cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villers-sur-Bar
Geografia
Los aficionats de camina o de passejadas équestres mancaràn pas retre's al Grand Condé, ancian relèu de Plaça ont se #arturar lo celèbre General de Louis XIV, de grimper al mont Piot per se pausar davant la Capèla Sainte-Onésime o tot simplament d'admirar lo magnific punt d'enguarda sus la vallée del Bar e aquela de la Meuse, luòc #qu'una quinzena de pòbles se n'ofrís als uèlhs dels aficionats de païsatges.
thumb|left|130px Quelques kilomètres avant son confluent avec la Meuse, la rivière Bar semble vouloir, par de nombreux et profonds méandres, s’attarder auprès de ce village typique des Ardennes.
Une apaisante promenade dans ses rues et ruelles fera découvrir au visiteur ses maisons ardennaises blotties les unes contre les autres, un coquet lavoir et une fière église abritant un lumineux vitrail du XVIII siècle.
Les amateurs de marche ou de balades équestres ne manqueront pas de se rendre au Grand Condé, ancien relais de Poste où s'arrêta le célèbre Général de Louis XIV, de grimper au mont Piot pour se reposer devant la Chapelle Sainte-Onésime ou tout simplement d'admirer le magnifique point de vue sur la vallée de la Bar et celle de la Meuse, lieu duquel une quinzaine de villages s’offre aux yeux des amateurs de paysages.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Changtse
thumb|right|Changtse vist dempuei [[Kala Pattar.]]
Giuncheto
Ghjunchetu en còrs (Giuncheto en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
La municipalitat se tròba al sud del bourg de Sartène e es totalament enclavée en lo territòri communal d'aquela.
La commune se trouve au sud du bourg de Sartène et est totalement enclavée dans le territoire communal de celle-ci.
Le Vieil-Dampierre
Le Vieil-Dampierre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Charles de Chérisey chevalier, était seigneur de Chérisey, de Boncourt, du Vieil-Dampierre, d'Antes, de Senoncourt, et de Lalleuf. Il fut capitaine au régiment de Touraine puis commandant de la Compagnie des Gardes du Corps du duc de Lorraine Charles IV et suivait le rite réformé.
(186) Celuta
(186) Celuta es un asteroïde.
Alix
Alix en arpitan (Alix en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Aquel vilatge viticole es ric d'un passat #que remonta als tempses préhistoriques doncas que s'i es trobat de talhièrs de silex.
Abans la Revolucion, Alix èra pas pas una parròquia e dépendait de Marcy mas i i aviá un fòrça ancian prieuré, en dependent del abbaye de Savigny. Lo famós capítol dels Nòbles Chanoinesses de Alix i aguèt protegit al cors de la siá longa istòria per François E, Henri IV e Louis XV. Un séminaire i i aguèt bastit sus l'òrdre del Cardinal Fesch (oncle de Napoleon) l'an 1807. Lacenaire (bandit fòrt conegut #qu'acabarà sul échafaud) i séjourna. Lo séminaire i aguèt transformat successivament en espital militar l'an 1914 de contunh en asile per ancians per venir un espital gériatrique uèi espetat pels Hospices Civils de Lion. A aculhit la 1ère unitat de suenhs palliatifs.
Un vièlh molin en remontant al es totjorn depès amb lo sieu écluse e la localizacion de la siá granda ròda a albes.
Qualques rèstas del vièlh castèl fòrt #qu'aperteniá als Senhors de Marzé, se distinguís encara fòrça las vires clarament sud-es e nòrd-es.
Un considerable impluvium #que servissiá de lavoir communal recuèlh tanben las aigas limpides d'una abondiua font utilizada de tot temps.
Ce village viticole est riche d’un passé qui remonte aux temps préhistoriques puisque l’on y a retrouvé des ateliers de silex.
Avant la Révolution, Alix n’était pas une paroisse et dépendait de Marcy mais il y avait un très ancien prieuré, dépendant de l’abbaye de Savigny. Le fameux chapitre des Nobles Chanoinesses d’Alix fut protégé au cours de sa longue histoire par François I, Henri IV et Louis XV. Un séminaire y fut construit sur l’ordre du Cardinal Fesch (oncle de Napoléon) en 1807. Lacenaire (bandit fort connu qui finira sur l’échafaud) y séjourna. Le séminaire fut transformé successivement en hôpital militaire en 1914 puis en asile pour vieillards pour devenir un hôpital gériatrique aujourd’hui exploité par les Hospices Civils de Lyon. Il a accueilli la 1ère unité de soins palliatifs.
Du chapitre qui dépendait de l’Abbaye de Savigny, il reste la chapelle conventuelle et plusieurs maisons de chanoinesses. Cette église de style « néoclassique » est en pierre blanche de Lucenay. Elle est partiellement classée.
Un vieux moulin remontant au est toujours debout avec son écluse et l’emplacement de sa grande roue à aubes.
Des restes du vieux château fort qui appartenait aux Seigneurs de Marzé, on distingue encore très nettement les tours sud-est et nord-est.
Le Val-de-Guéblange
Le Val-de-Guéblange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Las separacions de Audviller, Schweix, Steinbach e Wentzviller an ligat a la comuna.
Les écarts d'Audviller, Schweix, Steinbach et Wentzviller sont rattachés à la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marchiennes
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Marchiennes Se situa sus la Scarpe, riu de 112 quilomètres #que se tira en lo fleuve çò Escaut.
Possedís sus lo sieu territòri la polida bòsc domaniale de Marchiennes d'aperaquí 800 ectaras compausadas entre autras de pins sylvestres e de roures. Acuèlh mai de 110,000 visitants per an.
Marchiennes Es a la cœur del Parc natural regional Scarpe-Escaut, la « cœur de natura », element important de la trame verda regionala concentrat de luòcs naturales de granda valor ecologic, en cobrint 4 bòsques domaniales #que la bòsc domaniale de Marchiennes, los planas alluviales de la Scarpe e de la Escaut. Continuament al drainage agricòla périphérique e al surcreusement d'un fossé de drainage périphérique, aquel bòsc antany fòrça humide ne sofrís d'una bassa de la capa #qu'en periòde de secada menace los roures e los amphibiens. La met de palplanches suls fossés de drainages interiors al bòsc en avent pas pas aportat los resultats descomptats.
Divèrses masatge caseriu an ligat a Marchiennes :
Elpret es un caseriu situat a l'èst de la municipalitat e a traversat per la D39 #que connècta Warlaing a Rosult. La carrièra principala de Elpret es la carrièra del Caseriu #qu'es ne fa la D39. Qualques pâtés d'ostal s'i bastisson perque la zòna es fòrça atractiua : n'efièch, lo bòsc domaniale de Marchiennes es tot de continuament al nòrd de Elpret.
Charmois (Territòri de Belfòrt)
Charmois es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Marchiennes
Geografia
Lo Catellet es un caseriu situat a l'oèst de la municipalitat en direccion de Flines-lez-Raches.
Charmois (Territòri de Belfòrt)
Geografia
La municipalitat, #que depen del costat de Danjoutin, s'es desvolopat sul marge drech de la Bourbeuse, a 11 km de Belfòrt, cap de-luòc del departament.
Marchiennes
Geografia
Marchiennes se situe sur la Scarpe, rivière de 112 kilomètres qui se jette dans le fleuve l'Escaut.
Charmois (Territòri de Belfòrt)
Geografia
La commune, qui dépend du canton de Danjoutin, s'est développée sur la rive droite de la Bourbeuse, à 11 km de Belfort, chef-lieu du département.
Marchiennes
Geografia
Elle possède sur son territoire la belle forêt domaniale de Marchiennes d'environ 800 hectares composée entre autres de pins sylvestres et de chênes. Elle accueille plus de 110,000 visiteurs par an.
Charmois (Territòri de Belfòrt)
Geografia
Se tròba a la riva drecha de la Bourbeuse, a 11 km de Belfòrt, capital del département.
Marchiennes
Geografia
Dans le département du Nord, Marchiennes est un poumon vert qui occupe une position centrale, car à proximité des autoroutes A1 etA23, Marchiennes, à 20 minutes de Lille et de Tournai, 15 minutes de Douai et Valenciennes, 2 heures de Paris et 1h de Bruxelles.
Marchiennes est au cœur du Parc naturel régional Scarpe-Escaut, le « cœur de nature », élément important de la trame verte régionale concentré de sites naturels de grande valeur écologique, couvrant 4 forêts domaniales dont la forêt domaniale de Marchiennes, les plaines alluviales de la Scarpe et de l'Escaut. Suite au drainage agricole périphérique et au surcreusement d'un fossé de drainage périphérique, cette forêt autrefois très humide souffre d'une baisse de la nappe qui en période de sécheresse menace les chênes et les amphibiens. La pose de palplanches sur les fossés de drainages intérieurs à la forêt n'ayant pas apporté les résultats escomptés.
Plusieurs hameau sont rattachés à Marchiennes :
Sec Marais est un hameau situé au nord de la commune et est traversé par la D957 qui relie Somain à Orchies. La rue principale de Sec Marais est la route départementale dite "Route Nationale".C'est un hameau qui a connu une forte expansion par sa proximité de l'autoroute A23 (à Orchies) et à la lisière de la forêt domaniale de Marchiennes.
Le Catellet est un hameau situé à l'ouest de la commune en direction de Flines-lez-Raches.
(187) Lamberta
(187) Lamberta es un asteroïde.
Tapir
Eht tapir (Tapirus) es un genre de mamifèrs perissodactils de la familha Tapiridae. Es l'unic genre actual de la familha, era quau inclutz d'autres nòu genres extints. Aperten al meteis òrdre que los cavals, que son amb el lejanament emparentats, e los rinocèros, que son los sieus parents viues mai prèps.
Empordan
thumb|Localizacion de l'Empordan L’Empordan es una comarca catalana istorica sens usatge administratiu compresa entre los massisses de l'Albera e de las Gavarras. A l'escasença de division comarcala de 1936 foguèron creadas doas comarcas administrativas recebent lo nom: d'Aut Empordan e de Bas Empordan, e una dozena de municipis empordaneses son ara escampilhats entre las comarcas del Gironés e lo Plan de l'Estanh. lo nom es un derivat d'Empúries (Emporion en grèc antic, o Emporiae en latin).
Tapir
Caracteristicas
Son d'animals de tamanho mièg, amb una longitud que vària dempuèi 1,8 m a 2,5 m, amb sol 5-10 cm de coa, e una nautor en la crotz de 70 cm a 1 m e un pes de 220 a 300 kg.
Empordan
La vila màger d'Empordan es Figueres, pol economic i comercial principal d'Empordan, venguèt la capitala de l'Aut Empordan. La capitala del Bas Empordan es La Bisbal d'Empordà.
Tapir
Caracteristicas
Aquesta trompa resulta mai que mai utila per recolectar de plantas aquaticas en los pantans a on sòl passar bona part del jorn. Li servís a tanben prene d'aiga e per s'afrontar a d'autres mascles en epòca d'apareamient.
Lo còs es compacte e la cap e còth robusts, amb la fin de lor facilitar lo pas a travèrs del dens follaje tropical. Lo pelaje sòl èsser fòrça cuert e escur, e mai se las creaturas presentan un pelaje parde amb de desonors criptiques, similars a las dels singlars joves, que se difuminan amb l'edat.
Espècias
Familha dels tapirids, Tapiridae : tapirs, 4 espècias en un genre
Django Reinhardt
thumb|350px|left|... [[en Django Reinhardt fotografiat per en William P. Gottlieb...]] Django Reinhardt (Liberchies, Belgica, lo 23 de genèr de 1910 - Samois-sur-Seine, França, lo 16 de mai de 1953) que ho un guitarrista ròm (manoish) qui desvolopè un estil particular e quitament revolucionari conegut uèi com lo jazz manoish.
la Vita
Vadut dens la rotlòta pairau a l'escadença d'ua escala en Belgica, qu'avó lo parat de començar a estudiar la musica dab un banjo en bèth aquesir ua virtuositat qui l'alandè las pòrtas deu mitan musicau. Malurosament, abans ua virada importanta en Anglatèrra eth e la soa molhèr que hon alebats peu huec dens un incendi accidentau de la loa rotlòta. Django i perdè dus dits e qu'avó de tornar bastir ua tecnica entà jogar autament (dab l'ajuda deu dit poç e çò qui demorava desestruc deus dits cremats). A maugrat d'aquò que podó perseguí's la soa carrièra.
L'Òbra
thumb|300 px|right|...[[L'artista dab en Duke Ellington...]] Que tribalhè hèra dab lo violonista de jazz en Stéphane Grapelli.
Que ho tanben un deus membres mei importants e actius deu Quintet deu Hot Club de França (creat en 1934), un deus melhors hòra deus Estats Units d'America segon los medishes estatsunians.
Un deus sons tìtols mei immortau e fondamentau b'ei Nuages / Crums.
Discografia
thumb|300 px|left|... thumb|400 px|right|... [[Aute retrèit per en William P. Gottlieb...]]
thumb|300 px|right|... [[L'ostau que lai d'a vegadas lo ròm e plantava bordon Samois-sus-Sèina...]] thumb|300 px|right|... [[d'ua auta escala peu nomad Django avienguda Frochot a París... enas rotlòtas eternaus deu son jazz!!!...]]
Compilacions
e ca
Mètro de Tolosa
Lo mètro de Tolosa es un malhum de mètro de tipe VAL servissent Tolosa e una part de son aglomeracion. Es administrat per Tisséo, una regia publica jos l'autoritat del Sindicat Mixte dels Transpòrts en Comun de Tolosa, pus comunament nomenat SMTC. Es mes en plaça jos la forma de duas linhas A e B, dins los axes: sud-oèst, nòrd-èst e nòrd–sud. Le malhum es fòrça recent (mens de vint ans), e fòrça frequentat.
Istòria
Quand la decision de principi de bastir un novel TCSP foguèt presa en 1980 per le SMTC, s'esperava que le tramvia foguès causit, sabent que Marcel Cavaillé, secretari d'Estat als transpòrts e cònsol adjunt de Tolosa lancèt un concors per la mesa en servici de tramvias en França.
Le debat foguèt viu; la majoritat municipala essent favorabla a un VAL e l'oposicion a un tramvai. Les elegits se desplacèron fins a Hannover (lo Stadtbahn) puèi fins a Lilla (VAL de Lilla). Le SMTC decidiguèt puèi d'un vòte ont la votz del president Guy Hersant foguèt decisiva dins la causida del VAL.
Las òbras comencèron en 1989 e la linha A dobriguèt cinc ans mai tard, en junh de 1993. Una granda refondacion del malhum de bus foguèt facha al meteis temps.
En 1997, se decidiguèt l'alongament de la linha A; las òbras comencèron en 2001 e l'inauguracion se faguèt a la fin de 2003. Puèi la linha B foguèt inaugurada a la fin de 2007
Malhum
center|610px|
Linha A
Orari: 5 h 5 min fins a mièjanuèit (3 h 00 la nuèchs de divendres a dissabte e de dissabte a dimenge).
Pojèctes
Ara, la linha A es sovent saturada a la oras de punta. Una enquèsta publica pel doblament de la capacitat de la linha A per passatge de las ramas e de las estacions a (4 veituras) se debanèt en 2016. Lo projècte es declarat d'utilitat publica en en març de 2017. Las primièras òbras se debanèron pendent l'estiu 2017, e contunharàn los estius de 2018 e 2019 (amb tampadua de la linha en agost). La linha A doblada de capacitat serà en foncion per dintrada de 2019.
Linha B
thumb|right|300px|Estacion [[Joan Jaurés, ont se crosan las linhas A e B]] Aquesta linha ten 20 estacions e 15 km d'extension. S'estend a partir de Bòrdaroja (nòrd de Tolosa) en traversar Tolosa, fins a l'estacion de Ramonvila (Ramonvila e Sant Anha, vila al sud de Tolosa).
Orari: 5 h 5 min fins a mièjanuèit (3 h 00 la nuèchs de divendres a dissabte e de dissabte a dimenge).
Projèctes
Amb lo projècte de tresena linha de mètro, en julhet de 2016, lo consens sembla nàicer per realizar doas estacions après Ramonvila: Parc Tecnologic del Canal e Institut Nacional Politecnic, aquesta venent una estacion de correspondéncia entre la tresena linha e la linha B e lo perlongament seriá realizat en via dobla fins al Parc Tecnologic del Canal, puèi via unica fins al cap de linha,.
D'autras linhas ?
400px|thumb|right|la tresena linha dins lo ret actual. Toulouse Aerospace Express es un projècte de tresena linha de mètro automatic de l'aglomeracion tolosana, prevista per 2024. ligarà Colomièrs a Labeja, passant per Airbus, l'Aeropòrt de Tolosa-Blanhac, la gara Matabiau e las zonas d'activitats del sud-èst de Tolosa. En julhet de 2015, lo calendièr anonciat es lo seguent :
Tecnica
Las linhas A e B utilizan un mètro guida automatic (sens conductor) de pichon gabarit (a pauc pres dos mètres de larg) : le VAL, fabricat per Siemens Transportation Systems. Actualament, tres tipes de material rodan, le VAL 206, le VAL 208, e le VAL 208 NG (Novèla Generacion). Actualament, i a 99 ramas: Sus la linha A, i a 29 ramas de VAL 206 e 25 ramas de VAL 208 ; Sus la linha B, i a 45 ramas de VAL 208 (lo VAL 206 pòt pas rodar sus aquela darrièra linha).
Cada rama es compausada de dos carris que s'unisson per parelhs. Aquò necessita de caisses de 52 mètres de long, mas son pas solament de 26 mètres dins le mètro de Tolosa. Las bordaduras dels caisses son desseparadas de las vias per de pòrtas sincronizadas amb las pòrtas de las ramas. Per aquò, cada cai deu èsser rigorosament drech. Cada rama pòt aculhir fins a 150 o 200 personas.
Las ramas rodan sus pneumatic, dispausan d'una traccion electrica e son alimentadas amb un ralh de corrent contunh de 750 V. Le guidatge se fa amb de ralhs laterals (que servisson a l'encòp al guidatge e a l'alimentacion). Pòdon escalar de pendas fins a 7%, aténher una velocitat de comercializacion d'a pauc près 65 km/h, e rodar sus la linha amb una frequéncia maximum d'una minuta e cinc segondas sus la linha A. Un Pòst Central de Contraròtle, situat al garatge talhièr de Bassa Camba, regula e assegura la securitat del malhum, intervenent a distància sus las ramas tre l'aparicion de problèmas.
I a un anonci sonòr del nom de l'estacion abordada abans l'arribada de la rama al cai, e tanbens a la partença i a un anonci sonòr de l'estacion venenta. Le nom de las estacions es anonciat en francés, e dempuèi setembre 2009 tanbens en occitan. Dins las ramas VAL 208, le nom de l'estacion venenta e las correspondéncias de bus desfilan sus un panèl de diòdes.
Bufle
Lo mot bufle s'aplica a una linhada de bovins, la sostribú dels Bubalina, que se descompausa en dos genres :
Lo mot bufle ven de l’italian bufalo, derivat del grèc boúbalis,.
thumb|right|250px|Bufles
Los bufles son eissits d'una font comuna asiatica. Fa de sègles apareguèron de diferéncias fins a que uèi existisson doas grandas linhadas: los bufles d'Asia e los bufles d'Africa, constituissent los genres Bubalus (Hamilton Smith, 1827) e Syncerus (Hodgson, 1847).
Saint-Paul (Gironda)
Saint-Paul qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Bufle
Los sols predators dels bufles son en Asia lo tigre e en Africa lo leon, qu'atacan unicament los subjèctes vulnerables que los joves, vièlhs o malauts.
17 de febrièr
Decèsses
Veire tanben :
Bufle
Lo bufle foguèt domesticat en Asia e una soca foguèt importada en Euròpa, que se li ditz bufle mediterranèu.
Saint-Paul (Gironda)
Referéncias
.
Bufle
Los mascles adultes pesan de 700 a 900 kg, contra 500 kg en mejana per las buflas. Los mascles son nauts de 1,70 mètres al garròt e long de 3,50 mètres. Las buflas son nautas de 1,40 mètres al garròt e long de 2,50 mètres.
Chaumes-en-Brie
Chaumes-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Bufle
Caça
Pòdon corrir fins de 30 km/h a 50 km/h. Son mens rapids que d'autres erbivòrs de la savana, mas son de grands erbivòrs massís, musclats, fòrts e se defendon plan ben amb sas banas. Los bufles d'Africa son fòrça dangeiroses e pòdon tuar un leon o un caçaire.
Chaumes-en-Brie
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bufle
Espècias
Son de romiaires de la sosfamilha dels bovinae (bovins) Existisson dos genres :
Alakurtti
Alakurtti es una comuna de Russia. Sa populacion èra estimada a 3 443 abitants, en 2015. vinheta|
L'Abergement-de-Cuisery
L'Abergement-de-Cuisery es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
L'Abergement-de-Cuisery fa partitvde la Bresse loanesa.
Carles V de França
Carles V que ho rei de França.
Archius/Abr 2008 Mai 2009
Julhet de 2009
2 de julhet de 2009: de suprimir revenja, discutir:revenja, revenge, resvenjadissa (non enciclopedic). Tuc negre (d) 2 julhet de 2009 a 19.03 (UTC) 3 de julhet de 2009: de suprimir sinagòga Salat Al Azama (Marraquèsh) (contengut restacat a l'article "Marraquèsh"), sinagòga màger de Florença (contengut restacat a l'article "Florença (Itàlia)" e fuòcs d'artifici e huecs d'artifici (gramatica). Tuc negre (d) 3 julhet de 2009 a 22.34 (UTC) 7 de julhet de 2009: de suprimir pena de mòrt (infraesbòs non enciclopedic) e pargue Natural d'Urkiola (corregit en Pargue Natural d'Urkixola). Tuc negre (d) 7 julhet de 2009 a 10.50 (UTC) 9 de julhet de 2009: de suprimir delicte, abús sexual, conselh de guèrra, conspiracion, causa jutjada, corrupcion, traïson, assassinat, acarnament, abús de confidança, tribunal, tribunau, retractacion, tortura, verdicte, expulsion, panatòri (non enciclopedics en l'estat) e pena capitala (pagina de redireccion copada). Tuc negre (d) 9 julhet de 2009 a 09.42 (UTC)
(189) Phthia
(189) Phthia es un asteroïde.
Archius/Abr 2008 Mai 2009
Julhet de 2009
13 de julhet de 2009: de suprimir ertzaintza (esbòs non enciclopedic) e art preïstoric (per escafar l'istoric e lo redigir tornarmai). Tuc negre (d) 13 julhet de 2009 a 16.22 (UTC) 21 de julhet de 2009: de suprimir alaba, biscaia, guipuscoa (per escafar lors istorics non enciclopedics e per los redigir tornarmai) e discutir:biscaia‎. Tuc negre (d) 21 julhet de 2009 a 09.17 (UTC) 27 de julhet de 2009: de suprimir Sent Leo d'Eila, Sent Leo de Sijac e Sent Leo de Vesera (corregits en "Sent Leu..."). Tuc negre (d) 27 julhet de 2009 a 08.26 (UTC) 29 de julhet de 2009: de suprimir insulte, insulta, insult e escòrna (esbòs non enciclopedic). Tuc negre (d) 29 julhet de 2009 a 13.27 (UTC)
Agost de 2009
2 d'agost de 2009: de suprimir presonièr politic (non enciclopedic en l'estat). Tuc negre (d) 2 agost de 2009 a 23.17 (UTC) 4 d'agost de 2009: de suprimir Tolosa (omonimia) (pagina d'omonimia inutila) e universitat deu Bascoat (esbòs non enciclopedic). Tuc negre (d) 4 agost de 2009 a 15.15 (UTC) 11 d'agost de 2009: de suprimir romanç navarrés (error). Tuc negre (d) 11 agost de 2009 a 09.51 (UTC) 15 d'agost de 2009: demandi de suprimir, se vos plai, navarrés (corregit en "navarrés (navarroaragonés)", guardia, la Guàrdia e la Guarda (corregits en "La Guarda de Navarra") e alfaro e bakidxo (d'escafar lors istorics e de refar). Tuc negre (d) 14 agost de 2009 a 22.11 (UTC) 16 d'agost de 2009: de suprimir bermio (per escafar l'istoric e per o refar) e sus lo pònt d'Avinhon (cançon) (esbòs). Tuc negre (d) 16 agost de 2009 a 17.44 (UTC) 17 d'agost de 2009: de suprimir getxo e chechenia (per escafar lors istorics e per los refar). Tuc negre (d) 17 agost de 2009 a 19.45 (UTC) 27 d'agost de 2009: demandi de suprimir, se vos plai, lo caufaire navèth (tornarmai nomenat "Lo caufaire novèl") e los esbòsses non enciclopedics ignorància e addiccion. Tuc negre (d) 27 agost de 2009 a 10.12 (UTC)
Magaz de Cepeda
Magaz de Cepeda es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Comunautat d'aglomeracion dau Bacin d'Arcaishon Sud
La  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament de Gironda.
Composicion
Amassa 4 comunas :
Malaussèna
Malaussèna (Malaussène en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Zona Proximau de Desvolopament
En psicologia deu Desvolopament e segon la teoria constructivista deu psicològ rus Lev Vygotsky (1896-1934),la nocion de Zóna Proximau de Desvolopament alanda la pòrta sus ua perspectiva navèra dens las relacions que's pòden teisher enter aprendissatge e desvolopament en çà deu mainat.
En çà deu mainat existeishen dus nivèus:
-Lo nivèu actuau, lo qu'ei mesurat dab espròvas estandardizadas peu psicològ o non.
-Lo nivèu potenciau, lo qui permet d'apreciar dab l'ajuda de l'adult çò que lo mainat es en capacitat d'arrealizar puish, en seguida d'arrealizar sol shens nat ajuda d'arrés.
Mansilla Mayor
Mansilla Mayor es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Zona Proximau de Desvolopament
Qu'ei la diferéncia enter los dus nivèus qui's va aperar la "zòna proximau de desvolopament" segon l'expression creada per Lev Vygotsky en la soa definicion de: la distancia enter lo nivèu de desvolopament reau determinat entà l'arresolucion de problèma independenta, e lo nivèu de desvolopament potenciau determinat a travèrs l'arresolucion de problèma jos guidatge per l'adult o en collaboracion dab parelhs mei capables.
Khumbutse
thumb|right|[[Fotografia de Khumbutse e dau camp de basa de l'Everest en Nepal.]]
Khumbutse (6,640 m) es una montanha imalaiana situada 6 km a l'oèst dau Mont Everest. Sa premiera ascension aguèt luòc en 1979 e foguèt l'òbra de Franček Knez.
Villers-sur-le-Mont
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mons (Charanta)
Mons es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Prússia Orientala
La Prússia Orientala (en alemand : Ostpreußen) èra una província alemanda, uèi despareguda, que faguèt partit del reialme de Prússia de 1773 a 1824 e de 1878 a 1918, puèi de l'Estat liure de Prússia de 1919 a 1945. Situat en riba de la mar Baltica, entre Vistula e Niemen, la capitala n'èra la vila de Königsberg.
La província foguèt creada lo 31 de decembre de 1773. Correspondiá aproximadament a la part del territòri de l'ancian Estat monastic dels chivalièrs Teutonics que constituiguèt en 1525 lo ducat de Prússia e que portèt tanben lo nom de Prússia ducala, puèi de Prússia Vièlha. Mantenguda per l'ordonància del 30 d'abril de 1815, la província foguèt reünida a la de Prússia per le lei del 1èr de julhet de 1823. Foguèt restablida lo 1èr d'abril de 1878, data de la dintrada en vigor de la lei del 19 de març de 1877. Après la Primièra Guèrra Mondiala, son territòri foguèt reduit per la creacion del territòri de Memel e transformat en enclavament alemand per la creacion del corredor de Dantzig. Definitivament destacat d'Alemanha après la Segonda Guèrra Mondiala, l'ancian territòri de la Prússia Orientala es uèi devesit entre Polonha (voivodat de Vàrmia e Mazúria) e Russia (enclavament de l'óblast de Kaliningrad).
Thoiré-sur-Dinan
Thoiré-sur-Dinan es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(190) Ismene
(190) Ismene es un asteroïde.
Rimini
Rimini (italian), Rèmin o Remne (emilian-romanhòl), es una vila de la region italiana d'Emília-Romanha. Sa populacion èra estimada a 138,148 abitants lo 31 de decembre de 2007. Sa superfícia totala es de 134,52 km².
Charcenne
Charcenne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Poillé-sur-Vègre
Poillé-sur-Vègre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(191) Kolga
(191) Kolga es un asteroïde.
Mansilla de las Mulas
Mansilla de las Mulas es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Federal Bureau of Investigation
vinheta|Sagèu dau FBI
Lo  (« Burèu federau d'enquista »), generalament nomenat per son acronim , es lo servici federau de polícia judiciària màger deis Estats Units d'America tant coma un servici de rensenhament interior. A la comencença dau sègle 21, la juridiccion dau FBI caupe mai de 200 categorias de crimis federaus, ne'n fasent l'organisme d'enquista màger dau govèrn american. Demieg seis atribucions li son l'anti-terrorisme, lo còntre-espionatge, la ciber-criminalitat e la medecina legala.
Fuguèt establit per Charles Joseph Bonaparte, rèire nebòt de l'Emperaire Napoleon lo 1er, en 1908 coma  (, « Burèu d'Investigacion »), puei tornat batejat  en 1935 amb l'accion de J. Edgar Hoover. Son sèti s'atròva a Washington, dins l'edifici J.Edgar Hovver Building, e sei burèus son esparpalhats dins mai de 400 vilas americanas e dins 50 embassadas dins lo mond.
Lo sagèu dau FBI es estat dessenhat per lo cap illustrator Leo Joseph Gauthier e fuguèt emplegat per lo premier còp en 1941.
La dicha oficiala dau FBI es (« Fidelitat, Coratge, Integritat »).
Green Boots
thumb|right|[[Fotografia de Green Boots en 2010.]]
Green Boots (mòrt en mai de 1996, Mont Everest) es lo subrenom d'un alpinista mòrt dins una bauma dau Mont Everest situada a 8,460 m d'altitud. En causa de sa localizacion lòng de la via d'accès nòrd, son cadabre es vengut una marca per leis alpinistas actuaus. Son identitat es probablament aquela de Tsewang Paljor, un alpinista indian disparegut lo 11 de mai de 1996 après son arribada a la cima. Pasmens, una teoria alternativa pensa puslèu qu'es Dorje Morup, un autre alpinista indian disparegut lo 11 de mai de 1996.
Sacy-le-Petit
Sacy-le-Petit es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pastèl (gredon)
Lo pastèl es un bastonet de color utilizat en dessenh e en pintura. Es compausat de pigments, d'una carga e d'un ligant. Se destria los pastèls secs (tendres o durs) dels pastèls grasses (d'òli o de cira).
Istòria del pastèl
Lo pastèl seriá estat inventat en França e en Itàlia a la fin del sègle XV e seriá estat utilizat per Leonardo da Vinci jos l'idèa de Jean Perréal.
Lo pastèl es fòrça apreciat a partis del sègle XVII, ont sas colors francas e son aptitud a imitar fidelament los teissuts, las texturas e las luces lo fasent indissociable de l'art del retrach. Es utilizat per fòrça piintres coma Rosalba Carriera, Charles Le Brun, Robert Nanteuil o Joseph Vivien.
Al sègle XVIII, lo pastèl coneis son edat d'aur. Per exemple es utilizat per Maurice Quentin de La Tour, lo prince dels pastellistas, que realiza un metòde de fixacion del pastèl ara desaparegut. Jean Siméon Chardin, Jean-Baptiste Perronneau e Jean-Étienne Liotard exploran d'autras vias mai espontanèas o intimistas. Lo pastèl, simbòl de la gràcia de l'Ancian regim, passèt d'usatge pauc après la Revolucion al benefici del neoclassicisme e de la pintura a l'òli.
Pasmens se lo pastèl jamai tornèt al vam coma èra dins lo mond artistic, totjorn foguèt utilizat e contunhèt son evolucion mercé als impressionistas (Edgar Degas), a Tolosa-Lautrèc, als nabis (Édouard Vuillard), a Odilon Redon, Simon Bussy e, dempuèi 1970 a Pierre Risch.
Composicion dels bastonets de pastèl
thumbnail|right|180px|Bastonets de pastèl
Los bastonets de pastèl son compausats:
Tipes de bastonets
Existís dins lo comèrci dels bastonets de pastèls de diferentas formas e longors. La talha estandard mesura una desena de centimètres mas tanben existís de bastonets de mièjalongor que permet de dispausar d'un mas grand ventalh de colors e d'aver uae melhora presa en man.
Al contrari de la pintura de tipe pinture a l'òli, goacha o acrilica, que permet de crear una infinitat de colors a partir de mesclas, lo pastèl permet de mesclar las colors sonque de biais limitat. En efièt, la mescla de las colors satura fòrça rapidament ls pòres del papièr sus que se pench. Lo pastellista deu donc se munir d'una gama de colors mai larga possibla.
Pastèls tendres
Lo pastèl tendre es lo tipe de pastèl mai fragil car mai friable. Es compausat de pigments, de creda e de goma arabica coma ligant. Son los pastèls per que se trapan la gama cromatica mai espandida dins le comerci.
Fòça marcas de pastèls son disponiblas, caduna presentant de qualitats diferentas, coma en tèrmes de tendretat del bastonet e donc de friabilitat. Es conselhat d'utilizar un fixatiu per aparar lo dessenh.
Pastèls durs
Los pastèls durs son mai solids e son abitualament presentats jos forma de bastonets carrats, pareissent a de gredas. D'entre eles i a los celèbres « carrés Conté » de la marca francesa Conté.
Gredons pastèls
Los gredons pastèls son de pastèls condicionats jos forma de gredons de fusta amb una mina de pastèl dur. Permeton un trabalh precís, s'afilan aisidament e resistan al tust. Mas son pas adaptats a de superfícias largas.
Pastèls grasses
La tecnica dels pastèls grasses es fòrça diferenta d'aquela dels pastèls tendres.
Pastèls de cira
Los pastèls de cire foguèron realizats al Japon en 1924 pels professors Rinzo Satake e Shuku Sasaki per donar als seus estudiants un mejan de s'exprimir colorat, facil e bon mercat.
Aqueles pastèls economics convenon a las tecnicas de dessenh e de crocadís. Saturan lèu e permeton pas d'òbras acabadas, al contrari dels pastèls d'òli, mai onctuoses.
Pastèls d'òli
Los pastèls d'òli aurián estat realizat per la boutica Sennelier a la demanda de Pablo Picasso en 1949. Dins aquel tipe de pastèls, la goma arabica es remplaçada per d'òli, çò qu'explica lor textura grassa e sopla, fòrça agradable a travablhar.
Coma amb la pintura a l'òli, se pòt utilizar l'esséncia de terebentina per diluir o estompar la color, o de medium a pidre per na modificar la textura sul supòrt.
Los pastèls del comerci contenon sovent una mescla d'òli e de cira, en proporcion diferenta segon lor qualitat. Tròp de cira provòca un pastèl que lisa rapidament e empacha las superposicions multiplas.
Pastèls grasses diluables din l'aiga
Coma los gredon aquarellables, aqueles pastèls contenon una basa de cira. Mas sens òli, son idrofils: la color se dilua dins l'aiga e pòt èsser espandida amb d'un pincèl umid o d'autras aisinas. En Euròpa, son fabricats per exemple per la societat soïssa Caran d'Ache, la societa alemanda Lyra, la societat espanhòla Manley. Se presentan jos forma de bastonets. Cal pas los confondre amb los gredons aquarellables que son mai pròches dels gredons de colors classicas. Certas marcas chinesas, coreanas e japonesas (ont son nomenat 水彩クレヨン) tanben ne fabrican, los mediums diluables a l'aiga essent fòrça ancians e fondamentals en Orient Extrèma.
Pels pastèls secs
Lo supòrt mai corrent es la fuèlha de papièr a dessenh, tipe Ingres, que la superfícia vergada o alveolada permet de retenir la polvera de pastèl. Existís mai especialament pel pastèl de papièrs preparats coma lo papièr velós a la superfícia fòrça doça, o los pastel card de superfícia mai rufa. Aquel darrièr a l'avantatge de saturar mens rapidament. Alternativament, se pòt utilizar un papièr aquarella de gran, veire del contrapegat per enquadrament.
La color del fond es d'una importança fondamentala al pastèl. Los papièrs pastèls son prepausats en diferentas tintas, senon l'artista pòt d'esperel tintar son papièr a l'aquarella. La color del fond depend del subjècte: segon lo gost e l'intencion de l'artista, serà causida segon lo principi dels complementaris, o per contraste (caud/freg, clar/escur).
Pels pastèls grasses
Los pastèls grasses s'acomòdan de las superfícias lisas. Totas las matèrias son possiblas: papièr, carton, fusta, tela, veire, metal. Sus una superfícia limpanta, un jaç de gesso es conselhat. Lo resultat es tanben particularament interessent sus de papièrs de gros gramarge, Arches, Rives o Canson, jogant amb la fibra o lo gran del papièr. Lors coulors demoran tonicas e frescas, e es preferable de los aparar amb un vernís a l'aiga, que s'aplica al pincèl.
Material auxiliari
Lo pastellista utilisa un certan nombre d'aisinas en mai dels bastonets de pastèl:
Tecnica del pastèl
La tecnica del pastèl paréis a l'encòp al dessenh e a la pintura. Certans artistas utilizan una tecnica pròche del fusanh fondada sus l'utilizacion de linhas e l'estompatge, d'autres an un apròche pictural superposant de jaces espés de color. Las possibilitats del pastèl son fòrça espandidas.
Lo pastellista pòt utilizar los bastonets de biais diferents:
Lo pastellista pòt a l'encòp utilizar de colors puras (aplicacion simpla dels bastonets), la mescla de colors per superposicion e fusion (lo pastellista espandís una color sus l'autra) e las mescla optica (lo pastellista superpausa de trachs de color).
La fragilitat del pastèl implica una tecnica de conservacion particulara car un pastèl non aparat se degrada a la mendre manipulacion. La melhora proteccion demora l'enquadrament jos veire. Es tanben d'usatge de fixar las òbras. Se sèrva a plan, fàcia pinta contra une fuèlha de papièr cristal.
Ergny
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Darguin
Lo darguin (o dargwa) es una lenga caucasenca del nòrd-èst parlada en Russia.
Localisacion
Lo darguin es parlat dins la Republica de Daguestan, dins lo Caucàs rus.
Classificacion e dialèctes
Lo darguin es classificat dins la familha de las lengas caucasencas del nòrd-èst, ont forma un grop que ne'n es l'unic membre.
La lenga es compausada de fòrça dialèctes e parlars, a l'entorn de setanta, segon Musayev (1999). Demest aquels òm tròba l'akoshi, l'amozgui, lo godben, lo gapshimi, l'itsamoir, lo kaitag, lo megueb, lo chirag, lo kobachi. La lenga literària es basada sus lo dialècte akoshi.
Saint-Denis-le-Thiboult
Saint-Denis-le-Thiboult es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Geografia
Aquel pòble, traversat pel Crevon, a situat entre Vascoeuil e Ry.
Ce village, traversé par le Crevon, est situé entre Vascoeuil et Ry.
Maraña
Maraña es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Fillières
Fillières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Violentes combats en agost 1914 #que #far 800 aucits en las tropas francesas.
Village de l'ancienne province du Barrois.
Violents combats en août 1914 qui firent 800 tués dans les troupes françaises.
Altare
Altare es una comuna italiana situada dins la Província de Savona, en Ligúria.
Confronta las comunas de Cairo Montenotte, Carcare, Mallare, Quiliano, e Savona. Lo tèrme municipal se tròba al còl de Bocchetta di Altare, limit que separa los Alps dels Apenins, especificament los Alps Ligurs dels Apenins Ligurs.
Weird Al Yankovic
thumb|Yankovic en concèrt en [[2010]] Alfred Matthew "Weird Al" Yankovic (Downey, Califòrnia, 23 d'octobre de 1959) es un cantautor, cantaire, umorista e productor american. En 2014, Mandatory Fun, son darrièr album, se situèt a la cima de las vendas de disques als Estats Units gràcias a las vidèos de sas parodias "Tacky" (de "Happy" de Pharrell Williams) e "Word Crimes" (de "Blurred Lines" de Robin Thicke).
(196) Philomela
(196) Philomela es un asteroïde.
Viana (Òut e Garona)
Viana (Vianne en francés) es ua comuna gascona d'Agenés, situada administrativament dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Comuna deu parçan de Labrit, ei situada sus Baïsa e suu canau laterau a Garona. Compreng lo vilatge de Viana e lo vilatjòt de Calezun. <mapframe zoom=12 latitude=44.205 longitude=0.321667 height=450 width=550 align=center text="Comunas a l'entorn" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q224677",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]
Toponimia
La prononciacion es ['bjanɔ] o ['bjanə]. las fòrmas ancianas son : parrochia Beata Maria Villaelongae, en latin, lo 22 de noveme de 1284, dens la carta de fondacion de la bastida, locus de Viana en 1289, bastide de Vianna en 1291, Vianna en 1293, Vianan en 1305, bastide de Vianna supra Baisiam en 1307-1308, Viana, Vienna, Biana supra Baïsam en 1307-1308, villa de Viana en 1318, villa Vienne, en francés, en 1339, bastida de Vianne en 1341, bastida Vyennye en francés, en 1363-1370, Biana en 1383, Vienne, en francés, en 1469.
Segon Dauzat e Rostaing, Viana vendré benlèu de Veiana (villa), deu nom latin d'òme Veianus
Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Viana vendré benlèu deu nom gallic d'òme Vicanus.
Causa que los precedents non sabèvan, Durengues explica que lo nom de la localitat d'origina, damb la glèisa, on fondèn la bastida, èra Vilalonga. Mes, per reconeissença envèrs sa tanta mairala, Viana de Gontaud Biron, que l'avèva balhat lo castèth e la senhoria de Montgalhard e donc l'emplaçament de la bastida, Jordan de l'Illa decidiguèc que lo nom d'aquera vila seré Viana. Astor cita Vianet, diminutiu de Vivian. Suu medish modèle de tombada de la sillaba iniciala, Viana es benlèu un ipocoristic de Viviana.
Calesun (nom supausat)
Calesun representa en gallic Cala-dūnon, « fòrt en dur, fòrt en pèiras », damb un element cal-, « pèira », benlèu a l'origina de calhau. Es un omonime d'ua localitat de Condòm (Gers), citada per Xavier Delamarre. Vila importanta a un cairehorc de camins grans, Cala-dūnon èra situat quasiment en plana. D'aquí la necessitat d'excellentas fortificacions.
Istòria
La bastida de Viana estot fondada lo 21 de seteme de 1284 per un acte de pareatge enter Jordan de l’Illa e lo Senescau de Guiana Jan de Grailly, qui representava lo duc d'Aquitània Edoard Ièr d'Anglatèrra Lo nom de la ciutat estot causit per Jordan de l'Illa ende onorar sa tanta Viana de Gontaud Biron, qui lo avèva dat quauques annadas avants sos drets sus la senhoria de Montgalhard, qu’en dependèva lo vilatge de Vilalonga. La bastida remplacèt lo vilatge de Vilalonga, qu'en demòra la glèisa de Nosta Dama (uei Sant Cristòfe). L’istòria de la vila comença damb la construccion de las fortificacions e la Guèrra de Cent Ans (combats de 1342).
Lo 3 de julhet de 1562, aus Arrogets, un combat enter lo cap catolic Blasi de Monluc e lo capitani uganaud Doazan, arribat de Nerac damb 500 òmis, s'acabèt per la victòria deus catolics e mei de 300 mòrts, que las autoritats de Viana e degon enterrar.
A la Revolucion, la comuna de Viana regropa las parròquias de Nosta Dama de Viana e Santa Marta (sus la riba dreta de Baïsa).
Lo bulletin de las leis anóncia en 1840 la construccion d'un pont penjat sus Baïsa, a la plaça deu bac. Lo pont es acabat en 1842.
Mei recentament, l'istòria de la vila estot tanben la de la veireria, creada en 1920, especializada en sas darrèiras annadas en la veireria d'art. Au mèi hòrt de la soa activitat, avèva mèi de 900 obrèirs. L'implantacion d'aquela fabrica, damb capitaus checoslovacs, estot acompanhada d'ua immigracion chèca. Arrond mèi d'ua error de gestion estot definitivament barrada en 2007.
Administracion
Arrond annadas de municipalitat d'esquèrra (capvath la direccion d'ua consolessa comunista), las eleccions de 1989 vesèn lo passatge a dreta damb l'arribada au conselh municipau de la lista sancèra miada per Pierre Taulet. Totun, en 2008, aqueth n'estot pas reelejut. Ei ua de sas colistièras, Nicole Perrier, qui vasot consolessa.
Cunnilingus
thumb|Cunnilingus Lo cunnilingus (nom vengut del latin) es una practica sexuala que consistís a estimular oralament amb la lenga lo sexe feminin. Son equivalent pels òmes es la fellacion.
Matadeón de los Oteros
Matadeón de los Oteros es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lluís Companys
Lluís Companys i Jover (El Tarròs, municipi de Tornabous, 21 de junh de 1882 - Barcelona, 15 d'octobre de 1940) foguèt un politician catalan d'ideologia catalanista e republicana. Venguèt primièr president del Parlament de Catalonha en 1932 fins a 1933 abans de venir ministre dins lo govèrn d'Espanha durant lo segond semèstre de 1933. Ocupèt puèi la foncion de president de la Generalitat de Catalonha en 1934 e tornarmai de 1936 a 1940 durant la Segonda Republica Espanhòla. Aprèp d'èsser estat arrestat en França per la polícia alemanda e portat davant las autoritats franquistas, aquestas decretèron que deviá èsser executat. Lo president catalan moriguèt fusilhat lo 15 d'octobre de 1940 al Castèl de Montjuïc.
Enfància e joventut
Lluís Companys nasquèt en 1882, al Tarròs, una masada del país d'Urgèl, dins una familha pagesa pro amonedada. Son paire, Josep Companys i Fontanet, èra un pagés d'idèas liberalas e illustrat mentre que sa maire, Maria Lluïsa de Jover, èra d'origina nòbla. Lluís èra lo segond del dètz enfants de la familha, que sonque ne subrevisquèron uèch, cinc dròlles varones e tres femnas. Quand aviá pas que nòu ans dintrèt dins lo Licèu Poliglòt de Barcelona, ont estudièt lo bachelierat. Mai tard, anèt estudiar lo drech a l'Universitat de Barcelona, ont coneguèt lo futur politician e avocat Francesc Layret qu'aviá dos ans de mai qu'el. Ja atirat per la politica, fondèt a l'Universitat, en 1900, l'Associacion Escolara Republicana amb son amic Layret, Humbert Torres i Barberà, Josep Maria Espanya i Sirat, demest d'autres. Segon de testimònis contemporanèus, l'Associacion Escolara Republicana publiquèt La Defensa Escolar, que Companys i podriá aver escrich sas primièras collaboracions jornalísticas, encara que cap d'exemplar del setmanièr foguèsses pas estat trobat. Foguèt tanben militant de la Joventut de l'Union Republicana. Companys se vegèt prigondament influenciat per las idèas republicanas, catalanistas e socialas, dins l'encastre sociopolitic de la crisi de la Restauracion borbonica e causiguèt de participar a la vida politica del país. Aprèp los Faches del ¡Cu-Cut!, participèt a la creacion de Solidaritat Catalana. Quand aqueste movement se desagreguèt, Companys aderiguèt a l'Union Federala Nacionalista Republicana e arribèt a venir lo president de la seccion politica en 1910.
Parallèlament a son activitat professionala d'avocat laboralista de sindicalistas, collaborèt amb de jornals republicans coma L'Aurora e d'annadas mai tard amb La Barricada, qu'i faguèt lo redactor en cap en 1912. Dintrèt per formar part del Partido Reformista de Melquiades Álvarez e escriguèt amb Josep Zulueta, Laureà Miró i Trepat e Eusebi Corominas dins l'organ del partit, La Publicidad, ont dintrèt coma jornalista entre 1904 e 1905.