cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biogeografia
La biogeografia es l'estudi scientifica de la distribucion deis animaus e dei vegetaus dins la biosfèra, lors gropaments e lors rapòrts embé l'environa, aus epòcas geologicas coma aus temps modèrnes. Aquesta disciplina es devesudas en cinc sotadisciplinas come: la biogeografia, la paleobiogeografia, la filogeografia, la zoogeografia, la fitogeografia.
Pont-Trambouze
Pont-Trambouze en arpitan (en francés Pont-Trambouze) es una anciana comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Auvèrnhe-Ròse-Aups. Dempuèi 2016 es comuna delegada de la comuna novèla de Cours.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Faringe
thumb|cavitat bucala La faringe (grèc ancian: φάρυγξ pharynx) es en anatomia, lo canal muscolomembranós conectat amb la cavitat nasala, amb la cavitat bucala, amb l'esofag, amb la laringe e amb l'aurelha mejana.
Parts
La faringe uman se devesís convencionalament en tres seccions:
Foncions de la faringe
La faringe interven dins d'importantas foncions coma:
El Pobo
El Pobo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Ponthion
Ponthion es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Fresney-le-Puceux
Fresney-le-Puceux es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Fresney-Lo-Puceux es una municipalitat del país de Can situada a 14 quilomètres de Can, sus la Laize.
Ponthion
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fresney-le-Puceux
Geografia
Fresney-le-Puceux est une commune du pays de Caen située à 14 kilomètres de Caen, sur la Laize.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Poissy
Poissy qu'ei ua comuna francesa de la província istorica d'Isla de França administrada peu departament de las Yvelines de la region d'Isla de França.
Istòria
Istoricament que ho la sede d'ua residéncia reiau on vadón lo reis Loís IX de França ("Sant Loís") e son hilh Felip III de França ("Lo Hardit).
Ua collegiada qu'i ho fondada.
Durant la Guèrra de Cent Ans la vila que ho pregondament sacamandejada peu anglés e lo castèth que ho avalit.
En 1561 Caterina de Medici qu'i organizè lo Collòqui de Poissy entà ensajar d'acordar las posicions deu catolicisme dab las deu protestantisme.
Luòcs e monuments
thumb|400px|left|Vista de Poissy dab lo son pont vielh
Nòtas
<references group=N/>
Iga de la Crosada
250x|right|thumb|Pòrge d'intrada de l'iga de la Crosada L'iga de la Crosada se situa sul Causse de Gramat, en Carcin, dins lo departament d'Òlt, a l'extrèm sud de la comuna de Gramat, a del limit amb Relhac, non luònh (aperaquí ) de la rota D14 que religa aqueles dos vilatges.
Aquela cavitat naturala s'obrís dins la paret d'una pichona depression karstica per un abric o pòrge orientat a l'èst-nòrd-est e pagelant de naut e  de larg.
Dins aquel sector, las ròcas calcàrias afloran e de dolinas nombrosas son visiblas a l'entorn. Forman una cairissa parcialament cobèrta de tèrra. La magra vegetacion se compausa de garrics, de violonièrs, de cades e de plantas espionsas (de romes e d'agranhonièrs).
Accès e risques
L'intrada, en forma de cauna, es dins una proprietat privada. L'accès e lo percors presentan de perilhs pels profans en tecnicas espeleologicas, en particular, la risca de casuda mortala, sensiblament dins lo potz de de prigondor situat al cap dels 40 primièrs mètres de la galariá d'intrada.
Descripcion
thumb|150px|Coladas de Calcita dins la galariá d'intrada La cavitat s'obrís a d'altitud e presenta tres estatges ligats per de poses.
Paleogeografia
La paleogeografia es la sciéncia qu'estudi lei epòcas geologicas ancianas e en particular aquelei de la formacion deis oceans e dei continents afin de reconstituir la geografia de la Tèrra a travèrs leis èras geologicas remontent a plusors miliards d'annadas. Es donc una sciéncia a la crosada dei sciéncias geograficas, de la paleontologia e de la geologia puei qu'ela se sère de pròvas geologicas (fossiles) e dau paleomagnetisme, ensin que de l'evolucion de la deriva dei continents e de la tectonica dei placas.
Ràdio Albigés
Ràdio Albigés es una ràdio associativa que foguèt creada en 1981 per de militants occitans amb la tòca d'ofrir un servici de comunicacion sociala de proximitat.
Ràdio Albigés se tròba a Albi dins lo quartièr de Cantapau e participa a la dinamica de rescontres e escambis amb associacions e populacion. Lo sieu airal de difusion s'espandís dins Albigés, lo país de Galhac e de Caramaus. Dempuèi 2002, la difusion de Ràdio Albigés se fa tanben per internet.
Es dirigida per una equipa d'un quarantenat de benevòls e de dos salariats, e a per tòca de menar un trabalh d’informacion locala e departamentala e de far conéisser la lenga e la cultura occitanas.
Reculhèr
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cavanhac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Reculhèr
Istòria
Reculhèr qu'estó destacat de Milhars (eth-medish destacat d'Aspèth per ordenança deth 22 de març 1835) per arrestat prefectorau deu 26 d'abriu 1870. Era glèisa de Sent Miquèu de Reculhèr qu'estó erigida en annèxa de Milhars per arrestat prefectorau deu 12 de junh 1810. Aspèth qu'èra ua comuna de l'eleccion e de la diocèsi de Comenge e Reculhèr qu'es donc ua comuna comengesa per duas rasons.
Neptuni
Lo neptuni es un element quimic de simbòl Np, de numèro atomic 93 e de massa atomica 237,048. Premier element transuranian sintetizat, son isotòp 239 foguèt obtengut en 1940 per lei fisicians estatsunidencs Edwin McMillan (1907-1991) e Philip Abelson (1919-2004) a partir dau bombardament d'una mòstra d'urani per de neutrons. Uei, 20 isotòps son estats identificats. Totei son radioactius mai lo neptuni-236 e lo neptuni-237 an de periòdes radioactius lòngs (154,000 ans e 2,4 milions d'ans).
Lo neptuni es un metau argentat que sa temperatura de fusion es de 664 °C. Es produch dins lei reactors nuclears. Seis aplicacions son limitadas :
Charles Lindbergh
Charles Augustus Lindbergh, Jr. (1902-1976) foguèt un pionièr nord-american de l'aviacion, que faguèt lo primièr vòl entre los Estats Units (Nòva York) e França (París), amb son avion The Spirit of Saint Louis.
VAL
vinheta|Un VAL 206 del [[mètro de Lilla, primièr VAL de l'istòria.]] vinheta|VAL 208 del [[mètro de Tolosa.]] Lo VAL, sigla de Veïcul Automatic Leugièr (en francés: Véhicule Automatique Léger), ancian sigla del projècte Villeneuve-d'Ascq - Lilla, es un mètro pneumatic e totalament automatic utilizat pels transpòrts urbans o la dessèrta d'un aeropòrt. Inaugurat en 1983, es lo primièr mètro automatic de l'istòria.
Models estreits (VAL 206 e 208)
Los VAL 206 e VAL 208, respectivament amb una largor de 206 e 208 centimètres es los models estreits del VAL.
Model larg (VAL 256)
Lo VAL 256 a una largor de 256 centimètres.
Atemptats de l'11 de setembre de 2001
Los eveniments
Lo matin de l'11 de setembre de 2001, segon lo govèrn dels Estats Units d'America, 19 òmes ligats a l'organizacion terrorista Al-Qaïda (que los quatre pilòts) embarquèron dins quatre vòls comercials de passatgièrs, prenguèron lo contraròtle dels aparelhs e los esclafèron deliberadament contra las Torres Bessonas (2), lo Pentagòn e lo quatren dins un prat als entorns de la vila de Shanksville, Pensilvània dins lo comtat de Somerset. Foguèron confirmats 2793 mòrts e demòra 24 personas desaparegudas coma resultat d'aquelas atacas.
L'esfondrament de las torres
L'estructura del bastiment de las Torres Bessonas 1 e 2, de tramas d'acièr soudadas a de bigas mèstras, foguèron los màgers responsables del biais que las torres s'esfondrèron. La màger part del pes de cada bastissa pausava sus las bigas centralas, ont èran los escalièrs e d'ascensors. La rèsta del pes se distribuissiá pel perimètre exterior.
L'infèrn provocat dins los bastits, a causa del combustible dels avions que cremava e dels quita materials, faguèt pujar la temperatura fins al punt que foguèron expausats los supòrts de cada estatge a de temperaturas talas qu'arribèron a fondre, venguèron flacs fins a portar pas mai lo pes dels estatges que sostenián. A mesura que las	tremuèjas de cada estatge cedava, aumentant la pression sul perimètre exterior e sus la quita basa centrala. Quand lo pes d'unas desenas d'estatges foguèt pro grand, las colomnas e bigas extèrnas se s'esfondrèron de biais explosiu, çò que provoquèt lo tust de las estatges superiors contra los inferiors, en una reaccion en cadena fasent s'enfonsar cadun dels estatges.
Las torres avián suportat los tusts dels avions, mas las gents situadas dins los estatges superiors podavan pas s'escapar perque avián desapareguda las vias de fugida. Amb una tan granda nautor e sens mejans perque las equipas de secors arribèsson a temps, l'esfondrament dels colosses de fèrre e beton provoquèt la mòrt de totas aquelas personas.
Teorias de la conspiracion
Espeliguèron des teorias afirmant que lo govèrn dels Estats Units d'America deliberadament permetèt los atemptats, o atribuisson l'esfondrament de las torres a d'autras causas que la collision dels avions.
Per exemple os partisans d'aquelas teorias afirman o que lo govèrn dels USA sabiá qu'i aviá de plans d'ataca las Torres Bessonas e decidiguèt los empedir pas, o que l'atemptat foguèt una opracion jos una falsa bandièra e qu'al-Qaïda i participèt pas. Aqueles qu'accèptan pas l'explicacion convencionala dels atemptats mantenon mai sovent que lo motiu del govèrn dels USA (o, mai especificament, de l'administracion del President George W. Bush) èra de far popularas las invasions en Afganistan e en Iraq, o aver de motius per impausar de limitacions de la libertat personala e de programas de vigilància suls ciutadans nòrd-americans.
D'autres avancèron que las torres s'esfondrèron a causa dels tusts dels avions mas per d'explosius plaçats per d'agents del govèrn. Los defensors d'aquela teoria d'una "demolicion contarotlada" mantenon que la temperatura de combustion del querosen es mendre qu'aquela del punt de fusion de l'acièr, e per çò far, segon eles, se caliá una autra causa per que casan.
Referéncias
<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; list-style-type: decimal;">
Veney
Veney es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Veney Es un pichon vilatge de Meurthe-e-Moselle en Lorraine. Fa partida del costat de Baccarat e de la Comunitat de Municipalitat dels Vallées del Cristal. 49 abitants residisson sus la municipalitat #qu'a situat a mens de 10 km de las Cristalleries de Baccarat e del lac de Pèira-Perforada.
Veney est un petit village de Meurthe-et-Moselle en Lorraine. Il fait partie du canton de Baccarat et de la Communauté de Commune des Vallées du Cristal. 49 habitants résident sur la commune qui est située à moins de 10 km des Cristalleries de Baccarat et du lac de Pierre-Percée.
Lors de l'élection présidentielle de 2007, au premier tour, Jean-Marie Le Pen recueillit son meilleur score de France à Veney. Il obtint 55,56 % des suffrages.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Verin
thumb|right|150px|Fisson de [[vèspa amb una goteta de verin]] Un verin (del latin venenum) es un produch toxic secretat per d'unes animals coma los imenoptèrs e los ofidians, que pòt èsser inoculat per fissada o mossegada en provocar d'accidents divèrses. Los verins an d'efièches variables en foncion de las substàncias que contenon:
Canton de La Sala
Lo canton de La Sala es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Vilafranca de Roergue, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, totas las comunas passèron dins lo canton novèl d'Òlt e Dordon (burèu centralizator : La Sala).
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.
Composicion
Lo canton de La Sala se compausava de 7 comunas :
Istòria
Los cantons d'Aubinh e de Flanhac se creèron en 1790 dins lo districte d'Aubinh.
En 1801, lo canton d'Aubinh siaguèt conservat e lo de Flanhac suprimit.
La comuna de La Sala siaguèt creada en 1833. La lei del 12 d'abrial de 1881 creèt lo canton de La Sala,.
A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton de La Sala siaguèt suprimit, o se se vòl espandit al canton novèl d'Òlt e Dordon.
Gossos
Gossos es un grop de pop rock catalan que se formèt a Manresa en 1993. La seuna musica foguèt a la debuta totalament acostica, sonque amb guitarra e bassa, sens percusions fins a 2002, l'an que va i arribar  Santi Serratosa a la bateria, e que van tanben utilizar de guitarras electricas.
Cantan generalament en catalan, levat lo disc De viaje sortit en 2002 que foguèt en castelhan.
Pedologia
La pedologia es l'estudi scientific dei sòls dins lor environament naturau. Es l'una dei doei principalas brancas de la sciéncia dei sòls embé l'edafologia. La pedologia tracta essencialament la pedogenèsi, la morfologia dau sol e la classificacion dei sòls. En geografia fisica, la pedologia es largament estudiada per rason dei nombrosas interaccions entre lo clima (aiga, aire, temperatura), la vida dins lo sòl (micròorganismes, plantas, animaus), lei matèrias mineralas presentas dins lei sòls (cicles biogeochimics), emai sa posicion e seis efèts sus lo païsatgi.
Le Ménil-Guyon
Le Ménil-Guyon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Rogèr Bernat III de Fois
thumb|200px| thumb|100px|left|Escut de Rogèr-Bernat III, lalavètz "sonque" comte de Fois thumb|100px|left|Escut de Rogèr-Bernat, espós de [[Margarida de Bearn e atau comte de Fois-Bearn]] Rogèr-Bernat III de Fois (1243 - lo 3 de març de 1303) que ho lo purmèr comte de Fois e tanben vescomte de Bearn per l'eretatge de la soa molhèr Margarida de Bearn ; que ho tanben lo purmèr co-princi d'Andòrra.
Le Ménil-Guyon
Geografia
En cobrint 276 ectaras, lo territòri del Ménil-Guyon es lo mens estendut del costat de Courtomer.
Couvrant 276 hectares, le territoire du Ménil-Guyon est le moins étendu du canton de Courtomer.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Le 31 : la commune quitte la communauté de communes du Pays d'Essay pour la communauté de communes du Pays de Courtomer.
Lasa
Lasa (basco), Lasse (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània. Lo gentilici qu'ei lasar.
L'arriu d'Arnegi e los sons afluents los arrivets de Pagolako, de Landarreta e d'Ontzoroneko que traucan la vila.
Qu'ei un punt de partença de cap a las montanhas Adartza (1250 m) e Munhoa (1021 m).
Istòria
La parròquia de Lasa qu'ei mencionada en 1266. Que s'i tròba mencion, en 1333, de la comandaria de Mokosail (adaptacion basca de ), dependent de Roncesvaus, puish deu capítol de Baiona, qui arcuelhiva los pelegrins deu Camin de Sant Jaume.
Economia
L'agricultura qu'ei la principau activitat economica de la comuna, on e's produtz vin d'Irulegi.
Wanchy-Capval
Wanchy-Capval es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
La municipalitat se tròba dins lo país del Talou, #que reven als vallées situadas entre lo Scenari picard e lo Scenari cauchois.
La commune se trouve dans le pays du Talou, qui correspond aux vallées situées entre la Plateau picard et le Plateau cauchois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge a #èsser desservi per la linha de camin de fèrre secondaire Amians - Aumale - Envermeu de 1906 a 1947.
Le village a été desservi par la ligne de chemin de fer secondaire Amiens - Aumale - Envermeu de 1906 à 1947.
Gòts
Los gòts son un ancian pòble germanic de l'èst. Al sègle IV se separèron en doas brancas, los visigòts e los ostrogòts.
Origina
La magèr font sus l'istòria dels gòts es l'obratge De origine actibusque Getarum, redigit en latin per l'ostrogòt Jordanes vèrs lo mitan del sègle VI. Lo tèxt es uèi conegut jos lo nom d'Istòria dels gòts.
Empèri gòt
Los gòts demòran dusqu'al sègle II sus la Vistula, puèi migran vèrs l'estèpa de l'Ucraïna actuala dusqu'a aténher las ribas de la Mar Negra, ont lor preséncia es atestada en 238.
Son lèu-lèu signalats dins l'Empèri roman, en Mesia, Tràcia, Anatolia. En 251, a la Batalha d'Abritus, en Mesia Inferiora, desfan las legions romanas dins un combat ont l'emperaire Deci es tuat. Pasmens, pauc après, de gòts venon mercenaris de l'armada romana.
Fondan un empèri que s'espandís sus la ribas del Dnièstre, del Dòn al Danubi. Al sègle IV, lo Dnièpre forma lo limit entre los visigòts e los ostrogòts. Los premièrs son tamben coneguts jos lo nom de tervingians (en latin, Tervingi), e los segonds jos lo nom de greutingians (en latin, Greutingi). En 375, los huns d'Atila atacan e baton los gòts. Los dos grops se separan e van vèrs l'Empèri roman.
Peiralèu
Peiralèu, (Peyreleau en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La situacion de Peiralèu es una crosada relativament importanta entre la RD 907 que ven de Milhau (e de Rodés), que contunha cap a Santa Enimia e la RD 996 que va a Maruèis, mas lo site es lo d'un pompidor pauc marcat sus un travèrs. La realitat de la crosada es al Rosièr. Dins aquelas condicions, la foncion de capluòc de canton èra pas que nominala : la gendarmariá es a Ribièira, lo Crèdit Agricòla al Rosièr (agéncia completa ?).
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
La Còsta
La Còsta pòt èsser :
Racing Club de France
Lo Racing Club de France es un club omnispòrt francés de París.
Fondat en 1882, Fuguèt l'un dei premiers grand clubs omnispòrt de França, amb l'Estadi Francés (en francés, Stade Français).
Encuei, es conoissut au nivèu nacionau per sa seccion de rugbi, anomenada Racing Métro. Sa seccion fotbòl, famosa au començament dau sègle vinten desaparaissèt ara dins leis seccions amatriç dei campionats françés.
Simbèu de l'exceléncia de l'espòrt, son nom fuguèt puei pres en omenatge per plusiorei societats d'espòrt coma lo Racing Club de Avellaneda ò lo Racing Club de Narbona Mediterranèa.
Energia doça
Una energia doça (o energia blosa, energia neta) es una energia que sa produccion o son utilizacion porduissen pas de dechais, que son efech sus l'environament es feble o moderat, e que produis 'una pollucion quimica o acostica.
Combret
Combret (Combret en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Occitan
L'occitan coneguèt son epòca daurada entre los sègles XI e XIII gràcias a sa literatura e subretot las composicions dels trobadors que coneguèron de succès per tota Euròpa.
Sens estat per encoratjar la transmission e ne far la valorizacion, patís la politica lingüicida de l'Estat francés, mas tanben la passivitat de Mónegue e de l'estat italian. Sonque lo Principat de Catalonha, dins l'Estat espanhòl, reconeis l’occitan coma lenga oficiala, e pròpria de la Val d'Aran, que l'ensenhament public l'i generaliza.
Amb aquò, la lenga es grèvament menaçada. Se pensa uòi que mens de 600 000 personas la parlan.
Nom
Los sols sinonims que s’emplegan correntament, uèi, son occitan (lo pus frequent) e lenga d’òc (un pauc mens frequent). Aquestes dos noms, apareguts a la fin del sègle XIII, venon de l’advèrbi afirmatiu òc: a l’Edat Mejana serviguèt per distinguir la lenga d’òc o occitan, la lenga de si o italian e la lenga d’oïl o francés (en essent oïl la forma anciana per oui en francés modèrne).
Lo mot provençal (var. provençau) a pogut designar l'« occitan » dins sa totalitat, sustot al sègle XIII e tanben als sègles XIX e XX (mai que mai en filologia e dins qualques cases es encara servat aital uèi). Aquel sens es vengut rar dempuèi los ans 1960. Lo tèrme provençal designa ara, subretot, lo dialècte occitan que se parla en Provença.
D’autres sinonims d’« occitan », ara desapareguts de l’usatge, foguèron lemosin al sègle XIII, gascon als sègles XVI, XVII e XVIII, lengadocian als sègles XVIII e XIX. Uèi lemosin designa sonque lo dialècte occitan del nòrd-oèst; gascon designa sonque lo dialècte del sud-oèst; lengadocian designa sonque lo dialècte del centre-sud.
Localizacion
L’occitan es o èra parlat dins cinc estats europèus: Es tanben parlat otramar:
Substitucion e renaissentisme
thumb|right|Manifestacion de 20,000 personas per l'occitan a Besièrs en 2007.
Ara s'estima que sus una populacion de 16 o 17 milions d'occitans, son entre 110,000 e 580,000 los que son capables de parlar l'occitan correntament, mas las ocasions de lo parlar dins la societat son raras. Aquela reculada, sensibla dempuèi lo començament del sègle XX, es causada per una diglossia al profièch del francés, de l'italian e de l'espanhòl; e mai per una politica clara de repression lingüistica dins l'estat francés (vejatz la partida istorica, çai sota).
La Còsta (Erau)
La Còsta (Lacoste en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Occitan
Substitucion e renaissentisme
Los esfòrces de l'occitanisme pòdon pas encara inversar la substitucion lingüistica, pasmens i a agut d'avançadas importantas que contribuisson a melhorar l'imatge de la lenga:
La Còsta (Erau)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Occitan
Estatuts
thumb|L'occitan en Euròpa, sègles XX e XXI. thumb|Senhalizacion oficiala en occitan a Bossòst, Val d'Aran.
La Còsta (Erau)
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : la Costa en 1172 (identificacion malsegura), Bernart de la Costa d'a Clarmont en 1185, de S. Johannis de Costa en 1344, in loco de Costa en 1387, ecclesia S. Johannis de Costa en 1484, la Coste, 1622, 1626, 1643, 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini), Lacoste en 1740-60.
Occitan
Estatuts
L'occitan conois d'estatuts diferents segon los estats.
La Còsta (Erau)
Toponimia
Segon Dauzat, La Còsta ven del latin costa, « còsta, penda » ; segon Hamlin, La Còsta ven de l'occitan còsta, del latin costam « còsta, travèrs »; en Erau es puslèu aquel sens e non pas « camin que monta », sens normal en Albigés (d'après Negre, TCR, p. 342).
Occitan
Istòria de l'occitan
thumb|Lo [[trobador Bernat de Ventadorn]]
L'occitan, son nom li ven de l'advèrbi afirmatiu òc (del latin hoc) que li es pròpri.
Lo latin venguèt sul territòri actual occitan amb las armadas romanas dins lo periòde entre 118 e 52 abC. Se sap pas quora la latinizacion foguèt acabada mas sembla que i aguèt de diferéncias regionalas plan grandas: cèrtas regions occitanas perifericas (dins los Pirenèus) aurián poscut èsser latinizadas, o mai romanizadas, als sègle VIII e IX apC., mentre que Provença e lo Bas Lengadòc o foguèron al sègle I apC.
Certans lingüistas, dins una concepcion teleologica dels territòris politics actuals (mite de l'apertenéncia exclusiva al galloromanic, vejatz çai subre), se son particularament interessats a la biparticion lingüistica de las Gàllias entre occitan e francés. Per explicar lo fach qu'existisson doas lengas plan diferentas, s'es avançat mantun argument:
L'occitan es nascut a partir del latin vèrs lo sègle VIII apC e foguèt la lenga majoritària de la populacion fins al començament del sègle XX. L'occitan laissèt de traças importantas dins los documents en latin tre lo sègle IX e los primièrs documents escriches tot en occitan apareguèron a la fin del sègle X. Entre los sègles X e XV, l'occitan foguèt la lenga dominanta dins la cultura, l'administracion e las sciéncias e sol lo latin li faguèt un pauc concurréncia. Lo periòde dels trobadors, als sègles XII e XIII, enaucèt fòrça lo prestigi de l'occitan dins Euròpa tota.
thumb|left|Aficha per la manifestacion de Besièrs de 2007.
Pasmens l'occitan demorèt la sola lenga de las classas popularas, se parlava parcialament dins las classas nautas (malgrat la dominacion del francés e de l'italian) e contunhèt de beneficiar d'una literatura productiva. En Bearn l'occitan foguèt oficialament emplegat dins los actes juridics e parlamentaris fins a la Revolucion.
En literatura, malgrat la dominacion del francés s'escriguèt e s'estampèt fòrça en occitan durant tot lo periòde literari designat jos lo nom de barròc occitan amb d'autors com Pèir de Garròs, Pèire Godolin, Bellaud de la Bellaudiera, Francés de Corteta, Joan Enric de Fondevila e Joan Baptista Fabre.
La literatura occitana del sègle XIX foguèt marcada per una renaissença de las letras d'òc preparada entre d'autres per l'escrivan agenés Jansemin e puèi per Frederic Mistral e los autres escrivans del Felibritge.
Aital l'occitan beneficièt d'una renaissença culturala e d'un movement de revendicacion qu'òm pòt sonar occitanisme al sens larg. Pasmens, l'occitan a reculat dins l'usatge a partir dels ans 1920-1950: dempuèi a cessat d'èsser la lenga majoritària. Coneis un perilh grèu de substitucion lingüistica e cedís lo terren davant lo francés en Occitània Granda e a Mónegue, davant l'italian dins las Valadas Occitanas e davant l'espanhòl en Aran.
Al costat d'aquò, lo movement occitanista contunha de revendicar una plaça digna per l'occitan e assaja de ne far tornarmai una lenga de comunicacion, amb qualques avançadas parcialas (vejatz çai subre "Situacion sociala").
Classificacion
thumb|right|Manifestacion per l'occitan en 2005.
Segon lo lingüista Joseph Greenberg, es possible d'integrar l'indoeuropèu dins una superfamilha encara pus larga e pus anciana, la de las lengas eurasiaticas, mas aquela concepcion es pas acceptada per totes los lingüistas.
Dintre las lengas romanicas, las classificacions an pogut variar segon los autors. Mas dempuèi lo lingüista Pèire Bèc, los especialistas son consents per dire que l'occitan amb lo catalan, sa lenga bessona, constituisson un grop pròpri, l'occitanoromanic, que fa una transicion entre dos autres grops pus periferics: lo galloromanic e l'iberoromanic. Es tanben prepausat que l'aragonés, fòrça mai similar al catalan e al gascon a l'Edat Mejana qu'auèi, es tanben una lenga occitanoromanica.
Se pòt pensar qu'en mai dels arguments scientifics, de presupausats ideologics son a la basa de la causida de certanas classificacions ancianas. Una vièlha classificacion, ara perimida, metiá l'occitan exclusivament dins lo galloromanic e lo catalan exclusivament dins l'iberoromanic. Aquela vision vièlha a pas pus la mendre justificacion scientifica car nega la coesion tras que fòrta qu'unís l'occitan e lo catalan dins un diasistèma comun: occitan e catalan son pus pròches entre eles que o son de tota autra lenga.
Caracteristicas estructuralas
Per mai de detalhs, se pòt consultar las presentacions de Juli Ronjat e Pèire Bèc. Las afinitats de l'occitan existisson bèl primièr amb lo catalan en general.
Fonologia
Regionalament, existisson tanben los fonèmas e.
Regionalament, existisson tanben los fonèmas, e.
La distincion entre e  es generala en provençal, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin. Per contra, en lengadocian e gascon, los fonèmas e  se son neutralizats en  (donc  a desparegut).
Evolucion fonetica
thumb|L'escrivan [[Frederic Mistral]]
Lexic
Lo lexic occitan presenta d'afinitats amb totas las lengas romanicas vesinas: catalan subretot, mas tanben aragonés, nòrd-italian, francoprovençal e francés. Tanben ten certanas racinas comunas amb lo basco qu'es pas una lenga romanica.
Estandardizacion
L'occitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au) es una varietat estandard de la lenga occitana. Se desvolopa dins l'encastre de la nòrma classica dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de l'occitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben d'adaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas : aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.
Grafia
Amb la pèrda progressiva de prestigi de la lenga e de tot estatut oficial, aquela tradicion grafica autoctòna se perdèt dins un periòde entre 1460 e 1530 segon las regions (mas tre la segonda mitat del sègle XIII dins lo Creissent; en Bearn per contra la tradicion de la grafia classica s'esperlonguèt fins en 1789). L'occitan, ça que la, contunhèt de s'escriure de longa durant los sègles XVI a XVIII mas segon un fais de principis diferents d'autor a autor: èran de grafias afrancesadas (o italianizadas al País Niçard).
En 1803, Fabre d'Olivet foguèt lo primièr a prepausar de restaurar la grafia classica, çò es: un sistèma grafic inspirat del de l'edat mejana. D'autres autors tanben prepausèron la restauracion mai o mens completa de la grafia classica, coma lo provençal Simon Juda Onorat en 1846.
Mas los primièrs felibres a l'entorn de Frederic Mistral, Josèp Romanilha e Teodòr Aubanèu ne causiguèron un autre, amb la fondacion del Felibritge en 1854: lor sistèma es apelat grafia mistralenca e pus precisament nòrma mistralenca perque Mistral ne foguèt lo promotor mai celèbre (mas Romanilha l'aviá concebut tre 1853). Aquel sistèma, basat sus la correspondéncia son/grafia del francés amb d'adaptacions e de manlèus al sistèma grafic de l'edat mejana, aguèt un grand resson. Es la grafia utilizada dins d'òbras de Mistral coma Mirèlha <Mirèio> e dins Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige>. Concebut per la fonologia del parlar rodanenc emplegat pels primièrs felibres, lo sistèma grafic mistralenc èra plan mens adaptat pels autres dialèctes. Amb la difusion del Felibritge fòra de Provença, lo sistèma foguèt donc adaptat o abandonat per d'autres. Un exemple d'adaptacion n'es la grafia febusiana de l'escòla Gaston Febus, pel gascon.
Las idèas de tornar a la grafia classica contunhèron de trabalhar ça que la de longa lo movement renaissentista. En Lemosin, lo felibre Josep Ros i trabalhèt en 1876, seguit pels felibres lengadocians Antonin Perbòsc e Prospèr Estieu dins los ans 1890. Lo lengadocian Loís Alibèrt, amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians (1935-1937), fixèt mai o mens definitivament los principis d'una grafia englobanta basada sul sistèma grafic autoctòn, dicha desenant grafia classica o alibertina. Aquel trabalh precís de codificacion d'Alibèrt, a l'escrich coma a l'oral, fonda pus precisament la nòrma classica. Se faguèt una adaptacion de la nòrma classica a l'ensems dels dialèctes occitans durant los ans 1950-1970, mai que mai gràcias a las òbras del provençal Robèrt Lafont, del gascon Pèire Bèc e de l'Institut d'Estudis Occitans. Dempuèi 1996 lo Conselh de la Lenga Occitana (en collaboracion amb lo Gidilòc) preseguís la gestion de la nòrma classica.
A l'ora d'ara, lo sistèma grafic pus utilizat es lo d'Alibèrt. Ça que la la grafia mistralenca demòra fòrça utilizada en Provença a costat de la grafia classica.
Tanben cal senhalar doas autras grafias d'impacte mendre: la grafia bonaudiana, fondada per Piare Bonaud en 1973, que fa concurréncia a la grafia classica en auvernhat, e la grafia de l'Escòla dau Pò, version simplificada de la grafia mistralenca, que fa concurréncia a la grafia classica dins las Valadas Occitanas dempuèi 1971.
La grafia es estada, de la fondacion del Felibritge en 1854 e fins a l'ora d'ara, un grand subjècte de polemicas particularament dins las annadas seissanta e setanta del sègle XX.
Generalitats
vinheta| thumb|right|Los dialèctes de l'occitan segond Ronjat.
Tradicionalament òm considèra que l'occitan ten sièis grands dialèctes : lo gascon a l'oèst, lo lengadocian e lo provençal (provençau) al sud, lo lemosin, l'auvernhat e lo vivaroalpenc al nòrd. Los dialèctes son nommats mai que mai segon de divisions provincialas ancianas mas i a pas de correspondéncia exacta entre los dialèctes e las províncias: en Provença se parla provençal mas atanben vivaroalpenc, en Auvèrnha auvernhat e lengadocian, en Lengadòc lengadocian, auvernhat, provençal e vivaroalpenc etc...
Fòra del cas particular del gascon (e encara), la transicion entre los dialèctes es plan rarament brutala e un parlar considerat coma de lengadocian o de provençal pòt tenir un fais de caracteristicas d'un autre dialècte o de caracteristicas pròprias: podèm citar lo niçard, lo cevenòl, lo gavaldanés o lo brageiragués.
Cèrts autors coma Pèire Bèc an prepausat un segond tipe d'estructuracion de l'espaci lingüistic occitan. Pèire Bec definís tres grands complèxes supradialectals: l'arvèrnomediterranèu, l'occitan central e l'aquitanopirenenc (vejatz çai sota).
Classificacion dialectala
thumb|right|Dialèctes de l'occitan segon Pèir Bèc.
Segon lo lingüista Pèire Bèc.
Classificacion supradialectala
thumb|right|Classificacion supradialectala de l'occitan segon Pèir Bèc
thumb|left|Los grands dialèctes e las vilas principalas d'Occitània.
Despotat d'Epir
Lo Despotat d'Epir èra un deis estats successors de l'Empèri Bizantin après son partiment a l'eissida de la Quatrena Crosada en 1204. Fondat per Miquèu Comnèn Ducas, venguèt un centre de resisténcia còntra leis estats latins fondats en Grècia e aculhiguèt de refugiats grècs. Après la restauracion de l'Empèri Bizantin en 1261, lo Despotat demorèt independent en despiech d'una brèva reintegracion en 1340. A la fin deis annadas 1340, foguèt conquistat per lei Sèrbes que laissèron la màger part dau poder a de senhors albanés. Au començament dau sègle XV, de combats opausèron senhors sèrbes, italians e albanés. Aquò favorizèt l'intervencion de l'Empèri Otoman qu'aprofichèt lei demandas d'ajuda dei diferents camps per conquistar una partida dau país en 1417. Limitat au litorau e ais illas, lo Despotat deguèt de mai acceptar la senhoriá turca avans d'èsser annexat en 1479.
Le Mesnil-Aubry
Le Mesnil-Aubry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Caunas de La Cava
thumb|Estalactitas thumb|Depaus de calcita sus las parets de la cauna thumb|Un budèl geologic (vista verticala, lo diamètre pus grand es d', la longor visibla de ) Las caunas de La Cava, en Carcin, dins lo departament d'Òlt, foguèron descobèrtas per escasença lo 27 de mai de 1905 per Armand Viré e dobèrtas al public a la fin del meteis an. Armand Viré descobriguèt a l'intrada de vestigis preistorics datant de l'epòca del Solutrean e Magdalenian (Paleolitic Superior).
Lo film
En 2012 i foguèt filmat un documentari relatant lor descobèrta al còr de la val de Dordonha que ofrís una vision poetica de la cauna. Sortiguèt en DVD en julhet del meteis an.
Las caunas
Uèi obèrtas a las visitas del public, òm accedís despuèi la cauna de Joglar per un pichon tren electric sosterranh a las salas e galariás pus interessantas de las caunas. Lo percors d' raseja un grand nombre d'estanhs, de concrecions e de salas que las pus impressionantas son una d'una nautor de, e una autra d'una superfícia de , esclairada feblament per una lutz ultravioleta dins la tòca de far ressortir la fluorescéncia naturala d'unas concrecions.
Aperaquí 100,000 personas visitan las caunas de La Cava cada an.
D'ustensilhas e d'armas preïstòricas, d'òs e de bana, e d'unes selze foguèron descobèrts dins la cauna.
Vichèi
Vichèi  (Vichy en francés), es una vila d'Occitània, situada dens lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. Es una estacion termala de la reputacion internacionala.
Lo gentilici es vichaire, -a.
Galariá
thumb|350px|left|Vichèi: la charrèira de París
Maltat
Maltat es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Vichèi
Etimologia
Los romans l'anomenavan Aquae Calidae (“aigas caudas”). Segon una ipotèsi, l'oronime auriá evoluit de la forma latina ipotetica Vicarius a de formas de tipe *Vichiarus, puei Vicheir o ''Vichier. Una autra ipotèsi es que vendriá d'una forma latina Vippiacum, de Vippius, non d'òme, amb lo sufixe -acum , çò que deven regularament en occitan Vichai, puei Vichèi'' dins la fonetica locala del Creissent. L’aiga minerala de Vichèi es coneguda dins los estats francés (“Vichy”, “Saint-Yorre”) e espanhòl (“Vichy Catalan”).
Maltat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Maltat (Maletat), i aguèt viscut per una comunitat gauloise. Lo vilatge i aviá situat sus una rota romaine lo en connectant dins la vila de Autun (Augustodunum). Al Mièja Edat, una léproserie #que ne demòra pas mai cap de traça e una glèisa aguèron bastit.
N'en abril 1164, lo Pape, Alexandre III, liura una Bulle, en confirmant totas las donations fasètz antany a la Abbaye de Sant-Martin de Autun, #que la curació de ecclesiam de " Meletaco ".
Le village de Maltat (Maletat), fut habité par une communauté gauloise. Le village était situé sur une route romaine le reliant à la ville d'Autun (Augustodunum). Au Moyen Âge, une léproserie dont il ne reste plus aucune trace et une église furent construites.
En avril 1164, le Pape, Alexandre III, délivre une Bulle, confirmant toutes les donations faites jadis à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, dont la cure de ecclesiam de " Meletaco ".
Ellipsa
vinheta|150x150px|Exemple d'ellipsa. 180px|right|thumb|Leis anèus de [[Saturne (planeta)|Saturne son circulars, mai en perspectiva, apareisson coma d'ellipsas. Fotografia de l'ESO.]] En geometria, l’ellipsa (en grèc ancian: ἔλλειψις, significant «mancança») es una corba plan barrat apertenent a la familha de las còniques que pòt s'obténer es a dire coma seccion d'un con circular amb un plan; o la figura formada per l’ombra d'un disc sus una superfícia plana.
En matematicas, e pus particularament en geometria euclidiana de dimension tres, una ellipsa es una corba plana sarrada obtenguda coma projeccion d'un cercle sus un plan - pron que la direccion de la projeccion siá pas parallèla au plan dau cercle -, o coma interseccion d’un còn drech amb un plan; fau alora que lo plan siá pas trop , valent a dire que l'angle entre la normala au plan e l'axe dau còn siá inferior au complementari de l'angle dau còn. Lo cercle es una ellipsa particulara.
En geometria euclidiana plana, l'ellipsa es lo luòc dei ponchs que la soma de sei distàncias en dos ponchs fixes, dichs fòcus, es constanta (sa construccion per lo metòde dau jardinier es fòrça simpla).
S'atròba tanben, en premiera aproximacion, d'ellipsas dins lei trajectòrias dei còrs celèsts (planetas, cometas o satellits artificiaus) en orbita a l'entorn d'una estela o d’una autra planeta. Ansin, l'orbita de la Tèrra es una ellipsa que lo Soleu n'es un fòcus.
Directritz e fòcus
thumb|300px|Construccion d'una ellipsa per fòcus e directritz. Excentricitat 1/2 Lo quadre es un plan afin euclidian P. Sián dins aqueu plan: (d) una drecha, e F un ponch qu'apartèn pas a (d); estent un nombre reau e de l'interval ]0,1[, se sòna ellipsa de drecha directritz (d), de fòcus F e d'excentricitat e l'ensemble dei ponchs M dau plan P taus que: onte d(M,\,F) es la distància dau ponch M au ponch F e es aquela de M a la drecha (d).
Definicion bifocala de l'ellipsa
Lei ponchs d'interseccion (A, B) de l'ellipsa amb son axe major son dichs vertèx principaus; lei ponchs d'interseccion (C, D) de l'ellipsa amb son axe menor son dichs vertèx segondaris. Alora: Se definís:
La Canèa
vinheta|Vista aeriana de la vila. La Canèa (La Canèio en grafia mistralenca ) es una vila de l'Illa de Creta, en Grècia.
Ellipsa
Definicion bifocala de l'ellipsa
Coma: se'n dedutz: e resulta dau teorèma de Pitagòras que
Imatge d'un cercle per una afinitat
thumb|L'ellipsa e lei dos cercles de l'afinitat. Sián (C_1) un cercle de centre O e de rai a, (C_2) un cercle de centre O e de rai b (b<a) e (xx') una drecha passant per O. Se sòna ellipsa de centre O, de semiaxe major a e de semiaxe menor b l'imatge dau cercle (C_1) per l'afinitat d'axe (xx'), de direccion perpendiculara a (xx') e de repòrt b /a.
Seccion conica
180px|right|thumb|Una ellipsa obtenguda coma l'interseccion d'un còn amb un plan. L’ellipsa es una corba plana de la familha dei conicas. S'obtèn coma l’interseccion d'un plan amb un còn de revolucion quand aqueu plan travèrsa lo còn de part en part. Lo cercle apareis coma una ellipsa particulara (plan de copa perpendicular).
Entre lei conicas, leis ellipsas se caracterizan per una excentricitat estrictament compresa entre 0 e 1.
Elements de simetria
S'es ja mencionat
Tangenta e bisectritz
thumb|300px|right|La [[bisectritz dau sector angular format per lei drechas reliant un ponch de l'ellipsa ai fòcus es perpendiculara a la tangenta en aqueu ponch.]] Siá una ellipsa que sei fòcus son F e F'. En un ponch M d'aquela ellipsa, se considèra la bisectritz dau sector angular (FMF'). Alora, aquela bisectritz es perpendiculara a la tangenta en M (se ditz qu'es normala en M a l'ellipsa).
Aiçò explica tanben lo fach que lei sons se propagan fòrça ben d'un quai a l'autre dau mètro parisenc. D'efiech, la màger part deis estacions an una forma elliptica. Se la fònt d'un son s'atròba en un dei fòcus, totei lei sons reflectits convergiràn vèrs l'autre fòcus (sus l'autre quai). Aquela proprietat de l'ellipsa s'explica en se servent de la tangenta en un ponch de l'ellipsa: d'aqueu biais, un son o un rai luminós emés d'un dei fòcus serà reflectit sus l'autre fòcus. Aquela proprietat s'utiliza dins la concepcion de cèrts instruments d'optica. Es de segur presenta dins una galariá amb ressòn, valent a dire dins una pèça que son plafon, per sa forma elliptica, fa qu'una persona que chuchoteja en un dei fòcus s'ause a l'autre fòcus. La rotonda dau Capital Building a Washington e lo Mormon Tabernacle a Salt Lake City son d'exemples d'aquela mena de galariás.
Relacions entre lei grandors
thumb|300px|right|Una ellipsa amb seis axes, son centre, un fòcus e la directritz associada Lei grandors (geometricas o numericas) d'una ellipsa son
Existisson de relacions entre aquelei grandors:
Eqüacion reducha
Dins lo sistèma de coordenadas definit per l'axe major e l'axe menor de l'ellipsa, son eqüacion es (se l'axe focau es aqueu deis abscissas):
(se l'axe focau es aqueu deis ordenadas, se deu escambiar a e b).
Eqüacion generala
Dins un sistèma quin que siá de coordenadas cartesianas, tota conica, e en particular tota ellipsa, a una eqüacion de la forma: Una condicion necessària e sufisenta per qu'una tala eqüacion siá la d'una ellipsa es que: autrament dich: Se B = 0, leis axes de l'ellipsa son parallèls ais axes de coordenadas, e reciprocament.
Eqüacion polara
dins lo sistèma de coordenadas definit per lo fòcus e l'axe focau.
o dins lo sistèma de coordenadas definit per lo centre e l'axe focau.
Circonferéncia
Sota forma d'una seria, s'escriu:
Una bòna aproximacion es balhada per una formula de Ramanujan:
que se pòt tanben escriure:
onte a es la semilongor de l'axe major e b la semilongor de l'axe menor.
Pus generalament, la longor de l'arc en foncion de l'angle sostendut es balhada per una integrala elliptica incomplèta de segonda espècia. La foncion recipròca, l'angle sostendut en foncion de la longor de l'arc, es balhada per lei foncions ellipticas.
Aira dau domeni interior an una ellipsa
L'aira dau domeni interior an una ellipsa que sei semiaxes an per longors respectivas a e b es: Se remarca que per a=b, se retròba l'aira S= \pi a^2 dau domeni interior an un cercle de rai a (o disc de rai a).
Dessenhar una ellipsa: lo metòde dau jardinier
thumb||right180px|Lo metòde dau jardinier. Segon la definicion bifocala, lei ponchs de l'ellipsa son lei ponchs M dau plan taus que la soma de sei distàncias ai dos fòcus F_1 e F_2 es constanta. Ansin, per traçar l'ellipsa, se planta dos piquets dins lo sòu (lei dos fòcus), se pren una còrda non elastica (que sa longor es la soma constanta) e se n'estaca leis extremitats ai piquets; se mantèn la còrda tesada per mejan d'una cavilha (per plantar): la cavilha dessenha una ellipsa.
An aquela tecnica, se li ditz « l'ellipsa dau jardinier ».
L'ellipsa en mecanica celèsta
En mecanica celèsta, un còrs somés a l'atraccion gravitacionala d'un autre e que vira a son entorn, descriu una orbita elliptica. Un dei fòcus de l'ellipsa coïncidís amb lo còrs atractor. L'excentricitat de la trajectòria depend dei condicions inicialas. Cf. l'article subre lei lèis de Kepler.
Pozondón
thumb
Pozondón es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lista dels primièrs ministres de Mongolia
thumb|200px|Blason de Mongolia. Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Mongolia. Vaquí la lista de primièrs ministres de Mongolia aprèp 1912, fins a uèi.
Truèire
Truèire o Trueire ([trœjrə] al sud de Sant Flor) es una ribièra del Massís Central.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Triobris al sègle V; Rivière de Trueyrer, Trueire, Trueyre en 1494; Aqua Trueyrie, aqua del Toyre en 1510; Rivière de Troire, Troyre en 1624; Rivière de Tineyre, Tineyres en 1630; Truieyre en 1671; Treuyre, Treuyry, Truière en 1730; Truayre en 1837.
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Ainay (omonimia)
Ainay es un toponim francés:
Urville-Nacqueville
Urville-Nacqueville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Ornesan
Ornesan (Ornézan en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Segon Dauzat, Ornesan que veng deu nom latin d'òme *Ornacius (considerat com inatestat), d'après Ornata, dab lo sufixe -anum. Segon Negre, Ornesan que veng deu nom de persona Hornatus (tractat com *Ornatius), dab lo sufixe -anum.
Respiracion (omonimia)
La respiracion pòt esser:
Pozuel del Campo
Pozuel del Campo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Llengües Vives
Llengües Vives es una publicacion bimestrala que dempuèi 1996 informa sus l’actualitat lingüistica del sud-oèst europèu. Centra lo sieu interès en las lengas galaico-portuguesa, asturiana, basca, aragonesa, occitana, catalana e sarda. Se coordina e s’edita dempuèi Barcelona, e compta sèt corresponsalias, una per cada lenga. Es una publicacion eptalingüa, perque cada seccion es redigida en la lenga que se'n parla.
A despart de l’editoriala e d’una seccion per cada lenga, Llengües Vives a una agenda d’actes, un vocabulari tematic eptalingüe e un apartat per l’opinion dels legeires.