cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alcalí
Tèrras alcalís o tèrras alcalinas
esquèrra|vinheta|160x160px|Aspècte terrós del carbonat de stronti Las tèrras alcalinas correspondon a de substéncia mineralas subretot insolubles o pauc solubles dins l'aiga, mas que se comportan curiosament coma los alcalís autentics. L'art antic del caucinièr realizaba per la combustion de la ròca calcara la calç viva, matèria pulverulenta incluissent en mai segon los luòcs dels oxids de magnesi, de stronti, de bari, veire de berylli. La calç atudada a l'aiga, formant sovent una suspension descricha coma un lach blanquinós, conteniá los idroxids correspondents, a començar per l'idroxid de calci Ca(OH)2. Una tèrra alcalina, viva o atudada, poiriá portar miraculosament son poder alcalin per umectacion e caufatge, enforçant l'alcalí mineral o vegetal : aquela operacion, coneguda dels ancians Egipcians fa mai de 4000 ans, se nomena causticacion o caustificacion. Aquela operacion demorèt una operacion de regeneracion dels lessius usats.
La magnèsi calcinada, tot coma l'oxid de zinc, son d'oxids peu solubles, e coma lors idroxids Mg(OH)2.... Mas, plan lèu, lor poder de neutralizar los acids foguèron remarcat. Tanben se pòt apondre a aquela lista las polveras d'oxids de fèrre, plan coneguts dels metallurgistas...
Un cas singular: l'alcali ammonia o aiga d'Amon
Mas quand la nocion de gas, sul còp ligada a aquela dels corpusculs de matèrias, denegant los principis aristotelicians dels alquimistas, foguèt gaireben acceptada, al sègle XVII, una correccion radicala venent dels davancièrs de la quimia pneumatica fuguèt acceptada : la solucion d'amoniac NH3 (aq) demorava un alcalí al sens global e lo gas amoniac desliurat del mitan aquós veniá precisament l'alcalí volatil (NH🇮🇳)🇮🇳. Capturat e de nòu injectat per brassatge dins l'aiga, aquel darrièr tornava formar segon una descripcion coerenta un "alcalí liquida".
Lo quimista angloirlandés Robert Boyle, dins los ans 1660, realizèt las primièras tecnicas de quimia analitic per reconéisser las entitats quimicas d'entre las mai comunas, per exemple los acids e los alcalis, d'en primièr l'amoniac. Alara, l'aprendís quimista d'un laboratòri seriós dispausava d'un ficha tecnica associada a cada compausat quimic (re)conegut, per procedir a una identificacion d'un produch declarat del comèrci o acabar un estudi discriminant.
Sals alcalís : alcalí fixa e volatil, alcalí mineral e vegetal
Los autres alcalís coma la soda o la potassa, caustica o non, èran a priori fixes. Amb l'arribada a la fin del sègle XVI d'una teoria tacita de corpusculs definits de matèrias e d'estats de matèria minimalistas, una simpla operacion de calfatge vigiladas daissa supausar d'estructuras diferentas : destria los carbonats dels alcalís vertadièrament fixes coma la soda caustica e la potassa caustica, que pòdon èsser fonduda sens pèrda. Demoran los oxids davancièrs dels derrirèes o intermediaris veirièrs (descrich mai tard en Na🇮🇳0 e K🇮🇳0) pressentits mas pas provat.
Ucraïna
Ucraïna (en ucraïnian Україна, /ukrɑˈjinɑ/) es un país d'Euròpa Orientala, segond estat d'Euròpa per sa superficia e lo primièr entièrament europèu. Confronta Moldàvia, Romania, Ongria, Eslovaquia e Polonha a l'oèst, Bielorussia au nòrd e Russia a l'èst. Es limitada per la mar Negra e la mar d'Azov au sud. Sa capitala es Kyiv (pr. quiïiu). Lo gentilici es ucraïnian -a (o ucraïnés -esa).
Alcalí
Sals alcalís : alcalí fixa e volatil, alcalí mineral e vegetal
La soda, alcalí emblematic, èra considerada coma un alcalí mineral, que la tradicion alquimica egipciana aviá establit la correspondéncia entre la soda extracha de las plantas e aquelas resutant del caufatge, en vase claus, de flors de natron o de las aigas saumastes dels lacs salats del desèrt. La potassa dels Ancians èran consideradas coma l'emblematic alcalí vegetal, fauta de descobèrtas de còrs naturals assimilables. La distinccion entre alcalí mineral e vegetal, purificats respectivament, s'operava de biais imemorial e simple per l'accion d'una peçuc getat sul fuòc, un rag de flamas jaunas èra gerida per l'alcalí mineral, una flama violeta indicava la precéncia de l'alcalí vegetal.
Melbourne
thumb|250px|Vistas de Melbourne Melbourne (prononciacion en anglés australian: o ) es una ciutat australiana, capitala de l'Estat de Victòria. Es la vila mai importanta demografica de son estat e la segonda del país aprèp Sydney. Situada sus la baia naturala de Port Phillip amb son centre a ras de l'estuari del flum Yarra, son airal administratiu s'esten sus 9.900 km²
Alcalí
Sals alcalís : alcalí fixa e volatil, alcalí mineral e vegetal
Cal signalar dins la quimia practica d'alcalís l'apòrt de contunh dels artesans europèus de la matèria e del fuòc, fabres, metallurgistas, veiri§r, ceramistas... Los veirièrs consideravan los alcalís coma de fondents, favorisant la fusion de la matèria vitrosa, e los alcalís terroses coma d'estabilisants e enforçaires durables del veire. Se detriava ja eficaçament al començament del sègle XV, subreot en Itàlia e dins las contradas méditerranèas, ls fondents potassics dels fondents sodics. L'obtencion de silici relativament, per detonacion e trissatge de calhau qüarsós del Tecin amb un fondent sodic tanben purificat permet l'obtencion d'un veire transparent, quitament fòrta espessor.
Melbourne
La vila es un dels centres financièrs mai dominants d'Austràlia, e dempuèi 2011 se situa demest las vilas de nivèl de vida mai confortable del mond segon l'Economist Intelligence Unit (EIU). A l'encòp en 2013 l'EIU classifiquèt tanben Melbourne en 4² posicion de las ciutats mai caras internacionalament amassa amb la capitala de Norvègia, Oslo.
Alcalí
Una raíc alquimica preservada per d'elements quimics coneguts
vinheta|Metals alcalins La descobèrta dels metals alcalins, per electrolisi dels principals alcalís fixes fonduts, es a l'origina dels noms dels metals alcalins, de la primièra colomna de la taula periodica dels elements quimics de Mendeleiev
Las tèrra alcalinas, es a dire las ròcas que per calfatge a l'aire, realizant d'alcalís, son a l'origina de la descobèrta dels metals alcalinoterroses per l'isolament, via los proceses electrolitics en miten fondut d'oxids, d'elements metallics correspondants. L'adjectiu alcalinoterrós, comun a partit de 1845, qualifica a partir de l'origna los elements Ca, Sr, Ba. S'i apond Be, Mg e Ra, de la meteissa segonda colomna de la taula periodica
Quimia tecnica
En quimia modèrna, los alcalís constituisson subretot una sosclassa de las basas. Los alcalís designan subretot las basas fòrta que se dissòlvan dins l'aiga en donant l'ion idroxid HO−, , ,. A vegadas, mas fòrça rarament uèi, las solucions concentradas de carbonats alcalins o las suspensions de còrs alcalinoterroses son inclusas dins aque gropament.
Abans dissolucion dins l'aiga, aqueles alcalís pòdon èsser : esquèrra|vinheta|Lavatge del petròli amb l'acid e alcalí Los alcalis pòdon èsser divisats en : Dins l'industria quimica de la fin del sègle XIX mai encara qu'al laboratòri, l'alcalí demora encara lo tèrme ancian o tradicional que cobrís l'ensemble de las basas quimicas modèrnas descricha çai dejós. Lors intensas demandas nomena una produccion totjorn mai massissa, començada per d'industrials innovants coma Ernest Solvay o organizada per de grops quimics en via de gigantisme, coma l'United Alkali Company en Grand Bretanha de 1890 a 1926.
L'alcalí tend a representar al sègle XX de biais generic una solucion basica o alcalina concentrada, sovent prèsta a l'emplec o caracteristica de la quimia aquosa.
Mas de biais precís, l'alcalí designa encara una mescla (liquida) d'amoniac e d'aiga. Es un produch fòrça corrosiu e d'odor fòrça picanta, lo gas irritant las mucosas e los palmons, cal manipular sota chiminèa amb de gants e lunetas.
Apareisson dels alcalís organics amb lo vam de la quimia organica
Al sègle XIX, lo grand vam de la quimia organica daissèt un vast còrpus descriptiu de còrs quimics organics, nomenats los "alcalís organics", obtengut mai sovent en itan basic, avent sovent d'estructuras complèxas d'en primièr mal o grossièrament comprés, qe sián extrachs des substanças naturalas, per exemple extrachas de plantas o sintetizats a partir de moleculs foncionalas purificadas al laboratòri, alcòls, aminas, fenòls...
Lo lent e intelligent esfòç de recerca e desvolopament entre 1880 e 1910 de la quimia alemanda dins lo domèni dels colorants de sintèsi, rassemblant en realitat al delà d'una mitica istòria nacionalista, la collaboracion dels melhors quimistas europèus, daissèt als quimistas organicians concèptes e saber far de laboratòri per començar melhor a estudiar aquelas estructuras molecularas abans la revolucion de las diferentas metòdas de metrologia fisicas.
Ucraïna
Las originas de la cultura ucrainiana remontan a l'estat medieval de la Rus' de Kyiv. Après la casuda d'aqueste après las invasions mongòlas del sègle XIII, lo territòri faguèt l’objècte de particions e se vejèt revendicat per mai d'una poissenças estrangièras coma la Republica de las Doas Nacions e l'Empèri Otoman. L'Etmanat cosac independant existiguèt entre los sègles XVII e XVIII, abans d’integrar l'Empèri rus.
Pendent la Revolucion Russa, la Republica Populara Ucrainiana coneguèt brèvament l'independéncia amb reconneissença internacionala, mas acabèt per venir la republica socialista sovietica d'Ucraïna de l'Union Sovietica, dins las annadas 1920 a la seguida de la guèrra civila russa. Ucraïna venguèt tornarmai independenta en 1991, après la casuda de l'URSS. A la seguida de la revolucion de 2014, Crimèa foguèt annexada per Russia e una guèrra civila espetèt dins l'èst del país, amb los separatistas prorusses. Lo 24 de febrièr de 2022, Ucraïna foguèt envasida per las fòrças armadas russas sus òrdre de Vladímir Pótin.
Sommecaise
Sommecaise es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Champ-sur-Barse
Champ-sur-Barse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alcalí
Geologia
esquèrra|vinheta|Sus una carrirèra ennevada près d'un lac alcalin, l'Alkali Lake en Oregon esquèrra|vinheta|222x222px|Una autra espandida alcalina californiana Salton sea vinheta|300x300px|Lac Searles, près de Trona, vila al tèrme septentrional del comtat californian de San Bernardino Lo natron es un carbonat de sòdi idratat natural que se pausa naturalament en eflorescéncia suls bòrds dels lacs Amers en Egipte. Aquela ròca evaporita de formula bruta èrat identificada de longa data amb la soda, preparada a partir de las cendres de la planta. Existís de jaces importants en Africa e Califòrnia.
Existís tanben un mineral mens frequent, lo trona, de formula, mas abondant dins los bacins sedimentaris d'origina paludenca e las contradas desertica endoreïcas e alcalinas. Dins sa formula, trobam lo bicarbonat de sòdi, qu'es l'intermediari, pauc soluble a freg, del procés Solvay. Lo bicarbonat de soda èra pas considerat pels Ancians coma un alcalí, se trapa sovent dins la aigas de fonts caudas o fonts termalas anticas, coma dins la aigas saumastres de fòrça lacs africans.
Sommecaise
Geografia
Las comunas vesinas son:
Alcalí
Geologia
En Califòrnia, lo lac Searles es expleitat per sa resorgas en borax, natron o trona a partir dels ans 1870. La Salton sea al sud del meteis Estat es son mai grand lac endoreïc temporari, a l'encòp salin, saumastre e alcalin, tornat format recentament en granda partida per una succession d'amenatjaments e imprevesenças antropics, menant inevitablament una seguida de desastres ecologics. Al sud de l'Estat d'Oregon, un lac alcalin, l'Alkali Lake conten subretot los minerals gaylussita, natron, Magadiita o  e teermonatrita. Mas al sud-oèst, es pas mai qu'una vasta descarga quimica. Existisson de vasta zona alcalina al Nevada, en Arizòna, a Nòu Mexic. vinheta|Granit de feldspat alcalin
Medecina e farmacia
Existís de medicaments alcalins. contenon un alcalí o presentan de proprietats antiacidas. Un dels mai conegut es la soda Solvay.
Sommecaise
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Alcalí
Medecina e farmacia
L'alcalinoterapia es una terapautica a basa d'aquela claça de medicaments. En usatge externe, per curar de malautiás de pel, se presenta jos forma de locions, enguents o dels sals de banhs. Un minutatge precís del banh es impausat per pas datjat tròp la pel.
En usatge intèrne, subretot dins los ans 1930, lo dosatge varia entre 1 e 15 g d'alcalí ultra-doç o flac, du type bicarbonate de sodium ou de potassium, a vegada associat a de carbonat de calci. Se preniá per facilitar la digescion favorisant e neutralizar los acids dels tube digestiu.
Los sals de liti èra tanben emplegat contra la gota. Aurián un ròtle per la dissolucion dels depaus de sals d'urats, a l'origina de dolors vivas als tèrmes del còrs. vinheta|Desèrt alcalin del Nevada vinheta|Poscas alcalinas tornejant dins l'aire
Mitologia
Los alcalís, comolats e servats dins los desèrts alcalins e las ròcas sedimentàrias dels ancians lacs salats o plan d'aigas saumastre, serián donc de composants del cicle de degradacion minerala, dins son etapa ultima. Coma los Ancians concebián pas cap un ròtle d'acumulacion ultima e sens finalitat, s'acordèron perespiritualizar sas proprietats observablas, per exemple de solubilitat e de basicitat mai o menss agressiva. centrat|700x700px|Désert alcalin
Ucraïna
Geografia fisica
thumb|Mapa del relèu d'Ucraïna. thumb|Regions istoricas de l'Ucraïna actuala. Ucraïna es un país de l'Euròpa de l'Èst. Parteja sas frontièras terrèstras amb set païses limitròfs : a l'oèst Polonha, Eslovaquia e Ongria ; al sud-oèst Romania e Moldàvia ; a l'èst e al nòrd-èst Russia ; al nòrd Bielorussia. Lo país mesura d'èst en oèst e  del nòrd al sud, per una superfícia totala de, o  sens comptar la superfícia de Crimèa.
Levat lo vast plan de Podolia (altitud ) qu'ocupa l'oèst del país, es un país relativament plan, amb las tèrras fertilas del bacin de Dniepr en son centre, çò que que li permet d'aver una agricultura productiva. Las montanhas ucraïnianas son mai que mai constituïdas des contrafòrts dels relèus d'Euròpa centrala e mediterranèa :
Ucraïna beneficia tanben d'una ret fluviala estenduda, compausada principalament per Dnièpre (Dnipro), Dnièstre (Dnister), lo Bog occidental, lo Bog meridional e Donets a l'èst. Danubi (Dounay) marca la frontièra a l'extrèm sud-oèst entre Ucraïna e Romania.
Al sud, Ucraïna se dobrís sus la mar Negra, bordada de nombroses « limans », e ont s'avança la peninsula de Crimèa.
Lo clima de la màger part d'Ucraïna es continental amb d'ivèrns freds e d'estius cauds ; lo clima es pas mediterranèu que per la còsta sud de Crimèa. Las temperaturas mejanas a Kharkiv en Ucraïna orientala son d'aperaquí en genièr e  en julhet. Las precipitacions van d'aperaquí  l'an dins lo nòrd a aperaquí   dins lo sud.
Gòrgas de Verdon
Lei Gòrgas de Verdon (lei Gorgo de Verdoun segon la nòrma mistralenca e Gorges du Verdon en francés) son un ensems de gòrgas cavadas per lo riu de Verdon, en Provença (Occitània), entre lei departaments deis Aups d'Auta Provença e de Var.
Lei gòrgas de Verdon constituisson sus 50 km la frontiera entre lei departaments de Var au Sud e deis Aups d'Auta Provença au Nòrd, de Castelana au lac de Santa Crotz. Se devesisson en tres parts:
Lei Gòrgas de Verdon son estrechas e prigondas : de 250 a 700 m de fonsor, per 6 a 100 m de larg au nivèu dau riu de Verdon, e 200 a 1500 m d’un versant a l’autre au som dei gòrgas. Son lei gòrgas pus prigondas d'Euròpa.
Ucraïna
Geografia politica
thumb|Ucraïna descopada en 24 [[oblasts (1-3, 5-25) e una republica autonoma (4).]] thumb|[[Kyiv, capitala e vila mai granda vila d'Ucraïna.]]
Ucraïna es devesida en 24 regions administrativas o oblasti (singular : óblast) e una municipalitat (misto) amb un estatut juridic particular, Kyiv. En mai, Ucraïna revendica l'integralitat de Crimèa, es a dire la vila d'estatut particular de Sebastòple e la Republica autonòma de Crimèa, que son estadas annexats en 2014 per Russia e constituisson per ara lo Districte federal de Crimèa de la Federacion de Russia. Cada óblast es devesit en mantun raiòns e cada raion en mantuna hromadas.
Clima
Lo clima ucraïnian es mai que mai continentau amb d'ivèrns fregs, d'estius cauds e de precipitacions regularas. La temperatura mejana es pus febla au nòrd e aumenta vèrs lo sud. Lei precipitacions seguisson una evolucion opausada (750 mm anuaus dins lo nòrd, 250 mm dins lo sud). Lo clima dei ribas de la Mar Negra es influenciat per la mar e es classat coma subtropicau umid. Sei caracteristicas son similaras au clima mediterranèu mai de precipitacions son enregistradas tota l'annada. Dins lei Carpats, lo clima es dictat per l'altitud.
Preïstòria e Antiquitat
Lo premier pòble conegut vivent dins la region foguèron lei Pelasges, pòble largament desconegut qu'ocupava la màger part dei Balcans a la fin de la Preïstòria. Dins lo corrent dau milleni III av. JC, arribèron de populacions indoeuropèas de lenga iraniana septentrionala (Cimmeris, Escites e Sarmatas). Intrèron en contacte amb lei Grècs en Crimèa e s'ellenizèron lòng dau litorau de la Mar Negra. En particular, au sègle III av. JC, se formèt un estat escite ellenizat dich Reiaume dau Bòsfor amb Kertch coma capitala. Dos sègles pus tard, intrèt dins l'esfèra d'influéncia de l'Empèri Roman e ne'n venguèt un protegit.
A partir dau sègle III ap. JC, de Gòts e d'autrei pòbles nomadas eurasiatics migrèron en Ucraïna (e pus largament en Euròpa Orientala). Seis apòrts culturaus e tecnologics (rites funeraris, artesanat... etc.) foguèron a l'origina de la cultura de Chernyakhov que dominèt la region fins au sègle V. Entre aquelei pòbles, leis Antes presentan un interès particular car semblan presentar una cultura proto-eslava. Ansin, son benlèu a l'origina dei populacions eslavas que s'installèron pauc a pauc sus lo territòri de l'Ucraïna actuala a partir dau sègle VI. Dins aquò, la region demorèt un luòc de passatge ò de còps d'installacion per lei pòbles nomadas que venguèron en Euròpa fins au sègle XIII (Huns, Avars, Khazars, Magiars, Petchenegues, Tatars, Mongòls... etc.).
Lo Rus' de Kyiv
A partir dau sègle VIII, lo comèrci vareg (de Vikings orientaus principalament originaris de Suècia) entre la Mar Baltica e la Mar Negra favorizèt l'emergéncia d'estats locaus au sen dei populacions eslavas. Au sègle IX, lo cap vareg Oleg lo Savi conquistèt Kyiv e fondèt un estat dich Rus' de Kyiv. Gropant leis Eslaus orientaus (rèires comuns dei Rus, dei Bielorús e deis Ucraïnians), agantèt son apogèu sota lei rèines de Vladimir (980-1015) e d'Iaroslav lo Savi (1019-1054) que favorizèron la difusion dau cristianisme ortodox au sen de son pòble. Au sègle XI, lo Rus' de Kyiv èra lo reiaume pus estendut d'Euròpa e aviá d'importantei relacions comercialas amb l'Empèri Bizantin via Dnièpre.
Sagy (Val d'Oise)
Sagy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Ucraïna
Leis invasions mongòlas e lituanianas
A partir dau sègle XIII, lei Mongòls e lei Lituanians impausèron son autoritat sus la region entraïnant l'acomençament de la diferenciacion entre, d'un caire, lei Bielorús e leis Ucraïnians e, d'autre caire, lei Rus. D'efèct, lei Mongòls someteguèron lei principats eslaus septentrionaus (1239), pilhèron Kiev (1240) e ravatjèron Polonha e Ongria (1241) sensa s'i mantenir. Puei, fondèron lo Khanat de l'Òrda d'Aur qu'obliguèt lei principats rus eissits dau Rus' de Kiev de li pagar un tribut.
Usinens
Usinens en arpitan (Usinens en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Ucraïna
Leis invasions mongòlas e lituanianas
Au sègle XIV, lei Lituanians s'interessèron a son torn a la region. Capitèron de prendre lo contraròtle de plusors principats occidentaus e de conquistar Kiev en 1363. Puei, au començament dau sègle XV, agantèron la Mar Negra. En parallèl, lei Polonés ocupèron lo principat de Halicz que venguèt per la seguida Galícia. Ansin, a la conclusion de l'Union entre Polonha e Lituània, Ucraïna èra devesida entre una mitat polono-lituaniana, au centre e a l'oèst, e una mitat tatara (populacions turcas que succediguèt ai Mongòls) au sud e a l'èst. En 1438, lei Tatars s'afranquiguèron de la tutèla mongòla e fondèron lo Khanat de Crimèa. Pasmens, lo sud de Crimèa demorèt lòngtemps sota influéncia bizantina avans de passar sota la contraròtle dei marchands Itàlia, especialament aquelei de Gènoa.
Sagy (Val d'Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Usinens
Istòria
Usinens Coneguèsse una implantacion romaine dempuèi lo, epòca que # i aguèt pendent el bastidas divèrsas bastissas civilas e religioses, mas lo sieu nom sembla provenir del patois burgonde « Uz-nin » del.
Ucraïna
Leis invasions mongòlas e lituanianas
Aquel equilibri durèt fins a la fin dau sègle XV. Foguèt romput au sud per lei Turcs Otomans e au nòrd per lei Rus. D'efèct, en 1475, lei premiers capitèron de conquistar lei possessions genoesas e de vassalizar lo Khanat de Crimèa. Puei, menèron un lòng combat per establir còntra Polonha-Lituània per lo contraròtle dau litorau nòrd-oèst de la Mar Negra. S'acabèt victoriosament en 1526 amb la presa de Bessaràbia e de Jedisan. De son caire, lei Rus acomencèron una lenta migracion en direccion dau sud. Son objectiu iniciau èra de protegir Moscòu còntra lei Tatars qu'avián pilhat la vila en 1571-1572. Per aquò, bastiguèron de rets de fortificacions dins la region de Kharkiv e i favorizèron l'implantacion de colons cargats de lei defendre militarament. Aquelei marchas militaras dichas « Ucraïna » en rus donèron son nom au país.
Usinens
Istòria
Al bastiment del castèl de Châtel per la Ostal de Savoie.
Sagy (Val d'Oise)
Nòtas
<references group=N/>
Ucraïna
L'influéncia polonesa
De 1550 a 1650, lei transformacions politicas e religiosas de Polonha-Lituània aguèron d'efèctes importants en Galícia e en Rutènia. D'efèct, a l'eissida dau renfòrçament de l'Union entre lei doas coronas en 1569, la noblesa de Rutènia quitèt la movença lituaniana per intrar dins aquela de Polonha. Aquò foguèt a l'origina de la diferenciacion entre Bielorús e Ucraïnians.
Un autre efècte important regardèt la religion quand una assemblada dau clergat ortodox proclamèt son union amb la Glèisa Catolica entraïnant la formacion d'una Glèisa « uniata » de rite bizantin. Pasmens, aquela decision suscitèt d'oposicions vivas. En 1620, un novèu metropolita ortodòxe de Kiev foguèt consacrat per lo patriarca de Constantinòple. Lo rèi de Polonha foguèt obligat de reconóisser aquela ierarquia ortodòxa novèla en 1632 entraïnant una coabitacion entre lei Glèisas Ortodòxa e « uniata ».
Enfin, lo darrier efècte major de la senhoriá polonesa foguèt la difusion de sa cultura e de son modèl sociau. Ansin, l'aristocracia de Rutènia se polonizèt pauc a pauc e, segon lo modèl de la noblesa polonesa, se formèron de proprietaris agricòlas immensas tengudas per de magnats.
Usinens
Istòria
Dintratz 1743 a 1748, lo duché de Savoie a ocupat per las armadas espanhòlas.
Ucraïna
Lei Cosacs Zaporoges
Lei cosacs èran un ensems de pòbles nomadas, generalament eslaus, installats dins lei regions frontalieras entre Polonha-Lituània, Russia, Khanat de Crimèa e khanats mongòls. Lei Zaporoges, ortodoxs, de lenga ucraïniana e nominalament vassaus de la corona polonesa, n'èran lei representants pus occidentaus. Installats dins la bloca de Dnièpre a la periferia de Polonha-Lituània e de Russia, èran cortejats per lei doas poissanças que li donavan d'armas e de viures en cambi d'un sostèn militar. Aquò permetèt ai Zaporoges de desvolopar pauc a pauc d'institucions que venguèron relativament solidas dins lo corrent dau sègle XVI.
Usinens
Istòria
Continuament a la Revolucion francesa, Las tropas revolucionàrias ocupan la Savoie en 1792 e la constituissi 84 departament francés jol nom de departament del Mont-Blanc.
Ucraïna
Lei Cosacs Zaporoges
Òr, aqueu periòde veguèt de transformacions importantas dau territòri zaporoge en causa de l'installacion de païsans polonés (dempuei l'oèst) e rus (dempuei lo nòrd). D'efèct, de magnats acomencèron rapidament de revendicar de drechs sus lei regions cultivadas, çò qu'entraïnèt de revòutas. Una premiera temptativa mau capitèt en 1637 e permetèt ai Polonés de renfòrçar sa preséncia dins la bloca de Dniepr. Pasmens, de combats acomencèron tornarmai a partir de 1648 amb una revòuta novèla dirigida per Bogdan Khmelnitski que s'alièt amb lei Tatars de Crimèa en 1648 e amb lei Rus en 1654. En 1654, Khmelnitski reconoguèt la senhoriá russa en cambi dau mantenement deis institucions dei Zaporoges.
Usinens
Istòria
En 1815, lo duché de Savoie, a reintegrat en los Estats de Savoie.
Ucraïna
Lei Cosacs Zaporoges
Pasmens, aquel acòrd contentèt degun car lei Rus avián ges d'intencion de lo respectar e lei combats contunièron car lei Polonés desarmèron pas fins au tractat d'Androussovo en 1667. Aquela patz marcava una desfacha polonesa còntra Russia mai en Ucraïna permetèt a l'Union de Polonha-Lituània de gardar la riba drecha de Dnièpre. Lei Zaporoges de l'èst passèron alora sota la senhoriá — efectiva — dei Rus e aquelei de l'oèst demorèron sota la senhoriá — nominala — dei Polonés. De 1672 a 1699, passèron — totjorn nominalament — sota senhoriá otomana — en causa de la pèrda provisòria de Podòlia per Varsòvia. A l'èst de Dnièpre, la dominacion russa foguèt mau acceptada e una revòuta dirigida per l'hetman Mazeppa aguèt luòc quand l'armada suedesa de Carles XII arribèt dins la region. Pasmens, foguèt anientada a la batalha de Poltava en 1709.
Usinens
Istòria
En 1860, la Savoie a ligat a la França continuament a un referendum.
Ucraïna
La conquista russa
Dins lo corrent dau sègle XVIII, lei Rus capitèron d'ocupar la màger part de l'Ucraïna actuala au detriment de l'Empèri Otoman e de Polonha-Lituània. D'efèct, una premiera guèrra de 1768 a 1774 permetèt ais armadas russas d'ocupar Taurida, Crimèa, Moldàvia, Valaquia e una partida de Bulgaria. Ansin, au tractat de Küçük Kaynarca (1774), lei Turcs perdiguèron la riba senèstra de Dniepr e deguèron laissar son independéncia au Khanat de Crimèa. Inquietas d'aquela avançada russa, Àustria e Prússia s'entendiguèron amb Russia per se partejar lo territòri polonés amb lo Premier Partiment de Polonha (1772). La Galícia Polonesa venguèt ansin austriana. Puei, totjorn per s'aparar còntra l'expansionisme rus, Viena faguèt pression sus l'Empèri Otoman per obtenir Bucovina, autra region poblada d'Ucraïnians, en 1775.
Usinens
Istòria
Usinens connût une implantation romaine dès le, époque durant laquelle fut construits plusieurs édifices civils et religieux, mais son nom semble provenir du patois burgonde « Uz-nin » du.
Ucraïna
La conquista russa
Pasmens, l'iniciativa demorèt russa. De guèrras novèlas permetèron a Catarina II (1762-1796) d'annexar lo Khanat de Crimèa (1783), Jedisan (1792) e de desplaçar sa frontiera lòng de Dniestr. Aperavans, l'autonòmia intèrna dei Cosacs Zaporoges èra estada definitivament suprimida amb l'abdicacion fòrçada dau darrier hetman en 1764 — la carga èra subretot simbolica dempuei la mòrt de Mazeppa — e la destruccion de sa capitala, Sitch, en 1775. Aquò entraïnèt tornarmai de demandas de compensacions de Berlin e de Viena que s'acabèron per lei partiments de Polonha de 1792 e de 1795. Enfin, en 1812, una guèrra novèla entre Rus e Otomans entraïnèron la cession per Constantinòble de Bessaràbia. Ansin, franc dei regions annexadas per Àustria, la totalitat de l'Ucraïna actuala èra venguda russa.
Usinens
Istòria
Au construction du château de Châtel par la Maison de Savoie.
Saint-Philibert (Còsta d'Aur)
Saint-Philibert  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha Franca Comtat.
Ucraïna
La Russia Novèla
En parallèl de la conquista de la region, lei rus n'organizèron la colonizacion. A l'iniciativa de Grigori Potemkine, de colons ucraïnians e rus dei regions de Kiev e de Karkiv foguèron implantadas dins lei zònas abandonadas per lei populacions musulmanas que s'èran enfugidas dins l'Empèri Otoman. Pasmens, lei besonhs umans èran fòrça importants e d'autrei pòbles participèron au poblament de l'Ucraïna russa: de crestians emigrats de l'Empèri Otoman (grècs e armènis principalament), de judieus polonés, ostils au conservatisme dau clergat israelita polonés, que fondèron una comunautat importanta a Odessa, d'Alemands que venguèron la basa dau futur pòble deis Alemands de la Mar Negra, de bulgars, de gagaús... etc. Una autra particularitat de la politica de colonizacion russa foguèt sa concentracion sus lei regions orientalas e centralas d'Ucraïna. Lei regions pus orientalas de la Russia Novèla foguèron largament neglegidas. Lo desvolopament i foguèt donc feble e l'evolucion principala foguèt la reïntegracion per fòrça dei glèisas « uniatas » au sen de la Glèisa Ortodoxa en 1839.
Usinens
Istòria
En 1629, la peste ravage la région.
Saint-Philibert (Còsta d'Aur)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Campanha (Lanas)
Campanha (Campagne en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Usinens
Istòria
Entre 1690 à 1696, le duché de Savoie est occupé par les armées françaises de Louis XIV.
Ucraïna
La Russia Novèla
Lo desvolopament economic de la region passèt premier per l'agricultura. Pasmens, a partir deis annadas 1870, la descubèrta de minas de carbon fòrça importantas dins la region de Donètsk e de jaciments de fèrre dins aquela de Krivoï Rog favorizèt l'aparicion de l'industria pesuca. De mai, en parallèl dau desvolopament agricòla e industriau de la region, Russia s'interessèt tanben ai desbocats militars e economics. Una basa navala foguèt ansin implantada dins lo pòrt de Sebastòple e un pòrt de comèrci foguèt fondat a Odessa en 1796.
Usinens
Istòria
Entre 1743 à 1748, le duché de Savoie est occupé par les armées espagnoles.
Campanha (Lanas)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Usinens
Istòria
Suite à la Révolution française, Les troupes révolutionnaires envahissent la Savoie en 1792 et la constitue 84 département français sous le nom de département du Mont-Blanc.
Ucraïna
La Galícia Austriana
En Galícia Austriana, Viena instaurèt un regime relativament liberau. Principalament poblada de Rutèns, la region aviá un ròtle economic segondari e unicament agricòla. Pasmens, gardèron son identitat e sostenguèron lo govèrn austrian durant lei trebols de 1848. De mai, consequéncia de sa Glèisa « uniata », la region desvolopèt donc un particularisme a respèct dei Polonés catolics de rite roman e dau rèsta deis Ucraïnians ortodòxes. Ansin, pauc a pauc, la Galícia Austriana venguèt lo luòc de naissença dau nacionalisme ucraïnian.
Usinens
Istòria
En 1815, le duché de Savoie, est réintégré dans les États de Savoie.
Ucraïna
L'independéncia e l'ocupacion alemanda
La Premiera Guèrra Mondiala transformèt la region ucraïniana en prat batalhier de 1914 a 1920. Pasmens, en fòra dei pèrdas umanas e dei destruccions, aguèt per consequéncia d'entraïnar l'afondrament de l'Empèri Rus e d'Àustria-Ongria. Un movement nacionalista se formèt e revendiquèt la formacion d'una Ucraïna independenta. Finalament vençut, aqueu movement entraïnèt pasmens la formacion d'una republica sovietica d'Ucraïna qu'es la basa de l'Ucraïna actuala.
Usinens
Istòria
En 1860, la Savoie est rattachée à la France suite à un référendum.
Ucraïna
L'independéncia e l'ocupacion alemanda
D'efèct, tre l'afondrament de l'Empèri Rus en març de 1917, una assemblada dicha Rada (« Assemblada » en occitan) se reüniguèt a Kiev. La Societat deis Ucraïnians progressistas, fondada en 1908 per obtenir d'un biais legau la reconóissença dei drechs deis Ucraïnians e una autonomia intèrna, i aviá la majoritat. En novembre de 1917, proclamèt la creacion d'una Republica d'Ucraïna e creèt un govèrn. Puei, proclamèt l'independéncia en genier de 1918. Dins aquò, deguèt faciar una ofensiva dei Bolchevics qu'avián fondat una republica sovietica d'Ucraïna en decembre de 1917 a Kharkòv. Respectivament en febrier e març, lei dos govèrns ucraïnians signèron un tractat amb Alemanha e Àustria-Ongria assegurant la reconóissença de la Republica per leis Empèris Centraus. Aquò empachèt pas l'ocupacion dau país per leis Alemands interessats per la recòlta de cerealas. La Rada foguèt dissòuta e Pavel Skropadski, protegit deis Alemands, foguèt proclamat hetman.
Waarschoot
Waarschoot es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Ucraïna
Lo caòs de 1919
L'òrdre alemand subrevisquèt pas a la victòria deis Aliats. En novembre de 1918, lei soudats alemands se retirèron entraïnant un conflicte generau entre lei diferentei faccions politicas ucraïnianas. Aquela situacion durèt plusors mes fins a l'integracion dei divèrsei camps ai Bolchevics ò ais armadas blancas.
Campanha (Lanas)
Toponimia
La prononciacion qu'ei [kam'paɲə]. Las fòrmas ancianas que son Campania, en latin, aus sègles XI-XII, en 1289 e 1305, Cãpagne (mapa de 1638), Campagne (mapas deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e 1733.
Ucraïna
Lo caòs de 1919
En Galícia, lei Rutèns volián faire partida de l'Ucraïna independenta. Pasmens, la region èra tanben revendicada per la Polonha en cors de restauracion, çò qu'entraïnèt de combats de novembre de 1918 a mai de 1919 que s'acabèron per un succès polonés. Simon Petlioura, èx-ministre deis afaires militars dau govèrn de la Societat deis Ucraïnians progressistas, assaièt de formar un govèrn novèu a Kiev en decembre de 1918. Pasmens, perdiguèt lo contraròtle de la capitala e se raprochèt alora dei Polonés. Lei Bolchevics formèron un govèrn provisòri basat a Kursk en novembre de 1918. Establits a Karkòv en genier de 1919, prenguèron Kiev en febrier. Dins lo bloca de Dniepr, Nikifor Grigoriev assaièt de restaurar l'estat zaporoge e organizèt d'incursions còntra lei regions vesinas. A l'èst, lo cap anarquista Nestor Makhno organizèt tre abriu de 1917 una guerilha còntra leis Alemands. Contraròtlèt rapidament un important territòri en Ucraïna Orientala e intrèt en conflicte còntra leis armadas blancas de Denikine. Lòng dau litorau, d'armadas aliadas (França a Odessa e en Crimèa, Grècia a Kherson e a Mykolaiiv) desbarquèron per sostenir lei Blancs. Pasmens, en fàcia de la situacion caotica, se retirèron pauc a pauc dins lo corrent de l'annada.
Campanha (Lanas)
Toponimia
Campanha que vien deu latin [tardiu] campania (derivat de campus, « camp »), « plana », qui pren sovent lo sens de « tèrra fertila ».
Bénédicte Boyrie-Fénié que cita las definicions d'autes autors. Segon Negre, lo mot que vien de l'adjectiu femenin latin campanea (terra) : « (país) de plana »; en bas latin, lo mot que vien campania e pren lo sens de plana grana. Segon Astor, lo latin campania qu'a lo sens de « plana, terrenh descobèrt ». B. Boyrie-Fénié qu'accèpta las explicacions deus tres autors.
Ucraïna
Blancs còntra Roges
A partir de la prima de 1919, lo conflicte interior ucraïnian venguèt pus clar e la guèrra venguèt un conflicte periferic de la Guèrra Civila Russa. En julhet de 1919, lei Bolchevics eliminèron Grigoriev e lo generau blanc Anton Denikine organizèt una ofensiva d'amplor que li permetèt de conquistar Crimèa, Odessa e Kyiv. Pasmens, après aquelei victòrias, foguèt arrestat a Tula e la repòsta bolchevica, sostenguda per Makhno reconquistèt rapidament la totalitat dei territòris perduts franc de Crimèa defenduda per lo generau Wrangel.
Lei Blancs foguèron sauvats per l'intervencion dei tropas polonesas, sostengudas per Petlioura, a partir d'abriu de 1920. Ocupèron Kiev en mai permetent a Wrangel de progressar dins lo sud (presa de Mariupòl). Pasmens, en julhet, la còntra-ofensiva de l'Armada Roja rebutèt lei Polonés fins a Lviv avans la signatura d'un tractat de patz entre Bolchevics e Polonés en octòbre de 1920. Aquò permetèt ai Roges de liquidar la pòcha blanca de Crimèa dins lo corrent de novembre. Enfin, la darriera etapa de la guèrra foguèt l'eliminacion dei bandas de Makhno. Lo conflicte s'acabèt en 1921 per la victòria dei Bolchevics e la fugida de Makhno en Romania.
De l'ucrainizacion a l'Holodomòr
En 1921, lo país èra totalament destruch er tres annadas de guèrra civila, de chaples e de pilhatges. La Republica Sovietica d'Ucraïna venguèt oficialament una republica constitutiva de l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922. De 1923 a 1934, Khàrkiv ne'n foguèt la capitala avans d'èsser remplaçada per Kyiv.
Leis annadas 1920 foguèron marcadas per la politica « d'ucraïnizacion » principalament axada sus la promocion de la lenga e de la cultura ucraïnianas. Pasmens, a partir de 1929, la region foguèt regardada per la politica de collectivizacion d'Estalin e per la liquidacion dei kulaks (de païsans aisats). Aquò se turtèt a una oposicion viva dau mond rurau e lo govèrn sovietic respondèt violentament. De milièrs de païsans foguèron desportats au Gulag e de requisicions massisas de cerealas e de viures aguèron luòc per avitalhar lei vilas. En 1932-1933, aquò entraïnèt una famina catastrofica en Ucraïna Orientala (Holodomòr) que causèt la mòrt d'au mens cinc milions d'abitants. Puei, de 1934 a 1938, leis elèits ucraïnianas foguèron decimadas per lei purgas ordonadas per Estalin.
La Segonda Guèrra Mondiala
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, Ucraïna conoguèt tornarmai un periòde fòrça malaisat. En fòra dau conflicte principau en 1939 e en 1940, l'URSS aprofichèt inicialament la mobilizacion de França, dau Reiaume Unit e d'Alemanha en Euròpa Occidentala per annexar una partida de Polonha (1939) e de Romania (1940). L'Ucraïna Sovietica foguèt ansin aumentada de Galícia, de Bucovina e de la Bassaràbia dau Sud. Pasmens, en 1941-1942, foguèt rapidament conquistada per lei fòrças alemanda e romanesa.
Romania i recuperèt Bucovina e Bessaràbia e apondiguèt a aquelei conquistas la region de Transnitria, compres lo pòrt d'Odessa. Lo rèsta foguèt integrat au sen d'un territòri militar alemand que sa direccion èra installada a Rovno. En 1942, leis Einsatzgruppen alemands liquidèron lei populacions judievas. Quant ai populacions eslavas, subiguèron lei requisicions de man d'òbra transferida dins de camps de trabalh, e de còps dins de camps de concentracion, alemands. Certaneis Ucraïnians s'engatjèron tanben dins la guèrra dins lo camp dau Reich. Se destrièron en particular dins la traca dei judieus e coma gardians dei camps d'exterminacion. Enfin, enVolínia, se formèt un movement independentista ostil ais Alemands e ai Sovietics. Dirigit per Stepan Bandera, foguèt durament reprimit mai capitèt de combatre fins ais annadas 1950.
Temse
Temse es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Champsevraine
Champsevraine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ucraïna
La Segonda Guèrra Mondiala
Ucraïna foguèt liberada per l'Armada Sovietica après una tiera de batalhas saunosas (batalha de Dnièpre, ofensiva Dnièpre-Carpats... etc.) entre aost de 1943 a julhet de 1944. Dins lo corrent de sa retirada, l'armada alemand destruguèt metodicament lei vilas principalas e leis infrastructuras. Consequéncia deis actes de collaboracion reaus ò supausats amb leis Alemands, plusors pòbles locaus coma leis Alemands de la Mar Negra (tre 1941) ò lei Tatars de Crimèa foguèron desportats en Asia Centrala ò en Sibèria. L'estatut d'autonòmia de Crimèa au sen de la Russia Sovietica foguèt tanben suprimit.
La Croix-aux-Bois
(prononciacion en francés: [la kʁwa ɔ ˈbwa]) es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Ucraïna
De 1945 a l'independéncia
A l'eissida de la guèrra, leis annexions territòrialas sovieticas e lei transferiments de populacions entre Polonha e URSS permetèron per lo premier còp de reünir totei leis Ucraïnians au sen d'un meteis estat. D'efèct, en fòra dei territòris ja sovietics avans 1941, Moscòu annexèt lei territòris romanés e checoslovacs poblats d'Ucraïnians. Puei, un milion d'Ucraïnians installats dins la region polonesa de Chelm foguèron transferits en cambi d'un transferiment invèrs de Polonés installats en Ucraïna Occidentala. Aquò permetèt la question dei minoritats etnicas entre lei dos país. Ucraïna faguèt tanben oficialament partida dei país fondators de l'ONU.
Pasmens, dins lo país, lei condicions de vida demorèron malaisadas e una famina novèla se debanèt en 1947. S'agravèron egalament amb la repression decidida per Estalin còntra lei « collaborators », es a dire lo clergat e lei nacionalistas. La situacion se melhorèt amb la mòrt d'Estalin e son remplaçament per Nikita Khrushchov qu'èra ucraïnian. Fònt de problemas ulteriors grèus, decidèt de restacar Crimèa a la Republica Sovietica d'Ucraïna en 1954. Pasmens, la liberalizacion relativa de la societat sovietica sota Khrushchov permetèt de liberar un nombre important de presoniers politics e autorizèt l'adopcion de certanei politicas nacionalas per leis autoritats de Kiev. Aquela politica foguèt limitada per Leonid Brejnev qu'ordonèt en 1972 la destitucion dau premier secretari Petro Chelest sospichat de defendre un nacionalisme ucraïnian tròp engatjat. Lo remplacèt per lo conservador Vladimir Chtcherbitski que demorèt en plaça fins a 1989.
La Croix-aux-Bois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ucraïna
De 1945 a l'independéncia
A partir de 1988, la politica de perestroika de Mikhaïl Gorbachov favorizèt la renaissença de movements intellectuaus independentistas, especialament dins lei regions occidentalas e centralas. En genier de 1990, de manifestacions fòrça importantas celebrèron la remembrança de l'independéncia de 1918 amb una cadena umana de 500 quilomètres. Pus grèu, lo poderós sindicat de l'industria miniera de Donbass acomencèt una grèva basada sus de revendicacions democraticas e independentistas a partir de julhet de 1989. Un movement politic dich Rokh (Movement popular ucraïnian de restructuracion), fondat en 1988, federèt lei manifestacions.
Vosges (departament)
Vosges (en francés les Vosges ) que son un departament de França, dins la region del Grand Èst, ancianament de Lorena.
Ucraïna
De 1945 a l'independéncia
En julhet de 1990, un mes après Russia, Ucraïna proclamèt sa sobeiranetat e un èx-cap dau Partit Comunista, Leonid Kravchouk foguèt elegit president dau Soviet suprèm. Pasmens, en març de 1991, una majoritat d'Ucraïnians aprovèt lo projècte d'union renovada prepausat per Gorbachov mai la temptativa de còp d'estat menat per lei conservadors dau PCUS dins lo corrent d'aost de 1991 precipitèt la situacion. Lo 24 d'aost, Ucraïna proclamèt son independéncia confirmada per un referendum (aperaquí 90% de vòtes favorables) organizat lo 1 de decembre seguent. Kravchouk foguèt elegit president de la Republica, còntra lo candidat dau Roukh, e participèt amb seis omològs rus e bielorús a la dissolucion de l'URSS.
Vosges (departament)
Lo capluòc es Épinal.
Toponimia
Se ditz las Vosges e es un mot feminin.
Ucraïna
Lei dificultats de l'independéncia
En despiech de son industria pesuca e de sei ressorsas naturalas importantas, Ucraïna conoguèt de dificultats grèvas tre son independéncia. En particular, son economia s'afondrèt rapidament amb una regression de l'industria e una inflacion galaupanta. Per limitar la catastròfa, lo govèrn ucraïnian decidèt donc de limitar la liberalizacion de l'economia e lei privatizacions. Pasmens, aquò empachèt pas una grèva importanta dei minaires en 1993.
Ans 1430
../.. | Ans 1400 | Ans 1410 | Ans 1420 |  Ans 1430 | Ans 1440 | Ans 1450 | Ans 1460 | ../..
Chalalher
Geografia
Lo borg es a l'interior d'una vòlta de Trueire, que tresplomba de 80 m. De vièlhs chamins èst-oèst que travèrsan Truèire (en auvernhàs Trueire, foneticament [trœjrə]) per una plancha testimònian de sa foncion anciana de passatge.
Ans 1430
Istòria
1429-1434 : periòde d'instabilitat dau poder en Etiopia amb quatre sobeirans qu'aguèron de rèines brèus. Aquò durèt fins au coronament de Kwestantinos I. 1430 : dins lo sud de Grècia, conquista d'una partida importanta dau Principat d'Acaia per lei Bizantins dau Despotat de Morèa. 1430 : dins lo nòrd de Grècia, conquista de Tessalonica per lei Turcs Otomans. Tota la populacion grèga de la vila foguèt desportada e remplaçada per de Turcs. 1430 : en Mesoamerica, victòria de la Tripla Aliança (Tenochtitlan, Texcoco e Tlacopan) còntra Azcapotzalco. En despiech de la disparicion de la menaça representada per lo vencut, l'aliança foguèt mantenguda e venguèt rapidament una poissança majora de la region. 1438 : dins la region andina, desfacha grèva de Viracocha Inca e de son armada en fàcia dei Chancas. Foguèt obligat d'abandonar Cuzco e de se replegar dins lei montanhas onte dispareguèt dins de circonstàncias desconegudas. Son fiu Yupanqui — lo futur Pachacutec — capitèt de reorganizar l'armada inca, de reconquistar Cuzco e de conquistar lo Reiaume Chanca après lei batalhas de Jaquixahuana e de Yahuarpampa. 1439 : signatura d'un acòrdi permetent la reünion dei Glèisas d'Orient e d'Occident e l'organizacion d'una crosada novèla dins lei Balcans. Pasmens, lo tractat se turtèt a l'ostilitat de la populacion e dau clergat bizantin.
Chalalher
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ucraïna
Lei dificultats de l'independéncia
Autre problema important, lei relacions amb Russia venguèron rapidament malaisadas a prepaus dei questions de la flòta militara sovietica de la Mar Negra e de l'estatut de Crimèa. Afeblida, Ucraïna poguèt pas impausar son ponch de vista. Lei Rus obtenguèron la màger part de la flòta e lo drech d'utilizar la basa de Sebastòple. En mai d'aquò, sota la pression deis Estats Units e de Russia, Kyiv deguèt tanben renonciar a son arsenau nuclear (eiretat de l'URSS) que foguèt transferit en URSS. En cambi, obtenguèt una ajuda financiera estatsunidenc e una assegurança regardant lo mantenement de sei frontieras.
Chalalher
Nòtas
<references group="N"/>
Ucraïna
Lei dificultats de l'independéncia
Enfin, lo país aguèt de dificultats per afirmar son unitat nacionala. En particular, de diferéncias politicas importantas apareguèron entre l'oèst e lo centre desirós de s'integrar au sen de l'Union Europèa e l'èst e lo sud pus favorables au mantement de relacions privilegiadas amb Russia. Aquela separacion, basada sus de rasons etnicas (mai de Rus dins l'èst dau país), economicas (l'industria orientala èra integrada au sen dau complèx industria sovietic largament demorat en Russia) e politicas (leis elèits orientalas son sovent eissits de l'ancian poder sovietic), estructurèt rapidament la vida politica nacionala. Ansin, en març-abriu 1994, lo Roulh ganhèt leis eleccions legislativas a l'oèst mai lei candidats de l'ancian regime s'impausèron dins l'èst e obtenguèron una pichona majoritat au Parlament. La meteissa situacion se debanèt en junh per l'eleccion presidenciala que veguèt la victòria de Leonid Koutchma (52%) que trionfèt dins l'èst.
Ans 1430
Sciéncias e tecnicas
1436 : explicacion dei principis matematicas de la perspectiva aplicats a la pintura per lo sabent e filosòf italian Leon Battista Alberti (1404-1472). 1437 : publicacion dau catalòg d'estelas dich Zij-i Sultani realizat per la còla d'astronòms de l'observatòri de Samarcanda dirigida per lo sabent e sultan Ulugh Beg (1394-1449). Aquelei taulas arribèron en Euròpa a la fin dau sègle e i aguèron un ròtle dins la creacion dei premierei cartas astronomicas de la Renaissença.
Fourchambault
Fourchambault es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.