cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fomperron
Istòria
L'istòria de Fomperron es estreitament ligada a aquela de l'antiga abadiá dels Châtelliers, fondada l'an 1119 e barrada l'an 1791. Malgrat aiçò, dempuèi l'epòca gallo-romana, la region existís. Los vestigis d'una anciana teulariá romana (sègle II) subsistisson a la Gâchetière e daissan pensar qu'a porgit teules per l'edificacion de la villa romana de Sanxay (86).
A l'Edat Mejana, una granda part del territòri de la municipalitat aperteniá als fraires benedictins de l'abadiá dels Châteliers. Al sègle XII, aqueles fraires foguèron actius e bosiguèron una susfàcia importanta de bòscs e forestas; venon d'aquí los noms de cèrts vesinats de la comuna: los "Àngels Bertières" e los "Àngels Draudières" ara apelats las "Angebertières" e las "Andraudières".
Fomperron deu lo sieu nom a la font situada prèp lo borg, intarissable, d'ont lo sieu nom de "fontaine perenne" qu'a donat de contunh "Font-Perron" e fin finala Fomperron.
La glèisa de Fomperron foguèt bastida l'an 1693 per un grangièr general, lo sieur Sarson.
Nòtas
<references group="N"/>
Lélex
Lélex en arpitan ( Lélex en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Geografia
Lélex Se situa en la vallée de la Valserine, al pè del Crêt de la Nèu e près de la Soïssa (Genève).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lescheroux
Lescheroux en arpitan ( Lescheroux en francés) es una comuna francesa situada dins la region d'Auvèrnhe Ròse Aups e lo departament d'Ain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Combon
Combon en normand (Combon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pontmain
Pontmain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo 17 de genièr 1871, dels mainats del vilatge de Pontmain afirmen veire la Vèrge Marida en lo cèl. Lo abbé Michel Guérin es alavetz lo curé de la parròquia, presenta a Pontmain dempuèi 1836. La, après controverse e enquèsta, Casimir Wicart, avesque de Laval, reconeis l'aparicion :
Una nòva glèisa a #èsser édifiée sus la municipalitat al continuament d'aquela aparicion, entre 1873 e 1877. A erigit en basilique per Pío X l'an 1908. En 1946, las ceremònias de la 75 anniversari de l'aparicion an presidit pel nonce apostolique Roncalli, futur pape Jean XXIII.
De 1914 a 1918, un camp de presoèrs existís a Pontmain. Aquel camp i aviá reservat als internès civils, #que i vivián amb la siá familha. Divèrses centenats de personas #viure aital los ans de guèrra. S'i tròba Alemands, mas tanben dels Austrians, dels Alsaciens-Mosellans, dels Flamencs e dels Luxembourgeois, dels Ottomans, èca.
En 1872, la municipalitat de Pontmain a creat per scission del territòri de Sant-Ellier-de detlo-Maine.
Fresnay-le-Comte
Fresnay-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Pontmain
Istòria
Lo 1er –  en julhet 1972, las municipalitats de Sant-Ellier-de detlo-Maine e Sant-Març-sobratz-la-Futaie se associatz a Pontmain. L'associacion es dissoute lo 1er –  en genièr 1983.
Fresnay-le-Comte
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pontmain
Istòria
thumb|left|Testimònis e voyants davant la grange Barbedette - 1871
Fresnay-le-Comte
Istòria
- La Municipalitat de Fresnay-lo-Comte a traversat per la via romaine Chartres-Chateaudun (Varize) #que travèrsa sustot Morancey, Dammarie e Lo Gault-Sant-Denis per l'actuala rota départementale.
Pontmain
Istòria
Le 17 janvier 1871, des enfants du village de Pontmain affirment voir la Vierge Marie dans le ciel. L'abbé Michel Guérin est alors le curé de la paroisse, présent à Pontmain depuis 1836. Le 2, après controverse et enquête, Casimir Wicart, évêque de Laval, reconnaît l'apparition :
Fresnay-le-Comte
Istòria
- Pendent la Revolucion francesa, lo nom de la Municipalitat i aguèt modificat per venir « Fresnay-lo-Pòble » l'an 1792 en l'objectiu de suprimir la referéncia a l'ancian regim. L'arribada al poder de Napoleon #permetre a la municipalitat de trobar lo sieu nom original dempuèi 1793, a saber "Fresnay-lo-Comte".
Pontmain
Istòria
De 1914 à 1918, un camp de prisonniers existe à Pontmain. Ce camp était réservé aux internés civils, qui y vivaient avec leur famille. Plusieurs centaines de personnes vécurent ainsi les années de guerre. On y retrouve des Allemands, mais aussi des Autrichiens, des Alsaciens-Mosellans, des Flamands et des Luxembourgeois, des Ottomans, etc.
En 1872, la commune de Pontmain est créée par scission du territoire de Saint-Ellier-du-Maine.
Fresnay-le-Comte
Istòria
- La topographie révêle l'existéncia d'ancians molins a vent ("Molin dels Nuisances", "Molin dels Voreges", "Molin de Fresnay").
Pontmain
Istòria
Le juillet 1972, les communes de Saint-Ellier-du-Maine et Saint-Mars-sur-la-Futaie s'associent à Pontmain. L'association est dissoute le janvier 1983.
La Forêt-sur-Sèvre
La Forêt-sur-Sèvre es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Fresnay-le-Comte
Istòria
- La Commune de Fresnay-le-Comte est traversée par la voie romaine Chartres-Chateaudun (Varize) qui traverse notamment Morancey, Dammarie et Le Gault-Saint-Denis par l'actuelle route départementale.
La Forêt-sur-Sèvre
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fresnay-le-Comte
Istòria
- Durant la Révolution française, le nom de la Commune fut modifié pour devenir « Fresnay-le-Peuple » en 1792 dans le but de supprimer la référence à l'ancien régime. L'arrivée au pouvoir de Napoléon permit à la commune de retrouver son nom original dès 1793, à savoir "Fresnay-le-Comte".
Audaus
Audaus (Audaux en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La Forêt-sur-Sèvre
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Audaus
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'daws]. Las fòrmas ancianas que son Aldeos puish Aldaus au sègle XIau (segon Marca, Audaus en 1178 e 1612, Audaux (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Fresnay-le-Comte
Istòria
- La topographie révêle l'existence d'anciens moulins à vent ("Moulin des Nuisances", "Moulin des Bordes", "Moulin de Fresnay").
Audaus
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Aulhon que vien deu nom galloroman d'òmi Aldus dab lo sufixe -avum.
Segon Miquèu Grosclaude, Gerhard Rohlfs a pas vist que Pau Raimond avè portada la fòrma ALDEOS a Audejòs, puish avè corregida la sua error en la tornant a Audaus. Que cau donc cercar a Audejòs. Rohlfs que horneish duas solucions : L'etime Aldenòs (Aldene + -òs) qu'ei la mei versemblabla e qu'explica l'atestacion Aldeos de Pau Raimond (lo sufixe permet tanben d'eliminar l'ipotèsi de Dauzat) : Aldenòs > Aldeòs (tombada de -n- intervocalica) > Audaus (reculament d'accent, normau dens la region dens un tau cas). Lo basque altz (aubar, vèrnhe) que mia a aus- e non pas a aud-.
La Forêt-sur-Sèvre
Nòtas
<references group="N"/>
Augar
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Montboschier
Montboschier (Montboucher-sur-Jabron en francés) es una comuna dau Daufinat occitan, situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
Las municipalitats pus pròchas son Sant Marcèu de Sauset, Espelucha, Puegiron e Sauset.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Augar
Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'ga]. Las fòrmas ancianas que son Algar au sègle XIau, segon Marca, Augar au sègle XIIIau, Augaar/Augar en 1385, Augaa en 1437, Auguaa en 1538, Augua en 1544, Auga (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, lo nom qu'ei escur; Augar qu'ei a comparar dab lo basco alga, « prada, pastura, estrame ». Segon Lemoine, citat per Miquèu Grosclaude, lo nom que vien de auca; r finau que correspón au sufixe collectiu -aria (sic); pr'amor de la situacion sus un tuc, lo gascon augar qu'ei exclús.
Segon Miquèu Grosclaude, pr'amor de l'accentuacion sus la darrèra sillaba, que i a ua consonanta latenta. Los derivats augaret, augaròt, augaron que marcan ei -r. Qu'ei donc lo mot augar, dab lo sufixe collectiu -are, a despieit de la situacion hauta remarcada per Lemoine; Grosclaude qu'escriu i a dens la comuna Lui de França e un arriu petit nommat Los Augarons, « las cocudas »; lo mot gascon augar qu'ei explicable benlhèu per alga (vegetacion d'aiga) o lo basque alga, « prada, pastura, estrame ».
Saint-Aubin-du-Désert
Saint-Aubin-du-Désert es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Roë
Geografia
En lo sud-oèst de la Mayenne, prèp de la Bretanha, mas situada dins l'anciana província de Anjau, la Roë a situat en lo sud-Mayenne, a 33 quilomètres a l'oèst-nòrd-oèst de Castell-Gontier e a 33 quilomètres al sud-sud-es de Laval, a aperaquí 60 quilomètres de Roazhon e de Angieus. Es una municipalitat situada sus la départementale D25.
Saint-Berthevin
Saint-Berthevin pòt essèr:
La Roë
Geografia
Dans le sud-ouest de la Mayenne, proche de la Bretagne, mais située dans l'ancienne province d'Anjou, la Roë est située dans le sud-Mayenne, à 33 kilomètres à l'ouest-nord-ouest de Château-Gontier et à 33 kilomètres au sud-sud-est de Laval, à environ 60 kilomètres de Rennes et d'Angers. C'est une commune située sur la départementale D25.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de la Roë fa partida de la Mayenne angevine e del Nautor-Anjau istorica.
Al Mièja Edat de contunh jos la Ancian Regim, lo fief de la baronnie angevine de Craon dépendait de la sénéchaussée principala d'Angieus e del país d'eleccion de Castell-Gontier.
La commune de La Roë fait partie de la Mayenne angevine et du Haut-Anjou historique.
Saint-Aubin-Fosse-Louvain
Saint-Aubin-Fosse-Louvain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Montbrison (Principat d'Aurenja)
Montbrison (Montbrison-sur-Lez en francés) es una comuna occitana de l’ancian Principat d'Aurenja. Administrativament, es situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Istòria
Montbrison èra una enclava dau Principat d’Aurenja. A la revolucion, es restachaa au departament de Droma. Reçaup en francés lo qualificatiu sur-Lez en 1906.
Colletot
Colletot en normand (Colletot en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
« La granja de Koli » remonta probablament al sègle, en lo moment de l'installacion de las scandinaves en #çò que venguèt la Normandie. Koli Es un subernòm norrois en significant: « #çò qu'es negre cossí del carbon ». Es fòrça freqüentment testificat en Normandie en Colleville, Sant-Romain-de-Colbosc, Colmoulins, Boscol (Seine-Maritim) e Couville (Mange). La terminaison -tot a per origina la paraula vièlh norrois topt (modèrn toft) : « localizacion, parcelle, granja », en avent servit a formar de divèrses centenats de noms de luòcs en Normandie.
« La ferme de Koli » remonte probablement au siècle, lors de l'installation des scandinaves dans ce qui va devenir la Normandie. Koli est un surnom norrois signifiant: « celui qui est noir comme du charbon ». Il est très fréquemment attesté en Normandie dans Colleville, Saint-Romain-de-Colbosc, Colmoulins, Boscol (Seine-Maritime) et Couville (Manche). La terminaison -tot à pour origine le mot vieux norrois topt (moderne toft) : « emplacement, parcelle, ferme », ayant servi à former plusieurs centaines de noms de lieux en Normandie.
Clénay
Clénay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montgivray
Montgivray es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre.
Leyssard
Leyssard en arpitan (Leyssard en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Les Forges (Doas Sèvras)
Les Forges  es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Le Crouzet
Le Crouzet es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Foye-Monjault
La Foye-Monjault es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Leyment
Lêment en arpitan ( Leyment en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Geografia
Leyment est une commune française du département de l'Ain, appartenant au canton de Lagnieu. Elle se situe à 6 km de son chef-lieu de canton, 4 km de Sainte-Julie, 5 km de Vaux-en-Bugey, 4.5 km de Saint-Maurice-de-Rémens, 11 km de Méximieux, 6 km d'Ambérieu en Bugey et 1 km de la route départementale 1084 (ex route nationale 84). La route départementale 77 traverse la commune du Nòrd au Sud. Les routes D77B et D40C permettent les liaisons avec Lagnieu, Vaux-en-Bugey et Sainte-Julie.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fors (Doas Sèvras)
Fors  es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Nòva Aquitània.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Saint-Baudelle
Saint-Baudelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Léaz
Léaz en arpitan (Léaz en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Geografia
La municipalitat de Léaz a situat sul marge drech de la vallée del Rhône, en aval de la desfilada de la Écluse, gardat pel fòrt del meteis nom (Força lo Ecluse). Una part de la municipalitat se appuie sul massís calcaire del Crédo (o Crêt d'Aiga, elevat #Jurar). Mas l'essencial del territòri communal a recobert de depauses glaciaires e fluvio-glaciaires en datant de la darrièra glaciation (würmienne). N'efièch, lo glacièr del Rhône, #que s'i èra avançat luènh cap a l'aval en lo moment del maximal glaciaire, s'es arturat al nivèl de la desfilada de la Ecluse en lo moment de lo sieu recul. A aquel estadi, lo glacièr recobrava encara lo país de Gex. A aportat de grandas quantitats de alluvions, (graviers e de sables) #que se son depausats en un lac en avent recobert temporairement la Conca de Bellegarde e lo scenari de la Semine (Anautita Savoie). Aqueles sables an espetat sul territòri de las municipalitats de Bellegarde e Lancrans.
Indignatz lo sieu cap de-luòc, la municipalitat a tres caserius : Grésin, Lavoux e Longeray.
Outre son chef-lieu, la commune a trois hameaux : Grésin, Lavoux et Longeray.
Les Fosses
Les Fosses es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Ruillé-Froid-Fonds
Ruillé-Froid-Fonds es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Les Fosses
Nòtas
<references group="N"/>
Ruillé-Froid-Fonds
Geografia
La municipalitat a situat en lo sud-Mayenne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat fasiá partida de la sénéchaussée angevine de Castell-Gontier en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus dempuèi lo Mièja Edat fins a la Revolucion. Originairement Telefonada Ruillé d'Anjau, la municipalitat absorbeix a la fin del lo masatge caseriu de Fred Fons (diminutif de Freda Fontaine, escrich pel continuament Froidfont de contunh per rasons desconegudas Fredas Fons), lududes en donant una nòva denominacion : Ruillé e Fred Fons de contunh Ruillé-Fred-Fons.
En 1790, en lo moment de la creacion dels departaments franceses, una part de Nautor-Anjau a format lo sud-mayennais jol appellation de Mayenne angevine.
La commune faisait partie de la sénéchaussée angevine de Château-Gontier dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers depuis le Moyen Âge jusqu'à la Révolution. Originairement appelée Ruillé d'Anjou, la commune absorbe à la fin du le hameau de Froid Fonds (diminutif de Froide Fontaine, écrit par la suite Froidfont puis pour des raisons inconnues Froid Fonds), lui donnant une nouvelle dénomination : Ruillé et Froid Fonds puis Ruillé-Froid-Fonds.
En 1790, lors de la création des départements français, une partie de Haut-Anjou a formé le sud-mayennais sous l'appellation de Mayenne angevine.
Issé
Issé (Isae en galò) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Ulisses (novèla)
Ulisses (Ulysses en anglés) es un roman modernista de l'autor Irlandés James Joyce. Foguèt d'en primièr publicat en fulheton dins lo jornal american The Little Review de març de 1918 a decembre de 1920 puèi publicat en entier a París per Sylvia Beach lo 2 de febrier de 1922, lo jorn de 40n anniversari de Joyce. Es considerat coma una òbra mai importanta de la literatura modernista e foguèt considerat coma "una demonstracion e una sintèsi de tot lo movement". Segon Declan Kiberd, "Abans Joyce, pas cap d'escivan de ficcion anèt tant en avant dins lo procediment de la pensada".
Ulysses fa la cronica de las peregrinacions e encontras de Leopold Bloom a Dublin pendent un jorn ordinari, lo 16 de junh de 1904. Ulysses es lo nom latinizat d'Odissèus, l'eròi d'Omer dins son poèma epic Odissèa, e lo roman establís una seriá de parallels entre lo poèma e lo roman, amb de correspondéncias estructuralas entre los personatges e experiéncias de Leopold Bloom e Odissèu, Molly Bloom e Penelòpa, e Stephen Dedalus e Telemac, apondent d'eveniments e tèmas del començament del sègle XX dins lo contèxte del modernisme, Dublin, e las relacions de l'Irelanda e la Grand Bretanha. Lo roman es fòrça allusiu e tanben imita los estils de diferents periòdes de la literatura anglesa.
Dempuèi sa publication, lo libre provoquèt de controvèrsias e criticas neninosas, anant d'un procès en obscenitat als Estats Units d'America en 1921, fins a una guèrra textuala (Joyce Wars). La tecnica del corrent de consciéncia, l'estuctura meninosa, la pròsa experimentala—confit de jòcs de mòts, parodias, e allusions— e una mòstra de personatges e d'umors, faguèron d'aqueste roman una de las mai grandas òbras literàrias de l'istòria; Los fans de Joyce per tot lo mond celebran lo 16 de Junh coma lo jorn de Bloom.
Contèxte
Joyce encontrèt lo personatge d'Odissèu/Ulisses dins Adventures of Ulysses de Charles Lamb, una adaptacion de Odissèa per enfant, que sembla aver inscrich lo nom latin dins la ment de Joyce. A l'escòla escriguèt un ensag sul personatge, titulat "My Favourite Hero". Joyce diguèt a Frank Budgen que considèra Ulisses lo sol personatge global de la literatura. Aviá pensat nomenar sa colleccion de novèlas Dubliners (1914) en Ulysses in Dublin, mas l'idèa nasquèt d'una istòria escricha en 1906 de far del "libre cort" de 1907, una vasta novèla que comença en 1914.
Localizacions
L'accion de la novèla se debana d'un constat a l'autre de la baia de Dublin, començant a Sandycove al sud de la ciutat e s'acaba a Howth Head al nòrd.
Estructura
drecha|vinheta|Ulisses, Egoist Press, 1922 Ulisses es divisat en tres libres (numerotat de I, II, a III), e 18 episòdis. Los episòdis an pas de títol, e son numerotat solament dins l'edicion de Gabler. Dins las diferentas edicions los talhs entre los episòdis son marcats de biais diferents.
Joyce e Omèr
Joyce divisa Ulisses en 18 episòdis que "gaireben correspondon als episòdis de l' Odissèa d'Omèr". L'Odissèa es divisada en 24 libres.
Los cercaires suggeriguèron que cada episòdi d' Ulisses ten un tèma, una tecnica e correspondéncia entre sos personatges e aquestes de l'Odissèa. Lo tèxte del roman publicat inclusís pas los títols d'episòdi present çai dejós, tampauc la correspondéncias, que venon de l'esquèma de Linati e Gilbert. Joyce fa referéncia als episòdis segon los títol Omeric dins sas letras. Prenguèt lo rebat idiosincratic d'unes títols, per exemple "Nausicaa" e "Telemaquia" dels dos volums Les Phéniciens et l'Odyssée de Victor Bérard que consultèt en 1918 a la Zentralbibliothek Zürich.
Alara que l'accion del roman de Joyce se debana pendent un jorn ordinari del sègle XX començar a Dublin, Irlanda, Dins lo poèma epic d'Omèr, Odissèu, "un eròi grèc de la Guèrra de Tròia ... pren detz annadas per trobar son camin de Tròia cap a son ostal dins l'illa d'Itaca". En mai, Lo poèma d'Omè inclusís tempestassas e naufrags, gigants e monstres, dieus e divesas, un mond totalament diferent d'aqueste de Joyce. Lo personatge de Joyce Leopold Bloom, "un Josieu que fa de plaçaments publicitaris", correspond a Odissèu del poèma epic; Stephen Dedalus, lo primièr eròi de Joyce, plan autobiografic, Un retrach de l'artista alara Jovent, correspond al filh d'Odissèu,Telemac; e la femna de Bloom, Molly correspond a Penelòpa, l'esposa d'Odissèu, qu'esperèt son retorn pendent vint ans.
Episòdi 1, Telemac
drecha|vinheta|Cambra de James Joyce dins James Joyce Tower and Museum Es 8 a.m. Buck Mulligan, un estudiant en medecina bosinaire, sona Stephen Dedalus (un jove escrivant encontrat coma subjècte de A Portrait of the Artist as a Young Man) sul teulat de la torre Sandycove Martello ont demoran los dos. I a una tension entre Stephen e Mulligan, venent d'una remarca crudela que Stephen entendiguèt de Mulligan dire a subjècte de sa maire recentament defunta, May Dedalus, e del fach que Mulligan invitèt un estudiant anglés, Haines, a demorar amb eles. Lo tres òmes dejunan e caminan sus la broa, ont Mulligan demanda a Stephen la clau de la torre e un manleu. Al partir, Stephen declara que tornarà pas a la torre de vespre, que Mulligan, l' "usurpator", ne prenguèt possession.
Episòdi 2, Nestor
Stephen ensenha una leisson d'istòria sus las victòrias de Pirrus d'Epir. Après la leisson, un estudiant, Cyril Sargent, demora enrè que Stephen li mòstra cossí complir d'exercicis d'aritmetica. Stephen mira la cara laida de Sargent e ensag d'imaginar la maire de Sargent que l'ama. Puèi Stephen visita director d'escòla Garrett Deasy, de qui recep sa paga e una letra de portar al jornal per impression. Discutan los dos de l'istòria d'Irlanda e del ròtle dels josieus dins l'economia. Al Stephen partir, Deasy dich qu'Irlanda "jamai persecutèt lo josieu" que lo país "jamai los daissèt dintrar". Aqueste episòdi es la font d'una de las frasas mai celèbras del roman, alara que Dedal dich que l' "istòria es una cachavièlha de qu'ensagi me'n desrevelhar" e que Dieu es "un bram per la carrièra."
Episòdi 3, Protèu
vinheta|Sandymount Strand Stephen camina a Sandymount Strand e se marfond un temps, soscan sus diferents concèptes filosofics, sa familha, sa vida d'estudiant a París, e la mòrt de sa maire. Alara que Stephen remembra e medita, se jai sus una ròca, gaita un parelh que lo can urina en reire de la ròca, grafinha unas idèas de poesia e se grata lo nas. Aqueste capítol se caracteriza per un estil naratiu de tipe corrent de consciéncia que cambia fòrça de fogal. L'educacion de Stephen se rebat dins de referéncias escuras e las frasas estragièras utilizadas dins aqueste episòdi, que li valguèron la reputacion d'èsser un dels capítols mai dificils del libre.
Episòdi 4, Calipso
Lo raconte copa subte. Se torna a l'ora de 8 a.m., mas l'accion se desplaça dins la vila e cap al segond protagonisa de libre, Leopold Bloom, a un placier publicitari d'origina josieva. L'episòdi comença per la celèbra frasa, ''‘Sr. Leopold Bloom manjava amb gost los organs intèrnes de las bèstias e aucels.’'' Bloom, après aver començat a preparar lo dejunat, decida d'anar veire lo maselier per crompar de ronhon de pòrc. Torna a l'ostal, prepara lo dejunar e lo pòrta amb lo corrièr a son esposa Molly que jai al lièch. Una de la letras de son director de concert Blazes Boylan, amb qui Molly a una relacion. Bloom sap plan que Molly aculhirà Boylan dins son lièch mai tard dins la jornada, e sa pensada es tormentada. Bloom legís una letra de lor filha Milly Bloom, que conta sos progreses dins lo trabalh fotografic a Mullingar. L'episòdi s'acaba amb Bloom legissent dins una ravista una istòria namenada Matcham’s Masterstroke (lo còp de mèstre de Matcham) de Sr. Philip Beaufoy, e defacant dins los cumuns exteriors.
Episòdi 5, Lotofags
Bloom camina cap a la pòsta de Westland Row ont recep una letra d'amor d'una cèrta 'Martha Clifford' mandada a son pseudonim, 'Henry Flower'. Encontra un amic, e pendent la discucion, Bloom ensag d'espinchar una femna portant debàs, mas l'empacha un tramvai passant. Puèi, legís la letra e esquiça l'envelòpa per l'androna. Vaga dins un servici d'una glèisa catolica e medita sus la teologia. Lo prèire a las letras I.N.R.I. o I.H.S. dins l'esquina; Molly aviá dich a Bloom que volgava dire I Have Sinned (Ai pecat) o I Have Suffered (Ai sofèrt), e Iron Nails Ran In (clavèls de fèrre plantats). Se'n va veire un farmacian e crompa un sabon en barra al limon. Puèi encontra un autre amic, Bantam Lyons, que lo pren per error per li donar un conselh de corsa pel caval Throwaway. Fin finala Bloom se dirigís cap al banh.
Episòdi 6, Ades
L'episòdi comença amb Bloom dintran dins una veitura funerària amb tres autres, comprenent lo paire de Stephen. La veitura los mena a las funeralhas de Paddy Dignam, charlant en camin. Lo carri passa Stephen e Blazes Boylan. I a una discussion sus las diferentas formas de mòrt e obsèquis, e Bloom es preoccupat pensant a son filh mòrt, Rudy, e al suicidi del sieu paire. Dintran dins la capèla pel servici e mai tard sortisson amb lo carri mortuari. Bloom vei un òme misteriós vestit d'un mackintosh pendent los obscèquis. Bloom contunha a soscar sus la mòrt, mas a la fin de l'episòdi rebuta la pensadas morbidas per embraçar una  'vida plena e cauda'.
Episòdi 7, Eòl
Al sèti del jornal Freeman, Bloom ensag de plaçar una publicitat. Pasmens s'es d'en primièr encoratjat per l'editor, fin finala capita pas. Stephen capita a portar la letra de Deasy amb per subjècte la 'frèbe aftosa', mas Stephen e Bloom s'encontran pas. Stephen mena l'editor e d'autres dins un pub, contan un anecdòta sul camin al subjècte de 'doas vestalas de Dublin'. L'episòdi es divisat en talhs corts dins l'estil dels títols jornalistics, e se caracteriza per una abondància de figura e dispositius retorics.
Episòdi 8, Lestrigons
esquèrra|vinheta|226x226px|Lo pub Davy Byrne, Dublin, ont Bloom consoma un entrepan de gorgonzola e un veire de borgonha Las pensadas de Bloom son pigalhadas de referéncias a la noiritura que l'ora de manjar apròcha. Encontra una vielha flama e ausís de novèlas del trabalh de Mina Purefoy. Dintra dins lo restaurant de Burton Hotel ont es revoltat al veire d'òmes manjant coma d'animals. Alara va puslèu al pub de Davy Byrne, ont consuma un entrepan de gorgonzola e un veire de borgonha, e medita suls primièrs jorns de sa relacion amb Molly e cossí lo marridatge declinèt: '' 'Ièu. E ièu ara.''' Las pensadas de Bloom tòcan de çò que las divesas e los dieus majan e bevon. Se demanda se las estatuas de las divesas de Musèu Nacional d'Irlanda an d'anuses coma n'an los mortals. Sortissent del pub Bloom se dirigís cap al musèu, mas apercep Boylan de l'autre costat de la carrièra e, panicat, se ronça dins la gallariá fàcia al musèu.
Episòdi 9, Caribdis e Scilla
drecha|vinheta|Bibliotèca Nacionala d'Irlanda A la bibliotèca nacionala, Stephen explica a de cercaire sa teoria biografica de las òbras de Shakespeare, subretot Hamlet, qu'argumenta que fòrça se basa sus l'adultari de l'esposa de Shakespeare. Bloon dintra dins la biblioptèca nacionala per cercar una copia anciana de la publicitat qu'aviá ensejat de plaçar. Encontra Stephen brèvament e inconscientament a la fin de l'episòdi.
Episòdi 11, Sirenas
Dins aqueste episòdi, dominat per de motius musicals, Bloom dina amb l'oncle de Stephen a l'ostelariá, alara que l'amant de Molly, Blazes Boylan, realiza un rendetz vos amb ela. Al dinar, Bloom mira las servicialas seductriças e escocha cantar lo paire de Stephen e d'autres.
Episòdi 12, Ciclòps
Aqueste capítol es contat per un ciutadan anonim de Dublin. Lo contaire se'n va al pub Barney Kiernan ont encontra un personatge qu'es referenciat coma "Lo Citutadan". Se pòt pensar qu'aqueste personatge es una satira de Michael Cusack, un membre fodator de l'associacion atletica gaelica. Quand Leopold Bloom dintra dins lo pub, es semonsat pel Ciutadan, qu'es un fenian fèr e antisemita. L'episòdi s'acaba per Bloom remembrant al Ciutadan que son salvador èra josieu. Coma Bloom sortís del pub, lo Ciutadan, encolerat, jeta una bòstia de biscuit ont la tèsta de Bloomb èra, mas qu'i es pas pus. Lo captítol es marcat per de tangentas espandidas per de voces autras que lo narrator sens nom: tèsi inclusissent de corrents de girgon juridic, de passatge biblicas, e d'elements de la mitologia irlandesa.
Episòdi 13, Nausicaa
Tota l'accion de l'episòdi se debana sus las ròcas de Sandymount Strand, una zona costièra al sud èst del centre de Dublin. Una joventa nomenada Gerty MacDowell es assetada sus la ròcas amb sas dos amigas, Cissy Caffrey e Edy Boardman. Las filhas vigilan tres enfants, un nenon, e dos bessons de quatre ans nomenats Tommy e Jacky. Gerty contemplata l'amor, lo maridatge e la feminitat al luscre. Lo lector es pauc a pauc informat que Bloom la gaita a distància. Gerty atissa l'espectator expausant sas cambas e sotavestits, e Bloom, a son torn, se masturba. L'oragasme masturbatòri ven en resson dels fuòcs d'artificis près del bazar. Al partir de Gerty, Bloom realiza qu'a una camba garrèla, e pensa qu'es la rason que se la ‘demorèt plantada’. Après diferentas digressions mentalas decidís de visitar Mina Purefoy a la maternitat. I a d'incertuds sus las pensadas de Gerty e lo fantasme sexual de Bloom. Unes penson que l'episòdi es divisat en doas partidas: la primièra es lo vejaire fòrça romantizat de Gerty, e l'autra mai anciana e realista de Bloom. Lo quita Joyce dich, pasmens, que ''‘pas res se passèt entre [Gerty e Bloom]. Se realizèt dins l'imaginacion de Bloom''’. ‘Nausicaa’ provoquèt un grand vam alara que lo libre èra publicat en seria. L'estil de la primièra partida de l'episòdi ven (e parodia) de las revistas e novèlas romanticas.
Episòdi 15, Circèa
L'episòdi 15 es escrich coma l'scenari  d'una pèça, amb didascalias. L'intriga es sovent copada per d' "allucinacions" que fan Stephen e Bloom— de manifestacions fantasticas de las paurs e passions dels dos personatges. Stephen e Lynch caminan dins Nighttown, lo quartier de la red-light (quartier de la prostitucion), Bloom los perseguís e fin finala los trapa al bordèl Bella Cohen ont, en companiá de las tabalhadoras que Zoe Higgins, Florry Talbot e Kitty Ricketts, a una serias d'allucinacions al subjècte del gaubi sexual, fantasmas e transgressions. Bloom es plaçat al banc dels acusats per respondre sus las cargas de fòrça sadistisme a de femnas coma Sra Yelverton Barry, Sra Bellingham e l'onorabla Sra Mervyn Talboys. Quand Bloom remarca que Stephen paga de tròp los servicis recebuts, Bloom decidís de gardar lo rèste de l'argent de Stephen per lo servar. Stephen allucina que lo cadavre de sa maire en descomposicion s'auça del sòl per l'afrentar. Esglasiat, Stephen utiliza sa cana per espotir lo lustre e fugís. Bloom leu paga Bella pel damatge, puèi cor après Stephen. Bloom trapa Stephen engatjat dins una discucion aviada amb un soldat anglés, Private Carr, que, après una insulta presumida contra lo Rei, tusta Stephen. Arriba la polícia e escampilha lo fola. Alara que Bloom s'ocupa de Stephen, Bloom a una allucinacion de Rudy, son filh defunt.
Episòdi 16, Eumèu
Bloom e Stephen van a l'abric del conductor de taxi per que recobre sos senses. A çò del conductor, encontran un marin emdriac nomenat D. B. Murphy (W. B. Murphy disn lo tèxte de 1922). L'episòdi es dominat pel motiu de la confusion e d'error d'identitat, las identitats de Bloom, Stephen e Murphy son sovent contestadas. L'estil incoërent e penós de la narracion dins aqueste episòdi rebat l'agotament neviós e la confusion dels dos protagonistas.
Episòdi 17, Itaca
Bloom retorna a çò d'el amb Stephen, li servís una taça de chocolat caud, parla de las diferéncias culturalas e liguisticas entre eles, envisatja la possibilitat de publicar las istòrias contadas per Stephen, e li ofrís una demorança per la nuèch. Stephen refusa l'ofèrta de Bloom e fa una responsa ambigüa a la proposicion de Bloom d'entontras fututas. Los dos òmes urinan dins la rèire cort, Stephen s'en va e desapareis dins la nuèch, e Bloom se'n va jaire, alara que Molly dormís. Se desevelha ela e l'interròga sus sa jornada. L'episòdi es escrich dins una forma de catequisme regde organizat e "matematic" en 309 questions e responsas, que Joyce considerava coma son favorit episòdi del roman. Las ricas descripcions van de la questions d'astronomia fins a trajectòria de la miccion e inclusís una celèbra lista de 25 òmes preses per amants de Molly (correspondent en aparéncia als pretendents chaplats a Itaca per Odisèu e Telemac dins L'Odissèa), comprenent Boylan, e la reaccion psicologica de Bloom al descompte. Tot descrivent los eveniments en aparéncia causits per azard mas de fach en tèrmes matematic o scientific, l'episòdi es pres dins d'errors que fa un narrator indeterminat, que fòrça son mai o mens volontàrias per Joyce.
Episòdi 18, Penelòpa
L'episòdi final es constituit de la pensadas de Molly Bloomalara qu'es jaguda dins lo lièch al costat de son espós. L'episòdi utiliza la tecnica del corrent de consciéncia bastit en uèit frasas e sens pontuacion. Molly pensa a Boylan e Bloom, e sos admirators pasats, que lo Luòctenent Stanley G. Gardner, los eveniments del jorn, son enfança a Gibartar, e sa corta carrièra de cantaira. Tanben fa allusion a una relacion lesbiana, de jovença, amb una amiga d'enfança nomenada Hester Stanhope. Aquestas pensadas son a vegadas copadas per de distraccions, coma un tren siblant o lo besonh d'urinar. L'episòdi celèbre s'acaba amb lo remembre de Molly de la demanda de maridatge de Bloom, e d'ela acceptant: "me demandèt s'acceptariái de dire òc a ma montanha de flors e primièr l'enrodèri dins mos braces òc e cap a ièu l'atraguèri que posca el flairar mas tetas totas perfumadas òc e batiá son còr coma un fòl e òc diguèri òc serai un Òc." L'episòdi tanben parla de l'arribada de la menstruas de Molly. Pren en compte la proximitat de sas flors après sas relacions extracojugalas amb Boylan, e crei que sa condicion menstruala es la rason de son apetit sexual creissent.
Publicacion
vinheta|Placa memoriala, 12 Rue de l'Odéon, París (sèti primièr de Shakespeare & Co.): "en 1922 Sylvia Beach publiquèt Ulisses de James Joyce's Ulysses dins aqueste ostal." La publication d'Ulysses es complèxa. I a 18 edicions, e de variacions segon las impressions de cada edicion.
Segon l'especialista de Joyce, Jack Dalton, la primièra edicion d'Ulisses conten mai de dos cent errors mas demora l'edicion mai precisa. Cada edicion venenta ensag de corrigir las errors, mai i apondent d'autras.
Edicions destacadas:
Censura
Escrich pendent un periòde de set ans de 1914 a 1921, lo roman foguèt fulhontonat dins lo jornal american The Little Review de 1918 a 1920, e la publicacion de l'episòdi de Nausicaa anèt a un procès per obscenitat segon lo Comstock Act de 1873, que fa illegala la circulacion de materials considerat obscèn difusat dins lo corrièr dels EUA. En 1919, de partidas del roman apareguèron dins lo jornal literari londonian The Egoist, mas tanben lo roman foguèt bandit del Reialme Unit fins a 1936. Joyce se resolguèt que lo libre seriá publicat per son 40n anniversari, lo 2 de febrièr de 1922, e Sylvia Beach, editora de Joyce a París, recebèt las primièras tres copiás per estampatge aqueste matin.
L'accusacion de 1920 als EUA intentat après que The Little Review publiquèt un passatge del libre tacatant dels personatges se masturbant. Los tres precedents capítols avián estat bandits per la Pòsta dels EUA, mas foguèt John S. Sumner, Secretari de la New York Society for the Suppression of Vice, qu'instiguèt l'accion legala. La Pòsta suprimiguèt “Naussicaa” de l'edicion de The Little Review.
En 1933, l'editor Random House e lawyer Morris Ernst ensagèron d'importar l'edicion francesa mas las doanas faguèron una sasida a la nau desembarcar. L'editor contestèt la sasida, e dins United States v. One Book Called Ulysses, lo jutge John M. Woolsey declarèt que lo libre èra pas pornografic e alara pas obscèn,. L'apellecion confirmèt lo jutjament fr 1934.
Saint-Martin-Don
Saint-Martin-Don es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Literatura bearnesa e gascona
L'istòria de la literatura bearnesa e gascona que hè partida de la literatura occitana mes que se'n destria per'mor de las especificitats istoricas, politicas e lingüisticas de Bearn e deus país gascons (com ne son Armanhac, Bigòrra, Comenge, las Lanas e Bordèu – tant vau díser Guiana de lenga gascoa – Tolosa – teoricament gascoa sus l'arribèra occidentau de Garona).
Saint-Martin-Don
Geografia
La municipalitat es al nòrd del Bocage virois. Lo sieu bourg es a l'oèst del Bény-Bocage, a Unitat|13|km  al nòrd de Vire, a Unitat|14|km  al sud-es de Tessy-sus-Vire e a Unitat|14|km  al sud de Torigni-sus-Vire.
Literatura bearnesa e gascona
Bearn que ho un estat sobeiran, au contra deus autes país gascons, e que vadó tanben reiaume dab l'aquesida de Navarra. Aqueth estat bearnés qu'arrosseguè los país gascons hens las soas aventuras politicas (com per exemple au moment de la Refòrma). D'un punt de vista lingüistic, lo bearnés e lo gascon que son la medisha lenga e que partatjan especificitat qui'us destrian de la rèsta de la lenga d'òc.
Saint-Martin-Don
Geografia
La commune est au nord du Bocage virois. Son bourg est à 9.5 km à l'ouest du Bény-Bocage, à 13 km au nord de Vire, à 14 km au sud-est de Tessy-sur-Vire et à 14 km au sud de Torigni-sur-Vire.
Chaussenans
Chaussenans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Saint-Martin-Don
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chaussenans
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Literatura bearnesa e gascona
L'autor lo mei ancian qu'agi composat en bèth revindicar que hosse lenga gascoa que ho lo trobador provençau Raimbaut de Vaqueiras. Los purmèrs autors respectivament gascons e bearnés a revindicar la loa lenga dehens sengles escrits que hon Pèir de Garròs e Arnaut de Saleta. Abans eths, mantun trobadors gascon que hè pareisher gasconismes en tot composar en koinè com ac hèn los tèxtes de las cancelerias gascoas e bearnesa deus Fòrs.
La koinè deus trobadors e Raimbaut de Vaqueiràs
Lo gascon e lo bearnés qu'espelín cadun au costat de la koinè o lenga classica comuna deus trobadors ; los trobadors gascons com Cercamon e Marcabrun que l'emplegavan e qu'ei curiosament un trobador provençau, Rambaud de Vaqueiràs lo qui signé los purmèrs vèrs en gascon, dens lo son poèma poliglòt Dauna, io mi rent a bos (on la koinè costeja l'italian, lo francés, lo galaïco-portugués). La laissa en gascon que canta atau :
La darrèra estròfa que torna mentàver totas las lengas (los vèrs gascons que son de negre) :
Belhs Cavaliers, tant es car / Lo vostr' onratz senhoratges / Que cada jorno m'esglaio. / Oi me lasso que farò / Si sele que j'ai plus chiere / Me tue, ne sai por quoi? / Ma dauna, he que dey bos / Ni peu cap santa Quitera, / Mon corasso m'avetz treito / E mot gen favlan furtado.
Aussavièla
Aussavièla (Aussevielle en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Literatura bearnesa e gascona
La koinè deus trobadors e Raimbaut de Vaqueiràs
Enter los trobadors gascons que podèm mentàver : Aimeric de Belenoi, Alegret, Amanieu de la Broqueira, Arnaut de Comminges, Arnaut Guilhem de Marsan, Audric del Vilar, Bernart Arnaut d'Armagnac, Bernart de Panassac, Bernart de Tot-lo-mon, Cercamon, Gausbert Amiel, Grimoart Gausmar, Guilhalmi, Guiraut de Calanson, Jordan IV de L'Isle-Jourdain, Marcabrun, Marcoat, Peire de Corbiac, Peire de Ladils, Peire de Valeira, Uc Catola
E ua trobairitz tanben : Escaronha.
Aurions e Idèrnas
Aurions e Idèrnas (Aurions-Idernes en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Aussavièla
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Literatura bearnesa e gascona
Gaston Fébus, trobador e mecènas de l'escrit en lenga d'òc
Atau com ac sotalinha Pierre Tucoo-Chala, Gaston Fèbus, Comte de Fois e Senhor sobeiran de Bearn après aver hèit arreconéisher l'independéncia d'aqueste, que favorizè un haut nivèu de saber e de cultura dens la soa cort, çò es un accès tant musicau, scientific com literari. ''
Qu'escrivó dus libes deus famós en francés (un de pregàrias e l'aute, l'emblematic Libe de Caça), estant mei que mei un sobeiran e un autor premiat de lenga d'òc que composè vers com los seguents :
(A)ras can vey del boy fuylar la rama Say que'm destreyn e'm pren e m'enliama L'amor qu'antan me cuget ostar l'arma E'm fay voler leys qui de fin pretz s'arma Si qu'en mon cors art mon cor et l'aflama, E, ses mi dons, no'm pot gandir nuyl' arma Pel greu turmen que de joy me desarma, Donhie(u) trach pietg que cel qu'en infer crema. [...]
Aussavièla
Toponimia
La prononciacion qu'ei [awsa'bjɛlɔ]. Las fòrmas ancianas que son Ause-Viele en 1342, Ossebiele en 1349, Aucebielle en 1385, Osse-Biele en 1402, Aussabièla en 1538, Aussavielle en 1675, Aussevielle en 1754, Aussaviele (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Segon Dauzat, lo nom que vien deu nom latin d'òmi Alcius e latin villa.
Miquèu Grosclaude qu'arrefusa la solucion de Dauzat. Lo nom que vien deu nom de l'aiga, Ossa, ['usɔ] (en francés l'Ousse, l'Ousse-des-Bois. L'iniciau (Ossa- > Aussa-) qu'ei diftongada pr'amor d'ua maishanta copadura : *La Ossa >*L'Aussa, cf. Pau Raimond la Orsa de Lescar en 1394, L'aygue longue aperade la Ossa en 1457) [o tanben pr'amor de la preposicion a aglutinada au nom deu vilatge]. Ossa qu'ei un idronime pirenenc. Lo nom qu'ei format de l'aiga, Ossa e de l'occitan vièla (< latin villa).
Literatura bearnesa e gascona
Gaston Fébus, trobador e mecènas de l'escrit en lenga d'òc
("Maintenant, quand je vois feuillir les branches de la forêt, / Qu'ici m'étreint, méprend, me lie / L'amour qui antan enleva mon âme / Et me fait vouloir celle qui s'arme de fin mérite / Si (bien) qu'en moi il brûle mon cœur et l'enflamme, / Et que, sans ma dame, nulle arme ne peut protéger / Du pénible tourment qui me dépouille de joie, / Dont je souffre pis que celui en enfer brûle.")
Suber aquesta canso Tucoo-Chala qu'escrivó : "Un cansonier provençau dit de Saragòssa que conserva 18 pèças de vers escrits en lenga d'òc presentadas après 1342 aus concors organizats peu Consistòri de la gaia Sciència de Tolosa. Que's tracta de l'ajòu de l'Acadèmia del Jòcs Florals, la mès anciana companhia literària de França. [...] Lo Comte de Foish que ho un deus purmèr premiats e qu'obtienè lo guierdon màger, la joya, per aquesta canso'' que malurosament se n'ei perduda la particion musicau [...] "
Fèbus que he tradúser e redigir en occitan un tractat de çurgeria deu mètge arabi Albucassis (Abu Al-Qasim). Lo son petit estat bearnés que he tanben espelir ua enciclopedia : l'Elucidari de las propietatz de totaz res naturals, qu'ei en vertat la traduccion deu Liber de proprietatibus rerum de Barthélemy l'Anglais.
Los actes admionistratiius e de canceleria qu'èran redigits en scripta bearnesa ; las òbras mentavudas tostrmp qu'ac hon en koinè.
Los Fòrs de Bearn
Entau Bearn, son istòria literària que comença dab los Fòrs, lo corpus legislatiu e reglementari d'aqueth petit estat. Aqueste còs que s'ei constituit per apielaments e compilacions que hen atau vàder lo Fòrs Generau, composat dab tèxtes locaus atau com lo Fòrs d'Auloron, lo Fòrs de Morlans, lo Fòrs d'Aspe, lo Fòrs d'Aussau e lo Fòrs s'est constitué par accumulation et compilations qui constituent le for général, composé de textes locaux tels que le for d'Oloron, le for de Morlaàs, le for d'Aspe, le for d'Ossau et le for de Varetons''. Une copie du for d'Oloron commandée par le comte Roger-Bernard III de Foix date de 1290 ; néanmoins, l'original fut établi en 1080 et constitue à ce titre le plus ancien texte rédigé en béarnais ; l'article 16, par exemple, est originel et date de Centulle V de Béarn :
''Jo sentolh, per la gracie de Diu, vesconte de Bearn e conte de begorra, vulh que aqueste ciutat qui era despoblade per conselh e adjutori de mons baroos de bearn, a ma honor e proffieyt de totz moos successors, fosse poblade. A laquoau poblation bienco homes de diverses partides, et aperatz lor esemps, plago a mi que jo partis tot pleneramentz ab lor, las leys et los drets et las franquesas.''
Aurions e Idèrnas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Aurions
La prononciacion qu'ei [awrju n s] (n pauc perceptibla). Las fòrmas ancianas que son Ryons en 1227, Aurios en 1385, Riontz en 1538, Aurious (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Aurions-Idernes despuish qu'apleguèn las duas comunautats.
Segon Miquèu Grosclaude, las grafias de 1227 e 1538 que pausan problèma e que son benlhèu dobtosas. Lo nom qu'ei a arreligar dab Auriac (canton de Tèsa) e d'Orion (canton de Sauvatèrra). Aurions que vien probablament deu nom latin Aurius dab lo sufixe -onis. Aurions que seré « la proprietat d'Aurius ».
Idèrnas
La prononciacion qu'ei [i'dɛrnɔs]. Las fòrmas ancianas que son Ydernes en 1385, Ydernas en 1540, Idernes (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Aurions-Idernes despuish qu'apleguèn las duas comunautats.