cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tais europèu
Esperança de vida
Es de quinze ans, e pòt anar fins a vint ans en captivitat, mas es plan mendre dins la natura, o gaireben totes los adults morisson abans l'edat de quatre o cinc ans, e rarament detz a dotze ans. 30 àa60 % dels joves morisson dins lor primièra annada, de malautiá, de famina, de parasitòsi, o caçat per l'òme, lo linx, lo lop, lo can, lo rainal, lo ducàs, l'aigla…, e a vegadas d'« infanticid animal ». Lo tais es sensible a la ràbia e a la tuberculòsi bovina, fòrça espandida en Granda Bretanha e Irlanda.
Compòrtament
Aquel animal territorial foguèt presentat coma solitari, longtemps mesconegut, quitament dels scientifics a causa de sas mòrses subretot nocturnas. Al contrari dels autres mustelidèus, poja pas als arbres, mas pòt escalar un arbre penjat o passar un riu sus un tronc (se besonh pòt nadar ). Cada clan es fidèl al tuta màger, mas d'individús pòt daissar son clan per un clan vesin.
Sa vida sociala (quand viu pas en solitari) es marcada per: I a una ierarquia dins los grops, mas que sembla mens marcada que per fòrça autres mamifèrs.
Se sap per d'estudis ecoetologics prigondas facha al Reialme Unit ont las populacions son densas forman de clans d'unes individús (e fins a una trentena excepcionalament) que, a l'entorn d'una tuta comuna màger, aparan lo territòri del clan per un marcatge odorant (secrecions de glandulas perianalas, soscaudalas e digitalas e cagadas perifericas, e de patrolhas regularas als tèrmes del territòris que son marcadas per de dralhas plan netas. Los taisses intrús son atacats e caçats.
Al contrari, ont es rare (en zona periurbana o d'agricultura intensiva per exemple), son comportament social es diferent : es mens territorial (s'obsèrva quitament d'encambament de territòris e de domènis vitals de grops diferents e a vegadas viu en solitari sens marcatge ni defensa du territòri.
Alimentacion
Los estudis basats sul radiopistatge e de tendas fotograficas mostrèron que lo tais adapta son compòrtament alimentari a las fonts sasonièras del mitan, e lor accessibilitat (puja pas plan als arbres per exemple). Quand a una larga disponibilitat de fonts, pòt pasmens èsser fòrça selectiu.
L'analisi dels rèstes trapats dins los excrements permetèt de conéisser melhor son alimentacion.
En ivèrn, sensible al freg, espleita sas resèrvas de grassa e se vira cap als lombrics que pren escavant le sol pas encara gelat. Sas variacions annadièras de pes (importantas) semblan ligadas a la variacions d'accessibilitat de la noiridura. Espleita las pradas (a la prima subretot), puèi de parcèlas agricòlas (en estiu) e los bòscs (a la davalada). Se trapa un cadavre, de grat se fa necrofag, mas es pas caçaire que percaç las presas.
Pasmens se se classa coma carnivòr, sa denticion es aquela d'un omnivòr (caninas e incisivas pòdon ni tuar ni despeçar de gròssas presas, e molaras planas adaptadas al trissatge dels vegetals).
Son alimentacion es variada, amb :
Tuta
vinheta|Tais e accès a la tuta, amb còns de desgalhs pau discr§ts alt=Patte charnue avec 5 grosses griffes|vinheta|Pata abans d'un tais, carnuda, garpiada e musclada, perfièchament adaptada a l'escavacion Lo tais pòt de grat s'installar dins de tutas existentas (rainals…), ma es lo contrari que se passa mai sovent : d'animals mens adaptats per aquela òbra prenon sovent una anciana tuta de tais, veire s'i installan alara que lo tais l'ocupa encara, d'exemples amb de rainals, conilhs, cats silvestres , quitament de catpudres partejant la tuta d'un tais foguèt observats. La talha e configuracion de las tutas de tais vàrian segon las regions, mas l'animal s'adapta a fòrça contèxtes, podent quitament cavar de sols pro denses a condition que sián aisidament de cavar e plan secats e pròche dels terrens rics en vèrm de tèrra, non inondables e mai sovent situats dins una zona aparada o pauc frequentada (ont se sent en seguretat).
Dins la fauna europèa non aqüatica, lo tais es lo melhor terrejaire; per cavar las galariás de sa tuta, pòt desplaçar fins a 40 tonas de tèrra.
D'aquelas tutas son fòrça vièlhs e tan vasts qu'an fins a 30 o 40 intradas ; dins aquel cas, la superfícia ocupada per la tuta pòt aténher 2 000 m2 e la talha de son territòri cobrís 40 a 50 ectaras.
Es sovent cavat sus un sol clinat (que fa mai aisida la sortida dels rebuts), e al pè de mòtas (suquèt, bauç, tap…) en bòscs o mai rarament en mitan obèrt, mas alara près d'un bosquet, d'una sèga espessa o d'un tap o valat quitament de romegàs...
En zòna rocasuda son intrada pòt èsser una simpla ascladura pel ròc roche o dins un clapas. Pòt tanben s'enfonsar dins la paret d'una arenièra abandonada. Lo tais pòt adaptar la forma de sa tuta a des condicions estepicas
I a pas de rapòrt entre la talha d'una tuta e le nombre dels ocupants.
Lo tais dispausa de mai d'una tutas ont passa mai de la mitat de son temps :
La tuta màger
Es ocupada per un « clan » familhal de taisses (un clan es format d'un grop de dos a cinc taisses, mai un a trois joves) subretot a la davalada e per l'ivernatge. Aquí tanben las femes fan nàisser los pichons.
Se compausa de mai d'una galariás que pòdon davalar fins a 3 o 4 mètres de prigondor sus una distança fins a quinze mètres de long, o mai. Un ret mai o mens complèxe de galariás es accessible en mejana par cinc intradas (fins a mai de detz per la tutas ). Aquelas galariás s'espandisson avegadas sus mai d'un nivèl, amb una longor totala fins a 300. S'i trapan de cambras ont las femes pòdon s'ajaire e alachar e de cambras ont mascles, femes e joves passan lo jorn tranquils a dormir o a se repausar sus de jaces fachs de fuèlhas, de mossas, de falguièras e d'erbacèas sovent cambiadas.
Aquela tuta es un legat per las generacion venentas e pòt durar fins a de centenas d'ans.
Las tutas segondàrias
Mens utilizads, son mai pichons amb mens d’intradas. Èran utilizat per cercar de vèrms o campairòls sosterens e servisson refugi en cas de dangièr o de luòc de repaus pròche de las plaça de noirrissatge. Son sovent ligats a la tuta màger per de dralhas.
Abitat e airal vital
Aquel animal conegut boscassier s'adapta tanben plan a d'abitats pro variats qu'expleite de biais diferent segon la sason, mas mai sovent cava sa tuta près de boissons de baias salvatjas, coma de saü negre e eule que se regala al temps vengut.
La talha de son airal vital es ligada als sieus besonhs energetics e a l'abondança en noiritura de son territòri o mai precisament a son accessibilitat. Ayal, al sud d'Angletèrra ont lo climat es clement e lo sol ric en insèctes e vèrm, vui a l'entorn de 0,2 a 0,5 km2, alara que dins las zonas mas frejas e oligotròfas del Naut Jura, li cal 3 km2  per repondre a sos besonhs (pòt alara percorrir de quilomètres cada nuèch, contra unas centenas de mètres dins las zonas mai ricas en aliments). En Euròpa continentala, sa densitat mejana seriá de gaireben 0,63 individú per km2, mas se ne compta fins a sièis individús/km2 dins un bosc falemande e sovent mens d'un individú/km2 en altitud.
Tolèra plan la proximitat de l'Òme, tant qu'es pas destorbat de nuèch a proximitat de sa tuta.
Servicis ecosistemics
Lo tais aireja e mescla los sols qu'espleita. Et subretot, regularament escaa una partida de la « criptobanca de granas du sol » (que contribuís tanben a manténer quand entèrra de granas jos las tèrras que saca de sa tuta)
Lo tais enriquís tanben de sols en nutriments : marca son territòri per des placetas ont urina, çò qu'es una font de contunh renovelada d'azòt pel sol, qu'aman lo saüc e d'autras plantas nitrofilas (Ortigas, Cerfuèlh salvatge, Èrba d'alh, Cardèra pelosa, Geranium lusent...).
Coma d'autres consomators de pichons fruchs, ne rebutat las granas dins sos excrements, çò que favoriza lor germinacion, lor disseminacion e lor diversitat genetica. Aumenta atal la biodiversitat.
La tutas abandonadas o periodicament inutilizadas podent venir de refugis provisòris per d'autras espècias. Lo tais eurasiatic tolèra tanben la preséncia del rainal ros del conilh canin dins sa tuta. Lo catpudre, la faïna, la moslèla olo cat salvatge expleitan tanben aquel jaç. De rats de camp i pòdon intrar e apondre las lors galariás lateralas dins los tunèls de la tuta.
Reproduccion e biais de viure
La reproduccion se debana subretot dels meses de genièr a març. Una feme pòt s'acoblar amb mai d'un mascle d'un meteis clan e pòt èsser receptiva d'autres periòdes de l'an. L'ovul fecondat demòra en espèra pendent 10 meses abans de se fixar dins l'utèr.
La quita gestacion dure pas mai que dos meses. Los taissons naisson mai l'an seguent entre febrièr e març. La portada de 2 a 7 taissons demora amb la maire dins la tuta que, coma fòrça de pichons de mamifèrs recent naiscut, son pas en mesura de se desplaçar e an pas pro de pelatges per s'aparar del freg. An los uèis barrats. Començon a sortir de la tuta de familha vèrs l'adat d'un mes e mièg e son alaitats pendent tres meses, mas après 6 setmanas la maire pòt tanben li torna montar d'aliments.
Après la parturicion, lo tais ven un dels rares mamifèrs monogams ont los cobles pareisson units per un periòde long.
Lo tais es fòrça pauc prolific (0,3 jove per an e e per feme en Euròpa de l'Oèst ); patiguèt fòrça dins los ans 1970 de las campanhas de gazatge de tutas per un contraròtle la rabia ); las autoritats sanitàrias enseguida (a partir de 1986) finançat (amb l'Euròpa e los departaments concernits) la vaccinacion (per un vaccin espandit) que se mostrèt espectacularament eficaç. Una granda partida de las tutas gazadas èran ocupadas per de taisses, que morissián empoisonats o jols tirs dels caçaires los esperant a la sortida.
Los taisses sortisson sonque de vèspre per cercar de manjar, urinar e defeciar. Lo tais pòt far sos besonhs dins la tuta, dins de cambras especialas, mas los fa mai sovent en defòra dins de traucs en forma d'embut cavat exprès.
Abans de partir en cerca de noiridura, se fa una session de netejatge del pelatge e de desespolhatge, sol o en comun. Lo tais se vira sus l'espatla e se gratar lo ventre e flancs amb las dents e arpias.
Los pichons demòran en davant la tuta per jogar esperant èsser noirits. Lors jòcs son una imitacion de la vida dels adults (falsas luchas, cavar, trobar de palhat pròpre e lo cunhar entre le menton e lo piter per lo far intrar de reculons dins la tuta). En octobre, los pichons atenhon gaireben la talha dels parents.
Pendent l'ivèrn, lo clan coneis un periòde de repaus e non de quita ivernacion : merman plan fòrtament los activitat e vivon sus las servas de grassas constituïdas pendent la davalada (pendent aquel periòde un tais pòt aumentar son pes de 60%). L'espandiment es encara mal conegut. Serián los mai vièlhs individús que quitan le clan e non pas los joves coma per fòrça espècias.
Classificacion
Lo tais es plantigrad, alara autrescòps èran classificats amb los Orsidèus.
Los autors classifican ara de preferéncia totes los genres de la sosfamilha de las Melinae dirèctament dins la sosfamilha de las Mustelinae.
Aquela espècia longtemps foguèt considerada coma la sola del genre Meles, mas los autors del sègle XXI penson que Meles leucurus e Meles anakuma son d'espècias indépendentas d'Asia e non de sosespècias dels Meles meles.
Tanpauc se la cal pas confondre amb Taxidea taxus, lo Tais d'America.
Lista de las sosespècias
Segon Mammal Species of the World                        (24 juin 2013) e Catalogue of Life                                   (24 juin 2013) :
Istòria e interaccions amb las societats umanas
Aquela espècia foguèt descricha pel primièr còp en 1758 pel naturalista suedés Carl von Linné (1707-1778).
Coma lo vibre dins las zònas umidas e coma lo rainal, qu'es escavaire, remanejant los sols, aguèt localament un impacte important sus l'organizacion dels jaces d'unes sites arqueologics, biais que devon prene en compte los arqueològs.
Comunas de la província de Teramo
Aquí las 47 comunas de la província de Teramo, en Itàlia.
Tais europèu
Istòria e interaccions amb las societats umanas
Preïstòria : los arqueozoològs l'identifican dins fòrça sites arqueologics dempuèi lo sègle XIX. Dempuèi de referéncias neotafonomicas e d’experimentacions de maselariá sus de carnivòrs pichons, los arqueològs concluguèron que los restes d'aisinas trobadas su las ossadassadas preïstoricas de taisses (per exemple dins los restes inventoriatss dins la balma d'Sclayn (Paleolitic mejan – Neolitic), la balma d'Artenac (Mosterian), la balmas del Boscs Ragot de Gouex (Asihan), dins l’abric Faustin (Magdalenien final), dins un jaç del pòrgue de Rouffignac (Mesolitic) o dins lo jaç d’Unikoté (Paleolitic mejan – sub-actual) testimònian mai de lor consomacion per la carn que de lor utilizacion coma font de forradura "e aquò, non pas al Palelitic superior mas a partir del paleolitic mejan".
Menaças, dinamica e estat de las populacions
Lo tais a mala reputacion pels caçaires e agricultors : consoma de còps un pauc de blat, d'òrdi, civada o unes espigas de malh pels camps, veire de raisims dins los vinhals, mas demòra fòrça excepcional. Se cal senhalar de damatges ont d'autras fonts alimentàrias mancan.
Aquela espècia desapareguèt una granda partida de son airal de reparticion naturala, a causa de la caça, de las tendas e de la degradacion o de la destruccion o de la barrièra ecologica dels abitats. Sofrís benlèu tanben de la regression dels vèrms de tèrra inducha per l'agricultura intensiva, o dempuèi pauc localament per l'introduccion d'espècias invasivas de nematòdes tuaire de vèrms.
En Euròpa la metapopulacion de taisses es pas considerada coma globalament menaçada, mas l'espècia sofriguèt fòrça del gasatge dels rainals (enebit dempuèi los ans 1990) e de la caça que se'n faguèt. Malgrat unas estudis localas o pontualas, sa demografia e sa dinamica de las populacions son mal conegudas.
Desapareguèt dins una granda partida de son aral natural de reparticion e sas densitats son fòrças bassas dins gaireben totas las grandas planas de cultura intensiva e pròche de las grandas aglomeracions. Per exemple, d'estudis menats dins l'aglomeracion lionesa mòstran sa desapareisson dins los sectors naturals e agricòlas enclavats entre des vias rapidas ont se nòta tanben una fòrta progression de las superfícias urbanizadas.
Estatut de proteccion
En Euròpa es classificat dins l'annèxe III de la Convencion de Bèrna, çò que ne fa una espècia parcialament protegida (podent èsser l'objècte d'una espleitacion se la densitat de sas populacions o permet).
Polemica sul desentutatge del tais
Dins de regions, existís un leser o biais caçar, que la tòca es de trapar le tais enterrat al fons de sa tuta, cavant per aténher una cambra de la tuta amb de cans especialament dreçats per acular lo tais, es a dire le cunhar au fons de sa tuta. A vegadas los caçaires se tornar bastir la tuna per poder i tornar l'an seguent.
Al desentutatge s'opausan de defensaires de la causa animala que jutjan la practica crudèla e deseimada. Mai, lo tais pòt avegadas se far nhacar pels cans. Pasmens demòra una tradicion cinegetica.
Eraldica
vinheta|116x116px|Esscut de la famila Thurn und Taxis Lo taisson se presenta sempre passant.
Lo taisson apareis dins l'escut de la familha Thurn und Taxis, familha lombarda, iniciatritz de la pòsta europèa, e dins la familha Taxis de Dinha.
Nuasèlas
Nuasèlas (Niozelles en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Districte de Kiphire
Lo districte de Kiphire es un districte de l'estat de Nagaland en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Kiphire. Lo districte foguèt fondat en 2004, a partir del territòri d'aquel de Tuensang, a l'encòp del districte de Longleng.
Populacion
La populacion del districte èra de 74 004 abitants, al recensament de 2011. La majoritat de la populacion èra campèstra a 77,72 %, e 22,28 % ciutadina.
Las lengas parlada son lo yimchungrü, lo sangtam e lo sumi.
Pargue Natural del Cadí-Moixeró
Lo Pargue Natural del Cadí-Moixeró es un espaci d'interès natural de Catalonha, que compren l'ensems de las sèrras prepirinenques del Cadí, Moixeró, lo massís de la Pedraforca e una granda part de la Tosa d'Alp e lo Puigllançada. A una superfícia de 41,342 ha e es situat en limit de las comarcas de Berguedà, de l'Aut Urgèl e de Cerdanha. Es protegit dempuèi 1983 en essent declarat Pargue Natural per decrèt del 15 de julhet de 1983 de la Generalitat de Catalonha. Espais d'interés natural de l'Alt Pirineu i Aran.svg.
]] Las siás altituds se situan entre 900 m dins las vals e 2648,6 m de la cresta mai nauta, lo Vulturó. Es doncas un pargue de nauta montanha. Las sèrras del Cadí e del Moixeró jonchas alpòrt de Tancalaporta forman una barrièra d'impressionanta nautor que separa la val del Segre de l'entèsta del riu Llobregat.
Maire de Dieu d'Urgèl
La Maire de Dieu d'Urgèl (Mare de Déu d'Urgell en catalan) es una escultura de fusta policromada d'estil romanic del sègle XIII. La Maire de Dieu d'Urgèl es titular de la Catedrala de la Seu d'Urgèl, e patrona de la vila. Presidís la catedrala e es situada dins la absidiola de l'autar màger.
La talha es una Maire de Dieu amb lo Mainat a la fauda. La Maire de Dieu d'Urgèl o Santa Maria d'Urgèl es tanben nomenat popularament Maire de Dieu d'Andòrra, perque segon la legenda foguèt amagada dins lo principat andorran pendent l'invasion sarraïna. Es tanben nomenada la Magna Parens o Magna Domina Urgellitana.
Cozuelos de Fuentidueña
Cozuelos de Fuentidueña es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Nino Burjanadze
Nino Burjanadze (en georgian: ნინო ბურჯანაძე; Kutaisi, 16 de julh de 1964) es una jurista e politiciana georgiana. Foguèt la presidenta interina de Georgia en doas ocasions: entre novembre de 2003 e genièr de 2004, e entre novembre de 2007 e genièr de 2008.
Monts de Santa Cruz
Los monts de Santa Cruz (Santa Cruz Mountains en anglés) son una cadena de montanhas situada sus la còsta centrala californiana, fasent partit de la cadena costièra Pacifica, a l'oèst dels Estats Units. Forman una barrièra long de la peninsula de San Francisco al sud de la vila del meteis nom, en separant l'ocean Pacific de la baia de San Francisco e de la val de Santa Clara, e contunhan mai al sud fins a la val de Salinas. La cadena travèrsa los comtats de San Francisco, San Mateo, Santa Clara, Santa Cruz, San Benito e Monterey.
Moyenmoutier
Moyenmoutier es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Geografia
L'aglomeracion principala (lo Centre) ocupa la part bassa de la vallée del Rabodeau e las siás immeditaeses immediatas, a l'altitud mièja d'Unitat|320|m. A la cœur d'una aglomeracion la en associant a Étival-Clairefontaine, La Voivre, Vièlh-Molin, Senones e La Pichona-Raon, la vila se situa a Unitat|17|km}} de Sant-Dié-de detlos-Vòges, a Unitat|76|km de Nancy e a Unitat|85|km  de Estrasburg pel caulet del Hantz. thumb|left|250px|Vista sus Moyenmoutier
Compren de divèrsas seccions :
Sul territòri de la municipalitat, lo Rabodeau recep divèrses pichons afluents, #que lo Ruisseau del Parelh en marge esquèrre e aquel de Ravines en marge drech, se'n tira de contunh en la Meurthe en marge drech a nautor de Sant-Blaise.
L'agglomération principale (le Centre) occupe la partie basse de la vallée du Rabodeau et ses abords immédiats, à l'altitude moyenne de 320 m. Au cœur d'une agglomération l'associant à Étival-Clairefontaine, La Voivre, Vieux-Moulin, Senones et La Petite-Raon, la cité se situe à 17 km de Saint-Dié-des-Vosges, à 76 km de Nancy et à 85 km de Strasbourg par le col du Hantz (641 m). thumb|left|250px|Vue sur Moyenmoutier
Elle comprend plusieurs sections : auxquelles sont également rattachés plusieurs écarts ou habitations isolées. On peut par exemple citer, les Azelis, le Cadran Bleu, les Quatre Chemins, la Bergerie, la Pépinière, les Baraques, le Pré de la Fosse, les Fossés....
Sur le territoire de la commune, le Rabodeau reçoit plusieurs petits affluents, dont le Ruisseau du Paire en rive gauche et celui de Ravines en rive droite, puis se jette dans la Meurthe en rive droite à hauteur de Saint-Blaise.
Lengas adamawa
Las lengas adamawa son una familha de lengas ipotetica que la classificacion es discutida. Son parladas sus lo plan de l'Adamawa, en Republica de Centrafrica, al Cameron, al Chad e al Nigèria.
Istòria
En 1955, Joseph Greenberg, dins son libre Languages of Africa, prepausa una branca de lengas adamaua-obanguianas estacada a las lengas nigèrocongolesas.
Ardièja
Ardièja (Ardiège en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Lengas adamawa
Istòria
Uèi, aquela ipotèsi es fòrtament contradicha per Gerrit Dimmendaal o Roger Blench. Blench remplaça las lengas adamawa-obangui per una familha de lengas savanas, que demòra una branca del nigerocongolés, mas amb una composicion intèrna modificada e acampada amb las lengas gor.
Maimonides
thumb|right|250px|Estatua de Maimonides davant lo seu ostal natal de Còrdoa. Moshé ben Maimon (en ebrieu: משה בן מימון, e en arabi: موسى بن ميمون), apelat Maimonides e Rambam (רמב"ם, l'acrònim de sas inicialas ebrievas), foguèt lo rabin, lo mètge e lo teologian jusieu pus celèbre de l'Edat Mejana per son influéncia sus la filosofia, la religion e la medecina medievala.
Ardièja
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lengas adamawa
Classificacion
Kleinewillinghöfer (2019) manten una familha adamawa compausada de 17 grops :
Maimonides
Biografia
Nasquèt lo 30 de març de 1135 a Còrdoa d'una familha illustra; son paire exerciá coma letrat e prince del quartièr jusieu. Recebèt son educacion primièra a l'escòla de la sinagòga. Realizèt sos estudis sus matematicas e medecina dins l'ensenhament arabi. En 1148 los almoads conquistèron Còrdoa e impausèron las leis islamicas tant als jusieus coma als crestians, e la familha de Maimonides s'exilièt. Après qualques annadas, s'installèron en Egipte, que Maimonides i foguèt rabin principal del Caire e mètge de Saladin, soudan d'Egipte e Siria.
Òbras
Escriguèt de tractats nombroses de medecina, coma l'adreçat al soudan Saladin, lo Tractat suls poisons e lors antidots (1199); al filh del soudan, Al-Fadl, Guida de la bona santat (1198) e Explicacion de las alteracions (1200). Sas òbras màgers de tèma rabinic (talmudic) son un comentari en arabi de la Mishnà, L'illuminar (1168), titolat tanben Libre de l'elucidacion, e la Segonda Lei o Repeticion de la Lei (1180), que constituís son òbra màger e consistís en una compilacion de matèrias de totas las leis e nòrmas religiosas e juridicas de la vida jusieva. Aquelas òbras aguèron fòrça prestigi e Maimonides aguèt de discipols nombroses. Es tanben l'autor d'òbras filosoficas que influencèron la pensada medievala, escrichas pendent los darrièrs ans de sa vida, coma lo Tractat sus la resurreccion dels mòrts (1191). La Guida dels perplèxes (1190) es la clau de sa pensada filosofica e exerciguèt una influéncia granda suls cercles tant jusieus coma crestians, subretot suls cercles escolastics, que i establís una conciliacion entre la fe e la rason, adreçada als que dobtan entre los ensenhaments de la religion jusieva e las doctrinas de la filosofia aristotelica qu'alavetz predominava, en demostrant que i a pas de contradiccion dins los punts que la fe e la rason semblen s'i opausar; es, doncas, una conciliacion entre lo sens literal de las Sagradas Escrituras e las veritats racionalas, en invocant l'interpretacion allegorica en cas de conflicte. Atal sorgiguèron de polemicas per d'"antimaimonistas" (basicament, per un grop de musulmans que pretendián una interpretacion literala de l'Alcoran, los mutallajun) que ne taquèron de racionalista. Malgrat aquò, la Guida de perplèxes foguèt una òbra fòrça comentada e d'influéncia granda sul mond musulman e sus l'escolastica crestiana (Tomàs d'Aquin...). Dins sa joventut escriguèt tanben de poèmas religioses e una epistòla en arabi. Coma jusieu dins de territòri islamic, aguèt una formacion bidireccionala: la tradicionala jusieva e l'aràbia profana (amb d'incorporacions de la grèga), a partir dels ensenhaments de son paire, l'erudir Maimum; per tot aquò, Maimonides escriguet d'òbras autant en ebrieu coma en arabi, que lor pròsa se caracteriza subretot per la sistematizacion e per la claretat mostrativa e per lo caractèr conciliador. Maimonides foguèt l'origina del movement intellectual jusieu dels sègles XIII e XIV en Occitània e dins la Peninsula Iberica. Partisan del realisme teologic, es considerat de precursor de las idèas d'Espinosa.
Es encara possible de trapar de noms de sa familha, coma Maymó, Maymí, Maymin, Maimi... dins los Païses Catalans.
Ardièja
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Ardièja qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Pèr. En 1790, Ardièja qu'èra deth canton de Montrejau, en l'an X deu canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan.
Hifiklub (rock en anglés)
Hifiklub es un grop occitan de rock en lenga anglesa, venent de Tolon (Provença). Revendica d'influéncias musicalas fòrça variadas coma lo blues. En mai d'aquò lei sòcis d'Hifiklub connèctan sa creativitat musicala amb un engatjament fòrt dins d'autrei domenis artistics coma lo cinèma, lo design e l'arquitectura.
Sòcis
Sei sòcis permaments son:
Un èx-sòci èra Felip Dias, remplaçat per Morcillo en 2007.
Sei sòcis ocasionaus son:
Istoric
Lo grop apareguèt amb son projècte actuau en 2006, en fasent seguida au grop Hi Fi Killers.
Lo primier volum dau projècte d'Hifiklub, French Accent, lo coproduguèron en 2006 a Nòva York au costat d'Earl Slick (artista sòlo e musician de David Bowie) e lo registrèron amb sa participacion e mai amb aquelei de Paulo Furtado (The Legendary Tiger Man), Robert Aaron (Fischerspooner), Michael Beckett (Schneider TM) e pron d'autres.
Mousseaux-lès-Bray
Mousseaux-lès-Bray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sent Pantali d'Ans
Sent Pantali d'Ans o -d'Anç (Sant-Pantàli en nòrma mistralenca (parlar provençau); en francés: Saint-Pantaly-d'Ans) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dempuei lo 1er de genier 2017, es comuna delegada de la comuna novela de Cujac Auvesera Vau d'Ans emb La Boissiera d'Ans e Cujac.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sanctus Pantalius d'Ans, au segle XIII, en latin, Saint Panthaléon de Lentilhac, près le lieu d'Ans, en francés, au segle XVI. La prononciacion es [ʂɛ̃mpɔ̃n’tali] [dɑ̃m], segon lo site Le nom occitan des communes du Périgord, mas Tanet e Hordé dison pantali:ou (suposicion per explicar Pantali dempuèi Pantaleo, o observacion ?). Pantali representa Pantaleo (nom latinizat a partir de l'original grèc Pantaleimon) de Nicomèdia, en Bitínia, martir en 303 o 305. Lo determinant es la chastelania dAns (nom vengut dau latin Antius, donc Anç'). ,, ,
Messas
(en francés) | longitud=1.6555555556 | latitud=47.8086111111 | alt mej = | alt maxi =116 | km²           =5.21 }} Messas es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Messas Es un vilatge en forma de crotz. La carrièra principala a nomenat "la Margottière". thumb|Eglise Sant Sébastien
Messas est un village en forme de croix. La rue principale est nommée "la Margottière".
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
De vièlh archiu, vièlhas nòtas e documents divèrses, resulta que, en l'an 1489, jol regna del rei Charles VIII, Messas èra un gròs bourg #que dépendait en partida de la parròquia de Baule.
Lo vilatge de Baule èra a aquela epòca erigit en bailliage, #que lo bailli n'aviá las siás agudas de jorns a Messas per retre justícia.
Es a partir de 1524 que la capèla de Messas #èsser definitivament erigida ne glèisa e que lo bourg se #transformar en parròquia independenta (jos cèrtas condicions de pagaments de messas, servicis de burèus...).
La municipalitat possedís tres solaras. Aquel de la Margottière, a l'intrada del pòble costat Es. A viscut per particulars. Lo solar del Orme Bade, del nom del EURL del Orme Bade, espleitacion agricòla. A situat en lo bourg, près de las escòlas. Lo solar de la Perrière, vengudas cambras de hostes se tròba costat Oèst. Antany, Aquel solar possedissiá un grand parc ara partiellement transformat dins quartièr residencial (lo Barralh de Distincion)
De vieilles archives, vieilles notes et documents divers, il résulte que, en l'an 1489, sous le règne du roi Charles VIII, Messas était un gros bourg qui dépendait en partie de la paroisse de Baule.
Le village de Baule était à cette époque érigé en bailliage, dont le bailli avait ses tenues de jours à Messas pour rendre justice.
Les textes et listes cités sont extraits de "Notes et Renseignements sur Messas" de N. Bridault (juillet 1899)
La commune possède trois manoirs. Celui de la Margottière, à l'entrée du village côté Est. Il est habité par des particuliers. Le manoir de l'Orme Bade, du nom de l'EURL de l'Orme Bade, exploitation agricole. Il est situé dans le bourg, à proximité des écoles. Le manoir de la Perrière, devenu des chambres d'hôtes se trouve côté Ouest. Autrefois, ce manoir possédait un grand parc maintenant partiellement transformé en quartier résidentiel (le Clos de Seigneurie)
Cubillo
Cubillo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Quattordio
Quattordio es una comuna italiana de la Província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Confronta las comunas de Castello di Annone, Cerro Tanaro, Felizzano, Masio, Refrancore, Viarigi
Macromolecula
Las macromoleculas son de moleculas qu'an una massa moleculara fòrça nauta, formadas d'un grand nombre d'atòms. Se pòdon generalament descriure coma la repeticion d'una o unas paucas unitats minimalas o monomèrs, en formant los polimèrs. Sovent lo tèrme de macromolecula fa referéncia a las moleculas que pesan mai de de massa atomica. Pòdon èsser tant organicas coma inorganicas, e son de granda importància dins lo camp de la bioquimia, amb las biomoleculas. Dins las moleculas organicas sinteticas se tròban los plastics.
Forman de longas cadenas que se jonhon entre elas per de fòrças de van der Waals, de ponts idrogèn o d'interaccions idrofobas e per de ligams covalentes.
En de general, s'analisan de moleculas que lo nombre d'atòms es en el fòrça pichon, eth quau cònsta d'una massa moleculara relativament pichona, per exemple la molecula de la sal comuna (NaCl) cònta solament dos atòms e sa massa moleculara relativa es de 58. Per contra, existisson fòrça classas de moleculas que possedisson una composicion fòrça mai complicada, es a dire, una granda quantitat d'atòms e una valor granda en massa moleculara; aquesta classa de compausats s'apela macromoleculas. Especificament una macromolecula a una quantitat minimala de 1000 atòms e una massa pas mens de.
Fournets-Luisans
Fournets-Luisans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Communes limitrophes : Orchamps-Vennes, Fuans, Gilley, Morteau, Les Fins et Le Bélieu
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Norfolk
Norfolk es un comtat d'Anglatèrra situat dins la region d'East Anglia al sud-èst del país. Fa frontièra amb Lincolnshire al nòrd-oèst, Cambridgeshire a l'oèst e sud-oèst e amb Suffolk al sud; a l'èst confronta la mar del Nòrd. La seuna capitala es Norwich. Aquest comtat es del tipe comtat cerimonial, causa que vòl dire que son aira coincidís aproximadament amb lo comtat omonim qu'existiguèt a l'epòca feudala. L'extension del comtat es de 5.370 km². La populacion es repartida mai que mai en zonas ruralas que non pas urbanas. Las vilas pus pobladas son: Norwich, King's Lynn e Thetford. .
Cuéllar
Cuéllar es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Rivaròn
Rivaròn (en piemontés; Rivarone en italian) es una comuna piemontesa de la provncia d'Alessandria. Comptava 371 abitants en 2010.
Parlament de Catalonha
Eth Parlament de Catalonha ei era institucion legislativa dera Generalitat de Catalonha.
Marsais-Sainte-Radégonde
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Lista dels presidents de Finlàndia
thumb|150px|Bandièra del president de Finlàndia. Lo president de Finlàndia es lo cap d'Estat del país, elegit per la populacion per un periòde de sièis ans. La carga (en finés: presidentti) foguèt creada en 1919. Dempuèi l'an de 1994 la reeleccion se limita a un periòde consecutiu.
Calvin Coolidge
John Calvin Coolidge, Jr., avocat, vicepresident de Warren G. Harding (mòrt durant l'exercici del govèrn, lo 2 d'agost de 1923), foguèt president dels Estats Units d'America entre 1923 e 1929.
Lista dels presidents de Finlàndia
Vaquí la lista dels presidents de Finlàndia dempuèi l'independencia.
Antisemitisme
thumb|L'[[estela de David jauna que los nazis obligavan los josieus de portar.]] L'antisemitisme es l'ostilitat o lo prejutjat cap als josieus coma grop religiós, etnic o racial, que se manifesta coma l'òdi cap a un individú, o coma persecucion institucionalizada e violenta. L'ideologia explicita del nazisme d'Adolf Hitler foguèt l'exemple extrèma de l'antisemitisme, que menèt al genocidi conegut coma olocaust dels josieus europèus al sègle XX.
Etimologia
La paraula semita fa referéncia a Sèm, que segon los escrichs biblics foguèt lo primièr filh de Noé, paire dels ebrieus, assirians, babilonians, elamitas, arabs e d'autras comunautats de l'Orient Mejan. Per extension, semita comencèt a èsser utilizat per a designar los pòbles parlant las lengas semeticas e las lors realizacions culturalas. Mentre qu'aviá una basa etnica, lo mot semita evoluèt de sa significacion originala cap a un sens novèl, racial aqueste còp.
Lo mot antisemitisme foguèt utilizat pel primièr còp en 1879 pel jornalista Wilhelm Marr dins son libre Zwanglose Antisemitische Hefte (e Wilhelm Scherer utilizèt lo meteis an la paraula antisemiten dins la Neue Freie Presse). Pauc de meses aprèp, Wilhelm Marr fondèt la Liga dels antisemitas (Antisemiten-Liga).
Antisemitisme religiós
200px|thumb|Tomas de Torquemada (antisemitisme religiós). Abans lo sègle XIX, l'antisemitisme èra religiós, basat sus las interaccions e las interpretacions del cristianisme e de l'islam a subjècte del judaïsme. Dempuèi que lo judaïsme èra la religion minoritària mai importanta dins l'Euròpa cristiana e lo mond musulman, los josieus èran l'objècte de la violéncia e la persecucion per de motius religioses de la part dels cristians e musulmans, amb una primièra expulsion de França en 1182. A la diferéncia de l'antisemitisme en general, aquel prejutjat es dirigit cap a la quita religion, mas, tocava pas los josieus que s'èran convertits a una autra religion. Las leis qu'enbissián las practicas del judaïsme èran basadas sus l'antisemitisme religiós, coma las expulsions dels josieus de diverses païses europèus pendent l'Edat Mejana.
Antisemitisme racial
200px|thumb|Adolf Hitler (antisemitisme racial). Prenen per origina las idèas antropologicas sus la raça nascudas pendent lo sègle de las Luces, l'antisemitisme racial venguèt la forma dominanta de l'antisemitisme a partir del sègle XIX fins ara. L'antisemitisme racial remplacèt en practica l'òdi del judaïsme coma religion amb coma concepcion dels josieus coma grop racial distincte, pauc se cal la practica religiosa. Amb la pujada de l'antisemitisme racial, las teorias de conspiracion suls josieus planificant la dominacion del mond venguèt una expression populara de l'antisemitisme dempuèi la fin del sègle XIX.
Guilhèm X de Peitieus
Guilhèm lo Tolosenc o lo Paladin, nascut en 1099 es lo darrièr dels comtes de Peitieus de la dinastia dels Ramnulfids.
Regnèt de 1126 a 1137 jol nom de Guilhèm VIII, comte de Peitieus e duc d’Aquitània jol nom de Guilhèm X. Èra lo filh de Guilhèm lo Trobador, al qual succediguèt, e de Felip, filha del comte de Tolosa Guilhèm IV.
S’aliguèt contra Normandia amb lo comte d’Anjau Jaufré lo Bèl. Tranquil sus sa frontièra nòrd, deu per contra longtemps guerrejar al sud per contranher son vassal d’Aunis, Isembèrt de Châtelaillon.
Venguèt, a la fin de l'Edat Mejana, un personatge de legenda, en partida confondut amb Guilhèm de Gellona e sant Guilhèm de Malevala, a l’origina de l’òrdre dels Guilhemits.
Vejatz tanben
Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau
Mague
Un mague (del persan magis) designa a l'origina un discípol de Zoroastre. Per extension, lo tèrme es tanben utilizat coma sinonime de « magician ».
Jacques Duchesne-Guillemin, especialista de las religions d'Iran, distinga los sens seguents del mot « magues » :
Cashobia
Cashobia (en cashob Kaszëbë / Kaszëbskô, en polonés Kaszuby, en alemand Kaschubei / Kaschubien) es un país d'Euròpa, pàtria del pòble cashob e de la lenga cashoba, situat al centre-nòrd de l'estat polonés, près de la mar Baltica.
Landricourt (Marna)
Landricourt es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Cashobia
Las vilas mai importantas son los grands pòrts de Gduńsk (Gdańsk en cashob, Danzig en alemand) e Gdiniô (Gdynia en polonés, Gdingen en alemand). Dins aquelas doas vilas la populacion es pro polonizada e mai se i a encara de personas de cultura cashoba. Dins la rèsta de Cashobia, la cultura cashoba es plan presenta.
Landricourt (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Omèr
Omèr (en grèc ancian: Όμηρος Hómēros) es lo nom donat a l'autor supausat deis epopèias de l’Iliada e de l’Odissèa, dos camps d'òbra majora de l'ensemble de la literatura umana. Segon lei legendas sus sa vida, auriá viscut au sègle IX ò VIII avC e èra bòrni. Pasmens, dempuei lo sègle XVIII, son existéncia es considerat coma fòrça ipotetic per leis istorians e l'òbra que li es atribuïda es probablament lo resultat dau trabalh de plusors poètas e escrivans.
Pasmens, maugrat aquela existéncia mau segura, la richessa e lo succès de sei tèxtes (intrigas, tèmas, natura deis eròis... etc.) ne'n fa una figura famosa dins lo monde impregnat de cultura grèga. Subrenomat « lo Poèta » per leis Ancians, Omèr demòra donc una figura universala que son òbra es totjorn una fònt d'inspiracion per mai d'una artista contemporanèu.
Biografia
La vida d'Omèr es totalament desconeguda e, en realitat, son existéncia es pas clarament atestada. Ansin, lei detalhs de sa biografia son eissits de tèxtes antics escrichs a partir dau periòde ellenistic, siá 500 ans après la data supausada de sa mòrt. Totei son de racòntes legendaris que se còntradison sovent entre elei.
Segon la tradicion pus establida, Omèr èra originari d'una vila d'Ionia (Chios, Esmirne, Cime, Colofon ?), auriá viscut vèrs 850 avC e èra bòrni. Leis epopèias de l’Iliada e de l’Odissèa li son atribuïdas. Pasmens, aquò es fòrça mau segur car ges de personatge istoric dich « Omèr » es conegut avans lo periòde ellenistic. De mai, aqueu nom èra rar durant l'Antiquitat e sa significacion pus probabla, « ostatge », es curiosa per un poèta. Enfin, dins la tradicion grèga, leis autors d'epopèias èran normalament anonims. La rason de la conservacion dau nom d'Omèr coma autor de l’Iliada e de l’Odissèa es desconeguda e sembla anar dins lo sens d'una atribucion ulteriora a una figura mitica.
Generalitats
L’Iliada es una epopèia de 24 cants centrats sus la participacion de l'eròi grèc Aquiles a la Guèrra de Tròia, un conflicte opausant una coalicion de ciutats-estats grègas a la vila de Tròia. Aquela guèrra es probablament l'episòdi pus famós de la mitologia grèga. Entraïnada per lo raubament de la princessa Elena, esposa dau rèi Menelas d'Esparta, veguèt lo sètge, lo pilhatge e la destruccion de Tròia per leis Grècs.
L'istoricitat d'aquela batalha es l'objècte de debats dempuei la descubèrta de roïnas correspondent a la vila de Tròia en 1870 per l'arqueològ alemand Heinrich Schliemann (1822-1890). D'efiech, una destruccion violenta dau site aguèt luòc vèrs 950 avC. Divèrseis artefactes mòstran una proximitat culturala entre Grècia e leis abitants d'aquela ciutat.
Lei personatges d'Aquiles e d'Ectòr
thumb|right|[[Pintura grèga de la fin dau sègle IV avC representant Aquiles durant la Guèrra de Tròia.]]
Lei cants de l”Iliada son marcats per la preséncia de dos personatges majors que son Aquiles dins lo camp grèc e Ectòr dins lo camp troian. Lo premier es lo personatge principau de l’Odissèa amb una preséncia quasi permanenta, compres dins lei cants ont aparéis pas dirèctament. Guerrier quasi invisible, mieg dieu per sa maire Tetis, representa l'exaltacion de la fòrça fisica, dau coratge e de la drechura associada amb de sentiments fòrts eissits de la colèra, de la dolor e de la pietat. En particular, dos trachs lo destrian de sei companhons. Lo premier es son amor pur per son amic Patròcle. Sa mòrt lo condamna a una solitud infinida e a una volontat de venjança sensa limit. Lo segond es sa capacitat de se dominar per respectar lei valors grègas amb son acòrd per restituir lei rèstas d'Ectòr au rèi Priam, maugrat son desir iniciau de profanar lo cadabre dau venceire de Patròcle. Après aquelei valentiás, lo personatge pòu esperar la sieuna mòrt, anonciada per sa maire e per Ectòr.
Aqueu darrier es l'autre personatge principau e, probablament, l'eròi vertadier de l’Iliada. Fiu dau rèi de Tròia, es nomat generau deis armadas de la vila per son paire. Durant tot lo racònte, respècta lei valors de pietat grègas e es considerat coma un prince modèl, un fiu obeïssent, un espós fidèu e atencionat, un paire atentiu e un guerrier de remarca. Dins aquò, son destin es marcat per la tragèdia car una profecia presenta sa mòrt coma una condicion prealabla a la casuda de la vila. Pres entre sei paurs e son deure, es donc obligat de menar una darriera sortida que s'acaba per sa mòrt a l'eissida d'un duèl còntra Aquiles. Lo racònte de sei funeralhas es la fin de l”Iliada.
Lo despassament dei limits umans
L'òbra d'Omèr pòrta un messsatge sus lei capacitats umanas de passar sei limits per faciar l'adversitat. Per aquò, l'autor realiza un parallèl entre lei dieus e leis eròis. D'efiech, coma leis òmes, lei divinitats dau panteon grèc se devesisson e prènon partit per lei Grècs ò per lei Troians. Favorisant son camp, participan a mai d'una accion e son de còps bleçats. Pasmens, en despiech de son implicacion, lei dieus son preservats de la violéncia vertadiera dei combats per son immortalitat. Per elei, la guèrra de Tròia es un episòdi suplementari de sei rivalitats intèrnas que càmbia ren a lor organizacion. Ansin, pòdon pas agantar la perfeccion deis eròis qu'accèptan son destin, coma Patròcle, Ectòr ò Aquiles, après aver viscut, aimat e combatut.
Generalitats
thumb|right|Representacion dau chaple dei pretendents per [[Ulisses e Telemac a la fin de l’Odissèa.]]
L’Odissèa es la seguida de l’Iliada. Cònta lo retorn d'Ulisses, un dei caps de la coalicion grèva, dins son reiaume d'Itaca. Es devesida entre tres partidas de longor inegala :
Una òbra pus romanesca
A respècte de l’Iliada, l’Odissèa es una òbra pus accessibla amb una trama e una intriga pus simpla. Lo lector i seguís leis aventuras d'Ulisses dins d'endrechs estranis ò despaïsants dins la premiera partida. Puei, dins la segonda, lo racònte se debana au contrari dins lo contèxte pus familiar de la vida vidanta. Ansin, l’Odissèa favoriza l'evasion dins l'espaci e lo temps, çò que li dòna un caractèr romanesc marcat.
Un eròi pròche dau lector
thumb|right|[[Pintura que representa l'episòdi d'Ulisses e dei serenas.]]
Una autra particularitat de l’Odissèa es la natura de son personatge principau qu'es diferenta deis eròis perfècts de l’Iliada. D'efiech, Ulisses es un òme fin e experimentat que capita a s'escapar de mai d'una leca gràcias a son abiletat e sei capacitats intellectualas. La màger part dei cants son ansin constituïts per lo sieu racònte de seis aventuras e per l'organizacion lenta e minuciosa de sa venjança. Aqueu ritme, relativament lent, li permet de prendre seis distàncias amb l'accion. Ansin, menat per la fidelitat dau personatge a son ideau, lo lector seguís leis etapas de sa reflexion e parteja amb eu lei jòias de sei succès successius. Au finau, Ulisses ven lo retrach d'un òme perfèct que demòra pasmens accessible – en teoria – au lector.
Influéncia e eiretatge
L'òbra d'Omèr es benlèu lo tèxte pus famós e pus legit de l'Antiquitat. Son succès es atestat dempuei lo sègle VIII avC dins l'illa de Chios. Au sègle VII, èra difusada dins la totalitat de Grècia avans d'èsser traducha dins mai d'una lenga, çò que permetèt sa trasmission ai pòbles que s'inspirèron de la civilizacion grèga coma lei Romans ò leis Arabs. Uei, demòra un tèxte popular qu'es generalament estudiada dins lo quadre dei cursus academics.
En parallèl, l’Iliada e l’Odissèa an suscitat una quantitat importanta de comentaris. Tre lo sègle III avC, apareguèt l'idèa de l'existéncia de plusors autors. Aquò entraïnèt la formacion d'una exegèsi dei tèxtes d'Omèr destinada a identifiar lo tèxte originau e leis ajusts ulteriors.
Massa molara
La massa molara d'una substància es la massa d'un mòl d'aquela substància. Vist que lo nombre d'Avogadro es lo nombre de particulas en un gas, la massa molara se pòt calcular a partir de la massa d'una particula de la substància e en la multiplicant pel nombre d'Avogadro, o en dividint plan la massa m de la substància pel nombre de mòls n. La massa molara d'un compausat se pòt trobar en somant las massas molaras de sos compausants.
Per exemple, en sabent que las massas molaras de l'idrogèn, lo sofre e l'oxigèn son 1 g/mol, 32 g/mol e 16 g/mol, respectivament, la massa molara de l'acid sulfuric H2SO4 serà:
M = 2·1 g/mol + 1·32 g/mol + 4·16 g/mol = 98 g/mol
Cuevas de Provanco
Cuevas de Provanco es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.