cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Godivelle
La Godivelle, probablament quincòm coma La Gaudivela (La Godivelle en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Lo vilatjòt de La Gaudivela es situat dins lo Sejalèir au sud daus monts Dòre, a au sud-oèst de Clarmont Ferrand. Fa partit dau parc naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe.
La comuna de La Gaudivela a dos lacs, lo lac d'amont e lo lac d'avalh. vignette|left|Lo vilatge de La Gaudivela amb lo lac d'avalh a gaucha. vignette|left|Lo lac d'amont. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Nòtas
<references group="N"/>
Broye (Sòna e Léger)
Broye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Granda Famina en Irlanda
La Granda Famina (en irlandés An Gorta Mór o An Drochshaol, en anglés the Blight, The Irish Potato Famine o The Great Famine) es lo nom donat an una famina majora en Irlanda entre 1845 e 1849. Siguèt en gròssa partida lo resultat de 50 ans d'interaccions desastrosas entre la politica economica imperiala britanica, dei metòdes agricòlas inapropriats e de l'aparicion dau mildió sus l'illa, un bolet parasite que quasi anientèt d'un còup lei culturas localas de tartiflas, manjar de basa dei païsans irlandés.
Tecnologias de l'informacion e de la comunicacion
Lei tecnologias de l'informacion e de la comunicacion gropan lei tecnologias utilizadas per la transmission e la conservacion d'informacions, especialament Internet, l'informatica e lei telecomunicacions.
Cala Lònga
thumb|Barcarès de Calalònga
La Cala Lònga es la promiera dei calancas que s'esperlòngan lòng de la pantiera marselhesa miegjornala fins a Cassís e a la calanca de Pòrt Miu
Cala Lònga es tanben un quartier marselhés, que se l'atròva un pichòt barcarés, quauqueis abitacions, mai que mai de cabanons, e quauquei negòcis.
S'atròva dins l'arrondiment uechen de Marselha.
Era Cava
Era Cava (Lacave en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Cala Lònga
omenatge
Dins sa cançon Ma ville est malade, lo grop Massilia Sound System li fa referéncia dins sei paraulas :
"Et si je vais au bout du monde, je m'arrête à Callelongue" (E se me'n vau au bot dau monde, m'arresti a Calalònga)
Glacièr d'Aletsch
Lo glacièr d'Aletsch es lo pus grand glacièr dels Alps, situat dins lo sud de Soïssa dins lo canton de Valés. Es enrodat al nòrd per lo massís de Jungfrau, al sud per la val de Ròse amb la quala lo glacièr comunica via las gòrjas de la ribièra Massa, a l'èst pel lac Märjelen e a l'oèst per l'Aletschhorn.
Geografia
La glaça amolonada a la Konkordiaplatz, vasta zona plana d'aperaquí de larg, se desplaça  d'aperaquí  per an cap al sud-èst pe entamenar sa longa davalada dins la val glaciària.
Musèu
thumb|Galariá reiala de pintura del [[Palais deu Luxemborg|Palais del Luxemborg, un dels primièrs musèus d'art dobèrt al public a França lo 1750, a l'ora d'ara annèxe de la bibliotèca.]] Un musèu es un luòc ont se recuèlhon, emmagazinan e mòstran d'objèctes per instruire lo visitaire.
Lo Conselh Internacional dels Musèus (ICOM) a desvolopat una definicion mai estricta del concèpte. Per el, «Un musèu es una institucion permanenta, sens ànim de lucre, al servici de la societat e del sieu desvolopament, dobèrta al public e que fa d'investigacions suls testimònis materials de l'òme e del sieu environament, los aquerisca, conserva, informa e exibís, per fins d'estudi, educacion e delèit.»
thumb|[[Musèu deu Lovre a París, dobriguèt las siás pòrtas lo 1793.]] Los musèus son sovent especializats; n'existisson cinc categorias principalas:
Eruca sativa
La roqueta (Eruca sativa) es una planta annadièra de la familha de las Brassicacèas (o crucifèras), de flors blancas o jaunassas venadas de brun o de violet ; sas fuèlhas semblan a las dels rafes e dels naps, botanicament fòrça proches, e an una savor picanta e pebrada.
Vinagre
vinheta|Au vinaigre de François Boucher (1761). Lo vinagre es una solucion aquosa d'etanòl o de glucids contenent d'acid acetic de taus fèble, que dintra subretot dins l'alimentacion umana coma condiment e conservator alimentari. Lo vinagre d'alcoòl desidratat en cristals sevís a netejar tot en respectant l'environament.
Es una transformacion organoquimica d'una solucion aquosa d'etanòl (coma una bevenda alcoolizada) o d'una solucion aquosa de glucids non fermentada (coma un most) expausada a l'aire, que l'origina es una fermentacion acetica producha per oxidoreduccion microbiologica.
Etimologia
Lo tèrme « vinagre » ven de vin-agre, lo vin essent una de las bevendas alcoolizadas mai conegudas per realizar un vinagre.
Abans las òbras scientificas
La Bíblia per exemple fa referéncia al vinagre, coma dins lo Libre de Rut: « Lo nazir s'absteniá en mai del vin de tota bevenda fermentada, e tanben del vinagre...». Dins l'Antiquitat, lo vinagre de rasim o de palma es subretot consomit per sas vertuts desassedantas. Dins la Roma antica, la posca èra una mescla de vinagre, d'aiga e mojòl: que se'n balhèt a Jèsus de Nazarèt per lo desalterar pendent sa crucifixion.
Abans la òbras scientificas, lo vinagre èra subretot utilizat per sas proprietats antisepticas : Antoine Maille auriá arrèstat la Granda Pèsta de 1720 a Marselha amb son vinagre dels quatre panaires. Lo fondator de la marca Maille se faguèt conéisser de las mai grandas corts europèas amb sos vinagres pels pèls, las bofigas, la votz, las vapors, los banhs.
Òbras scientificas
Al començament del sègle XVIII, Georg Ernst Stahl identifica la fermentacion acetica de l'etanòl, puèi Herman Boerhaave fa la pròva de la diferéncia entre aquela darrièra e la fermentacion alcoolica.
En 1822, Christiaan Hendrik Persoon atribuís l'acescéncia a un biofilme cellulosic que nomena Mycoderma aceti (literalament : pèl de mycòta del vinagre)  : la « maire del vinagre ».
Louis Pasteur, alara al servici dels vinagrièrs franceses, mòstra los procediments de fermentacion alcoolica e de fermentacion acetica. En 1864, identifica una de las espècias de bacterias aceticas a l'origina d'aquela darrièra: Acetobacter aceti. Après Pasteur, d'autres cercaires (Hansen, Duclaux, Henneberg…) identifican d'autres espècias de bacterias aceticas.
Realizacion dels vinagres
vinheta|Aparelh per la fabricacion del vinagre pel metòde quimic de Döbereiner
Principi de l'acescéncia
Dins una solucion aquosa d'etanòl (coma una bevenda alcoolizada) o de glucids non fermentats (coma un most) expausada a l'aire, la fermentacion acetica producha per de bacterias aceticas aerobias contribuís a l'aciditat volatila, subretot dins aquelas venent dirèctament d'una fermentacion alcoolica ont demòran de glucids: vin, bièrra, saké, pomat, perat, idromèl, vin d'agast, vin de palma, bièrra de banana…
Al delà d'un taus critica d'aciditat volatila, la fermentacion acetica es a l'origina d'una acescéncia menent al vinagre, una colonia de bacterias aceticas s'organizant en un biofilme pendent aquel procediment. Mai, Gluconobacter oxydans pòt produire de polisacarids (glucana, lavana…) fasent tanben lo mitan aquós.
Al delà d'un taus critica especific d'acid acetic dins l'aciditat volatila, una solucion aquosa d'etanòl pòt subir una fissada acetica per esterificacion a partir de l'acid acetic e de l'etanòl produsent d'acetat d'etil.
Microbiologia del procediment d'acescéncia
vinheta|Maire de vinagre De colonias d'unas espècias de bacterias aceticas intervenon en vinagrièra dins l'acescéncia de solucions aquosas d'etanòl (subretot de las bevendas alcoolizadas) e de solucions aquosas de glucids non fermentadas (subretot dels mosts cuèches). S'organizan en un biofilm nomenar maire del vinagre en preséncia d'aire dins un contenent non asolhat, coma un vinagrièr per realizar lo vinaigre domestic.
En mai de las bacterias aceticas intervenent dins l'elaboracion dels vinagres de vin e d'alcoòl, Acetobacter pomorum intervenon subretot dins la realizacion dels vinagres de pomats e de perats, Acetobacter lambici dins aquela del vinagre de bièrra, Acetobacter papayæ dins aquelas dels vinagres de fruchs tropicals que lo most le subiguèt una fermentacion alcoolica : vinagre d'ananàs, de banana cavendish, de fruch de la passion, de corossola, de papaia, de manga…
Dins aquelas bevendas alcoolizadas pareisson a un vinagre coma la kombucha, d'espècias de bacterias aceticas podent coma de Gluconoacetobacter kombuchæ se desvolopar en simbiòsi amb de levaduras: Schizosaccharomyces pombe, Brettanomyces bruxellensis, Torulaspora delbrueckii…
Lo catabolisme oxidatiu de las bacterias acetics essent de tipe aerobia, la fermentacion acetic qualifica pas una fermentacion al sens estricte, lor respiracion cellulara venent d'una cadena respiratòria membranària.
Vinagres eissits d'una solucion aquosa d'etanòl
De colonias de bacterias aceticas fòrça tolerantas a l'etanòl e l'acid acetic intervenon dins l'acescéncia d'una solucion aquosa d'alcoòl etilic eissida de la fermentacion alcoolica d'un most : melassa pel vinagre d'alcoòl, most de rasims per aquel de vin, siròp d'òrdi maltat per aquel de bièrra, most de pomas per aquel de pomat, most de peras per aquel de perat, most de mèl per aquel d'idromèl, most de ris per aquel de ris, most de cavendish per aquel de bièrra de banana, vesou per aquel de cana...
Procediment microbiologic industrial
Pausada sus una superfícia de 1 m2, una colonia de Gluconoacetobacter europaeus (subretot toleranta a l'etanòl e l'acid acetic) constituís un biofilme de 0,5 g/m2 (a l'estat sec) en 24 oras a 20. En 48 oras, una sola bacteria produch lo sieu pes en acid acetic a condicion de dispausar d'una granda quantitat d'oxigèn o d'un acceptaire d'idrogèn (coma lo blau de metilèn).
Composicion del vinagre eissit d'una solucion aquosa d'etanòl
Las quantitats minoritàrias d'autres compausats organics, a l'origina de caracteristicas organolepticas especificas, dependent de la natura de la solucion iniciala coma d'el biais d'elaboracion e d'un eventual elevatge jos fusta : acid gallic, 4-idroxibenzaldeid, catequina, acid vanillic, acid cafeíc, acid siringic, vanillina, siringaldeíd, acids comarics (paracomaric, ortocomaric e metacomaric), metoxibenzaldeíd, acid sinapic, salicilaldeíd, escopoletòl, veratraldeíd, ...
Elaboracion tradicionala del vinagre de vin
Per l'elaboracion tradicionala del vinagre de vin segon lo metòde dicha d'Orleans, la fermentacion acetica se desvelopa naturalament en barrica de casse non olhat dins un chai airat. Après tres setmanas d'acescéncia, la mitat de la barrica d'origina se vuèja dins una autra mai pichona, la barrica d'origina es completada e aquò se torna far pendent al minim un an concentrant lo vinagre e desvelopant sas caracteristicas organolepticas, atal se fa per la solera e lo vinagre balsamic.
Las espècias de bacterias aceticas intervenent dins le procediment d'acescéncia tradicional so sobretot: Acetobacter aceti, Gluconobacter oxydans, Acetobacter orleanensis, Acetobacter œni e Gluconoacetobacter europaeus que la tolerància a l'etanòl e l'acid acetic es la mai fòrta.
Lo vinagre de vin conten entre autre d'acetilmetilcarbinòl (acetoïna) format pendent la fermentacion alcoolica. Es present dins los vins a de dòsis mejanas de 10 mg/l e variant de 2 à 18 mg/l. De fach, ven de l’oxidacion enzimatica del butan-2,3-diòl.
Elaboracion tradicionala del vinagre d'alcoòl
vinheta|Elaboracion de vinagre d’alcoòl a [[Amborg (segon Gotthardt Kuehl)]] Segon lo metòde dich alemand, lo vinagrièr vuèja d'alcoòl etilic sus d'esclapas de fau abrigant una colonia de bacterias aceticas, après los aver plaçats dins un tonèl expausat a una circulacion d'aire de bas cap al naut. L'ensemenada en bacterias se realiza per la mosca del vinagre.
Vinagres de most cuèch
Son subretot de colonias de Gluconobacter oxydans fòrça glucofils qu'intervenon dins la fermentacion acetica d'un most cuèch : vincotto (pel vinagre balsamic), arrope, pekmez, siròp d'òrdi maltat (pel vinagre de malt venent per exemple dins la salsa Worcestershire).
Kwongan
drecha|vinheta|Adenanthos cuneatus, una planta caracteristica del kwongan Kwongan es una ecoregion que se tròba al sud-oèst d'Austràlia Occidentala. Lo nom ven de la lenga dels aborigens Noongar e foguèt definit per Beard (1976) coma un luòc arenós e dobèrt sens grands arbres e amb una vegetacion arbustiva. I a dos tipes principals de vegetacion al Kwongan: los arbusts de bruguièra e de grops de plantas genistoïdas.
Ascension (fèsta)
L'Ascension es una fèsta crestiana que celebra lo quaranten jorn a partir de Pascas. Marca la darrièra amassada de Jèsus amb sei discípols après sa resurreccion e son elevacion au cèu. Exprimís un nòu mòde de preséncia dau Crist, quau non es plus visible dins lo monde terrèstre, mas demora present dins lei sagraments. Anóncia egalament la venguda dau Sant-Esperit dètz jorns mai tard e la formacion de la Glèisa a l'escasença de la fèsta de la Pentacòsta. Prefigura enfin per lei crestians la vida etèrna.
Kwongan
Aquel tèrme es vengut corrent en Austràlia e es mai o mens equivalent al fynbos de Sudafrica, al chaparral de Califòrnia, al de matorral de Chile e al maquís e present dins totas aquestas regions ont i a un clima mediterranèu.
Vinagre
Kombucha
Una infusion sucrada, mai sovent de diferents tès amb mèl, subís una fermentacion acetica dins un vinagrièr. Aquela fermentacion se manifèsta subretot pel desvelopament d'un biofilme simbiotic de levaduras (Schizosaccharomyces pombe, Brettanomyces bruxellensis, Torulaspora delbrueckii...) e de bacterias aceticas (subretot Gluconoacetobacter kombuchæ) : la « maire de kombucha » o la « mycòta del tè ». L'aspècte d'aquel biofilme, que la matritz es subretot compausada de cellulòda, sembla a aquela d'una maire de vinagre e sa viscositat a aquela d'algas laminàrias del tipe biologic transversal dels konbus... Aquela primièra fermentacion resultant de las bacterias aceticas es seguida d'una fermentacion alcoolica resultant de las levaduras, aquela darrièra se debanant en botelha de veire empachant tota corrosion per l'acide acetic produch pendent lo procediment d'acescéncia.
Ascension (fèsta)
L'Ascension es un element essenciau de la fe crestiana : es mencionada explicitament, tant dins lo Simbòl deis apostòls que dins lo Simbòl de Nicèa-Constantinòble e doncas partejada per lei catolics, lei ortodòxes (l'Ascension del Sénher es una de lei Dotze grandas fèstas), lei protestants e lei fidèls de lei Glèisas antecalcedonianas.
Kwongan
La populacion de Wongan Hills pren son nom del kwongan.
Vinagre
Vinagre d'alcoòl
Lo vinagre d'etanòl (dich vinagre d'alcoòl, vinagre blanc o cristal) resulta de l'acescéncia d'una solucion aquosa de melassa avent subit una fermentacion alcoolica, veire d'aigardent. Mai sovent utilizat mesclat amb d'aiga coma conservator alimentari, es tanben desidratat en cristals per ne far un netejant preservant l'environament.
Ascension (fèsta)
Origina e etimologia dau tèrme
Lo mot ascension ven dau substantiu latin ascensio (« accion de montar ») qual ven el meteis dau vèrb ascendere (de ad-scendere), qui significa « montar, gravir ». En grèc, lo tèrme utilizat per descriure aqueu eveniment es ἀνάληψις (analèpsis), un derivat de ἀναλαμβάνω (analambanô, de ἀνα- ana- « de bas naut » e λαμβάνω « sasir, préner »), pòt doncas èsser tradusit per « la presa ». Lo vèrb en question es utilizat 20 còps dins lo Nòu Testament e 146 còps dins l'Ancian Testament.
Lei sorsas neotestamentarias
drecha|vinheta|Ascension de Jèsus, evòri, v. 400, musèu nacionau de Bavièra, anciana colleccion Martin von Reider ([[Munic).]]
Grandrif
Grandrif (Grandrif en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Ascension (fèsta)
Lei quatre Evangèlis canonics
Dos evangèlis mencionan lo « raubament al cèu » de Jèsus. Aqueu de Marc lo plaça justa après l'episòdi de la Resurreccion. Jèsus apareis ais apostòls e lei envia en mission, lor donant lo poder de realizar de miracles en son nom. Sulcòp après que Jèsus es montat al cèu, sens que siá fach referéncia a la Pentacosta, lei apostòls se ne van presicar a travèrs dau monde.
Kwongan
L'ecoregion Kwongan es vasta e ocupa una quatrena partida de la fitoregion australiana del sud-oèst e conten 70% de las 8.000 espècias de plantas nativas d'aquesta fitoregion (Beard e Pate 1984; Hopper e Gioia 2004). La mitat de sas espècias son endemicas.
Conservacion
De scientifics de la University of Western Australia an prepausat qu'aquesta region siá declarada Patrimòni de l'Umanitat.
Ascension (fèsta)
Lei quatre Evangèlis canonics
Aquel episòdi constituís la fin de l'Evangèli segon Luc e la debuta dels Actes deis Apostòls. Aquelei dos tèxtes son l'òbra d'un meteis autor, çò qu'a menat dels cercaires a postular que los dos documents ne constituissián originalament qu'un sol. Daniel Marguerat ennauta a aquel prepaus que la scission d'un long tèxt en doas parts distintas representa una practica correnta dins l'Antiquitat. Pasmens, remarca-, l'emplaçament de la cesura deu pas res a l'azard : lei dos tèxtes s'articulan a l'entorn de l'Ascension, qui « significa a l'encòp l'apogèu de la distincion de Jèsus e l'instauracion de son abséncia ». L'autor fach doncas dos còps lo meteis raconte afin « de ne prepausar una dobla lectura : Lc 24:50-53 considèra l'Ascension coma la conclusion de l'activitat de Jèsus, mentre que Ac 1:6-11 la concep coma una dubertura au temps dau testimoniatge »
Kwongan
Referéncias
Beard, J.S. 1976. An indigenous term for the Western Australian sandplain and its vegetation. Journal of the Royal Society of Western Australia 59, 55-57.
Beard, J.S., Pate, J.S. 1984. Foreword: Kwongan – Plant Life of the Sandplains. Pp xvii-xxi in J.S. Pate & J.S. Beard, eds. Kwongan—Plant Life of the Sandplain. University of Western Australia Press, Ned- lands
La Cort
La Cort ( Lacourt en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Roqueta
roqueta pòt designar:
Planta
Plantas de la familha Brassicaceae que se manjan las fuèlha coma ensalada o condiment :
Kwongan
Referéncias
Bindon, P., Chadwick, R., eds. 1992. A Nyoongar wordlist from the south-west of Western Australia. Western Australian Museum, Perth.
Brooke, J.P. 1896. Natural features of Israelite Bay. Proceedings Australasian Association for the Advancement of Science 6, 561-569.
Dench, A. 1994. Nyungar. Pp. 173-192 in N. Thieberger & W. McGregor, eds, Macquarie Aboriginal Words. The Macquarie Library, Macquarie University, NSW.
Diels, L. 1906. Die Pflanzenwelt von West-Australien südlich Dempuèi Wendekreises. Vegn. Erde VIII. Leipzig.
Douglas, W.Ora 1976. The Aboriginal languages of the southwest of Australia. 2nd ed. Australian Institute of Aboriginal Studies, Canberra
Drummond, J. 1839. Hookers Journal of Botany 2, 307, 356.
Eyre, E.J. 1845. Journals of expeditions of discovery into Central Australia and overland from Adelaïda ton King George’s Sound in the years 1840-1. T. & W. Boone, London.
Gardner, C.A. 1942. The vegetation of Western Australia with special reference Ton climate and soils. Journal of the Royal Society of Western Australia 28, 11-87.
Hercock, M., Milentis, S., Bianchi, P. 2011. Western Australian Exploration 1836 – 1845. Hesperian Press, Victoria Park.
Hopper, S.D. 2009. OCBIL theory: towards an integrated understanding of the evolution, ecology and conservation of biodiversity Ont old, climatically-buffered, infertile landscapes. Plant and Soil 322, 49-86.
Hopper, S.D., Gioia, P. 2004. The Southwest Australian Floristic Region: evolution and conservation of A global hotspot of biodiversity. Annual Review of Ecology, Evolution and Systematics 35, 623-650.
Moore, G.F. (1842). A descriptive vocabulary of the language in common usi amongst the Aborigines of Western Australia; with copious meanings, embodying much interesting information regarding the habits, manners, and customs of the nativas, and the naturala history of the country. William S. Orr and Co., London. Reprinted 1884.
Moule, M. 2009. A reliable mass propagation system for Ravensthorpe Radish (Platysace deflexa). Centre for Natural Resource Management, The University of Western Australia, Albany.
Pate, J.S., Beard, J.S., eds. 1984. Kwongan—Plant Life of the Sandplain. University of Western Australia Press, Nedlands. Von Brandenstein, C.G. 1988. Nyungar Anew. Pacific Linguistics Èsser. C99, e-xxiv & 1-180.
Vinagre
Vinagre de vin
Lo vinagre de vin es sobretot consomit coma condiment, sol (aromatizat o non) e tanben dins de marinadas e salças: vinagreta, maionesa, mostarda, escabècha, saupiquet, guasacaca, salsa pels calçots, ... Coma conservator alimentari, lo vinagre d'alcoòl mai neutre li mai sovent preferit.
De vinagres de vin sont elevats jos fusta, coma los seguents: vinagre d'Orleans, vinagre de Reims, vinagre de Xerès, vinagre de Bordèu, vinagre de Porto, vinagre de Beaune, vinagre de Banyuls, vinagre de « vin cuèch », vinagre de vino cotto... vinheta|Vinagre balsamic, vinagre de vin roge e vinagre de vin blanc
Vinagre balsamic e similars
Lo vinagre balsamic es un vinagre de vincotto concentrat : un most de rasims cuèch avent subit una fermentacion acetica e une concentracion per elevatge en barricas de fusta. Al sens estricte, es donc pas un vinagre de vin. De sabor agra-doça, es utilizat sonque coma condiment (tanben amb unes formatges e dessèrts). Lo vinagre balsamic tradicional es originari de las províncias italianas de Modèna e de Reggio d'Emília. Los omològs del vinagre balsamic son lo vinagre d'arrope en Espanha e le vinagre de pekmez en Turquia.
Ascension (fèsta)
Lei quatre Evangèlis canonics
L'Evangèli segon Matèu, contemporanèu d'aquel de Luc, menciona pas l'Ascension.
Pertocant aqueu de Joan, sembla anonciar aquela ascension — mas non la descrich pas : durant la darrièra Cène Jèsus evoca mantun còp « Vau cap au Paire ». Tot parièr, durant l'aparicion a Maria de Magdalena après la Resurreccion, la met en garda : « Me tòca pas, que soi pas encara montat cap au Paire. Mas va trobar mei fraires e diga-lor : "monti cap a mon Paire e vòstre Paire, cap a mon Dieu e vòstre Dieu" »
Lo doble apròchi de Luc
L'episòdi de l'Ascension dins l'evangèli lucanian, après la descripcion dau cicle de lei divèrsas aparicions pascalas dau Ressuscitat, marca lo tèrme de l'accion terrèstre de Jèsus. Aquela conclusion es implicada de manièra positiva, Jèsus benesissiá sei discípols quau aculhisson aquela partença dins la jòia. La separacion ela meteisa es pas dau fach de Jèsus : aqueste es l'objècte d'una accion facha per Dieu, coma ne testimónian lei vèrbs au passiu utilizats dins lei diferents passatges lucanians.
Dins leis Actes, lei cresents son desenant sols mas « nantis d'una mission » dins l'espèra d retorn de Jèsus. Aital, dins lei racontes lucanians metent en scèna lo Ressuscitat, aquesta opèra pas de miracles — quau son puslèu lo fach de testimònis inspirats per lo Nom de Jèsus.
Significacion
vinheta|Folio deis Evangèlis de Rabula presentant una miniatura de l'Ascension, 586.
L'elevacion au cèu
L'Ascension designa lo moment ont Jèsus es estat elevat au cèu, après èsser estat crucificat e après èsser ressuscitat. Presenta dins lo Nòu Testament, l'Ascension significa montar ai cèus, rejónher lo domeni divin. Per lo cristianisme, lo tèrme concernís unicament l'Ascension de Jèsus-Crist, l'Assompcion designant aquela de Verge Maria.
Es possible que l'autor de l'Evangèli segon Luc e deis Actes deis Apostòls s'inspira d'una tradicion populara fasent un parallèla amb leis assompcions respectivas de Moïses, de Enoc o de Isaïe, o encara amb d'autres racontes edifiants metent en scèna l'elevacion de personatges illustres de la mitologia greco-romana, coma Romul, Eracles o Medèa, quitament dei apoteòsi d'emperadors romans, dins un encaminament e un raconte qui espargen a istòricisar lo fenomèn d'elevacion de Jèsus.
Quaranta jorns
Lo nombre es recurrent dins la Bíblia : descriu lo nombre de jorns durant lo qual la pluèja es tombada durant lo deluvi de Noè, o que Moïses passe sul mont Sinai abans de recebre las taulas de la lei. O encara lo nombre d'annadas que passa Israèl dins lo desèrt a la sortida d'Egipte, e tant lo nombre de jorns au bolís de los quals Niniae serà destrucha dins la profecia de Jonas.
Dins lei evangèlis sinoptics, la temptacion dau Crist au desèrt dura egalament quaranta jorns. Tot parièr que lei 40 jorns de Pascas a l'Ascension fan resson ai jorns de la carema crestiana. Aquela durada simboliza doncas un temps d'espèra, d'espròva o d'aprenentatge.
Lo luòc de l'Ascension
Segon Luc, l'Ascension se produsís a Betania, probable Betania-per-dessús-de-lo-Jordan, ont Jean lo Batiste cristianava dins lo Jourdan. A pas confondre amb lo vilatge de Betania ont vivián los amics de Jèsus, Marta, Maria e Lazare, e ont Jèsus a ressuscitat Lazare. Un autre evangèli (Matèu 28 : 16) indica d'efièch qu'es en Galilèa que Jèsus deviá veire sei discípols abans de montar al cèu. La Betania de Lazare se tròba tròp alunhada de Galilèa per que Jèsus aja retrobat lei discípols a aquel endrech. Una tradicion la situa pasmens a la cima dau mont deis Olivièrs (tot pròche dau temple de Jerusalèm) ont una glèisa es estada edificada a l'entorn de la pèira quau amagaré la darrièra estampada dau pè de Jèsus sus tèrra abans son ascension cap ai cèu,.
Sens crestian de la fèsta
L'Ascension marca dins la teologia crestiana la fin de la preséncia fisica de Jèsus sus la Tèrra, après sa mòrt e sa Resurreccion. Ela simboliza en aquel sens un nòu mòde de preséncia dau Crist « a l'encòp tota interiora, universala e fòra dau temps ». Malgrat qu'essent pas mai present fisicament dins lo monde, l'es encara per sei sagraments, particularament l'Eucaristia.
D'autra banda, Jèsus abandona pas lei òmes pr'amor que lor envia son Esperit sant 10 jorns mai tard durant la Pentacosta —   l'Evangèli —, e intercedisca sens cèsse en lor favor près de Dieu lo Paire (He 9, 25) (Jn 14, 1-4).
L'Ascension prefigura enfin la vida etèrna a la quala cada òme es destinat.
La celebracion de l'Ascension es atestada a la fin dau sègle IV, de còps que i a celebrada simultanèament amb la Pentacòsta fins au sègle V.
A partir de 511, la fèsta de l'Ascension foguèt precedida en Euròpa per lei tres jorns dei Rogacions, quau venguèron facultatius dins lo culte catolic après Vatican II. vinheta|Lo Bucentaure al Môle lo jorn de l'Ascension, per [[Canaletto (v. 1745), Philadelphia Museum of Art .]] La celebracion de l'Ascension a Venècia s'acompanhava fins al   de la sortida dau celèbre batèl dels Doges lo Bucentaure e foguèt representada mantun còp per lo pintre Canaletto.
Calendari
L'Ascension es celebrada al quaranten jorn a partir de Pascas, s'agís d'una fèsta mobila dont la data es foncion dau calcul de la data de Pascas e es doncas generalament diferenta entre lo calendari liturgic catolic e lo calendari liturgic ortodòxe.
Es la darrièra de lei cinc fèstas cardenalas de l'annada liturgica catolica.
Lo Dijòus de l'Ascension es jorn férié dins fòrça païses (en Euròpa : Alemanha, Àustria, Belgica, Danemarc, Finlàndia, França, Islàndia, Liechtenstein, Luxemborg, principat de Monegue, Norvègia, Païses Basses, Suècia, Soïssa, Vatican ; en Africa : Benin, Burundi, Burkina Faso, Cameron, Còsta d'Evòri, Madagascar, Namibia, Senegal, Gabon, Tògo ; en America : Colómbia, Haití ; en Asia e Oceania : Indonesia, Vanuatu e Wallis e Futuna).
Cèrts païses, coma Itàlia, Espanha, Polonha, Portugal o lo Reiaume Unit, la celèbran lo dimenge seguent.
Glèisas
vinheta|Glèisa de l'Ascension a Jerusalèm. Fòrça glèisas dins diferents païses son dedicadas a l'Ascension.
Veire Glèisa de l'Ascension  e la categoria   Glèisa dedicada a l'Ascension .
La Garda (Arièja)
La Garda (Lagarde en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Lac de Sant Ferriòl
Lo lac de Sant Ferriòl es un lac de retenguda dins la montanha Negra situat sus Laudòt, dins los departaments franceses de la Nauta Garona, de Tarn e d'Aude en region Occitània. Aumentat per la rigòla de la montanha passant per la traucada dels Capmases, es la restanca màger per provesir en aiga lo canal de las Doas Mars.
Geografia
Lo lac es situat dins la montanha Negra en partit sus Sant Ferriòl, comuna de Revèl (Nauta Garona), una segonda partida sus la comuna de Sorese (Tarn), una tresena partida sus la comuna de Vaudrulha (Nauta Garona) e una derrièra partida sus la comuna dels Brunèls (Aude). Un barratge situat dins la comba de Vaudrulha sus una barra rocasuda permet de restancar las aigas del lac.
Istòria
esquèrra|vinheta|Estèla dedicada a Pèire Paul Riquet près du lac de Sant Ferriòl Aquela restanca foguèt bastida per Pèire Pau Riquet entre 1667 e 1672 per provesir en aiga lo canal de la doas Mars mejans la rigòla de la plana, nom donat al bessal que davala fins al pas de Naurosa. Mas lo volum de la retenguda demora insufisent. Après sa virada d'inspeccion en 1685, Vauban decidís d'escavar la traucasa dels Campmases e d'auçar la retenguda per crear una sèrva d'aiga sus 67 ha e d’una cabença de 6 milions de mètres cubics.
Al sègle XIX, se tornèt far las tampas de la passièra a l'identic en bronze. Permeton de contraròtlar lo debit d'aiga a la sortida an las meteissas caracteristicas que las ancianas mas amb una capacitat mai granda.
Borlesc
Lo borlesc (tanben burlesc) es un registre literari que se desvolopèt bravament en Italia e en França e que faguèt flòri a l'epòca classica e barròca.
Lac de Sant Ferriòl
Istòria
En 1900, après la crompa per l'Estat del canal de las doas Mars, fòrça tèrras se tornan vendre coma las 200 ectaras bosacadas a l'entorn del lac. Una « Societat immobiliària de la Montanha Negra » volgava i far bastir un centre de léser amb ostalariá, un casinò e un lotejament pel torisme. Mas lo projècte merma e lo lac ven en 1930 un centre de léser mai modèste amb de tennís, vela e natacion.
Dempuèi 1997, es inscrich als monuments istorics de França.
Borlesc
Coma registre literari se retròba tanben dins gaireben totas las epòcas dins la literatura occidentala. De consultar tanben: new borlesc, borlesc american, borlesc italian, poesia borlesca.
Lac de Sant Ferriòl
Activitats toristicas
vinheta|Banh dins lo lac Sant Ferriòl Un musèu bastit près de la passièra permet de descobrir l'istòria de la construccion del canal de la doas Mars.
Borlesc
Etimologia
Lo mot ven de l'italian burlesco. Los mots occitans "borla", "borlar" an la meteissa etimologia coma l'adjectiu italian burlesco.
Dins la literatura occitana del sègle XVII
- Virgili desguisat o l'Eneïda burlesca (Vergèli deguisat o l'Eneïdo burlesco), 1648, de Joan de Valès.
- L'embarràs de la fièra de Bèucaire, en vèrs burlescs vulgars.(L'embarras de la fieiro de Beaucaire, en vers burlesques vulgaris), de Joan Miquèl, 1657.
Xavier de Forviera
thumb|180px|Fòto de Xavier de Forviera tracha de l'òbra En montanha Xavier de Forviera (Savié de Fourviero en grafia mistralenca, de son nom vertadier Albèrt Rieu; Robion (Provença), 5 de febrièr de 1853 – Robion, 27 d'octobre de 1912) foguèt un eclesiastic occitan a l'encòp filosòf, lingüista e escrivan. Aparteniá a l'òrdre dei premostrats.
Biografia
Xavier de Forviera nasquèt a Robion en 1853. Son paire èra oficièr de santat e sa maire Terèsa Enard veniá d'un encastre rurau. Quand faguèt sei 11 ans, en 1864, intrèt au pichòt seminari d'Avinhon. Quand arribèt ai 15, descobriguèt l'òbra màger de Frederic Mistral, Mirèlha, que marquèt prigondament son esperit e lo deviá menar devers l'expression en provençau. Intrèt a l'abadiá de Sant Miquèu de Frigolet lo 12 de mai de 1874 ont prenguèt lo nom de Fraire Maria Xavier, e foguèt quand prononcièt sei vots perpetuaus, lo 10 de novembre de 1878, que decidiguèt de se dire Xavier de Forviera.
L'exilh en Anglatèrra
En aplicacion de la lei Emile Combes, lo 15 d'abril de 1903, foguèron expulsats lei religiós de l'abadiá de Frigolet. Una part considerable d'aquestei se refugièron en Belgica, a Dinant ont restaurèron l'Abadiá de Nòstra Dòna de Leffe. Pasmens lo paire Xavier de Forviera, en seguida d'una demanda de sei superiors se n'anèt en Anglatèrra e venguèt prior dau priorat de Storrington (Sussex), un ostau qu'aviá fondat l'abadiá de Frigolet en 1882. Demorèt en Anglatèrra fins a 1912 quand foguèt victima d'una ataca cerebrala dins la glèisa francesa de Londres. Maugrat aquela ataca trobèt la fòrça de compausar çò que seriá sa darrièra òbra: Sus lo lindau de l'Eternitat.
La mòrt del prior
thumb|200px|Ostau de Xavier de Forviera thumb|200px|left|Placa commemorativa de Forviera En seguida d'aquela ataca lo prior de Storrington tornèt a Robion lo 14 de setembre de 1912. Se moriguèt dins son ostau quauquei mes mai tard lo 27 d'octobre de 1912.
Campsàs
Campsàs (Campsas en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Campsàs èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Campsàs èra del canton de Grisòlas.
Bressòls
Bressòls o Breçòls (Bressols en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Brazols, en 1112 e 1137, viam que pergit ad Brazols, en 1140, ecclesia de Brassols, en 1177, Bertrand de Bresols, en 1179, Brassols, en 1185, Bresoles, en 1229, Bresoles, en 1255, Sancto Petro de Brassols, en 1255, de Bresoles... Bressolis, en 1269, a Brassols... apud Bressols... in loco de Brassols, en 1271, Arnaldo de Brasols... villa de Bressols, en 1271, Sancti Petri de Bressols et de Ordas, en 1274, Bressols, en 1304, ecclesia de Bresolis, en 1318, Bresolhs, en 1318, riparia de Bressols, en 1320, loca... de Bressolis, en 1385, villa de Bressolis, en 1516, Sancti Martinus et Benedictus de Bressolis, en 1610, Bressols sus la mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII. La prononciacion es [bre'sɔls], que Burgan e Lafon escrivon Bressòls.
Dauzat explica le nom ambe un nom gallés d'òme, Brictius, que donèt Bres, e ambe'l sufixe -eolum. Moulenq, puèi Negre i supausan lo mot occitan brèç, mès la motivacion d'un tal nom sembla malaisida. Burgan e Lafon citan d'autres noms de persona possibles, seguits del sufixe -eolum : *Bricius, Braccius (atestat) o lo gallés Biracos fornit per Delamarre. Mès les autors citan ambe una certana preferéncia l'ipotèsi de Pierre-Henri Billy per Bressols e de noms aparentats, que vendrián d'un mot gallés *bruscia, qu'auriá lo sens de « barta », seguit del sufixe -olum; le nom es a l'origina de brossa. Le plural (Bressòls) a un sens collectiu. L'afebliment de Bru- (de *Brusciolos) a Bre- seriá degut a la posicion abans l'accent tonic. Doás causas son a observar : totas las etimologias prepausadas menan a la grafia Breçòls puslèu qu'a Bressòls e çò que caldriá explicar es pas le passatge de Bru- (o puslèu Bro-, al sègle XII o XIII) a Bre-, mès aquel de Bru- a Bra- de las primièras atestacions (l'aptitud d'un [bru-] pretonic d'origina a se mudar posteriorament en [bra-], mai que mai tanlèu lo sègle XII, es febla). Se pòt supausar que cal pas tirar un sens fonetic a las grafias en -z- del sègle XII, mès cal rasonablament partir d'un nom, de persona o pas, en Bra-, coma Braccius (Braccios en gallés); se pòt tanben pensar a *bracu-, « sanha », que Dauzat estima gallés e pregallés (mot d'una lenga anteriora que los Cèltas adoptèron) perqué Breçòls es dins una ribièra que fosquèc benlèu sanhosa, o quitament, en acceptant que las fòrmas en -z- ajan una valor de prononciacion, al mot gallés bratu-, « gratitud, vòt, jutjament ? » (un sufixe latin ajustat a un nom d'òme derivat d'aquel nom, de tipe *Bratiu-, donariá un toponime en *Braz-).
La Balme-d'Épy
La Balme-d'Épy en arpitan (La Balme-d'Épy en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Helfaut
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
L'ancian vilatge e lo centri vila actuala an situat sus una formacion géologique particulara dicha "Scenari de Helfaut", #qu'isòla lo conca en vessant de la vallée de la Aa al Nòrd de vallée de la Lys (al Sud). La municipalitat protegís un patrimòni géologique excepcional, #qu'explica un païsatge inhabituel per la region. Los flancs de las ancianas carrièras périphériques al Scenari de Helfaut daissan encara percebre de nombrosas strates géologiques, sustot a Helfaut e Wizernes (aqueles de las carrièras de Heuringhem e Blendecques se son effondrés jos l'efièch de las pòchas de solifluxion.
L'ancien village et le centre ville actuel sont situés sur une formation géologique particulière dite "Plateau d'Helfaut", qui isole le bassin versant de la vallée de l'Aa au Nord de vallée de la Lys (au Sud). La commune abrite un patrimoine géologique exceptionnel, qui explique un paysage inhabituel pour la région. Les flancs des anciennes carrières périphériques au Plateau d'Helfaut laissent encore apercevoir de nombreuses strates géologiques, notamment à Helfaut et Wizernes (ceux des carrières d'Heuringhem et Blendecques se sont effondrés sous l'effet des poches de solifluxion.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat protegís un monument classificat, dicha colomna de Helfaut erigit en memòria del Pòrti de Orléans #qu'a constituit sus aquela municipalitat lo bataillon #qu'es a l'origina dels chasseurs aupins.
La commune abrite un monument classé, dit colonne d'Helfaut érigé en mémoire du Duc d'Orléans qui a constitué sur cette commune le bataillon qui est à l'origine des chasseurs alpins.
La commune a été fortement touchée par les bombes lancées lors de la seconde guerre mondiale sur la coupole d'Helfaut.
Most (omonimia)
Lo most o Most pòt èsser:
M142 HIMARS
thumb|right|[[Fotografia d'un M142 HIMARS en posicion de tir.]]
Lo M142 HIMARS es un lança-roquetas multiple leugier desvolopat dins leis ans 1990 per leis Estats Units d'America. Intrat en servici en 2005, tira lei meteissei municions que lo M270 MLRS mai sa massa de 16,25 t li permet d'èsser transportat dins un avion C-130. Segon lei roquetas utilizadas, pòu ansin atacar d'objectius situats a de distàncias maximalas de 32 a 70 km. L'engenh pòu tanben tirar de missils balistics tactics MGM-140 ATACMS d'una portada de 300 km. Pasmens, a respècte dau M270, son panier de roquetas a una capacitat pus febla (6 roquetas còntra 12).
Lo còst unitari d'un M142 èra estimat a 5,6 milions de dolars en 2020 e la produccion es totjorn en cors. L'armada estatsunidenca n'es l'utilizaire principau. Pasmens, en 2020, quauquei país aliats deis Estats Units (Singapor, Romania, Jordania e leis EAU) avián tanben adoptat aqueu lança-roquetas multiple dins sei fòrças. Quauqueis exemplaris foguèron donats a Ucraïna en 2022 durant la guèrra entre Kiev e Moscòu. D'autreis Estats son tanben interessats per aquel armament.
Hautecloque
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
L-Arment
l-Arment [lɔʁˈmɛ̃] (en occitan ancian Erment, Herment en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Haute-Avesnes
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.sohu
(entrepresa chinesa) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2014.
Suwałki
Suwałki (lituanian: Suvalkai ; yiddish: סואוואַלק) es una vila del nòrd-èst de Polonha amb una populacion de 69 210 abiatants (2011). Es la capitala del comitat de Suwałki e un dels pus importants centres de comèrci del Voivodat de Podlàquia. Suwałki es la pus granda vila e la capitala de la region de Suwałki. Entrò 1999, èra la capitala del voivodat de Suwałki. Suwałki es situat a aperaquí 30 km de la frontièra sud-oèst de Lituània e dona lo son nom a la zona protegida polonesa coneguda coma Pargue paisatgièr de Suwałki. La ribièra Czarna Hańcza traversa la vila.
Grandvau
Grandvau (Grandval en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
TOS-1
thumb|right|[[Fotografia d'un TOS-1 durant un entraïnament en Russia.]]
Lo TOS-1 es un lança-roquetas multiple sovietic desvolopat durant leis ans 1980. Intrat en servici en 1988, es constituit d'un quadre de carri T-72 e d'un ensemble de 24 tubes de 220 mm. Es concebut per tirar de roquetas termobaricas còntra d'objectius situats entre 600 e 6,000 m. En 2020, una version pus leugiera, lo TOS-2, es intrada en servici. A tèrme, dèu remplaçar lo TOS-1.
Lo TOS-1 foguèt utilizat en Afganistan tre son adopcion per l'Armada Roja. Durant l'afondrament de l'URSS, la màger part deis exemplaris se trobavan en Russia mai quauquei país èx-sovietics, coma Cazacstan, Armenia ò Azerbaitjan, dispausan de quauqueis unitats. De mai, lo sistèma foguèt exportat en Argeria e en Arabia Saudita. Aqueu LRM a donc participat a la màger part dei conflictes de l'espaci sovietic.
Rucqueville
Rucqueville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Rucqueville N'es una municipalitat situada en lo Bessin, a nòus quilomètres de Bayeux.
Rucqueville est une commune située dans le Bessin, à neuf kilomètres de Bayeux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bueil-en-Touraine
Bueil-en-Touraine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alain Berset
Alain Berset (Friborg, Canton de Friborg, 9 d'abril de 1972) es un òme politic soís, del Partit Socialista (PS). Es lo president de la Confederacion Soïssa per l'annada 2018 e per l'annada 2023.
Leivu
Lo leivu qu'ei un dialècte estonian deu sud qu'èra parlat dens lo capvath dera Letonia autorn de l'arriu Gauja e qu'èra parlat per los estonians deu Gauja. Que s'estupè en 1988 quan lo darrèr locutor Anton Bok e moriscó. Totun qu'am hèra d'enregistraments d'aqueth dialècte. Lo dialècte leivu sembla au dialècte Hargla dau Võro mes qu'èra influençat per la lenga letona e possiblament lo livonian. En 1782, lo dialècte qu'èra parlat per milèrs. En 1849, 2600 personas que coneishèvan lo dialècte, en 1935, sonque 131. En 1911 lo linguista finlandés Heikki Ojansuu qu'a documentat lo dialècte leivu damb los dialèctes deu Ludza e Kraasna
Caracteristicas
Pr'amor de l'influéncia letona, los sons s e z que son cambiats en š e ž. Per exemple: suži ‘lop’, püššü ‘fusiu’. I a tanben ua pèrta de la letra H dins hèra de mots e ei sovent remplaçada per un stød com dens: ra'a ‘argent’, vä'ämb ‘mensh’.
Lairon (afluent de Les)
Lairon es una riu del departament d'Erau de la region e un afluent de Les.
Ziusudra
thumb|Ziusudra Ziusudra (tanben nomenat Utnapishtim pels babilonians o Atrahasis pels accadians), es un eròi de la mitologia sumeriana, protagonista del mite sul deluvi universal, que foguèt descobèrt dins la seuna version mai antica sus una tauleta trobada a Nippur.
Lo mite
Segons las tauletas de Nippur lo recit mitic descriu cossí los òmes foguèron creats pels dieus:
Mas amb lo seu bosin e lo seu comportament los umans entaïnèron los dieus superiors. Aqueles decidiguèron de los destruire, enviant un deluvi sus la tèrra. Pasmens Enki lo Senhor de la tèrra, discuta la gràcia e que desirava pas la destruccion de totes los òmes.
Enki causís Ziusudra, e li demanda que faga una embarcacion e que s'i refugie amb diferentas espècies d'animals, fins que passe lo deluvi. Mai tard, la narracion contunha amb lo recit del deluvi:
Mai tard aquel poèma influencièt la mitologia assiriana dins lo poèma accadian, Atrahasis, ont l'eròi es Atrahasis.
Lanós
Lanós (Lanoux en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Castanet (Tarn e Garona)
Castanet (Castanet en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Matusalèm
thumb|Crist menant los patriarcas bíblics al Paradís, de [[Bartolomé Bermejo (s.XV). En primèr terme Matusalèm, amb imatge d'un òme vièlh.]] Dins la Genèsi capítol cinquen, Matusalèm (en ebrieu מְתוּשֶׁלַח בן-חֲנוֹךְ Mətûšālah ben Hănōk e en arabi متوشالح بن خنوخ Matuixalakh ibn Akhanukh) es lo filh del profèta Enòc e la persona de longevitat mai logranda de tota l'iconografia mondiala.
Pendent los sèt cents ochenta e dos ans seguent engendrèt d'autres filhs e filhas amb la seuna esposa Edna (font apocrifa) per morir a l'edat de nòu cents seissanta nòu ans.
Signe de vielhessa
De tot lo linatge de descendéncia registrat dins la Bíblia dempuèi d'Adam fins a Jèsus, Matusalèm es aquel qu'a la vida mai longa; es per aquò que dins la cultura populara es sovent utilizat coma exemple de vièlhessa.
Ersilio Tonini
200px|thumb|Ersilio Tonini en 2008 Ersilio Tonini (Centovera, masada de San Giorgio Piacentino, 20 de julhet de 1914 - Ravena, 28 de julhet de 2013) foguèt un cardenal italian. Comencèt primièr per servir lo Papa coma avesque de Macerata e foguèt posteriorament arcavesque de Ravena.
Matusalèm
Signe de vielhessa
Los intèrpretas bíblics asseguran que se pòt entendre lo tèxte que moriguèt just abans l'arribada del Deluvi universal, fach que se pòt entendre coma una pròva de la pietat divina, qu'esperèt un long temps abans de far lo seu castig malgrat las ofensas de contunh dels òmes. Après el, l'èsser uman vegèt sa vida limitada coma un signe del seu pecat (en analogia amb los mites de la pèrda de l'edat d'aur de la autres culturas).
Ersilio Tonini
En 1997 menèt amb Enzo Biagi, a la television italiana, lo programa I dieci comandamenti all'italiana ("Los dètz comandaments a l'italiana), dich per la Santa Ses «un exemple de catequèsi modèrna... amb lo lengatge televisiu».