cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tawantinsuyu
Lo periòde coloniau e la disparicion de la cultura inca
Dins aquò, en 1780, l'introduccion de taxas novèlas entraïnèt la revòuta d'un cap inca de Cusco. Afiermant èsser un descendent dei sobeirans incas, prenguèt lo nom de Tupac Amaru II. Aprofichant una insureccion parallèla deis Aimaras, sei fòrças menacèron Cusco en 1781 avans d'èsser finalament batudas per l'arribada d'importants renfòrç espanhòus. Lo bilanç dei combats e de la repression foguèt d'aperaquí 100,000 mòrts e la màger part de l'aristocracia amerindiana foguèt definitivament anientada. De mai, en causa dei malautiás europèas e dau trabalh fòrçat, la populacion indigèna passèt de mai de 12 milions d'abitants a l'arribada dei conquistadors a mens de 500,000 après la desfacha de l'insureccion de 1780-1781. Aquò entraïnèt donc la disparicion de la màger part de la cultura inca que sei rèstas foguèron absorbits per la cultura amerindiana modèrna.
Organizacion politica
L'Empèri Inca èra una monarquia absoluda e teocratica. Son sobeiran, que son títol èra « Sapa Inca », n'èra lo cap politic e religiós. Lo cap dau clergat, dich « Willaq Umu », n'èra lo segond personatge. Segon la mitologia oficiala, lo Sapa Inca èra l'eiretier dau dieu solar Inti e èra donc considerat coma lo « fiu dau Soleu ». Aquò li donava lo drech de dirigir son reiaume e de conquistar de territòris novèus. Sa capitala, Cusco, èra considerada coma lo centre de l'Univèrs.
Dins lei fachs, l'Empèri Inca èra organizat segon un sistèma federala amb un govèrn centrau dirigit per lo Sapa Inca e quatre regions, dichas suyu, que gropavan la totalitat dau territòri franc dau relarg de la capitala. Lei suyu èra plaçats sota la direccion d'un apu, tèrme designant un individú eissit de l'aristocracia auta e sovent de la dinastia inca ela meteissa. Cusco deviá formar un districte distint dirèctament dirigit per lo Sapa Inca ò per sa dinastia. Puei, lei suyu èra devesits en províncias (wamani) que son nombre probable èra de 86.
La lèi èra pas basada sus un còdi mai sus un ensems de costumas e de tradicions localas que devián èsser respectat per leis autoritats. La justícia èra assegurada per l'Estat gràcias ai governadors locaus ò a de foncionaris especiaus dichs inspectors. Leis inspectors pus importants, eissits de la dinastia au poder, èran probablament liures dei convencions localas e podián afiermar dirèctament lo ponch de vista dau sobeiran de l'Empèri.
Religion
La religion inca èra de transmission orala e la màger part dei conoissenças la regardant vènon deis escrichs dei conquistadors espanhòus. Son foncionament precís es donc mau conegut mai leis Incas èran politeïstas. Coma dins lo rèsta de l'America Precolombiana, aquelei rites necessitavan de sacrificis umans. Per d'eveniments importants coma la mòrt de Huayna Capac en 1527, plusors miliers de personas, chausidas entre lei domestics, lei captaus de la cort, lei favorits e lei concubinas dau sobeiran, podián èsser executadas.
La basa de la religion inca èra probable l'aplicacion d'un culte dei rèires e d'un còdi morau de tres aisses « Pas raubar, pas mentir, pas èsser fenhant » e un crèire de reïncarnacion. La mòrt i èra lo passatge vèrs un paradís emplits de prats de flors e de montanhas blancas. Lo camin vèrs aqueu mond èra fòrça malaisat per l'esperit dau mòrt que deviá seguir una lònga rota amb l'ajuda d'un can negre capable de lo guidar. Entre lei divinitats pus importantas, se pòu citar :
Organizacion administrativa
L'organizacion administrativa de l'Empèri èra fondada sus un sistèma decimau mai son detalh precís es mau conegut. Son cap èra lo Sapa Inca. Lo ròtle dau Willaq Umu au sen de la gestion administrativa es desconegut mai èra probablament important. Existiá tanben un personatge important dich « Inkaprantin », qu'èra benlèu una mena de Premier Ministre, e una institucion dicha « Topa Inca Yupanqui » (« conseu dau reaiume » en occitan) format de 16 nobles eissits de la capitala e dei suyu.
Dins lei províncias, lei títols portats per lei caps e lei governadors locaus èran fòrça variats. D'efèct, lei pòbles qu'aviá chausit de se sometre ais Incas sensa combatre avián generalament lo drech de gardar una larga partida de seis institucions. Dins aquò, lo sistèma decimau èra generalizat. Per aquò, la populacion èra regularament recensada e leis òmes caps d'un ostau èran organizats per formar un grop de 100 personas dirigit per kuraka. Aqueleis òmes participavan normalament ensems ai corvadas e podián formar una unitat militara. L'estatut de kuraka èra ereditari.
Ai nivèus superiors, i aviá lo pichkapachaka kuraka (en carga de 500 personas), lo waranqa kuraka (1,000), lo pichkawaranqa kuraka (5,000) e lo hunu kuraka (10,000). Lo poder d'aquelei aristocratas èra variable segon lei regions e lei periòdes. De mai, avián generalament de responsabilitats inferioras en mai de son pòste principau. Per exemple, normalament, un hunu kuraka èra en realitat kuraka d'un grop d'un centenau de personas e caps de nòu autrei kurakas.
Fòrças armadas
L'armada inca foguèt la pus poderosa de l'America Andina avans l'arribada deis Espanhòus. Sa fòrça èra basada sus un sistèma de conscripcion eficaç e sus lo ret rotier de l'Empèri que li permetiá de desplaçaments rapides. D'efèct, cada òme deviá participar au mens un còp dins sa vida a una guèrra. De mai, deviá èsser preparat en permanéncia a una demanda de mobilizacion. Conjugat a l'organizacion decimala de la societat inca, aquò permetiá de formar rapidament d'unitats que sei combatents èran fòrça liats entre elei. Lo ret rotier e lei resèrvas alimentàrias permetián egalament d'assegurar un avitalhament eficaç dei tropas en campanha.
L'armament èra en revènge relativament limitat e leis Incas melhorèron gaire la tecnologia andina dins aqueu sector. La pèira e la fusta demorèron lei materiaus pus utilizats tant per leis armas que per lei proteccions. Lo metau (coire ò bronze) èra rar e pauc resistent. Aquò donava ges d'avantatges ais Incas còntra lei pòbles vesins qu'avián de conoissenças tecnologicas similaras. Còntra leis Espanhòus, protegits per d'armaduras d'acier e dotats d'armas de fuòc, aquel armament foguèt ineficaç e expliquèt en partida lei premierei desfachas incas. Lei malautiás europèas que decimèron la populacion foguèron pereu un factor important a l'origina de la victòria espanhòla. Pasmens, en despiech d'aquela inferioritat tecnologica, lo saber militar deis Incas li permetèt d'infligir plusors desfachas ais Europèus (Ollantaytambo...) e de resistir fins a 1572.
Organizacion sociala
La ierarquia sociala au sen de l'Empèri Inca èra aquela deis autrei comunautats andinas. D'un biais generau, existiá tres classas gropant lei trabalhaires (païsans e artesans), l'aristocracia locala e l'aristocracia auta. La darriera classa èra unicament compausat dau clan inca qu'assegurava totei lei responsabilitats politicas, militaras e religiosas pus importantas de l'Empèri. Lo passatge d'una classa a una autra èra rar. Èra possible per un trabalhaire que se destriava sus lo prat batalhier d'agantar lei rengs de l'aristocracia locala. Dins de cas pus rars, principalament per de rasons politicas, un cap locau podiá èsser integrat a l'aristocracia superiora e obtenir de responsabilitats importantas.
Demografia e lengas
La populacion de l'Empèri Inca es mau coneguda car lei recensaments administratius an disparegut en causa de la conquista. La màger part deis estimacions modèrnas donan un nombre compres entre 6 e 14 milions e de resultats pus largs van de 4 a 37 milions.
Lo quíchoa èra la lenga principala dau poder e, segon certanei fònts, la lenga oficiala de l'Empèri car èra utilizat per lo grop etnic dominant. Pasmens, i aviá una multitud de parlars au sen dau territòri inca (fins a 700 segon certaneis estimacions) e de lengas, coma l'aimara, gardèron una influéncia importanta.
Organizacion economica
L'Empèri Inca utilizava una economia planificada integrada dins una societat basada sus de relacions de tipe feudau entre l'Estat e leis abitants. L'Estat deviá assegurar la seguretat, provesir la norridura durant lei periòdes de famina, s'ocupar de la construccion deis infrastructuras (rotas, aqüeductes...) e organizar lei fèstas obligatòrias. En cambi, leis abitants devián d'impòsts sota la forma de bens (recòltas, longor de teissut...) e de temps (corvadas, conscripcion...). La moneda èra primitiva e èra facha de bens qu'èran cambiats per lei marchands. L'escritura èra pas coneguda deis Incas mai l'administration aviá un mestritge sufisent dei matematicas per tenir lo còmpte dei diferentei produccions.
L'agricultura èra la basa de l'economia. La tèrra èra devesida d'un biais relativament egau entre lo sobeiran, lo clergat e lei païsans. Lei tenements èran atribuits per lei caps locaus segon de critèris basats sus l'estatut sociau e la talha de la familha. L'auto-sufiséncia deviá èsser assegurada per lei lòts dei païsans. Lei corvadas èran generalament destinadas an assegurar l'esplecha dei tèrras dau Sapa Inca ò dau clergat. Existiá tanben una mena de proprietat privada basada sus de bens reiaus que demoravan au sen d'una meteissa familha. Aqueu sistèma permetiá a de nobles de dirigir dirèctament de parçans e mai de vilas. Per exemple, Machu Picchu aviá un tal estatut e èra sota la senhoriá de nobles incas situats en fòra dau regime generau.
Arquitectura
L'arquitectura èra un art major de la cultura inca. Lei tecnicas utilizadas èran un melhorament dei metòdes inventats per la construccion dei pukaras qu'èran de fortalesas bastidas entre lei sègles III avC e III apC dins leis Andes Centralas. Lo principi èra de talhar lei pèiras d'un biais complèx per obtenir montatge quasi perfèct. Per exemple, un blòt podiá èsser talhat sus plusors desenaus de fàcia per obtenir una forma capable de tenir plusors blòts vesins. Aquò permetiá de bastir d'obratges importants sensa utilizacion de mortier. Un autre principi important de l'arquitectura inca èra de donar una basa pus importanta que la cima ai bastiments per melhorar l'estabilitat durant lei tèrratrems – frequents dins la region.
Aquò entraïnèt la formacion d'una arquitectura monumentala que son exemple pus conegut es la ciutat anciana de Machu Picchu. Pasmens, d'autrei vestigis de remarca se tròban a Saksaywaman e a Ollantaytambo. Mòstran l'existéncia d'importantei fortificacions (barri, torres...), de palais, de construccions amb de simetrias multiplas (octogonalas per exemple), de temples massís e de terrassas multiplas.
Calendier e matematicas
Lei matematicas incas èran principalament destinats a l'administration que deviá recensar la populacion e la produccion de l'Empèri. Per aquò, un sistèma decimau e un sistèma d'unitats foguèron desvolopats. La màger part deis unitats èra basada sus de grandors umanas, es a dire eissidas dau còrs uman coma lo poce. De multiples permetián d'obtenir d'unitats pus grandas capablas de mesurar lei distàncias au sen dau territòri inca. Sei valors son mau conegudas mai se pòu citar lo topo que fasiá 6,000 thatkiys siá 4,0 a 7,7 quilomètres.
Per enregistrar lei mesuras realizadas, lei foncionaris utilizan de quipus que son un sistèma de còrdas leugier. Permetiá de realizar de nos que representan diferentei valors. Per exemple, un nos simple representava una unitat e un nos d'uech un centenau. Puei, una mena d'abac permetiá de legir rapidament lei quipus. Dich yupana, èra format de pèira talhada per formar de compartiments permetent de realizar un calcul rapide dei nos e lei quatre operacions de basa (addicion, sostraccion, multiplicacion e division).
Terralha, metallurgia e textil
Leis Incas avián lo mestritge dei terralhas pintadas policròmas qu'èran estadas desvolopadas per lei civilizacions andinas precedentas. Sei tecnicas li permetián de representar una gròssa diversitat d'animaus, de motius geometrics e de scenas de la vida vidanta. Conoissián tanben la metallurgia dei metaus natius (aur, argent, coire...) e dau bronze. Dins aquò, leis objèctes de metau semblan èsser estats rars. Aquelei fachs de metaus preciós foguèron largament pilhats per lei conquistadors. Enfin, lei textils incas portavan generalament de motius geometrics fòrça policròms.
Medecina
Leis Incas avián dei conoissenças medicalas relativament avançadas a respèct dau nivèu tecnologic generau de sa civilizacion. En particular, melhorèron divèrsei tecnicas de cirurgia dau crani. Ansin, lo taus de subrevida après una operacion consecutiva a una bleçadura grèva a la tèsta passèt probablament de 30% dins lei civilizacions preincas a 80-90% durant lo periòde de l'Empèri.
Una particularitat de la societat inca e de sa medecina i èra l'importància de la còca que sei proprietats èran ben conegudas de totei lei pòbles de la region. Sei fuelhas èran ansin consumadas per de rasons religiosas e medicalas. Per exemple, permetiá d'anestesiar un malaut avans una operacion ò de donar mai d'energia ai messatgiers qu'èran cargats de portar lei comunicacions lòng dei rotas.
Eqüator celèst
right|thumb|L'eqüator celèst es enclinat gaireben 23° 26' a respièch del plan de l'[[ecliptica.]] En astronomia, l'eqüator celèst es un grand cercle traçat sus l'esfèra celèsta qu'es la projeccion de l'eqüator terrèstre sus aquela.
Proprietats
Per causa de l'enclinason de l'axe de la Tèrra, l'eqüator celèst es enclinat de 23° 26' a respièch del plan de l'ecliptica. L'eqüator celèst copa l'ecliptica en dos punts opausats, qu'un es lo punt Gama, e l'autre es lo punt Omega.
En coordenadas eqüatorialas, los punts de l'eqüator celèst son (per definicion) los qu'an una enclinason egala a 0°.
Constellacions
L'eqüator celèst travèrsa las constellacions seguentas :
Vesètz tanben
Äquator
Economia d'Oman
Lo torisme e las indústrias alimentadas pel gas natural son los compausants principals de l'estrategia de diversificacion del govèrn. En adoptar de tecnicianas d'aument de la productivitat en l'extraccion, lo país atenguèt aumentar la siá produccion en 2009, en ganhant mai temps per las siás estrategias de diversificacion.
Lo sistèma economic es estat controtlat per la monarquia e per membres del govèrn. A comptar de l'an 2000 se produsiguèt un procès de liberalizacion en un doble sens: d'una banda, s'agiguèt de desligar l'activitat economica e comerciala del poder politic, pròpri de un sistèma absolutista, e per un autre se facilitèt la privatizacion ordenada de las espleitacions minaires. Los grèus desequilibris socials que mantenon encara un nivèl de caumatge entre los abitants del país de 15%, se son anats en redusint al cors dels darrièrs ans amb una diminucion progressiua de la man d'òbra provenenta de païses coma Paquistan, Afganistan o l'Índia. Al meteis temps, s'es aumentat la indústria pesada destinada a la transformacion de produchs, en diversificant l'economia.
Saint-Pierre-le-Vieux
Saint-Pierre-le-Vieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lanslevillard
Lanslevillard en arpitan (Lanslevillard en francés) es una anciana comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Lo 1èr de genièr de 2017 fusionèt amb las comunas de Bramans, Lanslebourg-Mont-Cenis, Termignon e Sollières-Sardières per formar la comuna novèla de Val-Cenis.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Brie-sous-Archiac
Brie-sous-Archiac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Ante Pavelić
thumb|Ante Pavelić Ante Pavelić (Bradina, 14 de julh de 1889 – Madrid, 28 de decembre de 1959) foguèt un politician nacionalista croata. Fondèt lo movement fascista croata dels ostashis e dirigiguèt l'Estat independent de Croàcia del temps de la Segonda Guèrra Mondiala.
Sainte-Colombe (Iona)
Sainte-Colombe  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Santa-Colombe a citat en 1148 jol nom de Sancta Columbœ. Es un vilatge perché ne nautor d'un tuc.
Guèine Ier, comte de Sens defallit en 996, a #èsser inhumé dins la siá glèisa.
En lo vallon del Rus-de Ancy i auriá existit, pendent la nautor Mièja Edat, una vila nomenada Anciacus.
(716) Berkeley
(716) Berkeley es un asteroïde.
Sainte-Colombe (Iona)
Istòria
Al, se #espetar carrièras de ciment hydraulique, o ciment romain, a cèl dobèrt a Santa-Colombe.
Le village de Sainte-Colombe est cité en 1148 sous le nom de Sancta Columbœ. C'est un village perché en haut d'une colline.
Dans le vallon des Rus-d'Ancy aurait existé, durant le haut Moyen Âge, une ville nommée Anciacus.
La glèisa fut donnée en 1188 au chapitre de Saint-Lazare d'Avallon par l'évêque d'Autun.
Tintenieg
Tintenieg en breton ( Tinténiac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Sainte-Colombe (Iona)
Istòria
Le fief d'Origny et son château seigneurial étaient à la famille de Sainte-Maure au. Le manoir de Moutomble appartenait au aux seigneurs de Conygham.
Tintenieg
Istòria
Lo luòc de Tinténiac a freqüentat dempuèi lo Neolític. Qualques vestigis, #qu'un abondiu mobilier lithique e dels ceramicas del Neolític mièg, n'an trobat en lo moment del traçat de la via exprés Roazhon-Sant-Malo.
Un vilatge carolingien descobèrt a la Cocherais, a egalament liurats de nombrosas ceramicas. Aquel es pas #qu'en 1032 #que se tròba la primièra mencion oficiala de Tinténiac, en lo cartulaire del abbaye Sant-Georges de Roazhon. La glèisa e lo vilatge qualificat de « gròs bourg », son alavetz donats pel pòrti de Bretanha Alain III a la siá sœur, Adèle, abbesse de Sant-Georges, a l'escasença de la fondacion de la abbaye. Lo abbesse retrocedís pel continuament una granda part de lo sieu fief. En 1351, lo senhor Jean de Tinténiac s'illustra en lo combat Trenta, #qu'a luòc veja-a ieu près de Josselin. La siá femna Jeanne de Combourg, lududes dona una sola filha, Isabeau de Tinténiac. Aquela en épousant Jean de Laval-Chatillon, fa dintrar la distincion en la familha de Laval. D'aquela nòva union nais Jeanne de Laval #que ven, lo 21 de genièr de 1374, la segonda esposa de Bertrand Del Guesclin.
Sainte-Colombe (Iona)
Nòtas
<references group=N/>
Tintenieg
Istòria
La distincion de Tinténiac passa de contunh, pel jòc dels alliances successivas, a las Montmorency-Laval, Coligny, Coëtquen e la Motte. Un membre de la branca cadette d'aquela darrièra familha, conegut coma chevalier de Tinténiac, es lo un dels grands noms de la Chouannerie. Participa a l'organizacion del débarquement de Quiberon, lo 27 de junh de 1795. La populacion de la municipalitat es per contra favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795 ; l'anniversari de la fondacion de la Republica es tanben celebrat a partir de 1797.
La vida economica del bourg, fondada principalament sus l' agricultura fins en 1950, coneis a aquela data un nòu essor, a causa de la creacion d'establiments escolars e al desvolopament de las activitats terciàries, aital coma de l'indústria, en los ans 1960, amb la fabrica de salaisons de Ille-e-Rance (SIRSA).
(Fonts : Lo Patrimòni de las municipalitats de França- Flohic Editions)
Le site de Tinténiac est fréquenté depuis le Néolithique. Des vestiges, dont un abondant mobilier lithique et des céramiques du Néolithique moyen, sont retrouvés lors du tracé de la voie express Rennes-Saint-Malo.
Un village carolingien découvert à la Cocherais, a également livrés de nombreuses céramiques. Ce n'est qu'en 1032 que l'on trouve la première mention officielle de Tinténiac, dans le cartulaire de l'abbaye Saint-Georges de Rennes. La glèisa et le village qualifié de « gros bourg », sont alors donnés par le duc de Bretagne Alain III à sa sœur, Adèle, abbesse de Saint-Georges, à l'occasion de la fondation de l'abbaye. L'abbesse rétrocède par la suite une grande partie de son fief. En 1351, le seigneur Jean de Tinténiac s'illustre dans le combat des Trente, qui a lieu à Mi-voie près de Josselin. Sa femme Jeanne de Combourg, lui donne une seule fille, Isabeau de Tinténiac. Celle-ci en épousant Jean de Laval-Chatillon, fait entrer la seigneurie dans la famille de Laval. De cette nouvelle union naît Jeanne de Laval qui devient, le 21 janvier 1374, la seconde épouse de Bertrand Du Guesclin.
La seigneurie de Tinténiac passe ensuite, par le jeu des alliances successives, aux Montmorency-Laval, Coligny, Coëtquen et la Motte. Un membre de la branche cadette de cette dernière famille, connu comme chevalier de Tinténiac, est l'un des grands noms de la Chouannerie. Il participe à l'organisation du débarquement de Quiberon, le 27 juin 1795. La population de la commune est par contre favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795 ; l’anniversaire de la fondation de la République est aussi célébré à partir de 1797.
La vie économique du bourg, fondée principalement sur l'agriculture jusqu'en 1950, connaît à cette date un nouvel essor, dû à la création d'établissements scolaires et au développement des activités tertiaires, ainsi que de l'industrie, dans les années 1960, avec l'usine de salaisons d'Ille-et-Rance (SIRSA).
(sources : Le Patrimoine des communes de France- Flohic Editions)
Mina
Mina pòt designar:
Gondomar
Gondomar es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Watigny
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Situat en Thiérache, traversat pel riu Lo Gland, vorejat al nòrd per la Belgica (a 5 km) e a l'Èst pels Ardennes (a 4 km). Watigny Li a situat a el a 9Km de lo sieu cap-luòc de costat Hirson. Aquel pòble, ponch çò de mès d'elevat de la Picardie: 295m, s'estend sus 2000a #que 1000 de bòsc domaniale(proprietat de l'Estat). Ne compta aperaquí 364 abitants (recensement 2007).
Watigny Es limitrophe de 4 comunas : An-Martin-Rieux, Leuze, Sant-Michel, e La Neuville-a las-Joûtes.
Situé en Thiérache, traversé par la rivière Le Gland, bordé au nord par la Belgique (à 5 km) et à l'Est par les Ardennes (à 4 km). Watigny est situé à 9Km de son chef-lieu de canton Hirson. Ce village, point le plus élevé de la Picardie: 295m, s'étend sur 2000ha dont 1000 de forêt domaniale(propriété de l'Etat). Il compte environ 364 habitants (recensement 2007).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Watigny #Aver al XIXe sègle, una vocacion industriala (preséncia de fèrre e utilizacion dels corses d'aiga) amb una populacion #qu'es arribat a fins a 930 abitants. Mas lo industrialisation del XXe sègle i aguèt rason d'aquela pichona indústria. Lo vilatge #venir agricòla: aperaquí 40 granjas se partejavan las 1000li cal de tèrras e pâtures. Mas la modernizacion del material a aucit la pichona espleitacion e demòra pas uèi que 10 espleitacions agricòlas. D'importants trabalhs de disposicion de l'ais principal an donat dins lo pòble un aspècte agradiu. De nombroses ostals ancianas rénovées e dels bastiments modèrns an contribuit fòrça a aquel embellissement dins aquel vilatge ont fa bon viure. L'aire vivifiant dels 1000li cal de bòsques dona a Watigny una vitalité attirante.
Watigny eut au XIXe siècle, une vocation industrielle (présence de fer et utilisation des cours d'eau) avec une population qui a atteint jusqu'à 930 habitants. Mais l'industrialisation du XXe siècle eut raison de cette petite industrie. Le village devint agricole: environ 40 fermes se partageaient les 1000ha de terres et pâtures. Mais la modernisation du matériel a tué la petite exploitation et il ne reste aujourd'hui que 10 exploitations agricoles. D'importants travaux d'aménagement de l'axe principal ont donné au village un aspect plaisant. De nombreuses maisons anciennes rénovées et des constructions modernes ont contribué beaucoup à cet embellissement dans ce village où il fait bon vivre. L'air vivifiant des 1000ha de forêts donne à Watigny une vitalité attirante.
(717) Wisibada
(717) Wisibada es un asteroïde.
Livarot
Lo Livarot es un formatge francés de la region de Normandia. Es un formatge a basa de lach de vaca que benefícia d'una AOC dempuèi 1972 amb un pes mejan de 500g e un diamètre de 12cm.
.csc
(sigla de Computer Sciences Corporation, "companhiá de las sciéncias de l'ordinator", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la societat de servicis en informatica americana Computer Sciences Corporation (CSC). Es en servici dempuèi lo 1èr de setembre de 2015.
Saldaña
Saldaña es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Leland H. Hartwell
Leland Harrison (Lee) Hartwell (n. en 1939) es un genetician american. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 2001 amb Paul Nurse e Tim Hunt per l'estudi del cicle cellular.
Biografia
L'an 2001 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per los sieus trabalhs sul cicle cellular, prèmi partejat amb Tim Hunt e Paul Nurse.
(718) Erida
(718) Erida es un asteroïde.
Lidrezing
Lidrezing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Ancien domaine de l'abbaye de Granfthal, qui passa au comte palatin en 1552, dans la seigneurie de Morhange. Détruit au cours de la guerre de Trente ans.
Miss Platnum
thumb|250px|Miss Platnum en 2009 Ruth Maria Renner (Timișoara, Romania, 27 de setembre de 1980), escaissada Miss Platnum, e anteriorament Platnum es una cantaira alemanda de las originas romanesas.
Chédigny
Chédigny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
Lo territòri communal a adaigat pel riu Indrois.
Le territoire communal est arrosé par la rivière Indrois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
O Grove
O Grove es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Brua e Auriac
Brua e Auriac (Brue-Auriac en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Las comunas de Brua e Auriac las fusionèron en 1840.
(719) Albert
(719) Albert es un asteroïde.
Martina Hingis
thumb|right|200px|Martina Hingis, 2006 Martina Hingis es una jogaira de tennis soïssa d'origina eslovaca. Nasquèt lo 30 de setembre de 1980 a Košice (Eslovaquia). Martina es la femna mai jove qu'arribèt a èsser la nº 1 mondiala, pendent 209 setmanas al total. Ganhèt 5 torneges del Grand Chelem; obtenguèt 43 títols dins de torneges individuals e 38 en dobles.
Martina Hingis se retirèt en 2002, puèi tornèt al tennis en 2006, per se tornar retirar qualques ans après.
Lo sieu nom pichon es un omenatge a Martina Navratilova.
Wiège-Faty
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sainte-Marie-Cappel
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
(720) Bohlinia
(720) Bohlinia es un asteroïde.
Salinas de Pisuerga
Salinas de Pisuerga es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Limey-Remenauville
Limey-Remenauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vanessa Paradis
vinheta
Còstas de Milhau
Las Còstas de Milhau son los vinhals del país de Milhau. Lo vin benefícia pas d'una AOC mas de la certificacion VDQS (Vins Delimitat de Qualitat Superiora) dempuèi 1994, pasmens las primièras vinhas daton de l'Empèri Roman. Lo vin ven de 17 comunas prèpa de Milhau lo long de Tarn. La produccion es de 2000 hl per an (Vin roge 1400 hl, blanc 80 hl, rosat 500 hl ).
Vanessa Paradis
Familha e amor
Es la sòr de l'actritz francesa Alysson Paradis e la neboda de l'actor Didier Pain.
A Guarda
A Guarda es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Vanessa Paradis
Familha e amor
Foguèt la nòvia del cantaire Florent Pagny e del cantaire Lenny Kravitz, mas dempuèi 1998 viu amb l'actor Johnny Depp. An dos mainatges : Lily-Rose Melody (nascuda lo 27 de mai de 1999) e Jack John Christopher III (nascut lo 9 d'abrial de 2002). Demòran entre França e los Estats Units. An un ostal en França, un ostal a Hollywood e una isla dins las Bahamas.
Moncel-sur-Vair
Moncel-sur-Vair es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vanessa Paradis
La cançon
En 1985, cantèt la cançon La magie des surprises-parties. Aqueste "45 tours" capitèt pas.
Moncel-sur-Vair
Istòria
La municipalitat resulta de la fusion l'an 1965 de las municipalitats de Gouécourt e de Moncel-e-Happoncourt.
La commune résulte de la fusion en 1965 des communes de Gouécourt et de Moncel-et-Happoncourt.
Vanessa Paradis
La cançon
En 1990, Serge Gainsbourg li compausèt l'album Variations sur le même t'aime.
En 1992, anèt als Estats Units ont trabalhèt amb Lenny Kravitz qui compausèt un album qui s'apelava Vanessa Paradis. La jovena Vanessa cantèt en anglés pel primièr còp e capitèt. Faguèt fòrça concèrts, dont dètz a l'Olympia.
En 2000, faguèt l'album Bliss.
En 2007, sortiguèt son 5en album, Divinidylle, realizat amb -M- (Matthieu Chedid).
En 2009, sortiguèt son 1e album best of amb 3 novas cancons.
Lo cinèma
En 1989, Vanessa Paradis joguèt lo ròtle de Mathilde dins lo filme Noce blanche de Jean-Claude Brisseau, ont Mathilde es una filha drogada qu'aima son professor de filosofia. Ganhèt lo César du meilleur espoir féminin e lo Prix Romy Schneider.
En 1991, faguèt la publicitat pel perfum Coco de Chanel.
En 1994, joguèt lo filme Élisa amb Gérard Depardieu. Es l'istòria d'una filha que cèrca son paire. Lo filme es un omenatge a Serge Gainsbourg, mòrt tres annadas abans, e qu'aviá escricha la cançon Élisa.
Preuilly-sur-Claise
Geografia
thumb|Naut=Preuilly sus Claise en Indre e Loire|left|upright=0.8|Preuilly sus Claise en Indre e Loire.
thumb|alt=Preuilly sur Claise en Indre et Loire|left|upright=0.8|Preuilly sur Claise en Indre et Loire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1814, Preuilly-sus-Claise a amb el annexat la comuna de Sant-Michel-de detlo-Bòsc.
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
En 1814, Preuilly-sur-Claise a annexé la commune de Saint-Michel-du-Bois.
(721) Tabora
(721) Tabora es un asteroïde.
Isidor Isaac Rabi
Isidor Isaac Rabi (n. 1898, m. en 1988) foguèt un fisician american nascut en Àustria-Ongria. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1944.
Biografia
Nasquèt lo 29 de julhet de 1898 dins la vila de Rymanów, actualament en Polonha, mas qu'en aqueles moments fasiá partida d'Àustria-Ongria. Un an après los sieus parents s'installèron dins la vila de Nòva York. L'an 1927 se doctorèt en fisica a l'Universitat de Columbia amb un trabalh sus las proprietats magneticas dels cristals. Lo 1929 comencèt a trabalhar en aquela universitat, que comencèt a exercir coma professor de fisica lo 1937.
Moriguèt lo 11 de genièr de 1988 dins la vila de Nòva York.
Blòg
Un blòg es un sit internet constituit per la reünion dels articles (o mots de bilhet) escrits dins l'òrdre cronologic. Cada mot de bilhet es, a l'imatge d'un jornal intim, un ajust al blòg; lo blogaire (aquel que ten lo blòg) i desliura un contengut sovent textual sus lo qual cada lector pòt aportar generalament de comentaris.
WordPress e Joomla! son los dus logiciaus de Blòg mei utilizats.
(722) Frieda
(722) Frieda es un asteroïde.
La Roche-Derrien
Ar Roc'h-Derrien en breton ( La Roche-Derrien en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Istòria
Batalha oponent los Bretons del Partit de Texans de Monfort, fraire del fuòc pòrti Jean III de Bretanha, sostenguts per tropas anglesas, e las tropas francesas e bretonnes portadas per Charles de Bles lo data|18|de  pendent la Guèrra de Succession de Bretanha. Charles de Bles en avent refusé totas negociacions amb la populacion assiégée e a extrèm de fòrça, i aguèt capturat pel capitani Thomas Dagworth arribat al auxili de la vila. Los Franceses aguèron batut. Charles de Bles pas #escapar a una execucion somari que mercés a l'intervencion de Tanguy del Chastel #que i n'aviá totun assassinat los fils jols murs de Brèst. Aquel darrièr a pas totun pas #èsser béatifié per la siá miséricorde.
Bataille opposant les Bretons du Parti de Jean de Monfort, frère du feu duc Jean III de Bretagne, soutenus par des troupes anglaises, et les troupes françaises et bretonnes menées par Charles de Blois le 18 pendant la Guerre de Succession de Bretagne. Charles de Blois ayant refusé toutes négociations avec la population assiégée et à bout de force, il fut capturé par le capitaine Thomas Dagworth arrivé au secours de la ville. Les Français furent battus. Charles de Blois n'échappa à une exécution sommaire que grâce à l'intervention de Tanguy du Chastel dont il avait pourtant assassiné les fils sous les murs de Brest. Ce dernier n'a pourtant pas été béatifié pour sa miséricorde.
Adrian Pasdar
thumb|right|Adrian Pasdar Adrian Kayvan Pasdar (Pittsfield, Massachusetts, 30 d'abril de 1965) es un actor irano-american e un cineasta. Se faguèt conéisser dins lo ròtle de Jim Profit dins la sèria de television venguda culta Profit, e posteriorament dins Near Dark e Mysterious Ways. Mai recentament interpretèt lo ròtle de Nathan Petrelli dins la sèria Eròis. Foguèt maridat a Natalie Maines, vocalista principala del grop de musica country texan Dixie Chicks, de 2000 a 2017.
Profit
Profit es una seria de television americana constituida d'un pilòt de 90 minutas e sèt episòdis de 45 minutas, creada per John McNamara e David Greenwalt. Quatre episòdis foguèron difusats entre lo 8 d'abril e lo 29 d'abril de 1996 sus la ret Fox. En França l'integralitat de la seria foguèt difusada a partir del 23 d'abril de 1997 sus la cadena Jimmy.
Parcol
Parcol (Parcoul en francés) es una anciana comuna dins lo departament de Dordonha de la region de la Novela Aquitània. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, Parcol es venguda una comuna delegada de la comuna novela de Parcol e Chanaur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [pɒr’kul]. Las fòrmas ancianas son Paracol en 1117, Paracollam, en latin, en 1319. Segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, Parcol es format dau verbe parar « aparar, defendre, donar, presentar », e de col [compréner còl o col ?], « pòrt de montanha » e per extension « passatge ». Quò'ra una nocion aplicada a un establiment religiós e justament i aviá un priorat de l'abadia de Charrós. Segon lo site de las comunas de Dordonha, lo nom ven benleu de l'ancian occitan parat col, au sens de « passatge gardat, survelhat ». Dauzat e Rostaing explican lo nom emb lo verbe parar e còu.
Lo borg de Parcol es sus un site de defensa.
Nadir
thumb|Illustracion de la posicion relativa del Zenit e del Nadir. En astronomia e en geografia lo nadir (de l'arabi ندير nadeer نظير nathir, ) es lo punt inferior de l'esfèra celèsta, segon la perspectiva d'un observator en dessús de la Tèrra e la projeccion de l'alinhament vertical qu'aquela jos los pès de l'observator, localizada de l'autre costat de la planeta e a o opausat al Zenit, punt ont lo sòl demòra perpendicular a la region subtropicala en plen solstici.
Kodungallur
Kodungallur (kòdongallor - o ancianament Cranganore, en malaialam, കൊടുങ്ങല്ലൂർ kōṭuṅṅallūr) es una vila de l’estat de Kerala en Índia.
Administracion
Kodungallur es situat dins lo districte de Thrissur.
Appenai-sous-Bellême
Appenai-sous-Bellême es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat deu lo sieu nom a la proximitat de la vila de Bellême.
La commune doit son nom à la proximité de la ville de Bellême.
Guérard
Guérard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Yahoo!
right|thumb|Logo '''Yahoo! Inc. ''' (Nasdaq:YHOO) es una entrepresa globala amb sedença als Estats Units d'America qu'a per mission: "èsser lo servici global d'Internet mai essenciala per consumidors e negòcis". Possedís un portal d'internet, un directòri web e una sèria de servicis, en i comprenent çò de popular corrièr electronic Yahoo!. Foguèt fondada en genièr de 1994 per dos estudiants de postgrau de l'Universitat de Stanford, Jerry Yang e David Filo. Yahoo! se constituiguèt coma entrepresa lo 2 de març de 1995 e comencèt a cotitzar a borsa lo 12 d'abril de 1996. L'entrepresa a la siá sedença corporativa a Sunnyvale, Califòrnia, Estats Units.
Zenit (omonimia)
Zenit pòt designar:
(723) Hammonia
(723) Hammonia es un asteroïde.
(724) Hapag
(724) Hapag es un asteroïde.
Zenit (astronomia)
thumb|Illustracion de la posicion relativa del zenit e del nadir.
En astronomia, lo zenit es un dels punts d'interseccion de la verticala d'un luòc donat e de l'esfèra celèsta. Lo punt d'interseccion que se tròba en dessús de la Tèrra es lo zenit; al contrari aquel que se tròba als antipòdes es lo nadir. D'un autre biais lo zenit es lo punt sus la verticala en dessús de la nòstra tèsta e lo nadir es le punt sus la verticala situat jos los nòstres pès. En coordenadas orizontalas, l'axe zenit-nadir es perpendicular al plan de l'orizont celèst, e lo zenit e lo nadir son los pòls del grand cercle de l'orizont. Lo meridian celèst del luòc passa par aqueles pòls que son lo zenit e lo nadir.
Lo punt pus elevat de la trajectòria d'un astre dins lo cèl (per exemple lo Solelh) se nomena lo punt de culminacion. Lo Solelh passa al zenit solament entre los dos tropics.
Vesètz tanben
Nadir
Habère-Lullin
Âbèro d’Avâl en arpitan (Habère-Lullin en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Ryan Furness
Ryan Christopher Furness, conegut simplament coma Ryan Furness  (n. a Minneapolis en 1972), es un filològ, professor universitari e entrepreneire estatunidenc, reconegut coma un dels màgers especialistas de l'occitan aranés.
Furness se licencièt en Filologia ispanica a l'Universitat de Minnesota e se transportèt a Catalonha al començament de las annadas 1990 ont seguiguèt de corses de Filologia romanica a l'Universitat de Barcelona (UB). Foguèt a aquel moment que descobriguèt l'existéncia de l'occitan de l'Aran, fach que lo portèt a lo sieu primièr contacte amb la lenga e amb la occitanisme en 1997.
Amb tot lo material que se crompèt dins sas consecutivas visitas dins la Val d'Aran, agèt besonh de comparar divèrses mots amb lo diccionari aranés-castelhan-catalan-francés de Frederic Vergés Bartau, mas, aital e tot, i trobèt de divèrsas mancas pel que fasiá a la siá lenga mairala. Aquela situacion lo portèt a se prepausar de crear lo primièr diccionari bilingüe aranés-anglés. Après o prepausar al Conselh General d'Aran, que n'acceptèt la proposicion, i trabalhèt en una de los sieus burèus pendent dos ans e l'òbra foguèt publicada en 2006 per Pagés Editors, amb una tirada d'un milièr d'exemplars e las equivalèncias en las doas lengas d'entre 12.000 e 13.000 mots.
Son diccionari aranés-anglés se considèra la primièra òbra de lexic bilingüe escricha en aranés normatiu de l'Institut d'Estudis Araneses - Academia Aranesa de la Lenga Occitana. Per plan que l'autor reconeguèt de grandas dificultats per acabar l'òbra compte tengut de la situacion sociolingüistica del territòri occitanoparlant e la manca de documentacion escricha,[8] aquela es estada subjècta a posteriors estudis e criticas per çò qu'es de las simetries entre ambedoas parts del diccionari e tanben per l'inclusion de barbarismes de la oralitat.
Posteriorament, Furness tornèt als USA, e poguèt pas acabar lodoctorat a l'UB. I exerciguèt ailà coma professor de castelhan al campus de Rochester de l'Universitat de Minnesota e i comencèt una entrepresa emergenta, NearestYou, centrada en la maximització de beneficis en la venta de begudas artesanalas. Mai tard, tornèt pontualament en Catalonha per preparar un nòu doctorat a l'Universitat de Lhèida, tanben sus lengas minoritàrias. Dins l'encastre d'aqueles estudis, anoncièt en 2022 que trabalhava a una actualizacion del diccionari bilingüe aranés-anglés, en aquela edicion amb una version tanben digitala, e possiblament en un diccionari de caracteristicas similaras entre l'aranés e l'anglés.
Rotland (camisard)
Rotland, o Rotland Lapòrta es l'escais-nom de Pèire Lapòrta (3 de genièr de 1680 - 14 d'abril de 1704) foguèt un cap camisard de Cevenas. Li dison tanben lo « General dels mainatges de Dieu». Moriguèt a 24 ans.
Nasquèt al Mas Sobeiran, vengut uèi lo Musèu dau Desèrt.
Pocheta
thumb|100px|Cara de hon d'ua pochetaUa pocheta (tanben aperat vriulon de mèste de dança, pochette o violino piccolo alla francese) qu'ei ua mena de petit vriulon hèit, justament, per estar lo mei petit possible e donc quasi per caber dehens ua pòcha. Qu'èra mei que mei utilizat au sègle XVIII peus mèstes de dança entà provesir la musica de las loas leçons e peus musicians dens la carrèras.
A Illa de Arousa
A Illa de Arousa es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Economia de Turquia
La dinamica economia de Turquia es una barreja d'un sector agricòla tradicional, que representa 35% dels emplecs, e una industria modèrna. Lo país a un sector privat fòrt e en desvolopament rapid; totun l'estat a una fòrta participacion dins l'industria basica, las bancas, lo transpòrt e las telecomunicacions.
Lo principal sector industrial es lo textil e de vestiari, que representa 1/3 dels emplecs industrials. Lo sector afronta la concurréncia internacionala e los sistèmas de quòtas. Malgrat aiçò, d'autres sectors, coma lo de l'automobila e lo de l'electronica, cresquèron en importància dins las exportacions turcas.
Teorba
thumb|100px|Teorba modèrnathumb|200px|left|Jogador de teorbaLa teorba qu'ei ua mena de gran laüt provesit d'un cavilhèr doble on las còrdas e s'amassan en gran jòc e petit jòc. Qu'ei sovent emplegat dens la baisha continua e per aquesta rason mei que mei dens la musica barròca.
Nòme (Egipte)
Lo nòme qu'ei ua unitat administrativa de l'Egipte antica. Lo lor nombre que variè hèra pauc durant l'antiquitat egipciana. Au periòde ptolemaïc que se'n contava quaranta dus. Que son desseparats enter nòmes de Haut e de Baish Egipte (las duas unitats qui formèn Egipte).
Sent Estiene
Sent Estiene (Saint-Étienne-d'Orthe en francés) qu'ei ua comuna gascona deu País d'Òrta situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [səntəs'tj'œnə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Stephanus de Alga, en latin, aus sègles XI-XII, Sanctus Stephanus de Avorte, en latin, aus sègles XI-XII, St Estienne (mapa deu sègle XVII, shens data), S. Estienne (mapa de 1630 e 1638), S. Etiene (mapas de 1714 e de 1733).
Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom vien deu grèc Stephanus, nom deu prumèr martir e d'autes sents.
La fòrma deu nom deu martir qu'ei manlevada au francés (la fòrma occitana qu'ei Estève [e Estèfe dens los noms de glèisas e de vilatges de l'Oèst occitan]. Lo determinant Alga de la prumèra atestacion que sembla a religar au basco alga, « pastura, totas sòrtas de graminèas »; lo lòc qu'èra benlhèu abondós en pastencs. A l'epòca donada -l- dens Alga qu'auré devut vocaliza's; mès qu'ei benlhèu ua faussa refeccion deu mot augar, « lòc de braus, de modius », geograficament compatible dab la situacion en arriba d'Ador,.
Prèire Joan
right|thumb|307x307px|Prèire Joan Lo Prèire Joan èra un legendari sobeiran crestian d'Orient qu'aviá de foncions de patriarca e de rei, correspondent, dins la realitat, a l'Emperaire d'Etiopia. Se ditz qu'èra un òme virtuós e un governaire generós. Lo reialme del Prèire Joan foguèt l'objècte d'una cerca qu'estimulèt l'imaginacion de generacions d'aventurièrs, mas que sempre demorèt fòra portada.
Son reialme reünís lo reialme crestian-monofisit d'Abissinia e los crestians nestorians d'Asia Centrala. Se ditz tanben qu'èra lo descendent de Baltasar, un dels Tres Reis Magues. Coma las informacions tangiblas sus aquel empèri crestian èran escassas, creissèron los fantasmas al subjècte d'aquel reialme: se parlava de mostres divèrses (coma d'òmes amb cap de can), de paisatges edenics, eca, i situant quora l'Infèrn quora lo Paradís.
Dins lo Libre de la Meravilhas, de Marco Polo, Prèire Joan èra de fach Ong-Can, rei dels Turcs Oengut de Mongolia, puèi la Glèisa Nestoriana penetrèt en Asia Centrala e anèt fins a Manchoria e nombre d'aquestes èran de crestians nestorians e prèires ereditaris.
Las informacions (jos fòrma de legenda) sul Prèire Joan arribèron en Euròpa per la boca dels ambaissadors, peregrins e mercants, e mai tard confirmadas per l'infant Pèire, que viatjèt "per las set partidas del mond", e mai pel sieu enemic Anfós I Duc de Bragança, que faguèt lo peregrinatge en Tèrra Santa.
En 1487, Joan II de Portugal envièt Anfós de Paiva per cercar la localizacion del reialme mitic (que correspondiá a l'actuala Etiopia) dins una temptativa de ne far un possible aliat per una expedicion cap a Índia, que planificava. Pasmens morriguèt abans de comunicar lo raconte, Pêro da Covilhã - que l'aviá acompanhat fins a çò que se separèsson e qu'el anèsse far una reconeissença en Índia - anarà mai tard acabar sa mission. Son los racontes de Pêro da Covilhã a Francisco Álvares que permetèron de ne saber mai de l'istòria qu'aquel darrièr descriguèt dins son libre Verdadeira Informação das Terras do Preste João das Índias
Trajectòria d'un mite
En 1145, un evesque armenian de Jabala arribèt a la Santa Ses amb la novèla de la conquista del Comtat d'Edessa (1144) pels musulmans. L'evesque crenhiá que l'eveniment poguèsse metre en dangièr las comunautats crestianas d'Orient e cridèt que los crosats abandonèsson pas sas posicions en Tèrra Santa.