cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Junta Suprema de Caracas
Après aver assegurat lo contròlle militar de Caracas, la Junta que nomè los sons membres : José de las Llamozas; Martín Tovar Ponte; Feliciano Palacios; Nicolás de Castro; Juan Pablo Ayala;José Cortés de Madariaga; José Hilario Mora; Isidoro Antonio López Méndez; Francisco José Ribas; Rafael González; Valentín de Ribas; José Félix Sosa; Juan Germán Roscio; Juan de Ascanio; Pablo Nicolás González; Francisco Javier de Ustáriz; Silvestre Tovar Liendo; Nicolás Anzola; José Félix Ribas; Fernando Key Muñoz; Lino de Clemente; José María Blanco e Dionisio Palacios. Los secretaris de la Junta que hon José Tomás Santana e Casiano Bezares.
La autas províncias que juntèn a l'accion revolucionària de la Junta a despart de Coro (rivala de Caracas) e de Maracaibo qui demorèn hidelas a l'autoritat coloniau.
La Junta que cerquè immediatament la reconeishença internacionau en bèth mandar missions diplomaticas : a Londres Simón Bolívar e Luis López Méndez e Andrés Bello com secretari ; aus Estats Units d'America Juan Vicente Bolívar Palacios (hrair de Simón Bolívar), José Rafael Revenga e Telésforo Orea.
La Junta qu'abolí lo comèrci d'esclaus e que convoquè un congrès (lo Purmèr Congrès Nacionau de Veneçuela ; aqueth que ho establit lo 2 de març de 1811 e atau lo 5 de març la junta que deishava d'existir.
La Hòssa
La Hòssa (en francés: Lahosse) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [la'hɔsə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Johannes de Lefosse aus sègles XI-XII, a La Hoce, lieu das le Marsan, en francés, shens data, La Fosse en 1285, La Hosse (mapas de 1638, 1714 e 1733).
Dauzat qu'explica l'etimologia latina, fossa e que motiva per ua coma, un trauc.
I a pas de problèma per l'etime, mès Bénédicte Boyrie-Fénié i ved pas de sens topografic (autes mots son utilizats en gascon per parlar d'ua coma). La fondacion qu'ei d'epòca dialectala e lo nom qu'ei arreligat dab un varat, defensiu o pas, benlhèu un limit. J.B. Orpustan que dona l'exemple d'un lòc a Arboet qui avèva dus noms au sègle XIV, en basco Hobiçarreta (hobi, « hòssa », deu latin fovea, benlhèu d'origina etrusca) e en gascon Fossa vieylla : ua depression qu'ei darrèr l'ostau, benlhèu ua anciana peirèra.
Lopiac de la Rèula
Lopiac de la Rèula (Loupiac-de-la-Réole en francés) es una comuna deu Vasadés, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Lupiacensi (Guillelmo ~), en latin, en 1040-1087, Lopiaco (a priore de ~), en latin, en 1326, Lopiaco (cappella de ~), en latin, en 1361. Dauzat explica que lo nom ven de Lupius, Luppius, dab lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mèi lo nom Loppius, totjorn dab -acum. Es seguit per B. Boyrie-Fénié (-pp- geminada se consèrva coma -p-, -p- simpla intervocalica ven -b-). Lopiac èra donc probablament un ancian grand maine antic qu'avèva per mèste Loppius o Luppius. En 1816, Loupiac (en francés) vengut oficialament Loupiac-de-Blaignac (Lopiac de Blanhac), pui en 1896, Loupiac-de-la-Réole.
La Chapelle-Saint-Aubin
La Chapelle-Saint-Aubin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mont-devant-Sassey
Mont-devant-Sassey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Herpy l'Arlatenca
(Herpy-l'Arlésienne) es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
La vila d'Herpy foguèt destrucha a 95% per la Primièra Guèrra Mondiala. Foguèt "adoptada" per la comuna d'Arle que l'ajudèt a se rebastir. La glèisa novèla es d'estil provençau. La comuna se prenguèt lo qualificatiu "l'Arlatenca" en 1919.
Lucmau
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Hedera
Lo genre Hedera de la familha de las Araliaceae compren d'espècias nombrosas de lianas, que l'èdra (var. gèira) comuna (Hedera helix).
Chang Myon
Chang Myon, (en corean: 장면(hangeul); 張勉 (hanja)) nascut lo 28 d'agost de 1899 - mòrt lo 4 de junh de 1966 foguèt Vicepresident de la Corèa del Sud entre lo 15 de mai de 1956 e lo 23 d'abril de 1960. 2th Primièr ministre de 23 de novembre de 1950 a 23 d'abril de 1952, 7th Primièr ministre de la Corèa del Sud de 18 d'agost de 1960 a 20 de mai de 1961.
Saint-Germain-de-Marencennes
Saint-Germain-de-Marencennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Sant-Brieg-an-Ivineg
Sant-Brieg-an-Ivineg en breton ( Saint-Brieuc-des-Iffs en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Hydrographie : La municipalitat es totalament situada en la conca de la Rance. A recorregut del sud al nòrd per dos cors d'aiga, lo ruisseau de l'Anatz Russel e lo ruisseau de Montmuran, #que confluisson al luòc-dich del Clos Roquet.
Hydrographie : la commune est entièrement située dans le bassin de la Rance. Elle est parcourue du sud au nord par deux cours d'eau, le ruisseau du Vau Russel et le ruisseau de Montmuran, qui confluent au lieu-dit du Clos Roquet.
Istòria
Aucupacion a l'epòca préceltique testificada per la descobèrta l'an 1891 d'un depaus important d'objèctes en datant del edat del bronze final (esturments, bouterolles, èca.). Aquel depaus a servit a definir lo orizont de Sant-Brieuc-de detlos-Iffs, #que marca lo començament de l'indústria del bronze del sector atlantic. La parròquia sembla i aver #èsser creada a, per démembrement de la parròquia primitive de Tinténiac. La parròquia de Sant-Brieuc e aquela dels Iffs #èsser amassadas en una sòla del començament de la a 1629. Sant-Brieuc-de detlos-Iffs i auriá antany portat lo nom de Sant-Brieuc dels Vali, probablament en rason de las vallées #que perforen los tucs de Bécherel sus lo sieu territòri en direccion de La Capèla-Cauçada e de Sant-Symphorien.
Occupation à l'époque préceltique attestée par la découverte en 1891 d'un dépôt important d'objets datant de l'âge du bronze final (outils, bouterolles, etc.). Ce dépôt a servi à définir l'horizon de Saint-Brieuc-des-Iffs, qui marque le début de l'industrie du bronze du secteur atlantique. La paroisse semble avoir été créée au, par démembrement de la paroisse primitive de Tinténiac. La paroisse de Saint-Brieuc et celle des Iffs furent réunies en une seule du début du à 1629. Saint-Brieuc-des-Iffs aurait autrefois porté le nom de Saint-Brieuc des Vaux, probablement en raison des vallées qui percent les collines de Bécherel sur son territoire en direction de La Chapelle-Chaussée et de Saint-Symphorien.
Auvilliers
Auvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Geografia
Comuna de la Dintre-Bray-e-Picardie situada en lo costat de Neufchâtel-en-Bray.
Commune de l'Entre-Bray-et-Picardie située dans le canton de Neufchâtel-en-Bray.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Epòca anciana : preséncia romaine testificada per la descobèrta de briques e poteries romaines a a Auvilliers e de tuiles a rebords sus la Còsta dicha del Mont-a-Caillot #que bassa de Auvilliers a Mortemer.
Epòca incerta : tumulus o motte féodale testificat a. La preséncia d'una léproserie a citat en cèrtas labors istoricas.
Époque antique : présence romaine attestée par la découverte de briques et poteries romaines au à Auvilliers et de tuiles à rebords sur la Côte dite du Mont-à-Caillot qui descend d'Auvilliers à Mortemer.
Époque incertaine : tumulus ou motte féodale attesté au. La présence d'une léproserie est citée dans certains ouvrages historiques.
Luòcs e monuments
thumb|300px|left|Lo castèl d'Auvilliers.
Planchez
Planchez es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
L'oèst de la municipalitat a compausat de vallées dintradas #que los corses d'aiga se'n tiran en lo lac de Pannecière. Los dénivellés pòdon arribar en mai de 200 m entre los fons de vallées (350 a 450 m) e los tucs boisées #que los surplombent (550 a 640 m). La rèsta del territòri communal a situat sul scenari del Morvan central a una altitud compresa çò de mès sovent entre 550 e 650 m, 618 m pel vilatge de Planchez. La part es de la municipalitat compren caserius entre los mai elevats del Morvan (Ruisseau-Moriscan dintratz 650 e 670 m, La Cadièra entre 670 e 700 m, La Huis-Pupil·la entre 680 e 690 m). Lo ponch culminant de la municipalitat es de 729 m a lo-dessus de la Cadièra (torn de telecomunicacion). La màger part dels corses d'aiga de la municipalitat irriga la conca de la Yonne, sòla la part nòrd-a fach partida de la conca de la Curació. Lo bòsc ocupa mai de la mitat del territòri communal. Lo GR de País del Torn del Morvan aital coma lo GR 13 travèrsan la comuna.
L'ouest de la commune est composé de vallées encaissées dont les cours d'eau se jettent dans le lac de Pannecière. Les dénivellés peuvent atteindre plus de 200 m entre les fonds de vallées (350 à 450 m) et les collines boisées qui les surplombent (550 à 640 m). Le reste du territoire communal est situé sur le plateau du Morvan central à une altitude comprise le plus souvent entre 550 et 650 m, 618 m pour le village de Planchez. La partie est de la commune comprend des hameaux parmi les plus élevés du Morvan (Ruisseau-Morin entre 650 et 670 m, La Chaise entre 670 et 700 m, L'Huis-Prunelle entre 680 et 690 m). Le point culminant de la commune est de 729 m au-dessus de La Chaise (tour de télécommunication). La majeure partie des cours d'eau de la commune irrigue le bassin de l'Yonne, seule la partie nord-est fait partie du bassin de la Cure. La forêt occupe plus de la moitié du territoire communal. Le GR de Pays du Tour du Morvan ainsi que le GR 13 traversent la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Del Latin Planco Villa, lo vilatge a @dénommer Planchers dempuèi lo.
Saligny-sur-Roudon
Saligny-sur-Roudon es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Planchez
Istòria
Lo 25 de junh de 1944, en marge dels combats per la Desliurança, lo pòble de Planchez a incendiat per una unitat de l'armada alemanda.
Saligny-sur-Roudon
Geografia
Comuna del costat de Dompierre-sus-Besbre, situada al sud-es del departament a 40 km de la prefectura Molins, a traversat per dos rius, lo Roudon e lo Balinet, #que se tira en lo Roudon al luòc-ditz la Cropte.
Planchez
Istòria
Du Latin Planco Villa, le village est dénommé Planchers dès le.
Saligny-sur-Roudon
Geografia
La municipalitat se tròba en los Bassas Caminas del Bourbonnais.
Planchez
Istòria
Pendant l'occupation lors de la seconde guerre mondiale, les bois de Planchez ont constitué le quartier général du Maquis Serge (du nom d'emprunt de son fondateur Gérard Drouin, alias Capitaine Serge) dont l'action a contribué pendant la guerre aux libérations des villes d'Autun et de Château-Chinon (Ville) en 1944.
Saligny-sur-Roudon
Geografia
Commune du canton de Dompierre-sur-Besbre, située au sud-est du département à 40 km de la préfecture Moulins, elle est traversée par deux rivières, le Roudon et le Balinet, qui se jette dans le Roudon au lieu-dit la Cropte.
Planchez
Istòria
Le 25 juin 1944, en marge des combats pour la Libération, le village de Planchez est incendié par une unité de l'armée allemande.
Saligny-sur-Roudon
Geografia
La commune se trouve dans les Basses Marches du Bourbonnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Paedo Alert News
Paedo Alert News foguèt una revista internacionala en anglés dirigida especificament als pedofiles omosexuales, publicada oficialament als Païses Basses entre 1979 e 1985 per l'associacion Spartacus.
De periodicitat aperaquí bimestrala, compreniá de notícias, articles, ensages, fotografia, informacion sus la pedofilia e l'enfància e d'autres contenguts d'interès pels pedofiles. Especialistas coma Frits Bernard e Edward Brongersma i collaborèron amb frequéncia.
Saint-Pol-sur-Ternoise
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tetraèdre
Lo tetraèdre (del grèc ancian tetra : quatre), es un polièdre compausat de quatre triangles, de la familha de las piramidas.
Solid platonic
Un polièdre regular, polièdre platonic o solid platonic es un polièdre, las fàcias que son de poligòns regulars egals e que forman entre eles angles dièdres egals. Atal, totas las seunas arèstes an la meteissa longor. L'adjectiu platonic se deu al fach que lo matematician Platon ne deschifrèt qualques caracteresticas.
Tetraèdre
Cada vertèx del tetraèdre es ligat als autres per una aresta. Aquela caracteristica es rara: solament dos polièdres que la possedisson foguèron descobèrts, que lo polièdre de Császár qu'es omeomòrf al tòr, a 7 vertèxes d'òrdre 6, 14 fàcias triangularas, 21 arestas, e 1 clòt.
Solid platonic
N'i 5 de diferents:
Tetraèdre
Lo tetraèdre regular, format de quatre triangles equilaterals, es un dels cinc polièdres regulars, o solids platonics. Es lo sol d'entre eles a aver quatre fàcias.
Solid platonic
Los grècs que ja los coneissián e los associan amb los elements de la natura. Lo tetràedre èra lo fuòc, per la seuna forma e pel fach qu'èra lo mai leugièr e simple de totes los polièdres. Lo cube o exaèdre èra la tèrra per la seuna estabilitat e rigiditat. L'octàedra èra l'aire. L'icosàedre èra l'aiga, per la seuna forma quasi rodonda que simboliza la fluiditat quand ròtla. I aquel que demorava, lo dodecàedre l'element del cosmos, l'univèrs, per qu'èra l'element dels dieus.
Tetraèdre
L'esqueleta del tetraèdre regular, l'ensemble dels vertèxes ligat per las seunas arestas, forma un graf nomenat graf tetraedric.
Un tetraèdre se ditz ortocentric quand las seunas quatre nautors son concorrentas. Lo jonhent es alara l'ortocentre del tetraèdre.
Lo tetraèdre es un simplèx de gra 3.
Volum del tetraèdre
se B es la superfícia d'una basa del tetraèdre e h la nautor del tetraèdre se piejant sus aquela basa
pel tetraèdre bastit sus A, B, C e D.
Tetraèdre regular
Se a es la longor d'una aresta:
thumb|left|Dualitat del tetraèdre regular Lo tetraèdre es lo seu dual, es a dire qu'en jonhent los centres de las fàcias d'un tetraèdre regular, s'obten un nòu tetraèdre regular.
Lo grop de las isometrias daissant globalament invariant lo tetraèdre regular es isomòrf al grop simetric. Lo grop de las isometrias positivas avent aquela meteissa proprietat es quant a el isomòrf al grop alternat.
Tetraèdres de Möbius
Una curiositat que l'equivalent n'existís pas pels triangles: se pòt bastir dos tetraèdres dichs tetraèdres de Möbius tals que los vertèxes de l'un quin que siá d'entre eles appartenon als plans (respectius) de las fàcias opausada de l'autre. .
Bassa Àustria
La Bassa Àustria (var. Àustria Bassa, Baisha Àustria) es un estat federat (Land) d'Àustria.
Clonas-sur-Varèze
Clonas-sur-Varèze es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Escobecques
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Clonas-sur-Varèze
Geografia
A situat sul riu Varèze, un afluent del Rhône.
Escobecques
Geografia
thumb|left|Escobecques En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
Clonas-sur-Varèze
Geografia
Elle est située sur la rivière Varèze, un affluent du Rhône.
Escobecques
Geografia
thumb|left|Escobecques dans son canton et son arrondissement|180px==Istòria==
Clonas-sur-Varèze
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sanssat
Sançat (Sanssat en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Emoglobina
thumb|250px|[[Mioglobina, representacion tridimensionala.]]
L'emoglobina es una proteïna d'estructura qüaternària, que la principala foncion es de transportar lo dioxigèn dins l'organisme uman e dels autres vertebrats. L'emoglobina se trapa subretot a l'interior dels globuls roges del sang (13,5 a per l'òme e 12.5 a  per la femna de sang d'emoglobina) çò que lor balha la color roge.
L'emoglobina umana es constituida de quatre cadenas identicas per doas: doas cadenas α de 141 acids aminats caduna e de doas cadenas β de 146 acids aminats caduna (çò que dona un total de 574 acids aminats per l'emoglobina). Caduna d'aquelas cadenas es associada a un gropament prostetic: l'ème. Lo nom d'emoglobina ven de dos mots: ème e globina. Se ma simboliza per « Hb ». Une molecula d'ème es constituida d'un ion fèrre complexat per una porfirina.
Istoric
En 1960, Max Perutz e John Kendrew explican l'estructura tridimensionala de l'emoglobina. En 1962, recebèron ensems lo Prèmi Nobel de Quimia « per lors estudis de las estructuras de las proteïnas globularas ».
Foncion
left|thumb|270px|Percentatge d'emoglobina avent fixat d'un dioxigèn, en foncion de la [[pression parciala en dioxigèn. Corbadura de tipe sigmoíd → efècte cooperatiu]]
Pels vertebrats terrèstres, l'emoglobina del sang fixa lo dioxigèn de l'aire dels palmons. Mercé a la circulacion sanguina, l'emoglobina oxigenada es transportada cap a l'ensemble dels autres organs, per relargar enseguida lo dioxigèn que serà consomit per las cellulas que cal. L'emoglobina permet al sang de caber mai de dioxigèn que poiriá per simple dissolucion.
Estructura
Se trapa al còr de la molecula un cicle eterogèn porfiric (nuclèu tetrapirrolic), l'ème, que conten un ion fèrre. Aquel ion fèrre es lo site de fixacion de l'oxigèn. L'ion ferrós establit 6 ligams de coordinéncia: 4 amn la N e 2 amn acids aminats de la cadena polipeptidic: l'istidina. Donat qu'una sosunitat de l'emoglobina es formada per un ème tancat dins una proteïna globulara lo nom es fòrça logic. I a fòrça proteïnas contenent un ème, mas l'emoglobina n'es la mai coneguda. L'element fèrre pòt existir jos 2 formas dins la molecula:
Se pòt parlar del poder oxiforic de l'emoglobina. Aquò correspond a la quantitat de dioxigèn que pòt fixar. Aquela valor es de d'O2/g d'Hb.
Emoglobina umana
Per l'èsser uman, l'emoglobina Adulta (HbA) es un tetramèr, constituit de doas globinas α e doas globinas β ligadas per de ligams flacs. Pels recent nascut, s'agís d'emoglobina fetala amb doas globinas α e doas globinas γ. Las sosunitats son estructuralament similara e an a quicòm près la meteissa talha. Cada globina a une massa moleculara de prèp, per una massa totala de prèp de. Cada globina de l'emoglobina conten un ème, de tal biais que la capacitat totala de ligam de l'emoglobina pel dioxgèn es de quatre moleculas.
Estapas de reaccion:
Resumit de la reaccion:
Una estructura de la forma desoxi de l'emoglobina umana es donada pel PDB 1A3N.
En practica, s'observa pas aquò:
Valors normalas per l'adulta
Atencion, per la femna prens e l'enfant, aquel taus merma fòrça.
Emoglobina del grand dalfin
La composicion de l'emoglobina del grand dalfin oceanic li permet de demorar immergit pendent un mai grand periòde de temps que lo grand dalfin vivent mai prèp de las còstat.
Ligam a l'oxigèn
L'afinitat de l'emoglobina per l'oxigèn merma en preséncia de dioxid de carbòni (efècte Haldane), a de pH flac e quand la temperatura aumenta. Aquelas proprietats quimicas son essencialas pel vivent perque permeton una melhora liberacion del dioxigèn dins los teissuts actius (ex: lo muscle en exercici, per la produccion de metabolits desvelòpa un pH acid, la seuna temperatura aumenta afirmant la dissociacion del dioxigèn de l'ème). Lo dioxid de carbòni reagís amb l'aiga per formar de bicarbonat via la reaccion:
Per aquela reaccion se vei que lo sang possedant un naut taus de dioxid de carbòni a tanben un pH mai bas. L'emoglobina pòt se ligar als protons e al dioxid de carbòni çò qu'indutz un cambi de conformacion dins la proteïna que facilita la liberacion de l'oxigèn. Le proton pòt se ligar a diferents luòcs lo long de la proteïna, alara que lo dioxid de carbòni se liga sul grope alfa-amino en formant un carbamat. Aquel contraròtle se nomena d'efècte Bohr. De meteis biais, quand lo nivèl de dioxid de carbòni dins lo sang merma (per exemple prèp dels palons), lo dioxid de carbòni es relargat, aumentant l'afinitat de la proteïna per l'oxigèn. Aquel contraròtle de l'afinitat de l'oxigèn per la ligason amb l'emoglobina e lo largament del dioxid de carbòni se nomena l'efèct Haldane.
La ligason de l'oxigèn es tanben afectada per de moleculas coma lo 2,3-difosfoglicerat, que merma l'afinitat de l'emoglobina per l'oxigèn. Per las personas acclimatadas a las nautas altituds, la concentracion de 2,3-difosfoglicerat dins lo sang es mai importanta, çò que permet a l'emoglobina de desliurar de quantitats d'oxigèn mai importantas als teissuts dins d'atmosfèras pauras en oxigèn.
Poisons de l'emoglobina
Al contrari, amb lo monoxid de carbòni CO, l'emoglobina forma un compausat estable, la carboxiemoglobina ; en mai, l'afinitat de l'emoglobina pel monoxid de carbòni es superiora a aquela de l'oxigèn, çò que significa que lo CO concurréncia eficaçament l'oxigèn pendent l'oxidacion pulmonària. Lo CO constituís doncas un antagonista de O2, podent ata provocar una ipoxia dels teissuts: lo seu respirament de fòrta dosis provòca d'indispausicions, cefalèas (mals de cap), puèi astenia (granda flaquesa) e fin finala la mòrt per asfixia. Se cura los empoisonaments al CO graves per immersion prolongada en caisson iperbare redusent atal la semivida de la carboxiemoglobina.
En mai, d'agents oxidants coma los nitrats contenguts dins l'aiga o los legums pòdon oxidar lo fèrre ferrós (Fe2+) de l'ème en fèrre ferric (Fe3+), lo fasent atal incapable de fixar l'oxigèn. L'emoglobina es alara nomenada metemoglobina. La cura consistís en l'administracion de blau de metilèn.
Fin finala, l'ion cianur CN- es tanben un inibitor de l'oxidacion emoglobineïc, coma lo sulfur d'idrogèn H2S.
Eliminacion de l'emoglobina
Los globuls roges son fagocitats pels macrofags de la melsa e del fetge dins las situacions patologicas. Fisiologicament, son puslèu eliminats pels macrofags de la Mesolha ososa. Pendent aquel processus, la compausanta proteïca de l'emoglobina es degradada jos forma d'acids aminats que son reciclats. La compausanta eminica es degradada en biliverdina puèi en bilirubina insolubla (porfirina sens fèrre) de color jaune. Lo fèrre es reciclat. La bilirubina insoluble es liberada dins lo plasma pels macrofags, que se liga a la serum-albumina. Es atal caminada dins la circulacion sanguina e captada pels epatocits. Es alara facha soluble per una reaccion de conjugason amb una molecula d'acid glucuronic puèi es excretada pel fetge dins la bila.
La bila raja dins l'intestin e la bilirubina soluble es degradada per de bacterias en estercobilina de color bruna, que dona sa color a las femsa. La bilirubina es tanben evacuada dins las urinas.
Quand la bilirubina pòt pas èsser excretada, la seuna concentracion aumenta dins lo sang. Es alara essencialament eliminada per las urinas, çò que provòca de las urinas escuras e de las femsa descoloradas, gaireben blancas.
Moleculas analogas
La molecula d'ème de l'emoglobina pareis a la clorofilla, l'atòm de fèrre essent remplaçada per un atòm de magnèsi, çò que li balha sa color verda.
Qualques espècias semblan pasmens possedir una emoglobina capable de fixar lo dioxigèn, veire de lo transportar de biais tan eficaç que pels vertebrats (ex : Lampresa marina, que possedís una emoglobina presentant una mescla unica de caractèrs e proprietats a l'encòp primitius e nautament especializats . Lo seu pes molecular (~17000), coma aquel de l'emoglobina musculara, conten en aparéncia un ème. Lo seu punt isoelectric es aquel d'una emoglobina tipica d'invertebrat. Los acids aminats que la compausa sont pasmens en partida sonque caracteristics de las emoglobinas dels invertebrats), per l'autre partida, evòcan puslèu una emoglobina de vertebrats. Un estudi mesurèt la corbadura d'equilibri en dioxigèn d'aquel pigment e diferents pH; es una iperbola rectangulara coma aquela que se vei amb l'emoglobina del muscle dels vertebrats. L'emoglobina d'invertebrats coma lo vèrm Nippostrongylus o aquel de qualques larvas de moscas de la familha dels Oestridae (que son de parasits d'animals vivents) servissent subretot a l'estocatge del dioxigèn e pauc al seu transpòrt. l'emoglobina de la lampresa es al contrari un agent eficaç de transpòrt del dioxigèn, mercé a una afinitat gaireben flaca pel dioxigèn e un fòrça grand efècte Bohr; rivaliza amb las emoglobinas mai eficaças trapadas dins lo sang dels vertebrats.
Malautiás geneticas de l'emoglobina
Coma fòrça proteïnas, las cadenas d'emoglobina presentan de mutacions que mai sovent an cap de consequéncia clinica. Mai de 500 emoglobinas anormalas foguèron repertoriadas. Qualques mutacions (Hb Köln, Indianapolis, eca.) provòcan una instabilitat del tetramèr precipitant en còrs d'Heinz, o una metemoglobinemia (emoglobinas M).
A vegada aquela mutacion provòca una afinitat anormala per l'oxigèn, o, coma l'Hb Hope, una diminucion d'afinitat amb una P50 nauta donant una anemia plan suportada e una cianòsi al repaus, l'efòrt e l'altitud essent mal suportats, o, coma l'Hb Chesapeake, Malmö, o Olympia, una aumentacion d'afinitat amb una P50 mermada e una poliglobulia compensatritz provocant de manifestacions clinicas a començar d'un edat.
Meslières
Meslières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Emoglobina
Malautiás geneticas de l'emoglobina
D'autres pòdon èsser responsables d'una emolisa cronica, HbS (per mutacion de glutamina en valina çò que provòca la polimerizacion d'Hb), HbC, o aumentar a l'estat eterozigòte una autra emoglobinopatia, HbO Arabi, HbD Punjab ou Hb Lepore, o una β-talassemia, HbE.
Auzebosc
Auzebosc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Emoglobina
Malautiás geneticas de l'emoglobina
Fin finala, lo damatge genetic pòt portar en mai de l'estructura primària de la proteïna, sus una deca quantitativa de la seuna sintèsi, o una persisténcia anormalament nauta de l'emoglobina fetala HbF.
Meslières
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Auzebosc
Geografia
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Yvetot.
Emoglobina
L'emoglobina dins las Arts
thumb||450px|Heart of Steel (Hemoglobin) (2005) de Julian Voss-Andreae. Los imatges mòstran l'escultura de 1,60 m de nau just aprèp l'installacion, aprèp 10 jorns e aprèp de meses d’exposicion al mejans.
Auzebosc
Geografia
Commune du Pays de Caux située dans le canton d'Yvetot.
Emoglobina
L'emoglobina dins las Arts
En 2005, l’artista Julian Voss-Andreae realizèt l'escultura Heart of Steel (Hemoglobin), avent per modèl l’espina dorsala de la proteïna. L'escultura es facha de veire e d’acièr Corten. L’aspècte rovilhat de l’òbra es fach pr'amor e evòca la reaccion quimica fondamentala de l'oxigèn se ligant al fèrre contengut dins l’emoglobina ..
Nòtas e referéncias
<References/>
Auzebosc
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bausiac
Bausiac (Beauziac en francés) es ua comuna gascona de Vasadés. Administrativament, dens l'estat francés, es dens l’arrondiment de Nerac, lo departament d’Òut e Garona e la region de Nava Aquitània. Lo son còdi de comuna ei 47 026. Depend electoralament deu canton deus Bòscs de Gasconha e de la 2au circonscripcion legislativa d'Òut e Garona.
Bausiac
Bausiac es lo nom d'un castèth. Lo nom es atestat, mèilèu curiosament, Bosyk (Doatus del ~), en 1313. Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Bausiac vendré d'un nom « romanic » d'òme, Balaesius, varianta de Valaesius, dab lo sufixe -acum. La solucion es acceptada per B. Boyrie-Fénié. Bausiac seré donc benlèu ua anciana grana propietat antica qu'avèva per mèste Balaesius. Mès, compte tengut de l'atestacion de 1313, dab un vocalisme diferent de la purmèira sillaba e l'abséncia deu sufixe -ac, plan coneishut a l'epòca pr'aquò, tota auta solucion es pas a escartar.
Lo Boishet
Lo Boishet, caplòc de la comuna de Bausiac, dens la practica, es utilizat com nom de la comuna (Bausiac es pas un vilatge e au Tren i a ua glèisa e un ostau). Lo sens es clar : « lòc on lo bois abonda ».
Lo Tren
Lo Tren es en arriba d'un arriu nommat tanben  lo Tren; tren a lo sens d' « arriba » .
Istòria
La comuna de Bausiac estot creada en 1837 per la fusion de las comunas deu Boishet e deu Tren. Bausiac ei lo tresau vilatge de la comuna. L'ostau de la comuna ei au Boishet.
Juan Santos Atahualpa
Juan Santo Atahualpa que ho un indian de la Vicereiautat deu Peró qui gavidè a partir de 1742 ua revòlta contre l'autoritat espanhòla en bèth conquestar lo contròlla d'ua porcion de territòri dens la jungla d'on expulsè los espanhòls militars e franciscans.
Que revindicava ua ascendéncia reiau inca (en bèth autrejaà's lo non d'Atahualpa) e qu'arrecebó ua educacion en çò deus jesuitas.
Non se sap pas quin e morí mes que's supausa que ho enter 1755 e 1756.
Massai
<div class="toccolours" style="width: 270px; font-size: 95%; margin-left:1em; margin-bottom:1em; float:right">
Los Massais son un grop etnic indigèna d'Africa de l'Èst entre los pòbles mièg nomadas que vivon en Kenya e al nòrd de Tanzania. Tenon de costumas e de vestits particulars e demòran prèp dels grands pargues naturals d'Africa de l'Èst, çò que ne'n fa demest los mai coneguts dels grops etnics africans Parlan maa, una lenga de la familha nilosahariana ligada a las lengas dinka and nuer, e son tanben educats dins las lengas oficialas de Kenya e Tanzania: swahili e anglés. La populacion massai foguèt estimada a 377,089 personas al recensament de 1989 o a 453,000 parlaires de la lenga en Kenya en 1994 e 430,000 en Tanzania en 1993 amb una estimacion totala "pròcha 900,000" L'estimacion de las populacions massais respectivas dels dos paises es complicada de per l'alunhament de nombroses vilatges, e de per sa natura mièg nomada.
A l'encòp los govèrns tanzanian e kenyans instituiguèron de programas per fin d'encoratjar los Massais de daissar son biais de viure tradicional mièg nomada, mas eles an servadas sas costumas Recentament, l'ONG Oxfam considerèt que lo biais de viure massai podiá èsser una responsa al cambiament climatic pr'amor de sa capacitat a viure dins los desèrts.
Istòria
Segon sa pròpria tradicion orala, los Massais serián originaris de la bassa val de Nil al nòrd del Lac Turkana (Nòrd-oèst de Kenya) e comencèron sa migracion cap al sud a l'entorn del sègle XV, en arribar  per una longa lista de tèrra que s'espandís del nòrd de Kenya fins a la Tanzania centrala entre los sègles XVII e XVIII. D'autres grops etnics qu'èran installats enlà foguèron desplaçats per fòrça. Lo territòri Massai atenguèt sa talha màger a la mitat del sègle XIX, e cobriguèt gaireben la Granda Val del Rift tota e las tèrras vesinas del Mont Marsabit al nòrd fins a Dodoma al sud. A aquesta epòca los massais, qu'apartenián al grop mai important, raubavan de bestial tant luenh coma sus la còsta de Tanga en Tanzania. Los raubaires utilizavan de bloquièrs e de lanças, mas èran pus espaurugants en bandir de bastons (orinka) que podián lançar fins a. En 1852 foguèt raportada una concentracion de 800 guerrièrs massais en movement en Kenya. En 1857, après aver despoblada la region de “Wakuafi salvatge” al sud de Kenya, los guèrrièrs massais amenacèron Mombasa sus la còsta de Kenya.  Amor d'aquesta migracion, los massais son los parlaires nilosaharians situats pus al sud.
Lo periòde d'expansion foguèt seguit per l'"Emutai" de 1883-1902. Aqueste periòde foguèt marcat per de marranas: pleuropneumonia bovina contagiosa, pesta bovina, e picòta. La primièra estimacion facha d'en primièr per un  lòctenent alemand dins çò qu'èra a l'epòca lo nòrd-oèst de Tanganyika, èra que 90 del cent del bestial e la mitat dels animals salvatges periguèron de la pèsta bovina. De mètges alemands dins lo meteis airal disián que un african èra marcat a la cara per las bofigas degudas a la picòta. Aqueste periòde coïncidiguèt amb una secada. La pluèja foguèt gaireben absenta en 1897 e 1898.  L'explorador austriac Oscar Baumann viatgèt per las tèrras massais en 1891-1893, e descriguèt l'ancian poblament dins lo cratèr de Ngorongoro dins son libre de 1894 Durch Massailand zur Nilquelle ("A travèrs las tèrras massais fins a la font de Nil"): S'estimèt que los dos tèrces dels massais moriguèron pendent aqueste periòde.  Al començament amb lo tractat de 1904, puèi amb lo de 1911, las tèrras massai en Kenya foguèron redusidas de 60  del cent quand los angleses los fòrabandiguèron per far d'abitacions pels colons, puèi los acantonèron fins a uèi dins los districtes de Kajiado e Narok . Los massais en Tanzania foguèron desplaçats de las tèrras fertilas entre lo Mont Meru e lo Mont Kilimanjaro, e de la màger part de las nautas tèrras fertilas de Ngorongoro dins los ans 1940. Fòrça tèrras foguèron presas per fin de crear de resèrvas de vida salvatja e de pargues nacionals: Amboseli, Pargue Nacional de Nairobi, Masai Mara, Samburu, Lac Nakuru, e Tsavo en Kenya; Manyara, Ngorongoro, Tarangire e Serengeti en Tanzania. Los massais son de pastres e resistiguèron a las quichadas dels govèrns tanzanian e kenyan per lor far adoptar un estil de vida mai sedentari. Demandèron de dreches de far pasturar sas bèstias dins mantun pargue nacional dins los dos païses. Los massais s'opausavan a l'esclavatge e vivián a proximitat dels animals salvatges amb una asirança per la caça e los aucèls. Las tèrras massais son al jorn de uèi las melhoras zonas de caça d'Africa de l'Èst. La societat massai delembrèt pas jamai lo trafic d'èssers umans, e los mercants d'esclaus los defugissián.
Existisson principalament dotze sectors geografics dins la tribú, que cadun a sas costumas pròprias, son biais de se vestir, son cap e son dialècte. Aquestas subdivisions son: Keekonyokie, Damat, Purko, Wuasinkishu, Siria, Laitayiok, Loitai, Kisonko, Matapato, Dalalekutuk, Loodokolani e Kaputiei.
Cultura
La societat massai es fòrça patriarcala per natura amb los ancians, de còps que i a, acompanhats d'ancians retirats, que decidisson per los afars màgers de cada grop massai. Quantitat de leis oralas governan mantun aspèctes del comportament. Las execucions i son desconegudas, e normalament un pagament en bestial resolvrà totes los afars. Un procèssus fòra d'aquelas leis sonat 'amitu', 'far la patz', o 'arop', qu'implica d'excusas substancialas se practica tanben. Los massais son monoteïstas, e sonan Dieu Enkai o Engai. Engai es una divinitat unica amb una natura duala: Engai Narok (Dieu Negre) es benvolent, e Engai Nanyokie (Dieu Roge) es venjaire. La "Montanha de Dieu", Ol Doinyo Lengai, es situada al nòrd de Tanzania. La figura umana centrala dins lo sistèma religiós massai es lo "laibon" que pòt èsser implicat dins: la garison chamanica, la devinacion e la profecia, assegurar lo succès a la guèrra o far venir la pluèja. Quin que siá poder individual un laibon aviá èra una foncion de personalitat mai que posicion. Fòrça massais venguèron musulmans, e en nombre mendre, crestian.
Un indèx de mortalitat infantila enauçat a cò dels massais butèt a çò que los nenons foguèsson pas reconeguts abans l'atge de tres lunas, ilapaitin. Pels massais que vivon d'un biais tradicional, la fin de la vida es virtuala sens ceremonia, e los mòrts son daissats defòra pels necrofags. Un còs regetat pels necrofags (mai que mai l'ièna pigalhada, sonadas Ondilili o Oln'gojine en lenga massai) es vist coma avent quicòm de marrit, e pòt causar una desgàcia sociala, doncas es pas rar de veire un còs cobèrt de la graissa e de la sang d'un buòu abatut. L'Enterrament dins lo passat èra reservat als caps grands, dempuèi que se cresiá qu'èra nociu per la tèrra.[17].
Los centres de vida tradicionals massai son situats a l'entorn del sieu bestial que constituís la font primària de manjar. La mesura de la riquesa d'un òme se fa en tèrmes de bestial e de mainatges. Un tropèl de 50 bèstias es respectable, e un ramat de dròlles çò melhor. Un òme qu'a abondància d'un mas pas l'autre es considerat coma paure. Un mite massai conta que Dieu lor donèt tot lo bestial de la tèrra, çò que menèt a la cresença que la raubariá del bestial d'autras tribús èra tornar prene çò sieu, una practica qu'es venguda fòrça mens comuna. .
Abitat
Coma pòble istoricament nomada o mièg-nomada, los massais utilizèron tradicionalament de materials locals aisidament disponibles, e una tecnologia indigèna  per bastir sos ostals. L'ostal tradicional massai èra concebut d'en primièr per un pòble en movement e èra fòrça temporari per natura. Los Inkajijik (ostals) son en forma d'estela o circular, e son bastits per de femnas galhardas. L'estructura es formada de fustas fixadas directament pel sòl e entrelaçadas amb un riejat de brancas mai pichonas, engeissat amb una barreja de fanga, de brotilhas, d'èrba, de bosa de vaca e d'urina umana, e de cendres. La bosa de vaca assegura l'impermeabilitat del teulat. L'enkaji es pichon, mesura aperaquí x  pel sòl e sonque  de nautor. Amb aqueste espaci la familha cosina, manja, dormís, viu e sèrva lo manjar, l'esséncia e sas autras possessions. Lo bestial pichon es tanben de còps que i a acostumat a i dintrar. Los viltages son claus per una baranha circulara (Enkang) bastida pels òmes, generalament facha de cacièr espinós, un arbre indigèna. De nuèit, totas las vacas, cabras e fedas son dintradas dins un enclaus al centre, sosta per las protegir de las bèstias salvatges.
La Croix-Comtesse
La Croix-Comtesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Ludon de Medòc
Ludon o Ludon de Medòc (Ludon-Médoc en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de la Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
La Croix-Comtesse
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
La Luca
La Luca (Laluque en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lə'lykə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Johannes de Luke, aus sègles XI-XII, de la Luca, en latin, en 1242, La Luca, en latin, en 1253, Vitalis de Luca, en latin, en 1276, La Luke en 1280, Laluque (mapa de 1638), La Luque (mapas de 1647 e de 1714), Laluque (mapa de 1733).
Dauzat, Negre e Astor, los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'i veden lo gascon (meilèu arcaïc) luga, varianta femenina de luc, « bòsc », eretèr deu latin lucus, « bòsc sacrat »,.
Massai
Organizacion sociala
L'unitat centrala de la societat massai se basa sus l'edat. E mai que los gojats joves sián mandats defòra amb los vedèls e los anhèls tanlèu que sabon marchar, l'enfantesa pels  dròlles es majoritàriament un temps de jòcs, levat a l'ocasion d'un ritual per provar valor e endurància. Las gojatas son responsablas de corvadas coma cosina e molzuda, d'abiletats qu'aprenon ja de las siás maires a una edat primairenca. Cada 15 ans o aperaquí, una generacion nòva e individualament nomenada de Morans o Il-murran (guerrièrs) serà iniciada. Aiçò implica fòrça gojats entre 12 e 25, qu'an atengut la pubertat e que fan pas partida de la "promocion" anteriora. Un rite de passatge de l'enfància a l'estat de guerrièr es una ceremònia de circoncision dolorosa, qu'es facha sens anestesic. Aquel ritual es abitualament fach pels ancians, qu'utilizan un cotèl amolat e de bendatges de pel de bestial pel procediment. Lo mot maa per per la circoncision es emorata. Lo gojat a d'endurar l'operacion en silenci. Las expressions de dolor li portarián desonor, encara que temporàriament. De planhs podrián causar un auvari dins aquel procediment fastigós e malaisit, que ne podriá resultar un assanament tardièr, disfoncion, e dolor. La garison pòt prene 3 a 4 meses, pendent los quals urinar es dolentós e de còps que i a impossible, e los dròlles an de se vestir de negre per un periòde de 4 a 8 meses.
Pendent aquesta passa, los gojats novèlament circoncits vivon dins una manyatta, un vilatge bastit per sas maires. La manyatta a pas d'enclaus de proteccion que l'enròde, sotalinhant lo ròtle del guerrièr de protector de la comunitat. Cap d'enclaus es pas bastit pr'amor que los guerrièrs an pas de bestial. D'autres rites de passatge son demandats abans d'obténer l'estatut de guerrièr adulte, que culmina amb la ceremonia eunoto, la "venguda de l'atge".
Quand una nòva generacion de guerrièr es iniciada, los ilmoran existents an de s'endevenir d'èsser "jove ancians", que seràn responsables de las decisions politicas fins que vengan "vièlhs ancians".
Los guerrièrs son encargats de la securitat de la societat, e passan son temps a corrir las tèrras massais dins los limits de sas termièras. Son tanben fòrça implicats dins lo comèrci de bestial per fin de se constituir un tropèl, ara mai per la barata qu'autrescòps pel raubament. Los gojats son responsables del tropèl de bestial. Pendent la secada, ambedós gojats e guerrièrs assumisson aquela responsabilitat. Los ancians balhan de conselhs per las activitats de cada jorn. Las femnas son responsablas de la bastison dels ostals e del provesiment de l'aiga, d'amassar la lenha, de la molzuda de las bèstias e de la cosina per la familha tota.
Un mite suls Masais èra que cada òme jove èra supausat d'aucir un leon abans que foguèsse circoncit. Pasmens la caça del leon es una activitat del passat, e es estada enebida en Africa de l'Èst, mas los leons son encara caçats quand nafran lo bestial, e los joves guerrièrs que s'engatjan dins una caça tradicionala an pas d'assumir de consequéncias significativas. Las preocupacions creissentas per las populacions de  leons butèt a la mesa en plaça d'un programa que promòu l'acceptacion de compensacions quand un leon tua de bestial, puslèu que la caça e la mesa a mòrt del predator. Pasmens, tuar un leon balha un estatut de valor e la celebritat dins la comunitat.
Las femnas subisson tanben l'excision ("circoncision femenina" o emorata) que fa partida d'un rite de passatge ritual que i son balhats instruccions e conselhs per son ròtle novèl, alavetz que son vengudas a l'atge d'èsser de femnas prèstas per lo maridatge. En Kenya la circoncision femenina es practicada per 38% de la population. La forma mai comuna n'es la clitoridectomia. Aquelas circoncisions son generalament fachas per un "pratician" convidat que sovent es pas massai, normalament del grop Dorobo. Los cotèls e las lamas utilizadas son fargadas per de faures, il-kunono, que son evitats pels massais pr'amor que fargan d'armas de mòrt (cotèls, lamas cortas (ol alem), lanças, etc). Coma los joves òmes, las femnas que van èsser circoncisas se cargan de vestits negres, pintan sas caras de marcas, e se cobrisson la cara a l'acabament de la ceremonia.
Las femnas maridadas que venon prens son dispensadas de portar de pes, de mólzer, e d'amassar la lenha. Las relacions sexualas son tanben enebidas. Los massais son tradicionalament poligams; se pensa qu'aquò es una adaptacion practica a de taus de mortalitat enauçats dels mainatges e dels guerrièrs. La poliandria se practica tanben. Una femna esposa pas just lo sieu òme, mas un grop d'atge tot entièr. Los òmes son supausats de donar son lièch a un visitaire mascle del meteis atge convidat. La femna decidís d'esperela se se vòl jónher al visitaire mascle. Tot mainatge que ne pòt resultar es considerat dins la societat massai coma la descendéncia del marit. "Kitala", una mena de divòrci o refugi, es possible dins l'ostal del paire de la molhèr, generalament quand es malmenada pel sieu marit. Lo repagament del prètz de la nòvia, la garda dels mainatges, etc, se fan jos agradança mutuala.
Musica e dança
La musica tradicionala massai consistís en de ritmes porgits per un còr de cantaires cantant las armonias mentre que l' olaranyani (cap de cant), canta la melodia. L' olaranyani es generalament lo cantaire que pòt melhor interpretar aquesta cançon, e mai se mantun individús pòdon menar un cant. L'olaranyani comença per cantar una linha o lo títol (namba) d'una cançon. Lo grop respond d'una crida unanima en mercejament, e l' olaranyani canta un vèrs sus lo cant ritmic de garganta del grop. Cada cançon ten un estructura especifica namba basada sul principi de crida-responsa. Los ritmes comuns son de variacions de 5/4, 6/4 e 3/4 de temps. Las paraulas seguisson un tèma tipic e son sovent repetidas mot per mot de longa. De movements del còl acompanhan lo cant. Pendent l'expiracion lo cap es apiejat endavant. Lo cap es clinat darrièr per l'inspiracion. L'efièch produit es un sincòpa polifonica.
Las femnas cantan de breçairòlas, canturlejan de cançons, e de cants lausenjants sos filhs. Las nambas, modèl de crida-responsa, repeticion de frasas sense sens, frasas de melodia monofonicas seguísson cada vèrs qu'es cantat sus un escala davalanta e las cantairas que respondon a sos pròpris vèrses, son caracteristics dels cant de las femmnas  Quand mantuna femnas massais s'amassan, cantan e dançan entre se.
Una excepcion a la natura vocala de la musica massai es l'utilizacion de la bana del Codó Gròs per cridar los morans per la ceremonia d' Eunoto.
Danças e cants se produson de còps que i a a l'entorn de las manyattas, e convidan gojats e gojatas a s'encontrar. Los joves òmes fòrman una linha e cantan en ritme, “Òòòòò-ià”, en rauquejant per bassacadas en tot bolegant la part bassa de son còs d'endavant cap en darrièr. Las gojatas se tenon en fàcia dels òmes e dançan del meteis biais entot cantant “Òiiiio..io” en responsa. E mai se los còsses se sarràn fòrça, se tòcan pas jamai pendent la dança.