cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villers-Stoncourt
Istòria
Villers-Stoncourt est réuni à Chanville par décret du 31 juillet 1812 puis érigé de nouveau en commune, avec Aoury pour annexe, par ordonnance royale de 1833.
Canton de Nontronh
Istòria
A las eleccions departamentalas dau 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Nontronh fuguèt suprimit o, si um vòu, espandit au canton dau Perigòrd Verd Nontronés.
Villers-Stoncourt
Istòria
L’église paroissiale, entourée du cimetière, était située sur le mont Saint-Pierre jusqu’en 1854.
Bréhéville
Bréhéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Villers-Stoncourt
Istòria
Le mont Saint-Pierre ou côte 325 qui domine le village. Depuis très longtemps, à cet endroit, il y avait une église. L’église du mont Saint-Pierre est liée à l’existence de religieuses bénédictines du monastère de Saint-Pierre-aux-Nonnains à Metz. Elle fut dédiée à saint Pierre, ce qui donna son nom à cette côte. Cette église fut rasée en 1854 et une nouvelle église fut érigée dans le village même en 1856. En 1865 fut construite cette chapelle commémorative. Elle fut restaurée en 1975 et les tombes restantes de l’ancien cimetière furent alignées à côté de la chapelle. Cette commune est constituée de quatre hameaux : Stoncourt, Villers, la Houtte et Aoury.
Bréhéville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Trelevenez
Trelevenez en breton ( Tréflévénez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Tréflévénez Èra una trève del Tréhou, fasiá partida de la archidiaconé de Léon en levant de la évêché de Léon e èra jol vocable de Sant-Pierre.
Tréflévénez était une trève du Tréhou, faisait partie de l'archidiaconé de Léon relevant de l'évêché de Léon et était sous le vocable de Saint-Pierre.
Lengas turquesas
Las lengas turquesas son una familha de lengas que compren un trentenat de lengas repartidas dins una region ampla que va de l'Euròpa de l'Èst a la Siberia e a l'oèst de la China. Òm estima que 140 milions de personas practican una lenga turca per lenga mairala, e maites desenats de milions suplementaris per segonda lenga.
Classificacion externa
Las lengas turquesas son compresas dins la familha ipotetica de las lengas altaïcas.
Classificacion interna
[[Fichièr:Lenguas túrquicas.png|upright=2|thumb|Reparticion geographica dels grops de las lengas turquesas :
]]
Riumajor
Riumajor (Rieumajou en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 44 km al sud-èst de Tolosa. Las comunas als tèrmes de Riumajor son: al sud, Avinhonet de Lauragués e Fòlcarda, a l'oèst, Lutz, al nòrd, Lutz e Morvilas Nautas e a l'èst, Montmaur, qu'es dins lo departament d'Aude.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Riumajor èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa, annèxa de Morvilas Nautas puèi cura cap a 1773, es Sant Joan Baptista. En 1790, Riumajor èra del canton d'Avinhonet, en l'an IX, del canton de Vilafranca.
Breux
Breux pòt essèr:
Sent Helitz deu Castèth
Sent Helitz deu Castèth (Saint-Élix-le-Château en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada dens lo departament de la Nauta Garona e de la region dita “”, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La comuna qu’apertien a l'airau urban de Tolosa e que’s situa sus l’RN117 o A64, sortida 25, a 55 quilomètres au sud de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regim, Sent Helitz deu Castèth qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Sent Helitz deu Castèth qu'èra deu canton de Carbona e que passè au canton deu Hosseret en 1801. La glèisa, qui èra annèxa de La Hita Bigordana, qu'es devath lo patronatge de Sent Helitz (latin Felix).
Chasèla
Chasèla (en francés Chezelle) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
La municipalitat, situada entre Bellenaves e Chantela, a adaigat pel Boublon.
Lo bourg de Chasèla a traversat per la RD987, que ven del sud-oèst del departament del Puy-de-Copòla e desboca a Sant-Pourçain-sus-Sioule en transeünt per Bellenaves e Chantela. Lo A 71 llom la extremitat occidentala de la comuna.
Una particularité de la municipalitat es que lo bourg se tròba a l'extrèm es, a dos #cent mètres del limit amb la municipalitat vesina de Taxat-Senat, e que lo territòri de la municipalitat es doncas totalament déporté a l'oèst.
Le bourg de Chezelle est traversé par la RD987, qui vient du sud-ouest du département du Puy-de-Dôme et aboutit à Saint-Pourçain-sur-Sioule en passant par Bellenaves et Chantelle. L'A 71 longe l'extrémité occidentale de la commune.
Une particularité de la commune est que le bourg se trouve à l'extrême est, à deux cents mètres de la limite avec la commune voisine de Taxat-Senat, et que le territoire de la commune est donc entièrement déporté à l'ouest.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Fernando Henrique Cardoso
Fernando Henrique Cardoso, professor de sociologia e òme politic n. en 1931, foguèt president de Brasil entre 1995 e 2002.
Biografia
Nascut lo 18 de junh dins la vila de Rio de Janeiro, residiguèt dempuèi l'enfança dins la vila de São Paulo. Graduat Per l'Universitat de São Paulo, d'ont venguèt professor de sciéncias politicas e sociologia.
Foguèt autor amassa amb Enzo Faletto d'un tèxt fòrça important dins las las sciéncias socialas d'America Latina, "Dependencia y desarrollo en America Latina, Ensayo de interpretación sociológica" publicat l'an 1969.
Esséncia sens plomb
L'esséncia sens plomb es una esséncia qu'a daus compausats organics, en luòc de derivats dau plomb, per reduir sa capacitat detonanta.
Dòn Quishòt
thumb|200px|Dòn Quishòt per [[Gustave Doré]] Dòn Quishòt o Dòn Quichòte (Don Quichote en grafia mistralenca, dialècte provençau ) o L'Engeniós Hidalgo Dòn Quishòt de la Mancha (lo segon qu'ei lo títol complet ; en castelhan, respectivament Don Quijote e El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha) qu'ei un roman espanhòu deu sègle XVII escrit per l'escrivan Miguel de Cervantes (Saavedra, deu son nom complet, segon l'us castelhan d'emplec deus noms petits e d'ostau...), considerat tradicionaument com lo "purmèr roman modèrne de l'istòria" qu'ei de segur lo roman lo mei celèbre de la literatura mondiau.
Que conda las aventuras d'un gentiu nomat dòn Quishòt qui vad hòu en legent romans de chivalieria, a punt d'i vodar tota la soa energia e de non pas mei poder diferenciar la realitat e l'imaginacion e de s'aviar suus camins en recèrcas d'aventuras acompanhat d'un paisan, Sancho Pança, e son escudèr, qui a la debuta lo cred quan dòn Quishòt eth promet de'u hidar un dia lo govèrn d'ua isla.
Lo purmèr tòm que conegó de tira ua escaduda de las granas qu'i encoratgè l'autor a ne compausar lo dusau (sustot qu'un faus dusau tòm qu'èra ja estat compausat per un aute autor).
Per'mor deu son succès, Dòn Quishòt que ho de tira tradusit en mantuas lengas e sustot adaptat en musica (per Georg Philipp Telemann enter autes), au balet, en pintrura e au teatre, e en particular en occitan de la man de Francés de Corteta qui compausè Sancho Pança, al Palais dels Ducs.
Andelaroche
Andelaroche es una comuna francofòna de Borbonés del departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas edoïdas
Las lengas edoïdas, parladas en Nigèria, constituisson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. Lo nom ven de l'edo, la lenga la mai parlada del grop.
Telêmaco Borba
Telêmaco Borba es una vila de l'estat brasilièr de Paraná. Sa populacion èra estimada a 69 262 abitants en 2009.
Las Cuerlas
Las Cuerlas es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Palacios de Sanabria
Palacios de Sanabria es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Batman Beyond
Batman Beyond es una seria animada estatsunidenca producha per Warner Bros. Television Animation e DC Comics e creada per Bruce Timm, Paul Dini e Alan Burnett. Es difusada aus Estats Units dempuei lo 10 de genièr de 1999, en França dempuei lo 8 de mai de 2002 e al Quebèc VRAK.TV. Conta amb un filme, Batman Beyond, lo Filme.
Batman Beyond conta l'istòria de Terry McGinnis coma lo nòu Batman aprèp de 20 ans de la retira de l'original. L'istòria comença en 2019, amb un Batman de 50 ans que pendent una batalha contra lo crim, sofriguèt un atac de còr e feblament prenguèt una arma per intimidar a lo sieu agressor. Après la scèna, en tornar a la Bat-Cauna, après sòrt sens lo vestit de serp e ditz la seguenta frasa: "Never again" (Jamai mai en occitan). En aquesta mateixa època, els seus amics havien mort per causes naturals o s'havien retirat i, d'altra banda, els seus enemics s'havien mort, retirat, eren a la presó o en l'exili.
De contunh, passan 20 ans, e arribam a l'an 2039, Ont comença amb Terry, un estudiant de l'escòla segondària. A un problèma a l'escòla, e après quand arriba li demanda a l'ostal a lo sieu paire, lo que èra mes en examen un disc que li aviá daissat lo sieu companh e amic Harry, que li daisse sortir e èst li respond que pas. Alavetz, Terry sòrt sens permís de lo sieu paire e se tròba amb la siá gojata. Apareisson tanben d'autres companhs coma amb çò qu'aviá agut un problema, Nelson Nash. En aquel moment apareisson los Jokerz e fan de malafachas.
Quand Terry ataca al cap, aqueles començan a li atacar e apareisson après mai. De contunh, i a una granda persecucion fins a arribar a la mansion Wayne. Ont apareisseriá un ancià Wayne per demandar que se partiguèsson de la siá proprietat. Davant la negativa d'aqueles subjèctes, comença a los atacar de nòu. Ont ganharián Bruce e Terry, e mai se Wayne auriá un atac del còr. Alavetz, lo ancià li demanda que li pòrte a l'ostal e li done los sieus gachets. Quand lo ancià se demòra endormit, Terry decidís s'anar a l'ostal quand obsèrva que i a atrapat un ratpenat en lo relòtge e es quand descobrís la Bat-Cauna. Alavetz, un Wayne enujat que li ditz que s'ane de lo sieu ostal.
En arribar a l'ostal, Terry vei a la polícia e a la siá popèt, alavetz preocupat perque li aja pogut succedir a lo sieu paire decidís anar a veire. Lo luòc ont aviá viscut èra desordenat e amb pintadas, en fasent aparenta que foguèsse estat òbra dels Jokerz.
Format per ostal
La sèria se vendèt en format VHS, DVD e Blu-ray.
VHS
Qualques episòdis de la sèria arribèron en format VHS entre los ans 1999-2000, en comprenent la sèria' estrea (cossí Batman Beyond: Lo Filme), e selecciona d'episòdis coma cinc VHS los volums que contenon tres episòdis per cinta (meteisses contenguts coma las versions de volum de DVD individuales, vejas jos), e dirècte-a-pellicula de vidèo Batman Beyond: Tòrna del Jòquer (editèt version).
DVD
En format DVD se vendèt per sasons coma per episòdis (per exemple, Batman la pellicula es una recopilacion dels sièis primièrs episòdis de la sèria).
Blu-ray
L'an 2019, la sèria arribèt al format Blu-ray. Sortint lo jorn 29 d'octòbre, en lo paquet son totes los episòdis e lo filme del Joker. Dels 52 episòdis, 41 foguèron remasteritzats e tanben lo filme del Joker.
Neuville-sur-Oise
Neuville-sur-Oise es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Gòra
Gòra (Gorre en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|centre|Situacion de Gòra en Nauta Vinhana
Bourguignon-sous-Coucy
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Geografia
En lo moment del segond torn de l'eleccion presidenciala francesa de 2002, Bourguignon-jos-Coucy #èsser la tresena comuna de França, a aver-i votat çò de mès per Jean-Marie Le Pen, lo sieu score en la municipalitat #èsser de 60,38 %.
Lors du deuxième tour de l'élection présidentielle française de 2002, Bourguignon-sous-Coucy fut la troisième commune de France, à avoir voté le plus pour Jean-Marie Le Pen, son score dans la commune fut de 60,38 %.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tiedra
Tiedra es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Valpronda
Valpronda (Valprionde en francés) es una anciana comuna agenesa administrada pel departament francés d’Òlt e la region d’, ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Valpronda èra, entre lo 1èr de genièr de 2016 e 2020, una comuna delegada dins la comuna novèla de Montcuc de Carcin Blanc.
Bresilhac
Bresilhac (Brézilhac en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Valpronda
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bresilhac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : In locum ubi dicitur Sancti Martini..., in comitatu Redense en 906, Sancti Martini villa en 932, Villa Brasilhacum en 933, Villa Braciliacum, cum ecclesia Sancti Martini en 950, Villa Brassiliago, in pago Redense en 974, Brasiliacum en 1274, Brasillacum en 1307, In decimario Beati Martini de Brezilhaco en 1307, Brazilliacum en 1313, Brasilacum en 1314, Brazilhacum en 1330, Bouxilhacum en 1377, Lieu et terrouer de Brizilhac en 1385, in castro veteri de Brasilhaco en 1391, Brasilhac en 1532, Brazilhac en 1594, Brézillac en 1594, Brézilhac en 1781. La prononciacion occitana es Brezilhác, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [bɾezi'ʎak]. Bresilhac vendriá d'un nom galloroman d'òme, *Braccilius, inferit del nom gallic Braccius, ambe'l sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallés -ācon. Se n'es atal, Bresilhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Braccilius. Xavier Delamarre cita Braccios (fòrma gallesa de la latinizacion Braccius) e los toponimes Brassac (= Braçac), mès pas *Braccilios, nimai Bresilhac.
Valpronda
Istòria
Valpronda annexèt, entre 1790 e 1794, Saint-Aignan (nom francés, donc benlèu Sent Anhan) e entre 1795 e 1800, Saint-Félix (nom francés, donc benlèu Sent Feliç).
De la formacion de Montcuc de Carcin Blanc a mai de 2020, Valpronda èra comuna delegada. En mai de 2020, las comunas delegadas foguèron suprimidas e Valpronda perdèt tota existéncia administrativa.
Saint-Christophe-le-Jajolet
Saint-Christophe-le-Jajolet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sarcòs
Sarcòs (Sarcos en francés) qu'es ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Sarcòs que vengueré deu nom gallic d'òme Saricus [latinizacion], dab lo sufixe aquitanic -ossum (-otze). Delamarre cita pas Sarcòs, mes los noms gallics Saricus e Sarica, atestats. Segon Negre, Sarcòs que veng deu nom « romanic » de persona Cyricus, dab lo sufixe -oss.
Flogny-la-Chapelle
Flogny-la-Chapelle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona]] e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
miniatura|centre|Panèl de Flogny-la-Chapelle.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chaselas (Naut Léger)
Chaselas (Chazelles en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Flogny-la-Chapelle
Istòria
Dels registres portats a Flogny an permeses de metre a jorn dels sépultures gallo-romaines.
Malgrat aiçò en lo sieu libre editat l'an 1973 "Tonnerre e lo sieu Comtat", Jean Fromageot emet una opinion reservada sul lieudit "camp romain" la longitud de la Armançon, #que l'origina ne seriá postérieure a aquela epòca.
Via la Seine, la Iona e lo Armançon, los Normands #portar de nombrosas incursiós fins en amont de Tonnerre.
En la labor "Tonnerre e lo sieu Comtat", Jean Fromageot nomena coma en essent "los combatents de Flogny" los participants a una batalha liurada en decembre 898 e informada coma seguís per las Grandas Cronicas de França: "En lo sieu temps #venir Normands derechef e #dintrar per devers Bourgogne jusques a Sant-Florentin e Richard çò Pòrti de Bourgogne #ensamblar lo sieu ost e los #anar en contra d'en la contrée de Tonnerre; grand multitude en occit e li remanianz (sobrevivents) se enfuirent..."
Aquel es pas #qu'amb lo tractat de Sant-Clar-sus-Epte l'an 911 #que cessaran los raids normands.
En 1726 los abitants de Flogny #aver a patir la peste #que penava dins lo Comtat de Tonnerre.
De mai ongan-ailà, un incendi #destruir gaireben totalament lo pòble. En lo moment de la reconstruction, las villageois #decidir de destruir las muralles #que cenhián lo bourg e dels remplaçar per una passejada ombrejat
En los ans 1950, un classic cycliste connectava d'Escomesas a Flogny. En 1953, i aguèt atengut pel Iconais Vital Gérot.
Flogny Fusiona amb La Capèla Vièlha Bòsc l'an 1971.
Sirdarià
Sirdarià, (prononciacion persana: [siːɾ dæɾˈjɒː]), istoricament conegut amb lo nom de Jaxartes (grèc ancian: Ἰαξάρτης), es un flume d'Asia centrala. Le nom, manlevat al persan, significa literalament la mar de Syr ou la ribièra de Syr. La font se situa dins las montanhas de Tian Shan en Quirguizstan e dins l'èst d'Ozbequistan e raja sus 2 212 quilomètres a l'oèst e al nord-oèst a travèrs Ozbequistan e lo sud de Cazacstan entrò lo nòrd de la mar d'Aral. Es un dels dos principals flumes qu'alimentan lo bacin endorreïc de la mar d'Aral, l'autre essent Amodarià (Jayhun). À l'epòca sovietica, de vasts projèctes d'irrigacion foguèron bastits a l'entorn dels dos flumes, desvirèron sas aigas per asagar las tèrras agricoles e provoquèron, pendent l'èra postsovietica, la quasi-disparicion de la mar d'Aral, autrecòps lo quatren pus grand lac del monde.
Flogny-la-Chapelle
Istòria
Des fouilles menées à Flogny ont permis de mettre à jour des sépultures gallo-romaines.
Via la Seine, l'Iona et l'Armançon, les Normands menèrent de nombreuses incursions jusqu'en amont de Tonnerre.
Dans l'ouvrage "Tonnerre et son Comté", Jean Fromageot nomme comme étant "les combattants de Flogny" les participants à une bataille livrée en décembre 898 et rapportée comme suit par les Grandes Chroniques de France: "En son temps vinrent Normands derechef et entrèrent par devers Bourgogne jusques à Saint-Florentin et Richard le Duc de Bourgogne assembla son ost et leur alla à l'encontre en la contrée de Tonnerre; grand multitude en occit et li remanianz (survivants) s'enfuirent..."
Ce n'est qu'avec le traité de Saint-Clair-sur-Epte en 911 que cesseront les raids normands.
En 1726 les habitants de Flogny eurent à subir la peste qui sévissait dans le Comté de Tonnerre.
De plus cette année-là, un incendie détruisit presque entièrement le village. Lors de la reconstruction, les villageois décidèrent de détruire les murailles qui ceinturaient le bourg et de les remplacer par une promenade ombragée
Dans les années 1950, une classique cycliste reliait Paris à Flogny. En 1953, elle fut remportée par l'Iconais Vital Gérot.
Flogny fusionne avec La Chapelle Vieille Forêt en 1971.
Nòtas
<references group=N/>
Néstor Kirchner
Néstor Carlos Kirchner Ostoić, avocat e òme politic (25 de febrièr de 1950 - 27 d'octobre de 2010) foguèt president de la Republica Argentina entre 2003 e 2007.
Succediguèt a Eduardo Duhalde, al qual li caliá completar lo mandat de Fernando de la Rúa mas se demetèt abans temps; per aquela rason Kirchner exerciguèt lo sieu mandat pendent los quatre ans correspondents en mai dels paucs meses restants del mandat de l'èx-president De la Rúa. A Kirchner li succediguèt en 2007 Cristina Fernández de Kirchner, la siá esposa.
Foguèt lo president del Partit Justicialista dusca sa mòrt.
Embid de Ariza
Embid de Ariza es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Villers-sur-Nied
Villers-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Miguel Primo de Rivera
thumb|right|200px|Primo de Rivera
Miguel Primo de Rivera, (Jerez de la Frontera, Cadis, 8 de genièr de 1870 - París, 16 de març de 1930), foguèt un militar que dirigiguèt una dictadura en Espanha (Dictadura de Primo de Rivera) entre 1923 e 1930.
Belvés de Castilhon
Belvés de Castilhon (Belvès-de-Castillon en francés)  es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Glaç
thumb|200px|right|Cristaus de glaç
Lo glaç (o la glaça) (var.gèu) es l'aiga a l'estat solid.
A la pression atmosferica normala, l'aiga es sota forma de glaç quand sa temperatura es inferiora a sa temperatura de fusion qu'es de. Pasmens, d'aiga tranquilla (se contèn ges de cristau de glaç) pòt èsser refrejada en de temperaturas inferioras a sensa se congelar, en un estat d'equilibri inestable nomenat subrefusion, fins en de temperaturas de.
La temperatura de fusion dau glaç serviguèt de ponch fixe per la definicion originala de l'escala de temperaturas Celsius.
Fisica dau glaç
Lo glaç presenta mai d'11 varietats allotropicas que sei domenis d'existéncia son representats dins lo diagrama de fasa çai sota. Existís tanben a l'estat amòrf.
diagramme de phase de la glace|thumb|337px| Diagrama de fasa dau glaç — pressions en escala logaritmica ( = )
Aiçò explica que la temperatura dau ponch de fusion dau glaç ordinari baisse quand creis la pression (es una anomalia : en generau, lei temperaturas de fusion creisson amb la pression) fins a un minimum de (cf. lo diagrama de fasa) per una pression d'aperaquí  (aicí comença lo domeni dau glaç III).
En foncion dei condicions de temperatura e de pression, lo glaç pòt adoptar d'autreis estructuras cristallinas, generalament pus compactas que lo glaç ordinari ; d'unei d'aquelei varietats de glaç se pòdon trobar dins lei condicions extrèmas que rèinan a la superfícia d'autrei planetas, o de satellits, dau Sistèma Solar :
Proprietats fisicas dau glaç ordinari (Ih)
rigth|thumbnail|250px|[[Canèus pres dins lo glaç près d'una sèrra freja. Amb lo gròs freg, leis agricultors polverizan d'aiga sus la sèrra per aparar lei culturas en formant una mena d'igloo.]]
Proprietats mecanicas
Lo coeficient de dilatacion lineara dau glaç es aperaquí 9·10-5/K a. La compressibilitat dau glaç es de l'òrdre de 12·10-12/Pa.
Lo limit d'elasticitat dau glaç varia que non sai segon la qualitat dau glaç utilizat : 10 kPa per lo glaç de glacier, 60 kPa per de glaç artificiau.
Lei valors admesas per lo modul d'Young dau glaç son compresas entre 2500 MPa e 3000 MPa.
Son limit de plasticitat es de 3,5 MPa (en compression) ; lo repòrt limit de plasticitat/limit d'elasticitat dau glaç se plaça entre lei pus grands de totei lei solids coneguts (aperaquí 2 per l'acier, e fins a 10 per lo fèrre doç).
Proprietats termicas
La conductivitat termica dau glaç es de 2,1 W·m-1·K-1 a, e aumenta quand la temperatura descreis (coeficient de variacion de l'òrdre de −0,57%/K) ; es donc totjorn ben superiora a la conductivitat termica de l'aiga a , egala a 0,55 W·m-1·K-1.
Glaç a temperatura ambienta
En 2005, la còla coreana de Heon Kang, de l'Universitat de Seol, a pogut obtenir un glaç d'aiga a temperatura ambienta. Per aquò faire, s'aplica un camp electric entre la poncha d'un microscòpi d'efècte tunèl e una superfícia d'aur, ont se dispausa una pellicula d'aiga liquida que son espessor es de l'òrdre dau nanomètre.
Dins aquela experiéncia, l'aiga se transforma en glaç car lei dipòls dei moleculas d'aiga s'alinhan sus lo camp electric. L'intensitat dau camp electric ont aqueu cambiament apareis (106 V·m-1) es mila còps mens importanta que çò qu'èra predich per lei modèls.
Maugrat l'espessor fòrça febla dau jaç d'aiga utilizat, aqueu fenomèn poiriá, d'après leis autors, intervenir au dintre de nívols de chavana o de microfendilhas de ròcas, e mai dins d'equipaments nanotecnologics.
Fusion eutectica
D'ivèrn, se sala lei rotas per far fondre lo glaç. En fach, es pas lo glaç que se fond, mai un eutectic glaç-sau (la sau utilizada es pas constituida de clorur de sòdi pur, mai lo paragraf que sèc balha una explicacion simplificada dau fenomèn).
Quand la sau NaCl (Na+, Cl-) intra en contacte amb lo glaç, leis ions s'asegan a l'entorn dei moleculas d'aiga, que son polaras (H2δ+, Oδ-) e vènon formar un compausat (H2O).(NaCl) ; aqueu reasegatge exigís solament de pichons movements deis atòms, e se fa donc en fasa solida. Quand se respècta lei proporcions exactas (siá aperaquí 22 % de sau en massa), la mescla se compòrta coma un produch pur, qualificat d'« eutectic ». La temperatura de fusion d'aquel eutectic aiga-NaCl es aperaquí.
Lo diagrama de fasa seguent representa la temperatura de fusion de la mescla en foncion de la proporcion aiga/sau.
thumb|541px|Diagrama de fasa aiga/sau a pression atmosferica ; l'eutectic se forma per una proporcion de sau de 0,2331 en massa (23,31 % de sau e 76,69 % d'aiga en massa)
Ansin, per de taus de sau inferiors a la proporcion de l'eutectic, s'obtèn una mescla aiga+eutectic que se fond a una temperatura superiora a. Per de taus de sau superiors a aquela proporcion, s'obtèn una mescla sau+eutectic que se fond tanben a una temperatura pus auta.
Lo reasegatge aiga+sau → eutectic se pòt faire qu'ai ponchs de contacte entre lei cristaus de glaç e de sau, donc a la superfícia dau glaç. Ansin, i a formacion d'un jaç superficiau d'eutectic que se fond (se la temperatura es superiora a ) ; coma la sau es en subresaturacion, se dissòuv dins l'eutectic fondut, e pòt reagir amb lo glaç que se tròba sota la pellicula liquida. Lo fenomèn se propaga donc, fins que l'aiga o la sau defaute per formar un novèl eutectic.
En teoria, seriá donc possible de prevenir la formacion de glaç fins a ; mai en fach, es impossible de dosar la quantitat de sau que fau metre.
Istòria
Lei pus ancianei bastissas conegudas qu'an servit per conservar lo glaç datan de 4000 ans e se tròban en Mesopotamia. Son de construccions de tèrra de forma conica invertida.
Autreis accepcions
Lo mot de glaç designa tanben :
Bèlafont
Bèla Font o Bèlafont (Bellefond en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son de pauc de valor informativa : Bellus Fons, Pulcher Fons, en latin, aus sègles XI o XII, de Bonofonte, en latin, en 1276. La fòrma gascona seré Bèla Font (donc en grafia corrècta Bèlafont) [bɛlə'fun]. Lo sens es evident, mès sa motivacion seré la hont curativa de Goilane (en francés; Goalana ?). Bénédicte Boyrie-Fénié justifica la fòrma hòrt pauc gascona de l'adjectiu bèla (per bèra atendut) perqué la comuna seré delà l'isoglòssa -ll- > -r-, segon l'ALF, sense parlar de font au lòc de font. Aquera referéncia pòt s'aplicar sonque au punt d'enquèsta 643, Targon, perqué Andraut, a Montsegur, es un punt d'enquèsta gavache. Justament, en direccion de Targon, i a la comuna de Bèravath, que conten bèra. Los punts d'enquèsta de l'ALG son pus sarrats e n'i a tres près de Bèlafont, Gresilhac, La Seuva Majora (o Morens segon los moments de l'enquèsta) e Blasimont, lo pus près, situat un pauc pus a l'èst e a priori mens gascon que Bèlafont. Aqueths punts respèctan dens l'ensemble la règla f > h e quatre mapas permeten de verificar si n'es atau per -ll- > -r-. Valà los resultats que corresponden a Blasimont : per mettre bas (vache) (mapa 520), veterar, per poulain (mapa 526), polin, per agnelle (mapa 538), anhèla, per belle-mère (mapa 1480), bèramair. La règla fonetica -ll- > -r- es donc parcialament respectada e, çò qu'es pus significatiu per la question que nos ocupa, l'adjectiu bèra es present. Coma sovent en Gironda, l'un sap pas çò que Bénédicte Boyrie-Fénié a audit e çò que supausa, (quasiment jamèi ec precisa pas). La correccion Bèla Font en Bèlafont es evidenta, mès i a una possibilitat que lo nom sii, plan normalament, *Bèrahont.
Roèla
Roèla en occitan restablit (Ruelle-sur-Touvre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Castèthnavèth
Castèthnavèth o Castèthnaveth (maishanta grafia per Castèthnavet ?), (Castelnavet en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, lo nom qu'ei un diminutiu de Castèthnau, o pus exactament, pr'amor de la fòrma oficiala, de Castelnau. Qué cau comprene, dab lo sufixe -et (deu latin -ittum), o dab lo sufixe -èth (deu latin -ellum) ? Segon Negre, que s'ageish deu gascon nauèt (navèth), çò qui ei improbable, lo vilatge qu'ei (e qu'èra, pr'amor de la configuracion deus lòcs) tot petit.
Dab castèl/ castèth/chastèl, etc, mot vengut deu latin castellum (e abans de castrum), l'adjectiu nòu, de novum, e las soas fòrmas mei evolucionadas nau e nuèu, qu'es lo qui se tròba mei sovent en toponimia. En mei deu sens literau, lo nom de castèlnòu/castèlnau/castèthnau que designava petitas aglomeracions apiejadas sus ua fortalesa qui las emparava, qu'èran donc borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII), , estudiats per exemple per Benoît Cursente.
Patrici Pojada qu'escriu Castèthnavèth (sufixe vienut de -ellum, normalament), mès la mapa deu Conselh Generau de Gers que pòrta Castèthnaveth (dab e barrada, deu sufixe -ittum). La grafia de la mapa qu'ei ibrida : que cau escríver Castèthnavet se l'e es barrada. La prononciacion qu'ei [kas,tɛnna'wɛt] dens la comuna e a l'entorn, mès un còp (a Anhan) [kas,tɛnna'wet]. En mei, arren empacha pas un -et d'origina (en supausant, çò qui ei confòrme a la lenga anciana e donc mei probable, un diminutiu de Castèthnau a l'origina) de se mudar en -èth, per analogia dab l'adjectiu mei modèrne navèth. En generau, las fòrmas mei conservatritz son pas dens lo lòc concernit (pr'aquò, dens aqueth cas, l'influéncia deu francés que pòt jogar tanben).
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Corronsac
Corronsac (Corronsac en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués, a 17 quilomètres al sud de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Corronsac èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna. Tanlèu 1790, Corronsac èra del canton de Montgiscard.
Ligams extèrnes
}
Sabonèras
Sabonèras (Sabonnères en francés) qu'es ua comuna gascoa de Savés, situada dens lo departament de la Hauta Garona e de la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 26 km a l'Oèst de Murèth.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sabonèras qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent German. Tanlèu 1790, Sabonèras qu'èra deu canton de Riumas.
Degema
Lo degema es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
Lo degema es parlat dins la zòna de govèrn local de Degema de l'Estat de Cross Rivers. I a dos dialèctes degema, pauc differenciats e parlats a Degema-Town, o Atala, e a Isokun-Degema.
Escritura
L'alfabet degema es :
Relhac (Nontronés)
Relhac (Reilhac en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es aura dins la comuna de Champs Niers e Relhac.
Toponimia
Relhac es atestat en 1365 emb una latinizacion Relhacum. La prononciacion es [re’ʎa]. Relhac ven d'un nom latin emb lo sufixe -acum (latinizacion dau sufixe gallic -ācon) : Regulius, vengut de Regulus, cognomen roman, per Tanet e Hordé, Regilius o Regulius, per Dauzat e Rostaing e per Bénédicte Boyrie-Fénié, ,. Relhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mestre Regilius o Regul(i)us.
Istòria
Entre 1790 e 1805, las doas comunas de Relhac e de Champs Niers eran independentas. Entre 1805 e 1847, fusioneren emb lo nom de Relhac e Champs Niers. A partir de 1847, lo nom venguet Champs Niers e Relhac (probablament) en chamnhant de chapluec. Empacha pas que lo cas es curiós : Relhac era una comuna pus pitita en populacion (en superficia tanben, probablament) e lo borg de Relhac es en situacion periferica dins la comuna.
Andrieu Camprat
Biografia
Recebèt sa primiera instruccion en musica dins la Catedrala de Sant Sauvaire d'Ais de Provença. L'ordenèron prèire en 1678. Venguèt "mèstre de musica" dins lei catedralas occitanas de Tolon, Arle e Tolosa.
Puei, de 1694 a 1700, foguèt mèstre de musica dins la catedrala de Nòstra Dòna de París. Installat a París, se virèt vèrs lo teatre en 1697. Se botèt puei au servici dau Prince de Conti per mèstre de musica. En 1730 venguèt director de l'Opèra de París que se sonava Acadèmia Reiala de Musica. Amb sa composicion L'Europe galante (L'Euròpa galanta) foguèt de bòn l'engèni de la comèdia-balet, un genre musicau creat per Pascal Colasse dins son Ballet des saisons (Balet dei sasons).
Trabalhèt a l'Acadèmia Reiala de Musica e a la capèla reiala de Versalhas après la mòrt dau rei Loís XIV.
De 1720 enlà, tornèt a la vida religiosa e vodèt la màger part de son temps a la musica sagrada. Moriguèt a 83 ans.
Rambaud d'Aurenja
200px|right|thumb|Rambaud d'AurenjaRambaud (o Rambaut, o Rimbaud ) d'Aurenja (Rambaud d'Aurenjo en nòrma mistralenca ) nascut de cap a 1145 a Aurenja e mòrt lo 10 de mai de 1173 a Corteson, qu'èra senhor d'Aurenja ; que ho un trobador provençau deu sègle XII de la generacion qui seguí la deus purmèrs trobadors (com ac hon Guilhèm IX de Peitieus o Cercamon...)
Cars, douz e fenhz del bederesc
Cars, douz e fenhz del bederesc En aital rimeta prima Una chansoneta fera Apres mon vers vueilh sempr'ordre Un vers farai de tal mena Peire Rotgier, a trassaillir Al prim qe•il timi sorz en sus Braiz, chans, quils, critz Car vei qe clars Ar vei bru, escur, trebol cel Ar m'er tal un vers a faire Ab vergoinha part marrimentz Er quant s'embla•l foill del fraisse Ara non siscla ni chanta Entre gel e vent e fanc Pos trobars plans Assaz m'es belh Aissi mou ''Amors, cum er? Que faray?'' Assatz sai d'amor ben parlar Ben s'eschai q'en bona cort Ben sai c'a sels seria fer Donna, cel qe•us es bos amics Escotatz, mas no say que s'es Amics, en gran cossirier Dona, si m'auzes rancurar Non chant per auzel ni per flor Lonc temps ai estat cubertz Ara•m so del tot conquis A mon vers dirai chansso Ara•m platz, Giraut de Borneill S'il cors es pres, la lengua non es preza Joglar, fe qed eu dei Ab nou cor et ab nou talen Ar non sui jes mals et astrucs Als durs, crus, cozens, lauzengiers Pois tals saber mi sortz e•m creis Ar resplan la flors enversa
Bòsnia e Ercegovina
thumb|250px|right Bòsnia e Ercegovina, o en abreujat Bòsnia (en bosnian, croat: Bosna i Hercegovina; en sèrbe: Босна и Херцеговина, Bosna i Hercegovina), es un país del sud d'Euròpa que confronta Croàcia al nòrd, a l'oèst e al sud, Serbia a l'èst e Montenegro al sud. Son litoral ten una extension de 20 km.
Sa capitala es Sarajevo e lo gentilici es bosniac -a (var. bosnian -a).
De l'Antiquitat a Tvrtko I
Au començament dau sègle VI, leis Eslaus aprofichèron l'afondrament de la poissança romana dins lei Balcans per s'installar en Bòsnia. L'eslavizacion i foguèt rapida. Au sègle IX, la region foguèt partejada entre lei Croats (a l'oèst) e lei Bulgars (a l'èst). Fins au sègle XII, foguèt un enjòc dei luchas entre Croats, Bulgars, Bizantins e Ongrés. Finalament, lo Reiaume d'Ongria ne prenguèt lo contraròtle en 1180 mai sei rèis deguèron respectar l'autonòmia de certanei senhors de Bòsnia coma Matej Ninoslav (vèrs 1233-1250).
Au sègle XIV, sota lei rèines d'Estève II Kotromanic (1322-1353) e de son nebòt Tvrtko I{{èr} (1353-1391), un principat de Bòsnia de facto independent se formèt entre la Mar Adriatica e la vila de Soli (uei Tuzla). Tvrtko I{{èr} se proclamèt rèi en 1371 ò en 1377 (mai mantenguèt la ficcion d'una senhoriá ongresa) e desvolopèt l'economia gràcias au comèrci adriatic e ais exportacions minieras. Pasmens, après sa mòrt, sei successors mau capitèron de mantenir l'òrdre. De mai, lo reiaume foguèt tocat per una grèva crisi religiosa entre catolics (sostenguts per lo rèi e lo papa) e bogomiles (sostenguts per l'aristocracia). Afeblida, Bòsnia comencèt de se fragmentar e venguèt tributària dei Turcs Otomans en 1435. Puei, dins lo sud, lo senhor Stefan Vukcic assegurèt son independéncia en 1448 ambé lo títol de duc (herceg que foguèt a l'origina dau tèrme « Ercegovina »).
Lo periòde otoman
Aprofichant lei divisions entre lei senhors dei Balcans e lo declin ongrés, leis Otomans conquistèron Bòsnia en 1463. En revènge, aguèron mai de dificultats per sometre Ercegovina que resistiguèt fins a 1482. L'arribada dei Turcs entraïnèt la conversion d'una partida de la populacion a l'islam, probablament en causa de l'interès dei senhors feudaus bosniacs de gardar sei fèus e dau besonh turc de tenir d'aliats dins una region estrategica. Aquò menèt a un partiment de la region entre catolics, ortodòxs e musulmans.
A partir de 1739, après lei guèrras austroturcas dau començament dau sègle XVIII, Bòsnia venguèt una region frontaliera de l'Empèri Otoman e declinèt pauc a pauc maugrat lei temptativas de reformas dau sègle XIX. D'efèct, leis Otomans se turtèron a l'oposicion de l'aristocracia que se revoutèt regularament per gardar sei poders e son autonòmia. En 1850, lo generau d'origina sèrba Omer Pacha restabliguèt l'òrdre. Pasmens, en 1862 e en 1875, d'insureccions novèlas se debanèron e prenguèron rapidament un aspèct religiós. Ansin, en 1878, Àustria-Ongria ocupèt la region — « au nom dau sultan » — per i restablir la patz e i protegir lei crestians.
Lo periòde austrian
En 1908, dins l'encastre de la crisi causada per l'independéncia de Bulgaria, Àustria-Ongria annexèt Bòsnia. Aquò entraïnèt una crisi novèla ambé Serbia que revendicava la region au nom dau panslavisme. En particular, lei nacionalistas sèrbes e seis aliats croats e bosniacs favorables a la formacion d'un estat gropant totei leis Eslaus dau Sud foguèron ulcerats per aquela situacion. Ansin, lo 28 de junh de 1914, organizèron un atemptat a Sarajevo onte Gavrilo Princip assassinèt lo prince eiretier austroongrés. Aquel incident foguèt a l'origina de la Premiera Guèrra Mondiala.
Lo Reiaume de Iogoslavia
Bòsnia e Ercegovina foguèron annexadas per Iogoslavia en 1918. Lo Reiaume reconoguèt ges de particularisme musulman e l'administracion foguèt principalament fisada a de foncionaris sèrbes. Dins aquelei condicions, lo desvolopament de l'economia bosniaca èra pas la prioritat dau govèrn reiau e la region demorèt sustot un centre agricòla (maugrat l'esplecha de quauquei minas). Coma dins lo rèsta de Iogoslavia, lo poder venguèt pus autoritari a partir de 1929.
La Segonda Guèrra Mondiala
En 1941, Iogoslavia foguèt aisament ocupada per lei fòrças de l'Axe après una brèva campanha (6-17 d'abriu). Lo rèi Pèire II e son govèrn s'enfugiguèron a Londres. Leis Alemands especèron lo reiaume e creèron un estat croat aliat a l'Axe a partir de Croàcia (franc de Dalmàcia), de Bòsnia e d'Ercegovina. Dins aquò, maugrat sa desfacha, lo país resistiguèt e Bòsnia venguèt lo teatre de combats entre movements de resisténcia e fòrças d'ocupacion.
Lo periòde titista
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Tito dotèt Iogoslavia d'una constitucion federala. Bòsnia e Ercegovina venguèron ansin una republica constitutiva de la Federacion de Iogoslavia e lo regime titista donèt una plaça relativament privilegiada ai Musulmans per equilibrar leis influéncias croata e sèrba. Per exemple, una nacionalitat musulmana foguèt reconeguda (en 1971), un nombre important de mosquetas foguèron bastidas e l'ensenhament teologic foguèt sostengut. En mai d'aquò, una politica de desvolopament industriau foguèt mesa en plaça ambé la creacion dei centres industriaus de Tuzla e de Zenica. Relativament eficaça, aqueu procès permetèt a mai d'una companhiá bosniaca de rivalizar ambé sei concurrentas occidentalas en Orient Mejan (a partir deis annadas 1960).
L'emergéncia dei nacionalismes
Après la mòrt de Tito en 1980, Iogoslavia foguèt dirigida per una presidéncia viranta dirigida d'un biais alternatiu per lei presidents de cada republica constitutiva. Pasmens, aqueu sistèma mau foncionèt e foguèt rapidament afeblit per d'escandòls financiers. De mai, dins leis annadas 1980, l'economia iogoslava conoguèt una crisi importanta marcada per una inflacion fòrça importanta. Dins aqueu contèxte, lei nacionalismes reprimits per Tito tornèron aparéisser au detriment dei comunistas e dei movements non etnics.
Lei guèrras de Iogoslavia
En junh de 1991, la Federacion Iogoslava comencèt de se fragmentar entraïnant la division dei diferentei comunautats de Bòsnia e Ercegovina. D'efèct, lei nacionalistas croats e sèrbes volián pas èsser annexats dins un país estrangier. Lo SDS comencèt donc de preparar l'integracion dei regions sèrbas au sen de Serbia mentre que lei Croats e lei Bosnicas preparèron l'independéncia de la republica. Lo 3 de març de 1992, a l'eissida d'un referendum boicotat per la populacion sèrba, Bòsnia e Ercegovina venguèron ansin independentas. Lo 7 d'abriu seguent, aquò entraïnèt la proclamacion d'una Republica Sèrba de Bòsnia dins lei regions tengudas per lo SDS.
Dins l'encastre de la Guèrra de Croàcia qu'èra a opausar Croàcia a Serbia, la question de la definicion dei frontieras entre lei diferentei comunautats de Bòsnia e Ercegovina entraïnèt una guèrra violenta qu'anava causar la mòrt d'aperaquí 100,000 personas e lo desplaçament de dos milions de refugiats. Dirigits per Radovan Karadzic e lo generau Radko Mladic, lei Sèrbes de Bòsnia, ajudats per l'armada federala dominada per lei Sèrbes, comencèron una politica de « netejatge etnic » per s'assegurar una continuitat territòriala ambé lo nòrd de Bòsnia e lei regions sèrbas de Croàcia. Lei Musulmans ne foguèron lei victimas principalas maugrat la formacion de zònas de seguretat per lei Nacions Unidas en mai de 1993.
Pasmens, la multiplicacion deis atrocitats sèrbas, especialament lo chaple de Srebrenica (7,000 a 10,000 mòrts), entraïnèt una reaccion de l'OTAN en 1995. Gràcias au sostèn logistic e aerian dei país occidentaus, lei Croats e lei Musulmans poguèron infligir una tiera de desfachas ai fòrças sèrbas de Bòsnia. Ansin, la guèrra s'acabèt en decembre de 1995 ambé l'acceptacion generala dau Plan de Dayton.
Leis Acòrds de Dayton
Leis Acòrds de Dayton devesiguèron lo país entre doas entitats (la Federacion de Bòsnia e Ercegovina e la Republica Sèrba de Bòsnia) que sei limits correspondon mai ò mens ai linhas de frònt d'octòbre de 1995. Cada entitat tèn lei sieunas institucions (constitucion, govèrn, parlament, fòrças armadas...) e lo govèrn centrau es solament en carga deis afaires comuns (diplomacia, banca centrala, moneda...). La presidéncia dau país es collegiala e assegurada per un representant de cada pòble. Enfin, un representant de l'ONU deviá aver un ròtle de mediator entre lei diferentei comunautats e de fòrças internacionalas de l'OTAN demorèron dins lo país per defugir una represa dei combats.
Lo renfòrçament de la tutèla internacionala
En despiech de la fin de la guèrra e dau restabliment de la patz, la creacion d'un país vertadier mau capitèt. D'efèct, en 1996, d'eleccions liuras veguèron la victòria dei partits nacionalistas (SDA musulman, SDS sèrbe]] e HDZ croat) que trobèron ges d'acòrd comun per reglar lei problemas liats a l'après guèrra (afondrament de l'economia, retorn dei refugiats, procès dei responsables de crimes de guèrra ò de crimes còntra l'Umanitat...) ò per permetre lo foncionament deis institucions (blocatge dei sistèmas collegiaus...).
En consequéncia, lo representant de l'ONU se transformèt rapidament en cap d'Estat e son administracion remplacèt lo govèrn bosniac oficiau. Aquò permetèt de resòuvre mai d'una question en balanç (moneda, drapèu, destitucion d'elegits tròp opausats ais acòrds de patz...) mai transformèt Bòsnia e Ercegovina en protectorat internacionau. En mai d'aquò, encoratjèt pas lo raprochament entre lei doas entitats formant lo país que foncionan coma dos estats distints.
La persisténcia dei divisions etnicas
Dempuei la fin dau sègle XX, la situacion a gaire evolucionat maugrat la democratizacion deis institucions. D'efèct, lei divisions etnicas contunian de formar la basa de la vida politica dau país e totei lei partits, majoritaris ò d'oposicion, son eissits de vòtes etnics. Per exemple, en 2002, la victòria dei partits d'oposicion permetèt pas de reglar lei questions liadas au blocatge deis institucions collegialas. En mai d'aquò, l'independéncia de Kosova donèt d'espèrs novèus ais independentistas de cada pòble. Ansin, lo país es totjorn de facto dirigit per lo representant dei Nacions unidas.
Politica
Bòsnia e Ercegovina se partatja en tres entitats autonòmas:
Geografia fisica
Veire Subdivisions de Bòsnia e Ercegovina
Palacios del Pan
Palacios del Pan es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.