cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idrogenocarbonat de sòdi
Produccion e sintèsi
Lo procés Solvay, realizat en escala industrial pel quimista belga Ernest Solvay, realiza de carbonat de sòdi a partir de sal et de greda, mas passant pel bicarbonat de sòdi en via umida, que precipita. Mas, per de rasons tecnicas o de puretat, aquel carbonat de sòdi o soda Solvay torna de bicarbonat de sòdi segon la reaccion seguenta (1):
Proprietat fisicoquimicas
esquèrra|vinheta|Solubilitat aquosa L'idrogenocarbonat de sòdi mòstra una flaca solubilitat dins l'aiga. Es son aisida precipitacion a freg qu'es utilizada pendent la segonda estapa du procés Solvay, promovent la via umida per las aigas-sals. Dins 100 g d'aiga se pòt en principi dissòlvre 6,9 g a 0 (aiga freda), 8,15 g a 10, 9,6 g a 20 , 11,1 g a 30 , 12,7 g a 40 , 14,45 g a 50  e 16,4 a 60  (aiga cauda). En pratictica, se pòt en dissòlvre pas que 9,57 g a 20 e 19,7 g a 80.
Metal
L'aparicion de la metallurgia
thumb|right|Estatua de [[bronze grèga de l'Antiquitat.]]
Idrogenocarbonat de sòdi
Proprietat fisicoquimicas
Dissolgut dins l'aiga, evita la precipitacion, d'ordinari tan facil, dels ions Ca2+ en carbonat de calci o calcari. Vaquí l'origina d'aquelas proprietats adocissentas.
Metal
L'aparicion de la metallurgia
La descubèrta dau bronze, un aliatge de coire, d'estanh e sovent d'arsenic, marquèt l'aparicion de la metallurgia. Entraïnèt la multiplicacion progressiva deis otís e objèctes metallics car lo bronze aviá de proprietats ben superioras a la pèira. Aqueu movement comencèt a la fin dau milleni V avC en Iran mai la metallurgia emergiguèt probablament d'un biais independent dins d'autrei regions. En parallèl, l'Antiquitat Auta veguèt la descubèrta dau mercuri en China (vèrs 2000 avC) e en Egipte (vèrs 1500 avC). Dins aquò, la descubèrta pus importanta dei metallurgistas de l'Antiquitat foguèt aquela de la fabricacion d'objèctes de fèrre e d'acier, apareguts en Anatolia vèrs 1800 avC. L'usatge dau fèrre s'impausèt pauc a pauc dins una region anant de l'Euròpa Occidentala a China coma o mòstra l'equipament deis armadas romanas e cartaginesas durant lei Guèrras Punicas.
Idrogenocarbonat de sòdi
Proprietat fisicoquimicas
Lo bicarbonat de sòdi, solid e impur, prd de dioxid de carbòni, fòrça fablament a partir de 50 mas mai fortament a partir de 70. S'agís de la raaction invèrsa de degradacion (1) de la soda Solvay Mai la temperatura s'auça, mai un vertadièt desgasatge de es constatada, sobretot a 100 °C. Es alara utilisat coma un agent quimic levant de pastas farinosas e de còcas. La levadura quimica compren, mas tanbe dos acids e un ligant coma l'amidon. Lo primièr dels dos acids es l'acid tartric umid que permet la naissença de clòts a febla temperatura. Un segond sal acid es necessari per son accion de creissença de la cavitat a temperatura mai nauta.
Metal
L'aparicion de la metallurgia
En America, la metallurgia se desvolopèt d'un biais pus tardiu e conoguèt donc de progrès pus febles. Lo trabalh dei metaus natius, especialament aqueu de l'aur, èra ben mestrejat. Quauquei pòbles mesoamericans e andins utilizèron tanben de metaus desconeguts dins lo rèsta dau mond coma lo platin, lo palladi, lo ròdi e l'iridi. Enfin, en America Centrala, foguèt utilizat un aliatge d'aur e de coire, lo tumbaga, per fabricar d'objèctes religiós. Pasmens, la metallurgia dau bronze e dau fèrre demorèt desconeguda.
Idrogenocarbonat de sòdi
Proprietat fisicoquimicas
Pres dins lo malhum elastic del gluten, proteïna del blat permetent d'obténrr per exemple una pasta de pan plastica e pestrissabla mecanicament, aqul gax en expansion, deliurat per l'action diferenciada dels dos acids, aumenta lo volum de la pasta abans d'èsser evacuat en fin de cosesson. La còca leva fin finala une textura plus mofle.
Sètge de Constantinòble (1422)
thumb|right|Carta de [[Constantinòble realizada en 1422.]]
Metal
Lo periòde medievau
Durant l'Antiquitat, quauquei sabents e filosòfs s'interessèron ai metaus e ai mineraus. Pasmens, aqueu trabalh demorèt limitat, generalament en causa de la manca d'experiéncias. Lei progrès de la metallurgia foguèron donc fòrça despendents dau saber-faire dei fabres. Pasmens, sei conoissenças son largament perdudas a l'ora d'ara. Aquò cambièt a la fin de l'Antiquitat amb lo desvolopament de l'alquimia, especialament dins lei províncias grègas de l'Empèri Roman. D'efiech, fòrça alquimistas adoptèron de metòdes empirics dins sei recèrcas.
Idrogenocarbonat de sòdi
Proprietat fisicoquimicas
Se cambia en carbonat de sòdi a 100. Lo bicarbonat de sòdi es biodegradable e es pas toxic per l'environament o la santat.
Metal
Lo periòde medievau
Amb lo declin de la poissança romana, leis Arabis descurbiguèron e traduguèron lei tèxtes grècs. Aquò entraïnèt la formacion de grops d'alquimistas arabis e persans que realizèron de descubèrtas importantas en matèria de metallurgia. Per exemple, establiguèron la preséncia de sofre dins mai d'un minerau metallic. Plusors proprietats deis amalgamas de mercuri foguèron tanben identificadas. Vèrs la fin de l'Edat Mejana, lei conoissenças dei sabents arabis se difusèron en Euròpa e en Índia. Aquò menèt a de descubèrtas de metaus novèus que renforcèron l'interès per la metallurgia : arsenic vèrs 1250, zinc vèrs 1300, antimòni vèrs 1540 e bismut en 1546. En particular, se fau mencionar lei trabalhs d'Albertus Magnus (1193-1280) que sintetizèt lei sabers dins aqueu domeni dins De mineralibus, tractat paregut en 1256 que venguèt una referéncia fins a l'aparicion dei sciéncias modèrnas.
Sètge de Constantinòble (1422)
Lo sètge de Constantinòble de 1422 es un sètge menat per lei Turcs Otomans còntra la capitala bizantina de junh a aost de 1422. S'acabèt per una victòria defensiva bizantina.
Metal
La fondacion e l'estructuracion de la metallurgia
thumb|right|Premiera edicion de [[De Re Metallica de Georgius Agricola, obratge fondator de la metallurgia modèrna.]]
En parallèl, lei proprietats quimicas dei metaus venguèron pauc a pauc l'objècte d'estudis. Dins leis ans 1790, Joseph Priestley (1733-1804) e Martinus van Marum (1750-1833) observèron la reaccion de desidrogenacion de l'etanòl en contacte amb la superficia d'un metau. Aquò menèt a de trabalhs sus la catalisi que permetèron de concebre un procès de sintèsi d'acid sulfuric utilizant lo platin coma catalisaire en 1831.
La descubèrta dei metaus leugiers
Au començament dau sègle XIX, totei lei metaus coneguts avián una densitat auta. Aquela caracteristica èra alora considerada coma una proprietat intrinsèca dei metaus. A partir de 1809, la descubèrta dei tres premiers metaus leugiers, lo sòdi, lo potassi e l'estronci, entraïnèt donc de transformacions importantas dins la concepcion generala dei metaus. En 1824, aquò foguèt confiermat per la descubèrta de l'alumini, metau que venguèt fòrça important dins la societat modèrna a la fin dau sègle XIX. D'efiech, gràcias a sa densitat febla e a sei proprietats conductritz, venguèt un element important per la fabricacion de conductors electrics e, pus tard, d'avions.
Lo titani pur (99,9%) foguèt preparat per lo premier còp en 1910. Pasmens, lo premier procès industriau capable d'obtenir aqueu taus de puretat foguèt pas concebut avans 1932. A partir deis ans 1950-1960, venguèt un metau centrau per l'industria de l'armament, principalament per la fabricacion d'aeronaus e de sosmarins. L'escandi, autre metau leugier important per renfòrçar lei proprietats mecanicas de l'alumini, foguèt produch per lo premier còp en 1937. Son usatge se desvolopèt a partir deis ans 1960.
Lo desvolopament de la siderurgia
thumb|right|[[Dessenh representant una usina siderurgica de la segonda mitat dau sègle XIX.]]
A partir deis ans 1850, l'invencion de procès industriaus permetent de produrre de la fonda e de l'acier donèt un vam important a la siderurgia. D'efiech, l'acier venguèt un materiau centrau dins la societat modèrna e sa metallurgia conoguèt alora de progrès regulars amb la descubèrta de procès de produccion novèus e divèrsei melhoraments. Per exemple, en 1855, foguèt concebut lo procès Bessemer que favorizèt lo remplaçament dau fèrre, caracteristic dau premier periòde de la Revolucion Industriala, per l'acier. En 1877, una transformacion d'aqueu procès, lo procès Thomas, permetèt l'esplecha de jaciments de fèrre contenent de concentracions importantas de fosfòr. Aquò entraïnèt la construccion d'usinas d'una dimension sensa precedent dins l'istòria. Ansin, gràcias au procès Thomas, la produccion estatsunidenca d'acier passèt de 3,38 milions de tonas en 1880 a 33,5 milions en 1913 e l'industria metallurgia venguèt una branca majora de l'economia.
La descubèrta dei darriers metaus estables
En 1900, totei lei metaus pus leugiers que lo plomb èran estats descubèrts franc deis elements 71, 72 e 75. Pasmens, aquelei tres metaus foguèron identificats entre 1908 e 1922. Aquò marquèt la fin dau procès de recèrca dei metaus estables. Dins aquò, la descubèrta de la radioactivitat entraïnèt la cèrca de metaus instables pus pesucs que l'urani. Aquel esfòrç menèt a la descubèrta de quatre metaus novèus durant la Segonda Guèrra Mondiala dins lo quadre dau projècte Manhattan : lo neptuni (1940), lo plutoni (1941), lo curi (1944) e l'americi (1944). De mai, aquelei recèrcas permetèron de desvolopar lei conoissenças sus l'urani e sus lei metaus fissibles.
Lei veires metallics
Un veire metallic es un materiau metallic solid, sovent un aliatge, amb una estructura atomica desordonada. Au contrari dei veires classics a basa de silici, lei veires metallics son de conductors electrics eficaç. An tanben de proprietats magneticas de remarca. Pasmens, lor fabricacion es un pretzfach complèx car necessita un refrejament fòrça rapid per empedir la mesa en plaça dau ret metallic. Lo premier veire metallic, un aliatge d'aur e de silici Au75Si25 foguèt ansin pas fabricat avans 1960.
Lei recèrcas sus leis aliatges
thumb|right|[[Fotografia d'un quasicristau metallic.]]
Lo domeni deis aliatges es probablament la branca de la metallurgia qu'a conegut lo pus de progrès dempuei 1945. D'efiech, plusors familhas novèlas d'aliatges son estadas descubèrtas. La premiera es aquela dei superaliatges que son de combinasons de fèrre, de niquèl, de cobalt e de cròme amb de concentracions feblas de metaus coma lo tungstèn, lo molibdèn ò l'alumini. Apareguts dins leis ans que seguiguèron la Segonda Guèrra Mondiala, aqueleis aliatges son utilizats dins de motors capables de mantenir sei performàncias a de temperaturas de mai de 650 °C. La segonda familha es aquela dei materiaus de memòria de forma que constituisson un ensemble d'aliatges qu'an tendància de gardar sa forma d'origina quand la temperatura aumenta. Conegut tre 1932, aqueu tipe de materiau foguèt utilizat a partir de 1962 per la construccion automobila e aeronautica, per la fabricacion d'aparelhs medicaus ò per la proteccion dei construccions còntra lei tèrratrems.
Lo tresen grop d'aliatges foguèt descubèrt en 1984. Es compausat de quasicristaus amb de proprietats relativament similaras a una ceramica : conductivitat termica febla, duretat auta, resisténcia a la corrosion, proprietats antiadesivas... etc. Son principalament utilizats per la fabricacion de motors, per l'isolacion e per la conversion de la calor en electricitat. Leis aliatges metallics complèxs son un autre grop que presenta d'estructuras particularas que pòu semblar a un cristau. Supausada en 1922 per Linus Pauling (1901-1994), l'existéncia d'aqueu grop d'aliatges foguèt pas demostrada avans 1955. Uei, an pas d'aplicacions mai divèrsei projèctes assaian de desvolopar d'aplicacions dins lei sectors de l'energia e de l'armament.
Lei cinquen e seisen grops d'aliatges son tanben d'ensembles de compausats qu'an pas d'aplicacions a l'ora d'ara. Leis aliatges d'entropia auta son fachs d'au mens metaus mesclats dins de proporcions similaras. Sembla aver de proprietats mecanicas superioras ais aliatges classics. Enfin, leis aliatges MAX son constituits d'un metau M, d'un metau A eissit dei grops 13 ò 14 de la taula periodica e d'un atòm de carbòni ò d'azòt (notat Z). Semblan egalament aver de proprietats mecanicas superioras ai materiaus metallics actuaus.
La formacion dei metaus
thumb|right|Lei [[supergigantas rojas son d'estelas contenent de concentracions relativament autas de metaus.]]
Sètge de Constantinòble (1422)
Situacion generala
Lo sètge es una consequéncia de afebliment otoman après la batalha d'Ankara en 1402. D'efiech, après sa desfacha, leis Otomans perdiguèron una partida importanta de son territòri anatolian e una guèrra civila aguèt luòc entre leis eiretiers dau sultan Bayezid I per sa succession. L'Empèri Bizantin assaièt d'aprofichar la situacion per empedir tota resurgéncia de la poissança otomana. Pasmens, amb sei mejans limitats, Constantinòble poguèt pas s'opausar a la victòria de Murad II en 1422. Ansin, après aver reorganizat sei fòrças per i integrar de mejans modèrnes (canons...), lo sultan novèu decidèt d'atacar la capitala imperiala.
Metal
La formacion dei metaus
La formacion dei metaus es liada a de reaccions nuclearas. Per lei metaus anant dau liti au fèrre, la causa principala de formacion es la nucleosintèsi estellara. D'efiech, lei procès de fusion nucleara presents dins leis estelas son capables d'engendrar d'elements quimics mai e mai pesucs. Pasmens, la sintèsi dau fèrre es lo limit e l'aparicion d'aquel element necessita d'estelas massisas. Leis elements pus pesucs son engendrats dins lei supernovas. La violéncia d'aqueu fenomèn permet de fòrçar la fusion entre d'elements pesucs, çò que mena a la formacion d'atòms ben pus pesucs que lo fèrre.
Ans 1460
../.. | Ans 1430 | Ans 1440 | Ans 1450 |  Ans 1460 | Ans 1470 | Ans 1480 | Ans 1490 | ../..
Sètge de Constantinòble (1422)
Debanament
Iniciat dins lo corrent dau mes de junh de 1422, lo sètge otoman aguèt rapidament de problemas importants per assegurar lo blocus complèt de la vila e organizar l'ataca de sei fortificacions. D'efiech, un problema recurrent de Murad II foguèt la manca de tropas mentre lei defensors poguèron aprofichar la mobilizacion de la populacion. L'ataca generala aguèt finalament luòc lo 24 d'aost e s'acabèt per una revirada totala.
Metal
La formacion dei metaus
Après lei procès estellars, lei mecanismes de fission nucleara explican la formacion continua d'autrei metaus. D'efiech, la desintegracion deis atòms instables engendra d'atòms pus leugiers. Per exemple, l'urani se desintègra per formar divèrsei metaus coma lo tòri. A son torn, aqueu metau radioactiu pòu formar d'autreis elements coma lo proactini.
Jussey
Jussey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Metal
Lei metaus dins la classificacion periodica
thumb|right|[[Taula periodica deis elements quimics.]]
Jussey
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Metal
Lei metaus dins la classificacion periodica
Dins la taula periodica, lei metaus ocupan la senèstra, lo centre e una partida de la drecha de la classificacion. Aquela preponderància s'explica per lo nombre important de metaus identificats. Ansin, sus lei 110 elements que sei proprietats quimicas son en partida identificadas, 86 èran de metaus e 7 de metalloïds. Pasmens, lei caracteristicas dei metaus son pas unifòrmas e existís plusors familhas, definidas per de limits mai ò mens informalas. D'un biais generau, lo caractèr metallic d'un element quimic aumenta vèrs la senèstra e lo debàs. Leis alcalins son donc leis elements pus metallics. Leis alcalinoterrós presentan de proprietats relativament similaras.
Jussey
Istòria
vignette|Esquèrra|La municipalitat #èsser desservie per la linha de [[camin de fèrre secondaire a via métrique Ancier - Jussey de las Camins de fèrre vicinaux d'Anautita-Saône de 1903 a 1938]]
Metal
Lei metaus dins la classificacion periodica
Lei metaus de transicion son lo grop pus important. Son una familha d'atòms que tènon un sosjaç electronic d incomplèt ò que pòdon formar de cations amb un sosjaç d incomplèt. Ocupan lo centre la taula periodica. Entre aqueleis elements, aquelei capables de resistir a la corrosion son dichs metaus nòbles. Lei lantanids, ò tèrras raras, son leis elements dau blòt f. An de proprietats quimicas variablas e una tendància a formar de cations portaires de tres cargas positivas. Leis actinids son leis elements pesucs dua blòt f. Lei pus leugiers an de proprietats similaras ai lantanid e lei pus pesucs ai metaus de transicion. Totei son radioactius e lei pus instables son mau coneguts.
Sent Pal de Mons
Sent Pal de Mons (Saint-Pal-de-Mons en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
.invalid
es un nom de domeni generic reservat. Es definit dempuèi 1999.
Batalha de Baugé
thumb|right|Representacion de la batalha de Baugé realizada en [[1484.]]
Metal
Lei metaus dins la classificacion periodica
Lei metaus paures son lei metaus amb lo caractèr metallic mens marcat. An de proprietats mecanicas e un ponch de fusion pus febles que lo rèsta dei metaus. Dins certanei cas, son estructura cristallina pòu aver de proprietats covalentas. An egalament tandància a formar d'anions e aver un comportament amfotèr. Enfin, lei metalloïds son un grop intermediari entre lei metaus e lei non metaus. An un aspècte metallic e pòdon formar d'aliatges amb lei metaus mai son de conductors electrics e termics de bassa qualitat e sei proprietats quimicas son quasi identicas a aquelei deis elements non metallics.
Lei proprietats fisicas
Lei metaus purs an generalament un aspècte lusent e opac. An tanben una conductivitat electrica, una conductivitat termica e una massa volumica autas. D'efiech, l'argent es l'element amb la conductivitat electrica de la classificacion (6,30.107 S/m) seguit per lo coire (5,96.107 S/m), l'aur (4,10.107 S/m) e l'alumini (3,50.107 S/m). Pasmens, se fau nòtar qu'aquela proprietat es influenciada per la puretat. Per exemple, la conductivitat electrica dau fèrre, 107 S/m a l'estat pur, demenís a (6,99.106 S/m) dins un acier tenent 0,10% de carbòni.
La massa volumica dei metaus es sovent superiora a aquela deis elements non metallics en causa de la compacitat de son estructura cristallina. Pasmens, i a quauqueis excepcions. Lo liti, lo metau mens dens amb una massa volumica de 0,534 g/cm3, fa partida deis elements pus leugiers de la taula periodica. L'òsmi, amb una massa volumica de 22,59 g/cm3 n'es l'element pus pesuc. D'un biais generau, leis alcalins e leis alcalinoterrós son lei metaus pus leugiers. An tanben de ponchs de fusion fòrça febles, generalament inferiors a 100 °C. Lei ponchs de fusion pus auts se tròban dins lo centre dei metaus de transicion dins lo grop dei « metaus refractaris ». Tenent fòrça electrons deslocalizats, an una temperatura de fusion superiora a 2,200 °C.
Lei proprietats mecanicas
thumb|right|Esquèma representant lo principi de la deformacion d'un materiau metallic.
Sètge de Constantinòble (1422)
Debanament
Après aquela desfacha, Murad II deguèt rapidament abandonar lo sètge en causa de la rebellion de son fraire Küçük Mustafaq que revendiquèt a son torn lo tròne otoman.
Metal
Lei proprietats mecanicas
Lei metaus an generalament una bòna malleabilitat e una bòna ductibilitat. Aquò li permet de se deformar sensa rompre, çò que permet de leis utilizar per fabricar d'objèctes coma de fuelhs de metau. Aquò s'explica per lei proprietats de la liason metallica. D'efiech, somesas a una fòrça exteriora, aquelei liasons pòdon rompre e se tornar formar rapidament. En revènge, aquelei caracteristicas empachan ben sovent d'utilizar un metau pur per d'aplicacions necessitant una resisténcia mecanica auta. Dins aqueu cas, es necessari d'utilizar d'aliatges que permèton de durcir lo metau. D'exemples coneguts son leis aliatges de fèrre e de carbòni utilizats per la fabricacion d'acier, de coire e d'estanh utilizats per la fabricacion de bronze ò d'aur, d'argent e coire utilizats en joielariá.
Sètge de Constantinòble (1422)
Consequéncias
La revirada dau sètge permetèt la subrevida de l'Empèri Bizantin fins a 1453. Pasmens, la situacion de l'Empèri demorèt malaisada. D'efiech, Murad II capturèt e executèt rapidament son fraire e decidèt d'atacar Salonica, la segonda vila bizantina. Incapables de la defendre d'un biais eficaç, l'emperaire decidèt de la cedir ai Venecians.
Batalha de Baugé
La batalha de Baugé se debanèt lo 21 de març de 1421 durant la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Opausèt una armada anglesa comandada per lo duc de Clarence (3,000 òmes) a una armada francoescocesa dirigida per John Stuart e Gilbèrt III Motier de la Faieta (5,000 òmes). S'acabèt per una desfacha anglesa importanta que permetèt ai Francés de redreiçar sa situacion après la desfacha d'Azincourt en 1415.
Metal
Lei proprietats magneticas
Quauquei metaus presentan de proprietats magneticas de remarca coma lo ferromagnetisme. En particular, es lo cas per lo fèrre, lo cobalt e lo niquèl a temperatura ambienta. A bassa temperatura, quauquei tèrras raras son egalament ferromagneticas. Aqueu fenomèn permet de leis utilizar per fabricar d'aimants.
Ans 1460
Istòria
1458-1460 : conquista dau Despotat de Morèa per leis Otomans. 1460 : en Mesoamerica, conquista de la region de Zacatula per lei Tarascs. 1461 : en França, mòrt dau rèi Carles VII que foguèt remplaçat per son fiu Loís XI. 1461 : dins l'espaci maia, fin de la crisi entraïnada per l'afondrament de la vila de Mayapan, cremada e abandonada après la revòuta d'Ah Xupan. Lo territòri maia dau nòrd de la peninsula de Yucatan foguèt d'ara endavant devesit entre 16 estats rivaus dominats per lei tribüs dei Cocomes, dei Xius, dei Chels, dei Canuls e dei Chontals. 1463 : dins l'Empèri Inca, reorganizacion dau govèrn. Pachacutec fisèt lo comandament deis operacions militaras a son fiu Tupac Yupanqui per se concentrar sus un programa ambiciós de construccion (Temple dau Soleu, Sacsayhuamán e Machu Picchu). 1465 : en França, revòuta de la Liga dau Ben Public, una coalicion de senhors poderós qu'èran ostils au renfòrçament de l'autoritat reiala. Indecís, lo conflicte s'acabèt oficialament per un succès deis insurgents qu'obtenguèron la restitucion de certanei vilas e impòsts per lo rèi Loís XI. Pasmens, en realitat, lo rèi capitèt rapidament d'annular sei concessions. 1466 : en Majapahit, mòrt dau rèi Girisawardhana que foguèt remplaçat per Singhawikramawardhana. 1466 : fondacion dau Khanat d'Astrakhan per Mahmud bin Küchük, un pretendent desfach au Khanat de l'Òrda d'Aur. Aquò afebliguèt leis estats mongòls occidentaus. 1467 : en Mesopotamia, destruccion de la federacion tribala dau Moton Negre per aquela dau Moton Blanc. 1468 : mòrt dau negus Kwestantinos I que foguèt remplaçat per son fiu Baede Maryam (1468-1478). Aprofichant la patz amb leis estats musulmans d'Africa Orientala e la poissança militara legada per son paire, lo negus novèu ordonèt una campanha còntra lei pòbles de la region de Semien e còntra lei pilhards que menaçavan lo comèrci caravanièr en Tigre. 1468 : en Insulíndia, scission de Majapahit a l'eissida d'una guèrra civila entre lo rèi Singhawikramawardhana e un prince usurpator dich Kertabhumi. Divèrsei revòutas comencèron dins lei rèstas dau reiaume de part de pòbles desirós de retrobar son independéncia. 1469 : en Mesoamerica, mòrt dau tlatoani Moctezuma I. Axayacatl, felen dau tlatoani Itzcoatl, li succediguèt. 1469 : conquista dei regions occidentalas de l'Empèri Timurida per lei Turcomans dau Moton Blanc.
Jussey
Istòria
vignette|gauche|La commune fut desservie par la ligne de [[chemin de fer secondaire à voie métrique Ancier - Jussey des Chemins de fer vicinaux de Haute-Saône de 1903 à 1938]] Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Metal
L'oxidacion e la reduccion
thumb|right|[[Fotografia d'una cadena de naviri en partida destrucha per la formacion de rolh.]]
Idrogenocarbonat de sòdi
Tipes de bicarbonat
Existís tres tipes de bicarbonat de soda : Quitament se lo nom es lo meteis, los critèris de puretat son diferents : se cal figilar a utilizar la qualitat « tecnica » sonque per un usatge ostalenc. La qualitat alimentària es indicada amb lo còdi FCC.
Batalha de Baugé
Situacion generala
Seis adversaris, gropats a l'entorn dau daufin Carles, lo futur Carles VII de França, tenián lei regions centralas e sud dau reiaume de França mai avián subit de pèrdas importantas durant leis ans 1400-1410. Pasmens, capitèron de conclure una aliança amb Escòcia que desbarquèt una armada de 5,000 a 6,000 sus lo continent. Sensa cercar lo combat, lei Francoescocés se dirigiguèron vèrs la vau de Léger per sostenir lei defensors dei plaças localas. Arribèron ansin dins la region de Baugé.
Ans 1460
Sciéncias e tecnicas
1460 : premiera descripcion medicala, per lo cirurgian militar alemand Heinrich von Pfolspeunt, de bleçaduras entraïnadas per de balas d'armas de fuòc. 1464 : publicacion d'un tractat de trigonometria esferica dich De triangulis omnimodis per lo sabent alemand Regiomontanus (1436-1476). Aquela òbra permetèt de difusar largament en Euròpa lo trabalh dei matematicians arabs sus lo subjècte. 1466 : en criptologia, invencion dau quadrant chifrant per lo sabent e filosòf italian Leon Battista Alberti (1404-1472). Son sistèma foncionava amb dos discs marcats de letres e de cifres que son alinhament podiá èsser modificat. Aquò creèt lo metòde de la substitucion polialfabetica. Dins aquò, tot l'interès d'aqueu sistèma foguèt pas comprés avans lo sègle XIX.
Les Deux-Villes
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Metal
L'oxidacion e la reduccion
Lei metaus an tendància d'engendrar de reaccions d'oxidoreduccion caracterizadas per la formacion de cations metallicas e la pèrda d'electrons. Per exemple, lo calci abandona aisament dos electrons per formar lo cation Ca 2+. Aquelei reaccions son fòrça importantas en metallurgia car la chausida de compausats ben adaptats permet de favorizar la reduccion de certanei metaus. Aquò es un principi fondamentau dins la purificacion de fòrça metaus. Lei fenomèns d'oxidacion son tanben importants car la màger part dei metaus pòdon reagir amb l'oxigèn de l'aire per formar d'oxids. Lo cas pus conegut es probablament aqueu dau rolh que pòu totalament destrurre de pèças de fèrre ò d'acier. Per aquela rason, la proteccion dei metaus sensibles a l'oxidacion es un aspècte centrau dins l'entretenença de mai d'una infrastructura ò d'un veïcul (pònt, naviri...). Es generalament realizada per l'aplicacion d'un jaç de pintura ò per anodizacion.
Lei metaus nòbles son un grop reduch de metaus que resistisson a l'oxidacion per l'oxigèn de l'aire. Lo pus famós es l'aur. Pasmens, d'autrei metaus pòdon i resistir gràcias a la formacion d'un jaç impermeable d'oxids a sa superficia. Per exemple, es lo cas de l'alumini.
Les Deux-Villes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Metal
Leis aliatges
Un aliatge es una mescla, principalament constituida de metaus, de plusors elements quimics. D'efiech, la màger part dei metaus purs son pas pron resistents per èsser dirèctament utilizats. Leis aliatges permèton d'aumentar la resisténcia mecanica, la duretat, la resisténcia a la corrosion ò l'esclat. Pòdon tanben modificar la color, especialament en joielariá. De mai, leis aliatges facilitan lo trabalh dei metallurgistas car baissan la temperatura de fusion dei metaus. Uei, existís donc una gròssa diversitat d'aliatges desvolopats per respòndre a de besonhs especifics.
Batalha de Baugé
Debanament
Après l'arribada dei Francoescocés a proximitat de Baugé, una escaramocha permetèt ais Anglés de capturar un chivalier escocés. Gràcias ais informacions donadas per lo presonier, lo duc de Clarence poguèt descubrir la posicion ocupada per lei Francoescocés. Decidèt de menar una ataca rapida amb solament 1,500 òmes, principalament de cavaliers, per susprendre seis adversaris. Pasmens, se turtèt a una defensa ben organizada e son armada, en inferioritat numerica, perdiguèt la màger part deis efectius engatjats (1,000 mòrts e 500 presoniers). Lo duc eu meteis e plusors autrei caps anglés foguèron tuats sus lo prat batalhier.
Idrogenocarbonat de sòdi
Utilizacions
vinheta|250x250px Lo bicarbonat ten fòrça utilizacions.
Metal
Lei diferents compausats metallics
En defòra deis oxids e deis aliatges, lei metaus pòdon formar d'autrei categorias de substàncias. Premier, pòdon s'assemblar amb d' elements electronegatius per formar de compausats inorganics. Per exemple, es lo cas dei saus constituits d'un cation metallic e d'un anion clorur, sulfat ò sulfur. La formacion de liasons amb d'elements organics es egalament possibla e frequenta. Aquò entraïna la formacion de complèxs metallics ò de compausats organometallics que son fòrça importants dins la quimia modèrna. Enfin, se fau nòtar la preséncia de metaus dins fòrça moleculas dau vivent coma l'emoglobina.
Batalha de Baugé
Debanament
Dirigit per lo còmte de Salisbury, lo rèsta de l'armada anglesa aprofichèt la nuech per se retirar en direccion de Normàndia.
Idrogenocarbonat de sòdi
Usatge alimentari
vinheta|250x250px Lo bicarbonat de sòdi, e las aigas mineralas que ne contienen, facilita la digestion. La farmacopèa l'utilizèt tradicionalament contre los mals d'estomac e per calmar l'ipercloridria gastrica. Se prescriu tanben pel tractament de las dispepsias. Dons los ans 1900 èra tanben considerat coma un medicament digestiu, antiacid e diuretic.
Metal
La metallurgia
thumb|right|[[Fotografia d'un obrier metallurgista trabalhant sus un aut-fornèu.]]
Idrogenocarbonat de sòdi
Usatge medical
Lo bicarbonat de sòdi, actor màger de la regulacion dels mitans tampons de l'organisme, constitue l'essentiel de la réserve alcaline du plasma sanguin. Sa mobilisation, per exemple en reaccion fàcia a una acidòsi, permet de manténir un pH constant. Sa concentracion estandard dins lo plasma e sang total es situat entre 22 e 26 milliequivalents per litre.
Metal
La metallurgia
La metallurgia es la branca de la quimia qu'estúdia lei metaus, especialament son elaboracion, sei proprietats e sei tractaments. Per extension, lo tèrme designa la branca de l'engenhariá que s'ocupa de la fabricacion deis aliatges e deis objèctes metallics dins l'industria. Aparegudaa la fin de l'Edat de la Pèira e au començament de l'Edat dau Bronze, es venguda una activitat fondamentala per l'economia modèrna en causa de l'emplec important dei metaus dins la societat actuala. Son premier ponch d'interès regarda lei metòdes e lei tecnicas d'extraccion e de purificacion dei metaus. Varian segon leis elements mai existís de ponchs comuns car la màger part dei mineraus utilizats son de sulfurs ò d'oxids. Ansin, lei premiereis etapas d'eleboracion d'un metau consistisson a concentrar lo minerau « util » per lo mejan d'operacions fisicas (trissatge, proprietats magneticas...), fisicoquimicas (flotacion, lixiviacion...), bioquimicas (accion de bactèris...) ò quimicas (grilhatge, dissolucion...). Puei, s'es necessari, a luòc una operacion de grilhatge destinada a oxidar lo minerau.
Idrogenocarbonat de sòdi
Luta contra les incendis
Lo bicarbonat de soda es utilizat per atudar un incendi quand se desconselha l'utilizacion de l'aiga, per exemple pels fòcs de fregida. Lo bicarbonat de sòdi, generator potencial de gas carbonic, es present dins los extinctors d'incendi de classa B, contra los fuòcs grases d'idrocarburs liquids coma l'esséncia, mas tanben lo alcòls e derivats carbonilics. L'accion d'una substéncia inerta, coma la tèrra, lo sable o lo gas carbonic, empacha lo comburant d'aténher lo carburant, per estofament del fuòx. se trapa dins los liquids extinctos, las mossas quimicas, e las polveras secas contraincendi. La pression de projeccion du gas permet une destenda adiabatic d'aquel, d'efièch refrigerant.
Metal
La metallurgia
Après l'acabament dei fasas de preparacion, lo minerau es normalament reduch per passar d'un estat oxidat a un estat metallic. La natura dau reductor es variable mai s'utiliza sovent lo dioxigèn, lo diidrogèn, lo monoxid de carbòni, lo dioxid de carbòni ò d'autrei metaus. Aquelei procès son sovent resumits per una eqüacion quimica simpla mai son en realitat de mecanismes reaccionaus complèxs amb plusors reaccions intermediàrias e segondàrias. Permèton d'obtenir un metau contenent una quantitat mai ò mens importantas d'impuretats.
La darriera etapa majora de l'obtencion d'un metau es l'afinatge que permet d'obtenir de metaus d'una puretat sufisenta per li trobar una aplicacion. Generalament, s'utilizan siá de procès de fusion que permèton d'eliminar pauc a pauc leis impuretats siá de procès electrolitics que permèton d'obtenir de metaus fòrça purs. Pasmens, lei procès electrolitics consuman una gròssa quantitat d'electricitat. Enfin, lo metau pur pòu èsser trabalhat sota forma de lingòts, de barras, de bobinas ò de tòlas per permetre son transpòrt e son utilizacion ulteriora (fabricacion d'un aliatge, d'una pèça...).
Leis aplicacions dei metaus
Leis aplicacions dei metaus son fòrça nombrosas. Leis aliatges amb de proprietats mecanicas autas son utilizats per la construccion de bastiments ò per la fabricacion de pèças capablas de resistir a de constrenchas importantas (motors, veïculs, camin de fèrre, otís...). Lei metaus aguent de proprietats conductritz son utilizats per la fabricacion de circuits electrics ò de sistèmas de transpòrt de la calor. Existís fòrça aplicacions mens frequentas coma la produccion d'aimants, de polimèrs, de compausats antiseptics ò de catalisaires quimics. Lei metaus son un element centrau de la societat modèrna.
L'economia dei metaus
L'industria metallurgica es una branca importanta de l'industria modèrna. Es tradicionalament devesida entre plusors sosbrancas especializadas dins l'elaboracion d'un metau donat. Per exemple, la siderurgia s'ocupa dau tractament dei mineraus de fèrre. Aquela industria cuerb plusors domenis distints. Lo premier regarda l'extraccion dei mineraus metallics. Lo segond pertoca la preparacion dau metau eu meteis. Enfin, lo darrier element major es aqueu de la fabricacion dei pèças finalas que seràn transportats vèrs lei mercats de venda. L'industria metallurgica fa partida deis industrias pesucas car leis investiments necessaris son sovent fòrça importants. De mai, la talha deis installacions e lo nombre de personaus requists per son bòn foncionament ne'n fan un sector dominat per de companhiás multinacionalas.
En causa de l'importància de mai d'un metau dins l'economia, la metallurgia es sovent considerada coma un sector estrategic. De mai, après 200 ans d'industrializacion, lei jaciments aisats d'esplechar e la multiplicacion deis aplicacions entraïnan una rarefaccion creissenta dei mineraus e dei metaus. Una autra causa d'aqueu fenomèn es l'interès portat a de metaus negligits i a quauquei decennis. Per exemple, dins leis ans 1970, mens de 20 metaus de la taula periodica èran industrialament produchs. Dins leis ans 2000, aqueu nombre es passat a 60...
Per faciar aquela situacion, la màger part deis Estats encoratjan desenant lo reciclatge. Aquelei que dispausan de jaciments assaian tanben d'organizar son esplecha e leis industrias miniera e metallurgica sostènon d'esfòrç de recèrca e desvolopament per melhorar lei procès d'elaboracion e permetre l'utilizacion de mineraus pauc concentrats. Enfin, lei país pus poderós assaian de prendre lo contraròtle de jaciments situats dins d'autreis Estats, çò que pòu entraïnar de conflictes. Lo cas pus grèu au començament dau sègle XXI es probablament de la Republica Democratica de Còngo qu'es l'objècte de conflictes recurrents, en partida atisats per lei ressorsas minieras considerablas de la region de Katanga.
Leis aspèctes environamentaus
thumb|right|[[Fotografia d'un bacin d'estocatge de fangas rojas toxicas eissidas de la produccion d'alumini.]]
Au contrari dei substàncias organicas, lei metaus son pas biodegradables per leis organismes vivents. Aquela caracteristica es donc a l'origina de problemas importants de pollucion dins lo sòu e dins l'aiga. D'efiech, coma lei metaus pòdon participar a de reaccions organicas, pòdon aver una activitat toxica dins un organisme. Dins certanei cas, aqueu fenomèn aparéis rapidament. Per exemple, es lo cas amb l'arsenic qu'es un poison capable de trebolar la produccion d'ATP e d'entraïnar la coagulacion de certanei proteïnas en leis animaus. La dòsi letala en l'òme es relativament febla, de l'òrdre 70 a 200 milligramas. Pasmens, plusors metaus pòdon aver d'efiechs cronics grèus. Per exemple, lo cròme a l'estat d'oxidacion +VI es un agent cancerigèn.
Dempuei la Revolucion Industriala, lei pollucions metallicas son presentas dins la màger part dei regions poblats per l'èsser uman, especialament dins lei zònas minieras e industrialas. Lei ribieras urbanizadas son tanben tocadas car l'aiga transpòrta aisament lei metaus. La gestion d'aquelei pollucions es un problema complèx. Uei, la màger part dei país impausan de nòrmas destinadas a concentrar lei pollucions sus la zòna de produccion. L'objectiu es de facilitar son eliminacion a la fin dau periòde d'activitat de la mina ò de l'usina. Pasmens, aquelei règlas son pas totjorn aplicadas. De mai, aquò permet pas de resòuvre lei pollucions pus diffusas congreadas per l'usatge d'objèctes metallics dins la vida vidanta.
Epòca d'Heian
vinheta|Shishinden dau [[Kyōto-gosho|palais emperiau de Quiòto. Reconstruccion de 1855. Un dei bastiments de la residéncia privada enviroutada per una encencha dobla pertuada emé de portaus, entre qué aquest.]]
Bouxwiller (Haut Ren)
Buchsweiler  en alemannisch ( Bouxwiller en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Epòca d'Heian
Considèran l'epòca de Heian (mòt que significa "patz" en japonés) coma l'apogèu de la cort emperiala japonesa, e si celèbra coma l'atge d'òr de la cultura e de l'art japonés, especialament la poesia japonesa, la literatura japonesa e la pintura d'estile japonés, yamato-e.
Chinjufu-shōgun
Chinjufu-shōgun (鎮守府将軍 en japonés), que sovent lo traduén per comandant en cap de la defensa dau Nòrd, siguèt un pòste militari dau Japon feudau. Lo pòste consituissiá en administrar lei relacions emé leis Ainos, fins a una certana epòca, dau nòrd d'Honshū e d'Hokkaidō e d'organizar la defensa japonesa coantra elei.
Creèron lo pòste au sègle VIII pendent l'epòca de Nara.
Canton de Tarba-1
Lo canton de Tarba-1 qu'ei ua division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, venguda despuish 2015 sonque circonscripcion electorala, situada en l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. En 2015, lo territòri deu canton qu'estó modificat. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon.
Istòria
A las eleccions departamentalas deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimitè los cantons deus Hauts Pirenèus, los 5 cantons de Tarba qu'estón redusits a 3, Tarba-1, Tarba-2 e Tarba-3, sonque sus la vila de Tarba. Lo canton de Tarba-1 qu'estó conservat dab un territòri diferent.
thumb|300px|center|Lo canton despuish 2015
Joan-Marc Leclercq
200px|thumb|Joan-Marc Leclercq durant un concèrt a Anvers (Belgica) Joan-Marc Leclerq (Lilla, 10 d'octobre de 1961) es un escrivan e musician occitan. Actiu dins la Gasconha tolosana, musicalament es mai conegut actualament jos l'escais de JoMo o mai jOmO. Sa trajectòria musicala, entamenada en 1977, se caracteriza per son plurilingüisme e son afogament per l'esperanto. Apareguèt dins lo Libre Guinness en 2000 que cantèt un recòrd de cançons en 22 lengas diferentas.
Dins sa facieta occitanista escriguèt un metòde d'occitan en 2004 (Le gascon de poche) e puèi un roman Ucraïna en 2006, e es actualament president de l'associacion occitana "Lo Bolegatoish" de Tornafuèlha.
Escriu tanben d'articles d'opinion sul jornal internetian occitan Jornalet, que sovent trachan de tèmas de societat, politica e censura o de rugbi. Demest aquestes, a privilegiat durant 2014, mantun còp, la crisi ucraïniana, sovent vista amb un vejaire parallèl a la propaganda russa, en insistir sus un supausat finançament occidental, e manca d'espontaneïtat, de las manifestacions EuroMaidan, la preséncia d'"un tèrç de militants ultra-nacionalistas deu partit “Svoboda” (Libertat) qu’avèva hèit son entrada au parlament a las darrèras eleccions" e lo pagament d'una part dels autres manifestaires que "recebèvan 50 euros per jorn suu Maidan (+ mangiscla a gratis, de qué béver, etc)".
Occitanisme
S'aventurèt dins lo camin de l'escritura amb un roman en occitan, Ucraïna, que foguèt guerdonat pel Prèmi Pau Froment en 2006 que conta l'istòria d'un jove jornalista anglés partit en Ucraïna. Es tanben autor d'una guida de convèrsa francés-occitan gascon que foguèt publicada per las edicions Assimil, Le Gascon de Poche, en 2004.
Trajectòria musicala
Joan-Marc Leclercq comencèt son viatge musical en 1977. Foguèt a partir d'aquel temps membre de grops musicals divèrses coma Les Diam's, Les Gringos, Les Evadés d'Alcatraz, Dougherty, Les Vicomtes, Les Rosemary's Babies, Leclerq et les Mammouths e Black & Wesson.
En 2020, sorteish ua cançon en 26 lengas.
Biniville
Biniville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.localhost
es un nom de domeni generic reservat. Es definit dempuèi 1999.
Grade militar
Un grade militar o reng militar designa l'estatut d'un militar au sen de la ierarquia d'una fòrça armada. Son probablament apareguts amb lei premiereis armadas organizadas e an fòrça variat car foguèron fòrça liats a una civilizacion o una cultura. Lo sistèma modèrne es aparegut a la fin dau sègle XVIII dins leis armadas europèas, especialament leis revolucionàrias francesas. Dins aquò, existís pas encara de sistèma unificat entre lei diferents país car plusors armadas an gardat de rengs tradicionaus que li son pròpris.
Lei dos sistèmas pus frequents son aquelei definits per l'OTAN e per l'URSS que s'articulan a l'entorn d'un desenau de grades d'oficiers e de sosoficiers.
Düsseldorf
Düsseldorf es la capitala del Land alemand de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion èra estimada a 581,858 abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 217 km².
thumb|330px|left|Vista de Düsseldorf de nuèch.
Sent Gladia, Arriba e Munenh
Sent Gladia, Arriba e Munenh (Arriba en basco, Saint-Gladie-Arrive-Munein en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Gladia
La prononciacion qu'ei [sen gla'diə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Lidorus en 1105-1119, Saint Lidoire cap a 1100 (adaptacion francesa de Marca), Sent Ledie/Sent Ledier en 1384-1385, Sent Ladie en 1385, Sent Ladier/Sent Ladie en 1391-1413, Sanladie/Sent Ladia shens data, Sainct Gladie cap a 1640, Saint Jean-Baptiste de Saint Gladie en 1655, St Gladie (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Saint-Gladie-Arrive-Munein despuish lo 12 de mai de 1841, quan apleguèn las tres comunas.
Arriba
La prononciacion qu'ei [a'rribə]. Las fòrmas ancianas que son Arrive en 1385, Arribe en 1538, Aribe en 1546, Arriba/Ribbe en 1548, Arrive (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Saint-Gladie-Arrive-Munein despuish lo 12 de mai de 1841, quan apleguèn las tres comunas.
L'origina qu'ei lo mot arriba, deu latin ripam, « tèrra situada long d'ua aiga ».
Munenh
La prononciacion qu'ei [mu'nen]. Las fòrmas ancianas que son Munen, au sègle XIau, segon Marca, Monen en 1105-1119, Munenh en 1385, Monehn en 1472, Munein (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Saint-Gladie-Arrive-Munein despuish lo 12 de mai de 1841, quan apleguèn las tres comunas.
Lo nom que sembla ben ua auta fòrma de Monenh. Lo basco muno, « sèrra, costalat » convién pas pr'amor de la situacion totaument planèra dens l'arribèra deu Gave d'Auloron. Los noms dab lo sufixe -enh qu'an un radicau antroponimic e que vau mei causir lo nom pirenenc d'òmi Muno
Bard (Léger)
Bard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Sant Pal de Chalancon
Geografia
Situada a la encreuament de doas regions : Auvergne e Rhône-Alpes, al Sud dels Monts del Forez, a la cœur de la Vallée de la Ance, a 887 m d'altitud, a ieu-camin entre Lo Puèi de Velai e Sant-Étienne, St Pal de Chalencon, vila pittoresque, ocupa un luòc priviliegiat a las pòrtas del Velay, près del Parc Natural del Livradois Forez, en procurant quiétude e de plasers de la natura als visitants tot en revelant la spécificité dels grands espacis #que caracteriza lo luòc.
Perchée A la reünion d'un esperó rocós, St Pal de Chalencon s'ofrís vòstre coma « una ròsa roja #que fa craquer lo sieu corset verd » a descobrir, a apreciar.
Se tròba a proximitat las municipalitats de Anautita-Loire : Craponne-sus-Arzon, Tiranges, Boisset, Sent Andieu de Chalencon ont siégeaient los senhors de Chalencon #que la vila depen. S'i tròba un castèl de la #que se li accedís a el pel pont del Diable.
Située au carrefour de deux régions : Auvergne et Rhône-Alpes, au Sud des Monts du Forez, au cœur de la Vallée de l’Ance, à 887 m d’altitude, à mi-chemin entre Lo Puèi de Velai et Saint-Étienne, St Pal de Chalencon, cité pittoresque, occupe une place privilégiée aux portes du Velay, à proximité du Parc Naturel du Livradois Forez, procurant quiétude et plaisirs de la nature aux visiteurs tout en révélant la spécificité des grands espaces qui caractérise le site.
Perchée au sommet d’un éperon rocheux, St Pal de Chalencon s’offre à vous comme « une rose rouge qui fait craquer son corset vert » à découvrir, à apprécier.
On trouve à proximité les communes de Haute-Loire : Craponne-sur-Arzon, Tiranges, Boisset, Sent Andieu de Chalencon où siégeaient les seigneurs de Chalencon dont la ville dépend. On y retrouve un château du auquel on accède par le pont du Diable.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Montalet.
Smarves
Probablhament Samarva (Smarve[s] en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Sant Pal de Chalancon
Istòria
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Montalet.
Smarves
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Ans 1470
../.. | Ans 1440 | Ans 1450 | Ans 1460 |  Ans 1470 | Ans 1480 | Ans 1490 | Ans 1500 | ../..