cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Touquettes
Geografia
Vilatge del país de Ouche.
Village du pays d'Ouche.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Preishac de Navarrencs
Preishac de Navarrencs o Preishac (Navarrencs) (Préchacq-Navarrenx en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [pre'ʃak naba'rrenks] o solament [pre'ʃak]. Las fòrmas ancianas que son Prexag au sègle XIIIau, Prexac d'arribere en 1368, Presxac en 1385, Prexac en 1385, Prexac-de-Rivere en 1548, Prechac-deça en 1675, Prechacq de Navarreins (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat e Rostaing, Preishac de Navarrencs que vien deu nom latin d'òmi Priscus dab lo sufixe -acum. Segon Pau Raimond, lo nom que vien deus Preciani, pòble aquitan citat per Cesar. Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion de Pau Raimond que's basa sus ua lista de pòbles shens localizacions; de mei, lo nom deu pòble citat qu'ei Ptianii e non pas Preciani. Donc, Preishac que vien de Priscus e sufixe galloroman -iacum (« la proprietat de Priscus »). La segonda partida deu toponime qu'ei la vila de Navarrencs. En 1675, lo vilatge qu'èra aperat Prechac-deça, mentre que Preishac de Geusvath èra aperat Prexac-dela, probablament per rapòrt a Pau, lo centre de Bearn. Adara, aqueras nocions son enqüèra en usatge mès dens un sens relatiu : per cada Preishac, son vilatge qu'ei Preishac-deçà e l'aute Preishac-delà.
Sougères-en-Puisaye
Sougères-en-Puisaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Lasseran
Lasseran (Lasséran en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Antiproton
L’antiproton es l'antiparticula dau proton. Es establa mai a generalament una durada de vida corta car una collision amb un proton entraïna la disparicion dei doas particulas. Foguèt descubèrt en 1955 durant une experiéncia menada dins l'accelerator de particulas dau laboratòri nacionau de Lawrence-Berkeley.
Lasseran
Toponimia
Segon Dauzat, la finala de Lasseran que pòt estar lo sufixe -anum o lo visigotic -ing. Segon Negre, Lasseran que vengueré benlèu deu nom « romanic » (latin) de persona Lacer, dab lo sufixe -anum. La prudéncia d'Ernèst Negre que s'explica : ce intervocalic latin que mia a se [ze] : placere > plaser, jacente > jasent.
Istòria
L'an 1279, qu'estó erigit un castelnau que lo son castèth a desparegut ara. Los sols vestigis d'aquera epòca son las rèstas deus barris dont ua pòrta.
Nassinhac
Nassinhac (en francés Nassigny, lo gentilici francés es nassignacien) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Nassinhac es çò centre de la França metropolitana (Corsega compresa) segon lo càlcul realizat en 1987 per Jean-Georges Affholder de l'IGN.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Canton d'Aràmits
Eth canton d'Aràmits qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada en arrondiment d'Auloron, eth departament deths Pirenèus Atlantics e era region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Eras 6 comunas que son adara deth canton navèth d'Auloron-1. Totas eras comunas que son dera comunitat de comunas deth Haut Bearn. Era lenga autoctòna qu'ei eth gascon bearnés, ena varianta aspesa-varetonesa.
Dricourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton d'Aràmits
Composicion
Eth canton d'Aràmits que's compausava deras 6 comunas seguentas :
Istòria
Eth canton d'Aràmits que's creè en 1790 en districte d'Auloron.
En 1801, eth canton d'Aràmits qu'estó conservat.
Aras eleccions departamentaus dau 22 de març de 2015, en aplicacion deth decret deth 25 de heurèr de 2014 qui delimita eths cantons deths Pirenèus Atlantics, eth canton d'Aràmits qu'estó suprimit.
Eth 1èr de gèr de 2017 Ansa e Hiars que fusionèn e que vadón era comuna navèra d'Ansa e Hiars.
Malawi (omonima)
Malawi pòt designar :
Palamenic
Palamenic (Palaminy en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Palamenic qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Palamenic qu'èra deu canton de Casèras. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Casèras, qu'es Sent Pèir.
Nòtas
[an:Palamenic]]
Dannemarie (Haut Ren)
Dammerkirch en alemannisch (Dannemarie en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region del Grand Èst.
Steenokkerzeel
Steenokkerzeel es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Castèth Ner
Castèth Ner o meilèu Castèthner segon las règlas (Castelner en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [kastɛj'ne]. Las fòrmas ancianas que son Castegner en 1385, Castetné (mapa de 1638), Casteyne (mapa de 1714), Casteyner (mapa de 1733).
Tant Dauzat com Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'explican lo nom per « castèth negre »,.
Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa, per la prononciacion, -t- avant ua consonanta ei passat a [j] e per la fòrma de 1385, ei estada barrejada dab lo mot castanhèr. Ei pas briga segur : d'ua part, s'ageish deu grop -th, eventualament articulat [-tj] (ua iodizacion dirècta de t que sembla mauaisida), d'auta part, Casteg- que's pòt léger [kastɛtʃ-] o [kastɛʃ-].
La varianta ner qu'ei arcaïca [pr'amor de l'amudiment de la finau) e remplaçada per nere (femenin nera) o negre (femenin negra, segon lo Palai, p. 700.
Cf. Casterner de les Olles e Casterner de Noals en Ribagorça.
Athie (Còsta d'Aur)
Athie  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Felix Bloch
Felix Bloch (n. en 1905, m.1983) foguèt un fisician soís-american; trabalhèt als Estats Units. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1952, amb Edward Mills Purcell.
Juignettes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Humberville
Humberville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Éraville
Éraville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Sent Privat del Dragon
Sent Privat del Dragon (Saint-Privat-du-Dragon en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Hove (Belgica)
Hove (Belgica) es una comuna de la província bèlga d'Anvèrs.
Ternat (Brabant flamenc)
Ternat (Brabant flamenc) es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Hermann Rorschach
thumb|250px|Hermann Rorschach a l'entorn de 1910 Hermann Rorschach (Zuric, 8 de novembre de 1884 - Herisau, 2 d'abril de 1922) foguèt un psiquiatre e psicoanalista soís. Venguèt famós per la creacion del tèst que pòrta son nom: lo tèst de Rorschach.
Hulshout
Hulshout es una comuna de la província bèlga d'Anvèrs.
Economia d'eSwatini
eSwatini es un pichon país ont l'agricultura de subsisténcia es la font de trabalh de mai de 70% de la populacion. Lo sector industrial s'i es diversificat après lo decenni de 1980, en essent LO sucre e la polpa de fusta importants produchs d'exportacion. En 2007 s'ensagèt de modernizar e diversificar l'indústria, coma responsa a una casuda dels prèses del sucre dins l'Union Europèa. En ans recents l'extraccion minerala perdèt importància, solament l'extraccion de carbon e las peirièras de pèira demòran importantas.
Barrat pel territòri de Africa del Sud, en avent solament una pichona frontièra terrèstra amb Moçambic, eSwatini depend gaireben totalament de l'economia sud-africana, origina de mai de 90% de las siás importacions e destinacion de mai de 60% de las siás exportacions. La taxa de cambiament de sa moneda, lo lilangeni, es fixa per rapòrt al rand, e la siá politica monetària es somesa a la d'Africa del Sud.
Fisica
La fisica es la sciéncia naturala qu'estudia lei proprietats fondamentalas de la matèria e de l'espaci temps. Son nom vèn d'un mòt grèc liat a l'explicacion e a la significacion dei causas de la natura. Vengut fòrça rar après la fin de l'Empèri Roman, lo mòt « fisica » venguèt tornarmai popular a partir dau sègle XVII per designar la sciéncia novèla pertocant lo movement dei còrs e dei proprietats dei materiaus. Aquela sciéncia se desvolopa gràcias a l'utilizacion d'un metòde scientific per desvolopar de modèls validats o non per la realizacion d'experiéncias.
La fisica es donc un dei domenis scientifics modèrns pus vièlh de l'Istòria umana. Au començament dau sègle XXI, èra devesida entre divèrsei teorias centralas (relativitat, mecanica quantica...) e disciplinas especializadas (fisica dei particulas, fisica atomica, optica...). Pasmens, per mescla amb d'autrei disciplinas scientificas, la fisica a tanben donat naissança a de camps interdisciplinaris grands coma la quimia fisica o la biofisica. Gràcias a sei relacions amb d'autrei disciplinas scientificas, la fisica a tanben un nombre grand d'aplicacions tecnologicas dins la vida quotidiana.
Etimologia e evolucion dau sens dau mòt
thumb|right|Premiera pagina de [[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, l'obratge fondator de la mecanica classica de Newton. Lo domeni de la mecanica i es dich « filosofia naturala ».]]
Lo tèrme « fisica » vèn d'un tèrme grèc η φυσικ que sa significacion es « significacion de la natura ». Foguèt perpetuat per la tradicion filosofica antica car la fisica èra alora una partida de l'ensenhament filosofic. Vengut fòrça rar après l'afondrament de l'Empèri Roman, lo sens d'aqueu mòt evolucionèt gaire. D'efèct, lo mòt es atestat en francés e anglés ancians au sègle XII. Tracta totjorn de la « conoissança dei causas de la natura » e es magerament utilizat per designar la medecina.
Au sègle XV, conoguèt doas evolucions dins un diccionari latin-francés. D'en premier, lo mòt qu'èra solament un nom a format l'adjectiu « fisic » que sa significacion es « ço que se reporta a la natura ». En segond, lo sens dau nom es d'ara endavant « sciéncia dei causas naturalas » (o dei fenomèns naturaus). Son usatge demora limitat. L'evolucion decisiva se debanèt au sègle XVII car lo mòt va se trobar associat au desvolopament de la « filosofia naturala » e dau metòde scientific modèrn sota l'impulsion de sabents coma Isaac Newton. Per exemple, l'òbra principala d'aqueu darrier es dicha Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (en occitan « Principis matematics de la filosofia naturala »). Au sègle seguent, la creacion d'un nombre grand de cadieras de « filosofia naturala » dins leis universitats europèas va popularizar lo mòt que va designar inicialament la sciéncia experimentala puei dirèctament la sciéncia novèla basada sus la realizacion d'experiéncias.
La quimia, que se desvolopèt tanben a partir dau sègle XVII, demorèt inicialament en fòra d'aqueu movement, en causa de son passat ja vièlh sota la forma d'alquimia e en causa d'una definicion diferenta de la « filosofia naturala ». D'efèct, en 1661, èra l'estudi dei principis materiaus dei compausats mesclats. Ansin, lei doas sciéncias conoguèron un desvolopament separat e l'estudi dei transformacions quimicas (reaccion...) demorèt en fòra dau camp d'aplicacion de la fisica.
Preïstòria
thumb|right|Roïnas dau monument de [[Stonehenge que foguèt probablament utilizat per de mesuras astronomicas o meteorologicas durant l'Edat de Bronze.]]
La Preïstòria conoguèt pas d'estudis fisicas sota la fòrma modèrna dau mòt. Pasmens, aquela epòca foguèt marcada per lei premiereis observacions umanas dei fenomèns naturaus. Aqueleis observacions mostrèron la repeticion de fenomèns coma l'alternança dei sasons e la possibilitat de lei reprodurre o de leis utilizar. Ansin, la Preïstòria veguèt l'aparicion dei premierei mesuras astronomicas, de la mecanica per lei besonhs de l'arquitectura o dei premierei tecnicas agricòlas.
Antiquitat
Durant l'Antiquitat, apareguèt lei premiers assais per estudiar lo comportament de la matèria. Divèrsei teorias foguèron desvolopadas a partir d'un ponch de vista filosofic o religiós e de l'observacion de fenomèns naturaus. En revènge, l'absència de metòde scientific vertadier empachèt generalament una verificacion e la correccion de teorias erronèas. Pasmens, lo recors a l'experiéncia foguèt pauc a pauc admes. Per exemple, en Grècia antica, d'observacions astronomicas d'Eratòstenes permetèron de determinar l'esferitat dau glòbe terrèstre.
Edat Mejana
La disparicion de l'Empèri Roman d'Occident e leis invasions barbaras dei sègles V-VII entraïnèron la disparicion de la màger part de la fisica grèga en Euròpa Occidentala. En revènge, aquela sciéncia demorèt dins lei regions bizantinas e musulmanas. De mai, lei sciéncias indianas e chinesas se mantenguèron permetent un desvolopament important dins lei zonas musulmanas situadas a la crosiera d'aqueleis influéncias. Au sègle X, la descubèrta d'otís matematics novèus va permetre una renaissança de la fisica, especialament sus lo continent europèu. Au sègle XII, lo mòt « fisica » i apareguèt tornarmai per designar la medecina qu'èra alora la sciéncia naturala principala. Sota l'influéncia de traduccions d'òbras d'Aristòtel, venguèt basada sus l'observacion de la natura. Aqueu progrès foguèt decisiu vèrs l'aparicion de la sciéncia experimentala. Lei disciplinas principalas d'aqueu periòde èran l'arquitectura, la navigacion, l'idraulica e la mecanica. Pasmens, au sègle XV, maugrat de progrès tecnics apreciables, lei conoissanças de l'epòca mostrèron sei limits per descriure corrèctament certanei fenomèns naturaus coma lo movement deis objèctes. Aquò va menar vèrs un renfòrçament dau ròtle de l'observacion per verificar una teoria e finalament vèrs la revolucion entraïnada per lei trabalhs de Nicolau Copernic.
L'aparicion e l'apogèu de la fisica classica
Lei sègles XVI–XIX son marcats per l'aparicion e l'apogèu de la fisica classica basada sus l'experiéncia e non plus sus lei recèrcas filosofics. D'efèct, au sègle XVI, lei trabalhs dau Polonés Nicolau Copernic marquèron lo començament d'un trevirament major dins lo domeni scientific. Au contrari d'Aristotèl e de Ptolomèu, Copernic considerava un modèl onte la Tèrra èra en rotacion a l'entorn de Soleu. Aquò va permetre la fondacion de la fisica modèrna per Galileo Galilei (1564–1642) que, maugrat sei problemas amb la Glèisa Catolica, capitèt de melhorar leis otís d'observacion astronomics e de realizar de progrès decisius en cinematica coma l'estudi dei movements accelerats d'un biais unifòrme.
La rigor que mancava a Galilei dins la formulacion matematicas foguèt desvolopada per René Descartes (1596–1650) qu'inventèt lo sistèma de coordinats que tèn son nom e precisèt seis idèas dins lo Discors del Metòde publicat en 1637. Aquela concepcion permetriá de progrès dins lei domenis de la mecanica classica, de l'optica, dau calcul diferenciau o encara de la geometria analitica... Au nivèu filosofic, Descartes ataquèt tanben la sciéncia basada sus lei concepcions d'Aristotèl per denonciar e condamnar seis errors.
Lo sègle XVIII veguèt tanben de progrès novèus e l'aparicion de domenis d'estudis novèus coma aqueu de l'electricitat. Au sègle XIX, Sadi Carnot i apondiguèt la termodinamica e la descubèrta dau magnetisme entraïnèt l'aparicion de l'electromagnetisme sota l'impulsion de James Maxwell (1831–1879). Pasmens, lo periòde veguèt subretot la descubèrta de problemas mostrant lei limits dei teorias eissidas de la mecanica classica coma la natura de la lutz, lo problema dau raionament dau còrs negre o lo movement de certaneis objèctes astronomics coma Mercuri. Ansin, vèrs la fin dau sègle XIX, lo besonh de teorias novèlas venguèt important e va marcar lo declin de la fisica classica.
Lo trevirament de la fisica classica e lo desvolopament de la fisica modèrna
thumb|right|Imatge simulada d'un [[trauc negre qu'es un objècte de recèrca majora per la fisica modèrna.]]
Lei darriereis annadas dau sègle XIX e lo sègle XX an vist lo desvolopament de divèrsei teorias novèlas que van permetre de passar lei limits de la fisica classica e entraïnar d'un nombre grand de disciplinas fisicas novèlas que forman la fisica modèrna. Aquò acomencèt amb una tièra de descubèrtas coma aquela de la radioactivitat en 1896. Lei còps decisius son donats amb la formulacion per Max Planck de sa teoria dei quantas e per Albert Einstein de sei teorias de la relativitat. D'ara endavant, la fisica classica permet solament de descriure una partida limitada dei fenomèns coneguts.
Teorias fisicas centralas
La fiscia tèn d'ensems de teorias diferentas especializadas dins la descripcion de fenomèns diferents. Lei principaus son :
Mecanica classica
La mecanica classica permet de descriure lo movement dei còrs macroscopics que tènon una velocitat fòrça febla a respèct de la velocitat de la lutz. Au començament dau sègle XX, lo desvolopament de la teoria de la relativitat d'Einstein a mostrat seis insufiséncias. Pasmens, dins son domeni de validitat, la mecanica classica es pus aisada d'utilizar e permet d'obtenir de resultats fòrça pròches d'aquelei trobats per la relativitat. Es la rason que sa popularitat es encara granda entre lei scientifics e leis engenhaires. Dos tipes de formulacions de la mecanica classica existisson. La premiera es la mecanica newtoniana qu'utiliza dirèctament lei principis e lei nocions desvolopats per Isaac Newton. La segonda es la mecanica analitica qu'utiliza una formulacion matematica que permet d'estudiar lo movement gràcias au calcul de variablas pus generalas. Doas formulacions principalas i son utilizadas que son aquela de Lagrange e aquela d'Hamilton.
Relativitat
thumb|right|Representacion de la corba de l'espaci temps.
La relavitat foguèt desvolopat magerament per Albert Einstein au començament dau sègle XX. Es basada sus lei teorias de la relativitat restrencha e de la relativitat generala. La premiera es basada sus dos psotulats formulats : La segonda es una generalizacion de la relativitat restrencha ai referenciaus non galileians. Es una teoria relativista de la gravitacion que depinta lo movement dei còrs en preséncia de matèria. Aquela teoria engloba la mecanica classica. Pasmens, sei principis son diferents car enoncia que la gravitacion es pas una fòrça mai la manifestacion de la corbura de l'espaci temps entraïnada esperela per la distribucion d'energia sota forma de massa o d'energia cinetica.
Mecanica quantica
La mecanica quantica depinta lei fenomèns fisics se debanant a l'escala atomica o subatomica. Es tanben definida coma la fisica qu'utiliza la constanta de Planck. Foguèt desvolopada dempuei lo començament dau sègle XX per descriure lei fenomèns de raionament dau còrs negre, l'efèct fotoelectric o l'existéncia de raias espectralas. La mecanica quantica es tanben la basa de la descripcion modèrn de l'estrucututa d'un atòm. D'un biais generau, aquela branca de la fisica es caracterizada per de lèis especialas pertocant l'additivitat dei probabilitats e per l'existéncia de grandors fisicas se manifestant solament per de multiples de quantitats fixas dichas quantas.
Metòde scientific
Lei fisicians utilizan un metòde scientific per experimentar e validar una teoria fisica. Lei teorias fisicas son generalament caracterizadas per una utilizacion importanta de l'otís matematica per lo desvolopament de modèls complèxs capables de depintar lei fenomèns observats pendent leis experiéncias. Lo ròtle deis experiéncias es de confirmar la validitat dei modèls e la descubèrta de fenomèns novèus non explicats per lei modèls existents. Pasmens, dempuei lo sègle XX, la fisica tèn una diferéncia importanta a respèct deis autrei sciéncias en causa de la separacion creissenta entre la teoria e l'experiéncia. D'efèct, mai d'un modèl se pòu pas verificar a l'ora d'ara en causa de l'impossibilitat tecnologic de realizar una experiéncia per lei validar. Ansin, aquò a entraïnat la formacion d'aquela especializacion e lo fach d'una partida importanta de la fisica modèrn es admesa per la communautat scientifica mai pas encara demostrada. Per exemple, lo boson de Higgs, que son existéncia foguèt prevista en 1964, foguèt probablament observat per lo premier còp en 2012.
Cosmologia
La cosmologia es lo domeni qu'estúdia l'Univèrs coma sistèma fisic. Se caracteriza per lo desvolopament de modèls capables d'explicar la formacion de l'Univèrs observat. Es tanben un camp de desvolopament de teorias novèlas per assaiar d'explicar lei fenomèns mau descrichs per lei teorias actualas.
Planetologia
La planetologia es la sciéncia de l'estudi dei planetas. Coma aquel objècte d'estudi evoluciona dei còrs rocassós fòrça pichons ai planetas gigantas gassósas, aqueu domeni gropa mai d'un aspèct scientific coma la geologia o la quimia. Dempuei la descubèrta dei premiereis exoplanetas en 1995, la planetologia conois un desvolopament important.
Fisica dei plasmas
La fisica dei plasmas es la branca de la fisica qu'estudia lei proprietats, la dinamica e leis aplicacions dei plasmas. Lo nombre grand de plasmas existents entraïna una division importanta que necessita l'utilizacion d'unei disciplinas coma la fisica quantica o la fisica estatistica. De mai, la fisica dei plasmas tèn d'objectius e d'aplicacions variadas segon lei plasmas estudiats car aquel estat de la matèria es fòrça present dins l'environament e dins l'industria.
Fisica deis astroparticulas
La isica deis astroparticulas es un domeni novèu pertocant la fisica dei particulas, l'astronomia e la cosmologia. Son objectiu es l'estudi dei proprietats dei particulas composant l'Univèrs. Aquelei particulas pòdon èstre conegudas coma lei neutrinos e lei fotons o ipoteticas coma lei gravitons. Dempuei la fin dau sègle XX, aqueu domeni a vist un desvolopament espectaclós amb, per exemple, la bastida de laboratòri sosterranhs gigants per estudiar lei particulas pus raras de l'Univèrs.
Fisicas atomica e moleculara
La fisica atomica es lo camp de la fisica qu'estudia leis atòmes coma de sistèmas isolats. Se concentra magerament sus l'arrenjament deis electrons a l'entorn dau nuclèu e sus lei modificacions d'aqueu darrier. La fisica moleculara estudia de son caire lei moleculas coma de sistèmas isolats. En causa de l'importància dei raionaments electromagnetics sus aquelei sistèmas, lei fisicas atomica e molecula an d'aplicacions importantas dins lo domeni de l'optica.
Optica e fotonica
L'optica es la branca de la fisica qu'estudia lo tractament e lei proprietats de la lutz e dei raionaments electromagnetics, la vision e lei sistèmas permetent d'emetre o de recebre un raionament electromagnetic. La fotonica es generalament associada a l'estudi dei compausants permetent la generacion, la transmission, lo tractament e la conversion de sinhaus optics. Necessita d'utilizar d'aspècts de l'electronica per la fabricacion deis aparelhs fotonics.
Termodinamica
La termodinamica es la sciéncia de la calor e dei maquinas termicas. Inicialament, èra un domeni grand de la fisica que fa d'ara endavant partida de la fisica estatistica. Tèn donc una importància majora e d'aplicacions dins un nombre grand de domenis fisics diferents.
Fisica de la matèria condensada
La fisica de la matèria condensada es la branca de la fisica qu'estudia lei proprietats macroscopicas de materiaus formadas d'un nombre grand de constituents liats per d'interaccions fòrtas. Aquò gropa lei solids, lei liquids, lei polimèrs, lei veires... etc. Per de rasons istoricas, se limita ai sistèmas capables d'èstre estudiats dins un laboratòri e non ai sistèmas pus grand de l'Univèrs observable. Segon lo materiau estudiat, es tanben devesida entre divèrsei especializacions coma la fisica dau solid, la fisica dei polimèrs, l'estudi de la matèria mòla... etc.
Biofisica
La biofisica es una disciplina situada a la frontiera entre fisica e biologia que se concentra sus l'estudi de fenomèns biologics necessitent d'utilizacion d'aparelhs d'observacion fisics. Aquela branca conois un desvolopament important.
Relacion amb leis autrei sciéncias
La fisica tèn de relacions importantas amb leis autrei sciéncias. Lei pus importantas son amb lei matematicas car la màger part dei lèis e dei relacions fisicas utilizan de notacions matematicas. Ansin, fins au sègle XIX, lei progrès e lei besonhs de la fisica permetèron de desvolopar lei matematicas per donar e desvolopar d'otís novèus. Lei fisicians, coma Isaac Newton o Joseph Fourier, èran donc sovent matematicians e inversament. La fisica tèn tanben de relacions importantas amb la quimia qu'es la sciéncia dei moleculas e dei compausats quimics. Mai d'un domeni scientific modèrn son partejats entre fisica e quimia coma la mecanica quantica, la termoquimia o l'electromagnetisme. Ansin, aqueu domeni interdisciplinari a entraïnat l'emergéncia dau concèpte de quimia fisica (o de fisica quimia). Per la seguida, d'autrei camps interdisciplinaris an aparegut ais interfàcias amb d'autrei sciéncias coma la biologia (biofisica) o l'astronomia (astrofisica).
Relacion amb la tecnica
La fisica a de relacions importantas amb lo camp tecnologic. D'en premier, lei descubèrtas fisicas pòdon trobar d'aplicacions tecnologicas permetent l'aparicion o lo melhorament de produchs o d'aparelhs. L'exemple pus famós es lo desvolopament de l'arma nucleara que foguèt l'òbra de grops de fisicians e d'engenhaire a partir dei teorias desvolopadas dempuei lo començament dau sègle XX. Pasmens, se pòu citar lo laser que son invencion necessitèt la descubèrta de la mecanica quantica per descriure certanei fenomèns optics. A l'invèrs, la fisica despend tanben de la tecnologia per realizar leis experiéncias necessàrias e validar sei modèls. Per exemple, es lo cas en cosmologia que seis experiéncias necessitan d'utilizar de telescòpis mai e mai complèxs o lo mandadís de sattelits a l'entorn de Tèrra. Dins totei lei cas, es necessàri d'utilizar de mejans tecnologics complèxs que lo foncionament es assegurat per un nombre grand d'engenhaires o de tecnicians.
Saint-Broing
Saint-Broing es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aage Niels Bohr
Aage Niels Bohr (n. en 1922) es un fisician nuclear danés. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisica en 1975. A desvolopat lo modèl collectiu del nuclèu atomic, e lo perfeccionament dels modèls en jaç e de la gota liquida. Es lo filh de Niels Bohr, tanben fisician e laureat de Prèmi Nobel de Fisica.
Dolus-le-Sec
Dolus-le-Sec es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tervuren
Tervuren es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Referendum
Lo referendum (gerondiu del vèrb en latin refero « repòrt », « referir » de la locucion ad referendum « [convocacion] per referir ») es un procediment de democracia semidirècta per que l'ensemble dels ciutadans d'un territòri donat es convovat per exprimir una posicion sus una proposicion que lor es somesa, al subjècte d' « una mesura qu'una autra autoritat penguèt o envisatja de prene » (Julien Laferrière) e que l'eissida varia segon lo tipe de referendum considerat.
Globalitat
Se gaireben totas las democracias contemporanèas organizèron de referendums pendent lor istòria, aquestes foguèron instituits coma un mòde de govèrn regular que dins pauc de païses. La mitat dels 800 referendums organizats al nivèl nacional dins lo mond fins a la fin de 1993, lo foguèron Soïssa. Dins los autres païses, la decision d'organizar un referendum se piegèt sus (suls) partit(s) politic(s) al poder per validar sos/lors orientacions. L'usatge del referendum progressèt de biais exponencial sonque en Soïssa, en Itàlia e dins unes Estats dels EUA.
Quebèc
Lo Partit quebequés realizèt dos referendums per desencadenar las negociacions per la sobeiranetat del Quebèc. Pausèt a l'Assemblada nacionala lo Livbe Blanc sul projècte de sobeiranetat associacion. Lo primièr referendum se debanèt lo 20 de mai de 1980. Aquò foguèt una desfacha pel Partit quebequés de René Lévesque, l'opcion del « non » reculhissent près de 60 % dels vòtes. Pasmens, los Quebequeses donnèronencara la majoritat al Partit quebequés quand l'eleccion seguenta, lo 13 d'abril de 1981.
Estats Units d'America
Los Estats Units d'Amrican ignoran lo referendum al nivèl federal; al nivèl dels Estats, sol lo Delaware ignora lo referendum.
Pendent l’èra progressista, diferents Estats dels EUA se dotèron de proceduras de legislacion dirècta que lo referendum, l'iniciativa populara e la procedura referendària de destitucion. . Pasmens, aqueste movement se debanèt subretot a l'Oèst :. Al total, existís sièis proceduras de referendum als EUA:
Pasmens, lo referendum jos totas sas formas es exclusit al nivèl federal.
Cal notar tanben que dins set Estats permetent la lei d'initiaciva populara, l'initiativa es « indirècte », çò que significa que lo referendum se debanarà se la legislatura adòpta la proposicion, quitament s'es amb d'amendaments. S'aquesta la somet a referendum, pòt tanben i sometre un contraprojècte. Dins dos Estats, l'amendament constitucional d'iniciativa populara es tanben indirècte.
Colómbia
Los articles 103 e 104 de la constitucion colombiana de 1991 fan del referendum un mejan d'expression de la sobeiranetat del pòble, al resultat legalament constrenhent. L'article 155 permet tanben a un projècte de lei amb aqueste d'un referendum d'èsser portat al parlament s'acampa las signaturas d'al mens 5 % dels electors inscrchs sus las listas electoralas. Un pòrta paraula pòt èsser designat per èsser entendut pel parlament a quina que siá estapa del procediment.
Una initiaciva populara passant aquesta estapa es automaticament considerada coma prioritària al nivèl parlementari, l'article 163 impausant un delai maxim de 30 jorns per sa presa en compte se s'agís d'un simple projècte de lei. Dins lo cas d'una proposicion de referendum, sol lo vote favorable del Senat es obligatòri al nivèl parlamentari sens que siá necessari de consultar la Cambra dels representants, coma la decision del president del President de la Colómbia aprovada en conselh dels ministres.
Lo projècte de lei es alara somés a referendum a une data independanta de tot autre vòte electoral. Coma l'ensemble d'aquestes darièrs en Colómbia, los referendums son somés a l'article 41 de la lei electorala, qu'impauda una participacion minimala d'un tèrç (33,3 %) dels inscrichs es requerida per que lo resultat, aprovat o regetat a la majoritat absoluda (50 % +1) dels vòte siá declarat valid,.
Tailàndia
En 2007, la junta militara de la Tailàndia organizèt un referendum aprovat per sa novèla constitucion devent permetre lo retorn de la democracia.
Alemanha
La lei fondamentala prevei de referendum pas que pel cambiament de traçat de las frontièras dels Länder, lor fusion o lor scission. Lo referendum se debana dins los territòris concernits. Mas, segon de legislacions dels diferents Länder e comunas, de referendums locals sont autorizats, coma l’iniciativa populara.
Dessenheim
Dessenheim en alemannisch (Dessenheim en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Referendum
Àustria
Òc, en 1994 per l'adesion a l'Union europèa.
Vorarlberg
Pendent un referendum organizat en mai de 1919, l'endenman del primièr concflite mondial e seguent lo destraiment de l'Empèri austro-ongrés, 81 % dels abitants del Vorarlberg volguèt far pertit de la Soïssa.
Belgica
La constitucion belgaprevei pas la possibilitat d'un referendum e es de fach mai sovent interpretat coma excluissent la possibilitat del referendum o d'una autra forma de consultacion dirècta de la populacion, pel mens al subjècte de matèrias atribuidas per la constitucion.
En 1891, Leopòld II assagèt d'introduire lo principi del referendum reial dins la constitucion, mas la proposicion foguèt regetada per la Cambra.
Excepcionalament, en 1950 dins l'encastrede la Question reiala, una consultacion populara foguèt organizat de biais simultanèu dins cada província del país al subjècte del retorn del rei Leopòld III sul tròn.
A diferentas escasenças, de projèctes de consultacion popular foguèron sometits al Conselh d'Estat. En 2004, una preposicion de lei per l'organiszacion d'una consultacion populara dins l'encastre de l'aprobacion del tractat establissent una constitucion per l'Euròpa. L'avís de l'assemblada generala de la seccion de legislacion del Conselh, foguèt negatius.
Dins las matèrias non regladas per la constitucion, pasmens, de poders locals per exemple (comunas e províncias) pòdon organizar de « consultacions popularas », purament consultativas, sus de subjèctes d'interés local.
Chipre
Un referendum foguèt organizat lo 24 d'abril de 2004 dins las doas partidas de l'illa de Chipre per se prononciar sul plan de patz prepausat per las Nacions unidas qu'a per objectiu la reunificacion del país après trente ans de divisions e de negociacions inabotidas entre las doas comunautats grègas e turca de l’illa.
Los Chipriòtas grècs votèron « non » a 76 %. MAs, 65 % dels Chipriòtas turcs votèron « òc » al plan de las Nacions unidas.
Danemarc
Òc, en 1972 (adesion), 1986 (Acte unic), 1992 (dos còps sul tractat de Maastricht), 1998 (tractat d'Amsterdam), 2000 (Èuro). Un referendum sus la Constitucion europèa lo 27 de setembre de 2005.
Eslovaquia
Òc, en 2003 sus l'adesion a l'Union europèa.
Espanha
Aqueste article foguèt aplicat dos còps:
Vejatz l'article consacrat a la Constitucion europèa.
Estònia
Òc en 2003 sus l'adesion a l'Union europèa.
Irlanda
Lo referendum es necessari per modificar la Constitucion (21 sus 25 depuèi 1972 foguèron aprovats). Un referendum èra previst sus la Constitucion europèa, mas a fin finala annulat. Lo 12 de junh de 2008, l'Irlanda regetèt lo Tractat de Lisbona, abans de l'aprovar per un referendum novèl lo 2 d'octobre de 2009.
Un verai contra poder legislatiu
L’article 75 de la Constitucion italiana del 27 de decembre de 1947 precisa qu’« un referendum popular es fixat per decidir de l’abrogacion, totala o parciala, d’una lei o d’un acte avent valor de lei, quand lo demandon cinc cents mila electors o cinc Conselhs regionals. Lo referendum es pas autorizat per las leis fiscalas e budgetàrias, d’amnistia e d'ajornament de pena, d’autorizacion de ratificar los tractats internacionals. Totes los ciutadans nomenats a elegir la Cambra dels deputats an lo drech de participar al referendum. La proposicion somesa al referendum es aprovada se la majoritat dels electors participèt al vòte e se la majoritat dels vòtes exprimits favorablament capitèt. La lei determina las modalitats de mesa enòbra del referendum ». La lei constitucionala de l'11 de març de 1953 relativa a las nòrmas complementàrias de la Constitucion al subjècte de la Cort constitucionala apond dins son article 2 una competéncia de contraròtle de l’admissibilitat de las demandas de referendum.
Atal, en mèsme temps qu’i a contrapoder legislatif, i a tanben salvagada d’un cèrta seguretat juridica levant al referendum la possibilitat d’abrogar de leis que poiriá damatjar la gestion de l’Estat, exigissent la participacion de la majoritat dels electors e instituent un contraròtle de las demandas.
Un contraròtle de constitucionalitat a priori e a posteriori
Aquesta lei permetava al legislator d’abrogar formalament la lei qu'aviá fach l’objècte del referendum e d’i substituir de novèlas disposicions de mèsme reng dins la ierarquia de las nòrmas. La Cort constitucionala italiana corrigiguèt l’orientacion donada pel legislator a l’initiativa referendària dins sa decision n°68 de 1978 ont estimèt qu'aqueste article es illegal que prevesiá pas los mejans que cal per defendre los signataris de las demandas de referendum abrogatiu. Podent pas annular la lei, qu'aquò auriá paralizat l’institucion referendària, los jutges adoptan una decision additiva: apondan al tèxte contrarotlat una nòrma fixant las condicions d’intervencion del legislator sus las nòrmas fasent l’objècte d’un referendum abrogatiu. Atal, se la lei es abrogada abans referendum e remplaçada per d’autras disposicions de mèsma natura e avent lo mèsme objècte, lo referendum se farà sus las novèlas disposicions legislativas. Fin fanala la Cort constitucionala a instaurèt l’interdiccion de restablir pel legislator de la norme abrogada dins sa decision n° 468 de 1990, estimant que.
La Cort donc protegiguèt l’institucion referendària contra l’activisme del parlament mas tanben encastrèt l’utilizacion del referendum. En efièch, la demanda de referendum subís un contraròtle de legalitat del Burèl pel referendum auprès de la Cort de cassacion (respècte de la procedura legislativa) e un contraròtle d’admissibilitatper la Cort constitucionala. D'aqueste contraròtle ven una importanta jurisprudéncia (106 decisions entre 1972 e 2000) visant a exclure del camp referendari las leis ligadas a la leis tocada per l’article 75 e aqueste que la fòrça normativa es superiora a aquesta de las leis ordinàrias e tanben aquesta que lo contengut normatiu pòt pas èsser modificat sens portar aténher a las disposicions constitucionalas que meton en òbra. La Cort contraròtla las condicions de forma de las questions referendàrias per permetre un vòte conscient dels electors mas examina tanben la finalitat cercada per l’abrogacion referendària (efièch normatiu cercat, efièch non manipulatiu es a dire non creator d’una novèla reglementacion).
Autres referendums
L'article 138 de la Constitucion prevei la possibilitat de sometre una lei constitucionala a un referendum. Los tres referendums d'aqueste tipe se debanèron 2001, 2006 e 2016
Mai, en aplicacion de l'article 132 de la Constitucion, un referendum pòt decidir de la fusion de regions o de la creacion de novèlas regions.
Letònia
Òc, en 2003 sus l'adesion de l'Union europèa.
Non, en 2012 sus l'adopcion du rusa coma lenga oficiala.
Liechtenstein
De referendums facultatius son regularament organizats.
Lituània
Òc, en 2003 sus l'adesion a l'Union europèa.
Luxemborg
Un referendum consultatiu sus la Constitucion europèa se debanèt lo 10 de julhet de 2005. Un autre referendum se debanèt lo 7 de junh 2015, portant sus l'autreg del drech de vòte a partir de l'edat de 16 ans, sus l'autreg del drech de vòte a las legislativas pels estrangièrs e sus la limitacion de la durada de las foncions ministerialas.
Malta
Òc, en 2003 sus l'adesion à l'Union europèa.
Norvègia
Per dos còps, en 1973 e en 1993, lo pòble norvegian foguèt consultat sus l’adesion a l’Union europèa. Dins ambedos cas lo vòte foguèt non.
Païses Basses
Un referendum consultatiu sus la Constitucion europèa se denaèt lo 1èr de junh 2005. Resultat: reget à près de 61 % dels vòtes.
La lei del 1èr de julhet de 2015 permet de desencadenar un referendum consultatiu a posteriori sus cada lei votada pel Parlament neerlandés (levat de tèxtes concernant l'ostal reial, lo budget, o encara la Constitucion), a condicion de reünir signaturas, siá 1,7 % de la populacion. Lo referendum es valable sonque se al mens 30 % dels electors se desplaçan a las urnas. Aquesta lei es realizada pel primièr còp amb lo referendum del 6 d'abril de 2016 sus l'accòrdi d'associacion entre l'Ucraïna e l'Union europèa, per que una majoritat del Parlament s’exprimiguèt en favor del respècte del resultat.
Polonha
Òc, en 2003 sus l'adesion a l'Union europèa. Un referendum consultatiu sus la Constitucion europèa èra previst en 2005 mas foguèt annulat.
Portugal
Un referendum consultatiu sur la Constitucion europèa tanben foguèt annulat. En 2007, un referendum sus l'interrupcion volontària de prensa.
Republica chèca
Òc, en 2003 sus l'adesion a l'Union europèa.
Reialme Unit
Dempuèi 1973 (referendum en Irlanda del Nòrd), la procedura del referendum ven sempre mai abituala al Reialme Unit. I aguèt de referendums dins los païses constituents del Reialme Unit, tanen dins de regions e vilas.
I aguèt fins al 26 de junh de 2016 pas que tres referendums a l'escala del Reialme Unit: lo primièr en 1975 sus la question del manten al sen de la CEE, los britanics deguèron respondre a la question,. Lo sgond se debanèt lo 5 de mai de 2011 e portava sus l'introduccion d'un mòde de vòte batejat « vòte alternatiu ». Fin finala lo 3n se debanèt lo 26 de junh de 2016, e portava sus la demrança o la sortida del Reialme Unit de l'Union europèa (« Should the United Kingdom remain a member of the European Union or leave the European Union? » ): la sortida foguèt aprovada per près de 52 % dels vòtes exprimits, la participadion essent de 72 %.
Soïssa
Al nivèl fedeal, existís 2 tipes de referendum: lo referendum obligatòri, al subjècte de tota revision de la Constitucion, l'adesion a d'organizacions de seguretat collectiva o a de comunautats supranacionalas e los arrestats federals urgents desprovesits de basa constitucionala e que la durada de validitat passa una annada, e lo referendum facultatiu, qu'a per subjècte tot acte federal per que 8 cantons o soïssas demandèron una votacion.
La mèsma possibilitat de referendum facultatiu existís tanben al nivèl dels cantond e de las comunas, amb pasmens un nombre requerit de signaturas mai feble. Dins unes cantons e unas comunas, un « referendum constructiu » es obligatòri per totes las leis introdusent de depensas novèlas (es a dire non previst pel budget annal) superioras à un montant definit.
Chantarela
Chantarela o Chantarèla (Chanterelle en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Referendum
Soïssa
La Soïssa coneis tanben un drech d'initiativa populara al nivèl federal (initiativa populara federala) permetent als ciutadans de prepausar una modificacion de la Constitucion federala, mas tanben als nivèls cantonal e comunal.
Chantarela
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Les Trois-Domaines
Les Trois-Domaines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Chantarela
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Chantarelas, en 1302, Chanterelle, en 1672, Chanterelles, en 1673, Chantarelles, en 1777, Chantarelle, en 1778. La fòrma de 1302, Chantarelas, la sola en occitan, poiriá justificar la marca delh plural, benleu muda dins la prononciacion actuala, o vocalizada (-s > [-j]). Lo nom auriá, segon Dauzat, que s'apeja sobelh sens delh mot occitan, lo sens de « luòc que los aucèls i chantan ». I a d'autres vialatges que s'apèlan Les Chanterelles, La Chanterelle, Chantarel (en francés), un nom que conven al mens en microtoponimia (Chantarela èra pas una parròquia ).
Referendum
Suècia
Òc, 6 depuèi 1922.
Les Trois-Domaines
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chantarela
Istòria
La comuna se creèt en 1847, delh territòri de Condat.
Referendum
Austràlia
Òc, necessari per modificar la Constitucion (8 sus 43 dempuèi 1909 foguèron aprovats).
Problematicas
La practica d'aqueste metòde ligat a la democracia dirècta mòstra un cèrt nombre de limitas que pòt resumir en tres punts:
Chantarela
Nòtas
<references group="N"/>
Les Trois-Domaines
Istòria
La municipalitat dels Tres-Domenis es eissida de la fusion, en 1973, de las ancianas comunas d'Issoncourt, Mondrecourt e Rignaucourt.
La commune des Trois-Domaines est issue de la fusion, en 1973, des anciennes communes d'Issoncourt, de Mondrecourt et de Rignaucourt.
La commune accueille depuis le 10 juin 2007 la gare de Meuse - TGV.
Pototo
Pototo (deu quíchoa pututu : "conca" e "trompa" hèita dab la medisha) qu'ei un instrument de vent de la familha deus coires, tan vau díser ua trompa hèita dab ua conca, orginària deus Andes ; emplegat per mantua civilizacion que s'i succedín, qu'èra emplegat abans l'invasion espanhòu peu Tawantinsuyu (tant vau díser l'Empèri Inca), en particulars peus sosn foncionaris chasquis qui asaguravan correspondència e logisticas au mejan d'estanquets (aperat tambos)
Gajac
Gajac (Gajac en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Gajac
Las fòrmas ancianas son Gajac (B. de ~), en 1186, Gaiac (mapa deu sègle XVII, en francés). Los toponimistas son unanimes : Gajac ven deu nom latin d'òme Gaius, dab lo sufixe -acum, , latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Gajac èra donc probablament un ancian grand maine antic qu'avèva per mèste Gaius.
Varenas (Peitau)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Quadratura del cercle
right|thumb|La quadratura del cercle: las airas d'aquel rectangle e d'aquel cercle son egalas. En 1882, foguèt demostrat qu'aquela figura pòt pas èsser construïda amb un nombre finit d'estapas amb una règla e un compàs La quadratura del cercle es un problèma geometric prepausat per de matematicians de la Grècia antica. Es lo desfís de far la construccion amb règla e compàs d'un carrat amb la meteissa aira qu'un cercle donat utilizant pas qu'un nombre finit d'estapas.
Varenas (Peitau)
Nòtas
<references group="N"/>
Quadratura del cercle
En 1882 foguèt demostrat que lo problèma es irresolvable, en consequéncia del teorèma de Lindemann-Weierstrass que mòstra que Π es un nombre transcendent, al luòc d'esser un nombre algebric. Es a dire, pi (π) es la racina de cap de polinòm de coeficients racionals. Qualques decennias abans 1882 foguèt demostrat que se π es un nombre transcendent, alara la construccion amb règla a compàs seriá impossible. E foguèt aquel an que se demostrèt que π es transcendent. En consequéncia, se pòt pas far de construccions geometricas exactas de la quadratura del cercle. Pasmens, es possible dessenhar una bona aproximacion en un nombre finit d'estapas, qu'existisson de nombres racionals fòrça prèp de π.
D'un biais mai abstrach aquel problèma tanben se pòt comprendre de la mena seguenta. Donats qualques axiòmas precises de la geometria euclidiana se referissent a l'existéncia de linhas e cercles determinan aqueles axiòmas l'existéncia d'aquel carrat?.