cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Germisay
Germisay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sibirill
Sibirill en breton ( Sibiril en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Sibiril Es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Plouescat. La parròquia de Sibiril depen de la évêché de Léon. Se tròba lo appellation Sibiril (vèrs 1330 e en 1435) e Sibirill (en 1467).
Sibiril est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Plouescat. La paroisse de Sibiril dépend de l'évêché de Léon. On trouve l'appellation Sibiril (vers 1330 et en 1435) et Sibirill (en 1467).
Pimpè
Pimpè es una comptina occitana :
Pimpè, Pimpè, Pimpè Se copèt la camba Pimpè, Pimpè, Pimpè Se copèt lo pè. Pimpè, Pimpè, Pimpè Se copèt la camba Pimpè, Pimpè, Pimpè Se copèt lo pè.
A! que dança ben La saca de palha A! que dança ben La saca de bren.
Institut d'Estudis Occitans de Nauta Garona
thumb|right|200px|Lògo de l'IEO 31 L'IEO 31, Institut d'Estudis Occitans, seccion departamentala de Nauta Garona, es la seccion departamentala per Nauta Garona de l'Institut d'Estudis Occitans, associacion segon la lei de 1901 creada en 1945, reconeguda d'utilitat publica en 1949 e agradada pel Ministèri de la Joinessa e de l'Educacion Populara en 1986.
L’Institut d’Estudis Occitans de Nauta Garona, IEO 31. L’IEO 31 a pas jamai quitat d'èsser un actor màger per la cultura occitana. Obrèt particularament per la preséncia de l'occitan dins l'ensenhament public del primari fins a l'universitat. Ara, al moment ont existís un vam pròpri per l'ensenhament de l'occitan dins lo mitan escolar, l'IEO 31 fa fàcia a una autra demanda, la del public adulte.
Dempuèi 1998, l’IEO 31 organiza son accion per respondre a aquesta demanda nòva, en tot s’apiejar sus sas cinc accions fondamentalas :
L’adesion a l’IEO 31 es de 30 € (tarifa plena) o 12 € (estudiants, caumaires, RMIstas) e 38 € (coble, associacion). Dona dreit a un abonament a la revista bimensuala "Anem Occitans!"
En 2008, l'IEO 31 editèt lo primièr metòde de fonologia del lengadocian.
Lo sèti social de l'associacion es a l'Ostal d'Occitània de Tolosa.
Ligam extèrne
Sit internet
Vologés VI
Vologés VI (o Vologases VI) foguèt un emperaire part que regnèt de 207 o 208 a 221 o 222,. Succediguèt a son paire Vologés V.
Règne
Vologés VI deguèt afrontar son fraire Artaban que paréis aver ganhat en 216. Pasmens, de monedas al nom de Vologés foguèron produchas dusqua 221 o 222,.
Nadal tindaire
Nadal tindaire es un cant tradicional occitan :
Avèm ausit las aubadas Que se'n venon de sonar Sus de trompetas dauradas Dison qu'un Daufin serà L'una fa :"Tarara tararèra Lintampon ladèri tampon" E l'autra li fa lo respon : "Tarara tararèra Lintampon ladèri tampon" Novèl vengut pichon popon.
Quand dintrarem dins l'estable Li tirarem lo capèl Li direm : "Enfant aimable Venèm vos cantar Noël" Un farà "Tarara tararèra Lintampon ladèri tampon E l'autre farà lo respon : "Tarara tararèra Lintampon ladèri tampon" Novèl vengut pichon popon.
Sonatz pifres e trompetas Timbalas e caramèls, O vos claras campanetas Ambe lo còr dels angèls Digatz-li "Tara tararèra Lintampon ladèri tampon" E cadun farà lo respon : "Tarara tararèra Lintampon ladèri tampon" Novèl vengut pichon popon.
Paul Pogba
Paul Pogba es un fotbolaire francés nascut lo 15 març de 1993 a Lagny-sur-Marne. Jòga dempuèi la sason 2012-2013 per la Juventus e es dempuèi lo mes de març de 2013 un jogaire de l'equipa de França de fotbòl.
IEO Miègjorn-Pirenèus
L'Institut d'Estudis Occitans de Miègjorn-Pirenèus (Institut d'Estudis Occitans de Mieidia-Pirenèus, en gascon) es una associacion segon la lei de 1901.
Es una de las seccions regionalas de l'Institut d'Estudis Occitans. Es presidida per Miquèl Tayac.
Lo burèu d'aquela seccion se trapa a l'Ostal d'Occitània, a Tolosa.
Berrieux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Mota de Cassèl
La Mota de Cassèl (Lamothe-Cassel en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lista daus vescomtes de Lemòtges
150px|right|thumb|[[Blason istoric daus vescomtes de Lemòtges: D'aur emb tres leons d'azur, armats e lampassats de gules]] Lo Vescomtat de Lemòtges dependiá dau Duchat d'Aquitània. Fuguet format au segle X per los comtes de Peitieus.
Prumiers vescomtes
886-914: Ildebert († avans 914)
914-943: Ildegari († vers 945)
943-988: Geraud († 988)
988-1025: Guiu I († 1025)
1025-1036: Ademar I († 12 d'aost de 1036)
1036-1048: Guiu II († aprep 1067)
1048-1090: Ademar II (1023-1090)
IEO Lengadòc
Es una de las seccions regionalas de l'Institut d'Estudis Occitans.
Lista daus vescomtes de Lemòtges
Prumiers vescomtes
1090-1139: Ademar III († 1139)
Marcel Treich-Laplène
vinheta|Marcel Treich-Laplène Marcel Treich-Laplène (Ussèl, 24 de junh de 1860 - pres de Grand-Bassam, 9 de març de 1890) es un coloniau occitan. Fuguet lo primier explorator europeu de la Còsta d'Evòri e lo primier administrator coloniau francés.
Biografia
Marcel Treich-Laplène era lo filh de Gustau, un notari de Maismac vengut cònse d'Ussèl, que fuguet tanben magistrat a Tizi Ozo, en Argeria, e dins las Comòras.
Quand lo paire morís en 1882, Marcel arresta los estudis per ajudar la familha. Tròba una plaça de repetitor al liceu de La Rochela. Ailà rescontra Arthur Verdier, un aventurier ja implantat sus las còstas d'Africa occidentala. Trabalha per aqueu dins las plantacions de cafè d'Elima, creadas en 1882 pel bearnés Amédée Brétignère.
Après lo Congrès de Berlin, Treich-Laplène comença d'exploracions a l'interior de çò que devendrà la Còsta d'Evòri, e fa amistat amb de notables locaus. En 1886, pren la plaça de Verdier coma resident de França. En 1887, torna a l'interior dau país e signa los tractats de Betie, de l’Indiene, de l’Alangoa e de Iacasse. Entau bloca l'expansion cap a l'oèst daus angles establits dins la Còsta de l'Aur (Gana actuau). Tocat per la malaria, torna en França per se suenhar.
En 1888, torna partir cap al nòrd per ajudar Gustave Binger partir dau Senegau. En camin signa tractats a Zarano e a Cavare. Fa la joncion emb Binger a Còng.
Torna emb Binger a Grand-Bassam. Lo 2 d'abril de 1889, es fach chivalier de la Legion d'onor. Malaut, torna enquera en França. Ne reven coma primier administrator colonial de la Còsta d'Evòri. Mas en 1890, apres una novela expedicion per reprimir una revòuta provocada per los angles, morís d'una febre ematurica bilhosa.
Es enterrat a Grand-Bassam, mas Arthur Verdier crea un comitat per obtener lo repatriament de son ataüt e son enterrament a Ussèl.
Vallanca
Vallanca es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Marcel Treich-Laplène
Memòria e omenatges
Sa mòrt prematurada permet a Binger de confiscar son eiretatge de "primier explorator de la Còsta d'Evòri".
Pasmens sa sòrre Valentina e l'accion d'un comitat de sosten permeton la creacion, lo 27 de decembre de 1934, de Treichvila, qu'es lo nom donat al barri d'Anomabò, dins la forécia d'Abijan. I a de charrieras emb son nom a La Rochela e a Ussèl. Pareis sus un sageu postal de 1952.
Piedipartino
Pedipartinu en còrs (Piedipartino en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Geografia
Piedipartino Es una municipalitat d'Anautita-Corsega, apertenenta al costat de OREZZA-ALESANI, situada a la cœur de la anciana pieve de Orezza, a 650 mètres d'altitud. Las municipalitats limithrophes son: Pè'orezza, Carcheto-Brustico, Piedicroce e Stazzone.
Sus lo sieu territòri, se tròba una foret de châtaigniers secularas, fins a 1000 mètres de altitute, e al dessus un bòsc de hêtre.
La municipalitat es plan adaigada n'aiga, per torrents e dels ruisseaux. S'i tròba de nombrosas fonts.
Piedipartino est une commune de Haute-Corse, appartenant au canton d'OREZZA-ALESANI, située au cœur de l'ancienne pieve d'Orezza, à 650 metres d'altitude. Les communes limithrophes sont: Pied'orezza, Carcheto-Brustico, Piedicroce et Stazzone.
Dominique Bosquier
Dominique Boschero  (Dominique Bosquier), nascuda lo 27 d'abril de 1934 a París, da una familha emigraa da la Val Varacha, es una actritz occitana. <br.> Aguèt relacions amorosas embe: l’actor Claudio Volontè e lo cantaire Franco Califano.
Vallés
Vallés es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Beaune-sur-Arzon
Bèuna d'Arzon (?) (Beaune-sur-Arzon en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
IEO Lemosin
L'Institut d'Estudis Occitans de Lemosin es una associacion segon la lei de 1901.
Beaune-sur-Arzon
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
IEO Lemosin
Es una de las seccions regionalas de l'Institut d'Estudis Occitans.
Riek Machar
Riek Machar, n. 1953, es un òme politic del Sodan del Sud. Es vicepresident de la Republica dempuèi lo 26 d'abril de 2016.
Esley
Esley es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Val Grana
La Val Grana (var. non localas: Vau Grana, Vath Grana) es una de las Valadas Occitanas e es un parçan d'Occitània, dins la província de Coni (estat italian). Lo riu de Grana li dona son nom.
Sa comuna principala es Caralh.
Geografia
Chastèlmanh es la comuna mai auta, bo lo santuari de Sant Manh a 1761 m. Sal som, la valada s'eslarja bo de planòls a 2200 m, conhats entre la Val d'Estura e la Val Maira.
Estòria
D'aquesti pasturals ven lo Chastelmanh, formatge ben apreciat dels Alps, que semelhe remonte al sègle XIII. A Santa Lucia, ental valon de Sant Peire de Montrós, al començament de lhi ans '60 lhi a agut la premiera activitat de valorizacion de la lenga occitana de las Valadas. La Val Grana consèrva ben d'òbras de Pèire de Saluças.
Loma Mar (Califòrnia)
Loma Mar, qu'es espanhòl per "colina de la mar", es una census-designated place o CDP del comtat de San Mateo, en Califòrnia, situada dins los Monts de Santa Cruz. Es traversada per la Rota del Rèc de Pescadero (anglés: Pescadero Creek Road), que religa la CDP amb las vilas de La Honda e de Pescadero e al mond exterior. Servicis e entrepresas localas coma lo burèu de pòsta e l'Especiariá de Loma Mar (Loma Mar Store) fan fàcia a aquela rota, aital qu'un arrèst de bus escolar e una casèrna de pompièrs voluntaris. Loma Mar abriga los Campaments del YMCA de Loma Mar e de Jones Gulch. Se troba tanben a proximitat del Campament de YMCA de Redwood Glen e lo Pargue Memorial. Lo Còde ZIP es 94021, e lo prefix telefonic es +1 (650). En 2010, lo Burèu del recensament dels Estats Units comptava una populacion de 113 abitants.
Loma Marina abriga lo camp Loma Marina, lo camp Redwood Glen e lo centre de conferéncia del YMCA, aital coma un petit nombre d'entreprendudas e de servicis, dont lo magasèm Loma Marina, un burèu de pòsta e una casèrna de pompièrs dirigida per de benevòls.
Geografia e Idrologia
La vila es situada dins un bòsc de sequòias, avets de Douglas e dels autres arbres mai pichonas, aperaquí 10km a l'èst de Pescadero (Califòrnia) e 12km al sud-oèst de La Honda (Califòrnia). Es traversada per lo Rèc de Pescadero.
Escòlas
La vila se situa dins los limits del Districte Escolar Unificat de La Honda-Pescadero, mai a pas una escòla.
Venta del Moro
Venta del Moro es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Pica polet
Pica polet es una comptina occitana :
Jòc de dets
- Vesiat, qué m'as panat? - Un sac de blat! - Ont l'as mes? - Al trauquet! - E pica, pica, pica polet!
Varianta:
- Vesiat, qué m'as panat? - Un sac de blat! - Ont l'as mes? - Dins lo trauc de la paret! - E pica, pica, pica polet!
Séez
Séez en arpitan (Séez en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kako
Localisacion
Lo kako es parlat dins los dos districts de Dimako e Doumé del departament de la Kadey, dins la Region de l'Èst del Cameron, e dins la region de Gamboula, en Centrafrica.
Saint-Martin-des-Fontaines
Saint-Martin-des-Fontaines es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
IEO Aquitània
L'Institut d'Estudis Occitans d'Aquitània es una associacion segon la lei de 1901.
Es una de las seccions regionalas de l'Institut d'Estudis Occitans.
Quers
Quers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pòrc gras
Pòrc gras es una comptina occitana :
T'ai comprat, te vòli pas vendre T'ai comprat te vòli gardar Pòrc gras te vòli pas vendre Pòrc gras te vòli gardar
T'ai comprat, te vòli pas vendre T'ai comprat te vòli engraissar Pòrc gras te vòli pas vendre Pòrc gras te vòli engraissar
T'ai comprat, te vòli pas vendre T'ai comprat te vòli manjar Pòrc gras te vòli pas vendre Pòrc gras te vòli manjar.
Aigatinta
Aigatinta (Ayguetinte en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
La comuna qu'ei situada sus la departamentala D930, sus Auloa vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Aigatinta que veng deu latin aqua « aiga » e tincta « colorada » . Segon Negre, Aigatinta que veng de l'occitan aiga tinta « aiga colorada ».
Quand èri pichonet
Quand èri pichonet es une comptina occitana :
Quand èri pichonet Ma maire me bragava Ara que siái grandet Me bragui tot solet.
La dançarem pas pus La borrèia d'Auvèrnha La dançarem pas pus Lo violon es romput
Vilamarxant
250px|vinheta|esquèrra Vilamarxant es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Wincenty Witos
Wincenty Witos (1874-1946) proprietari agricòla e òme politic, foguèt lo primièr ministre de Polonha en 4 ocasions: entre lo 10 e lo 23 de junh de 1920, entre lo 14 de julhet de 1920 e lo 13 de setembre de 1921, entre lo 18 de mai e lo 14 de decembre de 1923, e entre lo 10 e lo 14 de mai de 1926.
Olià
Olià es un pichon masatge del municipi de Bellver de Cerdanya, dins la comarca de Cerdanha en Catalonha. . Es a 1080 m d'altitud.
Demografia
En 2018, en Olià a 14 abitants permanents.
Glèisa de Santa Eugènia de Nerellà
La glèisa de Santa Eugènia es la glèisa mai pròcha d'Olià, dins lo vilatge vesin de Santa Eugènia de Nerellà.
Rota dels Segadors (Ruta dels Segadors en catalan)
Mai d'una rota passa per Olià, mas cal senhalar qu'i passa la Rota dels Segadors que va de Nas a Pi.
Abu l-Wafa
Abu Al-Wafa o de complet Abu-l-Wafà Muhàmmad ibn Muhàmmad ibn Yahya ibn Ismaïl ibn al-Abbàs al-Buzajaní, nascut en 940  Bozjan e mòrt en 998 a Bagdad èra un Astronòm e matematician persan e musulman subretot conegut per sos apòrts en trigonometria plana e en trigonometria esferica.
Biografia
Nascut en 939 o 940 à Bozjan dins la region de Korosan, estudia las matematicas près de sos oncles.
En 959, emigra a Bagdad ont demorarà fins a sa mòrt pendent l'apogèu de la dinastia abbassida. jol regne dels Bouyids, `Adhud ad-Dawla e son filh Charaf ad-Dawla, Bagdad ven un important centre cultural. Introduch a la cort, Abu l-Wafa rejonh al-Quhi e al-Sijzi coma astronòm.
En parallel a sas observacions astronomicas, Abu l-Wafa s'interessa a la geometria, la trigonometria, l'algèbra e correspond amb los autres scientifics de son epòca.
Astronomia
Abu l-Wafa s'interessa al movements de la luna. Obsèrva subretot, a Bagdad, l'eclipsi de luna del 24 de mai de 997 al mèsme temps amb al-Biruni situat a Kath, permetent atal de precisar la diferéncia de longitud entre ambedoas vilas. Corrigís las taulas lunaras de son epòca metent en evidéncia çò que Tycho Brahe nomenarà la tresena variacion.
Trigonometria
Dins son libre La revision de l'Almagest (en allusion a l'Almagest de Ptolemèu), complèta las taulas trigonometricas dels precedents coma per exemple sus la tangenta. A el se deu la nocion de cercle trigonometric, de secanta e cosecanta. Se li atribuís tanben la formula dels sinus en trigonometria esferica
Geometria
Abu l-Wafa comenta las òbras d'Euclides, Diofant e al-Khwarizmi (comentaris uèi perduts). Dins son libre Sus l'indispensable als artesans en fach de construccion, desvolopa des construccions aprochadas a la règa e compàs de poligòns regulars de cinq, set o nòu costats. S'interessa subretot a las construccions realizablas amb un compàs d'escart constant. Prepausa una construccion de la parabòla. Prepausa de construccions mecanicas de triseccions d'angles e de duplicacion del cub. S'interessa al problèma de la division d'un carrat en soma de mai d'un carrats e prepausa una primièra solucion a la triseccion del carrat. Tanben fa la demonstracion del teorèma de Pitagoras, utiliza la disseccion per explicar lo teorèma de als artesans. vinheta|Triangle equilateral AEF inscrich dins lo carrat ABCD Es conegut per una solucion del problèma geometric seguent. Siá ABCD un carrat de centre O. Lo problèma es : bastir un punt E sul le segment BC e son simetric F al respècte de la drecha (AC) de tal biais que lo triangle AEF siá equilateral.
La solucion prepausada per Abu l-Wafa es :
Lo libre d'Abu l-Wafa conten un centenat de construccions geometricas que foguèron comparadas a aquestas dels tractats matematics de la Renaissença. La descendéncia d'aqueste tractat dins l'Euròpa latina es encara en question.
Aritmetica
Dins son libre Çò qu'es necessari en aritmetica pels comptables e los òmes d'afars, desvolopa de matematicas a l'encòp teoricas (fraccion, multiplicacion, division, mesuras) e practicas (calculs de taxas, unitats de monedas, pagas). Quitament se conéis la numeracion indiana, l'utiliza pas dins aqueste obratge adreiçat al grand public. Desvolopa pasmens una teoria suls nombres negatius los associant a l'imatge d'un deute : 3 - 5 representant per exemple un deute de 2. Accèpta de multiplicar aquestes nombres negatius per de positifs e de los incorporar dins de calculs.
Optica
Abu l-Wafa s'interessa tanben a l'optica e publica un libre suls miralhs ardents, miralh que totes los rai rebatuts convergisson en un mèsme punt, permetent atal d'obtener en aqueste punt una calor capabla d'abrandar un objècte.
Escrichs
Abu l-Wafa escriguèt fòrça libres qu'unes desapareguèron :
IEO Provença
L'Institut d'Estudis Occitans de Provença es una associacion segon la lei de 1901.
Es una dei seccions regionalas de l'Institut d'Estudis Occitans. Sa sedença se tròba a l'Ostau de Provença a Sant Romieg.
Vilallonga
Villalonga es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Villeneuve-sous-Dammartin
Villeneuve-sous-Dammartin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Trần Đại Quang
Trần Đại Quang (Lưu Quang, comuna de Quang Thiện, districte de Kim Sơn, província de Ninh Bình, 12 d'octobre de 1956) es un militar e òme politic vietnamita. Lo 2 d'abril de 2016, es elegit president de la Republica pel parlament.
Mont Pelvós
Lo mont Pelvós es un suc dau massís daus Escrinhs, dins lo departament francés daus Auts Aups.
Toponimia
Lo nom de Pelvós ven de pelve, que significa « nauta montanha ».
Geografia
vinheta|Lo Massís dau Pelvós en 1894. vinheta|Fàcia sud dau Pelvós dempuèi la rota de las Eichaudas. Considerat durant temps coma la cima mai nauta ddzu massís e de totes los Aups francés (abans l'annexion de la Savòia), Pelvós es una montanha immensa de nèu e de ròc, un vertadièr massís li tot sol. Es perque, de la vau de la Durença, sa massa impausanta amaga una bona part dau massís daus Escrinhs – que lo ponch culminant, la Barra daus Escrinhs – que lo Pelvós èra pres per la mai nauta montanha de la region e aquò explica tant perqué donèt son nom au massís tot entièr. Lo mont Pelvós compren quatre cimas pro individualizadas :
Es situat dins la comuna nòva de Vau Loïsa e Pelvós, ancianament dins la comuna de Pelvós.
Istòria
Pel sud au dessús daus Ròcs Roges :
Pel corredor Coolidge (via normala) :
Per l'aresta nòrd-èst (aresta de las Violetas) :
Pel nòrd :
Alpinisme
Lo mont Pelvós es una cima complèxa (amb quatre ponchas distintas) : aculhís doncas nombroses itineraris d'alpinisme.
Aquela cima es bèl primièr coneguda dins lo mitan de l'alpinisme per sa celèbra traversada : mmontada pel corredor Coolidge e davalada pel gglacièr de las Violetas que servís de via nnormala, l'itinerari istoric essent un bricon desdaissada.
Dos autres corredors (Mettrier e Tuckett) pòdon servir d'itinerari de deslastatge, la via normala essent fòrça percorreguda.
Enfin, tres autres itineraris mai dificils existisson : l'aresta N, l'aresta W (via rocosa) e la penda centrala (via mixta).
Arrondiments deis Aups d'Auta Provença
Istòria
A la creacion deis arrondiments, en 1800, leis Aups d'Auta Provença n'avián 5 :
En 1926, leis arrondiments de Castelana e Sisteron son suprimits. Lo de Castelana es annexat per l'arrondiment de Dinha. L'arrondiment de Sisteron es annexat per lo de Forcauquier.
En 1942 l'arrondiment de Castelana es restablit.
Canton de Periguers Nòrd-Èst
Lo canton de Periguers Nòrd-Èst es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novela Aquitània. Compreniá una partida de la comuna de Periguers e autras tres comunas. Dempuèi 2015, la comuna de Periguers es despartida entre los dos cantons noveus de Periguers-1 e Periguers-2 (cantons que son exclusivament dins la comuna de Periguers) e las autras tres comunas son dins lo canton noveu de Trelhissac. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.
Macedònia (Grècia)
Macedònia (en grèc Μακεδονία = Makedonia) es una region istorica e culturala del nòrd de Grècia que correspond a la màger part —centre, sud e èst— de la Macedònia istorica.
Canton de Periguers Nòrd-Èst
Composicion
Lo 1er de genier de 2012, la populacion dau canton era de 18 285 abitants.
Istòria
Lo canton de Periguers fuguet creat en 1790 dins lo districte de Periguers, e conservat lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801).
En 1973, lo canton de Periguers fuguet despartit en tres cantons : canton de Periguers Centre, canton de Periguers Nòrd-Èst e canton de Periguers Oèst.
A las eleccions departamentalas dau 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Periguers Nòrd-Èst fuguet suprimit.
Autrecourt e Pourron
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gyps fulvus
Lo voltor fauve (Gyps fulvus) es una espècia d'ausèl falconifòrme de la familha Accipitridae. En Occitània se pòt encontrar dins los Pirenèus o dins las Gòrgas de Verdon.
Logronh
Logronh (nom occitan classic) (Logroño en espanhòu) es una vila d'Espanha e es la capitala de la comunautat autonòma de La Rioja. Se tròba en riba d'Èbre.
Pérotin
200px|thumb|Manescrit dab l'alleluia de La Nativitat de Pérotin.Pérotin que ho un compositor francés deu sègle XIII, mèste de capera a Nosta Dauna de París e tanhent de l'Escòla de Nosta Dauna qui espelí arron de Léonin. Com aqueste darrèr, las soas òbras e la soa vita que son conegudas mercés a las nòtas de l'Anonim IV dehens lo Magnus Liber.
Filozoa
Los Filozoaris fòrman un clad monofiletic que compòrta los animals, los coanomonads e los filasterians, aqueles darrièrs an balhat lor nom al taxon. Fòrman lo grop fraire dels mesomicetozoaris al dintre dels Olozoaris. Compòrtan los animals e totes los organismes unicellulars mai pròchis dels animals que de tot autre organisme pluricellular.
Anatomia
Se pensa que l'ancèstra dels opistocontas possedissiá de filaments vermifòrmes, que se semblavan a de tentaculs. Aqueles filaments son estats perduts pels Olomicètes e los mesomicetozoaris. Son estats conservats pels filozoaris, pels quals son simples e pas efilats. Aqueles filaments possedisson amai un nucli format de paquets d'actina. Se transfòrman, pels coanomonads e pels coanocites de las esponjas, en "coleretas" qu'enròdan la flagèla.
Cesar Baldaccini
Cesar Baldaccini, dich César es un escultor provençau, nascut lo 1er de genier de 1921 a Marselha e mòrt lo 6 de decembre de 1998 a París.
Es lo creator dau trofèu dau Cesar dau Cinèma.
Louzes
Louzes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz ( audio) (Birán, 13 d'agost de 1926 - 25 de novembre de 2016), foguèt un dictator cuban, que governèt Cuba durant 47 ans coma Primièr ministre entre 1959 e 1976 puèi coma president de la Republica entre 1976 e 2006. Politicament èra marxista-leninista e nacionalista cuban, foguèt tanben primièr secretari del partit comunista cuban entre 1961 e 2011. Durant son administracion, Cuba venguèt un estat socialista de partit unic; l'industria e los afaires foguèron nacionalizats, e las reformas socialistas aplicadas a la societat.
Lo 31 de julhet de 2006, va anar a l'espital que d'en desempuèi lo sieu fraire Raúl Castro assumís la presidéncia de l'Estat.
Resisténcia contra Batista e revolucion
thumb|300 px|left|... amb en [[Camilo Cienfuegos a L'Avana en genièr de 1959... ]] thumb|300 px|right|... [[en 1959 a Washington davant la premsa estatsuniana...]] Foguèt educat a Cuba dins d'escòlas jesuistas e, mai tard, al Collègi Belén de L'Avana, jesuista tanben. En 1945 dintrèt a l'Universitat de L'Avana per i estudiar lo drech que lai obtenguèt son diplòma en 1950.
En 1952 se presentèt coma candidat al parlament pel Partido Ortodoxo mas lo còp d'Estat del general Fulgencio Batista tombèt lo govèrn de Carlos Prio Socarras e anullèt las eleccions.
De responsa, Castro organizèt lo 26 de julhet de 1953 una ataca armada amb de consequéncias nefastas sul moment (coma un borrolhon ça que la de la revolucion venidoira...) contra las casèrnas Moncada, de Santiago de Cuba, e Carlos Manuel de Céspedes, de Bayamoen, totas doas dins la província d'Oriente.
I moriguèron mai d'ochanta guerrilhièrs atacaires e Castro foguèt fach presonièr, jutjat e condemnat a quinze ans de preson. (Dins lo tèxt final del plaideg, Castro va prononciar un apassionat discors, dins lo qual va defendre las siás accions e va explicar los sieus punts de vista polítics). Après 22 mesadas de preison, foguèt liberat gràcias a l'amnistia generala de mai de 1955 e s'exilièt a Mexic e als Estats Units.
thumb|350 px|right|... en [[Fidel Castro en 1978... ]]
Tornèt a Cuba amb d'unes autres exiliats del Movimiento 26 de Julio lo 2 de decembre de 1956. Aprèp qualques jorns de marcha foguèron suspreses a Alegría del Pío.
Los pauques supervivents (e demest eles, lo Che Guevara, Raúl Castro e Camilo Cienfuegos) se retirèron dins la Sierra Maestra, d'onte menèron una guèrra d' escarmochas contra lo govèrn de Batista.
Lo movement de Castro se ne ganhèt lèu una ajuda populara que n' arribèt a comptar mai de 800 combatents. Lo 24 de mai de 1958, Batista envièt dètz-e-sèt batalhons contra Castro dins la dicha pel dictator Operación Verano.
Malgrat la superioritat en nombre de las tropas del govèrn, las fòrças de Castro encadenèron una tièra de victòrias susprenentas, ajudadas per las desercions e las rendicions massivas dins las armadas de Batista. Lo 1 de genièr de 1959, Batista abandonava lo país e las fòrças de Castro prenián L'Avana.
Accion politica
thumb|350 px|left|... [[Fidel amb lo Che 1961...]] thumb|300 px|right|... a [[Chile en 1971''... ]]
Citacions
thumb|200 px|right|... [[signat Fidel Castro !!!...]]
Bibliografia
thumb|400 px|left|... thumb|300 px|right|... [[Fidel en 2003 davant lo monument a'n José Marti, lo "paire" de l'independéncia cubana...]]
Vejatz tanben
thumb|260 px|left|... amb na [[Cristina Fernández de Kirchner, presidenta d'Argentina, en 2009...]]
Azali Assomani
thumb|Azali Assomani (2018) Azali Assomani (Misodje, 1èr de genièr de 1959) es un militar e òme politic comorian.
Ven president del país après un còp d'estat lo 30 d'abril de 1999. Es president elegit de l'Union de las Comòras de 2002 a 2006.
Se torna presentar en 2016. Es elegit lo 15 d'abril de 2016. De burèus de votacion tòrnan votar l’11 de mai, çò que confirma las resultas.
Los Bans
Los Bans (nom occitan a verificar) es una cima del massís dels Escrinhs. Culmina a 3 669 mètres d'altitud.
Topografia
Es constituit de quatre pics principals :
Los Bans, estructurat en un cèrt nombre de pilars e de corredors, s'elèva al dessús del glacièr de la Pilata. Representa un nos orografic important en dominant las vals del naut Veneon, d'Entraigas (nom occitan a verificar, fr. Entre-les-Aigues) e de la Severaissa.
Artaban IV
Artaban IV foguèt lo darrièr emperaire part que regnèt de 216 a 224,. Succediguèt a son fraire Vologés VI.
Règne
En 213, Artaban decidiguèt de contestar lo poder de son fraire Vologés VI. Paréis aver pres lo contraròtle de la màger part de l'empèri en  216. Pasmens, de monedas al nom de Vologés foguèron produchas dusqua 221 o 222,.
Artaban deguèt afrontar Caracalla que marchèt sus l'empèri part. En 217, Caracalla foguèt assassinar per lo cap de sa garda, Macrin. Aquest ofriguèt la patz a Artaban que respondèt amb fòrça exigéncias. La guèrra èra pus mai d'evitar e una batalha de tres jorns se debanèt a Nisibe, que foguèt una victòria parta. En 218, Macrin foguèt assassinat.
Lo dangièr roman èra alunhat, mas lèu una menaça novèla apareguèt. Un vassal de Persida, Ardashir, comencèt una revòlta que menèt a la batalha d'Hormizdagan ont, lo 28 d'abril de 224, lo darrièr rei part moriguèt. Ardashir fondèt un novèl estat, l'Empèri sassanid. Los parts dispareguèron de l'istòria, e los pèrsas tornèron dirigir lo mond iranian, cinc sègles après la casuda de l'Empèri Aquemenida.
Avocourt
Avocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo 27 d'agost de 1914, la 42éme Division de Infanterie Francesa en repli dempuèi Germonville (54) acantona fins al 29 ont pren Verdun.
Le 27 août 1914, la 42éme Division d'Infanterie Française en repli depuis Germonville (54) cantonne jusqu'au 29 où elle rejoint Verdun.
La Mota de Fenelon
La Mota Fenelon o La Mota de Fenelon (Lamothe-Fénelon en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Castelló de la Ribera
Castelló de la Ribera, oficialament en castelhan Villanueva de Castellón, es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Arrondiment de Castelana
L’Arrondiment de Castelana es una division administrativa francesa situada dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur e lo departament deis Aups de Provença Auta.
Istòria
Creat en 1800, es suprimit en 1926 e annexat a l’arrondiment de Dinha, mas es restablit en 1942.
En 1985, annèxa l'ancian canton d'Alòs, qu'èra dins l’arrondiment de Barcilona de Provença, dins l'encastre de la creacion del canton d'Alòs e Cormarç.
Le Pin-au-Haras
Le Pin-au-Haras es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Istòria
En 1822, Lo Pi-a lo-Haras (218 abitants l'an 1821) a absorbit Chagny (143 abitants), Courgeron (30 abitants) e Vièlhs-Uron (45 abitants), al nòrd e a l'oèst de lo sieu territòri.
En 1822, Le Pin-au-Haras (218 abitants en 1821) a absorbé Chagny (143 habitants), Courgeron (30 habitants) et Vieux-Uron (45 habitants), au nord et à l'ouest de son territoire.
Carmanhòla
Istòria
Carmanhòla es una exclava del marquesat de Saluças. , A la reünificacion d’Itàlia, es caplòc de canton (mandamento) dins l’arrondiment (circondario) de Turin, dins la província de Turin.
Arabia Saudita
Lo reiaume es una monarquia absoluda dirigida per la dinastia dei Saud. Originaris dau centre de la peninsula, s'alièt au sègle XVIII amb de conservators religiós per fondar un estat rigorista. Gràcias a aquela politica, atraiguèron de combatents partejants d'idèas similaras. Au sègle XIX, aquò entraïnèt una reaccion de part de l'Empèri Otoman que mandèt de fòrças per restablir l'òrdre dins la region. Pasmens, l'afebliment dei Turcs permetèt ai Sauditas de se retirar. En 1902, Abd al Aziz Ibn Saud poguèt ansin començar una tiera de guèrras que li permetèron d'unificar pauc a pauc la màger part de la peninsula sota sa direccion. En 1934, proclamèt la fondacion dau reiaume d'Arabia Saudita que s'alièt amb leis Estats Units d'America en 1945. D'efiech, la descubèrta d'importants jaciments d'idrocarburs donèt una importància novèla au país dins l'economia mondiala. En parallèl, la dinastia obtèn tanben un prestigi important de son ròtle de protectritz dei luòcs sants de l'islam (Medina e La Mèca), çò que permet a l'Arabia Saudita de se presentar coma una poissança majora d'Orient Mejan.
Geografia fisica
thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia
Lo territòri saudian cuerb la màger part de la Peninsula Aràbia e tèn una superficia que varia entre 1,96 e 2,45 milions de quilomètres carrats segon lo traçat retengut per sei frontieras. A l'oèst, lòng de la Mar Roja, es dominat per un ensems de tèrras autas constituïdas dau platèu de Nejd au nòrd-oèst e dei montanhas d'Asir au sud-oèst. L'altitud i es auta, rarament inferiora a 1,000 m en Nejd e, de còps, superiora a 3,000 m en Asir. A la basa de son pendís occidentau, se tròba un plan litorau estrech. A l'èst dei tèrras autas, la topografia se clina lentament fins au Golf Persic. Lo sud-èst es ocupat per un desèrt fòrça arid dich Rub Al-Khali (lo « Quart Vuege » en occitan).
Clima
thumb|Clima segon la classificacion de Köppen dins la Peninsula Aràbia
Lo clima saudian es de tipe desertic caud amb de temperaturas diürnas fòrça autas amb de demenicions nuechencas importantas. D'estiu, la temperatura mejana aganta aisament 45°C amb de maximoms superiors a 50°C. D'ivèrn, demòra generalament superiora a 0°C mai de geladas son possiblas. Durant lei sasons intermediàrias, la calor es moderada amb una mejana de 29°C. Lei precipitacions son raras franc de la region d'Asir onte la monson de l'Ocean Indian permet una pluviometria de 300 mm, generalament entre octòbre e març. Dins lo nòrd, se tròban quauquei regions autas amb un clima desertic freg.
Demografia
L'Arabia Saudita aviá una populacion de 33,4 milions d'abitants en 2017, principalament installats dins lei regions litoralas de la Mar Roja e dins la capitala. Conoís una creissença fòrça importanta dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala car èra d'aperaquí 4 milions d'estatjants en 1960. Lei factors principaus d'aquela aumentacion son una feconditat pus fòrta e una esperança de vida alongada (75,3 ans en 2016). L'urbanizacion es importanta (84%) mai lo nomadisme demòra un mòde de vida frequent.
Coma leis autrei monarquias dau Golf Persic, la part d'estrangiers dins la demografia saudiana es importanta car lo país manca de man d'òbra. Representava 32% de la populacion totala en 2014 e lo percentatge vertadier èra probablament superior car leis autoritats saudianas naturalizan aisament leis immigrats musulmans (generalament après 10 ans de preséncia). Lei condicions de vida d'aquelei trabalhaires son fòrça duras (drech dau trabalh quasi inexistent, violacion dei drechs umans fondamentaus...) mai lei besonhs de l'economia saudiana congrean d'oportunitats per leis abitants de mai d'un país d'Asia e d'Orient Mejan.
Lengas
L'Arabia Saudita a l'arabi coma lenga oficiala. Es la lenga mairala de 85% de la populacion qu'utiliza pasmens tres dialèctes diferents : l'arabi hijazi dins lei regions occidentalas, l'arabi najdi dins lei regions centralas e orientalas e l'arabi dau Golf dins lei regions dau nòrd-èst. Lo persan es fòrça parlat dins lei regions pròchas dau Golf per la minoritat chiita. L'anglés es mestrejat per leis elèits politics e economics.
Leis immigrants non arabis parlan la lenga de son país d'origina, principalament de parlars originaris d'Asia Centrala, de la Peninsula Indiana (ordo, indi, bengalin...) e dei Filipinas (tagalòg...).
Religions
thumb|Esquèma simplificat dei religions dins la [[Peninsula Aràbia.]]
Pasmens, dins lei fachs, d'autrei religions son presentas sus lo territòri saudian. La pus importanta es probablament lo chiisme qu'es ben implantat dins lei regions dau Golf. Sa talha es desconeguda mai podriá constituir 5 a 15% de la populacion saudiana totala. Lei crestians, principalament de Filipins catolics, fòrman benlèu 5% de la populacion. Leis indós serián un nombre similar. Enfin, 1% deis estatjants aurián ges de religion.
Preïstòria
Lo poblament uman de la Peninsula Aràbia sembla relativament ancian e foguèt l'òbra de grops d’Homo erectus que s'installèron dins lei regions occidentalas a partir d'Africa. La preséncia d’Homo sapiens sembla de datar de 20,000 ans. Tres migracions principalas i a 17,000 ans, 10,000 ans e 5,000 ans foguèron a l'origina de la formacion d'una populacion de caçaires culheires qu'establiguèt de liames amb lei civilizacions de Mesopotamia a partir de 2,500 av. JC.
Antiquitat
Lo testimòni pus ancian de l'existéncia dei pòbles arabes es un document mesopotamian dau sègle IX av. JC. Èran alora installats dins la Peninsula Aràbia e dins lo desèrt de Siria. En fòra de quauqueis oasís pron drudas per permetre lo desvolopament de l'agricultura sedentària, formavan un ensems de tribüs e de clans nomadas que contraròtlavan lo comèrci caravanièr de sa region e que menavan d'incursions regularas còntra leis estats sedentaris vesins. Dins lo corrent dau milleni I av. JC, s'estendèron a cha pauc en direccion dau sud de la Peninsula Aràbia onte la lenga araba s'impausèt au detriment dei lengas localas. A l'origina d'una literatura orala rica, aquela lenga venguèt lo principau factor d'unitat dei pòbles de la peninsula.
Au nòrd, lo contacte amb lei rets comerciaus de la Rota de la Seda favorizèt la formacion de reiaumes que venguèron l'enjòc de luchas entre lei grandei poissanças de l'Antiquitat (Empèri Roman puei Bizantin a l'oèst, Empèri Part puei Sassanida a l'èst). D'aqueu temps, la religion majoritària entre lei pòbles arabis èra un politeïsme dich demonisme. Mau conegut, teniá un panteon ric dominat per de divinitats coma Hubal. Cada annada, de ceremònias importantas se debanavan en La Mèca qu'èra lo centre d'um important romavatge. Pasmens, en causa dei contactes amb l'Empèri Roman, lei religions monoteïstas progressèron pauc a pauc, especialament dins lei regions occidentalas de la peninsula. En particular, lo cristianisme venguèt influent dins lei tribüs meridionalas e lo judaïsme s'estendèt a Medina.
Aqueu contèxte foguèt, au milleni I av. JC, a l'origina dau desvolopament de La Mèca qu'èra alora un sanctuari religiós neutre situat lòng d'un itinerari marchand entre Iemèn e Mediterranèa. Gràcias a son estatut de neutralitat, la zòna venguèt un luòc de rescòntre entre lei tribüs e de pausa per lei marchands, çò que li donèt una influéncia mai e mai importanta. Pauc a pauc, la tribü dei Quoraichites, inicialament cargada de la proteccion dau sanctuari, signèt una tiera d'acòrdis amb leis autrei tribüs aràbias e venguèt ansin l'actor centrau dau comèrci peninsular.
L'aparicion de l'islam e l'expansion aràbia
Nascut vèrs 570, Maomet fasiá partida de la tribü dei Quoraichites e èra sota la proteccion d'un oncle influent au sen de la tribü. A partir de 610, aquò li permetèt de professar una religion novèla dicha islam. Après la mòrt de son protector, deguèt quitar la vila e s'exilar. Amb quauquei desenaus de partisans, s'installèt en Medina qu'adoptèt rapidament la religion novèla. Aquò li permetèt de reünir una armada e de secutar La Mèca que mau capitèt de lo sometre. En 630, a l'eissida de negociacions lòngas regardant principalament lo mantenement de l'estatut de sanctuari religiós de la ciutat, La Mèca acceptèt de se rendre e laissèt lei tropas de Maomet intrar e destrurre leis idòlas demonistas. En cambi, venguèt lo centre principau de la religion musulmana.
A la mòrt dau Profèta en 632, sa succession foguèt organizada per lei musulmans que designèron Abu Bakr (632-634) per li succedir amb lo títol de califa. Brèu, son rèine foguèt marcat per la revòuta dei tribüs aràbias vassalas de Maomet qu'assaièron sensa succès de reconquistar son independéncia. Aquela revirada permetèt ai dos califas seguents, Omar (634-644) e Othman (644-656), de menar una politica d'expansion militara en direccion d'Africa, d'Anatolia e d'Asia. L'afebliment deis Empèris Bizantin e Sassanida, minats per un conflicte lòng e saunós de 602 a 628 e per de divisions religiosas, favorizèt leis armadas musulmanas que conquistèron la màger part de Siria (634-638), la totalitat de l'Empèri Sassanida (632-641), Egipte (ans 640), lo litorau nòrd-african, la Peninsula Iberica e menacèron mai d'un còp Constantinòble.
La conquista foguèt favorizada per una politica d'amaisament amb lei pòbles autoctòns. Leis aristocracias localas qu'acceptèron la dominacion aràbia demorèron en plaça e lei tèrras dirèctament tenguts per lo poder bizantin ò sassanida èran pron importantas per contentar lei soudats musulmans. Dins aquò, de tensions apareguèron au sen de la direccion dau Califat a prepaus de la reparticion deis impòsts ò de la succession dei califas. Après l'assassinat d'Othman, la situacion se desgradèt e entraïnèt una guèrra civila entre lei partisans d'Ali, cosin de Maomet, e Mu'awiyya, governador de Damasc, eissit dau meteis clan d'Othman e tenent lo sostèn dei Quoraichites. Lo conflicte se doblèt de desacòrdis religiós entre lei dos camps car Ali desvolopèt una tiera de tèsis en favor de l'egalitat entre lei musulmans e d'una reduccion dau ròtle dau califa ais afaires religiós. En particular, lei partisans d'Ali èran opausats a la transformacion dau califa en sobeiran temporau. En 657, lo conflicte venguèt militar. Per resòuvre la crisi, Ali acceptèt de se sometre a un arbitratge exterior. Aquò afebliguèt pauc a pauc sa posicion fins a son assassinat en 661. En causa de la manca de sostèn, son fiu ainat li succediguèt pas e Mu'awiyya venguèt lèu califa.
La marginalizacion de la Peninsula Aràbia
A partir de 661, lo Califat se transformèt en monarquia que son cap s'installèt en Damasc. Aquò alunchèt la Peninsula Aràbia dei centres politics dau mond musulman e la marginalizèt pauc a pauc. La region demorèt teoricament una partida dau Califat mai l'esfòrç militar necessari per sometre lei tribüs localas venguèt pauc a pauc tròp important. Dins lo corrent dau sègle IX, la peninsula èra tornarmai independenta e, au sud, lei populacions de Iemèn e d'Oman comencèron de formar lei sieus estats.
En parallèl, dins lo corrent dau sègle X, un eiretier de la tribü dei Quoraichites foguèt nomat protector (cherif) de La Mèca. Fòrça autonòms, lei cherif reconoguèron dins lo corrent dei sègles seguents la senhoriá — sovent nominala — dei dinastias musulmanas dominantas : Fatimidas en 975, Seljdokides en 1070, Aiubides vèrs la mitat dau sègle XII, Mamelocs vèrs 1250, Otomans en 1517.
La conversion dei Sauditas au wahhabisme
En 1745, lo senhor Muhammad Ibn Saud, cap d'una tribü installada en Nejd, se convertiguèt au wahhabisme, un corrent religiós fòrça conservator favorable a la restauracion de la puretat originala de l'islam. En particular, èra opausat au culte dei sants musulmans, au sofisme e ai reformas aparegudas après lo periòde de Maomet. Aquelei tèsis se turtèron a l'islam popular mai permetèron a Muhammad Ibn Saud de reünir una armada pron importanta per sometre la màger part dei tribüs arabas dei regions centralas de la peninsula. En 1773, la conquista de Riyad permetèt a sa dinastia d'acomençar l'estructuracion d'un estat unificat. Après aquela victòria, lei Sauditas conquistèron Hasa (1793), obtenguèron la somission de Qatar (1794) e pilhèron Karbala onte lei luòcs sants dau chiisme foguèron destruchs (1802). En 1803, conquistèron La Mèca e enebiguèron ai musulmans dau nòrd, acusats de practicas non islamicas, de participar ai romavatges anuaus.
Aquò entraïnèt una reaccion de l'Empèri Otoman que demandèt au governador d'Egipte Mehemet Ali, de facto independent, d'intervenir per restablir l'òrdre. Divèrsei guèrras entraïnèron l'ocupacion de Nejd per leis Egipcians en 1818-1824 e en 1837-1840. Lei Sauditas perdiguèron la màger part de sei conquistas mai gardèron lo contraròtle dei regions centralas. Contunièron d'èsser la buta de l'ostilitat otomana que favorizèron la dinastia dei Chammar installada en Hail. Dins lo corrent deis ans 1880, aquela politica d'afebliment dei Sauditas aguèt un succès important car Riyad e sa region deguèron reconóisser la senhoriá dei Chammar.