cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Transilvània
Transylvania as an independent principality
When the main Hungarian army and King Louis II Jagiello were slain by the Ottomans in the Battle of Mohács (1526), John Zapolya, governor of Transylvania, took advantage of his military strength and put himself at the head of the nationalist Hungarian party, which opposed the succession of Ferdinand of Austria (later Emperor Ferdinand I) to the Hungarian throne. As John I he was elected king of Hungary, while another party recognized Ferdinand. In the ensuing struggle Zapolya received the support of Sultan Suleiman I, who after Zapolya's death in 1540 overran central Hungary on the pretext of protecting Zapolya's son, John II. Hungary was now divided into three sections: West Hungary, under Austrian rule; central Hungary, under Turkish rule; and semi-independent Transylvania, where Austrian and Turkish influences vied for supremacy for nearly two centuries.
Transylvania was now beyond the reach of Catholic religious authority, allowing Lutheran and Calvinist preaching to flourish. In 1563, Giorgio Blandrata was appointed as court physician, and his radical religious ideas increasingly influenced both the young king John II and the Calvinist bishop Francis David, eventually converting both to the Anti-Trinitarian (Unitarian) creed. In a formal public disputation, Francis David prevailed over the Calvinist Peter Melius; resulting in 1568 in the formal adoption of individual freedom of religious expression under the Edict of Turda (the first such legal guarantee of religious freedom in Christian Europe).
Philadelphia 76ers
Los Philadelphia 76ers son una equipa professionala de la NBA que lo sèti es a Filadèlfia, Pensilvània (Estats Units). Jògan a la Division Atlantica de la Conferéncia Èst de la NBA.
Transilvània
Transylvania as an independent principality
The younger Stephen Báthory, a Hungarian Catholic who later became King Stephen Bathory of Poland, undertook to maintain the religious liberty granted by the Edict of Turda, but interpreted this obligation in an increasingly restricted sense. The latter period of Báthory rule saw a four-sided conflict in Transylvania involving the Transylvanians, the Austrians, the Ottomans, and the voivod of Wallachia, Prince Michael the Brave.
Michael gained control of Transylvania in 1599 after the Battle of Şelimbăr in which he defeated Andrew Báthory's army. Báthory was killed by Szeklers who hoped to regain their old privileges with Michael's help. In May 1600 Michael also gained control of Moldavia, uniting the three principalities of Wallachia, Moldavia and Transylvania (the three main parts of present-day Romania). The union did not last long, however, as Michael was assassinated by Walloon mercenaries under the command of the Habsburg general Giorgio Basta in August 1601. Basta finally subdued Transylvania in 1604 and initiated a reign of terror in which he was authorised to appropriate the land of noblemen, Germanize the population, and reclaim the principality for Catholicism through the Counter Reformation.
From 1604-1606, the Calvinist magnate of Bihar county Stephen Bocskai led a successful rebellion against Austrian rule. Bocskai was elected Prince of Transylvania on 5 April 1603 and prince of Hungary two months later. The two main achievements of Bocskai's brief reign (he died 29 December, 1606) were the Peace of Vienna (June 23, 1606), and the Truce of Zsitvatorok (November 1606). By the Peace of Vienna, Bocskai obtained religious liberty and political autonomy, the restoration of all confiscated estates, the repeal of all "unrighteous" judgments, and a complete retroactive amnesty for all Hungarians in Royal Hungary, as well as his own recognition as independent sovereign prince of an enlarged Transylvania. Almost equally important was the twenty years Truce of Zsitvatorok, negotiated by Bocskai between the emperor and the sultan.
Under Bocskai's successors Transylvania had its golden age, especially under the reigns of Gabriel Bethlen and George I Rákóczi. Gabriel Bethlen, who reigned from 1613 to 1629, perpetually thwarted all efforts of the emperor to oppress or circumvent his subjects, and won reputation abroad by championing the Protestant cause. Three times he waged war on the emperor, twice he was proclaimed King of Hungary, and by the Peace of Nikolsburg (December 31, 1621) he obtained for the Protestants a confirmation of the Treaty of Vienna, and for himself seven additional counties in northern Hungary. Bethlen's successor, George I Rákóczi, was equally successful. His principal achievement was the Peace of Linz (September 16, 1645), the last political triumph of Hungarian Protestantism, in which the emperor was forced to confirm again the articles of the Peace of Vienna. Gabriel Bethlen and George I Rákóczi also did much for education and culture, and their era has justly been called the golden era of Transylvania. They lavished money on the embellishment of their capital Gyulafehérvár (Alba Iulia, Weißenburg), which became the main bulwark of Protestantism in Eastern Europe. During their reign Transylvania was also one of the few European countries where Roman Catholics, Calvinists, Lutherans, and Unitarians lived in mutual tolerance. Orthodox Romanians, however, were denied equal rights. Despite the efforts of Inochentie Micu-Klein, a Romanian Greek Catholic bishop, the nation status promised to those Romanians who converted to Catholicism was also not granted.
Austrian Rule and the Austro-Hungarian Empire
After the defeat of the Ottomans at the Battle of Vienna in 1683, the Habsburgs gradually began to impose their rule on the formerly autonomous Transylvania. Apart from strengthening the central government and administration, the Habsburgs also promoted the Roman Catholic Church, both as a uniting force and also as an instrument to reduce the influence of the Protestant nobility. By creating a conflict between Protestant and Catholic elements, the Habsburgs hoped to weaken the estates. In addition, they tried to persuade Orthodox clergymen to join the Uniate (Greek Catholic) Church, which accepted four key points of Catholic doctrine and acknowledged papal authority, while still retaining Orthodox rituals and traditions. In 1699 and 1701, Emperor Leopold I decreed Transylvania's Orthodox Church to be one with the Roman Catholic Church. Many, but not all, priests converted, although it was not clear to them what the difference was between the two denominations. From 1711 onward, Austrian control over Transylvania was consolidated, and the princes of Transylvania were replaced with Austrian governors. The proclamation (1765) of Transylvania as a grand principality was a mere formality. The pressure of Austrian bureaucratic rule gradually eroded the traditional independence of Transylvania. In 1791 the Romanians petitioned Emperor Leopold II for recognition as the fourth "nation" of Transylvania and for religious equality, but the Transylvanian Diet rejected their demands, restoring the Romanians to their old status.
In early 1848, the Hungarian Diet took the opportunity presented by the revolution to enact a comprehensive legislative program of reforms, referred to as the April Laws, which also included provision for the union of Transylvania and Hungary. The Romanians of Transylvania initially welcomed the revolution believing that they would benefit from the liberal reforms. However, their position changed due to the opposition of Transylvanian nobles to reforms such as emancipation of the serfs, and the failure of the Hungarian revolutionary leaders to recognise Romanian national interests. A Romanian national assembly at Blaj in the middle of May, produced its own revolutionary program calling for proportionate representation of Romanians in the Transylvanian Diet and an end to social and ethnic oppression. The Saxons were worried from the start about the idea of union with Hungary, fearing the loss of their traditional privileges. When the Transylvanian Diet met on 29 May the vote for union was pushed through despite the objection of many Saxon deputies. On June 10, the Emperor sanctioned the union vote of the Diet. Military executions, the arrest of revolutionary leaders and other activities which followed the union hardened the position of the Saxons. In September 1848, another Romanian assembly in Blaj denounced union with Hungary and called for an armed rising in Transylvania. Warfare erupted in November with both Romanian and Saxon troops, under Austrian command, battling the Hungarians led by the Polish general Józef Bem. Within four months, Bem had ousted the Austrians from Transylvania. However, in June 1849, Tsar Nicholas I of Russia responded to an appeal from Emperor Franz Joseph to send Russian troops into Transylvania. After initial successes against the Russians, Bem's army was defeated decisively at the Battle of Temesvár (Timişoara) on 9 August; the surrender of Hungary followed.
After quashing the revolution, Austria imposed a repressive regime on Hungary and ruled Transylvania directly through a military governor, with German again becoming the official language. Austria abolished the Union of Three Nations and granted citizenship to the Romanians. Although the former serfs were given land by the Austrian authorities, it was often barely sufficient for subsistence living. These poor conditions obliged many Romanian families to cross into Wallachia and Moldavia searching for better lives. However, in the compromise (Ausgleich) of 1867 which established the Austro-Hungarian Empire, the special status of Transylvania ended and it became a province under Hungarian control. While part of Austria-Hungary, Transylvania's Romanians were oppressed by the Hungarian administration through Magyarization; the German Saxons were also subject to this policy, but not as heavily as were Romanians.
During this historical period, when Transylvania was a part of the Austro-Hungarian Empire under Hungarian administration, "Transylvania proper" consisted of a 15-county (Hungarian: megye) region, covering 54,400 km² in the southeast of the former Kingdom of Hungary. The former Hungarian counties were Alsó-Fehér, Beszterce-Naszód, Brassó, Csík, Fogaras, Háromszék, Hunyad, Kis-Küküllő, Kolozs, Maros-Torda, Nagy-Küküllő, Szeben, Szolnok-Doboka, Torda-Aranyos, and Udvarhely. Today, Transylvania proper includes only 9 of the aforementioned 16 Romanian counties: Alba, Bistriţa-Năsăud, Braşov, Cluj, Covasna, Harghita, Hunedoara, Mureş, and Sibiu. In addition to Transylvania proper, modern Transylvania includes part of the Banat, part of the Pannonian plain, and the former Partium.
Transylvania as part of Romania
Although King Ferdinand I of Romania was a Hohenzollern, Romania refused to join the Central Powers and stayed neutral when the First World War began. In 1916 Romania joined the Triple Entente by signing the Military Convention with the Entente, which recognised Romania's rights over Transylvania. As a consequence of the Convention, Romania declared war against the Central Powers on 27 August 1916, and crossed the Carpathian mountains into Transylvania, thus forcing the Central Powers to fight on yet another front. A German-Bulgarian counter-offensive began the following month in Dobruja and in the Carpathians, driving the Romanian army back into Romania by mid-October and eventually leading to the capture of Bucharest. The exit of Russia from the war in March 1918 in the Treaty of Brest-Litovsk left Romania alone in Eastern Europe, and a peace treaty between Romania and Germany was negotiated in May 1918. However, the resulting Treaty of Bucharest, never ratified in Romania, was denounced in October 1918 by the Romanian government, which then re-entered the war on the Allied side. The Romanian Army advanced to the Mureş river in Transylvania.
By mid-1918 the Central Powers were losing the war, and the Austro-Hungarian empire had begun to disintegrate. The nations living inside Austria-Hungary proclaimed their independence from the empire during September and October 1918. The leaders of Transylvania's National Party met and drafted a resolution invoking the right of self-determination (Woodrow Wilson's 14 points) of Transylvania's Romanian people, and proclaimed the unification of Transylvania with Romania. In November, the Romanian National Central Council, which represented all the Romanians of Transylvania, notified the Budapest government that it had assumed control of twenty-three Transylvanian counties and parts of three others. A mass assembly on 1st of December 1918 in Alba Iulia passed a resolution calling for unification of all Romanians in a single state. The National Council of the Germans from Transylvania approved the Proclamation, as did the Council of the Danube Swabians from the Banat. In response, the Hungarian General Assembly of Cluj reaffirmed the loyalty of Hungarians from Transylvania to Hungary on December 22 1918.
In December 1918 the Romanian army was stationed on the Mureş river, but crossed the demarcation zone and advanced up to Cluj and then up to Sighet, after making a request to the Powers of Versailles on the grounds of protecting the Romanians in Transylvania. In February 1919, the escalating violence in the area - Bolshevik elements were making efforts to spread the "Bolshevik Revolution" - led to the creation of a Neutral Zone between Romania and Hungary.
The Prime Minister of the newly proclaimed independent Republic of Hungary resigned in March 1919, refusing to officially recognize the Treaty of Versailles which placed Transylvania under the sovereignty of Romania. When the Communist Party of Hungary, led by Béla Kun, came to power in March 1919 it proclaimed the Hungarian Soviet Republic and after promising that Hungary would regain the lands that were under its control during the Austro-Hungarian Empire, it decided to attack Czechoslovakia and Romania. The Hungarian Army began the offensive in Transylvania in April 1919 along the Someş, and Mureş rivers. A Romanian counter-offensive pushed forward to reach - and halt at - the Tisa River in May. A new Hungarian offensive in July penetrated 60 km into Romanian lines before a further Romanian counter-offensive led to the occupation of the Hungarian capital Budapest in August, putting an end to the Hungarian Soviet Republic. The Romanian army withdrew from Hungary between October 1919 and March 1920.
In August 1940, during the Second World War, Adolf Hitler gave the northern half of Transylvania to Hungary by the second Vienna Diktat. The Treaty of Paris (1947) after the end of the Second World War rendered the Vienna Diktat, and the territory of northern Transylvania was returned to Romania. The post-WWII borders with Hungary, agreed on at the Treaty of Paris were identical with those set out in 1920.
Coat of Arms of Transylvania
The Coat of Arms of Transylvania has three parts:
Pedro Lemebel
Pedro Lemebel (21 de novembre de 1952, Santiago de Chile - 23 de genier de 2015, Santiago de Chile) èra un escrivan e un artista chilen. Son òbra se concentrèt principalament sus la critica de l'autoritarisme e sus lo desvolopament d'una pintura umoristica de la vida chilena depintada a partir d'un ponch de vista queer.
Bèucaire (Condomés)
Bèucaire o Beucaire (Beaucaire en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Bèucaire
Segon Dauzat, Bèucaire que veng deu latin quadrum « pèira de talha e per extension mòta » e adjectiu -bèth (l'adjectiu es pas en gascon, benlèu pr'amor lo nom es un transferiment de Bèucaire (Gard)). Segon Negre, Bèucaire que veng de l'occitan bèu « bèth » e caire « pèira de talha, marralh », per designar ua hortalessa.
Pardelhan o Pardalhan
Aqueras consideracions, fondadas sus noms semblables, valen sonque se lo nom es pas un transferiment. Segon Dauzat e Rostaing, Pardelhan que veng deu nom latin d'òme Pardalus, Pardalis (Skok), Pardelius (Longnon), damb lo sufixe -anum. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish Pardelius; Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'aima mei Pardalius (sus pardalis « pantèra »; Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish *Pardalius, derivat deu cognomen Pardalus (e pr'aquò las fòrmas mei ancianas de Pardalhan (Agenés) que son en Parde-) . Per Pardalhan (Menerbés), Frank R. Hamlin que considèra Pardalhan ven de l'escais latin (cognomen) Pardulus, damb lo sufixe -i-anum (sic); e pr'aquò las fòrmas mei ancianas que son en Pardi-, Parde-.
Istòria
En 1839, qu'incorporèn la comuna de Pardelhan o Pardalhan (fòrmas diferentas sus la medisha mapa) a Bèucaire.
Berrueces
Berrueces es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Vanessa Redgrave
Vanessa Redgrave (n.1937) es una actritz britanica qu'a recebut un prèmi Oscar en 1977 amb lo filme Julia. Es tanben una activista politica trotskista.
Biografia
Nasquèt a Londres, fruch del matrimòni entre los actors Michael Redgrave (1908-1985) e Rachel Kempson (1910-2002). D'eles, aital coma lo sieu fraire Corin Redgrave e la siá sòr Lynn Redgrave, eretèt cèrt gost pel mond de l'interpretacion aital coma una afinitat a las idèas progressistas. Lo primièr lo canalizèt en dintrant en lo Central School of Discurs and Drama a Londres e en la Royal Shakespeary Company, en estreant d'òbras coma La dama de la mar. Lo segond se materializariá en una longa trajectòria de militància politica e filiacion amb organizacions marxista. Per aquelas datas Vanessa se maridèt amb lo director Tony Richardson, qual li convertiriá en maire de Joely e Natasha Richardson. A tanben un filh Carlo Gabriel Nero, escrivan e realizador, per una relacion amb l'actor italian Franco Nero que coneguèt en lo rodatge de la pellicula Camelot.
Carles de Batz Castèlmoro d'Artanhan
thumb|250px|Estatua de d'Artanhan a Aush Carles de Batz Castèlmoro, Comte d'Artanhan, mei conegut jos lo nom de d'Artanhan, que hoc un òme de guèrra gascon, nascut entre 1611 e 1615 au Castèth de Castèlmoro, près de Lupiac (dens lo departament actuau de Gers). Que hoc capitani de la garda deus mosquetaris deu rei Loís XIV de França, que moriscoc au sètge de Maastricht lo 25 de junh de 1673, pendent la Guèrra Francoolandesa.
Un raconte romançat de la sua vida per Gatien de Courtilz de Sandras que formèc la basa de l'òbra famosa d'Alexandre Dumas, Los Tres Mosquetaris.
Cruèjols
Cruèjols (Cruéjouls en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, es comuna delegada de la comuna novèla de Palmàs d'Avairon amb Cossèrgas e Palmàs.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Théding
Théding es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Serre-Nerpol
Serre-Nerpol es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Théding
Istòria
Dépendait Del ancià Duché de Lorraine. Lo prince de Sarrebruck i #far bastir la glèisa Santa Marguerite l'an 1765.
Enlil-bani
Enlil-bani foguèt lo desen rèi de la premiera dinastia d'Isin. Succediguèt a Erra-imitti e reinèt vèrs -1860/-1837. Venguèt "Rèi de substitucion" a causa de presagis marrits puei rèi a la mòrt d'Erra-imitti. Bastiguèt un palais novèu e foguèt lo darrier rèi de la dinastia avent un imne. Pendent son rèine, Isin venguèt una poissança segondària.
Théding
Istòria
Dépendait de l'ancien Duché de Lorraine. Le prince de Sarrebruck y fit bâtir l'église Sainte Marguerite en 1765.
Serre-Nerpol
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dintre 1790 e 1794, las municipalitats éphémères de Hivernacle e Nerpol fusionan per formar la municipalitat de Nerpol-e-Hivernacles. En 1904, la municipalitat càmbia oficialament de nom e ven Hivernacle-Nerpol.
Entre 1790 et 1794, les communes éphémères de Serre et Nerpol fusionnent pour former la commune de Nerpol-et-Serres. En 1904, la commune change officiellement de nom et devient Serre-Nerpol.
In varietate concordia
« In varietate concordia » es la devisa que se donèt l'Union europèa.
Istòria
La devisa foguèt causida d'en primi!r segon un procediment non oficial. Patrick La Prairie, del quotidian Ouest-France prepausa, en 1998, l'organizacion d'un concors de devisas europèas per de classas de l'ensenhament secondari des quinze Estats membres, per tòca de proclamar la novèla devisa a l'escasença del cinquantenari de la declaracion del 9  de mai de 1950 de Robert Schuman. Al nivèl nacional, los medias partenaris foguèron invitats a causir detz deviaes, que foguèron somesas a una jurada europèa amassada al Memorial de Can los 11 e 12 abril de 2000. Aquela jurada causiguèt set devisas,. Aquelas devisas foguèron somesas a una granda jurada presidida per Jacques Delors e compausada d'una personalitat per cadun dels quinze Estats membres. La devisa seleccionada foguèt balhada a Nicole Fontaine, alra presidenta del Parlament europèu La devisa retenguda èra <span class="citation not_fr_quote" lang="la">« In varietate concordia ».
En 2004, la devisa foguèt integrada al tractat establissent une Constitucion Euròpèa (tractat de Roma), que l'article <abbr class="abbr" title="1">I <abbr class="abbr" title="1"> -8 dona los diferents simbòles de l'Union europèa. Mas lo tractat foguèt pas ratificat.
Oberrœdern
Oberrödern  en alemannisch (Oberroedern en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
In varietate concordia
Istòria
En 2007, lo traité modificatiu (tractat de Lisbona) conten pas cap d'article mencionant los simbòls de l'Union.
Pasmens 16 dels 27 Estats membres (Belgica, Bulgaria, Alemanha, Àutria, Grècia, Espanha, Itàlia, Chipre, Lituània, Luxemborg, Ongria, Malta, Portugal, Romania, Eslovènia e Eslovaquie) declaran:
« La bandièra representant un cèrcle de dotze estelas d'aur sus fons blau, l'imne tirat de « l'Òde a la jòia » de la Novena simfonia de Ludwig van Beethoven, la devisa « In varietate concordia », l'èuro coma moneda de l'Union europèa e la Jornada d'Euròpa lo 9 de mai conteneràn d'èsser, per eles, los simbòls de l'apartenença comuna dels citutadans à l'Union europèa e de lor ligam amb aquela. »
« In varietate concordia »
La devisa de l'Union europèa <span class="citation not_fr_quote" lang="la">« In varietate concordia » en latin, foguèt traducha dins la 23 lengas qu'èran oficialas dins l'Union europèa a la data de redaction del tractat de Roma (en 2004) puèi dins las lengas dels nòus païses avent aderit a l'Union europèa :
Dins las lengas dels païses oficialament candidats
De traduccions dins las lengas oficialas dels païses candidats a l'intrada dins l'Union europèa son realizadas, o a l'iniciativa de l'Union europèa, o per los Estats candidats :
Ofensiva Vistula-Oder
L'ofensiva Vistula-Oder se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 12 de genier au 2 de febrier de 1945. Organizada per lei Sovietics que tenián una superioritat numerica e materiala fòrça importanta (2,200,000 d'òmes e 38,500 veïculs ò pèças d'artilhariá còntra inicialament 450,000 òmes e 5,250 veïculs ò pèças d'artilhariá), permetèt a l'Armada Roja de passar Vistula e d'arribar a 80 km de Berlin.
Durant aquela ataca, leis Alemands perdiguèron aperaquí 350,000 òmes còntra aperaquí 200,000 òmes per lei Sovietics.
Lluís-Anton Baulenas
Lluís-Anton Baulenas i Setó (Barcelona, 21 de setembre de 1958) es un escrivan, revirador e critic literari catalan.
Abans d'exercir d'escrivan, aviá fach de mèstre a l'escòla privat e en instituts de segondària. Abandona après aqueles trabalhs segondaris e consagra tot lo sieu temps a l'escritura. Los sieus inicis literaris se devon al teatre, camp que faguèt d'actor, director e autor. Totun, la reconeissença publica li arriba, sustot, del prètzfach coma romancièr. A ganhat los prèmis mai importants de la literatura catalana e es estat tradusit a divèrsas lengas. Coma revirador el meteis, a adaptat al catalan de tèxtes de Marguerite Yourcenar, Eugène Labiche, William Gibson, Eugene O'Neill, Jean Cocteau, Albert Camus E Boris Vian. Lo director Ventura Pons transformèt Amor idiota en una film de succès.
Guilhèm Windsor
thumb|right|200px|Lo prince Guilhèm en 2008 Guilhèm Windsor, duc de Cambridge (nascut William Arthur Philip Louis Windsor a Londres, lo 21 de junh de 1982) es l'ainat de Carles III, rei del Reialme Unit, e de Diana Spencer. Es lo reirefilh d'Elisabeta II. Es l'eretièr del Reialme Unit dempuèi lo 8 de setembre de 2022.
Es l'òme de Kate Middleton dempuèi lo 29 d'abrial de 2011. An tres enfants: Jòrdi (nascut en julhet de 2013), Carlòta (nascuda en mai de 2015) e Loís (nascut en abril de 2018).
Préaux-du-Perche
Préaux-du-Perche es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
En cobrint 2,352 ectaras, lo territòri de Préaux-de detlo-Portamantèl es çò de mès d'estendut del costat de Nocé. A traversat pel Èrra (un afluent del Huisne) sul marge esquèrre #que n'es édifié lo bourg.
Couvrant 2,352 hectares, le territoire de Préaux-du-Perche est le plus étendu du canton de Nocé. Il est traversé par l'Erre (un affluent de l'Huisne) sur la rive gauche de laquelle est édifié le bourg.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Préaux Ven del latin pratellus (pichon pré) en lo sens de "dependéncia" de la abbaye parisienne de Sant Germain dels Près. La parròquia a fondat al pel abbaye de Sant-Germain-de detlos-Prés, a citat cap a 1100 jos la forma Prahelum (cartulaire de Sant Denis de Nogent). En 1194, lo nom es vengut Praelli. En 1541, lo Papièr de la noblesa del Portamantèl orthographie Préaulx.
A la creacion de las costats, Préaux siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801).
En 1971, Préaux pren lo nom de Préaux-de detlo-Portamantèl.
Préaux vient du latin pratellus (petit pré) dans le sens de "dépendance" de l'abbaye parisienne de Saint Germain des Près. La paroisse est fondée au par l'abbaye de Saint-Germain-des-Prés, elle est citée vers 1100 sous la forme Prahelum (cartulaire de Saint Denis de Nogent). En 1194, le nom est devenu Praelli. En 1541, le Rôle de la noblesse du Perche orthographie Préaulx.
À la création des cantons, Préaux est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801).
En 1971, Préaux prend le nom de Préaux-du-Perche.
Favières (Meurthe e Mosèla)
Favières  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gro Harlem Brundtland
Gro Harlem Brundtland (n. 1939) mètge e femna politica, foguèt primièra ministra de Norvègia en tres ocasions: 1991, 1986-1989 e 1990-1996.
Tanben foguèt la cinquena directritz generala de l'OMS de 1998 a 2003.
.
Piano
thumb|300px|Un piano Un piano es un instrument de musica polifonic de clavièr de la familha de còrdas picadas. En bèth prémer sus cadua de las soas tòcas òm hè trucar un martèth caperat sus ua de las soas còrdas d'acer ; aqueth martèth que truca en tot arrebotar sus la còrda çò qui la deisha vibrar dinc a l'amortosiment deu son son.
Lo piano qu'ei un deus instruments de musica los mei espanduts a maugrat deu son còst eslhevat e deu son pes qui representa ua empacha a la soa mobilitat. L'endom deu son clavièr que'u permet de jogar sol, en musica de crampa e orquèstra en acompaniment o en solo e, sustot qu'ei un instrument capable d'acompanhar los autes musicians solistas en repeticion o audicions.
Bloye
Bloye en arpitan (Bloye en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Piano
Istòria
thumb|200px|left|Piano deu provençau Loís Bas, 1781 L'invencion deu piano que's deu a la rescontra de dus principis : lo de las còrdas picadas qui's practicas desempuish mantuns sègle sus instruments shens nat clavier com lo cibalum deu tzigans o lo tamborin de còrdas emplegat dens lo Pirenèus ; lo segon princi, eth tanben hèra ancian,qu'ei l'invencion deu clavier, conegut desempuish l'epòca romana dab l'idraulos e desvolopat despuish sus instrument de vent com l'orgue, sus instruments de còrdas hregadas com la sonsaina e tanben sus sus instrument de còrdas picadas durant l'Etat Mejana, la reneishença e los temps barròcs dab instruments com lo virginal, l'espineta e lo clavecin.
Bloye
Geografia
Bloye A situat sus la départementale D910 en connectant los dos departaments de la Savoie e de la Anautita-Savoie, mai exactament dintre Albens (Savoie) e Rumilly (Anautita-Savoie). Bloye Es d'en un autre luòc la primièra municipalitat traversat a l'intrada n'Anautita-Savoie. S'estend d'un pauc a l'èst de la via ferrée fins a pro elevat sus la montanha a l'oèst vorejada sustot per la municipalitat de Massingy. Es principalament compausada de camps e prés entre las desparièras carrièras e camins desservant los caserius.
Piano
Istòria
Los purmèrs pianos que hon desvolopats per l'italian Bartolomeo Cristofori a la debuta deu sègle XVIII e, a maugrat de la loa navèra tecnologia de trucar e lòc de picar las còrdas, que sonavan haut o baish com clavecins. L'objectiu de Cristofori qu'èra de desvolopar un instrument qui deisharé sonar la còrda après l'aver trucada enlòc de l'estancar com ac hèn los plèctres deu clavecin ; que'u calèva donc inventar un principi entà arrebotar sus la còrdas enlòc de la puntejar e dabun maviment d'anar e tornar.
Tangsudo
Tangsudo, "l'art de man chinesa", es un art marcial tradicional corean. Es fondat sus la disciplina e la practica de formas e seqüencias de defensa pròpia.
Piano
Istòria
Durant decada e quitament sègles l'instrument que's devolopè au mejan d'innovacion que melhoren contament lo son son. Au dia de uei, la tecnologia deu piano numeric desprovesit de nada còrdas mes imitant lo son deu piano e las sensacion deu son clavier en tot auherir un instrument leugèr de bon transportar que's desvolopa.
Bloye
Geografia
Bloye est située sur la départementale D910 reliant les deux départements de la Savoie et de la Haute-Savoie, plus exactement entre Albens (Savoie) et Rumilly (Haute-Savoie). Bloye est d'ailleurs la première commune traversée à l'entrée en Haute-Savoie. Elle s'étend d'un peu à l'est de la voie ferrée jusqu'à assez haut sur la montagne à l'ouest bordée notamment par la commune de Massingy. Elle est principalement composée de champs et prés entre les différentes rues et chemins desservant les hameaux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Trevèri
Trevèri (en alemand, Trier) es una ciutat d'Alemanha situada subre lo riu de Mosèla, dins lo länd de Renània-Palatinat, al sud-oèst del país. Sa populacion èra estimada a 99,843 abitants lo 31 de decembre de 2005. Sa superfícia totala es 117,14 km². Es situada a una distància de 50 km de Luxemborg.
Piano
Referéncias
88 notes pour piano solo, Jean-Pierre Thiollet, Neva Ed., 2015. ISBN 978 2 3505 5192 0
Trevèri
Lo filosòf alemand Karl Marx i nasquèt.
Flaüta
350px|thumb|right|Flaütas del monde Una flaüta (var flaüita, flèita, floita), o un pifre, es un instrument de la familha dels aerofòns de bisèl.
Boecillo
Boecillo es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Zambiya
Zambiya foguèt lo onzen rèi de la premiera dinastia d'Isin que succediguèt a Enlil-bani. Lo començament de son rèine es vèrs -1837/1836. Sa fin es fòrça trebolada e inconeguda. Participèt a una coalicion contra Larsa amb lei rèis de Kazallu, d'Uruk et d'Elam mai foguèron vençuts vèrs -1837.
Bocos de Duero
Bocos de Duero es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ora d'Azerbaitjan
L'ora d'Azerbaitjan (en azèri: Azərbaycanda vaxt) o AZT e tanben coneguda coma ora estandard d'Azerbaitjan es lo fus orari estandard d'Azerbaitjan. Manten lo UTC+4 tot l'an.
Cauna de Barabau
La cauna de Barabau se tròba dins la comuna d'Albuga, dins la val de Vesera. Presenta un grand interès geologic, sensiblament per sas concrecions excentricas, e subretot preïstoric, per las gravaduras parietalas que embarra.
Etimologia
Lo segond element ven probablament de "bauç".
Geografia e contèxte geologic
La cavitat se dobrís dins una còla situada en riba drecha del rivet de Jornhac, afluent en riba drecha de Vesera. Es la pus meridionala de l'ensems dels sites preïstorics e caunas ornadas de la val de Vesera.
Traucada dins de calcaris marloses del Campanian 3, la cauna a una longor de, una nautor de 3 a e una largor de 8 a. Se devesís en doas partidas: una galariá que se i accedís per un larg pòrge d'entrada e una segonda sala (rotonda o vòlta) que seguís, embarrant las òbras parietalas.
Wilhelm Schickard
Wilhelm Schickard (Herrenberg, 22 d'abril de 1592 - Tübingen, 23 d'octobre de 1635) foguèt un astronòm e matematician alemand.
Dominique Voynet
Dominique Voynet (Montbéliard, lo 4 de novembre de 1958), es mètge e una femna politica francesa, cofondatritz de Los Verds. Foguèt ministra de l'environament (1997-2001) e dos còps candidata de Los Verds a l'eleccion presidenciala (2002 e 2007). Es senatritz dempuèi 2004 e cònsol de Montreuil dempuèi 2008.
Ngwe
Lo ngwe (o nweh) es una lenga bamileke parlada en Cameron.
Localisacion
Lo ngwe es parlat dins los arrondiments de Fontem, Alou e Wabane, dins lo departament de Lebialem, dins la Region del Sud-Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo ngwe fa partida d'un grop bamileke amb lo fe'fe', lo ghomala', lo kwa', lo medumba, lo mengaka, lo nda'nda', lo ngiemboon, lo ngomba, lo ngombale e lo yemba.
Moai
Los Moai (o mo‘ai) (AFI:[ˈmoʊ.аɪ]) son de figuras umanas monoliticas talhadas dins la ròca entre los ans 1250 e 1500 e presentas sus l'illa polinesiana de Rapa Nui (Illa de Pascas). Aperaquí la mitat son sempre a Rano Raraku, la principala peirièra de moai, mas de centenas foguèron carrejadas e quilhadas sus de peirons sonats Ahu dins tot lo perimètre de l'illa. Gaireben totes los moai tenon un cap que fa los tres cinquens de la talha de son còs. Los moai representan las 'caras vivas' (aringa ora) dels avis deïficats. Las estatuas èran encara sus las tèrras de sos clans quand los primièrs europèus visitèron l'illa, mas fòrça foguèron abatudas pendent los darrièrs conflictes entre clans.
La produccion e lo carreg de las estatuas es considerat coma un remarcable trabalh intellectual, creatiu, e fisic. Lo pus naut moai quilhat, sonat Paro, fa 10 m de naut e pesa 75 tonas; Lo pus pesuc quilhat es pus cortet, installat a Ahu Tongariki, pesa 86 tonas; e una escultura inacabada, auriá mesurat aperaquí 21 m de naut e pesat 270 tonas.
Morrilhon
thumb|200px|[[Torre Reiala]] thumb|200px|left|Casèrna de l'Infantariá de Marina thumb|200px|Plan dau Morrilhon au començament dau sègle XX Lo Morrilhon (literalament lo ) es un quartier de Tolon que se tròba ailà dau riu d'Aigotier ; a l'origina fòrça alunhat dau barri medievau foguèt ocupat per lei palunalhas, la Torre Reiala, lo fòrt de Sant Loís avans de venir un quartier d'entrepòsts ambé quauquei residéncias au lòng de la còsta subre lo camin dau tramway (quand aquest foguèt installat) a Tolon e ambé lei banhs de Santa Elena.
Foguèt tanben un quartier fòrça militar amb un tresen fòrt (lo Fòrt de la Marga) e la casèrna de l'infantariá de marina).
Dins lei annadas 1960, de sabla foguèt portada per remplaçar lei plajas peirosas e crear ansin lei plajas dau Morrilhon.
Illa de Pascas
thumb|right|250px|Mapa de Rapa Nui thumb|right|250px|Localizacion de Rapa Nui L'Illa de Pascas (var. Illa de Paschas) (en maòri: Rapa Nui, en espanhòl: Isla de Pascua) es una illa polinesiana del sud-èst de l'Ocean Pacific, situada al punt sud-èst del triangle polinesian. L'illa es un territòri especial de Chile. Rapa Nui es famosa per sas estatuas monumentalas, sonadas moai (AFI: [moʊ.аɪ], 🗿), creadas per lo pòble Rapanui. Fa partida del Patrimòni Mondial de l'Umanitat e una granda part de l'illa es protegida per lo Pargue Nacional de Rapa Nui
L’illa se tròba a 3700 km de las còstas chilenas e a 4000 km de Tahiti; l’illa abitada pus pròcha es Pitcairn a mai de 2000 km a l’oèst. L’illa de forma triangulara, d'aperaquí 23 km dins sa pus granda dimension, cobrís 162 km². La populacion comptava 3304 abitants en 2002.
Foguèt visitada pel primièr europèu, lo navigaire neerlandés Jakob Roggeveen, lo jorn de Pascas, lo 5 d'abril de 1722, e comptava alara aperaquí 4000 abitants. Foguèt annexada per Espanha en 1770 e venguèt una possession chilena en 1888.
700px|center|thumb|Illa de Pascas
Mont Silverthrone
Lo Mont Silverthrone (2,864 m) es una montanha situat dins lo sud-oèst de Canadà en Colómbia Britanica. Es un dòma de lava usat que fa partida de l'arc volcanic dei Cascadas. Son glacier sommitau alimenta lo Camp de glaç Ha-Iltzuk. La premiera ascension se debanèt en 1936 e foguèt l'òbra de Don Munday, de Phyllis Munday, de Hans Fuhrer e de H. Hall.
Estanh de Sant Maurici
thumb|400px|L'Estanh de Sant Maurici amb [[los Encantats detràs]] L'estanh de Sant Maurici es un ancian lac agrandit amb una paissièra situat al limit del municipi d'Espot, dintre del Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici.
Es situat a 1910 m d'altitud, al fons d'un circ d'origina glaciària. Recep las aigas dels rius e torrents de Ratera, del Portarró e de Subenuix, mentre que lo seu emissari, lo riu Escrita, drena la val d'Espot fins a la Noguèra Palharesa.
L'estanh fa 575 m de long per 150 m de larg, amb un volum d'aiga de 2,6 hm³, mercé a una pichona paissièra construida per aumentar la seuna capacitat.
Lèime
Lèime (Leyme en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Abaurregaina
Abaurregaina es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Bleila
Blela o puslèu Blèila o Bleila / Blesla (Blesle en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion es ['blɛjra] o ['bleira] ? L'evolucion recenta dels parlars d'Auvèrnhe Naut, dempuèi l'Atlàs Lingüistic de Pierre Nauton (annadas 40 e 50), es que de [ej] tonics son venguts [ɛj], quitament contra l'etimologia (Las Vèrjas > latin virga). La prononciacion tradicionala es, probablament, ['bleira] ([-r-] correspond a l'alteracion de -l- intervocalica, que s'escriu pas). Las fòrmas ancianas son Blasilla, al sègle XI, Bleele, en 1321, , Bleyla. Lo nom de Bleila vendriá de *Blasilla (villa sosentendut) doncas d'un nom galloroman d'òme *Blasillus, inferit del nom gallés Blasius (segon Albèrt Dauzat), o del nom latin Blaesilla, derivat de Blaesus (segon los Féniés, doncas benlèu segon Ernèst Negre). Xavier Delamarre cita pas de nom gallés *Blasios (fòrma celtica de Blasius) e ditz pas ren de Bleila. Las fòrmas ancianas son pas pro nombrosas per podre se prononciar, mas *Blasilla auriá donat ['blajla] a moment donat.
Istòria
thumb|left|300px|Fenèstra romanica
Tectonica de las placas
thumb|300px|Tectonic plates (surfaces are preserved)
La tectonica dei placas (var. tectonica de las placas, tectonica deras placas) es una teoria scientifica que descriu lei movements a granda escala de la litosfèra terrèstra. Es bastida sus lo concèpte de « deriva dei continents » que foguèt desvolopat per de personalitats coma Alfred Wegener. Fòrça contestada durant la premiera mitat dau sègle XX, foguèt pauc a pauc acceptada après la descubèrta de l'expansion dei fons oceanics dins leis ans 1950-1960. Uei, es venguda un modèl de basa de la geologia modèrna que permet d'explicar de fenomèns importants coma lo volcanisme, la sismicitat ò l'orogenèsi.
Segon aquela teoria, la litosfèra – es a dire lo jaç extèrne de la Tèrra – es devesida en placas tectonicas qu'es un ensemble geologic rigid que pòu se desplaçar a la superficia de la planeta en causa dei movements dau mantèu terrèstre. A l'ora d'ara, i a sèt placas principalas e quauquei desenaus de placas mens importantas. Existís dos tipes de litosfèra. Lo premier es la litosfèra oceanica, pauc espessa mai que tèn una densitat auta, e la litosfèra continentala que presenta de proprietats opausadas (densitat febla e espessor importanta). La natura dei litosfèras qu'intran en contacte es fòrça importanta per descriure la natura dau limit entre doas placas. D'efiech, coma lei movements son pas coordenats, lei limits entre placas son lo luòc d'interaccions complèxas. Es possible d'i observar de convergéncias, de divergéncias ò de movements de descrocament que son sovent acompanhats de fenomèns geologics majors coma de tèrratrems, d'erupcions volcanicas, de formacion de relèus (montanhas, fòssas oceanicas...) ò la dubertura d'oceans. Pasmens, aquelei movements son fòrça lents car agantan rarament una velocitat superiora a 100 mm/an.
Lei premiereis observacions
Durant de sègles, lei sciéncias de la Tèrra foguèron dominadas per de visions fixistas basadas sus l'observacion de l'estat solid de la màger part dau glòbe terrèstre que presenta, a l'escala de la vida umana, un caractèr estable e quasi immutable. Segon lei conoissenças actualas, lo cartograf flamand Abraham Ortelius (1527-1598) foguèt la premiera persona que notèt, en 1596, la similitud dau traçat dei litoraus americans e africans. Emetèt alora l'ipotèsi d'una separacion d'aquelei continents causada per una tiera de catastròfas naturalas.
Lo filosòf anglés Francis Bacon (1561-1626) remarquèt egalament aquela semblança en 1620. A aquela epòca, aquela particularitat èra vista coma una pròva dau Deluvi e dau racònte de la Genèsi. Per exemple, aquò foguèt suggerit en 1668 per lo prèire francés François Placet († sègle XVII) ò en 1756 per lo teologian alemand Theodor Christoph Lilienthal (1717-1781).
La persisténcia dau fixisme
thumb|right|Illustracion de la dubertura de l'[[Ocean Atlantic|Atlantic per Antonio Snider-Pellegrini.]]
Temperatura
thumb|right|[[Fotografia d'un termomètre utilizat per mesurar la temperatura dins la vida vidanta.]]
Tectonica de las placas
La persisténcia dau fixisme
Durant lo sègle XIX, la premiera teoria vertadiera de la deriva dei continents foguèt formulada per lo geograf Antonio Snider-Pellegrini (1802-1885) en 1858 dins La Creacion e sei mistèris desvelats. Observèt la complementaritat dei còstas d'Euròpa e d'America dau Nòrd e aguèt l'idèa de comparar lei fossils dau Carbonifèr trobats sus lei dos continents per demostrar son ipotèsi. Pasmens, lei teorias mobilistas se turtèron a dos obstacles.
Temperatura
La temperatura es una grandor fisica qu'es liada, dins la vida vidanta, ai sensacions de freg e de caud en provenància dei transferiments termics entre lo còrs uman e son environament. En fisica, es una nocion fondamentala que tèn de definicions diferentas segon lei disciplinas. Lei tres pus importantas son basadas sus la teorica cinetica dei gas (foncion depintant l'agitacion termica dei particulas), la termodinamica (equilibri dei transferiments termics en plusors sistèmas) e sus la fisica estatistica (a partir de l'entropia). Existís tanben de definicions especificacas dins d'autrei domenis dei sciéncias coma la medecina ò la meteorologia.
Tectonica de las placas
La persisténcia dau fixisme
Lo premier èra lei partisans de l'ortodoxia crestiana, compres Snider-Pellegrini. Segon eu, un blòt primitiu de ròcas en fusion auriá ocupat una importanta region de la Tèrra. Puei, après son refrejament, se seriá romput. Aquel eveniment seriá a l'origina de la formacion de l'Ocean Atlantic mentre que lei rèstas dau blòt aurián format lei continents actuaus. Lo segond obstacle èra intèrne a la comunautat scientifica. D'efiech, lo fixisme i èra largament dominant e de teorias de movements verticaus dei massas terrèstras permetián d'explicar la formacion dei montanhas. Una teoria de la deriva dei continents èra donc inutila. De mai, leis ipotèsis suggeridas dins aqueu sens èran limitadas per la manca de conoissenças sus l'estructura intèrna de la Tèrra. Dins aquò, au començament dau sègle XX, divèrsei descubèrtas coma la quasi constància de la gravitat a la superficia dau glòbe comencèron de suscitar de questionaments sus la pertinéncia dau fixisme.
La teoria d'Alfred Wegener
thumb|right|Reconstitucion modèrna de la [[Pangèa, paleocontinent descubèrt per Alfred Wegener.]]
Ofensiva de Prússia Orientala
L'ofensiva de Prússia Orientala se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 13 de genier au 25 d'abriu de 1945. Organizada e entraïnada per lei Sovietics, seis objectius èra l'eliminacion dei fòrças alemandas situadas au nòrd dei tropas sovieticas qu'èran a avançar en direccion de Berlin e la conquista dei pòrts de la region, especialament Konigsberg. Maugrat una resisténcia acarnada, l'ataca capitèt d'eliminar la màger dei fòrças alemandas estacionadas en Prússia, especialament lei 15 divisions enceucladas dins la pòcha de Heiligenbeil (26 de genier - 29 de març de 1945), la garnison de Konigsberg (genier - 9 d'abriu de 1945) e lei tropas blocadas dins la peninsula de Sambia. Pasmens, certaneis unitats de la Wehrmacht capitèron de resistir fins a la fin de la guèrra dins la lòna de Vistula. De mai, la viva resisténcia dei soudats alemands permetèt l'evacuacion de milièrs de civius que poguèron s'enfugir de la region.
Tectonica de las placas
La teoria d'Alfred Wegener
En 1908, lo geològ estatsunidenc Frank Bursley Taylor (1860-1938) se prononcièt en favor de la deriva continentala en observant lei Montanhas Rocosas, leis Andes e lei cadenas de montanhas situadas a l'entorn de l'Ocean Atlantic. Segon eu, l'alinhament deis Andes e dei Rocosas èra la consequéncia d'un efiech de butavant causat per la deriva de l'America dau Nòrd e dau Sud. Dins aquò, la teoria de la deriva dei continents pus famosa es aquela que foguèt emesa en 1912 per lo meteorològ alemand Alfred Wegener (1880-1930).
A respècte de sei predecessors, Wegener presentèt plusors pròvas diferentas e identifiquèt l'existéncia de Pangèa. Es per aquela rason que la paternitat de la teoria li es generalament atribuïda. Completèt son idèa dins l'obratge Genèsi deis oceans e dei continents : teoria dei translacions continentalas paregut en 1915. Per sostenir son ipotèsi, avancèt d'elements morfologics (similituds de certanei traçats continentaus), geologics (massís volcanics separats entre Africa e l'America dau Sud), paleoclimatics (vestigis glaciaris similars sus lei dos continents) e paleontologics (fossils identics sus lei dos continents). Suggeriguèt tanben que la formacion dei montanhas èra la consequéncia de tuerts entre doas massas continentalas.