cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cratil (Platon)
Dialòg
Nomenar correspond donc a la proprietat de las causas de poder nomenar o èsser nomanats. Lo nom es aqueste instrument que permet de nomenar, e es un legislator qu’establís los noms e compausa, a partir de sillabas, lo nom que correspond a una causa. Lo dialectician, que se servís de noms per interrogar e respondre, poiriá jutjar de l’obratge. L’etimologia permet de metre al jorn la justesa du nom, en ne tornant la genèsi e en n’exumant lo logos: per exemple, los barbars, admirant los astres del cèl sempre de corrir (« thein »), nomenavan los dieus « theos »: de mot en mot, l’etimologista retorna als noms primitius. Aquestes noms, per las letras e las sillabas, imitan la natura d’un objècte per la nomenar : la letra ρ (rò) suggerís l'expression del movement, la δ (dèlta) o la τ (tau) exprimisson l’encadenament o l’arrèst etc. Cratil apròba los dichs de Socrates, mas refusa de considerar que de noms pòscan èsser mal establits: se de noms son mal establits, son pas mai que de votzadas.
Socrates torna a sa tèsi: los mots son mai que d’instruments que servisson a nomenar la realitat; son coma d’imatges que rebaton la realitat, d’ont ven la possibilitat d’errors d’attribucion. En efièch, un imatge imita pas jamai de bais perfièche una causa, senon es pas pus un imatge, mas una copia, independanta de son original. De mèsme pels noms, se lo nom de Cratil imitaca de biais parfièch Cratil, i auriá pas pus un mas dos Cratils. La proprietat del nom consistís a representar la causa tala coma es; lo nom n’es d’un biais un imatge de la causa: las pinturas son tanben d’imitacions d'un autre genre; se pòt raportar e atribuir respectivament aquestas doas mènas d'imitacions, saber los noms e las pinturas, als objèctes que reproduson. Coma una icòna, lo nom deu gardar son estatut d’imatge: possedís donc d’imperfeccions necessàrias per redoblar pas las causas d’una autra realitat fachas de mots. Lo nom deu pas èsser exactament la causa, mas simplament designar las caracteristicas d’una causa o la quita causa. Davant Cratil, que l’admet malaisidament, Socrates mòstra la partida de convencion dins los noms: l’usatge a vegada se substituís a la semblança per designar una causa, alara que rò exprimís la duretat e sigma elambda la doçar, los Atenians dison sklêrotês e las gents d'Erétria sklêrotêr per dira « duretat »
Teorie dels dos Cratils
En se demandant se lo primièr d’aver establit los noms avián una idèa justa de las causas, l’enquèsta consistís a cercar cossí explicar que los noms suggerisson amb equivòca qui siá lo repaus o lo movement - e cossí se pòt conéisser las causas alara que lor nom existissián pas encore se es lor nom que los fasiá conéisser. Cratil respond en invocant los dieus coma fondament dels noms. Socrates refuta, e demandant de’n venir a las causas dirèctament, sens los noms per los conéisser. Los noms an ni sens natural ni sens convencional e pasmens, son passats per una exigéncia de sens. Se las causas e lors noms venián semblables en tot punt, tot se trapariá en doble. Es donc pas sul mot, mas sul sens que deu portar la recerca, veire l’enquèsta: se passa atal del Cratil a Teetèt.
Lo Pelòps platonician
Platon dona lo nom de Pelòps coma derivant de que significa « près » en grèc ancian, e de  que significa « vista, uèlh » en grèc ancian, qu’aviá pas anticipat, aviá pas podut percebre que la mòrt de Mirtil portariá malaur a sa descendéncia.
Lo mite de Tantal dins lo Cratil
Dins lo Cratil, Platon dona per suplici a Tantala un ròc que menaça de contunh de l’espotir: Socrates fa derivar lo quite nom del filh de Zèus, Tantal, del mot talanteía que significa « accion de pesar, de tener en suspens » en grèc ancian, o encara que significa « infortunat » en grèc ancian.
Pinhon
Lo mot pinhon a diferentas significacions:
Le Fresne (Marna)
Le Fresne es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Vergons
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
James Franck
James Franck (n. en 1882, m.1964) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1925.
Cremalh
vinheta|Cremalh del Panoramic dels Dòmas Un cremalh es un dispositiu mecanic constituit d'una tija o d'una barra (mai sovent de metal) dotada d'òscas o de dents.
Origina e usatge primiers, l'aisina del fogal
vinheta|Cremalhs esquèrra|110x110px|Crémaillère de cheminée Lo cremalh es un accessòri del fogal penjat al dessús del còr del lar, a una barra orizontala fixada dins una cheminèia e que servis a penjar un pairòl, primièr per qu'aqueste siá pas en contatcte dirècte amb lo fuòc, e tanben, permetre lo reglatge de la distància entre pairòl e lo fuòc. Tanben lo cremalh pòt s'agafar a un braç pivotant, fixat sul costat de la cheminèia, çò que permet d'escartar aisidament l'aisida del fuòc. Fins al sègle XIX, es un objècte essencial de l'ostal
Usatge en mecanica
drecha Coma element d'engranatge, lo cremalh pòt èsser considerat coma un sector de corona dentada de rai fòrça grand (infinit, se lo cremalh es perfièchament drech). Son movement rotatiu ven alara un movement lineari.
Quand lo pinhon fa una rotacion, lo cremalh subís una translacion.
La velocitat en sortida es egala al produch de pas entre doas dents e la velocitat angulara donada a la dintrada :
Autres usatges
En menusariá, lo cremalh es barreta de fusta dura que ten d'òscas destinadas a recebre los taquets portant las tauletas. Los cremalhs permeton atal de plaçar las tauletas a la nautor desirada.
Frassineto Po
Frassineto Po es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Canton de Sent Juèli
Lo canton de Sent Juèli es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Caors, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton foguèt despartit entre dos cantons novèls : 2 comunas, Corts e Vèrn passèron al canton de Caors-2 e las autras al canton de Causse e Vals (burèu centralizator : Cajarc). Per decret prefectoral del 5 de març de 2020, Vèrn, fusionat ambe Sent Juèli, passèt al canton de Causse e Vals. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, carcinòl mejan.
Dieffenbach-lès-Wœrth
Dieffenbach bei Wörth en alemannisch (Dieffenbach-lès-Wœrth en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Canton de Sent Juèli
Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790. Se conservèt lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801),.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Sent Juèli foguèt suprimit.
Estelle Reiner
Estelle Lebost (Bronx, Nòva York, 5 de junh de 1914 – Beverly Hills, Califòrnia, 25 d'octobre de 2008) foguèt un actor american.
Pinhon (mecanica)
vinheta|Los pinhons d'una [[Bóstia de velocitats|bòstia de velocitat de moto]] vinheta|Pinhons sus una bicicleta Un pinhon es une pèça mecanica podent aver diferentas utilizacions :
Ivan Roa Christian
Ei lo pair de Steve e Brenda Christian.
Fërsnèira
thumb|250px|Ostal de la Comuna de Fërsnèira Fërsnèira (en italian e oficialament Fresonara) es una comuna piemontesa. Situada dins la Província de Lissandria comptava 748 abitants en 2015.
Gratreuil
Gratreuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kim Il-sung
thumb|right|200px|Kim Il-sung Kim Il-sung (corean: 김일성 (hangeul); 金日成 (hanja) (15 d'abril de 1912 – 8 de junh de 1994) foguèt un politician corean comunista que dirigiguèt la Corèa del Nòrd de sa fondacion en 1948 fins a sa mòrt. Ocupèt lo pòst de primièr ministre de 1948 a 1972 e de president de 1972 fins a sa mòrt. Èra tanben Secretari General del Partit dels Trabalhaires de Corèa,e exerciguèt un poder autocratic. Pendent lo periòde del sieu poder, favorizèt una ideologia qu'aviá desvolopat el meteis e nomenada Juche e establiguèt un terrible culte de la personalitat. Après sa mòrt en 1994, li succediguèt lo sieu filh Kim Jong-il. La Corèa del Nòrd nomena oficialament Kim Il-sung lo "Grand Líder" e es designat dins la constitution coma "President etèrne". Son aniversari e lo jorn de sa mòrt son de jorns feriats en Corèa del Nòrd.
Signe lingüistic
Per Ferdinand de Saussure, professor de linguistica a Genèva e especialista dels sanscrit, que parla lo primièr de « signe lingüistic » e qu’introdusís lo destriament entre significant e significat dins son Cors de lingüistica generala (1906-1910), redigit e editat pels escolans en 1916.
E es en sanscrit que son escrich los estudis mai ancians coneguts al subjècte amb per exemple lo tractat de gramatica de Paṇini datant del milenari I AbC. Aqueste destriament del quite signe es benlèu obligat per la confrontacion del lengatge parlat en evolucion de contunh amb los escrichs ancians, fasent possible l'estudi d’aqueste de biais separat de çò que designa.
Definicion de Ferdinand de Saussure
vinheta|Las doas fàcias del signe lingüistic segon Saussure. Segon Saussure, lo signe lingüistic unit, « non pas un nom e una causa, mas un concèpte e un imatge acostic ». L'imatge acostic (o sensible) es nomenat significant: es pas lo son material, mas la marca psiquica d’aqueste son; lo concèpte, nomenat significat, conten los trachs distinctius que caracterizan aqueste signe al respècte dels trachs d'autres signes de la lenga. Lo signe lingüistic se definís donc coma una entitat psiquica de doas fàcias: significant/ significat. Par exemple, lo mot occcitan arbre es un signe lingüistic associant la forma sonora /aɾbɾe/ al concèpte d'arbre coma arbre s'opausa, negativament, a l'interior de la lenga, als autres signes.
Lo triangle semiotic d'Ogden & Richards
Quand se considèra un mot, mot escrich o estampat amb las letras d'un alfabet o un ideograma, o dich, prononciat amb de sons que se pòt transcriure en alfabet fonetic, cal destriar, utilizant l'analisi d'Ogden e Richards e lor triangle semiotic:
La lingüistica indoa
Coma mai tard los Grècs confrontats a l'evolucion de la lenga dempuèi los tèxtes classics d'Omèr, los indós desvelopèron una linguistica al milenari I AbC. Èra venguda necessària que lo sanscrit aviá plan evoluit dempuèi l'epòca de l'escritura dels tèxtes religioses màger, coma lo Rig-Veda. Atal, lo tractar de gramatica de Pāṇini, benlèu escrich a la fin del sègle VI AbC, es plan modèrne e las nocions de morfèma, fonèma i son plan destriats, confirmant l'ancianetat de la tradicion lingüistica. Se trapa pels indós, los mèsmes debats que pels Grècs sus las relacions entre mots e realitat. Los dos vejaires son representats: los partisans del novelum dels mots e los partisans de la convencion e de l'arbitrari. Atal per Patañjali al sègle I AbC, lo signe es definit sonque per que l'opausa als autres signes.
Los filosòfs grècs
L'adaptacion del sistèma d'escritura fenician a la transcripcion de lor lenga non semitica, la naissença de la retorica e son desvelopament al sègle V AbC o tot simplament l'observacion de l'existéncia de dialèctes pòt èsser a l'origina de l'interès dels filosòfs grècs pel lengatge.
Al sègle IV AbC, dins lo Cratil, Platon expausa las doas tèsis opausadas sus la natura dels mots: per Ermogèn, partisan de l’arbitrari del signe, i a entre çò que serà mai tard nomenat significant e significat pas qu’un ligam abstrach e extrinsèc, establit per convention, alara que per Cratil, partisan de la motivacion, los mots son una pintura de las causas, semblan a çò que significan, son desimbòls.
Lo trionf del simbòl
vinheta|Representacion d'[[Agustin d'Ipòna dich « Sant Agustin »]] Agustin d'Ipòna es un dels davancièrs dins l'expression d'una motivacion inconscienta del signe verbal qu'expausa al sègle IV dins sa teoria del signe. Afirma que « es pels signes que s’apren las causas ». Evòca tanben lo retard del lengatge sus la pensda e l'explica atal:Agustin envisatge un estat del sens fach de marcas que « apartenon a pas cap de lenga », son pas conscientas e semblan universalas.
Le retorn del signe independent
A partir del sègle XII, lo movement escolastic, nascut de la redescobèrta dels tèxtes naturalistas d'Aristòtel en Occident, s'interèssa de nòu a la question. Al sègle XIII, en reaccion a la filosofia tomisme, lo corrent de pensada de modistas culminant amb Thomas d'Erfurt destria diferents mòdes als mots:
Los gramatician començan a destriar aquestes modi significandi coma subjècte d'estudi d’esperse, separat de çò que representa e del biais qu’es pensat.
Una novèla estapa es passada en 1662 dins la Logica o l'Art de pensar d'Antoine Arnauld e Pierre Nicole. Aquestes autors, e lo movement de Port-Royal amb eles, destrian dos aspèctes al signe que plaça en relacion la causa representada amb la causa que representa. Basat sus la nocion de representacion, qu’es pas simetrica, lo destriament es diferent d’aqueste que ferà mai tard de Saussure, basat sus l'associacion, concèpte simetric.
Pendent, la separacion dels futurs significants e significats sembla aquerida, lo concèpte d'arbitrari del signe e del rapòrt amb çò qu'exprimís apareis sens verai debat, dins Leibniz en 1763 o dins l’article Etymolologie de l'Encyclopédie en 1765. La question sembla fòrça anneiada als lingüistas, subretot afogas pels desvelopaments de la lingüistica istorica e de la lingüistica comparativa.
Ferdinand de Saussure
vinheta|[[Ferdinand de Saussure]] La òbras de Ferdinand de Saussure al començament del sègle XX calhan mai o mens en l'estat aquesta nocion d'arbitrari fondant las basas de la lingüistica, pasmens plan precisa D’esperel las limitas d'acceptacion d’aqueste mot.
Saussure destria quatre caracteristicas del signe lingüistic:
Un principi d'estudi i es tanben pausat que, dins l’encaster de l'estudi del lengatge, es considerat que cada element es definissable pas que per ses relacions amb los autres, que l'ensemble forma atal un sistèma, mai tard nomenat una estructura (a la basa del corent de pensada de l’etructuralisme).
Quitament s’aqueste Cors de lingüistica generala introduch lo principi de signe lingüistic, e s'es considerat coma la basa e de la lingüistica e de la semiotica modèrna, los diferents aspèctes dels mots son l'objècte d'estudis dempuèi l'Antiquitat.
Mesa en question de l'arbitrari del signe
Ferdinand de Saussure constata qu'a son epòca « lo principi de l’arbitrari del signe es contestat per pas deguns ». Mas en 1922 ja, Otto Jespersen lo questiona li opausant lo simbolisme fonetic, subretot reconeissable dins la lenga anglesa, utilizan en la restrenhent fòrça la posicion de Wilhelm von Humboldt un sègle avant.
Per Ivan Fonagy, una de las fonts del debat perpetual sus la motivadion o non del signe lingüistic demora dins lo ret conceptual erronèu que sostend la controvèrsia: s’opausa a la motivacion los tèrmes « convencional » e « arbitrari » coma de sinonims. Segon Fonagy, cada signe lingüistic es, per definicion, convencional (« codat ») coma element del sistèma verbal. « Dire que tal o tal mot d’una lenga es « convencional » es una evidéncia, en fach, une tautologia, que conten pas cap d’indicacion sul rapòrt entre significant e significat, veire amb l’objècte designat. Aqueste rapòrt pòt èsser perfièchament aleatòri o, al contrari, mai o mens motivat ». La tèsi de l’arbitrari del signe lingüistic aparten a la teoria generala del signe, alara qu’aquesta de la motivacion concernís puslèu la formacion del mot.
Barnay
Barnay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Signe lingüistic
Mesa en question de l'arbitrari del signe
De lingüistas evitan lo tèrme arbitrari en objectant que lo signe es pas arbitrari, mas, al contrari, instituit, donat per une convencion. Remplaçan donc lo mot arbitrari par l’adjectiu convencional o encara pel mot tradicional. Al subjècte del tèrme, Saussure quitament precisa que deu pas donar l’idèa que lo significant depend de la luira causida del subjècte parlant e qu’aviá volgut dire qu’es immotivat, es a dire arbitrari al respècte al significat, amb que a pas cap de ligam natural dins la realitat.
Barnay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Signe lingüistic
Mesa en question de l'arbitrari del signe
Un semisègle après Saussure, lo lingüistas Émile Benveniste introduch la nocion de referéncia. En mai de sa valor diferenciala, lo mot (paraula) possedís un sens, que domora dins lo rapòrt a un objècte du mond; mas Benveniste fa pas sonque desplaçar l’arbitrari del signe dins la relacion significant/significat, mas tanben lo fa dins la relacion signe/referent. Seven francés lo significant arbre es inseparable del significant [arbre], la relacion del mot arbre a l’objècte real es arbitrària e convencionala coma lo mòstra los mots tree en anglés e Baum en alemand, qu’an pas cap de son comun, alara que remandan al mèsma objècte arbre. Es a dire qu’es sempre lo règne de l’arbitrari del mot conscient. Benveniste s'interròga: « Pausar la relacion coma arbitrària » es pel lingüista « un biais de se defendre contra aquesta question e tanben contra la solucion que lo subjècte parlant i balha instinctivament ». « Pel subjècte parlant, i a entre la lenga e la realitat adequacion complèta: lo signe cobrís e comanda la realitat; melhor, es aquesta realitat, tabós de paraula, poder magic del vèrb, etc. Lo vajaire del subjècte e aqueste del lingüista son tan diferents al subjècte que l'afirmacion del lingüista al subjècte de l'arbitrari de las designacions refuta pas lo sentiment contrari del subjècte parlant ».
Barnay
Istòria
En 1595, lo Pòrti de Biron, Maréchal de França met lo luòc e lo sieu senhor jos la proteccion del Rei Henri IV, per la dispensar del lotjament de las gents de guèrra.
Signe lingüistic
Mesa en question de l'arbitrari del signe
L'arbitrari del signe es tanben discutit pel lingüista Pierre Guiraud que mòstra l’existéncia de la motivacion dels mots onomatopeïcs de tipe acostic ont existís una analogia entre sons significats e sons signifiants coma gloc-gloc, chop-chop, clacar, pom… que pòt s'espandre per metafòra a las colors o idèas assimiladas a de bruchs. Per el, « un signe es un estimul — es a dire una substéncia sensibla — que l'imatge mental es associat dins la nòstra ment a aquesta d'un autre estimul qu'a per foncion d'evocar en vista d'una comunicacion ». Definís « lo signe coma la marca d'una intencion de comunicar un sens ».
Fa pauc, lo lingüista especialista de l'arab Georges Bohas, per sa Teoria de las Matriças e del Etimons sus las lengas semiticas, tornèt sus la quita nocion d'arbitrari del signe. En efièch, luènh d'èsser arbitrari, lo signe serià motivat de biais intrinsèc al nivèl sosmorfemic, es a dire dins la combinason de trachs fonetics entre eles. Par exemple, dins fòrta lengas, al subjècte del nas es plan sovent la combinason du trach [+ nasal] e de l'invariant nocional « nasalitat ». Escriu: « del moment qu’abordam los nivèls sosmorfemics compausat de trachs, ont jason las veraias unitat minimalas de la significacion, l’illusion s’avalís e la relacion intrinsèca entre lo son e lo sens se manifèsta clar. »
Pervis Ferris Young
Pervis Ferris Young (24 de març de 1968-29 de mai de 2003) estot magistrat de las illas Pitcairn de 1967 a 1976.
Signe lingüistic
Rapòrt a l'inconscient
Li es reprochat a Saussure de conéisser pas los fachs simbolics dins la lenga, presa coma ensems de signes arbitraris. Refusava de desvelar de motivacion dins los mots quitament dins aquestes dels lengatges inventats. Al contrari, per un de sos contemporanèus, Victor Henry, « lo lengatge es lo produch de l’activitat inconscienta d’un subjècte conscient ». Per exemple, al subjècte de la glossolalia sanscritoïda o « marciana » d’Hélène Smith, que tafurava los mitans linguistics geneveses a la fin del sègle XIX, prospectarà e descobrirà dinscaquesta glossolalia « un travestiment enfantin del francés » amb d’analogias auditivas, que resulta de procediments inconscients e subconscients del lengatge.
En psicanalisi
Lo psicanalista Sigmund Freud afirma al começament del sègle XX que « es per la lenga que l’essencial se desvela. Comprene, es zurückführen, literalament menar enrè, tornar la lenga cap a son fondament, aquesta Grundsprache, lenga de las prigondors, o Seelesprache, lenga de l'alma ». Dins La Sciéncia dels sòmis, Freud anóncia que lo sòmi es un rebús e que cal entendre a la letra. Aquesta estructura a basa de letras o de fonèmas, qu’articula lo significant dins lo discors, es un element dinamic del sòmi, coma la figura de « l'òme de la tèsta de virgula ».
Per Jacques Lacan, mejans que la nocion de significant es passat de la lingüistica cap a la psicanalisi dins las annadas 1960, « los imatges del sòmi son de gardar pas que per lor valor de significant », per qu’aquestes permetan de letrejar de prevèrb prepausat pel revús del sòmi. Per el, lo significant l'empòr sul significat.
Far lo pas entre significat e significant se fariá per Lacan pel jòc dels significants entre eles, per cada individú, amb una limpada de contunh dels significat sota lo significant que se raliza en psicanalisi per las formulas de la metonimia e de la metafòra, que nomena « leis del lengatge » de l'inconscient…. Lacan afirma que « l'inconscient conéis pas que los elements del significant », qu'es « una cadena de significants que se repèta e insistís », qu’opèra « sens prene compte del significat o de limitas acosticas de las sillabas » ; Lacan escrich que « l'inconscient es estructurat coma un lengatge ». Contunhan en avançant que « l'inconscient es pas qu’un afar de letras, e coma tal, de legir »… Lacan presisa que « tot descopatge du material significant en unitats, que sián d'òrdre fonic, grafic, gestual o tactil, es d'òrdre literal. Mas « se tota sequéncia significanta es une sequéncia de letras, pasmens, pas tota sequéncia de letras es una sequéncia significante. La foncion dels significants es d'induire dins lo significat la significacion, en li impausant lor estructura.
Divisions multiplas dels signes
Frege, en 1892, destriava:
A partir de 1897, lo logician Charles Peirce estima que lo signe es una triada: representamen, objècte, interpratant. Un representamen (signe material) denòta un object, un objècte (un objècte de pensada) mejans un interpretant, un interpretant (una representacion mentala de la relacion entre lo representamen e l'objècte, un sens).
Lo triangle semiotic, imaginat en 1923 per Charles Ogden e Ivor Richards, admet tres elements :
En 1938, Charles W. Morris destria dins lo signe quatre factors:
Puèi, Morris destria tres « dimensions » del signe:
Segon Jean-Marie Schaeffer, dins la perspectiva de Saussure, la nocion de dimension semantica es « lo luòc d'una ambiguïtat, que pòt concernir las relacions entre significant e significat (designatum) o alara aquestas entre lo signe global e lo referent (denotatum), sèm evidentament obligat de destriar entre relacion semantica (intèrne al signe) e relacion referenciala ».
Enfin, Morris destria quatre usatges del signe: l'informacion, l'evaluacion, l’estimulacion, la sistematizacion.
Lo nombre de las fàcias aumenta, amb las recercas. « Los principals tèrmes que dintran dins la definicion del signe son:
Classificacions dels signes
Charles Peirce (1903) diferenciava diferents tipes de signes coma:
Lengas daly del sud
Classificacion
thumb|right|260px|Localisacion de las lengas daly del sud, en violet Las doas lengas lengas daly del sud son :
Iòssif Stàlin
Originari de Georgia, jonhèt lei partisans de Lenin tre 1901 e venguèt rapidament una personalitat importanta entre lei bolchevics. A partir de 1906-1907, venguèt un collaborator regular de Lenin e lo sostenguèt durant leis eveniments dei revolucions de 1917 e dins lo corrent de la Guèrra Civila Russa. Vengut secretari generau dau partit, aquò li permetèt de se presentar coma l'eiretier de Lenin. Après una lònga lucha intèrna còntra leis autrei companhons de Lenin, prenguèt lo poder en 1928.
Instaurèt alora un regime brutau e repressiu que causèt la mòrt de plusors milions de personas. Pasmens, capitèt d'industrializar e de desvolopar economicament son país. De mai, sa resisténcia e sa victòria còntra lo nazisme e l'Alemanha d'Adolf Hitler li donèron un prestigi immens que li permetèt de transformar l'URSS en una superpoissança capabla de rivalizar ambé leis Estats Units d'America. Après sa mòrt, la violéncia de sei metòdes e son culte de la personalitat foguèron denonciats per Nikita Khrushchov.
Enfança
Iòssif Vissariònovich Jogachvili nasquèt en Georgia, a Gòri, lo 3 d'abriu de 1878 dins una familha paura. Son paire, Vissarion, èra pegòt. Òme brutau, foguèt obligat de quitar la vila per trabalhar dins una usina de cauçaduras de Tiflis (uei Tbilissi). I moriguèt en 1890 après aver probablament abandonat sa frema e son fiu. La maire de Iòssif Jogachvili, Ekaterina, èra una sèrva anciana que trabalhava coma domestica e que capitèt de ganhar pron de sòus per pagar – ambé dificultats – d'estudis a son fiu. Ansin, poguèt anar a l'escòla ortodòxa de Gòri avans d'integrar lo seminari en 1894.
Lo seminari e la descubèrta de la politica
Iòssif Jogachvili estudièt au seminari de 1894 a 1899. Aqueu periòde de sa vida es mau conegut franc de quauqueis aspècts generaus. La disciplina de l'endrech èra dura e l'agitacion politica importanta. D'efèct, a la fin dau sègle XIX, un corrent nacionalista georgian s'opausava au regime tsarista e leis idèas revolucionàrias èran ben conegudas dei classas educadas. Per exemple, en 1886, lo cap de l'establiment èra estat tuat per un estudiant excluch.
Dins una tala atmosfèra, Iòssif Jogachvili descurbiguèt tant la politica que la religion e semblèt sustot s'interessar a la premiera. Tre 1895, publiquèt un poèma patriotic dins la revista nacionalista Iberya e comencèt de legir de tèxtes « subversius ». En particular, recebèt una punicion per aver legit Lei Trabalhaires de la mar de Victor Hugo. En 1898, venguèt sòci d'un grop clandestin nacionalista, dich Messame-Dassi, onte dominavan lei pensadas socialistas. I foguèt cargat de la creacion de ceucles d'estudis entre leis obriers. Un an pus tard, seis idèas entraïnèron son exclusion dau seminari.
La clandestinitat
Après son expulsion dau seminari, Iòssif Jogachvili conoguèt doas annadas malaisadas avans d'intrar dins la clandestinitat en 1901. Levat quauquei periòdes limitats, i demorèt fins a 1917. I descurbiguèt l'òbra de Karl Marx e rompèt ambé lei nacionalistas de Messame-Dassi. En 1901, s'installèt dins la vila industriala e portuària de Batumi onte prenguèt lo subrenom de Koba. I participèt a la creacion dau jornau Brdzola (« La lucha » en occitan). Arrestat un premier còp en abriu de 1902, foguèt condamnat a tres ans de desportacion mai s'enfugiguèt en genier de 1904. Enterin, a partir de 1903, comencèt de promòure lei tèsis dau Partit obrier sociau democrata de Russia (POSDR).
La Revolucion de 1905
Après aqueu periòde, s'installèt a Bakó en Azerbaitjan. La vila èra venguda un important centre petrolier ambé d'obriers d'originas variadas (Rus, Azèris, Armènis, Georgians...). Ambé Stepan Chaumian (1878-1918) dich « lo Lenin de Caucàs », organizèt leis activitats dei Bolchevics en Caucàs e Bakó venguèt lo centre principau dau partit dins la region. Lo ròtle de Koba-Jogachvili foguèt fòrça important dins leis activitats de propaganda e dins l'organizacion d'accions violentas còntra de bancas per finançar lo partit. Pasmens, lei relacions ambé Chaumian se desgradèron rapidament. Son arrestacion permetèt de reglar lo problema mai Koba-Jogachvili foguèt sospichat d'aver denonciat son rivau a la polícia tsarista.
Leis arrestacions succesivas e l'ascension au sen dau Partit
De 1908 a 1917, Koba foguèt arrestat mai d'un còp e regularament desportat. Aquò renforcèt son influéncia au sen dau Partit coma un dei caps principaus dei bolchevics « de l'interior » e li permetèt de venir un collaborator regular de Lenin. Ansin, Jogachvili foguèt arrestat en 1908, en 1912 e en 1913. Lei dos premiers còps, capitèt rapidament de s'evasir. En revènge, lo tresen còp, foguèt mandat dins una region fòrça isolada dau nòrd de Siberia e estrictament susvelhat. Ne foguèt liberat unicament per la revolucion de febrier-març de 1917.
Durant aqueu periòde, Koba venguèt mai e mai important entre lei bolchevics. Intrèt au Comitat centrau e participèt a la creacion dau jornau La Pravda en 1912. I foguèt l'autor dau premier editoriau. De mai, en novembre de 1912, Lenin li demandèt de trabalhar amb eu sus la question dei problemas nacionaus. Koba venguèt ansin una figura majora dau partit sus aquela problematica e apareguèt per lo premier còp lo faus-nom « Stàlin » coma signatura d'un article sus « lo Marxisme e la question nacionala ».
Lei Revolucions de 1917 e lo sostèn a Lenin
En febrier-març de 1917, lo succès de la Revolucion de Febrier entraïnèt l'abdicacion dau tsar Nicolau II e la formacion d'un govèrn provisòri dirigit per lo prince Lvov. Dins lei fachs, la borgesiá occupava lo poder mai deviá negociar ambé lo soviet de Petrograd, lei menchevics, lei bolchevics e lei SR (socialistas-revolucionaris, partit revolucionari non marxista ). Aquò permetèt a Stàlin d'èsser liberat e d'arribar a Petrograd lo 25 de març.
En l'abséncia de Lenin, Stàlin assegurèt de facto un ròtle fòrça important au sen de la direccion dau Partit e au sen de La Pravda. I adoptèt una posicion « centrista » còntra lei posicions de la drecha dau partit representada per Lev Kamenev (1883-1938), demandant de sostenir d'un biais critic lo govèrn provisòri, e de la senèstra que voliá una rompedura immediata. Aquela politica foguèt fòrça criticada per Lenin a son retorn d'exili lo 16 d'abriu. Pasmens, après quauqueis esitacions, Stàlin acceptèt de sostenir lei tèsis de son cap e foguèt elegit tornarmai au Comitat centrau. I venguèt un sostèn determinat de Lenin e aguèt un ròtle decisiu dins l'organizacion dau partit. De mai, s'afiermèt coma l'especialista de la question dei nacionalitats.
En julhet de 1917, la revirada de jornadas revolucionàrias afebliguèt lo partit e entraïnèt l'arrestacion (Kamenev, Trotski...) ò l'exili (Lenin) de plusors caps. Stàlin assegurèt alora tornarmai de facto la direccion dau partit. En despiech de la repression, capitèt de'n desvolopar l'influéncia dins lei mitans obriers, dins l'armada e mai au sen de certanei movements de païsans. De mai, en setembre, lei bolchevics participèron victoriosament a la resisténcia dau govèrn provisòri còntra la temptativa de còp d'estat militar dirigida per lo generau Lavr Kornilov. Aquò permetèt au partit de prendre lo contraròtle dei soviets de Petrograd, de Moscòu, de plusors autrei vilas importantas e de plusors regiments.
Après aqueleis eveniments, lo govèrn provisòri èra fòrça feble e dependent dau sostèn dei bolchevis. A son retorn, Lenin poguèt ansin aisament preparar una revolucion novèla per prendre lo poder. Lo ròtle precís de Stàlin dins aqueleis eveniments es mau conegut mai sembla segondari. En revènge, èra alora un sostèn solide de Lenin ambé Trotsky (1879-1940) e Iakov Sverdlov (1885-1919). Representent dau Partit au Comitat revolucionari dau Soviet de Petrograd e membre dau Burèu politic, tenguèt probablament lo ròtle de relèu dau partit a Smolnyi qu'èra alora lo quartier generau deis insurgents.
La Guèrra Civila e la fondacion de l'URSS
thumb|right|Esquèma generau de la [[Guèrra Civila Russa sus lo teatre europèu.]]
D'efèct, après la Revolucion d'Octòbre, Stàlin fasiá partida de l'executiu dau Comitat centrau – organ format de Lenin, de Trotski, de Sverdlov e d'eu meteis per dirigir la revolucion – e foguèt nomat au Conseu dei comissaris dau pòble – es a dire lo govèrn bolchevic – coma comissari ai Nacionalitats. Dins lo contèxte d'afondrament de l'Empèri Rus e dei guèrras d'independéncia menadas per plusors pòstes periferics, aqueu pòste èra fòrça important e Stàlin i definiguèt una politica federala basada sus quatre principis fondamentaus : Pasmens, l'aplicacion d'aquelei resolucions foguèt pas totjorn aisada car dins mai d'una region de Caucàs, de Finlàndia ò d'Euròpa de l'Èst, lei bolchevics èran febles e atacats per de movements [(nacionalisme|nacionalistas]] de drecha sostenguts per de poissanças estrangieras.
Durant aqueu periòde, Stàlin sostenguèt fidelament Lenin, compres quand lo cap de la revolucion foguèt més en minoritat a prepaus dei negociacions amb Alemanha. Puei, foguèt cargat de protegir l'avitalhament dei regions tengudas per lei Roges. Durant l'estiu de 1918, deguèt donc participar, coma comissari politic, a la defensa de Tsaritsyne (la futura Estalingrad) còntra leis armadas blancas. Lei combats durèron fins a octòbre-novembre e s'acabèron per una victòria importanta deis armadas rojas. Aquel episòdi permetèt tanben a Stàlin de formar un grop de fidèus qu'anavan tenir un ròtle important dins sa conquista dau poder entre 1922 e 1928. En mai d'aquò, comencèt de s'opausar a Trotski que se presentava tanben coma lo venceire de la batalha de Tsaritsyne.
L'afiermacion de Stàlin sus lo Partit
Fòrça malaut a partir de 1922, Lenin se retirèt largament deis afaires publics fins a sa mòrt en 1924. Durant aqueu periòde, lo partit bolchevic s'institucionalizèt mai sei caps gardèron lei reflèxes deis annadas de clandestinitat e de complòts. Una lucha fòrça dura aguèt donc luòc entre lei caps principaus dau partit per la succession de Lenin. Se presentant coma l'eiretier naturau dau fondator de la revolucion, Stàlin capitèt de'n sortir venceire en 1928. Dins aquò, aquela ascension foguèt malaisada e necessitèt plusors etapas.
Lo fondament de son succès foguèt sa posicion de secretari generau dau partit. Stàlin i foguèt elegit lo 3 d'abriu de 1922. Lo pòste èra novèu e orientat vèrs la gestion de la vida administrativa dau partit. Pasmens, anava rapidament prendre una gròssa importància. Fatigat, Lenin lo comprenguèt en decembre de 1922, l'escriguèt dins de nòtas publicadas après sa mòrt sota lo nom de testament de Lenin. Pasmens, en causa de sa malautiá, poguèt pas intervenir còntra son ancian protegit. Stàlin demorèt donc secretari generau mai, dins lei fachs, lei conflictes intèrnes entre bolchevics demorèron limitats. D'efèct, Lenin gardava encara la direccion nominala de la revolucion e d'autra part, la prioritat èra de redreiçar un país en crisi après mai d'un decenni de guèrra.
Lo combat vertadier comencèt en octòbre de 1924 ambé d'accusacions d'activitat fraccionala e de projèctes economics erronèus dirigidas còntra Trotski. En mai d'aquò, Stàlin utilizèt sa posicion de secretari generau per nomar pauc a pauc lei partisans de Trotski a l'estrangier ò dins de regions alunchadas. Son rivau foguèt ansin pauc a pauc isolat e, en genier de 1925, una premiera resolucion dau Comitat centrau, sostenguda per Stàlin, Lev Kamenev e Grigori Zinoviev (1883-1936), condamnèt leis opcions politicas defendudas per Trotski. Puei, Stàlin ataquèt sei dos aliats que foguèron a son torn condamnats gràcias a l'abstencion de Trotski e de sei partisans. Aquò permetèt a Stàlin de prendre definitivament lo contraròtle dau partit e de la revolucion. Enfin, lo 15 de novembre de 1927, Trotski e Zinoviev, d'ara endavant ligats còntra Stàlin, foguèron condamnats ensems per lo Comitat centrau e excluchs dau partit. Un mes pus tard, foguèt lo torn de sei partisans a l'eissida dau XV congrès dau partit.
En delà dei conflictes personaus entre leis eiretiers de Lenin, aquelei luchas intèrnas èran motivadas per de questions regardant l'evolucion de la revolucion. Òr, après la revirada dei movements revolucionaris dins leis autrei país, l'internacionalisme de Lenin e de Trotski semblava perilhós car la poissança militara deis estats capitalistas èra largament superiora an aquela de l'URSS. De mai, la militarizacion de la societat defenduda per Trotski èra gaire populara. Ansin, Stàlin, defensor de l'idèa d'una revolucion unicament en URSS e d'una concepcion « moderada » – es a dire entre la senèstra de Trotski e la drecha de Kamenev – foguèt pus aisament sostengut per la majoritat dau partit. Lei sòcis dau partit, onte la burocràcia començava de prendre lo poder, sostenguèron tanben Stàlin per de rasons materialas.
La formacion d'un regime volontarista e repressiu
A la fin de 1927, l'autoritat de Stàlin sus lo partit èra venguda incontestabla e la construccion dau socialisme dins un país solet venguèt lo mòt d'òrdre. Pasmens, en despiech de sa victòria, lei bolchevics demoravan relativament febles e avián de dificultats importantas per dirigir lo país. D'efèct, lo partit, supausat èsser la basa de la revolucion, n'aviá pas lei capacitats. Premier, lei luchas de succession e lei combats de la guèrra avián entraïnat l'eliminacion ò la mòrt de quadres experimentats. Ansin, se lo nombre de sòcis èra tres còps pus grand en 1929 qu'en 1924, lo nivèu de formacion e l'experiéncia politica dei recrutas èran febles.
Dins aquelei condicions, lo partit podiá pas èsser l'otís que necessitava lei cambiaments radicaus e rapides dau projècte politic de Stàlin. Per lo remplaçar, decidèt donc de s'apielar sus la « Comission extraordinària » (Tcheka), polícia politica provisòria instaurada per Lenin durant la guèrra civila. Inicialament au servici de la revolucion e destinada a sa defensa, venguèt una institucion permanenta, dicha « Administracion Politica d'Estat » (GPU), que son contraròtle èra estendut ais activitats dau partit. Lei servicis de seguretat venguèron donc l'instrument de la politica volontarista de Stàlin. Pasmens, aquò entraïnèt la formacion d'un sistèma politic mai e mai repressiu.
L'industrializacion e la collectivizacion
A la fin deis ans 1920, Stàlin comencèt una politica d'industrializacion accelerada de l'Union Sovietica. D'efèct, en 1929, lo país èra encara largament rurau amb un taus d'urbanizacion de solament 20%. Pasmens, lei dificultats èran importantas car ges de país estrangier èra desirós d'investir en URSS. Lei ressorsas devián donc venir de l'interior e Stàlin decidèt d'utilizar lei capitaus de la paisanariá. Aquò prenguèt la forma de la collectivizacion fòrçada dei tèrras.
L'aplicacion d'aquela politica foguèt menada violentament e a la lèsta. Comencèt en genier de 1930 quand Stàlin ordonèt la « liquidicacion dei kulaks coma classa ». Lei kulaks èran de païsans aisats, pas totjorn presats per lo rèsta dau mond rurau. Dins aquò, la sasida dei bens ruraus regardèt la quasi totalitat dei païsans sovietics e se turtèt donc a una viva resisténcia. Pièger, la collectivizacion desorganizèt lei rets de produccion e entraïnèt de faminas grèvas que culminèron en 1932-1933. Causèron la mòrt de plusors milions de personas, especialament en Ucraïna e en Cazacstan.
Maugrat aquela catastròfa, la planificacion dei mejans economics e dei ressorsas permetèron de concentrar lei fòrças sus lei sectors decisius de l'industria pesuca. Gràcias a la mobilizacion de tota la societat, permetèt de capitar l'industrializacion accelerada dau país. Avans la Segonda Guèrra Mondiala, l'URSS venguèt ansin una la tresena poissança industriala mondiala. En parallèl, de progrès importants foguèron realizats coma l'alfabetizacion de la màger part de la populacion de mens de 40 ans.
La politica de terror e lei purgas
Se la politica economica de Stàlin enregistrèt mai d'un succès en matèria d'industrializacion, son autoritarisme se turtèt a un nombre creissent de comunistas. Per reprimir aquela oposicion – dispersada après l'eviccion de l'ala drecha dau partit en 1929 – lei poders de l'aparelh policier foguèron renforçats e la polícia politica, dicha NKVD a partir de 1934, se desbarrassèt de totei leis adversaris e critics politics dau regime gràcias a sei descubèrtas de complòts e de rets de sabotatge, reaus ò imaginaris. En parallèl, la propaganda dau regime establiguèt un culte de la personalitat Stàlin depintat coma la fònt de totei lei succès de l'URSS.
En decembre de 1934, l'assassinat de Serguei Kírov (1886-1934), secretari dau partit de Leningrad, marquèt lo començament d'una politica de terror pus sistematica. A partir de 1936, de purgas toquèron totei lei sectors de la societat coma lo partit, l'administracion, l'armada, lei mitans culturaus e mai de particulars. Lo movement culminèt ambé lei procès de Moscòu que li permetèt de condamnar a mòrt la màger part dei caps politics e militars de la Revolucion de 1917 e de la guèrra civila (Grigori Zinoviev, Lev Kamenev, lo manescau Tukhachevsky...) que foguèron accusats de complòts imaginaris per lo NKVD. Plusors centenaus de miliers de Sovietics foguèron ansin desportats dins de camps de trabalh. Per gerir un nombre tant important de presoniers, una administration especiala, dicha « Administracion especiala dei camps » (Gulag), foguèt creada en 1934. En mai d'aquò, en 1940, la repression de tota forma d'oposicion foguèt completada ambé l'assassinat de Trotski per un agent sovietic en Mexic.
La preparacion de la guèrra
Diplomaticament, avans 1938, Stàlin assaièt de mantenir un raprochament estrategic ambé lei democracias occidentalas per tenir la menaça de l'Alemanha nazi. Pasmens, après lo refús francobritanic de signar un acòrd militar e economic e, sustot, après l'abandon de Checoslovaquia, Stàlin decidèt de venir neutre e de ganhar de temps. Per aquò, acceptèt de negociar ambé Hitler un partiment de l'Euròpa Orientala. Aquò li permetiá de renfòrçar sei defensas frontalieras ambé l'annexion de territòris suplementaris e d'estendre l'influéncia sovietica. La signatura dau pacte germanosovietic d'aost de 1939 foguèt la basa d'aquela politica.
Premier, l'URSS participèt donc a l'invasion de Polonha en setembre de 1939 e ne recebèt la mitat orientala. Puei, entre lo 28 de setembre e lo 10 d'octòbre, Stàlin impausèt la signatura de tractats d'assisténcia ai tres país baltics que permetián d'estacionar de garnisons sovieticas sus son territòri. Pasmens, aquò èra solament una etapa e dins lo corrent de junh de 1940, Moscòu annexèt dirèctament Estònia, Letònia e Lituània e ne faguèt de republicas constitutivas de l'Union Sovietica. Dins lo corrent dau meteis mes, annexèt Bessaràbia après un ultimatum mandat a Romania.
En revènge, leis exigéncias mandadas au govèrn finlandés (cession de basas militaras e de territòris a l'entorn de Leningrad) foguèt pus malaisadas d'obtenir. Après un refús, l'armada sovietica ataquèt Finlàndia esperant una victòria rapida (Guèrra d'Ivèrn). Pasmens, mau comandada e mau preparada, perdiguèt plusors centenaus de miliers d'òmes e deguèt luchar dau 30 de novembre de 1939 au 13 de març de 1940. Aquela guèrra saunosa donèt una opinion negativa dei capacitats de l'Armada Roja a la màger part deis expèrts militaras.
D'efèct, durant lei purgas de 1936-1938, Stàlin aviá eliminat la quasi totalitat dei generaus e la màger part dau còrs deis oficiers. Pasmens, aqueleis expèrts notèron pas – ò pauc – lei succès dei tropas sovieticas durant lei combats frontaliers de 1939 còntra Japon ni l'introduccion d'armas novèlas coma lei carris T-34 e KV. Ansin, se l'armada sovietica èra afeblida, gardava encara de capacitats importantas qu'anava permetre sa resisténcia a l'ataca alemanda.
De la desfacha a la victòria
Se Stàlin imaginava a tèrme mai ò mens lòng una guèrra còntra Alemanha, foguèt susprés per l'invasion alemanda dau territòri sovietic començada lo 22 de junh de 1941. Pasmens, après un periòde d'incertitud, s'adreicèt a l'Union Sovietica lo 3 de julhet e mobilizèt leis energias. En particular, decidèt de demorar a Moscòu en despiech de l'avançada de la Wehrmacht e s'adaptèt ai circonstàncias. Acceptèt pauc a pauc de laissar mai d'autonòmia a sei generaus e ais oficiers de terren. De mai, capitèt d'identificar e de promòure de caps eficaç coma Georgy Zhukov, Vasily Chuikov, Aleksandr Vasilevsky, Ivan Koniev ò Rodion Malinovsky. Enfin, abandonèt lo discors marxista per restaurar lei valors tradicionalas de Russia e ordonèt una pausa dins la persecucion dua clergat ortodòx. En revènge, ordonèt la desportacion de mai d'un desenau de pòbles sospichats de collaboracion ambé leis Alemands.
Ansin, maugrat de pèrdas catastròficas liadas a d'errors de comandament, ais atrocitats dei tropas d'ocupacion alemandas que menava una guèrra d'exterminacion e a la duretat dei còntra-ofensivas sovieticas, l'Armada Roja capitèt de resistir. Premier, entre octòbre de 1941 e genier de 1942, lei Sovietics rebutèron leis ofensivas alemandas còntra Moscòu. Demorant a Moscòu en despiech de la menaça, Stàlin i aquistèt un important prestigi. Puei, de l'estiu de 1942 a febrier de 1943, la victòria sovietica de Stalingrad renforcèt mai aqueu prestigi e permetèt a l'Armada Roja de començar la liberacion dau país.
L'URSS coma superpoissança e lo començament de la Guèrra Freja
Après la Segonda Guèrra Mondiala, l'Union Sovietica aviá perdut entre 20 e 40 milions de militars e de civius e la màger part dei regions occidentalas dau país èra ravatjada. Pasmens, la poissança de l'armada sovietica e l'importància de sei victòrias li avián donat un prestigi fòrça important. Stàlin l'utilizèt per gardar lo contraròtle de la mitat orientala d'Euròpa e obtenir de reparacions de part dei vencuts. Confiermèt tanben son ròtle de pòl centrau dau comunisme internacionau ambé la creacion dau Kominform. De mai, l'URSS venguèt un dei cinc membres permanents dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas. Enfin, lo país capitèt de tornar construrre rapidament son industria pesuca a partir de 1947. En revènge, la produccion de bens de consumacion e l'agricultura demorèron de sectors en dificultats, especialament lo segond.
Lei tensions ambé lei país capitalistas tornèron venir rapidament a partir de 1946-1947. D'efèct, dins plusors país estrategics coma Iran, l'URSS sosteniá de movements comunistas combatuts per de tropas sostengudas per Londres ò per Washington. La question de la responsabilitat de l'entraïnament de la Guèrra Freja es malaisada : per leis Estatsunidencs, lei Sovietics adoptèron una politica expansionista agressiva e per lei Sovietics, leis Estats Units d'America èran a organizar l'enceuclament dau territòri sovietic. Dins totei lei cas, la rompedura definitiva aguèt luòc en 1948 ambé lo còp d'estat prosovietic en Checoslovaquia e lo blocus de Berlin. Un an pus tard, la capitada dau premier assai nuclear sovietic dotèt l'URSS de l'arma nucleara e equilibrèt lei fòrças dei dos camps. Comencèt ansin una lucha guèrra d'influéncia entre lei dos Grands que s'acabèt solament en 1991.