cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cahagnes
Geografia
La plus grande partie du territoire de Cahagnes est dans le bassin de la Seulles qui le parcourt du sud-est au nord-est. Ses affluents le Calichon et la Seulette collectent respectivement les eaux du nord et du sud-ouest de la commune. Seule la partie à l'ouest des hameaux de la Londe et de l'Angotière est dans le bassin de la Vire, par son sous-affluent le ruisseau de la Rosière, affluent de la Drôme.
Le point culminant (268 m) se situe à l'extrême-sud, dans l'enclave limitrophe de Saint-Pierre-du-Fresne. Le point le plus bas (97 m) correspond aux sorties de la Seulles (au nord-est) et du Calichon (au nord) du territoire.
La pluviométrie annuelle entre 1970 et 2000 a avoisiné les 1000 mm.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Arroma
Sent Arroma (Saint-Arroman en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Comenge, situada en departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Cahagnes
Istòria
Lo vilatge es fòrça tocat pels combats per liberar la region de l'aucupacion alemanda, fin en julhet 1944, al cors sustot de l'operacion « trouée de Caumont » (operacion Bluecoat). Los nombroses bombardements estrategics aliats amb la fin de facilitar las perforades per las divisions libératrices an destruit una granda part dels bastiments del vilatge #que la glèisa La nòstra-Madama del. Cahagnes N'a liberat lo 31 de julhet per la division de infanterie britanic. Una nòva glèisa dotada d'un campanal abalançat en béton vibrat a bastit d'après los plànols d'un architecte suisse, Herman Bauer.
Sent Arroma
Geografia
Aute vilatge o quartièr: Gajan.
Cahagnes
Istòria
Le village est très touché par les combats pour libérer la région de l'occupation allemande, fin juillet 1944, au cours notamment de l'opération « trouée de Caumont » (opération Bluecoat). Les nombreux bombardements stratégiques alliés afin de faciliter les percées pour les divisions libératrices ont détruit une grande partie des constructions du village dont l'église Notre-Dame du. Cahagnes est libéré le 31 juillet par la division d'infanterie britannique. Une nouvelle église dotée d'un clocher élancé en béton vibré est construite d'après les plans d'un architecte suisse, Herman Bauer.
Sent Arroma
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sénnt a'rroumo] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Sancto Romano, en latin, en 1387, Saint-Arroman en Nestes en 1757, St Arroman de Nestes (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat e Rostaing, Negre, Sent Arroma qu'ei un nom de sent, Romanus, dab protèsi de a- : Arroman,.
Russ
Russ (Bas-Rhin) en alemannisch (Russ en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Comuna entre Wisches, Schwartzbach, Hersbach e Schirmeck.
Commune entre Wisches, Schwartzbach, Hersbach et Schirmeck.
Istòria
L'origina del nom de Russ es incerta. La primièra mencion de la localité data del Mièja Edat, en 1306. Proven del évêché d'Estrasburg #que menciona dos localités, OBERRUSS e NIEDERRUSS. Lo nom d'amassa seriá RUGI o NUZI, #çò que significa pel primièr « ruisseau » e per la segonda « campanha », noms #que son pòt èsser d'origina celtique. Aqueles dos localités se trobavan en defòra de la localizacion actuala de la municipalitat, als luòcs-diches Jardin Batlo, Fontaine del Benz e Bassa del Gròs Colas, endroits situats en plen bòsc. Pòt èsser a l'epòca gallo-romaine existissiá ja una pichona tribu al luòc-dich Fontaine del Penz. I auriá subsistit fins a. Mai tard, a la Mièja Edat, apareis una pichona localité al luòc dich Jardin Batlo, nomenada a priori OBERRUSS, #que i auriá existit fins al començament de la, abandonat continuament dins un estat d'extrèma praubesa.
Lo segond localité nomenada NIEDERRUSS i auriá #èsser activa fins en 1633, en plena guèrra de Trenta ans, pendent #lo que las tropas suedesas #estrossejar lo pòble, #que subsisteix lo nom « lo luòc cremat ». Abans la guèrra de Trenta Ans, lo vilatge de Russ ne comptava 42 familhas, #que 12 solament survécurent après l'invasion suedesa. En 1760, se'n comptava a nòu 72 familhas. En 1666, Russ fasiá partida del bailliage episcopal de Schirmeck, e en 1761 formava una quita parròquia. A anotar que la glèisa, #qu'èra mai lèu una gròssa capèla amb un campanal central, se trobava a la quita localizacion del cementèri. Podiá conténer aperaquí 50 personas. Dempuèi 1540, aquela glèisa i aviá mencionat, del temps que lo vilatge de Russ se trucava RUOSE, n'expression alemanda. En francés o latin, lo nom al fil dels sègles #èsser : RUGI o RUZI, de contunh RIG o ARRÒS, e sens dobte RUSS a partir de la Revolucion de 1789.
Oberruss E Niederruss avián agropat a l'entorn d'un cloître e d'un molin. Cap a 1800, dels abitants de Russ aurián encara observat ruïnes en lo bòsc, aital coma las rèstas del molin #que lo canal #subsistir encara longtemps après. Ne sembla que cèrts ostals bastits a l'epòca, lo #èsser amb pèiras en provenent d'aquelas ruïnes. Oberruss Se trobava près del masatge caseriu de Muckenbach. S'i obsèrva un ruisseau e dels résurgences d'aiga. Un camin es empierré, un pauc coma l'epòca romaine. Un pauc mai cap a l'aval, s'obsèrva un mur de pèira #que sembla délimiter las pâturages de las abitacions. De nombrós entassements de pèiras encara visiblas, semblan indicar la localizacion dels ostals. Se pòt #qu'una carrièra a cèl dubèrt siá a l'origina de l'implantacion d'aqueles ostals. Niederruss Se situava al cors mai elevat del ruisseau #que travèrsa lo pòble del sud-es al nòrd-oèst. S'i obsèrva encara de pèiras la longitud d'un pré dicha del Guarda Forestal, aital coma dels tertres en escalièr semblable indicar la localizacion d'abitacions. A, aquel endroit i aguèt ocupat per carboners #que i trabalhavan.
Exposicion Internacionau deu Centenari
thumb|200px|left|Balons aerostatics presentats durant l'exposicionthumb|200px|right|[[Pabalhon Argentin]]L'Exposicion Internacionau deu Centenari (en espanhòu: Exposición Internacional del Centenario) que ho organizada en Argentina, en 1910, l'annada deu centenari de la soa Revolucion.
Russ
Istòria
L’origine du nom de Russ est incertaine. La première mention de la localité date du Moyen Âge, en 1306. Elle provient de l’évêché de Strasbourg qui mentionne deux localités, OBERRUSS et NIEDERRUSS. Le nom d’ensemble serait RUGI ou NUZI, ce qui signifie pour le premier « ruisseau » et pour le deuxième « campagne », noms qui sont peut être d’origine celtique. Ces deux localités se trouvaient en dehors de l’emplacement actuel de la commune, aux lieux-dits Jardin Batlo, Fontaine du Benz et Basse du Gros Colas, endroits situés en pleine forêt. Peut être à l’époque gallo-romaine existait-il déjà une petite tribu au lieu-dit Fontaine du Penz. Elle aurait subsisté jusqu’au. Plus tard, au Moyen Âge, apparaît une petite localité au lieu dit Jardin Batlo, nommée a priori OBERRUSS, qui aurait existé jusqu’au début du, abandonnée suite à un état d’extrême pauvreté.
Casaus Vilacomdau
Casaus Vilacomdau (Cazaux-Villecomtal en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Exposicion Internacionau deu Centenari
Itàlia, Anglatèrra, Soïssa, Paraguai e l'Empèri Àustroongrés qu'i avón lo lor pabalhon atau com mantuas províncias argentinas.
Russ
Istòria
La seconde localité nommée NIEDERRUSS aurait été active jusqu’en 1633, en pleine guerre de Trente ans, pendant laquelle les troupes suédoises ravagèrent le village, dont subsiste le nom « la place brûlée ». Avant la guerre de Trente Ans, le village de Russ comptait 42 familles, dont 12 seulement survécurent après l’invasion suédoise. En 1760, on comptait à nouveau 72 familles. En 1666, Russ faisait partie du bailliage épiscopal de Schirmeck, et en 1761 formait une paroisse propre. A noter que l'église, qui était plutôt une grosse chapelle avec un clocher central, se trouvait à l’emplacement même du cimetière. Elle pouvait contenir environ 50 personnes. Dès 1540, cette église était mentionnée, alors que le village de Russ s’appelait RUOSE, en expression allemande. En français ou latin, le nom au fil des siècles fut : RUGI ou RUZI, puis RIG ou RIZ, et sans doute RUSS à partir de la Révolution de 1789.
Casaus Vilacomdau
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Russ
Istòria
Oberruss et Niederruss étaient groupés autour d’un cloître et d’un moulin. Vers 1800, des habitants de Russ auraient encore observé des ruines dans la forêt, ainsi que les restes du moulin dont le canal subsista encore longtemps après. Il semble que certaines maisons construites à l’époque, le furent avec des pierres provenant de ces ruines. Oberruss se trouvait près du hameau de Muckenbach. On y remarque un ruisseau et des résurgences d’eau. Un chemin est empierré, un peu comme à l’époque romaine. Un peu plus vers l’aval, on remarque un mur de pierre qui semble délimiter les pâturages des habitations. De nombreux entassements de pierres encore visibles, semblent indiquer l’emplacement des maisons. Il se peut qu’une carrière à ciel ouvert soit à l’origine de l’implantation de ces maisons. Niederruss se situait au cours le plus haut du ruisseau qui traverse le village du sud-est au nord-ouest. On y remarque encore des pierres le long d’un pré dit du Garde Forestier, ainsi que des tertres en escalier semblant indiquer l’emplacement d’habitations. Au, cet endroit fut occupé par des charbonniers qui y travaillaient.
Exposicion Internacionau deu Centenari
Lo tèma deus transpòrts, de l'igièna, de l'industria, de l'agricultura qu'i hon desvolopats.
Casaus Vilacomdau
Casaus
Segon Dauzat, Casaus « bòrda, meitaderia », que vengueré de cas-ale, derivat de casa (del latin casa, cabana > ostau rurau, > domeni, maine, proprietat). Segon Negre, Casaus qu'ei lo plurau de l'occitan casau « òrt; embarra, barralh, (en)claus » (Lo Petit Levy que horneish los sens de cazal : ostau; embarra qui enviroa un ostau, òrt; terrenh bastider).
Exposicion Internacionau deu Centenari
Lo Pabalhon Argentin de l'Exposicion Universau de París que tornè atau acessar ua exposicion d'aquesta traca.
Longares
Longares es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lemosina (raça bovina)
La lemosina es una raça bovina rustica originàri de Lemosin, qu’es subretot destinada a la produccion de carn.
Es una vaca de color marron, mai clara sota lo ventre e a l’entorn dels uèis e del morre, amb des mucosas ròse clar. Es agradada per sa rusticitat, sas qualitats mairalas e la qualitat del gost de sa carn, qu’es valorizada amb tres labèls roges. Es tanben una raça utilizada en crosaments amb de raças localas o de lach per melhorar la conformacion de lors vedèls.
Los elevaires de lemosinas agachan dempuèi de temps a la melhoracion de lor raça per la seleccion. Aqquestes esfòrces realizan uèi un esquèma de seleccion performant que permetèt, ensems amb las melhoracions dins l'alimentacion e la mena dels animals, de fae de la lemosina una raça de carn essenciala dins lo mond de l'elevatge. Aqueste succès tanben menèt a çò que venga un simbòl fòrt de l'identitat lemosina.
Istoric
drecha|vinheta|Las frèscas de la [[bauma de Las Caus mòstra que los bovids son presents ja dempuèi fòrça temps a l'oèst del Massís central]]
Originas
La lemosina aparten a la branca del bovid blond de l’Oèst d’Occitània. Es originària de la partiada occidentala du Massís central (Lemosin) ont los bovids son presents dempuèi fòrça temps, coma lo mòstra las frescas de las balmas de Las Caus pròchas. Pendent los sègles, los animals de la region s’adaptèron a las condicions localas: de sols granitics acids e feblament mineralizats, un païsatge de suquets e combas, de fòrtas amplituds termicas amb de geladas frequentas e una ennevada correnta. Aquestes factors provoquèron lo desvelopament d'una raça rustica, dotada notamment d'una ossamenta excepcionalament prima mas solida, especificitat que benlèu ven de las desmineralizacion dels sols.
La situacion al començament del sègle XIX
esquèrra|vinheta|Aquesta gravadura de 1830 representant lo departament de la [[Nauta Vinhana mòstra l'importança que podiá aver los bovids dins la region.]] Los primièrs escrichs testimonhant de l'existéncia de la raça lemosina datan de la fin del sègle XVIII. A l'epòca, es reputada per sas qualitats d'animal de tira. Un mercat se desvelopa pels animals de carn lemosins dins las grandas vilas de França, jol vam de l'impulsion de Turgot, alara intendent de Lemosin. Aquestes animals de merça son de bèstias de refòrma, engreishadas a l’edat de avant d'èsser mandadas per la carrièra cap a París o Bordèu, pendent una caminada de. pèsa pas pus que de. En 1791, Jacques-Joseph Juge de Saint-Martin, un agronòma lemotjaud, descriu l'importança dels bovids de Lemosin suls marcats de las grandas vilas coma París, Lion o Tolosa. Aquestes animals, lo buòus del Lemosin, venon en fach dels departements de la Charenta, la Dordonha, la Nauta Vinhana, la Vinhana, l’Òlt, la Corresa e la Cruesa.
Lo mercat merma leugièrament al començament del sègle XIX, mas l'elevatge del bestial demora una activitat màger de la region. A l’epòca i a una granda observe una eterogeneïtat dins los sistèmas d'expleitacion en Lemosin. Del vejaire geografic, se pòt destriar tres tipes de cantons.
Al començament del sègle XIX, lo Lemosin se caracteriza per la mediocritat dels animals. La manca se deu a l’encòp a la genetica dels animals, a la mediocritat de las tèrras e donc de lor alimentacion e las practicas d’elevatge. D'efièch, los animals pasturan tota l’annada dins de pradas pauras, se lèva al vedèls la mitat del lach de lor maire e totes los animals participan a l’òbra dels camps, los païsans de l'epòca podent pas gardar d’animals improductius dins la bòrda.
Lo fracàs dels crosaments e los començaments de perfecionament de la raça
esquèrra|vinheta|Coma las autras raças bovinas francesas, assagèron de crosar la lemosina amb de bovids de la raça [[Durham (race)|durham, mas capitèt pas.]] Per melhorar la raça, unes elevaires assagèron de crosar lors animals amb d’animals ageneses, normands o charoleses, conformats melhor, mas sens qu’aquò se generalize. La lemosina tanpauc escapa al vam d’anglomaniá que tòca la França a la mitat del sègle XIX. Unes elevaires entretenon de taures durham, qu’an totas las onors de la borgesia de l’epòca, e los crosan amb lors animals lemosins. Lo sistèma es plan lèu criticat per la societat d’agricultura de Limòtges, qu’incita los elevaires a contunhar la politica de seleccion dels animals mai confòrmes a las caracteristicas de la raça lemosina qu’es plan adaptada a son mitan, puslèu que d’assajar d’acclimatar las autras raças. drecha|vinheta|Lo vertadièr revolum erbatgièr del sègle XIX modelèt lo païsatge lemosin actual, païsatge ont las pradas son omnipresentas coma aquí a [[Chamboran, dins Cruesa]] Al començament del sègle XIX, son premiats los elevaires que gardan lors taures mai bèls, donant de reproductors de qualitat son servats quitament se son pas productius. Mas l’aument del pes dels animals passa per la melhoracion de la qualitat de las pradas lemosinas, que sont pas plan productivas. La segonda mitat del sègle XIX arriban d’engrais de sintèsi e de plantas d’erbatge coma lo treule e lo margalh, que permeton de melhorar la productivitat de las pradas mas tanben de transformar las lanas de brugals en pasturas. Mai, s’obsèrva una especializacion erbatgièra amb la reculada recul de la policutura alimentària d’una costat, e dels vinhals de l’autre après l’epidèmia del filoxèra. Los resultats arriban: en 1862, los buòus venduts a La Sotarrana pèsan en mejana. La raça lemosina es alara reputada per la qualitat de sa carn e lo bon rendiment.
Cap a la creacion del Herd-book
esquèrra|vinheta|Taure lemosin representat en 1863 ([[Charles Olivier de Penne|Charles-Olivier de Penne)]] Lo melhorament de la raça que permetèt de far ganhar de concors es subretot lo fach d’unes grands proprietaris coma Achille Caillaud, Charles de Léobardy oPierre-Edmond Teisserenc de Bort. Es tanben d’aquestas grandas proprietats que nasquèron los primièrs enregistraments d’animals. vinheta|Un dels primièrs prèmis obtengut per Pierre Royer, regissor del domèni de Charles De Léobardy, a l’escasença la creacion del Herd-book en 1886. Bòrda Vignaud a La Junchera Aquestes esfòrces menèron a la création del herd-book limousin en 1886, par l’iniciativa del professor despartamental d’agricultura Léon Reclus e de la societat d’agricultura de Lemòtges. Lo herd-book es un document que recensa l'ensemble dels animals agreats coma apartenent a la raça, e d’informacions sus lor genealogia. Enfin, en 1893 es creat lo sindicat de la raça bovina lemosina, presidís qu’a per objectiu principal de promòure la raça lemosina, per exemple amb de concors.
Brèu declin abans la dinamica actuala
drecha|vinheta|Taure lemosin pendent lo concors del salon de l'agricultura. La Primièra Guèrra mondiala arrèsta lo dinamisme de la lemosina, que se confirma entre las doas guèrras malgrat la nòva organizacion del herd-book en 1923. Los efectius creisson lentament, de en 1890 a 800 000 en 1940. Manquèt de desaparéisser, dins la mesura ont èra previst de la regropar amb las raças garonesas, blonda del Carcin e blonda dels Pirenèuss, pendent la formacion de la raça Blonda d'Aquitània en 1962.
La raça torna espelir dins las annadas 1960. Lo cabal francés de raça lemosina aumentèt fòrça, amb de 50 % de mai en 15 ans. Es uèi la segonda raça de carn francesa en tèrmes d’efectiu, rèire la charolesa e davant la blonda d'Aquitània. ,.
Morfologia
esquèrra|vinheta|Taure lemosin Vaquí cossí es descricha la raça lemosina per lo Herd-Book de la raça:<blockquote style="font-size: 90%; margin-right: 5%; background-color: #f9f9f9; "> « La raca bovina lemosina es una raça de carn de grand format amb un pelatge froment viu, pas tròp sorn, un pauc mai clar sota lo ventre, sus la fàcia posteriora de las cueishas e dins la region del perinèu, de l’anus e de las borsas o del pièch e del tèrme de la coa. Abséncia de tota taca e pigmentacion, mucosas ròsas. Tèste corta, front e morre largs, aureòlas mai claras a l’entorn dels uèis e del morre, banas primas arcadas en avant e leugièrament quilhadas al tèrme (quand son presentas). Còl cort. Pitre larg e arredondit, còsta redonda. Bacin larg, subretot al nivèl dels isquions, pas tròp clinat. Linha sagrda e ancas pauc salhentas. Avantman plan musclada, dessús plan larga amb de muscles salhents. Cudal espés, baissat e bombut. Banas e onclons blonds. Aplombs corrèctes. Cuer sople e prim. » article 1 del títol I del règlament interior del herd-book limousin, 1èr agost de 1991
Una vaca alachanta rustica
drecha|vinheta|Tropel de lemosinas sul [[replanat de Miuvachas]] En ami de la qualitat de sa carn, la lemosina a de fòrça bonas qualitats mairalas. Vedèla aisidament (92 % de vedelatge aisit sens ajuda e 6 % amb ajuda e 0 % de cesariana): aquestes vedelatge sens cap d’empacha fa mai aisit lo trabalh de l'elevaire, mas permeton tanben l’espelida de vedèls vigoroses, que la mortalitat e los suènhs veterinaris son pauc importants. En mai, la lemosina se caracteriza per sa granda fertilitat. Alacha plan sos Vedèls e lor assegura una creissença rapida.
La lemosina es une raça rustica, qualitat qu'erita benlèu de sa seleccion dins de condicions de mitan a vegada malaisit: un manjar fondat sus de pasturas mediòcras sus un sol granitic desmineralizat e acid, amb d’escarts de temperaturas e de relèus qu’atenhon d'altitud. Ten una granda longevitat e s'adapta plan a de condicions dificilas e de pasturas pauras. Es una raça plan adaptada a l'elevatge en « plen aire integral », amb d’animaux passant tota l'annada fòra, coma las experiéncias del Centre d'Estudis Tecnics Agricòls de Peira Bufiera lo mostrèron montrer. Sas qualitats alimentària ne van una raça de granda velocitat d'engreishament en elevatge intensiu, mas un pauc mens performanta que d'autras raças coma la charolesa o la roja dels prats per exemple.
Una raça de carn
vinheta|Taure e vacas de raça lemosina a l’entorn de [[Limòtges|Limòtge.]] Es una raça de carn que deu fòrça a son passat d'animal de tira. Es agrada per sa carn qu’es pro fina e reputada per sa tendror. Es finament peirassilhada, amb pauc de gras, caracteristica comuna a las raças de trach. Sa qualitat gustativa es largament reconeguda. Lo rendiment en carcassa de la lemosina es d’entre los melhors (62 a 65 % per un animal adult). Sus aquesta carcassa, i a 75 % de muscles, un rendiment tanben fòrça bon e que deu a son ossada prima. La proporcion es interessenta de « pèça nòblas » de grasilhar.
Los animals lemosins pòdon èsser valorizats a tota edat, coma lo mòstra lo tablèu seguent:
Una raça pel crosament
Aquestas darrièras annadas, es tanben venguda una raça pel crosament. Sos mascles donan a lor progenitura lor potencial genetic per la carn. Alara, es cercada pel crosaments sus de raças de lach o localas per aumentar lo rendiment en carn dels vedels. Foguèt creat la tulim (crosament de touli e lemosina) o la bramosin (crosament bramana × lemosin). En China, de tropels de lemosins son importats per melhorar las raças localas, amb un cèrt succès.
Mas los crosaments pòdon tanben èsser una estrategia pels productors de vianda. Atal, als RU e EUA agradan fòrça los crosaments entre animals angus e lemosins que fan benefici d'un fòrt desvolopament muscular e de qualitats de rendiment de carcassa eritats de la lemosina e del taus en gras e l'abséncia de banas de l'angus. Al manjar, lo consomator, agrada aquesta vianda que se mesclan lo gost reconegut de la vianda d'angus amb la finesa de la lemosina.
Patologias
Un estudi realizat dins los tuadors en França mostrèt qu’aquesta raça bovina e la prim'Holstein son mai tocada pels Schwannomas, subretot pels animals mai vièlhs.
En França
esquèrra|vinheta|Animals lemosins dins lo [[Finistèrra]] Es malaisit de conéisser la difusion de la raça lemosina al delà de son brèç al començament del sègle XIX. D'efièch, las caracteristicas de la raça son pas encora fixadas e pas cap d’estatistica existís a l’epòca. Pasmens, s’associa los buòus de Lemosin amb aquestes d’unes departaments limitròfs coma Vinhana,Charenta, Dordonha e Òlt. Las enquistas agricòlas de 1852 e 1862 donan d’informacions mai precisas. Atal, en 1852, la raça lemosina es considerada coma dominanta dins los departements de Dordonha, dl’Indre e de Charenta, e es presenta en Vinhana, Alèir, la Charenta Maritima, Gironda, Òlt, Char, Vendèa, Tarn, lo Tarn e Garona e las Doas Sèvras. En 1862, es mencionada dins 21 départements, Avairon, Yonne, Cantal, lo Puèi de Doma, Léger, Òlt e Garona, Gard, Endre e Léger e Maine e Léger s’apondent a la lista. Plan sovent se crosa la lemosina amb la raça locala, coma en Dordonha e en Òlt e Garona amb los garoneses de costièras, de crosaments entre lemosins e garonés. Los efectius son tanben mal coneguts. L’inspector general de l’agricultura Henri de Lapparent parla de 451 000 bovins en 1892 e 521 000 en 1913, alara que lo zootecnician Paul Diffoth estima los efectius a 710 000 bovins en 1903.
Dempuèi las annada 1960, contunhèt sa progression en Occitània. La region Miègjorn-Pirenèus es la segonda region francesa en tèrmes d'efectius amb 150 000 vacas presentas. Se desvolopèt fòrça en Bretanha a la fin del sègle XX. La lemosina es ara presenta dins 70 departaments e dins gaireben totas las regions. Sols dins unes departaments de l'èst e del sud-èst de la França metropolitana encora s'implantèt pas la raça. Ara i a mai de 900 000 vacas-maires en França, ne fasent la segonda raça alachanta en efectius après la Charolesa.
A l’estrangièr
vinheta|Taure lemosin en Àustralia A la creacion de son herd-book, la lemosina comença a èsser exportada en Argentina, al Brasil, en Uruguai, a Madagascar o al Portugal, mas aquò concernís pas qu’unes animals e los assages d'introduccion venent sovent infructuoses. Lo sol tropel que capita a demorar durablament fòra de França a l’epòca es aqueste de Nòva Caledònia, qu’impòrta regularament d’animals lemosins al començament del sègle XX.
Es sonque après la refòrma de l'elevatge francés dins las annadas 1960 que la raça prend son vam a l’estrangièr. Es introducha en Argentina, al Brasil, mas tanben dins d'autres païses d'Euròpa coma l'Espanha en 1966, l'Itàlia en 1968, los PIaïsses Basses en 1969, lo Danemarc en 1970 e lo Reialme Unit en 1971. Pel biais del RU, l'Austràlia e la Nòva Zelanda tanben l’impòrtan. Una estapa essenciala dins la difusion de la raça lemosina es passada en 1968 amb l'introduccion del primièr taure, Prince Pompadour, al Canadà. Lo semen d’aqueste taure es lèu disponible als EUA e las importacions d'animals en America del Nòrd se desvolopan fortament a partir del començament de las annadas 1970. Ara, la North American Limousin Foundation es la mai granda associacion mondiala per la raça lemosina. En 1989, EUROLIM conten totes los herd-books europèus de la raça. Uèi, la lemosina es presenta dins unes 70 païses pel mond, quinas latituds que sián. Mai sovent s’utiliza de taures lemosins o lor semen per melhorar la raça locala per de crosaments, mas la mena en raça pura es tanben utilizada. La lemosina mòstra de bonas aptituds d’adaptacion als diferents mitan que li son prepausats, çò que contribuís fòrça al succès a l’estrangièr.
Bibliografia
vinheta|Taure lemosin, cromolitografia de Charles-Olivier de Penne, 1891.
Calhau
Calhau (Cailhau en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Callavum villa en 782; Calau en 870; Calavum en 1166; Castrum de Calavo en 1234; In decimario Sancti Christoffori de Calavo en 1251; Locus de Calhavo en 1344; Cailhanum = Cailhavum en 1377; Calhau en 1552; Callau en 1647; Caillau en Razès en 1777; Cailhau en 1781; Calháu (non datada). La primièra mencion, a l'epòca es una latinizacion, la segonda es dejà en occitan, mes l'escriba sabiá pas escriure l palatal (lh) e cal doncas interpretar *Calhau. Loís Alibèrt, dins son diccionari, donava al nom comun calhau una etimologia caclavo, que foneticament conven perfèctament, mès que poiriá justament èsser pas qu'una reconstruccion (generalament, es *caliavo qu'es citat). Per tornar al toponime, Dauzat l'explica per un pre-indoeuropèu *kal-, « pèira », e sufixe gallic -avum. Lo nom, per sa finala, a totas las aparéncias del gallic, mes Delamarre explica pas pel celtic ni lo nom comun ni lo toponime dins sos obratges,. Dona çaquelà un adjectiu caletu-, « dur » e un nom callio- « esclòp » que poiriá far pensar a una basa pel nom comun calhau. Se lo nom del vilatge es en rapòrt ambe'l nom comun, coma aqueste a contunhat a viure en latin tardiu e en occitan, lo nom del vilatge pòt èsser posterior a l'Antiquitat, d'una part, venir pas qu'indirèctament del gallic, d'autra part. Es en substància l'argumentation de Bénédicte Boyrie-Fénié a prepaus de Baishac e Calhau; los dos Calhaus s'explicarián per un terrenh peirós, rocassut, çò qu'es pas incompatible ambe la situacion del Calhau audenc, sus un puèg, e benlèu ambe la del Calhau bordalés, sus un travèrs; mès pel vilatge audenc, demòra gaire de temps entre l'Antiquitat e 782 per fondar un vilatge novèl, compte tengut del fait que los sègles V, VI e VII an conegut mai de destruccions e d'abandons o despòblaments que de creacions. Çaquelà, lo toponime Calhau a benlèu una origina completament diferenta de la del nom comun e venir per exemple del nom gallic d'òme Callios, citat per Delamarre, ambe'l sufixe -āvo / -avo. Lo nom de persona Callios es benlèu en relacion ambe'l nom de l'esclòp. Lo nom latin Callius, utilizat sovent per explicar los noms dels tipes Calhac, Chalhac, Calhan, es naturalament pas tant evident se lo sufixe es gallic. Mes en conclusion, la multiplicitat de las possibilitats desconselha de se prononciar ambe certitud.
Plessis-Saint-Benoist
Plessis-Saint-Benoist es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Autorota A63
L’autorota A63 es una autorota que religa Bordèu a la frontièra espanhòla .Oficialament, es compausada de doas seccions, l'una al nòrd qu'es una autorota gratuita religant Bordèu, l'autre, al sud, concedida a Autoroutes du sud de la France , religant Sent Jorns de Maremne (Lanas) à Biriatu a la frontièra amb Espanha. Aquelas doas seccions son separadas per une centena de quilomètres de via exprès de 2×2 vias, la RN 10 qui travèrsa lo departament de Landas.
L'A63 es tanben un axe major de comunicacion del Bascoat.
Es religada al nivèl de Baiona a l'A64, en direccion de l'est : Pau, Tarba e fin finala Tolosa.
La seccion nòrd es connectada a l'A660 que desservís lo sud du Bacin d'Arcaishon.
Radio Trafic FM, sus la frequéncia 107.7FM, cobrís l'A63, sector ASF.
Tèrra de la rèina Maud
thumb|right|Localizacion de la Tèrra de la rèina Maud.
La Tèrra de la rèina Maud (var. Tèrra de la reina Maud) es una importanta region d'Antartida que se situa entre lo glacier de Stancomb-Wills, a 20° O, e lo glacier de Shinnan, a 45° E. D'una superficia de 2,5 milions de quilomètres carrats, es cubèrta per la calòta polara d'Antartida. Es revendicada per Norvègia mai, coma leis autrei revendicacions territòrialas, aquela revendicacion es gelada dins lo quadre dau Tractat d'Antartida.
Bordèras (Entre Duas Mars)
Bordèras, benlèu (Bourdelles en francés), es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Politeïsme
Lo politeïsme es un sistèma religiós amb unei dieus.
Moctezuma II
Moctezuma II (1466 - 29 de junh de 1520), las variantas ortograficas incluson Montezuma, Moteuczoma, Motecuhzoma, Motēuczōmah, Muteczuma, (designat dins los primièrs tèxtes nahuatl per Motecuhzoma Xocoyotzin (Moctezuma lo Jove), foguèt lo noven tlatoani o sobeiran de Tenochtitlan, que regnèt de 1502 a 1520. Lo primièr contacte entre las civilizacions indigènas de Mesoamerica e los europèus se debanèt durant son règne, e foguèt tuat pendent lo començament de la conquista espanhòla de l'empèri astèca, quora lo conquistador Hernán Cortés e sos òmes se son batuts per prene lo contraròtle de la capitala astèca Tenochtitlan.
Pendent son règne, l'empèri astèca atenguèt sa pus granda expansion. Per la guèrra, Moctezuma estendèt lo territòri tant luènh al sud que Xoconosco en Chiapas e l'istme de Tehuantepec, e incorporèt le pòble zapotèc e Yopi dins l'empèri. Cambièt l'ancian sistèma meritocratic de la ierarquia sociala e alarguèt lo valat entre pipiltin (nòbles) e macehualtin (roturièrs) en enebissent als non nòbles de trabalhar dins los palais reials.
Bezannes
Bezannes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Esteban del Molar
San Esteban del Molar es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Tèrra de Marie Byrd
La Tèrra de Marie Byrd es un territòri de l'Antartida revendicat per pas cap d'estat. Es una terra nullius.
De revindicacions fantasiosas (micronacions) n'i a, coma lo Grand ducat de Westarctica. thumb|right|La tèrra de Marie Byrd.
Occitan larg
L'occitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au), es la varietat prepausada coma estandard de la lenga occitana. Admet certanas adaptacions regionalas moderadas, segon lo modèl d'estandardizacion d'una lenga pluricentrica.
Objectius
Segon los estudis sociolingüistics, una varietat estandard permet d'esquipar tecnicament l'occitan per lo sortir de son estat actual de diglossia (subordinacion). L'occitan larg es una varietat completa e omogenèa d'occitan: deu èsser capable de conquerir totas las foncions lingüisticas de la societat modèrna, deu venir accessible a l'ensems de la populacion. Deu poder far concurréncia a las lengas dominantas (francés, italian, espanhòl) qu'ocupan actualament las foncions essencialas de comunicacion al detriment de l'occitan. Los sociolingüistas demòstran qu'una lenga subordenada pòt pas aténher aqueles objectius sens una varietat estandard.
Arma
L'arma o l'amna o l'ama es, dins divèrsei religions, un principi vitau present dins un individú.
Occitan larg
Antecedents
La nòrma classica, a partir del sègle XX, a perseguit lo desvolopament d'aquelas tres koinès mas a favorizat tanben de koinès regionalas suplementàrias en lemosin e en lengadocian. Dempuèi l'oficializacion de l'occitan dins la Val d'Aran en 1990, tanben la nòrma classica favoriza una varietat pro codificada de gascon aranés.
Fixacion de l'occitan larg
A costat d'aquelas experiéncias de koinès, del costat de la nòrma classica, la volontat conscienta de fixar una varietat estandard en occitan es apareguda dins los ans 1970 amb las recèrcas dels lingüistas Pèire Bèc, Robèrt Lafont, Rogièr Teulat, Jacme Taupiac, seguits dempuèi los ans 1980 per Patric Sauzet. La varietat estandard se sona segon los autors occitan referencial, occitan estandard o pus recentament occitan larg (Patric Sauzet). La màger part dels especialistas son consents per que l'occitan larg se compause: Cal dire, ça que la, que los debats dins lo movement occitan son pro confuses subre l'occitan larg. Certans occitanistas creson que l'occitan larg se basariá sonque sus un solet dialècte (lo lengadocian) mentre que los especialistas de l'estandardizacion accèptan lo principi d'una solucion pluricentrica amb d'adaptacions regionalas dins l'occitan larg. Aquela confusion dins lo debat fa que certans militants occitanistas refusan lo concèpte d'estandard perque creson que seriá ligat a un sol dialècte. L'unic territòri ont l'occitan es reconegut coma lenga oficiala, la region de Catalonha englobant la Val d'Aran, sosten lo desvolopament de l'occitan dins doas varietats codificadas: l'"occitan aranés" (çò es, lo gascon local de la Val d'Aran) e l'"occitan general" basat sul lengadocian (çò es, la modalitat pus generala de l'occitan larg). Aquò se pòt observar dins las òbras de la Generalitat de Catalonha (traductor automatic amb las doas versions d'occitan, aranesa e generala, e reglament del Grop de Lingüistica Occitana). Lo pòble aranés es estacat legitimament a sa modalitat d'occitan qu'es l'occitan aranés, aquò es garantit per los tèxtes oficials d'Aran, pasmens d'unes semblan veire un risc que lo dialècte lengadocian devenga un substitut de l'aranés.
Un projècte confrontat a la realitat gascona
Lo projècte de l'occitan larg supausa que i a una nòrma unificada per las varietats que compausan l'occitan, mas aquela nòrma es pas totjorn plan veïculada. Per exemple, en gascon, podem destacar d'usatges diferents: un usatge maritim (emplegat per Bernat Manciet, Pèire Morà, Halip Lartiga e d'autres), un usatge vasadés o girondin (per exemple la de Claudi Bellòc), un usatge lavedanés o bigordan (emplegat per exemple per Terèsa Pambrun-Lavit), un usatge coseranés (emplegat per Joan-Pau Ferré), un usatge bearnés o pus exactament una koinè bearnesa parcialament convergenta (emplegada pels Bearneses, coma Sèrgi Javaloyès e Eric Gonzales), sens doblidar l'aranés. Atanben, i a un usatge composicional o sintetic: es lo gascon unificat, qu'existís coma projècte e qu'es practicat per certans autors (usatge personal e pionièr de Pèire Bèc, proposicions d'estandardizacion de Maurici Romieu, Alan Viaut e Andriu Bianchi) mas es pas generalizat ni acceptat dins l'usatge de totes los autors; donc podèm dire que l'usatge gascon actual e culte es en realitat encara pro diversificat, çò que mòstra que i a un escart entre lo projècte de l'occitan larg —amb sa modalitat gascona en gestacion— e l'estat de la lenga d'uèi. Pro de gascons veson pas perqué aurián d'emplegar la varietat de gascon del vesin en luòc de la seuna. Cal soslinhar l'excepcion notabla de Pèire Bèc, Maurici Romieu, Alan Viaut e Andriu Bianchi que cèrcan de desvolopar un tipe gascon unificat; e lo trabalh de Domergue Sumien n'es pròche. Sens una varietat unificada de gascon —de fargar e de promòure—, non i pòt pas aver de nòrma pluricentrica de l'occitan. Certans detalhs prepausats per D. Sumien, per exemple de proposicions coma avèm e avètz, profièit, etc. coïncidisson pas amb las causidas de gramaticians   e lexicografs   qu'òbran per la recuperacion del gascon. Degun a pas encara trobat la recèpta del gascon unificat. Aranés e bearnés —sovent prepausat coma nòrma gascona generala mas pas gaire emplegat pels escrivans gascons non bearneses dins la literatura actuala— son dos usatges pro diferents, e l'òbra d'un escrivan màger de la literatura gascona contemporanèa, Bernat Manciet, coma las d'un sarròt d'escrivans gascons non bearneses, es pas estada escricha ni en una ni en l'autra. Un trabalh màger de conciliacion lingüistica demora de menar a tèrme en çò dels Gascons se volèm realizar lo projècte d’occitan larg.
D. Sumien considèra pas exactament l'occitan aranés coma un modèl d'"estandard" extensible a tot lo gascon pr'amor que l'aranés a una basa geografica e demografica fòrça redusida (Aran a 9000 estatjants) e qu'aquel modèl a pas trobat cap d'impacte demest los autors de la rèsta del domeni gascon. Pasmens D. Sumien preconiza de perseguir la promocion de l'aranés —ja sancionada per un usatge oficial e un procèssus democratic — e donc un desvolopament de l'aranés, de manièra solidària amb un estandard gascon que rèsta de sedimentar (en comparason amb l'aranés, D. Sumien accèpta per l'occitan niçard, qu'es una varietat especiala de provençal, lo ròtle de modalitat regionala de l'occitan larg pr'amor que lo niçard a una basa demografica importanta —mièg milion d'estatjants— e una longa tradicion literària que s'acompanha d'un desvolopament distint del provençal general; una granda part dels niçards se senton pas provençals mentre que los araneses, eles, se senton gascons. En Bearn, los renaissentistas bearneses se senton pas gascons mas accèptan lo principi que parlan gascon; en aquel cas D. Sumien suggerís de téner compte de la tradicion de la koinè bearnesa e d'integrar d'unas de sas formas mai emblematicas dins la fixacion del gascon referencial (en admetent, eventualament, de formas doblas, segon una formula que se poirà fixar definitivament sonque après una concertacion larga).
Comuna de Besançon
vinheta|290px|Besançon, dins las annadas 1860. La Comuna de Besançon (en francés de Franca Comtat : Commune de Besançon) foguèt un movement revolucionari instaurat en 1871, projectant un poder autonòm local basat sus las experiéncias de Lion e de París. Aquel projècte s'instaura a la favor dels borroladises sociologics de la vila e per l'emergéncia de sindicats  , la Guèrra franco-prussiana, la casuda del Segond Empèri e la proclamacion de la Tresena Republica precipitant la situacion. Mentre que de nombroses notables rapòrtan un contèxt insurreccional e que d'ajudas armadas se formen en Soïssa vesina, las correspondéncias daissadas per James Guillaume e Mikhail Bakunin  atèsten d'una concretizacion actée entre la fin de mai e a la debuta de junh de 1871. Mas amb los massacres de la setmana sagnosa e malgrat l'espèr d'una represa, l'idèa d'una insurreccion es progressivament abandonada amb la disparicion dels partisans venguda quasi definitiva en 1875.
Nago
Lo nago es una lenga ioroboïda parlada en Benin.
Classificacion
Lo nago fa partida d'un continuum dialèctal, l'ede, qu'acampa de parlars de la familha ioroboïda. Aquels dialèctes ede, que son presents en Benin e en Tògo, son, fòra del nago, lo cabe, l'ica, l'idaca, lo manigri, lo kura nago, l'ije, l'ife. Per Blench, l'ede es pas qu'un grop de dialèctes del ioroba. Lo tèrme ede es en mai lo mot ioroba per « lenga ».
Linha 1 del tramvai de Montpelhièr
La linha 1 del tramvai de Montpelhièr es una linha del malhum de tramvai a Montpelhièr.
Traçat e estacions
La linha s'estend a partir de l'estacion Mausson e fins a l'estacion Odysseum, la linha a 30 estacions e una longor de 15,7 km.
Los enfants de lisardon
Los enfants de lisardon es una cançon tradicionala occitana (cantada per Pèire Maria Blaja e per La Mal Coiffée):
Los enfants de lisardon se ne van per las batalhas. A las batalhas del rei, los qu'i van non tornan gaire.
Lo bel Joan se n'es tornat, non pas Joan-Frances encara. Sa maire lo vei venir per un prat que verdejava.
Coneguèt a son agach que son enfant era triste. "Ò ! filhet lo meu filhet ! qu'una color an tas fardas ?
Askia Muhammed
thumb|right|[[Tomba supausada d'Askia Mohammed dins la vila de Gao.]]
La Meisa
La Meisa (La Meyze en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Igny-Comblizy
Igny-Comblizy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
La Meisa
Sos abitants s'apelan los Meisauds.
Askia Muhammed
Askia Mohammed († 1538) es un sobeiran de l'Empèri Songai que reinèt dau 12 d'abriu de 1493 a 1528. Succediguèt a Sonni Baro (1493) e foguèt remplaçat per Askia Monzo Mussa (1428-1431). A la seguida de Sonni Ali Ber (1464-1492), realizèt una importanta òbra d'organizacion de l'Estat e menèt plusors campanhas militaras victoriosas còntra lei reiaumes vesins.
La Meisa
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de La Meisa en Nauta Vinhana
Askia Muhammed
Biografia
Governaire e cap militar durant lo rèine de Sonni Ali Ber (1464-1492), lo fondator de l'Empèri Songai, se revoutèt a sa mòrt còntra son successor, Sonni Baro, qu'èra pas considerat coma un musulman fidèu. Après una brèva guèrra civila, foguèt venceire de la batalha d'Anfao (12 d'abriu de 1493) que li permetèt de prendre lo poder e de fondar la dinastia Askia.
Son rèine foguèt marcat per l'afiermacion d'un islam rigorista e per l'acabament de la conversion dei populacions urbana amb lo sostèn de l'elèit religiós de Timboctó e de Gao. En parallèl, melhorèt l'administracion en organisant un sistèma descentralizat dirigit per quatre vice-rèis e de governaires locaus e en fondant un govèrn dotat de ministèris. Tornèt organizar l'armada professionala e la marina militara de Sonni Ali Ber, unifiquèt lei pes e mesuras e encoratjèt l'agricultura e lei trabalhs d'aigatge. Au nivèu politic, transferiguèt la capitala de Gao a Timboctó. Puei, aguent ben pacificat l'Empèri, comencèt una tiera de campanhas militaras que menèron a la presa dei regions orientalas dau Senegau actuau, de la vila d'Agadez, dau sud de Dendi e dei rèstas de l'Empèri de Mali (reduch a un reiaume locau).
Vengut bòrni, Askia Mohammed foguèt reversat per son fiu Askia Monzo Mussa. Aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat que durèt mai d'un decenni. Askia Mohammed moriguèt en 1438 e foguèt probablament enterrat a Gao ont un monument es presentat coma sa tomba.
Sent Amand de Montmaureu
Sent Amand de Montmaureu (Saint-Amant-de-Montmoreau en francés) es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Dempuei lo 1er de genier de 2017, es venguda una comuna delegada de Montmaureu.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Igny-Comblizy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Amand de Montmaureu
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Igny-Comblizy
Istòria
La municipalitat resulta de la fusion de Igny-lo-Jard e de Comblizy en 1964,.
Villalar de los Comuneros
Villalar de los Comuneros es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Igny-Comblizy
Istòria
La commune résulte de la fusion d’Igny-le-Jard et de Comblizy en 1964,.
Los enfants de lisardon
- Entre ieu e mon chaval que portam vint è nau plagas. Ieu que n'en pòrti las nau, mon chaval totas las autras.
Aprestatz me un bon lèit, ieu i demorarai gaire. Serai mòrt a mieja nuèit, mon chaval a punta d'alba.
Diràn los que passaràn : "De que son aquelas armas ? De l'enfant de lisardon que fuguèt a las batalhas.
Caroline Loeb
right|200px|thumb|Caroline Loeb en 2021 Caroline Loeb, nascuda lo 5 d'octobre de 1955 a Neuilly de Sèina còsta París (França), es una actritz, animatritz de ràdio e cantaira francesa, sustot coneguda coma interprèta de la cançon C'est la ouate, tube de la fin de 1986 e debut de 1987.
Sent Matre
Sent Matre (Saint-Matré en francés) es una anciana comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2019, es comuna delegada de la comuna novèla de Pòrta de Carcin.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Seleuc IV
Seleuc IV filopator (en grèc ancian: Σέλευκος Φιλοπάτωρ, Séleukos philopátôr, « Seleuc qu'aime son paire »), nascut vèrs 218 avC e mòrt en 175 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 187 avC a sa mòrt. Succediguèt a son paire Antiòc III e fuguèt seguit per son fraire Antiòc IV.
Cubèl
Cubèl (Cubelles en francés) z-es una comuna gigaudiana situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe (region).
Mast (nau)
Armegs ancians e tradicionals
Sus las naus d'armeg tradicionnel, lo mast a sovent lo nom de la vela màger que pòrta.
Cubèl
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Mast (nau)
Armegs ancians e tradicionals
Se destria classicament los masts seguents: S'apond lo mast de bauprés situat a la proa e sovent clinat cap abant, veire gaireben a l'orizontala.
Cubèl
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Parochia ecclesiae S. Ylarii de Cublèlas, en 1259, Cublèlas, al sègle XIII, Le gué de Cubel, en 1448, ''Ecclesia B. Ylarii de Cubellis, Mimat. dioc., en 1464, Prioratus de Clubellis, en 1477, Clubelles'', en 1483.
Mast (nau)
Estructure d'un mast
vinheta|Arboradura - manòbra dormanta Dins lo cas d'un armag carrat i a mai sovent tres sosestructuras (a vegada quatre o mai) : Dins lo cas d'un armeg auric compta una o doas partidas;
Cubèl
Toponimia
La prononciacion, relevada dins la comuna, es [tjyßɛl] (la consonanta iniciala es un brèu clacament de lenga, que se poiriá tanben representar per [tʃ-]); a La Clausa, près de Gresas, a 14 km, la prononciacion es [tjußɛl], amb un [tj-] plan caracterizat. Dins lo parlar de Saug, descrit per Pèire Nauton, la palatalizacion de l'oclusiva Cu- en [tjy-] es pas estonabla. La grafia es doncas Cubèl (totas las fòrmas ancianas an Cu- o Clu- e pas Tu-).
Mast (nau)
Armegs modèrnes
Suls velièrs mai recents, subretot a partir de la mitat del sègle XIX, los masts venguèron èsser realizats de tòla d'acièr rotlada e riblada. Aquò permetava una resisténcia mai granda, una facilitat de fabricacion e mai aisit de realizar per un pes redusit dins los nauts.