cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Camp del Vernet
Un camp d'internament pels josieus
A partir de 1939, son internats totes los estrang!èrs considerats coma suspèctes o coma dangieroses per l’òrdre public. A partir de 1942, servís tanben de camp de transit pels Josieus arrestat dins la region, per l'administracion de Pétain dins un primièr temps puèi, pels Alemands a partir de novembre de 1942, après qu'ajan envasit la zona sud. En junh de 1944, los darrièrs internats son evacuats e desportats a Dachau. Al total gaireben 40 000 personas de 54 nacionalitats foguèron internadas dins aquel camp, subretot d'òmes, mas tanben de femnas e d'enfants.
Luòcs de memòrias
Los bastits del camp existisson pas mai, sonque demòran dos pilars de la pòrta de dintrada, d'un castèl d'aiga e d'ostals dels gardians. L'anciena gara del camp se trapa al bòrd de la RN 20 al nòrd de Pàmias e s'i pòt veire un ancian wagon de tren, identic a aqueles qu'an transportat los internats cap als camps d'exterminacion. A l'interior, una placa identifica una quarantenat d'enfants josieus, edats de 2 a 17 ans, que foguèron desportats del Vernet cap Auschwitz lo setembre de 1942.
Al vilatge del Vernet, un musèu es consacrat al camp del Vernet. Per lo visitar, cal demadar a l'ostal de vila.
Serguèi Aksiònov
Serguèi Valérievich Aksiònov (en rus: Сергей Валерьевич Аксёнов; Bălți, Moldàvia, 26 de novembre de 1972) es un politician rus de Crimèa. Es l'actual primièr ministre de Crimèa dempuèi lo 27 de febrièr de 2014 aprèp que prenguèsse lo poder dins de circonstàncias pro trebolas. Anteriorament, e dempuèi las eleccions de 2010, èra deputat del Conselh Suprèm de Crimèa amb son partit, Unitat Russa (en rus: Русское единство), que reculhiguèt alara aperaquí 4 % dels sufragis. Es actualament a far l'objècte d'un mandat d'arrèst del govèrn ucraïnian per sas accions de rebellion qu'an per tòca de portar a l'annexion de la peninsula a Russia.
Grand Teatre de Varsòvia
Lo Grand Teatre de Varsòvia, en polonés Opera Narodowa w Warszawie, es un bastiment neoclassic de la capitala polonesa que servís de teatre e d'operà, especialament per leis Operà e Teatre Nacionaus de Polonha.
Serguèi Aksiònov
Biografia
Serguèi Aksiònov nasquèt en 1972 a Bălți, una de las vilas mai importantas de la Moldàvia sovietica, dins una familha russofòna nacionalista sovietica. Son paire, Valèri Aksiònov, foguèt lo menaire d'un grop sonat la Comunitat Russa de Moldàvia del Nòrd en Transnístria.
Grand Teatre de Varsòvia
Foguèt bastit durant la premiera mitat dau sègle XIX e inaugurat lo 24 de febrier de 1833. Dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt totalament destruch per de bombardaments. Après lo conflicte, faguèt partida dei bastiments istorics de Polonha que foguèron tornats bastir a l'identic. Sa redubertura se debanèt lo 19 de novembre de 1965.
Freinsheim
Freinsheim es una vila alemanda del Land de Renània-Palatinat. Sa populacion èra estimada a 5,000 abitants en 2011. Sa superfícia totala es.
thumb|230px|left|La vila de Freinsheim, Alemanha.
Le Carlaret
Le Carlaret ( Le Carlaret en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Foguèt en français le Carla du Paréage (pariatge de 1308 entre l'avesque de Pàmias e lo rei de França; enclava de Lengadòc en comtat de Foish). La prononciacion es [lekaɾla'ɾet]. Las fòrmas ancianas son villam de Castlardo en 1248, villam e solarium de Carleto en 1295, Lo Carlaret en 1482. Le Carlaret es un diminutiu de Carlar, « le pichon Carlar », exactament del Carlar de Baile,.
Sens e origina de Carlar
Segon Dauzat, Le Carlar ven del latin castellum ambe'l sufixe diminutiu -are. Segon Negre, Astor, los Féniés e d'autres, citats per Patrici Pojada, Le Carlar es una fòrma sincopada sortida del bas-latin castellare (castèl fòrt), derivada de castellum ambe'l neutre latin -are; l'evolucion es castellare > castelar > castlar > carlar (passatge de -stl- a -rl-). S'agís d'una residéncia senhorala fortificada. Per Joan Coromines, tanben citat per P. Pojada, l'origina es le latin castellares, collectiu plurau de castellum. Patrici Pojada accèpta las explicacions precedentas, mès considèra que castellare designa un grand castèl (en oposicion ambe la formulacion de Dauzat) e precisa que le mot occitan castelar (castelhar en Savartés, ambe palatalizacion, casterar en gascon) pòt demorar intacte, sense sincòpa, per designar de castèls o de lòcs, un còp lo castèl desrocat.
Dana Gould
Dana Jonathan Gould (n. 1964) es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Raimon de Perelha
Raimon de Perelha nascut cap a 1185, foguèt senhor de Perelha e cosenhor de Montsegur, èra membre de la familha Bellissens de Mirapeis, filh de Guilhèm Rogièr de Mirapeis (mòrt abans la crosada dels albigeses), e de Fornièra de Perelha. Se maridèt en 1205 a Ròcafixada, amb Corba de Lantar, filha de Jordan de Lantar. D'aquesta union naissèron quatre filhas e un filh: Arpaís, Braida, Felipa, Esclarmonda e Jordan.
Ordenèt la fortificacion del puòg de Montsegur en 1204 e ne visquèt la casuda en 1244. Foguèt puèi empresonat e interrogat a Carcassona.
Fòrça ligat al catarisme per sa familha, la fin tragica del lenhièr de Montsegur en 1244 lo daissèt sol, sa molhèr e sa filha Esclarmonda foguèron cremadas e sas autras doas filhas sosmesas als interrogatòris de l'inquisicion.
Utqiaġvik
Utqiaġvik es la pus granda vila del Borough de North Slope en Alaska, als Estats Units. Situada al nòrd del cercle artic en riba de la mar dels Chukchis, es la vila americana pus nordica. Longtemps nomenada Barrow en anglés, pren oficialament lo nom iñupiaq après un referéndum en 2016.
Bonnencontre
Bonnencontre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mikolaj Rej
Mikolaj Rej (4 de febrier de 1505 - entre lo 8 de setembre e lo 5 d'octòbre de 1569), en polonés Mikołaj Rej, èra un escrivan, un politician e un musician polonés considerat un dei fondators de la literatura e de la lenga polonesa.
Burt Ward
Burt Ward es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Baez
Baez en breton ( Bais en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Pèire Rogièr de Mirapeis
Pèire Rogièr de Mirapeis, filh de Pèire Rogièr de Mirapeis lo vièlh (mòrt en 1209), foguèt senhor de Mirapeis faidit al profièch de Guy de Lévis en 1229, par lo Tractat de París.
Menèt lo chaple dels inquisidors d'Avinhonet en 1242.
Participèt coma assetjat a la casuda de Montsegur en 1244 que ne discutirà la rendicion, a costat son cosin Raimon de Perelha, senhor del castèl.
Coma los nòbles, sòldats e mercenaris de la garnison, recobrèt sa libertat conformament als accòrds passats amb los assetjants.
Castèthnau de Durban
Castèthnau de Durban (Castelnau-Durban en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region d'.
Toponimia
Damb castèl/castèth, mot vengut deu latin castellum (e abans de castrum), l'adjectiu nòu, de novum, e sas fòrmas pus evolucionadas nau e nuèu, qu'es lo que se tròba mèi sovent en toponimia. En mèi deu sens literau, lo nom de castèlnòu/castèlnau designava petitas aglomeracions apiejadas sus ua fortalesa que las aparava, de borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII) estudiats per exemple per Benoît Cursente.
Chaumont (Puèi de Doma)
Chaumont [tsœɥˈmu] (Chaumont-le-Bourg en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Batalha de Dunquèrca
La batalha de Dunquèrca se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala entre lo 21 de mai e lo 4 de junh de 1940. Opausèt leis armadas britanica, francesa e bèlga (fins au 28 de mai) ai tropas alemandas. S'acabèt per la capitada de l'evacuacion maritima dau còrs expedicionari britanic e d'una partida dei fòrças francesas dau nòrd de França maugrat d'atacas aerianas e terrèstras alemandas. Pasmens, lei tropas evacuadas deguèron abandonar la totalitat de son equipament e poguèron pas pus participar a la contuniacion de la campanha de França i laissant ais Alemands una superiotat numerica clara.
Jane Lynch
Jane Lynch es una actritz e cantaira americana nascuda lo 14 de julhet de 1960 a Evergreen Park dins l'estat american d'Illinois.
Auca
right|thumb|250px|Comportament d'una auca
Las Aucas forman un grop d'aucèls qu'apartenon a la familha dels anatids, onte se tròba tanben los cicnes e los guits. Son d'aucèls aquatics pro grands, aparentats als guits (mai pichons) e als cicnes (mai grands). Se destria tanben las gantas e las aucas domesticas.
Qualques espècias d'aucas foguèron domesticadas. L'Auca cendrada (Anser anser) es a l'origina de las raças europèas, mas en Asia l'Auca cicnoïda (Anser cygnoides) a la meteissa istòria. Las raças d'aucas son eissidas d'aquelas doas espècias independentament o de lors ibrids que son pas esterils.
Etymologia
Le tèrme ven del bas latin Auca que seriá una contraccion de *avica, derivat de avis. Del latin classic Anser deriva lo tèrme de ganta.
L'auca dins la mitologia, las legendas e dins la ficcion
|thumb|left|250px|L'auquièra, pintura realista ([[William Bouguereau - sègle XIX) ]]
Las aucas de Meídom, en Egipte, son una de las mai ancianas representacions d'aucas. Afrodita foguèt mai d'un còp representada sus un carri tirat per d'aucas blancas o de cicnes, e mai pels grècs ancians l'auca o lo cicne son portaires de la meteissa simbolica. Pels galleses, es Belisama qu'es representada montant una auca. Pels Romans, l'auca es associada al culte de Menèrbra.
Une fabla d'Esòp conta l'istòria d'un bordièr possedent una auca pausa d'uòus d'aur; decidèt de la tuar per d'obtenir totes los uòus d'aur d'un còp, mas perdèt atal la font de la riquessa. La Fontaine esctiguèt "La Pola dels uòus d'aur" que tornèt escriure la meteissa istòria amb un autre aucèl.
Tite Livi conta l'episòdi de las aucas sacradas d'un temple de Junon que salvèron Roma per lors crits vèrs -390, quand los galleses ataquèron lo Capitòli de nuèch.
L'auca, es, amb lo cicne, un dels veïculs (vahana) del dieu indó Brahmá, dieu Creator – « l'Aujòl de totes los èssers » – de la mitologia indoa, nascut dins un uòu d'aur, raionant d'esperel: l'« Univèrs » essent tradusit literalament dins las lengas indianas per l'Úòu de Brahmá: Brahmanda (« Univèrs »).
L’auca es un dels esperits Totems de la ròda de la vida dels Amerindians. En China, l’auca es considerada coma un principi yang qu'enlusís la natura. Pels Cheos l'auca simboliza lo maridatge, lo marit deu ofrir una auca pendent la signatura del contrat de promesa.
La pata d'auca es un simbòl magic de l'Edat Mejana. Los leproses devián portar une pata d’auca jauna, alara simbòl d'impuretat.
Consomacion d'auca
La plaça del mercat d'aucas de Sarlat e La Canedat èra un luòc de fièras fins al sègle XIX. Fa mens de 30 ans, se vendiá de polalhas. D'aquela data venon las tres aucas de bronze de l'escultor animalièr François-Xavier Lalanne qu'ornan la plaça, vengudas uèi un simbòl de Sarlat.
Atarsamain
Atarsamain (عثتر سمين Attar Samain en arabi, valent a dire ) èra una divinitat astrala de genre incèrt, venerada al nòrd e al centre de la Peninsula Aràbia a l'epòca preislamica.
San Carlos (Veneçuèla)
San Carlos es la vila capitala de l'estat veneçoelan Cojedes i del municipi omonim. Foguèt fondada en 1678, amb lo seu nom de "villa de San Carlos de Austria". Sa populacion aproximada es de 60.000 abitants en 2011.
Protèsi (lingüistica)
Una protèsi es un fenomèn lingüistic que consistís en ajustar una letra (o una sillaba) a la debuta d'un mot sens far cambiar lo significat.
Lingüistica istorica
En occitan es un fenomèn plan important.
En occitan modèrne
Se l'"e" protetic a perdut un pauc de sa vigor en occitan modèrne, se tròba dins d'autras formacions amb l'ajust d'un a protetic que se dobla sovent d'una geminacion de la consonanta iniciala. ex. repentir→ arrepentir
Retorica
Es tanben una figura de retorica utilizada mai que mai en poèsia.
Ambre
L'ambre (var. ambra) es una resina fossilizada de conifèrs. Es utilizat per fabricar de joièus dempuei la fin de la Preïstòria.
Pegairòlas de l'Escaleta
Pegairòlas de l'Escaleta (Pégairolles-de-l'Escalette en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
thumb|560px|center|Lo Pas de l'Escaleta vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : valle Payguerolas, abans 817, cum valle Paigayrolles en 844, cum valle Peguerolas, cellam S. Johannis en 884, vallis Pegarensis en 975, ecclesiam de Pegayrolis cum villa et valle en 1145, villam de Payguerolis en 1157, villam de Pegarrolas en 1162, villam que Peguerolas dicitur en 1161-1171, de Pegayrolis en 1162, valle de Pegairolis en 1168, a Pegairol, de Pegairol en 1186, castrum de Pegairolis en 1188, ecclesia S. Johannis de Peyrayrolis (varianta : Pegayrolis en 1252, turrim de Pegueyrolis, in Payguerolis en 1264, ecclesie de Pegueyrolis en 1484, ecclesia S. Johannis Babtiste de Pegueyrolis parrochialis et curata en 1484, S. Johannis de Pegayrola al sègle XVI, Peigarolles en 1586, sieur de Peiguerolles en 1587, de Pegairolles en 1591, Peguerelles en 1622, Pégayroles en 1626, Pegayrolles en 1740-60, Pegairolles en 1740-60, Pegayroles-de l'escalette en 1740-60, Pegayrolles de l'Escalette en 1774-75 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Pegairòlas es un diminutiu dau latin *picaria [asterisc inutil, lo mot es dins lo Gaffiot, encara que semble un apax], de pice, « pega »; es un luòc ont preparan la pega ; Hamlin renóncia a sa primièra interpretacion, « luòc argelós », contenguda dins la primièra edicion e refutada per F. Lambert per de rasons topograficas; F. Lambert mòstra que los noms d'aqueu tipe correspondon sovent a de luòcs nauts, ont se vei luènh.
Istòria
thumb|330px|right|Carta postala de la fin del sègle XIX, començament del sègle XX
Cultura de la terralha cordada
La cultura de la terralha cordada designa una cultura preïstòrica caracterizada per una terralha decorada per l'estampatge de cordetas sus l'argiela crusa. Entre 3000 e 2200 avC, s'estendiguèt sus una partida importanta de l'Euròpa continentala dau nòrd-èst de França fins a Russia. Se pòu devesir entre cinc zònas principalas :
Colo-Colo
thumb|right|250px|L'estadi "David Arellano" Club Social y Deportivo Colo-Colo (tanben aperat simplament Colo Colo) qu'ei un club d'espòrt chilen de la vila de Santiago de Chile, qu'estó fondat en 1925. Qu'ei un de las 3 granas equipas deu fotbòl chilen. Colo-Colo que joga actualment lo campionat chilen de purmèra division. Lo son estadi qu'ei l'Estadi Monumental David Arellano que's troba en la comuna de Macul en la vila de Santiago. Lo chafre de Colo-Colo qu'ei el cacique e lo son gran rivau istoric tradicionau qu'ei l'equipa d'FC Universidad de Chile. Simbèu de l'exceléncia de l'espòrt, son nom fuguèt en omenatge a Colo Colo, un longko mapuche. Los sons suportaires son aperats colocolinos.
Caçaire de carris
thumb|Caçaire de carris alemand Marder I thumb|Caçaire de carris alemand Jagdpanzer V thumb|Caçaire de carris italian Semovente 90/53
Un caçaire de carris es un veïcul blindat destinat a la lucha e la destruccion deis autrei veïculs blindats presents sus lo prat batalhier. Es donc una unitat especializada que sei qualitats principalas son la mobilitat, la poissança de fuòc e la proteccion. Apareguèron pendent la Segonda Guèrra Mondiala. I foguèron fòrça utilizats mai lo ròtle d'aquelei blindats a gaire contuniat après lei combats e lei caçaires de carris an rapidàment declinat après 1945 en causa de l'aparicion dau concèpte de carri de combat principau.
Chauriat
Chauriat [tsøˈʁja] (Chauriat en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Augisey
Nom desconegut en arpitan (Augisey en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Casteràs
Casteràs (Castéras en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Pierrecourt (Nauta Sòna)
Pierrecourt  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Notz
vinheta|Notz comuna drecha|vinheta|Una notz, [[Nòse|fruch de còca del noguièr (Juglans regia), se rascalant. Del rascal se tira la tinta utilizada en pintura e en menusariá ]] La notz (var. nòse, nòde, nòda) o noga (o encara rescalon, escare, esquilhòt, nogalh, nojalh, cachon) es un fruch comestible de còca. Es producha pels noguièrs, arbres del genre (Juglans L.), de la familha de las juglandacèas. Aquestes arbres son presents a l'origina en mitan temperat sul continent eurasiatic e en Africa. Sul plan botanic, lo fruch del noguièr es une drupa que la partiada carnosa exteriora, lo pericarp es inconsomable. La notz comestibla es en fach lo clòsc sec d'aquesta drupa. Dins la notz comuna, l'envelopa carnosa, lo rascal, servís per realizar in tinta. Lo jove noguièr pren unes detz ans abans de far de fruchs.
La notz se presenta jos forma d'un clòsc, o nòse, qu'es l'endocarp lignificat. Aqueste clòsc, que mesura de quatre a cinc centimètres de long sus tres a quatre centimètres de larg, se separa en dos e presenta son suc un mucron (« Poncheta dura e regda al tèrme d'un organ vegetal (fuèlhas, sepal, bractèa) » ) mai o mens ponchut. Lo nuclèu comestible es cobèrt d'una membrana prima nomenada lo « mesocarp ». Es gaire abitual de parlar d'un « endocarp » (lignificat) a l'interior que se trapa lo « mesocarp », alara que la succession de las sisas del pericarp son, de l'exterior cap a l'interior : l'exocarp, lo mesocarp puèi l'endocarp.
La notz fresca a un taus en aiga superior a 20 % alara que la notz seca a un taus en aiga inferior a 10 %.
Valor nutritiva
La notz es fòrça rica en lipids: en mejana 60 %. Es dons fòrça energetica : 583,3 kcal per 100 g. conten tanben 11 % de protids e 10 % de glucids. Rica en omega-3 (12,5 % dels lipids o 7,5 g sus 100 g de produch), en omega-6 (59 % dels lipids) e en melatonina, provesís tanben de fibras alimentàrias e tanben de vitaminas (subretot vitamina E (23 mg/100 g) o tocoferòl, e vitamina B3, B5 e B6), e de sals minerals (potassi, fosfòr e magnèsi). 30 g de notz contenon 1,1 g a 1,6 g d'omega-3.
Sul plan dietetic e al vejaire dels riscs cardiovascularis, aqueste fruch es interessant que sos lipids son subretot poli-insaturats (71,5 % del total dels lipids sont poli-insaturats, 10,3 % saturats e 18,2 % mono-insaturats) e per son taus en magnèsi e fibras, reconeguts coma essent de factors protectors. La consomacion de notz diminuissent lo taus de colesteròl sanguin, e tanben sa fraccion mai nociva (lo LDL colesteròl).
Principalas varietats de noses comunas
En França, existís d'apellacions d'origina per las produccions agricòlas de noses, Pasmens solas doas d'entre elas fan l'objècte d'una preservacion administrativa pel sistèma AOC : drecha|vinheta|200x200px|Noix (Juglans regia), en coque D'entre las autras varietats i a : Als Estats Units d'America, la principala region productritz es la Califòrnia, amb las varietats Hartley, Chandler, Serr, Vina, Franquette e Howard. Aquestas varietats se destrian de las europèas, mai sovent, per una pèl lisa e forma mai longa, coma una data.
En França
Lo Peiregòrd Negre assegura mai de la mitat de la produccion de la Dordònha, 2d departament francés productor de noses rèire l'Isèra, mas tanben de la fusta de noguièr. Dempuèi 2002, « noix du Périgord » es aparat per una AOC.
Utilizacions
vinheta|La notz es una drupa que lo [[Fruch|pericarp es pas comestible]]
Aspèctes economics
La produccion mondiala de notz (2004, font FAO) èra 1,566 milion de tonas.
Allergia
La notz es una font allergica, quitament se pauc de personas patisson d'allergia a la notz. Es sovent ligada a una allergia a l'avelana, lo cacauèt o d'autres fruchs de clòscs.
Galariá de fotografias
esquèrra|vinheta|Noix devenue noyer
Alfabet Jawi
L'alfabet jawi es l'alfabet arabi adaptat per escriure en malai. Actualament, s'utiliza coma una de las doas escrituras oficialas a Brunei e son usatge s'esten d'un biais limitat a Malàisia, Indonesia, al sud de las Filipinas, Pattani (al sud de Tailàndia) e Singapor, especialament dins de contèxtes religioses.
.世界
(shìjiè, "mond", còdi punycode .xn--rhqv96g) es un nom de domeni chinés. Es en servici dempuèi lo 12 de març de 2014.
Santa Maria de Gdansk
La glèisa Santa Maria de Gdansk es una glèisa crestiana gotica que foguèt bastida entre 1379 e 1502. Es la glèisa de brica pus gròssa dau mond. Fòrça endomatjada per lei combats de la Segonda Guèrra Mondiala, conoguèt unei trabalhs de restauracion que s'acabèron en 1956.
Arash
thumb|250px|Arash en 2009 Alex Arash Labaf, mai conegut coma Arash (en persan: آرش لباف; Teheran, 23 d'abril de 1977) es un cantaire e productor iranosuedés.
Chavarós
Chavarós (Chavaroux en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Santa Maria de Gdansk
Dins lo corrent dau sègle XIV, la vila, alora dicha Dantzig, èra poblada per de populacions germanicas que foguèron fòrça sensibla a la difusion de la Reforma au començament dau sègle XVI. Ansin, après son acabament en 1502, la glèisa foguèt rapidament utilizada coma glèisa simultanèa tant per lei protestants que per lei catolics. Puei, foguèt reservada unicament ai rites protestants e demorèt fins a 1945 la glèisa protestanta pus gròssa sus la planeta. Pasmens, après l'expulsion deis Alemands de la region en 1945 e l'installacion de populacions polonesas catolicas, l'edifici foguèt laissat ai catolics.
Chavarós
Nòtas
<references group="N"/>
Castèths (Arièja)
Castèths  ( Castex en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Argument ad hominem
Un argument ad hominem (o un argumentum ad hominem o encara ex concessis) es un argument que s'interessa a la personalitat de l'adversari, a sas accions passadas e a sas contradiccions.
Utiliza çò que l'adversari a declarat. Es per aquò qu'es tanben apelat ex concessis, per designar las paraulas dichas (concedidas) per l'adversari e utilizadas contra el.
Specificitats
Es un argument dich fallaciós qu'aparten a la categoria de la fallàcia ( o enganariá). Es sovent considerat coma un argument malonèste, mas es pas totjorn vertat, pòt tanben porgir d'informacions utilas per l'argumentacion. Per exemple s'utiliza quand se vòl defugir una confrontacion d'arguments desfavorables e qu'òm pòt s'apièjar sus de detalhs de la vida de l'adversari o sus sas contradiccions per tornar trobar de vam dins l'argumentacion.
Es pasmens mens violent que l'argument ad personam qu'ataca dirèctament la persona independentament de l'argumentacion. Se tracha puslèu dins aquel cas, d'invectivas e mai, de còps que i a, d'insultas.
Exemple
Un amic es per l'interdiccion de las veituras dins lo centre de sa vila. Mas el, abita dins lo centre e n'a una de veitura. Se, quand discutatz del subjècte amb el, li fasètz arremarcar sa contradiccion, creatz un argument ad hominem que pòrta sus sas contradiccions e sas accions.
Nòtas e referéncias
Logika trompo
Argument ad personam
Un argument ad personam ( o un argumentum ad personam) es un argument qu'aparten a la fallàcia ( o enganariá) e qu'es utilizat contra la personas independentament dels arguments.
Es una ataca dirècta e violenta de la persona.
Se tracha d'avilir, d'embrutir o de tacar la reputacion de qualqu'un, de desondrar o de desvergonhar son adversari, e mai de l'insultar, de l'invectivar. Fa partida dels arguments considerats coma malonèstes.
Lebucquière
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bremondans
Bremondans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chastau Ion
Chastau Ion [tsatoˈjy] (Chastelguion o Chastel Guion en occitan ancian, Châtel-Guyon en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Le nom de Chastau Ion ven de Castellum Guidonis, le « Chastèl de Guy ».
En 1198, le nom dau vialatge èra Castrum Guidonis, après Châteauguion au sègle XV, Chastelguion au sègle XVI e Châtel-Guyon au sègle XIX.
Son nom ven dau comte Guy II d'Auvèrnha (Guido d'Alvernha en occitan ancian) que lai faguèt bastir a la fin dau sègle XII un chastèl.
Le nom en occitan modèrne de la viala ven de la fòrma dau sègle XV en gardar château pusliau que chastèl mas en adaptar a la prononciacion occitana e embei la tombada de la promèira sillaba de Guion, le nom modèrne se podriá escriure Chastau Ion.
Localizacion
Chastel Guion se tròba a au nòrd de Clarmont-Ferrand, a  au nòrd-oèst de Riam, e a  dau Puèi de Doma,  en riba dau riu de Sardon.
La comuna se compausa daus vialatges de Chastau Guion, Le Bornet, Sent Marchèir, Ròchapradèira e los Groslièrs. Le masatge de Bornet, autrecòps dins la comuna de Lobeirat, es le mai enauçat, a una altituda de 670 mèstres.
Istòria
left|thumb|Chastèl e vialatge de Chastau Ion vèrs 1450 (dessenh inspirat de l'Armoriau d'Auvèrnha de Guillaume Revel) Guion II d'Auvèrnhe, comte d'Auvèrnhe de 1194 a 1222, faguèt bastir un bastion en 1185 sobre le puèi dau calvari, per aparar Riam. Le chastèl, anuèit desaparegut, se compausava d'un encenta carrada, embei tres tors circularas, coma o mòstra le dessenh de Guillaume Revel dins l'Armorial d'Auvèrnha vèrs 1450.
Embei son fraire Robèrt, avesque de Clarmont, Guion II aguèt biaucòp de brejas. Le rei de França Felip August li confisquèt son domeni, que fuguèt transmés, a l'ocasion dau reglament de la succession de Geraud de Maulmont aus eiretèirs de la familha de Maulmont.
Nòtas
<references group="N"/>
Renée van Wegberg
thumb|250px|Renée van Wegberg en 2011 Renée Elisabeth Johanna van Wegberg (Horst, 14 d'octobre de 1984) es una cantaira e actritz neerlandesa. Se faguèt conéisser subretot gràcias a son interpretacion de Lot Kleinhart dins la comèdia musicala Urinetown.
Boussay (Indre e Léger)
Boussay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
thumb|Naut=Boussay en Indre e Loire|left|upright=0.8|Boussay en Indre e Loire.
thumb|alt=Boussay en Indre et Loire|left|upright=0.8|Boussay en Indre et Loire..
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat possedís un grand nombre d'elements archéologiques d'un interès cèrt.
Pegairòlas de Buòja
Pegairòlas de Buòja e un sol còp Pegairòlas de Buòg (o en defòra de l'airal lingüistic Pegairòlas de Buèja ?) (Pégairolles-de-Buèges en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Buòja nais au Mejanèl, dins la comuna. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : « Pégairoles » en 1122 [1783], Pegayrolo en 1273, castri de Pegayrolis en 1284, castri de Pegairolis de Bueja en 1284, castrum de Pegayrolis et de Bueja en 1293, Pegayrol de Bodia, Pegayrolis en 1402, Peguerolles en 1526, Peguerolles en 1648, baronnie de Pegairolles de Bueges en 1686, l'eglise de Pegayroles en 1740-60, Pegairolles et Buegs en 1740-60, Pegeirolles dependance de S. Jean de Bueges en 1740-60, Pequerolles en 1771, Pegayrolles de Buejes en 1774-75 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Pegairòlas es un diminutiu dau latin *picaria [asterisc inutil, lo mot es dins lo Gaffiot, encara que semble un apax], de pice, « pega »; es un luòc ont preparan la pega ; Hamlin renóncia a sa primièra interpretacion, « luòc argelós », contenguda dins la primièra edicion e refutada per F. Lambert per de rasons topograficas; F. Lambert mòstra que los noms d'aqueu tipe correspondon sovent a de luòcs nauts, ont se vei luènh.
Buòja
Es una aiga que nais dins la comuna; veire a l'article.
Rosel
Rosel en normand ( Rosel en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat de Rosel se situa a 8 quilomètres de Can, en la vallée de la Moguda.
La commune de Rosel se situe à 8 kilomètres de Caen, dans la vallée de la Mue.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a liberat la pauc après lo débarquement per soldats canadiens de la 3 division de infanterie.
La commune est libérée le 11 peu après le débarquement par des soldats canadiens de la 3 division d'infanterie.
Delia Webster
thumb|L'abolicionista Delia Webster (davant a man esquèrra) amb sas tres sòrres Delia Ann Webster (Vergennes, Vermont, 17 de decembre de 1817 – Des Moines, Iowa, 18 de genièr de 1904) foguèt una ensenhaira e militanta abolicionista americana. En 1844, amb lo pastor metodista Calvin Fairbank, ajudèt la familha de Lewis Hayden, d'esclaus de Kentucky, a s'escapar. Foguèt condemnada a 2 ans de preson per aquesta accion mas foguèt perdonada aprèp 2 meses d'incarceracion.
Calvin Fairbank
Calvin Fairbank (Pike, estat de Nòva York, 3 de novembre de 1816 – Angelica, estat de Nòva York, 12 d'octobre de 1898) foguèt un pastor metodista e militant abolicionista american. Aqueste eclesiastic originari de l'estat de Nòva York foguèt twice convicted dins l'estat de Kentucky pr'amor qu'aviá ajudat d'esclaus. Fairbank, que s'estima qu'ajudèt 47 esclaus a fugir, passèt 19 ans de sa vida en preson.
Delia Webster
En 1996 sa memòria foguèt onorada quand venguèt una de las Femnas Remembradas de Kentucky (en anglés: "Kentucky Women Remembered").
Calvin Fairbank
En 1849, quatre ans aprèp sa primièra condemnacion foguèt perdonat per las autoritats. Pr'aquò se vegèt arrestat dos ans mai tard, en 1851, amb la participacion del governador d'Indiana, en aplicacion de la Lei suls Esclaus Fugitius de 1850. Foguèt condemnat tornarmai en Kentucky e mandat a la preson ont demorèt quinze ans.
Demest los esclaus que Fairbank e Delia Webster ajudèron figura Lewis Hayden, que venguèt puèi un politician republican de Boston.
Combustible
Un combustible es una matèria que, en preséncia d'oxigèn e d'energia, pòt se combinar a l'oxigèn (que servís de comburant) dins una reaccion quimica generant de calor : la combustion. Un carburant es un combustible que provesís un motor de combustion intèrna.
Se dich tanben combustible nuclear per designar las matèrias fissilas utilizadas per produire d'energia per fission dins las reaccions nuclearas, pasmens s'es pas una reaccion de combustion.
Definicions
Dins lo lengatge corrent, lo tèrme « combustible » es sovent reservat als produchs utilizats pel caufatge (fusta, carbon, produchs petrolièrs…). En fachs, aquel qualificatiu s’aplica a tot compausat susceptible de s’unir a un oxidant (gairebe sempre l’oxigèn de l’aire) e capable de se consumir consumer.
Dins un primièr sens, « los combustibles son de produchs que la combustion en preséncia d'aire dins los brutlaires, fogals, forns o caudièras donant l'energia thermica. Los combustibles se destrian en tres grandas categorias segon lor estat fisic abituel. Atal i a: Lo segon sens mai larg conten alara un nombre mai grand de substéncias, que la vocacion dins l'industria, es pas obligatòriament d'èsser brutladas per produire d'energia. Dins aquel cas lo nom de combustible remembra las proprietats quimicas, amb las precaucions de manipulacion e d'estocatge.
De produchs combustibles an la proprietat de s’enflamar vivament e de brutlar amb produccion de flamas; son los « produchs inflamables ». Per caracterizar l’inflamabilitat dels liquids, s'utiliza la nocion de punt d’inflamacion. Es la temperatura minimala ont, dins de condicions d’ensag especifiats, un produch dona sufisentament de gases inflamables capables de s’enflamar a un moment en prenséncia d’una font d’inflamacion.
E mai, los gases, vapors, brumas de produchs combustibles, mescaldas a l’aires sont explosius dins lo domèni de concentracion comprés entre la limita inferiora d'explosivitat (LIE) e la limita superiora d’explosivitat (LSE) (Veire Limita d'explosivitat). Jos la LIE, la mèscla es tròp paura en combustible per realizar lo fenomèn explosiu. Al dessús de la LSE, la mèscla est tròp rica en combustible e conten pas l'oxigèn que cal.
La combustion es una reacion quimica d’oxidacion d’un combustible per un comburant, que demanda una font d'energia. Utiliza los tres elements necessaris: que constitenon lo triangle del fuòc.
Istòria
Los combustibles son la primièra font d'energia utilizada per l'òme pel cafatge domestic, l'esclairatge e l'industria. Una èra novèla comencèt amb l'expleitacion dels combustibles fossils, que contribuiguèt fòrça a l'origina de la revolucion industriala de l'occident a la fin del sègle XVIII e qu'es a s'acabar amb l'agotament d'aquelas fonts. D'autras fonts d'energia son ja utilizadas qu'evitan las consequéncias de crénher de la combustion, la produccion de gaz amb Efièch de sèrra.
Mia (cantaira)
thumb|250px|Mia en 2012 Kersti Kukk, mai coneguda coma Mia (Tallinn, 6 d'agost de 1987) es una cantaira estoniana. Se faguèt conéisser en Estònia tre 2010 gràcias a son títol "Ingel mu kõrval" qu'atenhèt la primièra posicion dins mantuna lista de las cançons mai popularas a la ràdio.
Combustible
Istòria
La fusta, la olha, pel caufatge, las òlis animalas, òlis vegetalas e òlis mineralas, que se fa un usatge immemorial dins las lampas d'òlis, constituisson los combustibles mai ancianament utilizats.
Le Chèir
Le Chèir [ləˈtsɛj] (Le Cheix en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Pleonasme
En lingüística lo pleonasme es una figura de retorica dins la quala se tròba una redondància entre de termes contigús d'un meteis enonciat. Per exemple: dins l'espression "a bèl uèlhs vesent" es redondanta amb dos tèrmes que se referisson a la vista, lo pleonasme a aicí una valor expressiva.
Le Chèir
Nòtas
<references group="N"/>
Pleonasme
Figuras ligadas
La perissologia, la battologia, la tautologia son tanben tres figuras qu'apartenon al domèni de la redondància.
Combustible
Istòria
Benjamin Thompson, comte de Rumford es lo primièr fisician que s'èra ocupat a determinar de la poténcia calorifica dels combustibles l'aparelh que se servís pòrta lo nom de « calorimètre de Rumford ». Per Lavoisier, a qui de deu lo tèrme « oxigèn », dins son Tractat elementari de quimia, en 1789, la combustion es pas que la decomposicion del gas oxigèn per un còrs combustible. L'oxigèn forma la basa d'aquel gaz es absorbit, lo caloric e la lutz de desluiran alara. L'explicacion de Lavoisier sus la combuscion remplaça la teoria flogistica, que postula que los materials libèran una substéncia nomenada flogiston que brutlan dins la quita aisina. Vèrs 1800, los combustibles simples, son pas mai de sièis, lo diamant essent vist coma de carbòni mai pur, son l'idrogèn, l'azòt, lo sofre, lo fosfòr, lo carbòni e los metals. Las facultats dels còrs combustibles son pas totas egalas entre elas. Dins lo nombre, n'es que brutlan amb flama e d'autres que brutlan sens flama. Lo gas azòt e fòrça metals son d'aquel darrièr grop.
Pleonasme
Usatge
Lo pleonasme involontari pòt constituir una fauta d'expression, amb la repeticion del meteis enonciat.
Pasmens, lo pleonasme es tanben una figura d'insisténcia utilizada en retorica, amb un efièch comic, trufarèl o simplament coma una figura de fals necitge.
Combustible
Istòria
En 1847, los combustibles emplegats dins los fogals de las maquinas de vapor,, son al nombre de tres màger : La fusta, la torba e la olha. Se compta alara tres combustibles que someses a la « carbonizacion » (ne fa una pirolisi) fasent nàisser tres combustibles novèls: los carbons de fusta, de torba e de olha o còc. En 1870, los combustibles emplegats dins lo caufatge (amb los valors calorificas per quilograma) son la olha (8000 calorias), los briquetas de olha aglomeradas (8000 calorias), lo còc de las usinas de gas (7000 a 7500 calorias), la tanada en mòta (produch residual, mena de ressegum venent de la preparacion dels cuèrs al tanatge vegeal e que servís de combustible bon mercat, (5000 calorias), la fusta sèca (3500 calorias) o ordinària (3000 calorias), lo charbon de fusta (6000 calorias), lo gaz d'eclaratge (6000 calorias par mètre cub), l'òli de petròli (8000 calorias).
Al començament del sègle XIX, lo progrès de la quimia e de l'industria mena a la descobèrta dels gases manufacturas, primièr gases combustibles emplegats a grand escala, d'en primièr per l'usage de l'esclairatge (lo gaz d'esclairatge), enseguida dins totas las autras aplicacions de caufatge domestic o industrial. E tanben, ligats a aquela industria que naisson los primièrs grands grops energetics.
En 1857, l'industria petrolèra nàis en Romania, amb la primièra rafineriá a Ploieşti, que provesís las 1 000 lampes d'òli de l'esclairatge public de Bucarèst.
Los produchs petrolièr arriban progressivament sul mercat. Lo gas natural, deurà aténher los ans 1960 per una difusion de granda escala.
A partir de 1880, los combustibles son pas mai la sola font de provesiment en energia et l'electricitat autoriza lo caminament de l'energia producha per de mejans qu'èran fins alara demorats marginals e que son per d'unes mai pròpres, per ex: l'idroelectricitat utiliza l'energia dels cors d'aiga, l'energia eoliana, l'energia solara
Classificacion per estat
Los combustibles se pòdon classificar en combustible solid, combustible liquid, combustible gasós.
A cada estat correspond : Las operacions d'estocatge e la manipulacion dels gases e liquids combustibles tòcan a las mesuras de prevencion a aplicar contra los riscs d'incendi e d'explosion. Los autres riscs son ligats a la toxicitat e a l’ecotoxicitat dels produchs.
Combustible solid
Combustible a l'estat solid d'origina fossila (carbon, olha, etc.) o venent de la biomassa (fusta, carbons vegetals, etc.).
Classe de feu
Se destria quatre tipes de combustible que correspondon, respectivament, a las quatre principalas classas de fuòc A, B, C e D.
Fonts primàrias
Gaireben totas las matèrias organica son de combustibles. Per exemple, la fusta (20 000 quilojoules per quilograma), lo carbon, lo petròli (42 000 quilojoules per quilograma per l'esséncia) son de combustibles.
Se destria :
Combustibles organics
Los combustibles organics son la fusta, los alcoòls, lo gas natural, lo petròli e sas derivats, etc.
Combustibles fossils
Los combustibles fossils (petròli, charbon, gaz…), son eissits de matèrias organicas preïstoricas fossilizadas. Lor combustion rebuta dins l'atmosfèra del dioxid de carbòni (CO2) qu ven de la combinason d'atòmas de carboni venent del sotasol e d'oxgèn atmosferic. Aqueles rebuts de CO2 participan a l'efièch de sèrra e als cambiaments climatics d'ara.
Biocombustible
Los biocombustibles, o agrocombustibles, representon l’ensemble dels combustibles eissits de la matèria vegetala o animala venent de la biomassa (es lo sens de prefixe bio « bio » dels biocombustibles/biocarburants ). Se destria l’usatge combustible, es a dire destinat a èsser brutlat per produire de calor e/o d’electricitat, de l’usatge carburant, liquid o gasós, destinats a provesir los motors.
Los biocombustibles pòdon èsser solids, coma la fusta en lenha, lo carbon de fusta o los granulats de fusta, quitament que la bosa dels romiaires; liquids, coma l’etanòl; o gasós, coma lo biogàs.
La fusta (e tota la biomassa venent de l'agricultura - substàncias vegetalas e animalas -, de la silvicultura e dels desgalhs industrials e municipals ) presenta un bilanç cabòni fòrça mai fèble (per tant que se torna plantar çò copat) : las emissions de CO🇮🇳 ligadas a la combustion son compensadas per la quantitat de CO🇮🇳 atmosfericas absorbida pendent la creissença de las plantas per fotosintèsi.
S'agit d'una energia renovelabla, mas pas non-polluenta.
Combustible nuclear
Se dich tanben combustible nuclear per designar las matèrias utilizadas per produire d'energia per fission dins las centralas nuclearas, pasmens que siá pas una reaccion de combustion.
Poder calorific
Lo poder calorific o calor de combustion (notat ΔcH0, en anglés Heating Value) d'un material combustible es l'entalpiá de reacion de combustion per unitat de massa dins las condicions normalas de temperatura e de pression.
Taus energenic
Taus energetic d'unes combustibles (per utilizacion finala) e taula de conversion :
Marquaix
Marqué en picard (Marquaix en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat de hamelet a ligat a marquaix
la commune d'hamelet est rattaché à marquaix
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Revolucion apòrta dins lo vilatge coma en d'unes autres localités lo sieu lòt de anecdotes.
La Révolution apporte au village comme dans d'autres localités son lot d'anecdotes.
Brev
Brev en breton ( Brie en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Efièch Streisand
250px|thumb|La fotografia de la residéncia de Barbra Streisand a l'origina del fenomèn L'efièch Streisand, que tira son nom de l'actritz americana Barbra Streisand, es un fenomèn social de divulgacion populara, rapida e sovent exponenciala, que se realiza generalament per Internet o dins las rets socialas telefonicas, qu'es una responsa a la volontat d'amagar o censurar una informacion. Lo nom es degut a l'entrepreneire e informatician american Mike Masnick que l'utilizèt aprèp que Barbra Streisand portèsse al tribunal en 2003 lo fotograf Kenneth Adelman e lo sit Pictopia.com en los acusar de violacion de son intimitat qu'avián publicat una fòto aeriana de sa residéncia sus la còsta de Califòrnia.
Anteriorament a la demanda de Streisand la fotografia, qu'èra part d'un projècte ecologic destinat a mesurar l'erosion del litoral californian, èra estada descargada pas que 6 vegadas, e dos dels descargaments se devián als avocats de la cantaira. Tre que l'acusacion venguèt publica per contra los descargaments se multipliquèron rapidament e aital al cap d'un mes mai de 420.000 personas avián visitat lo sit.
Lacres
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joseph Cook
Joseph Cook, nascut Joseph Cooke (7 de decembre de 1860 a Silverdale, Anglatèrra - 30 de julhet de 1947 a Sydney) foguèt lo 6 primièr ministre d'Austràlia. Governèt entre lo 24 de junh de 1913 e lo 17 de setembre de 1914.
Amilcar Barca
Amilcar Barca (270 abC - Ilici, 228 abC), foguèt un general e un òme d'estat cartaginés, paire d'Anibal,  Asdrubal Barca e sogre d'Asdrubal.
Metatèsi (lingüistica)
Una metatèsi (del grèc ancian: μετάθεσις) es una modificacion fonetica qu'aparten a la familha dels metaplasmas. Consistís en l'escambi entre dos fonèmas vesins. ex. bloca, bocla.
Lo fenomèn afècta sovent la r.
La metatèsi en occitan es anciana, foguèt ja tractada dins las Leis d'Amor del gramatician tolosan del sègle XIV, Guilhèm Molinièr. Diguèt aital dins son tractat de gramatica:
La metatèsi en occitan
Aicí qualques mots que coneguèron un cambiament entre lo latin classic e lo latin vulgar, cambiament qu'a agut una influéncia sus la formacion dels tèrmes en occitan modèrn.
CROCODILLVS > *COCODRILVS > cocodril
COMPARARE > comprar > crompar
Las metatèsis son mai frequentas a l'oèst del domeni occitan, a partir del narbonés afècta ja de mots coma cabra e cambra que venon craba e cramba. Son mai abitualas encara en gascon que pòt arribar a formar de grops consonantics pro estranhs coma *srende per cendre.
Dins l'occitan occidental qualques mots coma dobrir o cobrir pòdon conéisser mai d'una metatèsi coma dorbir/durbir o drobir/drubir e corbir/curbir o crobir/crubir.
De còps que i a, las metatèsis apareisson d'un biais periferic, coma dins lo cas d'*adujar per ajudar (present dins lo nimesenc e còsta Tolosa), çò que laissa pensar que se produsiguèt una correccion que foguèt pas completa.
Lo provençal coneis radièr per darrièr ja present dins los tèxtes ancians, e qu'a son equivalent en catalan *radere.
Dins la lenga medievala se tròba sovent *pressona en luòga de persona, *denejar per netejar e mai *plubic per public.
La metatèsi en catalan
En catalan estandard es venguda normativa dins qualques cases coma dins las paraulas àliga < àguila, cabirol < cabriol. Una forma de metatèsi plan espandida es lo nom ganivet ("cotèl") que ven *gavinet, forma ja condemnada al sègle XV dins las Regles de esquivar vocables o mots grossers o pagesívols.
La metatèsi en francés
La metatèsi es pas gaire frequenta dins l'evolucion del latin cap al francés actual manca dins qualques mots coma brebis (< VERVEX) o fromage (< FORMATICU).
Pasmens, es presenta subretot en francés popular, dins la produccion orala de gents qu'an agut una instruccion pro basica. Concernís subretot de mots amb de grops complèxes o una succession de vocalas coma aéroport, infarctus o obnubiler que venon *aréoport, *infractus e *omnibuler.
Figura d'estil
La metatèsi es tanben emplegada en retorica per insistir o se trufar.
Nòtas e referéncias
Metatese
Mike Masnick
250px|thumb|Mike Masnick en 2006 Michael Masnick, mai conegut coma Mike Masnick (8 de decembre de 1974) es un entrepreneire e editor american. Es lo fondador e dirigent de Techdirt, un blòg que s'interèssa a las nòvas tecnologicas e tracha las informacions ligadas a la tecnologia. Fondèt e dirigís tanben la companhiá Floor64 e escriu d'articles dins la revista BusinessWeek.
Es a l'origina del nom de l'efièch Streisand que ne parlèt sus son blòg de Techdirt en genièr de 2005.
Lumbres
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa