cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl von Clausewitz
Son òbra majora, De la Guèrra, foguèt publicada après sa mòrt per sa veusa, Marie von Brühl (1779-1836). N'acabèt la redaccion a partir dei nòtas e dei 	brolhons de son marit e ne'n modifiquèt certanei partidas. Aqueu tèxte es un dei tractats militars pus influents de l'istòria amb L'Art de la Guèrra. En particular, Clausewitz i mostrèt lo liame estrech entre lo politic e la guèrra e la natura intrinsècament violenta de la guèrra e i definiguèt de nocions fondamentalas de la pensada militara modèrna coma aquelei d'objectiu estrategic, d'objectiu politic, de direccion de guèrra, d'esfòrç principau e de nèbla de guèrra.
Cassís
Geografia
Es una vila toristica, celèbra per sei rancaredas e calancas (amai la part màger d'entre elas s'atròvan en realitat sus lo territòri de la comuna de Marselha, tanben coneguda per lei vins de Cassís (blanc e mai rosenc) produchs dins la region.
Trona
Lo trona o tronita dins los repertòris mineralogics o sesquicarbonat de sòdi diidratat pels ancians quimistas, es una espècia minerala fòrça rare en Euròpa, mas pro frequent dins los desèrts e regions autrescòps deserticas, correspondent a una combinason naturala de carbonat de sòdi, de bicarbonat de sòdi e d'aiga de cristallizacion, de formula quimica , abreujat en. Aquel mineral carbonat del grop de la malaquita monoclinica, compausant de ròca evaporita carbonatada omonima, que possedís un talh perfièch de treslús vitrós e s'altèra pas a l'aire sec, es fòrça soluble dins l'aiga.
Es tanben present dins los gas d'emanacion e los despauses de fumerolas.
Nom e geotipe
Le mineral trona foguèt descrich a partir d'escandalh culhits al Fezzan e nomenat en 1773 pel cónsol suedés Bagge residant a Trípol. De notar que la matèria aviá estat descricha en minéralogie amb l'expression latina alkali orientale impurum terrestre (alcalí terrèstre impur e oriental) per Wallerius a partir de 1747. Lo nom vendriá de l'arab dialectal, designant per abreviacion de natriïn un sal d'evaporit e subretot lo natron alcalin esquèrra|vinheta|Escandalh de trona de la val de Searles, près de Trona, comtat de San Bernardino, en Califòrnia Al delà d'una alteration de l'arab natriin significant "sal", se pòt agir de l'adaptacion del tèrme natron(a), de l'egipcian arabizat natron designant l'alcalí soda, es a dire le natron, tèrme que foguèt tanben utiliza tper nomenar la contrada desertica, e tanben lo comtat e la vila americana de Trona en Califòrnia, ont es plan observabla. Notatz que las centenas de formacions proeminentas en tuf calcari, nomenadas the Trona pinnacles, fan d'en primièr referéncias a aquela contrada desertica, subretot los ancians fons assecats del lac Searles. Mas Natrona es un toponime, nom generic de localitats americanas, fondada sus la contrada egipciana Natrona, coneguda dins l'antiquitat per aquela font minerala.
Galmaarden
Galmaarden es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Trona
Nom e geotipe
Johan Gottschalk Wallerius, qu'aviá descrich en 1747 lo natron e lo trona en mineralogia, aviá prepausat en 1759 una classe d'alcalís terrèstres, jol nom precís alkali orientale impurum terrestre. Mai del natron e del trona, Wilhelm Ritter von Haidinger apond la termonatrita en 1845. Entre temps, Boussingault constata abans 1826 que lo mineral correspond a l'urao comercial, expleitat dins las tèrras secas americanas
Alfred Lacroix, dins la Revue coloniale, op. cit., precisa encara que l'imens majoritat dels escandalhs que li foguèron portat dels fòrças lacs natrons del desèrt african, subretot del Sodan e a l'entorn del lac Chad, èran pas que de cristals o de massas de trona, pasmens se los noms vulgars o comercialas los plaçavan dins la categorie del natron.
Cristalloquimia e cristallografia
Las formas observadas son (001), (100), (101), (302), (111), (111), (211). Pòdon formar des piramidas aigudas. Los cristals longs sus (010), e accessòriament sus (201), (301), (211), (211), (411), estriats seguent l'arèsta de zona [(001),(100)] aplatit sul plan (001), podent èsser a vegadas aprochats d'una morfologia "epidòta". Los cristals neogèns son aplatits seguent le plan (001), mas tanbeni acabats en piramidas aguda de fàcia corbas.
Lo talh (100) es perfièch, lo treslús vitrós es fòrça vui seguent lo plan de talh.
Los cristals acicularis fòrça fragils, longs e sovent aplatits, pòdon aténher una longor de 2 cm a 10 cm, son amassats, en tapis o divergent d'un centre. Puntan dins los geòdas. Forman de massas granularas compactas o grescas, fibrolamellàrias o colomnàrias, que presas dins los cròts pòdon puntar en rosetas. esquèrra|vinheta| Estructura cristallina del trona a temperatura ambianta, desvelada jos l'axe b, lo malhum unitari essent delimitat per la linha grisa de contunh Participa a un grop mineral descriptiu de carbonats solubles dins l'aiga sens anion estrangièr, que los autres membres son la baylissita, la calconatronita o natronita de coire, la gaylussita, la pirssonita, lo natron e la termonatrita. Es nomenat sovent amb los dos darrièr tèrmes, grop natronterrmonatrita.
Proprietats fisicoquimicas caracteristicas del mineral
Lo mineral natural es fixe e estable a l'aire sec. L'analisi quimic ponderala dona en massa Na🇮🇳O,  CO🇮🇳 e  H🇮🇳O. Notam que los analisis de trona, mineral comercial quitament mai pur e sec, mòstra sovent des traça de sable, de sal de taula o de tenardita. Per exemple, Alfred Lacroix dona una composicion globala massica de Na🇮🇳O,  CO🇮🇳 e  H🇮🇳O e  d'impuretats que  de sable (silici impura),  de NaCl o alita,  de Na🇮🇳SO🇮🇳 o tenardita,  de Ca🇮🇳CO🇮🇳,  de Fe🇮🇳O🇮🇳.
Los cristals son transparents a translucids. Lor talh de treslús vitrós lusent es irregular a subconcoïdala. La densitat es superiora a 2,1, lo trach demora blanc se la posca es incolora.
Lo mineral fond aisidament. Plaçat en tub tancat e calfat, se realiza una emanacion d'aiga eissida de l'estructura minerala, abans una emanacion gas carbonic CO🇮🇳. Calfat al calamèl, lo mineral plan fusible colora la flama en jaune intens, fach caracteristic indicator d'ion sòdi.
Lo mineral es fòrça soluble dins l'aiga. Fa l'aiga alcalina. Es atacat pels acids fòrts que le solubiliza aisidament amb efervescéncia. Una d'aquelas banalas proprietats intrinsècas, es a dire que s'altèra pas a l'aire sec, explica son omnipreséncia dains los desèrts, subrett neutres o alcalins. Cal pasmens servar los esacandalhs en miltan tancat.
Lo gost es alcalin o de lessiu, tot coma pel natron o la termonatrita.
Lo trona se destria dels autres carbonats alcalins solubles dins l'aiga, non tant per sas proprietats opticas e cristallograficas, mas encora per sa fixitat a l'aire sec alara que lo natron s'efleurís a l'aire sec.
Sefer haZohar
right|250px|thumb|Prumiera pagina dau Zohar ([[Màntoa, 1558)]] Lo Zohar (o lo Sefer haZohar, ספר הזוהר "Libre de l'Esplendor" en ebrieu), es un recuelh en judeoarameu daus ensenhaments dau rabin Šimon bar Yoḥai (segles I-II) sus la doctrina secreta de la Torah. Se presenta coma un comentari escrich sos la forma d'un predic, d'un dialòg o de 'na discussion entre rabins a la maniera de las exegesis rabinicas de la fin de l'Antiquitat. Lo libre tracta daus aspectes esoterics, de la cosmogonia mitica e de la psicologia mistica de la Torah. Bar Yoḥai e nòu de sos escolans aurián redigit lo libre a Idra Raba, 'na bauma situada entre Meron e Safed, en Israel: (Parašat haAzinu). Ça que lai, la recercha academica contemporanea atribuís la paternitat dau Zohar au rabin Moïses de Leon (segle XIII) o a daus autors achampats en cercles cabalistics pròches, qu'aurián compilat la matèria de l'obratge sos lo nom unic de Šimon bar Yoḥai (la practica daus faus literaris era fòrça espandida dins los mitans judius medievaus); la tesi de 'na redaccion medievala dau Zohar fuguet originalament formulada per Gershom Scholem e, de seguda, per tots los representants de la recercha universitària en la matèria; Scholem se basa sus 'na analisi estilistica, mas tanben sus lo fach que Moïses de Leon possedissiá los manuscrichs originaus de 'queus obratges, segon lo testimoniatge d'un de sos discípols, per supausar qu'eu e son escòla los compauseren dins los ans 1270 en Espanha; pasmens Moïses de Leon e sos discípols compligueren subretot lo trabalh de compiladors, achampant un corpus cabalista que son origina remontava a la Literatura daus Palais, a l'epòca de la fondacion dau judaïsme rabinic, reunissent 'na tradicion qu'apareguet a l'epòca de Bar Yoḥai dins la literatura rabinica.
Trona
Ròca evaporitica tipica
La ròca, incolora a grisa, a vegadas blanc jaunenca, presenta una cara massissa e una estructura litada, caracteristicas de las ròcas evaporitas, formadas dins los jaces salins paludencs. Deu en principi conténer una granda proporcion de mineral trona, al mens la mitat en massa.
La ròca se forma dins de grands depauses apareguèt après evaporacion dels bòrds dels grands lacs salats, jos climas drsertics, per exemple en Africa del Nòrd o en Egipte, en Africa orientala, en Asia centrala desertica, en Iran, en Mongolia, al centre o las margas deserticas de l'America del Nòrd, per exemple en Wyoming, Nevada, Califòrnia, mas tanben al Mexic, e en America del Sud per exemple al Veneçuela. Es tanben presenta jos forma de sisas polverós suls parets de las minas o en eflorescéncia a la superfícia del sol desertic. Dins aquel cas, los cristals en prismes longs e tabulars sont rares. Pòt formar d'eflorescéncias de contunh sul sols de las regions aridas.
Lo mineral e la ròca son ja coneguts dels Europèus, mas jol nom quimic de sesquicarbonat de sòdi doblament idratat, pels quhimistas franceses de l'escòla lavoisiana, participant a la mission scientifica accompabhant l'expedicion d'Egipte en 1799. Los quimistas Nicolas Conté e Claude Berthollet, observaires meninoses dels lacs salats o de las capturas endoreïcas d'aiga saumastres, postulan qu'aquela matèria minerala quimica ven d'una leugièra alteracion en mitan acid, precedada o seguida d'un assecament, del natron.
Foguèt descobèrta en 1863 dins lo comtat de San Bernardino en Califòrnia del Sud pels fraires Searles, John e Dennis, dins la Panamint valley, que constituís un malhum d'assecament englobant lo "desèrt dels fangars". L'ensemble fa partit de la contrada del lac Searles, sempre periodicament inondada de biais mai o mens precari e que contunha a formar de ròcas salinas e evaporitas per evaporacion de las aigas. Trona es la vila d'aquela contrada. Lo minéral e la ròca son ara nomenats d'aquel nom que los fraires, après aver inventoriat las resorgas minièras a partir de 1862, comencèron l'expleitacion del borax a partir de 1873.
Al lac Searles, i es a vegada associada intimament a l'alita o cristal de clorur de sòdi, la gaylussita, al borax.
Jacement e associacion del trona
Sénher Courtet, participant a la mission Chari-Tchad estudièt a l'òrdre de cristallizacion dels sals a l'assecament de las lagunas. Per exemple, dins la laguna Kanem al Grand Baissé, la primièra crosta accessibla suls bòrds es constituit de trona, puèi d'una mesclas tronatenardita, aquela darrirèra predominant lèu amb lo clorur de sòdi. Sénher Chataud mostrèt al lac Owen en Califòrnia la primièra precipitacion massissa del trona, puèi d'una mescla de tenardita e d'alita. Dins los dos cases american e african, l'aiga maire cristalliza dificilament. Pòt conténer seguent las sasons del carbonat de sòdi, diferents sals de potassi o de magnèsi, de l'acid boric o de borats.
La sisa de trona, pro sovent abondanta e espessa, a vegadas afloranta o encara intercaladas entre de fangas saladas, permet la culhida de bèls escandalhs apreciats dels colleccionaires. Mas mai sovent, s'agís de sals en efloresséncia al dessús de mars saladas. Mai, es lo resultat de la tecnica anciana de recuperacion per evaporacion contrarotlada.
Dins los lacs alcalins, lo trona es mai sovent associada al natron, a la termonatrita, a l'alita, a la glauberita, a la tenardita, a la mirabilita, al gips. Es associar a la shortita, la nortupita, la bradleyita, la pirssonita dins las formacons geologicas de la Green River al Wyoming.
Le trona, mineral dels mitan alcalins, es gaireben totjorn associat al natron, a l'alita, a la tenardita, d'entre d'autres evaporitas d'aqueles mitan coma la bradleyita, la glauberita, la mirabilita, la northupita, la pirssonita, la shortita, la termonatrita o lo gips.
Jaces abondants
Lo primièr jaç mondial que se trapa dins lo Wyoming dins lo comtat de Sweetwater, districte de Green River, es fòrt de 23 miliards de tonas de resèrva; lo primièr jaç mejan oriental, fòrt de 1 a 2 miliards de tonas de resèrva, se trapa en Turquia  Beypazarı, a une centena de quilomètres al nòrd oèst d'Ankara. Aquel mineral, purificat, secat se pòt calcinar: l'operator industrial obten tanben la soda o carbonat de sòdi anidre, Na2CO3. esquèrra|vinheta|Sisas compactas de trona Los jaces de l'Oèst american son vasts dins las regions saladas deserticas. Citam los districtes de Searles Lake, Borax, Fallon, la sèrra a l'oèst du corredor ligant lo lac Mono a la val de la Mòrt e a la partida desertica del comtat de San Bernardino passant pel lac Owens, coma en Oregon e Califòrnia, als EUA, lo lac Goodenough en Colombia britanica (Canadà), al Lac Texcoco al Mexic, al Groenlàndia.
Se trapa tanben en Africa dins las regions saladas deserticas, per exemple Bilma en Libia, la contrada de l'antica Memfis (Mit Rahina) près de la val inferiora del Nil en Egipte, mas tanben al Sodan, al Chad près del Lac Chad dins lo Kanem, près del lac Magadi al Kenya, en Oganda, en Namibia près d'Otawi (Otjiwalundo salt pan), associat a l'alita en Oganda au lac Katwe, en Africa del sud.
En Asia, lo trona es pro comunament observable dins los desèrts alcalins o dins los lacs salats de Mongolia e del Tibet, de l'Iran, en China, en Turquia... En America del Sud, es comun dins las ancianas zonas deserticas en Argentina, en Bolivia, al Chile, al Veneçuèla.
Es mai rare en Euròpa, mas en conegut en Itàlia, en Chequia, en Alemanha e Soïssa, en Ongria, en Ucraina, en Russia. Lo tròna es a vegada fòrça comun dins de contradas d'Austràlia.
Jaces en Africa sahariana, orientala e sodanesa abans de 1905
Dins lo Sahara argerian, lo sector du Tonat, al nòrd oèst près del Ksar de l'Oèd Mansor, los districtes de Tasfaot-Fenurin o d'Akabli an de resorgas importantas en trona. Citam dins lo Fezzan, al sud de la Tripolitània, l'expleitacion anciana pels caravanièrs del site de Morzok.
Près de l'oasi de Bilma, del sal NaCl, de la tenardita e del trona èran expleitats intensament segon Dirkoy.
Dins le Borkou, los jaces dichs de Kirdimmi, a 30 km al sud de Faya, de Timmeren a 5 km al sud de Galaka, o encara de Wouti Sironac èran expleitat dins los ans 1900, permeton una exportacion lunhenca cap a l'Oadaï e lo Darfor. Lo primièr jaç de Kirdimmi se presentava coma una vertadièra peirièra, desvelant de massas cristallinas finas, compactas, amb a vegada una multitud de pichons cristals.
Al Sodan francés, las aigas dels poses del Toro natronats èran imbuvables a Fatmé, l'aiga aviá las meteissas caracteristicas a Egueï o Bon Magnem. Dins lo Bahr-el-Gazal, sols los poses de Salal Akranga e de Yomaro èran natronats. Èra aisit entre 1890 e 1900 d'obténer d'eflorescéncia de trona en finas agulhas.
Dins lo Kanem, los poss natronats èran coneguts a Léïné, près du villatge Seresa, a Tinné à 15 km de Tiguéï, a Asfor près de Rig Rig. Lo trona èra visible a la superfícia del sol, e subretot a l'oèst cap a Bouindé en placa d'unes centimètres.
Entre Chad e Kanem, existissiá de jaces de trona dins lo país de Foli. La localitat de Kilbouram lurava d'escandalhs de colleccion.
La region d'Oassado e coneguda poer la mar natronada del Grand Baissé. Puèi a l'èst, la laguna de Redema pòt en periòde sec èsser utilizadas coma jaç de trona.
Alfred Lacroix estudièt en 1905 de documents de la mission Foureau e Moll dins las regions situadas  l'oèst de Chad, coma lo Demagherin e lo Manga occidental. Una region salifèra en forma de triangle apréis entre lo lac Chad e Zinder. Los sites de Ocha aul sud èst de Zinder dins lo Demagherin, Kakara e Adeber dins lo país Manga son pas punts de delimitacion remarcablas. Lo sable del desèrt es cobèr de sompas après l'ivernatge, l'assaecament de las superfícia daissant de crostat cristallinas a base de trona, de tenardita etd'halite o sal gemme. Los principals centres d'expleitacion per evaporacion artificiala, son alara Gourselick, Adeber e Ouacha.
Colleccion
Existís de bèls cristals, subretot d'agulhas o tabularas, per colleccion a Borax (Californie) e  Soda Lake (Nevada). Se'n trapa tanben des cròts de las lavas del Vesuvi.
Usatges
S'utliza per la fabricacion de la soda o carbonat de sòdi. Lo procés industrial a partir del tronacomençat en 1952 als Estats Units eclipsait en fòrça luòc lo procés Solvay, subretot vèrs 1985 als EUA.
Jimmy Connors
thumb|right|Jimmy Connors James Scott Connors, Jimmy Connors, es un ex-jogaire de tennis nòrd-american. Nasquèt lo 2 de setembre de 1952 a Belleville, Illinois (Estats Units). Foguèt nº 1 del mond pendent 268 setmanas e guanhador de 8 torneges de Grand Chelem. Connors es lo jogaire qu'a ganhat lo mai de torneges individuals: 107, en essent l'unic qu'a mai de 100.
Se retirèt en 1996, amb 1241 victòrias per 277 desbrandas. Jimmy Connors possedís de nombroses recòrds.
Geetbets
Geetbets es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Francs (Gironda)
Francs (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Ussat
Ussat (Ussat en francés) es una comuna foissenca, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Lo siti histariege dona una sola fòrma anciana : Ussaco, en 1272.
Ussat es interpretat per Dauzat coma lo resultat del nom d'òme latin Ulcius o Uccius, ambe lo sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Ussat èra donc benlèu una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Ulcius o Uccius. Per Ussac, un cas un pauc semblable, los Féniés aiman mai Ursius, derivat d' Ursus, ambe lo meteis sufixe. Ulcius o Uccius aurián forçat d'escriure *Uçat, mès lo dobte fa causir la grafia pus simpla. Caldriá explicar tanben la finala -at, per -ac esperat. En realitat, ambe una sola atestacion, i a pas de certitud sul sufixe d'origina. Se poiriá çaquelà supausar que coma dins l'oèst occitan (Gasconha, Agenés, Lemosin, Marcha), i aviá de gentilicis sense sufixe, donc per exemple *Ussac --> los *ussacs [-ats] (los abitants), e fin finala lo nom del vilatge o de la parròquia riscava de se tornar interpretar Ussat, çò que se faguèt, ipoteticament, dins aqueste cas. La suposicion es fragila.
Le Hosseret
Le Hosseret (Le Fousseret en francés) qu'es una comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada dens le departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
L'article le qu'es lo de la Gasconha tolosana, coma deu lengadocian meridionau. Segon Dauzat e Rostaing, qui citan una atestacion de 1267, villam Fossereti, lo nom que ven del latin fossis, ablatiu-locatiu plurau de fossa, valat, canau, damb lo doble sufixe ar-ittum.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Le Hosseret qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, qu'èra canton. La glèisa qu'es devath lo patronatge de Sent Pèir (deus ligams ? encadenat ?).
Pendent l'Ancian Regime, Pont-de-Benque qu'èra ua parròquia de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Montdavesan, qu'es Nòsta Dauna. Lo lòc, a la sortida sud de la vila, qu'es escrit Benque sus las mapas modèrnas.
Guilhèm Ièr d'Aquitània
Guilhèm Ièr d'Aquitània, nomenat tanben, Guilhèm lo Piós, Guilhèm lo Devòt o Guilhèm d'Auvèrnhe, nasquèt lo 22 de març de l'an 875 e moriguèt lo 6 de julhet de 918. Foguèt marqués de Gòtia, comte d'Auvèrnhe, de Berric, de Lemosin, de Lion, de Mâcon, duc d'Aquitània (893 a 918) e abat laïc de Sant Julian de Briude. Lo 11 de setembre de 909 fondèt l'Abadiá de Clunhic, ont se formèt l'òrdre de Clunhic, qu'anava tenir una granda influéncia en Euròpa tota.
Article 32 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa
L'article 32 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa dispausa que.
Ternant (Còsta d'Aur)
Ternant  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha Franca Comtat, ancianament de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom es atestat de Tarnanto, en 1023. Lo sens de Ternant, del gallés taro-, « que travèrsa », e nantu- / nanto-, « val, riu, cors d'aiga », seriá de « vilatge situat sus un cors d'aiga que lo travèrsa », o « passatge dins una val », ,. Ternant es a l'angle d'una val seca, en país karstic, e lo vilatge es gaireben al fons de la val, mas d'autres vilatges del meteis nom an un autre siti. La dificultat ambe'l compausat Ternant es que gaireben totas las comunas son traversadas per una val o una comba e que lo sens es donc fòrt pauc discriminant.
Lishòs
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [li'ʃɔs]. Las fòrmas ancianas que son Lesxos en 1376, Lixos en 1385 e 1391, Lichos (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). Lo nom basco qu'ei Lexose.
Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica Lishòs, shens certitud, per lo cognomen latin Lixa, atestat en Panonia, dab lo sufixe aquitan -ossum. Dauzat qu'ei per l'ipotèsi de Rohlfs.
Miquèu Grosclaude qu'arrefusa ua solucion panoniana per un lòc situat près deu Bascoat e qui èra basco dens lo passat. Lo nom basco actuau e las grafias ancianas qu'indican lo radicau ei [leʃ-] e pas [liks-]. Lo toponime qu'ei aquitan e lo sufixe -ossum. Lo radicau, totun, qu'ei escur.
Castandet
Castandet (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Sent Pèire delh Champ
Sent Pèire delh Champ o mens localament Sent Pèire del Champ (Saint-Pierre-du-Champ en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Castandet
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Donchery
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Sent Pèire delh Champ
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Castandet
Toponimia
La prononciacion qu'ei [kastan'det]. Las fòrmas ancianas que son Castandeto, en latin, en 1294, de Castendet, en 1294, Castendet, en 1305, Castindet (mapa de 1638), Castendet (mapa de 1714 e 1733) .
Donchery
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Castandet
Toponimia
Segon Dauzat lo nom que pòt estar ua fòrma ipercorrècte de castanet, « castanheda, castanhèra », explicable perqué -nd- > -n- en gascon.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei d'acòrd dab Dauzat e Negre. Castandet qu'ei lo resultat deu latin castanetu [> Castanet], « castanheda, castanhèra », dab ua ipercorreccion.
Jussy-le-Chaudrier
Jussy-le-Chaudrier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
David Canabarro
Dàvid Josèp Martins, conegut coma Dàvid Canabarro e tanben apelat de General Canabarro (Taquari, 22 d'agost de 1796 — Santana del Livramento, 12 d'abril de 1867) foguèt un militar brasilièr.
Saint-Groux
Saint-Groux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Gelvécourt-et-Adompt
Geografia
La municipalitat a format de la reünion de dos pichons caserius traversats pel Illon, un afluent del Madon.
Saint-Groux
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Gelvécourt-et-Adompt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los dos caserius, Gelvécourt e Adompt, an conegut recorreguts de còps desparièrs fins a la siá fusion entre 1791 e 1794.
Adompt, Avises Domus, #que lo nom n'a remembrat en un títol de 1305, a mencionat a divèrsas recuperacions en tèxtes ancians. Lo ban de Adompt, bailliage de Darney, s'estendiá sus Gelvécourt e Begnécourt. La glèisa paroissiale situada a Adompt remonta a la s-|XII|e}} e es dédiée a sant Martin.
Gelvécourt, Escriu de còps Gélucourt, dépendait del marquisat de Vila-sus-Illon.
De 1790 a l'an IX, Gelvécourt e Adompt #far partida del costat de Valfroicourt.
Les deux hameaux, Gelvécourt et Adompt, ont connu des parcours parfois différents jusqu'à leur fusion entre 1791 et 1794.
Adompt, Adonis Domus, dont le nom est rappelé dans un titre de 1305, est mentionné à plusieurs reprises dans des textes anciens. Le ban d’Adompt, bailliage de Darney, s’étendait sur Gelvécourt et Begnécourt. L’église paroissiale située à Adompt remonte au et est dédiée à saint Martin.
Gelvécourt, parfois écrit Gélucourt, dépendait du marquisat de Ville-sur-Illon.
De 1790 à l’an IX, Gelvécourt et Adompt fit partie du canton de Valfroicourt.
Saint-Symphorien-le-Château
Saint-Symphorien-le-Château es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Desempuish lo 1er de genièr de 2012 la comuna qu'ei associada damb la comuna de Bleury jos lo nom de Bleury-Saint-Symphorien.
Houdelaincourt
Houdelaincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge se tròba en la vallée de la Ornain. A environat de pradas.
Le village se trouve dans la vallée de l'Ornain. Il est entouré de prairies.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Glabbeek
Glabbeek es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Houdelaincourt
Istòria
La localité a citat per las primièras fes en 982 cossí Hordelincurt, del nom germanique Hodelin associat a cortem (domeni).
Fasiá partida de la ancià diocèse de Toul.
La localité est citée pour la première fois en 982 comme Hordelincurt, du nom germanique Hodelin associé à cortem (domaine).
Luis José de Orbegoso
Luis José de Orbegoso y Moncada Galindo (1795-1847) militar e òme politic, foguèt president de Peró entre 1833 e 1836.
Houdelaincourt
Istòria
Elle faisait partie de l'ancien diocèse de Toul.
Champanhac (Cantal)
Champanhac  (Champagnac en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Trieste
Trieste (ancianament en tergestin: Trièst) es una vila e un pòrt del nòrd-èst d'Itàlia. Es situada a l'extremitat d'una estrecha faissa de territòri italian entre la mar Adriatica e l'Eslovènia. Es la capitala de la region italiana de Friol-Venècia Júlia. La vila que ocupa una superfícia totala de 84,5 km² comptava una populacion de 209.023 abitants en 2013.
Thollet
Thollet es una comuna marchesa, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Lo riu Benaize li passa.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sant-Albin-Elvinieg
Sant-Albin-Elvinieg en breton ( Saint-Aubin-d'Aubigné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
St Aubin de Aubigné a situat a 16,4 quilomètres de Roazhon. La siá populacion avoisine los 3500 abitants. A traversat pel Illet. La municipalitat a situat sus l'itinerari istoric del Mont Sant Michel.
St Aubin d'Aubigné est située a 16,4 kilomètres de Rennes. Sa population avoisine les 3500 habitants. Elle est traversée par l'Illet. La commune est située sur l'itinéraire historique du Mont Saint Michel.
Istòria
Al, la distincion del luòc aperten a la familha Montgermont, passa de contunh en las mans de la familha de Freslon fins en 1789.
Plan mesa sus la rota de Roazhon a Avranches (actuala RD 175 ex RN 776 ), a animat per un mercat setmanièr e de las fièras annalas. Lo bastiment de las lòtjas en 1850, testifica de la vitalité de la comuna. Pendent la segonda guèrra mondiala dels josieus aguèron amagat en aquela municipalitat e alentours.
Mai tard, aquela refusi lo camin de fèrre. La municipalitat se moderniza pauc a pauc amb al, l'arribada del tramvia départemental, lo électrification, bastiment d'un abattoir, d'un collègi, ...
En 2011, ela énonce lo projècte de dintrar en Roazhon Metròpoli. La municipalitat se daissa dos ans de reflexion.
Au, la seigneurie du lieu appartient à la famille Montgermont, puis passe dans les mains de la famille de Freslon jusqu'en 1789.
À la Révolution, la commune devient capluòc de canton et se déclare "pour" la République. Cela se manifeste, entre autres, par la participation aux fêtes révolutionnaires, dont la principale est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795. Durant cette période, la commune porte le nom d'Aubin-Philonôme. La fête de l’Agriculture, pourtant peu suivie dans le département, est fêtée à Saint-Aubin.
Bien placée sur la route de Rennes à Avranches (actuelle RD 175 ex RN 776 ), elle est animée par un marché hebdomadaire et des foires annuelles. La construction des halles en 1850, témoigne de la vitalité de la commune. Pendant la seconde guerre mondiale des juifs furent cachés dans cette commune et alentours.
Plus tard, celle-ci refuse le chemin de fer. La commune se modernise peu à peu avec au, l'arrivée du tramway départemental, l'électrification, construction d'un abattoir, d'un collège, ...
En 2011, elle énonce le projet de rentrer dans Rennes Métropole. La commune se laisse deux ans de réflexion.
Copa d'Euròpa de la CONIFA 2021
La Copa d'Euròpa de la CONIFA 2021 es la quatrena copa d'Euròpa organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbòl Independentas (ConIFA) dau 9 de junh au 19 de junh de 2021.
Participants
Lei còlas que participan a la competicion son :
Republica de Mil.husa
La Republica de Mil.husa es un país de l'Euròpa occidentala annexat e ocupat per França en 1798. Sa capitala es la ciutat de Mil.husa.
Geografia
La republica correspond a las comunas actualas de Mil.husa (sens Dornach, vilatge alsacian annexat en 1914) e Illzach, dins la valada d'Ill, en Alsàcia Nauta.
Istòria
La republica es proclamada en 1347. S'emancipa del Sant Empèri en 1466, mas aquela independéncia es efectiva en 1515 quand s'aliga a la Confederacion soïssa.
Bibliografia
Michel Krempper. ''Histoire de Mulhouse. Le point de vue mulhousien''. Yoran Embanner. 2019
Gooik
Gooik es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Batalha de Tolosa (1814)
La batalha de Tolosa se debanèt lo 10 d'abril de 1814, de 6 oras del matin a 9 oras del vèspre, sul sol territòri de la comuna de Tolosa; opausèt las tropas de l'armada imperiala de Napoleon Bonaparte a las tropas de la coalicion anglo-ispano-portuguesa. Se soldèt per una victòria defensiva francesa.
Grimbergen
Grimbergen es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Montmaraut
Montmaraut (en francés Montmarault) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
La municipalitat a connectat a Montleçon a 32 km e Chambon-sus-Voueize a 57 km  a l'oèst per la rota nacionala 371 qu'es l'ais en permetent de jònher lo autorota A71. N'efièch, Montmarault a situat a un quilomètre de la sortida 11 de l'A71 en connectant Orléans (París via A10) a Clermont-Ferrand. La municipalitat es ambe situada sus la RCEA (Expedís Centre-Euròpa Atlantic) representada per las RD 2371 e RN79 (vèrs Macon). D'aquel fach, Montmaraut es un encreuament europèu.
La commune est reliée à Montluçon à 32 km et Chambon-sur-Voueize à 57 km à l'ouest par la route nationale 371 qui est l'axe permettant de joindre l'autoroute A71. En effet, Montmarault est située à un kilomètre de la sortie 11 de l'A71 reliant Orléans (Paris via A10) à Clermont-Ferrand. La commune est également située sur la RCEA (Route Centre-Europe Atlantique) représentée par les RD 2371 et RN79 (vers Mâcon). De ce fait, Montmarault est un carrefour européen.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Canton d'Ortès
Lo canton d'Ortès, situat en Bearn, qu'ei ua anciana division administrativa de l'arrondiment de Pau, deu departament deus Pirenèus Atlantics e de la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. De las 13 comunas, 5 (Bonnut, Castethins, Salas, Saut de Navalhas e Valensun) que son despuish 2015 dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre; las autras 8 que son dens lo canton d'Ortès e Tèrras deus Gaves et de la Sau. Totas las comunas que son de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa occidentau.
La Bridoire
La Bridoire en arpitan (La Bridoire en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Traize
Traize en arpitan (Traize en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rives
Rives en arpitan (Rives en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
Marges a situat a la cœur de la region Rhones-Alpes entre la plana de Bièvre e los tucs del Voironnais.
Rives est situé au cœur de la région Rhones-Alpes entre la plaine de Bièvre et les collines du Voironnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Çò Indústria papetière a #èsser particularament presenta en la vida de la vila. Dempuèi la, se fabrica del papièr a Marges : en 1573, los molins a papièr de Marges produsisson de papièrs filigranés, #que venon rapidament referéncias de qualitat. dins lo XVIII° sègle, los Blanchet e Kleber, mancomunats, donan la impulsió decisiva de detlo. Fins al començament de la, BFK (Blanchet fraires e Kléber) es un signe de qualitat. En los ans 1950, los papeteries de Marges fusionan amb tres unes autres grops per formar Arjomari #que #èsser lo primièr grop papetier de França. Arjomari Ven pel continuament ArjoWiggins.
L'indústria métallurgique a egalament #èsser presenta en l'istòria de la vila, e sustot la aciérie Expertons dins lo quartièr de l'estacion a Marges, aital coma lo aciérie Gourju dins lo quartièr Pastieres, amb coma origina Bonpertuis a costat de Paladru agut tanben pels Gourju.
En un temps mai ancian dels aciéries a Marges sus Fures an fabricat d'espasas e totas sòrtas d'armas : guinhauet, èca... Perque la Fure, fòrça pura a aquela epòca-ailà, permetiá l'acièr remullat #que fasiá lo agilitat de l'espasa, lo rebond flexible de l'acièr.
L'industrie papetière a été particulièrement présente dans la vie de la ville. Dès le, on fabrique du papier à Rives : en 1573, les moulins à papier de Rives produisent des papiers filigranés, qui deviennent rapidement des références de qualité. Au XVIII° siècle, les Blanchet et Kleber, associés, donnent l'impulsion décisive du. Jusqu'au début du, BFK (Blanchet frères et Kléber) est un signe de qualité. Dans les années 1950, les papeteries de Rives fusionnent avec trois autres groupes pour former Arjomari qui fut le premier groupe papetier de France. Arjomari devient par la suite ArjoWiggins.
Dans un temps plus ancien des aciéries à Rives sur Fures ont fabriqué des épées et toutes sortes d'armes : couteau, etc... car la Fure, très pure à cette époque-là, permettait l'acier trempé qui faisait la souplesse de l'épée, le rebond souple de l'acier.
Tahat
Lo Mont Tahat (2,918 m) es la cima pus auta dau massís de Hoggar e dau territòri argerian. Situat dins lo sud dau país, es una montanha d'origina volcanica amb un clima arid caracteristic dei regions centralas de Sahara.
Myrmica scabrinodis
thumb|right|[[Fotografia de doas obrieras.]]
Cassel (Nòrd)
Cassel  es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Myrmica scabrinodis
Myrmica scabrinodis (Nylander, 1846) es una espècia de formiga presenta en Euròpa e en Asia Centrala. Es tanben estada introducha en America dau Nòrd. De talha mejana (3,5 a 5 mm), a una coloracion variabla que va dau ros clar au brun sorn. A una preferéncia per leis endrechs moderament umids amb una exposicion dirècta au Soleu. Lo formiguier contèn generalament 2,500 obrieras e es normalament monogin.
Haacht
Haacht es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Thury (Còsta d'Aur)
Thury  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Distincion de Monnetoy e drech de la Distincion de Thuri e las siás costums localas. (1625)
Seigneurie de Monnetoy et droit de la Seigneurie de Thuri et ses coutumes locales. (1625)
A Quick One
A Quick One (Un qu'es rapide) es lo segond album dau grope de rock britanic The Who, que sortèt lo 3 de decembre de 1966. Lo títol de l'album, que jutgèron em' una connotacion sexuala, si faguèt remplaçar per la publicacion ais Estats Units per Happy Jack, dau nom d'una cançon dau grope.
Halle (Brabant flamenc)
Halle (Brabant flamenc) es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Burnhaupt-le-Bas
Niederburnhaupt en alemannisch (Burnhaupt-le-Bas en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Palaka
Lo palaka (o kpalaga) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.
Localisacion
Lo palaka es parlat dins la sosprefectura de Koumbala del departament de Ferkessédougou, dins lo district de las Savanas.
Cartignies
Geografia
Cartignies Se situa en lo sud-es del departament del Nòrd (Enaut) en plena cœur del Parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois a conegut per las siás pradas, lo sieu bocage e lo sieu relief un pauc vallonné en la siá part sud-es (començament dels contreforts dels Ardennes), dicha "pichona Soïssa del Nòrd".
La municipalitat se tròba a 90 km de Lille (Prefectura del Nòrd) o Brusselles, a 40 km de Valencianas, Mos (B) e a 7 km de Avesnes-sus-Helpe (Jos-Prefectura).
Un riu travèrsa lo pòble, lo Helpe Mineure. Aquela darrièra se tira en la Sambre.
La Belgica se tròba a 20 km e lo Departament de l'Aisne a 10 km.
En fait, Cartignies fait partie administrativement de l'Avesnois, historiquement du Hainaut et ses paysages rappellent la Thiérache.
La commune se trouve à 90 km de Lille (Préfecture du Nord) ou Bruxelles, à 40 km de Valenciennes, Mons (B) et à 7 km d'Avesnes-sur-Helpe (Sous-Préfecture).
Herent
Herent es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Cartignies
Geografia
Une rivière traverse le village, l'Helpe Mineure. Cette dernière se jette dans la Sambre.
La Belgique se trouve à 20 km et le Département de l'Aisne à 10 km.
Thervay
Thervay es una comuna comtesa. Administrativament es dins lo departament de Jura e la region de Borgonha e Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nafaanra
Lo nafaanra (o nafaara) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri e en Ghana.
Localisacion
Lo nafaanra es parlat a l'èst de Boundoukou, en Còsta d'Evòri e dins lo nòrd-oèst de Ghana.
Herne (Belgica)
Herne (Belgica) es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Hoegaarden (vila)
Hoegaarden (vila) es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Sant Apolinari de Riàs
Sant Apolinari de Riàs (Saint-Apollinaire-de-Rias en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Crestian Rapin
Crestian Rapin (Clamart, Illa de França, 16 de genièr de 1931 - Agen, 1èr d'agost de 2022 ) èra un escrivan e lingüista occitan, autor d'un diccionari francés-occitan en sèt volums acabats d'editar en 2013. Èra tanben autor de mantuna traduccion coma per exemple de l'escrivan catalan Jordi Puntí que ne revirèt son roman Pell d'armadillo en francés jol títol Peau de tatou.
Biografia
Crestian Rapin nasquèt en 1931 a Clamart (Seine) dins una familha gascona que veniá del país de Tonens. Se licencièt en espanhòl e faguèt puèi de professor d'aquesta lenga al licèu d'Agen. Es tanben diplomat de vietnamian de l'Escòla Nacionala de Lengas Orientalas.
Participa activament amb Marcèu Esquieu a l'Escòla Occitana d'Estiu.
John Entwistle
vinheta|John Entwistle sus la scena en [[1976.]]
John Entwistle, que naissèt lo 9 d'octòbre de 1944 a Chiswick dins lo borough londinenc d'Hounslow e morèt lo 27 de junh de 2002 a Paradise dins l'estat de Nevada ais Estats Units, siguèt un musician e productor britanic. Siguèt lo bassista dau grope de rock The Who.
Lo considèran coma un dei bassistas mai talentós e importants de toi lei temps. Virtuós, desvelopèt de tecnicas de juec que rèstan de referéncias. Cambièt la percepcion e la plaça de la bassa au sen d'un grope de rock, e marquèt tre 1965 lo premier succès dei Who - My Generation - em' un solo que joguèt a una vitessa estonanta per l'epòca.
Edward Mills Purcell
Edward Mills Purcell (n. en 1912, m.1997) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1952, amb Felix Bloch.
Viggianello
Vighjaneddu en còrs (Viggianello en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
L'Arrea
L'Arrea,, (Larée en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, ahortit benlèu suu diccionari Palay, L'Arrea que veng de l'article definit la e deu gascon arrea, deu latin *rena, format sus renes, « rens ». Lo mot que vòu díser « rens, esquia, cropa », au sens oronimic (la fòrma deu terren),. Segon Negre, qui cita fòrmas ancianas (Jean de Red, de Reda, de Reed en 1289, castri de Laree en 1307-1308, bastide de Rede en 1310), lo nom que veng tanben deu gascon arree « esquia ». La topografia justifica pas guaire un oronime se lo lòc s'ei pas desplaçat.
Lòcs e monuments
thumb|300px|center|La glèisa Senta Quitèira.
Institut ucraïnian
thumbnail
L'Institut ucraïnian (ucraïnian: Український інститут, Ukrayinsʹkyy instytut) es una institucion publica ucraïniana de granda importància que la mission es de divulgar e promòure la coneissença de la lenga ucraïniana e la siá cultura dins lo mond.
Volodymyr Sheiko es lo director de l'Institut.
Hoeilaart
Hoeilaart es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Rusio
thumb|left Rusio es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Geografia
Rusio A situat en Castagniccia, un dels « territòris de vida » del Parc natural regional de Corsega #que li aderís a el, en la pieve de las Vallerustie venguda l'an 1789, l'ancian costat de San Lorenzo.
Rusio est située en Castagniccia, un des « territoires de vie » du Parc naturel régional de Corse auquel elle adhère, dans la pieve des Vallerustie devenue en 1789, l'ancien canton de San Lorenzo.
Fronsac (omonimia)
Fronsac pòt designar:
Holsbeek
Holsbeek es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Dornach
Dornach es una anciana comuna d'Alsàcia Nauta, annexada per Mìlhüsa en 1914. Lo quartièr actual de Dornach es mens espandit que lo territòri d'aquesta comuna.
Cebaara
Lo cebaara (o ancianament tyebara, pr. gebara) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.
Localisacion
Lo cebaara es parlat dins lo departament de Korhogo.
Sistèma Internacionau d'Unitats
vinheta|Unitats de basa del Sistèma Internacionau d'Unitats. Lo Sistèma Internacionau d'Unitats (var. Sistèma Internacional d'Unitats; en francés: Système International d'Unités) o sistèma internacionau (abreujat SI) es lo sistèma d'unitats de mesura pus largament utilizat dins lo monde. L'SI es comunament nomat « sistèma metric ». A tota unitat de l'SI son associats un nom e un simbòl. Aqueu sistèma pòt èsser legalament utilizat dins totei lei país dau monde, comprés leis Estats Units, e es obligatòri dins fòrça país. Lei país que trabalhan encara oficialament amb d'unitats que fan pas partida de l'SI (Estats Units, Libèria e Birmania) lei definisson d'après lo Sistèma Internacionau.
Critica d'art
La critica d'art es l'art de jutjar leis òbras de l'esperit entre qué, a l'ourigina, aquelei qu'apartènon ai bèis arts. Ensin lo critic d'art agisse coma "guida dau gost dau public".
Sistèma Internacionau d'Unitats
L'SI foguèt adoptat per la 11a Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras (CGPM) en 1960 e compren sèt unitats de basa, qu'a partir d'elei se definisson divèrseis unitats derivadas. La nòrma ISO 1000 (ICS 01.060) descriu leis unitats de l'SI e lei règlas per l'usança de sei multiples e de certaneis autreis unitats. La Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras enóncia tanben de règlas sus la tipografia deis simbòls utilizats dins leis unitats de mesura. Per exemple, fau utilizar una majuscula per lei simbòls deis unitats derivadas de noms pròpris. Vaicí un exemple d'aplicacion d'aquela règla. L'unitat de mesura de l'intensitat dau corrent electric es l'ampèr, dau nom dau fisician André-Marie Ampère, mai lo simbòl s'escriu A. La soleta excepcion es lo simbòl dau litre, qu'es encara tolerat (en 1990) d'utilizar per simbòl la letra majuscula « L » o la letra minuscula « l ».
Cronologia
thumb|right|Fotografia d'un mètre de referéncia realizat en 1797 per [[Jean-François Chalgrin per presentar leis unitats novèlas a la populacion parisenca.]]Trobaretz aicí leis etapas pus importantas de l'establiment dau Sistèma Internacionau d'Unitats, de la fin dau sègle fins a l'ora d'ara :