cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Omofòbia
Al Chile
Après un periòde de liberalizacion, l'omosexualitat tornèt èsser reprimida al Chile a partir de 1927 jol regime de Carlos Ibanez del Campo, fins a l'establiment de camps de concentracion reservats als omosexuals, e fins a 1941. En 1952, amb lo retorn d'Ibanez del Campo al poder, los omosexuals èran considerats coma un grop social desviant e  dangierós e son catigats de pènas de preson. Jos la dictatura militara de Pinochet, de 1973 a 1990, l'omosexualitat foguèt fòrça reprimida per la lei, e los omosexuals patiguèron s'una fòrta repression jos la forma de violéncias fisicas e de torturas. En 1999, l'omosexualitat es despenalizada al Chile.
En China
Jos la dinastia Tang de 618 a 907, l'omosexualitat sembla aver estat tolerada. Mas en seguida de las consequéncias de la guèrra de l'òpi que l'omosexualitat comença a èsser considerada mal en China. A partir de 1949, jol la Republica populara de China, l'omosexualitat es sevèrament reprimida. Los omosexuals son acusats pel regim comunista de mòrs « decadentas e occidentalas ». Son sovent condamnats e enviats dins de camps de reeducacion trabalh. L'omosexualitat es fin finala depenalizada en 1997 e la China suprimís l'omosexualitat de la lista de las malautiás mentalas en 2001.
A Cuba
A Cuba, l'omosexualitat foguèt declarada illegala dins las annadas 1960 e qualificada de « manifestacion de la decadéncia capitalista » per unes dirigents cubans. Los autors del Libre negre del comunisme afirman que de centenats d'omosexuals òmes e femnas e de travestits foguèron enviats dins d'unitats militaras d'ajuda a la produccion (UMAP) entre 1965 e 1967 ont devián èsser « reeducats ». Se seriá agit agi segon aquestes autors de camps de concentracion : los prisonièrs vivián de condicions plan dificilas, deviá far de trabalh forçat, essent mal noirits e patigavan de mals tractaments. Encara seguent la mèsma font, los omosexuals foguèron enseguida interdits dins l'educacion e dins la representacion artistica de Cuba a l'estrangièr. De purgas omofòbas foguèron organizadas, per exemple l'Universitat de L'Avana.
Mariela Castro, nebòda de Fidel Castro e militanta LGBT, dona una tota autra representacion d'aquesta epòca : « Èran pas de camps, èran d'unitats militaras d’ajuda a la produccion que s'èran creadas, coma una mena de servici militar per facilitar l’obtencion d’una qualificacion als filhs d’obrièrs e de païsans que a la sortida lor permetriá l’accès a un trabalh remunerat melhor. Aquò èra l'idèa qu'aviáestat prepausada al novèl ministari de las Fòrças armadas revolucionàrias. Èra un periòde amb fòrça confusion, una nacion revolucionària essent a se crear en mèsme temps que d'atacas de terrorisme d’Estat que lo pòble cuban èran l’objècte: èra plan dificila. Foguèt una de las iniciativas e dins cèrtas d'aquestas unitats se trobavan de gents qu'umiliavan los omosexuals, que consideravan que caliá los far trabalhar per que venon d'« òmes ». Caliá los « transformar », aquò èra l’idèa de l’epòca, e èran ancorada dins lo mond entièr. Quitament los psiquiatres practicavan de terapias per los far venir eterosexuals. ».
En 1980, lo govèrn expulsèt fòrça omosexuals pendent l'exòde de Mariel. Los « actes omosexuals » foguèron oficialament depenalizats en 1979, e las darrièra referéncias omofòbia foguèron suprimidas de la lei cubana en 1997.
En 1992, Vilma Espin, esposa de Raùl Castro, denòncia la repression e las discriminacions que longtemps tocava los omosexuals. Aqueste combat torna amb sa filha Mariela Castro, actualament presidenta del Centre nacional cuban d'educacion sexuala.
Ongan, Fidel Castro presisa: « Per ma part, pati pas d'aquesta mena de fòbia contra los omosexuals. Jamai ai estat en favor ne faguèri la promocion ne sostenguèri de politica contra los omosexuals. Es una rencuna que correspond, diriái, a una epòca eissida del machisme. […] Avèm veraiament evoluit e podèm lo constatar subretot pels joves, mas se pòt pas dire que la discriminacion sexuala aja totalament desaparegut e devèm pas fae semblant qu'existe pas pus. » . Dins aqueste entreten, reconéis l'importança que prenguèt l'omofòbia a Cuba, tot en l'explicant e la condamnant.
Signe d'aquesta evolucion significativa: Cuba faguèt partit dels 66 païses de l'ONU a signar una declaracion en favor de la depenalizacion universala de l'omosexualitat, en decembre de 2008.
Des militants LGBT del país denòcian pasmens de milièrs d'arrestacions cada an e de condamnacions judiciàiras en rason de l'omosexualitat.
En França
Fins a la fin del sègle XVIII, las relacions omosexualas son en principi interditas per la lei, aquesta essent aplicada de biais mai o mens zelada seguent los epòcas e escasenças (e sovent utilizada coma pretèxte politic, coma contra los Catars o unes intellectuals).
Se l'omosexualitat es tolerada per fòrça grands personatges istorics, se'n trufa d'autors moralistas. Per exemple, lo Duc de Saint-Simon manca pas una escasença dins sas Memòrias de fustigar l'aparéncia de Felip d'Orleans (fraire del Rei Loís XIV de França) :« Èra un òme pichon e pançarut, montat sus d'escaças tant sos sabatons son nauts, sempre pimpat coma una femna, plen d'anèls, de braçalets e de peirariá de pertot, amb una pamparruga tota desplegada, negra e polverada e de ribans de pertot ont se podava ne metre, plen de menas de perfums e en totas causas lo quite netitge… » — Louis de Rouvroy, duc de Saint-Simon, Memòrias.
Al sègle XVIII, Voltaire qualifica l'omosexualitat d'« abominacion fastigosa » e d'« atemptat infame contra la natura ». Son contemporanèu Claude-Joseph de Ferrière definís en 1769 la « luxura abominabla » « que merita pèna de mòrt »:« Se nomena luxura abominabla aquesta que consistís dins la bestialitat, l’incèste, la sodomia, lo comèrci impudic de las femnas gorrinant amb elas mèsmas, que son totes de crimes execrables que venon de l’impietat e de l’irreligion, e que meritan pèna de mòrt. » — Claude-Joseph de Ferrière, Dictionnaire de droit et pratique.
L'omosexualitat serà despenalizada pels constituents a l'eissida de la revolucion de 1789 que se fonda suls dreches de l'Òme (per la lei del 25 de setembre - 6 d'octobre de 1791, qu'adoptèt lo Còdi penal, qu'un fach remarcable es l'abséncia de mencion de la sodomia, considerada fins alara coma un crime, o tot autre tèrme designant los rapòrts omosexuals ) e aquesta depenalizacion demorarà constanta pels rapòrts omosexuals privats entre adultes consentents fins ara. Pasmens, una polícia administrativa es organizada a partir de la Revolucion e s’intensifica jos la Monarquia de Julhet e lo Segond Empèri a l'entorn dels grops d’omosexuals, subretot a París. Se caracteriza per un cens escrich, jos forma de fichas, d'omosexuals identificats, des prostituts omosexuals e travestits, lo tot acampat dins los « registres dels pederastes ». L'objectiu d'aqueste fichatge sistematic èra subretot de prevenir las pressions e los escandals publics tot contraròtlant la prostitucion. Lo fichatge dels omosexuals per la polícia contunhèt fins a 1981.
Lo regim de Pétin, per la lei del 6 d'agost de 1942 modificant l'alinea 1 de l’article 334 del Còdi penal, establís un destriament discriminatòri dins l’edat del consentement entre rapòrts omosexuals e eterosexuals :« Serà castigat d’un empresonament de sièis meses a tres ans e d’una emenda de 2 000 francs a 6 000 francs qui que siá aurà o per satisfar las passions d’altrú, excitat, favorizat o facilitat abitualament lo gorrinitge o la corrupcion de la jovença de l’un o de l’autre sèxe al dejós de vint e un ans, o per satisfar las sieunas passions, comet un o mai actes impudics o contra natura amb un minor de son sèxe de mens de vint e un ans d'edat. »
En 1971 es creat lo Front omosexual d'accion revolutionària, donant una visibilitat radicala al movement gay e lesbian de l'epòca (inclusissent, de biais encara mai controversiat, una apologia de la pedofia). Pròche de l'esquèrra extrèma (la drecha regetant a l'epòca l'omosexualitat coma una perversion, lo PS la redusent a de preferéncias devant demorar de l'òrdre de la vida privada, e lo PSU, pasmens dobèrt als omosexuals, partejant pas son projècte revolutionari), deu pasmens far fàcia a l'ostilitat fins a dins aqueste mitan. Lo PCF es mai ostil.
En 1974, l’edat de majoritat sexuala pels rapòrts omosexuals es bassat a 18 ans (la lei cambia l’edat de majoritat de 21 ans a 18 ans dins totes los articles dels Còdi civil e penal ). Amb aquesta modificacion, l’alinea 3 de l’article 331 demora fins al 4 d'agost de 1982.
En mai de l’article 331 del Còdi penal, una segonda lei fasent mencion explicitament de l’omosexualitat : l’ordonança del 25 de novembre de 1960 (creant l’alinea 2 de l’article 330 del Còdi penal), que doblava la pena minim per otratge public a la pudor quand s’agissiá de rapòrts omosexuals. Aquesta disposicion foguèt suprimida en 1980.
En Espanha
Jos l'Inquisicion medievala, los omosexuals èran secutats en Espanha; podavan èsser catigats de la castracion o de lapidacion. Jos l'Inquisixion espanhòla, l'omosexualitat demora castigada de la pèna de mòrt mas la senténcia es comudada a lenhièr. S'apondon de senténcia de preson, deportacion a las galèrias e privacions de proprietat. A partir de las annadas 1730, l'omosexualitat es pas pus castigada de la pèna de mòrt en Espanha mas demora condamnada pels tribunals a de pènas pesucas de deportacion a las galèrias, de tortura, o de trabalh forçats. A partir de 1822, l'Espanha considèra pas mai l'oomosexualitat coma un crime. Jos Franco, l'omosexualitat es nòu castigada d'empresonament. Los istorians estiman qu'entre 1000 e 5000 omosexuals aurián estat empresonat a causa de lor orientacion sexuala entre 1939 e 1979. A partir de 1979, après la casuda del regime franquista, l'omosexualitat es pas pus penalizada en Espanha e ara es un país del mond ont l'omosexualitat es mai acceptada.
Als EUA
Après la Declaracion d'independéncia, los EUA gardan las leis de l'anciana administracion coloniala que sanccionava l'omosexualitat de la pèna de mòrt. Mas, inspirat per la Revolucion francesa, l'Estat de Pennsilvània es lo primièr a abolir la pèna de mòrt per causa d'omosexualitat, la Pennsilvània instituís una pèna de 10 ans de preson amb confiscacion de totes los bens per tota persona declarada omosexuala. La Carolina del Nòrd serà lo darrièr Estat a abolir la pèna de mòrt per causa d'omosexualitat en 1873. La repression contra los omosexuals torna al vam jos l'èra del maccarthysme; los omosexuals son alara considerats coma d'elements subversius sopçonats de voler liurar le país als comunistas. En 1962, l'Estat de l'Illinois descriminaliza l'omosexualitat.
Lo 12 de junh 2016 se debanèt la fusilhada a Orlando dins una discotèca omosexuala, revendicada per l'Estat Islamic (49 mòrts e 53 nafrats). Aqueste atemptat constituís lo pièger acte de violéncia jamai comes contra la comunautat omosexuala als EUA.
En Índia
A partir de 1860, jos la dominacion anglesa de l'Índia, la seccion 377 criminaliza l'omosexualitat coma  « relacion carnosa contra l'òrdre de la natura » e pòt èsser castigada d'una pèna de detz ans de preson o d'un empresonament a vida. Aquesta lei es encara valabla en Índia fins ara, levat jos la jurisdiccion de la Nauta cort de Delhi que, lo 2 de julhet de 2009, jutjèt que la seccion 377 constituissiá una violacion dels dreches fondamentals. Pasmens, l'11 de decembre de 2013, la Cort suprèma de l'Índia declarèt la declaracion de la Nauta cort de Delhi illegala, restablissent atal la seccion 377 a Delhi.
Al Reialme Unit
De 1533 a 1861, l'Angletèrra considerava l'omosexualitat coma un crime passible de mòrt per penjament. Pasmens se la pèna de mòrt per causa d'omosexualitat siá abrogada en 1861, l'omosexualitat demora passible de preson. Oscar Wilde es atal condamnat a 2 ans de preson amb trabalhs forçats per sa relacion amorosa amb lo jove Lord Alfred Bruce Douglas. La repression contra los omosexuals s'intensifica fins a las aannadas 1950. Una primièra estapa cap a la despenalizacion es passada en 1967 amb lo Sexual offence act puèi en 1982 amb l’Homosexual offences order. A sonque a partir de l'annada 2001 e jol vam de la Cort europèa dels dreches de l'Òme, que la lei anglesa sancciona tota forma de discriminacion contra los omosexuals.
En Russia e en URSS
Al sègle XIX, l'omosexualitat es durament reprimida en Russia e pòt èsser castigada de mòrt sul lenhièr. Al començament del sègle XX, las pènas de mòrt son comudas en pènas d'exili de 4 o 5 ans en Siberia. En 1922, a la seguida de la revolucion bolchevica, l'omosexualitat es despenalizada e coma als EUA considerada coma una malautiá mentala devent èsser tractada medicalament, mas la mesa en practica medicala siá pas realament realizada e fa plaça a una relativa tolerança.
Amb la presa del poder per Stàlin desaparéis aquesta relativa tolerança qu'aviá l'URSS al començament: la lei del 7 de març de 1934 castigant de cinc ans de trabalhs forçats los rapòrts omosexuals consentits autoriza l'arrestacion de fòrça omosexuals. L'escrivan sovietic oficial Maxim Gorki assimilava l'omosexualitat al faissisme en 1934 dins son obratge Umanisme proletarian.
En 1993, jos la pression du Conselh de l'Euròpa, l'omosexualitat es despenalizada en Russia, mas quatre subjèctes de la federacion vootèron dempuèi una lei penalizant l'apologia de l'omosexualitat. En 2013, la Doma (lo parlament rus) adòpta a l'unanimitat una lei « qu'interdit la propaganda de las relacions sexualas non tradicionalas près dels minors d'edat ». Aquesta mèsma lei pevei lèu d'autorizar que sián retirar los enfants de los parents omosexuals per los plaçar en fogal.
Situacion mondiala actuala
centrat|vinheta|800x800px|Estat de las legislacions nacionalas al subjècte de l’omosexualitat dins lo mond Omosexualitat legala Omosexualitat illegala o reprimida
L'omosexualitat demora castigada d'empresonament (de unes meses fins la perpetuitat), de sevicis corporals, de deportacion o de trabalhs forçats dins un seisentenat de païses coma : Senegal, Argeria, Bangladèsh, Botswana, Burundi, Cameron, Republica democratique del Còngo, Emirats arabis units, Etiopia, Guyana, Jamaica, Kenya, Libia, Malàisia, Marròc, Nigèria, Oman, Paquistan, Papoa-Nòva Guinèa, Singapor, Sri Lanka, Siria, Tanzania, Tògo, Zambia, etc.
Unes païses reprimisson de biais indirècte l'omosexualitat (interdiccion de sosten a las associacions, licenciament, etc.) o aplican de tractaments discriminatòris : Grècia, etc.
Als EUA, en 2003, la Cort suprèma declarèt anticonstitucionalas las leis d'unes Estats federats contra la sodomia, al motiu qu'aquestas violavan lo XIV amendament de la constitucion protegissent la vida privada e la libertat dels ciutadans. Tretze Estats federats sus cinquanta, situats subretot dins lo Sud del país, aplicavan fins alara de leis contra la sodomia entre adultes consentants, quatre condamnant tanben la fellacion : Tèxas, Oklahoma, Missorí, e Kansas. Al Kansas, en 2000, un jovent mentalement deficient de 18 ans d'edat foguèt condamnat per « sodomia » (de fach èra una fellacion e non pas de sodomia al sens de penetracion anala) a 17 ans de preson : aviá fach una fellacion a un adolescent de la mèsma institucion especializada, de 14 ans d'edat alara, e donc foguèt condamnat al títol de la repression dels palpaments sexuals sus menors; existís una disposicion dicha « lei Romèo e Julieta » reduch la senténcia a 15 meses quand l'autor dels faches es tanben adolescent, mas los rapòrts omosexuals foguèron excluses d'aquesta disposicion particulara. Aqueste verdicte foguèt en seguida anullada per una decision unanima de la Cort suprèma del Kansas, estimant aquesta discriminacion infondada (lo jovent foguèt liberat pauc après la decision, avent passat mai de quatre ans en preson, es a dire plan mai que los 15 meses).
Mas, dins fòrça païses, coma dins los païses fortament secularizats, la discriminacion al vejaire de las personas omosexualas es uèi sanccionada, per exmple per d'amendas.
Las posicions oficialas de la Glèida catolica
Lo Catequisme de la Glèisa catolica qualifica l'omosexualitat de « desordonada » e escrich que los actes d'omosexualitat « sauprian pas recebre d’aprobacion de pas cap de biais ». Lo catequisme apond pasmens que « (las personas omosexualas) devon èsser aculhidas amb respècte, compassion e delicatesa. Serà evitat a lor encontra tota marca de discriminacion injusta ».
Dins una letra mandada en 1986 als evesques de la Glèisa catolica romana, lo cardenal Ratzinger, descriviá l’omosexualitat coma un « mal moral », « un desòrdre objectifu qu'es contrari a la saviesa creatritz de Dieu ». Mr Ratzinger estimava qu’un « pensament especial deuriá èsser portat sus las personas d'aquesta condicion, de paur que sián menadas a creire que l’activitat omosexuala es una opcion moralament acceptabla ». Conclusiá sa letra en colent que siá levat « tota ajuda contra un organisme que cerca a contradire aquestes ensenhaments ».
En julhet de 1992, lo Vatican manda una letre als evesques nòrdamericans signada pels cardenal Ratzinger, ont las discriminacions contra los omosexuals son justificadas dins unes domènis: lo drech a l’adoption, los omosexuals dins l’armada, l’omosexualitat dels ensenhaires. Ratzinger sosten que prenen en compte l’orientacion sexuala es pas « injust ». Contunhant lo rasonament, afirma que demandant de dreches, los gays e las lesbianas encoratjarián las violéncias omofòbias. « Ni la Glèisa ni la societat deuriápas èsser suspresa quand las reaccions irracionalas e violents aumenten ».
En 2003, la Congregacion per la Doctrina de la Fei, dirigida per Joseph Ratzinger, publica un opuscul titulat Consideracions al subjècte dels projèctes de reconeissença juridica de las unions entre personas omosexualas ont afirma que « reconéisser legalament las unions omosexualas o las assimilar al maridatge significariá que en mai d'aprovar un comportament desviant, e per consequent ne far un modèl dns la societat actuala, tanben amaga de valors fondamentalas qu'apartenon al patrimòni comun de l’umanitat ». Dich que « lo parlamentari catolic a le dever moral de votar contra [aquestes] projèctes de lei ». Dins lo cas ont la lei ja existiriá, deu « s’opausar pels sieus mejans que li son possibles e far conéisser son desacòrdi ».
En julhet de 2013, lo papa Francés condamna lo « lobby gay », mas afirna jutjar pas los omosexuals, tanben dins la Glèisa: « Lo problèma es pas d'aver aquesta tendéncia, es de far de lobbying. Es lo problèma mai greu per ièu. Se una persona es gay e cerca lo Senhor amb bona volontat, qui soi per la jutjar ? ».
En 2015, le prèire catolic Krzysztof Charamsa fa son coming-out en anoncint publicament son omosexualitat la velha del Sinòde dels evèsques sus la mission de la familha dins la Glèisa e dins lo mond. Sul còp demes de sas foncions près de la Santa Ses, fustiga dempuèi « l'omofòbia institucionala » de la Glèisa.
En mai de 2015, après lo referendum sul maridatge omosexual en Irlanda qu'aviá dobèrt lo maridatge als omosexuals en julhet de 2012, lo cardenal Pietro Parolin, secretari d'estat (numèro 2) del Vatican, considèra la dobertura del mariadatge als parelhs omosexuals coma « una desfacha per l'umanitat ».
Glèisas evangelicas
Las posicions de las Glèisas crestianas evangelicas sus l'omosexualitat son variadas. Van de conservatritz cap liberala, passant par moderada,. Per exemple, l'Aliança evangelica francesa adoptèt lo 12 d'octobre de 2002 un document titulat Fe, esperança e omosexualitat, ont l'omofòbia, l'òdi e lo reget de las personas omosexualas son condamnats, mas ont son pasmens refusadas las practicas omosexualas e la plena apartenença a la glèisa dels omosexuals non-repentits e de las personas fasent l'apologia d'aquestas practicas. Atal, l'omosexualitat es considerada coma un pecat contra que l'individú que ne sentís lo desir deu lutar al nom de sa fe.
Posicion dels Testimònis de Jehovà
Segon los Testimòis de Jehovà, l'omosexualitat, masculina o feminina, es una practica considerada coma moralament « mala » e « contra-natura ». Practicar d'actes sexuals entre personas de mèsme sèxe torna per eles a se bassar al nivèl de la bèstia e un fidèl qui s'i adonariá risca l'excomunicacion se se repentís pas.
Marolles-lès-Bailly
Marolles-lès-Bailly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ichtegem
Ichtegem es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Omofòbia
Luta contra l'omofòbia
Lançada dins las annadas 1970 la luta contra l'omofòbia es organiza ara per las associacions LGBT, pels poders publics, mas tanben pels ciutadans, a títol individual, e de biais independent de lor orientacion sexuala.
Existís tanben d'organizacions religiosas combatent l'omofòbia, dins lo mond musulman (en França: HM2F), josieu (Beit Haverim) o crestian (David et Jonathan). La religion es en efièch sovent un element cultural pauc propici a la compreneson de l'omosexualitat e de la bisexualitat.
Dins lo mond
Lo 26 de març de 2007, los Principis de Jogjakarta foguèron presentats al Conselh dels drechs de l'Òme de las Nacions unidas. Es lo primièr tèxte que prevei d'aplicar los dreches internacionals de l'Òme a las questions de l'orientacion sexuala e de l'identitat de genre. De representants de cinquanta e quatre païses donèron lor sosten a aquestes principis.
En 2008, enseguida de la campanha per una depenalizacion universala de l'omosexualitat, lançada pel Comitat IDAHO, lo govèrn francés pòrta un tèxte sus orientacion sexuala e identitat de genre a l'Assemblada generala de las Nacions unidas. Aquesta declaracion foguèt signada per 67 païses.
Lo 15 de junh de 2011, lo Conselh dels drechs de l'Òme de las Nacions unidas adoptèt una resolucion contra la violéncia relativa a l'orientacion e l'identitat sexuala fasent seguida a la Declaracion e programa d'accion de Viena.
En Euròpa
Lo 15 de junh de 2006, lo Parlament Europèu adoptèt una resolucion sus la pujada de las violéncias racistas e omofòbias en Euròpa, demandant de sanccions contra los païses membres que lutarián pas contra aquestas discriminacions anant contra de la Carta dels drochs fondamentals de l'Union europèa e del tractat instituissent la Comunautat europèa, qu'interdison « tota discriminacion fondada entre autre sul sèxe, la raça, la color, las originas etnicas o socialas, las caracteristicas geneticas, la lenga, la religion o las conviccions, las opinions politicas o tota autra opinion, l'apartenéncia a una minoritat nacionala, la fortuna, la naissença, un handicap, l'edat o l'orientacion sexuala ». Tanben amb aquestes tèxte, l'Union europèa reconéis oficialament la Jornada mondiala de luta contra l'omofòbia. En setembre de 2011, Thomas Hammarberg, lo Comissari pels drechs de l'Òme del Conselh de l'Euròpa, publiquèt lo document Discriminacion fondada sus l'orientacion sexuala e l'identitat de genre en Euròpa, al subjècte de la situacion en Euròpa entièra en matèria de discriminacion.
Al Portugal
L'article 13 de la 6a division de la Constitucion portuguesa del 24 de julhet de 2004 interdit la discriminacion basada sus l'orientacion sexuala.
En França
En França, la lei de modernizacion sociala, votada en 2002, interdit oficialament tota discriminacion a l'emplec e tota practica basada sul reget dels omosexuals pel mond del trabalh (debanament de carrièra, agarrida…).
Dempuèi, dos amendaments e de leis anti-discriminacions ja existentas foguèron adoptats lo 31 de decembre de 2004, reprimissent los dichs omofòbs tenguts en public (tot coma los xenofòbs, racistas, sexistas, andifòbs, etc.).
En març de 2008, Xavier Darcos, ministre de l'Educacion nacionala, anóncia, pel primèr còp dins lo mond de l'educacion, la luta contra totas formas de discriminacions, coma l'omofòbia, en mitan escolar. .
« Seràn castigats de pènas previstas a l'alinea precedent aquestes que, per aquestes mèsmes mejans, auràn provocat a l'òdi o a la violéncia al vejaire d'una persona o d'un grop de personas per causa de lor sèxe, de lor orientacion sexuala o de lor handicap o auràn provocat, al vejaire de las mèsmeas personas, a las discriminacions previstas pels articles 225-2 et 432-7 del còdi penal. »
.org
es un nom de domeni generic per las organizacions (abreviacion de l'anglés organization). Es en servici dempuèi 1985.
Omofòbia
En França
« Serà castigada de las pènas previstas a l'alinea precedent la difamacion comesa pels mèsmes mejans contra una persona o un grop de personas a causa de lor sèxe, de lor orientacion sexuala o de lor handicap. »
« Serà castigada de las pènas previstas a l'alinea precedent l'injuria comesa dins las mèsmas condicions contra una persona o un grop de personas a causa de lor sèxe, de lor orientacion sexuala o de lor handicap. »
Destrech de Chemnitz
Lo destrech de Chemnitz (var. districte de Chemnitz, en alemand Direktionsbezirk Chemnitz) es una dei tres circonscripcions alemandas (Direktionsbezirke, autre temps Regierungsbezirke) dau land de Saxònia. Lo capluec es Chemnitz.
Ypres
Ypres es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Canens e Arriaub
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Canens
Las fòrmas ancianas que son ecclesia Sancti Saturnini de Canet, en 1266, ''par. de Canenx, en 1274, de Canenx, cap a 1320, capellanus de Canen, cap a 1375, Canenx, mapa deu sègle XVII, Canens, mapa de 1714, Canenx'', mapa de 1733. La prononciacion qu'ei [ka'nens].
Com Canens (Hauta Garona), Canens que vieneré deu nom germanic d'òme Cano, dab lo sufixe germanic -ing. Bénédicte Boyrie-Fénié qu'admet l'idèa deus principaus toponimistas, un nom germanic Cano e lo sufixe tanben germanic -ingos, mès que hè remarcar la conservacion de -n- intervocalica necessita un etime dab -nn- ; l'amudiment de -n-, pr'aquò, qu'ei pas sistematic dens los noms gotics de personas o alavetz lo manlèu deu nom de persona qu'e's fixè après l'epòca de validitat de l'amudiment d'aquera -n- intervocalica (haut o baish, après lo sègle V o VI).
Arriaub
Las fòrmas ancianas que son ecclesia Sancti Medardi d'Arriault, cap a 1320, d'Arrialbo, de Rialbo, en latin, en 1336 e 1340, capellanus Sancti Michaelis d'Arrialbo, en latin, cap a 1375, Arriaup, mapas de 1714 e 1733. La prononciacion qu'ei [a'rrjawp]. Lo sens qu'ei en latin rivu albu, « riu de las aigas claras », motivat per un afluent de Dosa. Com i avè un espitau mençonat en 1147 e qui depenè deu priorat de Boga, Bénédicte Boyrie-Fénié que's pensa lo nom data de la fin de l'epòca romanica. Hòra de a prostetic, lo nom qu'ei identic a Riaub (grafiat Rialb en catalan per vocalizacionofobia sistematica), mès la motivacion qu'ei diferenta : lo nom deu riu que s'explica per la sedimentació calcària, ,. Reaup qu'ei benlhèu tanben un nom de medisha origina.
Bomian
Lo mot bomian es utilizat en Provença e Lengadòc per nomenar los ròms.
Es tanben lo títol d'una cançon de Patric.
Es l'escaisnom daus abitants de Sant Laugier d'Aurenja (Comtat).
Arrondiment dei Monts Metallifères
L'arrondiment dei Monts Metallifères es un arrondiment (Landkreis en alemand) de Saxònia (Alemanha), dins lo destrech de Chemnitz. Lo capluec es Annaberg-Buchholz. Si creèt lo 1er d'aost de 2008 per la reforma deis arrondiments de Saxònia de 2008.
Bouilly
Bouilly pòt essèr:
Maconge
Maconge es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.gov
es un nom de domeni generic reservat al governament american (abreviacion de l'anglés government). Es en servici dempuèi 1985.
Aràmits
left|250px|thumb|Pòrta e glèisa der'anciana abadia laïca Aràmits (Aramitze en basco, Aramits en francés) qu'ei ua comuna bearnesa dera vath de Varetons, en eth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [a'ramits] (accent tonic sus la segonda sillaba). Eras fòrmas ancianas que son Aramiçs, en 1270, Aramitz en Baratons en 1376, Iramitz en 1383, Aramitz en 1606, Aramys en 1630, Aramits (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau).
Dauzat qu'explica lo radicau d'Aràmits ei escur; lo nom qu'ei benlhèu a arreligar dab Aramon.
Miquèu Grosclaude non cred pas au ligam dab Aramon, mès que pensa lo nom ei basco. Ua prumèra solucion que seré aran + ametz, donc « eth casso dera vath », ua plan milhora qu'ei aran dab eth sufixe collectiu -itz, « lòc deras vaths, donc confluent », pr'amor s'i ajustan los Verts d'Areta e de Barlanès (en francés). Mès Grosclaude explica pas lo passatge d'*Arànitz a Aràmitz.
Article 3 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa
L'article 3 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa fa partit del títol I sus la sobeiranetat, e tracta de l'exercici de la sobeiranetat nacionala.
Lo tèxt de l'article
Aqueste article comporta uèi quatre alineas :
Ventor
Ventor o pus rarament lo Mont Ventor (mount Ventour segon la nòrma mistralenca; Vinturi en latin, d'una basa prelatina Vĭn-t-ŭru; Mont Ventoux en francés) es una montanha d'Occitània, en Provença, dins lo departament de Vauclusa. Lo mont a per escais lo Gigant de Provença.
La cima es ocupada per un observatòri de la Meteorologia Nacionala despuei 1882 e un emetor de television bastit dins leis annadas 1960.
Frederic Mistral en 1859 faguèt l’expedicion de nuech per assistir au levar dau soleu a son som. Relatèt aquel eveniment en aquelei mots: « Vegueriam lo soleu sorgir, tau qu'un supèrbe rei de glòria, d'entre lei cimas esbleugissentas e nevosas deis Aups » (Memòrias e Racòntes).
Izegem
Izegem es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Kiel
Kiel es la capitala del Land alemand de Schleswig-Holstein. Sa populacion èra estimada a 235,366 abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 118,6 km².
Ingelmunster
Ingelmunster es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Jabbeke
Jabbeke es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
.mil
es un nom de domeni generic reservat a l'armada americana (abreviacion de l'anglés military). Es en servici dempuèi 1985.
Bourbach-le-Haut
Oberburbach en alemannisch ( Bourbach-le-Haut en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Beaujeu-Saint-Vallier-Pierrejux-et-Quitteur
Beaujeu-Saint-Vallier-Pierrejux-et-Quitteur es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Beaujeu a absorbit las municipalitats de Pierrejux en 1807, Sant-Vallier en 1808 e Quitteur en 1972.
Knokke-Heist
Knokke-Heist es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Castèlnòu de Montmiralh
Castèlnòu de Montmiralh (Castelnau-de-Montmiral en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d'.
Istòria
Tot a l'entorn de la selva de Gresinha son levadas de pèiras de l'Edat del Bronze e Oppidums/Oppida (plaças fòrtas) de l'Edat de la Pèira. La bastida albigesa foguèt fondada en 1222 per Ramon VII, comte de Tolosa. Son nom primitiu èra Castellum Novum Montis Mirabilis.
Pendent la Guèrra de Cent Ans, los angleses menats pel prince Negre, envasiguèron Albigés en 1345. Mas se retirèron sens se riscar d'atacar la vila... Pendent las guèrras de religion, Castèlnòu de Montmiralh aderiguèt pas jamai al protestantisme e aculhissiá los catolics de Galhac, qu'èran forabandits de la vila pels protestants majoritaris. En genièr de 1587, una ataca del capitani protestant Borniquèl foguèt rebutada. Segon la legenda, una femna que tornava de posar d'aiga a la font del Teron auriá donat l'alèrta. Loís XIII passèt a Castèlnau de Montmiralh le 24 de junh de 1622, lotjat dins l'ostal de "Totnac". Foguèt tanben l'ostal de la celèbra familha Privat.
Luòcs e monuments
thumb|left|Cròtz reliquaire, començament del sègle XIV
Joan-Claudi Forêt
Joan-Claudi Forêt (en francés Jean-Claude Forêt; 6 de mai de 1950 a Lion) es un escrivan e universitari occitan contemporanèu.
Baugé-en-Anjou
Baugé-en-Anjou es una comuna novèla francesa situada dins lo departament de Maine e Léger, en region Païses de Léger.
Joan-Claudi Forêt
Biografia
Joan-Claudi Forêt nasquèt a Lion en 1950. Descobriguèt l'occitan e s'afoguèt per aquesta lenga en Ardecha ont anava quand èra adolescent. Faguèt los estudis a la facultat de letras de Lion abans de se dirigir cap a l'ensenhament. Es actualament professor a l'Universitat de Montpelhièr ont ensenha l'occitan aprèp èsser estat fòrça temps professor de francés a Chamonix e puèi a Montpelhièr tre 1993. Participèt a la fondacion de las edicions Jorn que i participa encara amb Joan Pau Creissac e Felip Gardy.
Baugé-en-Anjou
Aquesta comuna novèla es nascuda lo 1èr de genièr 2013 del regropament de las cinc comunas ancianas de Baugé, Montpollin, Pontigné, Saint-Martin-d'Arcé e Le Vieil-Baugé, que venguèron de comunas delagadas. Son capluòc es fixat a Baugé
Joan-Claudi Forêt
Biografia
Sos escriches se fan en doas varietats d'occitan, un tipe septentrional ligat al país ardechés e tanben de lengadocian. Son interès per la lenga grèga, que domina plan, lo portèt a revirar divèrses poètas d'aquel país coma Constantin Cavafis o Georges Seferis que foguèron publicats dins La Revista Occitana. Mantas de sas òbras recebèron de prèmis coma lo Prèmi Pau Froment de Pena d'Agenés o lo Prèmi Antigòna de la Vila de Montpelhièr.
Es membre del Grop de Lingüistica Occitana e del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Baugé-en-Anjou
Lo 1èr de genièr 2016, lo regropament foguèt estendut a las autras comunas de l'anciana comunautat de comunas del canton de Baugé: Bocé, Chartrené, Cheviré-le-Rouge, Clefs, Cuon, Échemiré, Fougeré, Le Guédeniau,  Saint-Quentin-lès-Beaurepaire,, Vaulandry.
Flaujagas
Flaujagas (Flaujagues en francés) es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Administracion
Flaujagas èra deu canton de Gençac d'aquí en 1801, e après deu canton de Pujòus. Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, es deu canton de Les Côteaux de Dordogne (en francés).
.arpa
es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 1985.
.edu
es un nom de domeni generic reservat a l'educacion en America (abreviacion de l'anglés education). Es en servici dempuèi 1985.
Sillars
Sillars es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Ans 1440
../.. | Ans 1410 | Ans 1420 | Ans 1430 |  Ans 1440 | Ans 1450 | Ans 1460 | Ans 1470 | ../..
Sciéncias e tecnicas
1440 : publicacion d'una teoria dau cardenau alemand Nicolas de Cues (1401-1464) que depintava una cosmologia diferenta d'aquela de Ptolemèu. En particular, son autor supausava un movement de rotacion de la Tèrra a l'entorn dau Soleu e l'existéncia d'autrei planetas abitadas. Parlèt tanben d'un univèrs similar a una esfèra sensa limit determinat. Pasmens, assaièt pas de matematizar son ipotèsi per la demostrar e son idèa demorèt lòngtemps desconeguda. 1440 : acabament de la publicacion d'una tiera de tractats escrichs per lo matematician arabe espanhòu Al-Qalasadi (1412-1486). Son trabalh presenta la particularitat d'utilizar de simbòls e d'abreviacions per representar leis operacions aritmeticas dins leis operacions algebricas. Aquò èra pas lo premier còp dins l'Istòria mai lei tèxtes d'Al-Qalasadi, largament difusats, aguèron un ròtle decisiu dins la generalizacion d'aqueu concèpte. 1440 : data pus anciana enregistrada dins un document escrich de Corèa de l'utilizacion d'un pluviomètre. Dins aquò, aquel instrument èra ja conegut dins la peninsula indiana au sègle IV avC.
Atie
L'atie (o attié, akyé) es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri.
Localisacion e dialèctes
L'atie es parlat dins los departaments d'Adzopé, d’Akoupé, de Yakassé-Attobrou, d’Alépé, d’Aboisso, dins lo district de las Lagunes, e tamben a l'entorn d'Abidjan. La lengas a tres dialèctes, lo nindin, lo ketin e lo bodin.
Koekelare
Koekelare es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Coxyde
Coxyde es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
.nato
es un ancian nom de domeni generic. Èra estat mes en servici en 1989.
.root
es un nom de domeni generic reservat. Es definit dempuèi 2004.
Minamoto no Tsunemoto
vinheta|Minamoto no Tsunemoto per [[Kikuchi Yōsai.]]
Minamoto no Tsunemoto (源經基 en japonés) (894-961) siguèt un samorai e prince emperiau japonés de l'epòca d'Heian, fiu dau prince Sadazumi e felen de l'emperaire Seiwa.
Tsunemoto pren part a foaça campanhas per lo còmpte de la cort emperiala de Kyoto, especialament coantra Taira no Masakado en 940 e coantra Fujiwara no Sumitomo l'an seguent. Poarta lo títol de chinjufu-shōgun, o comandant en cap per la defensa dau Nòrd e receve en 961, l'an de sa moart, lo kabane Minamoto, ce que fa d'eu lo fondator de la linhada Seiwa Genji.
Tsunemoto es lo paire de Minamoto no Mitsunaka.
Kortemark
Kortemark es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
Magdeborg
Magdeborg es la capitala del Land alemand de Saxònia-Anhalt. Sa populacion èra estimada a 229,826 abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 201 km².
thumb|330px|left|Vista de Magdeborg, Alemanha.
Tanville
Tanville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Article 15 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa
L'article 15 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa fa partit del títol II sus las responsabilitats del President de la Republica Francesa.
Herbeuville
Herbeuville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Thibault (Còsta d'Aur)
Saint-Thibault es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Garchizy
Garchizy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Garchizy Es una pichona vila francesa, situada en lo departament de la Nièvre e la region de Bourgogne. Los sieus abitants an trucat los Garchizois e los Garchizoises. La municipalitat s'estend sus 16,4 km² e compte 3 825 abitants dempuèi lo darrièr recensement de la populacion en datant de 2007. Amb una densitat de 232,9 abitants per km², Garchizy a conegut un ascens de 0,1% de la siá populacion per çò qu'es de 1999. Environada per las municipalitats de Fourchambault, Pougues-las-Aigas e Varennes-Vauzelles, Garchizy a situat a 8 km al Nòrd-Oèst de Nivèrns la mai granda vila a proximitat. Situada a 210 mètre d'altitud, Lo fleuve la loire es lo principal cors d'aiga #que travèrsa la vila de Garchizy. La municipalitat es prèpa del parc natural regional del Morvan a aperaquí 43 km.
Garchizy est une petite ville française, située dans le département de la Nièvre et la région de Bourgogne. Ses habitants sont appelés les Garchizois et les Garchizoises. La commune s'étend sur 16,4 km² et compte 3 825 habitants depuis le dernier recensement de la population datant de 2007. Avec une densité de 232,9 habitants par km², Garchizy a connu une hausse de 0,1% de sa population par rapport à 1999. Entourée par les communes de Fourchambault, Pougues-les-Eaux et Varennes-Vauzelles, Garchizy est située à 8 km au Nòrd-Ouest de Nevers la plus grande ville à proximité. Située à 210 mètre d'altitude, Le fleuve la loire est le principal cours d'eau qui traverse la ville de Garchizy. La commune est proche du parc naturel régional du Morvan à environ 43 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cornanèl
Toponimia
Las fòrmas ancianas son in comitatu Redense, in Corniliano, en 889, Cornelanellum, en 1036, Villa de Cornelanello... de Corneliano, en 1049, Cornellanellum, en 1050, De Cornelano, en 1082, Castrum Cornelianum, en 1119, Villa Comellianellum (comprene Cornelianellum, en 1162, Villa de Cornellano, en 1185, De Cornasello, de Coranello, en 1232, Cornanellum, en 1240-1246, Castrum de Tornanello (comprene Cornanello), en 1354, De Cormidella, en 1521, Cournanel, en 1571, Cornanel, en 1781 . Dauzat explica que lo sufixe [-èl, vengut del] latin -ellum sèrv a destriar lo nom d'autres Cornelhan (del nom latin d'òme Cornelius e del sufixe -anum) e que la fòrma actuala ven d'una dissimilacion : *Cornelhanèl > *Cornenanel > Cornanèl ; en realitat, en seguent l'interpretacion de Dauzat, i auriá d'en primièr una assimilacion abans la dissimilacion : *CorneLH- > *CorneN-; de mai, totas las fòrmas ancianas que son pas de cacografias se pòdon interpretar en *Cornelhan, *Cornelhanèl e Cornanèl : lo tipe *Cornenanel es absent. Un nom que conten dejà doás -n- pòt dificilament n'ajustar una tresena, pr'amor de la dificultat d'articulacion. Es doncas pus simple de considerar que lo nom èra vengut long, *Cornelhanèl, e que se sincopèt, tanlèu lo sègle XIII, en *Corn(elh)anèl. Dins lo diccionari topografic de l'abat Sabarthès, i a pas un sol vilatge del nom de Cornelhan (mès benlèu que n'i aviá). I a solament un riu Corneilla (Cornelhan ?). Un nom de riu pòt pas venir dirèctament d'un nom de persona ambe sufixe, que correspond normalament a un nom d'anciana propietat. Cal doncas admetre que lo nom del riu *Cornelhan ven d'un nom de vilatge del meteis nom, qu'èra, siá Cornanèl, siá un autre vilatge prèp, situat sul riu o a costat. L'adopcion del sufixe -èl- sèrv a destriar lo nom del vilatge del nom del riu, o eventualament d'aquel autre vilatge ara disparegut, probablament situat dins la meteissa comuna. Cossí que siá, i aviá a Cornanèl o just a costat una villa galloromana qu'aviá per mèstre Cornelius.
Montagny-les-Lanches
Montagny-les-Lanches en arpitan (Montagny-les-Lanches en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Masera
La Masera (Lamazère en francés) qu'ei ua comuna gascoa situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Jussy-Champagne
Jussy-Champagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
La Masera
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Jussy-Champagne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pueglobier
Pueglobier (Puyloubier en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
La Masera
Toponimia
Dauzat e Rostaing que donan au mot, qui ven deu latin maceriae, lo sens d'« arroeinas qui datan de l'epòca romana ». Lo sens donat per lo Gaffiot qu'es de « mur de barradura en pèiras secas ». Los Feniés que gardan lo sens de « mur de pèiras secas, arroeinas » e que considèran lo nom com un indici d'ocupacion deu sòu qui data meilèu de l'Antiquitat. L'article que marca pr'aquò ua fixacion deu nom au segond millenari. Segon Negre, La Masèra que veng deu gascon masera « escombres, aclapadís, arroeinas, bastiment arroeinat ».
Metal
thumb|right|[[Fotografia de troç de fèrre, un exemple de metau.]]
Un metau (var. metal, metalh ) es un element quimic caracterizat per una conductivitat termica e electrica auta, per la capacitat de formar de liason metallica, per un esclat particular (« esclat metallic »), per de proprietats mecanicas que li perèton de se desformar e per una tendància marcada a formar de cations. La màger part dei metaus se presentan sota la forma de còrs simples ò d'aliatges. An fòrça aplicacions dins la societat umanas e lor produccion conoís una aumentacion importanta dempuei leis ans 1980.
Idrogenocarbonat de sòdi
Lo bicarbonat de sòdi o idrogenocarbonat de sòdi en nomenclatura modèrna, es un compausat quimic inorganic descrich per la formula bruta. Es un compausat ionic blanc de l'anion idrogenocarbonat e del cation sòdi, que se presenta jos forma de polveras. La forma ultra pura, fòrça rara, se constituís de cristals prismatics blancs. Aquel còrs mineral anidre, jos nom mineralogic de nacolita, aparéis pasmens dins la natura jos la forma d'agregats de cristals prismatics, mai sovent en venas fibrosas o en concrecions. Al laboratòri, l'idrogenocarbonat de sòdi aparéis jos la forma de fins cristals blancs, solubles dins l'aiga.
Es tanben sovent nomenat bicarbonat de soda, carbonat monosodice o carbonat acid de sòdi, aquel darrièr nom es mai sovent emplegat dins la composicion des pestisseriàs industrialas.
Istòria
Los Egipcians de l'Antiquitat conessiánt ja la polvera blanca que forma le bicarbonat de soda, suls bòrds de las aigas saumastres de fòrça lacs africans, sovent a costat de las eflorescéncias puras de natron, un mineral a base d'un sal decaidratat de carbonat de sòdi, fòrça cercat pels rituals d'embaumament. Aquela polvera de bicarbonat de sòdi, ami o mens pura, apareissián pendent l'evaporacion dels lacs salats d'aiga bicarbonatada. Est probable que l'utilizavan per diferents usatges, coma se fregar las dents o purificar leur lars, per l'igièna ritualizada de lor còrs, mas tanben una granda partida desls usatges nòstres.
Lo bicarbonat de soda, nom ancian e incorrecte de l', es pas considerat pels Ancians coma un alcalí, se trapa sovent dins las aigas de font caudas o fonts termalas anticas. Es a vegada nomena sal Vichèi sonque jos sa forma d'un monoidrat. Quand las aigas caudas de las fonts bicarbonatadas se refregisson, lo bicarbonat de sòdi se pausa aisidament, sa solubilitat a 20 °C e a pression ambianta es pas que 9,61 g/100 g d'aiga.
Es estonant de legir, dins lo jornal de viatge de Miquèl de Montanha, la descripcion d'aigas d'escruma blanca que se fixa, realiza una crosta dura sus l'aiga, s'incrusta e demora tan fèrma que la glaça. Un ramassatge mejans de telas permet de culhir lo produch natural, trissat en polvera embotelhada e exportada luènh, subretotper netejar las dents. Segon aquela descripcion naturalista, aparéis subretot a basa de bicarbonat de sòdi o de sal Vichei.
En 1791, lo quimista Nicolas Leblanc realiza per un procés artificial lo carbonat de sòdi, tal coma o coneissem uèi. Mas lo rafinatge industrial del carbonat de sòdi per donar de bicarbonat de sòdi foguèt realizat en 1846 per dos fornièrs de Nòva York: John Dwight e Austin Church.
Produccion e sintèsi
Lo bicarbonat de sòdi pòt èsser obtengut a partir de jaces naturals de natron o de trona, donc partant de carbonat de sòdi idratat, mas es mai sovent culhit a bas cost fresc tractant las aigas saumastras, per exemple aquelas de las zonas productriças d'aqueles precesses minerals.