cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oncle Sam
L'Oncle Sam es una figura emblematica e allegorica deis Estats Units d'America. Inspirat dau retrach dau president Andrew Jackson, es generalament representat coma un òme grand, blanc e ancian ambé lo peu blanc lòng e una barbetona. Sei vestits an de colors e de simbòls revertant lo drapèu estatsunidenc.
Mont-Saint-Éloi
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Tres caserius compausan la comuna :
Vistas aerianas
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Mont-Sant-Eloi es desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en connectant Arras a Thérouanne.
Jol Primièr Empèri portava lo nom de Mont-Sant-Eloy, abans de absorbir la municipalitat de Ecoivres.
Sous le Premier Empire elle portait le nom de Mont-Saint-Eloy, avant d'absorber la commune d'Ecoivres.
La Ròcha de Rama
La Ròcha de Rama (La Roche-de-Rame en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Tibetan
Lo tibetan es una lenga parlada per mai d'un milions de locutors (de 3 a 7 milions segon las fonts) dins lo Tibet ancian (es a dire la Region autonòma de Tibet, las zonas de populacion tibetanas de Qinghai (Amdo), Gansu, Sichuan e Yunnan (Kham) en Republica Populara de China, e dins qualques regions del país a l'entorn, d'Imalaia e de l'Asia centrala, coma lo Ladakh e lo Sikkim en Índia, Botan e lo nòrd de Nepal.
Conseu d'assisténcia economica mutuala
Lo Conseu d'assisténcia economica mutuala (CAEM sovent dich Comecon) èra una organizacion de cooperacion economica entre diferents país dau blòt sovietic. Foguèt creat en 1949 e disparaguèt en 1991 a la fin de la Guèrra Freja.
L'objectiu de l'organizacion èra de melhorar la planificacion e l'especializacion deis industrias nacionalas dei país comunistas après la Segonda Guèrra Mondiala. A sa creacion, èra taben una repòsta sovietic au plan Marshall e la formacion dau blòt estatsunidenc. Puei, dins lo corrent de la Guèrra Freja, permetèt ai Sovietics de renfòrçar son influéncia economica en Euròpa Orientala.
Tibetan
Introduccion
Lo tibetan se divisa en un grand nombre de dialèctes. Lor classificacion varia segon las fonts. Christopher I. Beckwith per exemple distinguís cinc grops geografics: tibetan del Nòrd-èst, de l'Èst, del Sud, del Centre, de l'Oèst.
D'enter lo grop del Centre, lo dialècte de Lhassa, que servis de lingua franca pels Tibetans, es una lenga de tons. Pasmens, qualques autres dialèctes, coma lo ladakhi e aqueles de l'Amdo, an pas de tons e an des grops de consonas inicial, que rebatan aqueles que son marcats dins l'ortografia. Lo dzongkha, un autre dialècte tibetan, es la lenga oficiala de Botan. Lo balti es parlat dins lo nòrd del districte de Kargil, dins la region de Jamo e Cachemire indian.
Organizacion deis Estats Americans
L'Organizacion deis Estats Americans es una organizacion internacionala que gropa lei país dau continent american per favorizar la solidaritat e la cooperacion regionalas entre leis estats membres. Es basada a Washington.
Tibetan
Introduccion
Lo tibetan es notat mejans d'un alfasillabari que, segon la tradicion, seriá estat creada al sègle VII per Thonmi Sambhota, un ministre del rei Songtsen Gampo, a partir del brami, escritura que donèt naissença a mai d'una lengas de l'Índia. L'escritura tibetana compren trenta letras que se combinan amb quatre signes diacritics servent de notar las vocalas i, u, e, o. A aquò s'apond tres consonas subrescrichas, que permeton de cambiar de ton o de suprimir une aspiracion, e 4 consonas sosescrichas per notar de palatalas o de retroflèxas. Es classat dins las escrituras bramicas
Dentre las lengas tibetobirmanas, lo tibetan es una de las mai ancianament atestadas, amb lo tangot, lo birman, lo neware e lo meitei.
Organizacion deis Estats Americans
Foguèt creada en 1948 au començament de la Guèrra Freja opausant leis Estats Units d'America a l'Union Sovietica. Ansin, dins lo corrent d'aqueu periòde, son ròtle principau èra de luchar còntra l'expansion dau comunisme sota la direccion de Washington. Per exemple, permetèt de legitimar d'iniciativas estatsunidencas còntra lei regimes comunistas de la region (Cuba, Granada...). En revènge, la solidaritat regionala conoguèt un limit important en 1982 quand leis Estats Units sostenguèron lei Britanics durant la guèrra dei Malvinas. Dempuei la fin de la Guèrra Freja en 1991, l'organizacion a conegut divèrsei transformacions ambé la demenicion de l'influéncia estatsunidenca (reintegracion de Cuba en 2009 per exemple) e son ròtle es d'ara endavant mai conforme a seis objectius iniciaus.
Tibetan
Introduccion
Lo fondator dels estudis tibetans en Euròpa es le sabent ongres Csoma de Körös, autor d'un diccionari e d'una gramatica del tibetan classic. Son òbra foguèt seguida pel primièr tibetològ francés, Philippe-Édouard Foucaux (1811-1894).
Lenga classica del bodisme de la Nauta Asia, lo tibetan veïcula dempuèi lo sègle VIII una literatura rica.
Ensenhament e usatge
thumb|right|300px|Las cinc lengas de la [[dinastia Qing (Palais d'estiu a Chengde): d'esquèrra a drecha, lo manchó, l'oïghor, lo chinés, lo tibetan e lo mongòl, testimòni de l'importança passada del tibetan dins l'Empèri chinés, dins aquela vila abrigant tanben lo Pichon Potala. La traduccion de 麗正門 es Pòrta de la Beutat e de la Justícia.]]
Dins una bona partida de Tibet, l'ensenhament dins lo primari se fa subretot o entièrament en tibetan, l'ensenhament bilenga començant rarament abans lo segondari. Pasmens, lo chinés es la lenga d'ensenhament gaireben totas las escòlas segondàrias tibetanas. Los escolans que continuan enseguida dins lo superior an la possibilitat d'estudiar las disciplinas relativas a las sciéncias umanas dins una de las facultats per las minoritats d'autras províncias. Pasmens, dins las escòlas tibetanas de Dharamsala en Índia, las directivas del Ministèri del desvelopament dels ressorgas umanas exigisson que las matièras sián ensenhadas en angles a partir del segondari.
Segon lo linguista e tibetològ Nicolas Tournadre, l'usatge de la lenga tibetana escricha mermèt pendent la revolucion culturala al Tibet qu'èra enerbida. Se reviscolèt dins los ans 1980 mas merma de nòu dempuèi la mitan dels ans 1990 per causa de la predominança del chinés dins l'educacion. Un novèl règlament per aparar la lenga tibetana foguèt adoptat lo 22 de mai de 2002, sens pasmens obtenir lo resultat esperat. Los joves dins las zonas urbanas parlan mai sovent una mèscla tibetochinesa.
Maurice Barrès
thumb|dreta|Maurice Barrès
Tibetan
Ensenhament e usatge
Nicolas Tournadre escriguèt que « dins mens de cinquanta ans, la lenga tibetana será venguda una lenga menaçada, condamnada a un declin irreversible, veire a la disparicion en doas generacions se la politica linguistica actuala es mantenguda. La responsabilitat del govèrn regional e del govèrn central es, dins aquel domèni, evidenta. » . Coma l'indica lo linguista Claude Hagège: « Es atal que las lengas morrisson. » . E mai lo linguista Jacques Leclerc considèra atal que la lenga tibetana es en via de regression de contunh del fach qu'es mai valorizada, al contrari, e qu'es venguda inutila sul mercat del trabalh.
Maurice Barrès
Maurice Barrès (Charmes, 1862 - 1923) èra un politician, escrivan e jornalista francés antisemita.
Tibetan
Ensenhament e usatge
Al contrari d'aquelas afirmacions, l'avís del filosòf comunista italian Domenico Losurdo : « del fach de la difusion de l'instruccion, la lenga tibetana es ara parlada e escricha per un nombre de personas fòrça mai naut que dins le Tibet prerevolucionari ».
E mai, lo professor Barry Sautman, de l'Universitat des Sciéncias e Tecnicas d'Hong Kong, afirma que cap d'estudis recents sus las lengas en perilh dona lo tibetan coma lenga en dangièr. Per el, lo manten de la lenga pels Tibetans tranca amb l'erosion de las lengas dins las regions marginalas dels estats occidentals reputats per lor politica toleranta. Las afirmacions que las escòlas primàrias de la RAT ensenhan lo putonghua o mandarin comun son erronèas. En 1996, Lo tibetain èra la principala lenga d'ensenhament dins 98 % de las escòlas primàrias, e a l'ora d'ara lo putonghua es introdusit dins los primièrs ans sonque dins las escòlas urbanas.
Coçan (Hauts Pirenèus)
Coçan (Coussan en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Maurice Barrès
Estudièt lo drech a París ont intrèt en contacte amb lo cenacle de Leconte de Lisle e amb lo simbolisme.
Tibetan
Ensenhament e usatge
Lo tibetològ Elliot Sperling es d'avís, segon el, que e
Segon Stéphane de Tapia lo tibetan es parlat sonque per prèp d'1 milion de Tibetans suls prèp de 5 milions que compta China e la lenga tibetana centrala, lenga classica e literària, mas tanben lenga religiosa, venguèt la lenga d'usatge per la diaspora tibetana.
Coçan (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Segon Dauzat, Rohlfs, R. Aymard, Coçan que vien deu nom latin d'òme Coccius, dab lo sufixe -anum.
Maurice Barrès
A l'ocasion l'Afar Dreyfus passèt de posturas socialistas cap a drecha e venguèt antidrayfusard. Acusèt Alfred Dreyfus d'èsser copable per causa del seu judaïsme e escriguèt de panflets antisemitas.
Tibetan
Alfasillabari
Jos Unicode, los caractèrs tibetans son codats de 0F00 a 0F7F. Vaquò l'alfasillabari tibetan, en dbu can (caractèrs d'estampariá), dbu med (escritura cursiva) e en transliteracion Wylie.
Maurice Barrès
Devolopèt una teoria pròcha del nacionalisme romantic. S'opausant a la teoria de Jean-Jacques Rousseau al respècte del Contracte social, Barrès considerava la Nacion (qu'utilizava a la plaça Pòble) coma un fondament istoric e que demandava pas una "volonatat general" per s'establir, sul aquel punt contrastava amb la definicion de Nacion d'Ernest Renan.
Coçan (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Segon Negre, Coçan que vien deu nom « romanic » d'òme Cocceianus, de Coccius.
Segon Miquèu Grosclaude, Coçan que vien deu nom latin d'òme Coccius, dab lo sufixe -anum. Coçan qu'èra donc ua anciana grana proprietat antica qui avèva per mèste Coccius.
Villettes
Villettes en normand (Villettes en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'istòria de la distincion de Villettes a contat en lo Diccionari de las municipalitats del departament de l'Eure.
La distincion de Villettes #èsser après la conquista de la Normandie per Philippe II Auguste en 1204 la proprietat personala del rei.
En 1222, la #ofrir a lo sieu échanson, Thibaud de Chartres per recompensar-o de los sieus servicis.
Al mes d'abril 1225, Louis VIII lo Leon #donar a Thibaud de Chartres tot aquel #que possedissiá a Ectot, Criquetot e Villettes.
A la XIII sègle, los successors immediats de Thibaud de Chartres, #èsser Odin, Christian, Michel e Raoul de Villettes.
La familha Lo Roux #conservar totun la distincion. En 1547, Nicolas lo Roux, abbé del Val-Richer, èra senhor de Sant-Aubain e de Villettes. Lo 25 de genièr de 1576, Robert lo Roux, fils de Claude lo Roux e de Jeanne de Chalenge, senhor de Becdal, de Villettes e de Tilly, aconselhar dins lo Parlament, épousa en segon nòças Barba Guiffart, madama de las Nonettes, #que pas #aver mai #qu'unes fils unics nomenat egalament Robert.
Lo 18 de mai de 1609, Robert lo Roux II #retre confession al rei Henri IV del fief de Villettes. I n'aviá épousé lo 20 de novembre de 1599, Ostal de Bellièvre ; #morir aconselhar dins lo Parlament l'an 1638.
Robert lo Roux III, chevalier, vidame de Normandie, baron de Esneval, senhor de Tilly e de Villettes èra en 1665 conselhièr del rei Louis XIV en lo sieu grand conselh. Èra en 1708, president a morter dins lo Parlament.
La familha Lo Roux #Conservar la distincion de Villettes fins a la Revolucion francesa.
L'histoire de la seigneurie de Villettes est racontée dans le Dictionnaire des communes du département de l'Eure.
La seigneurie de Villettes fut après la conquête de la Normandie par Philippe II Auguste en 1204 la propriété personnelle du roi.
En 1222, il l'offrit à son échanson, Thibaud de Chartres pour le récompenser de ses services.
Au mois d'avril 1225, Louis VIII le Lion donna à Thibaud de Chartres tout ce qu'il possédait à Ectot, Criquetot et Villettes.
Au XIII siècle, les successeurs immédiats de Thibaud de Chartres, furent Odin, Christian, Michel et Raoul de Villettes.
Tibetan
L'escritura Phagspa
L'escritura Phagspa, alfasillabària, foguèt creada pel lama tibetan Phagspa per l'emperaire Kubilai Khan pendent la dinastia Yuan en China, coma escritura unificada per totas las lengas de l'Empèri Mongòl. Phagspa la deriba de son escriture natala, l'escriture tibetana. Foguèt abandonada quand l'Empèri Mongòl foguèt capvirat per la dinastia Ming.
Villettes
Istòria
Le 26 janvier 1455, Guillaume le Roux rendit aveu pour le fief de Villettes ; il épousa Alison du Fay, qui lui donna Guillaume le Roux II, seigneur de Villettes, deuxième du nom. Ce dernier rendit aveu au roi Louis XI le 22 février 1483. Cependant, Guillaume le Roux II perdit la seigneurie de Villettes en 1493. Celle-ci fut attribuée à Guillaume de Fontaines, seigneur de Criquetot.
La famille Le Roux conserva néanmoins la seigneurie. En 1547, Nicolas le Roux, abbé du Val-Richer, était seigneur de Saint-Aubain et de Villettes. Le 25 janvier 1576, Robert le Roux, fils de Claude le Roux et de Jeanne de Chalenge, seigneur de Becdal, de Villettes et de Tilly, conseiller au Parlement, épousa en secondes noces Barbe Guiffart, dame des Nonettes, dont il n'eut qu'un fils unique nommé également Robert.
Le 18 mai 1609, Robert le Roux II rendit aveu au roi Henri IV du fief de Villettes. Il avait épousé le 20 novembre 1599, Marie de Bellièvre ; il mourut conseiller au Parlement en 1638.
Robert le Roux III, chevalier, vidame de Normandie, baron d'Esneval, seigneur de Tilly et de Villettes était en 1665 conseiller du roi Louis XIV en son grand conseil. Il était en 1708, président à mortier au Parlement.
La famille Le Roux conserva la seigneurie de Villettes jusqu'à la Révolution française.
Tibetan
Cardinals
La taula que seguís dona los nombres cardinals en tibetan, en birman, en cantonés, en shanghaian, en mandarin, et leur traduction en occitan :
Menandre
Menandre (vèrs 343 - vèrs 292 avC) foguèt un autor grèc major de comèdia de l'Atenas antica. Disciple probable dau filosòf e sabent Teofrast e amic d'Epicur, acomencèt rapidament una carriera teatrala ambé la publicacion de sa premiera pèça (La Colèra) en 321 avC. Conoguèt un succès rapide gràcias a de comèdias basadas sus lei sòus e la galantariá e averèt uech còps lei Grandei Dionísias. Pasmens, la màger part de son òbra es d'ara endavant perduda e solament una pèça es coneguda quasi entierament.
Maurice Barrès
En 1906, foguèt causit a l'Academia francesa e elegit al Parlament francés coma deputat pel departament de la Sèina.
Ferm partisan de l'Union sacrée pendent la Primièra Guèrra Mondiala. Barrès aguèt grand influéncia suls escrivans franceses e tanben entre los monarquistas pasmens que n'èra pas.
Nerva (emperaire roman)
Nerva (8 de novembre de 30, Narmi - 27 de genier de 98, Roma) foguèt un emperaire roman dau 18 de setembre de 96 a sa mòrt. Succediguèt a Domician e foguèt remplaçat per Trajan. Maugrat la brevetat de son rèine, fondèt la dinastia antonina que va dirigir l'Empèri fins a 192.
Rèine
Sa politica foguèt caracterizada per la reorganizacion dei finanças e lo reglament de la garrolha entre partisans e enemics de son predecessor.
Lucian Saleta
thumb|250px|Retrach de Lucian Saleta en 1932 Lucian Saleta (en francés: Lucien Salette; Seta, 10 d'agost de 1879 – Seta, 9 de març de 1937) èra un politician occitan que foguèt Deputat d'Erau de 1930 a 1937.
Biografia
Lucian Saleta èra regent dempuèi dètz-e-sèt ans quand esclatèt la Primièra Guèrra Mondiala. Foguèt mobilizat e nafrat seriosament en 1915 e puèi tornarmai, d'un biais mai grèu encara, en 1918. Pasmens capitèt de subreviure a las feridas mas ne sortiguèt fòrça mutilat. Per son coratge recebèt la Medalha militara et la Crotz de guèrra amb palma.
En 1928, venguèt lo candidat del Partit Socialista dins la 3na circonscripcion de Montpelhièr.
Tocar
Lo tocar, es l'un dels sens exteroceptius de l'uman o de l'animal, essencial per la subrevida e lo desvelopament dels èssers vivents, l'exploracion, la reconeissença, la descobèrta de l'environament, la locomocion o la caminada, la prension dels objèctes e la nutricion, lo tocar d'un instrument de musica, la recerca de l'exposicion solara o la quista d'un espaci agradable, los contactes socials, la sexualitat...
Existís amb de variantas dins tot lo règne animal e, fòrça mens observablas del fach de l'imobilitat aparenta, dins lo vegetal. De notar que de vegetals an tanben de reaccions tactilas amb de temps de responsas sufisentament corts per èsser observables. Lo tocar se confond tanben amb lo contacte implicant al mens un èsset vivent.
Foguèt mostrat recentament la complexitat del tocar. Pel fètus uman, es lo primièr dels cinc senses a se desvelopar quitament se s'agís pas d'un sens independent dels autres. Lo sens aptic permet per exemple, per l'òme, de connectar melhor la vista e l'ausida, e pòt tanben significativament facilitar l'aprendissatge de la lectura per l'adult.
Fach trivial sovent obliat, se tocar o se far tocar de biais positiu es crucial per la subrevida de l'òme. Tocar los objèctes e los autres èsser vivents favoriza l'aprendissatge per l'enfant, fins a facilitar l'aprendre la lectura per l'enfant que s'inicia a la lectura, coma per l'adult aprenent una lenga estrangièra. Fin finala, existís un nombre enòrme de terapias implicant lo sens del tocar.
Presentacion
Lo tocar dona d'informacions per contacte de la pèl amb la superfícia dels còrs solids e accessòriament per exposicion als fluids (aiga, aire, etc). Una bona partida d'aquestas informacions son especificas: la temperatura o la consisténcia poirián èsser conegudas autrament.
Es dins los diferents corpusculs tactils, estructuras mai o mens especializadas de la pèl, que cal cercar los premisses de las diferentas informacions elaboradas pel sistèma nerviós.
Lo tocar dins sa dependéncia a la pèl es lo sens mens vulnerable : quand la vista o l'ausida son alteradas, lo tocat permet encara una interaccion prima amb lo mond a l'entorn. Es donc expleitat pels ambliops qu'utilizan subretot l'extrèma sensibilitat dels dets per s'informar e melhorar lor comunicacion. L'accès als tèxtes pel braille es l'aplicacion màger d'aqueste potencial.
Considerant la pèl coma l'organ mai important del còrs, del mens per son espandida, e coneissent la densitat del malhum nerviós de l'epidèrme, es compensible que lo tocar permeta las sensacions mai fòrtas, agradablas o dolorosas e que constituís un generator non solament de plasers d'una granda varietat, mas tanben de sentiments d'entre los mai prigonds:
Lo potencial erogèn del tocar li conferís una plaça centrala dins la vida dels èssers umans : es a l'origina de relacions de ligams e permet d'escambis selectius amb d'autras personas. D'experiéncias sus de joves monins, e quitament de rats mostrèron lo ròtle vital de las careças dins l'equilibri psiquic e quitament fisic.
Son ròtle es considerable dins l'experiéncia e l'espandiment de la tendressa, los escambis (sarradas, potons, careças bucalas, careças manualas, frejaments, eca) aquestes escambis presentant una granda varietat segon las culturas. Sébastien-Roch Nicolas de Chamfort presenta atal l'amor coma « l'escambi de doas fantasiás e lo contacte de dos epidèrmes ».
La plaça ocupada pel tocar es investida per fòrças practicas o tecnicas visant l'espelida dels individús o la desapareisson de trebles o de patologias. La mai espandida d'aquesta practicas es lo massatge.
Fisiologia
Lo sens tactil es un ertadièr sistèma que possedís de captors escampilhats dins tota la pèl  de nervis que partan d'aquestes captors per tornar cap al cervèl e rejónher los airals somestesics. De zonas cutanèas del còrs coma los dets e las lèbras possedisson un mai grand nombre de receptors que d’autres coma l'espatla e son mai representadas al nivèl del cortèx.
Los corpusculs de Pacini son situats dins la sisa inferiora del dèrme. son sensibles a la pression, a las vibracions e a la temperatura. Dison al cervèl quina partida del còrs se mòu e cossí. Los corpusculs de Meissner son de forma ovala s'encontran subretot dins la punta dels dets o la palma de las mans. Reagisson a las estimulacions leugièras e a la pression. Lor foncion màger es de determinar lo moment e lo luòd ont la pèl a estat tocada. Los discs de Merckel son d'organs plans escampilhats sus tot lo còrs son a l’origina de la sensacion de tocar continú. Los receptors contenent la partida mai granda de mistèri son los corpusculs de Ruffini que reagisson a la pression e a la temperatura. Mai, la pèl presenta de tèrmes nervioses liures sensibles a la dolor, a las variacions de temperatura e a las estimulacions mecanicas. Existís de vias de conduccion especificas de l'informacion dolorosa al cervèl que son destriadas d'aquestes que conduson las informacions tactilas. Permetent tanben de melhoras condicions de subrevida.
Tacar prim (epicritica)
Endacòm, existís 6 itèms que lo tocar pòt destriar mejans de receptors diferenciat: La sensibilitat d'aquestes captors varia seguent las zonas del còrs e seguent las foncions. Per exemple, la sensibilitat al tocar es fòrça mai performanta al nivèl de la pulpa dels dets qu’endacòm. Aquestas zonas possedisson una mai granda acuitat tactila, es a dire una capacitat a destriar dos punts de pression mai o mens espaciats. Atal, al nivèl de la pulpa, sèm capables de discriminar doas estimulacions tactilas separadas de 2 milimètres, alara que sus la pèl del braç, la disténcia de separacion es de mai de 4 centimètres.
Tocat brut (protopatica)
S'agís d'un tocat non discriminatiu que detècta de sensacions mai globalas e mai flosc coma aquesta de la sensibilitat termica, la pression, la vibracion, la dolor.
Valorizacions tecnicas
Lo tocar es expleitat dins un grand nombre de domènis, e per exemple dins la creacion d'objèctes tactils reagissent a tot contacte, per exemple d'un det o d'un estilet : escrans tactils, los gants de retorn de fòrça en realitat virtuala.
Heilly
Heillin en picard (Heilly en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent la Primièra Guèrra mondiala, la siá posicion sus la linha de camin de fèrre Amians-Albert lududes a valgut lo triste onor de recebre los còrsses de centenats de victimas de la batalha de la Soma. Lo cementèri militar #que compta encara mai de 3,000 cavòts ne manifèsta lo remembre.
Sur le territoire de la commune, un château médiéval en ruine qui s'appellait Hautefeuille, et qui selon des légendes, aurait appartenu à un certain Griffon d'Hautefeuille, père de Ganelon beau-frère de Charlemagne dans la Chanson de Roland. Une autre légende raconte que Charlemagne serait venu en personne à Heilly pour s’assurer que Ganelon ne l’avait pas trahi. Afin de savoir celui-ce jura par la tour de son château qu’il était innocent et, au même instant, la tour se fendit, Ganelon fût écartelé dans le potager du château et la terre d(Hautefeuille fût donnée par Charlemagne à son cousin Karl d’Heilly. C’est à partir de cette époque que le village et la seigneurie portent le nom d’Heilly, mais les abitants sont restés des Hautefeuillois.
Pendant la Première Guerre mondiale, sa position sur la ligne de chemin de fer Amiens-Albert lui a valu le triste honneur de recevoir les corps de centaines de victimes de la bataille de la Somme. Le cimetière militaire qui compte encore plus de 3,000 tombes en manifeste le souvenir.
Nòtas
<references group=N/>
Exacromia
L'exacromia es una tecnica d'estampariá que permet de reproduire un espèctre colorimetric mai larg que la quadricromia mercé a la conjonccion de las quatre colors de basa de la quadricromia que son lo cian, lo magenta, lo jaune e lo negre mai que s'apond doas colors (sovent irange, verd o blau).
Aquela tecnica permet alara d'enriquir qualques imatges amb una colorimetria mai pròche de l'original per un complement colorimetric.
Aquel procés es pasmens pauc utilizat car tròp costós demandant sèis passas en maquina. Es utilizat pas que per l'embalatge e d'òbras de prestigi.
Pantone Inc. desvolopèt aquel procés.
Un autre biais de realizar l'exacromia, ja practicat de per abans, consistís a completar las quatre tintas primárias amb un blau clar o mai escur, un roge mai « caud » o un ròse segon los besonhs.
Aquò permet l'obtencion d'imatges mai rics en colors: un bon exemple es la reproduccion de flors per valorizar las fòrça nuanças de color.
Aquel principi es desvolopat per d'estampadoiras de raj de tencha per realizar d'imatge pròches de la fotografia.
Trajan
Trajan, en latin Marcus Ulpius Traianus, (18 de setembre de 53, Italica - 9 d'aost de 117, Selinus) foguèt lo segond emperaire roman de la dinastia antonina dau 28 de genier de 98 a sa mòrt. Succediguèt a Nerva e foguèt remplaçat per Adrian. Son rèine marquèt l'apogèu territòriau de l'Empèri.
Rèine
Son rèine foguèt donc marcat per una tièra de conquistas en Dàcia, Mesopotomia, Armenia qu'una partida foguèt rapidament abandonada per son successor. Trajan realizèt tanben una politica de bastida dins la capitala (Forum Trajan, Colomna Trajana...) e assaièt d'aumentar la romanizacion dei províncias. Au nivèu economic, la conquista de Dàcia e son butin li permetèt de suprimir certaneis impòsts.
La Rocheta (Auts Aups)
La Rocheta (La Rochette en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Commòde
Commòde (31 d'aost de 161, Lanuvium - 31 de decembre de 192, Roma) foguèt un emperaire roman de la dinastia antonina dau 18 de març de 180 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Marc Aurèli e foguèt remplaçat per Pertinax. Coma Caligula, Neron o Domician, tèn l'imatge d'un tiran sanguinari e foguèt parcialament condamnat au damnatio memoriae.
Lucius Verus
Lucius Verus (15 de decembre de 130, Roma - genier de 169, Altinum) foguèt un coemperaire roman ambé Marc Aurèli dau 8 de març de 161 a sa mòrt. Après son decès, foguèt pas remplaçat e Marc Aurèli venguèt emperaire unic.
Hem-Monacu
L'Hèm-Monacu en picard (Hem-Monacu en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
La Chapela (Alèir)
La Chapela (en francés La Chapelle) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Çò Sichon Forma una part del limit de la municipalitat, al sud e a l'oèst, del temps que lo Mansan, afluent de marge drech del Sichon, flueix en limit nòrd e oèst.
Çò Cap de-luòc de la municipalitat es a la separacion de la rota principala, #que connècta Cusset a Ferrières-sus-Sichon en longeant lo Sichon.
Le Sichon forme une partie de la limite de la commune, au sud et à l'ouest, tandis que le Mansan, affluent de rive droite du Sichon, coule en limite nord et ouest.
Le chef-lieu de la commune est à l'écart de la route principale, qui relie Cusset à Ferrières-sur-Sichon en longeant le Sichon.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
En lo moment del periòde revolucionari La Capèla #venir Mansan del nom del riu.
Antonin lo Pietós
Antonin lo Pietós (19 de setembre de 86, Lanuvium - 7 de març de 161, Lorium) foguèt un emperaire roman dau 11 de julhèt de 138 a sa mòrt. Succediguèt a Adrian e foguèt remplaçat per lei coemperaires Lucius Verus e Marc Aurèli.
Rèine
Per la màger part deis istorians, lo rèine d'Antonin lo Pietós marca l'apogèu de l'Empèri Roman en causa de l'abséncia de guèrras exterioras o interioras importantas, de sa politica de renfòrçament dei finanças e dei defensas de l'Empèri e de l'estabilitat intèrna deis institucions imperialas.
Hem-Hardinval
Hin-Hardinveu en picard (Hem-Hardinval en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Geografia
Vilatge del nòrd de la Soma jouxtant Doullens e situat entre Fienvillé, Occoches, Outrebois, Gézaincourt, Longuevillette, en la vallée de la Authie, fleuve litoral #que se tira en Baia de Soma.
Es desservi pel tronc comun de las ancianes nacionalas RN25 e RN338 (actualas RD 925 e RD 938).
Biéville-Quétiéville
Biéville-Quétiéville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Hem-Hardinval
Geografia
Village du nord de la Somme jouxtant Doullens et situé entre Fienvillé, Occoches, Outrebois, Gézaincourt, Longuevillette, dans la vallée de l'Authie, fleuve côtier qui se jette en Baie de Sòma.
Biéville-Quétiéville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hem-Hardinval
Geografia
Il est desservi par le tronc commun des anciennes nationales RN25 et RN338 (actuelles RD 925 et RD 938).
Biéville-Quétiéville
Istòria
La municipalitat actuala es nascuda de la fusion de divèrsas municipalitats. En 1831, Mirbel, comuna de 113 abitants, a ligat a Quiétiéville, 239 abitants. En 1840, Biéville-en-Auge, 222 abitants al recensement de 1836, absorbeix Querville, 76 abitants al meteis recensement. Mai d'un sègle mai tard, en 1973, Biéville-en-Auge e Quétiéville fusionan per pas mai formar #qu'una sòla comuna.
Hem-Hardinval
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Biéville-Quétiéville
Istòria
La commune actuelle est née de la fusion de plusieurs communes. En 1831, Mirbel, commune de 113 habitants, est rattaché à Quiétiéville, 239 habitants. En 1840, Biéville-en-Auge, 222 habitants au recensement de 1836, absorbe Querville, 76 habitants au même recensement. Plus d'un siècle plus tard, en 1973, Biéville-en-Auge et Quétiéville fusionnent pour ne plus former qu'une seule commune.
Hem-Hardinval
Nòtas
<references group=N/>
Beaulieu (Orne)
Beaulieu (Orne) es una comuna francesa administrada per lo departament d'Orne de la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Lo territòri de Beaulieu a situat sus un scenari de flaca altitud (100 a Unitat|250|m ) al relief pauc diferenciat. Lo sòl a compausat d'una épaisse tampa de altérites (ròcas formadas d'evolucion sus luòc de formacions mai ancianas : constituisson de sòls resultants a la sortida de matèria per degradacion de la ròca maire (accions chimiques, gèl…)) ricas en silex, de 20 a 30 mètres de espessor, en mascarant totalament lo substrat crayeux.
Le territoire de Beaulieu est situé sur un plateau de faible altitude (100 à 250 m) au relief peu différencié. Le sol est composé d'une épaisse couverture d'altérites (roches formées par évolution sur place de formations plus anciennes : elles constituent des sols résultants au départ de matière par dégradation de la roche mère (actions chimiques, gel…)) riches en silex, de 20 à 30 mètres d'épaisseur, masquant totalement le substrat crayeux.
Pertinax
Rèine
Foguèt elegit per lo Senat coma successor de Commòde e foguèt rapidament assassinat per un grop de pretorians e remplaçat per Didius Julianus.
Beaulieu (Orne)
Istòria
Tot coma los pòbles de Charencey, Moussonvilliers, Normandel e Sant-Maurici-lès-Charencey, La Trinité-sus-Avre dépendait al de la châtellenie de Châteauneuf-en-Thymerais #que los senhors successius regnaven sul Thymerais e guerroyaient al nom dels reis de França contra los ducs de Normandie e los Angleses.
Lo 30 de julhet 1823, la municipalitat de la Trinité-sus-Avre (oficialament La Trinité, 166 abitants l'an 1821, al sud-oèst del territòri) n'a amassat a aquela de Beaulieu (309 abitants),.
Tout comme les villages de Charencey, Moussonvilliers, Normandel et Saint-Maurice-lès-Charencey, La Trinité-sur-Avre dépendait au de la châtellenie de Châteauneuf-en-Thymerais dont les seigneurs successifs régnaient sur le Thymerais et guerroyaient au nom des rois de France contre les ducs de Normandie et les Anglais.
Le 30 juillet 1823, la commune de La Trinité-sur-Avre (officiellement La Trinité, 166 habitants en 1821, au sud-ouest du territoire) est réunie à celle de Beaulieu (309 habitants),.
Bonnefoi (Orne)
Bonnefoi es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bures (Orne)
Bures (Orne) es una comuna francesa administrada per lo departament d'Orne de la region de la Bassa Normandia.
Canhac (Lauragués)
Canhac (Caignac en francés) es una comuna lengadociana administrada per lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Bures (Orne)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canhac (Lauragués)
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Canhac èra de la diocèsi civila de Mirapeis, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués. Tanlèu 1790, Canhac èra del canton de Nalhós (dempuèi 2015, es del canton d'Escalquens). Le vocable de la glèisa es Sent Estève (o Sent Estèfe).
Santa Maria (Auts Aups)
Santa Maria (Sainte-Marie en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Arbois
Nom desconegut en arpitan (Arbois en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Ròcha dels Arnauds
La Ròcha dels Arnauds (La Roche-des-Arnauds en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Ballan-Miré
Ballan-Miré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mory
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Krichna
thumb|Una estatua de Krishna sul temple Sri Mariamman a Singapor.
Krishna o Krichna, (Kṛṣṇa, कृष्ण, escur, blau negre, en sanscrit) es una divinitat importanta de l'indoïsme. Dins fòrça tradicions indoas, es lo ueiten avatar (encarnacion) de Vishnó. Pels tenents del Gaudiya Vaishnavisme, representa la divinitat suprèma a l'origina de totas les autras. Krishna es la divinitat mai venerada d'Índia a l'origina de fòrça sèctas bhakta dedicadas a son adoracion.
Originas
La primièra mencion de Krishna se trapa dins lo Rig Veda (Mandala VIII, 3-4) coma nom d'un savi, mas tanben aquel d'un açora. Dins l'imne vedic, se trapa lo recit d'una desfacha de 50,000 krishna e de lors familhas pel dieu Indra. Las populacions que poblavan la plana gangetica abans l'arribada des arians an una carnacion escura que seriá atal a l'origina del nom de Krishna.
Se tròba enseguida coma filh de Devaki e erudit dins un tèxte anterior a la redaccion finala del Mahabharata, la Chhandogya Upanishad, puèi, a partir d'aquí, accedís al l'estatut de divinitat dins de tèxtes coma le Harivamsa, un apond tardièr al Mahabharata que conta l'enfança del dieu amb los boièrs, o coma lo Gita Govinda que conta las peripecias de sa vida amorosa amb las gopis. Lo Bhagavata purana que conta la vida del dieu, pendet son encarnacion terrèstre (d'un biais parallèl al Mahabharata), es considerada per fòrça coma un libre sacrat.
La posicion de Krishna dins l'indoïsme es complèxa: ofrís la cara d'un dieu de multiples aspèctes e apareis jos fòrça noms, dins fòrça istòrias, dins diferentas culturas e dins diferentas tradicions indianas; a vegadas se contradison.
Aspèctes principals
Lo seus principals aspèctes:
Nombre de tradicions localas e de divinitats regionalas podèron aver estat englobadas dins las istòrias e la persona de Krishna.
Krishna enfant e adolescent
Segon la tradicion, Krishna naís à Mathura, d'un cabèl negre de Vishnou, filh du prince Vasudeva e de Devaki. Kamsa, un raja de la linhada dels Boja, crudèl e imoral, reina sus Mathura aprèp aver capvirat son paire, Ugrasena. Kamsa es tanben lo fraire de Devaki e es amourós de sa sòrra que deu eposar lo prince Vasudeva. Alara que mena le carri cap a Devaki a son novèl espos, entend una vòtz celèsta que li predís que li uieten enfant de sa sòrra causará sa casuda. Fòl de rabia, tira Devaki pels cabels fòra del carri e quand Vasudeva vei aquò, li promet de li donar los seus enfants que naisserán. Lo parelh ten sa promessa pels seus sièis primièrs enfants, mas le seten, Balarama, es confiat en secret a Rohini, una de las femnas de Vasudeva. Quand aprenguèt l'engana, Kamsa empresona lo parelh. Devaki fa màisser leu un novèl mainat, Krishna, e mercé a un miracle que fa dormir los soldats de Kamsa, Vasudeva capita a s'escapar un temps, va al vilatge de Gokula e confisa Krishna a una autra de las seunas esposas, Iashoda que l'escambia contra una de las seunas filhas, Iòga Meyar. Lo matin, Kamsa apren la naissença d'un novèl enfant, le pren e tua Iòga Maya que se transforma en creatura celèsta e li remembra la prediccion. Kamsa - coma Eròdes - fa tuar totes los nòus nascuts, mas Krishna li escapa. Li envia enseguida de demònis per lo combatre, mas sens succès.
Son fraire l'avent trobat e jonhat, faguèt, ajudat d'aquel, fòrça miracles per contrar los maleficis dirigits contra el e Balarama per Kamsa. Fin finala, Krishna decidís d'acabar amb lrs tracasses que li causa Kamsa, lo capvira e restablit sul seu tròn lo rei Ugrasena. Installat ara a Mathura, Krishna e Balarama devon defendre la ciutat contra las atacas del poderós reja Jaresandha del Magadha, un parent de Kamsa. Aprèp dètz e uèi batalhas indecisas, cal l'intervencion de Bhima, l'eròi del Mahabharata per abatre Jarasandha.
Los rapòrts de Krishna e de las gopis, de las femnas qu'es censat aver totas satisfachas, simbolizant lo Principi divin que las armas individualas cercan a s'unir per obtenir la liberacion.
Krishna s'opausa tanben als dieua indoeuropèus, mai ancians, çò que tend a confirmar son origina aborigèna. Jove òme, persuda lo seu sògre e los mai boièrs de Vrindâvana de venerar pas mai lo dieu Indra, dieu de la pluèja e dels sègas, mas en luòc e plaça, de far una puja al puèg de Govardhana e a las vacas. Lo dieu, irritat d'èsser pregat pas mai ne plus être prié, provoquèt un deluvi mas Krishna leva lo puèg e ditz als abitants del vilatge de se refugiar sjos ela que serán aparats e que totes lors besonhs serán satisfaches. Comprenent sa desfacha, Indra se prosternant debans Krishna, implora d'èsser pardonat pel seu orgulh e sa colèra. Rendèt pasmens omenatge a Agni, lo dieu vedic del fuòc sacrificial, e en obtenguèt lo chakra, una arma incendiària terribla.
Krishna adulte
Krishna daissa puèi las ribas de Yamuna e s'installa amb son pòble a Dvaraka a Gujarat. Aquí encontra e esposa Rukmini. Mai tard, participi als costats d'Arjuna e dels Pandava a la granda batalha de Kurukshetra evocada dins lo Mahabharata (que la Bhagavad Gita descriu l'ensenhament de Krishna), puèi sa sòrra Subhadra esposa Arjuna.
Los dieus l'avertisson un jorn que deu abandonar Dvaraka amb totes sos abitants sinon sa linhada s'atudara. Alara que s'arrèston en camin sus la broa, los òmes se bandan e d'afrontaments arriban. Krishna e son fraire Balarama tenton de far tornar lo calme sens succès. Dintran alara dins la selva e entran en meditacion per cercar une solucion quand es frapat per la flècha d'un caçaire aborigèn nomenat Jaras - « Vièlha edat » - que lo pren per un dam. Tòca al talon, la sola partida vulnerabla de son anatomia, morrís e son còrs, perdut, demòra sens sepultura.
Los ossaments de Krishna son trobats e reculhits mai tard per de desvòts e Vishvakarma, l'esculptor dels dieus, sus la demanda d'Indra o de Vishnó, li fabrega una estatua reliquària, mas destorbat dins sa tasca, daissa son trabalh coma esboç çò qu'explica l'aspècte totjorn rudimentari d'aquela representacion de Krishna jos la forma de Jagannatha, le « Senhor de l'Univèrs ».
Los noms de Krishna
Se dona quantitat de noms a Krishna, que: Damodara (« Ventre en forma de còrda »), Venugopala (« Mèstre de las vacas amb la flaüta »), Devakiputra (« Filh de Devaki »), Jagannatha (« Mèstre del mond »), Yashodakrishna, Hari, Pârthasharâthi, Shârngin, Dvârakâvasin, Govinda, Gopala, Mâdhava, Ishvara, Nrsimhadeva, lo Senhor...
Enric Cuèlha
thumb|250px|Retrach d'Enric Cuèlha en 1929 Enric Cuèlha (en francés: Henri Queuille; Nòu Vic, 31 de març de 1884 – París, 15 de junh de 1970) foguèt un politician occitan de Lemosin que foguèt mantun còp deputat e senador de Corresa e mai ministre durant la Tresena Republica, mai que mai a l'agricultura. Foguèt tanben tres còps president del Conselh del temps de la Quatrena Republica.
Biografia
Enric Cuèlha estudièt d'en primièr al licèu de Tula abans d'anar far d'estudis de medecina a París. Quand acabèt, tornèt al país e s'installèt coma mètge generalista a Nòu Vic en 1908. Foguèt elegit Cònsol de la vila en 1912, puèi Conselhièr general del canton de Nòu Vic l'an seguent e deputat de la circonscripcion d'Ussèl en 1914. Tre la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt mandat coma mètge ajuda-major a l'espital de Baccarat. En setembre de 1916, recebèt la Crotz de guèrra, la sola decoracion que portèt. Participèt a las batalhas de Verdun e a l'ofensiva dins la Somme.
La Bellière (Orne)
La Bellière es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Limitada al nòrd per Vrigny e Sant-Christophe-lo-Jajolet, a l'èst per Montmerrei e Lo Cercueil, a l'oèst per La Lande-de-Goult e Francheville, aquela municipalitat del Parc natural regional Normandie-Maine, #que la vocacion n'es essencialament la ramaderia dels bovins, deu lo sieu originalitat a l'importància del bòsc.
Lo Bòsc de Grandmont e lo Bòsc l'Avesque, #que fan partida de massís de Écouves, recobren n'efièch un pauc mai de la mitat de lo sieu territòri, siatz 750 a per una superficie totala de 1,391 a.
Los luòcs-diches : lo Etre als Allains, lo Etre Bouley, lo Etre Clouet, lo Etre Gourbe, la Gerrière, l'Anautita Bellière, la Hunière, la Ròca, la Rochette, lo Bourg, lo Castèl, lo Grais, l'Abitatge, lo Plessis, Rochereuil compausan aquela comuna.
Limitée au nord par Vrigny et Saint-Christophe-le-Jajolet, à l'est par Montmerrei et Le Cercueil, à l'ouest par La Lande-de-Goult et Francheville, cette commune du Parc naturel régional Normandie-Maine, dont la vocation est essentiellement l'élevage des bovins, doit son originalité à l'importance de la forêt.
Le Bois de Grandmont et le Bois l'Évêque, qui font partie de massif d'Écouves, recouvrent en effet un peu plus de la moitié de son territoire, soit 750 ha pour une superficie totale de 1,391 ha.
Les lieux-dits : l'Etre aux Allains, l'Etre Bouley, l'Etre Clouet, l'Etre Gourbe, la Gerrière, la Haute Bellière, la Hunière, la Roche, la Rochette, le Bourg, le Château, le Grais, le Logis, le Plessis, Rochereuil composent cette commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tèrmes romans
Los tèrmes (en latin thermæ, del grèc thermos, caud) èran d'establiments de banhs publics de la Roma Antica. thumb|300px|right|[[Tèrmes de Dioclecian, Roma.]]
Istòria dels tèrmes
Los tèrmes son a l’origina una idèa grèga, mas los Romans l’an considerablament melhorada. Segon las descobertas arcqueologicas, las primièras installatcions de banhs datan de AbC., mas la practica del banh es atestada tre la fin del sègle V en Grècia.
Los primièrs tèrmes èran privats, los publics apareguèron pas qu'al sègle I AbC. De particulars proposavan de banhs fregs e cauds e amb a vegadas massatges. Calguèt esperar 27 AbC. per qu'aparescan los tèrmes vertadièrs, sus òrdre de Marcus Vipsanius Agrippa, un amic de l’emperaire August, qu'èra lo seu gendre. Aquel anava dins de banhs fregs preconizats pel mètge marselhés Antonius Musa. Los banhs fregs s'apondèron a las salas tebesas e caudas, e los tèrmes s'espandiguèron per tot l’Empèri. Quitament las vilas pauras ne possedavan. La construccion de tèrmes rendava a l’emperaire o al seus representants. Los còsts de foncionament dels tèrmes èran donc assegurats per las finanças publicas. A Roma, èra l'emperaire que finançava gaireben totes los monuments.
Los Romans anavan a las aigas per l'igièna corporela e los suenhs complets del còs. Mas lo luòc tanben aviá una foncion sociala importanta: los tèrmes fasián partida de la vida videnta urbana romana. s'i lavava, mas tanben, s'i encontrava los amics, s'i fasiá d'espòrt, s'i jogava als dats, s'i legissiá dins las bibliotècas, e tanben s'i podava tractar d'afars o manjar.
Pels Romans, lo banh representava a l'encòp un luxe e una necessitat. Totes i anavan quina que siá la classa sociala. Èran obèrts als òmes e a las femnas mas dins de partidas diferentas o/e a d'oras diferentas.
Solas las villas de las classas nautas dispausavan de banhs privats e de comuns. Los banhs publics avián donc un ròtle important per l'igièna generala. Apartenián a l'Estat o a de personas privadas. Lo prètz d'entrada èra modic. Sovent, per se far valer, los rics borgeses bastiguèron de tèrmes luxuoses que dobrissián gratuitament al public (practica de l'evergetisme). A la fin de l'Empèri Roman, los banhs venguèron mixtes.
Arquitectonica dels tèrmes
Lo principi de basa dels tèrmes privats, que deguèron mai tard s'adaptar a l'obertura al grand public, comprend: Lo sòl èra cobèrt de mosaïcs e caufat per un sistèma de caufatge pel sòl e de restancas: l'ipocauste, alimentat per un fogal tenent, lo praefurnium. Los fums del fogal èran vojats per de condcutes situats dins l'espessor de las parets (los tubuli) que los caufavan al meteis temps. Lo provesiment en aiga se fasiá mercé als aqüeductes. I aviá tanben de latrinas.
Los tèrmes se completavan sovent d'una palestra per l'exercici fisic e una piscina (natatio, piscinam). Los grands tèrmes de l'epòca imperiala constituissián de vastes complèxes de léser, amb jardins, salas d'espectacle, de bibliotècas.
Los tèrmes èran pas mixtes, levat qualques excepcions. Qualques installacions èran dobladas, amb una partida separada reservadas a las femnas. D'autres practicavan d'oraris alternats per cada sèxe. Lo matin èra pusleu reservat a las femnas, alara que los òmes profeitavan de tot l'aprèp dinada e quitament del vèspre.