cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carta dels drechs fondamentals
Una referéncia per l'Agéncia dels drechs fondamentals
La carta es la referéncia per l'accion de l'Agéncia dels drechs fondamentals misa en plaça en febrièr 2007.
Espeluga der Averanhèr
Era sua sequéncia estratigrafica que compren mantua ocupacion mosteriana ara fin deth Paleolitic Mejan.
Carta dels drechs fondamentals
Una referéncia per l'Agéncia dels drechs fondamentals
Aquela agéncia a tres responsabilitats:
Chavanhac (Cantal)
Chavanhac (Chavagnac en francés) z-es 'na anciana comuna auvernhassa, situada dins lo departament del Chantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Dempuèi lo 1èir de decembre 2016, es comuna delegada de la comuna novèla de Nuçargues en Pinatèla, amb Nuçargues e Moissac, Cèlas, Chinargues e Senta Ostàsia,.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son Chavanhac en 1318, Chavanhacum en 1443, Chavaniacum en 1445, Chavanhac en 1447, Chavahacum en 1484, Chavanhas en 1518, Chaivenhiat en 1559, Chavagnacq en 1665, Chavaignat en 1672, Chevaignac en 1672, Chavagnac en 1675, Chavaignac en 1676, Chavvaniac en 1677, Chavaniat en 1686, Chavagnhac en 1696, Chavanhiac e Chavainac en 1756, Chavaniac en 1771.
Chavanhac s'explicariá per lo nom gallés d'òme Cavanus amb lo sufixe -iacum. Dauzat e Rostaing, que citan pas aquel Chavanhac, explican de noms aparentats per *Cavannius, una fòrma latinizada del nom gallés d'òme Cavannus e lo sufixe -acum. Xavier Delamarre accèpta al còp los noms d'òmes *Cauānios e *Cauānos; per el, Chavanhac representa *Cauāniacon. Chavanhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica que aviá per mèstre *Cavannius /*Cauānios o, eventualament, Cavan(n)us. La prononciacion, notada a Farjas, comuna de Virargues, es [tsaβa'ɲa].
Nòtas
<references group="N"/>
Montmaurilhon
Montmaurilhon (Monmorillon/Munmorillun en peitavin-sentongés, Montmorillon en francés) es una comuna peitavina situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Villevoques
Geografia
La commune est située dans l'aire urbaine de Montargis.
Marzy
Marzy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Silvareccio
U Silvarecciu en còrs (Silvareccio en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Ahéville
Ahéville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunas d'Aisne
Aqueste article recensa las comunas del departament d'Aisne, en França.
Lista
Aisne es subdivisida en 816 comunas. Lo tablèu seguent ne balha la lista, en precisant lor còdi INSEE, lor còdi postal principal, lor apartenéncia a las estructuras intercomunalas principalas en 2004, lor superfícia e lor populacion.
Urbanisme
Segon la classificacion de l'INSEE, la tipologia de las comunas d'Aisne se repartís atal :
Ar Chapel-Nevez (Còstas d'Arvòr)
Ar Chapel-Nevez en breton ( La Chapelle-Neuve en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Comunas d'Aisne
Urbanisme
Las comunas urbanas del departament forman 8 airals urbans :
Ar Chapel-Nevez (Còstas d'Arvòr)
Geografia
La Capèla-Nòva se situa al sud del Trégor, près del Centre-Bretanha en region cornouaillaise. A per vesinas trégorroises:
Comunas d'Aisne
Urbanisme
Nòta: las donadas presentadas aicí concernisson pas que las comunas qu'apartenon a Aisne. Es possible qu'un airal urban s'espandisca sus mantun departament (es lo cas de lo de París).
Ar Chapel-Nevez (Còstas d'Arvòr)
Geografia
La Chapelle-Neuve se situe au sud du Trégor, près du Centre-Bretagne en région cornouaillaise. Elle a pour voisines trégorroises:
Comunas d'Aisne
Urbanisme
Las 193 comunas urbanas multipolarizadas apartenon pas especificament a un sol airal urban.
Ar Chapel-Nevez (Còstas d'Arvòr)
Istòria
Lo bourg de la Capèla-Nòva a preses naissença a l'entorn d'una capèla situada en Plougonver, bastida pels senhors de Kerméno, final de la. Es vengut cap de-luòc d'una municipalitat per la lei del 23 de junh de 1873. Es pel decrèt del 5 d'abril de 1862 que la Capèla-Nòva a #èsser erigida en succursale. Sus un dels chaînons de las montanhas #negras, la capèla produsida çò de mès de singular efièch al œel #que lo vei per las primièras fes. La siá forma generala figura tres torns paucs saillantes, ligadas íntimament entre elas en un gròs ponhat. Una homicida, compausada d'un trauc, en figurant la crotz latina, a perforat en la basa de caduna d'aqueles torns, d'ont partís un sosterranh. A veire aquel aparelh militar, se se demanda se s'es en preséncia d'un santuari o d'una fortalesa. Mas la riquesa de la glèisa residís en lo retable. A dominat, coronat per una granda estatua de La nòstra-Madama de la compassion. S'i sent l'influéncia de Raphaël.
Le bourg de La Chapelle-Neuve a pris naissance autour d'une chapelle située en Plougonver, construite par les seigneurs de Kerméno, fin du. Il est devenu chef-lieu d'une commune par la loi du 23 juin 1873. C'est par le décret du 5 avril 1862 que la Chapelle-Neuve a été érigée en succursale. Sur un des chaînons des montagnes noires, la chapelle produit le plus singulier effet à l'œil qui le voit pour la première fois. Sa forme générale figure trois tours peu saillantes, liées intimement entre elles en un gros faisceau. Une meurtrière, composée d'un trou, figurant la croix latine, est percée dans la base de chacune de ces tours, d’où part un souterrain. À voir cet appareil militaire, on se demande si l'on est en présence d’un sanctuaire ou d'une forteresse. Mais la richesse de l’église réside dans le retable. Il est dominé, couronné par une grande statue de Notre-Dame de la compassion. On y sent l’influence de Raphaël.
Comunas d'Aisne
Urbanisme
Los airals urbans d'Aisne se restacan a un sol espaci urban : lo Grand Bacin Parisenc :
Umor
thumb|right|[[Charlie Chaplin, un dels principals umoristas del cinèma mut]] L' umor es una particularitat de l'èsser uman pron dificil de definir, que siá dins un concèpte unic coma dins qualques de la seunas varietats. Joseph Klatzmann, dins la seuna òbra L'humour juif ("L'umor jusieu"), o definís segon la seuna necessitat: «Rire per pas plorar». Mai pessimista, se pòt citar tanben Nietzsche: «L'òme patís tan profondament que deguèt inventar lo rire», concepcion que l'apròcha de la filosofia cinica e que constata que l'umor es, al fons, un tipe de catarsis o antidòte esperital.
Somariament, l'umor es una mena de distraccion e de comunicacion umana, qu'a la tòca de far que las gents que son infeliç rigan. Lo rire es, en mai, una de las rares causas que distria l'èsser uman e qualques espècias d'ominids dels autres animals; los etològs senhalan que l'umor es avant tot, un rictus qu'apareis sus los labras dels primats e que mostran quand aqueles son confontats a de situacions absurdas o incomprensibles per eles: mòstar las dents es un biais d'evitar una impulsion agressiva o de passar a l'acte per la mimica, un tipus de sublimacion. Atal mostrar las dents o rire, entre los umans es plan sovent ligat a una dissociacion d'eveniments que provarián normalament una prigonda inquietud e que a vegades s'associa amb lo malaür (umor negre). Encara, a vegadas se parla del rire nerviós coma un acte mancat del subconscient. D'aquel punt de vista, l'umor seriá un acte de purificacion que permetriá d'evacuar aquela violéncia, nascuda de la frustracion e del patiment.
L'umor, doncas, realizariá una foncion catartica coma aquela de las larmas, mas diferenta perque l'umor supausa una separacion e non una identificacion amb l'objècte qu'es lo supòrt d'aquel, un mesprètz e non una compassion. D'aquel deriva tanben la curiosa relacion sadomasoquista entre l'umorista e l'auditòri, que s'exprima dins lo rire; l'umorista se presenta fòrça frequentament davant lo seu auditòri coma rancunièr e umiliat. L'origina del tèrme umor ven de la teoria de las quatre umors del còrs de la medicina grèga, que regulavan l'estat d'arma: la bila, la flègma, la sang e la bila negra o atra bila. Lo caractèr umoristic correspond a l'umor sanguina.
Existisson diferents tipes d'umor adaptats a diferentas sensibilitats e grops umans. Per exemple, los nainats an l'abitud de rire mai de las casudas e trabucaments, mas comprenon pas la subtilitat de la satira o de l'ironia. thumb|right|150px|[[Caricatura de Darwin]]
Tanben i a de variacions culturalas del sens de l'umor, que pòt far que çò que divertís dins un luòc lo fa pas dins un autre. Aquò es degut a çò que l'umor conta fòrça del contèxte, los a priori. L'umor negre se pièja sus d'elements tristes o desagradables que, per los far mai suportables, los transforma e cambiat en escarniment (l'umor josieu e lo britanic, per exemple, son sovent negres: una òbra de Thomas de Quincey se titula De l'assassinat considerat coma una de las Bèlas Arts e una autra, A Modest Proposal (1729), "Una modèsta propausa" de Jonathan Swift, tracta, ges de mai de prene los mainats pichons e lo utilizar coma aliment. Lo rire dins aquel cas es forçat e amar: (citacion atribuïda a Oscar Wilde). Pasmens, dins lo mond modèrne que se generalizèt l'usatge dels mejans de comunicacion de massas, las frontièras desapareisson e, per exemple, per Paul Reboux (À la manière de…), l'umor consistís simplament en donar cap d'importància dins las causas grevas, e ne donant tròp a las causas leugièras. Un exemple tipic de çò qu'es seriós e de l'apreciassion de çò qu'es vulgar seriá lo cinèma de Woody Allen. D'autre caire, cal senhalar que se tentèt d'utilizar l'umor coma un instrument educatiu.
Existisson qualques tecnicas especificas d'umor verbal, coma per exemple l'ironia, lo sarcasme o l'iperbòla ("Dieu moriguèt, Marx moriguèt e ièu gaudissi pas de bona santat", Woody Allen), l'enigma o definicion incomplèta o eliptica, la antitèsi, l'oximoron, l'atenuacion o litòtas, l'allusion, lo non sequitur, lo jòc de mòts, la satira, la parodia o lo paradòxe. E d'altres no verbals, se referents a una retorica parallela que jutja amb los gestes, posturas, casudas, limpadas, eca. que se nomenan abitualament l'umor de situacion. Se pòt, d'un autre caire, establir una autra taxonomia: Faguèron d'estudis mas o mens seriosos sus l'umor Aristòtel, Sigmund Freud, Arthur Schopenhauer o Henri Bergson.
En mai d'èsser utilizat dins la vida correnta, coma processus per evitar e curar las circonstàncias traumatizantas de la vida, tanben emplegat dins los espectacles e dins la literatura plan sovent e forma una part fòrça importanta de corrents literaris coma lo teatre de l'absurd. Los genres literaris comics son la comèdia, la craca e l'epigrama. Lo genre comic teatral de la comèdia provòca la catarsis o purificacion de l'espectator mejans lo rire e la distància. Al contrari del genre tragic qu'o fa per mejans de la compassion e las larmas. Platon afirmava que la tragèdia èra lo genre literari pòche de la veritat, alara que lo genre comic èra çò que pareis lo mens, e aquela foguèt la postura que mantenguèt Socrates a la fin del dialòg del Banquet.
Sens de l'umor e santat
Es provat que los estats d'arma influisson de biaias fòrça positiva dins la santat de las personas, subretot per las personas que se tròban dins d'estats terminals.
Teggargrent
Lo teggargrent es un parlar dau berbèr que se practica dins l'oasi de Wargren (Ouargla), au nòrd de Sahara, en Argeria.
2a division SS Das Reich
240px|thumb|Insigna de la 2 SS Panzer Division Das Reich
La 2a division SS Das Reich es una de las 38 divisions de las Waffen-SS pendent la Segonda Guèrra Mondiala.
Istoric
Formada en 1939 a partir de tres regiments SS, Deutschland, Der Führer e Germania, foguèt ondrada de 69 Croses de fèrre.
SS-Division Verfügungstruppe (1939)
Compausada coma seguís :
SS-Division Reich (mot.) (1941)
Compausada coma seguís :
SS-Panzer-Division Das Reich (1943)
Compausada coma seguís :
2a SS-Panzer-Division Das Reich (1944)
Compausada d'environ 19,200 òmes al total :
Teatres d'operacion
Polonha, Païses basses, França, Serbia, Moscòu, Kharkov, Kursk, Normandia, Ardenas, Budapèst, Viena.
Sul Front de l'Èst, la division Das Reich participa a las operacions d'exterminacion menadas per l'Einsatzgruppe B dins lo sector de Minsk
Percors per Occitània
200px|Percors de la 2 SS Panzer Division Das Reich en [[Occitània als meses de mai e de junh de 1944 (clicar sur l'imatge per l'agrandir)]]
Situacion de partença
La division SS Das Reich patiguèt de gròssas pèrdas en òmes e material pendent la Batalha de Kursk, demòra pus que 2500 òmes. Al mes de decembre de 1943, la transferiguèron dins lo parçan de Montalban a distància dels luòcs previsibles de desbarcament, per las còstas atlantica e provençala. La reconstituisson e l’equipan de nòu segon los estandards d’una Panzerdivision. Mai de 9000 recruas joves (en general de 17 a 18 ans d’edat) son incorporadas, dont fòrça Malgrat-nosautres alsacians. La dòtan de carris Panther (Panzer V) e Tiger I (Panzer VI).
La division es alara constituida de 20 batalhons de 900 òmes. Compren 209 blindats pesucs (un desen dels blindats presents en França), 359 blindats leugièrs e 2700 veïculs dont los dos regiments de Panzergrenadier (infantariá motorizada destinada a la proteccion dels carris) Der Fürher e Deutschland.
2 de mai de 1944
Lo 2 de mai de 1944, un batalhon de carris s'entraina près de Montpesat de Carcin e de balas son tiradas dins lor direccion. Represalhas contra la populacion civila :
11 e 12 de mai de 1944 : parçan de Fijac
La division recep alara l'òrdre d'inspectar las vias ferroviàrias e las rotas en vista d'un movement cap al nòrd.
Lo 11 de mai de 1944, a punt d’alba, Adolf Diekmann comandant lo 1 batalhon del regiment Der Führer, quita, amb son unitat, las vilas de Valéncia d'Agen e Moissac. Se dirigisson sus la D653 cap al nòrd-oèst del departament d’Òlt. En camin, dins los vilatges atraversats (Lauzès, Orniac, Blars, Gresas), arrèstan personas que son deportadas. Entre Livernon e Assièr, un acrocatge se produsís entre los SS e los maquisards. A La Tronquièra, craman e pilhan d’ostals. 40 òmes son arrestats demest la populacion, 15 moriguèron en deportacion. 15 òmes son arrestats a Sosçairac. Capturan tanben un resistent, André Peze que moriguèt en seguida de torturas violentas. Los SS se devesisson e investisson a l’encòp mai d’un vilatge carcinòl Cardalhac, Gòrsas, Molièras e cometon pilhatges, arrestacions e deportacions.
Una autra colomna de la division " Das Reich" atenh Lo Borg. Tretze òmes, après violéncias, son arrestats. A 8 oras, a La Capèla Marival, totes los òmes, de 16 a 60 ans, son recampats per la plaça del vilatge. 73 son arrestats e mandats a Caors amb los autres presonièrs. Son embarrats per la nuèch dins las cavas de carbon del licèu Clamenç Maròt. Lo 12 de mai son menats a la casèrna de Montalban que i arriban a 2 oras de l’après-miègjorn. Pendent qualques jorns patisson violéncias, torturas, execucions somàrias. A partir del 21 de mai los oficièrs mandan, a l’azard, d’unes presonièrs en camps de concentracion o al trabalh forçat en Alemanha. Los SS arriban a Terron per i capturar los òmes, mas los abitants prevenguts se son resconduts pels bòsques. Van alara a Sant Seren que 37 personas i son embarradas dins un autobus e menadas e empresonadas a Maurs.
21 de mai de 1944 a Fraissinet-lo Gelat
Lo 21 de mai de 1944 vèrs 17 oras, doas colomnas venent de Vilafranca de Perigòrd atravèrsan lo vilatge e s'arrèstan per la rota de Caors. A 18 h 30, una darrièra colomna arribant de Fumèl se planta al còr del borg. Totes los òmes son recampats per la plaça del vilatge, las linhas telefonicas copadas. Tres femnas son penjadas e onze òmes son fusilhats.
Començament del mes de junh de 1944 : Fijac e Issendolús
Lo 1èr de junh los resistents sabòtan la via ferrada a Capdenac Gara. En represalhas, los soldats alemands basats a Cailús tuan nòu civils a Limonha de Carcin, Cadriu e Frontenac.
Lo 3 de junh, lo maquís del Colombièr ataca doas veituras alemandas. Los Alemands fusilhan alara 19 abitants au Cailar comuna de Linac, a Viasac e a Banhac.
Lo 8 de junh abaton un vièlh Issendolús, puèi parton al mas de Gabaude o plan volontaris s’èron recampats dins las granjas après l’anonci del desbarcament de Normandia. 44 personas son chapladas, 70 son deportadas.
Desplaçament cap al Front
La division "Das Reich" s’encamina cap al front de Normandia, es ralentida per la Resisténcia a Bretenós e Cressensac. Lo 9 de junh de 1944 cometon lo chaple de Tula : 99 penjats e 149 deportats. Estaciona dins lo parçan de Limòtges per tal de redusir lo maquís. Pasmens, lo 8 de junh de ser, la division recep l’òrdre de montar en Normandia tan lèu coma possible.
Replec cap a Alemanha
D’unes SS de la "Das Reich" se rendèron copables del chaple de 18 personas a Tourouvre (Orne) e de l'incendi d'una part de la vila, lo 13 d’agost de 1944, après la batalha de Normandia.
Pèu
La pèu (var. pèl, pèth) es un organ compausat de divèrsei jaç de teissuts. Es la premiera barriera de proteccion de l'organisme.
Nda'nda'
Lo nda'nda' es una lenga bamileke parlada en Cameron.
Localisacion
Lo nda'nda' es parlat dins los departaments de Ndé, de la Mifi e del Haut-Nkam, dins la Region de l'Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo nda'nda' fa partida del grop bamileke de las lengas grassfields de l'èst, amb lo fe'fe', lo ghomala', lo kwa', lo ngwe, lo mengaka, lo medumba, lo ngiemboon, lo ngomba, lo ngombale e lo yemba.
Kotava
Lo kotava es una lenga artificiala internacionala, dessenhada l'an 1978 per la lingüista canadiana Staren Fetcey.
Literatura
Dempuèi la siá creacion lo kotava a jonhètz literatura compausada per tèxtes originales​ e revirats​.
Comunautat de comunas de la Vath d'Aussau
La comunautat de comunas de la Vath d'Aussau (o comunitat...) qu'ei ua intercomunalitat, bearnesa, situada dens lo departament deths Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo son còdi SIREN qu'ei 246 400 337.
La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la varianta bearnesa.
Istòria
La comunautat de comunas de la Vath d'Aussau qu'estó creada lo 29 de julhet de 1964 en tant que SIVOM de la Vath d'Aussau; que's mudè en comunautat de comunas lo 1èr de gèr de 2009.
Composicion
Lo territòri de l'intercomunalitat que correspon exactament a dus ancians cantons : Arudi e Laruntz.
thumb|500px|center|Mapa de las comunas de la CC. thumb|500px|center|Mapa de las densitats de populacion.
Sistèma sensitiu
Lo sistèma sensitiu es la partida dau sistèma nerviós qu'es responsabla de la sensacion. Gropa lei receptors sensitius, lei vias nerviosas e lei partidas dau cervèu que tractan leis informacions sensorialas.
Fargas (Lanas)
Fargas (Fargues en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['fargəs]. Las fòrmas ancianas que son Ffaurges en 1273, Fargues (mapas de 1714 e 1733).
Dauzat qu'escriu Farga(s) ei la fòrma meridionala deu latin fabrica qui a lo sens d'« obrador », puish de « harga ».
Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explican lo nom com lo plurau de l'occitan farga, « harga », atestat en gascon a costat de harga.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta lo nom qu'èi ua fòrma mieja-sabenta qu'a guardat f- iniciala, contra la fonetica gascona (o meilèu ua prononciacion influenciada per la grafia).
Vitrai-sous-Laigle
Vitrai-sous-Laigle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coise
Coise en arpitan (Coise en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Èiras e Montcube
Èiras e Montcube  o Èiras de Mont Cube o Èiras-Mont Cube (Eyres-Moncube en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Coise
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent la periòde romaine, tant al nivèl archéologique #que bibliographique.
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique.
Èiras e Montcube
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ɛjrə muŋ'kyβə]. Las fòrmas ancianas que son ''parr. Sancti Bartholomei d'Eyres, diocesis Adurensis en 1289, Aeyres (mapa de 1638), Eyheires (mapa deu començament deu sègle XVIII), Eyres (mapa de 1714), Moncube'' (mapas de 1714 e de 1733).
Per Dauzat, lo nom d'Èiras que vien benlhèu deu latin area, au sens de « tèrra eishartigada ».
Per Èiras, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica lo latin area ( > aira, èira) ei possible foneticament, mès improbable dens lo sens de « tèrra eishartigada » perqué lo gascon ditz artiga.
Per Montcube, B. Boyrie-Fénié que postula ua apellacion tautologica (que contien dus còps lo sens de « mont »). Montcube qu'ei situat au pè deu poi de Montsoèr. En mei deu resultat deu latin mons, que i auré un nom vienut de la basa preindoeuropèa KoB-, puish atraccion deu gascon cuba. Que i a dens la comuna de Nerbis un lòc Métairie de Cubis, on an trobat un tumulus, çò qui confirmaré lo sens oronimic. B. Boyrie-Fénié qu'arreconeish lo costat conjecturau de sa construccion. La situacion deu lòc sus un planèr enter duas vaths s'opausa pas a un oronime.
Istòria
thumb|center|300px|Delimitacion enter Èiras e Montcube Tant lo borg d'Èiras com lo lòc supausat de Montcube qu'èran quasi au limit de las duas comunas.
Nòtas
?
Sistèma reproductor
Lo sistèma reproductor es l'ensems deis organs permetent la reproduccion d'un organisme.
Siwi
Lo siwi (en berbèr: tsiwit) es un dialècte dau berbèr que se parla dins l'oasi de Siwa, dins l'oèst de Sahara e dins l'èst d'Egipte. Es lo ponch mai orientau de la lenga berbèra.
Sistèma reproductor
Układ moczowo-płciowy
Sant Antonin de Baion
Sant Antonin de Baion (Saint-Antonin-sur-Bayon en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Sant Antonin de Baion se situa à l'èst d'Ais de Provença, au sud dau Mont Venturi dins la vau de Baion. Lo clima i es de tipe mediterranèu amb d'influéncias montanhosas que son a l'origina d'ivèrns fregs e de prepitacions feblas. D'efiech, lo relèu ben marcat dau Mont Venturi blòca l'umiditat sus lo pendís septentrionau de la montanha e laissat unicament passar de vents eissuchs.
Istòria
La preséncia umana sus lo territòri de Sant Antonin sembla relativament anciana, probablament gràcias a la topografia protectritz de l'endrech, coma l'indica la descubèrta de vestigis preistorics (otís de peirard, terralha...) e antics (oppidum celtoligur). En particular, après la conquista de la província de Narbonesa, lei Romans i bastiguèron un aqüaducte que permetià d'alimentar la region d'Ais e i produguèron d'òli.
La formacion de Sant Antonin aguèt luòc entre lei sègles X e XII. Comencèt vers 950 amb la donacion de la vau de Tretz a Arlulf, senhor de Marselha e fondator de la dinastia vescomtala de la vila, per lo rèi Conrad Ièr d'Arle (937-993). Lei vescòmtes construguèron una glèisa sus lo territòri actuau de la comuna que foguèt cedida en 1064 a l'Abadiá de Sant Victor. L'òrdre monastic la dediquèt a Sant Antonin e donèt ansin son nom au vilatge qu'èra a se formar a son entorn. Aqueu darrier se desvolopèt lentament en causa de l'ariditat dau terraire. Pasmens, dins lo corrent dau sègle XV, foguèt necessari de bastir una tresena glèisa.
Patrimòni
Sant Antonin tèn un pichon patrimòni culturau que va de l'Antiquitat amb lei vestigis d'un aqüaducte roman a l'Edat Mejana amb un castèu classat en 1978 ai Monuments istorics. Tèn tanben un ric patrimòni environamentau amb lo Mont Venturi.
Aingeville
Aingeville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Esteban Echeverría
thumb|200px|Estaban EcheverríaEsteban Echeverría (Buenos Aires, lo 2 de seteme de 1805 - Montevideo, 19 de genèr de 1851) que ho un escrivan argentin, un introductor de romantisme dens lo son país e un activista politic opausant deu regim de Juan Manuel de Rosas shens totun estar un partisant abambat deu partit opausat (lo Partit Unitari). Qu'èra un deus fondators deu moviment literari conegut com la generacion deu 37 e tanben deu son Salon Literari.
Las soas òbras mei famosas e fondatritz dehens la literatura argentina que son El Matadero ("Lo matadèr") e La Cautiva ("La Caitiva").
Ruy
Ruy (nom francés, lo nom arpitan es desconegut) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
La Saucelle
La Saucelle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Licèu professional.
Lycée professionnel.
Ison
Ison (Izon en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Lo nom d'Ison (atestacions Hison, en occitan, au sègle XIII, ''Ysson (cap. de ~ arch. de Inter-duo-Maria), en occitan, en 1326, Yson, en occitan, en 1361) es interpretat per Dauzat e Rostaing, siguts per Ernèst Negre segon Bénédicte Boyrie-Fénié, coma lo resultat d'Iso(n)'', nom d'òme germanic. B. Boyrie-Fénié vei pr'aquò la possibilitat, compte tengut de l'ancianetat de l'ocupacion dau site, que lo nom venga d'un tèma idronimica pre-latina, *is-, associat au sufixe gallés -on.
Medicament
Un medicament es una substància aguent de proprietats curativas, preventivas o permetant d'establir un diagnostic. Es generalament utilizat per mantenença o la restauracion de la santat umana o animala.
Ainvelle (Vòges)
Ainvelle es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Ploeneg
Ploeneg en breton (Plouhinec en francés) es una comuna bretona administrada per lo departament de Finistèrra de la region de Bretanha.
Nicotina
La nicotina es una substància dins la familha de plantas de Solanaceae e especialament dins lo tabac.
Ploeneg
Geografia
La màger part de la municipalitat a situat sus un anticlinal délimité al Nòrd per la vallée del Goyen #Que seguís una linha de mancatz parallela a una granda part de la còsta Sud de la Bretanha e la riba de l'Ocean Atlantic. Las nautors arriban a 100 mètres e los dénivelés de cada costat son importants.
Aquela còsta compòrta doas parts desparièras, perque, a l'Oèst de la punta del Souc'h, a compausat de falaises rocoses anautitas e bassas, tandis #qu'a l'Èst, es essencialament sableuse amb indentations rocoses e fa partida d'un arc gaireben-#perfièch, d'una trentena de quilomètres, compausat essencialament de sable e de galets e #qu'a trucat la Badia de Audierne.
A l'extrèm Oèst, lo limit es sul estuaire del Goyen #qu'a desviat lo sieu cors a cuic drech per seguir un traçat Nòrd-Sud.
La majeure partie de la commune est située sur un anticlinal délimité au Nord par la vallée du Goyen qui suit une ligne de faille parallèle à une grande partie de la côte Sud de la Bretagne et le rivage de l'Océan Atlantique. Les hauteurs atteignent 100 mètres et les dénivelés de chaque côté sont importants.
Cette côte comporte deux parties distinctes, car, à l'Ouest de la pointe du Souc'h, elle est composée de falaises rocheuses hautes et basses, tandis qu'à l'Est, elle est essentiellement sableuse avec des indentations rocheuses et elle fait partie d'un arc quasi-parfait, d'une trentaine de kilomètres, composé essentiellement de sable et de galets et qui est appelée la Baie d'Audierne.
À l'extrême Ouest, la limite est sur l'estuaire du Goyen qui a infléchi son cours à angle droit pour suivre un tracé Nord-Sud.
Ce petit aber, qui est aussi l'accès au port de Pont-Croix, offre un abri sûr pour la navigation, favorisant, depuis l'Antiquité, les ports jumeaux et se faisant face de Plouhinec (au lieu-dit Poulgoazec) et d'Audierne. L'actuel port de pêche, après avoir été longtemps, en majeure partie, sur la rive d'Audierne est maintenant principalement sur celle de Plouhinec.
L'Aquila
L'Aquila es la capitala de la region italiana deis Abruç. Sa populacion èra estimada a 69,362 abitants, en 2018. Sa superfícia totala es 467 km². Fondada a l'Edat Mejana e situada dins una region de fòrta activitat sismica al centre de la peninsulae italiana, foguèt damatjada per dos tèrratremols al sègle XVIII, e parcialament destruïda per un violent seïsme survengut lo 6 d'abril de 2009.
Radioactivitat
thumb|right|[[Pictograma internacionau senhalant la preséncia de substàncias radioactivas.]]
L'Aquila
Situacion
Pròche del pus naut somalh dels Apenins, lo Gran Sasso, L'Aquila es situada a d'altitud, dins la val de l'Aterno-Pescara, entre 4 montanhas de mai de. Aquestas blòcan l'arribada dels corrrnts d'aire maritims suaus e umids e fan beneficiar la vila d'un clima sèc e freg.
Radioactivitat
La radioactivitat es un fenomèn fisic caracterizat per la transformacion espontanèa de nuclèus atòmics instables en nuclèus pus estables. Aqueu procès emet d'energia sota forma de particulas e de raionaments electromagnetics capables de penetrar dins la matèria, d'ionizar l'aire, d'impressionar de placas fotograficas e d'excitar la fluorescéncia de divèrsei substàncias. Descubèrt per azard en 1896 per lo fisician francés Henri Becquerel, la radioactivitat venguèt un subjècte de recèrca majora durant lo sègle XX gràcias a de personalitats coma Pierre e Marie Curie, Ernest Rutherford ò Frédéric e Irène Joliot-Curie. Aquelei trabalhs son a l'origina d'aspèctes importants de la societat modèrna coma lei centrala nuclearas e leis nuclearas.
Lavoye
Lavoye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Radioactivitat
Lei fenomèns radioactius son fòrça divèrs. Son generalament classats en foncion dei particulas e deis raionaments emés. Entre lei principaus, se tròban ansin la radioactivitat α, la radioactivitat β, la radioactivitat γ, la fission nucleara e la fusion nucleara. Pasmens, n'existís d'autrei, pus rars, coma la conversion intèrna ò la captura electronica. D'un biais generau, lei fenomèns emetors de radiacions γ son perilhós per leis organismes vivents. D'efiech, en causa de sa carga energetica, pòdon engendrar de reaccions d'ionizacion dins la matèria, compres l'ADN. Aqueleis efiechs biologics son classats dins doas categorias que leis efiechs deterministas (trèbols digestius, cremaduras, destruccion de cellulas...).
Lavoye
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Radioactivitat
Lei nuclèus susceptibles de subir de desintegracions radioactivas son de nuclèus instables. Tènon generalament un excès de protons ò de neutrons. Pasmens, la màger part dei nuclèus pesucs, per exemple aquelei d'urani, son tanben instables. Aquelei desintegracions an luòc naturalament e son impossiblas de preveire per un atòm donat. En revènge, per una populacion de plusors miliers d'atòms, de lèis estatisticas permèton de seguir lo nombre de desintegracions dins la mòstra. Dins certanei cas, es tanben possible d'ajustar d'elements per favorizar certanei mecanismes radioactius (reaccion en cadena).
Istòria
La radioactivitat foguèt descubèrta en 1896 per Henri Becquerel (1852-1908) durant sei trabalhs sus la fosforescéncia. Lei materiaus fosforescents son caracterizats per l'emission d'una lutz dins la sorniera après exposicion a la lutz visibla. Becquerel pensava que la lusor producha dins de tubes catodics expausats ai rais X èra liada a son camp de recèrca. Son experiéncia consistiá a plaçar una placa fotografica embalada de papier negre en contacte de materiaus fosforescents. A l'excepcion dei mòstras de saus d'urani, totei lei resultats foguèron negatius. Aquelei saus avián impressionat la placa fotografica a travèrs dau papier. Pasmens, d'experiéncias novèlas mostrèron que lei saus d'urani avián pas besonh d'èstre expausats a la lutz per marcar la placa e que d'autreis elements compausats d'urani donava de resultats similars. La natura dau raionament emés per lei mineraus uranics èra donc diferenta de la fosforéncia e pròche dau raionament X descubèrt en 1895 per lo fisician alemand Wilhelm Röntgen (1845-1923).
La descubèrta d'aqueu raionament entraïnèt d'estudis novèlas per Becquerel, Pierre Curie (1859-1906), Marie Curie (1867-1934) e Ernest Rutherford (1871-1937). Aquò mostrèt que lei raionaments uranics èran pus complèxs que lo raionament X. Tres compausants principaus foguèron identificats e dichs α, β e γ. D'experiéncias suplementàrias permetèron de descubrir que lei particulas α avián una carga positiva, lei particulas β avián una carga negativa e lei particulas γ una carga neutra. Puei, se descurbiguèt que lei particulas α èran de nuclèus d'èli-4 e lei particulas β d'electrons. En parralèl de l'estudi dei raionaments, lo nombre de mineraus radioactius coneguts aumentèt pauc a pauc. Aquò foguèt completat en 1934 per la descubèrta de la radioactivitat artificiala per Irène Joliot-Curie (1897-1956) e Frédéric Joliot-Curie (1900-1958).
Lei perilhs de la radioactivitat foguèron pas descubèrts immediatament en causa dei quantitats limitats de produchs fòrtament radioactius disponibles au començament dau sègle XX. Au contrari, maugrat l'oposicion de certanei scientifics coma Marie Curie, lo radi e leis elements radioactius se veguèron dotats de qualitats terapeuticas per certanei mètges. La descubèrta de l'efiech mutagèn de la radioactivitat en 1927 per Hermann Joseph Muller (1890-1967) e un nombre grand de decès causats per la radioactivitat dins leis ans 1930 entraïnèron la disparicion d'aquela mòda.
Fònts de radioactivitat
Se parla de « radioactivitat naturala » per designar lei fònts radioactivas non produchas per leis activitats umanas. Per exemple, es lo cas dau gas radon, naturalament produch dins certanei ròcas, e dau raionament cosmic. Au contrari, se parla de « radioactivitat artificiala » per designar lei fònts radioactivas produchas per leis activitats umanas. Aqueleis elements tènon un ròtle important dins la realizacion d'examens medicaus, dins la sintèsi d'elements radioactius pesucs sintetics ò dins lei procès de concentracion artificiala de matèria radioactiva. Pasmens, quina que siegue la fònt considerada, lo fenomèn fisic a l'origina de la radioactivitat es lo meteis.
Fònts naturalas
La fònt principala de radioactivitat naturala es representada per lei radioisotòps ja presents dins la natura. Son engendrats per leis explosions d'estelas gigantas (supernova) ò per la degradacion d'autreis elements radioactius. Per exemple, un tròç de granit tèn una fraccion infima d'urani que va lentament se transformar en radon radioactiu. Pasmens, leis isotòps radioactius naturalament presents dins l'environament (urani, tori...) son generalament lei pus estables car, dins lo cas contrari, aurián ja disparegut. L'activitat radioactiva naturala de la crosta terrèstra es donc fòrça febla. Evoluciona localament segon lei ròcas de superficia amb de maximoms observats dins lei regions contenent de concentracions pus autas en elements pesucs. En Occitània, lo Massís Centrau, lei Pirenèus e l'Esterèu presentan una radioactivitat naturala pus importanta que lo rèsta dau país.
La segonda fònt de radioactivitat naturala es aquela deis elements presents dins leis organismes vivents. Per exemple, lo còrs uman tèn una radioactivitat naturala causada per leis isotòps de carbòni-14 e de potassi-40. Lei vias d'intrada principalas d'aqueleis isotòps dins l'organisme son la respiracion e l'alimentacion. Enfin, la darriera fònt de radioactivitat naturala es aquela que provèn dei raionaments cosmics. Aqueu raionament pòu agantar dirèctament la superficia terrèstra. Pasmens, la preséncia de l'atmosfèra terrèstra entraïna puslèu son absorpcion per lei gas atmosfèrics e l'emission d'una radioactivitat segondària. Aqueu fenomèn explica la preséncia d'isotòps d'estabilitat intermediària dins l'atmosfèra terrèstra coma lo carbòni-14 ò l'idrogèn-3.
Aquela radioactivitat naturala representa aperaquí 77% de la dòsi recepuda cada annada per un èsser uman.
Fònts artificialas
L'activitat umana representa 23% de la dòsi annuala recepuda per un èsser uman. La màger part es compausada per la radioactivitat producha per lei tecnicas d'imatjariá medicala. Lo rèsta provèn deis activitats militaras (assais nuclears ancians...), industrialas (energia nucleara civila, sector minier especialament aqueu dau carbon...) e scientificas (accelerators de particulas...).
Se fau notar que l'imatjariá medicala per rais X es la fònt principala de rais ionizants d'origina umana. Pasmens, es pas comptada coma dòsi de radioactivitat car, se leis efiechs presentan de similituds importantas, l'origina dau raionament X es diferenta.
Radioactivitat α
thumb|Emission d'una particula α.
Emission de proton
L'emission de proton es un fenomèn de radioactivitat rar que pòu s'observar per un nuclèu pesuc ò après una desintegracion β per desexcitar de nivèus d'energia auts. Foguèt descubèrt en 1969. En 2009, solament 47 isotòps son coneguts per presentar aquela proprietat. En 2002, se descurbiguèt tanben l'existéncia d'emission dobla de protons.
Emission de neutron
L'emission de neutron es un fenomèn radioactiu que caracteriza la reaccion d'un isotòp inestable que va perdre un neutron mai gardar son numerò atomic. Aqueu tipe d'emission es frequent per lei reaccions de fission nucleara. Es tanben present sus certanei reaccions de fusion. Es la basa dei reaccions en cadena que permèton lo foncionament dei centralas e deis armas nuclearas.
Radioactivitat de cluster
La radioactivitat de cluster es un tipe rar de fenomèn radioactiu caracterizat per l'emission d'un nuclèu pus important qu'una particula α. S'obsèrva per d'isotòps pesucs e es un tipe de radioactivitat totjorn menor qu'acompanha un fenomèn majoritari de radioactivitat α. Per exemple, es lo cas dau nuclèu de radi-221 que pòu de còps emetre un nuclèu de carbòni-14.
Fenomèns de radioactivitat β
thumb|right|Emission d'una particula β.
Radioactivitat β - e β +
La radioactivitat β es un tipe de desintegracion radioactiva caracterizada per l'emission d'una particula β, formada per un electron ò un positron, e d'un neutrinò ò d'un antineutrinò. Se la particula emesa es un electron, se parla de desintegracion β-. Dins lo cas contrari, se parla de desintegracion β+. Per exemple, dins lo cas d'una emission β d'un nuclèu d'idrogèn-3 que va se transformar en èli-3 :
L'emission d'electron ò de positron pòu tanben èsser dobla. Se parla alora d'emission β dobla.
Lo poder de penetracion dei particulas β es relativament limitat car sa talha importanta entraïna d'interaccions importantas amb la matèria. Un fais d'aquelei particulas es donc aisament blocat per un fuelh de papier.
Captura d'electron
La desintegracion β se pòu generalizar au fenomèn de captura d'electron que va entraïnar la transformacion d'un proton en neutron e l'emission d'un neutrinò segon la relacion seguenta :
Un mòde pus rar es la captura d'electron dobla que sei consequéncias son similaras. Per exemple :
Desintegracion β liada
La desintegracion β liada es un tipe rar de radioactivitat que pòu se debanar per d'atòms fòrça ionizats. La desintegracion β - va alora entraïnar la transformacion d'un neutron en proton e emetre un electron e un antineutrinò. Pasmens, tre son emission, l'electron es capturat per leis orbitalas K, L ò M de l'atòm. Ansin, a l'exterior de l'atòm, l'unica emission observada es aquela de l'antineutrinò.
Transicion isomerica
Una transicion isomerica es un mòde de radioactivitat rar permetent a un isomèr nuclear de liberar d'energia sensa subir de transmutacions. Lei nucleons son reorganizats au sen dau nuclèu atomic dins una configuracion d'energia mens importanta. Aquela transicion es acompanhada per una emission de rais γ mai la natura quimica de l'atòm càmbia pas.
Conversion intèrna
La conversion intèrna es tanben un mòde de radioactivitat relativament rar. Un electron va captar l'energia d'excitacion d'un nuclèu atomic e èsser expulsat. Pasmens, lo fenomèn es totalament diferent d'una desintegracion de tipe β car l'electron es expulsat segon de nivèus d'energia ben definits e sensa emission d'un antineutrinò. De mai, la natura quimica de l'atòm càmbia pas.
Radioactivitat γ
thumb|right|[[Fotografia d'una piscina de proteccion còntra leis emissions γ dins una centrala nucleara estatsunidenca.]]
La radioactivitat γ es una emission d'energia sota la forma de rais electromagnetics durant un fenomèn de radioactivitat. Per de rasons istoricas, es considerada coma un tipe de radioactivitat especiau. L'emission γ e lo fenomèn de radioactivitat a son origina son generalament simultanèus.
Un exemple de radioactivitat γ es observat durant la desintegracion dau cobalt-60 en niquèl-60. Aqueu mecanisme comença per una desintegracion β - :
Lo nuclèu de niquèl-60 es dins un estat excitat. La segonda etapa dau mecanisme es donc l'emission γ ela meteissa sota la forma de dos fotons :
Lei rais γ an un important poder de penetracion car son constituits de fotons d'energia auta. Per leis arrestar, s'utiliza generalament de blindatges plombats de quauquei centimètres d'espessor ò de bacins d'aiga de plusors mètres de prefondor.
Fission nucleara
La fission nucleara es un mecanisme de desintegracion radioactiva caracteristica d'isotòps pesucs susceptibles de se devesir. Durant lo procès, un nuclèu pesuc instable se fragmenta per formar a dos nuclèus pus leugiers tot en emetent de neutrons e una gròssa quantitat d'energia :
Aqueu fenomèn pòu èsser entraïnat per l'emission de particulas destinadas a destabilizar lei nuclèus atomics. Per exemple, es lo cas dins lei reaccions en cadena qu'an luòc dins lei reactors nuclears. Dins aquò, la fission pòu egalament aver luòc d'un biais espontanèu, sensa apòrt d'energia exterior. Se fau nòtar que fòrça fenomèns de fission son acompanhats per d'autrei formas de radioactivitat, especialament de desexcitacions γ.
Fusion nucleara
thumb|right|[[Fotografia de la construccion dau reactor ITER en 2018.]]
Desintegracion e descreissença radioactiva
Quin que siegue l'instant donat, un isotòp radioactiu quin que siegue a una probabilitat de desintegracion egala a un autre isotòp radioactiu identic. De mai, aquela desintegracion despend pas dei condicions fisicas e quimicas de l'environament de l'isotòp. Ansin, lo mecanisme de desintegracion es considerat coma un eveniment aleatòri que seguís una lèi estatistica.
Saint-Pierre-du-Perray
Saint-Pierre-du-Perray es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Radioactivitat
Desintegracion e descreissença radioactiva
Ansin, per un nombre N(t) de radionucleïds d'un tipe donat presents dins una mòstra a un instant t quin que siegue, lo nombre de desintegracions dN durant un periòde dt despend donc solament dau nombre de radionucleïds, de la durada de la mesura e d'una constanta de desintegracion nucleara λ caracteristica dau radioisotòp considerat :
Se lo nombre iniciau de radionucleïds es conegut, es donc una lèi de descreissença exponenciala de la forma :
Una caracteristica majora de l'element es sa constanta de mièja-vida t1/2 definida coma lo periòde necessari per veire lo nombre de radionucleïds devesit per dos :
Radioproteccion
La radioproteccion es l'ensemble dei mesuras presas per assegurar la seguretat de l'òme e de son environament còntra leis efiechs negatius de la radioactivitat.
Efiechs biologics
thumb|right|Simbòl internacionau senhalant un perilh de [[mòrt per irradiacion.]]
Una partida importanta dei raionaments engendrats per lei fenomèns radioactius, especialament aquelei a l'origina d'emissions γ, an d'efiechs nefasts per la santat deis organismes vivents. D'efiech, aquelei rais an una energia capabla d'arrancar d'electrons ai moleculas organicas. Entraïnan alora l'ionizacion d'aquelei compausats. Per aquela rason, lei raionaments d'origina radioactiva fan partida dei raionaments ionizants.
Nocion de dòsi
thumb|right|[[Fotografia d'un comptaire Geiger, instrument utilizat per mesurar la quantitat de raionaments ionizants dins un environament.]]
Per mesurar la gravitat d'una irradiacion, es estada desvolopada la nocion de dòsi. N'existís plusors que permèton de representar una dimension donada dau fenomèn. La premiera es la dòsi absorbida que representa l'energia depausada per unitat de massa per un raionament ionizant. Es liada a l'activitat de la fònt. Per aplicacion d'un factor de correccion destinat a prendre en còmpte la dangerositat especifica de cada raionament, permet de calcular la dòsi equivalenta que modeliza l'efiech de l'irradiacion sus lei teissuts biologics. Enfin, per aplicacion d'un segond factor de correccion, destinat a tenir còmpte de la resisténcia dei diferents teissuts, aquò permet de calcular la dòsi eficaça.
Sant-Martin-war-ar-Maez
Sant-Martin-war-ar-Maez en breton ( Saint-Martin-des-Champs en francés) es una comuna bretona administrada per lo departament de Finistèrra de la region de Bretanha.
Radioactivitat
Nocion de dòsi
La dòsi absorbida es utilizada per preveire leis efiechs deterministas. Son unitat es lo gray, de simbòl Gy. D'efiechs biologics limitats semblan aparéisser a partir de 0,2 Gy coma una reduccion de l'eficacitat dau sistèma immunitari. Lei signes clinics clars d'una irradiacion son observats a partir de 1 Gy. A 2 Gy, lo sistèma immunitari es grèvament tocat amb una demenicion grèva dei populacions de limfocits. La DL50 se situa vèrs 5 Gy. La mòrt vèn fòrça frequenta a partir de 8 Gy e quasi sistematica a 10 Gy. D'accidents rars semblan indicar que la mòrt es quasi instantanèa per una dòsi de 20 Gy.