cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grand-Fayt
Geografia
Grand-Fayt se situa en lo Sud-Es del departament del Nòrd (Enaut) en plena cœur del Parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois a conegut per las siás pradas, lo sieu bocage e lo sieu relief un pauc vallonné en la siá part sud-es (començament dels contreforts dels Ardennes), dicha « pichona Soïssa del Nòrd ». La municipalitat a traversat pel Helpe Mineure, afluent de la Sambre.
Grand-Fayt fa part administrativement de la Avesnois, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
La municipalitat se tròba a 100 km de Lille (prefectura del Nòrd), Brusselles (Belgica) o Rems (Marna), a 45 km de Valencianas, Mos (B) o Charleroi (B) e a 10 km de Avesnes-sus-Helpe (jos-prefectura). Lo vilatge a vorejat per la municipalitat de Pichon-Fayt. La Belgica se tròba a 17 km e lo departament de l'Aisne a 10 km.
Grand-Fayt se situe dans le Sud-Est du département du Nord (Hainaut) en plein cœur du Parc naturel régional de l'Avesnois. L'Avesnois est connu pour ses prairies, son bocage et son relief un peu vallonné dans sa partie sud-est (début des contreforts des Ardennes), dite « petite Suisse du Nord ». La commune est traversée par l'Helpe Mineure, affluent de la Sambre.
Grand-Fayt fait partie administrativement de l'Avesnois, historiquement du Hainaut et ses paysages rappellent la Thiérache.
Gamboin
Los gamboins (ganboatarrak en basco, gamboínos en espanhòu) qu'èran los partisans deu linhatge guipuscoan deus Gamboa. Aquesta banda o parcialitat qu'afrontè la deus oñacians durant l'Edat Mejana. Qu'avó com aliats los gramontés e lo Reiaume de Navarra.
Montagny-près-Louhans
Montagny-près-Louhans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Montagny-Près de-Louhans fa partida de la Bressa louhannaise.
Montagny-près-Louhans fait partie de la Bresse louhannaise.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Montagny Ven de « montaniacum », domeni "acum" d'un romain del nom de Montanius.
Montagny vient de « montaniacum », domaine "acum" d'un romain du nom de Montanius.
Biville-la-Rivière
Biville-la-Rivière es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Desideri sota Aubenàs
Sant Desideri sota Aubenàs, fòrma sabenta artificiala, (Saint-Didier-sous-Aubenas en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion d'un informator de Prunet es [sendi'dje]. La distància en linha dreita es 13 km.
Lomme
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França associada a Lilla dempuèi febrièr de 2000.
Trucy-sur-Yonne
Trucy-sur-Yonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Germain (Auba)
Saint-Germain  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Auba de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jacques Monod
Jacques Lucien Monod (1910-1976) foguèt un biologista francéw. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1965.
nk:Jacques Monod
Saint-Priest-la-Roche
Saint-Priest-la-Roche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Yves Chauvin
Yves Chauvin (n. en 1930) es un quimista francés. Recebèt amb Robert H. Grubbs e Richard R. Schrock lo Prèmi Nobel de Quimia en 2005.
Lachapelle-en-Blaisy
Lachapelle-en-Blaisy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Istòria
Primièra mencion al 12ème. Dépendait De Sexfontaines. Baspré Aperteniá a la commanderie de Thors e Corgebin. Los sieus abitants #èsser affranchis l'an 1522.
Première mention au 12ème. Dépendait de Sexfontaines. Baspré appartenait à la commanderie de Thors et Corgebin. Ses habitants furent affranchis en 1522.
Paul Karrer
Paul Karrer (Moscòu, 1889 - Zuric, 1971) foguèt un bioquimista soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1937.
San-Giuliano
San Ghjulianu en còrs (San-Giuliano en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Paul Karrer
Biografia
Nasquèt lo 21 d'abril de 1889 dins la vila de Moscòu, filh dels ciutadans soïsses Paul Karrer e Julie Lerch. La siá familha retornèt a Soïssa lo 1892, e Karrer estudièt dins las escolas de Wildegg, Lenzburg e Aarau. Estudièt quimia a l'universitat de Zuric, jos la supervision de Alfred Werner, e après obténer lo doctorat l'an 1911, passèt unes ans coma assistent a l'Institut Quimic. Obtenguèt posteriorament un luòc en l'Institut Quimioterpeutic George Speyer de Francfòrt de Men, ont foguèt assistent del Prèmi Nobel Paul Ehrlich. L'an 1918 tornèt a Zuric coma professor auxiliar de quimia organica e lo 1919 foguèt nomenat professor de quimia d'aquela universitat e, posteriorament, director de lo sieu Institut de Quimia.
San-Giuliano
Geografia
San-Giuliano amb los sieus 2 393 a es la mai granda municipalitat de la Còsta Verde, una microrégion en la Plana Orientala de Corsega. S'estend dempuèi los contreforts del Mont-Castello-de Osari (altitud 1109 m sus la municipalitat de Santa-Reparata-di-Moriani) fins a la près de la mar Tyrrhénienne.
Paul Karrer
Biografia
Karrer Moriguèt a la siá residéncia de Zuric lo 18 de junh de 1971.
San-Giuliano
Geografia
Dempuèi la desbocadura del riu de Alistro al sud fins al marais de Canniccia al nòrd, la siá façada maritima ofèrta dels quilomètres de plajas de sable : plaja de Fiorentine e plaja de Pisonaccio.
La municipalitat a vorejat al nòrd per Cervione, a l'oèst per Sant'Andrea-di-Cotone, Chiatra e Canale-di-Verde, fin finala al sud per Linguizzetta. Una part dels marges nòrd del riu de Alesani aital coma lo marge nòrd del barrage del Alesani apertenon a San-Giuliano, l'autre costat en essent a Chiatra. Lo Alesani i a lo sieu estuaire.
San-Giuliano a situat a 3 km de Cervione, a 19 km de Moïta e a 34 km de Piedicroce. San Giuliano es un regroupement de municipalitats en comptant : Alistro, San Gavino, Rascine, Onéo, Favalello, Careggia, Pantaglione, lo INRA e anciennement lo masatge caseriu de Pugliucciu, uèi abandonat.
San-Giuliano avec ses 2 393 ha est la plus grande commune de la Costa Verde, une microrégion dans la Plaine Orientale de Corse. Elle s'étale depuis les contreforts du Mont-Castello-d’Osari (altitude 1109 m sur la commune de Santa-Reparata-di-Moriani) jusqu'au bord de la mer Tyrrhénienne.
Depuis l'embouchure de la rivière d'Alistro au sud jusqu'au marais de Canniccia au nord, sa façade maritime offre des kilomètres de plages de sable : plage de Fiorentine et plage de Pisonaccio.
La commune est bordée au nord par Cervione, à l'ouest par Sant'Andrea-di-Cotone, Chiatra et Canale-di-Verde, enfin au sud par Linguizzetta. Une partie des rives nord de la rivière d'Alesani ainsi que la rive nord du barrage de l'Alesani appartiennent à San-Giuliano, l'autre côté étant à Chiatra. L'Alesani y a son estuaire.
San-Giuliano est située à 3 km de Cervione, à 19 km de Moïta et à 34 km de Piedicroce. San Giuliano est un regroupement de communes comptant : Alistro, San Gavino, Rascine, Onéo, Favalello, Careggia, Pantaglione, l'INRA et anciennement le hameau de Pugliucciu, aujourd'hui abandonné.
Sistèma respiratòri
Lo sistèma respiratòri qu'es lo lòc d'escambi gasós dab l'ambient exterior e interior.
Ròtle
Que deu emplear la sang en oxigèn e'u uèitar en dioxid de carbòni. La sang qu'arriba hens lo sistèma circulatòri pulmonar despuish lo còr dret, qu'es uèitat d'oxigèn, pr'amor qu'a miat la màger partida aus organs corporaus. Los organs qu'emplegan oxigèn com eishènça, après un fenomèn de combustion, la cellula produeish dioxid de carbòni.
L'aledada
Qu'es l'alternança entre inspiracion e expiracion. Naturalament, l'inspiracion qu'es la contraccion deus muscles respiratòris ende en.hlar la caisha toracica, atau, la pression intrapulmonara que s'abaisha e qu'es mensh hauta que la de l'environament exterior. Que's crea un apèl d'èr hens los parmons e que's passa la cambiada d'èr pulmonar. Un èr cargat en dioxid de carbòni qu'es bohat pendent qu'un èr ric en oxigèn qu'es inspirat ende tornar har los escambis.
Los escambis
Que's hèn d'un biaish passiu, hens los alveòls pulmonars. Quan la sang qu'arriba aus canèrs de l'alveòl, qu'es praube en oxigèn, alavetz capvath simple pression, l'oxigèn que's tròba hens l'alveòl que passa capvath lo teishut pulmonar hens lo sistèma circulatori pulmonar. Hens lo medish temps, lo dioxid de carbòni que hè camin de la sang entà l'alveòl. La sang qu'es presta ende tornar aus organs periferics.
La mucosa respiratòria
Qu'es un interfaci entre l'environament e lo còs, entre l'ambient exterior e l'ambient interior. Los escambis que's hèn capvath la mucosa respiratòria que còbreish l'interior deus paumons. Aqueste espaci d'escambi que mesura com un estadi de tennis.
Arcueil
Nòtas
<references group=N/>
Sant-Kristol-Gwalen
Sant-Kristol-Gwalen en breton (Saint-Christophe-de-Valains en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
thumb|left|Lo vilatge de Sant-Christophe-de-Valains. Sant-Christophe-de-Valains a situat a 37 km al nòrd-es de Roazhon e a 35 km al sud del Mont Sant-Michel en lo bocage breton.
Las municipalitats limitrophes son Chauvigné, Lo Tiercent, Sant-Ouen-de detlos-Alleux e Vièlhs-Vy-sus-Couesnon.
Marigny-lès-Reullée
Marigny-lès-Reullée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant-Kristol-Gwalen
Istòria
E mai se fòrça anciana, l'origina de la parròquia es desconeguda. Lo prieuré-curació de Sant-Christophe-de-Valains dépendait del abbaye de Rillé situada a Fougères.
Combat de la chouannerie.
1936 : crussa istorica en Ille-e-Vilaine. Jol parapet del pont situat sus la D22, una plaque indica lo nivèl arribat a per la Minette lo 4 de genièr de 1936.
31 de julhet 1944 : parachutage d'armas amb la participacion de las resistentas de Vièlh-Vy-sus-Couesnon e del grop Bérel, recteur a Sant-Christophe-de Valains.
1963 : bastiment de las nòvas bastissas del escor privada St Joseph amb la participacion dels parents e del abbé Joseph Poirier de Sant-Ouen-de detlos-Alleux e Sant-Christophe-de-Valains.
Doas escòlas existissián al. Lo escòla publica a foncionat fins al començament dels ans 1970.
La municipalitat de Sant-Christophe-de-Valains a obtengut lo label dels "Comunas del Patrimòni Rural de Bretanha" en decembre 2005.
En Julhet 2011 : clausura de l'escòla privada Sant-Joseph.
Bien que très ancienne, l’origine de la paroisse est inconnue. Le prieuré-cure de Saint-Christophe-de-Valains dépendait de l’abbaye de Rillé située à Felger.
L'école communale mixte fut fondée en 1856. Il y avait trois religieuses. Elles s'occupaient de l'école et des soins aux malades.
1936 : crue historique en Ille-et-Vilaine. Sous le parapet du pont situé sur la D22, une plaque indique le niveau atteint par la Minette le 4 janvier 1936.
Andrew Keen
thumb|250px|Andrew Keen del temps d'una conferéncia a Amsterdam en 2015 Andrew Keen (Hampstead, Anglatèrra, 1960) es un entrepreneire e escrivan angloamerican. Es famós per encausa de sa vision critica d'Internet e de la Web 2.0.
Vitriac
Vitriac (Vitray en francés) es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. En 2016 fusiona amb Meauna dins la comuna de Meauna e Vitriac.
Sant-Kristol-Gwalen
Istòria
31 juillet 1944 : parachutage d'armes avec la participation des résistants de Vieux-Vy-sur-Couesnon et du groupe Bérel, recteur à Saint-Christophe-de Valains.
Vitriac
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant-Kristol-Gwalen
Istòria
1963 : construction des nouveaux bâtiments de l’école privée St Joseph avec la participation des parents et de l’abbé Joseph Poirier de Saint-Ouen-des-Alleux et Saint-Christophe-de-Valains.
Fin des années 1960 : arrivée de l’eau courante.
Deux écoles existaient au. L’école publique a fonctionné jusqu’au début des années 1970.
La commune de Saint-Christophe-de-Valains a obtenu le label des "Communes du Patrimoine Rural de Bretagne" en décembre 2005.
2005-2006 : création du réseau d'assainissement des eaux usées.
Juillet 2011 : fermeture de l'école privée Saint-Joseph.
Clarmont Devath
Clarmont Devath (sola fòrma atestada ) o Clarmont Sotiran (fòrma arcaïca) o Clarmont Soteiran, fòrma fabricada en cramba segon l'oposicion de l'occitan orientau soteiran / sobeiran (Clermont-Dessous en francés) es ua comuna agenesa, probablament en partida gascona lingüisticament, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son pauc informativas foneticament : apud Clarum Montem Inferiorem, en latin, en 1259, de Claro Monte, en latin, en 1259, castrum de Claro Monte, en latin, en 1271, de protectione hominum Clari Montis superioris, en latin, en 1312, Claromontem inferiorem, en latin, en 1326, prior et capella de Claromonte Sotira, en partida en latin, en 1326, prior et rector Clarimontis Inferioris, en latin, en 1520. La mencion de 1326 Sotira representa l'adjectiu sotiran (derivat del latin subtus) antonime de sobiran en lengadocian.
Segon Dauzat, lo sens de Clarmont es lo d'ua montanha que lo solelh esclaira, que se vei plan e conten donc l'idèa d'un castèth que se vei de luènh. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, dona a clar los sens de « de color clara » o de « evident, distinguit » [segon lo latin]. Devath, francizat en -Dessous s'explica per oposicion damb Clarmont Sobiran, en amont d'Agen. B. Boyrie-Fénié dèisha a causir entre Clarmont Devath e Clarmont Sotiran (que justifica per ua fòrma anciana).
L'ostau de comuna es a Fortic [fur'tit] (cf. [a'mit] per amic), vilatge dejà lengadocian situat a l'èst de l'aglomeracion e que consèrva F-. Fortic es un diminutiu deu pichon nom Fòrt (Sent Fòrt es un martir, prumèr avesque de Bordèu, legendari ).
Bashar Matti Warda
Consagrat prèire en 1993, dintrèt en 1997 dins la congregracion del Tras que Sant Redemptor, e estudièt a l’Universitat catolica de Lovaina.
Junay
Junay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Junay a pour origine une villa gallo-romaine qui a appartenu à Junius.
Nòtas
<references group=N/>
Panthera palaeosinensis
Panthera palaeosinensis es una espècia fossila de felin dau genre Panthera vivent i a 2,1 a 1,3 milions d'annadas. Sei vestigis foguèron descubèrts en China e sus l'illa de Java.
Morens
Morens (Mourens en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Morens
Las fòrmas ancianas son Morenxs, au sègle XIII, Sanctus Martinus de Morenx, au sègle XIII, cappella de Morenxs, en 1342 e en 1361. Segon Dauzat e Rostaing, Morens vendré d'un nom germanic d'òme Maurus o Moro, damb lo sufixe germanic -ing. Ernèst Negre, P.H. Billy e Bénédicte Boyrie-Fénié son per lo nom germanic Moringus, qu'a pas besonh de sufixe.
Veire pr'aquò a Morencs (Bearn) perqué Miquèu Grosclaude i tròba una explicacion plan diferenta, basada sus *mor-, « cima arredondida » e un sufixe pre-indoeuropèu *-encs. Veire tanben son estudi sus los noms en -enx (fòrma francesa) en Bearn e dens las Lanas que li hèi refusar una origina germanica dens aquera partida de la Gasconha.
Montpesat
I a besonh de cercar los jutjaments daus toponimistas sus d'autes lòcs dau medish nom. Lo prumèir element, mont, dau latin mons, montem, s'aplica a daus pugs o a de las tucas e pausa pas de problèma. Lo segond element, l'adjectiu, estut interpretat coma derivat dau latin pedare « carrassonar la vinha » que prit per extension lo sens de « provesir de fortificacions solidas ». Mès las fòrmas ancianas daus Montpesats son sovent en -pensat, -pensatu- en latin, çò que hèi preferir un derivat de pendere, donc un mont damb de las pentas (pendas, penents) regdas,. Aquera expression conven coma nom publicitari, destinat a descoratjar los enemics, mes ajustarem que geograficament conven completament a Montpesat (corbas de nivèu sarradas cap au sud-oèst).
Hellemmes (Nòrd)
Hellemmes es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Vic de Bigòrra
Vic de Bigòrra (Vic-en-Bigorre en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Balòc, Sobanhac, Sent-Aunís. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bik]. Las fòrmas ancianas que son : Bic, au sègle XIIau, Big, cap a 1200-1230, Vich en 1256, apud Vicum, en latin, en 1285, apud Vicum Bigore, en latin, en 1300, de Vico, de Byco, de Bico Bigore (ibid.),Bic en 1429, Vic-Bigorre (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat e Rostaing, Vic que vien deu latin vicus « grop d'abitacions, vilatge »; lo latin vicus, qui a pas d'estatuts, que s'opausava, en dret, au municipium, vilatge de ciutadans romans, e a la colonia, vilatge de colons.
Segon Miquèu Grosclaude, que s'ageish d'un vicus roman, « borg, vilatge ».
Clairac (Òlt e Garona)
Clairac (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna agenesa situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Clairac es probablament gascon, segon una mapa realizada a partir de l'enquèsta de Bourciez.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [klɛj'rat]. Las fòrmas ancianas son : monasterii Clariacensi, en latin, en 1267, Clayriaco, en latin, en 1291, Clariaco, en latin, en 1306, Raymondo abbati de Clairaco, en latin, en 1306, de Cleriaco in bastida Castri Senhorii, en latin, en 1316, Clayracum, Cleriacum, en latin, en 1307-1317, Clarak, en 1307-1317, monasterium Clariaci, en latin, en 1318, monasterium Clayriacense, en latin, en 1326, capella de Cleraco, en latin, en 1326, ''eccl. Sancti Martini de Clairaco cum suis annexis, en latin, en 1509, ecclesia Sancti Petri de Clayraco, en latin, en 1520, parrochia de Milhi, de Camis et de Clayraco'', en latin, en 1520 (Lista de Valeri).
Clairac ven d'un nom latin d'òme, lo cognomen Clarius o lo nomen Clarius, damb lo sufixe -acum, , latinizacion deu sufixe gallic -ācon. Clairac èra donc probablament una anciana grana propietat antica qu'avè per mèste Clarius. La fòrma orala e la fòrma escrita consèrvan la marca de l'anteposicion de iòd : [rj] > [jr], atau coma variare > vairar; dens una bona partida de l'Agenés, lo -c finau etimologic s'afeblís en -t.
Los Temps Modèrnes
Lo 22 de setembre de 1604, Enric IV acordèt au capítol de Sent Joan de Latran los revenguts de l'abadia benedictina de Clairac. En contrepartida, lo capítol fit erigir una estatua a l'efigia deu rei de França per l'escultor lorenc Nicolas Cordier e li atribuït lo títol de « canonge d’aunor » ; installèren l'estatua devath lo portic de la basilica. De mèi, fit celebrar una messa per la prosperitat de França lo 13 de decembre, jorn anniversari de la neishença d'Enric. Despui, lo títol de canonge d'aunor de Sent Joan de Latran es portat per tots los caps d'estat francés, qu'an dret a una forma reservada dens la basilica romana.
Pendent las revòltas uganaudas, après que prengut la vila de Sent Joan d'Angelí, Loís XIII decidit d'anar entà lo sud damb çò màger de sas tropas per tant de sometre Guiana e assetjar Clairac, qu'èra un bastion deu protestantisme e qu'avè coma devisa « Vila shens Rei, sordats shens páur ». Après 12 jorns de sètge, deu 23 de julhet au 4 d'aost, la vila se rendut. A la sortida deu sètge, tres protestants considerats coma menaires furen executats ; Théophile de Viau, eth-medish natiu de Clairac, raportèt dens un sonet satiric nombrós actes de tortura. Anuit enquèra la plaça Viçoze pòrta una placa commemorativa aperant a la tolerància.
La devisa fut gravada sus la plaça Viçoze quand la renovèren en 2008.
Clairac èra un caireforc important. La mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII, presenta pr'aquò la rota navèra Bordèu-Vilanuèva d'Òut en construccion e que s'acabava a Borran, en anant en direccion de Gulhon, damb una branca cap a Clairac. Lo duc de Gulhon èra ministre. Lo rota fut contunhada après.
L'Epòca Contemporanèa
En 1793, la populacion de Clairac èra de 5900 abitants, mèi que Marmanda, 5792 abitants (e netament mens que Tonens, 7002 abitants). En realitat, la municipalitat comprenèva tanben Sent Brici (nom supausat), ara dens Borran, au lòc que Marmanda avèva un territòri mèi petit que non pas adara. Empacha pas, Clairac èra de las vilas importantas d'Agenés, çò qu'es pas mèi adara. La populacion quitèt pas de baishar pendent tot lo sègle XIX.
Dejà, Clairac perdut son ròtle de caplòc de canton en 1801 (per una vila de 5000 abitants, cas excepcionau en Òut e Garona). Abans la construccion de l'autorota, la rota de Vilanuèva passava enquèra per Clairac, mès despui qu'existís, la relacion principala damb Bordèu es Damasan, Gulhon, Borran. La rota dirècta Gulhon-Clairac a perdut tota importància e la circulacion entre las duas vilas passa per Borran. N'es atau tanben per la direccion Vilanuèva d'Òut-Lo Mont de Marsan. Clairac perdut tanben lo camin de fèr en 1960 (linha de Pena d'Agenés a Tonens).
L'Escòla navale s'installèt a Clairac a l'epòca de la Segonda Guèrra Mondiala pendent dus ans.
Clarmont Sobiran
Clarmont Sobiran (Clermont-Soubiran en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, lo sens de Clarmont es lo d'ua montanha que lo solelh esclaira, que se vei plan e conten donc l'idèa d'un castèl que se vei de luènh. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, dona a clar los sens de « de color clara » o de « evident, distinguit » [segon lo latin].
Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta los sens de clar, del latin clarus, fornits per Dauzat e Negre. L'adjectiu sobiran, del latin medieval superanu, s'aplica a un borg fortificat situat en amont d'Agen o s'opausa, per evitar las confusions, a l'ancian Clarmont Sotiran.
Istòria
En 1973, Clermont-Dessus venguèt Clermont-Soubiran en francés,.
François Jacob
François Jacob (n. 1920) es un biologista francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1965.
Biografia
Nasquèt lo 17 de junh de 1920 dins la vila de Nancy, situada a la region de Lorena. Inicièt los sieus estudis de medecina, estudis que li calguèt abandonar après l'invasion de França de la part de l'Alemanha nazi durant la Segonda Guèrra Mondiala, en passant a far partida de las Fòrças Francesas Liuras del comandant Charles de Gaulle. Après la Guèrra continuèt los sieus estudis a l'Universitat de París, ont se doctorèt l'an 1947. L'an 1951 inicièt los sieus estudis de biologia a La Sorbona, per aténher lo sieu doctorat lo 1954. Foguèt posteriorament nomenat assistent de l'Institut Pasteur de París, en aqueles moments jos la direccion de André Lwoff, e lo 1960 foguèt escuelhut cap del Servici de Genetica Microbiana del meteis centre.
L'an 1977 foguèt nomenat membre de l'Academia Francesa de Sciéncias e lo 1996 de l'Académie Française.
Pillon
Pillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Samoiède (can)
Lo samoiède es una raça de can originària de Siberia Occidentala. Es un can de lièia nordic de tipe primitiu caracterizat per una pelissa blanca fòrça espessa.
Istòria
Lei samoièdes son originaris dei tribüs samoièdas de Siberia e de Russia Septentrionala. Èran utilizats per caçar ò per gardar lei tropèus de rèns. En 1889, tres exemplars foguèron ramenats en Anglatèrra per lo zoologista Ernest Kilburn Scott après una mission en Siberia. Puei, d'autreis cans foguèron importats per d'autreis explorators dins lo corrent deis annadas seguentas. Formèron la basa dei norrigatges occidentaus e lo premier estandard foguèt fixat en 1909.
Saint-Laurent-de-Mure
Saint-Laurent-de-Mure es una comuna francesa situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Samoiède (can)
Istòria
Fòrça emplegada dins lo corrent dei premiereis expedicions polaras, la raça pòu resistir a de temperaturas fòrça feblas. A l'origina, èra formada de tres tipes diferents : L'estandard modèrne es eissit dei tipes « ors » e « lop » mai, maugrat l'omogeneïzacion de la raça, pòu totjorn s'observar de diferéncias entre linhatges britanics pus rabassets e estatsunidencs pus fins.
Saint-Laurent-de-Mure
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Samoiède (can)
Estandard
Lo samoiède es un can de tipe spitz de talha mejana. D'aspèct elegant, dèu evocar la robustesa, la gràcia, l'agilitat e l'assegurança. Leis uelhs son color de castanha amb una forma d'ametla. La boca es leugierament revertegada, çò que la fa semblar a un sorrire. Lei mucosas son sornas e leis aurelhas an una forma triangulara un pauc redonda au bot. Coma lo samoiède es un trotaire, lo biais dau can dèu èsser energica.
La pelissa es dobla. Un premier jaç de peus corts, doç, dens e sarrats permet d'assegurar l'isolacion termica de l'animau. Puei, un segond jaç de peus lòngs dona sa color au samoiède. Quatre colors (blanc pur, blanc, crèma e bescuech) son acceptadas. De mai, la pelissa dèu èsser densa e sopla e formar una colareta a l'entorn dau còl e deis espatlas.
Gravelines
Geografia
thumb|left|Gravelines En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
La municipalitat de Gravelines, a constituit de quatre luòcs : La centrala nucleara de Gravelines se situa en près de la Mar del Nòrd al nòrd-es del centratz vila.
thumb|left|Gravelines dans son canton et son arrondissement|180px
La commune de Gravelines, est constituée de quatre lieux : La centrale nucléaire de Gravelines se situe en bord de la Mer du Nord au nord-est du centre ville.
Istòria
thumb|Gravelines, Pòrta de las [[Païses-Basses espanhòls|País-Bas]] 200ppx|thumb|200px|La desbranda de la [[Invincible Armada a la amplària de Gravelines]] thumb|Lo banc de Gravelines en 1644 thumb|200px|Lo chenal de Gravelines
thumb|Gravelines, porte des [[Pays-Bas espagnols|Pays-Bas]] 200ppx|thumb|200px|La défaite de l'[[Invincible Armada au large de Gravelines]] thumb|La siège de Gravelines en 1644 thumb|200px|Le chenal de Gravelines.
Jim Corbett
thumb|right|Jim Corbett en [[1944.]]
Edward James Corbett (1875-1955) èra un oficièr de l'armada britanica que foguèt tanben un caçaire e un naturalista durant lo periòde dau Raj Britanic. Venguèt famós per sei racòntes sus la caça de felins manjaires d'òmes. Pasmens, aguèt tanben un ròtle important dins la creacion dei premiers pargues naturaus.
Saint-Jean-d'Angle
Saint-Jean-d'Angle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Nòva Aquitània.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Roger Guillemin
Roger Charles Louis Guillemin (n. 1924) es un biologista francés-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1977.
Barly (Pas de Calais)
Barly es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Auris
"Auris" (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
La Groise
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Lo 13 de junh de 1841, La Groise a separat de Catillon-sus-Sambre e ven una municipalitat a despart entièra. François DENISE a nomenat cònsol de la notícia comuna. La Groise comptava, a aquela data, 1,092 abitants.
Le 13 juin 1841, La Groise est séparée de Catillon-sur-Sambre et devient une commune à part entière. François DENISE est nommé maire de la nouvelle commune. La Groise comptait, à cette date, 1,092 habitants.
Bilateria
Los bilateria son un tipe d'animals caracterizats per una simètria bilaterala. Dins qualques cases aquesta simètria s'es perduda a causa de la fixacion a la tèrra (equinodèrmes) quitament se s'es conservada en las fasas larvàrias.
Lo mai ancian representant conegut dels bilaterians es Vernanimalcula guizhouena.
Sètge de Tèrme
Lo sètge de Tèrme es una operacion militara que se debanèt pendent la guèrra de la Crosada dels albigeses. Foguèt menat per Simon de Montfòrt dins l'encastre de las seunas campanhas amb la tòca de conquistar los vescomtats de Besièrs, d'Albi e de Carcassona.
Las rasons del sètge
La Crosada dita albigesa comencèt pendent l'estiu de 1209 a l'apèl del papa Innocenci III e s'ataquèt sonque al Vescomtat de Raimon Rogièr Trencavel, perque Ramon VI de Tolosa aviá pogut per un temps aparar las seunas tèrras. A l'automne, alara que Besièrs, Carcassona, e tot lo replan d'Aude avián estat conquistats, e que l'essencial de las tropas crosadas se ne tornèron, lor quarantena acabada, un dels senhors crosats foguèt investit dels dreches sus lo Vescomtat pels barons crosats, e nomenat al cap de las tropas encargadas de passar l'ivèrn. Èra Simon de Montfòrt. Remportèt qualques succès, mas aviá pas estat investits pel seu nòu sobeiran, Pèire II, rei d'Aragon e comte de Barcelona. E mai, los succès demoravan fragils tant que ne contrarotlava pas las tres principalas fortalesas dels monts: Menèrba, Tèrmes e Cabaret. Los senhors d'aqualas s, coma lo vièlh Ramon de Tèrme, accèptavan pas Simon de Montfòrt coma nòu sobeiran, e en mai èran renomats coma protectors dels catars e prèsts a lutar contra la Crosada. Amb tot aquò, e pr'amor de l'arrivada de nòu contingents de "pelegrins" a la prima, Simon de Montfòrt aviá en 1210 per objectiu de desfar aqueles resistents al nòrd e al sud de Carcassona. Aprèp lo fracàs d'una operacion contra Cabaret a la prima, Simon assetjèt Menèrba, e lo 22 de julhet de 1210, amb l’ajuda dels abitants de Narbona, prenguèt la ciutat, que son senhor èra demorat isolat dels autres senhors lengadocians. E s'i faguèt alara lo primièr lenhièr de la crosada que 140 catars i periguèron.
Aprèp aquela presa, lo senhor Aimeric de Montreal se sometèt e liurèt lo seu castèl en escambi de domènis dins la plana lengadociana. Simon de Montfòrt reüniguèt lo conselh e decidiguèt de s'atacar a Tèrme. Los narboneses anoncièron qu'anarián pas participar al sètge. Gaireben totes los crosats qu'avián participat al sètge de Menèrba declarèron tanben aver acabat lor temps e quitèron Occitània per se ne tornar a çò sieu. Mas, Robert II, comte de Dreux, e Guilhèm II, comte de Ponthieu, se jonhèron als crosats amb fòrça contingents.
La preparacion
En 1210, lo castèl de Tèrme, e lo masatge d'abitats fortificats a l'entorn del donjon senhorial situat al suc, se trapava sus un puèg rocassut entornat de bauces prigonds formats pels rius "Sou", e Caulièra. Las Gòrjas del Termenet aparan naturalament lo site al nòrd, e aquí, a l'extrémitat d'una crèsta que davala del castèl, se quilhava una pichona fortificacion, nomenada lo Termenet. Ramon de Tèrme semblava plan preparat al sètge perque la sèga èra facha, de mercenaris e especialistas de la guèrra foguèron recrutats, alara que la preséncia de catars èra pas atestada pendent lo sètge. Lo lenhièr de Menèrba s'atudava tot just e se fa pensar que se de catars avián estat presents, la màger part seriá estat evacuat. Simon de Montfòrt arribèt al pè del castèl lo primièr d'agost e installèt lo seu camp fàcia a l'accès sud dels barris e subretot a l'èst, sul luòc actual del vilatge, suls rares terrens plans, prèp de l'aiga.
Contra las accions de Simon de Montfòrt, los senhors de Tèrmes e de Cabaret s’èran totjorn sostenguts mutualament, al contrari del senhor de Menèrba. Los primièrs contingents acompanhant Simon de Montfòrt èran ja a Tèrme, mas d'autres devián escortar Guilhèm de Contres e las maquinas de sètge que calguèt menar dempuèi Carcassona. Pèire Rogièr de Cabaret, avertit pel seus espias, ataquèt las maquinas estacionada jos la ciutat de Carcassona mal aparadas, surprenguèt las sentinèlas e comencèt la destruccion. Prevengut, Guilhèm de Contres accoriguèt amb qualques cavalièrs comencèt un combat aspre contra Pèire Rogièr, puèi lo faguèt fugir. Las maquinas foguèron adobadas e enviadas, aquel còp plan gardada, amb de crosats bretons venent d’arribar.
Lo debanament
Simon de Montfòrt causiguèt d'atacar Tèrmes pel costat mai aisit al sud. Es lo costat mens rocassut, mas aparat per mai d'un nivèl, perque lo cronicaire Pierre des Vaux de Cernay faguèt mencion de dos barris dominats amont pel donjon senhorial. Las òbras de sapa e la mesa en accion de las maquinas de sètge crosadas aflaquiguèron lo primièr barri fins a crear una falha. L'assalt foguèt alara donat, mas los defensaires de Tèrme causiguèron d'incendiar aquel primièr barri e de se retirar mai naut, darrièr la defensa del segond. Lo fuòc atudat, quand los crosats prenguèron los luòcs, patiguèron d'una contraataca que los rebutèt. Los combats contunhèron sus l'autre costat, mas sens avançada estrategica pels crosats: tota partida de barri aflaquida foguèt lèu reparada pels occitans.
Davant aquela resisténcia sul frent sud, Simon de Montfòrt cerquèt a investir melhor la fortalesa, e cerquèt a blocar lo site melhor, per evitar tot avitalhament, subretot en aiga. Aquò li donèt l'idèa de s'interessar al frent nòrd, del costat de las gòrjas e del fortin del Termenet. Alara, envièt 300 òmes e 5 cavalièrs sus lo penjal entre lo castèl e lo fortin del Termenet. Aqueles òmes aparavan un manganèl qu'aviá estat installat amb fòrça de dificultats. Los occitans faguèron alara una sortida per incendiar lo manganèl. Aqueles 80 òmes provoquèron la fugida de 300 crosats, levat lo cavalièr Guilhèm de L'Esquiròl, que, miraculosament, metèt en escac la sortida dels assetjats. L'estòc crosat se serrava doncas a l'entorn de la fortalesa, e, l'accès a l'aiga de las fonts dins las gòrjas del Termenet èra barrat, la garnison dispausava sonque que l'aiga de las cistèrnas e de l'aiga de las raras pluèjas.
Sens d'autres progresses vertadièrs pels crosats, lo sètge s'esperlonguèt. Simon de Montfòrt deguèt acceptar las despartidas dels crosats qu'acabavan lor quarantena. E mao, Pèire Rogièr de Cabaret agarriguèt los renfòrts e los carregs d’avitalhament destinats al camp crosat, tant que los viures comencèront a mancar als assetjants.
La fin del sètge
L'endeman, quand Gui I de Levis se presentèt per prene possession del castèl, Ramon de Tèrme refusèt de se rendre. L’evesque de Chartres, pressat de se n'anar, suggeriguèt alara a Simon d’acceptar quina que siá condicions, a condicion que Ramon de Termes torne al mens provisòriament lo seu castèl. Prepausèt per capitar, d’enviar en delegacion l’evesque de Carcassona, un occitan que la maire èra catara e lo fraire, Guilhèm de Ròcafòrt, d'ente los defensaires del castèl, mas Ramon refusèt de cedir.
Aprèp la despartida d'aqueles de Chartres, Simon demorèt sol amb la seunas tropas, que lo moral èra bas, e sosmés al temps marrit que comencèt. Mas s’obstinèt, ajudat per un contingent de crosats de Lorena, e coma la presa d’assalt èra impossible amb lo pauc de monde, lo bombardament contunhèt, desmuralhant los barris. Los assetjants s’apercebèron que los assetjats metián mens d'ardor a tapar las bercas, e Simon faguèt bastir una galariá rotlanta de fusta que permetiá de se serrar en seguritat del barri per lo sapar.
Al dintre del castèl, al fons de las cisternas, l’aiga s'èra chorrada, l’auratge tombat al moment de la rendeson los aviá emplidas, mas l’aiga èra marrida, e la flaquesa que los soldats de Montfòrt constatèron d'entre los defensaires del castèl èra deguda a la dessentariá. Vesent que tot èra perdut, Ramon de Tèrmes decidiguèt de far evacuar lo castèl de nuèch, mas l’alèrta foguèt donada e los fugissents perseguits. Lo senhor foguèt capturat, e lo castèl pres sens cap de problèma.
Consequéncia
La casuda de Tèrme, aprèp aquela de Menèrba, aguèt un fòrt resson en Occitània e portèt un grand tust a l’esperit de resisténcia dels occitans aparants los catars: "(Guilhèm de Tudèla, la Canson de la Crosada). L’obstinacion de Simon de Montfòrt venguèt legendària, e ganhèt una reputacion d’invincibilitat. Los castèls de Costaussa, Albedun, Puègvert, abordat pels crosats, se rendiguèron gaireben sul còp, mas, pasmens, Simon de Montfòrt evitèt d'engatjar la seuna armada contra d'autras fortalesas dels monts al sud, dificils d'accès e luènh de las seunas basas d'avitalhament per evitar un nòu sètge long. Los senhors del País de Saut o de Fenolheda foguèron pas dirèctament atacats. Enseguida, Simon se n'anèt en Albigés, ont la vila de Castras tornèt a se sometre. A l'entorn de Carcassona, demorava pas mai que los Castèls de Las Tors per acabar lo contraròtle dels vescomtats Trencavel, mas Pèire Rogièr de Cabaret, isolat los liurèt sens se batre al començament de 1211.
Commemoracion
2010 marquèt lo uèit centenari d'aquel celèbre episòdi de la Crosada albigesa. Dins aquel encastre, la municipalitat de Tèrme, proprietària dels rèstas del castèl de Tèrme, volguèt desvolopar la qualitat de la visitat sul monument. En mai d'un cort mestratge en projeccion, lo bastiment d'accuèlh del castèl assosta una mòstra permanenta sus aquel eveniment.
Wacquinghen
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat fa partida del Parc natural regional dels Caps e Marais de Opale. Situada près del littoral, fa de partidas « municipalitats dels Monts e Vallons bocagers dintre Slack e Wimereux ». Lo disi de la vila balnéaire de Wimereux e la siá plaja son a unitat|5.8|km}}.
La commune fait partie du Parc naturel régional des Caps et Marais d'Opale. Située à proximité du littoral, elle fait partie des « communes des Monts et Vallons bocagers entre Slack et Wimereux ». La digue de la ville balnéaire de Wimereux et sa plage sont à 5.8 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Clamart
Nòtas
<references group=N/>
Systema Naturae
Systema Naturae (nom complèt en latin Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis ; en occitan Sistèma de la natura, en tres rèine de la Natura, devesits en classas, en òrdres, en genres e espècias, ambé lei caractèrs, lei diferéncias, lei sinomims e lei localizacions) es l'òbra majora dau mètge e botanista suedés Carl von Linné (1707-1788).
Es escrich en latin e publicat per lo premier còp en 1735 sota una forma pichona gropant solament onze paginas depintant un metòde de classificacion de la natura. Durant 35 ans, foguèt regularament e fortàment aumentada per una equipa d'autors dirigida per Linné. Ansin, en 1770, la 13 edicion teniá aperaquí 3,000 paginas. Son modèl venguèt pauc a pauc la norma principala dins la classificacion deis espècias e aguèt una influéncia importanta sus lei sistèmas contemporanèus.
Fornolés
Fornolés (Fournoulès en francés) es una anciana comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe. Lo 1èr de genièr de 2016 fusionèt amb Sant Constant per far la comuna novèla de Sant Constant e Fornolés.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Fournolès en 1672, Fournollès en 1784, Fournoles (non datat).
Nòtas
<references group="N"/>
Naujac
Naujac o Naujac de Mar (Naujac-sur-Mer en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Survilliers
Survilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Lisieux
Lisieux (nom francés e normand) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Braux-Saint-Remy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pintheville
Pintheville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Mesmin (Auba)
Saint-Mesmin  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Auba de la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Le hameau de Courlanges est rattaché à Saint Mesmin.
Cnidaria
Los Cnidaris (del latin cnida, aquel del grèc κνιδη, "ortiga", "anemona de mar")  son un embrancament que conten aperaquí 9000 espècias d'animals presents exclusivament en mitan aqüatic, mai que mai marin. Malgrat son aparicion primairenca dins l'istòria de l'evolucion, e sa morfologia simpla, las formas modèrnas son geneticament sofisticadas e bioquimicament complèxas. Los coralhs, que son d'importants bastissèire d'escuèlhs, mas tanben las anemonas de mar e las medusas fan partida d'aquel embrancament.
Tigre de China miègjornala
Lo tigre de China miègjornala (Panthera tigris amoyensis) es una sosespècia de tigre de talha plan compacta, de raias fòrça espaçadas, cortas e largas. Foguèt declarat « nosible » per Mao Zedong, çò que precipitèt son extincion e es donc en dangièr critic d'extincion a l'ora d'ara. Se tròba los darrièrs tigres chineses dins una resèrva del sud de China.
Crupilly
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Crupilly A #èsser de tot temps un caseriu de Chigny erigit en fief. La distincion dépendait dels Ducs de Guise. Lo caseriu es vengut parròquia al XVé sègle.
Lo 6 de novembre de 1918, lo 171ème regiment de infanterie libèra lo villatge ocupat dempuèi quatre ans. Los Peluts en avent pas provisions del fach de la siá avançada rapida e de la dificultat al ravitaillement de passar l'Oise a Guise, la populacion ofriguèt de quoi manjar a aqueles famolencs e far relòtge d'una granda jòia per las libérateurs.
Crupilly a été de tout temps un hameau de Chigny érigé en fief. La seigneurie dépendait des Ducs de Guise. Le hameau est devenu paroisse au XVé siècle.
Biville-sur-Mer
Biville-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Crupilly
Istòria
Le 6 novembre 1918, le 171ème régiment d'infanterie libère le village occupé depuis quatre années. Les Poilus n'ayant pas de provisions du fait de leur avancée rapide et de la difficulté au ravitaillement de passer l'Oise à Guise, la population va offrir de quoi manger à ces affamés et faire montre d'une grande joie pour les libérateurs.
Biville-sur-Mer
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Meurville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Voçac
Voçac (Voussac en francés) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Vociacus, XIIIe s. (DR); = NP rom. Vocius (OTLA) + -acum E. Negre
Tigre de Siberia
Lo tigre de Siberia (Panthera tigris altaica) es lo mai grand dels tigres. Son pelatge es clar amb de raiaduras pus brunas que negras. Los mascles an sovent un colar espés de pels blancs. Sas populacions s'espandisson sus Manchoria, lo Nòrd-Èst de China, Russia e benlèu la Corèa del Nòrd. Lo tigre de Siberia fa partida de la lista de l'UCIN de las 100 espècias animalas mai menaçadas del mond. En 2015, 562 tigres salvatges foguèron recensats en Russia.
Braconatge
Lo braconatge designa la caça o la pesca illegala.
Sardy-lès-Épiry
Sardy-lès-Épiry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Queige
Queige en arpitan (Queige en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Queige Se situa a las pòrtas de la vallée del Beaufortain.
Queige se situe aux portes de la vallée du Beaufortain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montandon
Montandon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tigre de Bengala
Lo tigre de Bengala (Panthera tigris tigris) es la sosespècia pus espandida de tigre. A de raiaduras plan espaçadas sul fons brun iranjat. Se trapa subretot en Ìndia, mas tanben Bangladèsh, Botan, Nepal, a l'Oèst de Birmania e dins lo Sud de China. Tanben sonat tigre reial de Bengala, es pus leugièr e mens impausant que lo tigre de Siberia. Sa populacion, especialament gràcia a la accions de proteccion del governament indian, es en aumentacion dempuèi plusors annadas, en 2019, despassaava saique los 3000 individús en Ìndia.
Morfologia
thumb|left|Tigre de Bengala feme dins lo [[pargue nacional de Kanha, Inde.]]
Vièla (d'Aura)
Vièla (Vielle-Aure en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['bièlo 'd'awro] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Villa, en latin, en 1387, Vielle d'Aure en 1746, Viele en Aure en 1767, Vielle en 1790. Que i a tanben atestacions en eths cartularis de Bigòrra e eths actes de Bonahont qui non's pòden plaçar clarament enter Vièla de Loron e Vièla d'Aura : ''Rn. de Bilar, Sans Datz de Bila, Sans Dat de Uilla (cap a 1125, Cartularis de Bigòrra); Ramon de La Biela, Ramon de Biele (cap a 1180, Cartularis de Bigòrra) ; Guilhem Ar. Biela, W. Ar. Biel (cap a 1180, Cartularis de Bigòrra); Pelegri de Vila (1249, Actes de Bonahont) ; en Per de Bila'' (miei deth sègle XIII, Actes de Bonahont).