cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istòria de Malàisia
L'union amb Sarawak
La darriera etapa procès de formacion de la Malàisia modèrna acomencèt en 1958 quand la colonia de Singapor obtenguèt la sieuna constitucion. Sostengut per Lee Kuan Yew, cap dau PAP que dominava la vida politica singaporesa, nasquèt lo projècte d'unir la Federacion de Malàisia a Singapor e ai colonias britanicas de Bornèo. D'efèct, lei preséncias fòrtas dei Chinés en Singapor e dei Malais en Bornèo permetián de mantenir l'equilibri demografic dau país e aquò èra de formar un ensems pron poderós per s'afirmar entre lei diferentei poissanças de la region. En despiech de l'ostilitat d'Indonesia que sostenguèt una guerilha en Sarawak, la federacion alargada foguèt ansin oficialament fondada en 1963 (Brunei ne'n faguèt pas partida). Pasmens, la coabitacion entre Abdul Rahman, defensor de la primautat malaia sus leis afaires de l'estat, e Lee Kuan Yew, defensor dei populacions non malaias, mau foncionèt. Aquò entraïnèt una crisi que s'acabèt en 1965 amb l'independéncia de Singapor que foguèt expulsada de la Federacion per Abdul Rahman.
Malàisia dempuei 2003
Mahatir Mohammed foguèt remplaçat per Abdullah Ahmad Badawi (2003-2009) puei per Najib Razak. La prioritat es totjorn donada au desvolopament economic amb l'objectiu d'agantar lo nivèu de vida dei país occidentaus dins lo corrent dau decenni 2020. Pasmens, dempuei 2007, es apareguda una contestacion intèrna revendicant una liberalizacion politica dau regime qu'es demorat autoritari. La respònsa donada per leis autoritats evoluciona entre repression e contentament fòrça parciau d'aquelei demandas.
Tipe 96
Lo carri Tipe 96 es un carri de combat principau chinés de tresena generacion desvolopat a partir dau carri Tipe 85. Intrèt en servici en 1997 au sen de l'armada chinesa en complement dau Tipe 99 que son còst es pus important. Foguèt adoptat per Bangladèsh, Sodan, Marròc, Paquistan, Sri Lanka e Birmania.
Lei Tipe 96 sodanés aurián participat a la Guèrra frontaliera Sodanesa ambé de resultats satisfasents còntra lei T-72 sud-sodanés.
Plasença deu Toish
Plasença de Toish o Plasença deu Toish (Plaisance-du-Touch en francés) es ua comuna gascoa administrada peu departament de dens la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Es ua anciana bastida traucada per l'arriu Toish.
Enter los sons lòcs toristics que compta dab la glèisa de Sant Bertomiu e sustot lo son parc zoologic (African Safari) qui hè la renomada de la ciutat.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Plasença deu Toish, un còp èra Plasença de Minhac, èra de la diocèsi civila de Tolosa, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Plasença èra deu canton de canton de Legavin.
Ne faites pas de concessions
Ne faites pas de concessions es une cançon dels Fabulous Trobadors :
Ne faites pas de concession (bis) Ne faites pas de concession J'en fais jamais, jamais, jamais J'ai renoncé à me limiter Mes désirs vont sortir Eclabousser le monde entier. Lancez-vous dans des discussions Faut tchatcher, faut charrer Faut toaster, faut raper Faut parler, faut chanter Pour que sorte la vérité ! N'écoutez pas les informations C'est des menteurs Des oiseaux de malheurs Ils sont tristes, fatalistes tout en "iste" Vous ferez seul votre bonheur. Construisez un beau camion Récupérez des matériaux Concevez une déco Mettez-y une sono Et balancez partout vos mots. Prenez la bonne direction C'est bien ici, pas à Paris Qu'il faut créer, circuler Inventer, innover et Repenser le monde entier. Cantadors per lo pais Cantadors per la ciutat Volèm que tot lo pais Rebuta la fatalitat ! C'est une très belle chanson C'est moi-même qui l'ai faite Elle est prête et je l'aime A entrer dans votre tête Et à vous poursuivre partout. I1 faut passer à l'action Descendez dans la rue Rejoignez le C.O.C.U. Et lancez des idées Que les autres peuvent rattraper.
Ayez encore plus d'ambition Ô cités qui m'écoutez Prenez en main votre destin Soyez géniales, originales Erigez-vous en capitales. La force est faite par l'union Unissez-vous, parlez-vous Concevez, projetez Imaginez, agissez Renoncez pas à vos idées ! Faites attention aux régressions Faut mettre à mal ce qui est provincial Fout mettre à bas les faux débats Surtout faut pas baisser les bras Devant tout leur blablabla. Jouez la différenciation Que les langues se délient Et que toutes elles colorient Comme l'arc en ciel la ville Babel Babylone sur Garonne. Donne nous quelques précisions Le français et l'anglais L'occitan, le catalan Sans oublier je les connais Les langues des immigrés... We are poor lonesome griots Of the south and of the west Avèm de cançons sul pòts Flying under the cuckoo'nest...
Saint-André-de-Messei
Saint-André-de-Messei es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat se situa sus l'ais Flers - La Ferté-Macé. L'oèst del territòri a ocupat pel bòsc de Messei.
Bujaraloz
Bujaraloz es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Saint-André-de-Messei
Geografia
La commune se situe sur l'axe Flers - La Ferté-Macé. L'ouest du territoire est occupé par le bois de Messei.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ronno
Ronno en arpitan (Ronno en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eftalitas
Los eftalitas son un pòble de huns blancs qu'installèron un reialme en Bactriana al sègle IV apC.
Origina
thumb|left|160px|Tamga dels eftalitas Coma per los autres grops de la regions que son sonats huns, l'origina e l'afiliacion etnica dels eftalitas es escura e discutida. Segon Göbl (1967), fan partida dels huns blancs. Argumenta que i aja quatre pòbles « huns » en Índia e dins lo mond iranian de l'Antiquitat tardiva, los chionitas, e tres grops de huns blancs, los alchons, los kidaritas e los eftalitas.
Lo nom d'aquest grop es atestat jos la forma ηβοδαλο- (ēbodalo-) en escritura grecobactriana. Lo nom aparéis dins los documents bactrians dins ηβοδαλαγγο τωγγο (ēbodalango tōngo) « la taxa eftalita » o dins lo plural ηβοδαλοχοηοοανο (ēbodaloxwēwano) « los senhors eftalitas » La lenga e son escritura èran aquelas dels sobeirans koshans.
Lo nom dels eftalitas es conegut dins fòrça lengas ancianas. Los chineses lo sonavan i-ta o ben i-tien (chinés ancian *iep-t'ien) e yen-tai-i-li-t'o (chinés ancian *yeptalitha) per los reis, en pèrsa mejan ēftāl, en arabi haiṭal, en grèc αβδελαι o εφθαλιται.
Istòria
A la fin del sègle IV, los koshanosassanidas perdèron lo poder en Bactriana e en Gandhara al profièch dels kidaritas. Aquestes se presentan coma de contunhaires del sobeirans locals. Las peças de moneda del rei Kidara pòrtan lo títol de kushanshah (rei koshan) pres als koshanosassanidas. Vèrs lo mitan del sègle V, los kidaritas patiguèron de l'arribada dels alchons que fondèron un reialme dins la regions. Prenguèron la region de Kabol als sassanidas, cacèron los kidaritas de Gandhara e dintrèron en Panjab e en Cashmir.
Al començament del sègle VI, lo reialme alchon se contractèt, per se limitar a Gandhara, mentre que Kabol èra dins las mans d'una autra dinastia « huna », los nezaks.
Après 467 e la reconquista de Balkh, la capitala de Bactriana, per los sassanidas, lo poder kidarita foguèt afeblit d'un biais irremediable. Los que ne'n profechèron foguèron los eftalitas.
Guèrras contra los sassanidas
thumb|left|Un cavalièr eftalita, representacion sus un bòl (vèrs 460-479) Los eftalitas apareisson al mitan del sègle V dins l'èst de l'Empèri sassanida. Yazdgird II deguèt los combatre en 442, mas poguèron prene Bactriana. En 466, s'apoderèron sens dobte de Transoxiana, una possession kidarita.
Dins las annadas 460-470, l'emperaire sassanida Peroz Ièr, filh de Yazdguird II, menèt tres guèrras contra los eftalitas. Perdèt la primièra, e fach presonièr, foguèt desliurat contra lo pagament d'un rescat. La segonda guèrra s'acabèt parièr, mas aquel còp, los eftalitas lo forcèron a conclure un tractate de patz. Desliurat, Peroz tornèt atacar los eftalitas e perdèt la vida a la guèrra.
Kavad, un dels filhs del rei mòrt, demandèt l'ajuda dels eftalitas per s'apoderar del tròn. Quand foguèt rei deguèt lor donar la region de Chaganiyan situada a l'oèst d'Hindu Kush e al nòrd d'Oxus. Deviá, de mai, pagar un tribut, qu'existiá encara jos Cosrau Ièr.
Espandiment al Nòrd
En 474, los eftalitas prenguèron Balkh als sassanidas. En 509 conquistèron Sogdiana e avencèron a l'èst dusqua lo bacin de Tarim que tenguèron dusqua l'arribada dels turks en 560.
Armanac Provençau
L'Armanac Provençau (nòrma classica; o Armana Prouvençau en grafia mistralenca originala), foguèt una revista publicada en provençau per lo Felibritge a partir de 1855. Los redactors ne foguèron Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu e Josèp Romanilha
Nòrma mistralenca
La nòrma mistralenca (normo mistralenco) es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Apareguèt en 1853 dins leis òbras de Josèp Romanilha, puei dins leis òbras de Frederic Mistral tre 1854. La nòrma mistralenca se basa sus d'usatges diglossics, sustot dins l'ortografia que consistís a notar l'occitan segon de convencions venent del Edat Mejana (lh) e dau francés (gn - ou). Encuei fa concurréncia a la nòrma classica.
La nòrma mistralenca se compausa de dos aspèctes:
Es l'escrivan Josèp Romanilha que fondèt aquela nòrma en 1853 dins La part dau Bòn Dieu <La part dóu Bon Diéu>. Puei l'escrivan Frederic Mistral l'illustrèt e la desvolopèt dins son òbra abondosa, tant en literatura coma en lexicografia, amb un diccionari monumentau, Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige>. Pasmens, avans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, cau precisar que Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846). Lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854 e, gràcias au succès de Mistral, l'espandiguèt a partir d'un nuclèu provençau dins l'ensems d'Occitània a la fin dau sègle XIX. Dempuei la segonda mitat dau sègle XX, la nòrma mistralenca a reculat davant la nòrma classica e uei se limita sustot au provençau generau e au niçard, en concurréncia amb la nòrma classica. Lo Felibritge, desenant, es partejat entre nòrma mistralenca (sustot en Provença) e nòrma classica.
Rumi
vinheta Jalal al-Din Rumi (en persan: جلال‌الدین رومی) nascut de Balkh (Afganistan) a 30 de setembre de 1207 e mòrt en Konya (Turquia) a 17 de decembre de 1273, foguet un poèta, filosòf e mistic islamic.
Nòrma mistralenca
Leis usatgiers de la grafia mistralenca son qualificats de mistralencs.
Rumi
Òbra
En mai dels 25 618 distics de Masnavi e los 40 000 vèrs de Diwan, Rumi compausèt pròche de 3 500 ghazals (òdas) 2 000 ruba'is (quatrins), 147 letras Maktûbât, un tractat en pròsa (Fîhi-mâ-fihî) e des collecions de presics (Madjâlis-e Sab'ah) e d'interpretacions dels sòmis (Khâbnâma).
Nòrma mistralenca
La nocion de grafia mistralenca a recebut de sinonims que son mens satisfasents:
L'aplicacion de la nòrma mistralenca en Bearn, e au gascon en generau, se sòna grafia febusiana. Foguèt lo trabalh de l'Escòla Gaston Fèbus a la fin dau sègle XIX. Son usatge a reculat fòrça dempuei la segonda mitat dau sègle XX, davant l'avançada de la nòrma classica.
La nòrma de l'escòla dau Pò, creada en 1971 dins lei Valadas Occitanas, deriva de la nòrma mistralenca mai n'es diferenta.
Comparason
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certanei mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca ( umble, <Oumèro> Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).
Bouconville-sur-Madt
Bouconville-sur-Madt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Borièja
Borièja (Bouriège en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Borièja
Las fòrmas ancianas son Sanctus Johannes de Boregia, en latin, en 1286, Boregia, en latin, en 1319, Borregia, en latin, en 1334, Le lieu de Barreguier, en 1369-1587, Borige, en 1503-1589, Boriège, en 1571, Bouriège, en 1594. Segon Dauzat, Borièja vendriá benlèu de *Borridia, explicable per un nom galloroman d'òme, *Borridius, inferit del nom gallés Borrus. Per Delamarre, *Bōrēdiā, d'un nom celtic *Bōrēdios, explicariá Borièja, « la propietat, las tèrras de *Bōrēdios »; lo nom *Bōrēdios es pas atestat, mès i a un nom de persona atestat, Boriedo (lo sens seriá *Bō-rēdo : « corsa en buòus » ?). Borièja a un diminutiu, Borijòla, i a un riu de Borijòla que passa près del vilatge del meteis nom e, benlèu pus interessant, un masatge nomenat Bourietch (grafia abat Sabarthès), Bouriech al sègle XVIII e sus la mapa IGN. Borièg ? Borieg ? sembla pas un derivat de Borijòla, mes puslèu de Borièja; se pòt pas anar pus luènh.
Sant Sarnin
Las fòrmas ancianas son Universitas de Sancto Saturnino, en 1319, Rector Sancti Saturnini, en 1347, Taillable de Sainct Sernin, en 1594, Saint Serny, en 1647, etc. Lo vilatge pòrta lo nom de l'avesque de Tolosa, Saturninus, martirizat en 257,.
.nadex
(acronim de North American Derivatives Exchange, "borsa nòrdamericana d'escambi de derivats", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa angloamericana Nadex. Es en servici dempuèi lo 2 de mai de 2015.
Efès
Efès (en turc: Efes ; en grec ancian : / Éphesos ; en latin : Ephesus ; en itit : 𒀀𒉺𒊭 / Apaša) es una de la mai ancianas e importantas citutats grègas d'Asia menora, la primièra d'Ionia.
Quitament se los rèstes sián situats gaireben a set quilomètres a l'interior de las tèrras, près de las vilas de Selçuk e Kuşadası dins l'Oèst de l'actuala Turquia, Efès èra dins l'Antiquitat, e encara a l'epòca bizantina, un dels pòrts mai actius de la mar Egèa; es situat près de la boca del grand fluvi anatolian Caïstros (ara Küçük Menderes).
L’Artemision, lo grand sanctuari dedicat a Artèmis, la divesa tutelària de la ciutat, qu’èra una de las Set Meravilhas del mond e que balhava a Efès fòrça de sa celebritat, èra tanben a l'origina situat sus la broa. Es l'òbra combinada dels sediments correjat pel Caïstros, dels cambiments climatics, e benlèu d'accidents sismics, qu’explica lo desplaçament progressiu de la còsta cap a l'Oèst, e l'ensablament subsequent dels pòrts de la vila, preludi de lor abandon. alt=Topographie historique d'Éphèse|vinheta|Topografia istorica d'Efès.
Situacion geografica
alt=Ensablement de l'embouchure du Caystre et déplacement progressif du port d'Éphèse depuis l'Antiquité jusqu'à l'époque ottomane.|vinheta|Ensablament de la boca del Caïstros e deslaçament del pòrt d'efès dempuèi l'Antiquitat fins a l'epòca otomana. En blau los pòrts (Tanben aquestes que son pas pus en activitat), en roge e gris l'espaci urbanizat (zònas) e lo barri (trach) ocupats o abandonats respectivament. Efès es situada sul litoral oèst de l'Asia Menora, la Turquia actuala, al còr d’Ionia, al nòrd es de l’illa de Samos ; ocupa lo fons d’una de las nombrosas baias de la còsta de l'Asia Menora, tancada al sud pel cap Trogilion o cap Mical, e s’acabant al nòrd peninsula d’Eritrèas. Se situa près de la boca del Caïstros, fluvi très encaissat dins una val enrodada Pels massisses montanhoses del Tmolos al nòrd, de Mesogèu al sud. A l’interior de las tèrras, la val del Caïstros constituís un via de comunicacion naturala. E diferentas depressions geologicas ofrisson de punts de passatges cap al rèire país. Fòrça rotas ligan Efès a sas vesinas Magnesia del Meandre, Claros e Sardes.
La vila d’Efès es plan marcada per aqueste relèu a l’encòp constrenhent e impausant amb d’alentorns plan accidentats, que s'organizan a l’entorn de tres puèges: lo màger es lo mont Panayır Dağ, l'antic Peion, o Cheiletôn pels Bizantins, e que figura sus de monedas efesianas, un puèg massís dominat per tres sucs que l'altitud varia entre 105 e. Pòt absorbar sens domatge las pluèjas mai violentas, a causa de sas crebassas e sos barrancs, que constitussion tanben un atot defensiu en cas de conflicte. Mas aquestas depressions geologicas son un obstacle quand s’agís de menar l’aiga fins al còr de la ciutat. Una val estrecha separa aqueste puèg d'una montanheta al sud, lo Bülbüldağ, l'antic Lepre Akte o Preion, que s'espandís près de quatre quilomètres cap a l'èst e l'oèst, e culmina a près de. Lo darrièr puèg, al nòrd del Peion, es aquesta d'Ayasoluk, l'Elibaton dels Bizantins, que lo nom ancian es desconegut; es de nautor modèsta, d’onchanta e set mètres, e sa largor de cinc cents mètres, provesissent un site defensiu de tria, malgrat l'abséncia de font.
Foguèt un pòrt important dins l'Antiquitat, - una descripcion d'Efès facha per Plini l'Ancian indica que « la mar aviá l'abitud de pujar fins al temple de Diana » - mas l'ensemble de la zona s'ensablèt pauc a pauc, e la vila se trapa ara a près de set quilomètres de la còsta egèa. En efièch, lo Caïstros desembocava a l'origina dins un gòlf que las broas tocavan los tres puèges d’Efès. Pendent lo periòde olocèn, lo nivèl de la mar s'auçava de mia de, çò qui limitava lo transpòrt dels sediments del Caïstros cap al larg; se pausavan dins la baia que colomava pauc a pauc. Al començament del primièr milenari AbC, lo nivèl de la mar èra encora dos mètres sota lo nivèl actuel, e la boca del Caïstros dins lo gòlf d'Efès èra alara situat a mai de de son luòc actual, a unes  al nòrd d'Ayasoluk. Pendent lo sègle VIII Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C, la còsta sud del gòlf d'Efès aviá avançat cap al tèrme nòrd de la val d'Arvalya, al nòrd del Bülbüldağ, per formar una baia pichona pròche del Panayır Dağ, davant lo luòc ocupat mai tard pel teatre. La limita nòrd d’aquesta baia èra constituida d'una estrecha peninsula, que poiriá èsser lo cap Tracheia mencionat per Estrabon dins sa localizacion del vialtge de Smyrna. A l’èst del cap se dobrissiá una autra baia, correspondent al pòrt de Koressos. Las doas baias foguèron colomadas a la fin de l'epòca ellenistica pels sediments correjats pel Caïstros, e tanben per dos rius secondaris, lo Selinus e lo Marnas, çò que menara lo restabliment de la vila sota Lisimac e l’adobament d'un pòrt novèl. Lo problèma contunhèt a se pausar tot lo long de l'istòria de la vila: ne resulta una migracion de las infrastructuras portuàrias cap a de sites a l'oèst, sempre mai alunhat del nuclèu urban primièr. La tèrras pauc a pauc ganhadas sus la mar venon paluns: pausèron donc un problèma de salubritat e demandava d’òbras d’assecament sens que serián pas utilizables.
La region d’Efès beneficia d’un climat agradable, de tipe mediterranèu, que, conjugat a las oportunitats ofèrtas pel relèu, presenta fòrça avantatges. Atal, a causa de sa fertilitat renovelada de contunh, la larga val del Caïstros es un luòc ideal per la cultura de las cerealas, e per l’elevatge dels cavals. Tanben, los nombroses plan qu’enròdan la ciutat son plan adaptats per l’elevatge ovin. Enfin, los puèges ofrisson lors penjals doces a la cultura dels arbres fruchièrs e dels olivièrs.
De la Preïstòria a l'epòca arcaïca
alt=Tétradrachme d'Éphèse|vinheta|Tetradracme de la ciutat d'Efès. Data : c. 380-370 AC. Nom de talhièr/vila: Ionia, Efès Descripcion cara: Abelha vista del dessús; granatina circulària perlada. Descripcion revèrs: davant de cèrvi a dreche, de genolh, virant lo cap a esquèrra; Dins lo camp a esquèrra, un palmièr. L'ocupacion de la region d'Efès ven del milenari V. Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C, coma lo mòstra diferentas descobèrtas arqueologicas (fragments de ceramica e d'obsidiana) fachas al sud de la Pòrta de Magnèsia. De sites del Neolitic foguèron identificats a Çukuriçi Höyük e a Arvalya Höyük. Lo primièr establiment uman important s’encontrava pasmens suls penjals nòrd-èst del puèg d'Ayasoluk: es datat per la preséncia de ceramica de la fin de l'edat del bronze. Al sègle XVI Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C, s'encontava uan basa d'epòca miceniana, que demora una tomba datada per la preséncia de ceramica de l'epòca Elladica Recent III A2 , e una paret de grands blòts rectangulars. S’identifica sovent lo site amb Apasa, la darrièra capitala del reialme d'Arzawa, mencionada dins las fonts ititas del règne de Mursili II : lo nom grèc Ephesos seriá la forma ellenizada d’aqueste toponim, mas l’ipotèsi demora controversiada.
La tradicion grèga atribuís la fondacion d'Efès a Androclos, un dels filhs del rei Codros. Coma aquesta dels autres establiments Ionians, la colonizacion d'Efès ven del sègle X. Lo site èra alara ocupada pels Lelèges e los Carians e los colons se confrontan al cult de la divesa maire Cibèla, culte alara dominant dins la majora partida de l’Anatolia. Per se conciliar las populacions autoctònas, los Grècs optèron per una politica de sincretisme en fusionant los cultes d’Artèmis e de Cibèla.
Lo primièr establiment fortificat se trapa a unes 1 200 mètres a l’oèst de l’Artemision, al pòrt de Koressos. Aqueste emplaçament primitiu es uèi situat sota lo sòl palundenc que remplacèt la laguna primièra. Aquesta aglomeracion d’origina sembla aver estat plan fortificada. Un còp la comunautat establida, la ciutat foguèt governada per de reis: la monarquia èra un mòde de govèrn espandit dins lo bacin mediterranèu. Entre lo sèger X e lo començament del VII Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C, la monarquia foguèt remplaçada per una oligarquia aristocratica, que a son torn foguèt remplaçada per de tirans. alt=Statère d'électrum du |esquèrra|vinheta|[[Estatèr d'electrum, Ionia, vèrs 600-580 AbC]] Vèrs 675, la ciutat venguèt dins las mans dels Cimmerians, un pòble scit venent de l’estèpa de l’Orient Mejan, que destrusís lo tot primièr altar dedicat a Artèmis, pendent la presa de la vila. Aquesta destruccion foguèt la conesquéncia de la resistança dels Efesians, que, amb laFrigia del rei Midas, foguèron un dels rares pòbles a s’opausar a aquesta conquista.
Es a aquesta epòca, a la mitat del sègle VII, qu'apareguèron las primièras monedas publicas e taxas. Amb lo vam de l'activitat portuària e comerciala, de las taxas portuàrias foguèron realizadas al començament del sègle VI. La ciutat s'enriquís sempre mai e, en 570, quand los Samians se dotèron d’un temple monumental, los Efesians podavan pas suportar de la poténcia e l’esplendor de lor ciutat siá passada. Decidiguèron donc de far bastir un temple mai grandiosa encara, e, per çò far, esitèron pas a far venir d’arquitèctes de Crète.
La ciutat ven a aquesta epòca un verai fogal cultural. Fòrça escòlas foguèron creadas: medecina, retorica, filosofia, etc. Aquesta profusion culturala faguèt d’Efès un centre intellectual e artistic de tria dins lo mond mediterranèu. Aquò se realiza per un agrandiment de la ciutat a l’èst, cap a l’Artémision. Aqueste espandiment es lo fach de la construccion fòrça bastits publics coma lo gimnás e l’estadi: aquestes èran en periferia de la ciutat, que lo còr èra ocupat per de demoranças. alt=Vases à figures rouges représentant le roi Crésus|vinheta|Lo rei lidian Cresus sul lenhièr, anfòra atic de figuras rojas pencha per Mison, vèrs 500-490 AbC., [[Lovre]] Vèrs 561, la vila passa jol contraròtle de la Lidia e de son rei Cresus. Finància la construccion des coloman pendent de l'edificacion del temple. Sota sa dominacion, los Efesians foguèron constrents d’abandonar lor establiment al Koressos e de s’establir a l’entorn de l’Artemision. Cresus volgava en efièch aflaquir lo potencial defensiu de la ciutat. Aqueste desplaçament resulta tanben de la necessitat vitala per la ciutat, menada a l’asfixia per l’aument rapid de sa populacion, de trobar d’espacis per se desvelopar.
A partir de 547, e après la desfacha de Cresus a la batalha de la Pteria (batalha de l'Alis), la ciutat passa jos la dominacion pèrsa: l’empèri pèrsa, en plen espandiment, absorbava progressivament los reialmes vesins. Lo reialme de Lidia, que s'espandissiá alara sus tota l'Asia Menora, faguèt pas excepcion. Efès, quitament se jòga un ròtle central en Asia Menora, èra d’un biais en marge dels afars lidians. Aquesta relativa independéncia politica la plaç a l’abris de las destruccions de la conquista. Vivent dins una relativa autonomia, la ciutat ne cercava pas a defendre lo reilame que dependava e per que èra pas afogat. Mai, los Pèrsas mostrèron pas cap de marca d’ostilitat al vejaire de gaireben totas las ciutats d’Ionia. En conformitat de la practica ancestrala dels sobeirans de l’Orient Mejan, los Pèrsas imposèron pas res a las ciutats novèlament conqueridas. Pas cap de culte oficial foguèt pas instaurat, la preséncia de l’ocupant se faguèt de biais discret, e cada ciutat conservava sas institucions. D’aquesta tutèla pèrsa e Efès, las fonts parlan fòrça pauc.
Front de las Fòrças Socialistas
Lo Front de las Fòrças Socialistas (en francés Front des Forces socialistes, FFS; en cabil Tirni Iɣallen Inemlayen) es un partit politic argerian basat sus la socialdemocracia e la laïcitat. Fondat en septembre de 1963 e presidit fins a 2009 per Hocine Aït Ahmed. Lo FFS es membre de l'Internacionala Socialista.
Efès
L'epòca classica
Efès sembla jogar un ròtle minim dins la revòlta de l'Ionia contra la tutèla Pèrsa, que provòca la primièra guèrra medica. La ciutat es partida integranta de l'union de las dotze ciutats creadas per Aristagoras de Milet, teorician de la liberacion de l'Ionia, mas demora en segond plan al resoècte de Milet, figura de proa de la revòlta e principala victima de la desfacha. Efès se bòrna a portar un sosten logistic als insurgents. Sas nautors son lo teatre d'un afrontament entre lo còrs expedicionari grèc menat pel fraire d'Aristagoras e aquestas del satrapa Artafèrn, qu’empòrta fin finala la victòria.
A la fin de la primièra guèrra medica, Efès gaireben levèt de la tutèla dels Pèrsas. La patz de Callias de 449 pasmens lo balha pas qu’una proteccion relativa contra lis Pèrsas, demorats a proximitat. Efès rejonh donc la liga de Delos, formada après lo conflicte jos l'egidi d'Atenas. Amb lo temps, e coma las autras ciutats, Efès ven mens una aliada qu'un contributor a tresaur de la Liga. S’encontra dins una situacion ambigúa, tiralhat entre una aleujança confortabla mas pesuga a Atenas, e una volontat ferotja, coma las autras ciutats d'Ionia, de gardar son independéncia.
Lo debanament del long periòde que va de la fin de las Guèrras medicas al començament de la guèrra de Peloponès es mal conegut, al subjècte d’Efès: tròp pauc d’inscripcions d’aquesta epòca demoran. D’un biais gaireben segur, Efès desaparéis de la scèna politica internacionala, e contunha son existéncia mejans sas activitats comercialas e religiosas. Sul plan interior, la ciutat es partejada entre los partisans d'Atenas, que meton en avant la relativa proteccion que beneficia la ciutat contra la menaça pèrsa latenta, e los partisans d’Esparta, que tròban en la ciutat lacedemoniana una valor refugi contra l’egeminia ateniana. Aquesta oposicion dels dos camps, que se trapa dins un grand nombre de ciutats de l’ensems mond grèc, animarà la vida politica d’Efès de la mitat del sègle V AbC fins a 335 gaireben.
Efès se plaça del costat d'Atenas al començament de la guèrra del Peloponnès mas, sus l'instigacion d'Alcibiad, se revòlta en 412, amb lo rèste de l'Ionia, contra la ciutat atica. L'aventura es de corta durada: l’Ionia es tornada a l’obesissança vèrs 411-410 per Atenas.
En 404, l’egemonia ateniana passèt e la liga de Delos es dissolguda; la ciutat d'Ionia tornan jos tutèla pèrsa. L’impopularitat d’Atenas es tan granda que lo partit proesparciata pren lo poder a Efès. Tampauc fa l'unanimitat e Atènas garda de partisans dins la ciutat. En 395, un capvirament proatenian se realiza alara que lo rei esparciata Agesilas II es de passatge a Efès dins l’encastre de sa campanha contra lo satrapa Tissafèrn. Alara que prepausava sos servicis per la restauracion de l’Artemision, victima d’un incendi Pendent de combats, de quitar subra la ciutat. La campanha d’Agesilas s’acaba pasmens per la liberacion de las ciutats d’Ionia de la tutèla pèrsa. alt=Tétradrachme de Memnon de Rhodes frappé à Éphèse|vinheta|Tetradracme batut per Efès jos Memnon de Ròdes, mostrant lo rei de Pèrsia arquièr tenent una lança Lo climat politic demora tendut fins a 371, ont la batalha de Leuctra acaba amb supremacia esparciata sul mond egèu. Egenmionia tebèa que seguís aguèt pauc d'impacte sul mond anatolian. Pasmens, Efès, membre de l'anfictiomia de Dèlfes, ven implicada dins la Tresena Guèrra sagrada.
Los Pèrsas, profièchan del desòrdre del mond grèc, torna prene l'Ionia. Lor novèla dominacion es similàaria a aquesta d’avant las Guèrras medicas: la sola mesura contrenhenta es la contribucion financièra exigida pel grand rei. Pel rèste, las activitats comercialas, religiosas e culturalas d’Efès sont atal pas perturbadas. Es en 350 que l’esculptor Escopas de Paros auriá decorat las colomnas de l’Artemision. Pasmens, Parmenion e Atal, de passatge en Ionia a la prima de 336 per preparar l’assalt de las tropas d’Alexandre sus l’Orient, son aculhits en liberators pels Efesians.
Alexandre lo Grand passa a son torn per l’Ionia l'an seguent; prepausa a la ciutat de participar a tornar bastir l’Artemision destruch en 356. Los Efesians refusan aqueste gèste genrós, arguissent qu'aparten pas a un dieu de bastir un temple per un autre dieu, e preferiguèron lançar una vasta campanha de recamp de fons sus l’ensemble de l’Ionia.
Efès èra demoradar a l’escart de la dominacion macedoniana realizada progressivament jos l’influéncia de Felip II a partir de la mitat del sègle IV. Jos tutèla macedoniana, contunha, coma lo rèste de l'Ionia, a viure en tota autonomia, fins a que l’empèri d’Alexandre esclate e que las garrolhas fratricidas per sa succession comencen.
L’epòca ellenistica
A l'epòca ellenistica, Efès ven un centre administratiu de tria. Jol contraròtle macedonian a la mòrt d’Alexandre, l’Ionia e l’Asia Menora en general passan en 301 jol contraròtle de Lisimac. Aqueste passament de poder se realiza a la seguida de la batalha d’Ipsos, ont Lisimac ganha sus Antigòn lo Bòrni. L'anciana ciutat tornèt èsser fondada per Lisimac. Es a Lisimac que la vila deu la construccion de son barri, encora visible uèi. Lo diadòc embelís, assanís e agrandís la ciutat en i transferissent los abitants de Colofon. Comptava alara unes 100 000 abitants. Son teatre podava aculhir 24 000 espectators.
Quand Lisimac pren las ciutats d’Ionia, de trapa fàcia a una coalicion formada pauc avant 315 la Liga Ioniana. Aquesta confederacion, que las estructuras son gaireben semblablas a aquesta de la liga de Delos, amassa l’ensems de las citats d’Ionia amb per objectiu d’associar lors economics e militars. Una reünion d’aquesta confederacion se ten Efès. Es a aquesta confederacion que buta subran en 284 una partida de l’Asia Menora rebèla, après l’execucion per Lisimac de son pròpre filh. La repression de la revòlta s’acaba per la reconquista brutala d’Efès.
Efès passa enseguida lo contraròtle dels Seleucids, una dinastia eissuida de Seleuc, un dels Diadòcs. Lo periòde dels diadòcs s’acaba gaireben al moment ont desparéis Lisimac. A l’escasença, lo mond ellenistic se trapa partejat entre las novèlas dinastias, creadas pels ancians generals d’Alexandre. Los Seleucids ocupan donc un reialme que s’espandís de la Mediterranèa a l’Indus. Pasmens, ocupan pas l’integralitat de l’Asia Menora, e Efès se trapa al centre dels conflictes d’influéncias e d’interés que se liuran los Seleucids a l’èst, los reis de Pergam al nòrd e los Lagids en Egipte. Atal, Ptolemèu de Milet, un filh del rei lagida Ptolemèu II, foguèt tuat a Efès en 260 o 259 per sos mercenaris pendent una revòlta.
L’Asia menora passa d’una man a una autra. Dominadas pels atalidas, las ciutats anatolianas prenon pauc a pauc lor independéncia. De tirans prenon alara lo poder. Aquestes son caçats per Antiòc II que dona lors libertats a totas las ciutats.
A la favor des guèrras de Siria, Efès intègra l’empèri maritim dels lagidas. En 197, es de nòu conquerida per Antiòc III, çò cala la reintégracion de l’Anatolia dins lo sen seleucida.
A la mort d’Eumèn II, Atal II pren lo cap del reialme de Pergam e contunha d’entretener de ligams estrechs amb Efès, ligams subretot economics e culturals. L’ingeréncia sempre mai granda de l’Empèri roman dins los afars orientals mena Atal III, qu’arriba al poder en 138, après son paire Atal II, de legar progressivament sos bens privats als romans. Aquestes prenguèron alara lo contraròtle progressiu del reialme pergamian, malgrat l’oposicion d’Eumèn III. La pòrta èra alara obèrta per l’integracion de l’Anatolia e d’Efès dins lo mond roman.
Organizacion politica
D’en primièr governada per una monaquia, la ciutat evoluís cap a un sistèmademocratic Pendent una transicion encara mal conegut. Lo poder reial se vei progressivament aflaquit pel desir de poder de las grandas familhas, que despereles deguèron se defendre fàcia aux velleïtat d’emancipacion de las massas populàrias. De tirans espelisson, coma Pitagoras vèrs 600.
Los conselhs prenon lo relais de la traniá que siá dins lo foncionament de la ciuta que dins l’organizacion de la vila. La bolè es l’organ de la ciutat que fa los decrets e assegura lo foncionament de la ciutat. Lo boleuterion, es a dire lo luòc ont ten sesilha lo conselh, se trapa benlèu a l'emplaçament l’odeon qu’uèi encara demora.
Lo pritanèu aculhís de ceremonias importantas, de banquets e de recepcions. Es subretot lo sètge del conselh dels pritanes, versemblablament al nombre de dos. En de fòrça raras escasença, un dels dos podava èsser eponime. La foncion es, a Efès, un eritatge de la foncion reiala ancestrala: es al pritanèu que se tracta dels afars d’Estat. A partir del sègle III Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C al mens, las decisions dels pritanes son somesas a la bolè.
Lo grammateus es un magistrat que las foncions son pròches dels cònsols màger actuals. Sa foncion sembla far doble emplec amb aquesta dels pritanes. De fach, los pritanes, Al cap de l’instància deliberativa, s’ocupan dels aspèctes reglamentaris e decisionals; lo grammateus, el, es garant de l’aplicacion e del contraròtle de la bona realizacion de las decisions. Beneficiant d'una aura d’excelléncia, es al cap de la polícia locala, mena de milícia urbana, que los Romans gardaràn l’usatge jol Naut Empèri. Lo quita nom de la foncion rebat benlèu las competéncias d'expression orala deu fa pròva lo titulari de la foncion.
Tot coma a Esparta, i a a Efès una gerosia, es a dire un conselh dels ancians governant la ciutat. Son recrutament es aristocratic; per tradicion, los membres fan sesilha a vida e de biais ereditari. Lor nom es consignat sus un registre, que permet de contrarotlar en permanéncia la composicion d’aqiuesta assemblada. A partir del començament de l'epòca ellenistica, veire avant, es victima de la concurréncia del recrutament popular de la bolè: desfacha de sas competéncias civilas, sas prerogativas merman progressivament al sanctuari, las decisions d’aqueste conselh son alara somesas a l’aprobacion de la bolè e del pòble: s’agís d’una instància de proposicion e non pas de decision. Ocupa pasmens una plaça importanta a Efès, dins la mesura ont servís de ligam entre lo sanctuari e la ciutat.
La gerosia possedís lo sieu gimnasiarc, es a dire lo magistrat encargat de la bona tenguda de las competicions se debanant dins l’encastre de las ceremonias religiosas. N’es lo mèsme, coma dins l'ensemble de las ciutats del mond grèc, la carga del gimnasi. Sa foncion pòt semblar a una liturgia, que ten a sa carga l’ensemble dels còsts necessaris al bon foncionament de l’edifici e de las activitats ligadas.
Se sap pas ont la gerosia fasiá sesilha, mas se sap que l’ensems de la vida civica de la ciutat s’articula a l’entorn d’un espaci central que constituís l’agora. Dins lo cas d’efès, Se dich « agora d’Estat ». A partir de l’epòca classica, pren una dimension comerciala, que confirma la mencion dins las fonts d’agoranòmas, ces a dire d'un magistrat encargar de manténer l’òrdre e de reprimir las fraudas. Es associat a d’autres magistrats encargats d'assegurar la seguretat de las carrièras e de far regnar l’òrdre public. Aquestes magistrats, que los noms son desconeguts, son jos la responsabilitat del grammateus.
Las doas autras titulaturas importantas e Efès son los Corètas e los ellenodics. Los primièrs donèron lor nom a una carrièra d’Efès, l’artèra màger que servís de referéncia per s’orientar suls plans de la vila. Conteniá a l'epòca las abitacions e tanben los luòcs de reünions d’aquesta confrairia. Los Corètas organizat en una mena d’òrdre social. Membres de la nauta societat, forman tanben un còrs d’armada poderós e robust que la ciutat sap utilizar. La defensa de la ciutat lor es especialament confiada. Atal un espaci lor es reservat dins lo domèni del sanctuari.
Los ellenodics son encargar de presidir los jòcs sacrats, d’i manténer l’òrdre e la disciplina. S’encargan tanben de la distribucion dels prèmis. Per aquò, fan un jurament e devon justificar detz meses de demorança dins l’ellenodicèu, lo bastit reservat a lor albergament, avant la tenguda de las Olimpiadas.
Las activitats culturalas
Los efesians agradan subretot lo « bèl ». Existís donc a Efès dos domènis artistics: l’art oratòri, e l’art « material ». S’i trapa un cèrt nombre d’especialistas de l’expression. Del vejaire artistic, i a mai sovent paricipan aquestes darrièrs dins diferents concors que ritman la vida de la ciutat. Dins aquestes darrièrs existisson doas menas de competicons. D’un costat, los concors gimnics, ont participan los atlètas – professioals o non – dins de competicions esportivas e atleticas, e de concors lirics, ont rivalizan d’especialistas de la paraula e del cant. Aquestes dos tipes de concors son sota la responsabilitrt dels Ellenodics.
Los concors lirics Se debanan dins lo teatre de la ciutat. Aqueste se trapa suls penjals del Panayir Dağ. L’ensemble dels concors se debanan a Efès, que siá d’Olimpia o d’Artemisia o d’autres concors que son los Efesia, los Romaia o los Balbillea (mai tardièr e fòra de nòstre encastre cronologic), comportavan los dos tipes de competicions. I a diferentas competicions liricas. Caduna ten del domèni de competéncia de diferents domènis de la lenga e del gèste. Atal, se vei de concors d’actors. Las fonts mencionan mai d’un còp de comedians, a vegada enfants, o de mimes. Aqueste darrièrs podavan se gropar en companhiá e anavan de concors en concors, e aquò, dins l’ensemble del mond grèc. Tanben, las inscripcions fan estat d’un grand nombre de pantomimes. alt=Portrait du poète Hipponax|vinheta|Retrach del poèta efesian Ipponax dins los Promptuarii Iconum Insigniorum de Guillaume Rouillé, sègle XV. Ipponax èra conegut coma difòrme. Aquestas espròvas, que lo debanament en granda partiada semblable a aquestes dels grands concors panellenics, s’i realizant de memorablas targas verbalas. Es possible que pendent afrontaments verbals que los poètas Callinos e Ipponax an podut desvolopar tot lor talent. Aqueste darrièr es un poèta satiric que foguèt expulsat d’Efès vèrs 540 per la volontat del tiran Atenagoras. Trapa alara refugi a Clazomènes ont contunha son òbra. Conegut per son fisic difòrme, èra la victima d'una trufariá dels esculptors Boupalos e Atenis, que lo caricaturavan. Sa grossieretat de pensada e de sentiment e sa vulgaritat, e tanben son manca flagrant de gost e sas referéncias permanentas a de sujèctes exclusivament locals l’empachèron d’obténer una quian que siá celebritat en Atica o endaòm mai dins lo mond grèc. Es considerat mai sovent coma l’inventor de la parodia – coma estil literari – e d’un mètre particular, scazon o choliamb. Aqueste tipe de talh metric, e lo ritme es una forma plan apropriada per l’estil burlesc dels poèmas d’Ipponax. Per mostrar l’ambiguïtat de la pensada del poèta i a son celèbre aforisme: « I a dos jorns ont la femna es un plaser: lo jorn ont se l’acasa, e lo jorn ont se l’aclapa ».
Los concors gimnics se debanaban dins l’estadi, que se trapa al nòrd de la ciutat. Tanben s’i debanavan l’ensems de las competicions esportivas.
Los atlètas constituissián una « casta » d’esperela. Coma los competitors lirics e literaris, lor victòria fa l’ufan de la ciutat e la renommada pels quita atlètas. Las victòrias son mai sovent inscrichas sus lors epitafs. Aqueste estatut particular s’aficha encora per la preséncia de mai d’un gimnasi dins la ciutat. Aqueste edifici es lo simbòl de l’educacion dins lo mond grèc. L’educacion fisica es indissociabla de l’educacion civica.
En mai dels poètas, que Callinos e Ipponax son los exemples mai coneguts, aqueste que s’enconta en fòça grand nombre a Efès son los sofistas qu’ocupan una plaça de tria dins l’activitat intellectuala de la ciutat. En efièch, es aquesta categoria d’intellectuals que los tocavan en partiada la mission d’educacion. Los Sofistas son los fondators de l’ensemble dels metòdes de pensada que se desvelopèron pendent l’Antiquitat. Luènh de las criticas realizadas per Platon, estigmatizant atal de biais pejoratiu l’òbra dels sofistas, aquestes son a l’origina de la retorica.
Las escòlas de sofisticas an un ròtle important a Efès. Al delà de la sola educacion dels pichons efesians, donan a la ciutat un potencial intellectual que li conferís un estatut de centre intellectual. Existís diferents tesmònis de sofistas venent d’autres ciutats demandant a la bolè lo drech de ciutat a Efès.
Los grècs fasián la diferéncia entre la sophrôsuné (saviesa – mesura/moderacion) e sophia (saviesa – saber). d’entre aquestes que s'interessavan a aquesta darrièra, i aguèt primièr los sophoi (savis, bubretot los Set Savis), puèi los philosophoi (cercaire de sophia, filosòfs). Al contrari del sophos o del philosophos que tendon a transformar lors discípol en sophoi e philosophoi a lor torn, los sofistas volon pas formar d sophistai, mas, concrètament, de gents capables de soscar, a prene de decsions, a argumentar e a governar.
Lor ensenhament es pro carestiós. Alara sola una minoritat podava s’ofrir aqueste tipe d’ensenhament. Aquesta formacion es subretot practica e lo desvolopament d’aquesta mena a la naissença de la retorica a partir del sègle IV Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C.
Atal, dins lo cas d’Efès, los sofitas desaparéisseon pauc a pauc de las fonts a partir d’aqueste periòde, per èsser remplaçats pels retors e lors talhièrs. Sens pasmens èsser totalament activita suplantada qu’i de sofitas a Efès fins a l’epòca imperial. La renomada d’aquestes mèstres èra una font d’ufan Per la ciutat e passant las limitas d’aquestas. D’estudiants del mond entièr se ronçavan a Efès per s’ofrir lors servicis. Aqueste ensenhament èra de qualitat e reconegut dins una granda partida del mond grèc.
A costat d’aquestes especialistas del lengatge e dels discors i a los filosòfs. Lo mai celèbre d’entre eles a Efès es Eraclit. Sa pensada e son òbra mòstran la vivacitat culturala d’Efès. Tot coma sos confraires, Eraclit anava al culte de las Musas. Lo luòc d’aquesta devocion, atestat a Efès, es lo Musèu o Mouseion. Encara se sap pas s’aqueste bastit seguèt s’evolucioncaracteristicas dels Mouseion a l’epòca ellenistica, es a dire la transformacion en « centre de recerca ».
I a enfin los talhièrs dels grammateis. Aquestes « gramaticians » son encargats de l’ensenhament e de l’aprendisstge de la lectura e de l’escritura. Es per exemple d’entre eles qu’Atal II recrutèt lo preceptor que farà l’educacion de son nebot.
I a pas o pauc d'arquitèctes o d’esculptors a Efès, coma testimònia lo metòde que la ciutat utiliza per la construccion e la decoracion de l’Artemision, es a dire emplegar d’arquitèctes d’esculptors estrangièrs a la ciutat.
Organizacion socioeconomica
Eritièra de la tradicion monarquica, l’aristocracia efesiana dispausava a l’origina de la proprietat e del contraròtle del patrimòni fonzièr de la ciutat. Aquestas grandas familhas gerissián lo cap de la ciutat e occupavan los pòstes claus de son organizacion, que siá las diferentas magistraturas, las professions intellectualas o los diferents peirats.
A la favor dels capivaraments politics del sègle VI, l’aristocracia pèrd pauc a pauc son influéncia. Es despossedada de sas proprietats, confiant lor cultura e lo provesiment de la cutaut al païsans. Del mèsme biais que dins l’esemble del mond grèc, lo regim aristocratica es remplaçat per « l’institucion » democratica. Pasmens, avent perdut lo contraròtle « total » de la ciutat, la classa « aristocratica » encara demora poderosa e garda tot son prestigi, e tanben una cèrta influéncia. Atal, las confrairias de Corètas son revelatriças d’aquesta marca de l’aristocracia sus la societat efesiana que recrutan exclusivament al sen de las grandas familhas aristocraticas. Del mèsme biais que l’oplit deviá financiar son equipament, los membres d’aquestas confrairias devián assumir d’espereles los còst de crompa e d’enrtreten de lor equipament militar. Al contrari d’Atena i a pas a Efès un desvolopament de l’infanteriá peduga. Jamai pas cap de contingent massís vendrà a d’Efès.
Se l’aristocracia demora presenta e gaireben influenta, la majora partida de la societat efesiana es constitisda per las categorias « mejanas » que los membres Mai sovent an de professions dichas « liberalas ». I a a Efès Éphèse un fum de « pichons » mestièrs que lo ròtle es fondamental. Per exemple i a fornièrs. La val del Caÿstre es plan adaptada a la cultura del blat. La ciutat n’èra excedentària. Fòrça revòltas ligadas a las variacions del prètz del quita blat Se debanèron.
Los fornièrs èran sota la responsabilitat de l’agoranòma encargat del contraròtle de l'agora. Aqueste espaci public èra lo centre neuralgic de la ciutat, coma centre « politic » de la ciutat e benlèu encara mai marcat a Efès coma centre de comèrci. Situada just a proximitat del pòrt, èra l’espaci dedicat als escambis comercials, que siá per las mèrças arribant a Efès, aquestas que ne sortissián o aquelas que s’escambiavan los efesians entre eles.
A causa de la situacion geografica d'Efès, lo pòrt ocupa una plaça de tria dins l'activitat economica de la ciutat. Èra dobèrta per una estatua colossala de Poseïdon. Efès comptava fòrça talhièr de textil que la produccion passava la sola produccion domestica tradicionala. I a tanben de ressaires de fusta e de marbre.