cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pòl Nòrd
Geopolitica
L'ocean Artic es identificat dempuèi de desenas d'annadas coma ric en petròli e en gas natural. Dins una publicacion de julhet de 2008, de United States Geological Survey dins lo sossòl artic i auriá 90 miliards de barril de petròli, 1,670 miliards de pès cubics de gas natural e 44 milions de barrils de gas natural liquid. Aquò rend lo pòl Nòrd e l'Artic son fòrça cobejats per los païses limitròfs.
En vertut del drech internacional, pas cap de país possedís actualament lo pòl Nòrd o la region de l'ocean Artic. Los cinc Estats limitròfs de l'Artic, Russia, Canadà, Norvègia, Danemarc (per Groenlàndia), e los Estats Units (per Alaska), son limitats a una zòna economica exclusiva de 200 milas marinas (prèp de ) a l'entorn de lors còstas. Al delà d'aquelas ZEE, la zòna restant, mai d'un milion de quilomètres carrats, es pas atribuida es l'Autoritat Internacionala dels Fons Marins qu'administra aquel territòri.
Lors de la signatura de la Convencion de las Nacions Unidas sul Drech de la Mar, un país a un periòde de dètz ans per far valer legalament sa zòna dels 200 milas marinas. Per aquò, Norvègia, Russia, Canadà e Danemarc lancèron de projèctes per afirmar que de sectors de l'Artic deurián apartenir a lor territòri.
thumb|left|Mapa illustrant las [[reinvendicacions territorialas en Artic.]]
En 1948, una expedicion russa faguèt la descobèrta de la dorsala de Lomonossov, una estructura geologica que s'estend sus dempuèi las illas de Nòva Siberia fins a l'illa d'Ellesmere. Es solament al començament de las annadas 2000 que la dorsala oceanica atira l'atencion de la comunautat internacionala, a causa de la demanda oficiala de la Federacion de Russia davant la Comission de las Nacions Unidas sus lo limit del plan continental. Lo document prepausa d'establir un nòu limit periferic pel plan continental rus, en delà de la zòna de las.
Danemarc, Canadà e Russia se disputan l'estructura geologica e afirman que la dorsala es una extension de lors plans continentals respectius.
Exploracion
Imatge:Barents' ship among the arctic ice.jpg|Gravadura de 1598 illustrant la nau de Willem Barentsz presa dins los glaces artics. Imatge:Peary_Sledge_Party_and_Flags_at_the_Pole.jpg|Robert Peary e son equipa prèp del pòl Nòrd, lo 6 d'abril de 1909. Imatge:Noaa3-2006-0602-1206.jpg|Païsatge del pòl Nòrd. Imatge:Chralotte Northpole.jpg|thumb|left|USS Charlotte pertusèt de glaç al pòl Nòrd. </Gallery>
Karl Alexander Müller
Karl Alexander Müller (n. en 1927) es un fisician soís. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisica en 1987 amb Johannes Georg Bednorz, per sos estudis dels materials supraconductors de nauta temperatura (azòt liquid).
Sent Crespin d'Aubaròcha
Sent Crespin d'Aubaròcha (Saint-Crépin-d'Auberoche en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sanctus Crispinus, au segle XIII, Saint-Crespi, en 1400. La prononciacion es [ʂɛ̃nkrɛj’pi] [dɔwbɒ’rɔɕɒ]. Sent Crespin es un martir a Soissons, coma son frair Crispinianus (Crespinhan) au segle III; ne faguèron los patrons daus cordoniers, , ,
Michel Serres
Michel Serres, nascut lo 1èr de setembre de 1930 a Agen (Òlt e Garona), es un filosòf, istorian de las sciéncias e òme de letras d'expression francesa, elegit a l'Acadèmia francesa lo 29 de març de 1990.
Sent Crespin d'Aubaròcha
Toponimia
Lo determinant es lo nom d'una anciana chastelaniá que s'espandiá sus 15 paròfias. Es una formacion occitana, de auba, « blanca », dau latin albus, alba, e ròcha, d'un preceltic *rocca passat en occitan, que finiguèt per préner lo sens de « chasteu », a causa de l'emplaçament daus chasteus fòrts.
Michel Serres
Biografia
Intra e l’Escòla navala en 1949 (a Brèst), puèi a l’Ecole normale supérieure de la carrièra d'Ulm en 1952 (a París), ont obten l’agregacion de filosofia en 1955. De 1956 a 1958, es oficièr dans la Marina francesa, e participa a l’expedicion de Suèz. En 1968, obten un doctorat de letras.
Frequenta Michel Foucault alara que los dos ensenhan a Clarmont-Ferrand, tanben amb Jules Vuillemin. Escambian alara regularament sus de tèmas que prendrán còs dins lo libre Los Mots e las Causas. Participa brevament a l’« experiéncia de Vincennes » puèi va ensenhar als Estats Units d'America, piejat per René Girard.
A partir de 1969, ven professor d’istòria de las sciéncias a la Sorbona, e a l’universitat Stanford dempuèi 1984.
Es elegit a l’Acadèmia francesa lo 29 de març de 1990.
Lancèt e dirigiguèt lo Còrp de las òbras de filosofia en llenga francesa a las edicions Fayard. Pairina la bibliotèca universitària de l’École centrale de Lyon.
Dins los années 1980, aparéis dins de films del cineasta quebequés Pierre Perrault.
En 1994, es nomenat president del conselh scientific de La Cinquième, la cadena de « television de la coneissença, del saber e de l'emplec », lançada per Jean-Marie Cavada, sus decision del govèrn d'Edouard Balladur.
Lo filosòf s’engatja dins una viá proprament litterària e artistica en abril de 2008 alara que prepare una òbra-espectacle per la vila del Mans. Lo tèma es la conservacion del patrimòni, de la catedrala, del vièlh Mans e del bestiari representat dins la vila. La representacion unica se debanèt l'11 de mai.
Michel Serres participa cada dimenge dempuèi 2004 a la cronica de France Info Le Sens de l'info amb Michel Polacco.
Michel Serres es un entosiasta de Wikipèdia coma collecion de coneissença, entrepresa « non governada per d'expèrts » de coneissença partejada.
Presentacion de l'òbra
La primièra partida de l'òbra de Michel Serres, filosòf epistemològ se concentra sus la problematica morala dels progresses de la sciéncia e dels sieus efièts. Cossí crear una etica, envisatjar una deontologia quand sciéncia e violéncia se ligan ? Rebutant tot determinisme scientific, la filosofia de Michel Serres se pièja sul principi d'incertitud de Werner Heisenberg coma metafòra de la libertat e de l'inesperat. Après aver participat a la novèla edicion del Cors de filosofia positiva d'Auguste Comte, en 1975, lo primièr libre publicat de Michel Serres es consacrat a Leibniz e al calcul diferencial. Dona l'obertura de son vejaire filosofic del costat de las sciéncias, e se plaça jos l'egide de la filosòfa Simone Weil e d'Henri Bergson per abordar los problèmas morals de la violéncia, de la condicion obrièra e del messianisme marxista fàcia a la sciéncia.
En 1977, publiquèt dos estudis màger. La primièra, titolada « La naissença de la fisica dins lo tèxte de Lucrèci. Fleuvis e remolins », presenta lo De rerum natura del filosòf latin coma un obratge scientific, a l'encontra de sa lectura abituala coma poèma metafisic, getant tanben un dobte sul concèpte de trencadura epistemologica.
La segonda tematica, presenta lo despassament de l'industria manufacturièra per l'impacte de la comunicacion eissida e transformada per las descobèrtas scientificas. Presenta dins sos cinc libres consacrats a Ermès, dieu grèc dels comerçants e de la comunicacion, Michel Serres s'endag a una ermeneutica dels impactes de la sciéncia dins lo mond contemporanèu. Lo tèma dels messatgièrs es tanben present dins son libre consacrat als àngels en 1993. La Legenda dels Ángesl pòt èsser legit coma una metafòra del ròtle del fiilosòf qu'anóncia e mòstra l'estat del mond contemporanèu.
Prigondament optimista, , sa filosofia podèt aver estat criticada per sa naïvetat, son scientisme , o sas aproximacions. Utlizaant un vocabulari causit, , a vegada dificil e metaforic, repausa sus una volontat de transpausar de teorias matematicas o fisicas, que permeto segon son vejaire de transformar e enlusir lo nòstre mond. Cercant a desparetar lo saber, Michel Serres ensag de far de ligams, de lançar de ponts, de mesclar los sabers scientifics e literaris per reconciliar doas culturas que per el ne'n fan pas qu'una.
Dins Esteticas sus Carpaccio, Michel Serres, escriu dins una lenga obertament poetica e presenta sa filosofia coma un vitjaire a l'entorn de las passions e de las tribulacions d'Ermès mejans las categorias de cartografia, de topologia e d'isomorfisme per l'analisi semiologica dels quadre de Vittore Carpaccio.
La reflexion començada per Michel Serres sus las sciéncias, lors istòria e lors impactes, mena lo filosòf a concebre son escritura e sa pensada coma tant de projeccions, de desplaçaments, de transposicions del domèni scientific cap al domèni literari. Desvolopa atal sa reflexion sus la topologia dins L'Hominescence (2001) o segon la tèsi de l'autor « Lo nòstre abitat ven topologia » mercé a l'internet e al mobil. Lo messatge confond vei e escrich, e aquel que se met al servici de la votz democratica per una prigonda mutacion antropologica. L'escritura de Michel Serres se fa alara mai leugièra, personatge mediatic fa regularament passar son optimisme filosofic dins d'emissions de radio ont parla volontièrs un langatge que le situa dins lo perlongament d'un Gaston Bachelard. Grand orator, donèt de conferéncias als quatre cantons del mond.
Lo 1èr de març de 2011, en session solemna a l'Acadèmia francesa sul tèma « La escomesas novèlas de l'educacion », Michel Serres pronóncia lo discors « Petite Poucette », en referéncia a una generacion qu'explica que conéis de mutacions prigondas, de transformacions ominescentas fòrça raras dins l'istòria : "El o ela a pas mai de còs, la meteissa esperança de vida, abita pas mai lo meteis espaci, comunica pas mai del meteis biais, percep pas mai lo mond exterior, viu pas mai dins la meteissa natura; nascut jos peridurala e de naissença prematura, crenh pas mai la mòrt, jos sonhs palliatiu. Avent pas mai la meteissa tèsta d'aquela dels sieus parents, el o ela conéis d'un autre biais». Dins aquela corta fabla descriu la revolucion de l'ensenhament mercé a las novèlas tecnologias, la revolucion, incarnada per una joventa que amb sos poces abils pianota sul clavièr de son mobil.
En febrièr de 2014, Michel Serres publiquèt Pantopie, un libre d'entretens amb Martin Legros e Sven Ortoli, jornalistas a Philosophie Magazine, que recapitula l'ensemble de son òbra fins ara e fa lo retrach d'un òme que coneguèt la guèrra e visquèt, a vegada anticipat, las grandas revolucions del sègle XX. Dins son rèire darrièr obratge, Yeux, (octobre de 2014), capvira lo mite de la cavèrna platoniciana e prepausa de prene la nuèch estelada, puslèu que lo jorn, coma modèl del nòstre saber.
Batalha d'Ais
thumb|right|Pintura de [[1833 imaginant la batalha.]]
La batalha d’Ais (ò batalha d’Aquae Sextiae) se debanèt en 102 avC. Opausèt una armada romana comandada per lo cònsol Caius Marius (40,000 òmes) a una migracion de Teutons menada per lo rèi Teutobod (100,000 òmes). Pasmens, leis efectius precís de la migracion son pauc claras. D'efiech, una tala expedicion recampava de guerriers mai egalament l'ensemble de la societat teutona (familha, prèires...). Lo prat batalhier se situava au pè de Venturi sus lo territòri actuau de la comuna de Porrièras. Lei pèrdas dei dos camps son pauc claras car lo racònte dau combat, escrich per Plutarc (46-120 apC), es probablament una version idealizada de la batalha vertadiera. Dins aquò, lei Romans enregistrèron una victòria importanta e lei Teutons foguèron quasi exterminats. Lei subrevivents foguèron venduts coma esclaus en Itàlia.
Aquela batalha a una gròssa importància dins l'istòria d'Occitània car permetèt ai Romans de confiermar e de renfòrçar sa preséncia dins lo sud-èst de Gàllia. Ansin, la region se romanizèt rapidament e l'adopcion dau latin per lei populacions localas, generalament d'origina celtoligura, foguèt a l'origina de l'occitan. Au nivèu politic, lo combat renforcèt lo prestigi de Marius qu'obtenguèt ansin un segond trionf après aqueu de 104 avC. Capturat, Teutobod participèt a la ceremònia coma vencut e foguèt probablament executat quauquei jorns pus tard.
Cristòl Colomb
thumb|right|Retrach postum de Cristòl Colomb realizat en [[1519.]]
Cristòl Colomb (1451 - 20 de mai de 1506, Valladolid) es un navigaire e un explorator italian au servici dei rèis d'Espanha que descurbiguèt America en 1492. En causa dei consequéncias considerablas d'aquela descubèrta, es una figura majora de l'istòria umana considerada coma l'iniciator dei Temps Modèrnes. Fa tanben partida dei marins pus famós dau periòde dei Grandei Descubèrtas.
Nascut dins la region de Gènoa, Cristòl Colomb èra lo fiu d'un teisseire. S'orientèt vèrs la marina e venguèt matalòt per lo còmpte dei familhas marchandas de la vila. En 1476, s'installèt en Portugau onte comencèt de s'interessar a la question de la rota deis Índias per l'oèst. Realizant un important estudi sus lo subjècte, prepausèt de menar una expedicion ai diferents sobeirans d'Euròpa Occidentala. Après mai d'un refús, obtenguèt lo sostèn dei Rèis Catolics. Arribèt ansin dins la region de Bahamas lo 12 d'octòbre de 1492 e, durant sei quatre expedicions, explorèt largament leis Antilhas. Fondèt tanben plusors colonias permanentas en Hispaniola.
Aqueleis establiments foguèron la basa de l'Empèri coloniau espanhòu. Colomb i metèt en plaça un sistèma d'esplecha dei populacions indigènas que foguèron obligadas de liurar de tributs regulars d'aur ò de coton per defugir de represalhas fòrça violentas. Organizèt tanben de fòrças militaras per sometre lei populacions indigènas entraïnant la mòrt de plusors centenaus de miliers d'Amerindians. Aquela politica foguèt a l'origina dau sistèma estendut a tot lo continent après la conquista deis Empèris Astèc e Inca. Pasmens, aquò escandalizèt la rèina Isabèla de Castelha qu'ordonèt l'arrestation de Colomb. S'aquela decision empediguèt pas la perseguida dei chaples d'indigèns, permetèt a la corona espanhòla de recuperar plusors privilègis de Cristòl Colomb sus lei tèrras descubèrtas. Liberat, Colomb tornèt trobar jamai tot son poder politic. En particular, foguèt excluch dei projèctes de desvolopament dei colonias espanhòlas e moriguèt en Espanha en 1506.
Jovença e formacion
thumb|right|Exemplar personau de Cristòl Colomb dau [[Libre dei meravilhas.]]
La jovença de Cristòl Colomb es pas documentada d'un biais precís. De mai, son racònte es complicat per leis afabulacions de Colomb eu meteis qu'assaièt de se donar d'originas prestigiosas. Es nascut dins la region de Gènoa entre lo 26 d'aost e lo 31 d'octòbre de 1451. Èra l'ainat d'una familha de cinc enfants. Son paire, Domenico Colombo (1418-1496), èra un teisseire originari de Lombardia. Après de trèbols sociaus, quitèt Gènoa en 1470 per s'installar a Savona onte venguèt proprietari d'un establiment de textil e d'una tavèrna. Pasmens, aguèt benlèu de problemas financiers car l'orientacion de Cristòl es estonanta dins una societat onte lo fiu ainat repreniá normalament l'activitat de son paire. Dicha Susanna Fontanarossa (1435-1489), sa maire es fòrça mau coneguda.
Dins lo corrent deis ans 1470, Cristòl Colomb venguèt matalòt sus de naviris operant per lei familhas marchandas de Gènoa, especialament lei Centurion, lei Di Negro e lei Spinola. Sei viatges son relativament mau segurs car Colomb i apondiguèt de detalhs dobtós. Dins aquò, realizèt plusors viatges importants en Mar Mediterranèa ò en Euròpa Occidentala que li permetèron d'acampar un peculi sufisent per obtenir son independéncia financiera e ajudar son paire.
L'installacion de Colomb en Portugau
En 1476, l'expedicion marchanda de Colomb foguèt atacada per de corsaris francés au sud de la Peninsula Iberica. Lo marin foguèt obligat de se refugiar a Lisbona onte son fraire Bartolomeo teniá una barraca de cartograf. Après l'acabament de sa mission vèrs Londres, Colomb demorèt dins la capitala portuguesa de 1477 a 1485. En 1479, se maridèt amb Filipa Moniz Perestrelo (vèrs 1458-1480), la filha de Bartolomeu Perestrelo (vèrs 1395-1457) qu'èra estat governador de l'illa de Porto Santo dins l'archipèla de Madèira. Pasmens, sa femna moriguèt après la naissença de son fiu Diego Colomb l'an seguent.
Aqueu maridatge dirigiguèt l'interès de Colomb vèrs l'oèst car lo pareu anèt s'installar a Porto Santo. Ansin, lo marin genoés i entendiguèt parlar d'indicis a prepaus de l'existéncia de tèrras situadas au delà de l'Ocean Atlantic. Obtenguèt tanben de cartas dei vents e dei corrents dei possessions portuguesas de l'Ocean, probablament realizadas per son bèupaire. Lo trabalh amb son fraire li permetèt egalament de melhorar son mestritge de la cartografia.
La question de la longor de la rota vèrs l'Orient
thumb|right|Representacion de la carta geografica de [[Martin Behaim.]] thumb|right|Carta de [[Paolo Toscanelli.]]
Cristòl Colomb comencèt d'imaginar son projècte de viatge oceanic vèrs l'oèst a partir de 1484. D'efiech, au contrari d'un crèire frequent dins la societat actuala, mai d'un sabent medievau imaginava una Tèrra esferica. Ansin, la possibilitat d'arribar en Orient en passant per l'Ocean Atlantic èra pas totalament considerada coma impossibla. En revènge, se pausava la question de la longor dau camin. Segon leis evaluacions grègas, especialament aquelei d'Eratostenes (276-194 avC) qu'èran relativament pròchas de la realitat, lo trajècte èra fòrça lòng e en fòra dei capacitats logisticas de la fin dau sègle XV.
Pasmens, per apielar son idèa, Colomb utilizèt d'autreis estimacions per demenir la distància supausada en Euròpa e Asia. Per exemple, preferiguèt lei mesuras de l’Imago mundi de Pierre d'Ailly. De mai, inicièt benlèu una correspondància amb lo geograf Martin Behaim (1459-1507), autor d'un glòbe terrèstre famós que representa lei continents asiatic e europèu separat per l'Atlantic, e amb lo sabent florentin Paolo Toscanelli (1397-1482), autor de cartas destinadas a encoratjar la cèrca de la rota de l'oèst. Aquò permetèt a Colomb de donar una basa racionala a son projècte per o presentar ai sobeirans iberics.
Lei dificultats d'organizacion de l'expedicion
Colomb demandèt lo sostèn dei rèis de Portugau, de Castelha e d'Aragon per finançar son expedicion. Se turtèt a mai d'un refús. D'efiech, en Portugau, lei sabents de la cort de Joan II (1481-1495) èran en desacòrdi amb lei calculs optimistas dau Genoés. De mai, lei Portugués preferissián concentrar seis esfòrç sus l'exploracion de la rota africana vèrs leis Índias ont èran a enregistrar de succès importants amb leis expedicions de Vasco da Gama.
La traversada de l'Ocean Atlantic
Lo 17 d'abriu de 1492, Colomb recebèt de privilègis excepcionaus. Lei Rèis Catolics lo nomèron « amirau de la Mar Oceana », li donèron lo títol de vice rèi de totei lei tèrras susceptiblas d'èsser descubèrtas e li laissèron un desen de l'aur, deis espècias e dei pèiras preciosas que seràn trobats durant l'expedicion. Colomb obtenguèt tres naviris, dichs Santa María, La Niña e La Pinta, amb 90 òmes d'equipatge. La durada dau viatge èra estimada a dos mes.
La partença aguèt luòc lo 3 d'aost de 1492 a partir dau pòrt de Palos de la Frontera. Entre lo 6 d'aost e lo 9 de setembre, una escala se debanèt dins leis Illas Canàrias afin de cargar lo materiau necessari a la traversada (viures, aiga, fusta). Puei, gràcias ais informacions acampadas durant la preparacion de l'expedicion, Colomb se dirigiguèt vèrs lo sud per trobar leis alisis (e evitar lei patrolhas portuguesas a l'entorn deis Açòres).
Lo viatge conoguèt ges de dificultat e es ben conegut car foguèt contat per plusors cronicaires que poguèron consultar lo libre de bòrd. En despiech de la legenda, leis equipatges menacèron pas de se revòutar quauquei jorns avans la descubèrta de la premiera illa lo 12 d'octòbre de 1492. En revènge, i aguèt ben quauqueis inquietuds e Colomb escondèt de còps l'importància dei distàncias percorregudas. De mai, i aguèt una decepcion importanta amb l'intrada dins la Mar dei Sargàs que foguèt inicialament presa per una tèrra.
La premiera exploracion deis illas caribas
thumb|Trajècte seguit per la premiera expedicion de Cristòl Colomb.
La premiera illa descubèrta per l'expedicion èra dicha « Guanahani » per leis indigèns. Foguèt dicha San Salvador per l'amirau. Correspond probablament a l'illa Watling mai aquò es pas totalament segur. Lo premier rescòntre amb leis indigèns – de Taïnos – foguèt corau e Colomb li ofriguèt divèrsei presents. En cambi, lei marins recebèron de papagais, dau coton e dau tabat. Pasmens, lei discussions foguèron malaisadas en causa de l'abséncia d'interprèt e leis Espanhòus imaginèron l'existéncia d'un reiaume ric situat sus una illa au sud-èst de lor posicion.
Assaiant de descubrir aqueu reiaume misteriós, Colomb descurbiguèt Cuba lo 28 d'octòbre. Pasmens, la preséncia possibla d'aur dins la region avivèt lei cobesiás e, lo 23 de novembre, l'equipatge de La Pinta abandonèt l'expedicion per assaiar de descubrir lo reiaume misteriós. Arribèt a Hispaniola onte trobèt quauquei tròç de metaus preciós. De son caire, Colomb deguèt faciar la pèrda de la Santa María que s'encalèt sus un escuelh lo 24 de decembre. En causa de la pichona talha de La Pinta, foguèt donc necessari de crear un fortin, dich La Navidad, onte 39 òmes foguèron laissats en esperant lo viatge de retorn de Colomb. Lo retorn de La Pinta cambièt pas la situacion.
Crataegus
Crataegus es un genre d'arbres o arbusts espinoses de l'emisfèri nòrd apartenent a la familha de las Rosacèas.
Cristòl Colomb
La cèrca dau continent asiatic
thumb|Trajècte de la segonda expedicion de Cristòl Colomb.
Crataegus
Los noms vernaculars del grataegus en Occitània son: albespin, aubespin, espin(a) blanc(a), bròc blanc, boisson blanc a causa de la color blanca de las flors; acinier, assanier, pometier a causa del nom de las baias
Cristòl Colomb
La cèrca dau continent asiatic
La segonda expedicion de Colomb èra d'una amplor fòrça superiora a la premiera. Constituïda de 17 vaissèus e de 1,500, quitèt Cadis lo 25 de setembre de 1493 per lei Canàrias onte recuperèt de plantums de cana de sucre per assaiar de leis aclimatar en America. D'efiech, l'objectiu dau viatge èra de fondar d'installacions permanentas dins la region.
Crataegus
Classificacion
Lo nombre d'espècias apartenent al genre es malaisit de determinar al vejaire la facilitat amb que las diferentas espècias d'albespinas s'ibridan entre elas en generant de varietats poliploids se reprodusent per apomixia. La classificacion depend donc diferentas interpretacions taxonomicas e varia de 200 a 1200 espècia, sens comptar los cultivars ornementals.
Cristòl Colomb
La cèrca dau continent asiatic
Lei naviris arribèron dins leis Antilhas lo 4 de novembre. Après la descubèrta de divèrseis illas, Colomb arribèt a La Navidad per i trobar lei rèstas cremats dau fortin e de quauquei cadabres. Segon leis explicacions deis indigèns, de combats serián estats entraïnats per l'aviditat e la violéncia deis Espanhòus. Abandonant l'endrech, Colomb fondèt una basa novèla, dicha La Isabela, a proximitat d'un jaciment supausat d'aur. Puei, mandèt 12 naviris en Espanha per raportar la situacion. De son caire, prenguèt 3 autrei vaissèus per perseguir l'exploracion e arribar dins lei territòris dau « Grand Khan ». Reconoguèt ansin una partida dau litorau sud de Cuba e descurbiguèt Jamaica.
Crataegus
Etimologia
Lo mot Crataegus ven del latin crataegos transcrich du grèc krataegos o kratos significant fòrça (allusion a la duretat de la fusta).
Espècias europèas
vinheta|Una albespina dins las montanhas près de [[Vitòria, Espanha.]] Crataegus laevigata es mai precòç e possedís de fuèlhas de 3 lòbes mens descopadas que Crataegus monogyna. Aquestas doas espècias s'ibridan pasmens espontanèament. Crataegus calycina e Crataegus monogyna possedisson de flors a un sol estil e de fruchs d'un sol clòsc que semblan de pomas pichonas.
Cristòl Colomb
Lo començament de la colonizacion
La segonda expedicion de Colomb veguèt la mesa en plaça dei premierei basas dau sistèma coloniau espanhòu en America. D'efiech, a partir de La Isabela, l'esplecha deis indigèns comencèt d'èsser organizada. Leis « Indians » foguèron obligats de provesir un tribut regular format d'aur e de coton. Aquelei que refusèron s'enfugiguèron dins lei montanhas ò assaièron de se revòutar. La premiera insureccion aguèt luòc lo 27 de març de 1495 mai foguèt aisament reprimida.
Aquelei combats permetèron ais Espanhòus de capturar d'esclaus e de renfòrçar sa dominacion sus l'illa d'Hispaniola. Marquèron lo començament d'una grèva crisi demografica que veguèt la quasi disparicion de la populacion de l'illa que passèt d'au mens 500,000 abitants en 1492 a solament 28,000 en 1522. Aguent laissat son fraire Bartolomeo coma governador, Colomb decidèt de s'entornar en Espanha en 1496 amb 500 esclaus arawaks. Solament 300 arribèron a destinacion e Isabèla de Castelha, escandalizada, ordonèt sa liberacion. De mai, lo viatge foguèt pas considerat coma un succès important car Colomb, maugrat sei descubèrtas, entornèt ges de richessa
Crataegus
Albespinas remarcablas
vinheta|L'albespina de [[Bouquetot]] vinheta|[[Saint-Mars-sur-la-Futaie, la placa commemorativa declara qu'aqueste arbre seriá « mai vièlh de la França », datat, segon la tradicion locala, del sègle III. L'albespina de Bouquetot, seriá una de las mai ancianas de França, avent estat plantada vèrs 1360.]]
Soulcoudus
Dins las annadas 1970, un faceciós jardinièr municipal de la vila de Vigo en Espanha, Miguel Sulcudor, èra afogat de l'empeut. Sus de basas de Crataegus monogyna, empeutava d’albespina ròsa, de perièr, de mesplièr, mesclant sus un mèsme arbre aquestas varietats. Produisiá d'arbres que donavan de fruchs d’un costat e de flors de l’autre. Realisava tanben d'empeuts en escuçon sus una mèsma camba mesclant albespina ròsa, perièr, mesplièr, que fasiá d'arbres ont cada branca èra diferenta. Donèt a aquestas creacions lo nom de Sulcudus e de desena d'aqueste tipe d’arbres foguèron plantats dins los diferents pargues e jardins de la vila. Fauta d’entreten, fòrça d'aqueste arbres degenerèron e sol demora l'empèut d’albespina ròsa que passèt las autras; pasmens, se pòt encara admirar de magnifics especimens de Sulcudus dins lo pargue de Pontevedra ont cada annada al mes de mai, aquestes arbres se cobrisson de flors ròsas e blancas (albespina e perièr) e que a partir d'agost produson fòrça bèlas pèras.
Glastonbury Thorn
La legenda de l'albespina de Glastonbury es crestiana. Josèp d'Arimatia auriá plantat son pal sul puèg de Wearyall (Wearyall Hill) ont prenguèt per venir una magnifica albespina. Aquesta albespina es mencionada pel primièr còp dins Lyfe of Joseph of Arimathea [la vida anglosaxona al subjècte de Josèp d'Arimatia] que data del sègle XVI. Aquesta albespina florissiá dos còps l'an. Una florason pauc après lo solstici d'ivèrn sul "fusta vièlha" e un autre de prima sus la "fusta jova". La florason de l'ivèrn èra considerada coma un miracle.
L'arbre foguèt talhat pendent la Primièra Revolucion anglesa al la mitat desègle XVII siècle. Un novèl foguèt plantat en 1951 mas encara foguèt vandalizat en 2010.
Proprietats medicinalas
Las flors son utilizadas coma ipotensor, antispasmodic e sedatiu.
Las fuèlhas son tonicardiacas. Val melhor, alara, de mesclar pas fuèlhas e flors dins una mèsma bevenda.
Enemics
vinheta|Aporia.crataegi, canilha. La canimha del parpalhon de jorn (ropalocer) seguèt se noirís d'Albespina :
Cristòl Colomb
La tresena expedicion
En causa de la Premiera Guèrra d'Itàlia (1494-1497), la tresena expedicion de Colomb foguèt pas organizada avans 1498. Amb 3 naviris, Colomb quitèt la Peninsula Iberica lo 30 de març de 1498 e se dirigiguèt vèrs lo sud. Arribèt ansin per lo premier còp sus lo continent american eu meteis dins la region d'Orinoco lo 5 d'aost. Après aver explorar l'endrech, anèt a La Nueva Isabela (uei Sant Domingo), vila novèla fondada per remplaçar La Isabela coma capitala coloniala.
I descurbiguèt una situacion malaisada amb de tensions grèvas entre son fraire e l'alcalde Francisco Roldán, en revòuta còntra l'autoritat dau governador. Per amaisar la situacion, Colomb deguèt negociar amb l'alcalde. Acceptèt d'establir au profiech dei rebèls un sistèma d'esclavatge deis « Indians » que serviguèt pus tard de basa au « repartimiento », concession institucionalizada de la man d'òbra indigèna ai colons.
L'arrestation de Colomb
En causa dei tensions generalas en Hispaniola, lei Rèis Catolics mandèron un enquistaire, Francisco de Bobadilla, per seguir la situacion. Tre son arribada Bobadilla s'acipèt de la vision de sèt Espanhòus penduts a Sant Domingo. De mai, descurbiguèt la gestion marrida de la colonia per lei Colomb (pagament irregular dei soudats, conversions tròp limitadas...). S'aliant amb Roldán, ordonèt l'arrestation dei Colomb (Cristòl, Bartolomeo e Diego) e se proclamèt governador. Puei, mandèt lei tres presoniers en Espanha e accelerèt la mesa en plaça de l’encomienda. Aquò èra lo transferiment dei responsabilitats de proteccion e d'evangelizacion d'un grop d'Indians dau rèi a un individú privat. En cambi, aquel individú podiá exigir un tribut ò de corvadas. Amb lei malautiás importadas d'Euròpa, accelerèt la disparicion deis indigèns.
Bobadilla foguèt tanben fòrça criticat per sei decisions car Isabèla de Castelha èra fòrça ostila a tota mesura de reduccion deis Indians en esclavatge. Remplaçat tre 1502, foguèt tuat per una tempèsta durant lo viatge de retorn en Espanha. De son caire, Colomb foguèt liberat après sièis setmanas de preson mai, en fòra de son títol onorific de vice rèi, perdiguèt totei sei privilègis. Aquò marquèt lo començament d'un lòng procès amb la corona espanhòla que s'acabèt après sa mòrt per un compromès que permetèt a son fiu d'obtenir divèrsei possessions en America.
La quatrena expedicion
thumb|Trajècte de la quatrena expedicion de Cristòl Colomb.
Cristòl Colomb aguèt lo drech d'organizar une quatrena expedicion en 1502 amb quatre caravelas. Per Espanha, après la descubèrta de la rota africana deis Índias per Vasco de Gama (1469-1529), l'enjòc èra important per pas laissar a Portugau lo monopòli dau comèrci amb Asia. L'objectiu de Colomb èra donc d'explorar vèrs l'oèst e lei sobeirans li enebiguèron d'acostar sensa necessitat a Sant Domingo.
Aqueu viatge es mau conegut car Colomb tenguèt ges de jornau. Pasmens, son fiu Ferrand Colomb, nascut en 1488 après una liason entre son paire e Beatriz Enríquez de Arana, auriá pres quauquei nòtas. Utilizadas pus tard per escriure una autobiografia de Cristòl Colomb, son la fònt principala sus lo trajècte seguit per l'expedicion. Lei naviris explorèron lo litorau de la Còsta Rica vèrs lo sud fins a l'istme de Panama. Puei, anèron vèrs lo nòrd onte deguèron s'arrestar a Jamaica en causa de degalhs tròp importants (25 de junh de 1503). Tocat per lo paludisme, Colomb deguèt subreviure un an sus l'illa fins a l'arribada de secors dempuei Sant Domingo (junh de 1504). Puei, quitèt la region en setembre per arribar en Espanha en novembre.
Fin de vida
thumb|right|[[Fotografia de la tomba actuala de Cristòl Colomb.]]
Colomb moriguèt lo 20 de mai de 1506 mens de dos ans après la fin de son quatren viatge. Contràriament a la legenda, visquèt pas dins la misèria e obtenguèt lo pagament d'una partida dei revenguts deis Índias. Dins aquò, retrobèt pas lei privilègis acordats en 1493. Foguèt inicialament enterrat a Valladolid mai son còrs foguèt desplaçat plusors còps durant l'istòria coloniala d'Espanha : a Sant Domingo en 1541, a L'Avana en 1795 e a Sevilha en 1898.
La descubèrta d'America
Se lo continent american foguèt de segur descubèrt i a 12,000 a 14,000 ans per lei rèires dei pòbles amerindians, Cristòl Colomb foguèt l'explorator que permetèt a Euròpa de prendre consciéncia de l'existéncia d'America. Pasmens, Colomb eu meteis comprenguèt jamai la natura de sa descubèrta e pensèt fins a sa mòrt aver trobat de regions orientalas d'Asia.
Es ansin l'explorator florentin Amerigo Vespucci (1454-1512) que foguèt lo premier qu'afiermèt l'existéncia d'un continent « novèu » entre Euròpa e Asia. Per aquò, aquela massa de tèrras foguèt dicha America en son onor per lei geografs dau sègle XVI. Lo nom de Colomb foguèt unicament utilizat per nomar Colómbia, descubèrta per lo Genoés durant son tresen viatge.
La fondacion de l'empèri coloniau espanhòu
La fondacion de colonias permanentas e la mesa en plaça de sistèmas d'esplecha de la man d'òbra indigèna per Cristòl Colomb marquèron la creacion de l'Empèri coloniau d'Espanha. D'efiech, tre leis ans 1490, la politica de Colomb e de sei fraires adoptèt de trachs caracteristics de la futura societat coloniala.
Lei pus importants son aquelei que prefiguran l’encomienda e lo repartimiento. Generalizats ai conquistas ulterioras deis Espanhòus, èran destinats a esplechar la man d'òbra locala per assegurar la rendabilitat deis expedicions de Colomb e, pus tard, de tota l'entrepresa coloniala]. Ansin, en Hispaniola, totei lei tres mes, leis Indians de mai de 14 ans devián liurar una certana quantitat d'aur ò subir de represalhas saunós (amputacion dei mans...). Puei, aquelei castigs foguèron pauc a pauc remplaçats per l'esclavatge e lo tribut per la possibilitat d'exigir una quantitat de trabalh de part deis indigèns.
D'autra part, Colomb observèt la feblessa tecnologica, militara e politica dei societats indigènas. Comprenguèt pauc a pauc que la conquista e l'annexion dei tèrras descubèrtas èra possibla. Comuniquèt aquela informacion a sei sobeirans, çò que foguèt a l'origina dau fenomèn dei conquistadors que destruguèron leis empèris mesoamericans durant lei sègles XVI e XVII.
La disparicion dei Taïnos
La politica iniciada per Colomb entraïnèt la disparicion rapida de la màger part dei Taïnos de l'illa d'Hispaniola. D'efiech, utilizèt rapidament la violéncia per impausar l'òrdre espanhòu dins la region. Tre 1495 per exemple, menèt una violenta incursion que s'acabèt per la captura de 1,500 Arawaks. Puei, organizèt de tropas a l'entorn d'unitats de soudats ben armats e de cans per percórrer rapidament la region, sometre lei comunautats, reprimir lei temptativas d'insureccion e secutar lei pòchis de resisténcia. Relativament eficaça, aquela estrategia entraïnèt la mòrt de 125,000 a 300,000 Amerindians avans l'arrestacion de Colomb. Pasmens, sei successors perseguèron sa politica e l'agravèron. En 1530, segon Bartolomé Casaus (1484-1566), solament 600 Tainos èran totjorn en vida.
Posteritat e eiretatge
thumb|right|[[Fotografia dau monument de Barcelona en onor de Cristòl Colomb.]]
Cristòl Colomb es un personatge istoric fòrça famós reconegut coma un navegator e un explorator excepcionau. Sa posteritat a variat segon leis epòcas. Fins a la segonda mitat dau sègle XX, èra relativament positiva. Per exemple, lo 12 d'octòbre es commemorat dins la màger part dei país americans (Estats Units d'America e America Latina) e en Espanha. Autre exemple, en 1893, una exposicion de sièis mes sus Colomb atraiguèt 27 milions de visitors. De mai, plusors vilas americanas an una carriera ò una plaça importanta nomada en son onor. En fòra de Colómbia, doas capitalas d'estats estatsunidencs (Ohio, Carolina dau Sud) an una capitala portant lo nom de Colomb. Es tanben lo cas dau riu Colómbia.
Pasmens, dempuei la fin dau periòde coloniau, l'eiretatge colombian es vist d'un biais pus nuançat en causa de son ròtle important dins la mesa en plaça dau sistèma coloniau en America e dins lei chaples de populacions indigènas. En particular, se Colomb es considerat coma lo fondator de l'America actuala, lo 12 d'octòbre es vengut una celebracion mesclant fèsta e reget segon leis endrechs e lei comunautats. De mai, sei temptativas de lausar sa vida en trafegant la sieuna autobiografia son d'ara endavant mielhs coneguts per leis istorians. Ansin, la moralitat dobtosa de Colomb a participat a la degradacion de son imatge
Mesilhac
Mesilhac (Mézilhac en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion a La Chalm Rafaièl es [mezi'ʎa], e [miʒiˈʎɛ] vès Aubon.
Isaac lo Bòrni
Isaac lo Bòrni, ò Itzhak Saggi Nahor (1160, Posquiera - 1235) es un teologian judieu de la segonda mitat de l'Edat Mejana, figura majora dau movement cabalista.
Universitat Autonòma de Barcelona
thumb|right|250px||Campús de Bellaterra
Isaac lo Bòrni
Fiu dau rabin Rabad III, Itzhak Saggi Nahor èra bòrni de naissença. Pasmens, aquò l'empachèt pas de venir professor a l'escòla rabinica de Posquiera. Segon la tradicion, recebèt leis ensenhaments secrèts de son paire eiretadas per lo movement cabalista dempuei l'epòca de Moïses. Segon leis istorians, s'interessèt a la vision mistica dau judaïsme qu'èra a aparéisser dins certanei regions d'Euròpa Occidentala après la publicacion dau libre Sefer HaBahir a la fin dau sègle XII. Ne'n venguèt rapidament lo premier teorician important amb una teologia basada sus l'idèa d'un Dieu influenciabla, falhibla e perfectibla victima d'una « falha » a l'origina dei malurs dau mond. Per la reparar, èra necessari d'estudiar lo lengatge de la Torah e dei tèxtes sacrats, imperfècts car d'origina umana, per assaiar de tornar trobar lo « mot divin » escondut dedins.
Universitat Autonòma de Barcelona
L'Universitat Autonòma de Barcelona, sovent escaissada l'Autònoma, o UAB (en catalan: Universitat Autònoma de Barcelona) es una universitat publica catalana. creada en 1968, encara que l'origina del seu nom remonte a la Segonda Republica Espanhòla, quand l'Universitat de Barcelona, en vertut de la Lei d'Autonomia Universitària, cambièt son nom pel d'Universitat Autonòma de Barcelona. La màger part dels seus centres d'ensenhament e servicis extracademics son al Campús de Bellaterra situat a Cerdanyola del Vallès (Valés Occidental). Ten tanben de centres d'ensenhament a Sabadell (Valés Occidental), Manresa e dins la vila de Barcelona. Pendent l'annada academica 2002-03 comptava 38,480 estudiants de primièr e segond cicles e 10,764 de tresen cicle. Forma una part de la Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives. Es una de las universitats pus famosas dins lo panorama universitari espanhòl.
Isaac lo Bòrni
Aqueu trabalh se difusèt fòrça en Occitània, en Catalonha e en Espanha avans de se difusar dins lo rèsta de la comunautat judieva. I foguèt a l'origina de la formacion de la Cabala, movement esoterica gropant lei 	continuaires d'Isaac lo Bòrni. En oposicion amb la vision pus empirica desvolopada per de filosòfs sabent coma Maimonides (1138-1204), la Cabala declinèt a partir dau sègle XVI mai una partida de sa vision mistica participèt a la formacion dau judaïsme modèrne.
Serqueux
Serqueux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Serqueux A situat en lo país de Bray, lo Epte i pren la siá font. Serqueux Es limitrophe de Forges-las-Aigas, la zòna comerciala del Pont de Charleval en fasent lo ligam entre las doas aglomeracions. La municipalitat a situat a 7 km de Gaillefontaine e a 15 km de Neufchâtel-en-Bray e de Buchy.
Serqueux es una nœud ferroviaire al intersection de las linhas Amians—Roan e Apòstas-Sant-Lazare—Dièpa. Continuament a la clausura l'an 1988 de la linha ferroviaire Serqueux-Dièpa e al démantèlement de la via ferrée, una rastreja cyclable telefonada avenguda verda i aurà condicionat sus lo sieu traçat.
Serqueux est située dans le pays de Bray, l'Epte y prend sa source. Serqueux est limitrophe de Forges-les-Eaux, la zone commerciale du Pont de Charleval faisant le lien entre les deux agglomérations. La commune est située à 7 km de Gaillefontaine et à 15 km de Neufchâtel-en-Bray et de Buchy.
Serqueux est un nœud ferroviaire à l'intersection des lignes Amiens—Rouen et Paris-Saint-Lazare—Dieppe. Suite à la fermeture en 1988 de la ligne ferroviaire Serqueux-Dieppe et au démantèlement de la voie ferrée, une piste cyclable appelée avenue verte sera aménagée sur son tracé.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los bombardements aliats en apuntant la estacion, en particulara aquel de la, an destruit en granda part lo bourg, #que la glèisa (mas pas la estacion #qu'a conservada la siá arquitectura typique de la Companhiá del Nòrd). La municipalitat a decòr de la Crotz de Guèrra de 1939-1945.
La nòva glèisa Sant-Martin a #èsser inaugurada en 1959.A #èsser bastida pel architecte Michel Percheron.
Les bombardements alliés visant la gare, en particulier celui du 6, ont détruit en grande partie le bourg, dont l'église (mais pas la gare qui a conservée son architecture typique de la Compagnie du Nord). La commune est décorée de la Croix de Guerre de 1939-1945.
Legenda
vinheta|La legenda medievala de Rainal. drecha|vinheta|La legenda d'Alain Chartier ([[1903).]] Una legenda (de l'adjectiu verbal latin legenda significant « que se deu legir ») es, a l’origina, un raconta fixat per escrich per èsser legit publicament: mai sovent s'agís d'una agiografia legida dins los monastèris, pendent los repais; dins las glèisas, per pivelar los fidèls pendent la fèsta d’un sant. Cambia lo sens al sègle XVI, la legenda ven un raconta de caractèr meravelhós ont los fachs istorics son transformats per l'imaginacion populara o l'invencion poetica. Aquesta evolucion. Dins aqueste genre de literatura, la precision istorica passa alara al segond plan al rspècte de l’intencion esperitala.
Diferéncia entre legenda e mite
Unes autors destrian lo mite de la legenda. Segon eles, una legenda ten de fachs reals; una istòria es contada puèi es transmesa per oral d'ont las modificacions. Se la pòt definir coma un raconta que mescla lo verai e lo fals.
Lo raconte fictiu dins las legendas, mites, contes e fablas, es mai sovent d'origina orala e crida lo meravelhós. Una legenda es fòça ligada a un element clau, aquò es precisat e se concentra sus un luòc, un objècte, un personatge, una istòria, etc. Amb lo temps, la legenda ven un mite per las societats futuras, que pèrd en precision e ganha en fantasia e en amplificacion.
Ara las nocions de mite, de legenda, de conte e de fabla son sovent confondudas.
Originas de las legendas
Jean-Pierre Bayard, dins son Istòria de las legendas, enumèra una desena de teorias relativas a las originas de las legendas. La teoria antropologica, sostenguda per Henri Gaidoz, Wilhelm Mannhardt e Edward Tylor, postula que las legendas vendrián de pensadas umanas primitivas, de rèstes de religions e culturas elementàrias. La teoria astrala o naturalista considèra los contes e las legendas etiologicas coma divinisant las grandas manifestacions de la natura. La teoria mitologica es avançada per Grimm qu'atribuís la creacion dels contes a l'enfança preïstorica de la patria, Angelo De Gubernatis, a un naturalisme enfantin, Schelling, a la consciéncia individuala del pòble qu'apond a las legendas creadas una significacion religiosa. La teoria linguistica considèra que las legendas son eissidas de la transmission de racontas entre diferents pòbles qu'utilizan los mots a d'autres culturas, las desforma, çò qu'obscurcís lo sens primitiu original e dona naissença a de raconta novèls.
Nonac
Nonac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Tetiu
Tetiu o Titiu, fòrma contemporanèa [ti'tiw] (Téthieu en francés), qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Arreproèr
(Que's ditz aus còishes qui ne vòlen pas trabalhar a l'escòla : Quan siis gran...)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ti'tiw]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Stephanus de Teti(u), aus sègles XI-XII, Tetieu (mapa de 1638), Tethieu (mapa de 1714), Tetieu (mapa de 1733).
Tetiu que vien du cognomen Tettius o deu nomen Tettius, dab lo sufixe -ivu, çò qui dona *Tettivus (fundus), « la proprietat de Tettius ».
Villavieja de Yeltes
Villavieja de Yeltes es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Estat d'un sistèma
L’estat d’un sistèma fisic que descriu los aspèctes d’aqueth sistèma necessaris tà prevéser los resultats de las mesuras, de las experiéncias o de las situacions. La fisica classica qu’ei determinista.
L’estat d’un sistèma quantic que representa tota l’informacion disponibla suu sistèma. Qu’ei ua descripcion de l’istòria deu sistèma qui permet de calcular las probabilitats de las mesuras. Atau l’estat e las grandors fisicas, ditas las observablas, que son duas causas separadas en fisica quantica.
L’estat d’un sistèma fisic
En mecanica estatistica, l’estat d’un sistèma fisic qu’ei la distribucion de probabilitat sus l’espaci deus estats. Aquera aproximacion qu’ei ligada a la nosta incapacitat de mesurar completament l’estat d’un sistèma (lo sistèma que conteng un tròp gran nombre de grads de libertat, ex. la meteo)
L’estat d’un sistèma quantic
En mecanica quantica, l’estat deu sistèma qu’ei ua descripcion de çò qui ei estat hèit suu sistèma e qu’ei independent de las observablas pr’amor las mesuras que perturban lo sistèma. Avant la mesura, lo sistèma qu’a un estat. Las observacions que hèn suu sistèma van modificar lo son estat. Atau, las mesuras hèitas après que depénden de totas las mesuras precedentas.
En matematica, l’estat e las observablas d’un sistèma que son representadas per objèctes diferents. Tà escríver l’estat, qu’emplegan la notacion bra-ket de Paul Dirac. L’estat d’un sistèma qu’ei descriut a cada instant per un vector d’estat normat, |ψ⟩ dit ket, e qu’aperteng a un espaci de Hilbert. Atau que coneishen totas las informacions deu sistèma en tot conéisher lo son vector d’estat.
Google Play
Google Play (de per abnas conegut coma Android Market) es una botiga de logicial internacional en linha desvolopada per Google pels dispositius de Android. Foguèt lançada en octobre de 2008. En octobre de 2012, i aviá gaireben 700,000 aplicacions disponiblas per Android, e lo nombre d'aplicacions descargadas èra de 25 mil milions.
Jard-sur-Mer
Jard-sur-Mer es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Ravenoville
Ravenoville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa