cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carles de Tortolon
Biografia
Aital, en 1877 foguèt convidat pels felibres a l'Assemblada Generala de la Mantenença de Montpelhièr ont i prepausèt que se reunifiquèsse Occitània jol Felibritge e l'occitan sus la basa del dialècte lengadocian, pasmens sos arguments se vegèron rebutats per una oposicion fòrta dels provençals. Mai tard donèt supòrt a çò que se nomena Felibre Latin. Qualque temps abans que moriguèsse publiquèt sas memòrias Notes et souvenirs de quelqu'un qui ne fut rien. Foguèt majoral del Felibritge en 1876, membre de l'Acadèmia d'Ais e de l'Acadèmia de Sciéncias e Letras de Montpelhièr. A mai èra estat correspondent de l'Acadèmia Reiala d'Istòria de Madrid e de l'Acadèmia Reiala de Bonas Letras de Barcelona.
Eric Rohmer
Maurice Schérer, dich Éric Rohmer [eʁik ʁomɛʁ], es un realizator francés, nascut lo 21 de març de 1920 a Tula (Corresa) e mòrt l'11 de genièr de 2010 dins lo 13en arrondiment de París. Considerat, amb Jean-Luc Godard, François Truffaut, Claude Chabrol e Jacques Ribla, coma l'una de las figuras màgers de l'Èrsa Novèla, a obtengut en 2001 a la Mostra de Venècia un Leon d'aur per l'ensemble de sa carrièra.
Eretatge
Lo cineasta corean Hong Sang-soo reivindica l'eretatge d'Éric Rohmer.
L'òbra de Rohmer es reconeguda coma una òbra a despart. Sa productritz a la Companhiá Éric Rohmer, Françoise Etchegaray, li vei pas de descendéncia. Pasmens, d'unes cineastas son sovent qualificats de « rohmérians » per la critica cinematografica. Es per exemple lo cas del cineasta corean Hong Sang-soo. Per Jean-François Rauger, critic al jornal Le Monde, la faiçon de Hong Sang-soo « de captar la persisténcia d'una forma de marrida fe en çò dels personatges del film fa de realizator corean lo sol eretièr indiscutible d'Éric Rohmer». Hong Sang-soo reivindica el meteis clarament l'influéncia de Rohmer. Tot parièr, l'òbra d'Emmanuel Mouret es tanben sovent considerada coma pròcha de la de Rohmer. Lo mejan metratge Un mond sens femnas (2012) de Guillaume Brac es estat comparat per un fum de criticas a un film de Rohmer.
Dins son primièr album, Clio (2016), la cantaira Clio fa omenatge a Éric Rohmer amb la cançon Éric Rohmer es mòrt.
Alta-au-fuòc
Una alta-au-fuòc (var. alt-al-fuòc, alta-au-fuec, cessatz-lo-huec) es una pausa deis ostilitats durant un periòde de guèrra. Es generalament un acòrd bilaterau negociat e signat per de representants de cada partida en conflicte. Pasmens, pòu de còps èsser proclamat unilateralament per un dei protagonistas. Una alta-au-fuòc compren generalament tres partidas depintant la durada de la pausa, la zòna geografica regardada e la definicion deis accions enebidas. Significa pas la fin dau periòde de guèrra o lo restabliment de la patz.
Peracense
Peracense es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Sent Cristòli de Blaia
Sent Cristòli de Blaia o benlèu Sent Cristolin de Blaia (en francés Saint-Christoly-de-Blaye) qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Laurent Lafforgue
Laurent Lafforgue es un matematician francés, nascut lo 6 de novembre de 1966 a Antony. A recebut la medalha Fields en 2002 per aver demostrat una partida de las conjecturas de Langlands.
Biografia
En 1984 e 1985, Laurent Lafforgue participa a las Olimpiadas internacionalas de matematicas, e recep una medalha d'argent las doas annadas. Es tanben laureat del concors general. Ancian escolan de l'Escòla normala superiora — promocion S 1986 — efectua sa tèsi jos la direccion de Gérard Laumon dins l'equipa d'aritmetica e geometria algebrica del laboratòri de matematicas d'Orsay de l'universitat París-Sud (París XI). Dins aquel meteis laboratòri, trabalha alara coma cargat de recèrcas, puèi ven director de recèrcas al CNRS.
Lo matematician ucraïnian Vladimir Drinfeld a establit lo cas del grop linear en doas variablas suls còsses de foncions de las corbas en caracteristica positiva. Generalizant lo metòde de Drinfeld, Laurent Lafforgue demòstra lo cas dels grops linears en un nombre qual que siá de variablas sus aqueles meteisses còsses de foncions.
Laurent Lafforgue es membre de l'Acadèmia de las sciéncias, seccion matematicas, dempuèi lo 18 de novembre de 2003.
En 2004, comença de s'interessar al sistèma educatiu francés e se rapròcha del collectiu Salvar las letras. El cosigne amb Alain Conas e d'autres scientifics lo tèxt Los sabers fondamentals al servici de l'avenidor scientific e tecnic : coma los réenseigner ont exprimisson lor ponch de vista sus l'ensenhament de las matematicas e del francés a l'escòla primària.
Nommat membre del Naut Conselh de l'educacion (HCE) — alara instaurat per la lei Fillon — pel president de la Republica de l'epòca, Jacques Chirac, ne demissiona a la demanda del president del HCE a l'endeman de la primièra reünion de trabalh lo 21 de novembre de 2005. Segon Laurent Lafforgue, lo motiu invocat seriá estat lo contengut virulent d'un corric ont expausa sas reticéncias pertocant la qualificacion dels expèrts del ministèri de l'Educacion nacionala nommats per menar a plan lo trabalh del HCE. Es remplaçat lo 2 de març de 2006 per Antoine Compagnon, universitari e istorian de la literatura.
Escriu amb Liliane Lurçat un libre entitolat La Desbranda de l'escòla, publicat per las edicions François-Xavier de Guibert en 2007, e dona de nombrosas entrevistas e conferéncias sus l'educacion.
En 2016, cofonda l'Escòla professorala de París, establiment privat de formacion dels ensenhaires.
Lo 1èr de setembre de 2021, rejonh Huawei Tecnologias França.
Laurent es un fervorós catolic e tenda conciliar son trabalh matematics amb sa fe.
Frairièra
Filh de dos engenhaires del CEA, Laurent Lafforgue a dos fraires, Thomas (cabdèt) qu'es professor en segonda annada (PC*) de classa preparatòria a las escòlas grandas al licèu Loís-lo-Grand e Vincent (benjamin), matematician e director de recèrca CNRS a l'Institut de matematicas de Jussieu – París Ribla Esquèr (IMJ-PRG).
Engatjaments
Laurent Lafforgue s'es engatjat vigorosament per la promocion d'un ensenhament classic dins l'escòla republicana. Denóncia lo « renegament per l'escòla de sos principis », e promòu l'ensenhament laïc e republican, qu'es per el un eretièr de las escòlas crestianas, e dont es personalament eissit, aital coma sos parents e fraires.
Recentament, a contribuït a las activitats de la Fondacion Letras e Sciéncias, fondada en 2004 per Philippe Nemo e abrigada per la Fondacion per l'escòla, qu'a per tòca de sostenir la formacion dels professors de letras e de sciéncias.
Dins aquel encastre, a cofondat l'Escòla professorala de París, ont ensenha las matematicas.
L'Alcòra
vinheta|Alcora vinheta|Castell de l'Alcalatén (L'Alcora)
vinheta|Termes romanes de Santa (L'Alcora) L'Alcòra es lo capluòc de la comarca de l'Alcalatén, dens la província espanhòla de Castelló e la Comunautat Autonòma del País Valencian, èst d'Espanha. Sa populacion totala èra estimada a 10 535 personas en 2006. Sa superfícia totala es 94,9 km².
Larzabale-Arroze-Zibitze
Larzabale-Arroze-Zibitze (basco), Larceveau-Arros-Cibits (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei larzabaldar-arroztar-zibiztar.
La comuna es adaigada per Artikaiteko erreka (afluent de Bidosa) e peus sons afluents Arlako erreka e Handia erreka.
Istòria
Larzabale, Arroze e Zibitze que s'unín lo 20 de junh de 1842 entà formar la comuna actuau.
Economia
L'agricultura qu'ei la basa economica de la vila.
Cultura
Que's situa dens la Via Podiensis deu Camin de Sant Jaume, que comença a Puy en-Velay (Loira Nauta) e acaba a Roncesvaus.
Tarusates
thumb|right|300px|Dracma damb un parelh de patèrnas batuda peus tarusates.
Los tarusates (latin Tarusates) qu'èran un pòble aquitan citat per Juli Cesar e, dab ua metatèsi, Plini lo Vielh.
Elements istorics
Que'us considèran com identics aus aturenses (un nom qui s'impausa a partir deu sègle IVau). Que s'estavan dens lo Tursan actuau, dens lo departament de las Lanas e qu'avèvan Atura (Aira) per vila màger.
Qu'estón somés per Cressus amassa dab los vasates e los elusates après que vençó los sotiates.
Los sons vesins qu'èran los tarbelles (tarbelli) au sud-oèst, los cocosates au nòrd-oèst, los vasates au nòrd, los elusates a l'èst, los bigerriones (bigerri, bigerres) au sud-èst e los beneharnensis au sud.
Guèrra de trencadas
La guèrra de trencadas es una forma de guèrra onte lei combatents s'assostan dins de linhas fortificadas, principalament formadas de trencadas, que li permèton de se protegir còntra lei tirs d'armas leugieras e d'artilhariá.
Se d'exemples de trencadas son coneguts durant l'Antiquitat o l'Edat Mejana, son usatge venguèt pus frequent après sa teorizacion per Vauban (1633-1707) per organizar l'ataca de fortalesas defendudas per una artilhariá poderosa. Se generalizèt a partir de la segonda mitat dau sègle XIX quand l'aumentacion de la letalitat dau fuòc marquèt la fin dei formacions sarradas basadas sus l'impacte de la massa. Venguèt lo simbòl de la Premiera Guèrra Mondiala onte foguèt la causa principala de l'encalament dau conflicte.
Après 1918, la mecanizacion dei combats, l'aparicion de l'aviacion e lei melhoraments de l'artilhariá an demenit l'importància de la guèrra de trencadas. Pasmens, la guèrra de trencadas demòra fòrça utilizada, compres dins de guèrras modèrnas, quand lei combats son blocats e lei combatents de cada camp obligats de demorar sus sei posicions. De mai, l'usatge de trencadas es totjorn frequent per renfòrçar la defensa d'una posicion de combat.
Universitat de Baltimore
L'Univesitat de Baltimore (en anglés University of Baltimore, UBalt) qu'ei ua institucion publica qui ho fondada en 1925.
Brasc
Brasc (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Pau Albarèl
Biografia
Pau Albarèl nasquèt dins una familha modèsta, filh d'Alexandrina Albèrt e de Joan Albarèl qu' èra lo faure de Sant Andrieu Aprèp qu'estudièt al vilatge foguèt mandat al Petit Seminari de Narbona. I faguèt d'estudis de granda qualitat e aprèp qu'obtenguèsse son bachilierat, Albarèl s'inscriguèt a la Facultat de Medecina de Montpelhièr. I presentèt una tèsi sus la patologia del raquitisme e en seguida venguèt mètge, plan jove qu'en aquel temps aviá pas que 22 ans. S'installèt bèl primièr a Carcassona abans de venir generalista a Nevian, puèi a Narbona en 1909, ont se faguèt membre de la Comission arqueologica. A Nevian, se maridèt amb Lúcia Agèl, lo 24 d'octobre de 1899. Quand comencèt la Primièra Guèrra Mondiala serviguèt coma mètge e foguèt mandat a Salonica. Comencèt d'escriure en occitan en seguir l'influéncia d'Aquiles Mir e usèt de mantun escais literari Joan de la Ròca, Balin balan, Joan de la Pineda, lo Bascalaire, lo Piuletaire, Jirmèn lo Vièlh e d'autres per menar una òbra abondosa e de qualitat.
En 1911 fondèt la revista audenca La cigala narbonesa e èra membre de l'Escòla mondina e de l'Escòla audenca. Venguèt puèi Majoral del Felibritge en 1918. Se moriguèt a Montpelhièr dins una clinica en seguida d'una operacion medicala lo 15 de julhet de 1929.
Departament de Corresa
Lo chapluòc es Tula.
Peralejos
Peralejos es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
.comsec
(acorcha de Communications security, "seguretat de las comunicacions", en anglés) es un nom de domeni generic. . Es en servici dempuèi lo 16 de novembre de 2015.
Grosbois-lès-Tichey
Grosbois-lès-Tichey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ordan e La Ròca
Ordan e La Ròca (Ordan-Larroque en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Ordan
Segon Dauzat e Rostaing, Ordan que veng deu nom gallic d'òme *Ordus (considerat com inatestat), Urdus, dab lo sufixe -anum. Segon Negre, Ordan que veng deu nom de persona Urdus, dab lo sufixe -anum. Segon Delamarre, que s'ageish deu nom gallic d'òme Ordos (atestat), derivat en -ānon d'après lo tèma celtic ordo- « martèth, massuga ».
Benjamín Jarnés
Benjamín Jarnés (Codo, Aragon, 7 d'octobre de 1888 - Madrid, 11 d'agost de 1949) siguec un escrivan espanhòu. Encara que pera sua edat estaue pròplèu ara generacion de 1914 o Novecentismo, era sua òbra s'enquadre pleament laguens des avantgardes, en grop d'escrivans en pròsa contemporanèus des poètes dera Generacion deth 27. Dempús dera Guèrra Civila Espanhòla auec d'exiliar-se en Mexic. En 1949, quan sofrie ua malautia que l'auie deishat en un estat quasi inconscient, viatgèc tà Madrid damb era sua esposa, a on morí as pògui mesi.
Ordan e La Ròca
Melhan
Lo nom que ven probablament deu nom d'òme gallic Mellius/Mellios o lo nom d'òme latin Aemilius, dambe'u sufixe latin -anum, ,. Las referéncias que concerneishen noms semblables.
L'Ardena
Lo nom que vengueré benlèu deu celtic arduenna > ardenna : los pitèrs, los turons.
Benjamín Jarnés
Jarnés escriuec sustot romans, biografies e libres d'assag. Era sua òbra se caracterize per ua pròsa fòrça encuedada. Sagèc renauir eth roman en tot superar eth realisme e eth modernisme, en tot apropar-se as innovacions qu'auien trionfat ena Euròpa deth moment: era òbra de James Joyce, Proust, Virginia Woolf, eca.
Ordan e La Ròca
Istòria
En 1824, la comuna d'Ardenne (Ardena ?) qu'estoc aplegada dambe Ordan. En 1828, las comunas de Larroque-Ordan (compréner L'Arròca d'Ordan) e de Meilhan (Melhan) qu'estón aplegadas dab Ordan. Ardena, au sud, qu'èra parròpia annèxa abans la revolucion, L'Arròca, au nòrd, qu'èra parròquia, tot coma Ordan. Melhan, a l'èst, qu'èra tanben parròpia.
Benjamín Jarnés
Es sòns tèmes preferidi son eth besonh de combinar rason e sensualitat, era reivindicacion des sensi e er amor sexuau, era confusion der òme contemporanèu, enter d'autes.
Existencialisme
L'existencialisme es un movement filosofic que plaça l'existencia umana al centre de la reflexion. S'agís pas de existéncia al sens abstrach, ni tampoc de l'existencia de las causas o las realitats non umanas, mas l'existéncia umana concreta. Entre las tèsis fonamentalas de la pensada existencialista, i a la supremacia de l'existéncia sus l'esséncia de l'òme, la consideracion de l'èsser al drama immediat de l'existéncia d'esperela e cap als autres, l'analisi dels sentiments que revelan l'immersion limitada e individuala de l'òme dins lo mond, o la consideracion de l'òme coma responsable del seu èsser, al delà de las cresenças deterministas. L'existencialisme pausa la consciéncia de la quita existéncia umana e, d'un biais, lo sens d'aquela, lo sens de la vida, tenent subretot a la finitud del mond uman: la mort, la fragilitat, la responsabilitat, la libertat...
L'existencialisme es present dins la pensada dels filosòfs coma Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre o Karl Jaspers, e tanben dins la literatura de Franz Kafka, Fiodor Dostoievskii o Albert Camus, entre d'autres.
Origina de la pensada: Kierkegaard
Lo filosòf danés Søren Kierkegaard (1813-1855) pòt èsser considerat coma lo paire de l'existencialisme. Kierkegaard fa la reflexion de la subjectivitat de la veritat e la realitat, segon la seuna pensada, l'èsser uman sonque pòt se comprendre dempuèi l'interior, segon la seua experiéncia e la seuna realitat viscuda, e pas dempuèi l'exterior, en de tèrmes biologics, psicologics o d'autras teorias de la natura umana. L'existencialisme insistís sus l'accion, la libertat e la decision coma fonamentals per l'existéncia umana, s'oposant fonamentalament a la tradicion racionalista e al positivisme, es a dire, argumenta contra la definicion de l'èsser coma subretot racional, qu'es en relacion a la realitat coma un objècte de coneissença o l'accion que pòt o deu èsser regulada per de principis racionals, definits segon lo seu comporatament. Mas en general, refusa tota la concepcion occidental de l'Èsser coma l'objècte central de totas las causas existissent. Kierkegaard tend a veire l'òme coma un subjècte dins un univèrs indiferent, objectiu, a vegadas ambigú e absurd, que lo sens es pas donat per l'òrdre natural, mas tampauc pòt se crear mejans d'accions o interpretacions umanas.
L'existencialisme crestian: Marcel e Jasper
Kierkegaard cresiá en l'existéncia de Dieu e las seuas teorias influencièron de biais decisiu la teologia del Sègle XX e los pensaires catolics de l'epòca coma Jaspers o Gabriel Marcel, que creèt lo tèrme existencialisme que dona un nom global a la pensada. La reflexion de Marcel insistís subretot susls aspèctes subjectius de l'èsser uman considerat coma creatura de Dieu. Jaspers, el, sens parlar explicitament de Dieu, fa allusion a la caminada cap a la trancendéncia mejans de la forma d'una existéncia oculta.
L'existencialisme agnostic: Heidegger
Heidegger tròba pas cap de pertinéncia dins la possibilitat d'existéncia de Dieu per çò que tòca l'òme. Las seunas teorias balhan mai de prigondor a la pensada de Kierkegaard, considerant l'èsser uman coma expausat a, segon los quita dichs del filosòf, sortir de l'existéncia. Lo seu existencialisme considèra l'existéncia al delà de l'esséncia umana, afirmant que l'òme pòt aspirar a comprendre la seuna existencia, mas que deu se consacrar a capitar los seus objectius amb conviccion, essent conscient de la certitud de la mòrt e de la manca totala del sens concrèt de la vida.
L'existencialisme atèu: Sartre
Sartre, coma Nietzsche, refusa frontalament l'existéncia d'un dieu e lo seu ròtle dins l'existéncia de l'òme. La pensada sartriana, fonamentalament pessimista, l'òme nais sens esséncia ni natura, comença essent pas res, e son los seus fachs que li balhan una existéncia, qu'es fonamentalament absurda e, alara, provòca una sensacion, de nausèa. Pasmens, Sartre remarca lo ròtle umanista de l'existencialisme, insistís sul ròtle de las decisions e de la libertat, e la responsabilitat de l'òme dins las consequéncias de las seuna causidas. La seuna pensada foguèt rebatida, en mai de fòrça ensags e trabalhs purament filosofics, tanben dins d'òbras literàrias (novèlas e pèça de teatre) coma La nausèa.
L'existencialisme dins la literatura
En mai de las òbres de Sartre, l'existencialisme rebat la literatura de l'epòca, dins las novèlas de l'escrivan josieu Franz Kafka, coma dins Lo procés (1925) o Lo castèl (1926), ont los individús isolats afrontan de poténcias burocraticas. Tanben dins l'òbra de Fiodor Dostoievskii coma Los fraires Karamazov, dins las divèrsas òbras de l'espanhòl Unamuno, qu'obsèrva lo problèma de la immortalitat, e gaireben tota l'òbra d'Albert Camus, qu'estudia l'absurd de l'existéncia e l'indiferéncia de l'univèrs, dins lo teatre de Samuel Beckett o las novèlas dels estatsunidencs Arthur Miller o Norman Mailer, o la poesia de Manuel Cuña Novás (1924-1990).
Gotland
Gotland (Gutland localament, es una província, comtat, municipalitat e diocèsi de Suècia. Es tanben la pus granda illa de Suècia.   La província inclutz las illas de Fårö e Gotska Sandön al nòrd, e las illas de Karlsö (Lilla e Stora) a l'oèst. La populacion es  de 58,595 personas que aperaquí 23,600 vivon a Visby, la vila principala. L'illa de Gotland e lo rèsta de la província de Gotland representan mens de 1 del cent de la superfícia terrèstra de Suècia.
Macaulay Culkin
Macaulay Carson Culkin (n.1980) es un actor de cinèma american, mai conegut per lo personatge Kevin dins los filmes Home Alone e Home Alone 2. Participèt tanben a la vidèo Black or White del cantaire Michael Jackson.
Franc CFA colonial
Lo Franc CFA (Franc de las Colonias Francesas d'Africa) èra la moneda comuna de las colonias francesas d'Africa creada lo 26 de decembre de 1945.
Perales del Alfambra
Perales del Alfambra es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Franc CFA colonial
Malgrat son nom foguèt en usatge tanben a Sant Pèire e Miquelon e dins las Tèrras Australas e Antarticas Francesas.
Nòrd-occitan
556px|vinheta|Aira geografica dau nòrd-occitan + [[Creissent.|alt=]] Lo nòrd-occitan, tanben ortografiat nòrdoccitan, es un ensems de dialèctes septentrionaus de la lenga occitana, comprenent los tres dialèctes seguents: lemosin, auvernhat e vivaroalpenc (tanben, dos sosdialèctes septentrionaus dau lengadocian fan una transicion vèrs lo nòrd-occitan: son lo gavaudanés e lo bas-vivarés).
Franc CFA colonial
Las darrièras possessions francesas que l'utilizèron foguèron:
Dins de païses independents, es estat seguit per de novèls "francs CFA", lo Franc CFA d'Africa Centrala e lo Franc CFA d'Africa Occidentala.
Nòrd-occitan
La sola caracteristica comuna de tot aquel grop es lo passatge fòrça ancian de las sillabas originàrias ca e ga vèrs cha e ja (o ia) respectivament:
Origina
Aquel passatge vèrs cha e ja (o ia) se passèt a l'Auta Edat Mejana, avans la constitucion definitiva de la lenga occitana au sègle VIII. Segon lo lingüista Joan Pèire Chambon, aquel fenomèn apareguèt dins certans dialèctes dau latin tardiu, centrats a l'entorn de la metropòli de Lion (ven pas ges dau francés contrariament a çò que creson de personas mal informadas). Efectivament, Lion èra un centre culturau major a l'Antiquitat Tardiva e a l'Auta Edat Mejana. Aquela evolucion d'origina lionesa es restada en nòrd-occitan e maitot dins d'autres idiòmas romanics: lo francoprovençau (la lenga centrada a l'entorn de Lion), una granda part dau francés (levat los dialèctes normand e picard), lo friolan, lo ladin e una partida dau romanch.
Usatges e representacions
La koinè literària de l'occitan medievau, sobretot chas los trobadors, acceptava e mai mesclava sens esitacion las formas dau nòrd (chantar, charjar) amb las formas dau sud (cantar, cargar): los dos tipes avián un prestigi egau.
Reculada daus parlars nòrd-occitans
vinheta|300px|Frontièras ancianas dialectalas en [[Gàllia. La linha blava mai al nòrd es la linha Von Wartburg.]] miniatura|300px|Reparticion de l'occitan ancian. Lo nòrd-occitan cessèt pas de recular au fiu daus sègles, au profièch de tots sos vesins. Pasmens, laissèt una traça fòrta dins los toponims d'aquelas regions e un grand substrat dins los dialèctes de son airau perdut, en particular lo peitavin-sentongés e lo berrichon.
Au nord-oèst, englobava autrescòps l'Aguiaina (Peitau, Sentonge, Aunís) e lo Berric. Lo proto-arverno-lemosin s'es benlèu estendut fins a Léger au nòrd de Peitau, anciana frontièra d'influéncia entre los visigòts e los francs. Lo limit meridionau daus lengas d'oïl au temps de Charlesmanhe es apelat la linha Von Wartburg e son part occitental passa de Nantas a Cosne-Cours-sur-Loire. Los parlars nòrd-occitans de l'Aguiaina son apelats l'occitan aguiainés, benlèu classificat coma sosdialècte de lemosin (coma lo marchés actuau).
Au sud, perdut de terrenh au profièch dau gascon (Sentonge e lo nòrd de Blaiés, puèi perduts au sentongés), dau lengadocian (sud d'Auvèrnhe e nòrd de Guiana) e dau provençau (Provença centrala e lo sud-oèst dau País Niçard ).
Nòtas
<references group="Nòta" />
Savins
Savins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bandiat
Bandiat (en francés Bandiat) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin, d'Aquitània e de Peitau-Charantas).
Geografia
La font de Bandiat se tròba sus lo ranvers sud dau Puei Chauvet (440 m d'altitud), rasís lo vilatge dau Puei Conhós (comuna de Dornasac, en Nauta Vinhana. Dins son cors superior, cola vers lo sud-oest, mas aprep Nontronh, vira vers lo nòrd-oest e s'en vai vers Charanta. Bandiat a la particularitat de s'estrecir de mai en mai en s'aprueimar de Tardoira. Quand arriba rasís Saint-Projet, es mas un riu que sas aigas dispareissen completament dins de las perdas dau planetge karstic. Aquelas aigas alimentan una brava ressorgida, las fonts de Tovra, un pauc a l'est d'Engolesme. Lòrs de las grandas cregudas, Bandiat se junh tot parier a Tardoira en Agris (Charanta).
Idrologia
Bandiat es plan sensible a las plegudas. Monta pro leu per temps de fòrta pluèja, mas tòrna trobar tan leu son niveu costumier quand lo temps se tòrna brave. Son debit mejan varia en Fuelhada entre 0,6 m³/s per l'estiu e 6 m³/s per l'ivern.
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Kolbsheim
Kolbsheim en alemannisch (Kolbsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Kolbsheim est un village d'Alsace, près de Strasbourg. Situé à quelques mètres/kilomètres de la commune d'Hangenbieten, de Breuschwickersheim ou encore de Ernolsheim sur Bruche.
Climatologia
La climatologia es la sciéncia qu'estúdia lei caracteristicas e leis evolucions dei climas sus un periòde temporau dau tèrme lòng. La climatologia examina tanben la natura dei microclimats (locaus) que dei macroclimas (globaus), o que deis influéncias climaticas naturalas e antropicas. Aquesta disciplina scientifica es subdevesida en d'autres sotadisciplinas tau que la paleoclimatologia.
Telèf
Dins la mitologia grèga, Telèf (en grèc ancian / Tếlephos) es le filh d'Eracles e d'Augè, filha d'Aleòs, rei de Tegèa en Arcàrdia. La vila de Pergama, lo revendica coma son fondator. Sa gèsta eroïca es a l’encòp complèxe e mal coneguda.
Legenda
Aleos, rei de Tegèa en Arcàdia, es prevengut per un oracle contra la naissença d'un felen. Fa donc de sa filha Augè una preira d'Atena, vodada a la castetat. Violada per Eracles, embriac, fa naísser Telèf. Decobèrta, es abandonada a la mar dins una barca, pasmens Telèf es expausat sul mont Partenion. En fach, Augè es reculhit per Teutràs, rei de Misia, e Telèf elevat per un pastre. Vengut adult, Telèf torna encontra son paire e se’n va en Misia ont encontra sa maire. Causís per rei per la populacion, remanda lo primièr desbarcament dels Aquèus vengut far lo sètge Tròia mas arribat per error en Misia. Pasmens, trebuca sus una vinha menada per Dionís e tocat per la lança d'Aquilles. A aqueste moment, los Argians, informats de la natura de lor enemic, li envián coma emissari Tlepolèm, lo sieu fraire. Ligat per son maridatge a Astiòca, una princesa troiana, pòt pas acceptar l'ofèrta del fraire de lo seguir a la guèrra. Informat mai tard per un oracle que sa nafar pòt èsser sonhada pas que par la lança d'Aquilles, Telèf s'introduch deguisat dins lo camp grèc, a Argos, pren lo joveOrèst en ostatge e es fin finala garit. En cambi, explica al Aquèus lo camin cap a Tròia.
Segon Pausanias, citant benlèu Ecatèa de Milet, Augè es sedusida per Eraclès e fa naísser Telèf. Furiós, Aleos embarra sa maire e enfant dins una arca que fa getar a la mar. L’arca es menda pels flots fins en Asia menora, ont es reculhit per Teutràs. Aquesta eposa Augè e adòpta Telèf.
Segon lo prològ del Telèf (Euripides) d'Euripides, sola partida ara coneguda, Augè fa naísser Telèf près del mont Partenion. Maire e filh son enseguida separats avant de se retrovar en Misia.
Representacions artisticas e literàrias
vinheta|Bas relèu de Telèf encontrat a Herculanum Telèf es l’eròi de doas tragèdias d'Esquil, Los Misians e Telèf, que tractan de la nafra de Telèf e de son viatge a Argos. Es probable qu'una tresena pèça aja estat redigida sul mèsme subjècte, mas pas cap de títol pertinent foguèt conservat. Dins Los Acarnians, Aristofan escarni lo Telèf: mòstra son eròi cercant al magazin d'accessòris las pelhas de Telèf per pledejar sa causa, e pren peu après en ostatge un sac de carbon, parodia de la presa en ostatge d'Orèst per Telèf.
Sa gèsta eroïca es representada dins la cort interiora del Grand Altar de Pergama ; compren de scènas desconegudas endacòm mai. Suls vases, l'episòde de la presa en ostatge es sovent representat. Sa varianta burlèsca es tanben tan populara.
Un bas relèu representant Telèf foguèt trobat dins las escavacions d'Herculanum, dins un luxós ostal que li donèt son nom.
Pitarque
Pitarque es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Maisoncelles (Nauta Marna)
Maisoncelles (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region del Grand Èst.
Geografia
thumb|left|270px|Maisoncelles
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lacertidae
Los Lacertids (Lacertidae) son una familha de pichons saurians nomenats popularament lausèrts, lusèrps, limbèrts/laïmbèrts (especialament los vèrds) e cernalhas/çarnalhas, clavetas, lagramusas, larmusas (los grises).
Se compta environ 280 espècias actualas de Lacertids dins una granda partida d'Africa, d'Asia e d'Euròpa. Son totes d'animals diürnes actius e agils.
Los tres quarts dels saurians europèus son de Lacertids.
right|thumbnail|200px|Podarcis muralis
Classificacion
Familha Lacertidae Oppel, 1811 (280 espècias)
Referéncia
Arnold, Arribas & Carranza, 2007 ''Systematics of the Palaearctic and Oriental lizard tribe Lacertini (Squamata: Lacertidae: Lacertinae), with descriptions of eight new genera Zootaxa 1430: 1–86'' Texte original
N.B. : la sistematica dels Reptils e Squamates es en plena mutacion, las classificacions prepausadas pòdon diferir segon las fonts e los moments.
Ideologia
Una ideologia es un ensemble d'idèas sus un sistèma (economic, social, politic...) e que promòu la seuna conservacion (ideologias conservatritz), la seuna transformacion (radical, sobtada e violenta - ideologias revolucionàrias - o lenta e pacifica - ideologias reformistas -) o lo restaurament del sistèma existissent de per abans (ideologias reaccionàrias).
Las ideologias comptan doas compausantas:
Explica la diferéncia de visions en politica, filosofia o etica e influéncia fòrça las decisions de l'individú, atal se qualificarà una persona de conservatritz, de progressista, de relativista, de fondamentalista… L'ideologia es pas totjorn conscienta, perque es ligada al jutjament sus los faches e los autres.
Dins la pensada marxista, lo tèrme d'ideologia a un sens pus especific. Karl Marx l'utilizèt per se referir al sistèma de valors que la classa dominanta difusa entre las classas subaltèrnas per tòca de justificar la seuna dominicion, amb l'intencion que los oprimits l'interiorizen e l'assumiscan com s'èra natural. Per exemple, dins las societats capitalistas, l'idèa que la proprietat privada es un drech natural inalienable.
Originas del nom
L'etimologia ven del grèc (ἰδέα (idèa), e de λόγος (logos), « sciéncia, discors).
thumb|100px|Destutt de Tracy inventor del mot ideologia Lo mot foguèt creat per Destutt de Tracy al sègle XVIII (Memòria sus la facultat de pensar, 1796), e a l'origina designava la
Un mièg sègle apuèi, lo concèpte se dòta d'un contengut reivendicatiu per Karl Marx, per qui l'ideologia es l'ensemble de las idèas (falsas en gròssa partida) ont la relacion amb la realitat es mens importanta que son objectiu, aquò per evitar que los oprimits sentan lor estat d'opression.
Engels, pròche de Marx, escriguèt:
Segon lo punt de vista considerat, lo concèpte pòt aquerir un ton pejoratiu qu'aviá pas abans. Segon aquela concepcion negativa, cada ideologia es una cosmovision que pretend de despulhar l'òme de sa libertat, submergits dins una messorga, fasent d'aquel una partida d'una massa que visa a manipular e, se trionfa, a dominar. D'aquel punt de vista, las ideologias son d'aisinas de contraròtle social.
Sociologia e ideologia
Parlam d'ideologia quand una idèa determinada es largament partejada en consciéncia per un grop social dins una societat. De còps qu'i a es un trach fòrtament identitari, coma la religion, la nacion, la classa sociala, lo sèxe, lo partit politic, lo club social, inclusent grops pichons e tancats coma las sèctas e grops grands e dubèrts coma los partisans d'una equipa de fotbòl ... En mai que los membres del grop ideologic admetan o non l'individú, aquel apartenga al grop segon que compartís o non certans pressupausats ideologics de basa.
Saint Simon
thumb|200px|Saint Simon
Lo comte de Saint Simon (1760-1825), foguèt un dels primièrs a utilizar lo concèpte d'ideologia per ne far un sistèma filosofic complet, completament fondat dins las sciéncias, exclusent tot apòrt de las religions, cal dire qu'èra atèu. Jogarà un ròtle fòrça singular dins la difusion de l'ideologia.
Saint Simon, fòrça influenciat pels Ideològs, subretot pel doctor Jean Burdin, construiguèt entre 1801 e 1825 un sistèma global que Pierre Musso qualifiquèt de filosofia dels malhums. Per Saint Simon, las relacions entre lo individús dins una societat son, per metafòra amb la fisiologia (qu'èra en plen desvolopament dins aqueles temps), parièrs als malhums organics dels èssers umans (malhum dels vaissèls sanguins, sistèma ansiós ..). Introdusís tanben la nocion de capacitat del malhum.
La denominacion de èra en realitat enganaira per un sistèma que, prenent Isaac Newton coma referéncia suprèma, pretend de remplaçar Dieu per la gravitacion universala. Sul plan esperital, las sciéncias se substituisson a la religion. Sul plan temporal, los economistas remplaçan los politics.
Lo sistèma de govèrn deu inclure tres cambras, (inventors, cambra... execucion). Saint Simon presenta son exclusiva confisança dins lo progrès industrial. Son sistèma èra fòrça remplit de religiositat, subretot los darrièrs ans.
En cèrca d'un sistèma coerent (1825)
thumb|right|Retrach d'Auguste Comte ([[1798-1857).]]
La preocupacion de la recèrca d'un sistèma coerent que ja se trobava dins l'escòla dels ideològs, un pauc oblidada per las guèrras de l'Empèri e per la Restauracion, resorgís en 1825 , dins lo contèxte del començament del reialme de Carles X.
La fin de l'an 1825 e l'an 1826 foguèron atal, en França, un moment de reflexion sus un sistèma filosofic global. Se pòt considerar qu'es un periòde frachissa dins l'istòria de las idèas. Los pensadors que participèron en aquela reflexion seràn subretot Auguste Comte, Barthélemy Prosper Enfantin, Fourier... e benlèu Lamennais, que s'engatgèt dins la reflexion amb los catolics.
Aquel periòde lancèt un grand nombre de movements de diferentas natura: ideologias, utopias, que faguèt espelir las grandas teorias sul liberalisme, e tanben las diferentas formas de socialisme.
Lo Saint Simonisme aprèp Sant Simon
A la mòrt de Saint Simon (1825), un politecnician Barthélemy Prosper Enfantin repren sa doctrina.
Fòrça interessat pel sistèma de Saint Simon, publiquèt amb Saint Amand Bazard, l'Exposicion de la doctrina de Saint Simon (1829). Aquelas idèas son alara difusadas pel movement dich saint simonisme, jos de formas variablas dins lo temps:
Las idèas saint simonianas aguèron una fòrta influéncia en França dins lo periòde de desvolopament industrial del Segond Empèri, aprèp la III Republica (revolucion industriala).
Sortiguèron d'aplicacions practicas dins la construccion dels trens (estrelha de Belgrand), de las carrièras, de canals, e encara uèi dins los malhums de telecomunicacions.
Positivisme d'Auguste Comte
thumb|200px|Auguste Comte
Auguste Comte foguèt secretari de Saint-Simon de 1817 a 1824. Daissèt Saint Simon per fondar son pròpri movement filosofic.
L'ideologia de Comte se dividís en doas parts:
Las causas primièras son oblidadas. Dins lo cors de filosofia positiva (1830-1842), Comte expausèt la lei dels tres estats: l'umanitat passa per tres estats: l'estat teologic (los dieus govèrnan lo monde), l'estat metafisic (d'entitats abstrachas determinan lo monde), e l'estat positiu (las sciéncias atenhon l'estat positiu).
Dins aquela fasa, Auguste Comte definís las relacions dins la societat a partir de tres fondaments: l'altruisme, l'òrdre e lo progrès. La sociologia (tèrme que tornèt prendre de Sieyès) corona las sciéncias dichas : matematicas, fisica, quimia, astronomia, biologia.
Lo monde es governat pels mòrts. L'umanitat es un Grand-Èsser, biais de continuament del culte culte de la Rason e de l'Èsser Suprèm, de que es lo "grand capelan".
Lo positivisme aguèt una influéncia determinanta a partir de la mitat del sègle XIX sus fòrça personalitats e domenis:
L'origina de las ideologias
L'origina de la majoritat de las ideologias se tròba dins un corrent filosofic, n'essent una version fòrça simplificada, e a vegadas destòrsa, de la filosofia originala, çò qu'arriba, d'un biais general, quand una pensada originala se convertís en ".... isme ".
Generalament se situa l'origina en foncion dels besonhs que son la basa sociala d'una pensada determinada. Los primièrs filosòfs qu'estudièron l'"ideologia": los psicologistas franceses (Condillac, Cabanis, Destutt de Tracy), situèron aqueles besonhs dins lo, interpretat de divèrses biais.
Mai tard lo compromés politic dels filosòfs socials, (socialistas utopics, Saint Simon, Fourier, Proudhon) situèron aqueles besonhs dins la vida sociala, çò que provoquèt lo qualificatiu de "doctrinaris" pels "ideològs" dins sa confrontacion amb lo poder, donant al mot un sens pejoratiu que perdèt pas jamai.
Lo sens mai elaborat de l'ideologia es aquel d'Hegel e Marx, considerant l'ideologia coma una, que produsís l'alienacion, malgrat qu'aquela siá considerada coma simplament dialectica de la pensada, idealisme, (Hegel) o dialectica materiala, materialisme, (Marx).
Al sègle XX l'ideologia foguèt considerada coma un problèma de comunicacion sociala. Per aqueles de l'Escòla de Francfòrt, de biais especial Habermas, l'ideologia exprimís la violéncia de la dominacion que destòrç la comunicacion. Aquel destòrç es la consequéncia d'una rason instrumentada que produsís la sciéncia e la tecnologia coma axes de la dominacion sociala. Es doncas necessària una ermeneutica de l'emancipacion e del liurament. Del meteis biais Marcuse sossigna aquel fach dins las classas socialas d'esperelas.
Karl Mannheim e Max Scheller plaçan l'ideologia dins l'ambient de la sociologia del saber. Lo saber enclusit dins la dominacion politica genèra un tal cumul de interèsses que forma la cosmovision dels grops socials. Mannheim distinguís entre ideologia parciala de tipe psicologic, e ideologia totala de tipe social.
Sartre, el, introdusís una idèa d'"ideologia" completament diferenta. Per Sartre l'ideologia es lo fruch d'un pensador "creador", capable de generar un biais de viure la realitat.
Willard van Orman Quine, el, liga l'ideologia amb un biais de considerar l'ontologia.
A la fin del sègle XX, pasmens, se dintrèt dins una epòca de sosestimacion del fenomèn ideologic, de la part de las ideologias conservatritz, de biais que d'unes proclamèron "La fin de las ideologias". Fin finala se proclamèt lo trionf de la pensada unica e del "Cap de la Istòria" o del "tust de las civilizacions", Samuel Huntington (1998).
L'ideologia se deuriá estudiar a l'auna de sa pròpria logica mens que a aquela de la filosofia que se'n deriva.
Es de mal comprendre quora e en quins tèrmes una filosofia ven una ideologia. Max Weber afirmava que las filosofias evolucionan per èsser ideologias, mas explica pas, quora, coma e perqué. Çò que se pòt assegurar es qu'existís una relacion dialectica entre las idèas e los besonhs socials, e que ambedós son indispensables per formar una ideologia. Atal, de besonhs sentits pel còrs social (o un grop social) pòdon far fracàs per aver ges d'idèas que lo sostenon. Atal coma i a d'idèas que pòdon passar inapercebudas perque son pas apropriadas als besonhs socials.
Marx dins sa Critica de la Filosofia del Drech senhala a Hegel
Tipes d'ideologia
La tièra dels diferents corrents ideologics se realiza d'abitud per mejan d'una tipologia segon sa finalitat, s'establisson atal quatre grandas categorias:
Segon lo domeni principal que cobrís, se parla d'ideologia sociala, economica, politica, religiosa... Sovent se mesclan, evidentament una pensada coerenta tend a buscar los meteisses tractaments dins los diferents camps d'accion del sistèma.
Concèpte marxista d'ideologia
Los màgers marxistas que se consacrèron a l'estudi de l'ideologia, o faguèron de comentaris significatius sul tema, son Marx e Engels, Lukács, Althusser, Gramsci, Theodor Adorno e, pus recentament, Slavoj Zizek.
Malgrat que normalament se parla abitualament d'una teoria de l'ideologia omogenèa del marxisme, ligada a l'esquèma basa-superestructura, existisson fòrça variacions teoricas que tractan lo tèma. Qualques analistas de la teoria de l'ideologia marxista, per exemple Terry Eagleton, arribèron a afirmar que dins los quites escriches de Marx existisson divèrsas teorias sul punt.
Dins l'URSS de Stalin, lo marxisme demorèt redusit al materialisme dialectic (o diamat) e a la nomenada concepcion materialista de l'istòria. Aquelas doctrinas, codificadas e pauc questionablas, èran ensenhadas academicament, amb una seccion quita dins l'Acadèmia de las Sciéncias. Pels marxistas occidentals, e especialament pels istorians d'orientacion non ortodòxa, que se nomena marxiana, subretot en França e Anglatèrra (mai o mens ligats a la renovacion istoriografica de la mitat del sègle XX que menèt cap a l'Escòla de las Annalas), es pas possible d'explicar l'istòria d'un biais tan determinista. Segon aquel punt de vista, se tròba dins l'istoriografia las interpretacions de l'ideologia dins lo sens que l'inadequacion de lideologia dominanta a de condicions novèlas o a l'espeliment dideologias alternativas que dintran en concurréncia amb ela, produsís una crisi ideologica. Doncas, cal admetre que, encara que d'un punt de vista marxista classic sona eretic, quand una ideologia dominanta complís pas eficaçament sa foncion, fa aumentar la tension sociala (luta de la classas) que contribuís a la crisi d'un mòde de produccion e sa transicion al seguent.
Lo sègle de las ideologias
thumb|Emetor de Ràdio Liberty d'ideologia capitalista dirigida cap als païses de l'Euròpa de l'Èst
Expression del filosòf Jean Pierre Faye (1998)
Lo tèrme d'ideologia, reservat al sègle XIX al debat intellectual, venguèt al sègle XX lo vector de grands movements socials e de pensada, sul substrat de las grandas massas que son endoctrinadas pels nòus mejans de comunicacion, la propaganda, la violéncia e la repression. Dins lo periòde entre las doas guèrras las ideologias politicas que s'afrontèron èran lo faissisme e lo comunisme, encara que del sègle XIX sobrevisquèt lo liberalisme dins sa version democratica, lo conservatorisme, lo socialisme democratic, l'anarquisme e los nacionalismes. Feminisme, pacifisme, ecologisme e los movements per l'egalitat raciala e la reconeissença de l'identitat sexuala son d'ideologias non estrictament politicas, amb fòrta vocacion de transformacion de la societat. Lo monde religiós sembla d'èsser absent de la majora partida de las nòvas visions del monde (en alemand Weltanschauung) fins a la fin del sègle XX, quand André Malraux profetizèt pauc abans de morir (1976): lo sègle XXI serà religiós o serà pas. Es plan lèu per confirmar, mai dempuèi lo cristianisme integrista (catolic e protestant) e lo fondamentalisme islamic tornèron (personalitats coma Joan Pau II, Ronald Reagan e l'Ayatollah Khomeini) e trobèron d'acomodaments dins la justificacion ideologica de tot tipe d'interèsses, tant dins los païses desvolopats (ont va mai al delà de que la democracia crestiana de postguèrra prepausèt) coma dins los païses sosdesvolopats (ont l'idèa del tèrçmondisme dominant del periòde de la descolonizacion o la teologia del liurament dels ans 1970). Lo meteis arribèt amb lo nacionalisme indó. L'europeïsme o movement europèu dintrèt dins una crisi ideologica d'ont ven lo simptòma de l'incapacitat de definir sas valors e sos tèrmes dins los debats de la Constitucion Europèa (2005).
La pensada flaca
Encara, dempuèi las decenias 1980 e 1990, lo concèpte d'ideologia sofrís d'una devaloracion per son inadequacion als nòus paradigmas intellectuals espelissent, coma la desconstruccion (Jacques Derrida), o encara la postmodernitat, que prepausèron una pensada flaca (Gianni Vattimo), d'un biais una ideologia flexibla que s'acòrda de situacions de cambi desconcertant qu'arribèron a la fin del sègle (subretot la casuda del mur de Berlin). Dins aquel contèxte cultural se compren la formulacion del concèpte de la tresena via (Anthony Giddens), una adaptacion a la globalizacion e al liberalisme economic trionfant a partir de las posicions socialdemocratas (lo laborisme britanic de Tony Blair o fins a la presidéncia de Bill Clinton) que en practica es seguís mai o mens las concepcions del conservatorisme.
Usatge pejoratiu del tèrme
L'ideologia es, alara, lo fruch de la pensada somesa al prejutjat .
Plou (Teròl)
Plou (Teròl) es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Ideologia
Dogmatisme de las ideologias
Las ideologias veson lo monde coma quicòm d'estatic. Es per aquel fach que quina que siá l'ideologia se vei d'esperela coma depositària de las idèas que pòdon resòlvre quin que siá problèma de la societat, pel present o pel futur.
Atal torna l'ideologia dins un dogmatisme, perque se barra de las idèas dels autres coma una font possibla de solucions als problèmas que se pausa cada jorn, se ressentís ela coma l'explicacion totala e darrièra; fins a qu'uns nomenan explicacion ferotja.
Ideologias camin cap al totalitarisme
Coma se ditz al paragraf anterior, dins de cases extrèms, una ideologia pòt arribar a negar la possibilitat de dissidéncia, donant per vertat irrefutabla los seus postulats.
Tota persona que se tròba en desacòrdi ven un problèma per la societat, o lo grop, perque va contra la vertat dogmatica que proclama l'ideologia. Tal es lo problèma grandàs que pausan los dissidents, las faccions, e subretot las sèctas.
Geomorfologia
La geomorfologia es l'estudi que s'interessa a la descripcion dau relèu terrèstre actuau esplicat principalament per leis incidéncias dau climat e de l'estructura geologica. Aquesta disciplina cerca a comprene la formacion dei relèus, ensin que l'istori e la prediccion dei futurs relèus gràcia a deis esperiéncias de terren e a dei modelisacions numericas (geomorfometria).