cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pòrta-avions
Lo pòrta-avions leugier
Dins lo camp aliat, la construccion dei pòrta-avions leugiers foguèt lenta e, fin finala, la produccion de pòrta-avions d'esquadra e de pòrta-avions d'escòrta foguèt privilegiada. D'una maniera generala, lei pòrta-avions leugiers arribèron donc tardivament per aver un ròtle significatiu. Dins lo camp japonés, la produccion foguèt accelerada per assaiar de remplaçar lei pèrdas mai la manca d'experiéncias deis equipatges e dei pilòts e la superioritat numerica de l'US Navy complica l'evaluacion dei performàncias d'aquelei naviris.
Après 1945, fòrça pòrta-avions leugiers aliats foguèron transferits a de marinas occidentalas. I foguèron utilizats fins ais ans 1980. Dins leis ans 1970, lei Britanics desvolopèron la classa Invincible, un ensemble de tres pòrta-avions leugiers permetent d'utilizar d'avions amb un enaurament verticau. Foguèron utilizats fins ais ans 2010.
Lo transpòrt d'idravions
Lei transpòrts d'idravions èran de naviris destinats a servir de basa flotanta per l'utilizacion d'idravions e la susvelhança de rotas maritimas. Au contrari dei pòrta-avions e dei pòrta-elicoptèrs, un transpòrt d'idravions aviá ges de pònt d'envòl. Leis idravions èran mandats amb una catapulta e amaravan a proximitat dau vaissèu. Lo transpòrt èra tanben equipat de gruas per recuperar leis avions e d'un envan per leis entrepausar. Aqueu tipe de naviri foguèt subretot utilizat durant la premiera mitat dau sègle XX, principalament per de missions de reconoissença. Lo concèpte foguèt abandonat après la Segonda Guèrra Mondiala en causa de la superioritat deis avions embarcats sus lei pòrta-avions.
Permés de menar
Lo permés de menar es un drech administratiu de circular donant l'autorisacion de menar sus una rota publica un o mantun veïcules tals que automobila, motocicleta, ciclomotor, camion o autobús, dins una zòna geografica donada, generalament un país.
Chonas-l'Amballan
Chonas-l'Amballan es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia
thumb|left|
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo castèl #qu'es d'origina medievala i aguèt inscrich lo 12 de julhet de 2000 a l'inventari suplementari dels monuments istorics.
Haaltert
Haaltert es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Chonas-l'Amballan
Istòria
Las tèrras al veïnat del castèl s'estendon sus près de 2 a, la superfícia habitable condicionada es d'aperaquí 3 000 m2.
Le château qui est d’origine médiévale fut inscrit le 12 juillet 2000 à l’inventaire supplémentaire des monuments historiques.
Sent Orenç de Gamevila
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban a l'Èst de la vila de Tolosa a gaireben 10 km. Es bordada per lo riu Saune e traversada per lo riu Marcaissona.
Chonas-l'Amballan
Istòria
Les terres au voisinage du château s’étendent sur près de 2 ha, la surface habitable aménagée est d’environ 3 000 m2.
Sent Orenç de Gamevila
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Gamevila èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Orenç. En 1790, la comuna compren las tres comunautats que compausan la parròquia de Sent Orenç : Gamevila, Cayras e Lantourville. Tanlèu 1790, Gamevila èra del canton de Castanet. Per decret del 22 de març 1929, Saint-Orens venguèc oficialament Saint-Orens-de-Gameville.
Pendent l'Ancian Regime, Cayras (en francés, benlèu Cairàs en occitan) èra una comunautat non parròquia de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Foguèc incorporada a Sent Orenç en 1790.
Lantourville (en francés, benlèu Lantorvila en occitan) èra tanben una comunautat non parròquia ambe las meteissas apertenéncias e tanben incorporada a Sent Orenç en 1790 .
L'origina de Sant Orenç de Gamevila ven del nom d’un evesque espanhòl del sègle V, Orentius qu'auriá liberat Tolosa del poder dels romans en 438. Sas preguièras repetidas aurián provocat un nivolàs a l'entorn del general roman Litorius que se perdèt a la dintrada de la vila de Tolosa ont foguèt fach presonièr. Aprèp sa mòrt en 439, Orentius foguèt canonizat Sant Orenç. En son omenatge, bastiguèron la glèisa de son nom sul site de la batalha.
La creacion de la comuna ven de la fusion, lo 31 de decembre de 1790, de tres comunautats : Cairas, Gamevila e Lantorvila que faguèron part de la diocèsi de Tolosa. Lo primièr maire de la vila foguèt Joan Bellières que ne balhèt lo seu nom a la plaça ont i a l’espaci cultural Altigone.
Saint-Prest
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Caishen
Caishen (Cachen en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son ''par. Sancti Martini de Cayssem, en 1274, de Cayssen, en 1274, Cayssein, Cayssenes, en 1276, ecclesia de Caissen, cap a 1320, de Caissem o de Cayssen, en 1336-1340, capellanus de Caissem, cap a 1375, Cachein'', mapas de 1714 e de 1733. Caishen que vieneré deu cognomen Cassius, dab lo sufixe aquitanic -ennu. Lo nom qu'ei donc d'origina antica, pr'amor tanben deu vocable (Martin) de la glèisa. Caishen qu'èra probablament ua anciana grana propietat antica qu'avè per mèste Cassius.
Guinas
Vilatge situat 3 km a l'ESE de Caishen. Conferir benlèu dab Guinarte : basque agin « Taxus baccata » (mès l'arbo qu'a besonh de calcari) o gain « tucas » (mès lo terrenh qu'ei un pauc tròp planèr). Benlèu un nom germanic d'òme Wiso + -ina.
Djehotimes III
200px|left|thumb|Djehotimes III Djehotimes III (tanben conegut com Tothmòsis III, version ellenizada deu son nom) que ho lo sheisau faraon de XVIIIdinastia egipciana. Qu'èra lo hilh de deu faraon Djehotimes II dab ua concubina e lo pair d'Amehotep II (Amenofis II en grèc). A la mort deu son pair qu'èra hèra joen e la soa mairastra Hatshepsot qu'assegurè ua longa regença. A la mort d'aquesta regina, Djehotimes que comencè lo son prestigiós regnat carracterizat per un gran nombre de campanhas victoriósas en Nubia e en Orient Mejan (subertot contre l'espandida deu Mitani) qui mièn Egipte au som de la soa expansion exteriora e au son deu son poder d'influéncia diplomatica e militara. Djehotimes III qu'ei tanben brembat com bastidor deus grans : qu'espandí lo temple de Karnak, e que bastí en mantun autes lòcs d'Egipte. 200px|left|thumb|[[Nom de Sa-Ra de Djehotimes III, Karnak]] Que ho sepelit dens la Vath deus Reis, dens lo tombèu KV34.
Crowded House
thumb|250px|Crowded House en agost de 2007 Crowded House es un grop de musica pop rock australian. Foguèt creat a Melbourne en 1985. La formacion es sonada popularament "The Crowdies" per sos fans australians.
Destroièr
Lo tèrme destroièr designa diferentei menas de naviris de guèrra desvolopats dempuei la fin dau sègle XIX. A l'origina, èra un naviri qu'utilizava de torpilhas per atacar e de pèças d'artilhariá mejana per se defendre o per protegir una esquadra o un convòi. Pauc a pauc, venguèt un naviri d'escòrta destinat a la proteccion d'unitats pus importantas. Enfin, a l'ora d'ara, es un naviri important equipat d'un armament complèt (anti-aerian, anti-sosmarin e anti-naviri) capables de defendre un grop de bastiments civius o militars o d'atacar un grop de naviris mejanament protegits.
Originas
Lo desvolopament dau destroièr es una consequéncia de l'invencion de la torpilha autopropulsada durant leis ans 1860. D'efiech, aquela arma donèt la capacitat a de naviris leugiers e pichons d'eliminar un adversari poderós e ben protegits. Per exemple, la marina britanica imaginèt lo HMS Lightning qu'intrèt en servici en 1876. D'una massa de 33 tonas, èra armat de doas torpilhas e aviá una velocitat de 18,5 km/h. Foguèt lo precursor d'un ensemble de torpilhaires novèus que venguèron pauc a pauc capables de defendre un pòrt puei, amb l'aumentacion de son autonòmia, d'atacar de rotas maritimas.
A la fin dau sègle XIX, la menaça representada per lei torpilhaires èra venguda un problema pron importanta per entraïnar de reflexions dins la màger part dei flòtas modèrnas. Mai d'una classa de naviris intrèt donc en servici per lei combatre especificament. Aguèron de noms variats : « destroyer » au Reiaume Unit, « contre-torpilleur » en França, « cacciatorpediniere » en Itàlia, « contratorpedeiro » en Portugal e « torpedobootjager » ai País Bas. Destinat a l'escòrta de flòtas o de convòis, recebèron un armament, una autonòmia e una propulsion li permetent de caçar seis adversaris.
Entre leis unitats pus importantas d'aqueu periòde, lo HMS Swift aguèt un ròtle important dins l'evolucion dau concèpte de naviri antitorpilhaire. Relativament leugier (139 t), èra rapide (23,75 km/h) e armat de tres torpilhas e de canons de tir rapide d'un calibre de 47 mm. Podiá ansin perseguir un torpilhaire sus una distància importanta e l'atacar amb una artilhariá pron poderosa per destrurre un naviri leugier. Lo naviri japonés Kokata, considerat coma un torpilhaire, foguèt tanben una etapa importanta dins l'aparicion dau destroièr modèrne car seis especificacions (35 km/h e un canon de 37 mm) li permetiá subretot d'alunchar lei torpilaires enemics. L'acabament dau procès aguèt probable luòc amb la mesa en servici de l'avisò alemand SMS Greif, un naviri mejan (2,050 t) armats de canons de 37 mm e de 105 mm. Capable d'agantar una velocitat de 33 km/h, èra destinat a la proteccion dei naviris majors dau periòde coma lei cuirassats.
Lei premiers destroièrs vertadiers foguèron probable lei dos naviris de la classa Daring e lei dos de la classa Havock qu'intrèron en servici dins la Royal Navy durant leis ans 1890. Per exemple, lo HMS Havock èra un naviri leugier (293 t), capable de se desplaçar a la velocitat de 50 km/h e armat de torpilhas e de canons per eliminar aisament un torpilhaire. De mai, lo naviri èra considerat coma un « torpedo boat destroyer » per lei Britanics. Diferentei classas de destroièrs seguiguèron. D'autrei foguèron adoptadas dins leis autrei marinas coma lei torpilhaires d'esquadra francés de la classa Durandal.
De la fin dau sègle XIX a la Premiera Guèrra Mondiala
De la fin dau sègle XIX a la Premiera Guèrra Mondiala, lei destroièrs foguèron principalament destinats a la lucha còntra lei torpilhaires enemics, a la reconoissença, a l'observacion e au combat dirècte còntra una flòta enemiga. Durant aqueu periòde, foguèron engatjats durant la Guèrra Russojaponesa (1904-1905). L'accion pus importanta implicant de destroièrs i foguèt l'ataca de l'escadra russa de Pòrt-Arthur lo 8 de febrier de 1904. Tres destroièrs tirèron 18 torpilhas. Dins aquò, lei Rus avián corrèctament installat de fielats antitorpilhas e solament tres naviris foguèron damatjats.
Lei destroièrs foguèron fòrça utilizats durant la Premiera Guèrra Mondiala amb, per exemple, 80 unitats participant a la batalha de Jutlàndia dins lei rengs britanics. Aguèron de ròtles variats coma la reconoissença, la lucha còntra lei naviris leugiers enemics (torpilhaire, minaire...), lo secutament de flòtas advèrsas, lo transpòrt de tropas o lo sostèn de tropas desbarcadas. Pasmens, amb lo desvolopament dau sosmarin, son ròtle principau venguèt pauc a pauc la lucha antisosmarina. Per aquò, lei destroièrs aliats foguèron equipats d'idrofòns de cargas de prefondor. Sa velocitat aumentèt tanben per atacar rapidament lei sosmarins enemics emergits.
L'entre doas guèrras
Durant l'entre doas guèrras, lei destroièrs venguèron de naviris amb un desplaçament de 1,500 a 3,000 tonas. Conoguèron d'evolucions eissidas deis ensenhaments de la Premiera Guèrra Mondiala. En particular, foguèron equipats amb una artilhariá pus poderosa (calibre principau entre 120 mm e 150 mm) per atacar de naviris pus importants coma de crosaires o de cuirassats. D'efiech, entre 1914 e 1918, mai d'un destroièr se trobèt a proximitat de naviris d'aqueu tipe sensa poder atacar car aviá ja tirat totei sei torpilhas. Certanei classas foguèron tanben equipadas de minas. La velocitat foguèt tanben aumentada amb de classas capables de passar 70 km/h.
Sèina Maritima
La Sèina Maritima (76) es un departament situat al nòrd oèst de França, dins la region de Normandia. La prefectura n'es Roan.
Destroièr
L'entre doas guèrras
Dins la marina britanica, un esfòrç particular foguèt menat per desvolopar de sonars. Pasmens, l'evolucion pus importanta avans la Segonda Guèrra Mondiala foguèt l'apondon progressiu d'un armament antiaerian e d'un radar. Aquò entraïnèt la reduccion, e de còps la disparicion, dei torpilhas embarcadas laissant au destroièr de missions principalament defensivas. Entraïnèt tanben l'aparicion de naviris novèus especializats dins lo combat antisosmarin o antiaerian.
Sèina Maritima
Geografia
thumb|left|Mapa de la Sèina Maritima. La Sèina Maritima, banhada per Marga de l'estuari de Sèina fins a la boca de Bresle, fa partida de la region Normandia. Confronta los departaments de Somme, d'Oise, de Calvadòs e d'Eure.
Destroièr
La Segonda Guèrra Mondiala
Lei destroièrs foguèron fòrça engatjats durant la Segonda Guèrra Mondiala amb de taus de pèrda importants. D'efiech, fòrça polivalents, foguèron utilizats per mai d'un tipe diferent de mission. Per aquò, lei destroièrs de la Segonda Guèrra Mondiala veguèron sa talha aumentar e son armament se diversificar. La preséncia d'un radar e d'un sonar se generalizèt. Ansin, durant lo conflicte, lei destroièrs foguèron utilizats per l'escòrta de convòis e de flòtas de combat mentre que lei missions de proteccion especializada foguèron desenant fisadas a de naviris pus leugiers (corvetas, fregatas... etc.).
Sèina Maritima
Geografia
Lo plan gredós del país de Caux ocupa la màger part del departament, que compren tanben, a l'èst, lo Petit Caux e lo país de Bray, e al sud, la val de Sèina.
Destroièr
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala, lei destroièrs son venguts lo naviri de basa de la màger part dei flòtas de combat modèrnes. Au començament dau sègle XXI, leis excepcions unicas son leis Estats Units e Russia que gardan encara de crosaires. Lei destroièrs actuaus son equipiats d'un armament diversificat adaptat a totei lei tipes de menaça (naviri, sosmarin, aeronau...) e de sistèmas de deteccion sofisticats. Son desplaçament a aumentat dempuei 1945 e es desenant sovent superior a 4,000 t. Una autra evolucion importanta foguèt l'adopcion dau missil coma arma principala durant leis ans 1960-1970. Puei, dins leis ans 1990, lei destroièrs foguèron dotats de capacitats furtivas coma leis unitats de la classa francoitaliana FREMM.
Sèina Maritima
Geografia
Las principalas vilas del departament son : Roan, Le Havre, Dieppe, Fécamp, Elbeuf, Barentin, Yvetot e Lillebonne.
Clima
Lo clima de la Sèina Maritima es oceanic. Existisson des diferéncias de temperaturas entre lo littoral e l'interior del departament. En ivèrn, las temperaturas enregistradas sus la còsta son pus doças que las relevadas pus a l'èst.
La Lana (omonimia)
La Lana pòt èsser :
Nantey
Nantey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marcello Malpighi
Marcello Malpighi (10 de març de 1628, Crevalcore - 30 de setembre de 1694, Bolonha) foguèt un mètge italian, que daissèt son nom a fòrça estructuras istologicas del còs uman. Foguèt demest los primièrs d'utilizar un microscòpi e es tanben considerat coma un dels fondators de la fisiologia comparativa e de l'istologia.
Mainatge, visquèt a la bòria dels sieus parents, puèi dintrèt a l'Universitat de Bolonha a l'edat de 17 ans. Comencèt d'estudiar la filosofia aristoteliana. Quand los sieus parents moriguèron, aguèt d'abandonar los estudis per s'ocupar dels afars de la familha. Tornèt a l'Universitat aprèp dos ans, e venguèt doctor en medecina en 1653.
Hamme (Flandra orientala)
Hamme (Flandra orientala) es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Laguian e Masons
Laguian e Masons (Laguian-Mazous en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Laguian
Medish nom que Maumusson e Laguian. Segon Dauzat, Laguian que vengueré de Aculius, nom latin d'òme, dab lo sufixe -anum ( ---> *Aculianum), puish aglutinacion de l'article (l'article femenin la). Aquera explicacion que supausa donc un nom qui seré regularament *Agulhan e qu'auré perdut son l molhada, çò qui sembla mauaisit en gascon. De mèi, perqué l'usatge d'un article davant un tau nom de lòc ? Segon Negre, Laguian que vengueré benlèu deu nom de persona « romanic » (-> latin) Aquinius, dab lo sufixe -anum. L'article que seré tardiu.
Masons
Segon lo diccionari Palay, que seré ua fòrma anciana de maison [donc un derivat de mansio, mansionis]. En demòra patronimes Masou, Bonnemasou, Lamasou, Masoua, Mazoa.
Quint e Fontsagrivas
Quint e Fontsagrivas (Quint-Fonsegrives en francés) es una comuna lengadociana del departament de la Nauta Garona e de la la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Cherepon
Lo cherepon (o kyerepong, cherepong) es una lenga kwa parlada en Ghana.
Quint e Fontsagrivas
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Nòrd-Èst de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Quint èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Pèire. En 1790, Quint èra del canton de Tolosa; en l'an IX, del canton de Tolosa-sud, en 1973, de Tolosa-8. Quint prenguèc le nom de Quint-Fonsegrive per decret del 19 d'octobre 1992.
Fleury-sur-Loire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 674, les reliques de Saint Benoît de Nursie sont transférées à Fleury-sur-Loire.
Eyrans
Eyrans qu'ei ua comuna deu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Toponimia
L'origina deu nom d'Eyrans es lo nom d'òme latin Arius emb lo sufixe latin -anum, segon Dauzat e Rostaing, Astor (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) e B. Boyrie-Fénié era medisha, que cita quauques atestacions medievalas : Aran (villam quae dicitur ~), a una data pas coneishuda, Ariano, Arriano, en 1274 (citat tanben per una auta localitat, Sent Medard d'Airans, i a donc una error d'atribucion per un o per l'aute), Ayrans, en occitan, 1361. Maugrat l'identitat deus resultats fonetics, l'origina deu nom d'Eyrans es pas, coma son omonime de la banlèga bordalesa, en relacion emb de palús : lo vilatge es pus aut de 20 mètres que la ribèira bassa de Gironda, situada pus a l'oèst.
L'etimologia explica pas la finala -s. Maugrat qu'Eyrans es adara en zòna gavaia, es pas impossible de l'explicar coma dens la Gironda gascona. Serè un collectiu (los noms deus abitants), emb confusion posteriora emb lo nom de la localitat : 1) *Airan, nom deu vilatge; 2) *los Airans, los abitants d'Airan; 3) a la fin, Airans ven lo nom deu vilatge. L'evolucion de la prononciacion de la prumèira sillaba, ai- > ei-, es confòrma a la fonetica girondina.
Herzele
Herzele es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Biltzheim
Bilzheim en alemanic ( Biltzheim en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region del Grand Èst.
Horebeke
Horebeke es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Beta vulgaris
La bledarava es una planta cultivada per sa raiç carnosa utilizada coma legum dins l'alimentacion umana, coma pastora e per la produccion de sucre.
Botanica
Las bledaravas cultivadas, dicotiledonas, apetalas, vendrián de la bledarava maritima (Beta vulgaris L. subsp. maritima (L.) Arcang.) qu'es espontanèa sus las rivas maritimas en Euròpa.
L'espècia Beta vulgaris L. inclusís tanben aussi la bleda qu'abans èra considerada coma espècia (Beta cicla (L.) L.).
Caëstre
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Beta vulgaris
Principalas varietats cultivadas
Existís très times de bledaravas:
Caëstre
Istòria
- 1174 : Castris - 1328 : Lo Caestere - 1335 : Castres (cartulaire de la madama de Cassel)
Beta vulgaris
Principalas varietats cultivadas
Existís diferentas varietats classificadas selon de tipes diferents. Las bledaravas de sucre son las mai ricas en sucres, de color blanca e enterrées mai prigondament. Son classificadas selon lo rendement en sucre, lor resisténcia a de malautiá.
Caëstre
Istòria
- 1174 : Castris - 1328 : Le Caestere - 1335 : Castres (cartulaire de la dame de Cassel)
Beta vulgaris
Principalas varietats cultivadas
Las bledaravas de pastura son de color diferentas mas o mens enterrées. Se classifican selon las matèrias secas.
Utilizacion
left|thumb|150px|Bladarava de sucre left|thumb|150px|Brot de bladarava (beta vulgaris) left|thumb|150px|Bladarava roja precuècha
Proprietats
Las racinas de Beta vulgaris contenon una quantitat significativa de vitamina C e las fuèlhas son una font de vitanina A. Son tanben fonts de fibras, d'acid folic e d'antioxidants. Las racinas son tanben Rica en betaïna (N, N, N-trimetilglicina). La bledarava es Rica en nitrats que se transforman en nitrits mercé a de bactèris de la boca. Aqueles nitrits son implicats dins la vasodilatacion e la fluidificacion del sang, çò que melhora l'aflux de sang dins de zonas del cervèl qu'amb lo temps son mens perfusadas. Una dòsi quotidiana de chuc de bladarava pòt potencialament empachar la deméncia la bassa cognitiva en melhorant aquel aflux sanguin cerebral.
Una tassa  de bledarava aminuda conten :
Economia
La cultura pren gaireben 7 millions d'ectars pel mond, subretot en Euròpa du Nòrd et Estats Units d'America ;
Produccion mondiala (FAO 2002) : França al nòrd es lo primièra productor mondial de sucre de bladarava.
Dins l'Union Europèa, la cultura de la bledarava de sucre es reglementada dins l'encastre de la politica agricòla comuna. Cada país dispausa d'un lendal de produccion autorizat en dejós que lo prètz es garantit, a un nivèl superior dels cors mondials.
Istòria
La bladerava es coneguda coma legum dempuèi l'Antiquitat. Los primièrs escrichs venon Grècs al sègle V. Las principalas varietats foguèron descrichas a l'Etat Mejana, subretot Pierandrea Mattioli. L'origina de l'utilizacion alimentària de las racinas sembla se situar dins la granda plana que s'espandís d'Alemanha fins a Russia
En 1600, Olivier de Serres la descriguèt dins Le theatre d'agriculture mesnage des champs cerquèt lo primièr d'extraire lo sucre de las bledarava mas sens trobar un processus rendable.
En 1747, un Alemand, Andreas Sigismund Marggraf, capitèt a extraireavait réussi lo sucre de la bledarava. Son escolan, lo professor Achard, foguèt profeichar l'Acadèmia met cette découverte au profit de l'Académie prussiena. Dempuèi 1802 la premièra fabrica de sucre de bledaravas del mond à Kürnen d'Oder (Silèsia) donava amb de produch,  de sucre.
Lo 22 de novembre de 1806 es una data importanta per l'economia sucriària europèa. Per respondre al blocatge impausat per las armadas britanica suls pòrts franceses, Napoleon Bonaparte instaurèt lo blocatge continental : totas las merças britanicas venguèron enebidas en Français tanben èran exclusit lo sucre cana de las Antilhas. Per compensar, l'emperaire decidiguèt de promòure activament la produccion de bledaravas de sucre.
La primièra extraccion industriala de sucre es l'òbra de Benjamin Delessert, en 1812.
Quand s'arrestèt lo blocatge e lo retorn del sucre de cana, l'industria coneguèt de dificultats fins a l'abolition de l'esclavage que lo prètz del sucre de cana aumentèt en mai que los rendements avián aumentat.
A l'ora d'ara se desvolpa la produccion de bledarava per produire d'etanòl e lo biogas.
Kaprijke
Kaprijke es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Lana (omonimia)
Lana pòt èsser :
Kluisbergen
Kluisbergen es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Responsa sensoriala meridiana autonòma
Lo tèrme Responsa Sensoriala Meridiana Autonòma (RSMA) o en anglés ASMR (de autonomous sensory meridian response), es un neologisme que fa referéncia a una sensacion distinta, agradiva e non sexuala de fremiments o picotaments al nivèl del cap, de la pèl del cran o de regions perifericas del còrs coma responsa a divèrsas estimulacions visualas, auditivas, olfactivas e cognitivas. Aquela sensacion s’indutz normalament aquò del perruquièr ont las manipulacions pòdon èsser sentidas coma sensualas, se debanant generalament dins un encastre suau. Aquel fenomèn s'es popularizat dins la cibercultura, es a dire, a travèrs de blògs e videoblògs.
Ivelinas
Las Ivelinas (78) ([lis] Ivelino en nòrma mistralenca ; [les] Yvelines en francés) o l'Ivelina (del bòsc d'Ivelina; la fòrma plurala es etimologicament erronèa) que son un departament de França, dens la region d'Illa de França.
Jouet-sur-l'Aubois
Jouet-sur-l'Aubois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Ivelinas
Lo caplòc qu'ei Versalhas.
Jouet-sur-l'Aubois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montaiguët-en-Forez
Montaiguët-en-Forez es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
Montaiguët-En-Forez se tròba al limit dels departaments de l'Aliar, de la Loire e de la Saône-e-Loire. Lo vilatge se situa en los Bassas Caminas del Bourbonnais.
Montaiguët-en-Forez se trouve à la limite des départements de l'Allier, de la Loire et de la Saône-et-Loire. Le village se situe dans les Basses Marches du Bourbonnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Òsc
L'òsc es 'na linga auèi dispareguda, qu'aparten au grope sabelic de las lingas italicas, 'tachadas a la granda familha de las lingas europeanas. Quo es 'na linga cosina deu latin (que 'parten, se, a la brancha latino-falisca de las lengas italicas), avèque lu quau 'la parteja una estructura grammaticala comuna.
Sent Laurenç de Chabruejol
Sent Laurenç de Chabruejol, fòrma inventada sens enquèsta locala, (Saint-Laurent-Chabreuges en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Dizy
Dizy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Asua
right|thumb|250px|Anciana zona de merça de la ria d'Asua Asua es un riu que sorgenta a de 400 m dins la cadena de montanha de Ganguren, entre Lezama e Galdakao, en Biscaia, dins lo País Basc. A una longor de 15 km e son bacin es de 74 km². Travèrsa la Val de Txorierri, (Zamudio, Derio, Larrondo, Sondika, Erandio-Goikoa, Asua e Lutxana) e se jonh amb la ria del sistèma de Nervión-Ibaizabal.
Ahmes I
200px|left|thumb|Estatua d'Ahmes I, [[Navèra York Metropolitan Museum]]Ahmes I (o Amòsis en grèc) qu'èra lo hrair de Khames, lo darrèr faraon de XVIIau dinastia egipciana qui governava a Tebas durant la fin deu segond periòde intermediari, un temps qui Egipte èra devesida e que la region deu dèlta deu Nil (en Baisha Egipte) èra gavidada per ua dinastia de reis icsòs. Arron la mort deu son pair e deu son hrair, que pugè hèra juen suu tròn, que regnè, de cap a -1525/-1550, e que fondè la XVIIIau dinastia en bèth acabar la reconquesta d'Egipte suus envasidors icsòs. Qu'avó de reorganizar lo país en tot utilizar las estructuras politicas e oligarquicas deishadas peus ancians daunejaires. Que tornè a Egipte la soa unitat politica en tornant bastir monument de gran endom, com ac he lo país deu temps deu Ancian e Mejan empèris. A la soa mort la soa regina Ahmes-Nefertari que joguè un ròtle deus grans tant deu punt de vista religiós que politic.
Kruishoutem
Kruishoutem es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Saint-Julien (Còsta d'Aur)
Saint-Julien  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Savigny-Lévescault
Savigny-Lévescault es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Kruibeke
Kruibeke es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Savigny-Lévescault
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sequim
Sequim se tròba dins l'ombra pluviometrica de las Montanhas Olimpicas e recèp una mejana almens de 410 mm de pluèja annala - coma a Los Angeles, granda ciutat de Califòrnia del Sud, ço que valguèt l'escais de "Sunny Sequim" (Sequim ensolhetat). Pr'aquò, la vila es relativament pròche d'unes de las selvas pluvialas temperadas pus umidas dels Estats Units. Aquela anomalia climatica es d'unes còps apelada lo "Blue Hole of Sequim" (trauc blau de Sequim).
Festivitats
• Festival de Lavanda de Sequim (oficialament "Sequim Lavender Festival") -- annadièr, en julhet
Luòcs istorics
• Ostal de McAlmond • Far de New Dungeness • Operà de Sequim
Embessonatges e acòrds de cooperacion
La vila de Sequim es bessonada amb una vila, qu'es :
Sèina e Marna
Sèina e Marna es un departament de França de la region Illa de França. Ten son nom del flume Sèina e de la ribièra Marna. L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde 77. Lo departament comptava 1 403 997 abitants segon lo darrièr recensament de 2017. Lo capluòc n'es Melun.
Geografia
Es lo departament francés que compta lo mai de departaments vesins: confronta 10 departaments que son : lo Val d'Oise, la Sèina Saint Denis, lo Val de Marna e Essonne a l'oèst, Loiret e Yonne al sud, Auba e Marna a l'èst, Aisne e Oise al nòrd.
Lo departament s'estend sus mantunas regions naturalas, especialament Brie e Gatinés.
Lo punt culminant del departament es la butte Saint-Georges a d'altitud.
Le punt pus bas del departament se trapa a Seine-Port a d'altitud.
Liudvikas Jakavičius
250px|thumb|Liudvikas Jakavičius en 1938 Liudvikas Jakavičius (Akmene, Lituània, 22 de junh de 1871 – Anyksciai, 20 d'agost de 1941) foguèt un escrivan, jornalista, editor, director de teatre e banquièr lituanian.
Òbras principalas
thumb|right|170px|Cobèrta del libre Juokdarys, editat en 1907
Mikalojus Akelaitis
thumb|250px|Mikalojus Akelaitis Mikalojus Akelaitis (Čiuoderiškėse, Marijampolė, 5 de decembre de 1829 - Paris, 27 de setembre de 1887) foguèt un escrivan e lingüista lituanian. Joguèt un ròtle important dins lo desvolopament del jornal Aušra.
Revel
Revel en arpitan (Revel en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Haudiomont
Haudiomont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Lebbeke
Lebbeke es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Lede
Lede es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Cròs de la Faja
Lo cròs de la Faja es una cavitat rocosa situada a Noalhas, sul Causse de Martèl e lo departament de Corresa.
Presenta un grand nombre de concrecions rocosas al sen de l'avenc e es la sola cavitat dobèrta al public de tota la region de Lemosin. Las galariás visitablas se devesisson en 2 ensems que se percorrisson successivament; l'escalièr d'accès dona sus l'avenc grand, que es la consequéncia de l'esfondrament de la vòlta. La primièra partida, a esquèrra, embarra de bèlas drapariás en forma de medusas, d'una granda riquesa de colors. Dins la sala dels òrgues, las concrecions son utilizadas coma xilofòns. La segonda partida, rica en estalactitas e estalagmitas, presenta un bòsc d'agulhas penjant del plafon. Dins la darrièra sala s'entreprenguèt de cavaments per desclapar d'ossamentas preïstoricas.
Lo site es conegut per abrigar de nombrosas colonias de ratapenadas (11 espècias en ivèrn, 4 en estiu).
Tolosa Metropòli
Tolosa Metropòli es una metropòli, establiment public de cooperacion intercomunala (EPCI) francés, situat dins lo departament de Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Las autras comunautats qu'existisson dins l'airal urban son :
L'11 d'abril de 2008, lo cònsol PS de Tolosa Pierre Cohen a succedit a la presidéncia a Felip Douste-Blazy e transformèt la comunitat d'aglomeracion en una comunautat urbana. Son president dempuèi 2014 es Joan-Luc Moudenc.
Lo 1 de genièr de 2011 dintrèron 12 comunas mai.
La comunautat urbana del Grand Tolosa prenguèt le 1 de junh de 2012 lo nom de Tolosa Metropòli (nom occitan de Toulouse Métropole), aprèp decision en conselh comunautari lo 31 de mai de 2012.
La comunautat urbana venguèt metropòli le 1 de genièr 2015 en aplicacion de l'article 43 de la lei MAPTAM del 27 de genièr 2014, per lo decret del 22 de setembre 2014.
Districte de Marselha
Lo districte de Marselha es una anciana division administrativa dau departament dei Bocas de Ròse. Creat amb lo departament en 1790, es suprimit en 1795.
Caupiá lei cantons seguents:
Charmas de Ròse
Charmas de Ròse (Charmes-sur-Rhône en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Bischwihr
Bischweier  en alemannisch ( Bischwihr en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Doas Sèvras
Las Doas Sevras (var. Doas Sèvras, Duas Sèvras, Doi Sèvras) (79) (lés Deùs Saevres o lés Deùs-Sévres en peitavin-santongés, les Deux-Sèvres en francés) son un departament francés, dins la region de.
Deu lo nom a la Sevra Nantesa, darrier grand afluent de Leire, e a la Sevra Niortesa, flume costier que s'escampa dins l'ocean Atlantic au niveu de l'ansa de l'Agulhon.
Lierde
Lierde es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Cagnoncles
Cagnoncles es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Tarn e Garona
Tarn e Garona (oficialament en francés Tarn-et-Garonne) es un departament de l’estat francés situat en Occitània. Fa partida de la region administrativa d'Occitània. Se parteja entre las regions istoricas de
Lo capluòc n’es Montalban.
Istòria
Lo departament de Tarn e Garona foguèt creat en 1808 per Napoleon.
Lochristi
Lochristi es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Vero
Veru en còrs (Vero en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Aisinas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Klaus Tschütscher
Klaus Tschütscher, òme politic n. 1967, es lo primièr ministre de Liechtenstein.
Lokeren
Lokeren es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Blanhan e Prinhac
Blanhan e Prinhac (Blaignan-Prignac en francés) es una comuna noèra medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La comuna resulta de la fusion de Blanhan e de Prinhac de Medòc lo 1èir de genèir 2019. Lo caplòc de la comuna noèra es a Cauçan, borg de l'anciana comuna de Blanhan (Blanhan es qu'un ancian castèth). Blanhan a l'estatut de comuna delegada, Prinhac, qu'es pr'aquò l'anciana comuna mens poblada e shens foncion de caplòc, a perdut tota existéncia administrativa.
Sabon
right|250px Lo sabon (del latin saponem) es una substància solida que s'emplega per lavar e netejar las causas embrutadas. Es generalament un sal de sòdi o de potassi d'un acid carboxilic alifatic de cadena longa.
S'obten a partir de la saponificacion, o per l'idrolisi alcalina, de las graissas d'origina animala o vegetala.
300px
Istòria
Foguèt inventat lo sabon en Siria fa aperaquí 3000 annadas, a partir d' òli d'oliva e de soda vegetala. Aqueste sabon èra plan famós per encausa de sas proprietats desinfectantas, degudas essencialament a l'emplec de cendres de laurièr dins sa fabricacion.
Conegut en Euròpa dempuèi l'epòca galesa, se fabricava en aquel temps amb de cendres (alcalinas) e de sèu, mas servissiá mai que mai de shampong.
Foguèt a Gallipoli, una vila portuària de la mar Ioniana, dins lo Sud de la Peninsula italiana, que aparentament se seriá creat per primièr còp lo sabon que se sona ara sabon de Marselha. Gràcias a sas nombrosas olivedas e a son grand nombre de premsas sosterranas (frantoi ipogei), la region de Salento comercializava dins tota Euròpa un òli de granda qualitat que se destinava subretot als lums de las vilas e de las fabricas textilas, mas tanben per un emplec alimentari. L'idèa d'apondre de soda a las remasilhas de las olivas qu'èran estadas tot bèl just quichadas un primièr còp permetèt als abitants de Gallipoli de fabricar de sabons blancs e de diversificar d'un biais durable sas activitats. 130px|left|Sabon de Marselha Lo país de Marselha, tre lo sègle XVen, venguèt un centre de produccion important, en far servir l'òli d'oliva local. La soda (alara aquel mot «soda» designava lo carbonat de sòdi) proveniá bèl primièr dels cendres obtenguts per la combustion de plantas coma lo salicòr. En 1791, Nicolas Leblanc inventèt un procediment que permetiá d'obtenir de soda a partir d'aiga de mar.
En 1823, lo quimista francés Eugène Chevreul expliquèt la reaccion de saponificacion e demostrèt que los còsses grasses son formats d’una combinason entre la gliceròl e los acids grasses. Pendent lo copra e de palma que venon de delai las mars s'emplegan dins los sabons.
Dempuèi lo sègle XX, lo sabon es en concurréncia amb los tensioactius sintetics que son emplegats dins los detergents, los gels de docha e los «sabons sens sabon».
La saponificacion
Lo sabon es resulta d'una reaccion quimica dicha de saponificacion, una transformacion quimica que los còsses grasses (graissas o òlis) son idrolizats dins un mitan alcalin per une basa, generalament de potassa (KOH) o de soda (NaOH)), a una temperatura compresa entre 80 e 100 °C. L'idrolisi dels còsses grasse produsís de gliceròl e una barreja de carboxilats (de sòdi o de potassi) que constituisson lo sabon. Los sabons fabricats a partir de soda son durs. Los sabons que se fabrican amb de potassa son mòls.
Reaccion de saponificacion:
CH2(OOC-R) - CH(OOC-R) - CH2(OOC-R) + 3 NaOH --> CH2OH - CHOH - CH2OH + 3 R-CO2-Na valent a dire: còs gras + NaOH (o KOH) --> gliceròl + sabon
que R es una cadena d'atòms de carbòni e d'idrogèn. On peut avoir par exemple R=(CH2)14 - CH3
Nombroses sabons son de tensioactius. Per encausa de son estructura, la molecula del sabon a una tèsta idrofila ionizadaa negativament e una coa idrofòba. Las moleculas del sabon son doncas capablas d'emulsionar las substàncias grassas e de consentir son alunhament amb d'aiga.
Las coas de las moleculas de sabon se dissòlvon dins la massa de la substància grassa, qu'es enrodada en formar una micella. Vist que totas las tèstas de las moleculas de sabon tenon una carga negativa, la repulsion electrostatica empacha las micelas de se reagregar e las manten en suspension dins l'aiga.
Qualitat d'un sabon
Lo sabon deu èsser neutre e deu pas èssere onch o d'odor marrida. Cal que lo sabon siá pastós mas pas dur, pas friable e un còp secat deu gardar sa forma. Lo sabon deu far d'escuma: en agitar 3 g de sabon dins 10 ml d'aiga dins un recipient pendent 10 segondas cal que se forme una escuma nauta de 2 cm e persistenta pendent almens 5 segondas.
Varietats de sabons
Las sals sodicas dels acids carboxilics de cadena longa son pas los solets compausats existents que s'empleguen coma sabons. Existisson a mai los diches sabons acids - per las pèls que son ipersensiblas als sabons normals - que consistisson de miscele de tensioactius alquil-solfonics o estèrs organics de l'acid sulfuric. Aqueles sabons an un pH de 5,5, semblant a lo de la pèl, resultan en consequéncia mens agressius per aquesta.
Lo sabonet tradicional es fach a partir de sals sodicas dels acids carboxilics de cadena longa; los sabons liquids en botelheta son apareguts amb la difusion dels materials plastics pendent la pòstguèrra. Lo sabon tradicional se compausa de sèu bovin (80%) e d'òli de còco o d'oliva (20%). Un sabon deuriá aver en primièra posicion dins sos ingredients los acids grasses saponificats de còco, de palma e d'oliva.
Nei frantoi de temps passat e dins qualques produccions actualas èra prodotto amb las sanse, ovvero la spremitura de las olivas che restava dins las macine del frantoio dopo la primièta spremitura (que dona l'òli extraverge). Spesso si tratta di olio di segonda o tresena sansa d'una qualitat marrida, di cui la lei enebís la comercializazion coma òli de cosina. Nel dopoguerra las segondas e tresenas spremiture d'òli, mens presadas e costosas, èran encara utilizadas anche a scopo alimentari.
Vari frantoi industrials utilizzano le sanse per produrre saponi e compensare la scarsa resa de las olivas raccolte in termini di olio da cucina; talora si arriba a macinare las olivas soltanto per far de sabons ja qu'èran mai profittevoli de l'òli en botelha(30% di resa de las olivas per òli extraverge a 10 èuros/litre; contra 100% delle sanse da cui si ricava analoga quantitat de sabons, sens scarti, venduts al prètz de 1.5-2 èuros per ecto de sabonet).
Los sabons liquids que an un pH de 5,5 rischiano di essere, per il loro elevat contengut d'aiga (feblament acida), un ambient adapat a la proliferacion de funghi e de bacterias; d'unes sabons aital son addizionali con compausats disinfectants e fongicids.
thumb|250px|[[Bofiga de sabon|Bofigas de sabon]]
Cossí far de sabon
''Mèfi: l'idroxid de sòdi es caustic e corrosiu. Cal evitar lo contacte dirècte amb la pèl e los uèlhs.''
Per la sintèsi del sabon son utilizats 10 g d'òli d'oliva meses dins un becker que i s'ajustan 5 g d'idroxid de sòdi dins 40 ml d'una solucion aiga-alcoòl al 50% (20 ml d'aiga e 20 ml d'alcoòl). S' escalda lo tot pendent 45 minutas en tot agitar de contunh. A part se prepara una autra solucion aiga-alcoòl que cal apondre de quand en quand. Aprèp un brieu s'apond tot a l'encòp a una solucion de 150 ml d'aiga e de clorur de sòdi freja. Aquesta servís a aumentar la fòrça ionica e a afavorir la precipitacion del sabon. Se filtra lo precipitat que s'eissuga dins l'estofadoira..
Flez-Cuzy
Flez-Cuzy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Munic
Munic (München en alemand, Minga en bavarés) es una vila del sud d'Alemanha e la capitala del Land de Bavièra. Amb 1,548,319 abitants en 2017 et 2,351,706 abitants dins son aira urbana, es la tresena vila d'Alemanha per la populacion après Berlin e Amborg. La Region metropolitana de Munic, qu'inclutz tanben Augsbourg e Ingolstadt, compta ela mai de cinc milions d'abitants. Traversada per Isar, afluent de Danubi, se situa dins lo districte de Nauta Bavièra, al pè dels Alps bavareses.
Lo gentilici es muniqués -esa.
La vila es un centre major d'art, tecnologa, finança, publicitat, cultura, inovacion, educacion, afars, e torisme en Alemanha e en Euròpa e beneficia d'un estandart enauçat de qualitat de vida, classat primièr en Alemanha.
Saint-Martin-du-Mont (Còsta d'Aur)
Saint-Martin-du-Mont es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton d'Aurelhan
Lo canton d'Aurelhan qu'ei ua division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, venguda despuish 2015 sonque circonscripcion electorala, situada en l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. En 2015, lo territòri deu canton qu'estó totaument cambiat. Lo son n° INSEE qu'ei ara 6501. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon.
'''NB. Per rasons tecnicas, ua partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) que son las de la situacion d'abans 2015.''' En 2018, la superficia qu'ei de 19,63 km², la populacion qu'ei de 15 924 ab. e la densitat de 811 hab./km².
Vroncourt-la-Côte
Vroncourt-la-Côte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Suré
Suré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Canton d'Aurelhan
Istòria
Lo canton d'Aurelhan qu'estó creat dab 15 comunas per lo decret deu 23 de julhet de 1973 a partir deus ancians cantons de Tarba-Nòrd e de Tarba-Sud.
Suré
Geografia
La municipalitat es als confins del Portamantèl e del Saosnois. Administrativement, Aquela posicion lududa val a las fes d'èsser ligada al departament del Adorna (arrondiment de Mortagne-a lo-Portamantèl) e d'aderir a la comunitat de municipalitats del Saosnois. Lo sieu bourg es al nòrd-es de Mamers, a Unitat|9|km  al sud de Pervenchères e a Unitat|14|km  a l'oèst de Bellême.
Vroncourt-la-Côte
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton d'Aurelhan
Istòria
Qu'estó redusit per la creacion deu canton de Bordèras lo 20 de gèr de 1982. Atau que passè a 4 comunas.
Suré
Geografia
La commune est aux confins du Perche et du Saosnois. Administrativement, cette position lui vaut à la fois d'être rattachée au département de l'Orne (arrondissement de Mortagne-au-Perche) et d'adhérer à la communauté de communes du Saosnois. Son bourg est à 3.5 km au nord-est de Mamers, à 9 km au sud de Pervenchères et à 14 km à l'ouest de Bellême.
Canton d'Aurelhan
Istòria
A las eleccions departamentalas deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimitè los cantons deus Hauts Pirenèus, lo canton d'Aurelhan que conservè lo caplòc, mès qu'estó totaument cambiat. Que perdó 3 comunas, Borç, Orleish e Shins, partidas ta'u canton de Bordèras e en ganhè 2, Semiac, vienuda deu canton de Semiac, suprimit e Soas, vienuda deu canton de La Lobèra.
Suré
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton d'Aurelhan
Composicion despuish 2015
thumb|300px|left|Lo canton despuish 2015
Lovendegem
Lovendegem es una comuna de la província bèlga de Flandra Orientala.
Sant Felitz de Lauragués
Sant Felitz de Lauragués o Sant Felitz de Caramanh (Saint-Félix-Lauragais en francés) es una comuna occitana situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Sant Felitz de Lauragués es una anciana bastida de Lauragués situada sus l'anciana rota nacionala 622 a a sud-èst de Tolosa. La comuna confronta lo departament d'Aude.
Toponimia
Lo nom de Sant Felitz es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona en 304. Lo determinant, quand n'i agèt un, foguèt la vila de Caramanh, situada a un quinzenat de km al nòrd-oèst, e, oficialament dempuèi 1921, lo Lauragués