cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tresen Reich
La lucha còntra lo tractat de Versalhas
La premiera etapa de la diplomacia d'Hitler foguèt de luchar còntra lei limits impausats per lo tractar de Versalhas signat en 1919. Ja començada per leis autoritats de Weimar a la fin deis annadas 1920, aquela politica foguèt un ponch centrau deis annadas 1930 per permetre l'emergéncia deis otís necessaris per una politica estrangiera ofensiva.
La contuniacion de la politica revisionista de la Republica de Weimar
La politica revisionista dau tractat de Versalhas èra ja una realitat durant lo periòde de la Republica de Weimar. Premier, Hitler contunièt aquela politica d'un biais prudenta durant la consolidacion de son regim. Acceptèt lei frontieras occidentalas d'Alemanha e declarèt son intencion de pas realizar l'unificacion entre Alemanha e Àustria (Anschluss). De mai, maugrat la lucha interiora còntra lo comunisme, lo tractat de cooperacion ambé lei Sovietics foguèt reconduch. Enfin, en 1934, signèt un acòrd de non-agression ambé Polonha. Aquò permetèt de desorganizar una partida dau sistèma d'alianças defensivas francés e va permetre una radicalizacion de la diplomacia alemanda après 1934.
Lo rearmament e l'aliança ambé Itàlia
A partir de 1934, lo govèrn nazi acomencèt una politica activa de rearmament militar e de recèrca d'aliats dins lo cas d'un conflicte. En 1934, decididiguèt d'aumentar leis efectius de l'armada a 230,000 òmes e la creacion d'una aviacion de guèrra. En 1935, aquelei manòbras foguèron destapadas per lei Britanics sensa suscitar de protestacions importantas dei poissanças vesinas d'Alemanha. Lei Nazis poguèron donc rearmar dubèrtament lo país. En 1936, la remilitarizacion de Renania finiguèt de destrurre lei clausas dau tractat de Versalhas quand França preferiguèt pas reagir. L'armada foguèt portada a 1,2 milion de soudats e la formacion de divisions blindadas acomencèt.
A partir de 1394, Hitler acomencèt tanben una politica de raprochament ambé Itàlia, sostèn principau dau govèrn austrian e adversari dau projecte d'Anschluss. De mai, lo progrès dau fascisme dins leis estats d'Euròpa Centrala coma Romania minèron leis alianças francesas. Enfin, Hitler sostenguèt la guèrra de Mussolini en Etiopia. Aquò permetèt la formacion de l'axe Rome-Berlin que foguèt renforçat per lo pacte anti-komintern signat entre Japon, Alemanha e Itàlia puei per la guèrra civila en Espanha.
L'annexion d'Àustria e la destruccion de Chescoslovaquia
A partir de 1938, Hitler s'estimèt pron poderós per acomençar sa politica d'expansion territoriala per la fòrça. Fisèt sus la neutralitat dau Reiaume Unit, la feblessa dau govèrn francés que se pensava pas capable d'agir sensa lo sostèn britanic e lo raprochament ambé Mussolini. D'efèct, en 1938, obtenguèt dos succès majors ambé l'unificacion entre Alemanha e Àustria puei l'ocupacion e la destruccion de Chescoslovaquia.
La premiera etapa foguèt relativament aisada. Menaçant Àustria d'una invasion, Hitler obtenguèt la nominacion d'un cancelier nazi. Puei, un telegrama trucat foguèt mandat au govèrn alemand per cridar a l'ajuda militar dau país. Lo 12 de març, lei tropas alemandas intrèron donc en Àustria e foguèron aculhidas per l'estrambòrd de la fola. L'endemans, Hitler poguèt donc proclamar l'annexion dei territòris austrians sensa que leis autrei país prenguèron de mesuras vertadieras per l'empachar.
A la fin de l'annada, foguèt lo torn de Checoslovaquia de faciar leis ambicions territorialas d'Hitler que demandèt la reünion dei regions popladas per de minoritats alemandas. Aliat de França, Checoslovaquia assaièt de resistir mai lei Francés e lei Britanics decidiguèron d'abandonar lo país a la conferéncia de Munic. Hitler obtenguèt lei territòris demandats mai, fin finala, decidiguèt d'ocupar tot lo país. Enganats, França e Reiaume Unit decidiguèron d'abandonar lor politica d'amaisament e de resistir d'ara endavant ais exigéncias nazis.
Lei premierei succès dau Blitzkrieg
thumb|right|Defilat de tropas alemandas a París en 1940.
Lei decisions francesa e britanica de resistir ais ambicions alemandas entraïnèron lo començament de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala après l'invasion de Polonha lo 1 de setembre de 1939. Utilizant una tactica novèla dicha Blitzkrieg, la Wehrmacht averèt rapidament la victòria còntra Polonha, Danemarc e Norvègia. Puei, lo 10 de mai de 1940, mandèt una ofensiva victoriosa còntra l'armada francesa que foguèt esquichada en quauquei setmanas entre mai e junh de 1940. Belgica e País Bas foguèron tanben ocupats dins lo corrent d'aquelei combats.
La resisténcia britanica
Maugrat la desfacha de França, lo Reiaume Unit contunièt la guèrra e capitèt de resistir ais atacas alemandas gràcias a son aviacion e a sa flòta. Pasmens, seis assais per trobar d'aliats novèus sus lo continent s'acabèron per de reviradas en causa de la superioritat terrèstra deis Alemands. Ansin, en 1941, Grècia e Iogoslavia foguèron aisadament vencudas e conquistadas per la Wehrmacht. Ansin, lei succès militars d'Alemanha li permetèron pas d'obtenir la victòria finala dins la guèrra e lei Britanics poguèron portar lo conflicte sus lo teatre coloniau en Africa onte leis Italians, maugrat l'ajuda alemanda, demorèron en dificultat.
L'ataca d'Union Sovietica
thumb|right|Canon d'assaut alemand StuG III durant l'ofensiva alemanda vèrs Stalingrad en 1942.
Benavites
vinheta|Ajuntament de Benavites (València)
Tresen Reich
L'ataca d'Union Sovietica
En 1941, mentre que la guèrra contuniava ambé lo Reiaume Unit, Hitler decidiguèt l'invasion de l'Union Sovietica per assegurar la conquista de « l'espaci vitau » alemand. Reünissent una armada fòrça importanta, leis Alemands ataquèron lo país. Lei fòrças sovieticas, mau preparadas, foguèron rapidament desbordadas e subiguèron de pèrdas importantas en causa de divèrseis errors de comandament. Pasmens, lo rèsta capitèt de se retirar mai o mens aisadament fins au començament de l'ivèrn onte l'Armada Roja poguèt mandar de contra-ofensivas per defendre e protegir Moscòu. A l'estiu de 1942, leis Alemands mandèron una ofensiva novèla per capturar lei potz de petròli dau sud de l'URSS. Pasmens, l'ofensiva se devesiguèt entre divèrseis objectius que lo principau foguèt la vila de Stalingrad onte de combats acarnats e saunós aguèron luòc a partir de julhet de 1942. Aquò marquèt l'apogèu de l'extension territoriala alemanda que va lèu conóisser de dificultats grèvas.
L'instauracion de l'Òrdre Novèu Europèu
Après sei succès militars de 1939-1942, Alemanha reorganizèt lei territòris ocupats segon sei besonhs. Itàlia foguèt inicialament un aliat egau a Alemanha. Pasmens, en causa de sei desfachas e de l'afondrament de son regim fascista en 1943, venguèt pauc a pauc un estat satellit dau Reich. Leis autreis aliats (Ongria, Romania, Croàcia e Bulgaria) èran generalament considerats coma d'estats satellits mai obtenguèron de territòris suplementaris coma pagament de lor participacion a la guèrra còntra lei Sovietics e seis aliats.
Benavites
Benavites es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Tresen Reich
L'instauracion de l'Òrdre Novèu Europèu
Certanei país coma França o Norvègia foguèron ocupats per lei fòrças alemandas mai conservèron de govèrns pròpris que desvolopèron una politica de collaboracion amb Alemanha. Foguèt especialament lo cas de França que fornissiá fins a 20% dei ressorsas necessàrias a l'esfòrç de guèrra alemand. Enfin, lo rèsta dei territòris ocupats per la Wehrmacht foguèt plaçat sota contraròtle militar.
Leis crimes de guèrra nazis
En fòra de l'organizacion e de l'extension de lor sistèma de camps de concentracion e d'exterminacion dei populacions « inferioras », lei Nazis multiquèron leis atrocitats dins lei territòris ocupats. Foguèt principalament lo cas dei territòris sovietics onte lei destruccions venguèron generalizadas durant la retirada alemanda. De mai, per assaiar de limitar lo desvolopament dei movements de resisténcia, leis autoritats alemandas adoptèron de mesuras de repression còntra lei populacions civilas coma l'execucion punitiva d'ostatges o lei chaples d'abitants.
La guèrra totala e la superioritat economica deis Aliats
En febrier de 1943, lei fòrças alemandas combatent dins Stalingrad, enceucladas dempuei novembre de 1942, deguèron capitular marcant lo tornant de la guèrra sus la teatre de l'Èst. Aquò obliguèt lo Reich de s'engatjar dins una guèrra totala que va permetre una reorganizacion de l'economia au profiech de la guèrra e un renforçament deis efectius de l'armada.
Ansin, l'organizacion e la produccion industriala foguèron racionalizadas e modernizadas, principalement gràcias a l'òbra d'Albert Speer, permetent ais Alemands de mantenir capables de remplaçar una partida importanta de lor pèrda. Aquò foguèt permés per l'utilizacion de presoniers dei camps e o d'obriers estrangiers requisicionats. Una partida importanta deis armaments perduts au combat poguèron donc èsser remplaçats. De mai, fins a la fin de la guèrra, leis Alemands poguèron fisar ambé d'armaments (carris de combat Panther, avions Me-262...) pus perfeccionats que leis Aliats o lei Sovietics.
Aquelei reorganizacions permetèron de mobilizar de soudats suplementaris per remplaçar lei pèrdas dei premiereis annadas de la guèrra. De mai, la Waffen-SS acomencèt de recrutar de volontaris estrangiers per completar seis efectius. Per exemple, una partida dei defensors dau bunker d'Hitler a Berlin èran de SS francés. Enfin, l'armada posèt pauc a pauc dins lei resèrvas umanas formadas per leis enfants e lei vièlhs.
Aquela politica permetèt au Reich de resistir e d'alentir son afondrament. Pasmens, la produccion d'armament de seis enemics èra fòrça superiora. Per exemple, en 1944, apogèu de la produccion alemanda, lo país construguèt quasi 40,000 avions còntra 164,000 per leis Estats Units, lo Reiaume Unit e l'URSS. De chifras que van pauc a pauc decidir de l'eissida dei combats.
La pèrda de l'iniciativa militara
Après la desfacha de Stalingrad, leis Alemands abandonèron l'idèa d'una victòria totala còntra l'URSS. Dins aquò, èran totjorn capables d'obtenir un succès decisiu per fòrçar lei Sovietics d'acceptar de negociar la fin de la guèrra. Ansin, a l'estiu de 1943, Hitler ordonèt l'ataca de la region de Kursk per destrurre lo potenciau de combat de l'Armada Roja. La batalha s'acabèt per una victòria tactica deis Alemands que sei pèrdas foguèron pus feblas e un succès estrategic per lei Sovietics que podián remplaçar pus rapidament lei pèrdas que la Wehrmacht. Alemanha perdeguèt donc l'iniciativa dei combats sus lo teatre de l'Èst e deguèt pauc a pauc se retirar.
En 1943 e 1944, lei desbarcaments aliats en Itàlia e França entraïnèron la dubertura de fronts novèus que mobilizèron una partida importanta dei resèrvas alemandas. En junh de 1944, lei Sovietics poguèron donc portar un còp decisiu ais Alemands ambé l'operacion Bagracion que foguèt la desfacha alemanda pus granda de la guèrra e permetèt a l'Armada Roja d'avançar de 600 quilomètres en dos mes. En genier de 1945, lei Sovietics d'ofensivas novèlas dirigidas còntra Alemanha enterin que leis Aliats agantèron lo Rin sus lo front oèst.
L'invasion dau Reich
Lo 12 de genier de 1945, lei Sovietics ataquèron directàment lo territòri alemand. Lo 20, capitèron de passar la frontiera. Au sud, Ongria, darrier aliat d'Alemanha, capitulèt lo 11 de fevrier. De contra-ofensivas alemandas còntra lei flancs sovietics foguèron replegats e en abriu lei tropas sovieticas e polonesas ataquèron Berlin que foguèt enceuclada lo 22. Sus lo front oèst, leis Aliats capitèron de passar lo Rin lo 7 de març de 1945 e la defensa alemanda s'afondrèt rapidament sus aqueu teatre.
Lo suicidi dau Führer e la fin dau Reich
Lo mes d'abriu foguèt caracterizat per l'afondrament totau dau Reich au nivèu economic e militar. D'en premier, lei bombardaments desorganizèron totalament l'esfòrç de guèrra e la carestiá de carburant venguèt un problema major per l'armada. De mai, l'avitalhament dei vilas venguèt tanben fòrça malaisat en causa de la destruccion deis axes de comunicacion principaus dau país. Au nivèu militar, leis unitats alemandas èran d'ara endavant largament inferioras en nombre, especialament sus lo front sovietic maugrat lo desplegament de la màger part deis unitats disponiblas. Durant lei darrierei setmanas dau conflicte, aquelei formacions assaièron principalament de resistir par anar capitular dins la zona d'ocupacion deis Aliats.
A l'entorn de Berlin, la defensa alemanda acarnada poguèt pas resistir lòngtemps a la superiotat numerica sovietica. Lo 22, lo Fuhrer acceptèt per lo premier còp la possibilitat que la guèrra poguèsse s'acabar per una desfacha. Lo 30, lei soudats sovietics foguèron arrestats a quauquei centenaus de mètres dau bunker d'Hitler que decidiguèt de se suicidar. Puei, la garnison de la vila capitulèt lo 2 de mai de 1945.
Lo govèrn dau Reich foguèt donat a l'amirau Dönitz que signèt la capitulacion lo 8 de mai de 1945. Aqueu govèrn foguèt arrestat per leis Aliats lo 23 de mai de 1945 e la màger part de sei membres foguèron jutjats durant lei Procès de Nuremberg encargat d'establir lei responsabilitats per lei crimes dau regim nazi. Aquelei procès se debanèron dau 20 de novembre de 1945 au 1 d'octòbre de 1946 e reconoguèron la màger part dei responsables alemands dau regim e de l'armada copables de crimes còntra l'umanitat o de crimes de guèrra. De mai, una campanha activa de lucha còntra lo nazisme foguèt mesa en plaça per mostrar leis atrocitats de la dictatura d'Hitler e eliminar sei partisans deis organs dau poder.
Placa filipina
thumb|Mapa en de la placa filipina La placa filipina es una placa tectonica de la litosfèra de la Tèrra. Sa superfícia es de 0.134 estereoradians. Mai sovent s'i associa la placa de las Marianas.
Cobrís la mar de las Filipinas, lo Nòrd de l'illa de Luçon e l'Èst de Taiwan levat las archipèlas de las Ryukyu e de las Marianas.
La placa filipina intra en contacte amb las placas d'Okhotsk, de l'Amor, d'Okinawa, de Yangtsi, de la Sonda, de Bird's Head, de las Carolinas, pacifica e de las Marianas.
Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de las fòssas de subduccion de Ryukyu sus la còsta Sud Èst de las illas Ryukyu, de las Filipinas sus la còsta Èst de las Filipinas, de Yap sus la còsta Sud de las Palaos e d'Izu Bonin sus la còsta Èst de l'archipèla d'Ogasawara.
Lo desplaçament de la placa filipina se fa cap al Nòrd Oèst a una velocitat de 6,35 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de 1,00° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 01°20' de latitud Sud e 45°80' de longitud Oèst (referencial: placa pacifica).
Gungu
Lo gungu (o lugungu) es una lenga banto parlada en Oganda.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo gungu fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo tooro, lo soga, lo nyala de l'oèst, lo talinga-bwisi, e lo gwere.
Escritura
L'alfabet gungu es :
La Norville
La Norville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Norville es una dependéncia de la châtellenie de Montlhéry al de contunh una  distincion de las Graville al. Renascuda Baillet, madama de Bonneuil e de de Sagèths esposa de Jean de Thou, crompa lo fief dels Carmeaux l'an 1583; dels Noailles al.
Beneixida
Beneixida es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Roald Dahl
Roald Dahl (Llandaff, País de Galas, 13 de setembre de 1916-Oxford, Anglatèrra,23 de novembre de 1990) foguèt un escrivan britanic d'origina norvegiana. Escriguèt mantun libre adreçat tant al jovent qu'als adultes que se caracterizan sovent per son umor negre. Demest sas òbras mai famosas figuran Charlie and the Chocolate Factory, Matilda o James and the Giant Peach.
Biografia
Roald Dahl nasquèt en 1916 a Villa Marie, Fairwater Road a Llandaff, actualament un barri de Cardiff, la capitala del País de Galas, dins una familha modèsta de norvegians emigrats. Los parents de Roald, Harald Dahl que veniá de Sarpsborg e s'èra installat a Cardiff dins los ans 1880 e Sofie Magdalene Dahl (nascuda Hesselberg) s'èran maridat en 1911. Dahl recebèt son pichòt nom en omenatge a l'explorador polar Roald Amundsen, qu'èra un eròi nacional en Norvègia en aquel temps. Roald parlava norvegian a l'ostal amb sos parents e mai amb sas sòrres Astri, Alfhild, e Else. Roald e sas sòrres foguèron batejats a la glèisa norvegiana de Cardiff, luòc de culte de sos parents.
Dahl estudièt primièr a la Cathedral School de Llandaff e puèi foguèt mandat a un internat a Weston-super-Mare en Anglatèrra. Aquela èra l'escòla anglesa mai pròcha que s'i podiá accedir gràcias al ferry que circulava regularament. Son temps a l'escòla Saint Peter foguèt una experiéncia dificila pel jove Roald que s'i languissiá fòrça de l'ostal e per encausa de la censura escolara ne podiá pas parlar dins las letras qu'enviava cada setmana a sa maire. S'assabentèt en 1967 aprèp la mòrt de sa maire, qu'aquela aviá servat caduna de sas letras, amolonadas en paquetons ligats per un ligam verd, Dahl evoquèt son experiéncia a Saint Peter dins son autobiografia: Boy: Tales of Childhood.
Torres del Río
Torres del Río es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Sanry-sur-Nied
Sanry-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge a citat per las primièras fes l'an 1235. Fa partida del Saulnois, en País messin. Lo domeni aperten a la collégiale Sant-Salvador de Mètz pendent la Mièja Edat.
Domangeville A amassat a Sanry-sus-Nied per decrèt 31 de julhet 1812.
En 1817, lo vilatge compti 6 li cal vignobles (48 vinhas de vin mediocres). Lo sant patron del pòble, sant Urban E, patron dels tonneliers, a celebrat lo 25 de mai. La fèsta patronale i aviá luòc lo dimenge seguent.
Domangeville A cedit a Pange l'an 1936.
Le village est cité pour la première fois en 1235. Il fait partie du Saulnois, en Pays messin. Le domaine appartient à la collégiale Saint-Sauveur de Metz durant le Moyen Âge.
Domangeville est réuni à Sanry-sur-Nied par décret 31 juillet 1812.
En 1817, le village compte 6 ha de vignobles (48 vignes de vin médiocres). Le saint patron du village, saint Urbain I, patron des tonneliers, est fêté le 25 mai. La fête patronale avait lieu le dimanche suivant.
Domangeville est cédé à Pange en 1936.
Amalasonta
Amalasonta (Amalaswintha), foguèt regenta del reialme ostrogòt d'Itàlia de 526 a 534, del temps que son filh Atalaric foguèt minor. A sa mòrt, se proclamèt reina e regnèt dusqu'en 535.
Regéncia
Quand Atalaric succediguèt a son grand Teodoric, èra encara un mainat de dètz annadas. Sa maire, Amalasonta, filha del grand rei assegurèt la regéncia e l'exercici vertadièr del poder.
Politica exteriora
La politica de la regenta mena a un desengatjament fàcia als autres reialmes germanics. Los ostrogòts laissan los francs destruire lo reialme burgond en 532-534 e l'influéncia sus los visigòts s'arresta. Amalasonta daissèt Amalaric, felen de Teodoric lo Grand, regnar, e quita la Provença, zòna de contacte amb los visigòts. Una part dels soldats del reialme italian junhan alara lo reialme visigòt, qu'es dirigit, a partir de 531, per un ostrogòt, Teudis. Pasmens, quand la Panònia Sirmiensis es envasida, lo general Vitiges desfa los gepids e eruls.
Amalasonta cerca a tornar establir de bonas realcions amb l'Empèri d'Orient, çò que permet l'organizacion d'una oposicion a la regenta. Lo màger dangier es Teodat, nebot de Teodoric e apartat de la succession reiala.
Règne
Atalaric mòriguèt ancara jòune. Amalasonta se proclama reina e va regnar una annada. Primièra femna a èsser la sobeirana dels gòts, pren son cosin Teodat coma coregent. Aquel fa lèu-lèu arresta la reina, que foguèt assasinada en 535, vèrs lo 30 d'abril.
Tulebras
Tulebras es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Viaur
Viaur (Viau en grafia mistralenca e Viaur en occitan ancian ) es un riu d'Occitània, qu'asaga mai que mai Avairon.
Geografia
A la font sul Leveson al Puèg del Pal. En devalar desepara amb sas gòrjas pregondas e boscarudas lo Segalar Roergàs del Segalar Tarnés. S'escampa dins Avairon a Laguèpia (Tarn e Garona).
Viaur dins la literatura occitana
left|thumb|300px|Al fons de la val de Viaur, lo país del Drac Viaur a una importància particulara dins l'òbra de Joan Bodon. I es presentat coma un luòc magic ont viu lo Drac e la frontièra qu'aquel riu traça entre Roergue e Albigés es tanben mesa en davant.
Laguinga-Restoa
Laguinga-Restoa (en basco: Liginaga-Astüe; en francés: Laguinge-Restoue) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola. .
Flaujac (Carcin)
Flaujac (Flaujac-Gare en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom de Flaujac ven d'un nom d'òme latin, Flavius ambe'l sufixe acum, , latinizacion d'un sufixe celtic *ako-. Flaujac èra donc una granda proprietat gallo-romana.
Aníbal Cavaco Silva
Aníbal António Cavaco Silva, economista, professor d'economia, administrator e òme politic n. 1939 foguèt lo president de Portugal de 2006 a 2016. Foguèt Primièr ministre del 6 de novembre de 1985 al 28 d'octobre de 1995.
Vittonville
Vittonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Vittonville A situat a: 7 km de Pont-a-Monsó, 37 km de Nancy, 307 km de París.
Vittonville est situé à:
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
L'Habit
L'Habit en normand (L'Habit en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vittonville
Istòria
Preséncia Gallo-romaine, Luòc de conflicte pendent la Primièra e la Segonda Guèrra mondiala.
Amagne
Amagne es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Benetússer
Benetússer es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Úcar
Úcar es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Banjar (lenga)
Lo banjar (bahasa banjar) es una lenga austronasiana parlada en Indonesia, dins lo Sud-Èst de l'Illa de Bornèo mas tanben en Malàisia e dins la rèsta de l'Indonèsia (diaspora).
Vocabulari
Comparason entre lo banjar e l'indonesian :
Espaci tipografic
L'espaci es la partida blanca entre los mots, utilizada per facilitar la lectura separada d'aqueles. L'espaci s'utiliza ara dins la majoritat de las lengas que fan l'usatge d'un alfabet mas foguèt pas atal de totes temps; per exemple en latin foguèt incorporat sonque a la fin del sègle VI, abans s'escrivian totes los mots junts o amb un punt entre eles se caliá legir mai aviat o un tèxte long. L'usatge de l'espaci entre los mots se generalizèt sonque al la fin del sègle VIII.
Entre los mots se plaça un espaci mas de convencions tipograficas pòdon utilisar aquel signe de pontuacion per d'autres usatges. Per exemple, aprèp una virgula o un punt, en mecanografia, es usual de daissar un espaci (dos espacis per d'uns). L'espaci se deu pas confondre amb l'indentacion, l'espaci mai grand al començament del paragraf o entre blots de tèxte.
Ontígola
Ontígola es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Unciti
Unciti es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Minversheim
Minversheim en alemannisch (Minversheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Rita Hayworth
Rita Hayworth (pseudonim de Margarita Carmen Cansino) foguèt una actritz americana de cinèma de las annadas 1940.
Gara de Fenolhet Sent Alban
La gara de Fenolhet Sent Alban es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna de Fenolhet e a proximitat de Sent Alban, dins lo departament de la Nauta Garona.
Situacion ferroviària
Establida a 126 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 247,240 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila.
Gara de Sent Jòri
La gara de Sent Jòri es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna de Sent Jòri, dins lo departament de la Nauta Garona.
Foguèt mesa en servici en 1856 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Situacion ferroviària
Establida a 118 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 240,759 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, entre la gara de Castèlnau d'Estretasfonts e la gara de Fenolhet Sent Alban.
Lista dels primièrs ministres de Timòr Èst
thumb|right|120px|Blason de Timòr Èst Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Timòr Èst. Es lo supervisor de las activitats del govèrn, e presidís lo Conselh dels Ministres.
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Timòr Èst dempuèi 2002, data de l'independéncia del país.
Orgaz
Orgaz es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
La Motte-Fouquet
La Motte-Fouquet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Untzue
Untzue es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Fraire dels ors
Fraire dels ors (originalament en anglés: Brother Bear) es un filme d'animacion american producha per Walt Disney Feature Animation e sortit en 2003. Es le 44e filme de la seria Walt Disney Animated Classics.
Urraúl Bajo
Urraúl Bajo es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Trocy-en-Multien
Trocy-en-Multien es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Morre de la Gardilha
Lo Morre de la Gardilha es una montanha del massís de Marjarida, en Losera. Culmina a 1503 m, es cobèrta per las selvas de Mercoire e de la Gardilha. Los rius Alièr e Chassesac i an la font.
Yquelon
Yquelon es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hermonville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mietesheim
Mietesheim en alemannisch (Mietesheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Le village se situe à la lisière de la forêt de Haguenau, dans le nord de l'Alsace, sur les rives de la Zinsel. Il s'agit d'un village du plateau, au relief adouci, du pays de Hanau.
Istòria
Vilatge imperial, Mietesheim es a las mans de las landgraves de Bassa-Alsace. Qualques traces neolítics e romainès (relief de Mercuri) an #èsser de descobèrtas.
Lo pòble possedís de polidas ostals a colombage, #que la una de las mai ancianas de Alsace, en datant del.
Village impérial, Mietesheim est aux mains des landgraves de Basse-Alsace. Des traces néolithiques et romaines (relief de Mercure) ont été découvertes.
Le village possède de belles maisons à colombage, dont l'une des plus anciennes d'Alsace, datant du.
Beniarjó
Beniarjó es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Heinz Fischer
thumb|250px|Heinz Fischer en 2012
Heinz Fischer ( pron.: [haɪnts ˈfɪʃɐ] ; Graz, 9 d'octobre de 1938) es un politician e professor de sciéncias politicas austrian. Foguèt lo president d’Àustria de 2004 a 2016.
Aeropòrt de Vinh
L'aeropòrt de Vinh es un aeropòrt de Vinh, Província de Nghe An, Vietnam.
Punt interior
Lo punt interior es un signe tipografic semblabla al punt mas plaçat en dessús de la linha de basa. Los usatges mai ancians remontan a l’epigrafia: serviguèt, dins d'escrituras anticas, a separer los mots. En latin e en grèc ancian, son utilizacion frequenta pasmens jamai foguèt sistematica, e es subretot utilizat per l'escritura en majuscula. Vaqui un exemple : (en grec : « lava meus pecats e non solament meus uèlhs », palindrom que se pòt gravar suls batistèris).
Foguèt remplaçat per l’espaci.
Lo punt interior servís tanben de diacritic dins las ortografes actualas del gascon e del catalan e dins de romanisacions d’autres sistèms d’escritura.
Utilizacion en occitan
S'utiliza sonque en occitan gascon.
Per exemple: castanha [kas'taɲɔ] / in·hèrn [in.'hɛɾ]).
François Gabart
thumb|right|François Gabart en 2013. François Gabart (nascut lo 23 de març de 1983 a Saint-Michel-d'Entraygues (Charanta)) es un navegador francés. Ganhèt en 2013 l'espròva en solitari : Vendée Globe.
Punt interior
Utilizacion en occitan
Per exemple: floreish [flu'ɾejʃ] / des·har [des.'ha].
Aquela <h> fricativa de l'occitan gascon equival a <f> dins las autras varientas d'occitan (in·hèrn = infèrn, des·har = desfar, gahar = gafar).
Utilizacion en catalan
Fa la distinccion entre <ll> e <l·l>. Lo punt interior (punt volat en catalan) se plaça pas qu'entre entre doas <l> o <L> en capitalas, per obtenir lo digrama modificat <l·l> o <L·l> en capitalas.:
Utilizacion en arpitan
En arpitan: lo punt interior distinguís:
Utilizacion en grèc ancian e grèc modèrne
En grèc ancian e modèrne, lo punt interior es utilizar al luòc del punt virgula.
Montbèl (Plana)
right|thumb|300px|La plana de Montbèl amb la Montanha del Golet en fons
La plana de Montbèl o causse de Montbèl es una plana nauta, granitica mas tanben calcària, a l'altitud mejana de 1260 m. Es environada del massís de la Montanha del Golet al sud, del Morre de la Gardilha al nòrd e de la Marjarida a l'oèst.
Es lo punt d'encontre dels bacins de Léger, Ròse e Garona que los rius que i naisson van respectivament a Chapaurós, Chassesac e Òlt.
Es coneguda per son clima rufe e particularament sos ivèrns. Un reprovèrbi conegut en Losera o ditz "Per passar la plana de Montbèl, val mai capa que cotèl".
Mètro de Lilla
ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Jielbeaumadier_metro_ligne2_vda_2010.jpg|vinheta|Un VAL 206 del mètro de Lilla. Lo mètro de Lilla es un malhum de mètro servissent Lilla e una part de son aglomeracion.
Es lo primièr al mond a utilizat la tecnologia del VAL.
Malhum
Lo malhum de mètro es format de doas linhas e 60 estacions. Es frequentat per 112 000 000 viatjaires per an en 2015.
Linha 1
La linha 1 dobriguèt lo 25 d'abril de 1983. S'estend a partir de l'estacion Quatre Cantons - Stade Pierre-Mauroy a aquela de CHU - Eurasanté.
Ubaia (ribiera)
Ubaia es una ribiera aupenca que raja dins lo departament dels Aups d'Auta Provença, dins la region Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es un afluent de Durença en riba senèstra, doncas un sosafluent de Ròse.
Geografia
thumb|left|150px|Gòrja au Lauset
Tolha
Tolha (Touille en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Tolha qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Salias, qu'es Sent Harriòu. Tanlèu 1790, Tolha qu'èra deth canton de Salias.
Barberaz
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Barberaz i aguèt fondat per una persona #qu'a l'epòca (aperaquí ) èra estrangièra a la Empèri romain (Chambéry èra ja lo encreuament aupin de l'armada romaine). Lo nom donat alavetz a aquelas personas reveniá a lo nòstre tèrme actual de "barbar". Lo sieu territòri #prene aquel nom amb lududes e #evolucionar fins a Barberaz amb lo savoyard.
Fins al, la vida s'es puslèu organizada sus la part montagneuse, una granda part del territòri (la plana) en essent entre unas autras compausada de tourbe e d'autras marais cap als dos rius en empedint una quelconque installacion.
Le village de Barberaz fut fondé par une personne qui à l'époque (environ ) était étrangère à l'Empire romain (Chambéry était déjà le carrefour alpin de l'armée romaine). Le nom donné alors à ces personnes correspondait à notre terme actuel de "barbare". Son territoire prit ce nom avec lui et évolua jusqu'à Barberaz avec le savoyard.
Jusqu'au, la vie s'est plutôt organisée sur la partie montagneuse, une grande partie du territoire (la plaine) étant entre autres composée de tourbe et autres marais vers les deux rivières empêchant une quelconque installation.
Judaïsme ortodòx
Lo judaïsme ortodòx es un corrent dau judaïsme modèrne que compren l'ensemble dei movements qu'assaian de respectar lei precèptes eissits dei lèis divinas escricha e orala coma leis ensenhan la tradicion, lei reflexions de divèrsei teologians istorics (autoŕs dau Talmud, Maimonides, Yosef Karo...) e lei rabins. Es aparegut a partir de la fin dau sègle XVIII en reaccion au judaïsme reformat. Es format de plusors corrents pauc units entre elei (Hassidim, sionistas religiós, ortodòxs estatsunidencs, Haredim ) que son principalament installats en Israèl, dins la region de New York e en Euròpa Occidentala. Se caracterizan per lo refús de reconóisser leis autrei formas de judaïsme coma una maniera corrècta de seguir lei precèptes divins, per una maufisança a respècte de la tecnologia modèrna e per lo refús de reconóisser lei conversions au judaïsme acceptadas per lei reformats ò lei conservators. Un nombre important de comunautats ortodòxas refusan tanben de se mesclar amb de personas exterioras, çò que pòu menar a la formacion de quartiers especifics. Enfin, leis autoritats religiosas i tènon un ròtle primordiau car son cargadas de definir l'aplicacion de la lèi dins la vida vidanta.
Urraúl Alto
Urraúl Alto es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Actinistia
Es lo grop dels celacants.
Placa Farallon
La placa Farallon es una anciana placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Los sols rèstes d'aquela placa son las placas Gorda, Rivera, de Nazca, de las Cocos, Juan de Fuca e Explorer. Lo nom ven de las illas Farallon qu'es al larg de la baia de San Francisco.
Dinamica
thumb|left|Modelizacion en 3D dels rèstes de la placa Farallon (en blava) jos l'[[America del Nòrd (trachs de còsta actual en trachs rojes).]]
La placa Farallon èra situada dins de çò que anava venir l'ocean Pacific. Las seunas frontièras amb las autras placas èran constituidas a l'oèst, al nòrd e a l'èst per de fòssas de subduccion e de falhas transformantas e al sud e al sud èst per de dorsalas e de falhas transformantas. Se desplaçava cap al nòrd èst a una velocitat de cinc centimètres par an gaireben. Èra bordada al sud oèst per la placa Izanagi, a l'oèst per la placa eurasiatica, al nòrd e al nòrd èst per la placa nordamericana e al sud èst per la placa sudamericana.
La placa Farallon comencèt a desapréisser per subduccion jos la còsta oèst del continent american pendnet lo Jurassic. Fa 90 o 80 milions d'ans, una nòva dorsala oceanica orientada èst oèst, la dorsala de Kula, trenquèt la placa Farallon de sa partida nòrd: la placa de Kula. Una partida de la placa Farallon es encara detectabla dins lo mantèl, jos la còsta Èst nordamericana.
Auriá portat pas cap de partida continentala e èra donc majoritariament formada de litosfèra oceanica.
Uterga
Uterga es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Comunautat de comunas de la Val de l'Òme
Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr de 2014 per l'arrestat prefectoral n° 2013150-0004 del 309 de mai de 2013.
Efectiva lo 1èr de genièr de 2014, resulta de la fusion de :
Lo 1èr de genièr de 2017, la comunautat recebèt las comunas d'Audrics, que sortiá de la comunautat de comunas de Val de la Dordonha e Forèst Beceda e Limuèlh, que veniá de la comunautat de comunas del País de Vern e del Terrador de la Trufa Negra, suprimida.
Lo 1èr de genièr de 2019, las comunas de Las Aisiás de Taiac e Siruèlh, de Manàuria e de Sent Circ fusionèron dins la comuna novèla de Las Aisiás. A la meteissa data, après la fusion de Sench Amand de Còli emb En Còli, que veniá de la comunautat de comunas dau Terrassonnés en Perigòrd Negre Tenon Autafòrt, la comuna novèla d'En Còli e Sench Amand causiguèt d'aderir a la CC de la Val de l'Òme.
Composicion
Mapa de la CC de la Val de l'Òme lo 1èr de genièr de 2019|thumb|center|upright=2.1 Densitat de populacion de las comunas de la Val de l'Òme lo 1èr de genièr de 2019.|thumb|center|upright=2.1
Veire tanben
thumb|600px|center|Mapa dels EPCI de Dordonha al 1èr de genièr de 2019
Castèth de Benauja
Lo castèth de Benauja es un castèth situat dens la comuna d'Arbís, dens l'Entre Duas Mars, en Bordalés (Gironda, Novèra Aquitània). Lo nom dau castèth de Benauja explica lo dau país de Benauja(s), o (çò sembla) n'es explicat.
Tupolev
Tupolev es una companhiá russa, d'origina sovietica, de defensa e de concepcion aerospaciala. Fondada per Andrei Tupolev (1888-1972), venguèt un dei constructors aeronautics principaus dau blòt socialista amb la concepcion e la fabricacion d'un centenau de modèls militars e civius. En 2006, l'entrepresa foguèt fusionada amb cinc autrei companhiás aerospacialas istoricas de Russia per formar la Companhiá Aeronautica Unificada (OAK). Tupolev venguèt una division de l'ensemble novèu.
Castèth de Benauja
Toponimia
Lo nom es atestat en 1285, en latin, in castro et castellania Benaugia e Bénédicte Boyrie-Fénié n'explica l'origina atau : d'un compausat gallés *vindaudia, de *vindo, « blanc », e sufixe -audia, inferit de Sapaudia, « Savòia », damb l'evolucion *Vindaudia > *Vinaudya (-nd- > -n- en gascon > Benaugia (v- iniciau > b- en gascon e -dy- > [ʒ]) > Benauja; lo sens seré d'un país blanc pr'amor dau substrat calcari o de la preséncia d'aubars. L'autora explica pr'aquò que lo lòc es hòra de l'isoglòssa gascona -nd- > -n-, mes que i èra benlèu dens una epòca passada de la lenga.
Remarcas : l'amudiment de -n- intervocalica es atestat abondosament en Entre Duas Mars (*Espinet > Espiet, etc), r- prostetic tanben, mes la reduccion -nd- > -n- i es pas tant aisida a provar. Per evitar aqueth problèma, un aute candidat possible seré lo gallés benno-, « punta », compatible o pas damb lo sufixe. Geograficament, lo site dau castèth sembla, a la rigor, formar una punta en direccion dau nòrd (mes la question es tanben de saber se lo nom d'origina es lo d'un petit país o d'una hortalessa gallesa presenta sau meteis site). Xavier Delamarre explica que Sapaudia èra puslèu Sapo-uidia > Sapauidia a l'origina. Enfin, en partent de V- per arribar a la grafia B-, Bénédicte Boyrie-Fénié mòstra clarament que coneish pas la grafia classica o que n'utiliza una auta. En realitat, aquò a pas d'importància, perqué l'incertitud sus l'etime justifica la grafia pus simpla e prudenta, damb B- iniciau.
Arquitectura
Lo monument es aparat aus monuments istorics per un arrestat d'inscription dau 1èir de setembre 1995
Oropesa
Oropesa es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Najd
thumb|right|Carta de la [[Peninsula Aràbia amb la region de Nejd.]]
Nejd ò Najd es una region dau centre de la Peninsula Aràbia. Situada a una altitud compresa entre 762 e 1,525 m, es principalament ocupada per un platèu desertic. D'oasís i an permés lo desvolopament de vilatges e de vilas coma Riyad (4,4 milions d'abitants en 2010) ò Buraydah (614,000 abitants).
Istoricament poblada per de tribús nomadas, Nejd èra una fònt de trèbols en causa deis incursions menadas per lei cavaliers d'aquelei tribús en direccion dei regions pus ricas. Ansin, lei poissanças dominantas d'Orient Mejan i mandèron regularament d'expedicions per la pacificar. Pasmens, aqueu contraròtle èra sovent unicament nominau. Dins lo corrent dau sègle XVIII, la region venguèt lo còr de la poissança de la dinastia saudita qu'i fondèt un premier estat en 1744. Maugrat una desfacha còntra leis Otomans en 1818, aqueu reiaume capitèt de subreviure en Nejd. Aprofichant lo declin otoman e la Premiera Guèrra Mondiala, se renforcèt a partir de 1902. Conquistèt pauc a pauc lo rèsta de la peninsula e venguèt la basa de l'Arabia Saudita modèrna.
Sarralbe
Sarralbe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
"Alba" Vila l'an 718. Possession dels avesques de Mètz de la a Ciutat fortificada a  Possession ducale fins en 1766. Annexat A la França en 1766. Espleitacion de la sal dempuèi la
Uxue
Uxue (Uxue en basc tamben e Ujué en castelhan) es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Mètro de Lion
drecha|sens_quadre Lo mètro de Lion es un malhum de mètro servissent Lion e una part de son aglomeracion.
Malhum
Lo malhum de mètro es format de quatre linhas e 40 estacions.
Linha B
La linha B dobriguèt amb la linha A, lo 2 de mai de 1978. S'estend actualament a partir de l'estacion Gare d'Oullins a aquela de Charpennes - Charles Hernu.
Linha C
La linha C dobriguèt lo 9 de decembre de 1974. S'estend actualament a partir de l'estacion Hôtel de Ville - Louis Pradel a aquela de Cuire.
Es l'unica linha de mètro a cremalh al mond.
Linha D
La linha D dobriguèt lo 4 de septembre de 1991. S'estend actualament a partir de l'estacion Gare de Vaise a aquela de Gare de Vénissieux.
Linha E
La linha E es una futura linha entre lo centre-vila de Lion e Tassin-la-Demi-Lune.
Rhipidistia
Los Ripidistians son de peisses fossils, ancèstres dirèctes dels anfibians. Se caracterizan per una nadarèla dorsala en forma de vela en ventalh.
Espacitemps
vinheta|Influéncia d'una massa (aicí, la [[Tèrra) sus l'espacitemps.]] En fisica, l'espacitemps es une representacion matematica de l'espaci e del temps coma doas nocions inseparablas e s'influenciant l'una l'autra.
Aquesta concepcion de l'espaci e del temps es l'un dels grands revolums arribats al sègle XX dins lo domèni de la fisic a, mas tanben per la filosofia. Apareguèt amb la relativitat especiala e sa representacion geometrica qu'es l'espaci de Minkowski; son importança foguèt enforçada per la relativitat generala.
La nocion d'espacitemps
Lo continú espacitemps compta quatre dimensions: tres dimensions per l'espaci, « x », « y », e « z », e una pel temps, « t ». Per poder las manipular mai aisidament, om s'entend qu'aquestas quatre grandors sián omogenèas a une distància en multiplicant « t » per la constanta « c » (celeritat de la lutz dins lo void).
Dins l'estat actual de las coneissanças, sol l'espacitemps coma concèpte unificat, qu'es matematicament un espaci de Minkowski en relativitat especiala e un espaci corb quin que siá en relativitat generala, es invariant quin que siá lo referencial causit, alara que sas compausantas d'espaci e temps ne son d'aspèctes que dependon del punt de vista (referencial).
Canton de Sèishas
Lo canton de Sèishas es una anciana division administrativa d'Agenés e de Vasadés, situada dins l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las comunas son dempuèi 2015 dins lo canton deus Tuquets de Guiana (burèu centralizator Duràs). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta dita perigòrda, l'occitan gascon marmandés e lo gavache. Dins lo tablèu, una letra en italica segrà lo nom de la comuna : P (lengadocian « perigòrd »), G (gascon), F (gavache).
Espacitemps
La nocion d'espacitemps
Lo rapòrt entre las mesuras d'espaci e temps donat per la constanta universala c permet de descriure una distància d en matèria de temps : d = ct amb t lo temps necessari a la lutz per percorrir d. Le Solelh es unes 150 milions de quilomètres es a dire a una 8 minutas-lutz de la Tèrra. Disent « minutas-lutz », se parla d'una mesura de temps multiplicat per c, e s'obten una mesura de distància, dins aqueste de quilomètres. Autrament dich, lo factor c servís a convertir d'unitats de temps en unitats de distància. Quilomètres e minutas-lutz son donc doas unitats de mesura de distància.
Çò qu'unifica espaci e temps dins una mèsma equacion, es que la mesura del temps pòt èsser transformada en mesura de distància (en multiplicant t, exprimat en unitats de temps, per c), e t pòt donc d'aqueste fach èsser associat a las tres autras coordonadas de distància dins una equacion ont totas las mesuras son en unitats de distància. Dins aqueste sens se poiriá dire que le temps, es d'espaci!
Popularitat de la notion d'espacitemps
La notion d'espacitemps interessa fòrça los filosòfs, coma Prigogine, Stengers, Bergson, Kant, , etc.
Aqueste concèpte, o al mens son nom, es sovent utilizat dins los dialògs e scenaris de romans o de films de sciéncia-ficcion, amb de nocions de « vortex espacitemporal », « univ_rs parallèl », bocla espacitemporala, etc.
Al contrari de la nocion d'espaci o de temps, la nocion d'espacitemps a globalament de mal a s’ancorar coma realitat fisica dins la cultura generala e l’inconscient collectiu. Lo temps e l'espaci an sempre tendéncia a èsser dissocidas e lo temps a èsser percebut sonque coma un concèpte qu'a pas de realitat fisica (al contrari de l'espaci).
Istòria del concèpte
La cultura inca destria pas l'espaci e lo temps; l'espacitemps es nomenat « pacha », en quechua e en aimara,. Selon Catherine J. Allen, “lo mot quechua pacha pòt far referencia a l’ensemble del cosmos o a un moment especific del cosmos, son interpretacion dependent del contèxte.” Causís donc de traduire pacha per "world-moment" (momentmond).
Réparsac
Réparsac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Otero
Otero es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Yvetot-Bocage
Yvetot-Bocage es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Viana (Navarra)
Viana es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.