cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edgar de Wahl
Edgar de Wahl, lo creador de la lenga auxiliara internacionala dicha occidental o interlingue, nasquèt a Olviopol, Russia (dicha uèi Pervomaysk, en Ucraïna) l'11 d'agost de 1867 (segon lo calendièr julian). Estudièt a Sant Petersborg, e trabalhèt pendent la màger part de la siá vida professionala dins la vila de Tallinn en Estònia (vila tanben coneguda mangi Reval).
Primièr foguèt un adèpte del volapük de Wahl, ulteriorament foguèt un dels primièrs locutors de l'esperanto, e e mai se aconselhèt a Zamenhof sus qualques ponches de gramatica e vocabulari de la nòva lenga, renoncièt a l'usatge de l'esperanto après qualques annadas e pendent los decennis seguents trabalhèt sus la question de la forma ideala d'una lenga auxiliara internacionala.
En 1922 publiquèt una "clau" a una nòva lenga, Occidental, e publiquèt lo primièr numèro d'un periodic intitulat Kosmoglott (e pus tard cambiat en Cosmoglotta), escrich entierament en aquela lenga. Formulèt la nòrma de Wahl. Las annadas seguentas, de Wahl participèt a la discussion sul desvolopament d'Occidental, mes daissèt que l'idiòma evolucionèsse en seguint las recomandacions de personas que l'utilizavan. Après lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala, en 1939, aguèt solament un contacte intermitent amb lo movement occidentalista, qu'en aquel temps se centrava en Soïssa. Visquèt los sieus darrièrs ans dins un sanatòri en Estònia e moriguèt en 1948.
(Lo nom de la lenga Occidental foguèt cambiat en Interlingue en 1949.).
Fòs Provença Basquet
Lo Fòs Provença Basquet es un club de basquetbòl fondat en 1972. Lo club es basat a Fòs dins lo departament dei Bocas de Ròse mas jòga cèrtes de sas partidas a Marselha.
Teminas
Teminas (Thémines en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Brocourt-en-Argonne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo sieu primièr nom conegut es Beroldi curtis l'an 1051 #çò qu'es lo nom d'un germain, Berold.
Lo diocèse dépendait de Verdun e la distincion aperteniá al pòrti de Lorraine, la justícia dépendait dels princes de Condé.
Le diocèse dépendait de Verdun et la seigneurie appartenait au duc de Lorraine, la justice dépendait des princes de Condé.
Castèurainard
Castèurainard (localament Castèlrainard ) (Châteaurenard en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Bouër
Bouër es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Chomelh
Chomelh (Chomelix en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Quanha que siá la finala, la primèira sillaba es en Chaum-, amb reduccion regulara delh diftongue en [u].
Localament, lo monde dau vialatge sònan la partida nauta dau país Lo Chastèlh Naut e la partida bassa Lo Chastèlh Bas.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Saharian
Saharian -a se pòt referir:
François-Charles Ostyn
François-Charles Ostyn (París, 1823 - Argenteuil, 1912) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Membre dau Comitat centrau de la Gàrdia Nacionala pendent lo sètge de París de 1870-1871, foguèt elegit membre de la Comuna per lo XIX arredoniment lo 26 de març. Faguèt partida de la Comission dei subsisténcias puei de Comission dei servicis publics. Après la Setmana Saunosa, s'exilièt en Soïssa e tornèt en França après l'amnistia de 1880.
Vendrennes
Vendrennes es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Ville-en-Blaisois
Ville-en-Blaisois es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Le village est situé dans la vallée de la Blaise, un affluent de la Marne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ornhac (Bas Vivarés)
Ornhac de l'Avenc (Orgnac-l'Aven en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
300px|thumb|La sala superiora de la [[Aven de Orgnac|ligam=Special:FilePath/Aven_Orgnac_sala_sup.jpeg]] L'istòria de la municipalitat es fòrtament marcada per la preséncia sus lo sieu territòri d'un aven conegut per las siás disposicions touristiques e lo volum de las salas visitadas. Exploré N'en agost 1935 per una equipa de spéléologues dirigida per Robert de Joly, aquel aven de grand interès scientific e touristique pren lo nom del vilatge : lo aven de Orgnac. La municipalitat possedís divèrses unes autres avens e cavités ocupats per l'òme dempuèi lo moustérien fins a la fin del neolític (la Baume de Ronze o Orgnac II, la aven de Orgnac III enregistrat dempuèi los ans 1960 e ocupat per néandertaliens, e d'unes autres mai discrètes. Totes aqueles luòcs archéologiques son fragils e protegits, se visitan pas. En 1988, lo musèu regional de Préhistoire a dobèrt sul luòc del aven per reagrupar las descobèrtas archéologiques del scenari e de las gargamèlas de la Ardèche. Lo aven e lo musèu obtenon lo label Grand Luòc de França en 2004.
Torrecilla de la Torre
Torrecilla de la Torre es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ornhac (Bas Vivarés)
Istòria
300px|thumb|La salle supérieure de l'[[Aven d'Orgnac]] L’histoire de la commune est fortement marquée par la présence sur son territoire d'un aven connu par ses aménagements touristiques et le volume des salles visitées. Exploré en août 1935 par une équipe de spéléologues dirigée par Robert de Joly, cet aven de grand intérêt scientifique et touristique prend le nom du village : l'aven d'Orgnac. La commune possède plusieurs autres avens et cavités occupés par l'homme depuis le moustérien jusqu'à la fin du néolithique (la Baume de Ronze ou Orgnac II, l'aven d'Orgnac III fouillé depuis les années 1960 et occupé par des néandertaliens, et d'autres plus discrets. Tous ces sites archéologiques sont fragiles et protégés, ils ne se visitent pas. En 1988, le musée régional de Préhistoire est ouvert sur le site de l'aven pour regrouper les découvertes archéologiques du plateau et des gorges de l'Ardèche. L'aven et le musée obtiennent le label Grand Site de France en 2004.
Canton de Tèsa
Lo canton de Tèsa qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada en partida en Vic Vilh, dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 19 comunas que son despuish 2015 dens lo canton de Tèrras deus Luis e Tuquets deu Vic Vilh (burèu centralizator Sèrras Castèth). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la soa varianta bearnesa orientau.
Istòria
Lo canton de Tèsa que's creè en 1790 dens lo districte de Pau.
En 1801, lo canton de Tèsa qu'estó conservat.
A las eleccions departamentalas du 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimita los cantons deus Pirenèus Atlantics, lo canton de Tèsa qu'estó suprimit.
Sergenaux
Sergenaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Puòg de Sant Lop
Lo Puòg de Sant Lop, visible de tot lo Montpelhierenc que n'es lo ponch pus naut ambe 658 m, es situat a 2 km en fàcia dels bauces d'Òrtols, e domina los vilatges de Casavièlha, Sant Joan de Cuculas e Sant Matieu de Trevièrs.
Los vins del terrador del Puòg de Sant Lop son fòrça coneguts: apelacion Costals de Lengadòc.
Chélieu
Chélieu es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Chélieu Fa partida del costat de Virieu, #que reagrupa 14 comunas e de las Tèrras fredas. Lo vilatge A situat en la vallée de la Bourbre. Los sieus caserius Son, dins de autras : lo Grand e lo Pichon Envelump, Tencin, Laye, Patan, Eynoud e Luthau. Lo vilatge Se limitrophe de la majoritat de las municipalitats del costat.
Chélieu fait partie du canton de Virieu, qui regroupe 14 communes et des Terres froides. Le village est situé dans la vallée de la Bourbre. Ses hameaux sont, entre autres : le Grand et le Petit Envelump, Tencin, Laye, Patan, Eynoud et Luthau. Le village est limitrophe de la plupart des communes du canton.
Joac
Joac  (Jouac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Joatòns.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Joac en Nauta Vinhana
Chervettes
Chervettes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Henri Mortier
Henri Mortier (París, 1843 - París, 1894) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Chervettes
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Henri Mortier
Partisan de Blanqui e membre de l'Internacionala, foguèt capitani dau 191 de la Gàrdia Nacionala pendent lo sètge de París de 1870-1871. Elegit membre de la Comuna lo 26 de març, faguèt partida de la Comission dei servicis publics puei de la Comission de seguretat generala. Après la Setmana Saunosa, s'exilièt a Londres.
Valašské Meziříčí
Valašské Meziříčí (pop. Valmez) es una vila de la Republica chèca, situada dins la region de Zlín.
Toponimia
Valašské Meziříčí es al conflent (meziříčí) de las doas Bečva, dins la region tradicionala de Valaquia Morava (Valašsko). Se pòt revirar en Confolents de Valaquia.
Istòria
La fusion de Meziříčí e de Krásno nad Bečvou se faguèt en 1924. Prenguèt l'epitète Valašské per se destriar de l'anciana comuna e dels autres Meziříčí chècs.
Salamanca (província)
La província de Salamanca es una província de Castelha e Leon en Espanha. Sa capitala es Salamanca.
Caujac
Caujac (Caujac en francés) es una comuna lengadociana, benlèu de transicion cap al gascon, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Caujac èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Caujac èra deu canton de Galhac Tolzan, puèi passèt au canton de Senta Gabèla en 1801. La glèisa es jol patronatge de Nòstra Dòna.
Descripcion arquitecturala
La glèisa romano-gotica, son portal possedìs un decòr romanic, lo cabeç es pentagonal,las capèlas goticas son en "cuol de lampa"
Epòca e estil
Gotic Roman
Saint-Cyr-la-Rosière
Saint-Cyr-la-Rosière es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
For
Lo for es la lenga dau pòble for e se parla en Darfor (Sodan). Lo for fa partida de la familha dei lengas for, que fa partida de la superfamilha dei lengas nilosaharianas.
Australian
Australian se pòt referir:
Namibia
Namibia es un país african situat al sud del continent. Confronta Angòla al nòrd, Zambia al nòrd-èst, Botswana a l'èst, e Sud-Africa al sud. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic.
Lo gentilici es namibian -ana.
Istòria
La region de l'actuala Namibia foguèt explorada per los portugueses Diogo Cão en 1485 e Bartolomeu Dias en 1486. Malgrat aiçò, Portugal ocupèt pas la region, situada prèp del desèrt de Namib.
Poder alemand
Namibia venguèt una colonia alemanda en 1884 per tal d'empachar una intervencion britanica e se sonèt Africa del Sud-Oèst Alemanda (Deutsch-Südwestafrika) — levat Walvis Bay qu'èra jos contraròtle britanic. Entre 1904 e 1907, los ereros e los namaquas prenguèron las armas contra los alemands e se'n seguèt un genocidi, ont 10 000 namas (la mitat de la populacion) e censat 65 000 ereros (80% de la populacion) foguèron tuats. Los subrevivents, quand finalament sortiguèron de detencion, foguèron somés a una politica de despossession, deportacion, trabalh forçat, segregacion raciala e discriminacion dins un sistèma que jos mantun aspèctes anticipèt l'apartheid.
Poder sud-african e lucha per l'independéncia
En 1960 se fondèt la SWAPO, (South West Africa People's Organization), movement que menèt una lucha armada contra la preséncia militara sud-africana. Pendent l'ocupacion sud-africana, venguèron coma colons de bordièrs blancs de Sud -Africa, que e mai que representant 0,2% de la populacion nacionala, èran proprietaris de 74% de las tèrras laurablas. Lo país èra alavetz coma en Sud-Africa devesit en bantostans, territòris tribals reservats als abitants non blancs.
En 1971 la Cort Internacionala de Justícia reconeguèt l'illegalitat de la preséncia sud-africana. Lo 29 de setembre de 1978 : Las Nacions Unidas votèron la resolucion 435 qu'exigissiá lo retrait de Sud-Africa e l'independéncia de Namibia.
En 1979 l'apartheid foguèt oficialament avalit.
En 1988-1989 foguèron signat jol contraròtle de l'ONU d'acòrds per una transicion cap a l'independéncia del Sud-oèst african/Namibia. Lo meteis an la SWAPO ganhèt las primièras eleccions generalas que i participava.
L'independéncia foguèt obtenguda lo 21 de març de 1990. Sam Nujoma venguèt lo primièr president de Namibia. La SWAPO èra majoritària e sos representants prenguèron la direccion del país.
Politica
thumb|right|[[Tintenpalast, lo centre del govèrn namibian]]
Namibia es una republica parlamentària amb multipartisme e un sistèma presidencial, ont lo president es elegit per cinc ans per èsser a l'encòp cap del govèrn e cap de l'estat. Lo poder executiu es exercit pel govèrn. Lo Poder legislatiu es assegurat per lo govèrn, lo parlament de Namibia, l'assemblada nacionala e lo Conselh Nacional. Lo poder judiciari es independent de l'executiu e de la legislatura.
Divisions administrativas
right|200px|Map of Namibian administrative regions. Amb, Namibia es lo trenta quatren país del mond en superfícia (après Veneçuela). Après Mongolia, Namibia es lo país del mond mens poblat amb 2,5 abitants per quilomètre carrat. Namibia se devesís en tretze regions administrativas:
Airas geograficas
Lo païsatge namibian consistís en cinc airas geograficas, caduna amb sas caracteristicas environamentalas mas que se pòdon encavalcar entre las regions:
Sant Germièr (Lauragués)
Sant Germièr o Sent Germièr (prononciacion de Patrici Pojada [senʒer'mjɛ] ), Saint-Germier en francés, es una comuna lengadociana de Lauragués, situada administrativament dins lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Namibia
Planòl central
Lo planòl central s'espandís del nòrd al sud, bordat per la Còsta dels esqueletas al nòrd-oèst, lo desèrt de Namib e sas planas costièras al sud-èst, lo riu Orange al sud, e lo desèrt de Kalahari a l'èst. S'i tròba lo trescòl de Namibia al Königstein amb una altitud de. Concentra tanben la majoritat de la populacion e de l'activitat economica del país. Windhoek la capitala nacionala i es localizada e mai fòrça tèrras laurablas. Aquestas tèrras representan sonque 1% de Namibia, mas prèp de la mitat de la populacion es emplegada dins l'agricultura. Las condicions environamentalas i son similaras a las trobada al ras del Grand Escarpament; pasmens la complexitat topografica i es reducha. Las temperaturas estivalas i pòdon atenher, e las albièras i son comunas l'ivèrn.
Sant Germièr (Lauragués)
Geografia
Sant Germièr es una comuna de l'airal urban de Tolosa, qu'es situada en Lauragués a una vintena de quilomètres a l'èst de Tolosa
El Perdigón
El Perdigón es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Namibia
Desèrt de Namib
thumb|Dunas de sabla del [[Desèrt de Namib, Namibia]] thumb|Fish River Canyon thumb|Etosha thumb|Kalahari en Namibia thumb|Païsatge de Karoo Lo Desèrt de Namib es un larg espandi de planas iperaridas e rocosas amb de dunas que s'espandisson long de la còsta sus una largor que varia entre 100 e mantun milièr de quilomètres. S'i tròba la còsta dels esqueletas, lo Kaokoveld al nòrd e l'espandida mar de sablas del Namib long de la còsta centrala. Las sablas que constituisson la mar de sabla son la consequéncia d'un processus d'erosion eissit de la val del Riu Orange e dels parçans pus al sud. Las aigas cargadas en arena e sediments rajan dins l'Atlantic, que los corrents depausaràn subre las ribas. Los vents dominants del sud-oèst los van emportar e tornar depausar jos la forma de dunas massissas dins la mar de sabla, en formar las pus gròssas dunas del mond. Dins las zònas ont lo provesiment en sabla es reduch del fach de l'incapacitat de l'arena a traversar los lèits de rius, los vents eròdan la tèrra per formar de largas planas de gravas. Dins fòrça endreches del Namib, existís una pichona vegetacion levat per las gravas ont venon sonque de liquèns, e pels rius assecats ont cèrtas plantas aprofièchan de l'aiga sosterranha. Lo desèrt de Namib assosta lo Pargue Nacional de Namib-Naukluft, mas tanben d'importantas minas de diamants.
Eric Fraj
Biografia
Eric Fraj passèt una part de son enfància a viatjar entre Senegal, Nigèr, Flandra e Bordèu, que son paire èra militar. Eric Fraj entamenèt sa carrièra musicala a Bordèu en 1971, qu'aviá pas encara quinze ans, dins las velhadas organizadas pel Cercle dels Joves Occitans, puèi en primièra partida d'un concèrt de Claudi Martí. Viu dins lo país tolosan, ont ensenhèt longtemps l'occitan, l'espanhòl e la filosofia, al licèu Pèire d'Aragon de Murèth. Es un cantaire plan conegut, que cantèt dins Occitania tota, mas tanben en Catalonha, Andòrra, País Valencian, Marròc, Bretanha, París, Alemanha, Corsega, Euzkadi (País Basc), pertot ont la vida lo buta. Canta de poèmas de grands autors e grandas autoras d'Occitania (coma Joan Bodon, Robèrt Martí, Domenica Decamps, André du Pré, Danièla Estèbe-Hoursiangou, Joan-Claudi Forêt, Joan-Loís Baradat, Joan Rigosta, Andrieu Lagarda, Antonin Perbòsc, Miquèl Decòr, Arnaud Daubassa, Ramon Busquet, Bernat Sicart de Maruèjols, Pèire Cardenal, Raimbaut de Vaqueiras, Marcèu Esquieu, Rodland Pecot, Clausi Sicre, Leon Còrdas) o d'endacòm mai (François Villon, Rutebeuf, José-Manuel Caballero Bonald, Jaime Siles, Vicente Núñez, Bertolt Brecht, Federico Garcia Lorca, Gabriel Crespo) que metèt en musica. Interprèta tanben de tèxtes personals. Sa musica s'enrasiga e s'endralha dins un mond mediterranèu e sa votz s'inspira del cant liric. En 2000, interpretèt lo ròtle del trobador Jaufre Rudèl dins "L’Amour de Loin", espectacle escrit e mes en scèna pel guitarrista, cantaire e compositor Vicente Pradal. En genièr de 2005 cantèt amb Lluís Llach la cançon A força de nits a Tolosa (sala Nougaro).
Sant Germièr (Lauragués)
Geografia
Sant Germièr se tròba a mièg camin entre Tolosa e Revèl sus la rota RD2 que passa dins la comuna, a 25 minutas d'ambedoas vilas.
Namibia
Grand Escarpament
Lo Grand Escarpament culmina a mai de d'altitud. Las mejanas e las amplituds de temperaturas pujan quand òm penètra dins las tèrras e qu'òm s'aluènha de las aigas fredas de l'Atlantic, mentre que las nèblas costièras permanentas se demesisson. Emai que la zòna siá rocosa amb de sòls paures, es significativament mai productiva que lo desèrt de Namib. Coma los vents d'estiu son forçats subre l'Escarpament, l'umiditat es extracha de las precipitacions. L'aiga, amb la topografia fòrça cambiadissa, es responsabla de la creacion de microabitats e de la preséncia d'una multitud d'organismes vivents, que un grand nombre son endemics. La vegetation al ras de l'escarpament varia a l'encòp en forma e en densitat, amb d'ecosistèmas que van dels bòsques espesses fins a de zònas de bartasses amb d'arbres espaçats. S'i encontra un nombre important d'espècias d'acàcia, tot coma d'èrbas e de vegetacion boissonosa.
Bushveld
Lo Bushveld se tròba al nòrd-èst de Namibia al ras de la termièra amb Angòla dins la Faissa de Caprivi, un vestigi d'un corredor estrech qu'èra estat creat per l'Empèri Germanic per accedir a Zambèzi. La zòna recep una quantitat de precipitacions pus significativa que la rèsta del país, siá en mejana aperaquí per an. Las temperaturas i son tanben pus doças, amb de variacions sasonièras aproximativas situadas entre 10 e. L'airal es planièr amb de sòls sabloses, çò que ne'n limita la capacitat de gardar l'aiga. Adjacent al Bushveld dins lo centre-nòrd de Namibia se tròba una particularitat naturala espectaclosa: lo lac salat d'Etosha. Assecat una granda part de l'an, es un desèrt de sal, mas pendent la sason umida, forma un lac pauc prigond que cobrís mai de. La zona es ecologicament importanta e vitala per un grand nombre d'aucèls e d'animals de las savanas a l'entorn que se recampan dins la region quand la secada d'estiu los fòrça d'anar cap als traucs d'aiga qu'enròdan l'endrech. La region de Bushveld foguèt classada per lo Fons Mondial per la Natura (World Wildlife Fund) coma part de l'ecoregion angolesa dels bòsques de Mopane, que s'espandís al nòrd a travèrs lo Riu Cunene fins a l'Angòla vesin.
Desèrt de Kalahari
Lo Desèrt de Kalahari es benlèu la zòna geografica de Namibia pus coneguda. Partejat entre Sud-Africa e Botswana, presenta una varietat d'environaments localizats que van del desèrt de sabla iperarid, fins a d'airals que semblan tornar metre en  question la definicion comuna d'un desèrt. Un d'aqueles parçans, l'ecoregion de Karoo, assosta mai de 5000 espècias de plantas, que près de la mitat son endemicas; un tèrç de las plantas suculentas del mond se tròban dins lo Karoo. La rason d'aquela granda diversitat e endemisme pòt èsser la natura relativament establa de las precipitacions. La secada a Karoo es irregulara, e emai que la region siá un desèrt, las pluèjas regularas d'ivèrn aduson pro d'umiditat per las plantas de la region. Una autra particularitat de Kalahari, dins mantun airal de Namibia, son los inselbergs, de puèges isolats que crèan de microclimas e forman d'abitats especifics pels organismes vivents non adaptats al desèrt environant.
Clima
Namibia ten mai de 300 jorns de solelh per an. Lo país es situat al limit sud dels tropics; lo Tropic del Capricòrne copa lo país en dos. L'ivèrn (junh - agost) es generalament sec; i a doas sasons de las pluèjas en estiu, la primièra corta entre setembre e novembre, la segonda pus longa entre febrièr e abril. Lo taus d'umiditat es bas, e la mejana de las pluèjas varia entre gaireben zèro sus la desèrt costièr a mai de dins la Faissa de Caprivi. Las casudas de pluèja son pasmens fòrça variadissas e las secadas son comunas.
Lo temps e lo clima de la zòna costièra son dominats per lo corrent freg de Benguela que raja cap al nòrd de l'Ocean Atlantic e qu'explica lo pauc de precipitacions ( per an o mens), una nèbla espessa frequenta, e sempre de temperaturas pus bassas que dins lo rèsta del país.
En ivèrn, se produtz ocasionalament un fenomèn nomenat Bergwind o Oosweer ( en afrikaans), una aura seca e cauda que bufa del dintre de las tèrras cap a la còsta. Coma la zòna costièra es un desèrt, aquestes vents pòdon desvolopar d'auratges de sablas que sos depaus dins l'Ocean Atlantic son vesedors subre los imatges satellits.
Vilas
thumb|La rota entre [[Swakopmund e Walvis Bay, Namibia.]]
La capitala e pus granda vila, Windhoek, es al centre del país. Assosta l'administracion centrala, un aeropòrt internacional (Windhoek Hosea Kutako International Airport) e lo centre ferroviari del país. D'autras vilas importantas son:
Demografia
thumb|Un grop de femnas [[Herero, Windhoek, Namibia]] Namibia ten l'abans-darrièra densitat de populacion de totes los estats sobeirans, abans Mongolia. La majoritat de la populacion namibiana es negra — mai que mai de l'etnia Ovambo, que constituís aperaquí la mitat de la populacion — e se concentra al nòrd del país. D'autres grops etnics son los erero e imba, que parlan una lenga vesina.
En mai de la majoritat banto, i a un grop important de Khoisan (nama e san), que son los descendants dels abitants originals de Sud-Africa. Lo país conten tanben de descendents dels refugiats venguts d'Angòla. I a tanben dos grops pichons de personas d'originas racialas mescladas, sonats "coloureds" e "Basters", que amassa atenhon 6,5%. En 2006 i aviá mai de 40,000 chineses en Namibia.
Los blancs d'origina portuguesa, olandesa, alemanda, anglesa, e francesa constituisson aperaquí 7% de la populacion; forman la segonda populacion d'origina europèa, a l'encòp en tèrmes de percentatge e de nombre, dins l'Africa Sub-Sahariana après la de Sud-Africa.
Fòrça namibians blancs o mestís parlan afrikaans e partejan una origina, cultura e religion comunas amb las populacions blancas o coloradas de Sud-Africa. Una pichona proporcion de blancs (aperaquí 30,000) an per origina familiala los colons alemands e mantenon d'institucions culturalas e educativas. Pus recentament, de colons portugueses venguèron dins lo país de l'anciana colonia portuguesa d'Angòla.
Religion
La comunitat crestiana representa 80% de la populacion de Namibia, amb almens 50% de Luterians. Almens 10% de la populacion a de cresenças indigènas. L'Islam representa 3% of the population. La fe de la rèsta de la populacion es desconeguda. Los missionaris pendent los ans 1800 menèron fòrça namibians al cristianisme. Se fòrça namibians crestians son luterians, i a tanben de catolics, de crestians metodistas, d'anglicans, d'adèptes de la Glèisa Africana Metodista Episcopala, de la Glèisa Reformada Neerlandesa e de mormons (Sants dels Darrièrs Jorns) representats, e qualques Josieus.
Lo Crit
vinheta|Lo crit (1893), òli, tempera e pastèl sus panèl (91 cm × 73,5 cm), Galeriá nacionala de Norvègia vinheta|Lo crit (1895), pastèl sus carton (79 cm × 59 cm), Colleccion privada vinheta|Lo crit (1910), tempera sus panèl (83 cm × 66 cm), Musèu Munch, Òslo Lo Crit (en norvegian: Skrik) es una òbra expressionista de l'artista norvegian Edvard Munch que n'existís cinc versions (tres pinturas, un pastèl e una litografia) realizadas entre 1893 e 1917. Simbolizant l'òme modèrne vencut per una crisi d'ànsia existenciala, es considerada coma l'òbra mai importanta de l'artiste. Lo païsatge en rèireplan es lo fjord d'Òslo, vist dempuèi Ekeberg. Una de las cinc versions foguèt venduda per Sotheby's a Nòva York per un montant de 119900000 de dolars. Tanben ten, lo 2 de mai de 2012, lo recòrd de venda d'una pintura a l'enquant. Es ara la cinquena òbra venduda mai cara a l'enquant.
Namibia
Lengas
thumb|Emai que la lenga oficiala siá l'anglés, Namibia es un país multilingüe coma illustrat per aquestes exemples en [[anglés, alemand, afrikaans e oshiwambo.]] La lenga oficiala es l'anglés. Fins en 1990, alemand e afrikaans èran tanben lengas oficialas. Longtemps abans l'independéncia de Sud-Africa, la SWAPO aviá decidit que lo país deuriá venir oficialament monolingüe, causida conscienciosa en contrast amb la dels païses vesins, agachada coma  En consequéncia, l'anglés venguèt sola lenga oficiala de Namibia. Qualques autras lengas obtenguèron una reconeissença semioficiala e son utilizadas coma mejan d'instruccion dins las escòlas primàrias.
Emai
L'emai (o emai–iuleha–ora, ora, kunibum, ivbiosakon) es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
L'emai es parlat dins la zòna de govèrn local d'Owan, dins l'Estat d'Edo,.
Namibia
Lengas
La mitat dels namibians parlan oshiwambo coma primièra lenga, mentre que la lenga pus largament compresa es l'afrikaans. Dins la generacion pus jove, la lenga pus largament compresa es l'anglés. Afrikaans e anglés son ambedós utilizats mai que mai coma segonda lenga reservada a la comunicacion publica, mas d'unes grops pichons de personas los utilizan en primièra lenga.
Sant Germièr (Lauragués)
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, les Féniés, Sant Germer representariá Garimar, avesque de Tolosa al sègle VI. I a un autre Garimar abat en França, mas localament le nom es - normalament - le de l'avesque tolosan, ,. I a un problèma fonetic : Ga > Ja > (Ge) ? Nom reinterpretat en fonetica d'oïl e transferit ? Segon Negre, Sant Germer representa Germerius.
Lo Crit
Descripcion
Munch realizèt cinc versions, que la mai celèbra es una tempera sus carton al musèu Munch d'Òslo (de 83,52 cm de naut sus 66 cm e larg), e una pintura a l'òli, tempera e pastèl a la Galariá nacionale d'Òslo (91 cm de naut sus 73,5 cm de larg). Una tresena version aparten tanben al musèu Munch. Una quatrena aparteniá al fortunat norvegian Petter Olsen, abans d'èsser venduda a l'enquant a un anonim, lo 2 de mai de 2012 per la soma recòrd de 119900000 de dolars. La cinquena version es una litografia realizada en 1895 a Berlin.
Namibia
Lengas
La lenga oficiala es l'anglés, mas una granda part de la ppopulacion blanca parla siá l'anglés, siá l'afrikaans. Emai uèi, 90 ans après la fin de la colonizacion alemanda, l'alemand jòga encara un ròtle clau coma lenga comerciala. L'afrikaans es parlat per 60% de la comunitat blanca, l'alemand per 32%, l'anglés per 7% e lo portugués per 1%. La proximitat geografica d'Angòla, país lusofòn, explica lo nombre relativament important de personas que parlan portugués.
Eric Fraj
Creacions
Eric Fraj es tanben creaire de mantun espectacle que s'i barrejan teatre e musica. Participèt en 2006 a l'Estivada de Rodés. En 2010 creèt l'espectacle Pep el mal, una mena de represa d'un espectacle anterior (Marrano) que se fondamenta sus l'istòria de son grand, lo paire de son paire, originari d'Alcoi (País Valencian) qu'emigrèt cap al nòrd per etapas e s'implantèt finalament a L'Avelhanet. Aqueste foguèt representat en mai de 2010 al teatre Daniel Soriano de Tolosa.
Sant Germièr (Lauragués)
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sant Germièr èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa, annèxa de Cessalas, es Sant Germièr. Tanlèu 1790, Sant Germièr èra del canton de Vilafranca. Sant Germièr fosquèc incorporat temporàriament a Cessalas en l'an VIII.
Eric Fraj
Creacions
Es acompanhat per divèrses musicians coma Guilhem Lopez o Jean-Raymond Gélis.
Lo Crit
Citacion de l'artista
Le 22 janvier 1892, Munch escriguèt dins son jornal:« Me passejavi sus un camin amb dos amics — colcava lo solelh — subte lo cèl venguèt roge sang. M'arrestèri, alassat, e m'apiegèt sus una barralha — i aviá de sang e de lengas de fuòc al dessús del fjord blau negre de la vila — mos amics contunhèron, e i demorèt, trentalhavi d'ància — sentiguèri un crit infinit que passava per l'univèrs e qu'esquiçava la natura. »
Inspiracion
Segon Donald Olson, professor d'astrofisica a l'universitat del Tèxas, aqueste trescòl d'un solelh roge flamejaire èra probablament provocat per las cendres emisas pendent l'erupcion del volcan Krakatoa en 1883.
Panatòris
Lo 12 de febrièr de 1994,  Lo Crit de la Galariá nacionala d'Òslo foguèt panat. De grops antiavortament actius en Norvègia foguèron sopçonats. Tres meses mai tard, lo quadre es prepausat al govèrn norvegian per un rescat de 1200000 de dolars americans. Lo govèrn refusa e lo quadre es trobat lo 7 de mai de 1994 per la polícia norvegiana en collaboracion amb la britanica e lo Getty Center.
Detz ans après, lo 22 d'agost de 2004, un dels Crit del musèu Munch, lo mai celèbre, e tanben la Madòna, foguèron panats dins una ataca amb armas. Segon lo jornal suedés Svenska Dagbladet, lo quadre auriá estat brutlat. Pasmens, lo 31 d'agost de 2006, la polícia norvegiana amoncièt aver trobat los dos quadrs panats dins un estat jutjat pro bon. Lo 23 d'abril de 2007 la Cort d'apellacion d'Òslo condamna tres dels panaires.
vinheta|Un graffiti librament inspirat del quadre de Munch, près de la via de camin de fèrre entre Sehnde e Lehrte en [[Alemanha.]]
Torrelobatón
Torrelobatón es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Eslovènia
Eslovènia (en eslovèn Slovenija), oficialament la Republica d'Eslovènia (en eslovèn Republika Slovenija), es un estat d'Euròpa Centrala. Es membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1 de mai de 2004. Eslovènia es enrodada per la mar Adriatica, Itàlia, Àustria, Ongria e Croàcia.
La capitala es Liobliana.
Lo gentilici es eslovèn -a.
Preïstòria e Antiquitat
Lo territòri eslovèn sembla abitat per d'èssers umans dempuei 250,000 ans (Jama Pekel). Durant l'Edat dau Fèrre, de tribüs de Cèltas e d'Illirians s'i installèron. Lei Romans lo conquistèron dins lo corrent dau sègle I ap. JC après dos sègles d'incursions per redurre l'ostilitat dei populacions indigènas. Urbanizèron lo país e i fondèron Ljubljana (Emona'), Celje (Celeia), Vrhnika (Nauportus) e Ptuj (Poetovia).
De l'eslavizacion a la creacion de Iogoslavia
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident, la region foguèt brèvament ocupada per lei Lombards avans d'èsser abitada per de tribüs eslavas, probablament a la fin dau sègle VI, qu'anavan formar l'ensems deis Eslaus dau Sud. Un sègle pus tard, lei pus occidentaus deis Eslaus dau Sud, menaçats per leis Avars, demandèron la proteccion dei Bavarés e foguèron integrats au sen de l'Empèri Carolingian. Aquò entraïnèt una diferenciacion culturala a respèct deis autrei pòbles eslaus dei Balcans que foguèt a l'origina de la formacion dau pòble eslovèn.
Au sègle X, après la disparicion deis estats carolingians, la region faguèt partida dau Sant Empèri Roman Germanic. Lei Absborgs ne prenguèron lo contraròtle au sègle XIII. Dichs « Austrians de lenga eslava », leis Eslovèns conoguèron una existéncia suava car relativament alunchadas dei prats batalhiers balcanics. Au sègle XVI, l'introduccion dau protestantisme entraïnèt la publicacion de Bíblias e de tèxtes religiós que permetèron de codificar la lenga eslovèna. Pasmens, maugrat una activitat intensa, la Reforma mau capitèt de se mantenir dins la region e Eslovènia venguèt tornarmai catolica au començament dau sègle XVII.
De la Premiera Guèrra Mondiala a la Segonda Guèrra Mondiala
Lei frontieras de Iogoslavia foguèron definidas en 1920. Eslovènia i obtenguèt lo districte de Mur, abandonat per Ongria, mai deguèt renonciar a la Carintia dau Sud, que votèt en favor de son integracion au sen d'Àustria (Viena i reconoguèt pasmens lei drechs de la minoritat eslovèna), e a plusors regions frontalieras annexadas per Itàlia. Aquò laissava 400,000 Eslovèns en Itàlia que Mussolini assaièt — sensa succès — d'italianizar a partir deis annadas 1920.
Au sen dau reiaume iogoslau, l'eslovèn foguèt reconegut coma lenga oficiala e certaneis òmes politics eslovèns, especialament Anton Korosec que venguèt cap dau govèrn en 1928, i tenguèron un ròtle important. En revènge, Eslovènia recebèt ges d'autonòmia. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo país foguèt ocupat per leis Alemands (au nòrd) e per leis Italians (au sud). Lei fòrças d'ocupacion, sostengudas per una milícia locala, luchèron còntra de movements de partisans (principalament comunistas) e deportèron 25,000 personas vèrs lei camps nazis. Aperaquí 8% de la populacion foguèt tuat per lei combats, leis atrocitats de l'Axe e la repression còntra lei collaborators après la Liberacion.
Lo periòde comunista
Après la guèrra, Eslovènia venguèt una republica socialista constitutiva de la Federacion de Iogoslavia. Lo Tractat de París (1947) li permetèt d'annexar plusors territòris italians poblats d'Eslovèns (vau auta d'Isonzo, mitat de la vila de Gorizia...). Aquò permetèt de redurre la minoritat eslovèna d'Itàlia a 50,000 personas. En revènge, de tensions vivas demorèron fins a 1954 quant au partiment de la region de Trieste. A la perfin, la vila demorèt italiana e lo rèsta de son territòri foguèt partejat entre Eslovènia e Croàcia.
Durant lo periòde comunista iogoslau, Eslovènia èra la republica pus desvolopada de la Federacion. Après la mòrt de Tito e la montada dei nacionalismes intèrnes, de tensions apareguèron ansin entre Ljubljana e Belgrad a prepaus de la participacion eslovèna ais ajudas federalas a destinacion dei republicas meridionalas. Tre genier de 1989, de partits politics independents se formèron en Eslovènia. Après la restauracion oficiala dau multipartisme en Iogoslavia, d'eleccions liuras se debanèron en abriu de 1990. En Eslovènia, lei legislativas foguèron ganhadas per la drecha mai lo president de la Liga dei Comunistas d'Eslovènia, Milan Kucan, foguèt elegit a la presidéncia. Puei, en decembre de 1990, un referendum sus l'independéncia recebèt 95% de bulletins favorables. Sièis mes pus tard, après la revirada de negociacions sus una reforma de la Federacion, aqueu resultat foguèt utilizat per proclamar l'independéncia dau país lo 25 de junh de 1991. Una brèva guèrra còntra l'armada federala iogoslava entraïnèt lo retirament dei soudats iogoslaus dau territòri eslovèn.
L'Eslovènia independenta
Après son independéncia, Eslovènia foguèt rapidament reconeguda per lei país occidentaus e integrada au sen d'Euròpa Occidentala. En parallèl, se metèt en plaça una democracia parlamentària dominada per Milan Kucan (president fins a 2002) e per Janez Drnovsek (cap dau govèrn de 1992 a 2002 e president de 2002 a 2007). Eslovènia integrèt l'OTAN e l'Union Europèa en 2004. Tres ans pus tard, lo país jonhèt la zòna èuro.
L'economia eslovèna foguèt durament tocada per la crisi economica de 2008. La situacion foguèt agravada per d'escandòls de corrupcion e per una politica d'austeritat estricta. De novembre de 2012 a març de 2013, de manifestacions importantas entraïnèron ansin lo reversament parlamentari dau Premier Ministre Janez Jansa (condamnat en 2014 per corrupcion). Foguèt remplaçat per Alenka Bratusek qu'assaièt de perseguir la politica liberala inspirada per l'UE. Dins aquò, perdiguèt lo poder après mens d'una annada passada a la tèsta dau país. Miro Cerar, elegit sus un programa de lucha còntra la corrupcion e còntra lei privatizacions impausadas per la Comission Europèa, prenguèt sa plaça lo 18 de setembre de 2014.
Politica
Eslovènia es una republica parlamentària segon la siá Constitucion.
Lo President del país, dempuèi 2022, es Nataša Pirc Musar. Lo president es lo cap d'Estat e es elegit cada cinc d'ans pel vòte popular.
Lo cap de govèrn es lo Primièr Ministre, elegit pel Parlament.
Lo Parlament es bicameral, format de l'Assemblada Nacionala e lo Conselh Nacional. Actualament degun a la majoritat parlamentària.
Los principals partits son lo Partit Democratic Eslovèn e la Democracia Liberala d'Eslovènia.
Geografia
thumb|250px|left|Carta d'Eslovènia
Economia
De veire: Economia d'Eslovènia.
Leon (província)
La província de Leon es una província de Castelha e Leon e de Espanha. Sa capitala es Leon.
Echinocactus platyacanthus
thumb|250px|Exemplar d'Echinocactus platyacanthus L'Echinocactus platyacanthus es una espécia de planta de la familha de las cactacèas.
Sent Antin
Sent Antin (Saint-Santin en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Asa Gray
Asa Gray (Sauquoit, estat de Nòva York, 18 de novembre de 1810 - Cambridge, Massachusetts, 30 de genièr de 1888) foguèt un naturalista, mètge e botanista american. Es considerat coma un dels scientifics mai prestigioses del sègle XIX en botanica per sas aportacions essencialas al desvolopament d'aquesta sciéncia.
Esan
L'esan (o ishan) es una lenga edoïda parlada en Nigèria.
Localisacion
L'esan es parlat dins l'Estat d'Edo.
Tegrà
Tegrà (Tegra en nòrma mistralenca ; Thégra en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Aurenja
La ciutat foguèt la capitala dau Principat d'Aurenja.
Istòria
En febrièr de 1790 lo territòri de l'ancian principat d'Aurenja foguèt restacat au departament de Droma. Lo meteis an foguèt incorporat au departament dei Bocas de Ròse. En 1793, a la creacion dau departament de Vauclusa, lo districte d'Aurenja li foguèt restacat. En 1800 venguèt capluòc d'arrondiment. En 1926, l'arrondiment foguèt suprimit.
Luòcs e monuments
Entre los nombroses vestigis romans e especialament inscriches dins la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat podèm citar:
Província de Segòvia
La província de Segòvia es una província de Castelha e Leon en Espanha. Sa capitala es Segòvia.
Bedós
Bedós (Bedous en francés) qu'ei ua comuna de Bearn situada dens la Vath d'Aspa e administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bedós
Era prononciacion qu'ei [be'dus]. Eras fòrmas ancianas que son Bedoos en 1250, Bedos en 1267, Bedous en 1675, Bedous (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau.
Thil (Meurthe e Mosèla)
Thil es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Bedós
Bedós
Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica Bedós per lo cognomen Bedo atestat a Toledo, dab eth sufixe « aquitanic » -ossum.
Thil (Meurthe e Mosèla)
Geografia
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Bedós
Bedós
Dauzat que torna préner l'opinion de Rohlfs.
Thil (Meurthe e Mosèla)
Geografia
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Bedós
Bedós
Miquèu Grosclaude qu'aima mei eth radicau betu (deth latin betulla, « bedoth »), dab eth sufixe -ossum; Bedós que seré eth lòc on i a bedoths. Justament, a costat, a 400 m, que i a eth vilatge d'Orcun, deth basco urki, « bedoth », donc probablament lo medish mot dens lengas diferentas. Jacques Boisgontier, dens era soa recension deth Dictionnaire toponymique des communes du Béarn qu'arrefusa era explicacion per bedoth, obtienuda en escamotant la finala; de mei, era fòrma locau qu'ei [mét utç] (punt d'enquista 692S de l'Atlas Lingüistic... de la Gasconha).
Thil (Meurthe e Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bedós
Orcun
Era prononciacion qu'ei [ur'ky] (shens nasalizacion a la fin). Eras fòrmas ancianas que son Orqunh en 1247, Orcunh, en 1441, Orchunh en 1449, Acquos en 1385, Orcun en 1608, Orcuin en 1621, Orcun (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau.
Brouennes
Brouennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Bedós
Orcun
Segon Miquèu Grosclaude, que i a au País Basco noms de lòcs com Urkoz (urki, « bedoth »). Orcun qu'auré probablament era medisha basa, dab eth sufixe locatiu -(g)un o -(k)un, donc « un lòc on i a bedoths », lo medish mot que Bedós dens lengas diferentas.
Thil (Meurthe e Mosèla)
Istòria
Lo vilatge de Thil a fach partida de la anciana província del Barrois.
Brouennes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Louis-Denis Chalain
Louis-Denis Chalain (1845 - vèrs 1885) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Membre de l'Internacionala en 1870, foguèt arrestat e condamnat pendent lo tresen procès de l'Internacionala (30 de junh de 1870). Liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870, foguèt elegit membre de la Comuna per lo XVII arredoniment lo 26 de març. Faguèt partida de la Comission de seguretat generala puei de la Comission dau trabalh, industria e cambi. Après la Setmana Saunosa, s'exilièt a Londres puei en Soïssa.
Thil (Meurthe e Mosèla)
Istòria
Le village de Thil a fait partie de l'ancienne province du Barrois.
Sant Matieu de Trevièrs
Sant Matieu de Trevièrs (Saint-Mathieu-de-Tréviers en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
La comuna compren l'aglomeracion principala, Trevièrs (amb la glèisa de Sant Martin) e sus un sèrre, lo masatge de Sant Matieu (glèisa dau meteis nom), situat a l'oèst e a pauca distància. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : vicaria quam vocant Terrevias en 978, ecclesia que est fundata in honore S. Martini de Tres Vias au sègle XI o XII, de Tribus Viis, sense data [sègle XII ?], parrochia S. Martini de Tribus Viis en 1229, ecclesiam S. Martini de Tribus Viis en 1263, de Tribusviis en 1264, apud Tres vias en 1286, apud Triviers en 1312, 1314, 1336, viam appellatam de S. Martino en 1334, de Triviis en 1520, Triviers en 1622, Triviez en 1626, Trivies en 1648, Triviès en 1668-69, Trivies en 1703, Treviér, Treviez en 1740-60, Treviez en 1771.
Segon Dauzat, Sant Matieu ven dau nom ebrèu de l'evangelista Matthaeus ; segon Hamlin, Trevièrs es probablament un crosament entre lo latin e ancian occitan tres vias « tres camins » e *triviarum, mot de latin vulgar derivat dau classic trivium; lo vocable de la glèisa de Trevièrs es Sant Martin, mas lo vilatge a pres lo nom de Sant Matieu, nom de la localitat situada a proximitat e recipròcament.
Sant Matieu
Las fòrmas ancianas son ecclesiam S. Matthaei en 1099, villa S. Mathei en 1217, honor Maurinorum S. Mathei en 1258, S. Matieu en 1626, St Mathieu en 1648, St Mathieu de Treviers en 1740-60, St Mathieu e St Mathieu de Treviers en 1770-71 (mapa de Cassini). Veire lo paragrafe precedent.
Montferrand (roïnas dau castèl)
Las fòrmas ancianas son castrum de Monte ferrando, cap a 1132, castrum de Monte Ferrando, et ipsum Montent Ferrandum en 1135, bajuli... de Monteferrando en 1181, de camino Montisferrandi usque ad Aganticum en 1189, versus Monferran en 1209, vicaria Montisferrandi en 1215, signum dominii et senhiorie : Melguer et Montferran en 1250, castri Montisferrandi en 1303, 1309, in castro Montisferrandi en 1317, comte de Melguer et de Monferan en 1318, Mõferrad en 162, Montferrant en 1626, le chasteau apellé de Montferrand en 1699, Montferrand en 1740-60, Chau de Montferrand en 1770-71 (mapa de Cassini). Lo nom de Montferrand s'es especializat per designar lo castèl (desrocat en 1699) daus avesques de Magalona, mas a l'origina sembla d'aver designat tota l'arèsta rocosa dont la cima principala pòrta ara lo nom de Puòg de Sant Lop. Tota l'encontrada tresplombada per aquel puòg es atestada Vallis Montisferrandi en 1264, 1293, 1317, ecclesiarum... de Valle Feran en 1296-1305, valle de Montferant en 1520, Laval de Montferran en 1526, la Val de Montferran en 1563. Lo determinant dau nom de la comuna de Viòus en la Val es degut a aquela depression. L'etimologia es lo mot mont e lo nom medievau d'òme Ferrand(us).
Sent Pau de Baïsa
Sent Pau de Baïsa (Saint-Paul-de-Baïse en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Sent Pau que ven de sent e deu nom Paulus, normalament l'apòstol,.
Illa
thumb|right|300px|Illas [[Malgrats a Malhòrca]]
Una illa (var. isla, iscla, isola/ísola, nisola... ) del latin insula, es una parcèla de tèrra completament enrodada d'aiga, que pòt èsser l'aiga d'un riu (ribièra o flume), d'un lac o d'un estanh, d'una mar o d'un ocean.
Sa superficia pot èsser mai o mens granda, de qualques mètres carrats a de milions de quilomètres carrats coma per exemple Groenlàndia.