cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fresney (Eure)
Fresney en normand (Fresney en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bagarn (Gard)
Bagarn, mens probable Bagard (Bagard en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region d'.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Angy
Angy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
King Lear
Redigida en 1605 e 1606, que foguèt pel primièr còp jogada pel festenal de Sant Esteve en1606, e foguèt attribuida a Shakespeare en 1608 dins la publication dins un in quarto de provenéncia desconeguda; pòt venir d'un manuscript o lo rebat d'una performança scenica. The Tragedy of King Lear, una version mai teatrala, foguèt incluida en 1623 dins lo Primièr Folio. Unes editors modèrnes concatènan las doas, alara que d'autres insistisson que cada version a la sieuna integritat que se deu servar.
Après la Restauracion anglesa, la pèça foguèt a vegada transformada amb una fin astruca pel public qu'amava pas lo ton escur e depriment, mas a partir de sègle XIX, la version originala de Shakespeare's original version foguèt considerada coma la realizacion ultima. Aquela tragèdia es subretot coneguda per sas observacions prigondas de la natura umana sofrenta e de las realcions familhalas.
Sinòpsi
vinheta|296x296px|Cordelia a la Cort del rei Lear (1873) per Sir John Gilbert Lo rei Lear de Bretanha, tròp vièlh e volent se retirar dels devers de la monarquia, decida de divisar son reialme entre sas tres filhas, e declara que donarà la partida màger a aquela que l'ama mai. l'ainada, Goneril, parla la primièra, declarant son amor per son paire en tèrmes obsequioses. Influenciat per sa flatariá lo rei Lear vòl realizar lo partatge en favor de Goneril a l'acabar sa declaracion, quitament abans lo discors de Regan e Cordelia. Puèi avertís Regan que contunharà lo partage un còp qu'arà parlat. E al final quand es lo torn de la filha mai jove Cordelia, d'en primièr aquela refusa de dire quicòm ("Nothing, my Lord" ) puèi declara qu'i a pas res de comparar amb lo sieu amor, pas de mots que cal per l'exprimar; parla onestament mas sens bestorns, qu'exaspèra lo paire. De colèra deserita Cordelia e fa lo parteja entre Regan e Goneril.
Lo comte de Gloucester e lo comte de Kent observan: divisant son reialme entre Goneril e Regan, lo rei Lear atribuiguèt son reialme en partida egala entre los paratges del Duc d'Albania (espós de Goneril) e del Duc de Cornwall (espós de Regan). Kent objecta lo tractament injust del rei Lear per Cordelia; enrabiat per las protestacions de Kent, Lear lo faidís del país. Lo rei Lear alara convòca lo duc de Borgonha e lo rei de França, qu'ambedos prepausèron lo maridatge a Cordelia. Aprenent que Cordelia foguèt deseritada, lo duc de Borgonha retira sa demanda, mas lo rei de França es tocat per son onestat e pr'aquò se la marida. Mentretant, Gloucester introduguèt son filh illegitim Edmund a Kent.
Lo rei Lear anóncia qu'anarà viure alternativament amb Goneril e Regan, e lors esposes. Se garda una seguéncia d'un centenat de cavalièrs, que seràn pagats per sas filhas eritièras. Goneril e Regan parlan en privat, revelant que lors declaracions èra falsas, e que veson lo paire Lear coma fòl, e vièlh. vinheta|Aquarela del rei Lear e del Fòl dins la tempèsta (Acte III, Scèna ii) Edmund sentís son estatut illegitim, e intriga per se desfar de son ainat legitim Edgar. Engana son fraire Gloucester amb una letra falabricada, lo fasent pensar qu'Edgar se prepara a usurpar lo poder. Kent torna de l'exili deguisat en un Caius, e lo rei Lear lo pren per servicial. lo rei Lear e Caius se disputan amb Oswald, intendent de Goneril. Lo rei Lear descobrís qu'ara que Goneril preguèt lo poder, pas mai lo respecta. Sa filha li ordona de se comportar melhor e de reduire sa seguéncia. Enrabiat, lo rei Lear se'n va de l'ostal de Regan. Lo Fòl se frufa del malastre del rei Lear.
Edmund apren de Curan, un cortesan, qu'es possible qu'aja una guèrra entre Albania e Cornwall, e que Regan e Cornwall arriban a l'ostal de Gloucester de vèspre. Utilizant l'advantatge de l'arribada del duc e de Regan, Edmund fenh una ataca per Edgar, e Gloucester es tot enganat. Deserita Edgar e lo proclama fòra de lei.
Portant lo messatge del rei Lear a Regan, Caius torna encontrar Oswald a çò de Gloucester, encara se carpinha amb el, e es plaçat al carcan per Regan e son marit Cornwall. Quand lo rei Lear arriba, objècta del maltractament de son messatgièr, mas Regan es tan mespresenta per son paire que n'èra Goneril. Lo rei Lear es enrabiat mas impotent. Goneril arriba e pièja l'argument de Regan contra el. Lo rei Lear cedís completament a sa rabia. Se ronça dins una tempèsta per fulminar contra sas filhas ingratas, acompanhat pel Fòl trufaire. Kent mai tard lo seguís per l'aparar. Gloucester protesta contra lo maltractament del rei Lear. Amb la dissolucion de la seguéncia d'un centenat de cavalièrs del rei, lo sols companhs que demoran son Fòl e Caius. Rodant per l'èrm après la tempèsta, Edgar, jos la forma d'un baug nomenat Tom o' Bedlam, encontra lo rei Lear. Edgar delira baujament alara que lo rei Lear condamna sas filhas. Kent los mena cap a un abric. esquèrra|vinheta|296x296px|Lo rei Lear: l'adieu de Cordelia per Edwin Austin Abbey Edmund denóncia Gloucester a Cornwall, Regan e Goneril. Revèla la pròva que son faire conéis l'imminéncia d'una invasion francesa destinada a tornar installar lo rei Lear al tròn; e ja l'armada francesa aviá acosta l'illa britanica. Alara qu'Edmund se'n va amb Goneril per avertir Albania de l'invasion, Gloucester es arrestat, e Regan e Cornwall abornian Gloucester. Mentretant, surgís un servicial enrabiat de çò que vei, ataca Cornwall, lo ferissent a mòrt. Regan tua lo servicial, e ditz a Gloucester qu'Edmund lo traïguèt; alara acaba coma el rodant per l'èrm. Edgar, en apréncia de baug, encontra son fraire òrb per l'èrm. Gloucester, lo reconeissent pas, prega de lo menar cap a un bauç de Dover que ne se pòsca sautar.
Goneril descobrís que li agrada mai Edmund que son onèste espós Albania, que vei coma un coard. Albania desvolopèt una consciéncia — li fa òdi lo tracatment del rei Lear per las sòrres, e la mutilacion de Gloucester, e acusa sa femna. Goneril torna mandar Edmund a Regan; avent de novèlas de la mòrt de Cornwall, crenh que sa sòrre recentament veusa li rauba Edmund e li envia una letra mejans Oswald. Ara sol amb lo rei Lear, Kent lo mena cap a l'armada francesa, qu'es comendada per Cordelia. Mas lo rei Lear es mièg fòl e fòrça malaisit a causa de sas foliás recentas. A l'instigacion de Regan, Albania jonh sas fòrças a las sieunas contra los franceses. Las suspicions de Goneril al subjèctes de las motivacions son confirmadas e provadas, cossí Regan devina justament lo sens de sa letra e delara a Oswald que li va melhor Edmund. Edgar pretend menar Gloucester cap a un bauç, puèi cambia sa votz e ditz a Gloucester que subrevisquèt a una granda casuda. Lo rei Lear aparéis, ara fòl completament. Fulmina que lo mond es poirit e fugís. drecha|vinheta|296x296px|Lo rei Lear e Cordelia per Ford Madox Brown Oswald aparéis, totjorn cercant Edmund. Als òrdres de Regan, ensag d'assacinar Gloucester mas es tuat per Edgar. Dins la pòcha d'Oswald, Edgar trapa la letra de Goneril, ont incita Edmund a tuar son espós e la prene per femna. Kent e Cordelia s'encargan del rei Lear, que la foliá lèu passèt. Regan, Goneril, Albania, e Edmund unisson lors fòrças. Albania insista que se luche contra los envaïdors franceses mas sens ferrir lo lei Lear o Cordelia. Las doas sòrres desiran Edmund, que faguèt de promesas a ambedoas. Estudia lo dilèma e intriga las mòrts d'Albania, Lear, e Cordelia. Edgar dona la letre de Goneril a Albania. Las armadas s'encontran dins la batalha, Lo angleses desfan los franceses, e lo rei Lear e Cordelia son preses. Edmund envia lo rei Lear e Cordelia amb d'òrdres separats per el (representant Regan e sas fòrças) e Goneril (representant aquelas d'Albania) per executar Cordelia.
Los caps angleses victorioses s'encontran, e la veusa recenta Regan ara declara que se maridarà amb Edmund. Mas Albania explica las intrigas d'Edmund e Goneril e proclama Edmund traïdor. Regan s'esfondrar, senguent l'empoisonament de Goneril, e es acompanhada fòra de l'empont, i morís alà. Edmund desfia Albania, dins un duèl. Edgar aparéis masquetat e armurat, e provòca Edmund. Pas degun lo reconéis. Edgar ferrís Edmund a mòrt, mas pas sul pic. Albania confronta Goneril a sa letra qu'incita èsser son mandant de mòrt; fugís de vergonha e de ràbia. Edgar revela, e conta que Gloucester moriguèt en colissa del tust e jòia d'aprene qu'Edgar es vivent, puèi Edgar se revela a son fraire.
En colissa, Goneril, amb totes los sieus plans desjogats, se suicida. Edmund morissent decida, reconeissent pasmens qu'es contra sa natura, d'ensejar de salvar lo rei Lear e Cordelia; mas, sa confession arriba tròp tard. Pauc après qu'Albania envièt al òmes los contra òrdres, lo rei Lear intra portant lo còs de Cordelia dins sos braces, el subrevivent de la mòrt del borrèl. Kent aparéis e lo rei Lear ara lo reconéis. Albania exorta Lear que torne al sieu tròn, mas coma Gloucester, las espròvas del rei Lear acaban per l'aclapar, e morís. Albania alara demada a Kent e Edgar de s'encargar del tròn. Kent refusa, explicant que son mèstre lo crida per un viatge. Fin finala, Albania (dins la version In Quarto) o Edgar (idins la version in Folio) consentís qu'ara es vengut rei.
Fonts
vinheta|La primièra edicion de Chronicles of England, Scotlande, and Irelande, de Raphael Holinshed 1577. La pèça de Shakespeare se basa sus diferentas versions del mièg legendari Briton Leir de Brenha, que lo nom seriá ligat segon de savents al dieu Briton Lir/Llŷr, pasmens se ambedos noms son pas ligats etimologicament.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEJackson1995459_1-0" rel="dc:references"> <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEJackson1995459_1-0" rel="dc:references"> <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEEkwall1928xlii_2-0" rel="dc:references">  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEEkwall1928xlii_2-0" rel="dc:references"> La fonts mai importantas de Shakespeare son The Chronicles of England, Scotlande, and Irelande de Raphael Holinshed, publicadas en 1587. Lo quita Holinshed prenguèt l'istòria de Historia Regum Britanniae de Geoffrey of Monmouth, escricha al sègle XII. The Faerie Queene, d'Edmund Spenser publicat en 1590, tanben conten lo personatge nomenat Cordelia, que morís de penjament coma dins King Lear.
D'autras fonts possiblas son la pèça anomima King Leir (1605); The Mirror for Magistrates (1574), de John Higgins; The Malcontent (1604), de John Marston; The London Prodigal (1605);Essays de Montanha, traduchs en anglés per John Florio en 1603; An Historical Description of Iland of Britaine (1577), de William Harrison; Remaines Concerning Britaine (1606), de William Camden; Albion's England (1589), de William Warner; e A Declaration of egregious Popish Impostures (1603), de Samuel Harsnett, d'ont ven lo biais de parlar d'Edgar quand fenh d'èsse fòl. King Lear es tanben una varianta literària d'un conte popular, Love Like Salt, Aarne-Thompson tipe 923, in ont un paire rebuta sa filha mai jove que la declaracion d'omor l'agrada pas.
La font de l'intrga segondària de Gloucester, Edgar, e Edmund es un conte de Philip Sidne, Countess of Pembroke's Arcadia (1580–90), amb un rei Paflagonian cèc e sos dos filhs, Leonat e Plexitre.<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEMcNeir1968_5-0" rel="dc:references"> <span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEMcNeir1968_5-0" rel="dc:references">
Data e tèxte
En 1931, Madeleine Doran suggerís que los dos tèxtes son de prevenéncia basicament diferentas e que las diferéncias entre elas an un interés critic. Mas aquel argument, foguèt pas plan discutat fins als ans 1970s, quand los tornèron al vam, Michael Warren e Gary Taylor. Lor tèsi, pasmens controversiada, foguèron admeses. Pausa, subretot, que l'in Quarto vendriá dels esboces de Shakespeare, e que l'in Folio es quicòm coma lo definitiu, preparat per la produccion de la companiá Shakespeare. Per resumir, Q1 objècte d'autor; F1 es objècte scenic. Per la critica, èra lo vam de "revision critica" al contrari del formalisme de mièg sègle precedent.<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTETaylorWarren1983_12-0" rel="dc:references"> <span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTETaylorWarren1983_12-0" rel="dc:references">
Analisi e critica
D'analisis e de criticas diferentas de King Lear existisson segon los sègles.
Interpretacions istoricas
Las doas Naturas e las doas rasons implican doas societiats. Edmund es l'Òme Novèl, un member de l'edat de la competicion, dobte, glòria, en contraste amb la societat anciana venent de l'Edat Mejana, amb sas cresenças dins la covivéncia, dins las convenéncias, e lo respècte que lo tot es mai gran que las partidas. King Lear es alara una allegoria. La societat anciana, aquela de la vision medievala, amb lo rei paternalista, cai dins l'error, e es menaçat pel maquiavelisme novèl; es renegat e asservit per la vision de l'òrdre, incarnat la filha rebutant lo rei. Cordelia, dins l'esquema allegoric, es tripla a l'encòp: una persona; un principe etica (amor); e una comunautat. Qué que ne siá, lo vejaire de Shakespeare de l'Òme Novèl larg que ne ven gaireben de simpatiá. Edmund es l'expression màger de Shakespeare al subjècte de la Renaissança individualista – l'energia, l'emancipacion, lo coratge – qu foguèt una contribucion positiva a l'eritatge de l'Oèst. "Incarna quicòm de vital  qu'una sintèsi finala deu tornar afirmar. Mas fa una crida absoluda que Shakespeare portarà pas. Es juste per un òme de sentir, coma o fa Edmund, que la societat existís per l'òme, e non pas l'òme per la societat. Es pas juste d'afirmar qu'un òme coma Edmund auçarà aquela supremacia."
La pèça dona una alternativa a la polaritat feudala Maquiavelica, una alternativa anonciat pel discors de França (I.1.245–256), dins la preguièras de Lear e Gloucester (III.4. 28–36; IV.1.61–66), e dins lo personatge de figure of Cordelia. Fins a que la societat accaptabla siá realizada, siam censat prene per modèl lo ròtle d'Edgar (çò qu'es qualificat d'ironia Shakespearenca) Edgar, lo maquiavel de bontat, resisténcia, coratge e maturitat. vinheta|las tres filha del rei Lear per Gustav Pope
Interpretacions sicoanaliticas e psicosocialas
Pasmens s'i a literalament pas de maires dins King Lear, Coppélia Kahn dona una interpretacion psicoanalitica del "sostèxte mairal" trobat dins la pèça. Segon Kahn, Lear al vielhum torna a l'infantil, e ara es malaut de l'amor qu'es stisfach normalament per una femna manternanta. Lo caractèr de Lear es aquel d'un enfant maternat, mas sens maires vertadièras, sos enfants venon a l'encòp los imatges de filha e de maire. La competicion instaurada per Lear sus l'amor servís d'acòrdi d'engatjament; sas filhas obtendràn lor eritatge s'es al bons suènh per el, subretot Cordelia, qu'es una "mena noiriçaria" de que dependrà fòrça. Son refús de l'amar mai qu'un paire s'interpreta coma una resisténcia a incèst, mast Kahn tanben inclusís l'imatge de la maire regetanta. La situacion es alara capvirada entre los ròtles parent-enfants, que la foliá de Lear es subretot una ràbia d'enfant vengut privat del suènh mairal. Quitament quand Lear e Cordelia son capturat ambedos, sa foliá demora coma Lear visualiza coma noirçaria la prison, ont Cordelia solament existís per el. Pasmens, es la mòrt de Cordelia que sul còp acaba l'illusion de la filha coma maire, alara que la pèça s'acaba amb lo sol personatge mascle. esquèrra|vinheta|369x369px|Lear e Cordelia en Prison — William Blake v. 1779 Sigmund Freud afirma que Cordelia simboliza la Mòrt. Alara, quand la pèça comença amb Lear rebutant sa filha, se pòt interpretar el rebutan la mòrt; Lear vòl pas far fàcia a la finitud de son existéncia. La scèna punhenta acabant la pèça, ont Lear pòrta lo còs de sa carida Cordelia, es d'una granda importança per Freud. Dins aquela scena, fa realizar a Lear sa finitud, o coma Freud ditz, provòca en el que cal "far amic amb ma necessitat de morir". Es logic d'inferir que Shakespeare aguèt d'intencions especialas amb la mòrt de Cordelia, qu'èra lo sol escrivan que faguèt morir Cordelia (idins la version de Nahum Tate, contunha de viure astruca, e dins aquela de Holinshed, restaura son paire e li succedís).
Al contrari, una analisi basada sus la teoria d'Alfred Adler suggerissent que lo concors del rei entre sas filhas dins l'Acte 1 a mai a veire amb son contraròtle sus Cordelia qu'es pas maridada.
Dins son estudi del caractèr d'Edmund, Harold Bloom fa d'el lo "personatge mai original de Shakespeare". "Coma o nota Hazlitt," escritz Bloom, "Edmund partetja pas l'ipocrisia de Goneril e Regan: son Maquiavellisme es absoludament pur, e sens pas cap de mtiu Edipan. la vision de Freud dels racontes familhals s'aplica pas a Edmund. Iago es libre de se tornar invantar cada minuta, mas Iago a de passions fòrtas, pasmens se son negativas. Edmund a pas de passions quina que siá; jamai amèt pas degun, e jamai n'amarà. Sus aquel subjècte, es lo personatge mai original de Shakespeare."
La tragica manca de Lear de comprenença de las consequéncias de sa demanda e de sas accions s'observa sovent aquela d'un enfant poirit, mas foguèt tanben que son comportament es lo meteis que los parents jamai castiguèron lo enfants vengut grands.
Daniel Ortega
José Daniel Ortega Saavedra, èx-guerrilhèr e òme politic n. 1945, es lo president actual de Nicaragua. Tanben foguèt president entre 1985 e 1990.
King Lear
Crestiantat
vinheta|En 1793 pintura del rei Lear e Cordelia per Benjamin West. De criticas se divisan sus la question de saber se òc o nonKing Lear confirma la doctrina Crestiana. D'entre aqueles qu'agüisson que Lear es rescatat dins lo sens crestian mejan la sofrença i a A. C. Bradley e John Reibetanz, qu'escriguèt: "mejans sas sofrenças, Lear ganhèt una alma illuminada". D'autras criticas tròban pas de pròva de redempcion e l'exageracion de las orros a la fin de l'acte i a John Holloway e Marvin Rosenberg. William R. Elton soslinha la posicion precrestiana de la pèça, escrivent que, "Lear emplís lo critèti del comportament de la vida d'un pagan," casent "dins lo blasfèmi total al moment de sa pèrda irremediabla".
Notas
<references group="lower-alpha" />
Traduccion
<references group="Trad."/>
Europeada
L’Europeada es una competicion de fotbòl europèa dei minoritats lingüisticas organizada per l’Union Federalista dei Comunautats Etnicas Europèas.
Pugbarban
Pugbarban [pytbar'ban] e non pas Pui Barban (Puybarban en francés) es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Monte Barbano (Raimundum de ~), en 1087, Podio Barbatz (par. de ~), en 1273. Dauzat e Rostaing interprètan un compausat vengut del latin podium, « lòc naut, de la cima mèi o mens arredondida », e d'un nom germanic de persona Barbane. Pr'amor de l'òrde deus compausats, Bénédicte Boyrie-Fénié conclutz que lo nom se fixèt après l'epòca carolingiana e accèpta lo nom germanic d'òme Barban. B. Boyrie-Fénié escriu Pui Barban [pyjbar'bã], mès en Gironda coneish pas totjorn la prononciacion e sovent la supausa. De mèi, precisa jamèi quan sa prononciacion es observada e quan es subjectiva. D'autra part, sembla d'aver una preferéncia per la fòrma pui. Tot aquò ha que sa causida deu se préner dab la mèi granda prudéncia. Las fòrmas ancianas en latin permeten pas de saber quina es la fòrma locala de podium e Puy-, en francés, es una grafia convencionala, que pòrta pas cap informacion fonetica. Dus noms d'aquera categoria son coneishuts dab certitud : Bèthpug e Pug d'Agenés, dens parlars pas tròp lunhs deu sos-dialècte vasadés. La toponimia d'aquera partida deu Vasadés es prauba en resultats deu latin podium, pr'aquò, dens lo nòrd de la comuna de Granhòs, i a Le Moulin du Puch. Shens suspresa, Pugbarban, observat dens la comuna, prononciat [pytbar'ban], es en realitat la grafia normala deu nom.
Ménilles
Ménilles en normand (Ménilles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Lo bourg de Ménilles a bastit al bas del serral ont flueix lo riu de Eure. I aviá conegut a la s-|XII|e}} per la siá produccion de vin : los religioses del abbaye de la Noë avián en 1223 lo drech de pressurage sus totas las vinhas d'aquel territòri. En 1194, lo rei Philippe-Auguste installa de hitas a la sortida de Menilles, a la extremitat del Caseriu del Grand Tribunal, Menilles en essent sul domeni francés e pas sul domeni anglés de Richard Còr de Leon, Pòrti de Normandie e Rei de Angleterre.
La cultura del safran i i aviá difondut a la s-|XVII|e}} : se depausava los produchs d'aquela planta en los soscaves sosterranhas al pè del serral.
Le bourg de Ménilles est bâti au bas du coteau où coule la rivière d'Eure. Il était connu au pour sa production de vin : les religieux de l'abbaye de la Noë avaient en 1223 le droit de pressurage sur toutes les vignes de ce territoire. En 1194, le roi Philippe-Auguste installe des bornes à la sortie de Menilles, à l'extrémité du Hameau de la Grande Cour, Menilles étant sur le domaine français et non sur le domaine anglais de Richard Coeur de Lion, Duc de Normandie et Roi d'Angleterre.
Istòria
L'origina del nom de Ménilles es imprecisa. Al, Ménilles constituissiá un quatren de fief en levant de la châtellenie de Pacy.
L'origine du nom de Ménilles est imprécise. Au, Ménilles constituait un quart de fief relevant de la châtellenie de Pacy.
Tour-en-Sologne
Tour-en-Sologne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vert-en-Drouais
Vert-en-Drouais es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fabien Pelous
Fabian Pelós (escaissat Lo Pelican), nascut lo 7 de decembre de 1973 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Cresquèt a Gibèl. Estudièt per èsser quinesiterapeuta al CHU de Tolosa.
Sant Fortunat
Sant Fortunat (Saint-Fortunat-sur-Eyrieux en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Fabien Pelous
Format a Sabardu e eissit d'una familha locala d'agricultors, joguèt a l'Estadi Tolosenc de 1997 a 2009, aprèp doas sasons a l'US Dacs.
Sant Fortunat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fabien Pelous
Foguèt capitani de l'Equipa de França e de l'Estadi Tolosenc. Ten lo recòrd de seleccions en equipa de França e del nombre de capitanejats.
Publiquèt son autobiografia 118 vies (118 vidas) (ed: Prolongations, 14 d'octobre de 2009).
Es lo pairin de l'associacion Un maillot pour la vie (Un malhòt per la vida) (en favor dels enfants espitalizats).
Festieux
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Fabien Pelous
A la eleccions municipalas de 2008 a Tolosa, interessat per un pòsta de cònsol encargat dels espòrts, foguèt candidat sus la lista del cònsol màger sortissent Joan-Luc Moudenc (UMP). La lista perdèt e dintrèt pas al conselh municipal. Afirmèt aprèp aver integrat la lista gràcias al president de l'Estadi Tolosenc Jean-René Bouscatel, tanben sus la lista, alara qu'aviá pas de contacte amb los socialistas locals, mas qu'èra "d'esquèrra".
Lo Segur
Lo Segur (Le Ségur en francés) es una comuna lengadociana de Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Fabien Pelous
En mai de 2010, èra dins la « Dream Team » europèa de l'European Rugby Cup (ERC), es a dire melhora equipa tipe de las competicions dels clubs europèus pendent los 15 darrièrs ans.
Festieux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fabien Pelous
En junh de 2010, gerís l'equipa nacionala sèrva de França, o equipa de França A, entraïnada per Olivier Magne.
Festieux
Istòria
Los 18 e 19 de mai 1940, lo coronèl de Gaulle aviá installat dins la vila lo sieu QG de la 4 division cuirassée.
Fabien Pelous
En 2011, obtenguèt une licéncia de pilòt d’elicoptèr, Fabien Pelous continua d'exercir sas foncions actualas al Comitat director de la FFR, e al Comitat de seleccion de l’equipa de França.
Es tanben proprietari d'un vinhal a Sant Emilion, cogerís l’ostalariá Mercure de Sent Lari e Sola, e es proprietari d’un restaurant, lo Club 15, centrat sul tèma del rugbi a Nalhós (al Vilatge de las Marcas -o Nailloux Fashion Village-, inaugurat lo 21 de novembre de 2011).
En 2011, tanben passèt una mestresa de Manager general de club esportiu professional, a l’Universitat de Limòtges, en fasent un memòri de fin d'estudis al club de Colomièrs.
José María Figueres Olsen
José María Figueres Olsen, engenhaire industrial e òme politic n. 1954, foguèt president de Còsta Rica entre 1994 e 1998.
La Pluma
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [la'plymɔ]. Las fòrmas ancianas son : Le Plume en 1242-1255, Bertrando de Pluma ejus capellano et ecclesia de Pluma, en latin, en 1308, ecclesia et capella de Pluma, en latin, en 1308, castri de la Ploma, en latin, cap a 1350, La Plume (mapa deu sègle XVII.
Segon Dauzat, lo nom vendré de « l'ancian provençau » pluma; lo sens toponimic es escur.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, explica lo nom, shens certitud, per lo gascon paloma, per designar un lòc on las caçavan, damb l'atraccion deu gascon pluma, a prepaus d'animaus de pluma !
Bénédicte Boyrie-Fénié constata que las proposicions precedentas mancan d'acceptabilitat toponimica. Pr'amor deu site, ua pena calcària, lo gascon *aplom, deu latin ad plumbum e l'atraccion de la varianta ploma (1350), de pluma, poiré benlèu explicar lo nom. La motivacion seré un lòc fortificat « en aplom » de la vilòta. La sillaba iniciala es benlèu pas un article.
Casaus
Es l'anciana parròpia. Casaus es lo resultat deu latin cas-ale, « bòrda, meitaderia » (derivat de casa).
Lo Tusan
Lo Tusan (en francés: Le Tuzan) qu'es ua comuna bordalesa de Gasconha situada dens lo departament de Gironda e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Moos
Moos es un cantaire nascut lo 29 d'agost de 1974 a Tolosa. Es conegut per son succès Au nom de la rose, en 1999.
Biografia
Nascut de parents marroquins, cresquèt a Tolosa, dins lo quartièr popular de Bagatèla, mescla divèrses estils: african, raï, funk, R'n'B. Moos faguèt un primièr single en 1998, Qui me donnera des ailes. Son pus grand succès foguèt la cançon Au nom de la rose. Le Crabe est érotique, son primièr e unic album fins ara, tanben coneguèt un grand succès.
En 2005, Moos dobriguèt un salon de tè al centre vila de Tolosa en avent de contunh una activitat musicala.
Nòtas e referéncias
<References/>
Berles-Monchel
Berles-Monchel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canehan
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Colonjas
Colonjas (Coulonges en francés) pòt designar:
Venizy
Venizy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1730, Henry de Argence, genet, senhor de Vinezy, servís coma tinent al Regiment del Vexin coma tinent (fonts AD 55-Montmédy)
En 1730, Henry d'Argence, écuyer, seigneur de Vinezy, sert comme lieutenant au Régiment du Vexin comme lieutenant (sources AD 55-Montmédy)
Nòtas
<references group=N/>
Fieulaine
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Fabian Pelós
Fabian Pelós (escaissat Lo Pelican), nascut lo 7 de decembre de 1973 a Tolosa es un jogaire de rugbi de XV, creissèt a Gibèl. Estudièt per èsser quinesiterapeuta al CHU de Tolosa.
Format a Sabardu e eissit d'una familha locala d'agricultors, joguèt a l'Estadi Tolosenc de 1997 a 2009, aprèp doas sasons a l'US Dacs.
Foguèt capitani de l'Equipa de França e de l'Estadi Tolosenc. Amb lo recòrd de seleccions en equipa de França e del nombre de capitanejats.
Publiquèt son autobiografia 118 vies (118 vidas) (ed: Prolongations, 14 d'octobre de 2009).
Es lo pairin de l'associacion Un maillot pour la vie (Un malhòt per la vida) (en favor dels enfants espitalizats).
A las eleccions municipalas de 2008 a Tolosa, interessat per un pòste de cònsol encargat dels espòrts, foguèt candidat sus la lista del cònsol màger sortissent Joan-Luc Moudenc (UMP). La lista perdèt e dintrèt pas al conselh municipal. Afirmèt aprèp aver integrat la lista mejans lo president de l'Estadi Tolosenc Jean-René Bouscatel, tanben sus la lista, alara qu'aviá pas de contacte amb los socialistas locals, mas qu'èra "d'esquèrra".
En mai de 2010, èra dins la « Dream Team » europèa de l'European Rugby Cup (ERC), es a dire melhora equipa tipe de las competicions dels clubs europèus pendent los 15 darrièrs ans.
En junh de 2010, gerís l'equipa nacionala sèrva de França, o equipa de França A, entraïnada per Olivier Magne.
En 2011, obtenguèt une licéncia de pilòt d’elicoptèr, Fabien Pelous continua d'exercir sas foncions actualas al Comitat director de la FFR, e al Comitat de seleccion de l’equipa de França.
Es tanben proprietari d'un vinhal a Sent Milion, cogerís l’ostalariá Mercure de Sent Lari e Sola, e es proprietari d’un restaurant, lo Club 15, centrat sul tèma del rugbi a Nalhós (al Villatge de las Marcas -o Nailloux Fashion Village-, inaugurat lo 21 de novembre de 2011).
En 2011, tanben passèt une mestresa de Manager general de club esportiu professional, a l’Universitat de Limòtges, en fasent un memòri de fin d'estudis al du club de Colomièrs.
Les Éduts
Les Éduts es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Seuzey
Seuzey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Les Éduts
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Saint-Romain-le-Puy
Saint-Romain-le-Puy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Les Éduts
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Éloie
Geografia
Éloie, #Que depen del costat de Offemont, a situat sus la Rosemontoise, pichon riu afluent de la Savoureuse e en prenent la siá font en la vallée de Riervescemont près de de lo castèl del Rosemont, #que li deu a el lo sieu nom.
Éloie, qui dépend du canton d'Offemont, est située sur la Rosemontoise, petite rivière affluent de la Savoureuse et prenant sa source dans la vallée de Riervescemont près du château du Rosemont, auquel elle doit son nom.
Andreea Bălan
Andreea Georgiana Bălan (n. 23 de junh de 1984 a Ploiești, Romania) es una cantaira romanesa de pop e dance. Ela comencèt ganhar reputacion en essent dansarina del grop musical Andrè, que produsiguèt 6 albums. L'an 2002 la banda atenguèt vendre 1.5 milions de còpias d'un de los sieus albums, en essent la banda romanesa puslèu succedida fins alavetz.
Yasunari Kawabata
Yasunari Kawabata, (en japonés: 川端 康成, Kawabata Yasunari segon l'us japonés pels noms pichons e d'ostal), (n. en 1899, m.1972) foguèt un escrivan japonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1968.
L'Òbra literària
Comencèt d'escriure subre d'ora, tre las sias primièras annadas d'universitat, en tot se far ambe de còlas d'intellectuals joves dins la revista Shinjicho, çò es literalament. Collaborèt tanben a la revista Bungei-Jidai,, una publicacion d'escrivans afogats e flamenòus promotors de l'estil literari sonat per eles Shinkankaku-ha,. En 1968, ne foguèt fin finala guerdonat per la jurada del Prèmi Nobel per, çò diguèron,. Ne venguèt atal lo primièr escrivan del País del Solelh Levant a recebre lo Prèmi Nobel de Literatura.
Òbras màgers
100 px
Bibliografia
50 px
Kevin Downes
Kevin Downes, nascut lo 21 de setembre 1972, es un actor american de cinema.
Jo Cox
Helen Joanne "Jo" Cox (nascuda Leadbeater; 22 de junh de 1974 – 16 de junh de 2016) èra una politiciana Britanica del Partit Trabalhista. Èra membra del Parlament (MP) per la circonscripcion Batley and Spen dempuèi mai de 2015.
Nasquèt a Batley, Yorkshire de l'Oèst, al Reialme unit e elevada près de Heckmondwike, Cox es diplomada de l'Universitat de Cambridge en 1995 puèi venguèt assistanta politica. Se jonhèt a l'organizacion umanitària internacionala Oxfam, e venguèt responsabla politica e pòrta paraula a l'Oxfam GB. Foguèt causida per èsser candidata al sèti parlamentària de Batley and Spen parliamentary après que lo titulari precedent decidiguèt de l'abandonar en 2015. Avent obtengut lo sèti pel PT, venguèt militanta dels afars al subjècte de la Guèrra Civila Siriana, e fondèt e presidèt lo grop interparlamentària dels Amics de la Siria; la rubrica necrologica dins The Independent lo jorn de sa mòrt la descriu coma fasent "campanha sens repaus pels refugiats".
Lo 16 de junh de 2016, Cox foguèt tuada per bala e escotelada mai d'un còps a Birstall, ont deviá tenir una permanéncia. Moriguèt de sas nafras un ora mai tard. Un òme de 52 ans que se revendiquèt coma nacionalista britanic foguèt arrestat en ligam amb l'ataca.
Jovença e educacion
Cox nasquèt lo 22 de junh de 1974 a Batley, Yorkshire de l'Oèst, Anglatèrrra, e elevada a Heckmondwike. Sa maire èra secretária d'una escola e son paire trabalhava dins una usina de dentifrici e delacas. Estudièt a Heckmondwike Grammar School, que n'èra delegada. L'estiu, trabalhava a l'embalatge dels dentifricis.
Cox contunhèt estudiar las sciéncias socialas e politicas a Pembroke College, Cambridge e venguèt Bachelor of Arts (BA) en 1995. Èra lo primièr membre de sa familha a estudiar a l'universitat. Mai tard estudièt a la London School of Economics. Mai tard se remembrèt son experiéncia a Cambridge, ont çò qu'importava èra "ont nasquères ... cossí parlas ... qui coneisses", "que me picava pendent gaireben cinc ans".
Començament de carrièra
Segon son diploma, Cox travalhèt coma conselhièra de parlamentari Joan Walley, abans d'anar dos ans a Brussèlas dos coma conselhièra de Glenys Kinnock, membra de Parlament Europèu. Cox trabalhèt per l'organizacion umanitària Oxfam e Oxfam International entre 2001 e 2009, d'en primièr a Brussèlas coma responsabla politica e pòrta paraula a l'Oxfam GB in 2005, e cap de las campanhas d'Oxfam International a Nòva York en 2007. Dins son trabalh Oxfam encontrèt de grops desvavorizats al Darfor e en Afganistan qu'influencièron sa carrièra politica.
Lo trabalh de Cox dins l'umanitari la menèt a conselhar Sarah Brown (esposa de l'ancian Primièr Ministre anglés Gordon Brown), que menava la campanha per prevenir la mortalitat mairala. Cox èra la presidenta nacionala de Malhum de las Femnas del Labour Women's Network e conseilhièra màger de Freedom Fund, e l'associacion abolicionista.
Carrièra politica
Cox èra membra de Labour Friends of Palestine & the Middle East, e cridèt per levar lo blocatge de la Listra de Gaza.
Cox suportava la capanha del "Remain" pel referendum de 2016 sus la permanéncia de la Granda Bretanha a l'Union Europèa. Après sa mòrt, la campanha foguèt suspenduda lo jorn seguent.
Mòrt
drecha|vinheta|La bibliotèca a Birstall ont Cox deviá far permanéncia al moment de l'ataca Lo 16 de junh de 2016, Cox foguèt tuada per balas e escotelada fòra de la bibliotèca a Birstall, Yorkshire de l'oèst, ont deviá far permanéncia a 1:00 pm.
Segon los testimònis, se tirèt tres còps—un près del cap —e se l'escotelèt mai d'un còp. Un òme de 77 ans Bernard Kenny, foguèt escoletat a l'estomac ensejant de l'aparar. Los primièrs rapòrts indican que lo tiraire cridèt "Britain first" al moment de l'ataca. Lo partit de drecha extrèma Britain First publiquèt una declaracion denegant tota participacion o encoratjament dins l'ataca.
Quatre oras après l'ataca, la polícia ononcièt la mòrt de Cox. Es la primièra parlamentària masacrada dempuèi 1990 que moriguèt lo Conservator Ian Gow, victima d'una veitura bomba de l'IRA. Una ceremonia in memoriam de debanèt a la glèida de Sant Pèire de Birstall, lo jorn seguent.
Thomas Mair, 52 ans, un elector de Cox amb de precedents psiquiatrics e ligat a la US National Alliance, un grop neonazi dels EUA, foguèt arrestat al subjècte de la mòrt pauc après l'ataca. Lo jorn après l'ataca, la polícia del Yorkshire de l'Oèst afirma que Cox foguèt la victima d'una "ataca ciblada" e que los ligams del suspècte amb la drecah extrèma son una "linha prioritària de l'enquèsta" al subjècte del motiu. Lo 18 de junh, amoncia que Mair es acusat de murtre, lesions corporalas gravas, possession d'arma de fuòc amb intension de comentre un acte criminal e possession d'una arma ofensiva. Deu comparetre lo 20 de junh.
Vida personala
La fimilha de Cox's divisava lo tempsentre l'ostal de circonscripcion e un ostal nau sus la Tamèsi, estancada près de Tower Bridge a Londres.
Salvador Jorge Blanco
José Salvador Omar Jorge Blanco òme politic (n. Santiago de los Caballeros, 5 de julhet de 1926, m. Santiago de los Caballeros, 26 de decembre de 2010) foguèt president de Republica Dominicana entre 15 d'agost de 1982 e 16 d'agost de 1986
Albert Szent-Györgyi
Albert Szent-Györgyi de Nagyrápolt (n. 16 de setembre de 1893 - m. 22 d'octobre de 1986) foguèt un mètge e Fisiologista ongrés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1937.
Biografia
Nasquèt lo 16 de setembre de 1893 dins la vila de Budapèst, en aqueles moments vila situada a Àustria-Ongria mas qu'uèi jorn es la capitala d'Ongria. Inicièt los sieus estudis de medecina a l'universitat de Budapèst, aborrit d'aqueles inicièt la siá recèrca al laboratòri quimic de lo sieu oncle mas los li calguèt interrompre pendent la Primièra Guèrra Mondiala ont serviguèt coma mètge. Pendent la Granda Guèrra se tirèt un trach al pè per tal d'abandonar la tèsta, causa que li permitís finalizar los sieus estudis l'an 1917.
Après fugir de Ongria l'an 1947 s'installèt als Estats Units, d'ont foguèt nomenat ciutadan l'an 1955. Moriguèt lo 22 d'octobre de 1986 dins la vila de Woods Hole, situada a l'estat nòrd-american de Massachusetts.
Recèrca scientifica
Inicièt la siá recèrca dins la vila de Pozsony, uèi jorn nomenat Bratislava. Quand la vila se convertiguèt en partida de Checoslovaquia en genièr de 1919, el abandonèt la vila a l'encòp que la màger part de populacion d'origina ongresa. Desvolopèt posteriorament la siá recèrca a l'universitat de Groningen, en se centrant en la quimia de la respiracion cellular. Aqueles trabalhs e mercés a la Fondacion Rockefeller li permetèron viatjar fins a l'universitat de Cambridge ont se doctorèt lo 1927 mercés a unes trabalhs que li permetèron isolar l'"acid exuronic", uèi jorn nomenat Vitamina C.
Posteriorament a l'universitat de Szeged utilizèt "paprika" coma font de vitamina C (lo L-enantiomer del acid ascorbic) e s'avisèt de la siá activitat anti-escorbutica. L'an 1937 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per las siás investigacions en relacion amb los procèsses de combustion biologica, en especiala los referents a la vitamina C.
Ansacq
Ansacq es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vétraz-Monthoux
Vétraz-Monthoux en arpitan (Vétraz-Monthoux en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
thumb|300px|Massiu del Mont-Blanc dempuèi Vétraz-Monthoux Vétraz-Monthoux es una municipalitat situada en lo departament de l'Anautita-Savoie, en l'aglomeracion de Annemasse, pas luènh de Genève.
Lo tuc de Monthoux culmini a 571 m.
thumb|300px|Massif du Mont-Blanc depuis Vétraz-Monthoux Vétraz-Monthoux est une commune située dans le département de la Haute-Savoie, dans l'agglomération d'Annemasse, non loin de Genève.
Sa position sur une colline, entre la vallée de l'Arve et le plateau d'Annemasse et dominée par le Haut-Monthoux, lui donne une physionomie particulière. L'habitat se divise grosso modo en trois zones : le chef-lieu (qui inclut aussi une partie basse jouxtant Annemasse), Haut-Monthoux et Bas-Monthoux.
La colline de Monthoux culmine à 571 m.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valmondois
Valmondois es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Goupillières (Eure)
Goupillières en normand (Goupillières en francés) es una comuna normanda administrada per lo departament d'Eure de la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un acte de 1699 emanant de la Généralité de Roan stipule que Marc-Antoine lo Baube es senhor del Grand-Clos de Goupillières. Las siás armas son "de azur a una banda de sòus cottoyée de dos cottices de meteis".
Un acte de 1699 émanant de la Généralité de Rouen stipule que Marc-Antoine le Baube est seigneur du Grand-Clos de Goupillières. Ses armes sont "d'azur à une bande d'argent cottoyée de deux cottices de même".
Canouville
Canouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fesmy-le-Sart
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Es una communue situada a l'exacte limit entre lo anciana França e los Païses-Basses espanhòls abans las conquistas de Louis XIV.
Qualques enquèstas al Mejan Age, relatadas per Roger DION, revèlan que los abitants de Fesmy sabián pas pas s'eles dépendaient del Rei de França o de l'Emperaire. En fach, segon lo sieu interès, s'adreçavan après a la justícia d'un sobiran, après a la justícia de l'autre. Situacion força en corrent a aquela epòca dins país de camina.
Bibliografia : DION Roger, Las frontièras de la França, Brionne, Editeur G. Montfort, 1979, 112pàg.
C'est une communue située à l'exacte limite entre l'ancienne France et les Pays-Bas espagnols avant les conquêtes de Louis XIV.
Des enquêtes au Moyen Age, relatées par Roger DION, révèlent que les habitants de Fesmy ne savaient pas s'ils dépendaient du Roi de France ou de l'Empereur. En fait, selon leur intérêt, ils s'adressaient tantôt à la justice d'un souverain, tantôt à la justice de l'autre. Situation fort courante à cette époque en pays de marche.
Bibliographie : DION Roger, Les frontières de la France, Brionne, Editeur G. Montfort, 1979, 112p.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1807, la municipalitat a creat unas primièras fes per la fusion de las municipalitats de Fesmy e Lo Sart, continuament a un decrèt de la mas una ordonnance reiala de la  a suprimit la municipalitat e a restablit las municipalitats de Fesmy e lo Sart. En 1972, la municipalitat es recrée pel decrèt préfectoral de la per la fusion definitiva de las municipalitats de Fesmy e de Lo Sart.
En 1807, la commune est créée une première fois par la fusion des communes de Fesmy et Le Sart, suite à un décret du 12 mais une ordonnance royale du 29 a supprimé la commune et elle a rétabli les communes de Fesmy et le Sart. En 1972, la commune est recrée par l'arrêté préfectoral du 13 par la fusion définitive des communes de Fesmy et de Le Sart.
Abelha
Leis abelhas (Anthophila en latin) son un clade d'insèctes imenoptèrs de la superfamilha deis Apoidea. Son un ensems d'insèctes butinaires que se norrison de pollen, de nectar e de mèu. A l'ora d'ara, 20,000 espècias son estadas identificadas. Certanei pòdon formar de colonias socialas fòrça importantas e, coma Apis mellifera, èsser l'objècte d'un norrigatge per produrre de mèu (apicultura).
Leis abelhas son aparegudas i a probable 100 milions d'ans a partir d'una espècia de vèspa solitària. La màger part deis espècias sembla donc totjorn una vèspa e es tanben dotada d'un agulhon verinós. Activas durant la sason cauda dins lei regions temperadas e tota l'annada dins lei regions caudas, leis abelhas fòrman generalament de resèrvas de pollen per norrir sei larvas. La ponda e la construccion dau nis varian fòrça segon leis espècias. La màger part se contentan de cavar un trauc per sòu mai certanei an desvolopat una arquitectura fòrça complèxa formada de miliers d'alveòls de ciera. La durada de vida deis abelhas es pereu fòrça variabla. Generalament, dura quauquei setmanas mai leis espècias que passan l'ivèrn ò lei rèinas dei colonias eusocialas pus sofisticadas pòdon subreviure plusors ans.
Insèctes butinaires fòrça frequents dins lo mond, leis abelhas asseguran la màger part de la pollinizacion dins totei leis ecosistèmas de la planeta. Leis espècias son generalament generalistas e pòdon butinar plusors flors diferentas. Pasmens, d'espècias fòrça especializadas existisson tanben. Levat quauqueis espècias raras, leis abelhas son d'insèctes diürns. Per trobar de zònas de butinar, dispausan d'un sistèma de localizacion basat sus la posicion dau Soleu. Pòdon tanben s'orientar gràcias au camp magnetic terrèstre ò gràcias a la polarizacion dau cèu.
Gràcias a son anar similar an aqueu dei vèspas e a son agulhon venimós, leis abelhas an pauc de predators. Dins aquò, i a d'espècias especializadas dins la caça ais abelhas, coma lo vespier, e mai d'un insècte ò d'un aucèu pòu ne'n caçar. En particular, es lo cas dei cabridans.
Lo mèu produch per certaneis espècias, principalament Apis mellifera, Apis cerana e divèrsei Meliponini, es esplechat per l'òme dempuei la Preïstòria. Pasmens, lei tecnicas de recòlta se son fòrça modernizadas dempuei lo sègle XIX e la produccion mondiala de mèu aganta uei mai de 1,3 milions de tonas. Dins aquò, lo sector conoís a l'ora d'ara una crisi grèva car leis abelhas son decimadas per lei pesticidas modèrnes, especialament en Euròpa e en America dau Nòrd. L'arribada de malautiás novèlas es un factor d'agravacion d'aqueu declin dei populacions.
Evolucion e taxonomia
thumb|right|[[Fossil de Melittosphex burmensis que foguèt una dei premiereis espècias d'abelhas.]] thumb|right|Classificacion deis abelhas en 2013.
Leis abelhas son aparegudas durant lo Cretacèu i a aperaquí 100 milions d'ans. Son eissidas de vèspas insectivòras de la familha dei Crabronidae qu'evolucionèron vèrs un regim alimentari centrat sus la consumacion de pollen. Lei causas d'aquela evolucion son desconegudas mai es benlèu liada a la predacion d'insèctes que vivián dins de flors e qu'èran donc cubèrts de pollen.
La familha deis Apidae, que gropa la màger part deis abelhas actualas, apareguèt vèrs 87 Ma. L'aparicion deis autrei tipes d'abelhas es pus recenta : entre 50 e 25 Ma per totei lei familhas franc dei Stenotritidae aparegudas i a dos milions d'ans.