drena] o [ve'drene] (son intermediari), a Solatge, [bedrinə] a Vabres. L'evolucion Vedrinas > Vedrenas es espandida en Lemosin (e lo patronime Védrenne es espandit al maximom en Corresa ), mas semblava pus improbabla en Auvèrnhe nalt, dins un parlar qu'articula sovent, al revèrs, e tonic en [i].
Nòtas
<references group="N"/>
Lombreuil
Lombreuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat a una desena de quilomètres al sud-oèst de Montargis al se de lo sieu airal urban, en la region naturala del Gâtinais.
Lo Limetin e la expedís départementale 961 travèrsan lo territòri de la comuna.
Lombreuil Es desservi per la linha 12 de la ret d'autocars départemental Ulys.
La commune est située à une dizaine de kilomètres au sud-ouest de Montargis au sein de son aire urbaine, dans la région naturelle du Gâtinais.
Le Limetin et la route départementale 961 traversent le territoire de la commune.
Lombreuil est desservi par la ligne 12 du réseau d'autocars départemental Ulys.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunautat de comunas de Carcin-Boriana
La Comunautat de comunas de Carcin-Boriana es una intercomunalitat, carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 244600482. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl.
Istòria
La comunautat se creèt lo 31 de decembre 1996.
Lo 1ièr de genièr 2013, las comunas d'Anglars e Nosac, Fajòlas, Milhac, Rofilhac, Lo Vigan, de l'anciana CC de Nauta Boriana e Ussèl, sense intercomunalitat, i aderiguèron.
Front de l'Èst
200px|right|thumb|Imatges de la guèrra sul front de l'Èst Lo Front de l'Èst de la Segonda Guèrra Mondiala referís al conflicte entre l'Axe e l'URSS e sos aligats en Euròpa Centrala e Orientala entre lo 22 de junh de 1941 e lo 9 de mai de 1945. Tan las pèrdas umanas (civilas e militaras) coma sa violéncia sens relambi ne fan un conflicte a despart dins l'istòria de l'umanitat.
L'istoriografia russa e sovietica parla de Granda Guèrra Patriotica (Великая Отечественная война) per parlar del conflicte, en referéncia a la Guèrra Patriotica entre Russia e l'Empèri Francés de Napoleon, que los dos conflictes aguèron un bona part de lors combats sul sòl rus. Lo tèrme Granda Guèrra Patriotica apareis tre lo 23 de junh de 1941 dins un article de la Pravda "La Granda Guèrra Patriotica del Pòble Sovietic" (Великая Отечественная война cоветского народа).
Fuans
Fuans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aiga
thumb|right|
Istòria
thumb|right|Retrach dau [[quimia|quimista Joseph Louis Gay-Lussac que descurbiguèt lei proporcions d'oxigèn e d'idrogèn intrant dins la composicion de l'aiga.]]
En causa de son caractèr indispensable a la subrevida dau vivent, l'aiga es coneguda per l'èsser uman dempuei la Preïstòria. Foguèt ansin l'objècte d'un culte dins mai d'una cultura e es uei totjorn utilizada dins la liturgia de certanei religions majoras coma lo cristianisme. De mai, foguèt considerada coma un element de basa de la matèria, generalament amb lo fuòc, la tèrra e l'aire, per leis elementaristas de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana.
L'estudi scientifica de l'aiga comencèt ansin dins lo corrent dau sègle XVIII quand lei progrès tecnics permetèron d'analisar sa composicion. Lei figuras majoras d'aqueu trabalh foguèron Henry Cavendish (1731-1810), Antoine Lavoisier (1743-1794), William Nicholson (1753-1815) e Anthony Carlisle (1768-1840). Capitèron de mostrar que l'aiga es formada d'oxigèn e d'idrogèn dins de proporcions que foguèron precisadas en 1805 per Joseph Louis Gay-Lussac (1778-1850) e Alexander von Humboldt (1769-1859).