cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lenga d'Auvèrnha
vinheta|Illustracion sobre v-un daus pilars de la chapèla de la lenga d'Auvèrnha, co-catedrala Sant-Joan de la Valeta La lenga d'Auvèrnha èra una de las v-uèit províncias eclesiasticas o lengas daus Espitalèirs de l'Òrdre de Sant Joan de Jerusalèm. En 1462 las sèt autras províncias èran las lengas de Provença, de França, d'Itàlia, d'Anglatèrra (que compreniá Bavèira e Russia), de Castelha (que compreniá Léon e Portugau), d'Alemanha e d'Aragon (que compreniá Catalonha e Navarra).
Jason
Vei lo seu paire despossedat del tròn per son oncle Pelias. Salvat de l'omicidi previst per Pelias per sa maire que a sa naissança o faguèt passar per mòrt nascut, Foguèt expausat sul mont Pelion e reculhit pel centaure Quiron que l'elevèt. Un còp adult, reclamèt lo tròn d'Iolcos. Pelias prometèt de li tornat, a condicion que torna de Colquida la Toison d'aur. Après aver capitanejat l'espedicion dels Argonautas, Jason arribèt près del rei Eètes, gardian de la Toison, que lo somet a de pròvas que lo jove eròis trionfa mercé a l'ajuda de la filha del rei, Medèa, que s'enamorava d'el. A son retorn, Jason descòbra que Pelias aviá sacat Eson. Medèa, ara esposa de Jason, organizèt una maquinacion que las filhas de Pelias tuen lo lor paire. Exiliat a Corint, lo parelh visquèt astruc pendent dètz ans. Pasmens, Jason acabèt per preferar a sa femna Glaucèa, la filha del rei Creont. Medèa tua aquela, e lor seu enfants, Mermeros e Ferés, puèi fugiguèt dins un carri alat, dòna del Solelh. Jason torna alara a Iolcos e, amb l'ajuda de Pelèa e dels Dioscurs, pren lo tròn.
La quista de l'Aus d'aur
thumb|right|Jason pòrta a [[Pelias l'Aus d'aur, cratèr apulian de figuras rojas del Pintre dels Infèrns, 340-330 AbC, Lovre]]
Un oracle aviá predich a Pelias, usurpator del tròn d'Iolcos, que seriá destronat per un òme que se presenterá a el amb una sola espardelha. Un còp adult, Jason reclamèt lo tròn d'Iolcos. Sul camin, ajuda una vielha per passar un flum. Aquela femna èra de verai la divessa Èra, travestida; perd una espardelha dins l'aiga.
Partit d'Iolcos, Jason desembarca sus las tèrras de Laomedon, lo rei de Tròia. Aquel, per paur que Jason e los seus l'atacan, envia un messatgièr los percaçar sul còp. Jason, rasonable mas ofensat, maldirá lo rei e la vila afirmant que serán un jorn castigat per l'inespitalitat, puèi se tornèt (segon Lo Roman de Tròia, de Benoît de Sainte-Maure).
Al tèrme d'un viatge dangieirós (ont deu entre autres passar las Simplegadas), los Argonautas acostan en Colquida. Lo rei Eètes accèpta de li daissar la Toison d'aur, se capita a véncer d'espròvas subreumanas. En efièch, la preséncia de la Toison d'aur dins son reialme garantís sa prosperitat. Las espròvas son: laurar una tèrra arid avent jónher un taure amb de batas d'aram e bufant de fuòc, i semenar los dents del dragon de Cadmos, que grelhan de guerrièrs, los Espartas (los « semenats »), que l'atacan. Aurosament, es ajudat per la filha del rei, la masca Medèa, que s'èra enamorada d'el. Aquela li balha un baume protector contra las cremaduras e lo fèrre dels taures, e tanben una pèira fasent que los guerrièrs s'entretuan. Lo rei, de malafe, vòl pas lor donar la Toison d'aur. Decidisson donc de l'anar cercar la nuèch. Medèa endormís lo dragon que garda la Toison d'aur e fugís amb el: pas res pus l'arrèsta, quitament tua lo seu fraire, Apsirtos, per retardar las gents del rei dins lo percaç.
De retorn a Iolcos, Jason constata que Pelias profeitèt de son abséncia per tuar lo seu paire e sacar la familha. Medèa realiza una engana per lo venjar: fa tornar jòve un marran lo fasent bolhir dins un pairòl amb d'erbas magicas. Atal convenç las filhas de Pelias de far lo mèsme amb lo paire. Mas dona d'erbas sens cap de poder, e las filhas de Pelias causan malgrat çò voler la mòrt del paire. Pasmens Acast, son filh, exprimís la pèna qu'epròva a Jason e Medèa, e aqueles s'exilian cap a Corint per rebut d'aver tuat lo paire de l'enfant.
Font literàrias
thumb|right|[[Atena fàcia al dragon gardian de l'Aus d'aur, que regurgita Jason. Copa de Douris (480-470 AbC.)]]
Lo mite de Jason e lo cicle dels Argonautas constituís lo subjècte de fòrça òbras literàrias.
Vèrs 1460, Raoul Lefèvre redigís una Istòria de Jason, que fa una reabilitacion del personatge de Jason, dictada per l'eròis d'esperel. En realité, redigida sus comanda de Filip III de Borgònha, après atacas conta l'Òrdre de l'Aus d'aur: se fa repròche a l'eròi d'èsser un seductor e lo cancelièr del duc, Jehan Germain, quitament prepausèt de remplaçar Jason per l'eròi biblic Gedeon.
Vèrs 1614, lo mètge filosòf Michael Maier, comte palatin de l'emperaire Rodòlf II, publica a Londres un obratge que vòl confirmar las teorias de Bracesco: Arcana arcanissima, ont pretend mostrar que tota l'allegoria de l'Aus d'aur significa pas res mai que l'obtencion de la medecina d'aur dels alquimistas. Coincidéncia, en Georgia (ancianament la Colquida) de pòbles nontanhòls del nòrd sortisson l'aur dels rius caucasians utilizan dempuèi d'aus de fedas per reculhir las pampalhetas d'aur que s'i tròban.
Al sègle XVIII, Jason e los Argonautas provòcan encara l'interés. Dins The Chronology of Ancient Kingdoms Amended (1728), Isaac Newton defend l'idèa qu'una granda partida de las constellacions venon de la gèsta argonautica :
Intestin prim
L'intestin prim es la porcion dau tube digestiu situada entre l'estomac e l'intestin gròs.
Imatjariá per ressonància magnetica
L'Imatjariá per Ressonància magnetica nucleara (o IRM) es una tecnica d'imatjariá medicala derivada de la tecnica de la RMN (Ressonància magnetica nucleara).
Scott Morrison
Scott Morrison (Waverley, Austràlia, 13 de mai de 1968) es un naut foncionari e òme politic del Partit Liberal australian que venguèt lo cap d’aquel partit e lo 30en primièr ministre d’Austràlia lo 24 d'agost de 2018. Perdèt la plaça après pèrdre las eleccions de 2022.
Sètge de Constantinòble (674-678)
Lo sètge de Constantinòble de 674-678 es lo premier sètge de la capitala de l'Empèri Bizantin per leis Arabis. Foguèt lo resultat d'una campanha metodica que permetèt a la marina aràbia de conquistar plusors illas e pòrts de la Mar Egèa en 672-673. Puei, prenguèron la peninsula de Cizic per i establir una basa ivernenca. Cada prima, de 674 a 678, ataquèron Constantinòble avans de se replegar per passar l'ivèrn. En parallèl, de combats opausèron lei Bizantins e leis Arabis en Anatolia. Lo sètge de 674-678 es donc puslèu una campanha aràbia iniciada en 672. Leis operacions s'arrestèron après una tièra de victòrias navalas de l'Empèri qu'utilizèt lo fuòc grèc per prendre l'avantatge. Tanben, lei combats terrèstres s'acabèron per de succès bizantins en Siria onte de populacions crestianas èran intradas en revòuta còntra lo poder omeia. Un tractat de patz foguèt finalament signat en 678-679 entre lei doas poissanças. Lei Bizantins i obtenguèron lo pagament d'un tribut durant 30 ans e l'evacuacion de plusors posicions encara tengudas per leis Arabis.
Lo debanament precís dau sètge es pauc clar. Son racònte classic es aqueu redigit per Teofan lo Confessor (759-817 ò 818). Pasmens, dins lei tèxtes arabis, l'existéncia d'un sètge de Constantinòble es pas clara. D'efiech, indican ben lo començament de combats vèrs 673 e l'arribada d'una expedicion a l'entorn de Constantinòble en 676. Plaça la destruccion de la flòta aràbia en 674 durant una batalha au larg de Cilícia. Enfin, parla de còntra-ofensivas bizantinas en Siria en 677-678. Menaçats de perdre una region primordiala a l'estabilitat dau Califat, leis Omeias acceptèron de signar una patz en 678 ò en 679 amb Constantinòble.
Acceleracion
L'acceleracion designa una grandor fisica vectoriala, dicha « vector acceleracion » qu'es utilizada per representar la modificacion afectant la velocitat d'un movement en foncion dau temps. La nòrma d'aqueu vector es dicha « acceleracion » sensa precision suplementària. Es una grandor fisica fondamentala en mecanica car es indispensabla a l'estudi e a la descripcion de la màger part dei movements.
Ligron
Ligron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Acceleracion
Dins la vida vidanta, l'acceleracion designa l'aumentacion de la velocitat ò l'aumentacion de la frequéncia d'ocurréncia d'un eveniment coma lo nombre de baticòrs ò una seguida de situacions. S'opausa a la deceleracion.
Ligron
Nòtas
<references group=N/>
Acceleracion
Definicions generalas
L'acceleracion es una grandor vectoriala qu'es definida dins un referenciau donat. Dos tipes principaus d'acceleracion son definits per lei fisicians : L'unitat de l'acceleracion dins lo Sistèma Internacionau es lo mètre per segonda carrada (m.s -2 ). S'utiliza de còps lo gal qu'es l'unitat de l'acceleracion dins lo Sistèma CGS. Es egau a 1 cm.s -2.
Expressions dins divèrsei sistèmas de coordenadas
Coma lei vectors posicion e velocitat, lo vector acceleracion pòu s'exprimir dins de sistèmas de coordenadas diferents :
Principi fondamentau de la dinamica
L'acceleracion intervèn dins lo principi fondamentala de la dinamica qu'es una formula fondamentala de la mecanica classica. D'efiech, l'acceleracion \vec{a} d'un objècte de massa m es dirèctament de la resultanta dei fòrças \vec{F} aplicadas a aquel objècte : Ansin, l'acceleracion es un element fòrça important en dinamica car es necessari a l'estudi de la màger part dei movements.
Variacion de l'acceleracion
Lo vector bassada es la derivada dau vector acceleracion a respècte dau temps e la derivada tresena dau vector trajectòria. Permet de mesurar lei variacions d'acceleracion. Es principalament utilizat dins lo domeni de l'engèni mecanic per concebre lo movement dei pèças d'una maquina en limitant l'aparicion de vibracions, en melhorant la precision ò en demenissent la gausidura.
Relativitat especiala
En relativitat especiala, la definicion de l'acceleracion es identica a aquela de la mecanica newtoniana. Pasmens, en causa dau fenomèn de dilatacion dau temps e de l'usatge de la transformacion de Lorentz, lei concèptes de temps e de distància vènon pus complèxs. Lei formulas de calcul de l'acceleracion en relativitat especiala son ansin fòrça complèxas :
Relativitat generala
La relativitat generala es una teoria relativista de la gravitacion. Dins aquela teoria, la gravitat e l'acceleracion inerciala an d'efiechs identics sus un objècte. Ansin, se l'estat dau movement d'un objècte es pas conegut, es pas possible de saber s'una fòrça observada es lo resultat de la gravitat ò d'una acceleracion. Aqueu fenomèn es dich principi d'equivaléncia.
Coprince d'Andòrra
La cosobeiranetat d'Andòrra foguèt establida en 1278 pel tractat de pareatge entre l'evesque d'Urgèl (jos la sobeiranetat del comte de Barcelona, rei d'Aragon) e lo comte de Fois (jos la sobeiranetat del rei de França). Las valadas andorranas, situadas dins lo comtat d'Urgèl èran l'objècte d'un debat entre los dos vassals principals del comte, l'evesque d'Urgèl e lo vescomte de Castelbon. Lo vescomtat de Castelbon passèt al comte de Fois, qu'eretèt doncas de pretencions sus Andòrra. Lo comtat de Fois, amb lo vescomtat de Castelbon e la cosenhoriá d'Andòrra foguèron acampats al reialme de Navarra en 1479, puèi al reialme de França en 1589. Es sens dobte a l'ocasion de l'accession al tròn de Navarra que lo títol d'Andòrra evoluèt de senhoriá en principautat.
En 1607, lo rei Enric IV uniguèt la Corona de Navarra e la part foissenca de la Corona d'Andòrra a la Corona de França. L'abolicion de la reialtat es proclamada lo 21 de setembre de 1792, lo coprince e rei Loís XVI es destronat. En 1793 la Republica Francesa refusa d'exercir una sobeiranetat sus Andòrra. Los coprinces evesques règnan doncas d'ara enlà sols. En 1806 Napoleon I restabliguèt a son profièch la sobeiranetat francesa sus Andòrra, considerant que dempuèi 1607 la part de sobeiranetat andorrana es unida a la sobeiranetat francesa, e que lo sobeiran francés, qual que siá, deten la sobeiranetat andorrana de drech. De 1814 a 1830 (levat pendent los Cent Jorns) lo rei de França exercís tornarmai la sobeiranetat coma coprince d'Andòrra. En 1830 lo coprince rei Carles X es destronat. Los caps successius de l'Estat francés, seguissent la logica establida per Napoleon, exercisson la sobeiranetat andorrana e pòrtan lo títol de coprince d'Andòrra ex officio.
L'autoritat es indivisibla dels dos coprinces: l'evesque d'Urgèl e lo president de la Republica Francesa. Delegan lors poders a dos viguièrs : lo Viguièr episcopal e lo Viguièr francés.
Dempuèi 1993, data de la primièra Constitucion de la Principautat, los Coprinces venon Caps d'Estat indistinctes, e lo pòst de viguièr existís pas pus. Lo cap del Govèrn es eissit del Conselh de las Valadas compausat de 28 membres elegits per las 7 parròquias a rason de 4 conselhièrs per parròquia.
Lista
Fonts : http://www.worldstatesmen.org/Andorra.html, http://www.worldstatesmen.org/França.html
Maria Roanet
Maria Roanet (Besièrs, 26 de mai de 1936) es una cantaira e escrivana occitana. Èra la femna de l'escrivan Ives Roqueta.
Sistèma integumentari
Lo sistèma integumentari es lo teissut biologic que fa l'interfàcia entre l'organisme e lo mitan exterior.
Maria Roanet
Biografia
Maria Roanet nasquèt a Besièrs en 1936, dins una familha modèsta, filha d'un mecanician del país e d'una maire venguda de Lorrena. Foguèt recebuda a l'Escòla Normala en julh de 1952 e venguèt regenta. S'interessèt a l'etnologia e l'istòria del país d'òc, de tal biais que cap a 1954 comencèt a escriure sos primièrs poèmas e las paraulas de sas cançons en occitan. Foguèt membre de la Nòva Cançon (coma Patric, Joan-Pau Verdier, Rosina de Pèira e d'autres). En 1976 venguèt delegada del patrimòni a la vila de Besièrs e i demorèt 24 ans. En 1978 celebrèt son maridatge civil amb Ives Roqueta en occitan, malgrat las reticéncias del deputat del departament d'Òlt e Garona, Garosta. En 1995, arribada la retirada, partiguèt viure amb son marit a Camarés. Qualques disques sieus sortiguèron de l'ostal discografic Ventadorn e dempuèi la mitat de las annadas ochanta s'es mesa a escriure en francés.
Saldón
Saldón es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Sen
Lo sen es l'ensems de la partida ventrala superiora dau tòrse d'un animau, especialament per lei mamifèrs.
Samper de Calanda
Samper de Calanda es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Krautwiller
Geografia
A situat près de Brumath, e a una vintena de quilomètres al nòrd de Estrasburg.
Elle est située à proximité de Brumath, et à une vingtaine de kilomètres au nord de Strasbourg.
Istòria
En un acte de venta de 742, lo luòc de Krautwiller a mencionat jos la forma Chrodoltesvillare. Nom en -willer, forma paissièra en alémanique del tèrme d'origina latina villare, establiment rural, francés -vill(e)er(s), precedit cossí çò de mès sovent per un nom de persona germanique Hrodhold > Grotold.
Lactoserum
Lo lactoserum o leiton, la gaspa o lachada es la partida liquida eissida del calhament de lach. Lo lactoserum es un liquid jaune-verdenc, compausat de gaireben 94 % d'aiga, de sucre (lactòsa), de proteïnas e fòrça pauc de matèrias grassas.
Longtemps considerat coma un residú encombrant, produch en grandas quantitats per l'industria formatgièra e fòrça polluent, de novèlas tecnologias permeton uèi de ne separar los principals constituissents per ne tirar de produchs fòrça elaborats, coma los concentrats de proteïnas sericas. Aqueles son incorporats dins de produchs finis alimentaris.
Composicion
Lo lach es calhat per apond de calh o l'action acidifianta de bacterias lacticas o per acidificacion quimica. Ne resulta una agregacion de micèlias de caseïna del lach, que dona un gèl. Al començament de la fabricacion del formatge, la fasa aquosa, nomenada lactoserum, es separada de la calhada. La calhada es enseguida separada per èsser transformada en formatge.
L'industria lachièra produch de fòrça grandas quantitats de lactoserum cada an. Se dona gaireben 9 litres de lactoserum e 1 kg de formatge amb 10 litres de lach.
Lo lactoserum es format d'aiga, de lactòsa, de proteïnas globulàrias solublas e de sals minerals. Doas grandas classas de lactoserums son sovent destriada en foncion del calh emplegat : L'industria formatgièra actuala ofrís fòrça solucions intermediàrias que lo lach es semenat amb de levams naturals puèi mesclat de presura.
Se destria donc ara los lactoserums segon l'aciditat del liquid obtengut <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">, : Lo lactoserum conten la partida mai granda de l'aiga del lach. Se constituís de 94 % d'aiga, de 4 a 5 % de lactòsa, de proteïnas solublas (9 % de ms), e de sals minerals. Lo lactòse es lo sol sucre comestible d'origina animala. Es un disacarid constituit d'un D-galactòsa unit a un D-glucòsa per un ligam osidic 1-4.
Las proteïnas del lactoserum possedisson interés vertadièr nutricional a causa de lor composicion nauta en acids aminats essencials. Los mai importants son la ß-lactoglobulina (ß-LG), l'α-lactalbumina (α-LA), lo glicomacropeptid (GMP), los immunoglobulinas bovinas (IgG), l'albumina serica bovina (BSA) e la lactoferrina bovina (LF). La ß-lactoglobulina es la proteïna mai importanta dins lo lach de vaca: es presenta a nautor 2,5 a 3 g per litre, çò correspond a 50 % des proteïnas lactosericas. Es absenta dins lo lach de femna. L'α-lactalbumina que lo taus mejan dins lo lactoserum es de 1,3 g/l, fa partit integranta de la lactòsa sintasi a l'origina de la sintasi del lactòsa. Presenta de fòrta analogia amb una proteïna globulària de la clara de l'uòu, lo lisozim, sens ne partajar las proprietats bactericidas. L'albumina serica bovina (o serum albumina) ven del plasma sanguin e la lactoferrina que fixa dos atòmas de fèrre per molecula, possedís de proprietats bacteriostaticas.
Lo lactoserum conten tanben de vitaminas (tiamina-B1, riboflavina-B2 e piridoxina-B6) e de minerals (calci, fosfòr e sòdi).
Valorizacion del lactoserum
Fins als ans 1970, lo lactoserum es utilizat subretot per l'alimentacion del bestial e a la realizacion de preparacions lachièra fòrça ancianas e paras en matèrias grassas: recuècha, ricotta, brocciu, sérac, brunost, eca. Las formatgerias escolan lo maxim de lor lactoserum dins las porcariás vesinas. Lo rebut dins los cors d'aiga es a l'origina de pollucion grvae duguda a la fermentacion de las matèrias organicas.
L’Union europèa, seguida pels Estats Unit d'America, es lo productor màger de lactoserum e dels sieus derivats. La produccion francesa de polvera de lactoserum s'auça a 562 170 tonnes en 2009 seguent l'enquèsta de FranceAgriMer.
La polvera de lactoserum s'obten per eliminacion parciala de l'aiga puèi per desidratacion per atomizacion en torre de secatge
Las proteïnas de lactoserum son prepausadas sul marquet, siá jos forma d'isolats o coma concentrats : Los engenhaires parlan a vegada d'aquelas tecnicas coma lo « cracking del lactoserum »
Las proteïnas de lactoserum son subretot compausadas de la β-lactoglobulina (50 %), de l'α-lactalbumina (20 %), d'immunoglobulinas (10 %), l'albumina de serum bovin (10 %) e la lactoferrina (2,8 %).
La Sèrra (Avairon)
La Sèrra, (La Serre en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lactoserum
Valorizacion del lactoserum
Lo lactòsa se pòt isolar dels autres elements del lactoserum per cristallizacion o ultrafiltracion.
Utilizacions industrialas
Dins l'Union Europèa, de 2005 a 2010, se vei lo desvelopament dels ingredients de fòrta valor apondudas que son los isolats WPI e los concentrats WPC del lactoserum. La produccion classica de polvera de lactoserum es parcialament remplaçat pels extrachs mai elaborats eissits del cracking del lactoserum (e del lach) dins los produchs finits alimentaris coma en alimentacion animala. Al contrari, a l'exportacion, los produchs classics, polvera de lactoserum (e de lach) son en creissença. L'industria agroalimentària utiliza las qualitats nutricionalas e tecnofoncionalas  laproteïnas sericas: solubilitat sus tota l'escala de pH, podes mossant, termogelificacion a partir de, bonas proprietats emulsifiantas, estructurantas e de retencion de l'aiga.
Los concentrats de proteïnas sericas (WPC) de bonas qualitats organolepticas son subretot utilizats dins l'alimentacion animala, la fabricacion dels formatges frescs, des produchs dietetics, glaças, salças e en fornariá-vienasariá-pastissariá. Los concentrats de proteïnas sericas son fòrça cercadas en dietetica a causa de lor fòrça nautas valor nutritiva. Los produchs per esportius, seniors e pel contraròtle del pes a basa de proteïnas sericas son en desvolopament de contunh en Euròpa mas a ritme mai moderar qu'al EUA.
Lüküze-Altzümarta
Lüküze-Altzümarta en basco o Luxe-Sumberraute en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La Sèrra (Avairon)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. La comuna es a Anglars, a l'èst del territòri.
Tendron
Tendron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre (region).
La Sèrra (Avairon)
Istòria
La comuna de Montelhs foguèt fusionada amb la de Sent Sarnin en 1833; amb un territòri identic o probablament pus bèl, la comuna de La Sèrra foguèt creada a partir de Sent Sarnin. La Sèrra es un pichon masatge, las parròquias èran Montels, Anglas e St Christophe (mapa de Cassini, fin del sègle XVIII). Probable que lo nom de La Sèrra permetèt de causir pas entre las tres entitats.
Lüküze-Altzümarta
Lo gentilici qu'ei lüküztar-altzümartar.
Rubielos de Mora
vinheta|Rubielos de Mora
Lüküze-Altzümarta
Demografia
.
Rubielos de Mora
vinheta|Iglesia de San José del antiguo Convento de las Carmelitas (Rubielos de Mora) vinheta|Rubielos de Mora vinheta|Ermita de San Roque (Rubielos de Mora) Rubielos de Mora es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lactoserum
Proprietats biologicas
Las proteïnas du lactoserum passant mai rapidament l'estomac que las caseïnas. Dins l'estomac, la fraccion solublas de las proteïnas de lach es evacuada rapidament alara que las caseïnas precipitan al contacte del pH acid del mitan formant un malhum proteïc dens. Atal, las proteïnas de lactoserum que son rapidament voidadas de l'estomac, pòdon èsser consideradas coma de proteïnas « rapidas », entraïnant una auça rapida mas de corta durada del taus en acids aminats del plasma sanguin (o iperaminoacidemia) e una estimulacion concomitanta de la sintèsi proteïca. Al contrari, las caseïnas que son absorbadas progressivament, son qualificadas de proteïnas « lentas ». D'ensags preliminaris mostrèron que l'isolat de lactoserum, a rason de 24 a per jorn pòt agir favorablament sul sistèma immunitari flac dels malauts. L'arribada dels concentrats de proteïna de lactoserum (a vegada nomenada whey, lor nom anglés) foguèt una revolucion dins lo mond del condicionament fisic e de la musculacion. Lor naut taus en proteïnas e los bas tuas en grassas e en calorias ne fan un complement de tria abans e après l'entraïnament fisic. S'atrubuís a las proteïnas contengudas dins lo lactoserum un grand ròtle dins la reconstruccion de las fibras muscularas que patiguèron de micro-esquinçadura pendent l'entraïnament. La presa d'uns de proteïnas pendent o just après l'exercici sufís per maximizar la sintèsa post-entraïnament de las proteïnas muscularas. L'estimulacion de l'anabolisme muscular semble mai marcada en situacion de recuperacion après un exercici muscular intens et après ingestion d'acids aminats indispensables (notamment de leucine). La causa dels problèmas d'intolerança de al lactòsa, o de lor dificultat a le digerir, fòrça de fabricants de complements proteïnats a utilizacion esportive produisent des poudres de lactosérum sans lactose.
Notas
<references group="N" />
Raf
Raf, de son nom vertadièr Raffaele Riefoli, nascut lo 29 de setembre de 1959 a Margherita di Savoia (Província de Foggia) en Itàlia, es un cantaire e compositor italian.
Biografia
A conegut sa mai granda capitada en 1984 amb un títol synthpop cantat en anglés, Self control, représ la meteissa annada als Estats Units per Laura Branigan.
En 1987 escriu Se può dare di più qu'empòrta lo Festenal de Sant Rémol. Participa al Festival de la Cançon d'Eurovision en duò amb Umberto Tozzi per Gente di pesquièr qu'empòrta la tresena plaça. Empòrta lo Festivalbar en 1989 e 1993.
Serris
Serris es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
La Campana de Magalouna
La Campana de Magalouna (jostitolada : Journal poupulàri que parei lou 1è e lou 15 de toutes lous meses) foguèt una famosa revista felibrenca de Montpelhièr entièrament escricha en occitan, fondada per Francés Deseuse, Joan Fornèl e d'autres, que pareguèt entre genièr de 1892 e 1933, siá un total de mai de 430 numèros malgrat qualquas interrupcions.
Gauriac de Taur
Gauriac de Taur qu'ei un ancian nom de Gauriac.
Heiltz-le-Maurupt
Heiltz-le-Maurupt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
La municipalitat a traversat per la Chée.
La commune est traversée par la Chée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ménil-Hubert-en-Exmes
Ménil-Hubert-en-Exmes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dàvid Grosclaude
Dàvid Grosclaude (en francés David Grosclaude; Chinon, 14 d'abril de 1958) qu'ei un jornalista occitan de Bearn, un deus militants mei famós de l'occitanisme contemporanèu e un politician de la region d'Aquitània.
Cròs de Revelhon
right|200px|thumb|Vista del pòrge d'intrada del Cròs de Revelhon Lo cròs de Revelhon, a Albinhac, es una immensa cavitat naturala sosterranha que forma un site espeleologic excepcional.
Pradas (Vivarés)
Pradas (Prades en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Cròs de Revelhon
Situacion
Se situa a del masatge de Revelhon, a  a l'èst d'Albinhac e a  al nòrd-èst de Ròc Amador, en Carcin, dins lo departament d'Òlt. La pichona rota que va de Revelhon a Lasbras passa en dessús de la vòlta del pòrge d'intrada a de la quòta 312 que es lo punt d'interseccion amb la D673. Se dobrís a las confinhas de Limarga (èst) e del Causse de Gramat (oèst), a l'endrech ont lo riusset de Salgues venent d'Albinhac se pèrd jos tèrra, dins una dolina boscosa.
Dàvid Grosclaude
Biografia
Hilh de l'occitanista Miquèu Grosclaude, Dàvid que vadó dens l'ambient de l'occitanisme. Atau que participè a la creacion deus prumèrs programas de television en occitan de France 3. En 1983 qu'estó un deus pairs de Ràdio País. Que creè la SCOP de premsa Vistedit dens l'encastre de la quau desvolopè en 1994 lo setmanèr en occitan La Setmana, puish en 1995 la revista per mainatges Plumalhon e en 2000 la revista Papagai. Que hasó deu traductor d'Asterix en occitan. Qu'estó lo president de l'Institut d'Estudis Occitans de 2001 a 2010.
Pradas (Vivarés)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cròs de Revelhon
Accès e risques
L'intrada, en forma de cauna, es dins una proprietat privada. L'accès e lo percors presentan de perilhs pels profans en tecnicas espeleologicas, en particular, la risca de casuda en periòde umid dins la zona d'intrada o a l'interior de la cavitat dins un potz; la risca de casuda de pèiras dins lo pòrge d'intrada, zona fresca e magnifica que es perilhós de s'i arrestar (de blòcs se destacan regularament de la vòlta fenduda e geliva donc cal passar ras de la paret de drecha); la risca de s'aperdesir dins los corredors de la partida fossila; e la risca de demorar presonièr detràs de los sifons (P. Vidal indiquèt en 1955 aver vist lo pòrge d'intrada plen d'aiga; de corrents d'aiga violents modifican alavetz los emplenatges; lo sifon Martel s'emplís en mens de 2 oras, mas se pòt voidar en 2 setmanas en periòde sec). Las partidas fossilas devon èsser evitadas de novembre a març, que son utilizadas coma luòc d'ivernacion per las ratapenadas.
Dàvid Grosclaude
Biografia
A la seguida de son eleccion a la Region Aquitània, abandonè lo son emplec a Vistedit e la presidéncia de l'IEO.
En novembre de 2015, es nomenat president de l’Ofici public de la lenga occitana. Se representa pas a las eleccions regionalas de 2015.
Engatjament politic
En 1988 qu'estó un deus creators deu movement politic Entau País (uei desapareishut). En 2010 que's presentè a las eleccions regionaus coma cap de lista deu movement Europe Écologie Les Verts (dens l'encastre d'un acòrd entre EELV e lo Partit Occitan dont es membre) dens lo departament deus Pirenèus Atlantics. Que passè justet lo cap deus 10% e vengó doncas conselhèr regionau. Ad aqueth títol, es delegat a la politica linguistica en favor de las lengas basca e occitana au Conselh Regionau d'Aquitània.
Pradas (Vivarés)
Toponimia
La prononciacion es ['pradɔs], d'un informator de Prunet.
Plasma (biologia)
vinheta|Abedos tubes contenon d'[[Acid etilèn diamin tetraacetic|EDTA, dins aquel d'esquèrra las ematias aguèron lo temps de sedimentar çò qu'es pas lo cas del tube de drecha ont son en suspension.]] Lo plasma sanguin es lo compausant liquide de la sang, en que las cellulas sanguinas sont en suspension. Constituís 55 % del volum total de la sang.
Sevís a transportar las cellulas sanguinas e las ormonas mejans lo còs. Mai sovent, se trapa unes 2 750 a 3 300 ml de plasma dins lo còs d'un individu adult.
L'extraccion del plasma se realiza per una simpla centrifugacion; lo liquid jaunenc que s'obsèrva après aquela operacion es lo plasma sanguin.
Istoric
La primièra utilizacion del plasma sanguin se faguèt pendent la Segonda Guèrra mondiala. Lo programa Blood for Britain supervizat pel doctor Charles Drew foguèt un succès a partir dels ans 1940 e se'n contunhèt per una collècta dins los espitals de Nòva York per exportar lo plasma cap a Angletèrra. Lo doctor Drew transformèt d'experimentacions, e tanben sus el meteis, en de tecnicas de produccion en massa de « plasma sec » que foguèt progit a l'armada americana. A la  seguida d'aquela invencion, lo doctor Drew foguèt nomenat director de la Crotz Roja; s'oposèt a la directiva de las fòrça armadas americanas que separava lo sang/plasma segon de la raça del donaire argumentant qu'existissiá pas cap de diferéncias racialas mas sonque dels grops sanguins.
Constitution
centrat|vinheta|848x848px|Concentracion par massa dels constituants du plasma sanguin. Compausat a 91 % d'aiga, lo plasma sanguin conten una granda varietat de solutat. D'entre aqueles solutats i a: Los elements figurats de la sang (emacias, leucocits e plaquetas) se los cal destriar del plasma.
Proteïnas plasmaticas
Lo plasma contendiá tres cents proteïnas diferentas.
Las proteïnas mai representadas en proporcion son la seguentas: Pasmens quitament de proteïnas feblament representadas en quantitat pòdon aver de foncions essencialas per l'organisma.
Montholier
Montholier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Agustín
San Agustín es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Vézelise
Vézelise es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Vézelise Se situa a una pichona trentens quilomètres al sud de Nancy, a la cœur del país del Saintois #que lo vilatge n'es per en un autre luòc la capitala. Lo sieu subernòm de « pòt de cambra de la Lorraine » rebat la siá situacion topographique : Vézelise a situat en un vuèg, al endroit del confluisson del Brénon e del Uvry.
Vézelise se situe à une petite trentaine kilomètres au sud de Nancy, au cœur du pays du Saintois dont le village est par ailleurs la capitale. Son surnom de « pot de chambre de la Lorraine » reflète sa situation topographique : Vézelise est situé dans un creux, à l'endroit du confluent du Brénon et de l'Uvry.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Martín del Río
San Martín del Río es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Guèrras Arabobizantinas
thumb|right|Utilizacion dau [[fuòc grèc per la marina bizantina durant de combats còntra de naviris arabis.]]
Lei Guèrras Arabobizantinas son una tièra de guèrras menadas entre lei Califats arabis e l'Empèri Bizantin entre lei sègles VII e XII. Son un element major de la diplomacia dau periòde en Mar Mediterranèa e en Orient Mejan. Aguèron de consequéncias importantas sus l'estructuracion dau mond arabomusulman e sus la subrevida de l'Empèri Bizantin. La causa iniciala d'aquelei conflictes foguèt l'expansionisme arabi après la mòrt de Maomet e lo factor territòriau demorèt un element important dei guèrras seguentas. Pasmens, de factors religiós e economics intrèron tanben rapidament dins la perseguida dau conflicte.
Debanament
thumb|right|Esquèma generau de la [[Granda Guèrra Pèrsa e dei premiereis invasions aràbias.]] thumb|right|[[Califat Omeia e Empèri Bizantin entre 650 e 750.]]
A partir de 800, lei Bizantins restaurèron una partida de sa poissança e aprofichèron pauc a pauc lei dificultats dau Califat Abbassida per reconquistar de territòris. Pasmens, aquela reconquista foguèt pas unifòrme e, per exemple, Sicília foguèt conquistada per leis Aglabidas entre 827 e 902. Mai, après la presa dau poder per la dinastia macedoniana, lei Bizantins reprenguèron divèrsei territòris en Anatolia e menacèron Jerusalèm. Inquiet de l'avançada dei Fatimidas d'Egipte, l'Emirat d'Alèp acceptèt de venir vassau de Constantinòble. Pasmens, aquela renaissença bizantina foguèt anientada per la desfacha de l'emperaire Roman IV Diogèn a la batalha de Manzikert en 1071. Aquò permetèt ai Turcs d'ocupar la màger part d'Anatolia e entraïnèt, en reaccion, l'organizacion dei crosadas. Lei darriers conflictes entre Bizantins e Arabis aguèron donc luòc dins lo quadre dei crosadas. Veguèron la mesa en plaça deis Estats latins en Siria-Palestina e l'aumentacion de l'influéncia dei Turcs tant en Anatolia que dins leis estats arabis. Per exemple, durant lo sègle XII, lo Califat Fatimida foguèt generalament protegit còntra leis atacas de la marina bizantina per de contingents turcs.
Consequéncias
thumb|right|Extension de l'[[Empèri Bizantin en 1025 e en 1204.]]
La premiera consequéncia dei Guèrras Arabobizantinas foguèt la formacion d'un important empèri mediterranèu contrarotlat per leis Arabis. Pauc a pauc, aquel espaci s'islamizèt e, a l'excepcion de la Peninsula Iberica e deis illas de la Mar Mediterranèa que foguèron reconquistats per de sobeirans catolics, es totjorn musulman a l'ora d'ara. Au nivèu politic, aqueu contacte amb l'Estat bizantin donèt un modèl ais Arabis per fondar lei premiereis estructuras estatalas dau Califat, çò que facilitèt son estructuracion. Au nivèu intellectuau, leis Arabis prenguèron lo contraròtle de centres importants coma Alexàndria. Lèu, traduguèron lei tèxtes grècs e lei vilas principalas dau Califat venguèron de centres scientifics majors fins a la conquista mongòla dau sègle XIII.
Per lei Bizantins, lei conflictes còntra leis Arabis entraïnèron una importanta reduccion territòriala. Aquò accelerèt l'ellenizacion de l'Empèri iniciada tre lo rèine d'Eraclius (610-641). Pasmens, l'Empèri subrevisquèt e restaurèt sa poissança durant lei sègles X e XI gràcias a de reformas militaras e economicas eficaças. Mai, aquela renaissença durèt gaire en causa de l'emergéncia de la menaça turca.
Cesar (títol)
« Cesar » (en latin Caesar) èra un dels títols dels emperaires romans, los plaçant a la seguida del dictator roman Juli Cesar. Lo cambiament del cognomen en títol imperial roman comença dins los ans 68-69 dicha l'« An dels quatre emperaires ». Lo títol (en grèc Καῖσαρ) demora jos l'Empèri bizantin.
Etimologia
L'etimologia del cognomen Caesar – ja portat pel paire, lo grand e reire grand del dictator – demora desconeguda. Lo primièr de portar aquel cognomen que l'istòria gardèt la traça es un ciutadan roman qu'èra pretor en 208 AbC. e qu'aviá una carga de comandament indeterminada a la batalha de Canne en 216.
La tradicion dels gramaticans romans prepausavan quatre etimologias, utilizadas per Spartianus dins l’Historia Augusta, II, 3-4 : « Las conjecturas que donèron luòc al nom de Cesar, lo sol títol qu'aja portat lo prince qu'escrivi la vida [(Luci Aeli)], me pareissent dever i èsser contadas, dirai que, seguissent l'opinion dels mai dòctes e mai sabentoses autors, aquel mot ven de çò que lo primièr que foguè atal nomenat aviá tuat dins un combat un elefant, animal nomenat Caesa dins la lenga dels Moros; o de çò que calguèt, per li balhar lo jorn, far a sa maire, que moriguèt abans de lo far nàisser, l'opeacion nomenada cesariana; o de çò que nasquèt amb cabeladura longa; o fin finala de çò que los sieus uèis èran d'un blau celèst e d'una vivacitat extraordinària ».
Lo títol de Cesar dins l'Empèri roman
esquèrra|vinheta|Aureus amb l'efigie de Galba, Palais Massimo alle Terme. De biais comun se designa jos aquel nom Juli Cesar e los onze emperaires que regnèron de -27 a +96 : August, Tibèri, Caligula, Claudi, Neron, Galba, Oton, Vitellius, Vespasian, Titus e Domician, pasmens se los sièis darrièrs d'aqueles princes sián pas gaire de la familha de Cesar. Suetoni escriguèt la Vida dels dotze Cesars.
A partir d’August, Caesar es un dels praenomina (que ven abans le nomen de familiha – es pas l’exacte equivalent del prenom) dels emperaires, en companhiá mai sovent d’imperator, e es Galba que, lo primièr sens ligam amb la familha dels Julioclaudians, accedís al tròn imperial prenent lo nom de Servius Galba Imperator Caesar en 68, imitat per Oton (Imperator Marcus Otho Caesar Augustus) e Vespasian (Imperator Caesar Vespasianus Augustus) pendent l'Ann dels quatre emperaires entre junh de 68 e decembre de 69.
En 293, l'emperaire Dioclecian introduguèt la Tetrarquia : dos « Cesars » essent designats coma emperaires adjunts dels dos « Augusts ». Aquela organizacion subrevisquèt pas a la roïna de la Tetrarquia a partir de 306, quand Constantin fuguèt proclamat Cesar per las tropas de son paire, Constanci I.
Constantin I lo grand tornèt utilizar lo títol, mas per donar un estatut imperial als sieus filhs e los installar dins de regions de l'empèri per lo representar.
Son fillh, Constanci II, figuèt Cesars sos cosins Gal, puèi Julian. Lor estatut èra intermediari entre aquel dels Cesars de la Tetrarquia e aquel dels princes eritièrs de Constantin : membres de la familha imperiala, dotats per tant de l'aura mai o mens magic pròpri als emperaires, èran son representant, disposavan d'un cert poder, mas essent somés tanben a un fòrça estricte contraròtle. Après l'execucion de Gal per sas mancas a Atakya e l'usurpacion de Julian, los emperaires seguents utilizèron pas mai aqyel dispositiu, que pensvan de segur dangierós. Atal, quand Teodòsi I volguèt auçar son filh Flavi Arcadi sul tròn, lo faguèt directament August.
Lo títol es utilizat de còps qu'i a dins los darrièr ans de l'Empèri roman. Majorian es proclamat August per l'armada lo 1èr d'abril de 457, près de Ravena mas lo títol li es contestat per l'emperaire d'Orient, que li reconéis pas qu'aquel de Cesar. Passant enlà, Majorian pren lo títol d'August oe 28 de decembre de 457. Foguèt executat per son encian aliat Ricimer, a Tortona, lo 7 d'agost de 461. L’emperaire d'Orient  Leon I auça Anthemius Cesar en 467 e Juli Nepos es el auçat Cesar per Zenon après lo 9 de febrièr de 474, darrièr emperaire d'Occident de portar lo títol. Auçat August per l'Occident lo 24 de junh de 474, es capvirat per Orestes lo 28 d'agost de 475.
Lo títol de Cesar dins l'Empèri bizantin
A Constantinòble, lo títol es portat per Patrici, segond filh del general Aspar, que l'impausa coma cesar a l'emperaire Leon I en 468. Es capvirat pels eunucs defenseires del palais de Leon en 471, contra vida salva. Aquel darrièr auça son fellen Leon II al títol lo 31 d'octobre de 473. Auçat August lo 17 de novembre de 473, moriguèt de malautiá lo 10 de novembre de 474. L'an seguent Basilisc auça son filh Marc al títol per unes meses abans de l'auçar coma August. Morriguèt en exili sus òrdre de Zenon en 477.
Heraclius (610-641) renóncia a portar los títols de Cesar e d’August e la titulatura latina, al benefici del títol de basileus. Lo títol de Cesar demora pasmens dins la titulatura bizantina, e ven just après aquel de basileus.
Mai, la practica de le balhar als filhs cabdèts de l'emperaire, o a de pròches e influents parents d'aquel, contunha, amb per exemple : Alexis Mosele, bèl filh de Teofil (r. 829-842), Bardas, l'oncle e principal ministre de Miquèl III (r. 842-867), o encara Bardas Focas, lo paire de Nicefòr II (r. 963-969). L'autreg del títol al khan bulgar Tervèl per Justinian II (r. 685–695, 705–711), per l'aver ajudat a tornar prene son tròn en 705, delora un cas excepcional. Lo títol es tanben balhat vèrs 1081 al fraire de l'imperatritz Maria d'Albania, Giorgi II de Georgia.
Segon lo Klētorologion de 899, los insignia del Caesar bizantin son una corona sens crotz, e la ceremonia d'autreg drl títol (datant de Constantin V) es descricha dins lo De ceremoniis (I.43) de Constantin VII Porfirogenèta. Demora mai naut dins la ierarquia imperiala fins a l'introduccion d'aquel de sebastokratōr (compausat de sebastos e autokratōr, los equivalents grecs d’Augustus e imperator) per Alexis Ier Comnèna (r. 1081-1118), puiè d'aquel de despotēs per Manual Ièr Comnèna (r. 1143-1180). Lo títol demora utilizat fins als darrièrs sègles de l'empèri. Jols Paleològ, es autrejat a de nbles proeminents, coma Alexis Strategopolos, mas a partir del sègle XIV, es conferit subretot a de sobeirans balcanics (Valaquia, Serbia, Tessalia). Dins le Libre dels officis del pseudo-Kodinos (mièg de sègle XVI), lo títol se plaça entre aquel de sebastokratōr e aquel de megas domestikos.
Posteritat
De « Cesar » venon après l'epòca antica los noms d'unes emperaires o dirigents :
Le títol de « Cesar » dins la Legenda arturiana
Un personatge de la Legenda arturiana apaoréis jol nom de « Juli Cesar ». Es dich, al subjècte de la « batalha de Carohaise », que Merlin « faguèt una visita a Juli Cesar » dins una scèna qui contribuariá al mite del magician, capable de passar le temps e l'espaci. S'agís de fach d'una aberracion d'interpretacion, car l'autor se referís al títol de vice emperaire: s'agís non pas de « Juli Cesar » mas Juli « lo cesar », es a dire Julius Nepos.
Tornon (Vivarés)
Tornon (Tournon-sur-Rhône en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Canton de Carluç
Lo canton de Carluç es una anciana division administrativa del Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Sarlat e La Canedat, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 11 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Terrasson e La Vila Diu e tanben dins la Comunautat de comunas del País de Fenelon. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta sarladesa.
Istòria
Lo canton de Carluç se creèt en 1790. Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801), lo canton se conservèt,.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Carluç fuguèt suprimit.
Sabadell
Sabadell aira enquiath 2005 era vila mès granda e lo capluòc de la comarca catalana del Valés Occidental, dins la província de Barcelona. La ciutat es a 20 km de Barcelona, al centre de la comarca, gaireben a l'òrle del flum Ripoll. La vila a 193,954 abitants. Sas vilas vesinas son Terrassa, que compartís era capitalitat dera comarca e n'ei era ciutat mès poblada, e Barberà del Vallès.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sauesello, en 955, Sabadello, en 978, Sabatellum, en 1024, ''Sabbatelli en 1140.
Una teoria explica lo nom de Sabadell per un ancian mercat del dissabte supausat, tot coma per El Vendrell per un mercat del divendres (mès lo nom d'aquesta darrèra vila pòt aver son origina dins Venerellus, del latin Venere, « Vènus » ). En realitat, los dos Sabadèl, lo Sabadell catalan, Sembadèl (o ara -dèu), Samadèth, tot aquò sembla de formar una seria coërenta, quitament se los toponimistas penan a los explicar (mès i a de noms galleses en Sap-). La proposicion de Negre per Sabadèl de la Tronquièra e per Sabadèl del Causse, citada per Basalgas, Sabodellus, sembla una badinada s'es pas una error (auriá donat regularament *Savosèl) e una autra explicacion per una rasic idronomica preceltica, sabb-, + -at + -ellum, es d'aitant mai arbitrària que Sabadèl de la Tronquièra es sus una sèrra. Sabadell s'explicariá benlèu, tot coma Collsabadell, per un nom d'òme Sabbatellum, confirmat, per un nom personal de femna, Sabatella, en 985 (probablament sense rapòrt ambe dissabte).
MIDI
MIDI (siglas en anglés de Musical Instrument Digital Interface, interfàcia numerica d'instruments musicals) es un sistèma tecnic que balha la possibilitat de connectar d'instruments electronics amassa (o tanben d'instruments electronics e un ordinator) e d'escambiar d'informacion musicala entre eles. Los archius que contenon d'informacion MIDI an l'extension .mid e prenon pauc d'espaci virtual dins la memòria. Una ligason MIDI pòt trasméter fins a 16 canals d'informacion e cadun pòt èstre dreiçat a un instrument independent.
Los archius MIDI an d'informacion sus notason musicala, nautor (freqüéncia) de las nòtas, de senhals per còntrarotlar de paramètres coma volum, panoramica esterèa, vibrato, o per sincronizar lo tempo de divèrses instruments (sintetizators, sequençators, ordinators...). Aquela informacion es enviada amb de tralhas MIDI als aparelhs, qu'an de noseladors IN, OUT e THRU. L'informacion MIDI pòt èstre registrada sus un sequençator per la modificar puèi. Los archius MIDI an fòrça avantatges; per exèmple, son plan aisits de modificar e òm i pòt cambiar la causida d'instruments d'un biais mai rapid.
La tecnologia MIDI foguèt prepausada per los fondadors e presidents de qualques fachuriaires d'instruments electronics (Roland, Oberheim, Sequential Circuits) l'an 1981 e recebèt son estandard doas annadas puèi. Aicest estandard es mantengut per l'AMM (Association of MIDI Manufacturers, Associason de fachuriaires MIDI).
Aquitània (Occitània)
! colspan="2" align=center |La Gàllia Aquitània (verd) jos l'Empèri roman e la Nòva Aquitània (roge), division administrativa actuala de França. !Capitala ! Vilas principalas ! Païses istorics ! Lengas ! Gentilici
Aquitània es una region culturala e istorica dins l'Oèst d'Occitània e de França. Foguèt a de reng durant l'istòria  província romana,  reialme, ducat, e region administrativa francesa.