cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radioactivitat
Nocion de dòsi
La dòsi eficaça es utilizada per preveire leis efiechs estocastics. Son unitat es lo sievert, de simbòl Sv. Pasmens, existís pas de lindaus similars ais efiechs efiechs deterministas per descriure lei consequéncias de l'irradiacion. Dins aquò, una dòsi eficaça auta es sovent conjugada amb una aumentacion de consequéncias nefastas coma de mutacions ò un cancèr.
Règlas de proteccion principalas
thumb|right|[[Fotografia d'un assemblatge de bricas de plomb plaçadas a l'entorn d'una mòstra de cèsi-137.]]
La proteccion còntra lo risc radioactiu es assegurada, dins la màger part deis Estats, per una legislacion estricta. Seis objectius principaus son generalament de limitar l'accès ais installacions e ais instruments qu'utilizan de tecnologias basadas sus de fenomèns radioactius. Definís tanben lo quadre d'intervencion dei personaus susceptibles d'intrar en contacte amb una fònt radioactiva. Ansin, d'un biais generau, leis installacions qu'assostan de sistèmas nuclears poderós son protegidas còntra leis agressions exterioras.
Pertocant lo trabalh dei personaus expausats ai raionaments ionizants, la legislacion definís generalament de limits de dòsi maximala annuala. Per exemple, en Occitània Granda, lo drech francés limita la dòsi annuala a 20 mSv per an per lei trabalhaires (e a 1 mS/an per lei personas que trabalhan pas dins lo sector). Aquelei valors son similaras a aquelei adoptadas per leis autrei país. Per respectar aquela règla, es necessari d'assegurar una susvelhança regulara dei dòsis recebudas per una persona.
Lo respècte de plusors elements permet tanben de limitar l'exposicion. Lo premier consistís a alunchar lei fònts radioactivas car la distància permet generalament de dispersar lei raionaments ionizants e, donc, de demenir lor intensitat. Lo segond principi de la radioproteccion aplicada ais individús encoratja l'utilizacion de fònts radioactivas mens activas (quand es possible). Lo tresen conselha de redurre lo temps d'exposicion au maximom. Enfin, lo darrier preconiza de plaçar de proteccions per arrestar lei raionaments (blindatges, muralhas...).
Ngombale
Lo ngombale es una lenga bamileke parlada en Cameron.
Localisacion
Lo ngombale es parlat dins los arrondiments de Babadjou e de Mbouda del departament dels Bamboutos, dins la Region de l'Oèst de Cameron.
Flaignes-Havys
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Robécourt
Robécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region dels Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tartarin de Tarascon
Tartarin (de Tarascon) es lo personatge centrau de divèrsei romans en francés de l'escrivan provençau Anfós Daudet. Lo primier roman Tartarin de Tarascon escrich en 1872, foguèt seguit de doas autreis òbras: Tartarin sur les Alpes en 1885 e lo que seriá lo darrier de la sèria, Port-Tarascon, en 1890. Lo protagonista s'inscriu dins una tradicion de far rire lo public parisenc en presentar d'estereotipes caricaturaus d'occitans, genre que i excelliguèt tanben Marcèu Panhòl. Dins lo vocabulari occitan, s'emplega per designar un raconte pron fantasiós lo mot tartarinada, bastit a partir dau nom Tartarin.
Tartarin
Tartarin, lo personatge centrau e antieròi dau roman de Daudet es, a l'epòca, una mena de caricatura deis abitants de Tarascon. Es lo cap dei caçaires de casquetas d'aquela vila provençala que, après que veguèt de leons, decidiguèt d'anar ne caçar en Argeria. Es descrich ansin per l'autor:
Tartarin a un ròtle d'antieròi nèci, que se fa engusar per de personatges sens escrupols, dau temps de son viatge vèrs l'Atlàs. Daudet s'inspirèt de personatges de carn e òs coma per exemple son cosin Enric Reinaud que li contava sei viatges en Africa, e tanben de la vida de Jules Gerard, originari de Provença, que foguèt caçaire de leons en Argeria.
Fracàs iniciau de l'òbra
thumb|470px|Part d'un Imatge d'Epinal a prepaus de Tartarin Quand sortiguèt lo libre, en 1872, foguèt un vertadier fracàs.
Leis abitants de Tarascon, e mai lei provençaus en generau se sentiguèron insultats per aquela descripcion caricaturala de personatges provençaus.
L'ambient venguèt clarament ostil a Daudet en país provençau e s'èra dich que se veniá a Tarascon o mai a Nimes seriá tuat. Segon Jacques Roué, lei gents aurián cridat "A mòrt!" mentre qu'èra a passar per lo país e mai foguèsse acompanhat de Frederic Mistral.
Popularizacion de Tartarin
thumb|370px|Tartarin au Carnavau de Niça (en 1912) Malgrat aquesta debuta dificila, lo personatge venguèt lèu celèbre e seis aventuras foguèron publicadas mai d'un còp. Ansin en 1885 espeliguèt una seguida Tartarin sur les Alpes e mai un tresen libre Port-Tarascon, en 1890. Tartarin venguèt un personatge ben popular qu'apareissiá dins lei carnavaus e divèrs dessenhs. Un brin mai tard foguèron adaptadas au cinèma seis aventuras.
Lei traduccions dau libre
Quand lo libre coneguèt capitada comencèron de se far de traduccions dins mantei lengas. En 1887 espeliguèron lei versions anglesas The Prodigious Adventures of Tartarin de Tarascon e Tartarin on the Alps. La traduccion de Port Tarascon en anglés foguèt editada en 1891. Aquela meteissa annada sortiguèt la revirada en espanhòu facha per H. de los Ríos: Tartarín de Tarascón. La version italiana Tartarino di Tarascona, revirada per Mario Foresi, se publiquèt mai tard, en 1899, a Floréncia.
Filmografia
Mantun filme foguèt fach a partir de la primiera òbra: en 1908, 1934, e 1962. Lo darrier, foguèt mes en scèna per Francis Blanche e interpretat per Alfred Adam, Jacqueline Maillan, Bourvil e Robert Porte.
Dechy
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
200px|left|thumb|Dechy en lo sieu costat e lo sieu arrondissement
200px|left|thumb|Dechy dans son canton et son arrondissement
Istòria
thumb|left|de Registres archéologiques en 2011
thumb|left|Fouilles archéologiques en 2011==Administracion==
Licèu Enric IV
Lo licèu Enric IV es un establiment francés d'ensenhament segondari e superior, situat 23 carrièra Clodovèu a París, dins lo V arrondiment, al ras de la glèisa de Sant Estève del Mont e del Panteon. Lo provisor actual es Patrice Corre.
Ambacourt
Ambacourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Menou
Menou pòt essèr:
Castanhac
Castanhac (Castagnac en francés) es una comuna lengadociana en Volvèstre (mès benlèu lingüisticament gascona ), situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Manhan (Gers)
Manhan (Magnan en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Léger Forés Aglomeracion
Geografia
Lo territòri reprend una granda part de Forés, region naturala e istorica, principalament localizada dins lo departament de Léger.
Castanhac
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa al tèrme amb lo departament d'Arièja situada en Volvèstre a al Sud de Murèth e, al sud de Tolosa.
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de Castanhac e de las comunas prèpas.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castanhac èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Castanhac èra del canton de Galhac Tolzan, puèi passèt al canton de Montesquiu de Volvèstre en 1801. La glèisa qu'es devath lo patronatge de Sent Sebastian.
Léger Forés Aglomeracion
Geografia
Comprend lo versant èst dels Monts de Forés, ont se trapan las Nautas Chaumas de Forés e la resèrva naturala regionala de las Jaçariás de Colleigne. Léger passa a l’èst, dins la plana de Forés.
Qualquas comunas a l’oèst aderisson al parc natural regional Livradés-Forés.
On tròba al nòrd-oèst l'estacion de montanha de Chalmasel e lo domeni nordic dau Naut Forés.
Manhan (Gers)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Ameuvelle
Ameuvelle es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Tréguier
Landreger en breton ( Tréguier en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Launay
Launay pòt essèr:
La Lanterne-et-les-Armonts
La Lanterne-et-les-Armonts es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al Mejan-Age, los dos pòbles de la Llanterna e de las Armonts èran desparièras. Apertenián totes dos al senhor de Faucogney.
Au Moyen-Age, les deux villages de La Lanterne et des Armonts étaient distincts. Ils appartenaient tous deux au seigneur de Faucogney.
Menestreau
Menestreau es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de la municipalitat a per origina Monesterellum (1174), diminutif de monastèri.
Le nom de la commune a pour origine Monesterellum (1174), diminutif de monastère.
Invasions anglesas de l'arriu de la Plata
thumb|200px|left|Beresford se rend a [[Jacques de Liniers]] Las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata designan duas temptativas (respectivament en 1806 e 1807) deu Reiaume Unit de préner las colonias espanhòlas de l'arriu de la Plata en proheitant de la flaquessa d'Espanha e de l'eslonhament deus sons territòris coloniaus. Deu punt de vista de l'istòria argentina, que hon un catalisator de la Revolucion de Mai e de la Guèrra d'Independéncia pr'amor que muishèn au pòble de Buenos Aires la flaquessa de la monarquia espanhòla e la capacitat deus creòles (qu'ei a díser deus argentins) a dehéner sols.
Durant la purmèra invasion, en 1806, las òstes anglesas que prengón e qu'ocupèn Buenos Aires durant 45 días abans que los creòles gavidats peu francés Jacques de Liniers e la tornessen gahar. Aqueth episòdi qu'ei conegut com la Reconquèsta.
Durant la segonda invasion, en 1807 que hon directament acassada de Buenos Aires en la temptant de préner. Aqueth episòdi qu'ei conegut com la Dehensa.
Entà emparar Buenos Aires ua milícia de patricians (qu'ei a díser de sordats creòles d'aquesta patria) que ho creada e que demòra uei lo dia dab lo nom de 1èr Regiment d'Infanteria "Patricios". Durant la reconquèsta los Ussars deu bearnés Joan Martin de Pueyrredon que's destaquèn.
Anglemont
Anglemont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Lemmes
Lemmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tavant
Tavant es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|La glèisa romane Sant-Nicolas "Jos las frescas de la glèisa de Tavant, #que divèrsas n'interessarián lo nòstre afar, un chapiteau: un cavalièr nus prossegueix una femna nusa. La siá muntura? Un dragon en tren de venir caval, una coa e solament los dos pès de davant, aital coma lo poitrail del caval".
thumb|left|L'église romane Saint-Nicolas "Sous les fresques de l'église de Tavant, dont plusieurs intéresseraient notre sujet, un chapiteau: un cavalier nu poursuit une femme nue. Sa monture? un dragon en train de devenir cheval, une queue et seulement les deux pieds de devant, ainsi que le poitrail du cheval".
Dampierre-sur-Salon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Hrèishe
Lo Hrèishe (Le Frêche en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dampierre-sur-Salon
Istòria
Las originas de Dampierre-sus-Salon son fòrça ancianas. La tèrra a apertengut a una familha de Dampierre fins a la fin de la, de contunh a las Vergy e a las Pontailler. I aguèt erigit en marquisat en 1746.
Lo Hrèishe
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Dampierre-sur-Salon
Istòria
Les origines de Dampierre-sur-Salon sont très anciennes. La terre a appartenu à une famille de Dampierre jusqu'à la fin du, puis aux Vergy et aux Pontailler. Elle fut érigée en marquisat en 1746.
Bastia
Geografia
Es lo pòrt principal e la principala vila comerciala de l'illa.
Lo Hrèishe
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lu'rrɛʃə]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar de fòrmas ancianas.
Bastia
Istòria
thumb|Faciadas coloradas sul pòrt vièlh
Lo Hrèishe
Toponimia
Dauzat, que's contenta de díser lo nom vien deu latin fraxinum, « hrèishe, hrèisho, herèishe ».
Juniòr Sans
Antòni Juniòr Sans (Besièrs, 3 de decembre de 1820 – 29 de març de 1905 ) foguèt un felibre de l'airal besierenc, majoral del Felibritge, tanben conegut jos l'escais de Felibre de la Naveta.
Biografia
Juniòr Sans nasquèt a Besièrs en 1820 dins una familha de classa mejana. Sa maire moriguèt quand aviá pas qu'un an e son paire Julian, qu'èra teisseire, lo deguèt abalir solet. Aqueste li serviguèt de modèl literari que sovent escriviá qualques obretas en occitan per Cendres quand se cremava Caramentran a la granja de Fònt Nòva. Lo paire lo placèt jove dins una estampariá ont faguèt de tipograf, activitat qu'ajudèt a far créisser sa vocacion literària. Se maridèt a Besièrs lo 8 de setembre de 1848 amb Maria-Anna Fèlix Galhac. Aguèron pas qu'un filh, Aimat. La primièra òbra coneguda de Sans es la Satira Prumièira, espelida en 1853, e a partir d'aquel moment s'avodarà mai sovent a l'escritura en occitan. Puèi, en 1870, quand se moriguèt lo paire, l'eiretatge que n'obtenguèt li permetèt de cambiar de mestièr per venir gerent d'un cafè. En 1881, apreciat per Mistral, e tanben per enfortir l'institucion en país besierenc, foguèt causit coma Majoral del Felibritge a la Santa Estèla de Marselha. Venguèt aital la primièra "Cigala de Besièrs". Collaborèt a mantuna revista en lenga d'òc coma l' Armanac provençau, l' Armanac cevenòu e mai Lo Camèl de Besièrs. Sa produccion literària captivèt lo felibre montpelhierenc Josèp Lobet que dintrèt en contacta amb el tre 1890 e que lo considerèt puèi coma una font d'inspiracion. En 1893, foguèt victima d'una emiplegia que li paralizèt la part esquèrra del còs mas pr'aquò contunhèt d'escriure, palficat dins son lièch, fins a sa mòrt en 1905.
Paulin Courtial
Paulin Courtial (nascut en 1988) es un musician e cantaire roergàs, professor de guitarra diplomat, qu'estudièt als conservatòris de musica classica de Rodés e de Tolosa. Participèt a divèrses projèctes musicals coma "decaDorum" (musicas tradicionalas revisitadas) o "PòmPogoDòm" (cançons enfantinas). Collaborèt tanben amb d'autres artistas occitans coma Arnaud Cance per la formacion "Mbraia" en çò del labèl Sirventés o amb Alidé Sans per son disc "Henerècla". Se consacra uèi a un duo rock amb lo bateire Dimitri Kogane nomenat CXK (Courtial x Kogane), que après un primièr disc "Dirècte" sortit en 2019, sortís un EP novèl que li dison "Diga me" en març de 2021.
Olanda Septentrionala
L'Olanda Septentrionala es una província dei País Bas.
Café de Marcos
thumb|200px|left|Mariano Moreno, un deus noms ligats au caféLo Café de Marcos qu'ei (amassa dab lo Café de los Catalanes) l'anciana tavèrna mei famosa de Buenos Aires. Qu'èra situat a la crotzada de las presentas carrèras d'Alsina e de Bolívar au ras deus bastiments oficiaus d'autes còps : la hortalessa de Buenos Aires, la Catedrau e lo Cabildo.
Mantuas amassadas politicas e quitament complòts s'i creèn e lo nom deu joen òmi politic, revolucionari e secretari de la Purmèra Junta Mariano Moreno (com tanben los noms deus sons seguidors e amics) qu'ei ligats a la memòria deu Café (lo Café de los Catalanes estant atau mei ligat aus sons detractors).
Arron l'epidemia de hrebe jauna de Buenos Aires durant la segonda meitat deu sègle XIX e l'abandon deu vielh quartièr au ras deu pòrt per la hauta borgesia lo cafè que perdó deu son estinglant elitisme e que ho clavat en 1871.
Bolaños
Bolaños pòt designar:
Toponimas:
Patronimas:
Romaní
Lo romaní o gitano, cingaro o tzingarin, o ròm (en romaní: Romani chib) es una lenga indoeuropèa de la branca indoiraniana, mai precisament indoariana. Es la lenga del pòble gitano (ròms), originari del nòrd d'Índia, qu'entreprenguèt una migracion massiva cap a la debuta del millenni II a la seguida d'una invasion turca gaznevida puèi seldjokida per colonizar l'Asia Menora.
Lo romaní se desvolopèt a partir d'una sola lenga populara o prakrit parlada dins la val mejana del flume de Ganges e que sa forma sabenta èra lo sanscrit.
Pendent lo long sejorn dels sieus locutors (1071-1381) dins lo Sultanat de Rom, jos dominacion seldjokida en Asia Menora, e ont la lenga oficiala èra lo persan e las lengas vernacularas lo grèc e l'armenian, lo romaní s'es enriquit de fòrça mots d'aquelas tres lengas.
Los manlèus a las divèrsas lengas europèas que lo romaní costegèt son posteriors al sègle XIV.
L’esfòrç de codificacion de la lenga es pro recent. Demèst los linguistas mai engatjats i aviá Marcèl Cortiada.
Derivats
Lo postrolhàs a maites manlèus al romaní dins lo vocabulari.
Clen (aiga)
Clen (fòrma etimologica; la fòrma moderna occitana es pas atestada. Veire la toponimia; Le Clain en francés) es una ribiera francesa d'importància mejana que raja dins las doas departaments de Charanta e Viena. Afluent gauche de Viena, donc un sosafluent de Leire.
Idronimia
Las atestacions ancianas son Clennus au segle IX, Clinnus (pas datat), Clennius en 888, Clinnius en 924, Clinus entre 932 e 936, Clinnus en 938, Clenus en 962, Aqua Clennis en 1077, Clienne fluvio vers 1080, fluvius Clenc en 1083, Clemnis (pas datat), Flumen Clin vers 1120, Ripparia de Clayn en 1281, La ryvere dau Cleyn vers 1300, Clanus en 1311, Le Clain en 1403, Le Clen en 1405 e Le Clan en 1473.
Canton de Marmanda-Èst
'''N.B. La superficia marcada dens l'infobox es aproximativa, calculada en donant la meitat de la superficia de la comuna de Marmanda per Marmanda-Èst e l'auta meitat per Marmanda-Oèst. Per consequent, la densitat es supausada tanben.'''
Istòria
Lo canton de Marmanda hut devesit en 1973 en canton de Marmanda-Èst (que gardèt lo n° INSEE) e canton de Marmanda-Oèst.
Étriac
Étriac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Belac
Belac, prononçat [bəla'] en marchés (Bellac en francés) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Sos abitants s'apelan los belachons.
Étriac
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Belac
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Belac en Nauta Vinhana
Étriac
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Belac
Particularitats dau parlar comunau
Belac e la frontiera entre lu naut-lemosin e lu marchés.
Sant Bonet de Ròchafòrt
Sant Bonet de Ròchafòrt (en francés Saint-Bonnet-de-Rochefort) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Belac
Particularitats dau parlar comunau
miniatura|right|200px|Espaci dialectal de l'occitan Lemosin e dau Marchés
Sant Bonet de Ròchafòrt
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent lo periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #prene lo nom de Ròca-Liura.
Pendant la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune prit le nom de Roche-Libre.
Étriac
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Anould
Anould es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Levoncourt
Levoncourt pòt essèr:
Tannerre-en-Puisaye
Tannerre-en-Puisaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Ney
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arches
Arches es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Josefina Aldecoa
Josefina Rodríguez de Aldecoa o Josefina Aldecoa (8 de març de 1926-16 de març de 2011) foguèt una pedagòga e escrivana espanhòla de lenga espanhòla. Josefina, doctoressa en Pedagogia, nascuda en La Robla (Leon) foguèt fondadora del collègi Colegio Estilo. Moric en Mazcuerras, Cantàbria.
Foguèt esposa del tanben escrivan Ignacio Aldecoa.
Gars (Lanas)
Gars (Gaas en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [gas]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Laurentius de Gars aus sègles XI-XII, Gas (mapa de 1638), Gaas (mapas de 1714 e de 1733).
Bénédicte Boyrie-Fénié que dona informacions sus la comuna : ua ocupacion deu sòu anciana, dab un camp preistoric a La Guarda, ua embarra de data pas coneishuda au sud-oèst deu borg a 2,5 km, monedas romanas descobèrtas. Lo nom e la position topografica [çò qui sembla estranh : lo borg qu'ei sus un turon) que hèn pensar au mot igàs, comparable a iga en lengadocian, qui auré lo sens de « tèrras inondablas, canihòça »; mès aquò s'opausa a la fòrma dab r qui sembla etimologica. Lo nom que demòra escur.
Jau, Dinhac e Hloirac
Jau, Dinhac e Hloirac (Jau-Dignac-et-Loirac en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada prau departament de Gironda de la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
La comuna, d'altitud sovent hòrt bassa, compren principalament quatre vilatges : Jau, au nòrd-oèst, Dinhac, au nòrd-èst, Hloirac au sud, e Lo Centre, ont es la maison comuna. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Las tres comunas de Jau, Dinhac e Hloirac fusionèren avant 1806. La partida près de Gironda, d'ancianas sanhas, es cultivada mès pas poblada.
Manhàs
Manhàs (Magnas en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Manhàs que vengueré d'un nom latin d'òme, Magnius, o benlèu Mannius, damb lo sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Manhàs èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qui avè per mèste Magnius, o eventualament Mannius. Lo problèma es pr'aquò lo d'un sufixe -āco(n) e d'una finala en -às. Segon Negre, Manhàs que vengueré deu mot gascon manhe « maine, bordalat, quartièr », dab lo sufixe aumentatiu -às, donc « vilatge gròs ». Delamarre considèra que Magn(i)os pòt tanben estar un nom gallic, qui avè lo sens de « l'arròca ».
Druye
Druye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lérouville
Lérouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
thumb|left|Carrièra de Maillemont (1889)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Les Yveteaux
Les Yveteaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat dels Authieux (24 abitants) a #èsser ligada a la municipalitat dels Yveteaux (357 abitants) en 1821.
La commune des Authieux (24 habitants) a été rattachée à la commune des Yveteaux (357 habitants) en 1821.
Estranglament (art marciau)
thumb|right|250px|Preparacion d'un [[hadaka jime o rear naked choke.]]
Aquelei tecnicas si practican dins fòrça arts marciaus, espòrts de combat, en self defensa e sistèmas de combat militars.
Son de tecnicas consideradas coma perilhosas. D'efèct, se la presa si manten tròup longtemps, pòu adurre la pèrda de coneissença puei lo decès per asfixia.
Varenas de Sent Onorat
Varenas de Sent Onorat (Varennes-Saint-Honorat en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Comuna de planas nautas (mai de 1000 m) e de varsants, larjament abandonada al bòsc.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
1èr Regiment d'Infanteria "Patricios"
thumb|400px|left|Fanfara deu regiment de PatriciosLo 1 Regiment d'infanteria "Patricos" d'Argentina que ho fondat en 1806 entà combàter los invadidors anglés de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata.
Varenas de Sent Onorat
Toponimia
Las fòrmas ancianas son ecclesia Sancti Honorati, en 1252, Varennes, en 1401, Locus de Varenas, en 1456, Ecclesia parochialis S. Honorati de Varenis, en 1464, Parochia de Varenis S. Honorati, en 1466. Lo mot varena(s) es abondós en toponimia (França, Occitània, amb una excepcion dins l'oèst occitan - [mas i chal apondre los Barène (en francés)] - de l'oèst occitan. Lo sens es « braç abandonat d'un flume, buja (= bosiga, bosija) ». Coma lo mot deriva de l'indoeuropèu vara, « aiga », , lo sens de « buja » es probablament segond. En tot cas, Varenas de Sent Onorat, sus una plana nauta, es luenh de tota aiga importanta. I a un luòc nommat La Viala velha, al bòrn de la plana, qu'es benlèu lo luòc d'origina de la paròcha e que correspond enquera mens al prumèir sens de varena. Varenas èra, çò sembla, una buja (un buge).
1èr Regiment d'Infanteria "Patricios"
Lo purmèr comandant que ho Cornelio Saavedra, militar de la Guèrra d'Independéncia e president de la Purmèra Junta (lo poder revolucionari e donc independent de hèit mes pas oficiaument puish que per prudéncia non declarava pas l'independéncia).
Lo Regiment de patricios qu'ei lo mei ancian d'Argentina e qu'ei quitament mei ancian que l'Estat Argentin qui declarè la soa independéncia en 1816 au l'escadença deu Congrès de Tucumán (un detzeat d'annadas après la creacion deu Regiment).
Lo nom de patricios vòu díser "patrician", qu'ei a díser quèra constituit de creòles (de sordat vadut dens la vicereiautat) e non pas d'europèus.
Archettes
Archettes es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Ladinha d'Aval
Ladinha d'Aval, o Ladinha Bassa segon l'usatge (La Digne-d'Aval en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Villa Ladimanellum, cum ecclesia, en latin, en 1162, Castrum de Ladenano, en latin, en 1232, Villa de Lediniano Inferiori, en latin, en 1234, Capella de Ledinhano Inferiori, en latin, en 1299, Castrum de Ledinhano supra Limosum, en latin, en 1494, Ladinham d'Aval, en 1571, Ledignan d'Avail, en 1594, Ladinha d'Aval, en 1594, Ladignan le Bas, en 1639, La Digne d'en Bas, en 1706. La prononciacion es Ladigno-Básso (grafia de l'abat Sabarthès), doncas normalament [la'diɲɔ 'basɔ]. Ladinha ven del nom latin d'òme Latinius, ambe sufixe [-anum e pas -ana, coma escriu Dauzat, malgrat la fòrma de 959]. L'accent a reculat coma sovent dins la region ; l'accent de *Ladinhana auriá pas poscut recular, lo de Ladinhan si. La fòrma Ladinha d'Aval(h) a probablament existit dins la lenga orala, perqué l'escriba auriá pas inventada la fòrma Avail (Avalh, identic a Avall catalan, fenomèn que son isoglòssa a reculat).
Hardinvast
Hardinvast es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Castèthnau Picampau
thumb|200PX|Castèthnau Picampau Castèthnau Picampau (Castelnau-Picampeau en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés entre L'Isla de Haut e Le Hosseret
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castèthnau Picampau qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'èra Sent Pèr (deus ligams ? encadenat ?), ara Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Castèthnau Picampau qu'èra deu canton deu Hosseret.
Saint-Genis-de-Saintonge
Saint-Genis-de-Saintonge es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Yemba
Lo yemba (o bamileke dschang) es una lenga bamileke parlada en Cameron.
Localisacion
Lo yemba es parlat dins lo departament de Menoua, dins la Region de l'Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo yemba fa partida del grop bamileke de las lengas grassfields de l'èst, amb lo fe'fe', lo ghomala', lo kwa', lo ngwe, lo mengaka, lo medumba, lo ngiemboon, lo ngomba, lo nda'nda' e lo ngombale.
Escritura
L'alfabet yemba es :
Los tons son indicats amb de diacritics sus las vocalas :
Senhoriá
La senhoriá (var. senhoria) era 'na institucion medievala e moderna occidentala qu'assegurava l'enquadrament economic e judiciari de las populacions per un individú o 'na persona morala qu'exercissiá pas necessàriament la sobeiranetat. La senhoriá era 'na realitat distinta dau feu, qu'era un daus mòdes d'exercici de la senhoriá, emb l'alòdi.
Era un ensems de terras, de proprietats fonzieras, de drechs e de redevenças. Era per 'na part, l'eretiera de la villa de l'Antiquitat Tardiva au mesme temps que la resultanta de l'espargiment dau poder public avans l'an Mila. La senhoriá era lo quadre privilegiat per lo quau l'aristocracia medievala assegurava sa preeminéncia sociala, economica e politica. La limitacion de las prerogativas senhoralas fuguet un daus biais per lo quau lo poder daus estats s'afirmet a la fin de l'epòca medievala e durant l'epòca moderna. Dins d'unes país coma lo Reiaume Unit subsistissen enguera de las realitats derivadas de la senhoriá.
S'estima entre 40,000 e 50,000 lo nombre de senhoriás en França au segle XVIII.
Fleigneux
Fleigneux es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
De 1560 a 1642, Fleigneux fa partida de la Principauté de Sedan.
De 1560 à 1642, Fleigneux fait partie de la Principauté de Sedan.
Alamans de Dròt
Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié cita de las fòrmas ancianas : Alemannis (de ~), en latin, en 1164, Alemano (parrochia de ~), en latin, en 1259, Allamans (parrochia de ~), en occitan, a l'entorn de 1300, Alamans, Dalamans, en occitan, en 1307-1317, Alamans lo Velh, en occitan, en 1326, Alamant (capella de ~ lo Velh), en occitan, en 1326, Alemanis (de ~ Veteribus), en latin, en 1520, Allemans (Les ~), en français, al sègle XVII (mapa). La prononciacion es [ale'maŋ de 'dro]. Lo nom testimònia de la preséncia d'una colonia d'Alamans, a costat deu prumièr reiaume visigotic en Gàllia, près d'autres toponimes de sens etnic long de la vau de Dròt, çò qu'es l'indici d'una zòna estrategica entre Dròt e Garona : Romanha, Borgonhaga, Romanó (Romanor ?), comuna de Boissa, un autre Romanha (comuna de Montflanquin), Francó (Francor ?), comuna de Lobejac, França (comunas de Senta Denença, La Cauçada e Lausun), etc. Las colonias germanicas pòdon èstre de simplas garnisons emplegadas per l'armada romana e los noms datan probablament deu sègle V (segon P.-H. Billy).
Dròt (que sèrv de determinant, oficialament dempuèi 1896) es un idronime prelatin, atestat Droth torrens en 1004, Drot en 1053, Droz en 1095. L'etime es benlèu la raiç *dora, present emb sas variantas dins Dordonha, Durença, Droma, Douro, o lo gallés *dúbreto, vengut de la basa idronimica dubro-, « aiga », que donèt *drob(e)to e Dròpt, o lo gallés *Drŭtā, « rapide » (de druna, meteis sens, , . Precisem que si Xavier Delamarre explica Dròt per *Drŭtā, « rapide », lo riu, nascut près de Montpasièr e non pas dins las montanhas, es remarcablament lent.
Mariano Moreno
thumb|200px|left|Mariano Moreno Mariano Moreno (Buenos Aires, lo 23 de seteme de 1778 - Mar Grana, lo 4 de març de 1811) que ho un avocat, intellectuau e òmi politic argentin deu temps de la Revolucion de Mai. Que ho secretari de la Purmera Junta e atau que fondè la Bibliotèca Nacionau Argentina e un jornau oficiau La Gazeta de Buenos Ayres.
Qu'estudiè a l'Universitat de Chuquisaca on aprengó lo francés e l'anglés çò qui'u permetó d'informà's sus los escrits de las Lutz e mei que mei sus Jean-Jacques Rousseau qui's tradusè lo son Contracte Sociau. Com avocat que prengó posicions progressistas en favor deus indians praubes e en favor de Martín de Álzaga.
Que's considèra l'autor de Representación de los Hacendados un manifèst en favor deu libre comèrci enter las colonias e la rèsta deu monde.
A despart de las soas idèas e de las soas iniciativas determinantas entau país en construccion, çò qui marquè tanben lo percors de Moreno que ho la rivalitat e l'ostilitat de cap a e de Cornelio Saavedra entau quau e a qui e domandè de signar un Decret de Supression d'Aunors (qu'èra ua reaccion a ua serada enter Saavedra on oficièrs des sons amics eth avèvan hicada ua coroa de sucre suu cap en lo bèth nomar Rei). Fin finau Saavedra que vençó politicament, Mariano que voló demissionar (çò qui ho arrefusat) puish que demandè d'estar lo representant de la Junta en Euròpa, çò qui'u ho autrejat. Emposoat per un medicament durant lo viatge (circonstàncias a l'origina d'ua controvèrsia istorica) que lo son còs que ho getat dehens ua banèra e dens las aigas au cap d'ua seria de salvas d'aunor.
La rivalitat enter Moreno e Saavedra qu'ei estada l'enjòc de transposicions (progressista contre conservator, preünitari contre prefederau) qui son sonque analisi e jutjaments posteriors ; enter ambs, i avó mei que mei oposicion de personas e de foncions. Los detractors de Moreno qu'emplegan quitament a còp l'adjectiu de jacobin, çò qui ei de segur un abús.
Garança
La garança o garança dels tinturièrs (Rubia tinctorum L.) es una planta renadiva de la familha de las Rubiacèas, que foguèt largament cultivada per la tintura roja extracha de sas racinas.
Descripcion
Planta renadiva mercé a sos rizòmas, amb tijas alongadas o escalairas fins a 1,5 m de long.
Fuèlhas aparentament verticilladas, amb suls bòrds e sus la nervadura principala de pichons ponchons que permeton a la planta de se sostenir en s'apuejant sus d'autras plantas.
Flors jaunas qu'espelisson al començament de l'estiu (junh, julhet), amb 4 o 5 petalas soudadas a la basa. Fruches carnoses, de la talha d'un pese, negres quand madurs.
Lo rizòma pòt aténher 80 cm de long.
Distribucion
Aquela espècia es originària d'Asia Occidentala e Centrala : Turquia, Siria, Liban, Jordania, Iraq, Iran, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ozbequistan e d'Euròpa de l'Èst : Russia (Crimèa), Ucraïna, ex-Iogoslavia. Es naturalizada dins de regions temperadas.
Utilizacion
Las racinas e las tijas sosterranhas contenon d'alizarina, que balha als teissuts una bèla color roja. Los unifòrmes de l'armada francesa l'utilizèron fòrça abans la Primièra Guèrra Mondiala. Aquela tintura naturala foguèt remplaçada per de colorants sintetics. La cultura de la garança, fòrça anciana (dempuèi mai de 3000 ans en Índia) es uèi acabada.
Aquela espècia es una planta recomandada dins lo capitular De Villis de l'an 812.
La garança mesclada a l'aliment dels animals colora los òsses de roge, tanben la lach.
Lo vilatge dei Palús, Vauclusa foguèt un centre de la cultura de la garança en Occitània al sègle XIX.
La garança dins l'istòria
La garança foguèt coneguda pels Grècs e pels Romans e l'enfenièri roman Vitruvi precisèt que foguèt utilizada per las colors purpurinas.
La cultura de la garança que tenguèt un grand interès economic foguèt temptada pendent lo reinatge de Loís XIV. Colbert promulguèt una instruccion per la cultura e l'emplec de la garança. Un edicte exonerèt de l'impòst tota persona que la cultivariá dins los ancians paluns assecats. En 1698 un marcant de Nimes, Martin, obtenguèt lo privilègi reial per n'introduire la cultura en Lengadòc, mas las temptativas pendent dos o tres ans, demorèron vanas. Olanda gardèt lo monopòli d'aquela cultura.
En 1754 Jean Althen comencèt de temptativas de culturas a Sant Caumond (Lèger), puèi las tornèt menar en 1763 amb mai de succès dins lo Comtat amb lo sosten del marqués de Caumont, primièr cònsol d'Avinhon. Lo mercat se desvolopèt pas gaire a causa de las importacions del Levant. Mas coma las guèrras de la Revolucion entravèron lo comèrci, los cultivaires se lancèron dins aquela cultura que se desvolopèt per aténher son maximum vèrs 1860.
En 1839, i aviá cinquanta molins per la garança dins Vauclusa, contra solament dètz sus la Sòrga en 1804. Vauclusa, certanas annadas, produsiguèt fins a 65% de la garança al nivèl mondial. A partir de 1860, de grandas crisis (tèrras subrexpleitadas, qualitat mendre, ...) aflaquiguèron aquela cultura de mai mai en concurréncia amb los novèls colorants quimics. En 1880 n'i a pas mai qu'un sol molin suls cinquanta.
Airals de las culturas de garança:
Tecnicas culturalas
S'amassèt en setembre, tres ans aprèp la plantacion per ténher una racina pus rica en matèria colorenta. L'arrancatge foguèt fòrça penible: las racinas s'entrauquèron fins a 70 cm. Amb l'araire calguèt de 16 a 20 cavals. Lo complement d'obrièrs foguèron de rurals de la montanha desafasendats pendent aquel periòde de l'annada. Los rendements foguèron de gaireben 3 tonas per ectara.
Aprèp l'amassament, la tèrra fòrt ben laurada conservèt una granda part de la matèria organica. Çò que constituiguèt un fòrt bon assolament per las culturas seguentas : blat, lusèrna, ... Foguèt fòrça plan adaptada per de pichonas boiras familialas. De mai, las fuèlhas de la planta constituiguèron una ferratja de qualitat.
Causas del marasme
La primièra crisi data de 1861 amb una baissa de las importacions de coton d'America a causa de la guèrra e una demanda mendre de matèrias colorantas.
La sintèsi quimica de l'alizarina en 1869 menèt a la disparicion fòrça rapida de la garança, fenomèn que coïncidís amb la crisi de la filloxèra de la vinha. Una leugièra reviscolada apareguèt en 1871 consequéncia de decisions malastrosas de qualques viticultors tocats pel filloxèra que remplacèron lor vinhal par la garança.
Vèrs 1880 totas las garancièras desapareguèron: las estadisticas agricòlas annalas dempuèi 1884 fan pas pus referéncia a la garança.
Gavarret (Lanas)
Gavarret (Gabarret en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : Gavarred, au sègle XI o XII, Gavarretum, en latin, au sègle XI o XII, Gavarettum (juxta ~), en latin (Gallia Christiana), gaverad (de ~), en 1242, Gaveret, en 1243, Gaverettum, en latin, en 1243, Gavaretto, en latin, en 1285, Gavaretto (Castellanie de ~), en latin, en 1305, Gavaretto, en latin, au sègle XIV, Gabarret, en francés (mapa de 1651). La prononciacion qu'ei [gawa'rret].
Lo nom que vien probablament deu gascon gavarra, « mei gròs que la toja », e per extension « lana plea de bruishòcs », dab lo sufixe -et, deu latin -etu(m). Lo basco gap(h)ar/kaparr  « bruishòc, o bruishagar, (pleishagar, brocassar) » que deu aver la medisha origina,. Cf. catalan gavarrera, « garrabèr, garrabelhèr », Gavarra, toponimes catalans.
Montoneros
L'activitat armada deus montoneros que s'estanquè durant la presidéncia de Perón abans de tornar ûjar a la soa mort e durant lo mandat de la soa molhèr María Estela Martínez de Perón. Las soas activitats que hon presas com justificacion per ua junta militara entà capvirar lo govèrn constitucionau, dab un còp d'Estat e instaurar la Dictatura.
Chasèlas (Cantal)
Chasèlas (Chazelles en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Chasalia, en latin, en 1322, Chaselae, latinizacion del sègle XIV, Chazellas sur Croanssa en 1401, Chazelles al sègle XVIII sus la mapa de Cassini. Chasèlas es format delh latin casa, « cabana, pueis ostal de campanha, pueis ben », e delh sufixe diminutiu -ella, o de lors eiretèirs, lo tot al plural. Lo sens seriá « ostals petits ».
Per la grafia, escriure Chaselas o Chasèlas (etimologic), depend de l'oposicion fonologica entre -e- e -è- dins aquela posicion (davant-darrèira sillaba, accent tonic sus la vocala considerada). Se n'i a una, tot depend de la prononciacion (Cristian Omelhièr, pelhs sufixes que resultan de -ariu-/-aria, escriu per exemple darrèir, amb accent, e darreira, sens accent ). Justament, la prononciacion es [tsa'zɛlə] a Rossairòlas (< Orsairòlas), comuna de Chasèlas, [ʃa'zɛlə] a Solatge e la grafia es Chasèlas.
Rossairòlas
Lo nom es escrit en francés Orceyrolles (mas la mapa de Cassini escriu Orcerole ) e representa un ancian Orsairòlas, coma Rossairòlas (Tarn). La prononciacion es quicòm coma [rusi'rɔrə] (segonda r près de la jota espanhòla o de -ach alemand). L'explicacion es semblabla a la que conven pel vialatge tarnés, se lo nom es pas un transferiment. Lo nom ven de ors, del latin ursus, e del doble sufixe -ar-iola,. Lo país, que deviá èsser boscós, èra supausat l'abitat dels orses. Lo passatge de Ors- a Ros- s'explica per facilitat fonetica (evitament de las inicialas vocalicas, maximal en auvernhàs), ajudada per l'oblit de la motivacion d'origina.
Administracion
miniatura|centre|L'ostal de comuna.
Nòtas
<references group="N"/>
Rechoard
Rechoard (Rochechouart en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geologia
La vila se situa sus un crater d'impacte meteoritic, format fai aperaquí dos cents catòrze milions d'annadas, l'Astroblèma de Rechoard-Chassanom.
Istòria
Atestat coma Rochachoard c. 1068.
Burgy
Burgy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Rechoard
Particularitats dau parlar comunau
Articles definits : lu ([lə]), la ([lɔ]) ; los ([luː]), las ([lɛː]). Caracteristicas :
miniatura|centre|350px|Espaci dialectau de l'occitan Lemosin e dau Marchés
Burgy
Geografia
Vilatge viticole del vignoble mâconnais.
Ngiemboon
Lo ngiemboon es una lenga bamileke parlada en Cameron.
Clau articulària (art marciau)
Una clau articulària (kansetsu-waza en japonés, joint lock en anglés) es una tecnica de combat, e especialament de grappling, que consista en menar una articulacion d'un adversari au maximum de son amplitud, çò que provòca una dolor e doncas l'abandon de l'adversari. Aquelei tecnicas s'utilizan egalament per lei fòrças de seguretat (polícia...) per mestrejar una persona en redusent lo risque de feridura.
La sollicitacion de l'articulacion si fa en mobilizant un membre, amb un efèct d'aigre. Aquò necessita un plaçament que permete d'agantar lo membre sensa riscar de si far picar.
Ngiemboon
Classificacion
Lo ngiemboon fa partida del grop bamileke de las lengas grassfields de l'èst, amb lo fe'fe', lo ghomala', lo kwa', lo ngwe, lo mengaka, lo medumba, lo ngomba, lo ngombale, lo nda'nda' e lo yemba.
Clau articulària (art marciau)
La manipulacion de l'articulacion adutz una dolor progressiva en foncion de la fòrça aplicada, e s'es mau realizada o facha tròup violentament, pòu adurre de lesions divèrsas sus lei muscles, lei tendons, lei ligaments e adurre un esquince, una luxacion veire una fractura.
Ngiemboon
Escritura
L'alfabet ngiemboon es : L'alfabet utiliza fòrça grafias complexas per notar unes fonèmas; exemples: nŋ, mm, dy, ly, pfw, tsw, dẅ, dÿ, shÿ, zs. Las vocalas longas son escrichas dobladas : aa, ee, ɛɛ, ii, oo, ɔɔ, uu, ʉʉ.
Los tons son indicats amb de diacritics sus las vocalas :
Clau articulària (art marciau)
Lei claus si pòdon utilizar per sometre l'adversari, mai tanben per projectar l'adversari au sòu. Dins aqueu cas, l'atacant utiliza la dolor provocada per la clau per forçar l'adversari de si metre au sòu.
Lei claus si pòdon classificar en foncion de la partida dau còrs que si visa :
E en foncion de la direccion de la fòrça :
Burgy
Geografia
Village viticole du vignoble mâconnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cinc abitants de Burgy #trobar la mòrt al cors de la Primièra Guèrra mondiala e doas pendent la Segond. Lo sieu nom figura sul monument als mòrtes de la municipalitat, elevat a dos la glèisa del pòble. Per la Granda Guèrra : Pierre Blanc (aucit lo 25 d'agost de 1914), Léon Fumet (aucit lo 29 d'agost de 1914), Jean-Pierre Guigue (aucit lo 30 de setembre de 1917), Joseph Maillard (aucit lo 19 de junh de 1918) e Joseph Bouilloud (aucit lo 4 de junh de 1918). Per la Segonda Guèrra mondiala : Henri Bernard e Lucien Guérot.
Cinq habitants de Burgy trouvèrent la mort au cours de la Première Guerre mondiale et deux pendant la Seconde. Leur nom figure sur le monument aux morts de la commune, élevé à deux pas de l'église du village. Pour la Grande Guerre : Pierre Blanc (tué le 25 août 1914), Léon Fumet (tué le 29 août 1914), Jean-Pierre Guigue (tué le 30 septembre 1917), Joseph Maillard (tué le 19 juin 1918) et Joseph Bouilloud (tué le 4 juin 1918). Pour la Seconde Guerre mondiale : Henri Bernard et Lucien Guérot.
Mairs de la plaça de Mayo
thumb|200px|Mairs dab l'ancian president [[Nestor Kirchner]]thumb|200px|Panèths pintrats suu sòu de la [[plaça de Mayo]]thumb|200px|left| Esther Ballestrino, Azucena Villaflor de Vicenti e María Ponce de Bianco, las tres mairs desaparegudas Las Mairs de la Plaça de Mayo que son ua organizacion fondada durant la Dictatura argentina dab lo pretzhèit de crubar los lors hilhs desapareguts (qu'ei a díser gahats, sequestrats en dehòra de tot quadre juridic, torturats, aucits e esconuts de còs).
Que deben lo lor nom au hèit que, entà obtiéner respòstas de las autoritats de la junta militara qui denegavan la realitat de las desaparicions, que viravan autorn de la plaça de Mayo dab ua foto deus lors hilh. entà conéishe's que hicavan suus cap mocadors qui evocavan panèths de nenets. Aqueths panèths que son uei pintrat suus sòu de la plaça en aumenatge a las mairs.