cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bootzheim
Istòria
L'abbaye d'Ebersmunster possède de nombreux biens dans la localité. L'évêché de Bâle est en fait le véritable patron de la région. En 1427 ce sont les Rathsamhausen-Ehnwihr qui reçoivent le village en fief et le gardent jusqu'à la Révolution. Une autre famille importante, celle des nobles de von Bootzheim, connue en Alsace entre le XIVe et le ,joue un rôle prépondérant dans l'histoire de la ville de Sélestat. En 1852, à la suite des inondations, des maisons dites "Napoléon" sont construites à Bootzheim grâce à la générosité de l'empereur.La commune proche du Rhin, se voit doter d'une brigade des douanes dès le. En 1940, le village subit des dégât de l'armée allemande.
Castelha la Vielha
vinheta|right|250px|Localizacion de Castelha la Vièlha.
Castelha la Vielha (var. Castelha la Vièlha) (en espanhòu Castilla la Vieja) es la part septentrionala de la region istorica de Castelha. Correspònd ai províncias de Santandèr (Cantàbria), Burgos, Logronh (La Rioja), Paléncia, Valhadolid, Soria, Segòvia e Ávila.
Maisoncelles-en-Gâtinais
Maisoncelles-en-Gâtinais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Denis-sur-Loire
Saint-Denis-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(1097) Vicia
(1097) Vicia es un asteroïde.
Castelha la Nòva
Castelha la Nòva (var. Castelha la Nuòva, Castelha la Nava) (en espanhòu Castilla la Nueva) es la part meridionala de la region istorica de Castelha. Correspònd ai províncias de Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, Madrid e Toledo.
Les Marches
Les Marches en arpitan (Les Marches en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
L'Étang-Salé
L'Étang-Salé es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Reünion e la region de la Reünion.
Batalha de Berlin
LA batalha de Berlin foguèt la darrièra batalha terrèstra de la Segonda Guèrra Mondiala en Euròpa. Se debanèt entre lo 16 d'abril e lo 2 de mai de 1945 entre las fòrças sovieticas e los darrièrs soldats alemands de la garnison de Berlin. Stàlin donèt una portada simbolica a aqueste darrièr còp portat al regim nazi, aprèp las pèrdas massisas patidas per l'Armada Roja per inversar lo flux de l'invasion. A partir del 16 de genièr de 1945, l'Armada Roja trauquèt las linhas del front alemand après l'ofensiva de la Vístula-Oder, avançant rapidament cap a l'oèst a un ritme de 30 a 40 quilomètres per jorn, a travèrs la Prússia Orientala, la Bassa Silesia, la Pomerània Orientala e la Silesia Superiora, s'arrestan temporariament a 60 quilomètres a l'èst de Berlin, sus la riba del flume Oder. Durant l'ofensiva, dos grops d'armada sovietics ataquèron la capitala dempuèi l'èst lo sud, mentre que un tresen superava las fòrces alemandas situadas al nòrd de Berlín.
L'Étang-Salé
.
Wavrechain-sous-Faulx
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
(1098) Hakone
(1098) Hakone es un asteroïde.
William Carney
William Carney (Brooklyn, Nòva York, 1 de julh de 1942) es un politician american del Partit Republican. Foguèt membre de la Cambra dels Representants dels Estats Units pel primièr districte de Nòva York de 1979 a 1987.
Pierre Gasly
Pierre Gasly (n. a Roan lo 7 de febrièr de 1996), es un pilòt francés de Formula 1.
Sent Just e Vaquièiras
Sent Just e Vaquièiras (Saint-Just-et-Vacquières en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Gta'
Localisacion
La lenga es parlada en Odisha, dins lo districte de Malkangiri per 8 000 didayis.
Classificacion dialèctes
Lo gta' fa partida del grop del sud de las lengas munda, una branca de las lengas austroasiaticas.
Charles Leclerc
Charles Leclerc (n. a Mónegue lo 16 d'octobre de 1997), es un pilòt monegasc de Formula 1.
Usclats d'Erau
Usclats d'Erau (Usclas-d'Hérault en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Usclats ven del latin ustulatum, « cremat » ; segon Hamlin, Usclats ven de l'occitan usclat, del latin ūstŭlatum, « cremat »; l'adjectiu remembra l'incendi d'una localitat poblada. Bénédicte Boyrie-Fénié e Jean-Jacques Fénié motivan puslèu lo mot Usclats per un luòc ont fasián cremar la landa per far rebrotar l'èrba tendra.
Sicília
Sicília (Cecilia, Cecila en occitan ancian ; Sicilia en italian e sicilian) es la pus granda illa de la Mar Mediterranèa e tanben una region del sud d'Itàlia (Itàlia insulara).
La capitala es Palèrme. Las vilas mai importantas, en mai de la capitala, son Messina e Catània.
La lenga oficiala es l'italian, mas la lenga locala sempre parlada e escrita es lo sicilian. Es la region pus estenduda d'Itàlia e son territòri es constituït de nòu ancianas províncias partejadas en 390 municipalitats.
Geografia
Sicília es una illa d'Itàlia bordada al nòrd per la mar Tirrèna e situada a l'oèst-sud-oèst de la Calàbria meridionala. Al nòrd-èst de l'illa e a una trentena de quilomètres de la còsta, se situan las illas Eolianas, que constituisson un archipèla volcanic. Entre elas, cal citar l'illa d'Estrombòli, coneguda per son volcan, e que se trapa a 61 quilomètres a nòrd de la localitat de Milazzo. Sicília es separada de la península per l'estrech de Messina, larg d'un pauc mai de. Es tanben banhada a l'èst per la mar Ioniana. A a sud-sud-oèst de la localitat de Cava d'Aliga (Consòrci Liure municipal de Raguse) se situa l'illa de Malta.
Sicília venguèt una region autonòma en 1946. Demorèt devesida en províncias entrò la lei del 4 d'agost de 2015, qu'instituïguèt Consòrcis Liures de Comunas que 3 an l'apelacion de Ciutats Metropolitanas.
Sent Feliç de Viladés
Sent Feliç de Viladés (Saint-Félix-de-Villadeix en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bubertré
Bubertré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marnans
Marnans es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bodisme
thumb|right|300px|Temple de Bodnath a Katmandó en [[Nepal]] Lo bodisme es la religion mas tanben la filosofia basada suls ensenhaments de Siddharta Gautama (que venguèt Buddha). Es una religion non-teista que les ensenhaments fondamentals son las Quatre Nòblas Vertats e lo Nòble Camin Octuple. La tòca ultima de l'ensenhament bodista es la realizacion del nirvana. Aquesta religion espeliguèt en Índia, coma refòrma de l'indoïsme al sègle V abans Jèsus Crist e s'escampilhèt cap a l'Asia Centrala, Tibet, Sri Lanka, l'Asia del Sud-Èst, China, Corèa e Japon. Es vengut lo bodisme, a l'ora d'ara, una religion (o almens un biais de viure) relativament populara en Occident. Lo bodisme es pas una religion monolitica, se distinguís tres escòlas majoras: theravada, mahayana e vajrayana. S'estima que son mai de 500 000 000 los bodistas dins lo mond en 2015.
Naissença
Lo bodisme es nascut en Índia e foguèt fondat per Siddharta Gautama.
Se coneís pas exactament la data de naissença de Siddharta Gautama. Tradicionalament se dòna - 563 mas aquela data es pro contestada. Nasquèt a Lumbini dins una familha rica e aguèt la revelacion de sa mission a Bodh Gaya. Son ensenhament s'espandiguèt rapidament e, a sa mòrt, i aviá ja de nombroses seguidors de sa doctrina. Pauc après sa mòrt, en 483 ab. Jèsus Crist, lo primièr concili, lo parinirvāṇa, se tenguèt.
Lo bodisme presectarian
Lo bodisme presectarian constituís la primièra fasa del bodisme. Comencèt après la mòrt de Boda e durèt un pauc mai d'un centenat d'annadas. Pendent aquest periòde, de libres fondamentals foguèron escriches: lo Vinaya Pitaka e los quatre principals Nikayas o Agamas.
Lo bodisme sectarian
Pauc après lo segond concili, que se debanèt al sègle IV ab. Jèsus Crist, segon la tradicion pali del Dipavamsa, l'esquisma apareguèt. La tradicion savarstivada plaça l'esquisma mai tard, del temps de l'emperaire Ashoka. Dos clans s'acarèron: los Sthaviras e los Mahāsāṅghikas. Los Sthaviras donèron naissença a mai d'una escòla, demest las qualas l'escòla Theravāda.
La primièira expansion internacionala
A partir de 250 ab. J.-C., lo bodisme se difusa delà Índia. Lo bodisme theravada ajonh l'Asia Centrala (dusca Xinjiang) e l'Asia del Sud-Èst (dusca Bali). En Índia s'acara amb l'indoïsme que tornarà èsser la religion dominanta après lo sègle XII. En Afganistan e dins la regions vesinas d'aquest país, lo bodisme se desvolopa sos una fòrma sincretica, nomenada grecobodisme ( -250 a + 600). En Asia Centrala, lo bodisme de la rota de la seda (- 250 a + 700) se desvolopa parallelament. Lo theravada se desvolopa tanben en China a partir de - 100 mas serà remplaçat per lo Mahayana après l'an 600.
Lo grand declin del theravada
L'espandiment del theravada prenguèt fin a partir del sègle V. Dins totas las regions occidentalas a Índia declinèt e desapareguèt progressivament. L'arribada de l'islam trobèt un bodisme aflaquit e s'impausèt progressivament. En Afganistan, lo bodisme desapareguèt gaireben completament al sègle XII. Çaquelà, a Sri Lanka e en Asia del Sud-Èst se mantenguèt.
Declin e expansion internacionala del mahayana
Lo mahayana venguèt l'escòla dominanta d'Índia entre 500 e 700 de nòstra èra. S'espandiguèt parallelament en China que i remplacèt lo theravada. Pasmens, après 700, es lo vajrayana que s'impausèt en Índia e que se difusèt tanben a Tibet e demest los Mongòls. Aquest triomfe del vajrayana durèt pas gaire vist que Índia venguèt tornarmai indoïsta après lo sègle XII. Dins qualques regions ( Bengal...) es l'islam que s'impausèt sul bodisme. Lo mahayana coneguèt çaquelà un brave reviscòl en Asia de l'Èst ( China, Corèa, Japon) que s'i installèt d'un biais duradís. Es dins aquestas regions que lo bodisme foguèt mai creatiu entre 1200 e uèi. Diversas escòlas ( Zen, Chán, Tiantan, Tendai...) se desvolopèron. Lo theravada aguèt un dinamisme mendre e lo bodisme desapareguèt tanben d'Indonesia e de Malàisia après lo sègle 15.
Als sègles XX e XXI, lo bodisme s'es internacionalizat amb l'aparicion de minoritats bodistas en expansion dins mantuns países gràcias a l'immigracion de populacions bodistas. Per exemple, Austràlia a una minoritat de 2,5% de bodistas, los Estats Units an gaireben 2 500 000 bodistas. I a de conversions al bodisme dins de países ( esp. occidentals) que foguèron pas jamai bodistas.
Doctrina
Lo bodisme es sortit de l'indoïsme e, per aquesta rason, a servat e eiretat de nombroses concèptes indoïstas coma la reincarnacion, lo karma, lo samsara... La refòrma bodista respond a una volontat de salir del camin òrb de la liberacion indoïsta. La revelacion del Boda passa d' en primièr per la Via Mejana que defugís los excèsses de la mortificacion e de l'ascèsi pròpris a l'indoïsme. A la seguida d'aquesta revelacion, lo Boda desvolopa una ontologia de l'existéncia, las Quatre Nòblas Vertats e un camin de seguir per obténer la liberacion, lo Nòble Camin Octuple.
Quatre Nòblas Vertats
1. Dukkha: tota existéncia es impregnada de patiment, de pena, de frustracion davant la caducitat d'un mond en constant cambiament. Tot es essencialament fugidís.
2. Samudaya: l'origina del patiment se tròba en la desirança de viure, en la set d'accion, de plaser, de possession.
3. Nirodha: lo patiment se suprimís en anequelissent la set de viure, de gaudir, d'agir. L'extirpacion radicala dels desirs e de las passions nos mena a una serenitat e a una tranquillitat absoludas. Es lo nirvana.
4. Aria stanga marga o Nòble Camin Octuple: lo camin que mena al nirvana es lo nòble camin dels uèch passes. Lo que lo seguís s'apropria de l' illuminacion.
Los Quatre Brahmavihāras
Los Quatre Bramavihara ( o los quatre immesurables) representan un ideal de pensada que deu demorar coma un modèl per las relacions umanas.
1. Benvolença, amistança
2. Compassion
3. Jòia
4. Equanimitat
Natura de l'existéncia
Los savis bodistas an produch mai d'una teoria intellectuala per entendre lo biais de viure lo mond.
Los principis màgers
Lo concèpte de liberacion, nirvāṇa, es la tòca del caminament espiritual del bodista. Es legat al concèpte d'avidyā ( o ignorància) que representa la malpercepcion de la natura de la realitat. Lo que pòt s'extraire de l'illusion e que pòt percebre la natura vertadièra de l'ego e de tots los fenomèns, desvolopa la despassion per los objèctes e se desliura del patiment (dukkha) e del cicle sensa fin de renaissenças (saṃsāra). Per ajónher aquest objectiu, lo Boda recomandèt d'agachar las causas coma son caracterizadas per las Tres Marcas de l'Existéncia.
Las Tres Marcas de l'Existéncia
Segon los ensenhaments del Boda, tota existéncia es condicionada per tres factors indefugibles e inerents a tota vida. La tradicion bodista las nomena: las Tres Marcas de l'Existéncia.
L'impermanéncia
L'impermanéncia (pali: anicca) es un concèpte fondamental per compréner lo pensada bodista. Tot çò qu'es manifestat es impermanent, inconstant e instable. Tot çò que los senses percebon es dependent de condicions extèrnas. Tota la Creacion es presa dins un flux continú e, en consequéncia, l'ego e las condicions extèrnas son en cambiament constant. Vist que tot es impermanent, s'estacar als objèctes fugidisses es futil e mena al patiment.
Lo patiment
Lo patiment (pali: दुक्ख dukkha; sanscrit दुःख duḥkha) es un concèpte essencial del bodisme. Lo tèrme es pro complèxe e podriá èsser revirat de mai d'un biais coma: patiment, dolor, sofrença, inquietud, angoissa, frustacion, misèria. Pasmens son sens s'apropria puslèu de 'abséncia de quietud' (en anglés: disquietud). Per empedegar que l'òm lisque sus las connotacions negativas de las reviradas e que l'òm considere lo bodisme coma pessimista, mai d'un autor emplega le tèrme dukkha sens lo revirar.
Abséncia de l'ego
L'abséncia de l'ego o lo non-se (pali: anatta; sanscrit: anātman) es lo tresen concèpte de las Tres Marcas. Son sens es que res pòt pas vertadièirament èsser nomenat ego e que çò que nomenam ego es simplament una construccion de l'esperit.
Coproduccion condicionada
La doctrina de pratītyasamutpāda, (sanscrit; pali: paticcasamuppāda; tibetan: rten.cing.'brel.bar.'byung.ba; Chinés: 緣起) jòga un ròtle essencial dins la metafisica bodista. Postula que tots los fenomèns son ligats entre eles per de relacions de causas e consequéncias.
Aquesta doctrina a donat naissença als Dotze Nidānas que representan lo cicle de las causas dels cicles de reincarnacion. Cadun dels nidānas crea lo seguent.
Athis (Marna)
Athis es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Bodisme
Escòlas
Tradicionalament, los bodistas son classificats en tres escòlas: theravada, mahayana, vajrayana.
Theravada
Lo bodisme theravada (sanscrit: स्थविरवाद) es l'escòla mai anciana, considerada coma l'escòla mai fisèla al bodisme primitiu. Son nom significa "doctrina dels Ancians". Es la fòrma dominanta de bodisme en Asia del Sud-Èst e a Sri Lanka, Nepal e Bangladèsh. Es la segonda fòrma mai importanta numericament del bodisme amb aperaquí 30 % dels bodistas ( 150 000 000 de perosnas).
Birhor
Lo birhor es una lenga austroasiatica parlada en Índia. La lenga es menaçada.
Bodisme
Theravada
Lo bodisme theravada nasquèt après lo Tresen Concili Bodista ( -250) mas capitèt pas jamai de s'impausar en Índia que d'autras escòlas ( mahayana, vajrayana...) i foguèron totjorn majoritàrias. Son desvolopament es degut subretot a son implantacion a Sri Lanka e en Asia del Sud Èst pauc de temps après sa naissença.
Bandièra d'Occitània
La bandièra d'Occitània representa la region culturala e istorica nomenada Occitània. Dempuèi 2016, existís d'un autre costat una region administrativa nomenada Occitània qu'arbora sa pròpria bandièra.
Bandièra de la region istorica e culturala
La bandièra de la region istorica existís jos doas variantas :
Dins las valadas occitanas d'Itàlia, en aplicacion de la lei 482-99 sus la proteccion de las minoritats lingüisticas, de nombrosas comunas organizan una ceremonia a l'entorn de la pausa de la bandièra occitana suls bastiments oficials. Un tèxt es legit en occitan e en italian, explicant los motius de la ceremonia puèi la bandièra es montada al son del Se canta. Aquesta ceremonia s'es desrotlada pel primier còp en França, dins lo vilatge daufinés de Baratier, lo 19 de novembre de 2006. Dins la region Piemont, aqueste usatge a estat oficializat en 2007 per l’ensemble de las minoritats istoricas per una lei regionala.
Bodisme
Theravada
Lo bodisme theravada seguís lo Canon Pali.
Mahayana
Lo bodisme mahayana es la fòrma de bodisme dominanta en Asia de l'Èst e a Vietnam. Reconeisson la validitat teologica dels sutras mahayanas.
Totun, lo bodisme mahayana es pas nascut en Asia de l'Èst mas en Índia al sègle V, jos la dinastia dels Guptas. Floriguèt e aguèt mantuns centres demest los quals, l'universitat de Nalanda foguèt preeminenta.
S'espandiguèt après lo sègle VII en China. Lo centre chinés es a l'origina de la difusion dins los autres países (Corèa, Japon, Vietnam). L'emigracion de nombroses Chineses a difusat lo bodisme mahayana dins d'autras regions, esp. en Asia del Sud-Èst ( Malàisia, Singapor, Indonesia...) e dins los países occidentals (Estats Units, Canadà, Austràlia...). D'un biais general, lo bodisme mahayana coexistís amb las religions tradiconalas dels países ont s'implanta. Per exemple en China, lo taoïsme e lo confucianisme foguèron pas jamai amenaçats pel bodisme. Es la meiteissa causa a Japon ( amb lo shintoïsme), en Corèa o a Vietnam que servèron lors religions tradiconalas malgrat l'arribada del bodisme. Aiçò es puslèu una caracteristica del bodisme mahayana que del bodisme theravada que s'impausèt mai fortament sus las religions prebodistas. Aquesta tolerància es ligada a una vision dobèrta sus la fe amb un apròchi que considera que los camins espirituals pòdon èsser divèrses.
Lo bodisme mahayana es lo mai important numericament amb, aperaquí, 65% dels bodistas del mond ( siá 350 000 000 de personas).
Vajrayana
Lo bodisme vajrayana es la fòrma dominanta de bodisme pels Tibetans e pels Mongòls.
Istoricament foguèt present tanben en China mas desapareguèt al profièch del bodisme mahayana. Qualques elements teologics vajrayana son pasmens encara presents dins lo bodisme mahayana.
Los seguidors del bodisme vajrayana son mai de 25 000 000 dins lo mond (China, Mongolia) amb de grops mai reduches en Índia, Nepal, Botan, Russia e dins de países qu'an reçauput d'immigrants bodistas. Malgrat son importància demografica reducha, lo bodisme vajrayana gaudís d'un brave prestigi dins lo mond bodista e delà.
Etica bodista
Los bodistas an un còdi etic nomenat Śīla (sanscrit: शील, sīla en pāli). 'Sila' pòt èsser revirat per conduita etica, moralitat, comportament virtuós e constituís la basa de referéncia pel comportament personal dins la tradicion bodista. Aquest còdi fa partida del Nòble Camin Octuple.La Sila a mai d'un nivèl, segon la situacion personala: moralitat basica, monge novici e monge.
Los Cinq Precèptes
Las règlas principalas son pel nivèl de moralitat basica ( o Cinq Precèptes):
1. S'absténer de préner la vida e privilegiar la practica de la non-violéncia (ahimsā).
2. S'absténer de panar o de préner tot çò qu'es pas donat.
Birhor
Localisacion
La lenga es parlada en Jharkhand, dins los districtes de Purbi Singhbhum, Hazaribagh e Ranchi. D'autres locutors vivon dins las regions pròchas en Odisha, en Chhattisgarh e en Bengala Occidental. Los birhors èran tradicionalament de nomads que foguèn quasi forçat de venir sedentaris.
Bodisme
Los Cinq Precèptes
3. S'absténer de tota conduita sexuala fòraviada.
Birhor
Classificacion dialèctes
Coma lo mundari, l'ho, lo turi o lo santali, lo birhor fa partida del grop kherwarian de las lengas munda, una branca de las lengas austroasiaticas.
Bodisme
Los Cinq Precèptes
4. S'absténer de mentir (sempre dire la vertat).
5. S'absténer de consomar tota substància intoxicanta (drògas, alcoòl...).
Athis (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cabildo de Buenos Aires
thumb|left|200px|Tresau version deu Cabildo, shens nada tor e copat a dreta entar deishar passar l'[[avienguda de Mayo (ivèrn austrau de 1918, coneguda com .]] Lo Cabildo de Buenos Aires que's troba sus la plaça de Mayo (tanben costejada per la catedrau e l'Ostau Arroset) que ho la sede deu poder municipau e judiciau deu temps de la colonia espanhòla (deu temps de la vicereiautat, lo vicerei que s'estava dens la hortalessa, a l'emplaçament deu l'actuau Ostau Arroset). que ho un lòc centrau de la Revolucion de Mai e qu'acesè la Purmèra Junta qui remplacè lo govèrn coloniau.
Lo cònsol Manuel Frías que decidí de'u bastí mercés a ua taxa suu navius qui entravan e sortivan deu pòrt. Lo purmèr cabildo que ho acabat en 1610. En 1682 las autoritats que perpausèn de'u tornar bastir dab dus solèrs : dens la partida baisha ua carcèr e au solèr lo capitòu e los archius. La construccion que comencè en 1725 per s'estancar en 1728 per manca de diners, puish que recomencè en 1731 per s'estancar enqüèra en 1732. Deu temps de la Revolucion de Mai de 1810 lo bastiment b' èra tostemps pas acabat (a maugrat qui la tor e hosse bastida de cap a 1764).
Au cors deu sègle XIX lo bastiment que conservè la totalitat deus sons onze arcèus, la soa tor e tanben lo son estil coloniau ; totun, a la fin d'aqueth sègle la tor que ho en purmèr eslhevada en 1880 per las transformacion de l'arquitècte Pedro Benoit puish avalida en 1889.
La traucada de l'avienguda de Mayo (1894) que he càder mantun arcèus de dreta ; en 1931 d'autes arcèus, a esquèrra aqueth còp, que cadón entà deishar passar l'avienguda diagonau Julio Argentino Roca. Fin finala lo bastiment, redusit a 4 arcèus, shens nat tor e ostendent un estil italian que ho restaurat au cors de las annadas 1940 per l'arquitècte Mario Buschiazzo qui'u tornè lo son estil coloniau d'autes còps en bèth tornar bastir ua tor inspirada de la purmèra, en tornant hicar un balcon de herrat, hèrs a las frinèstas e un tèit de teulas arroias. Qu'ei atau qui's pòt véder uei lo dia, dab ua tor e ua façada qui son donc, en vertat, deu sègle XX. A maugrat de la semblança, enter lo Cabildo originau e l'actuau que i avó donc duas autes versions.
Bodisme
Los Uèch Precèptes
Aquestes precèptes s'aplican a lo que vòl viure una vida mai ascetica, quitament s'es pas monge.
Los Cinq Precèptes demòran valids amb l'excepcion que lo tresen es aprigondit e es transformat en obligacion de celibat. Als cinq primièrs, s'ajusta:
6. S'absténer de manjar a una ora inapropriada ( esp. a nuèch falida).
7. S'absténer de musica, de dança, de portar de belaròias o de jòias e de se pimpar, d'assistir a d'espectacles.
8. S'absténer d'utilizar de sètis o de lièches, luxuoses o confortables.
Practicas religiosas
La practica religiosa bodista es pro variada. Los elements essencials son: la devocion, lo iòga, la retira dins las Tres Jòias.
Devocion
La devocion es una partida importanta demest la majoritat dels bodistas. Consistís en pregàrias, don de flors o d'encens dins los temples, cants, pelegrinatges.
Iòga
Lo iòga, practica soventas fes associada a l'indoïsme, es tanben largament practicat pels bodistas. La meditacion o absorpcion meditativa (pali: jhāna; sanscrit: dhyāna) es fòrça correnta. Aquestas practicas foguèron conselhadas pel Boda. Çaquelà una de las innovacions mai importantas del iòga bodista es que la meditacion deu ėsser associada amb una liberacion cognitiva. Segon l'ensenhament del Boda, sol lo iòga que permet d'ajónher la liberacion a una utilitat. La meditacion èra un aspècte essencial de la vida dels iòguis ben abans la naissança del Boda. Las tecnicas d'introspeccion foguèron retengudas pel Boda mas deneguèt las teorias ioguicas de liberacion. La clartat d'esperit e la consciéncia clara (la sampajañña) debon èsser de contunh despartadas contràriament a çò qu'ensenha lo iòga indoïsta.
La retira dins las Tres Jòias
La primièira estapa dins la majoritat de las escòlas bodistas es la retira dins las Tres Jòias (sanscrit: tri-ratna, pali: ti-ratana). Aquestas jòias son concebudas coma etèrnas e incambiablas. Es considerat coma un camin de seguir per trobar lo nirvana. Acceptar la retira de las Tres Jòias es generalement considerat coma sufisent per endevenir bodista.
Las tres jòias son:
Cabildo de Buenos Aires
Uei lo dia lo Cabildo qu'ei un musèu qui presenta objèctes de la Buenos Aires coloniau. Dens la soa cort, auberta sus l'avienguda de Mayo, que's pòt trobar un putz (adara barrat) qui ei ua de las paucas causas remontant au temps coloniau e qui no's mudè pas jamei dens lo Cabildo (que pertanhèva a l'ostau nadau de Manuel Belgrano.
Bodisme
La retira dins las Tres Jòias
1. Lo Boda.
2. Lo dharma i.e. las leis de la natura.
3. La sangha o communautat monacala.
Escripturas bodistas
Lo bodisme a desvolopat una seria de tèxtes fondadors e exegetics. Diferon notablament dels tèxtes biblics per l'estil e la fòrma e prenon soventas fes l'aspècte de tractats comparables als escriches dels Sants Paires de la Glèisa. Las lengas utilizadas son mai que mai lo pali, mas i a tanben de nombroses tractats en chinés, tibetan, sanscrit, mongòl atal coma dins totas las lengas dels países que lo bodisme i es una religion tradicionala. Contriàrament a d'autras religions, lo bodisme a pas de tèxtes centrals reconeguts per tots los cresents. Cada escòla seguís sos tèxtes pròpis: lo bodisme theravada privilegia lo Canon Pali mentre que lo bodisme mahayana seguís los Sutras Mahayanas. Lo Canon Pali e los Sutras Mahayanas son, per aquestas rasons, los mai famoses.
Lo Sutra Mahayana
Lo Sutra Mahayana es un ensemble de sutras que lo tradicion del bodisme mahayana reconeis coma los ensenhaments originals del Boda. Mai de 600 sutras son estats servats dins aiceste libre.
Lo bodisme dins lo mond
Lo bodisme es subretot una religion presenta en Asia orientala e en Asia del Sud-Èst. I a tanben 6 a 8 000 000 de bodistas en Euròpa, en America e en Oceania. I auriá en 2015 aperaquí 550 000 000 de bodistas mas aquel nombre es solament una estimacion. Dins mai d'un país de tradicion bodista ( China, Vietnam, Corèa del Nòrd) los recensaments religioses son parcials e contredison d'autras fonts. Dins d'autres las donadas son lacunaras. Totun, cal remarcar que lo nombre de bodista creis regularament.
Índia
Lo país que Siddharta Gautama i presiquèt es a l'ora d'ara majoritariament indoïsta. Pendent l'empèri d'Ashoka, lo bodisme èra pasmens vengut la religion dominanta mas son declin progressiu a partir del sègle XIII lo transformèt en una escassa minoritat. Uèi, los bodistas representan 0,77% de la populacion indiana siá aperaquí 9 900 000 personas en 2015.
Sri Lanka
Lo bodisme i es la religion dominanta amb 70,1% ( 14 700 000). L'escòla Theravada es l'escòla tradicionala. La religion es marcada etnicament, los Singaleses essent mai que mai bodistas mentre que los Tamils son en majoritat indoïstas.
Nepal
Lo bodisme es la religion de 9% de la populacion siá de 3 000 000 de personas. Es praticat subretot per las populacions tibetanas o aparentadas. Es lo país que Siddharta Gautama i nasquèt.
Botan
75% dels 750 000 abitants del país son bodistas (570,000 ). Seguisson lo bodisme vajrayana. Lo bodisme ten dins aquel país un caractèr oficial tot ben que la libertat religiosa siá parallelament reconeguda.
Japon
Japon es un país majoritariament bodistas tot ben que lo bodisme siá practicat sovent amb lo shintoïsme. En 2013, i aviá 84 700 000 bodistas a Japon o 66,7% de la populacion. I a un fum d'escòlas. Lo zen es una de las mai famosas per son resson en Occident.
Republica populara de China
Segon una enquèsta de 2010, los bodistas representarián 13,8% de la populacion chinesa (190 000 000). Lo govèrn comunista menèt una politica antireligiosa a partir de 1949 mas dempuèi un trentenat d'annadas i a un reviscòl sensible de las religions. Segon d'autras sorças, i auriá 18,2% de bodistas ( 250 000 000). Lo bodisme Mahayana i es dominant mas lo bodisme tibetan es tanben important.
Republica de China
Los bodistas i representan 35,1% de la populacion ( 8 200 000 personas).
Corèa del Sud
22,8% de la populacion es bodista (11 700 000 personas). Lo bodisme i a conegut un brave reviscòl dempuèi 1950. A las termièiras del sègle XX, èra moribond a la seguida d'una repression multiseculara pel poder politic. En 1962 i aviá sonque 2,6% de bodistas (600 000). Foguèt la religion oficiala pendent qualques periòdes de l'istòria coreana ( per exemple dins lo reialme de Silla en 532).
Mongolia
Segon le reconsament de 2010 53% de la populacion es bodista (1 500 000 personas). Lo bodisme practicat en Mongolia es lo bodisme tibetan mesclat d'elements shamanistas. Lo govèrn comunista ensajèt d'anequelir la fe bodista dins las annadas 1930 ( destruccion de temples, masèl de 18 000 lamàs). Dempuèi la fin del communisme en 1991, lo bodisme conéis una renaissença.
Tailàndia
Segon lo recensament de 2000, 94,6% de la populacion èra bodista. En 2015, i auriá al mens 93% de bodistas ( 63 200 000).
Laos
67% de la populacion seguís lo bodisme theravada ( 4 500 000 personas). La convivėncia amb las religions politeistas localas es sempre estada pacifica.
Cambòtja
Lo bodisme i es la religion oficiala e la religion de 96,5% de la populacion ( 15 000 000). Malgrat las persecucions dels Khmers roges fins a 1981, lo bodisme a sobreviscut e coneís a l'ora d' ara una renaissença amb mai de 4226 temples dins lo país en 2013.
Vietnam
Lo govèrn mena una politica ostila a la religion. Segon lo Pew Forum, los bodistas representan 16% de la populacion ( 15 000 000). Las donadas del govėrn son mai modèstas amb 9,6% segon lo recensament de 2010.
Birmania
89% de la populacion son bodistas (46,000,000 ). Pasmens segon lo Pew Forum, los bodistas representarián 80% de la populacion. Son mai que mai de bodistas theravada.
Malàisia
19,8% de la populacion es bodista ( 6 000 000 de peronas). 83,6% dels Malaisians d'origina chinesa son bodistas. Aquesta communautat representa 96,2% dels bodistas del país ( i a tanben qualques grops bodistas d'origina tai o indiana).
Singapor
33% de la populacion (1,800,000 personas) es bodista. Son mai que mai de Chineses.
Indonesia
Segon lo recensament de 2010, 0,72% de la populacion (1,700,000 ) es bodista, principalament de Chineses.
Russia
Qualques regions annexadas per Russia dins son expansion istorica cap a l'èst son de tradicion bodista. Boriatia, Calmoquia e Tuva an de communautats bodistas importantas. Al total, 700 000 personas ( 0,5% de la populacion) son bodistas.
Autres países
Levat los países que lo bodisme i es la o una de las religions tradiconalas, lo bodisme es tanben practicat per de communautats d'emigrats. Dins los países occidentals, dempuèi 1970, lo bodisme a conegut una expansion demografica importanta ( Austràlia, Canadà, Estats Units, Euròpa). Amb la mondializacion, i a tanben de minoritats bodistas dins un bèl nombre d'autres países. Los bodistas dinbs los países occidentals on estimats entre 6 e 8 000 000 en 2015 e a 1 ou 2 000 000 disn los autres países del mond ( Africa, Euròpa de l'Èst, mond islamic, illas d'Oceania).
Lo bodisme en Occitània
Lo bodisme es activament practicat en Occitània dempuèi un sègle amb l'arribada de populacions vengudas d'Asia. I a tanben qualques convertits.
A l'ora d'ara, i a tanben qualques monastèris e centres religioses installats sul territòri occitan.
Aquí una tièira de monastèris o de temples bodistas.
Biàrritz
Biàrritz (Biarritz en francés, Miarritze en basco) qu'es ua vila deu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es ua vila d'Occitània (Gasconha) segon las dadas lingüisticas scientificas e segon los occitanistas (mes es ua vila deu País Basco segon los militants basquistas).
Geografia
Es banhada per l'ocean Atlantic (golf de Gasconha). Qu'es hèra pròcha de Baiona e Anglet dab las quaus forma ua conurbacion e lo parçan deu Baish Ador.
Lo casinò de Biàrritz (obèrt tre lo 10 d'agost de 1901) e las soas plajas que hèn de la vila un center toristic. Lo surf que tròba a Biàrritz un deus punts mei importants entà la soa practica. Biàrritz que viu en fàcia de la mar. Qu'estó a las soas originas un vilatge balenèr.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['bjarrits]. Las formas ancianas que son Bearriz, Beariz en 1170, Bearids, en 1186, Bearritz en 1249, Beiarriz, Beiarrids en 1261, Biaris (mapa deu sègle XVII, shens data), Biarritz (mapas de 1638 e de 1651), Biaritz (mapa de 1714), Biarrits (mapa deu començament deu sègle XVIII), Biarrit (mapa de 1733).
Dauzat qu'explica Biàrritz, a la seguida d'Henri Gavel, per dos mots bascos, bi e harri, arri, « ròc », « lòc deus dus ròcs ».
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que torna préner la medisha explicacion.
J.B. Orpustan, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien de *berarr-itz, dab berrar varianta de belharr « èrba »; lo sens globau que seré de « lòc on l'èrba ei abondosa ». Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei totaument en acòrd dab J.B. Orpustan e que cred Biàrritz se gasconizè tardivament e parcialament.
Hector Iglesias qu’indica que Biàrritz e vien d’un antroponim d’origina germanica, Viarici, de wig-, « guèrra, combat » e reiks, « poissença ». D’efèit en Galícia qu’existeish un toponim Santa María de Beariz de las formas ancianas Viarici, 1034, Uiarici, Uiariz, 1053, Beariz, 1220.
Istòria
La familha reiala britanica que passè temporadas a Biàrritz.
Lengas
Las duas versions de la Carte des sept provinces basques montrant la délimitation actuelle de l'euscara en dialectes, sous-dialectes et variétés (Mapa de las sèt províncias bascas qui mòstra la delimitacion actuala de l'euscarà en dialèctes, sos-dialèctes e varietats) dessenhadas en 1863 per lo prince Loís Lucian Bonaparte que plaçan Biàrritz hòra de l'aira bascofòna.
Lo Recueil de linguistique et de toponymie des Pyrénées (Recuelh de lingüistica e de toponimia deus Pirenèus) realizat en 1887 per Julian Sacaze que dona per Biàrritz ua version en gascon, compausada d'ua traduccion de dus tèxtes mitologics, puish ua lista deus microtoponimes de la comuna.
Le Recueil des idiomes de la région gasconne (Recuelh deus idiòmas de la region gascona) realizat en 1894 per lo lingüista Edouard Bourciez que dona per Biàrritz ua version de la parabòla deu hilh prodigue traduita en gascon.
Biàrritz qu'ei un deus punts d'enquèsta, lo mei occidentau de Gasconha, de l' Atlas Linguistique de France elaborat en 1897 per Jules Gilliéron.
La mapa deu Pays Basque français (País Basco francés) dessenhada en 1943 per Maurice Haulon que hè paréisher la "démarcation actuelle entre la langue basque et les dialectes romans" (demarcacion actuau enter la lenga basca e los dialèctes romanics) e qu'enclutz la comuna de Biàrritz dens l'aira gasconofòna.
Biàrritz qu'ei un deus punts d'enquèsta de l' Atlas linguistique de la Gascogne elaborat en 1957 per Joan Seguí.
Segon la Morfología del verbo auxiliar vasco (Morfologia deu vèrbe auxiliar basco) establida per Pedro de Yrizar en 1970, Biàrritz es pas situada dens l'aira bascofòna.
La lenga tradicionala de la conurbacion formada per Biàrritz, Baiona e Anglet (nuclèu deu Baish Ador) qu'ei l'occitan (gascon), segon las enquistas filologicas deus sègles XIX e XX (vejatz en particular l'Atlas linguistique de la Gascogne), mes que i a ua hòrta preséncia deu basco deguda a ua immigracion rurala recenta de l'arrèrpaís bascofòn.
En tot cas la lenga dominanta i es lo francés dempuish lo sègle XX. Los movements culturaus locaus que revendican l'occitan e lo basco e qu'an obtengut ua senhalizacion trilingüa en francés, en basco e en occitan.
Los movements politics occitanistas que revendican lo Baish Ador (dab Biàrritz) coma ua part d'Occitània. Los movements politics bascos que'u revendican coma ua part deu Bascoat.
Lòcs e monuments
thumb|right|200px|Ofici deu Torisme, Biàrritz thumb|left|200px|Ostalaria deu Palais thumb|800px|center|Biàrritz dab las soas plajas e ondadas propícias entà har surf
William S. Morgan
William Stephen Morgan (Monongalia County, Virgínia, 7 de setembre de 1801 – Washington, 3 de setembre de 1878) foguèt un politician american. Èra un representant dels Estats Units per Virgínia.
Wattignies-la-Victoire
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Lo sieu nom fach referéncia a la batalha de Wattignies (16 d'octòbre 1793) ont Jourdan assistit de Carnot #refusar los Austrians del prince Frédéric de Porcellana-Cobourg.
Aquela batalha #èsser la primièra demostracion de l'eficacitat del canon de Gribeauval pel periòde dels guèrras de la Revolucion francesa #que serà seguida Guèrras napoléoniennes. Aquela victòria #èsser un estonament considerable a París ont las convencionala èran òc convencuts d'una desbranda a venir Francés contra armadas de mestièr #que #decidir l'execucion de Marida-Antoinette, aquel meteis 16 d'octòbre. L'endeman, París apreniá que la batalha i aviá #èsser victorieuse. Lo principal artesan d'aquela victòria #èsser lo jove general Florent Duquesnoy ; sol oficiar d'experiéncia sus luòc, lo general Jourdan en avent pas experiéncia de commandement a l'epòca. Jourdan Èra un ancià soldat de la guèrra d'America (1780) jos Rochambeau. De retorn a França en 1782, #èsser démobilisé e #tornar exercir lo sieu mestièr d'en negociant ne de articles de ferblanterie. #Tornar a París amb la Revolucion e #obténer lo grade de general per las siás relacions l'an 1792.
De contunh, #prene lo camp austrian per estonament, d'ora en la matinada del 16 d'octòbre, en lançant los sieus òmes al assaut del costat mai inaccessible de Wattignies, en fasent empénher a braç d'òme los canons de Gribeauval. Lo general austrian Clayrfayt i aviá declarat #qu'èra escarrabilhat a se far "sens culotte" se los Franceses lududi prenián la siá posicion de Wattignies. A mens de 100 mètres de las linhas austrianas, en la bruma d'octòbre, los òmes de Duquesnoy fasián fuòc de contunh recomençaven lo sieu ascension. Cap a 11 oras lo luòc èra paissièra e aquelas fes, los canons franceses, mai los canons austrians avián virat cap a l'oèst, es-a dire en l'esquina de las posicions de Clayrfayt. Aquel pas #aver d'autre recors #que de ordonner lo repli general cap al nòrd per se refugiar darrièr de la Sambre, dégageant aital la vila de Maubeuge. Aquela batalha i aviá considerat per Napoleon coma la sòla verdadera batalha de la revolucion, la batalha de Valmy en essent sujette a fiança.
Obsèrva
Son nom fait référence à la bataille de Wattignies (16 octobre 1793) où Jourdan assisté de Carnot repoussa les Autrichiens du prince Frédéric de Saxe-Cobourg.
Cette bataille fut la première démonstration de l'efficacité du canon de Gribeauval pour la période des guerres de la Révolution française qui sera suivie des Guerres napoléoniennes. Cette victoire fut une surprise considérable à Paris où les conventionnels étaient si convaincus d'une défaite à venir des Français contre des armées de métier qu'ils décidèrent l'exécution de Marie-Antoinette, ce même 16 octobre. Le lendemain, Paris apprenait que la bataille avait été victorieuse. Le principal artisan de cette victoire fut le jeune général Florent Duquesnoy ; seul officier d'expérience sur place, le général Jourdan n'ayant pas d'expérience de commandement à l'époque. Jourdan était un ancien soldat de la guerre d'Amérique (1780) sous Rochambeau. De retour en France en 1782, il fut démobilisé et revint exercer son métier de négociant en articles de ferblanterie. Il retourna à Paris avec la Révolution et obtint le grade de général par ses relations en 1792.
De son côté, Duquesnoy était un ancien sous-officier de la gendarmerie royale, basé à Nancy. Il fut signalé à l'attention de Carnot à la bataille de Hondschoote (près de Dunkerque) en juin 1793, où, comme capitaine à cheval, il semait la terreur chez les Anglais en passant avec ses hommes derrière les lignes anglaises. En août 1793, il fut nommé général par Carnot malgré les critiques de son propre frère Ernest Duquesnoy, conventionnel à Paris, qui le considérait comme un incapable. Duquesnoy réalisa le travail d'approche du village de Wattignies en faisant défiler ses hommes en parallèle de la place retranchée des Autrichiens, mais juste hors de portée des canons ennemis.
Ensuite, il prit le camp autrichien par surprise, tôt dans la matinée du 16 octobre, lançant ses hommes à l'assaut du côté le plus inaccessible de Wattignies, en faisant pousser à bras d'homme les canons de Gribeauval. Le général autrichien Clayrfayt avait déclaré qu'il était prêt à se faire "sans culotte" si les Français lui prenaient sa position de Wattignies. À moins de 100 mètres des lignes autrichiennes, dans le brouillard d'octobre, les hommes de Duquesnoy faisaient feu puis recommençaient leur ascension. Vers 11 heures la place était prise et cette fois, les canons français, plus les canons autrichiens étaient tournés vers l'ouest, c'est-à-dire dans le dos des positions de Clayrfayt. Celui-ci n'eut d'autre ressource que d'ordonner le repli général vers le nord pour se réfugier derrière la Sambre, dégageant ainsi la ville de Maubeuge. Cette bataille était considérée par Napoléon comme la seule vraie bataille de la révolution, la bataille de Valmy étant sujette à caution.
Remarque
(1100) Arnica
(1100) Arnica es un asteroïde.
Andrieu-Jacme Bossac
Andrieu-Jacme Bossac (Albi, 1889-1964 ) foguèt un escrivan e activista occitan. Foguèt president de la Societat d'Estudis Occitans de 1936 a 1943.
Urgons
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [yr'gu(ŋ)s]. Las fòrmas ancianas que son de Urgoos en 1243, Urgons en 1279, Urgõs (mapa de 1638), Urgons (mapas deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733).
Dauzat e Rostaing que supausan un nom, probablament ibèr, d'òmi Urg-, dab un sufixe escur''.
Longepierre
Longepierre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Esclusa de Marselheta
vinheta L'esclusa de Marselheta es una esclusa de cambra unica sul canal del Miègjorn. Bastida cap a 1674, se tròba a 127,2 km de Tolosa a 79 m d'altitud. Las esclusas adjacentas son l'esclusa de Fontfila a l'èst e l'esclusa de Trebes, a'oèst.
Es situada dins la comuna de Marselheta dins lo departament d'Aude en Occitània.
Max Verstappen
Max Verstappen (n. a Hasselt lo 30 de setembre de 1997), es un pilòt bèlgo-neerlandés de Formula 1. Es estat proclamat un còp campion del mond de Formula 1.
Montauville
Montauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge se situa a l'oèst de l'aglomeracion de Pont-a-Monsó, en pè de còsta de Moselle. La còsta a coronat pel Beu-o-Sacerdòt. Los abitants de Montauville se trucan los montauvillois e montauvilloises.
Le village se situe à l'ouest de l'agglomération de Pont-à-Mousson, en pied de côte de Moselle. La côte est couronnée par le Bois-le-Prêtre. Les habitants de Montauville s'appellent les montauvillois et montauvilloises.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Glinice-Domaniewo
Glinice-Domaniewo ( prononciacion polonesa: [ɡliˈnit͡sɛ dɔmaˈɲɛvɔ] ) es un vilatge polonés de la gmina de Winnica dins lo powiat de Pułtusk del Voivodat de Mazòvia dins lo centre-èst de Polonha.
Lo vilatge compta aperaquí una populacion de 72 abitants en 2009.
Nonaville
Nonaville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Louis Braille
thumb|300px|Bust de Louis Braille dins son ostal natal. thumb|"Louis Braille" en [[braille.]] Louis Braille (Nascut a Coupvray (Sèina e Marna, França) lo 4 de genièr de 1809 – mòrt lo 6 de genièr de 1852) foguèt un professor francés cèc, celèbre per l'invencion del sistèma de lectura pels cècs que pòta son nom, (sistèma Braille).
A l'edat de 3 ans perdèt la vista. L'uèlh esquèrra s'infectèt a causa d'un accident dins lo talhièr de selièr del paire al utilizar un esplech tròp pesat per el. La infeccion acabèt per aténher tanben l'uèlh drech, provocant una cecitat irreversible.
Aprèp qu'obtenguèt una borsa d'estudis, en 1819 s'anèt a París, ont dintrèt a l'Institut Nacional pels Joves Cècs, institucion ont mai tard venguèt professor. Dins aquel meteis centre encontrèt Charles Barbier, inventor de un sistèma de lectura pels cècs que Braille tansformèt e completèt fins a ne fa çò que vendrà lo sistèma universal de lectura pels afectats de cecitat.
Aquel sistèma, nomenat Braille en onor a son inventor, conta de 63 caractèrs formats de un a sièis punts e que son imprimits en relèu sus un papièr que permet la lectura mejans lo tocat. E mai, los caractèrs del sistèma, que Braille publiquèt en 1829 e 1837, foguèron adaptats per notar musicala, çò que aisís sa compreneson.
Malaút de Tuberculòsi, moriguèt lo 6 de genièr de 1852, foguèt enterrat dins sa vila mairala. En 1952, un sègle aprèp sa mòrt, sos rèstes fuguèron transportats a París e enterrats al Panteon.
Maithripala Sirisena
Pallewatte Gamaralalage Maithripala Yapa Sirisena, mai conegut coma Maithripala Sirisena, es un paisan e òme politic (n. 1951) qu'es lo president actual de Sri Lanka.
Daniel Ricciardo
Daniel Ricciardo (n. a Perth lo 1èr de julhet de 1989), es un pilòt australian de Formula 1.
Espanhac (Corresa)
Espanhac  (Espagnac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.