cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
So Revest dei Ròcas
So Revest dei Ròcas (Revest-les-Roches en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Rem (objècte)
Lo rem es un objècte que permet de far avançar un vaissèu amb la fòrça umana.
Huby-Saint-Leu
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(316) Goberta
(316) Goberta es un asteroïde.
Santa Aulària (Aude)
Santa Aulària (Sainte-Eulalie en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La senta onorada dins lo nom de la comuna es Santa Aulària de Barcelona, en latin Sancta Eulalia, martirizada a Barcelona en 304. L'aferèsi, supression de la vocala iniciala del segond mot, E- d' Eulalia, remplaçada per la vocala finala del primièr, -a de Santa (Dauzat parla d'elision), dona, en partent d' Eulàlia, Aulàlia; puèi Aulària es lo resultat d'una dissimilacion consonantica.
22 d'abril
Decèsses
Vejatz tanben:
Dicastillo
Dicastillo es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Montanha Negra
La Montanha Negra es un massís montanhòl situat a l'extremitat sud-oèst del Massís Central e un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.
Lo punt culminant del massís es lo puèg de Nòra (1 210 m).
Sa vila principala es Masamet.
Situacion, topografia
La montanha Negra es partejada entre quatre departaments, Aude e Tarn essent los principals mentre que Nauta Garona e Erau ne son las broas. Lo massís, orientat èst-oèst presenta doas caras : le pendís nòrd escalabrós es cobèrt de bòsques escurs de casses, de faus, d'avets e de falses avets. La vila de Masamet es situada al pè d'aquel pendís. Lo pendís sud es mens abrupte e compren dos paîses principals :Cabardés al sud que s'esten entrò Carcassona, Menerbés a l'èst e una part de Lauragués a l'oèst. Nombroses endreches d'aquel costat permeton d'observar de panoramas bèls de la cadena pirenenca (Pradèlas Cabardés, Saissac, Cucçac de Cabardés).
Son ponch culminant es Nòra, a d'altitud dins lo departament d'Aude ; le suc es coronat d'una importanta antena TDF de 100 mètres. La montanha Negra es inclusa per part dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
(317) Roxane
(317) Roxane es un asteroïde.
Rem (espòrt)
thumbnail|300px|Lo rem Lo rem es un espòrt nautic que consistís a propulsar un batèl amb l'ajuda de rems. Es un espòrt olimpic dempuèi la creacion dels Jòcs Olimpics modèrnes en 1896 per lo Baron Pierre de Coubertin. Lo rem es un espòrt de velocitat e de limpament que se practica dins d'estreches e longs batèls faches de fibra de carbòni, de fusta o de materials composits. Lo remaire es assetat en dessús del nivèl de l'aiga sus un sèti rotlant l'esquina virada al sens d'avançament del batèls. Los rems servissons a propulsar l'embarcacion del meteis nom. vinheta
Villamejil
Villamejil es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Narbonés
Narbonés es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.
Sa vila principala es Narbona.
Region de Žilina
La region de Žilina (en eslovac, Žilinský kraj) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001.
Sa capitala es Žilina.
Districtes
thumb|align=right|290px|Carta dels districtes La region se compausa de 11 districtes : Bytča, Čadca, Dolný Kubín, Kysucké Nové Mesto, Liptovský Mikuláš, Martin, Námestovo, Ružomberok, Turčianske Teplice, Tvrdošín e Žilina.
Govèrn local
Lo governador es Juraj Blanár dempuèi 2005.
Lista dels governadors:
Villamol
Villamol es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Canton d'Aurinhac
Lo canton d'Aurinhac qu'es ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Sent Gaudenç, lo departament de la Hauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Las 19 comunas que son dempèi 2015 dens lo canton de Casèras. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon, dens sa varianta orientala.
Istòria
Lo canton d'Aurinhac que's creè en 1790.
Pr'amor de la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton d'Aurinhac que dispareishó e sas 19 comunas qu'anèn au canton de Casèras.
Macaco rhesus
Lo Macaco rhesus (Macaca mulatta), es una de las espècias de monard mai conegudas de l'Ancian mond.
Caracteristicas generalas
Es un macaco tipic, comun dins tot l'Afganistan, fins en Índia septentrionala e en China miègjornala. Los macacos rhesus arriban a una longor de 64 centimètres, amb une coa fina a 30 centimètres. Los mascles pesan en mejana 7,7 kg e las femnas 5,3 kg. Son de color bruna a grisa e lor cara es rosada.
Animal de laboratòri
Aisit de far venir en captivitat, lo macaco rhesus foguèt sovent utilizat per de recercas medicalas o biologicas. En mai de las experiéncias sul sang, serviguèt dins las experiéncias plan conegudas del psicològ Harry Harlow dins los ans 1950 sus la privacion mairala. La NASA lança de macacas rhesus dins l'espaci pendent los ans 1950 e 60.
En genièr de 2000, lo rhesus es lo primièr primat clonat amb la naissença de Tetra. Genièr de 2001 viu la naissença d'ANDi, lo primièr primat transgenic. ANDi pòrta de gèns estrangièrs eissits d'una medusa.
Dins la natura
thumb|Un grop de rhesus dins un temple en Índia. Abitant las zonas aridas e los terrens descobèrts, los macacos rhesus pòdon tanben se trapar dins las pradas, las regions boscosas e dins de regions montanhòlas fins a 2 500 mètres d'altitud. Se dich que son bons nadaires e aman o far. Los rhesus son coneguts per lor tendéncia a se desplaçar dels espacis rurals cap als sectors urbans, venent cercar las almòinas o la bordilhas dels umans. Venguèron de parasitas dins de zònas coma la vila de Nòva Delhi, per exemple, ont son percebut coma un risc possible per la seguretat e la santat publicas.
Vivent de jorn, los rhesus son tan terrèstres qu'arboricòls. Son gaireben totes erbivòrs e se noirisson de fuèlhas, d'agulhas de pins, de raices e s'escai d'insectes o d'animalòts. Aqueles monards devolopèron de pòchas de sèrvas dins lors gautas, que gardan de noiritura e fugisson per manjar çò trapat mai tard, quand son en seguretat.
Reproduccion
thumb|Femes e joves rhesus a Bharatpur (Rajasthan). La gestacion dura en mejana 166,5 jorns (donadas presas sus 700 naissença viventas en captivitat ont las datas son seguras). Mai las femes son d'edat mai lors gestacions son longas e mai pesucs los pichons, los autres critèris coma lo sèxe del pichon, lo periòde de l'an o l'identitat pairala avent pas d'incidéncia sus la duretat de gestacion.
Organizacion sociala
Coma los autres macacos, los grops de rhesus comprenon de mascles e de femes. Lo grop pòt comptar fins a 180 individús mas la mejana se situa a une vintena. Las femes son 4 còp mendre que los mascles. L'ierarquia sociala es matriarcala (o matrilineària), lo reng de cadun depend de son ligam de parentat amb la feme dominanta. Lo sonh dels mai joves e la vigilància del territòri son partejats pels membres del grop. Se las femes son mai o mens placids, los mascles son mai turbulents. Los macacos rhesus son considerats coma de monards tarabastejaire. Lo monard que trapa de noiridura va normalament avertir lo grop per de crits especifics mas foguèt constatat que de joves o de dominats evitan d'o far se lor descobèrta es pas observada pel d'autres.
Classificacion
De sosespècias de rhesus :
Eponimia
Lo macaco rhesus es subretot celèbre pel nom que donèt a un sistèma de grop sanguin, a causa d'una comunautat antigenica entre los globuls roges del monard e lo globuls roges umans.
Veire l'article principal Grop sanguin e l'article grop Rhasus.
AMX-10 RC
thumb|right|AMX-10 RC francés durant un entraïnament.
L'AMX-10 RC participèt a la guèrra de Kuwait en 1991 au sen dau còrs expedicionari francés. Obtenguèt de resultats positius gràcias a sa mobilitat. En 2023, d'exemplaris dèvon èsser mandats a l'armada ucraïnesa dins lo quadre de l'ajuda occidentala còntra l'invasion russa.
Helmond
Helmond es una vila de la província de Brabant Septentrional, al sud dels Païses Basses. Lo 1èr de genièr de 2009 comptava 88.020 abitants repartits subre una superfícia de 54,56 km² (dels quals 1,44 km² correspondon a d'aiga). Confronta al nòrd Laarbeek e Gemert-Bakel, a l'oèst Nuenen, Gerwen en Nederwetten, a l'èst Deurne e al sud Geldrop-Mierlo, Someren e Asten.
Mig-21
Lo Mig-21 (« икоян и Гуревич МиГ-21 » en rus) es un avion de caça supersonic desvolopat per l'Union Sovietica dins lo corrent de la fin deis annadas 1950. Aperaquí 11,000 exemplars foguèron produchs de 1959 e 1985 e largament adoptat dins lo blòt sovietic ò dins lei país dau Tèrç Mond en causa de sei performàncias e de son còst feble. Ansin, en 2012, 793 unitats èran encara en servici dins lo mond.
A conegut un nombre important de combats, especialament dins lo corrent de la Guèrra de Vietnam, la Guèrra dei Sièis Jorns, la Guèrra de Kippur, de la Tresena Guèrra Indopaquistanesa e de la Guèrra Iran-Iraq. Coma es un avion sensa ajuda electronica au pilotatge, sei performàncias varian 	considerablament en foncion de l'entraïnament dau pilòta e de seis opausants. Ansin, leis aparelhs vietnamians e arabis capitèron d'infligir de pèrdas a seis adversaris estatsunidencs ò israelians mai subiguèron generalament de pèrdas pus importantas. Dins aquò, au mens 13 pilòtas vietnamians e 3 sirians obtenguèron l'estatut d'as dau combat aerian (5 victòrias ò mai) pendent aquelei guèrras. En 1971, lei Mig 21 indians dominèron lei F-104 Starfighter paquistanés. Pasmens, au començament deis annadas 1980, leis engatjaments dei Mig 21 sirians còntra d'avions israelians pus modèrnes (F-15 e F-16) s'acabèron per de desfachas claras mostrant lei limits de l'aparelh còntra la generacion novèla d'aeronaus de combat. Enfin, entre 1980 e 1988, lei Mig 21 iraquians obtenguèron un resultat equilibrat còntra lei F-14 e lei F-4 iranians.
Waigali
Lo waigali (o kalasha-ala) es una lenga noristaniana parlada en Afganistan.
Localisacion
Lo waigali es parlat dins lo Noristan, dins la valada de Waigal, un afluent del Pech, dins la valadas de Veligal e Chuki, dos afluents del Konar, e tamben dins la valada del Pech e dins aquela del Parun (Prasun).
Dialèctes
Los diferents dialèctes del waigali son lo vai-ala (väi-alâ), l'amesh-ala (ameš-alâ), lo zonchi-ala (ẓönči-alâ), lo nishei-ala (nišei-alâ), lo chimi-ala (čimi-alâ).
Villamontán de la Valduerna
Villamontán de la Valduerna es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Halstroff
Halstroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mecquignies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Del punt d'enguarda géographique, tanben e mai se istorica, Mecquignies aperten a la region transfronterera franco-bèlga del Enaut. Es una zòna de tucs e de plateaux, #que presentan tres tipes desparièrs de terrens : un socle paléozoïque, dels crêtes mésozoïques, e dels sables e d'argilas cénozoïques, recoberts de lœss.
Mecquignies Es la 697ème comuna de la region Nòrd--Calava, per òrdre de superficie.
Du point de vue géographique, aussi bien qu'historique, Mecquignies appartient à la région transfrontalière franco-belge du Hainaut. C'est une zone de collines et de plateaux, qui présentent trois types différents de terrains : un socle paléozoïque, des crêtes mésozoïques, et des sables et argiles cénozoïques, recouverts de lœss.
Mecquignies est la 697ème commune de la région Nord-Pas-de-Calais, par ordre de superficie.
Saint-Christophe-la-Couperie
Saint-Christophe-la-Couperie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ruzinieg
Rufinyaé en galò, Ruzinieg en breton, ( Ruffigné en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Clemenç Besomba
Clemenç Besomba o Clamenç Besomba (en francés Clément Besombes, Teissièras, lo 11 d'octòbre de 1937 – Mauriac, lo 21 de decembre de 2010) èra un escrivan occitan d'Auvèrnha.
Biografia
Majorau del Felibritge, de la mantenéncia d'Auvèrnha, que n'èra atanben lo sendic, Clemenç Besomba èra professor retirat d'espanhòu.
Li devèm tant de causas qu'aquò sariá longarut de tot dire. Sufís de saber que son accion anava dinc fòrça direccions diferentas:
- faguèt sortir del doblit onde tombavon lentament belcòp de nosti grands autors auvernhats e aurlhagués. Faguèt conéisser coma aquò a la generacion jova lo grand poeta païsan e filosòf de la Marjarida cantalesa, Pèire BIRON, aliàs NORIB.
- publiquèt a si risques un recuèlh di poemas de l'autor d'Eitrac Julian Galèri, un di primiers occitans qu'utilizava la grafia classica. Julian Galèri mandava de poemas en grafia classica a sa femnòta durant la Guèrra de Quatòrge, onde foguèt gasat a Tessalonica, çò qu'abrivèt sa mòrt dinc leis annadas seguissentas.
- A dobèrt un Musèu de las Tradicions Ruralas a Mauriac
- A creat lo grop folclorique felibrenc "la Miramontesa".
- Aquò sariá tròp long de repertoriar cada article escrit per noste valent majorau dinc La Cabreta. Diguessam que si racontes son plan marcats per sei conviccions pacifistas, antimilitaristas e l'ideia de Victor Hugo que.
- Lo majorau Clemenç Besomba èra atanben un militant actiu, e pro nalt plaçat, çaquedelai, del PCF. I espandissiá una influéncia plan positiva puèi que lo PCF del Cantau es ben favorable a la lenga.
(319) Leona
(319) Leona es un asteroïde.
Vétrigne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nontronés
Nontronés es un parçan d'Occitània situat en Peiregòrd (Guiana) (e maitot, segon certanas consideracions istoricas, en Lemosin).
Sa vila principala es Nontron.
Ville-Dommange
Ville-Dommange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Villedommange Apareis per las primièras fes al Mièja Edat jol nom latinisé de Villa Dominica. Al cors dels sègles, lo nom de la municipalitat evoluciona : en 1301, ven Villedommange (cossí uèi), de contunh la graphie vària encara e en 1835 apareis Ciutat-Dommange, orthographe represa suls murs de la cooperativa actuala.
Villedommange apparaît pour la première fois au Moyen Âge sous le nom latinisé de Villa Dominica. Au cours des siècles, le nom de la commune évolue : en 1301, il devient Villedommange (comme aujourd'hui), puis la graphie varie encore et en 1835 apparaît Ville-Dommange, orthographe reprise sur les murs de la coopérative actuelle.
Bediks
Lei Bediks son un grope etnic que son establits principalament dins lo sud-oèst de Senegau, dins l'arredoniment de Bandafassi, près de la frontiera ambé Guinèa. Constituisson una dei minoritats mai pichonas (aperaquí 1 % de la populacion). Au contrari de la màger part de Senegau, lo país bedik si tròba en altitud.
(320) Katharina
(320) Katharina es un asteroïde.
Forcelles-Saint-Gorgon
Forcelles-Saint-Gorgon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Situat a 30 km de Nancy, 25 km de Toul e 20 de Mirecourt, Forcelles-Sant-Gorgon es un pichon vilatge rural, entre Sion e la municipalitat de Vezelise. Lo sieu ensoleillement e la qualitat de los sieus sòls en fan la plaque tournante del comèrci de la mirabelle en lo Saintois.
Situé à 30 km de Nancy, 25 km de Toul et 20 de Mirecourt, Forcelles-Saint-Gorgon est un petit village rural, entre Sion et la commune de Vezelise. Son ensoleillement et la qualité de ses sols en font la plaque tournante du commerce de la mirabelle dans le Saintois.
Istòria
Fa pauc corrent per una municipalitat francesa, Forcelles-Sant-Gorgon possedís en lo sieu jos-sòl de las pòchas de hidrocarburs. L'interès per l'espleitacion d'aquelas remonta a 1955 ; mas cal esperar los ans setanta e la laspanada pétrolier perque los luòcs de extraction coneisson un desvolopament important.
Es sus l' iniciativa del professor Pierre-Louis Maubeuge que la societat Géomatic empren en 1979 una campanha sismique per l'estudi del luòc. L'espleitacion comença en 1983.
La municipalitat comptarà fins a 11 derrick e, al començament, es al ritme d'un camion de 20 000 litres per jorn que lo petròli a extrach.
Mas tot es encara possible : la concession serà disponibla fin 2008, e una demanda d'estudi a #èsser realizada en prefectura per éventuellement relançar l'activitat.
Fait peu courant pour une commune française, Forcelles-Saint-Gorgon possède dans son sous-sol des poches d'hydrocarbures. L'intérêt pour l'exploitation de celles-ci remonte à 1955 ; mais il faut attendre les années soixante-dix et le choc pétrolier pour que les sites d'extraction connaissent un développement important.
C'est sur l'initiative du professeur Pierre-Louis Maubeuge que la société Géomatic entreprend en 1979 une campagne sismique pour l'étude du site. L'exploitation commence en 1983.
La commune comptera jusqu'à 11 derrick et, au début, c'est au rythme d'un camion de 20 000 litres par jour que le pétrole est extrait.
En tout, 13698 tonnes de pétrole de qualité "brut léger" ont été extraites du sous-sol de Forcelles entre le 27 mai 1983 et le 31 décembre 1998 (D'après la plaque commémorative qui a été déposé non loin des anciens puits). Aujourd'hui, il ne reste plus qu'un monument commémoratif entre FORCELLES et PRAYE. (photo à droite)
Mais tout est encore possible : la concession sera disponible fin 2008, et une demande d'étude a été réalisée en préfecture pour éventuellement relancer l'activité.
Mauremont
Mauremont (Mauremont en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d' ancianament de Miègjorn-Pirenèus
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 32 km al Sud-Èst de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Mauremont èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Martin. Tanlèu 1790, Mauremont èra del canton de Vilafranca. Lo nom de la comuna es Mauremont-et-Peyrens en l’an IV : la comunautat, puèi comuna, de Peyrens o Payrens fosquèc incorporada a Mauremont en l'an II.
Pendent l'Ancian Regime, Peyrens o Payrens, probablament Peirens en occitan, èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. En 1790, la comuna efemèra de Peirens èra del canton de Vilafranca. Le vocable de la glèisa, annèxa de Mauremont, es pas conegut. Sus la mapa de Cassini (segonda mitat del sègle XVIII), Peirens èra pas mai parròquia. Peirens es a un pichon km al sud-oèst de Mauremont, sus una tuqueta a costat de la RD 11.
Domra
thumb|200px|DomraLa domra qu'ei un instrument de còrdas puntejadas rus pròche de la balalaika e de la mandolina e deu repertòri tanhent mei que mei deu purmèrs d'aqueths dus instruments de musica.
Dab la mandolina que partaja la soa forma de laüt e dab la balalaika, en mei deu repertòri qui la pòt miar dens las orquèstras de balalaika, a còp quitament com solista, que partajar lo nombre limitat de còrdas (3 o 4).
22 de decembre
Decèsses
Veire tanben :
Clos-Fontaine
Clos-Fontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
(321) Florentina
(321) Florentina es un asteroïde.
Wii U
Era Wii U ei ua consòla de videojòcs de Nintendo e era successora dera Wii. Era consòla siguec lançada eth 18 de noveme de 2012, e arribèc en Euròpa eth 30 de noveme de 2012. Siguec era prumèra consòla dera ueitau generacion, atau hec competéncia damb era PlayStation 4 e era Xbox One.
Foncionament
Ei era prumèra consòla de Nintendo compatibla damb grafics HD. Eth comandament principau deth sistèma ei eth Wii U GamePad, que includís ua pantalha tàctil. Maugrat qu'ei pensat entà èster utilizat amassa damb era consòla, bèri jòcs admeten non utilizar-lo o jogar solament damb eth, sense besonh deth televisor. Era sua foncionalitat en linha se centre ath torn dera plataforma Nintendo Network, ath delà deth Miiverse, un servici de hilats sociaus integradi que permetie as usatgèrs compartir contengut en comunitats especifiques entà cada jòc. Era Wii U ei compatibla damb tot eth logiciau e es accessòris dera Wii.
Recepcion
Era consòla siguec arrecebuda positivaments peth sòn innovador comandament, eth sòn prètz e fòrça des sòns jòcs, mès siguec criticada pes sòns menus lenti e pera pòca durada dera bateria deth Wii U GamePad. Es jòcs mès venudi dera consòla son Mario Kart 8, Super Mario 3D World e New Super Mario Bros. U. Solament venec 13,56 milions d'unitats, aguesta baisha chifra atribuïda principauments a ua fèbla seleccion de jòcs disponibles ath lançament dera consòla, un supòrt limitat de tresaus e un marqueting deficient. Era Wii U se quitèc de véner en gèr de 2017. Eth 3 de març de 2017, Nintendo lancèc eth successor d'aguesta, era Nintendo Switch.
Villamoratiel de las Matas
Villamoratiel de las Matas es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Belém (Lisbona)
Belém es conegut coma lo luòc d'ont partiguèron fòrça grands exploradors portugueses. En particular, es lo luòc d'ont partiguèt Vasco de Gama cap a las Índias en 1497. Es tanben lo quartièr del palais de Belém, anciana residéncia reiala dels sègles XVII et XVIII uèi ocupada pel president de Portugal, e tanben del palais Ajuda començat en 1802 e jamai acabat.
Uns dels monuments celèbres del quartièr, la torre de Belém, es del mai conegut, que son imatge es sovent representat dins las publicacions toristicas.
Un autre edifici istoric major de Belém es lo monastèri dels ieronimitas que, amb la torre de Belém, aguèt un ròtle defensiu. L'arquitectura del monastèri es un exemple de l'estil manuelin.
Lo monument contemporanèu pus conegut de Belém es lo Padrão dos Descobrimentos (monument dels descobridors), malon vertical de beton de 52 mètres de naut erigit en 1960 per commemorar lo 500 aniversari de la mòrt d'Enric lo Navigador; a la forma de la proa d'una nau que sus ela se trapa un grope d'estatuas representant Enric lo Navigador seguit pels grands exploradors. Atentenant a aqueste monument, i a una plaça ont es reprodusida al sòl una mapa del monde e los itineraris dels exploradors portugueses.
Al còr de Belém se trapa la Praça do Império : jardins centrats a l'entorn d'una granda font. A l'oèst del jardin i a l'impausant Centro Cultural de Belém que regropa d'institucions dedicadas a l'art: entre elas lo Museu do Design de Belém, lo Museu Colecção Berardo dins un musèu d'art modèrne e contemporanèu.
I a encara d'autres musèus a Belém, fòrça creats per Salazar per l'exposicion de Belém de 1940 : lo Museu da Electricidade, lo Museu do Centro Científico e Cultural de Macau, lo Museu de Arte Popular e lo Museu Nacional dos Coches.
La carrièra principala de Belém es la rua de Belém ont i a una pastissariá qu'existís dempuèi 160 ans; se i pòt manjar los celèbres pastéis de Belém.
(322) Phaeo
(322) Phaeo es un asteroïde.
(323) Brucia
(323) Brucia es un asteroïde.
Kobe
thumb|right|200px|Lo pòrt de Kobe Kobe (神戸市?, Kōbe-shi, que significa Pòrta deis esperits, en japonés) es la ciutat mai granda e la prefectura dau canton de Hyōgo. S'atròba sus l'illa d'Honshū pròche d'Osaka. Son pòrt es v'un dei mai important de Japon çò que vau a la vila d'èstre embessonada amb Marselha. Es una dei tres parts de l'aglomeracion dau Keihanshin, amb Osaka e Kyoto.
Oesen
Oesen es una montanha dels Alps, dins lo Daufinat, au limit d'Occitània e Arpitània. Tanben forma un parçan d'Occitània. vinheta|220px|drecha|Montanha dels Oesen Sa vila principala es L'Aup d'Ueis.
Phocidae
La dels focids (Phocidae) es la de las vertadièras fòcas e dels elefants de mar (fòcas sens aurelhas).
Aquesta familha foguèt creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1821.
Al-Walid ben Talal ben Abdelaziz Al Saud
Lo prince Al-Walid ben Talal ben Abdelaziz Al Saud (arabe : الوليد بن طلال بن عبد العزيز آل سعود, anglés : Al-Waleed Bin Talal Bin Abdulaziz Al Saud), o simplament Al-Walid, es un òme d'afaires saudian que naissèt lo 7 de març de 1955 a Riyad, d'una maire libanesa.
Phocidae
Etimologia
Lo mot fòca ven del grèc phôké significant "fòca" o "vedèl marin".
Taxinomia
Son repartits en mantun (que lor nombre diferís segon los autors), lo pus sovent compausats d'una sola :
(*) : s integrats al genre Phoca dins cèrtas classificacions (segon los autors)
Germinon
Germinon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Comuna situada a aperaquí de Vertus, en plena campanha.
Commune située à environ 15 km de Vertus, en pleine campagne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sàsser
Sàsser es una vila de Sardenha en Itàlia, capitala de la província omonima. Sa populacion èra estimada a 129,072 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 546,08 km².
(324) Bamberga
(324) Bamberga es un asteroïde.
Saint-Germer-de-Fly
Saint-Germer-de-Fly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Physeteridae
Los Physeteridae son la familha dels cachalòts que compren dos genres e tres espècias :
Villanueva de las Manzanas
Villanueva de las Manzanas es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Javerlhac e La Chapela Sent Robert
Javerlhac e La Chapela Sent Robert (Javerlhac-et-la-Chapelle-Saint-Robert en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Javerlhac
La prononciacion es [ʣavar’ʎa]. Las fòrmas ancianas son Javerlhac en 1264, Javerlac en 1288. Javerlhac ven d'un nom gallic d'òme, Gabrielis, derivat de Gabrius (Chantal Tanet e Tristan Hordé), Gabrillus, derivat de Gabrus, chafre d'après gabros, « chabra » (Dauzat), Gabrelius o Gabrilus (site de las comunas de Dordonha) emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe celtic -ācon. Javerlhac èra la propietat de Gabrielis, de Gabrillus, de Gabrelius o de Gabrilus.
La Chapela Sent Robert
La prononciacion es [laʦa’peːlɒ] [sɛ̃nru’bar]. Lo nom es atestat en 1330, Capella Sancti Roberti.
Brinde
Brinde o benlèu Brindes (Brinde en grafia mistralenca; Brandis o Brundisi en catalan ancian ; Brinnisi en salentin; Brindisi en italian) es una vila de la region italiana de Polha, capitala de la província omonima. Sa populacion èra estimada a 90,175 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 328 km².
Odobenidae
La dels odobenidats (Odobenidae) compòrta pas qu'un sol  :
Vilar de Var
Vilar de Var (Villars-sur-Var en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Montmirat
Montmirat (Montmirat en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Fleury-sur-Andelle
Fleury-sur-Andelle en normand (Fleury-sur-Andelle en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Odobenidae
Taxinomia
La filogenia de la familha seriá la seguenta : o Odobenidae ├?─ † Oriensarctos └──+──o † Desmatophocinae │ ├─ † Desmatophoca oregonensis Condon, 1906 │ └──o † Allodesmus │    ├─ † A. kernensis │    └── † A. packardi └──o Odobeninae ├?─ † Kamtschatarctos sinelnikovae ├?─ † Pelagiarctos thomasi Barnes, 1987 ├──+── † Proneotherium repenningi Barnes, in Kohno, Barnes & Hirota, 1995 │ └──o † Prototaria Takeyama & Ozama, 1984 │    ├─ † P. primigena Takeyama & Ozama, 1984 │    └─ † P. planicephala Kohno, 1994 └──+?─ † Neotherium mirum └──+── † Imagotaria downsi └──+──o Odobenini │ ├─ † Aivukus │ ├─ † Prorosmarus │ ├? † Pseudotaria muramotoi Kohno, 2006 │ ├─ † Alachtherium │ ├─ † Trichecodon │ └──o Odobenus rosmarus │    ├─ O. r. rosmarus │    ├─ O. r. divergens │    └─ O. r. orientalis = O. r. laptevi └──o † Dusignathini ├─ † Valenictus chulavistensis ├─ † Pliopedia ├─ † Dusignathus ├─ † Pontolis magnus (True, 1905) └─ † Gomphotaria pugnax
Òrta e Tardoira
Òrta e Tardoira o lo País d'Òrta e Tardoira es un parçan d'Occitània situat a las confinhas de Peiregòrd (Guiana) e Lemosin (e tanben d'Engolmés). Es dins la Charanta Occitana.
Lei filhetas de Tolon
thumb|left|Allegro Rondo ambé l'aire dei Filhetas thumb|Adaptacion per doàs flaütas de Vive les fillettes Lei filhetas de Tolon es una cançon provençala. Son aire es lo Vivace dau Concerto en Fa Major per Arpa de Jan Křtitel Krumpholtz qui explica en haut de la particion qu'ei un "Rondo Allegro qui lo tèma es ua cançoneta de Mr Albanèse. Paroles Vives les fillettes.
Òrta e Tardoira
Sa vila principala es La Ròcha Focaud.
Lei filhetas de Tolon
Paraulas
''Lei filhetas de Tolon ''Aiman lei cachòflas ''Se manejan lo menton Dient que n'an pas pron. Ma tanta Norada ''Fasiá la salada ; ''Maridèt sa filha ''amb un tambor majòr ''Lei filhetas de Tolon ''Aiman lei cachòflas ''Se manejan lo menton Dient que n'an pas pron.
José Antonio Labordeta
thumb|200px|left|Labordeta en concèrt thumb|200px José Antonio Labordeta Subías (Saragossa, lo 10 de març de 1935 e lo 19 de seteme de 2010) que ho un cantaire compositor e òmi politic aragonés deus màger. Que ho deputat deu partit Chunta Aragonesista au Congrès d'Espanha.
Lei filhetas de Tolon
Paraulas
thumb|Lei [[cachòflas]] ''Lei filhetas de Tolon ''An bòna tornura ''Dau cotet fins qu'ai talons ''An bòna façon : ''An la camba fina, ''La cavilha prima, ''La talha ben drecha ''Un polit morron. ''Lei filhetas de Tolon ''An bòna tornura ''Dau cotet fins qu'ai talons ''An bòna façon. ''
thumb|Jan Křtitel Krumpholtz ''Lei filhetas de Tolon ''Son pas lenga muda ; ''S'un galejaire lei ponh, ''Li tornan rason. ''Car se son corosas ''Son gaire crentosas ''E cu lei cotiga ''Se n'avisa pron ''Lei filhetas de Tolon ''Son pas lenga muda ; ''S'un galejaire lei ponh, ''Li tornan rason.
''Lei filhetas de Tolon ''Coma lei cigalas, ''De soleu e de cançons N'an jamai son pron. Que lavan bugada ''Tota la jornada ''O ben qu'en faucada ''Fagan rejauchon. ''Lei filhetas de Tolon ''Coma lei cigalas, ''De soleu e de cançons ''N'an jamai son pron.
''Lei filhetas de Tolon ''Aiman ben la dança ; ''Van dançar lo rigaudon ''Amb lei garçons. ''Sei gents clinhaires ''An tot per lei plaire, ''An bèla paraula ''E l'argent minhon. ''Lei filhetas de Tolon ''Aiman ben la dança ; ''Van dançar lo rigaudon ''Amb lei garçons.
''Lei filhetas de Tolon ''An la renomada ''D'escochar sensa façon ''Laissant lei cantons. ''Mai acò es nasca ''Per lei vièlhei mascas ''An ben mei de gaubi ''E mai de rason. ''Ai filhetas de Tolon ''Degun fa la figa ''Tot lusís dins sei maisons ''Mema lei cantons.
Sent Laurenç l'Egleisas
Sent Laurenç de l'Egleisas, localament L'Egleisas (Saint-Laurent-les-Églises en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Egleisauds.
Geografia
miniatura|centre|Situacion de Sent Laurenç l'Egleisas en Nauta Vinhana
Villaobispo de Otero
Villaobispo de Otero es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
País d'Albi
Lo País d'Albi es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.
Sa vila principala es Albi.
Lo gentilici es albigés -esa.
Culture Beat
Culture Beat es un projècte tècno-dance anglofòn alemand fondat en 1989 a Francfòrt de Men per Torsten Fenslau, ambe la cantaira Tania Evans (a partir de 1993) e lo rapaire Jay Supreme. Es estat l'un dels mai populars d'aqueste estili tècno-dance englobat uèi au sens larg dins "l'eurodance", derivat dins las annadas 90 de la house e sosgenre comercial de la tècno qu'èra au som entre 1992 e 1996. Aital, pendent aquesta periòda, Culture Beat a avut de nombroses tubes coma Got to get it e Mr Vain (benlèu lo mai conegut) en 1993 o Anything en 1994.
Villaornate y Castro
Villaornate y Castro es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sent Lobèrt
Sent Lobèrt o Sent Lobert (Saint-Loubert en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es atestat en 1299, Seint Lobert. Bénédicte Boyrie-Fénié dona la prononciacion [senlu'bɛrt] e escriu Sent Lobert, çò qu'es una contradiccion. Cau donc legir Sent Lobèrt. Lo nom ven de Lupercius, martir a Eusa au sègle XIII. Lo nom dona Loberç en occitan, mès coneishot l'atraccion deus noms germanics en -behrt, com Robèrt, d'aquí la finala, ,.
22 de genièr
Decèsses
Vejatz tanben:
Pè a Corsica
Pè a Corsica (en occitan Per Corsega) es una coalicion nacionalista còrsa cridant a una autonomia reforçada de Corsega. Aquela coalicion compren tres partits politics en 2019. Los partits autonomistas Femu a Corsica e la Partit de la Nacion Còrsa respectivament dirigits per Gilles Simeoni e Jean-Christophe Angelini aital coma pel partit independentista Corsega Libertat menat per Jean-Guy Talamoni. Aqueles tres partits politics insulars an signat un contracte de mandatura per una durada de 10 ans de 2015 a 2025.
Terni
Terni es una vila de la region italiana d'Ómbria, e tanben la capitala de la província del meteis nom. Sa populacion èra estimada a 109,816 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 211 km².
thumb|480px|left
Galobet
thumb|200px|left|Galobet thumb|200px|Tamborinaire jogant de galobet amb de tamborin provençau Lo galobet o flaütet es un instrument tradicionau de Provença. Es una mena de flaüta de tres traucs que se pòt jogar amb una sola man laissant ansin l'autra libra per jogar dau tamborin de Provença.
Lei tres traucs permeton de produrre 4 nòtas amb intervaus d'un ton, un autre ton e un mieg ton (1-1-1/2), çò que permet pas d'interpretar una gama cromatica completa.
L'acòrd es en Si, Sib (sonat lo ton d'Aubanha e associat amb Marselha e Tolon), ut o la.
E mai se lo galobet es associat amb la cultura provençala, fa partida de la familha dei flaütas de tres traucs coma sa version bearnesa, lo Txistu basco e la flaüta de tres traucs barròca (acordada amb diferéncias de ton de 1-1/2-1 tons).
(326) Tamara
(326) Tamara es un asteroïde.
Jarcieu
Jarcieu es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tescon
Tescon es un riu occitan, un afluent dirècte de Tarn en riba drecha, e doncas un sosafluent de Garona.
Aquel riu foguèt rectificat e fòrça artificializat. La qualitat de l'aiga es venguda mediòcra.
La sola partida naturala conservada, la zona del Testet, constituida d'una zona umida, es en via de destruccion a causa de la construccion d'una restanca controversiada destinada a l'irrigation agricòla (Restanca de Sivens).
Geografia
De, Tescon a sa font sus las costièras del Mas de Boièr (Galhaqués) e jonh Tarn en riba drecha, près de Montalban.
Comunas traversadas
Montgalhard, Salvanhac, Castèlnòu de Montmiralh, Galhac, L'Illa d'Albigés, Sent Orsesi, La Sausièra e Sant Joan, Biuvais de Tescon, Verlhac, Sent Naufari, Varenas, Verlhac, Montalban, Lo Bòrn
Villaquejida
Villaquejida es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Merckeghem
Merckeghem es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Merckeghem dans son canton et son arrondissement|180px.
Tiziano Ferro
thumb|Tiziano Ferro (2006) Tiziano Ferro (Latina, Lazio, 21 de febrièr de 1980) es un cantautor e productor discografic italian. Se faguèt conéisser internacionalament en 2001 gràcias a sa cançon "Xdono" ("perdon" en occitan) que coneguèt puèi una version en espanhòl e en anglés.
Merckeghem
Istòria
Toponymie : Lo nom de Merckeghem significariá "la tèrra de Mark o de Marko"
1085 : Marchinchham
1160 : Merchinhem (cartulaire del abbaye de Bourbourg)
Toponymie : le nom de Merckeghem signifierait "la terre de Mark ou de Marko"
1160 : Merchinhem (cartulaire de l'abbaye de Bourbourg)
Boièr
Antopronimia
Boièr (sovent grafiat a la francesa Boyer) es un nom de familha pro espandit en Occitània.
Bellefontaine (Val d'Oise)
Bellefontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
País d'Ate
Sa vila principala es Ate.
Lo gentilici es atés -esa.
Region ultraperiferica
Una region ultraperiferica (RUP) es un territòri de l'Union europèa mas situat fòra del continent europèu. Las RUP foguèron reconegudas pel primièr còp dins una declaracion annexida al tracata de Maastricht de 1992. Dempuèi 2009, son definidas a l'article 349      del tractat sul foncionament de l'Union europèa que precisa lo bias que lo drech europèu pòt i èsser adaptat.
Las regions ultraperifericas fan partit de l'Union europèa, a contrari del autres territòris ultramarins dependent de païses membres de l'Union europèa nomenats païses e territòris d'otramar (PTOM). Aquestes darrièrs fan pas partit del territòri comunautari quitament se lors ciutadans possedisson la nacionalitat d'un Estat membre de l'Union. Mas, ni los departaments d'otramar (que son de regions ultraperifericas), ni los païses e territòris de las otramars fan pas partit de l'espaci Schengen (levat Açòres, Canàrias e Madèira).
Geografia
Las regions ultraperifericas apareisson en blau clar sus la mapa çai dejós de territòris associats a l'Union europèa. Se trapan dins l'ocean Atlantic, en America del Sud e dins l'ocean Indian.
Economia e demografia
Regropan mai de 4,5 milions d'abitants e recebèron 1,03 miliard d'èuros per an al títol de la politica regionala de l'Union europèa. Representan una granda partida del territòri maritim de l'Union europèa çò que li permet amb 25 milions de km  d'ocupar lo primièr reng mondial. Provesisson tanben l'Union europèa en produchs agricòls exotics (rum, sucre de canna, bananas, etc). Representan près de 80 % de la biodiversitat europèa.
Estatut
Lor existéncia es reconeguda per l'article 349      del tractat sul foncionament de l'Union europèa (TFUE) (ex-article 299, paragraf 2, du tractat instituissent la Comunautat europèa). vinheta|Fusada Ariana al Centre espacial guaianés près de [[Kourou.]] L'estatut de RUP rebat de l'especificitat d'aquestas regions al respècte del rèste de l'UE. En efièch, lor desvolopament es fach dificil per l'alunhament, l'insularitat e lor dependéncia a vejaire d'unas produccions (sucre, bananes, etc.). Mas, permeton lo provesiment dels mercats de l'UE en produchs exotics mas subretot lo contraròtle su las vastas zonas maritimas a son entorn.
L'estatut de RUP permet a l'Estat membre d'adaptar lo drech europèu per unes aspèctes :
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2012 Sant Bartomieu es pas pus una region ultraperiferica de l'Union europèa. Sant Martin (partida francesa) gardèt son estatut de RUP, qu'es lo sieu dempuèi son desligament de la Guadalope e son accession a l'estatut de COM,.
La federacion de las Antilhas neerlandesas avent estat dissolgudas lo 10 d'octobre de 2010 : los territòris insulars de Bonaire, Saba e Sant Eustaqui venguèron de comunas neerlandesas a estatut particular. En consequéncias, lo govèrn dels Païses Basses demandèt, après aquesta reforma, la classificacion d'aquestes territòris en regions ultraperifericas de l'Union europèa. Mas, los territòris insulars neerlandeses de Curaçao e de Sint-Maarten, venguts coma Aruba, d'Estats autonòms associats a la Corona dels Païses Basses, lor estatut de país e territòri d'otramar a donc pas de rason d'evoluar.
Sintèsi dels estatuts europèus de las regions ultraperifericas
Aqueste tablèu sintetic representa los estatuts juridics europèus de las 9 regions ultraperifericas.
1a legislatura 2009-2014
La Conferéncia dels Deputats de las RUP al Parlament europèu foguèt fondada en setembre de 2009 a l'iniciativa de l'ensemble dels Deputats europèus de las RUP per sagelar una unitat de defensa collectiva de las RUP al nivèl de las institucions europèas. La creacion d'aquesta conferéncia se trapèt consolidada per la redaccion d'una plataforma comuna de proposicions per las RUP portadas al President de la Comission europèa de l'epòca, José Manuel Barroso.
La conferéncia dels Deputats de las RUP se reünís regularament a Brusèlas e a Estrasborg per preparar l'ensemble dels dossièrs venent tocar las RUP al nivèl europèu. D'encontras regularas son organizadas amb lo President de la Comission europèa, e los diferents Comissaris europèus, per evocar l'ensemble dels subjèctes problematics e trobar de solucions a la revendicacions de las RUP fondadas sus la basa de l'article 349.
2a legislatura 2014-2019
Un trabalh regular entre la Conferéncia dels Deputats de las RUP al Parlament europèu e la Commissària al desvelopament regional, Corina Cretu, s'es formalizat pel primièr còp. De conjunt amb la Conferéncia e la Comissària son a l'initiativa de reünion de trabalh tematics que son invitats los autres comissaris encargat de politicas plan importantas per las RUP : pèsca, politica maritima, environament, recerca, mercat interior, politica de concurréncia, relacions exterioras e politica comerciala exteriora, agricultura, etc.
Obykh
L'obykh es una lenga caucasenca del nòrd-oèst atudada parlada dusca en 1864 en Caucàs, puèi en Turquia.
Istòria
L'obykh èra parlat, al començament del sègle XIX, lo long de la còsta de la Mar Negra, al nòrd del teritòri dels abcazes, dins lo Caucàs.
En 1830, Russia comença la conquèsta del Caucàs. Los obykhs, benlèu 50 000 personas, combaton los russes, dusca 1864. La guèrra còsta la vida, sens dobte, a la meitat de la populacion obykh. En 1864, los subrevivents laissan lor país per l'Empèri Otoman, coma fòrça de circassians e d'abcazes. La traversada de la Mar Negra en batèl se pasa mal. Fòrça obykhs mòron. arribats en Turquia, demoran sonque 15 000 personas. Los obykhs decidisson d'abandonar lor identitat e de s'assimilar als circassians adigues e d'adoptar lor lenga.
Mòrt de la lenga
La lenga, quand èra encara parlada en Caucàs, foguèt estudiada per un sol òme, l'oficièr rus Uslar. Aquel constatèt que los obykhs èran tots bilingües en adigue, e sovent trilingües en abcaz. Per Smeets, la forma d'adigue que los obykhs parlan uèi en Turquia, es segurament una varianta de l'hakochi, un sosdialècte shapsogh, qu'utilizavan ja avant l'emigracion.
G. Dumézil trabalhèt sus la lenga amb lo darrièrs locutors dempuèi las annadas 1930. Lo darrièr obykh de lenga mairala foguèt Tevfik Esenç, mòrt en 1992.
Berville
Berville pòt essèr:
Rem
Rem pòt èsser:
Novara
Novara es una vila italiana capluòc de la província del meteis nom en Piemont.
thumb|300px|left
Frederick Reines
Frederick Reines (Paterson, 16 de març de 1918 - 26 d'agost de 1998) foguèt un fisician estatsunidenc. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1995 « per la deteccion del neutrino » e « per d'experimentacions pionièras de la fisica dels leptons ».
Miklós Jancsó
Miklós Jancsó idem Jancsó Miklós del sieu nom vertadièr segon l'us magiar d'emplec dels noms d'ostal e pichons (nascut a Vác lo 27 de setembre de 1921 de paire ongrés e maire romanesa, defuntat a Budapèst lo 31 de genièr de 2014) es un cineasta màger (meteire en scèna, realizator, scenarista e teleasta amai quitament actor), dels que de verai ne comptan dins l' Istòria vertadièra del VIIen Art, ongrés. Magiar.
thumb|250 px|right|[[...]]
1920 - 1945...
Nascut rasís Budapèst (a unes 30 km), la siá enfantesa amai la siá joventut son marcadas per un cert rigorisme religiós mas tot parièr la percepcion que li ne poiriam dire de carnenca e interiorizada e prigondament amai viscerala, viscuda, de totes los eveniments politics o socials d'importància que s'escasèron en Ongria pendent las annadas 1930-40 del sègle XX, subretot la collaboracion ideologica e politica del país magiar e de sas classas pus aisadas mas d'en primièr la del sieu cap d'Estat l' amiral Miklós Horthy de Nagybánya (1868-1957, exiliat puèi en pel Portugal salazarian...) amb lo poder hitlerian.
1945 - 1956...
thumb|300 px|left|... [[Cluj-Napoca|Kolozsvár... ara Cluj-Napoca Romania]] thumb|150 px|right|... Drapèl de las [[Croses Sagetadas]]
estudis e formacion
Aprèp d'unes estudis segondaris normals dins una institucion confessionala, obten lo sieu bachelierat sens problèmas.
Kolozsvár, ciutat romanesa mas restacada a Ongria pendent la Segonda Guèrra Mondiala, del sieu nom romanés Cluj-Napoca...
la guèrra
Al quite moment qu'Ongria, aliada dels nazis durant la Segonda Guèrra Mondiala e feu de las tan malasidas e temudas, crenhudas, redobtadas Croses Sagetadas, un dels movements faissistas pus fèrs e criminals d'Euròpa e del mond d'aquela epòca, es desliurada puèi atanlèu ocupada per l'Armada Roja de l'URSS alavetz simbòl, coma venceira de la Batalha d'Estalingrad e trionfairitz del nazisme, per la màger part dels pòbles d'alara, e l'ongrés bèl primièr, aprèp lo jo faissista patit dintre çò mai prigond de la siá carn e lo sieu èime, de socialisme e libertat.
Diplomat de drech òc-ben-òc qu'èra sortit mas se n'interessèt fòrça mai encara a l'Istòria de l'art e susquetot a l'etnografia, qu'el, coma filh eissit d'una familha ongaro-romanesa, sempre lo se pertoquèron los problèmas d'identitat, de nacionalitat, de minoritats e majoritats, plan aguts dins un país coma Ongria aprèp la siá sortida d'a l'empèri d'" Àustria-Ongria ", molt àustriac e pas gaire ongrés, d'aprèp la Primièra Guèrra Mondiala.
passada la guèrra
thumb|400 px|right|... La [[Republica dels Conselhs, Ongria 1919...]]