cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acid ribonucleïc messatgèr
L'Acid ribonucleïc messatgèr (abreujat ARNm) qu'ei un acid ribonucleïc on l'informacion genetica marcada sus l'ADN b'ei transcrivuda entà poder estar tradusida en proteïnas.
Boita de Pandora
vinheta|Aquarèla de Lawrence Alma-Tadema de Pandora, 1881 vinheta|Un [[pithos from Crèta, c. 675 BC. Lovre]] La boita de Pandora es an artefacte de la mitologia grèga, venent del mite de Pandora dins Las Òbras e los Jorns d'Esiòde. Lo contenent mencionat dins l'istòria d'origina es de fach un granda jarra mas lo amb lo temps se transformèt eronèament en "boita". Los tractaments artistics tardièrs del contenent fatal foguèt fòrça variat, alara qu'unes tractaments literaris se centran mai sul contengut de la dicha boita que sus la quita Pandora.
Califat abbassida
L'indústria
En fòra de l'agricultura, lo califat capitèt tanben de desvolopar son indústria, especialament dins lei regions pèrsas e egiptianas. La principala foguèt aquela dau textil gràcias ai culturas dau coton e de la seda. L'existéncia de ressorsas minieras importantas permetèron egalament l'envans de la metallurgia. Enfin, après l'introduccion dau papèu, son desvolopament entraïnèt l'aparicion d'una indústria florissenta. Aquela prosperitat industriala favorizèt lei cambis comerciaus au sen dau califat.
Acid ribonucleïc messatgèr
800px|thumb|center|Estructura lineara d'ua molecula d'ARNm dab lo son capulet (arroi), las soas regions non codantas (jauna e porpra), la soa region codanta (verta) arrevirada en proteïna e, fin finau, la soa [[coda poli-A (negra)]]
Boita de Pandora
Dins la mitologia
Segon Esiòde, quand Prometèu pana lo fuòc del paradís, Zèus, lo rei dels Dieus, se vòl venjar presentant Pandora al fraire de Prometèu Epimetèu. Pandora dubrís la jarra daissada a son suènh contenent la mòrt e plen d'autres demons qu'alara s'espandisson pel mond. Se despacha per tampar lo contenent, mas tot lo contengut ja s'èra escapat levat quicòm que demorèt al fons – abitualament traduch per Esper (ἐλπίς), mas tanben pòt aver un sens pessimista de "espèra enganaira".
La Cabrera
La Cabrera es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Califat abbassida
Lei cambis comerciaus
thumb|righ|Vias principalas dau comèrci internacionau de l'èra medievala.
Genre gramatical
Lengas sens genre
Unas lengas construchas, coma lo lojban o le kotava marcan tampauc lo genre. En esperanto lo genre es pas marcat, mas se destriala mascle/femna pels vivents de sèxe determinat Pel prefixe vir- pel masculin e pel sufixe -in- pel femenin, per exemple ŝafo « moton », virŝafo « marran », ŝafino « feda ».
Nombre de genres
[[Fichièr:Gender_in_European_languages.png|vinheta|Genres grammaticaux dans les langues européennes :
Califat abbassida
Lei cambis comerciaus
Gràcias a son envans economic e sa posicion privilegiada, lo califat foguèt un luòc actiu de cambis comerciaus. Ansin, lei pòrts dau Golf persic e de la Mar Roja participèron au comèrci amb India e China. L'empèri importava d'espècias, de la fusta preciosa e d'autreis articles de luxe destinats a la consomacion interiora e a l'exportacion vèrs Euròpa, principalament l'Empèri Bizantin. Aqueu darrier eportava vèrs lo califat de metaus preciós (aur, argent...), de drògas e tanben d'engenhaires. Au nòrd, lei marchands abbassidas èran en relacion ambé lei regions de la Mar Baltica per lo comèrci dei pelissas o de l'ambre. Enfin, au sud, existissiá un comèrci amb Africa que regardava lei metaus e leis esclaus.
Genre gramatical
Nombre de genres
]]
Califat abbassida
Religion
La religion principala dau Califat, e de segur aquela dau sobeiran, èra l'islam que diferentei formas existissián dins l'empèri segon lo luòc, lo periòde e la classa sociala. Lei principalas foguèron lo sunnisme, lo chiisme, lo kharigisme e lo mutazilisme. La coexisténcia entre aquelei corrents foguèt generalament malaisada. D'efèct, lei califas èran generalament partisans dau sunnisme o dau mutazilisme e l'agitacion causada per leis autrei brancas venguèt pauc a pauc un problèma per l'integritat dau Califat. D'autra part, lo mutazilisme, inicialament encoratjat per lei califas au sègle IX venguèt pauc a pauc fòrça impopular dins lei classas socialas pus bassas. Ansin, dispareguèt totalament entre lei sègles XI e XIII.
Genre gramatical
Nombre de genres
Unas lengas son de quatre genres: lo masculin ; lo femiein ; lo neutre, (genre ni masculin ni feminin) ; e lo commun, (genre pel masculin e femenin ensems)
Califat abbassida
Religion
En fòra de l'islam, leis autoritats dau Califat èran relativament tolerantas a regard d'autrei religions. Sei fidèus avián un estatut especiau que permetiá un libertat relativa de culte mai o mens importanta e una proteccion còntra lei persecucions. Ansin, existissiá de minoritats importantas dins l'Empèri coma de crestians, de jusieus o de zoroastrians.
Genre gramatical
Nombre de genres
D'autras, coma lo rus, lo grèc modèrne, l'allemand o l’eslovèn, son de tres genres: lo masculin, lo femenin e lo neutre.
Califat abbassida
Cultura
Lo califat abbassida conoguèt una produccion cultura remarcabla que certaneis òbras son totjorn conegudas a l'ora d'ara. La literatura e la filosofia foguèron lei domenis pus productius gràcias au contacte ambé lei civilizacions grèga e pèrsa o ambé leis estats indians.
Genre gramatical
Nombre de genres
En anglés, lenga de dos genres, lo genre tend a desaparéisser del lexic, masculin e Tòcan pas lo pronom personal singular de la tresena persona e los possessius.
D'ancianas lengas indoeuropèas coma lo latin o lo grèc ancian daissan comprene qu'en indoeuropèu comun, l'oposicion de genre tocava subretot una oposicion del tipe animat (çò que viu) ~ inanimat (çò que viu pas): en efièch, plan sovent, lo masculin e lo femeninnin son identics e s'opausan ensems al neutre. Mai, es la sola posocion en itita.
Califat abbassida
Literatura
thumb|Manuscrit sirian dei [[Las mila e una nuèits|mila e una nuechs.]]
Genre gramatical
Nombre de genres
De lengas africanas compòrtan un nombre plan mai important de classas sementicas podent èsser consideradas coma de menas de genres. Son mai sovent indicadas pels prefixes de classe.
Califat abbassida
Literatura
La literatura foguèt un art florissent sota leis Abassidas en drecha linha de la literatura pèrsa. Au sègle IX, aprofichèt l'apogèu de la dinastia e de sa capitala Bagdad per agantar un nivèu qu'es demorat legendari dins l'imaginari istoric. Ansin, lo periòde es caracterizat per una tièra d'òbras que son vengudas d'elements majors de la literatura mondiala, especialament dins lo genre epic e dins la poesia. La pus coneguda foguèt lo recuelh d'istòria dei mila e una nuechs. Probablament d'origina pèrsa o indiana, aqueu recuelh foguèt enriquit d'istòrias arregardant lei país e lei societats d'Orient Mejan e d'Africa dau Nòrd. Son influéncia es totjorn fòrça importanta a l'ora d'ara ambé lei personatges d'Aladdin o d'Ali Baba e lei Quaranta raubaires. Una autra òbra capitala de la literatura abbassida foguèt l'ensems poetic de Laila e Majnun que cònta la romança impossibla e tragica entre dos amants.
Filosofia
Durant lo califat, la filosofia gropèt dos ensems de trabalhs que pòdon de còps èsser liats. Lo premier regarda la recèrca filosofica menada sus l'islam a partir de sei tèxts sacrats. Aqueu domeni s'interessèt a la concepcion de l'islam e a sa vision a prepaus de l'Univèrs, de la Creacion, de la Vida e de Dieu. De son caire, la segonda partida de la filosofia desvolopada dins l'Empèri Abbassida consistiguèt en la contuniacion de la filosofia grèga antica, especialament aquelei d'Aristòtel e de Platon. Regarda donc generalament pas de tematicas islamicas e de non musulmans poguèron i participar.
Boita de Pandora
Etymologia de la "boita"
esquèrra|vinheta|Un pyxis Atic, 440–430 AbC. British Museum Lo mot ara traduch en "boita" èra en realitat una granda jarra (πίθος pithos) en Grècia. Èra utilizada per servar lo vin, l'òli, lo gran o autre, o, un objècte ritual, contenent lo rèste de còrs uman après la cremacion, del que se cresiá s'escapavan e devián i tornar. Fòrça estudis mòstra un analogia prima entre la quita Pandora, qu'es facha amb de faga, e l'argila qu'espandís lo mal.
Califat abbassida
Sciéncias
Coma per lo domeni culturau, lo periòde dau califat abbassida foguèt una èra fasta per lei sciéncias e lo progrès medicau o tecnologic dins lo monde musulman. D'efèct, l'Empèri Abbassida assostava un nombre grand de sabents que realizèron un trabalh fòrça important e permetèron sa difusion au rèsta dau monde, especialament en Euròpa a partir dei sègles XI e XII. Lei scientifics dau califat descubriguèron e creèron tanben de domenis novèus dei sciéncias coma la quimia o l'optica. Enfin, capitèron d'assimilar lei conoissenças e la tecnologia dei regions conquistas per comprendre e perfeccionar divèrsei tecnicas (armament, agricultura, maquinas...).
Aquelei progrès foguèron permés per la conjoncion d'elements e de politicas favorables. Ansin, l'empèri deis Abbassidas èra en contacte ambé la màger part deis estats pus avançats de l'epòca coma Índia e China. Lo califat aprofichèt egalament lo fach d'èsser situats sus lei territòris de civilizacions ancianas e prestigiosas, coma lei Sassinadas o lei Grècs ancians, que tenián de conoissenças scientificas importantas. Enfin, la lenga aràbia, unica dins tot l'empèri, foguèt un factor que favorizèt la propagacion deis òbras scientificas e lei cambis intellectuaus.
Sciéncias fondamentalas
thumb|ight|Premiera pagina de l'[[Abreujat de calcul per restauracion e comparason (813-833), òbra fondatritz de l'algèbra.]]
Lo califat abbassida capitèt de realizar de progrès e de descubèrtas importantas dins lo domeni dei sciéncias fondamentalas. Dos axes principaus, e pas necessarament separats, permetèron aqueu desvolopament. Lo premier foguèt la represa e la contuniacion dei trabalhs dei sabents de civilizacions pus ancianas o conquistas per lo califat coma lei Grècs en Alexàndria o lei Sassanids pèrsas. Lo segond foguèt la participacion a l'aparicion e a la formacion de domenis scientifics novèus.
Lo periòde abassida veguèt donc la redescubèrta e l'aprefondament dei sciéncias grèga antica e sassanida. Lei domenis principaus qu'aprofichèron aquela situacion foguèron lei matematicas, la fisica e la medecina. Ansin, la geometria euclidiana foguèt represa e desvolopada per lei Pèrsas Al-Biruni e Abu Nasr Mansur. Lo premier publiquèt divèrsei calculs de latituds, una teoria d'un sistèma solar eliocentric e s'interessèt a la fòrça de gravitacion terrèstra. Lo segond realizèt una òbra importanta en trigonometria. Un autre sabent pèrsa, Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi, es considerat coma lo fondador de l'algèbra que son nom vèn de sa publicacion principala, l'Abreujat de calcul per restauracion e comparason (« Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala »).
En fòra dei matematicas, la fisica aprofichèt l'aparicion de l'empirisme e dau metòde scientic modèrne descricha per Ibn al-Haytham dins son Tractat d'Opticas de 1021. Aqueu darrier es considerat de còps coma lo premier scientific per son utilizacion d'experéncias per demostrar una ipotèsi. En astronomia, uneis astronòms inventèron de sistèmas geocentrics, utilizats puei per Copernic per crear sa teoric d'un sistèma solar eliocentric, melhorèron lei calculs de precession de la Tèrra e participèron a l'invencion de l'astrolabi. Enfin, l'aparicion de la quimia modèrna foguèt prefigurada per leis òbras deis alquimistas de l'empèri qu'inventèron un nombre important de reaccions, de tecnicas coma la destillacion.
Medicina
thumb|right|Representacion d'una scena de cirurgia.
Boita de Pandora
Etymologia de la "boita"
La malatraduccion de pithos es mai sovent atribuida al sègle XVI a l'umanista Erasme que, dins son Latin conta l'istòria de Pandora, cambiant lo grèc pithos en pixis, significant "boita". Lo contèxte ont que apareguèt l'istòria èra dins lo recemp de provèrbe d'Erasme, l'Adagia (1508), en illustracion del dich Latin saying Malo accepto stultus sapit (Al acceptar lo treble s'assenar lo nèci). Dins aquesta version la boita es dubèrta per Epimetèu, que lo nom significa 'repensada' – o coma Esiòde comenta, "aquestes que las errors fa savi".
Califat abbassida
Tecnologia
La tecnologia abbassida progressèt dins de domenis variats per assimilacion de tecnologias de país conquists o per contacte ambé d'autreis estats. Leis evolucions pus impressionantas foguèron realizadas dins la produccion agricòla e lo tractament dei produchs agricòlas.
Boita de Pandora
Allegoria
A la fin del sègle XVI, dos artistas Venecian desenhèron d'espampas de l'istòria de la boita se centrant sul sens allegorical. Dins aqueste de Paolo Farinati, datat entre 1584/94, Epimetèu lèva la tampa de (dins aqueste cas) la jarra que Pandora tend. D'aqueste fum un nívol pòrta un òme e un dragon; unes d'eles tenon u ròtle on es escrich "sero nimirum sapere caepit". Evocant lo provèrbe, Malo accepto stultus sapit. vinheta|Unq Allegoria de Les Sciences qui Éclairent l'esprit de l'homme (Las sciéncias qu'enlusisson l'esperit de l'òme, 1557), una gravadura atribuida a Marco Angelo del Moro L'autra estampa es atribuida a Marco Angelo del Moro (actiu 1565 – 1586) e sa mai enigmatica. Abitualament nomenada "La boita de Pandora, o Las sciéncias qu'enlusisson l'esperit de l'òme", mòstra un femna vestida a l'antica dubrissent una arca ornada de que s'escampa de libres, de manuscrips, de sèrps e de ratapenadas. Del costat de Pandora i a una femna portant un tison en fuòc, alara qu'una siloeta banada fugís dins la direccion contrària. Al dessú i a un vòlta corba pencha amm lo signes de zodiac ont lo dieu solelh Apollon sus son carri punta del det, que de l'autre costat una autra siloeta cai per las estelas. Los comentators donan de sens diferent a aquestes simbòls tant contradictòris al subjècte del contengut de l'arca. Dins una lectura, la man de Pandora amaga la cara per figurar l'Ignorança. O alara s'apara los uèlhs qu'es esbleugida e las sèrps que repta de l'arca son d'ancians simbòls de savi. Apollon, setat al dessús, ponta Aqüari, lo signe del zodiaca de Genièr/Febrièr, que marca la "Pujada del solelh" dempuèi lo clòt de l'ivèrn. La siloeta casent a l'opausat se pòt identificar a Lucifèr o coma la nuèch fugís abans la sortida; que que siá, lo sorn de l'ignorança es al punt d'èsser dispersat. Encara cal saber se boita fin finala dobèrta serà reconegut coma un benfach; se la natura the ambigüa de la coneissença es d'ajudar o de damatjar.
Califat abbassida
Tecnologia
D'avançadas aguèron luòc ambé l'aparicion de culturas novèlas e per l'utilizacion de maquinas per ajudar lo trabalh agricòla. Ansin, tre lo sègle VII, existissiá de molins d'aiga. Per la seguida, leis engenhaires abbassidas aprenguèron tanben de bastir de restancas o de pompas per canalizar lei quantitats d'aiga utilizadas per l'agricultura. Gràcias a aquelei realizacions, divèrsei sectors industriaus se poguèron desvolopar dins lo textil, lo sucre o lo papièr. Enfin, a costat de l'agricultura, lei contactes ambé China permetèron egalament lo passatge de tecnologias chinesas, especialament la polvera.
Boita de Pandora
Allegoria
Dins los sègle darrièrs l'accent es plaçat sus la persona de Pandora. Amb unas excepcions la boita apareis sonque coma atribut. La scèna de carrièra de René Magritte de 1951, es un de las raras pinturas modèrna titulada "Boita de Pandora", es tan enigmatica qu'èran las estampas allegoricas de la Renaissença allegorical.
Califat abbassida
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Boita de Pandora
Teatre
La pèça de Philippe Poisson (1682-1743) es una comèdia en vers en un acte prodicha en 1729. Ont Mercuri visita lo reialme de Pluton per demandar dels malaürs que lèu se desencadenar sus l'umanitat. La pèça de 1743 escricha per Pierre Brumoy amb per sostítol "la curiositat castigada" (la curiosité punie). La comèdia satirica en tres acte se debana a çò d'Epimetèu e sièis enfants recent creats per Prometèus. Mercuri ven en visita, portant la boita fatala mab el. En ela I a los mals que lèu van soon to subvert l'innocéncia de las novèlas creaturas. Primièr los set flatoses: Lo Gènis de la onors, dels Plasers, dels Rics, dels Jogaires (paqur de cartas en mai), del Gost, de la Mòda (vetit d'Arlequin) e Falsa Coneissença. Aquestes que son seguits per los set portaires del mal: enveja, remòrs, avarícia, pauretat, mesprètz, ignorància e inconstància. Los enfants corromputs son remandats per Prometèu mas Esper arribas a la fin per portar la reconciliacion.
Es evident dins aquesta pèça que, en França pasmens, lo blaime es passat de Pandora al dieu gusàs to the trickster god que combina e gausís de la subversion de l'unanitat. Pasmens se las malautiás fisicas siá de plagas que tòcan l'umanitat, una mai granda importança es donada a las passions perturbatriças que destrusisson la possibilitat de viure en armonia.
Genre gramatical
Animeïtat (animat / inanimat)
Aquesta dicotomia animat ~ inanimat se trapa dins de lengas modèrnas coma lo danés, l suedés, o lo norvegian. Se dich alara qu’i oposicion entre genus commune (masculin/femenin) e genus neutrum.
Le Thuel
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas indoarianas de l'èst
Las lengas indoarianas de l'èst son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Índia e en Bangladèsh.
Classificacion
La classificacion de l'indoarian de l'èst es :
Lagulhac de Cercle
Lagulhac de Cercle (Léguillac-de-Cercles en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo 1er de genier de 2017, fusionet emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cadalso de los Vidrios
Cadalso de los Vidrios es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Solstici
thumb|right|320px|Illuminacion de la [[Tèrra durant lo solstici d'estiu]] thumb|right|320px|Illuminacion de la [[Tèrra durant lo solstici d'ivèrn]] Lo solstici es cadun dels dos moments de l'an que lo Solelh atenh la declinason maximala (distància angulara maximala) respècte a l'eqüator celèst.
I a dos solsticis dins l'an,
Lo solstici d'estiu marca lo passatge de la prima a l'estiu, alara que lo solstici d'ivèrn marca lo passatge de la tardor a l'ivèrn. Dins l'emisfèri sud, se sona solstici d'estiu lo solstici del mes de decembre e solstici d'ivèrn lo solstici del mes de junh, prenent aicí en compte de la diferència de sasons entre los dos emisfèris.
William Byrd
thumb|200px|Willian ByrdWilliam Byrd (c. 1539 - lo 4 de julhet de 1623) que ho un compositor anglés de la fin de la Reneishença e un eslhève de Thomas Tallis. Que tribalhè entà la Capèra Reiau e que compausè musica sacrada e seculara.
John Dowland
thumb|200px|Un [[Laüt]]John Dowland (1563 – sepelit lo 20 de heurèr de 1626) que ho un laütista e un compositor anglés de la fin deu sègle XVI e de la debuta deu sègle XVII. Qu'ei l'autor d'ua famosa garba de cançons acompanhada au laüt d'ua tonalitat hèra trista equitament lugubra com ac musihan quauques títols : In darkness let me dwell ("deishatz me demora dens l'escurina") o Flow my tears ("Colatz lagremas meas").
Lo sovier de Dowland qu'ei pro viu dens la cultura anglosaxona e, en 2006 lo cantaire Sting qu'enregistrè un disque dab cançons soas : Songs from the Labyrinth.
Blòc 0609
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Bradley Cooper
Bradley Cooper (nascut Bradley Charles Cooper en 1975) es un actor american de cinèma.
Sia (omonimia)
Sia qu’ei:
La Gàrda d'Ate
La Gàrda d'Ate (Lagarde-d'Apt en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Maringá
Maringá es una vila de l'estat brasilièr de Paraná. Sa populacion totala èra 329 800 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 488 km².
Rodney R. Porter
Rodney Robert Porter (n. en 1917, m.1985) foguèt un bioquimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1972.
Indicatiu
L'indicatiu es un tipe de mòde del vèrb qu'exprimís d'eveniments reals o jutjats coma plausibles pel locutor. Es lo mòde mai frequent dins totas las lengas.
Dins las lengas romanicas s'opausa al subjontiu e s'utiliza dins las frasas principalas e en enunciats declaratius al respècte del present, lo passat e lo futur. Pòt tanben comprene la frasa en forma de question. Dins las lengas germanicas l'usatge es mai espandit, e compren las frasas subordinadas consideradas de vertai e los desirs que se pòscan aténher.
En occitan
Lo mòde indicatiu conten los temps simples: present, Imparfach, preterit, futur e los correspondents compausats: Passat compausat, plus que parfach, preterit compausat (o passat anterior), futur anterior.
Ghana
populacion (an) 1 970 400 abitants (2005) Densitat 93 ab/km 2 - Jorn 6 de març de 1957 Ora d'estiu (cap)
Ghana (pr. Gana) es un país de l'oèst d'Africa. Confronta la Còsta d'Evòri a l'oèst, Burkina Faso al nòrd e Tògo a l'èst. Al sud es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa capitala es Accra.
Lo gentilici es ghanés -esa.
Originas
En causa de son alunchament geografic a respèct dei grandeis empèris africans d'Africa de l'Oèst (Empèri de Ghana, Empèri de Mali e Empèri Songhai), l'istòria de Ghana es mau coneguda avans lo sègle XV. Coma lo rèsta de l'Africa Occidentala, lo país conoguèt d'importants braçatges de populacion e de reiaumes pichons s'i formèron pauc a pauc gràcias a l'esplecha de jaciments d'aur. Aqueleis estats participèron au comèrci transsaharian que foguèt a l'origina de l'introduccion de l'islam dins lei regions meridionalas. Puei, au sègle XV, l'aur assegurèt la prosperitat de la vila de Begho que demorèt una plaça marchanda importanta fins a sa destruccion per leis Ashantis au sègle XVIII.
L'arribada deis Europèus
Lei Portugués arribèron lòng dau litorau ghanés en 1471 e li donèron lo nom de Còsta d'Aur. En 1482, i fondèron un comptador sus l'illa de São Jorge da Mina. En 1637, ne'n foguèron expulsats per lei Olandés. Puei, de marchands anglés, suedés, danés, alemands e francés s'interessèron tanben a la region que comptava 35 comptadors fortificats en 1700. Pasmens, pauc a pauc, lei Britanics venguèt la poissança europèa dominanta de la region.
L'Empèri Ashanti
L'Empèri Ashanti dominèt lo territòri ghanés de sa formacion dins lo corrent dau sègle XVII a la fin dau sègle XIX. Se formèt gràcias ai rivalitats entre lei reiaumes akans de Denkyira (a l'oèst), d'Akyem (au centre) e d'Akwamu (a l'èst). D'efèct, lei combats entre aqueleis estats favorizèron leis Akans installats au nòrd de la seuva tropicala. Dichs Ashantis, formèron un estat unificat sota la direccion d'Osei Tutu a la fin dau sègle XVII. En 1700, annexèron Denkyira avans de prendre pauc a pauc l'avantatge còntra lei dos autrei reiaumes que foguèron conquistats dins lo corrent deis annadas 1730. Leis Ashantis estendèron tanben en direccion dau nòrd ont assaièron de prendre lo contraròtle deis itineraris comerciaus. Per aquò, annexèron lei reiaumes de Bono, de Gonja e de Dagomba. En revènge, poguèron pas avançar dins lei regions maritimas onte lei Fantis, sostenguts per leis Anglés, resistiguèron en 1765.
Pasmens, maugrat aquela revirada, l'Empèri Ashanti s'impausèt coma una poissança majora en Africa de l'Oèst. En 1806-1807, una guèrra novèla en direccion dau sud permetèt de vencre lei Fantis e d'establir un contacte dirècte ambé lei territòris britanics de la Còsta d'Aur. Londres esitèt sus la politica d'adoptar. En 1824, una premiera expedicion militara ataquèt l'Empèri Ashanti per obtenir l'abolicion de la tracha mai foguèt desfacha. Dos ans pus tard, una segonda expedicion s'acabèt per un succès mai lo govèrn britanic decidèt pasmens d'abandonar la responsabilitat dei fòrts de la region ai marchands que la frequentavan.
Puei, en 1843, lo Reiaume Unit cambièt tornarmai de politica e decidèt de rompre l'influéncia deis Ashantis. Premier, reprenguèt lo contraròtle dirècte dei fortificacions litoralas avans de crompar lei fòrts e comptadors danés e olandés respectivament en 1850 e en 1872. Aguent assegurat sei posicions, poguèron atacar lo còr de l'Empèri Ashanti e pilhar sa capitala en 1874. La meteissa annada, la Còsta d'Aur venguèt oficialament una colonia. Leis Ashantis capitèron de mantenir son independéncia mai pas de gardar lo contraròtle dei regions perifericas de son empèri que retrobèron son autonòmia.
La conquista britanica
A partir de 1875, França acomencèt la conquista sistematica dau continent african, especialament dins lei regions occidentalas. Foguèron imitats per leis Alemands que s'installèron en Tògo e en Cameron. En fàcia d'aquela concuréncia, lei Britanics deguèron començar la conquista dei regions interioras de sei colonias a partir de 1885.
En 1885, lei Britanics que devián faciar la concuréncia dei Francés e deis Alemands. Lòng de la Còsta d'Aur, se turtèron a la resisténcia deis Ashantis que resistiguèron fins a 1896 avans d'èsser obligat de se sometre e d'acceptar un protectorat. Puei, Londres mandèt d'expedicions dins lo nòrd per i impausar son autoritat ai caps tradicionaus. Enfin, negocièron lei limits de la colonia ambé França (1898) e Alemanha (1899). En 1918, lo Tògo Alemand foguèt partejat entre França e lo Reiaume Unit. La mitat occidentala dau territòri alemand foguèt annexat a la Còsta d'Aur qu'aquistèt ansin sei frontieras actualas.
L'administracion britanica e lo cacau
Après l'acabament de la conquista, la Còsta d'Aur conoguèt divèrsei regimes administratius. Lòng dau litorau, dins lei regions de colonizacion precòça, lei Britanics creèron una administracion dirècta, recrutèron de foncionaris indigèns e formèron de conseus legislatius amb una representacion africana. Aquò favorizèt rapidament la formacion d'una classa politica autoctòna. Dins lei regions ashantis, lei Britanics respectèron lo protectorat e lei particularismes deis abitants que gardèron una autonòmia fòrça importanta oficializada en 1935. Enfin, dins lei regions meridionalas, Londres mantenguèt en plaça leis institucions tradicionalas e se contentèt dau respèct de certanei reglas (abolicion de l'esclavatge, cession de la mitat de l'impòst... etc.).
L'independéncia
En 1948, lei Britanics adoptèron una constitucion que donava la màger part dei sètis au Conseu legislatiu de la colonia ai populacions indigènas. Lei plantaires de cacau e l'elèit anglicizada, genalament conservators, contunièron de dominar la vida politica mai de partits progressistas se formèron rapidament. Kwame Nkrumah, un Fanti, venguèt la figura principala d'aquelei partits. En 1949, après una tiera de grèvas, fondèt lo Partit de la Convencion dau Pòble (PCC) que recrutèt au sen dau proletariat e de la pichona borgesiá.
Rions
Rions (Rions en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Ghana
Lo periòde Nkrumah
Après l'independéncia, Kwame Nkrumah demorèt cap de l'Estat fins a un còp d'estat militar en 1966. En 1960, foguèt a l'origina de l'adopcion d'una constitucion que transformèt lo país en republica e ne'n venguèt president. Basada sus lo non alinhament e sus lo panafricanisme, sa politica exteriora foguèt marcat per de succès que li donèron un prestigi important. En revènge, sa politica economica foguèt mens fruchosa. En particular, la construccion d'infrastructuras sensa interès economic, coma la restanca d'Akosombo, pesèt pesugament sus lei finanças ghanesas. En mai d'aquò, lo regime venguèt pauc a pauc pus autoritari e un culte de la personalitat dau president se desvolopèt. Ansin, en 1966, de militars aprofichèron un viatge de Nkrumah en China per prendre lo poder.
Lei II e III Republicas
Incapables de redreiçar la situacion economica, lei militars rendèron lo poder ai civius en 1969. D'eleccions donèron lo poder a Kofi Abrefa Busia e permetèron la proclamacion de la II Republica. Pasmens, la situacion se melhorant pas e Busia aprofichant sa posicion per donar mai de poder ais Ashantis, l'armada organizèt un novèu còp d'estat en 1972. Lo generau Ignatius Kutu Acheampong prenguèt la direccion de l'Estat mai la situacion s'agravèt mai e certanei regions foguèron tocadas per la famina.
Rions
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ghana
Lei II e III Republicas
En 1978, Acheampong abandonèt lo poder e una assemblada constituenta foguèt elegida. Permetèt l'adopcion d'una constitucion novèla (III Republica). Lo 4 de junh de 1979, un grop d'oficiers revolucionaris organizèron un còp d'estat. Dirigits per lo capitani Jerry John Rawlings, foguèron a l'origina d'una politica de « netetjage » de l'Estat ambé l'arrestacion e l'execucion d'una partida deis elèits politicas e militaras, compres lo generau Acheampong. Pasmens, mantenguèron leis eleccions previstas per la constituenta e laissèron lo poder ai civius lo 24 de setembre de 1979. Hilla Limann venguèt president mai mau capitèt de resòuvre la question economica.
Rions
Toponimia
Las fòrmas ancianas son consilio Guillelmi Seguini de Arions, sense data, Arions, Rionz, Rius, aus sègles XI-XIII, Ariuncium, Rioncium, en latin, aus sègles XI-XIII, Willielmus Signi de Ryuns, en 1242, Rrions, en 1273, P. de Riontz, en 1273, de Rioncio, en latin, en 1274, Castro de Riuncio, en latin, en 1289, de Ryoncio, en latin, en 1290, Ryuncio, en latin, en 1294, Riuncion, en ?, en 1295, Ryons, en 1299, villa Riuncium, en latin, en 1307-1317, Rivoncium, Runcium, Ryoncium, Ryuncium, en latin, en 1307-1317, Ryon, en 1307-1317, a vicario de Rinoncio, en latin, en 1339, cappella de Riontz, en 1361. Las fòrmas pus ancianas mòstran un a- inicial qu'a dispareishut après, per aferèsi e que Bénédicte Boyrie-Fénié pensa etimologic ; en teoria, un a- prostetic dau gascon, atestat a l'epòca en Bordalés seré grafiat Arr-. Rions porré ben estar la propietat d'Arrius, nomen (l'origina antica dau pòblament es provada per los vestigis arqueologics), mes lo sufixe es pas determinat.
A costat de -antia, coneishuda per los noms de rius, una finala (non pas un sufixe) -onti- es tanben celtica. Postular benlèu, a partir dau nom Allios, atestat, un nom de persona *Alliontios e un nom de maine *Alliontion (damb un risque de dissimilacion pr'amor de la succession de dus i- dens la medisha posicion), que mena a *Alliontio > *Arioncio > *Arionç > Rionç (iniciala confonduda damb la preposicion a). Xavier Delamarre hornís Allios e Allontios, mès pas *Alliontios. A partir dau nom Arinos (atestat coma Arinus ), *Arinontios dona lo medish resultat (los parlars bordalés ancians coneishèvan la tombada de -n- intervocalica). Tròp especulatiu ?
Ghana
La IV Republica
En 1981, Jerry John Rawlings reversèt tornarmai lo govèrn. Instaurèt un regime autoritari (suspension de la constitucion, dissolucion dei partits, creacion d'una junta militara) e adoptèt una politica d'inspiracion liberala amb una reduccion dei despensas. Lentament, aquò permetèt de restablir la situacion economica.
En 1992, una constitucion novèla foguèt adoptada (IV Republica) e Rawlings foguèt elegit president maugrat d'accusacions de fraudas electoralas. Ghana acomencèt alora un procès de democratizacion ambé lo respèct de la constitucion que limita a dos lo nombre de mandats presidenciaus successius. Ansin, tornat elegir en 1996, Rawlings se representèt pas en 2000 e lo país conoguèt sa premiera alternància politica pacifica ambé l'eleccion de John Kufuor. En 2008, l'eleccion pacifica de John Atta-Mills confirmèt aquela tendància. Moriguèt en 2012 e foguèt remplaçat per son vice-president John Dramani Mahama. En revènge, l'economia conoís totjorn de periòdes mai ò mens lòngs de dificultats en causa de sa dependéncia au cors dei matèrias premieras.
Politica
Ghana es una republica.
Geografia
Lo clima de Ghana es tropical.
Economia
De veire: Economia de Ghana
Tòquio
thumb|Lo districte de Shibuya, a Tòquio.
Blòc 0610
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Tòquio
Tòquio (東京) es la capitala de Japon, localizada dins la region de Kantō al centre èst de l'illa d'Honshū, dins la prefectura de Tòquio.
Sa populacion era estimada a 14 264 798 abitants en mai de 2022, çò que ne fa una de las principalas ciutats per populacion del mond.
Blòc 0610
Sa superfícia es de 0.
Campo Real
Campo Real es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Tòquio
Tòquio es una de las quaranta-sèt prefecturas de Japon. Principal centre politic de l'archipèla dempuèi lo sègle XVIIen, la vila aculhís las principalas institucions del país : la residéncia de l'emperador de Japon, del Primièr ministre, le seti de la Dièta (lo parlament japonés), del Cabinèt, los ministeris que lo constituisson e totas las ambassadas estrangièras.
A l'origina, Tòquio èra un pichon vilatge de pescaires nomenat Edo (« l'estuari »). Fortificat al sègle XVen, Edo venguèt la basa militara de shogun Tokugawa Ieyasu a la fin del sègle XVIen, puèi la capitala de son governament. Durant l’epòca d'Edo (1603-1868), Edo se desvolopèt e venguèt una de las vilas pus pobladas al monde a la fin del, amb una populacion de prèp d'un milion d'abitants. Amb la restauracion de l'Empèri en 1868, foguèt confortada dins son ròtle de còr politic de Japon : lo castèl d'Edo venguèt la residéncia de l'Emperador Meiji (Kōkyo), e la vila prenguèt son nom actual per oposicion a Kyoto, l'anciana capitala. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt destrusida per mitat pels bombardaments aerians americans, mas foguèt lèu lèu rebastida. Dins la segonda mitat del sègle XXen, Tòquio venguèt una metropòli de reng mondial merce a un fòrt desvolopament industrial - en particular dins lo sector de l'electronica -, e vegèt sa populacion multiplicada per detz en cinqanta ans.
Principal centre economic e financièr de Japon, Tòquio es una de las principalas plaças financièras asiaticas e mondialas. Lo dinamic arrondiment de Shinjuku comporta nombroses gratacèls, coma lo de la comuna e de mantes grands magazins de Japon. Minato-ku aculhís los sètis socials de nombrosas entrepresas japonesas e estrangièras, e un cinqantenat d'ambassadas. Chiyoda concentra las institucions politicas japonesas. Enfin, Shibuya es reputat per èsser un dels quartièrs pus animats de la vila, mercé a lapreséncia de grands centres commercials coma lo 109. Malgrat la modernitat de son arquitectura, que ne testimònia la torre Tokyo Skytree, nombroses santuaris shinto e temples bodistas son estats servats o tornar bastit aprèt los bombardaments, coma lo Sensō-ji, lo santuari Yasukuni, lo Zōjō-ji o las pòrtas ''Hōzōmon. ''
Situada al fons de la baia de Tòquio, la comuna de Tòquio ten un estatut administratiu particular entre las prefecturas de Japon - la vila de Tòquio foguèt suprimida coma entitat politica o administrativa en 1943. L'aglomeracion, que s'estend al delà dels limits de la prefectura, s'espandís sus una larga faissa de la baia de Tòquio e dins la region de Kantō. Amb Ōsaka e Nagoya, constituís un dels pòls de la megalopòli japonesa.
Norman Mailer
Norman Kingsley Mailer (nascut en 1923 a Long Branch, Nòva Jersei, mòrt en 2007) es un escrivan, jornalista, autor e director de cinèma e teatre dels Estats Units d'America.
Consistòri del Gai Saber
200px|thumb|[[Clamença Isaura, patrona imaginària deus Jòcs Floraus]] Lo Consistòri del Gai Saber (ancianament escrivut Consistori del Gay Saber) qu'ei ua de las purmèras acadèmias literàrias deu mòn occidentau, fondada a Tolosa en 1323 entà dehéner las letras occitanas.
Creat per 7 borgés mondins que ho per ua brèva estona aperat Consistori dels Sept Trobadors o Sobregaya Companhia dels Set (VII) Trobadors de Tolosa.
Lo Consistòri qu'instaurè ua competicion aperada Jòcs Floraus e, entà definir las exigéncias literàrias e linguisticas, que hargoè la purmèra gramatica occitana : las Leis d'Amor (redigidas per Guilhèm Molinièr enter 1328 e 1337).
En 1471 totun, Pèire de Janilhac qu'arrecebò la vrioleta per ua composicion francesa dab la mencion "n'ostan qu'el fos Frances, per so que dictec el lengatge de Tholosa" ; a partir de 1513 lo Consistòri que vadó Collège de rhétorique et de poésie françaises e que hore tornat batejat Acadèmia deus Jòcs Floraus (Académie des Jeux floraux en francés) en 1694.
Enter los grans escrivans francés, Pierre de Ronsard e Victor Hugo que horen premiats aus Jòcs Floraus.
Equinòcci
350px|thumb|right|La Tèrra illuminada pel Solelh al moment d'un equinòcci. L'equinòcci es cadun dels dos moments de l'an que lo solelh crosa l'eqüator celestial. Als equinòccis, la nuèit e lo jorn an la meteissa durada pertot dins lo mond. Lo mot d'equinòcci ven del latin e significa. I a dos equinòccis dins l'an:
Los equinòccis tanben se pòdon considerar coma dos punts dins lo cèl. Son los punts ont l'eqüator celestial copa l'ecliptica. En astronomia, aquestes punts son los nodes orbitals de la Tèrra. Se nomenan punt Aries o punt vernal (l'equinòcci de prima) e punt Libra (l'equinòcci de tardor). Lo moment que lo Solelh passa pels punts equinoccials se pòt calcular precisament e l'equinòcci se produtz durant un instant concret dins lo temps. En diferents punts de la Tèrra los equinòccis se pòdon produire en de datas diferentas segon los fuses oraris.
In Salah
thumb|In Salah qu'ei una ciutat argeriana plaçada en eth centre deth Sahara. In Salah o Aïn-Salah (en arab: ان صلاح, ān ṣlāḥ), eth nom dera quau vò dider bon potz, ei ua vila d'Argeria dera wilaya de Tamanrasset. Ei situada en eth cèntre deth desèrt deth Sahara argerin, laguens Tidikelt (un sistema d'oasis). Ain Salah en temps ancians avie bòsqui qu'an demorat petrificadi. En 2008 avie 32.518 abitants.
Economia
Er airau ath torn d'In Salah ei eth lòc d'Argeria damb mès reserves de petroli e de gas e equipaments entàth sòn processament.
Transport
In Salah a un aeroport a 7 km de la ciutat.
Clima
In Salah a un climat desèrtic caud. Era temperatura mejana anuau ei de 21 °C, en gèr era temperatura mejana ei de 13,5 °C e era de junhsega de 36,5 °C. (es maximes de junh enquia agost son de 50 °C). Era pluviometria anuau ei de 17 litres damb un maximum qu'ei en noveme damb 5 litres. Pendent er ostiu eth vent Sirocco boha plan.
Conhet
thumb|250px|Conhet metallic per fendre la fusta Lo conhet (var. cunhet) es una maquina simpla que consistís en una pèça de fusta o de metau acabada en angle dièdre fòrça agut. Tecnicament, se pòt assimilar an un doble plan inclinat portatiu. Sèrv per fendre o devesir de còrs solids, per n'ajustar o ne sarrar un amb un autre, per lei cotar, o per emplir una fendascla o un vuege.
Lo foncionament dau conhet respònd au meteis principi qu'aqueu dau plan inclinat. En se desplaçant dins la direccion de son extremitat amolada, lo conhet congrea de grandei fòrças en sens perpendicular a la direccion dau movement. S'utiliza aquestei fòrças per separar d'objèctes, o per generar una friccion e solidarizar lo conhet ais objèctes qu'es en contacte amb elei.
Tot instrument talhant o ponchut (destrau, cotèu, cisèus, clavèu per exemple) pòt èsser considerat coma un conhet.
Gasanh mecanic
thumb|100px|Lei fòrças dins un conhet Lo gasanh mecanic G d'un conhet es lo quocient de la longor L de la fàcia inclinada per la largor \ell dau conhet. La formula s'escriu:
Per exemple, un conhet de 10 cm de lòng e 2 cm de larg a un gasanh mecanic de 5. Au mai l'angle dau conhet es agut, au mai lo gasanh mecanic es grand.
Françoise Dolto
Françoise Dolto (1908-1988) foguèt una famosa psicoanalista e mètge psiquiatra francesa. Nascuda Françoise Marette, es la sòr de l'òme politic francés Jacques Marette. Se maridèt en 1942 amb lo quinesiterapeuta Boris Ivanovitch Dolto. Aguèron tres enfants : Yvan-Chrysostome Dolto (1943–2008, qu'es lo cantaire Carlos), Grégoire Dolto (n.1943) e la psicoanalista Catherine Dolto (n.1946).
Camarma de Esteruelas
Camarma de Esteruelas es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Peter C. Doherty
Peter C. Doherty (n. en 1940) es un biologista australian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1996.
21 de setembre
Decèsses
Veire tanben :
Ars antiqua
En musica medievau, l'Ars antiqua que hè referéncia a l'estil de musica sacrada compausada de cap a las annadas 1170 e 1310.
Aquesta tempsada qu'incluseish l'Escòla de Nosta Dauna de París e son compositors mei coneguts : Léonin e Pérotin. La loa produccion qu'ei constituida de motets e que vedon a néisher la notacion deu ritme, vadut necessària merces a la mecla complèxa de las votz dens los motets.
L'ars antiqua generaument n'incluseish pas la musica seculara deus trobadors, de la medisha epòca, ni deus trouvères e que s'opausa a l'ars nova qui lo succedeish.
Alan Lloyd Hodgkin
Alan Lloyd Hodgkin (n. en 1914, m. en 1998) foguèt un biologista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1963.
Sià
Sià (Sia en francés) qu’ei ua vièla de la comuna de Lus e Sent Sauvaire, en Lavedan.
Alan Lloyd Hodgkin
Biografia
Nasquèt lo 5 de febrièr de 1914 dins la vila de Banbury, situada dins lo comtat de Oxfordshire. Estudièt medecina a l'Universitat de Cambridge e foguèt membre de la Royal Society de Londres dempuèi 1952, en venent lo sieu president entre 1970 e 1975.
Odd Børretzen
thumb|Odd Børretzen Odd Børretzen (Fister, Norvègia, 21 de novembre de 1926 - Tønsberg, Norvègia, 3 de novembre de 2012) foguèt un escrivan, cantaire, illustrador e traductor norvegian.
Alan Lloyd Hodgkin
Biografia
L'an 1972 foguèt nomenat Cavalièr de la part de la reina Elisabeta II del Reialme Unit e lo 1973 dintrèt a l'Orde del Merit. Moriguèt lo 20 de decembre de 1998 dins la vila de Cambridge.
Sià
A la revolucion, Sià qu’ei ena comuna de Sasòs. En 1823, qu’ei transferida a Lus.
Evaristo Felice Dall'Abaco
Evaristo Felice Dall'Abaco (Verona, lo 12 de julhet de 1675 - Munic, lo 12 de julhet de 1742) que ho un compositor italian d'estil barròc. Violonista e violoncelista, que's cred que ho eslhève de Giuseppe Torelli. Qu'entrè en 1704 au servici de l'elector de Bavièra Maximilian Emanuel II qu'avò de seguir en exili en Belgica puish a Compenha abans de tornar a Munic en 1715.
Vilar Fochard
Vilar Fochard (Vilar Fuciard en arpitan; Ël Vilé en piemontés; Villar Focchiardo en italian; Villar-Fouchard en francés), es una comuna arpitana e italiana de la Ciutat Metropolitana de Turin, dins la region de Piemont. Fa partida de las valadas arpitanas dau Piemont.
Evaristo Felice Dall'Abaco
L'estil barròc de Dall'Abaco que's situa enter los de Arcangelo Corelli e de Antonio Vivaldi.
Lo son hilh, nomat Joseph Abaco (o Giuseppe dall' Abaco en italian e en arrespectant lo patronim) que vadó a Brussèlas e, après aver estudiada la musica dab lo son pair, que ho un violoncelista e compositor belga.
Vilar Fochard
Confronta las comunas de San Didero, San Giorio di Susa, Borgon, Sant'Antonino di Susa, Coazze
Canencia
Canencia es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Courgenay
Courgenay pòt essèr:
Holacourt
Holacourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Maclou-de-Folleville
Saint-Maclou-de-Folleville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aichach-Friedberg
thumb|250px|Localizacion geografica del districte d'Aichach-Friedberg Aichach-Friedberg es un districte de Baviera, en Alemanha. Es limitat per (seguent las agulhas del relòtge en partir del nòrd) los districtes d'Augsborg, Donau-Ries, Neuburg-Schrobenhausen, Pfaffenhofen, Dachau, Fürstenfeldbruck e Landsberg, coma tanben per la vila d'Augsborg.
Frédéric-Fontaine
Frédéric-Fontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Ayrton Senna
vinheta|Ayrton Senna Ayrton Senna da Silva (São Paulo, 21 de març de 1960 - Imola, Itàlia, 1 de mai de 1994) foguèt un pilòt de Formula 1 brasilian. Aqueste esportiu, qu'èra estat tres còps campion del mond, moriguèt tragicament aprèp un accident dins una corsa sul circuit d'Imola.
Frédéric-Fontaine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Es en lo moment d'una partida de caça que # çò comte de Montbéliard s'i èra esgariat en lo bòsc de Chérimont #que s'arturava pendent el a una font abans d'èsser pres per las siás gents. Frédéric de Wurtemberg decidissiá de far défricher aquela tèrra e d'i fondar un vilatge e per aquel far #far venir de colons de Alsace, de Lorraine e de Bourgogne. Lududes donava lo nom de "Friedrichs-Brunn" o "Frédéric-Fontaine", ne remembrar de la siá part de caça, lo 16 de julhet 1588. Lo vilatge a l'origina se compausava de setze familhas #qu'aguèron declarat "de condicion liura en la siá persona e en los sieus bens" e provesidas de tèrras, la mai granda part formava un domeni rural al benefici del comte de Montbéliard. Lo 14 de març 1590 onze unas autras familhas prenián las primièras #çò que portava lo nombre d'abitants a 140, la mai anciana es aquela de Remy Creissenta, procedenta de Brémoncourt. En 1647, après los ans de guèrras, demorava pas mai que sèt familhas totas fòrça paura.
Janville-sur-Juine
Janville-sur-Juine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Frédéric-Fontaine
Istòria
En julhet 1619 Zacharie Thérion, acusat de sorcellerie après i aver #èsser torturat, èra décapité sul "grand pont" de Montbéliard e lo sieu còrs incinerat.
Vieux-Ruffec
Vieux-Ruffec (probablament Vielh Rufec en lemosin, mas un nom occitan es pas documentat.) es una comuna peitavina-sentongesa d'Engolmés, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Janville-sur-Juine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Frédéric-Fontaine
Istòria
C'est lors d'un partie de chasse pendant laquelle le comte de Montbéliard s'était égaré dans la forêt de Chérimont qu'il s'arrêtait à une source avant d'être rejoint par ses gens. Frédéric de Wurtemberg décidait de faire défricher cette terre et d'y fonder un village et pour ce faire il fit venir des colons d'Alsace, de Lorraine et de Bourgogne. Il lui donnait le nom de "Friedrichs-Brunn" ou "Frédéric-Fontaine", en souvenir de sa partie de chasse, le 16 juillet 1588. Le village à l'origine se composait de seize familles qui furent déclarées "de condition libre en leur personne et en leurs biens" et pourvues de terres, la plus grande partie formait un domaine rural au bénéfice du comte de Montbéliard. Le 14 mars 1590 onze autres familles rejoignaient les premières ce qui portait le nombre d'habitants à 140, la plus ancienne est celle de Remy Croissant, originaire de Brémoncourt. En 1647, après des années de guerres, il ne restait que sept familles toutes très pauvre.
En juillet 1619 Zacharie Thérion, accusé de sorcellerie après avoir été torturé, était décapité sur le "grand pont" de Montbéliard et son corps incinéré.
Vieux-Ruffec
Toponimia
Lo nom de Vielh-Rufec es atestat jos una forma medievala latinizada mas non datada precisament: Veteri Ruffiaco.
Courgenay (Iona)
Courgenay  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Vieux-Ruffec
Toponimia
A per origina lo latin vetulus (o vetus), "vielh", associat au nom d'una localitat vesina, en l'ocurréncia Rufec.
Courgenay (Iona)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vieux-Ruffec
Lista daus maires
miniatura|centre|La mairariá a Vielh Rufec.miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina dins Charanta A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]]