cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cian
Lo cian (del grèc κυανός, kuanos, l'azurit) es una color pura de la lutz de longor d'onda. Es de còps que i a nomenada blau clar o blau cèl. Es una mescla de luses blava e verda. Lo cian es la complementària del roge: los pigments cians absorbisson la lutz roja e difusan las luses verda e blava.
Lo pigment cian es una color de basa per la quadricromia utilizada en estampariá. Amb las tenchas magenta, jauna e negra, lo cian es utilizat dins totas las estampadoiras colors utilizant la tecnologia quadricromica (quatre colors de basa) : estampadoira de tencha rajadoira, de sublimacion o de lasèr.
Lo cian utilizat en estampariá (sintèsi sostractiva) a pas de formulacion RVB estandard.
D'unas estampadoiras de tencha rajadoira utilizan doas nuanças de cian: lo cian normal e lo cian clar (light cyan). Dins qualques estampadoiras professionalas, s'utilizan tres tenchas cian : lo cian normal, un cian clar de 50% e un cian ultraclar de 25%.
Referéncias
<References/>
Organyà
Organyà es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha).
Omelias d'Organyà
L'an 1904 se trobèt a la rectoria de la vila un dels tèxtes en pròsa mai ancians escrichs en catalan. Lo responsable d'aquela trobalha foguèt l'istorian Joaquim Miret i Sans. Lo tèxt, conegut coma las Omelias d'Organyà (les Homilies d'Organyà en catalan), correspond a sièis sermons amb comentaris de divèrses evangèlis e epistòlas. La siá datacion cal la situar entre la fin del sègle XII e lo començament del XIII. A l'ora d'ara lo manuscrit se tròba a la Bibliotèca de Catalonha de Barcelona.
Savinhac e Lo Monar
Savinhac e Lo Monar (Savignac-Mona en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada dens lo Savés. Lo Monar sembla un lòc quasi-desabitat, present dens la comuna de Nisàs, près deu cairehorc entre las ancianas rotas nacionalas 634 e 632. Èra pas parròpia abans la revolucion. La còsta deu Monar es acavalada entre las duas comunas. Jamès estoc pas comuna.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es atestat en 680, saviniagus villa. Savinhac deriva regularament deu nom latin Sabinius, dambe'u sufixe d'origina celtica -acon, latinizat en -acum,.
Aissenas
Aissenas (Ayssènes en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Tanlèu 1806, la comuna siaguèt recensada amb una autra, puèi en 1844, atal coma Ayssènes-Broquiès e La Romiguière, siaguèt incorporada al Truèlh. La tornèron crear en 1874 e Ayssènes-Broquiès i siaguèt aponduda. I a donc pas de donadas de populacion entre 1806 e 1872.
Saint-Germain-d'Elle
Saint-Germain-d'Elle es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Oliana
Oliana es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), que s'estend entre l'esquèrra del riu Segre, entre la sèrra de Turp e lo congost dels Espluvins. Oliana es la segonda municipalitat en nombre d'abitants de l'Aut Urgèl. Lo nuclèu ancian es assentat aut d'un tuc, al marge esquèrre de l'ampla val e al quite pè dels primièrs contrafòrts dels Pirenèus: lo massís de Sant Honorat e las Sèrras de las Canals, d'Oliana, d'Aubenç e de Turp. La vila d'Oliana es traversada per la rota C-14, que jonh (pel sud) amb Ponts e amb la Seu d'Urgèl (pel Nòrd).
Lo pòble es conegut pel fach d'aculhir la palun que pòrta lo meteis nom: palun d'Oliana.
Situacion
Oliana se tròba al sud de la comarca de l'Aut Urgèl. Limita amb la comarca del Solsonés a l'èst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenc de Coll de Nargó, a l'oèst amb Peramola e al sud amb Bassella.
Aliança 90/Los Verds
Aliança 90/Los Verds (en alemand: Bündnis 90 / Die Grünen, abreujat en GRÜNE) es un partit politic alemand de tendéncia ecologista. L'entitat nasquèt en 1993 de la fusion de doas formacions politicas, Bündnis 90, un partit d'oposicion de l'anciana Republica Democratica Alemanda (RDA) e lo grop ecologista, Die Grünen.
Riofrío de Riaza
Riofrío de Riaza es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Georges Clemenceau
thumb|Georges Clemenceau Georges Benjamin Clemenceau, escaissat lo tigre, (nascut lo 28 de setembre de 1841 a Mouilleron-en-Pareds, mòrt lo 24 de novembre de 1929 a París) foguèt un jornalista e un òme politic francés.
Foguèt cap de govèrn (1906-1909 e 1917-1920) pendent la revòlta dels vinhairons de 1907 e tanben pendent la Primièra Guèrra Mondiala.
Sumatra
thumb|right|200px|Topografia de Sumatra Sumatra es una illa a l'oèst d'Indonesia, la pus occidentala de las Illas de la Sonda. Es la pus granda illa entièrament situada en Indonesia (doas illas importantas, Bornèo e Nòva Guinèa, son parcialament en Indonesia), e la seisena del mond per la superfícia (aperaquí ).
Lo punt culminant de l'illa es lo Mont Kerinci, a 3805 m. Las divisions administrativas de l'illa son: Aceh, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Sumatra de l'oèst, Sumatra del sud, Sumatra del Nòrd. La vila mai poblada de l'illa es Medan amb una populacion de 2,392,922 personas. La populacion totala de l'illa es de 45 milions de personas (2005). Los principals grops etnics son: los acehnés, los bataks, los minangkabaus, e los malais.
Virus
Un virüs (var. virus, virús ) es un agent infecciós fòrça pichon que parasita lei cellulas de son òste per se replicar. Descubèrts a la fin dau sègle XIX, son constituïts d'un acid nucleïc (ADN ò ARN) generalament protegit per una capsida e una envolopa lipidica. Es inactiu en defòra d'una cellula car tèn pas de mejans de multiplicacion ò de produccion d'energia pròpris. Per aquò, dèu intrar dins una cellula e destornar sa maquinariá intèrna per produrre de particulas viralas novèlas.
Aqueu cicle de replicacion particular entraïna de questions importantas sus la plaça dei virüs. Uei, son considerats coma una forma intermediària entre l'inèrt e lo vivent. Pasmens, aqueu debat es pas encara resòugut car de descubèrtas recentas semblan indicar que lei virüs serián eissits d'una simplicacion d'organismes parasits vivents aguent perdut certanei foncions. Aquelei problemas se tòrnan trobar dins la classificacion dei virüs qu'es uei laissada volontàriament imprecisa en causa de l'abséncia d'informacions seguras sus l'origina dei virüs.
L'estudi dei virüs es lo trabalh de la virologia. Es una disciplina relativament recenta qu'es fòrça liada a la biologia e a la medecina. D'efiech, certanei virüs pòdon entraïnar de malautiás grèvas, çò que justifica de recèrcas importantas per desvolopar de vaccins e de medicaments antiviraus. Pasmens, en parallèl, d'autrei virüs son estudiats en engenhariá genetica per garir de malautiás geneticas grèvas.
Etimologia
Lo mot « virüs » vèn dau latin virus que designava lei poisons e lei substàncias toxicas. Sa mencion pus anciana coneguda a l'ora d'ara apareís dins un tèxte anglés en 1392. « Virulent », un autre tèrme pròche, apareguèt vèrs lo meteis periòde, probablament a l'entorn de 1400, a partir dau latin virulentus. La significacion modèrna « agent susceptible de provocar una malautiá » es pasmens pus recenta. Foguèt enregistrada per lo premier còp en 1728 e designèt lòngtemps tot agent patogèn (bactèris, virüs, mosiduras...). Enfin, lo mot « virion » foguèt inventat en 1959 per designar una particula virala establa eissia d'una cellula e susceptibla de contaminar una autra cellula.
La descubèrta dei virüs
La descubèrta dei virüs data de la fin dau sègle XIX e aguèt luòc dins l'encastre dau periòde de progrès medicau entraïnat per lei trabalhs de Louis Pasteur (1822-1895) sus leis agents patogèns. Pasmens, foguèt complicada per la talha pichona dei particulas viralas. Per exemple, en 1892, lo botanista rus Dmitri Ivanovski (1864-1920) assaièt sensa succès de filtrar un liquid extrach de plantums de tabat per isolar l'agent a l'origina dau mosaïc dau tabat. Pasmens, son filtre, destinat ai bactèris, arrestèt ges de patogèn e Ivanovski emetèt l'ipotèsi d'una origina liada a la preséncia d'una toxina.
Reprenent aqueu subjècte d'estudi, lo Neerlandés Martinus Beijerinck (1851-1931) s'opausèt a aquela conclusion e suggeriguèt puslèu l'existéncia d'un agent patogèn pus pichon qu'un bactèri. Son idèa se turtèt au scepticisme de la màger part de la comunautat scientifica mai d'autrei cercaires obtenguèron rapidament de resultats similars. En particular, lei mètges alemands Friedrich Löffler (1852-1915) e Paul Frosch (1860-1928) demostrèron qu'èra possible de transmetre la fèbre aftosa amb una quantitat infima de filtrats de liquids eissits d'animaus tocats per la malautiá. Òr, una toxina pòu pas engendrar de contagions.
Aquelei trabalhs provèron donc l'existéncia de patogèns invisibles amb lei metòdes d'observacion de l'epòca. Foguèron dichs « virüs infiltrables ». Aquela apelacion es liada a l'utilizacion dau mot « virüs » que designava d'aqueu temps totei leis agents patogèns. Pasmens, pauc a pauc, son usatge se limitèt ai virüs actuaus.
Alphonse Milne-Edwards
Alphonse Milne-Edwards es un zoologista francés, nascut lo 13 d'octobre de 1835 a París e mòrt lo 21 d'abril de 1900 a París.
Virus
La fondacion de la virologia
Entre 1898 a 1909, lo nombre de virüs coneguts aumentèt rapidament amb la descubèrta de l'origina virala de la mixomatòsi (1898), de la fèbre jauna (1901), de la ràbia e de la poliomieliti (1909). Puei, durant leis ans 1900-1920, foguèron trobats de virüs atacant de vegetaus ò de bactèris. Aquò permetèt la fondacion de la virologia, disciplina que s'interessèt a l'estudi dei virüs e a la prevencion dei malautiás entraïnadas per aquelei patogèns.
Alphonse Milne-Edwards
Obtenguèt son títol de doctor en medecina en 1859 e venguèt, en 1865, professor a l'escòla de farmacia.
Virus
La fondacion de la virologia
Lei premiers virològs assaièron de definir d'un biais pus precís lo foncionament dei virüs, pretzfach complicada per l'impossibilitat de lei veire amb un microscòpi optic. Dins aquò, leis observacions permetèron rapidament d'establir plusors fachs caracteristics. Lo premier foguèt l'abséncia de multiplicacion virala en fòra d'un organisme òste. Permetèt de sospichar una relacion de parasitisme. Lo segond foguèt l'abséncia de sinhaus mostrant la preséncia dau virüs dins un malaut infectat. Aquò menèt a l'ipotèsi d'un desvolopament intracellular, idèa confiermada per d'experiéncias.
Alphonse Milne-Edwards
Conduguèt, en 1881, una mission d'exploracion scientifica del golf de Gasconha. La perlongarà mai tard a las Canàrias, a las illas del Cap Verd e als Açòres. Aqueles trabalhs seràn recompensats per la medalha d'aur de la Royal Geographical Society.
Virus
La fondacion de la virologia
L'autra question majora de la virologia de la premiera partida dau sègle XX foguèt aquela de la talha dei virüs. L'aspècte infiltrable dins lei filtres de collodion dau periòde indicava ja de dimensions fòrça reduchas. Foguèron precisats amb la concepcion de filtres calibrats permetent d'estimar lo diamètre dei particulas non retengudas. Gràcias a aqueu metòde, lo Francocanadenc Félix d'Hérelle (1873-1949) capitèt d'isolar un virüs per lo premier còp en 1917. Puei, en 1923, Constantin Levaditi (1874-1954) poguèt utilizar de filtres pron precís per realizar una premiera evaluacion de talha.
La cristallizacion dei virüs
En 1935, lo bioquimista Wendell Meredith Stanley (1904-1971) descurbiguèt un metòde per purificar lei virüs e lei cristallizar sensa demenir son poder patogèn. Un pus tard, Norman Pirie (1907-1997) e Frederick Bawden (1908-1972) establiguèron d'aquelei cristaus son principalament formats d'una mescla d'acids nucleïcs e de proteïnas. De resultats similars foguèron obtenguts amb mai d'un virüs. Entraïnèron l'emergéncia de l'ipotèsi dau classament dei virüs dins una posicion intermediària entre lo vivent e la matèria inèrta.
Banhèras de Luishon
Banhèras de Luishon (locaument: Banhères de Luishon, o simplament Luishon, e Bagnères-de-Luchon en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge e de Luishonés, situada en eth departament de la Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Virus
La cristallizacion dei virüs
En parallèl, lo periòde veguèt lo desvolopament dau microscòpi electronic que permetèt d'observar dirèctament lei virüs a partir de 1940. D'autrei progrès aguèron luòc en matèria de culturas viralas autorizant desenant la constitucion de mòstras per de projèctes de durada lònga coma de cèrca de vaccins. Enfin, divèrsei descubèrtas permetèron d'alargar lo nombre de virüs coneguts (gripa, aurelhons...) e d'estudis assaièron d'utilizar de virüs bacteriofags coma antibiotics. Pasmens, aquela darriera idèa foguèt abandonada après la descubèrta de la penicillina per Alexander Fleming (1881-1955) en 1928.
Farbauti
Farbauti (de designacion provisòria S/2004 S 9) es una de las lunas de Saturnus. Sa descobèrta siaguèt anonciada per Scott S. Sheppard, David Jewitt, Jan Kleyna e Brian G. Marsden lo 4 de mag de 2005, aprèp d'observacions fachas entre lo 12 de desembre de 2004 e lo 9 de març de 2005.
Banhèras de Luishon
Toponimia
Com per Banhèras de Bigòrra, lo nom Banhèras que vien de balneum, « banh », dab eth sufixe -aria(s),.
Virus
L'estructuracion de la virologia
Aquelei descubèrtas permetèron d'estructurar la disciplina. Dins lo corrent deis ans 1950 André Lwoff (1902-1994) prepausèt la premiera definicion modèrna d'un virüs :
Farbauti
Farbauti mesura aproximativament 5 quilomètres de diamètre e fa lo torn de son orbita en 1079,009 jorns.
Banhèras de Luishon
Toponimia
Locaument se pronóncia Banheres : eth resultat deth sufixe latin -arias qu'ei -èras (è obèrta), mes pr'amor dera nasala nh, è que's barrè en é, fenomèn corrent en gascon, que totun non se non pas en una grafia larga. Apuèi, la a finau passa a e, perque los noms feminins en -as son prononciats es.
Virus
L'estructuracion de la virologia
Puei, aquela definicion foguèt completada amb la nocion de virion, entitat inèrta dins lo mond exterior e viventa a l'interior d'una cellula infectada. Uei, lei virüs son ansin plaçats entre l'inèrt e lo vivent mai aqueu classament es totjorn l'objècte de debats au sen de la comunautat scientifica. Pasmens, se tòrna trobar dins lei doas classificacions principalas que son utilizadas per descriure lei familhas de virüs. La pus anciana es aquela imaginada per David Baltimore (nascut en 1938). Definís plusors familhas segon lo tipe d'acid nucleïc. Inspirèt la classificacion de l'International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV), mesa en plaça au començament deis ans 1990, qu'es l'organisme oficiau de classificacion actuau.
Banhèras de Luishon
Geografia
Qu'ei ua estacion termau e ua estacion d'esqui (Luishon-Superbanhèras), situada dens los Pirenèus a 50 km au sud-oèst de Sent Gaudenç a la frontièra dab Espanha au sud deu departament de la Nauta Garona sus l'arriu Pica.
Virus
La virologia dempuei la fin dau sègle XX
L'estudi dei virüs a realizat de progrès importants dempuei la fin dau sègle XX amb la descubèrta de plusors fenomèns de remarca. La premiera es aquela dei virüs gigants per una còla francesa dirigida per Didier Raoult (nascut en 1952). Presentan de particularitats encara mau conegudas pertocant son mòde d'intrada dins lei cellulas de l'òste (fagocitòsi e non endocitòsi) e son sistèma de replicacion (fabricacion de la sieuna estructura de replicacion e non utilizacion dei ribosòmas de sa buta). D'autra part, en causa de sa talha importanta (mai de 200 nm), pòdon èsser atacats per d'autrei virüs (dichs virofags).
Una autra descubèrta importanta dau periòde foguèt aquela de l'omnipreséncia dei virüs dins leis ecosistèmas terrèstres. Per exemple, de mesuras mostrèron de concentracions de particulas viralas anant de 106 a 108/cm3 dins l'aiga de mar. De valors pus importantas foguèron trobadas dins de sediments marins (108-109/cm3). Aquò entraïnèt l'emergéncia de la nocion de viròma qu'es la compausanta virala d'un microbiòma. Auriá un ròtle major dins la regulacion dei microorganismes.
Banhèras de Luishon
Geografia
Au sud, las montanhas deu Luishonés que forman ua barrièra naturala. Cap a l'èst Luishon que comunica dab la Val d'Aran peu còth deu Portilhon e dab la Val de Loron a l'oèst peu còth de Peirasorda.
Caramanh (Lauragués)
Caramanh (Caraman en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Banhèras de Luishon
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Caramanh (Lauragués)
Geografia
Caramanh es una comuna de l'Airal urban de Tolosa.
Fontaine-le-Pin
Fontaine-le-Pin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (4 de genièr de 1643 - 31 de març de 1727 dins lo calendièr gregorian) foguèt un filosòf, teologian, matematician e fisician anglés. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la mecanica classica, sa teoria de la gravitacion universala e la creacion, concurrentament amb Leibniz, del calcul infinitesimal. En optica, desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un prisma descompausa la lutz blanca en un espèctre visible. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de telescòpi de Newton.
Caramanh (Lauragués)
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Caramanh èra del comtat de Caramanh [incorporat a la província de Lengadòc en 1779], de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sent Pèire. Tanlèu 1790, Caramanh èra del canton de Caramanh. En 2015, suprimiguèron le canton de Caramanh e Caramanh passèc al canton de Revèl, largament espandit.
Virus
Istòria evolutiva dei virüs
En 2019, i avián tres ipotèsis principalas qu'assaiavan d'explicar l'origina e l'evolucion dei virüs. La premiera suggerís una aparicion fòrça anciana que datariá de la « sopa primordiala » a l'origina de la vida terrèstra. Mentre que lei premiereis organismes vivents èran a venir pus complèxs (passatges de l'ARN a l'ADN, especializacion cellulara...), d'autrei formas replicativas aurián gardat sa simplicitat per formar lei particulas viralas.
Banhèras de Luishon
Idrologia
thumb|right|200px
Rosporden
en breton (Rosporden en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
La municipalitat de Rosporden a situat en lo sud-es del Finistère. La vila pròpiament dicha a situat, a panatòri d'ausèl, a Unitat|11.4|km al nòrd-es de Concarneau e a Unitat|21.0|km  a l'èst de Kemper.
La vila de Rosporden, sise al bòrd de la étang del meteis nom, constituissi la principala aglomeracion de la municipalitat, del temps que lo bourg de Kernével, distant d'unitat|4|km en direccion de l'èst, e dotat d'una comuna annèxa, constituissi una importanta aglomeracion secondaire.
Virus
Istòria evolutiva dei virüs
La segonda idèa majora es basada sus de tròç d'acid nucleïc « escapats » de genòma cellula per venir independents. Aqueu fenomèn seriá susceptible de se debanar durant d'errors de replicacion dau materiau genetic. Dins aqueu cas, lei virüs serián eissits de plasmids (moleculas d'ADN circularasà, de transposons (sequéncia d'ADN capablas de se desplaçar e de se multiplicar dins un genòma) e de viroïds.
Rosporden
Geografia
La municipalitat a adaigat pel Aven, un pichon fleuve litoral #qu'a una direccion generala nòrd-sud, e lo Ster Goz, lo sieu principal afluent, aital coma per de nombrós unes autres corses d'aiga mai modèsta.
Banhèras de Luishon
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Luishon qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna. Auta glèisa : Barcugnas. Tanlèu 1790, Luishon qu'èra caplòc de canton.
Rosporden
Geografia
La commune de Rosporden est située dans le sud-est du Finistère. La ville proprement dite est située, à vol d'oiseau, à 11.4 km au nord-est de Concarneau et à 21.0 km à l'est de Quimper.
Virus
Istòria evolutiva dei virüs
Enfin, lei virüs podrián èsser de derivats de cellulas aguent subit de simplicacions. Segon aquela ipotèsi, lei virüs serián donc lei descendents de microorganismes predators ò parasits dependents de son òste. Aquelei relacions de parasitisme aurián causat la pèrda dei gèns codant lo metabolisme qu'èran venguts inutils en causa de l'utilizacion deis estructuras intèrnas dei cellulas atacadas. Puei, aqueleis organismes simplificats aurián coevoluït amb son òste per gardar sa capacitat d'infeccion e de replicacion.
Dempuei lo començament dau sègle XXI, la descubèrta dei virüs gigants (entitats semblablas a certaneis organismes vivents) e dei bactèris dau genre Rickettsia (bactèris parasits fòrça pichons amb un genòma reduch vivent dins d'autrei bactèris) sembla avançar d'arguments en favor de la tresena ipotèsi. D'efiech, aquelei virüs e bactèris podrián constituïr d'exemples d'etapas dau procès de simplificacion. Pasmens, a l'ora d'ara, aqueu ponch es encara mau segur.
Isaac Newton
En mecanica, establiguèt las tres leis universalas del movement que constituisson de principis a la basa de la granda teoria que pertòca lo movement dels còsses, teoria nomenada uèi mecanica classica.
Rosporden
Geografia
La commune est arrosée par l'Aven, un petit fleuve côtier qui a une direction générale nord-sud, et le Ster Goz, son principal affluent, ainsi que par de nombreux autres cours d'eau plus modestes.
La Chapelle-Montreuil
es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Isaac Newton
Es tanben conegut per la generalizacion del teorèma del binòmi e l'invencion dita del metòde de Newton permetent de trobar d'aproximacions d'un zèro (o racina) d'una fonccion reala d'una variabla reala.
La Chapelle-Montreuil
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Isaac Newton
Newton mostrèt que los movements dels objèctes sus Tèrra e dels còsses celestials son governats per las meteissas leis naturalas ; en se basant sus las leis de Kepler sul movement de las planetas, devolopèt la Lei de la gravitacion universala.
Son obratge Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, publicat en 1687, es considerat coma una òbra màger dins l'istòria de las sciéncias. Es dins aqueste que descrit la lei universala de la gravitacion, formula las tres leis universalas del movement e geta las basas de la mecanica classica. Faguèt tanben de recercas dins los domenis de la teologia e de l'alquimia.
La Chapelle-Montreuil
Nòtas
<references group="N"/>
Virus
Natura
La natura dei virüs es l'objècte de debats. Coma lei cellulas viventas, tènon un acid nucleïc e de proteïnas. Pasmens, an de mejans pròpris per produrre d'energia, créisser ò se multiplicar. Per aquò, son obligats d'utilizar la maquinariá cellulara de son òste. Ansin, dins la concepcion « classica » de la virologia, lei virüs son unicament considerats coma d'associacions autoorganizadas de moleculas biologicas.
Pasmens, aquela concepcion es a evoluïr en causa de la descubèrta de plusors entitats que semblan intermediàrias entre lo vivent e lei virüs tradicionaus. Laissan pensar, coma lo mimivirus, que son d'organismes vivents complèxs que seguisson un procès de simplificacion per venir de virüs « normaus ». Dins aqueu cas, lei virüs serián probablament de classar dins lo domeni dau vivent en causa de son origina. Dins aquò, la question es totjorn l'objècte de debats.
Estructura
Totei leis agents infecciós dau rèine dei virüs son compausats au minimom d'un acid nucleïc (ARN ò ADN). Sa talha es generalament compresa entre 10 e 400 nm. Son dichas virüs se còdan au mens una proteïna. Dins lo cas contrari, son dichs viroïds. Lei formas pus simplas son unicament constituïts d'aquel acid. Dins aquò, existís de virüs pus complèxs tenent una estructura pus desvolopada amb una capsida ò una envolopa.
L'acid nucleïc d'un virüs es fach d'ARN ò d'ADN. Representant lo genòma virua, pòu èsser linear, circular, monocatenari ò bicaternari. Pasmens, d'un biais generau, lei virüs d'ADN son sovent bicaternaris e lei virüs d'ARN monocatenaris. Dins aqueu darrier cas, la polaritat dau tròç pòu èsser positiva (s'es dins lo meteis sens d'un ARN messatgier) ò negativa (dins lo cas contrari).
La capsida es una còca que protegís l'acid nucleïc virau còntra divèrsei formas de destruccion (radiacions, pH, temperatura, enzims...) e que permet sa liberacion dins lo citòplasma. Dins lo cas dei virüs non envolopats, participa tanben a l'interaccion permetent au virüs d'intrar dins sa cellula atacada. Per aquò, la capsida es facha d'un assemblatge proteïc d'ensems dichs capsomèrs. La màger part dei capsidas conegudas son siá de simetria cubica siá de simetria elicoïdala. Pasmens, se pòdon observar de formas mixtas (generalament en lei virüs bacteriofags) e d'autrei formas.
L'envolopa es una membrana lipidica complèxa formada de partidas de la membrana de la cellula infectada e de proteïnas viralas. Lei virüs dotats d'una tala estructura son dichs « virüs envolopats ». Lei « virüs nus » fòrman lo rèsta dei virüs. La preséncia d'una envolopa presenta d'avantatges importants per lo virüs. D'efiech, es un mejan de proteccion eficaç còntra leis atacas exteriors, especialament aquelei en provenença dau sistèma immunitari de l'òste. D'autra part, permet la liberacion permanenta de particulas viralas novèlas a partir de la cellula atacada. Au contrari, lei virüs nus son obligats d'esperar la lisi d'aquela cellula, çò que limita sa liberacion.
Replicacion
Lei virüs pòdon unicament se replicar au sen de cellulas viventas que son parasitadas. Lo principi generau es lo seguent : Dos mecanismes principau existisson per completar aqueu procès. Lo premier es dich cicle litic. La maquinariá intèrna de la cellula i es totalament e activament destornada per la centrar unicament sus la produccion de virions. La sortida dei particulas es assegurada per exocitòsi ò per lisi de la cellula. Lo segond mecanisme es lo cicle lisogenic onte lo genòma virau es integrat au genòma de l'òste per formar un provirus. La cellula contunia de viure e de se multiplicar normalament mai transmet de virüs a sei descendantas.
Dins certanei cas, lei virüs pòdon metre en plaça d'estructuras pròprias dins la cellula. Lei viroplasmas son d'ensems pichons creats dins lo nuclèu cellular per assemblar lei virions. De son caire, lei virüs gigants bastisson d'usinas de virions dirèctament dins lo citoplasma. Aqueleis estructuras semblan a un nuclèu cellular enviroutat de mitocondrias e son visiblas amb un microscòpi optic tradicionau.
Classificacion
Existís mai d'una classificacion dei virüs. Pasmens, en causa dei questions regardant l'origina dei virüs, aquelei sistèmas son basats sus de critèris biologics coma lo tipe de cellulas atacada, la durada dau cicle de replicacion virala ò l'estrategia de replicacion dau virüs. Son donc relativament mau segurs car pòdon pas èsser basats sus de donadas filogeneticas. Lei dos pus importants son aqueu definit per David Baltimore e aqueu de l'International Committee on Taxonomy of Viruses (« comitat internacionau de taxonomia dei virüs » en occitan). Lo premier es probablament lo pus conegut mai lo segond es considerat coma lo sistèma « oficiau » per la comunautat scientifica.
Classificacion Baltimore
La classificacion Baltimore definís sèt grops principaus de virüs a partir de son genòma, de son tipe d'acid nucleïc e de son mòde d'expression dins la sintèsi de l'ARN messatgier virau. Es donc principalament centrada sus lo mòde de replicacion dau virüs :
Classificacion ICTV
Publicada dempuei 1991, la classificacion ICTV a coma objectiu de definir una classificacion filogenetica precisa. Per aquò, utiliza un formalisme similar a aqueu de la classificacion deis espècias viventas amb una declinason en òrdre, en familha, en sosfamilha, en genre e en espècia. Pasmens, en causa deis incertituds regardant l'origina dei virüs, leis òrdres son mau segurs e un nombre important de familhas i son pas encara estacadas.
La classificacion ICTV presenta de similituds amb aquela de Baltimore. En particular, utiliza lei meteissei grops. Dins aquò, dempuei octòbre de 2018, lei progrès dei conoissenças sus lei còdis genetics dei virüs an permés de definir d'embrancaments novèus e pus organizats au sen d'aquelei grops (especialament au sen dau grop V). De mesas a jorn periodicas permèton de melhorar aqueu sistèma.
Cas dei vegetaus
thumb|right|Fuelha d'un plantum de [[tabat tocat per lo mosaïc dau tabat.]]
Lei virüs fan partida deis agents patogèns pus virulents en lei vegetaus. L'infeccion a sovent luòc gràcias a una bleçadura que permet ai virüs de contornejar lo paret vegetau exterior fòrça resistent. Puei, la propagacion de la contaminacion utiliza lei canaus citoplasmics que permèton ai cellulas vegetalas de comunicar entre elei. Entraïna generalament de deformacions que tòcan divèrsei partidas de la planta (raiç, camba, fuelhas, flors...), de necròsis ò d'anomalias de metabolisme. La garison es rara car lei vegetaus an pas un sistèma immunitari capable de luchar d'un biais eficaç còntra de virüs.
Cas deis animaus
Totei leis animaus son susceptibles d'èsser infectats per de virüs. Generalament, de relacions de parasitisme existisson entre un virüs e seis òstes. Lei passatges entre espècias animalas son rars mai son possibles se de mutacions lei permèton. Per exemple, lei virüs de la gripa, inicialament d'origina aviària, se son ben adaptats a un nombre important de mamifèrs. Totei leis infeccions son pas sistematicas grèvas car aquelei animaus dispausan sovent de mejans de defensa eficaç, especialament aquelei dotats d'un sistèma immunitari complèt. Ansin, un organisme animau assosta sovent un desenau d'infeccions viralas cronicas asimptomaticas.
Lei malautiás viralas animalas pus estudiadas son aquelei tocant leis animaus domestics car pòdon aver de consequéncias economicas grèvas. Pasmens, amb l'agravament dei transformacions environamentalas, d'estudis pus importants son en cors car l'èsser uman intra en contacte amb de viròmas animaus novèus que pòdon congrear l'aparicion de malautiás novèlas. L'exemple pus conegut es aqueu dau SIDA qu'èra a l'origina una malautiá tocant de moninas isolats dins la jungla.
Cas de l'òme
En 2018, 129 virüs patogèns per l'èsser uman èran estats identificats. Una partida d'entre elei son a l'origina de patologias raras necessitant un contacte amb d'autreis espècias (mordedura...). Pasmens, una autra partida es ben adaptada a son òste e plusors malautiás umanas frequentas son viralas (gripa, raumàs, varicèla...). Certanei pòdon èsser fòrça grèva en causa de son aspècte cronic e de seis efiechs negatius sur l'organisme (SIDA, epatiti C, fèbra jauna...).
Divèrsei virüs umans son donc l'objècte d'estudis per assaiar de trobar de mejans de proteccion eficaç còntra elei. Lo premier principi es aqueu de la vaccinacion qu'a permés d'eradicar la variòla e de demenir fòrtament d'infeccions coma lo senepion ò leis aurelhons. Una autra idèa es lo desvolopament de medicaments antiviraus que son destinats a trebolar lei mecanismes de la replicacion virala. Enfin, l'adopcion de règlas d'igiena simplas es sovent conselhada per limitar lo desvolopament d'una epidemia.
Fontaine-le-Pin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Virus
Virüs e biotecnologias
Lei virüs son estudiats en biotecnologia en causa de son materiau genetic simple e de sa capacitat d'intrar dins lei cellulas per ne'n modificar lo còdi genetic. Pòdon donc èsser utilizats per manipular de foncions cellularas afin d'observar lo foncion de mecanismes complèxs coma la replicacion de l'ADN, sa transcripcion, l'utilizacion de l'ARN, lo transpòrt dei proteïnas ò l'immunologia. Uei, d'aplicacions medicalas existisson ò son en cors de desvolopament per crear de tractaments de terapias genicas (per remplaçar un gèn defectuós entraïnant una malautiá grèva) ò per luchar còntra de cancèrs.
Fontaine-le-Pin
Istòria
En 1835, la municipalitat de Fontaine-lo-Pi absorbeix la municipalitat de Bray-en-Cinglais.
André Ariès
André Ariès (Marselha, 3 de genièr de 1923 - Aubanha, 18 de julh de 2002) es un escrivan provençal.
Biografia
Après èsser capitani de long cors, se consagra entièrament a la defensa e illustracion de la lenga provençala a comptar de 1981. Foguèt presentador de ràdio e de las primièras emissions de television en provençal. Fondèt e presidiguèt lo movement Parlaren. En 1976, fondèt lo mesadièr Prouvençau, dau!. En 1990, recebèt lo prèmi Frederic Mistral e lo grand prèmi literari de Provença. Es tanben l'autor d'una revirada del Princilhon en provençal (Lou pichot prince).
Escriguèt jol seudonim « L'Ome d'Estèu ».
Barbasan
Barbasan (Barbazan en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge, en Nebosan, situada en eth departament dera Nauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Barbasan qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Miquèu. En 1790, Barbasan qu'èra deth canton de Sent Bertran (Sent Bertran de Comenge); eth decret deth 11 d'abriu 1888 que transfereish eth caplòc a Barbasan.
Montcube
Geografia
Lo prumèr problèma geografic qu'ei l'emplaçament deu lòc. Lo nom de Montcube qu'ei present, escrit Moncube, sus la mapa de Cassini, e que sembla pas luenh de l'actuau Laféourère (en francés), on i a ua abadia de monjas benedictinas despuish 1985 dens lo castèth d'aqueth nom , bastit en 1810 per la familha de Labòrda-Lassala. Lo nom qu'ei absent de las mapas mèi recentas; benlèu que lo nom deu castèth lo hascó oblidar.
thumb|center|300px|Delimitacion enter Èiras e Montcube Tant lo borg d'Èiras com lo lòc supausat de Montcube qu'èran quasi au limit de las duas comunas.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son Moncube sus ua mapa de 1714 e ua auta de 1733. Lo nom qu'es format deu romanic mont e d'un aute qui auré, segon Bénédicte Boyrie-Fénié, un sens oronimic, çò qui haré de l'ensemble un pleonasme. La toponimista qu'evòca l'arradic preindoeuropèa *KoB-, dab l'influéncia deu gascon cuba. Que i a a Nerbis un lòc nomentat Métairie de Cubis dab un tumulús, çò qui confirmaré la valor oronimica. B. Boyrie-Fénié qu'arreconeish lo costat conjecturau de sa construccion. La situacion deu lòc sus un planèr enter duas vaths s'opausa pas a un oronime.
Istòria
Montcube èra pas parròpia au sègle XVIII. I avè pas de borg vertadèr nimèi, probable, de glèisa quan èra comuna. Non se sap on èra l'ostau de comuna.
En 1844, qu'incorporén la comuna de Montcube a Èiras e la comuna d'Eyres (en francés) que vadó Eyres-Moncube.
Lòcs e monuments
Probable que i avè nada glèisa avant la Revolucion, nimèi après.
Abadiá de Sent Marçau de Limòtges
250px|right L'abadiá de Sent Marçau es un ancian establiment religiós de la vila de Limòtges, en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana. Fuguet fondat en 848 e dissolgut en 1791. Naisset de la transformacion d'un chapítol de chanonges que velhavan la tomba de Sent Marçau de Limòtges en un establiment benedictin en 848 sos l'òrdre de Loís lo Piós.
A la mòrt de Sent Marçau, sens dobte vers lo començament dau segle IV, los prumiers crestians de Lemòtges lo sebeligueren dins la necropòli de la vila. Situada a l'exterior daus barris de la ciutat, s'era desvolopada de long de la Via Agrippa Lion-Santas. D'aquí endavant comencet a l'entorn de la tomba dau sent un culte rendut au començament per daus simples preires.
L'Escòla de Sent Marçau
L'abadiá de Sent Marçau de Lemòtges fuguet un important centre de desvolopament de la musica medievala. S'i trascriguèt un recuelh considerable de chant plan, inclusent lo Graduau de Sent Iriès de chant gregorian e de las raras subrevivenças de l'estench chant gallican. Demest de las darrieras sequéncias que i fugueren compausadas se tròba la Sequéncia Swan (c.850).
Empirisme
drecha|vinheta|[[John Locke, fondator de l’Empirisme britanic.]] drecha|vinheta|[[David Hume.]] L’empirisme es un corrent filosofic venent de las Illas Britanicas dins lo sègle XVIII qu'es tradicionalament considerat coma opausat al racionalisme.
Unes dels precedents mai importants èran Aristòtel e Tomàs de Aquin, amb John Locke e David Hume que’n màger representants de l’empirisme modèrne. Foguèt subretot desvolopat dins las Illas Britanicas, d’ont venguèt la tradicion dominanta. Influiguèt mai tard lo positivisme.
Etimologia
Lo mot "empirisme" ven del grèc empíria o empeireia, que significa "experiéncia".
Tèsis
La coneissença se basa sus l'experiéncia, que s'obten de la percepcion o de las donadas que los senses pòdon extraire del mond exterior sul còrs uman e après que la ment configura en forma d'idèas. Tot çò qu'atenh los tèrmes dels senses se pòt pas conéisser, comprenent las idèas metafisicas coma aquesta de Dieu. La percepcion agís coma font e gatge de vertat, doncas çò qu’es verai serà çò que concòrda amb l'informacion qu'apòrtan los senses (critèri de correspondéncia).
En consequéncia, los empiristas refusan lo concèpte d'idèas innatas (innatisme), que las idèas son sempre segondàrias o derivadas de l'experiéncia e la rason es solament lo mecanisme que las gerís, que per d’esperela capitarà pas a la coneissença. Coma lo mond extèrne pòt cambiar a cada percepcion, es necessari de verificar l'adeqüacion de las afirmacions de la realitat amb las donadas de l'experiéncia, es lo fach que constituís lo fondament de la sciéncia.
Las sciéncias empiricas
La coneissença empirica es la coneissença basada sus l'experiéncia e, en darrièr tèrme, sus l'observacion, que nos ditz çò qu'existís e quinas son sas caracteristicas, mas nos ditz pas s'aquesta causa es necessàriament atal e pas d'una autra forma; tanpauc nos dona una vertat universala.
La coneissença empirica a un caractèr:
L’empirisme considèra que tota coneissença de la Natura es a posteriori, malgrat que Kant creguèt qu'una partida de la coneissença èra a priori (universala e necessari), e aquò en començant per la basa que "tota coneissença comença amb l'experiéncia, mas es pas per aquò tota ven de l'experiéncia".
Las sciéncias empririca tractan de la realitat dels fachs e eveniments que passan dins lo mond, e de sas relacions. An de contengut empiric, çò que ven de l'observacion e l'experiéncia. De mai las sieunas afirmacions se las cal verificar en utilizant l'experiéncia. I a los tipes:
Manhanariá
thumb|200px|Manhanariá de [[Leberon]] Una manhanariá es una bòria especializada dins la sericicultura (la produccion de seda gràcias a l'eslhavatge de manhans).
La persona que s'ocupa dei manhans se sòna una manhanarèla.
Dimmu Borgir
Dimmu Borgir es un grope de black metal sinfonic norvegian format en 1993. La formacion que, au començament, èra un grope de black metal atmosferic, sorn e melancòni, devenguèt pauc a cha pauc un gigant de la scena metal dins lo monde tot, per jogar un genre de black metal mai sinfonic e sustot mai accessible.
Roda de Eresma
Roda de Eresma es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
A. Paul Weber
A. Paul Weber (Arnstadt, 1 de novembre de 1893 - Schretstaken bein Mölln, 9 de novembre de 1980) foguèt un pintor, dessenhador e litograf alemand.
Faiçal bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd
thumb|120px|Lo rei Faiçal Faiçal bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd foguèt lo rei d'Arabia Saudita de 1964 a 1975.
Tresen filh del rei Abdalaziz, nasquèt en abrial de 1906, filh de la reina Tarfa.
De 1926 a 1932 foguèt vicerei de Hijaz.
En 1953, a la mòrt del paire, ven prince eiretièr.
Peramola
Peramola es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha).
Faiçal bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd
Primièr ministre, es revocat pel fraire Saud en 1960, mas o torna en 1962. Abolís l'esclavatge la meteissa annada.
Regent lo 4 de març de 1964, succedís lo fraire après l'abdicacion d'aqueste en novembre. Lo 25 de març de 1975, es assassinat pel nebot Faiçal bin Mossaid.
Peramola
Situacion
Peramola se tròba al sud de la comarca de l'Aut Urgèl. Limita amb la comarca de la Noguera a l'oèst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenc de Coll de Nargó, a l'èst amb Oliana e al sud amb Bassella.
Pintura a l'òli
drecha|vinheta|250x250px|Plen aire de Ramon Casas, pintura a l'òli sus tela La pintura a l'òli es una tecnica picturala que lo supòrt es la fusta o tela (lin o cambe) tibada sus un quadre sus que s'aplican amb un pincèl de pigments fòrça dissolguts dins d'òlis secantas, coma l'òli de lin, que fa que se calhan. Lo quadre e la tela so preparats d'en primièr. Es lo procediment mai utlizat dempuèi lo sègle XV fins ara.
Lo supòrt de lin o camba en un quadre de fusta comencèt a èsser utilizat a Venècia a la fin del sègle sègle XV. L'usatge del supòrt de tela atenguèt son apogèu a l'epòca de la impressionisme (al sègle XIX), que se trapèt èsser un supòrt practic e leugièr per pintrar de païsatges exteriors a l'aire liure e poder prene la lutz del moment en viu.
Etimologia
Lo mot "òli" ven del latin olĕu, que significa òli. Es atal que se nomenavan l'òli extracha de l'oliva.
Dins las art se coneis coma òli las òlis (de lin, de notz, de pavòt e de terebentina, subretot) que s'utlizava per combinar amb d'autras substàncias e obténer atal lo produch que cal per que la pintura pòsca s'espandre, per metonimia de d'òlis se nomenèt la quita pintura.
Supòrt
vinheta|Supòrt de tela sus un quadre Lo supòrt se prepara, abans d'èsser pintat, de biais diferent segon s'es de fusta o de tela. Aqueste segond cas, n'existisson a la basa dos procediments diferents l'un d'usatge ancian mai simple, e l'autra que comencèt a partir de la fins del sègle XV, fòrça mai comun mas tanben fòrça mai long e complèxe de realizar. S'obten alara en principi un fons blanc e lis, quitament se unes artistas pòdon apondre de pichons troces de marron, roge o d'autres tons superpausats per aténher de transparéncias de tons mai neutres. Per aquò en Rubens èra un mèstre.
Lo supòrt de fusta deu èsser primièr cobèrt amb una sisa de gip. Après aquesta se raspa e s'i apondon quatre o cinc sisas de pega còla, per reduire la porositat de la fusta, mai una d'imprimatura, es a dire una impression de colors secantas.
La tela, ancianament, se preparava la banhant e, encara umida, i aplicant una sisa de pega (facha amb de amidon e de sucre) abans de la daissar secar pendent un jorn. S'i apondissiá l'endeman doas sisas de mescla de gip e pega, primièr en orizontal e après en vertical; se daissava secar e se rasclar.
Ara la tela se prepara primièr amb una sisa de pega normala, seguida de diferentas sisas de pega mas aqueste còp fòrça dissolgudas, e de biais que cada sisa de pega dissolguda se daissa secar e se rascla abans d'apondre la seguenta. S'apond fin finala una sisa de blanc de plomb (carbonat de plomb (II)) dissolgut amb d'òli e esséncias e se daissa secar pendent de meses.
Composicion de la pintura
Las colors a l'òlis so comausadas de pigments que donan la matèria colorada e d'un ligant compausat subretot d'òli de lin purificada que lo liga e calha. Lo solvant de la peinture a lòli es l'esséncia de terebentina o l'esséncia de petròli (o del equivalents modèrnes non allergèns). L'òli utilizada es mai sovent de lin o de pavòt, veire l'òli de cartam o d'òli de notz. Çò que se nomena « sacatge » es en realitat un fenomèn de secativacion o oxidacion de l'òli, que se polimeriza e durcís, sens cambiar l'aspècte de l'òbra, en d'un biais, empresona los pigments e permet la conservacion de la pintura. La pintura a l'òli es une tecnica lenta de secar (secativar), per oposicion a la pintura acrilica o a l'aquarella, que son de tecnicas aquosas. Aquesta particularitat permet a l'artiste de prene lo temps de mesclar sas colors, de corrigir una error e tornar trabalhar son motiu pendent de jorns fins a obténer lo fondut, lo modelat de la forma, la toca que desira. Aquestas òlis naturalament secativas podavan èsser aponduda de substéncias (toxicas coma la cerusa) per accelerar lo secatge. Los fraires van Eyck crean la tecnica associant de resinas transparentas, durablas e soplas, a l'òli.Es tanben possible d'obténer d'efièchs de matèria o de relèus amb una pasta pro consistenta. L'utilizacion d'un paleton permet de realizar de relèu e d'aumentar atal la matèria de l'òbra. Se pòt melhorar la consisténcia de la pasata per l'apond de mediums de pintrar, eles tanben fabricats a partir del ligant (òli) e de solvant (esséncia) e tanbe per melhorar la soplesa del film, una resina. Lo medium fa la matèria mai malleable e donc mai aisit d'espandre. L'òbra serà fin finala envernissada amb un vernís de retocada puèi un vernís definitiu.
Enjauniment
Las pinturas a l'òli de lin tendon venir jaunas o fusca amb lo passatge del temps a causa del vielhiment de l'òli de lin. D'autres factors que lo favorisan son, per exemple, la lurdièra e la nicotina del fum del tabat.
Magenta (color)
Lo magenta es una color. Foguèt nomenada aital perque es la tinta d'un dels primièrs colorants amb basa d'anilina, descobèrt pauc aprèp la batalha de Magenta en Itàlia.
Dins los noms corrents de las colors, lo tèrme de fuchsia (del nom de la flor nomenada d'aprèp Leonhart Fuchs) es mai o mens sinonim de magenta. Per contra, las bancas de colors contemporanèas an almens doas colors diferentas jos aquel nom.
En sintèsi sostractiva lo magenta es una de las quatre colors primàrias puras (amb lo cian, lo jaune e lo negre) utilizadas dins l'imprimeriá en quadricromia; òm se pòt contentar d'utilizar unicament lo cian, lo jaune e lo magenta, mas es pus economic de dispausar tan mai d'un pigment negre que de mesclar los tres pigments de color per obtenir lo negre. Los pigments magenta absorbisson las colors cian e jaune.
En sintèsi additiva, lo magenta es una color segondària, es a dire que se pòt obtenir solament per addicion de plusors longors d'onda. Es una mescla de luses blava e roge. Lo magenta es la color complementària del verd. Un filtre magenta daissa passar solament lo roge e lo blau, absorbís la lutz verda.
Aquò significa que lo magenta correspond a pas ges de lutz monocromatica: existís pas de radiacion electromagnetica magenta ; aquò vòl dire que se pòt pas fabricar de lasèr magenta. Atal d'unes dison que lo magenta es pas una color.
L'imatge en dejós mòstra tres magentas, d'esquèrra a drecha lo magenta RVB, le magenta fluó Pantone 806 e lo magenta CMJN dels imprimeires : 225px|center
Nòtas e referéncias
<References/>
President del Conselh (França)
En França, sos la Tresena e la Quatrena Republica, lo cap del govèrn èra apelat President del Conselh. L'apelacion de President del Conselh es tanben la del cap del govèrn en Itàlia, en Polonha e en Serbia.
Vejatz tanben
Regeringschef
Joseph Arnaud
Joseph Arnaud (Marselha, 1828 - 1891) es un cantaire e cançonièr en lenga d'òc de renommada internacionala, autor de mai de 1500 tèxtes.
Fotbòl de sala
Çò fotbòl sala, fotbòl de salon, fútsal, futsal, futsala o microfútbol; es un espòrt collectiu de pilòta practicada entre doas equipas de 5 jogaires cadun, dins una pista de solèr dur. Sorgiguèt inspirat En d'autres espòrts mange çò fotbòl, qu'es la basa del jòc; çò waterpolo; çò voleibal; l'andbòl e çò basquetbòl; en prenent d'aquestes pas sonque partissètz de las nòrmas, mas tanben qualques tacticas de jòc.