cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miquel Crusafont
L'eiretatge de Miquel Crusafont
En 1983 l'Institut Provincial cambièt de nom per èsser batejat en onor de son creador l'Institut de Paleontologia Miquel Crusafont. Aqueste archiu se vegèt completat en 2007 pel fons d'un de sos discípols, lo Dr. Josep Gibert i Clols.
Hubei
Hubei es una Província de la Republica Populara de China.
Monteagudo de las Vicarías
Monteagudo de las Vicarías es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Piu XI
Piu XI (nascut Ambrogio Damiano Achille Ratti en 1857, mòrt en 1939) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1922 e 1939.
(1263) Varsavia
(1263) Varsavia es un asteroïde.
(1264) Letaba
(1264) Letaba es un asteroïde.
Vergonhan
Vergonhan (Vergoignan en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, los Féniés, Vergonhan que veng deu nom latin d'òme Verecundius, dab lo sufixe -anum,. Segon Negre, Vergonhan que veng deu nom « romanic » de persona Verconnius, dab lo sufixe -anum. Delamarre que hè l'acòrdi entre los autors precedents en tot explicar Verconnius (que i a ua Verconnia a Arle) ei l'evolucion en bas latin de Verecundius. Entà eth, ua solucion celtica (uiroconiānon, la proprietat de Virocū o de Viroconios « lo hilh de Virocū ») ei pas tan probabla com la dobla solucion latina; pr'aquò, que i agó probablament ua assonància entre los latins Verecundius, Verconnius e Viroconios. Vergonhan qu'èra donc probablament ua anciana grana proprietat antica qui avè per mèste Verecundius o Verconnius o benlèu Viriconios.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Celom
Celom (Salon-la-Tour en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Bochum
Bochum (Baukem en basalemand) es una dei vilas principalas d'Alemanha. Se situa dins lo land de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion èra de 376,586 abitants en 2006.
thumb|left|320px|Bochum
Dmitrii Mendeleiev
thumb|right|[[Fotografia de Dmitrii Mendeleiev en 1897.]]
Dmitrii Mendeleiev (8 de febrier de 1834, Verkhnie Aremzyani - Sant Petersborg, 2 de febrier de 1907) es un quimista rus de la segonda mitat dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Es famós per sa descubèrta de la classificacion periodica deis elements quimics que permetèt d'explicar e de preveire sei proprietats quimicas. Menèt tanben de trabalhs importants en quimia dei solucions.
Professor universitari de Sant Petersborg de 1864 a 1890, foguèt a l'origina de plusors descubèrtas que donèron un prestigi important ai laboratòris de recèrca de la vila. Inquietat per seis opinions politicas, foguèt obligat de demissionar avans d'èsser nomat, en 1893, director dau Burèu dei pes e mesuras de l'Empèri Rus. Transformèt rapidament l'institucion en centre de recèrca e participèt a l'introduccion dau sistèma metric en Russia.
En parallèl de son activitat de quimista, Mendeleiev s'interessèt fòrça a l'economia. Encoratjèt lo desvolopament de la produccion de petròli russa e publiquèt plusors obratges destinats a l'agricultura ò a l'industria.
Enfança e jovença
Dmitrii Mendeleiev nasquèt lo 8 de febrier de 1834 dins lo vilatge de Verkhnie Aremzyani, situat a proximitat de la vila de Tobolsk en Siberia. Son paire, Ivan Pavlovich Mendeleev (1783-1847), èra professor d'arts, de politica e de filosofia dins d'escòlas segondàrias Tambov e Saratov. Sa maire, Maria Dmitrievna Mendeleeva (1793-1850), èra eissida d'una familha de marchands de Tobolsk, famós per aver fondat la premiera estampariá siberiana. Lo pareu aguèt 18 enfants, que 14 subrevisquèron e foguèron batejats.
Jiangsu
Jiangsu es una Província de la Republica Populara de China.
Dmitrii Mendeleiev
Enfança e jovença
A la fin deis ans 1840, la familha Mendeleiev conoguèt de dificultats importantas. Premier, Ivan Mendeleev venguèt bòrni e perdiguèt son emplec. Moriguèt pauc après. Maria Mendeleeva deguèt tornar fondar una usina de vèire de sa familha per subvenir ai besonhs de seis enfants. Dins aquò, l'usina foguèt rapidament destruch per un incendi. Maria Mendeleeva abandonèt alora Tobolsk per s'installar a Moscòu puei a Sant Petersborg afin de permetre a Dmitrii de realizar d'estudis superiors.
Estudis superiors e maridatge
thumb|right|[[Fotografia de Dmitrii Mendeleiev en 1861.]]
Dmitrii Mendeleiev intrèt a l'Institut pedagogic principau de Sant Petersborg en 1850. Formada en 1786, aquela escòla èra destinada a la formacion dei professors e aviá establit de liames importants amb de sabents estrangiers. Mendeleiev i acabèt sa formacion en 1855 e deguèt desmainatjar en Crimèa per sonhar una tuberculòsi. Ensenhèt a Simferopol avans de tornar venir dins la capitala russa en 1857.
De 1859 a 1861, anèt estudiar la capillaritat dei liquids e l'espectroscòpia a Heidelberg. Trabalhèt tanben sus la quimia organica e publiquèt un obratge intitulat Quimia Organica en 1861. Li permetèt de ganhar lo Prèmi Demidov de l'Académia dei Sciéncias de Sant Petersborg. Puei, a son retorn en Russia, se maridèt amb Feozva Nikitichna Leshcheva lo 27 d'abriu de 1862 e venguèt professor a l'Institut Tecnologic de Sant Petersborg e a l'Universitat d'Estat de la meteissa vila, respectivament en 1864 e en 1865.
Carriera universitària
La carriera universitària de Mendeleiev durèt fins a 1890. En 1865, venguèt doctor après la publicacion d'una recèrca sus lei reaccions quimicas entre l'aiga e leis alcòls. Puei, a partir de 1867, dins l'encastre de la preparacion d'un cors per seis estudiants, comencèt d'estudiar lei proprietats deis elements quimics. Aquò donèt naissença, dos ans pus tard, a la premiera classificacion periodica qu'establiguèt de liames entre lei similituds quimics de certaneis elements e que preveguèt l'existéncia d'elements de descubrir. Aquela classificacion, modernizada mai d'un còp dins lo corrent dei sègles XIX e XX, venguèt rapidament un otís fondamentau de la quimia modèrna.
En parallèl, dins lo corrent deis ans 1870, comencèt de s'interessar au petròli. L'industriau Vassili Kokorev (1817-1889), que finançava en partida lei recèrcas de Mendeleiev, foguèt a l'origina d'aqueu trabalh. Gràcias a son influéncia, lo quimista rus capitèt d'obtenir un aleujament dei taxas sus la produccion petroliera. Aquò permetèt lo desvolopament de l'industria petroliera d'Azerbaitjan. En 1877, Mendeleiev prepausèt tanben un modèl explicatiu de la formacion dau petròli a partir de bordilhas biologicas presentas dins lei jaç prefonds de la crosta terrèstra (teoria dau petròli abiotic ).
La descubèrta de la taula periodica aduguèt la celebritat a son autor e ai departaments de quimia de Sant Petersborg. En particular, Mendeleiev recebèt la medalha Davy en 1882. La meteissa annada, se maridèt amb Anna Ivanova Popova après aver divorciat de sa premiera esposa. Pasmens, se lo trabalh de Mendeleiev èra largament reconegut en Euròpa, sa renomada e seis activitats politicas inquietavan leis autoritats russas. Foguèt ansin obligat de demissionar de son pòste universitari.
Fin de vida
thumb|right|Retrach de Mendeleiev vèrs [[1890.]]
Après sa demission, Mendeleiev s'ocupèt d'un projècte de concepcion de pouvera sensa fum per l'armada russa. Aquò li permetèt de viatjar en França e au Reiaume Unit per i observar lei procès utilizats dins l'industria militara. Publiquèt tanben dos libres per encoratjar lo desvolopament industriau de Russia. Puei, en 1892, foguèt elegit sòci estrangier de la Royal Society e, un an pus tard, tornèt trobar un pòste dins l'administracion russa quand venguèt director dau Burèu dei pes e mesuras.
Mendeleiev reorganizèt rapidament son departament per lo transformar en centre de recèrca. De mai, i encoratjtèt l'adopcion dau sistèma metric per Russia (finalament realizada en 1918). Gardèt aquela posicion fins a sa mòrt que foguèt causada, en 1907, per una epidemia de gripa.
Lei trabalhs precursors
L'apòrt scientific principau de Dmitrii Mendeleiev foguèt la concepcion de la premiera classificacion periodica deis elements quimics. Aquela descubèrta es inscricha dins un ensems pus larg de recèrcas sus leis elements quimics qu'aviá començat dins lo corrent deis ans 1850-1860. D'efiech, en 1856, 56 elements èran estats identificats. Certanei scientifics avián ja identificat de proprietats similars e assaiat de trobar de ponchs comuns.
Lo precursor pus conegut es lo Britanic John Newlands (1837-1898) que prepausèt en 1865 una lèi deis octavas que foguèt a l'origina dau tèrme « periodic ». Pasmens, son trabalh, emplit d'errors, foguèt durament criticat. De mai, la meteissa annada, l'Alemand Julius Lothar Meyer (1830-1895) publiquèt una classificacion fòrça similara a aquela de Mendeleiev en utilizant la valéncia deis elements per lei classar. Pasmens, son sistèma gropava unicament 28 elements e preveguèt pas l'existéncia d'elements encara desconeguts.
Lei prepausicions de Mendeleiev
thumb|right|La taula periodica de Mendeleiev en [[1871.]]
A respèct dei prepausicions precedentas, Mendeleiev introduguèt plusors noveutats que permetèron d'estructurar sa classificacion sus de basas solidas. Premier, s'interessèt unicament ai proprietats quimicas deis elements, es a dire a sa valéncia. Ansin, esitèt pas de plaçar lo telluri avans l'iòde en despiech d'un pes atomic pus important car aquò permetiá mielh d'explicar lei similituds quimics entre lei diferents calcogèns (oxigèn, sofre e telluri) e lei diferenteis alogèns (fluòr, clòr, bròme e iòde). D'autra part, laissèt de casas vuejas que representavan d'elements de descubrir. Pasmens, foguèt capable de preveire sei proprietats quimicas e sa massa atomica a partir de sa posicion dins la classificacion. Enfin, establiguèt un liame entre la massa atomica d'un element e son occuréncia dins la natura.
La classificacion de Mendeleiev e sei prediccions foguèron confiermadas per lei descubèrtas dau galli en 1875, de l'escandi en 1879 e dau germani en 1886. La taula foguèt alora largament acceptada per la comunautat scientifica. Modernizada en 1914 per lo fisician britanic Henry Moseley (1887-1915) qu'introduguèt lo numèro atomic per classar leis elements, venguèt una mena d'icòna de la quimia modèrna.
Autrei trabalhs
En quimia, assaièt de desvolopar una explicacion quimica de l'etèr. Per aquò, supausèt l'existéncia de dos elements pus leugiers que l'idrogèn. Dins aquò, aqueleis ipotèsis foguèron invalidadas au comenaçemnt dau sègle XX amb lei trabalhs d'Albert Einstein (1879-1955). Una autra teoria de Mendeleiev qu'es uei considerada coma erronèa es sa teoria dau petròli abiotica que depinta la formacion dau petròli a partir de detritus biologics presents dins lei jaç prefonds de la crosta terrèstra. En revènge, sei trabalhs sus lei solucions quimicas entraïnèron de progrès importants. Mendeleiev i descurbiguèt una relacion similara a la lèi de Gay-Lussac e anticipèt lo concèpte de temperatura critica definida per Thomas Andrews.
Dins leis autrei domenis, Mendeleiev se destrièt amb l'invencion dau pirocollodion, una pouvera sensa fum destinada a l'armada russa, e a son sostèn au desvolopament de l'agricultura e de l'industria russa. En particular, sei trabalhs sus lo petròli permetèron de demostrar l'importància d'aqueu produch dins l'encastre de la Revolucion Industriala. Aquò favorizèt la creissença de l'industria petroliera russa.
Onors e guierdons
Dmitrii Mendeleiev fa partida dei quimistas pus famós de l'istòria de la disciplina e dei sciéncias en generau. Recebèt ansin plusors guierdons durant sa vida coma la medalha Davy en 1882. Plusors organismes de recèrca dins lo mond pòrtan son nom e lo Burèu dei pes e mesuras rus es uei dich Institut Mendeleiev de metrologia. Un element quimic (lo mendelèvi), un important cratèr lunar e un minerau foguèron egalament dichs en son onor.
Pocancy
Pocancy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tennet
Lo tennet es una lenga nilosahariana del grop surmic parlada al Sodan del Sud.
Vocalas
Lo tennet a un sistèma vocalic basat sus una diferenciacion segon lo 'endrech d'artculacion, coneguda sos lo nom d'ATR: son prononciadas siá amb l'avançament, siá amb la retractacion de la raiç de la lenga. Las vocalas amb avançament de la raiç de la lenga son, , , ,. Las vocalas amb retractacion de la raiç de la lenga son, , , ,.
Las primièras son escrichas amb un macron sos las letras. Las vocalas podon èsser longas, en aquel cas son escrichas dobladas. Exemples:
Consonantas
Las consonantas del tennet son presentatas amb l'ortografia pratica :
Tons
Lo tennet es una lenga tonala, amb un ton naut, un ton bas, un ton montant e un ton davalant.
Blancafòrt (Gers)
Blancafòrt (Blanquefort en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom qu'es atestat en 1138, Blanca Fort. Blancafòrt qu'es format de dus adjectius occitans femenins, blanca e fòrt. Segon Dauzat, villa que seré sosentendut, ròca segon Negre : Blancafòrt que seré atau ua « fortificacion blanca e hòrta »,.
Demografia
==Lòcs e monuments
Aniça-Montgelós
Las comunas tòcatocantas que son Landibarre e Suhescun au nòrd, Larzabale-Arroze-Zibitze a l'èst, Jatsu Garazi a l'oèst e Buztintze-Hiriberri, Gamarte e Lakarra au sud.
Aniça e Montgelós que s'unín en 1841 entà formar la comuna actuau.
Lo gentilici basco qu'ei ainhiztar.
Geografia
thumb|Aficha a l'intrada del villatge. thumb|Pòrta botelha, estil de Bassa-Navarra. thumb|La glèisa de l'Assompcion. thumb|[[estela discoïdala adornada d'una estela de David.]] thumb|La maison comuna.
Montejo de Tiermes
Montejo de Tiermes es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca agrària de Tierras del Burgo e a la comarca de Caracena.
Frontinhan de Savés
Frontinhan de Savés (Frontignan-Savès en francés) es una comuna gascoa, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Montenegro de Cameros
Montenegro de Cameros es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca agrària de Pinares e a la comarca de Cameros.
Frontinhan de Savés
Toponimia
Lo nom de Frontinhan ven deu nom d'òme latin Frontinius, associat au sufixe, tanben latin, -anum. Frontinhan èra donc una granda proprietat de l'epòca romana, que son mèste èra Frontinius (dens lo Dauzat, edicion de 1984, lo sufixe es notat -acum e l'error es evidenta).
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Frontinhan, Frontignan o Frontignan-de-l’Isle qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Mauvesin qu'es Sent Blasi. Tanlèu 1790, Frontinhan qu'èra deu canton de L'Isla de Haut. Frontignan que prengó oficiaument lo nom de Frontignan-Savès per decret deu 13 de heurèr 1930.
(1265) Schweikarda
(1265) Schweikarda es un asteroïde.
Saint-Macaire-en-Mauges
Saint-Macaire-en-Mauges es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Dempuèi lo 15 de decembre de 2015 es venguda comuna delegada de la comuna novèla de Sèvremoine.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
One Ok Rock
One Ok Rock es un grop de musica rock japonés originari de Tòquio, format en 2005.
Perigòrd
Perigòrd o Peiregòrd  (en francés Périgord) es una region istorica d'Occitània. Es una part de la region pus granda de Guiana. Maitot es lo nom dau comtat que recobriá, a pauc de chausa prep, l'actuau departament de Dordonha. Lo departament iniciau fuguet leugierament remanejat e enchamba sus quauques terras d'Engolmés (a l'entorn de La Tor Blancha), de Sentonge (devers La Ròcha Chalés), de Carcin (a l'entorn de Salanhac e Aivigas) e de Lemosin (au nòrd de Nontronh e devèrs Jumilhac lo Grand).
(1266) Tone
(1266) Tone es un asteroïde.
Perigòrd
Uei, s'usa dau nom de Perigòrd per marcar l'identitat dau territòri: cultura, lenga, torisme, patrimòni, cosina,... Lo nom de Dordonha es mai que mai administratiu, manca quand se parla dau flume.
La capitala istorica es Periguers (o Peireguers).
Cava (omonimia)
Cava pòt designar:
Perigòrd
Lo gentilici es perigòrd -a / peiregòrd -a o perigordin -a / peiregordin -a. En generau, los abitants de Perigòrd se disen simplament Perigòrds (Sei perigòrd ; Perigòrd, meitat chen, meitat pòrc). Daus uns consideran que lo terme Perigordin / Peiregordin (que pareis nonmàs au segle XVIII) es un francisme que se deu pas usar en occitan, mas d'autras fonts lo presentan au contrari coma admissible (TDF). Pergosin -a s'usa per designar los abitants de Periguers (coma Petrocòris).
Toponimia
Lo nom de Perigòrd ven dau pòble gallés daus Petrocorii, es a dire "las quatre armadas", "los quatre clans". Los limits ancians de lor territòri eran gaireben los mesmes. La capitala daus Petrocorii era Vesunna (Vesona), qu'es venguda Periguers.
Las fòrmas ancianas son pagum Petrocorerum au segle VII, pagus Petragoricus (milhor maugrat lo a analogic) en 781, las doas en latin, Peiregore e Peiregorc vers 1185, Peregort en 1242, Peiregor en 1253. Perigòrd ven exactament de Petrocorii segut de -icum. Lo sufixe èra atòn pr'amor que -i- a dispareissut. La finala -rc s'afebliguet en -rt, puei [analogicament e de maniera purament grafica] en -rd [benleu per influéncia dau gentilici femenin *peiregòrda, eu tanben irregular : *peiregòrga regular, puei dissimilacion o influéncia dau noveu masculin en -rt ? ]. L'element intervocalic -tr- passet regularament a [-ir- (Peiregòrc), puei] -r-; -c- intervocalic de Petrocor- se sonorizet, [regularament e a data anciana], en -g-. Lo passatge de *Peiregòrt a Perigòrt (grafiat Perigòrd) es anormau maugrat la fòrma de 1242, que marca probablament la dificultat daus escribas medievaus a grafiar los diftongues.
Geografia
Longitud : entre 0° 3' oest e 1° 25' est.
Se ditz sovent que Perigòrd a quatre testas. Aqueu Perigòrd quadricefal se compausa entau :
Clima
Lo clima de Perigòrd es au còp variat, agradiu e avivareu. Es un exemple de transicion entre lo clima oceanic d'Aquitània e lo clima montanhier de las marchas occidentalas dau Massís Central. La doçor relativa de l'ivern, las temperaturas estivalas moderadas, las bravas 'reir-sasons son las marcas d'un clima temperat. Pasmens, la disposicion de las valadas, l'exposicion de las auturas, las artijas, las forests e los estanhs crean una gamma plan variada de zònas especificas.
La pleguda mejana annadiera es de 860 mm. Mas l'asaigatge annadier es pas bric unifòrme. La pluviometria creis dau sud-oest au nòrd-est segon lo releu. La diferéncia es mai que mai marcada entre la bassa valada de Dordonha (750 mm en La Mòta de Mont Ravèl) e los punts los pus nauts de Nontronhés (1160 mm en Puei 'Gut e Pluviers). De son costat, emb 900 mm annadiers, la pleguda dau Sarladés es mai importanta que las de Rabairagués, Dobla o Brageiragués. Las plegudas d'estiu, per chausa daus auratges, son creissentas d'oest en est emb daus maxima sus los punts nauts dau Perigord Negre e de Nontronhés. Dins lo Brageiragués, pleu 112 jorns d'un an sus l'autre. Daus uns còps, las pluejas d'auratge son plan importantas, coma los 100 mm enregistrats lo 17 de mai de 1971 a l'estacion de Brageirac.
La temperatura mejana annadiera es pus nauta au sud-oest de Perigòrd ( dins lo Brageiragués) qu'au nòrd-est ( a l'est dau Nontronhés), per chausa inversa de l'altitud. Lo nombre mejan annadier de jorns de fòrta chalor (onte la temperatura maximala passa ) varia de mens de 10 sus l'est dau Nontronhés a 20 e mai dins la valada de Dordonha e dins la valada d'Eila en avau de Periguers. Lo recòrd de chalor en Brageirac es de lo 4 d'agost de 2003, estiu de la caumassa. La mejana annadiera daus minimàs es pro unifòrma, generalament un pauc mai bassa dins las valadas que sus l'auturas, e compresa entre e. Per exemple, las datas de las darnieras jaladas passan rarament lo prumier d'abriu sus l'auturas de Sarladés, e i a tres setmanas d'escart environ entre las datas de las darnieras jaladas de valadas e las dau releu.
Dau nord au sud de Perigòrd, la solelhada vai de 1900 a 2000 oras annadieras. En Brageirac, l'annada la mens ensolelhada fuguet 1992 emb 1710 oras e la mai fuguet 1989 emb 2300 oras. Per l'ivern, la solelhada es pus importanta sus Sarladés que sus Rabairagués, per chausa de l'influéncia oceanica que pòrta de la doçor, mas tanben de las brumas o daus bas nívols. Lo reste de l'annada, qu'es dins lo sud-oest de Perigòrd que la solelhada es la pus fòrta.
Istòria
L'escut de Perigòrd, sang e aur, representa tres lions de'n pè (De golas, aus tres lions d'aur, armats, lampassats e coronats d'azur).
Prumiers poblaments acertats en Perigord (Òme de Neandertal) : sits de La Ferrassiá, Lo Mostièr, Lo Regordon Disparicion progressiva de l'Òme de Neandertal, remplaçat per l'Òme de Cròsmanhon L'Òme de Cròsmanhon ocupa tot Perigòrd : sits de L'Aujariá Nauta, L'Aujariá Bassa, Bauma de Las Caus Los chamnhaments climatics provocan la disparicion en Perigòrd dau boc estanh, chavau, mamot, rèn e rinocèros lanós. Difusion de la cultura campanifòrma, queraque dempuei las terras que se disen uei Charanta Envasiment progressiu daus Iberes, pòble protocelta, puei daus Celtas de Gàllia. Prumiera Edat dau Fer, renduda possibla per la preséncia de la meniera de fer, mai que mai dins lo nòrd e l'est de Perigòrd Los Romans crean lo vinhal de Brageirac Les Petrocòris furnissen a Vercingetorix environ 5000 guerriers per l'ajudar afrontar las legions romanas de Juli Cesar Revòlta contra los Romans en Aquitània La terra daus Petrocòris (que s'apela pas enquera Perigòrd es integrada dins Aquitània, dau fach de la reorganizacion de Gàllia per l'emperaire August Fondacion de Vesunna (Vesona), ciutat galloromana.
Lenga
La lenga de Perigòrd es l'occitan, de dialecte lemosin au nòrd d'una linha que vai a pauc près de Montpeirós a Nadalhac (Perigòrd), e de dialecte lengadocian au sud de 'quela linha. Nonmàs las comunas de Parcol e de La Ròcha Chalés (per meitat) son de lenga d'oïl (dialecte peitavin-santongés idem parlanjhe).
Cava (vin)
Lo cava es un vin petejaire de Catalonha. Es produsit segon un Metòde Tradicional inspirat del metòde champanhés a partir de plants de rasims blancs locals del Penedés.
Perigòrd
Literatura
Jacon lo Crocant, d'Ugeni Le Roy conta l'istòria de la Revòlta daus Crocants, e la destruccion dau Chasteu de l'Èrm.
En filosofia Maine de Biran es un daus paires de la psicologia, Maine de Biran fuguet tanben un òme politic actiu sustot mentre lo periòde dau Directòri (en francés, le Directoire).
En occitan las letras de Perigòrd comptan d'autors com Micheu Chapduelh e Joan Ganhaire
Rouilly
Nòtas
<references group=N/>
Perigòrd
Veire tanben
Lista daus comtes de Perigòrd
Sant-Wazeg
Sant-Wazeg en breton (Saint-Goazec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
La municipalitat de Sant-Goazec es délimitée al nòrd pel cors del Aulne canalisé, e a l'oèst per un de los sieus afluents. La municipalitat es fòrça vallonnée. N'efièch, s'i tròba de divèrsas reünions apertenenta a la cadena de las Montanhas : lo Calhau'h an Aotroù situat al extremitat sud #que domina de la nautor de la siá 304m la vallée de la Aulne e lo Portatz an Dug al pè #que çò Odet ne pren la siá font.
La commune de Saint-Goazec est délimitée au nord par le cours de l'Aulne canalisé, et à l'ouest par un de ses affluents. La commune est très vallonnée. En effet, on y trouve plusieurs sommets appartenant à la chaîne des Montagnes Noires : le Roc'h an Aotroù situé à l'extrémité sud qui domine du haut de ses 304m la vallée de l'Aulne et le Menez an Dug au pied duquel l'Odet prend sa source.
(1267) Geertruida
(1267) Geertruida es un asteroïde.
Orquèstra
Una orquèstra, es un ensems musical compausat de musicians instrumentistas que lo nombre es convencionalament superior a 10 e que la composicion depend del repertòri abordat. Lo musician qu'o dirigís es nomenat cap d'orquestre.
Las orquèstras prenon d'aspèctes diferents segon lo tipe de concèrt jogat.
250px|right|thumb|Lo [[director d'orquestra|director Simon Rattle e l'Orquèstra Filarmonica de Berlin.]]
En mai de l'orquèstra simfònica tal que se conéis popularament, podèm trobar d'altre tipes de grops orquestrals segons lo repertòri l'òbra a interpretar, coma per exemple: l'orquestra de cambra (un format redusit de la formacion simfonica), l'orquèstra de còrdas (amb sonque una representacion d'aquel tipe d'instruments), l'orquèstra simfonica amb còr, l'orquèstra simfonica amb solistas vocals o instrumentals, eca. E encara, l'instrumentacion pòt variar pro en funcion del critèri del compositor, atal coma lo nombre total de partisipants de l'orquèstra. Mas se se limitam a l'esquema mai corrent d'orquèstra, podém citar certans instruments coma:
Instruments
Los instruments que compausan l'orquèstra simfonica son mobroses, mas los mai comuns son los seguents:
Guêprei
Guêprei es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo anciana comuna de La Poterie-de detlas-Vignats a ligat a Guêprei en 1839.
L'ancienne commune de La Poterie-des-Vignats est rattachée à Guêprei en 1839.
Saint-Pierre-Langers
Saint-Pierre-Langers es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(1268) Libya
(1268) Libya es un asteroïde.
Sinyar
Lo sinyar (autonim, ) es una lenga nilosahariana parlada al Chad dins la província de Waddai e al Sodan, al sud del Darfor.
Classificacion
Lo sinyar es plaçat dempuèi lo trabalh de classificacion de Tucker e Bryan (1956) al sen de las lengas bongo-bagirmi, un grop de las lengas sodanicas centralas. Boyeldieu nòta que la lenga èra pauc documentada e que son estudi recent de la lenga confirma pas la preséncia del sinyar dins lo bongo-bagirmi.
Jiangxi
Guizhou es una Província de la Republica Populara de China.
Piu XII
Piu XII (nascut Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli en 1876, mòrt en 1958) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1939 e 1958.
Notre-Dame-de-Monts
Notre-Dame-de-Monts es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Prévocourt
Prévocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sarrasac (Perigòrd)
Sarrasac (Sarrazac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɒrɒ’ʐa]. Lo nom es atestat au segle XIII, Sarrazac. Sarrasac ven d'un nom latin d'òme, *Sarratius (inatestat, inferit de Sarius), Serratius o Cerratius, emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe celtic -ācon. Sarrasac èra la propietat de *Sarratius, de Serratius o de Cerratius.
Montferrat (Var)
thumb|left|200px|Capèla thumb|200px|left|Glèisa de Sant Ròc
Montferrat (Montferrat en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Wuppertal
Wuppertal es una dei vilas principalas d'Alemanha. Se situa dins lo land de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion èra de 356,015 abitants en 2007.
thumb|left|320px|Wuppertal
Limans
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
(1269) Rollandia
(1269) Rollandia es un asteroïde.
Shandong
Shandong es una Província de la Republica Populara de China.
Bessas
Beçaç (Bessas en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Beciate, 950 , Besacio , 1275 > Beçaç
Síus
Síus (Cieux en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Siunauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Síus en Nauta Vinhana
Muriel de la Fuente
Muriel de la Fuente es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Pinares.
Comunas d'Òlt
Per las autras comunas, vejatz Lista de las comunas de França.
Lista de las 340 comunas d'Òlt per òrdre alfabetic, amb son còdi INSEE e lo còdi postal. Vejatz tanben lista dels cantons e la lista de las ancianas comunas.
Guèrra americanomexicana
La guèrra americanomexicana foguèt un conflicte armat qu'opausèt los Estats Units d'America amb Mexic entre 1846 e 1848. Foguèt aviada quora lo Congrès american votèt l'annexion de Tèxas en 1845. Als Estats Units, es pus correntament sonada The Mexican War (la guèrra mexicana) mentre qu'en Mexic se ditz La intervención norteamericana ( L'intervencion nòrdamericana ) o La guerra del 47 ( La guèrra de 47 ). La resuta ne foguèt lo tractat de Guadalupe Hidalgo signat lo 2 de febrièr de 1848, per lo qual Mexic daissèt als Estats Untis Tèxas, Califòrnia, Utah, Nevada, Colorado, Wyoming, Nòu Mexic, e Arizòna (mens lo territòri de la Crompa de Gadsden, que foguèt comprat pels Estats Units en 1853), siá la mitat de son territòri, per 15 milions de dollars de l'epòca.
Java (lengatge)
thumb|right|150px|Duke, la mascòta del Java. Lo Java es un lengatge de programacion dessenhat lo 1990 per James Gosling amb autres companhs de Sun Microsystems a comptar de C++. Dempuèi la siá naissença foguèt pensat coma un lengatge orientats a objèctes. Entre lo 13 de novembre de 2006 e mai de 2007 Sun liberèt parts de Java coma logicial liure de còdi dubèrt amb licéncia GPL. Es un dels lengatges de programacion mai utilizada, e s'utiliza tant per aplicacions web coma per aplicacions de escriptori.
Hustinhac
Hustinhac (Fustignac en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Hustinhac qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Luçan, qu'es Sent Antòni (d'après l' Ordo). Tanlèu 1790, Hustinhac qu'èra deu canton deu Hosseret.
Pieter Brueghel lo Vièlh
right|thumb|250px|Lo pintor e lo compraire de Brueghel, dessenhat vèrs 1565, considerat coma un autoretrait
Pieter Brueghel lo Vièlh o Bruegel (c.1525 – 9 de setembre de 1569) foguèt un pintor e gravaire flamenc conegut pels seus païsatges e scènas campèstras. De còps que i a prenguèt lo nom de Brueghel pagés per se distinguir d'autres membres de la familha, mas es mai que mai apelat Brueghel. A partir de 1559 tirèt la 'h' del seu nom e comencèt de signar sas pinturas Bruegel.
Vida
thumb|250px|La casuda d'[[Ícar]] Es conegut que nasquèt a Breda, mas se sap pas segurament s'aqueste nom designa la Breda del Brabant Septentrional o la Bree flamenca, actualament en Belgica, e qu'en latin tanben pren lo nom de Breda. Foguèt escolan de Pieter Coecke van Aelst, amb la filha del qual, Mayke, se maridarà mai tard. En 1551 foguèt acceptat coma mèstre pintor a la corporacion d'Anvèrs. Viatgèt en Itàlia pauc après, tornarà a Anvèrs e s'installarà definitivament a Brussèlas dètz ans pus tard. Moriguèt dins aquesta ciutat lo 9 de setembre de 1569.
Foguèt lo paire de Pieter Brueghel lo Jove e Jan Brueghel lo Vièlh. Totes dos venguèron pintors, mas coma encara èran mainatges quand lor paire moriguèt, recebèron pas d'educacion de pintor d'el.
Estil
Brueghel pintèt dins un estil pus simple que lo de l'art italianizant que dominava a son epòca. L'influéncia mai evidenta dins son òbra es la del vièlh mèstre neerlandés Hieronymus Bosch, mai que mai dins las pinturas demonologicas primièras de Brueghel coma Lo trionf de la mòrt e Dulle Griet.
Òbra
Una de las seunas òbras mai coneguda es la Torre de Babel.
Cucuron
Cucuron (en occitan e en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
thumb|350px|left|Vista generala de Cucuron. Es situada dins lo parc dau Leberon.
Toponimia
Divèrseis etimologias son estadas prepausadas per son nom, mas la pus probabla es la raiç cuc que vòu dire "comba".
Istòria
Cucuron es bastida subre un site protoistoric. Foguèt tanben abitat per una tribu gallesas avans de vénguer una vila gallo-romana. Toteis aquestas ocupacion an laissat restas arqueologicas e monumentalas.
Un castèu i foguèt bastit a l'Edat Mejana e la vila es en premier mençonada en latin au sègle XI coma castrum cucurone. La vila foguèt tanben establida en conculat, es a dira administrada per sei cónsols.
Foguèt durament tocada per la pèsta en 1720 - 1721.
Literatura
Cucuron es mencionada dins lo cònte de Joan de Cabanas, lo Pòrc, en referéncia (com o soslinha Felip Gardi dins son edicion de Cabanas) ai devinhaires de Cucuron que pòdon predire l'avenidor un còp qu'es passat.
(1270) Datura
(1270) Datura es un asteroïde.
Saint-Supplet
Saint-Supplet es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge de l'anciana província del Barrois.
Village de l'ancienne province du Barrois.
Universitat de Harvard
thumb|right|300px|Harvard, edificis ancians de l'Universitat thumb|left|150px|Blason de l'Universitat : Veritas ([[latin), Vertat]] L'Universitat de Harvard (Harvard University), o pus simplament Harvard, es una universitat privada estatunidenca situada a Cambridge en Massachusetts. Fondada en 1636, es considerada coma l'establiment d'ensenhament superior mai ancian dels Estats Units
A l'ora d'ara, Harvard es una de las universitats americainas mai prestigiosas. Mai de 40 titulars del Prèmi Nobel sòrton d'Harvard. Segon lo Classament academic de las universitats mondialas es la numèro un (aquel classament, en anglés Academic Ranking of World Universities, es establit per de cercaires de l'Universitat Jiao Tong de Shanghai). Fa partida de la Ivy League, associacion informala amassant las uèit universitats mai ancianas e mai famosas dels Estats Units. Harvard es tanben l'universitat pus rica del mond. Lo còs ensenhant es constituit de 2497 professors, per 9,715 estudiants undergraduate (primièr cicle) e 15,424 estudiants graduate (segond e tresen cicles). Harvard atira d'estudiants del mond entièr (132 nationalitats representadas en 2004 ).
Octosillab
thumb|150px|left|[[Guilhèm IX]]Un octosillab qu'ei un vers de 8 pès (lo 8au pè qu'ei la darrèra sillaba accentuada, que sia seguida d'ua auta sillaba non accentuada o pas). Qu'ei, amassa dab l'alexandrin (de 12 pès) lo vers lo mei frequent dens la poesia classica occitana (com ac ei tanben dens las poesias francesa, castelhana e catalana) e sustot de la poesia trobadorenca.
Exemple
Ab la dolchor del temps novel foillo li bosc, e li aucel chanton, chascus en lor lati, segon lo vers del novel chan: adonc esta ben c'om s'aisi d'acho dont hom a plus talan
Tartona
Tartona (Tartonne en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las primièras traces d'aucupacion datan de l'epòca gallo-romaine a la localizacion actuala del masatge de la Pichona Defensa.
Las doas comunitats, de la Pena e de Tartona, an soslinhat en las chartes al. En 1342, las doas comunitats de Tartona e de la Pena an ligat a la viguerie de Castellane pel comte de Provence. Lo vilatge de la Pena o La Pène lududes a ligat al. I aviá constituit de bastissas civilas e d'un monastèri abandonat abans la Revolucion. La sola traça d'aquela preséncia monastique es la oratoire a Sant-Gervais #qu'a #èsser installat a l'intrada del caseriu, al endroit o los villageois avián installat la crotz de bòsc de la capèla del monastèri, après lo sieu démantèlement. Aquel monastèri e las bastissas civilas an apertengut a la familha del celèbre filosofa dignois Gassendi. Aquel es pas #qu'al que lo vilatge comença a se desvolopar, en la mesura ont lo pòble a situat sus la rota en connectant Digna-las-Bains a Colmars en transeünt per Thorame, e #qu'una font d'aiga salada a #èsser amassada, en permetent als abitants de pas pagar la gabelle. Lo pòble viu principalament del agricultura (, ovins) e de la récolte del sal, mercés a la font salada concédée per la reina Jeanne en 1402.
Pendent la Revolucion, la municipalitat compta una societat patriotique, creada après la fin de 1792.
Al, lo percement de la clue de la Pena permet lo passatge de convois mai importants, e acorchís lo trajècte (30 km al luòc de 55 km). Aquela rota a abandonat en la segonda mitat del.
Tartona A ocupat pendent la Segonda Guèrra mondiala per las tropas italianas dempuèi 1940. L'entorn, de nombrós parachutages d'armas e la instauració del STO (#que condusís fòrça joves a venir en los environs) permetan als resistentes de portar d'accions d'envergadura contra l'armada alemanda, #qu'ocupa la region dempuèi 1942. En représailles, de nombroses ostals an incendiat e lo castèl de Maladrech, #que servissiá d'amaga, destruit.
En 2010, Tartona es lo luòc de rodatge del web-pellicula "Tartonne e las 7 fòls". Aquel métrage de 40 minutas connait un succès enòrme sul net e Tartona ven lo simbòl dels pòbles montagnards. Un continuament a anonciat per l'estiu 2011 "Tartonne Movie" amb una aparicion excepcionala de la cantaira romanesa inna.
Les premières traces d’occupation datent de l'époque gallo-romaine à l'emplacement actuel du hameau du Petit Défend.
Les deux communautés, de La Peine et de Tartona, sont signalées dans les chartes au. En 1342, les deux communautés de Tartona et de La Peine sont rattachées à la viguerie de Castellane par le comte de Provence. Le village de La Peine ou La Pène lui est rattaché au. Il était constitué de bâtiments civils et d'un monastère abandonné avant la Révolution. La seule trace de cette présence monastique est l’oratoire à Saint-Gervais qui a été installé à l'entrée du hameau, à l'endroit ou les villageois avaient installé la croix de bois de la chapelle du monastère, après son démantèlement. Ce monastère et les bâtiments civils ont appartenu à la famille du célèbre philosophe dignois Gassendi. Ce n'est qu'au que le village commence à se développer, dans la mesure où le village est situé sur la route reliant Digne-les-Bains à Colmars en passant par Thorame, et qu'une source d'eau salée a été trouvée, permettant aux habitants de ne pas payer la gabelle. Le village vit principalement de l'agriculture (, ovins) et de la récolte du sel, grâce à la source salée concédée par la reine Jeanne en 1402.
Durant tout le Moyen Âge, le village est rasé plusieurs fois. La communauté La Pène (ou la Peine) est fortement dépeuplée par la crise du (Peste noire et guerre de Cent Ans) et annexée par celle de Tartona au  siècle, mais continue de constituer un fief distinct. Plus tard, la création du modeste château de Maladrech (1642), situé à proximité de la route menant vers Digne, procure une défense au village. Tartona n’est pas épargnée par les guerres de religion (avec un pillage en 1574 ) : la population passe d'environ 500 à 200 habitants.
Les seigneurs successifs sont les Baux (du au  siècle), les d’Agoult aux  et  siècle, les Villeneuve aux  et  siècles, et enfin les Gassendi jusqu’à la Révolution. À la fin de l’Ancien Régime, la communauté est rattachée à la viguerie du Val de Barrême.
Durant la Révolution, la commune compte une société patriotique, créée après la fin de 1792.
Bambi
Bambi es un filme d'animacion american produit per Walt Disney e sortit en 1942. Es una adaptacion del roman Bambi, Eine Lebensgeschichte aus dem Walde (Bambi, l'istòria d'una vida dins las bòsc) de Felix Salten, e es le 5e filme de la seria Walt Disney Animated Classics.
Tartona
Istòria
Au, le percement de la clue de la Peine permet le passage de convois plus importants, et raccourcit le trajet (30 km au lieu de 55 km). Cette route est abandonnée dans la seconde moitié du.
Tartona est occupée durant la Seconde Guerre mondiale par les troupes italiennes dès 1940. L'environnement, de nombreux parachutages d'armes et l'instauration du STO (qui conduit beaucoup de jeunes à venir dans les environs) permettent aux résistants de mener des actions d'envergure contre l'armée allemande, qui occupe la région dès 1942. En représailles, de nombreuses maisons sont incendiées et le château de Maladrech, qui servait de cache, détruit.
Sent Iries lo Desjalat
Sent Iries lo Desjalat (Saint-Yrieix-le-Déjalat en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Theodor Boveri
Theodor Boveri (12 d'octòbre de 1862 - 15 d'octòbre de 1915) èra un zoologista alemand. Es famós per aver formulat l'ipotèsi a l'origina de la definicion modèrna dau cancèr.
Son òbra scientifica se concentrèt sus l'estudi dei cromosòmas e dei mecanismes de division cellulara. Ansin, a partir d'observacions dau desvolopament embrionari d'orsins, poguèt demostrar l'impossibiitat d'acabar un desvolopament normau en l'abséncia de cromosòmas. Puei, en 1888, descurbiguèt lei centrosomas e acomencèt de s'interessar a la proliferacion cellulara. En 1902, aquò li permetèt d'observar la preséncia de cellulas capablas de se multiplicar sensa contraròtle dins una tumor cancerosa. Prepausèt alora un mecanisme depintant lei cancèrs coma la consequéncia d'una proliferacion cellulara anarquica e continua entraïnada per una exposicion a d'agents patogèns fisics, quimics ò radiologics. Aquela ipotèsi foguèt confiermada en 1915 e foguèt a l'origina de la cancerologia modèrna.
PHP
thumb|right|Logo oficial de PHP PHP es un lengatge de programacion interpretat que s'utiliza per generar paginas web de forma dinamica. S'executa al servidor, per aquel motiu al navigador web lo li arriba ja la pagina en format HTML, podent pas ne visualizar lo còdi php. Malgrat qu'es mens popular, pòt tanben s'utilizar per generar interfícies de comandas e d'aplicacions executables amb interfície grafica. Dispausa de versions tant per Windows com per GNU/Linux, aital coma d'autras.
(1272) Gefion
(1272) Gefion es un asteroïde.
(1273) Helma
(1273) Helma es un asteroïde.
Yunnan
Yunnan es una Província de la Republica Populara de China.
Muriel Viejo
Muriel Viejo es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Pinares.
Azac
Azac o Asac (en francés Abzac) es una comuna occitana situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es lo lemosin.
Geografia
miniatura|center|300px|L'occitan lemosin e lo marchés
Toponimia
miniatura|250px|gaucha|Lu paneu d'Azac en abriu 2011.
Lista daus maires
miniatura|centre|La mairariá d'Azac.miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina dins Charanta A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]]
Luecs e monuments
miniatura|gaucha|L'egleisa de Sent Sulpici (nom supausat).
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Nafría de Ucero
Nafría de Ucero es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierras del Burgo.
Gries
Gries  en alemannisch (Gries en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Anjau
Anjau (en francés, Anjou) es una anciana província de França. Compren lo departament de Maine e Léger, lo Sud de Mayenne e una partida de Endre e Léger, Sarthe e Vinhana. La soa capitau istorica qu'ei Angieus.
Gries
Istòria
Proprietat de las landgraves de Bassa-Alsace fins en 1332, la localité #passar pel continuament a las Lichtenberg, de contunh a las Bitche-Zweibrücken, abans d'aperténer a las Hanau-Lichtenberg #que i #introdusir la Reforma. Aiçò al se del Sant-Empèri romain germanique. Ailà, lo vilatge #venir en protestant, en vertu del principi cujus regio, ejus religio. En 1622, Gries #èsser totalament destruit per las tropas de Mansfeld pendent la guèrra de Trenta Ans, mas los abitants avián trobat refugi a Estrasburg.
Amador Romaní
Amador Romaní (Capellades, 1873, 1930) foguèt un arqueològ.
Gries
Istòria
Lo 13 de setembre de 1674, lo vilatge a saquejat pels Franceses, e de las pèrdas umanas son a déplorer.
Amb la fin de repeupler la region, dels emigrats de Suisses alémaniques #venir s'implantar en la comuna. Es ailà per exemple l'origina de las familhas Wiedemann, Berger e plan d'unas autras encara. Los Hesse-Darmstad #èsser los darrièrs mèstres del pòble, de 1736 fins a la Revolucion francesa, data de lo sieu annexion per la França. #Contribuir considerablament a lo sieu desvolopament.
Angruenha
Istòria
Engruenha la èra sota la dominacion dels senhors de Lusèrna. Tre 1332, los registres de l'inquisicion fan mencion de preséncia valdesa. Los abitants tuan lo prèire e caçan los inquisitors. Al sègle XVI, la comunautat la ensaja de s'afranquir daus senhors. En 1484 e 1488, baton de tropas mandaas pels senhors e per la glèisa, e venon de fach independents. Après lo sinòde de Champforan (1532) la comença lo conflicte amb l'ostal de Savòia. Lo tractat de Cavors, en 1561, la met Angruenha dins l'espaci ont lo protestantisme es tolerat.
Gries
Istòria
Le 13 septembre 1674, le village est pillé par les Français, et des pertes humaines sont à déplorer.
Angruenha
Istòria
Del temps del departament de Pò, Angruenha la es dins lo canton de La Tor. Sota la restauracion piemontesa, la es dins lo canton de Lucerna. La demanda d'èstre restacaa a La Tor en 1889, mas la capita pas.
Gries
Istòria
Afin de repeupler la région, des émigrés de Suisses alémaniques vinrent s'implanter dans la commune. C'est là par exemple l'origine des familles Wiedemann, Berger et bien d'autres encore. Les Hesse-Darmstad furent les derniers maîtres du village, de 1736 jusqu’à la Révolution française, date de son annexion par la France. Ils contribuèrent considérablement à son développement.
Angruenha
Toponimia
Engronia e Hengronia son atestats en 1232. La grafia d'origina es probablament Engronha (l’a iniciala es refacha jos influéncia francesa).
Masatges
Baussan, Martel, Pradeltorno (Prat del Tòrn?), Serre.