cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Empèri roman
La dinastia julio-claudia
Lo rèine de Caligula (37-41) marquèt una rompedura amb aquela politica. Ridiculizèt lo Senat e leis institucions republicanas e assaièt d'èsser venerat coma un rèi orientau. Lo tesaur imperiau foguèt gamachat e l'Emperaire reprimiguèt una tièra de conjuracions mai o mens imaginarias fins a son assassinat per un membre de sa garda personala. Pasmens, a sa mòrt, l'institucion imperiala es pron poderosa perqué lo poder sigue donat a son oncle Claudi. Aquest darrier reinèt de 41 fins a empoisonament per sa frema en 54. Foguèt un emperaire capable e un grand constructor public. Mandèt tanben divèrseis expedicions militaras, especialament en Grand Bretanha que lo sud foguèt conquist.
Son successor foguèt Neron (54-68) que lo començament de son rèine es generalament coma prospèr amb una associacion importanta dau Senat a la politica de l'Empèri. Pasmens, pauc a pauc, Neron venguèt pauc a pauc tiranic e sa popularitat foguèt severàment tocada per l'incendi major de Roma en 64. Divèrsei conjuracions assaièron donc d'eliminar l'emperaire fins au succès d'un còp d'estat militar, ajudat per lo sostèn dau Senat. Lo sucidi de Neron causèt la fin de la dinastia enterin qu'unei generaus èran proclamats emperaire per sei tropas.
Lei dinastias flàvia e antonina
De veire : Dinastia flàvia e Dinastia antonina.
Après la fin de la dinastia julio-claudia, l'Empèri foguèt devesit per la guèrra civila durant doas annadas. En 69 avC, Vespasian venguèt emperaire e creèt la dinastia flàvia que reinèt fins a 96 avC e l'eliminacion de Domician (81-96). Aquela dinastia capitèt de restaurar lei finanças e la poissança de l'Empèri que poguèt mandar uneis ofensivas en Grand Bretanha e còntra lei Germans. De mai, de construccions publicas importantas foguèron realizadas coma lo Coliseu a Roma. Enfin, lo poder imperiau es precisat enterin que lo ròtle de l'armada dins la designacion de l'emperaire aumentèt.
En 96 avC, la dinastia flàvia foguèt reversada per una revòuta de palais e la guèrra civila foguèt evitar de pauc per lo nominacion au tròne imperiau dau generau Trajan. Aquò marquèt lo començament de la dinastia antonina e l'apogèu de l'Empèri. D'efèct, lo rèine de Trajan (98-117) es principalament caracterizada per un esfòrç militar còntra lei Germans e dins lei regions orientalas. Ansin, entre 101 e 106, Dàcia es conquista. L'annada 106 veguèt tanben la presa dau territòri nabatean. Enfin, entre 113 e 114, Mesopotàmia es presa per lei legions romanas. Pasmens, aquela darriera conquista èra malaisada de defendre e lo successor de Trajan, Adrian (117-138), abandonèt la region. Aquela retirada entraïnèt un cambiament important dins l'estrategia militara de l'Emperaire. D'ara endavant, sei successors van assaiar de defendre lei frontieras sensa mandar de conquistas d'envergadura. Ansin, Adrian realizèt de trabalhs de fortificacions (Muralha d'Adrian en Grand Bretanha...) e Marc Aureli diriguèt unei guèrras per pacificar la frontiera ambé Germània.
La dinastia antonina finiguèt d'un biais similar a la dinastia flàvia : son darrier emperaire, Còmmode (180-192), foguèt assassinat dins son palais après un rèine saunós e tiranic.
Lo Bas Empèri
De veire : Bas Empèri Roman.
La crisi de l'Empèri
La fin de la dinastia antonina entraïnèt un periòde de trebols. En 193 avC, Septimi Sevèr fondèt la dinastia Severa que reinèt fins a 235. La màger part dei sobeirans d'aquela dinastias foguèron assassinats e l'anarquia militara aumentèt : 64 emperaires o usurpators se succediguèron entre 235 e 286. Enterin, la poissança deis estats enemics de l'Empèri aumentèt, magement dins lei províncias orientalas. Per exemple, l'emperaire Valerian foguèt capturat per lo rèi sassanida en 260. L'Empèri es donc sovent devesits entre lei diferents pretendents au tròne. Entre 260 e 268, Gallian decidiguèt una tièra de refòrmas deis armadas. Cambièt lo posicionament dei legions per assegurar una defensa en prefondor dau territòri en plaça d'una defensa unicament centrada sus lei frontieras. Un impòst especiau es creat per finançar lei despensas militaras e lo recrutament de soudats barbars es autorizat. Lei fòrças armadas venguèron donc lo centre de la vida politica romana e la fònt principala de legitimitat d'emperaires que lo ròtle major es vengut la defènsa de l'Empèri.
La Tetrarquia
thumb|right|Representacion dei quatre caps de la Tetrarquia.
En 274, Aurelian (270-275) realizèt tornarmai l'unitat de l'Empèri e restabliguèt sei mejans financièrs e militars gràcias a un ensems de decisions que desboquèron sus la Tetrarquia creat per Dioclecian (284-305). D'efèct, nomèt Maximian Cesar en 285 puei August en 286 per dirigir especialament Gaula còntra lei Germans e l'usurpator Carausius. Puei, en 293, nomèt un tornarmai dos adjonchs suplementaris que portavan lo títol de Cesar e assistèron un dei dos August. Ansin, lei quatre òmes se partajèron lo comandament dei tropas. Aqueu sistèma permetèt de melhorar la seguritat dei frontieras. De mai, Dioclecian reformèt la ierarquia militara e levèt lo comandament dei legions ai governadors dei províncias per limitar lei risques de secession.
En 305, Dioclecian e Maximian abandonèron lo poder e lei dos Cesar venguèron August. Dos Cesar novèus foguèron chausits. L'objectiu èra de clarificar lei règlas de succession e d'empachar lei guèrras civilas aguent luòc après la mòrt d'un emperaire. Pasmens, lo sistèma mau capitèt en causa deis ambicions de fius dei Cesar ancians exclús de la succession maugrat sei capacitats. Ansin, una guèrra civila novèla se debanèt entre 306 e 313.
Lo rèine de Constantin I
En 313 avC, la guèrra civila de la Tetrarquia ambé la desfacha e l'eliminacion dei dos Cesar. L'Empèri èra adonc devesit entre dos August. L'unificacion aguèt luòc en 324 après doas guèrras suplementàrias e la victòria de Constantin Ier còntra Licinus. Lo venceire assaièt tornarmai de reformar l'organizacion de l'Empèri e de limitar l'influéncia deis armadas. Especialament, la garda pretoriana dispareguèt e una resèrva militara estrategica foguèt creada. La capitala foguèt egalament desplaçada de Roma a Constantinòple, pus aisada de defendre còntra una invasion. A sa mòrt, en 337, partegèt l'Empèri entre sei tres fius Constantin II, Constanci II e Constant I.
Lei dos darriers moriguèron lèu e Constantin II recuperèt lei dos domenis de sei fraires. Pasmens, de generaus assaièron de prendre la plaça de l'Emperaire e Constantin II deguèt dirigir unei guèrras per assegurar sa posicion. Son Cesar Julian II li succediguèt en 360-361. Sa politica foguèt caracterizada per sa volontat de restaurar la religion politeïsta còntra lo desvolopament dau cristianisme. Moriguèt en 363 durant una campanha còntra lei Pèrsas.
La dinastia valentiniana
Lei successors de Julian foguèt Valentinian I, fondator de la dinastia valentiniana, que realizèt la premiera division complèta de l'Empèri ambé son fraire Valens. Lei dos òmes se partajèron « l'armada, lei foncionaris, lei ressorsas de l'Estat ». Valentinian I assaièt de realizar d'autrei refòrmas e de bastir tornarmai lei fortificacions de lòng de Ren e de Danubi. Pasmens, moriguèt en 375 e foguèt remplaçat per son fiu Gratian. A l'èst, Valens deguèt faciar la menaça dei Pèrsas, dei Gòts e l'usurpacion de Procopi.
Lo rèine de Teodòsi I
Après la mòrt de Valens durant la batalha d'Adrianopòlis en 378, l'Empèri traversèt tornarmai un periòde agitat. D'efèct, Gracian nomèt Teodòsi Ièr August de l'Empèri d'Orient mai foguèt assassinat en 383. Son fraire demorèt Emperaire d'Occident ambé lo sostèn d'un generau barbar, Arbogast, mai moriguèt tanben rapidament en 392. Arbogast nomèt adonc un professor, Eugèni, coma Emperaire. Enterin, Teodòsi I decidiguèt d'enebir la religion politeïsta e d'atacar l'usurpator en Occident. La batalha decisiva aguèt luòc en 394 e li permetèt d'unificar l'Empèri. A sa mòrt, lo 17 de genier de 395, Teodòsi devesiguèt l'Empèri entre sei dos fius : Arcadi venguèt Emperaire d'Orient e Onori Emperaire d'Orient. Pasmens, a l'invèrs dei divisions precedentas, aquela va venir definitiva en causa dei circonstàncias.
Lo declin e la disparicion de l'Empèri d'Occident
De veire : Empèri Roman d'Occident.
Durant son existéncia (395-476), l'Empèri d'Occident conoguèt totjorn de dificultats importantas e un declin, especialament economic, progressiu. Ansin, foguèt plus capable de contraròtlar sei frontieras e sei províncias en causa d'una armada afeblida. De mai, lo poder de l'Emperaire èra tanben feble e leis usurpacions fòrça nombrosas fins a la fin oficiala de l'Empèri en 476.
Ansin, Onori (395-423) deguèt faciar uneis usurpacions e lo pilhatge de Roma per lei Wisigòts en 410. Aquelei darriers formèron un reiaume independent en Espanha e dins lo sud de Gaula vèrs 414. A partir de 407, lei Vandals mandèron una tièra d'invasions en Gaula, en Espanha puei en Africa onte prenguèron Cartage e una partida de la flòta imperiala. I formèron un reiaume poderós que menaçèt Roma e venguèt la poissança navala principala de Mediterranèa Occidentala.
L'Empèri d'Orient
De veire : Empèri Bizantin.
Au contrari de l'Empèri d'Occident, l'Empèri d'Orient èra pus poderós amb una populacion e de ressorsas pus importantas. Son govèrn foguèt capable de renforçar sei capacitats militaras e financieras. Ansin, venguèt pauc a pauc un estat distint que capitèt de resistir ais invasions barbaras dau sègle V. Inicialament simpla continuacion de l'Empèri roman, l'Empèri se transformèt pauc a pauc per venir l'Empèri Bizantin qu'existèt fins a 1453 e la presa de Constantinòple per lei Turcs.
L'Emperaire
L'Emperaire es lo cap de l'Empèri dau rèine d'August fins ais afondraments deis Empèris d'Occident e Bizantin. Lo tèrme definís pas una foncion precisa mai puslèu un ensems de poders variables dins lo corrent dei sègles. Pasmens, lo poder imperiau foguèt totjorn fòrça important. Seis atribucions principalas èran : De mai, l'emperaire a drech de vida o de mòrt sus totei sei subjèctes. Fins a l'aveniment dau Cristianisme, es tanben l'objecte d'un culte e un personatge sacrat.
La mòrt de l'Emperaire èra generalament un periòde de crisis importantas. D'efèct, lo problema de la succession foguèt jamai clarificat. Lo començament de l'Empèri èra caracterizat per una succession dinastica. Pasmens, après la fin de la dinastia julio-claudia, la succession venguèt pauc a pauc violenta e marcada per l'influéncia de l'armada. Ansin, a la mòrt de l'Emperaire, divèrsei generaus podián èsser nomats emperaire per sei soudats entraïnant una division de l'Empèri e una guèrra civila entre lei pretendents diferents.
Lo Senat
Lo Senat èra teoricament una partida capitala dau govèrn de l'Empèri ambé l'Emperaire e sei decrèts avián fòrça de lèi. Pasmens, aquela assemblada podiá pas realament s'opausar ai decisions imperialas e lo poder dau Senat èra dependent de la volontat de l'Emperaire de l'associar, o non, au govèrn de l'Empèri. Ansin, certaneis emperaires foguèron fòrça respectuós dau Senat mentre que d'autrei lo ridiculizèron. Lo Senat venguèt donc pauc a pauc una institucion de prestigi sensa poder real.
Lei fòrças armadas
thumb|right|Representacion de legionaris romans durant la conquista de Dàcia.
Lei fòrças armadas de l'Empèri èran devesits en tres còrs principaus : En fòra de lor ròtle dins la defensa de l'Empèri, l'armada romana, magerament lei legions, avián una influéncia primordiala dins la succession imperiala. D'efèct, lei soudats, professionaus e dependent de lor generau, podián nomar lor cap emperaire entraïnant una guèrra civila per l'obtencion dau tròne. D'autra, la Garda Pretoriana, unitat de proteccion de l'Emperaire, participèt a divèrsei còps d'Estat e podiá tanben desinhar un emperaire novèu. Ansin, lo mecanisme de la succession venguèt pauc a pauc dependent d'una armada onte lo titól d'Emperaire èra considerat coma lo grade militar suprèm.
Economia
De veire : Economia de l'Empèri Roman.
Demografia
La demografia de l'Empèri roman es mau coneguda. A son apogèu, l'estimacion tradicionala es d'aperaquí 55 milions d'abitants. Pasmens, existís tanben d'estimacions situadas entre 60 e 100 milions d'abitants. L'Empèri roman foguèt donc l'ensems demografic pus important de la planeta fins a la fin dau millenni I.
Agricultura
De veire : Agricultura de Roma antica
L'agricultura èra lo domeni economic pus important de l'Empèri. De mai, ambé l'aumentacion de la talha de certanei ciutats, especialament Roma, venguèt un subjècte de seguretat de l'Estat e de legitimitat dau poder.
L'organizacion de la produccion es una mescla entre proprietaris d'un tenement o d'un tropèu important que necessita l'utilizacion d'esclaus e païsans pus pichons. Pauc a pauc, lei domenis grands son devesits en lòts e fisats a una familha còntra una redevença. Aqueu sistèma prefigura, ambé la crisi de l'Empèri a partir dau sègle III, l'organizacion feudala dei sèrvs. D'efèct, certanei païsans venguèron de colons que pòdon èsser venduts ambé lo ben sensa aver lo drech de lo quitar.
Industria
De veire : Industria de la Roma antica
L'Empèri roman foguèt una poissança industriala majora que lei produccions demorèron inegaladas fins au sègle XIX. Dos tipes d'activitats pòdon èsser destriadas segon lo mòde de produccion. L'industria miniera e l'esplecha de la sau aguèron luòc a una escala importanta. En revenge, leis autrei produccions (fusta, lana, terralha...) èran realizadas au nivèu artesanau. L'utilizacion d'esclaus foguèt fòrça frequenta.
D'efèct, la mestria de tecnicas d'explecha miniera e de tractament dei mineraus relativament avançadas permetèt una produccion d'un nombre important de metaus en quantitats importantas. Lei principaus metaus èran lo fèrre, lo coire e lo plomb. Au maximau de l'activitat, la produccion annuala de fèrre èra egala a, aquela de coire a e aquela de plomb a. Leis utilizacions d'aquelei metaus èran variadas coma per la fabricacion d'armas, de bornèus o joèias.
L'artesanat èra especializat car aperaquí 500 noms existisson per designar lei diferenteis activitats e 200 per lei diferents mestiers. La màger part deis obradors avián una dotzena de trabalhadors, generalament d'esclaus. L'ensenhament dei tecnicas es realizat per un sistèma que prefigura lo companhonatge de l'Edat Mejana. Ansin, lo mèstre ensenha solament a seis aprendís per limitar la concurréncia e assegurar sa reputacion.
Moneda
Lei monedas de l'Empèri roman son estrechament liadas ais institucions de l'Empèri, especialament l'emperaire. D'efèct, en fòra de son ròtle economic, la moneda es un ótis politic important. Ansin, lo drech de batre moneda es fòrça enquadrat e reservat a l'emperaire, au Senat e a certanei ciutats d'influéncia grèga.
La moneda imperiala èra generalament en aur o en argent enterin que lo Senat difusava de pèças en bronze. Lei monedas fabricadas dins l'Empèri èran generalament en bronze e pus rarament en argent. Per l'emperaire, la difusion de moneda aviá un ròtle politic important car lei pèças èran batudas ambé son retrach o amb aquelei de membres de sa familha coma sa frema o son eiretar. Ansin, la moneda èra un ótis per mostrar la legitimat d'un poder o assegurar una succession. De mai, certanei pèças comportavan de messatges de propaganda coma la commemoracion d'una victòria.
Lo politeïsme roman
thumb|right|Temple dau Panteon de Roma.
De veire : Politeïsme roman.
Durant la premiera partida de l'Empèri, la religion romana èra una mescla politeïsta de divèrsei divinitats dei país conquists. L'influéncia de la religion grèga foguèt fòrça importanta e lei dieus principaus dau Panteon roman son assimilats ai dieus grècs. Pasmens, pauc a pauc dins lo corrent de l'istòria de l'Empèri, d'autrei divinitats venguèron l'enriquir car lei Romans èran relativament tolerants a condicion que lei cultes novèus foguèsson pas responsables de desòrdres.
La practica religiosa es principalament collectiva e lo fach de la ciutat. Ansin, un ciutadan podiá pas far culte a un dieu public sensa una convocacion. L'objectiu es d'obtenir la patz ambé lei dieus e la prosperitat per la vila. Un culte privat d'un dieu public es donc considerat coma una practica còntra lo collectiu de la ciutat.
Enfin, la religion politeïsta romana acordava tanben una importància auta ai rites e a la pietat. Lei premiers son lo mejan comunicar ambé lei dieus, especialament per reconéisser la superiotat dei divinitats. Lei Romans èran donc capables d'acomençar tornarmai un rite unei còps per lo capitar d'un biais perfèct. Aqueu respèct fa partida de la pietat. Pasmens, la pietat es tanben lo respèct de l'envèrs dei parents, de la patria e dei cultes domestics, a l'interior de l'ostau e de la familha.
Lo culte imperiau
thumb|right|Estatua de l'Emperaire [[August.]]
Lo culte imperiau èra lo culte deis emperaires mòrts que lo Senat o son successor auçavan a l'estatut de dieu après lor mòrt. L'importància d'aqueu culte venguèt pauc a pauc pus important fins au sègle III. Foguèt un mejan important per desvolopar la romanizacion, magement dins lei províncias orientalas de l'Empèri.
Lo crestianisme
Lo crestianisme es aparegut dins lo corrent dau sègle I. Durant lo sègle II, aquela religion capitèt de s'estendre dins lo rèsta de l'Empèri. Leis autoritats imperialas consideravan alora lo crestianisme coma una sècta dau judaïsme e gaire de mesuras foguèron presas còntra son expansion. Lo rèine de Neron foguèt una excepcion après de persecucions après l'incendi de Roma enterin que l'Emperaire èra confrontat a de trebols en Judèa. Lei premierei campanhas de persecucions organizadas a una escala importanta acomencèron a la fin dau sègle II. Èran generalament d'operacions dirigidas per lo poder locau. Pasmens, certanei periòdes foguèron caracterizadas per de persecucions ordonadas per l'Emperaire, especialament entre 246 e 251 o entre 303 e 311, menaçant la ierarquia crestiana dins lei ciutats principalas de l'Empèri.
Dins aquò, lo crestianisme venguèt pauc a pauc tròp important per èsser eliminat. En 313, un edicte autorizèt aquela religion. Puei, Constantin Ièr (324-337) venguèt lo premier emperaire crestian. Enfin, Teodòsi Ièr establiguèt lo crestianisme coma religion oficiala de l'Empèri. Ansin, au sègle V, lo crestianisme aviá prefondament transformat la societat romana enterin que la religion politeïsta anciana èra d'ara endavant reprimida per lo poder.
Lengas
Lei lengas pus importantas de l'Empèri foguèron lo latin e lo grèc. Pasmens, certanei províncias conservèron sei lengas pròprias, magerament dins lei regions orientalas.
D'efèct, lo latin èra la lenga oficiala de l'Empèri. Son airau d'utilizacion èra principalament situat dins lei regions occidentalas. Es devesit en dos registres : Lo grèc aviá tanben un ròtle important dins la societat romana, especialament après la conquista de la màger part de Grècia en 146 avC. Venguèt la lenga de l'elèit e de la cultura. De mai, lo grèc èra conegut per un nombre important d'abitants dei províncias orientalas coma lingua franca. Ansin, la correspondéncia oficiala èra generalament escricha en latin a l'Oèst e en grèc a l'Est. Aquela situacion permetèt lo mantenement d'unei lengas dins la mitat orientala, coma lo còpte, lo fenician o encara l'aramèu, car lo grèc èra pas pron fòrt per s'impausar coma lenga unica.
Arquitectura
L'arquitectura romana es inspirada dei construccions etruscas, grègas e fenicianas. Es ben coneguda gràcia ai vestigis nombrós qu'existisson totjorn a l'ora d'ara e per de tractats teorics dau periòde imperiau. Es caracterizada per l'utilizacion d'arcadas e de dòmas e per la construccion de monuments fòrça importants coma de pòrta-aigas o de tèrmas. L'objectiu èra de magnificar la poissança imperiala, especialament dins la capitala.
Literatura
De veire : Literatura romana.
La literatura romana foguèt influénciada per la literatura de l'Antiquitat grèga. Tenguèt un ensems fòrça variat d'òbras coma de tractats de filosofia, de discors, de trabalhs istòrics... etc. Foguèt principalament escricha en latin e venguèt donc una fònt d'inspiracion importanta durant l'Edat Mejana.
Bibliografia
Starověký Řím
Gussainville
Gussainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La familha de las Ancherins de contunh la familha de Rouyn a residissián a Sant-Maurici-en-Woëvre. Lo sieu castèl, reconstruit a, a #èsser destruit l'an 1915. Roch Hyacinthe Del Hautoy, general e deputat de la noblesa del Barrois dins los estats generales de 1789, #que residissiá dins lo castèl, #èsser lo darrièr representant d'aquela familha.
La glèisa paroissiale Sant-Maurici bastida a, ont la familha de Rouyn i aviá la siá sépulture, a #èsser destruida en principi pel alineació de la rota l'an 1833, de contunh pendent la Primièra Guèrra mondiala, e los darrièrs vestigis suprimits cap a 1975.
En decembre 2009, lo vilatge coneis sobtadament una notoriété mediatica nacionala al continuament de las intencions controvertidas de lo sieu cònsol, André Valentin, en marge del debat nacional sul identitat nacionala : "Dètz milions #que se paga a res foutre ! Es las gents #que trabalhan #que pagan per eles ! (...) Es temps #que se reaccionèsse perque se faguèt #se conflar (...)". En junh 2011, André Valentin a #èsser relaxé e l'associacion SOS Racisme déboutée de las siás demandas.
La famille des Ancherins puis la famille de Rouyn au résidaient à Saint-Maurice-en-Woëvre. Leur château, reconstruit au, a été détruit en 1915. Roch Hyacinthe du Hautoy, général et député de la noblesse du Barrois aux états généraux de 1789, qui résidait au château, fut le dernier représentant de cette famille.
La glèisa paroissiale Saint-Maurice construite au, où la famille de Rouyn avait sa sépulture, a été détruite d'abord pour l'alignement de la route en 1833, puis durant la Première Guerre mondiale, et les derniers vestiges supprimés vers 1975.
En décembre 2009, le village connaît soudainement une notoriété médiatique nationale à la suite des propos controversés de son maire, André Valentin, en marge du débat national sur l'identité nationale : "Dix millions que l'on paye à rien foutre ! C'est les gens qui travaillent qui payent pour eux ! (...) il est temps qu'on réagisse parce qu'on va se faire bouffer (...)". En juin 2011, André Valentin a été relaxé et l'association SOS Racisme déboutée de ses demandes.
.сайт
.сайт (sait, site, còdi punycode .xn--80aswg) es un nom de domeni rus. Es en servici dempuèi octobre de 2013.
Lobbes
Lobbes es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Doleson
Doleson (Doulezon en francés) es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Lo nom es atestat, sense data, Doloson (parrochia de ~), au Cartulari de La Seuga. Dauzat interprèta lo nom coma lo resultat de *Dolationem, d'un nom latin d'òme *Dolatius, derivat de Dolus, mes *Dolatius es inatestat. Bénédicte Boyrie-Fénié aima mèi causir un nom de persona atestat, Olitius, emb lo sufixe -onem; *Olitione(m) dona regularament *Oleson e coma sovent per un nom d'iniciala vocalica, la preposicion de s'i aglutina : la parròpia (lo vilatge, las gents, la glèisa, etc) d'Oleson, es comprés per error Doleson. L'atestacion Doloson seré afectada per una assimilacion [benlèu purament grafica] de la vocala centrala per las o de las autas sillabas, çò qu'es necessari per admetre tant la solucion de Dauzat que la de B. Boyrie-Fénié.
Delamarre dona una auta solucion, pauc diferenta de la de Dauzat e qu'a pas besonh d'aglutinacion de de. Doleson pòt venir d'un nom de persona gallic *Do-lāti(o)s que Delamarre explica coma « mau-eròi », opausat a So-lati(u)s (la diferéncia emb Dauzat es que lo nom de persona es pas una varianta de Dolus o de Dolos e qu'es celtic). Doleson seriá *Do-lātionon. *Do-lātionon conven tanben, emb mèi d'evidéncia enquèra que per Doleson, per explicar Dolason. Delamarre cita tanben *Do-lātiā > Doulaize, emb un aute sufixe.
Boga
Boga (Bougue en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['buɣə]. Las fòrmas ancianas que son Bougue (mapa de 1638), Bougues (mapa de 1651), Bougue (mapas de 1714 e 1733).
Sent German sus Vinhana
Sent German sus Vinhana, Sent German de Confolents o mai simplament Sent German (Saint-Germain-de-Confolens en francés) es una anciana comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània. Dempuei lo de genier de 2016, es una comuna delegada de Confolent.
Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es lo lemosin.
Comunas limitròfas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Saint-Savin (Vinhana)
Saint-Savin es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Vena
thumb|360px|Sistèma venòs
En anatomia, una vena es un vaissèl que permet lo transpòrt de la sang dempuèi los palmons o dempuèi totes autres teissuts de l'organisme cap al còr (retorn venós) :
Las venas aumentan lo diamètre a mesura que recuèlhon la sang dels vaissèls que se jonhon (coma un riu).
.شبكة
(shabaca, malhum, còdi punycode .xn--ngbc5azd) es un nom de domeni arab. Es en servici dempuèi octobre de 2013.
Cartigny-l'Épinay
Cartigny-l'Épinay es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Vena
Las parets de las venas son elasticas.
Tres tipes de venas segon lo diamètre
thumb|Copa d'una vena amb valvula qu'evita la circulacion en sens contrari. 1: sens de circulacion 2: Valvulas
Cartigny-l'Épinay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vena
Tres tipes de venas segon lo diamètre
Aqueles dos tipes de venas contenon de valvulas qu'impausan le sens de circulacion de la sang e empachan los retorns. Possedisson aquel sistèma per lutar contra la pesantor
Jornada mondiala de l'orgasme
La jornada mondiala de l'orgasme (o de son nom oficial en anglés : Global Orgasm) se desrotla lo 21 o lo 22 de decembre en foncion dels ans.
Foguèt creada lo 22 de decembre de 2006 per dos pacifistas americans.
Istòria
La jornada mondiala de l'orgasme foguèt creada en 2006 per Donna Sheehan e Paul Reffell que son a l'origina de l'associacion Global orgasm for peace. Trabalhan en collaboracion ambe lo projècte Noosphere de l'universitat de Princeton e mai recentament del Center for Subtle Activism.
Los creators de la jornada son persuadits e que donc, gràcias a l'orgasme, los umans seràn mai urós e donc mens violents.
Aquesta jornada a sustot per objectiu uèi de sensibilizar lo public sus un problèma concernissent de nombrosas femnas e tocant lor vida de coble, la disorgasmia (abséncia d'orgasme pendent las relacions sexualas) o l'anorgasmia.
Nòtas
<references group="N" />
Manage
Manage es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Merbes-le-Château
Merbes-le-Château es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Aurangzeb
thumb|right|Expansion de l'[[Empèri Mogòl fins a son apogèu durant lo rèine d'Aurangzeb.]]
Bellemagny
qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region deu Grand Èst.
Aurangzeb
Aurangzeb (4 de novembre de 1618 - 3 de març de 1707) fuguèt lo seisen sobeiran de l'Empèri Mogòl de 1658 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Shah Jahan (1627-1658) e fuguèt remplaçat per son fiu Bahadur Shah I (1707-1712). Son rèine marquèt l'apogèu territòriau de l'Empèri Mogòl que s'estendèt sus la quasi totalitat de la peninsula indiana gràcias a una politica de conquista militara deis estats dau sud.
Son rèine acomencèt ambé la crisi financiera entraïnada per la politica de son paire (desplaçament de la capitala, campanhas militaras...) e una guèrra de succession entre sei quatre fius principaus. Après una tièra d'alianças e de complòts, Aurangzeb fuguèt venceire e sensa rivau vertadier a partir de 1661. Pasmens, en 1669, deguèt faciar una revòuta indó dins la region de Delhi que renforcèt sa maufisança, especialament a respèct dei comunautats indós e chiitas. En particular, abandonèt la politica de tolerància religiosa de sei predecessors e son rèine es depintat d'un biais negatiu dins lei fònts istoricas indós (destruccion d'unei temples, interdiccion de certanei rites religiós, instauracion dau pagament de la djizia...). D'efèct, aquò causèt de tensions religiosas importantas e una resisténcia acarnada deis estats dau sud de la peninsula ai temptativas de conquista organizadas a partir de 1680. Ansin, maugrat unei victòrias e l'ocupacion de la màger part dau sud d'Índia, la preséncia de l'Empèri Mogòl demorèt totjorn mau segura e dispareguèt rapidament après sa mòrt d'Aurangzeb. Una restauracion parciala de la tolerància religiosa tradicionala dei premiers sobeirans mogòls quauqueis annadas avans la fin de son rèine poguèt pas cambiar aquela situacion. Sa mòrt marca lo començament dau declin de l'Empèri Mogòl que conoguèt un declin important a partir de 1712.
Momignies
Momignies es una comuna de la província bèlga de Enaut.
.游戏
(yóuxì, "jòc(s)" en chinés, còdi punycode .xn--unup4y) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi octobre de 2013.
Jonvelle
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Campan
Eth canton de Campan qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, suprimida en 2015, situada en arrondiment de Banhèras de Bigòrra, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus, ara d'. Eras comunas que son ara deth canton navèth dera Hauta Bigòrra (burèu centralizator : Banhèras de Bigòrra). Que son tanben ena comunautat de comunas dera Hauta Bigòrra (residéncia Banhèras de Bigòrra). Era lenga autoctòna qu'ei eth occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc.
Istòria
Eth canton de Campan que's creè en 1790 en districte de Banhèras.
En 1801, eth canton de Campan qu'estó conservat.
Aras eleccions departamentalas dau 22 de març de 2015, en aplicacion deth decret deth 25 de heurèr de 2014 qui delimita eths cantons deths Hauts Pirenèus, eth canton de Campan qu'estó suprimit.
Maisons-du-Bois-Lièvremont
Maisons-du-Bois-Lièvremont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Maisons-du-Bois-Lièvremont est une commune du Haut-Doubs qui fait partie du Saugeais. Elle est traversée par le Doubs, à égale distance de Pontarlier en amont et du défilé d'Entre Roches en aval. Les habitations se répartissent essentiellement en deux hameaux, Maisons-du-Bois en bordure de la route principale (RD 437) et Lièvremont, village-rue le long de la RD 251. En altitude, sur l'adret, on note quelques lieudits à plus de 950 mètres : Les Sanglards, les Joumets et Pré Jacquier.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Balbigny
Barbignié [baʁ.bi.ˈɲi] en arpitan (Balbigny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Maisons-du-Bois-Lièvremont
Istòria
La distincion de Lièvremont #qu'aperten a las sires de Joux i aurà vendut a la ostal de Chalon-Arlay per un acte ratificat entre Bernard de Liéreste (fils de Renaude de Joux) e Jean III de Chalon-Arlay lo 29 d'abril 1402. En 1567 se tròba doncas amassada al domeni del comtat de Bourgogne amb totas las possessions aquela marida.
Las doas comunas de Lièvremont (25337) e d'Ostals-de detlo-Bòsc èran recentament separadas. La siá fusion data del 1er 1974.
La seigneurie de Lièvremont qui appartient aux sires de Joux sera vendue à la maison de Chalon-Arlay par un acte ratifié entre Bernard de Liéreste (fils de Renaude de Joux) et Jean III de Chalon-Arlay le 29 avril 1402. En 1567 elle se trouve donc réunie au domaine du comté de Bourgogne avec toutes les possessions cette maison.
Les deux communes de Lièvremont (25337) et de Maisons-du-Bois étaient naguère séparées. Leur fusion date du 1974.
Vísol
Vísol  (en italian Monviso - 3841 m) es una montanha d'Occitània coneissua fins da l'antiquitat, e per longtemp s'es cregut foguesse la montanha mai auta dal mond.
Etimologia
Lo Vesulus, son ancian nom, es estat chantat dai majors poetas, coma Virgili, Plini lo Vièlh, Dante e Petrarca.
Istòria
Un di premiers a adobrar lo nom Monviso es estat Leonardo da Vinci ental 1511. Enformat sus la presença dins las carrieras dal Mont Brac de "una pietra faldata bianca", que semelhava al marm de Carrara, ne'n demandet un tròç a un amís per l'adobrar coma plancha per lhi colors.
La figura imponenta dal "Rei de Peira" es totjorn estaa una presença amisa per la gent dal pòst, que a sabut esfruchar, amar e respectar son territòri.
Monnetier-Mornex
Monnetier-Mornex en arpitan (Monnetier-Mornex en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Vísol
Istòria
Lo grop dal Vísol fai part de las Alps Còcias meridionalas e es caracterizat da formacions de calcescisti e peiras verdas sonaas ofioliti. Aquestas ròchas presenton de caracteristicas mecànicas de diferent genre: qualq’una es ben dura e compacta, d’autras son de composicion mai friàbila.
Monnetier-Mornex
Geografia
Aquela municipalitat se tròba tot près de Genève en Soïssa e se tròba repartida dins tres pòbles entre lo Salève e lo pichon Salève (pòble de Monnetier), suls flancs sud-es del Salève (pòble de Esserts-Salève) e sul Mont Gosse (pòble de Mornex). Lo vilatge de Mornex s'esperlonga fins en bas del Mont-Gosse, al bòrd de la Arve e a la jonction de lo sieu afluent, lo Viaison.
Cette commune se trouve tout près de Genève en Suisse et se trouve répartie en trois villages entre le Salève et le petit Salève (village de Monnetier), sur les flancs sud-est du Salève (village d'Esserts-Salève) et sur le Mont Gosse (village de Mornex). Le village de Mornex se prolonge jusqu'en bas du Mont-Gosse, au bord de l'Arve et à la jonction de son affluent, le Viaison.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bascoat (país administratiu)
Lo Bascoat, o lo País Basco (var. lo País Basc), que's situa dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània. Que ho format segon la lei Pasqua. Que compren 158 comunas entà ua superfícia de 2 968 km².
Aqueras comunas que son repartidas enter nombrosas estructuras intercomunaus:
La soa delimitacion que segueish los limits deus cantons. Que regropa en tèrmes generaus las comunas de las províncias tradicionaus de Labord, de la Baisha Navarra e de Sola. Lo nom balhat ad aqueth país non tien pas compta cèrtas comunas com Baiona e enqüera mei Lo Bocau en mei de Samas, qui son gasconas. Càmer qu'ei a l'encòp basca e gascona.
Puits (Còsta d'Aur)
Puits  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Corbièras (Lengadòc)
Corbièras (Corbières en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Corbièras es atestat en 1214, de Corbeiras. Lo nom ven del latin [vulgar] *corb-aria, del classic corv-aria, « lòc frequentat pels corbasses »,.
Melay
Geografia
Lo vilatge angevin se situa en la region de las Mauges.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Brillon
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Nòrd e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Brillon A situat idéalement en lo Enaut.
Brillon est située idéalement dans le Hainaut.
Lengas epi-efate
Las lengas epi-efate son un grop de lengas oceanianas parladas a Vanuatu. Las lengas son parladas dins las illas d'Epi, d'Efate e dins l'archipèla de las illas Shepherd.
Classificacion
L'epi-efate es una branca de las lengas oceanianas del sud, perpausada per Lynch, Ross e Crowley (2002).
La classificacion intèrna de l'epi-efate es :
Cliron
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
===Comunas vesinas===
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ames (Pas de Calais)
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Linha Maginot
La linha Maginot, del nom del ministre de la Guèrra André Maginot, èra una linha de fortificacions bastida per França long de la frontièra amb Belgica, Luxemborg, Alemanha, Soïssa e Itàlia entre 1928 e 1940.
Silvan Dornon
Silvan Dornon lanusquet panissèr de profession, que ho un chancaire e un defensor abambat de las chancas deu temps qu'aqueste biais de víver s'anava esquissant.
Que vadé famós en bèth pujar un tròç deus escaliers de la Tor Eiffel e sustot en arreligar las vilas de París entà Moscòu en chancas, en 1891, a l'esasença de la mòstra Fraco-Russa. A la soa arrivada que ho aclamat per ua grana horrera russa.
Tréduder
Treduder en breton ( Tréduder en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Tréduder se situe entre la Manche au nord et Lanvellec au sud. À l'ouest, le ruisseau Dour Elego la sépare de Plufur. Ce dernier ruisseau se jette dans le Yar qui sépare Tréduder des hameaux de Saint-Sébastien et Saint Efflam en Plestin-les-Grèves. À l'est, le Roscoat la sépare de Saint-Michel-en-Grève sur la côte, et de Plouzélambre un peu plus au sud.
Istòria
Municipalitat agricòla mai que littorale, Tréduder se consagrava antany al lli abans d'aquerir una cèrta notoriété per lo sieu cidre fins al mièg del.
Commune agricole plus que littorale, Tréduder se consacrait autrefois au lin avant d'acquérir une certaine notoriété pour son cidre jusqu'au milieu du.
Las Gleisòtas e Chalauras
Las (Ei)Gleisòtas e Chalauras (en francés Les Églisottes-et-Chalaures) es una comuna francesa deu departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània.
Toponimia
Segon Ernèst Negre, lo nom ven d'oïl église dab lo sufixe -otte au plurau.
Istòria
Entre 1806 e 1820, Les Églisottes annexèt Chalaures.
Veirial
vinheta|350x350px|Veirada del tet del Palatz de la Musica Catalana fach per Antoni Rigalt Un veirial (var. veiriau, veirau, veiri(n)a), una veirièra o una veirada de colors o encara un vitrau o vitralh es una composicion pictorica que combina de veires de colors units mejançant de franjas o bandas de metal, principalament de plomb. Lo veire pòt aver aquerit la color pendent la fusion quand s'apond un pigment o en se fondre a la massa vitrificada o per l'aplicacion d'un tint o esmaut superficial o quin procediment que siá que done color en mantenent las proprietats translucidas del veire.
Bassa Comba (mètro de Tolosa)
Baissa Camba (Basso Cambo en francés) es una estacion cap de la linha A del mètro de Tolosa. Es situada dins lo quartièr omonim, al sud-oèst de Tolosa, a proximitat del Miralh.
Situacion sul malhum
L'estacion es lo terminus oèst de la linha A del mètro de Tolosa, just abans lo depaus e l'obrador del mètro. L'estacion venenta es Belafont.
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 26 de junh de 1993, coma l'ensemble de la primièra porcion (Bassa Camba - Bèlmont) de la linha A. esquèrra|vinheta|Los cais de l'estacion, espandits a 52 mètres e 12 pòrtas après los trabalhs de l'estiu de 2018. De trabalhs de doblament de la longor dels cais an aver luòc sus la linha A. Coma las estacions Mermoz, Font l'Estanh e Pè d'Auca, Basso Cambo possedissiá de cais corts (mens de 52 mètres) : l'adaptacion d'aquestas estacions per aculhir de trens de a quatre veituras foguèt per consequent fòrça mai importanta que per las autras estacions, ont de trabalhs mai leugièrs foguèron necessaris.
En 2011, lo nombre de validacions per l'estacion s'enauça a 2,759,059, ço qu'en fach la 8e estacion (sus 18) la mai empruntada de la linha A. Pus tard, en 2016, l'estacion enregistra 3,022,699 validacions, ço que la plaça totjorn a la 8e posicion sus 20 en tèrmes de validacions sus la linha A e a la 13e plaça posicion sus las 38 estacions de l'ensemble del mètro de Tolosa. Representa alara 5% dels validacions de la linha A.
Accès e acuèlh
L'estacion es l'una de las doas solas estacions aeriana del mètro tolosenc, ambe Bèlmont.
Lo hall d'acuèlh es accessible per doas doblas pòrtas, situadas al nivèl dels cais d'accès als bus, e de l'agéncia Tisséo.
L'estacion es equipada de cais laterals de dotze pòrtas permetent de recebre de trens de quatre veituras.
L'intrada del bastiment se composa d'un grand hall, amb a l'interior los guichets automatics, d'informacions en temps real sus las linhas de bus Tisséo e las informacions del meteis malhum, atal que l'accès als cais, situats al dessús del hall d'acuèlh.
Arquitectura
L'òbra d'art associada a l'estacion es compausada de tres pals d'acièr portant cadun « una forma geometrica simpla (rectangle, triangle, oval) en plexiglas colorat (blau, jaune, roge), formant de senhals luminoses ». Aquela installacion es l'òbra de Beate Honsell-Weiss
Nòtas
<references group="N" />
Canton de Nerac
Lo canton de Nerac es ua anciana division administrativa d'Agenés, situada en Gasconha, dens l'arrondiment de Nerac, lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. En 2014, suprimín lo canton de Nerac, mès Nerac vengoc burèu centralizator deu canton de l'Albret, qu'amassa totas las comunas de son ancian canton, totas las deu canton de Francescàs e totas las deu canton de Mesin. La lenga autoctòna es l'occitan gascon orientau (prononciacion [-ɔ] de la finala a pòsttonica), près deu limit entre l'occidentau e l'orientau; la prononciacion de l'èrra multipla es venguda la deu francés ).
Istòria
Lo canton se creèc pendent la Revolucion. I agoc tanben un canton de Montanhac d'Auvinhon enter 1790 e 1801.
Lo Plan de Cucas
Lo Plan de Cucas (Plan-de-Cuques en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
La Garda e Haishan
Geografia
Comuna de Gasconha situada a 18 km au sud-èst de Miranda sus un costalat entre lo Sousson (nom francés) e la Petita Baïsa. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
La Garda
Lo nom de La Garda que veng d'un vèrbe germanic wardon, qui donè lo mot germanic wart, « garda », puish « gaita », puish « tor de garda », puish « hortalessa en generau », latinizat en warda o wardia,. Negre que dèisha a causir simplament entre « gaita » e « tor de gaita ».
Haishan
Haishan Devath (supausat per Hachan-Debat en francés). Véser a l'article.
Demografia Haishan
Véser a l'article.
Tractat de Francfòrt
Lo Tractat de Francfòrt, es lo tractat de patz signat entre França e Prússia lo 10 de mai de 1871, que, metèt fin oficialament a la guèrra de 1870. Las negociacions foguèron entamenadas, a Versalhas, per Adòlf Tiers e Jules Favre tre lo 23 de febrièr amb lo cancelièr imperial Otto von Bismarck. Abotiguèron lo 26 de febrièr a la signatura dels preliminaris a Versalhas. Las discussions contunhèron a Brussèlas, puèi a Francfòrt.
Las condicions impausadas per Bismarck prevesián l'annexion per l'Empèri alemand d'Alsàcia e d'una partida de Lorena qu'avián autrecòps apertengut al Sant Empèri Roman Germanic e lo pagament d'una indemnitat de guèrra de cinc miliards de francs-or de versar en tres ans.
Foguèron annexats :
La França perdiguèt, 1694 comunas e 1597000 abitants. Lo territòri cedit compreniá 20 % del potencial minièr e siderurgic francés, e la ligason per canals entre lo canal de l'Èst e lo canal de Ròse a Ren.
Riventosa
A Riventosa en còrs (Riventosa en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Geografia
Riventosa Es una municipalitat del Venachese, la una de la set comuna en compausant çò costat de Venaco. Fa partida del « territòri de vida » del Centru di Corsica (Centre Corsega) en lo P.N.R.C..
Riventosa est une commune du Venachese, l'une des sept communes composant le canton de Venaco. Elle fait partie du « territoire de vie » du Centru di Corsica (Centre Corse) dans le P.N.R.C..
Bendorf
Bendorf qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Departament de Nièvre
Lo departament de Nièvre es una division administrativa e electorala de l’estat francés. Deu son nom a la ribièra que lo travèrsa. L'Insee e la Pòsta li atribuïsson lo còde 58. Sa prefectura es Nivèrns.
Geografia
Nièvre fa partide de la region de Borgonha Franca Comtat, e correspond aproximativament a l'anciana província de Nivernés. Confronta los departaments d'Yonne, de Còsta d'Aur, de Sòna e Léger, d'Alèir, de Char e de Loiret.
Nièvre es constituïda de regions naturalas pron variadas. D'oèst en èst, òm pòt distinguir :
l'èst del departament correspond a la partida occidentala de Morvan, massís granitic, ancianament expleitat per sa fusta, e uèi mai que mai destinat a una activitat toristica.
Lo departament es traversat per mai d'una aigas, especialament Léger, Alèir, Yonne, Aron e Cure, e tanben mantun canals.
Amb 6 817 km2, Nièvre es al 22en reng dels departaments franceses pus grands, e al 21en reng dels departzments de França metropolitana.
Qin Shi Huang
thumb|200px| Qin Shi Huangdi (-259 - -210), en chinés : 秦始皇, èra un rèi de l'estat chinés Qin de 246 a 221 avC a la fin dau Periòde dei Reiaumes Combatents, puei lo premier emperaire de la dinastia Qin de 221 a sa mòrt. Premier sobeiran chinés que capitèt d'unificar lo país, ocupèt donc una plaça fòrça importanta dins son istòria e son organizacion intèrna gràcias au renfòrçament de l'autoritat imperiala e au començament d'una politica de bastida (Granda Muralha, canaus, rotas...) que va prefondament marcar lo territòri.