cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Drech d'autor
Drech d'autor
La qualificacion d' supausa qu'existís una creacion de forma perceptibla pels senses. Las idèas exprimidas dins l’òbra, que son liure de percorrir, aquelas son pas aparadas. En consequéncia, per qu'existís un prejudici al drech d’autor, la forma originala amb que las idèas son exprimidas devon èsser copiadas. Per exemple, lo drech d'autor enebís la reproduccion del personatge de Mickey Mouse, mas enebís pas la creacion de mirgas antropomorficas en general. Un autor pòt atal tornar prendre aquela idèa per crear una òbra originala. L'estil e las òbras d'art conceptual, e mai las teorias scientificas e las proceduras, son exclusas del camp d'aplicacion del drech d'autor fauta de respondre a l’exigéncia d'una creacion de forma.
La condicion d'originalitat demanda que l’òbra pòrte l’emprenta de la personalitat de son autor. L'originalitat es un concèpte diferent d'aquel de novetat, utilizat dins lo drech dels brevets. Alara que la concepcion de l'originalitat donada per la Convencion de Bèrna s'inspirèt del drech d'autor, los ADPIC adòptan una concepcion de l'originalitat pus larga, basada sus l'investiment. Las òbras utilitàrias son alara aparadas del meteis biais que las òbras literàrias e artisticas.
Un dels principis essencials del drech d’autor es que la proprietat de l’òbra es independenta de la proprietat de son supòrt. Levat dins lo cas de cession dels dreches d’autor a son profit, lo proprietari del supòrt es pas jamai proprietari de l’òbra. Per exemple, lo proprietari d’un DVD es pas proprietari del filme qu'aqueste conten, e lo proprietari d’un libre a pas la proprietat de l’òbra literària qu'i es incorporada.
Saint-Maurice-sur-Huisne
Istòria
Province du Perche. Le fief de Perrignes et le moulin d'Yversay, cité dans une charte de 1144, relevaient de la châtellenie de Villeray.
Briosne-lès-Sables
Briosne-lès-Sables es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Drech d'autor
Drech d'autor
Lo camp del drech d'autor depend de la legislacion de cada país. Son generalament consideradas coma d'òbras de l’esperit, quand son originals :
Aquel darrièr tipe d'òbras regropa per exemple un site web, un blòg, o un videojòc que pòdon passar per d'òbras literàrias, video e musicalas. La proteccion del drech d'autor es balhada a l’òbra multimedia ela meteissa, e d'un biais separat a l’ensemble de las òbras que contenon.
Dins gaireben totes los païses, los programas informatics, e mai l’ensemble dels trabalhs preparatòris de concepcion abotissent a lor desvolopament, son aparats pel drech d'autor. Al contrari, los aparelhs qu'utilizan aqueles programas o las invencions ligadas als programas pòdon èsser aparats per un brevet d'invencion.
Dins qualques legislacions, lo drech d'autor s'aplica a las basas de donadas o als dessenhs e modèls. Las listas contengudas dins la lei son pas limitadas, e la reconeissença de la qualitat d'òbra de l’esperit relèva doncas del poder dels jutges. Lo genre, lo tèma de l’òbra o son merite artistic son pas de critèris de proteccion. Qualques tribunals an atal reconegut la proteccion del drech d'autor a un annuari.
Tipologia de las òbras
Plusors tèrmes consacrats, permeton de descriure la relacion de l'òbra amb sos autors:
La creacion d'una òbra derivada demanda l'autorizacion de l’autor de l’òbra originala. Per exemple, lo filme Lo Senhor dels Anèls es una adaptacion cinematografica del libre de meteis nom. L'òbra derivada es la proprietat de la persona que creèt aquela, jos resèrva dels dreches de l’autor de l’òbra originala.
L'òbra de collaboracion es la proprietat comuna dels coautors, e son espleita demanda l'autorizacion de cadun d'entre eles. Se l’apòrt creatiu personal d'un autor se pòt distinguir, se pòt far l’objècte d'una expleitacion separada. Son per exemple de coautors lo compositor e lo paraulièr d'una pèça de musica.
L'òbra collectiva aparten exclusivament a la persona responsabla de sa creacion. L'expleitacion separada de l’apòrt de cada contribuidor es doncas pas possibla. Lo regim de las òbras collectivas se rapròcha d'aquel del copyright. Pòt balhar la qualitat de titular original dels dreches d'autor a una persona qu'es pas l’autor de l’òbra, que siá una persona morala. Dintran generalament dins aquela categoria los diccionaris o los logicials comercials.
L'òbra, e mai s'es pas divulgada, es pasmens aparada pel drech d'autor dempuèi sa creacion. Se l’autor defunta abans la publicacion de son òbra, lo drech de divulgacion poiriá èsser exercit segon los vòls de sos eretièrs o legataris.
Titular dels dreches
L'autor de l’òbra, que se presumís èsser la persona jos lo nom amb que l’òbra es divulgada, es totjorn lo titular original dels dreches d’autor, e mai pòt pus tard cedir sos dreches patrimonials. Una persona morala (societat, associacion, fondacion) jamai pòt èsser autor, levat dins lo cas especific de las òbras collectivas. Pòt pasmens aquerir la qualitat d’avent drech de l’autor. En matèria de proprietat literària e artistica, l’avent drech de l’autor pòt èsser son eretièr o son legatari, o tota persona qu'aquereguèt los dreches d'autor, coma lo productor, l’editor o una societat de gestion collectiva.
D'èsser titular dels dreches d'autor obeís a de règlas particularas, en foncion de las circonstàncias de la concepcion de las òbras.
Se l’autor es un salariat, la lei pòt preveire que sas creacions apartenon a son emplegaire, coma en Suècia, o qu'apartenon a l’emplegat levat estipulacion contrària del contracte de trabalh, coma en França.
Las òbras de comanda apartenon a l’autor e pas al comandaire. Atal coma qualqu'un que recorrís a un negre literari, que demòra titular dels dreches d'autor salvat qu'aquel exprès los cessèt.
Dins gaireben totes los païses, las òbras dels foncionaris somés a de contractes de drech public apartenon a l’Estat quand foguèron creadas dins lo quadre d'una mission de servici public. Los foncionaris somés a de contractes de drech privat an lo regim dels autors salariats.
Se l’autor es un jornalista, son pagament compren lo drech per l’emplegaire de publicar sas òbras pendent una certana durada. Lo jornalista demòra pasmens sol titular dels dreches d'autor. Atal, se las òbras fan l'objècte d'una publicacion aprèp aquel periòde de referéncia, un pagament suplementari es degut al jornalista.
Los professor e formator demòran titulars dels dreches d'autor dels cors que dispensan. Lor pagament se fa solament per la comunicacion d'un ensenhament a un public determinat. Tota reproduccion dels cors deu doncas far l'objècte d'una autorizacion prealabla de lor autor.
Drech moral
upright=1.5|Siège de l’OMPI|thumb|[[Agatha Christie es lo pseudonim de l’autora Agatha Mary Clarissa Miller]]
Lo drech moral compòrta las prerogativas seguentas: :
Lo drech de paternitat compren tanben lo drech d'utilizar un pseudonim, o de publicar d'òbras d'un biais anonim. La mencion fòrça utilizada en practica, respècta pas aquela exigéncia, e constituís una atenguda al drech moral.
Lo drech de retrait es especific al drech d'autor, qu'existís pas dins los païses de common law. Lo drech de retrait es en particular acordat en França, en Grècia e en Itàlia.
Dins lo cas d'un drech moral perpetual, a la mòrt de l’autor, es transmés als eretièrs o als executors testamentaris qu'asseguran sa proteccion, e consèrvan lo poder d'empachar tota utilizacion que poiriá portar atenguda a l’òbra.
Lo drech moral es pas absolut, e son exercici pòt èsser jutjat abusiu pels tribunals. Un arquitècte pòt pas per exemple s’opausar a la modificacion de son òbra per de rasons de securitat.
Dreches patrimonials
L'autor pòt acordar a un tèrç lo drech d'expleitar son òbra, en signant amb aquel un contracte de venda o de licéncia de dreches d'autor, segon que las prerogativas son transferidas a títol exclusiu o non exclusiu. Per exemple, los dreches patrimonials permeton a un escrivan de negociar las condicions de la publicacion de las òbras literàrias per un editor, aprèp pagament. Los dreches patrimonials balhan atal a l’autor la possibilitat de viure de son trabalh creatiu. Las partidas al contracte determinan los dreches patrimonials cedits, los modes d'expleitacion autorisats, la durada e l’estenduda territoriala de la cession, coma lo montant del pagament de l’autor. Lo cocontractant obten la qualitat d'avent drech de l’autor e pòt exercir dirèctament los dreches patrimonials que li foguèron cedits, a la diferéncia del drech moral que demòra estacat a la persona de l’autor. Los contractes relatius al drech d'autor seguisson pus sovent de condicions precisas de forma, coma la mencion exprès dels dreches cedits, e de fons, coma l’autreg à l’autor d'un percentatge de las presas venent de l'expleitacion de son òbra. Aquela condicions, destinadas a garantir los interèsses de l’autor, son sancionadas per la nullitat de la convencion.
Dins la categoria dels dreches patrimonials, se distinguisson:
Lo drech de representacion enclusís lo drech de presentacion publica dels artistas plasticians e dels fotografs. La representacion dramatica de l’òbra, o sa difusion per radió, television o streaming dintran dins lo camp del drech de representacion. Aquò lo meteis per la difusion d'òbras dins de luòcs privats dubèrts al public, coma las discotècas, los bars o los supermercats.
Un critèri simple permet de destinguir lo drech de representacion e lo drech de reproduccion: la fixacion de l’òbra sus un supòrt. Quand l’òbra es fixada sus un supòrt fisic, se parla de reproduccion. Dins lo cas contrari, se parla de representacion. Atal sus Internet, metre en linha una pagina es una representacion, enregistrar aquela sus son disc dur es una reproduccion.
La representacion, jos forma de filme o de fotografia, d’òbras aparadas pel drech d’autor, que siá d’objèctes manufacturats o d’òbras d’arquitectura, es somesa a l'autorizacion de l’autor. En drech francés, segon la teoria del plan d'arrièr, se l’òbra aparada pel drech d’autor es solament un element accessòri de la representacion, l'autorizacion de l’autor es pas necessària,. Las representacions e reproduccions de pressa escapan tanben al principi de l'autorizacion segon l’article L. 122-5, 9° CPI.
Lo drech de seguida a per fondament l'impossibilitat pels autors de las arts visualas de percebre un pagament aprèp la venda de lors òbras, que son d'exemplars unics o produits en nombre limitat. L'Union Europèa introduguèt lo drech de seguida en 2001.
Tota representacion o reproduccion de l’òbra que faguèt pas l'objècte d'una autorizacion de l’autor o de sos avents drech, e que dintra pas dins lo camp d'una de las excepcions al drech d'autor, es un acte de contrafaiçon. Lo titular del drech d'autor pòt alara temptar d'agir sul plan civil per obtenir una indemnizacion de son prejudici, o sul plan penal per far condemnar lo contrefactor a una pena d'empreisonament o a una multa. Distinguir entre contrafaiçon e simpla inspiracion es del poder d'apreciacion dels tribunals.
Los dreches patrimonials son acordats a l’autor per tota la vida, e perduran aprèp sa mòrt al benefici de sos avents drech, per una durada de 50 a 100 ans segon los païses. Prr exemple, en França, expiran 70 ans aprèp la mòrt de l’autor. Aquel delai acabat, l’òbra dintra dins lo domeni public e pòt èsser utilizada liurament per totes.
Societats de gestion dels dreches d'autor
Quand las òbras fan l'objècte d'una difusion importanta, es en practica dificil per los autors de conclure un contracte d'autorizacion amb cada utilizaire. Los autors balhan doncas plus sovent los dreches sus lors òbras creadas o de crear a de societats que ne asseguran la gestion per lor compte. La cession dels dreches balha a las societats de gestion l’ensemble de las prerogativas estacadas als dreches d'autor. Pòdon atal conclure de contractes individuals o generals amb los utilizaires, e repartisson apuèi las redevenças percebudas entre los autors. Las societats de gestion an lo poder de perseguir en justícia tot contrafactor d'una òbra figurant dins son catalòg. A la mòrt de l’autor, asseguran la gestion dels dreches al profit de sos eretièrs. Las societats de gestion dels dreches asseguran la collecta de pagaments especifics coma la redevença per còpia privada o lo pagament balhat al títol de la reprografia de las òbras.
D'acòrds de representacion recipròc permet a las societats de gestion collectiva de cada país de donar las autorizacions necessàrias a l'utilizacion de las òbras figurant dins lors catalògs de las societats de gestion estrangièra. Atal, un utilizaire pòt demandar a la societat de gestion collectiva de son país per obtenir l'autorizacion d'utilizar una òbra, que siá estrangièra.
Las societats de gestion collectiva complisson una mission de lobbying prèp dels poders publics per garantir una proteccion fòrta del drech d'autor. Donan als autors una pus granda fòrça de negociacion fàcia als productors.
Excepcions al drech d’autor
Pendent la durada dels dreches patrimonials, tota reproduccion o representacion de l’òbra sens lo consentiment d'un titular dels dreches es en principi enebida. Pasmens, per assegurar un equilibri entre los dreches de l’autor e l’accès del public a l’informacion e a la cultura, existís d'excepcions que permeton de reproduire e de representar l’òbra sens autorizacion prealable. Las excepcions concernisson solament los dreches patrimonials, e pas lo drech moral. Es perque es obligatòri de citar lo nom de l’autor a cada utilizacion de l’òbra. Qualques excepcions concernisson solament lo drech de reproduccion (còpia privada), d'autras solament lo drech de representacion (cercle de familha). Gaireben totes las excepcions còbran pr'amor aquelas doas prerogativas.
Las utilizacions de l’òbra per que es pas necessari d'obtenir una autorizacion son generalament las seguentas :
L'excepcion de presa cobrís la reproduccion o la representacion, integrala o parciala, d'una òbra d'art grafic, plastic o arquitecturala, per via de presa escrita, audiovisuala o en linha, dins un but exclusiu d'informacion immediata e en relacion dirècte amb aquela, jos resèrva que siá indicat clar lo nom de l’autor.
L’article 9 de la Convencion de Bèrna enóncia que las excepcions al drech d’autor son aplicablas jos la tripla condicion que correspondan a de cas especials, que pòrten pas atencha a l'expleitacion normala de l’òbra, e que provòquen pas un prejudici injustificat als interèsses legitims d'un titular d'un drech. Aquela règla del o  es retenguda per la directiva comunautària 2001/29 sus la societat de l'informacion, e s’impausa atal a l’ensemble dels Estats Membres de l'Union Europèa. En practica, lo jutge deu verificar segon lo cas s'una excepcion es confòrma al triple tèst.
Segon lo sens estricte dins lo quadre de la lei, las licéncias liuras e las licéncias dubèrtas se pòdon considerar coma d'excepcions al drech d'autor, perque l'autor en destornant lo principi monopolistic e torna definir coma aquò la nocion de drech d'autor.
Durada del drech d'autor e domeni public
thumb|upright=1.0|Simbòl d'un domeni public (sens valor juridica)
Lo domeni public regropa, d'un costat, las òbras que pòdon pas per natura far l'objècte d’una proteccion per la proprietat literària e artistica e, d'un autre costat, las òbras que fan pas mai l'objècte d'una proteccion a causa de l’agotament dels dreches d’autor.
L'agotament dels dreches patrimonials a la fin de la durada de proteccion legala fa dintrar l’òbra dins lo domeni public. Levat lo respècte del drech moral, qu'es perpetual, tota persona pòt alara utilizar l’òbra sens qu’una autorizacion siá necessària. Las reproduccions purament mecanicas d'òbras tombadas dins lo domeni public, coma las fotografias de quadres o d'esculturas efectuadas sens apòrt creatiu pels musèus, pòdon pas far l'objècte d'una proteccion pel drech d'autor. La durada minimala de proteccion impausada per las convencions internacionalas es de 50 ans aprèp la mòrt de l’autor. L'expression latina post mortem auctoris, es correntament utilizada. Lo delai post mortem comença lo 1 de genièr seguent la mòrt de l’autor. Dins los païses membres de l’Union Europèa la durada de proteccion foguèt armonizada a 70 ans post mortem per gaireben totas las òbras.
Dins lo cas de l’ òbra de collaboracion, la proteccion post mortem comença al decès del darrièr coautor subrevivent.
Per l’òbra postum, una durada especifica comença a la data de la primièra publicacion de l’òbra.
La durada de proteccion de las òbras vària fòrça segon los païses, perque una partida dels Estats aplica una durada de proteccion superiora al minimum impausat per las convencions internacionalas. Dins los Estats qu'adoptèron una durada de proteccion longa, l'aplicacion del principi del tractament nacional abotiriá a balhar l'apara del drech d'autor per d'òbras que dintrèron ja dins lo domeni public dins lor país d'origina. Per aquò las convencions internacionalas enóncian que la durada de proteccion d'una òbra pòt excedir aquela de son país d'origina.
L'extension de la durada dels dreches d'autor es criticada perque aumenta lo còst de las creacions contemporanèas. Aquelas constituisson sovent d'òbras derivadas, çò que supausa un pagament als autors de las òbras que ne son eissidas. Coma las òbras cinematograficas (adaptacions d'òbras literàrias o audiovisualas), musicalas (reinterpretacion e sampling), o moda e dessenh industrial).
Dreches vesins del drech d'autor
Lo drech d’autor se distinguís de la nocion dels dreches vesins o dreches connèxes. Los dreches vesins del drech d’autor son acordats als artistas interprètes sus lor interpretacion de l’òbra, als productors dels fonogramas e dels videogramas sus las òbras que financèron, e a las entrepresas de comunicacion sus las òbras que difusan. Los dreches vesins balhan una proteccion comparabla a aquela assegurada pel drech d’autor, mas lor durada es mendre. Existís doncas doas possibilitats de dintrada dins lo domeni public: l’agotament dels drech d’autor, e aquel dels dreches vesins. Los dreches veisins fan l'objècte d'una armonizacion internacionala dempuèi la signatura de la Convencion de Roma de 1961.
Dins l’Union Europèa, los dreches vesins duran 50 ans. Lo punt del despart del delai es l'interpretacion pels dreches dels artistas interprètes, lo registrament de l’òbra sus un supòrt pels dreches dels productors, e 50 ans a comptar de la difusion pels dreches de las entrepresas de comunicacion. Un nombre significatiu e creissent de fonogramas de musica classica son doncas liures de dreches d'autors mas tanben dels dreches vesins. Fòrça operàs cantats per Maria Callas, per exemple, son ja tombat dins lo domeni public.
Copyright
Los païses de common law aplican lo drech del copyright, concèpte equivalent al drech d'autor. Lo copyright s’estaca mai a la proteccion dels dreches patrimonials qu’aquela del drech moral. Çaquelà, dempuèi l’adopcion de la Convencion de Bèrna, lo drech d’autor e lo copyright son en partida armonizada, e lo registrament de l’òbra près d’un organisme agradas es en general pas pus necessari per beneficiar d'una proteccion juridica.
Coma lo drech d'autor, le copyright apara pas las simplas idèas. Son camp es generalament pus larg qu'aquel del drech d'autor, perque lo copyright apara melhor l'investiment que lo caractèr creatiu. Una segonda diferéncia residís dins l’exigéncia de fixacion materiala de las òbras, sus un dessenh, una particion musicala, una vidèo, un fichièr informatic, o tot autre supòrt. Per exemple, los discors e los coregrafias son pas aparadas pel copyright quand son pas transcrichs o registrats sus un supòrt. Jos resèrva d'aquela fixacion, la proteccion del copyright s'aplica automaticament per las òbras publicadas coma non publicadas. Un registrament volontari de las òbras près d’una administracion pòt èsser necessari per aportar la pròva de sos dreches davant los tribunals.
Lo titular del copyright pòt èsser l’autor, lo productor, o l’editor de l’òbra. Se l’òbra foguèt creada per un emplegat dins lo quadre de sas foncions, l’emplegaire es sol titular del copyright. L’autor doncas a pas drech a un pagament especific, en mai de son salari. Es pas çò meteis per las òbras de comanda (works made for hire), qu'apartenon al comandaire e pas a l’autor.
Dreches acordats pel copyright
Lo drech moral de l’autor es reconegut per totes los païses de common law qu'aderiguèron a la Convencion de Bèrna, coma Canadà o lo Reialme Unit. Malgrat lor adesion a aquela convencion, los Estats Units aplican lo drech moral solament al nivèl nacional, e per certans tipes d'òbras solament. Lo drech moral compòrta :
thumb|upright=2.0|en blau: païses de common law, en blau clar: Païses aplicant en partida la common law}}
Lo drech moral es:
Los dreches patrimonials conferisson lo drech exclusiu d'autorizar o d'enebir los actes seguents :
Excepcions al copyright
Lo concèpte de fair use als Estats Units e aquel de l'fair dealing dins los autres païses de common law constituisson d'excepcions pus largas qu'aquelas que s'aplican dins los païses de drech civil. Alara que las excepcions al drech d'autor son limitativament descrichas dins la lei, e son d'interpretacion estricta, lo fair use dona als tribunals lo poder d'apreciar segon lo cas se l’usatge d'una òbra es leial. Aquela apreciacion se fa en foncion del caractèr comercial o desinteressat de l’usatge, de la natura de l’òbra, de l’amplor de la reproduccion efectuada, e de sas consequéncias sus la valor de l’òbra.
Internet e environament numeric
Sus Internet, las règlas del drech d'autor s'aplican coma sus los autres supòrts. Çaquelà, de novèls modèls de creacion e de difusion de las òbras apareguèron. La frontièra entre autor e utilizaire demeniguèt, subretot a causa de l’aparicion de fòrças paginas personalas, e de l’extension del copyleft. Las tecnicas del pay per view o de la video a la demanda (VOD) permeton als utilizaires d'accedir a las òbras pertot e tot temps. La difusion de las òbras sus Internet tanben balhèt a la publicitat una plaça pus importanta dins lo finançament de la creacion. Los sites que difusan d'òbras musicalas o audiovisualas en streaming, coma Deezer o Youtube, concluguèron d'acòrdis amb las societats de gestion collectiva  dels dreches per permetre als autors de percebre un percentatge de lors presas publicitàrias.
La tecnologia numerica permet una reproduccion pauc cara e tecnicament aisida de las òbras, que circulan sens real contraròtle dels autors e de lors avents drech, en particular suls rets de peer to peer. Los logicials de peer to peer son pas illicites aqueles meteisses dins la mesura que se pòdon utilizar per escambiar d'òbras liuras de drech. Pr'aquò en França, se son manifestament destinats a violar lo drech d'autor, lor editor pòt èsser sancionat. Per fin de gerir lors dreches e d'empachar las reproduccions illicitas, los titulars de dreches pòdon assortir las òbras de mesuras tecnicas que lo contràriament es sancionat per la lei. Pasmens, aquelas mesuras tecnicas limitan l’interoperabilitat e lo benefici de l'excepcion de còpia privada als despens dels utilizaires. Atal, es en principi pas possible de transferir un filme d'un DVD cap a un autre supòrt.
Copyleft
En drech del copyright, un autor pòt renonciar a l’ensemble dels dreches e far entrar sas òbras dins lo domeni public que poirián èsser utilizadas liurament per totes. En drech d'autor, l’autor pòt renonciar a sos dreches patrimonials, mas pas a son drech moral. Pòt acceptar per avança que son òbra siá modificat per los besonhs del liure usatge. Pòt çaquelá renonciar d'un biais prealable e general a son drech al respècte, e poirà atal interdire tota utilizacion que li causariá un damatge. Juridicament, aquela renonciacion s'analisa coma un don a un public indeterminat.
L'autor pòt tanben permetre a totes de reproduire, modificar e difusar liurament sa creacion, jos resèrva de condicions estipuladas dins un contracte de licéncia. Dins la mesura que l’autor renoncièt pas a sos dreches, las modificacions de sa creacion, que constituisson una òbra derivada, necessitan son autorizacion. L’autor determina coma aquò las utilizacions permesas o enebidas, coma la possibilitat d'utilizar l’òbra per de fins comercialas. Se los tèrmes de la licéncia son pas respectats, aquela es resolguda e l’usatge de l’òbra se pòt qualificar de contrafaiçon. Certanas licéncias liuras, coma la licéncia BSD, permeton un apropriament privatiu de las òbras eissidas de las modificacions de l’utilizaire. D'autras licéncias, coma la Licéncia publica generala GNU o certanas licéncias Creative Commons exigisson que las òbras derivadas ereten de las condicions d'utilizacion de l’òbra originala. Alara que la mesa en òbra classica del drech d’autor garantís un monopòli d'expleitacion al titular e a sos avents drech, las licéncias de tipe GPL visan a empachar tot apropriament individual de l’òbra. Cada persona que ne fa usatge accèpta dins lo meteis temps que l’òbra que resultarà de sas modificacions se pòsca liurament utilizar, modificar e difusar.
Articulacion amb las autras brancas del drech
Plusors tèxtes conferisson al drech d'autor la qualificacion de drech de l’Òme, dirèctament coma la Declaracion Universala dels Dreches de l’Òme (article 27), o mejan lo drech de proprietat coma lo Protocòl Addicional a la Convencion Europèa dels Dreches de l’Òme. Lo drech d'autor deu çaquelà èsser conciliat amb los autres dreches de l’Òme. La libertat d'expression, lo drech a l’informacion, e lo drech a la cultura fondan atal gaireben totas las excepcions a la proprietat literària e artistica. L'autor deu tanben respectar lo drech a la vida privada de las personas identifiables dins son òbra.
En drech internacional privat, existís un conflicte de jurisdiccions e un conflicte de leis quand en preséncia d’un element d’extraneitat, una situacion juridica pòt èsser regida pels tribunals e las leis de plusors Estats.
En matèria de drech dels contractes, lo tribunal competent e la lei aplicabla pòdon èsser causits per las partidas. Sens causida, lo tribunal aplicarà la lei que a lo ligam pus estrech amb lo contracte : aquela del luòc de sa concluson o aquela del luòc de son execucion segon los cases.
Dins l’ipotèsi qu'existís un delicte civil, coma la contrafaiçon, es allegat, lo tribunal competent es generalament aquel del luòc que proven lo damatge, o aquel del luòc ont lo damatge es subit,. En matèria de delicte sus Internet, totes los tribunals son potencialament competents, perque l’acte delictuós produsís sos efèctes dins lo monde entièr. Los jutges modèran çaquelà aquel principi en considerant que l’acte delictuós produsís sos efèctes solament per las personas especificament visadas pel site. Se prenon en compte plusors elements, coma la lenga e la moneda utilizada pel site Internet, o l’extension de son nom de domeni. Lo tribunal reconegut competent segon aqueles critèris aplicarà la lei del país ont la proteccion es revendicada, aquò remanda en principi a la lei del país ont aviá agut luòc lo fach generator del damatge ,.
La mesa en òbra del drech d'autor pòt constituir un abús de posicion dominanta contrari al drech de la concurréncia. En drech de l’Union Europèa, la libertat de circulacion dels bens e servicis implica que l’exercici de las prerogativas reconegudas a l’autor e a sos avents drech respècta la « finalitat essenciala » del drech d’autor, que consistís en l’autreg d’un monopòli temporari d'expleitacion,. La teoria de las installacions essencialas enóncia qu'una persona que possedís una ressorsa necessària per un operator volent exercir una activitat sus un mercat en amont o en aval deu permetre l'accès de l’operator a aquela ressorsa. Microsoft, atal, foguèt condemnat sus aquel fondament aprèp que refusèt de comunicar a sos concurrents de las informacions relativas a l’interoperabilitat dels logicials, e aparats pel drech d'autor.
Criticas del drech d'autor
thumb|upright=1.0|La proteccion dels sabers tradicionals es una reinvendicacion constanta dels pòbles autoctòns
Al sègle XIX, Proudhon denoncièt l'assimilacion artificiala de la proprietat intellectuala a la proprietat suls bens corporals, coma las consequéncias nefastas de l'apropriament de las òbras sus la liura circulacion de las coneissenças. Al sègle XX, Richard Stallman e los defensors de la cultura liura seguèron aquelas tèsis. Aquel corrent propausa de recórrer a las licéncias liuras coma principi alternatiu al drech d'autor.
Qualques teoricians, coma David K. Levine, presentan lo drech d'autor coma un concèpte obsolèt, subretot dins lo quadre de la societat de l'informacion. D'autres, sens voler la fin del principi del drech d'autor, denóncian sos excèsses, subretot l’extension continua de la durada de proteccion de las òbras e l'utilizacion de DRM (gestion dels dreches numerics).
Dins los païses en desvolopament, los pòbles autoctòns percebon lo drech d'autor coma un concèpte essencialament occidental qu'es pas en mesura d'assegurar una proteccion eficaça de lors sabers tradicionals. E mai, lo drech d'autor es utilizat per qualques personas per s'apropriar illegitimament de sabers ancestrals, coma los asanas d'Índia.
Africa
L'acòrdi de Bangui del 2 de març de 1977 instituís l’OAPI (Organizacion Africana de la Proprietat Intellectuala). Son Annèxe VII armoniza lo drech d'autor dins los païses que ne son signataris. Lo drech d'autor dins los païses d'Africa francofòna es en partida inspirat del drech francés. Lo drech moral i es doncas perpetual, non cessible e inalienable.
America
Los païses d'America Latina aplican en majoritat lo drech d'autor, alara que Canadà e los Estats Units d'America aplican lo copyright. Fòrça païses aderiguèron a la Convencion interamericana sul drech d'autor del 22 de junh de1946.
A Chile, las disposicions sul drech d'autor son contengudas dins la lei Nº 17.336 del 2 d'octobre de 1970 sus la proprietat intellectuala, e dins son decrèt d'aplicacion del 17 de mai de 1971.
En Colómbia, l’autor e sos avents drech benefician dels dreches patrimonials per una durada de 80 ans post mortem. Se lo titular dels dreches d'autor es une persona morala, la durada de proteccion es de 30 ans a comptar de la divulgacion de l’òbra.
Lo drech mexican reconeis lo drech moral e los dreches patrimonials de l’autor, coma los dreches vesins. En vertut de la lei federala sul drech d'autor, los dreches patrimonials son acordats per tota la vida de l’autor e 100 ans aprèp sa mòrt, o aquela del darrièr autor subrevivent dins lo cas de las òbras de collaboracion.
En Canadà, la proteccion acordada pel drech d'autor dura 50 ans aprèp lo decès de l’autor per gaireben totas las òbras. Lo concèpte d'utilizacion equitabla limita le camp del copyright dins qualques ipotèsis per garantir l'equilibri entre proteccion de las òbras e drech del public a l'informacion.
Als Estats Units d'America una òbra, que siá pas acabada, es creada quand es fixada materialament sus un supòrt. Dempuèi l'adesion dels Estats Units d'America a la Convencion de Bèrna en 1989, lo registrament de las òbras estrangièras prèp del Burèl del Copyright es pas mai necessari per beneficiar d'una proteccion juridica, mas demòra possible per rendre pus facila la pròva dels dreches. Lo titular del copyright a lo drech exclusiu de reproduire o de comunicar las òbras, e d'autorizar la creacion d'òbras derivadas. Un drech moral, comprenent lo drech de paternitat e lo drech al respècte de l’integritat de las creacions es acordat als sols artistas de las arts visualas. La durada del copyright depend de la natura de l’òbra e de sa data de publicacion. Uèi ara, tota òbra creada a una proteccion de 70 ans post mortem se lo titular es una persona fisica. En vertut de la lei americana d'extension de la durada del copyright, las entrepresas an una proteccion de 95 ans a comptar de la publicacion, o de 120 ans a comptar de la creacion s'aquela durada es pus longa.
Asia
Dempuèi 1979, la China aderiguèt a las principalas convencions relativas a la proprietat intellectuala. En 2001, la China venguèt membre de l’OMC e ratifiquèt l'acòrdi suls ADPIC. Tanben signèt qualques nombres de tractats bilaterals dins aquel domeni, subretot amb los Estats Units d'America. Lo primièr acòrdi bilateral de cooperacion especificament dedicat a la luta anticontrafaiçon foguèt signat amb França en julhet de 2009. Al nivèl nacional, los dreches dels autors son regits per la lei sul drech d'autor (中华人民共和国著作权法) e per sas nòrmas de mesa en òbra (著作权法实施条例). Los articles 94 a 97 de lei suls principis generals del drech civil, adoptada en 1986, aparan los interèsses dels titulars del drech d'autor. La lei sus la concurréncia desleiala de 1993, e aquela sus la proteccion doanièra dels dreches de proprietat intellectuala de 1995 (中华人民共和国知识产权海关保护条例) completan aquel dispositiu. Malgrat l'existéncia d'aqueles tèxtes, la contrafaiçon representa 8% del PIB e tòca tan las creacions artisticas coma las creacions industrialas. Per i remediar, de tribunals especializats en proprietat intellectuala foguèron creats dins qualques províncias o vilas. Accions de sensibilizacion del public son tanben menadas, perque la mesconeissença dels principis del drech d'autor es presentada coma una de las principalas causas de la contrafaiçon.
La legislacion sus la proprietat literària e artistica al Japon foguèt introdusida per la lei de 1899, e remanada per la lei de 1970, plusors còps modificada. Japon aderiguèt a la Convencion de Bèrna, e es tanben partida als acòrdis suls ADPIC e als tractats de l’OMPI. Los dreches patrimonials e lo drech moral son acordats per la vida de l’autor e per 50 ans aprèp sa mòrt. En 2004, la durada de proteccion de las òbras cinematograficas foguèt fixada a 70 ans a comptar de lor publicacion. Lo drech moral es pas cessible, mas l’autor pòt renonciar a l’exercir per contracte.
Union Europèa
thumb|upright=1.0| Los Estats Membres de l’[[Union Europèa an armonizat lors legislacions per facilitar la creacion e la difusion de las òbras]] Las legislacions dels Estats Membres de l’Union Europèa foguèron armonizadas per suprimir los obstacles als escambis intracomunautaris. Aquela armonizacion concernís l'estenduda e la durada de la proteccion conferida pel drech d’autor, coma las sancions aplicadoiras en cas de contrafaiçon.
Los tèxtes europèus que cobrisson lo subjècte son :
La Cort de Justícia de las Comunautats Europèas establiguèt una jurisprudéncia relativa al drech d'autor, subretot amb son articulacion amb lo drech de la concurréncia.
En vertut de la règla d'agotament dels dreches, es pas possible d'empachar la liure circulacion dels exemplars d'una òbra quand aqueles foguèron mes sul mercat amb lo consentiment de l’autor o de sos avents drech.
Estats Membres de l’Union Europèa
Dins l’Union Europèa, la majoritat dels 27 Estats Membres aplican lo drech d'autor. Sols Chipre, Irlanda, Malta e lo Reialme Unit aplican lo copyright. Totes los Estats Membres aderiguèron a la Convencion de Bèrna.
Rapidament, se pòt presentar las diferéncias seguentas :
Armari
vinheta|Armari "Chantilly" d'estil Loís XV, replica d'epòca realizada pels obradors Allot Frères|ligam=Fichièr:No009_Armoire_%22Chantilly%22_de_style_Louis_XV,_replique_d'époque_réalisé_par_les_Ateliers_Allot_Frères_..jpg Armari (auv. armèir), en en gascon sarratòri, cabinet/gabinet o limanda (del latin armarium, derivat d ''arma'), es un mòble naut d' un o de divèrses còsses barrats per pòrtas e normalament fach de fusta, que dedins pòt conténer de laissa s, penjador s, tireta s, èca.; pòt èsser destinat a gardar de libres, ròba, utisses de cosina o de taula, èca.
Quand es encastat dins una paret, emai se diga cabinet o gabinet, quand se vòl especificar se ditz armari de paret o placard.
Canton de Tolon-9
Lo canton de Tolon-9 es una anciana division administrativa de Provença, creada en 1973, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Tolon, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada per leis eleccions de 2015, lo canton foguèt suprimit.
La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria dei cantons de Tolon
Lo canton de Tolon, creat en 1790 dins lo districte de Tolon, foguèt devesit en canton de Tolon Èst e canton de Tolon Oèst en 1801. Aqueus cantons foguèron devesits en canton de Tolon-1, canton de Tolon-2, canton de Tolon-3 e canton de Tolon-4 per la lei dau 8 de julhet de 1901. Per lo decret dau 28 de genier de 1964, s'i ajustèt lo canton de Tolon-5 per division dei cantons 1 e 3.
En 1973 (decret dau 2 d'aost), novèla division : canton de Tolon-1, canton de Tolon-2, canton de Tolon-3, canton de Tolon-4, canton de Tolon-5, canton de Tolon-6, canton de Tolon-7, canton de Tolon-8 e canton de Tolon-9. Lo canton de Tolon-9 se creèt per division dei cantons de Tolon-1, Tolon-3, Tolon-4 e Tolon-5.
Bèlagarda de Vauserina
Bèlagarda de Vauserina (en francés Bellegarde-sur-Valserine) es una anciana comuna francesa situada dins la region d'Auvèrnhe Ròse Aups e lo departament d'Ain. Es ara part de la comuna navèra de Vauseròse (Valserhône).
Geografia
thumb|La Valserine en ivèrn
Situacion
Se situa al jonhent de Valserine e de Ròse.
La natura de las ròcas a balhat al lièch d'aqueles cors d'aiga una forma particulara, apelada.
Istòria
Lo caplòc de la comuna de Musinnens es transferit a Bèlagarda en 1858. La comuna pren lo nom de Bèlagarda de Vauserina en 1956. Annèxa Coupy en 1966 e Arlod en 1970. Ven comuna delegada de Vauseròse lo 1èr de gèr de 2019.
Lo Haugar
Lo Haugar o Lo Hogar  (Le Houga en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Segon Dauzat, Lo Hogar que veng deu latin filex « heuç, heuguèra », dab lo sufixe -arium. Qu'ei ua error frequenta de Dauzat : *filicarium > *heuguèr (com *filicaria > *heuguèra), que cau supausar lo sufixe -are. Segon Negre, Lo Hogar que veng deu gascon heugar « heuguèra (lòc on i a heuç) ».
La grafia
Lo Conselh Generau de Gers, qui escriu Lo Hogar que deu conéisher la prononciacion (qu'ei de bon verificar !). Lo resultat de *filicare qu'ei *helgare > *heugare > heugar, puish, com deu mia a dau (Bordalés) o a [du], la seguida que pòt estar hauga(r) o hoga(r); haugar ei pas ua fòrma etimologica de hogar, en nat cas e lo gorilla ei pas l'ajòu deu chimpanzé.
Òrdre de Clunhic
Sorgís amb la volontat de la Glèisa catolica de reformar l'Òrde de Sant Beneset, aplicant la Règla de sant Beneset amb la rigor e l'observança que regnavan al començament de l'òrde. Amb lo passatge del temps, la vida monastica s'èra destibada avent perdut de vista l'ideal de Sant Beneset. Mai, lo clergat secular de la Glèisa tanpauc donava un bon exemple de vida crestiana. Los sants abats Odon, Maiòl, Odilon, Uc e Pèire lo Venerable, cresián que los problèmas màger de la Glèisa èran, a aquel moment: esquèrra|vinheta|250x250px|Maqueta de la reconstruccion de la abadiá de Clunhic La reforma de Clunhic vòl acabar amb tot aquò e retornar a l'estil de vida monastic auster e rigorós. S'impausèt a un nombre creissent de convents, e farà que Clunhic venga lo centre monastic mai important d'Euròpa entre los sègles X e XII. Fòrça monges d'Euròpa anèron a Clunhic estudiar, e al tornar als sieus convents d'origina, explican e aplican los ensenhaments. Los monastèris clunician s'agròpan e se federan, e a al sègle XII ran 2.000 monastèris federats, amb de centenats de monges membres.
Per evitar las influéncias, l'abat de Clunhic dependiá dirèctament del Papa, sens aver de retre de comptes als esvèques o nòbles.
A partir de la reforma de Clunhic, fòrça monges s'ordenan tanben prèires, e, doncas i a doas sòrtas de monges: de prèires o de monges de còrs e de fraires converses. Los prèires son consacrats al trabalh intellectual e los converses fasián los trabalhs manuals.
Malgrat aiçò, la reforma de Clunhic exagerèt dos punts qu'acabèron per far prejudici a la vida monastica: Influiguèron notablament la cultura e l'art.
Son expansion se realizèt mercés a l'abat Sant Odon, qu'anèt de convent en convent per ensenhar la reforma. Unes volián pas l'admetre coma abat mas, mercés a el l'influéncia de Clunhic aumentèt quitament se son organizacion èra puslèu paura.
L'òrde de Clunhic dintrèt en crisi a causa de diferents motius coma per exepmle sa rigiditat que permetiá pas la flexibilitat entre ostals diferents. Mai, pauc a pauc, s'incorporèt de nòbles sens vocacion amb lo sol objectiu de se beneficiar de las comoditats de la vida monastica; aquò provoquèt una aflaquiment de las costumas. Al meteis temps, l'òrdre s'orientèt cap d'aspèctes ermitics e ascetics. L'òrde de Clunhic desapareguèt daissant lo pas a d'autres.
Mortlockés
Localizacion
Lo mortlockés es parlat dins l'archipèla de las illas Mortlock, administrativament restacat a l'Estat de Chuuk, e que fa partida de las Illas Carolinas.
Una granda part dels locutors vivon defòra de las illas Mortlock. En 1907, un tifon degalhèt las illas. Fòrça abitants foguèron evacuats vèrs Pohnpei, Chuuk e Saipan. Los mortlockeses de Pohnpei an mentenguda l'usança de la lenga. Uèi, la diaspòra s'es espandida a Guam, Hawaii e los Estats Units continentals.
Classificacion
Lo mortlockese es una de las lengas trukicas, una cadena dialectala de las lengas micronesianas. Aquestas son un grop de las lengas oceanianas, que fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Lo mortlockese, mai qu'una lenga omogena, deu èsser vist coma un ensem de 11 dialèctes
Aulnoye-Aymeries
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Aulnoye-Aymeries A situat en lo sud d'una region trucada Conca de la Sambre. La vila francesa la mai importanta d'aquela conca es Maubeuge situada a Nombre|18|km al nòrd-es de Aulnoye-Aymeries.
Lo sud de la conca de la Sambre a situat lududes-quitament en la Avesnois e Aulnoye-Aymeries fa partida del Parc natural regional del Avesnois.
Aulnoye-Aymeries est située dans le sud d'une région appelée Bassin de la Sambre. La ville française la plus importante de ce bassin est Maubeuge située à 18 km au nord-est d'Aulnoye-Aymeries.
Le sud du bassin de la Sambre est situé lui-même dans l'Avesnois et Aulnoye-Aymeries fait partie du Parc naturel régional de l'Avesnois.
James E. Rothman
James E. Rothman (Haverhill, Massachusetts, 3 de novembre de 1950) es un biologista american e professor a l'Universitat de Yale. Recebèt, amassa amb lo biologista american Randy Schekman e lo bioquimista alemand Thomas Südhof lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina lo 7 d'octobre de 2013.
Sant Alban d'Ai
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Vèrs 1540 al vialatge de Becusa, la trifòla seriá estaa plantaa per lo promèir còp en França pel monge Pèire Sornàs.
Província de Pistòia
La Província de Pistòia es una província de la region de Toscana en Itàlia.
Isserpent
Isserpent (en francés Isserpent) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Isserpent es situat al sud del costat de Lapalisse. En la siá part anautita, cèrts luòcs acusan mai de 500 mètres d'altitud e apertenon a la Montanha bourbonnaise.
La municipalitat a vorejat al nòrd e a l'oèst per Sant-Christophe, a l'èst per Lo Bruelh, al sud per Châtel-Montanha, Nizerolles e de Moras.
Isserpent est situé au sud du canton de Lapalisse. Dans sa partie haute, certains lieux accusent plus de 500 mètres d'altitude et appartiennent à la Montagne bourbonnaise.
Trois ruisseaux parcourent le territoire de la commune :
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
La commune doit son nom à une des plus anciennes familles nobles du Bourbonnais, la maison d'Isserpent.
Uhlwiller
Uhlweiler en alemannisch (Uhlwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
La municipalitat a situat al sud-oèst del costat de Haguenau, a aperaquí 10 km del cap de-luòc.
La superfícia de la municipalitat cobrís #qu'unitat|181.68|li cal  bòsc.
Lo vilatge de Uhlwiller possedís una vista sus las Vòges del Nòrd aital coma un bòsc tota prèpa.
Niederaltdorf Es nichée a la vuèja d"una vallée.
La commune est située au sud-ouest du canton de Haguenau, à environ 10 km du chef-lieu.
La surface de la commune couvre 745.95 ha dont 181.68 ha de forêt.
Niederaltdorf est nichée au creux d"une vallée.
Istòria
En 1374 esclata una revòlta de paysans. Lo abbé Berthold de Neuenbourg a annexat ongan-ailà als sieus domenis. Aqueles se amotinen contra lo abbé e al cors d'una ultime entrevist, la @frapper a mòrt. Los paysans #qu'an comeses aquel crim se veson condemnats a efectuar un pelerinage a Roma pels unes e a Santiago de Compostel·la pels autres, amb la fin d'obténer lo perdon per lo sieu crim. La rèsta de las villageois per çò qu'es de lududes a condemnat a efectuar en plen ivèrn una procession, los pès nuses, a l'entorn de la catedrala d'Estrasburg. Fin finala, una crotz li caliá èsser erigida sul luòc del crim, amb la fin que cadun se remembre del forfait. Se sap pas pas se los pénitents an tornat de lo sieu pelegrinatge.
La glèisa de Uhlwiller, #que lo torn ne remonta a 1535, a #èsser reconstruite en 1740. A fach l'objècte d'una completa restauracion en 2001, continuament a la tempèsta del 26 de decembre de 1999 #que i aviá provocat lo arrachement del campanal e la destruccion d'una part de la toiture de la Nef.