cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fanny Ardant
vinheta|Fanny Ardant en 2004. Fanny Ardant es una actritz, realisatritz e scenarista francesa, nascuda lo 22 de març de 1949 a Saumur en Maine e Léger. Revelada en 1981 per La Femna d'a costat de François Truffaut, recep en 1997 lo Cesar de la melhora actritz per Pédale douce.
Sant Ermengol
thumb|200px|Sant Ermengol Sant Ermengol ( Aiguatèbia, ? - † el Pont de Bar 1025), evesque d'Urgèl (1010-1035). Foguèt nebot e successor de l'evesque Sal·la, apertenent a la familha comtala de Conflent.
Lo sieu pontificat comencèt amb la reforma de la canonica catedralícia. Aital, Ermengol la dotèt amb los quites bens situats en Valespir, Cerdanha e Aut Urgèl. En 1012 viatgèt fins a Roma per se veire amb lo Papa Beneset VIII, que li confirmèt totes los sieus bens e de limits de l'avescat, en comprenent lo pagus de la Ribagòrça. En 1017 consagrèt Borrell avesque de Ròda, lo qual li jurèt fidelitat e lo reconeguèt per superior ierarquic.
Dobtèt pas a se presentar a jutjaments publics en contra de las decisions presas per la noblesa del comtat d'Urgèl. Favorizèt de grands bastiments publics e moriguèt en quèir de las bastidas del nòu pont de el Pont de Bar Vell. La siá festivitat se celèbra lo jorn 3 de novembre.
Pendent dètz jorns del mes d'agost se fa una representacion plastica a la Seu d'Urgèl de la vida del sant, dins las clastras] de la Catedrala, es Lo [[Retaule de Sant Ermengol. La representacion se mena a tèrme dempuèi fa mai de 50 ans, per volontaris del pòble de totas las edats. Podèm trobar d'actors que l'an representada dempuèi la primièra edicion aital coma nòvas incorporacions. Es una òbra de teatre de valor istorica per la cultura catalana.
Vilhèra (Nauta Garona)
Vilhèra (Billière en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Vilhèra qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia d'Aush. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Casaus de Larbost, qu'es Sent Helitz. Tanlèu 1790, Vilhèra qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon. Vernet qu'es incorporat a Vilhèra a partir de l'an VIII.
Vernet qu'avè eras medishas apertenéncias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Casaus de Larbost, qu'es Senta Quitèira. Vernet qu'èra ua comuna deth canton de Banhèras de Luishon en 1790, mès, dens era nomenclatura de l'an VIII, qu'apareish incorporada a Vilhèra.
Fayl-Billot
Fayl-Billot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Fayl-Billot est situé dans la vallée de l'Amance, un affluent de la Saône. Le ruisseau du Fayl passe au sud du bourg. Fayl-Billot est traversé par la RN 19 reliant l'est de la France jusqu’à Paris. Le bourg plein sud de la haute marne est limitrophe de la cote d 'or( 70 km de DIJON ) de la HAUTE SAONE (48 km de Vesoul) et 25 km de Langres.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valseca
Valseca es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saint-Didier-sur-Rochefort
Saint-Didier-sur-Rochefort es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Hatik
thumb|200px| Hatik en session de dedicàcia còsta [[Tolosa (Occitània) lo 13 de mai de 2023 ]]
Clément Penhoat, dit Hatik, es un rapaire francés nascut en 1992 còsta París, a Chevreuse (França). A passat tota son enfança en region parisenca, mai precisament a Guyancourt, dins lo barri de las Garennes. Cantaire francés, es en realitat Breton per son paire, e d'origina guaianesa per sa maire. Comença vertadièrament sa carrièra de cantaire professional en 2014. Lo rapaire francés Disiz lo convida alavetz en 2015 a participar al cant sus la cançon La Promesse, amb Soprano, Youssoupha e Dinos.
Es tanben actor, a jogat en 2020 dins la seria Validé, seria realizada per Franck Gastambide per la cadena francesa de television Canal+. Per aquel ròtle, incarna Clamenç, dit Apash, un jove debutant dins lo rap.
Saiha
Saiha (o Siaha) es una vila de l'estat de Mizoram en Índia.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 25 110 abitants.
Valtiendas
Valtiendas es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Marcel Lagorce
Comencèt sons estudis au Conservatòri de Paris emb Maurici André e ambdos foguèron pròches profesionalament e umanament tota lors vidas, interpretant e enregistrant ensembles mantun duos.
Ollé
Ollé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Marcel Lagorce
Lagorce si destaquèt com son amic dins la musica barròca mas tanben contemporana e au cinema faguèt en 1961 una interpretacion d'una Cavatina de Michel Legrand dins una scèna venguda famosa dins lo film La cave se rebiffe.
Ollé
Geografia
Ollé Es a 8 km de Courville-sus-Eure, a 11 km de Illiers-Combray e a 17 km de Chartres.
Ollé est à 8 km de Courville-sur-Eure, à 11 km d'Illiers-Combray et à 17 km de Chartres.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valverde del Majano
Valverde del Majano es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Concili de Trent
thumb|200px|Concili de Trent
Lo Concili de Trent que ho un concili ecumenic celebrat dens la ciutat italina de Trent enter 1543 e 1563 e suber ua tempsada de 18 ans entà reformar la Glèisa Catolica e trencar un certe nombre de questions pausadas per la Reforma protestanta.
Chastanh (Lemosin)
Chastanh (nom occitan istoric) o Chastenh (en francés Chatain) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània.
Segon la, es una comuna d'oïl au fin dau seglhe XIX. Abans la reculada de l'occitan en Aguiaina, foguet una comuna occitana, plan atestada dins sa toponimia.
Geografia
Situat a 10 quilomètres al sud-oèst de Charroux, Chastanh foguèt bastit lo long de la ribiera Charanta. Lo paisatge es puntuat d'estanhs. Es possible d'i veire qualques espècias raras d'aucèls aquatics.
Fontenay-le-Marmion
Fontenay-le-Marmion es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Chastanh (Lemosin)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Fontenay-le-Marmion
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chastanh (Lemosin)
Nòtas
<references group="N"/>
Fontenay-le-Marmion
Istòria
Étymologie : L'origina del nom ven del latin fontana=font e del suffixe -etus en designant la preséncia.
Dempuèi 1829, a l'iniciativa de Arcisse de Caumont, dels registres archéologiques aguèron emprés a la localizacion d'un tumulus (tumulus de la Hogue) amb las siás cambras sépulcrales en datant del periòde neolític. An permeses de authentifier la preséncia d'una populacion organizada en grop sociétal vèrs 3600 ans abans lo nòstre ère. Un autre tumulus, aquel de la Hoguette, es visibla a aperaquí 600 mètres.
Lo nom de Fontenay apparait al. La parròquia de Fontenay i aguèt dividit unas primièras fes per formar las parròquias e distincions de Fontenay-lo-Marmion e Fontenay-lo Tesson. La distincion aperten alavetz a una familha poderosa, las Marmion #que las possessions se n'estendon en mai de Manja.
Étymologie : l'origine du nom vient du latin fontana=source et du suffixe -etus désignant la présence.
Dès 1829, à l'initiative d'Arcisse de Caumont, des fouilles archéologiques furent entreprises à l'emplacement d'un tumulus (tumulus de la Hogue) avec ses chambres sépulcrales datant de la période néolithique. Elles ont permis d'authentifier la présence d'une population organisée en groupe sociétal vers 3600 ans avant notre ère. Un autre tumulus, celui de la Hoguette, est visible à environ 600 mètres.
Le nom de Fontenay apparait au. La paroisse de Fontenay fut divisée une première fois pour former les paroisses et seigneuries de Fontenay-le-Marmion et Fontenay-le Tesson. La seigneurie appartient alors à une famille puissante, les Marmion dont les possessions s'étendent outre-Manche.
The Elder Scrolls
The Elder Scrolls es una seria de videojòcs de ròtle creada per Bethesda Softworks en 1994. Es coneguda per sa richessa mitopoïetica e per la libertat donada au jogaire dins l'exploracion e l'avançament de son personatge. A l'ora d'ara, tèn cinc episòdis principaus e plusors episòdis derivats.
La màger part dei jòcs se debanan sus lo continent imaginari de Tamriel qu'es inspirat per d'influéncias eissidas dau mond reau (manlèus a de civilizacions anticas e medievalas) e per d'elements caracteristics de la high fantaisy coma la preséncia generalizada de la magia ò l'existéncia dei dracs. L'intriga dei jòcs es ansin generalament aquela d'un eròi desconegut se dreiçant còntra d'entitats maleficas.
Partita per vriulon No. 3 (Bach)
La Partita per vriulon No. 3 de Johann Sebastian Bach (BWV 1006) qu'ei compausada deus movements seguents :
Qu'ei mei que mei famosa peu son preludio qui ei ua de las òbras màgers deu repertòri deu vriulon per'mor qu'ei hèra mauaisida per lo son jòc d'arquet.
Obsonville
Obsonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malaval
Malaval o Mala Val (Malval en francés) es una anciana comuna occitana en Lemosin administrada per lo departament de Cruesa e la region Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Despeu lo 1er de genier 2019, es comuna delegada de Linar e Malaval.
Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es lo marchés.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Nòtas
<references group="N"/>
Antonin Perbòsc
thumb|250px|Retrach d'Antonin Perbòsc (per Eugèni Trutat) Antonin Perbòsc (La Barta, 25 d'octobre de 1861 - Montalban, 6 d'agost de 1944), foguèt un escrivan (mai que mai poèta) e lexicograf occitan. Son òbra a un pes important dins la recuperacion de la grafia occitana classica amb son amic Prospèr Estieu.
Biografia
Antonin Perbosc nasquèt en 1861 a La Barta, dins una familha pagesa. Èra l'ainat dels quatre enfants que comptèt la familha. Anèt a l'escòla publica de Vaserac e partiguèt puèi a Lafrancesa (a l'Institucion Gasc) far sos estudis segondaris. Mai tard dintrèt dins l'Escòla Normala Primària de Montalban gràcias a una borsa del Departament e venguèt puèi regent. Foguèt mandat a Combarogèr, un pichon vilatge a 30 km de Montalban, puèi a Lausa, prèp de Vilafranca de Roergue. Aviá inculcat a sos escolans l'interès per las tradicions e lo patrimòni de lor region, e aviá acampat los mai passionats en una (51 escolans, dròllas e dròlles, entre 1900 e 1908). Aguèt de s'enfrontar, d'un costat, al mistralisme a otrança dels provençals Pèire Devoluy e Sully-Andrièu Peyre, e amb l'"Escolo Gaston Febus", la gascona, qu'avián d'idèas pròprias sus la gramatica e la grafia. Puèi de 1912 a 1932 foguèt bibliotecari de la vila de Montalban. Coma escrivan, escriguèt de poesias, amb un lengatge magnific, reculhidas dins la tradicion populara. S'èra maridat en 1882 amb Maria Vidalhac, regenta ela tanben. Aguèron una dròlla, Elena.
La tasca de collectatge de Perbòsc
Aquestes escolans reculhián dins lor entorn lo patrimòni oral: cançons, dichas e provèrbis, legendas, contes... Notavan fisèlament, sens i cambiar res, los racontes en dialècte local. Los mai joves, que sabián pas encara escriure, contavan e lors camaradas pus annadits, qu'escrivián jos lor dictada (metòde fòrt innovant). Lo trabalh realizat per Perbòsc e sos escolans suscitèt l'atencion dels sabents folcloristas al Congrès de las Tradicions Popularas de París en 1900. Los racontes contats pels enfants foguèron transcriches per Perbòsc en notacion fonetica, per respectar lor accent e lor intonacion. Sas publicacions son actualament introbablas.
El Pont de Bar Vell
El Pont de Bar Vell es un nuclèu de populacion despoblat de la municipalitat del Pont de Bar, a l'Aut Urgèl. La fin de la populacion d'aquel nuclèu remonta als aigats de 1982 que destruguèron l'ancian vilatge de Pont de Bar. Lo vièlh nuclèu, ont demòran encara qualques ostals e las rèstas d'autras, èra situat a la vorera esquèrra del Segre, edificat entre lo riu e la rota C-14.
En aquel meteis luòc se contruguèt un pont, a l'ancian tèrme de Bar, de la part de Sant Ermengol, evesque d'Urgelh, al sègle XI. Aquel pont, que donèt nom al vilatge, foguèt destruit, coma tanben lo vilatge, pendent los aigats del 1982. La part bassa del vilatge s'arroïna tanben alavetz, e demorèt destruida la centrala electrica. Las aigas provoquèron la esllavissament de las tèrras de l'esquèrra del Segre, e aiçò, somat a la fòrça del corrent de l'aigat, ocasionèt aquelas destruccions.
Lo pont aviá ja recebut fòrça vicissituds al cors de la siá istòria. Bastit per Sant Ermengol, que moriguèt justament en inspeccionant lo pont de Bar d'ont queiguec al riu. Lo pont se li calguèt rebastir de divèrses còps, pendent la Tresena Guèrra Carlina, e en 1910.
Norrois (Marna)
Norrois es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
El Pont de Bar Vell
Se conserva la capèla de Sant Ermengol, patron del pòble, e a la paret de montanha de la solana i a de faissas fòrça estrechas, talhadas d'una manièra espectaclosa en lo rost pendent, ont abans se cultivava la vinha dels Pirenèus.
Norrois (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
El Pont de Bar Vell
Après los aigats lo nòu Pont de Bar foguèt tornarmai construit en un tuc a mièg quilomètre de l'ancian nuclèu, exactament a l'endrech del Solar del Gripó.
Verièiras
Verièiras (C.P. Bedel oralament) Verrièiras o Veirièras (per Veirièiras : Pojada se contraditz en donant la prononciacion supausada [bej'rjɛjros] ) (Verrières en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Elias Bachàs
Elias Bachàs (en grafia mistralenca Elìo Bachas, en francés Élie Bachas, Tolon, 1903 - 1986) es un escrivan de lenga d'òc que foguèt capolièr del Felibritge entre 1963 e 1971.
Verièiras
Toponimia
Lo nom es lo resultat, al plural, del latin vitraria, de vitrum « veire » e sufixe -aria : es un luòc ont se fabricava de veire. L'evolucion roergassa es veirièiras; lo primièr -i es absorbit generalament per -r- (amb l'abondància dels -i- dins lo nom, se pòt considerar qu'es una dissimilacion), d'aquí una prononciacion de tipe verr-; mas los parlars roergasses modèrnes destrian mal -r- simpla e -rr- multipla, çò qu'explica la grafia estranha Verièiras prepausada per C.P. Bedel. Probable que val mai escriure Veirièiras.
Maquina d'arcada
150px|thumb|Maquina d'arcada prepausant lo jòc [[Donkey Kong (videojòc, 1981)|Donkey Kong.]]
Una maquina d'arcada es una maquina de videojòc paganta que se presenta sota la forma d'un mòble contenent un ecran, un sistèma de contraròtle e, dempuei leis ans 1980, d'un dispositiu de connexion permetent de cambiar lo jòc installat. Dispausant generalament d'un dispositiu d'afichatge competitiu, aquelei maquinas foguèron fòrça popularas entre leis ans 1970 e 1990 car èran lei plataformas de jòc pus poderosas. En particular, apareguèron d'establiments, dichs « salas d'arcada », prepausant de jogar e de manjar.
Pasmens, a partir deis ans 1990, lo desvolopament fòrça important dau mercat dei consòlas cambièt lei prioritats de l'industria videoludica. La generalizacion de la 3D transformèt leis abituds dei jogaires que preferiguèron d'ara endavant jogar a l'ostau ò s'orientar vèrs de jòcs multijogaires sus internet. En Euròpa, aquò entraïnèt lo declin rapide dei salas que la màger part dispareguèron rapidament. Un fenomèn similar, mai d'importància mendra, aguèt luòc en America dau Nòrd onte certanei salas capitèron de subreviure en diversificant lei tipes de jòc prepausats (maquinas forencas, jòc d'azard...). En revènge, lo sector s'es mantengut en Japon.
Veganzones
Veganzones es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Caterina de Bora
200px|thumb|Caterina BoraCaterina de Bora (en alemand : Katharina von Bora - (Lippendorf, 29 de genèr de 1499 – Torgau, 20 de deceme de 1552) que ho ua monja catolica alemana qui's convertí a la Reforma protestanta e qui esposè lo reformator Martin Luther.
Sully-sur-Loire
Sully-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cooperativa Lletera del Cadí
La Cooperativa Lletera del Cadí es una entitat fondada en 1915 a la Seu d'Urgèl per Josep Zulueta per ensajar la reconversion de l'Urgellet, afectat per la filloxèra e la crisi granatgeista, en combinant la semençalha de prats amb la comercializacion cooperativa de la lach e los sieus derivats. En 1935 se fusionèt amb la Cooperativa Lletera de Bellver de Cerdanha. En 1983 la siá produccion foguèt de 3710 tonas de formatge, 421 de burre e 917 de lactosa, en mai de la recuelhuda de lach de la comarca de la Aut Urgèl e la Bassa Cerdanha.
Es a l'ora d'ara una de las cooperativas elevairas que formèron l'entrepresa Llet Nostra (Lach Nòstre en occitan) amb la fin d'evitar los intermediaris que s'emportavan la màger part dels beneficis obtenguts. En mai dels produchs de Llet Nostra comercializa tanben coma marca Cadí: lach, Formatge de l'Aut Urgèl e la Cerdanha e Burre de l'Aut Urgèl e la Cerdanha, aqueles dos darrièrs amb Denominacion d'Origina Protegida (DOP).
Esséncia de terebentina
vinheta|Bocal d'esséncia de terebenthina (maison du patrimoine de Mimizan) L'esséncia de terebentina es un òli essencial realizat per purificacion puèi per distillacion de terebentina.
Vegas de Matute
Vegas de Matute es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Esséncia de terebentina
Composicion
L'esséncia de terebentina es una mescla de moleculas variadas, comprenent subretot de terpenicas, d'acids e d'alcools. Aqueste liquid es insoluble dins l'aiga, dins l'alcoòl absolut e dins l'etèr, mas es leugièrament soluble dins una mescla aiga-alcoòl.
Aqueste un produch sensible a la lutz e al solelh, leugièrament toxic e nautament inflamable. La reaccion de l'esséncia de terebentina amb d'acid nitric es violenta, la mescla essent ipergolica (es a dire autoinflamabla).
Utilizacion
Liquid incolòr d'odor caracteristica de pin, l'esséncia de terebentina es un fòrça bon solvant de las grassas, dels òlis e de ceras. Es utilizada dins fòrça produchs (pintura, vernís, ceratge, insecticids e tanben parfums o produch farmaceutics coma las onchas topicas). L’esséncia de terebentina conten 60 % d’alfapinèn.
L'esséncia de terebentina es taben conselhada per levar la mosidura dels cuèrs e las tacas de grassa sus un textil.
L'esséncia de terebentina foguèt tanben utilizada coma carburant de fusadas, coma pel primièr estatge del lançaire Diamant A, vector del primièr satellit francés, Astérix. .
Toxicitat
Veire Fiche toxicologique de l'INRS. Malgrat sa feble toxicitat, aqueste produch es irritant, e demanda de precaucions d'usatge. Lo contacte amb la pel deu èsser evitat, e son utilizacion deu se far dins un luòc airat.
Aly Cissokho
Aly Cissokho (Blois, 15 de setembre de 1987) es un fotbolaire francés d'origina senegalesa. Jòga actualament al Valéncia CF.
Sent Rabier
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n rɒ’bje]. Lo nom es atestat en 1053, Sanctus Riberius. Riberius es un sent coneissut per las Acta Santorum, mas que Dauzat e Rostaing qualifican d'escur (quò's la sola comuna d'aqueu nom); lo site de las comunas de Dordonha precisa que Riberius o Riparius es un sent probablament onorat en tant que confessor (qui a patit per sa fe, sens èsser martir), ,.
Kolasib
Kolasib es una vila de l'estat de Mizoram en Índia.
Administracion
Kolasib es lo capluòc del districte de Kolasib.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 24 272 abitants.
Racing Club de Avellaneda
Lo Racing Club de Avellaneda, dens la província de Buenos Aires (Gran Buenos Aires), es un club de fotbòl fondat lo 12 de mai de 1903 e susnomat l'Academia (la Academia e castelhan).
Es lo gran rival d'Independiente, autra equipa de fotbòl d'Avellaneda, çò qui hè que las loas rescontras que son designadas com "classics d'Avellaneda" e que's debanan dens un contexte deus tienuts.
Son nom es un omenatge al Racing Club de France. Efectivament lo 25 de març de 1903, los dirigents dels dos clubs decidisson de s'amassar tornarmai dins una meteissa estructura. Lo nom de Racing Club es causit perque l'un dels membres, Germán Vidaillac (d'origina Francesa e Occitana), dispausa d'una revista dins la quala es mencionat lo nom del Racing Club de França, l'un dels mai grand club omnisport francés, d'ara enlà essencialament célébre per son rugbi. Los ligams entre las doas equipas demòran a l'ora d'ara pro solidas.
center|750px|
Vallelado
vinheta|upright 1.4| Localizacion de Vallelado dins la província de Segòvia.
Vallelado es una comuna espanhòla situada a l'extrèm nòrd-oèst de la província de Segòvia, dins la comunautat autonòma de Castelha e Leon. Sos estatjants s'apèlan los Valleladenses.
Aspèctes geografics
Vallelado fa partida de l'intercomunalitat nomenada Comunidad de Villa y Tierra de Cuéllar (es). Aperten a la region naturala de Tierra de Pinares (es) (Tèrra de Pinedas). Se tròba dins lo bacin de Duero, al nòrd de la sèrra de Guadarrama. Es a 165 km de Madrid, 73 km de Segòvia, 43 km de Valhadolid e 10 km de Cuéllar.
Lo còr de vila s'estrema al pè del costal de la Bodeguilla, sus la riba esquèrra del rèc Horcajo. Al mitan de la pineda, dins lo sud de la comuna, se recapta l'agradiu espaci natural del riu Cega (es) amb una paissièra, una pescariá e lo pont de Minguela o pont Vièlh.
Elements d'istòria
De descobèrtas arqueologicas nombrosas testimònian d'una preséncia umana dins la contrada tre la preïstòria, e notadament d'una sedentaritat al neolitic.
L'immigracion europenca de l'Edat de Fèrre (sègle IX ab. J.-C.) aumentèt lo nombre de lòcs abitats. I aviá, a-n-aquela epòca, d'abitacions sul site del Pico de Torre (al mièg de la comuna) e sus las broas del riu Cega.
Los Visigòts s'establiguèron sul territòri actual de Vallelado a partir del sègle VI, dins de vilatjòts d'uèi desapareguts coma Óvilo.
La dominacion arabo-berbèra, dins la Tierra de Pinares, durèt del sègle VIII al Xn. Pasmens a Cuéllar, l'arqueologia e l'arquitèctura mudejar remembran la preséncia de musulmans, fins al sègle XV.
La fondacion del vilatge de Vallelado correspond al periòde del repòblament crestian, pendent la Reconquista dels sègles XI e XII.
En 1247, lo toponim « Sancto Thomé de Valelado » apareis pel primièr còp dins un document. « Valelado » deriva probablament del latin « Vallem Latum » que significa « val larga ». Tre 1320, lo nom es atestat, sens la mencion del sant, dins sa grafia actuala : Vallelado. Foguèt, dins lo passat, en concurréncia amb la varianta « Valle-helado ».
De 1808 a 1812, la region es ocupada per las tropas de Napoleon cantonadas a Coca e Villeguillo. Vallelado e los vilatges vesins deguèron pagar d'impòstes suplementaris e aprovisionar, a malas penas, los Franceses, mas tanben tot còp los guerrilleros que combatián l'envasidor. En 1812, l'armada de liberacion anglo-ispano-portuguesa traversèt la Tierra de Pinares, amb lo quite lòrd Wellington, e la calguèt avidar parièrament, maldespièch d'una granda misèria.
Pendent las Guèrras Carlistas, la contrada demorèt leiala al poder en plaça. La vila de Cuéllar foguèt presa dos còps per las tropas sediciosas, en 1838 e en 1873.
Quand s'amodèt la Guèrra Civila de 1936-1939, Castelha la Vièlha passèt rapidament jol contraròtle del camp nacionalista. La linha de front s'estabilizèt dins la Sèrra de Guadarrama. Pasmens, patiguèron localament las repressions (particularament a Cuéllar e Coca) e Vallelado perdèt, dins las zònas de conflicte, qualques uns de sos filhs.
Cercoux
Cercoux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Vallelado
Elements d'istòria
En 1955, Sant Tomàs, la glèisa parroquiala, cramèt parcialament. Acabèron de la tornar bastir en 1961. Ten una crotz processionala d'argent del sègle XVI e un ensemble, fòrça ancian tanben, d'estatuas policròmas.
Cercoux
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Vallelado
Agricultura e economia
La pineda congrea una activitat silvèstra especifica. Çaquelà aquela produccion tradicionala (de fusta, de resina e de pinhons) es actualament pauc ganhiva.
Cercoux
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Vallelado
Agricultura e economia
Se fa encara un pauc de vin a Vallelado, mas plan mens que los autres còps.
Sus terren sec se cultiva de cerealas : blat, òrdi, segal...
Dins las pèças irrigablas fan venir de bledas, de carròtas, de trufets e, mai que tot, lo famós alh blanc. Devengut lo legum emblematic de Vallelado, es representat sus son blason.
Pro recentament s'es intensificat l'elevatge de pòrcs. Las esclopejadas dels tropèls de fedas lanièras son pas mai qu'un sovenir.
A l'oèst de l'aglomeracion, dempuèi 1994, a pres vam una zòna industriala dicha Polígono Industrial « Los Arenales ». Son activitat es diversificada entre l'agroalimentari, la metallurgia o la fabrica de mòbles.
Administracion
! Periòde !! Identitat !! Partit
Adrien Rabiot
Adrien Rabiot-Provost (Saint-Maurice, 3 d'abril de 1995) es un fotbolaire francés. Jòga actualament coma mitan de terrenh al Paris Saint-Germain.
Engwiller
Engweiler en alemannisch (Engwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Robèrt Martí
Robèrt Martí (en francés Robert Marty, Albi, lo 21 de febrièr de 1944 - Rodés, lo 5 de mai de 2021) èra un romancièr, umorista e ensenhaire occitan. Foguèt lo president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1986 a 1997. Dirigiguèt la seccion d'edicion e de difusion de l'IEO (IEO IDECO) a Puèglaurenç (Tarn) dinc a 2009. Es tanben conegut per son interpretacion del personatge de Padena.
Villacastín
Villacastín es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mumuye
Lo mumuye es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria.
Dialèctes
Lo mumuye es constituït d'una vintena de dialèctes: lo gnoore, lo jeng, lo zing, lo mang, lo kwaji, lo meeka, lo yaa, lo kugong, lo shaari, lo sagbee, lo kasa, lo yoro, lo lankaviri, lo saawa, lo nyaaja e lo jaalingo, parlats dins l'estat de Taraba.
Argonay
Argonay en arpitan (Argonay en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
thumb|left|... País de Fillière
La municipalitat a situat al confluisson de rius del Orgulhós e de lo sieu afluent, la Fillière.Se situa a 5 km al nòrd d'Anecí, près de la rota nacionala, actiu vèrs La Ròca-sus-Foron, Annemasse e Genève.
Las municipalitats limitrophes son Anecí-lo-Vièlh, Pringy, Sant-Martin-Bellevue e Villaz.
Arthur P. Jacobs
Arthur P. Jacobs (Los Angeles, 7 de març de 1922 - Beverly Hills, 27 de junh de 1973) foguèt un productor de cinèma american.
Argonay
Geografia
Pays de Fillière
La commune est située au confluent des rivières du Fier et de son affluent, la Fillière.Elle se situe à 5 km au nord d'Annecy, près de la route nationale, allant vers La Roche-sur-Foron, Annemasse et Genève.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tragedia de Superga
thumb|200px|Partida de la basilica trucada per l'avion thumb|left|200px|Equipa deu Grande Torino La tragedia de Superga que ho un accident d'avion escadut lo 4 de mai de 1949 e qui ei famosa per'mor d'aver dalhadas las vitas deus membres de l'equipa (coneguda dab lo nom de Grande Torino) del Torino Football Club qu'i s'escagassè contre ua muralha de la Basilica de Superga.
L'equipa que tornava d'ua partida amistosa jogada en Portugal dab lo Benfica Lisbona en omatge au jogador Francisco Ferreira.
La FIFA que domandè ua minuta de silenci dens lo monde snacèr a l'escadença de las partidas de fotbòl. Deu son costats, l'equipa Argentina de River Plate que joguè dab lo malhòt deu club italian (qui hè partida ara deus sons malhòts istorics tornats emplegar regularament) e que joguè un par de partidas au prohèit de las veudas e deus orfanins deus defunts.
Saint-Connan
Sant-Konan en breton ( Saint-Connan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Wolfram von Eschenbach
Wolfram von Eschenbach (nascut vèrs 1170 dins lo vilatge de Eschenbach en Bavièra - mòrt vèrs 1220) èra un poèta alemand de l'Edat Mejana. Es considerat coma un dels poètas epics mai grand de son temps e un dels representants màger de la literatura cortesa de l'Edat Mejana alemanda. Coma Minnesänger, l'equivalent germanic dels trobadors, tanben escriguèt de poesia lirica.
Vida
Se sap pas grand causa de la vida de Wolfram, senon çò que se dedusís de las seunas òbras. Se conclutz de son nom que nasquèt a Eschenbach (ara Wolframs-Eschenbach) en Bavièra, près d'Ansbach. Mai, se sap que seguèt coma cortesan un cert nombre de Corts dins sa vida.
Òbra
Ara, Wolfram es conegut per son Parzival, qu'es a vegada considerat coma l'epopèa alemanda mai granda del temps. Basada sul Perceval de Chrétien de Troyes, es la primièra òbra en alemand que lo subjècte es lo Sant Grasal.
Dins son Parzival, Wolfram exprima lo desdenh per la version inacabada de Chrétien de Troyes, e declare que sa font èra un poèta nomenat Kyot que viviá en Provença. Unes especialistas creson que Wolfram parla de Guiot de Provins. Pasmens, pas cap de las darrièras òbras sus sa vida lo liga als tèmas de Perceval. Mas, d'autres creson que Kyot èra simplament un dispositiu literari inventat per Wolfram per explicar las diferéncias amb la version de Chrétien de Troyes.
Posteritat
Sa version de la quista del Sant Grasal, Parzival, puèi son Titurel donan al mite un reson esoteric fòrça mai important que per Chrétien de Troyes: lo Grasal es gardat per de Templèrs, e es reservat a unes « elegits » de se n'aprochar, elegits ligats per… una linhada comuna. Fòrça societats secrètas del sègle XIX s'inspirèron o foguèron influenciats per aquela idèa.
Lo Parzival de Wolfram foguèt la font màger de Richard Wagner quand concebèt lo libret de son opera, Parsifal. E mai, Parzifal es lo paire de Lohengrin, autre opera wagnerian. Lo quita Wolfram aparéis coma personatge dins Tannhäuser, un autre opera de Wagner.
AMX-40
thumb|right|[[Fotografia d'un dei quatre prototipes d'AMX-40.]]
L’AMX-40 èra un prototipe de carri de combat principau francés desvolopat dins lo corrent deis ans 1980. Blindat intermediari entre l'AMX-30 e l'AMX-56 Leclerc, èra principalament destinat ai mercats d'exportacion vèrs l'Orient Mejan. De concepcion classica, dispausava d'un canon principau de 120 mm e d'un canon mitralhaire de 20 mm. Sa velocitat maximala èra de 70 km/h per una massa de 43,7 tonas. Pasmens, se son blindatge èra impressionant au començament deis ans 1980, la multiplicacion deis armaments anticarri durant aqueu decenni demeniguèt rapidament l'eficacitat d'aquela proteccion. Ansin, l'armada francesa refusèt d'adoptar l'AMX-40 e ges de país estrangier foguèt interessat. Lo projècte foguèt donc una revirada e la comercializacion dau carri foguèt arrestada en 1990.
António de Oliveira Salazar
António de Oliveira Salazar (Vimieiro, Santa Comba Dão, Portugal, lo 28 d'abril de 1889 - Lisbona, Portugal, lo 27 de julhet de 1970), professor universitari, òme politic e dictator portugués. Ministre de las finanças entre 1928 e 1932, dempuèi 1968 dirigiguèt los destins del país coma dictator, amb lo títol de President del Conselh. En 1951, aprèp la mòrt del manescal Carmona, exercís tanben per interim la carga de President de la Republica.
Empachat per un accident incapacitant (emoragia cerebrala), foguèt escartat del govèrn en 1968, en essent remplaçat per Marcello Caetano. Fins a sa mòrt en 1970, los que tractavan jornalièrament amb li fasián creire que governava encara lo país, après aver exercit dins lo govèrn de Marcello Caetano.
Lo regim militar non li subrevisquèt pas fòrça annadas: la Revolucion dels ulhets foguèt un soslèvament militar que lo 25 d'abril de 1974 provoquèt la casuda de la dictatura salazarista que dominava lo país dempuèi 1933. La fin d'aquel regim, conegut coma Estat Nòu, permetèt que las darrièras colonias portuguesas atenguèsson la seuna independéncia aprèp una longa guèrra coloniala contra la metròpoli.
Villaverde de Íscar
Villaverde de Íscar es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Bondigós
Bondigós (Bondigoux en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Agnès Clerc
Agnès Clerc (nascuda en 1964 a Tors), es una escrivana francesa que demòra entre Marselha, Coïmbra, Chicago e París. Doctora en filosofia, foguèt professora d'universitat als Estats Units.
Escriu de libres autobiografics o autofictius.
Lagesse
Lagesse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Touffreville-la-Corbeline
Touffreville-la-Corbeline es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
La municipalitat se tròba en lo País de Caux.
La commune se trouve dans le Pays de Caux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hastingues
Bastida petita, que John Hastings e fondè en 1289.
Geografia
La vila hauta, installada suber un promontòri, que domina la plana deu País d'Òrta, traversat peu Gave de Pau, dens los confinhs de las Lanas e deus Pirenèus Atlantics. Duas bartas (pradas baishas, planas alluviaus recobèrtas per las aigas en periòde de creguda) que bordejan lo sit. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : Hastyngges en 1370, Fastingues en 1461, Hastingues en 1638 (mapa), Hastingues en 1651 (mapa), Hastingues au començament deu sègle XVIII (mapa), Hastingue en 1714 (mapa), Hastingue en 1733 (mapa). La prononciacion qu'ei [has'tiŋɣəs]. Pr'amor de sa fondacion (véder Istòria), lo nom de la bastida que deriva deu nom deu senescau John Hastings (e non pas dirèctament de la vila anglesa, com Dauzat se pensava ). Totas las fòrmas ancianas que marcan la preséncia d'ua vocala de sosten qui permet l'adaptacion deu nom anglés a la fonetica gascona. Aquera vocala que pausa un problèma de grafia perqué lo gascon occidentau neutraliza l'oposicion enter -a e -e pòsttonic. Aquò qu'empacha pas Bénédicte Boyrie-Fénié de preconizar la grafia totaument inadaptada Hastings, pr'amor de l'origina anglesa, benlhèu per aver pas a decidir enter Hastingas e Hastingues (conherir benlhèu dab Liborna < Roger de Leyburn). Hastingues qu'a l'avantatge de la simplicitat.
Istòria
Hastings que deu la soa fondacion au pariatge passat enter Edoard Ièr d'Anglatèrra (Plantagenèst) e duc d'Aquitània, e los monges de l'abadia d'Artós.
Aqueth tractat, signat au nom d'Edoard peu senescau de Gasconha John Hastings que prevedèva la fondacion d'ua bastida. D'aquera epòca, lo sit a servat lo son plan generau, las soas hortificacions, la soa pòrta inscrita dens ua tor grana rectangulara que da accès a la carrèra principau, bordada per ostaus grans hèra caracteristics.
Nòtas
]
Courgeon
Courgeon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Geografia
400px|left||Distanças e posicion relativa
Districte de Lawngtlai
Lo districte de Lawngtlai es un districte de l'estat de Mizoram en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Lawngtlai. Lo districte foguèt fondat en 1998, en partejant l'ancian districte de Chhimtuipui en dos nòvas unitats administrativas, lo districte de Lawngtlai e aquel de Saiha. Lawngtlai compren doas conselhs autonòms, lo Chakma Autonomous District Council e lo Lai Autonomous District Council.
Populacion
La populacion del districte èra de 117 894 abitants al recensament de 2011. Las lengas mai parlada son lo chakma e l'hakha chin.
Villaverde de Montejo
Villaverde de Montejo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mite fondator de Marselha
thumb|250x250px|Colonia grèga a Marselha per Puvis de Chavannes. thumb|Esculptura dins lo plafons de Palais de la bosa de Marselha celebrant la fondacion de la vila. thumb|Cartèl realizat par David Dellepiane en 1899 pel 25n centenari de la fondacion de Marselha. La legenda de Giptis e Pròtis es lo mite fondator de la vila que descriu la fondacion legendària de Marselha vèrs 600 AbC. Lo mite es basat a l'entorn del mariadatge de Giptis, filha del cap de la tribú celta e ligura dels Segobriges, amb Pròtis, marin focèu.
La legenda foguèt entre autre descricha par Aristòtel e utilizada per l'istorien roman Justin al sègle III   ou   IV dins son Abreujat de las Istòrias filipicas mas compta pauc d'elements autentificats pels arqueològs e los istorians. Los arqueològs pasmens podèron confirmar que lo site geografic de Marselha èra de segur abitat de temps abans los Grècs per de tribús liguras.
Mite dins La Constitucion de Marselha d'Aristòtel
Segon La Constitucion de Marselha, d'Aristòtel:
Mite dins l'Abreujat de las istòrias filipicas de Tròc Pompèu de Justin
Segon Justin, qu'utiliza Aristòtel :
Sant Vincenç dei Fòrts
Sant Vincenç dei Fòrts (Saint-Vincent-les-Forts en francés, autrei fes Saint-Vincent e Mont-Rocher) es una anciana comuna provençala, situaa dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Lo 1èr de genièr de 2017 fusionèt amb La Breula dins la comuna novèla d'Ubaia e La Sèrra de Ponçon e devenguèt comuna delegaa.
Geografia
Lo vilatge es a 1300 m d'altitud a la crosada de las rotas de Barciloneta e d'Ambrun, sus un promontòri que domina lo Lac de Sèrra Ponçon.
Ponches remarcables:
Istòria
A l'Edat Mejana e fins a la fin de l'Ancian Regim, la comunitat de Sant Vincenç es de la bailia de Sèina.
La sieuna situacion en un encrosament estrategic li valguèt l'ocupacion piemontesa en 1690, durant lo sèti de Sèina.
Pendent la Revolucion francesa, seguint lo decret de la Convencion del 25 de vendemiaire an II que convida las municipalitats a non pas aver de noms que pòscan remembrar los membres de la reiautat, de la feodalitat o supersticions e a las remplaçar per autras denominacions, la municipalitat càmbia de nom. Entre lo 10 de decembre de 1793 e lo 27 de frimari de l'an II (17 de decembre), deven Monrocher, puèi Montrocher o Mont-Rocher, dei fes ci-devant Saint Vincenç. Torna a Saint Vincens (ò Saint Vencens) entre lo 17 de floreau e lo 27 de prairiau de l'an III.
Sembla fantasiós lo nom Mont-Clocher.
Lo 22 de setembre de 1923 Saint-Vincent ven oficialament Saint-Vincent-les-Forts.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, una companhia especiala de passatge per militars franceses (preson per militars suspèctes a un títol o a un autre) s'implanta a Sant Vincenç lei Fòrts.
Sent Rafeu
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n rɒ’fɛw]. Lo nom es atestat en latin au segle XIII, Monasterium Sancti Raphaelis. Rafeu es un arcàngel; quò's un nom ebreu, ,.
Omar Sívori
thumb|200px|Omar Sívori dab lo malhòt de RiverEnrique Omar Sívori (Buenos Aires, lo 2 d'octobre de 1935 e lo 17 de heurèr de 2005) mei conegut com Omar Sívori que ho un fotbolaire argentin tanben naturalizat italian qui comencè la soa carrièra dab River Plate (1952 - 1957) abans de passar a la Juventus de Turin (1957 - 1965).
Que joguè dens las seleccions nacionaus deus sons dus país.
En 1961 qu'arrecebó lo Ballon d'Or de la revista francesa France Football.
Qu'acabè la soa carrièra dens lo SSC Naples en 1969.
Que's morí a Buenos Aires dens lo quartièr nadau de San Nicolás d'un cancer.
Jan Hus
thumb|left|200px|Hus suu lenhèr.200px|thumb|Jan Hus
Jan Hus ( pron.: [ˈjan ˈɦus] ) que ho un teologian, un lingüista e un universitari chèc. Ho rector de l'Universitat de Praga) en Boèmia e un precursor de la Reforma protestanta influenciat per l'anglés John Wyclif. Excomuniat per la Glèisa Catolica en 1411 e condemnat peu Concili de Constança que ho cremat suu lenhèr lo 6 de julhet de 1415.
A la soa mort que i avó ua crosada contra la Glèisa Hussiana (aperada Guèrras hussianas).
Qu'ei l'inventor deu hàchek (accent circonflèxe capvirat inventat per la lenga chèca).
Sainpuits
Sainpuits es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
Sainpuits Fa partida del País de Puisaye-Forterre; n'efièch, la municipalitat es près de la frontièra géographique dintre Puisaye e Forterre.
Sainpuits fait partie du Pays de Puisaye-Forterre; en effet, la commune est à proximité de la frontière géographique entre Puisaye et Forterre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sainpuits A citat jol toponyme en 1172, en significant en d'aiga sana.
Sainpuits est citée sous le toponyme en 1172, signifiant en eau saine.
Nòtas
<references group=N/>
Lengadòc
vinheta|Bandièra alternativa de Lengadòc, inclusent las armas dels [[Trencavèl.]] Lengadòc es una region culturala e istorica dins lo centre-sud d'Occitània. Es lo nom donat a una província francesa d'ancian regim, mai que mai eissida de l'annexion del Comtat de Tolosa a la corona francesa en 1271, Comtat que se i es ajustat mantun territòri.
Lo gentilici es lengadocian -a.
Las doas vilas principalas son Tolosa e Montpelhièr.
Lengadòc, que pren son nom de la lenga d'òc, a donat son nom a un dels grands dialèctes de l'occitan, lo lengadocian, mas i aguèt pas jamai correspondéncia entre entitat lingüistica e politica.
Geografia
thumb|left|Lengadòc Lo Lengadòc istoric dessenha un arc de cercle de Tolosa a Vivarés. D'oèst en èst inclutz Tolosan, Albigés, Carcassés, Rasés, Corbièras, Fenolhedés, Menerbés, Narbonés, Bas Lengadòc (de Besièrs a Nimes), Cevenas, Gavaudan, Vivarés e Velai. Las doas vilas màgers i son Tolosa e Montpelhièr.
Istòria
miniatura|Vestigis de l'oppidum d'[[Ausseruna.]] La màger part de Lengadòc faguèt partida de la província romana de Narbonesa, puèi de Septimània. Foguèt conquistat pels Visigòts al sègle V que lo sonèron Gòtia e Tolosa foguèt lor capitala. Foguèron acaçats pels Francs que los obliguèron a se replegar en Espanha. Los Francs conquistèron tanben una partida de Lengadòc que foguèt possession dels Sarrasins.
A partir del sègle X Lengadòc foguèt confondut amb lo comtat de Tolosa, conquistat pels franceses durant la Crosada contra los Albigeses.
Eraldica
L'escut de Lengadòc se blasona aital : "Del camp de gules cargat d'una crotz de Tolosa d'aur"
La lenga
Lo Lengadòc istoric es d'entièr de lenga occitana e s'i parla cinc de las sièis grandas modalitats de la lenga occitana:
Viticultura
Article principal: Viticultura de Lengadòc
Saint-Hilaire-du-Harcouët
Saint-Hilaire-du-Harcouët es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Formatge de l'Aut Urgèl e la Cerdanha
Lo Formatge de l'Aut Urgèl e la Cerdanha (en catalan Formatge de l'Alt Urgell i la Cerdanya) es un formatge catalan de lach de vaca frisona, elaborat a la Seu d'Urgèl (Aut Urgèl, Catalonha).
L'elaboracion de formatges es estada una activitat tradicionala catalana pendent fòrça sègles, mai que mai enrasigada dins las vals pirenencas. Dins lo cas de l'Aut Urgèl, foguèt l'evolucion de l'agricultura e de l'elevatge pendent la primièra mitat del sègle XX que propicièt la formacion d'una importanta indústria làctia, en lo marc que se'n desvolopèron tant aquel produch coma la Burre de l'Aut Urgèl e la Cerdanha. S'agís, doncas, d'un formatge elaborat en seguint de procediments industrials e de tecnicas modèrnas de produccion formatgièra.
Lo Formatge de l'Aut Urgèl e la Cerdanha gaudís d'una Denominacion d'Origina Protegida (DOP), que causa l'elaboracion se tròba per el somesa al reglament de la denominacion. Aquel reglament prevei l'identificacion del produch amb las informacions qu'exigís la legislacion en vigor, es a dire, lo nom del produch "Formatge de l'Aut Urgèl e la Cerdanha. Denominacion d'Origina Protegida" e lo logotipe de la denominacion, en mai del logotipe europèu de las DOP.
Airal d'elaboracion
Malgrat que la legislacion de la DOP prevei coma airal d'elaboracion tant la comarca de l'Aut Urgèl coma la de la Bassa Cerdanha, çò cèrt es que la totalitat de la produccion se concentra a la Seu d'Urgèl e qu'aquela es realizada per una sola entrepresa, la Cooperativa Lletera del Cadí. Lo lach proven de las doas comarcas.
Caracteristicas basicas
S'agís d'un formatge tendre (doncas, la curació debana pendent un maximum d'un mes) e de pasta blanda, elaborat amb lach entièr pasteurizat. La part interiora presenta de pichons traucs e una coloracion blanquinosa de tipe evòri, del temps que l'exterior presenta una coloracion rogenca iranjada. La forma es cilindrica e plana, lo diamètre es ample e la nautor escassa. La talha es pas superiora a dos quilogramas. Se comercializa en pèças entièras, que pòdon après èsser talhadas dins los establiments de venda al detalh. Los sieus unics ingredients son lo lach de vaca, lo calh animal, los ferments lactics e lo clorur de sòdi.
Per çò qu'es de la sabor, sos caractèrs dominants son la leugieretat e un rèiregost salin, que daissa d'aròmas segondaris intenses e persistents.