cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galileo Galilei
La condemnacion de Galilèu pel Sant Ofici
Galilèu èra un crestian fervorós, mas aviá un temperament conflitual e viviá a una epòca trebolada que la Glèisa Catolica durcissiá la sieuna vigilància subre la doctrina per far front a l'eresia de la Reforma protestanta o falsa reforma. Lo Papa sentiguèt que l'acceptacion del modèl eliocentric coma aisina èra estat subremontada e convoquèt Galilèu a Roma per èsser jutjat, malgrat d'aquel se trobe pro malaut. Aprèp un jutjament long e trebolat foguèt condemnat a l'abjuracion publica de las sieunas idèias e a la preson per un temps indefinit. La preson de Galilèu foguèt un fals exemple famós de "lucha entre fe e sciéncia". Los libres de Galilèu foguèron meses a l'Indèx, censurats e proïbits, mas foguèron publicats als Païses Basses, ont lo protestantisme aviá ja remplaçat lo catolicisme e èra dispausat a divulgar tot çò que podesse vexar la Glèisa. Al sortir del tribunal aprèp sa condemnacion, auriá prononciat sa frasa celèbra: "Eppur si muove!", ou seja, "pasmens, vira", en parlar de la Tèrra. Galilèu obtenguèt de cambiar sa pena de preson en confinament, en primièr dins lo Palais de l'Ambaissador del Grand duc de Toscana a Roma, puèi dins l'ostal de l'arquevesque Piccolomini a Siena e pus tard dins lo sieu pròpri ostal de campanha a Arcetri.
thumb|180px|right| Tampa de Discorsi e Dimostrazioni Matematiche Intorno a Due Nuove Scienze publicada a Leiden en 1638.
En 1638 quand èra ja completament cec publiquèt Discorsi e Dimostrazioni Matematiche Intorno a Due Nuove Scienze a Leiden, en Olanda, son òbra pus importanta. I discutís las leis del movement e l'estructura de la matèria.
Galileo Galilei moriguèt a Arcetri enrodat per sa filha Maria Celeste e sos discipols. Es enterrat dins la Basílica de Santa Crotz a Florença, ont tanben se tròban Maquiavèl e Michelangelo.
thumb|150px|left|Tombèl de Galilèu dins la basilica de Santa Croce a [[Florença.]]
En 1992, mai de tres sègles aprèp la sa condemnacion, foguèt iniciada la revision de son procès que decidiguèt son absolucion en 1999. Pasmens la revision de sa condemnacion a pas res a veire amb lo sistèma eliocentric perque foguèt jamai l'objècte dels procèsses.
La defensa de l'eliocentrisme e lo procès del Sant Ofici
Lo sistèma cosmologic,ensenhava que la Tèrra èra fixa al centre de l'univèrs e los autres còrses orbitavan en cercles concentrics al sieu entorn. La Glèisa Catolica acceptava aqueste modèl coma sempre acceptèt los modèls scientifics de cada epòca, tant que foguèsson compatibles amb la Vertat revelada. Aquesta vision geocentrica tradicionala per d'unes foguèt contradita per Nicolau Copernic que en 1514 divulguèt un modèl matematic ont la Tèrra e los autres còrses celèstes viravan a l'entorn del Solelh, tèsi que foguèt coneguda coma eliocentrisme. L'òbra de Copernic foguèt publicada amb una nòta introductiva qu'explicava que lo modèl presentat deviá èsser interpretat solament coma una esplecha matematica que simplificava lo calcul de las orbitas dels còrses celestes e jamai coma una descripcion de la realitat.
Galilèu viviá una epòca trebolada. A l'Edat Mejana, los teologians aviám ja reinterpretat las escrituras sense que se produga cap incident, mas dempuèi lo Concili de Trent la Glèisa condemnava aquel tipe de comportament. Galilèu foguèt finalament condemnat per desobesissença e per fornir de contenguts non confòrmes a la Doctrina catolica.
Planta utila
Las plantas utilas recensan totas las espècias de plantas utilizadas per l'òme per d'usatges multiples : se noirir, se caufar, se vestir, s'abrigar e se lotjar, se moblar, se sonhar e se protegir de las malautiáss e dels insèctes, embelir son quadre de vida, luchar contra l'erosion e favorizar l'assecament de las sanhas, se maquilhar e se perfumar, adorar sos dieus, s'embriagar e se drogar, o quitament per tuar sos semblables... Un recensament exaustiu indicariá sens dobte de milierats d'espècias, mas finalament pauc, relativament a las qualques 300,000 espècias vegetalas recensadas.
Monts Tolonencs
thumb|600px|left|Lei Monts Tolonencs Lei Monts Tolonencs son de massís de montanhas autorn de Tolon amb notament l'emblematic e toristic Mont Faron en darrièr deu centre de la vila, lo polit Mont Codon au pè de La Valeta de Var, e Lo Cervèu e lo Mont Caume, lo mei aut que culmina a 804 m.
Planta utila
Mòdes d'utilizacion
A l'origina, lo primièr mòde d'utilizacion de las plantas èra la colhida. Uèi, las plantas utilas son per l'essencial de plantas cultivadas.
Partidas utilizadas
Las partidas, e los organs, de las plantas utilizadas son fòrt variadas segon las espècias e segon las utilizacions. S'utiliza en efièch :
Escrova
thumb|right|250px|Escrovas parpalhòl, exagonalas, o amb d'autres [[implants.]]
Una escrova es un element d'un sistème vitz/escrova destinada a l'assemblatge de pèças o a la transformacion del movement.
Lo tèrme escrova es derivat del latin scrofa (« truèja »), mejans una comparason vulgara, que demora encara mai dirrectament dins d'autras lengas coma en portugués ont escrova e truèja son omonimes (porca).
Descripcion
Dins un sistèma de transformacion de movement, se dona lo nom d'escrova a la partida comportant trasforat.
L'ensems vitz mai escrova pren lo nom de bolon.
Per las escrovas mai abitualas lo seu torn exterior presenta de fàcia segon una disposicion regulara (quatre o sièis fàcias) permetent de la manipular amb una aisina adaptada (clau plana, clau anglesa ou clau moleta per exemple). Tanben i a d'escrova que se pòdon sarrar a la min: escrova moletadas; escrova « parpalhón » (o « d'aurelha »); escrova « de crosilhon » ; e mai.
Las escrovas exagonalas o de sièis fàcias son de luènh mai comuns. Existís fòrça dimensions d'escrovas, caracterizadas per:
Las dimensions estandardas en millimètres per la largor de las escrovas de sièis fàcias son un nombre entièr de millimètres (levat: 3,2 e 5,5). Las dimensions estandardas dins l'autre sistèma son exprimadas en fraccions a denominator de poténcia de dos (1/2 5/8...).
Tipes d'escroca d'assemblatge
thumb|400 px|Los principals modèls d'escrova normalizats : (1) escrova exagonala normal, (2) escrova de nautor redusida dich contraescrova, (3) escrova bòrnia, (4) escrova dobla, (5) escrova de fren Nylstop, (6) escrova carrada, (7) escrova amb embasa, (8) escrova d'auirelhas, (9) escrova fenduda, (10) escrova dentelhada. Las escrovas d'assemblatge se caracterisan subretot per lor dispositiu d'entraïnament; gaireben totes son exagonalas. Sovent manobradas amb una aisina, o directament a la man. Pòdon comportar en mai un dispositiu de fren de filet o d'arrèst, una embasa aumentant la pièja e dispensant de l'usatge d'una rondèla. D'unas, non normalizadas se comportan coma un fusible clacant pendent la mesa en plaça e enebissent atal lor dessarrament.
Escrova carrada
Aquelas escrovas ofrisson una presa a la clau mai importanta. Ara es subretot utilizada coma escrova gàbia (baias informaticas, carroçariá, eca.), un còp lo montatge acabat, l'accés a l'escrova ven impossible (montatge bòrni) e que l'espessor del eétal es gaire sufisanta per permetre un taraudatge solide.
Autres còps èran recomandadas per d'usatges amb risc de clavada o permetavan l'emplec d'acièr mens resistent.
Escrova d'embasa
L'embasa de l'escrova es constituida d'un colareta fasent una superfícia de contacte mai granda surface amb la pèça de la pièja. Remplaça la rondèla plaçada jos l'escrova. Aquela disposicion dona una difusion mai larga dels esfòrts. A vegada aquela superfícia es estriada, limitant en mai lo desclavatge.
Escrova cilindrica
Aquelas escrovas an un encombrament flac.
Escrova parpalhón o d'aurelhas
Aquelas escrovas pòdon esser monobrada a la man.
Escrova bòrnia
Aquelas escrovas son non desbocants, es a dire que lo trauc taraudat existís sonque d'un costat. Aquelas escrovas aparan e amagan lo filetatge de la vitz, per de tòca d'estetica o de seguretat.
Tipes d'escrovas de transformacion de movement
Mai sovent son apariats a un modèl particular de vitz. I a los sistèmas vitz escrova lissas e los sistèmas de bilhas.
Los escrovas an doas partidas foncionalas: lo filet en ligam amb la vitz, e las superfícias de mesa e de manten en posicion amb sa pèça d'acuèlh.
Realgar
thumb|right|[[Fotografia d'agregats de realgar.]]
Lo realgar es un minerau de color roge robin. A una duretat de 2,0 e una densitat de 3,55. Es format de sulfur d'arsenic (simbòl quimic : As2S3) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Pasmens, dins la natura, lei cristaus son fòrça rars e lo realgar s'observa sustot en agregats ò en massas granularas. Son esclat es resinós.
Se troba generalament dins de jaciments idrotermaus de temperatura bassa associat ambé de borats ò de sulfurs (aurpiment, blendas... etc.). Es utilizat coma fònt d'arsenic, en pirotecnia per donar una coloracion blanca ai fuòcs d'artifici, dins la fabricacion de vernís e dins la sintèsi de l'anidrid arseniós. Fins au sègle XIX, èra tanben utilizat coma pigment.
Sourcieux-les-Mines
Sourcieux-les-Mines en arpitan (Sourcieux-les-Mines en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Geografia
La municipalitat de Sourcieux-las-Minas a situat a 15 quilomètres a l'oèst de Lion a la cœur dels Monts del Lionès.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Brévilly
Brévilly es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
A 9 km de Mouzon, 13 km de Sedan, Brévilly es un pichon vilatge d'aperaquí 400 abitants, situat a 170 m d'altitud.
A 9 km de Mouzon, 13 km de Sedan, Brévilly est un petit village d'environ 400 habitants, situé à 170 m d'altitude.
Son territoire a une superficie totale de 7 km².
Lo sieu territòri a una superficie totala de 7 km².
Ribeaucourt (Mòsa)
Ribeaucourt  es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region del Grand Èst.
Geografia
Ribeaucourt es adaigada pel Orge, un afluent de la Saulx.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Çò toponyme Ribeaucourt Es la déformation de Erembauldocurtis (#que ven de Eremboldus = cap de victorieux o abila e de curtis #que designa un ostal fortificada), tot cossí n'es per las municipalitats de Ribeaucourt en la Soma e Raimbeaucourt en lo Nòrd, aital coma del luòc dich Ribeaucourt a Mazinghien tanben en lo departament del Nòrd.
S'ignòra la lista dels primièrs senhors de Ribeaucourt, la tradicion familiale de l'ostal de Ribeaucourt, sembla que la distincion i siá arribada per matrimòni a la familha de Reynel, #que la #aportar ne dòta amb dintre unas autras las distincions de Biencourt-sus-Òrdi e de Bure a Jean de Joinville, chevalier, sénéchal de Champagne e Biographe del rei Sant Louis, maridat l'an 1261 amb Alix de Reynel. Ribeaucourt Es alavetz bailliage de Sant-Thiébaud, lo comte de Bar e lo Abbaye Sant-Mihiel i an de dreches. Ribeaucourt #Demorar fins a la revolucion ligada a la distincion de contunh principauté de Joinville.
De la XIII a Ribeaucourt #èsser un luòc d'espleitacion e de tractament del minaré de fèrre.
I aguèt descobèrt a la fin del XIX un sarcophage de pèira e de las armas i aguèron descobèrt. La glèisa fortificada #aver a sofrir de la restauracion executada per la architecte Charles Royer en 1890-91 #que #cercar lududes retre l'aspècte de l'ancian castèl #que #èsser a l'origina, mas lo #resultar e la siá situacion en dominant sus la vallée de l'Òrdi es del mai polit efièch en lo païsatge en venent de Bure.
Fonts :
Le toponyme Ribeaucourt est la déformation de Erembauldocurtis (qui vient de Eremboldus = chef victorieux ou habile et de curtis qui désigne une maison fortifiée), tout comme il en est pour les communes de Ribeaucourt dans la Somme et Raimbeaucourt dans le Nòrd, ainsi que du lieu dit Ribeaucourt à Mazinghien aussi dans le département du Nord.
On ignore la liste des premiers seigneurs de Ribeaucourt, la tradition familiale de la maison de Ribeaucourt, il semble que la seigneurie soit passée par mariage à la famille de Reynel, qui l'apporta en dote avec entre autres les seigneuries de Biencourt-sur-Orge et de Bure à Jean de Joinville, chevalier, sénéchal de Champagne et Biographe du roi Saint Louis, marié en 1261 avec Alix de Reynel. Ribeaucourt est alors bailliage de Saint-Thiébaud, le comte de Bar et l'Abbaye Saint-Mihiel y ont des droits. Ribeaucourt resta jusqu'à la révolution attachée à la seigneurie puis principauté de Joinville.
Du XIII au Ribeaucourt fut un lieu d'exploitation et de traitement du minerai de fer.
Sources :
Anhiers
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|Anhiers En lo sieu costat e lo sieu arrondissement
thumb|Anhiers dans son canton et son arrondissement
Istòria
Mencionat per las primièras fes l'an 1076, jol nom de Anherium, lo vilatge aperten a la collégiale de Sant Amé de de 1094 fins a la Revolucion. Lo vilatge tira egalament profit de la fondacion de la abbaye de Flines tota prèpa e beneficia de la proteccion de las châtelains de Raches.
A la fin del sègle, la descobèrta de carbon en lo jos-sòl entrena, en 1893, la constitucion de la Societat Houillère de Flines-lez-Raches #qu'una part de la concession se'n tròba sul territòri de la comuna.
Lo pòble coneis alavetz una empencha démographique e un periòde de prospérité #que vei lo bastiment de la comuna, de l'escòla e d'una glèisa.
À la fin du siècle, la découverte de charbon dans le sous-sol entraîne, en 1893, la constitution de la Société Houillère de Flines-lez-Raches dont une partie de la concession se trouve sur le territoire de la commune.
Le village connaît alors une poussée démographique et une période de prospérité qui voit la construction de la mairie, de l'école et d'une église.
Après la fermeture des installations houillères, la construction d'un lotissement sur les friches industrielles a permis le maintien sur la place de la population de la commune. Anhiers conserve aujourd'hui un caractère rural tout en bénéficiant de l'implantation des zones industrielles toutes proches.
Linha 2
Lo terme linha 2 es utilizat per designar un grand nombre de linha de transpòrts en comun :
Galiatz
Galiatz o Galiats, , (Galiax en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Cau escríver Galiats o Galhats ? la prononciacion que seré [ga'ʎats]. A verificar.
Dauzat qu'explica Galiats / Galiax, dab ua incertitud, per un derivat deu latin gallina, « garia », dab lo sufixe -acium, *gallinacium. Sa prudéncia que s'explica per rasons foneticas. Segon Negre, Galiatz que vengueré benlèu deu gascon galhat « qui a ua halha com lo poth, qui ei halabard (fièr), vigorós, ahuecat com eth », vengut nom de persona au plurau. Per la finala, que's pòt pensar benlèu a un nom dab lo sufixe celtic -ācon, per exemple Gallius (nomen o cognomen), proprietari de la villa qui donè lo vilatge e la comuna > *Galhac. Cf. Galhan de Medòc : Gallius + -anum. Peu passatge de *Galhac a Galhatz, pensar a Leujacs (Vasadés) : los abitants de *Galhac qu'èran benlèu los *Galhacs (toponimes sense sufixe, presents istoricament e enqüèra atestats dens la mieitat oèst de Gasconha e justament Galiatz qu'ei dens l'oèst de Gers, près d'aqueth territòri), puish lo nom deu vilatge que's con.honè dab lo deus poblants (los *Galhacs > lo vilatge o parròpia de *Galhacs). Galhacs qu'ei ua grafia possibla.
Dremil e La Faja
Dremil e La Faja (Drémil-Lafage en francés) es una comuna lengadociana del departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es dins l'airal urban de Tolosa e dins la Comunautat urbana del Grand Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Dremil èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Lo vocable de la glèisa es Sent Pèire. En 1790, Dremil èra del canton de Vrufuèlh; en l'an IX, passèc al canton de Tolosa-sud, en 1973, de Tolosa-8, (ara, Tolosa-10). Dremil e La Faja formèron una sola comuna a la revolucion.
Pendent l'Ancian Regime, la parròquia de La Faja èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Dremil, es pas conegut.
Pendent l'Ancian Regime, Montauriòl èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Florenç, es Sent Joan Baptista. En 1790, Montauriòl èra del canton de Tolosa; en l'an IX, passèc al canton de Tolosa-sud. Montauriòl fosquèc incorporat a Dremil e La Faja per ordenança del 5 de setembre 1847.
Sègle XXI
millenni II | millenni III | millenni IV
../.. | sègle XIX | sègle XX | sègle XXI | sègle XXII | sègle XXIII | ../..
Ans 2000 | Ans 2010 | Ans 2020 | Ans 2030 | Ans 2040
Ans 2050 | Ans 2060 | Ans 2070 | Ans 2080 | Ans 2090
Veire tanben : Lista dels sègles, Chifras romanas
Bedarius
Bedarius [] o Bedariu (Bedarriéus en grafia mistralenca ; Bédarieux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es bedarissenc -enca (fr bédaricien -ienne).
Geografia
La vila se situa a 56 km a l'oèst de Montpelhièr, 22 km a l'oèst de Clarmont d'Erau e 30 km al nòrd de Besièrs.
La comuna es dins la val d'Òrb, ont lo riu reçaup lo rèc Vèbre en tot formant una mena de bèc que segon una legenda en fòrma d'etimologia populara li donèt son nom, Bec de Rius.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [beda'riju]. Las fòrmas ancianas son ad Bedeirias, de Bedeiriis en 1164, parochia S. Alexandri de Biterivis en 1189 e 1260, Bederius en 1241, apud Biterrivos en 1279, castri de Biterrivis en 1322 e 1361, de Biterrivis en 1323, de Bitterrivis en 1324, Bitterivis en 1344, de Beterivis en 1361, lo luoc de Bederieus en 1364, Bedarrieux en 1571 e 1590, Bec de Riou en 1613, Bec de vieux en 1622, Bederieus en 1643, la ville de Bédarieux en 1654, Bédarrieux en 1694 e 1771, Bedarrieux en 1740-1760 e en 1770-72 (mapa de Cassini).
Dauzat recusa parcialament la latinizacion de 1164, que pensa influenciada per Besièrs e interprèta lo nom a partir d'un bas latin *betarivum, varianta de *betarium (los dos son inatestats e son bastits a partir del mot latin beta, « bleda-raba » e del sufixe -arium), amb un sufixe -ivum. Negre part de la fin de la fòrma de 1323, que representa rius, e lo gallés bedo-, « besal, canal » auriá poscut èsser en relacion amb un mot bas latin beta, « maire de cors d'aiga, canal », atestat en 1219; amb lo sufixe -aria, bastís un (villa) *betaria, « proprietat rurala del flume, del riu »; *betariae rivos seriá [de faiçon pleonasmica] « los rius de la (villa) Betaria ». Mas un latin vulgar beta seriá una falsa regression a partir del latin bedo-, cèrtas necessària foneticament (lo -d- de Bedarius es per fòrça l'eretièr d'un -t- latin). La construccion sembla un bocin fragila.
Bedarius es un derivat del vascon biterri, « borg de la rota », qu'a donat tanben lo nom de Besièrs, amb una fòrma latinizada *Biterria e la desinéncia latina de l'ablatiu-locatiu -is. Pendent l'Edat Mejana, l'accent tonic passèt sus la darrèra sillaba, puèi lo nom recebèt l'atraccion paronimica de l'occitan riu (segon l'ipotèsi d'Enric Guiter).
Bonrepaus Riquet
Bonrepaus Riquet (Bonrepos-Riquet en francés) es una comuna lengadociana de Tolosan, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 22 quilomètres au nòrd-èst de la vila.
Richecourt (Mòsa)
Richecourt  es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Maulay
Maulay es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Clavette
Clavette es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Franchesse
Franchesse es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Quermesita
La quermesita es un minerau de color roge cerieisa. A una duretat de 1,0-1,5 e una densitat de 4,68. Es format de sulfo-anidrid d'antimòni (simbòl quimic : Sb2S2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Dins la natura, lei cristaus son gropats e forman de garbas. Son esclat es submetallic ò adamantin.
La quermesita es un produch de l'alteracion dei mineraus d'antimòni (antimonita, estibina... etc.) e se troba donc associat amb elei e de mineraus de ganga (sustot lo qüars e la calcita). Fòrça rar, a ges d'utilizacion economica ben que sigue teoricament una fònt d'antimòni.
Mary Nótár
Mary Nótár (segon l'òrdre ongrés: Nótár Mary; Veszprém, 2 de julhet de 1985) es una cantaira e artista ongresa d'origina ròm.
Sant Pau de Fenolhet
Sant Pau de Fenolhet (Saint-Paul-de-Fenouillet en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo parçan de Fenolhedés, lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Antananarivo
Antananarivo (de còps que i a abreujada Tana), es la capitala e la mai granda vila de Madagascar. La vila se trapa a 1 280 m d'altitud al centre de l'illa, capitala nacionala pus enauçada entre los païses insulars. Es lo pus grand centre de populacion del país dempuèi al mens lo sègle XVIII. La presidéncia, l'Amassada nacionala, lo Senat e la Cor suprèma i son installats, e 21 missions diplomaticas e lo sètge de nombrosas entrepresas e ONG nacionalas e internacionalas. Compta mai d'universitats, de discotècas, de luòcs culturals, de servicis medicals que tota autra vila de l'illa. Mai d'unas còlas esportivas nacionalas e localas, i comprés l'equipa nacionala de rugbi venceira del campionat, los makis, i demòran.
La vila serviguèt de capitala al reialme d'Imerina fins en 1710, data que Imerina se devesiguèt en quatre parts. Antananarivo venguèt la capitala del sud fins en 1794, quora lo rei Andrianampoinimerina d'Ambohimanga capturèt la província e la restaurèt coma capitala d'un Reialme unit d'Imerina, menant tanben los grops etnics vesins jol contraròtle dels Merina. Aquelas conquistas contunhèron amb lo filh, Radama I, que fins finala contrarotlèt mai dels dos terses de l'illa, çò que lo menèt a èsser considerat coma lo rei de Madagascar pels diplomats europèus. Antananarivo demorèt la capitala de l'illa après la colonizacion de Madagascar pels franceses en 1897 e après l'independéncia en 1960.
Tremaouezan
Tremaouezan en breton ( Trémaouézan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Trémaouézan Èra una trève de Ploudaniel, fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon.
Tariq ibn Ziyad
Tariq ibn Ziyad (arabi:طارق بن زياد), defuntat en 720) foguèt un general berbèr musulman que dirigiguèt la conquista islamica de l'Ispania visigotica en 711 A.D. Es considerat per èsser un dels pus importants comandant militar de  l'istòria d'Iberia. Jols òrdres del calif  omeia Al Walid I menèt una armada granda de la còsta nòrd de Marròc, e refortiguèt sas tropas sus un grand puèg nomenat uèi Gibartar. Lo nom de "Gibartar" es la derivacion espanhòla del nom arabi Jabal Tāriq (جبل طارق), que significa  "montanha de Tariq".
Lende (Naut Léger)
Lende (Lempdes-sur-Allagnon en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Gustav Mahler
thumb|Gustav Mahler Gustav Mahler (Kaliště, 7 de julhet de 1860 – Viena, 18 de mai de 1918) èra un musicaire austrian.
Universitat francoazèri
thumb|300px|Logo de l'Universitat Franco-Azerbaitjanesthumb|300px|Sedença dera UFAZ en carrèr Nizami, Bakó L ' Universitat francoazèri (en azèri: Azərbaycan-Fransız Universiteti, en francés: L ' Université franco-azerbaïdjanaise, acronim UFAZ) ei ua universitat localizada en Bakó, Azerbaitjan. Siguec fondada en 2016 per iniciatiua conjunta de president d'Azerbaitjan Ilham Aliyev e eth president de França François Hollande coma projècte conjunt codirigit pera Universitat d'Estrasborg e era Universitat Estatau deth Petròli e Indústria d'Azerbaitjan.
Lende (Naut Léger)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Universitat francoazèri
Los programas impartits correspondon a l'Universitat de Roazhon I e a la d'Estrasborg. Los títols de leicença expedits son: engenhariá quimica, engenhariá geofisica, sciéncias d'enformatica e engenhariá petrolièra.
Tracheobionta
Lo sosrègne dels tracheobionta compren los ancians embrancaments dels pteridofites (plantas de reproduccion aqüatica coma las falguièras) e dels espermafites (plantas de granas) el meteis devesit en gimnospèrmes e angiospèrmes (plantas de flors). Los caractèrs principals son l'existéncia de raices exceptat pels Psilofites e la preséncia de vaissèls (xilèma e floèma) assegurant la circulacion de la saba.
Classificacion
Los traqueobiontes se compausan uèi, en classificacion classica, de 9 divisions (o embrancaments) :
Cicles reproductius
imatge:Briofite.png imatge:Embriofite.png
Victòria (Seichèlas)
Victòria (en anglés Victoria o Port Victoria) es la capitala dei Seichèlas. Sa populacion èra de 24,970 abitants en 2002. Es situada sus l'illa de Mahé.
thumb|300px|left|Vista aeriana de Victòria.
Liuravila
Liuravila (francés Libreville) es la capitala administrativa e politica de Gabon. Sa populacion èra estimada a 578,156 abitants, en 2005.
Robert Oppenheimer
Julius Robert Oppenheimer (22 d'abriu de 1904 - 18 de febrièr de 1967) èra un fisician estatsunidenc. Venguèt famós per son òbra dins lo desvolopament de l'arma nucleara estatsunidenca pendent la Segonda Guèrra Mondiala e son òbra en mecanica quantica.
Sabadèl
Sabadèl (Sabadel-Lauzès en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom de Sabadèl sembla aparentat a d'autres : Sabadèl de la Tronquièra, Sabadell (Vallès occidental, Catalonha) e benlèu Sembadel (Naut Léger) e Samadèth.
Per Dauzat e Rostaing, que meton en relacion ambe Samadèth, es un nom escur, que derivariá d'un preceltic sab(b)-, a valor idronimica, e doble sufixe -at-ellum. Gaston Basalgas n'es d'acòrdi e i apond l'influéncia del latin sabulum, sable; refusa la suposicion d'Ernèst Negre que ne fa un derivat del nom d'òme latin Sabodellus. Gaston Basalgas nomena la comuna Sabadèl del Causse, traduccion de son nom francés abans 1918 Sabadel du Causse.
Évariste Ndayishimiye
Évariste Ndayishimiye es un òme politic borondés. Elegit lo 20 de mai de 2020 president de la Republica de Burundi, dintra en foncions mai d'ora que previst lo 18 de junh de 2020, pr'amor del decès de Pierre Nkurunziza.
Gouvets
Gouvets es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Mard-de-Réno
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boussy
Bœci en arpitan (Boussy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Boussy Se tròba sul marge drech del Chéran suls confreforts del Albanais.
Boussy reagrupa Divèrses luòcs-diches, #que Cap a Nanche, Los Bioles, Marlioz, Lamérique, Mieudry, "Lachenaz" o encara Cap als Bòsques.
Boussy se trouve sur la rive droite du Chéran sur les confreforts de l'Albanais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pauc d'informacions ne son disponiblas sus Boussy
Lo territòri de la municipalitat èra a l'epòca romaine dividit en divèrses grands domenis agricòlas, los « villa ». La una d'aperteniá al romain Bottius.
A l'epòca féodale, Boussy i aviá mes jos la sobeiranetat del Comte de Genève, #que las possessions n'avián separat d'aquelas de las Comtes de Savoie pel Chéran tot prèp. En 1414, lo vilatge comptava 54 fuòcs o de larèrs. A las XV e XVI de sègles, protegissiá una maladrerie.
A partir de 1738, jol regna de Charles-Emmanuel III, la nòva organizacion de la municipalitat a realizat.
Peu de renseignements sont disponibles sur Boussy
Le territoire de la commune était à l'époque romaine divisé en plusieurs grands domaines agricoles, les « villa ». L'une d'elles appartenait au romain Bottius.
À l’époque féodale, Boussy était placé sous la souveraineté du Comte de Genève, dont les possessions étaient séparées de celles des Comtes de Savoie par le Chéran tout proche. En 1414, le village comptait 54 feux ou foyers. Aux XV et XVI siècles, il abritait une maladrerie.
À partir de 1738, sous le règne de Charles-Emmanuel III, la nouvelle organisation de la commune est réalisée.
Navarrete
Navarrete es una comuna de la Rioja.
Taupard dau Lemosin
Lu Taupard es 'na varietat lemosina anciana de fava/mongeta.
Hâcourt
Hâcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Hâcourt Es una anciana distincion #qu'aperteniá a la fin del XIVe sègle a la familha de Serocourt.
Hâcourt est une ancienne seigneurie qui appartenait à la fin du XIVe siècle à la famille de Serocourt.
Sent Launart (Gers)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Sent Launard, Leon-hart etimologicament, es lo nom de tres sents, lo mèi coneishut d'aqueths es un companhon de Clodovèu, d'après sa legenda.
Damvillers
Damvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Istòria
En 1285, Jean de Muraut o Murauvaux, lo un dels quatre parelhs de l'avesque de Verdun, se trobava al tournoi de Chauvency. Jacques Bretel ne fa l'eròi d'una de las joutes #que conta. Lo castèl de Muraut (destruissi a l'epòca de Louis XIII) se trobava sus una de las buttes, a la separacion de Damvillers, a la lisière del bòsc. Lo sieu autra residéncia (egalament desapareguda uèi) i auriá #èsser, segon l'ancian istorian J. Havet, Lo castèl de Murauvaux, près de Mont-Villers. En 1552, Henri II, en lo moment del "viatge d'Alemanha", tòrna de Alsace e s'apodera lo 11 de junh de la vila #qu'a sostengut un banc d'uèch jorns.
Anciana possession del Luxemborg, i aguèt cedit a la França pel Tractat dels Pirenèus l'an 1659.
En 1285, Jean de Muraut ou Murauvaux, l'un des quatre pairs de l'évêque de Verdun, se trouvait au tournoi de Chauvency. Jacques Bretel en fait le héros d'une des joutes qu'il raconte. Le château de Muraut (détruit à l'époque de Louis XIII) se trouvait sur une des buttes, à l'écart de Damvillers, à la lisière de la forêt. Son autre résidence (également disparue aujourd'hui) aurait été, selon l'ancien historien J. Havet, le château de Murauvaux, près de Mont-Villers. En 1552, Henri II, lors du "voyage d'Allemagne", revient d'Alsace et s'empare le 11 juin de la ville qui a soutenu un siège de huit jours.
Ancienne possession du Luxembourg, fut cédé à la France par le Traité des Pyrénées en 1659.
Augustin Fresnel
Augustin Jean Fresnel (10 de mai de 1788 - 14 de julhet de 1827) èra un fisician francés. Foguèt lo fondator de l'optica modèrna que venguèt famós per son òbra sus la teoria ondulatòria de la lutz.
Pascal Nyabenda
Pascal Nyabenda (n. 1966) es un òme politic que foguèt president de Burundi per interim en 2020.
Antinhac (Cantal)
Antinhac (Antignac en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Noms en francés dels vilatges, vialatges e autres luòcs (nom occitan entre parentèsis)
Antignac (Antinhac)- le Beix ( Lo Bèç ?) - Bellot - la Bouboulie - la Broconie (La Broconiá ?) - les Buges Blanches - la Cavarache - le Cellier - le Chambon (Lo Chambon) - le Châtelet (Lo Chastelet ?) - la Croix de Soleilhadoux - Drulh (Drulh ?) - Fouillade (Folhada ?) - Fourgoux (Forgós, Folgós ?) - la Ganette (La Ganeta ?)- Lugue - Masternat - Saleix - Salsignac (Salsinhac ?) - Sauronnet (Sauronet ?) - la Seppe - Tampagniergues - Urlande - la Valette (La Valeta ?) - Vignon (Vinhon ?) - Vignonnet (Vinhonet ?).
Istòria
A la Revolucion, la municipalitat se disiá Vignonet (en francés), donc Vinhonet. Per ordenança reiala del 19 de julhet 1826, li ajustèron Muradés, ancian territòri de la senhoriá de Murat-La Rabe (en francés), futur La Monselie (nom francés), e Salsignac (nom francés, donc Salsinhac). L'ensemble prenguèt lo nom d'Antinhac. Lo 6 d'abril 1870, una partida de la comuna d'Antinhac formèt la comuna novèla de La Monselie (nom francés).
Evolucion demografica de Muradés (1793-1821)
Veire La Monselie
Nòtas
<references group="N"/>
Lantar
Lantar (Lanta en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region admnistrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Leo von Caprivi
Georg Leo Graf von Caprivi de Caprera de Montecuccoli (1831-1899) militar e noble alemand, foguèt cancelièr d'Empèri Alemand entre 1890 e 1894.
Lantar
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Lantar èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa èra Sant Victor, ara Nòstra Dòna. Autras parròquias : Sant Anatòli (nom supausat), Sant Sarnin de Sanissac (nom supausat). Glèisas disparegudas : Nòstra Dòna de la Roqueta, Santa Basilissa. Sant Anatòli es al nòrd-èst de Lantar, Sant Sarnin de Sanissac es al sud. Las glèisas se son conservadas.
Pendent l'Ancian Regime, la parròquia de Sant Anatòli (nom supausat) èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Anatòli.
Las apertenéncias de la parròquia de Sant Sarnin de Sanissac (nom supausat) èran identicas. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Lantar, es Sant Sarnin.
Sau gemma
La sau gemma (var. sal gemma) es un minerau incolòr a l'estat pur e tintat de divèrsei colors en preséncia d'impuretats (blau ò violet en preséncia de defauts reticulars, gris en preséncia d'argiela, jaune ò brun en preséncia de fèrre... etc.). A una duretat de 2,5 e una densitat de 2,168. Es format de clorur de sòdi (simbòl quimic : NaCl) cristallizat segon un sistèma cubic de classa exacisoctaedric. Dins la natura, lei cristaus son comuns e cubics.
Silvita
La silvita ò silvina es un minerau incolòr a l'estat pur ò tintat de divèrsei colors (violet ò roge generalament) en preséncia d'impuretats de fèrre. A una duretat de 2,0-2,5 e una densitat de 1,993. Es format de clorur de potassi (simbòl quimic : KCl) cristallizat segon un sistèma cubic de classa exacisoctaedric. Dins la natura, la silvita s'observa generalament sota la forma de cristaus cubics ò de massas microcristallinas.
Sau gemma
Se forma dins de depaus sedimentaris per evaporacion de l'aiga de mar. Se troba tanben coma produch de sublimacion dins certanei cratèrs volcanics. Es un minerau important per l'alimentacion umana e per l'industria quimica que l'utiliza dins de procès de produccion de clòr e de sòdi.
Silvita
Es generalament associat a la sau gemma dins de depaus sedimentaris d'origina marina. Pus rarament, es un produch de sublimacion eissit d'una activitat volcanica. Regardant seis utilizacions, es lo minerau de potassi pus important e pòu tanben servir de fertilizant.
La Croix-en-Touraine
La Croix-en-Touraine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
La Crotz-en-Touraine se situa en la vallée del doncas que, a Unitat|1|km de Bléré, a Unitat|8|km  de Amboise e a Unitat|9|km  de Chenonceaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Anciennement Sant-Quentin-près de-Bléré, de contunh la Crotz-de-Bléré
Anciennement Saint-Quentin-près-Bléré, puis la Croix-de-Bléré
Baignes
Baignes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Lo Sigolés e Flaujac
Lo Sigolés e Flaujac (en francés e oficialament Sigoulès-et-Flaujac) es una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània. Se creèt lo 1èr de genièr de 2019 per fusion de las comunas del Sigolés e de Flaujac que venguèron de las comunas delegadas.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Molly
Lo « Molly » (Poecilia sphenops) es una espècia de peis d'aiga doça tropicala de la familha dels Poeciliidae. Negre pigalhat de jaune a l'estat salvage, l'espècia es fòrça populara en aqüari e se declina en varietats coloradas multiplas, dont lo Black Molly.
Ambérieux-en-Dombes
Ambérieux-en-Dombes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ain e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sanhas (Carcin)
Sanhas (Saignes en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
1978
Aquesta pagina concernís l'an  del calendièr gregorian.
Polonha
Ja afeblit per de crisis financieras e economicas recurrentas, lo govèrn comunista foguèt encara afeblida per l'eleccion a la papautat dau cardenau polonés Joan Pau II que venguèt un simbòl e una autoritat morala importanta de l'oposicion intèrna au comunisme.
Etiopia
Perseguida e fin de la Guèrra d'Ogaden còntra Somalia. D'efèct, gràcias a l'importància de l'ajuda dau blòt sovietic (liurasons d'armaments, còrs expedicionaris cuban e sud-iemetina... etc.) e de la demografia dau país (40 milions d'abitants còntra 4), l'armada etiopiana aquistèt una superiotat clara entre novembre de 1977 e genier de 1978. Lo 23 de genier, la còntra-ofensiva deis Etiopians e dei Cubans acomencèt. Lo 12 de febrier, lei sètges de Harar e de Dire Dawa foguèron romputs e lo 5 de març, la vila de Jijiga foguèt reconquistada. Lei darriereis unitats somalianas se retirèron dau territòri etiopian e la guèrra s'acabèt lo 23 de març. Aquela victòria e sostèn important de part dau blòt de l'Èst permetèron a Mengistu Haile Mariam d'assegurar definitivament sa posicion a la tèsta dau Derg.
Illas Salamon
Independéncia dau país lo 7 de julhet.
Armament
Dins lo domeni de l'aviacion militara, intrada en servici de l'avion de combat multiròtle estatsunidenc F-16 Fighting Falcon. Per sa concepcion, leis engenhaires estatsunidencs inventèron ges de tecnologia novèla mai utilizèron lo retorn d'experiéncia aquistat sus leis avions precedents. Obtenguèron ansin un avion fòrça eficaç amb un còst relativament limitat que foguèt comandat per mai d'un país e venguèt una referéncia.
Dins lo domeni de l'armament dau fantassin, intrada en servici dei fusius d'assaut « bullpup » FAMAS e Steyr AUG, premiereis armas modèrnas qu'adoptan aquela concepcion compacta inventada en 1936. Permet de realizar de fusius pus compactes que leis armas de tipe tradicionau coma, per exemple, lei AK-47 e sei derivats.
Racécourt
Racécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Racécourt Se situa a Unitat|6|km}} de Dompaire, a Unitat|26|km de Épinal e a Unitat|60|km  de Nancy.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Existís una mapa géographique en presentant Racécourt tala #qu'èra en 1750.
Il existe une carte géographique présentant Racécourt tel qu'il était en 1750.
Dauna deu Capulet
La Dauna deu Capulet o Dauna de Brassempoi qu’ei un fragment d’estatueta d’evòri de mamot datada deu paleolitic superior (29 000 a 22 000 ans) descobèrta en 1894 a Brassempoi en Shalòssa (Gasconha, Occitània), que constitueish l’ua de las mei ancianas representacions de cara umana coneishuda.
Qu’ei muishada uei lo dia en Isla de França au musèu d’arqueologia deu Castèth de Saint-Germain-en-Laye.
Vènus dera Espuga
Era Vènus dera Espuga qu'ei ua figurina femenina, deth genre dit « Vènus paleolitica », ua estatueta de hemna nuda hèita d'ivòri de mamot, datada deth Gravetian, (enter 26000 e 24000 ans a) descobèrta en 1922 dens ua espeluga dera Espuga (Nauta Garona) dens eths purmèrs relèus  deths Pirenèus per René de Saint-Périer (1877-1950).
Qu'ei ara muishada ath Musèu der Òme a París.
Tomai
vinheta|Tomai qu'ei un tipic representant dera espècie Sahelanthropus
Istoria
Eth crani gaireben sancer de Tomai siguet trapat en eth desert de Djourab, en eth Chad, a 800 Km al nòrd de N'Djamena pera MPFT (Mission Paleoantropologica Franco-Chadiana) menada per Michel brunet dera Universi tat de Peitiu. Siguec discurbert eth 19 de junhsega de 2001 per ua equipa de quate òmes (Ahounta Djimdoumalbaye, Fanoné Gongdibé, Mahamat Adoum e Alain Beauvilain) en servici en eth Centre Nacional de Sostién deth Cercament (CNAR).
Eth crani, cinc trossi de maissa, quauques dents e, sustot, ua diafisi de femur querra (TM266-01-63) (3) qu'aurien pogut aparténher a nou individús qu'an sigut discurberts en junhsega de 2001 a mars de 2002 en eth loch de Toros-Menalla e sus dus autes lochs proches. Es metodes de datacion biogeochronologics an permes estimar era edat de TomaI hé 7 milions d'annades.
Tà arribar a aquesta definida se basaren sus eth grad d'evolucion des mamifers que demorauen ath sòn cant e dempús de hér ua comparacion dab d'auta fauna africana semblant. Ua serie de donades absolutes a sigut obtienguda per ua equipa francesa pes nivèus de sediments classats dab eth fossil.
Aguestes donades s'an hét mercès ath metòde de beryllium 10/9 e an establert qu'era edat de Tomai ei enter 6,8 e 7,2 milions d'annades (4). Més eth crani de TomaI non èra pas en eth lòc ( in situ ) en eth sedimeent (5) e auria sigut desplaçat dempús d'un enclapament recent (6) e, atau, aguest metòde se pòt pas aplicar
Caracteristiques de Tomai
Tomai héia un metre de nautada e héia uns 35 Kg. pera MPFT Tomai erá un mascle. Era sua plata sus-orbitau parla sus un mascle. Demoraua en es aforests qu'eren proche d'un lac o proches d'un arriu. eth discurbiment de Tomai, a 2.500 Km de l'oèst del Rift èst-african, a hét qu'eth paleoantropològ Yves Coppens, escambies era sua teoria dera East Side Story, héta en 1982.
vinheta|Tomai demoréc hé 7 milions d'annades en eth nòrd d'Africa
Referéncies
1.- Beauvilain, 2003. Toumaï, l’aventure humaine.
2.- Brunet M., Guy F., Pilbeam D., Mackaye H. T., Likius A., Djimdoumalbaye A., Beauvilain A., Blondel C., Bocherens H., Boisserie J.-R., de Bonis L., Coppens Y., Dejax J., Denys C., Duringer P., Eisenmann V., Fanone G., Fronty P., Geraads D., Lehmann T., Lihoreau F., Louchart A., Mahamat A., Merceron G., Mouchelin G., Otero O., Pelaez Campomanes P., Ponce De Leon M., Rage J.-C., Sapanet M., Schuster M., Sudre J., Tassy P., Valentin X., Vignaud P., Viriot L., Zazzo A. et Zollikofer C. P. E., 2002. A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa [archive], Nature, 418 (6894): 145-151.
3.- Hawks, 2009. [1] [archive]
4.- Lebatard A.-E., Bourles D. L., Duringer P., Jolivet M., Braucher R., Carcaillet J., Schuster M., Arnaud N., Monie P., Lihoreau F., Likius A., Mackaye H. T., Vignaud P. et Brunet M., 2008. Cosmogenic nuclide dating of Sahelanthropus tchadensis and Australopithecus bahrelghazali: Mio-Pliocene hominids from Chad. [archive] PNAS 105 (9): 3226-3231 PDF fulltext [archive]
5.- Beauvilain A., 2008. The contexts of discovery of "Australopithecus bahrelghazali" and of "Sahelanthropus tchadensis" (Toumaï) : unearthed, embedded in sandstone or surface collected ? PDF fulltext [archive] South african Journal of Science, 104 (3): 165-168. 6.- Beauvilain A. et Watté J.-P., 2009. Toumaï ("Sahelanthropus tchadensis") a-t-il été inhumé ? PDF fulltext [archive] Bulletin de la Société géologique de Normandie et des Amis du Museum du Havre, 96 (1): 19-26
7.- Dépêche de l'Associated Press du 12 juillet 2002. [archive]
Bibliografia
º Alain Beauvilain, 2003. Toumaï, l’aventure humaine. La Table Ronde, Paris, 239 p. (ISBN 978-2-7103-2592-5).
º Michel Brunet, 2006. D’Abel à Toumaï. Nomade, chercheur d’os. Odile Jacob, Paris, 254 p. (ISBN 978-2-7381-1738-0).
º Ann Gibbons, 2006. The first human.. Doubleday, New York, 306 p. (ISBN 978-0-385-51226-8).
º Pascal Picq, 2003. Au commencement était l'homme - De Toumaï à Cro-Magnon. Odile Jacob, Paris, 256 p. (ISBN 978-2-7381-1281-1).
Lei Salas de Verdon
Lei Salas de Verdon (Les Salles-sur-Verdon en francés) es una comuna provençala administrada per lo departament de Var de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Tomai
Bibliografia
º Tidiane N'Diaye, 2006 L'Éclipse des Dieux Chap Afrique berceau de l'humanité, Éditions du Rocher/Serpent A Plumes, 2006, 317 p. (ISBN 978-2-268-05641-8)
Lei Salas de Verdon
Foguèron destruchas (la glèisa dinamitada, leis ostaus rasats) dins leis annadas 1970 subre una decision de l'estat amb la bastison dau barratge e dau Lac de Santa Crotz. Lei Salas foguèron alora tornadas bastir pus aut, dins lo vilatge actuau. La fònt e de lavadors foguèron sauvats en tot assegurar ansin una pichona continuitat.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Dannevoux
Dannevoux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Pàdel
Lo pàdel es un espòrt de raqueta que se jòga coma lo tenís mas amb de parets metallic pels costats del terren. S’i afrontan doas equipas de dos jogadors sus una pista de 10m de longor e 20m de largor. L'objectiu del jòc d’enviar la bala amb una raqueta per la far passar per dessús del filat, de manièra que l'adversari la pòsca pas tornar. La paraula ven del castelhan «pádel».
Dannevoux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa