cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tell Abu Hureyra
A l'Epipaleolitic (Mesolitic/ Natofian) (enter los millenis X e IX abC), la partida nòrd deu sit (Tell Abu Hureyra 1) n'ei pas sonque aucupada per un simple vilatge de 200 a 300 abitants. Los ustilhs trobats que son tipics de l'Orient Mejan ad aquera epòca. La preséncia d'importants vestigis vegetaus (leguminosas, cerealas) e animaus (gasèlas, motons, crabas, muscles d'aiga doça, peishes) qu'implica ua populacion ja sedentarizada qui, en mei de la caça, practicava ua forma rudimentària d'agricultura. Aqueth purmèr sit qu'estó abandonat de cap a 8500 abC, dilhèu pr'amor de l'episòdi d'en·hredament climatic coneishut com Dryas recent.
De cap a 7500 abC, lo lòc qu'estó tornat aucupat (Tell Abu Hureyra 2) per ua populacion hèra mei nombrosa (de 2,000 a 3,000 estatjants) e que vadó l'establiment mei gran deu Neolitic ancian dens la region. Lo sit qu'èra en contact dab l'ensemble deu Pròche Orient (Anatolia, mar Arroja, còsta mediterranèa), e la soa economia qu'èra basada sus l'agricultura (dilhèu adaigada) e l'eslhevatge. La recèrca arqueologica que i trobè objèctes de silex, d'obsidiana, d'argèla, d'òs atau com peiras semipreciosas. Aqueth dusau sit qu'estó abandonat de cap a 5900 abC per causas climaticas (rescauhament de la temperatura, baisha de las precipitacions) e demograficas (usatge abusiu de las ressorças naturaus).
.wow
(nom de marca) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 30 de setembre de 2016.
Jacques Lefèvre d'Étaples
200px|thumb|Lefèvre d'ÉtaplesJacques Lefèvre d'Étaples (egaument aperat en latin Faber Stapulencis - ca 1455 - 1536) que ho un umanista francés pròche de Guillaume Briçonnet e per aquesta rason membre deu Cenacle de Meaux qui considerava que caleva reformar la Glèisa Catolica. Que tradusí la Vulgata au francés ; aquò que'u dè mantuas cuentas dab los sons contemporanèus catolics; ua partida de las soas òbras que hon condemnadas per eretgia e qu'avó d'exilià's, mes que gaudí totun de la proteccion deu rei Francés Ièr de França.
Crotz Roja
left|80px|Medalha prèmi Nobel thumb|La Crotz e lo Creissent Roge, simbòls del Movement Internacional de que en deriva son nom thumb|right|Una ambulància de la Crotz Roja. Lo Movement Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge, pus conegut coma Crotz Roja, es un movement umanitari internacional que compta mai de 97 milions de volontaris dins lo monde que foguèt fondat per aparar la vida umana e la santat, per garantir lo respècte a totes los Èssers umans e per prevenir e alunhar lo sofriment uman, sens cap de tipe de discriminacion basada sus la nacionalitat, raça, genre, cresenças religiosas, classa social o opinions Politicas.
Jacques Lefèvre d'Étaples
A la fin de la soa vita, Margarida de Navarra que l'envitè a la júnher dens la soa cort de Nerac.
Crotz Roja
Lo tèrme de Crotz Roja Internacionala, que a vegadas encara es utilizat, es pas mai corrècte perque a l'ora d'ara i a pas cap d'organizacion amb aquel nom. Lo Movement es format per divèrsas organizacions, juridicament independentas entre elas, mas unidas al Movement a travèrs qualques principis de basa comuns: los objectius, los simbòls, los estatuts e los organs de govèrn.
Lo Movement se forma de las organizacions seguentas:
Istòria
Fins a la mitat del sègle XIX existissiá pas dins las armadas un servici d'infirmariá organizat e plan establit per s'ocupar del falhits a tanpauc cap institucion segura e aparada ont poder aculhir e sonhar los ferits al camp batalhièr. En junh de 1859, l'entrepreneire soís Jean Henri Dunant viatjava cap a Itàlia per encontrar l'emperador francés Napoleon III amb l'intencion de discutir de las dificultats que trobava per far comèrci amb Argeria, ocupada per França. Quand arribèt dins la pichona vila de Solferino, la serada del 24 de junh, foguèt lo testimòni de la Batalha de Solferino. En un sol jorn, prèp de 40,000 soldats d'ambedoas bandas moriguèron o demorèron ferits sul camp. Henry Dunant demorèt ofensat per las terriblas sequèlas de la batalha, lo sofriment dels soldats ferits, e lo manca gaireben total d'assisténcia medicala e suènhs basics. Abandonèt totalament lo motiu primièr de son viatge e pendent qualques jorns se consacrèt a ajudar en lo tractament e l'atencion als ferits. Fin finala creèt l'organizacion de l'assisténcia a la populacion locala a ajudar sens discriminacion. De retorn a Genèva, decidiguèt d'escriure un libre intitulat Sovenirs de Solferino, que publiquèt amb son pròpri argent en 1862. Envièt de còpias del libre als principals politics e militars en tota Euròpa. En mai de far una descripcion de sas experiéncias a Solferino en 1859, demandava la creacion d'organizacions nacionalas de secors volontari per ajudar los soldats ferits en cas de guèrra. E encara, instaurar a l'elaboracion de tractats internacionals per garantir la proteccion dels mètges e espitals de campanha neutres pels soldats ferits sul camp batalhièr.
Lo 9 de febrièr de 1863, Henri Dunant fondèt a Genèva lo "Comitat dels Cinc", amb lo jurista Gustave Moynier, los mètges cirurgians Louis Appia e Théodore Maunoir e lo general Guillaume-Henri Dufour, coma una comission d'investigacion de la Societat pel Benestar Public de Genèva. Son objectiu èra d'examinar la viabilitat de las idèas de Dunant e d'organizar una conferéncia internacionala sus sa possibla aplicacion. Uèit jorns pus tard, decidiguèron de cambiar lo nom de la comission en. La conferéncia internacionala organizada pel Comitat se debanèt a Genèva entre lo 26 e lo 29 d'octobre de 1863, amb l'objectiu de desvolopar las mesuras possiblas per melhorar los servicis medicals sul camp batalhièr. La conferéncia comptèt 36 personas: dètz e uèit delegats oficials dels govèrns, sièis delegats d'autras organizacions non governamentalas, sèt delegats estrangièrs non oficials, e los cinc membres del Comitat Internacional. Los estats representats per de delegats oficials èran: Entre las proposicions qu'apareisson dins las resolucions finalas de la Conferéncia, aprovadas lo 29 d'octobre de 1863, i a:
Jacques Lefèvre d'Étaples
A maugrat de las soas posicions en favor d'ua reforma de la Glèisa Catolica, que demorè eth medish catolic durant tota la soa vita.
Crotz Roja
Istòria
thumb|Memorial en commemoracion de la primièra utilizacion del simbòl de la Crotz Roja dins un conflicte armat pendent la Batalha de Dybbøl (Danemarc) en 1864; organizat en 1989 per las societats nacionalas de la Crotz Roja de [[Danemarc e Alemanha.]]
La convencion conten dos articles, ont s'establisson pel primièr còp de nòrmas juridicas que garantisson la neutralitat e la proteccion pels soldats ferits, lo personal sanitari e las institucions umanitàrias especificas en un conflicte armat. E mai, la Convencion definís dos requesits especifics per la reconeissença d'una societat nacionala de secors pel Comitat Internacional:
Las primièras societats nacionalas se fondèron en Belgica, Danemarc, França, Oldenburg, Prússia, Espanha e Württemberg. En 1867, foguèt convocada la primièra Conferéncia Internacionala de las Societats Nacionalas d'Ajuda per l'Infirmariá dels ferits de guerra. La primièra Conferéncia Internacionala de la Crotz Roja, amb la participacion de nòu govèrns e de 16 societats nacionalas.
En 1867, Henri Dunant foguèt forçat de se declarar en quicanèla a causa de problèmas de sas entrepresas en Argeria, en partida perque aviá daissat sos interèsses comercials a causa de sas activitats pel Comitat Internacional. La controvèrsia sus las relacions comercialas de Dunant e l'opinion publica negativa resultant, en combinason amb un conflicte amb Gustave Moynier, menèt a la demission de Dunant de sa carga coma membre e secretari. Foguèt acusat de quincanèla e obligat de daissar Genèva. De retorn, fondèt de societats nacionalas dins gaireben totes los païses d'Euròpa. En 1876 lo comitat adoptèt lo nom de (CICR), que contunha d'èsser sa denominacion oficiala. Cinc ans pus tard fondèt als Estats Units d'America l'American Red Cross mercé als esfòrces de Clara Barton. Cada cop mai de païses anèron signar la Convencion de Genèva e comencèron de la respectar pendent los conflictes armats. En un periòde de temps relativament cort, la Crotz Roja aguèt un grand vam coma movement internacional respectat, e las societats nacionalas venguèron cada còp mai popularas coma un luòc pel trabalh volontari.
Quand en 1901 pel primièr Prèmi Nobel de la Patz, lo Comitat Norvegian del Nobel causiguèt Henri Dunant e Frédéric Passy. Es una reabilitacion de Dunan en fasent l'omenatge a son ròtle clau dins la formacion de la Crotz Roja. Dunant moriguèt nòu ans pus tard dins la pichona vila balneària soïssa de Heiden. Dos meses abans, moriguèt Gustave Moynier que foguèt son adversari pendent de temps.
En 1906 la Convencion de Genèva de 1864 foguèt revisada pel primièr còp. Un an pus tard, la Segonda Conferéncia de L'Aia adoptèt una resolucion qu'alarga lo camp d'accion de la Convencion de Genèva a la guèrra navala. Pauc abans lo començament de la Primièra Guèrra Mondiala en 1914, 50 ans aprèp la fondacion del CICR e l'adopcion de la primièra Convencion de Genèva, ja existissián 45 societats nacionalas de secors dins tot lo monde. Lo movement qu'existissiá en Euròpa e en America del Nòrd arribèt en America Centrala e del Sud] ([[Argentina, Brasil, Chile, Cuba, Mexic, Peró, Lo Salvador, Uruguai, Veneçuèla), Asia (China, Japon, Corèa, Tailàndia), e Africa (Sud-Africa).
Lo CICR pendent la Primièra Guèrra Mondiala
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, lo Comitat Internacional de la Crotz Roja (CICR) afrontèt un grand desfís que poguèt afrontar amb las societats nacionalas de la Crotz Roja. Las infirmièras de la Crotz Roja dins lo monde, fins als Estats Units e al Japon, ajudèron los servicis medicals de las fòrças armadas dels païses europèus implicats dins la guèrra. Lo 15 d'octobre de 1914, immediatament aprèp lo començament de la guèrra, lo CICR creèt son Agéncia Internacionala dels Presonièrs de Guèrra, qu'a la fin de 1914 comptava aperaquí 1200 volontaris. A la fin de la guèrra aquela Agéncia aviá transferit prèp de 20 milions de letras e messatges, 1,9 milions paquets e prèp de 18 milions de francs soïsses en don monedariá als presonièrs de guèrra de totes los païses afectats. Mai de 200,000 presonièrs foguèron transportats entre las partidas en conflicte, liberats e tornats a son país d'origina. Lo fichièr d'organizacion de l'Agéncia acumulèt prèp de 7 milions de registres de la fin de 1914 fins a 1923, cada fichièr correspondiá un presonièr o una persona despareguda. Aquel fichièr permetèt l'identificacion de 2 milions de presonièrs de guèrra e la possibilitat de contactar las familhas. Lo fichièr complet es disponible al Musèu Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge a Genèva, mas l'accès es restrench e amb permission del CICR.
Pendent la guèrra, lo CICR foguèt lo mèstre d'òbra de la Convencion de Genèva en 1907 per las partidas al conflicte e transmetèt las acusacions als diferents païses. Quand dins aquela guèrra s'utilizèt las armas quimicas pel primièr cop dins l'istòria, lo CICR protestèt vigorosament contra aquel nòu tipe de guèrra. E, sens èsser un mandat de la Convencion de Genèva, ensagèt d'aleujar lo sofriment de la populacion civila. Sus la basa de las convencions sus las Leis e costumas de la guèrra a tèrra de 1907 de la Segonda Conferéncia de l'Aia li permetèt d'ajudar a la populacion civila de las zonas que se considerèron oficialament coma territòris ocupats. Aquela Conferéncia tanben foguèt lo fondament juridic pel trabalh del CICR amb los presonièrs de guèrra. Entre las tascas de l'Agéncia Internacionala dels Presonièrs de Guèrra tanben son inclusas las visitas d'inspeccion dins los camps de presonièrs. Un total de 524 camps pertot en Euròpa foguèron visitats per 41 delegats del CICR fins a la fin de la guèrra.
Un an abans la fin de la guèrra, lo CICR recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz de 1917 per son òbra en temps de guèrra. En 1923, lo Comitat aprovèt un cambi dins sa politica relativa a la seleccion dels nòus membres, fins alara solament los ciutadans de la vila de Genèva podián èsser membres. Aprèp aquela modificacion totes los ciutadans soïsses poirián èsser membres del CICR. En consequéncia dirècta de la Primièra Guèrra Mondiala, en 1925 adoptèt un protocòl addicional a la Convencion de Genèva qu'enebís l'usatge de gases verinoses o asfixiants e los agents biologics coma armas. Quatre ans mai tard, la Convencion originala foguèt revisada e s'establiguèt la segonda Convencion de Genèva sul tractament dels presonièrs de guèrra. Los eveniments de la Primièra Guèrra Mondiala e las activitats del CICR aumentèt significativament la reputacion e l'autoritat del Comitat entre la comunitat internacionala e menèt a un alargament de sas competéncias.
En 1934 la Conferéncia Internacionala de la Crotz Roja aprovèt la proposicion d'un acordi internacional per la proteccion de la populacion civila pendent un conflicte armat. Mas, malaürosament, la majoritat dels govèrns avián pauc d'interès dins l'aplicacion d'aquela convencion e dintrèt pas en vigor abans lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala.
Lo CICR pendent la Segonda Guèrra Mondiala
La basa juridica de la tasca del CICR pendent la Segonda Guèrra Mondiala fogèt la Convencion de Genèva revisada en 1929. Les activitats de la Comission foguèron similaras a aquela de la Primièra Guèrra Mondial: visitar e contrarotlar los camps de presonièrs de guèrra, l'organizacion de l'assisténcia de secors per a la populacion civila e de l'escambi del messatges. A la fin de la guèrra, 179 delegats realizèron 12,750 visitas de camps de presonièrs de guèrra dins 41 païses. L'Agéncia Centrala d'Informacion dels Presonièrs de Guèrra comptava un personal de 3000 personas e fichièr de seguiment dels presonièrs amb 45 milions de fichas, e intercambièt 120 milions de messatges. Un obstacle important foguèt que los nazis contrarotlavan la Crotz Roja Alemanda e aquela organizacion refusèt de cooperar seguent los estatuts de Genèva, exclusent las violacions flagrantas coma la deportacion dels josieus d'Alemanha o l'Olocaust. E mai, doas partidas dins lo conflicte, l'Union Sovietica e lo Japon foguèron pas part de la Convencion de Genèva de 1929 e foguèron pas legalament obligats de seguir las nòrmas d'aquela.
En 1943 lo CICR obtenguèt permés del Ministèri dels Afars Exteriors alemand per enviar paquets d'aliments. Atal lo CICR capitèt d'enregistrar l'identitat e lo luòc de deportacion d'autres detenguts e en març de 1945 ja aguèt d'informacion sus 56,000 e la fin de la guèrra 105,000. A la fin de mai de 1945 foguèron liurats prèp de 1,1 milions de paquets.
Representacion de Cram
La representacion de Cram, dita deu canton volant (de l'anglés flying edge) qu'ei un biais de representar au mens un atòm d'ua molecula en tres dimensions en bèth simbolizar l'adobament dens l'espaci deus sons ligams dab d'autes atòms.
Crotz Roja
Lo CICR pendent la Segonda Guèrra Mondiala
L'oficièr de l'armada soïssa Maurice Rossell foguèt enviat a Berlin pendent la Segonda Guèrra Mondiala coma delegat de la Crotz Roja Internacionala; poguèt visitar Auschwitz en 1943 e Theresienstadt en 1944.
Lo 12 de març de 1945, president del CICR, Jacob Burckhardt recebèt un messatge del general e Obergruppenführer dels SS Ernst Kaltenbrunner ont acceptèt la demanda del CICR per que los delegats poguèsson visitar los camps de concentracion. L'acordi obligava los delegats a demorar en los camps fins a la fin de la guèrra. Dètz delegats acceptèron la carga que Louis Haefliger a (Mauthausen), Paul Dunant a (Theresienstadt) e Víctor Maurer (Dachau).
Representacion de Cram
Lo principi de la representacion de Cram qu'ei de simbolizar au meian de duas linhas simplas dus deu quates ligams (lo qui son suu plan de la huelha o de la paja) ; los dus autes ligams que sorteishen donc virtuaument d'aqueth plan, un en davant (aqueth ligam qu'ei alavetz simbolizat per ua linha plea en perspectiva hueitiva) e l'aute en darrèr (egaument representat en perspectiva mes per ua linha hueitiva puntilhada).400px|right|thumb|Representacion de Cram muishant l'orientacion dens l'espaci deus diferents grops ligats dab un carbòni
Qu'ei mei que mei emplegada entà representar la disposicion deus quate ligams en forma de tetraèdre d'un carbòni de quate ligams. Quan los quate grops quimics ligats au carbòni be son tot diferents, lo carbòni qu'ei dit assimetric e pas sonque la representacion deu canton volant be permet de tradúser correctament suu plan l'estructura geometrica de la molecula e diferenciar atau dus estereoisomèrs. Qu'ei donc de grana importància en estereoquimia.
Crotz Roja
Lo CICR pendent la Segonda Guèrra Mondiala
En 1996, sus la basa d'aquels documents de l'OSS (Office of Strategic Services) dels Estats Units d'America, lo davancièr de la CIA, acusèt lo CICR d'èsser estat utilizat e benlèu contrarotlat pels nazis a travèrs d'agents infiltrats. Aquelas acusacions provoquèron una enquèsta intèrna del CICR e un rapòrt lo meteis an, actualizat en febrièr de 2007, ont se reconeis que 18 membres del CICR serián estats “implicats dins d'activitats reprochablas”, un delegat seriá estat implicat en un afar destinat a son benefici personal e pels cases dels dos acusats d'espionatge lo CICR indica qu'aqueles ocupavan pas de plaças importantas. Tanben acusan que los autors dels documents del OSS fan d'allegacions a d'autras personas del CICR sus basa de rumors e descrivon d'activitats normalas o agissian dubèrtament e amb lo consentiment dels aliats.
La Federacion Internacionala de las Societats de la Crotz Roja e del Creissent Roge
La formacion de la Liga, coma organizacion internacionala addicionala de la Crotz Roja amb lo CICR, empachèt pas la controvèrsia per divèrsas rasons. Lo CICR foguèt preocupat per la rivalitat possibla entre las doas organizacions. La fondacion de la Liga foguèt vista coma una temptativa de minorizar la posicion de lider del CICR dins lo movement e de transferir gradualament la majora partida de sas foncions e competéncias a una institucion multilaterala. E mai, totes los membres fondadors de la Liga èran las societats nacionalas de païses de la Triple Entenda o associats de l'Entenda. Los estatuts originals de la Liga, de mai de 1919, contenián una nòva reglamentacion que donava a las cinc societats fondadoras un regim privilegiat e, amb los esfòrces d'Henry P. Davison, lo drech d'exclure d'un biais permanent las Societats nacionalas de la Crotz Roja dels païses de las Poténcias Centralas, es a dire, Alemanha, Àustria, Ongria, Bulgaria e Turquia, e tanben la Societat de la Crotz Roja de Russia. Aquelas nòrmas èran contràrias als principis de la Crotz Roja coma universalitat e egalitat entre totas las societats nacionalas.
La primièra mission d'assisténcia e de secors organizada per la Liga foguèt l'ajuda a las victimas de la fam e la venenta epidemia de tifus en Polonha. Solament cinc ans aprèp sa fondacion, la Liga ja aviá emés 47 apèls als dons per sas missions dins 34 païses, un indicador impressionant mostrant la necessitat d'aquel tipe de tasca de la Crotz Roja. La soma totala recebuda per aqueles apèls arribèt als 685 milions de francs soïsses, que foguèron utilizats per porgir las victimas de la fam en Russia, Alemanha e Albania; dels tèrratrems en Chile, Pèrsia, Japon, Colómbia, Eqüator, Còsta Rica e Turquia e als refugiats de Grècia e Turquia. La primièra mission dins una granda catastròfa per la Liga foguèt aprèp lo tèrratrem de 1923 al Japon, que tuèt unas 200,000 personas e daissèt d'innombrablas personas feridas e sens ostal. Mercé a la coordinacion de la Liga, la Societat de la Crotz Roja del Japon recebèt progiment de las societats "sòrres" per una valor totala de prèp de 100 milions de dolars. Un autre camp d'accion important, iniciat per la Liga, foguèt la creacion de novèlas organizacions de la Crotz Roja dins las novèlas societats nacionalas.
Principis fondamentals
La FICR atal coma, las divèrsas Societats Nacionalas realizan son accion daval sèt principis.
Proclamats a Viena en 1965, los sèt Principis Fondamentals crèan un ligam entre las Societats Nacionalas de la Crotz Roja e del Creissent Roge, lo CICR e la FICR. Los Principis Fondamentals garantisson la continuitat del Movement de la Crotz Roja e del Creissent Roge e son trabalh umanitari.
Lo principi de neutralitat provoquèt de criticas en d'ocasions nombrosas, qu'empachèt la Crotz Roja de denonciar de situacions de violacions dels dreches umans dins los territòris ont trabalhava. Exemples: "silenci" al subjècte dels camps de concentracion nazis pendent la Segonda Guèrra Mondiala, crisis umanitàrias en Africa o la preson de Guantànamo aprèp l'11 de setembre 2001. Alara qu'aquel silenci permet a la Crotz Roja d'entrar dins de territòris o presons ont d'autras ONG o pòdon pas. Pasmens, los grops terroristas del Hamàs o del Hesbollà permeton pas a la Crotz Roja que visite los captius israelians que son en son poder.
Las societats nacionalas
Las divèrsas Societats Nacionals de la Crotz Roja o Creissent Roge son unidas dins la Federacion Internacionala de la Crotz Roja e del Creissent Roge, cada Societat Nacionala en cada país, deu adoptar un dels emblèmas, pòdon pas utilizar los dos per una meteissa Societat. Lo Comitat Internacional es una organizacion Independenta, somesa al Drech internacional amb sèti a Genèva. Lo CICR es lo fondador del Movement Internacional de la Crotz Roja.
A l'ora d'ara existisson mai de 184 Societats Nacionalas dins lo monde.
Los emblèmas
thumb|Lo simbòl del Movement pus utilizat dins lo monde es una crotz roja sus fons blanc L'usatge dels emblèmas, de la Crotz Roja e del Creissent Roge es definit pel Drech Internacional Umanitari tal coma es escrich dins las Convencions de Genèva de 1949.
Lo simbòl de la Crotz Roja sus un fons blanc foguèt adoptat en la Primièra Convencion de Genèva en 1864 e correspond a l'inversion de las colors de la bandièra de Soïssa. Lo Creissent Roge utilizat originalament per l'Emperi Otoman tre la Guèrra russoturca (1877–1878) foguèt incorporat coma lo segond emblèma oficialament en 1929 pel CICR. Abans aviá suggerit que los païses musulmans en principi poirián a la plaça de la Crotz Roja.
Existís tanben coma emblèma lo Leon e solelh roge propausat per Pèrsia (l'Iran actual) e 1899 e utilizat oficialament per la societat nacionala d'Iran entre 1924 - 1980. Aquel emblèma foguèt reconegut oficialament pel CICR en 1929. Amb lo trionf de la revolucion islamica, lo nòu regim informèt lo CICR qu'utilizariá desenant lo Creissent Roge (se reservant lo drech de lo tornar utilizar).
I aguèt de problèmas a causa dels emblèmas de la Crotz Roja e del Creissent Roge. Dins qualques conflictes s'interpretèt aqueles simbòls coma significant religiós, pasmens que lo sián, provoquèt una interpretacion falsa de la natura de l'organizacion.
Magen David Adom foguèt longtemps refusat coma membre del Movement Internacional de la Crotz Roja e del Creissent Roge perque refusava de remplaçar l’Estela de David Roja per un dels emblèmas autorizats dins las Convencions de Genèva.
Dempuèi 2000, una reflexion se fa per trobar un emblèma non religiós, non etnic e sens pas ges de simbolica politica: lo cristal roge.
lo Cristal Roge
thumb|thumb|Lo Cristal Roge
Lo 8 de decembre de 2005, lo tresen protocòl de la Convencion de Geneva, creèt lo Tresen Emblèma Protocollari, nomenat lo Cristal Roge o lo Diamant Roge, qu'a pas ges de connotacions religiosas o nacionalistas, e que permetèt d'integrar lo Magen David Adom a la Federacion Internacionala, lo 22 de junh de 2006.
Las societats nacionalas pòdon se servir del Cristal Roge, de la Crotz Roja o del Creissent Roja indiferentament.
Tanben, pòdon utilizar la combinason del Cristal Roge amb l'emblèma interior.
Burguillos
Burguillos es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Projeccion de Fischer
200px|right|thumb|Projeccion d'ua [[representacion de Cram en Fischer]] La projeccion de Fischer qu'ei un biais de simbolizar e de tradúser suber las duas dimensions deu paper o deu frineston de l'ordinator l'estructura tridimensionau d'ua molecula e atau de la diferéncia deus sons estereoisomèrs. Qu'ei utilizada en quimia organica e mei que mei en bioquimia dens l'estudi de las òsas qui son cadenas de carbònis ligadas dab atòms d'oxigèn e d'idrogèn.
Principi
Com un carbòni ligat dab quate grops quimics qu'ei tetravalent e situat au mitan d'un tetraèdre, la molecula atau representada b'ei de segur pas plana mes, au contra en volum: los ligams orizontaus que son en vertat orientats en davant de la paja (o deu frineston de l'ordinator) mentre qui los ligams orizontaus que son orientats en darrèr (en bèth formar un arc, puish que cadun qu'ei orientat en darrèr).
.observer
("observator", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 30 de setembre de 2016.
Sent Vincenç de Còssa
Sent Vincenç de Còssa (Saint-Vincent-de-Cosse en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɪ m vi n ’ʂɛ̃ m ] o [ʂɪ n βi n ’ʂɛ̃ m ], [de’kɔʂɒ]. Lo nom es atestat, en latin, en 1365, Sanctus Vincentius de Cossa. Vincens o Vincentius es lo nom d'un diague de Saragossa, martir a Valéncia al sègle III o en 304; es tanben lo nom d'un monge de Lerins del sègle V e d'autres sents. Còssa seriá, segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, una latinizacion (?) de l'occitan còs, « pèira dura » e « autura », del latin cos, cotis; segon lo site de las comunas de Dordonha, seriá benlèu un derivat del preceltic *kos, « mont, tuca », , ,.
Coussay
es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Guillaume Briçonnet
Guillaume Briçonnet (ca 1472 - lo 24 de genèr de 1534) que ho un eclesiastic umanista francés qui ho bisbe de Lodeva (Lengadòc) e Meaux (Isla de França). Pròche deu rei de Francés Ièr de França e de la regina Margarida de Navarra que's dediquè a reformar la Glèisa Catolica en se consacrant mei que mei aus problèmas de residéncia deus eclesiastics e a la loa formacion espirituau e intellectuau. Qu'amassè autorn d'eth òmis qui partajavan las soas idèas en bèth formar lo Cénacle de Meaux qui integrava Josse van Clichtove, Guilhem Farel, Jacques Lefèvre d'Étaples, Martial Mazurier, Gérard Rousse e François Vatable.
Coussay
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Louis Bayle
Louis Bayle, nascut lo 11 de setembre de 1907 a Bazas (Gironda) e mòrt lo 23 de març de 1989 a Tolon (Var), es un provençalista francés.
Biografia
Aprèp l'obtencion d'una licéncia de letras, ensenhèt lo francés al Marròc puèi venguèt professor de literatura e de provençal a Tolon. Foguèt director de la revista La Targo. Revue bilingue de la Provence a comptar de 1962 e fondèt l'associacion de promocion del provençal L'Astrado a Tolon en 1965, que publicava una revista e de libres.
Collaborèt primièrament a de revistas pròchas del Felibritge, coma l'Armana Prouvençau e Marsyas.
Çaquelà, adoptèt pus tard una postura fòrça critica contra l'aplicacion de la grafia classica al provençal, publiquèt mantuns documents e libres ostils a l'occitanisme, e mai al Felibritge. En 1975, l'Astrado publiquèt, en collaboracion ambe lo geograf Piare Bonaud, un document que regetava l'unitat de la lenga d'òc. Bayle es aital conegut, ambe lo sociolingüista Felipe Blanchet aprèp el, coma lo teorician màger que cauciona lo secessionisme lingüistic provençal, en s'opausar asprament a l'utilizacion de la nòrma classica,.
Chasteu de Bordelha
thumb|left|200px|Chasteu medievauthumb|200px|Palais de la RenaissençaLo chasteu de Bordelha es un monument peiregòrd consitituit d'un chasteu fòrt medieval e d'un palais de la Renaissença.
Louis Bayle
Biografia
Foguèt autor de mantunas òbras literàrias, en provençal e en francés, en pròsa o en vèrses, e se ganhèt mantuns prèmis literaris.
Chasteu de Bordelha
Es mencionat dins lo roman de l'escrivan peiregòrd Joan Ganhaire : Lo darrier daus Lobaterras.
Domecy-sur-Cure
Domecy-sur-Cure es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Istòria
Aquel finage es la reünion de doas parròquias: Curació e Domecy. Lo riu de la Curació, lo dividís en doas parts #que lo partejava tanben jos l'Ancian Regim, entre las doas províncias: La Bourgogne e lo Nivernais.
L'anciana parròquia de Domecy èra antany maire-glèisa, mas a cedit la préséance a aquela de Curació a #qu'a amassat. Al, i aviá la siá glèisa jol patrocini de Sant Romain, martir e fasiá partida del diocèse de Autun, del archiprêtré de Corbigny, de contunh d'aquel de Vézelay, de l'eleccion e graèr a sal d'aquela meteissa vila.
Un dels senhors #èsser Louis de Jaucourt, sire de Doudey e Domecy, segond espós d'Anne de la Forest, veusa en primièras nòças de Pèira Leroy, baron de Alarde.
Ce finage est la réunion de deux paroisses: Cure et Domecy. La rivière de la Cure, le divise en deux parties qui le partageait aussi sous l'Ancien Régime, entre les deux provinces: La Bourgogne et le Nivernais.
L'ancienne paroisse de Domecy était jadis mère-église, mais a cédé la préséance à celle de Cure à qui elle est réunie. Au, elle avait son église sous le patronage de Saint Romain, martyr et faisait partie du diocèse d'Autun, de l'archiprêtré de Corbigny, puis de celui de Vézelay, de l'élection et grenier à sel de cette même ville.
Un des seigneurs fut Louis de Jaucourt, sire de Doudey et Domecy, second époux de Anne de La Forest, veuve en première noces de Pierre Leroy, baron d'Alarde.
Nòtas
<references group=N/>
Nina Badrić
thumb|250px|Nina Badrić Nina Badrić (Zagrèb, lo 4 de julhet de 1972) z-es la chantaira croata.
Las Cabezas de San Juan
Las Cabezas de San Juan es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Guizhou
Guizhou es una Província de la Republica Populara de China.
Òme de Florès
Homo floresiensis, o Òme de Florès, es una espècia atudada del genre Homo, que de fossils foguèron descobèrts en 2004 dins la cauna de Liang Bua, sus l'illa indonesiana de Florès, d'ont lo nom. Los espleches litics trobats sul site cobrisson un periòde anant de 190 000 a 50 000 ans, mentre que los fossils umans son estat datats en 2016 entre 100 000 e 60 000 ans abans lo present, , ,.
Homo floresiensis èra de talha pichona (entre ), benlèn en rason d'un processus de nanisme insulari, coma d'autras populacions de l'illa.
François Vatable
François Vatable (Gamache, Picardia - París, lo 1 de març de 1547) que ho un umanista, teologian, ebraïsta e ellenista picard pròche deu bisbe de Meaux Guillaume Briçonnet qui, dab lo son Cénacle de Meaux e dehenèva idèas de reforma de la Glèisa Catolica. Lo rei Francés Ièr de França que'u dè la cadièra d'ebrieu deu Collègi de las Tres Lengas (futur Collègi de França).
Le Trait
Le Trait es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Ancian relèu de plaça de la, Lo Mols antany vilatge rural a #èsser pendent un pauc mai d'una mitat sègle una vila industriala e prospère. Al començament de la, lo modèst vilatge d'aperaquí 300 armas somnole en bordure de bòsc amb la Seine coma decoració e solament traversat per un passatge important en connectant los abbayes de Sant-Wandrille e de Jumièges. Dempuèi 1917, lo Molzut, #que la populacion se'n compausa exclusivament de laboureurs, de pescadors o bûcherons, patiguèt una transformacion importanta e venir una ruche industriala #que lo nom ne va pendent mai de 50 ans radiar dins lo mond entièr mercés a las siás naus-ambaissadors. N'efièch, al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo Ministre de la Marina vendeira, en tement la penúria de naus, s'interèssa al bastiment naval e lo Molzut, de per la siá posicion géographique, retendrà l'atencion de las Bâtisseurs #que dempuèi 1916 transformaràn la pichona municipalitat rurala dins una vila champignon. Es del temps que començarà lo recrutement de la man de œuvre. De Dunquèrca a Nantas en transeünt per Brèst, arribaràn de professionals, e de nombroses estrangièrs polonais, tchécoslovaques, yougoslaves, italians, s'installaràn èca. al Molzut en i fasent soc per la majoritat. De 1,800 abitants l'an 1926, la populacion s'aumenta a formatnum:3200 –  l'an 1936 per arribar en mai de 6,000 abitants l'an 1972, data de la clausura de las chantiers navals. Aital, pendent mai d'una mitat sègle los chantiers bastisson 200 unitats d'una fòrça anautita technicité per la Marina vendeira e la Marina nacionala.
Ancien relais de poste du, Le Trait jadis village rural a été pendant un peu plus d'un demi siècle une cité industrielle et prospère. Au début du, le modeste village d'environ 300 âmes somnole en bordure de forêt avec la Seine comme décor et seulement traversé par un passage important reliant les abbayes de Saint-Wandrille et de Jumièges. Dès 1917, le Trait, dont la population se compose exclusivement de laboureurs, pêcheurs ou bûcherons, va subir une transformation importante et devenir une ruche industrielle dont le nom va pendant plus de 50 ans rayonner dans le monde entier grâce à ses navires-ambassadeurs. En effet, au cours de la Première Guerre mondiale, le Ministre de la Marine marchande, redoutant la pénurie de navires, s'intéresse à la construction navale et le Trait, de par sa position géographique, retiendra l'attention des Bâtisseurs qui dès 1916 transformeront la petite commune rurale en une ville champignon. C'est alors que commencera le recrutement de la main d'œuvre. De Dunkerque à Nantes en passant par Brest, arriveront des professionnels, et de nombreux étrangers polonais, tchécoslovaques, yougoslaves, italiens, etc. s'installeront au Trait y faisant souche pour la plupart. De 1,800 habitants en 1926, la population s'accroît à 3,200 en 1936 pour atteindre plus de 6,000 habitants en 1972, date de la fermeture des chantiers navals. Ainsi, pendant plus d'un demi siècle les chantiers construisent 200 unités d'une très haute technicité pour la Marine marchande et la Marine nationale.
.dvr
(acorcha de Digital Video Recorder, "enregistraire video numeric" en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 30 de setembre de 2016.
Sant-Yoasin
Sant-Yoasin en breton (Saint-Joachim en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Castilhon de Sent Martòri
Castilhon de Sent Martòri (Castillon-de-Saint-Martory en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Castilhon qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Castilhon qu'èra deth canton de Sent Martòri. Eth nom qu'es escrit Castillon d'Aurignac sus era mapa de Cassini (fin deth sègle XVIII).
Canton de Brageirac-1
Lo canton de Brageirac-1 es una division administrativa de Perigòrd, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d' Aquitània. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt e demorèt limitat a la comuna de Brageirac. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués.
'''NB. Per de las rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'avant 2015.''' |vignette|center|Mapa del canton novèl de Brageirac-1 en Dordonha
Istòria
Lo canton de Brageirac se creèt en 1790. Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801), lo canton se conservèt,.
En 1973, lo canton de Brageirac fuguèt devesit en dos, lo canton de Brageirac-1 e lo canton de Brageirac-2.
Camas
Camas es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Canton de Brageirac-1
Istòria
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Brageirac fuguèt modificat : limitat a la riba drecha de Dordonha avant la refòrma, mas en entièr, correspond adara a las partidas nòrd-oèst e oèst de la comuna de Brageirac, sus las doás ribas.
Marcièl
Marcièl (Martiel en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Somplesi
Sent Somplesi (Saint-Sulpice-sur-Lèze en francés) es una comuna lengadociana (mès benlèu mai o mens gascona lingüisticament) del parçan de Volvèstre situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sent Somplesi èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. De 1790 a l'an IV, la comuna èra Saint-Sulpice et Sainte-Colombe. En 1790, Sent Somplesi qu'èra caplòc de son canton, puish passèt au canton de Carbona en 1801. Saint-Sulpice prenguèt oficialament le nom de Saint-Sulpice-sur-Lèze per decret deu 22 de març 1929. La glèisa es devath lo patronatge de Sent Somplesi. Senta Colom(b)a èra una parròquia annèxa d'Aurivalh situada a l'èst de Sent Somplesi, prèp de Mader. Lo Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne la plaça dins La Gràcia de Dieu, mès es probablament una error; Senta Colom(b)a èra de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Tolosa,. Lo lòc a disparegut.
Saintes èra una autra parròquia annèxa d'Aurivalh, al limit de las comunas de Sent Somplesi e de La Gràcia de Dieu. Èra de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Tolosa. La glèisa (del vocable de Sent Pèire) a disparegut, demòra lo vilatge sus la RD 622.
Mesopotamia
Mesopotamia (var. Mesopotàmia ) es una region antica situada dins la vau dei fluvis Tigre e Eufrates. Fòrça druda a la fin de l'Edat de la Pèira, foguèt lo còr dau premier fogau de sedentarizacion vèrs 7,000 avC. Son istòria es tradicionalament devesit en plusors periòdes associats a un pòble ò un reiaume dominant coma Akkad, Sumèr, Babilònia ò l'Empèri Assirian. Au sègle VII avC, la demenicion dei rendiments agricòlas, consequéncia d'un lòng periòde d'esplecha intensiva de la region, e lei guèrras recurrentas entre lei poissanças mesopotamianas principalas entraïnèron lor declin que s'acabèt per la conquista de Babilònia per leis Aquemenidas.
Neolitic
Lo Neolitic de Mesopotamia acomencèt vèrs 7000 avC ambé l'espelida dei premierei culturas agricòlas e dei premiers vilatges. Foguèron lei culturas d'Hassuna (vèrs 6000 avC), de Samarra (vèrs 5700-4900 avC) e de Tell Halaf (vèrs 6000-5300 avC). Vèrs la mitat dau millenari IV avC, lei Sumerians èran solidament installats en Mesopotamia. Pasmens, lor origina es desconeguda e es possible que foguèron presents dins la region dempuei lòngtemps.
Periòde d'Obeïd
Lo periòde d'Obeïd es una epòca protoistorica de Mesopotamia aperaquí entre 5000 e 3750 avC. Lo site principau es Eridu ambé 19 nivèus d'ocupacion. Aqueu periòde es devesit en cinc epòcas pus pichonas :
Periòde d'Uruk
Lo periòde d'Uruk es un estadi dau desvolopament de la civilizacion protoistorica de Mesopotamia. Aqueu periòde foguèt identificat per de cavaments dins la vila d'Uruk en Bassa Mesopotamia. Pasmens, aqueu desvolopament regardèt egalament lei regions vesinas dau Pròche Orient. Ansin, lei premiers estats mesopotamians se formèron durant aquela èra enterin que lei premierei vilas e lei premiers sistèmas de comptabilitat o d'escritura.
D'efèct, l'urbanizacion dei vilas cambièt fortament pendent lo periòde d'Uruk. Per exemple, la superficia d'Uruk foguèt probablament situada entre 230 e 500 ectaras. De mai, la vila de Habuba Kabira en Siria es organizada segon un plan de 22 ectaras a l'interior d'un barri. Aqueu plan tèn de monuments principaus, de carrieras principalas e segondàrias e d'un ensems de residéncias similaras organizadas a l'entorn d'un cort. Leis arquitèctes conoissián donc lei principis fondators d'una vila ambé sei monuments importants e son organizacion intèrna.
D'autra part, ambé la formacion dei premiers estats, la talha dei monuments aumentèt e la forma dau poder cambièt. Ansin, lo temple D de l'Eanna a una superficia de còntra solament  per aqueu d'Eridu, pus grand temple conegut per lo periòde d'Obeïd. Lo temple D èra tanben enviroutat per unei temples amb una superficia d'au mens mentre que lo temple d'Eridu èra isolat. Lei tombas presentèron un movement identic. Aquelei fachs mòstran donc un poder pus fòrt e capable de mobilizar de mejans importants durant una durada lònga. Lei representacions dau poder venguèron egalament diferentas pendent lo periòde d'Uruk ambé l'emergéncia d'una figura que lo designa. Lei foncions d'aquelei caps son similaras ai rèis de Sumèr dei sègles seguents : cap de guèrra, cap religiós e constructors. Ansin, lei premiers monuments, dichs « temples », èran pus probablament d'edificis mesclant d'imperatius administratius e culturaus.
Periòde dei dinastias arcaïcas
Lo periòde dei dinastias arcaïcas (DA) se debanèt entre 2900 e 2334 avC fins a l'unificacion de Mesopotamia per Sargon d'Akkad. Aquela epòca es marcada per d'estats encar gaire desvolopats mai que se consolidèron fins a la formacion dau premier empèri de la region. Es devesit en tres periòdes diferents :
Estructura intèrna deis estats arcaïcs
thumb|right|Localizacion dei ciutats principalas de Mesopotamia Bassa au millenari III avC.
Lei ciutats-estats dau periòde arcaïc èran dirigidas per de rèis dichs de maniera diferenta segon lei tèxts. Lo mot pus ancian podriá èsser ŠITA.GIŠ.NAM2 que significariá « senhor de la maça ». Puei, tres tèrmes existisson que son LUGAL, EN e ENSÍ. Lo premier es pus frequent, especialament a Kish, e tendriá un aspèct guerrier e conquistaire. Lo tèrme EN, present a Uruk e a Ebla, a una connotacion religiosa. Enfin, ENSÍ indicariá la somission dau rèi au dieu principau de la vila. Ansin, aquela diversitat mòstra l'existéncia de situacions variadas entre lei ciutats diferentas.
Dins aquò, de fachs pareisson constants, au mens per lo periòde DA III. Ansin, lo poder es exercit per un individú unic. Dins lo país de Sumèr, l'ideologia reiala es dominada per lo principi de l'eleccion divina mentre que dins lei regions elamitas, es marcada per lo principi dinastic. Leis inscripcions d'aquela epòca mòstran l'importància superiora dei construccions religiosas a respèct dei victòrias militaras. Quina situacion que sigue, lo rèi es donc l'intermediari entre lei dieus e leis umans. L'art reiau de l'epòca seguís aqueleis idèas. Per exemple, l'Estèla dei Voutors dau rèi Eannatum de Lagash presenta clarament lo dieu de la vila, Ningirsu, considerat coma son mèstre vertadier, e lo fach que lo trionf de son armada es sa victòria. Lo ròtle dau sobeiran es donc organizat segon dos axes principaus : construire e combatre per lei dieus.
Relacions entre leis estats
thumb|right|Extension dau reiaume de [[Lugal-zagesi vèrs la mitat dau sègle XXIV avC.]]
Lo periòde dei dinastias arcaïcas es egalament marcat per l'aparicion d'un sistèma de relacions diplomaticas entre lei ciutat-estats. Per exemple, un clavèu d'argiela commemòra l'aliança entre Entemena de Lagash e Lugal-kinishe-dudu d'Uruk vèrs 2500. Es l'acòrd d'aliança pus ancian qu'es conegut a l'ora d'ara. Certanei rèi tenguèron probablament una influéncia preponderanta durant certanei periòdes coma lo rèi Mesalim de Kish qu'arbitrèt un conflicte entre Lagash e Umma vèrs 2600. De mai, lei ciutats de Mesopotamia avián lo sentiment de formar entre elei una unitat culturala dicha KALAM (« lo país »).
Lo periòde dei dinastias arcaïcas es egalament l'epòca dei premierei guèrras documentadas. Ansin, lo DA II es marcat per lei racòntes de Gilgamesh. Pasmens, leis informacions pus precisas son per lo DA III B, especialament per lei guèrras recurrentas entre Umma e Lagash a prepaus d'un territòri aigat nomat GU.EDEN.NA. Leis inscripcions dei rèis de Lagash indican tanben l'existéncia de guèrras ambé de reiaumes de Mesopotamia mai egalament exteriors coma Mari, Subartu o Elam. Certanei rèis establiguèron donc lor dominacion sus la region, especialament en Bassa Mesopotamia : Eannatum de Lagash que bateguèt divèrsei rèis de la region e mai aquelei de Mari e d'Elam vèrs 2450 avC, Enshakushana d'Uruk que prenguèt Kish e capturèt son rèi Enbi-Ishtar vèrs 2430 avC e enfin Lugal-zagesi d'Umma que venguèt lo mèstre de tota la Bassa Mesopotamia en 2450 avC.
Dos documents de l'epòca, que son l'Estèla dei Voutors e l'Estendard d'Ur, mòstran l'organizacion e l'armament deis armadas dei dinastias arcaïcas. Presentan de fòrças organizadas a l'entorn d'una falange compacta ambé de soudats fortament armats de lanças e protegits per de grands bloquiers. Tenguèron egalament de maças, d'espasas, d'àpias e de ponhaus mai pas d'arcs. Existiguèt tanben de carris tirats per d'ases. Aquelei carris serviguèron probablament per cargar l'enemic avans l'infantariá.
Empèri d'Akkad
Lo periòde de l'Empèri d'Akkad durèt d'aperaquí 2334 a 2200 avC. Es documentat per de tauletas d'argiela descubèrtas sus divèrsei sites coma Girsu, Umma, Nippur o Adab en Bassa Mesopotamia, Eshnunna e Khafadje dins la vau de la Diyala, a Susa en Elam, Gasur en Auta Mesopotamia e Tell Brak en Siria. Aquelei tauletas son principalament de documents administratius coma l'enregistrament dei produccions, lei concessions de tèrras... etc. Pasmens, la conoissença de la dinastia d'Akkad es totjorn malaisada car sa capitala, Akkad, es pas encara localizada.
D'autra part, l'activitat dei rèis d'Akkad es coneguda per divèrseis inscripcions e per una produccion literària posteriora e probablament inspirada per lo prestigi dei personatges a partir de la tresena dinastia d'Ur e fins a la fin de la civilizacion de Mesopotamia. Dins aquò, es pas totjorn facil de destapar lo verai e lo faus dins aquelei tradicions. .
Enfin, lo periòde de la dinastia d'Akkad es egalament documentat per d'òbras d'art descubèrtas dins lei butins dei rèis elamitas, especialament a Susa après lei campanhas militaras còntra Babilònia durant la segonda mitat dau millenni II abC. En revenge, l'estudi dei nivèus arqueologics dei sites ancians es fòrça dificil generalament en causa de l'abséncia d'una cultura materiala o d'una arquitectura diferentas.