cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Set
Patologia de la set
Un cercle viciós pòt tanben s'establir per de personas bevon de quantitats importantas de bevendas diureticas (mai buvon, mai urinan e mai lo sentiment de set contunha. Aquel fenomèn poiriá participar a unas formas d'alcoòlisme (acqueridas via la consomacion de bièrra qu'es diuretic e alara que l'alcoòl pòt perturbar la produccion de l'ormòna antidiuretica ).
Mecanisme
Los mecanismes en jòc (mas non pas lor sensibilitat e l'importança de las responsas) semblan plan pròche pels mamifèrs e los ausèls segon una experiéncia facha sus de colombs. Aqueles darrièrs someses a d'estimuli coneguts per induire la set pels mamifèrs presentan d'efièch pro comparables per l'injeccion a d'ausèls d'en primièr assadolats d'una solucion (en intravenosa) d'una solucion ipertonica de NaCl, o per l'injeccion intraperitoneala d'un adulterant coma lo polietilèn glicòl iperoncotic (amb un effièch rapid, dòsidependent e mai important per l'ausèl que pel rat), o per una perfusion soscutanèa d'angiotensinamid o d'isoprenalina o encara d'extrach de ren de pol alara que la renina de pòrc a pauc d'efièch sus la set de l'ausèl. Dins aquela experiéncia, la liura consomacion d'aiga de l'ausèl après intravenosa de solucion ipertonic de NaCl egalèt lo volum necessari a la dilucion de l'isotonia. La sensibilitat del colomb a l'isoprenalina e de l'angiotensinamida es mendre o egala a aquela dels rats, mas en reponsa los colombs bevon fòrça mai que los rats. Los efièch de dos d'aqueles estimuli s'adicionan per lo NaCl e lo polietilèn glicòl iperoncotic. Una pichona pèrda de sang (5 ml de sang per kg de pes corporal) induch pel colomb lo reflèxe de beure, mas gaireben 4 oras mai tard, alara qu'una gròssa pèrda de sang es sens efièch sus aquel reflèxe.
Deteccion al nivèl intracellular
Quand lo volum d'aiga a l'interior de las cellulas diminuís, la concentracion en solutats, coma los ions sòdi o clorur, aumenta e provòca atal una iperosmolaritat. Aquela darrièra es detectada per d'osmoreceptors situats dins l'organ vascular de la lama terminala (OVLT) e l'organ subfornical (SFO), que se trapan ambedos d'entre los organs circumventriculars, partida de l'ipotalam fòra de la barrièra ematoencefalica.
Aravaut
Aravaut (Arabaux en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [aɾa'βawt] (Madomaisèla Mir, 1969), [la'βaws], fòrma orala atestada e que correspond a la de l'enquista Sacaze (regent d'Arabaus e regent de L'Èrm); le regent de Foish cita le « riou d'Arabaous ». Lo diccionari Amboise escriu Arabaus. Las fòrmas ancianas son villa de Aravauto en 1272, Aravaus en 1384, 1385, 1387, 1390, 1391, 1446, Aravautz en 1387, Arabaus en 1401, 1413-36, 1445, Aravalcio en 1402, etc. Segon Patrici Pojada, la fòrma Aravaus venguèt Lavaus per tombada de l'iniciala e passatge de [ɾ] a [l], mes la fòrma de 1272 es de mal interpretar. Dens son diccionari del gallic, Xavier Delamarre fornís le mot aramo- « doç », susceptible de passar a *aravo-; seriá una possibilitat d'explicacion ?
Argenh
Argenh ou Argen de Coserans (Argein en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Lo mot ven del latin "argentum, i, n." qu'es l'argent metallic, perqué a l'epòca precedissent la conquista romana (entre 125 av. J.-C. e 121 av. J.-C), e durant ela, lo metal i èra esplechat.
Dins lo mur de la glèsia i a un ex-voto roman per lo dieu Arsilunnus Maximus, sa data es anteriora al sègle IV.
Constellacion dau Corpatàs
Lo Corpatàs es una pichona constellacion de l'emisfèri sud.
Linkin Park
Linkin Park es un grop de rock format en 1996 a Angoura Hills en Californie enmenat per Chester Bennington (cant), Mike Schinoda (cant, rap, guitarra, clavier), Brad Delson (guitarra), Dev Farrell (guitarra), Rob Bourdon (battariá) e Joe hahn (platino, efèt et mescla), Coneguèt lo captida de son primier disc in 2000, Hybrid Theory, agotat a dei milion eisemplàri dins lo mond e classificat disc de diamant per lo RIAA. Son segond album, Meteora, sortit en 2003 e es estat classificat multi disc de platina dins de nombró país fourestié. Un de sei disc, Minute to midnight, sortit en 2007, es estat classificat primier dei tèsto deis tiero dins 32 país estrangier e classificat melhor de l'annada. Son dernier disc : A thousand sun, es sortit lo 14 de setembre de 2010,
Ramon Margalef
vinheta|361x361px|Ramon Margalef López Ramon Margalef i López (16 de mai de 1919, Barcelona - 23 de mai de 2004, Barcelona) es un biologista catalan.
Trabalhèt per l'Institut de Biologia Aplicada de 1946 a 1951 e per l'Institut de Recèrca sus la Pesca (e ne foguèt lo cap en 1966-1967). Fondèt tanben lo Departament d'Ecologia de l'Universitat de Barcelona e ne venguèt lo premier professor en 1967. D'efèct, a partir de 1957, aguèt un ròtle primordiau dins l'introduccion de l'ecologia en Espanha. En particular, s'interessèt a la teoria de l'informacion aplicada ai sistèmas ecologicas e a la creacion de modèls matematicas per estudiar l'evolucion de populacions. Recebèt plusors prèmis scientifics decernits per leis organismes d'estudis marins.
En 2004, un Prèmi Ramon Margalef foguèt creat en son onor per la Generalitat de Catalonha. Es destinat a destriar leis individús qu'an defendut la causa de l'ecologia sus la scena internacionala.
Santorin
Geologia
Santorin es la pus meridionala de las illas Cicladas. A l'entorn i a las illas de Therasia; a l'oèst, Aproinsi (o Aspronisi), al sud amb que foguèt unida, e lo grop Kaimeni (amb Pelea, Nea Kaimeni e Mikra), totas, coma Thera, d'origina volcanica. plini situa en 237 aC l'emergéncia de Theràsia e en 3 aquela de Thia, prèp d'Hiera, uèi despareguda, e en 46 aquela de Mikra.
Pelea foguèt la primièra del grop a emergir vèrs 197 abC (alara nomenada Hiera o Automata). Nea Kaimeni, inicialament doas illas, emergiguèron en 1707.
Geografia
thumb|Arquitectura tipica a Santorin. Santirin a una superfícia de e aperaquí 10,000 abitants. Produtz de vin e viu subretot del torisme per sos ostals blancs e sa tèrra volcanica.
La capitala de l'illa es Thera. Al sud, dins l'unica zona pas estrictament formada de tèrra volcanica, i a la montanha Elias, lo punt culminant de l'illa. L'antica ciutat èra situada al centre d'un golf, sul puèg del nom de Skaro, una pauc al nòrd de la vila actuala e prèp del vilatge de Merovoli. sul puèg Skaro i a los rèstas d'un castèl construit pels ducs de Naxos.
thumb|la Glèisa a [[Ia]]
La segonda vila de l'illa es Epanomeria (o Epanomeia), al nòrd-oèst, en fàcia de l'illa de Therasia. Los rèstas d'una antica ciutat del nom desconegut se tròban al sud-èst de l'illa, sul puèg de Messa-Vouno, ligat amb la montanha Elias per la serrada de Sellada. Messa-Vouno forma un bauç sus la còsta e lo cap del meteis nom. Una pauc mai al sud, a Perissa, tanben se tròban los rèstas antics d'una autra ciutat tanben del nom desconegut. Al sud de Perossa i a lo cap Exomiti e un pauc al nòrd los rèstas d'una autra ciutat que seriá benlèu Eleusis. Al nòrd èst de l'illa, al cap Kolumbo, se tròban las roïnas que poirián èsser Melanea.
Istòria
Segon la tradicion, Thera sortiguèt de la mar e foguèt nomenada Callista e foguèt poblada pels fenicians dirigits per Cadme. Aprèp uèit generacions foguèt colonizada pels esparts dirigits per Theras, filh d'Autesion, que donèt son nom a l'illa. Batos de Thera fondèt una colonia en Africa, de nom Cirene, qu'aguèt un ròtle important dins l'istòria (631 abC); Batos foguèt lo fondador de la dinastia Batiada de Cirena. I aviá alara sèt districtes mas solament dos noms (Eleusis e Oa) foguèron conservats per Ptolomèu, e un tresen (Melanea) se trapèt dins una inscripcion. Al començament de la Guèrra de Peloponès foguèt aliat a Espart, mas mai tard formèt una liga fragila dirigida per Atenas, e aquí s'arrèstan las donadas istoricas al subjècte. Foguèt possedida per Roma e al sègle V sèti d'un evescat. Se supausa que sofriguèt las atacas dels arabis de Creta al sègle IX e dels arabis de Sicília e dels corsaris de l'Euròpa Occidentala ulteriorament. En 1154 al-Idrisi diguèt qu'èra desabitada; foguèt lo primièr que la nomenèt Santurini del nom grèc (derivat de Santa Irena la patrona).
Demorèt possession bizantina fins que passèt als venecians en 1205, e foguèt inclusa dins lo ducat de Naxos. Foguèt ocupada pels otomans en 1537 (Khayr al-Din Barba-roja), e ocupada aprèp per 1576 per Piyale Pasha. Demorèt jol poder dels turcs pendent de sègles mas amb fòrça autonomia a partir del sègle XVII; patiguèt de qualques atacas de piratas venecians e los abitants èran crestians e i aviá pas de populacion musulmana; de 1768 a 1774 foguèt ocupada pels russes. En 1821 se revoltèt contra los turcs e demorèt en Grècia fins a l'independéncia del país. El 1831 se revoltèt sens capitar contra lo primièr governador grèc, Capodistria. El 1832 l'Empèri Otoman reconeguèt la possession de l'illa a Grècia pel tractat de Constantinòple.
Akrotiri es un jaciment arqueologic de l'Edat del Bronze escavat en 1967 e en perfèit estat de conservacion perque foguèt cobèrt per las cendras de l'erupcion minoïca.
Mitan natural
thumb|left|Animacion representant Santorin en tres dimensions.
L'aiga doça es preciosa sus aquela illa gaireben desertica qu'a fòrça pauc de sèrvas e pas cap de font naturala. Fins al sègle XIX, los abitants recuperavan dins de cistèrnas l'aiga de pluèja tombada suls teulats. Uèi, una usina de desalinizacion d'aiga de mar produtz l'essencial de l'aiga correnta dins los ostals malgrat que siá pas potabla.
Economia
thumb|Capèla ortodòxa a [[Oia.]]
La pauretat del sòl cobèrt d'una espessa sissa de cendras e son aciditat permet pas mai que qualques culturas d'una varietat especifica e fòrça anciana de vinha, l'Assyrtiko, de rendement fòrça flac (10 a 20 % del rendement de la vinha francesa o californiana) mas naturalament fòrça resistent al filoxèra. Buta sul sòl sens pas cap de paissèl, los plants son de mai escarts qu'endacòm mai a causa de la secada del sòl (lor principala font d'aiga es aquela de l'aiganha e la bruma marina). Las brancas son solament dispausadas en anèl espiralat, e de rasim penjant cap al centre a l'abric del vent. Se fa un vin cercat fòrça sec, e acid (ligada a la natura del sòl) comparable al Visanto e amb aròmas citronats.
Luòc fòrça toristica de Grècia, l'arquipèla de Santorin e son illa principala son accessibles per de naus de tot gabarrit que pòdon s'ancorar dins la baia mas sol lo pòrt d'Athinios, ont acòstan la majoritat dels visitors, permet lo desbarcament de veïculs. Un aeropòrt construit dins l'èst de l'illa permet a de pichons avions d'aterrir.
Extremitat
Segon las espècais, son designats per de tèrmes especifics:
Galaxia en interaccion
L'interaccion de galaxias es lo resultat de la perturbacion d'una galaxia per lo camp gravitacionau d'una segonda e reciprocament. Un exemple d'interaccion minora es lo cas d'una galaxia satellite que perturba lei braç d'una galaxia espirala primària. Un exemple major d'una interaccion seriá la collision e la reünion de doas galaxias.
Bosde
Bosde [ˈbudə] (Boudes en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Guèrra Israeloaràbia de 1948
La Guèrra Israeloaràbia de 1948, tanben dicha Premiera Guèrra Israeloaràbia, se debanèt dau 15 de mai de 1948 au 10 de març de 1949 entre Israèl e una coalicion d'estats arabis. Foguèt entraïnada per la proclamacion de l'estat d'Israèl e lo refús arabis de lo reconóisser. Inicialament en dificultat en fàcia de fòrças pus nombrosas, Israèl capitèt de mobilizar una armada importanta e ben equipada e prenguèt l'avantatge a partir de julhèt de 1948. Fins a la fin de la guèrra, va conquistar divèrsei territòris au nòrd e, subretot, au sud de Palestina. De febrier a mai de 1949, una tièra d'acòrds d'alta-au-fuòc entre Israèl e lei país arabis vesins marquèt la fin de la guèrra e permetèt de definir un partiment novèu de Palestina que va venir lei limits novèus d'Israèl.
Liercourt
Lièrcourt en picard (Liercourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat a implantat a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Pont-Remy a Sorel-en-Vimeu per la Rota départementale "RD 901" e de l'ais Es-Oèst en connectant Huppy e Fontaine-sus-Soma. thumb|left|O tèrra-plena de la oppidum amb vista sus la vallée.
La commune est implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Pont-Remy à Sorel-en-Vimeu par la Route départementale "RD 901" et de l'axe Est-Ouest reliant Huppy et Fontaine-sur-Somme. thumb|left|Le terre-plein de l'oppidum avec vue sur la vallée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bòrt (Puèi de Doma)
Bòrt [ˈbɔʁ] (Bort-l'Étang en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Rouville (Sèina Maritima)
Rouville es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fam
Descripcion
La fam respond pas sonque a de critèris fisiologics (besonhs energetics en calorias). Lo talent es en efièch un fach complèxe somés a d'influéncias d'origina intèrna (taus de glucids e d'ormonas dins lo sang, coma aquel de la ghrelina, taus de lipids e massa adiposa etc.) mas tanben extèrnes (signals sensorials coma la vision, l'odorat) e a una cèrta forma de condicionament (estat depressiu, influéncia emocionala).
Lo talent es una sensacion que se revèla per exemple quand lo nivèl de glicogèn dins lo fetge cai jos un cert nivèl, precedant abitualament lo desir de manjar. Aquela sensacion ven de cellulas sensiblas a una plan fèbla casuda de la glicemia (una bassa de 5% del taus de glucòsi dins lo sang provòca una ipoglicemia), localizada dins l'ipotalam, puèi es liberada per de receptors dins lo fetge. Un mecanisme alternatiu prepausat es que quand l'organisme detècta la reduccion dels lipids dins los adipocits, l'ipotalam desencadena de sensacions de fam (reson ancestral de la tendéncia adaptativa de l'òme, en temps de famina ciclica, a servar de la matèra grassa).
Pasmens se un èsser uman poiriá subreviure de setmanas sens manjar, la sensacion de talent comença mai sovent après unas oras sens manjar.
Fam dolorosa
Quand las contraccions ligadas a la fam començan dins l'estomac, lo subjècte sentís a vegada de dolors dins lo cròs de l'estomac, fenomèn nomenat « fam dolorosa », que comença pas abant 12 a 24 oras seguent la darrièra absorpcion de noiridura. Una contraccion deguda a la fam dura gaireben 30 segondas, e las dolors contunhan pendent 30 a 45 minutas, puèi la fam demoran pendent 30 a 150 minutas. Las contraccions individualas son d'en primièr clarament separadas, mas venon gaireben de contunh après un cèrt temps. L'estat emocional de la persona pòt far variar o prevenir las contraccions. L'intensitat de la fam depend tanben de la glicemia e ven mau fòrta pels diabetics. La fam atenh son intensitat mai granda après tres a quatre jorns mas pòt diminuir los jorns seguents, sens pasmens desapreisser. Las contraccions son mai intenses pels subjèctes joves, en bona santat e amb un fòrt taus de tonús gastrointestinal. Los intervals entre las contraccions aumentant amb l'edat.
Sacietat
drecha|vinheta|353x353px|Drolleta amb lo culhièr, pintura de Carl von Bergen (1904). La sacietat es una sensacion que se sentís quand temèm pas mai fam, après manjar; es tanben condicionada per l'ipotalam.
Aquela sensacion es entre autre comandada per una ormona : la colecistoquinina, identificada pel primèr còp en 2002 per una equipa britanica de l'Imperial College de Londres, e confirmada per d'equipas de recerca als EUA (dins l'Oregon) e en Austràlia.
L'ormona est secretada per las cellulas intestinalas. Lo taus de l'ormona poja dins lo sang après aver manjar e demora naut entre los repais, çò que redusís l'enveja de manjar del subjècte. Quand lo taus de l'ormona diminuís, lo cervèl l'interprèta coma un senhal de començament de fam. La leptina aumenta tanben amb la sacietat, alara que la ghrelina aumenta quand l'estomac es vuèg.
D'autres factors son tanben responsables de la sacietat. Los influses venent de l'estomac via lo nèrvi vague permetent a l'encefal d'evaluar la quantitat d'aliments ingerits. L'intensitat e la frequéncia dels influses determinent tanben la natura dels nutriments. Per exemple, per una meteissa quantitat, la responsa nerviosa es de 30 a 40 % mai fòrta per de proteïnas que per de glucòsi. Aquò ensenha l'encefal sus la quantitat d'unes nutriments especifics ingerits.
Mas, la concentracion de glucagon e d'insulina presents dins lo sang jòga tanben un ròtle important tot coma la leptina venent dels adipocits (cellulas adiposas).
De factors psicologics e las abitudas influisson tanben sus la sacietat. Cal notar entre aqueles l'enforçament e la punicion que pòdon èsser atribuits als gosts dels aliments per exemple.
Mai, una diminucion de temperatura pòt donar la fam que 60 % de l'energia convertida pendent la transformacion dels nutriments es liberada jos forma de calor, çò que permet d'aumentar la temperatura corporala.
D'autres factors dintran en compte mas encara a l'ora d'ara la sacietat es pas totalament compresa.
Fam dins lo mond
La FAO estimava en 2006 que 854 milions de personas patissián de la fam dins lo mond. Per comparason, aquel chifre èra gaireben doble en 1950.
Segon Jean Ziegler (raportaire especial pel drech a l'alimentacion del Conselh dels dreches de l’òme de l’Organizacion de las Nacions unidas de 2000 a març de 2008), la mortalitat deguda a la sosalimentacion representava 58 % de la mortalitat totala en 2006: "Dins lo mond, gaireben 62 milions de personas, totas causas de decès confondudas, morissont cada annada. En 2006, mai de 36 milions son mòrtas de fam o de malautiás dugudas a las mancas en micronutriments".
La luta contre la fam dins lo mond es l'un dels 8 Objectius del Millenari pel Desvelopament defintis en 2000 per l'ONU. S'agís d'un objectiu dificil a aténher, en rason de la auça del prètz de las matèrias primièras e agricòlas, de las subvencions a las agriculturas dels país desvolopats, de l'utilizacion de las pèças de tèrra per la produccion d'agrocarburants mas demora pasmens realisable quand se sap que cada annada l'òme produch en valor calorica de que noirir 12 miliards d'individús. D'entre la causas principalas de la fam dins lo mond, se pòt citar:
Causas de la fam dins lo mond
Las causas de la fam dins lo mond son multiples e interdependantas. De biais pragmatic, se pòdon gropar en dos tipes d’inaccessibilitat a l’alimentacion : l’inaccessibilitat economica, quand la noiritura es disponible mas tròp cara per que la populacion pòsca la crompar e l’inaccessibilitat fisica o geografica, quand la noiritura es simplament pas disponible. Aqueles dos tipes d’inaccessibilitats trapan lors causas dins diferents factors.
Demanda alimentària
La creissença demografica e la creissença dels nivèls de vida dins los païses en desvelopament fan imancablament pression sus la demanda alimentària. La creissença dels nivèls de vida en China o en Índia permet a aqueles que la vivon d’en primièr de manjar a lor fam puèi de passar a un regime mai carnivòr e l’elevatge es una activitat fòrça consomatritz de cerealas. Segon las fonts, caldriá fins a 17 kg de cerealas per produire un quilograma de vianda de buòu. Dos factors suplementaris participan a la pression sus la demanda alimentària: la demanda en biocombustibles e l'especulacion. Amb l’aument dels preses del petròli, la produccion de biocombustibles ganha en rendabilitat e ven mai atractiva pels investissors. Per se desvolopar, a besonh de matèras primièras vegetalas que tròba tanben sul mercat alimentari. Un darrièr factor se deu de segur considerar quand se tracta de la demanda alimentària. es lo desgalhatge. En efièch, provòca pas un aument de la demanda dins le temps, la fa pasmens pojar e donc fa pression suls preses. Segon lo Programa de las Nacions unias per l'environament, la mitat de la produccion alimentària mondiala es pas consomida.
Ofèrta alimentària
L’evolucion del prètz del petròli influéncia l'ofèrta alimentària. En efièch, dins un sistèma d’agricultura industriala, aquel aument provòca aquel dels còsts de productcon mejans lo còst dels engrais e dels pesticids. Fin finala, dins un sistèma mondializat, a tanben un impacte sul còst del transpòrt. L’ofèrta alimentària e lo liure mercat son tanben falsats per la concurréncia deleiala que se liuran los diferents Estats : Las subvencions, coma aquelas donadas dins l'encastre de la Politica agricòla comuna, ne son un exemple, permeton als agricultors que ne profeiton de practicar lo dumping suls mercats exteriors. D’autres mejans existisson per falsar la concurréncia: quota, drechde doana o règlas sanitàrias…
Inaccessibilitat fisica
L’inaccessibilitat fisica (o geografica) se deu en partida al fenomèn d’urbanizacion vecut pels païses del Sud fa unas decenniá. La FAO nòta mai que las populacions ruralas patisson globalament mens de la fam quand an encara accès a un terren per produire l’essencial de lor alimentacion. Aquela urbanizacion se deu a la pauretat dels camps mas es tanben a vegada provocada per las politicas d’expropriacion menadas per unes Estats per tòca de tornar vendre las tèrras de grands grops industrials o a des fons especulatius (Hedge funds). L’inaccessibilitat fisica se deu tanben a la manca de rendement agricòl e a las marridas infrastructuras del Sud. De capacitats de sèrva defalhentas provòcan un degalh de las culhidas. Las vias de transpòrts insuffisantas fan dificils lo provesiment e l'espandiemnt de l’ajuda d’urgéncia en cas de famina. Mai, los retards d’irrigacion dins los païses paures, fan lors produccions agricòlas dependantas a 95 % de las pluèjas. Los espleches rudimentaris de las populacions ruralas pèsa sus lors culhidas al nivèl local mas a tanben un impact sus l’ofèrta agricòla mondiala.
La guèrra e los problèmas climatics
La guèrra e las guèrras civilas coma los problèmas climatics (secadas, aigadas…) an una influéncia sus la sosalimentcion dins fòrça nivèls. Los conflictes provòcan sovent la deportacion de las populacions. Empacha donc la cultura dels camps mas tanben l’utilizacion de las culhidas. Se destruison pas las infrastructuras, l'empachan, fasent dangierosa, lor utilizacion. Ne va del meteis pels problèmas climatics.
Crisi economica
Una crisi economica es un periòde de degradacion rapida e brutala de la situacion e dei perspectivas economicas d'un país ò d'un ensemble de país. Pòt entraïnar un alentiment economic duradís, una recession economica, una demenicion dei salaris e de la valor dau capitau, una aumentacion dau caumatge, dei tensions sociopoliticas e dei problemas sanitaris. Lei causas d'una crisi son variablas (subreproduccion, excès ò manca de sòus, problemas d'adaptacion de l'otís industriau...) e un tal eveniment pòt s'observar dins totei lei sistèmas politics. Pasmens, lei crisis economicas son pus frequentas dins leis economias de tipe capitalista car i son consideradas coma de fenomèns ciclics.
Tronc (anatomia)
Lo tronc es sostengut pels dos membres inferiors que son ligat a las ancas al bas. Lo tronc pòrta tanben los dos membres superiors al nivèl del pitre, de cada costat. E mai lo torax es ligat al naut del cap mejans lo còl.
Maria Assumpció Català i Poch
Maria Assumpció Català i Poch (14 de julhet de 1925, Barcelona - 3 de julhet de 2009, Barcelona) es una astronòma e una matematiciana catalana dau sègle XX.
Ginolhac (Gard)
Ginolhac (Génolhac en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Segonda Guèrra de Liban
La Segonda Guèrra de Liban se debanèt dau 12 de julhèt au 14 d'aost de 2006. Opausèt Israèl au movement de guerilha libanés Hezbollah. Foguèt entraïnada per la captura de soudats israelians durant una escaramocha frontaliera entre Liban e Israèl per de combatents dau Hezbollah dins un sector ocupat per Israèl mai revendicats per leis estats arabs. Israèl mandèt una ofensiva importanta dins lo sud de Liban còntra lei posicions dau Hezbollah. Pasmens, mau capitèt de liberar sei presoniers ò d'infligir de pèrdas significativas a la guerilha. En revènge, lo ret d'infrastructuras libanés foguèt fòrça tocat per lei bombardaments de l'aviacion. Après un mes de combat, la resolucion 1701 de l'ONU impausèt una alta-au-fuòc e la retirada d'Israèl dei zònas ocupadas de Liban.
Arnhac
Arnhac (Arignac en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Lo nom d'Arnhac vendriá d'un nom latin d'òme, Arinius, ambe lo sufixe -acum, , latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Arnhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Arinius. Cal precisar que los autors citan pas cap de fòrmas ancianas, fòra de la fòrma francesa Arignac, que deu correspondre a una anciana prononciacion, e que permet de supausar que lo nom auriá conegut una sincòpa desempuèi que l'administracion lo fixèt : *Arinhac > Arnhac. Tot çò que disèm es donc a metre al condicional.
Ar C'hloastr-Plourin
Ar C'hloastr-Plourin en breton (oficialament en francés Le Cloître-Saint-Thégonnec) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
350px|Asphodèle d'Arrondeau
La municipalitat, situada a 12 km al sud de Morlaix, a d'altituds compresas entre 300 m e 100 m, lo bourg en se trobant cap a 210 mètres d'altitud. La municipalitat a situat en la part orientala de las Monts de Arrée e fa partida del Parc natural regional de Armorique.
Lo territòri communal, fòrça vallonné, a situat sul vessant nòrd dels Monts de Arrée, actiu dels Rochers del Cragou e de la Ròca Santa-Barnabé al sud (dins aquela zòna, lo territòri communal déborde un pauc sul vessant sud dels Monts de Arrée fins a la tourbière del Mendy), #que forman una alineació gaireben oèst-es de nautors e de rochers #que culminent a divèrsas endroits a 282 mètres d'altitud e #que forman lo limit amb la municipalitat de Scrignac ad a penas mai de 100 mètres d'altitud al nòrd-oèst, ailà ont çò Queffleuth #que forma limit séparative  a l'oèst amb las municipalitats de Plounéour-Ménez e Pleyber-Crist e #que se flueix cap al nòrd en direccion de la riu de Morlaix, abandona lo limit communale. A l'èst, un autre cors d'aiga a vallée dintrada, lo Jarlot, lududes tanben tributaire de la riu de Morlaix, separa la municipalitat d'aquela de Plougonven. Lo limit nòrd, amb Plourin-lès-Morlaix, se appuie egalament per la màger part de lo sieu traçat sul vallon dintrat d'un pichon afluent de marge drech del Queffleuth, de contunh mai a l'èst après un pichon interfluve, sus un vallon d'un pichon afluent de marge drech del Jarlot. Lo bourg es excentré clarament cap al nòrd al se del territòri communal.
Aquel divèrs cors d'aiga, en separant la municipalitat de las siás vesinas, an permeses los sègles passats l'implantacion de nombroses molins (principalament "a papièr"), situats segon lo marge ont se son implantats sul territòri de la municipalitat, siá sus aqueles de las municipalitats vesinas (veire Plounéour-Ménez, Pleyber-Crist, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix).
Lo bourg del Cloître-Sant-Thégonnec es a la separacion dels aisses de circulacion principala #que manlèvan d'itineraris de direccion méridienne transeünt mai a l'oèst sul scenari (via romaine) o, mai sovent en las vallées del Queffleuth (départementale 769 Carhaix-Morlaix, anciana nacional 169) o del Jarlot : anciana via ferrée a via estrecha del Ret breton (halte del Cloître- Lanneanou près de de lo masatge caseriu de Kermeur en la municipalitat de Plougonven) de la siá dubertura en 1891 a la siá clausura en 1962 pel tràfec merças e 1967 pels viatgèrs.
La commune, située à 12 km au sud de Morlaix, a des altitudes comprises entre 300 m et 100 m, le bourg se trouvant vers 210 mètres d'altitude. La commune est située dans la partie orientale des Monts d'Arrée et fait partie du Parc naturel régional d'Armorique.
Le territoire communal, très vallonné, est situé sur le versant nord des Monts d'Arrée, allant des Rochers du Cragou et de la Roche Saint-Barnabé au sud (dans cette zone, le territoire communal déborde un peu sur le versant sud des Monts d'Arrée jusqu'à la tourbière du Mendy), qui forment un alignement presque ouest-est de hauteurs et de rochers qui culminent à plusieurs endroits à 282 mètres d'altitude et qui forment la limite avec la commune de Scrignac à à peine plus de 100 mètres d'altitude au nord-ouest, là où le Queffleuth qui forme limite séparative  à l'ouest avec les communes de Plounéour-Ménez et Pleyber-Christ et qui s'écoule vers le nord en direction de la rivière de Morlaix, quitte la limite communale. À l'est, un autre cours d'eau à vallée encaissée, le Jarlot, lui aussi tributaire de la rivière de Morlaix, sépare la commune de celle de Plougonven. La limite nord, avec Plourin-lès-Morlaix, s'appuie également pour la majeure partie de son tracé sur le vallon encaissé d'un petit affluent de rive droite du Queffleuth, puis plus à l'est après un petit interfluve, sur un vallon d'un petit affluent de rive droite du Jarlot. Le bourg est excentré nettement vers le nord au sein du territoire communal.
Ces divers cours d'eau, séparant la commune de ses voisines, ont permis les siècles passés l'implantation de nombreux moulins (principalement "à papier"), situés selon la rive où ils se sont implantés sur le territoire de la commune, soit sur ceux des communes voisines (voir Plounéour-Ménez, Pleyber-Christ, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix).
Le bourg du Cloître-Saint-Thégonnec est à l'écart des axes de circulation principaux qui empruntent des itinéraires de direction méridienne passant plus à l'ouest sur le plateau (voie romaine) ou, plus souvent dans les vallées du Queffleuth (départementale 769 Carhaix-Morlaix, ancienne nationale 169) ou du Jarlot : ancienne voie ferrée à voie étroite du Réseau breton (halte du Cloître- Lanneanou près du hameau de Kermeur dans la commune de Plougonven) de son ouverture en 1891 à sa fermeture en 1962 pour le trafic marchandises et 1967 pour les voyageurs.
Avantbraç
thumb|l'avantbraç en ròsa
L'avantbraç es, per l'òme, la partida du membre superior compresa entre lo cobde e le ponhet.
Esqueleta
L'avantbraç se constituís de dos òsses : l'ulna (ancienament cubitus) e lo radius. L'articulacion del cobde se fa subretot amb l'ulna, alara que l'articulacion del ponhet (amb lo carpa) se fa sobretot amb lo radius. E mai, aqueles dos òsses mòvon l'un al respècte a l'autre dins los movements de pronosupinacion ; esquematicament, es lo radius que vira a l'entorn de l'ulna.
Musculatura
L'avantbraç compòrta 19 muscles, repartits dins 3 lòtjas (anterioras, posterioras, e laterala). Aqueles muscles permeton gaireben totes los movements del ponhet (adduccion/abduccion, flexion/extension) e dels dets (flexion/extension). Conten tanben los muscles de la pronosupinacion, levat lo muscle bicèps braquial.
Vascularizacion
Dins l'avantbraç, las principalas artèrias son las artèrias ulnàrias e radiala. Forman d'artèrias recurrentas e una branca comuna, l'artèria interossosa. L'artèria interossosa se situa entre lo radius e l'ulna (una branca dins la lòtja posteriora e una branca dins la lòtja anteriora). Aquela artèria interossesa a per origina l'artèria ulnària.
L'artèria ulnara accompanha lo muscle plegadís ulnar del carpa, alara que l'artèria radiala se tròba ela jool muscle braquioradial. Fin finala, l'artèria ulnara forma una arcada superficiala e, a contrario, l'artèria radiala passa posteriorament a la basa del primièr metacarpian per formar una arcada prigonda. Las arcadas prigondas e superficialas forma, enseguida las artèrias digitalas comunas, puèi las artèrias pròprias.
Nèrvis
Principals nèrvis:
Vern (aiga perigòrda)
Vern (Vern en francés) es una aiga occitana dau departament de Dordonha, dins la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Vern es un afluent d'Eila e un sosafluent de Dordonha.
Etimologia
Las fòrmas ancianas son Vernium en 1272, Vernh en 1409, Verg en 1526. Lo nom correspond a l'(ancian) occitan vèrn (aura pusleu vernhe en lemosin, o vèrnhe). Xavier Delamarre explica lo nom de las aigas d'aqueu nom d'après uernā(s), uerniā, uernon, « la vernhassa, la vernhassada » (e non pas lo nom de l'aubre).
Geografia
Una partida importanta de las aigas se perd au sud-oest de Vern, près de Pont-Romiu, puei torna paréisser en avau en mai d'un luòc e d'aici a 14 km pus luenh, au niveu de Granhòu.
Vern s'eschampa dins Eila a 54 mètres d'altitud, en riba mança, dins la comuna de Nuòuvic, dos kilomètres a l'oest de la vila.
Localitats traversadas
Vern traversa onze comunas, totas dau departament de Dordonha :
Zefir Bòsc
Zefir Bòsc èra un escrivan occitan nascut a Banròca dins la comuna d'Entraigas en 1927 e mòrt a Espeirac en 2020. Èra majoral del Felibritge dempuèi 1980. Escriguèt de poemas e de libres d'istòria del país en francés e en occitan.
William Herschel
thumb|right|250px|William Herschel
William Herschel (naissut Friedrich Wilhelm Herschel) siguèt un compositor e astronòm germano-britanic que naissèt an Hannover lo 15 de novembre de 1738 e defuntèt lo 25 d'aost de 1822 (a 83 ans). Es conegut per aver, la nuèit del 13 de març de 1871, descobèrt la planeta Uranus amb un telescòpi de sa fabricacion.
Chihuahua (vila)
Chihuahua es la capitala de l'Estat de Chihuahua en Mexic. En 2017, la vila de Chihuahua comptava 878 062 abitants mentre que la region metropolitana comptava 1 036 806 abitants.
Entre las vilas de Mexic, la vila de Chihuahua es fòrça ben classada per son nivèl de desvolopament uman e social. Segon lo rapòrt de l'UNCP, l'IDH de la municipalitat de Chihuahua es de 0,840 en 2015 - çò qu'es egal o superior a d'unes païses d'Euròpa occidentala, lo taus d'alfabetizacion dins la vila es demest los pus enauçat del país avec 99%. Un autre rapòrt sus la competitivitat de l'organizacion CIDE classa Chihuahua coma la segonda vila pus competitiva del país just darrièr Monterrey e davant Ciutat de Mexic.
L'activitat predominanta es l'industria, i comprés las industrias domesticas pesugas e lèugièras, la produccion de bens de consomacion e, dins una mendra mesura, les maquiladoras. La vila es desservida per l' aeropòrt internacional Général Roberto Fierro Villalobos.
La Vista
La Vista es un quartier e una avenguda dau quinzen arrondiment de Marselha et lo uechen sector de Marselha.
Es un quartier fòrça popular, emblematic dei Quartiers Nòrd de Marselha, conoissut per seis ostalàs bastits a la fin deis annadas 1960, per aculhir lei gents que partián d'Argeria. Uei, es un quartier compausat d'una fòrta proporcion d'immigrats.
Mawenzi
Mawenzi (5,149 m) es una dei tres cimas principalas de Kilimanjaro. De còps, es considerada coma la tresena pus d'Africa après Kibo e lo mont Kenya.
Kibo
Kibo (5,892 m) es la cima principala dau massís montanhós de Kilimanjaro.
La Rue-Saint-Pierre (Sèina Maritima)
La Rue-Saint-Pierre  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ligny-sur-Canche
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat situada sul vessant nòrd de la vallée de la Canche, fa partida del Costat de Auxi-lo-Castèl.
La commune située sur le versant nord de la vallée de la Canche, fait partie du Canton d'Auxi-le-Château.
Sant Tronc
Sant Tronc o Centron es un quartier dau desen arrondiment de Marselha.
Revolucion Francesa de 1848
La Revolucion Francesa de 1848 se debanèt a París dau 22 au 25 de febrier de 1848. Entraïnada per l'interdiccion d'una reünion republicana, s'acabèt per lo rebutament de la Monarquiá Francesa e per la proclamacion de Segonda Republica.
Jos l'impulsion dels liberals e dels republicans, una part del pòble de París se soslevèt tornarmai e capitèt de prene lo contaròtle de la capitala. Lo rei Loís Felip foguèt forçat d'abdicar en favor de son felen, Felip d'Orleans, lo 24 de febrièr de 1848.
Lo meteis jorn, la Segonda Republica foguèt proclamada per Alphonse de Lamartine, enrodat dels revolucionaris parisencs. Lo vèspre, un Govèrn provisòri èra mes en plaça, acabant aital amb la monarquia de Julhèt.
Charlène de Mónegue
thumb|250px|Charlène de Mónegue en 2013
Charlène de Mónegue (nascuda Charlene Wittstock lo 25 de genièr de 1978 a Bulawayo, Zimbabwe - d'aquel temps Rhodesia) es una anciana nadaira sudafricana. Es la princessa de Mónegue qu'es la molher d'Albèrt II de Mónegue.
Foguèt membre de la còla de 4 x 100 m d'Africa del Sud als jòcs olimpics de 2000. Participèt a un campionat de natacion en Mónegue en 2000, ont ganhèt la medalha d'aur e faguèt la coneissença del prince Albèrt.
Premiera Guèrra de Dahomey
La Premiera Guèrra de Dahomey foguèt un conflicte de la colonizacion francesa d'Africa que se debanèt dau 21 de febrier au 4 d'octòbre de 1890. Opausèt França a Dahomey. Foguèt entraïnada per d'atacas dei fòrças de Dahomey còntra de vilatges dau reiaume de Porto Novo qu'èra sota protectorat francés. França mandèt alora un còrs de soudats per arrestar aqueleis atacas. Doas ofensivas de Dahomey foguèron replegadas. Après de pèrdas importantas, Dahomey deguèt acceptar lo protectorat francés e renonciar a sei drechs sus la vila de Cotonou.
Le Borg (Auvèrnha)
Le Borg [ləˈbu] (Bourg-Lastic en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Anus
L’anus es l’orifici per loqual lo cular, la partida terminala de l'intestin gròs), mena a l’exterior del còrs. L’anus es dotat d'esfintèrs li permetent, en temps normal, de demorar tancat e de gardar las matièras fecalas a l’interior del cular. Se dubrís pendent la defecacion.
Le Borg (Auvèrnha)
Nòtas
<references group="N"/>
Anus
Patologias
L’incontinéncia fecala es una malautiá, tocant mai sovent las personas d'edat, que se caracteriza per de pèrdas de matèrias involontàrias, a la seguida d'un manca tonus muscular dels esfintèrs anals.
L’abscès anal es una infeccion purulenta e dolorosa del paret anal exodermic. Las causas d’un tal abscès pòdon venir dels parasits intestinals (Teniá o vèrm solitari, metondoha vulgar…), un erpès genital de tipe 2 o una fendilha anala.
Lo càncer de l’anus, que se deu pas confondre amb lo càncer del cular, es un càncer rare. Se desvelopa dins lo canal anal e apareis en general per las personas d'edat, tocan mai las femnas que los òmes.
Practicas sexualas
A causa de la preséncia de fòrça nèrvis, l’anus permet de practicas sexualas coma la sodomia, l’anulingus o lo fisting. Aquelas practicas son percebudas coma agradables pels òmes que las practican a causa de l'estimulacion de la prostata.
La region anala es una de las zonas erogènas del còrs. Mas l’anus es pas tant espontanèament erogèn que los organs genitals, e cal a vegada fau practicar regularament las estimulacions per desrevelhar la sensibilitat erogèna de la region anala. Per un tèrç dels individús que practican regularament las estimulacions analas, aquelas pòdon provocar l’orgasme.
Segonda Guèrra de Dahomey
La Segonda Guèrra de Dahomey foguèt un conflicte de la colonizacion francesa d'Africa que se debanèt dau 4 de julhèt de 1892 au 15 de genier de 1894. Foguèt entraïnada per divèrseis incidents frontaliers entre lo protectorat francés de Porto Novo e lo Reiaume de Dahomey. A partir de 1892, lei Francés decidiguèron donc d'organizar una ofensiva importanta còntra Dahomey. De la fin de setembre a novembre de 1892, aquela ofensiva capitèt de destrurre lei fòrças armadas principalas de Dahomey puei de conquistar sei vilas pus importantas. La guèrra s'acabèt per la captura dau rèi de Dahomey e son remplaçament per son fraire. Fin finala, en 1900, Dahomey foguèt annexat a l'Empèri coloniau francés.
Boselh
Boselh [buˈzɛj] (Bouzel en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Nòtas
<references group="N"/>
Ligny-lès-Aire
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arnava
Toponimia
Dauzat, benlèu influenciat per Arnavon (de Arnayone, en 1127), vei dins lo nom un radical prelatin arnav-, e estima que lo nom del vilatge es influenciat pel nom del riu, Arnava. Mès l'aparéncia fariá puslèu pensar al gallés are-, « davant, prèp de, a l'èst de » e *naua, dont un dels senses es « vaissèl, nauc » frequent en toponimia, que s'i aplicariá logicament a una val : lo vilatge es lo darrèr dins una comba afluenta de la val de Garona e se tròba tanben a l'èst d'aquela val. Per Arnavon, i a tanben un riu omonime, mès la situacion es pas tan clara. La situacion topografica dels diferents Nava-, Navar- es pas unifòrma pr'aquò e i a benlèu d'etimes diferents, que un d'elis poiriá èsser preceltic, coma Dauzat escriu; lo sens que Dauzat dona a nava, preceltic, es « plana, planòl ».
Preïstòria (cronologia)
Preïstòria (cronologia) | millenni IV abC | millenni III abC | ../..
Eveniments
13,8-13,9 Ga : periòde supausat de la formacion de l'Univèrs.
4,54 Ga : periòde supausat de la formacion de Tèrra. Segon lei modèls actuaus, la formacion de la Tèrra e deis autrei planetas dau Sistèma Solar foguèt un procès relativament rapide que durèt aperaquí 20 milions d'ans après la formacion dau Soleu. Per la Tèrra, aquò marca lo començament de l'Adean, lo periòde de l'istòria de la planeta nòstra que va de sa formacion a l'aparicion dei premierei formas de vida.
Guèrras Otomanovenecianas
Lei Guèrras Otomanovenecianas son un ensems de guèrras entre l'Empèri Otoman e la Republica de Venècia dau sègle XV au sègle XVIII :
Ligescourt
Ligicourt en picard (Ligescourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
(Embarg pas exaustiu !)
.
(saisie non exhaustive !)
Nòtas
<references group=N/>
L'Estaca (Marselha)
thumb|Paul Cezanne, Lo golf de Marselha vist de l'Estaca, c1885
L'Estaca es un quartier de Marselha que s'atròva dins lo setzen arrondiment, a la poncha nòrd-oèst de la ciutat, entre mar e còlas. Seis estatjants son anomats leis estaquencs e emai siguesson administrativament marselhés, an per costuma de si considerar bèu premier estaquencs.
Es un quartier amb una identitat fòrta, vertadier vilatjon dins la vila de Marselha, ambé sei tradicions pròprias coma leis ajustas, fòrça popularas, emai encò dei populacions recentament arribadas e sa gastronomia (produchs de la mar, panissas, chichis fregits). Es de costuma per lei de nombrosei familhas marselhesas d'anar lo dimenche s'espaçar a l'Estaca per anar li manjar leis especialitats localas.
Virat devèrs la mar, coma va mòstra son nom, l'Estaca es tanben un ancian terrador industriau (fabregas de teules, malons e tometas, subretot) qu'a encuei quasi tot despareissut a l'ora d'ara.
L'Estaca es tanben conoissuda per èsser estada una inspiracion per d'artistas variats, despuei la pintura (Pau Cesana, Georges Braque, Auguste Renoir) fins au cinèma (Robert Guediguian, que ne'n fa lo luec centrau de la màger part de sei filmes) e a la literatura (Emili Zola li demorèt un temps).
Guèrras Venecianogenoesas
Lei Guèrras Venecianogenoesas son un ensems de conflictes que se debanèron entre la Republica de Venècia e la Republica de Gènoa de 1256 a 1381 :
Guèrras d'Itàlia
Lei Guèrras d'Itàlia son un ensems de conflictes que se debanèron de 1494 a 1559 per lo contraròtle d'Itàlia :
Saint-Arnoult (Sèina Maritima)
Saint-Arnoult  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
King City (Califòrnia)
King City es una municipalitat de la Comtat de Monterey en Califòrnia, ais Estats Units. Sa populacion èra de 11 094 abitants au recensament de 2000.
Guèrra Anglozanzibanesa
La Guèrra Anglozanzibanesa foguèt un conflicte de la colonizacion britanica d'Africa que se debanèt lo 27 de julhèt de 1896. Foguèt entraïnada per la non reconóissença dau sultan Khalid ibn Bargach per lei Britanics. Londres mandèt donc una flòta pichona que bombardèt puei conquistèt lo palais dau sultan de Zanzibar entraïnant sa fugida. Foguèt remplaçat per un sultan favorable ais interés britanics.
Vesc (omonimia)
Vesc pòt designar:
Tacit
thumb|Publi Corneli Tacit Publius o Gaius Corneli Tacit (56 - 118), istorian roman, foguèt un senator, cònsol e governaire roman.
Biografia
Exerciguèt divèrsas magistraturas a l'epòca de Vespasian e Titus, foguèt pretor amb Domician, e tanben èra a l'encòp membre del collègi sacerdotal (quindecimvir sacrorum) amb qualitat per dirigir las fèstas secularas ordenadas pel nom de l'Emperador.
Viatgèt per Britània e Germania (89), amb Nerva foguèt nomenat consul suffectus (cònsol suplent), dignitat vacanta aprèp la mòrt de Virgini Ruf. En 99 exerciguèt divèrsas foncions aferentas a sa magistratura de cònsol suplent, e quand abandonèt la politica se consagrèt a l'escritura de sas istòrias.
Se sap pas quand moriguèt, pasmens se sap que subrevisquèt a Trajan. La part màger de las referéncias de sa vida nos venon de la correspondéncia qu'escambièt amb Plini lo Jove e de sos pròpris escrits.
Son metòde istoric se caracteriza per una temptativa de demorar imparcial. Utiliza coma fonts los testimònis orals o escrits a que, mas pas totjorn, dona crèdit e los torna transcriure.
Las motivacions que l'interèssa son los umans que n'estúdia la psicologia.
Breal-Moñforzh
Istòria
Bréal A mencionat dempuèi 1152, lo prieuré Santa-Madeleine depen de la abbaye de Paimpont. Bréal Dispausa del títol de vila al Mejan Age, #que lududes dona lo drech d'anautita justícia. La vila possedís lo sieu auditoire e la siá preson. La distincion de bréal proven benlèu d'un démembrement de la baronnie de Lohéac. Los nombroses solares e los ostals a pan de bòsques del bourg testifiquen del desvolopament medieval de Bréal.
Lo 13 d'agost de 1532, François dauphin de França fils de Claude de França e François rusca a Bréal. L'endeman, i aurà coronat Pòrti de Bretanha a Roazhon. Las armas de la municipalitat de Bréal reprenon aquelas de François.
1860, Bréal ven Bréal-jos-Montfort.
Le nom de Bréal a été conservé dans les zones qui parlaient breton alors que les zones qui parlaient francais ont adopté la prononciation "breuil".