cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gérardmer
Istòria
Las opinions deus istorians divergen en relacion emb lo antroponime Gérard. En efièch, la primièra forma escricha es atestada mas dins la prumièra mencion de queu domeni 'bitat dins deus documents escrichs oficiaus de l'an 1285, dins un acte deu Duc Ferry III de Lorraine en crear una "vila novela" sur lu territòri deus "luòcs dichs Géramer e Longe-mer". Mas una ipotèsi couramment formulada consistís a ligar la anthroponyme Gérard a Gérard de Lorraine (dicha Gérard de Alsace), una ipotèsi represa sovent per las Gérômois eles-meteissas. Malgrat aiçò, los istorians lorrains, dempuèi la fin de la concedisson pas #que pauc de credit a aquela interpretacion, , ,. En primièr luòc perque l'acte de Transbordador III a gaireben signat 240 ans après #que Gérard accedís pas al títol de Pòrti de Lorraine. De contunh, coma lo mòstra la toponymie, perque una transformacion d'una forma fòrça anciana de Gérald a pogudas se produsir en "Gérard" sens doncas reexpedir de emblée a una personalitat istorica.. Per en un autre luòc, se, en l'abséncia de documents escriches, cèrts erudits locales an tot de meteis fach écho a l'opinion comuna e an mantengut aquela relacion dintre Gérard de Lorraine e la toponymie gérômoise, demòra que las fonts archéologiques e escrichas son clarament insufisentas e #que, coma o relòtge Christophe Masutti en una sintesi generala, la referéncia a la anthroponyme Gérard levariá mai al patrocini de Sant Gérard (Gérard de Toul), en essent donat lo doble patrocini istoricament testificat de la vila a Sant Gérard e Sant Barthélémy (lo segond a prévalu en un passat recent) ,.
thumb|250px|Lo Pont dels Fées
Les avis des historiens divergent concernant l'anthroponyme Gérard. En effet, la première forme écrite n'est attestée que dans la première mention de ce domaine habité dans des documents écrits officiels en 1285, dans un acte du Duc Ferry III de Lorraine créant une "ville neuve" sur le territoire des "lieux-dits de Géramer et Longe-mer". Mais une hypothèse couramment formulée consiste à rattacher l'anthroponyme Gérard à Gérard de Lorraine (dit Gérard d'Alsace), une hypothèse reprise souvent par les Gérômois eux-mêmes. Pourtant, les historiens lorrains, depuis la fin du n'accordent que peu de crédit à cette interprétation, , ,. En premier lieu parce que l'acte de Ferry III est signé presque 240 ans après que Gérard n'accède au titre de Duc de Lorraine. Ensuite, comme le montre la toponymie, parce qu'une transformation d'une forme très ancienne de Gérald a pu se produire en "Gérard" sans pour autant renvoyer d'emblée à une personnalité historique.. Par ailleurs, si, en l'absence de documents écrits, certains érudits locaux ont tout de même fait écho à l'opinion commune et ont maintenu cette relation entre Gérard de Lorraine et la toponymie gérômoise, il reste que les sources archéologiques et écrites sont nettement insuffisantes et que, comme le montre Christophe Masutti dans une synthèse générale, la référence à l'anthroponyme Gérard relèverait davantage au patronage de Saint Gérard (Gérard de Toul), étant donné le double patronage historiquement attesté de la ville à Saint Gérard et Saint Barthélémy (le second a prévalu dans un passé récent) ,.
thumb|250px|Le Pont des Fées
Peitieus
Peitieus (Peitieu en grafia mistralenca; Peytèu dins un tèxte ancian en occitan ; Poetae en peitavin-sentongés, Poitiers en francés) es una comuna aguiainesa situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània. Sa populacion èra estimada a 85,800 abitants, en 2004. Sa superfícia totala es de 42,11 km². Es situada a 340 km al sud-oèst de París.
Villers-en-Ouche
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Peitieus
La localitat es coneguda per la batalha de Peitieus entre los Francs menats per Carles Martèl e los Arabis.
Lo gentilici es peitevin -a e pas peitavin -a que significa los abitants de Peitau.
miniatura|230px|gaucha|Plaça De Gaulle, a Peitieus.
Geografia
300px|miniatura|gaucha|Peitieus e lo Peitavin (en rosseu) dins l'espaci [[peitavin-sentongés]]
Comunas limitròfas
Peitieus es limitròfa de las comunas seguentas :
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Istòria
(Veire l'article Peitau per las autras batalhas dau Lindau dau Peitau).
.hospital
("espital", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 9 de decembre de 2016.
Fépin
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pontamafrey-Montpascal
Pontamafrey-Montpascal en arpitan (Pontamafrey-Montpascal en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
.357 Magnum
Lo .357 Magnum o 9 x 33 mm R es una municion, destinada ai revòuvers e ai carabinas, introducha en 1934. Es un derivat dau .38 Special caracterizat per un alongament de l'estui. Es una municion polivalenta amb d'utilizacions possiblas per lo combat, per la caça o per lo tir esportiu. Es tanben una municion relativament poderosa que tira un projectil de 8 a 12 g a una velocitat situada entre 380 e 520 m/s.
Pontamafrey-Montpascal
Geografia
Montpascal Es un pichon vilatge de Mauriana situat sus un scenari a 1400 mètres d'altitud. La municipalitat a limitat al nòrd pel Grand Canton de Sants-Texans-de-Belleville, a l'èst del Chatel pel ruisseau de la Ravoire, al sud de Montvernier pels apics de la Loza, a l'oèst de Montaimont pel caulet del Chaussy. La parròquia a pas #qu'un sol vilatge situat près de la glèisa.
Montpascal est un petit village de Maurienne situé sur un plateau à 1400 mètres d’altitude. La commune est limitée au nord par le Grand Coin de Saint-Jean-de-Belleville, à l’est du Chatel par le ruisseau de la Ravoire, au sud de Montvernier par les apics de la Loza, à l’ouest de Montaimont par le col du Chaussy. La paroisse n’a qu’un seul village situé à proximité de l’église.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Anciennement Montpascal Èra una parròquia d'una cèrta importància. En 1564, i i aviá 249 abitants, 340 l'an 1630m 420 l'an 1852. De contunh #venir l'emigracion. En 1878 la populacion èra de 360 abitants. I i aviá una seissanta de emigrats n'ivèrn ; una quarentena fasián las cochers a París, los autres se n'anavan dins divèrsas vilas coma ramoneurs e portefaix. Fòrça de emigrats temporaires #venir emigrats definitius. La populacion #quèir rapidament a 291 abitants l'an 1906, a 200 l'an 1920, a 170 l'an 1943.
En los documents mai ancians coneguts, la parròquia a designat jol nom de Mos Pascalis (Mont-Pascal). Lo país a #èsser de manièra versemblant,, la proprietat d'una persona nomenada Pascal. D'après, Montpascal ven de Mos-Pascue (Montanha de vegadas). La municipalitat i auriá #èsser un luòc de pâturage per las vegadas de Montvernier. Res sembla pas confirmar aquela étymologie.
En patois se sona : Montpacal. A partir de 1600 fins en 1820, en qualques documents se tròba aquela orthographe de Montpascal.
Anciennement Montpascal était une paroisse d’une certaine importance. En 1564, il y avait 249 habitants, 340 en 1630m 420 en 1852. Puis vint l’émigration. En 1878 la population était de 360 habitants. Il y avait une soixante d’émigrés en hiver ; une quarantaine faisaient les cochers à Paris, les autres s’en allaient en diverses villes comme ramoneurs et portefaix. Beaucoup d’émigrés temporaires devinrent émigrés définitifs. La population tomba rapidement à 291 abitants en 1906, à 200 en 1920, à 170 en 1943.
Dans les documents les plus anciens connus, la paroisse est désignée sous le nom de Mons Pascalis (Mont-Pascal). Le pays a été vraisemblablement,, la propriété d’une personne nommée Pascal. D’après, Montpascal vient de Mons-Pascue (Montagne de troupeaux). La commune aurait été un lieu de pâturage pour les troupeaux de Montvernier. Rien ne semble confirmer cette étymologie.
En patois on dit : Montpacal. À partir de 1600 jusqu’en 1820, dans quelques documents on trouve cette orthographe de Montpascal.
On ne sait pas exactement depuis quelle époque Montpascal est habité. Il est probable qu’elle soit une des plus anciennes communes de Maurienne. Les Plateaux élevés, entourés de précipices qui leur servaient de défenses naturelles ont été habités avant les vallées.
Ronnet
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
.data
("donadas", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 20 de decembre de 2016.
Eracles
Eracles o Ercules (en grèc ancian Ἡρακλῆς, Hēraklēs e en latin Hercules) qu'ei un eròi e un miei diu de la mitologia grèga, adoptat per la mitologia romana e conegut per la soa fòrça. Qu'èra lo hilh de Zèus e d’ua mortau, Alcmèna. Que compliscó los Dotze Tribalhs. Segon la legenda, que s'enamorosè de la hilha deu rei Bebrix. Quan aquera estó tuada per herums de la seuva, qu'apitè un enòrme clapàs com sepultura, e atau que vadón los Pirenèus.
thumb|left|Eracles, detalh del Cratèr dels Niobids, v. [[-460|460-450 abC, Musèu del Lovre]]
Escorce
Escorce, (Escource en francés) qu'es ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : Escorce (Sanctus Martinus de ~), au sègle XI o XII, en latin, Eskourse, en 1304, Escource, en 1638 e 1647 (mapas en francés), Escourse, en 1714 e 1733 (mapas en francés). La prononciacion qu'ei [əs'kursə]. Dauzat, que supausa lo nom deu vilatge vien deu nom deu riu Escorce .Segon J.B. Orpustan, lo nom que vendré d'eskurr, « aglan » ---> « cassanha ». Lo ròtle economic deu glandatge que hè aquò plan possible. Donc Escorce que seré un nom aquitanic e lo nom deu riu que vien deu nom deu vilatge.
Titanomaquia
thumb|right|300px|La Casuda dels [[Titan (mitologia)|Titans, per Rubens, v. 1637-1638, Musèu reial d'art ancian (Brussèlas)]]
Las causas
Aprèp aver copat los organs genitals del seu paire Oranos, Cronos prenguèt la seuna plaça, e precipitèt dins lo Tartar los seus fraires e sòrres, los Ecatonquires e los Ciclops, autrescòps prisonièrs del paire. Se maridèt enseguida amb la seuna sòrre Rèa, mas engolit los enfants que nasquèron d'aquela union, perque lo seu paire Oranos li avait lancèt una malediccion: quand lo filh de Cronos atenherà l'edat adulte, noirà el tanben lo seu paire. Engoliguèt alara dins l'òrdre Estia, Demetèr, Èra, Ades e Poseidon. Mas lo darrièr nascut, Zèus, escapèt al seu triste astre mercé a la seuna maire, Rèa, que se refugièt en Creta per s'ajaire. Rèa remplacèt Zèus per una pèria emborrasada que Cronos engoliguèt sens se dar compta. Confièt lo nenon a una comunautat masculina qu'abitava sus l'illa de Crèta, los Curètas, que placèron lo bèrç dins un garric, penjat a una branca al cas que, par malastre, Cronos auriá de suspcions. Zèus èra impossible de descobrir perque se trapèt pas vertadièrament al cèl nimai sus tèrra, encara mens dins la mar o dins l'aiga. Mas, lo nenon cridava fòrça fòrt, alara per cobrir los seus brams, los Curètas faguèron un bocan considerable en dançant a l'entorn de l'arbre.
Foguèt dins aquel bruch que grandiguèt Zèus mercé al lach d'una cabra, Amaltèa, que será mai tard mercejada pel dieu. Es encara ara una constellation (Capricòrne) e la seuna bana, remplida de fruchs e de produchs de la tèrra, demorèt un simbòl de prosperitat: se nomena la bana d'abondància.
L'afrontament
thumb|left|280px|La Chute des [[Titan (mitologie)|Titans, per Cornelis van Haarlem, 1588, Statens Museum for Kunst (Copenaga)]]
Zèus succediguèt doncas al seu paire, al cap d'una novèla generacion de dieus. Obtenguèt lo cèl e la sobeiranetat absoluda, alara que lo seu fraire Ades dirigiguèt lo mond sosterren e lo reialme dels mòrts, e Poseidon, regnerá sus la mar e las aigas. Zèus s'ocupava alara d'organizar la demorança dels dieus. Causiguèt la mai nauta montanha del mond conegut a l'epòca, l'Olimp. A la fin de la Titanomaquia, de Titans fuguèron castigats: Cronos e los seus fraires (levat Ocean, aliat de Zèus, e segon certans, d'Iperion) foguèron enviats dins lo Tartar, alara qu'Atlas foguèt condamnat a tenir per sempre la vòlta del cèl sus las seunas espatlas. D'autres, coma Prometèu e Epimrtèu, avent ajudat Zèus, foguèron mercejat. Zèus epargnèt las Titanidas, demoradas neutras pendent tota la durada del conflicte, e recompensèt Stix ne fasent la pptencia president al grand jurament dels dieus (Esiòde, Teogonia, 397-401). Dins gaireben totas las tradicions postesiodicas, Zèus acabèt pasmens per relargar Cronos e los Titans de lor prison sosterrena e pels enviar demorar als Aliscamps o dins una illa misteriosa situada al Nòrd (fonts divèrsas, que Esquil, Trilogia de Prometèu).
Hortin
Hortin (Hourtin en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Hilaire-le-Grand
Saint-Hilaire-le-Grand es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Municipalitat de Sant Hilaire lo Grand, situada en Champagne crayeuse, es una municipalitat rurala, traversada per la Suippe grossie de la Ain.
Lo luòc èra ja ocupat a de la nòstra ère.
Se los Romains an daissat darrièr d'eles un testimoniatge important (rèstas de la aqueduc sosterranh en connectant Jonchery-sus-Suippe a Rems, nécropole a la granja del Mont Levrat, via romaine), demòra plan pauc de traces de la Mièja Edat, las destruccions de las guèrras en essent en granda part responsablas.
La Commune de Saint Hilaire le Grand, située en Champagne crayeuse, est une commune rurale, traversée par la Suippe grossie de l'Ain.
Le site était déjà occupé au de notre ère.
Si les Romains ont laissé derrière eux un témoignage important (restes de l'aqueduc souterrain reliant Jonchery-sur-Suippe à Reims, nécropole à la ferme du Mont Levrat, voie romaine), il reste bien peu de traces du Moyen Âge, les destructions des guerres en étant en grande partie responsables.
Vosalha
Vosalha (Vouzailles en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Roybon
Nom desconegut en arpitan ( Roybon en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Yaqub ibn Tariq
Yaqub ibn Tariq (en arab: يعقوب بن طارق; mòrt en 796 AbC) èra un astronòm e matematician pèrsa que moriguèt a Bagdad.
Òbras
Las òbras atribuidas a Yaqub ibn Tariq inclusisson: Una òbra astrologica nomenada Al‐maqālāt (Capítols) li es tanben atribuit amb una autra font desconeguda.
Lo Zīj, escrich vèrs 770, es basat sus una òbra sanskrita, lo Brāhmasphuṭasiddhānta. . Aquela òbra foguèt portada a la cort d'Al-Mansur per Sindh, segon un astronòm Sindhi nomenat Kankah.
Lo tractat de cosmografia de Tarkīb al‐aflāk o lo plaçament e talha dels còrses celèstes. Estimèt la talha e distàncias dels còrs celèstes mejans las òbras d'al-Bīrūnī d'Índia; segon el, Yaqub ibn Tariq estimèt lo radi de la Tèrra a, lo diamètre de la Luna e Marcuri a (4,8 rais de la Tèrra), e lo diamètre d'autres còrses (Vènus, Solelh, Mart, Jupitèr, a Saturne) a  (19,0 radis de la Tèrra.)
Repel
Repel es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La toponymie de Repel apareis en los actes per las primièras fes cap a 1147 (alodium Respe).
Jos l'Ancian Regim, la municipalitat de Repel aperteniá al bailliage de Mirecourt. Al començament de la, la distincion de Repel aperteniá al marques de Lenoncourt, al comte de Haussonville e al commandeur de Xugney.
A l'esperital, Repel dépendait de la parròquia de Sant-Prancher #que lo patrocini ressortissait al capítol de Remiremont. Los #dire de Repel n'èran aital partejadas : 1/6e de la gròssa dîme e la mitat de la menue dîme al curé, 1/6e al curé de Aboncourt, 1/3 al capítol de Toul, 1/3 sens menue dîme al capítol de Remiremont.
De 1790 a l'an IX, Repel fasiá partida del costat de Roures-en-Xaintois, costat inclus de contunh en aquel de Mirecourt.
Existís pas de glèisa a Repel mas existissiá una capèla dédiée a sant Gérard. La comuna e l'escòla an #èsser bastidas l'an 1836.
La toponymie de Repel apparaît dans les actes pour la première fois vers 1147 (alodium Respe).
Sous l’Ancien Régime, la commune de Repel appartenait au bailliage de Mirecourt. Au début du, la seigneurie de Repel appartenait au marquis de Lenoncourt, au comte d’Haussonville et au commandeur de Xugney.
Au spirituel, Repel dépendait de la paroisse de Saint-Prancher dont le patronage ressortissait au chapitre de Remiremont. Les dîmes de Repel étaient ainsi partagées : 1/6e de la grosse dîme et la moitié de la menue dîme au curé, 1/6e au curé d’Aboncourt, 1/3 au chapitre de Toul, 1/3 sans menue dîme au chapitre de Remiremont.
De 1790 à l’an IX, Repel faisait partie du canton de Rouvres-en-Xaintois, canton inclus ensuite dans celui de Mirecourt.
Il n’existe pas d’église à Repel mais il existait une chapelle dédiée à saint Gérard. La mairie et l’école ont été bâties en 1836.
Bom
Lo bom (o boum, bum) es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Localisacion
Lo bom es parlat dins l'arrondiment de Bum del departament de Boyo, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo bom es classat dins lo grop central de las lengas ring de las lengas grassfields de l'èst.
Escritura
L'alfabet bom es :
L'alfabet utiliza fòrça combinasons de caractèrs per notar unes fonèmas; exemples: mgb, nj, chy, ty, tw, shw.
Saint-Julien
Saint-Julien pòt essèr:
Bom
Escritura
Los sièis tons son notats dins la lenga, amb de diacritics :
Iverçai
Iverçai (nom probablhe; en francés Yversay) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Vau Privaa
Vau Privaa (/è vaυprivà/) o Valprivàs (Valprivas en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Vau Privaa - Vallis Privata vers 990. Segon Dauzat e Rostanh, lo nom ven de l'occitan val privada.
Istòria
Valprivàs foguèt lo fèu d'Antoine Verd du Verdier, magistrat lionés amic dels poètas de la Pléiade, que faguèt agençar en l'estil Renaissença lo castèl familial.
La municipalitat foguèt creada l'an 1850 per desmembrement de la municipalitat de Bas (uèi Bas-en-Basset).
.fun
("distraccion", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 21 de decembre de 2016.
.phone
("telefòne", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 20 de decembre de 2016.
Pastèl
Lo pastèl dels tinturièrs (Isatis tinctoria L.) es una planta biennala de la familha de las Brassicaceas. Foguèt autrescòps cultivat dins la region d'Albi, Carcassona e Tolosa per la produccion d'una tintura blava, lo pastèl.
left|thumb|Aspècte general
Distribucion
L'espècia es espontanèa en Africa del Nòrd, en Euròpa e en Asia Occidentala, fins al Xinjiang (China).
Isatis tinctoria es considerada coma una planta envasissenta dins una part dels Estats Units.
Planta tintoriala
La tintura blava es extracha de las fuèlhas de la planta. Aquelas fuèlhas, alongadas, se destacan facilament per simpla torcedura a lor madurason al solstici d'estiu. Mas la culhida s'escalona de julhet a la mitat de setembre tant que i a de fuèlhas. Puèi son trissadas e mescladas amb d'aiga per n'exprimir una pulpa qu'òm comprimís d'un biais de boletas o Cocanhas de qualques centimètres. Se secan pendent un a dos meses. A la fin d'aquel periòde, las cocanhas son espotidas dins un molin e a la polvera s'apond d'urina per provocar una oxidacion : la pasta aital eissida e secada balha fins finala la polvera tintoriala, contenent d'indi. Es plan segur una tintura, qu'es revelada per oxidacion e es apuèi d'una fòrça granda estabilitat. L'usatge del pastèl coma pigment colorant es un sosproduit de la tintura : se reculhissiá l'escuma a la superfícia dels banhs de tintura, qu'un còp secada balhava la polvera blava utilizada coma pigment de las pinturas.
Uèi, las fuèlhas de pastèl son mescladas amb l'aiga. Aquela estapa de maceracion permet d'extraire l'indoxil que quand es oxidat es l'element quimic donant lo colorat blau. L'indoxil es d'en primièr sens color. Es oxigenat per agitacion per provocar l'oxidacion. Lo liquid passa de la color verda a la color blava intensa. L'oxidacion acabada, lo liquid es al repaus e lo pigment se recupèra al fons de la tina per precipitacion. Puèi es filtrat mai d'un còp per lo rafinar. Cal una tona de fuèlhas de pastèl per produire dos quilogramas de pigments.
Cozes
Cozes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de.
Pastèl
Planta tintoriala
La cultura del pastèl en Euròpa declinèt amb l'arribada de l'indigòt al sègle XVII. Desapareguèt gaireben totalament a la fin del sègle XIX. Actualament, i a de temptativas de tornar cultivar aquela planta. A Leitora, dins Gers, un quimista bèlga, Henri Lambert, produtz de tinturas e de pigments de pastèl amb de tecnicas novèlas.
Planta ornamentala
Planta de 1239 venent de Xaotang ( China ).
Cozes
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Pastèl
Planta medecinala
La racina e la fuèlha del pastèl dels tinturièrs Ban Lan Gen e Da Qing Ye s'utilizan en Medecina tradicionala chinesa contra los gautissons, l'epatiti infecciosa, lo mal de garganta, lo mal de tèsta e la fèbre.
I a pauc temps, de scientifics descobriguèron que lo pastèl dels tinturièrs podriá servir per prevenir lo càncer.
Istòria
Lo pastèl foguèt la sola font de tintura blava disponibla en Euròpa fins a la fin del sègle XVI, quand lo desvolopament de las rotas comercialas cap a l'Orient Extrèm permetèt l'arribada de l'indigòt.
Anhac
Anhac (Agnac en francés) es una comuna, per partida perigòrda, per partida agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Pastèl
Istòria
Las primièras traças arqueologicas del pastèl remontan au Neolitic e foguèron trobadas dins la balma de l'Audosta dins las Bocas de Ròse en Occitània. Dins un abitat de l'Edat del Fèrre a Heuneburg (Alemanha), se trobèt d'impressions de granas sus de terralhas. Las sepulturas de Hallstatt de Hochdorf e de Hohmichele contenon de teissuts tintats amb pastèl.
5,56 × 45 mm Otan
Lo 5,56 × 45 mm Otan es una municion destinada ai fusius d'assaut dei fòrças armadas de l'OTAN. Es un derivat dau .223 Remington que foguèt adoptat durant leis ans 1970-1980 per remplaçar lo 7,62 × 51 mm Otan qu'èra jutjat tròp pesuc e tròp poderós per d'armas leugieras. Es una municion de guèrra que tira un projectil de 2,59 a 4,86 g a de velocitats situadas entre 850 e 993 m/s. Permet lo combat a de distàncias de 250 a 400 m e sa forma e sa capacitat de se fragmentar permèton d'infligir de bleçaduras grèvas a un adversari. De mai, sa version de basa es capabla de traucar una placa de 10 mm d'acièr a 160 m e de 3 mm a 600 m.
Pastèl
Istòria
Al sègle X a York (Anglatèrra) se trobèt de vestigis d'una botiga de tinturièrs amb rèstas de pastèl e de garança.
A l'Edat Mejana, los centres de cultura del pastèl se situèron
En Occitània, lo triangle comprés entre Tolosa, Albi e Carcassona aguèt una granda benanança mercé al comèrci del pastèl. Los pastelièrs foguèron de las mai grandas fortunas de l'epòca e daissèron fòrça testimònis, coma los grands ostals de familha de Tolosa. Lo comèrci de las cocanhas comencèt dins aquela region nomenada « país de Cocanha ». Entre lo segle XVI e XVII, una borgesiá faguèron fortuna dins lo comerci de la cocanha. Las cocanhas passèron dins los pòrts de Bordèu, Marselha e Baiona. Lo sègle XVI marca l'apogèu de la cultura del pastèl occitan. Lo blau foguèt un produit de luxe.
A l'Edat Mejana, l'utilizacion de la tintura del pastèl se limita pas als teissuts mas tanben dins la color blava de las illustracions dels libres per exemple.
Nòtas e referéncias
アイ (植物)
Manuel Saturnino da Costa
Manuel Saturnino da Costa (Bolama, 29 de novembre de 1942 – Bissau, 10 de març de 2021) foguèt un politic de Guinèa Bissau que serviguèt coma primièr ministre de Guinèa Bissau del 26 de octòbre de 1994 al 6 de junh de 1997.
Via Aquitània
thumb|250px|Via Aquitània (en roge) e las autras vias romanas
La Via Aquitània (del latin: Via Aquitania) èra una calçada romana bastida en 118 AbC en Gàllia coma camin de penetracion fins al nòrd de Gàllia, Aquitània, dempuèi la còsta mediterranèa. Començava a Narbo Martius (Narbona), la capitala de la província romana de Narbonesa. Ailà se connectava amb la Via Domícia. Dempuèi Narbo Martius s'anava cap a l'Ocean Atlantic, passant per Tolosa, e s'acabava a Burdigala (Bordèu), durant aproximativament 400 quilomètres.
Mai tard, durant l'Edat Mejana, tanben se nomenava "Vía Aquitania" la calçada romana XXXIV o Ab Asturica Burdigalam (Astorga-Bordèu), qu'èra utilizada coma rota afluenta pels pelegrins franceses que prengavan lo Camin de Sant Jaume.
Fondator
Gnaeus Domitius Ahenobarbus, amb Quint Fabio Maxim Alobrogic, derrotèt las tribís gallias dels alobrogs e los arvèrnes en 121 AC. En 118 AbC, fundèt la vila de Narbo Martius, (Narbona), e bastiguèt la Via Domícia per far mai aisit lo viatge cap al sud dels Pirenèus. La Via Aquitània es una branca de la Via Domícia que pasa pel sud-oèst de la Gallía dins la província de Aquitània. Se sap pas quin comendaèt la Via Aquitánia, mas es probable que siá Domitius Ahenobarbus per fin de contraròtlar mai aisidament la tributs de las trubús recetament conquerida.
Itinerari de la Via Aquitània
La Via Aquitània èra la principala via romana de la província d'Aquitània. Sas limitas son, al sud los Pirenèus, a l'oèst l'Ocean Atlantic, e al nòrd lo riu Lèger. La Via Aquitània començava a Narbona, e s'i connectava a la Via Domícia. Narbona èra la primièra colonia romana de Gàllia, de vocacion agricòla. En mai de Narbona, doas vilas importantas, Tolosa e Bordèu, se trapavan lo long de la via, principala rota comerciala que las ligava a l'Atlantic A Tolosa, la Via Aquitánia copa de carrièras que menan al nòrd (cap a Lion subretot, qu'èra en aquel temps l'interseccion de las rotas galas). Tolosa mas venguèt la capitala dels Visigòts. La Via Aquitània s'acabava a Burdigala, (Bordèu). Bordèu èra una importanta vila comerciala a causa de la proximitat de l'Ocean Atlantic. Aprèp que Gàllia foguèt devesida en tres províncias: Aquitánia, Belgica, e Lugdunensis, Bordèu venguèt la la capitala d'Aquitánia. La Via Aquitánia ligava aquelas importantas vilas dels sud de Gàllia.
Una autra via fasiá comunicar Bordèu amb Astorga, passant per: Pampalona, Virovesca (Briviesca) e Pallantia (Paléncia)
Nosautres
Nosautres (títol original en rus: Мы) es un roman de sciéncia ficcion satiric escrit en 1920 par l'autor rus Ievgenii Zamiatin. Lo roman foguèt publicat en rus a París en 1920, puèi en Union sovietica. Mas la publicacion del libre foguèt enebida en 1923. Victima de la censura staliniana, que criticava implicitament dins sos obratges de ficcion, Zamiatine s'exilièt a París en 1931. Lo roman foguèt traduit en occitan per Joan Ros e sortiguèt a las edicions Letra d'òc en 2017.
Resumit
Se tracta del jornal d'un òme del futur nomenat « D-503 ». Son trabalh consistís a fargar l'Intégral, una nau espaciala destinada a convertir las civilizacions extraterrèstras al bonur, que l'Estat unic pretend aver descobèrt. Durant lo roman, D-503 se maina que ven, malgrat el, de mai en mai trait per l'ancian monde caracterizat per la libertat, l'imprevisible e la precaritat del bonur.
Coma dins la màger part de las contrautopias (o distopias), l'Estat unic descrit dins lo roman es un Estat totalitari que pretend regir totas las activitats umanas (descritas amb precision dins la Taula de las oras) e far lo bonur de las gents al detriment de sas libertats individualas.
Oku (lenga)
L'oku (o ebkuo, kuo) es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Localisacion
L'oku es parlat dins lo departament de Bui, qu'es restacat a la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Classificacion
L'oku es classat dins lo grop central de las de las lengas ring.
Ariés e Espenan
Ariés e Espenan (Aries-Espénan en francés) qu'ei ua comuna gascona situada suu plan de Lanamesa, en Manhoac. Qu'ei administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ariés
Era prononciacion qu'ei [a'ryés] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Capellanus d'Aries et de Spenano, en latin, en 1383-1384, Capellanus de Aries et Spenano en 1405, de Ries ath sègle XV.
Segon Miquèu Grosclaude, que i a toponimes semblables dens eth departament; Grosclaude qu'envisatja Mès que pausan dificultats foneticas; eth nom que demòra escur.
Espenan
Era prononciacion qu'ei [éspé'nã] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Capellanus d'Aries et de Spenano, en latin, en 1383-1384, Capellanus de Aries et Spenano en 1405, de Spanhano ath sègle XV, Espenan (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon R. Aymard, era origina qu'es un nom dera Edat Mejana : Hispanus, dab eth sufixe -anum.
Segon Miquèu Grosclaude, Espenan que vien deth nom d'òme Hispanius, aferesat en Spanius a data desconeishuda, dab eth sufixe d'apertenéncia -anum. Espenan qu'èra era proprietat de (Hi)spanius. Sus era mapa recenta, ua partida deth territòri d'Espenan qu'a eth nom d'Espagnoulet. Hazard ? ,
Estivaus
Estivaus (Estibeaux en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [esti'βaws]. Las fòrmas ancianas que son Estivaus, en latin, aus sègles XI-XII, Estivaux en 1243 e 1305, Arnaldus d'Estivals en 1294, Estivalibus, en latin, en 1375-76, Estibaux (mapa de 1638) Estibeux (mapa de 1714).
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta an recensat un grop de 37 tumulus sus las lanas de Gèrt, enter Estivaus e Pomarés, qui son ligats aus grans camins d'amontanhatge e d'estiva, tanlèu la Protoistòria, çò qui confirma las explicacions precedentas. Lo nom de gèrt que designa las pradas bonas per apastengar.
Valleiry
Istòria
Los romains de l'epòca #aportar lo culte de Jupiter (IEU #VEIRE) e lo masatge caseriu de la Joux i auriá #èsser a l'origina bastida a las immeditaeses d'un temple #que lududes i auriá #èsser dédié. Pichon vilatge sens istòrias al cors dels sègles, #que las intradas n'èran proprietat dels capítols de Genève, ballotté pendent la reforma - après catolica, en protestant après - Valleiry aviá pas #qu'una vocacion agricòla. En tant que comuna, Valleiry existís pas que dempuèi un édit de Charles Emmanuel III del 19 de decembre de 1771. Valleiry I aviá pas pas antany lo renom #qu'a aquerits dempuèi un sègle; lo camin de fèrre l'a facha apreciar e lududes a aportat del facilitat en lududes en donant una vocacion comerciala e artesanala.
Les romains de l'époque apportèrent le culte de Jupiter (JO VIS) et le hameau de la Joux aurait été à l'origine construit aux abords d'un temple qui lui aurait été dédié. Petit village sans histoires au cours des siècles, dont les revenus étaient propriété des chapitres de Genève, ballotté pendant la réforme - tantôt catholique, tantôt protestant - Valleiry n'avait qu'une vocation agricole. En tant que commune, Valleiry n'existe que depuis un édit de Charles Emmanuel III du 19 décembre 1771. Valleiry n'avait pas jadis le renom qu'il a acquis depuis un siècle; le chemin de fer l'a fait apprécier et lui a apporté de l'aisance en lui donnant une vocation commerciale et artisanale.
Laneuville-sur-Meuse
Laneuville-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo gròs bourg de Laneuville i aguèt creat l'an 1244, continuament a la siá separacion de Stenay. Lo vilatge compta divèrses immeubles ancians restaurats : castèl del XVIIe sègle, amb comuns e colombier, glèisa Santa-Nicolas (bénie en 1704), amb mobilier ancian e campanal caractéristique, ostals bourgeoises, granjas e ostals del XVIIIe sègle, lavoir. La glèisa Santa-Nicolas 1704 a #èsser deteriorada l'an 1914/18, de contunh restaurada (nef 1779, autar màger 1735).
Le gros bourg de Laneuville fut créé en 1244, suite à sa séparation de Stenay. Le village compte plusieurs immeubles anciens restaurés : château du XVIIe siècle, avec communs et colombier, église Saint-Nicolas (bénie en 1704), avec mobilier ancien et clocher caractéristique, maisons bourgeoises, fermes et maisons du XVIIIe siècle, lavoir. La glèisa Saint-Nicolas 1704 a été endommagée en 1914/18, puis restaurée (nef 1779, autel majeur 1735).
Villiers-sous-Mortagne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Rove
Lo Rove (Le Rove en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Creada en 1835 a partir de la scission de la comuna de Ginhac, es un vilatge agricòla e periurban situat dins lei còlas de la Còsta Blava. Es famós per son fromatge, la brossa dau Rove, e per la raça de cabra utilizada per o produrre.
Geografia
Lo Rove se situa lòng de la Còsta Blava sus lo pendís meridionau de la Cadena de l'Estaca entre l'Estanh de Bèrra au nòrd, Lo Martegue a l'oèst, la Mar Mediterranèa au sud e Marselha a l'èst. S'estend dins una zòna de còlas mai ò mens traversudas. Lo litorau es principalament constituit de bauç que pòdon agantar plusors desenaus de mètres d'autor. A l'excepcion d'un pichon pòrt situat dins la calanca de Niolon, es quasi impracticable. Lo clima es de tipe mediterranèu amb d'ivèrns doç e d'estius cauds e eissuchs. Es marcat per una certana ariditat e per l'influéncia dau magistrau que bofa regularament dempuei lo nòrd-oèst. Coma per leis autrei vilas de la region, la vegetacion dominanta es constituida de garriga e de pineda.
Istòria
La preséncia umana es relativament anciana sus lo territòri de la comuna. En particular, vèrs 1650 avC, un abitat fortificat de l'Edat dau Bronze foguèt establit au camp de Laure. Situat a la cima d'un promontòri, assostèt una pichona comunautat agricòla que dispausava ansin d'un bòn ponch de vista sus lo plan litorau dau sud de l'Estanh de Bèrra. Lo barri doble que protegissiá l'accès au vilatge es, segon lei conoissenças actualas, lo barri pus ancian identificat en Occitània.
Durant leis epòcas seguentas, d'autrei vilatges fortificats s'establiguèron dins lei còlas de la partida septentrionala dau territòri rovenenc. Lo pus conegut es l'oppidum de la Campana. Fondat durant lo sègle III avC, formava benlèu un ensemble comun amb l'oppidum de Tèsta Negra, situat dos quilomètres au nòrd. Plaçat lòng d'una rota d'accès importanta a Marselha, fasiá probablament partida dau domeni de la vila. Aquò permetriá d'explicar sa destruccion per lei tropas de Juli Cesar durant lo sètge de Marselha en 49 avC.
Après aqueleis eveniments, l'istòria dau territòri rovenenc es mens coneguda. L'endrech foguèt integrat dins la senhoriá de Marinhana. L'existéncia dau vilatge actuau es atestada au sègle XIII mai es probablament pus vièlha. En 1350, lei Templiers establiguèron una comandariá a Sant Michèu de Ginhac. A la Revolucion Francesa, Lo Rove, vilatge pauc poblat, foguèt integrada dins la comuna de Ginhac amb En Suá la Redona. Venguèt una comuna independenta en 1835.
Durant lo sègle XIX, Lo Rove demorèt un vilatge pichon amb una activitat centrada sus l'agricultura e lo norrigatge. Es ansin citat dins una dei cançons de Victor Gelu. Anomenada Lei nòvis rovenencs, lei gents dau Rove i representavan, segon l'autor, lei pastres de l'Arcadia de la mitologia marselhesa. Durant aqueu periòde, l'exòdi rurau entraïnèt una demenicion de la populacion que passèt de 836 abitants en 1836 a 485 en 1936. La construccion de fortificacions importantas destinadas a protegir lo pòrt de Marselha, coma lo fòrt de Niolon, empachèron pas aqueu declin.
Pasmens, amb l'industrializacion de la region, la demografia aumentèt tornarmai a partir deis ans 1950. Tre 1962, 1,162 estatjants èran recensats. Quasi continua dempuei aquela data, l'aumentacion de la populacion es sostenguda per lo desvolopament dau periurbanisme. Ansin, la populacion rovenenca passèt 5,000 abitants a la fin deis ans 2010.
Arquitectura e arqueologia
Lo patrimòni arquitecturau e arqueologic rovenenc es constituit de monuments e de sites que datan d'epòcas variadas. Sei quatre elements pus importants son lo camp de Laure, l'oppidum de la Campana, lo tunèu dau Rove e lo fòrt de Niolon. Lo premier es un abitat fortificat de l'Edat dau Bronze que presenta la particularitat d'assostar lei vestigis dau barri pus ancian d'Occitània. Lo segond es un oppidum celtoligur dau periòde preroman. Pasmens, dins lei dos cas, lei vestigis visibles son pauc impressionants.
Lo tunèu dau Rove es un tunèu-canau cavat entre 1911 e 1927 en partida sota lo territòri de la comuna. Pasmens, i es pas visible car sei doas intradas son situadas a Marinhana e a Marselha. Dubèrt a la navegacion, o demorèt fins a un afondrament dins sa partida centrala en 1967. En despiech d'aqueu problema, demòra lo tunèu-canau pus lòng dau mond. Enfin, lo fòrt de Niolon es un obratge defensiu bastit dins lo quadre dau plan de fortificacions dau generau Séré de Rivières. Modificat per leis Alemands en 1942-1944, es un complèx permetent a l'artilhariá de protegir la rada de Marselha còntra una ataca maritima. Es desenant abandonat.
Gastronomia
thumb|right|[[Fotografia d'una brossa dau Rove.]]
La brossa dau Rove es un fromatge qu'es l'especialitat dau vilatge. Es tradicionalament producha amb lo lach de cabras dau Rove, una raça de cabras originària dau luòc. Aquela raça produtz una quantitat de lach inferiora ais autrei raças occitanas. De mai, supòrtan pas l'estabulacion. Lor norrigatge a donc luòc dirèctament dins lei còlas, çò que permet au lach de desvolopar de perfums particulars e una concentracion auta de lipids. La brossa dau Rove es una Denominacion d'Origina Protegida dempuei 2020.
Zine
thumb|right|200px|Zine Zine (nascuda Laurence Penzini; Tànger, Marròc, 1979 ) es una autora, compositora e cantaira occitana de Niça.
Biografia
Nasquèt a Tànger, ont passèt sas primièras annadas, d'un paire còrse e d'una maire originària de las Valadas occitanas Arriba en Occitània (Droma) als 5 ans. Sas primièras influéncias musicalas li venon dels parents e del regent de l'escòla Montessori de Tànger, un american qu'acabava las jornadas d'escòla en cantant amb la guitarra. Comença de compausar als 19 ans, puèi passa 2 ans a viatjar entre Occitània, Polonha, Soïssa e l'Illa de la Reünion. Se constituís aital una cultura musicala alargada, que las influéncias se retròban tre sas primièras creacions.
Raqueta
Una raqueta es un instrument utilizat per practicar certaneis espòrts coma lo tennis ò lo badminton que permet de remandar a un advèrsari una bala ò un volant. Se compausa d'un manche que permet de la tenir e d'un tamís per picar la bala ò lo volant.
Zine
Biografia
Participa a de festenals e de competicions coma lo Liet Internacional de las cançons en lengas minoritàrias de Ljouwert ont representa Occitània, o lo festenal polonés dels bardas (autors, compausitors, interprètas) en 2008.
En 2013 pareis son album "Folie douce" qu'es lausenjat per la critica.
Amb l'ajuda de Reinat Pèire Anfosso, adaptèt un fum de cançons conegudas en niçard ("Imagine" de John Lennon ven "Pantaia un pauc", "Redemption song" de Bob Marley ven "Cançon per curar", etc.) Son espectacle "Salade niçoise" utiliza aquelas creacions. Collaborèt ambe d'autres autors coma Tarik Lamirat, Reinat Toscano e Etel Adnan.
Emplega tanben la musica dins l'ensenhament del niçard que dona dins l'encastre de son mestièr de regenta, que li bailèt tanben l'escasença d'enregistrar de contes. Crea una cançon per Testadura, l'aucelon creat per Ollivier Lagrange.
Lo 5 d’aost dau 2016, participa a l’« acampada blanca » en omatge ai 86 victimas de l’atemptat dau 14 de julhet en cantant « Pantaia un pauc » e « Nissa la bella ».
A la fin de 2016, participa a una cançon en solidaritat amb l'accion de mond de la Val de Ròia pels migrants.
En març de 2017 crea Lu baudos de l’OGIM, una adaptacion de la cançon de Jacques Dutronc, J’aime les filles e una video subre lu jogaires de l’OGC Niça.
Marigny-l'Église
Marigny-l'Église es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Marigny-La Glèisa se situa al limit del « Morvan dels bocages » e del « Morvan del grand bòsc », e fa partida de lo sieu parc natural regional e fa tanben partida del costat de Lormes. A 450 mètres d'altitud, lo luòc es al limit dels primièrs contreforts de la « montanha morvandelle ».
Una part del lac del Crescent se situa sul territòri communal.
thumb|left|220px|Balisages multiplas de camins de randonnées a Marigny-la Glèisa Lo vilatge pòt èsser considerat coma un « vilatge acropole », perque a situat sus la reünion d'un tuc. Mas #que, pels mistèris dels capas phréatiques, compòrta de l'aiga a flaca prigondor. Cada ostal es n'efièch provesit d'un potz d'aiga clara.
Divèrses camins de randonnées travèrsen la comuna.
Marigny-l'Église se situe à la limite du « Morvan des bocages » et du « Morvan de la grande forêt », et fait partie de son parc naturel régional et fait aussi partie du canton de Lormes. À 450 mètres d'altitude, le lieu est à la limite des premiers contreforts de la « montagne morvandelle ».
Une partie du lac du Crescent se situe sur le territoire communal.
thumb|left|220px|Balisages multiples de chemins de randonnées à Marigny-l'Église Le village peut être considéré comme un « village acropole », car il est situé sur le sommet d'une colline. Mais qui, par les mystères des nappes phréatiques, comporte de l'eau à faible profondeur. Chaque maison est en effet pourvue d'un puits d'eau claire.
Plusieurs chemins de randonnées traversent la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Marigny-la-Montagne.
Sant Àngel (Alèir)
Sant Àngel (Saint-Angel en francés) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Chastelairaud
Probablhament Chastelairaud (veire la toponimia; Châteulrô / Chateleràud en peitavin-sentongés; Châtellerault en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània.
Geografia
300px|miniatura|gaucha|Châtellerault e lo Peitavin (en rosseu) dins l'espaci [[peitavin-sentongés]]
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Personalitats liadas a la comuna
Jean-Pierre Thiollet, escrivan francés.
Nòtas
<references group="N"/>
.mobile
("telefòne mobil", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 20 de decembre de 2016.
Ambele
L'ambele es una lenga grassfields parlada en Cameron. La lenga es menaçada, qu'èra en 2001 parlada solament per un milièr dels 6 000 a 8000 ambeles.
Localisacion
L'ambele es parlat dins l'arrondiment de Windiku-Menka del departament de la Momo, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Juvigny
Juvigny pòt èsser:
E tanben:
Lop garon
Un lop garon o leberon es una creatura legendària d'origina europèa. Generalament, es un èsser uman que pòu se transformar parcialament ò totalament en lop. A l'origina, aquela transformacion èra entraïnada per una malediccion ò un rituau volontari. Per la seguida, d'autrei causas possiblas apareguèron coma la mordedura d'un lop ò d'un autre lop garon. La transformacion a sovent luòc de nuèch, especialament pendent lei periòdes de Luna plena. Aquelei creaturas son generalament consideradas coma marridas, dotadas d'una fòrça e d'una ferocitat gròssas e capablas de tuar mai d'una persona dins lo corrent d'una nuech.
En Lemosin e Peiregòrd, lo leberon es pas un lop, mas un òme qu'es estat condemnat a se vestir, la nuèch, d'una peu de lop que quita lo jorn. Per se desliurar d'aquela malediccion, deu sautar per dessús set (o nòu) clochiers de set (o nòu) paròfias diferentas. Si zo pòt pas far, demòra leberon. De còps, òm lo rencontra ad una caforcha. Se plai de lambar sus vòstras espatlas e de se far portar, e pèsa son fais, mas tua jamai lo monde. Es tanben possible de rencontrar de leberonas, es a dire de femnas condemnadas elas tanben a portar aquela peu de lop, mas son mens nombrosas que los òmes. Lo jorn, lo leberon escond sa peu darrier una peira dins la chaminèia. Es pas tròp clar si l'òm pòt la li prener ou non : d'unes dison que quò lo desliurarà, d'autres que quò es lo condemnar a tornar començar sa pena. Dau mesme biais, es pas tròp clar si l'òm deu lo nafrar o non. Los tesmonhatges reculhits per l'IEO Lemosin concòrdan pas, nimai çò que ne'n ditz per exemple l'escrivana Marcela Delpastre. D'autres escrivans en lenga lemosina ne'n an parlat : Antoineta Conhon (Antoinette Cougnoux) dins sos Contes de las Monedièras, Enric Delaja (Henri Delage) dins sas istòrias de Jan Picatau de Sent-Barrancon.
Magny-Saint-Médard
Magny-Saint-Médard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Jas (Léger)
Jas es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups..
Manduèlh
Manduèlh (Manduel en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Se tròba a l'èst de Nimes.
En, comptava abitants.
Varenh (omonimia)
Varenh es un toponim que pòt designar :
Najib Mikati
Najib Azmi Mikati (n. 1955) es un entrepreneire e òme politic libanés, que devenèt primièr ministre de Liban lo 13 de junh de 2011.
Paul Tillich
Paul Johannes Tillich (20 d'agost de 1886 Starzeddel, Alemanha - 22 d'octobre de 1965 Chicago) es un escrivan e teologian protestant.
Mars-sur-Allier
Mars-sur-Allier es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa