cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pila de combustible
Istoric
Las estapas màger de las pilas de combustible son: Plan fòrça temps (mai d'un sègle) passèt entre la realizacion del primièr modèl de pila de combustible e las primièras utilizacions s'explica pel plan fòrt desvolopament que coneguèron los autres tipes de generators d'energia electrica e pel fach que lo cost dels materials utilizats dins la pila de combustible demora ara encarat naut.
Generalitats
vinheta|Piscina municipala de [[Woking (Surrey)|Woking. Primièra experiéncia anglesa de pila de combustible foncionant en cogeneracion (calor + electricitat per l'esclairatge).]] Una pila de combustible es un generator ont la fabricacion de l'electricitat se fa mercé a l'oxidacion sus un electròde d'un combustible reductor (per exemple diidrogèn) acoblat a la reduccion sus l'autre electròde d'un oxidant, coma lo dioxigèn de l'aire. La reaccion d'oxidacion de l'idrogèn es accelerada per un catalisor qu'es mai sovent de platin. Se d'autres combinasons son possiblas, la pila mai correnta es la pila diidrogèn-dioxigèn o diidrogèn-aire (aquò s'explica entre autre a causa de l'abondància de la fonts en idrogèn sus Tèrra e la facilitat de produccion del diidrogèn).
Evolucions tecnicas
Dempuèi 1977, de pilas (utilizadas suls satellits) contenon de membranas en polimèrs (electrolit solid acid o alcalin) fachs conductors, prenent la forma d'una membrana prima separant les dos electròdes. Aquestes polimèrs contenon de platin. Coma es un metal rar, polluent e costós, se cèrca donc d'alternativas; es testat, per exemple en China, un polimèr (polisulfòn o polsulfòn d'amòni quaternari amb un catòde (costat oxigèn) en argent e un anòde (costat idrogèn) en niquèl placat de cròme.
En 2010, de cercaires americans e de cercaires alemands prepausèron d'integrar un catalisor suplementari, mens costós e que poiriá devesir per dos la quantitat de platin de las pilas de combustibles Nature Chemistry ; s'agís de nanosfèras bastidas amb d'atòms de platin e de coire, que las particulas de coire son en seguida en partida extrachas, daissant una mena de nanoclòsc de platin d'unes atòms d'espessor. Lo metòde de produccion d'aquestas nanosfèras es tala que diminuís lor capacitat de fixacion de l'oxigèn, çò que favoriza la formacion d'aiga fasent la pila mai productiva. Segon aquesta equipa aquò poiriá reduire de 80 % lo priètz de las pilas de combustible. Aqueste procès poiriá èsser aplicat a d'autres metals per produire d'autres tipes de catalisors podent per exemple permetre una produccion d'idrogèn e d'oxigèn a partir d'aiga coma estocatge quimic de l'energia electrica producha per d'eolianas o de panèls solars, abans de la tornar jos forma d'electricitat.
Pila de combustible d'idrogèn
Lo foncionament d'una pila diidrogèn-dioxigèn es fòrça plan neta que produch pas que d'aiga e consoma sonque de gases. Mas fins a 2010 la fabricacion d'aquestas pilas èra plan costosa, que la quantitat non negligible de platin necessàri e del cost de las membranas escambiadissas d'ions.
Quinas fonts e biais d'estocar per l'idrogèn
La sintèsi, l'estocatge e lo provesiment en diidrogèn son una partida de l'escomesa que sus Tèrra, l'idrogèn es abondant, mas sempre combinat (a l'oxgèn (, es a dire l'aiga), de sofre (sulfur d'idrogèn, ), de carbòni (combustibles fossils de tipes gas natural o petròlis)...
Rendiments globals
Un grop electrogèn permet un rendiment de 25 % e una pila d'idrogèn pòt aténher 50 a 60% (veire encara mai amb la recuperacion de calor ), mas los rendiments energetics comolats de la sintèsi del diidrogèn e de la compression o liquefaccion son encara plan fèbles. Aquí, lo diidrogèn es pas una font d'energia primària; es un vector d'energia.
Principi de foncionament
Lo principi de la pila de combustible es l'invèrs d'una electrolisi. La reaccion quimica producha per l'oxidacion e l'encontra de gas produch d'electricitat, d'aiga e de la calor. Lo foncionament de la pila de combustible demanda un provesiment en combustible, lo mai utilizat essent l'idrogèn. Una pila de combustible produch una tension electrica d'unes 0,7 a 0,8 vòlt, segon la carga (densitat de corrent) e produch de calor. Lor temperatura de foncionament varia de 60 a 200% segon los modèls. L'aiga es mai sovent largada jos forma de vapor amb lo demai de dioxigèn.
Existís mai d'un tipes de pilas de combustibles que las mai conegudas son:
La pila de membrana escambiadoira de protons
vinheta|Pila de combustible Una pila de combustible de membrana d'escambidoira de protons conten: L'idrogèn (venent d'una electrolisi o d'un reformatge d'idrocarburs) dintra per la placa bipolara a esquèrra sus la figura. Arribat a l'anòde, lo diidrogèn (H2) se dissocia (oxidatcon) en ions H+ e en electrons segon : 2H2 = 4H+ + 4e−. Los ions passan alara la membrana, mas los electrons, blocats, son constrenchs de prene un circuit exterior, çò que generarà un corrent electric.
La pila a oxid solid
Lo principi es lo mèsme. La sola diferéncia es que la membrana escambiadoira de protons es remplaçada per una autra membrana nomenada "membrana d'oxid solid". Las moleculas dins la pila de combustible van pas alara reagir del mèsme biais: Mas aqueste tipe de pila es pas pus performant que la pila de membrana escambiadoira de protons, foncciona conque a "fòrça nauta" temperatura (600 a Reformed Methanol Fuel Cell) e sa fabricacion costa mai car per de pilas de fèbla poténcia. Son donc utilizadas per d'aplicacions especificas demandant una fòrta poténcia.
Pila de combustible al metanòl
Existís dos tipes de pilas de combustible de metanòl: Al contrari de las pilas utilizant l'idrogèn, aquestas son pas "netas" que largan de CO2 e tanbe de CO.
Applicacions
Los camps d'aplicacion màger son:
Per zonas geograficas
Los EUA desvolopan fòrça projèctes sostenguts pel govern, a vegadas presentadas coma una de las solucions majoras contra l'escaufament climatic.
Au Canadà, l'Institut d'Innovacion en Pilas de Combustible del Conselh Nacional de Recercas del Canadà (IIPC-CNRC), foguèt creat en setembre de 2006 sus 6 500 m2, en Colombia britanica (UBC), dons la grapa tecnologica de la region de Vancouver, pilòt dins aqueste domèni.
L'Euròpa se dotèt en 2008 d'un encastre (reglament europèu) pel desvolopament dels veiculs d'idrogèn (coma combustible), mas sosten tanben de projècte de recerca sus las pilas d'idrogèn
En 2005, lo malhum francés PACo foguèt remplaçat, pel programa PAN-H (Plan d'action sur l'hydrogène et les piles à combustible, 2005-2008) de l’ANR (Agéncia nacionala de la recerca), seguit del programa HPAC (Idrogèn e pilas de combustible) entre 2009 e 2010. Los diferents axes de recercas dels programas Pan-H e HPAC foguèron posicionats — o de nòu posicionats — en 2010 dins los programas PROGELEC (Production Renouvelable et Gestion de l’Électricité) e TTD (Transport Terrestre Durable) de l'ANR.
L'exemple japonés
Unas annadas abans, sus l'initiativa del primièr ministre Koizumi, aviá estat possible en un pauc mai de 24 meses de : Lo Japon espèra atal reduire de 50 % sas emissions de CO🇮🇳 ligadas a la pichona electronica, propausant mai de batariás que l'autonomia serà multiplicat per tres.
Automobila
L’utilizacion de pilas d'idrogèn dins l’automobila s'apièja sus unes esquèmas:
Constructors
vinheta|Toyota Mirai, producha en seriá a partir de 2015
Estats del Sodan del Sud
Aquel article dona las divisions de primièr nivèl de la Republica del Sodan del Sud.
A l'independéncia, lo país èra devesit en 10 estats. En 2015, un decrèt presidencial dividiguèt lo Sodan del Sud en 28 estats. En 2017, un autre decrèt presidencial dividiguèt 4 estats en 2, lo total passèt a 32. En 2020, lo país tornèt a 10 estats.
A costat, la zona d'Abiei (contèsta entre Sodan e lo Sodan del Sud) constituís una region administrativa especiala. E i a autras doas zonas administrativas, Pibòr e Roveng.
Estats abans 2015
Lo Sodan del Sud èra compausat de dètz estats divisits en 86 comtats.
Canton d'Agen
Lo canton d’Agen es una anciana division administrativa francesa creada en 1790, dins lo districte d’Agen e lo departament d’Òlt e Garona. Es format de nòu comunas:
Tre 1801 lo canton es partejat en dos: Agen 1 e Agen 2.
En 1973 lo canton d’Agen 1 es partejat en tres: Agen Centre, Agen Nòrd e Agen Oèst. Agen 2 pren lo nom d’Agen Èst.
En 1984 lo canton d’Agen Èst es partejat en dos: Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst.
En 2014 la refòrma dels cantons torna lo nombre a quatre: Agen 1, Agen 2, Agen 3 e Agen 4.
Sant Bonet de Riam
Sant Bonet de Riam (Saint-Bonnet-près-Riom en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Justin lo Martir
Justin lo Martir o Justin lo Filosòf, conegut tanben com Sant Justin de Naplosa qu'esté un apologèta e martir crestian.
Santa María del Cubillo
Santa María del Cubillo es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Châtenay
Châtenay pòt essèr:
Districtes d'Òut e Garona
Los districtes d’Òut e Garona son una anciana division administrativa de l’Estat francés dins lo departament d’Òut e Garona.
Abat Bergèir
Danièl Vivian Miquèu Bergèir, coneishut devath lo nom de l’abat Bergèir, vadut a Sent Arlòdi, en Medòc lo 19 d'abriu de 1881 e mòrt a Semelhon en Gironda lo 31 de decembre de 1950 es un òmi politic, eclesiastic e poèta occitan d’expression occitana, felibre.
Districtes d'Òut e Garona
Son creats en 1790 e suprimits tre 1795.
Abat Bergèir
Biografia
Eishut d’una familha de paisantòts praubes dau Medòc, trabalhèt la tèrra silèu que n’augut la fòrça. Aperat per una vocacion eclesiastica, la sua santat febla ne ie permetèva pas de contunhar atau una via. Entecat, se n’angut estudiar au Petit Seminari de Bordèu que ne sortit brilhantament, apuei entrèt a l’Escòla Superiora de Teologia de París. Estut ordenat prèste en 1904.
Districtes d'Òut e Garona
Nòu districtes foguèron creats:
Abat Bergèir
Biografia
Curè de Sadirac permèir, apuei vecari de son oncle a Sent Melion, vad curè de Sent Melion en 1911. Deisharà pas pus sa cura. Orator de permèira, polemista estinglant, recercat, damantat pertot, la sua renomada vai creishent, end’aquesta tempsada trantonada pre la despartida de las glèisas e de l’Estat. Participa ad un gart d’amassada, devisadas, conferéncias publicas.
Es reformat en 1914, pre de las rasons de santat. Mès arefusa aquò e s’engatja coma volontari. Es la debuta de l’aventura màger de la sua via. Se mostra èster un ginhèc gavidaire d’òmis. Coratjós, cap-burlat, es blassat d’un galip d’obús que ie trauca los paumons au Camin-de-las-Damas. Combatant a Verdun, serà blassat encara tres còps, e citat sheis còps. Recep la Legion d’Aunor sau camp de batalha, apuei la Crotz de Guèrra, la Crotz dau Pelut Bèlga, e la roseta d’Oficièr d’Academia a títol militar. Desmobilizat, se’n tòrna entà son presbitèri girondin.
L’acuelh hèit a Ma Garbetto es trionfau. Simin Palai, qui encontra Bergèir en junh 1923 a las jornadas felibrencas de Bordèu, dirà « … sus la carta dau Felibritge, lo país girondin apareishè quasi com un èrm […]. Brac, dens lo Bordalés, desempuei vint ans, qu’èra lo silenci. » Abans de se felicitar de la produccion de l’abat Bergèir, dont lo parlar baish-medoquin es qualificat per lo mèsme Palai d’ « entremiei los mèi armoniós de Gasconha ».
En 1924, a la damanda de son archevesque, se presenta a las eleccions legislativas dau 11 de mai, coma cap d’una lista republicana clementista, damb Geors Mandel en dusau. Es lo sol elegit. Danièl Bergèir vad lavetz, a 43 ans, deputat de la Gironda. Harà dus mandats.
Entremiei los temps hòrts de son eleccion (sus la marina, sus lo budgèt de l’instruccion publica, de la santat, dau comèrci e d’industria), fau notar son engatjament per l’ensenhament de las lengas minoritàrias, e notadament de l’occitan. Damanda tanben lo respècte de las libertats culturaus en Alsàcia, apuei la creacion d’Academias pre las lengas regionaus. L’abat Bergèir estut membre de l’Escòla dau Medòc, grop felibrenc frem actiu de poètas medoquins d’expression occitana, com Andriu Brion, los frairs Conòrd o encara lo canonge Lafarga. N’estut incontestablament lo far, e lo membre lo mèi illustre.
Fondator de la revista Soutanes de France, publiquèt pendent la tempsada 1940-45, correspondent a l’Aucupacion e au regim de Vichèi, quauques articles dont ie esturen arcastats, e esturen a l’origina d’una polemica sus son comportament pendent aquesta tempsada. D’aquesta pausa mau coneishuda de sa vita, n’am gaire de tralhas. Tot çò que se pòt díder de solide, es qu’estut inculpat au cap de la guèrra pre collaboracionisme, empreisonat au fòrt dau Har a Bordèu, apuei tradusit cap a la Cort de Justícia lo 24 de julhet de 1945. Estut aquitat.
Tornat a son presbitèri de Sent Melion, contunhèt sas òbras auprès daus praubes. Se morit lo 31 de decembre 1950, d’un malaise de còr, en seguida ad una sincòpa. Enterrat permèir au sagrat de la parròpia, son còrs estut transportat dens la Collegiada de Sent Melion.
Damoraràn d’eth articles e poesias publicats dens la revista Le Vigneron médocain, apuei Ma Garbetto, a la Revista Meridionala.
Horatio Nelson
Horatio Nelson (29 de setembre de 1758 - 21 d'octòbre de 1805), premier vescomte Nelson, duc de Bronte, foguèt un amirau britanic que participèt ai guèrras revolucionàrias e napoleonencas. Partisan de l'utilizacion de tacticas novèlas per l'epòca, foguèt lo venceire d'una tièra de batalhas navalas decisivas còntra la flòta francesa a Abokir en 1798, a Copenaga en 1801 e a Trafalgar en 1805. Foguèt tuat dins lo corrent d'aquela darriera batalha.
Sèish (Arièja)
Sèish (Seix en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'.
Istòria
En l'istòria, la parròquia de Sèish dependèt dels estats del Lengadòc.
Santiago del Collado
Santiago del Collado es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Santa María del Tiétar
Santa María del Tiétar es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Guèrra dels corrents
Contèxte
Dins las primièras annadas après l'introduccion de la distribucion d'electricitat als EUA, lo corrent continú d'Edison èra la nòrma e Edison volgava pas pèrdre las rendas de sos brevets. Lo corrent continú èra plan adaptat a las lampas d'incandescéncia que constituissián l'essencial de la consomacion electrica de l'epòca, e als motors. Los sistèmas de corrent continú podavan èsser dirèctament ligats a de batariás d'acumulators, çò que regulava la poténcia demandada al circuit e provesissent una sèrva d'energia quand las generatriças èra arrestadas. Las generatriças de corrent continú podavan aisidament èssser connectadas en parallel, çò que permetava una expleitacion economica en utilizant de mai pichonas maquinas pendent los periòdes de fèble demanda e melhorava la fiabilitat. A l'introduccion del sistèma d'Edison, existissián pas de motor de corrent alternatiu d'usatge comòde. Edison aviá inventat un comptador permetent de facturar los clients per lor consomacion electrica, mas aqueste foncionava sonque en corrent continú. Totes aquestes elements constituissián, en 1882, d'avantatges tecnics en favor del corrent continú.
Se fondant sus sas òbras suls camps magnetics rotatius, Tesla desvelopa un sistèma per la produccion, lo transpòrt e l'utilizacion del corrent alternatiu. S'associa a George Westinghouse per comercializar aqueste sistèma. Westinghouse aviá abans crompat los drechs suls brevets del sistèma polifasat de Tesla, e d'autres brevets per de transformators de corrent alternatiu près de Lucien Gaulard e John Dixon Gibbs.
Fòrça discòrdias dissensions croan d'aquesta rivalitat. Edison èra subretot un experimentator, mai qu'un matematician. Lo corrent alternatiu pòt pas èsser corrèctament compres nimai mes en profièch sens una bona compreneson de las matematicas e de la modelizacion matematica de la fisica, compreneson que disposava Tesla.
Tesla aviá trabalhat per Edison mas se sentava sosestimat (per exemple, quand Edison entendiguèt parlar pel primièr còp de l'idèa de Tesla d'utilizar lo corrent alternatiu pel transpòrt de l'energia, la rebuta: « Las idèas de Tesla son brilhantas, mas estrictament inexpleitablas en practica » ). Aquesta animositat s'èra demasiada quand Edison refusèt a Tesla lo prèmi que li aviá promés per son trabalh: A Tesla li èra promes 50 000 dollars se capitava a melhorar l'eficacitat de la mediòcra dinamo realizada per Edison. Tesla melhora de fach aquesta dinamo après gaireben un an de trabalh, mas Edison li balha pas la soma promesa. Edison li fa lo front de pretendre que sa promesa èra una craca, e dich a Tesla que compreniá pas l'umor american,.
Edison regretèt mai tard d'aver pas escotat Tesla e d'aver pas utilizat lo corrent alternatiu.
Sistèmas en concurréncia
Lo sistèma de distribucion de corrent continú d'Edison compreniá de centralas electricas que provesissián de cabres espeses de distribucion, e los aparelhs dels clients (las lampas e los motors) s'i connectavan. Lo sistèma al complet n'utilisava qu'una sola tension; per exemple, de lampas de 100 V installadas pel consomator èran connectadas a una generatritz produsent de 110 V, çò que permetava una cèrta casuda de tension dins las linhas de transpòrt entre la generatritz e l'aparelh. La tension electrica foguèt causida per comoditat per la fabricacion de las ampolas. Las ampolas de filament de carbòni podavan èsse realizada per suportar 100 V, donavan atal un esclairatge comparabla a aqueste del gas, amb un prètz competitiu. A l'epòca, una tension de 100 V èra pas percebuda coma presentant un grand risc d'electrocucion.
Dins lo sistèma de corrent alternatiu, un transformator se plaça entre lo malhum de distribucion de relativa nauta tension e los aparelhs de l'utilisaire. Las lampas e los motors picons pòdon alara èsser provesits amb una tension raisonablament fèbla. Pasmens, lo transformator permet de transportar l'electricitat a de tensions plan mai nautas, tipicament detz còp mai nautas qu'aquesta provesida a l'utilisaire. Per una quantitat donada d'energia electrica transportada, lo diamètre del cable es invèrsament proporcional a la tension utilizada. Mai, la longor acceptabla pel circuit de distribucion, essent donat lo calibre del cable e la casuda de tension admissibla, aumenta aproximativament coma lo carrat de la tension de transpòrt. Aquò significava en practica qu'un nombre mendre de grossas centralas electricas podavan provesir un sector donat. Los gros consomators, coma los motors industrials o los convertisseires alimentant los malhum de camin de fèrre, podavan se connectar al mèsme malhum de distribucion que l'esclairatge, amb de transformators donan la tension secondària que cal.
Primièrs analisis del transpòrt de l'energia electrica
Edison, en reaction a las limitacions impausadas pel corrent continú, prepausa de produire l'electricitat près de là ont èra utilizada, çò que se nomena ara la produccion decentralizada, e d'installar de fòrtas linhas de transpòrt, capablas de suportar la demanda creissanta en electricitat. Aqueste apròche se revelèt carestiosa, subretot per las regions ruralas ont i aviá pas los mejans de bastit una centrala locala ni de pagar de longors importantas de fil de coire de fòrta seccion, malcomòde e ingerible. Edison e sa companhiá, pasmens, aurián tirat un important profièch de la construccion de las innombrablas centralas qu'aurián estat necessàrias per amenar l'electricitat a l'ensemble de la populacion. vinheta|Nòva York pendent lo blisard de 1888; se vei lo fatràs dels fils penjats al dessús de las carrièras A l'epòca, la tension continua podent pas èsser aisidament modificada, de linhas electricas separadas devián èsser installadas per alimentar d'aparelhs de tensions difrentas. Caliá donc plaça e entretenir mai de fils, çò qu'èra costós e inutilament dangierós. Pendent lo grand blisard de 1888, a Nòva York, fòrça mòrts foguèron atribuits a la casuda de cables aerians,.
Lo corrent alternatiu podava èsser portat sus de grandas distàncias de nauta tension, e donc de mai fèbla intensitat, permetent de pèrdas mai fèblas e una mai granda eficacitat dins la transmission, puèi menar de tensions comòdas per l'utilizacion domestica e industriala. Quand Tesla presenta son sistèma de generatriças, de transformators, de motors, de cables e de luminaris utilizant lo corrent alternatiu, en novembre e décembre 1887, èra vengut clar que lo corrent alternatiu representava lo futur del transpòrt de l'electricitat. La distribucion en corrent continú contunhèt dins de centres vilas pendent encara de decenniás.
Lo corrent alternatiu de bassa frequéncia (50–60 Hz) es potencialament mai dangierós que lo corrent continú de poténcia comparabla, que las fluctuacions alternativas pòdon perturbar lo ritme cardiac, e provocar la fibrillacion ventriculària, mortala s'es pas sul còp tractada. Pasmens, tot sistèma foncional de distribucion electrica deu utilizar de tensions sufisentas per provocar d'electrocucions, que siá en corrent continú o en corrent alternatiu. Coma las precaucions contra las electrocucions son similària per ambesos tipes de corrent, los avantatges del corrent alternatiu an largament contrapesats aqueste risc teoric, e venguè l'esstandard dins lo mond entièr. vinheta|Brevet US 390721 de Tesla per una maquina dinamoelectrica.
Pèrdas en linha
L'avantatge del corrrent alternatiu pel transpòrt de l'energia sus una granda distància ven de la facilitat de ne modificar la tension al mejan d'un transformator. La poténcia utilisabla es lo produch de l'intensitat de corrent per la tension a las bòrnas de l'aparelh. A poténcia egala, una fèbla tension impausa una intensitat mai granda, e una nauta tension demanda una intensitat mai fèbla. Los fils electrics en metal avent per sola tòca practica una resisténcia electrica fixada, una cèrta poténcia serà avalida jos forma de calor dins las linhas. Aqueste avaliment es calculat per la lei de Joule e es proporcionala al carrat de l'intensitat. Alara, se la poténcia transmesa es incambiada, e essent donadas las grossors de conductors utilisables en practica, una distribucion de nauta intensitat jos fèbla tension provòca una fòrça mai granda pèrda qu'una distribucion de fèbla intensitat jos nauta tension. Aquò tan plan en corrent alternatiu qu'en corrent continú.
Convertir la tension continua demandava a l'epòca d'utilizar de grossas maquinas electricas rotativas, çò qu'èra dificil, costose, pauc eficaç, exigissent en mantenéncia, alara qu'en corrent alternatiu, la tension pòt èsser cambiada amb de transformators simples e eficaces sens pèças en movements e demandant fòrça pauc de mantenéncia. Es çò que faguè lo succès del sistèma de corrent alternatiu. Los malhum de distribucion modèrnas utilizan de biais corrent de tensions anant fins a 765 000 V. Los aparelhs d'electronica de poténcia coma las diòdas de vapor de mercuri e los tiristors faguèron possible lo transpòrt de nauta tension per alimentar d'utilizacions en corrent continú, en melhorant la fiabilitat e l'eficacitat de la conversion del corrent alternatiu en corrent continú.
Las linhas de transpòrt en corrent alternatiu presentan de pèrdas que tòcan pas lo corrent continú. En rason de l'efièch de pèl, un conductor ofrís una resisténcia mai granda al corrent alternatiu qu'al corrent continú. Aqueste efièch es mesurable, e pren son importància per de gros cables transportant de milièrs d'ampèrs. L'aument de resisténcia deguda a l'efièch de pèl pòt èsser evitat remplaçant un gros cable pet un fais de cables pichons. Pasmens, las pèrdas totalas dins d'installacions qu'utilizan un transpòrt de nauta tension e de transformaors son fin finala fòrça mai fèbles que se se transportava del corrent continú a la tension d'utilizacion.
Campanha de publicitat d'Edison
Edison mena una campanha visant a dissuadir lo public d'utilizar lo corrent alternatiu, entre autres propagant d'informacions erronèas sus d'accidents mortals implicant lo corrent alternatiu, tuant d'animals en public, e fasent pression suls Estats per qu'interdigan l'utilizacion del corrent alternatiu. Edison donèt l'òrdre a sos tecnicians, coma Arthur Kennelly e Harold P. Brown, de supervisar d'electrocucions per corrent alternatiu d'animals, subretot de cans e cats vagants, mas tanben de bestal e de cavals reformats.
Seguissent aquestas consignas, èran censadas donar a la premsa la demonstracion que lo corrent alternatiu èra mai dangierós que lo sistèma de corrent continú d'Edison.
Ensagèt tanben de popularizar l'usatge del tèrme Westinghoused (per se far westingouzar...) coma sinonima de electrocutat. En 1902, alara que lo corrent continú aviá perdut la batalha dels corrents depuèi ja d'annadas, son equipa de filmèt l'electrocucion per corrent alternatiu de naute tension, supervisada per d'emplegats d'Edison, de l'elephant Topsy, un elefant del circ de Coney Island qu'aviá tuat tres personas.
Edison èra opausat a la pena capitala, mas son desir de discreditar lo sistèma de corrent alternatiu lo buta inventar la cadièra electrica. Harold P. Brown, pagat a l'amagat per Edison, fabrica la primièra cadièra electrica per l'estat de Nòva York per popularizar l'idèa que lo corrent alternatiu èra mai mortal que le corrent continú.
Cataractas del Niagarà
En 1893, George Forbes capitèt fin finala a convéncer la NFPC de donar lo contrate a Westinghouse, e de rebutar la proposicion de General Electric e d'Edison. Las òbras del projècte de centrala electrica de Niagara comencron en 1893; l'electricitat serà producha e portada jos forma de corrent alternatiu jos una frequéncia de 25 Hz per minimizar las pèrdas per impedéncia dins lo transpòrt (la frequéncia foguèt cambiada a 60 Hz dins las annadas 1950).
Unes avián de dobtes que lo sistèma produiriá pro d'electricitat per alimentar las industrias situadas a Buffalo. Tesla èra convencut que son sistèma foncionariá, afirmant que las caractas del Niagara poiriá provesir en electricitat l'Èst dels EUA al complet. Pas cap de projècte de demonstracion de transpòrt d'electricitat per corrent alternatiu multifasat realisat fins alara èran d'una escala comparabla a aquesta de Niagara : Lo 16 de novembre de 1896, l'electricitat producha per las generatriças de la Edward Dean Adams Station situada sus las cataractas del Niagara atenguèron las usinas de Buffalo. Las generatriças avián estat fabricadas per Westinghouse seguent los brevets de Tesla. Las placas signaleticas sus las generatriças mencionavan lo nom de Tesla. Per apasimar lo conflicte amb General Electric, se li atribuiguèt lo contrate de construccion de las linhas de transpòrt fins a Buffalo, en utilizant jos licéncia los brevets de Tesla.
Eissida de la rivalitat
Lo succès de las installacions de las cataractas del Niagara constituiguèt una data clau dins l'acceptacion del corrent alternatiu pel public. Lo corrent alternatiu remplaça lo corrent continú per la produccion e lo transpòrt de l'electricitat, permetent de n'espandre fòrça la portada, e tanben la seguretat e lo rendiment. Lo sistèma de distribucion de corrent continu e bassa tension d'Edison foguèt remplaçat per d'aparelhs de corrents alternetiu concebut per d'autres: d'en primièrs, los sistèmas polifasats de Tesla, mas tanben d'autres contributors coma Charles Proteus Steinmetz, que trabalha a Pittsburg per Westinghouse en 1888. Mai tars, la General Electric, formada per la fusion de las companhiás d'Edison amb la rivala Thomson-Houston trabalhan en corrent alternatiu, e comencèron a realizar de maquinas de corrent alternatiu. La produccion centralizada d'electricitat quand venguèt possible qu'èra clar que de linhas de corrent alternatiu podavan transportar l'energia amb bas cost sus de grandas distàncias en modulant la tension lo long del trajècte amb de transformators. L'electricitat es producha jos una tension tipica d'unes quilovòlts, puèi sa tension es aumentada a des disenas, veire des centenas de quilovòlts, per un transpòrt primari eficaç, seguit de transformacions en cascada per arribar a una tension nominala de 120 V en America del Nòrd, 230 V en Euròpa.
Los malhums de transpòrt actuals compòrtan de trajècte redondants per menar l'electricitat de quina que siá centrala a quin que siá centre de consommation, seguent l'interés economic del trajècte, lo cost de l'energia, e l'importància que pòt i aver de servar de consomators alimentats sens interrupcion. Las centralas electricas (per exemple de sites idroelectrics) pòdon èsser fòrça alunahts dels consomators.
Sistèmas de corrent continú encara existents
De vilas contunhan a utilizar lo corrent continú après la fin del sègle XIX. Per exemple, lo centre d'Helsinki consèrva un malhum de corrent continú fins a la fin de las annadas 1940, e Estocòlme acabèt amb lo sèu, decrepit, dins las annadas 1970. Un pòste de redreçament de diòdes de vapor de mercuri pòt convertir lo corrent alternatiu en corrent continú ont es encora utilizat. De quartièrs de Boston, lo long de Beacon Street e de Commonwealth Avenue èran encara alimentats en 110 volts continú dins las annadas 1960, çò que provoquèt la destruccion de fòrça pichons aparelhs electrics (de secapels e de viradiscs, subretot) que los estudiants de la Boston University connectavan malgrat los avertiments al subjècte de l'alimentacion electrica inabituala.
La companhiá de distribucion electrica de Nòva York, la Consolidated Edison, contunha de provesir de corrent continú als clients que l'aviá adoptat al començament del sègle XX, subretot pels ascensors. Lo New Yorker Hotel, pastit en 1929, dispausava d'una grossa centrala electrica de corrent continú e passèt totalament en corrent alternatiu sonque dins las annadas 1960. En genièr de 1998, Consolidated Edison commencèt a se desfar del servici en corrent continú, qu'alimentava alara 4 600 clients. En 2006, èran pas pus que 60, e lo 14 de novembre de 2007, Con Edison acabèt amb lo servici. De redreçaires convertissent lo corrent alternatiu en corrent continú foguèron installats pels clients que l'utilizavan encara.
Los camins de fèrre electrics alimentats per un tresen ralh utilizan mai sovent de corrent continú, entre 500 e 750 V. Los malhum ferrats de catenaris utilizan fòrça sistèmas diferents, que pòdon èsser en corrent alternatiu de nauta tension, o en corrent continú de nauta intensitat.
Las linhas nauta tension de corrent continú
A causa de las pèrdas provocadas pel corrent alternatiu sus de grandas distàncias e mercé als progrèsses realizats dins l’electronica de poténcia, tornèt interessant d'utilizar lo corrent continú per transportar d’energia electrica. Los sistèmas HVDC (corrent continú de nauta tension) son utilizats pel transpòrt de quantitats importantas d'energia dempuèi de centralas electricas alunhadas o per l'interconnexion de malhums de corrents alternatius separats. Aquestes sistèmas fan usatge de compausants d'electronic de poténcia coma de diòdes de vapor de mercuri, de tiristors o d'IGBT qu'existissián pas del temps de la guèrra dels corrents. L'electricitat es encore convertida de AC en DC o l'invèrs, a cada tèrme del ligam HVDC modèrne.
D'entre los avantatges de l'HVDC suls sistèmas de corrent alternatiu pel transpòrt de fòrça grandas poténcias, i a la possibilitat de far transitar una mai granda poténcia per una linha donada (çò qu'es important, que d'installar de novèlas linhas, e tanben remandar las existentas, es plan carestiós), un melhor contraròtle de la circulacion de la poténcia, en particular dins las condicions transitòrias e dins las situacions d'urgéncia, que pòdon sovent menar a de panas generalizadas de corrent. Fòrça centralas modèrnas utilizan ara l'HVDC puslèu que lo corrent alternatiu pel transpòrt de fòrtas poténcias sus de grandas distàncias, subretot dins los païses en desvelopament coma la China, l'Índia e lo Brasil.
Autras utilizacions del corrent continú
Lo corrent continú demora tanbe plan utilizat quand las distàncias de percorrir son cortas e subretot quand de batariás o de pilas de combustible son implicadas dins lo dispositiu. D'entres aquestas utilizacions, se nòta : Dins aquesta utilizacions, lo corrent continú pòt èssr utilizat en dirècte o convertit en corrent alternatiu per de compausants d'electronica de poténcia. Dins lo futur, aquò permetriá de provesir d'energia a un malhum a partir de fonts escampilhadas.
Cademène
Cademène es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Santiago del Tormes
Santiago del Tormes es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
José Aldo
José Aldo da Silva Oliveira Junior, que naissèt lo 9 de setembre de 1986 a Manaus, es un professionau d'MMA e cintura negra de ju-jitsu brasilier. Actualament es lo campion de la division Featherweight (pes pluma) de l'Ultimate Fighting Championship e darrier campion dau WEC en Featherweight.
Èra comuna
Per exemple, l'accession al títol d'emperaire d'August es datada del « 16 de genièr de 27 AEC » puslèu que del « 16 de genièr del 27 AbC ».
La cronologia de las annadas en Èra comuna cambia pas lo biais occidental de numerotar los ans, ni abans, ni après Jèsus Crist. Las denominacions "EC" e "AEC" son prepausadas coma d'alternativas qu'evitan de far referéncia a una civilizacion o a una religion particulara. Presentan aquela cronologia coma una nòrma neutra al vejaire de las culturas o cresenças.
Origina de la datacion de las annadas en Occident
La datacion de las annadas en vigor en Occident dempuèi la fin de l'Edat Mejana procedís de l'Èra de l'Incarnacion après que ll papa Bonifaci, conselhat pel monge bizantin Dionís l'Exigú, a, al sègle VI que pausa l'annada 753 AUC (Ab Urbe Condita « dempuèi la fondacion de la vila [de Roma] ») coma annada de naissença de Jèsus Crist. L'annada 754 AUC ven alara l'an 1 del calendrièr.
La cronologia de las annadas segon l'Èra de l'Incarnacion foguèt utilizada correntament sonque a partir del sègle XV. Los actes legislatius e ecclesiastics èran abans datats segon l'annada del règne del sobeiran e segon l'indiction romana. L'indiccion es un cicle de quinze ans commençant lo 1èr de setembre de 312. S'especifiava l'an en cors dins l'indiccion correnta. Atal 2023 (a partir del 1èr de stembre) es l'an dins l'indiccion correnta qu'aviá começat en.
Dins las culturas actualas
Dins lo mond crestian, d'autras cronologias qu'aquela de l'Incarnacion èran o son encara en vigor:
En França, pendent lo periòde revolucionari, lo calendrier utiliza coma origina de las annadas lo 22 de setembre de 1792.
Lo calendièr maçonic fonciona coma lo calendièr gregorian mas pren per origina l'annada 4000 AEC.
Endacòm, d'autras cronologias son utilizadas:
Dins las sciéncias
Dins las sciéncias istoricas, l'origina de las datacions al carbòni 14 e autres procediment prencoma referéncia lo present datat en l'annada 1950. Los preïstorians dirán, per exemple, que tal fogal paleolitic es datat de 12000 « abans lo present » : 12000 BP, es dire gaireben 10000 AEC.
Objectius de la cronologia en Èra comuna
La numerotacion de las annadas segon lo mod occidental es, per de rasons istoricas e practicas, impausada de biais mondial dins los actes civils. Las datacions tradicionalas demorant pasmens sovent d'usatge dins la vida religiosa. L'utilizacion de las referéncias "EC" e "AEC" a per objectiu d'universalizar aquel biais de comptar las annadas li levant tota referéncia religiosa o culturala.
Partisans
Los partisans de la notacion « EC/AEC » insistisson sul fach qu'es religiosament neutra e adaptada a un usatge multicultural e multireligiós:
Detractors
Los principals arguments dels detractors de la notacion "EC/AEC" son los seguents:
Smilax aspera
L'ariège (var. sarsaparrilha, salsaparelha ), (Smilax aspera L.) es una planta monocotiledonèa qu'aparten al genre Smilax, que fa partida de l’òrdre de las Liliales e de la familha de las Smilacacèas.
Descripcion
thumb|left|Fuèlha thumb|left|Flors thumb|left|Smilax aspera - [[Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa]]
L'ariège es un arbrilhonet o liana vivaça. Mesura d'1 a de naut e possèda una tija volubila, linhosa, rameluda e espinosa. Sas fuèlhas altèrnas, persistantas, lusissentas, son en forma de còr o de pica, e amb dos estipuls transformats en vedilhas. Lo limbe coriaci es percorrit de 5 a 7 nervaduras de traça pseudo parallèl se jonhant a la cima, mas, qu'es excepcional per una monocotiledonèa, amaçat per un malhum de nervaduras secondàrias. Lo bòrd del limbe es espinós.
Es una planta dioïca, de flors pichonas, blanc jaunenc, reünidas en pichonas ombèlas. Los fruchs pichons e globuloses, a vegada ovals, semblan a de groselhas, son roge escur. La planta conten de saponinas.
Qualques sosespècas son a vegadas distingadas :
Espandiment e abitat
Aquela espècia buta dins las tèrras sècas en Mexic, en Orient Mejan, en Africa centrala (Republica Democratica de Còngo, Kenya, Etiopia), en Asia centrala (Índia, Botan, Nepal) e en Euròpa dins las regions mediterranèas.
La liana, tròp solida per èsser trencada de la man, contribuís a far la garriga lengadociana dificilament penetrabla.
Utilizacions
thumb|Aspècte general
Planta medicinala, utilizada en cas de raumatisme e de malautiá de pel (eczèma, psoriasi), mas tanben en cas de gripa, anorexia o gota. A una accion diuretica e diaforetca, car activa la circulacion. Solas las racinas son utilizadas, e sas grana, se son pas vertadièrament toxica, totun son pas consomablas.
Batalha de Trafalgar
La batalha de Trafalgar se debanèt lo 21 d'octòbre durant la Guèrra de la Tresena Coalicion dins la region dau cap Trafalgar. Opausèt una flòta britanica dirigida per Horatio Nelson a una flòta coalizada francoespanhòla comandada per Villeneuve e Gravina. S'acabèt per una desfacha dei coalizats, la destruccion d'unei naviris francés e espanhòus e lo mantenement definitiu de la supremàcia navala britanica fins a la fin de la guèrra.
Santo Domingo de las Posadas
Santo Domingo de las Posadas es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Senta Catarina
Senta Catarina (Sainte-Catherine en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Santo Tomé de Zabarcos
Santo Tomé de Zabarcos es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
La Serrada (Àvila)
La Serrada es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Armaillé
Armaillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jan Maurici
Jan Maurici, neishut a Sadirac (Bordalés) es un poèta occitan d’expression occitana de la fin dau sègle XIX e de la debuta dau sègle XX, augent escrivut alentorn de las annadas 1900 a Linhan-de-Bordèu (a l’epòca Linhan de Creon) en Bordalés. Estut felibre, e membre de l'Escòla Gaston Fèbus. N’avem pas fòrt d’informacions sus aqueste bolantgèir de campanha, que sembla auger viscut au cap dau sègle XIX e a la debuta dau sègle XX dens lo petit vilatge de Linhan, dens l’Entre-duas-Mars. Sos escriuts, publicats dens la revista Reclams de Biarn e Gascougne, de Simin Palai, Miquèu Camelat e Adrian Plantèr, son redigits dens un gascon girondin hòrt bèth, hòrt escrivut, d’una richèssa cohinant a la preciositat, çò que’us hèi a còps de mau enténder, damb un gost marcat praus neologismes. Se pòt parlar a perpaus d’eth de « trobar clus ».
Nos damoran pas d’eth que sèt poesias, pareishudas dens Reclams entre 1899 e 1902 :
Un article de 1901 anoncia la pareishuda pròcha d’un pouèmi en dues estaciouns dishut Lou mayre de Canère. Ne n’avem nada tralha. Aquesta òbra ne vit probable jamès lo jorn.
LOU TRIN
A Monsieur Adrien Planté Respectueux hommage.
La gran banche a broundit sourdamén. Su la nüy Dus gros üys chén perpèt guichen à la loungtene, E ludèns, garrampous, e sadourats de hene, Poutchacren lur dardaill e crèychen dén lou brüy.
Un peroun tremoulun, esmalit, frougnadüy, Escarcaille lou soou, que s’echibbre ! Tout pene, Coume un bouha d’infèrt escoubaille l’alene Aou prouchamén daou trin destreminat que hüy…
Acos ét !.. Lou moustrous amarratche d’humades, De boys, d’acèys raoujous pinpanans d’oulibades, - Os rapays rougèyroous oun craoune un oumias,
Coume un abbrazamén d’intanpèste, tarriple, Traouque dén la béntorle, e s’affane, e s’arriple, E se houn… - Gn’a rè mèy que l’ounbre e la gran pas,..
J. MAURICE (Parla de la part de Bourdèu)
Pont-Remy
Pont-Remy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Hanna Sharconòva
Hanna Sharconòva (Ганна Шаркунова, n. 14 d'octobre de 1984 a Babroïsc) es una cantaira belarussa.
Biografia
Nascuda dins lo vilatjòt de Babroïsc, fa d'estudis de pedagogia e de musica. A un filh, Maxim, nascut en 2017. Viu a Mensc.
Serranillos
Serranillos es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Prot
Prot es una ribièra afluent de Danubi, long de, que la font se tròba en Ucraïna e que fa frontièra entre Romania e Moldàvia sus la pus granda part de son cors.
Prot ten sa font sul pendís oriental del mont Hoverla, pròche del còl Yablonitsky dins los Carpats, en Ucraïna. Raja cap al sud-èst e se geta dins Danubi al nivèl del pòrt de Giurgiulești, entre Galați e Reni. Lo bacin idrografic de Prot s'estend sus, amb en Romania. La vila plus importanta situada per sas rivas es Chernivtsi, en Ucraïna.
Canton d'Agen 1
Lo canton d’Agen 1 es una anciana division administrativa e una division electorala actuala del departament francés d’Òlt e Garona. Lo còde de l’INSEE es 4701. Es compausat de 4 comunas:
Istoric
De 1801 a 1973 lo canton èra format de cinc comunas:
Lo 1èr de genièr de 1971 la comuna de Sant Ilari de Lusinhan que fusiona Sant Ilari de Garona e Lusinhan Grand (del canton del Pòrt) es integralament inclusa dins lo canton d’Agen 1.
Sanhas (omonimia)
Sanhas pòt essèr:
Canton d'Agen 1
Istoric
En 1973 lo canton d’Agen 1 es partejat en tres: Agen Centre, Agen Nòrd e Agen Oèst.
Lo novèl canton d’Agen 1 es creat en 2015.
L'Art de la Guèrra
thumb|right|[[Fotografia d'una copia modèrna de l'Art de la Guèrra redigit sus un supòrt tradicionau de bambó.]]
L'Art de la Guèrra es un tractat militar chinés probablament redigit durant lo sègle V avC per lo generau Sun Tsu. Format de 13 capítols corts, presenta plusors principis simples per concebre, organizar e menar una guèrra en privilegiant leis accions indirèctas, l'esplecha deis errors advèrsas e l'engana. Es lo premier tèxte regardant l'art militar que conoguèt un succès important e que foguèt mai d'un còp comentat. Uei, es totjorn considerat coma un obratge de referéncia que son estudi es obligatòri dins mai d'una academia militara.
Contèxte istoric
thumb|right|[[Estats chinés de la fin dau Periòde dei Primas e deis Autonas au sègle V avC amb lo reiaume de Wu au sud-èst.]]
Coma un nombre important d'obratges de l'Antiquitat chinesa escrichs sus de lamellas de bambó, la datacion precisa de l'Art de la Guèrra es malaisada. Segon l'escrivan Sima Qian (145-86 avC), seriá estat ofèrt per Sun Tzu au rèi de Wu, un reiaume dau Periòde dei Primas e deis Autonas, en 512 avC. Dins aquò, l'estile e l'amplor deis operacions militaras descrichas dins leis exemples dau tèxte indican puslèu una data pus tardiva, probablament situada a la fin dau sègle V avC ò au començament dau sègle IV avC.
L'Art de la Guèrra seriá donc una òbra de la premiera partida dau Periòde dei Reiaumes Combatents, una epòca de l'istòria chinesa que comencèt au sègle V avC e que s'acabèt en 221 avC. Es caracterizat per lei guèrras repetidas entre reiaumes chinés que s'acabèron per la victòria finala de Qin Shi Huang que conquistèt totei sei rivaus e qu'unifiquèt China. Rapidament, aquelei conflictes venguèron mai e mai violents amb una aumentacion progressiva deis efectius engatjats. Ansin, se leis armadas agantavan 30,000 òmes au sègle V avC, lei poissanças pus importantas poguèron n'alinhar mai de 400,000 a la batalha de Changping en 260 avC.
Autor
L'autor de l'Art de la Guèrra seriá lo generau Sun Tsu que son existéncia es fòrça mau coneguda car es citada per un nombre limitat de documents redigits quauquei sègles après sa mòrt supausada. Lo pus disèrt es Sima Qian que lo presentèt coma un oficier dau rèi Helü de Wu (514-496 avC) cargat de planificar una ataca còntra lo reiaume de Chu. En despiech de fòrças numericament inferioras a son adversari, auriá ganhat una victòria brilhanta a Boju en 506 avC. Leis autrei personas que citan Sun Tsu son Xun Zi (313-238 avC) e Han Fei Zi (279-232 avC). Pasmens, dònan ges de detalh sus sa vida.
Aquela abséncia d'elements sus Sun Tsu laissa donc de dobtes importants sus son existéncia car, en defòra dau racònte de Sima Qian, la preséncia de Sun Tsu es pas atestada a la batalha de Boju. De mai, durant lo Periòde dei Reiaumes Combatents, leis escrivans utilizavan rarament son nom vertadier per signar seis òbras. Ansin, dempuei lo sègle XII, plusors ipotèsis designan divèrsei militars dau sègle V avC coma autor de l'Art de la Guèrra. Entre lei pus frequents, se pòdon citar Wu Zixu, lo veinceire vertadier de Boju, ò Sun Bin, un oficier superior de l'armada de Helü. Enfin, se supausa de còps que lo nom « Sun Tsu » foguèt imaginat a posteriòri per atribuïr una paternitat famosa a l'obratge. Ansin, aqueu darrier podriá èsser una òbra regularament melhorada fins a sa compilacion definitiva en 1078. En particular, foguèt probablament modificat per lo ministre Cao Cao (155-220 apC), autor dau premier commentari conegut sus l'Art de la Guèrra.
Que vertat que siegue, l'autor de l'Art de la Guèrra mòstra de competéncias importantas en matèria de comandament e de direccion d'operacions militaras. Èra donc probablament un ministre ò un oficier superior experimentat qu'aviá ja menat de tropas. Aquò es illustrat per la prefondor de sa reflexion e per la diversitat dei subjèctes tractats (mejans de ganhar una guèrra, questions logisticas, plaça de l'entresenha, importància de l'iniciativa...).