cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl Marx
Lo marxisme e sei derivats politics
Dins aquò, certanei corrents se reclaman pus dirèctament de la pensada de Karl Marx. Lei pus famós son lo marxisme leninisme e lo maoïsme que foguèron a la basa de programas governamentaus en URSS e en China Populara durant lo sègle XX. Lo trotskisme es tanben relativament conegut en causa de la notorietat de son fondator. La màger part d'aquelei corrents son l'objècte de debats importants en causa de la natura dictatoriala dei regimes que se'n reclaman. D'un caire, certanei pensaires lei condamnan (amb lo marxisme) coma d'ideologias criminalas en causa deis atrocitats comesas dins aquelei país durant lo periòde comunista. Pasmens, d'autre caire, d'autrei personas contestan la natura marxista d'aquelei sistèmas.
La descripcion marxista dau capitalisme
Partida principala dau trabalh de Karl Marx, la descripcion dau capitalisme demòra una partida totjorn primordiala de la filosofia e de l'economia modèrnas. D'efiech, se lo capitalisme a evolucionat dempuei lo sègle XIX, plusors aspècts majors identificats per Marx ne'n son totjorn de caracteristicas importantas. En particular, es lo cas de la maivalença, de la lucha dei classas ò de l'acumulacion dau capitau.
La fondacion de la sociologia
Lo desvolopament d'una filosofia largament basada sus lo metòde scientific, es a dire verificabla d'un biais empiric, foguèt una innovacion fòrça importanta de l'òbra de Karl Marx. Permetèt la definicion de teorias permetent de descriure lo foncionament de la societat e deis individús que la compausan. Ansin, amb Friedrich Nietzsche (1844-1900), Sigmund Freud (1856-1939), Émile Durkheim (1858-1917) e Max Weber (1864-1920), Marx es considerat coma un dei precursors e dei fondators de la sociologia.
L'aparicion de l'internacionalisme
Amb sa crida a l'union deis obriers de totei lei país còntra lo capitalisme, Marx aguèt un ròtle fondamentau dins l'emergéncia de l'internacionalisme obrier. Se revendicant dau pacifisme e de la solidaritat entre pòbles, aquela idèa aguèt una importància majora dins l'estructuracion dau movement comunista internacionau durant lei sègles XIX e XX. Conoguèt probable son apogèu durant l'entre doas guèrras e au començament de la Guèrra Freja. En particular, permetèt la formacion dei Bregadas Internacionalas que participèron a la Guèrra d'Espanha dins lo camp republican.
Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras
thumb|Lo burèu. thumb|[[Sagèu originau dau BIPM]] Lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM) es una dei tres organizacions establidas per mantenir lo Sistèma Internacionau d'Unitats (SI) sota lei nòrmas de la Convencion dau Mètre.
Es situat au Pavillon de Breteuil (48.82932°N, 2.22017°W) a Sèvres, dins lo Pargue de Saint-Cloud près de París, onte benefícia de l'extraterritorialitat per un acòrd dau 25 d'abriu de 1969.
Mission
Segon lo site oficiau,
Leis autreis organismes de referéncia son:
Istòria
Lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras a per origina la decision deis autoritats revolucionàrias d'utilizar lo sistèma decimau.
Lo 20 de mai de 1875, dètz e sèt Estats signèron à París la Convencion dau Mètre. An aquela ocasion se creèt lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras.
Lo Pavillon de Breteuil, a Sèvres, es lo sèti dau BIPM dempuei 1884.
En 1889, la premiera Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras aprovèt lei novèus escandaus internacionaus dau mètre e dau quilograma, e demandèt que se depausèsson oficialament au Pavillon de Breteuil.
Castrogonzalo
Castrogonzalo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Vignes-la-Côte
Vignes-la-Côte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Blèves
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Joan-Baptista Foucaud
Joan-Baptista Foucaud, nascut lo 5 d'abril de 1747 a Limòtges e defuntat lo 14 de genièr de 1818 a Limòtges, èra un revolucionari e un poèta lemosin. Es conegut per aver adaptat en occitan nombrosas faulas de La Fontaine.
Enfància e jovenesa
Joan-Baptista Foucaud, sovent sonat Joan Foucaud, es nascut a Limòtges lo 5 d'abril de 1747. Son paire, Germain Foucaud, èra un mercadièr limotjaud, borgés pauc fortunat. Joan Foucaud es escolan a l'escòla dels Jacobins, situada alara dejós de l'actuala glèisa Santa Maria a Limòtges. I estúdia las bèlas-letras e la filosofia. Escolan brilhant, s'apassiona subretot per la teologia, l'istòria, las lengas viventas, la botanica e subretot per las matematicas. Remarcat per sos mèstres, se laissa convéncer de tornar dins lor òrdre e ven preire. Joan Foucaud se fa predicador e sos talents d'orator atrason a sos presics fòrça nombroses fidèls, dins diferentas glèisas de la vila.
Carrièra politica
Es durant la Fèsta de la Federacion de Limòtges, lo 14 de julhet de 1790, que Foucaud fa realament son intrada dins lo païsatge politic limotjaud. I celèbra la messa davant una multitud densa reünida plaça Tourny.
Foucaud es membre d'un club de jacobins limotjaud, la Societat dels Amics de la Constitucion, dont foguèt lo secretari puèi lo president, e subretot l'un dels mai grands oradors. Al moment que la lei de constitucion civila del clergat dividís l'opinion publica, Foucaud fa un discors qui li val una longa querèla amb lo sénher de Montbrial, professor de teologia. Los dos òmes s'afrontan durant de setmanas per corrièrs e imprimits interpausats. Foucaud avança la tèsi que l'organizacion civila del clergat es una causa anciana e aprovada dempuèi de temps, e mençona coma argument un passatge del concili de Calcedònia. Lo sénher de Montbrial respond que Foucaud a inventat un passatge que non es pas jamai estat escrit, çò que Foucaud es obligat de reconéisser durant una comparucion davant lo grafièr secretari de la municipalitat.
Quand, jos la Terror, lo culte catolic e lo clergat son atacats, Foucaud tòrna definitivament e oficialament dins la vida civila. Ven rapidament un ferotge opausant al clergat e, mai largament, a la religion. Parodiant lo Credo dins lo Journal de la Nauta Vinhana del 27 de frimaire de l'an II, Foucaud escriu « Cresi la sobeiranetat e a la tota-potestat del pòble francés, sol artesan de la libertat... Cresi a la necessitat de las mesuras revolucionàrias, a la mòrt de totes los emigrats, a l'arrestacion de totes los nòbles, a la deportacion de totes los preires... ».
Lo 30 de brumaire de l'an II, Foucaud pronóncia al club dont es membre un fòrça violent requisitòri contra los preires, que conclutz aital : « La lei serà totjorn sufisenta per dirigir los bons ciutadans, e, per conténer los marrits, cal pas que la guilhotina ».
Foucaud serà, dins lo corrent de sa carrièra, jutge de patz puèi pagaire del departament. Serà egalament professor de bèlas-letras a l'Escòla centrala del departament de la Nauta Vinhana.
Joan Foucaud foguèt l'un dels principals propagators e defensors de las idèas revolucionàrias a Limòtges e en Lemosin, autanplan dins cèrtes de lors excèsses. Foguèt descrit per nombre de sos contemporanèus, amics o enemics, coma un brilhant orador, viu, emportat, intelligent, de còps que i a violent. Es dit pasmens que non usèt pas jamai de la violéncia fisica el meteis, qu'èra puslèu un òme de discors qu'un òme d'accion.
Òbra literària
En las vint darrièras annadas de sa vida, Joan Foucaud, fòrça pauc fortunat malgrat sa brilhanta carrièra de foncionari, es deprimit per la dispersion de las idèas revolucionàrias e l'aveniment de Napoleon. Viu de mai en mai reclús en çò d'el e repren gost a la literatura, que son engatjament politic li aviá fach abandonar durant nombrosas annadas. Foucaud ven membre de la Societat d'agricultura, de las sciéncias e de las arts de Limòtges, societat sabenta locala.
S'apassiona per las Faulas de La Fontaine, que legís e relegís. Desirós de far partejar amb lo pòble lemosin la beltat e los ensenhaments d'aquelas faulas, decidís de las adaptar en occitan lemosin. Lo 7 de decembre de 1808, presenta doas de sas adaptacions durant una session de la societat sabenta dont es membre. L'assemblada es conquistada.
Rapidament, en 1809, pareis en çò de J-B Bargeas (imprimaire-librari a Limòtges) un recuèlh de faulas en dos tòms jol títol Quelques fables choisies de La Fontaine mises en vers patois limousin (Qualques faulas causidas de La Fontaine mesas en verses pateses lemosin).
S'agiguèt pas d'una traduccion de las faulas de La Fontaine, mas d'una veritabla adaptacion, en cèrts cases autanplan d'una reescritura. Foucaud adapta perfèctament aquelas faulas a l'esperit del pòble lemosin, mai plus, en sa lenga. Contràriament a La Fontaine, Foucaud contextualiza las faulas. Las situa en de luòcs limotjauds e lemosins reals (cementèri de Louyat, barri de Montmalhièr, la montanha de Grandmont, los bòscs de la Bastida...). Va fins a nomenar cèrts protagonistas, coma aquel lapidaire en çò de qui lo gal pòrta la pèrla qu'a trobada (Lo Gal e la Pèrla), e que Foucaud sona Blanchard (nom d'un joielièr limotjaud de l'epòca).
D'unes an recriminat a Foucaud d'aver usat dins sas fablas d'un occitan lemosin corrent, de còps que i a leugièr o quitament francizat, puslèu que d'aver utilizat una lenga anciana e refinada, aquela dels trobadors. Mas es probablament conscientament qu'o faguèt, que voliá s'adreçar al mai grand nombre e non a qualques iniciats. Son libre aguèt çaquelà un immens succès, e se trobèt rapidament, e durant mantas decadas, dins un grand nombre de foguièrs pageses del Lemosin ont, a la velhada, s'agradava lo monde de legir a votz nauta aqueles tèxtes sovent amusants e plens de bon sens.
Foucaud compausèt egalament mantas cançons en occitan, fòrça popularas al, coma Lo pa (La patz) o Ente soun tou quî gentei drôlei ? (Ente son tots aquels polits dròlles?).
Fin de vida
Joan Foucaud visquèt tota la fin de sa vida (sas annadas d'escritura) dins un ostal siti davant la pòrta principala de la catedrala de Sent Estève de Lemòtges/ Aquel ostal ancian èra aisidament reconeissable perque possedissiá una torre, que los limotjaus apelèron, fins a sa destruccion dins las annadas 1860, la « torre Focaud ».
Vengut vièlh, Foucaud i recebèt encara qualques estudiants, abans d'i viure totalament reclús sas darrièras annadas. Mentre qu'èra sus son lièch de mòrt, l'avesque de Limòtges en persona lo venguèt confessar. Non se sap pas tant Foucaud rancurèt, durant aquela confession, sas posicions anti-clericalas e anti-religiosas durant la Revolucion, recebèt de tot biais d'obsèquis religioses.
Dompierre-sous-Sanvignes
Dompierre-sous-Sanvignes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bozas
Bosàs (en francés) es una comuna dau Vivarés occitan, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
Bozas es situat a de La Mastra e a  de Sant Farcian. Es limitrophe de Arlabòsc.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Bozas Es èst a un mandement, amb un castèl fortificat #que se'n pòt encara veire las ruïnes dins lo vilatge actual. Aperten alavetz als Boson de Bozas, familha vassale de las Pagan de Mahun #que contròtlan tanben las mandements de Seray e de Mahun.
S'ignòra s'aqueles Boson an un ligam amb lo Boson de 912. La darrièra d'aquel linhatge es Élisabeth, madama de Bozas, maridada a Jaucerand de Lamastre, a #qu'apòrta la distincion de Bozas. En 1276, amb l'acòrdi de lo sieu suzerain Aymon de Pagan, Elisabeth e Jaucerand an mes Bozas jos jos la la salvaguarda dirècta del Rei Philippe lo Hardi, en prestant aumenatge a lo sieu baillif del Velay Guillaume de Malet (15 ans abans la creacion de la « vila » reiala de Boucieu per un tractat de paréage amb un senhor vesin, Jarenton de Sant Romain).
Bozas, Situat en los limits del diocèse de Viena, es lo banc d'un pichon prieuré de l'òrdre de Clunhic, en dependent d'aquel de Tinh de l'Ermitatge. En 1285, Elisabeth e Jaucerand transigent amb lo prieur de Bozas, Pèira de Laroche, en çò que tanh a litiges relatius a las siás possessions respectivas en lo mandement de Bozas.
Bozas est est au un mandement, avec un château fortifié dont on peut encore voir les ruines dans le village actuel. Il appartient alors aux Boson de Bozas, famille vassale des Pagan de Mahun qui contrôlent aussi les mandements de Seray et de Mahun.
On ignore si ces Boson ont un lien avec le Boson de 912. La dernière de cette lignée est Élisabeth, dame de Bozas, mariée à Jaucerand de Lamastre, à qui elle apporte la seigneurie de Bozas. En 1276, avec l'accord de leur suzerain Aymon de Pagan, Elisabeth et Jaucerand ont placé Bozas sous sous la la sauvegarde directe du Roi Philippe le Hardi, en prêtant hommage à son baillif du Velay Guillaume de Malet (15 ans avant la création de la « ville » royale de Boucieu par un traité de paréage avec un seigneur voisin, Jarenton de Saint Romain).
Bozas, situé dans les limites du diocèse de Vienne, est le siège d'un petit prieuré de l'ordre de Cluny, dépendant de celui de Tinh de l'Ermitatge. En 1285, Elisabeth et Jaucerand transigent avec le prieur de Bozas, Pierre de Laroche, au sujet de litiges relatifs à leurs possessions respectives dans le mandement de Bozas.
Beraut
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Beraut que veng probablament deu nom germanic d'òme Beroald. Negre qu'aima mei lo nom germanic d'òme Beraldus (se los dus noms son diferents).
Lòcs e monuments
Lo musèu d'art naïf M.A.N..
Gravetian
thumb|upright 1.0|Puncha de la Graveta thumb|left|150px|[[Vènus dera Espuga]] Lo Gravetian es una fasa del Paleolitic superior. Se desvolopèt pendent una fasa climatica freda. Las espècias principalas son lo rangièr e lo mamot. Es present en Euròpa e en Siberia.
I a una unitat culturala granda al repècte de l'industria litica, de las estatuetas femeninas apeladas vènus e de las estructuras d'abitacion. Las vènus son de representacions femeninas de en mejana. Lor siloeta presenta de traches anatomics accentuats. Las aisinas d'òsses del gravetian son mendres que las de l'Aurinhacian, encara qu'apareisson los primièrs objèctes d'òs decorats. Apareis tanben la coseson d'argila. Las estructuras d'abitacion son nombrosas e, sovent, fòrça complèxas, dins de fòssas circularas ovalas, cavadas dins lo sòl glaçat, delimitadas per d'òsses de mamot. Aquela fasa, desvolopada de 30,000 a 22,000 abC, se caracteriza per la preséncia de nombroses burins, de còps ligats a de gratadors, de perforadors o a de lamas troncadas. Per contra i a mens de raspadors e son generalament plans.
Virologia
La virologia es l'estudi dels virus e de lors proprietats.
Segonda batalha de Changsha
La segonda batalha de Changsha se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 6 de setembre au 8 d'octòbre de 1941. Après la premiera batalha de Changsha en setembre-octòbre de 1939, foguèt la segonda temptativa japonesa de conquista de la vila, crosiera estrategica en China Centrala. La batalha acomencèt ambé d'atacas de la guerilha chinesa que decidèron l'Estat Major japonés de mandar una fòrça importanta (120,000 òmes en delà dau riu Miluo per eliminar lei pòchas de résisténcia a l'entorn de Changsha. La vila foguèt agantada per lei Japonés lo 27 de setembre mai la resisténcia de sei defensors empachèt leis asalhidors de l'ocupar. Après aquela revirada, l'armada imperiala se retirèt.
Orhan Pamuk
Ferit Orhan Pamuk (n. en 1952 a Istambol) es un escrivan turc. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura de l'an 2006.
Encinas de Esgueva
Encinas de Esgueva es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Glanville
Glanville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Glanville Es una pichona municipalitat de 643 ectaras, limitrophe de Beaumont-en-Auge, Bourgeauville, Sant-Pierre-Azif, Vauville, Tourgéville e Sant-Étienne-la-Thillaye.
Glanville est une petite commune de 643 hectares, limitrophe de Beaumont-en-Auge, Bourgeauville, Saint-Pierre-Azif, Vauville, Tourgéville et Saint-Étienne-la-Thillaye.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge d'origina de la familha anglo-normande de Glanville, en avent d'un fief en lo Suffolk, #que lo ancêtre n'a participat a la batalha de Hastings l'an 1066 : Robert de Glanville a mencionat sus la lista de las compagnons de Guillaume lo Conquistador de Dives-sus-Mar.
L'istorian Glanville-Richards mòstra lo Sire de Glanville al cap dels archers del Val de Réal, de Brétheuil e unes autres luòcs #que combatirent a la batalha de Hastings
Fin finala, una lista tirada del Battle Abbey Roll, en datant probablament de la, menciona egalament lo Sire de Glanville.
Antany, Los fiefs de la Motte Glanville e Glanville Hulline se trobavan sus la parròquia de Glanville.
Village d'origine de la famille anglo-normande de Glanville, tenant d'un fief dans le Suffolk, dont l'ancêtre a participé à la bataille de Hastings en 1066 : Robert de Glanville est mentionné sur la liste des compagnons de Guillaume le Conquérant de Dives-sur-Mer.
L'historien Glanville-Richards nous montre le Sire de Glanville à la tête des archers du Val de Réal, de Brétheuil et autres lieux qui combatirent à la bataille d'Hastings
Enfin, une liste tirée du Battle Abbey Roll, datant probablement du, mentionne également le Sire de Glanville.
Autrefois, les fiefs de la Motte Glanville et Glanville Hulline se trouvaient sur la paroisse de Glanville.
Comunautat de comunas de la Montanha d'Ardecha
La Comunautat de comunas de la Montanha d'Ardecha es una comunautat de comunas de la Republica francesa, situada dins lo departament d' Ardecha e la region de Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Son còdi SIREN es 200072007.
Istòria
P'ramor d'una populacion inferiora a 5000 abitants, lo projècte d'esquèma departamental de coopéracion intercomunala de 2015 impausa la fusion de las tres comunautats de comunas, CC Entre Léger e Alèir, CC cevena e Montanha Ardechesa e CC Fònts de Léger, totas tres membras dels sindicats mixtes de la Montanha Ardechesa e delh País de l’Ardecha meridionala ; mas aitau l'estructura novèla atenhiá pas encara los 5000 abitants.
Causiguèron les communes de La Rocheta, Borèia e Sant Marciau qu'apertenián a la CC Val'Eyrieux per jónher la novèla estructura perqué avián coma punt comun l'adesion a l'ofici de torisme de Santa Aulalha.
La version adoptada en març 2016 confirma lo projècte de fusion, mas en i apondent en mai las comunas d'Astet e de Lachamp Raphaël. L'arrestat prefectorau se publiquèt lo 16 de decembre 2016.
Lo 1èr de genièr 2019, las comunas de L'Aval d'Aurèla e de Sant Laurenç daus Banhs fusionèron e l'intercomunalitat passèt de 29 a 28 comunas.
Composicion
Lo nom de la comuna es seguit delh nom de l'intercomunalitat precedenta.
Bichancourt
Bichancourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Berta
Lo berta es una parlada en Sodan e en Etiopia, que fa partida de las lengas nilosaharianas. La lenga seguís la sintaxi SVO classica. Es una lenga tonala, los tons son marcats pels accents. Es una lenga ergativa.
Acered
Acered es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Briva e Charensac
Briva e Charensac (Brives-Charensac en francés) z-es una comuna velaiosa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Behonne
Behonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Geografia
La municipalitat de Behonne, en patois B'hone, a situat a 3 quilomètres del cap de luòc del departament de la Meuse #qu'es la vila de Bar lo Pòrti, capital del Barrois, en Lorraine.
La toponyme es pro escura " benlèu d'un òme germanique". Malgrat aiçò la formula femenina met problèma.
L'altitud se situa entre 190 m e 303 mètres.
La commune de Behonne, en patois B'hone, est située à 3 kilomètres du chef lieu du département de la Meuse qu'est la ville de Bar le Duc, capitale du Barrois, en Lorraine.
La toponyme est assez obscure " peut-être d'un homme germanique". Cependant la formule féminine pose problème.
Situé sur un plateau dominant l'Ornain, le village offre la particularité d'un mélange architectural entre les nouveaux pavillons résidentiels au début du village et les maisons propres de la localité possédant l'architecture ancienne.
L'altitude se situe entre 190 m et 303 mètres.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dels vestigis archéologiques testifiquen d'una aucupacion umana dempuèi l'epòca gallo-romaine. En levant del bailliage de Bar, diocèse de Toul, situada sul scenari en dominant la vallée de la Ornain, la municipalitat coneis una istòria estretament ligada a aquelas de Bar-lo-Pòrti, la capitala del Barrois, malgrat qu'un vièlh dicton a de besonh "a Bar lo renom, a Behonne lo Bon", aquel "lèma" en s'aplicant a l'origina al pineau produsit per las vinhas del pòble. Dempuèi 1907, lo scenari entre Bar-lo-Pòrti e Behonne a ocupat per un terren de aviation. En 1913, dels hangars de aviation militar i an bastit ; lo tràfec aerian cessa après la Segonda Guèrra mondiala. Situat pas luènh de la granja Sainte-Catherine, aquel terren de aviation a ocupat per part pel nòu espital de Bar-lo-Pòrti. Existís a Behonne una "Carrièra dels Josieus", #que testifica de la preséncia d'una comunitat josieva a la Mièja Edat.
Belvís
Belvís (Belvis en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Locus de Bello Visu en 1377, Belvèze en Sault en 1287-1497, Belvys en 1594, Belbis en Sault en 1606, Bastide de Belvis..., Bastide Belvis en 1639, Belvis en Sault en 1789, Belvis en 1781. La prononciacion occitana es Belbis, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc probablament [bel'bis]. Las atestacions del tipe de Bellum visum son marridas latinizacions per Bellum videre, o de vegadas Bellum vide. Lo sens es « bèlas vistas ». Lo vilatge es sus un planòl clinat cap al miègjorn, que permet de véser las montanhas.
Troisfontaines
Troisfontaines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mosterian
Lo Mosterian es la principala manifestacion culturala del Paleolitic Mejan en Eurasia (aperaqui 300,000 a 30,000 abans lo present), pendent los periòdes glaciaris Würm I e Würm II e pendent lor periòde interglaciari. Deu son nom al jaç del Mostièr, al confinh de Paisac e Lo Mostièr, en Peiregòrd, dins lo departament de Dordonha. Sembla derivar dirèctament de l'Acheulean e de lors culturas contemporanèas. Presenta de pigassas bifacialas, triangularas o cordifòrmes, de ponchas, de gratadors, de pèças denticuladas, de cotèls talhats sus d'asclas grandas de pèira, de burins e de perforadors.
Los cercaires Henri Breuil, Denis Peironin, Francés Bòrdas, L. e S. Binford, P. Mellars, N. Rolland, Ora Dibble e E. Böeda analisèron aquel periòde en destriant, entre autres, lo Mosterian de tradicion acheuleana (A e B), lo Mosterian tipic e lo Mosterian charantian de tipe Quina e Ferrassiá, e lo Mosterian de denticulats.
Frédéric Chopin
Frédéric Chopin (Żelazowa Wola, lo 1 de març de 1810 - París, 17 d'octobre de 1849) que ho un deus compositors romantics màger e tanben un deus pianistas màgers deu son temps. Qu'èra polonés e tanben d'origina francesa e que viscó mantuas annadas en França on establí ua pregonda e passionada amistat vaduda famosa dab l'escrivana George Sand.
Vita
thumb|150px|left|Ostau nadau de Chopin a Żelazowa Wola Que neishó au ras de Varsòvia d'ua mair polonesa e d'un pair francés de Lorena expatriat. Eth medish que viscó en França dab lo son nom e los sons documents francés, a maugrat deu son patriotisme polonés, per'mor de l'ocupacion Russa. Que comencè a compausar quan èra mainatge abans d'apregondir los sons estudis au Conservatòri de Varsòvia. En 1829 que dè lo son purmèr gran concèrt a Viena en bèth interpretar variacions de las soas que vadoren lo son Opus 2 qui horen laudadas per Robert Schuman en bèth titolar Chopin de l'epitèt d'engeni.
Arron la soa huèita de Polonha per'mor de l'invasion russa, que s'exiliè en França e que dè lo son purmèr concèrt a París en 1832 e lèu que vadó ua custòdia deus salons, on e's he l'amic d'autes compositors com Franz Liszt.
En musica que contribuè d'un biais determinant dens l'elaboracion deu repertòri deu piano solo associant per tostemps lo son nom a genres com la mazurka, la valsa (per piano), lo nocturne, la polonesa, l'estudi per piano, l'impromptu e lo preludi.
En 1838, entà suenhar la soa la tuberculòsi, que viatgè a Malhorca dab George Sand ; que hon ostalats dens lo mostièr chartrós de Valldemosa on Chopin e compausè preludis.
Que's morí aus 39 ans a París de la tuberculòsi e qu'ei sepelit dens lo cemitèri deu Père Lachaise (desseparat deu son còr qui ho miat e conservat en Polonha).
Saint-Révérend
Saint-Révérend es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Castronuevo
Castronuevo es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Foëcy
Foëcy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montanha de la Taula
thumb|right|400px|La Montanha de la Taula vista del Cap de Leon La Montanha de la Taula es una montanha de suc planièr que tresplomba la ciutat del Cap en Sud-Africa. Es representada subre lo drapèu de la vila del Cap e subre d'autres insignes de govèrns locals. Es un atraccion toristica significativa, fòrça visitaires utilizan lo sistèma de carrèg aerian per cable (teleferic) per i pujar e d'autres ne fan l'ascencion a pè. La montanha culmina a 1 086 mètres e es situada dins lo pargue nacional del meteis nom.
Auriac
Auriac fa partida dels toponims seguents:
Esguevillas de Esgueva
Esguevillas de Esgueva es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sant Maclo
Sant Maclo o Sent Maclo (St Maclou en gascon, dins una autra grafia ; Saent-Mâlo en galò; Sant-Maloù en breton; Saint-Malo en francés) es una vila francesa situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Lo gentilici es macloin -ina / macloïn -ïna (grafia classica pas segura; malouin -ino en grafia mistralenca )
Kunama
Lo kunama es una lenga del grop de las lengas kunama, parlada en Etiopia. Fa partida de la familha de las lengas nilosaharianas.
Classificacion
Lo kunama constituís una cadena de dialèctes qui son l'aimasa, lo barka, lo laki-tukura, lo marda, lo sokodas e lo tika
Aimostier
Aimostíer (prononciat localament [ejmu'ti:]; en francés Eymoutiers) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los pelauds o aimostierauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Aimostier en Nauta Vinhana miniatura|gaucha|Aimostier e las comunas vesinas
Particularitats dau parlar comunau
Nombros trachs dau parlar de la montanha lemosina que se tròban tanben en Cruesa e Corresa.
Olwisheim
Olwisheim en alemannisch (Olwisheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Antiòquia de Meandre
Antiòquia de Meandre (en grèc: Ἀντιόχεια τοῦ Μαιάνδρου, en latin : Antiochia ad Maeandrum), avant Pitopolis, es una vila de l'anciana Caria, en Anatolia.
Antiòquia de Meandre es situada près de Kuyacak (province d'Aydın).
Castroverde de Campos
Castroverde de Campos es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lista dels presidents de las Illas Marshall
thumb|220px|Blason de las Illas Marshall. Lo president es lo cap d'Estat e cap de govèrn de las Illas Marshall. Es elegit per un periòde de quatre ans per lo Parlament.
Vaquí la lista dels presidents de las Illas Marshall dempuèi 1979.
.analytics
(mot anglés, "sistèma d’analisi") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 21 de decembre de 2015.
Lengas komuz
Las lengas komuz son una branca discutida de la familha de lengas nilosahariana.
Classificacion
Las lengas komuz acampan las lengas komanas e lo gumuz.
Lachapelle (Meurthe e Mosèla)
Lachapelle  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Etxalar
Etxalar es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Istòria
Etxalar qu’èra deu ducat de Gasconha originau. ,
Rânes
Rânes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Çò bocage Es lo païsatge caractéristique de la comuna ; aiçò èra encara mai manifèsta abans 1960 e las operacions de remembrement de las espleitacions agricòlas.
Comuna situada en lo Bocage normand, en país de Houlme, al limit de la campanha de Argentan. Lo bourg se tròba entre las vilas de Argentan (a 19 km) e de la Ferté-Macé (a 13 km), al encreuament de las ancianas rotas nacionalas 816 e 809. En cobrint, lo territòri communal es çò de mès d'estendut del costat de Écouché.
Le bocage est le paysage caractéristique de la commune ; c'était encore plus manifeste avant 1960 et les opérations de remembrement des exploitations agricoles.
Commune située dans le Bocage normand, en pays d'Houlme, à la limite de la campagne d'Argentan. Le bourg se trouve entre les villes d'Argentan (à 19 km) et de la Ferté-Macé (à 13 km), au croisement des anciennes routes nationales 816 et 809. Couvrant 3418 hectares, le territoire communal est le plus étendu du canton d'Écouché.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Ange-et-Torçay
Saint-Ange-et-Torçay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo pòrta lheit
Lo pòrta lheit es una cançon del grop occitan de Gasconha, Familha Artús. Sortiguèt en 2003 dins l'album Òmi:
Un polit lheit la nòvia qu'a, Se l'a ganhat dab son bien har Dab son bien har e dab l'amor Atau hèns las hilhas d'aunor. N'oblids pas ton cotilhon, Te servirà de borasson. N'oblids pas ton devantau, Tes servirà de cabeçau.
Nòvia, ton lheit vien de partir Doman te'u caldrà seguir. Espia ton lheit on se'n va, Doman t'i anaràs cochar. Bèth coishin e bèth matalàs, Ei domatge qu'anguetz on vatz Tòca los tons bueus, boièr valent, Tot çò que pòrtas vau argent.
Un linçòu blanc com papèr, Portam entà tu, bandolèr, Bandolèr, verd çò que portam, Un lheit tan bèth, linçòu tan blanc. Tòca los tons bueus, boièr delicat, Tot çò qui pòrtas qu'ei pagat. Obreish la pòrta, nòvi d'augan, Ací lo lheit que't portam.
Acheulean
L'Acheulean es una cultura del Paleolitic Inferior que deu lo nom al site de Saint-Acheul, pròp d'Amians. Es present en Africa, Orient Mejan, Asia e Euròpa. Las ustensilhas pus caracteristicas son las bifàcias, las capoladoiras e d'autres polièdres.
En Euròpa, los sites pus representatius son las terrassas de Somme, Terra Amata e la Cauna del Lazaret a Niça, la Cauna de l'Aragó a Talteüll, Torre in Pietra a Fiumicino, Pinedo a Toledo, El Castillo a Puente Viesgo e Atapuerca.
Brissauda
vinheta|285x285px|Brissauda niçarda. La brissauda (o tanben bressauda) es una especialitat culinària del País niçard e de Provença, compausada d'una lesca de pan grasilhat, engradalhada e asaigada d'òli d'oliva que sòrt (s'es possible) tot just de la premsa.
Lusèg
Lusèg (Luzech en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Brissauda
Es tanben una faiçon de festejar l'arribada de l'òli nòu dins los molins de Provença.
Agón
Agón es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Brissauda
Amb lo pan banhat e la pissaladièra, es tipica de la merenda niçarda, tradicional despartin del matin, o del cachacrosta provençal : « en Provença occidentala e dins lo Comtat Venaicin, lo pagés, e mai particularament lo vinhairon, fretava tanben una lesca de pan sec amb un gran d'alh, l'asaigava d'un filat d'òli d'oliva, e la degustava acompanhada d'una anchòia o d'una poma d'amor. Èra lo cacha qui, conclús per un veire de vin, copava la talent fins a miègjorn ».
Lusèg
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Brissauda
Fèsta de l'òli nòu
"I a tanben de formas mens pellicularas d'una sociabilitat del trabalh, viscuda mai intensament, mai prigondament, coma se possedissiá una densitat superiora. La fabricacion de l'òli d'oliva, coronada per la fèsta de l'òli nòu, la brissauda, n'es un exemple que foguèt pendent fòrça temps vivent en país niçard. Aquí, òm es entre parents e vesins-amics. Cèrtas, lo grop es reduch. Mas la brissauda viu pertot ont es l'olivièr. E subretot, se fabrica amassa lo produch acabat, a manjar. Cadun a participat a la naissença d'una riquesa unica, tirada d'un arbre sagrat, un pauc coma la vinha. E, coma lo vin, l'òli possedís sos cruses e sos « fabricants » reputats. La consomacion comuna de pan rostit, engradalhat e asaigat d'òli nòu, es alara ben mai qu'un repais de fin de recòlta : es una veritabla ceremònia ont, recolhits, los « tastadors » confirmats tastan e jutjan la produccion. Alara es reconeguda la qualitat de l'arbre, del fruch e del trabalh de l'òme, associats dins una paternitat un pauc magica, coma la qu'aureòla lo bon vinhairon."
Anecdòtas
Aquel dejunar èra aquel de Pierre Troisgros que, dins son restaurant de Roana, degostava un crostet de pan trempat dins l'òli d'oliva.
Lo Procope, cafè istoric de París, la servís a sa clientèla coma mise en bouche.
Fombellida
Fombellida es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Chastèlperronian
Lo Chastèlperronian es un fàcies cultural de transicion entre la fin del Paleolitic Mejan e lo començament del Paleolitic Superior (aperaquí - a ans abans lo present). Deu son nom al site de la balma de las Fadas, a Chastèlperron, en Borbonés. Foguèt definit per l'abat Henri Breuil en 1906. Correspond egalament al Perigordian Ancian definit per Denis Peironin en 1933. Aquesta darrièra expression es de còps encara utilizada.
Quan lo boèr
Quan lo boèr es una cançon de Familha Artús :
Quan lo boèr se'n vien de laurar, Quan lo boèr se'n vien de laurar, (bis) Eth que's tròba lo lheit per har. Qui au lanlà, lanlira lanlira Qui au lanlà, lanlira lanlà (bis)
« Vailet, vailet, qui a fait cela ? Vailet, vailet, qui a fait cela ? (bis) - La dauna e jo s'i eram cochats. Qui au lanlà, ...
- Vailet, vailet que'm cau quitar ! - Vailet, vailet que'm cau quitar ! (bis) - Mèste, mèste que'm cau pagar ! Qui au lanlà, ...
- Vailet, vailet que vas pagar ! - Vailet, vailet que vas pagar ! (bis) - Mèste, mèste que't cau quitar ! » Qui au lanlà, ...
Quan lo boèr se'n torna laurar, Quan lo boèr se'n torna laurar, (bis) Sas amors que deu enterrar. Qui au lanlà, ...
Ljubljana
Liobliana (Ljubljana en eslovèn; Laibach en alemand; Labacum en latin) es la capitala d'Eslovènia. Sa populacion totala èra de NaN abitants en 2022. Sa superfícia totala es 163,8 km².
Saint-Moré
Saint-Moré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Batalha de l'oèst de Hubei
La batalha de l'oèst de Hubei se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 12 de mai au 3 de junh de 1943. Foguèt una temptativa novèla de conquista de la capitala provisòria dei nacionalistas, Chongqing, per lei Japonés. Per aquò, l'armada imperiala assaièt de passar a travèrs de la província de Hubei. Coma lei còps precedents, se turtèt a una resisténcia fòrta e son ofensiva mau capitèt. Pasmens, lei pèrdas chinesas (60,000 òmes) foguèron fòrça superioras a aquelei dei Japonés (26,000 òmes).
Guèrra de Trenta Ans
La Guèrra de Trenta Ans es una guèrra europèa majora que se debanèt de 1618 a 1648. Causada per lei tensions religiosas entre catolics e protestants dins lo Sant Empèri, foguèt marcada per l'intervencion successiva de plusors poissanças estrangieras (Danemarc, Suècia e França). Pauc a pauc, lo conflicte se transformèt en un combat entre França, ajudada per lei poissanças protestantas, e leis Estats Absborg. S'acabèt finalament en 1648 per una victòria francesa que permetèt ai Borbons d'empachar la centralizacion dau Sant Empèri a l'entorn d'Àustria.
La Guèrra de Trenta Ans marquèt fòrça leis esperits europèus en causa de la violéncia dei combats e dei destruccions fòrça importantas entraïnadas per leis operacions militaras en Alemanha. D'efiech, amb au mens 7 milions de mòrts, foguèt lo conflicte pus murtrier en Euròpa fins a la Premiera Guèrra Mondiala. Ansin, lei Tractats de Vestfàlia que reglèron la patz de 1648 assaièron d'organizar un òrdre diplomatic novèu destinat a empedir un segond conflicte d'aqueu tipe.
La Patz d'Augsborg e sei limits
Lo desvolopament dau luteranisme en Alemanha durant la premiera mitat dau sègle XVI entraïnèt una reaccion vigorosa de Carles Quint (1520-1556). En 1521, decidiguèt d'enebir la religion novèla per l'Edicte de Worms. Puei, en 1529, una dièta, reünida a Espira, ordenèt tornarmai de celebrar la messa segon lo rite catolic. Enfin, en 1546, mandèt una expedicion militara còntra l'aliança dei princes protestants alemands que foguèron severament desfachs durant la batalha de Mühlberg lo 24 d'abriu de 1547.
Pasmens, lo nombre de protestants entre lei princes alemands èra tròp important e una segonda guèrra s'acabèt en 1552 per un succès dei Luterians. De negociacions comencèron donc a Augsborg tre 1548. Ansin, lo 29 de setembre de 1555, leis ostilitats entre protestants e catolics foguèron suspendudas per la signatura de la Patz d'Augsborg. L'objectiu d'aquel acòrdi èra de gelar la situacion per empachar un retorn dei combats :
Aquela patz permetèt d'arrestar la guèrra civila mai ignorava la resolucion dau conflicte religiós latent entre leis estats alemands. De mai, lo calvinisme s'estendèt rapidament entraïnant ansin l'aparicion d'una tresena religion poderosa dins la region mai qu'èra pas reconeguda per lei disposicions presas a Augsborg.
D'autra part, divèrsei país europèus avián d'ambicions militaras e politicas en Alemanha :
La formacion de blòts religiós e d'alianças militaras
La fin dau sègle XVI e lo començament dau sègle XVII foguèron marcats per una tiera d'afaires liant aspèctes religiós e politics. Sensa entraïnar la fin de la patz generala, suscitèron de tensions grèvas : Aquelei conflictes menèron a la mesa en plaça d'alianças militaras basadas sus lei blòts religiós existent en Alemanha. La premiera foguèt realizada a l'iniciativa dei princes calvinistas que formèron la Liga de l'Union Evangelica en 1608. Gropèt leis estats protestants principaus, levat de l'Electorat de Saxònia, maugrat de divisions entre calvinistas e luterians. Leis estats catolics (Baviera, Mainz, Colonha...) repostèron l'an seguent amb la creacion de la Liga Catolica plaçada sota la direccion de Maximilian de Baviera.
La succession e la revòuta de Boèmia
En 1617, venguèt evident que l'Emperaire Matthias, tanben rèi e prince-elector de Boèmia, anava morir sensa eiretier dirècte. Aquò causèt lo problèma de la succession de Boèmia, estat protestant, e de la conservacion dau títol imperiau dins l'Ostau dei Habsborg. L'Emperaire decidiguèt donc d'abandonar son títol de rèi de Boèmia au profiech de son bòn cosin Ferdinand. Ansin, Boèmia demorava dins la familha dei Habsborg e Ferdinand veniá lo candidat pus seriós per la succession imperiala. Pasmens, Ferdinand èra un catolic fervorós que vouguèt restablir lo catolicisme en Boèmia. Ansin, venguèt fòrça impopular. De mai, Boèmia aviá obtengut en 1609 una autonomia importanta e de garantidas sus la liberta religiosa per l'Emperaire Rodòuf II (1576 - 1612). Ansin, d'incidents acomencèron entre Catolics e Protestants. Puei, lei dos mandadors de Ferdinand II foguèron bandits d'una fenèstra dau palais de Praga. Aquel eveniment foguèt lo començament de la revòuta de Boèmia, ajudada mai o mens per leis estats vesins de Moràvia, Silèsia e Lusàcia, e de la Guèrra de Trenta ans.
L'eleccion imperiala e la guèrra còntra Palatinat e Boèmia
Au començament de la guèrra, Ferdinand teniá coma aliats e sostèns lo Papa, lo Reiaume d'Espanha e la Liga Catolica dirigida per Maximilian de Baviera. Boèmia poguèt comptar ambé l'ajuda de Transilvània puei de Palatinat. D'efèct, la mòrt de l'Emperaire Matthias en 1619 cambièt la natura de la guèrra. Ansin, lo 26 de julhet de 1619, Boèmia elegiguèt Frederic V, ja còmte e elector protestant de Palatinat, coma rèi. Òr, un rèi de Boèmia protestant podiá entraïnar un cambiament entre leis electors imperiaus ambé la formacion d'una majoritat protestanta ambé quatre votz còntra tres (Brandeborg, Saxònia, Palatinat e Boèmia còntra Colonha, Trevèri e Mayence). De mai, l'eleccion de Frederic V aguèt luòc durant l'eleccion de Ferdinand que venguèt Emperaire lo 28 de julhet mentre que lei novèlas de Boèmia èran pas encara conegudas.
Ferdinand, vengut Ferdinand II, acomencèt donc rapidament leis operacions contra Boèmia e Palatinat. Lei premierei batalhas foguèron de victòrias protestantas mai aquel avantatge èra provisòri car l'armada de Boèmia foguèt destrucha dins la region de Praga lo 8 de novembre durant la batalha de la Montanha Blanca. D'autra part, leis armadas de l'Union Protestanta foguèron pas capablas d'ajudar Boèmia après una desfacha a Sablat lo 10 de junh de 1619.
Ocupacion de Palatinat e fin de la revòuta protestanta
Après leis operacions dei premiereis annadas, leis annadas 1621-1625 se caracterizèron principalament per una guèrra de sètges e una intervencion espanhòla au profiech de l'Empèri per ocupar lo rèsta de Palatinat. Espanha èra interessada per aquelei territòris situats pròches de la frontiera dei País Bas. D'efèct, la trèva entre lei dos país s'acabava en 1621 e Palatinat èra un ponch estrategic per lei tropas espanhòlas mandadas còntra leis Olandés. Ansin, Mannheim e Heidelberg foguèron presas en 1622 e Frankenthal en 1624. D'aqueu temps, leis armadas protestantas anèron dins lei regions frontalieras dei País Bas e se bateguèron còntra leis Espanhòus ambé leis Olandés o còntra lei Catolics de l'Empèri Romanogermanic. Permetèron la victòria olandesa durant lo sètge de Bergen-op-Zoom en 1622. Pasmens, foguèron quasi anientats per Tilly durant la batalha de Stadtlohn lo 6 d'aost de 1623. Ansin, la revòuta protestanta foguèt desfacha per lei tropas catolicas.
La revirada danesa
Ansin, l'armada danesa e seis aliats protestants alemands foguèron respectivament batuts en 1626 per leis Imperiaus a Lutter e per Wallenstein a Dessau. Lei pèrdas danesas foguèron d'aperaquí 8,500 tuats, bleçats o capturats. D'ara endavant, l'armada danesa èra tròp demenida per empachar l'invasion dei domenis continentaus dau reiaume. Wallenstein capitèt donc l'ocupacion de Meclemborg, de Pomerània e de Jutlàndia.
La resisténcia de Danemarc e la fin de son intervencion
Maugrat sei victòrias, l'armada de Wallenstein teniá pas de flòta per atacar leis illas danesas, especialament l'illa de Sjælland e la capitala dau reiaume. Leis Imperiaus acomencèron donc lo sètge de Stralsund en mai de 1628. Aquela ofensiva entraïnèt lo mandadís de renfòrç danés dans la vila e tanben escocés e suedés marcant donc lo començament de la participacion suedesa dins la Guèrra de Trenta Ans. Lo sètge foguèt levat lo 4 d'aost e una garnison suedesa foguèt installada dins la ciutat.
Periòde suedés (1630 - 1635)
Après la Patz de Lübeck, lei Catolics convenquèron l'Emperaire de reprendre lei fèus protestants tenguts en infraccion de la Patz d'Aubsborg. Ansin, segon l'Edicte de Restitucion de 1629, lei Catolics reprenguèron possession de dos arquevescats, sièis evescats e de centenaus de monastèris. De mai, en 1630, Wallenstein foguèt cridat per l'Emperaire per evitar la perseguida de l'intervencion suedesa. Pasmens, èra tròp tard car lo rèi suedés Gustau II desirava estendre son influéncia politica e economica dins lo nòrd d'Alemanha.
Lei campanhas de Gustau II (1630 - 1632)
En 1630, lei fòrças suedesas intrèron dins l'Empèri per Pomerània ambé lo sostèn financièr de França e Províncias Unidas. Après la sonada de Wallenstein, Ferdinand II èra dependent dei tropas de la Liga Catolica per luchar contra Suècia. Dins aquò, foguèron desfachas en setembre de 1631 a Breitenfeld puei en abriu de 1632 a Rain am Lech onte lo Còmte de Tilly foguèt tuat. De mai, Gustau II capitèt d'aumentar lo nòmbre de soudats de sei fòrças de 42,000 en 1630 a 149,000 en 1632.
Ferdinand II deguèt donc negociar l'ajuda de Wallenstein e de son armada. Aqueu ataquèt au sud per copar lei linhas d'aviatalhament suedesas. La batalha aguèt luòc a Lützen en novembre de 1632. Wallenstein foguèt batut mai Gustau foguèt tuat. Aquela mòrt entraïnèt de problèmas dins lo comandament de la coalicion protestanta permetent ai Catolics de mandar divèrsei còntraofensivas.
Reculada suedesa (1632 - 1635)
En 1633, lei Suedés e leis Imperiaus mandèron divèrseis atacas sensa cambiament d'equilibri entre lei dos camps. Ansin, lei Suedés ganhèron lei batalhas d'Oldendorf e de Pfaffenhofen mai foguèron batuts a Steinau. Au començament de l'annada 1634, foguèron tanben venceires a Liegnitz lo 8 de mai e a Landshut lo 22 de julhet. Pasmens, lo renfòrç d'una armada espanhòla en setembre donèt tornarmai l'avantatge ai Catolics. Ansin, poguèron batre severament lei Protestants e lei Suedés a Nördlingen. Lei Protestants i perdeguèron la mitat dei tropas engatjadas dins la batalha e deguèron recular. Ansin, en 1635, tota resisténcia suedesa foguèt eliminada dins lei regions sud d'Alemanha.