cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ongria
Lo principat de Transilvània
En 1613, sota la pression otomana, Gábor Bethlen (1613-1629) foguèt elegit prince. Instaurèt un govèrn energic que capitèt de redreiçar l'economia dau principat. Son successor Györgi Rákóczi I (1630-1648) gardèt una atitud prudenta e refusèt de s'engatjar d'un biais important dins la Guèrra de Trenta Ans (1618-1648). En revènge, son fiu Györgi Rákóczi II (1648-1660) sostenguèt l'ataca suedesa còntra Polonha-Lituània. Pasmens, sei fòrças foguèron desfachas e, en 1658, leis Otomans intrèron tornarmai en Transilvània per impausar lo prince Mihály Apafi (1661-1690) sus lo tròne.
La Reforma Protestanta
A l'acomençaça dau sègle XVI, la Reforma conoguèt un succès important sus lo territòri ongrés e s'i difusèt rapidament. D'efèct, tre leis annadas 1520, lo luterianisme se desvolopèt au sen dei vilas e dei regions, especialament Transilvània, pobladas per de comunautats alemandas. Puei, dins lo corrent deis annadas 1540, arribèt lo calvinisme que foguèt largament adoptat dins totei lei classas socialas de la societat ongresa. Plusors factors favorizèron la difusion dau protestantisme. Premier, l'invasion otomana après la batalha de Mohács (1526) causèt de pèrdas importantas au sen dau clergat de la Glèisa Catolica que foguèron mau remplaçadas. Puei, l'oposicion d'una partida de l'aristocracia ongresa a l'Ostau dei Habsborg favorizèt la conversion de nobles que foguèron imitats per sei subjèctes. Enfin, au contrari deis autoritats catolicas, lo poder turc musulman èra pas regardat per lei conflictes religiós intèrnes au cristianisme. Ansin, prenguèt ges de mesura per empachar ò limitar lei progrès protestants dins lei territòris sota son contraròtle ò son influéncia.
L'integracion d'Ongria au sen deis estats Habsborg
En 1718, lo tractat de Passarowitz entraïnèt l'annexion per Àustria dei darrierei regions ongresas encara tengudas per lei Turcs. Puei, en 1739, s'acabèt una guèrra novèla que son reglament permetèt de fixar lo traçat de la frontiera meridionala d'Ongria fins a 1918. Après d'annadas de guèrra, aquela estabilizacion permetèt tornarmai un desvolopament important dau país que son poblament venguèt una question importanta per Viena. Ansin, leis Austrians adoptèron una politica religiosa complasenta e mantenguèron la libertat religiosa. Conjugat amb lei migracions de populacions, aquò foguèt a l'origina de la diversitat etnica importanta que s'observa a l'ora d'ara en Euròpa Centrala.
D'autra part, en fòra dau repoblament de la region e de son desvolopament economic, se reglèt la situacion politica. D'efèct, en 1711, la patz de Szatmár reconoguèt la senhoriá de l'emperaire Carles VI qu'acceptèt en cambi de dirigir lo país segon lei lèis ongresas. Lo poder austrian respectèt donc lei poders de la Dieta Ongresa ò lei privilègis judiciaris e fiscaus de l'aristocracia. Aquò li permetèt d'obtenir lo sostèn de la Dieta en 1722 per ratificar la Pragmatica Sancion permetent a sa filha Maria Teresa de li succedir. En 1741, leis Ongrés la sostenguèron ansin activament còntra Prússia amb la mobilizacion de 60,000 òmes.
Sota lo rèine de sei successors, aquelei relacions bònas entre la Dieta e lo sobeiran austrian se desgradèron. Dins aquò, Ongria contunièt de sostenir l'Ostau dei Habsborg e de participar ai guèrras de la monarquia austriana. En particular, aguèt un ròtle important dins lo corrent dei guèrras revolucionàrias e napoleonencas que causèron de pèrdas importantas au sen de l'armada austriana.
La renaissença de la cultura ongresa
Dins lo corrent dau sègle XVIII e dau començament dau sègle XIX, la cultura ongresa conoguèt un periòde de renaissença qu'anava venir la basa dau nacionalisme ongrés. Aquò acomencèt dins lo domeni de la literatura amb l'òbra de Ferenc Kazinczy (1759-1831) que reformèt la lenga per l'adaptar au mond modèrne. Puei, li succediguèt una generacion d'escrivans e de poetas coma Mihály Vörösmarty (1800-1855) que fasián partida dau movement romantic europèu. Fondèron lei premierei basas d'un movement nacionalista que se desvolopèt rapidament. D'efèct, plusors personalitats prepausèron ò realizèron de plans de desvolopament economic d'Ongria. Per exemple, foguèt lo cas dau còmte liberau István Széchenyi (1791-1860) que fondèt l'Acadèmia dei Sciéncias Ongresa, encoratjèt lo transpòrt maritim lòng de Danubi e bastiguèt d'infrastructuras permetent de melhorar lei comunicacions. Enfin, la conjugason entre la renaissença de la cultura e la creissença economica favorizèt l'emergéncia d'un nacionalisme pus vigorós que foguèt a l'origina de la Revolucion de 1848-1849.
La Revolucion de 1848-1849
La Revolucion Ongresa de 1848-1849 foguèt la premiera temptativa de restaurar l'independéncia dau país dempuei lo començament dau sègle XIX. S'acabèt per una revirada mai permetèt per la seguida la negociacion dau compromés de 1867. Acomencèt dins lo corrent de març de 1848 après l'insureccion de Viena. Leis abitants de Pèst demandèron alora lo vòte de reformas radicalas de la societat ongresa. Lo nacionalista Lajos Kossuth capitèt de convéncre la Dieta d'acceptar totei lei revendicacions dei manifestents (creacion d'un regime parlamentari, adopcion dau sufragi universau, abolicion dau servatge... etc). En dificultat sus lo sieu territòri, Àustria acceptèt e laissèt un govèrn ongrés s'installar a Pèst.
Pasmens, la formacion d'aqueu govèrn unicament ongrés foguèt mau acuelhit per lei diferentei minoritats etnicas de la region. Aquelei crenhenças foguèron rapidament agravadas per l'intransigéncia de Kossuth regardant Croàcia. D'efèct, lo país èra autonòm e dirigit per un governador nomat per l'emperaire mai fasiá partida d'Ongria dempuei l'Edat Mejana. Lo refús deis autoritats localas de reconóisser lo govèrn de Pèst entraïnèt una guèrra civila e una reaccion austriana quand la Dieta ordonèt la formacion d'una armada de 20,000 òmes per sometre Croàcia. Premier, l'armada croata ataquèt Ongria per defugir un conflicte sus son territòri mai foguèt pauc a pauc rebutada. Puei, Kossuth e sei fòrças assaièron de conquistar Viena mai lo projècte mau capitèt en causa de la resisténcia austriana.
Lo compromés de 1867
Après la desfacha de l'insureccion, una repression d'amplor assaièt d'eliminar lo movement revolucionari ongrés. Dich "sistèma Bach", una politica burocratica e policiera s'ocupèt d'eliminar l'oposicion politica e acomencèt una campanha de germanizacion de la societat ongresa. Pasmens, tre la fin deis annadas 1850, la monarquia austriana mostrèt tornarmai de feblessas. Per exemple, en 1859, sei tropas foguèron desfachas en Itàlia per lei Francés a la batalha de Solferino. Lei Habsborg perdiguèron alora la màger part de sei possessions d'Itàlia franc dei regions dau nòrd-èst de la peninsula. Puei, en 1866, l'armada austriana foguèt vencuda per Prússia e Viena deguèt abandonar son ròtle au sen deis afaires alemands. Aqueu declin permetèt de negociar un compromés regardant lo partiment dau poder au sen de l'Empèri.
Adoptat en 1867, aqueu compromés partejèt l'Empèri entre dos estats dirigits per un sobeiran comun. Ongria venguèt lo centre de Transleithanie e Àustria de Cisleithanie. Un govèrn ongrés s'installèt en Budapèst. Èra liure de s'ocupar de totei leis afaires de Transleithanie franc de la diplomacia e dei fòrças armadas que demoravan la competéncia dau govèrn centrau. En 1868, la question de Croàcia foguèt reglada per un compromés similar establit au sen de Transleithanie.
De 1867 a la Premiera Guèrra Mondiala
Lo compromés de 1867 foguèt ben acceptat per la màger part de la populacion ongresa. Seis autors fondèron lo Partit liberau que dominèt la vida politica fins a la fin dau sègle XIX. L'adopcion dau sufragi censitari masculin favorizèt la borgesiá, l'aristocracia e leis idèas moderadas. Dins aquò, lo liberalisme declinèt pauc a pauc au profiech dau nacionalisme ongrés vèrs la fin dau sègle. La question dei drechs dei minoritats venguèt alora centrala e entraïnèt de tensions. D'efèct, en despiech de l'importància numerica dei pòbles non ongrés, Budapèst assaièt d'assimilar lei minoritats, principalament en renfòrçant lo ròtle de la lenga ongresa. Per exemple, una lèi de 1907 establiguèt l'ensenhament primari gratís mai i donèt un ròtle primordiau au ongrés. Aquela politica èra en oposicion amb lei principis de liberacion dei pòbles qu'èran apareguts dempuei la Revolucion Francesa e plusors minoritats, coma lei diferenteis etnias eslavas, acomencèron donc de s'agitar. En 1918, foguèron ansin a l'origina dau desmembrament d'Àustria-Ongria.
La Premiera Guèrra Mondiala
thumb|right|Partiment d'[[Àustria-Ongria après lo Tractat de Trianon.]]
La Premiera Guèrra Mondiala veguèt la mobilizacion de 3,8 milions de soudats ongrés que participèron principalament ais operacions en Russia e en Itàlia. Lei pèrdas foguèron importantas amb 661,000 tuats e 700,000 bleçats. Lo 3 de novembre de 1918, Àustria-Ongria èra vencuda e signèt un armistici amb leis Aliats. Deguèt dissòuvre sei fòrças armadas. L'union entre Àustria e Ongria foguèt tanben rompuda e plusors pòbles de l'Empèri proclamèron son independéncia. En mai d'aquò, lo govèrn ongrés de Mihály Károlyi deguèt negociar la definicion dei zònas d'ocupacion aliada en Ongria. Leis estats vesins (Iogoslavia, Romania, Checoslovaquia) aprofichèron la situacion per annexar divèrsei territòris, especialament Transilvània entraïnant una crisi grèva en Ongria. En març de 1919, una demanda d'extension d'aquelei zònas foguèt donc refusada per pas perdre mai de territòris poblats d'Ongrés. En plaça, Károlyi preferiguèt abandonar lo poder e lo fisar ai comunistas dirigits per Béla Kun.
Euric
Euric, tanben conegut jols nom d'Evaric o d'Erwig (415 - 484) foguèt un rei visigòt del reialme de Tolosa de 466 a 484, fraire de Teodoric II e espós de Ragnailda, filha supausada de Merovèu, rei dels francs.
Ongria
La Premiera Guèrra Mondiala
Partisan deis idèas de Lenine, Kun organizèt una Republica dei conseus basada sus lo principi de la dictatura dau proletariat. Ordonèt la nacionalizacion d'un nombre fòrça important d'industrias e d'infrastructuras mai deguèt rapidament faciar una situacion economica marrida. Lo regime venguèt alora autoritari e acomencèt una guèrra civila e de temptativas d'invasion de part dei país vesins. Après una victòria defensiva còntra Checoslovaquia, l'Armada Roja foguèt vencuda per Romania que conquistèt Budapèst e l'ocupèt entre lo 3 d'aost e lo 15 de novembre. Lei soudats romanés i foguèron a l'origina d'atrocitats e de pilhatges que venguèron una fònt majora d'ostilitat entre lei dos país. L'endemans dau retirament de Romania, l'armada còntra-revolucionària de l'amirau Miklós Horthy intrèt dins la capitala. La repression còntra lei comunistas e seis aliats i foguèt saunosa. Puei, dins lo corrent de març de 1920, Hórthy foguèt elegit regent dau reiaume. Gardèt finalament lo poder fins a sa casuda en 1944 car leis Aliats refusèron la restauracion de Carles de Habsborg.
Euric
thumb|180px|left|Estatua a [[Madrid (J. Porcel, 1750-53).]]
Al començament del seu regne las relacions del reialme de Tolosa amb l'Empèri Roman avián tant evoluidas qu'aqueste èra vengut gaireben independents. Alara entreprenguèt pel seu compte, sens acòrdi prealable amb los romans, de campanhas expansionistas en Gàllia e en Ispània; la primièra, a la batalha de Déols amb l'excusa de s'opausar al refús de reconeissença de l'emperaire Antemi, la seconda, amb aquela d'ajudar los visigòts qu'encara lutavan contra los sueus.
En 476 espandiguèt los territòris visigòts en partissent del riu Léger, ataquèt amb doas colomnas, que benlèu una passèt per Roncesvals (en passar per Pampalona, Navarra) e Caesar Augusta, fins a Èbre per lutar contra los vandals que menaçavan aquela zòna, arribant a atacar Lleida, e una segonda comandada per Heldefred en 480, per conquistar Tarragona e s'espandir cap al sud de la Peninsula Iberica per la còsta Mediterranèa. Mentre que, al nòrd lutava contra los francs e los saxons, e matèt lo cap dels bagaudis de la val de Fresser. Acceptèt la reconeissença dels seus domènis per l'emperaire Juli Nepot, aquò significava la separacion formala e de fach, d'aqueles territòris al respècte de l'Empèri Roman d'Occident. Creèt tanben lo primèr còdi legal visigòt, lo Codex Eurici (Còdi d'Euric).
Saint-Martin-des-Pézerits
Saint-Martin-des-Pézerits es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Benasqués
thumb|right|350 px|Localizacion deu benasqués (en roge). Lo maine de l'[[aragonés es en blau clar, lo catalan es a l'èst en blau encre e l'occitan gascon es au nòrd.]] Lo benasqués, aperat en benasqués "patués", es l'idiòma de la Vath de Benás o Vath de Benasc, dens los Pirenèus e dens la comunautat autonòma d'Aragon. Qu'es un grop de parlars de transicion enter lo catalan e l'aragonés, tienent tanben quauques elements de l'occitan gascon. Los parlars benasqués s'aplegan en duas varietats : la varietat septentrionau qu'ei parlada en cinc vilatges mes amont: Saunc (oficiau: Sahún), Benàs, Grist (oficiau: Eriste), Ansils (oficiau: Ancilles) e Sarllé (oficiau: Cerler) mentre que la varietat meridionau qu'aplega los parlars de Solana, Castejón e deus autes vilatges dinca Bissagori (oficiau: Basauri) de parlar quasi catalan. En la varietat septentrionau deu benasqués, en continuacion dab los parlars gascons vesins de Luishon e d'Aran las a deus pluraus e de bèras formas verbaus que vaden e, com en catalan e en asturian centrau (Benasqués septentrionau: Les franseses se'n tornen ta París, Benasqués meridionau: Las francesas se'n tornan ta París). Lo vèrbe cantar (cantà) que's conjuga atau au present de l'indicatiu:
Benasqués septentrionau: canto, cantes, cante, cantem, cantetz, canten
Ongria
La Premiera Guèrra Mondiala
Après aquelei trèbols grèus, Ongria deguèt encara negociar la patz amb lei venceires de la guèrra. Signat lo 4 de junh de 1920, lo tractat de Trianon foguèt considerat coma una catastròfa suplementària. D'efèct, per contentar seis aliats regionaus, França e lo Reiaume Unit acceptèron divèrseis annexions de territòris de l'ancian Reiaume d'Ongria, compres au sen dei regions ongresas. Ansin, Ongria passèt de 283,000 km² avans la guèrra a 92,000 km². Perdiguèt lo nòrd de Danubi au profiech de Checoslovaquia, lo sud dei rius Batchka e Baranya au profiech de Iogoslavia e plusors vilas orientalas lòng de la frontiera romanesa annexadas per Bucarèst. La consequéncia foguèt la formacion de minoritats ongresas importantas dins aquelei país (1,500,000 en Romania, 750,000 en Checoslovaquia e 500,000 en Iogoslavia).
Benasqués
En luishonés e aranés: canti, cantes, cante, cantam, cantatz, canten.
Classificacion
Los lingüistas non son pas completament d'acòrd per saber se cau classificar lo benasqués dens la lenga aragonesa o dens la lenga catalana. Quauques lingüistas ne hèn ua microlengua (1000 a 2000 locutors) ni aragonesa ni catalana.
La populacion benasquesa, ara per ara, que’s sent plan aragonesa e pas briga catalana. Lo combat deus Benasqués tà poder parlar e escríver en patués que s’a hèit aragonés e non pas catalan. Escrivans d’expression benasquesa coma Chusé Maria Ferrer e la professora d'aragonés  Carmen Castán  que son membres deu Consello d’a fabla aragonesa (Conselh de la Lenga Aragonesa)  e los Benasqués son plan representats a l’Academia de l’Aragonés(Acadèmia de l'Aragonés) dont lo son president lo filològ Manuel Castán ei benasqués. Las sesilhas publicas de l’Acadèmia de l'Aragonés que son tostemps conhidas de mond a Benàs com enlòc mes. E qu’ei plan en contèxte de l’arrenavida de l’aragonés que la literatura en benasqués an podut desvolopà’s.
Literatura benasquesa
Lo prumèr libe en aragonés benasqués contemporanèu que parescó en 1985. Que s’ageish d’un recuelh de poèmas escriut per Chusé Maria Ferrer  e qu’estó publicat per O consello d’a fabla aragonesa a Òsca. Dens lo son poèma titolat Son palabras d’aquel Aragon d’allá galto, l’autor i escriu: Palabras d’Aragon, ta charrá de montañas, de mainadas y d’ausensias
Primas del catalán, del castellano, del fransés
Y que queren cantà ta Aragón
Norberto Alonso
thumb|100px|left|Alonso en 1980 dab lo malhòt de [[River Plate]] Norberto Alonso (chafrat Beto Alonso - Florida, Província de Buenos Aires, Argentina, 4 de genèr, de 1953) qu'ei un jogador argentin de fotbòl qui he partida de la seleccion nacionau qui ganhè la Copa deu Monde de fotbòl de 1978. Que joguè en Argentina (ua estona dens lo club de Vélez Sarsfield e mei que mei en çò de River Plate) e en Occitània hens l'Olimpic de Marselha.
Benasqués
Literatura benasquesa
(Paraulas d'Aragon tà parlar de montanhas, de mainadalhas e d'abséncias / Paraulas, hilhas de pair e mair latins / Cosias deu catalan, deu castelhan, deu francés, E qui vòlen cantar tà Aragon) Aqueth obratge qu’estó seguit per pèças de teatre. Las prumèras La Roqueta, de Rafael Solana, e Pequeño teatro, d' Ángel Subirá que parescón en 1987 dens un recuelh titolat “Teyatro en aragonés benasqués”. Tanben en 1987 que’s comencè la publicacion de libes tà mainats: La tornada de Diana (1987), La selba encantada (1993), La singardalla sabia (1997). L'Associacion Guayén publiquè Resetas antiguas de la Ball de Benás (1993). Carmen Castán, guanhadora de prèmis Guayén e Lo Grau per las soas novèlas cortas en benasqués, qu’obtiengó lo prèmi Arnal Cavero de 1997 per la soa novèla Cuan l´odio esbatega pe´l aire (Quan l’òdi e’s debat per l’aire) e un aute prèmi Arnal Cavero en 2002 per la soa auta novela "La descordada bida de Sinforosa Sastre" (La vita desbrombada de Sinforosa Sastre). D'autes autors en patués que son lo filològ e president de la Sociedat de Lingüística Aragonesa Xusé Antonio Saura, e d'autes coma María Mur, María Luisa Arnal, Chusé Manuel Carrera, Manuela Fernández Mora, Xonás Pallás Gabás, Antonio Merino, Josefa Corne, María Paz Estop etc.
Norberto Alonso
Qu'ei un deus jogadors istorics los mei emblematics de River Plate.
Ongria
La Segonda Guèrra Mondiala
Après 1920, Ongria fasiá naturalament partida deis adversaris dau sistèma de Versalhas e se raprochèt dei país revisionistas. Sota la direccion dau regent, tres govèrns dirigits per István Bethlen (1921-1931), Gyula Gömbös (1932-1938) e Pál Teleki (1938-1941) dominèron aqueu periòde. Restaurèron l'economia, impausèron un regime mai e mai autoritari e intrèron pauc a pauc dins l'esfèra d'influéncia alemanda.
Linha IND Crosstown
La linha IND Crosstown, o linha Brooklyn–Queens Crosstown, es una linha (al sens de tròç del malhum) sosterranha del mètro de Nòva York que servís los arrondiments de Brooklyn e de Queens. Es eissida de l'ancian malhum de l'Independent Subway System (IND) tot coma l'IND Eighth Avenue e l'IND Sixth Avenue.
Ongria
La Segonda Guèrra Mondiala
D'efèct, a partir de 1938, la diplomacia aggressiva d'Adolf Hitler donèt una tiera d'ocasions permetent ais Ongrés de reconquistar lei regions pobladas per de populacions ongresas. En novembre de 1938, Budapèst participèt ansin au premier partiment de Checoslovaquia e annexèt lei regions meridionalas d'aqueu país. Puei, en març de 1939, aprofichèt lo segond partiment per annexar Rutènia (subretot poblada per d'Ucraïnés). Après, en aost de 1940, un arbitratge alemand li permetèt d'annexar lo nòrd-oèst de Romania. Enfin, en abriu de 1941, l'invasion de Iogoslavia s'acabèt per la reconquista dau districte situat au sud de Batchka e de Baranya.
Linha IND Crosstown
La linha, dont una partida foguèt inaugurada en 1933 foguèt acabada en 1937, e comporta uèi 13 estacions. Presenta en mai la particularitat (amb l'IRT Flushing e la BMT Canarsie) d'èsser utilizada per una sola dessèrta : los mètros G. Tanben, es la sola a pas passar per Manhattan.
Ongria
La Segonda Guèrra Mondiala
Venguda una aliada pròcha d'Alemanha, Ongria participèt a la guèrra còntra l'Union Sovietica. I perdiguèt de desenaus de milièrs d'òmes, especialament dins la region de Voronej en 1943. Lo cap dau govèrn Miklós Kállay assaièt sensa succès de negociar un armistici amb leis Aliats. En març de 1944, Hitler obtenguèt son remplaçament per Döme Sztójay e ordonèt l'ocupacion dau país per de tropas alemandas. La situacion se desgradèt alora rapidament e Horthy demandèt a son torn la dubertura de negociacions amb Moscòu. Aquò entraïnèt son arrestacion e leis Alemands fisèron lo poder a Ferenc Szálasi, faissista convencut, qu'ordonèt la perseguida de la guèrra e autorizèt la desportacion dei josieus ongrés. Acomençat tardivament, lo genocidi d'aquela populacion foguèt rapide e fòrça violent amb mai de 520,000 mòrts sus una populacion estimada a 700,000 personas avans la guèrra.
Pasmens, d'aqueu temps, l'armada sovietica avançava en Euròpa Orientala e intrèt en Ongria a la fin de 1944. Un govèrn provisòri foguèt installat a Debrecen en decembre e una batalha saunosa opausèt Sovietics, Alemands e Ongrés fins a febrier de 1945 per lo contraròtle de Budapèst. Dins lo corrent d'abriu, la totalitat dau territòri ongrés foguèt ocupat per l'Armada Roja. Lei frontieras de 1938 foguèron restablidas, çò que confirmèt lo tractat de París en 1947. Ongria intrèt alora au sen dau blòt sovietic.
La formacion dau regime comunista
Un govèrn provisòri prosovietic foguèt establit tre la premiera mitat de 1945. Ordonèt una reforma agrariana e installèt sei partisans ai pòstas importants de l'administracion. Pasmens, leis eleccions de novembre de 1945 se debanèron liurament. Lo Partit dei pichons proprietaris independents ne'n foguèt lo venceire (57%) mai deguèt s'aliar amb lei comunistas (17%) sota la pression dau manescau sovietic Kliment Vorochilov. En mai d'aquò, foguèt obligat de laissar lo ministèri de l'interior a un comunista.
Lei Sovietics e lei comunistas ongrés adoptèron alora la « tecnica dau salami » per eliminar a cha un leis autrei partits. Premier, lei formacions sospichadas d'aver sostengut l'ancian regime foguèron eliminats dins l'enquastre de la repression dau faissisme. Puei, leis autrei partits foguèron eliminats en causa d'oposicion au govèrn ò obligats de fusionar amb lo Partit Comunista (PC). Tre l'estiu de 1947, totei lei movements politics ongrés, franc dau PC, èran incapables de menar una campanha politica.
Lo periòde comunista
Lo Partit Comunista dirigiguèt solet lo país a partir de març de 1948 fins a l'afondrament dau blòt de l'Èst. Fins a 1956, lo regime foguèt dominat per d'estalinians qu'apliquèron una politica inspirada per lo modèl sovietic. Suscitèron l'ostilitat de la populacion que se revoutèt en 1956 entraïnant una intervencion dirècta de l'armada sovietica. Puei, fins a la fin de la Guèrra Freja, lo comunisme ongrés foguèt marcat per la personalitat de János Kádár que capitèt d'establir un equilibri entre demandas sovieticas e demandas intèrnas.
Nomat Premier Ministre, Imre Nagy venguèt lo cap dei liberaus amb la liberacion de presoniers politics, l'aplant de la collectivizacion ò la presa d'una amnistia generala mai foguèt obligat de desmissionar en 1955 a la demanda de Moscòu. Pasmens, aqueu succès de Rákosi li alienèt la màger part deis elèits ongresas, compres aquelei dau Partit. En julhet de 1956, foguèt ansin a son torn obligat d'abandonar lo poder sota la pression sovietica. Foguèt remplaçat per Ernö Gerö, un de sei pròches, que mau capitèt d'amaisar lei trèbols entraïnats en Ongria per lei manifestacions d'octòbre de 1956 en Polonha (retorn dau liberau Gomulka lo 19 d'octòbre). Au contrari, defensor d'una linha dura, entraïnèt una insureccion generala que comencèt dins la capitala lo 23 d'octòbre.
En fàcia d'aquela situacion, Gerö perdiguèt rapidament lo poder e foguèt remplaçat per János Kádár coma secretari generau dau Partit e Imre Nagy coma cap dau govèrn. Après quauquei jorns d'esitacion, Nagy chausiguèt de sostenir l'insureccion (28 d'octòbre) e anoncièt la dissolucion de la polícia politica, la restauracion dau multipartisme, lo retirament ongrés dau Pacte de Varsòvia e la neutralitat dau país. Òr, aquò èra pas acceptable per l'URSS que formèt lo 4 de novembre un còntra-govèrn, fisat a Kádár, e intervenguèt militarament en Ongria. Lo 11 de novembre, lei fòrças sovieticas avián reprimit l'insureccion e Nagy foguèt arrestat lo 22 (e executat en 1958).
János Kádár gardèt lo poder e menèt una repression dura fins a 1963 e la proclamacion d'una amnistia generala. Puei, adoptèt una politica d'equilibri entre leis exigéncias sovieticas (que mantenguèron 200,000 soudats dins lo país a la demanda de Kádár), lo mantenement de l'autoritat politica dau Partit e lei demandas ongresas de liberalizacion. Dich kadarisme, aqueu sistèma assegurèt una estabilitat e una prosperitat certana a Ongria, especialament gràcias a la limitacion dei despensas militaras ongresas.
Pasmens, a la fin deis annadas 1980, lo regime comunista resistiguèt gaire a l'afebliment sovietic. Fatigat, János Kádár perdiguèt lo poder en 1988 e moriguèt l'annada seguenta. Totjorn en 1989, la reabilitacion d'Imre Nagy entraïnèt d'importantei manifestacions anticomunistas e lo Partit acceptèt d'abandonar son ròtle dirigent. Enfin, lo 23 d'octòbre de 1989, foguèt oficialamament proclamada la fin de la Republica Populara.
Ongria dempuei 1989
Après l'afondrament dau regime comunista, Ongria adoptèt lo sistèma capitalista amb d'institucions democraticas. En mai d'aquò, lo país intrèt au sen de l'OTAN en 1999 e de l'Union Europèa en 2004. Lei premiereis eleccions liuras se debanèron en 1990 e veguèron la victòria de la drecha menada per József Antall, Premier Ministre de 1990 a 1993. Dins lo corrent deis annadas 1990, de dificultats economicas entraïnèron d'alternàncias politicas entre senèstra e drecha a cada eleccion (1994, 1998 e 2002). Lei doas questions pus importantas d'aqueu periòde regardèron la liberalizacion de l'economia que se turtèt a l'ostilitat dei sindicats e lei minoritats ongresas vivent dins lei país vesins. La segonda question en particular pausèt inicialament de dificultats diplomaticas en causa dei crenhenças de revendicacions territòrialas de part de Budapèst. La signatura de tractats de cooperacion amb Eslovaquia e Romania, respectivament en 1995 e en 1996, foguèt una etapa importanta dau reglament d'aquela question.
En 2006, aguèt luòc un escandòl politic grèu amb la difusion d'un discors secrèt dau Premier Ministre socialista Ferenc Gyurcsány. D'efèct, après sa victòria electorala ai legislativas de 2006, lo cap dau govèrn reconoguèt aver mentit a sei conciutadans per ganhar l'escrutinh. Aquò entraïnèt un afondrament e una marginalizacion dei partits politics progressista au profiech de la drecha conservatritz e nacionalista. Ansin, lo país es dirigit dempuei 2010 per Viktor Orbán, ja Premier Ministre entre 1998 e 2002. Sa politica es de tipe nacionala conservatritz amb una afirmacion de la sobeiranetat ongresa còntra lo FMI, una ostilitat a la mondializacion, de mesuras còntra lei beneficiaris dei programas d'ajuda sociala, de mesuras còntra lei Roms, de demenicions d'impòsts ò l'adopcion d'una constitucion pus autoritària.
Politica
Dins los faches, establís un regim autoritari del partit unenc, lo Fidesz.
Geografia
Ongria es un país enclavat. La geografia es estada tradicionalament definida per las doas principalas vias navegablas, Danubi e Tisza. La division tripartita comuna - Dunántúl ("al delà de Danubi", Transdanubia), Tiszántúl ("al delà de Tisza") e Duna-Tisza kőze ("entre Danubi e Tisza") - n'es lo rebat. Danubi raja del nòrd cap al sud, al centre del país que caup en entièr dins son bacin idrografic.
Transdanubia, que s'estend cap a l'oèst del país vèrs Àustria, es un region principalament valonada amb un relèu variat amb de montanhas bassas. Se tracta especialament de la part pus orientala dels Alps, Alpokalja, a l'oèst del país, de las montanhas transdanubianas dins la region centrala de Transdanubia e de las montanhas Mecsek e Villány al sud. Lo punt culminant de la region es l'Írott-kő dins los Alps, a 882 mètres. La pichona plana ongresa (Kisalfőld) se trapa dins lo nòrd de Transdanubia. Lo lac Balaton e lo lac Hévíz, respectivament pus grand lac d'Euròpa centrala e pus grand lac termal del monde, se trapan tanben en Transdanubia.
Subdivisions
thumb|220px|right|Mapa dels departaments d'Ongria
Economia
De veire: Economia d'Ongria.
Kuala Lumpur
Kuala Lumpur (pr. Coala Lompor) es la capitala de Malàisia. Sa populacion èra estimada a 1,453,978 abitants en 2005. Sa superfícia totala es 243 km².
500px|thumb|left|Kuala Lumpur dins Malàisia.
George Gershwin
George Gershwin (n. en 1898, m.1937) foguèt un famòs compositor american de jazz.
Christchurch
thumb|right|300px|Worcester Street, vila de Christchurch
Carlos Peucelle
thumb|200px|Carlos Peucelle Carlos Peucelle (lo 13 de seteme de 1908 - lo 1 d'abriu de 1990 ) que ho un jogador argentin de fotbòl. Enter 1931 e 1941 que ho un deus jogadors màgers deu club River Plate (en jogant 307 rescontras e bèth marcar 113 gòls). Coma son parion Alfredo Di Stefano-Laulhèr e de nombroses Argentins, es d'origina Francesa Occitana.
Com River Plate e'u crompè 10,000 $ en 1931 abans de pagar entà har l'aquesida de Bernabé Ferreyra en 1932 (qu'èran alavetz somas exepcionaus entau fotbòl argentin) que ho susnomat lo Milionari - el Millonario en castelhan - (e los sons suportaires : los milionaris - los millonarios en castelhan, abreujat los millos), chafre que conserva au dia de uei.
Excellissiá coma jogaire e entrainaire. Abil mas estranh dins sos dribles, èra escaissat Barullo a causa de las complicacions que pausava a sos adversaris. Foguèt l'un dels primièrs jogaires polivalents a aparéisser suls terrens argentins. Jogava a totes los pòsts, a tal ponch que quand un parion èra nafrat, Peucelle o remplaçava. Pendent sas darrièras annadas coma jogaire, s'es interessat a l'entrainament e a balhat de conselhs a las divisions de joves.
Garin lo Brun
Garin lo Brun èra un trobador de Velai
Eshnunna
Eshnunna èra una ciutat-estat de Mesopotamia antica. Durant l'afondrament de la tresena dinastia d'Ur, la vila capitèt de venir lo centre politic d'un reiaume independent qu'aguèt una influéncia majora dins la region fins a sa conquista per Babilònia en 1756 avC.
Nikica Valentić
Nikica Valentić (n. 1950) òme politic foguèt primièr ministre de Croàcia entre 1993 e 1995.
Lo Mans
En 2013, la vila comptava abitants, çò que ne fasiá la primièra vila de Sarthe, la tresena dels Païses de Léger per lo nombre d'abitants après Nantas e Angieus
La vila es coneguda mondialament per l'organizacion cada an, la segonda dimenjada de junh, de la pus importanta corsa automobila al monde, las 24 Oras del Mans, que l'edicion 2014 amassèt mai de 263,000 espectators.
Lo gentilici es mancèl -èla (var. -èu -èla, -èth -èra, -eu -èla , etc.).
Ris e Orangis
Ris e Orangis (Ris-Orangis en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Istòria
Las comunautats de Ris e Orangis fusionan a la revolucion francesa. Ris qu'es lo nom associat a un nòble es renommada un temps Bruthus (municipalité de Bruthus et Orangis), puèi lo nom de Brutus se dona a la comuna sancièra entrò aperaquí 1800, que torna Ris-Orangis.
Administracion
Stéphane Raffalli es tornar elegit en 2020 mas las eleccions son anulladas. De nòvas eleccions son previstas en mai de 2021.
Capra aegagrus
La cabra (Capra aegagrus) es una espècia que recampa divèrsas sosespècias de cabras salvatjas e la cabra domestica.
Distribucion
thumb|left|Abitat actual de l'espècia salvatja.
Pommier-de-Beaurepaire
Pommier-de-Beaurepaire en arpitan (Pommier-de-Beaurepaire en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Guilhèm Gausmar
thumb| Guilhem Gausmar foguèt un trobador originari de Gasconha o benlèu del país occitan de Gavaudan. Guilhèm Gausmar o Gasmar (... – ...) foguèt un trobador occitan del sègle XIIIen, originari de Gasconha o de Gavaudan. Considerat abat de Bona Aiga (citat en un document de 1190), a estat identificat, mas pas per totes, coma Guilhem Ademar o benlèu Grimoart Gausmar.
Guilhem escriguèt un partimen (N'Eble, ar cauzetz la meillor) amb Èble de Sanha o benlèu Eble d'Ussel
[Gausmar] N' Eble cauzetz la meillor ades, segon vostr' essien: lo cals ha mais de pensamen de consirier e d'eror sel que gran re deu paiar ni pot ni vol hom esperar, ho sel c'a son cor e son sen en dona pauzat, e re no fai que ill plaia?
Chichilianne
Chaissilhana o Chichiliana (Chichiliano en grafia mistralenca ; Chichilianne en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
NB. L'origina seriá donc diferenta, pels meteis autors, de la de Séchilienne, comuna arpitana del meteis departament, que vendriá de Caecilius e sufixe -ana.
Canton de Faiença
La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria
Lo canton de Faiença se creèt en 1790 dins lo districte de Draguinhan e lo de Calian dins lo districte de Frejús.
En 1801, lo canton de Faiença foguèt conservat e lo de Calian suprimit,.
A las eleccions departamentalas dau 22 de març de 2015, en aplicacion dau decret n° 2014-270 dau 27 de febrier de 2014, que pòrta delimitacion dei cantons dins lo departament de Var, lo canton de Faiença foguèt suprimit.
La Bruguièira
Geografia
La Bruguièira es una vila situada sus Toret a 75 km a l'èst de Tolosa, 7 km al sud de Castras.
Barberier
Barberier es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
A la debuta del segond empèri, se nomenava quora Barberier (francés Barberier), quora Barberier e Persenat (francés Barberier-Persenat).
Toponimia
L'origina es pas coneguda. La parròquia de Sant Andrieu avia son sèti a Persenat (fr. Persenat) abans lo sègle XVI.
Azim Sirma
Azim Sirma (en chovash: Аçăм Çырми - Aśăm Śırmi; en rus: Азим-Сирма) es un vilatge de Chovàshia, en Russia, situat dins lo raion de Vornar. Sa populacion èra estimada a 429 abitants en 2012. . Es distant de 65 quilomètres de la capitala Cheboksary.
Escolastica
vinheta|284x284px|[[Tomàs d'Aquin|Sant Tomas d'Aquin (1225-1274).]] L’escolastica (del latin schola, ae, « escòla », eissit del grèc σχολή, skolê, que significa « arrèst de trabalh », o alara « léser consacrat l'estudi ») es la filosofia desvolopada e ensenhada a l’Edat Mejana dins las universitats: a per objectiu de conciliar l'apòrt de la filosofia grèga (subretot l'ensenhament d'Aristòtel e dels peripateticians) amb la teologia crestiana eritada dels Paires de la Glèisa e d'Ansèlm de Cantorbury. D’aqueste fach, se pòt dire qu'es un corrent de la filosofia medievala.
Descripcion
Lo tèrme d’« escolastica », venent del tèrme schola, eissit del grèc scholê al sens d’òci, de temps liure, d’inactivitat, que – mai tardièrament – significa: « téner escòla, far de leissons ». Es qu’en efièch, a l’Edat Mejana, sols los religioses avián la « scholê », es a dire le léser d’estudiar, daissant als autres (lo clergat seculièr, los fraires converses, los laïcs…) lo sonh – reputat subaltèrne – de s’ocupar dels afars materials.
Una de las basas de l’escolastica es l'estudi de la Bíblia. Aqueste de la Septuaginta fuguèt traduch de l'ebrieu en grèc à Alexandria. L'Ancian Testament fuguèt enseguida traduch de l'ebrieu en latin per Jeròni d’Estridon, que revisèt tanben una anciana version en latin del Nòu Testament, çò que donèt la Vulgata. La Vulgata ven lo tèxte de referéncia absoluda pels pensaires latins de l’Edat Mejana. Sonque accessible als letrats, es lo fondament incontestat d’estudis. Son tanben someses a l'estudi escolastica l'ensenhament oficial de la Glèisa, per exemple las decisions dels concilis; los escrichs dels sants, coma Agustin, Ilari, Gregòri; los tractats atribuits a Denís l'Areopagita, e subretot los quatre libres de las Senténcias, ont Pèire Lombard aviá renjat, vèrs 1150, l'ensemble de las donadas e de problèmas de la fe crestiana tal coma avián estat determinats, discutits, entenduts, pels màger pensaires de la Glèisa.
Aquesta reconciliacion amb la filosofia primièra es presentada dins la Soma teologica de Tomàs d'Aquin. Al centre d’aqueste obratge, i a una teologia de la Creacion (prima pars: Dieu, la creacion). La reconciliacion es somesa a la ierarquia agustiniana: « Se cresètz pas, comprendrètz pas » citant Is 7,9. Il s'agís primièr de comprene melhor la fe crestiana a la lutz de la filosofia antica. Tomàs precisa mai que la filosofia, cerca de veritat, pòt presentar de dangièr per la religion que segon el es la vertat: pòt al contrari sonque i menar. La filosofia se traparà donc in fine al servici de la revelacion. Las basas que pren Tomàs son los tèxtes sagrats, e donc lo trabalh filosofic de la Soma consistís, al mejan de questions successivas, a ne deboscar las contradiccions aparentas e a las resòlvre per un vejaire que s'aparenta a çò que serà la dialectica de Hegel (utilizant d'autras basas).
L’escolastica compòrta diferentas formas: la lectio de tèxtes, ls comentaris, la quaestio, la disputatio o question disputida, las questions quodlibetals e las somas.
La lectio consistís a explicar los tèxtes fondamentals de l'ensenhament (la Bíblia, Pèire Lombard, Aristòtel mai tard, etc.) gaireben mot a mot. Lo tèxte es divisat en sas diferentas partidas, puèi comentat dins lo detalh; enfin los problèmas que pausa son examinats. Los comentaris son destinats a far comprene d’òbras (de natura religiosas, filosoficas, scientificas) consideradas coma fondamentalas. Permet de resòlvre un problèma segon un esquèma rigorosament reglat, dels problèmas de teologia o de filosofia.
La quaestio apatéis al començament del sègle XII. La tecnica n’es perfièchament realizada al sègle XIII. La quaestio es lo fach del mèstre sol. Quand i sont mesclats d'autres actors, pren la forma de la disputatio, somesa a de reglaments universitaris. precises.
Khafadje
Khafadje èra una ciutat de Mesopotamia antica situada dins lo vau de Diyala.
Escolastica
Descripcion
La disputatio representa une competicion, una targa verbala entre dos doctors e lors estudiants sus un subjècte de teologia, de filosofia o de drech. Una soma es lo resumit sistematic d'un ensemble doctrinal, resumit que pòt èsser fòrça long.
Es sus l'aspècte formalista de la disputatio que se concentrarà la critica racionalista e modèrna de l’escolastica. Son metòde es en efièch una pura especulacion intellectuala, fondada exclusivament sul comentari de tèxtes o lo comentari de comentaris, s'interdisent tot agach dirècte sul real. Aquesta logica formala pòt pas se prevaler de pas cap de validitat al subjècte de la compreneson e l’espandiment d’un predicat. Es l’actitud que Platon combatèt al subjècte dels sofistas.
La pensada aristoteliciana e l’escolastica
Lo desvelopament de l’escolastica foguèt subretot subordonat a la penetracion d’Aristòtel en Euròpa, e tanben a las traduccions dels filosòfs josieus e arabs (coma Avicena, Averroès, Maimonides) L’installacion de la fisica e de la metafisica d’Aristòtel en Occident provoquèt una veriai « revolucion ».
Quatre periòdes
Lo desvelopament de l’escolastica es intimament ligat a aqueste de las universitats. Atal l’escolastica es un produch universitari, al sens institucional e social a l’encòp. L'empresa de l’escolastica se divisís en quatre grands periòdes, quitament se l'influéncia d’aqueste s'espandís al delà.
Escolastica primitiva: començament del sègle XI fin del XII
Lo primièr periòde, que sembla començar subretot amb la figura d'Ansèlm de Cantorbery, es marcada per la Querèla dels universals, opausant los realistas, menats per Guilhèm de Champeaux, als nominalistas, representats per Roscelin, e als conceptualistas (Pèire Abelard). Mas la forma veraiament preparatòria a l’escolastica foguèt l'escòla de Chartres que tornèt descobrir Aristòtel.
Aquest periòde marca tanben l'apogèu de las exegèsis medievalas. Aquestas interpretavan las Santas Escrituras mejans lo metòde escolastic que revelava son quadruple sens: literal, allegoric, tropologic, e anagogic. Cadun dels quatre sens èra conegut practicat dempuèi longtemps, mas aquesta doctrina dels quatre sens de l'Escritura preconisava una interpretacion pluriala del tèxte de la Bíblia. Uc de Sant Victor l'utilizèt (De Scripturis).
Granda escolastica: de la fin del sègle XIIe a la fin del XIII
Aqueste segond periòde es considerat coma l'apogèu de l’escolastica. Es alara nomenat la granda escolastic. A partir de 1230, las òbras d'Aristòtel, principalas representantas de l’escolastica, son traduchas del grèc en latin per Albertus Magnus, verai introductor de la pensada del filosòfs, e per Guilhèm de Moerbeke, secretari de Tomàs d'Aquin, e introduchas dins las universitats.
Diferentas sensibiliats s’exprimiguèron a partir d’aquesta epòca. Se nòta per exemple que Robèrt Grosseteste, a Lincoln (Reialme Unit), e Roger Bacon, a Oxford, mai portadas cap a l'experiéncia que cap a l’especulacion pura, avián identificat unas errors comesas per Aristòtel al subjècte dels fenomèns naturals, çò qui los empachava pas de reconéisser l'importança de la filosofia d'Aristòtel. Pasmens, a la fin del sègle XIII, la màger preocupacion dels universitaris es de remandar radicalament l'univèrs necessari dels Grècs e dels Arabs.
Escolastica tardièra: lo sègle XIV
Lo tresen periòde es una fasa de retirada. Lo darrièr grand representant de l’escolastica, Duns Scot, sosten l'idèa segon que Dieu es infinit e la creatura finida, sus un mèsme plan ontologic. Se vei lo pensaire Guilhèm d'Occam prene posicion pels nominalistas, e fondar una via moderna que s'opausa a tomisme, destriant mai que Tomàs d'Aquin la filosofia de la teologia.
A partir del sègle XV
A partir del sègle XV, l’escolastica es disputada per l'umanisme puèi per la Reforma al sègle XVI: l’escolastica foguèt acusada d'aver aclapat la doctrina crestiana en establissent la preponderança de la filosofia antica. Erasme critica son « lengatge barbar », son ignorança de las letras e de las lengas. Los mèstres de l’escolastica ignoran en efièch lo grèc e possedissent pas que de traduccions de segonda o de tresena man. Mas los mèstres de l’escolastica Bessarion (env. 1402-1472), Pietro Pomponazzi (1462-1525) e los mèstres de Padova s'opausan als ideals de l'umanisme. Mai, los teologians s'opausan a la traduccion per Erasme del grèc al latin del Nòu Testament, traduccion fòrça mai fidèl al tèxte. Erasme critica subretot la « contaminacion » de l’escolastica per la filosofia pagana: « Quinas relacions pòt i aver entre lo Crist e Aristòtel? ».
Segon lo sistèma de penada reformada, la definicion precisa del contengut de l’escolastica demorava problematica.
Segon Marie-Madeleine Davy : « Mai tard, se veirà Erasme accusar de paganisme l’Edat Mejana cretiana. Luther, anèt fins a dire que « los filosòfs de l’Edat Mejana liurèron las claus de la teologia a la morala pagana ». Luther publiquèt en 1517 Controvèrsia contra la teologia escolastica.
Lo debat se resumís atal: los reformators, que rmandan de biais estonant 15 sègles d'estudis e recercas filosoficas e teologicas catolicas, coma Martin Luther, accusan los escolastics d'aver ellenizat la religion cretiana. Los tenents de la tradicion catolica romana considèran que los escolastics puslèu cristianizèron la civilizacion ellenistica e dobriguèron la fe a las categorias de la pensada antica. sus aqueste vejaire ia l'enciclica « Fides et ratio » de Jean-Paul II per una descripcion detalhada d’aqueste conflicte.
L'escòla de Salamanca, en Espanha, constituís un retorn fòrça important sus las grandas questions que fa debat pendent la Reneissença : drech natural, economia. Francisco Suarez, jesuista espanhòl de l'escòla de Salamanca, es considerat coma lo mai grand escolastician après Tomàd d'Aquin. Sembla èsser casut dins un cèrt oblit, pasmens Descartes se piejèt sus sas dissertacions metadisicas per criticar la filosofia primièra de l’escolastica.
Posteritat de la concepcion escolastica
Quitament se lo tèrme escolastica a un resson negatiu dempuèi lo sègle XVII, a causa que paréis ligat a una especulacion excessiva (afar Galileo Calilei e presa de posicion de Descartes), los papas tornèron de contunh a afirmar la prigondor de la pensada de Tomàs d'Aquin :
Articles conèxes
Sus la filosofia
Sus Tomàs d'Aquin e l’escolastica
Sus la filosofia crestiana
Squiffiec
Skiñvieg en breton ( Squiffiec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
La mai granda part de la municipalitat se situa sus un scenari d'una altitud mièja de 74 mètres formats d'un pluton de métagabbros. Lo ponch en culminant es près de l'estacion. Lo vessant Es de la municipalitat a vorejat pel Trieux, pichon fleuve litoral #que se tira en la Manja e #que cor la longitud de Squiffiec del Sud cap al Nòrd. Los limits nòrd e Sud de la municipalitat son dos pichons ruisseaux #que se tiran en lo Trieux. La municipalitat a vorejat per la départementale Guingamp-Tréguier, a l'Oèst.
La plus grande partie de la commune se situe sur un plateau d'une altitude moyenne de 74 mètres formé d'un pluton de métagabbros. Le point culminant est près de la gare. Le versant Est de la commune est bordée par le Trieux, petit fleuve côtier qui se jette dans la Manche et qui court le long de Squiffiec du Sud vers le Nord. Les limites nord et Sud de la commune sont deux petits ruisseaux qui se jettent dans le Trieux. La commune est bordée par la départementale Guingamp-Tréguier, à l'Ouest.
Istòria
En cors de redaccion...
En cours de rédaction...
Colombo
Colombo es la capitala economica de Sri Lanka. Sa populacion èra estimada a 642,163 abitants en 2001. Sa superfícia totala es de 37 km².
thumb|430px|left|Vista de Colombo.
Moussac (Vinhana)
Moussac es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
'are'are
Lo 'are'are es una lenga oceaniana parlada a las Illas Salamon.
Localizacion
Lo 'are'are es parlat dins lo centre de l'illa de Malaita.
Classificacion
Lo 'are'are fa partida de las lengas malaita-makira, restacadas a las lengas salamonicas del sud-èst, un grop de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Universal (metafisica)
En metafisica, los universals son de tipes, de proprietats o de relacions qu’an un caractèra universal al sens ont pòdon segon Aristòtel èsser "dichs de mai d’un", es a dire èsser concebut coma pròpris a mai d’una causas singularas diferentas. Los universals son un biais de comprene çò qu’es comun a las causas singularas que se nomena per oposicion los particulars.
Par exemple, la « cavalinitat », la circularitat, o la « parentitat » son d’universals opausats als particulers que soni un tal caval, un tal cercle o un tal parent.