cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villemaréchal
Villemaréchal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Harquency
Harquency en normand (Harquency en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Geografia
La municipalitat se tròba sul scenari del Vexin normand, en la vallée del Gambon, a 6 km a l'Èst dels Andeys.
La commune se trouve sur le plateau du Vexin normand, dans la vallée du Gambon, à 6 km à l'Est des Andeys.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Germay
Germay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Lo mont de Germay amb los sieus 427 mètres domina lo pòble. S'agís del ponch culminant del nòrd Anautit-Marnais. La Saulx pren la siá font al pè del pòble. S'agís d'un afluent de la Marna.
La localité a traversat per la anciana Rota nacionala 427.
Le mont de Germay avec ses 427 mètres domine le village. Il s'agit du point culminant du nord Haut-Marnais. La Saulx prend sa source au pied du village. Il s'agit d'un affluent de la Marne.
Gaspésie-Îles-de-la-Madeleine
Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine es una region administrativa de la província canadiana del Quebèc formada de la peninsula de Gaspésie e las Islas de la Magdalena.
Germay
Geografia
La localité est traversée par l'ancienne Route nationale 427.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Uruñuela
Uruñuela es una comuna de la Rioja.
Sant Ròc
Ròc nasquèt a Montpelhièr, filh unenc d'un consol de la vila e d'una maire Libèra. Foguèt orfanèl jovenet e fisat a un oncle. Estudièt probable la medecina que, per sonhar un bubon, emplegava una lanceta, instrument qu'emplegavan ja los metges de la vila (Montpelhièr ten dempuèi 1141 sas escòlas de medecina). A sa majoritat, distribuiguèt totes sos bens als paures e partiguèt en pelegrinatge cap a Roma.
Es lo sant pus invocat, a partir de l'Edat Mejana, coma protector de la terribla calamitat de la pèsta, e sa popularitat es encara espandida. Son patronatge s'es progressivament estendut al monde paisan, als animals, a las grandas catastròfas coma los terratrèms, las epidemias e las malautiá grèvas; dins un sens pus modèrne, es un exemple de solidaritat umana e de caritat crestiana, al nom del volontariat. Al fial dels sègles, venguèt un dels sants mai coneguts sul continent europèu e otra-mar, ma es taben demorat un dels pus misterioses. thumb|200 px|Potz de Sant Ròc a Montpelhièr
Ortès
Ortès (Orthez en francés) qu'ei ua vila de Bearn, que'n ho la capitala après Morlans e abans Pau e lo sièti deu poder deus vescomtes de Bearn de la dinastia deus Montcada (estant Gaston Fèbus lo mei famós d'eths). Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Picassent
Picassent es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Ortès
Geografia
Situada capvath de Bearn dens la plana, Ortès qu'ei traucada peu Gave de Pau. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ɔr'tɛs]. Las fòrmas ancianas que son Ortesium en 1184, Ortez en 1193, Orthesium en 1220, Ortes en 1375, Ortais (Froissart), Ortes en 1391, Hortes en 1578, Ourtes en 1650, Orthés (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat e Rostaing, Ortès que vien deu latin *horta, variacion de hortus, « ancian provençau » òrta, « casau », dab lo sufixe -ensem. Alan Novèl, citat per Miquèu Grosclaude, qu'interprèta lo nom gràcias a l'occitan òrt/òrta, deu latin hortus, « casau », dab lo sufixe -és.
Miquèu Grosclaude qu'exclutz l'ipotèsi « casau », pr'amor deu site estret. Lo nom qu'ei a arreligar dab lo País d'Òrta e dab Òrtavièla,vescomte d'Aorte, [ua villa de Borta, Avorte Bile, vicecomes Avortensis]; Ortès qu'apartenèva, au moment de sa fondacion, a la Vescomtat de Dacs, com Òrtavièla e lo País d'Òrta. Mès quin ei lo sens de Òrta ? Ua auta pista qu'ei lo nom latin d'òmi Fortis, dab abséncia deu h- iniciau per influéncia basca, com per l'antroponime iberic Ortiz. Foneticament, Ortès qu'a un ò obèrt anormau en posicion pretonica, çò qui seré d'influéncia basca. Mès lo nom que demòra escur. Que cau ajustar lo sufixe ei pas -ensem ( > -és e non pas -ès).
Senta Susana
Qu'ei ua anciana comuna aplegada dab Ortès. La prononciacion qu'ei [,sentə sy'zanə]. Las fòrmas ancianas que son Sancta Susanna de Larbaig au sègle Xau, Sancta Susana en 1172, Senta Susane au sègle XIIIau, Sente Suzane en 1344, Ste Suzanne en 1675, Ouilhon (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Senta Susana qu'ei ua martira crestiana de Roma au sègle IIIau, de nom ebraïc.
Eraldica
left|100px|thumb|Escut d'Ortès 1 left|100px|thumb|Escut d'Ortès 2L'escut modèrne qu'ei deu sègle XIX ; que's blasona atau : deu camp de gules au pont deu lòc de quate arcas inegaus dab au son miei ua tor crenelada e caperada maçonada de sable acostat de duas claus d'or
Istória
L'istòria d'Ortès qu'ei ligada a la soa topografia : ua hauta coma on e ho bastida ua hortalessa abans deu castèth de Moncada, e lo gave dab un ga puish tanben dab lo famós pont. Au pe deu castèth (mes mei enlà) e au ras deu pont (e de l'aute costat deu pont), un barri que's bastí (lo borg vielh) ; puish, en traucar lo pont deu costat de l'arribèra deu costat deu castèth, Ortès edifiquè lo Borg Nau. Fin finau, lo Borg de Montcada que's bastí en tot minjar las tèrras e las pèiras deu castèth deu Vescomte. left|200px|thumb|Ostau medievau Gaston VII de Bearn qu'i bastí lo castèth entà remplaçar la modèsta hortalessa e atau, los sègle XIII e XV Ortès que ho capitala de Bearn.
Durant las Guèrras de religion las òsts protestanta de Gabriel Ièr de Montgomery que perpetrèn massacres e execucions e Ortès los sons bastiments religiós e lo son castèth que hon sacamandejats peus partisans reformats de la reginaJoana III de Labrit. Aquesta que fondè l'Academia Protestanta d'Ortès qui dè a la vila un prestigi deus gran dens lo monde protestant d'aquestas tempsadas.
Com dens la resta de Bearn lo catolicisme que ho restablit en 1620 dab l'Edicte d'Integracion deu rei Loís XIII de França.
Dab la mudança de la capitala a Pau, los desvolopament d'Ortès que mermè.
En 1814 que s'i escadó la batalha d'Ortès on las tropas deu duc de Wellignton e hon victoriosas suber las deu marescau Solt.
Au sègle XX lo parçan d'Ortès que ho marcat per l'industrializacion deu Bacin de Lac.
Barris
center|thumb|400px|Vista d'Ortès Tradicionaument, Ortès que compta tres quartièrs ancians : Lo Borg Vielh, lo Borg Nau e lo Borg Montcada. A l'origina, de segur, lo castèth de Montcada que's quilhava au som de la soa coma emparant lo borg vielh juson au ras deu Gave de Pau.
Lòcs e monuments
thumb|200px|[[Castèth de Montcada]]De l'Etat Mejana, Ortès que consèrva la tor Montcada (sola causa demorada deu castèth de Gaston Fèbus qui las soas pèiras be servín entà bastir lo borg deu medish nom), la glèisa de Sant Pèir, lo pont fortificat.
L'ostau conegut com l'ostau de Joana de Labrit qu'arcuelha lo Musèu deu Protestantisme Bearnés.
De la soa istòria protestanta, Ortès que conserva lo temple protestant en activitat mei vielh de França (a maugrat d'estar pro modèrne e d'un estil neoclassic).
Situat suu camin de Sant Jacme de Compostela, lo convent de las sòrs Clarissas que persegueish la tradicion en acessar los romius per ua nuèit.
La glèisa de Sent Pèir d'Ortès qu'ei la mei hauta glèisa gotica bearnesa.
En bèth sortir d'Ortès, de cap a Lac e suu costat de la rota òm troba ua vielha bòrda qui acèssa lo musèu de Francés Jacme e, dinc a març de 2014, l'associacion Per Noste.
Personalitats ligadas dab la comuna
• Rogèr Lapassada (Rogèr Joan Bernat Lapassada, Aussavièla, 23 de mai de 1912 - Ortès, 12 d'octobre de 1999) qu'estó l'un deus escrivans bearnés e l'un deus poètas màgers deu sègle XX.
• Francés James (vadut a Tournay lo 2 de deceme de 1868 et mort à Hasparren lo 1ᵉʳ de noveme de 1938, qu'estó un poèta, romancèr, dramaturgue e critic de lenga françesa. Que passè la màger part de la soa vita en Béarn e au País basco, hont màger de son inspiracion.
Espòrts
thumb|200px|left|Estadi de la Moteta Ortès e lo son Estadi de La Moteta (uei vodat a d'autas activitats) que ho l'ostau d'ua de las màgers equipas europèas de basquet e regularament purmèra deu campionat francés : Lo Vam Bearnés de Pau-Ortès (en francés : Élan Béarnais de Pau-Orthez).
Linha 2 dau mètro de Marselha
La linha 2 dau mètro de Marselha es la seconda linha dau malhum de mètro a Marselha.
Valgañón
Valgañón es una comuna de la Rioja.
Azérat
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Aseracum en 1365.
Beneset Vidal
thumb|
Beneset Vidal (en francés Benoît Vidal) Pontgibaud, Puèi de Doma en Auvèrnhe, lo 15 de mai de 1877 – Sent Ors, lo 5 d'agost de 1951) foguèt un escrivan occitan auvernhat de la renaissença de la literatura d’òc de la primièra meitat del segle XX, promotor del Felibritge en Bassa Auvèrnha. Foguèt fondator, president e capiscòl de l’Escòla de Limanha, elegit majoral del Felibritge en 1925, membre de l’Escòla occitana, laurejat del concors de l’Acadèmia dels Jòcs Florals.
Biografia
thumb|left|
Regent abans de devenir perceptor a Bilhom puèi a Lesós, fondèt en 1920 l’Escòla de Limanha e foguèt un membre actiu del consistòri del Felibritge durant l’entre-doas-guèrras. Clavaire de l’Acadèmia de las Sciéncias, Bèlas Letras e Arts de Clarmont-Ferrand, se faguèt conéisser per lo mitan sabent auvernhat per sas publicacions literàrias e filologicas dins las revistas ditas regionalistas, en particular L’Auvergne Littéraire et artistique.
A sa retirada, Beneset Vidal s’installèt definitivament a Clarmont-Ferrand abans de defuntar durant un sejorn dins son país natal.
Taguatinga
Taguatinga es una région administrative del Districte Federal del Brasil.
Vologés Ièr
Vologés Ièr (o Vologases Ièr, en part: 𐭅𐭋𐭂𐭔 Walagash, mòrt en 79) foguèt un emperaire part que regnèt de 51 a sa mòrt en 79. Son filh Pacorus II li succediguèt.
Labatuda
Labatuda (Labathude en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Servigny-lès-Raville
Geografia
Lo territòri de la municipalitat a traversat pels ruisseaux de Machecourt, del Ravenez e de Morfontaine #que prenon la Nied francesa o alemanda.
La territoire de la commune est traversé par les ruisseaux de Machecourt, du Ravenez et de Morfontaine qui rejoignent la Nied française ou allemande.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Servigny-lès-Raville Es un vilatge del Saulnois en País messin. A la Mièja Edat, lo vilatge es un fief de las familhas messines.
En los ans 1905-1910, la principala basa de la municipalitat #èsser lo extraction de la pèira de Servigny. De nombrosas bastissas an provesit d'aquela pèira : lo parvis de la catedrala Santa-Étienne de Mètz, la comuna, èca.
Frécourt a amassat a Servigny-lès-Raville lo 31 de julhet de 1812.
Eton (lenga)
L'eton es una lenga banto parlada al Cameron.
Servigny-lès-Raville
Istòria
Servigny-lès-Raville est un village du Saulnois en Pays messin. Au Moyen Âge, le village est un fief des familles messines.
Piles
Piles es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Servigny-lès-Raville
Istòria
Dans les années 1905-1910, le principal atout de la commune fut l’extraction de la pierre de Servigny. De nombreux bâtiments sont pourvus de cette pierre : le parvis de la cathédrale Saint-Étienne de Metz, la mairie, etc.
Eton (lenga)
Localizacion
L'eton es parlat al nòrd de la capitala Yaoundé, dins lo departament de Lekié, situat dins la Província Centrala.
Dialèctes
L'eton es partit entre dos dialèctes: un dialècte del sud e un dialècte del nòrd.
Servigny-lès-Raville
Istòria
Frécourt est réuni à Servigny-lès-Raville le 31 juillet 1812.
Eton (lenga)
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), l'eton fa partida d'un grop yaonde-fang amb lo fang, l'ewondo, lo bebele e lo bulu.
Comunautat de comunas del Planòl de Montbasens
La Comunautat de comunas del Planòl de Montbasens es una intercomunalitat, roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 674.
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.
Istòria
La comunautat de comunas del Planòl de Montbasens se creèt en 1997 a partir del sindicat intercomunal de vocacion multipla (SIVOM) compausat de tretze comunas e d'un sindicat intercomunal de vocacion unica (SIVU) compausat de sèt comunas.
Composicion
La comunautat de comunas del Planòl de Montbasens se compausa de 13 comunas : 12 de l'ancian canton de Montbasens (Malavila es de Oèst Avairon Comunautat, que la residéncia es a Vilafranca de Roergue), una de l'ancian canton de Capdenac-Gara, Los Aures.
Veire tanben
thumb|450px|center|Mapa dels EPCI d'Avairon lo 1èr de genièr de 2019
Nord-du-Québec
Nord-du-Québec es la màger region administrativa del Quebèc (Canadà). Amb los sieus 839.000 km², que 121.000 km² ne correspondon a de lacs e de rius, la region representa 55% del territòri quebequès, mas solament 0,5% de la populacion del Quebèc i viu (unas 40.000 personas). Los crees e los Inuits constituisson la majoritat de la populacion.
Saint-Laurent-de-la-Salle
Saint-Laurent-de-la-Salle es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Bas-Saint-Laurent
Bas-Saint-Laurent es una region administrativa de la província canadiana de Quebèc, situada en riba sud de l'estuari del riu de Sant Laurenç.
Ventosa
Ventosa es una comuna de la Rioja.
Ventrosa
Ventrosa es una comuna de la Rioja.
La Petite-Raon
La Petite-Raon es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
thumb|250px|Vista d'amassa dempuèi la Ròca Maire-Henry La Pichona-Raon es un vilatge niché al void de la vallée del Rabodeau en amont de Senones, al confluisson del riu amb lo ruisseau de la Rochère.
thumb|250px|Vue d'ensemble depuis la Roche Mère-Henry La Petite-Raon est un village niché au creux de la vallée du Rabodeau en amont de Senones, au confluent de la rivière avec le ruisseau de la Rochère.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Pichona Raon es un vilatge en fasent part del comtat de Salm, échu a la part lorraine l'an 1600, a integrat en la principauté de Salm-Salm formada l'an 1751. Après lo annexion de 1793, constituissi una municipalitat del costat de Senones.
Blason : « De sinople, al hérisson environat de sòus, mantelé d'aur, a dos saumons tanben de sòus, adossats e meses en pal, acantonats de tres croisettes del camp dispausat 1 - 2 »
La Petite Raon est un village faisant partie du comté de Salm, échu à la partie lorraine en 1600, il est intégré dans la principauté de Salm-Salm formée en 1751. Après l'annexion de 1793, il constitue une commune du canton de Senones.
Louplande
Louplande es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
La Seuva
La Seuva (Lasseube en francés) qu'ei ua vila de Bearn situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'ei arrosada per la Baïsa de La Seuva e qu'ei regularament suu camin deu Torn de França. Qu'ei la comuna nadau de Peir Jeliòt (un deus cantaires d'opera mei famós deu sègle XVIII) e deu sociològue Pèir Bordiu.
Geografia
A l'entorn de La Sèuva, las altitudas las mèi hautas que forman ua "petite cuvette", drenada pèr la Baïsa. Lo son regima hydrologica que depen:
La forma estenguda, com entà la Baysola, que favorisa los shics devits de punta de crua en rason dèu tèmps mèi important de l'escolament de l'aiga.
En revènja, lo vassin en forma d'esvèntau de la Baïsa, avans la confluènça, que favorisa los harts devits de punta de crua permor lo temps de concentracion qu'èi mèi cort.
De hèit, mèi la valea que serà estreta e mèi lo flu d'aire que sera rapide. Aqueste fenomèna que hè ua deprecion au pè de las montanhas qui "aspira" l'aire environant e que genèra alavetz auratges violènts dèssus lo piemont. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [la'sewbɔ]. Las fòrmas ancianas que son Sylvae, en latin, en 1305, La Seube d'Escot en 1385, Laseube en 1434, La Seuba en 1540, Lasseube (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, lo nom que vien de silva, « ahorèst, seuva ».
Segon Miquèu Grosclaude, lo nom que vien deu gascon seuva, resultat deu latin sylva [o, meilèu, silva] e lo sens qu'ei lo d'« ahorèst ».
La Pobla de Farnals
Pobla de Farnals es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Lièja
Lièja (en francés Liège; en neerlandés : Luik ; en alemand : Lüttich ; en valon : Lîdje, tanben escaissada  La Cité ardente, es una vila francofòna de l'èst de Belgica. Es lo capluòc de la província de Lièja e la capitala economica de Valonia. De 972 a 1795, foguèt la capitala de la Principautat de Liège2. Del sègle VIIIen al sègle XVIen, foguèt lo sètge del vast avescat de Lièja, ereitièr de la Civitas Tungrorum.
En 2013, Lièja comptava qualque 200 000 abitants. Son aglomeracion es poblada d'aperaquí 700 000 abitants. Pel nombre d'abitants, es la primièra aglomeracion vallona, la tresena aglomeracion de Belgica après Brussèlas e Anvèrs e la quatrena comuna après Anvèrs, Gand e Charleroi.
thumb|left|600px|Vista de Lièja
Salice
Salice es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Lo vilatge a situat a 700 mètres d'altitud, bastit a flanc de serral, domina la vallée del Cruzini. Es vesin per la rota #que lo travèrsa de pòbles de Azzana a l'èst e Rosazia a l'oèst. A recorregut per de nombrós sentiers, los streta #que permeton de retre's d'un ostal a una autra. La rota départementale 4 la trauèssa de siás n'oèst, al sortit oèst un camin communal carrossé permet de retre's sus las nautors.
Le village est situé à 700 mètres d'altitude, construit à flanc de coteau, il domine la vallée du Cruzini. Il est voisin par la route qui le traverse des villages de Azzana à l'est et Rosazia à l'ouest. Il est parcouru par de nombreux sentiers, les streta qui permettent de se rendre d'une maison à une autre. La route départementale 4 le traverse d'est en ouest, à la sortie ouest un chemin communal carrossé permet de se rendre sur les hauteurs.
Champanhac (Lemosin)
Champanhac (Champagnac-la-Rivière en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Salice
Geografia
Malgré une taille relativement modeste, plusieurs "quartiers", témoignant de l'ancien peuplement du village (on approchait le millier d'habitants à la fin du XIX siècle) se distinguent: U Finosellu à l'entrée est du village, la Punta, groupement de maisons isolées sur un replat à proximité de l'église, la Croix à la sortie ouest et U Valdu constitué autour de la route en impasse qui domine l'ensemble du village.
Champanhac (Lemosin)
Sos abitants s'apelan los Champanhacs.
Salice
Geografia
Le territoire communal est très vaste et couvre l'adret comme l'ubac de la vallée du Cruzzini.
Champanhac (Lemosin)
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Champanhac (Lemosin) en Nauta Vinhana
Salice
Istòria
Lo pòble sembla i aver #èsser fondat pendent lo, lo sieu nom pòt aver doas originas, o plan "totes los sants" o plan "lo saule", la preséncia d'un spécimen particularament robust d'aquel arbre permetriá d'acreditar la segonda opcion.
Champanhac (Lemosin)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Avenida da Liberdade
thumb|250px|Quiòsc de l'Avenguda de la Libertat L'Avenida da Liberdade (nom portugués, literalament Avenguda de la Libertat) es una avenguda centrala de la vila de Lisbona.
L'Avenguda que uèi se pòt veire foguèt construida en 1878-1882 a l'estil dels Camps Elisèus de París. La granda avenguda amb arbres se tornèt un centre de defilats, fèstas e manifestacions. I a un monument als que moriguèron durant la Primièra Guèrra Mondiala. L'Avenguda encara consèrva una cèrta elegància, amb fonts e esplanadas jos los arbres. Amb 90 mètres de longor e sòls decorats amb patrons abstractes, ara se tròba dividida per dètz vias de transit que connèctan los Restauradors amb la Plaça Marqués de Pombal, mai amont.
Salice
Istòria
Poblat de mai de 800 abitants abans la granda guèrra, ancian cap de luòc d'un costat uèi desaparegut (Sari-de Orcino ocupa d'ara endavant aquel reng), Salice a sofèrt de la saignée démographique de 14-18, de la èxode rurala e del relatiu isolament de la vallée del Cruzini, la rota del Caulet de Tartavello en metent Aiacciu a mens d'una ora en avent pas #èsser carrossée #qu'a la fin dels ans 1960.
L'escòla a definitivament barrat las siás pòrtas en los ans 1970.
La situacion s'agrava amb la clausura dels darrièrs comèrcis en los ans 80 (una carnisseria e un dèbit de bevenda), lo pòble es pas mai desservi que per las viradas dels comerçants de pòbles vesins, situacion #que perduri totjorn.
Totun lo nombre d'abitants es de nòu n'auça dempuèi 1999, de las familhas vivon d'ara endavant dins lo pòble a l'an, dels servicis de beguts escolars desservant la municipalitat jornalièrament cap als establiments (escòla elementària e collègi) de Vico, a una vintena de quilomètres.
Le village semble avoir été fondé durant le, son nom peut avoir deux origines, ou bien "tous les saints" ou bien "le saule", la présence d'un spécimen particulièrement robuste de cet arbre permettrait d'accréditer la seconde option.
Peuplé de plus de 800 habitants avant la grande guerre, ancien chef lieu d'un canton aujourd'hui disparu (Sari-d'Orcino occupe désormais ce rang), Salice a souffert de la saignée démographique de 14-18, de l'exode rural et du relatif isolement de la vallée du Cruzini, la route du Col de Tartavello mettant Ajaccio à moins d'une heure n'ayant été carrossée qu'à la fin des années 1960.
L'école a définitivement fermé ses portes dans les années 1970.
La situation s'aggrave avec la fermeture des derniers commerces dans les années 80 (une boucherie et un débit de boisson), le village n'est plus desservi que par les tournées des commerçants de villages voisins, situation qui perdure toujours.
Néanmoins le nombre d'habitants est de nouveau en hausse depuis 1999, des familles vivent désormais au village à l'année, des services de bus scolaires desservant la commune quotidiennement vers les établissements (école élémentaire et collège) de Vico, à une vingtaine de kilomètres.
Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt
La Comunautat de comunas del Vilanovés, Diège e Òlt es una anciana estructura intercomunala francesa, situada dins lo departament francés d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. Fusionèt lo 1èr de genièr de 2017 amb autras doás comunautats e formèt la comunautat de comunas del Grand Vilafrancat. Balaguièr d'Òlt passèt pr'aquò a la comunautat de comunas del Grand Fijac.
Composicion
La Comunautat de comunas de Vilanovés, Diège e Òlt se compausava de 13 comunas :
Prèmi Pulitzer
Lo prèmi Pulitzer (Pulitzer Prize) es un prèmi american atribuït a de jornalistas, escrivans o musicians. Es considerat entre los mai prestigioses del monde.
Niederhaslach
Geografia
La municipalitat de Niederhaslach a situat a 40 km de Estrasburg, 15 km de Molsheim e 12 km de Schirmeck e Mutzig. Lo sieu territòri Se limitrophe de las de municipalitats de Oberhaslach e de Still al nòrd, Muhlbach-sus-Bruche e Mollkirch al sud, Heiligenberg al èst e Urmatt al oèst. Lo sieu ban A traversat, al sud, per la rota exprimissi de la vallée de la Bruche, la RD 420 e la RD 392.
Lo aucupacion del sòl a dominat pel bòsc #que representa jamai d'unitat|40|% de la superfícia comuna ; las pradas e de òrtas ne ocupan respectivament  e. Lo Massís forestal se estend sul vessant se. Del costat opausat, lo scenari #que culmine a 311 m d'altitud a consagrat a l'agricultura.
La municipalitat de Niederhaslach coneis una situacion particulara per çò qu'se de los autres pòbles de la vallée de la Bruche doncas qu'a situat en una vallée confluente de la Bruche : la vallée de la Hasel #que se estend del nòrd al sud fins a la Bruche. Aquela particularité Conferiguèsse dins lo vilatge de las linhas de reliefs jamai adoucis, amb los sieus tucs e los sieus plateaux, ont l'agricultura a pogudas se desvolopar (prés e de òrtas). Lo vilatge apareis totun enclavé En lo massiu forestal vosgien #que forma una barrièra vegetala en posteriora-plànol. Lo pòble Se se desvolopat la longitud del riu e de la rota de desserte de la vallée (RD 218).
L'occupation du sol est dominée par la forêt qui représente plus de 40 % de la surface commune ; les prairies et vergers en occupent respectivement 25 % et 10 %. Le massif forestier s'étale sur le versant est. Du côté opposé, le plateau qui culmine à 311 m d'altitude est consacré à l'agriculture.
La commune de Niederhaslach connaît une situation particulière par rapport aux autres villages de la vallée de la Bruche puisqu'elle est située dans une vallée confluente de la Bruche : la vallée de la Hasel qui s'étend du nord au sud jusqu'à la Bruche. Cette particularité confère au village des lignes de reliefs plus adoucis, avec ses collines et ses plateaux, où l'agriculture a pu se développer (prés et vergers). Le village apparaît toutefois enclavé dans le massif forestier vosgien qui forme une barrière végétale en arrière-plan. Le village s'est développé le long de la rivière et de la route de desserte de la vallée (RD 218).
Vlado Bučkovski
Vlado Bučkovski foguèt Primièr ministre de la Republica de Macedònia.
Viguera
Viguera es una comuna de la Rioja.
Chelles (Oise)
Chelles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat de Chelles a situat en lo Soissonais istoric en dependent malgrat aiçò del departament de l'Oise dintre dos massises forestales : Lo bòsc de Retz al sud e lo bòsc de Compenha a l'oèst. Lo territòri (908 ectaras), a pauc près de rectangulaire, s'estend a l'èst e a l'oèst del vallon del pichon riu de Vandy dempuèi lo ponch o lo riu d'aquel nom recep lo ru de Hautefontaine, fins al limit del departament de l'Aisne.
Çò Cap de-luòc a mes en la vallée, un pauc cap al nòrd, sus l' anciana via romaine de Senlis a Soissons dicha Cauçada Brunehaut. Una seccion nomenada Vichelles, ancian caseriu, a amassat al còrs del vilatge per bastiments intermediaris dempuèi la Mièja Edat. Lo masatge caseriu de Bérogne es en la vallée al sud de Chelles. Qualques ostals encara mai al sud forman una separacion trucada las Bourbettes.
La commune de Chelles est située dans le Soissonais historique dépendant cependant du département de l'Oise entre deux massifs forestiers : La forêt de Retz au sud et la forêt de Compiègne à l'ouest. Le territoire (908 hectares), à peu près rectangulaire, s'étend à l'est et à l'ouest du vallon de la petite rivière de Vandy depuis le point ou la rivière de ce nom reçoit le ru de Hautefontaine, jusqu'à la limite du département de l'Aisne.
Le chef-lieu est placé dans la vallée, un peu vers le nord, sur l'ancienne voie romaine de Senlis à Soissons dite Chaussée Brunehaut. Une section nommée Vichelles, ancien hameau, est réunie au corps du village par des constructions intermédiaires depuis le Moyen Âge. Le hameau de Bérogne est dans la vallée au sud de Chelles. Quelques maisons encore plus au sud forment un écart appelé les Bourbettes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Pobla de Vallbona
Pobla de Vallbona es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Filistèus
right|150px|thumb|La descripcion biblica identifica cinc ciutats filistèas: Gaza, Ašdod, Ascalon, Eqron e Gat Los filistèus son un pòble de l'Antiquitat conegut per diferentas fonts textualas (assirianas, jusievas, egipcianas) e arqueologicas. Apareisson dins de fonts egipcianas al sègle XII abC e son presentats coma d'enemics d'Egipte venguts del nòrd, mesclats amb d'autras populacions ostilas conegudas jol nom de. Après lors afrontaments amb los egipcians, s'establiguèron lo long de la còsta mediterranèa al sud-oèst de la Tèrra de Canaan (de Gaza a Tel Aviv actuals). Lors ciutats dominèron la region entrò a la conquista assiriana de Teglat-Falasar III en 732 abC. Someses de seguida als empèris regionals, semblan progressivament de s'i assimilar. Las darrièras mencions dels filistèus datan del sègle II abC, dins lo primièr libre dels Macabèus. Lor lenga demòra desconeguda, puòi que n'i a pas cap de tèxte. Pòt far partida de la familha de las lengas indoeuropèas o de la familha de las lengas semiticas.
Jos Ramsès III (s. XII abC), los egipcians designan coma "Peleset" (p-l-s-t) la region abitada pels filistèus. A una epòca un pauc pus tardiva, lo sector es mencionat dins la Bíblia jos la forma פלשת P'lešet. Al sègle V abC l'istorian grèc Erodòt emplega lo tèrme de Παλαιστίνη Palaistínē, benlèu una forma derivada de l'assirian Palastu o Pilistu. Al sègle I, Plini lo Vièlh parla de Palæstina. Lo nom Palestina significa donc.
Raiç carrada
drecha|vinheta|125x125px|La raiç carrada d’un nombre real positiu x se nòta \sqrt x. En matematicas elementàrias, la raiç carrada d'un nombre real positiu x es l'unic real positiu que, quand se multiplica per se mèsme, dona x, es a dire lo nombre positiu que lo carrat val x. Se lo nòta √ x  o x1/2. Dins aquesta expression, x es nomenat lo radicand e lo signe √ es nomenat le radical. La foncion que, per tot real positiu, associa sa raiç carrada se nomena la foncion raiç carrada.
En algèbra e analisi, dins un anèl o un còrs A, se nomena raiç carrada de a, tot element de A que lo carrat val a. Per exemple, dins lo còrs dels complèxes ℂ, se dirà de i (o de − i) qu'es una raiç carrada de − 1. Segon la natura de l'anèl, e la valor de a, se pòt trobar 0, 1, 2 o mai de 2 raiças carradas de a.
De la recerca de la raiç carrada d'un nombre, o extraccion de la raiç carrada, ne sortís fòrça algoritmes. La natura de la raiç carrada d'un entièr natural qu'es pas lo carrat d'un entièr es a l'origina de la primièra presa de consciéncia de l'existéncia dels nombres irracionals. La recerca de raiças carradas per de nombres negatius menèt a l'invencion dels nombres complèxes.
Istòria
vinheta|Fotografia de la tauleta YBC 7289 amb de nòtas tradusent los nombres escrichs dins lo sistèma babilonian (credits : Bill Casselman) La mai anciana raiç carrada coneguda aparéis vèrs 1700 AbC. sus la tauleta YBC 7289. S'agís de la representacion d'un carrat amb, sus un costat, lo nombre 30 e, lo long de la diagonala, una valor aprochada de \sqrt{2}.
Construccion geometrica de la raiç carrada
vinheta|AO = 1, OB = a, OH = \sqrt{a} La construccion geometrica seguenta se realiza amb règla e  compàs e permet, donat un segment OB de longor a, e un segment de longor 1, de bastir un segment de longor \sqrt{a} :
Lo segment [OH] es de longor \sqrt{a}.
La pròva consistís a remarcar que los triangles OAH e OHB son triangles semblables, d'ont se deduch que, e donc.
Aquesta construccion a son importança dins l’estudi dels nombres constructibles.
Foncion reala
vinheta|Representacion grafica de la foncion raiç carrada. L’aplicacion es una bijeccion de ℝ🇮🇳 sus ℝ🇮🇳 que la recipròca es notada. Aquesta foncion se nomena la foncion raiç carrada. Geometricament, ose pòt afirmar que la raiç carrada de l’airal d’un carrat del plan euclidian es la longor de l'un de sos costats.
Mèfi : l’airal s’exprimís dins lo sistèma universal en mètres carrats e las longors en mètres. Prenent la raiç carrada d’una quantitat exprimida en mètres carrats, s'obten una quantitat exprimida en mètres. Los fisicians donan una importança particulara a l’analisi de las unitats; aqueste aspècte es escafat en matematicas. Los nombres reals son de constantas sens unitat, e la raiç carrada d’un nombre real positiu es un nombre real positiu.
La foncion raiç carrada verifica las proprietats elementàrias seguentas valablas per totes nombres reals positius x e y :
Extraccion de raiças carradas
Lo calcul de la raiç carrada d'un nombre positiu es pas sempre evident, subretot per de grands nombres. Atal, diferents algoritmes se desvelopèron pendent de l'istòria per far venir lo nombre. D'entre los metòdes d'extraccion de raiç carrada, se pòt citar per exeple lo metóde de Héron, qu'es un metòde istoric que se pòt veire d'el vejaire modèrne coma un cas particular del metòde de Newton. D'autres metòdes son basats sus de seguidas adjacentas, sus de fraccions continuas o sus un principi de dicotomia.
Nombre d'aur
Se p es un nombre real estrictament positiu,
Per p = 1, s'obten lo nombre d'aur :
Nombres entièrs superiors a 1 jos forma de raiças carradas
Ramanujan descobriguèt las formulas seguentas :
Pi
Lo nombre π s’exprimís jos la forma d’una iteracion infinida de raiças carradas :
O encara :
(formulas que se demòstran per calcul trigonometric dirècte : lo tèrme de drecha de la primièra, per exemple, val ).
Definicion algebrica d'una raiç carrada
Sián x e a dos elements d’un anèl A, tals que x = a. L'element x es alara una raiç carrada de a. La notacion \sqrt{a} es pasmens sovent deconselhada que pòt existir mai d'un elements x.
Mai sovent (se l'anèl es pas intègre o s'es pas comutatiu), un element pòt aver mai de doas raiças carradas. Per exemple dins l'anèl Z/9Z, las raiças carradas de 0 son 0, 3 e -3, e dans lo còrs esquèrra de quaternions, tot real estrictament negatiu possedís una infinitat de raiças carradas.
Dins lo cas dels nombres reals, un autor parlant d'una raiç carrada de 2, tracta d'un dels dos elements \sqrt{2} o alara −\sqrt{2}. Pasmens, l'expression la raiç carrada de dos evòca sempre la solucion positiva. Coma l'expression \sqrt{2} es sempre positiva e lo tèrme foncion raiç definís suls reals positius designa sempre la valor positiva, evitam aquesta confusion dins los ensenhaments un pauc elementaris de las matematicas ne fasent usatge pas que de l'expression : la raiç carrada, alara sempre positiva.
Raiças carradas de nombres complèxes
La raiç carrada sus ℝ es definida sonque pels nombres positius. Dins la resolucion efectiva de las equacions polinomialas, l’introduccion d’una raiç carrada formala d’un nombre negatiu dins los calculs intermediàrias dona de resultats exactes. Es tanben que le còrs dels nombres complèxes foguèt introducha. Per un nombre complèxe non nul quin que siá z=a+ib (amb a e b reals), existís exactament dos nombres complèxes w tals que w2 = z. Son opausats l'un de l'autre. Se b es non nul, son donadas per:
Se b es nul e a es negatiu, aquesta formula se simplifica en :
Metòde de calcul de las raiças carrada w d'un nombre complèxe z=a+ib
Per trobar w=x+iy tal que w^{2}=a+ib, se pausa lo sistèma seguent:
Per identificacion de la partida reala e imaginària, s'obten:
Se'n deduch alara x^2 et y^2 apodent e sostrasent las primièra e tresenas equacions. Lo signe del produch xy es aqueste de b, d'ont la primièra expression dels dos parelhs de solucions per x e y. Mas un biais mens tradicional de resólvre aqueste sistèma es de far d'enprimièr sonque la soma (de las primièra e tresenas equations) :
çò que, se z es pas un real negatiu, mèna a la darrirèra formula.
Se nomena determinacion de la raiç carrada sus un dobèrt U de ℂ tota foncion continua verificant f(z)^2=z.
La determinacion màger de la raiç carrada es la foncion de ℂ dins ℂ atal definida: se z s’escriu jos forma trigonometrica amb, alara se pausa. Aquesta determinacion màger es continua en pas cap de punt de la semidrecha dels reals estrictament negatius, e es olomòrfa su son complementari.
Grattery
Grattery es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Raiç carrada
Raiças carradas de nombres complèxes
Quand lo nombre es dins sa forma algebrica z=a+ib, aquesta definicion se traduchs per:
Grattery
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Raiç carrada
Raiças carradas de nombres complèxes
ont lo signe de la partida imaginària de la raiç es
Notam qu’a causa de la natura discontinua de la determinacion màger de la raiç carrada dins lo plan complèxe, la relacion ven falsa en general.
Pè
right|thumb|Un pè uman - Enlarge to view legend
Raiç carrada
Raiças carradas de matriças e d’operators
Se A es una matritz autoadjunta positiva o un operator autoadjunt positiu en dimension finida, alara existís exactament una matritz autoadjunta positiva o un operator autoadjunt positiu B tal que B = A. Se pausa alara : √ A =  B.
Pè
Lo pè (plural pès a mai se sovent se pòt ausir *pèses) es una estructura del còs que se pòt trapar en çò d'una part granda de las espécias animalas que servís essencialament per la locomocion.
Raiç carrada
Raiças carradas de matriças e d’operators
Mai generalament, per quina matritz normala que siá o quin que siá operator normal en dimension finida A, existís d'operators normals B tals que B = A. Aquesta proprietat se generaliza a quin que siá operator bornat normal sus un espaci de Hilbert.
Pè
Costumas
Las costumas de se cobrir lo pè dins los ostals es fòrça variabla en foncion dels endreches e depend sovent del clima e del temps, sens comptar los factors d'òrdre cultural o religiós. Per exemple, dins una part importanta d'Euròpa (mai que mai lo nòrd e l'èst) e de Canadà, e dins fòrça ostals de Nòva Zelanda e d'Austràlia, es abitual de se tirar las sabatas o las bòtas en dintrar, mentre qu'es als Estats Units es pas gaire abitual dins la part màger del país. En Japon, aquela costuma es talament espandida que los sòls sovent son faches de materials que son tròp fragils per poder suportar lo passatge frequent dels pès cauçats. Dins qualques culturas, los pès descauces se pòdon considerar coma pas convenables o ofensants. Dins los païses del mond arabi e en Tailàndia, se considèra fòrça ofensant de mostrar a qualqu'un la sòla del pè, a mai se l'abitud de portar pas de sabatas es pro espandida, per encausa de divèrsas rasons coma lo clima caud e la tradicion. Un dels efièches mai frequent del fach de portar de cauçadura es l'odor dels pès.
Raiç carrada
Raiças carradas de matriças e d’operators
Mai sovent, i a mai d'un tals operatorsB per cada A e la foncion raiç carrada pòt pas èsser definida pels operators normals d’un biais satisfasenta (continua per exemple). Los operators positius son aparentats e de nombres reals positius, e los operators normals son aparentats a de nombres complèxes. Los articles sus la teoria dels operators desvelopan mai aquetes aspèctes.
Vili
Lo vili (o civili) es una lenga banto parlada en Republica de Còngo e al Gabon.
Localisacion
Lo vili es parlat sus la còsta de Còngo, a Pointe Noire e tamben al Gabon a Nayumba, dins lo departament de Basse-Banio, dins la província de Nyanga.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo vili fa partida d'un grop ki, o kongo, amb lo bembe, lo kunyi, lo sundi e lo kongo.
Millenium Ancestor
Millenium Ancestor ei eth nom donat ath prumèr espécimen descurbert d'ominid Orrorin tugenensis. Aguest nom siguec escolhit pr'amor qu'en epòca ère eth fossil qu'avie eth record de major ancianetat coma supausat ancessor conegut der òme (enquiàra descurberta de Toumaï).
Descurbert en 2000 per Brigitte Senut e Martin Pickford, er ancessor deth milleni o Millenium Ancestor en anglés pesava demest 30 e 45 kg e hèia dememst 1,15 e 1,25 m de nautada.
Tà veire tanben
Paleoantropologia
Auflance
Auflance es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Beauchamps
Beauchamps pòt essèr:
Chaunac
Chaunac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Villalba de Rioja
Villalba de Rioja es una comuna de la Rioja.
Aboncourt (Meurthe e Mosèla)
Aboncourt  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Geografia
Aboncourt A situat al extremitat sud-èst del departament. Comuna la mai meridionala de Meurthe e Mosèla, se met a aperaquí 10 quilomètres al sud de Colombey-las-Polidas (cap de-luòc de costat), 35 quilomètres al sud-èst de Toul (cap de-luòc d'arrondissement) e a 40 quilomètres al sud-oèst de Nancy.
Aboncourt est située à l'extrémité sud-est du département. Commune la plus méridionale de Meurthe e Mosèla, elle se place à environ 10 kilomètres au sud de Colombey-les-Belles (chef-lieu de canton), 35 kilomètres au sud-est de Toul (chef-lieu d'arrondissement) et à 40 kilomètres au sud-ouest de Nancy.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En lo moment de la creacion dels departaments l'an 1790, Aboncourt èra primitivement mes en lo departament dels Vòges. #Èsser alavetz escambiat amb la municipalitat de Aroffe e versé en lo departament de la Meurthe.
Lors de la création des départements en 1790, Aboncourt était primitivement placé dans le département des Vosges. Il fut alors échangé avec la commune d'Aroffe et versé dans le département de la Meurthe.
Noemi (EP)
Noemi es lo títol del primièr EP de Noemi.
Fraates III
Fraates III (mòrt en 58 o 57 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 70 o 71 abC a sa mòrt, en 58 o 57 abC. Succidiguèt a son paire Sinatroces.
Règne
Son règne, mal conegut, fa partida de « l'edat escur » de l'istòria parta. Aquel periòde d'a pauc près 90 abC a 50 abC, entre los règnes de Mitridates II e Orodes II, es aital sonat per causa de la manca de documentacion.
Fraates Foguèt assassinat per sos dos filhs, Mitridates III e Orodes II. Mitridates li succediguèt.
Villalobar de Rioja
Villalobar de Rioja es una comuna de la Rioja.
Niederhausbergen
Niederhausbergen en alemannisch (Niederhausbergen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Niederhausbergen est une petite commune résidentielle de la banlieue strasbourgeoise, située à 6 km au Nord-Ouest de cette dernière. Elle jouxte la colline de Hausbergen, qui représente les premiers contreforts des Vosges du Nord avec la région du Kochersberg.
La Pobla del Duc
Pobla del Duc es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Montérégie
Montérégie es una region administrativa de la província canadiana del Quebèc, situada a la riba sud del riu Sant Laurenç, entre la vila de Montreal e la frontièra amb l'estats de Vermont e Nòva York dels Estats Units d'America.
La Burgada
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Laurentides
Laurentides es una region administrativa de Quebèc situada sus la riba nòrd del flum Sant Laurenç, a ras de Montreal. Lo territòri es devesit en 8 municipalitats regionalas de comtat (MRC) e 83 municipalitats.
Lista dels presidents de Siria
Presidents de Siria dempuèi 1936
Lo 22 de març de 1936 Hashim al-Atassi dirigiguèt una delegacion siriana a París que negocièt pendent 6 meses un tractat que prevesiá fin finala l'independéncia del país. De retorn en Siria lo 27 de setembre del meteis an, Atassi foguèt aclamat coma eròi, e elegit en novembre de 1936 coma primièr president de la republica del país.
Republica Aràbia Siriana (1961-actualitat)
Lo president es lo cap d'Estat de Siria.
Emigdi Subirats i Sebastià
Emigdi Subirats i Sebastià (Campredó, 1967). Licenciat era Filologia Anglogermànica e escrivan catalan. Dinamizador culturau des Tèrres der Ebre es diuèrses activitats, coma era Hèira literària Joan Cid i Mulet de Jèsus e deth concors cinematografic Curt-redó a Campredó. Dirigís eth programa radiofonic Lletres Ebrenques a Antena Caro Roquetes. Coordine eth cors d'estiu de literatura ebrenca dera Universitat Rovira i Virgili. Siguec comissari deth centenari dera neishença dera intellectuau catalanista Joan Cid i Mulet. D'entre era sua trajectòria literària cau destacar eth trabalh sus Roc Llop i Convalia que guanhèc amassa damb Josep Maria Sáez eth 2007 eth XIIIPrèmi d'Assag Artur Bladé i Desumvila, e era edicion dera Òbra Complèta de Joan Cid i Mulet.
Iurii Gagarin
Iurii Alekseievich Gagarin (Юрий Алексеевич Гагарин), 9 de març de 1934 – 27 de març de 1968), nascut a Gzhatsk, Russia, foguèt un cosmonauta sovietic. Lo 12 d'abril de 1961, a bòrd de la nau Vostok 1, Gagarin venguèt lo primièr èsser uman a viatjar dins l'espaci.
Biografia
Iurii Gagarin nasquèt dins la vila de Klushino prèp de Gzhatsk (ara dins l'Óblast de Smolensk, Russia), lo 9 de març de 1934. En 1968 la vila de Gzhatsk se tornèt nomenar en Gagarin en son onor. Sos parents, Aleksei Ivanovich Gagarin e Anna Timofeievna Gagarin, trabalhavan dins una granja collectiva. Dins las activitats de la granja, sos parents èran menestrals; concretament son paire èra fustièr. Sa maire èra una granda lectritz. Iurii èra lo tresen de quatre fraires e sòrres; sa sòrre granda èra encargada de l'elevar mentre sos parents trabalhan. Coma de milions de personas en Union Sovietica, la familha Gagarin migrèt pendent l'ocupacion nazi de la Segonda Guèrra Mondiala. Sos dos fraires grands foguèron enviats en Alemanha coma trabalhadors esclaus en 1943, e tornèron aprèp la guèrra. Mentre que lo jove Iurii s'interessava a l'espaci e las planetas, comencèt de somiar d'un viatge dins l'espaci e de la possibilitat qu'un jorn lo sòmi venga realitat. Iurii foguèt descrich per sos mèstres coma un enfant intelligent de trabalh acarnat, e a vegadas aisable. Son professor de matematicas e sciéncias volèt dins la Fòrça Aeriana Sovietica pendent la Segonda Guèrra Mondiala, çò qu'impressionèt lo jove Gagarin.