cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lista dels personatges dels dialògs de Platon
M
Melesias ten pas qu’un ròtle marginal dins lo dialòg, e servís subretot de pendent a son amic Lisimac. Es tanben lo filh d’un personatge plan celèbre, l’orator Tucidid, e tanben nomenèt son filh del nom de son grand;
Menexèn, cosin de Ctesip e grand amic de Lisis; a la reputacion d’un jovent biaisut savent manar las Idèas. Li manca encora, de verai, un pauc de madur, e sap pas rivalizar amb la dialectica de Socrates;
N
Nicias es un celèbre general atenian avent obrat pendent la guèrra del Peloponés. Ven, après la mòrt de Periclés, la personalitat mai al vam a Atenas. Descrich dins lo dialòg coma un interlocutor savi, cultivat e moderat, s’opausa sens succès al projècte d’expedicion en Sicília, que fa fracaç e destruich sa reputacion;
P
Retor sicilian, discípol de Licimnios de Quios e sectator de Gorgias, Platon n’en parla dins son dialòg Fèdra (267c).
Prodicos, de l’illa de Ceos, es un sofista representant lo movement dels sinonimistas. Son personatge, tanben, es gaire pas present, mas pro pasmens per donar l’escasença a Platon d’escarnir sa mania d’establir de subtilas distinccions entre de mots fòrça pròches.
Protagoras, originari de la ciutat d’Abdèr, èra un sofista plan conegut. Sos longs viatges per la Grècia, la Sicília e l’Itàlia li permetèron d’escampilhar son immens saber a qui volgava ne beneficiar, çò que lo faguèt fòrça ric. Sosteniá per exempla, al subjècte de Socrates, que « l’òme es la mesura de tota causa », una tèsi negant donc l’existéncia de valors superioras e immudablas
Q
Querefon es un amic e grand admirator de Socrates. Fòrça plan democrata, s’exilièt pendent las doas annadas de règne dels Trenta Tirans e tornarà enseguida a Atenas. Plan conegut per èsser exaltat, viurà pasmens pas pro per assistir al procès de son amic, e ten dins lo present dialòg pas qu’un ròtle marginal.
Val Dueira
La Val Dueira es la valada de Dueira. L'auta val, tanben dicha Val d'Ors, en amont de Chaumont, la es occitana. La val mejana la es arpitana e dont fa fartida de las valadas arpitanas dau Piemont. La val bassa, entrò lo confluent amb Pò a Turin la es piemontesa.
Loreto-di-Tallano
Laretu di Tallà en còrs (Loreto-di-Tallano en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Val Dueira
La es tanben nomenaa Val (de) Susa.
Psi
Psi (ψ en minuscula, Ψ en majuscula) es la vint e tresena letra de l'alfabet grèc.
Sant Pàpol
Sant Pàpol (Saint-Papoul en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo vilatge
Suls primièrs contrafòrts de la Montanha Negra, Sant Pàpol se trapa en Lauragués a 7 km de Castèlnòu d'Arri, 35 km de Carcassona, 60 km de Tolosa. Se dintrava dins l'encencha del vilatge per pòrtas fortificadas. La Pòrta de l'Èst, quadrangulara, traucada per cairelièras foguèt construida per Guilhèm de Cardalhac, avesque tresen de Sant Pàpol.
Servissiá de Tor dels Gardas e tanben de preson avescala. Del costat interior, dins l'arc de plen-cintre, se pòt admirar una verge de fusta del sègle XIV. Lo còr del vilatge compòrta carrièras estreitas amb ostals de corondatges e empreis.
L'abadiá
L'abadiá foguèt fondada al sègle VIII. Sa règla èra la benedictina. Sant Pàpol, discípol de Sant Saturnin, primièr avesque de Tolosa (sègle III aprèp J.-C.) foguèt martirizat e descalotat al luòc-dit L'Ermitatge. Segon la legenda, se baissèt e ramassèt lo som de sa clòsca, a aquel endreit gisclèt una font. Un monge conegut per son ascetisme, Sant Berenguièr, i visquèt al sègle XI. Lo mond se venguèron reculhir a l'abadiá sus sa tomba aprèp los miracles que s'i faguèron. En 1317, lo papa Joan XXII creèt l'avescat de Sant Pàpol ; fins a la Revolucion, 34 avesques s'i succediguèron. En 1361, la catedrala foguèt pilhada pels Rotièrs e en 1595 pels protestants. Als sègles XVII e XVIII, l'abadiá foguèt fòrça restaurada e tornèron bastir lo palais avescal. A la Revolucion, se suprimiguèt l'avescat e la catedrala venguèt glèisa parroquiala. Lo còr se compausa de doas travadas de plen cintre amb doble cabrion e tanben un cuol de forn. Es decorat de capitèls preromanics e d'un enfuòc del sègle XIV. Son tet es fait de lausas de pèiras escalpradas (ensems arquitectural unic). La vasta nau de la glèisa se dobrís cap al nòrd sus quatre capèlas del sègle XIV. Dins una d'elas, se pòt remarcar una Pietat del sègle XIV de fusta daurada. La primièra entrada se trapava del costat de l'oèst jos un crisme e un arc de bilhetas. Foguèt emmuralhada al sègle XV.
Las clastras
left|thumb|Las clastras Se dintra dins la glèisa per las clastras realizadas al començament del sègle XIV. Las arcadas de plen-cintre son pausadas sus colomnetas gemeladas per capitèls geminats. Lo repertòri dels capitèls es vegetal o animalièr. Las scenas istoriadas son regropadas contra los pilars (Adoracion del Magues, Eròdes e benlèu Sant Pàpol).
Lo Mèstre
right|thumb|Danièl dins la fòssa dels leons Defòra, sul cabeç semicircular, se pòdon admirar los capitèls e modilhons del Mèstre de Cabestany - dos d'entre eles son istoriats, un representa Danièl dins la fòssa dels leons, l'autre lo Castig dels Babilonians - escalpraire remarcable de la fin del sègle XII. Trabalhèt en Espanha (Navarra), en Itàlia (Toscana) e sustot en Catalonha e Lengadòc (departaments actuals dels Pirenèus Orientals e d'Aude). Sos personatges son tipics : caras e caps triangulars, uèlhs ovals, nas dreit, aurelhas largas, despegadas, barbas e pèls de las blestas longas estiradas, las mans amb dets d'una longor que passa l'òsca.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son, per luòc:
Ressòrt (drech)
En drech, lo ressòrt designa a l'encòp, l'espandida de la competéncia geografica d'una juridiccion, las valors a l'interior de las qualas pòdon estatuir e, a l'interior d'aquestas valors, las somas al delà de las qualas lors jutjaments son susceptibles d'apèl.
Sul plan geografic, lo ressòrt es la partida del territòri nacional sus l'espandida del qual s'exercís la competéncia d'una juridiccion.
Dueira
vinheta|Dueira a [[Ensilhas.]] Dueira (Dora Riparia en italian) la es un riu de 125 km, afluent de Pò. Comença de rajar dins la Val d'Ors o Auta Val Dueira, dins las Valadas Occitanas.
Jan dau Melhau
Jan dau Melhau es un autor-contaire-editor-chantaire-musician lemosin. Nascut a Limòtges en 1948, fuguet un daus principaus reviscolaires de la chançon occitana de las annadas 1970-1980.
Mas sa lemosinitat, qu'es a dire son biais de veire e de viure las chausas, la natura, las bèstias, los òmes e la mòrt ne'n faguet un pauc un chantaire marginau. Laidonc aguet pas lo succès, la reconeissença mediatica coma Joan-Pau Verdier o dengueras Claudi Martí e Patric, mas Melhau zo cherchava pas, zo desirava pas. S’era desjà, a quela epòca, retirat dins la prunda campanha lemosina ente s’es mai inspirat de la natura, dau monde que li vivián e de lors misteris que de las revòutas e luchas ciutadanas o panoccitanas…
Autor e editor de belas letras lemosinas (coma Marcela Delpastre o Pau-Loís Granier), eu s'interessa a la beutat de la lenga subretot, a sa fòrça literària. Sa demarcha es pas jamai estat de far de folclorisme ni de chantar davant un plen Zenith, mas de 'nar fossinar au mai prund de la lenga occitana tota sa finesa, tota sa complexitat. Contunha auei d'obrar per lo lemosin emb son ostau d'edicion Lo Chamin de Sent Jaume (Meusac) e sos espectacles de contes e de chançons.
.kerrylogistics
("logistica Kerry", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa multinacionala Kerry Trading Co. Limited. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2016.
Ménil-de-Senones
Ménil-de-Senones es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La denominacion actuala data de la, en succedint al appellation Ménil #qu'entrenava de confusions amb una municipalitat del meteis departament nomenada Lo Ménil.
La dénomination actuelle date du 26, succédant à l'appellation Ménil qui entraînait des confusions avec une commune du même département nommée Le Ménil.
Economia de Liban
L'economia de Liban, plan aital la siá qualitat de vida, foguèt ja de las mai prospèras de tot l'Orient Mejan. Malgrat aiçò amb la guèrra civila libanesa entre 1975 e 1990, tota l'economia del país foguèt afectada, la produccion nacionala foguèt talhada per la mitat e lo país quitèt de figurar coma centre financièr regional.
Amb lo tèrme del conflicte intèrne e la recuperacion de l'estabilitat politica, lo país se mobilizèt en la reconstruccion. Per la realizar, Liban recebèt immediatament près de 15 miliards de dolars de païses coma França e Alemanha e, a l'ora d'ara, tanben dels Estats Units. Amb l'infrastructura rebastida, l'economia tornèt créisser amb una de las mai nautas taxas del mond, en se fasent un pòl de creissença a la region. La capitala, Beirot (cridada de "París de l'Orient") tornèt ganhar destaque en lo scenari regional, en aculhent divèrses eveniments.
Lo país tornèt èsser cridat de "Soïssa de l'Orient" a causa de las activitats financièras ailà realizadas. La reconstruccion de monuments e infrastructura a atrach lo torisme que creis cada an.
La Villeneuve-sous-Thury
La Villeneuve-sous-Thury es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Roost-Warendin
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
200px|left|thumb|Roost-Warendin en lo sieu costat e lo sieu arrondissement Roost-Warendin a situat a Unitat|7|km}} del centratz-vila de (al nòrd-nòrd-es) e a Unitat|42|km  del centratz-vila de Lille. La rocade minaire N455 passa al sud de lo sieu territòri bretelle de sortida n°22. La Scarpe passa al sud-es del territòri en contrebas del terril del Escarpelle.
200px|left|thumb|Roost-Warendin dans son canton et son arrondissement Roost-Warendin est situé à 7 km du centre-ville de Douai (au nord-nord-est) et à 42 km du centre-ville de Lille. La rocade minière N455 passe au sud de son territoire bretelle de sortie n°22. La Scarpe passe au sud-est du territoire en contrebas du terril de l'Escarpelle.
Istòria
Es la reünion de 2 ancianes comunas : Roost (#que ven del picard cana) e Warendin (raïtz IE ligat a l'aiga (water/wasser)).
Elle est la réunion de 2 anciennes communes : Roost (qui vient du picard roseau) et Warendin (racine IE lié à l'eau (water/wasser)).==Administracion==
San Cristovo de Cea
San Cristovo de Cea es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
.kerryproperties
("domenis de Kerry", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa multinacionala Kerry Trading Co. Limited. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2016.
Vélomagg
thumb|250px|Lògo del servici Vélomagg es lo nom d'un servici de locacion de vèlo dins la vila de Montpelhièr lançat en 2007. Actualament i a 19 estacions dins lo centre de la vila situadas a costat de las estacions de tram. Dins lo futur, es previst un total de 1000 vèlos e de 50 estacions.
Lo còst d'un vèlo es de 700 € per la societat TaM, son pes es de 17 kg mercé a seu encastre en alumini. Lo vèlo es equipat d'una desca endavant e d'un pòrtabagatges endarrièr. Lo vèlo es acabalat amb un doble sistèma antiraubariá.
Mosièis e Teulet
Mosièis e Teulet (Mouzieys-Teulet en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Pont-Aven
en breton (Pont-Aven en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Labry
Labry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Comunas limitrophes de Labry :
Communes limitrophes de Labry :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lachapelle
Lachapelle pòt essèr:
European Processor Initiative
L’iniciativa per un processor europèu, coneguda jol nom anglés de European Processor Initiative (EPI) es un projècte que l’objectiu es de crear en Euròpa una novèla familha de microprocessors de la bassa consomacion electrica, tant per l'informatica intensiva coma per l'informatica embarcada. Es finançada per l’Union europèa dins l’encastre del programa Horizon 2020 e executada per un consòrci de 27 organizacions. Lo processor serà comercializat per la societat SiPearl.
La primièra version del processor utiliza de tecnologias d'ARM, de RISC-V e la resulta de recèrcs dins l'encastre d'EPI.
Consòrci
Lo consòrci menat per Bull es format de 30 organizacions de 10 estats europèus:
Tassin-la-Demi-Lune
Tassin-la-Demi-Lune es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Xoán de Río
San Xoán de Río es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Anselmi Ilola
Anselmi Ilola (Paimio, Finlàndia, 13 de genièr 1995) es un sautaire amb esquís finlandés.
Trenèl
Lo trenèl o tripons trenèls es una especialitat del país de Milhau en Avairon. Son las tripas de feda o d'anhèl que forman una bòla que se tampa amb de fial. Lo dedins d'aquela bòla se compausa de tripas, talhadas en bocinets e de cambajon.
Worms (ciutat)
Worms es una vila anciana d'Alemanha, situada dins lo land de Renània-Palatinat. Sa populacion totala èra estimada a 81,250 personas en 2004. Sa superfícia totala es de 108,73 km².
thumb|230px|left|Catedrala de Worms.
Vichel-Nanteuil
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Iquique
Iquique qu'ei ua vila chilena capitala dins la region d'Tarapaca e tanben de la provincia omonima amb 216 419 abitants en 2002. Sa superficia totala es de 2 262,4 km². La vila de Iquique es fondada en 1866.
Sandiás
Sandiás es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Paulo Costanzo
thumb|250px|Paulo Costanzo Paulo Costanzo (Toronto, Canadà, 21 de setembre de 1978) es un actor canadian.
Quièr
Quièr (Quié en francés), es una comuna occitana del Comtat de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La comuna de Quièr, enrodada gaireben completament per Tarascon d'Arièja, es en bona partida dins son aglomeracion (abitat d'ostals individuals). Estatisticament, Quièr es una de las sèt comunas de l'unitat urbana de Tarascon d'Arièja. Quièr es una comuna sense glèisa.
Toponimia
Las fòrmas ancianas donadas dins lo siti histariege son : castro de Cher, en 1133, Cher, en 1159, Lo castel de Quier, ab la villa del castel de Quier, en 1390, Keir (sense data fornida), Quer (sense data fornida), Chern (sense data fornida). Les Féniés interprètan lo nom coma lo resultat d'una rasic pre-indoeuropèa *kar, « pèira », que Dauzat latinizava en *carium, tot en li atribuissent la meteissa origina e en li donant lo sens de « ròc ».
Aulnay-sur-Marne
Aulnay-sur-Marne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Magistrat (França)
Un magistrat es al sens estricte una persona apertenent al còs judiciari, exercissent la profession de rendre la justícia (magistrats del sèti) o de requerir al nom de l'Estat e de la lei (magistrats del parquet).
Mas, en França, en rason de la dualitat dels òrdres de juridiccion d'una part (ambe las juridiccions administrativas e judiciàrias) e de la separacion entre juridiccion de drech comun e juridiccion d'excepcion d'autra part, existís mantun còs de magistrats exercissent dins de juridiccions diferentas, regits per d'estatuts diferents, e recrutats segon de modalitats diferentas.
Frans Tähkävuori
Frans Tähkävuori (Paimio, Finlàndia, 1 de genièr 1992) es un sautaire amb esquís finlandés.
Monacia-d'Orezza
A Munacia d'Orezza en còrs (Monacia-d'Orezza en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Economia de Mongolia
L'economia de Mongolia es basada sus la produccion agricòla e l'elevatge, amb 90% de las exportacions constituidas d'animals e derivats, mas fòrça limitada per la distància de Mongolia a la mar, e per las precàrias rotas sens infrastructuras.
L'Estela e Bètharram
L'Estela e Bètharram (Lestelle-Bétharram en francés) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. La vila que ho fondada com ua bastida en 1335.
Geografia
Pròcha de la termièra dab Bigòrra, qu'ei un lòc de romiatge per'mor que la verge Maria b'i auré sauvada ua gojata qui's negava en la balhar un arram (lo bèth arram) entà la sortir de l'aiga. Bernadeta Sobirós qu'i cossirava de la soa Lorda nadau.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bètharram
La prononciacion qu'ei [bɛta'rram] o [betaɾɾˈam]. Las fòrmas ancianas que son Guatarram en 1335, Lo Gatarram/Lo Guatarram dinc au començament deu sègle XVIIau, Beauram en 1617, Betarram en 1675, Betharram (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, Betharram que vien deu gascon bet e -arram. Segon Negre, citat per Miquèu Grosclaude, qu'ajusta bèth arram que's deu compréner com « bèth bosquet ».
Miquèu Grosclaude que desvolopa lo subjècte dens lo suplement, p. 401. Cau pas cercar un sens aute que lo sens aparent e cercar dens lo paisatge ua explicacion. Que s'ageish de la legenda de l'arram aparat per la Verge a ua gojata qui èra a nega's. Lo nom navèth que pareish en francés en 1617 dens lo contèxte deu retorn deu catolicisme en Bearn. Que i avèva dejà, despuish lo sègle XIV, un santuari vodat a la Verge, pr'amor d'un aute miracle : ua estatua de la Verge trobada per lo pè d'un bueu. Ua seria de miracles estereotipats qu'apareish de 1621 a 1642, dab a cada còp la Verge que sauva ua gojata qui èra a nega's dab un arram. Lo nom qu'apareish en bearnés sonque en 1622 e lo sanctuari arroeinat qu'estó tornat bastit. Per lo nom vielh, Gatarram, Grosclaude que perpausa solucions adaptadas au site :
L'Estela
La prononciacion qu'ei [les'telɔ]. Las fòrmas ancianas que son Lestelle en 1335, Lestele en 1402, La Stela en 1429, Lestella en 1544, Lastelle en 1544, L'Estelle en 1675, Lestelle en 1675, Lestelle (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Miquèu Grosclaude qu'accèpta l'explicacion literau, mès l'idèa de carrèras en crotz qu'ei tròp banala per estar realista. Lo nom qu'a per sens estela, shens estar un cairehorc pr'amor deu site. L'Estela qu'ei ua bastida creada en 1335, pro lonh deu vilatge d'origina, Laber. L'ortografia de 1335, dab las duas ll deu mot sabent (estela que vieneré d'ua fòrma vulgara *stela) que hè supausar un nom inventat artificialament. Que sembla ua designacion publicitària per la bastida navèra. L'idèa d'ua bòrna, d'ua hita o d'ua lausa (monument), invitada per Lemoine, qu'ei ua error.
Istòria
En 1837, un Basco, Sant Miquèu Garicoïts qu'i fondè la congregacion deus pairs deu Sacrat-Còr. Los sons membres, desempuish, qu'an traucat lo mon sancèr en bèth hornir lo musèu de la loa capèra. Aquesta qu'ei un exemple deus géncers deu barròc occitan (a comparar, dens la region, dab la glèisa de Sarrança en Bearn e la Capèra Daurada de Puei Laün a Arrens en Bigòrra).
Eraldica
thumb|100px|left|Escut de l'Estela-Bètharram L'escut de L'Estela-Bètharram que's blasona atau :d'azur de montanha sommada d'un calvari susmontat d'ua estela, tot aquò d'aur, adextrat d'aur dab duas vacas de gules accornadas, colletadas e clarinadas d'azur, passantas l'ua suber l'auta.
Serviès (Aude)
Serviès (Serviès-en-Val en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pachycephalosaurus
Pachycephalosaurus es una espécia de dinosaures paquicefalosaures que visquèron durant lo Cretacèu superior sul territòri qu'es actualamens l'America del Nòrd. De fossils son estat trobats dins los estats de Montana, Dakota del Sud e Wyoming.
Chauvirey-le-Vieil
Chauvirey-le-Vieil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rosult
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Sarreaus
Sarreaus es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
L'occitan tout de suite
300px|right L'occitan tout de suite es un libre escrich per Jòrdi Escartin. Es un metòde per aprene l'occitan. Lo libre es explicat en lenga francesa. I a 160 paginas amb a la fin un lexic francés-occitan e occitan-francés de 1000 mots. La tòca del libre es de comprene l'occitan aviat, en 2 a 3 setmanas, ditz lo libre.
Pau Giera
thumb|250px|Retrach de Pau Giera Pau Giera (en francés Paul Giéra, Avinhon, lo 21 d'abriu de 1816- lo 8 de febrier de 1861) foguèt un escrivan romantic provençau e un dei sèt fondators dau Felibritge (lei Primadiers o Sèt de Fòntsegunha).
Fontenailles (Sèina e Marna)
Fontenailles  es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Taboadela
Taboadela es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Cosinièr
Lo cosinièr (var. cosinier, coisinier), al femenin cosinièra (var. cosiniera, cosinèira, coisiniera...) es la persona que fa la cosina. Pòt trabalhar dins un restaurant classic o dins un restaurant de collectivitat. Son mestièr consistís a far la cosina per d'autras personas. Un cosinièr deu èsser afogat e curiós, deu possedir un cèrt sens artistic per realizar los plats. Coratjós e dotat d'una bona condicion fisica, deu suportar d'oraris pesucs e de condicions de trabalh fatigantas. Viu, rapid e eficaç, fa pròva d'òrdre e de metòde per se pas daissar desbordar; se preocupa de la netetat e de l'igièna.
Citacion d'un cosinièr: « Qualqu'un que li agrada pas de manjar pòt pas far aquel mestièr ».
Montpasièr
Montpasièr o Mont Pasièr (Monpazier en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [mũ m pa’zjɛ] Monpasièr es atestat en 1293, Castrum Montis Pazerii. Monpasièr es format del resultat de mons, montem, que se pòt aplicar a de las tucas fòra de las montanhas e lo segond element seriá lo pazier (> pasièr en grafia modèrna), foncionari cargat del mantenement de la patz e de l'òrdre,. Mas Montpasièr es una bastida e son nom es una causida politica. Se vei pas tròp perqué los representants del duc d'Aquitània e rei d'Anglatèrra aurián volgut onorar un simple agent del poder. Vaquí perqué la posicion del site de las comunas de Dordonha, considerar qu'es la vila ela-meseissa qu'es cargada de manténer e d'assegurar la patz, qu'es donc pasièra, sembla justificada.
A Teixeira
A Teixeira es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
D1ST1 (rap francés)
D1ST1, nascut en 1991 a Periguers (Dordonha), es un rapaire tolosenc qu'atenguèt la notorietat quand es depassat lo milion de vistas en un jorn amb son clip musical virat en immersion dins las manifestacions dels Corsets Jaunes a Tolosa lo 21 de genièr de 2019.
Osama bin Laden
Osama Muhammed Awad bin Laden (10 de febrièr de 1957-2 de mai de 2011) foguèt un miliardari saudita e un dels caps principals d'Al-Qaida, movement que s'es atribuit la responsabilitat de divèrses atemptats terroristas dins lo mond.
Lo 2 de mai de 2011, divèrses mejans de premsa anoncièron que Bin Laden seriá mòrt abatut a traches en Paquistan e que lo sieu còrs seriá en mans d'oficials nòrd-americans; la confirmacion oficiala, basada en pròvas d'ADN foguèt donada minutas après pel president d'Estats Units d'America, Barack Obama.
La Florida
La Florida qu'ei ua comuna chilena de lo Gran Santiago. Sa populacion, en 2012, èra de 363 903 abitants. Sa superfícia totala es de 70,2 km². -33.55°N, -70.56667°W
Toén
Toén es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Verdun de Garona
Verdun de Garona (Verdun-sur-Garonne en francés) es una comuna gascona istoricament, mès probablament lengadociana lingüisticament, dins lo departament Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Situat dins la Gasconha, ancian país de Ribièra Verdun. Al prép de Garona. Tolosa (35km) e Montalban (25km)
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Verdun èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Verdun, Savenès et Notre-Dame de Lacroix èra caplòc del canton de Verdun.
La comuna de Mauvers (en francés), del canton de Verdun en 1790, fosquèc suprimida en l'an VIII, restablida en l'an X, suprimida en l'an XII e incorporada a Verdun.
Hilhondé
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [(h)iʎun'de]. Las fòrmas ancianas que son Hilhonde (mapa de 1714), Ilhonde (mapa de 1733) Fillondenx (mapa de Cassini).
Lo nom que vien benlhèu de hilhon, « bòrna termièra » (citat dens lo Gers dens lo diccionari Palai) e un mot aparentat au basco ondo, « hons, proximitat », romanizat en -onde (Mendionde, Bidonde, Larronde); la comuna qu'ei a costat de Bearn e deu País Basco, çò qui ei ua justificacion per Bénédicte Boyrie-Fénié .
Saint-Nicolas-d'Aliermont
Saint-Nicolas-d'Aliermont es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Sul scenari del país de Aliermont.
Sur le plateau du pays d'Aliermont.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|Anciana pointeuse fabricat a Sant-Nicolas-de Aliermont (començament ) L'indústria horlogère s'i desvolòpa a partir del començament de la, a l'iniciativa de Charles-Antoine Croutte, fils d'un rellotger dieppois en trabalhant a d'Arcas-la-Batalha (a qualques quilomètres de Sant-Nicolas de Aliermont), #que s'installa en 1725 e forma de nombrós artesans.
Metàmias
Toponimia
Fòrma anciana en 1206 : Nometana. Mistral fornís lei donadas seguentas : METÀMIS (rom. Methamies, b. lat. Metamiœ, Momethamiœ, Nomethamiœ). En provençau, la sequéncia -ia pòsttonica se pronóncia -i. Mapa de Cassini : les Metamies.
Autras atestacions, de 1404 : « ... Jaufres de Venasqua ten proses III servidors et homes miens en son luoc de Nometamias que anavan ami de bestias cargradas de blat...», « ... del fach de los enemics que vengueron assalhir Nommetasmias... Escricha al Montelliemar le VIII jour de septembre 1404 Anthoni de Luna rector de Venaycin »; « ... sibi qualiter inimici volebantur intercepere locum de Nomelamiis» (legir Nometamiis); « alcuna presa que a fâcha Jaufres de Vcnasqua [legir Venasqua] de III servidors de monsen mon fraire Refforsat a mometamias... »;.
L'aferèsi de la primièra sillaba es segura e pas definitiva abans lo sègle XV o après. Una rason possibla es de bon trobar : confusion de Nometàmias ame lo Metàmias > au Metàmias > Metàmias (reaccion culta ?), amai s'es sense pròvas (la mapa de Cassini dona ben un article, mas es pas lo que se podiá esperar). L'origina dau nom demòra, çaquelà, escura (ren dins lo Dauzat e Rostaing, ren dins la Toponymie des Pays Occitans dei Feniés).
La Reina
La Reina qu'ei ua comuna chilena de lo Gran Santiago. Sa populacion, en 2002, èra de 91 927 abitants. Sa superfícia totala es de 23 km². -33.45°N, -70.55°W
Vitry-la-Ville
Vitry-la-Ville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Indulis Emsis
Indulis Emsis (n. 1952) biològ e òme politic foguèt primièr ministre de Letònia entre lo 9 de març e lo 2 de decembre de 2004.
Lias (Vivarés)
Liaç (Lyas en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Liassio, XIIIe s., Liacium, 1275, Lias, 1542. Lei formas istoricas donan. Liaç segon la norma alibertina.
Reven
Reven (Revens en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Autarriba (Bearn)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [awta'rribə]. Las fòrmas ancianas que son Autarribe au sègle XIIIau, Autaribe cap a 1360, Autarribe en 1442, Autarrive en France en 1675, Hauterive (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, Autarriba que vien deu latin alta, « hauta » e ripa, « arriba ». Lo sens globau qu'ei d'« arriba hauta ». Lo h iniciau de hauta en gascon e dens la grafia francesa de haute qu'ei devut a ua influéncia germanica « pro tardiva » segon Grosclaude. Lo vilatge qu'ei leugèrament en suspart de l'arriba opausada deu Gave e de las tèrras d'alluvions de la soa corba,.
Mielan
Mielan (Miélan en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de  e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada dens l'Astarac a 13 km cap Sud Oèst de Miranda sus lo Boès. Mielan qu'a una particularitat estranha : qu'es dens ua intercomunalitat, la Comunautat de comunas Còr d'Astarac en Gasconha (residéncia a Miranda), diferenta de la de las autas 18 comunas de son ancian canton, la Comunautat de comunas Astarac Arròs en Gasconha (residéncia a Vilacomdau d'Arròs). vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Mielan que vengueré, segon Dauzat e Rostaing, deu gallic mediolanum. En realitat, qu'es ua origina indirècta. Com bastida, que donèn a sa fondacion lo nom prestigiós d'ua grana vila europèa, Milan. Segon Negre, Mielan que'i ua bastida de 1284 fondada peu rei de França e Guilhèm-Bernat de la Ròc(h)a-Fontanilhas qui donèn lo nom Meilan (fòrma de Milan en occitan), puish lo nom que cambièc per l'atraccion de l'occitan mielada « anèth deu jo, sinonime molada, armialada ».
Viel-Arcy
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
BBC
La BBC (sigla de British Broadcasting Corporation, fondada lo 18 d'octobre de 1922 come British Broadcasting Company Ltd.) es la societat concessionària britanica de servici publica radiotelevisada al Reialme Unit. La BBC es lo mai grand editor radiotelevisvo del Reialme Unit dont la sedença sociala es Broadcasting House de Westminster, Londres. Es l'emetedor nacional mai ancian del mond. Lo motto de l'agéncia es "Nation Shall Speak Peace Unto Nation" (en occitan : "La nacion parlarà de la patz de cap a la nacion").
Es membre de l'Institut europèu per las nòrmas de telecomunicacion.
Istòria
En 1922, la British Broadcasting Company (BBC) foguèt fondada per un consòrci comprenent Marconi, GEC, British Thomson Houston, Metropolitan-Vickers, Western Electric e la Ràdio Comunicacion Company. Lo projècte es lo lançament de doas ràdios experimentalas : 2MT e 2LO. Una primièra emission quotidiana debuta lo 14 de novembre dempuèi l'estúdio londonenc de Marconi.
En 1927, La BBC venguèt la British Broadcasting Corporacion, una societat de drech public constituïda per Carta reiala. John Reith, que contunhava a dirigir la BBC fins en 1936, fonda aquel grand servici public audiovisual dont l'objectiu es d'educar, d'informar e de divertir. La BBC difusa quasi pertot al Reialme Unit. Son ròtle d'informacion es favorizat per de grandas gravas qu'empachan la difusion dels jornals : la BBC ne profiècha per difusar de las informacions a cada moment de la jornada.
2011 - presente
vinheta|182x182px|Licéncia acordada a la BBC en 1923 De novèlas reduccions son estadas anonciadas lo 6 d'octobre de 2011, de manièra que la BBC poiriá realizar una reduccion budgetària totala de 20%, seguida al gèl dels dreches de licéncia en octobre de 2010, los detalhs incluson la reduccion del personal per l'an 2000 e una expedicion de mai de 1000 euros pel desvolopament de MediaCityUK, amb lo mudadís de BBC Three en 2016, la distribucion de mai de programas entre las estacions e las cadenas, la distribucion de bulletins d'informacion ràdio, mai de repeticions dins los oraris, e mai l'integralitat de BBC Two. BBC HD es estada barrada lo 26 de març de 2013 e remplaçada per una difusion simultanèa HD de BBC Two ; pasmens, los programas fars, las autras cadenas e lo finançament integral demorarián a CBBC e CBeebies.5 6 7 De nombrosas installacions de la BBC son estadas liquidadas, e mai New Broadcasting House sus Oxford Road a Manchester. De nombrosas seccions principalas son tornadas a Broadcasting House e MediaCityUK, sustot dempuèi la barradura del BBC Television Center en març de 2013.
Finançament
Totes los servicis audiovisuals de la BBC, a l'excepcion de BBC World News, son finançats unicament pels dreches de licéncia e difusan pas de publicitat. BBC World News, una cadena difusada gratuitament dins lo mond entièr e non reservada als abonats, es finançada unicament per la publicitat.
Despensas
vinheta|309x309px
Trasmiras
Trasmiras es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Bull
Bull es una companhiá istorica francesa de construccion de calculators e ordinators.
Istòria
La companhiá H.W. Egli Bull es creada en 1931. Reprend lo nom e l'eiretatge intellectual de l'engenhaire norvegian Fredrik Rosing Bull, mòrt en 1925. Càmbia maites còps de nom. En 2014 lo grop Bull es crompat per Atos. D'unas societats del grop, coma Bull SAS, demòran d'entitats legalas al dintre del grop Atos.
Bolhabaissa
Lo o la bolhabaissa (var. non locala: bolhabais ) es una especialitat culinària de Marselha. Lo nom ven dels vèrbes bolh e abaissar. Se compausa d'una sopa de peisses amb crostets e rovilh, e de peisses entièrs servits dins un autre plat.
Cressençac e Sarrasac
Cressençac e Sarrasac (Cressensac-Sarrazac en francés) es una comuna novèla carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es formada pel recampament al 1èr de genièr 2019 de Cressençac e de Sarrasac, vengudas comunas delegadas. Lo capluòc es a Cressençac.
Istòria
La comuna se creèt lo 1èr de genièr 2019 per un arrestat prefectoral del 31 de julhet 2018, corregit lo 28 de setembre, e lo capluòc foguèt fixat a l'ostal de comuna de Cressençac.
Lo Barnechea
Lo Barnechea qu'ei ua comuna chilena de lo Gran Santiago. Sa populacion, en 2012, èra de 97 230 abitants. Sa superfícia totala es de 1 024 km². -33.35°N, -70.51667°W
A Veiga
A Veiga es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Ratièr en cap del Gabinet
Lo Ratièr en cap del Gabinet (en anglés, Chief Mouser to the Cabinet Office) es lo títol oficial del gat resident al 10 de Downing Street, la residéncia oficiala del Primièr ministre del Reialme Unit.
James Lovelock
thumb|250px|James Lovelock en 2005 James Ephraim Lovelock (Letchworth, Anglatèrra, <time class="nowrap date-lien bday" datetime="1919-07-26">26 de julhet de 1919 <time class="nowrap date-lien bday" datetime="1919-07-26"> —Abbotsbury, Anglatèrra, 26 de julhet de 2022) foguèt un pensaire, scientific e environamentalista independent anglés. Foguèt especialista de las sciéncias de l'atmosfèra.
Primièrs pas scientifics : Mart e la Tèrra
Lovelock trabalha enseguida amb la respectada biologista americana Lynn Margulis, amb que escriguèt son primièr article scientific. Desvolòpa la teoria que la Tèrra es un sistèma de contraròtle actiu capable de mantenir la planèta en omeostasia. E mai, descobriguèt los portaires moleculars naturals dels elements sofre e iòde : lo sulfur de dimetil (DMS) e l'iodur de metil, que vendran mai tard una brica fondamentala de sa teoria. Sols unes especialistas lo sostenon; e Lovelock afronta Richard Dawkins, defensaire internacional de la teoria de l'evolucion darwiniana, amb son concèpte de gèn egoïsta (selfish gene en anglés). Al mens acaba per s'acordar amb lo biologista evolutionista sus l'incompatibilitat de son modèl amb los canons darwinians. çò dich.
Daisyworld
Per mostrar los seus dichs, Lovelock realiza, amb lo geoquimista american Lee Kump, en 1994, un modèl informatizat destinat a provar un mecanisme autoregulator simple : aquel de la temperatura terrestra, regulada per de vegetals. Aquel modèl numeric, nomenat Daisyworld (« mond de las pimparèlas » en francés) mòstra qu'un sistèma simple tendent a s'aparar utilisa la biosfèra coma agent omeostatic. Atal, Lovelock e son collèga pròva que lo darwinisme es compatible amb lor modèl numeric.
Lo modèl CLAW
En 1986, a Seattle, Lovelock e sos collègas Robert Charlson, M.O. Andreae e Steven Warren, decobrisson que la formacion dels nívols e, en consequéncia, lo clima, dependon del DMS, creat per las algas de l'ocean (modèl CLAW). Lovelock descobrís alara de mecanismes de regulacion de Gaïa; per aquela descobèrta, recebèt en 1988 lo prèmi Norbert Gerbier de la comunautat dels climatològs.
Gorilla
Los gorillas forman lo genre mai grand dels primats. Amb uèit autres genres de monin, fan partida de la superfamilha dels Hominidae.
L'ADN dels gorillas es de 98% a 99% identic a lo de l'Òme. Son los parents vius pus pròches de l'Òme aprèp los Chimpanzés.
James Lovelock
Populacion
En 2009, venguèt un dels dirigents de Population Matters (de per abans Optimum Population Trust), que vòl una descreissença graduala de la populacion umana globala fins a nivèl sostenable.
Gorilla
Los gorillas vivon dins las selva tropicalas o subtropicalas d'Africa dins de nautor fòrça variadas. Lo gorilla de las montanhas viu dins las selva dels nívols de las Montanhas de las Virunga, anant de 2200 a 4300 mètres. Los gorillas de plana vivon dins las selvas densas e las paluns de las planas.
James Lovelock
Sas òbras scientificas
La Geological Society of London li fa lo prèmi de medalha Wollaston en 2006 per la "creacion d'un camp d'estudis tot novèl en sciéncias de la Tèrra", la sciéncia del sistèma Terre o ESS (per Earth Science System, oficializat pendent la conferéncia d'Amsterdam pel Clima, en 2001).
Gorilla
Espècias e sosespècias
Se pòt distinguir doas espècias, l'una vivent a l'Èst e l'autre a l'Oèst d'Africa, e quatre sosespècias segon lo luòc de vida :
James Lovelock
Sas òbras scientificas
James Lovelock es sovent pesentat coma un defensor de la natura, mas una lectura prigonda dels obratges mòstra qu'en realitat es subretot ligat a un apròche cibernetic del sistèma climatic, que lo considèra alara segon d'un punt vista utilitari. Quitament calcular la valor monetària de la regulacion de la composicion de l'atmosfèra pels èsser vivents per mostrar fins a que la destruccion poiriá èsser prejudiciabla a l'economia. Fin finala, Lovelock es membre de l'Associacion dels Ecologistas Pel Nuclear (AEPN), car estima qu'aquela industria plan mens dangierosa per Gaïa que l'usatge dels combustibles fossils e que las paurs a l'entorn d'aquela l'industria son irracionalas.
Denegacions sul escalfament climatic
En genièr de 2006, Lovelock escriviá dins lo jornal britanicThe Independent que vèrs la fin del sègle XXI, enseguida del escalfament global, « de miliards d'entre nos van morri e unes parelhs reproductors que subreviurán serán dins l'Artica, ont lo clima demorará sostenable. » Predisiá mai que la temperatura s'auçariá de 8 °C dins las regions temperadas e de 5 °C dins las regions tropicalas, çò fariá una granda partida de la Tèrra inabitables e indisponiblas per l'agricultura e provocariá de migracions cap al nord e la creacion de vilas dins l'Artica. Predisiá qu'una granda partida d'Euròpa vendriá un desèrt inabitable e que la Grand Bretanha, que la temperatura demorariá establa a causa qu'es enrodada per l'Ocean, seriá lo radèu de subrevida d'Euròpa. « Devèm », çò disiá, « gardar present a l'esperit lo ritme esglasiant del cambiament e comprene cossí nos demora pauc de temps per agir, cada comunautat, cada nacion deu encontrar l'usatge melhor de las fonts per manténir la civilizacion tan de temps que se pòt. »
Gorilla
Sistematica
La classificacion filogenetica permet de posicionar, d'un biais precís, lo genre Gorilla entre los autres genres de nonins :
Superfamilha dels Ominids
James Lovelock
Denegacions sul escalfament climatic
En setembre de 2007, declarèt a de delegats del simpòsi annadièr de l'Associacion nucleara mondiala que lo cambiament climatic s'estabilizarà e que serà possible d'i subreviure, e que la quita Tèrra es pas en perilh perque s'estabilizarà dins un estat novèl. La vida, pasmens, poiriá èsser obligada de migrar en massa per gardar un environament abitable.
En 2008, sosteniá que « vèrs 2040, la populacion mondiala, de mai de sièis miliards d'èssers umans, seriá estat exterminada per las aigadas, la secada e la famina. Los pòbles del sud d'Euròpa, coma aqueles d'Asia del Sudèst, penetraran violentament dins de païses coma Canadà, Austràlia e la Grand Bretanha. (...) Se prenètz las prediccions del GIEC, alors, vèrs 2040, cada estiu en Euròpa será tan caus coma en 2003 – entre 110 e 120 °F. Es pas la mòrt de las gents qu'es lo problèma màger, es lo fach que las plantas podrán pas butar. Butará gaireben pas d'aliments en Euròpa. Vèrs 2040, de partidas del desèrt del Sahara serán espandidas fins al còr d'Euròpa. S'agís de París e tanben de regions luènh al nòrd coma Berlin. En Grand Bretanha, i escararèm a causa de la nòstra posicion oceanica. (...) Siam al punt de far un pas evolutiu e mon esper es que l'espècia sorgirá mai fòrta. Seriá s'en creire que de pensar que los umans, tals que so per l'ora, son la raça elegida de Dieu. »
Gorilla
Sistematica
└─o Catarrhini (monins del Monde Ancian)
├─o Cercopithecidae └─o Hominoidea
James Lovelock
Denegacions sul escalfament climatic
En març de 2010, dins una entrevista amb lo jornal The Guardian, declarèt que la democracia benlèu deuriá èsser interrompuda per envisatjar lo cambiament climatic. « Quitament la melhoras democracias, çò diguèt, admeton qu'una guèrra importanta venenta, la democracia deu èsser interrompida provisoriament. Sembla que lo cambiament climatic es benlèu una causa tan grava coma la guèrra. Seriá necessari d'interrompre la democracia per un temps. » Pasmens reconéis l'existéncia de « bons » sceptics al subjècte d'escalfament climatic e se disiá que li fa fastic l'escandal dels corrics de l'universitat d'East Anglia
Dins los dichs de 2012, contunha d'èsser preocupat pel calfament climatic, tot criticant l'extremisme e prepausant d'adoptar d'autras fonts d'energia que lo petròli, lo carbon e las fonts energia dichas vedas, qu'es pas partisan.
Gorilla
Sistematica
├─o Hylobatidae (Gibbons) └─o Hominidae ├─o Ponginae (Orangotans) │ ├─o Ouranopithecus (atudat)
│ └─o Pongini └─o ├─o Dryopithecinae (atudat) └─o Homininae ├─o Gorillini (Gorillas) └─o Hominini
James Lovelock
Denegacions sul escalfament climatic
Dins una entrevista difusada en abril de 2012 per MSNBC, Lovelock declara qu'èra estat «alarmista» («Qu'es verai, cometèri una error») al subjècte del ritme del cambiament climatic. Signalava lo documentari Une vérité qui dérange e lo libre The Weather Makers <span class="indicateur-langue" title="Équivalent de l’article « The Weather Makers » dans une autre langue">(en) coma d'exemples de la meteissa mena d'alarmisme. Totjorn pesava que lo clima va s'escalfar, mas que lo cambiament es pas tan aviat coma o aviá pensat a una epòca e admetiá qu'aviá tròp extrapolat. Disiá creire que lo cambiament climatic contunha de se realizar mas ne se farà sentir sonque dins l'avenir. « Lo problèma, çò diguèt, es que savèm pas cap ont va lo climat. Pensàvem o saber fa 20 ans. D'aquò sortiguèt de libres alarmistas – coma los meus – perque la tendéncia semblava fòrça clara, mas çò qu'aviam predich se produguèt pas. Lo clima engana totjorn. Gaireben res se passa. Segon las previsions d'alara, seriam uèi a mièg camin d'un mond al punt de fregir. Lo mond s'escalfèt pas gaire dempuèi lo començament del milenari. Dotze ans es una durada raisonabla. (...) demorèt, la temperatura, gaireben constanta, alara qu'aura degut s'auçar - lo taus en dioxid de carbòni s'auça, i a pas de dobte a aquel subjècte. »
Gorilla
Sistematica
├─o Panina (Chimpanzés) └─o Hominina ├─o Australopithecus (atudat) └─o Homo (umans)
Airal de reparticion
Lor airal de reparticion se partega sus dos massius forestièrs geograficament distanciats de qualques mil quilomètres, l'un se situa a l'èst de l'Africa centrala, l'autre a l'oèst.
Lo blòc forestièr oèst african abriga la sosespècia la pus abondanta (Gorilla gorilla gorilla o waren). Sa populacion es estimada entre 40,000 e 80,000 individús, repartits entre Cameron, la Guinèa Eqüatoriala, Gabon, la Republica de Còngo e la Republica Centreafricana. Una populacion relica (Gorilla gorilla diehli) de qualques 250 individús subsistís dins la partida sud de Nigèria a la frontièra amb Cameron.
Le blòc èst african abriga las doas autras sosespècias. Los 12,000 gorillas de las planas orientalas (Gorilla beringei graueri) se repartisson en plusors populacions isoladas a l'èst de la Republica Democratica de Còngo, dins los abitats variables anant de las planas a las selvas de nautor (fins a 3300 mètres). Los gorillas de montanha (Gorilla beringei beringei), que subsistisson uns 600 individús, vivon dins la Selva de Bwindi en Oganda.
Caracteristicas fisicas
thumb|upright 1|left|Esqueleta d'un gorilla. thumb|upright 1|left|"Dimorfisme sexual del cran - [[Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa" ]]
Lo gorila es aprèp lo chimpanzé, del ponch de vista genetic, l’animal pus pròche de l’uman. Aquela parentat foguèt confirmada per las similituds entre los cromosòmas e los gropes sanguins. Nòstre genòma diferís de 2 % solament d'aquel del gorilla.
Quilhats, los gorillas an una talha de 1,75 mètre, mas son en fach un pauc pus grands car an los genolhs flechits. L'envergadura dels braces despassa la longor del còrs e pòt aténher 2,75 mètres.
Existís una granda diferéncia de massa entre los sèxes : las femèlas pesan de 90 a 150 quilogramas e los mascles fins a 275. En captivitat, particularament ben noirits, atenhon 350 quilogramas.
Lo pelatge depend del sèxe e de l’edat. Pels mascles los pus vièlhs se desvolopant sus l'esquina una forradura gris argentat, d'aquò lor ven de'esquina d'argent. Lo pelatge dels gorillas de montanha es particularament long e sedós.