cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarnois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pneumonia
La pneumonia es una malautiá caracterizada per una inflamacion dei paumons. Es entraïnada per la preséncia d'una infeccion causada per un bactèri, un virus, un parasit o, pus rarament, per un agent quimic.
Pianu
Pianu en còrs (Piano en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Pacha de Varsòvia
Lo Pacte de Varsòvia (var. Pacha de Varsòvia), oficialament dich Tractat d'Amistat, de Collaboracion e d'Assisténcia Mutuala, foguèt una aliança militara defensiva signada en 1955 entre leis uechs estats dau blòt sovietic : URSS, Polonha, RDA, Albania (que quitèt l'aliança en 1968), Bulgaria, Romania, Ongria e Checoslovaquia. Destinat a contrar la creacion de l'OTAN, lo Pacte venguèt una basa de l'egemonia sovietica sus la mitat orientala d'Euròpa. L'aliança foguèt dissòuta en julhet de 1991 durant l'afondrament dau blòt de l'Èst.
Pianu
Geografia
Piano (U Pianu a Corsega) es un pichon vilatge francés, situat en lo departament de l'Anautita-Corsega e la region de Corsega. Los sieus abitants an trucat los Pianolais e los Pianolaises.
Pacha de Varsòvia
Lo Pacte foguèt signat lo 14 de mai de 1955 a l'iniciativa de Nikita Khrushchov (1894-1971) per equilibrar la poissança de l'OTAN. Son idèa premiera èra de prepausar la dissolucion de l'aliança en cambi d'aquela de l'OTAN. Dins aquò, son projècte se turtèt a doas dificultats. La premiera foguèt l'importància de l'OTAN per lei poissanças occidentalas. D'efiech, èra venguda un quadre de discussions e un biais d'organizar e de contraròtlar lo rearmament alemand. L'autra problema de Moscòu foguèt l'interès dei país dau blòt sovietic qu'esperavan utilizar l'aspèct multilaterau dau Pacte per equilibrar sei relacions amb l'URSS. Pasmens, lei Sovietics refusèron de partejar son egemonia sus lei país socialistas. En plaça, utilizèron lo tractat per mantenir de fòrças militaras importantas en Euròpa Centrala.
De mai, en 1968, lo Pacte serviguèt de basa legala a l'intervencion sovietica en Checoslovaquia per reversar lo govèrn reformista d'Alexander Dubček. Aquò entraïnèt la partença d'Albania. Renforcèt tanben lo primat sovietic sus l'aliança, supremacia illustrada dins leis ans 1980 per la crisi deis euromissils. Ansin, lo Pacte s'afondrèt rapidament amb la fragmentacion dau blòt de l'Èst a la fin dau decenni. Lo 25 de febrier de 1991, una conferéncia dei ministres de la defensa e deis afaires estrangiers dei país membres o declarèt acabat, causa oficializada lo 1 de julhet seguent.
Pianu
Geografia
La municipalitat s'estend sus 3,4 km² e compte 28 abitants dempuèi lo darrièr recensement de la populacion en datant de 2005. Amb una densitat de 8,2 abitants per km², Piano a patit una fòrta bassa de 28,6% de la siá populacion per çò qu'es de 1999.
Environat per las municipalitats de Silvareccio, Casalta e Puja, Piano a situat a 28 km al Sud-Oèst de Bastia la mai granda vila a las alentours.
Piano a implantat sus la cara sud del San Anghjuli, al sol, entre châtaigniers,oliviers e roures.
Situat a 677 mètres d'altitud, Lo fleuve lo Fium alto, lo Ruisseau de Pozzo Bianco, lo Ruisseau de Migliarine son los principals corses d'aiga #que travèrsan la municipalitat de Piano.
Piano es una municipalitat del parc natural regional de Corsega.
Piano (U Pianu en Corse) est un petit village français, situé dans le département de la Haute-Corse et la région de Corse. Ses habitants sont appelés les Pianolais et les Pianolaises.
La commune s'étend sur 3,4 km² et compte 28 habitants depuis le dernier recensement de la population datant de 2005. Avec une densité de 8,2 habitants par km², Piano a subi une forte baisse de 28,6% de sa population par rapport à 1999.
Entouré par les communes de Silvareccio, Casalta et Monte, Piano est situé à 28 km au Sud-Ouest de Bastia la plus grande ville aux alentours.
Piano est implanté sur la face sud du San Anghjuli, au soleil, entre châtaigniers,oliviers et chênes.
Situé à 677 mètres d'altitude, Le fleuve le Fium alto, le Ruisseau de Pozzo Bianco, le Ruisseau de Migliarine sont les principaux cours d'eau qui traversent la commune de Piano.
Piano est une commune du parc naturel régional de Corse.
Espatla
thumb|right|200px|Esquèma de l'espatla umana thumb|right|200px|Esquèma de l'espatla umana L'espatla o cinta escapulara es l'arradit deu membre superior, es formada de tres òs (clavicula, escapula e lo cap de l'umèrus e de cinc articulacions. Atau, ende bolegar lo membre superior, l'accion deus muscles darà un movement complèxe de totas las articulacions, pe'u biaish de flechors ventraus, extensors dorsaus, abductors lateraus, adductors mediaus e rotators.
Les Oluges
Les Oluges es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Els Omellons
Els Omellons es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Pavia (Itàlia)
Pavia (Pavìo, Pabìo (gascon), Pobìo, Pobigo, Pòbio (roergat) en grafia mistralenca ; l'anciana Ticinum, en lombard e italian Pavia) es una vila situada al sud-oèst de Lombardia, al nòrd d'Itàlia, a 35 km al sud de Milan. Es la capitala de la província omonima (Provincia di Pavia en italian). En 2011, teniá una populacion de 71.142 abitants Lo riu Ticino travèrsa la ciutat abans de confluir amb lo riu Pò.
Pavia es la capitala d'una província fertila que forma part de la Plana padana o Val de Pò, e se centra essencialament sus la viticultura e la produccion de ris, cerealas e produches lachièrs. Las industrias son principalament situadas en banlèga, çò que preserva l'atmosfèra suava de la ciutat e lo clima d'estudi e de meditacion associat a l'Universitat de Pavia.
Pronóncia de l'occitan
Per conóisser la lista completa de las letras e dels signes diacritics, vejatz: alfabet occitan.
La pronóncia (o prononciacion) de l'occitan, dins la nòrma classica, se fa segon de règlas de lectura pro constantas e pro regularas, amb plan pauc d'excepcions.
Per de rasons de clartat pedagogica e d'economia, aqueste article presenta las règlas de pronóncia mai generalas, en foncion de las mai grandas modalitats regionalas de l'occitan larg, sens poder intrar dins totes los detalhs locals. Dins los tablèus, la "pronóncia per defaut", dins la colomna centrala, es la del lengadocian, qu'es tanben sovent la pronóncia mejana de la majoritat dels dialèctes; s'indica la "pronóncia regionala diferenciada", dins la colomna de drecha, solament quand es diferenta del lengadocian.
Lo principi de las grafias englobantas
L'ortografia de l'occitan (dins la nòrma classica) ten de règlas de pronóncia variablas segon los dialèctes. Un principi majoral es de privilegiar de grafias englobantas o grafias suport: una meteissa manièra d'escriure accèpta de règlas de pronóncia diferentas segon los dialèctes. Aquel principi intra dins lo principi mai general de la diasistematicitat, çò es, se met en valor las correspondéncias regularas entre los diferents dialèctes, que son units dins lo meteis diasistèma (lo sistèma de las correspondéncias interdialectalas que fan la coesion de la lenga occitana).
Particularitats lengadocianas
Tanben cal notar que lo lengadocian:
Qualques excepcions
Los mots amb una pronóncia irregulara son pauc nombroses.
Signes diacritics
Qualques signes diacritics servisson per modificar o precisar la pronóncia de las letras de l'alfabet occitan.
Cal ben notar que los signes diacritics son obligatòris subre las majusculas tant coma subre las minusculas. Aquela règla ajuda a precisar la lectura: Índia, Àustria, Sant Çubran, FÒRÇA, SOÏSSA, IN·HÈRN (e non pas India*, Austria*, Sant Cubran*, FORCA*, SOISSA*, INHERN*).
Règlas d'accentuacion
En occitan, l'accent tonic pòt tombar siá:
Dins certans cases, l'accent tonic (prononciat) es indicat amb un accent grafic (escrich).
Lo Roret
Geografia
Lo Roret es un vilatge situat dins los Alps Maritims, a miègcamin entre las aglomeracions de Canas (26 km) e Niça (28 km). Grassa es a una desena de quilomètres.
Torcé-en-Vallée
Torcé-en-Vallée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
El Temps
El Temps es un setmanièr d'actualitat en catalan editat a Valéncia per las Edicions del País Valencià dempuèi 1985 e distribuit dins totes los Païses Catalans. L'editor e creator n'es Eliseu Climent. La redaccion a de burèus a Barcelona, Valéncia e Palma.
Es vengut una publicacion de referéncia dins los Païses Catalans, ont a un grand prestigi; en 2001 atenguèt un tiratge de 25,000 exemplars. Al mitan dels ans 1990, e sus l'empencha de Vicent Partal, foguèt un dels primièrs mejans de comunicacion en catalan presents sus Internet.
Mouchin
Mouchin es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Mouchin es situat en la Pévèle a una trentena de quilomètres al sud-èst de Lilla.
Tournai es a 13 quilomètres al nòrd-èst, Saint-Amand-les-Eaux a 14 quilomètres al sud-èst e Orchies a 7 quilomètres al sud-oèst.
Istòria
Mouchin esA situat a 1 km de la via romana #que connectava Arras a Tournai. L'existéncia de Mouchin es testificada a, jol nom de Moucinium en un decrèt de Charles lo Chauve cap a 847 coma quoi la municipalitat es redevable de la de los sieus recorses als religioses del Abbaye de St-Amand. . Mouchin Càmbia sovent de distincion e de évêché, Sant-Amand, #Virar, Marchiennes, tot en restant ligat a Lille.
A, la granja-castèl, del masatge caseriu de Bercu, #èsser una cerveseria de cervesa de contunh una fromagerie amb un fromage nomenat la « Mouchinette » fòrça apreciat en tota la region.
Lo 24 d'agost de 1914, la 21 regiment de infanterie territorial francés après violentes combats sus Rumes, vei la siá 2 bataillon s'installar dins lo castèl de Mouchin del temps que la siá 3 bataillon passa dins lo vilatge e se dirigís sus Genech. Mas los Alemands envian una pluèja de obus sul regiment #que li cal replegar-se sus Nomain de contunh Orchies.
Mouchin est situé à 1 km de la voie romaine qui reliait Arras à Tournai. L'existence de Mouchin est attestée au, sous le nom de Moucinium dans un décret de Charles le Chauve vers 847 comme quoi la commune est redevable du 9 de ses ressources aux religieux de l’Abbaye de St-Amand. . Mouchin change souvent de seigneurie et d’évêché, Saint-Amand, Tournai, Marchiennes, tout en restant rattaché à Lille.
Au, la ferme-château, du hameau de Bercu, fut une brasserie de bière puis une fromagerie avec un fromage nommé la « Mouchinette » très apprécié dans toute la région.
Le 24 août 1914, le 21 régiment d'infanterie territoriale français après de violents combats sur Rumes, voit son 2 bataillon s'installer au château de Mouchin alors que son 3 bataillon passe au village et se dirige sur Genech. Mais les Allemands envoient une pluie d'obus sur le régiment qui doit se replier sur Nomain puis Orchies.
Colonizacion
La colonizacion es une expression utilizada dins diferents contèxtes, mas sempre dins lo sens de poblament e de l’ocupacion d'un espaci. a l'origina, s'agissiá de descriure de procediments istorics e de fachs que varièron pendnet l'istòria. Pasmens, la biogeografia del sègle XIX utilizèt lo tèrme per descriure aqueste tipe de relacion de tot èsser vivent dins son mitan natural, coma los animals, las plantas, e los microorganismes. Un autre sens es l'accion de metre jos tutèla d'un territòri mens desvelopat e pauc poblat pels abitants d'una metropòli. L'objectiu podent èsser de l'ocupar e de n'explaitar las riquesas. En practica, los procediments de colonizacion seriá de caractèr economic, politic, militar o cultural, o se manifestar d'autras menas; veire se desvelopar de biais violent o pacific.
La colonizacion es un procediment d'espandiment territorial e/o demografic que se caracteriza per de fluses migratòris, d'una ocupacion mai o mens rapida veire d'una invasion bruta d'un territòri. Dins sas formas mai extrèmas, la colonizacion pòt s'acompanhar d'una marginalizacion, d'una reduccion e - dins las escasenças mai fèras - de chaples o de genocidi de las populacions autoctònas.
La colonizacion pòt aver per objèctiu l'expleitacion d'avantatges reals o supausats (matèria primièra, man d'òbra, posicion estrategica, espaci vital, etc.) d'un territòri a benefici de sa metropòli per l'Estat qua taxa o sos colons, o las societats expleitant las font minièras o autras.
L'epòca romana menèt a l'establiment de colonias en Euròpa, qu'unes son venguts de grandas vilas coma Colonha o Marselha. Puèi fòrça territòris foguèron colonizats sus fòrça continents fins a que de procediment d'independéncia, de decolonizacion o d'assimilacion l'acaban. Cal destriar las colonias dels protectorats, per exemple atribuits per la SDN lo temps de menar una colonia d'un país vencut (Cameron, colonia alemanda, Siria e Liban, colonias otomanas) cap a l'autonomia.
La colonizacion pausa la question de las relacions entre los colonizadors e los colonizats, e l'evolucion de las valors moralas que mena uèi a aver un agach critic sus aquestes fachs passats, per exemple dins d'òbras culturalas: Lo procediment de colonizacion se destria : Lo colonialisme coma doctrina o ideologia defend lo procediment de colonizacion, s'esforçant de legitimar d'elements malbiaisuts : Occupacion de territòris o d'un Estat, dominacion politica, expleitacion economica dels colons per lor Estat d'origina o dels interesses estrangeièrs. Crea las condicions favorablas a de politicas expansionistas d'occupacion, amb l’establiment d’una o mai colonias e la mesa jos influéncia estrangièra d'autres territòris que seràn constrenchs d'acceptar de ligams de dependéncia.
Est qualificable d'imperialisme lo fach qu'una volontat politica exercís o projècta d'exercir  — al nom dels sieus interesses — una dominacion politica sus un territòri estrangièr e de ne far subjèctes los abitants.
Aspèctes istorics
Quines que sián los temps e los luòcs, los pòbles foguron menats a mandar (o daissar partir) de partidas importantas de lor grop s'establir luènh de lor patria, sens pasmens trencar totalament los ligams d'origina nimai se fondre dins una autra civilizacion (la problematica essent alara aquesta de l'immigracion). Los motius pòdon èsser Aquestes motius se pòdon combinar.
La colonizacion grèga
De pòbles de navigators coma los Grècs, practican una mena de colonizacion sovent motivada per de dissensions intèrnas o lo risc de famina (stenochoria : estrechor de las tèras) tant pel desir de crear un relais comercial o un empèri (Veire colonizacion grèga). De grops, qu'an poduts s'integrar  de ciutats ja existenntas, daissèron pas de traças; mas, de novèlas ciutats importantas foguèron atal fondada : Tarent, Marselha, Siracusa, etc.; aquestas colonias prospèras an podut a lor torn fondar de novèlas colonias. Quand  s'agís pas tampauc d'escasenças o de fracaç dins lor navigacion a vegada esitanta, los navigators se veson costrenchs avent perdut lor veïcul a s'installar; al mens, es çò que la trama narrativa de las Nauprestidas nos remembra dins los diferents mites grecoromans.
La colonizacion romana
La Roma antica practica tanben la colonizacion, mas amb un metòde significativament diferenta: fòrça vilas europèas (coma Colonha) s'avièron a partir d'un camp militar erigit en « colonia romana », après l'establiment definitiu dels legionris dins la vila. Pasmens aquestes darrièr gardavan lor estatut de « Romans ». Aquestas vilas jamai aqueriguèron lo mèsme tipe d'independéncia politica al respècte de Roma que las colonias grègas o fenicianas : lo biais que Roma prengava los estatuts de las personas e subretot la ciutadanetat romana que presentava tant d'avantatges, la preséncia militara romana, e los flus economics, n'incitavan pauc a l'indetendéncia.
L'Empèri roman espandiguèt pauc a pauc la citadanetat romana a unas de sas províncias, fins a que l'edicte de Caracalla aja atribuit, en 212, aqueste citadanetat a totes los òmes liures de l'Empèri. Aqueste procediment d'assimilacion permetèt a un Cartaginés de Sirta Magna, Septimi Sever, de venir emperaire a Roma (Veire colonia (Roma) per la Roma antica).
Las colonias viking
Al Nòrd, los Vikings establissián de colonias en Islanda, al Groenlàndia, amb de pujadas fins en America (veire per exemple le Vinland).
Las colonias eissidas dels reialmes europèus
Se las pòt tornar interpretar uèi coma colonizacion. Pasmesn, la Tèrra santa dels josieus e dels Crestians aviá primièr estat encasida pels musulmans. Mai, la crosada foguèt presicada en Occident en consequéncia de la presa de Nicèu pels Turcs. Las croisadas apareisson donc als crestians d'Occident coma de guèrras defensivas e de liberacion, quitament se los Crosats de Pèire l'Ermita e de Ricard Còr de Leon an sovent discalificat lors entrepresas se comportant amb crudeltat, que siá contra los Turcs, los Arabs musulmans, e tanben lo Josieu desarmats que foguèron chaplats, en Alemanha coma Jerusalèm. En 1402, la colonizacion de las Canàrias pel compte dels Castelhans comença amb Jean de Béthencourt. Enseguida, los Castelhans e los Portugueses se disputan las Canàrias que son atribuidas à l'Espanha en 1479. Los Açòres començan a èsser colonizats pel compte dels Portugueses per de familhas flamandas a partir de la mitat del sègle XV. Lo Drang nach Osten èra un vam colonial germanic que se traduch per un movement de colons alemands crestians cap a las tèrra eslavas e sovent paganas. Los cavalièrs de l'Òrdre Teutonic, creta pendnet de Croisadas, un estat teutonic dins los Païses baltics, evangelizant aquestas regions paganas amb une extrèma brutalitat. Aquestes monges-soldats permetèron l'installacion de colons alemands dins çò que deuriá mai tard la Prússia. Un poblament germanic s'espandiguèt mai pacificament dins de regions de l'Euròpa centrala, amb l'installacion esporadica de païsans, de mercands e d'artisans fins al sègle XVIII, per exemple dins l'encastre de l'Empèri austriac.
La colonizacion chinesa
Après la conquista del reialme de Dian pels mongòls, las dinasties chinesas de cultura Han se lançan a lor torn la conquista d'aquesta region constituidas subretot de populacions Bai e Yi. Al sègle XV, l'Emperaire Yongle, le tresen de la dinastia Ming desira espandre las limitas de l'empèri. L'amiral eunuc Zheng He es encargat de menar une flota de 70 naus e d'unes 30 000 òmes cap a las mars del sud, per entreprene de novèlas relacions comercialas amb de reiames alunhats. La poténcia de la flota avià de segur per tòca d'impressionar aquestes reialmes alunhats en vista d'un expansionisme comercial. Mas l'emperaire novèl Hongxi sostent pas aquestas expedicions e l'experiéncia aboca.
L’Epòca contemporanèa
A la seguida del procediment de decolonizacion, a l'establiment d'un drech internacional à l'autodeterminacion dels pòbles e al fenomèn de globalizacion, los procediment de colonizacions deguèron prene de novèlas formas ideologicas son sovent recampat jol la nom de neocolonialisme. Unes païses o pòbles foguèron obligats d'acceptar des cooperacions o de dintrar dins d'organismes economics o politics que reduson lor autonomia e lor autodeterminacion al benefici d'unes ancianas poténcias colonialas o de novèlas poténcias economicas.
En America
vinheta|Colonizacion de l'America del Sud esquèrra|vinheta|Colonizacion de l'America centrala centrat|vinheta|Colonizacion de l'America del Nòrd
Las causas de la colonizacion
vinheta|296x296px|Lo fais de l'òme blanc — retrach satiric La colonizacion faguèt l'objècte d'un examèn critic pendent los ègle XIX e XX, subretot a partir de la fasa de decolonizacion mondiala.
Dempuèi l'epòca de Cristòl Colomb, dels dires e dins l'esperit dels colonizators europèus, la colonizacion se pravaliá d'una volontat d'extension umanista, d'en primièr del cristianisme, puèi d'una volontat civilisatritz. Aquesta concepcion, tot se reclamant de sentiments generoses, malconeguèt la cultura dels colonizats e los drech de l'Òme dins aqueste país : veire fais de l'Òme blanc (de Rudyard Kipling).
Dins sa letra anonciant la descobèrta de l'America escricha lo 14 de febrièr de 1493, Cristòl Colomb evocava ja la question de l'evangelizacion dels Indios per la reina d'Espanha. Mai tard, dins las leis de Burgos de 1512, la corona de Castelha decrèta, dins l'article 17, que los Indios d'Amecica devon èsser dominats dins lo sistèma de l'encomienda per èsser evangelizats.
Las motivacions ideologicas o religiosas
D'ideologias o corpus de cresenças diferentas participèron a l'emergéncia del colonialisme o foguèron utilizats per lo justificar. De nocions de colonizacion emancipatritz e de racisme filantropic son utilizats per justificar la colonizacion ont los colonizadors se presentan coma los portaires d'una filosofia.
L'estudi visant a la deconstruccion de l'orientalisme, realizat dins l'encastre dels Estudis postcolonials, per exemple dins l'òbra d'Edward W. Saïd,faguèt l'ipotèsi que l'Occident s'èra concebut culturalament un vejaire dominant sus un Orient mai conceptual que real, que d'esperse aviá bastit. Aquestas idèas aplicadas al real encontrat dins las colonias justifiquèt l'establiment dels foncionaris de l'administracion coloniala suls indigèns assujetits. La teoria del tust de las civilizacions de Samuel Huntington apregondís aqueste destriament entre las « civilizacions » de l'Occident crestian, del mond islamic e de l'Orient extrèma, mas considèra pas pus que l'Occident deu ensejar d'impausar sas valors, sas institucions e sa cultura a las autras civilizacions.
drecha|vinheta|upright|Jules Ferry (1896), [[Saint-Dié-des-Vosges.]]
Las motivacions economicas
L'expansion coloniala primièr foguèt motivada per la recerca de matèrias primièras dins los territòris colonizats, donat que la rota de las Índias en Asia dubèrta per Marco Polo al sègle XIII se barrèt. Atal, l'Egipte jos dominacion romana es « lo granièr de Roma », l'Espanha impòrta l'aur e los metals preciosos d'America latina per financiar sas guèrras en Euròpa.
Las poténcias colonialas èran a vegada motivadas per la recerca de mercat per lors produchs manufacturats. L'Anglatèrra del sègle XIX e començament del XX expòrta sos produchs de l’industria textila en Índia après i aver destrugut las estructuras de produccion locala al mèsme temps qu'establís un sistèma administratiu, necessari al pilhatge de las fonts localas al benefici de la metropòli.
Los diferents tipes de colonizacion
La colonizacion podèt estructuralament prene diferentas formas segon le contèxte colonial.
La colonizacion de position
La colonizacion de posicion consistís :
La colonizacion de poblament
La colonia de poblament a per objectiu d'establir una populacion originària de la metropòli sus un territòri qu'es pas eissida. Aquesta fa soca sus plaça. Aqueste tipe de colonizacion depen o non pas de la metropòli e es l'importança de la populacion que la fa possiblament autonòma. Atal, unas colonizacions fenicianas o grègas foguèron menadas per respondre a un demai de populacion de la metropòli, coma Cartage o Siracusa; las colonias britanicas del Mond Novèl, d'Austràlia, de Nòva Zelanda, la Nòva França, l'Argeria èran de territòris pauc poblats d'indigèns e coneguèron un apòrt significatiu de colons exogèns. Aquesta colonizacion pòt èsser subida pels colons (prisonièrs de drech comun (convicts), enviats en Austràlia o en Nòva Zelanda; prisonièrs desportas après la Comuna de París) o respondre a una causida migratòria (Pieds-noirs en Argeria).
La colonizacion d’expleitacion
La colonizacion d'expleitacion implica la conquista militara d'un territòri en vista de n'expleitar las riquesas naturalas, dins l'interés de la metropòli. Dins aqueste tipe de colonizacion, los colonizators provesisson los encastres — qu'i fan rarament soca — e los indigèns i son los executants (colonias espanhòlas d'Amrica del Sud, o francesas d'Africa negra e d'Indochina). aqueste tipe de colonizacion pòt introduire de tecnicas d'industrializacion, e tanben l'establiment d'una arquitectura especific dins las vilas colonialas.
La colonia mixta es una colonia d'expleitacion, ont la partida metropolitana de la populacion fa soca (Rhodèsia).
La colonizacion de plantacion
La colonizacion de plantacion es una colonia que la populacion metropolitana, encargada de l'enquadrament fa soca, mas que los executants son subretot d'esclaus (Antilhas, Brasil, unas colonias anglesas/britanicas d'America del Nòrd).
Fòrça colonias se plaçan al mèsme temps dins dos o mai categorias mencionadas. Gaireben totes los tipes de colonias foguèron al mens parcialament militaras (levat las colonias de posicion que se limitèran a una finalitat purament comerciala). Lo factor militar gaireben sempre joguèt dins l'expansion coloniala, o dins la fasa d'installacion, o mai tard, per la proteccion o lo manten de l'òrdre : quitament unas colonias aguèron una finalitat subretot militara, qu'aviá per objectiu al contraròtle d'un territòri, d'un luòc de passatge estrategic, d'una populacion enemiga; contenguèron alara una populacion sufisenta per ajudar o constituir d'esperela una garnison (veire colonia romana per la Roma antica). Tanben an podut èsser un relais, un ponch de pièja en territòri enemic per d'operacions militaras.
De colonias prenon enseguida diferentas formas : sujecion totala a la metropòli, assimilacion, dominion, protectorat.
Dependéncias e territòris de sobeiranetat especiala
Per l'ONU, existís de territòris autonòmas que lo Comitat especial de la decolonizacion redigís regularament de rapòrts. I a : Anguilha, las Bermudas, las illas Caiman, Gibartar, Guam, las Malvinas, Montserrat, la Nòva Caledònia, las illas Pitcairn, la Polinesia francesa, l'illa Santa Elena, lo Sahara occidental, las Samoa americanas, las Tokelau, las illas Turcas e Caïcas, las illas Verges americanas e las illas Verges britanicas.
Territòris jos juridiccion australiana : Illas Ashmore e Cartier, Christmas, Illas Cocos, illas Hearde MacDonald, Illas de la mar de Coralh, Illa de Norfolk
Territòris jos jurisdicion dels Estats Units d'America : Guam, illas Verges americanas, illa de las Marianas del Nòrd, Puerto Rico, Samoa americanas, illa Baker, illa Howland, illa Jarvis, Atòl Johnston, Banc Kingman, illas Midway, Atòl Palmyra, Atòl de Wake, illa de la Navasse, Mar Caraiba.
Territòri jos jurisdiccion francesa : Sant Bartomieu, Sant Martin, Sant Pèire e Miquelon, Wallis e Futuna, Polinesia francesa, Nòva Caledònia (país constitutiu de la Republica francesa), Tèrras australas e antarcticas francesas, illa de Clipperton (proprietat de l'Estat).
Tipes de dependéncia
L’Estat client es economicament, politicament o militarament subordonat. Los tipes d’Estats clients comprenon : l’Estat associat, l’Estat mariòta, la nòva colonizacion, lo protectorat, l’Estat satellit, l’Estat vassal e l’Estat tributari.
Lo protectorat es un regim juridic constituissent una de las formas de sujession coloniala.
Es diferent de la colonizacion pura e simpla que las institucions existentas, coma la nacionalitat, son mantengudas sus un plan formal, la poténcia protectritz assumissent la diplomacia, lo comèrci exterior e eventualament de l'armada de l'Estat protegit.
« Colonia israeliana »
Aquesta colonias josievas israelianas son nomenadas « Israeli settlement » o « Jewish settlement » pels mèdias anglofòns, per gardar un resson neutre. Lo mot « settlement » pòt se traduire per « colonia » o « establiment ».
La preséncia josieva en Palestina es continua dempuèi l'Antiquitat e de populacions josievas exilidas son regularament vengudas s'installar sus çò que considèran tradicionalament coma la Tèrra d'Israèl, o per fugir las menaças en Euròpa o per crear de centres novèls d'estudis del talmud e de la kabbale. Pasmens, a partir de las annadas 1880, d'èrsas de populacion josieva s'installant sus aquestes territòrisa e an un desvelopament demografic important. S'acompanhan de crompa de terrens que son eissartats puèi cultivats en comunautats.
L'Antartida
L'Antartida es lo sol continent de la Tèrra a èsser pas poblat de biais permanent. Set Estats (Reialme Unit, Chile, Argentina, l’Austràlia, França, Norvègia, Nòva Zelanda) faguèron, al començament del sègle XX unas revendicacions territorialas sul continent de glaç. Lo tractat sur l'Antartida (1961) gèla totas las revendicacions sus l'Antartida per tota la durada del tractat.
L'espaci
La colonizacion de l'espaci, o colonizacion espaciala, es — al elà d'un subjècte classic de la sciéncia-ficcion — un projècte d'abitacion umana permanenta e en granda partida en autarcia fòra de la Tèrra. Es ligada a la conquista de l'espaci.
Los metòdes de la colonizacion
Unes exemples :
La venda d'òpi importat de las Índias britanicas dins los establiments de las còstas de China avent per ojectiu de forçar la dubertura de la China a las poténcias europèas.
Los mejans economics
Es raportat que dins lo segond empèri colonial francés, e coma en AOF/AEF, l'impòst deuriá èsser pagat en moneda. Lis indigèns avián pas de moneda, de segur pas de moneda francesa que lor economia èra fondada sul tròc. Deguèron se sometre a un trabalh salariat en manufactura per poder reglar l'impòst per subir pas de misèrias, vexacions e umiliacions quina que siá. Foguèt un mejan eficaç d'encastrar e de recampar las populacions.
L'Empèri aztèca utilisa sas castas de mercands per preparar sas fasas d'expansion coloniala. Los mercands formavan d'expedicions dins de contradas alunhadas per i espandre lor comèrci. Al cas ont las populacions localas refusavan d'establir de ligams comercials amb lis novèls arribants, l'empèri decidava alara d'enviar sas armadas venjar l'afront fach a sos mercands e s'establissiá.
A aquesta epòca, tot coma dins l'Angletèrra del sègle XIX, la casta dels mercands comença a ocupar una plaça mai granda dins l'òrdre social de l'Empèri aztèca, e los membres d'aquesta podèron pretendre a de títols e avantatges qu'èran autrescòp reservats als guerrièrs.
Los mejans politics
L'administracion pòt èsser dirècta (cas mai frequent pels Franceses) o indirècta (frequent pels Angleses).
Los mejans militars
Los Estats o poténcias colonialas se dotan de còrs d'armadas epecificas destinadas a mantenir la sujeccion dels colonizats o a n'assegurar la proteccion contra d'eventualas poténcias colonialas rivalas.
Los mejans juridics
La nocion de terra nullius permet de donar una sisa juridica a la colonizacion.
De tractats o acòrdis permetèron als colonizators de se partejar las tèrras ocupadas, coma lo tractat de Tordesillas.
Las consequéncias umanas
Present pertot dins l'Antiquitat, l'esclavatge èra en via de disparicion en Euròpa a la fin de l' Edat Mejana, alara qu'èra remplaçat pel servatge, que, al mens las victimas èran pas mai consideradas coma de simples merças.
Mas èra autorizat dins las colonias europèas d'America a partir de la primièra expansion coloniala. Alara, intimament ligat a la colonizacion de l'America mas pas sonque alà, l'esclavatge podèt se desvelopar dins o a partir de las colonias jol vam dels intereses privats ne beneficiant.
Los istorians estiman qu'entre onze e quatorze milions d'Africans foguèron amassats dins de naus europèus cap a l'America (entre los sègles XV e XVIII) etque près de 14 % d'entre eles morriguèron pendent la traversada òrra de l'Atlantic, chifre comparable a aqueste de la mortalitat dels marins fasent la traversada.
Progressivament, de voces portadas en partida per la Glèisa catolica, per d'amics pendent la revolucion francesa, e subretot pel movement Quaker en Anglatèrra, se faguèron entendre per restrénher l'esclavatge. Mas se confontèron ls interesses dels plantors que beneficián de l'esclavatge, e las metropòlis crentavan de perdre la fidelitat de lors colons s'abolissián l'esclavatge.
Pendent la segonda expansion coloniala, amb la colonizacion de l'Africa e de l'Asia, las poténcias colonialas occidentalas, levat Portugal, menavan des politicas per objectiu d'abolir l'esclavatge e lo comèrci. Atal, la colonizacion europèa interdiguèt la venda a partir del sègle XIX. En Argeria, elle tanben interdiguèt de practicas tradicionalas qu'assimilava a d'esclavatge.
Genocids, deportacions e torturas
La colonizacion pertot installèt las condicions d'un aflaquiment de pòbles conquerits o rebèls e de la disparicion de lor cultura.
Los colons son confrontats a la dificultat d'impausar lor preséncia sus las tèrras novèlas que las riquesas son covejadas. Atal, lors bonas intencions, dichas civilisatriças, fan fracaç e los colons son lèu menats a afrontar los pòbles autoctòns.
Dins una pujada de violéncia e l'òdi se realiza, l'expleitacion dels autoctòns, lor deportacion, lor chaple. Los conquerents catolics, subretot espanhòls, deguèron se ligar a de tribús autoctònas, far la guèrra e sovent de chaples dins las regions que covejan las fonts, abans d'arribar a sometre las populacions indigènas, las evangelizar e las expleitar. L'empèri aztèca e l'empèri inca, doas grandas poténcias del continent american, foguèron rapidament vencut. En Bolivia, de centenas de milièrs d'Indians son mòrts dins las solas minas de Potosí. Mai sovent, las victimas son dificilas a chifrar, las donadas demograficas mancan o son pauc seguras.
En decembre de 2008, David Eltis lança la mai larga basa de donadas consacrada al comèrci triangular : the Trans-Atlantic Slave Trade Database, compta 12 521 336 deportats entre 1501 e 1866.
Pendent las primièras annadas de la colonizacion bèlga del Còngo (1880-1908), los Congoleses subisson un trabalh forçat, de torturas e de mutilacions, un tractament tant mortifèr que la populacion s'aclapa, reducha de mai milions de personas.
En Namibia autrescòp conegut comma Sud Oèst african se debanèt lo chaple dels Ereros. Los Ereros son deportats per la poténcia colonisatritz alemanda qu'i establís los primièrs camps de concentracion. D'una populacion iniciale de 90 000 Ereros, lo cens de 1911 ne compta 15 000. Los Namas, pòble aliat als Ereros contra la poténcia alemanda, passan de 20 000 a 10 000.
A Madagascar en 1947, après las revòltas dins de viatges malgaches, las autoritats colonialas francesa matan violentament las susmautas amb de tropas colonialas francesas, subretot senegalesas, marroquinas e malgachas. Los afrontaments e las victimas collateralas (malnutricion e malautiá) farán près de 40 000 victimas sus près de 4 milions de Malgaches.
Segon Enzo Traverso, lo nombre de victimas de las conquistas europèas en Asia e en Africa pendnet la segonda partia dels sègle XIX es d'unes 50-60 milions, que la moitiat gaireben degut a la famina en Índia.
L'etatut dels pòbles colonizats
vinheta|La colonizaciones pas facha sens violéncia ni revòltas. Una diferéncia del tractament o d'estatut (subjècte, ciutadan, esclau, etc.) pòt existir entre los colonizats e lis colons. L'element metropolitan pòt jogar un ròtle moderaor al respècte dels colons. Atal los reis d'Espanha deguèron interdire als colons iberics la reduccion dels Indians en esclavatge a la seguida de la controvèrsia de Valladolid o que lo « Còdi Negre » es mes en vigor pel govèrn de la metropòli, per limitar los abuses dels plantors, mas demorant repressiu.
Unes aspèctes de la colonizacion europèa de l'America o de l'Africa foguèron qualificats de crims contra l'umanitat per fòrça istorians. Atal segon Gilles Manceron, « la Républica (francesa) deu reconéisser que los crims colonials son plan de crims contra l'umanitat, al sens del primièr tèxte internacional qu'emplaguèt lo tèrme, la declaracion del 24 de mai de 1915 dels govèrns francés, britanic e rus al respècte dels chaples dins l'empèri otoman contra los civils armenians, que parla de crims contra l'umanitat e la civilizacion. O alara de la resolucion de las Nacions unidas del 11 de decembre de 1946, que dich que lo genocidi capvira la consciéncia umana ».
L'esclavatge es responsable de fòrça mòrts deguts a las condicions de vida dificila maa tanben dels desplaçaments de populacions per objectiu de lo fugir (nègres marrons, en Guaiana, Guadelopa, Martinica e a La Reünion o en America centrala).
Al delà de l'esclavatge, la pacificacion, la repression de las revòltas e lo trabalh forçat faguèron regressar las populacions sul plan demografic.
Las originaris de païses autres que las metropòlis profiechan de la colonizacion per venir se mesclar a la populacion colonisatritz e s'associar à sas accions (Per exemple, immigrants espanhòls e malteses en Argeria, libaneses en Africa negra, o Indians d'Asia e l'illa Maurici).
La Jamaia
La Jamaia (La Jemaye en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuei lo 1er de genier 2017 es fusionada emb Pontairaud e es venguda comuna delegada e chapluec de la comuna novela de La Jamaia e Pontairaud.
Colonizacion
Las consequéncias culturalas
Dins las colonias francesas e britanicas, los colons realizan d'escòlas primàrias e d'etabliments segondaris, de tipe collègis e licèus.
La Jamaia
Geografia
<mapframe zoom=12 latitude=45.17 longitude =0.26 height=500 width=500 align=center text="La Jamaia e las comunas vesinas." > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1070213",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#fc6600"  }}]
Colonizacion
Las consequéncias culturalas
Pasmens, seriá fals de considerar que los pòbles colonizats avián pas de cultura pròpia e possedavan pas d'elèits intellectuals, e pasmens quand aquestas culturas se transmetavan oralament.
Atal, en Africa saheliana, a partir del sègle XIII, i aviá de centres intellectuals. Coma l'universitat de Sankore assemblant de generacions de sabents negroafricans, que lo Tarikh es-Sodan (1652) del Tomboctoan Abderrahmane Ben Abdallah Ben Imran Ben Amir Es Sa'di dona una lista, amb d'elements biograficss sus Ahmed Baba. Dins l'èst del continent, lo filosòf african Zera Iacob es contemporanèu de Descartes que sa filosofia s'apròcha del cartesianisme.
La Jamaia
Toponimia
La prononciacion es [lɒðɒ’majɒ]. Las fòrmas ancianas son La Franagge, au segle XIII, Ecclesia de S. Viviano, sens data, Parochia de la Vuiana, en 1365, La Franayge, en 1556, La Jaumarie, au segle XVI, Saint-Bibien de Lajemaye, en 1648, La Jamaye, sens data, Lajemaye, sens data, La Gemaye, au segle XVIII. Las fòrmas coma La Franagge, La Franayge an pas ren a veire emb lo nom moderne e desjògan tota temptativa d'interpretacion daus toponimistas; lo vilatge èra tròp lonh, a l'Edat Mejana, de las regions francofònas per poder pensar a un derivat de frêne, nom francés dau fraisse; la Vuiana s'explica per lo nom dau sent dedicatari de l'egleisa, probablament Sent Bebian de Santas, confondut sistematicament emb Sent Vivian de Sebàstia. La fòrma qu'esclara las atestacions pus recentas e lo nom actuau es La Jaumarie, en francés; Chantal Tanet e Tristan Hordé, seguts per lo site de las comunas de Dordonha, l'explican coma la propietat de Jaumard, derivat dau pichon nom Jaume,, , equivalent de la fòrma sabenta Jacme. La Jaumarie (en francés) es tanben un luec de Cujac e donc lo nom es pas isolat a l'entorn. En teoria, *La Jaumaria, emb lo sufixe femenin -aria, pòt èsser format directament sus Jaume, mas coma Jaumard es un nom frequent en Perigòrd, vau mai lo privilegiar. L'evolucion seriá La Jaumariá > *La Jaumària (reculament de l'accent, frequent en lemosin) > *La Jamària > La Jamà(r)ia, escrit La Jamaia. Per lo passatge de *La Jaumària a *La Jamària, l'aparenta simplificacion dau diftongue pòt tanben èsser una remotivacion per Jacme, prononciat Jame.
Colonizacion
Las consequéncias culturalas
La realizacion dels sistèmas colonials plan sovent destruguèt los sistèmas culturals ja presents en volent las remplaçar per las culturas importadas de las metropòlis.
Al Mexic, a partir de la colonizacion, los monges monoteïstas espanhòls brutlan de milièrs de codèx maïas que l'escritura figurativa lor sembla poblada de demons.
Las consequéncias ecologicas
Quand lo celèbre economista escocés Adam Smith parlava dels « bons efièchs naturals del comèrci de las colonias », cal comprenre qu'i vesiá d'avantatges per l'economia de l'Angletèrra. En realitat, la colonizacion per l'Òme de la Tèrra a partir del començaments de l'agricultura fa unes 13 000 ans (revolucion neolitica) donèt de modificacions prigondas de l'environament, fins a que se parla uèi d'una extinccion massissa per aqueste periòde, nomenada extinccion de l'Olocèn, a causa del ritme accelerat de la disparicion de las espècias animalas e vegetalas que menaça la biodiversitat. Jared Diamond mòstra que pel passat de societats purament e simplament desapareguèron a causa per exemple de problèmas environamentals.
Dempuèi cinc sègles, la colonizacion de las Americas se traduguèt per un desboscament massís, primièr en America del Nòrd, descricha per d'observators franceses coma François André Michaux e Jacques-Gérard Milbert, puèi actualament en America del Sud (selva amazoniana), jos la pression de la globalizacion economica.
Las consequéncias economicas
Lo desvelopament de las infrastructuras localas es realizat pels colonizators amb la man d’òbra locala (òbras forçadas, deportacion de man d'òbra, trabalh non pagat, recrutament forçat, etc.) dins l'objectiu d'exportar las riquesas localas.
Tanben, los bastits colonials essent ocupats pel personal colonial, alara que las populacions autoctònas abitavàn la periferia de las lors tèrras, o dins de luòcs periferics des vilas colonialas.
Enseguida, pel finançament de totas aquestas infrastructuras, de prelèvaments obligatòris en natura e en argent èran levats ss las populacions indigènas : impòst sus las casas, impòst de talha, impòt de capitacion, impòst sul revengut de las personas fisicas, etc. Per escapar a aquesta pression fiscala plan drastica e a las represalhas militaras, d'Africans fugiguèron. D'exòdis qu'alentissián, veire arrestèron, los escambis economics amb los païses pròches mai qu'ètan combatuts per las tropas colonialas.
Los colons manifestan mai sovent un actitud revendicatritz e sovent autonomista a l'encontra de las metropòlis. Son los colons qu'exprimiguèron las primièras revendicacions autonomistas e conqueriguèron las primièras independéncias colonialas : Una partida de la valor monetària dels escambis economics entre las metropòlis e lors colonias es fixada unilateralament per d'institucions metropolitanas; çò qu'explica al mens parcialament lo fenomèn dch de la deterioracion dels tèrmes de l'escambi. Mai, la valor estrategica d'aquestes escambis a pas res a veire amb lo pètz pichons pichons donats als colonizats.
Los Aztècas e la colonizacion del Mexic precolombian
A partir de 1428, jol regne d'Itzcoal, l'empèri aztèca comença son expansion se piejant sus la guilda dels mercands qu'acquerrisson atal lèu un novèl estatut privilegiat dins la ciutat.
Encoratjat per l'Estat a realizar d'aventuras commercialas cap al sud, los mercands aztècas avián a vegada vocacion a exigir de tractats de comèrci amb las populacions nahuas o maïas que, s'èran pas respectats, permetavan als mèstres de Mexic Tenochtitlan de començar de guèrras per assetar lor autoritat sus una region que convejavan.
Los Incas e la colonizacion de las regions andinas
A partir de 1438, jol vam de l'emperaire Pachacuti, l'empèri inca comença son expansion. Se vei dins l'obratge Comentaris reials dels Incas d'Inca Garcilaso de la Vega un exemple d'aquesta dimension colonialista de l'empèri inca. Pendent la fasa d'expansion de lor empèri, los Incas encontrèron la civilizacion Chimú. Coma a lor abitud, los Incas prepausèron als Chimús d'abandonar lors leis al benefici de las leis de l'empèri inca, d'ofrir « la tèrra e l'aiga » a lor colonizator, al mèsme temps que d'abandonar lors dieus al benefici de novèl sincretisme religiós mis en plaça al Cusco (nomilh o centre del mond). Los Incas expausèron als Chimús los beneficis que poirián prene d'aqueste novèl estat lor ofrent lo maridatge entre los elèits Chimú e los elèits incas, al mèsme temps qu'unes projèctes de desvelopament. Los Chimús, ligats a lor independéncia e a lor cultura, refusèron la colonizacion. La reaccion militara dels Incas foguèt subta. Al tèrme d'una guèrra de cinc ans, las armadas chimuas foguèron desfachas e lor capitala Chan Chan destrucha. En 1470, la populacion chimua foguèt desportada : de colons incas s'installèron sul territòri dels Chimús que d'el moment acabèron d'existir coma nacion.
Los colonizators arabomusulmans
L'islam s'espandís rapidament mercé a la decadéncia de l'Empèri bizantin a l'Oèst e de l'Empèri Pèrsa a l'Èst. Las populacions autoctònas se convertisson a l'islam (los Berbèrs per exemple). D'autres, los Dhimmis, pòdon conservar lors religions (los Còptes o los Sefarads per exemple) mas amb una cèrta incapacitat juridica e lo pagament d'un impòst que lor es reservat (Jizya).
Los colonizators otomans
L'Empèri otoman, al temps de son existéncia, aviá envasit e colonizat de territòris en Asia, en Africa e en Euròpa.
Pasmens se fòrça violent e signe de somission dels pòbles conquerits, la colonizacion otomana dins los Balcans pút èsser percebut coma una assimilacion capitada que contrasta amb un Occident en guèrra.
Los Estats Units d'America
Es rara que se definisca los EUA coma una poténcia coloniala coma los Angleses, Franceses o Neerlandeses, quitament se lo tèrme controversiat d'Empèri american existís; pasmens se pòt marcar objectivament un viatge dins la concepcion internacionala de l'engatjament dels EUA a partir del començament del sègme XX, quand del fach, venon la primièra poténcia exportatritz del mond dabans lo Reialme Unit.