cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teodoric II
Biografia
Alara Teodoric dintrèt dins la província de Lusitània e ocupèt la capitala Merida, as deguèt retornar sul còp (457) per aparar los seus dominis aprèp la mòrt d'Avitus (17 d'octobre de 456). Pasmens que la conquista d'Ispània s'èra facha jols òrdes d'Avit, dins l'acord èra una clausula secreta qu'estipulava que las conquistas fachas en Ispània serián pels visigòts.
En 458 envièt una autra armada en Ispània dirigida pel gòt Cirilla, e una mai en 459, aquel còp capitanejada per Sunieric. Alara l'emperaire Majorian anava cap a Gàllia amb una armada constituida subretot de barbars (bastarns, sueus, huns, alans, rugians, burgonds, gòts e sarmats); passèt lo Aups e en novembre de 458 èra a Lion ont foguèt complimentat pel poeta Sidoni Apollinar que li dediquèt un panegiric; aprèp anèt a Arle, ont refusèt a Teodoric qu'assètge la ciutat, e i demorèt tot l'an 459, que foguèt lo luòc d'encontra de las armadas; aprèp la victòria suls visigòts, demandèt a Teodoric de causar pas mai de problèmas a la Gàllia, signant un tractat novel. Aprèp lo fracàs de l'expedicion en Africa (460) Majorian deguèt abdicar per Ricimer lo 2 d'agost de 461 e moriguèt lo 7 d'agost següent, foguèt proclamat emperaire Libi Sever amb que Teodoric se declarèt partenari e ocupèt Narbona en lo seu nom (462). La casuda de Majorian e la nova fortalesa dels vandals, desgatjèt Teodoric del perilh roman e benlèu decidiguèt de sometre tota la Gàllia Narbonesa, ensejant, sens succès, de s'espandir cap al centre de Gàllia ont encontrèt lo galloroman Egidi, que ne moriguèt lo seu fraire Frederic, a Orleans en 463, mas Egidi moriguèt de pèsta en 464 e alara Teodoric podèt ocupar las tèrras fins al Léger e Ròse.
La situacion a Hispania es mens clara mas envièt divèrsas ambaissades al rei sueu Remismon amb que s'alièt (una sòr de Teodoric se marièt amb un filh de Remismon), e segurament una partida d'Hispania va reconeguèt la seuna sobeirania.
Campionat d'Escacs d'Azerbaitjan
border|right|120px|Azerbaitjan Lo Campionat d'Escacs d'Azerbaitjan es la competicion d'escacs que servís a determinar lo campion nacional d'Azerbaitjan d'aquel espòrt. Lo campionat se celèbra abitualament a Bakó. Lo primièr campionat se celebrèt lo 1934, quand Azerbaitjan fasiá partida de la Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia. Los campionats se contunhèron de celebrar sens continuitat pendent l'epòca de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan fins al 1945, que s'establiguèron amb periodicitat annala, e an contunhat fins uèi a l'Azerbaitjan independenta.
Arbigny
Arbigny en arpitan ( Arbigny en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Prunus cerasus
Etimologia
L'apellacion cererièr agre es justificada, car lo tèrme agriòta o griòta deriva precisament de agre.
Descripcion
esquèrra|vinheta|Cerasus vulgaris segon Masclef 1891 Lo Prunus cerasus es un arbrilhon, que despassa rarament 8 mètres de nautor, a la diferéncia de l'amarovièr que pòt aténher 20 mètres. A l'estat salvatge, es un arbrilhon que gaissa facilament, en formant de boissons dins las baranhas e e los torals. Sas brancas pus feblas que las de l'amarovièr, son espandidas o pendentas.
Lo pecol de 1-2 cm de long es fòrça pus cort que lo de l'amarovièr que fa 2-7 cm. Pòrta o pas de nectaris. Lo limbe elliptic, de 5-8 cm × 3-5 cm, a de margas finament biserruladas.
Las flors, amassadas en ombèlas de 2-4 flors, apareisson al començament de la foliacion. Son blancas e fan 2 - 2,5 cm de diamètre. A la diferéncia dels cerièrs, son autogamas. La florida a luòc en abril-mai.
Lo fruch es una drupa, de color roge viu a negre e brilhant, de 1,2 - 1,5 cm de diamètre, fòrça chucosa, de sabor acidulada, conven per las confituras e las conservas amb aigardent.
Origina
esquèrra|vinheta|P. cerasus pòt derivar de l'ibridacion de P. fruticosa e P. avium que benlèu a produit de gamèts diploïds
vinheta|P. cerasus subsp. acida, Cererièr de Montmorency (arboretum de Le Breuil) vinheta|Morelles fr. madura
Monge de Montaudon
thumb|250px|Representacion del Monge de Montaudon dins un cançonièr del sègle XIII Pèire de Vic, tanben conegut jos l'escais de Monge de Montaudon (Castelvielh de Vic de Carladés, a l'entorn de 1143 - Priorat de Sant Pere de Belloc, Conflent, Catalonha, 1210) foguèt un trobador occitan originari d'Auvèrnhe.
Orowe
L'orowe (en orowe: 'ôrôwê) es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia.
Localizacion
L'orowe es es parlat dins los vilatges canacs de Pothé, Azareu, Ny e Bouirou, situats dins la comuna de Bourail sus la còsta oèst de Nòva Caledònia. La lenga es menaçada, que la màger part dels joves la parlan pas e l'an remplaçada per lo francés.
Classificacion
L'orowe es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Peter Gabriel
Peter Brian Gabriel (Chobham, Anglatèrra, 13 de febrièr de 1950) es un cantautor, musician e activista anglés. Foguèt un dels fondadors en 1967 e lo menaire del grop de rock Genesis fins a 1975, qu'en aquel an laissèt la formacion per entamenar una carrièra en solista. Son album So, espelit en 1986, foguèt sa capitada mai importanta que la cançon "Sledgehammer" trobèt un brave succès que li permetèt de ganhar 9 Prèmis MTV, un nombre recòrd, durant la ceremonia de 1987 d'aqueles guerdons. Gabriel foguèt, amb l'american Paul Simon una figura influenta dins la divulgacion del genre dich "World Music" e revelèt mondialament en 1989 lo cantaire senegalés Youssou N'Dour gràcias a la cançon "Shakin' the tree".
Guilhèm de Sant Desdèir
Guilhèm de Sant Desdèir, variantas de Sant Leidier o de Sant Leidièr (nòrma mistralenca: Guilhem de Sant Deisdier o Leidier; occitan ancian: Guillem(s) de Saint Leidier o Disders ; abans 1150-entre 1195 e 1200 ), èra un trobador, chastelan de Noalhac en Velai. Èra senhor de Sant Desdèir de La Seuva.
Nòtas
<references group=N/>
Graulhet
Graulhet (Graulhet en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Kwaio
Localizacion
Lo kwaio es parlat dins lo centre de l'illa de Malaita.
Classificacion
Lo kwaio fa partida de las lengas malaita-makira, restacadas a las lengas salamonicas del sud-èst, un grop de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Popolasca
Upulasca en còrs (Popolasca en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Istòria
thumb|riht|Vist de la Penna #Engiponar dempuèi la vallée del Golo|200px
Ebla
thumb|right|Vestigis d'Ebla en [[2008.]]
Ebla (uei Tell Mardikh) es una ciutat antica dau nòrd-oèst de Siria. Apareguda dins lo corrent dau millenari IV avC, venguèt un centre important vèrs la fin dau millenari III avC e, durant lei periòdes protosirian (sègles XXV-XXIV avC) e paleobabilonian (sègles XX-XVII avC), foguèt la capitala d'un reiaume poderós. Pasmens, dins lei dos cas, Ebla foguèt militarament destrucha e la vila foguèt abandonada après 1600 avC. Sei roïnas foguèron identificadas a la fin deis ans 1960 e plusors miliers de tauletas datant de l'epòca protosiriana i foguèron descubèrtas en 1975.
Leis originas
Segon lei conoissenças actualas, la formacion d'Ebla data de la segonda mitat dau millenari IV avC. Plusors nivèus d'ocupacion son estats identificats per leis arqueològs. Correspondon a de periòdes dau millenari III avC e de la premiera mitat dau millenari III avC. Leis elements descubèrts mòstran l'emergéncia progressiva d'un centre politic mai e mai influent dins lo nòrd-oèst de la Siria actuala.
Lo periòde « protosirian »
thumb|right|[[Fotografia dei vestigis d'un palais de la vila en 2004.]]
Lo periòde « protosirian » d'Ebla correspond au periòde 2500-2300 avC. Durant aquela epòca, la vila foguèt un centre politic major de sa region. D'archius fòrça importants (au mens 17,000 tauletas) permèton de documentar lei rèines de tres rèis dau sègle XXIV avC (Igrish-Halam, Irkab-Damu e Isar-Damu). De mai, a partir d'aquelei tèxtes, es possible d'establir una lista de sobeirans e de definir una partida dei règlas de foncionament dau govèrn. La vila paréis ansin dirigida per una oligarquia constituït per leis elèits locaus :
La destruccion dau reiaume protosirian d'Ebla aguèt luòc vèrs 2340-2320 avC. Es marcada per au mens dos incendis violents. Lei responsables son desconeguts mai son probablament leis Akkadians, a l'origina de plusors expedicions militaras en Siria durant lei rèines de Sargon l'Ancian e de Naram-Sin, ò leis armadas de Mari.
Lo periòde « paleosirian »
La reconstruccion d'Ebla sembla seguir un plan predeterminat que li permetèt d'agantar son extension maximala. Un sistèma de fortificacions, compausat de muralhas, de fòrts e de portaus, assegurava sa proteccion. Aquel ensemble èra completat per un acropòli. Lei palais e lei temples èran construchs a sa basa. Lei carrieras principalas anavan dei portaus a l'acropòli. Èran regularament copadas per de carrieras perpendicularas. Dins aquò, l'erosion a causat de degalhs importants ai construccions de l'acropòli. Ansin, se leis arqueològs i identifiquèron lei rèstas d'un palais e d'una muralha bassa, lei descubèrtas principalas foguèron realizadas dins lei quartiers bas. D'efiech, i foguèron trobats lei vestigis de palais, de temples, de tombas reialas, de bastiments administratius e d'ostaus.
Lo reiaume amorrita d'Ebla fasiá probablament partida de l'esfèra d'influéncia dau reiaume de Yamkad (Alèp) e èra un de sei vassaus importants. Sa destruccion aguèt luòc vèrs 1600 avC. Es generalament atribuïda ais Ititas que menèron plusors atacas còntra Yamkad a la fin dau sègle XVII e au començament dau sègle XVI avC. En 1983, un racònte epic de la presa d'Ebla foguèt descubèrt sus una tauleta dins lei roïnas de Hattusa, la capitala itita. Segon aqueu tèxte, es l'òbra dau rèi Pizikarra. Pasmens, aqueu sobeiran es totalament desconegut, çò qu'es curiós per un periòde relativament ben conegut de l'istòria itita. Ansin, aqueu racònte es sovent considerat coma una ficcion e, a l'ora d'ara, leis autors de la destruccion d'Ebla son totjorn pas coneguts. A l'eissida d'aquela destruccion, la vila foguèt abandonada.
Leis ocupacions tardivas
Durant lo rèsta de l'Antiquitat, lo site d'Ebla foguèt ocupat per quauquei vilatges. Durant lo periòde aquemenida, lo centre sembla aver una certana importància au nivèu locau car un bastiment administratiu foguèt construch sus l'acropòli. Aquela ocupacion durèt probablament fins au sègle III apC car foguèron trobats lei traças d'un pichon monastèri.
Lei recèrcas arqueologicas
thumb|right|[[Fotografia aeriana dei vestigis d'Ebla en 2005.]]
Lei premierei cavaments sus lo site de Tell Mardikh comencèron en 1964 a l'iniciativa d'una còla d'arqueològs italians dirigida per Paolo Matthiae (nascut en 1940). Après plusors campanhas sensa resultat important, trobèron una estatua en 1968 que permetèt d'identificar la vila gràcias a una inscripcion. La descubèrta pus importanta se debanèt en 1975 amb la trobada de 14,000 tauletas dau periòde protosirian. D'efiech, aquò èra una descubèrta importanta car èra la premiera traça d'existéncia d'un centre administratiu en Siria a aquela epòca. En mai de Matthiae, plusors arqueològs famós participèron ai cavaments e ai traduccions dei tauletas coma Alfonso Archi (nascut en 1940), Pelio Fronzaroli (nascut en 1930) ò Giovanni Pettinato (1934-2011).
Lei recèrcas foguèron dirigidas per Matthiae fins a son abandon en 2011 au començament de la Guèrra Civila Siriana. Ocupat per leis insurgents, lo site foguèt l'objècte de cavaments clandestins per cercar d'artefactes de vendre. De mai, un camp d'entraïnament militar i foguèt installat e de linhas defensivas i foguèron bastidas. Fin finala, Ebla foguèt reconquistada en 2020 per l'armada siriana e un projècte de restauracion es en cors d'estudi amb l'ajuda deis Italians.
Religion
Plusors temples foguèron estudiats per leis arqueològs mai lor divinitat tutelara es mau segura. Pasmens, lo panteon d'Ebla es relativament ben conegut gràcias ai listas d'ofèrtas donadas cada per lo palais ai temples. Son origina èra semitita amb d'influéncias sumerianas e hurritas. Son dieu principau èra Kura que son culte sembla una especificitat de la vila. En revènge, leis autrei divinitats importantas son pus conegudas : Dagan (dieu de la fertilitat), Adda/Addu/Hadad (dieu de la chavana), « UTU » (dieu-Soleu), Rashap/Reshep (dieu infernau), Ishkhara (divessa de la fertilitat), Ashtar/Ishtar (divessa celèsta identificada a Vènus), Kakkab, Kamish, Enki (dieu sumerian), Ninki (una divinitat sumeriana) e Hebat (una divinitat hurrita). Kura aviá tanben una paredra dicha Barana. D'autrei divinitats existián mai lor nom es perdut.
Arts
Lei cavaments an permes de descubrir un art desvolopat caracterizat per lo mestritge de l'escultura, de la gravadura, de l'incrustacion e de la metallurgia. Lei materiaus pus utilizats èran la pèira, la brica e, probablament, la fusta. Entre lei produchs preciós, se pòdon citar l'aur, lo nacre, de cauquilhatges, l'esteatita ò lo lapislazuli. Durant lo periòde protosirian, lei tèmas identificats presentan de similituds amb l'art d'Ur (processions, figurinas, representacions animalas, combats d'eròis, sagèus reiaus...). Foguèron adaptats localament car certanei scenas de mites trobats presentan de racòntes unics. Pendent lo periòde paleobabilonian, lei materiaus utilizats demorèron relativament similars. De vestigis de pinturas geometricas dins un bastiment mòstran l'aparicion de tèmas novèus. Leis autreis objèctes trobats son un nombre relativament important d'animaus e de personatges.
Mercuèr (Naut Léger)
Mercuèr (en francés: Mercœur) z-es una comuna auvernhassa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Lo vilatge es atestat en 911, latinizat : Mercoria. Lo nom ven del diu Mercŭrĭus, « Mercuri », o d'un òme d'aquel nom. ŭ brèu ven o, mas lo iòd passa a a la sillaba precedenta (anteposicion) e provòca la formacion d'un triftongue en posicion tonica, que se simplifica en uè, d'aquí Mercuèr.
Saint-Quentin
Saint-Kintin en picard ( Saint-Quentin en francés) es una comuna francesa del departament d'Aisne dins la region dels Nauts de França. Istoricament fasiá partida de la província de Picardia.
Geografia
Saint-Quentin se situa a la broa de Somme, pauc après la siá font a Fonsomme.
La vila dispausa d'una situacion geografica interessanta: al crosament de las rotas entre París, Amians, Rems, Lilla e Brussèlas, entre las RN29 e RN 44.
Operacion Neuland
L’Operacion Neuland se debanèt de febrier a març de 1942 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt una ataca menada en Mar Cariba per un grop de 11 sosmarins alemands e italians còntra lei cargos aliats. 45 cargos e un naviri de balisatge foguèron aprefondats e plusors equipatges chinés dei cargos se mutinèron refusant de navegar fins a la partença dei sosmarins. Aquò perturbèt lo transpòrt petrolier entre Veneçuèla e leis Estats Units e foguèt un dei succès pus importants dei sosmarins de l'Axe pendent la guèrra.
Batalha de Sant Laurenç
La batalha de Sant Laurenç se debanèt de mai de 1942 a novembre de 1944 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt la flòta canadenca, sostenguda per de naviris estatsunidencs e britanics, a de sosmarins alemands que venián atacar lei convòis canadencs a destinacion d'Euròpa.
Conoguèt tres periòdes d'activitat intensa en mai-octòbre de 1942, setembre de 1943 e en octòbre-novembre de 1944. Inicialament en dificultat car sa marina militara aviá pauc de naviris adaptats a la lucha antisosmarina, Canadà capitèt pauc a pauc de prendre lo contraròtle de seis aigas litoralas e endotmajèt plusors sosmarins. Aquò permetèt pauc a pauc lo passatge dei naviris aliats e la batalha s'acabèt per una victòria canadenca. 23 naviris aliats foguèron destruchs per lei sosmarins durant la batalha.
Fontenouilles
Fontenouilles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Moulismes
Moulismes es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Çabrian
Sent Çabrian (Saint-Cyprien en francés) es una anciana comuna carcinòla administrada pel departament francés d’Òlt e la region d’, ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2018, es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Lendon de Carcin (nom supausat) ambe Las Cabanas e Sent Laurenç de l'Òrmia.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Cambremer
Cambremer es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Vilatge bas-normand situat entre Lisieux e Can.
Village bas-normand situé entre Lisieux et Caen.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se coneis pas pas lo étymologie exacta del nom de la comuna. Lo vilatge es totun mencionat dempuèi lo jos la forma latinisée de Cambrimaro. Lo segond element es sens dobte lo germanique marit : lac, étang, maire, aicí d'origina francique o saxonne (Cf. Vièlh anglés meri : lac, maire, ara en noms de luòc -mere ). Comun en lo nòrd de la França (veire Mortemer).
En 1972, la municipalitat de Grandouet, en lo costat de Cambremer, aital coma aquelas de Sant-Aubin-sus-Algot e Sant-Parelh-de detlo-Mont, en lo costat de Mézidon-Canon, an incorporat a Cambremer.
On ne connaît pas l'étymologie exacte du nom de la commune. Le village est toutefois mentionné dès le sous la forme latinisée de Cambrimaro. Le second élément est sans doute le germanique *mari : lac, étang, mare, ici d'origine francique ou saxonne (Cf. vieil anglais meri : lac, mare, maintenant dans des noms de lieu -mere ). Commun dans le nord de la France (voir Mortemer).
En 1972, la commune de Grandouet, dans le canton de Cambremer, ainsi que celles de Saint-Aubin-sur-Algot et Saint-Pair-du-Mont, dans le canton de Mézidon-Canon, sont incorporées à Cambremer.
Vinhamala
Lo pic Vinhamala, pico Comachibosa en aragonés, Viñamala en espanhòl, Vignemale en francés, es un som dels Pirenèus situat en Gasconha, a la frontièra entre França e Espanha, pus precisament entre la província d'Òsca e lo departament dels Nauts Pirenèus.
Vinhamala es tanben lo nom donat al massís entièr que s'espandís entre Aragon e Gasconha. Es format de divèrses soms, que los màgers son lo Grand Vinhamala o Pica Longa (3298 m), la Punta Chausenca (3204 m) e lo Petit Vinhamala (3032 m). Lo Vinhamala es tanben lo site del pus bèl glacièr pirenenc - lo glacièr d'Osso - qu'es la via normala cap a la cima de Vinhamala.
Pujadas
thumb|left|300px|Calabrun a la Pica Longa
L'Albenc
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guilherm
Guilherm (en francés La Guillermie) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Juan Luis Sanfuentes
Juan Luis Sanfuentes Andonaegui (1858-1930) avocat e òme politic, foguèt president de Chile entre 1915 e 1920.
Lo boièr
Lo boièr es un cant tradicional occitan :
Quand lo boièr ven de laurar (bis) Planta son agulhada A, e, i, ò, u ! Planta son agulhada.
Se siás (Se n'es) malauta digas-o (bis) Te farai un potatge (una alhada).
Quand serai mòrta enterratz-me (rebomb-me) (bis) Al pus fons (Al prigond) de la cròta (cava)
Los pès virats (Met-me los pès) a la paret (bis) La tèsta a la rajada (Lo cap jos la canela)
E dirán « Qual es mòrt aicí ? » (bis) Aquò es la paura Joana.
Se n'es anada al paradís (bis) Al cèl ambe sas cabras.
Còdi d'Euric
Lo Còdi d'Euric èra un ensems de leis de Reialme visigòt de Tolosa, que foguèron compiladas sus òrdre del rei Euric, abans de 480, benlèu a Tolosa (segon de fonts seriá estat a Arle). Foguèron compiladas dins un còdi de costumas de la nacion gòta.
La compilacion foguièt l'òbra del jurista roman Leon, qu'èra lo principal conselhièr del rei Euric.
En general lo Còdi es gaireben confús, e seriá un ensems costumas gòtas influenciat pel contacte amb los romans.
Sonque demora per la posteritat de trocets, dins un manuscrit, la partida desfaçada d'un palimpsèste (es a dire un document ancian reütilizat); per las partidas desconegudas se deguèt far d'analogias amb lo Còdi de Gundebald de Borgonha, e amb la Lei dels Bavaresos, e tanben per las Leis de la partida coneguda del Còdi de Leovigildo que derivarián d'Euric. Son de leis relativas als tèrmes, depauses, ventas, dons e eretatges, alara se podèt deduire de leis aplicables als jutges, acusacions, drech d'asil dins las glèisas, fugitius, panaires, ferits, mètges, violacions de sepulcres, mercadièrs forastièrs, infraccions, incendis volontoses, divisions de la tèrra e mai.
Foguèt remplaçat peu aprèp pel Breviari d'Alaric, compilat e promulgat sus òrdre del seu filh Alaric II en 506.
Thal-Marmoutier
Thal bei Maursmünster en alemannisch (Thal-Marmoutier en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Binarville
Binarville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Megalopolis
Megalopolis es una vila grèga situada en Peloponés. Es un centre minier (lignit) que sa populacion èra de 5,779 abitants en 2001.
Chagny (Ardenas)
Changny es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Megalopolis
Foguèt fondada entre 371 e 368 av. JC per lo generau teban Epaminondas afin d'isolar e de susvelhar Esparta. Leis Espartencs l'ataquèron donc mai d'un còp. En particular, en 331 av. JC, lo rèi Agis III (338-331 av. JC) i foguèt vencut e tuat per lei Macedonians d'Antipater. En revènge, lo rèi Cleomenes III i ganhèt una importanta batalha en 227 av. JC e cremèt la vila quatre ò cinc ans pus tard. Tornada bastir après la batalha de Selassia (222 av. JC), la ciutat foguèt abandonada dins lo corrent de l'Edat Mejana avans d'èsser tornada fondar après l'independéncia de Grècia.
Chagny (Ardenas)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Corròp
Corròp ei un partit politic aranés creat en 2015. Presente candidats as eleccions de 2015 ath Conselh Generau (sonque en eth terçon de Quate Lòcs) e ath municipi de Les. Entre los sieus membres i a: Mireia Boya, Hug de la Rosa e Immaculada Maymus.
Bazolles
Bazolles es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Capra
Capra es lo genre qu'acampa las cabras e boquetins, mamifèrs erbivòrs e romiants, qu'apartenon a la familha dels bovids, sosfamilha dels caprins o Caprinae.
Classificacion
Lo genre Capra compren nòu espècias :
Ligams extèrnes
thumb|Cabrit
Na Castelosa
Na Castellosa o Na Castelosa o Na Castelloza es una trobairitz, nascuda cap a 1200 e dòna del castèl d'Oze (nom francés) a Senesergues (Cantal actual).
Vejatz tanben
[https://jyx.jyu.fi/dspace/bitstream/handle/123456789/19676/9789513935092.pdf Niiranen, Susanna. "Miroir de mérite": valeurs sociales, rôles et image de la femme dans les textes médiévaux des trobairitz. Jyväskylä: University of Jyväskylä, 2009.]
Maria Caterina Cadiera
200px|thumb|Lo paire Girard conquestant Cadiera ambé l'ajuda dau Dible, gravadura de l'epòca Maria Caterina Cadiera (Tolon, 1709) sieguèt una tolonenca perseguida en justícia per mascariá e fin finala considerada coma innocenta e coma abusada per lo prèste jesuista Jean-Baptiste Girard.
Dioclecian
thumb|230px|Cap d'una estatua de l'emperaire Dioclecian Gaius Aurelius Valerius Diocletianus  (c. 245–c. 312), nascut Diocles (grèc Διοκλής) e conegut coma Dioclecian, èra un Emperaire roman dempuèi lo 20 de novembre de 284 fins al primièr de mai de 305. Dioclecian met fin al periòde abitualament conegut pels istorians coma Crisi del Sègle III (235-284). Establiguèt un govèrn autocratic e es aquel que pausèt los fonadaments de la segonda fasa de l'Empèri Roman, coneguda segon lo biais de veire: Dominat (en oposicion al Principat instituit per August), la Tetrarquia o simplament l'Empèri Roman Tardiu. Las reformas de Dioclecian cambièron fondamentalament l'estructura del govèrn imperial e ajudèron a estabilizar l'Empèri economicament e militarament, li permetant de demorar gaireben intacte pendent los cent ans venents.
Originas e accession al poder
Illirian d'origina umble (de Dioclea, prèp de Salona (Dalmàcia)), Diocles s'aucèt dins los rengs de l'armada. Se sap que foguèt Dux Moesiae, amb la responsabilitat de defendre lo Danubi Inferior. Quand en 282 las legions del Danubi Superior proclamèron Emperaire lo Prefècte pretorian Car, Diocles comencèt a ganhar la confisança del nòu emperaire e n'obtenguèt lo consolat en 283 amb lo reng de Comes domesticorum, es a dire, comandant de la cavalariá e de la gàrdia personala de l'Emperaire.
Maria Caterina Cadiera
Aqueste famós afaire, fòrça seguit alara, virè lèu-lèu en ataca contra lei jesuistas ambé lo sostien de la populacion tolonenca per Caterina Cadiera e qu'inspirè lo roman filosofic e pornografic en francés Thérèse Philosophe.
Dioclecian
Originas e accession al poder
Mas, i aviá un autre emperaire legitim en Occident, Carin, lo filh grand de Carus. Carin e Diocles se trobèron prèp de Belgrad, e lo darrièr ganhèt la Batalha del Riu Margus, tuant Carin e venent l'unic governant de l'Empèri, amb lo nom de Dioclecian. Las fonts sin en desacòrdi sus se que passèt vertadièrament dins la batalha: Aurèli Victor afirma (39. 11) que Carin auriá ganhat la batalha, quand un dels seus oficièrs, que la seuna seriá estat sedusida pel jòve emperaire, l'escotelèt per l'esquina; Eutropius sosten (9.20.2) que Carin seriá estat abandonat per la seuna armada. Dioclecian, dins un acte inabitual de cleméncia, tuèt pas nimai despausèt lo prefècte pretorian de Carin e cònsol Aurèli Aristòbul, mas lo confirmèt, e mai tard li donèt lo procònsolat d'Africa e la dignitat de prefècte urban - una carrièra que qualques savents veson coma una recompensa per la seuna traïson.
Entre 235 e 284 i aviá entre 20 e 25 emperaires successius, una mejana d'un emperaire nòu cada dos o tres ans. Levat dos, totes foguèron assassinats o morts sul camp de batalha. Dioclecian semblava èsser vòudat, d'en primièr, a seguir los passes dels seus predecessors efemèrs, alara que combatiá una seria de longas de guèrras d'un tèrme a l'autre de l'Empèri, mantenent las limitas alunhadas de las frontièras e atudant la revòltas domesticas. En 298, aviá capitat a rebutat la intrusions germanicas de l'autre costat del Danubi e del Ren, aviá arrestat las invasions sassanidas en Siria e Palestina, e aviá alunhat los seus enemics politics.
Las reformas de Dioclecian
La dignitat d'emperaire èra d'en primièr un pòste dictatorial prudentament amagat jol monarca constitucional. Alara que teniá la seuna legitimitat d'una varietat complèxa de títols e de practicas republicanas, fasent de l'Emperaire lo Princeps ("Primièr entre los egals", e d'aquí lo "Principat"), obtenguèt una granda partida del seu poder vertadièr del domèni sus las legions e la Gàrdia Pretoriana. Aquò traduit lo mai important de totes los títols imperials, Emperator (Comandant Suprem). Aqueles disposicions, pasmens que mal comòdas a vegadas e seguidas de prèp per qualques emperaires mas pas per d'autres, funcionèron pendent los primièrs dos sègles d'existéncia de l'empèri. Mas, començant amb lo reialme de Septimi Sever, los governants comencèron a se ne desempachar e a ignorar fòrça de las convencions republicanas, regnant mai coma dictators que coma monarcas constitucionals. Aquel processus soscavava los fondaments e la legitimitat del pòste. Dioclecian comprenguèt que lo títol deviá se basar sus quicòm mai simple qu'es la fòrça militara, per èsser mai reconegut e estable. Alara ensajèt de bastir un fondament novèl per la legitimitat imperiala bast sus la religion estatala, lo quita monarca essent semidivin e sacerdòta suprèma. L'ancian títol republican de Pontifex Maximus, comencèt alara a prene una nòva importància.
Tetrarquia e division de l'Empèri
La question de la succession imperiala jamai foguèt resolguda dins lo sistèma roman; i aviá cap de principi clar de succession, que sovent se terminava per de guèrras civilas. Los Emperaires precedents avián preferit lo sistèma d'adopcion, mejant que adoptavan un filh e eretièr. Aquel sistema agradava pas los militars que preferissian la succession biologica, amb lo filh de l'emperaire coma legitima eretièr. D'autre caire, lo senat roman cressiá qu'aviá lo drech d'elegir lo nòu emperaire. Atal, èran plan sovent al minim tres, sinon mai, eretièrs legetimas per la succession.
En 292, Dioclecian metèt lo sistèma al punt e causissèt l'Empèri Oriental per el meteis, donant a Maximian lo contraròtle de l'Empèri Occidental. Lo poder imperial se divisa ara entre doas personas. Los dos emperaires establiguèron de capitalas separadas, cap d'aquelas èra Roma. La capitala antiga èra trò luenh dels luòcs que lo destin de l'empèri se jogava per la fòrça de las armas. Ala que melhorava la capacitat dels dos emperaires per governar l'empèri, la division de poder marginelizava encara mai lo Senat, que demorava a Roma. En 293, Dioclecian e Maximian designèron un Cesar cada un (Galeri e Constanci I Clor, respectivament), los adoptant formalament coma los seus eretièrs. En mai, aqueles èran pas solament de successors: cada un aviá l'autoritat sus gaireben un quart de l'Empèri. En practica, doncas, l'Empèri se divisiá en quatre bocins.
Prenent en compte que pendent lo mièg sègle precedent l'ascension de Dioclecià l'empèri foguèt en estat gairebé de contunh en guèrra civila, es notable que la Tetrarquia s'esfondrèt pas sul còp a causa de la cobesença de cap dels quatre emperaires. Mas, la natura oportunista de la politica imperiala romana lèu provoquèt la desintegracion de la Tetrarquia e lo restabliment de la monarquia. En 305, Dioclecian se retirèt e Maximian se persuadiá far del meteis. Los dos Cesars venguèron emperaires suprèms coma èra, mas quand arribèt lo temps de causir de cesars novèls, los militars e lo Senat intevenguèron e presentèron los seus pròpis candidats. En 307, Constantin (filh de Constancin) comencèt una guèrra civila en Occident, que guanhèt en 312. Prenguèt la mitat orientala de Licini I en 324 e governèt l'empèri en totalitat fins a la seuna mòrt el 337. Lo poder se divisèt encara un còp entre los filhs de Constantin. Malgrat que lo tron siá nominalament unificat jos, entre autres, Julian, Valentinian I e Teodòsi I, en 395 la division entre las mitats orientala e occidentala èra definitiva.
Persecucion dels crestians
La persecucion faguèt una tala impression als crestians que la Glèisa d'Alexàndria declarèt lo començament del regnat de Dioclecian (284) coma lo començament de la seuna Edat dels Martirs. Entre Los martirs celèbres, i a lo Papa Marcellin I, Filomena, Sebastian, Afra, Llúcia, Erasme de Formia, Florian, Jòrdi, Agnés, Cessian, Sant Dujam (evesque de Salona) e mai fins a Pèire d'Alexàndria (311). Un autre efècte es que Marin el Dàlmata ja retirat al Mont Titano acculhent d'escapats, formèt çò que vendrá la Repeblica de Sant Marin.
Retirada e mòrt
En 305, a l'edat de cinquanta nòu ans, aprèp que manquèt de morir d'una malautiá, Dioclecian se retirèt al seu palais en Dalmàcia, prèp del centre administratiu de Salona, a la broa de la Mar Adriatica, per tornar a la seuna passion far butar de caulets. Quand òm li demandava que torne a assumir los onors qu'aviá renunciat volontàriament, la seuna responsa fèra:. Foguèt lo primièr Emperaire roman qu'abandonèt voluntariament la carga; totes los precedents detentors del títol moriguèron dins l'exercici de la carga o ne foguèron sortit per la fòrça.thumb|230px|right|Dioclecian dins la seuna retirada renonciant a tornar al poder
Lo Palais de Dioclecian mai tard venguèt l'embrion de la Split modèrna, en Croàcia.
Eretatge
L'ensems de las reformas de Dioclecian - subretot aquelas de l'administracion militara, civila, e administrativa - eren tangiblas e ajudèron a prolongar la vida de l'empèri pendent qualques segles. A.H.M. Jones observèt que "benlèu melhora escasuda de Dioclecian es que regnèt durant vint e un ans, e qu'abdiquèt voluntàriament, e passèt los ans restants de la seuna vida retirat". Mas, la seuna Tetrarquia provoquèt una ocasion de guèrra civila. Un còp retirat, lo sistèma de la Tetrarquia s'esfondrèt, amb un nòu governant unic e fòrt trionfèt fin finala. La division de l'empèri en doas mitats finalament vendrá permanent, e la mitat orientala vendrá l'Empèri Bizantin. Alara que l'Empèri Roman d'Occident durará pas pus qu'un parelh de sègles mai, l'Empèri Bizantin, en partida mercé a las quita reformas de Dioclecian, contunhèt jos fòrmas diversas pendent mai de mil ans.
Malgrat que lo seu regnat e apòrts foguèron en granda partida eclipsats per Constantin, marcan un punt important de l'istòria romana. Dioclecian demòra una de las personalitats mai enigmaticas e contradictòrias de l'istòria: alara que destruiguèt fòrça de çò que demorava de la Republica, s'arrestèt los darrièrs ans de la seuna vida daissant lo poder per cultivar la tèrra.
Dioclecian dins las arts
La primièra partida de l'Istòria Augusta es consacrada a Dioclecian. Aranykoporson ("Cofret daurat"), la novèla de Ferenc Móra (l'escrivan ongrés del sègle XX) tracta dels darrièrs ans del regnat de Dioclecian.
Ongria
Ongria (en ongrés Magyarország /ˈmɒɟɒɾoɾsaːg/ undefined) es un país d'Euròpa Centrala, constituït coma republica constitucionala unitària. Es enrodat per Àustria, Eslovaquia, Ucraïna, Romania, Serbia, Croàcia e Eslovènia.
Sa capitala es Budapèst.
Lo gentilici es ongrés -esa e de còps magiar -a.
Antiquitat e installacion deis Ongrés en Panònia
Extension pus occidentala de l'estèpa eurasiatica, lo territòri ongrés, dich Panònia durant l'Antiquitat, èra fòrça propici a l'installacion de pòbles nomadas. Ansin, vèrs 350 av. JC, lo bacin de Panònia èra poblat per d'Illirians, de Tracians, d'Escites e de Cèltas. A partir de la fin dau sègle I av. JC, la region acomencèt d'interessar lei Romans que conquistèron la riba occidentala de Danubi. I fondèron de fortificacions frontalieras (Budapèst èra a l'origina un fòrt roman) per protegir son territòri. I demorèron fins a l'afondrament de l'Empèri d'Occident.
Lei Gepides s'i installèron en 409 avans d'èsser remplaçats per lei Huns dins lo corrent dau sègle V. Foguèron a son torn remplaçats per de pòbles germanics puei per leis Avars d'origina turco-mongòla. Vencuts per lei Carolingians au començament dau sègle IX, leis Avars foguèron pauc a pauc absorbits per lei pòbles vesins. A la fin dau sègle, la region èra alora lo territòri de populacions eslavas sedentarizadas vivent dins l'esfèra de la Granda Moràvia.
Pasmens, una onda novèla de nomadas arribèt en Euròpa e, en 895, leis Ongrés, un pòble fino-ogrian probablament originari de Siberia Occidentala, acomencèron de s'installar en Panònia sota la direccion d'Arpad. Utilizèron la region coma basa per organizar d'incursions còntra leis estats europèus sedentarizats entraïnant la disparicion de la Granda Moràvia. Afeblidas, lei victimas d'aqueleis expedicions aguèron de dificultats per opausar un front militar comun fins au rèine de l'emperaire Oton I. En 955, Oton I capitèt d'infligir una desfacha importanta ais Ongrés a la batalha de Lechfeld que li permetèt d'arrestar definitivament leis incursions magiaras. Aquò entraïnèt tanben l'acomençament de la sedentarizacion deis Ongrés e la formacion dau Reiaume d'Ongria.
L'evangelizacion e la formacion dau Reiaume
Vèrs la fin dau sègle X, un fiu d'Arpad dich Geza (972-997) concluguèt la patz amb lo Sant Empèri Roman Germanic e sostenguèt l'evangelizacion de son pòble. Son fiu Estève contunièt activament aquela politica. En 1001, foguèt reconegut rèi per l'emperaire e per la Glèisa e organizèt leis institucions dau Reiaume. I formèt un Senat gropant de magnats e leis arquevesques d'Esztergom e de Kalocsa e devesiguèt lo territòri en comtats. Ansin, quauquei sègles après sa creacion per de guerriers nomadas de l'estèpa, Ongria se transformèt rapidament per venir lo barri principau de l'Euròpa Catolica còntra leis incursions deis autrei nomadas pagans venguts de l'estèpa coma lei Petchenegues e lei Cumans.
En parallèl, leis Ongrés estendèron lo Reiaume vèrs lo sud amb la conquista dau nòrd de Croàcia per Ladislau I en 1091 e dau rèsta de la region per Kalman en 1102. Una union personala foguèt alora creada permetent au rèi ongrés de dirigir Ongria e Croàcia (que gardèt una autonòmia larga dins la gestion de seis afaires intèrnes). Aqueu regime demorèt en plaça fins a 1918. Aquelei conquistas entraïnèron l'annexion de plusors regions pobladas d'Eslaus ò de Germans e lo Reiaume gropèt tre son origina divèrseis etnias fòrça variadas. Aquela tendància foguèt de mai renfòrçada per l'emigracion d'Alemands e d'Italians que s'installèron dins lei vilas pus importantas.
De l'invasion mongòla a Mathias Corvin
Ansin, après un periòde de trèbols de 1301 a 1308, l'aristocracia se ralièt a Carles Robèrt d'Anjau que foguèt proclamat rèi d'Ongria. Fòrça competent, lo rèi novèu capitèt de restaurar l'autoritat reiala en fàcia dei magnats e formèt d'alianças solidas amb Polonha e Boèmia. Son fiu Loís I lo Grand (1342-1382) capitèt de protegir Dalmàcia còntra leis ambicions de Venècia. Venguèt tanben rèi de Polonha de 1370-1382 gràcias a una union personala. Sa filha ainada Maria li succediguèt e se maridèt amb Sigismond de Luxemborg en 1385. Pasmens, Sigismond mau capitèt d'impausar son autoritat a la noblesa e de se defendre còntra leis ambicions de Venècia. De mai, en 1396, organizèt amb de chivaliers francés una crosada còntra leis Otomans que s'acabèt per la desfacha saunosa de Nicopòlis. La situacion acomencèt de se melhorar a partir de 1404 e Sigismond venguèt emperaire en 1411 e rèi de Boèmia en 1419. Pasmens, son successor Albèrt de Habsborg moriguèt après solament doas annadas de rèine laissant coma eiretier un enfant fòrça jove.
En 1440, l'aristocracia chausiguèt donc lo rèi polonés Ladislau III coma sobeiran. Amb l'ajuda de János Hunyadi, organizèt una crosada novèla que foguèt desfacha per leis Otomans a la batalha de Varna en 1444. Ladislau III i foguèt tuat e János Hunyadi venguèt lo regent d'Ongria durant la minoritat de Ladislau V. Contunièt la lucha còntra lei Turcs que ganhèron la segonda batalha de Kosòva en 1444 mai perdiguèron en 1456 lo sètge de Belgrad. Après sa mòrt, sei fius foguèron executats ò estremats per Ladislau V en 1457. Pasmens, lo rèi moriguèt tanben dins lo corrent de l'annada.
De Mathias Corvin au desastre de Mohács
En 1458, Mathias Hunyadi (1458-1490), fiu de János, foguèt elegit rèi per l'aristocracia ongresa. Sobeiran energic, son rèine es generalament considerat coma l'apogèu dau Reiaume. D'efèct, en 1464, capitèt de blocar l'avançada deis Otomans dins lei Balcans. Puei, intervenguèt dins leis afaires d'Euròpa Centrala amb l'organizacion d'una crosada còntra leis Ussitas, una guèrra victoriosa còntra Boèmia que li permetèt de conquistar Moràvia, Silèsia e Lusàcia e la presa de Viena en 1485. Pereu, favorizèt la difusion de la cultura italiana e fondèt una universitat en Buda. Pasmens, per finançar sei guèrras, foguèt obligat d'aumentar la fiscalitat e seis operacions de conquista dins lei Balcans entraïnèron la disparicion deis estats tampons que representavan aperavans una proteccion entre Ongria e l'Empèri Otoman.
L'afondrament e la division dau Reiaume
Après la batalha de Mohács, doas Dietas rivalas, respectivament reünidas a Székesfehérvr e a Pozsony, elegiguèron rèi Joan Szapolyai e Ferrand Ièr de Habsborg. Lo premier foguèt sostengut per lo sultan Soliman e venguèt lo vassau de facto de l'Empèri Otoman. Lo segond, senhor d'Àustria, menèt divèrsei campanhas còntra lei fidèus de Szapolyai e lei Turcs. En 1541, assetjèt Buda, çò qu'entraïnèt una repòsta fòrta de Soliman qu'ocupèt la vila e i installèt un governador otoman. En 1556, Szapolyai, totjorn sostengut per Soliman, foguèt proclamat prince de Transilvània. Après la signatura d'una trèva generala en 1562, Ongria èra devesida entre una Ongria "Reiala" tenguda per leis Austrians, una Ongria Turca integrada au sen dau territòri otoman e lo principat de Transilvània, vassau fòrça autonòm dei Turcs. Aquela situacion anava demorar en plaça fins a la fin dau sègle XVII.
Pasmens, leis operacions militaras contunièron. Ansin, lo successor de Ferrand Ièr de Habsborg, Maximilian II (1564-1576) rompèt la trèva tre lo començament de son rèine. Marcada per la mòrt de Soliman en 1566, aquela guèrra s'acabèt en 1568 per la signatura d'un tractat de patz que definiguèt lo traçat de la frontiera entre Àustria e l'Empèri Otoman. De fortificacions importantas i foguèron bastidas. Puei, de 1591 a 1606, un conflicte novèu (Guèrra de Quinze Ans) se debanèt sensa resultat. Dins aquò, entraïnèt de destruccions importantas sus lo territòri ongrés.
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti
800px|centerthumb|left|200px|Vista aerianathumb|right|200px|La Herradura - lo hèr de chivau - abans de completar la tribuna mancanta
Ongria
L'Ongria Reiala
Lei Habsborg capitèron de gardar la region pus poblada e pus rica dau Reiaume d'Ongria. Respectèron oficialament leis institucions localas e s'apielèron sus un ret de nobles favorables per assegurar son autoritat. En particular, lei Habsborg financèron la màger part (90%) dei despensas militaras necessàrias au mantenement dei fortificacions e dei garnisons frontalieras. La Reforma i aguèt un succès important mai, au contrari deis autrei regions ongresas, la Còntra-Reforma poguèt i intervenir (a partir de 1608). La màger part de l'aristocracia revenguèt alora catolica.
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti
L'Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti (var : Estadi Monumental...), mei conegut dab los noms de Estadi Monumentau o Monumentau o Estadi de River Plate) qu'ei l'estadi deu club argentin de fotbòl River Plate. Qu'ei situat a Buenos Aires dens lo quartièr de Belgrano, a la termièra deu quartièr de Nuñez (dab lo quau b'ei mei que mei associat).
thumb|200px|left|Debuta de barradura deu hèr de chivau - l'acabament finau de la tribuna demorore la [[Copa deu Monde de Fotbòl de 1978|Copa deu Monde]]Qu'ei l' estadi màger d'Argentina e lo lòc on e's debanè la finau deu Campionat Mondiau de Fotbòl de 1978.thumb|200px|Lo Monumentau dens lo son quartièr de [[Belgrano (Buenos Aires)|Belgrano]] Que ho inaugurat lo 25 de mai de 1938 a l'escadença de la rescontra enter River Plate e lo club urugaian Peñarol. A l'epòca b'èra pas acabat e lo son ceucle qu'èra pas barrat ; per aquesta rason que ho chafrat la Herradura (lo her de chivau en castelhan.
Ongria
L'Ongria Reiala
Dins lo corrent de la Guèrra de Trenta Ans (1618-1648), de tendàncias bellicistas apareguèron au sen de la societat ongresa desirosa d'un conflicte novèu amb leis Otomans. Pasmens, la guèrra acomencèt pas avans leis annadas 1660 e, en despiech de la victòria austriana de Sant Gothard, la patz signada en 1666 restaurèt lo statu quo ante. Aquò entraïnèt l'organizacion d'un complòt còntra lei Habsborg de part de la noblesa ongresa en 1667. L'operacion mau capitèt e lo regime austrian en Ongria venguèt alora pus autoritari. En 1678, una segonda insureccion foguèt organizada per Imre Thököly que se ralièt ais Otomans. Aquò entraïnèt una novèla guèrra majora entre Otomans e Austrians. En 1683, Viena èra assetjada mai l'intervencion de Polonha-Lituània obliguèt lei Turcs d'abandonar la capitala austriana amb de pèrdas importantas. Lo conflicte se generalizèt e leis Austrians conquistèron Buda (1686) e Belgrad (1688). Pasmens, en 1689, una còntra-ofensiva otomana permetèt ai Turcs de reconquistar la màger dei territòris perduts au sud de Danubi. Lei combats contunièron alora fins a 1697 e la batalha de Zenta que veguèt la victòria finala d'Àustria e de seis aliats. En 1699, leis Otomans abandonèron la màger part de l'Ongria Turca ais Austrians au tractat de Karlowitz.
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti
Lo ceucle deu hèr de chivau que ho barrat en 1955 mes dab ua tribuna inclompleta e mei baisha que non pas las tres autas.
Ongria
L'Ongria Reiala
Dins aquò, aquela victòria permetèt pas d'amaisar lei relacions entre Ongrés e Austrians. Tre 1703, Ferenc Rákóczi II prenguèt la direccion d'una insureccion iniciada per lei païsans. Conquistèt la màger part dau territòri ongrés. Gràcias a aqueu succès, proclamèt la fin dau poder dei Habsborg sus Ongria. Pasmens, foguèt vencut en 1708. En 1711, la patz de Szatmár permetèt d'arrestar lei combats.
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti
En 1978, a l'escadença de la Copa deu Monde de fotbòl, que vadó estadi mondialista (l'estadi principau de la competicion, on e's joguè la finau) e la darrèra tribuna que ho competada.
Qu'ei egaument lo lòc on e's debanan los concèrts de massas deus artistas de grana renomada e deus grans espectacles com, per exemple : Bon Jovi, The Ramones, The Rolling Stones, Madonna, Robbie Williams, David Bowie, Paul McCartney, Roger Waters, U2, Guns N' Roses, Michael Jackson, Rod Stewart, Eric Clapton, Red Hot Chili Peppers, Slayer, Aerosmith, The Police, Evanescence, Keane, Beck, Metallica, Kiss, Tina Turner, Franz Ferdinand, Peter Gabriel, Bruce Springsteen, Ozzy Osbourne, Bob Dylan, AC/DC, Velvet Revolver, Korn, Black Sabbath e High School Musical. Los grans grops argentins com Soda Stereo, Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota e Serú Girán qu'i hen los lors gran concèrts de massas.
Ongria
Lo principat de Transilvània
País etnicament variat amb la preséncia de pòbles germanics, eslaus ò ongrés, Transilvània èra vassala e tributària dau sultan mai gardèt una autonòmia fòrça larga a condicion de respectar leis interès turcs. En 1568, la libertat religiosa i foguèt proclamada per defugir de combats entre calvinistas, luterians, unitarians e ortodòxs. En 1570, lei relacions diplomaticas foguèron normalizadas amb Àustria. Dins lo corrent de la Guèrra de Quinze Ans, Transilvània assaièt de s'aliar amb leis Austrians mai foguèt vencuda en 1596 per leis Otomans. En 1598, foguèt ocupada per leis Austrians fins a una insureccion generala victoriosa en 1604 de la populacion lassada dei pilhatges. En 1606, István Bosckai, cap de la revòuta, foguèt elegit prince e obtenguèt la reconeissença de l'independéncia de Transilvània per Viena. Sa mòrt tre 1607 entraïnèt un periòde novèu de caòs de sièis annadas.