cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provençau
Codificacion e estandardizacion
Dins lei doas nòrmas, existisson de tendéncias favorablas a una estandardizacion dau provençau, basada sus la koinè literària iniciada per lo Felibritge dempuei lo mitan dau sègle XIX e pron convergenta amb leis autrei koinès regionalas de l'occitan. Ansin se dessenhan doas varietats regionalas de l'occitan larg: lo provençau generau e lo provençau niçard (a causa dau particularisme culturau fòrt de la Comtat de Niça). Totun tanben i a de tendéncias que defendon lo localisme exacerbat e que refusan (o desestabilizan) la codificacion a respècte dei doas nòrmas.
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chata de Provença e Cante uno chato de Prouvènço se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certans mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (umble/umble, Oumèro/Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).
Secessionisme lingüistic
Après fòrça ans de lucha per establir quina grafia caliá far servir per escriure l'occitan provençau, es aparegut una tendéncia secessionista, que refusa d'admetre l'unitat de la lenga occitana, que revendica la nòrma mistralenca, mai non representa pas l'ensems deis usatgiers d'aquela nòrma mistralenca; en mai d'aquò es contrària a la vision unitària de la lenga d'òc de Frederic Mistral. Aqueu secessionisme lingüistic apareguèt durant leis ans 1970 (amb Loís Baile) e es estat reactivat dempuei leis ans 1990 per l'universitari Felip Blanchet e per de grops coma l'Union Provençala o lo Collectiu Provença: en s'apiejant subre una concepcion particulara de l'identitat provençala, afirman que lo provençau seriá una lenga a despart e que caudriá parlar de "lenga s d'òc" au plurau e non d'una sola lenga. Refusan lo tèrme unitari "occitan". Aquela tendéncia es fòrça marginala dins lo domeni de la lingüistica romanica mai es influenta dins quauquei mitans politics e culturaus locaus. Pasmens a pas capitat de convéncer la majoritat dau movement culturau provençau, ni manco la comunautat scientifica dei lingüistas seriós especializats en provençau.
Joan Francés de La Peirosa
thumb|200px|La Peirosa Joan Francés de la Peirosa (Jean François de Galaup, comte de La Pérouse en francés) (lo 23 d'agost de 1741 -1788 ?), nascut en Albigés al castelet del Ga a doas lègas d'Albi, foguèt un oficièr de marina e un explorador. L'expedicion maritima a l'entorn del mond, que comandèt, desapareguèt còrses e bens a Vanikoro, illas Salamon, en 1788.
Balhèt lo seu nom a un luòc de la banlèga de Sydney prèp d'ont abordèt en 1788 (La Perouse).
La Marina
Foguèt encargat de dos viatges a las Índias coma comandant de la Seine. A l'illa de França, encontrèt la seuna futura femna, Eléonore Broudou, filha d'un armador nantés, devengut administrator de la marina.
thumb|right|175px|Bust per [[François Rude (1828)]]
La Guèrra d'Independéncia Americana
Dintrat en França en 1777, foguèt nomenat lòctenent de vaissèl e obtenguèt la crotz de Sant Loís pr'amor que salvèt Mahé dels assaliors indians.
A la represa de las ostilitats (en 1778), recebèt lo comandament de la fregata l'Amazone, e se distinguèt dins l'escadra del comte d'Estanh per la presa d'una fregata britanica, l'Ariel.
Participèt dempuèi a la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America e als combats contra los Britanics de las Antilhas fins a Labrador, ont demostrèt sa valor maritima e militara en capturant dos fòrts britanics. En 1779, venguèt francmaçon.
La Baia d'Hudson
Aquela expedicion faguèt pas dins lo temps una granda sensacion, a causa de son pauc d'importància ; mas desvolopèt los talents de la Peirosa, e lo faguèt conéisser coma oficièr capable de capitar una campanha de descobèrtas. Veniá de percórrer d'encontradas pauc conegudas, aviá agut de subremontar, dins un espaci fòrça restrench, gaireben totes los dangièrs que la navigacion pòt encontrar dins tota l'estenduda del glòbe.
Nomenat capitani de vaissèl a 39 ans, se maridèt religiosament amb Eléonore Broudou en 1783, contra l'avís del paire, e l'installèt as Albi.
L'expedicion
thumb|200px|Expedicion de La Peirosa Aprèp lo Tractat de París (1783), foguèt causit per lo marqués de Castries, ministre de la Marina e per Loís XVI de França per dirigir una expedicion a l'entorn del mond per completar las descobèrtas de James Cook dins l'ocean Pacific. Aprèp un long viatge fins a Austràlia, l'expedicion maritima desapareguèt còrs e bens a Vanikoro, illas Salamon, en 1788.
thumb|175px|right|Estatua a [[Albi]]
D'Entrecastèus
Una expedicion partiguèt a sa recèrca en setembre de 1791. Dirigida per l'amiral d'Entrecastèus, partiguèt de Brèst lo 28 de setembre amb doas fregatas, La Recherche e L'Espérance. Atenguèt l'illa dels Pins lo 16 de junh de 1792 ; puèi lo 19 de mai de 1793, l'expedicion descobriguèt una illa novèla que d'Entrecastèus bategèt l'illa de La Recèrca. Mas foguèt sus aquela illa (tanben nomenada Vanikoro) que los subrevivents de l'expedicion La Peirosa trobèron refugi. E l'expedicion perseguiguèt sa rota cap a Surabaya sens jamai arribar.
De bruches
De temps a autres, de bruches alucavan lusors d'espèr, e una de las declaracions qu'aguèt lo mai de restontiment foguèt aquela que faguèt, en 1793, lo Britanic George Bowen, capitani de la nau l'Albemarle, davant las autoritats de Morlaix. Aquel oficièr pretendèt d'aver vist, dins la nuèch del 30 de decembre de 1791, sus la còsta de la Georgia Austràla, de tròces de vaissèl, de filats de man d'òbra europèa.
D'autres bruches coma aquel se succediguèron gaireben d'annada en annada, mas foguèron tròp pauc fondats per meritar l'atencion.
Dumont d'Urville
Enfin, a la fin de 1825, un oficièr britanic espandiguèt dins lo public las particularitats seguentas. Segon un capitani american auriá descobèrt un grop d'illas ben pobladas e entornadas d'estèus, comuniquèt amb eles, e aviá vist entre las lors mans una crotz de Sant Loís e de medalhas coma las de la Peirosa.
D'Urville partiguèt de Tolon le 25 d'abril.
Dumont d'Urville reconeguèt aprèp l'explorator britanic Peter Dillon, dins l'illa de Vanikoro lo luòc possible del naufragi e de la mòrt de Joan Francés de La Peirosa. Retirèt dels coralhs ancoras, de peirièrs qu'avián apartengut a l'Astrolabe mai totjorn pas de traça de la Boussole.
Peter Dillon
En 1826-1827 Peter Dillon descobriguèt las rèstas del naufragi Vanikoro, Illas Santa Cruz (Illas Salamon), al nòrd de Vanuatu. Descobriguèt la campana de l'Astrolabe (la segonda nau comandada per Fleuriot de Langle) e peirièrs de bronze conservats pels abitants. Mas de la Boussole pas gaire de traça. Aprenguèt sus l'illa de Vanikoro « coma doas grandas naus s'encalèron per una nuèch de granda tempèsta : una auriá enfonzat, l'autra se seriá encalada e los subrevivents aurián pogut demorar sus un ponch de Vanikoro, nomenat Paiou. Cinc o sièis meses aprèp, de subrevivents serián tornats a bòrd d'un pichon batèl fabricat amb los tròces del grand. D'unes demorèron a Vanikoro, se mesclaràn pus tard als afrontaments dels indigènas. Lo darrièr dels subrevivents seriá mòrt pauc abans la venguda de Peter Dillon. »
Acer saccharinum
Acer saccharinum es une espècia d'arbre de la familha Aceracea, originari d'America del Nòrd.
Descripcion
thumb|left|Las flors appareisson a la fin de l'ivèrn abans las fuèlhas. L'escòrça es gris argentat e sa fusta tendre es pauc presada dins l’industria. Lo racinum es pauc prigond e fibrós S'estend en largor fòrça mai qu'en prigondor.
Lo fulhatge es caduc, amb de fuèlhas opausadas de 5 lòbes prigondament descopat, verdas en-dessús e argentadas en dessós, jaunas o iranjadas en auton (segon la temperatura). Lo pecòl es verd e/o ròse long de 5 a. Las flors jauna verdencas dispausadas en glomeruls apareisson a la fin de l'ivèrn o al començament de la prima.
Los fruits son de disamaras ailadas longas de 4 a en angle obtus, maduras tre lo mes de mai/junh. Se conservan pas e devon doncas èsser semenadas sul pic. Servisson sovent de primièr manjar nourritures primadièr als animals del bòsc. L'arbre comença de produire de fruits a partir de 10 ans.
La creissença es rapida. L'arbre pòt èsser nosible s'es plantat près d'una abitacion amor que las brancas, quitament de fòrt diamètre, son copadissas, e lo racinum es fòrça estendut e superficial. L'esperança de vida es compresa entre 100 e 150 ans. Pòt aténher de 20 a de naut. La plantacion se fa en auton o lèu a la prima, pendent la dormança,coma per totes los arbres en general. La multiplicacion se fa per semenason en mai (just après la récolte). Le boturatge es possible, mas se reprodutz melhor per semenason : semenar sul pic après la tomdada de las granas, aquelas se conservan pas e devon grelhar sul pic. Fan mestièr d'una bona umiditat per grelhar. La creissença es fòrças rapida, a partir de la quita annada de la semenason. Contrariament a l'idèa sovent veïculada pertot, l'agast argentat gaissa pas. Aquò ven saique d'una confusion amb lo pibol blanc, originari d'Euròpa e introduit en America coma arbre d'ornament, qu e gaissa abondament, a sovent des fuèlhas semblablas à l'agast, amb lo revèrs de la fuèlha argentat gaireben blanc. Un mejan aisit de los diferenciar : los agasts an las fuèlhas opausadas per parèlas sul rams, lo pibol a de fuèlhas altèrnas. L'agast argentat, tot coma l'agast de sucre e l'agast roge, pòt èsser entalhat per produire de siròp d'agast, de tinta pus clara que lo de las doas autras espècias, per contre, son aiga es mens sucrada doncas, per obténer la meteissa quantitat de sirop fòrça mai d'aiga d'agast fa mestièr. L'agast de sucre produtz l'aiga pus sucrada.
L'agast argentat sembla fòrça a Acer rubrum, amb que se pòt ibridar, mas se difarencia per sas fuèlhas pus grandas, pus prigodament lobadas e argentadas en dessós. D'autre part los rams son leugièrament retombants.
Existisson mai d'un cultivars d'usatge ornemental. La forma laciniatum es la mai comuna (dont il existe mai d'un cultivars, coma lo clòn Wieri, 1873), aux fulhatge clar e prigondament descopat. Sa forma leugièra evòca de luènh una salicacèa. Existís tanben una varietat piramidala (Pyramidale).
Reparticion e abitat
L’arbre es originari de l’èst de l'America del Nòrd. En Canadà, es present pròche dels Grands lacs e long del flume Sant Laurenç, de la ribièra dels Outaouais, províncias de Quebèc, Nòu Brunswick e Ontàrio. Als Estats Units, buta dins l'èst del país fins al nord de la Floride au sud. . Es frequent dins los pargues amor que supòrta plan la pollucion atmospferica de las vilas.
Buta a l'estat salvatge per las vals umidas e long de las aigas. L'agast argentat presa un sòl umid, puslèu argilós, e defugís lo calcari. Tolèra los aigats temporaris, frequents dins son environament natural, en zona inondable près de las grandas aigas de plana. L'agast argentat presa lo solelh, o la mi-ombra. Es rustic e resista fins a -35 degrés Celsius. E mai que butant en zona umida a l'estat natural, s'adapta plan a gaireben totas las condicions de sòl e fòrça mzi a las condicions urbanas que l'agast roge e l'agast de sucre.
L’arbre foguèt introduit en Euròpa en 1725. Entre los agasts americans es un dels que s'encontran mai sovent en Euròpa, amb l'agast negundo, per l'ornament dels espacis verds o plantats en rengueta per carrièras de la las vilas. Mis il n'est pas utilisé significativement en sylviculture. La màger part dels especimens apartenon a la forma laciniatum, de fulhatge clar fòrça descopat. La forma salvatja s'encontra sovent dins los pargues ancians mas es rarament plantat uèi.
Enemics
Las fuèlhas pòdon èsser atintas de gallas provocadas per un acarian, Vasates quadripedes.
Joan Francés de La Peirosa
Las annadas 1960
En junh de 1962, un cabussaire neozelandés fixat a Pòrt Vila acompanhèt Pierre Anthonioz dins son expedicion. Reece Dicombe prospectèt l'estèu a l'entorn del jaciment de l'Astrolabe e localizèt rapidament, per 15 mètres de fons, de formas d'ancoras e de canons preses dins lo coralh. Remontèt un salmon de plomb que pensa èsser de La Boussole.
En 1964, Reece Discombe tornèt e remontèt peirièrs, una carrèla de bronze e d'autres objèctes qu'una partida es expausada al Musèu d'Albi.
Las recèrcas de l'associacion Salamon
L'Associacion Salomon es estada creada per levar lo mistèri sus la fin tragica de l'expedicion de La Peirosa. I aguèt sièis campanhas d'escavament: 1981, 1986, 1990, 2003 e 2005. Tres cents pèças sortiguèron de las aigas: de vaissèla, de moneda mas se sap pas se provenon de la Boussole o de l'Astrolabe.
Identificacion de las doas epavas. L'Astrolabe s'encalèt sus un ròc prèp de la Boussole que s'esquincèt sus los estèus de Vanikoro.
D'arqueològs temptèron de trobar a tèrra las traças d'un campament francés. Mas sens succès.
Campanha filmada per France 3 per l'emission Thalassa Le mystère de Vanikoro (lo 12 de genièr de 2001. Jean-Christophe Galipaud, arqueològ de l'IRD trobèt de pròvas de l'existéncia d'un camp dels subrevivents a tèrra sus la riba drecha del riu Lauwrence. En mar, se remontèt d'objèctes nombroses.
Descobèrta de l'esqueleta d'un companhon de La Peirosa.
Descobèrta d'un sextant portant lo nom del fabricant «Mercier»; aquò confirma amb d'autres elements que lo comte de La Peirosa aviá naufragat en lo site de « La Faille » e aviá pas abordat dins l'illa...
Expedicion entre lo 15 de setembre e lo 15 d'octobre.
Naus de La Peirosa
La Boussole e l'Astrolabe
Regim cevenòl (idrologia)
Regim caracterizat per una fòrta variacion del debit causada per las chavanas cevenòlas. Aquela variacion brutala provòca una crescuda acompanhada sovent d'aigadas de còps majoras. Los rius concernits se pòdon assimilar a d'oeds.
Méry-sur-Oise
Méry-sur-Oise es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Fuentes Claras
Fuentes Claras es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.Se situa dens la comarca deu Xiloca. A 582 abitants (2011).
Conferéncia de Senta Coloma
La conferéncia de Senta Coloma èra ua division de la diocèsi de Condòm, ua anciana diocèsi catolica en Occitània.
Le Mêle-sur-Sarthe
Le Mêle-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
thumb|left|Lo luòc
Tamol
thumb|right|Distribucion geografica (en roge) dels locutors nadius de tamil Lo tamol o tamil (தமிழ், tamiḻ, AFI: [t̪ɐmɨɻ]) es una lenga dravida parlada mai que mai pel pòble tamil del soscontinent indian. Es la lenga oficiala de l'estat indian de Tamil Nadu e del territòri de Pondicherry. Es tanben oficiala en Sri Lanka e Singapor.
Le Mêle-sur-Sarthe
Geografia
Lo Barreja-sus Sarthe es cap de-luòc de costat (#que compren quinze comunas) e cap de-luòc de la comunitat de municipalitats del País Mêlois (compausada de catorze comunas l'an 2011). Aquela bourgade es contigua a dos d'autras comunas :
Tamol
Lo tamil una de las vint e doas lengas oficialas d'Índia e la primièra que foguèt declarada lenga classica pel govèrn indian en 2004.
Le Mêle-sur-Sarthe
Geografia
La Barreja-sus-Sarthe a traversat per la Sarthe, e per la RN12, ais màger del Adorna, #que travèrsa lo departament de siás n'oèst. Dempuèi 2010, La Barreja-sus-Sarthe es un ponch de passatge, una estapa, sus la via verda, #que manlèva la anciana via de camin de fèrre Alençon - La-Barreja-sus-Sarthe - Mortagne-a lo-Portamantèl - Condé-sus-Huisne.
thumb|left|La place
Le Mêle-sur-Sarthe est chef-lieu de canton (qui comprend quinze communes) et chef-lieu de la communauté de communes du Pays Mêlois (composée de quatorze communes en 2011). Cette bourgade est attenante à deux autres communes :
Le Mêle-sur-Sarthe est traversée par la Sarthe, et par la RN12, axe majeur de l'Orne, qui traverse le département d'est en ouest. Depuis 2010, Le Mêle-sur-Sarthe est un point de passage, une étape, sur la voie verte, qui emprunte l'ancienne voie de chemin de fer Alençon - Le-Mêle-sur-Sarthe - Mortagne-au-Perche - Condé-sur-Huisne.
=Le Mêle-sur-Sarthe (capluòc)
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo Barreja-sus Sarthe a liberat per la 5 DB americana lo data|11|d'agost|1944. Un odonyme (Luòc del 11-d'Agost-de 1944) remembra aquel évènement de la segonda Guèrra mondiala.
Tamol
La lenga es tanben parlada per de minoritats significativas en Malàisia e a Maurici e per de comunitats d'immigrants dins lo mond entièr.
Alfabet
L'escritura del tamil fa intervenir 12 vocalas e 18 consonantas. S'utilizan tanben cinc autras consonantas suplementàrias per tal de retranscriure qualques mots que son d'origina estrangièra, mai que mai del sanscrit. L'associacion d'una consonanta e d'una vocala se marca pas en far una juxtaposicion de totas doas letras. Lo tablèu çai-jos indica las divèrsas combinasons possiblas.
Aital, lo mot uyir ("vida") s'escriu u + yi + r, valent a dire உயிர்.
Kienheim
Kienheim en alemannisch (Kienheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Polyptychodon
Polyptychodon ei un genre de reptil marin escantit apartenhent ara familha des pliosaures. Demorèc pendent eth cretacèu inferior e eth cretacèu superior, hè d'aperaquí demest 102-90 milions d'ans. Es sues despulhes sigueren trapades en Euròpa e en America del Nòrd.
Descripcion
Aguest reptil ei conegut per quauques fossils pas sancers qu'includissen dents, troçi deth cran e vertèbres. Se pensa qu'ère un pliosaure tipic, damb un cran long e robust, dents coniques e còth cuert. Es aletes tanben èren robustes e èren utilizades tà mòir-se dens era aigua. Eth cran avia ua cresta utilizada tà ancorar es musculs plan potents dera maishèra. Se crè que hèia demest 10-11 m de longada e eth cran solet quasi 2 m.
Classament
Dempús es classaren grani uassi trapats en Kent, Anglatèrra, deth madeish genre. En 1851 Owen descriguèc dues espècies d'aguest animal: Polyptychodon continuus e Polyptychodon interruptus. Sonque en 1861 confermèc Richard Owen qu'aguest animal ère un plesiosaure.
En 1963 Welles e Slaughter consideraren un troç de cran coma er olotipe deth genre. Aué ei considerat coma er olotipe. En eth madeish estudi es dus scientifics confermaren que i avia ua auta espècia que demorèc en Tèxas, Polyptychodon hudsoni, mès petita qu'era europea e damb ua cresta sus eth cran. D'autes rèstes que se pensava qu'èren d'un dinosaure sauropòd sigueren trapades en França e son d'un animal que hèia 7 m e qu'aué se pensa qu'ei un Polyptychodon. Tanben s'an trapat d'autes fossils dera madeisha espècie en Russia.
Aué Polyptychodon ei considerat coma un pliosaure, uns plesiosaures damb eth còth cuert e eth cap gran. Ei ua espècia que subervisquèc eth cretacèu enquia eth jurassic tot evolucionant copma un pliosaure gigant damb dents coniques.
Bibliografia
·Buffetaut E, Colleté C, Dubus B, Petit J-L. 2005. The "sauropod" from the Albian of Mesnil-Saint-Père (Aube, France): a pliosaur, not a dinosaur. Association Géologique Auboise, Bulletin Annuel, Sainte-Savine 26: 3-8.
Gai Saber (cançon occitana)
Gai Saber es un grop de musica occitana originari de las Valadas Occitanas qu'a pres son nom de la poesia (gai saber) de l'Edat Mejana.
Lo grop, que se creèt en 1992 coma Kalenda Maia cambièt lo sieu nom per l'actual en 1996; es compausat de: An participat a mantun concèrt coma per exemple l'Estivada de Rodés.
Conferéncia de Vilafranca
La conferéncia de Vilafranca èra ua division de la diocèsi de Condòm, ua anciana diocèsi catolica en Occitània.
Òrt
thumb|200x200px|Un òrt thumb|200x200px|Un òrt Un òrt (del latin: hortus = jardin) o casau gasc. es un terren cultivat e irrigat de dimensions pro redusidas consacrat subretot a la cultura de l'ortalissa.
Caracteristicas de  basa
La tèrra de l'òrt tradicional es una matèria organica ( entre lo 3 e 10%), mercés als fems e  engrais verds que s'espandís per la tèrra e es mai intensament laurada. Dins los luòcs amb un clima pro temperat la tèrra de l'òrt es totjorn ocupada per unas plantas mejans la rotacion de las culturas. L'asagatge se fa per gravitacion, aspersion, gota a gota, cinta d'exsudacion o dins òrts fòrça pichon amb marga o asagadors. Dins los òrts pichons la mecanizacion es rara, pel mai se laura amb un motocultor, mas dins los ortas dels païses desvolopats es intensa.
Las tecnicas per forçar las produccions (obténer d'aliments fòra de sason) son desvolopadas dins los òrts dempuèi fa de centenats d'ans. Levat lo cas de las sèrras s'emplegan, entre autras tecnicas, tunèls de plastics e, de mens en mens, las mai tradicionalas laganhas veiradas.
Los òrts cultivan en agricultura convencionala (amb agroquimia), agricultura integrada o ecologica. Aquela darrièra tecnica dins de superfícias pichonas pòt far concurréncia amb avantage en comparason dels autres tipes d'agricultura, donc que las tecnicas alternativas de contraròtle de plagas e malautiás qu'utiliza an aquí un rendiment economic màger.
Òrt familial
thumb|Òrt familial amb lachugas rojas e beletas verdas a Castelltallat L'òrt familhal es una partida complementària d'una espleitacion agricòla o d'eletge e tanben se considèran d'òrts familhals aqueles que se n'ocupan las personas passionandas s'agricultura e qu'an pas d'espleitacion agricòla ligada. Aqueles tipes d'òrt se consacra al autoconsumacion e la comercializacion dels produchs d'aquela se fa per escasença e es de mendre importància. Fin finala, mai que tot a causa de l'escala pichona aqueles òrts son deficitaris economicament
Òrt educatiu
L'òrt educatiu es destinat al enfants. Se bastís mai sovent en un terren près de l'escòla qu'aja un sòl adequat o sus terren bastit (enquitranat, encimentat eca.) amb de tèrra o de substrat apondut.
Òrt urban
thumb|Òrt urban dins un quartièr marginal de Guayaquil Tanben existisson d'òrts urbans situats en vilas, pòdon èsser de pichonas parcèlas, en plena tèrra, de proprietat municipala que logadas individualament. D'iniciativas publicas e privadas dins los païses en desvolopament promòvon al benefici de las familhas de recorses economics pauras qu'an abitualament los òrts dins lo lor ostal. Un concèpte comercial d'òrt urban se fa referéncia a las tecnicas amb un substrat e asagatge gota a gota dins de contienedors adequats.
Frankfurter Rundschau
Lo Frankfurter Rundschau (FR) es un jornau quotidian en lenga alemanda, creat en 1945, es editat a Francfòrt de Men en Alemanha.
Villy-sur-Yères
Villy-sur-Yères es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Comuna del Talou
Commune du Talou
Tornafuèlha
Tornafuèlha (Tournefeuille en francés) qu'ei ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, au ras de Tolosa, hens lo departament de la Hauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Labord
thumb|250px|Localizacion de Labord dins lo País Basc
Tornafuèlha
Lo nom Tornafuèlha n'a pas de provenença segura.
Labord
Labord (Lapurdi en basco, Labourd en francés, Labort en navarrés e en castelhan) qu'estó un vescomtat feudau deu ducat d'Aquitània. Las soas tèrras, limitadas au nòrd per Ador e au sud per Bidassoa e peus Pòrts, que son geograficament e istoricament ligadas a la mar. Qu'ei, en part, un territòri arrancat a l'ocean per l'acumulacion de grans sediments quaternaris on s'installèn los vascons. Arron d'un periòde d'ocupacion romana superficiau qu'arribèn a constituir lo ducat independent de Vasconia.
Tornafuèlha
Los sons estatjants que s'apèran los tornafuelhés.
Labord
Los sons abitants que son los labordins.
Tornafuèlha
Geografia
Comuna situada hens la banlèga Sud-Oèst de Tolosa, qu'ei traucada per Toish, arriu qui's junta dab Garona. Accès par l'Autocaminau A624 01
Labord
Blason
Qu'ei dividit en dus. Lo leon arroi que sembla viéner deu Vescomtat de Labord e la flor de liri sus hons blau que commemòra l'adesion a la corona francesa arron de tres sègles d'apartenença ad Anglatèrra.
Tornafuèlha
Istòria
Las purmèras tralhas de poblacion que datan de la preïstòria, com ac muishèn cavaments hèitas lo long de Toish. Mès lo vilatge ne's forma pas sonque pendent l'Edat Mejana. Tornafuèlha qu'ei ua senhoria e l’annèxa de la parròquia de Sant Nicolau de Tolosa tanlèu 1503. La senhoria que vad un marquisat au temps de Loís lo XIV-au.
Pendent l'Ancian Regime, Tornafuèlha èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Sent Micolau de Tolosa, es Sent Pèir. En 1790, Tornafuèlha èra deu canton de Tolosa, en l'an IX, de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-12, en 1997, de Tornafuèlha (caplòc).
Demografia
Demografia segon l'INSEE :
Tornafuèlha que demòra un vilatjòt dinc a las annadas 1960, en arribar tot escàs au millierat de poblants. De 1960 a 1990, la vila que creish d'un biais exponenciau : gràcias au dinamisme de Tolosa, que prava de 2200 a 17000 poblants. En 1999, que comptava uns 22000 estatjants (dadas INSEE) e benlèu de 25-28000 poblants en 2005.
Còsta Blava
La Còsta Blava es lo nom toristic d'una pichòta part dau litorau mediterranèu d'Occitània, en Provença, entre Marselha e la mar de Bèrra.
Sarragaiòla
Sarragaiòla, fòrma probabla (Sarragailloles, Sarregayolles en francés), qu'es ua anciana comuna gascona d'Astarac, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1830, qu'es annexada a Sent Miquèu.
Geografia
Lo nom de Sarragaiòla qu'es absent de totas las mapas dempuèi la mapa de Cassini, la d'Estat-Major, la de las annadas 50 e la mapa IGN actuala. Com la comuna èra deu canton de Mielan, probable qu'èra a l'oèst de la comuna de Sent Miquèu. Justament, la mapa de las annadas 50 que mòstra un Lasserre, au nòrd de la rota de Basugas, a l'èst-nòrd-èst deu Burrat, sus ua tuca de 280 m (altitud corregida en 277 m desempuish) qui correspon benlèu au lòc.
Toponimia
Lo nom que sembla fòrmat deu nom comun sèrra e de l'adjectiu gaiòla, « pigalhada » (tacas d'arbes e boscats dens lo paisatge ?).
Istòria
Lo nom qu'es absent de la mapa de Cassini e donc Sarragaiòla èra pas parròpia.
Per ordenança reiala deu 25 de març 1830, la comuna de Sarragaiòla que passè deu canton de Mielan au canton de Miranda e a la comuna de Sent Miquèu,.
Forom de las Lengas del Mond
Lo Forom de las lengas del mond se debana cada an dempuèi 1993 a Tolosa. Al cors d'una jornada (lo darrièr dimenge de mai), se debana una exposicion ont environ un cinquantenat de lengas son representadas e ont se debanan de conferéncias e de debats amb divèrsas personalitats convidadas en relacion amb lo tèma del Forom. Claudi Sicre (cantaire dels Fabulous Trobadors) n'es un dels animators principals. Henri Meschonnic e Fèlix Castanh son doas de las personalitats que son intervengudas pro frequentament sus l'empont del Forom.
Istòria
En 1984, a Barcelona, una assemblada de la CONSEU (Conselh de las Nacions Sens Estat), a la quala participava, amb títol de convidat exterior, l'Institut d'Estudis Occitans (Burèu Nacional, IEO Sector Musica, IEO-31...) prepausèt la creacion d'una defensa e promocion de las lengas dichas « minorizadas » d'Euròpa, cada airal lingüistic deviá festejar sa pròpria lenga. A Tolosa, en relevant l'interès d'una tala fèsta mas en prenent a contrapè son estrategia, e en s'apiejant suls trabalhs e las reflexions teoricas de Fèlix Castanh per considerar que los « occitanistas » pòdon pas defendre eficaçament lor pròpria lenga sonque en defendent totas las lengas del mond, menaçadas o ja victimas de minorizacion, ocultacion, desaparicion, l'IEO-Musica prepausa a sos partenaris, e especialament a l'IEO-31, responsable principal de l'organizacion de la fèsta, de convidar d'autras lengas a participar a la manifestacion e d'alargar sos objectius segon aquel principi.
Se compren melhor, atal, en qué lo desvolopament actual de la manifestacion Prima es inclús dins son començament. Se deu pas sosestimar la vertadièra revolucion de perspectivas qu'entrainèt l'adesion a l'IEO-31 a aqueles principis e lo desenrotlament de las fèstas que s'enseguiguèron, dempuèi 1987. Perque non solament la manifestacion atal concebuda preniá lo contrapè de totas las manifestacions organizadas per de comunautats lingüisticas per defendre lor pròpria lenga, mas encara atacava l'unitarisme de front en erigent lo pluralisme en principi fondator.
En 1993, en tirant totas las consequéncias d'aquesta estrategia e per anar concrètament mai luènh dins lo plural, en considerant que quitament las lengas « mai poderosas » uèi son pas a l'abric de menaças e son victimas de mesconeissenças, lo gropament organizator decidís de transformar la Fèsta de las lengas en Prima de las Lengas e de promòure totas las lengas del mond, quins que sián lors estatuts. Aquesta Prima, e sas idèas, se concentran sul Fòrum de las Lengas.
En 1995, viratge novèl : lo Fòrum s'installa sus la Plaça del Capitòli per una jornada, lo dimenge, a l'entorn de la Crotz occitana, e en mitan de tantossada, rencontre e conversacion entre Fèlix Castanh e Henri Meschonnic seguits d'una discussion amb lo public. Aqueles entretens se son perseguits dempuèi amb d'autras personalitats especialistas en 1996, 1997, 1998, 1999 e 2000 ; lèu seràn totes publicats e disponibles.
Bellevigne
Bellevigne es, dempuèi lo 1èr de genièr 2017, una comuna francesa novèla, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novèla Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas. Regropa las comunas d'Éraville, Malaville, Nonaville Touzac e Viville, que venon de comunas delegadas. Lo caplòc es a Malaville.
Al Andalós
thumb|250px|Mapa d'Al Andalós thumb|250px|Pati de los Arrayanes, Alhambra de [[Granada]] Al Andalós (arabi: الأندلس) èra lo nom arabi balhat a las parts de la Peninsula Iberica e de Septimània governadas pels arabis e musulmans nòrd-africans (jol nom generic de "moros"), mantun còp dins lo periòde entre 711 e 1492.
A la seguida de la conquista,Al Andalós èra devesit en cinc regions administrativas correspondentas aperaquí a Andalosia, Galícia, Portugal, Castelha e Leon, Aragon, Catalonha, e Septimània. Coma entitat politica, Al Andalús constituiguèt successivament una província del Califat Omeia, governat pel califa Al Walid I (711–750); de l'Emirat de Còrdoa (750–929); del Califat de Còrdoa (929–1031); e de las taifas, pichons reialmes eissits de l'esberlament del Califat de Còrdoa.
Dins los sègles seguents, Al Andalós venguèt una província de las dinastias musulmanas berbèras dels Almoravids e Almoads, se fragmentèt puèi en fòrça estats minors, que lo mai conegut foguèt l'Emirat de Granada. Pendent una granda part de son istòria, mai que mai jol Califat de Còrdoa, Al Andalús èra un breç del saber, e la vila de Còrdoa venguèt un centre cultural e economic màger a l'encòp dins lo Bacin Mediterranèu e lo mond islamic.
Durant una granda part de son istòria, Al Andalós foguèt en conflicte amb los reialmes crestians del nòrd. En 1085, Anfós VI de Leon e Castelha prenguèt Toledo, en precipitar la decadéncia progressiva fins a 1236, amb la casuda de Còrdoa, l'Emirat de Granada demorèt lo sol territòri musulman dins çò qu'es uèi Espanha. La Reconquesta Portuguesa culminèt en 1249 amb la presa de l'Algarve per Anfós III. En 1238, l'Emirat de Granada venguèt oficialament un estat tributari de la corona de Castelha, alavetz dirigida per lo rei Ferrand III. Lo 2 de genièr de 1492, Boabdil capitulèt e daissèt l'Emirat de Granada a la reina Isabèl Ièra de Castelha, que amb son marit Ferrand II d'Aragon èran ambedós los Reis Catolics. La reddicion foguèt la fin d'Al Andalús coma entitat politica.
Etimologia d'Al Andalós
L'etimologia del mot Al Andalós es discutida. En mai, l'espandi del territòri iberic designat pel terme cambièt durant los sègles. Coma designacion d'Iberia o de sa part sud, lo nom foguèt d'en primièr atestat sus de pèças de moneda batudas per lo novèl govèrn musulman d'Iberia cap a 715 (lo dobte sus l'an es degut al fach que las pèças èran bilingüas en latin e arabi e las doas inscripcions de l'an de la batuda èran diferentas).
Fin finala tres etimologias especificas foguèron propausadas pels universitaris occidentals, totas presument que lo nom apareguèt aprèp lo periòde roman dins l'istòria de la Peninsula Iberica. Los aparaires d'aquela ipotèsi èran d'istorians. Recentament, una expertesa lingüistica foguèt facha per arribar a una conclusion. Los arguments de toponimia (estudi dels noms de luòc), d'istòria, e d'estructura de la lenga demostrèron la manca de substància de totas las proposicions precedentas, e metèron en evidéncia que lo nom èra anterior a l'ocupacion romana puslèu que posterior.
Una objeccion màger a las primièras proposicions es que lo meteis nom Andaluz (l'equivalent d' Andalus en ortografia espanhòla) existís dins mantun luòc montanhós de Castelha. En mai, lo fragment and- es comun dins fòrça noms de luòcs en Espanha, e lo tròç -luz apareis tanben sovent.
Autras proposicions
thumb|Calligrafia aràbia d'Al Andalós Lo nom "Andalosia" o "Vandalosia" èra tradicionalament considerat coma derivar de "Vandals" (la tribú germanica que colonizèt una part d'Iberia entre 407 e 429), pasmens, i a pas de referéncia istorica per o confirmar. Aquesta ipotèsi es de còps que i a associada a l'istorian del sègle XIX Reinhart Dozy, mas se contradiguèt e reconeguèt sas decas. Emai qu'acceptèsse que "al-Andalús" derive de "vandal", cresiá que geograficament aquò se referissiá sonque al pòrt que lo vandals i partiguèron d'Iberia per Africa—la localizacion d'aquel pòrt èra desconeguda.
Torigni-sur-Vire
Torigni-sur-Vire es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de Normandia.
Al Andalós
Autras proposicions
Una autra proposicion es que "Andalós" es una version aràbia del nom "Atlantis". Aquesta idèa foguèt recentament defenduda per l'istorian espanhòl Vallvé, mas unicament pel fach que l'explicacion es versemblabla foneticament e explicariá d'unes faches toponimics (cap de pròva istorica foguèt pas provesida). En arabi estandard modèrne, lo mot per "Atlantis" es aţlānţis.
Vallvé escriu:
L'"Isla d'Al Andalós" es mencionada dins una cronica aràbia anonima de la conquista d'Iberia compausada dos o tres sègles aprèp los faches. Es identificada coma l'endrech de l'arrambatge de l'abans garda de l'envasion musulmana d'Iberia. La cronica ditz tanben que l'"Isla d'al-Andalús" foguèt puèi tornar nomenada "Isla de Tarifa". Las fòrças d'envasion preliminaras de qualques centenats d'òmes menats pel cap berbèr, Tarif abu Zura, ocupèron lo primièr tròç de tèrra encontrat aprèp la traversada de l'Estrech de Gibartar en 710. La fòrça d'envasion principala menada per Tariq ibn Ziyad seguèt un an pus tard. Lo luòc de l'acostament, uèi conegut en Espanha jol nom de Punta Marroquí o Punta de Tarifa, es la punta sud d'un illon, nomenat Isla de Tarifa o Isla de las Palomas, situat al ras de las còstas d'Espanha.
Lo testimòni de la cronica aràbia, lo nom modèrne de l'"Isla de Tarifa", e la pròva toponimica mencionada çai sus mòstran que "Andaluz" es un nom d'origina preromana e pòrta a pensar que l'"Isla d'Al Andalús" es l'Isla de Tarifa de uèi, qu'es situada just a l'òrle de la vila espanhòla modèrna de Tarifa. L'extension de sens de la designacion "Al-Andalus" d'un simple illon a Iberia tota ten mantun precedents istorics.
Dins los ans 1980, l'istorian Halm, regetèt tanben l'ipotèsi "Vandal", en propausar una alternativa innovanta. Halm pren coma punt de despart lo fach que las tribús germanicas èran conegudas per aver distribuit las tèrras conquistadas en las tirar al sòrt, e que Iberia durant lo periòde del poder visigotic èra de còps designada al defòra per un nom latin, Gothica Sors, que significa. Halm puèi especulèt sul fach que los quites visigòts podián aver sonat sas tèrras novèlas "parcèlas de tèrras ", e aquò dins sa lenga pròpria. Pasmens, la version gotica del tèrme Gothica Sors es pas atestada. Halm se declarèt capable de la tornar bastir, e propausèt *landahlauts (l'asterisc es lo simbòl estandard entre los lingüistas per una forma lingüistica qu'es sonque propausada e pas atestada). Halm suggeriguèt alara que lo tèrme gotic ipotetic auriá pogut menar a l'encòp al tèrme latin atestat, Gothica Sors (per revirada del sens), e al nom arabi, Al-Andalus (per imitacion fonetica). Pasmens, Halm provesiguèt pas cap de pròva (istorica o lingüistica) per sas ipotèsis.
L'Emirat e lo Califat de Còrdoa
Jols òrdres del grand califa omeia Al-Walid I, Tariq ibn Ziyad desbarquèt amb una tropa pichona a Gibartar lo 30 d'abril de 711. Aprèp una victòria decisiva a la Batalha de Guadalete lo 19 de julhet de 711, Tariq ibn-Ziyad botèt la màger part de la Peninsula Iberica jos ocupacion musulmana dins una campanha militara de sèt ans. Traversèron los Pirenèus e ocupèron una part d'Occitània, mas foguèron desfaches pels francs de Carles Martèl a la Batalha de Peitieus en 732. Pasmens aquesta batalha arrestèt pas la progression berbèra e en 734 Avinhon èra conquistada, Arle atacada e Provença tota envasida. En 737, los musulmans atenguèron Borgonha, que i capturèron fòrça esclaus per los prendre en Iberia. Carles Martel respondèt de longa per de campanhas contre los musumans del sud de Gàllia entre 736 e 739 e 20 ans mai tard, en 759, los francs menats per Pepin lo Brèu fòrabandiguèron los musulmans de Septimània qu'èra una de las cinc regions administrativas d'Al Andalús.
La Peninsula Iberica, levat lo Reialme d'Astúrias, venguèt part de l'espandit Califat Omeia, jol nom d' Al Andalós. La primièra atestacion d'aquel nom arabi es una pèça de moneda dinar, servada al musèu arqueologic de Madrid, datada de cinc ans aprèp la conquista (716). La pèça pòrta lo mot "Al Andalós" en escritura aràbia d'un costat e lo latin iberic "Span" a l'envers.
Al començament, al Andalús èra dirigit per de governadors nomenats pel Califa, per de periòdes de tres ans. Pasmens, a partir de 740, una seria de guèrras civilas entre divèrs grops musulmans en Iberia faguèt que la situacion escapèt al contraròtle del califa, e Yūsuf al-Fihri, n'emergiguèt coma principal ganhant, en venir de fach un governador independent.
En 750, los abbassidas enversèron los omeias per contraròtlar lo grand Empèri Arabi. Mas en 756, lo prince omeia faidit Abd-ar-Rahman I (mai tard nomenat Al-Dākhil) cacèt Yūsuf al-Fihri per s'establir se meteis Emir de Còrdoa. Refusèt de se sometre al califa abbasida, que los soldats avián tuat una part de sa familha. Aprèp trenta ans de règne, establiguèt un poder tèune sus la màger part d'al Andalús, en vencir a l'encòp los partisans de la familha al-Fihri e del califa abbassida.
Per lo sègle e mièg seguent, sa descendéncia contunhèt d'èsser emir de Còrdoa, amb contraròtle nominal del rèsta d'al-Andalus e de còps que i a de qualques parts de Magrèb, mas amb un contraròtle real, mai que mai subre las marchas al ras de la frontièra crestiana, e cambiadís en foncion de la competéncia individuala de l'emir en plaça. D'efièch lo poder de l'emir Abdallah ibn Muhammad (cap a 900) s'espandiguèt pas de per delà de Còrdoa. Mas lo sieu felen Abd-al-Rahman III, que li succediguèt en 912, non solament restaurèt tant e lèu lo poder omeia a travèrs al Andalús mas l'estendèt tanben dins tot l'oèst de l'Africa del Nòrd. En 929 se proclamèt el meteis califa, en enauçar l'emirat a una posicion que rivalizava en prestigi non solament amb lo califa abbassida a Bagdad mas tanben amb lo califa Shi'ite a Tunis—amb qui èra en competicion pel contraròtle de l'Africa del Nòrd. thumb|Lo Califat de Còrdoa cap a l'an 1000 a l'apogèu d'[[Al-Mansur Ibn Abi Aamir|Al-Mansur.]]
Lo periòde del Califat es vist pels escrivans musulmans coma edat d'aur d'al Andalús. La produccion de cerealas per irrigacion, aital coma l'importacion de manjar d'Orient Mejan, provesiguèron la region de Còrdoa e d'autras ciutats Andalusī amb un sector economic agricòla dels mai avançats d'Euròpa. Entre las ciutats europèas, Còrdoa jol califat, amb una populacion de saique 500,000, podiá gaireben despassar Constantinòple coma mai granda e mai benananta vila en Euròpa. Dintre del mond islamic, Còrdoa èra un dels centres culturals màgers. Lo trabalh dels sieus mai importants filosòfs e scientifics (en particular Albucassis e Averroès) aguèt una infuéncia màger subre la vida intellectuala de l'Euròpa medievala.
Musulmans e non musulmans venguèron sovent de l'estrangièr per fin d'estudiar dins las bibliotècas e las universitats d'al Andalús aprèp la reconquista de Toledo en 1085. Lo mai conegut d'aqueles foguèt Michael Scot (1175- 1235), que portèt los trabalhs d'Ibn Rushd ("Averroès") e d'Ibn Sina ("Avicena") en Itàlia. Aquela transmission aguèt saique un impacte significatiu subre l'arribada de la Renaissença en Euròpa.
Lo primièr periòde Taifa
Lo califat de Còrdoa s'abausonèt vertadièrament pendent una guèrra civila roïnosa entre 1009 e 1013 emai que foguèsse pas acabada completament abans 1031. Al Andalús s'esberlèt alavetz en nombroses estats independents sonats taifas. Èran generalament tròp flacs per se defendre sols contra las atacas repetidas dels estats crestians del nòrd e de l'oèst, que los musumans disián "las nacions galicianas", e s'èran espandits dempuèi sos bastions inicials en Galícia, Astúrias, Cantàbria, Bascoat e dins la Marcha Ispanica  carolingiana per venir los reialmes de Navarra, Leon, Portugal, Castelha, Aragon e lo Comtat de Barcelona. Fin finala las atacas virèron en conquistas, e en responsa los reis de las taifas foguèron forçats de demandar l'ajuda dels caps musulmans almoravids, de Magrèb. Aquesta manòbra desesperada riscava de virar al sieu desavantatge, quand los moravids qu'avián sonats anarián venir del sud e conquistar tanben mantuna taifa. thumb|left|Mapa mostrant l'espandiment de l'[[Dinastia Almoravida|empèri Almoravid ]]
Almoravids, almoads e marinids
thumb|left|280px|Dinastia almohad e estats vesins, cap a 1200. En 1086 lo rei almoravid de Marròc Yusuf ibn Tashfin foguèt convidat pels princes musulmans d'Iberia per fin de los aparar contre Anfós VI, rei Castelha e Leon. Aqueste meteis an, Yusuf ibn Tashfin traversèt l'estrech per Algeciras e infligiguèt una desfacha sevèra als crestians a az-Zallaqah. En 1094, Yusuf ibn Tashfin aviá forabandit totes los princes musulmans d'Iberia e annexat sos estats, levat un a Saragossa. Tornèt conquistar Valéncia als crestians.
Los almoravids foguèron remplaçats al sègle XII pels almoads, una autra dinastia berbèra, aprèp la victòria d'Abu Yusuf Ya'qub al-Mansur sul castelhan Anfós VIII a la Batalha d'Alarcos. En 1212 una coalicion de reis crestians jol camandament del castelhan Anfós VIII vencèt los almohads a la Batalha de Las Navas de Tolosa. Los almohads contunhèron de dirigir Al Andalús per un autre decenni, mas amb un poder e un prestigi mai redusit; e la guèrra civila que seguèt la mòrt de Abu Ya'qub Yusuf II menèt lèu lèu al restabliment de las taifas. Las taifas, novèlament independentas mas ara aflaquidas, foguèron rapidament conquistadas per Portugal, Castelha e Aragon. Aprèp la casuda de Múrcia (1243) e d'Algarve (1249), sonque l'Emirat de Granada subrevisquèt coma estat musulman, mas tributari de Castelha. La majoritat dels tributs èran pagats en aur venent de çò qu'es uèi Mali e Burkina Faso e carrejat en Iberia per las rotas comercialas de Sahara.
La darrièra amenaça musulmana pels reialmes crestians foguèt lo règne dels marinids en Marròc al sègle XIV, que prenguèron Granada dins son esfèra d'influéncia e ocupèron mai d'una de sas vilas, coma Algeciras. Pasmens, foguèron incapables de prene Tarifa, que resistiguèt fins a l'arribada de l'armada castelhana menada per Anfós XI. Lo rei de Castelha, ajudat per Anfós IV de Portugal e Pèire IV d'Aragon, vencèt decisivament los marinids a la Batalha de Salado en 1340 e prenguèt Algeciras en 1344. Gibartar, alara jos poder granadin, èra assetjada en 1349–1350, Anfós XI e una granda part de son armada moriguèron de la pèsta negra. Son successor, Pèire de Castelha, faguèt la patz amb los musulmans e virèt son atencion cap a las tèrras crestianas, començèt un periòde de gaireben 150 ans de rebellions e guèrras entre los estats crestians qu'assegurèron la subervivença de Granada. En 1469 lo maridatge de Ferrand d'Aragon e Isabèl de Castelha marquèt lo debut de l'agression finala contre l'Emirat de Granada (Gharnatah). Lo rei e la reina convencèron lo papa de declarar la seuna guèrra una crosada. Los crestians van esclafar un centre de resisténcia aprèp l'autre e finalament, en genièr de 1492, aprèp un sètge long, lo sultan, Boabdil, va rendre lo palais de la fortalesa, lo famós Alhambra.