cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monopòli
Lo monopòli dins l'istòria
Dins lo cas dels camins de fèrre, Walras utiliza l’idèa d’Adam Smith concernent las infrastructuras que l’utilitat per la societat es evidenta maq que la profitabilitat per l’entrepresa es pas establida. Walras i apond que lo camin de fèrre per exemple, se revèla, mai qu’un servici mercand, tanben un servici public, util en temps de guèrra, servissent a unir lo territòri, per transmetre los jornals, e obliga a ligar de grandas villes. Mai, los còsts de construccion du ret ne fan a l’evidéncia un monopòli natural.
Lo risc per la societat de la dominacion dels camins de fèrre per d'intereses egoïstas, pòrta, coma pel gas, tant sus las quantitats produchas que suls prètz. Lo monopòli impausarà de prètz fòrts, mas subretot n’utilisarà pas sos beneficis per obrir las linhas que la rendabilitat es incertana per el. Li manca sovent la clavesença al subjècte. La gestion per l’Estat del monopòli natural dels camins de fèrre auriá donc la dobla utilitat del prètz bas e de l'acabament rapid dels rets, causa que lo mercat pò realizar sonque en situacion de concurréncia.
Objeccions
Las Companhiás de las Índias amassan de pichonas companhiás que fusionan jos l’egidi de l’Estat per mermar la concurréncia, aumentar los beneficis comercials e melhorar l’eficacitat militara e coloniala de lors flotas. La Companhiá neerlandesa de las Índais orientalas (VOC), e la Companhiá Anglesa de las Índias Orientalas se disputan lo contraròtle del comèrci en Asia del Sud Èst. La recerca del monopòli èra essencial dins la realizacion d’importants beneficis, e las companhiás esitavan pas a destruire de plantacions autoctònas potencialament rivalas per s’assegurar l’abséncia de concurréncia. Unes economistas liberals penson que los cases de monopòlis vertadierament "naturals" son de fach fòrça rares. L'exemple mai sovent citat es aquel de las companhiás aerianas que las linhas interioras, subretot, èran dichas rendablas pas que per un sol operator, justificant atal los monopòlis d'accés aeroportuaris longtemps reservats a las solas companhiás nacionalas per un argument de monopòli "natural" de ret. Los resultats encara incertans de la liberalizacion de las linhas interioras permeton pas uèi de trencar. Existís de linhas per que lo prètz casèt fòrça, alara que per d'autres un sol operator capitèt, e qu'en França unas companhiás low cost fan la caça a las subvencions de las collectivitats territorialas.
Per d'unes, l'estat de monopòli d'una entrepresa sus un mercat seriá alara una situacion transitòria destinada a desaparéisser o dels fach dels clients s'organizant per trobar d'autres fornisseires, veire produire d'esperel lo ben (cas de las entrepresas grossas consomatriças d'electricitat se dotant de lors pròpras capacitats de generacion), o de las entrepresas tecnicament capables de los concurrenciar de biais eficaç.
Lo monopòli legal
Lo monopòli legal ven de l'intervencion d'un organ reglamentari (Estat o collectivitat) que restrenh la concurréncia sus un mercat donat per tòca d'aténher un objectiu donat (amenatjament del territòri, ben estrategic...). Lo monopòli legal pòt prene la forma d'una licéncia d'expleitacion exclusiva balhada a un agent privat o aquela d'un monopòli public, realizat per la quita collectivitat.
La nction de monopòli legal rejonh largament la distinccion entre lo monopòli de fach, impausat per las fòrças del mercat, e lo monopòli de drech, impausat per la legislacion.
Originas e justificacions dels monopòlis legals
Una primièra causa de l'existéncia de monopòli legal es ligada a la nocion de servici public, qu'exclusís las activitats mercandas d'unes sectors d’activitat, ont l’Estat pòt per exemple impausar la gratuitat. Walras parla per exemple de « monopòli moral. » L’educacion ne pòt èsser un exemple.
Una segonda justificacion ja foguèt abordada; es ligada a l’existéncia de monopòlis naturals.
L’Estat pòt tanben atribuir de monopòlis a de fins estrategicas o d’amenatjament del territòri. Un exemple istoric es aquel de las grandas companhiás de comèrci de las poténcias mercantilistas d’Euròpa a partir del sègle XVII. Lo monopòli balhat pels diferents païses europèus a una companhiá nacionala, permetián de far mai coerentas las estrategias militaras de las companhiás de comèrci que podavan èsser plaçadas en guèrra armada, o entre elas, o contre de poténcias europèas advèrsas o autoctonas.
La poténcia publica assegura tanben la proteccion dels brevets e dels copyrights que permeton als innovadors de dispausar d’un monopòli temporari sus lors novelums. Balhar un monopòli legal sus una durada donada e sus un produch ciblat en escambi de la publicacion de las especificacions d'aquel produch constituís l'instrument essencial per motivar lo novelum (brevets e copyrights). S'agís alara de permetre a l'innovador de se pagar los còsts de recerca e desvelopament e de recebre una justa retribucion de son investiment mercé a la renda de monopòli que li es balhada de biais temporari. En contrepartida, deu, pels brevets, publicar los procediments de fabricacion atal aparats.
La recerca de renda
Aquel rasonament pòt implicar per las firmas de despensas importantas de lobbying jos la forma de dejós de man o de subvencions a de partits politics dins los païses qu l’autorizan. Pels teoricians del public choice coma Gordon Tullock, l’ineficacitat del monopòli privat garantit per l’intervencion legala de l’Estat es donc agravada pel fach qu’una importanta partida du transferiment de demai dels consomators cap al productor, es de fach despensada de biais improductiva près dels dirigents politics.
Generalitats
En 1974, Anne Krueger estimava qu'aquelas activitats de recerca de renda (rent-seeking) representavan un degalhatge annadièr de mai de 7 % del PNB en Índia, e fins a 15 % en Turquia.
Sul plan politic, los privilègis balhats pels poders publics en torna de las activitats de lobbying de las entrepresas prenon plan sovent la forma d’un poder de monopòli autrjat per una legislacion protectionista al subjècte de las entrepresas estrangièras.
Lo monopòli local
Un monopòli local es una entrepresa que dispausa d'una situacion de monopòli dins una sospartida de l'espaci geografic o de l'espaci dels produchs. Aquel concèpte servís a designar las entrepresas que son en practica en situacion de monopòli al subjècte de lor demanda, quitament se son d'una talha pichona al vejaire del mercat d'ensemble per un ben.
Per exemple, lo cas d'una estacion servici dins una region isolada, sens concurrents a mens de 50 quilomètres. Una tala estacion servici pòt aumentar lo prètz de ant qu'aquò còsta als automobilistas de far los 50 quilomètres per se'n anar al concurrent. Aquel tipe de renda es conceptualament equivalent a aquel de las rendas eissidas d'un monopòli. Autres exemples : restauracion dins los trains, restaurants de plaja, o los cafès d'unes musèus o sites; dins l'espaci dels produchs, una entrepresa servissent de bens fòrça especializats, per exemple essent la sola a importar un ben exotic que la demanda es flaca.
Lo monopòli Multiestabliments :
Lo monopòli multiestabliments es dins la situacion seguenta: enfrenta pas qu'una sola foncion de demanda mas ten mai d'una foncions de còsts. Atal maximiza son benefici realizant l'egalitat seguenta: Rm = Cm1 = Cm2 Amb Rm : La recepta marginala  Cm  : Còst marginal
Lo cas del monopòli Multiproduchs :
Dins aquel ca particular du monopòli classic, l'entrepresa enfrenta mai d'una foncions de demanda tot avent mai d'una foncions de còst (mai sovent egala al nombre de produchs venduts).
I a mai d'un cases particulars d'aquel tipe de monopòli:
La concurréncia monopolistica
La concurréncia monopolistica designa una estructura de mercat ont aquel es separat en ròdols, cadun servit per un monopòli local. Un tal encastre permet l'existéncia d'una forma de concurréncia entre los monopòlis; las frontièras entre los diferents ròdols essent endogèns, determinats per l'accion de caduna dels monopòlis.
La concurréncia monopolistica s'encontra sus de mercats de bens avent une identitat fòrta (imatge de marca, per exemple) que fa d'un ben donat un substitut imparfièch dels autres. Aquò s'aplica atal als vestits de marca coma consòlas de videojòcs.
Aquel concèpte designa atal una granda varietat de situacions intermediàrias entre la concurréncia perfiècha e lo monopòli teoric. La règla generala d'aquel tipe de cases es que cada monopòli local beneficia d'una renda tan mai importanta que l'elasticitat de substitucion entre los bens es flac, autrament dich qu'un ben donat es un mai marrit remplaçant d'un autre. Aquela elasticitat constituís alara una mesura del poder de monopòli de cada entrepresa. La volontat de diminuir aquela elasticitat (de mermar la facilitat de passar d'un produch a l'autre) explicariá atal las somas engatjadas en publicitat en constitucion d'un imatge de marca o en restriccion de compatibilitat per las entreprisas engatjadas dins une concurréncia monopolistica.
Determinacion de l'equilibri de monopòli
Se lo monopòli enfacia una demanda dels consomators que se contracta quand lo nivèl de prètz aumenta, lo monopòli a interés a mermar son ofèrta de produch per vendre a un prètz mai naut. Lo monopòli restrenharà son ofèrta fins a que lo ganh en aument del prètz per unitat venduda que realiza serà compensada per la pèrda sus son volum de venta.
Sus un mercat concurrencial, la concurréncia entre las entrepresas a per consequéncias d'egalizar lo prètz de venta al còst marginal de produccion, es a dire lo còst de la darrièra unitat producha. Lo monopòli essent pas somés a aquela pression concurrenciala, es en mesura de vendre sos produchs al dessús del còst marginal, obtenent atal de beneficis mainauts. A la diferéncia d'una situacion d'oligopòl o de concurréncia, lo cas del monopòli es lo sol ont es indiferent que lo monopòli fixe son prètz o son volum de ventas sul mercat.
Apròche grafic
En situacion de monopòli, l'entrepresa es capabla de determinar un prètz, q'influencia lo volum de produchs venduts. En efièch, l'entrepresa que vl aumentar lo volum de sas ventas deu, per çò far, bassar sos prètz. Lo prètz, es a dire la recepta mejana, es donc una foncion descreissanta de la quantitat producha. Se la recepta mejana es descreissanta, alara matematicament, la recepta marginala, es a dire la recepta provocada per la venta d'una unitat suplementària, es a l'encòp descreissenta e inferiora a la recepta mejana.
Lo benefici alrar egal a la recepta mejana, que se trai lo còst mejan, multiplicat per la quantitat producha. Es presentat per la superfcia vertía sul grafic.
Melay (Nauta Marna)
Melay (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Monopòli
Apròche matematica
Lo profièch (\ \Pi) del monopòli se determina per la recepta de sas ventas (si RT la recepta totala per una produccion Q), a que sostrai sos còsts de produccion totals (siá CT lo còst total per una produccion Q). S'obten :
Melay (Nauta Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Monopòli
Apròche matematica
La recepta totala es, ela, egala a la recepta mejana (per unitat venduda, es adire lo prèt de venta unitari) multiplicat pel nombre d'unitats vendudas. Avèm donc
D'ont après derivacion:
O encara
D'un autre costat, se supausa que RM, la recepta mejana (es a dire lo prètz) es una foncion descreissenta. Aquela ipotèsi ven dels fach que l'entrepresa que vòl far creisser la quantitat (Q) d'unitat venduda deu acceptar una bassa del prètz de venta. La relacion matematica entre la variacion marginala e la mejana implica que se RM descreis, alara Rm ne fa del meteis e \ RM > Rm.
\ Rm'(Q)<0 e \ Cm'(Q)>0
d'ont
Donc \ \Pi' es una foncion descreissenta, que segon lo teorèma de la bijeccion, s'annula pas que per una unica valor Qm. Aquela valor determina la quantitat producha per que lo monopòle maximiza son profièch. Segon las règlas de basa, la foncion \Pi atenh un extrèm quand sa derivada es nula, e avèm donc :
Mais en situacion de concurréncia l'equilibri es donat per la relacion :
E coma \ RM > Rm, avèm. Donc, ambedos foncion essent descreissantas, avèm fin finala :
Fin finala coma lo prètz essent una foncion descreissentae de la quantitat :
Concluson : La quantitat d'equilibri en situacion de monopòli es inferiora a aquela de concurréncia, alara que lo prètz d'equilibri del monopòli es superior a aquel d'un mercat concurrencial.
Autres determinants de prètz
La téoria dels mercats contestables repausa sus un argument unic: se un monopòli fa de profièchs, deu existir d'entrepresas volent intrar sul mercat per prene una partida d'aqueles profièchs vendent un pauc mai e mens car que lo monopòli en plaça. Dins sa version extrèma, aquela teoria afirma donc que la menaça que fa pesar aquela intrada potentciala obliga lo monopòli a se comportar coma s'èra efectivament en concuréncia perfiècha, e a vendre al còst mejan. Lo monopòli se destria alara pas gaire de la situacion de concurréncia.
Aquela teoria d'en primièr foguèt prepausada per W. J. Baumol, J. Panzar e B. Willig dins Contestable Markets and the Theory of Industry Structure, Harcourt Brace, Nòva York, 1982.
En practica, intrar sus un mercat es costós (còsts fixes). Un intrant potencial intrarà donc pas que s'espèra far de profièchs superiors a aqueles còsts, çò que serà pas possible se lo monopòli en plaça l'obliga a una guèrra de prètz que mena ambedoas entreprisas a vendre al còst mejan. La pression concurrenciala potenciala depend donc de l'amplor dels còsts fixes e de la credibilitat de la menaça de guèrra del prètz (un còp lo nòu intrat sul mercat, lo monopòli pòt aver interés a partejar la renda amb el pluslèu que de far la guèrra).
Empiricament, aquela teoria explica un fenomèn recurrent observat pendent l'obertura a la concurréncia d'un mercat ont agissiá un monopòli: se vei que lo monopòli bassa lo prètz abans que pas cap d'autre entrepresa siá intrada sul mercat. Signala atal sa volontat e sa capacitat e engatjar amb un intrant une guèrrz de prètz puslèu que de partejar la renda.
Lo monopòli discriminant
drecha|vinheta|450x450px|Cas d'un monopole pratiquant une discrimination entre deux groupes de consommateurs Dins aqueles cases presentats fins ara, lo monopòli vend son produch a un prètz unic. Se fixa un prètz naut, restrenh la clientèla empachant los crompaires dispauats a pagar qu'un pichon prètz de crompar lo produch. Se fixa un prèz bas, lo monopòli n'expleita pas la disponibilitat a pagar de mai rics que serián prèsts a pagar mai per obténer aquel ben.
Lo monopòli pòt donc far créisser son profièch en practicant un prètz diferent per diferentas categorias de consomators, segon l'impacte qu'a lo prètz sul volum de lor consomacion. S'agís simplament de far pagar mai cars los crompaires prèsts a pagar mai, e de balhar una reduccion sonque als grops pels quals un prètz inferior provòca una nauta importanta de las ventas. Un exemple tipic de discriminacion es, per exemple, las reduccions permesas per la detencion d'una carta d'estudiant. Acordar a un estudiant una reduccion permet d'aumentar las ventas sens pel tant mermar lo prètz pagat pels autres consomators.
Atal lo grafic de drecha representa la situacion d'una entrepresa que fa pagar dos prètz diferents, a doas categorias diferentas de consomtors. Vend una quantitat X1 de produchs a un prètz P1, puèi vend (X2-X1) produchs a un prètz inferior P2. Çò fasent, aumenta son profièch al prejudici del grop de crompaires discriminat negativament.
Se pòt pas per tant conclure que la situacion profiècha als grops de crompaires beneficiant d'un prètz reduch, car quitament reduch, aquel prètz demora al dessús del prètz practicat per l'ensemble dels crompaires en situacion de concurréncia.
Es tanben possible de practicar una discriminacion sus las unitats vendudas. En efièch, cada consomator tend trobar una satisfaccion mai granda dins las primièras unitats que consoma d'un ben, l'utilitat marginala de gaireben totes los bens essent descreissenta. Es donc pas prèst a pagar lo meteis prètz per la primièra unitat que per la seguenta. Lo monopolaire a donc interés a diferenciar, per cada client, lo prètz de las unitats vendudas vendent las darrièras mens caras que las primièras.
Un dels primièrs teoricians del monopòli discriminant es Jules Dupuit. Al sègle XIX, explicava atal la creacion de bilhets de diferentas categorias dins los teatres o los trens. Segon el, dins lo cas d'un tren, « un tarif de tres clasas donariá a l'encòp mai de recepta neta e mai de vitjaires; es clar que multiplicant fòrça las classas se poiriá far pagar als viatjaires tota l'utilitat que tiran del camin [de fèrre]. » Atal, « per empachar lo vitjaire que pòt pagar lo vagon de 2a<abbr class="abbr" title="Deuxième"> classa d'anar dins aquel de 3a. Se tusta sul paur, non pas que se vòl lo far sofrir personalament, mas per far paur al ric. »
Ineficacitat del monopòli segon la teoria neoclassica
drecha|vinheta|450x450px|Les surplus du producteur et des consommateurs dans une situation de monopole L'analisi en tèrmes de demai de l'equilibri del monopòli al comparar d'aquel de concurréncia mena l'economia neoclassica a conclure a l'ineficacitat del monopòli.
L’efièch sul prètz es doble. L'auça del prètz provòca a l'encòp una auça del profièch de l’entrepresa, mas tanben una diminucion de sa produccion. Se destria donc dos efièchs. L’un es neutre, s’agís del transferiment de riquesa que s’opèra entre los consomators e lo productor al prejudici dels primièrs; es ligat a l’aument del prètz. Pasmens, la reduccion dels volums produchs provca una reduccion neta de riquesa pels consomators e pels productors que degun ne fa benefici (superfícia roja sul grafic çai costat): aquò se nomena la pèrda seca del monopòli. Per resumir, l’efièch negatiu qu’a lo monopòli sul ben èsser dels consomators es compausat pas qu’en partida per la renda percebuda per l’entrepresa.
Lo monopòli es donc contestable que siá del costat del consomator, e tanben de la societat en general car sa riquesa mermèt.
Monopòli, Dinamisme e novelum
Joseph Schumpeter mostrèt que la dinamica de la creissença economica repausava sus la capacitat de las entrepresas a obténer de rendas de monopòlis en prèmi de lors esfòrces de novelum. Explica los periòdes longs de prosperitat per l’apareisseon de monopòlis ligats a d'avançadas tecnologicas. Atal, una entrepresa realizant un novelum abans los concurrents obten una exclusivitat li balhant un poder de monopòli, e es aquela exclusivitat que justifica son investiment. Lo profièch anticipat per l’entrepreneire provòca son recors al credit bancari e estimula l’investiment a l’escala de la societat. Tanben, la renda percebuda per l’entrepresa monopolara provòca a tèrme una reaccion d’imitacion de gaireben totas las autras entreprisas, que recorrisson tanben al credit per fa benefici del novelum. Aquel fenomèn d’imitacion merma, a tèrmes, las oportunitats de monopòli, provocant une rarefaccion de la demanda de credit e una fasa economica de recession, fins a que de novèlas oportunitats aparescan.
La dinamica del capitalisme implica donc que l’Estat lucha pas contra los monopòlis a lor creacion, car lo monopòli ven premiar un esfòrç creatiu de las entrepresas. Pasmens, pòt encoratjar lo novelum defendent lo monopòli per de mesuras legalas, coma la proteccion temporària per l’atribucion de brevets. Mas aquel tipe de monopòli deu pas contunhar a long tèrme.
Schumpeter apond que los principals novelums sont duguts, non pas a d'entreprisas somesas a una fòrta concurréncia, mas a de monopòlis. Son argument repausa sus l'idèa que sols los monopòlis dispausan de profièchs positius, que lor servisson a financiar aquelas activitats dins l'esper de manténer lor avança tecnologica e lor poder de monopòli.
Per Partha Dasgupta etJoseph Stiglitz, las situacions de monopòli son de fach desfavorablas a la Recerca e desvelopament (R&D). En efièch, una entrepresa produsent sus un mercat ont existís una concurréncia reala o potenciala es constrencha a d'esfòrces de novelums per garantir sa posicion. Per exemple, una entrepresa dominant un mercat a interés a investir en R&D per mantenir son avança al repècte dels eventuals intrants. Ambedos autors ne concluson que l’entrepresa despensarà mai en recerca s'es en situacion de concurréncia o se son monopòli es contestat.
Union europèa
Al vejaire de las legislacions francesa e comunautària, lo monopòli es pas sanccionat coma tal mas son abús o es.
En drech comunautari, l'article 82 du Tractat establissent una Constitucion per Euròpa dins son alinea primièr, fonda la sanccion de « l'abús de posicion dominanta ».: Es incompatible amb lo mercat comun e interdit, dins la mesura ont lo comèrci entre Estats membres es susceptible de n'èsser tocat, lo fach per una o mai entrepriesas d'expleitar de biais abusiu une posicion dominanta sul mercat comun o dins una partida substenciala d'aquel. Lo drech francés repèta aquela enebicion dins l'article L410-2 del Còdi de comèrci mas permet pasmens -segon l'article L420-4- d'i escapar quand las practicas anticoncurrencialas resultan d'una lei o d'un tèxte reglamentant l'aplicacion d'aquela lei, o quand « los autors [de practicas anticoncurrencialas] pòdon justificar qu'an per efièch d'assegurar un progrés economic », o encara,al respècte de las categorias d'acòrdis e acòrdis individuals, sus decret del ministre de l'economia amb avís confòrme del Conselh de la concurréncia.
En drech comunautari, la Comission adreça d'injonccions a arrestar l'abús e infligís de multas.
En drech francés, lo jutge pòt atribuir de domatges e intereses al tèrç victima de practica anticoncurrenciala; en cas d'activitat fraudulosa volent constituir un monopòli o quina que siá practica anticoncurrenciala, la responsabilitat penala pòt èsser engatjada (Còdi de comèrci, article L420-6).
Las organizacions encargada de realizar aquela legislacion son :
Estats Units d'America
Als Estats Units d'America, las leis antitrust an per objectius d’eliminar una entravas a la concurréncia. Aquela legislation foguèt realizada a partir de la fin del sègle XIX e del vòte du Sherman Antitrust Act en 1890.
Segon lo Sherman Antitrust Act, la posicion de monopòli es pas d'esperela illegala, tampauc l’aplicacion d'un prètz naut o la reduction de la produccion. Pasmens, es interdit tota actitud visant a establir o servar un monopòli per de mejans desleilas. Aquel tipe de comportament pòt èsser sanccionat per de restructuracions de lqs entrepresas, veire de desmantelaments. De talas decisions de justícia demoran raras.
Lo Clayton Antitrust Act de 1914 reglamenta las fusions d'entrepresa per empachar de combinasons e d'acquisicions susceptiblas de noire a la concurréncia o volent constituir un monopòli. S’agís d’una lei prospectiva, que cerca a empachar la realizacion d'unas operacions mostrant lors efièchs futurs probables sus la concurréncia. Pòt tanben anullar de fusions ja realizadas. Implica, segon l’importança de l’operacion, per las entrepresas lo dever de notificar de per abans lors fusions, que lo cas siá estudiat.
Las leis antitrust contenon tanben des disposicions volent interdire los ententas entre entrepresas volent fixar lo prètz.
Lo cas mai celèbre d’aplicacion d'aquelas leis demora lo desmantelament de la Standard Oil de Rockefeller. Lo 15 de mai de 1911, la Còrt suprèma dels Estats Units d'America ordona la division de la Standard Oil fins a trente quatre companhiás independantas, avent caduna un conselh d'administracion.
La Federal Trade Commission e l'Antitrust Division de Departament de la justícia dels Estats Units d'America son encargats de far respectar d'aquela legislacion.
Autres exemples
Lo Japon a un drech de la concurréncia en partida eritat de la precéncia dels EUA l'endeman de la Segonda Guèrra mondiala. L'organizacion encargada de l'applicacion del drech es la Japan Fair Trade Commission.
Espessàs
Espessàs (en francés, oficiaument, Espessas) qu'ei ua anciana comuna occitana de Gasconha, annexada en 1813 per Aubia qui's prengot lo nom d’Aubia e Espessàs.
Administrativament, qu'èra dens lo departament francés de Gironda. Au dia de uei qu’ei dens la comuna navèra de Vath de Virvèa.
Canton de Riupeirós
Lo canton de Riupeirós o de Ropeirós es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Vilafranca de Roergue, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, totas las comunas passèron al canton d'Avairon e Tarn (burèu centralizator : Riupeirós).
Lista dels primièrs ministres de Guinèa
thumb|150px|Blason de Guinèa. Aquesta es la lista dels primièrs ministres de la Republica de Guinèa aprèp l'independéncia del país.
Canton de Riupeirós
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.
Composicion
Lo Canton de Riupeirós se compausava de 6 comunas :
Istòria
Lo canton de Riupeirós se creèt en 1790 dins lo districte de Vilafranca.
En 1801, lo canton de Riupeirós siaguèt conservat
A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton de Riupeirós siaguèt suprimit o se se vòl espandit al canton d'Avairon e Tarn.
Lo 1èr de genièr de 2016, las comunas de La Bastida de l'Avesque, Sent Sauvador, Vabre e Tisac fusionèron dins la comuna novèla del Bas Segalar.
Canton d'Aush Nòrd-Èst
Lo canton d'Aush Nòrd-Èst es una division administrativa francesa, situada dins lo departament de  e la region de.
Geografia
Aqueth canton qu'ei organizat au torn d'Aush dens l'Arrondiment d'Aush. La sua altitud que va de 114 m (Aush) a 281 m (Aush) per ua altitud mejana de 189 m.
Composicion
Lo canton d'Aush Nòrd-Èst se compausa de las 9 comunas seguentas :
Sotada
La sotada es una activitat que consistís a nadar en immersion (sotar), siá en fasent servir un escafandre classic (alimentat en aire per un tudèl religat a la superfícia), siá amb un escafandre autonòm, o en apnèa.
Concas (Roergue)
Concas (Conques en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es comuna delegada de la comuna novèla de Concas de Roergue dempuèi lo 1èr de genièr de 2016.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. Vista panoramica de la vila|thumb|left|250px Lo vilatge es situat al jonhent de Dordon e d'Ocha, que forma a aquel endrèch una mena de cauquilha (« Concha » en latin, « Conca » en occitan), que donèt lo nom al vilatge.
Vains
Vains es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Concas (Roergue)
Geografia
Al nòrd de Rodés, al fons d'una comba apareis lo vilatge medieval de Concas serrat a l'entorn de l'Abadiá de Santa Fe, a mièja penda de l'adrech. Los ostals dispausats en espalier viran las siás façadas principalas cap al miègjorn. L'esquist regna aicí en mèstre e porgís non solament la pèira de bastir mas tanben lo pavat de las carrièras e las lausas dels tets. Cedís la plaça a la pèira de talha e al gres ròsa o gris, mai rarament al granit, pels enquadraments de las pòrtas e de las fenèstras. Es l'associacion d'aquelas pèiras e de la sabla de Dordon, eissida de la desagregacion de las ròcas de meteissa origina, que dona al patrimòni bastit de Concas las siás tintas òcras dels rebats rosats en armonia perfiècha amb lo sieu environament.
Vains
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Concas (Roergue)
Toponimia
thumb|right|250px|Panèl de dintrada a Concas.
Luòcs e monuments
thumb|left|300px|L'abadiala de Santa Fe
País Valencian
Lo País Valencian (en valencian: País Valencià), oficialament Comunautat Valenciana (en valencian: Comunitat Valenciana; en espanhòl: Comunidad Valenciana), dicha tanben e simplament Valéncia (en valencian: València), es una region d'Euròpa del Sud dins la Mediterranèa situat a l'èst de la peninsula Iberica. Es una comunautat autonòma d'Espanha reconeguta coma nacionalitat istòrica en son Estatut d'Autonomia segon la Constitucion espanhòla. Segon qualques nacionalistas coma Joan Fuster, lo País Valencian es una part dels Païses Catalans, una entitat culturala (o per autres, una sola nacion) qu'inclutz tots los territòris ont s'espandís istoricament la lenga catalana.
Son territòri s'estend entre lo riu Sénia a Vinaròs e fins a Pilar de la Foradada, al delà de la desbocadura del riu Segura, amb una delimitacion terrèstra de 840 km de longor, e 518 km de longor de còsta. De mai de mai, las islas mediterranèas de Nòva Tabarca e de las Columbretes, son tanben d'administracion valenciana. Sa posicion geografica es 40º 47' a l'extrèm nòrd, 37º 51' a l'extrèm sud, 0º 31' E a l'extrèm oriental, e 1º 32' W a l'extrèm occidental.
Sas originas remontan a l'istoric Reialme de Valéncia creat al sègle XIII coma causa de la colonizacion feudala de catalans e aragoneses, fondamentalament e per aquel òrdre, dels reialmes de taifas islamics de Valéncia, Dénia, e part de Múrcia. Après la supression del Reialme en 1707 pels Decrèts de Nòva Planta del rei Felip V d'Espanha, tanben conegut coma Felip el Socarrat, e dels frustrats assages d'aténher l'autogovèrn a la fin del sègle XIX e al començament del XX, en 1982 obten fin finala l'autogovèrn amb un Estatut d'Autonomia qu'es estat reformat en 2006.
Administrativament limita a l'oèst amb Castelha-la Mancha e Aragon, al sud amb Múrcia, e al nòrd amb Catalonha. I vivon mai de 4,5 milions de personas, e mai se la chifra es fòrça superiora se comptabilizam los abitants de segonda residéncia d'autres païses d'Euròpa e los immigrants pas al cens. Aital, las vilas amb mai de 100 000 abitants son Valéncia (785 732 ab.), Alacant (310 330 ab.), Elx (209 439 ab.), e Castelló de la Plana (163 088 ab.).
Sa capitala es Valéncia e lo gentilici es valencian -a.
Organizacion territoriala
thumb|220px|Comarcas del País Valencian Lo País Valencian quitèt d'èsser un Estat administrativament e juridicament independent après la Batalha d'Almansa a l'an 1707 quand passèt jos administracion castelhana por derecho de conquista segon los Decrèts de Nòva Planta de Felip V de Borbon, en exclusent la localitat de Cabdet de las delimitacions del reialme conquistat.
Son organ executiu es la Generalitat Valenciana.
Províncias
Per de rasons politicas, al sègle XIX l'administracion espanhòla ensagèt sens succès de separar lo territòri entre la província d'Alacant, per una banda, e las de Valéncia e de Castelló per autra, en apondent a la primièra las províncias espanhòlas de Múrcia e Albacete per crear un sud-èst espanhòl, e a la segonda Teròl e Conca per crear un orient espanhòl.
En 1851 s'apondon al País Valencian los territòris istoricament castelhans de Villena dins la província d'Alacant, e de Requena dins la de Valéncia. D'autra banda, la localitat istoricament valenciana de Cabdet, malgrat qu'aja sollicitat sens succès en 1861 son annexion a la província d'Alacant, jamai pas a tornat far partida territorialament del País Valencian dempuèi 1707, e demòra a l'ora d'ara ligada al territòri istoric de Castelha, joncha amb la província d'Albacete.
Aquela division provinciala demòra sens cambiaments fins ara, e seguís solament de critèris omogenèus d'estenduda territoriala e demografica per çò qu'es d'Espanha, e pas de critèris istorics, sociologics o lingüistics.
Comarcas e regions
D'autra banda, al País Valencian existís una fòrça enrasigada tradicion de comarcalisme, se plan la division comarcala actuala, basada en la proposicion de delimitacion de Joan Soler i Riber en 1970, se diferéncia de la division comarcala tradicionala, descricha per Emili Beüt en 1937.
Demografia
200px|right|Densitat de populacion de las municipalitats valencianasLa demografia del País Valencian se concentrava tradicionalament dins de localitats e de zònas de coitiu al bòrd dels rius mai importants (Xúquer, Túria, Segura, Vinalopó), e mai dins de vilas litoralas importantas amb pòrts, segon las activitats agricòlas o comercialas. Las populacions mai importantas solien èsser, pus ancianament, Sagont o Dénia, pendent una granda part de son istòria, Valéncia, Xàtiva, Oriola, Alacant, Elx, Gandia o Vila-real e, pus recentament, Alzira e Castelló de la Plana.
D'aquela distribucion tradicionala, qu'a son origina dins las caracteristicas orograficas e la possibilitat de l'agricultura amb aiga, se deriva que, encara a l'ora d'ara, la densitat de populacion es màger dins las comarcas del centre e del sud e mendre dins las comarcas del Nòrd e de l'interior. Afectèt tanben la demografia (e es benlèu l'excepcion a la distribucion mencionada) la granda activitat industriala o de produchs derivats de l'agricultura, pendent lo sègle XX, dins de vilas de l'interior coma Alcoi, Elda, Novelda, Ontinyent, Petrer, Villena e la Val d'Uixó.
Aus d'aur
thumb|250px|[[Jason tornant l'aus d'aur al rei Pelias. Cratèr de figuras rojas d'Apulia, v. 340 AbC. Lovre.]] Dins la mitologia grèga, l' Aus d'aur (en grèc ancian Χρυσόμαλλον Δέρας / Khrysómallon Déras) es l'aus de Crisomallos, marran alat que serviguèt a Frixos e Elle a fugir sa mairastra Ino. Arribat en Colquida, Frixos immòla lo marran a Zèus e dòna l'aus al rei Eetés, que lo penja a un casse e lo fa gardar per un dragon e d'òmes armats.
Canton de Montesquiu
Geografia
Lo canton que depen en partida deus comèrcis e servicis de Miranda (12 km de Montesquiu, 9 km de L'Ila d'Arbeishan). Au mens a epòca recenta, la foncion de caplòc de canton de Montesquiu qu'es incompleta : pas de gendarmaria, per exemple. La gendarmaria qu'èra a Bassoas e qu'ei barrada dempuish 2013. Lo canton de Montesquiu a pas mei de gendarmaria. La superioritat pus neta de Montesquiu qu'ei sa superficia, de 46,8 km² e sa populacion, per la medisha rason. Peus comèrcis e servicis, Montesquiu que domina, mès pas netament, L'Ila d'Arbeishan, ; peus comèrcis e servicis de nivèu superior (farmacia, notariat), que son pr'aquò a Montesquiu; l'activitat de Bassoas qu'es en devath.
Sept-Sorts
Sept-Sorts es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
País Valencian
Demografia
Poiriam dire, doncas, que la demografia del País Valencian a l'ora d'ara es ja clarament majoritàriament urbana, amb granda influéncia de migracions a causa del torisme e de las migracions sasonièras de segonda residéncia, e amb una clara tendéncia cap a las populacions litoralas.
Sept-Sorts
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aus d'aur
Pelias ordona a son nebot Jason de raubar l'aus d'aur. Medèa traís son paire Eetés e ajuda Jason e los Argonautas a la prene. Pendent la fugida, trenca son fraire Absirta en troces e los jeta dins l'aiga per ralentir Eetés que s'arrèsta per amaçar los troces e lor far de funeralhas dins un luòc alara nomenat Tomis (« trocejat »), çò que daissa als Argonautas lo temps d'escapar.
País Valencian
Lenga
thumb|220px|Extension del [[valencian al País Valencian]] Lo valencian, apartenís al diasystème del catalan-valencian, nomenat catalan dins los autres territòris catalofons (Illas Balearas, Catalonha, L'Alguer, Rosselhon), es reconegut coma lenga pròpria de la Generalitat Valenciana dempuèi 1983 amb la Lei d'Usatge e Ensenhament del Valencian (en valencian: Llei d'Ús i Ensenyament del Valencià), e tanben pròpria del País Valencian dempuèi 2006 a l'Estatut d'Autonomia. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga es l'institucion cargada per las normativas lingüisticas de l'idiòma valencian.
Sept-Sorts
Nòtas
<references group=N/>
País Valencian
Lenga
Cossí totas las variantas d'una lenga, a unes traches lingüistics diferencials, e la siá evolucion dempuèi l'Edat Mejana es estada -en fòrça aspèctes- mai conservadors que, per exemple, en Catalonha. Existisson a l'ora d'ara al País Valencian doas zònas de predominança lingüistica: lo valencian e lo castelhan. Istoricament, dempuèi la colonizacion feudala medievala, lo valencian foguèt la lenga majoritària dins tot lo país, mercé a una leugièra majoritat en lo nombre de colons provenents de Catalonha. L'excepcion foguèron las comarcas amb frontièra amb Aragon (Racó d'Ademós, Alt Millars, Alt Palància e Serrans), ont los colons aragoneses foguèron majoritaris e implantèron lo castelhan. La rèsta de las comarcas castelhanoparlantas actualas (Foia de Bunyol, Canal de Navarrés, Vall de Cofrents, e qualques municipalitats del Vinalopó) son produch de la repoblacion amb castelhans del sègle XVII, après la percaça dels moriscos, doncas qu'aquelas comarcas foguèron de majoritat andalusina dempuèi lo sègle XIII fins al XVII. La comarca del Baix Segura patiguèt un procès de substitucion lingüistica del castelhan pel catalan que s'atenguèt al sègle XVII après una epidèmia de pèsta, en 1648, qu'afectèt la populacion anteriora valencianoparlanta. La comarca de la Plana d'Utiel, coma la municipalitat de Villena, apertenián pas fins al sègle XIX al País Valencian, e son de parlar e cultura castelhans. Lo Reialme de Valéncia, doncas, foguèt pas a l'Edat Mejana un país amb dualitat lingüistica valencian/castelhan, coma a l'ora d'ara, mas que las doas lengas que se parlavan majoritàriament èran lo valencian e l'arabi, a l'excepcion de las comarcas de parlar castelhan dins la frontièra amb Aragon.
Aus d'aur
Interpretacions
Dins lo mite d'Amor e Psiquè, contat per Apulèu dins L'Ase d'aur o Las Metamorfòsis, una de las espròvas impausadas per Vènus a Psiquè consistís a tornar un troç de toison d'aur de fedas fèras, qu'atacan los umans dins la jornada. Una canavèra parlanta conselha a Psiquè de culhir, lo ser vengut, de las fedas lor lana d'aur demorada presa dins la vegetacion.
País Valencian
Lenga
Uèi jorn, dins las grandas vilas de las comarcas istoricament valencianoparlantas (e a quina part que siá del territòri, se plan de forma pas tan acusada), la preséncia del valencian es cada còp mendre, a causa del procès de minorizacion d'aquela lenga que s'i patís en favor del castelhan, en bona mesura per fauta de supòrt politic. En fach, lo darrièr sondatge de 2005 revèla que près de 37% dels enquestats de la predominança valenciana afirma l'emplegar preferentament, del temps qu'en 1995 lo percentatge èra de 50%. Se dona la circonstància que lo Partit Popular governa en la Generalitat del País Valencian dempuèi l'an 1995, que causa divèrsa associacions culturalas e lingüisticas assòcian per el la descenuda per motius politics. De mai de mai, aquel procès s'es vist agravat los primièrs ans del sègle XXI, amb la granda immigracion qu'a supausat, en pauc mens de cinc ans, almens mièg milion d'abitants mai, de parlar castelhan original (provenents de la rèsta d'Espanha o America del Sud), o d'autres endrechs e qu'aprenon solament lo castelhan.
Aus d'aur
Interpretacions
A l'epòca modèrna, los comentators faguèron d'autras allusions. Atal, en Georgia, del costat dels Svanas, (pòble etnic Georgians vivent dins los monts del Grand Caucàs) populacions montanhòlas del nòrd que recercan de pampalhetas d’aur dins los rius del Caucàs, ont utiliza d'ora de toisons de motons per culhir las pampalhetas d’aur que son fòrça. Es una coincidéncia que la legenda de la toison d'aur se debana en Colquida, qu'es ara en Georgia? Aquò confirmariá benlèu la tèsi del mètge filosòf Michael Maier, comte palatin de l'emperaire Rodòlf II, que publica vèrs 1614 a Londres un obratge que confirma las teorias de Bracesco, Arcana arcanissima, ont pretend mostrar que tota l'allegoria de la Toison d'aur significa pas mai que l'obtencion de la medecina d'aur dels alquimistas.
País Valencian
Lenga
Existís una varietat dialectala en caduna de las regions del País Valencian. Aital, dins las Comarcas del Nòrd se considerada zòna de transicion lingüistica e se tròban los dialèctes de Valencian de transicion e valencian castellonenc; dins las Comarcas del Xúquer se parla lo valencian apitxat, lo dialècte parlat al "cap i casal"; dins las Comarcas Centralas e a la Marina Baixa se parla lo valencian meridional, la varietat mai utilizada pels valencianoparlants, en tèrmes demografics; e, per darrièr, dins las Comarcas del Sud (a l'excepcion de la Marina Baixa) se parla lo valencian alacantí, un dialècte fòrtament castelhanizat, benlèu a causa de la substitucion lingüistica istorica del Baix Segura.
== Istòria == thumb|Dama d'Elx De la Preïstòria, s'es constat la primièra preséncia umana dins las tèrras valencianas près de l'an 40000 aC, amb dèishas dels neandertals a la Cova Negra (Bellús), las coves del Salt (Alcoi) e del Cochino (Villena). De l'Epòca Anciana, se considèra lo País Valencian coma brèç de la civilizacion ibera, los que s'i assenton a comptar de l'an 5000 aC de provenença pas esclarida del tot, se se sap plan qu'èran de raça semita. Aquel pòble portava un intens escambi comercial e cultural amb tartessos, grècs, e cartagineses, e culminarián amb son esplendor près del sègle V aC, coma reflèxe de son expression artistica, que la mai coneguda n'es la Dama d'Elx.
Las guèrras entre cartagineses e romans s'acabèron amb la civilizacion autoctòna, lo resultat que ne foguèt l'integracion de tot lo litoral valencian a l'autoritat de Roma a la debuta del sègle III aC. L'origina de la vertebracion del País Valencian sorgís pendent la romanizacion, a l'entorn de la fondacion de Colonia Valentia (Valéncia) en l'an 158 aC e de Colonia Julia Illici Augusta (Elx) al sègle I aC, e las divisions provincialas d'Ilercavònia, al nòrd, Edetània, al centre e Contestània, entre lo Xúquer e lo Segura, en se basant sus la preséncia anteriora de pòbles ibèrs.
Après la desintegracion de l'Empèri Roman, dempuèi lo començament del sègle VII fins a la debuta del VIII grand part del territòri foguèt subjècte al reialme visigòt de Toledo, e l'autra part, dempuèi Dénia fins a Cartagena foguèt jos dominacion de Bizanci primièr, e del Reialme de Tudmir après amb centre a Oriola. Lo pacte de Abd al-Aziz amb Tudmir en l'an 713 permetèt l'intrada dels arabis a la Peninsula, que i comença amb el una de las estapas mai importantas del País Valencian, l'epòca de l'Al Andalús. Malgrat qu'aquela epòca siá pas encara pro estudiada e constituisca un dels periòdes pus escurs de l'Istòria del País Valencian, es generalament acceptada l'importància de l'influéncia de sa cultura e sa lenga sus la cultura valenciana actuala, que faguèron del Xarq al-Andalós un dels endrechs amb mai cultura d'Euròpa.
thumb|Lo Reialme de ValénciaMalgrat aquò, l'origina dirècta e mai prèp de País Valencian d'uèi jorn es principalament ligat amb la fondacion del Reialme de Valéncia, de caractèr feudal: en l'an 1233 lo rei Jacme lo Conquistaire enceta la conquista dels territòris marcats per tres sègles de preséncia sarrasina: los reialmes taifa de Balansiya, Dénia e Múrcia. A pena fondat lo reialme, s'i demòra plan la populacion tagarina, inicialament majoritària, se faguèron de repoblacions amb colons crestianes d'origina catalana e aragonesa, fondamentalament. Aqueles crestians reestructurèron l'economia e organizèron lo territòri a l'entorn de las vilas amb representacion a las Corts Valencianas. A l'an 1304 lo Reialme s'estend fins a Oriola per la Senténcia de Torrellas, e èra ja provesit d'un estatut politicament independent amb los Fòrs de Valéncia dempuèi l'an 1261, e la societat valenciana desvolopa son identitat pròpria malgrat partejar rei, cultura, e lenga amb los territòris ispanics de la Corona d'Aragon.
Sacred Spirit
Indiens Sacred Spirit, de còps Indians Sacred Spirit, o mai simplament Sacred Spirit, es un projècte musical alemand new age creat per Claus Zundel, Ralf Hamm e Markus Staab.
País Valencian
Lenga
Après lo prestigi economic, social e cultural al cors del Sègle d'Aur propiciat per l'expansion mediterranèa de la Corona d'Aragon dins lo sègle XV, lo reialme se vei somés a una pression de mai en mai creissenta del centralisme castelhan. Après divèrses conflictes socials, lo país cedís fin finala pels Decrèts de Nòva Planta en 1707, que se suprimís lo Reialme en abolissent sos fòrs, òm passa amb el far partida del Reialme d'Espanha en l'assimilant a la legislacion castelhana, e lo se priva d'autonomia, lenga, e cultura pròpria.
Sacred Spirit
Aquel grop a agut una gròssa capitada pendent l'estiu de 1995 amb lo single Yeha-Noha, quitament n°1 en França.
Lo nombre d'albums venduts dins lo Monde es estimat a mai de 15 milions d'exemplars. Per cada album vendut, un don es estat fach a la Native American Rights Fund, una organizacion que se consacra al restabliment dels dreches legals dels pòbles indigènas d'America.
Chavanac (Charanta)
Chavanac (Chavenat en francés e oficialament) es 'na anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània. Lo 1èr de genièr de 2016 es fusionada dins la comuna novela de Boinat de Tuda e deven 'na comuna delegada.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
En francés es passat a Chavenat après lo s. XVII.
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Alacantí
L'Alacantí es una comarca (canton) del sud del País Valencian que la capitala n'es Alacant. Es limitròfa al nòrd amb l'Alcoià, a l'èst amb la Marina Baixa e la mar Mediterranèa, al sud amb lo Baix Vinalopó e a l'oèst amb lo Vinalopó Mitjà.
Demografia
Sa populacion es de 443 261 abitants (2005), la majoritat abitan a Alacant o son airal metropolitan, que compta 427 217 abitants (2005). La ciutat d'Alacant es sa capitala e compta 319 380 abitants (2005).
Salcedillo
Salcedillo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Riucasèr
Riucasèr (Rieucazé en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Riucasèr qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Puntís d'Inard, qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Riucasèr qu'èra deth canton de Sent Gaudenç.