cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orda
Geografia
Eth vilatge qu'ei sus eth penent d'ua montanha expausada au sud, en ua sòrta de plan, 100 m mei haut qu'era vath d'Orsa; atau qu'ei a l'acès deths vents de nòrd e, probable, deths brums. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Eras fòrmas ancianas que son de Orda (cap a 980, Cartulari de Lesat), De Orda (1387, Inventari deras proprietats dera diocèsi de Comenge), Ourde (fin deth sègle XVIII, Mapa de Cassini).
Dauzat e Rostaing qu'interprètan eth nom gràcias a eth aquitanic urd- « plana, plan » dab ua finau -a. Era explicacion de Negre per eth gascon orde, ordi, qu'ei jutjada inversemblabla per Miquèu Grosclaude, qui explica tanben era toponimia basca utiliza pas noms d'animaus, aquí perqué era ipotèsi de Robèrt Aymard, urde « pòrc » ei pas a retiéner. Eth site (véder geografia) que convién per era arrasic basca urd-.
Desèrt d'Atacama
thumb|350 px|Desèrt d'Atacama Lo desèrt d'Atacama (en espanhòl Desierto de Atacama) es lo desèrt mai arid del mond, que s'espandís del nòrd de Chile. Amb una espandida superiora a, es situat mai o mens sul Tropic del Capricòrne, coma lo desèrt de Kalahari o lo Grand Desèrt Australian.
L'ariditat, determinada per la latitud, es accentuada a causa de l'efièch barrièra de la serrada dels Andes, que bloca l'umitat venent de l'ocean Atlantic mejans lo bacin amazonian. Al desèrt d'Atacama foguèron enregistradas de periòdes fins a 40 ans sense pluèjas al sector central, delimitat per las ciutats d'Antofagasta, Calama, Iquique e Arica, essent l'unic luòc de la planeta ont se mesurèt 0% d'umitat relativa de l'aire.
Bonifaci IV
Bonifaci IV (vèrs 550 - 8 de mai de 615) foguèt lo 67 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 25 de setembre de 608 au 8 de mai de 615. Succediguèt a Bonifaci III (pontificat de dètz mes en 607) e foguèt remplaçat per Adeodat I (615-618).
Foguèt elegit dètz mes après la mòrt de son predecessor. Dins lo corrent de son pontificat, obtenguèt lo drech de l'emperaire bizantin de convertir lo Panteon de Roma en glèisa crestian. S'ocupèt tanben de l'organizacion de la Glèisa en Anglatèrra e donèt lo pallium a l'arquevesque d'Arle.
Bonifaci V
Bonifaci V (mòrt lo 25 d'octòbre de 625) foguèt lo 69 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 23 de decembre de 619 au 25 d'octòbre de 625. Succediguèt a Adeodat I e foguèt remplaçat per Onòri I (625-638). Dins lo corrent de son pontificat, se preocupèt de l'organizacion dei Glèisas deis Illas Britanicase d'aumentar leis efectius dau clergat catolic.
Cornus mas
Lo cornièr mascle (Cornus mas) es una espècia de cornièr originària del sud de l'Euròpa e de l'Asia.
L'espècia deu son nom latin (cornu = còrna) al fach que sa fusta es dura coma la còrna. S'encontra lo cornièr mascle puslèu dins l'èst de l'Euròpa e le l'Orient Pròche.
Descripcion
Lo cornièr mascle es un arbre rustic (Zona USDA 5) mesurant fins a 12 m de naut e lo agrada los sòls calcaris. Sa longevitat passa los 100 ans fins a 300.
Mousseaux sur Seine
Mousseaux-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Cornus mas
Descripcion
Rebrota de la soca e grassa.
Pòbla las sèlvas clara, las talvèras, sègas, talhadís.
Las fuèlhas caducas de 4 a 10 cm de long sus 2 a 4 cm de larg son entièras, opausadas, leugièrament brescadas, d'envèrs verd escur. Cason lèu a la davalada.
Mousseaux sur Seine
Nòtas
<references group=N/>
Cornus mas
Descripcion
Las flors jaunas son pichonas (5 a 10 mm de diamètre) e apareisson en febrièr–març abans las fuèlhas. Aquesta florason precòça, abans aquesta del Forsicia, lo cornièr es alara una excellenta planta melifèra.
Los fruchs, la còrnas son de drupas rojas de 15 a 35 mm de long contenent un clòsc gròs. An un gost acidulat, son comestiblas e a vegada comercializadas. Se las consoma puslèu cloca coma las mesplas, per exemple quand los fruchs venon a càser. An un gost remembrant lo guindol. vinheta|Fructificacion vinheta|Detalh (fruchs, las còrnas) vinheta|Cornus mas - [[Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèu de Tolosa]]
Varietats
Existís de cultivars fruchièrs coma:
Cultura
Lo cornièr agrada los sòls frescs e calcaris. Segon una autra font, preferís los sòls sècs e plan assecats.
Tolerar plan la talha e pòt forma de sègas.
La fructificacion es subjècta a l'alternança.
Se propaga abitualament per probainatge o brocatge a la davalda. La semenada pòt demandar dos ans per levar puèi 8 a 10 ans abans de fructificar, e se garantís pas la fidelitat lo fruch d'origina.
Las semanadas dels clòscs donan los mai bèls subjèctes.
Consomacions de baias
Se las consoma puslèu clocas coma las mesplas, per exemple quand los fruchs venon de càser sul sòl. An un gost ramembrant la cerièra. Son donc consomadas plan maturas; senon, son laxatives. Las còrnas contenon 8 a 9 % de sucres (subretott du glucòsi e de fructòsi), de 2 a 3 % d'acid malic e de 70 a 125 mg de vitamina C per 100 g. Son subretot consomadas cuèchas, en gelada e marmelada. Autrecòps, aqueste arbre èra fòrça cultivat que sos fruchs èran fòrça apreciats.
Son a vegadas bolidas per donar un vin de còrna (subretot en Armenia), o encara transformadas en confituras.
La fusta e l'arbre
La fusta es dura, elastica e drecha. Es pro dens e, al contrari a la fusta de gaireben totas la autras espècias de plantas linhosas, s'enfonza dins l'aiga. Aquesta densitat lo fa preciós per l'artesanat, l'ebenistariá, las ponhadas d'aisinas, las pèças per de maquinas, d'engranatges, de rais de ròdas, de lanaçs, de javelinas e d'arcs (per sa soplesa, una fusta concurrenta del tuèis). Los artesans lo considèran sovent plan supriorr a totas las autras fustas.
Lo cornus mas foguèt utilizat a  partir del sègle VII AbC pels artesans grècs. L'associacion de la fusta amb l'armament èran tant comuna que lo nom grèc utilizat coma sinonim pel le vèrb "lançar" dins la poesia, pendent los quatren e tresen sègles aviá la mèsma raíç.
Lo colorant roge utilizat per far de fezzes foguèt produch a partir de sa rusca, e lo tanin es produch a partir de sas fuèlhas.
Sas raïces poderosas permeton de lutar contra l'erosion dels sòls.
L'espècia es utila a la fauna que las lèbres e cèrvis agradan son fulham, tot coma las abelhas agradan sas flors precòças a la fin de l'ivèrn, e los ausèls sos fruchs en estiu.
Planta mellifèra.
Excellenta fusta de caufatge, plan bon carbon vegetal.
Caracuel de Calatrava
Caracuel de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Cornus mas
La fusta e l'arbre
a causa de sa plan longa longevitat, es causit per definir las limitas dels bòscs.
Una valor sagrada
vinheta|L'arbre
Astillé (Mayenne)
Astillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Geografia
La municipalitat fa partida del costat de Sant-Berthevin e a ligat a la comunitat de municipalitats de la Region de Cossé-lo-Vivián.
La commune fait partie du canton de Saint-Berthevin et est rattachée à la communauté de communes de la Région de Cossé-le-Vivien.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gregòri Ier
Origina e premiereis annadas de sa carriera eclesiastica
Nasquèt vèrs 540 en Roma dins lo corrent de la reconquista d'Itàlia per lei tropas bizantinas de Justinian. Èra lo fiu dau senator Gordien qu'èra administrator d'un dei sèts arrondiments romans. En 572, foguèt nomat prefècte de la vila, çò que li permetèt de se familiarisar ambé la gestion deis afaires publics. Sostenguèt leis adversaris dei « Tres Capítols ». Puei, vèrs 574-575, venguèt monge e transformèt son ostau en monastèri. Gràcias a la fortuna de son paire, creèt tanben d'autrei monastèris en Sicília.
Pontificat
Rintrat a Roma dins un monastèri, foguèt elegit papa après la mòrt de Pelagi II per aclamacion dau clergat e de la populacion lo 3 de setembre de 590. Lo començament de son pontificat foguèt favorizat per la mòrt dau rèi lombard Autari e son remplaçament per Agilulf qu'èra mens ostil au catolicisme e que finiguèt per se convertir. Pasmens, Gregòri I deviá faciar una situacion fòràa malaisada en causa dei combats entre Bizantins e Lombards, d'una epidemia de pèsta, de faminas recurrentas e, l'annada de son eleccion, d'una venguda deis aigas de Tigre que causèt de destruccions importantas dins la region e la vila romana. Ansin, durant la totalitat de son rèine, se preocupèt de restaurar e de redreiçar lo patrimòni de la Glèisa per melhorar son esplecha e l'avitalhament de Roma (revendicacion de tenements ocupats, nominacion d'intendents, fondacion de monastèris...). De mai, sostenguèt unei reformas administrativas a l'avantatge dei païsans e dei populacions ruralas qu'asseguravan la produccion de viures.
Aquela politica de redreiçament economic foguèt renforçada per la dubertura de negociacions ambé lei Lombards. Prenguèt l'iniciativa de signar de trèvas amb Agilulf en 595 e en 598. Gràcias a sei contactes ambé la frema d'Agilulf, favorizèt lo començament d'un movement important de conversions au sen de la populacion lombarda. Regardant l'expansion dau cristianisme, Gregòri I mandèt tanben unei missions dins leis Illas Britanicas onte lei crestians èran menaçats per l'invasion saxòna. Donèt d'instruccions moderats, coma l'òrdre de convertir lei temples pagans en glèisa ò d'aprendre lei lengas localas avans d'acomençar la predicacion, e la conversion totala dei Saxons se debanèt sensa dificultat importanta en solament 60 ans. Aquò permetèt au papa de crear una Glèisa saxòna sota son autoritat dirècta. Aquò renforcèt la posicion pontificala e marquèt una etapa majora dins l'establiment definitiu dau papa coma cap suprèm de la Glèisa Occidentala.
Onòri Ier
Onòri I (mòrt lo 12 d'octòbre de 638) foguèt lo 70 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 27 d'octòbre de 625 au 12 d'octòbre de 638. Succediguèt a Bonifaci V (619-625) e foguèt remplaçat per Severin (638-640).
Fiu d'un cònsol onorari, son pontificat foguèt marcat per son sostèn a la perseguida dei trabalhs d'urbanizacion de Roma acomençats per sei predecessors. Pasmens, en fòra d'Anglatèrra (fondacion de l'evescat de York après la conversion dau rèi de Northúmbria), se preocupèt gaire deis afaires d'Occident. En Orient, assaièt de menar una politica de conciliacion ambé lei partisans dau monotelisme. Pasmens, en causa d'un malentendut, foguèt l'autor d'una error teologica grèva que menèt a sa condamnacion coma monotelista durant lo pontificat de Leon II (681-683).
Caugé
Caugé en normand (Caugé en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Los Cortijos
Los Cortijos es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Caugé
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carrizosa
Carrizosa es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Castellar de Santiago
Castellar de Santiago es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Cañada de Calatrava
vinheta
Cañada de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Cuverville (Calvados)
Cuverville  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de  Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Corral de Calatrava
Corral de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Mulcent
Mulcent es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carrión de Calatrava
Carrión de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Arnaion
Arnaion (Arnayon en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Atestacions istoricas
Las atestacions istoricas son Ecclesia Beatae Mariae de Arnayone (1127), Ecclesia Arnayonis (1190), Arnaïon (1580).
Atestacions occitanas
Lo nom de la comuna es estat ortografiat Arnaion per H.Schook , qu'utilizava una grafia basaa sus la nòrma classica, amb d'adaptacions per representar de las especificitats localas. JL.Ramel, utilizaire de la nòrma mistralenca, a ortografiat Arnaioun quand la fòrma reportaa per F.Mistral èra Arnavoun. Aquesta darnièra fòrma troba pas de justificacions etimologicas, nimai dins la prononciacion locala dau nom de la comuna, qu'es [aʀna'ju].
Etimologia
L'etimologia d'Arnaion es pro misteriosa. Poiriá s'agir d'un Galés Arnos o d'una rasiga pre-celtica qu'a per significacion "corrent d'aiga dins una valaa".
Realizacion fonetica e toponim occitan
La prononciacion locala dau nom de la comuna es [aʀnaˈju]. La comuna es dins una zòna d'abséncia de nasalizacion de la -n finala, çò que permet de justificar lo manten grafic de la -n etimologica dins lo nom de la comuna, Arnaion, sensa contradiccion amb la realizacion fonica locala. De notar tanben: la prononciacion locala utiliza ben una semiconsonanta [j], e non pas una laterala palatala [ʎ] ; l’accent tonic es sus la darnièra sillaba, çò qu'es logic per una terminason en -on.
Chillón
Chillón es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Arnaion
Istòria
Arnayon Èra un fief dels avesques de Die. A apertengut als Monteynars al de contunh als Simiane fins en 1789.
Fontanarejo
Fontanarejo es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Arnaion
Istòria
Arnayon était un fief des évêques de Die. Il a appartenu aux Monteynars au puis aux Simiane jusqu'en 1789.
Brézé
Brézé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Aquela comuna angevine del sud Loire se situa en lo Saumurois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fernán Caballero (Ciudad Real)
vinheta
Guadalmez
Guadalmez es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Cózar
vinheta
Cózar es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Fuenllana
Fuenllana es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Acqueville (Calvados)
Acqueville en normand ( Acqueville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fuente el Fresno
Fuente el Fresno es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Herencia
Herencia es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Desèrt de Kalahari
thumb|Localizacion del desèrt de Kalahari thumb|Lo Kalahari en Namibia Lo Kalahari es un desèrt miègarid e arenós d'Africa Australa que s'espandís sus prèp de. Ocupa 70% de Botswana, e en partida Namibia e Sudafrica. D'autras fonts grandisson l'airal del Kalahari fins als dos milions e mièg de quilomètres quadrats, arribant fins a Zimbabwe, Angòla e Zambia.
Malgrat lo mitan ambient dificíl èra ja abitat pels primèrs ominids, per exemple foguèron escavat de fossils d'Australopithecus africanus dins la localitat de Taung al sud de Kalahari.
Lo seu nom ven de la mot tswana kgalagadi, que significa 'gròssa set'. Lo Kalahari es format per de vastes airals cobèts per de sables de tons rogencs e marrons e sense cap de tipe d'aiga a la superfícia ni permanent ni estancat. Pasmens, lo Kalahari es pas un desèrt total. De regions del Kalahari recebon mai de 250 mm de pluèja per an e an de vegetacion; sonque es fòrça arid al sud-oèst (mens de 175 mm de pluèja per an), çò que ne fa en un desèrt fossil.
Clima
L'estiu coma l'ivern an de temperaturas càudas de jorn e frescas de nièch. Las precipitacions cason principalament entre octobre e abril (los meses de l'estiu austral) la pluviometria passa de 150 litres al sud-oèst a 650 litres al canton nord-èst de Botswana. L'evaporacion passa los per an e lo deficit idric existís cada meses levats los meses mai pluvencs. Lo sable del desèrt de Kalahhari, que dins qualques luòcs fa 400 mètres de prigondor, contribuís a fer disponible l'aiga e favoriza la vegetacion, pasmens s'aqueles sols son plan paubres en nutriments.
Vegetacion
La vegetacion naturala del Kalahari es de tipe sabana. Dins lo sud-oèst que es mai arid la sabana es dominada per d'èrbas e arbrilhons e la proporcion d'arbres aumenta generalament cap al nord-èst. Lo delta de l'Okavango presenta una vegetacion de zona umida. Una caracteristica importanta del Kalahari es que se trapa dins una zona plana amb isolats de puèges e inselbergs
Les Mureaux
Les Mureaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Torena (omonimia)
Torena pòt estre:
Hinojosas de Calatrava
Hinojosas de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Granátula de Calatrava
Granátula de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Malagón
Malagón es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
FAMAS
Lo FAMAS (ò FA-MAS) es un fusiu d'assaut de calibre 5,56 x 45 mm OTAN desvolopat per França au començament deis annadas 1970. Intrèt en servici au sen de l'armada francesa en 1973 per remplaçar lo fusiu MAS 49 e lo pistolet mitralhaire MAT 49.
L'objectiu de França èra de desvolopar una arma novèla capabla de rivalizar ambé lei fusius d'origina sovietica AK-47 qu'èran superiors ais armas francesas adoptadas après la Segonda Guèrra Mondiala. En fàcia d'aqueu retard tecnologic inquietant, lo govèrn francés reüniguèt donc una importanta còla d'engenhaires e de scienfitics per concebre una arma modèrna que siegue poderosa, d'encombrament reduch, d'utilizacion simpla e d'entretenença aisada. Pasmens, en despiech de sei performàncias, son entretenença es complèxa e son pes es tròp important. Ansin, lo FAMAS foguèt pauc adoptat franc de França e de seis aliats pròches.
Dampierre (Calvados)
Dampierre en normand (Dampierre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Artemonai
Artemonai (Arthémonay en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Llanos del Caudillo
Llanos del Caudillo es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Saint-Aubin-des-Châteaux
Saent-Aubein-dez-Chastèus  en galò (Saint-Aubin-des-Châteaux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Dampierre (Calvados)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Daimiel
Daimiel es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Artemonai
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Citat en 940 dins lo cartulari de Rumans, Villa Artemonaicum que venguèt Artemon en ancian occitan e Artemonai en occitan modèrne.
Istòria
Nomenada antany "villa Artemoniacum". Es una possession dels comtes de Viena dempuèi lo.
Nommée autrefois "villa Artemoniacum". C'est une possession des comtes de Vienne dès le.
Neauphle le Château
Neauphle-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Channay
Channay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Las Labores
Las Labores es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Neauphle le Vieux
Neauphle-le-Vieux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luciana
Luciana es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Lista dels primièrs ministres d'Iraq
thumb|130px|Blason d'Iraq. Vaquí la lista dels primièrs ministres d’Iraq de 1920 fins a uèi.
Autoritat provisional (2003-2004)
Presidents del Consèlh de Govèrn
Manzanares
Manzanares es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Averton
Averton es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Geografia
En cobrint 4,062 ectaras, lo territòri de Averton es çò de mès d'estendut del costat de Villaines-la-Juhel.
Couvrant 4,062 hectares, le territoire d'Averton est le plus étendu du canton de Villaines-la-Juhel.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Miguelturra
Miguelturra es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Falaise (Calvados)
Falaise  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Mestanza
Mestanza es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Arpavon
Geografia
Arpavon es situat a 15 km a l'èst de Niom. Las comunas mai prèpas son Santa Jala e Curnier. La comuna es traversada per l'Ennuye (nom francés).
La Baconnière
La Baconnière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Arpavon
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Atestacions istoricas
Las atestacions istoricas son Castrum Arpaonis (1216), Castrum de Arpoun (1231), Castrum de Arpaone (1293), Castrum de Arpeione (1293), Castrum de Alpaone (1340), Arpahonum (1378), Daminus Arpouni (1388), Arpaon (1400).
Atestacions occitanas
En nòrma mistralenca, es estat ortografiat Arpavoun, que siegue per Frederic Mistral o per Joan-Loís Ramel.
Etimologia
La possibilitat donaa per E.Nègre d'un liam amb lo pavon au travers de la derivacion d'un ancian Castrum Altum Pavonis es suspècta per Jean-Claude Bouvier en rason dau passatge de -l- a -r, mentre que la zòna es pas subjècta au rotacisme. Jean-Claude Bouvier considèra tanben suspècta l'ipotèsi de Dauzat-Rostaing d'un toponim derivat dau raiç prelatin alp- associat a de significacions ligaas a la montanha o a la nautor.
Realizacion fonetica e toponim occitan
Lo nom de la comuna se pronóncia [aʀpa'vũ]. Se pòt notar que la nasalizacion finala de -on es mantenguá. L'isoglòssa de disparicion de la nasalizacion passa un pauc mai au nòrd de la comuna. Lo nom de la comuna en occitan es Arpavon.
Istòria
Arpavon Es un vilatge medieval fortificat perché en un objectiu defensiu. Es un un fief dels barons de Mévouillon. A de contunh apertengut als Dauphins al.
Arpavon est un village médiéval fortifié perché dans un but défensif. C'est un fief des barons de Mévouillon. Il a ensuite appartenu aux Dauphins au.
Membrilla
Membrilla es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Moral de Calatrava
Moral de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Aussun eths Angles
Aussun eths Angles (Ossun-ez-Angles en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Montelh de Castelha
Montelh de Castelha (Montiel en castelhan) es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Aussun eths Angles
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [aw'su (déras hou'guèras)] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Ossuu en 1285, Ossunum de Angulis, De Ossuno in Angulis, en latin, en 1313, d-Ossuu en 1322, de Ossuu eus Ancles avant 1347, de Ossuno, en latin, en 1379, d'Ossu, De Ossu en 1384, Ossun en 1429, Ossun ès Angles en 1614, Ossun des Angles en 1740, Ossun ez Angles en 1774, Ossun-des-Angles en 1790, Ossun es Angles (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Miquèu Grosclaude, era abséncia de tota aiga importanta qu'empacha de supausar un etime deth tipe Ossa. Que's pòt supausar era preséncia deth sufixe « basco-aquitan » kun/gun (sovent reduit a -un) qui sembla d'aver per sens « lòc, terren propici a ». Eth radical pòt estar foneticament eth nom latin d'òmi Ursus. Mes aqueth nom que sembla tròp tardiu a Grosclaude [qui cresè ara identitat deth aquitan e deth basco], qui causeish meilèu Otxo, « lop », vienut nom d'òmi; era fòrma gasconizada d'aqueth nom qu'ei Osso. Qu'ei ua possibilitat, pas ua certitud.
A Arcisac eths Angles, Grosclaude que dona era soa interpretacion de ez present dens eth nom francés : ez qu'a eth medish sens qu'eth francés ès (licencié ès-lettres) : dans les. L'autor que cred era soa aparicion tardiva provaré ei un francisme recent [a Aussun que data pr'aquò deth sègle XIV]. Grosclaude qu'auré devut pensar ath contrari era grafia particularament sauvatja ez musha que era administracion francesa a pas reconeishut eth son ès. Que prepausa occitanizar (çò qui a pas besonh d'ac estar) aqueth supausat francisme per eth article definit simple eths, o per eth article definit contractat deths. Malurosament, Patrici Pojada qu'a seguit aqueth artificialisme. Eth ahar que's complica ací pr'amor era fòrma orau sembla Aussun deras Hoguèras.
Navalpino
Navalpino es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Saint-Julien-de-Mailloc
Saint-Julien-de-Mailloc es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Independéncia
[[File:Formación de los países del mundo.png|thumb| Independéncias de divèrs país dins lo mond:
Fontaines-en-Sologne
Fontaines-en-Sologne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
. Il était comte de Paris, marquis de Neustrie de 923 à 956, puis duc des Francs, comte d'Auxerre de 954 à sa mort à Dourdan en 956. Il est le fils de Robert, roi de France, et de Béatrice de Vermandois. Il est surtout le père de Hugues Capet
Proparoxiton
Un mot proparoxiton a l'accent tonic sus l'antepenultima sillaba (exèmple: Ànima en occitan niçard) o sus las anterioras; ço es, la sillaba tonica es l'antepenultima o qualque anterior. Los mots proparoxitons non existisson pas en occitan general, levat del niçard (dont una bona partida son italianismes) e de l'aranés dins lo qual son catalanismes o espanholismes, o los dos. Los mots proparoxitons s'accentuan tots graficament per en facilitar l'identificacion.
Pedro Muñoz
Pedro Muñoz es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
La Folie (Calvados)
La Folie  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Athée (Mayenne)
Athée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Geografia
La municipalitat es situada en lo sud-Mayenne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'Edat Mejana de contunh jos lo Regim Ancian, la municipalitat fasiá partida del fief de la baronnie angevine de Craon que dependava de la Senescalciá d'Angieus e del país d'eleccion de Château-Gontier.
Au Moyen Âge puis sous l'Ancien Régime, la commune faisait partie du fief de la baronnie angevine de Craon dépendait de la sénéchaussée principale d'Angers et du pays d'élection de Château-Gontier.
Piedrabuena
Piedrabuena es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Picón
Picón es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Navas de Estena
Navas de Estena es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Agave
Agave es un genre de liliopsidas. Las plantas son perennas, mas cada roseta florís un còp e après morís. D'airal de distribucion eminentament mexicana, los agaves son tanben natiu al sud-oèst dels Estats Units d'America e America Centrala e sudamerica tropicala.
Morfologia
Son de plantas suculentas amb una granda roseta de fuèlhas espessas e carnosas, acabadas mai sovent en puntas e amb lo marge espinós; la tija es courta e robusta mai sovent, en aparéncia las fuèlhas sortir dirèctament de la racine. Coma las plantas del genre Yucca, diverses Agaves son de plantas ornamentalas popularas.
Cada roseta es monocarpelara e buta lentament per florir un sol còp. Pendent la florason, una tija nauta creis del centre de la roseta de fuèlhas e pòrta un gran nombre de flors cortas e tubularas. Après lo desvolopament dels fruchs, la planta originala morís, mas mai sovent rebrotan de la base de la tija de rosetas nòvas, que venon de plantas nuvèlas.
Es una error comuna de confondre los agaves amb los cactus, qu'an pas de relacions amb aqueles, ni tampauc n'an amb los Aloè alara que s'assemblan en aparéncia.
Qualques espècias d' Agave son utilizadas coma plantas per l'alimentacion de larvaa d'alguns lepidoptèrs, coma Batrachedra striolata, que se desvolopa sus A. shawii.
Taxonomia
Dins lo sistèma de classificacion APG III, lo genre es inclús dins la sosfamilha Agavoideae de la familha pro limitada d'Asparagaceae. Qualques autors preferisson l'aprochar de la familha Agavaceae. Tradicionalament, se limita a comprene unas 166 espècias, mas ara s'incloson unas 208 espècias.
Dins la classificacion classica e d'autres, Agave s'inclusiá dins la familha dels Liliaceae, mas los analisis filogenetics de sequéncias d'ADN posterioras concluson se los devon pas inclure. En el sistema APG II, Agave èra inclusits dins la familha Agavaceae. Quand aquel sistèma foguèt substituit pels Sistèma de classificacion APG III en 2009, Agavaceae s'incloguèt dins la familha Asparagaceae, e Agave compta 18 genres de la subfamilha Agavoideae.
Los agaves presentèron pendent longtemps de dificultats sustot per la taxonomia; las variacions dins una quita espècia pòdon èsser considerablas, e un certan nombre d'espècias son d'origina desconeguda e poirián èsser sonque de variantas d'espècias nativas.
Los explorators espanhòls e portugueses benlèu portèron de plantas d'agave en Euròpa, mas las plantas se popularizèron en Euròpa pendent lo sègle XIX, quand diverses tipes foguèron importats per de colleccionaires botanics. Qualques uns foguèron propagats per propaguls a partir de granas, e que pareisoon pas gaire a cap d'espècia salvatja coneguda, encara que aquò pòt simplament èsser a causa de las diferéncias dins las condicions de creissença a Euròpa.
A
thumb|right|220px|[[Agave americana]]
C
thumb|right|220px|[[Agave chiapensis]]
D
thumb|right|220px|[[Agave deserti]]
F
thumb|right|220px|[[Agave filifera]]
V
thumb|right|220px|[[Agave victoriae-reginae]]
Espècias cultivadas
thumb|right|200px|La longa inflorescéncia d'[[Agave chiapensis ]] Las espècias mai comunament cultivadas son Agave americana, Agave angustifolia, Agave tequilana, e Agave attenuata.
Agave americana foguèt introdusida a Euròpa al mitan del sègle XVI, essent largament cultuvada coma planta ornamentala; dins de formas mirgalhadas (variegata), la fuèlha a una fina lista blanca o jaunasa centrala blanca. Coma las fuèlhas se desvolopan dempuèi lo centre de la roseta, l'impression de las espinas marginalas es visible dins las mai jovas del centre de la roseta. Las plantas son sensiblas a la gelada. Maduran fòrça lentament e morisson après la florason, mas son aisidament propagats pels propaguls apareguts a la base de la tija.
A. attenuata es originària del Mexic central e es escaça dins lo seu abitat natural. A diferéncia de la majoritat de las espècias d'Agave, A. attenuata a una flor punchada a corbada. A. attenuata es tanben comunament cultivada coma planta de jardin. A la diferéncia de fòrça agaves A. attenuata a pas de marge dentada ni punchada al tèrme, ne fasent una planta ideala per las talvèras. Coma totes los agaves A. attenuata es una suculenta e exigís pauc d'aiga o d'entreten un còp trasplantada.
Amb Agave tequilana se produtz la tequila.
Usatges
I a quatre partidas essencialas de l'agave que son comestibles: las flors, las fuèlhas, las tijas o rosetas de basa, e la saba.
Cada planta d'agave produirà qualques liuras de flors comestiblas pendent la sason finala. Las tijas, que se preparèron pendent l'estiu, abans de la florason, pesan qualques liuras cadunas. Rostidas, son doças e en las mastegant se pòt chucar la saba, coma canha de sucre. Quand se secan, las tijas s'utilizan per far didjeridós. Las fuèlhas se pòdon menjar en ivern e printemps, quand las plantas son ricas en saba. Las fuèlhas de qualques espècias tanben produson de fibra: per exemple Agave rigida var. sisalana, lo sisal, Agave decipiens, sisal fals. Agave americana es font de sisal, e es utilizada coma planta de fibra al Mexic, el Cariba e sud d'Euròpa.
Pendent lo desvolopament de l'inflorescéncia, s'aglomera de saba a la base del peduncul jove. Lo nectar d'agave, un endocissant derivat de la saba, s'utiliza coma alternativa al sucre dins la cosina. Dins lo cas d'A. americana e d'autras espècias, s'utiliza al Mexic e Mesoamerica dins la produccion de la bevenda pulque. Per destillacion, s'obten una bevenda espirituosa nomenada mescal; una de las formas mai conegudas de mescal es la tequila. El 2001, lo govèrn mexican e l'Union Europèa se metèron en acòrdi sus la classificacion de la tequila e las seunas categorias: La tequila s'elaborar a partir de la planta d'agave blau de Weber, amb d'especificacions rigorosas e sonque dins qualques estats mexicans.
D'autres usatges populars son quand s'assecan e talhan, la tija de florason servís de abrasiu natural, e lo chuc extrach de las fuèlhas farà d'escuma dins l'aiga coma lo sabon. Los natius del Mexic utilizavan l'agave per far de credon, claus e agulhas, e tanben de fial de cóser. L'infision de las fuèlhas o tintura presa oralament s'utiliza per tractar la constipacion e excès de gas. Tanben s'utiliza coma diuretic. l'infision de racina o tintura se pren oralament per tractar las articulacions artriticas. També es considera que unes quantes espècies d'agave tenen potencial com a fonts de bioenergia eficaces. l'habilitat d'Agave per créixer naturalment dins els ambients pobres en aigua podrien ajudar a evitar la conversió de cultius d'aliments per cultiu de biocombustibles.
Dangièrs
En mai de las possiblas lesions causadas per las espinas, lo chuc de fòrça espècias d'agave pòt provocar de dermatòsis de contacte aguda. Produch de rojors e botiòlas que pòdon durar entre una e doas setmanas. Los episòdis de prusina pòdon tornar fins a un an après, alara que per abans apareguèt gaire d'erupcion cutanèa. L'irritacion es, en partida, provocada per oxalat de calci.
Los Pozuelos de Calatrava
Los Pozuelos de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Uelhons
Uelhons (Oueilloux en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [wélyoud] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Bernardus d'Avelhes en 1300, Velhos en 1313, De Avelhonis, en latin, en 1342, Auelhons, Auelhoos en 1429, Aveillous, Oueillous en 1746, Aouëilhous en 1760, Oueilloux (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Oueilhoux en 1789, Oueillous en 1790.
Segon Dauzat e Rostaing, Uelhons qu'ei derivat deth gascon uelh, « hont », deth latin oculus, dab eth sufixe -ós (latin -osus); pòt tanben designar un observatòri. Segon Negre, Uelhons que vien deth nom gascon aoelha, dab eth sufixe -ós (latin -osus). R. Aymard que compren « lòc on i a abelhas ».
Segon Miquèu Grosclaude, fòrmas hornidas per Lejosne (Abelhos, etc...) que pòden hèr pensar a abelhas. Mes p deth latin apicula que mia a b, pas a v. Oelha que pòt explicar un radicau, mes eth sufixe, -òs (latin -osum) o -ons (latin -onem; eth plurau qu'ei -ones) a pas de sens. Eth sufixe -ons (latin -ones) que va milhor dab eth radicau uelh, « uelh, hont », per un sens qui seré « eras hontetas », mes i a tròp de fòrmas dab un a iniciau per créder a ua preposicion aglutinada per error. Eth nom qu'ei escur. De mei, Uelhons qu'ei sus ua cresta.
Porzuna
Porzuna es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Poblete
Poblete es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Pozuelo de Calatrava
Pozuelo de Calatrava es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Neauphlette
Neauphlette es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Joan IV (papa)
Joan IV (mòrt lo 12 d'octòbre de 642) foguèt lo 72 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 24 de decembre de 640 au 12 d'octòbre de 642. Succediguèt a Severin (638-640) e foguèt remplaçat per Teodòr I (642-649).
Operacion Ten-Go
L'Operacion Ten-Go foguèt la darriera operacion importanta menada per la marina militara japonesa dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Èra una mission suicidi dirigida per lo cuirassat gigant Yamato e una escòrta de nòu naviris còntra un grop de pòrta-avions estatsunidencs que se  debanèt lo 7 d'abriu de 1945. L'ataca mau capitèt totalament car lei naviris foguèron descubèrts e bombardats per l'aviacion avans d'èsser a portada de tir de la flòta estatsunidenca. Lo Yamato e cinc autrei naviris foguèron destruchs entraïnant la mòrt de 3,700 marins. L'aviacion estatsunidenca perdiguèt solament 10 avions e 12 pilòtas.
Aubenasson
Aubenasson (Aubenasson en francés) es una comuna occitana dau Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Chaux-Neuve
Chaux-Neuve es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Aubenasson
Atestacions istoricas
Las atestacions istoricas son Albenassonum (1350), Albonesset (1391), Albenasso, Arbenassium (1442), Albenacium (1516), Aubenassons (1576), Oubenas (1598), Aubenas (1788).
Chaux-Neuve
Geografia
Aquela municipalitat a situat a unitat|1000|m}} d'altitud e a unitat|6|km al sud de Mouthe.
Aubenasson
Atestacions occitanas
Lo toponim es estat ortografiat Aubenasson dins las revistas occitanistas localas , e Aubenassoun en nòrma mistralenca.
Chaux-Neuve
Geografia
Cette commune est située à 1000 m d'altitude et à 6 km au sud de Mouthe.
Aubenasson
Etimologia
Aubenasson es la forma diminutiva d'Aubenàs.
Chaux-Neuve
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Aubenasson
Realizacion fonetica e toponim occitan
Lo nom de la comuna se pronóncia [ɔwbena'su]. De notar: dins aqueu parçan de Droma, la realizacion de la vocalizacion de -al es ben [ɔw], e la nasalizacion finala s'es escafaa. Sa restitucion en occitan dins la nòrma classica, Aubenasson, presenta pas ges de problema de consistència etimologica o fonetica.
Istòria
Dels poteries romaines an #èsser d'amassadas a l'entorn de la glèisa. Fief Dels comtes de contunh dels avesques de Die al.
Des poteries romaines ont été trouvées autour de l'église. Fief des comtes puis des évêques de Die au.
Audon (Hauts Pirenèus)
Audon (Ozon en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Audon Davant, Audon Darrèr, eth Casterar.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [awdoun] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : G. Fuert de Oson en 1152, A. Guillem d'Oson, cap a 1184, De Ozon, d'Ozon en 1313, De Ozonio, en latin, en 1342, de Ossonio, en latin, en 1369, Oson en 1429 e 1614, Ouzon en 1670, Ozon (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Boisgontier que pensava eths noms latins d'òmi hornits per Dauzat e Rostaing son pauc plausibles; qu'escrivè « I auré pas aquí un radicau "pirenenc" prelatin oz- que tròban dens Ausons en Lavedan e dens eth idronime Ouzom ? » Segon Miquèu Grosclaude, pr'amor d'un oppidum (Eth Casterar), que sabèm eth site ei aucupat ancianament e un radicau prelatin seré pas estonable; un idronime tanpauc, pr'amor Audon Davant e Audon Darrèr son separats per Arròs; que i a benlhèu ua possibilitat d'arreligar eth nom a l'Ouzoum, afluent deth Gave de Pau o a l'Ozon (Ardecha), l'Ozon, afluent de Ròse (noms francés), etc.... Eth nom que demòra escur, probablament prelatin.
Boynes
Boynes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat en la region naturala de Gatinais, al nòrd del autoroute A19.
La commune est située dans la région naturelle de Gatinais, au nord de l'autoroute A19.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Boynes #Èsser la capitala europèa del safran fins al començament de la.
Lo castèl de Mousseaux, uèi desaparegut, i aviá situat sus la municipalitat de Boynes. #Èsser la residéncia de Pierre Étienne Bourgeois de Boynes, secretària d'Estat a la Marina de Louis XV.
Boynes fut la capitale européenne du safran jusqu'au début du.
Le château de Mousseaux, aujourd'hui disparu, était situé sur la commune de Boynes. Il fut la résidence de Pierre Étienne Bourgeois de Boynes, secrétaire d'État à la Marine de Louis XV.
Aubres
Aubres (en francés Aubres) es una comuna occitana dau Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Atestacions istoricas
Leis atestacions istoricas son De Arbris (1218), Castrum de Arboribus (1235), Ambres (1576).
Atestacions occitanas
F.Mistral a escrich Aubre, […] Òubre (d.). La fòrma Òubre de Mistral es adoncas tipaa "daufinenca", mai conven de notar qu'aquest intraa dau tresaur dau felibritge vau primier per lo nom comun "aubre", e non per una marca de la prononciacion locala dau nom de la comuna. JL.Ramel a, per quant a eu, transcrich lo toponim Aubro o Aubres.
Etimologia
Lo toponim proven directament de l'occitan "aubre" (latin arbor), aicí au plurau.
Realizacion fonetica e toponim occitan
Lo nom de la comuna se pronóncia ['awbʀe]. La restitucion en occitan en Aubres seriá mai corrècta que *Aubre, per conformitat amb lo plurau etimologic.
Nòtas
(cal causir entre Daufinat e Provènça.)
Caval de Tròia
vinheta|Beware of Greeks bearing gifts. Dessenh basat sus una pintura a l'òli d'Henri-Paul Motte (sègle XIX). Dins la mitologia grèga, l'episòdi del caval de Tròia es un eveniment decisiu de la guèrra de Tròia.
A l'initiativa d'Ulisses, de guerrièrs grècs capitan a dintrar dins Tròia, assetjada en van dempuèi detz ans, s'amagant dins un grand caval de fusta, arnescat d'aur, ofèrt als Troians. Aquesta engana de guèrra provòca la casuda de la vila e permet lo desnosament de la guèrra.
Fonts del mite
vinheta|Caval de Tròia dins lo [[Vergilius Vaticanus.]] L'episòdi del caval de Tròia es brèvament contat pel primièr còp per Omèr dins l’Odissèa, son Iliada arrestant al raconte de la guèrra de Tròia a las funeralhas d'Ectòr. Primièr, al cant IV (251-290):
Omèr resuma enseguida sus un vintenat de vèrses lo recit de Demodocos.
D'autra partida, Virgili, que contribuiguèt a la popularitat de l'episòdi, ne fa l'objècte de tot lo libre II de l’Eneïda, jos la forma d'un recit fach par Enèu a Didon, reina de Cartage.
Natura del mite
vinheta|La Procession del caval dins [[Tròia (Anatolia)|Tròia. Pintura de Giovanni Domenico Tiepolo (sègle XVIII).]] Après aver venament assetjat Tròia pendent detz ans, los Grècs an l'idèa d'una engana per prene la vila : Epeiòs bastís un caval gigant de fusta clòt, ont s'amaga un grop de soldats menats per Ulisses. Un espion grèc, Sinon, capita e convéncer los Troians d'acceptar l'ofrenda, malgrat los avertiments de Laocoòn e de Cassandra. Lo caval es tirat dins la cencha de la ciutat, passa donc al pòrtes Scèas, los Troians fan alara una granda fèsta.
Quand los abitants de Tròia son pres per la canha de l'alcoòl, la nuèch, los Grècs sortisson del caval e dubrisson alara las pòrtas, permetent al rèste de l'armada de dintrar e saquetjar la vila. Totes los òmes son tuats, las femnas e las filhas son menadas coma esclavas. Los enfants masles son tuats eles tanben per evitar una eventuala venjança.
Dins l'episòdi del caval de Tròia, Ulisses, personatge vengut celèbre per sa metis (« astúcia »), fa un conselh de valor dins la guèrra de Tròia ont participa. Aicí, s'agís de fach d'una rusa. Se distria de la trichariá mas tanben del delicte (o del crime) que la rusa es autorizada per la lei o las règlas de l'usatge, del jòc, de l'art, de la societat o dels accòrdis internacionals.
Desmitificacion
Segon las Istòrias incresiblas de Palefatos de Samos, los Grècs bastisson un caval de fusta segon la dimension de las pòrtas: mens larg per poder èsser tirat a l'interior, mas mai naut. Los caps tengava dins una val boscada, près de la ciutat — lo « Clòt de l'emboscada ». Sinon, vengut del camp argian coma un desertor, lor anóncia que, se refusan de far dintrar lo caval dins la vila, alara los Aquèus tornarán venir combatre. Entendent aquò, los Troians fan càser las pòrtas e introduson l'animal de fusta dins la ciutat. Pendent que festejavan, los Grècs lor tomban dessús, mejans la traucada facha dins los barris, e es tanben qu'Ilion foguèt presa.
Interpretacion
vinheta|Una interpretacion modèrna del caval de Tròia a [[Stuttgart (Alemanha), en 2001.]] Unes autors suggeriguèron que la dona èra pas un caval amagant de guerrièrs dins sas flancs, mas una nau portaire d'una ambassada de patz, ofrís que los Troians tròp pauc mesfasents o tròp aurós de far la patz aurián imprudentament acceptada. Après la fèsta, los Troians decobrisson la sinistra realitat.
Se pièjant sus aquesta interpretacion, se pòt remarcar:
Musèu
vinheta|Caval utilizat dins lo film Tròia (2004).