cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leonhard Euler
Teoria dei nombres
Entre sei resultats pus importants, se pòdon mencionar lei demonstracions deis identitats de Newton, dau pichon teorèma de Fermat, dau teorèma dei dos carrats de Fermat e de la divergéncia de la seria deis invèrs dei nombres premiers (gràcias a la descubèrta d'un liame amb la foncion zèta de Riemann). Definiguèt tanben la foncion indicatritz que permet de donar, per un nombre entièr n, lo nombre d'entièrs positius inferiors e premiers amb n. En utilizant lei proprietats d'aquela foncion, aquò li permetèt de generalizar lo pichon teorèma de Fermat per trobar lo teorèma d'Euler. Enfin, conjecturèt la lèi de reciprocitat quadratica que foguèt demonstrada per Carl Friedrich Gauss (1777-1855).
D'un biais pus anecdotic, Euler descurbiguèt en 1772 lo nombre premier 2 31 – 1 que demorèt lo pus grand nombre premier conegut fins a 1867.
Geometria
thumb|right|Esquèma presentant lo [[Ceucle d'Euler|ceucle e la drecha d'Euler.]]
En geometria, lei trabalhs d'Euler menèron principalament a la descubèrta de proprietats regardant lei ponchs de remarca d'un triangle. En particular, demostrèt que lei pès dei tres autors (H 1, H 2 e H 3 ), lei mitans dei tres costats (T 1 , T 2 e T 3 ) e lei mitans de cada segment anant de l'ortocentre a una cima (J 1 , J 2 e J 3 ) son situats sus un meteis ceucle, dich ceucle d'Euler. Mostrèt tanben que l'ortocentre, lo centre dau ceucle circonscrich, lo centre de gravitat e lo centre dau ceucle d'Euler son alinhats. La drecha que pòrta aquelei ponchs es dicha drecha d'Euler.
Euler introduguèt tanben leis angles d'Euler que permèton de descriure l'orientacion d'un solid ò d'un referenciau a respècte d'un trièdre cartesian de referéncia. Aqueleis angles son dichs angle de precession, angle de nutacion e de rotacion pròpria. Aqueu sistèma a d'aplicacions importantas en mecanica.
Teoria dei grafs
thumb|right|Representacion dau [[problema dei sèt pònts de Königsberg.]]
Matematicas aplicadas
Durant sa carriera, Euler s'interessèt tanben a la resolucion de problemas analitics dins de domenis scientifics coma la fisica. Facilitèt donc la descripcion e l'aplicacion dei nombres de Bernoulli, dei serias de Fourier, dei diagramas de Venn, dei nombres d'Euler, dei constantas e e π, dei fraccions, deis eqüacions diferencialas (formula d'Euler-Maclaurin) e deis integralas (metòde d'Euler). Desvolopèt egalament d'otís permetent de melhorar la representacion d'un problema fisic.
Estudièt tanben l'aplicacion dei matematicas a la musica. En particular, redigiguèt en 1739 una teoria matematica de la musica (Tentamen novæ theoriæ musicæ). Pasmens, aquela partida de son trabalh recebèt gaire d'atencion tant de part dei musicians que dei matematicians.
Fisica
Euler participèt tanben au desvolopament de la mecanica dei fluids, de l'astronomia e de l'optica. Dins lo premier domeni, participèt a l'elaboracion de la teoria d'Euler-Bernoulli qu'es un modèl utilizat en resisténcia dei materiaus. En astronomia, calculèt l'orbita de divèrseis objèctes coma de cometas. Aquò permetèt de melhorar lei conoissenças sus la natura dei cometas. Enfin, en optica, critiquèt la teoria corpusculària de Newton. Son trabalh favorizèt l'adopcion de la teoria ondulatòria prepausada per Christian Huygens que dominèt la fisica fins a l'aparicion de la mecanica quantica.
Logica
Euler es tanben coneguda per aver illustrat, amb l'ajuda de corbas sarradas, lo rasonament sillogistica. Per aquò, prepausèt un ensemble de diagramas matematics que son desenant dichs diagramas d'Euler.
Filosofia
Educat segon lei principis dau protestantisme, Euler èra un teïsta convencut que s'opausèt fòrça a l'ateïsme. En particular, combateguèt lei tèsis dau filosòf Christian Wolff (1679-1754). Foguèt tanben un adversari de la teoria metafisica exprimida per Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) dins la Monadologia.
Onors e guierdons
Euler es considerat coma una personalitat majora de l'istòria dei matematicas e son nom es estat donat a un nombre fòrça important d'objèctes ò de proprietats matematics ò fisics. Son trabalh venguèt la basa de desvolopaments importants durant lo sègle XIX e sei descubèrtas son desenant una partida importanta dei programas d'ensenhaments avançats dei matematicas. En causa d'aquela importància, Euler es l'objècte de mai d'un onor. Per exemple, son nom foguèt donat a l'asteroïde (2002) Euler (descubèrt en 1973) ò a un cratèr luna.
Lista dels cancelièrs d'Alemanha
thumb|Ostal oficial dels cancelièrs d'Alemanha, a [[Berlin.]] Kanzler (Cancelièr) es lo títol tradicional del cap de govèrn d'Alemanha. Durant lo periòde entre 1871 el 1945, lo títol, en alemand foguèt Reichskanzler (cancelièr imperial). Actualament es Bundeskanzler (cancelièr federal). Aprèp l'eleccion de Angela Merkel, la primièra femna qu'ocupèt la pus nauta posicion del govèrn alemand, lo mot de Bundeskanzlerin (cancelièra) foguèt creat en alemand.
Cancelièrs d'Alemanha
thumb|[[Otto von Bismarck]]
Republica Federala d'Alemanha (Bundeskanzler)
thumb|[[Willy Brandt e Richard Nixon.]]
Presles-en-Brie
Presles-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Superclassa (biologia)
En biologia, una superclassa es un nivèl intermediari, immediatament superior a la categoria classa de la classificacion classica dels èssers vivents (veire sistematica).
Presles-en-Brie
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Adradas
Adradas es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca d'Almazán.
.canon
(entrepresa japonesa) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 4 de febrièr de 2015.
Umbrete
Umbrete es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Saint-Martin-le-Bouillant
Saint-Martin-le-Bouillant es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Associacion Occitana de Fotbòl
L’Associacion Occitana de Fotbòl (AOF) es una associacion occitana nascuda en 2004 qu'a per objectiu de faire la promocion de la lenga occitana e de l'identitat occitana a travèrs lo fotbòl. Lo president actual de l'AOF es Pèire Costa.
Coma Occitània es pas reconeguda coma una nacion per la FIFA, l'AOF fa partida de la NF-Board, puèi de la CONIFA.
Saint George SA
Lo Saint George Sport Association es un club etiopian de fotbòl establit a Addis Abeba. L'autre nom dau club es Kedus Giorgis, e siguèt Brewery dins leis annadas 1980.
Cièrp e Gaud
Cièrp e Gaud (Cierp-Gaud en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Cirés
Cirés (Cirès en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Cièrp e Gaud
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cirés
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cièrp e Gaud
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, era comunautat de Cièrp qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Cièrp qu'èra deth canton de Sent Biat. Cièrp e Gaud que fusionèn peth decret deth 19 de març 1972 per fusion associacion segon eth archius de Hauta Garona], per fusion simpla segon l'INSEE; era comuna de Sinhac (Nauta Garona) que s'ajustè a Cièrp e Gaud per arrestat deth 1èr d'agost 1973; eth arrestat prefectorau deth 31 de gèr 1983 que tornè separar Sinhac de Cièrp e Gaud,. Probable que era fusion-associacion concerneish sonque Sinhac.
Pendent eth Ancian Regime, era comunautat de Gaud qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Marinhac, qu'es era Descolacion de Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Gaud qu'èra deth canton de Sent Biat. L'ancian n° INSEE qu'èra 31214
Cirés
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Cirés qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna [o de la Nativitat de la Senta Verge]. Tanlèu 1790, Cirés qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon.
Libuš
Istòria
En 1968 foguèt annexada a la comuna de Praga e inclusa dins lo quatren arrondiment (Praga 4).
En 1974 s'annexèt tanben a Praga la comuna de Písnice (Písnitse), e se creèt lo conselh popular de quartièr de Libuš-Písnice, mai tard renomenat Praha-Libuš.
Flèc
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Varietat (botanica)
En botanica e en micologia, una varietat es un ensemble d'individús (una populacion) apartenent a una espècia que diferís de las autras populacions d'aquesta espècia per un ensemble de caractèrs. Aquestes caractèrs particulars, determinats per un genotipe comun, se pòdon reproduire de generacion en generacion per las semenças o los espòrs.
Per acréisser la confusion, los tèrmes de varietat e de cultivar s'utilizan d'un biais intercambiable dins lo mitan orticòla.
Saint-Pierre (Marna)
Saint-Pierre es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Champsaur-Vaugaudemar
Champsaur-Vaugaudemar es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (o tanben en Provença).
Se compausa de dos sosparçans: Champsaur e Vaugaudemar
Sa vila principala es Sant Bonet de Champsaur. Sei vilatges màgers son Sant Julian, Sant Laurenç, Orsièras. Dison que son nom ven de la color de sei champs de gran a l'epòca romana.
Pavo cristatus
Lo pavon blau (Pavo cristatus) es un ausèl gallifòrme de la familha dels Fasianidats.
Es un ausèl originari d'Asia (principalament d'Índia e d'Sri Lanka). Es conegut per sas colors brilhantas e sa coa magnifica que pòt desplegar en ròda. Seriá estat raportat d'Asia vèrs Grècia al sègle IV abans nòtra èra per Alexandre lo Grand e s'es lèu espandit dins tota Euròpa tant sa beutat suscitava l'admiracion.
Caracteristicas
left|thumb|upright|Cap de Pavo cristatus
Lo mascle mesura de 90 cm a 1,10 m sens sa coa, atenhent 3 m en tot. La femèla mesura 86 cm. Lo pavon es espandit coma ausèl domestic dins los parcs e jardins d'aglomeracion dins una granda partida del mond en rason de sas belaròias majestosas. Es aisidament reconeissible a son plumatge, sa tufa e sa traïna.
Abitat
A l'estat salvatge, viu dins los bòsques e las selvas. En Euròpa, es sustot espandit dins los parcs e los jardins grands.
Alimentacion
Manja de granas, cerealas, flors, baias, e insèctes.
Crit
Lo mascle a un crit fòrça reconeissible qu'es sovent associat, çò los francofòns, al pichon nom Léon.
Compòrtament
En defòra de la sason dels nis, los pavons vivon en gropes pichons d'un mascle per fins a 5 femèlas. Manjan lèu lo matin o al luscre e passan la jornada dins l'ombra. Pendent la sason dels nis, lo mascle parada. Fa plan de bruch e seguís de femèlas.
Bakir Izetbegović
Bakir Izetbegović (Sarajevo, n. lo 28 de junh de 1956) es un òme politic bosnian, actual president de la presidéncia collegiala de Bòsnia e Ercegovina.
Biografia
Es lo filh del rèirepresident Alija Izetbegović. Es vicepresident del partit d'accion democratica. Es elegit a la presidéncia collegiala de Bòsnia e Ercegovina lo 3 d'octobre de 2010, coma representant dels musulmans (bosniacs). Dintra en foncions lo 10 de novembre.
Dins aquela presidéncia collegiala, assumís la carga de cap de l'estat: Es tornat elegit a la presidéncia collegiala en 2014 per un mandat que comença lo 17 de novembre. Lo 17 de març de 2016 entamena un novèl mandat de 6 mes coma president de la presidéncia.
Jason Bateman
Jason Bateman (nascut Jason Kent Bateman en 1969) es un actor american de cinèma.
Ágreda
Ágreda es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Es amb Ólvega lo caplòc de la comarca del Moncayo.
Saint-Ail
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Municipalitat independenta fins en 1809, Habonville es uèi ligada a la municipalitat de Sant-Ail.
Dirasha
Lo dirasha (o gidole, autonim, dirashitata, dirayta, diraytata ) es una lenga del grop de la familha de lengas afroasiatica de la branca coshitica, parlada en Etiopia.
Localisacion
Lo dirasha es parlat dins lo district especial Dirashe de la Region dels pòbles del Sud, A l'oèst del lac Chamo.
Classificacion
Lo dirasha es una lenga coshitica orientala de las tèrras bassas. Fa partida d'un pichon sosgrop apelat konsoïd, que las autras lengas son lo konso e lo bussa.
Combralha
Combralha o las Combralhas (nom ren-mas administratiu) z-es un parçan d'Occitània situat a las confinhas d'Auvèrnhe e de Lemosin.
Sa viala principala es Sent Ale.
Le gentilici es combralhaud -a.
Nuaillé-d'Aunis
Nuaillé-d'Aunis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Infraòrdre (biologia)
En biologia, un infraòrdre es un nivèl intermediari, immediatament inferior a la soscategoria sosòrdre de la classificacion classica dels èssers vivents (veire sistematica).
.bingo
(anglés "loteria") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 4 de febrièr de 2015.
La Fresnaie-Fayel
La Fresnaie-Fayel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mauris
Mauris, nascut Maurice Albert Sgaravizzi lo 24 de genièr de 1942, mòrt lo 21 de julhet de 2011 es un autor-compositor-interprèt occitan.
Biografia
Fils d'immigrats italians, Maurice Sgaravizzi cresquèt a la Magdalena, barri popular de Niça. Sa maire es panieraira, los panièrs son destinats al mercat a las flors. Son paire, staffeur, participi als moulures del Palais de Mediterranèa. En seguida d'un accident de trabalh pòt pas contunhar aquel mestièr e apren la relotjariá d'esperel, puèi se met a la joielariá. Trabalha amb lo paire e contunharà la joielariá fins en 2006, totjorn a la Madeleine.
A son retorn de la guèrra d'Argeria, al Festival off d'Avinhon, descobrís Claude Marti. En 1971, met en musica los tèxtes occitans d'un poèta niçard, Jean-Luc Sauvaigo, nascut en 1950. Participa, amb Alan Pelhon, a la creacion del Centre Cultural Occitan País Nissart (centre cultural Occitan País Niçard), qui dobrís sas pòrtas lo 1r de julhet de 1971. Pelhon e Sauvaigo escrivon los tèxtes, Mauris los canta.
Dètz ans de concèrts mai tard, es lo primièr album Viure Drech amb Francés Volèt a la guitarra e arrengaments. Dos albums seguisson fins a la fin de las annadas 80. Es un cèrt Ricard Cairaschi qui realiza lo grafisme de las primièras pochettes de sos discs.
Qualque temps après sa desparicion, en novembre de 2012, la Companhiá Gorgomar produsit un CD de 20 cançons destinadas als enfants e escrichas per Mauris. L'album se nomena Issa Nissa Siam pas de Panissa. Li participan Jean-Luc Sauvaigo, Ricard Cairaschi e Aurelia Pelhon (filha d'Alan).
Trouville
Trouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Utrera
Utrera es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Rambaud de Vaqueiràs
thumb|200px|Representacion de Rambaud de Vaqueiràs dens lo manescrit BNF Richelieu Manuscrits Français 854Rambaud de Vaqueiràs (en occitan ancian Raimbaut de Vaqueiras) que ho un trobador occitan de Provença qui espelí a la fin deu sègle XII e a la debuta deu sègle XIII. Qu'èra tanben cavalièr e que viscó ua grana partida de la soa vita en Itàlia au servici de Bonifaci I de Montferrat. Per aquesta rason, que participè a la 4au crotzada gavidada per aqueth darrèr.
Segon Frederic Mistral, Rambaud "balhèt lo nom Bel Cavayers ("bèl cavalhèr" ) a sa dama, Beatritz de Montferrat, perque, se diguèt, manejava adrechament l'espasa."
Ua de las soas cançons, Kalenda maia, que ns'ei pervenguda dinc au temps presents dab la soa musica e qu'ei ua de las composicions musicau mei famosas deu corpus trobadorenc.
Lo son sejorn en Itàlia que's hè arresentir dens la soa Domna, tant vos ai preiada on la votz poetica de lenga provençau de Rambaut e devisa dab ua dauna qu'arrespón en genovés, çò qui hè d'aqueth text de la fin deu sègle XII, un exemple ancian d'ua lenga populara italiana en literatura.
A maugrat d'estar provençau, Rambaut de Vaqueiràs qu'ei d'ua certa importància dens l'istòria de las letras gascoas, per'mor de la soa cançon Eras quan vey verdeyar on cinc estròfas e son escrivudas en lengas diferentas: en provençau, puish en italian, en francés, en gascon e, fin finau, en galègoportugués. Pèire Bèc que soslinha qu'ei ua de las purmèras mencions literàrias deu gascon activament desseparat de la resta de l'occitan.
En gascon, Rambaut de Vaqueiràs que canta :
Dauna, io mi rent a bos, coar sotz la mes bon'e bera q'anc fos, e gaillard'e pros, ab que no·m hossetz tan hera. Mout abetz beras haisos e color hresc'e noera. Boste son, e si·bs agos no· destrengora hiera.
Nòtas
<references group=N/>
Peiravèrd
Peiravèrd (Pierrevert en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gambsheim
Gambsheim (alemand estandard, Gàmbse en alemannisch, Gambsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
En fasent part de las aglomeracions del Ried del nòrd #que se égrènent la longitud del Rhin, Gambsheim, amb los sieus 1,736 ectaras, a situat sus l'ais viari e ferroviaire Estrasburg – Lauterbourg e aluenhada de 18 km de la capitala alsacienne e de 2 km del fleuve. Gambsheim Es una estapa sus la Véloroute Rhin EV 15 (1,320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam. La siá altitud oscilla entre 128 e 131 mètres a lo-dessus del nivèl de la mar. Al darrièr recensement, lo bourg comptava mai d'unitat|4000|abitants.
Pel bastiment del bief de Gambsheim, realizacion franco-alemanda, un pont viari connècta los dos païses. Sul musoir central del pont, un monument dédié a Robert Schuman commémore aquela primièra realizacion dels dos estats.
Faisant partie des agglomérations du Ried du nord qui s’égrènent le long du Rhin, Gambsheim, avec ses 1,736 hectares, est située sur l’axe routier et ferroviaire Strasbourg – Lauterbourg et éloignée de 18 km de la capitale alsacienne et de 2 km du fleuve. Gambsheim est une étape sur la Véloroute Rhin EV 15 (1,320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam. Son altitude oscille entre 128 et 131 mètres au-dessus du niveau de la mer. Au dernier recensement, le bourg comptait plus de 4000 habitants.
Par la construction du bief de Gambsheim, réalisation franco-allemande, un pont routier relie les deux pays. Sur le musoir central du pont, un monument dédié à Robert Schuman commémore cette première réalisation des deux états.
Senta Fe de Longà
Senta Fe de Longà (Sainte-Foy-de-Longas en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Santa Fe al sègle XIII, Sancta Fides de Longo Vado, en 1382, en latin, de Longa en 1556, Sainte Foy de Long vau, en francés, al sègle XIII. La prononciacion es [ʂɛ̃ n tɒ’fe] [delũ n ’ga]. Senta Fe es una martira d'Agen del temps de Dioclecian, al començament del sègle IV. Longà se compren long ga, ga long, , , Lo ga en question deu èsser sul riu local, la Loira. Mas quala es la motivacion concreta d'un tal nom ? La fòrma de 1556, Longa, es pas una fòrma femenina coma cresián curiosament Chantal Tanet e Tristan Hordé, es tot simplament long ga. L'estranja francizacion Long vau s'explica pas per una fòrma anciana demorada en portugués, coma escrivián los meteis ; se i aviá una explicacion, seriá benlèu vado, mal interpretat per un escriba francés maissant latinista.
Biriato
Biriato (Biriatu en basco, Biriatou en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord,, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo gentilici basco qu'ei biriatuar.
Las comunas tòcatocantas que son Hendaia au nòrd, Urrunha a l'èst, Irun a oèst e Bera en Navarra au sud.
Mirabèu e L'Enchastre
Mirabèu e L'Enchastre (Miribel-Lanchâtre en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Toponimia
La comuna es formada de dos vilatges:
Istòria
Es creada en 1822 per particion de l'anciana comuna de Miribèl e Chastèu Bernat (la rèsta forma Chastèu Bernat).
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
La Spezia
La Spezia (Spèza en ligur; L'Espècia en catalan ancian), es una vila de la region italiana de Ligúria, e lo capluòc de la província omonima. Amb sos 95,635 abitants es la segonda comuna de la region (son airal urban compta 136,000 abitants), precedida solament pel capluòc Gènoa.
La vila se tròba a l'extrème levant de la region Ligúria, a pauques quilomètres de la termièra amb Toscana, al centre d'un golf prigond que li dona son nom. Aqueste golf, conegut amb l'apellacion de Golf dels Poètas, es enrodat d'una cadena de sèrras, que lo trescòl ne's lo mont Verrugoli, (749 m)., situat a la periferia occidentala del centre abitat.
Lo territòri comunal spezzino fa partida de l'Autoritat del Bacin Interregional del Flume Magra e una pichona porcion del territòri comunal, representada pel pichon vilatge de Tramonti aperten al Pargue Nacional de las Cinc Tèrras.
Abans 1930 se disiá simplament Spezia.
Granda sinagòga de Bordèu
La granda sinagòga de Bordèu se quilha dins la carrièra del grand rabin Josèp Cohen (vèrs la carrièra de Santa Catarina) e es lo sèti de la comunautat sefardita bordelesa. Los servicis del matin e del ser s'i tenon cada jorn. La preséncia d'una comunautat jusieva à Bordèu data de fòrça sègles enrè. Cresquèt considerablament après la promulgacion del decret d'Alhambra (31 de març de 1492), pel qual los Reis Catolics decidiguèron la percaça dels jusieus de la Peninsula Iberica. La comunautat jusieva bordelesa balhèt mantun grand nom dins los domenis de la literatura, de las arts, del comèrci e de la politica (Gradis, Raba, Nunés Pereyra, Pereire, Mendès...). A la creacion del Consistòri central per Napoleon, un consistòri regional foguèt creat a Bordèu en 1808. Un an pus tard, foguèt fondada una granda sinagòga dins la carrièra Cauçaroja, dessenhada per l'arquitècte Arnaud Corcelle, inspirada de l'arquitectura orientala. Centre neuralgic del quartièr jusieu, aquela bastissa monumentala foguèt victima d'un terrible incendi en 1873. En seguida d'aquel sinistre, los representants de la comunautat decidiguèron de bastir un santuari novèl, que sa realizacion foguèt confiada a l'arquitècte André Burguet, puèi après la mòrt d'aqueste darrièr als arquitèctes Charles Durand e Paul Abadie filh. Las òbras començèron oficialament en 1877 e s'acabèron en 1882. Lo 5 de setembre de la meteissa annada, siá lo 21 d'elul de 5642 del calendièr ebrieu, la granda sinagòga de Bordèu foguèt inaugurada e dobèrta al culte. Durant l'ocupacion alemanda, la sinagòga, saquejada, foguèt lo luòc d'embarrament dels jusieus que avián pas capitat de s'enfugir a temps. Prèp de 1,600 familhas i foguèron empresonadas abans d'èsser deportadas vèrs los camps d'exterminacion de Dachau e d'Auschwitz-Birkenau.
Arquitectura
Es una de las sinagògas pus grandas d'Euròpa. L'estil atretzena l'estetica neogotica e las corrents orientalistas alavetz en vòga dins una partida d'Euròpa. Lo vaissèl mesura 36 m de longor e 26 m de largor. La façada monumentala es cantonada de doas torres. Lo projècte inicial prevesiá que foguèsson perlongadas per dos bulbes de basa octogonala, mas aquò fasent pas l'unanimitat (qualques unes dels membres de la comunautat i vesián una influéncia crestiana pro manifèsta), se suprimiguèron los fons destinats a lor acabament. L'interior dispausa de plan basilical antic e se compausa d'un vaissèl principal separat dels collaterals per una seria de catòrze colomnas de Corint (sèt de cada costat). Al nivèl superior se tròban las tribunas (meḥiṣa), espaci tradicionalament reservat a las femnas. Al fons del santuari, se situa l'arca santa (heiḥal), plaçada dins una granda arcada en arc ultrapassat. Una cortina de velós (paroḥet) de color granada li servís d'escrinh. La partida centrala de la sinagòga es ocupada per una estrada (tebah o bimah) ont ofícian los ministres del culte. Es precedida d'un monumental candelièr de sèt brancas (menorah) de prèp de de nautor. La cobèrta de l'edifici es una estructura metallica en tòla rivetada, òbra dels talhièrs de Gustave Eiffel. Aquela palastra metallica es amagada per una vòuta de quèrba de panièr bordada de breçòls transversals e l'ensems s'elèva a mai de 16 m. Aquesta disposicion permet un espaci interior de granda amplor que intensifica l'efièch de monumentalitat de l'edifici. La sinagòga de Bordèu venguèt en 1998.
Niça Rebèla
Niça Rebèla es una cançon de Mauris sus l'èr de Niça la bèla. Li paraulas son de Jean-Noël Varo, dich Jan Calenas.
Tèxte
Ò la miéu paura Niça, As perdut la flor ; A la tiéu joinessa Iéu penserai totjorn. Canti pus li montanhas Cuberti d’estacions ; Li tiéu verdi campanhas Son pleni de maions.
Jamai pus canterai, Son mòrti li tonelas, Li es pus de cançons Per lo beton. E totjorn penserai Au tèmps dont ères bèla, Ailàs, ailàs, Niça rebèla.
Si sente la benzina En plaça dau lilà ; Cen que sònan marina Non fa que m’embilar. Niça, ti siás venduda Coma una petan ; Ti van pilhar li combas Per un morcèu de pan.
Perdone-mi, Menica, De cambiar la cançon Dont es la tiéu amiga, La tiéu bèla Nanon. Adiéu la sofieta, An cubert Palhon E lo país de Niça Es vengut palhasson.
Onòri III
Onòri III (Roma, 1148 - 18 de març de 1227), de nom Cencio Savelli, foguèt papa de la Glèisa catolica del 1216 al 1227.
Onoratz III foguèt canonge de la glèisa de Santa Maria la Màger fins que, en 1188, foguèt nomenat camarlenc del papa Climent III e comencèt a ocupar la carga de tresorer de la Glèisa Romana. Posteriorament, quand en 1193 lo papa Celestí III lo nomenèt cardenal diaca de Santa Llúcia in Silice, contunhèt en la carga de tresorer fins que, en 1197, passèt a èsser lo tutor del futur emperaire Frederic II. Lo 13 de març del 1198, lo papa Innocenci III lo nomenèt cardenal presbíter de la glèisa de Sant Joan e Sant Pau, dignitat qu'ocuparà fins que, après la mòrt de Innocenci III a Perugia, los dètz-e-nòu cardenals presents dins la mencionada vila elegiguèron papa lo ancià Cencio Savelli, que serà consagrat coma Onoratz III lo 24 de julhet del 1216.
La Cinquena Crosada
L'objectiu principal de lo sieu pontificat foguèt la realizacion de la Cinquena Crosada, qu'èra estat decretada en lo Concili IV del Laterà e que la mòrt de Innocenci III aviá paralisat. Per requectar los fons economics necessaris, establiguèt que tant lo Papa coma los cardenals contribuirián a la causa, pendent tres ans, amb la desena part de las siás rendas, del temps que lo clergat restant aportariá la vintena part.
Malgrat que lo recobrament foguèt insufisent e que lo principal prince crestian, l'ancian pupil d'Onoratz e rei d'Alemanha, Federic II, quitava de pas retardar la siá participacion en la crosada, una armada al comandament del rei Andreu II d'Ongria metèt direccion cap a Tèrra Santa e capturèt la vila de Damieta a Egipte lo 1229.
Onoratz III, en un assag que Frederic II se jonguès a las tropas crosadas, lo coronèt emperaire del Sacre Empèri Romanogermànic lo 22 de novembre de 1220 en una ceremònia celebrada a Roma. Totun, Frederic contunhèt contemporitzant e envièt pas de tropas, fach que jonch a una desastrosa estrategia a Egipte, ont los croats avián refusat un acòrdi que lo soldà A lo-Kámil ofrissiá per el totas las possessions musulmanas dins Tèrra Santa a cambiament que las tropas crestianas abandonèsson Egipte e, per contra, avián decidit se dirigir al Caire per lo conquistar. L'assag, mas, acabèt amb una granda desbranda e la pèrda, lo 8 de setembre, de Damieta e lo retorn dels croats a Euròpa. Onoratz poguèt pas verificar se l'acòrdi se compliguèt de la part de Frederic, doncas que moriguèt, lo 18 de març del 1227, abans del compliment del tèrme de dos ans fixats al mencionat tractat. vinheta|315x315px|Sant Francesc d'Assisi predicant davant Onoratz III. Fresc de la legenda de Sant Francesc, de [[Giotto di Bondone|Giotto.]]
Autras realizacions
Onoratz III impulsèt, pendent lo sieu pontificat, qualques ordes religioses mejançant l'aprobacion de las siás respectivas nòrmas. Lo 22 de decembre del 1216 aprovèt la Nòrma dels Dominics mejançant la publicacion de la butlla Religiosam vitam; lo 23 de novembre del 1223 aprovèt la Nòrma dels Franciscans mejançant la publicacion de la butlla Solet annuere e lo 7 de genièr del 1226 aprovèt la Nòrma dels Carmelites mejançant la publicacion de la butlla Ut vivendi normam.
Concediguèt tanben divèrses pivilegis a doas oras principalas universitats de l'epòca, París e Bolonha, e ordenèt mejançant la butlla Superspecula que las diocèsis aluenhadas dels grands centres de saber lor caliá sosténer als estudiants destacats en las matèrias teològiques.
Escrits
Escriguèt tanben una vida de Celestí III, una vida de Gregori VII, un Ordo romanus de consuetudinibus, que descriu lo cerimonial o los ritus de la Glèisa, una Compilatio Decretalium, lo primièr libre oficial que reculhiguèt la lei canonica, e 34 sermons.
Las profecias de Sant Malaquies se fan referéncia a aquel papa coma Canonicus ex larere (canonge del Laterà), citació que fa referéncia al fach qu'abans d'èsser elegit pontife foguèt canonge de Sant Joan del Laterà.
Pereg
Pereg (Gentieg) en breton ( Piré-sur-Seiche en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
Municipalitat rurala traversada per la Seiche. Situada al sud-es de Roazhon a 8 quilomètres de Janzé.
Bèragarda e Senta Maria
Bèragarda e Senta Maria (oficialament en francés Bellegarde-Sainte-Marie) qu'es ua comuna occitana situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Pereg
Istòria
Proprietat de Brient (o Briant), fondator de Chateaubriant a, aquel darrièr cedís la glèisa Santa Pierre de Piré e totes los sieus dreches al prieuré de Sant Salvador de Béré e als fraires de Marmoutier. Conan II de Bretanha, pòrti de Bretanha #aprovar e d'unas autras proprietats aguèron transmés pel continuament per Geoffroi Ier de Chateaubriant, fils de Brient, de contunh per Gaultier de Méral e Herbert, avesque de Roazhon en 1197. Lo senhor de Châteaubriant, Geoffroy III, #confirmar los meteisses religioses en la possession de las siás tèrras en Piré en 1217, #çò que #venir lo prieuré de la Franceule. Las tèrras apertenentas a las abbés de Marmoutier èran fòrça vastas e la parròquia de Piré fòrça important.
Mussoorie
Mussoorie es una vila de l'estat d'Uttarakhand en Índia.
Bèragarda e Senta Maria
Geografia
Qu'ei una comuna de l'Airal urban de Tolosa.
Mussoorie
Administracion
Mussoorie se tròba dins lo districte de Dehradun.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 30 118 abitants.
thumb|left|600px|Vista panoramica sus Mussoorie
Bèragarda e Senta Maria
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de Bèragarda e Senta Maria e de las comunas prèpas.
Bèragarda
Garda que ven deu germanic *wardon, « gardar », wart, « garda », puèi « tor de gaita », puèi « fortalesa » en generau; bèra qu'es simplament un adjectiu valorizant. Los noms deu tipe Bèragarda que son donc associats a fortalesas, tors de gaita; que son presents en Occitània e en Arpitània e gaireben absents en França pròpiament dita. La sola comuna d'aqueth nom qui i es qu'es Bellegarde, dens lo Loiret, e lo nom qu'es un transferiment d'un nom occitan francizat : lo vilatge que's disè Choisy-aux-Loges d'aquí au 6 d'agost 1645, quan son senhor, Roger II de Saint-Lary de Bellegarde (~1562-1646), que sa familha sortè de Belagarda, dens lo Gers e de Sent Lari, dens la Nauta Garona, qu'instaurèt lo nom navèth.
Noïc
Lo nom es semblable a lo d'ua comuna de Tarn e Garona, Noïc, cau doncas supausar la medisha explica. Dauzat e Rostaing supausan, dambe plan de dobtes, un novus + sufixe -icum, per designar un terren desbosigat. Negre (citat per Burgan e Lafon) aima mèi novum vicum, doncas en gròs un vilatge o lòc navèth creat per desbosigar tèrras qu'èran èrmas avant. Burgan e Lafont accèptan novum vicum, dambe ua evolucion en *novicum [per aplologia]. [Dens lo resultat intermediari *nòuvic], -v- intervocalic s'es assimilat au -u precedent, doncas *nouic >noïc.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bèragarda èra de l'eleccion de Lomanha, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de L'Isla de Baish. Le vocable de la glèisa es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Bèragarda èra deu canton de Cadors. Le nom oficiau passèc de Bellegarde a Bellegarde-Sainte-Marie per decret deu 18 de junh 1958. En 2015, suprimiguèn le canton de Cadors e Bèragarda e Senta Maria passèc au canton de Legavin, largament espandit.
Pendent l'Ancian Regime, Noïc èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de L'Isla de Baish. Le vocable de la glèisa, annèxa de Bèragarda, es Sent Sarnin. Tanlèu 1790, Noïc èra deu canton de Cadors. Suprimiguèn la comuna de Noïc en l'an II, la restabliguèn en l'an IV, puish la tornèn suprimir e l'incorporèn a Bèragarda en l'an VIII. Noïc es a l'oèst de la comuna, qu'es doncas gascona e lengadociana au còp; curiosament, la partida lengadociana es a l'oèst.
Pereg
Istòria
Jos la Revolucion francesa, la populacion de la municipalitat èra apareis, segon una publicacion apareguda en una revista de 1905 (l'an de la promulgation de la Lei de separacion de las Glèisas e de l'Estat), favorable als cambiaments aportats per la Revolucion, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària èra aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté, celebrada a partir de 1795.
Propriété de Brient (ou Briant), fondateur de Chateaubriant au, ce dernier cède l'église Saint Pierre de Piré et tous ses droits au prieuré de Saint Sauveur de Béré et aux moines de Marmoutier. Conan II de Bretagne, duc de Bretagne approuva et d'autres propriétés furent transmises par la suite par Geoffroi Ier de Chateaubriant, fils de Brient, puis par Gaultier de Méral et Herbert, évêque de Rennes en 1197. Le seigneur de Châteaubriant, Geoffroy III, confirma les mêmes religieux dans la possession de leurs terres en Piré en 1217, ce qui devint le prieuré de la Franceule. Les terres appartenant aux abbés de Marmoutier étaient très étendues et la paroisse de Piré très importante.
Sous la Révolution française, la population de la commune était paraît-il, selon une publication parue dans une revue de 1905 (l'année de la promulgation de la Loi de séparation des Églises et de l'État), favorable aux changements apportés par la Révolution, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire était celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté, fêtée à partir de 1795.
Libido (lenga)
Lo libido (o mareko, autonim, libixxiso ) es una lenga del grop de la familha de lengas afroasiatica de la branca coshitica, parlada en Etiopia.
Localisacion
Lo libido es parlat dins los districts Mareko e Mesqan de la Zòna Gorague de la Region dels pòbles del Sud.
.tennis
(espòrt) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 4 de febrièr de 2015.
Ouarville
Ouarville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estacion de Lleida Pirineus
L'estacion de Lhèida d'ADIF, a l'ora d'ara nomenada Lleida Pirineus, es un axe de comunicacion important entre l'interior de la Peninsula Iberica e las grandas vilas del Corredor Mediterranèu e la frontièra francesa.
L'estacion compta doas bastissas, l'ancian e l'annèxe bastit recentament per l'arribada del tren d'auta velocitat (AVE). De mai a qualques quilomètres de l'estacion i a un cambiador d'ample per material de Talgo a l'ora d'ara sens usatge.
Saint-Laurent-en-Grandvaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Konstantinos Dovas
Konstantinos Dovas (1898-1973), militar e òme politic, foguèt primièr ministre interin de Grècia entre setembre e decembre de 1961.
Jan Blaquièra
Jan Blaquièra (pseudonim de Jean Raybaut, Niça, 1906 - 2006) es un escrivan niçard d'expression occitana, mèstre d'òbra del Felibritge en 1991.
Villamanrique de la Condesa
Villamanrique de la Condesa es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Alconaba
Alconaba es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Phasianidae
Es la familha de las perdises, de las catlas, dels faisans, dels pavons e de las espècias aparentadas : lerva, tetraofasis, tetraogals, francolins, perdiculas, ofrisia, xenoperdritz, torqueolas, rolols, Gallinèta, bambusicòls, galloperdritz, itagina, tragopans, eulòfa, lofofòras, gals, hokkis, esperonièrs e argus.
Son d'ausèls terrèstres de talha pichona a granda (de 14 a, compresa una coa que pòt aténher . An lo còrs repetenat, lo bèc cort e solid, las alas arredondidas; segon las espècias, la coa pòt èsser corta o fòrça longa. Quitament, lo plumatge es tèrne o espectaclós. Lor airal de reparticion se situa dins lo Mond Ancian, amb la pus granda diversitat en Asia del Sud-Èst e en Africa. Se tròban tant en mitan dobèrt coma en bòsc, del nivèl de la mar fins al limit de las nèus.
Una espècia almens es atudada :
La familha dels Fasianidats se subdevesís en doas sosfamilhas :
Clarac (Nauta Garona)
Clarac (Clarac en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Clarac qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Eras Bòrdas d'Arribèra, qu'es Sent Blasi. Tanlèu 1790, Clarac qu'èra deth canton de Montrejau (en eth an VIII, deth canton de Sent Martòri).
Pringy (Sèina e Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Estat sobeiran
Un estat sobeiran es una entitat juridica non fisica del sistèma legal internacional qu'es representada per un govèrn centralizat que ten una autoritat suprema e independenta sus una aira geografica. Possedís una populacion permanenta, un govèrn, e la capacitat de dintrar en relacion amb los autres estats sobeirans. Es tanben generalament considerat coma un estat qu'es pas dependent ni subjècte de cap autre poténcia o estat.
Lo mot "país" es sovent colloquialament utilizat per referir a d'estats sobeirans, e mai se designe, a l'origina, sonque una region geografica, e pòt doncas èsser somés a l'autoritat d'un govèrn exterior que contraròtla aquela region. País de Galas, Anglatèrra e Escòcia son d'exemples de païses que son pas d'estats, dempuèi l'existéncia del Reialme Unit.
Luang Prabang
Luang Prabang es una vila dau nòrd de Laos que teniá 53,792 abitants en 2012. Abitada dempuei lo millenari VIII av. JC, foguèt la capitala dau país dau sègle XIV a 1563 (formalament lo demorèt fins a 1946). Es un pòrt situat lòng de Mekong dins una region montanhosa d'accès malaisat. Aquel isolament a favorizat la conservacion dau patrimòni culturau de la ciutat, especialament sei temples e sei monastèris, qu'es classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO dempuei 1995.
Afropavo congensis
Lo pavon de Còngo (Afropavo congensis) es una espècia d'ausèl descobèrta en 1936. Presenta de caracteristicas dels pavons e de las pintardas.
Abitat
Se tròba lo pavon de Còngo dins lo bacin de Còngo, dins la Republica Democratica de Còngo. Es protegit dins la resèrva de fauna d'okapis e lo Pargue Nacional de la Salonga, entre autres.
Saint-Martin-le-Gréard
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Bailleul
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Alcubilla de Avellaneda
Alcubilla de Avellaneda es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca de Tierras del Burgo.
Southampton
Southampton es una vila portuària importanta de 220 000 abitants, situada sus la còsta sud d'Anglatèrra, en Hampshire, entre Portsmouth e Bournemouth, detràs l'illa de Wright. A l'estatut de Ciutat.
Coma d'autrei vilas anglesas, Southampton siguèt totplen degalhada pendent la Segonda Guèrra Mondiala : la màger part de la ciutat siguèt destrucha per lei bombardaments alemands de la Luftwaffe. La muralha medievala e son intrada monumentala, coneissuda coma Bargate, au nòrd de la ciutat anciana, siguèron esparnhadas. S'utiliza sovent aquela pòrta coma lo simbòl de Southampton.
Si tròba en ribas de la River Itchen.
Southampton es la ciutat mai pròcha de la New Forest.
La màger part dei servicis municipaus coma la bibliotèca ò encara la galariá d'art son au Civic Centre.
Mesannepada
Mesannepada es lo fondator de la I dinastia d'Ur au sègle XXVI avC. Fiu Meskalamdug que rèinet entre 2560 e 2525 avC, foguèt remplaçat per son fiu A-annepadda. Durant son rèine, Ur venguèt una vila importanta gràcias a l'activitat de son pòrt e a una importanta activitat metallurgica. De mai, arofichant una ataca elamita còntra Kish, Mesannepada ocupèt la vila e venguèt lo rèi pus poderós de Sumèr.
L'Aia
L'Aia, en neerlandés Den Haag o tanben s-Gravenhage, es la tresena vila dels Païses Basses après Amsterdam e Rotterdam, amb una population de 475,580 abitants en genièr de 2006 (populacion de l'aglomeracion tota: 600,000) e una superfícia d'aperaquí 100 km².
Es localizada a l'oèst del país, dins la província de l'Olanda Meridionala, que n'es tanben la capitala. L'Aia es coma Amsterdam, Rotterdam e Utrecht, una partida del conglomerat metropolitan nomenat Randstad, e qu'amassa una populacion de 6,659,300 abitants.
L'Aia es lo sèti actual del govèrn, mas pas la capitala dels Païses Basses, ròtle balhat per la constitucion a Amsterdam
Importància institucionala
L'Aia es lo sèti de divèrsas institucions internacionalas :
Ans 1820
../.. | Ans 1790 | Ans 1800 | Ans 1810 |  Ans 1820 | Ans 1830 | Ans 1840 | Ans 1850 | ../..
Istòria
1820 : dins lo Reiaume Merina, lo rèi Radama I decidèt de renfòrçar lei liames amb lo Reiaume Unit en autorizant l'implantacion de missions protestantas. Aprofichèt aquela concession per obtenir l'ajuda necessària a la creacion d'una armada modèrna de 15,000 òmes (importacion de fusius, de canons e de cavaus europèus).
Sciéncias e tecnicas
1820 : descubèrta d'una relacion entre electricitat e magnetisme per lo sabent danés Christian Orsted (1777-1851) durant una experiéncia d'estudi de la deviacion d'una agulha aimantada per un corrent electric. Aquò marquèt l'aparicion de l'electromagnetisme que foguèt definitivament fondat per James Clerk Maxwell en 1864. 1821 : descubèrta de l'efiech termoelectric per Thomas Johann Seebeck (1770-1831). Aquò es la premiera mencion d'una observacion d'un fenomèn liat a un semiconductor. 1822 : premiera demonstracion de la possibilitat de crear una maquina electrica (Ròda de Barlow) per lo fisician e lo matematician Peter Barlow (1776-1862). Pasmens, aquela maquina mancava de poissança e lo premier generator d'electricitat que trobèt d'aplicacions apareguèt pas avans 1832. 1822 : realizacion de la premiera fotografia vertadiera per lo Francés Nicéphore Niépce (1765-1833). Pasmens, lo clichat foguèt rapidament destruch car son autor assaièt – sensa succès – de lo pintar. Niépce contunièt sei recèrcas qu'anavan li permetre de melhorar son sistèma de presa d'imatges quatre a cinc ans pus tard (→ 1826-1827). 1823 : desvolopament dau premier radiator permetent de refrejar un motor per l'engenhaire Samuel Brown. Pasmens, lo premier radiator eficaç foguèt solament inventat en 1897. 1823 : descubèrta de silici per lo quimista suedés Jöns Jacob Berzelius (1779-1848).
1824 : lo fisician francés Sadi Carnot (1796-1832) publiquèt lo resultat de seis estudis dei maquinas termicas. I afiermèt lo possibilitat de produrre una energia mecanica a partir d'un transferiment de calor. Aquò marquèt l'aparicion de la termodinamica que foguèt definitivament fondada dins lo corrent dau sègle per Kelvin. 1826 : demonstracion dau matematician norvegian Niels Henrik Abel (1802-1829) a prepaus de l'impossibilitat de trobar un metòde generau de resolucion d'una equacion dau cinquen gras. 1826 : premiera realizacion d'una endoscòpia per lo mètge francés Pierre Solomon Ségalas (1792-1875) que capitèt d'observar l'interior d'una bofiga amb un especúlum esclairat per de candèlas. thumb|right|Lo [[Ponch de vista dau Gras, fotografia pus anciana coneguda a l'ora d'ara.]] 1826-1827 : realizacion de fotografias per Nicéphore Niépce amb un sistèma format d'una chambra sorna, d'una lentilha e d'una placa cubèrta d'una substància fotosensibla principalament facha de betum de Judèa. En particular, realizèt la fotografia pus anciana coneguda a l'ora d'ara (lo Ponch de vista dau Gras). 1827 : prepausicion de l'engenhaire e matematician francés Jean-Victor Poncelet (1788-1867) de modificacion de la fòrma dei palas dei ròdas dei molins d'aiga. Aquò permetèt d'aumentar lo rendement dei ròdas de 30% a 60%. Pasmens, lo modèl de ròda Poncelet foguèt pas construch avans la fin deis ans 1830. 1827 : descubèrta de la lèi fondamentala de l'electrocinetica que porta son nom per Georg Simon Ohm (1789-1854). Pasmens, aquò foguèt alora totalament ignorat per la comunautat scientifica e la lèi foguèt tornarmai descubèrta per Claude Pouillet en 1834 qu'ignorava tenir un predecessor.