cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tai chi
Lo tai chi o tai chi chuan (pinyin tàijíquán) es un art marcial «intèrne» d'origina chinesa, que cerca lo mestratge e la manipulacion de l'energia vitala sonada qì (o chi). Se diferéncia pauc del qi gong (o chi gong), e es de còps considerat coma una simpla varianta seuna.
Jos sas fòrmas mai popularas, se limita sovent a una simpla gimnastica de santat.
Luquet
Luquet (Luquet en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [lu'két] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Luqueto, en latin, en 1342 e 1379, Luquet en 1429, Lucquet (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Dauzat qu'explica luc com « bòsc sacrat » e Luquet com un diminutiu. Negre qu'explica luc com « bòsc, clarèra ».
Segon Miquèu Grosclaude, Luquet que vien deth latin lucus, « bòsc, seuva », dab eth diminutiu -ittum; eth sens de « bòsc sacrat » qu'avè dispareishut tanlèu eth latin classic.
Lista dels primièrs ministres de Namibia
thumb|200px|Blason de Namibia. Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Namibia. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Namibia aprèp l'independéncia en 1990.
Pau II
Pau II (23 de febrier de 1417 - 26 de julhet de 1471) foguèt lo 211 papa de la Glèisa Catolica Romana de 1464 a sa mòrt. Succediguèt a Piu II (1458-1464) e foguèt remplaçat per Sixte IV (1471-1484).
Originari de Venècia, èra lo nebòt dau papa Eugèni IV (1431-1447). Gràcias a aquela proteccion, venguèt rapidament evesque puei cardinau en 1440. Après la mòrt de Piu II, capitèt d'unificar leis advèrsaris dau papa defunt per assegurar son eleccion. Amator d'art, inicièt la bastida dau palais venecian de Sant Marc. S'opausèt tanben ais idèas umanistas mai ajudèt lo desvolopament de l'estampariá que favorizèt l'expansion d'aqueu movement.
Lo Grand Sause
Lo Grand Sause (var. Lo Grand Sauze ) o lo Sause d'Cesana, var. Sause de Cesana (nom oficial Sauze di Cesana) es una comuna de la Val d'Ors (Valadas Occitanas d’Itàlia). La chau pas confondre amb Lo Sause (oficialament en italian Sauze d'Oulx).
Administrativament, es dins la Ciutat Metropolitana de Turin e dins la region de Piemont.
Sombernon
Sombernon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estacion Espaciala Internacionala
L'Estacion Espaciala Internacionala (acronim ISS, d'après lo nom en anglés International Space Station) es una estacion espaciala plaçada en orbita terrèstra bassa, ocupada de contunh per un equipatge internacional que se consagra a la recerca scientifica dins l'environament espacial. Aquel programa, lançat e pilotat per la NASA, es desvalopat conjuntament amb l'agéncia espaciala federala russa (FKA), amb la participacion de las agéncias espacialas europèa, japonesa e canadenca
Membres
esquèrra|sens_quadre|379x379px
Chiprana
Chiprana es una comuna de la Comunautat autonòma d'Aragon, e de la comarca deu Bas Aragon-Casp. A 465 abitants.
Matieu Poitavin
Matieu Poitavin (en francés: Matthieu Poitavin, Nimes) es un ensenhaire e escrivan occitan. Originari del país d'Aigas Mòrtas, es autor del blòg del Tam-tam. Escriu tanben las paraulas per la cantaira Liza que sa cançon "Solèu roge" ganhèt en 2006 lo Prèmi dau Public durant l'Eurovision de las Lengas Minoritàrias.
Montclar de Carcin
Montclar de Carcin (Monclar-de-Quercy en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Marina Abramović
Marina Abramovic es una artista performer sèrbia. Nascuda en Belgrad, anciana Iogoslavia, uèi Serbia lo 30 de novembre de 1946.
Estudièt de Bères arts en Belgrad e Zagrèb. En 1976 se partís en Amsterdam e comença a realizar performances a on explòra lo dolor corporal e lo còs coma expression artistica. Es cridada la menina del performer.
Fòrça de las siás òbras son realizadas al bòrd del tanben artista performance Ulay, coble sentimental de Abramovic dempuèi 1976 a 1988.
Tre 2000, realiza espectacles teatrales en se basant en las siás vivéncias.
Coincy (Mosèla)
Coincy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La municipalitat de Coincy s'estend sus 715 a a sèt quilomètres l'èst del centratz-vila de Mètz. Lo ban communal es long de 17,6 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Liza
Liza (l'occitana), escais artistic d'Anne-Lise Pannetier (Ais de Provença, 1979) es una cantaira e presentadora de television occitana de Provença. Ganhèt gràcias a sa cançon "Solèu roge", escricha per Matieu Poitavin, lo Prèmi del Public de l'Eurovision de las Lengas Minoritàrias en 2006. Puslèu virada cap a la musica jazz, son repertòri es pr'aquò pro eclectic. Aital collaborèt amb lo guitarrista marselhés de flamenco, Antonio Negro, de 2009 a 2012. Poliglòta dempuèi son enfança, a mai de l'occitan, canta tanben en francés e en anglés.
Presentèt lo programa "Vaquí" sus França 3 durant cinc ans, de 2007 a 2012.
Vomécourt-sur-Madon
Geografia
Lo vilatge a situat a Unitat|9|km}} al nòrd de Mirecourt, just al sud de Pont-sus-Madon.
Le village est situé à 9 km au nord de Mirecourt, juste au sud de Pont-sur-Madon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Santa Eulàlia
Santa Eulàlia (en espanhòl, Santa Eulalia; en portugués: Santa Eulália; en catalan, Santa Eulàlia o Santa Eulària; en francés, Sainte-Eulalie). En occitan Santa Eulàlia es una forma sabenta, se pòdon encontrar tanben, en particular dins la toponimia mai d'una formas d'evolucion populara coma Senta Aulària, Senta Aulalha, Senta Aralha...etc (veire Senta Aulària).
Santa Eulàlia pòt designar:
Vernois-lès-Belvoir
Vernois-lès-Belvoir es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Courcelette
Corchlette en picard (Courcelette en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat a situat a 45 km al sud de Arras.
La commune est située à 45 km au sud d'Arras.
Istòria
Courcelette #èsser un dels teatres d'operacion de la Batalha de la Soma #que s'i #desenrotllar del 3 de setembre al 18 de novembre de 1916. Lo 22e bataillon canadien-francés i #conéisser lo sieu primièr compromís d'envergadura e s'i #distinguir en prenent lo vilatge e n'i ara la siá posicion malgrat de multiplas contra atacs alemands. Aquela accion i aguèt reconegut coma una de las mai héroïques de la Primièra Guèrra mondiala. Es tanben a Courcelette que los carris de assaut #far los tota primièra aparicion sus un camp de batalha.
Courcelette fut un des théâtres d'opération de la Bataille de la Somme qui s'y déroula du 3 septembre au 18 novembre 1916. Le 22e bataillon canadien-français y connut son premier engagement d'envergure et s'y distingua en prenant le village et en y maintenant sa position malgré de multiples contre attaques allemandes. Cette action fut reconnue comme une des plus héroïques de la Première Guerre mondiale. C'est aussi à Courcelette que les chars d'assaut firent leur toute première apparition sur un champ de bataille.
Nòtas
<references group=N/>
Mançan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Courcelles-au-Bois
Courchelle-au-Bos en picard (Courcelles-au-Bois en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mançan
Toponimia
Segon Dauzat, Mançan que vien deu nom latin d'òme Mancius, dab lo sufixe -anum.
Segon Negre, Mançan que vien deu nom latin d'òme Mancianus.
Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion de Dauzat qu'ei milhora. Mançan qu'èra ua anciana grana proprietat antica qui avèva per mèste Mancius.
Cantonés
Lo cantonés en chinés 粤语 (simplificat:粵語) Yue tanben conegut coma 广东话 (tradicional: 廣東話, la lenga du Guangdong) es une lenga chinesa parlada dins lo sud de la China, dins las províncias del Guangdong e del Guangxi, a Hong Kong e a Macau.
Lo cantonés es un dialècte chinés mas d'un punt de vista linguistic, i a mai de diferéncias entre le cantonés en lo mandarin estandard qu'entre per exemple lo castelhan e lo francés, quitament si l'intercompreneson a l'escrich es gaireben bona mercé als sinogramas que son los meteisses.
A la diferéncia del mandarin qu'utiliza mandarin4 tons, la prononciacion del cantonés pòt utilizar fins a 9 tons, es a dire que de fonèmas se pòdon prononciar de nòva menas diferentas, amb nòu significacions diferentas segon l'intonacion e l'inflexion donadas a la votz. E mai, las sillabas cantonesas se terminan sovent amb una consona (p/b, m, n, ng, g/k, d/t), alara qu'en mandarin on ne trapa sonque les vocalas e doas consonas nasalas (n, ng) a la fin d'una sillaba.
S'escriu mejans de sinogramas, que fòrça li son pròpris e/o existisson pas mai en mandarin. Par exemple (transcripcions jyutping) :
Reparticion del cantonés segon las lengas Chinesas a l'Èst de China
thumb|300px|dialectes cantoneses
thumb|250px|Filhòta escrivent a [[Canton (China)|Canton.]]
Província de Ñuble
La Província de Ñuble es una província chilena de la region del Biobío que sa capitala es Chillán.
Acid clorauric
L’acid clorauric ò acid tetraclorauric es un acid inorganic fòrt de formula HAuCl4.
Es generalament preparat a partir de la dissolucion d'aur dins l'aiga règia (mescla concentrada d'acid cloridric e d'acid nitric) ò a partir d'una reaccion quimica entre lo clorur d'aur (III) e l'acid cloridric. Es subretot utilizat coma electrolit dins lo procès Wohlwill de purificacion de l'aur car es lo precursor d'autrei compausats aurifèrs. Pasmens, coma d'autrei saus de metaus nobles, a d'aplicacions raras e limitadas dins de domenis precís coma la creacion de coloracions dauradas sus certanei fotografias.
Mart Laar
Mart Laar (n. 1960) professor e òme politic foguèt Primièr ministre de Estònia en doas ocasions: entre 1992 e 1994, e entre 1999 e 2002.
Província de Biobío
La Província de Biobío es una província chilena de la region del Biobío e sa capitala es Los Ángeles.
Província de Arauco
La Província de Arauco es una província chilena de la region del Biobío e sa capitala es Lebu.
Grand Canhon
thumb|Vista del Grand Canhon del Bright Angel Trail Lo Grand Canhon o Grand Canhòn (en anglés Grand Canyon, en hopi Ongtupqa, en yavapai Wi:kaʼi:la, en navaho Bidááʼ Haʼaztʼiʼ Tsékooh, e en espanhòl Gran Cañón) es una immensa gòrja cavada pel fluvi Colorado al nòrd d'Arizòna, als Estats Units. Lo Canyon es considerat coma una de las maravilhas naturalas del mond e es protegit dins sa major part per lo Pargue Nacional del Grand Canhon (un dels primièrs parcs naturals dels Estats Units).
Lo president Theodore Roosevelt foguèt promotor major de l'aira del Grand Canhon: lo visitèt en de nombrosas ocasions per caçar o per gausir de l'impressionant paisatge. Lo canhon se formèt per l'accion del riu Colorado, que cavèt lo terrenh durant de milions d'ans. Mesura qualques 446 km de longor, e arriba a una prigondor de mai de 1.600 m. D'estrats vièlhs de 2.000 milions d'ans son demorats expausats pendent que lo riu Colorado e sos tributaris erosionavan los sediments jaç après jaç mentre que l'altiplan del Colorado s'enauçava.
Luctilhós
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [luti'lyous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Luctilhos, De Luctillos, De Luctellos ath sègle XII, de Luctilhos en 1300 e 1313, De Luctilhous en 1342, de Luctilhos en 1379, Luctilhous en 1685, Luctilhous en 1760, Lutilhous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Luctilhós que vien deth latin lucus, « bòsc sacrat », dab benlhèu eth latin tiliosus, « plantat de telhs ». Segon Negre, Luctilhós que vien deth latin lucus, « bòsc », dab tilhòu, « telh, tilh ».
Segon Miquèu Grosclaude, Luctilhós que vien deth gascon luc, « bòsc », deth latin lucus, medish sens (eth sens de « bòsc sacrat » qu'ei hòrt ancian) e deth gascon tilhós, « plantat de telhs », deth latin tillia, dab eth sufixe qualitatiu -osum.
Mart Siimann
Mart Siimann (n. 1946) psicològ e òme politic foguèt primièr ministre d'Estònia entre 1997 e 1999.
Solipsisme
Lo solipsisme (del latin solus, sol e ipse, esper se) consistís a pensar que solament existís lo ieu e que tot lo rèsta, inclusent lo monde exterior o lo sensible, son d'emanacions mentalas d'aquel ieu. Es una manifestacion extrèma de l'idealisme e afirma que, en podent pas èsser segur de la realitat del que l'entorna, la persona solament se pòt fisar a sa pròpria pensada (coma lo cogito ergo sum de Descartes). Pel principi del Rasor d'Occam, l'explicacion pus simpla es aquela que evita de multiplicar los concèptes sens necessitat es la mai valida e alara se unicament es fisabla la pròpria existéncia, cal pas pensar que i aja res d'extèrne, tot es una pura projeccion del cervèl, coma un miratge o un sòmi (contunhant atal lo subjècte barròc). Los autres, lo còrs, tot aquò qu'es en relacion amb l'espaci e lo temps son puras pensadas que lo subjècte considèra, quand lo recep, coma reals.
I a pas cap de filosofia que se fonda sul solipsisme estricte, totes los pensadors admeton un minimum de realitat exteriora, que supausa l'objècte de la reflexion.
Nicolas Malebranche
right|thumb| Nicolas Malebranche (5 d'agost de 1638 - 13 d'octobre de 1715) èra un filosòf racionalista francés, seguidor de Descartes, temptèt l'union del cartesianisme e de l'ocasionisme. Segon l'ocasionalisme de Malebranche, essent al centre de sa filosofia, Dieu constituís l'unica causa vertadièra, e totas las autras causas son de «causas ocasionalas». Es perque, la coneissença es pas deguda a l'interaccion amb los objèctes, que las causas serián «vistas en Dieu». (Recèrca de la vertat, libre III, segonda partida, capítol VI.) Dieu es pas conegut dirèctament, mas d'un biais indirècte, coma reflectit per un miralh, dins las causas creadas. L'òme participa de Dieu e participant de Dieu, participa de las causas. I a pas cap d'interaccion dirècta entre las substàncias cartesianas. La congruéncia entre ambedoas es aisinada per la realitat divina. Soi pas ieu que percebi las causas, mas es Dieu que provòca en ieu, una certana idèa. La relacion de l'esperit de l'òme amb Dieu e amb las causas solament en El, es la solucion decisiva. Atal, la vision en Dieu de totas las causas resulta la condicion necessària de totes los sabers e vertats.
NGC
Lo New General Catalogue o NGC es un dei catalògs astronomics mai coneissuts dins lo domeni de l'astronomia amatora, ambé lo catalòg Messier.
Contèn 7,840 objèctes dau cèu prefond (principalament de galaxias, mai pas solament) recensats per John Dreyer fins en 1888, data de la premiera publicacion dau catalòg dins lei Memoirs of the Royal Astronomical Society. Aqueu catalòg es una revision e un alargament dau General Catalogue de William Herschel que pareissèt en 1864, en qué pòrta de melhoraments nombrós. Dreyer classèt leis objèctes de l'NGC còmpte tengut de son ascension drecha, çò que permete de dedurre lo melhor moment de l'an per leis observar. Maugrat la dificultat que presentan certans d'aqueleis objèctes, l'NGC s'utiliza fòrça per leis amators, mai tanben per lei professionaus que coma aquò an accès ais objèctes pus accessibles dau cèu prefond - ensin fòrça objèctes NGC faguèron l'objècte d'estudis aprefondats. Pasmens aqueu catalòg conteniá encara de doblons e imprecisions nombrós e doncas si faguèt remplaçar per l'RNGC (Revised New General Catalogue), establit per Sulentic e Tifft (1973).
John Dreyer perseguissèt seis enquistas après la publicacion de l'NGC e presentèt en 1895 e en 1908 (version aumentada) un catalòg complementari de 5,386 objèctes, lo catalòg IC (Index Catalogue I e II), que portèt lo nombre d'objèctes repertoriats per Dreyer a mai de 13,000. Fin finala leis objèctes dei catalògs NGC e IC originaus siguèron en partida corregits en 1988 (sieche exactament un sègle après lo catalòg NGC originau) per Roger Sinnott per formar lo catalòg NGC 2000.0 que s'utiliza encuei. Un autre projècte de correccion deis NGC e IC es lo Projècte NGC/IC. A l'ora d'ara la correccion mai completa deis NGC e IC si faguèt per Wolfgang Steinicke, ancian collaborator dau Projècte NGC/IC - aquela version s'utiliza per fòrça sistèmas informatizats de contraròtle de telescòpi.
Montagudet
Montagudet (Montagudet en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ouilly-le-Tesson
Ouilly-le-Tesson es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luc (Hauts Pirenèus)
Luc (Luc en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Aurtinhac.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [luk] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : B. de Luc en 1285, De Luquo, en latin, en 1313, De Luco, en latin, en 1342, Luc en 1429, Luc (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Luc que vien deth latin lucus, « bòsc » (eth sens de « bòsc sacrat » qu'ei hòrt ancian, abolit autanlèu era epòca classica),.
Òrdre del Mont-Olivet
L'Òrdre del Mont-Olivet o Congregacion benedictina de Nòstra-Dòna del Mont-Olivet (en latin : Congregatio Sanctæ Mariæ Montis Oliveti) es una congregacion monastica fondada de per Bernardo Tolomei en mars de 1313 a Asciano emprés Siena, en Itàlia.
Fa partida de la confederacion benedictina dempuèi 1960.
Son sèti es l'abadiá territoriala Santa-Maria-del-Mont-Olivet-Màger a Asciano.
Muel (Saragossa)
Muel es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Finale Ligure
Finale Ligure es una comuna italiana de la província de Savona en Ligúria.
Abadiá territoriala Santa-Maria-del-Mont-Olivet-Màger
L'abadiá territoriala Santa-Maria-del-Mont-Olivet-Màger (Abbazia territoriale Santa Maria di Monte Oliveto Maggiore en italian) es una abadiá catolica ficada sus la comuna de Asciano en Itàlia. Es l'ostal-sèti de l'Òrdre del Mont-Olivet.
L'abadiá es dirèctament afiliada al Sant-Sèti.
Epicentre
L'epicentre d'un tèrratrem es lo punt sus la superfícia terrèstra directament a la verticala de l'ipocentre.
Aqueste mot, epicentre, ven del latin epicentrum.
Éterpigny
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Abadiá de Sant Josèp de Clairval
L'abadiá de Sant Josèp de Clairval es una abadiá benedictina situada a Flavigny-sur-Ozerain en Borgonha e fondada en 1972. Aquesta abadiá a pas cap de ligam direct amb l'abadiá de Flavigny, situada dins aquela meteissa ciutat e abandonada per sos darrièrs monges dempuèi la Revolucion.
Los monges de Sant Josèp de Clairval que venon de l'Òrdre del Mont Olivet, son encargats de la bura negra e de la cucula blanca.
Los monges de Sant Josèp son una cinquantena, cantan la messa en cant gregorian e òbran a diversas activitats coma l'esculptura sus pèira, la fabricacion d'icònas o l'edicion de libres sus la teologia, l'aprendissatge del latin o l'istòria de la region e de la Glèisa.
En junh de 2021, sièis monges de Clairval se son anats refondar una comunautat monjala dins l'abadiá de Solenhac en Lemosin, una abadiá que sos darrièrs monges avián laissat del temps de la Revolucion.
Courcelles-sous-Moyencourt
Courchelle-dsous-Moyincourt en picard (Courcelles-sous-Moyencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Metanòl
Lo metanòl es un compausat quimic de formula bruta CH3OH. Aquò's l'alcòl lo mai simple.
Es estat isolat pel primièr còp en 1661 per Robert Boyle. En 1834 Jean-Baptiste Dumas e Eugene Peligot determinèron sa composicion elementala.
Lo metanòl es toxic per l'òme. Pòt èsser emplegat coma combustible.
Asciano
Asciano es una ciutat de la província de Siena en Toscana, Itàlia. Es a Asciano que se tròba l'abadiá territoriala Santa-Maria-del-Mont-Olivet-Màger, l'abadiá-sèti de l'Òrdre del Mont-Olivet.
Al Farabi
thumb|200px|Lo bust (imagenat) d'Al-Farabi sus un bilhet de la Republica de [[Cazacstan.]]
Abu-Nasr Muhàmmad ibn Muhàmmad ibn Tarkhan ibn Àwzalagh (o Úzlugh) al-Farabi, mai conegut simplament coma Al-Farabi e, en Occident, coma Alfarabius o Avennasar (en turc Farabi) (Wasig, Turquestan, ~872 - Damasc, 950) èra un turc scientific e filosòf medieval Pèrsia remarcat. Se sap pas gaire dels detalhs de sa vida, e tanpauc ont nasquèt exactament. Pareis confirmat qu'estudièt a Bagdad ont aqueriguèt de grandas coneissenças en medecina e matematicas. Faguèt de comentaris sus l'òbra d'Aristòtel e aguèt una influéncia decisiva dins la logica de Maimonides.
Dieu
Concernissent sa concepcion de Dieu, a una vision amb d'influéncias neoplatonicianas, similara dins qualques aspèctes a l'Un de Plotin. Lo Dieu d'Al-Farabi es un dieu unic, sens causa e essent primièr, causa de tot, eternal, perfièch, simple, intelligéncia en acte, permanent e transcendent, mas tanben dins la defensa de son caractèr inefable e inexprimible; pasmens l'arma, un còp separada del còs, pòt arribar a se far conéisser.
Tanben fa una division dicotomica de l'èsser, fòrça tipica de la filosofia medievala, entre èsser necessari e contingent. Dins l'èsser necessari, existís una identitat entre son esséncia e son existéncia, coma es lo cas de Dieu. A diferéncia d'El, l'òme es contingent, e son esséncia e existéncia son causas diferentas: aquò que fa que l'òme es, es pas aquò que lo rend possible d'existir.
Creacion
Al-Farabi defend una teoria entre creacionisme i emanacionisme. Del Dieu Un ne sorgisson d'intelligéncias immaterialas novèlas, çò que correspond amb las esfèras del sistèma de Ptolemèu. A partir d'ont, se crèan sièis genres de causas, que seguisson un esquèma fòrça neoplatonician.
Concernissent la matèria, crei qu'es eternala, mas que depend de Dieu. Coma Filon d'Alexandria, dona a la matèria un ròtle passiu dins la creacion, coma substrat.
Souhey
Souhey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Bailleau-le-Pin
Bailleau-le-Pin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marçac (Hauts Pirenèus)
Marçac (Marsac en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [mar'sak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Marzag, Marcag, Marsag, au sègle XII, de Marssaco, en latin, en 1313, de Marsaco, en latin, en 1342 e 1379, Marssac, Marsac en 1429, Marsac (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Dab lo medish sufixe, Rohlfs, Negre, R. Aymard e Miquèu Grosclaude que son per Marcius. Marçac qu'èra donc probablament ua anciana grana proprietat antica qui avèva per mèste Marcius.
Donjeux (Mosèla)
Donjeux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Vigor
Saint-Vigor en normand (Saint-Vigor en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Sant-Vigor es un pichon vilatge #qu'a la particularité de se compausar de quatre caseriux desparièra. Sant-Vigor a integrat la Comunitat d'aglomeracion de Évreux lo 1 en genièr 2002. La part bassa de Sant-Vigor, al bòrd de la Eure, constituissi la pòrta d'en primièr nòrd-es de la comunitat d'aglomeracion ébroïcienne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montagut de Carcin
Geografia
Lo pont de l’aigaci (aigaci: aigat) es un simple passatge subrelevat de la rota, amb una busa per la quala es rar que d'aiga s’escoli. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La comuna de Montagut annexèt Bornac en 1828. Bornac èra dejà de la municipalitat de Montaigu et Bournac (en francés), en 1793, aquí perqué es pas recensada separadament a aquela data.
En 1892, la comuna de Montaigu (nom francés) venguèt oficialament, a la demanda del conselh municipal, Montaigu-de-Quercy, contra tota logica istorica : Montagut èra de la diocèsi d'Agen e l'apelavan Montaigu(t) en Agenais abans la Revolucion, , precision de dependéncia qu'èra l'usatge dels lòcs a la periferia de lor diocèsi.
Elinor Ostrom
Elinor Ostrom (Los Angeles, Califòrnia, 7 d'agost de 1933 - Bloomington, Indiana, 12 de junh de 2012) foguèt una economista nòrd-americana premiada amb lo Prèmi Nobel d'Economia del 2009 que partegèt amb Oliver Eaton Williamson. Recebèt aquel prèmi per "la siá analisi del govèrn economic".
Mossad
thumb|right|Blason dau Mossad.
L’Institut per leis entresenhas e leis afaires especiaus, abreujat en Mossad, es una dei tres agéncias d'entresenhas d'Israèl amb le Shabak (en carga de la seguretat interiora) e de l'Aman (en carga de la seguretat militara). A respècte d'aqueleis organizacions, lo Mossad a la particularitat de seguir d'objectius e de règlas de foncionament que son limitats per lei lèis constitucionalas dau país e son director es dirèctament plaçat sota l'autoritat dau Premier Ministre.
Courcelles-sous-Thoix
Courchelle-dsous-Thoé en picard (Courcelles-sous-Thoix en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Naucalpan de Juárez
thumbnail|250px|rigt|Torres de Satélite.
Le Vernoy
Le Vernoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Istòria
Lo Vernoy (Lou Voinay en patois) aperteniá al comtat de Montbéliard #que i aguèt ligat a la França en 1793.
Le Vernoy (Lou Voinay en patois) appartenait au comté de Montbéliard qui fut rattaché à la France en 1793.
Tuta de Hira
Era Tuta de Ḥira que s'orbeish en Jabal an Nur (significant ) situada haut o baish a  ath nòrd-oèst dera Mèca dens la region de Hejaz d'Arabia Saudita. Que's tròba a d'altitud e eras suas dimensions que son de 3,70 m de longor per 1,60 m de largor. Er Anjo Gabrièu qu'aparescó a Maomet peth prumèr còp en aquera tuta, a on eth profèta der Islam e avèva costuma de recuelhe's, tà hèr-lo eras prumèras revelacions der Alcoran. Qu'ei un lòc de pelegrinatge; eth nombre de visitaires que pòt aténher 5,000 durant eth Hajj.
Corona
thumb|right|[[Fotografia de la corona dau rèi Loís XV de França.]]
La corona existiá ja durant l'Antiquitat. En Grècia, èra un simbòl de victòria decernit ai venceires de concors. Pasmens, de simbòls similars son atestats dins d'autrei regions mediterranèas. Foguèt adaptat per lei Romans coma guierdon reservat ai generaus venceires. Aquò entraïnèt sa difusion a d'autrei pòbles e la corona venguèt pauc a pauc un objècte regalian per lei rèis dei pòbles barbars. Ansin, a partir dei Carolingians, la corona venguèt l'atribut obligatòri dei sobeirans desirós d'afichar son reng e dins lo monde modèrne, la màger part deis ostaus d'origina europèa contunian de dispausar de corona.
Curanilahue
Curanilahue qu'ei ua comuna chilena de la província de Arauco, region del Biobío. -37.47639°N, -73.34444°W
Apremont (Vendèa)
Apremont es una comuna peitavina administrada per lo departament de Vendea de la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Las Raspas
Las Raspas son un parçan de Roergue a la limit de Leveson e del Santafrican.
Sistèma immunitari
Lo sistèma immunitari d'un organisme es un sistèma biologica format d'un ensems coordenat d'elements de reconeissença e de defensa que pòu identificar e discriminar lei cellulas e lei substàncias de l'organismes deis elements que li son estrangiers. Totei lei còrs reconeguts coma estrangiers (virüs, bactèri, parasites, particulas ò moleculas estrangieras coma certanei toxinas...) son destruchas.
Unei sistèmas immunitaris fòrça diferents existisson dins lei diferenteis espècias vertebradas ò invertebradas. Pasmens, se pòu destriar dos tipes principaus de mecanismes que son dichs: L'activacion dei mecanismes de defensa immunitària es dicha respònsa immunitària. Permeton lo desvolopament de l'immunitat (vaccinacion) que favoriza la seleccion dei mecanismes pus eficaç dins lo cas d'un rescòntra novèu amb un meme còrs estrangier.
Aparicion de l'immunologia
L'immunologia es la sciéncia qu'estudia l'estructura e lo foncionament dau sistèma immunitari. Apareguèt tre l'Antiquitat dins lo corrent dei premiereis estudis sus lo tractament dei malautiás. La referéncia pus vièlha coneguda regardant lo subjècte aguèt luòc pendent l'episòdi de pèsta atenenca de 430-425 avC quand Tucidides (vèrs 460 - 400 avC) i observèt la resisténcia dei subrevivents de l'epidemia que podián s'ocupar dei victimas sensa contractar la malautiá un segond còp. Puei, au sègle XVIII, lo mètge francés Pierre Louis Maupertuis (1698-1759) menèt d'experiéncias sus lo verin d'escorpion e observèt l'immunitat de certanei chins e ratas. Completats per d'estudis ulteriors, aquò foguèt esplechat per Louis Pasteur (1822-1895) per desvolopar sa teoria de la vaccinacion que foguèt demostrada per Robert Koch (1843-1910) en 1891. L'immunologia faguèt de progrès rapides a la fin dau sègle XIX ambé la descubèrta dei virus entre 1900 e 1902, la prepausicion d'una teoria per explicar lei reaccions entre leis antigèns e leis anticòrs per Paul Ehrlich (1854-1915) e la descubèrta de l'immunologia cellulara per Elie Metchnikoff (1845-1916).
Principis de basa
Lo sistèma immunitari d'un organisme pòu se devesir entre un sistèma de defensa non especifica (ò innat) e un sistèma de defensa especifica (ò adaptativa ò aquistada). Aquelei sistèmas son liats entre elei e permeton de luchar còntra lei microrganismes (bactèris, virüs, campairòl, parasitas) ò lei macromoleculas estrangieras que son dichs antigèns.
Lo sistèma de defensa non especific permet d'aparar l'organisme còntra leis incursions limitadas mai es pas capabla de faciar una infeccion importanta amb una multiplicacion deis agents patogèns. Aquò necessita l'activacion dei defensas especificas basadas sus l'activacion e la multiplicacion dei linfocits B e dei linfocits T que son dedicats a l'eliminacion d'un antigèn donat. En particular, permeton la secrecion d'anticòrs que pòdon neutralizar l'antigèn, de l'opsonizar e d'activar la reaccion complementària dau sistèma immunitari. Aquò permet de demenir l'activitat dau patogèn per facilitar son eliminacion per lei fagocits dau sistèma innat que pòdon leis absorbir e lei digerir. La defensa adaptativa permet tanben la formacion de cellulas especializadas dins la destruccion dei cellulas contaminadas de l'organisme.
Pasmens, la reaccion dei defensas especificas es lenta car necessita la seleccion e la multiplicacion de linfocits ninòis que patrolhan dins l'organisme. Après la fin de l'infeccion, una partida dei linfocits son conservats permetent una reaccion pus rapida e pus eficaça dins lo cas d'un segond rescòntre ambé lo patogèn. Aquò es a l'origina de l'immunitat que pòu èsser activa (vaccinacion) ò passiva (injeccion d'anticòrs).
Sistèma immunitari non especific
Lei microrganismes ò lei toxinas que capitan d'intrar dins l'organisme son premier tractats per lei mecanismes e lei cellulas dau sistèma immunitari non especific (ò sistèma immunitari innat). Aqueu sistèma es lo sistèma immunitari principau dins la màger part deis espècias conegudas. Aquelei defensas son dichas non especificas car luchan còntra totei leis agents patogèns detectats dins l'organisme. Son generalament entraïnadas quand de còrs estrangiers son identificats per de receptors de reconoissença que pòdon destriar de compausats caracteristics espandits au sen de la màger part dei microrganismes ò que pòdon detectar lei sinhaus d'alarma emeses per lei cellulas endomatjadas, nafradas ò menaçadas. Lei receptors utilizats per lei dos mòdes d'entraïnament son sovent lei meteis mai i a d'excepcions.
Barriera fisica
Lei barrieras fisicas permeton d'empachar l'intrada d'agents patogèns dins l'organisme. Ne'n existís unei tipes diferents per luchar còntra leis infeccions d'origina mecanica, quimica ò biologica. Lei barrieras mecanicas permeton de blocar e de còps d'eliminar leis agents patogèns susceptibles d'intrar dins l'organisme. Per exemple, dins l'òme, la premiera barriera fisica es la pèu que permet de separar l'organisme dau mitan exterior. Dins aquò, coma l'organisme uman es obligat d'aver certaneis interaccions ambé lo mitan exterior (respiracion, alimentacion...), la pèu es completada per d'autrei barrieras fisicas coma aquelei dei mucosas (intestin, paumons...). Lei cellulas i forman un jaç impermeable per empachar lo passatge de la màger part dei microrganismes. A la superfícia de certanei mucosas, se troba tanben de secrecions de mucus permetent d'envelopar leis agents patogèns e de celhas vibratòrias permetent de lei desgatjar au luench.
Lei barrieras quimicas son basadas sus de secrecions de compausats permetent de destrurre certaneis agents patogèns. Per exemple, dins l'espècia umana, i a unei barrieras d'aqueu tipe dins la pèu ò dins lei mucosas. Ansin, la pèu e lo paret de l'aparelh respiratòri secrètan de peptides anti-microbianas coma la defensina-β. La saliva, lei lagremas ò lo lach mairau an tanben divèrseis enzims (lisozim, PLA2) ambé de proprietats anti-bacterianas. Lo suc gastric de l'estomac es a l'origina d'una demenicion importanta dau pH que tua un nombre important de bactèris.
Enfin, lei barrieras biologicas repausan generalament sus la flòra dei microrganismes comensaus de l'organisme. D'efèct, leis agents patogèns son en competicion ambé aquela flòra per trobar de nutriments e d'endrechs per se desvolopar. Pereu, devon faciar de modificacions dei paramètres quimics (pH, concentracion de fèrre... ) lòng de la barriera que son sovent desfavorablas a la proliferacion de la màger dei microrganismes. Per exemple, es lo cas de la flòra bacteriana vivent sus la pèu umana qu'elimina, generalament per concurréncia, lei bactèris exteriors.
Inflamacion
L'inflamacion fa partida dei premierei respònsas dau sistèma immunitari après la deteccion d'una infeccion. Es caracterizat per una rojor, una aumentacion de la temperatura, una dolor e una dilatacion entraïnadas per l'aumentacion dau volum sanguin en circulacion dins lei teissuts tocats. Aquò es entraïnat per de icosanoides e de citocinas secretats per lei cellulas bleçadas ò infectadas. Leis icosanoïdes son formats de prostaglandinas que son a l'origina de l'aparicion de la fèbre e de la dilatacion dei conduchs sanguins e de leucotrièns que permeton d'atraire certanei cellulas sanguinas coma lei leucocits. Lei citocinas son fòrça variadas e permeton de mobilizar de cellulas immunitaris sus lo luòc de l'infeccion. Lei citocinas principalas son leis interleucinas que permeton la comunicacion entre lei diferentei cellulas sanguinas, lei quimiocinas que favorizan lo desplaçament cellular e leis interferons que son de moleculas ambé de proprietats anti-viralas. Dins certaneis espècias, de factors de creissença e de factors citoxics son tanben secretats.
Reaccion de complement
La reaccion de complement es un ensems de compausats bioquimics que foncionan coma una cascada proteolitica e qu'atacan la superfícia dei cellulas estrangieras. Es formada d'un vintenau ò d'un trentenau de proteïnas que son dichas en foncion de sa capacitat de completar l'eliminacion deis agents patogèns per leis anticòrs. Lei sistèmas de complement son una partida majora de la respònsa immunitària innada d'uneis espècias, compres dins d'organismes non mamifèrs coma lei plantas, lei peis e divèrseis invertebrats.
En l'òme, lei proteïnas dau complement son normalament inactivas e situadas dins lo sang. Son activadas ambé la deteccion de substàncias presentas a la superficia deis agents patogèns. Après reconoissença d'un element estrangier, lei proteïnas s'activan en cascada entraïnant una respònsa fòrça rapida. D'efèct, quand aquelei proteïnas forman una liason amb un patogèn, activan leis autrei proteïnas que van a son torn entraïnar l'activacion d'autrei moleculas e mai lo rèsta. La molecula de basa d'aqueu mecanisme es la proteïna C3b que pòu s'activar de tres biais diferents : Dins totei lei cas, lo sinhau iniciau es rapidament amplificat tant que de liasons se forman entre proteïnas dau complement e patogèns. Après son activacion, lei diferentei substàncias complementàrias permeton d'atraire lei cellulas immunitàrias, d'aumentar la permeabilitat dei conduchs sanguins per favorizar l'arribada dei cellulas immunitàrias que pòdon passar a travèrs lei teissuts organics e de marcar leis agents patogèns per facilitar sa destruccion. Certanei proteïnas an tanben de proprietats quimicas que li permeton de pertusar dirèctament lei membranas cellularas dei bactèris.
Barriera cellulara
Lei cellulas dau sistèma immunitari son dichas leucocits ò globuls blancs. Lei leucocits dau sistèma immunitari non especific incluson lei fagocits (macrofags, granulocits neutrofils e lei cellulas dendriticas), lei mastòcits, lei granulocits eosinofils, lei granulocits basofils e lei cellulas tuairises naturalas. Dins l'organisme, se comportan coma d'organismes unicellulars independents que pòdon se desplaçar per identificar e eliminar leis agents patogèns e que permeton l'activacion dei mecanismes immunitaris especifics.
Fagocits
La fagocitòsi es un mecanisme cellular essenciau dau sistèma immunitari innat que permet ai fagocits d'ingerir e de còps de digerir leis agents patogèns e lei còrs estrangiers. En temps normau, lei fagocits patrolhan dins l'organisme a la recèrca de patogèns. Pasmens, pòdon èsser cridats dins un endrech donat per la secrecion de citosinas. Quand troban un patogèn, lei fagocits pòdon l'absorbir dins una vesicula intracellulara. I es generalament tuat e digerit gràcias a d'enzims digestius ò gràcias a de mecanismes basats sus una reaccion d'oxidacion rapida. Enfin, après la fagocitòsi, pòu se debanar la presentacion deis antigèns a la superfícia dau fagocit (cellulas presentatritz d'antigèns) per activar d'autrei cellulas immunitàrias ò la liberacion de substàncias oxidantas capablas d'atacar certanei còrs estrangiers ò capablas d'influenciar la reaccion d'inflamacion. La secrecion de compausats oxidants pòu tanben aver luòc per destrurre de particulas tròp gròssas per èsser absorbidas. La fagocitòsi es probablament lo mecanisme immunitari pus ancian car s'observa tant per d'espècias vertebradas qu'invertebradas.
Lei fagocits principaus son lei neutrofils que patrolhan normalament dins lo sistèma circulatòri. Son lo tipe principau de leucocits que pòdon representar entre 50 e 60% dei globuls blancs e 99% dei granulocits en circulacion dins lo còrs. Dins lo corrent dau procès d'inflamacion, son generalament lei premierei cellulas immunitàrias qu'arriban sus lo luòc de l'infeccion. Son capables de digerir leis agents patogèns. Pasmens, dins lo cas d'una persisténcia dei patogèns, pòdon digerir parcialament lei patogèns per presentar seis antigèns caracteristics a sa superfícia afin d'activar lo sistèma immunitari especific. Lei neutrofils an generalament una durada d'existéncia fòrça limitada (en l'òme 10-12 h dins lo sistèma circulatòri, 2-3 j dins leis autrei teissuts), probablament per defugir la propagacion de patogèns susceptibles de parasitar lei neutrofils.
Lei macrofags patrolhan normalament dins lei teissuts de l'organisme. I elimina per fagocitòsi lo curum de l'organisme coma lei teissuts necrotics ò lei teissuts apoptotics. Un nombre important de macrofags se troba donc en permanéncia dins d'organs estrategics coma lo fetge, la mèussa ò lei paumons. Pasmens, pòdon tanben eliminar leis agents patogèns, lei digerir e presentar seis antigèns a sa superfícia per activar de cellulas dau sistèma especific. En l'òme, la durada de vida d'un macrofag se situa entre unei mes e uneis annadas.
Lei cellulas dendriticas son de fagocits en contacte ambé lo mitan exterior, especialament la pèu, lo nas, lei paumons, l'estomac e leis intestins. Ne'n existís unei tipes diferents que pòdon evolucionar per formar d'autrei tipes de cellulas immunitàrias. An un ròtle important dins l'activacion dau sistèma immunitari especific car, après la captura d'un antigèn, pòdon migrar vèrs lei centres dau sistèma linfatic per i activar lei linfocits T.
Mastocits
Lei mastocits residisson dins lei teissuts conjontius e lei mucosas. Permeton de regular la respònsa inflamatòria de l'organisme gràcias a sa capacitat de secretar una gama larga de compausats (istamina, eparina, serotonina, leucotrièn...) susceptibles de l'activar e de mobilizar d'autrei cellulas immunitàrias. An donc un ròtle important dins lei reaccions d'allergia.
Granulocits basofils e eosinofils
Lei granulocits basofils e eosinofils an un ròtle dins lo mecanisme d'inflamacion. Lei basofils son lei granulocits pus rars de l'organisme (dins l'òme, entre 0,5 e 1% e de còps 0%). Son capables de detectar d'allergèn e de secretar de compausats (istamina, eparina) que van entraïnar l'inflamacion. Pòdon tanben secretar un sinhau capable d'atraire leis granulocits eosinofils. Aquelei granulocits permeton principalament de luchar còntra lei parasites sensa lei fagocitar. D'efèct, se fixan dessús per i versar d'enzims capables de lei destrurre. An tanben un ròtle dins la regulacion de la reaccion inflamatòria. En l'òme, representan entre 2,5 e 5% dei granulocits.
Cellulas tuaitritz naturalas
Lei cellulas tuairises naturalas ò linfocits NK (Natural Killers en anglés) son de linfocits qu'atacan lei cellulas dei tumors e lei cellulas contaminadas per un virüs. En revènge, s'atacan normalament pas dirèctament ais agents patogèns. Aquelei linfocits son caracterizats per l'abséncia dei marcaires T ò B (en l'òme, presentan lei marcaires CD16, CD56 e NK) e per lo fach d'èsser espontanèament liticas envèrs totei lei cellulas.
Dos vias permeton d'activar la lisi. La premiera s'activa solament quand lei sinhaus d'activacion vènon superiors ai sinhaus d'inibicion. Lo sinhau d'inibicion principau es produch per lei receptors KIR que pòdon identificar e reconóisser lei moleculas dau complèx d'istocompatibilitat principau de classa I que son caracteristicas de l'organisme. L'activation d'un tipe unic de receptor KIR permet de defugir la lisi. Dins aquò, lei sinhaus d'activacion son nombrós e variats permetent d'eliminar totei lei cellulas desprovesidas dei marcaires CMH corrècts e totei lei cellulas infectadas per un virüs ò un bactèri sensa destrurre lei cellulas sanas. La segonda via d'activacion despend de la presentacion a sa superfícia per lei cellulas tumoralas ò infectadas per certanei virüs d'antigèns fixats a d'anticòrs antitumoraus o antiviraus. Lo marcaire CD16 pòu alora se fixar a la cellula e entraïnar sa lisi.
Sistèma immunitari especific cellular
L'activacion de la defensa immunitària especifica cellulara per lei linfocits T es un mecanisme lent que necessita la presentacion deis antigèns ai linfocits T ninòis de passatge per lei cellulas presentatritz d'antigèns (neutrofils, macrofags ò cellulas dendriticas e pereu lei linfocits B dins l'òme e certaneis espècias). Lei cellulas dendriticas migrant vèrs lei centres dau sistèma linfatics representan la màger part d'aquelei cellulas. L'antigèn es alora incorporat a un site molecular de la cellula presentatritz permetent de lei presentar ai sites de reconoissença dau linfocit. Quand un linfocit T reconoisse son antigèn especific, la liason entre l'antigèn e lo linfocit es estabilizada entraïnant son activacion e son expansion clonala.
Dins l'òme, i a dos tipes de sites de presentacion que son dichs HLA (Human leucocyte antigen en anglés) de classa I e II. Après liason entre la proteïna d'adesion cellulara de la cellula presentatritz d'antigèn e un receptor especific dich LFA-1 (Lymphocyte function-associated antigen 1 en anglés), se forma una liason entre l'antigèn e lei receptors caracteristics dau linfocit que son dichs CD4 per lei linfocits T citoxics ò CD8 per lei linfocits T auxiliars. L'activacion necessita tanben una liason entre una proteïna B7 de la membrana de la cellula presentatritz d'antigèn e un receptor CD28 dau linfocit. Sensa aqueu sinhau doble, lo linfocit demora inactiu. Au contrari, sa manifestacion entraïna la secrecion d'una citosina dicha interleucina 2 que va venir se fixar sus un receptor dedicat per entraïnar l'expansion clonala.
Après activacion, lei linfocits T ninòis se diferéncian entre unei tipes diferents que son lei linfocits T citoxics (ò T tuaires), T auxiliars, T regulators e NKT. Lei doas premierei classas forman la màger part dei linfocits T. Lei linfocits citoxics son caracterizats per un marcaire CD4 e son cargats de l'eliminacion dirècta dei cellulas infectadas ò tumoralas gràcias a de secrecions de moleculas que pòdon passar la membrana cellulara per entraïnar l'apoptòsi ò la necròsi.
Lei linfocits auxiliars son caracterizats per un marcaire CD8 e permeton la secrecion de substàncias permetent d'entraïnar lo mecanisme d'inflamacion e l'activacion dei linfocits B. Dins l'òme, lo ròtle regardant la reaccion inflamatòria es assegurat per lei linfocits TH1 (H per l'anglés Helper). En particular, aumentan la mobilizacion dei macrofags sus lo luòc de l'infeccion. La segonda carga pertocant l'activacion dei cellulas B es tengut per lei linfocits TH2. De mai, existís un mecanisme d'inibicion entre lei dos tipes de linfocits TH permetent d'orientar la respònsa immunitària siá vèrs la mobilizacion massiva dei cellulas de la fagocitòsi siá vèrs la secrecion d'anticòrs en foncion dei besonhs.