cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sèrgi Gairal
Biografia
Essent luènh de sas rasigas quand ensenhava dins l'èst de França, legissiá la cronica occitana d’un jornal quand se mainèt qu’èra la lenga de sa Tèrra, que la compreniá mas la coneissiá pas pro. De retorn al País, per mestrejar l’occitan (ja que l'ausissiá quand èra pichon dins son vilatge e mai tard dins la bèla-familha) se botèt a l’estudiar en autodidacte puèi prenguèt de corses per correspondéncia. Comencèt a escriure son primièr roman aprèp aver fach un exercici d’escritura per sos corses. Professor d'espanhòl retirat, ara se consacra a la redaccion d’obratges en occitan dins la varianta lengadociana.
US Bergerac rugby
L’US Bergerac Rugby es un club de rugbi de XV fondat en 1900 e basat a Brageirac.
Sèrgi Gairal
Biografia
Foguèt amic amb Cristian Laus e Joan de Cantalausa.
Se maridèt e aguèt tres mainatges, una dròlla e dos dròlles.
Jarjalhas
Jarjalhas o puslèu Jarjaia(s), , Gargaïa en 1080, Jarjaya en 1346 (Jarjayes en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Sèrgi Gairal
Lo mond de Sèrgi Gairal
Dins la màger part de son òbra literària, sèm dins un mond ont los personatges son de locutors occitans naturals. Los protagonistas pòdon viure e s’exprimir naturalament dins lor lenga mairala. Los quites animals, quand son los personatges principals, an tanben la facultat de pensar e parlar en occitan.
Òbras
Romans
Autres tipes d’obratges
Reviradas
Ligams
https://sites.google.com/view/sergegayralauteur/accueil
Entrevista amb l’autor del 31 de decembre de 2021
Arc de Sant Martin
thumb|Arc de Sant Martin doble. L'arc de Sant Martin, arc del cèl, arc de seda o arcolan es un fenomèn optic que consistís en far visiblas, dins lo cèl, totas las colors de l'espèctre de la lutz (roge, Irange, jaune, verd, blau, indigòt e violet) quand aquela se refracta e se rebat per las gotas d'aiga en suspension dins l'atmosfèra.
La refraccion se produís dins d'angles variables, mas a l'entorn de 138º (un pauc mens per la lutz de color roja e un pauc mai per la color violèta) e aquò fa qu'es possible de lo veire aisidament, perque s'èra rebatida dins un angle mai grand, la possibilitat de lo veire seriá mendre més. Atal, un rebat amb angle de sonque 180º poiriá èsser apreciat se l'observador èra en linha dirècta entre lo sol e la gota d'aiga. La valor de 138º implica que l'arc de Sant Martí sonque se pòt apreciar se l'observador es situat entre lo Sol e las gotas d'aiga que rebatan la seuna lutz. Aquel angle de reflexion foguèt descobèrt per René Descartes en 1637.
thumb|left|300px|Perque siá visibla, la lutz deu se rebatre dins las gotas d'aiga dins un angle determinat.
E mai, la talha de las gotas d'aiga fa que la refraccion de la lutz las travèrsa es pas totjorn egual, produsent de distorsions. La combinason de fòrça nombres gotas d'aiga de talhas diferentas, en moviment continú, provòca una dispersion de la lutz refractada en forma d'arc al cèl.
Un rai de lutz cambia de direccion tres còps en travessant la gota d'aiga e forman la refraccion visible que se nomena arc de Sant Martin (o arc primari), mas se las reflexions son quatre (se produís dins qualques rais de lutz) se fòrma un autre arc (nomenat arc segondari) amb un angle de 130º. Aquel arc segondari es fòça mens visible, de colors mais difusas e situats en òrdre invèrse a l'arc primari, es a dire amb la lutz de color roja cap a l'interior de l'arc.
Se las reflexions son cinc o sièis, l'angle de reflexion ja es fòrça inferior e atal fa que sián invisibles per l'observador.
Mai bassa es la situacion del sol mai grand se veu l'arc de Sant Martin. Dins las observacions fachas dempuèi la tèrra es improbable de veire un arc de mai de 180º, peque la vision totjorn demorará limitada per l'orizont e lo mai normal es de veire d'arcs d'uns 120º. Sembla que dempuèi un avion seriá possible de veire d'arcs que serián un cercle complet.
=== Variantas dialectalas === Arcolan, arcan, arcau, arcana, arcanèl, arcolin, arquet, arrodet. Arc de Sant Martin, arc de Sent Martin. Arc de seda.
Dins la cultura
esquerra|thumb|Lo pé de l'arc de Sant Martin. thumb|250px|Formacion de l'arc de Sant Martin A causa de sa forma, sovent foguèt interpretat coma un pont entre lo cèl e la Tèrra, atal apareis en divèrses mitologias (la divessa grèga Iris, la sèrp irisada australiana, l'Indra indoa...) Lo simbolisme foguèt tornat pel cristianisme, lo consideran coma un signe de patz e aliança amb Dieu.
Coma signe de patz, apareis dins la Bandièra de la fòrça popularizada dins las manifestacions contra la guèrra d'Iraq; dins la nau de Greenpeace (Rainbow Warrior, en anglés, Guerrièr de l'Arc de Sant Martin) e dins la bandièra gai coma revendicacion del moviment LGBT. Tanbe es present dins la bandièra inca.
Los bodistas nomenan Arc de Sant Martin dins l'estadi mental atengut al nirvana, simbolizant la jòia suprèma (per la reünion de totas las colors). Per contra, pels japoneses es un simbol de mal astra, un presagi, per la similitud a la seuna forma amb una sèrp, animal maldich.
George Pólya
Aprèp d'estudis secondaris classics, foguèt admés en 1905 a l'Universitat de Budapèst que passèt del drech, a la lingüistica, a la filosofia, e fin finala a la fisica e a las matematicas. En 1910-1911 èra a l'Universitat de Viana puèi tornèt a Budapèst per un doctorat de Matematicas, e demorèt a Göttingen puèi a París en 1914. Acceptèt alara un pòste a l'Escòla Politecnica Federala de Zuric (EPFZ) prèp de Hurwitz. Passèt en 1924 entre Oxford e Cambridge, e venguèt professor a l'EPFZ en 1928.
Avent demorat als Estats Units d'America en 1933, decidèt en 1940 d'i demorar e foguèt fin finala recrutat a Stanford. Acabèt lo How to solve it a partir d'una premièra version en alemand, sus una apròcha euristica de las matematicas basada sus la resolucion de problèmas, dins un estil "far per comprendre".
Tornèt en Ongria sonque en 1967.
Sas òbras son de dos òrdres:
Bibliografia
ISBN 0883855283
Hallu
Hallu en picard (Hallu en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
CA Periguers
Lo CA Periguers es una equipa de rugbi de la vila de Periguers e una dei còlas majoras d'Aquitània [].
Puzieux (Vòges)
Puzieux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
[[Categoria:Comuna de Imatge:cap [[Categoria:Comuna de cap
Castèthbajac
Castèthbajac (Castelbajac en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kas'tèb ba'yak] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : in Castro Bayaco, in Castro Baiaco, en latin, en 1083, Bernardus de Castello Bajaco, en latin, cap a 1080, in Castellobajaco, ath sègle XI o XII, Guillelmus Bernardi de Castedbaiag, en latin, en 1165, ''Ar. R. de Casted Baiach, en latin, cap a 1170, Bernardus de Castellobaiag, en latin e gascon, en 1204, Arnaldus Ramundi de Castro Bayaco, en Arnaut Ramon de Casteg Bayac, Petrus de Casteg Bayac, en P. de Castet Bayac, en latin e gascon, en 1283, Castedbaiag en 1285, de Castrobajaco, en latin, en 1342 e 1379, Castet Baiac, Castet Bayac en 1429, Castelbajac'' (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, eth resultat deth latin castellum qu'ei determinat per un nom de localitat vesina.
Segon Miquèu Grosclaude, era fòrma Castel en francés qu'ei devuda ara pluma deths notaris qui èran influenciats per era koinè tolosana. Eth determinant Bajac que's pòt explicar, sia peth nom d'un vilatge primitiu, era proprietat de Baius, nom latin, dab eth sufixe « d'apertenéncia » -acum, sia d'un nom de persona romanic Bajac, solucion causida per M.-F. Berganton e per Miquèu Grosclaude.
Saint-Jean-aux-Bois (Oise)
Saint-Jean-aux-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Es una municipalitat forestala, situada en bòsc de Compenha, formada de pòbles de bucherons #que Sant-Jean, Malassise, la Brévière
C'est une commune forestière, située en forêt de Compiègne, formée de villages de bucherons dont Saint-Jean, Malassise, la Brévière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo bourg s'i seriá bastit en defòra del abbatiale en lo moment de lo sieu extinction cap a 1761.
Le village de Saint-Jean-aux-Bois aurait pour origine un monastère du construit à l'emplacement d'une chapelle.
Le bourg se serait bâti en dehors de l'abbatiale lors de son extinction vers 1761.
Moussey (Vòges)
Moussey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
thumb|left|Vist sus la glèisa Moussey es la una de las municipalitats en avent apertengut al abbaye de Senones, de contunh a la Principauté de Salm fins a la Revolucion Francesa.
Lo nom de Moussey vendriá de Monticellus, pichon mont. Lo vilatge es n'efièch sus una pichona éminence al pè #que flueix un ruisseau #que lo cors fòrça rapid ne merita plan lo nom de Rabodeau (en latin, rapidus aqua).
Lo vilatge de Moussey es lo darrièr luòc viscut de la vallée e per lududes s'accedís al caulet de Prayé, en portant al Donon e al Alsace. Se pòt tanben prene lo caulet del Hantz en seguent la vallée del Fosse, afluent esquèrra del Rabodeau.
Lo bòsc ocupa una part importanta del territòri communal, sustot en las pendentas abruptes #que voregen las vallées. Cap a l'èst, a lo-dessus de 900 mètres d'altitud, daissa lo luòc a chaumes.
thumb|left|Vue sur l'église Moussey est l'une des communes ayant appartenu à l'abbaye de Senones, puis à la Principauté de Salm jusqu'à la Révolution Française.
Le nom de Moussey viendrait de Monticellus, petit mont. Le village est en effet sur une petite éminence au pied de laquelle coule un ruisseau dont le cours très rapide mérite bien le nom de Rabodeau (en latin, rapidus aqua).
Saint-Maur (Oise)
Saint-Maur es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Moussey (Vòges)
Geografia
Le village de Moussey est le dernier lieu habité de la vallée et par lui on accède au col de Prayé, menant au Donon et à l'Alsace. On peut aussi rejoindre le col du Hantz en suivant la vallée du Fosse, affluent gauche du Rabodeau.
Saint-Maur (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Moussey (Vòges)
Geografia
La forêt occupe une part importante du territoire communal, notamment dans les pentes abruptes qui bordent les vallées. Vers l'est, au-dessus de 900 mètres d'altitude, elle laisse la place à des chaumes.
Saint-Maur (Oise)
Istòria
Sant Maur es segurament d'origina fòrça ancian, en lo moment de registres, s'es trobat un dieu guerrer en tôle de laiton martelé datat del 1 sègle.
Moussey (Vòges)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Maur (Oise)
Istòria
Saint Maur est certainement d'origine très ancienne, lors de fouilles, on a trouvé un dieu guerrier en tôle de laiton martelé daté du 1 siècle.
Areines
Areines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Geografia
Areines A situat a 104 mètres d'altitud e a per municipalitats limitrophes Meslay e Sant-Ouen, Areines s'estend sus una superficie de 4,8 km². Lo principal cors d'aiga en traversant Areines es lo riu Houzée.
Areines est situé à 104 mètres d'altitude et a pour communes limitrophes Meslay et Saint-Ouen, Areines s'étend sur une superficie de 4,8 km². Le principal cours d'eau traversant Areines est la rivière Houzée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo étymologie del nom "areines" ven d'ancianas sablas romaines, invisiblas dempuèi lo sòl jols alluvions, mas encara visibles en fotografia aeriana.
L'étymologie du nom "areines" vient d'anciennes arènes romaines, invisibles depuis le sol sous les alluvions, mais encore visibles en photographie aérienne.
Nirvana (bodisme)
Nirvana es un tèrme sanscrit (devanāgarī : निर्वाण), calc del pali Nibbāna (निब्बान), que significa « atudament » d'una flama o d'una fèbre, etimologicament « exespiracion » , e per extension « amaisament » puèi « liberacion ». Aquel mot venguèt, en chinés 涅槃 nièpán, en japonés 涅槃 nehan, en corean 열반 yolban, en tibetan myang-ʼdas o myan-ngan ʼdas-pa (lit.: passar al delà de la soufrença), e en tai นิพพาน nípphaan.
Sens dins le bodisme
Dins lo sens bodic, qu'es la mai comuna ara, aquel tèrme designa la finalitat de la practica bodica, lo Despèrtament (bodi). Es al delà de tota descripcion e pòt èsser definit sonque negativament coma la fin de l'ignorància, factor essencial de la coproduccion condicionada, et de las tres sets : desir dels senses (kāma-taṇhā), desir d'existéncia o voler viure (bhava-taṇhā) e desir d'aniïlacion (vibhava-taṇhā). Lo nirvāṇa es una mena d'acabament que pòt èsser comparat, segon los tèxtes, a l'atudament d'una flama (individualitat o sens del ièu): de meteis biais que se pòt pas definir un fuòc que ne brutla pas, se pòt pas definir una persona qu'« exbufèt » los agregats de l'existéncia (desirs, volicions, concepcions erronèas) que mena una persona non depertada de renaissença en renaissença.
Una definicion mens negativa es aquela d'una patz interiora totala e permanenta, venent del destacament. L'aquisicion d'aquel « estat » (qu'es definit coma un « non estat ») es reputada possible pendent la vida, o, eventualament, pendent la mòrt. L'idèa pro vulgarizada dins lo public del nirvana coma d'un « paradís » que continuaram d'existir aprèp la mòrt es absurda (e contradictòria amb la tèsi bodista del non seu e de la vacuitat dels fenomèns e de l'Absolut). Se pòt doncas ni i « dintrar » ni i « demorar ». Lo nirvana es mimai la mòrt, mas puslèu la fin de la cresença dins un ego autonom e permanent.
De tèrmes pròches son : despèrtament, atudament, liberacion, illuminacion, deliurança, vacuitat absolut, patz suprèma, realitat darrièra.
Pel bodisme hīnayāna, lo nirvana es "l'autra broa", qu'"existís" per oposicion al cicle del devenir, lo samsara, alara que pel bodisme mahāyāna nirvana e samsara son ultimament identics, a causa la non dualitat de la natura de las causas.
Se distingís al mens dos tipes de nirvana :
L'escòla Cittamātra du Mahāyāna apond dos autres tipes:
Sens dins l'indoïsme
Lo meteisse concète existís tanben dins l'indoïsme mas es de preferéncia nomenat moksha (o mukti o laya), lo tèrme de nirvana i essent mens sovent emplegat.
Sens popular
Dins lo lengatge familhièr, nirvana designa un "bonaür suprèma", un gaug dels senses capitat subretot per la sexualitat, dels objèctes o de las situacions nautament agradables. S'agís alara d'un sens pervertit, a pauc prèp sinonim de gaug intens, pro alunhat de la nocion de patz interiora.
En psicanalisa
Lo principi de nirvana es un concèpte psicanalitic de la tendéncia al neant, çò que correspond pas au tèrme nirvana bodista, mas pusleu a vibhavatrsna qu'es la set de non existéncia.
Bolandoz
Bolandoz es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Situat a una altitud activa d'unitat|650|m (pòble) a unitat|950|m  (còsta de Bolandoz "Las Prédits"), Bolandoz se tròba sul scenari de Amancey (cap de-luòc de costat situat a unitat|4|km ), a unitat|35|km  de Besançon e  de Pontarlier. thumb|left
Lo scenari karstique que # se situa sus el lo vilatge a enquadrat a l'èst per la vallée de la Loga e a l'oèst per la vallée del Lison (afluent de la Loga, ela-meteis afluent del Doubs).
Aquela part del scenari es majoritairement constituida de pâturages per la zòna situada a l'entorn del pòble, e de bòsques a majoritat de épicéas per la zòna en s'elevant cap al sud, telefonada "còsta de Bolandoz". Aquela "còsta" es ne fa una crête montagneuse avoisinant l'unitat|1000|m e #que s'estend de Déservillers fins a Longeville, en transeünt per Bolandoz, Reugney, e Amathay-Vésigneux. Divèrses punts d'enguarda s'ofrisson als agaches, un en particular situat en direccion de Reugney al luòc dich "Lo Temps", prepausa una vista magnifica de las Alpes per temps clar.
Situé à une altitude allant de 650 m (village) à 950 m (côte de Bolandoz "Les Prédits"), Bolandoz se trouve sur le plateau d'Amancey (chef-lieu de canton situé à 4 km), à 35 km de Besançon et 25 km de Pontarlier. thumb|left
Le plateau karstique sur lequel se situe le village est encadré à l'est par la vallée de la Loue et à l'ouest par la vallée du Lison (affluent de la Loue, elle-même affluent du Doubs).
Cette partie du plateau est majoritairement constituée de pâturages pour la zone située autour du village, et de forêts à majorité d'épicéas pour la zone s'élevant vers le sud, appelée "côte de Bolandoz". Cette "côte" est en fait une crête montagneuse avoisinant les 1000 m et qui s'étend de Déservillers jusqu'à Longeville, en passant par Bolandoz, Reugney, et Amathay-Vésigneux. Plusieurs points de vue s'offrent aux regards, un en particulier situé en direction de Reugney au lieu dit "Le Temps", propose une vue magnifique des Alpes par temps clair.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi l'edat del fèrre, l'òme soslinha la siá preséncia sus la part nòrd de la municipalitat e se fixa sus una croupe #que comanda a las fes aquel terroir fèrtil e la via Ornans-Salins.
A la Mièja Edat, Bolandoz, es jos la tutelle de la Seigneurerie de Maillot. Pàtria de Texans de Bolandoz (dicha Capitana Brisbarre), cap de las Grandas Companhiás #que, a, se #apoderar del castèl fòrt del comte de Scey e terrorisa tota la region.
En 1364, lo châtelain de Scey ven doncas Jean de Bolandoz. S'èsser après atrach los foudres de la Comtesse Marguerite, per s'èsser atacat a un dels membres de la familha comtale (Henri de Viena), aquela o fa executar e confisqui los sieus bens. En 1698, lo vilatge de Bolandoz aprofècha d'un édit Royal, per crompar la "Justícia" del pòble, e d'aquel fach ven lo sieu pròpri senhor. En lo meteis temps, un vicari "residisson" a afectat a Bolandoz amb la fin d'i desservir la siá glèisa. Aiçò empedís pas pas, lo pòble de contunhar de dependre de la parròquia de Chantrans (#que li a ligat a el dempuèi la
Uèi, lo pòble compta pas mai que 300 abitants, la principala activitat demòra la ramaderia de vacas laitières (17 espleitacions agricòlas n'activitat al començament de la ) e la produccion de fromages, que # çò comtat. Pas subsisteix mai #qu'una sòla fromagerie (fruitière tanben trucada "chalet"). Una pichona fabrica de tôlerie industriala s'es installat entre el a la sortida del pòble en direccion de Reugney. Qualques activitats touristiques se son desvolopats (randonnée, gîte d'estapa e pista d'esquí de fons).
Dès l'âge du fer, l'homme signale sa présence sur la partie nord de la commune et se fixe sur une croupe qui commande à la fois ce terroir fertile et la voie Ornans-Salins.
Au Moyen Âge, Bolandoz, est sous la tutelle de la Seigneurerie de Maillot. Patrie de Jean de Bolandoz (dit Capitaine Brisbarre), chef des Grandes Compagnies qui, au, s'empara du château fort du comte de Scey et terrorisa toute la région.
En 1364, le châtelain de Scey devient donc Jean de Bolandoz. Après s'être attiré les foudres de la Comtesse Marguerite, pour s'être attaqué à un des membres de la famille comtale (Henri de Vienne), celle-ci le fait exécuter et confisque ses biens. En 1698, le peuple de Bolandoz profite d'un édit Royal, pour acheter la "Justice" du village, et de ce fait devient son propre seigneur. Dans le même temps, un vicaire "résident" est affecté à Bolandoz afin d'y desservir son église. Ceci n'empêche pas, le village de continuer de dépendre de la paroisse de Chantrans (à laquelle il est rattaché depuis le
À la Révolution, Bolandoz, profondément attaché à sa pratique du culte, n'accepte pas les lois de la République. L'armée interviendra en 1793 mais le village restera "rebelle" jusque la fin du Jusqu'à la moitié du, le village de Bolandoz prospère grâce à une économie axée sur la production laitière. En 1848, il y a trois fromageries dans le village. En 1851 celui-ci compte 620 âmes, à cette époque, existaient trois hameaux dépendants de Bolandoz :
Aujourd'hui, le village ne compte plus que 300 habitants, la principale activité reste l'élevage de vaches laitières (17 exploitations agricoles en activité au début du ) et la production de fromages, parmi lesquels le comté. Il ne subsiste plus qu'une seule fromagerie (fruitière aussi appelée "chalet"). Une petite usine de tôlerie industrielle s'est installée à la sortie du village en direction de Reugney. Quelques activités touristiques se sont développées (randonnée, gîte d'étape et piste de ski de fond).
Cauvós
Cauvós (Caubous en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kaw'bous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Caubos, Cauboas ath sègle XV, Caubous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Cauvós que vien deth gascon cauva, « espuga », dab eth sufixe -ós, deth latin -osum. R. Aymard que constata un toponime qui a per sens « cròs d'arròc », aquò pòt pas estar sus aqueth planèr alluviau.
Com Aymard, Miquèu Grosclaude que pensa ua origina de tipe cauva es improbable pr'amor dera situacion geografica. Que cau meilèu vira's cap a un nom gascon de persona derivat deth latin calvus, com Caubin, Caubet, Caubeigt, Caubòla, Caubòta, Caubiòs, etc. Grosclaude ditz pas arren deth sufixe.
Istòria
Cauvós qu'ei lo n° 688 SO deth Atlàs Lingüistic de Gasconha (dirigit per Joan Seguí).
Comtat d'Estocòlme
El Comtat d'Estocòlme (en suedés: Stockholms län) es un comtat de Suècia.
Eric Prydz
Eric Prydz (Täby; 19 de julhet de 1976) es un DJ e productor musical suèc.
Comtat d'Estocòlme
Lo capluòc es Estocòlme.
Estat Liure d'Aurenja
L'Estat Liure d'Aurenja foguèt un estat boer sud-african de la segonda mitat dau sègle XIX. Se formèt oficialament en 1854 e demorèt independent fins a son annexion en 1902 per l'Empèri Britanic a l'eissida de la Segonda Guèrra dei Boers. Sa capitala èra Bloemfontein.
Bommiers
Bommiers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Toponimia
Las formas ancianas son, per lhuec:
Tamarin
tamarin pòt designar:
Samsara
thumb|right|200px|Pintura Tibetana Tradicionala o [[Tanka mostrant la ròda de vida e los rais del samsara]] Lo samsara (संसार tèrme sanscrit significant « ensems de çò que circula », que « transmigracion » ; en tibetan khor ba, o Khorwa འཁོར་བ། ) significa « transicion » mas tanben « transmigracion », « corent de las renaissenças successivas ». Dins lo bodisme, s'agís del cicle de las existéncias condicionadas, es a dire los estats de l'existéncia jos l'empresa de la sofrença, de l'estacament e de l'ignorança. Aqueles estats son condicionats pel karma.
D'un biais mens juste mas mai simple, lo samsara es doncas lo cicle de las vidas, de renaissença en renaissença. Aquel tèrme existís tanben dins l'indoïsme, lo jaïnisme, lo sikhisme.
Lo samsara dins l'indoïsme
Dins l'indoïsme, samsara significa:
Karaez-Plougêr
Karaez-Plougêr en breton (Carhaix-Plouguer en francés) es una comuna bretona situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Samsara
Lo samsara dins lo bodisme
Lo samsara es lo cicle de renaissença e de sofrença que son preses los essèes non despertats. Aquel cicle es sens començament dins lo temps, se perpetua per l'acumulacion del karma coblada a la set d'existéncia, e s'acaba per cada èsser al moment que lo nirvana es capitat. A la diferéncia de las autras filosofias indianas, es pas una "arma" que percors lo samsara, cada èsser essent pas qu'un processus impersonal: aquò est "ni lo meteis, ni un autra" que renais. Alara que le bodisme theravāda opausa samsara e nirvana, le Mahāyāna afirma lor identitat ultima.
Karaez-Plougêr
Coneguda dempuèi l'Antiquitat jol nom de Vorgium, nom latin de la capitala del pòble galés dels Osismes, es ara coneguda per aculhir, dempuèi 1995, lo festenal de las Vièlhas Carrugas qu'es l'un dels festenals de musica mai famoses d'Euròpa.
Samsara
Lo samsara dins lo bodisme
Lo samsara pòt tanben èsser interpretat dins un sens moral:
Karaez-Plougêr
Geografia
Karaez se situa dins lo Poher, important territòri de Cornoalha (Kernev en breton), ensarrat entre los monts d'Are al nòrd e las montanhas Negras al sud. L'aglomeracion s'es desvolopada principalament sus una plana situada a l'entorn de 140 mètres d'altitud, en pendent doç cap a l'oèst, las altituds mai elevadas essent a l'èst al delà de l'aglomeracion a l'entorn de 155-169 mètres d'altitud. Aquela plana es limitada al nòrd per la val encaissada de Yer (desnivèlat de 60 mètres qu'impausèt la bastison d'un aquaducte a l'epòca romana per lo poder passar) que corrís a l'entorn de 80 mètres d'altitud, e al sud pel rec de la Magdalena que lo traçat foguèt repres pel canal de Nantas a Brèst. Yer provòca de còps de grèus aigats : en març 1903, la capèla de Santa-Catarina situada en Plounévéze al limit de Karaez, aguèt d'aiga fins al cobert dels ostals, emai en 1910 fins als veirials.
Samsara
Monds
Vejatz Loka. Le samsara se compren tanben dins l'encastre de la cosmologia bodica; es tradicionalament descrich coma compausat de tres monds:
Karaez-Plougêr
Geografia
Vengudas comunas a la Revolucion francesa, Karaez e Plougêr fusionèron en 1956 e prenguèron oficialament lo nom de Carhaix-Plouguer. Lo conselh municipal de Karaez ne faguèt la demanda tre l'an 1862.
Samsara
Monds
Los monds correspondon per l'essencial a d'estats d'existéncia (e doncas a d'estats d'esperits).
Lo samsara dins lo jaïnisme
Dins lo Jaïnisme, lo Samsara es la vida caracterizada per de renaissenças e reencarnacions dins divèrs domenis de l'existéncia. Es descrich coma la banala existéncia, plana de sofrenças e de misèria e, en consequéncia, es considerat coma indesirable e a valor de renonciacion. Lo Samsara es sens començament e l'arma se tròba dins la servitud a son karma dempuèi la nuèch dels temps. Moksha es la sola liberation delu samsara.
La Bauma Auta
La Bauma Auta (La Haute-Beaume en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Republica de Transvaal
thumb|Extension maximala de la Republica de Transvaal.
La Republica de Transvaal (nom oficiau : Republica Sud-Africana) foguèt un estat boer sud-african de la segonda mitat dau sègle XIX. Foguèt formada en 1852 e independenta de 1856 a 1877 puei de 1881 a 1902. Foguèt annexat a l'Empèri Britanic a l'eissida de la Segonda Guèrra dei Boers. Sa capitala èra Pretòria.
Montcavrel
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Montcavrel Ven del latin e significa "Mont de las cabras"
Montcavrel vient du latin et signifie "Mont des chèvres"
Jaltenco
thumbnail|250px|rigt|San Andrés Jaltenco.
Jaltenco (Xaltenco, en Nahuatl) qu'ei un vilatge mexican deu municipi de Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 33.907 abitants, segon lo censament de l'an (2010).
Istòria del municipi
Vueitat durant lo sèti astèca de Mexic-Tenochtitlan, que ho tornat poblar en 1452.
Cambaròta
vinheta|150x150px| Fossil de cambaròta Las cambaròtas  (var. cambaròts ; esquira) son una mena de crustacèus, amb una forma caracteristica: an lo còrs prim, alongat e comprimit lateralament. Apertenon a diferents gropes que presentan aquela forma de "camba", malgrat que la relacion taxonomica es de còps fòrça aluenhada. Se nomenan cambaròtas los crustacèus:
Decapòdes dendrobranquiats peneoideïds
vinheta|150x150px| Penaeus vannamei Se pòdon destacar, entre autres:
Decapòdes pleociemats carideus
Se nomenan tanben cambaròtas fòrça menas de carideus, un infraòrdre plan nombrós de decapòdes pleociemats. Qualqu'uns dels representants mai coneguts son: vinheta|Aristeus Antennatus
Gastronomia
vinheta|Plat de cambaròtas Son en general fòrça presadas gastronomicament e an un grand interès comercial. De mai lo fach que qualques espècias forman de grandas concentracions d'indivús ne facilita lo rendiment economic de la pesca. Dins la cosina dels Païses Catalans la cambaròta es totjorn estat fòrça avalorada e es una part fondamentala dels rises mai distinguits e los aperitius de dimenge.
A la còsta de la Mediterranèa i a tres pòrts mai que mai consacrats a la captura de la cambaròta rosada (Aristeus Antennatus): Palamós, Dénia e Borriana, e los prèses pòdon aténher de nivèls fòrça enauçats durant tota la sason de pesca d'aquel crustacèu.
Tarquinia
Tarquinia, antigament Cornet (Tarquinia en italian, antigament Corneto) es una vièlha vila italiana de la província de Vitèrbe, en Laci.
Cambaròta
Gastronomia
La cambaròta es un ingredient fòrça important de tota una sèria de plats, coma la padena, la sarsuela de peis e lo suquet de peis.
Entre los plats tipics cal destacar l'omeleta de cambaròtas, la cambaròta amb bleta, lo coctèl de cambaròtas e las cambaròtas "al ajillo".
Nextlalpan
thumbnail|250px|rigt|San Ana Nextlalpan.
Nextlalpan (Nextlalpan, en Nahuatl) qu'ei un vilatge mexican deu municipi de Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 33.907 abitants, segon lo censament de l'an (2010).
Ham (Sòma)
Hin en picard (Ham en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Batalha d'Aqraba
La batalha d'Aqraba se debanèt en decembre de 632 durant la rebellion d'unei tribús de la Peninsula Aràbia còntra la dominacion musulmana entraïnada per la mòrt de Maomet. S'acabèt per una victòria musulmana e de pèrdas importantas per la rebellion. Entraïnèron la capitulacion rapida de la vila de Yamama e lo renfòrçament dei posicions musulmanas dins lo centre de la Peninsula.
Torpilha
Una torpilha es un engenh autòmotor sosmarin cargat d'explosiu. Es utlizat còntra d'objectius maritims de superficia o sosmarins. Aquela arma pòu equipar de naviris, d'aeronaus o d'installacions terrèstras. Lo premier modèle de torpilha vertadiera foguèt inventat en 1867. Lei dos conflictes mondiaus e la Guèrra Freja foguèron l'occasion de la desvolopar.
A l'ora d'ara, meme s'es concurenciada per lei missils qu'an una portada pus importanta, la torpilha demora totjorn l'arma pus dangerosa per lei naviris dins lo cas d'un tir victoriós. D'efèct, la pression de l'explosion es gaire demenida per l'aiga liquida. Aquò permetèt donc d'utilizar lei proprietats dau liquid per causar de degalhs importants gràcias a una explosion un pauc alunchada de la còca. Per exemple, una tecnica fòrça utilizada consistís de faire explosar la carga de la torpilha dessota lo naviri. Aquò entraïna un movement d'aiga vèrs la còca qu'es capable de copar lo naviri en doas partidas.
Cadau de Devath
Cadau de Devath (Cazaux-Debat en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath de Loron, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ka'daws dé dé'bat] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Casali, de Casalibus, en latin, en 1387, Cazaux en Aure en 1723-1769, Cazaux en 1790, Cazaux d'Aure en 1790, Cazaux en 1801, Cazaux-Debat en 1806.
Segon Dauzat, Casaus que vien deth latin cas-ale ( de casa, « ostau, puish proprietat rurau »), « meitaderia »; devath que significa « baish ». Segon Negre, citat per M. Grosclaude, Casaus que vien deth gascon casal, [>] casau, « ancian mot òrt, proprietat rurau, tèrras qui dependen dera casa, claus ».
Risorgimento
Lo Risorgimento es un tèrme designant lo procès d'unificacion d'Itàlia après lei guèrras napoleonencas dins lo corrent dau sègle XIX.
Premierei temptativas e reviradas de 1848-1849
thumb|right|Situacion politica d'[[Itàlia après lo Congrès de Viena.]]
Cadau de Devath
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, adara, casau qu'ei l'equivalent deth ancian mot òrt, en èra pas atau ara Edat Mejana; casau qu'èra ua proprietat rurau non nòbla; devath, dens era vath dera Nèsta de Loron, que s'opausa a Cadau, comuna de Cadau, Eth Hereishet, Anèra e Camors qui ei en amont.
Patrici Pojada qu'a mau legit Grosclaude : -s finau qu'ei dens era prononciacion citada.
Risorgimento
Premierei temptativas e reviradas de 1848-1849
Après lei guèrras napoleonencas, lo Congrès de Viena restaurèt leis estats italians — franc de Venècia e de Gènoa — a partir de la situacion politica de 1789. La restauracion politica dei dinastias ancianas prenguèt de formas variadas. Dins lo Reiaume de Piemont-Sardenha per exemple, leis autoritats assaièron d'eliminar totei lei traças de la preséncia francesa. En revènge, dins d'autrei regions, certanei reformas modernisatritz foguèron conservadas ò inspirèron de movements reformators coma dins lo Reiaume dei Doas Sicílias. Pasmens, lo conservatisme foguèt la politica pus frequenta e deguèt faciar de movements d'oposicion gropats au sen d'organizacions secrètas fòrça devesidas entre elei. Aquò entraïnèt donc dins totei leis estats un renfòrçament dei mesuras de contraròtle politic (polícia, susvelhança dei frontieras...) e una afirmacion novèla dei frontieras entre estats qu'avián disparegut dins lo corrent dau periòde francés. Dins aquò, aquelei decisions poguèron pas defugir d'insureccions regularas en 1820-1821 dins lo Reiaume dei Doas Sicílias e en 1831 dins la màger deis estats d'Itàlia, compres leis Estats Pontificaus. Foguèron reprimidas per l'armada austriana que restabliguèt lo statu quo ante.
Pasmens, après aquelei desfachas, lei movements populars italians acomencèron de s'estructurar a l'entorn de programas politics. En particular, apareguèt una idèa republicana, una idèa dicha neo-guelfa que prepausèt un modèle basat sus de comunas fòrça autonòmas plaçadas sus l'autoritat morala de la papautat e un movement desirós l'unificacion de la peninsula a l'entorn dau Reiaume de Sardenha dirigit per l'Ostau de Savòia. Entre 1846 e 1848, l'eleccion dau papa Piu IX, considerat coma liberau e favorable a l'unitat italiana, entraïnèt un envam en favor de reformas d'inspiracion liberalas e obliguèt leis Austrians de mandar de tropas suplementàrias. Aquò renforcèt l'òdi antiaustriana dau patriotisme italian e entraïnèt una tièra d'insureccions en 1848. En 1848 e 1849, lei tropas de Piemont assaièron de vencre lei fòrças austrianas mai foguèron desfachas entraïnant l'abdicacion dau rèi Carles-Albèrt de Sardenha e son exil. Puei, Àustria, sostenguda per França dins la region romana, capitèt d'esquichar leis insureccions republicanas de Venècia e deis estats d'Itàlia Centrala. Dins lo sud, lei Borbons de Nàpols capitèron de restaurar son poder. Ansin, a la fin de 1849, lo statu quo ante èra restablit.
Au sen dau movement d'unificacion italian, lei movements republican e neo-guelf èran descreditats ò tròp afeblits per gardar un ròtle important. Demorèt solament l'idèa d'unificar Itàlia a l'entorn dei rèis de Sardenha. Pasmens, en causa de la superiotat militara austriana, aquela opcion necessitava de trobar d'aliats poderós en Euròpa.
Temptativas seguentas e unificacion d'Itàlia
thumb|right|Formacion e extension dau Reiaume d'[[Itàlia de 1859 a 1919.]]
Après 1849, lo Reiaume de Sardenha venguèt lo centre dau procès d'unificacion dau país gràcias a l'òbra de Camillo Cavour e de Josèp Garibaldi. Dins lo corrent d'emergéncia dau nacionalista en Euròpa Centrala e Orientala, capitèron de trobar de sostèns internacionaus e de suscitar de movements insureccionaus dins leis autreis estats italians per unificar la peninsula a partir de Piemont de 1861 a 1870.
D'efècte, après l'abdicacion de Carles-Albèrt de Sardenha, Piemont aprofichèt lo govèrn novèu per se liberalizar e desvolopar son potenciau economic. A partir de 1852, dirigit per Cavour, anava aprofichar lei cambiaments politics de la segonda mitat dau sègle XIX per crear de condicions favorablas au procès d'unificacion. De'n premier, capitèt de se raprochar de la França de Napoleon III (e dau Reiaume Unit) gràcias a la participacion dau Reiaume de Sardenha a la Guèrra de Crimèa (1853-1856). En 1858, Cavour negocièt un acòrd ambé l'emperaire francés per permetre la creacion d'una confederacion italiana sota la direccion morala dau papa, l'annexion dau nòrd d'Itàlia per Piemont, lo regropament deis estats centraus au sen d'un reiaume novèu, lo mantenement dau Reiaume dei Doas Sicílias e lo mantenement deis Estats Pontificaus. En cambi, Savòia e Niça foguèron promes a França. Après una tièra de provocacions, una guèrra aguèt luòc en 1859 entre lo Reiaume de Sardenha, sostengut per França, e Àustria. Leis autrei poissanças europèas se neutralizèron. Desfachs a Magenta e a Solferino, leis Austrians deguèron cedir Milan au Reiaume de Sardenha.
Puei, en 1860, una tièra d'insureccions acomençadas en 1859 dins leis estats centraus d'Itàlia entraïnèron la signatura d'un acòrd novèu entre França e Sardenha. En cambi de la confirmacion de la cession de Savòia e de Niça, Piemont poguèt annexar lei regions de Parma, de Modena, de Bolonha e de Florença. Pasmens, lo Reiaume dei Doas Sicílias e leis Estats Pontificaus èran encara en plaça. Totjorn en 1860, una expedicion militara foguèt organizada per Garibaldi còntra lo reiaume napolitan. Gràcias a un sostèn de la flòta britanica, lei volontaris de Garibaldi capitèron de desbarcar e de conquistar Sicília. Puei, ataquèron dirèctament lo sud de la peninsula que foguèt tanben conquistat au començament de 1861 gràcias au renfòrç de l'armada sarda. Aqueu movement permetèt tanben d'ocupar la màger part lo nòrd e lo centre deis Estats Pontificaus que foguèron reduchs a la region de Roma onte Napoleon III, desirós de protegir l'independéncia de la papautat, installèt una garnison francesa. A la fin de l'annada, de plebiscites foguèron organizats per Cavour dins lei regions ocupadas per proclamar Victor Manuel II rèi d'Itàlia.
En 1865, una aliança foguèt concluda ambé la Prússia de Bismarck còntra Àustria. Militarament desfacha a Custoza e a Lissa, Itàlia aprofichèt la victòria prussiana per annexar la region de Venècia. En revènge, en 1867, una expedicion de volontaris comandats tornarmai per Garibaldi foguèt vencuda a Mentana per lei tropas francovaticanas. Roma e sa region demorèron ansin en fòra d'Itàlia fins a la retirada de sa garnison francesa en 1870 après l'afondrament dau regime de Napoleon III. Après la pèrda de son territòri, lo papa se considerèt coma presonier de Vatican entraïnant un conflicte diplomatic lòng (fins a 1929) ambé lo govèrn italian.
Lengadocian meridional
Le lengadocian meridional compren les sosdialèctes de l'occitan lengadocian seguents :
Neufchâtel-Hardelot
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Istòria
A la fin de la, las garennes de Neufchâtel, dichas " lo Mont Sant Frieux ", protegissián a 153 mètres d'altitud un pòble. La legenda conta que dos fraires ermitas vivián ailà, Judoc e Férioc.
Lo nom francés d'aquel darrièr es Sant-Férieux, #que i auriá donat lo sieu nom a Sant-Frieux. Judoc Lududes a aunorat jol nom de Sant-Josse. A la localizacion de la siá ermitage i auriá #èsser bastida una capèla. dins la glèisa Santa-Pierre de Neufchâtel, quatre vidrieres retracent encara uèi la vida d'aqueles dos fraires : del costat drech en la capèla del Sagrat Cœur, aquela de Sant-Frieux, del costat esquèrre en la Capèla del Rosaire, aquela de Sant-Josse.
La municipalitat de Neufchâtel, entre Dannes e Condette, èra entre 1790 e 1801 un vilatge de 821 abitants en vivent sus una estenduda de 2 088 ectaras. Aperteniá al bailliage del Choquel e Bellefontaine. Lo nom de Neufchâtel auriá la siá origina dins un castèl fòrt, lo castèl de Bellefontaine, #que #èsser englouti pels sables mouvants. Èra-aquel ailà lo " Novum Castellum " #que i auriá donat lo sieu nom a Neufchâtel ? De nombroses istorians l'afirman. Es totjorn #que se tròba per las primièras fes lo nom de Neufchâtel en 1173 e en 1199 en la charte de Samer.
En lo moment dels vociferas o brumes, de las échouages se produsisson de còps. Los épaves son renflouées o las rèstas an vendut dins lo posterior país. Per exemple, lo 8 d'octòbre 1813, una nau anglesa, lo Doubt cargat de fèrre e carbon de tèrra, s'es trincat totalament « en prenent tèrra sus la còsta de la municipalitat de Neufchatel »; lo sieu carregament a #èsser totalament perduda e 5 òmes del équipage sus 8 an perit.
En la primièra mitat del vinten sègle, en 1905, Hardelot-Plaja #èsser fòrtament desvolopada, en particulara mercés a lo sieu fondator John Whitley, un mécène anglés, #que vòl far de Hardelot la notícia station balnéaire a la mòda e lo centre mondain dels espòrts. Lo nom de Hardelot ven d'aquel d'un ancian castèl fòrt present sus la municipalitat de Condette, aquel darrièr èra a l'epòca la proprietat de John Whitley.
Lo afegiment de Hardelot al nom de la municipalitat a efectuat en 1954.
À la fin du, les garennes de Neufchâtel, dites " le Mont Saint Frieux ", abritaient à 153 mètres d'altitude un village. La légende raconte que deux frères ermites vivaient là, Judoc et Férioc.
Le nom français de ce dernier est Saint-Férieux, qui aurait donné son nom à Saint-Frieux. Judoc lui est honoré sous le nom de Saint-Josse. À l'emplacement de leur ermitage aurait été bâtie une chapelle. Dans l'église Saint-Pierre de Neufchâtel, quatre vitraux retracent encore aujourd'hui la vie de ces deux frères : du côté droit dans la chapelle du Sacré Cœur, celle de Saint-Frieux, du côté gauche dans la Chapelle du Rosaire, celle de Saint-Josse.
La commune de Neufchâtel, entre Dannes et Condette, était entre 1790 et 1801 un village de 821 habitants vivant sur une étendue de 2 088 hectares. Elle appartenait au bailliage du Choquel et Bellefontaine. Le nom de Neufchâtel aurait son origine dans un château fort, le château de Bellefontaine, qui fut englouti par les sables mouvants. Était-ce là le " Novum Castellum " qui aurait donné son nom à Neufchâtel ? De nombreux historiens l'affirment. Toujours est-il que l'on trouve pour la première fois le nom de Neufchâtel en 1173 et en 1199 dans la charte de Samer.
Lors des tempêtes ou brumes, des échouages se produisent parfois. Les épaves sont renflouées ou les restes sont vendus dans l'arrière pays. Par exemple, le 8 octobre 1813, un navire anglais, le Doubt chargé de fer et charbon de terre, s'est brisé entièrement « en prenant terre sur la côte de la commune de Neufchatel »; sa cargaison a été entièrement perdue et 5 hommes de l'équipage sur 8 ont péri.
Dans la première moitié du vingtième siècle, en 1905, Hardelot-Plage fut fortement développée, en particulier grâce à son fondateur John Whitley, un mécène anglais, qui veut faire d'Hardelot la nouvelle station balnéaire à la mode et le centre mondain des sports. Le nom d'Hardelot vient de celui d'un ancien château fort présent sur la commune de Condette, ce dernier était à l'époque la propriété de John Whitley.
Reialme de las Doas Sicílias
Lo Reialme de las Doas Sicílias (var. Reiaume de las Duas Sicílias, Reiaume dei Doas Sicílias, Reiaume dei Doi Sicílias) foguèt una monarquia absoluda creada per l'union del Reialme de Nàpols e lo Reialme de Sicília. Existiguèt de sa formacion en 1816 a sa disparicion en 1861 pel projècte de l'Unificacion italiana, periòde apelat "Risorgimento" (la Renaissença).
La primièra mencion oficiala del toponim "Doas Sicílias" aguèt luòc quand Anfós V d'Aragon prenguèt lo títol en 1442 sens pasmens unificar lo reialme de Sicília e lo reialme de Nàpols, que demoravan de reialmes separats; la corona de Rex Utriusque Siciliae representava alara l'union personala dels dos reialmes omonims, de còps distinguits coma "citra pharum" (de Nàpols) e "ultra pharum" (de Sicília pròpriament dicha). Après la brèva parentèsi d'Alfonsina, los dos reialmes son tornats completament separats, l'un amb la capitala Nàpols, l'autre amb la capitala Palèrme.
Los franceses avián un primièr còp pel passat atench Itàlia en 1796 jols comandaments de Napoleon Bonaparte; aqueste avián aisidament capitat a prene lo dessús sus las armadas austrianas e los febles govèrns locals. Lo 22 de decembre de 1798, lo rei abandonèt lo reialme de Nàpols per se refugiar a Palèrme, daissant la vila de Nàpols practicament sens defensa.
Los franceses an portat un còp sevèr al patrimòni cultural napolitan. En 1799, amb l'arribada dels franceses a Nàpols e la brèva implantacion de la Republica napolitana, los degalhs son enòrmes: mantuna òbra d'art es saquejada e raubada, menada cap a França. Segon lo catalòg publicat dins lo Bulletin de la Societat de l'art francés de 1936, cap de las òbras d'art es pas jamai tornada en Itàlia.
Ferdinand, se refugissent un segond còp a Palèrme en 1806 a causa de l'invasion francesa, i tròba una atmosfèra tot levat festiva, volent pas que lo pòble sicilian se someta a sa dominacion. Lo 12 de julhet de 1812, lo rei promulga la Constitucion siciliana, mentre que son filh Francés es nommat regent, e un govèrn novèl es installat amb los notables sicilians. Lo segond retorn de Ferdinand a Nàpols es pas estat marcat per de repressions. Lo sobeiran a mantengut la màger part de las reformas començadas pels franceses, e mai las disposicions del Còdi Napoleon adoptat pendent la decennia francesa, qu'es estat rebatejat "Còdi del Reialme de las Doas Sicílias".
Naissença del reialme
La politica d'absolutisme reformista menada pel govèrn napolitan de Medicis condutz egalament a l'unificacion efectiva de las províncias napolitanas amb las de Sicília. Après lo Congrès de Viena e lo tractat de Casalanza (20 de mai de 1815), l'8 de decembre de 1816, Ferdinand IV amassèt los reialmes de Nàpols e de Sicília en un sol Estat amb lo nom de Reialme dels Doas Sicílias, abandonant lo nom d'el meteis de Ferdinand IV de Nàpols e III de Sicília e assumissent lo de Ferdinand I de las Doas Sicílias. Aquel acte aguèt, entre autres, per consequéncia de privar de fa Sicília de la Constitucion promulgada per Ferdinand el meteis en 1812.