cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Wandrille-Rançon
Istòria
Le lieu est ravagé par les Vikings au, ce qui explique peut-être l'évolution de *Rossons / *Ressons en Rançon, en souvenir d'une rançon prélevée sur les moines.
Naufragi
Un naufragi es la perda totala ò parciala d'una nau en mar ò en navegacion fluviala per accident. Son generalament la consequença d'errors umani (error de navegacion...), de problemas tecnics (perda de l'estabilitat, incendi...), de condicions meteorologiqui desfavorabli (tempèsta, tsunami...), d'una collision (iceberg, abordatge...) ò d'actes ostils (guèrra, pirataria...). Pòu causar la perda de l'equipatge, dei passatgiers e dau cargament.
Saint-Germain-Nuelles
Saint-Germain-Nuelles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, creada lo 1èr de genièr de 2013 coma resulta de la fusion de las comunas de Saint-Germain-sur-l'Arbresle e Nuelles,
Ciutat Metropolitana de Bari
La ciutat metropolitana de Bari es una division administrativa italiana de segond nivèl dins la region de Polha. Prenguèt en 2015, dins lo meteis encastre territorial, la seguida de la província de Bari.
Son còde ISTAT la es 272, mas las comunas se gardan lo prefixe estadistic de l'anciana província 072.
La capitala la n'es Bari.
La ciutat metropolitana es dirigida per un sindic metropolitan, qu'es lo cònse de la capitala. Lo sindic es Antonio Decaro (PD).
Es devesida en 41 comunas. Sa populacion la es de 0 abitants.
Rasac de Saussinhac
Rasac de Saussinhac, prononciat [ra’ʐɒ] [deʂawʂi’ɲɒ] (Razac-de-Saussignac en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Rasac de Saussinhac (atestacion de Rezaco en 1555) vendriá d'un nom d'òme latin Rasius, Ratius (Dauzat e Rostaing), o d'un nom d'òme germanic [latinizat] Radacus (Tanet e Hordé), o del mot gallés ratis, « falguièra », acompanhat de -acum (Dauzat e Rostaing, Delamarre), , , latinizacion dau sufixe celtic -*ako. Rasac èra donc una anciana granda propietat gallo-romana. Un nom de persona Rhetius (site de las comunas de Dordonha), puslèu que Ra-, a l'avantatge, pr'aquò, d'explicar la primièra sillaba de la fòrma de 1555. Saussinhac se referís a la comuna vesina.
Istòria
La comuna fuguèt creada en 1836, a partir de la seccion de Rasac de la comuna de Saussinhac.
Windows 2000
Windows 2000 foguèt declinat en quatre versions : Professional (abreujat en Pro), Server, Advanced Server, e Datacenter Server.
Configuracion requesida
Un processor Intel Pentium o equivalent cadenciat a, de RAM, una carta grafica suportant la resolucion SVGA (640 × 480 pixels) e 1,5 Go d'espaci disc.
64 bits envisatjat
Al debut de 2000, una novèla es publicada sul site de 01net : Windows 2000 64 bits seriá en preparacion. Finalament, a la seguida de la sortida de Windows XP, aqueste projècte es abandonat.
Luna
La Luna (var. Lua) es lo solet satellit natural de la Tèrra. A un diamètre de 3475 km e orbita a una distància mejana de. Sa massa es 81 còps pus pichona que la de la Tèrra, e l'acceleracion de la gravitat es aperaquí un seisen d'aquela de la Tèrra. Sa superfícia es claufida de cratèrs e son atmosfèra es insignificanta. Foguèt lo 21 de julhet de 1969, amb los astronautas de l'Apollo 11, que los òmes botèron lo pè sus son sòl lo primièr còp.
Caracteristicas fisicas
La Luna es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 1737,10 km e que fa partida dei gròs satellits dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 1,23% de la massa terrèstra e son diamètre 27,3%. A respèct de la Tèrra, es donc una talha importanta e un fach unic per una planeta dau Sistèma Solar.
Estructura intèrna
La Luna es un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Aquela diferenciacion es lo resultat supausat dau refrejament d'un ocean de magma. Ansin, lo refrejament de l'ocean auriá premier causat la cristallizacion e la migracion vèrs lei prefondors de mineraus coma l'olivina entraïnant la formacion d'un mantèu mafic. Puei, après la cristallization dei tres quarts de l'ocean iniciau, lei mineraus leugiers, coma lei plagioclasis, montèron vèrs la superficia e formèron una crosta d'una espessor de 50 km. Sota lo mantèu e la crosta, lo nuclèu de la Luna seriá parcialament en fusion e relativament pichon a respèct deis autrei còrs rocassós amb un rai de quasi 350 quilomètres, siá 20% dau rai de la planeta contra una valor mejana de 50%. La composicion dau nuclèu es mau coneguda mai podriá principalament contenir de fèrre amb un pauc de sulfurs e de niquèl.
Lei tèrras autas
thumb|left|Fotografia de la Luna ambé lei maria (terrens sornes) e lei terrae (terrens brilhants).
Lei tèrras autas son lei terrens pus lusents de la Luna. Son dichas terrae (terra au singular) segon una apelacion introducha per Johannes Kepler. Lor composicion es anortositica. Son tanben lei sòus lunars pus ancians e son donc abondantament craterizats.
Cratèrs d'impacte
Lei cratèrs d'impacte son lo fenomèn geologic pus visible de la superficia lunara. Un cratèr es format per la collision d'un còrs solid, coma un asteroïde o una cometa, ambé la superficia dau satellit. L'energia cinetica de l'impacte crèa una onda de compression que se propaga a l'entorn dau ponch d'intrada. Puei, i a propagacion d'una onda de rarefaccion qu'es responsabla de la formacion deis ejectas. Enfin, un rebomb idrodinamic dau fons de la cavitat pòu crear un piton centrau.
Lei cratèrs pus recents son caracterizats par un sistèma de rais formats per leis ejectas e, generalament, presentan un albedo pus important que lo rèsta de la superficia, dau fach de l'excavacion de materiaus pus brilhants. L'erosion dei cratèrs es fòrça lenta. Es causada per d'impactes de micrometeorits e de meteorits mens grands.
Villaines-la-Gonais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luna
Cratèrs d'impacte
La talha dei cratèrs lunars varia fins a un diamètre de amb una prefondor egala a 13 km per lo bacin d'impacte dich Pòl Sud-Aitken. La forma dei cratèrs es generalament redona. D'efèct, aquela forma es observada per d'angles d'impacte tant pichons que 5°. En revenge, la forma deis ejectas podriá variar. Ansin, podriá èsser assimetrica, amb una zona sensa brigas, fins a d'angles d'impacte egaus a 45°-60°.
Regolit
La superficia de la Luna es lo resultat d'impactes d'asteroïdes e de cometas pendant de miliards d'annadas. Aqueu fenomèn entraïnèt la formacion d'un materiau fòrça fin dich regolit. Tota la superficia dau satellit es recubèrta per lo regolit amb una espessor compresa entre 4-5 mètres dins lei mars e 14-15 mètres sus lei tèrras autas. Lo regolit es principalament compausat de ròcas localas mai tèn tanben d'elements en provenança de cratèrs pus luenchs. La composicion dau regolit varia donc segon lei regions : aqueu dei tèrras autas es pus richa en alumini e silici enterin que lo regolit dei mars presenta de taus pus auts en fèrre e magnèsi.
Volcans
thumb|Sistèma de rimae au fons dau [[Gassendi (cratèr lunar)|cratèr Gassendi vist per la mission Apollo 16.]]
Lei volcans lunars son rars e amorçats dempuei de miliards d'annadas. Son de volcans bloquiers amb una autor de quauquei centenaus de mètres e un diamètre de 8 a 12 quilomètres coma per la region de Mons Rümker. La màger part es situada dins lei regions pròchas dei mars lunaras. La lava d'aquelei volcans es supausada relativament viscosa e rica en silici.
Grabens
Lei grabens son constituits per doas falhas normalas. Son situadas principalament ai borduras dei bacins d'impactes.
Dorsalas
Lei dorsalas son d'estructuras autas, coma una cresta, que podrián agantar una longor de plusors centenaus de quilomètres amb una forma sinuosa. Son principalament situadas a l'entorn o dins lei mars lunaras. Son formadas per la preséncia de magmas basaltics refrejats e contractats en prefondor.
Rima e rimae
Una rima es una depression generalament sinuosa semblant un canau que podriá agantar una longor de quauquei centenaus de quilomètres. Son dichas rimae per un sistèma tenent unei depressions. La superficia de la Luna es compausada per tres tipes diferents de rimae :
Geografia
La fàcia visibla presenta donc unei mars lunaras. La principala es dicha Oceanus Procellarum dins la partida occidentala. Au sud de l'Oceanus Procellarum, se situan la Mare Humorum e la Mare Nubium. Dins sa partida nord, l'ocean es separat de la Mare Imbrium per la cadena de montanhas dei Montes Carpatus. Aquela mar es la segonda de la Luna en talha amb un diamètre de 1123 quilomètres. Sa forma es relativament circulara. La Mare Imbrium es desseparada de la Mare Frigoris au nòrd per lei Montes Alpes e de la Mare Serenitas a l'èst per lei Montes Apeninnus. Puei, a l'èst de la Mare Imbrium, se situan la Mare Serinitatis e, vèrs lo sud, la Mare Tranquilitatis. Lo sud de la fàcia visibla es pus craterizat e son altitud es pus auta. Lo cratèr Tycho ambé son sistèma de rais brilhants es un dei relèus pus facilament vesedor d'aquela partida.
Lo relèu de la partida esconduda de la Luna es marcada per lei tèrras autas a l'entorn dau cratèr Korolev que se montan a d'altituds superioras a 6 km a respèct de l'autor mejana dau satellit. Es tanben marcada per lo bacin d'impacte dich Pòl Sud-Aitken, son diamètre de 2500 km e sa prefondor de. Situat au sud dei tèrras autas, aqueu cratèr es lo pus grand conegut dins lo Sistèma Solar. Doas mars lunaras, Mare Moscoviense dins lo nòrd e Mare Ingenii dins una partida dau bacin Pòl Sud-Aitken, son situadas sus la fàcia esconduda. A respèct dau costat visible, son fòrça pichonas. Quauquei cratèrs, coma lo cratèr Tsiolkovski, an tanben un fons basaltic e sorne.
Atmosfèra
La Luna es tròp pichona per retenir una atmosfèra permanenta. Pasmens, podriá aver una exosfèra tèuna, amb una pression egala a 0,3 nPa, facha de sòdi, de potassi, d'argon-40, de polòni-210 e de radon-222. Aqueleis elements son produchs per la desintegracion deis elements radioactius de la crosta e dau mantèu e lo bombardament de la superficia lunara per lo vent solar. La rason de l'abséncia d'oxigèn, d'azòt, de carbòni, d'idrogèn e de magnèsi, elements fòrça presents dins lo regolit, es pas coneguda.
Camp magnetic
La Luna a un camp magnetic fòrça feble entraïnat per la magnetizacion de la crosta. L'intensitat dau camp es donc irregulara e varia entre e. Lei mars lunaras de la fàcia visibla tènon lo camp pus feble enterin que lei mesuras pus importantas son realizadas vèrs la Mare Crisium e lei tèrras autas de la fàcia esconduda. L'origina de la magnetizacion de la crosta es pas coneguda mai es probablament causada per la magnetizacion entraïnada per un camp magnetic ancian quand la Luna aviá benlèu un efèct dinamo dins sei jaç interiors. L'origina podriá tanben èsser una magentizacion de la crosta causada per lei nívols de plasma subrevenent après leis impactes importants. Aquela ipotèsi explicariá lo camp pus important mesurat ais antipòdes dei grands bacins d'impacte.
Orbita e rotacion
thumb|Eclipsi lunar en [[2004.]] thumb|Eclipsi solar totau en [[1999.]]
La Luna orbita a l'entorn de la Tèrra en 27,3 jorns terrèstres a una distància compresa entre 363,300 e amb una excentricitat egala a 0,055. A respèct dau plan eqüatorial terrèstre, son enclinason es situada entre 18,28° e 28,58°. Enfin, coma per la màger part dei satellits dau Sistèma Solar, la rotacion de la Luna es sincròna. Es a dire que sei periòdes de rotacion a l'entorn de son axe e a l'entorn de la Tèrra son identics. En consequéncia, la fàcia de la Luna dirigida vèrs la Tèrra es totjorn la mema en causa dei fòrças de marèia terrèstras. A l'invèrs, lei fòrças de marèia lunaras alentisson la rotacion de la Tèrra e aumentan la distància entre lei dos còrs. Ansin, la distància entre la Luna e la Tèrra èra inicialament 15 còps mendra e lo jorn terrèstre durava environ 6 oras actualas.
A l'ora d'ara, un fenomèn fòrça impressionant causat per la trajectòria de l'orbita lunana son leis eclipsis solars o lunars. Un eclipsi solar se debana quand la Luna passa entre lo Soleu e la Tèrra e que projècta son ombra sus la Tèrra. De la Tèrra, lo Soleu, o una partida, pòu adonc venir invisble. Un eclipsi lunar se debana dins la situacion invèrsa quand l'ombra terrèstra vèn sus la Luna. Aqueleis eclipsis lunars son caracterizats per una disparicion totala o parciala dau satellit per un observator terrèstre e tanben per la color roja de la Luna pendent certanei fasas de l'eclipsi. Un eclipsi es dich :
Formacion
Divèrsei mecanismes son prepausats per explicar la formacion de la Luna i a 4,527 miliards d'annadas, quasi 30 a 50 milions d'annadas après la formacion dau Sistèma Solar. Per exemple, la Tèrra e la Luna podrián aver una formacion comuna e quasi simultanèa. Dins aquò, aquela ipotèsi explica mau l'origina dei diferéncias de composicion, especialament en fèrre, entre lei dos còrs.
Ansin, l'ipotèsi principala imagina ara l'impacte entre la proto-Tèrra e un còrs de la talha similara a la planeta Mart Aquela collision auriá derrabada de materiaus dau mantèu terrèstre e creada un disc a l'entorn de la Tèrra. Puei, la Luna podriá s'èsser formada amb una partida dei materiaus dau disc. D'efèct, lo nombre de collisions entre còrs son supausadas èsser estats important per lei premierei annadas dau Sistèma Solar. Dins aquò, lei còrs dau Sistèma Solar, per exemple Mart o Vesta, an de composicions isotopicas non identicas. Òr, aquelei composicions son similaras per la Tèrra e la Luna. Un ponch actualament debatut es donc la possibilitat que l'impacte auriá egalizat aquelei composicions.
Observacion
La Luna a una magnitud variant egala a -12,6 durant sa fasa plena. Es donc l'astre pus brilhant dau cèu après lo Soleu. Ansin, es donc facilament visibla per l'uelh uman, e mai de jorn. En causa de la rotacion sincròna dau satellit, la fàcia visibla dempuei la Tèrra es totjorn identica. Aquela fàcia es donc dicha « fàcia visibla ». La consequéncia es l'aparicion dau fenomèn dei fasas lunaras :
center|700px
D'autra part, l'observacion de la Luna amb un telescòpi o una luneta astronomica es relativament aisada. D'efèct, de detalhs nombrós, coma de cratèrs, son ben observables amb un diamètre feble (50-60 mm). D'aparelhs pus gròs ofron rapidament de detalhs espectaclós.
Astronòms ancians
thumb|right|300px|Exemple de fotografia de la Luna amb un telescòpi de 203 mm.
D'autra part, Seleuc de Selèucia teorizèt lo foncionament dau fenomèn dei marèias terrèstras au sègle II avC, especialament l'influéncia dau Soleu e de la Luna sus lor importància. Egalament au sègle II avC, Aristarc de Samos estimèt la distància Tèrra-Luna a 20 rais terrèstres. Ptolomèu melhorèt lo calcul amb una distància egala a 59 rais e un diamètre egau a 29,2% dau diamètre de la Tèrra, pròches dei resultats modèrnes.
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres
Avans l'invencion dau telescòpi, la forma esferica de la Luna èra admesa per la màger part dei sabents. Pasmens, pensavan qu'aquela esfèra èra lisca. Lo resultat dei premiereis observacions foguèt donc una sospressa ambé la descubèrta de montanhas e de cratèrs. Ansin, la cartografia e la mesura de l'altitud dei relèus observats acomencèt. Au sègle XVII, lei trabalhs de Giovanni Battista Riccioli e Francesco Maria Grimaldi creèron lo sistèma actuau de noms lunars. Puei, vèrs 1870, l'origina dei cratèrs foguèt compresa per Richard Proctor, confiermada per leis experiéncias de Grove Karl Gilbert e d'estudis comparatius dins leis annadas 1920 e 1940.
Exploracion espaciala
thumb|[[Harrison Schmitt durant la mission Apollo 17 en 1973.]] thumb|Sonda dau tipe [[Luna 16.]] thumb|Sonda [[Surveyor 3 vista per la mission Apollo 12.]] thumb|La Luna, amb una partida de la fàcia esconduda, vista per la sonda [[Galileo (sonda)|Galileo, en transit per Jupitèr.]] thumb|[[Lunokhod 3.]]
Programas de la Guèrra Freja
thumb|Lei diferents sites d'aterratge dei missions lunaras.
Programas sovietics
L'exploracion sovietica de la Luna tenguèt per esfòrç principau lo programa Luna. Aqueu programa capitèt rapidament divèrsei performàncias durant l'annada 1959 coma lo premier vòl lunar ambé Luna 1, lo premier impacte a sa superficia ambé Luna 2 e lei premierei fotografias de la fàcia esconduda ambé Luna 3. De mai, lo premier aterratge sus la Luna foguèt tanben capitat per lei Sovietics ambé Luna 9 en 1966. Aquela annada, Luna 10 venguèt lo premier orbitaire lunar. Puei, après lo succès estatsunidenc dau programa Apollo, tres missions (Luna 16, 20 e 24) capitèron d'aterrar sus la Luna e d'entornar de mòstras. Enfin, en 1970 e 1973, lei robòts Lunokhod 1 e 2, mandats per lei sondas Luna 17 e 21, percorreguèron 10,5 e 37 km sus la superficia lunara.
Programas estatsunidencs
Lei programas estatsunidencs acomencèron ambé l'exploracion dau satellit puei la preparacion dei missions dau programa Apollo per l'aterratge d'umans. Lei programas principaus foguèron donc de missions d'impacte de la superficia lunara, coma per lei sondas dau programa Ranger, e de cartografia ambé leis aparelhs dau programa Lunar Orbiter.
Programas e missions actuaus
Dempuei leis annadas 1990, divèrsei país an de programas d'exploracion lunara. En 1990, Japon venguèt lo tresen país mandant una sonda per la Luna ambé la mission Hiten. Puei, en 2009, lei Japonés mandèron la mission SELENE que realizèt d'estudis geologics e d'imatges amb una auta resolucion. Entre 2004 e 2006, leis Europèus mandèron pereu una sonda experimentala de propulsion ionica per testar aquela tecnica novèla.
Dins aquò, lei programas pus ambiciós foguèron o son estatsunidencs, chinés e indian ambé per objectius una mission umana entre 2020 e 2050. Ansin, de missions de la NASA estudièron la superficia lunara per melhorar la cartografia o recercar la preséncia d'aiga sota lo regolit. Pasmens, aqueu programa foguèt finalament aplantat per lo president Barack Obama en 2010. Leis Indians mandèron una sonda en 2008 per observar la composicion geologica de la superficia. Actualament, planifican una segonda mission per 2013 amb una ajuda russa. Enfin, lei Chinés an lo programa pus important e realizèron una cartografia lunara en 2008.
Exploracion umana
thumb|right|[[Alan Bean de la mission Apollo 12 e la sonda espaciala Surveyor 3 en 1969.]]
Mandat per lo president Kennedy en 1961, lo programa Apollo capitèt la premiera mission umana en orbita a l'entorn de la Luna amb Apollo 8 en 1968. Puei, lo 21 de julhet de 1969, la mission Apollo 11 aterrèt dins la Mare Tranquillitatis e son comandant, Neil Armstrong, venguèt lo premier uman caminant sus la Luna. Après aqueu succès, sièis autrei missions foguèron mandadas per la Luna : Leis astronòms estatsunidencs placèron d'aparelhs scientifics coma de sismomètres o de reflectors lasèr per mesurar l'activitat tectonica dau satellit o la distància Tèrra-Luna. De mai, leis expedicions entornèron de materiaus e ròcas lunars permetent l'estudi de la composicion de la superficia lunara.
Preïstòria
La Luna foguèt probablament considerada coma una divessa dempuei la Preïstòria. Per exemple, un òs d'aigla escultat, trobat en França sus un site datant de 13,000 ans, representariá lei fasas lunaras. Una autra representacion de la Luna, vièlha de 5,000 ans, seriá presenta dins una bauma irlandesa. Lei pòples protogermanics e germanics avián probablament un calendier lunar.
Euròpa
Per lei Romans, la Luna foguèt associada ambé la divessa Selene que foguèt après suplantada per Diana, equivalenta de la deessa grèga Artèmis. Lo diluns li foguèt adonc consacrat. En revenge, lei mitologias germanica e nordica considerèron la Luna coma una divinitat masculina ambé, per exemple, lo dieu Máni. Durant l'Edat Mejana, la Luna foguèt tanben associada a la foliá o a de fenomèns magics coma la licantropia.
Bidaishe
Bidaishe (Bidaxune en basco, Bidache en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània situada en Gasconha. Administrativament, que hè part deu departament francés deus Pirenèus Atlantics e de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània ..
Bidaishe qu'ei generaument inclusa dens las listas de comunas de la Baisha Navarra. Aqueth vilatge qu'ei pròpriament sharnègo (nocion basca pejorativa, mestís de gascon e de basco). Que hè part deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Los sons abitants que son los bidaishòts.
Geografia
thumb|left|250px|[[Arriu de Lihurri]]
Las comunas tòcatocantas que son Bardòs en Labord a l'oèst, Oreguer e Arrauta-Sharrita au sud, Càmer a l'èst e Hastings dens las Lanas au nòrd.
Las tèrras de la comuna que son adaigadas per l'arriu de Bidosa, afluent d'Ador, e peus tributaris d'aqueth, Lihurri (e los sons afluents) e l'arrivet de Lagrabe.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Predominància lingüistica
Las duas versions de la Carte des sept provinces basques montrant la délimitation actuelle de l'euscara en dialectes, sous-dialectes et variétés (Mapa de las sèt províncias bascas qui mòstra la delimitacion actuala de l'euscarà en dialèctes, sos-dialèctes e varietats) dessenhadas en 1863 per lo prince Loís Lucian Bonaparte que plaçan Bidaishe hòra de l'aira bascofòna.
Lo Recueil de linguistique et de toponymie des Pyrénées (Recuelh de lingüistica e de toponimia deus Pirenèus) realizat en 1887 per Julian Sacaze que dona per Bidaishe ua version en gascon, compausada d'ua traduccion de dus tèxtes mitologics, puish ua lista deus microtoponimes de la comuna.
Le Recueil des idiomes de la région gasconne (Recuelh deus idiòmas de la region gascona) realizat en 1894 per lo lingüista Edouard Bourciez que dona per Bidaishe ua version de la parabòla deu hilh prodigue traduita en gascon.
La mapa deu Pays Basque français (País Basco francés) dessenhada en 1943 per Maurice Haulon que hè paréisher la "démarcation actuelle entre la langue basque et les dialectes romans" (demarcacion actuau enter la lenga basca e los dialèctes romanics) e qu'enclutz la comuna de Bidaishe dens l'aira gasconofòna.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bi'daʃə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Jacobus de Bidassen, en latin, aus sègles XI-XII, Bidezon abans 1142, Bidassun en 1292 e 1304, Bidayssun en 1304, Bidaissun en 1305 e 1306, Vidaxen en 1312, Vidayxon en 1329, Bidaxen en 1342 e 1489, Bidasche (mapas de 1630 e 1651), Bidache, en 1666, Bidasche (mapa deu començament deu sègle XVIII), Bidache (mapas de 1714 e de 1733).
Dauzat e Negre que's contentan de dire lo nom ei un derivat deu basco bide, « camin »,.
Segon J.B. Orpustan, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien de *bid(e)-aitz-un o *bid(e)-aitztsu-un, « lòc del camin on la pèira abonda », dab un ligam possible dab las peirèras de Bidaishe, qui servín a bastir Baiona a l'Edat Mejana; que i a tanben benlhèu un ligam dab Bidosa, « flume de Bidaishe ? », e dab Bidassoa. Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei en acòrd dab J.B. Orpustan. Qu'ajusta las peirèras de Bidaishe e serviin tanben a bastir Dacs a l'epòca d'August. La pèira qu'ei dens lo nom de Bidaishe. La relacion dab las duas aigas mentavudas qu'ei mei malaisida. Bidosa (nom supausat) qu'ei atestada Bidose en 1360, La Bidache flumen (mapa de 1630), Vidouse (mapa de 1638), La Bidache (mapa de 1647), La Bidoure (mapa de 1651).
L'Edat Mejana: Bidaishe en Navarra
Au sègle XII, los senhors de Gramont que i construsín lo castèth de Bidaishe, uei lo dia arroïnat. Durant lo periòde d'expansion deu reiaume de Navarra vèrs lo nòrd au sègle XIII, dab annexion deu país de Micse, Bidaishe qu'entrè devath la sobeiranetat deu rei de Navarra.
Lo principat de Bidaishe
Aus sègles XVII e XVIII, devath lo Regim Ancian, las tèrras de la parròquia de Bidaishe qu'aquerín de hèit un estatut de principat sobiran. La justícia que i èra prononciada en darrèr ressòrt, shens qui òm podère n'apelar aus parlaments de França o de Navarra. Òm non deu pas con·honè'u dab lo ducat de Gramont, qui èra format d'autas tèrras devath la jurisdiccion de la familha Gramont mes on s'exerciva la sobeiranetat deu rei de França e de Navarra.
A la fin deu sègle XVI, judius sefarditas refugiats arribats d'Espanha e sustot de Portugal, que s'installèn a Baiona, d'on s'escampilhèn dens las tres petitas vilas de Pèirahorada (on los arcuelhó lo senhor d'Aspremont), de la Bastida de Clarença e de Bidaishe (protegits peu purmèr duc de Gramont Antòni II).
thumb|left|250px|Castèth de Bidaishe
Arreproèr
A Bidaishe, que'n prenen autant com ne'n daishan.
Batzendorf
Batzendorf en alemannisch (Batzendorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Bidaishe
Monuments e lòcs toristics
thumb|left|250px|[[Cemitèri judiu]]
Batzendorf
Geografia
Batzendorf se situe à 30 km au nord de Strasbourg.
Istòria
Batzendorf Es un ancian vilatge imperial del grand bailliage de Haguenau.
Batzendorf est un ancien village impérial du grand bailliage de Haguenau.
Lagny-sur-Marne
Lagny-sur-Marne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Per Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion del sègle VII, Latiniacus, Lagny ven del nom d'òme latin Latinius, amb lo sufixe -acum.
Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt
L'abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt es una abadiá situada en Lengadòc, dins l'actual departament d'Erau, dins lo vilatge de Sant Guilhèm dau Desèrt localizat dins la val de Gellona al jonhent del riu de Verdus e del flume d'Erau. L'ensems arquitectural format per l'abadiala, las clastras, e los bastiments del convent es un dels mai complets del Lengadòc mediterranèu.
Istòria
D'en primièr nomenada abadiá de Gellona, foguèt fondada e dotada lo 14 de decembre de 804 per Guilhèm de Gellona, comte de Tolosa e duc d'Aquitània, que serà pus tard canonizat en Sant Guilhèm. La glèisa actuala es la tresena edificada dins aquel luòc. De la primièra construida pel comte Guilhèm, demòra pas cap de traças visiblas. La segonda, d'après lo Sacramentari de Gellona, foguèt enauçada a la fin del sègle X, mas ne'n demòra a l'ora d'ara que la cròta e la torre de Sant Martin al sud de l'edifici. Aquesta glèisa preromanica foguèt degalhada o destruida per un grèu incendi al començament del sègle XI. L'abadiala romanica actuala foguèt alavetz constituida en tres fasas per l'abat Pèire I, entre lo mitan del sègle XI e la fin del sègle XII.
De bregas an sovent opausadas las abadiás vesinas d'Aniana e de Gellona, los monges d'aquesta darrièra agent sempre volgut menar una politica d'independéncia. Lo prestigi de l'abadiá al sègle XII èra fòrça important, sa visita èra fòrça recomandada als romieus de Sant Jaume de Compostèla, per fin d'i adorar las relíquias de la crotz e del còs de Guilhèm.
Demi Lovato
Demetria Devonne Lovato, mai coneguda coma Demi Lovato (Albuquerque, Estats Units, 20 d'agost de 1992) es una cantautora, actritz e realizadora americana. Recebèt un MTV Video Music Award, un MuchMusic Video Awards, un ALMA Award, un People's Choice Award e sièis Teen Choice Awards.
Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt
Istòria
En 1569 l'abadiá foguèt saquejada per d'uganauds venguts d'Aniana e Ginhac. Al començament del sègle XVIII, de benedictins de Sant Maur construguèron al sud de l'abadiá un novèl monastèri d'estil classic constituit de tres bastiments e d'una cort centrala. En 1783 l'abadiá es suprimida per decision reiala e jos l'influéncia de l'avescat de Lodeva, totes sos bens atribuits a aqueste darrièr. A la Revolucion Francesa, l'abadia serà espeçada e venduda.
Las clastras foguèron desmuralhadas e possedisson pas pus que doas galariás (nòrd, e oèst en partida). Aqueste ensems foguèt vendut en 1905 e se trapa uèi al musèu The Cloisters a Nòva York. Qualques tròces son servats a la Societat Arqueologica de Montpelhièr. thumb|200px|left|Lo portal de la glèisa, jos lo [[cloquièr]]300px|right|thumb|Lo [[transèpte amb la tribuna ajustada]] 300px|thumb|left|Sant Guilhèm dau Desèrt thumb|200px|right|Las clastras, detalh thumb|300px|left|[[Autar de Guilhèm]]
Lenede e Orsonede
Lenede e Orsonede (oficialament en francés Nonette-Orsonnette) es, despuèi le 1èir de janvèir 2016 una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica d'Auvèrnha, administrada per le departament dau Puèi de Doma de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. La comuna novèla ven de la fusion de las ancianas comunas de Lenede e d'Orsonede que vènon de comunas delegadas. Le chapluòc es Lenede.
Toponimia
Le nom de la comuna novèla es format daus noms de las comunas ancianas. Per la toponimia de chasca comuna, veire a Lenede e a Orsonede.
Lòcs e monuments
Per chasca anciana comuna, veire a Lenede e a Orsonede.
Nòtas
<references group="N"/>
Canton de Montpasièr
Lo canton de Montpasièr es una anciana division administrativa del Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 13 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de La Linda e tanben dins la CC de las Bastidas Dordonha-Perigòrd. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta brageiraguesa o sarladesa.
Istòria
Los cantons de Montpasièr e de Montferrand de Perigòrd se creèron en 1790. Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801), lo canton de Montpasièr se conservèt e lo de Montferrand fuguèt suprimit; de las comunas d'aquel ancian canton passèron dins lo canton de Montpasièr, ,.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Montpasièr fuguèt suprimit.
Grand'Landes
Grand'Landes es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Malroy
Malroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Malroy Fa partida del costat de Vigy. Lo vilatge a la particularité de surplomber la Moselle de 10 a 20 mètres e patís pas fa los crussas d'aquela.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo pòble dépendait del País messin e fasiá partida del Anautit Camin. Los nòstres ancêtres nomenavan aital la rota de Bouzonville. A la Mièja Edat, los pelegrins del país messin manlevavan aquela via per anar a Santa-Barba i pregar lo sieu patron.
Thiébault D'Aja, mèstre échevin de la vila de Mètz achete Malroy. Malroy Èra lo fief de la familha d'Aja #que la otèl se tròba carrièra de la Fontaine a Mètz, de contunh en 1728 de las Jobert #que l'otèl se llaura carrièra del Chanoine Collin.
Banc d'un fief en dependent en partida de la princerie de la catedrala Santa-Étienne de Mètz, Malroy n'èra en 1861 annèxa de la parròquia de Charly. Malroy #Far partida l'an 1790 del costat de Argancy, #passar en aquel de Antilly jos l' organizacion de l'An III e en lo costat actual l'an 1802.
Le village dépendait du Pays messin et faisait partie du Haut Chemin. Nos ancêtres nommaient ainsi la route de Bouzonville. Au Moyen Âge, les pèlerins du pays messin empruntaient cette voie pour aller à Sainte-Barbe y prier leur patron.
Thiébault de Heu, maître échevin de la ville de Metz achete Malroy. Malroy était le fief de la famille de Heu dont l’hôtel se trouve rue de la Fontaine à Metz, puis en 1728 des Jobert dont l’hôtel s’ouvre rue du Chanoine Collin.
Siège d’un fief dépendant en partie de la princerie de la cathédrale Saint-Étienne de Metz, Malroy était en 1861 annexe de la paroisse de Charly. Malroy fit partie en 1790 du canton d’Argancy, passa dans celui d’Antilly sous l'organisation de l’An III et dans le canton actuel en 1802.
Autobiografia
Una autobiografia es una biografia dont una persona cuènta la sieu vida. Lo mòt es relativament recent qu'es apareissut vèrs 1800 en Anglatèrra e en Alemanha. Foguèt introduch en Occitània vèrs 1830. Es un genre literari diferent dei memòrias e dau jornal. En efècte, l'autobiografia es centrada sus l'introspeccion e lo quadre istoric li es unicament evocat en foncion dau sieu ròtle dins lo racònte. Au contrari, li memòrias e lo jornal intime son de genres qu'impàuan a l'autor de donar lo sieu testimoniança ò jutjament sus una epòca.
Strategikon
Lo Strategikon es un manuau d'estrategia e de tactica militaras qu'es generalament atribuit a l'emperaire Maurici (582-602). Son objectiu èra de codificar lei reformas militaras introduchas per l'emperaire durant son rèine. Es format de 12 capítols que tractan principalament dei tacticas e dei formacions de cavalariá mai estudian tanben lo foncionament de l'infantariá, de la poliorcetica, dau tren de bagatge, de la marcha d'una armada, dau reglament intèrne de l'armada bizantina e deis enemics recurrents de l'Empèri (Francs, Lombards, Avars, Turcs e Eslaus).
Trélon
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Trélon Se situa en lo sud-es del departament del Nòrd (Enaut) en plena cœur del Parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois a conegut per las siás pradas, lo sieu bocage e lo sieu relief un pauc vallonné en la siá part sud-es (començament dels contreforts dels Ardennes), dicha "pichona Soïssa del Nòrd".
En fach, Trélon facha part administrativement de la Avesnois, géologiquement de las Ardennes, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
La municipalitat se tròba a 110 km de Lille (Prefectura del Nòrd), Brusselles (Belgica) o Rems (Marna), a 50 km de Valencianas, Mos (B), 45 km de Charleroi (B), a 15 km de Avesnes-sus-Helpe (Jos-Prefectura) e 5 km de Fourmies.
La Municipalitat a vorejat pels pòbles seguents : Fourmies, Glageon, Ohain.
La Belgica se tròba a 8 km, lo Departament de l'Aisne a 10 km.
Trélon se situe dans le sud-est du département du Nord (Hainaut) en plein cœur du Parc naturel régional de l'Avesnois. L'Avesnois est connu pour ses prairies, son bocage et son relief un peu vallonné dans sa partie sud-est (début des contreforts des Ardennes), dite "petite Suisse du Nord".
En fait, Trélon fait partie administrativement de l'Avesnois, géologiquement des Ardennes, historiquement du Hainaut et ses paysages rappellent la Thiérache.
La commune se trouve à 110 km de Lille (Préfecture du Nord), Bruxelles (Belgique) ou Reims (Marne), à 50 km de Valenciennes, Mons (B), 45 km de Charleroi (B), à 15 km d'Avesnes-sur-Helpe (Sous-Préfecture) et 5 km de Fourmies.
La Commune est bordée par les villages suivants : Fourmies, Glageon, Ohain.
La Belgique se trouve à 8 km, le Département de l'Aisne à 10 km.
Gelosia
La gelosia (var. gelosèr, gelosiá, jalosiá) es un sentiment d’inquietuda d’una persona que pròva un desidèri de possession exclusiva vèrs la persona aimada. Pòu finda designar lo despièch provat a la vista dei avantatges dei autres.
Brivasac
Brivasac (Brivezac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Potarga
thumb|Potarga dau Martegue
Susvelhança globala
La susvelhança globala fa referéncia a la mesa en plaça d'una susvelhança mondializada sus de populacions entièras, per delà las frontièras nacionalas.
Potarga
La potarga ò botarga, es una especialitat de mediterrània facha d'uòus de muge salats e assecats recampats dins una borsa.
Susvelhança globala
Sas racinas istoricas remontan al mièg del sègle XX, especialament après l'adopcion conjoncha pels Estats Units e lo Reialme Unit de l'acòrdi secrèt UKUSA, qu'a abotit a la mesa en plaça d'un premièr malhum de susvelhança mondial conegut jos lo nom de còdi « Echelon ».
Potarga
Es una especialitat de la ciutat dau Martegue, en Provença e s'atròva tanben en Itàlia, Turquia, Grècia, Portugau e Tunisia. Estent sa produccion qu'es complicada, la refaccion dei muges, e son prètz de venda carivend, de país coma Mauritània, Senegau ò Brasiu se son mes a l'exportacion de potarga.
La Mata de Ledesma
La Mata de Ledesma es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Matilla de los Caños del Río
Matilla de los Caños del Río es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saint-Saturnin (Char)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Xenarthra
L'òrdre dels Xenarthra foguèt creat per Edward Drinker Cope (1840-1897) en 1889. Compta quatre familhas.
Vejatz tanben
Lista alfabetica dels genres de xenartres
Dalit
drecha|vinheta|407x407px|Una gojata dalita en [[Andhra Pradesh.]] Los Dalits, tanben nomenats Intocables o Harijans (« Filhs de Dieu », per Mohandas Karamchand Gandhi), son de grops d'individús considerats, del vejaire de sistèma de las castas, coma fòra de las castas e afectats a de foncions o mestièrs jutjats impurs. Presents en Índia, mas tanben dins tota l'Asia del Sud, los Dalits son victimas de nombrosas discriminacions.
Dempuèi lo sègle XIX, los Dalits crèron diferents movements politics per defendre lors drechs. B.R. Ambedkar (1891-1956) Foguèt lo principal líder dalit pendent lo movement per l'independéncia de l'Índia e popularizèt lo tèrme de « Dalit » (« oprimit »). Depuèi lo Raj britanic, qu’apartenon a la Scheduled Caste, benefician d'un sistèma de quòta qu’ara encara existisson e lor garantit des sèti al Parlament e dins las Assembladas dels Estats e tanben de pòstes dins la foncion publica e de plaças dins las universitats. La Constitucion indiana de 1950 declarèt mai illegala la practica de l'intocabilitat e las discriminatcions de castas e organizèt de discriminacions positivas per las Depressed Classes
Segon lo recensament de 2011, i a de Dalits en Índia, o 16,6 % de la populacion (aqueste chifre pren pas en compte los Dalits musulmans e crestians). Segon un estudi genetic, los Roms en Euròpa serián los descendents dels Intocables indians.
Lo sistème de las castas
La societat indiana es tradicionalament divisada en quatre grandas classas sanccionadas per la religion indoa. Aquestes varnas (« colors » o castas socioreligiosas, basadas sus la plaça din la societat sacrada e lo rapòrt que se ten al espècte del ritual vedic e non pas sur la naissença o la riquesa materiala) son:
Totes juran aleujança a las valors bramanicas: ca pas simplament èsser un simple « païsan » per èsser vaishya, mas sosténer tanben lo Darma. Un enfant de bramans es shudra tant qu'a pas recebut l'initiacion vedica (segon los tèxtes bramanics, indós, s'agís donc pas d'un estatut ereditari, mas d'un títol ligat a la coneissença aquerida e ensenhada en rapòrt amb lo Braman). Aquesta ierarquia sacrada tampauc correspond pas a la riquesa materiala: los Vedas e Leis de Manu indican qu'un braman, qu’es lo pilar del Darma e la « boca » primordiala d’aqueste còrs social, se cal viure de biais fòrça simple, al jorn lo jorn, sens pas cap de luxe, vivent pas que dels dons fachs e tornant lo demai per d’òbras de pietat, caritat, etc. (Es subretot lo braman qu’es encargat de venir sâdhu/ascèta itinerant, quand son fallen ven de naícer, estat de desnudament cultivat ont quitament possedarà pas pus una demora, qu’es en romavatge de contunh). Segon l'indoïsme ortodòxe, i a pas de cinquena casta:
En prenent e compte l'ipotèsi de la teoria de l'invasion ariana, s’obten mai que mai l'organizacion seguenta de la societat indiana: los tres primièrs varnas, aquestas dels « nascuts dos còps », correspondon alara als grops constituits de l'envasidor indoeuropèus, grops que s’encontran dins las zonas ont los Indoeuropèus s’installèron. Lo quatren varna amassa, dins aqueste cas, los membres de las civilizacions prearianas coma aquesta de la civilizacion de la val l'Indus o dels Dravidians del sud de l'Índia, e los quita intocables, non civilizat, correspondon als aborigèns de l'Índia, los abitants originals, impurs que son pas indoïzats. Una autra teoria, aquesta del jaïnisme, anterior a las « invasions arianas », partetja tanben l'etica brahmanica (Ahimsa, Satya, etc.) que fa un « nascut dos còps ».
Una granda partida de la populacion es exclusida dels quatre varnas e se trapa relegada als prètzfach degradants o plan mal remunerats o tot simplament considerats coma impuras d'un vejaire religiós: maselièr, pescador, caçaire (lo Chandâla), curacomuns, mendicant, gardian de cimentèri, levandièra, etc. Aquesta populacion constituís una « non-casta » (que forma pasmens de comunautats) tancada sur ela mèsma, al sen de la societat indoa se destria d’esperela en jati – « naissença » – ereditàrias, correspondent als diferents mestièrs, e al nombre d’unes 4 600.
Las quatre e unicas castas sacradas de l'indoïsme, sociocosmicas o bramanicas/vedicas, son los Varna, « Colors » en sanskrit, alara que las « castas » (professionalas o autras) son los Jati, « Naissença », e an donc pas cap de realitat d'el vejaire de la religiositat indoa. Lo Mohandas Karamchand Gandhi, considerat coma lo paire de l'Union indiana, dona sempre sa fisança en l'òrdre « metafisic » dels quatre Varna (« Colors »), alara que volgava que los Jati, (sistèma dels jati non-vedic qu’apareguèt tardièrament, jos l'Empèri mogòl, per èsser fin finala« oficializat » per l'Empèri britanic qu’èra a descobrir pendent aqueste temps l'eugenisme positivista) sián relativizadas dins lor sens primièr e filosofic de la sola « Naissença », e non pas de segregacionnisme « fisic ».
Los individús constituissent aquestes jati son considerats pels varnas coma literalament intocables: « que se pòt pas e se deu pas tocar » ; aquesta actitud ven de la consideracion del Chandâla dins l'antiquitat indiana. Son per consequéncia subjècte de fòrça discriminacions: contacte interdit amb l'aiga (e donc los poses) e la noiritura de las autras castas, restriccions a la libertat de se desplaçar e al drech de la proprietat, etc.
L'obratge de J. Radhakrishna Brahmins of India revèla que totes los purohits (bramans oficiants) vivon Sota lo lindal de pauretat ; l'estudi de D. Narayana, Perception, poverty and health : a contribution, mostrèt que 53,9 % de la populacion de casta superiore viu sota lo lindal de pauretat. Pasemens, benefician pas cap d'ajuda de l'Estat indian, que la constitucion obliga d'ajudar socialament las comunautats indianas repertoriadas (dichas: « intocablas »), e non pas d’individús segon la lor pauretat efectiva.
Situacion dempuèi l'independéncia
Fins a la mitat del sègle XX, la simpla vista o le contacte amb l'ombre d'un intocable èra font d'impuretat per un braman. Dins lo cas d'un contacte fisic, aquò podava s’acabar per la mesa a mòrt del fòracasta. Uèi, dins los camps, patisson encara totas menas d'umiliacions: los Dalits pòdon pas utilizar lo mèsme potz que los autres vilatgeses; demoran fòra del vilatge, devon se descauçar per las carrièras e domorar de pé dins los transpòrts en commun, quitament se de plaças demoran voidas. Son victimas de violéncia que las recentas estatisticas mòstra l'amplor: cada jorn, dos intocables son tuats e tres femnas dalitas violadas en mejana. En 2000, 43 % viviá sota lo lindal de pauretat, alara qu’aquesta proporcion es de 23 % per l'ensemble de la populacion indiana ..L'educacion lor èra interdita avant l'independéncia, çò qu’empachava tota promocion sociala. Dempuèi, i an accès, pòdon practicar totas las professions quitament venir president del país coma Kocheril Raman Narayanan, o primièr ministre coma Narendra Modi, çò que deu pas far creire que la condicion dels intocables aja fondamentalament cambiat: las costumas localas son mai fòrtas que las leis del país.
Per assajar de sortir de lor condicion, los Dalits fan sovent de conversions en massa cap al bodisme o cap al cristianisme, mas preferisson lo primièr al segond, que lo primièr a de raices dins la cultura indiana.
Las melhoracions
La situacion dels Dalits pasmens venguèt melhora pendent lo sègle XX. Aquestes que, al começament del sègle derrièr, podavan pèrdre la vida amb pretèxte que lor ombre vendriá a tocar lo còrs d'un braman, amb lo benefici de l'alfabetizacion e al mecanisme de las discriminacions positivas, encontran uèi lor fòrça dins l'organizacion politica.
Totes los Indians son egals fàcia a la lei segon l’article 15 de la constitucion indiana qu’interdit tota discriminacion basada sus la casta, lo sèxe, lo luòc de naissença o la religion; e de l’article 16 qu’abolís l’intocabilitat. Lo quita paire d’aqueta constitucion, Bhimrao Ramji Ambedkar, èra dalit.
La politica de discriminacion positiva dels quòtas — 24,5 % dels pòstes dins la foncion publica, los collègis e las universitats son reservats a las Scheduled Caste — lor donèt un pes politic a causa de lor nombre.
Atal, en Uttar Pradesh, lo Bahujan Samaj Party, lo partit politic dels Dalits atenguèt lo poder e s'i mantenguèt un an e mièg, permetent l'integracion de nauts foncionaris dalits dins l'administracion de l'Estat. L'escòla, qu’es en Índia gratuïta e dobèrta a totes, permet a unes intocables d'accedir a une situacion sociala que lor auriá estat dificil — veire impossible — d'obténer avant l'independéncia. Pasmens, fòrça Dalits, subretot las filhas, van pas a l'escòla... mas una son formadas per venir agents de santat de vilatge, ensenhan l'igièna als abitants dels vilatges, son levandièras, sonhan los malauts e salvan de vidas. I a 120 agents de santat de vilatge del Comprehensive Rural Health Project (CRHP) en Índia. Fondat en 1970, le CRHP (tanben nomenat « Jamkhed », del nom de la vila ont se situa son sètge) provesís de sonhs preventius als paures que, senon, ne beneficiarián pas. Lo projècte permetèt d'ajudar 300 vilatges e dins l’Estat del Maharashtra. La vila de Jamkhed dispausa d'un espital que fonciona amb un budget minim mas que fa partit integranta del projècte del CRHP e enfòrça la credibilitat dels agents de santat de vilatge. L'espital del projècte tracta totes los cas, levat un pichon percentatge de problèmas medicals mai complicats.
Critica del concèpte d'« intocabilitat »
Lo sociològ Robert Deliège, dins son obratge Les Intouchables en Inde, critica lo discors « dalit » oficial, e utilizat pels medias ocidentals, consistent a afirmar qu’aquestes darrièrs son victimas del « sistèma de las castas » e mai implicitament de l'indoïsme, menant a la confusion entre pauretat e casta:Tanben, per l'indianista Alain Daniélou, l'« intocabilitat» es una forma de propaganda coloniala visant a legitimar la preséncia britanica « civilisatritz »; dins son obratge Approche de l'hindouisme, Escriu al respècte del tèrme « intocable » :
Nòtas e referéncias
<references responsive="" group="">
Zuric
Zuric (Zürich en alemand; Zurich en francés; Zurigo en italian; Turitg en romanch; Züri en alemanic) es la capitala economica de Soïssa, lo capluòc del canton de Zuric e vila soïssa mai poplada.
Lo gentilici es zuriqués -esa.
Installada de biais permanent pendent mai de 2000 ans, Zuric foguèt fondada pels romans, que, en 15 abans JC, l'apelavan Turicum. A l'Edat Mejana, Zuric aqueriguèt l'estatut imperial e, en 1519, venguèt un centre principal de la Reforma protestanta en Euròpa dirigida per Ulrich Zwingli.