cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polimetalcrilat de metil
Sintèsi
Lo mitan anidre servís doncas a evitar que las cadenas de PMMA s'acaban tròp lèu a causa d'un proton, çó que fariá bassar lor gra de polimerizacion (nombre de monomèrs présents dins la cadena). Es tanben la rason que la reaccion se fa jos atmosfèra inèrta (argon, azòt).
Lo solvant e l'amorçaire utilizats definirán la tacticitat del polmèr e doncas sas proprietats fisicas.
Lo PMMA pòt être mòtlat per compression, injeccion, colada, bufatge e extrusion. Las fuèlhas e placas de PMMA son aisidament termoformadas. Se pòt aisidament lo metalizar. Lo PMMA pòt èsser être sodat per ultrasons.
Proprietats fisics
Sa transicion vitrosa (Tv) es compresa entre per un PMMA sindiotactic (los grops son alternats a l'entorn de la cadena) e  dins lo cas d'un PMMA isotactic (totes los grops estèr son alinhats del meteis costat de la cadena). La majoritat dels PMMA sul mercat actualament es atactic amb una Tv entre e. La modificacion du grop estèr induch tanben un abaissament del Tv (ex. etil +, n-butil +). Lo PMMA pòt tanben èsser modificat per copolimerizacion amb d'autres monomèrs tals que d'acrlats, d'acrlonitrils, de stirèns e butadièns.
Utilizacion
thumb|Blòt de metacrilat amb una [[figura de Lichtenberg.]]
Lo PMMA a fòrças avantatges que los dos principals sob:
Pòt remplaçar lo veire dins la fabricacion de veirals car permet una excellenta transmission de la lutz. Transmet fins a 92 % de la lutz vesible, es a dire mai que lo veire. Per sa resisténcia ald ultraviolets, es utilizat pels veirals, las proteccions de teulats o d'elements de veitura (lums arrièrs).
Es lo sol polmèr que siá transparent als ultraviolets. Al contrari dels polcarbonats, polistrèns e autres polmèrs transparents, patís pas de coloracion jaunenca qu'imposa l'apond d'azurants optics. Se dona alara un polmèr d'una transparéncia excepcionala.
Las superfícias de PMMA son d'una granda rigiditat, e de bona resisténcia als produchs quimics. Es lo material ideal per las parets transparentas dels grands aqüaris.
Malgrat aquó lo PMMA es gaireben fragil et brutla lèu. Aquel polmèr deu èsset trempat per largar las tensions intèrnas del polimèr. A una flaca resisténcia als solvants, coma los carburants. Aprèp ensags, lo material semble resistir plan a l'acetòn, a l'esséncia, al formaldeïd e l'acid muriatic. Reagís pasmens fòrça mal al contacte de cianoacrilats, que fan blanquir lo PMMA coma se aviá estat sablat.
Lo PMMA a una resisténcia pro flaca a l'abrasion. Se cal, se prefèra alara lo copolmèr SAN (strèn-acrilonitril), subretot per las pèças coloradas (lum arrièr de veitura) que la transparéncia es mes importanta.
Le PMMA pòt pas èsser utilizat per tapar de maquinas industrialas, es necessari d'utilizar lo policarbonat que ne presenta pas de dangièr quad se trenca.
Reciclatge
Lo PMMA pòt èsser fondut puèi mòtlat de nòu, mas es subretot per depolimerizacion que se lo pòt reciclar aisidament. Per caufatge, lo PMMA torna a son monomèr primièr, lo MMA. E se pòt utilizar de nòu per una autre polimerizacion.
Rafe
esquèrra|vinheta|Las tecas o bajòcas de la rafe, tecnicament conegudas coma siliquas. esquèrra|vinheta|La flor de la rafe. vinheta|plat de rabetas Lo rafe  (var.  rabanet, raiçfòrt, radiç ) es una ortalissa de raiç de la familha de las Brassicaceae.
Particularitats
Son de plantas annalas o biannualas, si se semenan a la tardor florisson pas fins a la prima, si se semenan a la primavera florisson abans de l'estiu. An las fuèlhas entièras, en primièr se desvolòpan en forma de roseta e quand s'espigan fan una tija de prèp de 40 cm de naut e florisson en forma de mòta amb de flors abitualament blancas formadas de quatre sepals, fan fruch en siliqua (dita teca, cotèla) amb divèrsas granas pichonas e redondas.
Las raïças se distinguisson entre la part comestible superiora e espessa e l'inferiora mai prima e mai prigonda. La mesura de las raïtz en la siá part comestible vària d'entre fins a 40 cm en los rafes pròpiament dits fins a pauc mai de 2 cm en los rafenets mai petits. La forma pòt èsser alongada o mai o mens arredondida e la color mai usuala es lo roge o roge e blanc mas n'i a de tanben negras, blancas o jaunas.
Cultura
Es una planta que creis fòrça lèu. En un clima adequat, pòt passar solament un mes dempuèi la semençalha a la culhita. Se semena sovent coma cultura intercalara, al cors de gaireben tot l'an, e per lo sieu cicle tan cort s'adòba pas. Pòt pas passar secada, puèi que pòt alavetz aver un gost desagradiu. Lo sieu principal enemic es lo microcoleòpter nomenat Altica sp, que daissa las fuèlhas de las semençalhas recentas entièrament acliveladas.
Varietats e gastronomia
vinheta|Rafenets de la varietat roja amb la punta blanca vinheta|Lo 'daikon' (Raphanus sativus var. longipinnatus), usat en la cosina japonesa vinheta|Lo rafe chinés 'mantanghong' Son a l'ora d'ara mai cultivadas las varietats mai pichonas nomenadas rafenets. Lo gost pòt èsser picant o puslèu insipid. Generalament del mai a mancat l'aiga pendent lo cultiu, del mai picants son los rafenets.
En França es fòrça apreciat lo rafe negre (Raphanus sativus var. niger), varietat de pèl negra e dura que cal pelar. Dels rafes de varietats picants se'n fa una salsa.
En la cosina japonesa es tipic l'usatge del rafe nomenat daikon (Raphanus sativus var. longipinnatus), Un rafe blanc de gost mai doç. Los tròces de rafe secs se coneisson coma kiriboshi daikon (切干大根) e lo daikon entièr en salarga se coneis coma takuan (沢庵). Amb las fuèlhas, secadas o pas, se preparan de sopas. Se comercializa sovent amb coloracion artificiala jauna. Aquel meteis rafe es emplegat en la gastronomia coreana, en la quala se coneis coma mu. Se consoma cru o confit, coma per exemple en la preparacion del kimchi.
Lo rafe es important tanben en la cosina chinesa, per far poon choi, lo pastisson mooli de l'an nòu chinés o per de reepaisses leugièrs coma los dim sum, entre autres plats. Lo rafe nomenat mantanghong (còr de beutat) es una varietat fòrça apreciada que se cultiva al centre e al nòrd de la China. Es de forma redonda e de coloracion blanca e verda per defòra e morada a fúcsia per dedins. A despart de la preparacion d'ensaladas e coma condiment, s'utiliza tanben per far de bevendas refrescants. A la China lo rafe se conserva tanben raiat amb una barreja de sucre e sal.
Las fuèlhas de la planta del rafe se pòdon utilizar coma verdugalh crs en ensalada o tanben bolidas.
Liga Balcanica
La Liga Balcanica foguèt un sistèma d'alianças entre Serbia, Bulgaria, Grècia e Montenegro format en 1912. Èra dirigit còntra l'Empèri Otoman e va entraïnar la Premiera Guèrra Balcanica entre 1912 e 1913. Après lo succès deis aliats, la question dau partiment dei territòris conquists entraïnèt una segonda guèrra dicha Segonda Guèrra Balcanica e la fin de l'aliança en junh de 1913.
Tauno Palo
Tauno Palo (25 d'octòbre de 1908, Helsinki - 24 de mai de 1982, Helsinki) es un actor e un cantaire finlandés dau sègle XX. Sei ròtles pus famós son aquelei dei films Kulkurin Valssi (« La valsa dau vagabond » en occitan) e Vaimoke (« La frema de substitucion »). Se destrièt tanben ambé la cançon Katupoikien Laulu que foguèt per la seguida represa per mai d'un cantaire finés.
Segonda Guèrra Punica
thumb|Territòris roman e punic au començament de la guèrra en 218 avC
La Segonda Guèrra Punica se debanèt durant l'Antiquitat de 218 a 201 avC entre Roma e Cartage e leis aliats respectius dei dos camps en Espanha, dins lo sud de França, en Itàlia e dins lo nòrd d'Africa. Foguèt lo segond conflicte major entre Roma e Cartage. S'acabèt per una victòria romana e un afebliment important de la poissança punica en causa de la pèrda de sei territòris iberics e de l'independéncia d'unei tribús africanas vengudas d'ara endavant de protectorats romans.
Lo debanament de la guèrra foguèt marcat per l'ofensiva terrèstra de Cartage de l'armada d'Annibal Barca. Formada dins lo sud de la Peninsula Iberica, aquela armada arribèt dins lo nòrd d'Itàlia. Lei temptativas romanas per s'opausar a son avançada s'acabèron per de desfachas saunosas a Trèbia (decembre de 218 avC), au lac Trasimè (junh de 217 avC) e a Cannes (aost de 216 avC). Pasmens, maugrat aquelei succès, l'armada d'Annibal aviá pas lei capacitats d'atacar dirèctament lei defensas de Roma. Ansin, l'estrategia de Cartage deguèt donc se concentrar sus leis aliats italians de Roma e assaiar de destrurre lo ret d'alianças dei Romans. De son caire, Roma decidiguèt d'isolar l'armada d'Annibal en Itàlia e d'empachar una revòuta generalizada de seis aliats. Per aquò, mandèt divèrseis expedicions còntra Espanha e la ciutat de Siracusa, aliada a Annibal, foguèt conquista e pilhada après un sètge malaisat de 214 a 212 avC.
Après la batalha de Siracusa, l'armada d'Annibal capitèt de tenir sei posicions dins lo sud d'Itàlia. Divèrseis offensivas romanas assaièron regularament de l'anientar sensa succès. Au contrari, mai d'una armada romana foguèt destrucha per Annibal fins a sa retirada d'Itàlia (batalhas d'Herdonea en 212 e 210 avC, de Casunium en 209 avC...). Dins aquò, leis aliats de Roma li demorèron fidèus e l'armada d'Annibal deguèt pauc a pauc se retirar vèrs lo sud d'Itàlia en causa de sei pèrdas e de la manca de renfòrç. Ansin, lei succès decisius d'aqueu periòde foguèron romans. Premier, la revirada de l'ofensiva d'Asdrubal Barca qu'assaièt de renfòrçar l'armada d'Annibal dempuei Espanha : sei fòrças foguèron anientadas a la batalha dau Metaure en 207 avC. Puei, lo segond succès roman foguèt la conquista dei territòris punics iberics marcada per la conquista de Cartagena en 209 avC e la batalha d'Ilipa en 206 avC.
Après la conquista d'Espanha, lei Romans deguèron replegar una temptativa novèla de renfòrçar l'armada d'Annibal entre 204 e 203 avC (batalha dau Po) puei poguèron atacar lei possessions africanas de Cartage. Aquò entraïnèt la partença d'Annibal dau sud d'Itàlia per protegir la capitala punica. Pasmens, après una tièra de desfachas a Utica e ai Grands Plans en 203 avC, l'armada de Cartage, renfòrçada dei tropas retiradas d'Itàlia, foguèt finalament destrucha a Zama en 202 avC marcant la fin dei combats.
La patz foguèt concluda en 201 avC. Sei condicions foguèron fòrça favorablas ai Romans e marquèron l'eliminacion de Cartage coma poissança majora de la Mar Mediterranèa :
Escorredoira
vinheta|Escorredoira Una escorredoira (var. escolader, escolador, esgotader) es un colador gròs que s'emplega a la cosina e que servís a i metre a escórrer qualque aliment. Qualques usatges tipics son per separar lo bolhon de la carn d'ola, en una sopa; per escórrer la lachuga e d'autres verdugalhs de fuèlha un còp lavats amb aiga; per escórrer la pasta; la frucha lavada; èca.
Antigament èran d'avesat de fusta o de terralha. Aquestes darrièrs èran fòrça similars a las coquèlas de fanga mas amb la diferéncia qu'avián de traucs a la basa. A l'ora d'ara òm òpta per de materials mai leugièrs, coma lo metal en placas finas, lo plastic e mai recentament la silicona. Qualques escorredoiras metallicas an los traucs de tala manièra que de l'autra latz se pòdon emplegar coma raspador o gratador. Qualques escoladors de lachuga son mecanics, e sòlon recebre lo nom de centrifugadoira s.
Umberto Nobile
thumb|right|Umberto Nobile en 1926.
Escorredoira
Escorredoira de plastic
vinheta|Escorredoira de plastic A comptar de la segonda mitat del sègle XX, las escorredoiras domesticas son sovent constituidas del material economic qu'es lo plastic.
Umberto Nobile
Umberto Nobile (21 de julhèt de 1885 - 30 de julhèt de 1978) foguèt un engenhaire aeronautic e un explorator italian Participèt a l'exploracion aeriana dei regions dau Pòl Nòrd.
Escorredoira
Escorredoiras de metal
vinheta|Escorredoira d'acièr inoxidable Abans de l'adveniment del plastic, a Occident, las escorredoiras èran metallicas. Per una mai granda durabilitat e resisténcia, s'esmaltan. Uèi lo jorn, per usatge professional e de mai en mai en las lars, se priviliègia l'acièr inoxidable.
Maillé (Vendèa)
Maillé es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Hailles
Heille en picard (Hailles en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent la guèrra de 1870, dels francs-tireurs, amagats darrièr del vilatge #tirar 60 còps de fuòcs sus un oficiar prussien #que pas #èsser pas arribat a.
Los Alemands #menaçar de incendiar lo pòble.
Durant la guerre de 1870, des francs-tireurs, cachés derrière le village tirèrent 60 coups de feux sur un officier prussien qui ne fut pas atteint.
Les Allemands menacèrent d'incendier le village.
Lo Casterar
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Hailles
Nòtas
<references group=N/>
Lo Casterar
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lou kasté'ra] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Ad Casterar, Az Casterar au sègle XII, de Castellario, en latin, en 1300 e 1313, de Casterario, en latin, en 1300 e 1313, Lo Casterar, terrador del Casterar, loc et territori deu Casterar en 1429, Lou Castera en 1719, curé, église, paroisse du Castéra en 1733, 1779, etc, Loucastéra en 1768, Le Castera (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), Le Castera en 1790, Castera en 1790.
Raspador
vinheta|Raspador per nòu moscada
Lo Casterar
Toponimia
Segon Dauzat, Casterar que vien deu latin castellum, dab lo sufixe diminutiu -are.
Segon R. Aymard, lo nom [francés] actuau qu'ei l'inversion de Lou castera.
Segon Miquèu Grosclaude, lo gascon casterar que designa l'emplaçament d'un castèth, d'ua hortalessa (véder explicacion mei detalhada a Casterar e Lanussa). En francés, per ua aberracion administrativa, l'article definit e lo nom que son estats inversats cap a 1845 : Lo Casterar > Castéra-Lou''.
Raspador
Un raspador o gratador es un ustensili de cosina utilizat per obténer de bocins extrèmament pichons (raspar o gratar) de neurituds solidas. Sòl èsser una pèça fina d'acièr, e mai dins la cosina mai anciana n'i a de faches amb ceramica o fusta, o en la mai modèrna en plastic, amb una superfícia cobèrta de perforacions consistentas, caduna, en un sortint, que grata lo produch, e un trauc, format per l'elevacion de la part de material correspondent elevat mas que pòt, de mai, servir a separar lo gratadís o raspadura (l'aliment raspat, que cai pels traucs) de la rèsta (que demòra a la superfícia).
Spitz finlandés
Lo spitz finlandés es una raça de can originària de Finlàndia. Es un animau de tipe spitz, de talha mejana amb un mantèu roge-brun a brun daurat. Eissit dei regions orientalas e septentrionalas dau país, aqueu can èra destinat, a l'origina, a la caça deis aucèus.
Raspador
Los aliments que s'i acostuman a gratar son de tomatas, cebas, pan, pela de qualques agrums, especialament de la limon, nòu moscada, formatge, èca. mas aqueles dependon de la cultura gastronomica de cada luòc. Dins d'autres païses existisson de raspadors especials per rabassas, trufas, etc.
Per l'utilizar, òm met lo gratador sus un plat, o un autre objècte que pòsca far lo trabalh de contenedor, e de seguida òm fa passar divèrses còps l'aliment (que de còps lo cal abans lavar, coma en lo cas del limon) sus la superfícia rugosa del raspador, en i fasent una leugièra pression.
Neulette
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Amb mens de 25 abitants, Neulette es l'abans-abans-darrièra mai pichona municipalitat del Passatge-de-Calava.
Avec moins de 25 habitants, Neulette est l'avant-avant dernière plus petite commune du Pas-de-Calais.
Jòrgi Guingoïn
Jòrgi Guingoïn (en son parlar lemosin nadiu), d'alhors Jòrdi, Guingoin , etc. (Georges Guingouin en francés; 1913, Manhac la Vau - 2005, Tròias), foguèt un comunista antifascista e un daus chaps principaus de la Resisténcia Francesa pendent la Segonda Guèrra Mondiala.
Nòtas e referéncias
<references group=N/>
Guèrra de Crimèa
La Guèrra de Crimèa se debanèt d'octòbre de 1853 a setembre de 1856 entre l'Empèri Rus e una aliança formada de l'Empèri Otoman, de França, de l'Empèri Britanic e dau Reiaume de Sardenha. Faguèt partida de la lucha d'influéncia entre poissanças europèas sus lei territòris d'un Empèri Otoman en declin. La màger part deis operacions importantas se debanèt dins la Peninsula de Crimèa. Lei causas dau conflicte foguèron la volontat francobritanica de protegir l'Empèri Otoman còntra l'expansionisme rus, lo refús britanic de veire leis estrechs entre la Mar Negra e la Mar Mediterranèa sota lo contraròtle rus e la question de la proteccion dei Luòcs Sants entre França e Russia.
Ansin, quand en 1853, Russia ocupèt lei principats otomans de Valaquia e Moldàvia, lo govèrn de Constantinòple foguèt encoratjar de resistir militarament per lei Francés e lei Britanics. Après la destruccion de la flòta otomana per lei Rus, un còrs expedicionari francobritanic foguèt mandat en Crimèa per conquistar la basa navala de Sebastopòl. Aqueu sètge se debanèt dau 9 d'octòbre de 1854 au 11 de setembre de 1855 e s'acabèt per una victòria aliada. D'autreis operacions mens importantas se debanèron ai frontieras entre leis Empèris Rus e Otoman : leis Otomans foguèron venceire a Eupatoria dins la region de Danubi e lei Rus conquistèron la vila de Kars dins lo sector de Caucàs.
A partir de 1855 e de la conquista de Sebastopòl, de negociacions acomencèron e foguèron concludas en 1856 per lo Tractat de París :
Segonda Guèrra Balcanica
Nòtas e referéncias
Balkanoorlogen
Fiskars
Fiskars es una companhiá internacionala finlandesa que son sèti sociau se tròba a Pohja, vila situada 100 km a l'oèst d'Helsinki. Fondada en 1649 dins lo vilatge de Fiskars, es especializada dins la fabricacion d'objèctes metallics (cisèus, destraus...). En particular, fabrica de cisèus ambé de margues aranges que son fòrça caracteristics.
En 2012, emplegava mai de 4,000 salariats e aviá una chifra d'afaire de 748 milions d'èuros.
Francis Peyton Rous
Francis Peyton Rous (n. 5 d'octobre de 1879 - m. 16 de febrièr de 1970) foguèt un patologista e professor universitari nòrd-american laureat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1966.
Biografia
Nasquèt lo 5 d'octobre de 1879 dins la vila de Baltimore, situada a l'estat nòrd-american de Maryland. Estudièt medecina a l'universitat Johns Hopkins, ont se graduèt l'an 1905. Foguèt posteriorament professor de patologia a l'universitat de Michigan e membre investigador de l'Institut Rockefeller.
Moriguèt lo 16 de febrièr de 1970 dins la vila de Nòva York.
Recèrca scientifica
Interessat en lo càncer, principalament en lo càncer de prostata, l'an 1910 aviá estudiat la possibla associacion d'un virus de creissença amb l'aparicion de tumors, mas foguèt pas fins lo 1947 quand atenguèt veire e fotografiar lo virus en causant del sarcoma. En contunhant amb la siá recèrca l'an 1951 atenguèt isolar lo virus de la leucemia en garris.
L'an 1964 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per la descobèrta del papièr dels virus en la transmission de divèrses tipes de càncer. Lo prèmi foguèt partejat amb Charles Brenton Huggins per la descobèrta del tractament del càncer de prostata amb ormonas.
Darjeeling (vila)
Darjeeling (en bengali : [ˈdarˌdʒiliŋ], en nepalés : [darˈd͡ziliŋ]) es una vila e una municipalitat de l'Estat indian del Bengala Occidental. Se tròba dins Imalaia a una altitud de 2 000 mètres. Es conegut per l'industria del tè, las vistas panoramicas sus la tresena pus nauta montanha del monde, Kangchenjunga, e lo Darjeeling Himalayan Railway, un camin de fèrre de montanha de via estrecha que figura sus la Lista del patrimòni mondial de l'UNESCO. Darjeeling es lo sètge del districte de Darjeeling qu'a un estatut parcialament autonòm sonat Administracion territoriala de Gorkhaland dins l'Estat de Bengala occidental. Es tanben una destinacion toristica populara en Índia.
Al començament del sègle XIXen, pendant lo règne de la Companhiá de las Índias orientalas en Índia, un sanatorium e un depaus militar foguèron installats dins la region. Mai tard, de vastas plantacions de tè foguèron establidas, los productors de tè desvolopèron d'ibrids de tè negre e creèron de tecnicas novèlas de fermentacion. Un tè Darjeeling distinctiu emergiguèt, que venguèt internacionalement reconegut e se classèt entre los tès negres pus populars al monde. Lo camin de fèrre Darjeeling Himalayan religant la vila e las planas del nòrd de Bengala foguèt acabat en 1881 e compta qualquas unas de las escassas locomotivas de vapor en servici en Índia.
Darjeeling compta mai d'unas escòlas privadas d'estil britanic que trason d'escolans d'Índia e dels païses vesins. La cultura de la vila rebat son mitan demografic diversificat que compren los Lepcha, Khampa, Kirati, Gorkha, Newari, Sherpa, Bhutia, Bengalin e d'autres grops etnolinguistics indians. Darjeeling e Kalimpong a proximitat èran los centres del movement Gorkhaland dins las annadas 1980.
Neuve-Chapelle
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|Nòva-Capèla en lo sieu costat e en lo arrondissement de Béthune La region a probablament conegut una aucupacion préhistorique.
Las ricas tèrras agricòlas an dempuèi la Mièja Edat facha l'objècte de nombrosas convoitises #qu'an fach que la region a apertengut dins divèrses païses e reialmes successius.
Primièra Guèrra mondiala : La municipalitat a #èsser marcada en 1915 per de violentes combats (Batalha de Nòva-Capèla) #que las sequèlas n'an agut de besonh - après lo armistice - un long trabalh de déminage de contunh de reconstruction. Lo déminage s'es fach jos l' autoritat dels angleses a partir de 1919. Un mémorial ne fau un omenatge als soldats indis queigudi en lo moment d'aquela batalha i aguèt erigit l'an 1927, al limit de la municipalitat de Richebourg.
thumb|Neuve-Chapelle dans son canton et dans l'arrondissement de Béthune La région a probablement connu une occupation préhistorique.
Première Guerre mondiale : La commune a été marquée en 1915 par de violents combats (Bataille de Neuve-Chapelle) dont les séquelles ont nécessité - après l'armistice - un long travail de déminage puis de reconstruction. Le déminage s'est fait sous l'autorité des anglais à partir de 1919. Un mémorial en hommage aux soldats indiens tombés lors de cette bataille fut érigé en 1927, à la limite de la commune de Richebourg.
Groove High
Groove High es una seria televisada francoaustraliana de 26 episòdis creada per Frédéric Puech e Virgile Troullot, producha per Disney Channel Original e difusada per lo premier còp entre 2012 e 2013. Conta leis aventuras d'un grop de jovents inscrichs dins una escòla d'arts de l'espectacle fòrça originala dicha Groove High. Chasque episòdi comença per un passatge de presa de vista reala dei personatges Tòm e Zoè utilizada per introdurre una remembrança que sèrve d'encastre au racònte. Aquela remembrança es sovent deformada per lei dos personatges segon lors desarcòrds. D'autrei presas de vista realas son utilizadas coma jalons dins lo corrent de l'episòdi. Entre aquelei presas, la màger part de l'episòdi adopta un format animat.
Cabanac (Hauts Pirenèus)
Cabanac (Cabanac en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
L (jòc)
thumb|Jòc de l'L en posicion de debuta Lo jòc de l'L (L Game) foguèt inventat per Edward de Bono per tòca d'illustrar la pensada estrategica (Strategic Thinking), aquela que se desplega fàcia a un adversari intelligent e creatiu e qu'es en fach de la creativitat estrategica al sens de « concurrenciala ».
Cabanac (Hauts Pirenèus)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
L (jòc)
Lo jòc torna fòrça idèas comunas en matèria de jòc d'estrategia, perque s'agís d'un jòc amb fòrça pauc de material mas pasmens fòça interessant de jogar.
Cabanac (Hauts Pirenèus)
Toponimia
La prononciacion qu'ei [kaba'nak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Cabanaco, en latin, en 1313, en 1342, etc, Cabanac en 1429, Cabanac (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
L (jòc)
Lo jòc se pratica sur una taula de 4×4 casas. Cada jorn recep una pèça en forma de L e dos getons neutres son a la disposicion dels dos jogaires. A cada torn de jòc, lo jogaire deu d'en primièr desplaçat son L, puèi pòt desplaçar un sol dels getons neutres. La L pòt èsser virada al cors del movement mas deu enseguida repausar dins una posicion diferenta d'aquela precedenta, doncas en cobrissent al mens una casa que cobrissiá pas de per abans. Lo perdent es lo primier jogaire que capita pas mai a desplaçar son L cap a una novèla posicion.
Cabanac (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Segon Dauzat, Cabanac que vien de *Capannacum, d'un shafre galloroman d'òmi *Capannus, deu bas latin capanna, « cabana », dab lo sufixe -acum.
Segon Negre, sonque per las localitats omonimas, Cabanac que vien deu nom gallic d'òme Cavanus [en gascon, cavanacon > Cavanac (Cauanac)].
L (jòc)
Una estrategia elementària consistís a utilizar un geton neutre e sa pròpria pièça per blocar un carrat dins un canton, en utilizant l'autre geton neutre per empachar la L de l'adversari de se desplaçar cap a una posicion en miralh. Una autre estrategia tanben elementària consistís à utilizar son L per blocar une mitat de las taula a los dos getons per empachar l'adversari de se desplaçar dins l'espaci que demòra.
Cabanac (Hauts Pirenèus)
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, que vau mei exclúder ua formacion suu latin capanna, « cabana ». En efècte, lo sufixe -acum qu'ei totjorn dens la region associat a un nom de persona. Cabanac qu'ei ua anciana proprietat antica, formada deu nom latin d'òmi Capannus, e deu sufixe d'apertenéncia -acum (lo sufixe celtic -acon, pr'amor de la soa natura adjectivau, que pòt aver foncions variadas).
L (jòc)
Aquelas posicions pòdon èsser sovent atengudas se capitam pas a plaçar un geton neutre dins una de las uèit casas arquièras de la taula. Las casas arquièras son las uèit casas del bòrd que sont pas al canton. Al torn segent, poirem utilizar lo geton murtrièr per formar un carrat o l'utilizar per blocar una posicion del bòrd alara que realizam un carrat o un mièg taula amb son pròpri L e l'autre geton neutre.
Comentari
Dins une partida opausant dos jogaires parfèctes, degun pòt pas ganhar e la partida es sens fin. Lo jòc de l'L es sufisentament simple per èssèr totalament resolgut. Existís 2296 menas d'ordonar las quatre pèças del jòc, sens prene en compte de rotacions o de simetrias. Tot diagrama pòt èsser atenh al cors de la partida.
Posicions ganhantas
Un jogaire perd quand se tròba dins una de las 15 situacions descrichas en dejós. Dins cadna d'aquela posicions, se constata que la L del perdent tòca un canton.
thumb|center|600px|Totas las posicions finalas possiblas (blau ganha)
Roge va perdre
Se Roge se trapa a son torn de jogar dins l'una de las 14 situacions descrichas en dejós, perd fàcia a un jogaire que fa cap d'error. Per evitar de perdre, cal doncas de totjorn se tornar dins l'una dels 2267 situacions possibles.
''Es Roge que joga mas qina que siá son accion, Blau ganharà se joga sens error.
Vaquí las 14 situacions que Roge deu eviter de se trobar per pas pèrdre.''
Quitamant se los jogaires jogan pas a la perfeccion, pòdon demorar sus la defensiva en evitant prudentament de plaçar un geton neutre en position arquièra.
Bibliografia
Edward de Bono, The 5-day Course in Thinking, Penguin, 1967, 119-155, « The L Game : Stratégic Thinking ».
Orizont
center|500px|thumb|L'orizont, al tèrme de la linha fugida
Conceptualament, l’orizont o asuèlh es la limita de çò que se pòt observar, dempuèi de sa pròpia posicion o situacion. Aquel concèpte simple se declina en fisica, filosofia, literature, e encara mai domenis:
Indi (color)
L'indi es una nuança de blau escur.
Composicion
Lo blau indi vertadièr (NB1) es a l'origina derivat del pastèl.
Lo colorant foguèt enseguida sintetizat per A. Bäyer en 1880 (PB66) e comercializat aprèp 1897 par BASF. Mas essent pas permanent, foguèt abandonat.
A l'ora d'ara, la tintura blava indi es fabricada a partir d'una mèscla de pigments blaus (otramer, ftalo) e negre.
La « setena color » de l'arc de Sant Martin
L'indi es sovent qualificat de « setena color » de l'arc de Sant Martin. L'indi es una color que se situat entre le blau e lo violet dins l'arc de Sant Martin. En practica, l'indi es de mal distinguir per l'uèlh uman dels autres tons de blau e de violet.
Qualques colors francas pausan pas cap d'ambiguïtat. Se distinga parfèctament çò qu'es un roge, un jaune o un verd. Mas l'uèlh uman es pauc sensible a la nuanças dins la zona de l'espèctre entre lo blau e lo violet e i a doncas controvèrsia per determinar se l'indi deuriá èsser qualificat de « setena color » de l'arc de Sant Martin al meteis titre que lo roge, irange, jaune, verd, blau e violet.
Carduèlh
Carduèlh (òc ancian: Carduel ) es, dins la legenda arturiana, una vila del reialme "Gales" (nom fr), l'una de las tres residéncias principalas del Rei Artús, amb Camelòt e Carleon (noms de verificar).
Lo sit de Carduèlh poiriá èsser identificat a la vila de Carlisle dins lo nòrd d'Anglatèrra, o a la capitala dels Silurs, al País de Galas (uèi comtat de Monmouth).
Crestian de Tròias, dins Lo cavalièr del leon, la situa al País de Galas. Es ailà que se ten lo repais de la Pentacosta al cors de lo qual Calogrenant (nom fr) conte son aventura, e ailà egalament que se retòrna lo jove Perceval per venir cavalièr. Dins lo poèma Méraugis de Portlesguez, lo judici per despartatjar Meraugís e Gauvanh (traduccions supausadas), totes dos amoroses de Lidònia (traduc. supausada), s'i ten egalament.
Nòtas
<references group="N"/>
Ben Rattray
thumb|250px|Ben Rattray en 2012 Benjamin Michael Rattray, mai conegut coma Ben Rattray (Santa Barbara, Califòrnia, 16 de junh de 1980) es un entrepreneire american. Venguèt famós tre 2007 a partir de la creacion del sit de peticions per Internet Change.org que n'es tanben lo dirigent.
Lo Glaisiu
Lo Glaisiu (Le Glaizil en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria
1) Lo Castèl de Lesdiguières
A la fin del sègle, François de Lesdiguières, natiu de Santa-Casqueta, cap de las protestants del Champsaur, #far bastir un castèl fòrt al lieudit « Los Diguières », al Nòrd del vilatge del Glaizil. Aquela distincion lududa #permetre de venir « pòrti de Lesdiguières ».
2) La tour carrée du cimetière du Glaizil
Celle-ci, positionnée au cœur de l'actuel cimetière, serait le vestige d'une église Romane et d'une tour de vigie construites vers le XII siècle au cœur même du village. La glèisa aurait brulé au XIX siècle et la tour a été détruite en 1960 car elle menaçait de s'écrouler.
Enric Pascal de Ròcaguda
Enric Pascal de Ròcaguda, marqués de Ròcaguda (Henri Pascal de Rochegude en francés), nascut lo 18 de decembre de 1741 e mòrt lo 16 de març de 1834 as Albi, dins Tarn, foguèt oficièr de la marina francesa, òme politic, lexicograf, òme de literatura, filològ e bibliofil.
Familha
Lo grand pairal, Francés, representava la branca cabdeta dels "Paschal de Saint-Juéry" dins Roergue. Vivent dins la diocèsi de Besièrs, prenguèt lo titre de "Seigneur de Rochegude". La familha a pas de ligam amb los "Barjac de Rochegude" de la diocèsi d'Usès,ni amb las familhas "de Rochegude" de Droma o d'Auvèrnha. Lo grand s'establiguèt a Albi ont foguèt consul tres còps. Aquí, lo paire d'Enric maridèt una neboda de l'istorian Dom Vaissète. Enric se maridèt pas. Per assegurar sa posteritat, adoptèt son pichon cosin "Emmanuel Paschal de Saint-Juéry" en 1819 mas aquel jove moriguèt en 1822. En 1826, Enric faguèt un testament en favor de la vila d'Albi, daissant l'usufruit a sa pichona cosina " Célestine de Paschal de Saint-Juéry" ; la vila venguèt proprietària de l'ostal e de la bibliotèca sonque a la fin de 1884.
Lo marin
Garda de la marina tre 1757, coneguèt la desfacha fàcia a l'Anglatèrra. En 1768-1769, foguèt encargat de mission en Índia. En 1773-1774, participèt a la descobèrta de las tèrras australas ; una peninsula e un lac de las islas Kerguelen pòrtan son nom. Pendent la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units, patrolhava sus la Mar Granda per assegurar la securitat de la flòta reiala. Membre de l'Acadèmia reiala de la marina, propausèt divèrsas reformas. De 1785 a 1787, assegurèt una mission de contraròtle a Sant Domenge abans de se retirar a Albi.
L'òme politic
Lo 11 de febrièr de 1789, prononcèt un discors fòrt contra l'administracion de l'Ancian Regim. Estrambordat per la Revolucion Francesa, foguèt elegit deputat a la Constituenta e tornar elegit a la Convencion Nacionala e al Conselh dels Cinc Cents jol Directòri. Èra un revolucionari moderat dins la seguida dels escriches de las Lums : Montesquieu, Voltaire...Comissari als pòrts, verifiquèt lor capacitat de resisténcia, de Lorient a Dunkerque. Foguèt nommat contra-amiral en 1793. Las luchas entre revolucionaris lo portèron a daissar lo mond politic per trabalhar suls manuscrits de la Bibliotèca nacionala.
L'especialista dels trobadors
Foguèt un dels primièrs especialistas dels trobadors e demostrèt la continuitat entre la lenga d'aqueles e la lenga occitana modèrna. Per falta d'argent, son "Parnasse occitanien" prèste tre 1797, poguèt pas paréisser qu'en 1819. La mediatèca d'Albi sèrva los manuscrits de trabalh e dos manuscrits fondamentals, prèstes per èsser estampats. Lo Ms.1, datat de l'An V, conten 580 paginas d'un grand format e presenta las òbras de 145 trobadors. L'edicion de 1819 n'a daissat un cinquantenat de caire e a demesit lo nombre dels poèmas presentats. Lo prefaci èra dejà gaire ben complèt ; Ròcaguda i presenta sa concepcion de l'origina de la poesia trobadorenca e de sa disparicion. I critica vivament los predecessors qu'an cometut d'errors per manca de conéisser l'occitan. Lo manuscrit 1 bis, 350 paginas dins lo meteis format, porgís d'autres autors e d'autres tèxtes. Per facilitar l'utilizacion dels dos obratges, conten una taula dels trobadors citats, una autra de las pèças, una taula dels noms de personatges e un vocabulari dels noms de païses e de vilas. Un trabalh d'una brava modernitat !
Lo lexicograf
La segonda partida del Ms.1 bis es dedicada al "Glossaire occitanien" : prefaci e lista de noms amb traduccion en francés e, de còps, en latin coma se pòt legir dins lo libre estampat en 1819, el tanben sens indicacion del nom de l'autor. Òm pòt consultar a Albi los manuscrits copiats per Ròcaguda per poder compausar aquel glossari : Jaufre e Brunesens, La Vida de Sant Onorat, Girard de Rosselhon, Filomena, la darrièira partida del Breviari d'amor, un Novèl Testament del sègle XIV, los Psalmes en catalan... e los 9600 vèrses de La Canso. Indica l'importància d'aquel poèma e critica la version anteriora de Sainte-Palaye que coneissiá pas la lenga occitana. Dins lo prefaci, explica la formacion de las lengas romanas a partir del latin parlat pel pòble. Afirma, contràriament a d'autres sabents de son epòca, que l'occitan es pas una lenga maire. Comença de formular de règlas per l'evolucion de las lengas. Es un precursor.
Autras lengas
Ròcaguda a copiat divèrses manuscrits en lenga d'oïl, pròsa e poesia. Lor volum es quitament tant important coma lo dels tèxtes en occitan dels sègles XII e XIII. A compausat un cançonièr de 1453 "chansons de trouvères" prèste per l'estampariá ; dins lo prefaci indica qu'aquela produccion merita atencion amai se los imitadors dels trobadors son pas al nivèl de sos mèstres. A tanben copiat de tèxtes en italian, en castelhan e dins d'autras lengas del monde. Parlava occitan, francés, italian, espanhòl, anglés e legissiá lo grèc, lo latin, lo portugués, lo catalan, l'alemand. Ditz que la coneissença de las lengas romanas l'a ajudat dins son trabalh : Ròcaguda pòt èsser considerat coma lo primièr romanista.
Relacions entre sabents
Tre 1815, a la demanda de Raynouard, a correspondut amb el. Los eiretièrs an trobat 37 letras recebudas duscas en 1830. Lo secretari perpetual de l'Acadèmia francesa voliá aprofechar de sos conselhs, coordonar sos trabalhs amb el ; insistissiá per que publiquèsse son òbra ; li fasiá de suggestions per las notacions, pr'aquò sembla pas que Ròcaguda agèsse enveja de tornar prene son trabalh. En 1823, trabalhèt fòrça per Raynouard, dètz oras per jorn, li portant ajuda per la realizacion del "Lexique roman". Ròcaguda foguèt elegit Mèstre dels Jòcs Florals lo 9 de julhet de 1819 e Raynouard lo mes seguent.
L'occitan de son temps
Après 1800, Ròcaguda a portat divèrsas contribucions a sa lenga mairala. A començat un vocbulari lengadocian-francés, inacabat ; a notat 435 biaisses de dire que Christian Laux a presentats dins la "Revue du Tarn" en 1989-90 ; a compausat un diccionari de rimas lengadocianas que conten al torn de 13000 dintradas ; a balhat una lista de noms de plantas en lenga nòstra... A sustot copiat un recuèlh de 222 pèças de l'epòca, de cançons d'amor, de nadalets, de cançons calhòlas o politicas e d'autres tèxtes. Per d'unas, òm ne tròba de versions diferentas en Gasconha, a Besièrs e mai que mai a Montpelhièr amb los fraires Rigaud, F.-R.Martin, A. Tandon. Dins sa bibliotèca figuran de libres d'aqueles autors e tanben de P. de Garros, Godolin, C. Peyrot, J.-B. Fabre, Daubian, L. Aubanel...
Daissèt son ostalariá e sa bibliotèca a la vila d'Albi. Lo fons Ròcaguda constituís aital la basa del fons ancian de la bibliotèca municipala d'Albi.
Puntilhisme
Concèpte
Aquel moviment, en contacte amb lo postimpressionisme, partís, tanben, de la figuracion de la natura, es a dire, del meteis motiu que los impressionistas, mas per eles serán de leis fisicas e fisiologicas fòrt aseguradas que caracterizerán l'esséncia de la lor pintura. Lo seu material de reflexion foguèt, subretot, los escrichs de Charles Blanc e, d'una mena mai radicala que los impressionistas, los tractats cientifics de Chevreul, Sutter e mai. Mercé a eles, lo puntilhisme se dubriguèt a un camp al delà que lo sol travalh que seriá eissit de l'aplicacion metodica de las lors coneissenças e fa la reconciliacion dels principis regids del dessenh amb los principis optics intuitius dels grans coloristes. L'esperit de logic e reflexion d'aqueles pintors pronava la reduccion de l'instint a l'òrdre, de l'impulcions al calcul, redusent a l'essencial, en mai dels tèmas de la vida modèrna o dels païsatge, lo mètode impressionista de los presentar.
La declaracion de Charles Blanc:, publicada pel primièr còp en 1865 a la suna coneguda Gramàtica dels arts del dessenh, resumís perfèctament l'actitud dels puntilhistas dabans las possibilitats expressivas de l'art e indica lo seu programa. Atal, del meteis biais qu'existisson de relacions matematicas entre los tons musicals, i a de relacions fisicas entre las colors, que se pòdon demostrar al laboratòri e se realiza efectivament per l'estudi. Per çò d'estudiar amb mai de detalhs l'interaccion de las colors e las seunas complementaris, qualques puntilhistas confeccionèron un disc que reünís totas las nuàncias de l'arc de Sant Martin, las unissant totas mejans un nombre determinat de colors intermediaras. A la seuna paleta tanben utilizavan lo blanc mesclat amb los colors primàrias, aquel que permetiá d'obtenir una multitud de tons qu'anavan d'una color amb una leugièra preséncia de blanc fins a un blanc gareben pur. Lo disc s'acabava de tel biais que las muàncias puras se concentravan cap al centre, de que van a s'estompant cap al blanc fins a arribar a la periferia.
Tecnica
Pissarro jonhèt lo nòu moviment e en 1886, escriguèt al seu reiveindeire per li explicar la naturala d'aquela nòva tecnica:
Malgrat que la denominacion de puntilhisme es acertada comunament, subretot perque fa referéncia a la tecnica d'aquel grop, ni Seurat ni Signac l'acceptava e mai ambedos la condemnavan e evitèron aquel tèrme preferissent aquel de «divisionisme», que cobrissá melhor totas las seunas innovacions.
Guèrra dei minas
La guèrra dei minas es un aspècte dau combat navau modèrne que gropa leis operacions e lei tacticas regardant l'usatge, la mesa en plaça, la deteccion e la neutralizacion dei minas marinas. Apareguda durant la Guèrra de Secession, es venguda un element important dei conflictes majors car permet d'atacar lei rotas maritimas, de blocar un pòrt ò de menaçar una flòta enemiga amb un minimom de mejans. La màger part dei flòtas de guèrra modèrna mantènon donc plusors unitats de naviris especializats dins la deteccion e la destruccion dei minas.
Minas marinas
thumb|right|[[Fotografia d'una mina marina alemanda de la Segonda Guèrra Mondiala.]]
Una mina marina (ò mina sosmarina) es una carga explosiva plaçada a la superficia, entre doas aigas ò au fons de la mar. Un detonator assegurar son explosion au passatge d'un naviri ò d'un sosmarin. Dos ensembles de critèris permèton de descriure son mòde d'accion. Lo premier es sa posicion dins l'aiga. Lei minas a orinc son liadas per un cable a un blòt saorrat. Aquò permet de leis escondre a quauquei mètres en dessota de la superficia e de lei mantenir dins una zòna determinada. Lei minas de fons son normalament utilizadas a de prefondors de mens de 60 m. Pesucas, demòran au fons de la mar e son concebudas per tirar una torpilha au passatge d'un naviri. Lei minas derivantas son laissadas a la deriva dins lei corrents marins. Aquela tecnica permet d'aumentar la portada de l'unitat encargada de negar la mina. Pasmens, es perilhosa car es pas possible de conóisser la posicion futura de l'engenh. Lei minas rampantas son una varianta de la mina derivanta. Pasmens, es equipada d'un blòt pesuc per demorar esconduda entre doas aigas. Enfin, existís la mina ludion qu'es una mina dotada d'un sistèma de contraròtle idrostatic que la mantèn a una prefondor determinada.
Lo segond critèri de destriament entre lei diferentei minas regarda lo sistèma de mesa a fuòc. Lei minas de contacte, desenant raras car obsolètas, èran equipadas d'antenas ò de banas destinats a intrar en contacte amb un naviri. Lei sistèmas modèrnas son dichs « d'influéncia » car permèton de detectar lo passatge d'un naviri sensa contacte dirècte. N'existís tres tipes. Lei minas magneticas son activadas per la deteccion de la massa metallica d'un naviri. Lei minas acosticas explosan après deteccion d'un bruch de motor ò d'eliças. Enfin, lei minas de depression mesuran lei variacions de pression. La màger part dei minas modèrnas combinan mai d'un sistèma de deteccion.
Lo minador
thumb|right|[[Fotografia d'un minador britanic durant la Segonda Guèrra Mondiala.]]
Lei minadors son de naviris leugiers e discrèts destinats a la negada de minas marinas. Apareguts au començament dau sègle XX, dispareguèron pauc a pauc amb l'aparicion de tecnicas novèlas permetent de plaçar de minas a partir d'un naviri militar quin que siegue ò a partir d'aeronaus. Au començament dau sègle XXI, la marina finlandesa èra l'unica flòta operacionala qu'utiliza de minadors (que servisson tanben de patrolhaire).
Lo dragaire de minas
thumb|right|[[Fotografia d'una operacion de dragatge de minas per de naviris alemands en 1914.]]
Lei dragaires de minas son de naviris militars leugiers destinats a l'eliminacion dei minas gràcias a una draga mecanica, acostica ò mecanica qu'es remoucada per lo bastiment eu meteis. Aquela operacion es sovent perilhosa car lei dragaires de minas son pas ò pauc equipats de sistèmas permetent la deteccion dei minas. Dos tipes de draga existisson : Per assegurar sa mission, lei dragaires de minas son concebuts per empedir l'explosion dei minas situadas a proximitat dau naviri. Ansin, la còca es generalament facha dins un materiau non magnetic (fusta...) e lo bruch dau motor es limitat. Aqueu tipe de naviri apareguèt durant la Premiera Guèrra Mondiala e conoguèt de melhoraments regulars fins ais ans 1970. Pasmens, dempuei aqueu periòde, lei flòtas modèrnas o remplaçan per de caçaires de minas.
Lo caçaire de minas
thumb|right|Caçaire de minas [[França|francés Céphée.]]
Successors dei dragaires de minas, lei caçaires de minas son de naviris leugiers destinats a la deteccion e a la neutralizacion dei minas. Per aquò, dispausan de mejans de deteccion importants (sonar, robòts sosmarins, grop de sotaires...) que li permèton tanben d'assegurar de missions de susvelhança de zònas ò de reconoissença avans l'arribada d'una flòta ò d'un naviri important. Lei caçaires de minas pòdon tanben servir per la cèrca d'epavas. Per aquò, lo materiau de basa dau naviri es chausit per redurre sa signatura magnetica (alumini, fibras de veire...) e lo motor es dotat de sistèmas, coma de coissins de cauchó, destinats a demenir l'emission de vibracions. L'armament es leugier e constituit de canons ò de mitralhièras. Es principalament destinat a l'ataca dei minas e lei caçaires de minas son fòrça vulnerables ai menaças aerianas e navalas.
Frontonh (vin)
Lo Frontonh es un vin d'appellacion d'origina contrarotlada (uèi, AOP) produch a caval sus la Nauta Garona e lo Tarn e Garona, entra Garona e Tarn a un trentenat de quilomètres al nòrd de Tolosa, a l'entorn de la vila de Frontonh.
Antiquitat
Fronton es un vinhal ancian. Son lo Romans que plantèron los primièrs pès suls terrens dominant la val du Tarn.
Edat Mejana
Al sègle XII, amb la proteccion del papa Calixte II vengut en 1119 consacrar l’glèisa, lo vinhal es la proprietat dels cavalièrs de l’òrdre de Sant Joan de Jerusalèm.
L’Òrdre bastiguèt lo vilatge a l'entorn de la glèisa de Sant Joan Baptista, bastida ont se situa la glèisa actuala. Las donacions piosas venon e l’Òrdre crea a Frontonh una comanderiá. Lo comandaire demorava a Frontonh e n'es lo senhor. Lo vilatge se bastís a l'abric de barris e la vida s’organiza jos la proteccion del castèl senhorial. En 1400, la comandiriá es suprimida e Frontonh ven al grand priorat de Tolosa.
Periòde modèrne
La vida de Frontonh es marcada per las guèrras de religion, las demranças de las tropas, la meteorologia e excepcionalament, Frontonh aculhís de personatges important : Felip IV de França le Bel, Charles IX, son cousin Enric de Borbon, Loís XIII que tòca las malautiás de las escròlas en 1632…
Al sègle XVI, l’importança de Frontonh merma que las atacas de las protestants li son fatals. De preoccupacions mòblan las oras o los jorns: las guèrras de religion latentas fins a 1628, los passatges e los sejorns de tropas de crentar, la meteorologia e la pèsta, lo mercat e las culhidas, le pan quotidian, lo blat e lo vin.