cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Revòlta dels Vinhairons
Las cançons
La revòlta inspirèt los artistas de la Nòva Cançon dins las annadas 70 coma Claudi Martí amb Lengadòc roge (mas tanben dins d'autras cançons coma E tu, mon vilatge o Un país que vòl viure ont lo cantaire carcassés fa referéncia a Marcellin Albèrt), cançon omenatge als soldats del XVII.
''Èra l'an 1907 Los paures manifestavan E volguèron pas tirar Pòble e soldats èran fraires ''
L'escrivan Ives Roqueta compausèt un poèma sus Cecila Borrelh, que Maria Roanet cantarà.
''Cecila, aviás vint ans en 1907 (bis) Alavetz, se levava nòstre pòble de muts Per Narbona passavas, t'an tirat dessús ''
''Cecila, èras a Narbona en 1907 (bis) Quand ton pòble s'acampa, cossí èsser en luòc pus ? De Cucçac arribavas, t'an tirat dessús ''
''Es Carrièra del Pont, en 1907 (bis) Que de morre tombères, amb quatre companhons Caliá de sang, al Tigre, per matar vinhairons. ''
''Un ataüt de pèiras en 1907 (bis) Los Narbonés faguèron. Velhèron a l'entorn Tres jorns, òmes, e femnas, e los enfants pichons. ''
''Demandàvem de pan en 1907 (bis) Es de plomb que donèron. "Nosauts governem-nos" Disián al cementèri los òmes en corroç. ''
''E res non a cambiat, dempuòi 1907 (bis) Ni pel sang de Cecila, ni pels crits de Ferrolh Son d'autres que governan, amb son argent totjorn. ''
''Ni pel sang de Cecila en 1907,<br/ > ''ni pels crits de Ferrolh en 1907 Los parla-plan barjacan, e viram en redond Al país d'Occitània, los òmes onte son... ''
Un movement occitanista?
right|350px|thumb|Aver tant de bon vin e pas poire manjar de pan !, un panèl en occitan a la manifestacion de Besièrs
Del temps de la manifestacion de Carcassona, Albèrt e Ferrolh faguèron de referéncias o d'allusions a la Crosada dels Albigeses dins lors discorses. Aital Albèrt diguèt:
''Coma al temps dels Albigeses venián defendre sos los murs de Carcassona lor país e lor fe, l'armada dels vihairons es venguda campar vuei al pè de l'antica capitala de Carcassés. Encausa tanben nòbla ! Encausa tanben santa ! Nòstres ancessors d'un autre sègle tombèsson en eròs per la defendre. Vinhairons meus fraires, seretz dignes d'eles. Sapiatz-lo cridar aut e fòrt. Endavant per la defensa de nòstres dreits ! Lo Miègjorn lo vòl, lo Miègjorn l'aurà !''
E Ferrolh declarèt:
Al contrari d'Albert que voliá pas de recuperacion politica del movement, Ferrolh, felibre dempuèi 1880, a agut la temptacion regionalista. A pensat a Frederic Mistral per prene la direccion d'un Miègjorn autonòm. Mistral manda un messatge als manifestaires de Besièrs : ''Bibo la terro maire e l'abitant que la bouleguo. Plus de poulitico ! Unioun en Lengad'O '' (Viva la tèrra maire e l'abitant que la bolega. Plus de politica ! Union en Lengadòc). Apuèi, lo Felibritge es absent del movement per paur d'encoratjar una temptativa separatista. Ferrolh realista, sap que son idèa es sonque partejada per qualques intellectuals e pas per la majoritat dels vinhairons sonque preocupats per lor situacion.
En aquel temps l'occitan èra la lenga de comunicacion abituala dels vinhairons e mai del pòble en general. Èra doncas utilizada pels manifestaires per distinguir e reconéisser los espias mandats pel govèrn francés dissimulats dins lo cortegi. Tanben, la lenga d'òc èra plan presenta sus los panèls amai si la majoritat èran escriches en francés.
A l'encòp, la dimension occitana èra tanben presenta dins las cançons mas segur lo nom "occitan", ni tanpauc d'Occitània, s'i emplegavan. Dins cèrtas cançons, aqueles òmes se consideravan coma de meridionals franceses: « Nous sommes les fils de la France » ditz L'Internationale viticole. Mas dins d'autras, lo Miègjorn es presentat coma la sola patria ( « Fils du Midi, assemblons-nous » (La Marseillaise des viticulteurs), « Pauvre peuple du Midi » (A Marcelin Albert)). Dins doas cançons, i a de las illusions a l'atitud dels franceses del nòrd, la de L'Internationale viticole, « Les peuples du Nord de la France / Ne nous reconnaissent donc pas » e sustot la del felibre Baroncelli,  « Franchimand a faci palo / paure pople dou Miejour./ A ta vido journadièro / Coustumiero / S'agarrisson, envejous » (Français aux visages pâles / pauvre peuple du Midi / A ton pain quotidien / Accoutumé / Ils s'attaquent envieux) e fa tanben illusion a la Batalha de Mureth e la conquista d'Occitània pels franceses, « Qu'as ausa, vesènt toun dre, /Bandi contro éli lou glavi / Que lis àvi / Entarrèron à Muret » (Car tu as osé, fort de ton droit,/ Brandir contre eux le glaive / Que les aïeux / Enterrèrent à Muret).
Los eveniments de 1907 acabèron per s'impausar al cap de qualques annadas dins l'esperit popular coma un element essencial de l'identitat occitana, al meteis nivèl que la Crosada dels Albigeses o las luchas per Larzac.
Eckartswiller
Eckartsweiler en alemannisch (Eckartswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Eckarstwiller, Comuna situada sul piémont dels Vòges, se tròba a 3 km de Saverne.
Eckarstwiller, commune située sur le piémont des Vosges, se trouve à 3 km de Saverne.
San Martín y Mudrián
San Martín y Mudrián es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Coulonces
Coulonces es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ribera d'Urgellet
Ribera d'Urgellet es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), amb caplòc a la vila d'el Pla de Sant Tirs.
Sealhas
Sealhas (Séailles en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Ribera d'Urgellet
Demografia
Lo primièr cens es de 1970 après la creacion de la municipalitat per l'union d'Arfa, la Parròquia de Hortó, el Pla de Sant Tirs e Tost. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats.
Sealhas
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Nin Dauzat e Rostaing, nimei Negre disen pas arren de Sealhas.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Destruccion creatritz
drecha|vinheta|[[Joseph Schumpeter.]] La « destruccion creatritz » designa lo procediment de contunh a l'òbra dins las economias e que vei se produire de biais simultanèu la disparicion de sectors d'activitat economic conjuntament a la creacion de novèlas activitats economicas.
L'expression es associada a l'economista Joseph Schumpeter (1883-1950) que n’assegura una larga difusion amb la sortida de son libre Capitalisme, Socialisme e democracia publicat en anglés als EUA en 1942. L’idèa s'inspira de la pensada del filosòf Friedrich Nietzsche (1844-1900) e de la formulacion prepausada pel primièr còp per l’economista Werner Sombart (1863-1941). Pasmens se conservator, Schumpeter tirèt una granda partida de sa compreneson de la « destruccion creatritz » dins las òbras de Karl Marx.
Foguèt utilizada per Theodore Levitt dins  The marketing mode (1969).
Los efièchs de la destruccion creatritz
Pendent un movement d'innovacion capitèt son vam, balha a las organizacions portairas d’aquesta innovation un lideratge veire un poder de monopòli temporari sus un mercat. Los profichs e la poténcia de las entrepresas mens innovantas diminuisson, los avantatges concurrencials tradicionals son renduts obsolèts e las organisacions que’n benefician abanç son bubreclassificats e a tèrme menaçats de declin, veire de disparicion.
La destruccion creatritz pòt grevament tocar tanben d’entrepresas que, a una epòca, revolucionèron o dominèron lor mercat coma Xerox per las fotocopiaderas o Polaroid pels aparelhs fotografics instantanèus. De talas entrepresas reputadas solidament establidas pasmens vegèron lors marges se reduire e lor dominacion desaparéisser amb l’emergéncia de rivals mai innovants, avent de produchs o servicis dotats d'una melhora concepcion, d'un melhor dessenh o de còsts de fabricacion plan inferiors.
Al contrari, la destruccion creatritz profiècha a las entrepresas que se mòstran capables de prene l'ascendent dins lor sector e constituir una posicion dominanta a lor benefici. Atal, Walmart, la cadena d'ipermercats als EUA, domina progressivament lo comèrci de detalh en utilizant de novèlas tecnicas de gestion dels estòcs, de marcatica e de gestion de las fonts umanas. Lo vam e lo lidaratge del novèl « dominant » constrench fòrça entrepresas ancianas o mai pichonas a la disparicion, al regropament o recrompa. Lo fenomèn pòt èsser tan mai violent en l'abséncia de leis anticartèl o d’una regulacion eficaça de la concurréncia.
Al total, per la combinason de sos efièchs destructors e creators, lo procediment de destruccion creatritz punta la ppténcia de las dinamicas del cambiament a l'òbra din las activitats economicas e industrialas. Poténcia que destabiliza d’equilibris reputats aquerits e provòca la transicion d’un sistèma competitiu a un monopòli e lo contrari. Es a l’origina de la teoria de la creissença endogèna e d’un biais mai larg de l’evolucion economica generala. Mòstra que l’innovacion engendra una concurréncia fòrta de la part dels produchs novèls commercializats pels dintrants novèls.
Lo movement de destruccion creatritz es sovent questionat per sos efièch sus l'emplec: los obrièrs avent de competéncias fachas obsolètas per las novèlas tecnologias pèrdon lor emplec. Constituís una constrencha fòrta per la reconversion de fòrça trabalhadors: aquestes devon daissar una activitat reputada èsser mens productiva per se reclassar dins una organizacion o una activitat mai productiva. Atal s'explica la tendéncia seculara a l’escampament illustrada per Alfred Sauvy o Jean Fourastié : los emplecs agricòls se reduson primièr al benefici de la creissença dels efectius industrials. Puèi los efectius industrials diminuisson a lor torn per se transferir cap a d’emplecs terciaris.
Theodore Levitt e la destruccion creatritz
Theodore Levitt torna utilizar lo concèpte dins The marketing mode (1969).
Bilanç critic de la teoria
vinheta|Un Bösendorfer de concèrt. vinheta|Lo Glock 17, lo primièt pistolet de polimèr avent agut un succès comercial, lo HK VP70 avent estat un fracaç comercial. vinheta|Le KTM Quad 990. vinheta|Un botica Swarovski.
Schumpeter èra d'origina austriaca. Quand s’analisa las entrepresas mai conegudas d’aqueste país, coma Bösendorfer (los pianos), Glock (los pistolets), Head (los esquís), KTM (las motos), Steyr (las automobilas), Steyr Mannlicher (las armas), Swarovski (lo cristal), se constata que lor cicle de vida correspond pas o es pas integralament determinat per la teoria de la destruccion creatritz.
Lengas temein
Las lengas temein son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. Son parladas al Sodan dins los monts Noba.
Classification
La classificacion del temein es :
Faucon de Barcilona
Faucon de Barcilona (Faucon-de-Barcelonnette en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Novéant-sur-Moselle
Novéant-sur-Moselle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
upright 1.2|thumb|left|de Vestigis del aqueduc. Novéant-Sus-Moselle a conegut dempuèi l'epòca gallo-romaine, ont i aviá designat "Ad Novam viam". A la Mièja Edat, lo vilatge i aviá dividit en dos caserius, Laître e lo Cloître, sul ruisseau de Gorze. Fief Del abbaye de Gorze, lo vilatge possedissiá un castèl fòrt a quatre torns. I aguèt saquejat e dévasté en 1432 e 1434. Lo pòble a ligat a la corona de França en 1661.
upright 1.2|thumb|left|Vestiges de l'aqueduc. Novéant-sur-Moselle est connue depuis l'époque gallo-romaine, où elle était désignée "Ad Novam viam". Au Moyen Âge, le village était divisé en deux hameaux, Laître et le Cloître, sur le ruisseau de Gorze. Fief de l'abbaye de Gorze, le village possédait un château fort à quatre tours. Il fut pillé et dévasté en 1432 et 1434. Le village est rattaché à la couronne de France en 1661.
Ouette
Ouette (en francés: Ouette) es una ribièra francesa afluent de Maièna. Se pòt que lo nom siá d'origina latina o celtica, coma Oue, que seriá una contraccion d'Ovica, un petit moton.
Sa font se tròba dins un estanh pichon, al pè de la cadena dels Coëvrons, dins la comuna de La Chapelle-Rainsouin. Jonh Mayenne entre Entrammes e L'Huisserie.
Lincolnshire (Anglatèrra)
Lincolnshire es un comtat de l'Anglatèrra.
Sargon l'Ancian
Sargon l'Ancian es un rèi fondator de l'Empèri d'Akkad vèrs 2325 avC, premier empèri conegut de l'istòria umana. Èra probablament un oficier de la Cort de Kish que se revoutèt e fondèt la vila d'Akkad. Administrator eficaç, creèt una armada permanenta que li permetèt de sometre lei ciutats de Sumèr e de menar d'incursions victoriosas còntra Elam, Anatolia, Magan e Siria. Sostenguèt tanben lo desvolopament de l'acitivitat marchanda dins lo Golf.
José Manuel Moreno
thumb|100px|José Manuel Moreno dab lo malhòt de River thumb|left|300px|[[La Maquina]] José Manuel Moreno (Buenos Aires, lo 3 d'agost de 1916 — Merlo, Argentina, lo 26 d'agost de 1978) que ho un fotbolaire argentin considerat com un deus màger d'America deu Sud durant lo sègle XX.
Que comencè dens las division juvenilas de River Plate abans de jogar en purmèra division dens aqueth club en tot har partida de la famosa ataca istorica milionària coneguda com La Maquina (qu'i joguè amassa dab Ángel Labruna, Adolfo Pedernera e Félix Loustau).
Qu'ei lo sol jogador de l'istòria qui sia estat campion deus tornaments nacionau de 4 país diferents (Argentina, Méxic, Colómbia e Chile).
William Bonner
William Bonemer Júnior, conegut professionalament coma William Bonner (São Paulo, 16 de novembre de 1963) es un jornalista, presentador e publicitari brasilian. Dirigís actualament Jornal Nacional, lo programa d'informacion mai vist de Brasil, del canal Rede Globo.
Es va casar amb la també periodista Fátima Bernardes el 1990, amb qui va tenir tres bessones Vinícius, Laura i Beatriz el 21 d'octubre de 1997. El final de la seva relació amb Fátima es va anunciar el 29 d'agost de 2016. Des del setembre del 2018 està casat amb la fisioterapeuta Natasha Dantas.
San Miguel de Bernuy
San Miguel de Bernuy es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Fátima Bernardes
Fátima Bernardes Gomes Bonemer, coneguda professionalament coma Fátima Bernardes (Rio de Janeiro, 17 de novembre de 1962) es una jornalista, presentadora e publicitari brasilièra.
Escritura automatica
L'escritura automatica es un biais de far sorgir lo subconscient. Consistís a situar lo gredon sul papièr e començar d'escriure, en daissant vagar las pensadas sens cap de censura morala, sociala ni de cap de tipe. Es un metòde aparat e utilizat principalament per André Breton e los surrealistas, dins la primièra mitat del sègle XX, en considerant que d'aquela manièra lo ieu del poèta participa en una manifestacion liura de que repression que siaga e en daissant créisser lo poder creator.
La seuna intencion es de véncer la censura que s'exercís sus l'inconscient, mercé a d'actes creatius non programats e sense sens immediat per la consciéncia, qu'escapan a la volontat de l'autor. Compausa alavetz dirèctament l'inconscient, liberat de la censura.
Economia de Fiji
Fiji, dotada de recorses forestals, minerals e de pesca, es una de las economias pus desvolopadas del Pacific, e mai se possedís un vast sector de subsistencia.
Las exportacions de sucre, las remesas de devisas dels sieus ciutadans residents a l exterior e una creissenta indústria de torisme - que recep 400 a 500 mil visitants per an - son las  principalas fonts de devisas extèrnas.
Lo principal recors agricòla de Fiji es la cana de sucre. Aquel coitiu a donat luòc a quatre grandas indústrias sucrièras, dont tres a Viti Levu. La produccion de sucre ne representa mai d'un 50 % de las exportacions de Fiji. L'indústria del sucre recebèt particularament un accès especial a l'Union Europèa, mas li caldrà èsser afectada per la politica de l'UE de talh de subsidis al sucre. La produccion de sucre es responsabla per 1/3 de l'activitat industriala del país.
L'indústria manufacturièra dispausa de paucas matèrias primièras (metals precioses, pèira de bastiment, fusta, qualques coitius e produchs elevaires). L' electricitat proven de centralas termicas que consoman petròli importat.
L'indústria del torisme foguèt afectada per un còp d'Estat en 2006 e la siá recuperacion es incerta. En 2007 l'arribada de visitants caiguet d'unes 6%, amb lo resultat de pro pèrdas d' ocupacions dins lo sector e quicòm aital coma una casuda de 7% del PIB.
Nòtas & referéncias
Фиджи
Saint-Hymetière
Saint-Hymetière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Saint-Germain-des-Vaux
Saint-Germain-des-Vaux es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Normandia.
Saint-Hymetière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Germain-des-Vaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas germanicas
Las lengas germanicas son de lengas indoeuropèas. D'en primièr, foguèron parladas pels pòbles germanics, que vivián inicialament a las frontièras nòrd-èst de l'Empèri Roman. Aquelas lengas partejan d'unes traches unics, demest los quals d'importantas mutacions consonanticas descrichas per las leis de Grimm e de Verner (a las qualas se pòt apondre la segonda mutacion consonantica pel naut alemand ancian), e mai un important lexic compausat de radicals non indoeuropèus.
Lengas germanicas
Noisiel
Noisiel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
San Pedro de Gaíllos
San Pedro de Gaíllos es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Concurréncia
vinheta|296x296px|Doas ensenhas de restauracion rapida concurrenta. En economia la concurréncia designa la preséncia simultanèa de diferents actors agissent de biais rival sus un mèsme mercat. Los actors vòlon ofrir o demandar una font limitada o localament limitada, per exemple una mèsme matèria primièra, una font naturala, un montant de Capital o de Trabalh. Sus un mercat, un situacion reconeguda concurrenciala implica la liura confrontacion entre l'ofèrta e la demanda.
Los aspèctes positius
Pels liberals, una situacion de « concurréncia economica » es desirable, que:
Las divergéncias entre liberals
A partir de la fin del sègle XIX, d’economistas — quitament partisans de l'economia de mercat — acabèron de veire la concurréncia coma dependenta d’un estat de natura:
« Pels les liberals d’anciana observança, la libertat es per l’òme l’estat de natura. Pel neoliberal al contrari, la libertat es lo fruch, lentament obtengut e sempre menaçat, d’una evolucion institucionala… Al contrari de Rousseau, pensa que la granda majorita dels òmes nasquèt dins los fèrres, que lo progrès de las institucions pòt sòl la sortir…. Liberals e neoliberals an una fe egala dins los benfachs de la libertat. Mas los primièrs l’espèran d’una generacion espontanèa…. alara que los segonds vòlon la far espelir, créisser e se desvolopar, la fasent acceptabla e en escartant d’ela las entrepresa que tendon de contunh a l’avalir .S’agís d'una vista totalament diferenta de l’evolucion de las societats umanas que Jacques Rueff nomena « mercat institucional », fach de nòrmas juridicas dependentas de teorias economicas que d’organismes quasijudiciaris de contraròtle son encargadas de far respectar dins l’encastre de politicas de la concurréncia. Vigilan subretot a estalivar las esperanças entre entrepresas (coma es lo cas dels oligopòlis), de biais manténer los prètz mai bas possible e evitar los prètz del monopòli.
Lo catolicisme liberal
Puslèu que de cercar la confrontacion amb un autre individú amb per objectiu d’èsser mai fòrt, l'ajuda mutuala, l'associacion, la cooperacion pòdon constituir de metòdes mai desirables, senon mai eficaces. Coma lo dit Henri Lacordaire : « Entre lo fòrt e lo fèble, entre lo ric e lo paure, entre lo mèstre e lo servicial, es la libertat qu’oprimís e la Lei que libèra ».
D'un vejaire mai larg e universal, la nocion de concurrent de batre pòt provocar un procediment d' exclusion, alara que l'ajuda mutuala - e s’es possible l'ajuda entre totes- tend cap a un esfòrç d'inclusion.
La nocion de concurréncia pels economistas de l’escòla classica
Adam Smith dins la Riquesa de las Nacions insistís sus dos aspèctes de la concurréncia: sa mai o mens granda intensitat ten una influéncia sul prètz, contribuís a far baissar los profièchs. « Lo creissement dels capitals a l’aumentar la concurréncia, deu necessàriament reduire los profièchs ». Repròcha a las politicas mercantilistas en vigor de son temps:
Per George Stigler, la posicion delseconomistas classics se pòt resumar atal:
« Cada proprietari d’una font productiva cercarà a l’emplegar dins un sector ont espèra que lo retorn sus investiment (return'') serà mai naut. Ne resulta qu’amb la concurréncia cada font serà distribuida dins totes los sectors de tal biais que lo taus de retorn (o profièch) serà lo mèsme pertot''. »
Aquò mèna John Stuart Mill a escriure en 1848 «que pòt pas i aver dos prètz sul mèsme mercat ».
Los economistas classics se son pas realament preocupats de donar una definicion mai precisa de la concurréncia que, a l’epòca, los cas de monopòlis son relativament rars. Harold Demsetz trobèt per Adam Smith sonque pauca paginas dedicadas als monopòlis e una sola dins los Principles of Political Economy de John Stuart Mill.
Pujada dels monopòlis e concurréncia pura e perfiècha
En 1871, William Stanley Jevons introduch la nocion de coneissença perfiècha de condicions de l’ofèrta e de la demanda.
Francis Ysidro Edgeworth es lo primièr economista a definir de biais rigorós çò que pòt èsser una concurréncia perfiècha.
Per George Stigler, la longa lista de las condicions enonciadas pòt se reduire a doas: un nombre important de concurrents (ja enonciat per Augustin Cournot), e l’informacion perfiècha ja apercebuda par William Stanley Jevons. La particularitat d’Edgeworth benlèu s’encontra dins l’importànga que dona als contractes. John Bates Clark introduguèt en 1899 la nocion de mobilitat de las fonts e fin finala es Frank Knight que ne 1921 dins son obratge Risk Uncertainty and Profit enòncia las cinc condicions de la concurréncia pura e perfiècha que coneissèm uèi (atomicitat (pas cap d’actor es pas pri poderòs per contraròtlar los prètz), transparéncia, omogeneïtat, luira dintrada dins lo mrcat e liura circulacion dels factors). La concurréncia pura e perfiècha es un element central per que, dins la teoria neoclassica tal coma foguèt desvolopada per Léon Walras, Alfred Marshall, Vilfredo Pareto, l’economia pòsca permetre a cadun d’obténer una satisfaccion maximala.
Pasmens, aquestes autors rasonan dins l’encastre d’una economia estatiocinàrias. Cambian las causas amb l'introduccion per Joseph Schumpeter de la nocion d’innovacion que ven l’esséncai de la concurréncia en regim capitalista e se vei portaira del redobtable doble efièch que qualifie de « Destruccion creatritz ».
Pasmens, lo concèpte de concurréncia pura e perfiècha demora central en economia teorica :
Los sols a s’èsser alunhats de la teoria de la concurréncia pura e parfiècha son l’escòla austriaca e la teoria dels mercats contestables que ganha ara de terrenh e se fonda sus l'analisi del fenomèn de barralha podent far obstacle a la dintrada e/o la sortida d'una activitat.
Los analises microeconomics de la concurréncia
La concurréncia pura e parfiècha e l’equilibri general ont s’inserís son al centre del partiment entre economistas eterodòxes e ortodòxes. Delfavard destria dins lo domèni de la microeconomia doas grandas familhas:
Malgrat son idealisme, la concurréncia pura e perfiècha a un fòrt poder normatiu alara que la concurréncia imperfiècha es mai util pels agents dins lor vida veidenta: es estudiada especialament per branca de la microeconomia nomenada economia industriala.
La concurréncia pura e perfiècha d’inspiracion walrassiana
Lo modèl walrassian de concurréncia pura e perfiècha mòstra qu’existís al mens un ensems de prètz qui permet d’aténher l’optim dich de Pareto, es a dire un estat ont « se pòt pas melhorar lo ben èsser d’un individú sens damatjar aqueste d’un autre ». La demonstracion de l’existéncia d’aqueste equilibri general (o per parlar coma al sègle XVIII: del melhor dels monds economics possible) foguèt facha dins las annadas cinquanta per Kenneth Arrow, e Gérard Debreu apondent a las cinc condicions seguentas d’autras ipotèsis :
Las condicions
Un mercat de concurréncia pura e perfiècha es un mercat que complís 5 conditions :
La modelizacion matematica prepausada fonciona pas que dins l’encastre pausat cai dessús coma referéncia: Aqueste ven pro restrictiu e constituir una simplificacion de la realitat.
Per respondre a la question de la fixacion dels prètz, los neoclassics desvolopèron dins la teoria de l’equilibri general l’idèa d’una convergéncia progressiva dels prètz cap al prètz d’equilibri. Léon Walras introduch un mecanisme de palpejaments. Lo concèpte es diferent de la man invisibla d’Adam Smith, e sembla mai pròche de la nocion d’òrdre desvolopada per Malebranche.
Utilizacion
Se lo modèl de concurréncia perfiècha ocupa una plaça importanta dins l'estudi economic, aquò ten a:
Enonciat
A partir de las proprietats neoclassicas de la concurréncia, se mòstra que lo prètz en concurréncia perfiècha es egal al còst marginal : « (Cm) » e qu’a long tèrme, lo profièch economic es nul.
S’introduch per aquò l’ipotèsi suplementari que cada entrepresa a per objectiu de maximizar son profièch, « (Π) » ont « (Π) » es definit coma: la diferéncia entre la recèpta totala (o chifra d'afars) « RT = p.q » e lo còst total « CT ».
Cada entrepresa pòt jogar sus la quantitat producha « q » mas es « preneteira » del prètz de venda « p » donat pel mercat.
Matematicament, trobar lo maxim d’una foncion correspond a anullar la derivada de la foncion de profièch:
A l’equilibri, lo prètz es donc egal al còst marginal. De còrt e mejan tèrme, s’i a un sector economic beneficiari, ont « Π >0 », l'ipotèsi de transparéncia de l'informacion deu far qu’aquesta informacion es largament difusada. Segon l'ipotèsi de liura dintrada, aqueste profièchs van incitar:
L’ofèrta va aumentar. En consequéncia los prètz de venda van baissar e los profièchs de las entrepresas sus aqueste mercat va diminuir fins a s’anullar.
Limitas e criticas del modèl de concurréncia perfiècha
Seguent Herbert Simon e Friedrich Hayek los economistas rasonan uèi puslèu dins l’encastre dich « de la racionalitat limitada ».
Pels marxistas, la concurréncia pura e perfiècha es una « baugesa » (çò dich Marx) que l’objectiu es pas que justificar lo sistèma capitalista. Cal pas i cercar quicòm versemblença mas las idèas de la classa dominanta per assetar sa domination.
D’un biais general l’importança del modèl de la concuréncia pura e perfiècha sembla subrestimada pels non economistas que, coma en França, lo veson coma essent la quintesséncia de la teoria neoclassica. Daniel Cohen benlèu de biais rufe escrich « dins la ment de fòrça gents, la sciéncia economica se resumís per l’essencial a aqueste modèl. Mas, fa d’annadas que foguèt abandonat pels economistas dichs, encara, neoclassics ». Pasmens demora a la basa de l’ensenhament universitari de l’economie.
La concurréncia imperfiècha e l’economia industriala
La concurréncia imperfiècha designa totas las situacions ont las condicions de la concurréncia perfiècha son pas respectadas. Es aquesta de cada jorns, aquesta ont los agents pòdon desvolopar d’estrategias de biais a maximizar lors ganhs. Aquesta cap es l’objècte de recercas intensas. Las interaccions estrategicas entre agents son estudiadas per la teoria dels jòcs
Lo tablèu de Stackelberg
Un tablèu dich de Stackelberg recamp los diferents modèls de la concurréncia sus un mercat, segon la situacion dels crompaires e dels vendeires.
Las entrepresas e la concurrence
La concurréncia buta las entrepresas a adaptar de contunh lors produchs/servicis a las esperanças actualas e futuras de lors clients. Los buta a innovar e a cercar a reduire los còsts. La concurréncia essent mai sovent imperfiècha, los mèna a adoptar diferentas estrategias per se’n tirar del jòc. Mas las entrepreses so tanben de formas alternativas al mercat que remplaçan la concurréncia pel contracte o la ierarquiá coma lo mostrèron Ronald Coase e Oliver Williamson.
L’entrepresa estructura alternativa al mercat e a la concurréncia
Ronald Coase pausèt la question de saber perqué las firmas existisson. En efièch se la liura concurréncia foncionariá pertot, i auriá pas besonh d’entrepresas, luòc ont l’agent se somet al poder ierarquic de son superior. Per Ronald Coase lo recors a la firma s’explica que lo foncionament del mercat provòca de còsts de transaccion qu’una organizacion coma l’entrepresa permet de reduire. Perqué alara aver pas qu’una sola granda firma. Oliver Williamson dins son libre Las Institucions de l’economia, mòstra que la firma buta problèmas d’incitacion e de burocracia.
Estrategias de las entrepresas
L’existéncia d’una forma de concurréncia, quitament imperfiècha, crèa per las entrepresas, quina que siá lor talha, une situacion de competicion al vejaire de lors concurrentas que las incitan a una recerca de contunh d’una melhora eficacitat economica, de novelums de produchs capables de manténer o d’aumentar lors parts de mercat, e d’aumentar lor taux de marge.
Dins los sectors de cambiament tecnologic rapid, e donc d’obsolescéncia accelerada, la concuréncia pòt menar a de cambiaments rapids dins las parts de mercat de las entrepresas, e donc a una situacion instabla.
L’estrategia de las entrepresas consistís per diferents mejans, a se destriants dels concurrents e a s’alunhar de las condicions de concurréncia perfiècha:
Las politicas de la concurréncia
La politica de la concurréncia designa las accions per eliminar o del mens per restrénher los comportaments publics o privats visant a limitar la concurréncia. Per aqueste biais, cercan a favorizar la creisssença dins lo ben èsser dels ciutadans. Los EUA foguèron davancièrs dins aqueste domèni amb lo Sherman Act de 1890. Se en Allemanha de talas politicas foguèron realizadas a la fin de la segonda guèrra mondiala jol vam per exemple dels ordoliberals, cal esperar lo tractat de Roma de 1957 per que sián generalizadas al nivèl de l’Union europèa.
Quin « efficiency-mix » per las politicas de la concurréncia?
Per Brodley, es possible de destriar tres menas d’efficiéncia:
La combinason d’aquestas diferentas eficiéncais pòt menar per Michel Glais a tres tipes de politicas de la concurréncia:
L’escòla de Harvard
En realitat, existiguèt doas escòlas a Harvard que s’interessèron a la politica de la concurréncia: la Harvard School of Law al començament del sègle XX e la Harvard School of Government a l’entorn d’Edward Mason a partir de la fin de las annada 1930. Que que siá, es un pauc somari de los nomenar « de Harvard » que d’autras universitats tanben trabalhèron a aqueste subjècte sujet.
Al subjècte de la Harvard School of Law, de juristas coma Oliver Wendell Holmes, Louis Brandeis e Roscoe Pound que’n foguèt lo degan de 1915 a 1936, comprenguèron qu’al delà del domèni economic, lo daissatz-far constituissiá primièr una escomesa a lor concepcion de las leis e que menèt la Cort suprèma dels EUA a renegar la tradicion de las leis de Lord Coke per doas rasons.
L’ecòla de Chicago
Lo vejaire estructuralista d’Harvard foguèt contestat par l’escòla de Chicago que los autors màger son Bork, Richard Posner, George Stigler e Henry Demsetz. Tres idèas son avançadas
Per Michel Glais, « als uèis d’aquestes economistas lo principi de concurréncia representa la lei naturala e eficaça del foncionament de las societats organizadas ».
Organizacion e tèxtes fondators
Los EUA foguèron pionièrs en matèria de concurréncia amb l’adopcion a partir de julhet de 1890 del Sherman Act suivi en 1914, del Clayton Act e del Federal Trade Commission Act. Seguèron lo Robinson-Patman Act de 1936 sus la discriminacion pels prètz, e al nivèl del contraròtle de las concentracions, le Celler-Kefauver Act (1950) e lo Hart Scott-Rodina Act de 1976. Als EUA, doas autoritats son subretot encargadas de la concurréncia: la Federal Trade Commission e la division Antitrust du Department of Justice (DOJ). Aquesta darrièra a la diferéncia de çò que se passa en Euròpa pòt engatjar d’accions penalas. D’un biais general, las autoritats judiciàrias, son fòrça presentas tot lo long de la procedura. Mai, « las victimas de comportament anticoncurrencials pòdon engatjar una class action e la règla del « triple domatge » (treble damages) permet al planhent de recebre fins a tres còps lo montant del prejudici que patiguèt ».
Las grandas estapas
David Encoua e Roger Guesnerie destriana diferentas estapas:
A la seguida d'un rapòrt del MIT titulat Made in America: Regaining the Production Exige (1989) escrich entre autre per Dertouzos, Lester et Robert Solow, le National Cooperative Research and Production Act (NRCPA) de 1993 fasent seguida el National Cooperative Research Act (NCRA) de 1984, pausèt lo principi que los acòrdis de cooperacion en recerca e desvolopament deurián èsser evaluits en aplicant la règla de rason. Enfin, en 1997 las linhas directriças sul tractament de las operacions de concentracion foguèron assoplidas coma aquestas portant sus la proprietat intellectual.
Las politicas de la concurréncia dins l’Union europèa
L’Euròpa se dota amb lo tractat de Roma d’una politica de la concurréncia l’objectiu essent de « determinar de règlas de concurréncia permetent d’abotir a un mercat integrat, de biais independent de las règlas en vigor dins cada Estat membre, vigilant que lo drech comunautari cobrisca los drechs nacionals dels Estats membres. Lo tèxte d’aqueste tractat deu fòrça a Pierre Uri e a Hans von der Groeben que foguèt lo primièr comissari alemand encargat de la concurréncia. Per Jacques Rueff lo mercat institucionals de las comunautats europèas deuriá « acampar los partits que preocupan, avant tot la libertat de la persona e aquestes que, tot en refusant la constrenchas de las volontats individualas, volon, dins la reparticion, mens d’inegalitat e mai de justícia. Sul plan teoric donc la legislacion europèa de la concurréncia es fortament marcada pel vejaire estructuralista.
L’organizacion
En Euròpa, es la Direccion generala de la Concurréncia (DG Competition) dirigida pel commissari europèu competent qu’es encargada d’instruire los dossièrs. Las decisions de la commission europèa son susceptibles de venir al Tribunal o la Cort de justícia de l'Union europèa. La censura de diferentas decisions de la comission europèa pel tribunal de primièra instància en 2002 (afars Airtour - 6 de junh de 2002 -, Schneider Legrand - 22 d’octobre de 2002 -, e Tetra-Laval - 25 d’octobre de 2002) faguuèt l’objècte d'una dobla analisi.
Las decisions europèas s’aplican a d’entrepresas que lo sèti social es pas obligatòriament en Euròpa. Es atal que lo jutge comunautari lo 17 de setembre de 2007 validèt la decision de la Commission condamnant Microsoft per infraccion a las règlas de la concurréncia. Unes veson dins aqueste jutjament un manca presa en compte de l'innovacion e d'un cèrt biais, per eles una tròp granda presa en compte de la tèsis estructuralistas.
Las ententas e los cartèls
Tot partatge de mercat, tota fixacion de quòta de produccion, tota ententa sul prètz entre entrepresas son interdits en vertut de l’article 81 du Tractat de Roma. Son donc interditas las ententas orizontalas intervenent entre operators situits al mèsme estadi del procediment economic (cartèl) e tanben las ententas verticalas conclusas entre operators plaçats a d’estadis diferents del procediment economic.
En realitat unes acòrdis verticals van èssser evaluits a la lutz d’una « règla de rason », es a dire que se va estudiar se los avantatges economics seràn superiors o non als inconvenients.
Los abuses de posicion dominanta
L’article 82 del Tractat de Roma interdís pas las posicions dominantas, enebís sonque l’abús. Son considerats coma abusius:
Los servicis d’interès economics generals
L’article 86 del tractat de Roma assujetís las entreprisas publicas gerissent los servicis d'interès economics generals a las règlas de la concurréncia. Pasmens aqueste tèxte aguèt pas longtemps una simpla portada simbolica. La situacion cambièt quand los EUA dereglamentèron lo transpòrt aérian jos la precidéncia de Jimmy Carter e demantelèron en 1984 ATT que teniá lo monopòli de las telecomunicacions als EUA. Pauc a pauc, l'Euròpa vegèt l'interès de talas politicas e a son torn comencèt a introduire de concurréncia en fasent aplicar de tèxtes dins los sectors del transpòrt aerian e d’infrastructuras essencialas : camin de fèrre, linhas telephonicas e electricas entre autras.
Las concentracions
Lo contraròtle de las concentracions foguèt generalizat tardièrament dins lo drech de la CEE, que calguèt esperar l’adopcion en 1989 del reglament 4064/89 remplaçat en 2004 pel reglament 139/2004. Lo contraròtle de las concentracions ocupa ara una plaça importanta que los raprochaments d'entrepresas an mai sovent un caractèr comunautari. D'un biais general, se las interdiccions puras e simplas son raras, es sovent demandat a la entrepresas decomplit un nombre de condicions per garantir lo manten d’una conurréncia leiala. Per exemple a l’escasença la fusion Air France KLM en febrièr de 2004, las entrepresas deguèron cedir d’espacis aerians que se redusca pas la concurréncia sus unas destinacions.
La critica d’unes liberals
Per eles los mecanismes censats garantir la concurréncia:
Mai prigondament, de liberals, coma Pascal Salin, mòstran que las poloiticas de concurréncias son fondadas sus la teoria de la concurréncia pura e perfiècha, qu‘es d’esperela es incapabla de rendre compte dels mecanismes reals de l'economia. Atal, las politicas de la concurréncia cercavan non pas a far profiechar l'ensems dels actors economics d'una reala concurréncia, mas a forçar l'economia a se plegar a un encastre irrealiste. Dins aqueste vejaire critic, la sola nocion de concurréncia que rende compte dels mecanismes reals de l'economia seriá aquesta de la liura dintrada suls mercats: s’agís d'un vejaire dinamic. Al contrari, la teoria de la concurréncia pura e perfiècha nomena la concuréncia sonque la situacion ont los productors (coma los crompaires) son pro nombroses e donc pichon al respècte de la talha del mercat per aver pas cap de poder d’influenciar los prètz. Es la teoria atomistica, qu’es un vejaire estatic. Las reglamentacions que’n venon tanben se preocupèron de definir un mercat pertinent, per ne mesurar la talha, e determinar la part de mercat del productor es tròp importante serà considerada coma una posicion dominanta. Unes d’aquestes comportements del quita productor seràn alara qualificats d'abusius e sanccionats coma tals.
Abdalaziz ibn ‘Abd ar-Raḥman Āl Sa‘ūd
thumb|300px|Lo rei Abdalaziz ‘Abd al-‘Azīz ibn ‘Abd ar-Raḥman Āl Sa‘ūd sovent escaissat Ibn Saud (Riïad, 15 de genièr de 1876-Taïf, 9 de novembre de 1953) foguèt lo primièr rei fondator d'Arabia Saudita de 1932 a 1953. Sos filhs li succediguèron après sa mòrt: Saud de 1953 a 1964, Faiçal de 1964 a 1975, Khalid de 1975 a 1982, Fahd de 1982 a 2005, Abdallah de 2005 a 2015, Salman dempuèi 2015.
Concurréncia
Concurréncia e comèrci internacional
Los Estats pòdon tanben cercar a far emergir de « campions nacionals », contrariant de biais temprari o mai durabla la concurréncia internacionala.
Los dirigents politics pòdon decidir de realizar de barralhas doanièras e de reglamentacions per limitar la concurréncia dels produchs estrangièrs; unes Estats utilizan tanben de mejans desviats, coma la normalizacion, o la seguretat interdire de fach la dintrada de concurrents estrangièrs. En règla generala, los investiments dels nonresidents son contraròtlats de biais discrecionari e per la lei. Jògan lo mèsme ròtle las règlas d'accès a cèrtas professions, en matèria de servicis per exemple.
Los Estats assajan tanben de negociar pel melhor de lors interès las reglamentacions reconeguda al nivèl internacional, per exemple amb l'OMC, e en particular son Organ de reglament dels diferents.
Samoa Americana
Lo gentilici es samoan -a.
Geografia
La Samoa Americana es compausada de la partida orientala de las Illas Samoa emai de l'atòl mai al sud de las Illas Tokelau.
Équilly
Équilly es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Chapelle-Moulière
es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Magan
Magan es lo nom d'una region antica que sembla de correspondre au nòrd dau territòri actuau d'Oman. Durant lo periòde akkadian, èra mencionada coma una importanta region marchanda amb plusors pòrts fòrça actius dins lo comèrci de la fusta, dau coire e dei metaus preciós.
Ebersmunster
Ebersmünster en alemannisch (Ebersmunster en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Ebersmunster A situat en la plana de Alsace, a aperaquí quaranta quilomètres al sud de Estrasburg e una trentena de quilomètres al nòrd de Colmar.
Ebersmunster est située dans la plaine d'Alsace, à environ quarante kilomètres au sud de Strasbourg et une trentaine de kilomètres au nord de Colmar.
Istòria
Lo tèxt aicí-dessous es un resumit de la pagina Istòria del luòc aicí-dessus.
Al temps dels Celtes, l'isla de Noviento, formada dels braces del Ill, constituissi un luòc de culte en l'onor del dieu Teutatès, mai conegut jol nom de Toutatis. En lo moment de la colonizacion romaine, lo luòc #èsser dédié a Mercuri e a Diane. Lo luòc li caliá èsser d'importància doncas que Jules César i #far far un sacrifici a Mercuri après la siá victòria sus las germains. Lo temple o la glèisa aguèron rasat per Attila, e sonque qualques ermitas religiosas se #installar sus luòc. Cap a 675, lo abbé irlandais Déodat (lo futur sant Dié) fonda una comunitat de fraires sul domeni donat pel pòrti de Alsace Adalric, paire de santa Odile. Jols mérovingiens, lo monastèri de Ebrotheim ven un centre de christianisation de la Mejana Alsace. La familha de Ducs de Alsace fach de nombrosas donations a la abbaye de Ebersmunster. Aquelas possessions s'estendon en près de 80 pòbles la longitud de la Ill e del vignoble de Mülhausen a Erstein al Nòrd. Aqueles bens lor caliá permetre als fraires de vaquèr al prec, de far œuvre de évangélisation e de donar l'almòina als paures. Al continuament del synode de Aix-la-Capèla de 817, la comunitat de Ebersmunster adòpta la nòrma bénédictine al cors del.
La, lo abbaye a atacat. En 1525, pendent los guèrras de las Rustauds, la abbaye a ocupat e saquejada per un grop de paysans. La a fondat a Ebersmunster la congrégation bénédictine dicha de Estrasburg, en agropant los monastèris alsaciens de Altorf, de Ebersmunster e de Marmoutier, aital coma dels abbayes badoises. En la nuèch del 4 al 5 d'octòbre 1632, la glèisa, la abbaye e la vila de Ebersmunster an incendiat per las tropas suedesas del maréchal Gustaf Horn. Los fraires s'establisson dins l'Otèl de Ebersmunster'', bastit al al dedins del enceinte de Sélestat. Tòrnan a Ebersmunster après los tractats de Westphalie, aquel de Münster pel Alsace en 1648. La glèisa e lo monastèri son lentament reconstruits. Lo 15 de mai 1785, Jean-Baptiste-Joseph Gobel, avesque auxiliar de Bâle e futur avesque constitucional de París, dona dins la glèisa de Ebersmunster la benediccion episcopala a Jean-Jacques Lantz, avesque auxiliar d'Estrasburg.
Pendent la Revolucion francesa, los fraires an escampilhat e los bens venduts als enchères coma bens nacionales. La, la bibliotèca #que comportava 9025 volums es transportée fins a Estrasburg  a près de 5 péniches, las labors auràn destruit en luòc public. En 1829, lo abbaye, #qu'a servit a usatges desparièrs pendent la revolucion, a aquerit per las Fraires Marianistes #que i #installar una escòla normala e un noviciat. Dempuèi 1889, es lo banc d'una œuvre educativa de la Sœurs de St Joseph de Sant-Marc.
Al, Ebersmunster èra un ponch de peatge e de transbordement de las merças #qu'èran transportées per via fluviale sus la Ill dintre Mülhausen e Estrasburg. Las merças #que i transitavan èra del bòsc, de la palha, del foin del gravier, del sable, mas tanben del vin. Los bateliers lor caliá absòlvre un peatge en foncion de las merças transportées. Unas fes aquel peatge absolgut, lo pont que # la carrièra principala passava sus el, i aviá levat per permetre als vaissèls de contunhar lo sieu viatge.
Le texte ci-dessous est un résumé de la page Histoire du site ci-dessus.