cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Puget Vila
Puget Vila (Puget-Ville en francés) es un vilatge de Provença administrat per lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Dors
Dors (Dours en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [dour] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Arnaldus Gillelmi de Dorz en 1210 e 1235, de Dorz en 1285, De Dortz en 1313, De Dours en 1342, Dortz, Dors en 1429, Dours (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon R. Aymard, dens Dors, lo d qu'ei ua preposicion aglutinada. Lo radicau que vien deu gascon òrt, deu latin hortus.
Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'ipotèsi d'Aymard, lo mòt òrt que compòrta un ò obèrt e lo d qu'ei pertot present, donc l'existéncia d'ua proposicion aglutinada ei improbabla; lo nom qu'ei escur.
Vernot
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Region d'Antofagasta
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Antofagasta.
Escalièr en viseta
Un escalièr en viseta o escalièr en espirala o escalièr en cacalausa a la forma elicoïdala.
Stairs
La Barre-en-Ouche
La Barre-en-Ouche en normand (La Barre-en-Ouche en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Air Corsica
Air Corsica (còdi AITA : XK ; còdi OACI : CCM) es una companhiá aeriana còrsa. L'entrepresa foguèt fondada en 1989 per facilitar l'accès a Corsega.
La Barre-en-Ouche
Geografia
La Barra-ne-Ouche es una municipalitat situada en lo sud-oèst del departament de l'Eure en region Anautita-Normandie, sul scenari del país de Ouche (altitud d'Unitat|195|mètres aperaquí), entre los rius Risle e Charentonne. Los sieus abitants se trucan los Barrois e los Barroises.
Air Corsica
Se nomenèt çò primièr Compagnie Corse Méditerranée puèi CCM Airlines abans de venir Air Corsica en octobre de 2011.
La Barre-en-Ouche
Geografia
La Barre-en-Ouche est une commune située dans le sud-ouest du département de l’Eure en région Haute-Normandie, sur le plateau du pays d'Ouche (altitude de 195 mètres environ), entre les rivières Risle et Charentonne. Ses habitants s’appellent les Barrois et les Barroises.
Air Corsica
Istòria
La companhiá foguèt creada lo 1èr de genièr de 1989 per Pierre-Philippe Ceccaldi per melhorar las rotacions de Corsega. Son primièr vòl es efectuat en junh de 1990 jol nom de Compagnie Corse Méditerranée, puèi CCM Airlines e fin finala lo nom d'Air Corsica.
Mirèlha Mathieu (cantaira francesa)
thumb|200px|Mirèlha Mathieu, en companhia dau president rus [[Dmitri Medvédev]] Mirèlha Mathieu (Avinhon : lo 22 de julhet de 1946 ; en francés Mireille Mathieu) es una cantarela provençala que s'es impausada coma una dei pus importanta figura de la varietat francesa de sa generacion. Sa carriera comencèt dins un concors de cant de la vila d'Avinhon (foguèt seconda a sa premièra presentacion - darrier Miquèla Torr - puei capitèt l'annada seguenta) ; a costat de sa notorietat en França e en lenga francesa, conèguèt una fama internacionala majora en cantant dins un grand nombre de país e de lengas en tot inclure l'occitan.
La Barre-en-Ouche
Istòria
La Barra-ne-Ouche se situa sus la anciana via romaine #que connectava Dreux a Lisieux e Can.
Air Corsica
Istòria
En decembre de 2005, la companhiá càmbia d'estructura juridica e se dòta d'un directòri que redutz l'influéncia dels elegits de l'Assemblada de Corsega.
La Barre-en-Ouche
Istòria
La Barre-en-Ouche se situe sur l’ancienne voie romaine qui reliait Dreux à Lisieux et Caen.
Region de Valparaiso
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Valparaiso.
Air Corsica
Istòria
En octobre de 2011, se càmbia lo nom per Air Corsica.
En 2018, Air Corsica es una societat anonima d’economia mixta al capital de que l’accionari majoritari es la Collectivitat de Corsega e que la governància es assegurada per un conselh de susvelhança representant los accionaris e un directòri encargat d’assegurar la gestion quotidiana de l’entrepresa.
En decembre de 2019, amb la recepcion de son primièr Airbus A320neo, Air Corsica ven lo primièr operator francés de l'A320neo.
Destinacions
Air Corsica assegura lo servici de la Corsega a partir de sos quatre ponches d’ancoratge insulars, a destinacion del continent e de mantun países europèus.
Son malhum s’organiza a partir de :
La companhiá es lo sol esplechaire de las delegacions de servici public sus las linhas París–Orly - Figari e París–Orly - Calvi, que son efectuadas en Airbus A320, e sus las linhas Niça - Corsega e Marselha - Corsega, que son efectuadas en ATR 72.
Dempuèi lo 3 de junh de 2019, Air Corsica esplecha una naveta d'entrepresa per Airbus, qu'es reservada unicament als emplegats, a rason de 9 vòls per setmana en ATR 42-500 (aquesit especialament per la naveta a Czech Airlines) entre Tolosa, Nantas e Sant-Nazer,.
Airbus A320
vinheta|Airbus A320 d'Air Corsica. Air Corsica utiliza 6 A320, sus tres versions :
ATR 72
vinheta|ATR 72-500 (ATR72-212A) d'Air Corsica a l’aterratge. Air Corsica utiliza 5 ATR 72-212A de 70 passatgièrs.
ATR 42
Dempuèi lo 3 de junh de 2019, Air Corsica assegura la naveta d'entrepresa d'Airbus entre los sites de Tolosa, Nantas e Sant-Nazer. Per l'ocasion, la companhiá se dòta d'un ATR 42-500, basat a Tolosa e especialament reservat al servici de la ligason,.
Esbarèish
Esbarèish (Esbareich en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ésva'rèch] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Stovarex (error de lectura ?) cap a 980, De Sbarexio, en latin, en 1387, Esbareix en 1767, Esbarech (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII) Esbarech en 1788, Esbarreiths en 1790, Esbareilhs en 1790.
Segon Dauzat, Esbarèich que vien d'ès (en les) e deth gascon varèit. Segon Negre, Esbarèich que vien deth article eth e varèit. R. Aymard qu'admet eras duas possibilitats.
Region d'Araucania
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Temuco.
Region Metropolitana de Santiago
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Santiago.
Robin Thicke
thumb|250px|Robin Thicke en 2019 Robin Charles Thicke (Los Angeles, 10 de març de 1977) es un cantaire, musician, compositor, productor musical e actor americanocanadian. Se faguèt conéisser mondialament en març de 2013 gràcias a la vidèo de sa cançon "Blurred Lines", sortida de l'album de meteis nom, qu'i participavan los musicians T.I. e Pharrel e tanben las modèlas Emily Ratajkowski, Jessi M'Bengue e Elle Evans. Lo clip, que capitèt d'aténher mai d'un milion de vistas per jorn sus Vevo foguèt al centre d'una controvérsia important per encausa de l'erotisme feminin que conteniá. La vidèo se vegèt rapidament censurada e Thicke foguèt acusat de veïcular una ideologia machista e l'idèa sexista d'una femna objècte.
Earl Wilbur Sutherland Jr.
Earl Wilbur Sutherland, Jr. (Burlingame, USA 1915 - Miami 1974) foguèt un mètge nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1971.
Biografia
Nasquèt lo 19 de novembre de 1915 dins la vila de Burlingame, situada a l'estat nòrd-american de Kansas. Estudièt inicialament quimia a l'Universitat Washburn de Topeka, ont se graduèt lo 1937, e estudièt posteriorament medecina a l'universitat Washington de Saint Louis, ont se graduèt l'an 1942. Foguèt nomenat professor de farmacologia a l'universitat de Cleveland, Ohio e lo 1963 se transportèt a l'universitat Vanderbildt de Nashville.
Moriguèt lo 9 de març de 1974 dins la vila de Miami, situada dins l'estat de Florida.
Region d'Arica e Parinacota
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Arica.
Janet Yellen
thumb|250px|Janet Yellen en octobre de 2010 Janet Louise Yellen (Brooklyn, Nòva York, 13 d'agost de 1946) es una economista e professora americana. Anteriorament, foguèt la presidenta e dirigenta principala de la Banca Resèrva Federala de San Francisco, cap del Conselh dels Conselhièrs en Economia de l'Ostal Blanc del temps del president democrata Bill Clinton, e professora emerita de l'Escòla de Comèrci Haas de l'Universitat de Califòrnia a Berkeley. Lo 6 de julh de 2014, lo senat dels Estats Units confirmèt la nominacion de Yellen per venir presidenta del Conselh dels Governadors de la Resèrva Federala dels Estats Units, çò que fa d'ela la primièra femna a ocupar aquesta foncion. Es maridada amb l'economista George Akerlof que recebèt lo prèmi Nobel d'Economia en 2001.
Region de Magallanes e de l'Antartica Chilena
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Punta Arenas.
Ramatuela
Ramatuela (Ramatuelle en francés) es un vilatge de Provença, situat dins lo departament francés de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Region d'Aysen
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Coyhaique.
Ramatuela
Geografia
La platja de Pampalona es de la comuna de Ramatuela.
Region de Los Lagos
La  (region dels lacs) es una region administrativa de Chile. La soa capitala es Puerto Montt.
Boc'harzh
Boc'harzh en breton ( Bohars en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
thumb|La glèisa Santa-Pierre-a los-Ligams
« Article. - Los pòbles de Poulrinon, Kérangall, Kerdonval, Boudiguès e Guillermit, en dependent a l'ora d'ara de la municipalitat de Milizac, costat de Plabennec (arrondissement de Brèst, departament del Finistère), tales #qu'an representat limitats per una linha contunha bleue sul plànol annexat al present decrèt, an ligat a la municipalitat de Bohars, costat de Brèst (meteissas arrondissement e departament).
Los divèrses camins en servint de limits entre las doas comunas vendràn la proprietat exclusiva de la municipalitat de Bohars. »
thumb|La glèisa Saint-Pierre-aux-Liens
Par décret du 25 mai 1955, plusieurs villages dépendant de la commune de Milizac sont rattachés à la commune de Bohars :
« Article. - Les villages de Poulrinon, Kérangall, Kerdonval, Boudiguès et Guillermit, dépendant actuellement de la commune de Milizac, canton de Plabennec (arrondissement de Brest, département du Finistère), tels qu'ils sont représentés limités par une ligne continue bleue sur le plan annexé au présent décret, sont rattachés à la commune de Bohars, canton de Brest (mêmes arrondissement et département).
Les divers chemins servant de limites entre les deux communes deviendront la propriété exclusive de la commune de Bohars. »
Le Val-David
Le Val-David en normand (Le Val-David en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Creishèths
Creishèths (Créchets en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Le Val-David
Istòria
Lo anciana comuna de Berniencourt a #èsser amassada al Val David en 1808.
L'ancienne commune de Berniencourt a été réunie au Val David en 1808.
Creishèths
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Eras Gravas. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kré'chèts] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Crepellis, en latin, en 1387, Creychets, en 1767, Crechex en 1772, Crechex (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Chrechex en 1790, Crecheix'' en 1790.
Segon R. Aymard, eth nom que s'explica per ua derivacion deth latin crescere, « créisher », dab eth sufixe -ellum.
Region de Maule
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Talca.
Region de Los Rios
La  (region dels rius) es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Valdivia.
Berche
Geografia
Berche, Vilatge de l'èst de la França.
Berche, village de l'est de la France.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Merovingians
thumb|370px|L'espandiment de l'Espèri Franc Los Merovingians, èran d'una familha germanica al cap de França, Belgica e una partira d'Alemanha entre los sègles V e VIII. Èran los descendents de Merovèu, cap militar franc, fondator de la dinastia. Clodovèu I (466 ? - 511) foguèt lo primièr monarca de la dinastia.
A la seuna mòrt lo reialme franc foguèt dividit entre los seus filhs, segon la costuma dels merovingians. Un autre monarca remarcable de la dinastia es Dagobèrt I (?- 639) qu'aprèp fòrça ans de division territoriala, tornèt a unir los reialmes francs jol seu govèrn. Aprèp Dagobèrt I lo poder dels merovingians se desagrejava e amb lo temps, los Majorals del palau acabèron per venir Los vertadièrs dirigents del reialme franc. Los majorals del palau Carles Martèl, e lo seu filh Pepin lo Brèu (fondator de la dinastia Carolingiana), acabèt amb lo poder dels monarcas merovingians e Pepin detronèt lo darrièr rei merovingian, Childeric III, per se proclamar rei dels francs. La dinastia merovingiana, foguèt alara remplaçat per la dinastia carolingiana.
Cronologia dels reis merovingians
A la mòrt de Clodovèu en 511, lo reialme foguèt dividit entre los seus quatre filhs, qu'establiguèt los seus respectius reialmes amb per capitala Rems (Teodoric I), Orleans (Clodomir I), París (Childebert I), e Soissons (Clotari I).
Clotari I, conegut coma "lo vièlh", capitèt a obtenir lo contraròtle dels autres tres regnes mercé a la seuna longevitat e las mòrts dels seus fraires o dels seus successors. Al morir, Clotari repartiguèt encara un còp lo reilme entre los seus quatre filhs: Caribert obtinguèg lo reialme de París, Guntram lo reialme d'Orleans (tanben conegut coma reialme de Borgonha), Sigeber lo reialme de Reims (que la capital foguèt transportait a Mètz, e venguèt lo reialme d'Austràsia) e Chilperic I lo reialme de Soissons (futur reialme de Neustria). De conflictes seguents e de guèrras frairalas contunhèron, derivant en una guèrra entre los reialmes rivals de Neustria e Austrasia. En 613 Clotari II de Neustria capitèt a derrotar Brunenilda e lo seu pichon filh Sigebèrt II, tornant unificar los reialmes francs. encara, en 623 donèt lo reialme d'Austràsia al seu filh Dagobèrt I per satisfar las demandas d'autonomia de la noblesa austrasiana e tanben per assegurar las frontièras. Al la succession del paire, Dagobèrt seguèt la meteissa poltica aquesta al reialme Aquitània en 629 en Austrasia en 634.
Dagobèrt incorporèt a Neustria lo Reialme d'Aquitània a la mòrt del seu frairastre, e mai tard e satisfasent las revendications dels nòbles locals, i integrét lo reialme de Borgonha. Lo seul filh Clodovèu eretèt de Neustria e Borgonha, alara qu'un autre dels seus fillhs, Sigebèrt contunhèt a èsser rei d'Austrasia.
Childeric II, breuvament, e aprèp Teodoric III capitèt a reünificar lo reialme dels francs, mas lo seul poder reial de contunh memava e augmentant lo pes politic dels majorals del palau. Los reis d'aquel perióde èran qualificat "reis fenhans a causa de lor incapacitat a governar. Los reis seguent venguèron de menaces dins las mans dels majorals, quitament que a la mòrt de Teodoric IV lo majoral Carles Martèl considerèt cap necessari de nomenar un ereguèt pendent un periòde d'interregne de sèt ans. Lo darrièr rei, Childeric III, foguèt depausat definitivamentant en 751 per Pepin lo Brèu, primièr monarca carolingian.
Art Merovingian
La dinastia Merovingiana desenvolopèt un art própri dins lo país d'alara, un art preromanic que se caracterizar per l'utilizacion de peira e de brica dins de construccions simplas. L'art caracteristic d'aquel periòde es la orfebreriá. Tanben se desvolupèt la pintura murala a fresca e las miniaturas. Demòra fòrça pauc de restes d'aquel art merovingian.
Ascendéncia Divina
Aquela teoria, basada sus de legendas e tradicions medievalas d'Occitània, es popularizada entre autre pèle roman de Dan Brown, The Da Vinci Code. E tanben per Umberto Eco que tanben l'utilisa dins Lo pendol de Foucault. La teoria postula que Jèsus auriá agut una descendéncia amb Maria Magdalena, avent una filha, e qu'auriá migrat dempuei Judèa fins a Occitània, e qu'auriá desvolupat un linhatge fins a l'arribada arribar al poder del reialme franc amb los Merovingians. Los istorians pensan qu'aquela legenda nasquèt per que siá atribuida una origina divina als merovingians, e d'aquela mena podièron governar sens contestacion, perque avián reculhit lo poder de drech divin.
Palmièr
Botanica
thumb|left|200px|Diferents palmièrs La familha dels arecacèas compren (segon Watson & Dallwitz) mai de repartida en mai de 200 genres, dins las regions tropicalas, subtropicalas e temperadas caudas, d'Africa, de las Americas e d'Asia:
Regussa
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Palmièr
Botanica
Segon las règlas de la nomenclatura scientifica, lo nom de la familha ven d'aquel del genre mai representatiu (dans lo cas s'agís del genre Areca, que compren notamment Areca catechu L.).
D'un punt de vista botanic, los palmièrs son des monocotiledòns e ne son doncas pas d'arbres, mas d'« èrbas gegantas »: possedisson pas de vertadièra fusta al sens botanic, l'epassiment de l'estipe resulta de l'apond repetat de faissèls nomenada « creissénça segondaria difusa », procediment diferent d'aquel a l'origina de la formacion de la fusta dels dicotiledòns e dels gimnospermas.
Aquò empacha pas los Ceroxylon dels Andes d'auçar las cambas mai nautas del mond (40 a 60 m). E lo Jubaea chilensis, ne presenta una de mai d'1 m de diamètre.
Classificacion
L'APGII e l'APGIII ligans aquela familha a l'òrdre dels Arecales comprenent dins lo grand grop de Commelinidèas.
Existisson 5 sosfamilhas:
Los genres mai coneguts per aquela familha son: Areca, Bismarckia, Borassus, Brahea, Butia, Calamus, Cocos, Copernicia, Corypha, Elaeis, Euterpe, Hyphaene, Jubaea, Latania, Mauritia, Metroxylon, Phoenix, Raphia, Roystonea, Sabal, Salacca, Syagrus, Trachycarpus, Washingtonia.
Descripcion
Es una familha de plantas subretot arborescentas conegudas jol nom de palmièrs, de fusta atipica avent pas de cambium per assegurar une creissença en largor d'una camba, a vegadas d'aspècte de lianas o d'arbrilhon. Espandit dins tota la zona intertropicala. Selas doas espècas (Phoenix theophrasti, lo datièr de Crèta, e Chamaerops humilis, lo palmièr nan) son espontanèas en Euròpa.
La camba del palmièr es un « estipe », plena mesolha o de fibras, e n'a tanpauc a de branas mas de palmas, que segon las espècias pòdon aver la forma d'un ventalh (fuèlhas palmadas), d'una pluma (fuèlhas pennadas) o d'una estructura intermediàra entre aquelas doas formas. Son inflorescéncia caracteristica es l'espadiça.
Planta a l'encòp primitiva (anciana) e fòrça evoluada (complèxe), pòt s'adaptar a des condicions climaticas diversificadas (de la selva equatoriala al desèrt arid). Sensibles al gel, los palmièrs despassan pas la latitud de 50° Nòrd o Sud e preferisson los nombroses luòcs tropicals. Son mai sovent plan jos un clima mediterranèu.
Istòria
Los palmièrs ocupan una plaça especiala dins lo mond vegetal, perque comptan d'entre las mai ancianas espècias de plantas dempuèi 80 milions d'ans. La datacion dels mai ancians fossils de palmièrs los donant del començament del Cretacèu, fa prèp de 120 milions d'ans.
Totas les civilizacions de la Méditerranèa las venerèron. Simbolizan l'arbre de vida, la feconditat e lo succès.
Lo rei Salomon enseignèt los benfaches del palmièr coma una dona de Dieu perque ric d'elements nutritius ; Maomet los recomandava coma noiridura per la femnas, subretot quand alechavan. thumb|right|143px|[[Cocos nucifera]]
Ecologia
Los palmièrs, plan espandits dins las regions intertropicalas, fan partit integranta de l'ecosistèma tropical. Fòrças espècias butan dins de selvas plujosas tropicalas, al nivèl de la canopèa e dins la sisa arborescenta inferiora. Los palmièrs butan tanben dins de luòcs durablament umids, coma de paluns, prèp de las mangròvas e sus las broas dels flums. Prospèran tanben dins de zonas de clima subtropical umid o mediterranèu, miègarids e arids de planas. Dins la Cordilhièra dels Andes se trapan a 4000 mètres d'altitud. Tanben se tròban dins las oasis, coma al Sahara.
Economia
Los representants mai importants d'aquela familha sul plan economic son los segeuents:
right|thumb|200px|Cocò ancas: museum d'istòria naturala de Tolosa
Utilizacions dels palmièrs
right|thumb|200px|Dàtils right|thumb|200px|Òli de palma thumb|200px|Rafia
Parasitas e malautiás
Entre autres, dos insectes damatjan lo palmièrs:
Lista dels genres
Segon NCBI (19 d'abril de 2010) <Small>
Sedon ITIS (20 d'abril de 2010):
Racquinghem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nauts de França.
Region de O'Higgins
La  es una region administrativa de Chile. Sa capitala es Rancagua. Ten son nom del general Bernardo O'Higgins, un dels menaires a l'independéncia del país.
Racquinghem
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Region de Coquimbo
La  es una region administrativa de Chile. La soa capitala es La Serena.
Berlancourt (Oise)
Berlancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Somont
Somont (Soumont en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : [ecclesiam] de Somonte cum capella en 1162, ecclesia S. Baudilii de Somonte en 1252, 1484, Bernardonus de Somonte en 1270, ecclesiae de Somonte en 1286, de Somonte, al sègle XVI, Soumont, Sommont en 1740-60, Saumont en 1770-72 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, Somont ven del latin sub « dejós » e mons, « montanha » ; segon Hamlin, Somont representa benlèu summum montis, « fònt [???] de la cima »; l'explicacion precedenta del DNLF es contrària a la situacion topografica, dominanta a l'oèst, al sud e a l'èst (Somont es pas completament a la cima del puèg, mas al bòrn de la partida subta del travèrs).
Joan Pèire Chambon remarca que l'explicacion de Hamlin per fònt coma traduccion de summum es incorrècta. Lo resultat normal de summum montis es *Somontz > *Soumons. Cal corregir en summu monte, una construccion protoromanica a-sindetica del complement de nom o summu adjectiu. La prononciacion relevada a Cabrièira es [sum'~un] (ALLOR).
Region d'Atacama
La  es una region administrativa de Chile. La soa capitala e Copiapó.
Suçargues
Suçargues (Sussargues en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : terminium de villa que vocant Sorcianico en 1004, villa Sorcanichos cap a 1005, ecclesia de S. Martino, que vocant Surcanico en 1011, villam de Sursaneguez en 1194, de Sussanicis, sense data [sègle XIV ?], rector ecclesie de Sursanicis en 1259, villam S. Martini de Sussanicis en 1313, priori de Sussanicis en 1328, ecclesie S. Martini de Sussanicis en 1330, rectore de Sussanicis en 1398, de Sussanicis, a la fin dau sègle XIV, 1550, Susargues en 1622, Sussargues en 1626, 1648, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini). L'atestacion de 1004 pòrta la mencion faussa in comitatu Lutevensis (ajustada benlèu per error dins la reconstitucion daus archius de Gellone après l'incendi de 1066); Hamlin considèra ni per tot que las fòrmas dau sègle XI concernisson Suçargues.
Segon Dauzat, Suçargues ven del nom latin d'òme Surtius, amb lo doble sufixe -anicum ; segon Hamlin, Suçargues ven dau gentilici latin Surtius, amb lo sufixe -anicis. Per de rasons foneticas, lo sufixe -anicis emplegat sistematicament per Hamlin permet pas de menar a -argues; cal remplaçar per lo sufixe -anicos segon Joan Pèire Chambon. Suçargues èra una proprietat galloromana.
Nicolae Văcăroiu
Nicolae Văcăroiu (n. 5 de decembre de 1943) es un òme politic qu'a foguèt lo primièr ministre de Romania entre 1992 e 1996, e tanben president interim del país por còrt periòde, entre 20 d'abril e lo 23 de mai de 2007.
Le Foeil
Le Foelh en galò; Ar Fouilh en breton ( Le Fœil en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Ens (Hauts Pirenèus)
Ens (Ens en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [éns] (grafia fonetica deths autors). Eth nom qu'e atestat : de Heus (error de copista ?), en 1379.
Segon R. Aymard, Ens que vien deth gascon hens, « hen ».
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion d'Aymard qu'es impossibla, pr'amor H- se consèrva. Grosclaude que pensa eth H- dera atestacion es probablament ua letra muda; eth nom que demòra escur.
Yves
Yves es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Alpheidae
Los alfeids (Alpheidae) son una familha de cambaròt. Los cambaròts d'aquela familha son a-simetric qu'an unas pinças mai grandas que las autras, e son capables ,amb sas pinças grandas, d'emetre petada fòrça brusenta. Los membres d'aquela familha son nomenats cambaròts pistolet.
Es una familha diversificada e es fòrça estenduda geograficament, amb 600 espècias e mai de 38 genres. La màger part dels cambaròts pistolet cava d'abrics e son comunas dins las barrièras de coralh, dins las selvas d'algas e las zonas comolas d'ustras. Malgrat que la màger part visca sus las zonas costièras tropicalas o temperadas, lo genre Betaeus viu dins las mars frejas, e Potamalpheops dins de cavas d'aiga fresca.
En colonias, lo cambaròt pistolet pòt interferir amb los sonars. Lo cambaròt pistolet es considerat coma una font de bruch majora dins los oceans.
Descripcion
Un cambaròt pistolet mesura entre 3 a 5cm de long. Es remirable perque una de sas pinças es desproporcionada tan es larga, mai larga que la mitat de son còs, e contràriament a la màger part dels cambaròts, sas pinças grandas li permeton pas de trapar que se comporta puslèu coma un pistolet en doas partidas. Un jonch permet a la part "martèl" de se desplaçar endarrièr fins a formar un angle drech amb l'autra partida de las pinças. Quand torna barrar sas pinças, claca la partida "martèl" tusta l'autra partida, e emet una onda subrepoderosa que pòt assucar de peisses mai grands que lo cambaròt, e copar un jaç fin de veire.
Ecologia
Qualques espècias de cambaròt pistolet partetjan lor abrics amb de gòbis dins una relacion simbiotica. L'abric es bastit e entretengut pel cambaròt pistolet, e lo gòbi assegura una proteccion en prevenent del dangièr. Quand los dos son fòra l'abric, lo cambaròt manten lo contacte amb lo gòbi mejaçant sas banas. Lo gòbi ajant una melhora vision, el preven d'un dangièr mejaçant un movament de coa caracteristica. Per ara, aquela simbiòsi es estada observada sonque dins los mitans coralhencs.
Un comportament social es estat observat en cò del genre Synalpheus. L'espècia Synalpheus regalis viu a l'interior d'espongas en colonias que pòdon despassar 300 individús. Ven totes d'una sola femèla, la rèina, e de solide d'un sol mascle. Los individús son divisits entre los obrièrs (que s'ocupan de las larvas) e los soldats (que defendon lo nid mejaçant sas pinças grandas).
S'es notat que los cambaròts pistolet pòdon cambiar lo ròtle de lors pinças. Quand las pinças grandas es perduda, tornan créisser en unas pinças pichonas, e las pinças pichonas venon unas pinças grandas. De recèrcas scientificas mostrèron que copar lo nèrvi de las pinças grandas entraïna lor conversion cap a unas segondas pinças pichonas. Un cas de simetria dels dos parelhs de pinças es estat observat sonqu'un còp dins la natura.
Clacament
Pel títol d'animal mai brusent de l'ocean, lo cambaròt pistolet rivaliza amb d'animals fòrça mai grand qu'el, coma la balena boçuda o la balena blava. Lo cambaròt pistolet torna barrar unas de sas pinças especializadas per crear una cavitacion de bullas que genèra una pression acostica fins a 80kPa a una distància de 4cm de las pinças. Al nivèl de las pinças, las bullas van a una velocitat de 97km/h e un son de 218 dB. La pression es pro fòrta per tuar un peis pichon.
Lo Puget d'Argenç
Lo Puget d'Argenç (Puget-sur-Argens en francés, oficiosament Le Puget-sur-Argens) es una comuna de Provença administrat per lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Situat au nòrd-oèst de l'aglomeracion de Frejús, es vengut una puchona vila periferica de l'aglomeracion de Frejús Sant Rafèu.
Alpheidae
Clacament
Lo clacament pòt tanben produire de sonoluminescéncia per l'espetament de las bullas. Quand espeta, la cavitavion de bullas aten una temperatura de 5 000K (4 700°C). En comparason, la temperatura de la susfàcia del solelh es estimada a 5 800K (5 500°C). La lutz a una intensitat mendre que la producha en laboratòri, e es pas visibla per l'uèlh uman, mas es lo primièr animal descubèrt amb capable de produire de lutz per aquel biais.
Lo clacament es emplegat tant per caçar (çò qu'explica lo nom "cambaròt pistolet"), coma per la comunicacion. Quand caça, s'amaga dins un endrech escur coma un trauc, sortís sas banas per detectar s'un peis passa prèp d'el. Quand detecta de movement, lo cambaròt pistolet sortís sas pinças grandas, la dobrís e la torna barrar per "escupir" e aital assucar la preda. Lo cambaròt trapa la preda assucada e la manja.
Lo Puget d'Argenç
Geografia
Lo Puget d'Argenç es un vilatge, vengut una pichona vila, situat a una crosiera entre la vau d'Argenç, lo massís de l'Esterèu a l'èst e lo massís dei Mauras a l'oèst. Son territòri sembla a un rectangle de 8 × 4 km orientat vèrs lo nòrd. Son ocupacion es fòrça inegala. Au sud, si tròba lo còr istoric dau vilatge, seis extensions recentas e lo liech d'Argenç. Au nòrd, si tròban quauquei zònas agricolas e de seuvas. Lo clima locau es de tipe mediterranèu, es a dire que leis estius son cauds e eissuchs e leis ivèrns doç e umids. La comuna es protegida dau magistrau per lei montanhas. En revènge, lei vents maritims coma lo levant o lo siròc bofan regularament dempuei l'èst e lo sud.
Alpheidae
Tièira dels genres
Mai de 620 espècias son estadas reconegudas dins la familha dels Àlfeids (Alpheidae), distribuïdas en 45 genres. Los genres mai importants son Alpheus amb 283 espècias, e Synalpheus amb 146 espècias.
Lo Puget d'Argenç
Geografia
Durant de sègles, lo Puget foguèt un vilatge de quauquei centenaus d'abitants. Puei, après la Segonda Guèrra Mondiala, conoissèt una creissença rapida de sa populacion en causa de l'installacion de retirats francés dins la region, dau desvolopament dau periurbanisme e dau desvolopament pus generau dei vilas dau litorau mediterranèu. Pasmens, la demografia de la vila presenta de particularitats. Situada dins la periferia de l'aglomeracion de Frejús Sant Rafèu, interessa pauc lei retirats, çò que permet a de populacions pus jovas de s'i installar. En 2018, lo taus de mens de 30 ans i èra ansin de 33% (còntra 30,2% dins la populacion generala dau departament).
Istòria
La mencion pus vièlha dau Puget data de 940 dins un document depintant lei vilatges destruchs dins la region per lei Sarrasins. Puei, foguèt tornarmai mencionada en 973 quand lo còmte Guilhèm Ièr donèt la mitat dau domeni a l'evesque de Frejús après sa victòria còntra lei Sarrasins. En 1203, l'evescat obtenguèt la segonda mitat, donacion confiermada en 1225 per Ramon Berenguier.
L'istòria dau vilatge durant l'Edat Mejana es mau coneguda. En revènge, durant la Renaissença, foguèt destruch per leis abitants en 1536 per i empachar l'installacion de l'armada espanhòla qu'aviá atacat Provença. Puei, durant lei Guèrras de Religion, lo vilatge foguèt fortificat. En 1599, un an après lo restabliment de la patz per Enric IV, l'evesque de Frejús acceptèt d'abandonar una partida de sei drechs feodaus. Lo Puget venguèt alora una comuna. Pasmens, durant lo sègle XVIII, lo vilatge foguèt pulhat dos còps, en 1707 e en 1747, per d'armadas austrianas.
En 1886, la comuna adoptèt son nom actuau, lo Puget d'Argenç, per si diferenciar dau Puget Vila. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, l'armada installèt un camp dins la vila. Puei, après la Segonda Guèrra Mondiala, l'endrech conoissèt un desvolopament demografic important que foguèt sostengut per lo desvolopament dau torisme, l'arribada de retirats e lo periurbanisme. Passèt de 1,558 abitants en 1946 a 8,062 en 2018. Aquò entraïnèt l'extension dau bastit tradicionau. A partir de 1961, la dubertura de l'autorota A8, que passa sus lo territòri de la comuna, entraïnèt tanben la creacion d'una zòna industriala e comerciala.
Luòcs e monuments
En causa de sa febla importància e de sa destruccion en 1746, lo vilatge a un patrimòni arquitecturau limitat a quauqueis edificis religiós. Lo pus ancian es la glèisa gotica de Sant Jaume lo Major que foguèt edificada entre 1572 e 1577. Mai d'un mòble a l'interior dau bastiment es tanben classat car foguèt fabricat avans la Revolucion.
Véronnes
Véronnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Margarida de Rohan (c. 1330-1406)
thumb|upright=0.8|Veirial de la Basilica de Nòstra Dòna del [[Romeguièr representant Olivièr de Clisson e son esposa Margarida de Rohan]] Margarida (var. Marjarida) de Rohan (cap a 1330-1406), nòbla bretona eissida de la familha de Rohan èra la filha d'Alain VII de Rohan e de Joana de Rostrenen, e successivament l'esposa de Joan de Beaumanoir, marescal de Bretanha e eròi del Combat dels Trenta, puèi d'Olivièr V de Clisson, conestable de França.
Amanliz
Amanliz en breton ( Amanlis en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Radinghem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo castèl èra una basa de V2 pendent la Segonda Guèrra mondiala.
Decapoda
Los decapòdes o Decapoda son un òrdre de crustacèus de cinc parelhs de patas de la classsa Malacostraca. Incluson nombroses grops coneguts, coma las escaravissas, los crancs, los ligombaus, e los cambaròts. La màger part dels decapòdes son necrofages. L'òrdre conten aperaquí 15,000 espècias, amb aproximativament 3300 espècias fossilas.
Theodor Stolojan
Theodor Stolojan (n. 24 d'octobre de 1943) es un economista e òme politic que foguèt primièr ministre de Romania entre lo 16 d'octobre de 1991 e lo 18 de novembre de 1992.
Rians (Var)
Rians (Rians en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Forest-Montiers
Frémontier en picard (Forest-Montiers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.berlin
es un nom de domeni generic per la ciutat alemanda de Berlin. Es en servici dempuèi lo 8 de genièr de 2014.
Forest-l'Abbaye
Fèr-l'Abbie en picard (Forest-l'Abbaye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Golf d'Alaska
Lo Golf d'Alaska es una region de l'Ocean Pacific situada au sud d'Alaska lòng dau litorau american de l'illa Kodiak a l'oèst a l'archipèla Alexander au sud-èst.
Forest-l'Abbaye
Geografia
Vilatge del Ponthieu situat a unitat|12|km. Al nòrd de Abbeville, a unitat|18|km de la Baia de Soma e a la orée de la bòsc de Crécy.
A situat près del anciana RN1 (actuala RD 1001) e es facilament accessibla per la sortida de la autoroute.
Village du Ponthieu situé à 12 km. au nord d'Abbeville, à 18 km de la Baie de Sòma et à l'orée de la forêt de Crécy.
Il est situé à proximité de l'ancienne RN1 (actuelle RD 1001) et est aisément accessible par la sortie de l'autoroute.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge #èsser desservi per un camin de fèrre secondaire de 1892 a 1951. S'agissiá dels Camins de fèrre départementaux de la Soma #qu'espetavan sustot doas linhas, la linha Abbeville a Dompierre-sus-Authie #que se enllaçava dins lo vilatge a la linha Noyelles a Forest-la Abbaye.
Le village fut desservi par un chemin de fer secondaire de 1892 à 1951. Il s'agissait des Chemins de fer départementaux de la Somme qui exploitaient notamment deux lignes, la ligne Abbeville à Dompierre-sur-Authie qui se raccordait dans le village à la ligne Noyelles à Forest-l'Abbaye.
Nòtas
<references group=N/>
Mar Tirrèna
La Mar Tirrèna es una mar que fa partida de la Mar Mediterranèa Occidentala. Se situa entre la peninsula Italica, Corsega, Sardenha e Sicília.
Lista de las mai grandas companhiás aerianas
Aquesta lista repertòria las mai grandas companhiás aerianas, es a dire las mai grandas entrepresas de transpòrt aerian.
Per passatgièrs transportats
vinheta|Un [[Airbus A350 XWB|Airbus A350 de Delta, lo principal transportaire aerian del mond dempuèi 2015.]]
Pel nombre de linhas
vinheta|Un [[Boeing 737 de Ryanair, la companhiá qu'a lo mai de linhas al mond.]]
Alfredo Müller
thumb|250px|Alfredo Müller dins son talhièr a París en 1908
Alfredo Müller (Ligorna, 30 de junh de 1869 – París, 7 de febrièr de 1939) foguèt un pintor e gravaire italian, nacionalizat francés en 1913. Comencèt a estudiar la pintura en Toscana mas aprèp d'èsser vengut a París s'orientèt cap a la gravadura gràcias al contacte d'Eugène Delâtre. S'impausèt puèi coma una autoritat d'aquesta art dins lo mitan artistic e cultural de Montmartre. thumb|220px|Dante au lys
Etica environamentala
L'etica environamentala o etica de l'environament (de l'anglés environmental ethics e sas adaptacions romanicas; nom occitan de verificar) es una branca de la filosofia environamentala e l'etica aplicada que considèra las relacions eticas entre los èssers umans e l'environament natural. Influéncia una longa lista de disciplinas talas que lo drech, la sociologia, l'economia, l'ecologia, la geografia, etc. Dins son domèni, inclutz l'estetica de la natura e d'autras brancas de la recèrca filosofica (epistemologia, metafisica, axiologia, etc.).
Sent Cric (Gers)
Saint Cric (Saint-Cricq en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Sent Cric qu'es la fòrma gascona deu nom grecolatin Cyricus, representat per dus martirs deu sègle IV, en Cilicia [los famós Cric e Julita ] e a Alexandria,. Lo sent que sembla estar lo mainatge martir.
William Parry Murphy
William Parry Murphy (n. 6 de febrièr de 1892 - m. 9 d'octobre de 1987) foguèt un mètge nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1934.
Biografia
Nasquèt lo 6 de febrièr de 1892 dins la vila de Stoughton, situada a l'estat nòrd-american de Wisconsin. Estudièt medecina a l'universitat d'Oregon, ont se licencièt lo 1914, e la de Harvard ont se doctorèt lo 1922.
Moriguèt lo 9 d'octobre de 1987 dins la vila de Brookline, situada dins l'estat de Massachusetts.
Recerca scientifica
L'an 1924 inicièt la siá collaboracion amb George Richards Minot, que realizèt al bòrd d'el investigacions sus la preséncia de anemia en lo còrs dels cans e la siá posteriora recuperacion. Ambdos scientifics verifiquèron cossí amb l'ingestion de grandas quantitats de fetge podián aténher guarir la malautiá. Posteriorament la siá recèrca se dirigiguèt a determinar la particula responsabla d'aquela curació, en atenhent isolar la vitamina B12 del fetge.
L'an 1934 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina, que partegèt amb George Minot e George Hoyt Whipple, per las siás descobèrtas referents a la terapia del fetge en cases de anemia.
Belleneuve
Belleneuve es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Emiliano González Navero
Emiliano González Navero (1861-1934) avocat e òme politic foguèt lo president de Paraguai entre lo 4 de julhet de 1908 e lo 25 de novembre de 1910.
Seldjokidas
thumb|Territòris ocupats per lei Seldjokidas.
Lei Seldjokidas son una dinastia turca de l'Edat Mejana que dominèt la màger part de l'Orient Mejan e dau mond musulman entre lei sègles XI e XIII. Per extension, en causa dau ròtle major tengut per aquel ostau, lo tèrme s'utiliza per designar totei lei pòbles turcs occidentaus durant aqueu periòde.
Originaris d'Asia Centrala, lei Seldjokidas migrèron vèrs Pèrsia. Inicialament mercenaris per lei poissanças localas, conquistèron un territòri independent avans de venir lei protectors dau Califat Abbassida en 1055. Pasmens, la dinastia principala, dicha « Grands Seldjokidas », declinèt rapidament en causa de la fragmentacion de son territòri. Dispareguèt un sègle pus tard. Dins aquò, divèrsei princes seldjokidas fondèron de dinastias localas. La pus poderosa foguèt aquela dau Sultanat de Rom que prenguèt pauc a pauc lo contraròtle de la màger part d'Anatolia. Se mantenguèt fins au començament dau sègle XIV e tenguèt un ròtle important dins lei Crosadas e dins lo declin de l'Empèri Bizantin.
Originas
Dich Seldjok († 1009) èra lo fiu d'un cap militar d'una tribü deis Oghuzs Qiniq, un pòble turc que fasiá partida d'una confederacion de clans nomadas installats entre la Mar Caspiana e la Mar d'Aral. Per de rasons desconegudas, son paire quitèt aquel ensemble e anèt s'installar dins la region de Sirdarià. Pasmens, vèrs 985-986, lo clan deguèt abandonar l'endrech en causa de la pression militara dei Chinés ò d'autrei tribüs nomadas. Migrèt vèrs lo sud e intrèt en Transoxiana sus lo territòri de l'Empèri Gaznevid. Segon una tradicion ben establida, la tribü se convertiguèt a l'islam e intrèt au servici dau sultan Mahmud de Ghazni (997-1030) coma auxiliars dins son armada.
Pasmens, la tribü aprofichèt tanben lei tensions entre leis autrei dinastias de la region per trobar d'emplegaires. En particular, participèt ai conflictes entre lei Samanids e lei Karakhanids. Aquò li permetèt de renfòrçar sa preséncia en Transoxiana e sa poissança militara. Vèrs 1035, aquò entraïnèt una guèrra còntra lei Gaznevids que s'inquietèron finalament de la poissança de sei vassaus. Pasmens, après cinc ans de combats, lei Seldjokidas s'impausèron e prenguèron lo contraròtle de Khorasan. Puei, durant lo rèine de Toghrul Beg (1038-1063), conquistèron Nichapur (1038), la region de Kharezm (1042), Hamadan e Ispahan (1051). Aquela darriera vila venguèt la capitala de la dinastia.
Diplomata e cap militar avisat, Toghrul Beg comprenguèt ben lei tensions dau mond musulman dau periòde. D'efiech, l'ortodoxia èra fòrça contestada per de movements chiitas extrèms a l'origina de revòutas recurrentas. Lo cap seldjokida prepausèt donc sei servicis au califa abbassida de Bagdad. En 1055, ocupèt la vila, venguèt lo protector dau sobeiran e recebèt lo títol de sultan. Aqueu succès li donèt un prestigi considerable, li permetèt de legitimar son poder e li donèt la possibilitat de menar de guèrras novèlas au nom dau califa.
Lei Grands Seldjokidas (1038-1157)
La dinastia que reinèt sus l'empèri fondat per Toghrul Beg es dicha « Grands Seldjokidas » en causa de l'extension de son territòri que s'estendiguèt d'Anatolia a l'Asia Centrala. Successor de Toghrul Beg, Alp Arslan (1063-1073) ataquèt l'Empèri Bizantin tre lo començament de son rèine. La violéncia de seis incursions entraïnèt una reaccion importanta de l'emperaire Roman IV Diogèn (1068-1071) mai lei Seldjokidas lo capturèron a la batalha de Manzikert (1071). Aquò entraïnèt una crisi politica a Constantinòble e una guèrra civila entre Bizantins. Aprofichant aqueu caòs, lei Turcs s'installèron solidament en Anatolia Centrala avans d'atacar lei vilas dei zònas litoralas. Malik Chah (1073-1092]]), fiu d'Alp Arslan, prenguèt ansin Nicèa en 1078 e menacèt dirèctament la capitala bizantina.
Pasmens, lei Seldjokidas comencèron de faciar de problemas per dirigir son empèri. D'efiech, conquistat tròp rapidament, aviá pas d'administracion vertadiera e plusors caps locaus èran a assaiar de formar de principats autonòms. A la mòrt de Malik Chah en 1092, aqueu procès de fragmentacion èra ja ben avançat. Lo rèine brèu de son fiu, Mahmud I (1092-1094), agravèt la situacion. La division venguèt oficiala en 1118. Ahmad Sanjar (1118-1157) restaurèt finalament l'autoritat dei Grands Seldjokidas en Khorasan e en Transoxiana. Pasmens, a partir deis ans 1150, lo declin seldjokida permetèt ai tribüs nomadas d'Asia Centrala de se revòutar e Ahmad Sanjar foguèt finalament vencut per Khwarezm.
La formacion dau Sultanat
La formacion dau Sultanat de Rom es una consequéncia de la victòria turca de Manzikert en 1071. Desirós d'aprofichar aqueu succès e d'alunchar de tribüs nomadas pauc disciplinadas, lei sultans Alp Arslan e Malik Chah encoratjèron lo movement. Dins aquò, plusors vilas bizantinas, especialament Constantinòble, resistiguèron gràcias a sei fortificacions, çò que menèt a la formacion d'una zòna instabla constituïda de plusors principats tribaus mai ò mens independents. Descendent de Seldjok eu meteis, lo fondator de la dinastia seldjokida, lo cap Sulayman ibn Kutulmich (1077-1086) aprofichèt lo prestigi de seis originas per renfòrçar son territòri que venguèt pauc a pauc l'Estat pus poderós de la region sota lo nom de Sultanat de Rom. Lo tèrme « Rom » vèn de Roman e indica la preséncia fòrta de populacions « romanas », es a dire originàrias de l'Empèri Roman d'Orient dins la region. Pasmens, en causa de sa poissança creissenta, lo Sultanat deguèt lòngtemps faciar l'ostilitat d'autrei tribüs turcas installadas en Anatolia.