cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
June
Ara
Existís tanben lo june volontar, per exemple la recomandacion de santa Terèsa de Lisieux subretot pendent lo Quarèsma, qu’en junant, a saber privat de noiritura, se reconéis sa dependéncia a Dieu. Segur que, l'execucion del june pendent quaranta jorns e quaranta nuèchs èra respectada non per Moïses e Elias mas tanben per Jèsus. Es la rason que, en gardant la règla monastica orientala, lo june quadragesimal près de la Glèisa ortodòxa es pro long amb sempre l'abstinéncia obligatòria al subjècte de las vianda e uòu, e que d'autras noirituras sont parcialament interditas. Als EUA, los darrièrs dimenges autorizats avant Pascas se nomenan simbolicament los Meatfare Sunday e Cheesefare Sunday, tot coma lo primièr sens del tèrme carnaval.
Pasmens, es verai que l'Evangèli dobrís un autre biais de coeréncia entre Dieu e la Glèisa, per sos discípols, en citant la taulejada messianica amb l'imatge de nòças (Mat 9,14-15). Tanben la tradicion de june venguèt, dins la Glèisa occidentala, una valor relativa que pòt èsse remplaçada per d'autras abstinéncias, levat lo dimercre de las Cendras e del Divendre sant. En consequéncia, la règla de sant Beneset, cercava ja al sègle VI son optimizacion per gardar la fòrça de comunautat, mas de biais que siá respectada la tradicion del Quarèsma, un sol repai al darrièr moment de la jornada.
Sota influéncia de la mondializacion e « dins una cultura marcada per la recerca del benèsser material », « ara, la practica de june sembla aver perdut un pauc de sa valor esperitala » prononcièt lo papa Beneset XVI lo 3 de febrièr de 2009. Lo papa teologian desvelopèt de nòu la definicion d’aquesta anciana tradicion : « D’en primièr es una terapia per sonhar tot çò que los empacha de se conformar a la volontat de Dieu. », en soslinhant que s'agís d'una fòrça per lutar contra le pecat e que per exemple es capable d'obrir lo camin cap am Senhor dins lo còr. Quand lo june demora volontar, a la plaça de l'obligacion simpla, s'agirá donc d'una fòrça.
Glèisa de Jèsus Crist dels sants dels darrièrs jorns
Los sants dels darrièrs jorns junan cada primièr dimenge del mes, del disabte de vespre al dimenge de vespre o del disabte miègjon al dimenge miègjorn, de causir, en se passant de noiritura e de bevenda e fan un don de june a la Glèisa, pel benèsser dels desprovesits, de la valor dels repais non consumits, o mai se vòl. En abril e en octobre, per causa de conferéncia generala de la Glèisa, lo jorn de june es reportat al segon dimenge del mes. Lo june es un comandament que melhora la santat, ensenha la mestresa de se (Pr 16:32), fortifica l’esperitalitat, permet de benesir los paures e los necessitoses. Tanben se pòt junar a títol personal a d'autres moments, quand ne sentisson lo desir o lo besonh esperital. A la practica del june, associa aquesta de la preguièra (Luc 4:1-4; Esaïas 58:6-8). Es pas demandat a las personas de santat fragila o als mainats de junar.
Islam
vinheta|La Kaaba de nuèch. Dons l'islam, lo june (saum), a una significacion pro larga. En efièch se dich de june coma un renonciament esperital, se limitant donc pas sonque a l'arrèst de consomacion de noiritura e bevenda. Es recomandat al cresent de respectar un june pendent lo mes de ramadan subretot, e a d'autras datas tanben, e totemps, Per desvolopar son espiritualitat e desvelopar sa crenta de Dieu. Lo june es tanben un periòde de melhoracion de remesa en question de se pel cresent.
Pendent lo mes de ramadan, lo june es obligatòri. Mas, es silament desirable per unas escasenças coma Achura, lo 10n jorn del mes de muharram; lo mes de chaabane (avant ramadan); del mes de chawwal (après ramadan) ; los 13n, 14n e 15n jorns de cada mes egirian, diluns e dijóus. Comença a l'alba (alfajr) e s’acaba al colcar (almaghrib). Se s'absténer, pendent la periòde, de noiritura, de bevenda, de tabat, d'alcòl e de dròga (de notar qu’aquestas tres darrièras son permanentas, que’n dire pendent lo june ?), E tanben dels rapòrts sexuals.
Son exemptats las femnas emprenhadas, los malauts jos tractaments medicals, los enfants prepubèrs, los viatjaires (se lo viatge li es penós, ara se dich de long viatges), e las femnas en periòde de menstruacions. Mas un ratraptge es previst per totes los exemptats levat los enfants. Se pòdon pas ratrapar lo june devon tornar una caritat jos forma de noiritura als paures segon le nombre de jorns de ramadan non junats.
Bahaïsme
Lo june (صَوم ṣawm) es un dels rites màger del bahaïsme, prescrit per Mirza dins lo "Libre Mai Sant" (Kitāb-i Aqdas). Amb la preguièra « obligatòri » (ṣalát), constituisson las doas leis indispensablas a la vida de l'alma, coma l'aire e l'aiga son indispensables a la vida del còrs. Negligir aquestas obligacions treva lo desvelopament esperital, que son coma d’alas per s'auçar cap a Dieu seeon Mirza :
Pels bahaís, lo june es subretot un periòde de meditacion e de preguièra, pendent que s'efòrçan de tornar organizar lor vida e de regenerar lor energia esperitala. Sa significacion e son objectiu son subretot esperitals e d’infaccions involontàrias a las règlas del june l'anullan pas. <i id="mwAZs"> </i> Mirza dich :Lo periòde del june dura cada ans  e coïncidís amb lo darrièr mes de l'annnada bahaïa nomenada « elevacion, sublimitat » (علاء =  'Alá'), del 2 al 20 de març inclusit. Segon la prescripcion del Kitáb-i-Aqdas, es precedida pels jorns de fèsta del Ayyám-i-Há' (ايام الهاء) e seguit per la fèsta de l’An Novèl bahaís celebrant l'equinòxe de prima (<i id="mwAac">Naw-Rúz</i>, en persan نوروز, lo 21 març). Pendent aqueste june, los bahaís s'abstenon de manjar, de beure e de fumar de solelh levar al colcar, que se pòt determinar amb de relòtges.
Aqueste june concernís que los adults en plena santat. Son exemptats:
Pas cap de ratrapatge o de compensacion es previst pels exemptats, mas es precizat « qu'es lausable e convenable de manjar frugalament e en privat. »
Coma lo mes Elevacion s'acaba a l'equinòxe de prima, lo june se debana sempre a la mèsma sason.
Bodisme
vinheta|Lo Boda emaciat après aver subit d'intensas practicas asceticas (Gandhara, sègle II - III, [[British Museum).]] Per aténher l'illuminacion, o estat de despèrt, lo pince Siddhartha practiquèt sièis annadas d'austeritat estricta que consumissiá fòrça pauc de manjar. Enseguida, lo prince Siddhartha practiquèt l'ascèsi amb mens de moderacion.
De practicas asceticas de dhutanga inclusisson una limitacion de la noiritura (pattapiṇḍika). De monges passan tanbe un periòde de june mai o mens long e estricte, sovent considerat coma favorable a la meditacion.
Los devòts laïcs therevada e mahāyāna pòdon, unes jorns del calendièr lunar Uposatha, prene uèi vòts, qu’un es de manjar qu’un còp lo jorn, un sol e de l’acabar avant lo zenit solar.
Indoïsme
Lo june ten un ròtle important dins la religion indoa. Los dresent observan diferentas diètas segon lors cresenças personalas e las costumas localas.
Los tipes de june son diferents. Se lo june es estrictament respectat, la persona junant pren pas cap noiritura, que siá solida o liquida, del solelh colcar fins  après lo solelh levar. Junar pòt tanben significar se privar d’unes tipes noirituras o de se contentar d'un sol repai dins la jornada. Que que siá, se deu pas manjar o tampauc tocar de produchs eissits d'animals (uòu, vianda, etc.) lo jorn del june.
Teoricament, per l'indoïsme, aqueste que juna, dins un esperit de devocion cap a la Divinitat, se libèra de pecats nascuts de detz milions de naissença anterioras; mas, per exemple, per la tradicion vishnoïta, « aqueste que manja pendent l'aniversari del Senhor Krishna (...) ven un valtor per detz miliards de naissenças, un pòrc per cent naissenças, un can per cent naissenças e un chacal per cent naissenças ». Lo june a donc un rapòrt estrech amb la volontat ascetica dirigida cap a l’objectiu ultim de se liberar del cicle de las reïncarnacions (samsara).
Segon lo Mahatma Gandhi, lo june es indispensable coma prealable a la mestresa de sa sexualitat, a la realizacion del brahmacharya: Se pòt pas manténer sa sexualitat sota son contraròtle se sèm pas capable de contrarotlar e dominar sa fam e l'organ del gost. Lo june pòt èsser practicat fins a la mòrt, per inanicion infinida, practica a l’encòp indoa (explicitada dins las Leis de Manu, per exemple) e jaïna nomanada Sallekhana. Vinoba Bhave, celèbra discipla gandhiana, la practica.
Dins lo Iòga-Sutra de Patanjali, al capítol 3, sutra 31, i a possibilitat de dissòlvre tota sensacion de fam e de sed pel samyama (concentracion, meditacion, enstasi/samadhi) amb per supòrt lo fons da la garganta (contemplacion iogica facilitant atat tot june).
Filosofia atèa o animista
Dins una logica materialista pròche del monisme, lo june moderat (15 jorns a o lo semijune) a per vocacion de melhorar la consciéncia del còrs. Combinat amb de tecnicas meditativas, lo june permet de sentir melhor l'efièch positiu o negatiu de pensadas, accions o projècte sus nòstre còrs e nòstre benèsser.
Dins los rites d'initiacion dels amerindians la recerca de la vision es una estapa importanta per la dintrada dins l'edat adulta. La vision que revèla subretot l'animal tutelari s'obten entre autres pel june.
June politic
vinheta|380x380px|Jeûne international contre les essais nucléaires, Grenoble, 1990. Lo june politic, tanben nomenat june de protestacion o cauma de la fam, es un mejan de protestacion non violent utilizat entre autres per Gandhi. Dempuèi lo començament del sègle XX, los junaires politics son nombroises. A partir de 1905, las sufratgetas anglesas, emprisonada per aver revendicat lo drech de vòte per las femnas, faguèron la cauma de la fam dins las presons. La polícia assag de los obligar a manjar, mas aquò los arrestava pas. Lo govèrn respondiguèt sens succès amb la lei dicha « Gat e Mirgas » (Cat and Mouse Act, oficialament The Prisoners (Temporary Discharge for Ill Health) Act 1913): quand una caumaira èra tròp fèbla, èra liberada puèi de nòu emprisonada un còp sa vida fòra de dangièr.
Enseguida foguèt utilizat per diferentas personalitats en Euròpa, que Lanza del Vasto, per exemple pendent la guèrra d'Argeria, pendent lo concili Vatican II e la luta dels païsans del Larzac. Louis Lecoin utilizèt aqueste metòde, que menèt a la reconeissença de l’estatut d'objector de consciéncia. Un episòde plan dur se debanèt dins la luta opausant los prisonièrs irlandeses de l'IRA provisòria o assimilats al Reialme Unit jol govèrn de la Sra Thatcher, menent a la mòrt de detz personas en 1981, lo mai celèbre essent Bobby Sands.
D’entre los longs junes politics, se pòt notar aqueste pel desarmament nuclear en 1983, seguit per quatorze personas pendent 40 jorns a París, a Bonn, a Toronto, a Roma e a San Francisco, e lo june Viure sens nucleari pendent 36 jorns per Dominique Masset, André Larivière e Michel Bernard, a París. Un june de 4 jorns es organizat cada annada dempuèi 1986 entre lo 6 e 9 agost, anniversari dels bombardaments atomics d’Hiroshima e Nagasaki, , , , ,.
Es ara sovent utilizat pels refigiats o remandats del drech d'asili per forçar l'obtencion d'un permés de demorança; es tanben practicat per de grops volent prene un vam mediatic e far pression sus un govèrn, un poder. S'agís tanben d'una practica en mitan carceral, per protestar contra las condicions d’emprisonament.
En 1998, lo Congrès de la jovensa tibetana organiza una cauma de la fam de sièis Tibetans a Nòva Delhi del 10 de març al 15 de mai qu’aviá per objectiu una novèla obertura per las Nacions unidas de la question tibetana, la nominacion d'un enviat especial e d'un raportaire especial de l'ONU pel Tibet. Après, lo grop foguèt evacuat de fòrça per la polícia indiana, Thubten Ngodup s'immolèt. Un segon grop de cinc òmes prenguèt la seguida. Mas lo 18n jorn, lo TYC arrestèt la cauma de la fam après l'engatjament de la Norvègia, de la Polonha, de la Ongria, de la Còsta Rica e de l'Union europèa d'intervenir près del govèrn chinés e de l'ONU.
Del 7 de març al 14 d’abril de 2006, Jean Lassalle, deputat francés dels Pirenèus-Atlantica, junèt de setmanas per protestar contra lo risc que mude una entrepresa japonesa cap a la circonscripcion vesina; arrestèt son june contra las garantidas que l'entrepresa demore in situ.
Lo june es mai sovent pas qu’alimentari (l'idratacion per bevendas essent conservada), permetent de caumas de la fam longas.
L'actitud medicala es malaisida e varia del forçatge alimentari per sonda gastrica a l'acompanhament en respectant las volontats del protestatari.
Tucapel
un luòc, Biobío, Chile.
June
June e andronas sectàrias
La practica del june es a vegada sopçonadas de derivas. Lo fenomèn de l'inedia faguèt l’objècte d’un avertiment de Georges Fenech (Mission interministeriala de vigilància e de luta contra las derivas sectàrias del govèrn francés):
Aprendissatge prigond
drecha|vinheta|Un ret de neurònas convolutius (CNN) es une metòde d'aprendissatge automatic repausant sus l'aprendissatge prigond. L'aprendissatge prigond (en anglés deep learning, deep structured learning, hierarchical learning) es un ensemble de metòdes d'aprendissatge automatic volent modelizar amb un naut nivèl d’abstraccion de donadas mercé a d’arquitecturas articuladas de diferentas transformacions non lineàrias. Aquestas tecnicas permetèron de progrès importants e rapids dins los domènis de l'analisi del senhal sonor o visual e per exemple la reconeissença faciala, de la reconeissença vocala, de la vision per ordinator, del tractament automatizat del lengatge. Dins las annadas 2000, auquestes progrès provoquèron d’investiments privats, universitaris e publics importants, per exemple fachs pels gigants de l’internet (Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft).
Valle Gran Rey
Valle Gran Rey es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Aprendissatge prigond
Descripcion e contèxte
Lo « deep learning » fa partit d’una familha de metòdes d'aprendissatges automatics fondats su l’aprendissatge de modèls de donadas. Una observacion (un imatge, p. ex.) se pòt representar de diferents biais per un vector de donadas, Per exemple segon:
Unas representacions e una bona capacitat d'analisi automatic de las diferenciacions fasent lo pretzfach d’aprendissatge mai eficaç.
Una de las perspectivas de las tecnicas de l'aprendissatge prigond es lo remplaçament d’unas òbras, encara pro laboriosas, per de modèls algoritmics d’aprendissatge supervisat, non supervisat (es a dire demandan pas de coneissença especificas al subjècte del problèma estudiat) o alara per de tecnicas d’extraccion ierarquica de las caracteristicas.
Las recercas dins aqueste domèni s’esfòrça de bastir de representacions melhoras de real e de crear de modèls capables d’aprene aquestas representacions a partir de donadas non labelizadas a granda escalas. Unas d’aquestas representacions s’inspiran de las darrièras avançadas en neurosciéncia. S'agís, grosso modo, d'interpretacions del tractament de l’informacion e dels modèls de comunicacion del sistèma nerviós, a l'imatge del biais que lo sistèma nerviós establís de ligamss segon los messatges recebuts, de la responsa neuronala e del pes dels ligams entre las neurònas del cervèl.
Las diferentas arquitecturas de « deep learning » coma lo « deep neural networks », los « convolutional deep neural networks », e los « deep belief network » an diferents camps d’aplicacion:
Dins aquestes dos darrièrrs domènis, per exemple, obtenguèron de resultats plan prometeires.
Definicion
Las tecnicas d'aprendissatge prigond constituisson una classa d’algoritmes d'aprendissatge automatic que:
Aquestas arquitecturas permeta, uèi de conferir de « sens » a de donadas en lor donant la forma d’imatges, de sons o de tèxtes.
Istoric
Lo concèpte d'aprendissatge prigond prend forma dins las annadas 2010, amb la convergéncia de quatre factor:
En octobre de 2015, lo programa AlphaGo, que se li aprenguèt a jogar al jòc de go mercé al metòde de l'aprendissatge prigond, venç lo campion europèu Fan Hui per 5 partidas a 0. En març de 2016, lo mèsme programa venç lo campion del mond Lee Sedol per 4 partidas a 1.
Domènis d'aplicacion
L'aprendisstage prigond s'aplica a diferents sectors de las NTIC, coma:
Lo metòde del Deep Learning es uèi utilizat per realizar de motors de traduccion automatica.
Una aplicacion del deep learning per la santat publica es lo projècte Horus de la societat Eyra. S’agís d’un aparelh portable utilizant la plataforma NVidia Jetson, qu’ajuda los malvesents o los cecs a s’orientar e a reconeisser de personas o d’objèctes, tornant transcriure en audio un imatge captat per una camèra.
En fisica, l'aprendissatge prigond es utilizat per la recerca sus la matèria exotica.
Reaccions
De personalitats, d’esperelas eissidas de la comunautat dels conceptors e fornisseires en tecnologias, manifestèron lor crenta de veire, de mai a mens long tèrme, l'intelligéncia artificiala passar las performanças de l'intelligéncia umana. Se pòt far mencion de l'astrofisician britanic Stephen Hawking, un dels fondators de Microsoft, Bill Gates , lo PDG de Tesla, Elon Musk e l’especialista en IA e l’informatician Stuart Russell. D'autres, coma Raymond Kurzweil, se reclamant de la filosofia transumaniste, se’n gausisson al contrari, qualificant aquesta avançada de singularitat tecnologica.
Aquestas crentas sont relativizadas per de cercaires en intelligéncia artificiala, coma Yoshua Bengio. Aqueste darrièr estima en efièch que se foguèt largament exagerat los progrès recents de l'IA e sosestimat la lentor del procediment de melhoracion. Aqueste sector reconegut estima que l'IA es encora luènh de l’estadi ont se pòt dire que l'ordinator « compren » es a dire: soslinha que percebre e crear de concèptes, es pas veraiment comprende, e afirma que manca encara quicòm de fondamental per passar lo pas.
Enfin, la crenta que l'IA poiriá melhorar d'esprela per escapar possiblament al contraròtle dels umans li sembla infondada per tres rasons: primièra, las tecnicas actualas, fòrça especializadas, exigissent de fòrça longs temps d'aprendissatge ; segonda, repausan pas sus una forma d'autoprogramacion; e tresena, l'autoprogramacion es pas un axe de recerca.
Son tanben evocats de possibles usatges malvolent de deep learning. Ven alara possible d'incrustar la cara d'una persona sus una autra, e a l’amagat, e de li far far o dire de causa que faguèt pas o diguèt pas, le deep learning tornant crear los movements de cara fasent l'incrustacion realista. Atal, diferntas actriças coma Gal Gadot, Emma Watson, Cara Delevingne, Emma Stone, Natalie Portman o Scarlett Johansson trobèron lor cara incrustada sus aqueste d'una actriça pornografica amb un logicial accessible al grand public nomeant Deepfakes, creant de crentas al subjècte de la generalizacion d'un tal usatge, permetent qui que siá de noire a la reputacion d'una autra persona. Fàcia al dangièr, diferentas plataformas coma PornHub, Twitter e Reddit interdiguèron la publicacion de talas vidèos.
Articles connèxes
Nocions
Andrew Jackson
Andrew Jackson, militar, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1829 e 1837. Figura suls bilhets de 20 dolars US.
Sotteville-sous-le-Val
Sotteville-sous-le-Val es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Samaran
Samaran (Samaran en francés) qu'es ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Samaran que veng d'un nom gallic d'òme Sāmarios (latinizat en Samarius), dab lo sufixe latin -anum o gallic -ānon, ,. Segon Negre, que s'ageish benlèu deu nom gallic de persona Samaria(n).
Colroy-la-Roche
Colroy-la-Roche en alemannisch (Colroy-la-Roche en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
John Lawrence LeConte
thumb|250px|John Lawrence LeConte John Lawrence LeConte (Nòva York, 13 de mai de 1825 – Filadèlfia, 15 de novembre de 1883) foguèt un entomologista american. Expèrt en entomologia, foguèt un dels scientifics mai importants dins aquesta especialitat, qu'es a el que se deu la descripcion e la designacion de gaireben la mitat dels insèctes dels Estats Units. Per aquesta rason es estat sovent nomenat lo "Paire dels estudis de las babaròtas americanas".
Vallehermoso
Vallehermoso es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
La Guierche
La Guierche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Champmillon
Champmillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Canicula
thumb|Escart de temperaturas en Euròpa al respècte de la normala pendent la canicula de 2003. Una canicula, o calimàs o calorassa, es una onda de calor, un fenomèn meteorologic de temperaturas de l'aire anormalament fòrtas, diurnas e nocturnas, pendent unes jorns fins a unas setmanas, dins una zona plan espandida. Arriba amb un escalfament fòrça important de l'aire, o amb una invasion d'aire fòrça caud (exemple en Euròpa : en provenéncia del Sahara), que provòca una bassa significativa de l'amplitud termica entre lo jorn e la nuèch, la calor s'acumulant mai avidament que s'escapa per conveccion o raionament. Per qu'una tala èrsa de calor siá qualificada de canicula, cal d'arriba o passa de lindals en intensitat et en durada (exemple : al mens 72 oras (3 jorn) de seguida). Se pòt acompanhar d'un nivèl d'umiditat naut, qu'aumenta la sensacion de calor.
Definicion regionala
La definicion es relativa al clima de la region concenada. La definicion de la canicula en Africa o en Escandinàvia se basa sud de valors e de duradas diferentas. Es benlèu aquela dificultat qu'empacha la creacion d'una definicion universala.
Rouffigny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canicula
Definicion regionala
Par exemple : Los lindals son evaluats gaireben cada an per Météo-France amb l'INVS (Institut Nacional de Vigiléncia Sanitària).
Lista de logicials en occitan
Uèi, l’occitan es pauc desvolopat dins lo mond modèrne, e especialament en informatica. La màger part dels logicials existissents dins la lenga occitana son lo fach d'iniciativas dins l’encastre de la comunautat dels logicials liures, e demòran rars al vist del manc d'interès de tradusir o produsir de logicials en occitan.
Aicí donc una lista de logicials, parcialament o en totalitat, en occitan.
Canicula
Istòria
Fa tres milenaris, Sirius sortissiá amb lo Solelh (Sortida eliaca de Sirius) al començament de julhet. En Egipte antica, aquel fenomèn marcava lo començament de la sason de l'aigada del Nil e permetava de fixar lo calendièr annadièr. Dins la Roma antica, lo començament de la Canicula èra celebrat per la fèsta de Neptunalia (lo 24 de juilhet), se li atribissiá d'influéncias marridas (malautiás causadas per la calor e brams dels cans) e s'ensejava de conjurar l'influéncia nefasta de Sirius sus las meissons immolant de cans ros coma lo solelh. La Canicula s'acabava per la fèsta de Vulcania, lo 24 d'agost. Longtemps, los estius canicularis se passèron per d'an en seguida. Anavan sovent per grop de tres coma en 1383-1385, per grop de quatre coma en 1331-1334 e 1778-1781, per grop de sèt coma en 1757-1763 e quitament per grop de vingt coma en 1718-1737.
Lista de logicials en occitan
Lectors
VLC Media Player
Canicula
Consequéncias
Las fòrtas calors, associadas als anticiclons estivals demorants, pòdon durar de longas setmanas e a vegada de meses.
Lista de logicials en occitan
Lectors
Rhythmbox
Canicula
Consequéncias
Dins los païses en via de desvelopament, pòdon causar un manca d'aiga potabla o la bassa de la qualitat d'aquela aiga, fasent indirectament fòrça defunts. En França, aguèt 500 000 mòrts en 1636, 700 000 en 1718 coma en 1719. Foguèt lo meteis pendent la canicula de 1666 en Angletèrra. Los illòts de calor urbans aumentan los efièts locals d'una canicula. L'estiu caniculari de 2003 aguèt fòrça efècts urbans, provocan una subremortalitat de 15 000 personas en França e 20 000 en Itàlia pendent los 20 primièrs jorns d'agost, o un aument de la mortalitat de mai de 40 %. Al total, s'estima a 70 000 lo nombre de defunts per causa de l'eveniment en Euròpa.
Lista de logicials en occitan
Conferéncias telefonicas
Mumble
Canicula
Consequéncias
Las caniculas son mai sovent acompanhadas de secadas podent èsser catastroficas que l'aire present en altitud i demora longtemps caud e sec. Lo Grand incendi de Londres en 1666 foguèt favorizat pel manca d'aiga disponible per l'arrestar. La subreconsomacion electrica causada per l'usatge intensiu dels climatisors e la bassa produccion idroelectrica provòca un desequilibre subte de l'ofra e de la demanda. Los periòdes de canicula correspondon sovent a de millesimes excepcionals per la produccion viticòla, la vinha supòrta plan las fòrtas calors mercé a son enrasigament fòrça prigond.
Las caniculas son sovent sinonimes de pollution atmosferica car las condicions meteorologicas associadas son anticiclonicas amb un fòrt ensolelhament, de fòrtas calors, un vent orizontal flac veire inexistant e una estabilitat de l'aire excepcionala que limita los escambis verticals amb l'exterior. Aquelas condicions acaban amb la formacion de polluents coma l'ozòn a causa de l'escalfament global de l'aire e d'aqueles compausats quimics e a lor acumulacion per manca de vent.
Prospectiva e modelizacion
Las modelizacions de 2012 de Météo-France (scenari tendancial, es a dire « mièg pessimista » al subjècte de las emissions mondialas de gas d'efièch de sèrra) confirman que lo nombre e la gravitat de las caniculas deuriá aumentar fins a 2100 (de 2 a <span title="39,2 °F ou 277,2 K" contenteditable="false">4 <span title="39,2 °F ou 277,2 K" contenteditable="false"> <abbr class="abbr" title="degré Celsius" contenteditable="false">°C per la fin del sègle al respècte de mejana de 1971-2006), subretot pel periòde julhèt agost (3,5 a <span title="41 °F ou 278,2 K" contenteditable="false">5 <span title="41 °F ou 278,2 K" contenteditable="false"> <abbr class="abbr" title="degré Celsius" contenteditable="false">°C mai que la normala), amb gaireben 12 còps mai de jorns de caniculas per an.
Fenomèn meteorologic
Las caniculas en Euròpa se produsont per un blocatge de la circulacion atmosferica d'altitud. Pòt èsser una situacion de blocatge de tipe anticiclon de blocatge o encara blòc Omega. Dins aqueles cases, avèm un anticiclon estacionari copat del flus zonal d'oèst per una poderosa adveccion d'aire fòrça caud e sec pujant del Sahara e del Magrèb. De talas condicions, quand se produson en plen estat seran favorablas a una canicula (e possiblament a una secada).
Organizacions nacionalas de la prevision sus la canicula
De païses organizan la prevision dels periòdes de caniculas per alertar la proteccion civila e las populacions indicant de contunh lo nivèl de vigiléncia adaptada segon los sectors geografics :
Precaucions
L'estat de canicula essent definit coma un eveniment excepcional, las populacions an pas sovent l'abitud de gerir aqueles eveniments (al contrari de las calors « abitualas »). I a dos riscs màger : lo còp de calor (se, jos l'efièch de l'environament, la temperatura corporala s'auça passant <span title="104,9 °F ou 313,7 K" contenteditable="false">40,5 <span title="104,9 °F ou 313,7 K" contenteditable="false"> <abbr class="abbr" title="degré Celsius" contenteditable="false">°C, lo foncionament de las cellulas es alterat) e la desidratacion.
Cinc categorias de personas son fòrça expausadas: Las precaucions que cal prene son de s'aparar del solelh, de se rafrescar se molhant la pèl (brumizacion, banhs, dochas) e utilisant un ventador, o anant dins de luòcs climatizats, e de beure pro (abans d'aver lo sens de set intensa), segon l'activitat fisica e segon la calor.
Lo cas de las personas d'edats es delicat car aquelas an mai sovent una ipertension arteriala o una insufiséncia cardiaca, que dins la cura se dona de diuretics e/o un regim paure en sal. L'absorpcion d'aiga sens sal pòt menar a una iponatremia (bassa del taus de sòdi dins lo sang). De mètges penson que lo risc de desidratacion e d'iponatremia prima sul risc d'edèma : conflament dels membres e edèma pulmonar; en fach, l'edèma pulmonar es aisit de detectar e curar (tanben ear un metge a domicili), alara que la desidratacion e l'iponatremia son malaisits de detectar e mai mortalas. Unes recomandan la suspension dels regims sens sal e dels diuretics; mas i a pas de consens.
Recerca
Segon un estudi de 2007 realizat pel CEA e lo CNRS, un manca de pluèja en Euròpa del Sud (Itàlia, Occitània, Espanha e Portugal) en ivèrn anonçariá una canicula a 70 % sus l'Euròpa centrala e del nòrd.
Bèlafont e La Rausa
Bèlafont e La Rausa (nom supausat, Bellefont-La Rauze en francés) es una comuna novèla carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es formada pel recampament al 1èr de genièr 2017 de Corts, La Ròca dels Arcs e Valrofièr que venon de comunas delegadas. Lo capluòc es a La Ròca dels Arcs.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La creacion de la comuna ven d'un decret del 1èr de decembre de 2016.
Jefferson City
thumb|280px|right|Carta de Missorí, amb la localizacion de Jefferson City.
Jefferson City es la capitala de l'estat american de Missorí. Sa populacion en 2000 èra de 39,636 abitants. Sa superfícia totala es 73,2 km².
Sardan
Sardan (Sardan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Monnetay
Monnetay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vanessa Matz
Vanessa Matz, que naissèt lo 12 d'aost de 1973 a Aywaille, es una frema politica bèlga valona, sòcia dau CdH.
Es licenciada de drech (ULg) e siguèt directritz politica dau CdH.
La Gleisòla
La Gleisòla (Lagleygeolle en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Lista dei cratèrs lunars (G-K)
Lista dei cratèrs d'impacte lunars amb un nom començant per G, H, I, J o K.
Archigny
Archigny es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sant Laurenç de Verdon
Sant Laurenç (en francés, Saint-Laurent e, dempuèi 1909, Saint-Laurent-du-Verdon) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Morizécourt
Morizécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Antany Nomenat Malzécourt ("Malsei Curtis" en 1044 en lo títol de confirmation del prieuré de Deuilly) Morizécourt.
Morizécourt Vendriá de Maurisil curia e pas Malise curtis d'ont s'es tradusit lo nom de Sant Maurici patron de la parròquia (1875).
Autrefois nommé Malzécourt ("Malsei Curtis" en 1044 dans le titre de confirmation du prieuré de Deuilly) Morizécourt.
Morizécourt viendrait de Maurisil curia et non Malise curtis d’où l’on a traduit le nom de Saint Maurice patron de la paroisse (1875).
Puèg David
drecha|vinheta|250x250px|Dempuèi lo Puèg David, vista sul Tolosa drecha|vinheta|250x250px|Dempuèi lo Puèg David, vista suls Pirenèus Lo Puèg David es un tuc e un quartièr de Tolosa situat al tèrme sud de la vila e compausat d'un grand pargue de 280 ha, culminant a al dessús de Garona e qui domina l'ensemble de la ciutat mondina.
Lo Puèg David presente una vista sus l'aglomeracion tolosenca e sus la sèrra dels Pirenèus.
Lo luòc es regularament subrevolat pels avions aterrissant a l'Aeropòrt Tolosa Blanhac.
Dos grands espitals i son installats: l'espital de Ranguelh e l'Espital Larrey.
Geologia
Mai generalement, Puèg David designa una seguida de relèus de ( a d'altitud) que va fins a Venèrca. Es una faissa mollassica limitada al nòrd e a l'èt cap a la val de l'Èrs Mòrt e a l'oèst, per las vals de Garona e Arièja.
Istòria
De rèstes d'occupacion venon de l'epòca Neolitica i foguèron trobats pendent d'escavacions en 1974 près de l'Oppidum de Cluzèl ,
En agost de 1799, los reialistas lo prenguèron dins lor ensag de contistat Tolosa.
Referéncia
centre|vinheta|650x650px|Vista sus Tolosa dempuèi lo Puèg David
Meonas
Mèuna (Méounes-lès-Montrieux en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Melz-sur-Seine
Melz-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Massa
alt=pes en fonta de 5 a 0,2 kg|vinheta|pes en fonta de 5 a 0,2 kg La massa es la proprietat dels objèctes fisics que mesura la quantitat de matèria dins un objècte. Es un concèpte fondamental de la mecanica. Dins lo Sistèma Internacional d'Unitats, se mesura la massa en quilogramas.
L'unitat de basa de la massa es lo quilograma (kg) e non pas lo grama (g). S'utiliza tanben la tona, que val 1000 kg. L'unitat de massa atomica es lo quilograma mes, a causa deu ligam enter massa e energia, s'utiliza tanben l'electronvòlt (eV/c2).
Los concèptes de massa en mecanica classica
Lo mot massa pòt remandar a dos concèptes:
L'evolucion deu concèpt de massa
Descobèrtas deu sègle XXau van precisar çò qu’ei la massa e modificar quauquas proprietats de la massa inerciala establidas per la mecanica classica.
La massa n'ei pas ua constanta
En mecanica classica, que consideran la massa qu'ei ua constanta. Mercés a Albert Einstein e la sua relativitat especiala, saben qu’existish un ligam enter massa e energia : E=mc^2 o meilèu, coma escrivèva lo sapient m=E/c^2. Atau, la massa qu'ei ua mesura de l'energia, lo contengut de l'energia.
Se l'objècte n'a pas d'energia, n'a pas de massa. Tot parièr, se i a ua variacion d’energia, i aurà ua variacion de massa :. Per exemple, la massa d’un còs que baisha se lo còs pèrd energia (en pèrder un foton per exemple).
Trades
Trades en arpitan (Trades en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Massa
La massa d'un còs n'ei pas la soma de las massas de las partidas d’aqueste còs
En mecanica classica, la massa d'un objècte qu'ei la soma de las massas de çò qui constituish l'objècte. A nivèu atomic, la massa d’un atòm qu'ei mensh importanta que la soma de las massas deus sons neutrons e deus sons protons. En efèit, los neutrons e los protons se ligan en tot prénguer un nivèu d'energia mei baish que los medishs neutrons e protons liures. Que perden energia, donc que perden massa. Ex. de l'hèlium (qui a dus neutrons e dus protons) :
yg : ioctograma. 1 yg=10-27 kg
D'on veng la massa deu neutron e deu proton ?
alt=Estructura d'un neutron dab un quark up, dus quarks down e gluons (dessenhats coma ressòrts)|vinheta|Un neutron dab un quark up, dus quarks down e gluons (dessenhats coma ressòrts) Un neutron, coma un proton, qu’ei consituit de quarks (particulas elementàrias). Lo proton qu’ei constituit de dus quarks up e d’un quark down. Lo neutron d’un quark up e de dus quarks down. La massa d’un proton o d’un neutron n’ei pas la soma de la massa deus tres quarks. En 2010, cercaires qu'an mesurat dab precision la massa deus quarks :
Trades
Geografia
Trades Fa partida del Beaujolais.
Trades fait partie du Beaujolais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Massa
D'on veng la massa deu neutron e deu proton ?
Qu'ei completament diferent. En fèit, los quarks que son ligats per ua interaccion hòrta. Qu’apèran gluons aqueths mediators de l’interaccion hòrta. En bolegar, los quarks e los gluons que hornishen energia, hèra energia e, atau, 99% de la massa deu neutron o deu proton.
Nòtas e referencias
(fr) E=mc2 et le boson de Higgs, David Louapre
Moussey (Mosèla)
Moussey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Restanca
thumb|Sus la fotos se vei las digas bastidas dins lo lièch màger, e lo lièch minor marcat pels alinhaments d'arbres de la broa (Red River, inondacion de la prima de 1997, [[Grand Forks, Nórd Dakota e East Grand Forks, Minnesota, EUA). Aqueles renstencaments desplaçan e agravan l'inondacion mai que la tractan.]] thumb|Exemple de riu ([[Linth, Suisse) restancat de diga, amb una zona d'espandiment d'aigada en èrba]] thumb|Restanca neerlandesa de proteccion contra la mar thumb|L'[[Afsluitdijk, diga circulanta entre l'IJsselmeer e la mar del Nòrd]] thumb|Entreten per pastura extensiva de fedas Una restanca (o levada; caussada; paissièra; diga) es una reblariá longitudinala, naturala o artificiala, mai sovent  compausada de tèrra. La foncion màger d'aquel obratge es d’empachar que se negue de tèrras bassas se trobant lo long de la restancaa per las aigas d'un lac, d'un riu o de la mar.
Las restancas mai celèbras son aquelas dels Païses Basses, l'Afsluitdijk (o diga de tancadura) n'es l'exemple mai impressionant.
Las restancas mai nautas aquelas de las restancas idroelectricas, amb per exemple gaireben 300 m de naut per la diga de tèrra de la restanca de Norek (Tatgiquistan), que será passada per aquela de la restanca de Vakhch ( 335 mètres ) quand s'acabará.
Alara que las restancas s'espandiguèron e multipliquèron pel mond, fins al començament dels ans 2000 « curiosament pauc d'atencion foguèt donada a las consequéncias ecologicas de la defensa costièra », çò que justifiquèt un programa de recerca finançat per l'Eura suls mejans de produire de digas a mendre impacte ecologic.
Grands tipes de digas
Se pòdon destriar : Dempuèi los ans 1990, apareguèron :
Pujadas dels oceans
L'escalfament climatica semble aver ja desencadenat una pujada de la mar. Los fenomèns d'erosion de la broa e de degradacion de las restancas aumentan (mai o mens 70 % del litoral europèu es tocat). De païses començan a auçar lors digas (Païses Basses, una partida d'Angletèrra...) e/o a abandonar a la mar de poldèrs (Païses Basses).
Mecanismes de rompedura d'una restanca
L’objectiu de las digas es de conténer las ondas per evitar una inondacion del o dels vals. Mas sens una bona concepcion, un seguit e un entreten regular de la diga, de bèrcas pòdon apareisser e provocar d'inondacions. Quatre tipes de rompaduras de digas existisson.
Romba
La romba es un nom que s'aplica a divèrses genres musical sortits d'influéncias africanas. Existisson:
Restanca
Erosion de superfícia per escampament
thumb|Erosion regressiva deguda a un escampament une per una restanca de Léger (levada) Un escampament per l'aigavèrs, provòca mai sovent rapidament una traucada. Unas minutas après lo desbòrdament, lo parament comença a s’erodar. Los materials son arracats per la fòrça del corrent al pé de la restanca. L'escavacion que se realiza en pé de restanca contribuís a impregnar lo còs d'aquela. Saturat d’aiga, lo parament limpa alara par pans entièrs. Los materials son preses pel corrent, çò qu'aviadament arroïna tota levada.
Los estudis de las aigadas màger permetèron pas determinar la nautor e la durada de las ondadas que provoquèron la rompadura per escampament. Al mens se pòt presisar que lo caractèr sablós de la reblariá e l’eterogeneïtat son de factors agravants. En mai un perfil en long irregular pòt induire d'efièis d'escapament als punts bases de la levada.
Erosion extèrna per escavament
thumb|Erosion extèrne per escavament. Del costat de flum, las levadas pòdon subir los efièts dels corrents idraulics que pòdon provocar d'erosions a lor basa. S'aflaquisson las caracteristicas mecanicas del còs de la reblariá e un enregdesiment del penjal. Aquò pòt provocar d'aflaquiment de materils qu'a lor torn fa de perturbacions idraulicas jos forma de remolins e d'erosions. Per rompadura successiva, una traucada se pòt se formar e menar a rompadura complèta de la levada.
Los factors que pòdon contribuir a l’apareisson d'aquel fenomèn son tres :
Erosion intèrna per efièt de rainal idraulic
thumb|rompadura de levada per efèit de rainalnard. Las eterogeneïtats dins la permeabilitat dins lo còs de la levada pòdon èsser a l’origina de circulacion d’aiga. Segon la natura dels materials e la carga idraulica, pòt aténher lo gradient idraulic critic que provòca localament l’erosion intèrna. D'un costat a l'autre, aquela erosion pòt se propagar fins formar una vrertadièra galariá que provòca una traucada dins la levada per esfondrament dels materials.
Los factors agravants son :
Rompadura d’ensemble
thumb|rompadura d’ensemble d’una levada de fòrtas de pressions e a una fragilitat de l’obratge. Una consolidacion es necessària del costat del val. Una rompadura de massa de la levada pòt intervenir en cas d’instabilitat generala del còs.
Se pensa qu’una rompadura de massa pòt intervenir quand los tres factors seguents son reunits :
Ansèume Matieu
250px|thumb|Retrach d'Ansèume Matieu Ansèume Matieu (en francés Anselme Mathieu, Castèunòu de Papa, lo 21 d'abriu de 1828 - lo 8 de febrier de 1895) foguèt un escrivan romantic provençau, un dei sèt fondators dau Felibritge (lei Primadiers o Sèt de Fòntsegunha) e un vinhairon.
Biografia
Ansèume Matieu nasquèt dins una familha rurala que teniá pron de vinhas e d'olivièrs per abalir sei sièis enfants que n'èra lo mai jove. Sermion -l'escais que li avián donat sei parents- estudiava pas gaire dins lo vilatge e foguèt mandat doncas a Avinhon dins lo pensionat Dupuy onte Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis (susvelhant) e Frederic Mistral un escolan pus jove. Mistral faguèt una descripcion de son encontre amb Matieu dins Memòrias e racòntes: "intrèt e s'avancèt de nòstre rodelet un novèu pensionari, finament pecolhat, lo nas a l'Enric IV, lo capèu sus l'aurelha, l'èr un pauc vielhanchon, em' un bot de cigarro amossat dins la boca; e lei mans dins lei pòchas de sa vèsta redonda, sènsa mai de façon que s'èra estat dei nòstres." thumb|250px|left|Placa a l'escòla ont foguèt escolan amb Mistral a Avinhon Après lo pensionat, tornat en çò sieu, mai qu'a la poesia Matieu s'interessèt subretot a la caça e ai fremas e menèt una vida centrada mai sus lo plaser que lo trabalh. En aquel temps venguèt mai pròche de Marius Calvet, un autre camarada de collègi, grand aficionat d'activitats semblantas. En seguida d'una pena d'amor, en 1850 partiguèt a Avinhon per trabalhar per un avocat. Pr'aquò i demorèt pas gaire, l'an seguent s'installèt a Ais ont Mistral acabava seis estudis de drech. Ailà tornèt a viure una vida de plasers gràcias a l'ajuda financièra d'una barona que coneissiá intimament. Foguèt mai tard eu tanben coma sei parents un grand vinhairon. Malastrosament roïnat per la filloxèra, acabèt sa vida dins la pauretat.
Son òbra poetica foguèt transmesa (e modificada) per son amic Frederic Mistral.
Aerolíneas Argentinas
Aerolíneas Argentinas, coneguda popularament coma Aerolíneas, es una companhiá aeriana argentina, la mai granda del país e la de l'estat. La companhiá, creada en 1950 a partir de l'iniciativa del president Juan Domingo Perón en fusionar quatre autras entrepresas aerianas, es membre oficial de l'aliança SkyTeam e es una de las companhiás mai importantas d'America Latina. Dempuèi julh de 2008 es gerida dirèctament per l'estat argentin.
Trombon
Lo trombon o trombòne (o familiarament buta-tira) es un instrument musical de la familha dels aerofons, sosclassa dels octons. Dins sa version modèrna e la mai espandida es conegut coma trombon a coulisse, e se caracteriza per una pompa mobila (“coulisse”) en forma de U que religa dos tubes parallèls e es aital alongable modificant doncas lo percors de l'aire e l'intonacion de l'armonica de basa.
Lo trombon foguèt lo primièr dels octons a dispausar dels armonici nelle sèt posicions degli attuali instruments de piston, e di conseguenza della gamma cromatica, gràcias a la coulisse, que per aquò èra considerat a la debuta coma lo mai perfièch dels instruments a embocadura.
Los vertadiers umans
Äkta Människor (Los Vertadiers Umans, Real Humans en anglès, 100 % humain au Quebec) es 'na seria suedesa de Lars Lundström, de 2012 e 2014. Los actors principaus son Lisette Pagler, Pia Halvorsen e Johan Paulsen.
Agerinia
Agerinia es un genre de primat adapifòrme que demorèt en Euròpa pendent l'Eocèn mai ancian.
Referéncias
Categoria: Mamifèr preïstoric
Bengalin (lenga)
Lo bengalin es una lenga indoiraniana de la familha de las lengas indoeuropeas. Originari de la region de Bengala a l'èst de la Peninsula Indiana, fai partia de las lengas indoeuropeas mai orientalas dau monde actuau. Derivat dau prakrit magadhi, una forma vernaculara de sanscrit ancian, son aparicion comença au segle X. Coneguèt un desvolopament important après l'Edat Mejana e sa forma actuala es apareguá vers 1800. La màger part de son vocabulari es eissia dau sanscrit, de l'arabi e dau persan. Lo bengalin dispausa d'un sistema d'escritura pròpri que sèu los principaus generaus de la devanagari. Au niveu gramaticau, es una lenga SOV qu'es fòrça dialectizaa.
Lo bengalin actuau es mai que mai parlat en Bengala. Es la prumiera lenga de Bangladèsh e la segonda lenga d'Índia. De comunautats importantas o parlan dins la resta de la peninsula e dins de regions d'emigracion bengalina coma las aglomeracions mai importantas d'America dau Nòrd. Au totau, dins los ans 2010, èra la lenga mairala qu'au mens 200 milions de personas e lo nombre de locutors èra estimat a 250 milions.
L'aparicion dau bengalin
Lo bengalin es aparegut en Bengala au sen de populacions que parlavan de formas localas de magadhi, la lenga dels sobeirans de l'Emperi Maurya e benleu de Boda. Aquelos parlars foguèron influenciats durant lo milleni I apC per lo desvolopament d'una importanta literatura redigia en sanscrit. Lo segle X es tradicionalament considerat coma lo periòde d'aparicion de las formas mai arcaïcas de bengalin a partir d'aquel ensemble. Vers 1000, èra pron estructurat per permetre la redaccion dels chants religiós dau Charyapada
Lo bengalin mejan
thumb|right|Inscripcion en bengalin sus una pèça dau segle XV.