cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lengas austroasiaticas
Classificacion
las lengas austroasiaticas se partisson en dètz brancas :
Riscla
Riscla (Riscle en francés) qu'ei ua comuna occitana, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Dempèi 2019, Riscla qu'ei comuna delegada, dambe Canet, d'ua comuna navèra qui guarda lo nom de Riscla.
Geografia
Riscla qu'ei ua vila gersesa situada suus Ador e sus l'anciana rota nacionala 135 entremiei Barçalona de Gers e Mauborguet, dens lo vinhau deus Costalats de Sent Mont. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing non disen arren de Riscla. Ua riscla qu'ei ua arrengada de pèiras en fòrma de V per tau de devesir lo cors d'un flume o per miar los peishes per los préner (Palai, especificament dens lo Gers risclada, medish sens per Mistral). Lo sens que conveng geograficament. Segon Negre, Riscla qu'ei sus la riba esquèrra deu braç inferior d'Ador, on son molins. Lo gascon riscla « caisha de mòlas per haria » que sèrv benlèu (la partida per lo tot) a designar un molin.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Kakanda
Lo kakanda (o akanda, hyabe) es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
Lo kakanda es parlat dins las zònas de govèrn local d'Agai e de Lapai, dins l'Estat de Nigèr, e dins aquela de Kogi, dins l'Estat de Kwara. Los dialèctes son lo kakanda–budon e lo kakanda–gbanmi, o sokun.
Maurós (Carcin)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Alexandra Daddario
thumb|250px|Alexandra Daddario a la Wondercon en abril de 2015
Aucamvila
Aucamvila es un topomin per:
Sessiat
Sessiat ou Saciac (en francés Cesset) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Batalha de Hong Kong
La batalha de Hong Kong se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 au 25 de decembre de 1941. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa (52,000 òmes) còntra la garnison britanica (14,000 òmes) cargada de protegir la colonia. La resisténcia dei defensors foguèt viva mai deguèron abandonar lo continent après una setmana de combats e capitular après doas setmanas de combats suplementaris. Perdiguèt oficialament 2,113 tuats e lo rèsta foguèt capturat. De son caire, l'armada japonesa aviá perdut 1,996 mòrts e 6,000 bleçats. Aperaquí 4,000 civius foguèron tuats dins lo corrent de la batalha e 3,000 bleçats. Pasmens, divèrsei chaples de presoniers ò de civius sospichats d'aver ajudat la resisténcia britanica aguèron luòc après la rediccion.
Sessiat
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Sace, XIIIe s. , Saciacus, 1327 , Cessete , XVIIe s. ( PB 149, 35 , 117 ) ; = NP rom. Sassius ( OTL sous Sassia ) = -acum : -t adventice E. Negre
Dove Cameron
Dove Olivia Cameron, nascuda Chloe Celeste Hosterman (Seattle, Estats Units, 15 de genièr de 1996) es una actritz e cantaira americana. Se faguèt famosa tre 2013 per son interpretacion de las sòrres bessonas personatges principals de la sèria de television del Disney Channel Liv and Maddie.
Albert Battel
Albert Battel (21 de genèr de 1891 - 1952) que ho un avocat e un luòctenent aleman SS que resistí a l'exterminacion deus judius deu ghetto de Przemyśl en 1942. Qu'aderí au Partit Nazi en 1933. Quand aprengó que los judius qui tribalhavan dehens las usias d'armament e anavan estar deportats que truquè los sons superiors entà eths díser que'u lor tribalh e hasèva hrèita e que los s'anè cercar dab un camion en bèth miaçar los gardes d'emplegar la hòrça ; qu'esconè los sauvats. Au hiu quauques temps après, Heinrich Himmler que demandè ua enquista que transmetó a Martin Bormann que programè l'expulsion de Battel deu Partit Nazi au cap de la guerra. Après la guerra, lo son passat nazi qu'u vedè l'activitat d'avocat totun.
Que ho hèit Just au miei de las nacions en 1981 e celebrat a Yad Vashem.
Notre-Dame-de-Vaulx
Geografia
La municipalitat de Notre-Dame-de-Vaulx es situada a una trentena de quilomètres al sud de Grenòble.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Abans lo decrèt del 1er 2001 la municipalitat se trucava La nòstra-Madama-de-Val.
Avant le décret du 2001 la commune s'appelait Notre-Dame-de-Vaux.
Jan, Jan, Jan
Jan, Jan, Jan es una cançon de Lo Dalfin :
Maizières (Meurthe e Mosèla)
Maizières  es una comuna francesa situada administrativament dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Jan, Jan, Jan
Jan Jan Jan pren sa faousìo e a l'erbo 'l es anà rin choun choun e troula là là
Maizières (Meurthe e Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jan, Jan, Jan
'l ero d'acordi eme sa fremo que i pourtavo lou dinà rin choun choun e troula là là
Quan es aribà l'ouro lou dinà aribavo pa rin choun choun e troula là là
Jan Jan Jan pren sa faousìo e a l'oustaou es retournà rin choun choun e troula là là
Dal pertuis dla chatouniero beico d'entoun 'l es intrà rin choun choun e troula là là
Trobo sa fremo coujà eme mousù lou curà rin choun choun e troula là là
Beico sonque fan les fremes couro i ome i soun pa rin choun choun e troula là là
Kami
Lo kami es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
Lo kami es parlat dins la zòna de govèrn local de Lapai, dins l'Estat de Nigèr.
Marzales
Marzales es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Aglin (flume)
Aglin (Aglí en catalan, Agly en francés) es un flume nòrd-catalan e occitan, nascut dins lo departament francés d'Aude e que desboca dins la planura de Rosselhon. Nais al Puèg de Bugarag al Col de Limas, dins las Corbièras. Passa per Sant Pau de Fenolhet, Estagell, Ribesaltes fins a la Mediterranèa, prèp del Barcarès, aprèp una correguda de 74 km. En Fenolhedés crea fòrca gòrjas coma las Gòrjas de Galamus a Sant Pau.
Afluents principals
Es un riu de caractèr mediterranèu, d'una granda irregularitat, amb periòdes de secadas e fòrtas inondacions. Una de las pus importantas foguèt la del 17 d'octobre de 1940, amb 2100 m³/s a Estagell.
Tiralhaires senegalés
thumb|right|Tiralhaires senegalés ambé la bandiereta de son [[batalhon (unitat militara)|batalhon dins lo sector de Verdun en genier de 1918.]]
Lei tiralhaires senegalés èran un còrs militar de l'armada coloniala francesa creat en 1857 e dissòut au començament deis annadas 1960. En despiech de son nom, èran recrutats dins la totalitat de l'Africa Negra Francesa. Òssa dei tropas colonialas de l'Empèri Francés, participèron ai diferentei guèrras colonialas francesas e ai doas guèrras mondialas onte se distinguiguèron sus lo Frònt de l'Oèst e durant lei premiereis etapas de la Liberacion. En particular, foguèron engatjats durant la premiera batalha d'Ypres, la batalha de Verdun, la batalha dau Camin dei Damas, la batalha de Bir Hakeim e au desbarcament de Provença.
Alberite de San Juan
Alberite de San Juan es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Autrey-lès-Cerre
Autrey-lès-Cerre es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo territòri a #èsser ocupat a l'epòca neolític, aital coma en testifica la preséncia sul Mont Moiran al Nòrd de la municipalitat d'un camp en comportant dos enceintes. Dels prospections condusidas l'an 1997 an revelat tessons de la fin del Edat del bronze o del començament del Edat de fèrre.
Masuc
Lo masuc tanben apelat cabana / chabana o fogal o trap es un ostalet d'estiva que se tròba suls platèus d'Aubrac, de Cantal, de Sejalèir o dins los Monts Dòr. Fins a la fin del sègle XX, los masucs serviguèron pels vaquièrs que s'ocupavan dels tropèls e per la fabricacion del formatge (la forma d'Aubrac, lo Salèrn, lo Sant Nectàrie) aquò pendent tota la sason de l’estiva (mièg-mai a mièg-octobre). Lo mot francés buron apareguèt dins los tèxtes dins la primièra mitat del sègle XVIIen.
Autrey-lès-Cerre
Istòria
Autrey depen Al Mièja Edat de las comtes de Bourgogne, coma lo vilatge vesin de Montjustin-e-Velotte.
Masuc
Arquitectura
right|thumb|Masuc de Cantal, bastit de pèiras maçonadas e cobèrt de lausas ( sègle XIXen) Lo masuc es generalament constituit de tres membres: Es una construccion solida, de còps que i a en partida enterrada, facha de parets de pèiras e d'un teulat de lausas.
Autrey-lès-Cerre
Istòria
A la fin del la familha Millot de Montjustin deten los dreches seigneuriaux (Nicolas François Millot en 1698), #que son rachetés en 1726 per Antoine Alexis Tranchant de la Verne, senhor de Borey. Aquela darrièra familha detendrà la distincion fins a la vespra de la Revolucion, los dreches en essent cedits lo 4 de julhet de 1789 a Philippe Emmanuel Comte de Salives, senhor de Vallerois-lo-Bòsc.
Masuc
Foncionament
L'estiva al masuc es assegurada per quatre personas o mai segon la talha del tropèl; los buronièrs son: Dos còps per jorn, lo matin d'ora e a la fin de la tantossada, la molzuda de las vacas balhava lo lach, carrejat al masuc dins la gerla. Lo lach èra après mes a calhar pendent una ora amb de presura. Lo calhat obtengut es trencat amb lo frenhal o atraçador, puèi desseparat de la gaspa. Lo calhat es aprèp premsat jos la cachaira e vendrà una toma. Aquela toma serà salada, amicalhada, puèi mesa dins un motle de fusta o d'alumini ont serà premsada tornarmai. Enfin, la forma obtenguda es entrepausada dins la cava del masuc a una temperatura d'a pauc près per l'afinatge que durarà entre 45 jorns e qualques meses (10 meses en general e 18 meses maximum)
Autrey-lès-Cerre
Istòria
Le territoire a été occupé à l'époque néolithique, ainsi qu'en atteste la présence sur le Mont Moiran au Nord de la commune d'un camp comportant deux enceintes. Des prospections conduites en 1997 ont révélé des tessons de la fin de l'Âge du bronze ou du début de l'Âge de fer.
Masuc
Istòria
Los primièrs masucs foguèron fargats al sègle XVII. Pauc après la Segonda Guèrra Mondiala, a pauc près 1000 masucs èran encara en activitat (264 masucs sus Aubrac) mas progressivament los masucs foguèron abandonats pr'amor que la man d'obra necessària al seu foncionament emigrava cap a París. Dins las annadas 1960, lor nombre es tombat a l'entorn de 60 (51 sus Aubrac en 1964) en relacion amb la modernizacion de l'agricultura. Los dos darrièrs masucs d'Aubrac (Camejana dins Avairon e Lo Teron en Losera) foguèron barrats lo 13 d'octobre de 2002, per encausa de las nòrmas europèas qu'aurián obligat a far d'investiments tròp importants. Un sol masuc foguèt tornat mes en servici en 2005. Es lo masuc del Puèch de la Trelha en Losera (situat sus la rota entre Las Binals e lo pas de Bonacomba). La producion formatgièra dels masucs es uèi assegurada per la cooperativa "Jove Montanha de La Guiòla" dins Avairon. Aquela produccion s'arrèsta pas de créisser mostrant que la foncion economica iniciala dels masucs, luènh de desaparéisser, fa pas que prene d'importància.
Autrey-lès-Cerre
Istòria
Autrey dépend au Moyen Âge des comtes de Bourgogne, comme le village voisin de Montjustin-et-Velotte.
À la fin du la famille Millot de Montjustin détient les droits seigneuriaux (Nicolas François Millot en 1698), qui sont rachetés en 1726 par Antoine Alexis Tranchant de la Verne, seigneur de Borey. Cette dernière famille détiendra la seigneurie jusqu'à la veille de la Révolution, les droits étant cédés le 4 juillet 1789 à Philippe Emmanuel Comte de Salives, seigneur de Vallerois-le-Bois.
Jours-en-Vaux
Jours-en-Vaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Lengas munda
Las lengas munda son una branca de las lengas austroasiaticas parladas per de populacions adivasi que vivon en Índia e a Bangladèsh.
Jours-en-Vaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas munda
Lo mundari e lo santali son las lengas mai conegudas qu'apartenon a aqueste grop. Las lengas munda son parladas per environ 9,000,000 personas dins lo centre e lo centre-èst d'Índia.
Classificacion
La classificacion d'Anderson (1999) es :
Cubo de Benavente
Cubo de Benavente es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lengas austricas
La superfamilha de las lengas austricas es una construccion teorica recampant de lengas d'Asia del Sud-Èst, del Pacific e del soscontinent indian. Aquesta superfamilha recampa las familhas austronesiana (Asia del Sud-Èst insular, Oceania e Madagascar) e austroasiatica (Asia del Sud-Èst continentala, èst d'Índia e Bangladèsh). L'ipotèsi d'una relacion genetica entre las doas familhas es pas acceptada per totes los lingüistas.
D'autres lingüistas pensan que de similituds morfologicas recentament descobèrtas entre las lengas de las illas Nicobar (que son de la familha de las lengas môn-khmer, doncas austroasiaticas) e l'austronesian demòstra una relacion genetica entre l'austronesian e l'austroasiatic.
Altai
Altai es una cadena de montanhas en Asia centrala e orientala, ont Russia, China, Mongolia e Cazacstan se rejonhon, e ont las ribièras Irtish e Òb an sas aigas d'amont. Lo massís se confond amb las montanhas de Saian al nòrd-èst, e s'abaissa progressivament al sud-èst, ont encontra lo repalanat del desèrt de Gòbi. S'espandís aperaquí de 45° a 52° N e de 84° a 99° E.
La region es abitada ear una populacion semenada clar mas etnicament diversificada, comprenent russes, cazacs, altais e mongòls. L'economia locala es basada sus l'élevatge bovin, ovin e equin, l'agricultura, la forestariá e l'espleitacion minièra. La familha de las lengas altaïcas, uèi contestada, coma nombroses toponims tiran son son nom d'aquela cadena de montanhas.
Geografia
Al nòrd de la region se trapan los Monts Sailughem, tanben coneguts amb lo nom de  Kolyvan Altai , que s'espandisson al nòrd-èst e vèrs l'extrémitat oèst de las Montanhas Saian. Son altitud mejana es de 1 500 a 1 750 m. L'estatge nival se trapa a 2 000 m a l'envèrs e a 2 400 m a l'adrech, e en dessús, los pics esquius s'enauçan qualque 1 000 m pus naut. Los còls de montanha a travèrs de la cadena son pauc nombroses e malaisits, los principals essent Oulan-daban a 2 827 m (2 879 m segon Kozlov), e Chapchan-daban, a 3 217 m, respectivament al sud e al nòrd. A l'èst e al sud-èst aquela cadena es flanquejada del grand replanat de Mongolia, la transicion se fasent dapasset amb mantun replanats menors, coma lo replanat Ukok (2 380 m) amb la val de Pazyryk, Chuya (1 830 m), Kendykty (2 500 m), Kak (2 520 m), (2 590 m) e (2 410 m).
La region es semenada de lacs bèls, coma per exemple lo lac Uvs a 720 m en dessús del nivèl e la mar, Khyargas, Dorgon e Khar a 1170 m, e traversada per divèrsas cadenas de montanhas, que las principalas son las montanhas Tannu-Ola, que s'espandisson a pauc près parallalement a las montanhas Saian tan luenh a l'èst que lo Kosso-gol, e las montanhas Khan Khökhii, que s'espandisson tanben a l'oèst e a l'èst.
Luceau
Luceau es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Betós
Betós (Bétous en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada entremiei Midor e Midoson. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, a la seguida de Gerhard Rohlfs, Betós que vengueré deu nom gallic d'òmi Bittus, dab lo sufixe aquitan -ossum. Negre non ditz pas arren, nimei Delamarre.
Voinsles
Voinsles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
L'oste del diau
L'oste del diau es una cançon del grop occitan de las Valadas, Lo Dalfin :
Degun piorarè, ni i engravarè un autre gròs bastard fòra d'i peds ai fach pron de dan, força de cristians disarèn "Valà, rendut lo pan"
E i juaires de la belòta trobarén enca' un aute quart, un se leva, l'aute se seta E lo juòc pòl contunhar
Biei ricòrd sas cò que m'esta la piqueta de tuchi i jorns i nòstas reunions a l'òste i taròcs, vin e liquors
D'aquels "rendez-vous" n'avio pas enca' prou que endarmatge mancarei mac iu istario enca' un pauc mas me vòl lo diau me vòl al siu òste chal que vau
Trent
Trent (en venèt Trénto e en venèt locau Trent, en italian Trento, en alemand Trient, en latin Tridentum) es una vila d'Itàlia situada dins la region de Trentin-Aut Adige. Es la capitala de la region e de la província de Trent. La populacion de la ciutat en 2005 èra de 112,142 abitants.
La vila
La populacion viu dins una província qu'es completament montanhòla. Aquela província de Trent a una superfícia de 6,207 km² e una populacion de 477,017 abitants (2001).
I a l'autoestrada A22-E45 que vai au sud vèrs Verona e au nòrd vèrs Bolzano (Bozen), Innsbruck e Munic. Lei ferrovias fan la connexion principala d'Itàlia amb Àustria e Alemanha.
Originariament foguèt una ciutat cèlta conquerida puei per lei romans. Trent venguèt famosa mondialament amb lo Concili de Trent (1545-1563) ont engimbrèron la Còntrareforma. L'adjectiu tridentin se pòt referir especialament a aquel eveniment.
Lo riu de Fersina, afluent dau riu d'Adige, passa pròche de Trent.
thumb|right|280px|Una vista de Trent dempuei lo Castèu dau Buonconsiglio. Au fons dau païsatge, lo mont Bondone.
Lengas miao-yao
Las lengas hmong-mien o miao-yao son una pichona familha de lengas de la China del Sud e d'Indochina.
Dicotiledonèas
Las dicotiledonèas, es un dels dos grops que ancianament devesián las plantas amb flors o angiospèrmes. Lo nom fa referéncia a una de las caracteristicas tipicas d'aquel grop, es a dire que la grana ten doas fuelhas embrionàrias o cotiledons. Existís aperaquí 200,000 espècias dins aquel grop. L'autre grop de las plantas amb flors èra sonat monocotiledonèas, qu'avián tipicament un sol cotiledon. Istoricament, aqueles dos grops formavan las doas divisions de las plantas amb flors.
La Louptière-Thénard
La Louptière-Thénard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
La Louptière-Thénard es indissociable de lo sieu vilatge vesin : Lo Plessis Gatebled. Las doas comunas an fusionat en 1971. E mai se desparièr lo Plessis a associat a la Louptière, seguenta lo vilatge en la siá administracion, las siás manifestacions e festivités.
La Louptière-Thénard se situe à 15 km au sud de Nogent-sur-Seine (département de l'Aube), 30 km au nord de Sens (département de l'Yonne), commune limitrophe des départements de Seine-et-Marne et de l'Yonne. Elle est traversée par plusieurs sentiers pédestres qui passent dans et aux alentours du village.
La Louptière-Thénard est indissociable de son village voisin : Le Plessis Gatebled. Les deux communes ont fusionné en 1971. Bien que différent le Plessis est associé à la Louptière, suivant le village dans son administration, ses manifestations et festivités.
Noalhac (Avairon)
Noalhac (Noailhac en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es comuna delegada de la comuna novèla de Concas de Roergue dempuèi lo 1èr de genièr de 2016.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lo pal
Lo pal es una cançon de Lo Dalfin :
Lo míu parser me parlava de bon'ora a la fònt lo solelh esperavem e i mul passaven lo pònt Al m'a mostà lo pal ente sem tuchi estachats podem pas destachar-se, sem pas pus libres de anar Se tirem tuchi al vai tombar, gaire de temps pòl pas durar segur que tomba, tomba, tomba, e al es ja ben enclinat E se tu tires fòrt d'aqui e que mi tiro fòrt d'alai segur que tomba, tomba, tomba, e nos trobem jò desliurats Tuchi sabem qu'al es març, mas, parser, al pesa tant, e quora me manca la fòrça di-me encar lo tíu chant
Liame extèrne
Lo pal sus Youtube.
Kupa
Lo kupa es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
Lo kupa es parlat dins 52 vilatges de la zòna de govèrn local de Kogi, dins l'Estat de Kwara.
Briude
thumb|left|200px|Briude
Briude (Brioude en francés) z-es 'na vila d'Auvèrnhe administrada (amb lo títol de sosprefectura) pelh departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
200px|thumb|left|Pont sobre [[Alèir]] Briude z-es 'na sosprefectura delh Naut Léger. Z-es situada a rasa delh riu d'Alèir e son nom ancian de Brivate ven justament delh celtic que vòl dire "la proprietat delh pònt". Lo pònt èra a Velha Briude.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
De fondacion romana, Briude fuguèt un lòc de pelerinatge en onor de Sant Julian. 'Quò-es donc un lòc amb d'importants vestigis arqueologics.
Lo Martegue
Situada au sud-oèst de l'Estanh de Bèrra sus un territòri poblat dempuei l'Antiquitat, la vila foguèt fondada a la fin dau sègle XVI per l'union de plusors vilatges medievaus. Venguèt un pòrt capable de rivalizar amb Marselha au sègle XVII avans de conóisser un periòde de declin en causa dei guèrras de Loís XIV e d'epidemias grèvas dins la premiera partida dau sègle XVIII. Lo desvolopament de l'industria petroliera après la Premiera Guèrra Mondiala marquèt la fin d'aquela estanhacion. Sota la direccion de Paul Lombard, premier cònsol de 1968 a 2009, la vila conoguèt un desvolopament important que li permetèt de tornar venir un centre demografic.
Briude
Eraldica
100px|left|thumb|Escut de Briude Blasonament : D'aur amb doas claus de sable adossadas e acompanhadas d'una floralis delh mèsme.
Monuments e lòcs toristics
thumb|200px|left|Basilica de Sant Julian
Montaudran
thumb|300px|La glèisa de Montaudran Montaudran es un quartièr pauc dens de Tolosa situat al sud-èst de la vila, fins a Ers. Es celèbre mercé a la companhiá de l'Aéropostale e son aerodròm que foguèt lo luòc de partença dels davancièrs de l’aeronautica entre 1917 e 1933 per las primièras e las mai longas de las linhas aerianas comercialas amb de vòls postals cap a Casablanca, Dakar... puèi cap a l'America del Sud.
L'aerodròm
thumb|La pista de l'aerodròm en 2010 La pista d'aquel aerodròm traversada per una rota es situada un pauc al sud de la via de tren Tolosa - Narbona e parallèla a aquela. Fins als ans 1970, las usinas Louis Breguet utilizavan aquela coma pista d'envòl e d'aterratge e pista d'ensag d'avions de reparar (alara que la construccion d'avions ja se fasiá a Colomièrs). Lo darrièr envòl d'un avion data del 18 de decembre de 2003.
Urbanisme
Aquel quartièr es en renovèlament urban total. De lotjaments se construsisson fòrça lèu alara que se preparan a recebre lo site d'Aerospace Campus sus l'anciana pista d'aviacion entre la via de tren e la rocada, qu'ambiciona de devenir lo campus pus performent d'Euròpa dins lo domeni de l'aerospaciala amb entre autres lo futur sèti de Galileo.
Ligasons
Lo quartièr es desservit per:
Lo Martegue
Lo gentilici es martegal -ala, var. m. martegau.
Toponomia
L'etimologia dau nom de la vila es desconeguda. Segon diferenteis ipotèsis, podriá venir de Maritima Avaticorum qu'èra la vila principala deis Avatics durant lo periòde roman ò dau latin Marticus qu'auriá designat l'Estanh de Bèrra.
Geografia fisica e geologia
Lo Martegue s'estend sus un plan litorau situat entre l'Estanh de Bèrra (a l'èst) e lo Golf de Fòs (a l'oèst) qu'es devesit per lo canau de Caront. Es enquadrat per de còlas, au nòrd e au sud, que son gaire autas (mens de 200 m d'altitud) mai relativament sobdas. Avans lo sègle XX, l'endrech èra fòrça palunós mai l'industrializacion de la region entraïnèt la disparicion de la màger part dei zònas umidas. Situada a un desenau de quilomètres de la mar, la vila es un pòrt fòrça segur. Divèrsei vilatges, lòng dau litorau mediterranèu (La Corona, Carrò...) ò dins de vaus dei còlas dau sud de la vila, fan partida de la comuna.
I a ges de riu de remarca sus lo territòri martegau mai lo canau de Caront i constituís una barriera naturala que limita fòrtament la circulacion entre lei mitats nòrd e sud de la vila. En revènge, la vila a plusors fònts que tenguèron un ròtle important durant lo desvolopament de la vila.
Organizacion generala de la vila
La vila dau Martegue es organizada a l'entorn d'un centre istoric e de vilatges periferics. Lo centre es compausat de tres quartiers dichs : Lei vilatges principaus son l'Averat que se tròba 4 km a l'èst de Jonquièras, Sant Pèire e Sant Julian que son situats au sud de Jonquièras e l'ensemble constituït de Carro e La Corona qu'es localizat au sud, lòng de la mar.
Clima
Lo Martegue a un clima mediterranèu caracterizat per d'ivèrns doç e d'estius cauds e eissuchs, localament influenciat per lo magistrau qu'es un vent freg e eissuch que bofa dempuei lo nòrd. Lei temperaturas i son donc doças amb de valors mejanas compresas entre 6,3°C e 23,9°C e un ensolelhament fòrça important. Lei precipitacions son relativament feblas amb una valor mejana annuala de 606 mm. An generalament un caractèr chavanós.
Dins lei regions secas dau territòri martegau, la vegetacion dominanta es la garriga e la pineda. Es caracteristica dei paluns mediterranèus dins lei regions umidas, principalament lòng dau canau de Carònta.
Demografia
Lo Martegue es tradicionalament una vila mejana de Provença dempuei sa creacion en 1581 a l'excepcion dau periòde de declin que durèt de la fin dau periòde revolucionari ais ans 1920. Tenguèt ansin plusors miliers d'abitants, benlèu mai de 10,000, durant son periòde de rivalitat amb Marselha e la La Ciutat au sègle XVIII.
Son desvolopament actuau data deis ans 1950-1960 e de la construccion de la zòna industriala de Fòs de Mar. Lo nombre d'estatjants i es passat de 11,295 en 1946 a 38,373 en 1975 e 42,037 en 1982. Dempuei aqueu periòde, lo Martegue es vengut lo centre d'una pichona aglomeracion que va dau Pòrt de Boc a Castèunòu dau Martegue. La populacion s'es tanben estabilizada e sa creissença es desenant assegurada per son aumentacion naturala e per l'arribada d'abitants novèus. Èra de 48,120 abitants en 2018.
Coma per leis autrei vilas de la region, aquela populacion èra relativament vièlha en causa de l'installacion de retirats sus lo territòri comunau. En 2018, i aviá ansin mai de 11,000 retirats dins la vila. Leis abitants son principalament concentrats dins lei tres quartiers istorics de Ferrières (nòrd), de l'Illa (centre) e de Jonquièras (sud) dau centre de la vila. Pasmens, lei vilatges periferics conoisson uei una creissença importanta.
La Preïstòria Auta
Lei traças pus ancianas de preséncia umana sus lo territòri dau Martegue datan dau Neolitic coma o mòstran de cavaments realizats sus lei sites dau Colet Redon (4300-3800 avC), dau vilatge de Sant Pèire (3400-2600 avC) ò de La Corona (2800-2500 avC). Lei vestigis de La Corona an donat son nom a una cultura, dicha cultura coronenca, que se situa entre lo Chassean e lo Campanifòrme entre la fin dau milleni IV e lo començament dau milleni III avC. Aqueleis abitats an revelat l'usatge d'otís de peirard coma de mòlas ò de destraus.
Vèrs 1800 avC, aquelei sites venguèron pus importants e comencèron de se protegir amb la construccion de fortificacions, especialament au Colet Redon. Tanben, la societat sembla de venir pus complèxa amb la descubèrta d'ensembles funeraris. En particular, se tròban lei rèstas d'un tuc a proximitat dau vilatge de Pontèu.
Tres cents ans pus tard, vèrs 1500 avC, l'abitat cambièt amb l'aparicion de vilatges palunencs a l'entorn de l'Estanh de Caront. En particular, dos vilatges, aquelei d'Albion e dei Salins, aquistèron una certana importància. Probablament ocupats dau sègle XIV au sègle VIII avC, an mostrat un important mobilier e de traças de paufics.
Lo periòde celtoligur
Au sègle VII avC, de transformacions importantas dins lo poblament de l'Euròpa Occidentala menèron a l'installacion d'un pòble celtoligur, leis Avatics, dins la region dau Martegue. I fondèron de centres urbans vertadiers, en partida basats sus lo modèl de l'arquitectura dei Grècs de Marselha. Lo pus important foguèt probablament l'oppidum de Sant Blasi. Installat sus una posicion defensiva situada sus lo territòri actuau de Sant Mitre dei Barris, rivalizèt brèvament amb Marselha e foguèt un centre per lo comèrci locau dei produchs grècs ò etruscs. Pus au sud, lòng de la mar, se formèron tanben dos vilatges sus lei promontòris dei Tamarís (640-560 avC) e de l'Arquet (625-560 avC). Fortificats, aquelei vilatges foguèron abandonats après una ò doas generacions. Segon lei conoissenças actualas, lo site dei Tamarís es l'ensemble urban indigèn pus ancian d'Occitània. Enfin, d'autreis ensembles fortificats, pus pichons, foguèron fondats a la cima d'endrechs d'accès malaisats coma l'oppidum d'Escorilhon.
A partir de 550 avC, un autre centre important comencèt de se formar sus la còla de Sant Pèire. Aprofichant la drudessa dau plan litorau vesin, venguèt pauc a pauc l'aglomeracion principala dau pòble avatic amb un important sistèma de fortificacions. En parallèl, un centre urban se metèt en plaça sus l'Illa a partir de 475 avC. Fins au sègle IV avC, la region sembla de conóisser un periòde de patz. Aquò favorizèt la difusion de tecnicas grègas au sen dei populacions localas (escritura, produccion de vin, produccion d'òli...). Pasmens, l'aumentacion de la populacion de Marselha e son monopòli sus certaneis activitats comercialas, especialament lo trafec d'anfòras, suscitèt de tensions. Per assegurar sa proteccion, Marselha assaièt probablament de devesir lei populacions celtoligurs. Dins aquò, d'intervencions pus dirèctas aguèron tanben luòc. Ansin, au sègle IV avC, lo segond vilatge de l'Arquet foguèt rasat. Una segonda guèrra vertadiera sembla de se debanar entre Marselhés e Avatics vèrs lo periòde 200-190 avC. S'acabèt per la destruccion dau vilatge de l'Illa que foguèt rapidament tornat bastir.
Lo periòde roman
Lei Romans fondèron dins la region la ciutat de Maratima Avaticorum sus lo site de Tolon. Gràcias a sa proximitat amb l'estanh e a l'instauracion de la pax romana, la vila concurencièt Sant Pèire que declinèt pauc a pauc e que foguèt abandonat a la fin dau sègle I apC. De bastidas romanas foguèron tanben construchas sus lo territòri dau Martegue durant l'Empèri. Aqueu periòde de prosperitat s'acabèt a la fin dau sègle IV amb l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident e lo retorn dei guèrras civilas. En particular, lo sètge d'Arle causèt de destruccions considerablas dins la region e Maratima Avaticorum foguèt abandonada. Leis abitants se retirèron vèrs d'endrechs pus aisats de protegir coma lo site de Sant Blasi.
La formacion dei tres vilatges
Lo periòde de trèbols liats a la casuda de l'Empèri Roman d'Occident entraïnèt un desplaçament deis abitants vèrs leis autors ò vèrs l'Illa. En particular, apareguèt un vilatge de pescaires sus la còla de Sant Geniès. Atestat vèrs 540, aqueu vilatge es encara mencionat dins un acte dau papa Leon VIII (963-965) durant la premiera annada de son pontificat. Per melhorar la seguretat locala, en 1078, lo senhor dei Bauç, lo vescòmte de Marselha, lo còmte de Provença ò l'arquevesque d'Arle s'acordèron per construrre un castèu sus l'Illa. Pasmens, aquela entenduda durèt pas.
Premier, Sant Geniès demandèt au senhor de Fòs, son senhor, una autonòmia pus importanta que li foguèt refusada en 1218. Puei, la region venguèt l'enjòc de luchas d'influéncia entre Marselhés, arquevesque d'Arle e còmte de Provença. Aguent de dificultats per prendre lo contraròtle de son fèu, Ramon Berenguier V (1209-1245) decidèt d'implantar una vila novèla dins la region dau Martegue. L'objectiu èra de demenir lo ròtle economic dau pòrt de Marselha. Lo 11 de genier de 1224, concluguèt un acòrdi amb l'arquevesque que li permetèt de prendre lo contraròtle de la vila (mai laissèt lei bordigas a l'arquevesque). Lei Marselhés assaièron de prendre la vila avans eu e fortiquèron una pichona garnison dins l'illa de Brescon, rapidament expulsada per una còntra-ataca dau còmte e d'Arle.
Divèrsei negociacions menèron alora a la fondacion de plusors vilatges vesins. En 1225, Ramon Berenguier acceptèt de reconóisser lei drechs dei Marselhés de fortificar l'illa de Boc a l'intrada dau canau entre la mar e l'estanh. En cambi, lei Marselhés acceptèron de pas construrre d'obratges suplementaris. Un an pus tard, lo 11 de genier, l'Arquevescat cediguèt sei drechs sus Ferrièras per i installar un vilatge novèu. Durant lo rèine de Carles d'Anjau (1246-1285), Marselha perdiguèt lo contraròtle dei fortificacions de Boc. En 1354, lo còmte fisèt la vila a Ramon IV dei Bauç. Après la mòrt sensa eiretier de Ramon, la rèina Joana fisèt la vila a Joan d'Arcufia de Cayro en 1375. Pasmens, tre 1382, de Cayro abandonèt son fèu que foguèt tornat integrar au sen dau domeni dei còmtes.
A partir dau sègle XIV, lei vilatges dau Martegue conoguèron d'evolucions importantas. D'efiech, la montada de l'antisemitisme durant aqueu periòde entraïnèt lo declin de la comunautat judieva que teniá un ròtle important dins l'administracion e lo comèrci. Aquò permetèt ai senhors e ais ecclesiastics locaus de prendre lo contraròtle deis activitats marchandas amb l'ajuda de marchands italians. Lei marchandisas èran desbarcadas a Boc e dirigidas vèrs Avinhon onte la preséncia dau papa ajudèt fòrça a la creissença economica.
La pèsta de 1346 trebolèt grèvament aquela organizacion mai ne'n cambièt pas l'evolucion generala. La populacion se retirèt pauc a pauc vèrs lei vilatges de Ferrièras, de l'Illa e de Jonquièras. Aqueu darrier, installat au sud de l'Illa, aprofichèt lo declin de Sant Geniès. D'efiech, la manca d'autonòmia e lei degalhs de l'epidemia entraïnèron son abandon vèrs 1350. En 1385, leis abitants de Ferrièras foguèron autorizats de prendre de pèiras dins lei roïnas. Ben protegits per sei barris e per leis estanhs de Caront e de Bèrra, lei tres vilatges conoguèron un periòde de creissença après la pèsta.
L'Acte d'Union
Après l'annexion de Provença per França, lo Vescomtat dau Martegue (creat en 1472) foguèt fisat a divèrsei senhors coma lo capitani italian Joan Caraccioli. A partir de 1549, lei rèis assaièron tanben d'unir lei tres vilatges dins un ensemble unic. Après de resisténcias importantas, aqueu projècte capitèt lo 21 d'abriu de 1581 amb l'Acte d'Union a l'origina de la fondacion oficiala dau Martegue. Aperevans, lo Vescomtat èra estada transformada en Principat. A son apogèu, comprenguèt la Vescomtat dau Martegue e totei lei fèus a l'entorn de l'Estanh de Bèrra.
La rivalitat amb Marselha
Durant lei Guèrras de religion, Lo Martegue se ralièt rapidament a la Liga Catolica dei ducs de Guisa. En consequéncia, foguèt ocupada per una armada reiala en 1589. Pasmens, se revoutèt quatre ans pus tard. Lei catolics locaus prenguèron alora lo contraròtle dau fòrt de Boc amb una ajuda marselhesa. Coma lo rèsta de Provença, la vila demorèt sota lo contraròtle de la Liga durant lo rèsta dei conflictes religiós se someteguèt finalament a la fin deis ans 1590. Puei, durant la premiera mitat dau sègle XVII, Lo Martegue conoguèt una activitat intensa e sa flòta agantèt en 1664 un volum de 7,000 barricas (còntra 8,000 per Marselha).
A partir deis ans 1660, Loís XIV (1643-1715) e Colbert s'interessèron ai pòrts provençaus. En 1664, ordonèron lo renfòrçament dau fòrt de Boc que prenguèt son aspècte actuau. Pasmens, decidèron de far de Marselha lo pòrt principau de la region. Donèron ansin divèrseis avantatges a la ciutat focèa coma lo drech de jutjar leis afaires opausant pescaires martegaus e marselhés. Puei, Lo Martegue foguèt fòrça tocat per una tiera de catastròfas que marquèt la fin de sa creissença : Se Marselha foguèt tanben tocada per leis epidemias, aviá un potenciau demografic pus fòrt. D'autra part, La Ciutat, autre pòrt important de la region, foguèt esparnhada. Enfin, la màger part de la flòta marchanda martegala foguèt perduda durant lei guèrras de la fin dau rèine de Loís XIV. Ansin, durant lo sègle XVIII, Lo Martegue venguèt un pòrt segondari e sei marins participèron ais activitats dau pòrt marselhés. Per exemple, dins leis ans 1750-1760, un quart dei capitanis dau pòrt de Marselha èran originaris dau Martegue (e aperaquí un autre quart de La Ciutat). Lo comèrci dau blat e la tracha negriera èran leis activitats principalas d'aquelei marins.
Lo periòde revolucionari
Durant lo sègle XVIII, Lo Martegue conoguèt un declin e foguèt plus capable de rivalizar amb Marselha. Pasmens, amb 7,000 abitants en 1789, demorèt una vila importanta de Provença. En causa d'un ivèrn fòrça freg en 1789 (gelada de l'Estanh de Bèrra), la populacion aculhiguèt favorablament la Revolucion. Lei doléncias de la vila mòstran de preocupacions centradas sus la demanda d'egalitat fiscala, sus la reorganizacion deis institucions provençalas e sus de problemas de pesca e de navegacion.
En febrier de 1790, d'eleccions designèron Loís Puech coma premiera cònsol de vila. Durant la mesa en plaça dei departaments, la vila s'opausèt a Selon per venir capluòc de districte. En abriu de 1793, Selon foguuèt designada gràcias a son engatjament en favor dei Montanhards. La populacion martegala jonhèt alora lei seccions federadas de Marselha. Pròche dei Girondins, aqueu movement conoguèt plusors succès iniciaus (presa de Selon lo 16 de mai) mai foguèt rapidament batut. Lo 25 d'aost, Lo Martegue foguèt ocupat e uech abitants foguèron executats (dont Loís Puech).
Lo declin dau sègle XIX
thumb|right|Plan dau Martegue a la fin dau sègle XIX.
Transpòrt a Nòva York
L'infrastructura dels transpòrts de la vila de Nòva York es l'una de las mai complèxas dels Estats Units, totas aglomeracions confondudas. En la matèria, la megapòli deten en efièch de recòrds : dempuèi lo mètro lo mai espandit al mond pel quilometratge de las vias, fins al pont pendolant lo mai long d'America del Nòrd, en passant per son emblematic malhum de taxis jaunes, sos 112,000 ciclistas quotidians, lo tot primièr tunèl a ventilacion de l'istòria dels transpòrts ferroviaris e sos novèls terminals d'aeropòrt dins los quals an estat investits mantun miliards de dolars, Nòva York es una vila de la desmesura e de l'excelléncia en çò que concernís los transpòrts. Mai que tota autra vila nòrd-americana, Nòva York a totjorn jogat un ròtle pionièr dins aqueste domeni, coma en testimonia per exemple l'adopcion del teleferic que permet de religar Roosevelt Island a Manhattan en mens de cinc minutas. En mai dels desfís ligats a la talha e la diversitat de son infrastructura, lo sistèma de transpòrt de la vila deu en permanéncia far fàcia als desfís engendrats per las incontournables questions d'encombrament de las rotas, de fisabilitat e de budgèt que se pausan de manièra recurrenta.
Lo Martegue
Lo declin dau sègle XIX
En 1794, de trabalhs comencèron per amainatjar un pòrt modèrne a Boc e lei barris de Jonquièras foguèron destruchs per permetre la construccion de vias pus largas. Pasmens, l'economia se redreiçèt pas e lo declin de la ciutat contunièt e s'agravèt. La populacion demeniguèt ansin a 5,000 abitants. Durant lo sègle XIX, la vila s'orientèt vèrs l'agricultura, la pesca, leis activitats maritimas e la produccion de sau. En 1842, i aviá ansin 149 naviris de pesca dins lo pòrt (per 428 pescaires). Lei tèrç dei capturas de peis (343 tonas totjorn en 1842) èran vendudas per la consumacion d'autrei vilas. Aquela activitat aumentèt lentament mai se concentrèt vèrs lei pescas en mar e lei bordigas, mau entretengudas, foguèron pauc a pauc abandonadas. De son caire, l'agricultura èra principalament centrada sus lo vin e l'òli. Quauquei manufacturas destinadas a la fabricacion de naviris completavan lo teissut economic locau.
Matapozuelos
Matapozuelos es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lo Martegue
Lo declin dau sègle XIX
Pasmens, la vila demorèt en fòra deis amainatjaments majors dau periòde en Provença. Pièger, lo quartier dau pòrt de Boc venguèt una comuna independenta en 1866.
Transpòrt a Nòva York
Nòva York se distinguís de las autras vilas dels Estats Units pel taus d'utilizacion dels transpòrts publics per sos abitants. Alara que dels estatsunidencs van al trabalh en veitura, los transpòrts publics constituïsson lo mejan de transpòrt lo mai utilizat pels nòvayorkés. Segon los resultats del recensament efectuat en 2000 als Etats Units, la populacion dels fogals nòvayorkés es, dins lo paisatge urban del país, la sola a pas aténher de proprietaris de veitura, aquesta proporcion tombant encara mai a Manhattan, ont l'òm atenh pas lo sulhet dels, mentre que lo taus de veitura privada es de  a l'escalon nacional. Als Estats Units, environ un tèrç dels usatgièrs dels transpòrts en comun, e dos tèrçes dels usatgièrs dels transpòrts en comun, vivon dins l'aglomeracion de Nòva York.
Lo Martegue
La construccion dau canau e dau camin de fèrre
A la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX, dos chantiers importants, que definisson totjorn lo territòri de la vila, aguèron luòc. Pasmens, melhorèron gaire la situacion economica a tèrme cort. Lo premier foguèt la construccion dau canau de Caront. Plusors etapas foguèron necessàrias e leis objectius varièron mai d'un còp. Leis idèas principalas èran de crear un canau anant d'Arle a Marselha ò de crear un refugi per de naviris de guèrra dins l'Estanh de Bèrra. Entre 1863 e 1928, lo canau foguèt donc tornat cavar, çò que menèt a la destruccion de plusors illas e dei bordigas.
L'autre chantier foguèt la construccion dau camin de fèrre entre Miramàs e Marselha. Parcialament acabada, la linha veguèt l'organizacion de grèvas duras en 1908 e 1910 que marquèron la societat locala. En parallèl, sa bastida entraïnèt l'installacion de mai d'una familha italiana ò espanhòla dins la region.
Transpòrt a Nòva York
La fòrta utilizacion dels transpòrts publics pels nòvayorkés, atal que la plaça que la vila de Nòva York acòrda als pedons en fa l'una de las vilas dels Estats Units las mai econòmes en matèria de consomacion d'energia. La consomacion d'esséncia de la vila de Nòva York es actualament al meteis nivèl que dins las annadas 1920. L'eficacitat del sistèma de transpòrt es tala que, malgrat l'extrèma densitat de populacion de la vila e son aglomeracion, que fa de Nòva York l'una de las vilas las mai pobladas del mond, lo temps d'espèra mejan dins los transpòrts en òra d’afluéncia es inferior a aquel de plan de vilas de talha de mai pichona importància, coma San Francisco. Aquesta competitivitat se traduch per de reduccions de còsts e de consomacion de carburants, a las qualas s'apondon de reduccions de còsts degudas a una melhora gestion de la man d'òbra e de la productivitat. Çaquelà, las principalas evolucions de l'infrastructura dels transpòrts publics datan de las annadas 1970. Lo repòrt dels trabalhs de renovacion e d'entreten dels equipaments existents a menaçat la fisabilitat dels trens e dels mètros.
Ambés
Ambés (Ambès en francés) es una comuna bordalesa de Guiana administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo Martegue
La construccion dau canau e dau camin de fèrre
En 1914, la populacion martegala èra de 7,500 estatjants. 1,200 foguèron mobilizats durant lo conflicte, principalament dins la marina e dins l'infantariá. 197 foguèron tuats ò classats coma dispareguts.
L'entre doas guèrras
L'industrializacion dau Martegue, trach caracteristic de la vila actuala, comencèt dins lo corrent deis ans 1920 amb leis installacions de l'usina d'oleaginós Verminck (1920), d'un depaus de la Societat Generala deis Òlis e Petròlis (SGHP) a l'Averat (1922), la fondacion d'una rafinariá de petròli, totjorn per la SGHP, a l'Averat (1932-1933) e d'una autra a La Meda per la Companhiá Francesa de Rafinatge (1935). La vila foguèt electrificada en 1924.
Ambés
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Ambe rivo, inter Ambes, inter rivos, au sègle V, del bec Dambes usque ad portum, en 1126-1147, in palude d'Ambes, en 1273, Ambes, « palu de l'Entre-deux-Mers », en francés, en 1276, pro transfretum de Ambes, en 1382, Ambez, sus una mapa dau sègle XVII. Ambés ven, segon Dauzat, Jacques Astor e Bénédicte Boyrie-Fénié, dau mot gallés ambe, « riu, flume » e dau sufixe latin -ensem. Observem pr'aquò que Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, se refusa a donar d'explica, , e que Xavier Delamarre, qu'avèva citat Amb-ensem > Ambès dens son diccionari de la lenga gallesa, au mot ambe , se garda d'i tornar dens son diccionari daus noms de lòcs, benlèu pr'amor dau sufixe latin, mès tanben perqué dens *Ambensem, lo grope -mb- se simplifica normalament en -m-, dens lo quite gascon bordalés. Influéncia venguda de delà Dordonha, de parlars a priori pas tan gascons ? Conservatisme sabent qu'auré restablit -mb- etimologic ? I a pas, en tot cas, d'influéncia d'Ambarés : au sègle XII, Ambarés èra enquèra a l'estat de sintagma, en Barés. Coma ambo en latin a lo sens de « tots dus ensemble », es pas absurde de supausar una etimologia entèirament latina (damb lo problèma de -mb- que damòra) e una contaminacion, presenta dens las atestacions dau sègle V, entre lo mot latin e lo mot gallés, perqué los dus convenen semanticament.
Cerzat
Cerzat (Cerzat en francés) z-es una comuna auvernhata situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Palais de El Pardo
thumb|Lo Palais de El Pardo qu'ei ua residéncia reiau situada a 6 km de Madrid e emplegat entà fonccions protocolaras. Qu'ostenta l'estil deu sègle XVIII com ac deishè lo rei Carles III dab lo son arquitècte italian Francesco Sabatini sus un castèth originau deu sègle XV dessenhat per Luis de Vega, arquitècte de Carles V.
Lo Martegue
L'entre doas guèrras
La creacion d'aqueleis usinas entraïnèt l'arribada de populacions novèlas, sovent formadas d'obriers estrangiers (per exemple, armènis) e la populacion agantèt tornarmai 10,000 abitants en 1939. Signe d'aqueu redreiçament, l'armada construguèt una batariá au fòrt de Boc en 1932 (4 pèças de 75 mm) e una autra a La Corona en 1934 (4 pèças de 138 mm). Un tresen projècte (una batariá dobla de 340 mm) foguèt abandonat.
La Segonda Guèrra Mondiala
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la vila foguèt inicialament plaçada en Zòna Liura. Foguèt pas ocupada avans lo 11 de novembre de 1942 e l'installacion d'una garnison de la 338 division d'infantariá. Cargada de construrre e de dirigir una partida dei defensas, requisicionèt una partida deis abitants per construrre mai de 200 obratges fortificats entre l'Averat e lei Tamarís. La Resisténcia locala assaièt de cartografiar aquel ensemble car leis Aliats estudièron la possibilitat de realizar un desbarcament dins la region.
Cerzat
Istòria
La municipalitat de Cerzat a #èsser ocupada dempuèi la Préhistoire doncas que las falaises del Blot an revelat una stratigraphie del Paléolithique superior, actiu del Gravettien recent (23 000 BP) al Magdalénien final (10 000 BP), en transeünt pel Protomagdalénien (20 000 BP) e lo Badegoulien (17 000 BP).
Palais de El Pardo
Qu'acesè lo govern republican durant la Guerra civila espanhòu e que ho lo principau center de poder deu regim franquista.
Lo Martegue
La Segonda Guèrra Mondiala
Fins a 1944, la vila demorèt alunchada dei teatres d'operacions e lei rigors de l'ocupacion foguèron limitadas. Dins aquò, lo 8 de junh de 1944, plusors resistents foguèron arrestats e executats per la Gestapo. Aquò empediguèt pas l'insureccion de la ciutat lo 21 d'aost de 1944. Divèrseis escaramochas permetèron de capturar quauquei desenaus de soudats retardataris. Pasmens, la màger part de la garnison poguèt se retirar e destrurre leis infrastructuras portuàrias, lo pònt ferroviari e divèrsei naviris.