cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emperaire roman
La dictatura militara
A partir de 193, las legions, qu'avián ja jogat un ròtle crucial pendent lo primièra ann dels quatre emperaires (69), venon totas poderosas per designar los emperaires. L’emperaire pasmens s'assegura de far ratificar son elevacion pel Senat, e manten tanben la ficcion del regim d’August. Mas après aquela crisi, l'empèri venguèt un empèri militar. Dins un celèbre retrach, Caracalla a pas mai lo visatge seren  d’un membre de la bona societat. Se legís sus son visatge una mission, aquela d’un gardian gaitant que vigila sus l’Empèri. L’Empèri compren ara un emperaire, lo pastre, de soldats, los cans de garda, e lo tropèl, dont los dos precedents an la garda. Lo Senat es el oubliat.
Aqueles « emperaires soldats » vivon, pasmens, jos la copa de contunh de lors armadas que los eliminan al mendre factor de malcontentament (desfacha, bassa de sòldes, autre competitor jutjat mai atrasent). Atal, de totes los emperaires romans de 235 fins a 285, Claudi II lo Gotic, morissent d'une epidèmia en 270, es l'unic emperaire a morir pas assassinat pels sieus soldats.
Trencavel (musica)
Lo grop Trencavel es un ensems compausat de tres musicians del País Tolosan que fan de musica tradicionala occitana. An participat a fòrça festenals de l'airal occitan (coma a Vinai en 2005, Besièrs en 2006 o Rodés) e en defòra (Itàlia, Catalonha...).
Emperaire roman
La dictatura militara
Après 268, los emperaires apartienon pas mai a l’ancian òrdre senatoraila (levat Tacit entre 275 e 276). Son gaireben totes militars auçat en grade (emperaires illirians) que gaireben pas frequentèron la vila de Roma e son Senat. Es necessari car son totjorn al partir, totjorn a la frontièras per reprimir un soslèvament o una incursion barbara. Salvan l’Empèri pendent la crisi del sègle tresen. Las foncions de general en cap e de cap de guèrra victoriosa que ten tradicionalament l'emperaire son enforçats dins aquel periòdes de guèrra de contunh. A costat dels qualificatius abituals coma felix, s'associe totjorn mai lo tèrme invictus. En efièch, un emperaire venceire pòt esperar la fidelitat dels subjèctes e de sas tropas. En cas de desfacha militara, de concurents apareissèron d'entre los autres generals. Los emperaires ensajavan pasmens de trobar una legitimitat  transformant lo cult imperial. Aurelian es considerat coma un dieu sus tèrra. Sus sas monedas, i a l'inscripcion deus et dominus natus. L'emperaire es donc divinizat de son vivent.
Trencavel (musica)
Ligams extèrnes
La pagina del grop (en occitan)
Emperaire roman
Lo Dominat
Per far fàcia, A l’Emperaire roman li cal un poder eficaç, donc fòrt e desmultiplicat. Dioclecian (règne de 283 a 305) acaba de transformar lo principat moribond dins una monarquia a l’orientala. L’empaire se sacraliza, pren los títols de Dominus et Deus (Senhor e Dieu). Una construccion ideologica pauc a pauc assimilèt los emperaires a de divinitats viventas e justifica atal lor poder absolut. Aquel regime imperial novèl se nomena Dominat.
Per Dioclecian, l’autoriat imperiala es de natura divina. Dioclecian e Galeri, son filh adoptiu, se pretendon descendents de Jupitèr. Prenon l'escai de Jovian, son collèga Maximian e son cocesar Constanci aquel d'Erculian. Aquela sacralizacion del poder imperial a tanben per tòca de levar tota legitimitat als usurpators eventuals que sol l’emperaire es elegit dels dieus, e que sol son successor es legitim. Dioclecian garda tanben la nocion de poder imperial collegial eritat de las oras escuras de l'anarquia militara, e la sistematiza jol nom de Tetrarquia. Dins aquel regime, lo poder èra partejat d'una partida entre dos pòls geografics, Orient e Occident, e d'un autre costat al sen de cada pòl, entre un emperaire titulari dich August e un adjunt e successor designat dich Cesar. Aquela organizacion, tròp teorica car supausava de biais implicit un bon aòcrdi entre los diferents coemperaires, dura pas gaire al delà del quita Dioclecian (los autres tetrars avián pas son sens del dever —- es lo sol emperaire a aver abdicar volontariament).
Constantin Ièr torna prene lo títol de Dominus. Del fach de sa conversion, carca pas a afirmar una filiacion divina. D'ora pretend aver èsser investit pel Dieu dels crestians per govenar l’Empèri. Constantin afirma qu’es le representant de Dieu sus la tèrra. Dins son intelligéncia se rebat l’intelligéncia suprèma. S’environa d’un fòrça grand fast per exaltar la grandor de la foncion imperiala. Lo principi dinastic realizat per Constantin a per consequéncia un aflaquiment del poder imperial. En efièch, mai d'un còp, d'enfants son arribèron al poder a la mòrt de lor paire. Es lo cas de Gracian e de Valentinian II, d’Arcadi e d’Onori, de Teodòsi II e de Valentinian III en 423. Las maires d'aqueles joves emperaires occupan alara un ròtle politic coma unes prefèctes del pretòri.
En Occident, lo poder esperitl s’engatja cap a una autonomia mai granda fàcia al poder politic. Ambròsi de Milan pausa las basas de la teoria mediévala de la separacion d'ambedos poders quitament esboçant l’idèa d’une subordinacion del poder politic al poder esperital. Obliga atal Teodòsi I a far peniténcia e caminar pés nuds per la cendre per expiar lo chaple de detz mila personas après la revòtla de Teessalonica en 390. En Orient, los emperaires navigan entre cesaropapisme e subordinacion al poder esperital. Atal, en 450, l’emperaire Marcian es coronat emperaire per l’evèsque de Constantinòble Anatolius. Son successor Leon fa del meteis. Es donc l’evesque que al nom de Dieu fa lo sobeiran.
Lo Basileus
En 476, Odoacre rei dels Eruls, capvira Romulus August, l'emperaire de la partida occidentala de l'Empèri. Mas luènh de desirar de prene lo tròn imperial, envia a Zenon, l'emperaire de l'Orient, los insignes de la carga, e tanben una somission a l'autoritat del sol August demorant. Aquò testimònia de l'immens prestigi que gardava encara l'Empèri roman, quitament mermat de  sa partida occidentala. S'Odoacre se plaça jos l'autoritat simbolica de Zenon, se trapa aquel fenomèn endacòm mai: pels Francs, que tanben d'aqueles qu'aclapèron Roma, Clovis volguava se ligar al remembre de l'Urbs, e foguèt fòrça onorat de se veire confiar los insignes consulars, tèrme abandonat recobrissent una foncion desapareguda, mas que gardava per sa simpla romanitat un immens prestigi.
Depositari de l'autoritat de Roma, e de son prestigi, l'Empèri roman dins sa partida orientala aguèt sempre un immens prestigi amb los sègles. Pels Grècs, l'emperaire sempre foguèt nomenat Basileus, es a dire roi, car pels Grècs la reialtat avái pas de reson pejoratiu qu'aviá pel Romans. En 629, l’emperaire Heraclius prenguèt lo títol de Basileus, abandonant los precedents títols latins, mas se considerent sempre coma emperaire dels Romans.
Lo títol de Basileus desapareguèt per sempre amb la casuda Constantinòble en 1453, quitament se los Russes se son a vegada considerats coma eritièrs de Bizanci (Sofia Paleològa esposa Ivan III, Grand Prince de Moscòu, e unes ans mai tard Ivan IV de Russia  pren lo títol e Tsar, çò que fa clar la filiacion amb Constantinòble).
La resorgéncia del títol imperial en Occident
Calguèt esperar mai de tres sègles abans qu’un prince en Occident torne prene lo títol d'emperaire: Carlesmanhe en 800 foguèt coronat pel Papa Leon III. Aquel coronament foguèt considerat coma una usurpacion pel poder de Bizanci.
Sa courona passarà dins lo Sant Empèri roman germanic, eritièr de l'Empèri. L'emperaire dels Franceses Napoleon Ièr que dominèt l'Euròpa de 1804 àa1814 e qu'acabèt amb lo Sent Empèri s'inspirèt tanben de l'Empèri Roman. Se l'Empèri alemand dels Hohenzollern se considerava un pauc coma una entitat originala, atal ne serà pas alara que lo Tresèn Reich nazi aviá ambition de durar 1000 ans coma l'Empèri Roman. (de fach durèt mens de 12 ans : 1933-1945.)
Títols e estatuts
Pasmens se los títols e estatuts seguents sián mai comuns, totes los emperaires romans los utilizèron pas, e totes foguèron pas utilizats pendent lo meteis periòde de l'Istòria.
Alameda de la Sagra
Alameda de la Sagra es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
.chloe
(nom d’una entrepresa de luxe del grop multinacional d'origina afrikaner Richemont) es un nom de domeni generic depausat per Richemont. Es en servici dempuèi lo 9 de març de 2015.
Jolieta (mètro de Marselha)
vinheta|L'estacion. L'estacion Jolieta es una estacion de la linha 2 dau mètro de Marselha.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 3 de març de 1984. Foguèt un ancian bot de la linha 2 avans lo 14 de febrièr de 1987.
Situacion
L'estacion es situada dins lo quartier omonim.
Correspondéncias
Es tanben una estacion dei linhas T2 e T3 dau tramvai.
Tramvai de Marselha
vinheta|Lo tram actuau. Lo tramvai de Marselha es un malhum de tramvai servissent Marselha. Es administrat per la RTM.
Cronologia
vinheta|Lo darrièr "68" en 2004.
Malhum
vinheta|Lo malhum en [[francés.]] Lo malhum de tramvai es format de tres linhas e 32 estacions. Es frequentat per 100 000 viatjaires per jorn en 2015.
Coma per la màger part dei autres tram de França, l'alimentacion electrica se fa per catenari de 750 vòlts.
Linha 1
La linha 1 durbriguèt lo 30 de junh de 2007. S'estend actualament a partir de l'estacion Noalhas a aquela dei Calhòus, a 14 estacions e fa 6,1 km.
Linha 2
La linha 2 durbriguèt amb la linha 1, lo 30 de junh de 2007. S'estend actualament a partir de l'estacion Arenc-Lo Silo a aquela de la Blancarda, a 14 estacions e fa 5,8 km.
Linha 3
La linha 3 durbriguèt lo 30 de mai de 2015. S'estend actualament a partir de l'estacion Arenc-Lo Silo a aquela de la Castelana, a 11 estacions e fa 3,6 km.
Fipa
Lo fipa es una lenga banto parlada en Tanzania.
Localizacion e dialèctes
Lo fipa es parlat dins la region de Rukwa, dins lo sud-oèst de Tanzania,. Lo fipa es constituït de tres dialèctes, lo milanzi-sukuuma, lo kwa e lo dialècte del nòrd, o nkansi, kandasi.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo fipa fa partida d'un grop fipa-mambwe, amb lo pimbwe, lo rungwa, lo fipa-sukuma, lo fipa del sud, lo mambwe-lungu
Albert Lebrun
Albert Lebrun (Mercy-le-Haut, 29 d'agost de 1871 - París, 6 de març de 1950) foguèt un politician francés. Ocupèt la foncion de president de la Republica francesa de 1932 a 1940, çò que faguèt d'el lo darrièr president de la Tresena Republica.
François Moncla
François Montcla, nascut lo 1èr d'abril de 1932 a Lobier de Baish e mòrt lo 28 de novembre de 2021 a Pau, foguèt un jogaire de rugbi de XV internacional francés qu'evoluïguèt al pòst de tresena linha de la debuta de las annadas 1950 fins al mièg de las annadas 1960.
Comptèt trenta una seleccions en equipa de França entre 1956 e 1961. Foguèt un dels actors de la victòria francesa pendent tres Torneges de las Cinc Nacions (1959, 1960 e 1961). Marquèt 27 punts. Participèt a las viradas en Africa del Sud en 1958, en Argentina en 1960 e en Nòva Zelanda en 1961. Foguèt capitani de l'equipa de França 18 còps de 1960 a 1961.
Partit a París pel trabalh a l'escòla de l'Electricitat de França, jòguèt d'en primièr amb lo club del Racing CF ; rejonhèt puèi la Seccion paulina. Foguèt campion de França en 1959 amb lo Racing, en 1964 amb la Seccion paulina.
Calandretas del País Tolosan
Las Calandretas del País Tolosan son actualament quatre, creadas en seguida de las primièras Calandretas que la pus anciana espeliguèt en 1979 a Pau. D'aquelas la mai vièlha e importanta es la Calandreta de Còsta Pavada creada en 1980, seguida puèi de la Calandreta de Murèth en 1990, la mai menuda la de Castanet Tolosan en 1996 e finalament la de Sant Çubran (escricha San Çubran) en 1998. A la debuta las calandretas d'aqueste airal èran fòrtament ligadas a l'environa del movement cultural occitanista de Tolosa (coma los Fabulous Trobadors...).
Adreças
Calandreta de Castanet 2 Avenguda Salvador Allende 31320 Castanet Tolosan 05 62 71 29 67
Calandreta de Còsta Pavada 7 Carrèra Xavier Darasse 31500 Tolosa
Calandreta de Murèth 4, avenguda del Marescal Lyautey 31600 - Murèth 05 61 56 73 08 Email: calandreta.muret@free.fr
Calandreta Garoneta 5 Carrèra del Pont de Tounis 31000 Tolosa 05 62 21 11 38
Villafranca del Campo
Villafranca del Campo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lista dels presidents de Gabon
thumb|220px|Blason de Gabon
Aquesta es la lista de presidents de Gabon dempuèi l'independéncia de l'Estat en 1960.
Vilafranca de Roergue
Vilafranca o, a la mòda francesa, Vilafranca de Roergue (Villefranche-de-Rouergue en francés), es una comuna roergata situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Viteric
Viteric (o Witteric, en espanhòl: Witerico) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 603 a 610.
Vilafranca de Roergue
Geografia
Minas de coire, de plomb, d'estam, de fèrre, d'argent. Extraccion de fosfats e de pèiras de talha.
Signes ieroglifics unilitaris
Los signes ieroglifics unilitaris que son ieroglifs fonetics qui simbolizan un son geraument equivalent a ua letra (e generaument ua consonanta) de l'alfabet occitan.
Vilafranca de Roergue
Toponimia
Lo nom occitan es Vilafranca. Localament, se ditz “anar a la Vila”. Lo nom francés foguèt longtemps Villefranche. Es en 1919 que lo govèrn francés decidiguèt d’apondre “de Rouergue”.
Istòria
Las basas d'un primièr establiment aguèron luòc subre la riba senestra del riu Avairon en 1099 per Ramond de Sant Geli, a l'endrech de jaces metalifèrs esplechats dempuèi l'antiquitat. Lo sol luòc de culte èra una capèla anteriora nomenada Sant Carpil - a l'ora d'ara Sant Joan d' Aigremont al suc d'un puèg nomenat uèi lo Calvari.
Signes ieroglifics unilitaris
A la debuta, aqueth signes que son estats ideogramas representant un èste, un objècte o ua idèa puish que son estats emplegats per simbolizar lo son (o ua partida) associat au lor significat ideografic, en bèth vàder atau, signes fonetics.
Vilafranca de Roergue
Istòria
Quand los Capecians prenguèron lo poder sul comtat de Tolosa pel maridatge d'Anfós de Peitieus amb l'eretièra del comtat Joana de Tolosa, filha del darrièr comte Ramon VII, l'anciana capitala administrativa de Roergue, Najac, sèti de la senescalciá de Roergue, foguèt jutjada tròp fisèla a l'anciana dinastia ramondina.
Anfós de Peitieus decidiguèt sul pic de crear una vila nòva en riba drecha a qualques quilomètres d'ailà e d'i transferir lo sèti de la siá administracion, per fin de rompre las ancianas leialtats. Fondèt doncas Vilafranca en 1252 dotada de franquesas d'exempcions fiscalas per assegurar lo succès de l'entrepresa, d'ont lo nom de la vila.
Nully (Nauta Marna)
Nully es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vílnius
Vílnius (en lituan Vilnius; ancianament Vilna en rus e Wilno en polonés) es la capitala e la pus granda ciutat de Lituània.
Vílnius es lo mai important centre economic de Lituània, e un important centre financièr de la region de la Mar Baltica. Es tanben un important centre cultural e istoric, especialament per sas construccions medievalas e barròcas.thumb|291x291px|right|Gediminas pilis.
Annie Pétain
Annie Pétain, o Alphonsine Eugénie Berthe Pétain, nascuda Hardon (Courquetaine, França, 5 d'octobre de 1877 - París, 30 de genièr de 1962) foguèt l'esposa del marescal Pétain de 1920 a 1951.
Varouville
Varouville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ménil-Vin
Ménil-Vin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
En cobrint 362 ectaras, lo territòri de Ménil-Vin es lo mens estendut del costat de Putanges-Pont-Écrepin.
Couvrant 362 hectares, le territoire de Ménil-Vin est le moins étendu du canton de Putanges-Pont-Écrepin.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1335, on trouve cité Mesnillum Vin dans un Pouillé (registre ecclésiastique) du diocèse de Séez (La cure est alors à la présentation de « l'abbesse de Caen » qui perçoit la plus grande partie des revenus de la paroisse: dime…).
Avant la Révolution de 1789, du point de vue judiciaire, Ménilvingt faisait partie de la sergenterie de Thury (subdivision de la vicomté de Falaise).
Aire
L'aire es una mescla de gases que constituisson l'atmosfèra terrèstra. Es inodòr e incolòr.
Ville-au-Montois
Ville-au-Montois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Gueisèr
300px|thumb|right|Gueisèr de [[Strokkur en Islàndia]] Un gueisèr es un tipe de font cauda que dintra en erupcion periodicament, en ejectar una colomna d'aiga cauda e vapor dins l'aire. Lo nom de gueisèr ven de Geysir, nom d'una font gisclaira situada a Haukadalur en Islàndia; aquel nom ven del vèrb islandés gjósa, que significa "gisclar".
De fonts eruptivas d'azòt liquefiat foguèron observadas sus Triton, una luna de Neptun. Aquestes fenomèns son tanben sovent atestats coma gueisèrs. Sus Triton, los gueisèrs semblan provocats mailèu per la calor del solelh que non pas per l'energia geotermica. L'azòt, liquefiat per una mena d'efièch de vitratge, pòt gisclar a una nautor de 8 km.
Erupcions
L'activitat d'un gueisèr, coma la de totas las font caudas, es provocada per l'infiltracion d'aiga de superficia dins lo sòl fins qu'encontre de ròcas calfadas pel magma. L'aiga calfada geotermicament torna montar a la superficia per conveccion a travèrs de la ròca porosa e fracturada. Los gueisèrs diferisson de las fonts caudas non eruptivas dins lor estructura sosterranha; fòrça son formats d'un tudèl de superficia religat a un o mantun tudèls estreches que menan a un restanc sosterranh. thumb|left|200px|De vapor monta de l'aiga calfada thumb|center|200px|Pulsacion de l'aiga que se confla thumb|left|200px|La tension de superficia es copada thumb|center|200px|L'aiga giscla en naut e torna tombar
Albarreal de Tajo
Albarreal de Tajo es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Benfica Lisbona
L'Espòrt Lisboa e Benfica, tanben apelat Benfica Lisbona o simplament Benfica, es un club de fotbòl portugués basat balhant lo quartièr de Benfica balhant la vila de Lisbona, capitala del Portugal.
El tant agit de la seccion fotbòl del club omnispòrts de meteis nom, presidit pareis Rui Costa e entrainat pareis Roger Schmidt dempuèi 2022, qu'evolua en 1ra division portuguesa e que jòga sas partidas a domicili a l'Estadio da Luz. Fondat lo 28 de febrièr de 1904, Benfica es l'un dels tres «Grans» de Portugal (Òs Três Grandas) amb sos rivals del Sporting Portugal (egalament de Lisbona) e del FC Porto, lo principal club de Porto, l'autre granda vila del país. Membre fondator de la Liga Nacionala portuguesa en 1934, Benfica a pasjamai quitat la primièra division. Es tanben lo club Portugués que deten lo mai de títols nacionals (82) per un total d'84 trofèus, en comptant las doas victòrias en Liga dels campions). Benfica deten lo recòrd de 38 títols de campion e a emportat 26 Copas de Portugal e 7 Copas de la liga, egalament melhors resultats nacionalas. Al nivèl mondial, lo club es alara lo desen club en nombre de campionats nacionals emportats.
Beebe Bahrami
Beebe Bahrami (Colorado, 1963) es una escrivana e antropològa americana. Es autora de libres de viatge, de narracions e tanben de mantes articles de caire cultural publicats dins fòrça revistas e jornals coma Wine Enthusiast, Archaeology, The Pennsylvania Gazette, The Best Women's Travel Writing, las Guidas Verdas Michelin e mai de libres del National Geographic. Son percors del país d'òc foguèt a l'origina d'un de sos libres, Cafe Oc—A Nomad's Tales of Magic, Mystery and Finding Home in the Dordogne of Southwestern France qu'i narra son experiéncia occitana. La publicacion d'una guida sul Camin de Sant Jacme qu'i a participat de longa almens 17 ans, Camino de Santiago--Sacred Sites, Historic Villages, Local Food & Wine, es prevista per la prima de 2019.
Biografia
Nascuda al sen d'una familha iraniana immigrada als Estats Units dins las annadas 1960, Beebe Bahrami coneguèt tre sos joves ans una granda mobilitat amb sos parents que probablament faguèt espelir son gost pels viatges. Los sejorns a l'estrangièr per contra se limitavan a las visitas de la familha en Iran. Faguèt sos estudis a l'Universitat de Colorado ont estudièt las arts liberalas e mai la biologia abans de se dirigir cap a l'èst e de far un doctorat a l'Universitat de Pennsilvània. I presentèt sa tèsi The Persistence of the Andalusian Identity in Rabat, Morocco en 1995. Foguèt durant aquel temps que son gost pel viatge se revelèt quand partiguèt en Espanha per estudiar durant un semestre a l'Universitat de Sevilha. Aprèp las passejadas per las carrièras de la capitala andalosa, decidiguèt de partir visitar amb buses e trens lo sud d'Espanha, Portugal e mai França. Son interès per la cultura e civilizacion occitana s'entamenèt en 2009 quand participèt a un Café Oc a Sarlat.
Villahermosa del Campo
Villahermosa del Campo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Istòria de Letònia
Conegut principalament coma Livònia, l'airal qu'ocupa ara Letònia èra jos l'influéncia dels Germans d'Espasa alemands a partir del sègle XIII. Çaquelà, dins los sègles XVIII e XIX, Russia prenguèt lo contraròtle de Letònia e de las regions vesinas. Amb Russia devastada per la Revolucion e la Primièra Guèrra Mondiala, Letònia declarèt son independéncia en novembre de 1918. Aqueste periòde de l'independéncia durèt pauc, quand l'Union Sovietica annexèt lo país lo 17 de junh de 1940 amb lo pacte de Molotov-Ribbentrop del 23 d'agost de 1939. Durant lo periòde sovietic, Letònia recebèt lo nom de Republica Socialista Sovietica de Letònia.
Tor de l'Aiga
thumb|200px|Tor de l'aiga La Tor de l'aiga a Chicago qu'ei un deus monument istorics emblematics d'aquesta grana ciutat illinesa.
Uei qu'ei un lòc toristic situat sus Michigan Avenue suu tròç coneishut com lo Magnificent Mile (literalament la "lega meravilhosa").
Istòria de Letònia
Lo 20 de setembre de 2003 foguèt aprovada per referendum (69,6 % dels letons, aproximativament 1,4 milions) l'adesion de lor país a l'Union Europèa coma o avián ja fach Lituània e Estònia. L'entrada oficiala aguèt luòc en mai de 2004.
Tor de l'Aiga
Bastida dab pèira calcària qu'ei hauta de 47 m.
Qu'ei respectada com un deu bastiment qui subervivón au Gran Huec de Chicago de 1871.
Sant Germièr
Sant Germièr qu’ei un toponim occitan qui vien d’un avèsque de Tolosa, Sant Germièr:
Liuva II
Liuva II foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 601 a 603. Filh de Recared Ièr, aviá sonque 18 annadas quand montèt sus lo tròne. Viteric lo faguèt tombar, venguèt rei e lo faguèt dempuèi executar.
Disposition Matrix
thumb|Drone militar american MQ-1 Predator tirant un missil Hellfire dau tipe utilizat per tuar daus suspectes de [[terrorisme]] La Disposition Matrix (literalament 'matriça de disposicion', valent a dire "tableu de las suppressions") es 'na basa de donadas secreta de la Agéncia centrala d'entresenha americana, creada per localizar e segre e, fin finala, capturar o tuar los suspectes d'èsser enemics daus Estats Units. Son existéncia fuguet revelada per lo Washington Post en 2012. Desvolopada per la presidéncia de Barack Obama en 2010, va en delai de las "listas de la mòrt" 'lòrs existentas e sembla destinada a èsser un element permanent de la politica estatsunidenca. Faiçonada e coordinada per l'expert de la lucha antiterrorista John Brennan, la Disposition Matrix es mesa a jorn en permanéncia.
Sognolles-en-Montois
Sognolles-en-Montois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Saint-Léger-Vauban
Saint-Léger-Vauban es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Sognolles-en-Montois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Léger-Vauban
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.ci
.ci es lo nom de domeni d'Internet per Còsta d'Evòri.
Referéncias
Toppdomän
Jules Guesde (mètro de Marselha)
L'estacion de Jules Guesde es una estacion de la linha 2 dau mètro de Marselha.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 3 de març de 1984.
Situacion
Desservís de lei Grands Carmes, Sant Lazar e Belsunce. L'ostau de region e l'arc de trionf de la Pòrta d'Ais son situadas a proximitat.
Correspondéncias
L'estacion de Colbert de la linha 1 es situada a proximitat.
Merops apiaster
La serena (en latin merops apiaster) es un aucèl de la familha dels meropidats e de l’òrdre dels coraciiformas, que se tròba en Occitània e mai largament dins lo Sud d’Euròpa, l’Oèst d’Asia e lo Nòrd d’Africa. Migra cap al Sud d’Africa e en Índia. Se pòt tanben dire abelhòla, ceira vèrda, ceira dei ribàs, manjamèu abelhièr.
Xibe
Classificacion
Segon las autoritats chinesas, lo xibe es considerat coma una lenga separada del manchó dempuèi 1764 quand un grop de Xibes foguèron mandats per la dinastia Qing per gardar la frontièra del Xinjiang. Es dins aquesta region que la lenga poguèt subreviure. En 2009 i aviá 42 790 Xibes en Xinjiang que servavan encara la lenga ancestrala. Los autres Xibes que vivon mai que mai en Manchoria (132 615 en 2000 dins Liaoning) son completament sinizats. Lo manchó e lo xibe son mutualament intelligibles.
Escriptura
Los Xibes utilizan un alfabet derivat de l'alfabet manchó. L'alfabet xibe diferís leugièrament de l'alfabet manchó: 13 sillabas qu'existisson en manchó son absentas del alfabet xibe. Reciprocament, l'alfabet xibe a tres sillabas desconegudas del manchó.
Situacion sociolingüistica
Lo Xibe èra ensenhat dins 8 escòlas primàrias del District Autonòm Xibe de Qapqal coma subjècte mas la lenga d'ensenhament dominanta èra lo mandarin estandard. Existís tanben una licéncia de Xibe a l'Universitat Normala d'Ili dempuèi 2005. La lenga beneficia de qualques programas escasses. I a tanben qualques publicacions. La lenga es amenaçada, lo bilingüisme amb lo mandarin estandard es de mai en mai respandit. Qualques Xibes parlan tanben oigor o cazac.
FC Porto
Lo Futebol Clube dò Porto, abreujat mai correntament en FC Porto o FCP, es un club omnispòrts portugués de la vila de Porto, fondat en 1893. Sa seccion fotbòl a participat a totas las edicions del campionat de Portugal dont es un membre fondator, dempuèi 1934. Parteja aquela caracteristica amb lo Benfica e lo Sporting CP, dos clubs de Lisbona amb los quals forma Òs Três Grandes en francés : « los tres grands ». Venceire de la Liga dels campions en 1987 e 2004, lo FC Porto a dominat son campionat pendent doas decennias coma l'illustran los quinze títols de campion emportats entre 1992 e 2013. Presidit per Jorge Nuno Pinto da Costa dempuèi 1982, lo FC Porto es vengut dempuèi, lo club portugués amb lo melhor palmarés internacional. Lo club a la particularitat d'èsser quotat en borsa coma son rival grand lo Benfica Lisbona.
Senta Aralha (Nauta Garona)
Senta Aralha  (Saint-Araille en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
La Republica
La Republica es un tractat de politica escrich pel filisòf Platon.
Senta Aralha (Nauta Garona)
Toponimia
La prononciacion seré [seŋta'raʎɔ]. . La senta onorada dens lo nom de la comuna es Aulària de Barcelona (fòrma dominanta de son nom en occitan), en latin Sancta Eulalia, martirizada a Barcelona en 304. L'aferèsi, supression de la vocala iniciala deu segond mot, remplaçada per la vocala finala deu prumèr, de -a final de senta davant la vocala iniciala E- (Dauzat parla d'elision ) dona, en partent d' Eulàlia, Aulàlia. La seguida seré Aulària (dissimilacion) > Auràlia (metatèsi) > Aràlia (reduccion deu diftongue) > Aralha (palatalizacion de -l- per lo iòd). Dens l'òrdre de l'evolucion fonetica, donat per Maurici Romieu, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, la plaça de la palatalizacion de -l- es convencionala.
La Republica
L'òbra es estructurada en dètz libres ont Platon parla pel biais de son mèstre Socrates.
Senta Aralha (Nauta Garona)
Toponimia
Véser tanben Senta Aulària.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Senta Aralha, Saint-Araille o Saint-Araille-de-Samatan, qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Senarens, qu'es Sent Germèr. En 1790, Senta Aralha qu'èra deu canton deu Hosseret, en l'an VIII, deu canton de Senta Gabèla, en l'an X, que tornè au Hosseret.
La Republica
Dins los quatre primièrs libres expausa las quatre teorias principalas sus l'origina de la Polis e lo concèpte de Justícia: Las mitologias tradicionalas, aquelas dels sofistas realistas (la justícia es pas autra cosa qu'aquel òrdre impausat per quin a la fòrça de se far obeïr), la teoria contractualista (metent en concuréncia lei e natura e la justícia es una convencion umana). Es aquí ont Socrates, en realitat Platon, expausa sa teoria de l'Estat essent un organisme ont la justícia es una armonia conscienta e viventa e la societat un fach natural.
Seguís l'òbra coma un contunh de reflexion sus la politica e las relacions entre los governants e los ciutadans. Balha una granda importància a l'educacion dels ciutadans (inclusas las dònas). Filosòfa sus l'idèa del ben. Expausa sa teoria de las quatre fasis de la coneissença e s'acaba amb la contemplacion finala de l'èsser suprèm. Presenta lo famós Mite de la cavèrna qu'explica las relacions entre los dos mondes, lo sensible (la cavèrna) e l'exterior (las idèas). Compara los sistèmas politics de l'epòca: timocracia d'Esparta, oligarquia, democracia e tirania.
Lo libre tempta de preveire las consequéncias de la mesa en practica de l'Estat juste que prepausa e fin finala analisa las diferéncias entre poesia e filosofia tot en afirmant la preponderéncia d'aquela darrièra.
La Republica es, pel mens d'una utopia sociala, un tractat de politica e una reflexion sus l’èsser uman. L'influéncia d'aquela òbra foguèt contunha dins la pensada politica de l'occident dins lo temps.
Còrn
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pride Fighting Championship
Lo Pride Fighting Championship o Pride FC siguèt una organizacion professionala de combat libre, fòrça populara au Japon. Siguèt la premiera organizacion mondiala d'MMA, que siá en tèrmes de mediatizacion, d'espectacle, de borsa e de qualitat dei combats prepausats. Sa premiera competicion si passèt au Tokyo Dome l'11 d'octòbre de 1997 e mai de seissanta eveniments s'organizèron fins a sa disparicion en 2007. Lo Pride deten lo recòrd d'espectators per un rescòntre d'espòrt de combat, ambé 71 000 sètis pagants au moment de la serada Shockwave/Dynamite en aost de 2002. Deten tanben lo recòrd d'audiença ambé 67 450 telespectators per lo PRIDE Final Conflict 2003.
Lo 27 de març de 2007, Dream Stage Entertainment vendèt lo Pride a Lorenzo Fertitta e Frank Fertitta III, lei coproprietaris de Zuffa, que possedisse l'organizacion rivala, l'Ultimate Fighting Championship (UFC).
Forcauquier
Forcauquier (Forcalquier en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo gentilici (nom deis abitants) es forcauquierenc -a. Lo parçan qu'es a l'entorn de Forcauquier se sòna Forcauquierés.
Geografia
Forcauquier es situat entre la còla de Lura e Leberon, au bòrd de la Via Domitia. La Ciutadèla, au centre de la vila, es un ensemble de fortificacions sus una còla, subremontada per la capèla de Nòstra Dòna de Provença. La vila vièlha, datant dau sègle XIII per certanei demòras, es facha de carrieras pichonas e de plaças estrechas. Es en aquela epòca que la vila coneguèt sa densitat pus fòrta, amb probable près de 10,000 abitants. Quauqueis ostaus, tròp vetusts, son abandonats au profiech de pabalhons recents qu'estendon la superfícia de l'aglomeracion.
Toponimia
vinheta|esquèrra|250px|Panèl.
Istòria
thumb|left|150px|L'escut de l'anciana [[comtat de Forcauquier amb la crotz occitana]]
Lo simbòl de la senhoriá de Forcauquier es la crotz occitana, e Forcauquier es una deis originas probablas de la difusion d'aquela crotz vèrs lo comtat de Tolosa, puei vèrs Occitània tota.
Au començament de l'Edat Mejana, Forcauquier foguèt una tenença dei còmtes de Provença, que venguèt au còmte Folc Bertran. Au sègle XII, lo comtat de Provença, tenença indivisa entre de còmtes nombrós, foguèt partejat e una dei tres parts toquèt a la comtessa Adelaïda, veusa d'un còmte d'Urgèl. Lo comtat de Forcauquier se tenguèt pendent un sègle avans d'èstre unit per maridatge a aqueu de Provença per Ramon Berenguier V e conservat per de multiplei batalhas còntra son cosin Raimon VII de Tolosa.
Lenga
Ancianament, Forcauquier fa partida dau domeni nòrdoccitan.
Santiago de Chile
Santiago de Chile es la capitala de Chile. Formada per un total de 26 comunas e parts d'autres 11, sa populacion totala èra 5,428,590 abitants en 2002. La comuna de Santiago (fondada lo 12 de febrièr de 1541 per Pedro de Valdivia) a 200,792 abitants (2009) e 22,4 km². Son airal metropolitan a 15,103 km² e mai de 7 milions d'abitants.
La vila es un important centre financièr, industrial, comercial e de servicis del país e tanben de l'America del Sud (amb las ciutats de São Paulo, en Brasil, e Buenos Aires, en Argentina).
thumb|230px|left|Lo Palais de La Moneda, a Santiago de Chile.
thumb|230px|left|La ciutat de Santiago de Chile. Al fons, los [[Andes.]]
thumb|230px|left|Alameda Libertador Bernardo O'Higgins, a Santiago de Chile.
thumb|230px|left|Estacion San Pablo, del metro de Santiago.
Alcabón
Alcabón es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
.ck
.ck es lo nom de domeni d'Internet per las Illas Cook.
Referéncias
Toppdomän
Mauricio Macri
Mauricio Macri (Tandil, província de Buenos Aires, Argentina, 8 de febrièr de 1959) es un engenhaire civil, politician, entrepreneire e dirigent esportiu argentin. Es l'actual president d'Argentina. La siá esposa e primièra femna actuala es Juliana Awada.
O Século
O Século es un jornal quotidian en lenga portugués, creat en 1880.
Hatshepsot
200px|left|thumb|Hatshepsot Hatshepsot que ho ua regina de la XVIIIau dinastia d'Egipte qui, a maugrat de la tradicion qui dava lo poder sonque aus eretèrs mascles, prengó lo poder suu "país de las duas tèrras". Lo son regnat qu'ei brembat com un temps de poténcia per Egipte qui preparè lo temps deu son eretèr Djehotimes III (Totmosis III) qui ho lo temps de poténcia màger dens l'istòria egipciana. Hatshepsot qu'ei considerada com la purmèra importanta hemna cap d'Estat coneguda de l'Istòria.
Vita
Hatshepsot qu'èra la hilha de Djehotimes I (Totmosis I). A la mort d'aqueth lo tròne qu'escadó a son miei hrair Djehotimes II (totmosis II) e espós de Hatshepsot. Djehotimes II que's morí en deishar un mainatge, lo futur Djehotimes III, qu'avó dab ua auta esposa nomada Isis. Hatshepsot que's hasó alavetz coronar faraon en bèth vestí's com ua faraon òmi. A la soa mort, Djehotimes III qu'avèva 22 ans que vadó au son torn faraon.
Yerville
Yerville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Comuna formada l'an 1822 de fusion de las doas ancianas parròquias de Yerville (Hyervilla cap a 1240) e de Thibermesnil (Tibermaisnil en 1157).
La glèisa de Yerville dépendait en 1180 de la abbaye de Valmont. Thibermesnil I aguèt donat a per Guillaume de Tancarville a la abbaye de Sant-Georges, de contunh #passar als Bigot de Monville, als La Ferté, de contunh a la familha de la Myre.
La glèisa d'Yerville dépendait en 1180 de l'abbaye de Valmont. Thibermesnil fut donné au par Guillaume de Tancarville à l'abbaye de Saint-Georges, puis passa aux Bigot de Monville, aux La Ferté, puis à la famille de la Myre.
Villanueva del Rebollar de la Sierra
Villanueva del Rebollar de la Sierra es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Borèia
Borèia (Borée en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Recared Ièr
Recared Ièr foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 586 a 601.
Borèia
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion a La Chalm Rafaièl es [bu'rɛja]. Coma es malaisit de conéisser l'evolucion fonetica exacta (lo iòd es benlèu mai qu'un simple procediment antiiatic), sembla prudent d'escriure Borèia e non pas *Borèa.
Recared Ièr
L'eveniment magèr de son règne e sa conversion al cristianisme nicèu, cò que mena a la fin de l'arianisme mentre los gòts d'Ispània.
Saut amb pèrga
Lo saut amb pèrga (var.saut dab pèrja; saut ambé pertega) es una especialitat atletica que consistís a passar per subre d'una barra oritzontala situada a granda auçada sense la far caire, en s'ajudant d'una pèrga, una barra flexibla, d'aperaquí 5 metres de long, que l'atleta ten dins sas mans. Es l'ochena espròva del decatlon.
Lo saut amb pèrga de naut nivèl necessita las quatre qualitats de l'atletisme : la velocitat per la corsa de vam, la fòrça per apiejar sus la pèrga, la soplessa per efectuar los movements en l'aire e la qualitat de pè al moment de l'impulsion.
Ayn
Ayn en arpitan (Ayn en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.cl
.cl es lo nom de domeni d'Internet per Chile.
Referéncias
Toppdomän
Chahid (Argeria)
Chahid es un títol onorific e un estatut oficiau decernit ai combatents, argerians ò non, tuats ò dispareguts per la causa independentista durant la Guèrra d'Argeria.
Cadians
Los Cadians, Cajuns anglés, formen un grope etnic en Loïsiana comprenen entre autres los descendents daus Acadians d'Acàdia que fugueten deportats durent la segonda mitat dau sègle XVIII. Venian de çò qu'apelen uèi la Nòva Escòcia, l'Illa dau Prince Edoard e lo sud dau Nuòu Brunswick. La deportacion daus Acadians fai partida dau Grand Dérangement (grand desrenjament).
]]
Linga
Parlen francés cadian, dialècte pròche dau "francés classic" dau sègle XVII (asteur, une bérouette, etc.)  o  lo creòl de Loïsiana parlat vers Saint-Martinville,  lo "Couri-Vini".
Lo francés loïsianés
Extrach de collectatge fach coma de femna de 64 ans a Pierre Part. Vesem bien lo anglissimes.
''Il y avait une fois il drivait, il travaillait huit jours on et six jours off. Et il drivait, tu sais, six jours off. Ça le prendrait vingt-quatre heures straight through. Et là il restait quatre jours ici et il retournait. So quand la seconde fois ç’a venu, well, il dit, "Moi, si tu viens pas," il dit, "je vas pas." Ça fait que là j’ai été. Boy! Sa pauvre mère. "Vas pas!"''
Un còp, condusiá, trabalhava uèit jorns on e sièi jorns off. E condusiá, sabes, sièi jorns off. Quò prendria vint-quatre oras d'un còp. E 'lai restava quatre aquí e tornava. 'Donc quante lo segond còp quò tronet, well, eu ditz, "Me, si venes pas", eu ditz, "l'i vau pas". Fai que n'i sei anat. Boy ! Sa paubra mair. "L'i vas pas !".
Lo creòl loïsianés
Exemple emb lo Nòstre Pair
Nouzòt Popá, ki dan syèl-la
Tokin nom, li sinkifyè,
N'ap spéré pou to
t'olé dan syèl ; paréy si la tèr
Donné-nou jordi dipin tou yé jou,
é pardon nouzòt péshé paréy nou pardon
lê moun ki fé nouzòt sikombé tentasyon-la,
Mé délivré nou depi mal.
Griselda Lozano
Especializada en istòria politica e religiosa medievau d’Occitània, a tribalhat a cercar eths documents istorics sus era Val d’Aran deths sègles XI, XII, XIII y XIV en eth Archiu dera Corona d’Aragon, en bèth seguir era òbra entamiada peths professors Joan Reglà i Campistòl e Ferrán Valls i Tarberner. Eths documents son en cors de numerizacion.
En 2013 publiquèt Òc, un roman istoric sus Aran e Occitània en espanhòu, qui estot tradusit e publicat en occitan en 2014.
Energia renovelabla
Leis energias renovelablas (var. energias renoveladeras) son de fònts d'energia que son renovalament naturau es pron rapid per que pòscan èsser consideradas coma inagotablas a l'escala de temps uman. Provènon de fenomèns naturaus ciclics ò constants liats au Soleu (energia solara, circulacion dei vents, cicle de l'aiga... etc.), a la Tèrra (geotermia... etc.) ò a de reaccions bioquimicas (fermentacion... etc.). De còps, de tecnologias nuclearas futuras (fusion termonucleara, reactor de neutrons rapids... etc.) son classadas entre leis energias renovelablas car permetrián de provesir a l'umanitat de fònts d'energia susceptiblas de durar au minimom plusors sègles.
Navelhas
Navelhas (Noueilles en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Energia renovelabla
La màger part deis energias renovelablas son conegudas dempuei la Preïstòria ò l'Antiquitat. Foguèron la fònt d'energia quasi unica de l'òme fins a la Revolucion Industriala e lo desvolopament de l'usatge dei combustibles fossils. Marginalizadas durant la màger part dau sègle XX, leis energias renovelablas conoisson una creissença importanta dempuei leis ans 2000 en causa dei limits mostrats per lo carbon e leis idrocarburs (dependéncia energetica, agotament progressiu dei ressorsas, pollucions... etc.).
Chahid
Chahid es un tèrme que designa un martir dins la religion musulmana. Utilizat dins mai d'una sorata coranica, l'usatge d'aqueu títol es vengut pron frequent dempuei lo sègle XVIII ambé la multiplicacion dei conflictes considerats coma religiós dins lo mond musulman. De mai, dempuei lo sègle XX, es tanben de còps decernit ai victimas de guèrras ò de combats importants dins l'istòria de certanei país. Per exemple, es lo cas dei combatents dau FLN tuats durant la Guèrra d'Argeria.
Navelhas
Geografia
Navelhas es una comuna de la Comunautat d'aglomeracion del Sicoval.
Energia renovelabla
= Istòria =
Navelhas
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués, a 28 km al sud de Tolosa. La comuna es traversada pel riu Aïsa.
Energia renovelabla
Se lo concèpte « d'energia renovelabla » es recent, lor utilizacion es relativament anciana car representèron la màger part dei fònts d'energia disponiblas de la Preïstòria a la Revolucion Industriala. D'efiech, l'usatge de la biomassa es mestrejat dempuei la domesticacion dau fuòc pendent la Preïstòria. Aqueu de la fòrça dei vents es atestat tre l'Antiquitat amb l'invencion de la vela. La poissança de l'aiga èra tanben coneguda durant aqueu periòde. Enfin, l'utilizacion dau raionament solar per secar de bricas èra frequenta en Mesopotamia e dins d'autrei regions. En revènge, se plusors energias non renovelablas foguèron egalament identificats durant l'Antiquitat ò l'Edat Mejana (carbon, petròli...), son ròtle demorèt marginau.
Navelhas
Istòria
Jos lo Regim Ancian, lo comte de Polastron èra senhor de Navelhas, Grepiac e Venèrca. Lo castèl èra a Navelhas.
Energia renovelabla
Lo desvolopament de la maquina de vapor durant la Revolucion Industriala transformèt fòrça aqueu quadre. D'efiech, inicièt un cicle de creissença de la produccion sensa precedents dins l'istòria umanas que necessita l'usatge massís d'energia a un còst feble. Lei combustibles fossils permetèron de respòndre a aqueu besonh gràcias a sa simplicitat de mesa en òbra. Au sègle XX, foguèron completats per lo nuclear dins lo domeni de la produccion d'electricitat. Franc de l'energia idraulica, leis energias renovelablas resistiguèron gaire a aqueleis evolucions e venguèron fòrça marginalas dins leis economias desvolopadas.
Navelhas
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Navelhas èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa d'Auranha, es Sant Pèire. En 1790, Navelhas èra del canton de Montesquiu; en l'an IX, passèc al canton de Montgiscard.
Energia renovelabla
Pasmens, dempuei leis ans 1970-1980, aqueu recors a d'energias non renovelablas a mostrat de limits. Premier, au nivèu environamentau, lei combustibles fossils e nuclears engendran de pollucions importantas e grèvas (rescaufament climatic, accidents nuclears... etc.). D'autra part, la reparticion dei jaciments es pauc equilibrada e mai d'un país es dins la despendéncia d'un pichon grop de productors. En particular, es lo cas deis idrocarburs coma o demostrèron lei crisis petrolieras deis ans 1970. De questions existisson tanben a prepaus de la talha dei resèrvas encara disponiblas. Enfin, lo desvolopament de l'ecologia politica, principalament en causa deis efiechs de la pollucion sus la natura, a entraïnat l'aparicion d'una demanda mai e mai fòrta per una transicion energetica. Aquela idèa consistís a desvolopar la part d'energias renovelablas dins la produccion d'energia per i suprimir lei combustibles fossils. Ansin, dempuei la fin dau sègle XX, aqueleis energias son l'objècte de recèrcas importantas e de plans de construccion.
Navelhas
Cultura e festivitats
thumb|right|La mediatèca Fèsta locala, mediatèca.
Energia renovelabla
= Energias renovelablas principalas =
Pessolens
Pessolens, (Pessoulens en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Energia renovelabla
Principi generau
La biomassa es l'ensemble de la matèria que compausa la fauna e de la flòra d'un ecosistèma donat (plantas, bolets, animaus, bactèris... etc.). Contènon d'energia qu'es generalament un derivat mai ò mens dirècte de l'energia solara. L'extraccion d'una partida d'aquela energia caracteriza lei mecanismes de produccion d'energia a partir de la biomassa.
Pessolens
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Energia renovelabla
La combustion
thumb|right|[[Fotografia de lenha destinada au caufatge d'un ostau.]]
Pessolens
Pessolens
Lo nom seré, lo resultat alterat de Pessiliacum, segon Ernst Gamillscheg, o segon Petar Skok, citats per Dauzat e Rostaing, un nom latin d'òme *Pescellus, damb lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Aqueras solucions semblan malaisidas e un sufixe germanic de tipe -ing seré mèi adaptat. Segon Negre, Pessolens que vengueré benlèu deu nom germanic de persona Bezelo, dab lo sufixe -ingos.
Energia renovelabla
La combustion
Es possible d'utilizar dirèctament la biomassa coma combustible. Lo cas pus conegut es aqueu de la lenha energia qu'es encara fòrça utilizada. Per exemple, en Occitània, permet d'assegurar lo caufatge d'ostaus individuaus. Pasmens, d'autrei fònts de biomassa pòdon servir de combustible coma de residüs agricòlas ò agroalimentaris (nuclèus, palha... etc.).
Grop manchó-xibe
Lo grop manchó-xibe es un grop de doas lengas tongozas parladas en China, en Manchoria e dins Xinjiang.