cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sent Ilpize
Istòria
Al Mièja Edat aquel castèl representa una importanta Châtellenie. Sant Ilpize fa partida de la ret de las tretze bonas vilas de Auvergne. En 1424 Blanca Dauphine, hereva de la distincion, esposa de Texans de Lespinasse. En 1480 la proprietat passarà dins l'ostal de Amboise, de contunh al en aquela de la Rochefoucauld-Langeac. l'an 1845, una part del territòri communal a cedit per formar la municipalitat de Vilanòva d'Alèir.
Au Moyen Âge ce château représente une importante Châtellenie. Saint Ilpize fait partie du réseau des treize bonnes villes d'Auvergne. En 1424 Blanche Dauphine, héritière de la seigneurie, épouse de Jean de Lespinasse. En 1480 la propriété passera à la maison d'Amboise, puis au dans celle de la Rochefoucauld-Langeac.
Huilliécourt
Huilliécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Òai e Libertat
Òai e Libertat es lo títol d'un album dau gròp de reggae marselhés Massilia Sound System. L'album pareguèt lo 19 d'octobre 2007.
Sri Jayawardenepura
Sri Jayawardenepura (pr. Esri Jaiavardenepora, ancianament Kotte, es la capitala legislativa d’Sri Lanka. Es situada dins lo districte de Colombo, la capitala economica. Sa populacion èra estimada a 115,826 abitants en 2001. Sa superfícia totala es 17 km².
Sent Geneis de las Molieras
Sent Geneis de las Molieras o Sent Geneis d'Irçac (Saint-Genis-d'Hiersac en francés, tradicionalament Saint-Genis-les-Meulières) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Edoard Lamorèra
Biografia
Edoard Lamorèra nasquèt en 1861 dins una familha pagesa d'Espèrça. Venguèt regent e ensenhèt dins Lauragués, a Gibèl, a Marcahava e finalament a Bossens. Escriguèt mai que mai de poesias e una de sas pèças foguèt coronada als Jòcs Florals en 1903. Foguèt membre de l'Escòla Mondina e collaborèt a Tèrra d'òc. Èra membre de la francmaçonariá.
En 2005, se creèt una associacion occitanista que causiguèt d'omenatjar la figura d'aqueste escrivan en se dire: Cercle occitan Edoard Lamorèra.
Verlaine (Lièja)
Verlaine (Lièja) es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Saint-Martin-de-Commune
Saint-Martin-de-Commune es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Mont-Saint-Jean (Còsta d'Aur)
Mont-Saint-Jean  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Batalha de Somme (1916)
La batalha de Somme se debanèt dau 1 de julhet au 18 de novembre de 1916 durant la Premiera Guèrra Mondiala. Enterin que lei Francés e leis Alemands s'afrontavan violentament a Verdun, leis Aliats assaièron de pertusar lo frònt dins la region de la Somme. Pasmens, maugrat una avançada d'un desenau de quilomètres, l'ofensiva foguèt una revirada. En revenge, ajudèt fòrtament la defensa francesa de Verdun car leis Alemands deguèron mandar de renfòrç vèrs la Somme. Foguèron donc empachats de continuiar seis esfòrç a Verdun.
Mont-Saint-Jean (Còsta d'Aur)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dornes
Dornes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Dornes est située dans le Sud du département de la Nièvre, dans la Sologne Bourbonnaise
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villers-le-Bouillet
Villers-le-Bouillet es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Balgau
Balgau qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Chevières
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Finistèrra
Finistèrra (29) (en occitan ancian Finibus Tèrra, en breton Penn ar Bed, en francés Finistère) es un departament francés de la region de Bretanha que tira son nom de la poncha occidentala de Bretanha.
Ranguèlh (mètro de Tolosa)
drecha|sens_quadre|300x300px L'estacion de Ranguèlh es una estacion de la linha B del mètro de Tolosa.
Presentacion
L'estacion es equipada de cais laterals de uèit pòrtas permetent de recebre de ramas de duas veituras.
Arquitectura
La decoracion d'aquela estacion foguèt realizada pels artistas Claude Caillol e Judith Bartolani. De sacs de plastic e mai d'autres objèctes pausats darrièr una veirièra evòcan le complèxe comercial vesin.
Situacion
L'estacion es situada prèp del quartièr residencial de Ranguèlh.
Amélie Mauresmo
thumb|right|Amélie Mauresmo Amélie Mauresmo es una èx-jogaira de tennis francesa, nascuda lo 5 de julhet de 1979 a Saint-Germain-en-Laye, França. Foguèt nº 1 del mond pendent 34 setmanas. Ganhèt 2 torneges de Grand Chelem e la medalha d'argent als Jòcs Olimpics d'Atenas de 2004. Mauresmo ganhèt 25 torneges en individuals e 2 en dobles; tanben, una Fed Cup (2003).
Se retirèt en 2009.
Verviers
Verviers es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Frederic Donadieu
Maria Andrieu Frederic Donadieu (en francés: Frédéric Donnadieu; Besièrs, 1843 - Besièrs, 22 de julh de 1899) foguèt un notari, istorian, poèta, numismata e erudit occitan del país de Besièrs. Foguèt president de la Societat Arqueologica de Besièrs e divulguèt un nombre important de poesias d'autors besierencs.
Sant Joan d'Abrigós
Sant Joan d'Abrigós (Saint-Jean-d'Aubrigoux en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Frederic Donadieu
Biografia
Frederic Donadieu nasquèt a Besièrs en 1843 dins una familha de notables de la ciutat, son paire Loís Donadieu èra estat conse de la vila. Sa vida foguèt marcada per un engatjament fòrt per la divulgacion e la defensa de l'occitan. A l'encòp faguèt un trabalh d'erudit remarcable e participèt activament a la Societat Arqueologica de Besièrs que ne venguèt president fins a sa mòrt. Recebèt lo prèmi del ministèri de l'Instruccion publica en 1887 per son trabalh suls precursors dels felibres. Foguèt president de la Mantenença lengadociana del Felibritge a la mòrt de l'escrivan de Sant Ponç Melquiòr Bartés. Revirèt qualques fragments de las Leis d'Amor que publiquèt en 1891.
Rapale
Rapale es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Mercuri (planeta)
Mercuri es la planeta del Sistèma Solar pus pròcha del Solelh e la pus pichona (que Pluton es pas mai considerada coma una planeta). Fa partida de las planetas terrèstras o telluricas. A practicament pas d'atmosfèra e sa superficia es claufida de cratèrs. A pas cap de satellits naturals nimai d'anèls. Ja qu'es talament a ras del Solelh, la temperatura a la superficia pòt arribar fins a.
Probablament per encausa de son movement, aparentament rapid, a travèrs lo cèl crepuscular, los romans la bategèron del nom del dieu del comèrci, dels viatges e messatgièr dels dieus de la mitologia romana, Mercuri, que se podiá desplaçar a una velocitat granda gràcias a sas sandalas e son casc qu'avián d'alas.
Caracteristicas fisicas
thumb|left|Comparason dei talhas dei planetas terrèstras (de senèstra a drecha) : Mercuri, [[Vènus (planeta)|Vènus, Tèrra e Mart.]]
Visé
Visé es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Mercuri (planeta)
Estructura intèrna
thumb|left|Esquèma simplificat de l'estructura intèrna de Mercuri.
Mercuri sembla de se compausar de 70% d'elements metallics e de 30% de silicats. Sa densitat pòu adurre d'informacions sus son estructura intèrna. D'efèct, per que Mercuri ague una densitat tant auta, lo nuclèu es supausat de contenir de quantitats importantas de fèrre. De mai, lo volum dau nuclèu es estimat a 42% dau volum totau de la planeta contra 17% per la Tèrra. Ansin, de recèrcas recentas suggerisson que Mercuri se compausa d'un important nuclèu en fusion enviroutat per un mantèu de silicats d'una espessor de 500 a 700 quilomètres. Enfin, l'interior de la planeta es recubèrt per una crosta d'una autor estimada entre 100 e 300 quilomètres.
Divèrseis ipotèsis existisson per explicar lo taus de fèrre dins la composicion de Mercuri, largament superior a respèct d'autrei planetas dau Sistèma Solar. La premiera e la principala a l'ora d'ara es que Mercuri èra inicialament un còrs amb un repòrt metaus/silicats similar a un meteorit de tipe condrita amb una massa quasi egala a 2,25 còps sa massa actuala. Au començament dau Sistèma Solar, Mercuri podriá èsser estat picat per un còrs d'unei centenaus de quilomètres. L'impacte auriá adonc projectat au luench la màger part dau mantèu e de la crosta.
Una segonda ipotèsi es que Mercuri aviá originalament una massa dobla de sa massa actuala enterin que l'energia emesa per lo Soleu èra pas encara estabilizada. Lo mecanisme de contraccion dau proto-Soleu auriá entraïnat de temperaturas a l'entorn de Mercuri compresas entre e, ambé de maximums fins a. Fàcia a aquelei temperaturas, la màger part de la superficia de la planeta se seriá evaporada per formar una atmosfèra de materiaus rocassós que foguèron puei dispersats per lo vent solar. Enfin, la darriera ipotèsi supausa que lei materiaus leugiers dei regions pròchas dau Soleu serián estats entraïnats au luench per lo vent solar durant la formacion de Mercuri.
Cada ipotèsi preditz una composicion diferenta per la superficia de Mercuri. Doas missions espacialas, MESSENGER e BepiColombo, podrián donc donar una respònsa quand arribaràn a l'entorn de la planeta.
Bacins e cratèrs d'impacte
thumb|Lo [[bacin Caloris es entre lei cratèrs d'impacte lei pus importants dau Sistèma Solar.]]
Dau fach de l'abséncia d'atmosfèra espessa, lei cratèrs de Mercuri presentan de diamètres variant de cavitats pichonas fins a de bacins d'impacte d'unei centenaus de quilomètres. Quinze bacins d'impacte importants son estats identicats a la superficia de Mercuri. A l'ora d'ara, lo pus grand conegut es lo bacin Caloris amb un diamètre de 1,550 km. Pareisson dins totei leis estats de descomposicion possibles, de cratèrs relativament recents a de vestigis fòrça escafats. Coma per la Luna, lei cratèrs pus recents de la superficia de Mercuri mòstran un sistèma de rais. Ansin, la diferéncia principala ambé lei cratèrs lunars es la quantitat pus pichona de materiaus ejectats per leis impactes en causa de la gravitat superiora de Mercuri.
Cratèrs ambé cavitat d'afondrament
Certanei cratèrs de Mercuri an una forma irregulara o de depressions dins sei fons. Son generalament pas associats ambé de depaus volcanics mai lor colar es sovent diferenta dau rèsta de la superficia. Per exemple, lo cratèr Praxiteles es arange. L'ipotèsi principala per explicar aqueu fenomèn supausa una origina volcanica. D'efèct, podrián èsser lo resultat d'afondraments causats per l'afondrament de chambras magmaticas pròchas de la superficia.
Plans
Dos tipes de plan son presents sus Mercuri. Lo premier tipe es dich plan inter-cratèrs. Es lo plan situat entre lei regions de cratèrs. Es la superficia visibla pus anciana mai seis originas (impactes o volcanisme) son totjorn desconegudas. La distribucion d'aqueu tipe de plan es unifòrma per tota la superficia de la planeta. Lo segond tipe de plan es dich plan lisc. Es probablament d'origina volcanica e similar ai mars lunaras. Enfin, un tresen tipe podriá existir dins lo fons dau cratèr Caloris mai son origina es egalament desconeguda. Lei scientifics esitan entre una origina volcanica o una origina liada ai materiaus en fusion après l'impacte.
Plecs de la superficia
Una caracteristica excepcionala de Mercuri es lo nombre important de plecs cisalhant lei plans. Se supausa que pendent son refrejament la planeta se contractèt entraïnant l'aparicion de deformacions de la superficia. Aquelei plecs pòdon tanben s'observer sus d'autrei relèus coma de cratèrs o de plans liscs. En consequéncia, sei formacions aguèron luòc après lo bombardament de la planeta e lo refrejament de plans volcanics.
Atmosfèra e condicions de superficia
La temperatura mejana de la superficia es. Pasmens, varia de a  ambé l'exposicion au Soleu e l'excentricitat de l'orbita de Mercuri en causa de l'abséncia d'atmosfèra. Ansin, podriá montar a au perièli mai solament  a l'afèli per la fàcia esclairada. De l'autre caire de la planeta, la temperatura mejana es aperaquí mai podriá descendre a  dins lo fons dei cratèrs jamai esclairats per la lutz solara a l'entorn dei pòls.
Camp magnetic e magnetosfèra
Maugrat sa talha pichona e sa rotacion lenta, Mercuri a un camp magnetic significatiu e estable descubèrt en 1974 per la sonda Mariner 10. Son intensitat mejana representa 1,1% dau camp magnetic terrèstre amb una valor mesurada a a l'eqüator. Lei pòls de Mercuri son quasi alinhats ambé leis axes dau camp magnetic. Son origina es probablament un efèct dinamo entraïnat per la circulacion de fèrre liquid dins lo nuclèu de la planeta. L'intensitat dau camp magnetic es sufisenta per desviar lo vent solar e crear una magnetosfèra d'una talha inferiora au diamètre de la Tèrra. Dins aquò, la mission MESSENGER observèt en 2008 d'interaccions entre lo camp magnetic de Mercuri e aqueu dei particulas dau vent solar. La consequéncia es la formacion de vortèx magnetic laissant passar de particulas dirèctament vèrs la superficia.
Orbita e rotacion
L'orbita de Mercuri a una excentricitat auta egala a 0,22. Sa distància a respèct dau Soleu vària donc entre 46 e 70 milions de quilomètres e lo periòde orbitau es environ 88 jorns. De mai, Mercuri a una resonància 3:2. Es a dire que la planeta realiza dos orbitas a l'entorn dau Soleu enterin que fa tres rotacions a l'entorn de son axe. Aquel axe es solament clinat de 0,027°. L'enclinasion de son orbita a respèct dau plan ecliptic es egala a 7°.
Satellits
Mercuri a ges de satellits naturaus.
Observacion
Mercuri a una magnitud variant entre -2,3 (pus brilhanta que Sirius) e 5,7. L'uelh uman pòu donc facilament veire Mercuri mai l'observacion es complicada per la proximitat dau Soleu. Lei periòdes d'observacions son donc solament situats au començament o a la fin de la nuech. Ansin, lo telescòpi espacial Hubble pòu pas observar Mercuri en causa dei règlas de seguretat per evitar un contacte dirècte ambé lo Soleu. Generalarament, lei condicions d'observacion son melhoras dins l'emisfèri sud car l'elongacion de Mercuri se debana d'ivèrn quand la nuech se lèva d'ora.
Coma la Luna, Mercuri presenta de fasas. Pasmens, lei fasas « novèla » e « plena » son generalament invisiblas dempuei la Tèrra en causa dau Soleu. Pasmens, la planeta se pòu veire durant leis eclipsis solars. Mercuri mòstra tanben un movement aparent retrograd variant de 8 a 15 jorns segon lei posicions dei doas planetas.
Astronòms ancians
Lei premiereis observacions conegudas sus Mercuri foguèron fachas per leis Assirians durant lo sègle XIV avC. Lei Babilonians acomencèron seis observacions pendent lo Millenni I avC. Lo nom de Mercuri èra adonc Nabu segon lo nom dau dieu messatgier de la religion babiloniana.
En Euròpa, lei Grècs ancians nomèron la planeta Στίλβων (Stilbon) e Ἑρμάων (Hermaon). Puei, lo nom vèn Apollo quand la planeta foguèt visibla de matin e sobretot Hermes quand foguèt visibla de sera. Dins aquò, vèrs lo sègle IV avC, leis astronòms comprenguèron que lei dos astres èran identics. Après lei Grècs, lei Romans nominèron la planeta Mercuri, l'equivalent dau dieu messatgier Hermes, en causa de son movement rapid dins lo cèu. L'astronòm Ptolemèu evoquèt la possibilitat dei transits solars de Mercuri.
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres
Lei premiereis observacions amb un telescòpi dempuei la Tèrra foguèron realizadas per Galileo Galilei durant lo començament dau sègle XVII mai sa luneta aviá pas la poissença per veire lei fasas de la planeta. Puei, en 1631, Pierre Gassendi veguèt un transit solar de Mercuri predich per Johannes Kepler. Enfin, en 1639, Giovanni Battista Zupi, amb un telescòpi pus poderós que Galilei, descubriguèt lei fasas de Mercuri demostrant son orbita a l'entorn dau Soleu.
Dins aquò, lei dificultats per observar Mercuri entraïnèron un interès mendre per son estudi. En 1800, Johann Schröter imaginèt de montanhas autas de 20 quilomètres. A partir d'aqueu trabalh, Friedrich Bessel estimèt lo periòde de rotacion a 24 oras e l'enclinason de l'axe de rotacion egala a 70°. Pendent lei annadas 1880, Giovanni Schiaparelli cartografièt la planeta e prepausèt una rotacion sincròna coma per la Tèrra e la Luna. Enfin, la cartografia foguèt melhorada per Eugenios Antoniadi en 1934.
En 1962, lei Sovietics de la còla de Vladimir Kotelnikov acomencèron d'observacions radar de la planeta. Lo periòde de rotacion foguèt calculat tornarmai en 1965 per Gordon Pettengill. Trobèt una valor egala a 59 jorns. Aqueu resultat foguèt una sospressa per lei scientifics car l'ipotèsi de la rotacion sincròna èra fòrça escampada. l'explicacion foguèt atrobada per l'Italian Giuseppe Colombo que prepausèt l'existéncia d'una resonància 3:2.
Lei telescòpis actuaus son tornarmai capables d'observar la superficia de Mercuri e d'obtenir de detalhs novèus. Ansin, un bacin d'impacte dich Bacin Skinakas, pus grand que lo Bacin Caloris, foguèt probablament descubèrt dins una zona desconeguda de la planeta. Enfin, una cartografia novèla foguèt facha per lo telescòpi radar d'Arrecibo amb una resolucion de 5 km.
Exploracion ambé de missions espacialas
Coma la planeta es pròcha dau Soleu e a pas d'atmosfèra per alentir lo movement dei sondas, lei manòbras per la mesa en orbita necessitan d'aver una quantitat de carburant pus importanta que per s'escapar dau Sistèma Solar. Ansin, solament doas sondas espacialas son estadas mandadas vèrs Mercuri. Lei doas foguèron estatsunidencas :
Misssion Mariner 10
thumbnail|right|175px|La sonda [[Mariner 10 mandada per la NASA.]]
La sonda Mariner 10 realizèt tres susvoladas de Mercuri en 1974 e 1975. Transmetèt lei premiers imatges de la planeta, especialament son aspèct craterizat. La sonda descurbiguèt egalament lei plecs de la superficia e la preséncia dau camp magnetic de Mercuri e sa semblança amb aqueu de la Tèrra. Pasmens, durant lei susvoladas, la sonda observèt malurosament tres còps la mema fàcia. Ansin, la sonda poguèt just cartografiar 45% de la superficia avans d'agotar son carburant lo 24 de març de 1975.
Mission MESSENGER
La mission MESSENGER (per MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) foguèt mandada dempuei la Tèrra en 2004 per la NASA. Après unei correccions de trajectòria a l'entorn de la Tèrra e de Vènus, la sonda realizèt tres susvoladas de Mercuri en 2008 e 2009. Pendent sei susvoladas, la sonda capitèt de cartografiar una partida de l'emisfèri non observat per Mariner 10. La mesa en orbita definitiva deuriá aver luòc en març de 2011. La sonda auriá sièis objectius d'estudiar : la densitat auta de Mercuri, son istòria geologica, la natura dau camp magnetic, l'estructura de l'interior de la planeta, la preséncia d'aiga ai pòls e l'origina de l'atmosfèra tèuna.
Cultura
thumb|150px|Estatua romana dau dieu Mercuri.
Vidorlada
320px|thumb|Vidorlada de 2002 a Someire La vidorlada es un aigat degut a un creis rapid del riu Vidorle que sòl afectar pro periodicament qualques localitats situadas a ras de las aigas, subretot Someire. Dins qualques cases arriba qu'afècta tanben Marsilhargues e Quiçac.
Istoric
L'atestacion mai ancianas d'una vidorlada es de 1575. Lo 15 de setembre d'aquel an la crescuda de Vidorle afectèt seriosament las localitats de Quiçac e de Someire. thumb|250px|left|Qualques efièches de la vidorlada a Someire en 2002 Se sap que se produsiguèron d'autras vidorladas lo 3 de julh de 1684, en octobre de 1689, del 1er al 3 d'octobre de 1723, lo 18 de novembre de 1745, lo 6 d'octobre de 1812, lo 17 de setembre de 1858, en 1891, lo 26 de setembre de 1907, lo 16 d'octobre de 1907, lo 27 de setembre de 1933, lo 4 d'octobre de 1958 e lo 9 de setembre de 2002. Aquel darrièr an anèt enlà de totes los recòrd anteriors, qu'arribèt a 8,20 m e passèt ensús del pont roman de Someire.
Per s'aparar de l'arribada de las aigas, son estadas entrepresas dempuèi fòrça temps d'òbras pasmens sa proteccion es sovent limitada e empacha pas las inondacions dins divèrses endreches.
Un eveniment esportiu de davalada del riu fins a la mar a pres lo nom de "Grande Vidourlade"; celebrarà sa quatrena edicion en 2012.
Manga (benda dessenhada)
thumb|[[Wikipe-tan, un personatge caracteristic de l'estil del manga]] Manga (漫画) es lo mot japonés que s'emplega per designar un tipe de benda dessenhada (o comic) japonesa. En defòra de Japon aqueste tèrme s'utiliza per se referir al comic japonés e, per extension, a las bendas dessenhadas, quin que siá lor luòc de produccion, que l'imitan o mòstran de caracteristicas similaras. Lo mot manga ven dels mots man ( o ) e ga ( o ) e amb son sens literal, foguèt adoptat en 1814 per l'artista japonés Hokusai Katsuhika.
Actualament, lo genre manga constituís una part plan importanta del mercat editorial d'aquel país. Lo manga compren totes los genres e arriba a totes los publics, amb a mai d'adaptacions al cinèma (dessenhs animats o filmes d'animacion) e segur de jòcs vidèo. L'equivalent dels manga en animacion a per nom anime. En 1988, gràcias a la capitada de la version cinematografica d'"Akira", lo manga comença de se difusar internacionalament.
Saint-Ouen-Marchefroy
Saint-Ouen-Marchefroy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
Jos la revolucion, se trucava La Abolition.
Sous la révolution, s’appelait L'Abolition.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
José Gregorio Monagas Burgos
José Gregorio Monagas Burgos (1795-1858) militar e òme politic, foguèt president de Veneçuèla entre 1851 e 1855.
Waimes
Waimes es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Boussières-en-Cambrésis
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais. Sa populacion en.
Istòria
Aucupacion del luòc dempuèi la fin de la Tène. Una granda espleitacion agricòla a implantat al periòde gallo-romaine. Qualques testimoniatges d'epòca mérovingienan pas #èsser recentament descobèrts a la localizacion de la glèisa actuala.
Occupation du site dès la fin de la Tène. Une grande exploitation agricole est implantée à la période gallo-romaine. Des témoignages d'époque mérovingienne ont été récemment découverts à l'emplacement de l'église actuelle.
Grimaucourt-en-Woëvre
Grimaucourt-en-Woëvre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Waremme
Waremme es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Biscarròssa
Biscarròssa, o benlèu Biscarròsse (Biscarrosse en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Puegpin
Puegpin (Peypin en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Biscarròssa
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [biska'rrɔsə]. Las fòrmas ancianas que son : ''par. de Biscarrossa, en latin, en 1274, de Boscarossa, en latin, medisha data, de Bisquaressa, en latin, en 1315, Sanctus Martinus de Biscarrossa, en latin, shens data, Biscarosse'' (mapas deu sègle XVII, de 1630, de 1647, de 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1733.
Dauzat qu'i ved un radicau aquitanic qu'arreliga au basco biskar « costalat », dab lo sufixe aquitanic -ossum.
Negre, segon B. Boyrie-Fénié, que ditz la medisha causa. Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa l'establiment ei hòrt ancian. Lo nom que designa los piquèirs.
La Selle-la-Forge
Geografia
Aquel vilatge es limitrophe al sud de Flers, en lo nòrd-oèst del departament del Adorna.
Ce village est limitrophe au sud de Flers, dans le nord-ouest du département de l'Orne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Wasseiges
Wasseiges es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Chainaz-les-Frasses
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a #èsser creada en 1865 pel regroupement de doas ancianes comunas : Chainaz e Los Frasses al nòrd-oèst, un autre pichona municipalitat en comprenent dos pòbles : Los Frasses-de detlo-anautit e Los Frasses-de detlos-basses.
Comunautat de comunas deus Tuquets e Lanas de Gasconha
thumb|right|200px|Lògo de la Comunautat de comunas deus Tuquets e Lanas de Gasconha La Comunautat de comunas deus Tuquets e Lanas de Gasconha es ua intercomunalitat vasadesa e agenesa, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 244701355. La lenga autoctòna es l'occitan gascon occidentau.
Istòria
La comunautat se creè per arrestat prefectorau deu 27 de deceme 1996. S'espandí lo 31 de deceme 2012 a las comunas de Castèlgelós e de Cauvèiras.
Composicion
thumb|right|290px|Mapa de la CC en Òut e Garona Entre parentèsis, l'apertenéncia istorica : Vasadés o Agenés.
Véser tanben
thumb|600px|center|Mapa dels EPCI d'Òut e Garona al 1èr de genièr 2019
Ille et Vilaine
Illa e Vilena o Illa e Vilaina (35) Ille-et-Vilaine (en francés), Ille-e-Vilenne, Ill-e-vilaenn en gallo, Il-ha-Gwilun, Il-ha-Gwilen (en breton) es un departament francés de la region Bretanha.
Istòria
Lo departament es creat lo 4 de març de 1790.
Oreopitèc
Oreopithecus siguec un primat escandit deth Miocèn. Es sues trobalhes an sigut trapades ena Toscana e en Sardenha (Itàlia). Demorec enter hé 9 tà 7 milions d’annades en er airal auans dit quan aguest territori erá sonque ua illa més dens ua chadia d’illes que i auia enter Europa central e eth nòrd d’Africa.
250px|Oreopitéc qu'ei un des primats més ancians que marchauen dreches
Istória evolutiva
Oreopithecus bamboli siguec prumèr descrich peth paleoantropològ Johannes Hürzeler que discrubiguec ua esquelat sancera en Bacinello e diguec qu’erá una vertadièr ominid. Tà hér açò se basec en unes mandibules cuertes e uns ulhals plan petits. Consideréc qu’erá un ominid pr’amor que marchaua drech e era sua pelvis erá plan més proche ara des ominids que no pas es de chimpazés e gorilles.
Aguestes naues evidéncies confirmaren qu’oreopithecus erá bipede, més tamben revellaren qu’aguest erá plan disparièr d’Australopithecus. Pr’açò que podia pas correr plan en era sua forma drecha. Quan un pont de tèrra, fin finala, caperéc aguestes illes e les amasseéc ath continent hé 6,6 milions d’annades, plan de predadros coma Machairodus e Metailurus migraren tà aguesta illes e Oreopithecus s’escandiguec lèu dab d’autes genres (1).
Classament taxonomic
Siguec conegut coma er ominid enigmatic e adara encara non se sap se ei un descendent de Dryopithecus o de quauque monard african (1). Beri uns an det qu’era sus forma de marchar a de hér revisar eth consens sus era epoca o eth sòn bipedalisme ena istoria umana e sòn desvolopament, més es antropològs encara discuteishen aué.
Segons açò i auiria ua connexion plan horta enter es simis moderns peth sòn postcrani. Oreopitéc seria eth simi deth Miocèn dab eth cos més modern dejós deth còl. Tamben auria eth postcrani parièr dab Dryopitéc més es sues dents eren adaptades tà minjar huelhes. D’autes diden qu’ei un frair des cercopitécs o enquia un ancessor des umans. Totun, ancara aué ei metut en era sosfamilha d’ominids.
Poderiá éster hicat ena sosfamilha des Dryopitécs bènleu coma ua tribú disparièra (3).
Caracteristiques fisiques
Oreopithecus bambolii pesaua enter 30 e 35 Kg e auia un nas plan cuert. Tamben auia uns ossi nasals força ensús e un neurocrani petit e glubular. Es ossi dera faça eren plan gentes e es orbitals plan verticals. Auia ua cresta sus es sòns molars. Açò mos ditz qu’auia ua dieta de huelhes.
Ena part inferior dera faça auia ua amassada plan horta dab es muscles masseter e ua cresta sagital qu’agahava eth muscle temporal. Tot açò indica un aparelh de nhacar plan pesant.
Es sues dents eren relatiuaments petites segons eth tamanh deth cos. Auia un diastema enter es dusau incissor e eth prumèr premolar dera mandibula. Oreopithecus auia ulhals coma es autes dents. En plan de primats, es ulhals mos parlen d’ua reduccion dera competicion enter mascles tà auer hemelhes e un menor dimorfisme sexual.
Postura e comportament
Eth sòn habitat siguec de paluns e pas de parts o aforests. Era anatomia potscranial mostra adaptacions a marchar sus es arbes. Caracteristiques d’Oreopitéc son un torax ample, un cos cuert, un index alt entermembral, dets longs tà nadar e escalar.
Canals semicirculars
Toti es animals an canals auditius enes sues aurelhes. Laguens an membranes ductils qu’arresponen sonque a barrulhs de més de 0,1 Mz més ajuden tà auer un balaç e estabilitat. Enes especies es arcs auditius son plan més grans quan més movement i a. Oreopithecus a uns canals auditius grani coma es des grans primats (7). Açò vòl díder qu’erá plan agil (8).
Abilitat
Oreopitéc auia ues mans que li permetien agahar dab precission (9). Ua part ei orientada transversauments coma es mans d’ominids. Ua auta part qu’ei com es des monards qu’escalen e pugen as arbes coma en es Australopitécs. Oreopitéc a donques ua part dera man coma afarensis e ua auta coma era d’africanus. Pr’açò se cre qu’Oreopitéc a ua forma de man descdendeant dera des simis més que coincideish dab era des lèu ominids (9).
Referencies
1. a b c d Agustí & Antón 2002, pp. Prefix ix, 174–5, 193, 197–9
2. Simons 1960
3. Delson, Tattersall & Van Couvering 2000, p. 465
Wanze
thumb|250px|Pont del Père Pire a Wanze Wanze es una comuna valona de la província bèlga de Lièja.
Échallat
Échallat es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Oreopitèc
Referencies
4. Jump up to: a b c Köhler & Moyà-Solà 1997
Échallat
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Oreopitèc
Referencies
5. Ghose, Tia (2013-08-05). "Strange Ancient Ape Walked on All Fours". LiveScience.Com. TechMedia Network. Retrieved 2013-08-07.
6. Russo, G. A.; Shapiro, L. J. (2013-07-23). "Reevaluation of the lumbosacral region of Oreopithecus bambolii". Journal of Human Evolution. doi:10.1016/j.jhevol.2013.05.004.
Sorrento
Sorrento es una vila italiana de la Ciutat Metropolitana de Nàpols, dins la region de Campània. Se trapa al sud-èst de la baia de Nàpols sus la còsta septentrionala de la Peninsula de Sorrento. Destinacion toristica presada, ten una vista privilegiada sus Nàpols e lo Vesuvi de l'autre costat de la baia.
Oreopitèc
Referencies
7. Spoor 2003, pp. 96–7
Échallat
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Oreopitèc
Referencies
9.a b Moyà-Solà, Köhler & Rook 1999
Bibliografia
·Carnieri, E. and F. Mallegni (2003). "A new specimen and dental microwear in Oreopithecus bambolii". Homo 54 (1): 29–35. doi:10.1078/0018-442X-00056. PMID 12968421.
·Delson, Eric; Tattersall, Ian; Van Couvering, John A. (2000). "Dryopithecinae". Encyclopedia of human evolution and prehistory. Taylor & Francis. pp. 464–6. ISBN 978-0-8153-1696-1.
·Harrison, Terry (1990). "The implications of Oreopithecus for the origins of bipedalism". In Coppens, Y; Senut, B. Origine(s) de la Bipédie chez les Hominidés. Paris: Museum National d’Histoire Naturelle.
·Köhler, Meike; Moyà-Solà, Salvador (October 14 1997). Ape-like or hominid-like? "Ape-like or hominid-like? The positional behavior of Oreopithecus bambolii reconsidered". PNAS 94 (21): 11747–11750. doi:10.1073/pnas.94.21.11747. PMC 23630. PMID 9326682.
·Moyà-Solà, Salvador; Köhler, Meike; Rook, Lorenzo (January 5 1999). "Evidence of hominid-like precision grip capability in the hand of the Miocene ape Oreopithecus". PNAS 96 (1): 313–317. doi:10.1073/pnas.96.1.313. PMC 15136. PMID 9874815.
·Rook, Lorenzo; Bondioli, Luca; Casali, Franco; Rossi, Massimo; Köhler, Meike; Moyá Solád, Salvador; Macchiarelli, Roberto (2004). "The bony labyrinth of Oreopithecus bambolii". Journal of Human Evolution 46 (3): 347–354. doi:10.1016/j.jhevol.2004.01.001. PMID 14984788.
·Rook, Lorenzo; Bondioli, Luca; Köhler, Meike; Moyà-Solà, Salvador; Macchiarelli, Roberto (July 20 1999). "Oreopithecus was a bipedal ape after all: Evidence from the iliac cancellous architecture". PNAS 96 (15): 8795–8799. doi:10.1073/pnas.96.15.8795. PMC 17596. PMID 10411955.
·Rook, L.; Harrison, T.; Engesser, B. (1996). "The taxonomic status and biochronological implications of new ﬁnds of Oreopithecus from Baccinello (Tuscany, Italy)". Journal of Human Evolution (30): 3–27.
·Simons, Elwyn L. (June 4 1960). "Apidium and Oreopithecus". Nature 186 (186): 824–826. doi:10.1038/186824a0.
·Spoor, Fred (2003). "The semicircular canal system and locomotor behavior, with special reference to hominin evolution". In Franzen, Jens Lorenz; Köhler, Meike; Moyà-Solà, Salvador. Walking Upright: Results of the 13th International Senckenberg Conference at the Werner Reimers Foundation. E. Schweitzerbart'sche Verlagsbuchhandlung. ISBN 3-510-61357-0.
Organizacion jurisdiccionala (França)
L'organizacion jurisdiccionala nacionala francesa es l'organizacion dels tribunals nacionals franceses, dins l'òrdre juridic intèrne. Mais de 8000 magistrats son encargats d'aplicar la lei; en tot, en 2018, mai de 80000 agents trabalhavan pel ministèri de la Justícia. Aquò fa un pauc mens de 12 jutges professionals per 100000 abitants, contre près de 15 en Belgica, 20 en Áustria, e gaireben 25 en Alemanha.
S’exclusís donc d’aquesta organizacion l'ensems de las jurisdiccions que son pas nacionalas, que resultan d'un contracte o d'un estatut definit entre de membres. Se pren donc en compte pas que los tribunals sanccionats per l'administracion d'Estat, definits per la lei. Las jurisdiccions internacionalas, europèas o comunautàrias, que demoran dins un òrdre juridic extèrne, son tanben exclusidas, qu’emanan pas de l'administracion d'Estat, mas d'autras organizacions internacionales (Union europèa, Conselh de l'Euròpa, Nacions unidas…).
Principis generals
L'organizacion jurisdiccionala nacionala francesa vòl realizar de principis inerents a una idèa del procès, respectuosa de las libertats fondamentalas, prenent tnaben en compte la possibilitat de far apellacion, la collegialitat dels jutges que donaràn una decision, la rapiditat del jutjament.
Unes d’aquestes principis foguèron completats, precisats e sanccionats per la Convencion europèa de salvagardia dels drechs de l’òme e de las libertats fondamentalas, signada en 1950 e en vigor dempuèi 1953, que defend de drechs civils e politics inerents a la persona umana.
Unes d’aquestes principis resultan d'una evolucion istorica: es lo cas per exemple del principi de separacion dels poders o de l'establiment del contraròtle de constitucionalitat de las leis pel Conselh constitucional.
L'origina de la dualitat jurisdiccionala
Lo principi de separacion dels poders precisa que los poders publics devon èsser separats e atribuits a d’organs distinctes. Atal, lo poder d'edictar de règlas (poder legislatiu) es confiat al Parlament, lo podet de las far executar (poder executiu) apartent a un president o un Primièr ministre. Montesquieu, dins De l'esprit des lois (1748), i apond lo poder judiciari, es a dire lo poder d'aplicar la lei dins los cas particulars.
Pasmens, la Constitucion del 4 d’octobre de 1958, instituissent la Va Republica, sonque reconéis una « autoritat judiciària ». Aquesta teoria pren donc en França una significacion originala, que lo Conselh constitucional qualifiquèt dins una decision « Conselh de la concurréncia » del 23 de genièr de 1987 de « concepcion francesa de la separacion dels poders ».
En efièch, lo problèma d'aquesta distinccion dels poders es que cal, dins aquesta concepcion, destriar los litigis interessant l'Estat, sanccionant la mala aplicacion d'un tèxte, e relevant donc del poder executiu, dels autres litigis interessant los particulars, relevant d'un verai poder judiciari autonòm e distincte. Cal donc partejar las competéncias del jutge en dos, entre jutge judiciari e jutge administratifu. Aquesta dualitat juridiccionala trapa son origina dins la lei dels 16 e 24 d'agost de 1790 e del decret del 16 fructidor an III, fondament de la dualitat dels òrdres de jurisdiccion en França, que son divisadas en un òrdre administratiu e un òrdre judiciari. Aquò interdit als tribunals de l'òrdre judiciari d'estatuir sus de litigis tocant l'administracion, e los actes emeses pel poder executiu o legislatiu.
Per aquestes tèxtes, lo poder legislatiu e lo poder executiu an estat levats del contraròtle de las jurisdiccions judiciàrias, amb lo motiu qu’aquestas an pas la legitimitat que cal per jutjar dels actes realizats per las autoritats procedissent del sufragi universal e donc sols representants de la sobeiranetat populara.
Doble gra de jurisdiccion
Lo principi de doble gra de jurisdiccion es al fondament de la possibilitat que cada afar siá jutjada, en fach e en drech, dos còps. Un tal sistèma permet d'en primièr l'espandida del poder dels jutges. Dona atal a las partiadas la possibilitat de presentar d’arguments melhors, que presentarà l'avantatge donc d'èsser mai precisa en apellacion qu'en primièra instància.
L'excepcion al principi del doble gra de jurisdiccion
Par exemple, en matèria civila, las accions que lo taus de competéncia (las pretencions del demandaire) es inferiora a son jutjadas pel tribunal judiciari en primièr e darrièr ressòrt.
Tanben, davant los tribunals administratius :
Lo principi del doble gra de jurisdiccion es limitat per aquestes jutjaments en primièr e darrièr ressòrt, mas per de rasons estrictas: l'enjòc de l'accion es supausat fèble (quitament s’es pas sempre lo cas), los riscs d'errors son normalament pro limitats, etc.
Passent, los jutjaments d’aquestas jurisdiccions pòdon sempre far l'objècte d'un recrors en cassacion, es a dire d'un recors extraordinari davant la Cort de cassacion o lo Conselh d'Estat.
Pèire Letuaire
left|thumb|"Ma bòna ditz... la bèla vida que fa Mossur Grasson ! : manja, bèu, canta e ropilha...! La coquina! còmpta per ren la digestion!" 200px|thumb|Tolon per Letuaire Pèire Letuaire (Tolon, lo 6 d'aost de 1798 e lo 2 de seteme de 1885) foguèt un dessenhaire provençau fòrça emblematic de sa vila e de sa region que mantun de seis carricatura ostentan una legenda en lenga d'òc.
Organizacion jurisdiccionala (França)
L'excepcion al principi del doble gra de jurisdiccion
Enfin, los litigis que lo Conselh d'Estat conéis dirèctament son jutjats en primièr e darrièr ressòrt, sens recors en cassacion possible, mas l'organizacion intèrna del Conselh d'Estat dona de garantias proceduralas pro semblablas a aquestas d'un doble gras de jurisdiccion. E mai se pòt èsser de litigis d'enjòcs fòrça importants.
Pèire Letuaire
Naissut dins la carrièra sonada alara "pradel" e que pòrta uei son nom, venguèt sostien de familha ai 16 ans après de la mòrt de son paire e faguèt vivre sa maire e sei fraires ambé son trabalh de dessenhaire.
Organizacion jurisdiccionala (França)
Collegialitat o jutge unic
Segon las jurisdiccions, los magistrats del sèti (aquestes que jutjan) seràn en formacion collegiala (3 o 7 jutges) o alara de jutge unic (1 sol jutge). L'enjòc d’aquesta question es triple:
Se dich « jutge unic, juge inic ». Mas se pòt avançar lo contrari qu'una deresponsabilizacion del jutge dins lo cas d'una formacion collegiala es de crénher.
Pèire Letuaire
Sieguèt professor de dessenh au Licèu de Tolon, membre de l'Académia de Var e decorat de la Legion d'Onor.
Republican a l'origina, sostenguèt lo IIIen Empèri.
Organizacion jurisdiccionala (França)
Drech a un procès equitable
L'article 6 de la Convencion europèa dels drechs de l'òme dispausa que tot ciutadan a drech a un procès equitable. La França mai d’un còp foguèt condamnada per la Cort en violacion d’aqueste article.
Lo drech a un procès per un tribunal
Tot individú a sempre la possibilitat de sasir una jurisdiccion de primièra instància: es un drech fondamental, que pòt pas èsser desconegut. Pasmens, lo drech a un segond gra de jurisdiccion es limitat al cas que son pro importants.
L'aplicacion d’aqueste drech al procès per un tribunal es a vegada malaisida dins un sistèma dins que existís dos òrdres jurisdiccionals. En efièch, per un quita afar, es possible qu'aucun dels dos òrdres se declare competent per la jutjar. Lo Tribunal dels conflictes resòlv de tals conflictes de competéncia.
L'imparcialitat e l'independéncia del jutge
Lo justiciable deu poder revendicar l'independéncia dels magistrats que son menats a intervenir. La Cort europèa estima, dempuèi un arrèst Beaumartin de 1994, qu’es independent lo jutge qu'a pas besonh per donar sa decision de prene conselh près del poder executiu. Per exemple, se lo jutge deuriá demandar al ministre dels Afars estrangièrs lo biais d’interpretar un tractat, poiriá pas èsser considerat coma independent.
Es l'arrêt Piersak contra Belgica del 1èr d’octobre de 1982 que destria entre « un caminament subjectiu assajant de determinar çò que tal jutge pensava al dedins d’el en tala circonstança e un caminament objectiu menant a cercar se donava las garantidas que cal per exclure a aqueste vejaire tot dopte legitim ».
Dos aspèctes son de reténer:
Senta Ragonda (Peitau)
Probablament Senta Radegonda o Senta Ragonda (Sainte-Radégonde en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Organizacion jurisdiccionala (França)
La publicitat del jutjament e dels debats
Dins un arrèst Pretto de 1983, la Cort europèa a jutjar que la publicitat protejariá lo justiciable contra una justícia secrèta, la publicitat contribuissent aquí a preservar la fisança dins los tribunals. La publicitat dels debats dona una transparéncia a la justícia e permet d’assegurar un principi d’imparcialitat.
Senta Ragonda (Peitau)
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Organizacion jurisdiccionala (França)
La celeritat de la justícia
L'article 6 al.1 de la Convencion europèa dispausa que se tota persona a lo drech de s'adreiçar al jutge, encora cal qu’aqueste darrièr intervenga dins un delai rasonable. Mas, pla sovent, la justícia francesa pren de temps a donar sas decisions. Es lo cas subretot quand lo justiciable a de dificultats a encontrar la jurisdiccion competenta, mai sovent a causa de la separacion entre las jurisdiccions administrativas e judiciàrias.
Senta Ragonda (Peitau)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Organizacion jurisdiccionala (França)
La celeritat de la justícia
A causa de que la França foguèt condemnada lo 10 de febrièr de 1995, dins un afar (Allenet de Ribemont contra França) ont las jurisdiccions judiciàrias e administrativas refusavan caduna de se declarar competentas. La Cort europèa tanben precisèt que la justícia deuriá èsser accelerada, del. moment que l'interès de la persona èra dirèctament en jòc, o qu’aviá estar presonièra, o que sa durada de vida èra limitada.
Las jurisdiccions judiciàrias
vinheta|Cort d’apellecion de Montpelhièr. Las jurisdiccions de l'òrdre judiciari son per exemple competentas pel penal e per reglar los litigis entre particulars. Pòdon intervenir o dins lo domèni contenciós (litigi entre personas), i dins lo domèni graciós (autorizacion demandada a una jurisdiccion: cambiament de regim matrimonial per exemple).
Per excepcion, pòdon tanben intervenir al respèctes d’unes litigis qu’intervendriá entre l'Estat e los particulars. Es lo cas per exemple quand en matèria d'expropriacion, l'expropriat es pas en acòrdi sul montant de son indemnizacion; tanben en cas d'accident de la circulacion, quand de veïculs apartenon a l'administracion e que la victima es una persona privada, lo contenciós ressòrt tanben del jutge civil.
Existís dos gras de jurisdiccion: s’establís d'en primièr la veracitat de l'incriminacion supausada, puèi, se cai, s’aplica la pena prevista.
Lo tribunal judiciari es la jurisdiccion de drech comun en primièra instància. La cort d'apellacion es la jurisdiccion del segond gra, e la Cort de cassacion es lo jutge del drech.
Los magistrats judiciaris son format per l'Escòla nacionala de la magistratura (ENM) a Bordèu.
Las jurisdiccions administrativas
vinheta|Cort administrativa d'apellacion de Nancí. Las jurisdiccions administrativas son aquestas que son competentas per jutjar dels litigis entre l'Estat, las collectivitats territorialas, los establiments publics (que constituisson las principalas ipotèsis de personas moralas de drech public), e los particulars, o entre doas personas moralas de drech public. Pasmens, dins unas ipotèsis, es l'òrdre judiciari que serà competent, per çò que ten a l'estat de las personas, als domatges per de prejudicis al drech de proprietat (per exemple als domatges resultant d'accidents de veïculs).
Lo tribunal administratiu es la jurisdiccion de drech comun en primièra instància. La cort administrativa d'apellacion es la jurisdiccion del segond gra, e lo Conselh d'Estat es lo jutge del drech.