cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bicicleta
Istòria
Mai tard, en 1813, aquest celerifèr va conéisser una granda metamorfòsi gràcias al baron Karl Christian Ludwig Drais von Sauerbronn, d'Alemanha, que va inventar lo veïcul d'una sola via, que lo se sonèt "maquina erranta", precursora de la bicicleta e la motocicleta.
Drais de Sauerbronn comencèt per introdusir d'unes ressòrts jos la sèla e puèi creèt lo guidon. Aquesta " maquina erranta" consistissiá en una espècia de carreton de doas ròdas, plaçadas una darrièr l'autra. La persona se manteniá assetada sus una petita montadura, plaçada al centre d'un petit marc de fusta. Per se mòure, s'apuejava alternativament amb lo pè esquèr e lo drech cap endavant, d'un biais semblant lo movement d'un patinador. Amb aquesta impulsion, lo veïcul aquesiá una velocitat gaireben identica a la d'una veitura. Los sius braces repausavan sus d'apuèja-braces de fèrre, e amb las mans sosteniá una vara de fusta, unida a la ròda davantièra, que virava en l'adreça cap a la quala voliá anar lo conductor.
Aquesta invencion se fondamentava en l'idèa que qualqu'un que camina degalha molta fòrça per desplaçar lo sieu pes d'un biais alternat, d'un pè l'autre. Drais von Sauerbronn capitèt de crear aqueste veïcul plan simple, que permetèt a l'òme d'evitar aquel trabalh. Aquesta maquina, nomenada "draisiana" en onor al sieu inventor, a tota fressa evolucionèt.
Lai se pòt veire l'esbòs d'una bicicleta amb transmission de cadena impulsada per d'unas pedalas, del meteis metòde emplegat per las actualas. La construccion de la primièra bicicleta amb pedalas la s'atribuís a'n Macmillan Kirkpatrick, en 1839.
Macmillan pas jamai ne brevetèt la siá invencion, que mai tard serà copiada en 1846 per Gavin Dalzell de Lesmahagow. La difusèt el d'un biais tant ample que ne serà considerat durant cinquanta ans coma l'inventor de la bicicleta.
Una còpia de la bicicleta de Macmillan es presentada dins lo Musèu de las Sciéncias de Londres, Anglatèrra.
Devèrs 1890, l'anglés Dunlop (afeccionat al ciclisme e creator de l'entrepresa omonima) inventèt una cambra de tela e caucho, que s'uflava amb aire e se plaçava dins la janta. Per evitar las crebasons, en Dunlop s'inventèt a de mai una cubèrta tanben de caucho. Aquestas invencions de Dunlop an gaireben pas cambiat dempuèi la lor invencion.
thumb|center|500px|1: [[Velocipède d'en Karl von Drais (Alemanha); 2: Velocipède d'en Thomas McCall (Escòcia); 3: Bicicleta de pedalas d'en Pierre Michaux (França); 4: Bicicleta de ròda nauta (França): 5: Bicicleta segura d'en John Kemp Starley (Anglatèrra); 6: Bicicleta de corsa (Estats Units); 7: Bicicleta tot terren (Estats Units)...]]
Tipes de bicicletas segon la lor estructura
Durant las primièras annadas de sa confeccion, la construccion de bicicletas fasiá servir de tecnologias preexistentas. Mas dins las darrièras annadas, la tecnologia n' a collaborat dins l'innovacion amb d'idèas tant en domenis ancians coma nòus.
thumb|450px|Diagrama d'una bicicleta.
Quadre
La màger part de las bicicletas de uèi an un quadre amb sèti vertical que fòrça reverta las primièras bicicletas de cadena. Aquestas bicicletas verticalas gaireben sempre presentan lo quadre de diamant, e una estructura de gelosia que çò ne caup de dos triangles: lo triangle de davant e lo triangle de darrièr. Lo triangle de davant çò ne caup del quadre orizontal, lo quadre vertical e lo quadre inferior. Lo quadre orizontal conten la pipa de direccion, l'ensemble de coissinets que daissa la forquilha ne vire suau suaudet per menar. Lo quadre vertical religa lo quadre orizontal amb la tija de la sela denaut, e lo quadre inferior religa lo quadre orizontal amb lo pedalièr. Lo triangle de darrièr çò ne caup del quadre vertical e un parelh de tirants mai un parelh de basas. Las basas son parallèlas a la cadena e religan lo pedalièr amb l'eis darrièr. Los tirants religan la part superiora del quadre vertical amb l'eis de darrièr.
Istoricament, los quadres de las bicicletas per femnas avián un quadre horizontal que se religava a mièg quadre vertical a còsta de la part superiora, en ne redusir la distància del quadre horizontal al sòl, al risc de comprometre l'integritat estructurala, n'essent que provòca aquò una fòrta carga de flexion sul quadre vertical, e los compausants dels quadres de la bicicleta normalament ne son gaire resistents a la flexion.
Aqueste dessenh li permet a la ciclista montar e davalar d'aisida quitament se ne cargue ela gipa o rauba.
Quand dequ'unas bicicletas de passejada o escorreguda an encara aquesta mena de quadre, i a tanben una varianta, la mixta, que luòga un quadre orizontal n'a dos de mai fins e separats lateralament que crosan lo quadre vertical pels costats e se religa a l'eis de darrièr. La facilitat per lai pojar tanben la se presan lo mond amb flexibilitat limitada.
Un autre estil es la bicicleta inclinada. Aquestas son indiscutiblament mai aerodinamicas que non pas las versions verticalas, vist que lo ciclista se pòt estirar cap en rèire en se cunhar sus un supòrt e far servir las pedalas que se trapan al meteis nivèl que lo sèti. La bicicleta mai rapida del mond es una bicicleta inclinada mas aquel tipe foguèt enebit dins las corsas en 1934 per l'Union Ciclista Internacionala.
Istoricament, los materials emplegats per las bicicletas an seguit un camin similar als de las aeronaus, amb l'objectiu d'èsser resistents e de pauc pes.
Dempuèi la fin de las annadas 1930 s'utilizèron los acièrs aliats pels tubes del quadre e la forquilha dins de maquinas de nauta qualitat. Lo celluloïde serviguèt pels parafangs, e los aliatges d'alumini s'utilizan cada vegada mai en compausants coma guidons, tijas de sela e palancas de fren.
Pendent las annadas 1980, los quadres d'aliatge d'alumini ne venguèron populars, e uèi lo dia son abituals. Los quadres de fibra de carbòni e de titani que son mai cars son tanben disponibles uèi, aissí coma d'aliatges d'acièr avançats e fin finala lo bambó.
Transmission
right|thumb|Un ensemble de pinhons amb lo desviador de pinhon
La transmission comença amb las pedalas que fan virar les bielas, que viran a l'entorn de l' eis central e fan virar los platèls. La màger part de las bicicletas se servisson d'una cadena per transmetre la potència a la ròda de darrièr.
Un nombre relativament petit de bicicletas se servisson d'una barra per transmetre la potència.
Un nombre fòrça mai redusit encara de bicicletas principalament bicicletas de vitessa unica destinadas a de desplaçaments de corta distància) que se servisson d'una correja coma d'un sistèma per transmetre la poténcia sens nat grais.
N'èssent que las cambas dels ciclistas son mai eficaças en una gamma estrecha de velocitats de pedalar (cadéncia), una relacion de transmission variabla li n'ajuda al ciclista mantengue una velocitat maximala de pedalejar mentre circula per terrens variats.
Coma primièra apròcha, las bicicletas d'usatge quotidian se servisson sovent d'un cambi de vitessass integrat amb un nombre petiton de vitessas que donan de relacions de transmission amplament espacejadas (3 a 7), las bicicletas de rota e las de corsas se servisson de cambis amb desviadors de platèl e de pinhon amb un nombre moderat (10 a 22) de vitessas que donan d'unas relacions de transmission pauc separadas entre elas, mentre que las bicicletas de montanha, las bicicletas ibridas, e las bicicletas de torisme se servisson de cambis amb desviadors de platèl e de pinhon amb un nombre mai bèl (15 a 30) de vitessas que donan de relacions de transmission moderadament espaciades, en lai inclòure sovent una subrebaissa per las pojadas amb fòrt penjal.
Diferentas vitessas e ensembles de vitessas son apropiats per diferents ciclistes e sòrtas de ciclisme. Las bicicletas amb cambi de vitessas permeton la seleccion de la relacion de transmission per l'ajustar a las circonstàncias: un ciclista se poiriá servir d'una vitessa longa en anar amb bicicleta còsta aval, una vitessa mejana quan va amb bicicleta en per una estrada plana, e una vitessa corta en anar amb bicicleta còsta amont.
Amb una vitessa mai corta a cada torn de las pedalas produsís menses torns de la ròda de darrièr.
Aquò fa que l'energia requerida per se desplaçar una meteissa distància se ne distribuís entre maites torns de las pedalas, en tot redusir la fatiga en anar còsta amunt, amb una carga pesuga, o en contra de vents fòrts.Una vitessa mai longa permet qu'un ciclista ague de far menses torns de pedalas per mantenir una velocitat donada, mas amb mai esfòrç per cada torn de pedala.
thumb|right|... Una [[bicicleta amb trasmission per eis... ]]
Amb una transmission de cadena, un platèl solidari a la biela impulsa la cadena, que fa virar la ròda de darrièr mejançant lo pinhon (los pinhons) de darrièr.
Amb una transmission per eis, un ensemble de ròdas dentadas conicas fa virar l'eis que fa virar la ròda de darrièr via un autre parelh de ròdas conicas religat a l'eis de la ròda. N'existisson d'unas pèrdias d'eficiéncia degudas als dos parelhs de ròdas que fan de besonh. L'unica opcion amb una transmission per eis es la de se servir d'un cambi de vitessas integrat.
Pedalas e sèla
thumb|300 px|right|... Guidons per triatlètas... Lo guidon fa virar la forquillha e la ròda de davant via la tija del guidon, que vira dintre la pipa de direccion. I a tres tipes comuns de guidon.
Guidons verticals, la nòrma en Euròpa e pertot fins a las annadas 1970, corbats suaument enrèire cap al ciclista, en tot li ofrir una subjeccion naturala e una posicion verticala comòda.
Los guidons en forma de banas "cason" a mesura que se torcisson per endavant e aval, en tot li ofrir al ciclista una melhora poténcia de frenada dins una posicion "acoconida" mai aerodinamica, aissí coma de  posicions verticalas dins las qualas las mans agafan los montants de las palancas de fren, o de seccions planas superioras per de posturas cada vegada mai verticalas.
Las bicicletas tot terren presentan generalament un guidon drech o guidon inclinat amb d'unes gras variables d'inclinason cap enrèire e cap amont, aissí coma desvolopaments mai grands que pòdon aital portar un melhor manejar, vist que n'aumenton la fòrça aplicada a la ròda.
thumb|left|Una sela San Marco dessenhada per las femnas
Los sètis de bicicleta tanben ne varian amb las preferéncias del ciclista, de las sèlas àmplias amb coissin preferidas pels ciclistas de distància corta fins a selonèlas mai estrechas que permeton gronxar melhor la camba en daissar mai espaci. La comoditat ne depend de la posicion del ciclista. Amb bicicletas de passejada e ibridas, los ciclistas son assetats dreches sus la sèla, lo sieu pes se dirigís cap en bas de la sèla, que n'es aital preferibla una sela mai àmplia e mai amortida. Per las bicicletas de corsas ont lo ciclista s'inclina cap endavant, lo pes se distèibuís mai uniformament entremièg guidon e sèla, los malucs se plegan, e una sèla mai estrecha e mai dura es mai eficaça. I a d'unes modèls diferents de sèlas per ciclistas masculins e femenins, en tot s'adaptar a las diferentas anatomias de cada genre, quitament ça que la se las bicicletas se ne vendon lèumens amb de sèlas mai apropiadas als òmes.
La bicicleta inclinada a un sèti inclinat que d'unes ciclistes trapan mai comòde qu'una sèla normala, especialament los ciclistas que patisson amb cèrts tipes de sèla, mal d'esquina, còl, espatla o carbas. Las bicicletas inclinadas (o aclinas...) pòdon aver lo lor sèti mai bas o mai naut que non pas lo nivèl de la direccion.
Frens
thumb|Fren de traccion lineala, tanben conegut per la marca registrada [[Shimano: Fre-V, sus la ròda de darrièr d'una bicicleta tot terren]]
Los frens de las bicicletas modèrnas pòdon èsser frens de janta dins los quals los elements de friccion se comprimisson contra la janta de la ròda, frens de disc, amb un disc separat per frenar. Los frens de disc son mai comuns en bicicletas de per camps, tàndems e bicicletas inclinadas que non pas en bicicletas especificas de rota.
thumb|left|Un fren de disc de davant, montat sus la [[forquilha de bicicleta|forquilha e la boissa.]] Amb de frens accionats a la man, la fòrça s'aplica a las palancas del fren montadas sul guidon e se transmet via los cables Bowden o tubes idraulics a las sabatas de friccion. Un fren de la boissa de darrièr pòt èsser, o ben accionat a la man o ben en quichar las pedalas.
Las bicicletas de pista an cap frens. Los frens fan ges de besonh per anar en pista per que totes los ciclistas van dins la meteissa direccion a l'entorn d'una pista que ne requerís gessa desacceleracion subita.Los ciclistas de pista pòdon redusir la velocitat per que totas las bicicletas de pista son de pinhon fix, çò es sens cap pinhon liure. Sens pinhon liure, es impossible de daissar virar la ròda amb las pedalas immobilas, qu'aital quand la ròda de darrièr n'es a se mòure, las pedalas tot parièr se ne mòvon. Per frenar, lo ciclista aplica una fòrça de resistència a las pedalas - aquò servís de sistema de frenatge que pòt èsser tant eficaç coma un fren de ròdas de darrièr basat en la friccion, mas pas tant eficaç coma un fren a la ròda de davant.
Suspension
thumb|Aquesta [[bicicleta de montanha presenta unes pneumàtics subredimensionats, un quadre amb suspension completa, dos frens de disc e un guidon orientat perpendicular a l'eis de la bicicleta]]
La suspension de la bicicleta fa referéncia al sistèma o los sistèmas emplegats per suspendre lo ciclista e tota o part de la bicicleta. Aiçò ne torna responsa a dos objectius:
Las suspensions de bicicleta ne servisson principalment dins las bicicletas de montanha, mas ne son tanben abituals dins las bicicletas ibridas, e se ne pòdon trapar quitament dins dequ'unas bicicletas de rota, n'èssent que li pòdon ajudar a manejar las problematicas vibracions. La suspension es especialament important per las bicicletas inclinadas, vist que quand un ciclista vertical se ne pòt botar drech dessús las pedalas per se n'aprofiechar d'unes beneficis de la suspension, un ciclista clinat o pot cap.
Accessòris e reparacions
right|thumb|Bicicleta de viatge provesida amb [[Lums de la bicicleta|lampeta de davant, tudèl asagador, portabagatatges de darrièr, parafangs, cantimploras e pòrtabidons, e nombroses sacs e saquets.]] right|thumb|Equipament de reparacion de crebasons amb pneumatic de recambi, papièr de veire per netejar una zona de la cambra a l'entorn de la crebason, un tube de solucion de goma (fluid que vulcaniza), petaces redonds e ovals, una raspa de metal e una pèça de gip per far de polvera de plastre (en escampar la pols sus la solucion de goma sobrant). Los equipaments sovent tanben çò n'incluson d'un gredon de cera per assenhalar l'endrech de la crebason...
D'unes compausants, que sovent son d'accessòris opcionals sus las bicicletas d'espòrt, son de caracteristicas estandard per las bicicletas d'escorreguda per melhorar las siás utilitat e comoditat. Los parafangs protegisson lo ciclista e las parts mobilas de la bicicleta quand ne va per ròdols molhats e lo paracadena protegís la farda del grais de la cadena en tot n'ampachar tanben que s'encranque la farda entre las dents de la cadena e lo platèl. Lo trespès manten verticala la bicicleta quand es rambada, mentre qu'un sistèma antipanaires li n'ajuda a empachar lo panatòri.Plan sovent son utilizadas d'una cestas montadas davant amor de portar objèctes o compras.Los portabagatges montats dessubre lo pneumatic de darrièr pòdon servir per portar aisinas o cargas.Los parents d'a vegadas apondon d'unes sètis per pichons muntats darrièr i/o una sela auxiliara al quadre orizontal amor de i portar nenins.
Las pedalas automaticas li n'ajudan lo ciclista a mantenir lo sieu pè dins la posicion apropiada sus las pedalas, e li permeton que s'estire amai de quichar las pedalas, amb saique benlèu un perilh - ne pòt daissar liures sos pès quand cal per evitar una casuda. Los accessòris tecnics ço ne cabisson ordenadors de bicicleta per mesurar la velocitat, la distància, etc. D'autres accessòris tot parièr ne son lums, reflectors, panèls de seguretat, miralhet, cantimploras o bidons e pòrtabidons, e cencha.
Lo casco de bicicleta li ne pòt ajudar a redusir las lesions per en cas d'una collision o tota mena d'accident, e legalament s'exigís de cargar un casco certificat a d'unes ciclistas dins dequ'unas juridiccions. D'unes se classan los cascos coma accessòri e d'autres coma simple element de la farda.
Molts ciclistas pòrtan de jòcs d'aisinas. Aquestes çò ne pòdon cabir d'un jòc de reparacion de pneumatics (que pòt contenir quina combinason que ne siá d'una pompa manuala o de CO2, palancas de pneumàtics, petaces pegasolets, o de material adesiu per petaçar lo pneumatic, una pèça de papièr de veire o una raspa de metal (per rascar la superfícia del pneumatic per petaçar), e de vegadas quiitament un blòc de gip.), Claus, claus exagonals, tornavises, e una aisina de cadena. I a tanben d'aisinas multiplas especificas del ciclisme que combinan un molon d'aquestas aisinas en un mecanisme compacte unic. Los compausants de bicicletas pus especializats pòdon exigir d'unas aisinas mai complexas, en tot lai inclure d'unas aisinas patentadas especificas per un fabricant donat.
Dequ'unas pèças de bicicleta, especialament los sistèmas de dentaduras, son complèxas, e molts ciclistas preferisson fisar lo manteniment e les reparacions mecanicas de bicicletas professionalas.Dins qualques ròdols n' es possible contractar assisténcia sus la rota a determinadas companhiás. D'autres ciclistas mantenon las lors pròpias bicicletas, d'a vegades coma part de la siá afeccion al ciclisme o simplement per rasons economicas. L'abilitat per reparar e mantenir la pròpia bicicleta tanben n'es apreciada dins lo movement ciclista amator.
Activisme pro bicicleta
I a d'associacions de ciclistas amb diferents interèsses específics (obrir de rotas, mantenir los camins, planificacion urbanistica, clubs de competicion, clubs de torisme e ca) e d'autras amb d'objectius mai globals (estalvi energetic, reduccion de la pollucion, promocion de la bona forma fisica etc.).
A costat del lobby ciclista esportiu o toristic, l'activisme pro bicicleta inclutz un corrent d'opinion obertament politic e sovent relacionat amb lo movement ecologista. Aquels grops promòvon la bicicleta coma mejan de transpòrt alternatiu pel sieu potencial per l'estalvi d'energia e los sieus beneficis per la santat.
Los activistas de totes los corrents sòlon promòure un melhorament dels transports publics locals e interurbans, especialament lo tren, e la disponibilitat per menar de bicicletas amb aquestes mitjans.
I a d'activistas pro bicicleta e dequ'unas autoritats de contraròtle del trafic que promòvon la construccion de carrils bici reservats pels viatges de longa distància. La tradicion de l'activisme pro bicicleta n'acostuma de preferir unas solucions basadas dins l'amelhorament de la planificacion e  lo dessenh dels camins, la prevencion rotièra, e l'aplicacion de las règlas de trafic que ja existisson.
Un tèma polemic en Euròpa es l'oposicion dels grops ciclistas a la legislacion que los s'obliga a portar un casco.
Ferenc Gyurcsány
Ferenc Gyurcsány (prononciat IPA: [ˈɟurtʃaːɲ]) (Pápa, Veszprém, Ongria 1961) politic ongrés e prumèr ministre d'Ongria de 2004 a 2009.
Inicis politics
Gyurcsány comencèc era sua carrèra polítca as joenesses comunistes deth KISZ (Kommunista Ifjúsági Szövetség), abantes de convertir-se en vicepresident dera DEMISZ (Demokratikus Ifjúsági Szövetség), era associacion de Joeni Democratics d'Ongria, qu'ei succesora deth KISZ.
Empresari e comerçant (1990-2002) A compdar dera instauracion dera democràcia en Ongria, eth 1990, Gyurcsány se lancèc ath comèrç e fondèc vàries empreses prósperes coma ALTUS, que lo permeteren de convertir-se damb era quinzau persona mès rica deth país (1992).
Retorn ara politica (2002)
Eth 2002 retornèc ara politica, coma conselhèr estrategic de Péter Medgyessy, cap deth MSZP, prumèr partit dera oposicion, ancian prumèr ministre. Dempús deth retorn ath poder des antics comunistes reconvertits; eth 21 d'abriu de 2002, Gyurcsány siguec Ministre de Joenessa, d'Espòrts e dera Enfància (2002-2004). Eth gèr de 2004 se convertic en president deth MSZP dera region occidentau de Győr-Moson-Sopron.
Prumèr Ministre d'Ongria (2004)
Er ostiu de 2004, Medgyessy obliguèc a demissionar de toti es sòns cargues a Gyurcsány, hèt que provoquèc pèrder era confidança d'un des sòns sòcis de govèrn, e se forçat a demissionar. Gyurcsány ei elegit Prumèr Ministre Interin eth 25 d'agost de 2004 e investit eth 29 de seteme de 2004. Era coalicion enter eth MSZP e SZDSZ votz en Gyurcsány, ua imatge d'ua joena e "modèrna" Ongria. Eth govèrn de Gyurcsány ei actiu e comunicatiu.
Aldealpozo
Aldealpozo es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Fuelhut
En Euròpa occidentala, gaireben totes los fuelhuts son d'arbres de fulham caduc, es a dire que pèrdon lors fuèlhas a la davalada, per exemple le casse, l'amorier, lo pibol. Mas unes an un fulham persistant, coma lo grefol, lo laurièr, o l'euse.
Saint-Clément
Saint-Clément pòt essèr:
Fuelhut
Bibliografia
Frank S. Gilliam, Mary Beth Adams. (2011) Effects of Nitrogen on Temporal and Spatial Patterns of Nitrate in Streams and Soil Solution of a Central Hardwood Forest (Efièchs de l'azòt sus las tendéncias temporalas e espacialas dels taus de nitrats dins los rius e dins la solucion del sòl d'un còr de bòsc de fuelhuts). ISRN Ecology 2011, 1-9 ; En ligne: 2011-01-01 (Résumé)
Lambrueissa
Lambrueissa (Lambruisse en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Boingt
Saint-Boingt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Condomés
Condomés (o Tenarèsa) es un parçan d'Occitània situat en Gasconha, departament de Gers.
La soa vila principala es Condòm.
NB. Qu'es en prumèr lo nom d'un camin. Que caleré hèr dus articles. La fòrma Tenarèsa es segura ?
Turretot
Turretot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Comuna del país de Caux
Commune du pays de Caux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Domecy-sur-le-Vault
Domecy-sur-le-Vault es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
Lo vilatge a situat al fons d'una vallée. « Aquel vallon, adaigat per un pichon cors d'aiga, forma una prigonda échancrure creusée en linha dirècta del miègjorn al nòrd, en un territòri fòrça-montueux e fòrtament ondulé, antany recobert de grands bòsques #que ne demòra pas mai #qu'una pichona part reléguée sus la reünion dels tucs sustot aquela de Gròs-Mont »
Lo vilatge s'es establit a l'entorn d'una font.
Le village est situé au fond d'une vallée. « Ce vallon, arrosé par un petit cours d'eau, forme une profonde échancrure creusée en ligne directe du midi au nord, dans un territoire très-montueux et fortement ondulé, autrefois recouvert de grands bois dont il ne reste qu'une petit partie reléguée sur le sommet des collines notamment celle de Gros-Mont »
Le village s'est établi autour d'une source.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
De las rèstas de sépulture, de las condecores daissan a pensar que la endroit i aviá viscut dempuèi l'epòca romaine.
A la Vida sègle, Domecy a trucat Decimiacus. Al començament del XIIIe sègle, Domecy fa de partidas tèrras de Gauvain, vicomte de Avallon. Al cors d'aquel sègle, lo pòble cambiarà de divèrsas fes de mèstres : en 1245, es Bisorde, madama de Saux, en 1251 lo senhor es #Jaire de Ostun.
Lo pòble i aviá defendut per un ostal-fòrt del nom de Prélong. Se sap #qu'a #èsser possedida per Étienne de Salins en 1461, per François de Favrolles de contunh per Michel-Auguste de Denesvre en 1748. Una reconstruction i aguèt luòc en 1750 de contunh en 1866 : la residéncia #venir lo castèl « mai important del departament ».
Pas luènh d'ailà, sus las nautors, #existir fins en 1684 un temple en protestant.
Des débris de sépulture, des médailles laissent à penser que l'endroit était habité dès l'époque romaine.
Au VIe siècle, Domecy est appelé Decimiacus. Au début du XIIIe siècle, Domecy fait partie des terres de Gauvain, vicomte d'Avallon. Au cours de ce siècle, le village changera plusieurs fois de maîtres : en 1245, c'est Bisorde, dame de Saux, en 1251 le seigneur est Gui d'Ostun.
Le village était défendu par une maison-forte du nom de Prélong. On sait qu'elle a été possédée par Étienne de Salins en 1461, par François de Favrolles puis par Michel-Auguste de Denesvre en 1748. Une reconstruction eut lieu en 1750 puis en 1866 : la résidence devint le château « le plus important du département ».
Non loin de là, sur les hauteurs, exista jusqu'en 1684 un temple protestant.
Nòtas
<references group=N/>
Montlaur (Lauragués)
Montlaur  (Montlaur en francés) es una comuna de Lengadòc, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
vignette|center=1.8|Vista del borg dempuèi lo castèl; la val d'Èrs Mòrt es al fons
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa situada en Lauragués, a 20 km de Tolosa. Es dins la val de l'Èrs Mòrt.
Toponimia
Montlaur es atestat en 1267, de Montelauro.
Montlaur es format de mont, del latin mons, montem e d'un determinant que pòt èsser l'eretièr de Laurus, nom d'un sant, puslèu que l'eretièr de laurus, « laurièr, laur » (Dauzat e Rostaing), probablament Laurus, un nom de sant e de persona en general (los Féniés).
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montlaur èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Lautièr. En 1790, Montbrun èra del canton de Basièja; en l'an IX passèc al canton de Montgiscard. Autra glèisa : Nòstra Dòna de Maravals.
Lòcs e monuments
vignette|center=1.8|Le castèl de Montlaur
Saint-Firmin
Saint-Firmin pòt essèr:
Lexic egipcian ieroglific-occitan
Aqueth lexic que balha cada mot dens la soa forma la mei correnta en egipcian mejan. Per la sintaxi véder l'article Gramatica ieroglifica. Per poder utilizar aqueth lexic que cau estar familiaritzat dab las nocions de signes ieroglifics unilitaris, bilitaris, trilitaris e determinatius.
Que's cau tanben brembar que l'egipcian, com totas las lengas semiticas, e nota mei que mei las consonantas. Aquò que vòu díser qu'en legent se cau hicar medish las vocalas e que çò qui sembla estar vocaus que son en vertat consonantas qui non coneishem pas dens la nosta lenga (com, per exemple l'alef e l'aïn) o semiconsonantas com la Y e la W.
Coriandre
<span id="sous_titre_h1">Coriandrum sativum <span id="sous_titre_h1">
Lo coriandre(Coriandrum sativum) es una planta erbacèa anadièra de la familha de las Apiacèas (Ombellifèras). Es una planta aromatica cultivada dins las zonas temperadas del mond entièr e emplegada per fòrça preparacions culinària, subretot en Asia, en America Latina e dans la cosina mediterranèa. Las fuèlhas son mai sovent utilizadas frescas en acompanhament o coma condiment. Los fruchs secats, sovent confonduts amb de granas, son utilizats coma espècia. Molduts, son un ingredient de basa de fòrça mesclas, coma los curris. Lo coriandre es tanben una planta medicinala, coneguda per exemple per facilitar la digestion. Se'n fa d'òli essenciala utilizada en aromaterapia, dins l'industria alimentària per son aròma e coma agent de sentor en perfameriá, dins los cosmetics o los produchs sanitaris.
Son nom arabi es كزبرة / kuzbara. En Argeria e Marròc, se nomena كسبر / kusbor ou  دبشة / debša. En America Latina, se nomena per son nom espanhòl cilantro. En America del Nòrd, le tèrme coriander designa la planta los fruch, mas las fuèlhas son tanben conegudas jol nom de cilantro.
Eryngium foetidum, Porophyllum ruderale e Polygonum odoratum sons d'autras espècias vegetalas, tanben utilizadas en cosina.
Origina e aspèctes istorics
L'origina del coriandre es pas segur. Buta a l'estat salvatge dins una vasta zona en Orient Mejan e Sud de l'Euròpa, alara : « es dificil de definir exactament ont aquela planta es salvatge e ont es establida que recentament. ».
Quinze mericarpes secs foguèron trobats al nivèl Neolitic preceramic B de la cròta de Nahal Hemar en Israèl, benlèu lo rèste arqueologic mai ancian de coriandre (gaireben 6 000 ans AbC.).
Lo testimòni mai ancian de l'utilizacion dels fruchs es un papir datat de 1 550 AbC. listant de plantas medicinalas. Gaireben un mièglitre de mericarps foguèron trobats dins lo tombèl de Toutankhamòn, e lor preséncia es corrent dins d'autres sepulturas de l'Egipte antic a l'epòca. Lo coriandre existissiá pas a l'estat salvatge en Egipte, Zohary e Hopf interprèton aquela descobèrta coma una pròva que lo coriandre èra cultivat (Nouvel Empire, vèrs lo sègle XIV AbC).
Lo coriandre seriá estat cultivat Grècia antica al mens dempuèi millenari II Abc <abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">. De tauletas en lineari B venent de la civilizacion miceniana menciona lo coriandre, en quantitat importanta, coma ofrende rituala o coma matèria primièra per realizar d'enguents e de produchs aromatics a l'usatge dels temples palais. Una de las tauletas trobadas a Pilos fa referéncia al coriandre coma essent cultivat per relizat de perfums, seriá estat utilizada en doas formas : coma espècia per sas " granas " e per la sabor de sas fuèlhas. Una granda quantitat de coriandre trobada dins una jaça de l'Edat del bronze ancian a Sitagroi<span class="indicateur-langue" title="Équivalent de l’article « Sitagroi » dans une autre langue">, en Macedònia, enfòrça l'ipotèsi de la cultura de la planta a aquel periòde (mai de 1 200 ans AbC.). Los Ebrieus l’utilizavan per aromatizar lors galetas e los Romans per servar lor vianda al fresc.
Descripcion generala
Lo coriandre es una planta anadièra prima, ramificada, mesurant mai sovent al florir de 30 a 60 cm mas podent aténher 1,40 m. Lo fulhatge e la tija son verds o verd clar anant cap al roge o le violet pendent la florason, glabres, lusisants (subretot las fàcias inferioras de las fuèlhas). L'inflorescéncia, blanca o rosa malva fòrça clar, es tipic de las Apiacèas (Ombellifèras) : floretas pentamèras dispausadas en ombèlas compausadas. L'odor de la planta es sovent descricha coma fetida <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,, subretot en florason o començament de fructificacion.
Aparelh vegetatiu
La germinacion es epigèa e la raíç es pivotanta. Las tijas son quilhadas, primas, cilindricas, estriadas. Lor creissença es simpodiala, a vegada amb mai d'una brancas lateralas al nivèl del primièr nos. Cada rama s'acaba per una inflorescéncia unica. La basa de la tija d'un plant adult es cava e pòt aténher 2 cm de diamètre.
La planta es  eterofila e las fuèlhas son altèrnas. Mai nombrosas près de las raïças (sovent amassadas en roseta), s'espaçan e se rarefican dins la partida superiora. Las fuèlhas inferioras son pennatisecadas, de segments ovals al canton, incisadas dentadas, los fuèlhas superioras son bi-tripennatisecadas, de correjas primas, lineàrias agudas. Las fuèlhas mai bassas son petioladas, las mai nautas an un petiòl se redusent fins a formar una teca foliària abraçant la tija, gaireben amplexicaula. Las fuèlhas inferioras començan a passar abans que los fruich maduren.
Aparelh reproductor
L'inflorescéncia es una ombèla compausada de 2 a 8 rais primaris de talhas diferentas (de tal biais que las ombellulas sián plaçadas al mèsme nivèl) e 5 a 20 rais secondaris. L'involucre a una o doas bractèas foliacèas lineàrias mas es a vegada inexistent. Las involucèlas an de 3 a 5 foliòls (bracteòlas) lineàrias, cortas, reflectadas, unilateralas. Lo calici gamosepal s'acaba per 5 pichonas dents lanceoladas, inegalas, persistantas, que se pòt encara observar suls fruchs madurs. Las flors centralas son regularas amb de pichon petals escavats, bifids, corbats cap a l'interior. Las flors perifericas son asimetricas: los petals orientats cap a l'exterior de l'ombèla son plan alongat e divisats. Lo carpèl es compausat d'un ovari infèr subremontat per un pichon estilopòd conic que supòrta dos estils mai longs.
Los fruchs son globuloses, a vegada un pau alongats, de 3 a 6 mm de diamètre. Los fruchs frescs sont verds e exalan la mèsme odor que las fuèlhas. Venon burel, puèi ocre burel clar pendent lor maduracion e desvomopan una odor mai aromatica. Son d'esquizocarps (diaquènis) constituits de dos mericarps emisferics agropats, subremontats d'aquò que demora d'estilopòd (a vegada d'estils) e de dents del calici, se separant qu'un còp fòrça secs. Cada mericarp de 9 costats : 5 primaris flexuoses desprimats, 4 seconderis salhents, carenats.
Ecologia
Distribucion : Lo coriandre es benlèu originari de l'Or ou du Sud de l'Europe et s'est propagée très tôt à travers l'Ancien Monde ( vejatz supra  ). Es ara cultivada un pauc pertot sus la planèta, subretot dins l'emisfèri nòrd. Foguèt descricha coma una planta salvatge en region mediterranèa (Euròpa, Africa del Nòrd, Orient Mejan), al sud de Russae, en Armenia, en Asia centrala, en Índia e en China. Pasmens il s'agís benlèu de plantas escapadas de las culturas fa mai o mens de temps: es dificil de precisar ont la coriandre es subespontanèa, naturalizada o indigèna. Pòt butar fins a una altitud de 2 200 m.
Pollinizacion : Entomofil, melifèr. Se realiza mejans d'insèctes (coma las abelhas domesticas) atirats pel nectar secretada per l'estilopòd quand los estigmatas son receptius a la pollinizacion.
Disseminacion : Barocòr. Los fruchs son espandits al pés de las plantas maires, casent. A vegada l'espetament dels fruchs quand son encara ligats a la planta per lor pedicèl projecta los mericarps sus una corta distança.
Fotoperiodisme : Lo coriandre es pas sensible a la durada del jorn. En Índia, es semenada a tot moment de l'an, e se pòt far doas culhidasx per an.
Temperatura: Lo coriandre pòt endurar de temperaturas negativas sus de corts periòdes, subrerot pels joves plants, aquela resisténcia als freg mermant après lo desvelopament de la tija. La temperatura minim de germinacion es de 4 a 6 °C, mas una temperatura mejana de 15 a 17 °C es necessària per una germinacion en doas setmanas après la semenason. Una temperatura nauta pendent la florason favoriza lo rendament en fruich e lor tenor en òli essenciala.
Fuèlhas
Mai sovent s'utilizan las fuèlhas inferioras. De forma dentada, pareisson a aquela del cerfuèlh. Lor gost es fresc e plan particular qu'es pas aimat per totes. Intran en granda partida dins la composicion dels curris verds. Coma amb lo Jolverd, se pòt culhir los rams seguent la maduracion sul plant, e fins a l'apareisson de las flors blancas; alara lo coriandre pren una odor qu'unes califican de marrida.
Es un condiment essencial dins la chorba (sopa argeriana).
Fruchs
Sovent confonduts amb de granas, los fruchs de coriandre an un diamètre d'unes millimètres e son caus e de color brun clar fins a burel. Lor gost es diferent d'aquel de las fuèlhas. Son mai sovent utilizats secats. Entièrs, permunan los bocals de cornissons o las licors. Molinats, mai sovent après torratge, e associats a des baias de pebre, intran dins la composicion de basa de las polveras o pastas de curri, o encara agrementan de tagines, de salsissas o de caçòlas. Lor parfum es subtilament iranjat.
En Argeria, dins los Nauts Plans, los fruchs de coriandre son molinats e mesclats a una preparacion d'alh çò que fa una polvera avent una plan fòrta odor ("koussbor we thoum" / coriandre e alh). Aquela polvera es utilizada dins la preparacion fòrça plats coma lo coscós.
Òli essenciala
L'òli essenciala desvelopa un perfum e un aròma pròches d'aqueles fruchs que n'es extracha. Mai aisit de dosar que los fruchs o lor polvera, es utilizada dins la produccion alimentària industriala (bevendas, fornariá, carnsaladariá, curris…).
Raïces
Las raïces son subretot utilizadas dins la cosina asiatica, subretot en Tailàndia. Plegats amb d'alh e de pebre, constituisson un condiment de basa.
Planta medicinala
Fòrça vertuts son tradicionalament atribuidas al coriandre, cultivada coma planta medicinala dempuèi l'Antiquitat. Es subretot conegur per sas proprietats digestivas e carminativas. D'autres efèits sus la santat foguèron estudiats scientificament per l'òme; pasmens de proprietats foguèron mostradas per d'estudis in vitro o per l'animal. Es ara emplegat en Fitoterapia, e omeopatia, e en aromaterapia. Son subretot los fruichs entièrs, o en polvera, e son òli essenciala que s'utiliza. Lo coriandre entre dins la composicion de tisanas facilitant la digestion, disponiblas dins lo comerci.
Usatges tradicionals
Lo coriandre es reputat estimulant, excitant <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,. Es un dels constituents de l'Aiga de melissa dels Carmes, un remèdi cordial e tonificant.
Consomida en granda quantitat, poiriá aver un efièt narcotic. En Iran, es utilzada tradicionalament per lutar contre l'ància e las insomnias. Aquel efièt foguèt observat en laboratòri sus de mirgas.
En polvera o jos forma d'òli essenciala, es utilizat per amagar lo gost o l'amertuma d'autras plantas (Sene, Rebarba).
Planta afrodisiaca?
Dempuèi de temps ancians lo coriandre es considerat coma una planta magica amb de proprietats afrodisiacas, coma en Egipte e en Palestina. Al sègle I , Dioscorides conselhava de beure de vin mesclat amb de coriandre per favorizar la produccion d'espèrma. Los romans l'associavan a de l'alh cachat per ne far un filtre d'amor. Fa partit d'una recepta de pilulas afrodisiacas de l'Ananga Ranga (libre indian sus l'art d'amar del sègle XV o undefined XVI  ). Sas proprietats afrodisiacas son mencionadas dins los contes Las mila e una nuèits.
Pasmens aquela vision es pas partejadas per totes los autors. Hildegarde de Bingen ( sègle XII ) parlava pas de coriandre alara que ne conseisseva las proprietats afrodisiacas, donc nefastas, segon ela, de fòrça espècias orientalas. Dins De vegetalibus ( sègle XIII ), Albèrt lo Grand lo descriu coma anafrodisiac. En Africa del Nòrd, los fruchs sècs son tanben considerats coma anafrodisiacs.
Autras utilizacions
Lo coriandre es mellifèr: de grandas superfícias agricòlas permetent la produccion d'un mèl monofloral. Lo mèl de coriandre se realiza un pauc de pertot, mas en pauca quantitat, levat en Euròpa de l'Èst : en Romania e en Bulgarie, coma Russia, ont es una especialitat apreciada per son aròma poderós.
Éléments antioxydants
Lo coriandre conten de compausats antioxidants <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,, subretot d'acids fenolics (acid cafeíc, acid ferulic, acid gallic e acid clorogenic, mas tanben de terpenoíds, de comarinas, de flavonoíds (dins los fruchs), e de carotenoíds dins las fuèlhas (carotèns, xantofils : luteina, zeaxantina, criptoxantina).
Vitaminas
Las fuèlhas son ricas en vitamina K ( per ) jogant un ròtle dins la coagulacion sanguina e participant al developament dels òses.
Las fuèlhas contenon de β-carotèn ( per ), provitamin de vitamina A jogant un ròtle essencial dins la vision, la santat de la pèl e de las mucosas, la formacion dels òses e lo foncionament del sistèma immunitari.
Precaucions
Lo coriandre fresc pòt provocar de reaccions allergicas pels ipersensibles als ombellifèrs. La preséncia de vitamina K se deu comptat de tractaments anticoagulants (antivitamina K).
Recercas sus las proprietats
Lo coriandre es conegut dempuèi l'Antiquitat, consomit mondialament, espandit per totas las regions temperadas, facil de cultivar e tradicionalament reputada per diversas proprietats. Fa don l'objècte d'estudis scientifics, coma dins los domènis de la nutricion, de la santat umana e de l'agricultura.
Referéncias culturalas
La Bíblia menciona lo coriandre dins l'Exòde 16:31 : « L'ostal d’Israèl donèt a aquela noiritura lo nom de manna. Semblava a de grana de coriandre; èra blanca, e aviá lo gost d’un pastèl amb mèl ».
Pebre
thumb|Pebre verd, blanc e negre Lo pebre es una espècia obtenguda a partir de las baias de diferentas espècias de pebrièrs, de plantas de la familha de las piperacèas. Sonque an drech legalament al nom de "pebre" los fruchs de pebrièr negre (Piper nigrum) que donan lo pebre verd, blanc, roge o negre (lo pebre del molin), los fruchs del Piper longum que donan lo pebre long, del Piper cubeba que dona lo pebre cubeba e del Piper borbonense que dona lo pebre de Voatsiperifery.
Per analogia, d'autras espècias venet de plantas plan diferentas prenon aquel nom vernacular, mas aqueles pebres fals an d'autras caracteristicas botanicas e donan de savors diferentas.
Istòria e origina
Son nom ven del sanskrit pippali, vengut en grèc πέπερι (peperi), puèi en latin piper. La cultura del pebrèr es originària de la còsta oèst d'Índia (costa de Malabar), dins l'Estat del Kerala, e venguèt dins d'autres païses d'Asia del Sud Èst, Madagascar e Brasil. Son utilizacion en Grècia datariá de l'epopèa d'Alexandre lo Grand.
L'istòria antica del pebrèr negre es ligada, e confonduda, amb aquela del pèbre long. Los fruchs sècs d'aquel darrièrsfoguèron utilizat per far de flaütas. Los Romans utilizavan d'ambedoas espècias sens distinccion. Foguèt la descobèrta del Mond Nòu Nouveau Monde e dels pebres del Chili que faguèt desaparéisser l'utilizacion del pebrièrs long. Los fruchs del pebrièr del Chili, un còp sècs, pareisson a aqueles del pebrièr long. Aquel èra mai aisit de cultivar en Euròpa. thumb|Pebre de Jamaïca A l'Edat Mejana, las espècias coma lo pebre èran raras. La conquèsta d'Alexàndria en 642 pels Arabis marca lo començament del comerci. Vaquí perque las espècias mai raras, coma lo pebre, èra utilizadas coma moneda d'escambi. D'aquí ven l'expression « pagar en espècias ». La riquesa d'un nòble podava èsser evaluada segon la quantitat de pebre que possedián. Atal en seguida, los rics Alemands aviá per chafre sacs de pebre.
Lo prètz exorbitant a l'Edat Mejana e lo monopòli sul comèrci tengut per Itàlia negociant amb los marcands arabs, foguèt una de las rasons que menèron los Portugueses a cercar una rota maritima cap a Índia. En 1498, Vasco de Gama venguèt lo primièr a aténher Índia contornant Africa; alara que los mercands arabs a Calicut demandan a son messatgièr çò que volgava far, respond « cercam de crestians e d'espècias ». A la seguida del tractat de Tordesillas en 1494, Portugal se vei balhat los drechs exclusius sus la mitat del mond qu'es eissit lo pebre negre.
Los Portuguses desvolopan d'establiments espandissent lor Empèri de las Índias mercé a Afonso de Albuquerque. Lor monopòli dura pas que la primièra mitat del sègle XVI, los ancians malhums de comèrci arab e venician capitèron a contornar lor blocatge mai aisidament que los Portugueses an mai d'òmes per gardar los fòrts de lors establiments que de marins e que jamai capitèron a contraròtlar lo golf d'Adèn. Al sègle XVII, los Portugueses pèrdon gaireben tot lor comèrci del pebre de l'Ocean Indian al benefici dels Olandeses (amb lor Companhiá olandesa de las Índias orientalas) e dels Angleses que benfician de l'annexion de l'Espanha sul Portugal (1580 a 1640). A partir del sègle XVI, lo pebre es tanben cultivat a Java e Sumatra, dins la peninsula Malesa e endacòm mai en Asia del Sud Èst, mas aquelas regions comerçan subretot amb la China, ont se consomís lo pebre localament. Lo pebre es tanben cultivat a Madagascar. Los pòrts de la còsta de Malabar comerçan lo pebre amb los Olandeses dins lo periòde 1661-1663.
Amb lo desvolopament del comèrci e la democratizacion de las espècias al nivèl de la borgesia, lo pretz del pebre merma a la Renaissença (la valor totala de las importacions qu'aumentan demora ela constenta).
Las espècias botanicas
Lo pebre buta sus una liana del genre Piper. Las autras espècias, nomenadas a vegada atal a causa de lor aspècte evòcant lo pebre verai, venon de plantas fòrça diferentas.
Baias del Pebrièr negre (Piper nigrum)
L'espècia Piper nigrum produch, segon l'estadi de sa culhida e lo tipe de sa preparacion, lo pebre verd, blanc o negre.
Baias d'autres pebrièrs del genre Piper
L'espècia Piper longum dona lo pebre long, fòrça utilizat dins l'Antiquitat e a l'Edat Mejana, mas gaireben oubliat ara.
L'espècia Piper cubeba fa lo pebre cubèba, un gran redons de coata, que son nom de « pebre de coa ».
L'espècia Piper borbonense fa lo pebre de Voatsiperifery, pebre salvatge de coa de gost intens e incisiu.
Los pebres fals
De plantas amb baias perfumadas que l'aspècte fa pensar al pebre verai. Malgrat lor nom, aquelas baias an d'autras caracteristicass botanicas e donan de savors diferentas.
Producteurs  màgers
La produccion mondiala de pebre atenguèt un suc de mai de 355 000 tonas en 2003. Es de 271 000 tonas en 2008.
Lo Vietnam, que prodisiá pas que 25 000 tonas en 1994, es dempuèi 2001 lo primièr país productor e exportator. A lo mai fòrt rendament a l'ectara: 1 200 a 1 300 kg (l’Índia a un rendament de 314 kg ).
En 2008, lo Vietnam produch 34 % de la produccion mondiala ( 98 500 tonas ). Seguís l’Índia (19 %, 50 000 tonas ), puèi Bresil (13 %, 35 000 tonas ), Indonesia (9 %, 25 000 tonas ), Malaisia (8 %, 20 000 tonas ), China (7 %), Sri Lanka (6 %) e Tailàndia (4 %).
Totjorn en 2008, las exportacions son de 83 000 tonas pel Vietnam, de 36 000 tonas pel Brasil, de 30 000 tonas per l’Índia, de 19 000 tonas per la Malaisia, de 16 300 tonas per l’Indonesia, de 8 500 tonas pel Sri Lanka, de 3 000 tonas per la China, de 1 500 tonas per la Tailàndia e 1 200 tonas per Madagascar.
Una granda partida del pebre partís de Cochin, capitala de l'espècia, ont se crosan, crompaires, expèrts e foncionaris.
Pebres negres d’origina
alt=grains de poivre noir|thumb|Pebre negre del Sarawak.