cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johannes Kepler
Biografia
En 1615, la siá maire, qu'aviá d'aquel temps 68 ans, foguèt acusada de brueissariá. Kepler, persuadit de la siá innocéncia, se passèt sièis annadas a far la defensa pels tribunals e en escriure mantun plaidejar. Deguèt, dos còps, tornar en Württemberg. Se passèt una annada empresonada dins la tor de Güglingen amb fraisses per Kepler, vist qu'aviá escapat justet a las torturas. Fin finala, foguèt innocentada lo 28 de setembre de 1621. Pr'aquò afeblida per aquelas annadas duras de procèsses et d’empresonament, se moriguèt sièis meses pus tard.
Kepler defuntèt en 1630 a Ratisbona, a l’edat de 59 ans.
Lantriac
Lantriac (Lantriac en francés) es una comuna velaiosa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Marçay (Vinhana)
Marçay es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Istòria
Comme le reste de la France, Marçay accueille favorablement les avancées de la Révolution française. Elle plante ainsi son arbre de la liberté, symbole de la Révolution. Il devient le lieu de ralliement de toutes les fêtes et des principaux événements révolutionnaires, comme l’enrôlement des futurs soldats lors de la levée en masse.
Nòtas
<references group="N"/>
Gérard Depardieu
Gérard Depardieu (n. Gérard Xavier Marcel Depardieu en 1948) es un actor francés de cinèma. Es lo paire dels actors Guillaume Depardieu e Julie Depardieu (enfants d'Élisabeth Depardieu), de Roxanne Depardieu (1992, filha de Karine Sylla) e de Jean Depardieu (2006, filh de Hélène Bizot).
Filmografia
Actor en defòra de mencion particulara.
Autry-Issards
Autry-Issards es una comuna francofòna de Borbonés del departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Zhuangzi (libre)
Lo Zhuangzi (prononciacion chinesa: [ʈʂwɑ́ŋ tsɨ̀]; chinés: 莊子; Wade–Giles: Chuang-tzu) es una òbra religiosa e filosofica escricha a la fin del Periòde dels Reialmes Combatents. Lo libre relata d'istòrias destinadas a exemplificar l'idea de naturalesa (ziran) del savi taoïsta. Es nomenat del nom de son autor, "Mèstre Zhuang" (Zhuangzi). Lo Zhuangzi es un dels dos tèxtes fondadors del taoïsme, amb lo Laozi (Daodejing).
Genèsi del libre
Lo Zhuangzi foguèt escrich per Zhuang Zhou, subrenomenat 'Mèstre Zhuang' (en chinés: "Zhuangzi" 莊子).
La vida de l'autor es en partida coneguda. Nasquèt en - 369 dins l'Estat de Song e moriguèt probablament entre - 295 e -286. Se pensa que passèt una partida de sa vida dins l'Estat de Chu e dins l'Estat de Qi, a Linzi. Sa vida es tanben coneguda gràcias a Sima Qian. Dins lo seu monumental Recòrds del Grand Istorian, Sima Qian porgís una biografia de Zhuang Zhou que balha un fum de detalhs.
Es reconoscut, dempuèi al mens la dinastia Song qu'una partida del tèxte es pas l'òbra de Zhuang Zhou. Los sèt primièrs capítols son considerats sensa cap de dobte coma son òbra. Per los autres capítols, se pensa que foguèron retrabalhats o escriches per divèrses autors. Totun, totòm reconeis que los capítols tots foguèron escriches entre los sègles IV e II ab. Jèsus Crist.
Contengut del libre
Demest las istòrias mai celèbras, i a  Zhuang Zhou somia qu'es un parpalhòl ("Zhuāng Zhōu mèng dié" 莊周夢蝶). Dins aquest relat Zhuang Zhou s'imagina qu'es vengut un parpalhòl e medita subre l'illlusion e la natura de la causas. I a tanben La Mòrt de la molhèr de Zhuangzi ("Zhuāngzǐ qī sǐ" 莊子妻死) qu'es l'occasion de perpensar a la natura de la vida.
Es de notar que lo Zhuangzi conten tanben qualques capítols anticonfucianistas.
Referéncias
Pregadio, Fabrizio. ed. (2008). The Encyclopedia of Taoism. Routledge.
Zhuang Zi (1996 (3ª edición 2007)). Zhuang Zi: maestro Chuang Tsé. Traducción directa del chino de los 33 capítulos, introducción y notas a cargo de Iñaki Preciado Idoeta. Barcelona: Editorial Kairós.
Ziporyn, Brook (2009), Zhuangzi: The Essential Writings, Indianapolis: Hackett Publishing Company.
Marville (Mòsa)
Marville  es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carlipa
Carlipa, o Carlipac, (Carlipa en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son villa Carolipacho, villa Carlipagii, en 1220, Carlipacum en 1244. Segon Dauzat, lo nom vendriá benlèu d'un nom d'òme Carolus ambe un element escur.
Rèirevinhas
Rèirevinhas (Rèire-Vigno en nòrma mistralenca ; Reyrevignes en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Compèire
Compèire (Compeyre en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arsac (Bearn)
Heraudica
thumb|left|100pxL'escut d'Arsac que's blasona atau : de gules cargat d'un can corrent d'argent dab ua lua d'aur pausada dessus deu cap d'azur cargat de tres concas d'aur.
Radamant
vinheta|285x285px|[[Minos, Eac e Radamant, Litografia de 1829.]] Dins la mitologia grèga, Radamant (en grèc ancian Ῥαδάμανθυς / Rhadámanthus) es lo filh de Zèus e d'Euròpa (la filha d’Agenor filh de Poseïdon). Es conegut per sa vertut e sa justícia.
Arsac (Bearn)
Geografia
Arsac qu'ei ua vila septentrionau de Bearn pròcha de la termiera dab las Lanas.
Radamant
Mite
Nàis en Crèta amb sos fraires Minos e (segon los autors) Sarpedon. Una version minoritària, contada per Pausanias que l'atribuís a Cineton d'Esparta, fa de Radamant lo filh d'Efès, el meteis filh de Talos.
Flamarens
Flamarens (Flamarens en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Arsac (Bearn)
Arsac
Las fòrmas ancianas que son Arsac, en 1385, Arsac, en 1542, Arzac, en 1620, Arzac sus la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII, Arzacq-Arraziguet, despuish lo 7 de setembre 1845, data de la fusion dab Arrasiguet. La prononciacion locau qu'ei [ar'sak]. Totun, Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, que dobta de la prononciacion s e que supausa ua error.
Dauzat qu'explica lo nom dab lo sufixe -acum e un nom latin d'òme Arcius o Arsius, o un nom gallés Artius (de arto-, « ors »). Per un nom semblable deu Tarn [donc dab [-rz-], Negre, citat per Miquèu Grosclaude, que causeish lo nom latin Arisius. Miquèu Grosclaude que cita tanben l'ipotèsi de Pèire Bèc, justificada peu patronime bearnés Pédarazacq, un *Arrazacq contractat en Arzac. Miquèu Grosclaude que causeish meileu lo nom latin Arsius (o dilhèu Arisius).
Radamant
Mite
Es reputat per sa saviesa e sa sagacitat. Diodòr lo presenta amb Minos coma un eròis civilizator, regnant sus un vast territòri que ne dicta las leis:« Tengava jos sa dominacion de grandas illas e gaireben totas las còstas de l'Asia que s'èran donadas volontàriament a el sus la reputacion de sa probitat. »
Flamarens
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Radamant
Mite
D'entre aquestas leis, i aquesta qu'autoriza l'emplec de la fòrça per véncer un agressor mai tanben la lei del talion.
Flamarens
Toponimia
Las fòrmas ancianas son de Flamalingis, en 1097, Flamarenxs en 1289. La fin deu nom de Flamarens es lo sufixe germanic -ing(en) e lo radicau vieneré d'un nom germanic d'òme, *Fladmal o Flatamar, segon Dauzat, o Filemar(us), segon Negre.
Arsac (Bearn)
Arsac
L'alternància dens las atestacions d' Arsac e d' Arzac, dab lo prumèr per las mei ancianas, que pòt estar deguda a fantasias o embarràs d'escribas. Mès la seguida, mei que mei lo cas d'Arrasiguet, que hè pensar a variacions vertadèras deu nom deu lòc. En passant de la fòrma Arsac a Arzac, la shiulanta que s'aluènha, per l'aurelha, de la vibranta r, mès l'esfòç articulatòri qu'ei mei gran e ua varianta *Arrasac (qui explica dilhèu lo patronime Pédarazacq : Pèr d'Arrasac) qu'es de prononciacion mei agida. De mei, tota instabilitat dens la prononciacion d'un nom qu'ei de natura a provocar autas innovacions. Mès, com Miquèu Grosclaude a podut enregistrar la prononciacion [ar'sak] (?) a despieit de la fòrma oficiau [ar'zak], aquò qu'ei la pròva que s'ei mentavuda a totas las epòcas, donc d'un polimorfisme. Per l'etimologia, qu'es Arsac que cau explicar, non pas Arzac. Arisius qu'ei donc improbable e que cau causir enter los autes noms, shens excludir lo nom gallés Artios (que i a plan de noms celtics dens la toponimia gascona, donc dens los mèstes, mès, segur que n'i avè pas tant dens las classas popularas de l'epòca).
Arrasiguet
Miquèu Grosclaude qu'explica Arrasiguet [arrazi'get] ipoteticament com lo resultat deu mot arrasic dab lo sufixe -etum, mès sense excludir un rapòrt dab Arsac. Que seré donc un toponime ligat a la desbosigada.
Arrasiguet es pas mentavut sus la mapa de Cassini. Despuish las mapas deu sègle XIX, i a pas un cas de lòc nommat Arraziguet, nimei sus las listas de lòcs de la comuna. Qu'es aquí l'informacion essenciau : Arrasiguet existeish pas com lòc, sonque com nom d'ua comuna creada a la Revolucion, a l'interior de la parròpia d'Arsac e despuish com quartièr. Qu'es donc inutil de saber s'es motivat per ua desbosigada. Que calèva donar un nom a un ensemble de bòrdas e d'ostaus sense tradicion istorica (mès que probable volèvan pas depéner de la vila), que sembla senat de pensar qu'ua apellacion deu tipe « lo petit Arsac » s'impausè. Com lo nom deu caplòc trantalhava (popularament, pas oficiaument), énter Arsac, Arzac, Arrazac, etc, l'atraccion deu mot arrasic sus la varianta mei irregulara *Arrasac que joguè, dab un aspècte popularizant e dilhèu arridolent. De mei, Arrasiguet qu'avè l'avantatge de s'aluenhar foneticament e graficament deu nom de la comunautat que volèvan quitar, Arzacq (nom francés). Mès, qu'aurén podut causir *Arsaguet, *Arzaguet o *Arrasaguet. La fòrma de 1793 Raviguet qu'ei dus còps faussa : confusion énter -z- e -v-, puish Arr- qu'estó con•honut dab un a prostetic e corregit per purisme francimand.
Flamarens
Edifices religieux
A côté, la glèisa deu, elle aussi menacée, montre un clocher-mur pointu à deux arcades et ua tourelle ronde d'escalier.
Arsac (Bearn)
Istòria
Au cors deu son passatge per Bearn (qui èra alavetz la màger part deu son purmèr reiauma : Navarra) Loís II de Navarra e XIII de França que passè per Arsac. Arrasiguet que's juntè administrativament dab Arsac lo 7 de seteme de 1845,.
Chèzeneuve
Chèzeneuve es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Siltzheim
Silzheim en alemannisch (Siltzheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Limitrophe De la Moselle e en lo Bas-Rhin, lo vilatge de Siltzheim a situat a 6 km al sud de Sarreguemines sus la D919, e a 6 km al nòrd de Herbitzheim.
Limitrophe de la Moselle et dans le Bas-Rhin, le village de Siltzheim est situé à 6 km au sud de Sarreguemines sur la D919, et à 6 km au nord de Herbitzheim.
Istòria
Siltzheim Aperteniá al comtat de Sarrewerden.
Ratttachement A la França: Las demandas de rattachement a la França èran pas pas totjorn espontanèas. De nombroses abitants èran désorientés per çò qu'es de lo sieu futur. Desiravan demorar ligats als princes de Nassau,mas poder jouir de las libertats promesas per la legislacion francesa. L'informe del 29 de març de 1793 soslinhava que las municipalitats de Siltzheim, Oermingen,Butten,Ottwiller, Dehlingen,Eschwiller volián pas pas emetre la vœu de la siá reünion a la Republica. N'anautit-luòc,se #decidir alavetz de recobrir a la fòrça armada-un deslligament de 115 volontaris-per punir #çò que passavan per de audacieux contra-revolucionaris.Aquel serà lo cas a Herbitzheim, Keskastel,Butten,Oermingen e Siltzheim.
Aquel #èsser Nicolas François Blaux,cònsol de Sarreguemines #que #èsser l'autentic artesan del comtat de Saarwerden al Bas-Rhin. Lo 23 de novembre de 1793 la Convencion #ratificar la decision de erigir Neusaarwerden en district e d'incorporar al departament bas-rhinois los sièis costats nouvellement creats: Bouquenom,Nòu-Saarwerden,Harskirchen, Wolfskirchen,Drulingen e Diemeringen. L'organizacion del district incomba al deputat Philippe Rühl. Lo Bas-Rhin s'enriquís de 43 comunas e 18 000 abitants.
Siltzheim appartenait au comté de Sarrewerden.
Ratttachement à la France: Les demandes de rattachement à la France n'étaient pas toujours spontanées. De nombreux habitants étaient désorientés quant à leur avenir. Ils souhaitaient rester rattachés aux princes de Nassau,mais pouvoir jouir des libertés promises par la législation française. Le rapport du 29 mars 1793 signalait que les communes de Siltzheim, Oermingen,Butten,Ottwiller, Dehlingen,Eschwiller ne voulaient pas émettre le vœu de leur réunion à la République. En haut-lieu,on décida alors de recouvrir à la force armée-un détachement de 115 volontaires-pour punir ceux qui passaient pour d'audacieux contre-révolutionnaires.Ce sera le cas à Herbitzheim, Keskastel,Butten,Oermingen et Siltzheim.
Ce fut Nicolas François Blaux,maire de Sarreguemines qui fut le véritable artisan du comté de Saarwerden au Bas-Rhin. Le 23 novembre 1793 la Convention ratifia la décision d'ériger Neusaarwerden en district et d'incorporer au département bas-rhinois les six cantons nouvellement créés: Bouquenom,Neuf-Saarwerden,Harskirchen, Wolfskirchen,Drulingen et Diemeringen. L'organisation du district incomba au député Philippe Rühl. Le Bas-Rhin s'enrichit de 43 communes et 18 000 habitants.
Ceron
Lo Ceron es un riu d'Occitània que raja entre Roergue e Carcin. Es un afluent d'Avairon en riba esquèrra, doncas un sosafluent de Garona mejans Avairon, puèi Tarn.
Geografia
Coron a sa source dins lo departament d'Avairon, e dintra dins lo departament de Tarn. Se jeta dins l'Avairon (riu) en riba esquèrra a Milhars.
Idrografia
La linha del riu de l'aigavèrs (Ceron e afluents) es de 294 km. Lo Ceron constituís amb la restanca de Sant Girault (1986) una retenguda d'aiga importanta e capitala pel riu Avairon que li dona un debit regular tota l’an (subretot en periòde de secada)
Idrologia
Lo debit de Ceron foguèt observat sus un periode de 41 ans (1968-2008), a Milhars, localitat de confluéncia amb l'Avairon. La superfícia prisa en compte i es de o gaireben la totalitat de l'aigavèrs del riu.
Lo modul del riu a Milhars est de.
Lo Ceron presenta de fluctuacions sasonièras de debit pron marcadas, amb un periòde de nautas aigas d'ivèrn-prima portant lo debit mensual mejan a un nivèl situat entre 6,55 e, de genièr a abril inclusit. Al mes de mai, lo debit merma aviadament per arribar al periode de bassas aigas de julhet a octobre, amb d'una bassa du debit mejan mensual anant fins a en agost, çò que demòra encara consistent. Pasmens los cambis de debit pòdon èsser mai importants segon los ans e per de periodes mai corts.
Las aigadas pòdon èsser importantas, tant mai que l'aigavèrs es pron espandit.
Lo debit instantanèu maximal marcat a Milhars foguèt de le 4 febrièr 2003, alara que lo debit jornalièr maximal marca èra de  lo 14 de decembre de 1981. De talas aigadas serián doncas destinada a tornar dos còp per sègle es mejana.
Al total, Ceron es un riu pauc abondant plan inferior a la mejana del bacin de Garona
Chocolat
thumb|Barras de chocolat.
Lo chocolat (var. chicolat, chicolata ) es un aliment sucrat produch a partir de favas de cacau fermentadas. Es una mescla dins de proporcions cambiadissas, de pasta de cacau, de burre de cacau e de sucre. Aparegut en Mesoamerica onte la cultura dau cacauier es apareguda a la fin dau millenari II avC, foguèt descubèrt per lei conquistadors au sègle XVI e introduch en Euròpa. Costós, foguèt reservat a l'elèit de la societat fins a la Revolucion Industriala que permetèt d'industrializar e d'aumentar la produccion. Uei, lo chocolat es ansin un produch frequentament consumat en Euròpa Occidentala e en America dau Nòrd.
Leis originas mesoamericas
thumb|right|Representacion [[Civilizacion maia|maia d'una bevenda a basa de chocalat.]]
Abancourt (Nòrd)
Abancourt es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Chocolat
Leis originas mesoamericas
Origina dei seuvas umidas d'America dau Sud e Centrala, lo cacauier es utilizat dempuei lo periòde 1400-1100 avC per fabricar de bevendas fermentadas a partir dei favas. L'invencion de la bevenda chocolada presenta en Mesoamerica a l'arribada dei conquistadors es posteriora. En causa de son amarum, d'espècias e de vanilha i èran generalament apondudas. Lei rèstas d'una preparacion d'aqueu tipe foguèron descubèrts dins una tomba maia datada de 480-460 avC. D'autrei documents maias dau Periòde Classic mòstran un usatge dins la vida vidanta e durant de ceremònias religiosas.
En parallèl, lei favas de cacau foguèron utilizadas coma moneda dins la region, au mens a partir de 1000 avC. Segon leis endrechs e leis epòcas, permetián de crompar de bens ò de pagar seis impòsts. Se d'autrei produchs preciós tenguèron un ròtle similar coma lo tabat, de vèstits ò de pèiras preciosas, l'usatge de la fava de cacau se mantenguèt après l'arribada deis Espanhòus car l'existéncia d'un taus de cambi es atestada dins lei regions maias en 1576 (1,200 favas per un peso mexican ).
Dins l'espaci astèc, lo chocolat foguèt associat amb Xochiquetzal, divessa de la fertilitat. Dich xocoatl, la version astèca de la bevenda chocolada mesoamericana èra considerada coma un remèdi còntra lo lassitge. Lei favas de cacau èran tanben utilizadas per combatre la diarrèa e per preparar divèrsei plats. Ansin, una partida dau tribut fixat per leis Astècs ai pòbles vassaus de son empèri èra de pagar en favas de cacau.
La descubèrta per leis Europèus
Lei bevendas chocoladas mesoamericanas foguèron descubèrtas per la quatrena expedicion de Colomb en 1502. Pauc a pauc, sa consumacion integrèt leis abituds dei colons espanhòus. En 1529, Hernán Cortés portèt de favas de cacau en Euròpa. Après quauquei modificacions coma lo remplaçament dei pebrons e deis espècias utilizadas en America per lo sucre, lo mèu e la vanilha, lo beure conoguèt una certana popularitat a la cort d'Espanha. Au sègle XVII, èra presat per l'aristocracia e lo clergat e un comèrci de favas existiá entre lei colonias americanas e lei diferents territòris espanhòus d'Euròpa.
Durant lo sègle XVII, lei bevendas chocoladas se difusèron dins d'autrei país europèus. En Anglatèrra, la premiera chocolatariá foguèt creada en 1657. En França, lo maridatge entre Loís XIV (1643-1715) e Maria Teresa d'Àustria aguèt un ròtle decisiu dins lor difusion a la cort de Versalhas. Pasmens, son còst demorava aut e per contentar la demanda, de plantacions de cacauiers foguèron creadas en America.
L'aparicion dau chocolat modèrne
Fins au sègle XIX, lei bevendas chocoladas restèron lo mòde de consumacion principau dau chocolat. Pasmens, a partir deis ans 1700, divèrsei descubèrtas e progrès tecnologics permetèron de desvolopar de formas solidas a l'origina dau chocolat actuau. D'efiech, au començament dau sègle XVIII, de molins mecanics serviguèron per extraire lo burre de cacau, çò que facilitèt la fabricacion d'un chocolat dur.
Amb la Revolucion Industriala, de maquinas especialas foguèron concebudas per trabalhar lei favas. En 1780, Joseph Storrs Fry inaugurèt una manufactura de pasta de chocolat. Son produch èra destinat ai farmacias e ai drogariás de Bristol. 15 ans pus tard, son fiu, Joseph Storrs II Fry aguèt l'idèa d'utilizar la poissança de la vapor per trissar lei favas e aumentar fòrça la produccion. Aquò li permetèt de produrre de quantitats importantas de chocolat que son usatge se difusèt vèrs la confisariá e la pastissariá.
Lo desvolopament de l'industria chocolatiera
thumb|250px|Publicitat en [[provençau datant deis ans 1930.]]
Durant lo rèsta dau sègle XIX, la mecanizacion dei procès de produccion entraïnèt una demenicion regulara dau còst dau chocolat. Sa consumacion se desvolopèt donc dins de sectors novèus de la societat e una certana concurréncia s'instaurèt entre lei companhiás productritz. Certanei chocolatariás adoptèron donc de metòdes novèus per promòure sei produchs coma la publicitat. En parallèl, de recèrcas aguèron luòc per prepausar de melhoraments coma leis invencions dau chocolat amb d'avelanas en 1830 per Charles-Amédée Kohler (1790-1874), dau concèpte de plaqueta de chocolat en 1836 per Antoine Brutus Menier (1794-1853), dau chocolat amb de lach en 1876 per Daniel Peter (1836-1919) ò dau conchatge en 1879 per Rudolf Lindt (1855-1909). Enfin, lei premierei barras de chocolat apareguèron au començament deis ans 1900 e lo chocolat blanc pendent leis ans 1930.
Au nivèu industriau, lei chocolatariás soíssas dominèron fins a la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) gràcias a son avançada tecnologica e a divèrsei crompas dins lei país vesins. Aquò menèt a la formacion de grops poderós coma Lindt & Sprüngli (fondada en 1845 sota lo nom de Sprüngli) ò Nestlé (fondada en 1866). Pasmens, deguèron pauc a pauc faciar l'emergéncia d'entrepresas estatsunidencas coma Hershey's (fondada en 1894), Mars (1911) ò Kraft Foods (1923).
Lo chocolat negre
Lo chocolat negre (tanben dich « chocolat fondent » ò « chocolat amar ») es lo chocolat stricto sensu. Es una mescla de cacau e de sucre que contèn au minimom 35 % de cacau. L'equilibri entre lei dos ingredients despend de l'amarum dau cacau utilizat. Per de pastissariás a basa de chocolat, s'utiliza generalament de chocolats contenent entre 52 % e 64 % de cacau. Per de degustacions, lo taus es sovent pus important amb de chocolats aguent 70 % a 85 % de cacau.
La definicion dau chocolat es fixada per un estandard internacionau definit per l'Organizacion dei Nacions Unidas per l'Alimentacion e l'Agricultura (FAO). Dich Standard for Chocolate and chocolate products, foguèt adoptat en 1981 e es regularament revisat. Se lo percentatge de cacau es inferior a 35 %, i a ges de tèrme legau definit per la reglementacion. Dins aqueu cas, lei companhiás productritz ò vendeiritz utilizan d'expressions coma « doçor amb chocolat » ò « produch a basa de cacau ».
Lo chocolat amb de lach
thumb|right|[[Fotografia de chocolat amb de lach.]]
Lo chocolat amb de lach es un chocolat obtengut après ajust de lach en pouvera ò de lach concentrat. A una color pus clara que lo chocolat negre e es pus sucrat e mens gras. Contèn generalament mens de 30 % de cacau amb de mininoms legaus fixats a 10 % ais Estats Units e a 25 % dins l'Union Europèa e en Soïssa.
Lo chocolat blanc
thumb|right|[[Fotografia de chocolat blanc.]]
Lo chocolat blanc es una preparacion de color blanc evòri a basa de burre de cacau addicionat de sucre, de lach e d'aròmas. Segon lei país, es pas totjorn considerat coma un chocolat car la reglementacion fixa sovent una quantitat minimala de matèria eissucha de cacau (contenguda dins la pasta de cacau) per beneficiar de l'apelacion « chocolat ». Òr, lo chocolat blanc contèn pas de matèria eissucha de cacau. Pasmens, aqueu tèrme es d'utilizacion frequenta e lei chocolatiers l'utilizan sovent per realizar de jòcs de contrasts amb lo chocolat negre e lo chocolat amb lach.
Autrei tipes de chocolat
En mai dei tres tipes principaus, existís d'autrei chocolats que son pus rars ò pus especifics. Lo chocolat de cubèrta es utilizat en pastissariá e en chocolatariá. Contèn au mens 32 % de burre de cacau, çò que li conferís una fluiditat pus importanta que leis autrei chocolats. Es sovent utilizat per realizar d'encaperatges fins. Dins un autre domeni, lo chocolat sensa sucre conoís un certan desvolopament dempuei leis ans 2000. Es fabricat per remplaçament de la sacaròsa per lo maltitol ò per supression complèta dau sucre.
Apellacions protegidas
En 1994, l'International Cocoa Organization definiguèt un ensemble de cacaus de remarca segon de critèris basats sus sa color ò seis aròmas. Aqueu sistèma permet de crear d'apellacions protegidas segon l'origina dau cacau utilizat. En Occitània, la basa d'aqueu mecanisme es principalament fixada per la lèi francesa que reconoís :
La produccion de cacau
thumb|right|[[Fotografia d'un cacauier amb de cabòças.]]
Lo cacau es produch a partir de la fava dau cacauier (Theobroma cacao), un aubre d'origina tropicala qu'es cultivat dins lei regions caudas. Son fruch, dich cabòça, es normalament recoltat dos còps per an entre genier e abriu e entre setembre e octòbre. Pasmens, sa cultura es relativament complèxa e n'existís tres varietats : En mejana, un cacauier produtz un quarantenau de cabòças cada an, çò que representa la matèria premiera per fabricar un vintenau de tauletas de 100 g a 70 % de cacau.
La preparacion dei favas
thumb|right|[[Fotografia de favas de cacau après fermentacion e secatge.]]
La preparacion dei favas necessita tres etapas diferentas qu'an normalament luòc dins la plantacion (ò a proximitat). La premiera comença après la recòlta e consistís a fendre lei cabòças amb una macheta. Lei favas son rapidament extrachas e plaçadas dins de caissas cubèrtas per de fuelhas de bananier. Es tanben possible d'utilizar de panier ò de formar de molons de favas. La temperatura dèu demorar entre 40 e 50 °C durant una setmana e lei favas son regularament mescladas.
Aquelei condicions permèton lo debanament de tres reaccions de fermentacion destinadas a eliminar lei rèstas de popa, a redurre l'amarum e a solubilizar de matèrias grassas. La premiera fermentacion es de tipe alcoòlic e es l'òbra de bacterias anaeròbias que transforman la popa dei cabòças, acida e sucrada, en etanòl. La segonda fermentacion dura generalament dos jorns e permet la transformacion de l'etanòl en acid lactic. Aquela etapa favoriza la conservacion dau cacau. Puei, vèn la fermentacion acetica qu'es realizada per de bacterias atacant lei jus que s'escolan. Permet de tuar lo gèrme de la fava e de solubilizar lei compausats dau jaç de lipids situats a l'entorn de la fasa idrosolubla. Aquò activa de reaccions enzimaticas que menan a la sintèsi de precursors d'aròmas.
Durant aqueu procès, la color dei favas, inicialament blanca ò violeta, evoluciona vèrs lo roge porpre ò lo brun chocolat. Subisson alora una operacion de secatge que permet de redurre son taus d'umiditat de 60 % a 7 %. Per aquò, es possible d'utilizar lo raionament solar ò de plaçar lei favas dins de secadors durant 15 jorns. Pendent aquela operacion, son regularament mescladas per assegurar un secatge omogenèu. D'efiech, lo secatge es una etapa importanta per la formacion e lo desvolopament deis aròmas. Puei, a la fin d'aqueu tractament, lei favas pòdon èsser transportadas vèrs una chocolatariá.
La transformacion dei favas
thumb|right|[[Fotografia d'una maquina de torrefaccion en 1886.]]
La premiera etapa de transformacion dei favas es una torrefaccion que permet d'aumentar leis aròmas e de demenir lo taus d'umiditat de 7 % a 2 %. Per aquò, lei favas son netetjadas avans de subir una cuecha de 40 mn a 140 °C. Puei, son trissadas gròssament per separar lei diferentei partidas de la fava. Lei grans de cacau son recuperats per una segonda operacion de trissatge, realizada a una temperatura compresa entre 50 e 60 °C. La pouvera obtenguda es malaxada per obtenir la « pasta de cacau » (ò « massa de cacau »).
La pasta es caufada entre 100 e 110 °C per formar un liquid qu'es dich « liquor de cacau ». Per pression dins un trissaire idraulic, lo burre de cacau es extrach. La maquina permet d'afinar lo trissatge. Pasmens, demòran de residüs solids que son generalament gardats per fabricar de cacau en pouvera.
Lo conchatge
Lo chocolat tradicionau es fabricat a partir de la mescla de burre de cacau, de cacau solid e de sucre. Per produrre de chocolat amb de lach, es tanben necessari d'apondre de lach en pouvera ò cencentrat. Per fabricar de chocolat blanc, leis ingredients son lo burre de cacau, lo lach e lo sucre.
Dins la màger part dei chocolats, son tanben ajustats d'espècias e de vanilha per melhorar lo gòst. Dins mai d'un país, es tanben possible d'integrar una « matèria grassa vegetala » per demenir la quantitat de burre de cacau. La rason d'aquela chausida es sovent economica car lei matèrias utilizadas son ben mens costosas (òli de pauma, burre de karité, nuclèus de manga...). Aquela practica es sovent reglementada per leis autoritats e, en reaccion, plusors productors de chocolat an creat de labèls « 100 % cacau » per defendre la produccion tradicionala.
Après la chausida deis ingredients, lo conchatge es una operacion de caufatge dins un mesclaire. Dura generalament 12 h e se debana a una temperatura de 70 °C. Permet d'aumentar leis aròmes, l'onctuositat e l'omogeneïtat dau chocolat. Per facilitar aqueu procès, un emulsionant, generalament la lecitina de sòja, es apondut au chocolat.
Lo temperatge
thumb|right|Mesura de la [[temperatura d'un chocolat en cors de fabricacion.]]
Lo burre de cacau es constituït de cinc moleculas principalas e pòu prendre sièis formas cristallinas diferentas. L'objectiu dau temperatge es de favorizar la formacion de la fasa β qu'es la pus establa. Dins l'industria, lo chocolat es caufat au dessüs de son ponch de fusion situat vèrs 36 °C. La temperatura despend de sa natura e varia de 40 °C per lo chocolat blanc a 55 °C per lo chocolat negre. Un premier refrejament a luòc fins a 28 °C. Es seguit d'un caufatge pus limitat fins a 32 °C e d'un segond refrejament, rapid, fins a 20 °C.
Dins l'artesanat, existís d'autrei metòdes de temperatge :
Lo motlatge
Per obtenir la forma ò lo motiu esperat, lo chocolat es vuejat dins de mòtles. Durant aqueu procès, es possible d'ajustar d'ingredient suplementaris coma d'avelanas. Puei, lo chocolat es refrigerat. Sa fabricacion es alora acabada. Lei motlages existents son fòrça variats. Lei pus frequents son la plaqueta e la barra de chocolat que son aisats de metre en òbra dins l'industria. Dins aquò, de motlatges fòrça complèxs son possibles dins l'artesanat. Enfin, se fau nòtar lo mantenement de mòdes de consumacion liquid dau chocolat coma lo chocolat caud.
L'estocatge e la degustacion
La temperatura ideala de degustacion dau chocolat es d'environ 20 °C. Es un produch que supòrta pauc lei variacions de temperatura car pòdon entraïnar sa fonda ò son blanquiment (causat per l'acumulacion de sucre ò de burre de cacau a la superficia). Dins certanei cas, la preséncia d'odors pòu egalement modificar lo gòst car lo chocolat contèn una quantitat importanta de matèrias grassas. Ansin, es necessari de lo conservar dins un endrech freg (entre 16 e 19 °C) a l'escart deis odors e amb un taus d'umiditat de 65 %.
Consumacion
La consumacion mondiala de chocolat es pas totjorn simpla de calcular car la produccion es pas sistematicament coneguda d'un biais precís. Dins certanei país, s'utiliza donc puslèu la consumacion de cacau mai aquela grandor es tanben pauc precisa car lo taus de cacau dins lo chocolat varia fòrça. D'un biais generau, la consumacion es pus fòrta en Euròpa amb 1,99 kg/ab/an (mai que mai dins lei país dau Nòrd e deis Aups) e en America dau Nòrd (1,30 kg/ab/an) que dins lo rèsta dau mond (120 g/ab/an en Asia e 140 g/ab/a en Africa).
Produccion
Lo sector de la produccion de chocolat conoís una creissença fòrta gràcias au desvolopament dei país d'Asia. En 2019, la chifra d'afaires de l'ensemble dei filieras anant de la produccion de cacau a la venda de produchs chocolatiers èra estimada a 130 miliards de dolars. Lei productors principaus de cacau èran Còsta d'Evòri (39 % de la produccion mondiala en 2017), Ghana (19 %), Indonesia (13 %), Nigèria (6,3 %) e Cameron (5 %). La transformacion a luòc principalament en America dau Nòrd e en Euròpa car lei quatre país majors de produccion de chocolat son leis Estats Units, Alemanha, Soïssa e Belgica. L'industria chocolatiera modèrna es dominada per de companhiás agroalimentàrias multinacionalas coma Mars, Ferrero ò Nestlé mai d'entrepresas pus pichonas pòdon subreviure gràcias a de posicions ben establidas sus de mercats nacionaus. Per exemple, en Occitània, es lo cas de la marca Valrhona, que son sèti sociau es installat a Tenh, que produtz de chocolats de qualitat.
La produccion de cacau es una activitat qu'es istoricament tocada per de criticas e de controvèrsias. D'efiech, necessita una man d'òbra nombrosa que foguèt lòngtemps recrutada gràcias a l'esclavatge ò au trabalh fòrçat. Uei, es sovent constituïda de trabalhaires paures e la preséncia d'enfants i es pas rara. Lo còst environamentau de la produccion es tanben important car lei cacauiers demandan de quantitats importantas d'aiga. Lei plantacions son donc sovent installadas dins de regions tropicalas ò eqüatorialas, çò que favoriza la destruccion dei seuvas umidas. Divèrsei projèctes assaian de melhorar aquela situacion coma lo protocòli Harkin-Engel signat en 2001 per enebir lo trabalh deis enfants. Lei país productors son tanben a s'organizar per mantenir lei pretz coma o mòstra l'iniciativa de Ghana e de Còsta d'Evòri en 2020-2021 per mantenir una pretz de venda d'au mens 2,600 $/t. Pasmens, dins lei fachs, lei progrès son fòrça lents e l'aumentacion de la demanda mondiala risca d'agravar lei problemas existents.
Efiechs sus la santat umana
Lo chocolat contèn de quantitats importantas de substàncias quimicas antioxidantas coma de polifenòus qu'aurián d'efiechs positius sus lo sistèma circulatòria e permetrián de limitar lo risc d'aparicion de cancèrs ò de malautiás inflamatòrias, cardiovascularas e neurodegenerativas. Manjar regularament de quantitats moderadas de chocolat pòu donc aver d'efiechs positius sus la santat umana.
Efiechs sus la santat animala
Lo chocolat es un poison per mai d'un animau, compres d'espècias coma lei cans, lei gats, lei cavaus ò lei papagais. D'efiech, la teobromina, contenguda dins lo cacau, entraïna una estimulacion tròp importanta de lor sistèma nerviós e la substància es pas eliminada rapidament per l'organisme. Per exemple, 150 g de chocolat son susceptibles de tuar un can de talha pichona. La teobromina pòu demorar 20 h dins son sang e causar de convulsions, un infarctus e d'emorragias intèrnas. L'absorpcion d'una importanta quantitat de chocolat es donc una situacion d'urgéncia veterinària que necessita l'administracion d'un vomitiu e de substàncias capablas de limitar l'absorpcion de la teobromina.
Tarja Halonen
Tarja Kaarina Halonen (n. 1943) avocata e politiciana, es la presidenta actuala de Finlàndia.
Amions
Amions es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Aranc
Aranc en arpitan ( Aranc en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Sent Joan lo Comdau
Sent Joan lo Comdau (Saint-Jean-le-Comtal en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Joan qu'es la fòrma occitana de Johannes, nom de Sent Joan Baptista e de Sent Joan l'Evangelista. Lo Baptista qu'èra lo Sent Joan mei onorat a l'Edat Mejana dens lo nom de las parròpias, ,. La mencion « Comdau » que s'explica benlèu per l'apertenéncia au comdat d'Astarac (casterania de Durban).
Abdèra
Sos abitants son los abderitas o los abderitans (abderitan, ano en grafia mistralenca ).
Ferrièras (Alèir)
Ferrièras o Farrièras (en francés Ferrières-sur-Sichon) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. los estatjants son los farrerauds.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Sants Abdon e Sennen
Los sants Abdon e Sennen (Abdo, Abdus e Sennes, Sennis, Zennen en mai d'un calendièr antic) son reconeguts sants per la Glèisa Catolica Romana, e lor fèsta es lo 30 de julhet.
Província de Benevent
La Província de Benevent (en italian provincia di Benevento) es una província de la region de Campània en Itàlia.
Athletic Club
L'Athletic Club, sonat de còps, e d'un biais incorrèct, Athletic Bilbao, fondat en 1898, es un club de fotbòl de la ciutat de Bilbao en País Basco que participa au campionat d'Espanha de fotbòl.
A la particularitat qu'es unenca dins l'Euròpa tota per un club professionau de far jogar dins son equip solament de jogaires que son naissuts au País Basco ò qu'an de rasigas bascasΥ ò que li son estats abalits esportivament.
Amb lo Real Madrid e lo FC Barcelona, fa partida dei tres clubs d'espòrts espanhòus que sa proprietat es de sei sòcis e que participèron cada annada despuei sa creacion au campionat de premiera division espanhòla sènsa jamai èstre relegat.
Son estadi San-Mamés, escais nomat la Catedrala pòu reçaupre 40 000 personas
Son camisòt es ralhat de rotge e blanc e sei bralhetas e caucetas son negras.
Alligny-en-Morvan
Alligny-en-Morvan es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Canton de Nai Davant
Lo canton de Nai Davant (Nay-Est en francés) qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, situada dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. 14 de las 15 comunas que son despuish 2015 dens lo canton de Vallées de l'Ousse et du Lagoin (burèu centralizator Pontac); sonque Nai (la partida de Nai enclusa dens lo canton, donc l'anciana comuna de Clarac) qu'ei dens lo canton d'Ouzom, Gave et Rives du Neez (noms francés). Totas las comunas que son despuish 2017 de la Comunautat de comunas deu País de Nai. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa orientau.
N.B. La superficie deu canton dens l'infobox qu'es aproximativa (la superficia de la partida de la comuna de Nai enclusa dens lo canton es pas coneishuda).
Istòria
A la Revolucion, que creèn lo canton de Nai. En 1801, que'u despartín en dus : lo canton de Nai a l'oèst e lo canton de Clarac a l'èst. Clarac qu'èra ua petita comuna e la comuna màger deu canton de Clarac qu'èra Coarrasa. Que hasón de Clarac un caplòc per duas rasons probablas : perqué podèvan hicar las institucions deus dus cantons en un sol lòc, Nai, e perqué la municipalitat de Nai desirava pas de deishar Coarrasa viéner ua vila concurrenta.
Civilizacion grècoromana
La civilizacion grecoromana designa un ensems de caracteristicas socialas, politicas, filosoficas, scientificas e culturalas desvelopadas pendent la Grècia antica e la Roma antica.
Canton de Nai Davant
Istòria
Per decret imperiau deu 11 de heurèr 1863, la comuna de Clarac qu'estó annexada a la de Nai; lo canton de Clarac que vienó canton de Nai Davant e lo de Nai canton de Nai Darrèr. .
Civilizacion grècoromana
Aquel tèrme fa mòstra de l'influéncia culturala que la Grècia antica difusèt sus la vila de Roma. Aquela darrièra l'assimila e a son torn transmet aquela cultura a l'ensems de son empèri, fins a influenciar fòrça los Reialmes mejancièrs.
Lo sincretisme entre ambedoas culturas ven del periòde de la Magna Grècia ont la colonizacion grèga de la peninsula italiana pòrta l'ellenizacion als pòbles preexistissents a la fondacion de Roma.
Defaka
Lo defaka es una lenga nigèrocongolesa parlada en Nigèria. La lenga es parlat per 200 personas, que lo nivèl de competéncia varia. Los defaka cambian de lenga per lo nkoroo, una lenga ijo vesina.
Localisacion
Lo defaka es parlat dins la zòna de govèrn local de Bonny de l'Estat de Rivers.
Lista dels presidents d'Islàndia
thumb|right|200px|Blason d'Islàndia Lo president es lo cap d'Estat d'Islàndia. Es elegit per un periòde de quatre ans per la populacion.
Dempuèi l'independéncia lo 17 de junh de 1944 fins ara, Islàndia a agut cinc presidents; lo primièr d'eles foguèt Sveinn Björnsson, elegit per l'Alþingi. Los successors foguèron elegits per sufragi universal.
Vaquí la lista dels presidents d'Islàndia dempuèi 1944.
Pargue Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha
Geografia
Situat sus los departaments de las Lanas e de la Gironda, dens las Lanas de Gasconha, lo Pargue Naturau Regionau s’esten de la Laca d'Arcaishon en País de Bug, au sud de la Lana Gran. Es traversat per las vaths de la Grana Leire e de la Petita Leire.
L'ostau deu pargue es situat a Belin.
Violot
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Singrist
Singrist en alemannisch (Singrist en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Sargé-sur-Braye
Sargé-sur-Braye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Geografia
La localité a banhat per la Braye, e la Grenne #que i confluisson abans de prosseguir cap al Loir jol sol nom de Braye. La vila fa partida del costat de Mondoubleau, a environat al nòrd per la vila de Cormenon, al sud per Savigny sus braye, a l'èst per Epuisay e a l'oèst per Sant Calava.
La localité est baignée par la Braye, et la Grenne qui y confluent avant de poursuivre vers le Loir sous le seul nom de Braye. La ville fait partie du canton de Mondoubleau, elle est entourée au nord par la ville de Cormenon, au sud par Savigny sur braye, à l'est par Epuisay et à l'ouest par Saint Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eac
Dins la mitologia grèga, Eac (en grèc ancian  Αἰακός / Aiakós) es lo filh de Zèus e de ninfa Egina. Es reire d'Aquiles e d'Ajax filh de Telamon. Se nomenan sos descendents los Eacids.
Rei dels Mirmidons
Jos la forma d'un agla, Zèus pòrta Egina dins los aires e la pausa sus l'illa d'Enona, nomenada dempuèi Egina. Es aquí qu'ela abandona Eac just après l'aver engendrat.
Avent grandit, patís de la solitud sus aquestas illa alara desèrta. Demanda al paire de la poblar. Zèus i consent e transforma en umans las formigas qui vivián sul tronc d'un casse sagrat. Atal nomenat pòble Mirmidons (mot format a partir del grèc ancian μύρμηξ / múrmêx significant « formiga »), qu'Eac ne ven lo rei. Una autre version d'aqueste mite es contada per Ovide dins las Metamorfòsis : per se venjar d'aquesta illa que pòrta lo nom d'una amanta de Zèus, Era  desencadena una epidèmia de pèsta e tua totes los abitants umains d'Egin. Eac prega son paire de tornar poblar l'illa. Que las formigas de l'illa foguèron pas tocadas per la pèsta, Zèus los transforma en un pòble, los Mirmidons.
Eac esposa alara Endeis que li dona dos filhs : Pelèu, lo paire d'Aquilles, e Telamon, lo paire d'Ajax. Eac es donc l'aujòl dels dos eròis de la guèrra de Tròia. De la Nereida Psamatèa, engendra tanben Focos.
Eròis civilizator
Eac es reputat per aver fortificat l'illa d'Egina. Segon Pindar, auriá tanben ajudat Apollon e Poseidon a elevar los barris de Tròia. Tres dragons enviats per Zèus assagèron lo pujar; sol aqueste que s'ataquèt a la bartida bastida per Éaque capitèt çò far. Es sus aqueste presagi qu'Apollon prediguèt que la ciutat poiriá pas càser sonque per aqueste luòc e jols còs d'un Eacid (descendent d'Eac).
Conegut per sa pietat e sa drechura, Eac es lo favorit dels dieus, que van fins a li demandar d'arbigar lor mancas. Pendent la granda secada incocada per Minos contra la Grècia, l'oracle de Dèlfes revèla que solas sas preguièras poirián salvar lo país.
Après sa mòrt, ven amb Minos e Radamant l'un dels tres jutges dels Infèrns, causit per sa saviesa e sa passion per la justícia (en efièch sos dos primièrs filh avent tuat o volgut tuar - accidentelament o volontàriament - Focos lor jove miègfraire, Eac los condamna a l'exili). Segon lo pseudo-Apollodòr, es aqueste que ne garda las claus.
Eac fasent l'objècte d'un culte eroíc sus l'illa d'Egina.
Boutancourt
Boutancourt es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villequiers
Villequiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Abbon
Sant Abbon de Fleury (nascut v. 940-945 a Orleans, mòrt lo 13 de novembre de 1004 a La Reula), monge benedictin reformator, abat de Fleury e un dels màgers savis de son temps. thumb|250px|Manuscrich medieval d'un obratge d'Abbon de Fleury
Bolon
thumb|Un bolon. thumb|Una colleccion de bolons Un bolon es un organ de montatge constituit d'una vitz amb filetatge uniforme e de tèrme plan (o tija filetada), e d'una escrova (e per cas d'una rondèla).
Un bolon crea un ligam complet, regde e desmontable, entre las pèças per ont passa sarrant l'una contra l'autra. De fach, los bolons agisson coma de ressòrts fòrça regdes que l'elasticitat permet de manténer lo sarratge de las pèça malgrat l'influéncia de factors exteriors coma las accions mecanicas, las vibracions o los cambiaments de temperatura. Una o mai rondèlas plaçadas de cada costat de las pèças permeton de repartir melhor l'esfòrç de compression, d'espandre lo mastatge eventual de las superfícias e/o de protegir lo substrat de desformacions non desiradas. Una escrova suplementària (contraecrova) pòt venir frenar l'assemblatge e evitar que se desclave. Lo nom de bolon integra per extension aqueles equipaments complementaris.
Lo bolon constituís un dispositiu d'assemblatge preconstrench. De fach, la traccion mecanica manten dins la tija provòca un fregadís qu'empacha la rotacion de la tèsta de la vitz e aquela de l'escrova al respècte de la pèça fixada. Alara la traccion desaparéis (aplatiment de la superfícia de contacte en +/- 15 min, fluatge en +/- 10 ans), l'assemblatge perís.
Mai d'un dispositius permeton d'evitar lo desclacatge de l'escrova, amb arrèst mecanic (rondèlas de rebatre, perçatge e passatge d'un fial en aviacion, clavetatge, escrova de dentelhs), o per efièch du sarratge coma las rondèlas frens ascladas e elasticas (« Grower » o « W »), ondejadas, encrenadas, per frenatge de la quita escrova (escrova Nylstop, de colareta); la tendéncia modèrna essent a l'empegatge per des adesius anaerobis, desmontables per caufatge o fòrça bruta.
Las caracteristicas de definicion d'un bolon
Exemple de designacion : Bolon CHc M8x1-50, 8.8 Zn
La capa e la matèria del boulon jogan un ròtle fòrça important a causa dels parelhs electroquimics en jòc.
Bolon d'uèlh
thumb|Un bolon d'uèlh. La tèsta de la vitz es un « talh » de clindre cròt, sòudat perpendicularament a l'axe general de la vitz, e l'escrova es sovent una escrova moletejada. Aquel tipe de bolon s'utiliza mai sovent per de montatges e desmontatges aviats e a la man, la tèsta de vitz essent simplament engatjada sur una candela.