cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Les Chères
Les Chères en arpitan (Les Chères en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Enghien
Enghien es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Les Chères
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lucha antiaeriana
La lucha antiaeriana es l'ensemble dei mesuras destinadas a redurre l'eficacitat deis operacions aerianas enemigas. Es basada sus l'utilizacion d'armas terrèstras, navalas, sosmarinas e aerianas associadas a de sistèmas de deteccion, de comanda e de contraròtle. Es apareguda durant lo sètge de París de 1870-1871 e es venguda una dimension majora dau combat modèrne. Dins la màger part dei país, la lucha antiaeriana a per objectiu la proteccion dau territòri nacionau mai lei fòrças armadas pus modèrnas dispausan de capacitats ofensivas permetent d'enebir un espaci aerian donat a d'aeronaus enemics.
En causa de l'evolucion regulara de l'aviacion, la lucha antiaeriana a conegut mai d'una evolucion tecnica amb l'aparicion e la disparicion d'armaments especializats. Fins ais ans 1950, dominèron lei canons que foguèron pauc a pauc remplaçats per lei missils per lei sistèmas de portada corta a lònga. Pasmens, lo canon, gràcias a sa reactivitat superiora ai batariás de missils, demòra encara fòrça utilizat per leis armaments raprochats. De mesuras passivas (camoflatge...) son tanben fòrça utils.
Uei, la lucha antiaeriana es formada de plusors jaçs capables de tractar un tipe de menaça donat que li permèton d'assegurar tres missions principalas :
Charleroi
Charleroi (en valon Tchålerwè) est une vila francofòna de Belgica, situada en Region valona, dins la província d'Enaut, al ras de Sambre. Es lo capluòc de l'arrondiment administratiu de Charleroi qu'engloba 14 comunas sus una superfícia totala de 554,55 km2.
Grand centre rotièr e ferroviari, Charleroi compta aperaquí 200 000 abitants (425 000 dins l'aglomeracion – la 5ena de Belgica – que s'espandís de Thuin a Sambreville). Elle est ainsi la primièrq comuna vallona, la segonda aglomeracion vallona après Lièja en nombre d'abitants e la tresena comuna bèlga. Los abitants li dison los caroloregians (per abreviacion : carolos).
Charleroi es un centre industrial : siderurgia, veirariás, produits quimices, construccions electricas, construccions mecanicas. La vila es al centre d'un vast bacin carbonièr, ara totalament abandonat, que li dison País negre.
Charleroi ten une dimension culturala importanta gràcia a nombroses musèus e salas d'espectacles. Vegèt espelir nombroses talents de dessenhaires de benda dessenhada amb la famosa escòla de Marcinelle, que las estatuas dels personatges ondran la vila. Charleroi es un important centre d'ensenhament.
Charleroi, rica en infrastructuras e en clubs d'espòrt, est tanben presente sul plan esportiu.
Charleroi est la capitala sociala de Valonia. Es lo sètge de las institucions socialas de la Region valona, coma lo FOREM o la SWCS.
Après un long periòde de declin, la vila, jos l’impulsion d’actors publics e privats, se torna orientar tre 2008 e investit massissament, d’un latz dins la renovacion e la creacion d’infrastructuras e d’eveniments culturals en tot tornar balhar una plaça à l’iniciativa ciutadana, e d’autre latz investit dins les infrastructuras, lotjaments e servicis dins la tòca de tornar venir d’aici 2025 un punt estrategic e atrasent pels abitants, los visitaires e los investissors.
Villarrica (Chile)
vinheta|228px|drecha|Ciutat de Villarrica Villarrica qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 45 531 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 1 291 km².
Albret Comunautat
Albret Comunautat es ua intercomunalitat agenesa, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200 068 948. La lenga autoctòna es l'occitan gascon, au limit entre occidentau e orientau.
Istòria
La comunautat se creè per fusion de la Comunautat de comunas deus Tuquets de l'Albret (residéncia : Francescàs), de la Comunautat de comunas de la Vath d'Albret (Nerac) e de la Comunautat de comunas deu Mesinés (Mesin).
Sembla que la comuna de Sent Laurenç èra de de la Comunautat de comunas de la Vath d'Albret en 2016 (mès es benlèu ua error). En tot cas es adara dens la Comunautat de comunas deu Jonhent e deus Tuquets de Preishàs.
Composicion
Entre parentèsis, la residéncia de l'anciana comunautat avant 2017.
Véser tanben
thumb|600px|center|Mapa dels EPCI d'Òut e Garona al 1èr de genièr 2019
Concas (Aude)
Concas (Conques-sur-Orbiel en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Comuna situada dins l'airal urban de Carcassona sus (l') Orvièlh e (la) Trapel (nom francés).
Toponimia
Oficialament, Conques venguèt Conques-sur-Orbiel sonque en 1962 e se sap pas s'aquel càmbiament a una influéncia sus l'usatge occitan.
Orville (Còsta d'Aur)
Orville  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Stieg Larsson
Karl Stig-Erland Larsson, mai conegut coma Stieg Larsson (Skelleftehamn, 15 d'agost de 1954 - Estocòlme, 9 de novembre de 2004) foguèt un jornalista e escrivan suedes. Èra conegut per son engatjament politic contra lo racisme e l'extrèma drecha mas venguèt famós internacionalament aprèp sa mòrt gràcias al succès de la sèria de romans "Millennium" publicats postumament entre 2005 e 2007. Los libres forman una trilogia Män som hatar kvinnor, Flickan som lekte med elden e Luftslottet som sprängdes.
Tubercul
Un tubercul, en botanica, es un organ de resèrva, generalament sosterranh, qu'assegura la subrevida de las plantas pendent la sason d'ivèrn e sovent lor multiplicacion per via vegetativa. Aqueles organs son enflats per l'acumulacion de substàncias de reserva. Se ditz que son tuberizats.
Lo mot de « tubercul » ven del latin tuberculum, boceta.
Los organs transformats en tuberculs pòdon èsser :
Las substàncias de resèrvas acumuladas dins los tuberculs son lo mai sovent de glucids :
Los teissuts qu'acumulan aquestas substàncias son de parenquims de resèrva, formats de cellulas totas identicas, arredondidas e ipertrofiadas, amb de parets finas ; lor citoplasma es cargat d'inclusions, coma los plastes que contenon l'amidon per la trufa, o es largament ocupat per un grand vacuòl dins lo qual se tròba l'inulina en solucion, pel tòpi.
Lou Reed
thumb|250px|Lou Reed al festival musical Hop Farm en 2011 Lewis Alan Reed, mai conegut coma Lou Reed (Nòva York, 2 de març de 1942 - 27 d'octobre de 2013 ) foguèt un cantaire, compositor e fotograf american. L'artista, que venguèt famós internacionalament en 1973 gràcias a sa cançon "Walk on the Wild Side", comencèt sa carrièra musicala amb lo grop The Velvet Underground.
Bouvines
Nòtas
{{Comunas de|insee=59106
Sent Roman (Vinhana)
Sent Roman (forma etimologica; Saint-Romain en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Universitat Pau Sabatièr (mètro de Tolosa)
Universitat Pau Sabatièr es una estacion de la linha B del mètro de Tolosa e una estacion del Teleferic urban del sud de Tolosa.
Situacion sul malhum
L'estacion de mètro es situada sus la linha B del mètro de Tolosa, entre las estacions Facultat de Farmacia al nòrd, e Ramonvila al sud-èst.
L'estacion de teleferic es cap de linha en direccion de Espital de Ranguèlh cap a Oncopòl
Servici als viatjaires
L'estacion de teleferic es equipada d’un cai amb dos arrèstes complèts per far mai aisits la pujada e la davalada.
Dessèrta
Per la linha Téléo lo servici debuta a 5 h 15 per s’acabar a 0 h 30 del diluns al dimenge
Dun-sur-Grandry
Dun-sur-Grandry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Universitat Pau Sabatièr (mètro de Tolosa)
Arquitectura
L’estacion de la linha del mètro es l’òbra realizada per Roman Opalka. Es una piramida de nombres anant de 1 a 8; se vei al fons de la sala dels bilhets. I a tanben una linha blanca que travèrsa lo reng 7.
Las estacions de la linha de teleferic son realizadas per lo gabinet d’arquitèctes Séquences,. Aquela estacion aeriana es d’un sol nivèl. Connectat a l’estacion i a lo talhèr e la remesa per la 16 gabinas.
Dun-sur-Grandry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Lagòr
Lo canton de Lagòr qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, situada dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. De las 17 comunas, 15 que son despuish 2015 dens lo canton deu Còr de Bearn; las autras duas, Lac e Mont, que son dens lo canton Artics e País de Seuvèstre. Totas las comunas que son de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa occidentau.
Composicion
N.B. La comuna de Lac qu'èra en partida deu canton de Lagòr : quan incorporè Audejòs en 1972, l'anciana comuna que demorè dens lo canton d'Artés. Adara, tot qu'ei dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre.
Comuna novèla
L'estatut de comuna novèla foguèt creat en França per l'article 21 de la lei 2010-1563 del 16 de decembre de 2010 per afavorir l'agropament de comunas.
De 2015 a 2016 foguèron ajustadas d'incitacions financiàrias per la lei 2015-292 del 16 de març de 2015.
Las comunas novèlas pòdon èsser monoliticas (fusion simpla) o compausadas de comunas delegadas que reprenon lo territòri de comunas ancianas.
Ambricourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Nitrit
Confusions possiblas
Cal pas confondre amb, per exemple :
Toxicitat
Dins los cors d'aiga, per exemple canalizats, e dins las regions densament abitadas o d'agricultura intensiva, los nitrits son sovent un paramètre important de desclassament dels cors d'aiga.
Es perque lo taus en nitrits dins l'aiga potabla es reglementada (per exemple per la preparacion de las poparèlas) e, indirectament aquela nitrats en rason de lor capacitat a se transformar en nitrits.
En mitan acid, coma es lo cas dins l'estomac, los nitrits, sovent presents dins la carnsalada coma aditius, forman amb los aminas secondaris dels nitrosamins toxics, plan versemblablament cancerigèns.
Proprietats
Exemples de nitrits :
Obtencion
Los nitrits alcalins sot obtenguts per decomposicion dels nitrats correspondents vèrs.
Se los prepare actualament per sintèsi pendent la produccion de l’acid nitric.
Pluton (planeta nana)
(134340) Pluton (simbòl: o  ) es una planeta nana del Sistèma Solar. Après sa descobèrta lo 18 de febrièr de 1930 per Clyde William Tombaugh (1906-1997) dempuèi l'Observatòri Lowell a Flagstaff (Arizòna, Estats Units), Pluton èra considerada coma la novena planèta del Sistèma solar.
A cinc satellits coneguts, que tres an ja un nom e que lo pus grand es Caront. Primièr objècte transneptunian identificat, Pluton orbita a l'entorn del solelh a una distància variant entre e aparten a la cencha de Kuiper, cencha que n'es lo pus grand objècte conegut.
La sonda espaciala New Horizons, lançada en genièr de 2006 per la NASA, foguèt la primièra sonda d'explorar lo sistèma plutonian ; lo traversèt lo 14 de julhet de 2015 a una distància minimala de de Pluton, après un viatge de  de quilomètres.
Caracteristicas orbitalas
En general, Pluton es mai alunhat del Solelh que totas las autras planetas, pasmens son orbita es fòrça excentrica, e pendent 20 de las 249 annadas que tarda per la recórrer, es mai pròcha del Solelh que Neptun. Se sarrèt mai del Solelh en setembre de 1989 e contunhèt dins l'orbita de Neptun fins al mes de març de 1999. Ara es a s'alunhar e tornarà pas traversar l'orbita neptuniana fins al mes de setembre de 2226.
L'orbita de Pluton tanben es la pus inclinada, amb 17º. Per aquesta rason i a pas cap de risca que se tròbe amb Neptun. Quand las orbitas se crosan o fan a ras dels extrèms de tal biais que, en verticala, son separats par una distància colossala.
Caracteristicas fisicas
La composicion de Pluton es pas coneguda. Pasmens de mesuras de sa densitat (2030 kg/m3) indican qu'es format per 70% de rocalha e 30% de glaç. La superficia es probable que siá cobèrta d'azòt gelat amb de quantitats magras de metan e de monoxid de carbòni (en estat solid) e a l'interior deu aver un nuclèu de rocàs.
Haeke
L'haeke es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia.
Localizacion
L'haeke es parlat dins lo vilatge de Baco, dins la comuna de Koné.
Oto Nemsadze
Otar Nemsadze (en georgian: ოთო ნემსაძე) es un cantaire georgian que nasquèt en Gori, Georgia, dins lo jorn de 18 de junh 1989. Oto èra lo hilh de Maia, fraire de Besik Nemsadze e se maridèt amb Sopho Medzmariashvili.
Haeke
Classificacion
L'haeke es un dels dialèctes de la region de Voh-Koné, amb lo hmwaveke, lo waamwang, l'haveke, lo vamale e lo hmwaeke, e lo bwatoo.
Bordèras e Lamensan
Bordèras e Lamensan (Bordères-et-Lamensans en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Oto Nemsadze
Istòria
Nasquèt dins la vila georgiana, Gori dins lo jorn 18 de junh de 1989.
Bordèras e Lamensan
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Oto Nemsadze
Istòria
Ammb tres ans, la siá maire li ensenhèt a cantar.
L'an 2010, ganhèt la cinquena sason de Geostar (en georgian ჯეოსტარი). En l'an 2010, A Holos Krainy (en ucraïnian: Голос країни) ont el demorèt en la segonda posicion.
Auguste Comte
Isidore Marie Auguste François Xavier dich Auguste Comte (Montpelhièr, 19 de genièr de 1798 - París, 5 de setembre de 1857) foguèt un filosòf occitan que sa doctrina la sonan positivisme e un dels iniciadors de la sociologia.
Bordèras e Lamensan
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bur'dɛrəs] (arren per Lamensan). Las fòrmas ancianas que son Borderes (mapa de 1714), Bordères (mapa de 1733) e (per Lamensan) Laminsans (mapa de 1638), Lavinsans (mapa de 1714), Lavenzan, mapa de 1733).
Dauzat qu'explica Bordèras ei un diminutiu (vien de bord-ella) * de bòrda « petit ostau, cabana » puish « bòria, ostau de paisan ». Arren sus Lamensan.
Segon Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) lo nom que vien de l'occitan bòrda, sufix diminutiu -èla, -èra en gascon; lo sens qu'ei lo de petits ostaus de paisans. Astor, citat tanben per B. Boyrie-Fénié, qu'explica la medisha causa que Dauzat.
Per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo gascon bordèra qu'a lo sens d'un ensemble de bòrdas, un vilatge et un sens segondari, qui s'aplica pas aquí, de « terrenh au bòrn d'ua rota ». Lo sens de Lamensan(s) qu'ei escur. B. Bénédicte Boyrie-Fénié l'arreliga shens poder explicar l'iniciau l- au cognomen Amantius, dab lo sufixe -anu-.
Auguste Comte
Lo mai important dels corses que i dictèt donèt luòc a son òbra màger, Cours de philosophie positive (sièis volums, 1830-42), que las idèas principalas son resumidas dins lo Discours sur l'esprit positif  (1844). Lo remembre de Clotilde de Vaux, que moriguèt dos ans après l'aver conegut, li inspirèt la "religion de l'umanitat". D'aquel periòde son lo Système de politique positive ou Traité de sociologie instituant la Religion de l'Humanité (quatre volums, 1851-54), lo Catéchisme positiviste (1852) e la Synthèse subjective (1856).
Son òbra màger es lo Système de politique positive (1851–1854).
Inventèt de mots coma altruisme e sociologia.
La lei dels tres estats
Sa teoria fondamentala es la lei dita dels tres estats per los quals seriá passat l'umanitat: teologic (o fictiu), metafisic (o abstrach) e scientific (o positiu), caracterizats per sa forma d'explicacion dels fenomèns (entitats subrenaturals, naturas abstrachas, leis positivas) e qu'implican una cèrta organizacion sociala (teocracia monarquica e militara, crisi culminant a la revolucion, tecnocracia sciescientifica-industriala). Introdusiguèt tanben la tèsi de la "desconcentracion dels poders" que al nivèl regional, anava influenciar d'unas posturas politicas del Felibritge. Dins lo camp de la sociologia, l'objècte que ne seriá l'investigacion dels fenomèns socials ordenada a l'instauracion d'un òrdre novèl. Comte es un dels precurssor e l'inventor del nom. La darrièra evolucion de sa pensada foguèt l'establiment d'una distincion entre "positivisme" e "comtisme".
Lo progrès e l'evolucion segon Comte
Òrdre e progrès: Comte es un autor de mal classificar a causa de sa vision de la societat basada sus l'estatica e la dinamica. Sa pensada es influenciada per divèrs corrents de pensada. Del tradicionalista Louis Gabriel De Bonald reculhís la concepcion del besonh d'òrdre social indefugible per tota societat, mentre que de Condorcet adòpta la nocion de progrès, aital coma la vocacion reformadoira de son mèstre, l'antiliberal (socialista utopic) Saint-Simon.
Lo desvolopament (l'evolucion) es basat sul progrès a travèrs de l'adaptacion de la societat a la sciéncia, que pòrta de nòvas tecnologias que melhoran las condicions de vida e un òrdre novèl de cresenças d'estil religiós basat suls precèptes de la rason. Per l'autor, existís pas de desvolopament possible sens una cèrta dòsi d'òrdre e de progrès "òrdre sens progrès mena a l'estagnacion, e progrès sens òrdre a l'anarquia".
Compte dona pas d'importància als dreches individuals, sempre al benefici de la comunautat. Son idèa de progrès es entre lo medievalisme e la tecnocracia (los scientifics e los tecnicians industrials devon èsser los dirigents de la nòva societat, basada sus la sciéncia).
Compte classifica en categorias sociologicas la seria de transformacions que l'espècia umana faguèt als desparièrs estadis de son evolucion (teologic/metafisic/positivista). Emai que sa pensada contenga d'elements paucs versemblants, fòrça de las questions que l'autor pausa sus la societat son presentas dins la sociologia del sègle XXI.
Haeke
Classificacion
Es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Oto Nemsadze
Istòria
L'an 2017, volguèt representar dins lo sieu país al bòrd del grop georgian Limbo amb la cançon Dear God, que foguèt escricha per lo sieu fraire, e demorèron en desena posicion.
L'an 2019, volguèt tanben representar lo sieu país, en atenhent la primièra posicion amb la cançon Sul tsin iare.
Referéncias
Oto Nemsadze Oto Nemsadze
Favarèl
drecha|vinheta|240x240px|Exemplar fotografiat a [[Soïssa.]] Lo favarèl, (Regulus regulus) es un ausèl de l'òrdre dels passeriformes e, amassa amb lo bruel, lo mai pichon de l'avifauna occitana.
Sosespècias
Al classament del IOC (version 3.3, 2013) figuran 14 sosespècias. Autres classaments considèran Regulus regulus teneriffae una espècia de plen drech (Regulus teneriffae).
Reproduccion
Naut d'un avet bastisson un nis amb mofa, plumas e telaranhas e, en mai-junh, la femèla pond 7 o 10 uòus qu'ela meteissa coarà pendent 15 jorns. L'alimentacion dels polets que ne sòrtan es a la carga d'ambedós parents e s'alonga fins a 17-18 jorns, data que los auselons daissan lo nial. Fan dos pichons.
Alimentacion
Manja d'insèctes e aracnids.
Abitat
Viu als bòsques, mai que mai de conifères. A la peninsula Iberica se reprodusís als bòsques mai freds e umids de las montanhas de la mitat nòrd coma los Pirenèus, la Serrada Cantàbrica, lo Sistèma Iberic e lo Sistèma central iberic. Pendent l'ivernada se repartís per bòsques e airals arbrats de divèrsa composicion.
Distribucion geografica
Abita las regions temperadeas d'Eurasia.
Observacions
Es l'ausèl nacional del Luxemborg.
Peiròla de Provença
Geografia
Peiròla se situa dins la vau de Durença, entre Leberon e Venturi, au nòrd-est dau departament dei Bocas de Ròse, au limit de Vauclusa.
Manifestacion culturala e festivitats
Un còp per an, a Peiròla, celebran la fèsta dau Rèi Rainier au castèu. I organizan dei targas de cavaliers, d'estands nombrós son dubèrts per destapar la vida d'aquela epòca.
Erquelinnes
Erquelinnes es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Haveke
L'haveke es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia.
Localizacion
L'haveke es parlat dins los vilatges d'Oundjo e Gatopé, dins la comuna de Koné.
Classificacion
L'haveke es un dels dialèctes de la region de Voh-Koné, amb lo hmwaveke, lo waamwang, l'haeke, lo vamale e lo hmwaeke, e lo bwatoo.
Es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Edmond Edmont
Edmond Edmont (Saint-Pol, 8 de genièr de 1848 - Saint Pol, 22 de genièr de 1926) foguèt un lingüista francés. Se faguèt famós per sa participacion a l'Atlas Linguistique de la France dirigit pel lingüista soís Jules Gilliéron.
Biografia
Edmond Edmont nasquèt en 1848 a Saint-Pol, un vilatge del Pas de Calais, dins una familha de classa mejana. A l'origina deviá trabalhar coma son paire, de pastissièr, mas lèu s'interessèt a la lenga, a l'istòria e a l'arqueologia de son país. Aital escriguèt una legenda del país de Saint-Pol dins lo parlar local que foguèt coronada en 1879 per l'Acadèmia d'Arras coma tanben en 1883 per son diccionari sul parlar de Saint-Pol. Tre 1887 foguèt inscrich a la Societat dels Parlars de França quand foguèt fondada pel filològ parisenc Gaston Paris. Mai tard, foguèt cargat per Jules Gilliéron de far las enquèstas dins totas las localitats de l'Atlas Linguistique de la France.
Estaimpuis
Estaimpuis es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Donzac (Gironda)
Donzac (Donzac en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn. Donzac es sus una sèrra, au sud de la dau castèth de Benauja (grafia supausada); un camin godronat i mena dempui lo borg.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Donciacum, Dontiacum, en latin, aus sègles XI-XIII, decima de Donzac, en 1126-1147, Gaufridus de Donzac, en 1192, Johannis d'Anzac, en 1289, cappella de Dompzaco, en latin, en 1342, cappella de Donzaco, en latin, en 1361; la prononciacion es [dun'zak]. Donzac vendré dau nom d'òme latin Domitius, damb lo sufixe -acum, latinizacion dau sufixe gallés -ācon. Aquera etimologia es donada tanben per Bénédicte Boyrie-Fénié, per Ernèst Negre e per Jacques Astor (citats per B. Boyrie-Fénié). B. Boyrie-Fénié obsèrva lo p epentetic de 1342 (en realitat un pauc tardiu e que pòt estar analogic, de mèi en latin, donc sense rapòrt dirècte damb la fòrma orala) e bastís l'evolucion dau nom, a partir dau nomen o cognomen Domitius + -acum : *Domitiácu(m) > *Domizac(o) [*Domizag(o)] > *Dom(i)zac (sincòpa de la vocala plaçada avant l'accent tonic, donc febla) > *Domzac > *Dompzac [p facilita la prononciacion dau grope *mz, es pas etimologic e donc qualificat d'epentetic] > Donzac. Donzac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste Domitius (nom derivat de domus, « ostau »).
I a un tipe Donzac, format sus Domitius (Donzac (Brulhés), Donzac (Lanas)) e un tipe Donasac, format sus Donatius (Donasac (Rasés), Donasac (País Cordés)); dens lo segond cas, la vocala interiora a, plan mèi solida, se sincòpa pas.
Tel Aviv
400px|left|thumb|Vista de Tel Aviv de nuèch.
Embessonatges
La vila de Tel Aviv es bessonada amb las vilas seguentas (per òrdre cronologic) :
Sentilly
Sentilly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bartenheim
Bartenheim qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Annoisin-Chatelans
Annoisin-Chatelans en arpitan (Annoisin-Chatelans en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Lo vilatge de Annoisin-chatelans se situa suls contreforts e lo scenari del Isle-Crémieu, a qualque a l'èst de Lion just a lo-dessus de la municipalitat de Crémieu sus la rota de Lagnieu.
Fa partida de la Comunitat de municipalitats del Isle-Crémieu #que reagrupa totas las municipalitats a l'entorn de Crémieu, de la plana costada Lion amb Chamagnieu o Villemoirieu fins a la zòna de tucs de Optevoz.
La municipalitat se caracteriza per un abitat escampilhat #que proven de la fusion de doas bourgs d'importància comparabla, Annoisin puslèu virada cap a Crémieu e Chatelans a qualques dos quilomètres, puslèu virada per çò qu'es d'ela cap al val-de Amby. (Hières-Sus-Amby e Optevoz) A aquel caractèr istoric, cal apondre n'impòrt de Crémieu, los dos caserius de Michalieu e del Mollard.
Le village d'Annoisin-chatelans se situe sur les contreforts et le plateau de l'Isle-Crémieu, à quelque 40 km à l'est de Lyon juste au-dessus de la commune de Crémieu sur la route de Lagnieu.
Elle fait partie de la Communauté de communes de l'Isle-Crémieu qui regroupe toutes les communes autour de Crémieu, de la plaine côté Lyon avec Chamagnieu ou Villemoirieu jusqu'à la zone de collines d'Optevoz.
La commune se caractérise par un habitat dispersé qui provient de la fusion de deux bourgs d'importance comparable, Annoisin plutôt tournée vers Crémieu et Chatelans à quelque deux kilomètres, plutôt tournée quant à elle vers le val-d'Amby. (Hières-sur-Amby et Optevoz) À ce caractère historique, il faut ajouter en montant de Crémieu, les deux hameaux de Michalieu et du Mollard.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo scenari de larina a #èsser ocupat dempuèi lo debut del primièr millenaire, se'n tròba encara las traces sul luòc de larina al nòrd de la comuna (oppidum de contunh camp mérovingien). Lo primièr tèxt conegut sus Annoisin tanh la Parròquia e la siá Glèisa 1172 – 1275 epòca dels Reis Capétiens. Antany Ligat a Optevoz, Chatelans a #èsser ligat a la municipalitat de Annoisin al començament del vinten sègle.
Le plateau de larina a été occupé dès le debut du premier millenaire, on en retrouve encore les traces sur le site de larina au nord de la commune (oppidum puis camp mérovingien). Le premier texte connu sur Annoisin concerne la Paroisse et son Église 1172 – 1275 époque des Rois Capétiens. Autrefois rattaché à Optevoz, Chatelans a été rattaché à la commune d'Annoisin au début du vingtième siècle.
Estinnes
Estinnes es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Farciennes
Farciennes es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Nauta Marna
La Nauta Marna o l'Auta Marna (52) (en francés la Haute-Marne) es un departament de França, dins la region del Grand Èst.
Son capluòc es Chaumont.
Onflor
Onflor (Onflour en nòrma mistralenca; Hounflleû en normand; Honfleur en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Lo gentilici es onflorian, a (mistralenc: ounflourian, o)
Nitrat
Al singular, nitrat designa l'ion e lo radical nitrat. Al plural, lo radical nitrats designa los sals e los estèrs contenent d'ions nitrat (nitrat de sòdi, nitrat de potassi, etc.) o lo radical nitrat (nitrat d'etil, nitrat d'amil, nitrat de cellulòsa, eca.). Son los sals e estèrs de l'acid nitric. Los ancians noms dels nitrats son le nitre o lo saunitre). La formula quimica de l’ion nitrat est NO🇮🇳. vinheta|Vista polara de l'estructura de l'ion nitrat. vinheta|Vista 3D de l'estructura de l'ion nitrat. vinheta|Modèl bolas et bastonets de l'estructura de l'ion nitrat. vinheta|Nivèls de nitrats a la superfícia dels oceans La preséncia d'un excès de nitrats dins l'aiga es un indici de pollucion d'origina agricòla (engrais), urbana (disfoncionament dels malhums d'assaniment) o industriala.
Dins l'Union europèa, la directiva Nitrats vòl reduire aquela pollucion. Dins fòrça païses, las aigas destinadas a la consomacion umana devon respectar des valors limitas (50 mg/L) per èsser qualificadass de potablas. L'OMS recomande tanben de passar pas lo lindal de 50 mg/L.
Los nitrats se devon pas confondre amb los nitrits NO🇮🇳 que sont de sals de l'acid nitrós, e pòdon resultar de la reduccion dels nitratas per des bacterias especificas.
Los nitrats, coma los fosfats son de poderoses eutrofizants, e atal consideratss coma de polluants de l'environament al delà de las dosis normalament trobadas dins la natura, que varian segon los tipes d'abitats naturals.
Unes de lors efièchts sus la santat umana o d'autres mammifèrs son encara discutits e fan de polemicas mediaticas e de debats scientifics.
Les Nans
Les Nans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nitrat
Caracterizacion e grandors
Aquelas grandors pòdon èsser exprimidas jos diferentas formas (NO🇮🇳N, NO🇮🇳…), amb alara un risc de confusion o de biais d'interpretacion induch per de massas molecularas diferentas.
Pour convertir los elements en oxid, per exemple per passar de l’azòt (N) al nitrat (NO🇮🇳), es possible de se basar sus la formula :
Taus naturals
Lo taus natural de las aigas de superfícia nonpolluidas en nitrats varia segon la zona biogeografica, l'origina de l'aiga (regòlament, pujada del jaç...), e segon la sason (e la meteorologia). Aquel taus varia d'1 a 10 mg/L, e puja a vegada a 15 mg/L. Quitament amb de fenomèns naturals de denitrificacion, las aigas de bas taus en nitrats son totjorn mens raras, a causa d'una contaminacion pel regòlament, per las pluèjas dels idrometeors polluidas pels nitrats, e a vegada de las alimentacions pel jaç. Mai de puèjas son polluidas pels nitrats venent de l'accion de l'ozòn troposferic sus l'NO2; de mesuras nordamericanas donan de taus atenhent 4 mg/l de N-NO3, amb de variacions d'origina meteorologica: lo taus de N-NO3 dins las pluèjas flacas varia de 3,0 a 4,0 mg/l, alara que dins las fòrtas pluèjaz, es fòrça mai diluit (0,4 a 1,0 mg/l.
Utilizacions
S'utiliza subretot jos tres formas :
Proprietats quimicas
L'ion nitrat es un oxidant pro fòrt, subretot en mitan acid; es la forma de l'azòt avent le nombre d'oxidacion mai naut (V). Oxida per exemple de metals coma lo coire e tanben l'argent que son pas atacat pels acids dichs « non oxidants », per exemple l'acid cloridric.
Lo parelh redox mes en jòc es sovent NO3−/NO, mai rarament lo parelh NO3−/NO2−.
L'ion nitrat es sovent implicat dins la nitracion dels compausat organics. En mitan acid nitric fumant (acid fòrça concentrat), l'ion nitrat se desidrata en ion NO2+ capable de reagir amb los nuclèus aromatics. La substitucion electrofila aromatica que'n resulta deluira de produits que pòdon èsser explosius coma lo trinitrotoluèn.
Amb los alcòls, reagís pour donar d'estèrs nitrics. Es lo cas amb lo gliceròl, çò que mena a la trinitroglicerina, un explosiu poderós fòrça utilizat, en particular per preparer la dinamita.
Proprietats biologicas
L'azòt es un element vital per gaireben totes los organismes (coma lo potassi e lo magnèsi), mas las plantas sabon pas lo captar directament dins l'aire. Jos forma de nitrat, es fòrça soluble dins l'aiga e alara « biodisponible » per las raïces.
Mai los nitrats son de sals e coma tal facilitan o « fòrçan » l'intrada d'aiga dins las raïces e dins la planta (retorn a l'equilibri osmotic).
Los nitrats dins l'atmosfèra
Lo cicle de l'azòt es en granda partida atmosferic. De nitratas se forman dins l'estratosfèra e la troposfèra a partir de l'NO2 e d'ozòn. Pòdon enseguida se combinar amb de NO2 per produire de NO5 o encara interagir amb las nèblas... segon de procediment encara mal comprés (sembla existir un potz de Nitrats dins l'atmosfèra, es a dire una reaccion que fa desaparéisser los nitrats de l'aire, ).
Los NOx participan tanben a la pollucion fotoquimica, l'ion nitrat dins l'aire pòtt se combinar a de compausats organics e los nitrats expausats als UV solars son fotosensibles, çò qu'explica una variacion jorn/nuèch del taus de nitrats dins l'environament e una quimia dels nitrats diferenta la nuèch que lo jorn, per exemple al dessús del mar.
Nitrats e eutrofizacions
Un debat scientific anima dos grandas teorias sus l'eutrofizacion : los uns accusant los nitrats, gaireben sonque d'origina agricòla, los autres accusant los fosfats, d'origina industriala, domestica (lessiu e detergent) e agricòla (surfertilizacion e erosion dels sols). La mesura mai adaptada a una luta contra l'apareisson o lo desvelopament dels fenomèns d'eutrofizacion de las aigas doças estadissas consistís a mermar tant que possible los aponds fosforats. En mar, e dins las baias, los aponds en nitrats devon tanben far l'objècte d'una reduccion. Coma aquò foguèt mostrat dins los lacs (lo lac de Valéncia per exemple), los fosfats son lo factor màger d’eutrofizacion de las aigas doças sul long tèrme. Los nitrats son la segonda causa importanta, e intervienon sovent ensemble; dins las aigas doças, mas tanben dins las aigas saumastras e saladat tancadas o pauc renovadas.
Nitrats dins las pluèjas
De fluses a vegadas importants de compausat gasoses de l'azòt existisson del sol cap a l'atmosfèra, subretot dins los païsatges d'agricultura intensiva; Aqueles fluses varian d'unes kg/ha/jorn per l'amoniac après un espendiment d'aiga de femorièr a unes gramas/ha/jorn pel protoxid d'azòt o los NOx. Dins las regions d'agricultura o d'elevatge intensius, de vastas superfícias pòdon èsser tocats (fins a 70 % del païsatge).
Mai localament, las pluèjas pòdon èsser localament contaminadas per de nitrats avent una origina industriala automobila (circulacion rotièra / pollucion fotoquimica). De tauses atenhant 5 mg/l foguèron signalats dins de zonas industrials a la fin dels ans 1980.
Tanben lo pericle pòt tanben localament e momentanèament aumentar lo taus en nitrat de las precipitacions.
Per totas aquelas rasons los aponds de nitrat per las pluèja varian fòrça segon las regions e sasons.
Las pluèja aital « contaminadas » venon alara a l'encòp acidificantas e pòdon contribuir a l'eutrofizacion de las aigas doças.
Ecotoxicitat
Los nitrats son de produch quimics dels mai abondentament espandits per l'Òme dins l'environament dempuèi gaireben un sègle. Pasmens se son fòrça solubles dins l'aiga, sembla pas i aver agut al sègle XX d'estudis prigonds sus lor ecotoxicitat al vejaire dels organismes aquatics. D'equipas scientificas comencèron a s'i interessar al sègle XXI.
L'ion nitrat es plan mens toxic que l'amoniac nonionisat, aquò fa consens. Mas totes los los estudis publicats dempuèi la fin dels ans 1990 confirman que, per que ven omnipresent dins las jaç e las aigas doças; lo nitrat pausa ara de grands problèmas ecosistemics e ecotoxicologics : Toxicitat als estadis ovoembrionaris e larvaris : Longtemps se cresiá que los organismes d'aiga doça (vertebrats o invertebrats) son plan mai directament sensibles e vulnerables als nitrats que lors omològs marins. Es verai pels animals adults (per de rasons encore mal compresa, la salinitat de l'aiga de mar, es a dire la disponibilitat en sòdi, clorur, calci e autres ions, e benlèu la disponibilitat en iòde melhoran la tolerança dels animals marins als nitrats), mas es en realitat fals per las larvas de fòrça espècias marinas que se veson a vegada tanben vulnerables als nitrats que lors cosins d'aiga doça. En aiga douça, 10 mg de nitrats per litre d'aiga sufís a tocar significativament o gravament los invertebrats d'aiga doça. Amb aquela dòsi (10 mg/l), dels peissons ducaquicòls autrescòps comuns son tocats ; tot coma los amfibians coma P. triseriata, Rana pipiens, Rana temporaria, Bufo bufo.
Toxicitats dirècta e indirèctas : «la principala accion toxica del nitrat es degut a la conversion de pigments portaires d'oxigèn en de formas incapablas de transportar l'oxigèn».
Toxicitat pels invertebrats aquatics
Los estudis publicads dins los ans 2000 concluguèron que los nitrats èran toxics per gaireben totes los invertebrats d'aiga doça, per exemple per d'espècias-modèl coma Eulimnogammarus toletanus, Echinogammarus echinosetosus eHydropsyche exocellata.
Aquela toxicitat es de tipe « dòsi-dependanta », es a dire que créis amb l'aument de las concentracions de nitrats e dels temps d'exposicion. Mas aquela toxicitat dirècta pòt tanben mermar pels adults. Una toxicitat indirècte se pòt ligar a de fenomèns d'anoxia e de distrofizacion, e/o al fach que los nitrats fan unes invertebrats mai vulnerables als parasitòsis;
Tanben merma – pels adults – amb la salinitat de l'aiga. De fenomèns adaptatius semblan permetre a unas espècas de subreviure melhor en preséncia d'una quantitat anormalament nauta de nitrats.
Toxicitat pels peissons
Après la Primièra Guèrra mondiala, la traccion animala foguèt remplat per les motors, privant los agricultors e otalièrs de fòrça fems. Los nitrats massissament produchs per l'industria de guèrra èran disponibles. Comencèron a èsser utilizat coma engrais quimic. De pescadors e piscicultors avent observat de mortalitats de peissons e s'oposèron a l'utilizacion d'engrais quimics ;
Los estudis mai recents, al subjècte dels uòus, rabalhas e adults mostrèron qu'en realitat, a la dòsi de 10 mg/l, de peissons d'aiga doça autrescòps comuns coma Oncorhynchus mykiss, Oncorhynchus tshawytscha, Salmo clarki son tanben tocats, tot coma fòrça autras espècias.
Toxicitat pels amfibians
Los nitrats son toxics per las larvas (aquaticas) e los adults (mai o mens terrèstres) d'amfibians. O son a dòsi flaca per las larvas (13 a ). Aquela ecotoxicitat foguèt mesa en evidéncia dins los ans 1990. En França, Rana temporaria o Bufo bufo per exemple pòdon i èsser directament expausats. De concentracions flacas (de 25 a 150 ppm) an per d'espècias d'amfibians d'efièchs cronics: nada reducha e malformacions,. Un estudis en 1999 òmstra que la pollucion pels nitrats èra ja generalizada dins las grandas regions agricòlas dels païses industrializats.
Complexitat dels efièch alimentaris dels nitrats
Diferents estudis suggeriguèron o mostrèron d'una partida dels efièche negatius per la santat passat una dòsi o en cas de pacients vulnerables, e d'autres d'efièchs positius dels nitrats inorganics, mas i a pas consens al subjècte dels efièchs globals per l'Òme d'una exposicion cronica a de dòsis bassas.
La formacion d'un consens scientific suls efièchs sanitaris dels nitrats buta encora sus d'inconegudas :
D'efièchs positius per la santat umana
Sul sistèma cardiovascular:
Se deu modificar la normas per l'aiga potabla?
Mai d'un autors o grop de lobbying suggerisson de baissar las normas per l'aiga potabla.
Un article de la revista La Recherche, extrach d'un obratge publicat jos la direccion de Marian Apfelbaum, professora de nutricion a la facultat de medecina Xavier-Bichat (París) estima que « la norma que fixa lo lindal acceptable de nitrats dins l'aiga de beure es […] lo fruch d’una expertisa realizada dins los ans 1960, que los novèls elements scientifics dementits ». L'autora i estima que « La consomacion del nitrat es totalament inofensiva per l'òme» (amb de dòsi abitualament presentas dins l'aiga del robinet).
Pasmens, los enjòcs aquela norma passa plan las sols questions de santat publica, que las normas e directivas coma la directiva Nitrats en Euròpa apara tanben las aigas de superfícia de l'eutrofizacion e de la distrofizacion e que los nitrats favorizan tanben l'erosion de la biodiversitat e de pullulacions de planctons deliuran de toxinas. La qualitat de las aigas de superfícia garantís a long tèrme dels jaces, e unas alimantan fòrça fonts per que lo Drech de l'environament impausa de servar o tornar lo bon estat ecologic.
Los nitrats e lo Drech
La directiva Nitrats en Euròpa impausa un cert nombre d'accions, de zonatges e de seguit.
Aucèu de mar
Lo tèrme aucèu de mar (o aucèu marin) remanda a un ensems que sei limits si definisson pron mau : en realitat, la definicion dau grope resulta mai d'una sòrta de consensus, per pas dire de tradicion, sus leis espècias qui s'i dèvon inclure e aquelei que s'i dèvon exclure, que sus de règlas taxonomicas, biologicas o ecologicas estrictas. Abitualament si classan dins aqueu grope aperaquí 305 espècias qu'apartènon a vuech familhas, qu'entretènon emé l'environa marina de relacions de dependéncia mai o mens estrictas pendent una partida importanta de son cicle naturau.
En delà de la varietat extraordinària dei talhas, deis estructuras o dei mòdes d'alimentacion, leis aucèus marins partejan un certan nombre de caracteristicas comunas impausadas per la vida dins leis environas aqüaticas saladas, de còups emé de condicions climaticas rudas, sovent sensa que li sieche possible de s'i sostraire : estructura parliculària dau plumatge, aptituda per lo desplaçament sus e dins l'aiga, longevitat, comportaments reproductius, etc. En particulari quai toi an tendéncia a niar en colonias densas sus lo litorau.
Considèran certans d'aqueleis aucèus coma de bois indicators de la qualitat de l'environament, e lei seguisson coma aquò.
Fleurus
Fleurus es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Anita Baker
thumb|250px|Anita Baker durant un concèrt en 2008 Anita Denise Baker (26 de genièr de 1958) es una cantautora americana. Comencèt sa carrièra cap a la fin de las annadas 1970 dins lo grop de musica funk, Chapter 8. Mai tard en 1982, coneguèt lo succès gràcias a son primièr album en solista The Songstress. Sa popularitat se consolidèt e cresquèt amb son segond album espelit en 1986, Rapture, e sa cançon "Sweet Love" que li faguèt ganhar un Prèmi Grammy. Dempuèi la debuta de sa carrièra, Baker es estat guerdonada amb 8 Prèmis Grammy.
Grands Lacs (Africa)
right|250px|thumb|Los [[Grands Lacs (Africa)|grands lacs africans : A – lac Albèrt • E – lac Aidoard • K – lac Kivu • T – lac Tanganyika • Y – lac Kyoga • V – lac Victòria • M – lac Malawi Païses vesins: UG – Oganda • KE – Kenya • CD – Republica Democratica de Còngo • RW – Rwanda • BI – Burundi • TZ – Tanzania • ZM – Zambia • MW – Malawi • MZ – Moçambic ]] Coma los celèbres Grands Lacs d'America del Nòrd, los Grands Lacs d'Africa son un sistèma de lacs localizat en Africa de l'Èst. Orientat dins lo sens nòrd sud, aquel ensemble revela la partida miègjornala de la Granda Val del Rift. Compren lo lac Victòria, lo tresen lac del mond par sa talha. Los grands lacs son (superfícia / prigondor maximala) :
Qualques considèran que sols los lacs Victòria, Albèrt e Aidoard constituisson los Grands Lacs perque son los sols que s'escampan dins lo Nil Blanc. Los lacs Tanganyika e Kivu s'escampan dins Còngo.
Region dels Grands Lacs
Aquela region es una de las regions pus fòrtament pobladas del mond amb una populacion estimada de 150 milions d'abitants. Per causa de son anciana activitat volcanica, aquela partida d'Africa es tanben una de las regions pus fertilas. Son altitud li balha un clima puslèu temperat malgrat sa localizacion sus l'eqüator. Aquel clima permet l'elevatge (lo bestial demòra alunhat de las malautiás), en particular de bovins e de cabras.
Sant Gèire
Sant Gèire (Saint-Jeures en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Grands Lacs (Africa)
Region dels Grands Lacs
A causa la densitat de la populacion e lo susplus agricòla de la region, la zona es organizada en fòrça pichons Estats. Las pus poderosas d'aquelas monarquias foguèron Rwanda, Burundi, Buganda e Bunyoro. Al contrari de las autras regions d'Africa, las ancianas frontièras foguèron sovent mantengudas per las poténcias colonialas.
Sant Gèire
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Grands Lacs (Africa)
Region dels Grands Lacs
Fòrça cobejada a causa de la font de Nil, la region interessèt longtemps los Europèus. Los primièrs qu'arribèron dins la region en nombre foguèron los missionaris. Coneguèron un succès limitat dins la conversion dels autoctòns. Lo contacte grandissent amb lo rèsta del mond condusiguèt a una seria d'epidèmias catastroficas concernent los èssers umans coma lo bestial. La populacion de la region demeniguèt fòrça, fins a 60% dins qualques zonas. La region tornèt al nivèl demografic precolonial solament dins las annadas 1950.
Considerada coma una region de grand potencial aprèp l'independéncia, la region subiguèt aquelas darrièras annadas guèrras civilas, violéncias intensas e un genosuicide, que la daissèron dins un grèu estat de pauretat que sols Kenya e Tanzania i escapan.
Foodo
Lo foodo es una lenga kwa parlada en Benin.
Localisacion
Lo foodo es parlat dins lo nòrd de Benin, dins los arrondiments de Sèmèrè I e Sèmèrè II.
Bray-Dunes
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Departament de Marna
Geografia
left|alt=Carte du département de la Marne Marna es situada en region Grand Èst, après aver fait partit de la region Champanha-Ardena fins en 2016. Confronta los departaments de las Ardenas (al nòrd), de Mòsa (a l'èst), de la Nauta Marna (al sud-èst), d'Auba (al sud), de Sèina e Marna (al sud-oèst) e d'Aisne (a l'oèst).
Lo departament deu son nom a la ribièra del meteis nom que lo travèrsa, del sud-èst cap a l'oèst.
thumb|Lo [[vinhal de Champanha|vinhal que susplombla la plana, a Cramant.]] La superfícia del departament es d'aperaquí, siá 8162 km, çò que na fa lo seten departament metropolitan pus vast. Marna mesura de longor, de Villeneuve-la-Lionne (canton d'Esternay) a Trois-Fontaines-l'Abbaye (canton de Thiéblemont), e  de largor, de Cormicy (canton de Bourgogne) a Clesles (canton d'Anglure).
Fontaine-l'Évêque
Fontaine-l'Évêque es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Departament de Marna
Geografia
Marna se devesís geograficament en tres partidas principalas. Al centre del departament se trapa la plana champenesa o Champanha gredosa, mai que mai cobèrta de camps de cerealas. L'Oèst de departament es ocupat pel vinhal de Champanha e los relèus de la Còsta champenesa e de la Montanha de Rems, ont se situa lo punt culminant del departament, lo Mont Sinai, a 286 m d'altitud. À l'èst, lo paisatge es compausat de pueges basses especialamment dins las regions d'Argonne e de Perthois.
Flobecq
Flobecq es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Departament de Marna
Geografia
right|
Peisey-Nancroix
Peisey-Nancroix en arpitan (Peisey-Nancroix en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa