cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tè verd
Reduccion de l'estrès
De recercas menadas per una equipa japonesa suggerisson que los consomators de tè verd an un nivèl d'estrès mens naut. Atsushi Hozawa e sos collègas de l'universitat de Tohoku estudièron 42 000 Japoneses que mai de 2774 patissián d'estrès psicologic.
Gaitant mai lor consomacion de tè verd, los cercaires s'apercebèron qu'aqueles que'n bevián entre cinc tassas e mai cada jorn avián 20 % de risc en mens de patir d'estrès al respècte d'aqueles que'n en bevián mens de dos tassas cada jorn (sabent que, al Japon, una tassa de tè verd fa 100ml e amb una infusion d'en mejana 1 minuta de 5 gramas de tè verd japonés, tipe Sencha per exemple).
De notar que dins aquel estudi, las personas qui consoman mai de tè verd an tanben un risc de pneumonia mermat de 47 % e de càncer del sang de 42 %.
Atencion pasmens, coma dins fòrça d'estudis, s'agís que de correlacions, pas cap de rapòrt d'escasença foguèt mostrat. Per exemple, es possible que los consomators de tè verd ajan un biais de vida diferent que tòcan aqueles resultats, e pas res permet de saber çò qu'es degut al tè verd o al biais de viure de beveire de tè.
Malautiás cardiovascularas
Lo tè verd conten un cert nombre de polifenòls, que l'abondància pòt aténher 20 % de la matèria seca, jogant lo ròtle d'antioxidant. D'estudis semblan mostrar una certa eficacitat de sa consomacion dins la diminucion del risc de contractar una malautiá cardiovasculara. Diminuariá tanben lo taus de colesteròl sanguin. Aqueles antioxidants poirián tanben èsser neutralizats per la caseïna presenta dins lo lach.
Càncers
Son ròtle dins la prevencion dels càncers es fòrça mai controversiat. Las culturas cellularas e los modèls animals mòstran que l’EGCG, polifenòl màger presentan dins lo tè verd, a una poderosa activitat antiinflamatòria e antiproliferativa capabla d’enebir selectivament la creissença cellulara e d’induire l’apoptòsi dins las cellulas cancerosas sens tocar las cellulas normalas. Al contrari, l'eficacitat vertadièra es luènh d'èsser provada pels umans, pasmens s'es largament utilizat dins aquela indicacion.
Malautiás neurodegenerativas
Après 70 ans, los beveires de tè verd, ric en catequinas, tenem de melhoras capacitats cerebralas que los beveires de cafè o de tè negre e son « una cibla mens fragila per las malautiás neurodegenerativas coma Alzheimer o Parkinson ». La consomacion de tè reduiriá lo risc d'èsser tocat de deméncia e d'autras malautiás neurodegenerativas coma Parkinson e Alzheimer.
Malautiás oftalmicas
Se la recerca aviá descobèrt que las catequinas èran absorbadas pel sistèma gastrointestinal, apareis, segon aquel estudi, que son tanben absorbadas pels teissuts de l'uèlh. D'autres estudis seran necessari per confirmar l'efièch protector pel umans.
Gamarde
Gamarde (Gamarde-les-Bains en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'mardə]. Las fòrmas ancianas que son Gamarde en 1269 e 1273, terras de Gamarde en 1279, Gamarde (mapas de 1638, 1647, 1714 e 1733).
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica l'origina dab lo nom germanic d'òmi Gamardus.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arreliga Gamarde dab lo nom basco de Camó (francés Camou), en Sola qu'ei Gamarte [en realitat Gamere, Gamarte qu'ei ua comuna de Baisha Navarra, en Cize, qui's ditz Gamarte en basco e Gamarthe en francés]. Lo nom que vieneré d'un mot aquitanic qui's tròba tanben dens lo basco gamas « sòrta de tèrra argelèra, bona per hèr bastiments en tàpia », dab un sufixe locatiu qui correspón au basco arte « enter ». L'explicacion que seré confirmada per la natura pedologica de la comuna e la proximitat de Preishac los Banhs e las suas « bauras termalas ».
Segon J.B. Orpustan, los noms de tipe Camo, Cambo que vien d'ua basa idronimica anciana adoptada tanben en basco e Gamarte qu'a banhs tanben. Los noms bascos dab C- que son sonorizats en G- : Camo que's ditz Gamue (Gamere sus Wikipèdia). Qu'ajusta la sonorizacion deu basco arte en arde qu'ei regulara e que prepausa un compausat gamo-arte(a), « (lo lòc) enter las aigas termalas ». La coeréncia de l'ensemble que permet d'apartar la solucion germanica de Negre.
Alés e Casanuèva
Alés e Casanuèva (Allez-et-Cazeneuve en francés) es una comuna agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
La comuna se despartís entre las ribièras (Òut, Autonne, en francés) e los puègs. Alés, una glèisa sense aglomeracion, es dins la ribièra d'Òut, sus la RD 446, al sud de la RD 911, Casanuèva es dins la ribièra d'Autonne. Encara mai al sud, lo castèl de Tombaboc es sul bòrn d'un puèg. L'ostal de comuna es a 600 m al sud de la glèisa d'Alés, en direccion de Casanuèva, dins una pichona aglomeracion. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Alés
Las fòrmas ancianas son ecclesia d'Ales, en 1124, parrochia de Les, en 1271, Beate Marie Dales, en 1520, ecclesia beate Marie d'Alas, en 1577. La prononciacion es [a'lez (e,kazɔ'nɛβɔ)] . Dauzat explica lo nom per un masculin gallés *alisa, « bauç » e Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, imagina un oronime celtic ail, impossible foneticament; la proposicion de Dauzat pausa un autre problèma fonetic : -a finala se seriá conservada. B. Boyrie-Fénié i vei una « basa oronimica... perfèctament identificada », *al- e lo sufixe latin -ense(m) que demandariá, segon ela, una motivacion. Lo nom seriá identic a La Mota d'Alas, mès las fòrmas pus ancianas son pas en -as. Delamarre explica puslèu Alés per lo gallés *alision, « la ròca », de la meteissa familha e del meteis sens qu'alisia (que Juli Cesar latinizèt en Alesia). Lo nom, aqueste còp sense dificultats d'evolucion fonetica, pòt convenir per la glèisa, situada en un luèc planièr, mès a la basa del travèrs, e encara mai pel borg, situat pus naut.
Casanuèva
Las fòrmas ancianas son ecclesia de Cazanova qui est prope castrum de Pujols, en latin, en 1235, parrochia de Casanova, en latin, en 1271, de Cazanova, en latin, en 1520. La prononciacion es [,kazɔ'nɛβɔ]. Lo sens de Casanuèva es « ostal nuèu ». Las latinizacions escondon la diftongason de ò en uè e la reduccion del diftongue en è. La grafia consèrva uè.
Istòria
Abans la revolucion, lo castèl èra a Tombaboc, la parròquia de Sent Pèire dels Ligams a Casanòva (evolucion fonetica locala en Casanuèva) e una annèxa (Nòstra Dama de la Nativitat) a Les (evolucion fonetica locala en Alés).
A la revolucion, la comuna de Tombaboc es creada a l'entorn del castèl. Los actes d'estat civil existisson sonque entrò l'an IV (1795-1796). Dins lo bulletin de las leis de 1801, es escricha Tombebone, mas lo nom foguèt pas jamai emplegat localament (lo toponim afrancesat es Tombebouc o Tombebout).
La o las seccions d’Alés e Casanuèva son incorporadas a Senta Liurada. La comuna apareis coma Alés o Alés e Casanuèva, o quitament Casanuèva e Alés. Lo nom s’estabiliza a comptar de l'an VI (1797-1798) dins los actes de l’estat civil. Pasmens quitament en l'an X lo registre pòrta en alternància Alés e Casanuèva o Casanuèva e Alés.
Canton d'Aush Sud-Oèst
Lo canton d'Aush Sud-Oèst es una division administrativa francesa, situada dins lo departament de  e la region de.
Geografia
Aqueth canton qu'ei organizat au torn d'Aush dens l'Arrondiment d'Aush. La sua altitud que va de m ([]]) a m per ua altitud mejana de m.
Composicion
Lo canton d'Aush Sud-Oèst se compausa de las 9 comunas seguentas :
Saulnières
Saulnières pòt essèr:
Cornelio Saavedra
thumb|200px|Cornelio SaavedraCornelio Judas Tadeo de Saavedra y Rodríguez (Otuyo, 15 de setémer de 1759 - Buenos Aires, 29 de març de 1829) que ho un militar e òmi politic argentin. Durant las invasions anglesas que ho lo purmèr a gavidar lo Regiment de Patricios çò qui'u assegurè ua posicion politica. Actiu durant la Revolucion de Mai de 1810 que ho nomat president de la Purmèra Junta on la soa enemistat personau dab lo secretari de la junta Mariano Moreno petè. Arron que ho nomat president de la Junta Grana abans de gavidar la campanha de l'Armada deu Nòrd. Que ho destituit peu Purmèr Triumvirat dab òrdi d'arrest qui ho retirat en 1815.
Païses baltics
thumb|250px|Situacion geografica dels païses baltics en Euròpa Los païses baltics recampan tres estats situats a l'èst de la Mar Baltica:
Representan amassa 175,239 km² per una populacion de 6,136,423 abitants.
Laborde (Córdoba)
Laborde (deu nom occitan la bòrda) qu'ei ua ciutat argentina de la província de Cordoba dens lo Departament de Unión. Qu'acessa la Hestejada Nacionau deu Malambo e per aquesta rason, qu'ei considerada capitala d'aquesta dança argentina.
Malambo
thumb|200px|Lo MalamboLa malambo qu'ei ua dança argentina de la pampa hèra anciana generaument acompanhada dab ua guitarra (au sègle XX compositor com Ariel Ramírez que'n compausèn versions entau piano) e on lo dançaire e truca lo sòu dab los pès e bèth seguir lo ritme lèu de la musica e en hasent pròva d'agilitat.
Ua Hestejada Nacionau deu Malambo que consacra los miélhers executants a Laborde dens la Província de Córdoba.
La Barda
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Fligny
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Alvimare
Alvimare es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Fligny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Libre dei dos principis
Lo Libre dei dos principis es un obratge de teologia catara escrich en latin probablament au sègle XIII per Jan de Lugio.
Alvimare
Geografia
Comuna del país de Caux situada en lo costat de Fauville-en-Caux.
Commune du pays de Caux située dans le canton de Fauville-en-Caux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mazerolles-le-Salin
Mazerolles-le-Salin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Sètge de Sant Joan d'Acre (1191)
Lo sètge de Sant Joan d'Acre de 1189-1191 se debanèt d'aost de 1189 a julhèt de 1191. Opausèt leis armadas de la Tresena Crosada (Reiaumes de França, d'Anglatèrra e de Jerusalèm) ai fòrças aiúbidas defendent la vila. S'acabèt per la presa de la vida per lei Crosats.
Mazerolles-le-Salin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Souesmes
Souesmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Geografia
Situat en lo departament del Loir e Doncas que, la vila de Souesmes se situa a 200 km de París, en Sologne.
Saint-Loup-sur-Semouse
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Souesmes
Geografia
Situé dans le département du Loir et Cher, la ville de Souesmes se situe à 200 km de Paris, en Sologne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Voici Los principals molzuts istorics en avent marcat la vila :
- Aucupacion préhistorique e gallo-romaine, Souesmes se tròba sus la via romaine de Avaricum (Borges) a Cenabum (Orléans).
- "Sesmovico", "Segimo vico" (Moneda mérovingienne), "Sissima" en 634, "Seisma" al 11ème, de contunh amb divèrsas variantes, forma actuala : "Segosama", la fòrça fòrta, épithète en qualificant Belisama, deessa gauloise de la guèrra.
- En 634, dependéncia del monastèri Sant-Julien de Aussèrra ; la glèisa es de contunh ligada al capítol Sant-Taurin de La Ferté-Imbault.
- Amassat dins lo comtat de Bles l'an 1451, Souesmes #dintrar en lo domeni reial l'an 1498 (Louis XII).
- Combats sagnants lo 17 de junh de 1944 dintre los resistentes e los Alemands.
Voici les principaux traits historiques ayant marqué la ville :
- Occupation préhistorique et gallo-romaine, Souesmes se trouve sur la voie romaine d'Avaricum (Bourges) à Cenabum (Orléans).
- En 634, dépendance du monastère Saint-Julien d'Auxerre ; l'église est ensuite rattachée au chapitre Saint-Taurin de La Ferté-Imbault.
- Réuni au comté de Blois en 1451, Souesmes entra dans le domaine royal en 1498 (Louis XII).
- Combats sanglants le 17 juin 1944 entre les résistants et les Allemands.
Sistèma operatiu
thumb|300px|[[Ubuntu]] Un sistèma operatiu (var. sistèma d'esplecha) (en anglés: Operating system) es un ensems de programas que servisson de ligason entre l'utilizaire e l'ordenador. Es el que gerís las ressorsas de la maquina : (processor, memòria, disc dur e autres periferics).
Un sistèma operatiu es abitualament compausat per : un nuclèu, de bibliotècas dinamicas, un ensems d'espleches sistèma, e de programas aplicatius de basa.
Foncions
Las principalas foncions d'un sistèma operatiu son las seguentas:
Los mai coneguts
Qualques sistèmas operatius demest los mai coneguts, son :
Celles-en-Bassigny
Celles-en-Bassigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Mesvres
Mesvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Les évêques d'Autun reçoivent de Charles le Chauve le siège d'un prieuré sis à Mesvres. Ce prieuré fut cédé en 994 à l'abbaye de Cluny. Pierre de Beaufort, prieur de Mesvres en 1357, fut le dernier pape français (Grégoire XI) à Avignon. L'Abbaye Sainte-Marie de Saint-Jean-le-Grand d'Autun, possédait les terres de Runchy
Vazeilles-Limandre
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Hangeul
thumb|right|300px|Hanguel escrit en corean L'hangeul (nomenat Chosŏn'gŭl en Corèa del Nòrd) es l'alfabet pròpri de la lenga coreana, de distinguir del sistèma logografic sinocorean hanja. Es lo sistèma d'escritura oficial de la Corèa del Nòrd, de la Corèa del Sud e de la Prefectura coreana autonòma Yanbian de China.
L'hangeul es un alfabet fonemic organizat en blòts sillabics. Cada blòt es constituït almens de doas de las 24 letras hangeul (jamo), amb almens una de las 14 consonantas e 10 vocalas. Aquestes blòts sillabics se pòdon escriure tant orizontalament d'esquèrra cap a dreita coma verticalament d'amont cap aval, en colomnas de la dreita cap a l'esquèrra.
Istòria
Lo rei de Corèa Sejong lo Grand (1397 - 1450) creèt l'alfabet hangeul en veire que los seus subjèctes sonque podián comunicar oralament amor que los caractèrs chineses de l'hanja èran pas adaptats a la fonetica coreana e pas capables d'exprimir los termes coreans en particular pels pensaments e sentiments.
Lo sistèma d'escritura hanja utilizat a aquesta epòca èra fòrça complicat, e sonque èra a la portat dels òmes privilegiats de l'aristocracia, qu'avián l'educacion e lo temps necessaris per se poder dedicar al seu aprendissatge e, aital, de poder legir e escriure amb fluiditat.
Sejong, doncas, creèt l'hangul coma un sistèma simple de lectura e d'escritura per combatre lo nivèl enauçat d'analfabetisme del seu pòble. L'Hangeul encontrèt d'en primièr una fòrta oposicion en particular dels elèits universitaris e literaris, coma Choe Manri e d'autres universitaris confucians dins los ans 1440. Pasmens, l'hangeul dintrèt dins la cultura populara, utilizat mai que mai per las femnas e los escrivans de ficcions popularas. Mas en 1504 après èsser estat trufat e criticat en hangeul, lo desen rei YeonsangunIt enebiguèt l'estudi e l'utilizacion de l'alfabet de Sejong e lo forabandiguèt dels documents. En 1506 lo rei Jungjong aboliguèt lo ministèri Eonmun (언문청 諺文廳), institucion governamentala vodada a la recèrca en Hangul.
Caldrà esperar lo sègle XIX, amb la pujada del nacionalisme corean fàcia a la menaça japonesa per que lo hanguel siá considerat pauc a pauc coma un simbòl nacional. Aital en 1894, foguèt adoptat pel primièr còp dins los documents administratius, pauc abans que Japon ocupa Corèa. Uèi, lo 9 d'octobre, jorn de la commemoracion de la publicacion del hangeul (한글날), es jorn feriat en Corèa del Sud; son equivalent en Corèa del Nòrd es "lo Jorn del Chosŏn gŭl" (조선글날), lo 15 d'octobre.
Los jamos
Çai jos un tablèu classant totas aquelas letras.
Dins la primièra colomna los jamos.
Dins la segonda colomna, los noms dels jamos.
Dins la tresena colomna, la romanizacion revisada.
Aillant-sur-Tholon
Aillant-sur-Tholon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Nòtas
<references group=N/>
Lanwezoù
Lanwezoù en breton ( Saint-Benoît-des-Ondes en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Francis Bacon
dreta|250px|Sir Francis Bacon Francis Bacon (Londres, 22 de genièr de 1561 – Highgate, Londres, 9 d'abril de 1626) èra un filosòf, òme d'Estat, francmaçon e ensagista anglés. Foguèt ordenat cavalièr en 1603, nomenat Baron Verulam en 1618, e nomenat 1 Viscomte de Sant Albans en 1621, s'estenguèron aqueles dos títols mobiliaris a sa mòrt. Francis Bacon es considerat per qualques analistas coma davancièr del Movement Filosofic de l'Empirisme Britanic.
Vida
En 1573, a 13 ans, dintrèt al Trinity College de Cambridge, ont estudièt fins a 1576, en companhiá de son grand fraire, Anthony.
Comencèt sa vida professionala coma avocat, mas venguèt celèbre per son ròtle coma filosòf e defensor de la revolucion scientifica. Son trabalh establís e torna popular una meteorologia inductiva per a la recerca scientifica.
Pensada
Francis Bacon prepausèt de tornar organizar lo Metòde scientific. Atirat pel sentiment de cambi e de progrès de son epòca prepausèt un tipe de sciéncia practic e util. Bacon volguèt dirigir la sciéncia de la coneissença cap a quicòm qu'es observable e utilizable, la natura reala del biais que la coneissèm, en totas sas manifestacions. Aquel tipe d'apròchi de la realitat èra pas especificament abordat pel metòde aristotelician, dominant de l'epòca, que pretendiá conéisser e definir las esséncias dels objèctes.
Son òbra Novum Organum influiguèt fòrça dins l'acceptacion de la sciéncia amb un procèssus d'observacion e experimentacion precís. En aquela òbra pretend que cal abandonar totes los prejutjats e actituds preconcebuts de la realitat que nomena en grèc eidola o idolas e las classifica en quatre gropes:
La filosofia de Bacon comencèt amb l'idèa de que la vertat es pas derivada de l'autoritat e que la coneissença es fruch de l'experiéncia. Bacon considerava que la tradicion culturala contemporanèa èra esterila perque aviá perdut lo contacte amb l'experiéncia e que la tradicion artesanala, que basava sa coneissença dins l'experiéncia, mancava dels metòdes dins un registre apropriat. Bacon prepausa lo metòde experimental inductiu.
Flagy
Flagy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Francis Bacon
Pensada
Son metòde inductiu a per objectiu d'extraire coneissença del monde natural per mejan l'experimentacion, l'observacion e l'examèn d'ipotèsis. L'induccion pretend d'arribar a la coneissença dels faches generals a partir dels particulars e se fa a travèrs de las taulas seguentas:
Flagy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Francis Bacon
Pensada
Segon Bacon es solament amb l'eliminacion de tota nocion preconcebuda del monde que se poiriá estudiar l'òme e son entorn per mejan d'observacions detalhadas e contrarotladas, realizant lo minimum possible de generalizacions. Totas las tèsis scientificas an lo poder d'èsser validadas per las observacions. Per Bacon un scientific deu èsser, de per abans tot, sceptic e acceptar ges las explicacions que pòt pas demostrar per mejan de l'experiéncia sensibla (Empirisme). De fach, los principis que prepausa dins son òbra venguèron d'importància vitala pel desvolopament seguent de l'empirisme.
Flagy
Istòria
Flagy Ven del latin Floggiacus.
Francis Bacon
Bacon e Shakespeare
Dempuèi lo sègle XIX, Bacon foguèt sovent considerat coma lo vertadièr autor de las òbras atribuidas a Shakespeare. Per contra, aqueles que refusan aquesta tèsi, afirman que la poesia atribuida a Bacon es plan diferenta d'aquela de Shakespeare tal que ambedoas poirián pas èsser escrichas per la meteissa persona.
Liny-devant-Dun
Liny-devant-Dun es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Francis Bacon
Òbras
Entre las òbras pus remarcablas de Bacon i a
Cramchaban
Cramchaban es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Liny-devant-Dun
Geografia
Liny-Davant-Dun, situat 5 km en amont de Dun-sus-Meuse en la vallée de la Meuse, a traversat pel ruisseau la #Dotar.
Liny-devant-Dun, situé 5 km en amont de Dun-sur-Meuse dans la vallée de la Meuse, est traversé par le ruisseau la Doua.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom Liny evoca un nom d'òme latin Linius (Liniacum en 932)
Le nom Liny évoque un nom d'homme latin Linius (Liniacum en 932)
Flagy
Istòria
Flagy vient du latin Floggiacus.
Relòtge de cocut
thumb|200px|Cocuts tradicionaus de Soïssa e de la Seuva negra Un relòtge de cocut qu'ei generalement un relòtge originari deus Aups en forma de chalet provesit d'un mecanisme regulat per un pendul e on las oras e son marcadas per dus shiulets qui imitan lo crit deu cocut (e tanben picadas per un batalh) au medish temps qu'un automat en forma d'ausèth e sorteish per ua frinèsta en bèth dar l'impression d'estar cantant las oras.
Segon lo modèl de relòtge, lo mecanisme que pòt anar tot sol durant 30 oras o ua setmana abans d'estar tornat remontar en bèth tirar sus duas cadenòtas qui hèn pujar dus pès de metau en forma de poma de pin.
La complexitat deus automatas que pòt tanben comptar dab d'autas animacions com per exemple ua arròda de molin d'aiga que vira, un boscassèr qui copa lenha o dançaires qui sorteishen au balcon. Dens aquestes cas, que's tracta de cocut musicau on après aver shiuladas e picadas las oras lo relòtge jòga un airolet tradicionau ; dens lo cas d'un mecanisme musicau, lo cocut que compta amavètz dab tres pès.
Los relòtges d'automatas que hon desvolopats desempuish l'Etat Mejana en Euròpa e dens lo monde islamic. Los purmèrs ensags de hargar relòtges imitant lo crit deu cocut que semblan pujar de cap au sègle XVII e lo modèl estandard de uei qu'ei mei qu'ei inspirat deu cocut tradicionau de la Seuva Negra establit au sègle XVIII. Aqueth modèl que marcha dab dus pès de metau qui, un còp elhevats au mejan d'un cadenan e provesen en energia los mecanismes respectius de las agulhas d'ua part e deus truc e shiulets d'ua auta.
Uei aqueths mecanismes d'engranatge e ehèit que son estats imitats e perfeccionats dab mecanismes electronics.
Manàs e Bastanós
Manàs e Bastanós (Manas-Bastanous en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Arroux (nom francés)
Pas d'informacions.
Bastanós
Véser a l'article.
Demografia Bastanós
Véser a l'article.
Sant Cristòu (Borbonés)
Sant Cristòu (en francés Saint-Christophe) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Manciet
Manciet o Mansiet (Manciet en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Sant Cristòu (Borbonés)
Geografia
La part sud de la municipalitat en bordure de la montanha bourbonesa es d'aspècte valonat del temps que la part nòrd, mai planeja es mai favorable a l'agricultura. Lo Mourgon (cors d'aiga principala de la municipalitat, long de 18 km) delimita aquelas 2 parts.
Manciet
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Ni Dauzat nimei Negre non disen arren de Mansiet/Manciet. NB. Dens un nom d'origina en -nci- o -nsi- + vocala, i qu'ei absorbit e lo resultat qu'ei [ns].
Sant Cristòu (Borbonés)
Geografia
Saint-Christophe a une superficie de 2746 hectares. Elle a pour communes limitrophes Billezois, Saint-Prix, Le Breuil, Isserpent, Molles et Saint-Étienne de Vicq. Saint-Christophe est rattaché au canton de Lapalisse et à l'arrondissement de Vichy, ville dont elle est distante de 16 km.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Squire Fridell
Squire Fridell (nascut en 1943) es un actor american.
Chavignon
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alon
Alon (Allons en francés) qu'es ua comuna agenesa situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon l'ancian site Visites en Aquitaine, Alon que correspón a un ancian vilatge galloroman nommat *Aluntium. Aquera afirmacion que sembla tirada deu Dauzat e Rostaing, mès a prepaus d'Alonh (Aups d'Auta Provença). Dauzat que's basava sus una localitat de Sicília d'aqueth nom. Pr'aquò, l'etimologia supausada, Aluntium (> *Alonç) que va en contra de totas las fòrmas ancianas e la shiulanta finala que seré estada prononciada en gascon, enquèra mèi au sègle XIII. L'origina, segon Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'es benlèu un nom germanic d'òme Alon o lo cognomen Alonus. Las fòrmas Lan e Lon que s'explican per confusion de la prumèra sillaba damb la preposicion a. Bénédicte Boyrie-Fénié s'interròga pas sus la rason de l's finala en francés. Lo lòc es pas lunh dau Vasadés girondin qui coneish cas nombrós de noms de parròpias metuts au plurau, çò qui correspón a collectius (l'ensemble deus abitants). Sovent lo nom deu vilatge que's confón après damb lo deus abitants, mès que pòt arribar lo fenomèn se produsisca pas o sia reversible; lo darrèr cas qu'es benlèu lo d'Alon, se la grafia francesa es pas analogica deu vèrbe aller, « anar ».
Mions
Mions es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Attignéville
Attignéville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Montserrat (Buenos Aires)
200px|right|thumb|Emplaçament de Montserrat dens lo plan de Buenos Aires 200px|left|thumb|Bastiment Inmobiliaria suber l'avienguda de Mayo e copò la blanca deu [[Palais Barolo]] Montserrat (mei sovent aperat e escrivut Monserrat) qu'ei un quartièr de Buenos Aires on e podem trobar la partida la mei anciana de la ciutat. Lo son nom que vien de la soa glèisa parroquiala on e's venera despuish lo sègle XVIII la Moreneta, la verge deu monasteri catalan de Montserrat au ras de Barcelona (e on e's pòt justament véder un "mont" "serrat").
Los Sarrasins
Los Sarrasins (Castelsarrasin en francés, Mont-Sarrazin del temps de la revolucion) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', de Miègjorn-Pirenèus abans 2015.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Los Sarrasins èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Los Sarrasins èra caplòc de canton e de districte, en l'an XII de canton e d'arrondiment.
Montserrat (Buenos Aires)
Au ras de l'ostau Arrosat be comença la Manzana de la Luces, la partida la miélher conservada de la ciutat. Qu'ei toca tocanta dab lo quartièr ancian de San Telmo. 200px|right|thumb|A l'aute cap de l'[[avienguda de Mayo que trobam la plaça deus dus Congrès qui's troba ja dens lo quartièr de Balvanera]]
Clodovèu
Clodovèu o Clovís es un pichòt nom masculin d'origina germanica. Es eissit del franc latinizat, derivat del francic Clodoweg/Hlodowig, compausat de las raices hlod (« fama ») e wig (« combat »), es a dire « illustre dins la batalha ». Pòt designar mai d'un rei dels francs:
Èl
left|200px|thumb|Cotèl de Gebel el Arak: Èl flancat de dos [[leons]] Èl (escrich alef-lamed, per exemple l'ugaritic 𐎛𐎍, lo fenician 𐤀𐤋, lo siriac classic ܐܠ‎, l'ebrieu אל e l'arabi إل‎‎) es un mot semitic del nòrd-oèst significant dieu.
Bell Ville
thumb|200px|left|Hont de Bell Ville 200px|thumb|left|Glèisa de l'Immaculada Concepcion, de 1870, decretada Monument istoric Provinciauthumb|200px|Bell Ville dehens la [[província de Córdoba (Argentina)|província de Córdoba]]Bell Ville qu'ei ua ciutat de la Província de Córdoba dens lo departament de Unión en Argentina. Que's tròba sus la rota RN9 qui arreliga Buenos Aires e Córdoba en passan per Rosario a mieitat de camin enter aquesta duas darreras.
Istòria
Las soas originas que pujan de cap a 1650 quan s'isntallè ua proprietat aperada Nuestra Señora de la Pura y Limpia Concepción suu lòc conegut alavetz com deu Fraile Muerto (lo hrair Mort en referéncia a un monge trobat aquiu shens vita). Qu'èra un parçan ocupat peu indians Ranquels. En 1818 los dus capdaus regionaus Juan Bautista Bustos e Estanislao López que s'i afrontèn en batalha.
En 1860 la ciutat que vedó ad arribar lo tren e, per aqueth camin en bèth passar lo president Domingo Faustino Sarmiento que decidè cambiar lo nom de Fraile Muerto en Bell Ville deu nom de la familha de colons escocés Bell qui i desvolopava la soa produccion.
Chailada
Cheilada, o pusleu Chailada en grafia classica (Cheylade en francés), es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son villa Castlada en 923, Chaslada en 1173, Chailada en 1296, Challada en 1296, Chaylada en 1330, La Chaida en 1441, Chelados en 1445, Cheylata en 1468, Chaylade en 1498, Chayllade e Chaillade en 1514, Cheylaide en 1539, Cheylade en 1559, Chalade en 1614, Cheilade en 1618, Cheslade al sègle XVII, Cheillade en 1680, Chayllades en 1699. Aquò's una fòrma femenina de l'occitan chastelat / castelat, « fortificat », amb sincòpa, e vocalizacion de s interiora davant l, normala en auvernhàs vielh : *Chastelada > *Chastlada > *Chaslada > Chailada.
Nòtas
<references group="N"/>
Metz-le-Comte
Metz-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Situada entre la Yonne e lo sieu afluent çò Armance, Mètz-lo-Comte e lo sieu masatge caseriu Champagne an separat per la « Montanha » ont se situa la glèisa romane del La nòstra Madama de la Assomption.
Située entre l'Yonne et son affluent l'Armance, Metz-le-Comte et son hameau Champagne sont séparés par la « Montagne » où se situe l'église romane du Notre Dame de l'Assomption.
Istòria
Fief Dempuèi lo anautita Mièja Edat, los senhors de l'epòca an
Lo pòrti de Bourgogne #prene lo luòc d'anautita lucha en 880. Lo vièlh castèl fòrt de Maers #èsser lo berceau dels comtes de Nivèrns.
En 1590 la liga se'n #apoderar, mas Louis de Gonzague, pòrti de Nivèrns, #reprene la vila e #desmantellar las remparts.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Mètz-la-Montanha.
Fief dès le haut Moyen Âge, les seigneurs de l'époque ont
En 1590 la ligue s'en empara, mais Louis de Gonzague, duc de Nevers, reprit la ville et démantela les remparts.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Metz-la-Montagne.
Canton de Sauvatèrra (Bearn)
Lo canton de Sauvatèrra qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment d'Auloron, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Despuish 2015, las 20 comunas son dens lo canton d'Ortès e Tèrras deus Gaves e de la Sau (burèu centralizator : Ortès). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la soa varianta bearnesa.
Istòria
Lo canton de Sauvatèrra que's creè en 1790 dens lo districte d'Ortès.
En 1801, lo canton de Sauvatèrra qu'estó conservat.
A las eleccions departamentaus deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimita los cantons deus Pirenèus Atlantics, lo canton de Sauvatèrra qu'estó suprimit.
Saint-Agnin-sur-Bion
Nom desconegut en arpitan ( Saint-Agnin-sur-Bion en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Sant-Agnin es una municipalitat #que se situa a 9 quilomètres de Bourgoin-Jallieu e a 10 quilomètres de Sants-Texans-De-Bournay.Los sieus abitants se nomenan lo Sant-Agneaux.
Saint-Agnin est une commune qui se situe à 9 kilomètres de Bourgoin-Jallieu et à 10 kilomètres de Saint-Jean-De-Bournay.Ses habitants se nomment les Saint-Agneaux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lion-devant-Dun
Lion-devant-Dun es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge de Leon-davant-Dun a situat sul marge drech de la Meuse, en la vasta e magnifica plana de Bassa-Woëvre e de Mauzay (o Mouza en patois) a pauc de distància d'una nautor isolada : lo Mont-Sant-Germain.
Le village de Lion-devant-Dun est situé sur la rive droite de la Meuse, dans la vaste et magnifique plaine de Basse-Woëvre et de Mauzay (ou Mouza en patois) à peu de distance d'une hauteur isolée : le Mont-Saint-Germain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Clodovèu I
Clodovèu I o Clovís I (en alemand: Chlodwig o Chlodowech, en latin: Chlodovechus) foguèt rei dels francs de 481 a 511. Es considerat anacronicament coma lo primièr rei catolic oficial del reialme de França (dinastia dels merovingians del nom ipotetic de son grand Merovèu). Èra lo filh de Childeric Ièr e de Basina de Turíngia.
Règne
thumb|left|280px|Las conquistas de Clodovèu en Gàllia En 481 succediguèt al sieu paire, Childeric Ièr, coma rei dels francs salians, un pòble germanic qu'ocupava l'airal a l'oèst del bas Ren (zona de las vilas actualas de Tournai e Cambrai), long de l'actuala frontièra entre França e Belgica.
Anava puèi estendre d'un biais considerable lo pichon reialme franc salian en unificar los reialmes francs. En 506, desfaguèt lo visigòts del reialme de Tolosa a la batalha de Vouillé. Los visigòts passèron alara en Ispània. Clodovèu Poguèt restacar lor territòri a son reialme.
Caterina de Medici
thumb|Caterina de Medici Caterina de Medici, (Florença 1519 – Bles 1589) foguèt una princessa italiana; comtessa d'Auvèrnhe (1519–1589); reina de França (1547–1559) e regenta de França (1560–1563).
Garenh
Garenh (Garein en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son Garenh, en 1270, ''par. de Gareinh, en 1274, ecclesia Sancte Marie de Garreinh, cap a 1320, de Garenh, en 1336, 1340, capellanus Sancte Marie de Garreinh'', cap a 1375. La prononciacion qu'ei [ga'reɲ].
Sainte-Consorce
Sainte-Consorce en arpitan (Sainte-Consorce en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Garenh
Toponimia
Com Miquèu Grosclaude ac demostrè, un sufixe en -enh pòt pas aver que duas originas : -*ennu, sufixe autoctòn (aquitan), qui avè a l'origina un sens d'apertenéncia, puish qu'utilizén tardivament per formar noms de personas (tèsi dehenuda per Pèire Bèc); lo sufixe latin -ignum, suggerit per M.F. Berganton dens Le dérivé du nom individuel au Moyen-Age en Béarn et en Bigorre e utilizat peus noms de personas, puish a d'autes noms, dab ua valor diminutiva e ipocoristica, a bèths còps leugèrament depreciativa,.
Garenh que ven doncas probablament d'un nom de persona, benlèu lo cognomen Garus, dab lo sufixe -*ennu, benlèu lo nomen Garinius emplegat sol (sense sufixe), mès i a pas de certitud sus l'etime nimèi suu sufixe.
Olanda Meridionala
L'Olanda Meridionala es una província dei País Bas. L'Olanda Meridionala (en neerlandés: Zuid-Holland), es una província dels Païses Basses situada sus la còsta oèst del país, en riba de la mar del Nòrd. Compta aperaquí 3570000 abitants, sa capitala es L'Aia, tanben sèti del governement neerlandés e mai qu'Amsterdam, situada en Olanda Septentrionala, siá la capitala nacionala.
Geografia
La província d'Olanda Meridionala se compausa de 77 comunas.
Chauny
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Geografia
Bastida suls bòrds de la Oise e del canal de Sant-Quentin, la vila conserva encara uèi lo sieu pòrt. Chauny Es a parièra distància de Soissons, Laon e Sant-Quentin  e es a la cœur de la Picardie.
Chauny Es perfièchament connectada a la rèsta del territòri per rota : proximitat de las autoroutes e  #que passan per Sant-Quentin. Los aeropòrts nacionales de París son a una ora de rota.
La vila es desservie per una ret viària importanta e lo camin de fèrre i arriba dempuèi 1849. Chauny Possedís una estacion situada sus la linha Apòstas - Sant-Quentin - Maubeuge, fòrça plan desservie per trens Corail e dels TER cap a París, Compenha, Creil e St-Quentin. Aquela estacion #èsser reconstruite après-guèrra d'après los plànols de Urban Cassan.
Lo canal de Sant-Quentin #que #acabar la jonction de la Soma a l'Oise l'an 1738, vei passar de nombrosas péniches. Una via verda per las piétons e las cyclistes i aurà dobèrt l'an 2012. Es incluse en la véloroute TransEuropéenne París-Moscòu.
Bâtie sur les bords de l’Oise et du canal de Saint-Quentin, la ville conserve encore aujourd’hui son port. Chauny est à égale distance de Soissons (34 km), Laon (36 km) et Saint-Quentin (31 km) et elle est au cœur de la Picardie.
Chauny est parfaitement reliée au reste du territoire par route : proximité des autoroutes et  qui passent par Saint-Quentin. Les aéroports nationaux de Paris sont à une heure de route.
La ville est desservie par un réseau routier important et le chemin de fer y passe depuis 1849. Chauny possède une gare située sur la ligne Paris - Saint-Quentin - Maubeuge, très bien desservie par des trains Corail et des TER vers Paris, Compiègne, Creil et St-Quentin. Cette gare fut reconstruite après-guerre d'après les plans de Urbain Cassan.
Le canal de Saint-Quentin qui acheva la jonction de la Somme à l'Oise en 1738, voit passer de nombreuses péniches. Une voie verte pour les piétons et les cyclistes sera ouverte en 2012. Elle est incluse dans la véloroute TransEuropéenne Paris-Moscou.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Flize
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Hilaire-le-Petit
Saint-Hilaire-le-Petit es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fènix Tolosa Handbal
alt=Photo de l'équipe lors de la victoire en finale du Challenge Marrane le 31 août 2014|drecha|vinheta|Fòto de l'equipa durant la victòria a lo Challenge Marrane lo [[31 d'agost de 2014.]] Lo Fènix Tolosa Handbal es un club de handbal occitan localizat a Tolosa. Lo club evoluciona dempuèi 1996 en campionat de França de 1a Division.
Istòria
Ancorat dins l'istòria e l'economia localas, lo club fa son aparicion en 1964 gràcias als establiments aeronautics tolosans, jos l' apellacion ASEAT (Associacion Esportiva dels Establiments Aeronautics Tolosans).
Dehéries
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Dehéries A apertengut a la familha Sohier de la Hérie, emparentada a las comtes de Vermandois. Las traces d'un castèl de la, quadrangulaire e environat de fossés, se distinguisson encara a l'èst del pòble.
En 1081 lo chapelain de l'avesque Gérard Ier de Cambrai #far don de los sieus dreches sus l'autar de Dehéries a la catedrala de Cambrai.
Abans la Revolucion, Dehéries aperteniá a la familha Bourdon e i aviá ligat a la parròquia de Walincourt. En 1790 los abitants #decidir de se separar de Walincourt e de se constituir en municipalitat desparièra,.
Dehéries a appartenu à la famille Sohier de la Hérie, apparentée aux comtes de Vermandois. Les traces d'un château du, quadrangulaire et entouré de fossés, se distinguent encore à l’est du village.
En 1081 le chapelain de l'évêque Gérard Ier de Cambrai fit don de ses droits sur l'autel de Dehéries à la cathédrale de Cambrai.
Anglosfèra
thumb|400px|I a pas un acòrdi universal sus coma se definís la angloesfèra. Per qualqu'uns se li cal comprene coma l'ensems de païses ont l'anglesa es la lenga principala de la majoritat de la pobación (blau); e mai se existisson d'autres païses ont l'anglés a un estatus oficial e mai se siá pas la lenga principala de la majoritat de personas (cian).
L'anglosfèra es un neologisme anglés que designa los païses que l'anglés i es lenga mairala o una de las lengas oficialas. Lo tèrme anglofònia es sinonim e recomendable.
L'anglés es la lenga mairala de 340 000 000 de personas e una lenga segonda per mai de 450 000 000. Es la segonda lenga del mond pel nombre de locutors (800 000 000) e la primièra pel prestigi e l'influéncia.
A la periféria d'aquela anglosfèra, i a de mai de personas qu'utilizan l'anglés de biais ponctual, sobretot dins lo comèrci, lo trabalh o lo torisme. Estimar lor nombre exacte es una tasca de mal far. Lo nombre de personas qu'an de basis en anglés es plan important mas las estimacions porgidas son sovent discutiblas. Per exemple, Eurobaromètre dins son enquesta de 2012, declara que 21% de los que declaran parlar anglés coma lenga forestièra en Euròpa autoevaluan que lo pòdon parlar realament plan ben, mentre que 31% autoevaluan lor nivèl a quicòm de vertadièrament basic.
Es aital que, segon Eurobaromètre, se 51% dels Europèus an de coneissenças en lenga anglesa, 13% parlan anglés coma lenga mairala, 8% lo parlan plan ben, e 12% ne parlan que las basas rudimentàrias (18% essent dins de situacions intermediàrias entre basic e bon). La causida dels critèris per determinar çò qu'es vertadièrament un locutor d'una lenga son atal d'un importància majora vist que cambian completament la dòna. Mas, çò segur, se pòt pas enançar de cap de biais que siá que i auriá 51% de vertadièrs locutors de l'anglés en Euròpa o 39% en França (vèire lo wiki anglofòn), levat s'òm vòl far perdre tot sens al tèrme locutor.
Nivèls
L'anglosfèra es un conjonch eterogenèu que l'anglés i jòga de fonccions plan diferentas.
Se pòdon destriar 5 nivèls segon l'importància de la lenga anglesa dins los païses respectius:
- lenga mairala, oficiala e dominanta (ex. R.-U.)
- lenga oficiala e dominanta (ex.Libèria)
- lenga cooficiala en competicion amb una (o d'autras) lenga(s) (ex.Índia)
- lenga oficiala segondària (ex.Sodan), sobretot utilizada dins qualques sectors especifics
- lenga sens oficialitat mas usada per las relacions internacionalas e de còps dins lo païs (ex.Bangladèsh)
Se lo nivèl 1 e 2 son lo còr de l'anglosfèra, los autres nivèls an una posicion mai complèxa. Es aquí que las especulacions e las aproximacions dins las estimacions dònan lòc a de chifras contestablas.
De mai las competéncias practicas e fonccionalas dels locutors son de mal determinar dins aquelas estimacions que dònan de chifras plan variadas segon los autors.
L'anglosfèra de lenga mairala es lo còr d'aquel conjonch amb los E.-U. coma centre principal e lo R.-U. coma centre segondari.
Anglosfèra mairala
L'anglosfèra mairala enclau los païses de lenga mairala anglesa mas exclau los païses que la majoritat de la populacion a una autra lenga mairala que l'anglés.
Stricto sensu
L'anglosfèra mairala stricto sensu enclau los païses de lenga mairala anglesa mas exclau los païses que la majoritat de la populacion i parla una varietat creòla de l'anglés Se tracha de 6 païses e de qualques de sos dependéncias.
Atencion, pels E.-U. e Austràlia las chifras son bufadas perque dins aquestes païses se compta los que parlan anglés a l'ostal e pas los qu'an l'anglés coma lenga mairala. Se calèsse chifrar los que an realament l'anglés coma lenga mairala, aquelas chifras serián de aperaquí 75% pels E.-U. e 70% per Austràlia.
Al total, aqueles païses representan un conjonch consequent de 443 100 000 d'estatjants en 2012 que l'anglés i es la lenga dominanta e mairala per la majoritat de la populacion. I a pasmens qualques lengas concurrentas dins aquel espaci (francés, espanhòl, lengas localas, regionalas, immigrantas).
Los qu'an l'anglés per lenga mairala son al mens 336 000 000 (75,8%). 94,1% de la populacion (417 000 000) pòdon parlar anglés.
Lato sensu
Se tracha dels païses qu'an una lenga creòla de basa anglesa coma lenga mairala principala (e pas l'anglés estandard). Çaquelà l'anglés es utilizat a totes los nivèls e tanben se mescla amb lo creòl gràcias a de fenomènes conoscuts coma basilèct, mesolèct, acrolèct e continuum creòl. Se tròban en America.
Dins aquela classificacion qualques elements son mai problematics:
- païses que la varietat creòla a pas una basi anglesa ( ex. Sta Lucia, Dominica)
Seràn pasmens enclauses dins la lista pramor que l'anglés estandard domina lo païsatge linguistic d'aqueles païses. Aqueles païses son: Jamaïca, Grenada, Trinitat e Tobago, Sant Cristòl e Nevis, Bahamas, Antigua e Barbuda, Dominica, Sta Lucia, Sant Vincenç e las Grenadinas, Barbada, Guyana e Belize. Cal ajustar tanben las dependéncias britannicas e americanas dins las Antilhas. Amassa aqueles païses representan mai de 6 000 000 d'estatjants que parlan creòl, anglés o ambdós.
Anglosfèra oficiala
Se tracha de païses que l'anglés i es oficial. Cal destriar los païses que i es tanben la lenga dominanta de la vida publica, escolara e administrativa ex. (Libèria, Ghana...d'un biais general son mai que mai situats en Africa ), e los païses que l'anglés i es en competicion per l'estatut oficial dominant (ex. Índia, Paquistan, Singapor... sobretot en Asia e Oceania e tanben en Africa que qualques países i an desvolopat una politica de promocion de las lengas localas).
Mai de trenta païses an l'anglés coma la (o una) de sas lengas oficialas. Es aquí que se tròban la majoritat dels 450 000 000 de personas qu'utilizan l'anglés coma lenga segonda.
Anglosfèra periferica
Se tracha de païses que l'anglés i es pas pus la lenga oficiala mas qu'an servat una tradicion anglofila. Per exemple, l'anglés es utilizat internacionalament, mas rarament dins los afars intèrns. (ex. Bangladesh, Nepal, Malesia, Egipte...).