cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dimars gras
Festenals
Los festenals associats al carnaval precedent, dins la tradicion crestiana, la dintrada en quaresma pendent que lo crestian manja « magre », en s'abstenent de vianda o plats de tria lo jorn de Dimercre de las cendres, que marca la dintrada de la quaresma. L'abstinéncia (manjar pas de vianda) es observada los divendres de l'annada e subretot los divendres de quaresma.
Lo mot « carnaval » ven del latin medieval carne levare, significant « levar la carn », es a dire concrètament suprimir sus la taula pendent tota la peròde de la quaresma la vianda o, es a dire, lo « gras ».
Calpinae
La sotafamilha Calpinae rambla de lepidoptères (parpalhons) nuechencs de la familha dei Noctuidae o deis Erebidae segon lei classificacions.
BioLib li ditz Ophiderinae, qu'es un sinonime.
La taxinomia deis insèctes es en plena evolucion, e mai revolucion, e l'i a foaça disparitats entre lei classificacions diferentas, especialament per ce que concèrna lei seccions que si situan entre leis òrdres e lei genres.
La Orotava
La Orotava es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Raimond Badiou
Raimond Badiou (Vaissa, 14 d’agost de 1905 - París, 27 de junh de 1996) es un matematician e òme politic occitan. Engatjat dins la resisténcia pendent la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt conse màger de Tolosa (SFIO) de 1944 a 1958.
Biografia
Raimond Badiou èra normalian (Escòla normala superiora de París) e agregat de matematicas (1927).
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, Raimond Badiou èra professor de matematicas al licèu dels garçons de Tolosa (que se pre pausèt mai tard de nomenar licèu Pèire de Fermat) après aver ensenhat a Rochefort-sur-Mer, Rabat e Casablanca. Intrèt en Resisténcia. Èra del Comitat Departamental de Liberacion de la Nauta Garona, organisme qu'aviá designat Raymond Naves coma conse provisòri de Tolosa a la liberacion de la vila e ont encontrèt lo filosòf Andrèu Maurin; quand Raimond Naves foguèt capturat pels Alemands, lo 24 de febrièr de 1944, Raimond Badiou lo remplacèt. La liberacion de Tolosa se faguèt lo dissabte 19 e lo dimenge 20 d'agost de 1944; lo 20 un Comitat Local de Liberacion se metèt en plaça, fasent lo ròtle de municipalitat temporària, e èra menat per Raimond Badiou. Foguèt elegit conse en 1945, e de nòu en 1947 e 1953. E 1946, foguèt elegit deputat de la Nauta Garona fins a 1951. Menèt una politica municipala prudenta, urbanizant de biais compacte la vila per evitar la multiplicacion dels malhums, creant atal los primièrs programas de lotjaments socials just al bòrd de la vila, amb lo president del conselh general Eugène Montel.
Raimond Badiou demissionèt en 1958 de la SFIO per causa de las posicions d'aquel partit sus la guèrra d'Argeria e de son adesion a de Gaulle e abandonèt totes sos mandats electorals, e tanben aquel del conse de Tolosa. Tornèt èsser professor de matematicas al licèu Pèire de Fermat e contribuiguèt, mai tard amb lo Partit Socialista Autonòm, a lançar lo PSU local.
L'un dels seus filhs, Alain Badiou, es un filosòf francés conegut internacionalament.
Dempuèi lo 10 d'octobre de 2012 le collègi del quartièr de la Reineriá a Tolosa pòrta lo nom de Raymond Badiou.
Articles connèxes
Lista dels cònsols de Tolosa
Pastor Maldonado
Pastor Rafael Maldonado Motta (Maracay, 9 de març de 1985) es un pilòt de Formula 1 veneçolan. En 2014-2015 fa partit de l'escudariá Lotus F1 Team.
Ten lo recòrd de major nombre de victòrias en una meteissa sason amb 6 en GP2 Serias, superant de pilòts coma Lewis Hamilton, Nico Rosberg, Timo Glock e Nico Hülkenberg. Foguèt coronat campion de la GP2 Serias al Circuit de Monza, mancant doas datas per finalizar la sason, après 4 ans dins aquesta categoria.
Regim de Pétain
Lo regim de Pétain foguèt lo regim politic autoritari d'extrèma drecha de l'Estat francés, dirigit pel marescal Philippe Pétain, acantonat especialament al sud de l'estat francés e dins las colònias francesas, e que durèt entre junh de 1940 e agost de 1944, fins a la retirada de l'armada alemanda. Lo sèti d'aquela dictatura foguèt impausat dins la vila de Vichèi.
Denominacions
La designacion oficiala d'aquel regim èra la d'Estat Francés (État Français). Aquel regim es nomenat dins l'us internacional amb las expressions inadeqüatas de Govèrn de Vichèi* o Regim de Vichèi* o França de Vichèi* perque es dins la vila de Vichèi que se trobava lo sèti del govèrn (l'avián transferit de París cap a Bordèu en 1940, puèi cap a Vichèi). Ça que la Vichèi causiguèt pas jamai d'albergar aquel regim e mai ne foguèt pas la capitala oficiala, que restava París en teoria.
Territòri
En teoria, lo regim de Pétain s'aplicava a tot l'estat francés metropolitan, levat Alsàcia-Lorena que los nazis l'avián estacada directament a l'administracion alemanda. Après la desfacha militara francesa de 1940 davant los alemands, e fins en 1942, la França metropolitana se dividiguèt en doas zonas: L'11 de novembre de 1942, l'armanda alemanda ocupèt militarament la "Zona Liura" e aquò permetèt al regim de Pétain d'exercir una administracion civila un pauc pus unida dins l'estat francés, tot essent afeblit.
Las colònias francesas apertenián al regim de Pétain al començament, mas pauc a cha pauc passèron del costat de las Fòrças Francesas Liuras dirigidas per Charles De Gaulle.
Eveniments e cronologia
Après l'armistici signat amb l'Alemanha nazi en junh de 1940, lo marescal Philippe Pétain formèt lo denomenat Govèrn collaboracionista francés, que coma son nom indica, va collaborar amb lo regim nazi, qu'ocupèt militarament París, lo nòrd e tota la còsta atlantica de França: aquò èra la "Zona Ocupada". La zona sud restava sota l'administracion dirècta del regim de Pétain e se sonava la "Zona Liura" (cal precisar que correspondiá pas precisament amb los limits d'Occitània). Mas l'11 de novembre de 1942 l'armada alemanda ocupèt la "Zona Liura" per de rasons estrategicas, tot en manténer lo regim de Pétain per l'administracion correnta, e ansin s'acabèt la biparticion del territòri francés. L'armada italiana aviá ocupat las zonas frontalièras alpencas e Niça, de 1940 a 1943, puèi i daissèt la plaça a l'armada alemanda en 1943. thumb|350px|En blanc: la "Zona Liura" o territòri sota administracion del regim de Pétain en 1940 La capitala de fach del regim de Pétain s'èra establida dins la "Zona Liura", a Vichèi, sens qu'aquela vila o aguèsse demandat. Vichèi èra una sosprefectura d'Alèir, situada al centre de l'estat francés, al còr de la region istorica de Borbonés e en Occitània.
Lo regim de Pétain se liguèt estrechament amb la Gestapo e los SS, deportant mai de 70,000 josieus a de camps de concentracion dins diferents païses d'Euròpa e envièt 650,000 trabalhadors (entre volontaris e forçats) en Alemanha coma ajuda a l'esfòrç de guèrra alemand. Pr'aquò, la durada d'aquel govèrn anèt pas enlà de la preséncia de las tropas alemandas en França e sa dissolucion, en 1944, entraïnèt la condemnacion a mòrt de Pétain, commutada après en pena a perpetuitat pel general Charles de Gaulle, e Pétain moriguèt presonièr a l'illa d'Yeu en 1951.
La question occitana sota Pétain
Lo regim de Pétain impausava una ideologia passadista que se focalizava subre las tradicions e la ruralitat, consideradas coma las basas d'un òrdre autoritari. Dins aquela vision, Pétain pensava que l'occitan, que lo concebiá el coma una lenga del passat e de la campanha, podiá participar a aquela ideologia. Aital lo regim autorizèt un ensenhament timid e opcional de l'occitan (dich "provençal") dins las escòlas, mas amb de mejans fòrça modèstes e sens cap de volontat de desvolopament lingüistic modèrne. En tot cas, una part de l'administracion pétainista foguèt ostila a aquelas mesuras e frenèt coma poguèt las possibilitats de corses d'occitan. Lo movement occitan (classicistas e mistralencs mesclats) foguèt dividit davant aquela situacion: Après la Liberacion, los principals movements occitanistas, coma lo Felibritge e lo novèl Institut d'Estudis Occitans (fondat en 1945), condemnèron oficialalament lo pétainisme.
Lo movement occitanista a publicat d'estudis istorics per explicar aquel periòde sombre. Especialament:
Moriville
Moriville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La primièra mencion de la localité data de 1114 jol nom de Maurtivilla o Murini Villa, en un títol relatiu al prieuré de Belval. La municipalitat dépendait dirèctament del pòrti de Lorraine e del bailliage de Châtel dempuèi 1751. A l'esperital, Moriville dépendait de la parròquia de Châtel, doyenné de Épinal.
La première mention de la localité date de 1114 sous le nom de Maurtivilla ou Murini Villa, dans un titre relatif au prieuré de Belval. La commune dépendait directement du duc de Lorraine et du bailliage de Châtel depuis 1751. Au spirituel, Moriville dépendait de la paroisse de Châtel, doyenné d’Épinal.
Socotra
Socotra (arabe Suqutrah) es l'illa màger d'un archipèla del meteis nom a l'Èst de l'Africa, que fa partida de Iemèn.
Lo nom significa bonaür en sanscrit.
Glucagon
Lo glucagon es una ormona peptidica de 29 aminoacids qu'agís dins lo metabolisme dels glucids. A un pes molecular de 3485 Da e foguèt descobèrt en 1923 per Kimball and Murlin. Aquesta ormona es sintetizada per las cellulas α del pancreas (en de luòcs aperats illòts de Langerhans).
Son estructura primària es: NH2-His-Ser-Gln-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Lys-Tyr-Leu-Asp-Ser-Arg-Arg-Ala-Gln-Asp-Phe-Val-Gln-Trp-Leu-Met-Asn-Thr-COOH
Es una ormona qu'elèva lo nivèl de glucòsa dins lo sang, al revèrs de l'insulina que lo baissa. Quand l'organisme necessita mai de sucre dins lo sang, las cellulas alfa del pancreas elabòran de glucagon. Aqueste glucagon mobiliza las resèrvas de glucòsa presentas dins lo fetge en forma de glicogèn.
Neufmaisons
Neufmaisons es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de Kerbala (680)
La batalha de Kerbala se debanèt lo 10 d'octòbre de 680. Opausèt Al-Hussayn ibn Ali e quauquei desenaus de companhons a una armada de plusors milièrs de combatents fidèus au Califat Omeia (entre 5,000 e 100,000 segon lei racòntes). Lo combat s'acabèt per la desfacha d'Al-Hussayn ibn Ali e de sei companhons que foguèron exterminats.
En causa de la mòrt d'Al-Hussayn ibn Ali considerat coma lo successor legitim de Maomet per lei chiitas, Kerbala es vengut un luòc de pelegrinatge important per l'islam chiita. Un sanctuari important protegís sa tomba e una fèsta importanta es organizada cada annada per commemorar la mòrt de Hussayn.
El Paso
El Paso es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Presidents de la Generalitat de Catalonha
Lista dels menaires de la Generalitat de Catalonha.
Deputacion del General o Generalitat (1359–1716)
<ol> <li>Berenguer de Cruïlles 1359-1362 <li>Romeu Sescomes 1363-1364 <li>Ramon Gener 1364-1365
<li>Bernat Vallès 1365
Bernat Vallès 1365-1367
Sent Júlia d'Aimet
Sent Júlia d'Aimet (Saint-Julien-d'Eymet en francés), es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2019, es comuna delegada de Sent Júlia-Denença-Aulària emb Senta Denença e Senta Aulària d'Aimet.
Presidents de la Generalitat de Catalonha
Deputacion del General o Generalitat (1359–1716)
Romeu Sescomes 1375-1376 Joan I d'Empúries 1376 <li>Guillem de Guimerà 1376-1377 <li>Galceran de Besora 1377-1378
Ramon Gener 1379-1380 <li>Felip d'Anglesola 1380 <li>Pere de Santamans 1381-1383 <li>Arnau Descolomer 1384-1389 <li>Miquel de Santjoan 1389-1396 <li>Alfons de Tous 1396-1413 <li>Marc de Vilalba 1413-1416 <li>Andreu Bertran 1416-1419 <li>Joan Desgarrigues 1419-1422 <li>Dalmau de Cartellà 1422-1425 <li>Felip de Malla 1425-1428 <li>Domènec Ram 1428-1431
Sent Júlia d'Aimet
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Presidents de la Generalitat de Catalonha
Deputacion del General o Generalitat (1359–1716)
Marc de Vilalba 1431-1434 <li>Pere de Palou 1434-1437 <li>Pere de Darnius 1437-1440 <li>Antoni d'Avinyó i de Moles 1440-1443 <li>Jaume de Cardona i de Gandia 1443-1446 <li>Pero Ximénez de Urrea 1446-1449 <li>Bertran Samasó 1449-1452 <li>Bernat Guillem Samasó 1452-1455 <li>Nicolau Pujades 1455-1458 <li>Antoni Pere Ferrer 1458-1461 <li>Manuel de Montsuar 1461-1464 <li>Francesc Colom 1464-1467 <li>Ponç Andreu de Vilar1467-1470 <li>Miquel Samsó 1470-1473 <li>Joan Maurici de Ribes 1473-1476 <li>Miquel Delgado 1476-1478 <li>Pere Joan Llobera 1478-1479 <li>Berenguer de Sos 1479-1482 <li>Pere de Cardona 1482-1485
Sent Júlia d'Aimet
Toponimia
La prononciacion es [ʂe n ’zyʎɒ] [dɛj’me]. Lo nom es atestat Sanctus Julianus, en latin, en 1365. Lo nom ven de Sent Julian de Briude, martir del sègle IV, mas i a d'autres sents d'aquel nom, ,.
Presidents de la Generalitat de Catalonha
Deputacion del General o Generalitat (1359–1716)
Ponç Andreu de Vilar 1485-1488 <li>Juan Payo Coello 1488-1491 <li>Joan de Peralta 1491-1494 <li>Francí Vicenç 1494-1497 <li>Pedro de Mendoza 1497-1500 <li>Alfons d'Aragó 1500-1503 <li>Ferrer Nicolau de Gualbes i Desvalls 1503-1504 <li>Gonzalo Fernández de Heredia 1504-1506 <li>Lluís Desplà i d'Oms 1506-1509 <li>Jordi Sanç 1509-1512 <li>Joan d'Aragó 1512-1514 <li>Jaume Fiella 1514-1515 <li>Esteve de Garret 1515-1518 <li>Bernat de Corbera 1518-1521 <li>Joan Margarit i de Requesens 1521-1524 <li>Lluís de Cardona i Enríquez 1524-1527 <li>Francesc de Solsona 1527-1530 <li>Francesc Oliver de Boteller 1530-1533 <li>Dionís de Carcassona 1533-1536 <li>Joan Pasqual 1536-1539 <li>Jeroni de Requesens i Roís de Liori 1539-1542 <li>Miquel Puig 1542-1545 <li>Jaume Caçador 1545-1548 <li>Miquel d'Oms i de Sentmenat 1548-1551 <li>Onofre de Copons i de Vilafranca 1551-1552 <li>Miquel de Ferrer i de Marimon 1552 <li>Joan de Tormo 1552-1553 <li>Miquel de Tormo 1553-1554 <li>Francesc Jeroni Benet Franc 1554-1557 <li>Pere Àngel Ferrer i Despuig 1557-1559 <li>Ferran de Lloances i Peres 1559-1560
Miquel d'Oms i de Sentmenat 1560-1563 <li>Onofre Gomis 1563-1566 <li>Francesc Giginta 1566-1569 <li>Benet de Tocco 1569-1572 <li>Jaume Cerveró 1572-1575 <li>Pere Oliver de Boteller i de Riquer 1575-1578
Pere Oliver de Boteller i de Riquer 1584-1587 <li>Martí Joan de Calders 1587 <li>Francesc Oliver de Boteller 1587-1588 <li>Jaume Caçador i Claret 1590-1593 <li>Miquel d'Agullana 1593-1596
Francesc Oliver de Boteller 1596-1598 <li>Francesc Oliveres 1598-1599 <li>Jaume Cordelles i Oms 1599-1602 <li>Bernat de Cardona i de Queralt 1602-1605 <li>Pere Pau Caçador i d'Aguilar-Dusai 1605-1608 <li>Onofre d'Alentorn i de Botella 1608-1611 <li>Francesc de Sentjust i de Castre 1611-1614 <li>Ramon d'Olmera i d'Alemany 1614-1616 <li>Miquel d'Aimeric 1616-1617 <li>Lluís de Tena 1617-1620 <li>Benet Fontanella 1620-1623 <li>Pere de Magarola i Fontanet 1623-1626 <li>Francesc Morillo 1626-1629 <li>Pere Antoni Serra 1629-1632 <li>Esteve Salacruz 1632 <li>García Gil de Manrique y Maldonado 1632-1635 <li>Miquel d'Alentorn i de Salbà 1635-1638 <li>Pau Claris i Casademunt 1638-1641 <li>Josep Soler 1641 <li>Bernat de Cardona i de Raset 1641-1644 <li>Gispert d'Amat i Desbosc de Sant Vicenç 1644-1647 <li>Andreu Pont 1647-1650 <li>Pau del Rosso 1650-1654 <li>Francesc Pijoan 1654-1656 <li>Joan Jeroni Besora 1656-1659 <li>Pau d'Àger 1659-1662 <li>Jaume de Copons i de Tamarit 1662-1665 <li>Josep de Magarola i de Grau 1665-1668 <li>Joan Pagès i Vallgornera 1668-1671 <li>Josep de Camporrells i de Sabater 1671-1674 <li>Esteve Mercadal i Dou 1674-1677 <li>Alfonso de Sotomayor 1677-1680 <li>Josep Sastre i Prats 1680-1683 <li>Baltasar de Muntaner i de Sacosta 1683-1686 <li>Antoni de Saiol i de Quarteroni 1686-1689 <li>Benet Ignasi de Salazar 1689-1692 <li>Antoni de Planella i de Cruïlles 1692-1695 <li>Rafael de Pinyana i Galvany 1695-1698 <li>Climent de Solanell i de Foix 1698-1701 <li>Josep Antoni Valls i Pandutxo 1701
Antoni de Planella i de Cruïlles 1701-1704 <li>Francesc de Valls i Freixa 1704-1705 <li>Josep Grau 1706-1707 <li>Manuel de Copons i d'Esquerrer 1707-1710 <li>Francesc Antoni de Solanell i de Montellà 1710-1713 <li>Josep de Vilamala 1713-1714 </ol>
Ezcaray
thumb|left|300px|Vista dera vila Ezcaray en espanhòu o Ezkarai en basco qu'ei ua comuna de La Rioja.
Província de Missiones
200px|left|thumb|Cataractas d'Iguazú 200px|left|thumb|Arrueina d'ua mission [[jesuista]] Missiones qu'ei ua província argentina qui ei limitada per Paraguai (a l'oest), Brasil (a l'est) e la província argentina de Corrientes. La soa capitala qu'ei Posadas. Qu'ei famosa per las soas cataractas d'Iguazú (dens lo Parc Nacionau Iguazú) e per las arrueinas de las missions jesuistas. La region que possedeish ua rica flòra e tanben ua importanta fauna dens la soa seuva tropicau. La cultura e la lenga guaraní qu'ocupan ua plaça de las granas dens lo patrimòni culturau d'aquesta província.
LibreOffice
vinheta|260px|Logo de LibreOffice. vinheta|260px|Pagina d'acuèlh. LibreOffice (de còps abreujat en LibO o LO) es una seguida burotica liura e gratuita, derivada del projècte OpenOffice.org, creada e gerida per The Document Foundation.
LibreOffice es especialament sostengut per la Fondacion pel Logicial Liure e acampa a l'entorn del projècte una granda partida de l'anciana « comunautat d'OpenOffice.org ». LibreOffice es integrat al sòcle interministerial de logicials liures de l'Estat francés.
L'interfàcia utilizaira es disponibla en 114 lengas, inclusent l'occitan.
Louis Armstrong
Louis Daniel Armstrong, tanben chafrat popularament Satchmo o Pops (Nòva Orleans, 4 d'agost de 1901 - Nòva York, 6 de julhet de 1971) que ho un musician e cantaire american. Ho un cornetista e trompetista solista e improvisator de jazz de tria, e atau es considerat actuaument com un deus musicians màgers deu sègle XX.
Que ho tanben famós com cantaire dab ua mena de votz particulara emplegada dens mantunas improvisacions. Dab lo cant e l'instrument que desvolopè articulacions e lengatges musicaus hèra influenciaus dens l'istòria deu jazz e dens lo hat d'aqueth art. Armstrong que ho l'unic musician negre apreciat per un public blanc que la soa popularitat anè mès enlà de la division raciala d'aquela epòca.
Enter los sons enregistraments mei famós que's pòt mentàver: "Saint Louis Blues", "When the Saints Go Marching in", "What a Wonderful World", "Down by the River Side" e "Hello Dolly".
Biografia
Louis Armstrong que vadó en 1901 dens un quartièr hèra praube de Nava Orleans (conegut com Back of Town) dens ua familha prauba. Qu'èra arrèr-hilh d'esclau. Lo son pair, William Armstrong, qu'abandonè la soa familha entà anar víver dab ua auta hemna e la soa mair, Mary "Mayann" Albert, que'us deishè eth e la soa sòr Beatrice a la carga de la soa ajòla Josephine Armstrong e lo son oncle Isaac. Pasmens quan agó cinc ans, tornè viure amb la mair e los sons parents.
Que trobè un tribalh auprès d'ua familha judiva venguda de Lituània, que se sonava Karnofsky, qui l'adoptèn d'un cèrte biais sabent qu'èra haut o baish abandonat. Que's crompè lo son purmèr cornet dab la loa moneda. En sovièr d'aquesta bontat Armstrong que portè tota la soa vita l'Estela de Dàvid au còth ; qu'aprengó atau dab eths lo yiddish.
Lo purmèr instrument de Louis Armstrong que ho lo cornet, practicat dehens la New Orleans Home for Colored Waifs, institucion de castig e d'educacion per menors on e ho mandat per'mor d'aver tirat còps de huec en l'aire entà celebrar la hèsta de cap d'an.
A la soa sortida d'aquesta institucion que exercè mantuns petits emplecs com per exemple venedor de carbon, çò que li permetè de s'iniciar a mantun genre de musica quan ne liurava en bordèus, abans de har lo musician dens lo quartièr d'espectacle e de prostitucion de Storyville on e conegore Joe "King" Oliver, lo son mèste.
En 1919, Joe Oliver se n'anè de l'orquestra de Kid Ory per partir cap au nòrd, alavetz recomandè lo jove Armstrong entà lo remplaçar. Atau que perseguí la soa carrièra dens l'orquèstra de Kid Ory.
En 1922 que's tornè juntar dab King Oliver dens la soa orquèstra a Chicago, alavetz capitala deu jazz. A maugrat de har lo segon cornet, que comencè a impausà's com solista e, amassas, qu'enregistrèn en 1923. En 1924 Armstrong que's maridè dab la pianista d'Oliver, Lillian Hardin, qui l'encoratgè a anar perseguir la soa carrièra a Nava York.
Acerà, qu'entrè dens l'orquèstra de Fletcher Henderson, ua de las màgers d'aquesta tempsada ; que cambiè alavetz lo cornet per la trompeta, qu'aprengó a léger la musica e que produsí un gran nombre d'enregistraments dab mantun aute musician dont lo gran saxofonista soprano Sidney Bechet.
En 1925 que tornè a Chicago on creè los sons dus grops los Hot Five e los Hot Seven. Las annadas seguentas que hon hèra ricas en produccion musicau e Armstrong que desvolopè lo scating, un mòde d'improvisacion lirica e ritmica en bèth cantar en tot articular sillabas shens nat sens.
A la debuta de las annadas 1930 que miè ua virada trionfala per Euròpa (dab un succès deus grans en França).
Que s'installè dens lo Queens a Nava York on fondè un navèth grop aperat All Stars. thumb|Louis Armstrong en 1966 En 1964 qu'avó un immens succès dab lo son títol "Hello Dolly" qu'arribè en prumèra posicions enas listas de vendas, e passè devant los Beatles.
A la fin de la soa vita que joguè dens mantuns país dab lo sostien deu Departament d'Estat deus Estats Units dab lo chafre Ambaissador Satchmo. Qu'arrefusè totun de jogar aqueth ròtle a l'escadença deu son viatge en Union Sovietica per'mor deus biais, segon las soas paraulas, lo govèrn american " [...] tracta mon pòble [los Africans Americans] ". Après las soas atacas contra lo president, lo FBI que l'espionè dinc a la fin de la soa vita en lo bèth categorizar com.
Que's morí d'ua ataca cardiaca en 1971 au miei deu som dehens lo son ostau de Queens, vadut en musèu nacionau en 1977.
Conviccions
Armstrong que ho eslhevat com baptista, en bèth portar l'Estela de Dàvid en sovièr de la familha deus Karnofskys, qu'èra amic dab lo Papa e que's hè batejar catolic.
Lo musician ho un partisan deus drets deus Africans americans e de Martin Luther King. Atau qu'arrefusè de representar los Estats Units a l'escadença d'un viatge en Union Sovietica en protestacion deu biais qui los Estats Units e tractavan los Africans americans e qu'avó paraulas agressivas au subjècte deu president Dwight D. Eisenhower per'mor de çò qui considerava com la soa manca de coratge e lo son cinisme sus aqueth subjècte. Dinc a la fin de la soa vita lo FBI lo categorizè com comunista e lo susvelhè.
Videoclips de youtube.com
Biografia en anglés :
Pèças de musica :
La Bastida (Lauhire)
left|200 px|thumb|[[Tor deu sègle XIV]]
La Bastida (Bastidaxarre en basco, Labastide-Villefranche en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Lauhire, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La toponimia es, per lòc:
Istòria
La Bastida qu'ei ua bastida de 1292.
Bono
thumb|300 px|left|Bono a l'ocasion d'un concèrt de [[U2 en Norvègia, lo 11 d'agost de 1983.]] Bono (nascut Paul David Hewson lo 10 de mai de 1960 a Dublin en Irlanda) es lo cantaire e (ocasionalament) lo guitarrista del grop de rock U2.
Discografia en solo
thumb|300px|right|Bono amb [[Horst Köhler, ancian president del Conselh d'administracion e director general del FMI, actual president de la Republica Federala d'Alemanha, al Centre dels Congrèsses de Praga, lo 8 de julhet de 2005.]] thumb|300px|left|Bono amb lo president de Brasil [[Luiz Inácio Lula da Silva lo 19 de febrièr de 2006.]] thumb|300px|left|Bono lo 8 de novembre de 2006 thumb|right|250px|Bono amb [[Al Gore al Forum economic mondial de 2008.]]
1984
1985
1986
1988
Florençac
Florençac (o Floreçac grafia mai fonetica e mens englobanta; en francés: Florensac) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Bono
Discografia en solo
1989
1990
1992
Florençac
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : vila de Florenciaco en 954-986, de Florenciago en 966, mansus de Florenciaco en 978, in Florenciaco en 990, S. Johannis in villa Florensiaco en 990, villa Florenciaco en 991, ipsa turre de Florentiaco, cap a 1036, condaminam de Florentiaco, honorem de Florentiaco, après 1061, castro Florenchiaci en 1207, ecclesias S. Johannis et S. Martini de Florentiaco, ecclesiam S. Johannis de Florenciaco en 1116, castro Florenchiaci en 1207, ecclesias S. Johannis et S. Martini de Florentiaco en 1216, de Florenciaco en 1344, de Florensaco, a la fin del sègle XIV, les habitans de Florensac en 1418, l'eglise parochiale de Florensac, l'hopital de Florenzac en 1518, Florensac en 1613, 1770-71 (mapa de Cassini) e regularament amb la meteissa grafia als sègles XVII e XVIII.
Bono
Discografia en solo
1993
Florençac
Toponimia
Segon Dauzat, Florençac ven del nom latin d'òme Florentius, amb lo sufixe -acum ; segon Hamlin, Florençac ven de l'escais-nom [cognomen] latin Florentius, amb lo sufixe celtic -acum. Lo nom Florentius al femenin foguèt portat par Santa Florença (> Florentia), martirizada del temps de Dioclecian (284-305) a Cessero, vila vesina, o a Agde. Florençac èra una granda proprietat galloromana qu'aviá per mèstre Florentius.
Bono
Discografia en solo
1994
1995
1996
1997
1998
1999 New Day Promotional Single - Bono and Wyclef Jean
2000
2001
2002
2003
2004
2006
2009
Sent Sebastian d'Agrifuèlh
Sent Sebastian d'Agrifuèlh (Saint-Sébastien-d’Aigrefeuille en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Morsbach
Morsbach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Lo vilatge a situat sul ruisseau « Morsbach » o « Morschbach » en lo lengatge popular: es aquel ruisseau (en prenent la siá font près de Folkling) #qu'a donat lo sieu nom dins lo pòble.
Le village est situé sur le ruisseau « Morsbach » ou « Morschbach » dans le langage populaire: c’est ce ruisseau (prenant sa source près de Folkling) qui a donné son nom au village.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La mai anciana mencion d'un abitant de Morsbach remonta a un acte de cession datats environs de l'an 1200. Lo nom de Morsbach apparait en 1365 entre los pòbles en dependent de la Distincion episcopala de Hombourg - Sant-Nabord (Sant-Avold). Lo pòble, situat sus una via de passatge, a #èsser dévasté coma fòrça d'autras a partir de 1635 per desparièras armadas, après aver-i sofèrt epidèmias de peste entre 1630 e 1634. Morsbach Demorarà desèrt fins en 1683 siá près de cinquanta ans, e s'es de contunh progressivament repeuplé, en transeünt lo cap dels mil abitants al començament del vinten sègle. Morsbach A #èsser ligat l'an 1581 al duché de Lorraine e en 1766 a la França.
La plus ancienne mention d’un habitant de Morsbach remonte à un acte de cession daté des environs de l’an 1200. Le nom de Morsbach apparait en 1365 parmi les villages dépendant de la Seigneurie épiscopale de Hombourg - Saint-Nabord (Saint-Avold). Le village, situé sur une voie de passage, a été dévasté comme beaucoup d’autres à partir de 1635 par différentes armées, après avoir souffert des épidémies de peste entre 1630 et 1634. Morsbach restera désert jusqu’en 1683 soit près de cinquante ans, et s’est ensuite progressivement repeuplé, en passant le cap des mille habitants au début du vingtième siècle. Morsbach a été rattaché en 1581 au duché de Lorraine et en 1766 à la France.
Hautmont (Lomanha)
Hautmont (Haumont en francés) es una anciana comuna lomanhòla, situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es dens la comuna d'Esparçac dempèi 1821.
Geografia
Le vilatge e le castèth son sus un planèr près de la RD 93, pas luenh de la RD 3 entre La Vit e Bèumont de Lomanha.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sanctus Laurentius de Faumonte (citat per Moulenq), Favomonte (hons Doat). La capèra deu castèth es escrita N.D. (Nòsta Dauna) sus la mapa de Cassini. Meileu qu'un nom germanic Almund (Schmittlein) o que au mont dambe article contractat, le nom representa lo resultat deus mots latins altum e montem, « haut mont », com per los Montaut dens un òrde diferent. La prononciacion es [awmun] (h- iniciala es quasi muda dens aquera partida de la Gasconha).
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Hautmont èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Lomanha. Tanlèu 1790, Hautmont èra deu canton de Bèumont de Lomanha. La comuna d'Hautmont estó incorporada a Esparçac per ordenança deu 24 d'octobre 1821,.
Hautmont èra parròpia,. I a encara ua glèisa (Sent Laurenç) e un cementèri.
William Marçais
William Ambroise Marçais (Roazhon, 6 de novembre de 1872 – París, 1 d'octobre de 1956) foguèt un orientalista francés. Aqueste estudiós èra un especialista dels dialèctes arabs magrebins. Son filh, Philippe Marçais, nascut en 1910, foguèt tanben un lingüista arabista partisan de l'Algeria francesa e militant de l'extrèma drecha francesa.
El Pinar de El Hierro
El Pinar de El Hierro es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Pure (ràdio bèlga)
Pure es una radiò bèlga de servici public ourientada sus la pop, lo rock e lei musicas electronicas. Fa partida de l'RTBF e la creèron lo 1er d'abriu de 2004, data que Radio 21 cedissèt la plaça a doàs estacions novèlas : Pure FM e Classic 21. Lo director/fondator siguèt Rudy Léonet pendant doge ans. Lo director provisòri es Francis Goffin despuei lo 1er de julhet de 2016.
Saint-Baraing
Saint-Baraing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sorquainville
Sorquainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Thylacosmilus
vinheta|Las dents de Thylacosmilus èran mai longas que las mans d'un èsser uman. Thylacosmilus es un genre escantilhat de mamifèr metaterian de l'òrdre dels esparassodontes. Foguèt un grand predator amb dents de sabre e familha dels marsupials, amb la longitud d'un jaguar e que pesava d'aperaquí 100 quilograms. Demorèt pendent l'edat del Tortonian e fins al Paisancian en America meridionala. Se sap pas encara quales foguèron lors ancessors ne lors descendents.
Maugrat qu'èra pas familha del tigre de dents de sabre foguèt un bon exèmple d'evolucion covergenta. Aguèt de grandas dents que s'arrestavan pas jamai de créisser e pr'amor d'aquò son mai longas que la man d'un èsser uman. Atanben aviá de fòrtas espatlas e aquò l'ajudava del temps qu'especejava las sieunas predas. De rèstas d'aqueste animal son estadsas encontradas en plusors luòcs d'America del Sud.
La sieuna extincion arribèt pendent la fin del Pliocèn après lo grand intercambiament que i aguèt entre America del Nòrd e America del Sud tre l'union de las doas Americas e la naissença de l'istme de Panamà fa 2,7 Millions d'annadas. L'ipotèsi que disiá qu'èra estat eliminat per la competicion amb de grands felins coma Smilodon, es uèi considerada coma corrècta pr'amor que Thylacosmilus s'escantilhèt pendent la fin del Plaisancian (2,58 - 3,600 Ma) e las primièras rèstas de tigres de dents de sabre en America del Sud son pas anterioras a la fin d'aquela edat (2,58 à 3,600 Ma), e aquò fa l'ipotèsi mai vertadièra.
Remolada
La remolada (en francés rémoulade) es una salsa facha amb de maionesa a la quala s'ajosta mostarda e escaluènhas talhadas, tapenas e cornissons trissats, e èrbas aromaticas frescas (cibola, estragon, cerfuèlh, pimprenèla).
Inventada, sembla, en Occitània, en França se manja l'api en remolada ( céleri à la rémoulade ), es plan populara tanben en Danemarc e en Loïsiana ont se li apond lo pebròt de Cayenne per la condimentar.
May-en-Multien
May-en-Multien es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Ginacèrvias
Ginacèrvias (Ginasservis en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
May-en-Multien
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ginacèrvias
Foguèt una ciutat de l'òrdre dei chivaliers Espitaliers de z-Ais que son comandaire i aviá son castèu.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cervalces
vinheta|Cervalces es una espècia d'orinhal escantilhat que demorèt en Eurasia pendent lo Pleistocèn. Cervalces es un genre escantilhat de cèrvi que demorèt pendent lo Pliocèn e lo Pleistocèn. Cervalces gallicus, l'espècia originària, demorèt, segon los fossils trobats, dempuèi lo Pliocèn fins al Pleistocèn en Euròpa. Cervalces scotti, una sòrta d'orinhal, demorèt pendent lo Pleistocèn en America del Nòrd Cervalces latifrons, l'orinhal qu'aviá lo front mai grand e Cervalces carnutorum demorèron atanben pendent lo Pleistocèn d'Euròpa e Asia.
Villy-le-Bois
Villy-le-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Anchei
Nòtas
<references group="N"/>
Jutjal e Nazaret
Istòria
La comuna que se disiá Jutjal es espandida en 1927 per lo restachament del vilatge de Nazaret qu'era abans dins la comuna de Torena. Pren lo nom oficial de Jugeals-Nazareth la meteissa annada.
Liopleurodon
Liopleurodon ei un genre de plesiosaures pliosaurids que demoraren pendent eth jurassic miei ( hè d'aperaquí demest 160 1 155 milions d'ans ) en Euròpa.
Es liopleurodonts èren uns nadaires plan agils e maugrat era sua grandor auien un cos musculós e idrodinamic, damb quate ramas plan hòrtes. Tà mòir-se utilizaven sonque es dus ramas deth deuant mès tà hèr crèisher era velocitat tanben utilizaven es ramas posteriors e donques totes quate.
Aguest sistema es pas eficaç pr'amor qu'es turbulencias creadas pes ramas anteriors podien disturbar eth moviment des autes posteriors. Nadar atau permetie Liopleurodon gahar gran velocitat e açò qu'ei un hèt avantatjós en caçaires d'emboscada (1).
Podie tanben Liopleurodon enhonsar-se a grani prehonditats sans cap problema. Es estudis deth cran an demostrat que podie explorar er aigua damb es sòns horats deth nas tà estudiar era provenença de bèri unes olors. Liopleurodon ère un supercarnivòr e ei improbable qu'agués nat predator.
Referències
1.-«Swimming Robot Tests Theories About Locomotion In Existing And Extinct Animals». , 30 de maig de 2006 [Consulta: 5 de febrer de 2012]. (anglès)
Pedro Américo de Figueiredo e Melo
Pedro Américo de Figueiredo e Melo (1843-1905) foguèt un pintre brasilièr de tèmas istorics e allegorias classicas del segle XIX.
Ahura Mazda
Ahura Mazda es una divinitat importanta dins l'espaci iranian de l'Antiquitat Auta ai Temps Modèrnes. Ocupa un ròtle centrau dins lo mazdeïsme, lo zervanisme e lo zoroastrisme. Dins lo mazdeïsme, èran l'incarnacion dau Ben, lo « Senhor Savi », que luchava còntra lei demònis menats per Ariman. Dins lo zoroastrisme, aquela vision dualista foguèt reformada e Ahura Mazda i ganhèt la posicion de dieu unic e creator dau monde ordonat. Èra ansin lo creator dei principis bòn e marrit presents en cada èsser uman. Lo zervanisme es una religion ipotetica qu'auriá facilitada la transicion entre lo mazdeïsme e lo zoroastrisme. Ahura Mazda i tèn un ròtle similar au mazdeïsme. Pasmens, dins lei tres religions, Ahura Mazda e lo Ben son presentats coma venceires dau combat còntra lo Mau a la fin dei temps.
Pedro Américo de Figueiredo e Melo
thumb|257px|left|Independência ou Morte, allegoria de l'independéncia de Brasil.
Ahura Mazda
Ahura Mazda es sovent associat amb lo fuòc.
Rillé
Rillé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Lo Caire (Aups d'Auta Provença)
Lo Caire (Le Caire en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria
thumb|En 1125, lo territòri fa partida del [[comtat de Provence.]]
Rillé
Geografia
La municipalitat de Rillé a situat sus l'ais viari Castell-la-Vallière-Gizeux. Rillé A situat près de de lo departament del Maine-e-Loire e en lo Nautor-Anjau. L'altitud(Bourg)=83m
Lo Caire (Aups d'Auta Provença)
Istòria
En-dessous del luòc del ancià castrum, un cementèri gallo-romain, als cavòts condicionats amb tegulae, a #èsser meses a jorn. L'ancian vilatge se trobava qualques desenas de mètres a lo-dessus, a la localizacion del cementèri. Lo pòble s'es desplaçat en amont dins los darrièrs sègles de la Mièja Edat o a la Renaissance.
Rillé
Istòria
A la Mièja Edat, la vila i aguèt lo drech de venir una vila close de l'Anjau. Jol Ancian Regim, Rillé dépendait de Castell-la-Vallière e fasiá part intégrante de la Anjau e mai justament de la sénéchaussée angevine de Baugé (en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus) fins a la Revolucion francesa. La municipalitat a situat uèi en la Touraine angevine.
Lo Caire (Aups d'Auta Provença)
Istòria
Qualques disturbis ligats a la crisi frumentaire e al nòu sistèma de imposition an #aver luòc a l'estiu 1790.
Un èxode rural massiu se produsís de 1836 a 1901, la populacion transeünt de 260 a 143. La municipalitat compti 2 escòlas (una pels gojats e una per las filhas) l'an 1844. Del carbon de tèrra a #èsser un temps espetat, aital coma una carrièra de gypse a la fin del. Aquel gypse èra transformat dins una fabrica de la comuna.
Lo leugièr creissement amorcée al començament del a frenat, coma pertot a França, pendent la Primièra Guèrra mondiala. Lo Caire pèrd un tèrç de la siá populacion de 1911 a 1921.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo departament a ocupat per l'Itàlia en 1942-1943, de contunh per l'Alemanda nazie fins n'en agost 1944. Lo débarquement de Provence aital coma desparièrs bombardements permeton una desliurança progressiua de la zòna.
En 1954, la municipalitat connait un doblement fugace de populacion, connait un minim l'an 1962 (65 abitants) de contunh una fòrça leugièr creissement de 20 abitants l'an 30 ans. Mas la populacion amendrís a nòu dempuèi los ans 1990.
Temple de fuòc
Un temple de fuòc es lo luòc de culte dau zoroastrisme. Es normalament format d'un bastiment unic que contèn plusors salas pichonas. La pus importanta es aquela qu'assosta lo fuòc sacrat, simbòl d'Ahura Mazda. Existís tres nivèus de temples classats segon lor importància : un Atash Bahram es lo tipe de temple lo pus important, un Atash Adaran ocupa una posicion intermediària e un Atash Dadgah es lo tipe de temple lo mens important.
Lo Caire (Aups d'Auta Provença)
Istòria
thumb|En 1125, le territoire fait partie du [[comté de Provence.]]
Temple de fuòc
A temps passat, i aviá tres Atash Bahram que tenián una importància superiora. Dichs « Grands Fuòcs » ò « Fuòcs Reiaus », èran situats a Adur Burzen-Mihr, Adur Farnbag e a Adur Gushnasp. Segon la legenda, èran estats creats per Ahura Mazda eu meteis. Sa localizacion es pas ben conoissuda e èran probable liats au poder reiau en Pèrsia.
Lo Caire (Aups d'Auta Provença)
Istòria
En 1125, le territoire se situe dans la partie nord du comté de Provence. La communauté du Caire relevait de la baillie de Sisteron.
Des troubles liés à la crise frumentaire et au nouveau système d’imposition ont eu lieu à l’été 1790.
Un exode rural massif se produit de 1836 à 1901, la population passant de 260 à 143. La commune compte 2 écoles (une pour les garçons et une pour les filles) en 1844. Du charbon de terre a été un temps exploité, ainsi qu’une carrière de gypse à la fin du. Ce gypse était transformé dans une fabrique de la commune.
La légère croissance amorcée au début du est freinée, comme partout en France, durant la Première Guerre mondiale. Lo Caire Caire perd un tiers de sa population de 1911 à 1921.
Durant la Seconde Guerre mondiale, le département est occupé par l'Italie en 1942-1943, puis par l'Allemagne nazie jusqu'en août 1944. Le débarquement de Provence ainsi que différents bombardements permettent une libération progressive de la zone.
En 1954, la commune connait un doublement fugace de population, connait un minimum en 1962 (65 habitants) puis une très légère croissance de 20 habitants en 30 ans. Mais la population diminue à nouveau depuis les années 1990.
Solterre
Solterre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Solterre Fa partida de la Commodité e se situa a 24 km a l'oèst de Montargis e cap a l'èst a 65 km de la siá prefectura Orléans.
La municipalitat a situat en lo airal urban de Montargis.
Solterre fait partie de La Commodité et se situe à 24 km à l'ouest de Montargis et vers l'est à 65 km de sa préfecture Orléans.
La commune est située dans l'aire urbaine de Montargis.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escanderbeg
thumb|250px|right|Escultura de Skanderbeg Jòrdi Castriòta dich Escanderbeg (1405 - 17 de genièr de 1468) nasquèt a Krujë, en Albania, de Gjon Kastrioti, senhor de l'Albania mejana, que foguèt obligat pels Otomans de pagar un tribut a l'Empèri. Per s'assegurar de la leialtat de sos dirigents regionals, lo soudan aviá costuma de prene lors enfants en ostatge e de los elevar a la cort otomana. En 1423, Gjergj Kastrioti e sos tres fraires foguèron emmenats pels turcs. Faguèt l'escòla militara de l'Empèri Otoman e ganhèt mantuna victòria militara en Euròpa pel compte de l'Empèri. Recebèt alara lo títol d'Iskander Bey, çò que significa en turc «Prince Alexandre» (en onor d'Alexandre lo Grand), occidentalizat en Escanderbeg. En albanés, lo tèrme es vengut Skënderbeu.
Espècia (cosina)
thumb|250px| Botiga d'espècias en [[Marròc]] Leis espècias son de plantas aromaticas de sabor fòrta o tanben de preparacions fachas a partir de mesclums d'aquelei plantas. S'utilizan en pichona quantitat dins la cosina coma conservador, condiment o colorant. Fau diferenciar leis espècias d'autrei produchs utilizats per perfumar lei plats, coma leis èrbas aromaticas o la frucha. Son per la majoritat de produchs exotics. Leis espècias èran un dei produchs comerciaus mai cars pendent l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Un grand nombre d'espècias èran utilizadas autrei fes en medecina.
Riu Han
Riu Han pòt designar:
Frôlois
Frôlois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Roncey
Roncey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Pirotecnia
La pirotecnia es la sciéncia de la combustion dels materials e de sos efièchs. drecha|vinheta|Un fuòc d'artifici. Istoricament, encontra una aplicacion festiva dins los fuòc d'artifici mas es tanben utilizada dins los sectors de l'armament, de l'aerospaciala, de las minas e peirièras e tanben disn la seguretat automobila o los senhals de perilh marins.
Permet la concepcion d'engenhs pirotecnics, utilizats per exemple pel foncionament dels cossins conflables de seguretat (« airbag ») dins los veïculs o pels sètis ejectables dins l’aviacion, o encara coma mejans de signalizacion luminós o sonors en cas de perilh.
D’aplicacions de produccion d'oxigèn medical en situacion d'urgéncia o, de biais general, de compausants de seguretat de nauta fiabilitat utilizan tanben de solucions pirotecnicas.
Istoric
vinheta|Cimbèls infraroges d’usatge militar. vinheta|Fuòcs de perilh maritim. L'usatge dels fums es conegut de longas en China e Índia; dintra al sègle VII a ço dels Grècs bizantins que l’utilizavan pel fuòc grèc ; al sègle XIII a çò dels Arabs, puèi dels crestians occidentals.
La mai anciana mencion en Occident data de 1380: nos apren que los Padoans utilizavan de fusadas contra la vila de Mestre.
Lis Italians las nomenavan rochete ‘roquèta e rocket en anglés. Una de la primièras composicions es la polvera.
La pirotecnia faguèt l'objècte d'utilizacions mai variadas, coma en quirurgia.
Nocions de basa
La reaccion pirotecnica pòt èsser de diferents tipes segon sa quimia e velocitat. Lo material energetic demanda pas l'oxigèn de l'aire per brutlar: sa composicion e son entalpia de formacion sufison. Las reaccions quimicas utlizadas pòdon èsser:
Segon la velocitat de reaccion en sisa parallèla, se destria tres regims:
Sol los regims de combustion e de detonacion son estables, lo regim de deflagracion es metastable e un material energetic pòt transitar d'un regim cap a l'autre segon son bilanç termic e de son confinament.
Los efièchs pirotecnics son:
Fisica de la combustion dels materials energetics
Dins una reaccion pirotecnica un compausat constituit d'atòms e avent una entalpia de formacion donada se transforma en moleculas mai simplas. L'entalpia se conservant, la temperatura de l'equilibri aumenta segon los principis seguents.
Lei d'accion de massa
La transformacion del material energetic en produchs de reaccion s'exprimís segon l'equacion seguenta, Xi essent los diferents atòms presents dins lo o los compausats:
La conservacion de la massa s'exprimís alara alors per
Minimizacion de l'entalpia liura
La reaccion essent a l'equilibri, l'entalpia liura F es minimala.
amb
siá, per una equacion d'estat dels gases perfièchs,
X=0 pels produchs de reaccion solids o liquids e X=1 pels gases.
\mu_{i}: potencial quimic per l'espècia i