cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Revolucions de 1988-1989
La Revolucion de Velós
L'eveniment decisiu aguèt luòc lo 17 de novembre amb la mobilizacion de 50,000 estudiants per commemorar l'assassinat d'un jove per leis Alemands en 1939. La manifestacion se transformèt rapidament en movement còntra lo regim e d'autrei cortegis foguèron organizats dins lo corrent dei jorns seguents dins la capitala e lei vilas pus importantas (Brno, Ostrava, Bratislava...). Lo 21, lo Comitat Centrau Partit Comunista Checoslovac acceptèt de durbir de negociacions amb l'oposicion avans d'anonciar sa demission tres jorns pus tard. Lo 28, lo poder acceptèt lei demandas de l'oposicion e lo 29, una reforma de la constitucion foguèt votada per lo Parlament. Marquèt la fin de la Checoslovaquia comunista.
La dubertura de la RDA
Aliat fisable de l'URSS, la RDA conoguèt de trèbols a partir de julhet-aost de 1989 quand l'afondrament dei regims comunistas ongrés e checoslovac permetèt l'emigracion de plusors desenaus de miliers d'abitants. Lei premierei manifestacions comencèron lo 4 de setembre a Leipzig. Après la dissolucion dau Partit Socialista Obrier Ongrés, leis autoritats poguèron plus contenir l'agitacion e Erich Honecker foguèt obligat d'abandonar lo poder lo 19 d'octòbre. Egon Krenz lo remplacèt e son govèrn anoncièt, lo 9 de novembre, la dubertura dei frontieras entraïnant la destruccion de la muralha de Berlin per leis abitants.
Lei reformas bulgaras
Coma la RDA, Bulgaria èra considerada coma un membre fisable dau Pacte de Varsòvia car sei relacions amb Moscòu èran anterioras au periòde comunista. Pasmens, de manifestacions comencèron lo 20 de mai de 1989 per protestar còntra la politica d'assimilacion fòrçada de la minoritat turca decidida en 1984. La repression entraïnèt la partença de 80,000 Bulgars d'origina turca e lo govèrn foguèt obligat de mobilizar una partida de la populacion per assegurar lei recòltas. Aquò suscitèt un certan maucontentament e de manifestacions organizadas per de grops ecologics se debanèron lo 23 d'octòbre.
En despiech d'una repression violenta, l'agitacion contunièt de se desvolopar e de manifestacions pus importantas aguèron luòc a partir dau 9 de novembre. En fàcia d'aquela pression, lo Comitat centrau dau Partit Comunista Bulgar (PCB) decidèt d'exclure son ala conservatritz e lo 8 de decembre, un govèrn novèu foguèt constituït amb de partisans de la perestroïka. Lo caractèr marxista dau regim foguèt mantengut mai de negociacions comencèron amb l'oposicion.
Aman
Aman, es tanben conegut coma lo Reialme Benesit o las Tèrra que Jamai Morís, e es un luòc qu'aperten al legendarium de l'escrivan britanic J. R. R. Tolkien. Aman es nomenat al Silmarilion e tanplan al Senhor dels Anèls. Es lo continent que, a l'origina, èra lo pus occidental de totes los territòris de la fin del Mond, a l'autre costat del grand Ocean de Belegaer. Las siá còsta èra pròcha amb la Mar Exteriora e atanben èra conegut pels elfs coma Ekkaia. Mai enlà i a lo Mur de la Nuèch.
Puèi, Aman venguèt atanplan la lar dels Calaquendi, o elfs de la lutz, que n'i aviá a divèrsas regions. La tèrra dels Valar a Alamn es Valinor. La siá vila es Valmar (de còps tanben nomenada Valimar. D'autras vilas importantas son Tirion, Formenos e Alqualondë. Fàcia a la còsta orientala i al'illa de Tol Eressëa.
Brantòsme de Perigòrd
Brantòsme de Perigòrd (Brantôme en Périgord en francés) es una comuna novela d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Es nascuda de l'agropelament de las doas comunas de Brantòsme e de Sent Júlian de Bordelha, efectiu lo 1èr de genièr 2016, puei d'autras sieis comunas lo 1èr de genier 2019, Cantilhac, Eivirac, La Gontariá e Bolonés, Sent Crespin de Richemont, Cencenac e Puei de Forchas e Valuelh.
Istòria
Per lo periòde davant 2016, veire a Brantòsme, Sent Júlian de Bordelha, Cantilhac, Eivirac, La Gontariá e Bolonés, Sent Crespin de Richemont, Cencenac e Puei de Forchas e a Valuelh.
En 2019, la creacion de la comuna eslarjada se faguet emb 7 comunas delegadas, en comptant Brantòsme e Sent Júlian de Bordelha (donc lo prumier Brantòsme de Perigòrd) per una comuna delegada. Lo n° INSEE 24064 representa au còp Brantòsme e Sent Júlian; la comuna de Sent Júlian (n° 24430) es dicha perimida. Dins la practica, Brantòsme e Sent Júlian contunhan d'elegir un cònsol delegat per chasca anciana comuna.
Administracion
Per lo periòde davant 2016, veire a Brantòsme, Sent Júlian de Bordelha, Cantilhac, Eivirac, La Gontariá e Bolonés, Sent Crespin de Richemont, Cencenac e Puei de Forchas e a Valuelh.
Demografia
Per lo periòde davant 2016, veire a Brantòsme, Sent Júlian de Bordelha, Cantilhac, Eivirac, La Gontariá e Bolonés, Sent Crespin de Richemont, Cencenac e Puei de Forchas e a Valuelh.
Revolucions de 1988-1989
Lei reformas bulgaras
Lei negociacions donèron pauc de resultats e una manifestacion giganta se debanèt a Sòfia (200,000 personas) lo 25 de febrier de 1990. Accelerèt la fin dau regim amb la transformacion dau PCB e l'abandon dau marxisme-leninisme lo 3 d'abriu. Lei premiereis eleccions liuras foguèron organizadas lei 10 e 17 de junh. Veguèron la victòria dau Partit Socialista Bulgar, partit successor dau PCB. Pasmens, l'afondrament generau dau blòt orientau entraïnèt una crisi economica grèva. Lo 15 de novembre, la Republica Populara de Bulgaria foguèt abolida e lo govèrn PSB demissionèt lo 29 de novembre laissant lo poder a la minoritat parlamentària.
Brantòsme de Perigòrd
Personalitats ligadas emb la comuna
Veire a Brantòsme, Sent Júlian de Bordelha, Cantilhac, Eivirac, La Gontariá e Bolonés, Sent Crespin de Richemont, Cencenac e Puei de Forchas e a Valuelh.
Revolucions de 1988-1989
La Revolucion Romanesa
thumb|right|[[Fotografia de manifestacions en Romania en decembre de 1989.]]
Inicialament relativament liberau, lo govèrn de Nicolae Ceauşescu aviá pauc a pauc adoptat de posicions fòrça conservatritz e nacionalistas. A partir de 1985-1986, aviá egalament afiermat son ostilitat a la glasnost e a la perestroïka. Ansin, la repression deis opausants politics demorèt la nòrma en Romania maugrat lei criticas estrangieras (compres sovieticas).
Lo 17 de decembre de 1989, una manifestacion espontanèa aguèt luòc per protestar còntra l'expulsion d'un pastor ongrés de la vila de Timisoara. L'armada tirèt sus la fòga e tuèt quauquei personas. Pasmens, la propaganda ongresa e estatsunidenca anoncièt de centenaus de victimas e la descubèrta d'un carnàs. Aquò entraïnèt una multiplicacion dei manifestacions dins tot lo país. Lo 21, Ceauşescu foguèt publicament chamat durant un discors destinat a tornar provar sa fòrça. Au contrari, l'abséncia de reaccion de la polícia politica mostrèt sa feblessa.
Dins la nuech dau 21 au 22, de combats caotics comencèron dins Bucarèst. Inquiets, lo pareu Ceauşescu s'enfugiguèt e foguèt arrestat per de policiers lo 25. Après un procès rapid, foguèt executat. En parallèl, un govèrn provisòri dirigit per Ion Iliescu e Petre Roman, dos quadres comunistas, prenguèt lo poder. Fondèron un Frònt de Sauvament Public que prononcièt la fin de la Republica Socialista de Romania lo 22. Durant quauquei jorns, de combats violents opausèron divèrseis unitats militaras, sostengudas per de manifestants, que pensavan luchar còntra de partisans de Ceauşescu. La situacion s'amaisèt pauc a pauc en genier de 1990 e d'eleccions, marcadas per plusors violéncias, veguèron la victòria dau Frònt de Sauvament Public en mai.
Consequéncias
thumb|right|[[Fotografia d'una estatua de Lenin tombada après la Revolucion Romanesa.]]
Lei consequéncias dei revolucions europèas de 1988-1989 son nombrosas. Au nivèu de la confrontacion Èst-Oèst, marcan una etapa decisiva dins l'afondrament dau camp sovietic que dispareguèt definitivament en novembre-decembre de 1991. Permetèron ais Estats Units d'estendre son esfèra d'influéncia en Euròpa Centrala e Orientala e a Alemanha de tornar prendre sa plaça au centre dau continent. Lei diferents país regardats per aquelei movements abandonèron lo comunisme au profiech d'una economia liberala capitalista. Totei son venguts membres de l'Union Europèa e de l'OTAN. Dins lo cas checoslovac, lei desacòrdis entre Chècs e Eslovacs entraïnèron la scission pacifica dau país en 1993.
Au nivèu economic, la transicion vèrs lo capitalisme, rapida e pauc preparada, foguèt relativament dura per la màger part dei populacions. D'efiech, una partida dau teissut industriau conoguèt una crisi grèva car lei companhiás privatizadas èran pas rendablas. De mai, la disparicion de la planificacion trebolèt lei cambis economics tradicionaus. Ansin, en 2021, i aviá encara una diferéncia importanta de nivèu de vida entre l'Oèst e l'Èst. Dins quauquei regions coma l'èx-RDA ò Boèmia, aquelei problemas favorizèron la recreacion de partits comunistas influents e norriguèron una certana nostalgia per lo periòde comunista. Pasmens, d'autrei país assaian de criminalizar lo comunisme e de perseguir seis actors (Polonha, Ongria...).
Dins lo rèsta dau mond, la casuda dei regims comunistas europèus entraïnèt la reforma ò la disparicion de mai d'un regim comunista en Africa e en Asia. Aquò permetèt de reglar de conflictes lòngs e saunós coma aquelei de Moçambic e d'Etiopia.
Gès eths Angles
Gès eths Angles (Gez-ez-Angles en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [yès] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Ies en 1285, De Ges en 1313, De Gesio, en latin, en 1342, Ges, en 1429, Gès en 1614, Gés en 1790, Gés en 1790, Ges des Angles (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Miquèu Grosclaude, eras atestacions que s'opausan a un ligam dab Ger; era proposicion d'Aymard que s'explica per era preséncia, dens eth diccionari Palay, de yésso, en Lavedan, qui a per sens « acès » e de gès, medish sens, en Medòc. Arren pròva pas un ligam enter yésso, mot femenin, e Gès. Eth nom qu'ei prelatin e escur.
A Arcisac eths Angles, Grosclaude que dona era soa interpretacion de ez present dens eth nom francés : ez qu'a eth medish sens qu'eth francés ès (licencié ès-lettres) : dans les. L'autor que cred era soa aparicion tardiva provaré ei un francisme recent. Grosclaude qu'auré devut pensar ath contrari era grafia particularament sauvatja ez musha que era administracion francesa a pas reconeishut eth son ès. Que prepausa occitanizar (çò qui a pas besonh d'ac estar) aqueth supausat francisme per eth article definit simple eths, o per eth article definit contractat deths. Malurosament, Patrici Pojada qu'a seguit aqueth artificialisme.
Ruminghem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Banana de còire
La banana de còire es una espècia ibrida de planta de la familha de las Musaceae. Coma la banana dessèrt, es un sos grop de l'espècia Musa × paradisiaca eissida a l'origina del crosament entre Musa acuminata e Musa balbisiana.
Aquela banana es mai rica en amidon qu'aquelas abitualament consomida en dessèrt. Es consomida abitualament dins una granda partida de l’Africa, dins las Antilhas, en America centrala e dins de païses d’America del Sud.
Utilizacion
esquèrra|vinheta|crostilhetas de bananas de còire. A respècte la banana dessèrt, la banana de còire es mai sovent mai gròssa e mai longa, sa carn es un peu rosada e un pauc mai paura en sucre mas fòrça mai rica amidon, çò que la fa mai fèrma, li balhant una bona tenguda a la coseson. Es alara fòrça mai utlizada coma un legum. Pasmens se son tan saborosas crudas que las primièras, lor carn es mai fèma e es puslèu d'usatge de las consomir après coseson que demoran entièras e servisson de legums per acompanhar de plats de viande, polet, e peisson.
Genetica
Gaireben las bananas de còser son de grop AAB. D'autras del grop ABB. Un grop de distribucion mai estrech mas tanben economicament important es aquel de las bananas de l'èst african del grop AAA. Geneticament distincte, es designat coma AAA-EA. Botanicament, la planta es pas una espècia diferenta de la banana dessèrt mas sonque un cultigrop.
Produccion
Malgrat son adaptacion a d'ecosisrèmas variats e son potencial naut de produccion, la produccion de bananièr de còire demora una cultura marginala entre autre a causa de l’indisponibilitat del material vegetal de bona qualitat e l’utilizacion frequenta de marrit rebrots. Pasmens, existís de tecnicas de produccion intensiva realizada coma las culturas in vitro e lo brot de troces de tija.
Sortida extraveïculara
thumb|right|180px|L'[[astronaute Bruce McCandless pendent una sortida extraveïculara]] thumb|right|180px|[[Robert Curbeam e Christer Fuglesang (a drecha) pendent una sortida extraveïculara dins la mission STS-116 a bòrd de l'Estacion Espaciala Internacionala en 2006]] thumb|right|180px|L'Americana [[Nicole Stott participant a la construccion de l'Estacion Espaciala Internacionala pendent la mission STS-128 en 2009]]
Una sortida extraveïculara es una activitat realizada dins l'espaci — a l'exterior d'un veïcul espacial — per un espacionauta vestit d'una combinason espaciala.
Aquela expression es mai sovent utilizada per las activitats extraveïcularas realizada en orbita a l'entorn de la Tèrra prèp d'un veïcul espacial (spacewalk), mas se referís tanben a las sortidas sus le superfícia lunara (moonwalk). Atal, las sortidas extraveïcularas son utilas per d'òbras d'assemblatge o de reparacion de navetas espacialas e de las estacions espacialas coma a l'exploracion e la culhida de mòstras lunaras.
La primièra sortida extraveïculara se faguèt pel cosmonauta sovietic Alexei Leonov lo 18 de març de 1965, dempuèi la nau Voskhod 2. L'American Edward White o seguèt mens de tres meses mai tard, lo 3 de junh.
Shona (pòble)
thumb|Bòrdas Shona au Zimbabwe thumb|left|Gran Zimbabwe thumb|100px|Mbira, lo piano de dits tradiconau shona Los Shona que son un pòble african mei que mei present au Zimbabwe (on e representa 82 per cent de la populacion e una grana partida de l'elita politica) au Moçambic. La soa lenga dens totas la soas varietats dialectaus qu'ei aperada shona. Qu'ei tradicionaument un pòble d'agricultors qui's considera culturaument eretèr deu pòble deu Reiaume de Zimbabwe, bastissaire deu Gran Zimbabwe la mitica ciutat hortalessa de peira de l'Etat Mejana.
Generacion de 27
La generación de 27 (en espanhòl: Generación del 27) es lo nom que designa un grop de poètas espanhòls de la debuta del sègle XX. Aqueles autors, que se faguèron conéisser a l'entorn de 1927, s'amassèron a l'entorn de l'omenatge a l'escrivan Luis de Góngora per celebrar lo tresen centenari de sa mòrt aquel an dins l'Ateneo de Sevilla. La composicion abituala del grop es generalament limitada a dètz autors: Jorge Guillén, Pedro Salinas, Rafael Alberti, Federico García Lorca, Dámaso Alonso, Gerardo Diego, Luis Cernuda, Vicente Aleixandre, Manuel Altolaguirre e Emilio Prados.
Premiera Guèrra d'Afganistan
La Premiera Guèrra d'Afganistan se debanèt de decembre de 1979 a febrier de 1989. Dins l'encastre de la Guèrra Freja, opausèt l'Union Sovietica e la Republica Democratica d'Afganistan a divèrsei movements de guerilhas islamistas anticomunistas, sostenguts per Paquistan e leis Estats Units d'America. S'acabèt per una revirada de l'armada sovietica que mau capitèt d'esquichar la guerilha e deguèt se retirar en 1989. Après aqueu retirament, la guerilha se devesiguèt entre senhors de guèrra rivaus que contunièron de luchar còntra lo govèrn installat per lei Sovietics mai comencèron tanben de se batre entre elei per lo poder. Aquò permetèt au regime comunista de se mantenir fins a 1992 e entraïnèt lo començament de la Guèrra Civila d'Afganistan fins a 2001.
Foguèt entraïnada per lei dificultats dau govèrn revolucionari afgan au poder dempuei 1978. D'efècte, devesits entre una tendància revolucionària e una tendància reformatritz, lei comunistas afgans mau capitèron d'impausar son regime. Au contrari, una tièra de decisions — coma la nacionalizacion de la màger part dei tenements — causa la desagregacion de la societat feodala afgana creant una oposicion larga que menacèt lo govèrn. Puei, aquela agitacion, basada sus de principis religiós islamics e anticomunistas, acomencèt tanben de menaçar lo flanc sud de l'URSS. En 1979, lei Sovietics decidiguèron donc d'intervenir militarament en Afganistan per assegurar l'estabilitat dau país e dei regions sud de l'Union.
Aquela intervencion acomencèt aisament e l'Armada Roja ocupèt sensa dificultat lei centres urbans principaus d'Afganistan. Reversèt lo regime en plaça e lo remplacèt per un regime comunista novèu dirigit per Babrak Karmal jutjat pus fidèu ais interès de Moscòu. Pasmens, l'ocupacion entraïnèt rapidament l'emergéncia de guerilhas islamistas anticomunistas. Incapables de reprimir aqueleis insureccions en causa de la superficia imensa dau país e de son geografia traversuda, lei Sovietics decidiguèron de contraròtlar lei vilas principalas e leis axes de comunicacion majors dau país. Menèron tanben d'ofensivas periodicas còntra lei centres importants dei guerilhas. Dins aquò, lo sostèn paquistanés e estatsunidenc permetèt a la resisténcia de s'avitalhar e d'agarrir l'Armada Roja. La contuniacion de la guèrra causèt pauc a pauc de gròssei dificultats au sen de l'URSS que son economia deviá faciar de dificultats importantas. Ansin, entre 1988 e 1989, Mikhaïl Gorbachov decidèt de retirar sei tropas dau país e de se limitar a un sostèn logistic e aerian au regime comunista afgana.
Aqueu retirament permetèt ai guerilhas de menaçar lo regime. Pasmens, dos elements favorizèron son mantenement. Lo premier foguèt la division dei movements de resisténcia que sei caps èran venguts de senhors de guèrra que se bateguèron entre elei per protegir son territòri. Lo segond foguèt l'absència de desagregacion de l'armada governamentala que capitèt de resistir, ajudada a l'ocasion per d'ofensivas aerianas sovieticas. Aquela situacion contunièt fins a la fin de la Guèrra Freja e a la disparicion de l'URSS. Après 1991, la manca d'avitalhament dau govèrn de Kabol entraïnèt l'afondrament de son armada e lo reversament de son cap en 1992 marcant lo començament de la Guèrra Civila d'Afganistan entre lei venceires.
Eric Hobsbawm
Eric Hobsbawm (9 de junh de 1917, Alexàndria - 1 d'octòbre de 2012, Londres) èra un istorian britanic. Vengut sòci dau Partit comunista de Reiaume Unit a partir de 1936, participèt fins a 1991 a la revista Marxism Today. Introduguèt la nocion de Sègle XIX Lòng per designar lo periòde de 1789 a 1914 caracterizat per lei conflictes entraïnats per lei cambiaments causats per la Revolucion Francesa.
Vladimír Špidla
Vladimír Špidla (n. 21 d'abril de 1951 a Praga) foguèt lo primièr ministre de la Republica Chèca entre 2002 e 2004.
Le Thuit-Simer
Le Thuit-Simer en normand (Le Thuit-Simer en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Baissac (Tarn e Garona)
Baissac  (Vaïssac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Projècte Venus
Lo son fondator que presenta la construccion imaginària d'ua societat ideau (utopia). Que parteish de l'idèa que lo praubèr, la delinquéncia e la guèrra son devudas a las nevròsis e a la hrèita causadas peu noste sistèma economic on la recèrca deu profièit ei mei importanta que lo progrès tecnologic, particularament aqueth qui contribueish a l'amelhorança de la societat. Ua tecnica desvolopada shens tiéner compte deu profièit, que portaré mei bens e ressorsas per'mor d'avalir l'egoïsme, la corrupcion e lo goludèr. Que cred possible d'establir ua societat solidària dens la quau las gents poscan víver (extrèit deu film documentari Zeitgeist: Addendum).
Baissac (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Projècte Venus
Òm que poderà utilizar la tecnologia tà susmontar la manca de ressorsas, emplegant e desvolopant energias renovelablas, informatizant e automatizant la fabricacion e los inventaris e concebent vilas seguras e eficaças energeticament, equipadas de sistèmas avançats de transpòrts, en tot auherir suenhs de santat universaus e ua educacion pertinenta. Que s'ageish d'aplicar la tecnologia intelligentament e eficaçament, en conservant l'energia, arredusint las sobralhas e deishant mei temps entaus lésers. Dab l'ajuda d'un inventari automatizat a l'escala mondiau, òm que poiré mantiéner un equilibri enter la produccion e la distribucion. Solament los aliments nutritius e sans que serén disponibles e l'obsolescéncia programada que seré inexistenta.
Glaç que Cruisís
Lo Glaç que Cruisís, tanben conegut coma Helcaraxë  o Helcaracseë  es un luòc fictiu creat per l'escrivan britanic J. R. R. Tolkie n dins la siá òbre Lo Silmarillion. Es un estrech qu'unís Aman e la Tèrra Mejana al nòrd car aquestes continents agachavan l'un vèrs l'èst e l'autre vèrs l'oèst. Es plena de Montanhas amb movement de glaç e ont i a de nèbla e de vapor amb un freg que provòca lèu la mòrt. Es un luòc ont òm pòt pas viure e que dengun es pro fièr a l'ora de lo crosar.
Lo primièr que crosèt aqueste estrech foguèt Melkor quand fugissiá aprés destruire Los Arbres de Valinor. Pauc aprés Fingolfin tanbe lo crosèt amb los Noldor, que decidiguèron anar fins a la Tèrra Mejana car èran estat traïts per Fëanor aprés lo Chaple dels Fraires d'Alqualondë. Fòrça Noldor moriguèron pendent lo viatje dont Elenwë, la fèmna de Turgon.
Hithlum
Es una region amb una temperatura brica nauta mas plan bèla ont solament i demoravan d'elfs braves, de l'ostal de Fingolfin, rei dels noldor, mas tanben los òmes mai fièrs, de l'ostal de Hador Lorindol.
Hitlum èra plan pròcha a Angbad e pr'açò èra plan atacada e caliá la defensar totjorn. A Eithel Sirion, e fàcia a la fònt del fluvi Sirion, i aviá la fortalesa principala dels noldor, Barad Eithel, e ailà i demorava lo rei de totes los noldor. Aprés la Nirnaeth Arnoediad una granda part d'Hitlhum foguèt envasida per d'òmes orientals, qu'avián traït Maedhros, mas Morgoth enebiguèt sortir d'ailà e totes los elfs e òmes foguuèron faches presonièrs e forçats a trabalhar coma d'esclaus a las minas del nòrd.
Jul (rapaire)
Jul, de son nom vertadièr Julien Mari (14 de genièr de 1990), es un rapaire e cantaire occitan en lenga francesa, nascut dins lo 12en arrondiment de Marselha, d’un ostau d’origina còrsa.
Pòrta
Pòrta es un nom comun e un nòm pròpri.
Nom comun
thumb|En arquitectura: pòrta de fusta esculptada dins la [[Granda Mosqueta de Cairoan (en Tunisia)]]
Pineau d'Aunis
Lo pineau Aunis (qu'es tamben sonat chenin noir) es un vitatge de vinha que creis en França. Aquest vitatge es tipic del vinhal del Val-de-Léger e se tròba dins las apelacions coteaux-du-vendômois e coteaux-du-loir.
Lo pineau d'Aunis da de vins amb d'aròmas plan desvelopats e caracteristics de fragosta (ampa, aligardon, jordon) e de pèbre.
Lo pineau d'Aunis èra lo vitatge favorit del re d'Englatèrra Enric III Plantagenêt que ne fasiá importar de França al temps qu'el possediá lo Maine, l'Anjau e la Torena.
Pese
vinheta|Pese manjatot chinés Lo Pese (Pisum sativum L.) es una espècia de planta annala de la familha de las leguminosas (Fabacèas), fòrça cultivada per sas granas, consomida coma legum o utilizat coma aliment del bestial. Lo tèrme designa tanben la quita grana, ric en energia (amidon) e en proteïnas (de 16 a 40 %). Los peses se consomisson frescs o sècs.
2001, una odissèa de l'espaci
2001: una odissèa de l'espaci (títol original en anglés: 2001: A Space Odyssey) es un filme de sciéncia-ficcion de 1968, dirigit per Stanley Kubrick, escrich per el meteis e Arthur C. Clarke. Lo filme tracta de tèmas coma l'evolucion umana, l'intelligéncia artificiala, l'avenir e la vida extraterrèstra. Se cal destacar lo realisme scientific, l'usatge pel primièr còp de fòrças efèctes especials que faguèron data dins lo genre de la sciéncia-ficcion, una fotografia magnifica, surrealista e a vegadas ambigüas, l'usatge del son dins la tecnica narrativa e un usatge minim del dialòg. Es lo primèr, e un dels rares, filme que mòstra de biais menimós la vida dins l'espaci.
Pese
Lo pese sec es un aliment tradicionalament important dins unes païses, coma dins aqueles del soscontinent indian e l'Etiopia, mas en un pauc abandonat coma feculent e coma font de proteïnas dins los païses occidentals, ont es ara cultivat per l'alimentacion animala o per l'exportacion. Dempuèi lo sègle XVII, lo peses fresc es un legum fòrça agradat, que la consomacion tot lo long de d'an est favorizada per las tecnicas de conservacion e de surgelacion.
Aparelh vegeatiu
esquèrra|vinheta|Foliòlas e vedilha Lo pes es una planta escalaira erbacèa annala. Lo sistèma radicular es de tipe pivotant, podent aténher una prigondor d'un mètre dins de condicions de sol favorablas, mas fòrça ramificada, subretot dins la jaça superficiala del sol. Las radicèlas de 2d e 3n òrdre an de nodositats, sèti de la fixacion simbiotica de l'azòt. La bacteria concernida, qu'es tanben presenta suls genres Lathyrus t Lens, es Rhizobium leguminosarum biovar viciae,.
2001, una odissèa de l'espaci
Mas a la sortida del filme, la critica foguèt pas plan calorosa, e ara es un dels filmes reconegut d'entre los melhors de l'istòria, tant pel public coma per la critica. Foguèt nominat a quatre Oscars, e que recebèt lo prèmi pels efèctes visuals.
Pese
Aparelh vegeatiu
Lo ram, pauc ramificat, de logor variant de 50 cm a 2 m, veire fins a tres mètres pel pese ferratgièr, es de creissença indeterminada. Es clòt, de seccion cilindrica, e escala se penjant als supòts per las vedilha de las fuèlhas. Se caracteriza per de noses que los primièrs son pas que vegetatius (donant de fuèlhas o de rams) e los seguents son reproductors (donat de flors). Per las varietats e cultivars mai precòces, las primièras flors pòdon aparéisser a partir del quatren nos, alara que per las mai tardièras pòdon aparéisser sonque al 25n. vinheta|Fuèlhas de peses: 1 : tipe normal, 2  : tipe 'afila' sens foliòlas Las fuèlhas, opausadas, son compausadas d'un a quatre parelhs de foliòlas sessilas, opausadas s'acabant per una vedilha simpla o ramificada. Las foliòla son entièras, obovalas, e an de 1,5 à 6 cm de long. Per de varietats, son parcialament transformadas en vedilhas. Per las varietats de tipe 'afila', totas las foliòlas son remplaçats per de vedilhas, las foncions foliaras (fotosintèsi) essent alara realizadas per las estipulas. Al contrari per las varietats de tipe 'acacia', las vedilhas son transformadas en foliòlas.
Ocean de Belegaer
Segon l'escrivan britanic J. R. R. Tolkien Belegaer (que vòl dire Granda Mar en sindarin) es l'ocean que i a al'oèst de la Tèrra Mejana e que pendent fòrça edats la desseparèt d'Aman. Aquesta mar es crosada per la Cincha d'Arda, identificada coma l'eqüator.
2001, una odissèa de l'espaci
Lo scenari e lo roman omonim son basats subretot sus la novèla del quita Arthur C. Clarke La Sentinèla.
Pese
Aparelh vegeatiu
Las fuèlhas possedisson a lor basa doas grandas estipulas embraçantas, arredondits e dentelhadas a la basa. Sovent mai grandas que las foliòlas, pòdon aténher 10 cm de long. De varietats an d'estipulas alongadas caracteristicas dichas « en aurelha de conilh ». Las estipulas son a vegada pigalhadas de roge (preséncia d'antocianas), caracteristica d'unas varietats, per exemple los peses ferratgièrs.
Ocean de Belegaer
Lo nom a l'adjectiu beleg, que vòl dire «grand» e aer, que vòl dire «mar». Lo nom quenya es jamai dich aital dins l'òbra de Tolkien, mas es Alatairë.
2001, una odissèa de l'espaci
Sinòpsi
Lo filme es devesit en cinc capítols, o seccions, que representan tres epòcas diferentas dins lo temps. Los capítols apareisson de biais cronologic començant pel passat e s'acabant dins lo futur sens passar pel present (prenent en compte que lo filme sortiguèt en 1968). Cada capítol, levat lo segon, es precedit pel seu títol. Lo filme comença amb un preludi sens imatges ont sol s'ausís Lux Aeterna de György Ligeti. Lo filme a pas de generic, e sonque se pòt veire lo títol de l'òbra. Lo títol apareis sus una sequéncia dins l'espaci, acompanhat per la musica de Richard Strauss ont se vei La Luna e lo Solelh alinhats.
Lo despèrtament de l'Òme
Lo primièr capítol comença mostrant de passatges de grand beutat d'una savana, ont viu un grop d'ominids. Se vei diferents imatges de la vida quotidiana a l'entorn d'una sompa, ont lo grop viu precàriament s'alimentant amb la rara vegetacion disponibla e que devon partejar amb un grop de tapirs. Lo grop es atacat per un leopard que tua un membre de la tribú, mai tard son atacats per un autre grop d'ominids que volen prene lo contraròtle sus la pichona restanca. Malgrat qu'i a cap de violéncia fisica entre las doas bandas, los nòus venguts obligan la tribú a se retirar. Espaventats e sens aiga, passan la nuèch velhant refugiats en un abric rocassut escochant los rugiments del leopard. A l'alba, descobrisson un estranh monolit de pèira negra qu'apareguèt pendent la nuèch. Los ominids d'en primièr an paur de l'estranh objècte, mas pauc a pauc acaban per se n'apropiar e o tustan. Pauc aprèp un dels ominids a una vision alara que jogavan amb los rèstes d'un animal mòrt e descobrís cossí far per se servir d'un òs coma d'una arma per se defendre e caçar. Lo grop tua un tapir e fin finala passan d'erbivors a carnivors. Encoratjats per la nòva descobèrta tornan a la sompa totes armats amb òsses e afrontan l'autre grop d'ominids, e lo cap recupera lo contraròtle de l'aiga. Triomfant, l'ominid lança l'òs en l'aire, e sus un imatge de copa apareis un satellit orbitant dins l'espaci, avançant d'un saut temporal de 4 milions d'ans.
Pese
Aparelh vegeatiu
Las doas primèras fuèlhas primordialas son reduchas a d'escatas.
Ocean de Belegaer
Istòria
Truèjols
Truèjols (Tréjouls en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Pese
Aparelh reproductor
esquèrra|vinheta|Flor de pese Los flors, de tipe « papilionacèu », son zigomòrfas, amb ovari supèr e cleïstogamas. Apareisson a l'aissèla de las fuèlhas, solitàrias o amassadas en rasim flac de doas o tres flors. Lo calici, de color verda, es formada de cinc sepals sòudadas e presenta cinc dents inegalas. La coròlla compta cinc petals plan diferenciadas, l'estendard quilhat en posicion posteriora, las doas alas en posicion laterala envelopant la carena, d'esperela formada de dos petals inferiors, parcialament sòudats. La coròla es mai sovent blanca, a vegada rosada, porpra o violeta. L'androcèa que compren dètz etaminas, una liura e nòu sòudadas per lor filat dins una gorguièra dubèrta cap al naut, se dich diadèlf. Lo ginecèu es format d'un carpèla unica uniloculara de placentacion marginala portant d'ovuls corbats (campilotròps). Aquel carpèl es interpretat coma l'evolucion d'una fuèlha plegada lo long de sa nervadura mediana e sòudada per sas margas, a quinas son ligadas los ovuls.
2001, una odissèa de l'espaci
Lo despèrtament de l'Òme
=== De la Tèrra a la Luna ===
Truèjols
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Absidiòla
Una absidiòla es un absida segondària o de categoria inferiora al respècte d'un autra de mai granda o principala d'un temple. Atal, se pòt dire que lo cabèç d'una glèisa se compausa sovent de tres absidas, la centrala, la mai granda e conten l'altar principal, es un ensemble d'un absida e doas absidiòlas lateralas.
Truèjols
Truèjols
Las fòrmas ancianas son prioris de Truejols, en 1314, Trujols, en 1326, Truejols, en 1400, Beata Maria de Trejouls, en 1580, Trejouls, sus la mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII. La prononciacion es ['trɛtsuls]; s'ausís pus rarament una fòrma francisada ambe avançament d'accent tonic e barradura de la primièra sillaba : [tre'tsuls]. La finala [-uèjols] correspond dins la partida centrala de nòstre país a la fòrma que prend lo mot gallés -ialos / -ialon, « lòc desbosigat, espaci descobèrt, clar, clarièra » e per extension « vilatge » (per crear un vilatge novèl, caliá desbosigar un tròç de bòsc). La primièra partida d'un toponime ambe finala en -ialon es un nom comun o un nom de persona, pas un numeral coma tri, coma Negre supausa. Burgan e Lafon pensan a un nom gallés coma Trogus o Trogius. Xavier Delamarre cita Trougios dins son indèx dels noms de personas galleses. Meteis nom ? En tot cas ò tonic se diftonga regularament en -uè- jos l'efècte d'un iòd dins la sillaba seguenta : podium ---> puèg, , , *trogialon > truèjol(s). Los escribas penan sovent a escriure los diftongues, d'aquí la fòrma grafica de 1326, Trujols, mès cal comprene dejà Truèjols. Après, lo diftongue tonic uè se redusís a [ɛ] (grafiat uè) e probable que la fòrma de 1580, Trejouls correspond a aquela prononciacion.
Absidiòla
Al nivèl simbolic representan l'aureòla luminosa qu'entorneja lo cap del Crist dins l'iconografia crestiana.
ModèlːBordadura
<span style="display:inline;vertical-align:"><span style="display:table-cell;margin:0;vertical-align:;border:solid 1px #;border-collapse:collapse;padding:0">
Doana
La Doana (de l'arabi dīwān, "registre", "burèl") es un oficini governamental oficial pel contraròtle de moviment de dintradas e de sortidas de mèrças cap a l'exterior o venent de l'exterior. Dins qualques païses las doanas tanben contraròtlan la dintrada e la sortida de las personas, dins d'autres se fa per autres organismes.
Absidiòla
thumb|rigth|300px|Situacion esquematica de las absidiòlas (en gris) thumb|left|Absidiòlas de la [[Basilica de Sant Sarnin de Tolosa.]]
Doana
Foncions de las doanas
La mission economica consistís per garantir lo respècte dels acòrdis internacionals (ATA, Convencion de Viena, ...), a aplicar las disposicions de politica comerciala e a contraròtlar, facilitar e promòure los escambis internacionals.
2001, una odissèa de l'espaci
Lo despèrtament de l'Òme
Lo segon capítol comença amb d'imatges de satellits orbitants a l'entorn de la Tèrra sus una musica de valsa (Lo bèl Danubi blau). Un avion espacial de la companhiá Pan Am pòrta lo Dr. Heywood R. Floyd cap a una estacion espaciala qu'orbita a l'entorn de la Tèrra, ont s'arrèsta abans d'èsser transportat a la Basa Clavius, que se situa sus la Luna. Pendent sa demorança dins l'estacion espaciala fa una videoconferéncia per celebrar l'aniversari de la seuna filha. Mai tard encontra una vièlha coneissença, Elena, una scientifica russa que, amb un grop de collègas, torna sus Tèrra aprèp una mission dins l'espaci. Dr. Smyslov profeita de l'ocasion per demandar al Dr. Floyd que se passa a Clavius, perque se perdèt lo contacte telefonic amb la basa, e deneguèt lo drech d'aterrir sus una nau amb de problèmas tecnics. Aqueles fachs avián provocat de rumors d'una epidèmia amagada dins la basa Lunar. Lo Dr. Floyd refusa de respondre al subjècte e minimiza los fachs.
Lo Dr. Floyd seguís lo viatge cap a la luna dins un transbordador espacial. Se pòt alara veire de sequéncias de la rotina quotidiana dins la nau e las dificultats qu'encontran las assistentas per complir lo servici a la gravetat zerò.
Pese
Aparelh reproductor
La formula florala es donc 5S 5P 10E 1C (formula simplificada) o •|• S(5) P5 E(9)+1 C1 (formula complèta).
Las flors essent tancadas (cleïstogamia), la fecondacion es subretot autogama amb al mens de 1 % d'allofecondacion, la pollinizacion intervenent abans l'espelida complèta de la flor. Aquel caractèr facilita la seleccion de linhada puras e lo manten de varietats establas mas complica l'obtencion d'ibrids novèls. Pasmens unes insèctes imenoptèrs, coma los megaquils, son capables de penetrar dins las flors e de provocar de pollinizacions crosadas.
Lo fruch es una teca dehiscenta bivalva de 4 a 15 cm de long, contenent de 2 a 10 granas rarament mai. Son redondas lisas o angulosas, de 5 a 8 mm de diamètre. Aquelas tecas presentan de variacions morfologicas segon las varietats; lor forma generala es drecha o mai o mens arcada, lor tèrme mai o mens desfiladas o troncada. Compòrtan mai sovent una membrana esclerificada, lo pergamin, qu'es absenta per las varietats de tipe « manjatot ». Lor color es mai sovent verda, a vegada violeta. vinheta|Granas de pese dins lor teca vinheta|Pisum sativum - [[Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèu de Tolosa]] vinheta|Granas de pese vinheta|Granas rufadas, cultivar 'Merveille de Kelvedon' Coma per totas las leguminosas, las granas son exalbuminadas e las sèrvas nutritivas a disposicion de l'embrion son contengudas dins los dos cotiledons emisferics ipertrofiats qu representan gaireben tot lo volum de las granas. Pòdon èsser de color verd palle de madur quand los cotiledons demoran clorofillians, o alara blanquinoses, jaune o burèl. De granas verdas jaunisson amb lo temps. Pòdon èsser liasas o rufas.
Lor talha es plan variabla segon las varietats e cultivars. Lo pes de 1000 grans secs pòt anar de mens de 150 g a 350 g.
Las granas pòdon gardar lor facultat germinativa de tres a cinc ans. son pas somesas al fenomèn de dormicion e pòdon donc germenar immediatament après aver passat l'estadi de la madurason. La germinacion dels peses es « ipogèa ».
Los cotiledons contenon de substàncias de sèrva, en mejana 50 % d'amidon e fins a 25 % de proteïnas. L'amidon es constituit d'amilòsi e d'amilopectina en proporcions variablas : mai d'amilopectina per las varietats de granas lisas et mai d'amilòsi per aquelas de granas rufas, que contenon alara mai de sucres. La partida proteïca es constituida subretot de tres fraccions proteïcas solublas: las albuminas, las vicilinas e las convicilinas, e la legumina. La fraccion de las albuminas conten, en fèble taus, diferentas proteïnas enzimaticas biologicament activas : lipoxiganasas, lectinas, inibitors de proteasas.
Lo genòma del peses compren set parelhs de cromosòmas (2n=14). Sa talha es estimada a 4 500 M, amb 90 % son constituidas de sequéncias repetadas de tipe retrotransposons.
Ecologia
Temperaturas : Lo pese es una planta de clima temperat fresc e relativament umid. Es mens sensible al freg que lo flavòl e pòt germenar a partir de +5 °C. Los brots (abans l'estat de florison) pòdon suportar las gelada, mas las flors pòdon èsser destrisidas pel freg a partir de -3,5 °C e los noses vegetatius a partir de -6 °C. La temperatura mejana optimala de creissença se situa entre 15 e 19 °C. Al delà de 27 °C, la vegetacion e la pollinizacion riscan d'èsser tocadas.
Pluviometria : la pluviometria ideala se situa entre 800 e 1 000 mm per an.
Fotoperiodisme : lo pese es leugièrament sensibla al fotoperiòde, los jorns longs favorizant la florison.
Truèjols
Sent Ocesi
Las fòrmas ancianas son vicaria Sancti Urcissini, en 970 o 954-986, la gleia de S. Orssezi, en 1241, ecclesia Sancti Urcissini prope Lauzertam, en 1254, ecclesia Sancti Ursicini, en 1262, Sancti Urcissini, cap a 1400, Sanctus Urcicius Ursicinus Vallium, en 1580, St Urcisse, sus la mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII. La prononciacion es [senty'sisi] o [sentu'sezi]. Burgan e Lafon estiman qu'aquò justifica la grafia Sent-Urcisi, mès la grafia Sent Ocesi correspond milhor a l'atestacion de 1241, la sola en occitan, ambe la diferéncia de la pèrda de [r] dins lo grope rs, accident frequent en occitanoromanic. La varianta [senty'sisi], falsament etimologica, sembla sortida de la contaminacion de la fòrma oficiala ambe la prononciacion supausada autentica. I a sèt sents Ursicinus, dont un avesque de Caors mòrt en 585. Es aquel sent qu'es logicament lo patron de la glèisa. Son nom es tanben donat a una parròquia de Caors, a una comuna près de Puègmiròl, Sent Orsisi, una comuna tarnesa, Sent Orsesi e a una comuna cantalona, Sent Urcisi o Urcise. L'accentuacion es donc totjorn sus la segonda sillaba.
Cossí explicar l'evolucion de Ursicinus, accentuat sus ci, la tresena sillaba, ambe una vocala longa, a de fòrmas del tipe Urcisi / Orcesi / Orsesi, accentuadas sus la segonda sillaba ? Burgan e Lafon refutan l'explicacion de Negre, que pensa que lo nom es tractat coma *Ursicius, accentuat sus -si-. Explican que i a un martir [donc pas l'avesque de Caors] nommat Urcisinus, ambe la sillaba -ci- tonica, çò que règla lo problèma (la finala dispareis dins l'evolucion fonetica). Coma aquel accident interven tanben per l'avesque de Caors, es benlèu pus simple de dire que lo nom Ursicinus en general a conegut, al mens en occitan, una metatèsi acompanhada de reculament d'accent. Aquela istòria complicada explica tanben que la codificacion del nom esita entre Orsi- e Orci-.
Ocean de Belegaer
Aqueste ocean patiguèt fòrça cambiaments dempuèi la Creacion d'Arda pr'amor de la Guèrra dels Poders e encara d'autras luchas que i aguèt al long del temps. Los trebolums causats per aquela guerrà entraïnèron una espandida de Belegaer e la naissença de fòrça baias e gòlfs a l'oèst de la Tèrra Mejana. Quand naisseron las Montanhas Pelori sus la còsta orientala d'Aman se debanèt un màger isolament dels valar.
2001, una odissèa de l'espaci
Lo despèrtament de l'Òme
Alara que lo grop de scientifics pren de fotografias, a l'entorn del monolit e la zona d'escavacion, lo solelh treslusís de l'orizont lunar, illuminant lo monolit pel primièr còp depuèi que foguèt enterrat. Sobte un ensordent senhal acústic es emés pel monolit.
Mission cap a Jupitèr
Lo tresen capítol comença amb un saut dins lo temps de dètz-e-uèit meses, en 2001, a bòrd de la nau Discovery 1 en mission cap a Jupitèr. L'equipatge de la nau es compausat per los astronautas David Bowman e Frank Poole e tres scientifics en estat d'ivernacion. Lo Discovery 1. Tanben compta un ordinator, HAL 9000, dotat de l'intelligéncia artificiala que s'ocupa de la majoritat de las foncions de la nau. Los astronautas se distrason fasent d'espòrt, manjant, pintrant o jogant als escacs (contra HAL 9000).
Mai tard, HAL mòstra d'interés per las intencions de l'equipatge s'adreiçant a Dave e li demanda que l'ensenha, profeitant de l'ocasion per lo questionar sus la mission e confia la seuna frustracion causada per l'ambiant de secret que l'entorna. HAL tròba estranh que tres scientifics sián estat entraïnats a part e ivernats abans de la mission. HAL tanben menciona las “estranhas” rumors sus çó qu'arribèt sus la Luna e insistís per saber s'i a de relacion amb la mission que los an menat cap a aquí. Dave refusa d'especular e demanda a HAL s'estat trabalhant sul seu perfil psicologic. Pendent la conversacion HAL detècta un problema amb l'antena principala de la nau. Sembla qu'una unitat AE35 fará avaria dins 72 oras e que la nau perdrá la comunicacion amb la Tèrra. Bowman amb l'ajuda d'una capsula espaciala Eva Pod realiza una sortida extraveïculara per remplaçar l'unitat. Aprèp que retirèt l'AE35 damatjada l'analiza mas trobant cap de problema. HAL suggerís de la tornar installar e esperar l'avaria per saber quin èra lo problema. Lo contraròtle de la mission amb l'ajuda d'un ordinator identic a HAL 9000, informa los astraunautas qu' HAL cometèt un error en detectant l'avaria. Quand los astronautas questionan HAL sus l'error aquel respond que los ordinators de la Seriá 9000 son infalhibles e que, alara, l'avaria deu èsser una “error umana“.
Entracte
Frank Poole procedís a la nòva installacion del modul amb l'ajuda d'un Pod. Pendent la mission Frank es atacat per la capsula espaciala Pod, que copa las conductas d'aire de l'astronauta e lo lança dins l'espaci. David Bowman, que se tròba al contraròtle de la mission, demanda a HAL çó que se passèt, mas l'ordinator respond qu'a pas pro d'informacion per poder donar una responsa. Dave sortís amb un autre Pod dins l'espaci per salvar lo seu companh, mas amb l'afan agafa pas lo casc. A aquel moment arriba una avaria dins los sistèmas de la nau que causa la mòrt dels tres astronautas en ivernacion. Dave qu'es fòra de la nau Discovery 1 desconéis aqueles fachs. Un còp recuperat lo còs sens vida de Frank, Dave torna cap a la nau e demanda a HAL que dobrís la pòrta de Discovery 1 mas l'ordinator o nega. HAL explica que conéis los seus plans d'o desconnectar, perque aviá seguit la conversacion privada amb Frank dins lo Pod legissent sus las labras, e li comunica que la mission es tròp importanta e que, pel ben d'aquela, el pòt pas èsser desconnectat. Dave informa HAL que pensa entrar per la pòrta d'urgéncia de la nau, HAL respond que sens un casc será plan dificil.
Dave daissa anar lo cadavre de Frank per poder se servir dels braces mecanics del Pod, e amb aqueles obrir la pòrta d'urgéncia de la nau Discovery 1 manualament, perque HAL a cap de contraròtle sus aquela foncion. Recula lo Pod per se plaçar fácia a l'escotilha cap a l'entrada d'urgéncia e activa los clavèls del Pod, que n'espetant, lo lançan cap a l'interior del Discovery 1, ont capita a pressurizar la cambra d'entrada. Malgrat la dangerositat del plan, aquó fonciona, e Dave dintra dins la nau. Aprèp que prenguèt un casc, se dirigís cap a la centrala de memòria d' HAL. HAL ensaja de convéncer Dave qu'i a gaire de necessitat d'o desconnectar, que tot anará ben a partir d'ara e qu'i aurá pas mai d'errors. Vesent que Dave s'arrèsta pas e que n'es a desconnectar los seus moduls de memòria, HAL suplica qu'o faga pas, remarcant que la seuna memòria comença a falhir e prenent paur. A mesura que los mòduls de memòria son desconnectats la votz d' HAL perd de poténcia. L'ordinator torna a un estat de memòria basic, a aquel moment, comença cantar una cançon qu'el seu instructor Mr Langely li aviá ensenhat. La cançon es “Daisy Bell”. Apareis alara un messatge enregistrat de biais automatic sus l'ecran de l'ordinator. Dins aquel, lo Dr. Floyd informa los ocupants de la nau, que per de rasons de la mai nauta seguretat, l'objècte real de la mission foguèt mantingut secret, e sonque HAL conéis la finalitat vertadièra d'aquela. Lo  Dr. Floyd contunha explicant que, dètz-e-uèit meses enrè, la primièra pròva de vida intelligenta extraterrestra foguèt descobèrta sus la superfícia lunara. Aquesta pròva, un monolit vièlh de, aviá estat enterrada dins la superfícia lunara de biais deliberat. Lo monolit, d'origina e de foncion desconegudas, demorèt inactiu dempuèi, levat d'aver emés un fòrt senhal acostic dirigit cap a Jupitèr.
Jupitèr e al delá cap a l'infinit
Lo darrièr capítol comença amb una autra sequéncia sens imatges e amb lo Requiem de György Ligeti. La nau Discovery 1 arriba a Jupitèr, ont i a un monolit identic a aquel trobat sus la luna. Dave abandona la nau dins un Pod per recuperar lo monolit. Se pòt veire las lunas galilèas qu'apareisson alinhadas amb lo monolit que flota dins l'espaci. Dins aquel moment, lo Pod es “aspirat” per un tunel de lutz o pòrta espaciala, per ont viatja a grand velocitat per l'espaci. Aprèp, lo Pod susvola de tèrras estranhas d'una planeta desconeguda. Fin finala, lo Pod apareis al mièg de d'una sala decorada dins l'estil Loís XVI ont sonque s'i tròba Dave, sol e vielhassós. Las sequéncias cambian progressivament, atal coma lo punt de mira de Dave, que se tròba en fácia del meteis cada còp mai vièlh, d'en primièr, a taula sopant, e aprèp al lièch mai vièlh. Al pé del lièch apareis lo monolit. L'astronauta ensaja d'o tocar e a aquel moment apareis transformat en un fétus mantengut en l'aire sul lièch. Fin finala apareis lo fétus orbitant a l'entorn de la Tèrra. Se torna ausir Atal parlèt Zaratostra coma al començament del filme.