cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glacièr
Drumlins
Las morrenas son pas las solas formacions depausadas pels glacièrs. Dins d'airals determinats que dins d'unas ocasions foguèron cobèrts per las calòtas glaciàrias continentalas existís una varietat especiala de païsatge glaciari caracterizat per de còlas lisadas, alargadas e parallèlas sonadas drumlins.
Los drumlins son de còlas asimetricas de perfil aerodinamic compausadas principalament de till. Sa nautor oscilla entre 15 e 50 m e pòdon aténher fins a 1 km de longor. Lo costat penjarut de las còlas agacha la direccion d'avançada del glaç, alavetz que la penjal pus larg seguís la direccion de desplaçament del glaç.
Quitament se sabèm pas d'un biais segur coma se forman, a la vista de lor aspècte aerodinamic, se pòt pensar que foguèron modelats dins la zòna de flux plastic d'un glacièr ancian. Se pensa que fòrças drumlins se forman quand los glacièrs avançan sus de brisadisses glaciaris ja depausats, en remodelar lo material.
Brisadisses glaciaris estratificats
L'aiga que sorgís de la zòna d'ablacion s'aluènha del glacièr en un jaç planièr que transpòrta de sediments fins; per mesura que baissa la velocitat, los sediments contenguts començan de se depausar e alara l'aiga de fonda va cavar de canals naturals anastomosats. Quand aquesta estructura se forma en associacion a una calòta glaciària, recep lo nom de plana alluviala e quand es confinada dins una val de montanha, se nomena trin de val.
right|thumb|400px|Païsatge daissat per un glacièr en recuol
Las planas d'alluvions e los trins de val son sovent acompanhats de pichonas depressions conegudas coma kettles o olas de gigant, que son tanben de formacions menoras del relèu que se forman dins los corrents fluvials, e doncas pas pas al sens estricte del tèrme ligadas als glacièrs, mas que son fòrça frequentas en terrens fluvioglaciaris. Las depressions de glacièr se caracterizan tanben per de depaus de till. Las depressions màgers se forman quand de blòcs de glaç enòrmes demòran dins los brisadís glaciaris e que après de s'èsser fonduts daissan de cròs dins los sediments, e que son a l'origina gaireben sempre, de sistèmas formats per de lacs nombroses religats entre els. Aquestas formacions alargadas e parallèlas an una direccion mai o mens coïncidenta amb la direccion de l'avança del glaç durant las glaciacions del Pleïstocèn. Es una morfologia glaciària fòrça frequenta en Finlàndia (qu'es per aquò apelat ), en Canadà e dins qualques unes dels estats nòrd-americans coma Alaska, Wisconsin e Minnesòta. L'amplitud d'aquestas depressions, en general, supèra pas los 2 km, levat en Minnesòta e autres endreches, que de còps que i a pòdon aténher los 50 km de diamètre. Las prigondors oscillan entre 10 m e 50 m.
Depaus en contacte amb lo glaç
Quand la talha d'un glacièr merma fins a un punt critic, lo flux s'arrèsta e lo glaç demòra amachotit. Dins aquel temps, las aigas de fonda que rajan sus, al dintre e jol glaç daissan de depaus de brisadís estratificats. Per mesura que lo glaç se va fondre, va daissar de depaus de sediments estratificats en forma de còlas, terrassas e molons. Aqueste tipe de depaus es conegut coma depaus en contacte amb lo glaç.
Quand aquestes depaus an la forma de còlas son apelats kames. Los kames son formats per de sediments que se depausan dins una depression a la superfícia d'un glacièr en fasa de retirada, e que se tròban pel sòl après la fusion completa del glacièr. Quora lo glaç glaciari ocupa una val, pòt formar de terrassas de kame de long dels costats de la val.
Un tresen tipe de depaus en contacte amb lo glaç se caracteriza per de crestas sinuosas longas e estrechas compausadas principalament d'arena e de grava. Qualques unas d'aquestas crestas supèran los 100 m de nautor e los 100 km de long. Se tracta dels eskers, crestas depausadas pels rius d'aigas de fonda que rajan jos una massa de glaç glaciari qu'avança lentament. Aquestes rius recebon las aigas de fonda dins la zòna del glacièr en contacte amb lo sòl e ocupan una mena de tina alargada jol glacièr. L'origina d'aquestas còlas alargadas es deguda a las capacitats distintas de desplaçament dels sediments dins lo glaç (qu'es pus importanta) e dins l'aiga: dins lo lièch d'aquestes rius sosterranhs van s'amolonar de materials arrancats pel glacièr e que l'aiga pòt pas carrejar. Los eskers son de còlas alargadas per ont passèron los rius intèrnes d'un glacièr e qu'an sempre la meteissa direccion que lo sens de desplaçament del glacièr. Son fòrça frequents en Finlàndia.
La glaciacion del Qüaternari
En 1821, un engenhaire soís, Ignaz Venetz, presentèt un article que suggerissiá la preséncia de traças de païsatge glaciari a de distàncias considerablas dels Alps. Aquesta idèa foguèt negada per un autre scientific soís, Louis Agassiz, mas quand ensagèt de demostrar son invaliditat, en realitat acabèt d'acreditar las presompcions de Venetz e d'autres lo seguiguèron, coma De Saussure, Esmark e Charpentier. D'efièch, un an aprèp son excursion amb Charpentier (1836), Agassiz pausèt l'ipotèsi d'una granda epòca glaciària qu'auriá agut d'efièches generals e de longa portada. Sa contribucion a la Teoria glaciària consolidèt son prestigi coma naturalista.
Amb lo temps, e mercé al melhorament de las coneissenças geologicas, se comprenguèt que i aguèt mantun periòde d'avançada e de recuolament dels glacièrs e que las temperaturas regnantas sus Tèrra èran fòrça diferentas de las actualas.
La glaciacion del qüaternari es devesida en quatre etapas per l'America del Nòrd e Euròpa. Aquestas divisions son basadas principalament sus l'estudi dels depaus glaciaris. En America del Nòrd, caduna d'aquestas quatre etapas foguèt nomenada pel nom de l'estat ont s'encontran aquestes depaus. Per òrdre d'aparicion aquestes periòdes glaciaris (o glaciacions) son los seguents: Günz, Nebraska; Mindel, Kansas; Riss, Illinois e Würm, Wisconsin. Aquela classificacion foguèt melhorada mercé a l'estudi detalhat dels sediments del fons oceanic. Los sediments del fons oceanic, a la diferéncia dels continentals, son pas afectats per de discontinuitats estratigraficas, pr'amor que resultan d'un processus continuós, son especialament utils per determinar los cicles climatics de la planeta.
Lo glaç daissèt sa marca sus gaireben 30% de la superfícia continentala e cobriguèt aperaquí en America del Nòrd,  en Euròpa e  en Siberia. La quantitat de glaç glaciari dins l'emisfèri Nòrd foguèt lo doble de la dins lo sud. Aquò se justifica pr'amor que dins l'emisfèri sud, lo glaç pòt pas cobrir mai de territòri qu'Antartida.
A l'ora d'ara, se considèra que la glaciacion comencèt fa 2 o 3 milions d'annadas, es a dire çò qu'es conegut coma Pleïstocèn.
Qualques efièches del periòde glaciari qüaternari
Los efièches del periòde glaciari qüaternari son encara evidents. Se sap que d'espècias animalas e de plantas se vegèron obligadas d'emigrar alavetz que d'autras se poguèron pas adaptar. Ça que la, la pròva pus importanta es l'actuala enauçada que se produsís en Escandinàvia e America del Nòrd. Per exemple, se sap que la baia d'Hudson dins los darrièrs mila ans s'es enauçada d'aperaquí 300 m. La causa d'aquesta ascension de la rusca terrèstra es l'equilibri isostatic. Aquesta teoria sosten que quand una massa, coma un glacièr, apieja sus la rusca terrèstra, aquesta darrièra s'enfonza jos la pression, mas un còp que lo glacièr se fond, la rusca comença de s'enauçar fins a sa posicion d'origina, es a dire, a son nivèl d'equilibri, en se liberar del pes del glacièr. Aquel movement es nomenat movement eustatic.
center|Pression d'una calòta glaciària sus la rusca terrèstra
Causas de las glaciacions
A partir de las coneissenças de las darrièras annadas, se sap pauc de causas de las glaciacions.
Las glaciacions generalizadas foguèron raras dins l'istòria de la Tèrra. Ça que la, l'Edat de glaç al pleïstocèn foguèt pas lo sol eveniment de glaciacion emai que foguèsson identificats de depaus (nomenats tilitas en espanhòl), e que son una ròca sedimentària formada per litificacion del till glaciari.
Aqueles depaus encontrats en sisas subrepausadas d'edats diferentas presentan de caracteristicas identicas coma de fragments de ròca raiada, e estratificada sus la superfícia d'un lièch de ròca alisada o associats amb de bresilhas o de conglomerats que revèrtan los depaus de las planas alluvialas.
Son estats identificats dos episòdis glaciaris Precambrians; lo primièr fa aproximativament dos miliards d'annadas e lo segond 600 milions d'annadas. A mai, dins las ròcas del Paleozoïc tardiu, d'una edat de 250 milions d'annadas s'encontra un registre plan documentat d'una epòca glaciària anteriora.
Tectonica de las placas
La teoria de la tectonica de las placas es deguda a l'idèa que los glacièrs se pòdon formar sonque sus la tèrra fèrma, e suggerís que la pròva de glaciacions anterioras es presenta dins las latituds tropicalas pr'amor que las placas tectonicas a la deriva an transportat los continents de las latituds tropicalas fins a las regions pròchas dels pòls. Las pròvas de la preséncia anciana d'estructuras glaciàrias en America del Sud, Africa, Austràlia e Índia confirman aquesta idèa, pr'amor que se sap que i aguèt un periòde glaciari a la fin del Paleozoïc, fa aperaquí 250 milions d'annadas.
L'idèa que las traças de glaciacions encontradas dins las latituds mejanas son ligadas al desplaçament de las placas tectonicas foguèt confirmada per l'abséncia de traças glaciàrias dins lo meteis periòde a las latituds pus nautas d'America del Nòrd e Eurasia, çò qu'indica que las localizacions dels glacièrs èran fòrça diferentas de las actualas. Dins un autre òrdre d'idèa, per exemple, l'espleitacion de minas de carbon actualament dins l'archipèla de Svalbard corrobora l'idèa del desplaçament de las placas tectonicas, pr'amor qu'existís pas a l'ora d'ara dins aquel archipèla una vegetacion sufisenta per explicar aquelas resèrvas de carbon mineral.
Los cambiaments climatics tanben son ligats a las posicions dels continents, pr'amor que lo desplaçament de las placas afècta los corrents oceanics, que a lor torn an una influéncia sus la transmission de la calor e de l'umiditat. Coma los continents se desplaçan fòrça lentament (2 cm per an), los cambiaments se produsisson sus de milions d'annadas.
Variacions de l'orbita terrèstra
Coma lo desplaçament de las placas tectonicas es fòrça lent, aquela explicacion se pòt pas utilizar per explicar l'alternança entre climas glaciari e interglaciari que se produsiguèt pendent lo Pleïstocèn. Per aquesta rason, los scientifics creson que las oscillacions climaticas del Pleïstocèn devon èsser ligadas a las variacions de l'orbita terrèstra. Aquela ipotèsi foguèt formulada per Milutin Milankovitch e se basa sul fach que las variacions de las radiacions solaras dintrantas constituisson un factor fondamental dins lo contraròtle del clima terrèstre.
Lo modèl es basat sus tres elements: E mai que las condicions de Milankovitch pareisson pas de justificar de grands cambiaments de las radiacions incidentas, lo cambiament se fa sentir pr'amor que càmbia lo gra de contrast de las sasons.
Un estudi de sediments marins que contenián unes microorganismes climaticament sensibles foguèt fach fins a un mièg milion d'annadas pus lèu e foguèt comparat amb d'estudis de la forma de l'orbita terrèstra; la resulta n'es que los cambiaments climatics son estrechament ligats als periòdes d'obliquitat, de precession e d'excentricitat de l'orbita de la Tèrra.
En general, amb las donadas reculhidas se pòt afirmar que la tectonica de las placas es sonque aplicabla per de periòdes de temps fòrça longs, alara que l'ipotèsi de Milankovitch, apujada per d'autres trabalhs, es pus pròcha de la de las alternanças periodicas dels episòdis glaciaris e interglaciaris del Pleïstocèn. Ça que la, cal prene en compte qu'aquelas proposicions son subjèctas a criticas, a l'ora d'ara se sap pas amb certitud se i a d'autres factors en jòc.
Linha Barcelona-Valés
La Linha Barcelona-Valés se compausa d'un ensems de linhas de mètro e de linhas suburbanas de FGC que servisson Barcelona e qualques municipalitats del Valés Occidental, esplechadas pels Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya, proprietat de la Generalitat de Catalonha.
Peirarua (Provença)
Peirarua (Pierrerue en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Auguste Bartholdi
thumb|250px|Auguste Bartholdi en 1898 Frédéric Auguste Bartholdi (Colmar, 2 d'agost de 1934 - París, 4 d'octobre de 1904) foguèt un escultor francés. Famós subretot per sa realizacion mai prestigiosa l'Estatua de la Libertat, l'emblèma màger de la vila de Nòva York, creèt tanben mantun monument, que demest los mai coneguts se tròban lo Leon de Belfòrt e la Fontaine Bartholdi, situada dins lo centre de la vila de Lion. Foguèt tanben autor de divèrsas pinturas fachas jol pseudonim d'Amilcar Hasenfratz.
Andrí Kuzmenko
thumb|250px|Andrí Kuzmenko en agost de 2011 Andrí Víktorovych Kuzmenko, conegut popularament coma Kuzma (en ucraïnian: Андрій Вікторович Кузьменко; Sàmbir, Oblast de Lviv, 17 d'agost de 1968 – Lozuvatka, Oblast de Dnipropetròvsk, 2 de febrièr de 2015) foguèt un cantaire e musician ucraïnian. Menaire e vocalista del grop de rock Skriabin, èra un dels cantaires mai famoses d'Ucraïna. Moriguèt tragicament dins un accident de veitura lo 2 de febrièr de 2015 a l'edat de 46 ans.
Shenh Dessús
Shenh Dessús (Chein-Dessus en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Shenh Dessús qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Lanas, comuna de Montastruc de Salias, qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, Shenh Dessús qu'èra deth canton d'Aspèth.
NB. Shenh Devath, a un km au nòrd de Shenh Dessús, qu'es en era comuna de Montastruc de Salias.
Negociador immobiliari
Un negociador immobiliari, al femenin negociairitz immobiliària es la persona que, dins una agéncia immobiliària negocia e òbra per acordar lo vendeire e lo crompaire eventual d'un ben immobiliari. Trabalha sos la responsabilitat de l'agent immobiliari, sol responsable davant los seus mandants, mai que mai los vendeires. A la diferéncia d'un agent comercial l'estatut de negociador, en França, correspond a un estatut d'emplegat. Amb l'experiéncia lo negociador passa quadre e pòt venir director de las vendas, associat o director d'agéncia (entre autres).
Lo prètzfach d'un negociador immobiliari
En qualques mots sonca:
Dins d'unas agéncias que sián tanben corratièr en asseguranças e corratièr en prèstes:
Ligams intèrnes
Agent immobiliari
Briançonés
vinheta|Païsatge briançonés en [[1990.]]
Briançonés es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (o tanben en Provença). Sa vila principala es Briançon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Pagus Briantinus en 739; Pagus Brigantinus en 739; Vallis Briantina en 739; Briantina en 773; Vallis Brianconensis en 1020; Mandamentum Brianconi en 1070; Mandamentum Briazoni vers 1080; Potestas Briencionis vers 1090; Brianconesium en 1295; Patria Brianczonesii en 1330; Le Principé de Briançonois en 1343; Le Briensonoys en 1395; Patria Brianczonesii en 1472.
Nòtas
<references group="N"/>
Dienné
es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Generacion perduda
La "Generacion perduda" èra la generacion matura de la Primièra guèrra mondiala. Lo tèrme foguèt popularizat per Ernest Hemingway, dins sa novèla, The Sun Also Rises. Dins la quita òbra Hemingway credita l'expression a Gertrude Stein, qu'èra alara son mentòr a mecèna. Aquela generacion compren d'artistas e escrivans maturs pendent la duèrra coma F. Scott Fitzgerald, T. S. Eliot, James Joyce, Sherwood Anderson, John Dos Passos, John Steinbeck, William Faulkner, Djuna Barnes, Glenway Wescott, Waldo Peirce, Isadora Duncan, Abraham Walkowitz, Ezra Pound, Alan Seeger, Henry Miller, Aldous Huxley, Malcolm Cowley, Louis-Ferdinand Céline, Erich Maria Remarque e de compositors coma Serguei Prokofiev, Paul Hindemith, George Gershwin, e Aaron Copland.
En literatura
vinheta|[[Gertrude Stein amb lo filh d'Ernest Hemingway, Jack Hemingway (Bumby) en 1924.]] Dins A Moveable Feast, publicat de postum d'Hemingway e Stein, Hemingway afirna que Stein aviá entendut l'expression d'un garagista s'ocupant de la veitura de Stein. Quand lo jove mecanican capitèt pas a reparar lo veïcul d'ora, lo patron crida al jove, "Totes sètz una "génération perdue." Stein, contant l'istòria a Hemingway, apondèt, "Aquò es çò que ès. Aquò es çò que totes sètz ... Vosaltres los joves que serviguèretz la guèrra. Sètz una generacion perduda."
' Perduda significa pas desaperguda mas desorientada, vagada, desaviada—una reconeissença qu'i aguèt una granda confusion e desobrança entre los subrevivents de la guèrra los primièrs ans après.'
The 1926 La publicacion en 1926 de The Sun Also Rises Hemingway populariza lo tèrme. Lo roman ven un simbòl de la generacion expatriada d'après guèrra. Pasmens, lo quita Hemingway mai tard  escriguèt a son editor Max Perkins que l' "amira del libre" èra pas tant la generacion que s'èra perduda, mas que "la tèrra demora sempre"; pensava que los personatges dins The Sun Also Rises seriá e non pas "vencuda" e non pas perduda.
Dins sas memòrias A Moveable Feast, publicadas de postum, escriu "Ensagèt de consiliar la citacion que faguèt Miss Stein del patron de garatge amb una de l'Eclesiastès." Un pauc mai luènh, remembrant los riscs e pèrdas de la guèrra, apons: "Pensavi de Miss Stein e Sherwood Anderson coma egoïme and canha mentala al respècte de disciplina e pensavi 'qui nomena qui una generacion perduda?'"
Tèmas literaris
Los representants de la literatura de la Generacion perduda tendon a utilizar de tèmas comuns dins los escriche. Aqueles tèmes subretot pòrtan sus las experiéncias dels escrivans pendent la Granda Guèrra e los ans seguents. Se dich que las òbras d'aqueles escrivans èran autobiograficas basada sus de versions mitificadas de lor vida. Un dels tèmas mai comun apareissent dins las òbras dels autors es la decadéncia e lo biais de viure dels rics. Hemingway coma Fitzgerald tòca aquel tèma dins lors romans, The Sun Also Rises e The Great Gatsby. Un autre tèma en comun per aqueles autors èrala mòrt del sòmi american, qu'es present dins fòrça de lors romans. subretot dins The Great Gatsby, ont lo personatge Nick Caraway ne ven a realizar la corrupcion que l'environa.
Other uses
Lo tèrme es utilizat pel periòd anant de la fins de la gèrra fins a la Granda Depression, pasmens als EUA es utilizat per la generacion dels joves matur pendent e just après la guèrra, tanben conegut coma la generacion de la primièra guèrra mondiala. D'autors coma William Strauss e Neil Howe definisson la generacion perduda coma las coòrtas nascudas entre 1883 a 1900, matura pendent la Primièra guèrra mondiala  los Roaring Twenties. En Euròpa, son mai coneguts coma la "Generacion de 1914," l'an que comencèt la guèrra. En França, lo país ont mai d'expatiats s'installèron, èran a vegada nomenats la generacion al fuòc.
Amb la presa en compte dels ans de naissénça segon Strauss e Howe's birth, lo darriér member estatsunians de la Generacion perduda èra Susannah Mushatt Jones, que nasquèt lo 6 de julhet de 1899 mòrta lo 12 de mai de 2016. Una femna Italiana, Emma Morano, nascuda lo 29 de novembre de 1899, es ara coneguda per èsser ma darriéra membra d'aquela generacion.
En Grand Bretanha lo tèrme èra a l'origina utilizat per designar aqueles que moriguèron a la guèrra,e a vegadas per se referir a las victimas de las classas superioras que moriguèron de biais disproporcionat, privant lo país de l'eleit futura. Fòrça estimèron "que 'la flor de la jovença' e lo 'melhor de la nacion' foguèron gastats," per exemple las pèrdas dels poètas Isaac Rosenberg, Rupert Brooke, Edward Thomas e Wilfred Owen, del compositor George Butterworth e del fisician Henry Moseley.
Bernat de Claravals
vinheta|Bernat de Claravals Bernard de Fontaine, conegut coma Bernard de Clairvaux en francés (castèl de Fontaine-lès-Dijon, (Borgonha), 1090 — Abadiá de Claravals, Ville-sous-la-Ferté, Champanha-Ardena, França, 20 d'agost de 1153) foguèt un monge cistercian francés e abat de l'abadiá de Claravals.
Amb el, l'òrdre del Cister s'espandiguèt per tota Euròpa e ocupèt lo primièr plan de l'influéncia religiosa. Participèt als principals conflictes doctrinals de la siá epòca e s'impliquèt dins los afars importants de la Glèisa. Dins lo cisma de Anaclet II se mobilizèt per defendre lo que foguèt declarat vertadièr papa, s'opausèt al racionalista Abelard e anèt l'apassionat predicador de la segonda Crosada.
Es una personalitat essenciala de l'istòria de la Glèisa catolica e la mai notabla del sieu sègle. Exerciguèt una granda influéncia dins la vida politica e religiosa d'Euròpa.[1]
Las siás contribucions an perfilat la religiositat crestiana, lo cant gregorian, la vida monastica e l'expansion de l'arquitectura gotica.[2]
La Glèisa catolica le canonizèt en 1174 coma sant Bernat de Claravals, e o declarèt Doctor de la Glèisa en 1830.
Biografia
esquèrra|vinheta|210x210px|Ostal natal de Bernat de Fontaine-lor-Dijon. Nasquèt dins lo castèl de Fontaine-lor-Dijon, en Borgonha, França en l'an 1090 amb lo nom de pila de Bernard de Fontaine. Foguèt lo tresen de sèt fraires. Lo sieu paire èra cavalièr del duque de Borgonha e o eduquèt dins l'escòla clerical de Châtillon-sur-Seine. Après la mòrt de la siá maire, entrèt dins l'Òrdre del Cister.
Aquesta òrdre èra estat fondat paucs ans abans per Robèrt de Molesmes jos detla nòrma de sant Benito. Aviá pas qu'un monastèri, e per la duretat de la vida qu'amiauen, aviá de paucs membres.[4] Tal monastèri se trobava prèp dins lo sieu ostal pairal. Odón, duque De Borgonha, lo sieu benfachor, contribuiguèt amb lo bastiment d'aqueste primièr monastèri, egalament, li donèt de tèrras e de bestials.
Quand als 23 d'ans, en l'an 1113, entrèt coma novici en l'òrdre del Cister, li acompanhavan 4 fraires, un oncle e qualques amics (fins a 30 personas segon d'autras fonts). Los aviá provats prèviament pendent sièis meses, en s'assegurant de la siá leiautat e en formant un grop fòrça jonhut.[7] Lo convéncer a tantes foguèt una labor ardua, mai que mai a lo sieu fraire Guido, qu'èra maridat e aviá doas filhas, e que daissèt fin finala a la siá familha e entrèt dins l'òrdre. Entrarián posteriorament dins l'òrdre lo sieu paire e lo sieu fraire pichon.
L'inici de Claravals foguèt fòrça dur. Lo regim impausat per Bernat èra fòrça austero e afectèt la siá salut. Guilhèm de Champeaux aguèt d'intervier, delegat pel capítol general del Cister, per susvelhar la salut de Bernat suavizando la fauta d'alimentacion e la mortificacion implacabla que s'impausava a se meteis. Aqueste se vegèt obligat a daissar la comunitat e se trasladar a una cabana que li servissiá de enfermería e a on èra atengut per unes curanderos.[9]
Al cors de la siá vida fondèt 68 monastèris distribuits per tota Euròpa. Los inicis foguèron lents. En los 10 de primièrs ans s'establiguèron pas que tres nòvas fondacions: Tres Fontanas (1118), Fontenay (1119) e Foigny (1121). Tre 1130 s'estendon las primièras abadiás per Alemanha, Anglatèrra e Espanha (Moreruela, 1132).[10] drecha|vinheta|241x241px| Vision de sant Bernat,Maria s'apareis a sant Bernat. Filippino Lippi,Badia Fiorentina, [[Florença|Florencia. ]] Espiritualmente Foguèt un místico e se li considèra òm dels fondadors de la mistica medievala. Aguèt una granda influéncia en lo desvolopament de la devocion a la Vèrge Maria.
Bernat foguèt un inspirador e organizador de las òrdres militèsses, creadas per aculhir e defendre als pelegrins que se dirigissián dins Tèrra Santa e per combatre l'Islam.[11] Aital, aguèt granda influéncia en la creacion e expansion de l'Òrdre del Temple, redigiguèt los sieus estatuts e faguèt la reconéisser en lo Concili de Troyes, en 1128.
En 1130, lo Cisma del antipapa Anaclet o escartèt de la vida monastica en clausura e comencèt una intensa activitat publica en defensa de Innocenci II.[12] Foguèt mobilizat de 1130 a 1137 e faguèt del abat òm dels politics mai influyentes de lo sieu temps.[7]
Participèt en las principalas controvèrsias religiosas de la siá epòca. Sosteniá que la coneissença de las sciéncias profanas es d'escassa valor comparat amb lo de las sciéncias sagradas. Los sieus sentiments front als dialectics se revelèron en los afrontaments que mantenguèt amb Gilberto de la Porré e Pedro Abelard.
La predicacion dins la Glèisa medievala èra essenciala e Bernat foguèt òm de las siás grandas predicadors. Reclamat constantament per la clerecía locala, realizèt de nombroses viatges pel sud de França, Renània e d'autras regions.[13] Tanben prediquèt las excelléncias esperitalas de la vida monastica e convenquèt a fòrça per que entrèsson en l'òrdre cistercian.[14] Se li coneissiá coma Doctor melifluo (boca de mèl), per la siá suavitat e doçor.
Se desplaçava abitualament a pè, acompanhat d'un monge, que fasiá de secretari e escriviá a lo sieu dictat pendent los desplaçaments.[7]
En 1145, Eugèni III foguèt nomenat papa. Es lo primièr papa cistercian e discípol de Bernat. Aviá coïncidit amb el en òm de los sieus viatges e li seguiguèt dempuèi Itàlia fins a Claravals. Passèt ailà 10 ans de vida monastica. En 1140, Bernat o aviá enviat de torn en Itàlia coma abat de Tre Fontane, la 34.ª Fondacion de Claravals.[17]
La siá màger e mai tragica entrepresa foguèt la Segonda Crosada, cuya predicacion foguèt per complèta òbra de Bernat. Apareguèt ailà amb tota la siá fòrça e amb tota la siá feblesa la siá ideala religiós.[17] Lo sieu fracàs afectèt negativament a la siá influéncia e a la siá figura carismática, excepcionala fins a alavetz tant amb lo poder religiós coma politic.
En 1153, malaut de l'estomac -reteniá pas lo manjar e las cambas se li conflavan-, demorèt fòrça flaca e moric.[18]
Foguèt canonizat lo 18 de junh de 1174 pel papa Alejandro III, en essent declarat Doctor de la Glèisa per Pius VIII en 1830. La siá fèsta litúrgica se celèbra lo 20 d'agost en l'aniversari de la siá mòrt, en essent lo sant patron de Gibraltar, de Algeciras, dels trabalhadors agricòlas e del Queen’s College de Cambridge.  Los sieus atributs iconografics son la pluma, lo libre, lo can, lo dragon, la colmena e la figura de la Verge Maria.
Organizacion de l'Òrdre del Temple
En l'an 1099, los trauessèrs recuperèron Jerusalèm e los luòcs sants de Palestiniana. Los pelegrins èran atacats e panats en los camins. Qualques cavalièrs decidiguèron esperlongar lo sieu vòt e consacrar la siá vida a la defensa dels pelegrins. En 1127, Hugo de Payens sollicitèt al papa Onòri II la reconeissença de la siá organizacion.
Recebèron lo supòrt del abat Bernat, nebot d'òm dels nòu de Cavalièrs de fondadors e a la pròstre cinquen Grand Maestre de l'Òrdre, André de Montbard. Aital, s'amassèt un concili en Troyes per regular la siá organizacion.[22]
En lo concili, sollicitèron a Bernat que redigiguèsse la siá nòrma, que foguèt somesa a debat e foguèt aprovada amb qualques modificacions.[23] La nòrma del Temple foguèt doncas una nòrma cisterciana, doncas conten grandas analogias amb la meteissa. Podiá pas èsser d'autra forma, doncas que lo abat èra lo sieu inspirador. Èra tipica de las societats medievalas, amb d'estructuras ierarquizadas, de poders totalitaris, regula l'eleccion que ne comandan e estructura las assembladas per los assistir e, en lo sieu cas, los controtlar.[24] Après aquesta primièra redaccion, aguèt una segonda deguda a Estève de Chartres, Patriarca de Jerusalèm, apelada «nòrma latina» e cuyo tèxt s'es mantengut fins als nòstres jorns.[23]
Bernat escriguèt en 1130, l'Elògi de la nòva milícia templièra, qu'associèt als luòcs de la vida de Jèsus amb infinitat de citas bíblicas. Ensagèt equiparar la nòva milícia a una milícia divina:[25]
Intervencion en lo cisma del antipapa Anaclet en defensa de Innocenci II
Mòrt lo papa Onòri II, se produsiguèt una dobla eleccion papal. La majoritat dels cardenals apiegèron al cardenal Pietro Pierleoni qu'adoptèt lo nom de Anaclet II; del temps qu'una minoritat de cardenals se decantèron per Gregorio Papareschi (Innocenci II).
L'aparicion de dos papas provoquèt lo cisma e afrontèt a mièja cristianitat qu'apiejava a Anaclet II amb l'autra mièja, que defendiá a Innocenci II. Aqueste darrièr comptava amb lo supòrt de Bernat, que se recorreguèt Euròpa dempuèi 1130 a 1137, en explicant los sieus ponchs de vista a de monarcas, nòblas e prelats.[26]
La siá intervencion foguèt decisiva en lo concili de Estampes, convocat per rei francés Luis VI. Aital meteis, l'influéncia de Bernat favoriguèt la confirmacion de Innocenci II, en atenhent los supòrts d'Enrique I d'Anglatèrra, l'emperaire alemand Lotari II, Guilhèm X d'Aquitània, los reis d'Aragon, de Castelha, Anfós VII, e las republicas de Gènoa e Dralha. Fin finala, Anaclet foguèt refusat coma papa e foguèt excomulgado.
Controvèrsia amb Abelard
Abelard, Òm dels primièrs escolastics, s'èra iniciat en la dialectica e manteniá que s'avián de cercar «los fondaments de la fe amb de similituds basadas en la rason umana». Argumentava aital:
Aquestas nòvas idèas de Abelard foguèron refusadas que pensavan per el de forma tradicionala, entre eles lo abat. Aital en 1139, Guilhèm de Saint-Thierry trobèt 19 proposicions supausadament ereticas de Abelard e Bernat de Claravals las remetèt en Roma per que foguèsson condemnadas. En lo sínodo de Sens li exigiguèron a Abelard retractarse e al o far pas, lo papa confirmèt al sínodo de Sens e o condemnèt per hereje a perpetuo silenci coma ensenhaire.
Bernat en carta a Innocenci II (Contra d'errors Petri Abaelardi), refutó los supausats errors de Abelard, doncas considerava que la fe a de pas qu'èsser acceptada:
Para Bernat, la vertat qu'i a après la cresença en Dieu es un fach dirèctament infundido per la divinitat e doncas incuestionable. Contra la pretension dels racionalistas que la teologia aviá de s'apiejar en de pròvas, afirmèt en un argument fòrça conegut:
L'opinion de Bernat, sul marrit emplec que fasiá Abelard de la rason, se ganhèt lo supòrt de místicos e irracionalistas, que foguèron cossent damb el.[29]
Predicacion De la Segonda Crosada
drecha|vinheta|274x274px|Bernat de Claravals predicando la Segonda Crosada en Vézelay en 1146. En la Segonda Crosada, assumiguèt lo papièr politic mai important de la siá vida, al se convertir en lo predicador de la nòva guèrra santa. Lo fracàs de la meteissa li supausèt lo declinar de la siá influéncia politica.[7]
Lo Bernat que prediquèt la Crosada mostrèt una personalitat desparièra a çò qu'èra estat fins a alavetz. El entendiá la vida interiora coma union de l'arma umana amb Dieu e identificava la vida interiora amb la vida de tota la glèisa, de tot lo «còs místico», en essent la siá concepcion de la crosada basicament mistica. Considerava que la Glèisa Catolica podiá cridar a las armas a las nacions crestianas per salvaguardar l'òrdre establit per Dieu. Sembla qu'aguèt pas besonh de comprene l'Islam. Segontes el, se Dieu jutjava de besonh que las armadas defendèsson lo sieu reialme, se lo meteis papa li ordenava predicar la Crosada, èra clar per el que se tractava d'una mission divina. Per transmetèt tant als crestians que se tractava d'una guèrra santa, doncas la concebiá aital el.[32]
En un escrit posterior al papa, sosquèt aital sobre la crosada: «O m'ordenèretz e aubediguèri. L'autoritat que me'n comandava faguèt fecunda la miá obediéncia. Dobriguèri los mieus pòts, parlèri e se multipliquèron los trauessèrs, de sòrt que demorèron vuèjas las vilas e de castèls, e se trobariá dificilament un òme per cada sèt de femnas».[33]
La predicacion realizada en Alemanha, o anèt en contra de la volontat del papa, e ganhèt per la causa a l'emperaire Conrad III e a de nombroses princes. Segontes Maschke, «Bernat es fòrça mai fogoso coma predicador que coma òme d'Estat e coma politic de la Glèisa, electriza dins los pòbles de Cogant, infundiéndoles la sola volontat d'anar a la Crosada».[34]
Bernat demorèt fòrça afectat, malgrat aiçò pensèt qu'èra estat almens criticat el e pas Dieu. O escriguèt aital en De Consideratione, dirigit al papa Eugèni III.[31]
Abad del Cister
Als 23 d'ans, en l'an 1113, entrèt en l'òrdre del Cister. Dos ans après, Estève Harding, lo abat de Cister, li envièc a fondar una de las primièras fondacions cistercianas, lo monastèri de Claravals, que ne foguèt designat abat, doncas qu'ocupèt fins a la fin de la siá vida.
L'òrdre, alavetz, èra dins formacion. Estève Harding èra lo tresen abat qu'aviá l'òrdre, e en 1119 dotèt al Cister d'una quita nòrma, la Carta de caridad, que s'establissián en el las nòrmas comunitàrias de totala pauretat, de obediéncia als avesques e de dedicacion al culte divin amb dejación de las sciéncias profanas.
Bernat participèt personalament en la formacion de l'esperit cistercian e anèt lo artifici de la granda difusion de l'òrdre cistercian, en passant de l'unic monastèri quand entrèt a 343 quand moric, que 168 n'apertenián a la filiación de Claravals e 68 foguèron fondats per el meteis.[35]
L'enòrma influéncia qu'atenguèron los cistercians s'aguèt d'a Bernat que trascendió largament a l'òrdre.[36] es estat la figura mai destacada de l'Òrdre e es venerat coma fondador.
Cister Foguèt una concepcion de la vida monastica medievala totalament distinta a Cluny. La nòrma cistercian èra, en la practica, una critica de la de Cluny.[35] Aquesta critica als cluniacenses, la concretèt Bernat en 1124, en lo sieu escrit Apología a Guilhèm:
Tre la Apología a Guilhèm, la nòrma cisterciana apareguèt coma una reaccion contra los excèsses cluniacenses.[37] Se pendent lo sègle XI los monges cluniacenses avián assumit un grand protagonisme dins la glèisa, en ocupant los sieus mai nautas cargas e en exercint la siá influéncia sobratz lo poder civil, dins lo sègle XII aqueste papièr lor correspondèt o exercir als cistercians.
Inspirador De l'arquitectura cistercian
drecha|vinheta|200x200px|Claustro De la abadiá de Fontenay. Lo sieu Apología a Guilhèm establiguèt tanben los critèris teorics que s'emplegarián après en lo bastiment de totas las abadiás cistercianas. En aqueste escrit, Bernat critiquèt durament l'escultura, la pintura, los adornos e las dimensions excessivas de las Glèisas dels cluniacenses. En partint de l'esperit cistercian de pauretat e ascetisme rigorós, arribèt a la conclusion que los sieus monges, qu'avián renonciat a las bontats del mond, precisavan pas de brica d'aquò per soscar en la lei de Dieu. La critica la despleguèt envolopa dos aisses. En primièr luòc, la pauretat volontària: las esculturas e adornos èran una despensa inutila: despilfarran lo pan dels paures. En segond luòc, refusava tanben las images pr'amor que distrasián l'atencion dels monges, los escartavan de trobar a Dieu a travèrs de l'Escritura.
Quand, en 1135, avián unas 90 abadiás e aumentavan a un ritme de 10 nòvas per an, Bernat aguèt de pensar que l'òrdre èra assolidada e amb un creissement desmedido en essent urgent un modèl de abadiá que garantiguèsse la uniformitat de l'Òrdre. Aguèt de tanben soscar que l'òrdre podiá pas seguir amb las efímeras de bastiments de fusta e adòbe, en precisant de monastèris en pèira que serviguèsson a las generacions futuras de monges.
Aiçò o concretèt en lo bastiment en pèira de las doas primièras abadiás, Claravals II (tre 1135) e Fontenay (començada en 1137), que se bastiguèron de forma simultanèa. En las doas intervenguec de forma decisiva, doncas que de Claravals èra la siá abat e Fontenay èra filiala siá. El foguèt lo inspirador d'ambedós bastiments e de las siás solucions formalas. Per el, l'arquitectura cistercian aviá de rebatre lo ascetismo e la pauretat absoluta amiada fins a un desposeimiento total que practicavan jornalièrament e que constituissiá l'esperit del císter. Feniguèt aital en definint una estetica de simplificacion e desnudez que preteniá transmetre los ideals de l'òrdre: silenci, contemplacion, ascetisme e pauretat.
Aquestas primièras abadiás se bastiguèron en estil romanic borgoñés, qu'aviá atengut tota la siá plenitud: (bóveda de canon apuntat e bóveda de cuic). Posteriorament, quand en 1140, sorgiguèt l'estil gotic en la benedictina abadiá de sant Danís, los cistercians acceptèron rapidament qualques concèptes del nòu estil e comencèron a bastir en los dos d'estils, en essent frequents las abadiás a on convivon dependéncias romanicas e goticas de la meteissa epòca. Amb lo pas del temps, lo romanic s'abandonèt.
Al prescindir de tot çò superflú, l'estil cistercian atenguèt unes espacis desnudos, conceptuals e originals qu'o fa plenament identificable.
Influéncia en lo papa cistercian Eugèni III
Eugèni III èra filh esperital de Bernat.[38] Coma s'es explicat, abans d'èsser escuelhut papa, foguèt 10 ans dins Claravals en essent monge jos detla autoritat esperitala de la siá abat Bernat. Après, pendent d'autres 5 ans, foguèt abat d'un monastèri filial de Claravals, doncas, contunhava de manténer aquesta relacion de dependéncia esperitala.
En essent ja papa, mantenián frequenta correspondéncia entre eles, en li demandant Eugèni, que li escriguèsse un tractat sobre las obligacions d'èsser papa. Lo abat o faguèt aital e escriguèt lo tractat De Consideratione en 5 libres. Lo primièr o escriguèt en 1149, lo segond en 1150, lo tresen après lo desastre de la crosada en 1152 e los dos darrièrs de contunh.[39] Es lo sieu tractat mai conegut e e mai se o escriguèt pel papa Eugèni, en la practica, o fasiá tanben per totes los papas posteriors.[40] En fach, se coneis l'importància que fòrça papas an donat a aqueste tèxt.
Bernat contunhava de se sentir lo sieu paire esperital, o manifestèt aital repetidament en lo prefaci de De Consideratione: «l'amor que vos profeso vos considèra pas coma Senhor, vos reconeis per filh sieu entre las insignias e lo esplendor de la vòstra excelsa dignitat...Vos aimèri quand èras paure, parièr vos ai d'aimar fach paire dels paures e dels rics. Pr'amor que vos coneissi plan, pas per èsser estat fach paire dels paures daissatz d'èsser paure d'esperit».[41]
En aqueste escrit, insistís en lo besonh de la vida interiora e de l'oracion per aqueles qu'an las màgers responsabilitats de la Glèisa. Escriguèt envolopa lo perilh de se daissar amiar pels afars d'Estat e descuidar l'oracion e las realitats de çò de naut.[42]
Sobre los poders del papa, li escriguèt en defendent la supremacía del poder esperital e lo drech de la Glèisa a emplegar las armadas seglares[43] Se basava en los mots que los apòstols diguèron a Jesús quand o capturèron, de recuelhudas en l'Evangèli de sant Luc, qu'el interpretèt per fondamentar de nòu «la doctrina de las doas d'espasas», presenta en la pensada crestiana dempuèi los inicis de l'Edat mejana:[44]
Li escriguèt tanben que lo poder del papa es pas illimitat:
Èra convençut que totes los cargues de la Glèisa procedissián dirèctament de Dieu e o escriguèt aital al papa:
Misticismo
drecha|vinheta|284x284px| Crist abraçat a sant BernardoFrancisco Ribalta, [[Musèu del Prado|Musèu del Prat. Òbra principala del misticisme espanhòl d'una granda expressivitat devocional.[47] ]] Foguèt lo primièr que formulèt los principis basics de la mistica, en contribuint a la configurar coma còs esperital de la Glèisa catolica.[48]
La siá devocion a l'umanitat del Redentor se tractèt d'una innovacion basada en lo Crist dels Paires e de sant Pablo.[49] La siá forma de se ligar a Crist, amièc a de nòvas formas d’espiritualitat basadas en l’imitacion de Crist.[50]
La siá teologia mistica aguèt coma fin principala mostrar lo camin de l'union esperitala amb Dieu.[51] La siá doctrina de recèrca d'union a Dieu s'inspirèt en l'estudi de las escrituras e dels paires de la Glèisa,[52] aital coma en la siá pròpria experiéncia religiosa.[53] L'esquèma de la mistica bernardiana prepausa ascender dempuèi çò mai prigond del pecat original fins a çò mai anautit de l'amor, l'union mistica amb Dieu. En aqueste ascens enumeró 4 gras d'amor, descriches en lo sieu tractat De l'amor de Dieu:[54]
L'influéncia de la pensada de Bernat sobre misticismo e devocion mariana en las òrdres religiosas europèas foguèt fòrça importanta. Observatz-vos los quadres de devocion d'aqueste article que correspondon a de comandas de franciscans, capucins e cartujos d'Itàlia e Espanha, qualqu'un d'eles realizat gaireben cinc cents ans après la siá mòrt.
Devocion mariana
En lo cogant crestian e tre fins del sègle XI, se desvolopèt masivamente lo culte popular a la Vèrge Maria. Bernat aguèt un papièr important en la propagación d'aqueste culte mariano. La siá teologia sobratz Maria anèt rapidament acceptada pels fisèles e los sieus sermones se difonèron per tota la crestianitat. Lo mai conegut, es Del acueducto:
La figura de Maria s'entendiá pas coma uèi. Aital lo abat mostrèt los sieus dobtes sobratz l'Inmaculada Concepcion: ...Amb tota certitud, sonque la gràcia faguèt neta a Maria de la contagion originala.''.. La fèsta de l'Immaculada Concepcion es una fèsta que desconeisson los ritos de la Glèisa, ni recomanda la tradicion anciana.[59] se pòt pas afirmar que patrocinès l'Assompcion de Maria (en aquò coïncidissiá amb lo corrent antiasuncionista qu'alavetz predominava).[60]''
Las fonts de la siá doctrina
vinheta|377x377px|Un manuscrit espanhòl del [[sègle XIII de sermones de Bernat de Claravals.]] Las siás fonts foguèron fondamentalament las Sagradas Escrituras e tanben las fonts de la tradicion crestiana. Ambedoas anèron totjorn los sieus grandes arguments.[61]
La siá recèrca de l'interpretacion del tèxt sagrat, sens se limitar al sens pretengut per l'escrivan sagrat, per obténer d'el la justificacion de las siás experiéncias personalas, aprigondís en la reflexion e en la contemplacion de la meteissa forma que la Glèisa primitiva e en seguint la tradicion mistica dels paires grècs de l'Escòla catequística d'Alexàndria.[63]
Resulta esclarecedor çò que pensavan d'el los dos principales artífices de la Reforma Protestante. Martín Lutero diguèt que «Bernat supèra a totes los autres Doctors de la Glèisa» e Joan Calvino o vantèt: «Lo abat Bernat parla lo lengatge de la meteissa vertat».[64]
La segonda font per el èra la Tradicion. En lo sieu temps aviá doas escòlas teológicas contràrias: l'escòla anciana o tradicionala, qu'el n'èra lo principal exponente, e l'escòla modèrna, patrocinada per Abelard, basada en d'especulacions e en la critica filosófica de las idèas. Bernat considerava estéril la filosofia, doncas argumentava qu'en servís brica a l'òme per aténher la siá fin darrièra. Despreciaba A Platon e Aristòtel. En cèrta escasença diguèt: «Los mieus mèstres son los apòstols, eles m'an pas ensenhat a liéger a Platón ni a ejercitarme en las disquisiciones de Aristóteles».[66] Malgrat aiçò, aviá una concepcion neoplatónica de l'arma umana, que considerava èra creada a image e semblança de Dieu e destinada a una union perfiècha amb El.[67]
Los Paires de la Glèisa que seguissiá mai, èran es quaus se consideravan alavetz los mèstres mai autorizats de la Glèisa: se declarèt fisèl discipol de sant Ambrosio e de sant Augustin, los cridèt las doas de colomnas de la Glèisa e escriguèt que s'escartariá dificilament de la siá semblar (en la Tractada envolopa lo bautismo). En moral, la siá referéncia èra Gregorio Magne.[66] Copièt, sens o citar, amb frequéncia a Casiodoro en los sieus comentaris sobratz los Salmos. Fòrça bèlas pensadas que descriguèt Bernat, en realitat son de Casiodoro.[66] Entre los Paires grècs, citèt sovent a d'Originas (li encantava la siá exégesis alegórica) e a Atanasio. Aviá una granda devocion a Benito de Nursia e a la siá unica òbra, la Régula monasteriorum (la nòrma dels monges). Aquesta òbra èra la mèstra de lo sieu còr e de lo sieu intelecto, e èra convençut que, coma la Bíblia, èra un libre dirèctament inspirat per Dieu.[68]
Quatre de las siás òbras an de similituds amb d'autras de la literatura patrística:
Escrits
Los sieus escrits son pas nombroses, ocupan sonque los tomos 182 e 183 de la Patrología latina de Migne (recuèlh dels escrits dels Paires de la Glèisa e d'autres escrivans eclesiastics publicats entre 1844 e 1865). Aquesta chifra es pichona comparada amb d'autres Paires de la Glèisa. Las siás nombrosas activitats li permetèron pas un trabalh vast. Per çò de general, son d'òbras d'escasença, rapidas, sollicitadas per tresens.[70] Mòstran a l'òme d'accion, al renovador del Cister, a un reformador de la societat laica e religiosa e defensor del papado, rebaton tanben la seguretat de la personalitat religiosa mai influyente del sègle XII, coma sant Augustin dins lo sègle V o Sant Tomàs dins lo sègle XIII.[71]