cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ausiàs March
Llir entre Cards
Aqueste cicle novèl ten trenta-cinc poèmas, que sembla èran dirigits a una autra femna "dona Teresa". Ara lo poèta s'alunha dels aspèctes fisics de la femna e considèra l'amor coma una contemplacion absoluda coma possibilitat unica d'ajar l'amor pur e aquò lo dissepara del demai dels òmes. Confrontat al refúes de la dòna, March pren una activitat violenta e se sent a mai colpable pr'amor que la dama a causit d'aimar "l'òme pec", l'impur, el comú. Tot açò lo mena cap a una obsession per la mòrt, que ven un tèma constant dins aqueste cicle.
Amor, amor
Dotze poèmas son part d'aqueste nòu cicle. Desenganyat e vièlh, reconeis que lo plaser intellectual basta pas per aténher lo plaser complet, l'amor pur. Un dels tèmas mai frequents es l'enyorança dels tempses passats en les quals ell amava desesperadament. S'adreça pas dirèctament a la dòna, quan increpa o dialoga, o fa amb "Amor" personificat.
Mon darrer bé
Sonque compren doas poesias adreçadas, segon sembla a una sola dama, que se n'enamorèt quand aqueste autor èra ja vièlh. Aqueste amor novèl fa doblidar los mals passats.
Oh, foll amor
Es format de dètz poèmas. Lo poèta se sent pecaire, malonèst e vil e, a mai, avergonhat, d'ací el senyal "foll", que s'opausa a l'amor pur, cantat o desitjat de las poesias anterioras. Demanda lo perdon de Dieu.
Els cants de mort
Lo tèma de la mòrt es pas exclusiu d'aqueste cicle, format sonque per sièis poesias dedicades a plànyer la mòrt d'una sola femna e sens senyal. La destinatària sembla d'èsser sa segonda esposa, Joana Escorna. Lo poèta, amb una sinceritat plan umana reflexiona suls tèmas mai comuns que la mort d'una dona estimada hi pot ocasionar: lo destin de l'arma, la dolor per encausa de l'absència, lo remembre del temps passat. Lo poèta fins i tot, se sent colpable de la mòrt de sa molher.
<i>"La gran dolor que llengua no pot dir del qui.s veu mort e no sap on irà (no sab sson Déu si per a si el volrà o si.n infern lo volrà sebollir)[...]" </i>
<i>"[...]O cruel mal qui tols la joventut e fas podrir les carns dins en lo vas! l'esperit, ple de paor, volant va a l'incert loch, tement l'eternal dan;[...]" </i>
El cant espiritual
Aqueste cant, que se dirigís a Dieu, es una longa oració (224 vèrses), escrits en segonda persona e es considerat coma un dels poèmas mai importants de la literatura en catalan. Lo poèta se mòstra preocupat per tal d'aconseguir lo camin de Dieu e a paur d'èsser condamnat per haver tombat dins lo "foll amor" de la qual cosa es penedeix, fins i tot li demanda a Dieu que acorche sa vida per no incórrer en mai de pecats.
La Chapelle-Hermier
La Chapelle-Hermier es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Ausiàs March
El cant espiritual
Es aicí que se pòt observar lo poèta mai preocupat per exprimir son pensar e sas reflexions mai intimas que per seguir los precèptes de la poetica tradicionala. Per això hi utiliza los vèrses sens rima (estramps), amb la qual cosa son expression se fa plan mai naturala que lo demai de las composicions feta a basa de vèrses pro durs e aspres, çò que n'entrepacha la lectura.
<i>"Si com los rius que a la mar tots acoren, Així les fins totes en tu se n'entren. Puix te conec, esforça'm que jo t'ame: Vença l'amor a la por que jo et porte." </i>
La Chapelle-Hermier
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Ausiàs March
L'estil
La poesia ausiasmarquiana se mòstra d'un costat culta:
La Chapelle-Hermier
Nòtas
<references group="N"/>
Ausiàs March
L'estil
E d'un autre costat desinvòlta subretot per son utilizacion del lexic e la sintaxi populars. Los elements que contribuisson a donar aquesta sensacion son:
Stradivarius de Servais
200px|thumb|Lo ServaisLo stradivari de Servais o simplament lo Servais, qu'ei un violoncèl d'Antonio Stradivari fabricat en 1701 plan conservat e qui ostendeish quitament l'etiqueta pegada peu mèste laütièr. Que deu lo son nom au violoncelista belga de la segonda meitat deu sègle XIX Adrien Francois Servais.
Uei qu'ei proprietat de l'Institucion Smithsonian.
Blau de metilèn
Lo blau de metilèn es un derivat de la fenotiazina qu'es utilizat coma medicament e colorant. Sintetizat per lo premier en 1876 per Heinrich Caro (1834-1910), es un solid cristalizat inodòr dins l'aiga. Coma medicament, es inscrich sus la lita de medicaments essenciaus definida per l'OMS per tractar la metemoglobinemia. A temps passat, èra tanben utilizat per tractar d'infeccion urinària ò lo paludisme.
Andòrra la Vièlha
Andòrra la Vièlha (var. Andòrra la Vielha) (Andorra la Vella en catalan) es la capitala del Principat d'Andòrra.
La fèsta patronala (en catalan: festa major) se fa lo 24 de junh, lo primièr dimenge d'agost.
Es una de las sèt parròquias d'Andòrra
Toponimia occitana
<mapframe latitude="44.37884" longitude="2.944336" zoom="5" width="368" height="296" align="right" />Los noms de luòcs d’Occitània an sovent per origina un mot occitan. Tanben pòdon aver una origina germanica, celtica o pre-indoeuropèa. Dempuèi la conquèsta, pòdon prene de noms d'origina francesa, autres còps occitanizats, uèi sovent gardats.
L’abséncia d'oficialitat dels noms de luòc se traduís per:
Lo Roet
Lo Roet:
(534) Nassovia
(534) Nassovia es un asteroïde.
Blòc 0120
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Bretanha
Bretanha designa doas entitats:
Albert Stöckl
Albert Stöckl (Möhren, Bavièra, 15 de març de 1823 - Eichstädt, 15 de novembre de 1895) foguèt un filosòf e teologian alemand.
(535) Montague
(535) Montague es un asteroïde.
Champier
Geografia
Champier es situat a 50 km de Lion e 50 km de Grenòble.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Flagey-Echézeaux
Flagey-Echézeaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(536) Merapi
(536) Merapi es un asteroïde.
Char (aiga)
Char (Cher en francés) es una ribèira d'Occitània, ont nais en Auvèrnha e raja en Borbonés; tanben es una ribèira de França e es un afluent de Léger.
Jongieux
Jongieux en arpitan (Jongieux en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Char (aiga)
Geografia
De 367,8 km de longor, Char a la font (altitud 714 m) a Mairinchal, dins lo departament de Cruesa, dins lo Massís Central, e s'escampa dins Léger a Villandry (altitude 40 m) dins lo departament d'Endre e Léger.
Jongieux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Char (aiga)
Idronimia
Las atestacions ancianas son Cares au segle VI; Care au segle VII; Karus en 990; Chera en 1062; Chier en 1234; Chair en 1495.
Nòtas
<references group="N"/>
(537) Pauly
(537) Pauly es un asteroïde.
Favières (Sèina e Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Verberie
Verberie es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Malautiá de coronavirus de 2019
vinheta|Simptòmas de COVID-19.|alt=|309x309px La malautiá de coronavirus de 2019, abreujada coma COVID-19 (acronim anglés significant coronavirus disease 2019), es una malautiá infecciosa emergenta de tipe zoonòsi virala, provocada pel coronavirus SARS-CoV-2 (èx 2019-nCoV), responsable d’una epidèmia que comencèt en novembre de 2019 dins la vila de Wuhan, capitala de la província de Hubei, en China centrala.
Entre novembre e decembre de 2019, mantas personas trabalhant dins un mercat de gròs de fruches de mar foguèron espitalizadas a Wuhan. Lo 21 de decembre, los mètges de l’estudi realizan que son en preséncia d’un nòu agent patogèn respiratòri.
Santa Ceselha del Cairon
Santa Ceselha del Cairon (Sainte-Cécile-du-Cayrou en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Malautiá de coronavirus de 2019
La faiçon principala d'infeccion en umans es la transmission de persona a persona, que se produsís generalament a travèrs de gotetas respiratòrias d'individus infectats qu’estossegan, esternudan o exhalan. A un periòde d’incubacion d’entre 2 e 14 jorns. La transmission se pòt limitar en ruscant las mans e amb una bona igièna.
La Libertat guidant lo pòble
vinheta|280px|La Libertat guidant lo pòble La Libertat guidant lo pòble (en francés, La Liberté guidant le peuple) es una òli sus tela d'Eugène Delacroix realizada en 1830, inspirada de la revolucion de las Tres Gloriosas. Presentat al public al Salon de París de 1831 jos lo títol Scènas de barricadas.
Ursula Helmhold
thumb|Ursula Helmhold (2012) Ursula Helmhold (Recklinghausen, 26 d'abril de 1966) es una politiciana alemanda, membre de l'Aliança '90/Los Verds.
.sncf
(de SNCF, Societat Nacionala dels Camins de fèrre Francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 8 de mai de 2015.
La Libertat guidant lo pòble
Nòtas
<references group="N" />
Malautiá de coronavirus de 2019
L’11 de març de 2020, l’Organizacion Mondiala de la Santat declarèt una pandèmia.
L’epidèmia bota al lum l’impreparacion dels servicis de santat publica e dels govèrns.
Arthur Schnabel
Arthur Schnabel (Schweigen, 16 de setembre de 1948) es un judòca alemand. Ganhèt una medalha de bronze als Jòcs Olimpics d'estiu de 1984.
(538) Friederike
(538) Friederike es un asteroïde.
Associazione Calcio Milan
Es la proprietat de la societat Fininvest de Silvio Berlusconi.
Baulon (omonimia)
Baulon es un toponim europèu:
4 d'octobre
Decèsses
Vejatz tanben:
Ernest Fourneau
Ernest Fourneau (4 d'octòbre de 1872, Biàrritz - 5 d'aost de 1949, Ascain) es un quimista francés, d'origina occitana, de la premiera mitat dau sègle XX. Trabalhèt per lo grop Poulenc e per l'Institut Pasteur, trabalhèt sus la sintèsi e sus lei proprietats de medicaments e d'anestesics novèus coma lo Stovarsol (antisifilitic), la Stovaïne (premier anestesic locau de sintèsi) ò la rodoquina (antipaludic).
(539) Pamina
(539) Pamina es un asteroïde.
Ocean Artic
L’Ocean Artic ò Ocean Glaciau Artic es un ocean de la Tèrra situat a l'entorn dau Pòl Nòrd entre lo nòrd d'America, lo nòrd de Groenlàndia e lo nòrd d'Eurasia. Comunica amb l'Ocean Pacific per lo Destrech de Bering e es dubèrt sus l'Ocean Atlantic au nivèu de la Mar de Groenlàndia, de la Mar de Norvègia e de la Mar de Barents. Amb una superficia de 14,090,000 km² e una prefondor mejana de 1,038 m, es l'ocean pus pichon e mens prefond de la planeta.
Es un ocean fòrça freg. La màger part de sa superficia es cubèrta per una banquisa que pòu agantar 4 a 5 m d'espessor dins lei regions centralas. Pasmens, en despiech de condicions de vida malaisadas, la region assosta d'ecosistèmas complèxs e diversificats que son l'objècte d'estudis en causa de lor particularitat (abséncia de lutz dins lo mitan marin, freg extrèm a la superficia... etc.).
D'un biais generau, es un ocean mau conegut. Una partida importanta de son litorau es poblada dempuei la Preïstòria per de comunautats pichonas que vivián de la caça ò dau norrigatge (Inuits, Samis... etc.). L'exploracion sistematica comencèt durant lo sègle XIX amb la cèrca d'un accès vèrs lo Pòl Nòrd. Aquò permetèt de descubrir divèrseis illas que venguèron d'una politica d'expansionisme territòriau de part dei poissanças localas. Uei, amb lo rescaufament climatic que libèra lentament leis aigas e l'accès ai ressorsas naturalas, aquela competicion es venguda pus intensa.
Geologia e morfologia
thumb|right|Topografia de l'Ocean Arctic
L'Ocean Artic es constituït de doas regions principalas. La premiera es la plataforma continentala qu'es lo prolongament sosmarin de la massa d'un continent. Au larg d'America e de Groenlàndia, es limitada a la zòna litorala. En revènge, au nòrd d'Eurasia, la plataforma continentala avança fòrça dins l'ocean. Ansin, la Mar dei Chokchis, la Mar de Siberia Orientala, la Mar de Laptev, la Mar de Kara e la Mar de Barents son caracterizadas per de prefondors feblas, generalament inferioras a 500 m. Aqueu fenomèn es accentuat per la preséncia de fluvis poderós lòng de la còsta siberiana (Òb, Ienissèi, Lena).
La partida centrala de l'Ocean Artic es formada de plusors bacins prefonds que pòdon agantar de prefondors de mai de 4,000 m. Son separats per de pas que son generalament de cadenas de montanhas sosmarinas coma la Dorsala alfa, la Dorsala de Lomonosov ò la Dorsala de Gakkel. Aquela darriera es lo prolongament artic de la Dorsala medioatlantica. Lo ponch pus prefond de l'ocean es la Fòssa Molloy amb 5,550 m. Es una zòna d'afondrament de 220 km² que sembla correspondre a una region d'extension de tipe dorsala.
Clima
thumb|Esquèma simplificat dau [[clima dei regions articas.]]
En causa de sa posicion a l'entorn dau Pòl Nòrd, l'ensemble de l'Ocean Artic e de sei ribas es somés a de climas fregs e sovent eissuchs de tipe polar e subartic. Pasmens, aquò empedís pas de variacions importantas segon lei regions. Ansin, la màger part de Groenlàndia es cubèrta per un indlandsis mentre que de zònas de tondra s'estendon sus una partida importanta dei franjas litoralas. Pus au sud, lei regions subarticas son caracterizadas per la preséncia de la taiga, una importanta seuva de conifèrs.
Dins aquò, l'element pus famós de la region es la preséncia d'una banquisa, es a dire d'un jaç de glaç a la superficia de l'ocean. Dins leis endrechs pus fregs, aquela banquisa es permanenta e pòu agantar 4 a 5 m d'espessor. Dins lei zònas pus temperadas, la banquisa disparéis durant la sason cauda. Aquò entraïna la formacion d'icebergs que son de tròç de glaç de talha variabla que derivan dins l'ocean avans de fondre totalament.
Dempuei la fin dau sègle XX, leis efiechs dau rescaufament climatic son fòrça marcats dins l'Ocean Artic e sei zònas litoralas. D'un biais generau, entraïna una demenicion de la quantitat de glaç en causa d'una acceleracion de la fonda. Lei banquisas permanentas vènon mens espessas e l'extension de la banquisa ivernenc regressa pauc a pauc. Aquò permet desenant la circulacion estivala de naviris sus la Rota Maritima dau Nòrd que passa lòng de Siberia. Durant la premiera mitat dau sègle XXI, aquò deuriá tanben èsser lo cas au nòrd d'America amb la dubertura dau Passatge dau Nòrd-Oèst.
Demografia
Lei regions litoralas de l'Ocean Artic son pauc pobladas. Dins lei regions somesas a un clima polar, leis aglomeracions son raras. Son sovent un centre indigèn ancian ò una implantacion recenta situada a proximitat d'una basa militara ò d'una mina. Per exemple, en Groenlàndia, la vila de Thule, fondada en 1953, aviá una populacion de 621 abitants en 2019. Sus l'illa de Spitzberg, la vila miniera de Longyearbyen comptava 2,417 estatjants.
Dins lei regions perifericas aguent un clima pus temperat, la preséncia de vilas es pus importanta, especialament en Russia. Ansin, la vila de Mormansk aviá una populacion de mai de 287,000 abitants en 2020 gràcias a son interès portuari, militar e minier. En Siberia, se pòu tanben mencionar la ciutat miniera de Norilsk que teniá aperaquí 170,000 abitants.
Lengas
Au nivèu lingüistic, lei regions articas veson la superposicion de dos ensembles de lengas. Lo premier es constituït per lei lengas oficialas dei poissanças localas coma l'anglés, lo danés ò lo rus. Son ben implantadas en causa de son ròtle politic, administratiu e educatiu. De mai, son sovent la lenga unica parlada per lei foncionaris mandats dins lei vilas articas.
Lo segon ensemble lingüistic es format per lei lengas indigènas. En America e en Groenlàndia, aquelei lengas fan partida dei lengas esquimaudas-alèutas. En Siberia, se tròban de lengas d'origina pus variadas coma de [lengas turquesas|lengas turquesas siberianas]], de lengas samoièdas ò de lengas finoogricas. Un nombre important d'aquelei lengas son l'objècte de programas especiaus de proteccion (reconoissença coma lengas oficialas localas, programas d'aprentissatge... etc.). Pasmens, aquò es pas totjorn sufisent e certanei parlars son menaçats de disparicion.
Religions
Coma per lei lengas, l'esquèma generau dei religions dei regions articas es dominat per lei crèires difusats per lei poissanças principalas. Divèrsei corrents protestants son ansin ben implantats en America dau Nòrd, en Groenlàndia e en Escandinàvia. En revènge, en Russia, predomina lo cristianisme ortodòx. Pasmens, en parallèl dei religions oficialas, lo chamanisme e l'animisme tradicionaus son demorats relativament vivaç siá coma religion vertadiera siá coma mitologias estacas ai regions polaras.
Lo periòde preindustriau
Segon lei donadas actualas, la colonizacion dei ribas de l'Ocean Artic comencèt i a 10,000 ans amb la fin dau darrier periòde glaciari. En America e en Groenlàndia, foguèt principalament l'òbra dei pòbles esquimaus (Inuits e Yupiks). Originaris de Mongolia, migrèron vèrs America per la region dau Destrech de Bering. Lor camin es relativament aisat de seguir per leis arqueològs car aquelei pòbles utilizavan de tecnicas de fabricacion microliticas qu'èran pas conegudas per leis Amerindians. Una pichona comunautat d'Esquimaus demorèt en Siberia. Pasmens, la màger part dei litoraus articas d'aquela region foguèt poblada per de populacions samoièdas e turcas (Iakots...). Enfin, lo nòrd d'Escandinàvia foguèt ocupat per lei Samis.
La pesca, la caça e, de còps, lo norrigatge foguèron leis activitats de basa de totei lei pòbles artics. Lei factors aguent permés aquela expansion son encara mau coneguts car lei paleopopulacions articas avián pas lo mestritge de certanei tecnicas pus tardivas coma la construccion d'iglós. Pasmens, lei lengas parladas, lo saber tecnologic, la region e lei caças realizadas menèron a la formacion de plusors culturas arqueologicas. De mai, de contactes e de cambis aguèron luòc entre lei populacions articas e d'autrei pòbles coma lei Nordics installats en Islàndia e Groenlàndia, leis equipatges de baleniers ò certanei populacions dei regions continentalas. D'un biais generau, se l'evolucion dei societats articas es pas totalament coneguda, lei mòdes de vida tradicionaus semblan se mantenir fins au sègle XIX dins la màger part dei territòris regardats. L'element modificator decisiu foguèt l'introduccion deis armas de fuòc que facilitavan fòrça la caça. Pasmens, dins lei zònas pus isoladas, un mantenement foguèt possible fins a la premiera mitat dau sègle XX.
L'arribada deis Europèus
Vèrs 982, de Vikings fondèron de colonias isoladas en Groenlàndia e sus l'illa de Tèrra Nòva. Pasmens, deguèron abandonar la region, en causa de l'ostilitat deis Amerindians e d'un refrejament dau clima groenlandés. Après aquela revirada, leis Europèus s'interessèron tornarmai ai regions articas durant lo sègle XVI. L'objectiu èra de trobar un passatge maritim segur vèrs l'Orient. En 1553, l'Anglés Richard Chancellor (1521-1556) descurbiguèt la Mar Blanca. Tres ans pus tard, son compatriòta Stephen Borough (1525-1584) agantèt Nòva Zembla. A la fin dau sègle, en 1594-1597, Willem Barentsz (1550-1597) realizèt un relevat dei litoraus de l'illa e i realizèt lo premier ivernatge. Pasmens, aqueleis expedicions mostrèron l'impossibilitat d'utilizar lo Passatge dau Nòrd-Èst, blocat per la banquisa, per anar en China.
L'interès per lei regions articas demeniguèt donc fins au sègle XVIII amb l'organizacion d'una mission russa, dirigida per lo Danés Vitus Bering (1681-1741), dins lo nòrd de l'Ocean Pacific. Aquò permetèt la descubèrta dau Destrech de Bering e l'expansion de la preséncia russa dins la region. L'exploracion sistematica reprenguèt a la fin dau sègle XIX amb la capitada dau premier passatge per lo Passatge dau Nòrd-Èst realizat en 1875-1879 per l'expedicion d'Adolf Erik Nordenskiöld (1832-1901). Puei, la cèrca dau Pòl Nòrd sostenguèt leis esfòrç deis explorators. Entre lei resultats pus importants obtenguts durant aqueu periòde, se pòdon citar la premiera traversada dau Passatge dau Nòrd-Oèst en 1893-1896 per Roald Amundsen (1872-1928) e la descubèrta dau Pòl Nòrd en 1909 per Robert Edwin Peary (1856-1920).
L'exploracion artica foguèt acompanhada per un expansionisme europèu vèrs lo nòrd. Danemarc poguèt ansin ocupar la totalitat de Groenlàndia e Canadà l'ensemble deis illas de l'Archipèla Artic. Leis illas situadas au nòrd d'Eurasia foguèron l'objècte d'una rivalitat entre Norvègia e Russia. Aquò menèt pauc a pauc a la sedentarizacion dei pòbles indigèns e a la fondacion de quauquei colonias minieras ò militaras. En parallèl, l'introduccion de l'alcòl e de tecnologias modèrnas (veïculs motorizats, electricitat...) continuèron de trebolar lo quadre tradicionau dei societats articas.
La Guèrra Freja
thumb|right|[[Sosmarin nuclear lançaire d'engenhs sovietic en Siberia durant la Guèrra Freja.]]
Durant la Guèrra Freja, l'Ocean Artic venguèt una region estrategica en causa de sa situacion geografica. D'efiech, un sosmarin nuclear escondut dins aquel ocean pòu tirar sei missils vèrs lei territòris estatsunidenc, sovietic, chinés e europèus. Lei jaç d'aiga freja facilitan tanben la dissimulacion dei submergibles.
Aquò entraïnèt una militarizacion dei regions articas per leis Estatsunidencs e lei Sovietics, sostenguts per seis aliats respectius. Per exemple, leis Estats Units construguèron la basa aeriana de Thule dins lo nòrd-oèst de Groenlàndia. Capabla d'aculhir una garnison de plusors miliers d'òmes, èra destinada a la deteccion d'una ataca sovietica e a posicionar d'armas nuclearas. Pasmens, sa construccion causèt la destruccion de vilatges tradicionaus inuits.
L'Ocean Artic dempuei 1991
thumb|Situation [[politica dins l'Ocean Artic en 2021.]]
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, lei regions articas an conegut d'evolucions fòrça contrastadas. D'un caire, lei pòbles indigèns dispausan desenant d'una reconoissença pus importanta de sei drechs amb lo renfòrçament dei poders donats a sei regions autonòmas. Per exemple, en 2008-2009, una lèi danés reconoís lo drech a l'autodeterminacion de Groenlàndia. D'autre caire, la màger part dei societats indigènas dèvon totjorn faciar de problemas grèus (alcoolisme, violéncia, caumatge...).
En parallèl, leis efiechs dau rescaufament climatic suscitan un interès novèu per l'Ocean Artic. D'efiech, la disparicion progressiva dei glaciers e de la banquisa permet de projectar l'esplecha de ressorsas naturalas inaccessiblas durant lei sègles precendets. De mai, la liberacion deis aigas pòu autorizar la circulacion regulara de naviris lòng dau Passatge dau Nòrd-Oèst e de la Rota Maritima dau Nòrd.
Lo contraròtle dei regions articas es donc vengut un enjòc important per mai d'una poissança. Ansin, quatre país (Estats Units, Canadà, Danemarc e Russia) an formulat de revendicacions per estendre sei zònas economicas exclusivas sus l'ensemble de l'Ocean Artic. Contestadas per leis autrei país, aquelei demandas son tanben en contradiccion car mai d'una zòna es revendicada per de país rivaus. De mai, d'autrei país, en particular China, desvolopan lentament son influéncia au sen dei comunautats indigènas. En consequéncia, l'Ocean Artic es tornarmai considerat coma una zòna de conflictes entre grandei poissanças, çò qu'entraïna una remilitarizacion de la region.
Economia e ressorsas naturalas
En 2020, l'importància economica dei regions articas èra fòrça febla en causa de la populacion limitada, de l'abséncia d'infrastructuras e de l'impossibilitat d'esplechar la màger part dei ressorsas minieras localas. De mai, existís pas de relevats precís dei jaciments. Pasmens, mai d'un estudi geologic laissa pensar a l'existéncia de ressorsas fòrça importantas. Per exemple, en 2008, l'USGS i estimava lei resèrvas d'idrocarburs a 90 miliards de barrius de petròli.
Ecologia e pollucion
thumb|right|[[Fotografia d'un ors blanc, l'animau pus famós de l'Ocean Artic.]]
L'Ocean Artic e sei zònas litoralas assostan d'ecosistèmas complèxs adaptats a de condicions de vida fòrça duras. Dins lei regions terrèstras pus frejas, sa basa es la tondra qu'es un biòma constituït d'una vegetacion bassa de graminèas, de mossas e de liquèns. Leis aubres i son rars. Pasmens, permet de provesir l'alimentacion necessària a de populacions d'animaus de talha importanta coma lei rèns (Rangifer tarandus) ò lei buòus muscats (Ovibos moschatus). Dins lei zònas litoralas e sus la banquisa, lei quantitats importantas de plancton es lo supòrt d'ecosistèmas diversificats dominats per de mamifèrs marins coma la mòrsa (Odobenus rosmarus), l'ors blanc (Ursus maritimus) e divèrseis espècias de cetacèas. Lei populacions d'aucèus son pereu nombrosas.
I a tanben una fauna e una flòra adaptadas ai condicions de vida dins lei prefondors de l'ocean. Son encara mau conegudas car lei missions d'exploracion dins la region son pauc frequentas. Semblan adaptadas a l'abséncia de lutz gràcias a l'utilizacion de la calor eissida dau volcanisme sosmarin coma fònt d'energia. Presentan egalament de trachs d'adaptacion a la temperatura e a la pression.
Cloroquina
La cloroquina (ò resoquina) es un medicament de la familha deis amino-4-quinoleïnas. Desvolopat entre 1934 e 1936 per una còla d'IG Farben dirigida per Hans Andersag (1902-1955), es un medicament antipaludic.
Caval de Przewalski
Lo caval de Przewalski (espècia Equus przewalskii o sosespècia Equus ferus przewalskii), o caval de Prjevalski, es una espècia o sosespècia fòrça pròcha del caval (Equus caballus).
Istòria
Lo caval de Przewalski seriá un dels precursors del caval domètge. Pasmens l'òme capitèt pas jamai de l'adomergir.
Arquean
L’Arquean es un eon de l'escala dei temps geologics que començèt a l'aparicion de la vida terrèstra e que s'acabèt i a 2,5 miliards d'ans. En causa dei limits regardant la data precisa de l'aparicion de la vida, la data de 4 miliards d'ans es una convencion definida per la Comission Internacionala d'Estratigrafia en 2013. L'Arquean succediguèt a l'Adean (4,57-4 Ga) e foguèt remplaçat per lo Proter- ozoïc (2,500-630 Ma). Es devesit en quatre èras geologicas que son l'Eoarquean, lo Paleoarquean, lo Mesoarquean e lo Neoarquean.
Caval de Przewalski
Istòria
Foguèt « descobèrt » tardivament, en 1879, pel coronèl N. M. Przewalski. Aqueste explorator rus lo trapèt en Jongària, dins las montanhas que confrontan lo desèrt de Gòbi. Abans aqueste eveniment, l'espècia èra considerada coma estencha, decimada per sa carn pels caçaires mongòls.
L'espècia foguèt mantenguda pels individús dels zòos. Totes los animals actuals venon d'un grop de (segon las fonts) 9 ou 12 reproductors (entre los 31 animals captius vivents a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala), eles meteisses davalant dels 13 reproductors capturats cap a 1900. Es probable qu'un d'aquestes fondadors èra un ibrid del caval domestic.
Cap a 1977, i aviá sonque 300 animals vivent en captivitat a travèrs lo monde. De programas d'escambis de reproductors e d'expansion de la populacion foguèron alara mes en òbra per de zòos o de fondacions, e al començament del sègle XXI, l'espècia compta aperaquí 1,800 individús.
Reïntroduccion
De projèctes avent per tòca de far tornar l'espècia en Mongolia e de la deslargar dins la natura comencèron de veire lo jorn. En 2010, tres operacions son ja estadas menadas en Mongolia.
La « Fondacion per la preservacion e la proteccion del caval de Przewalski », fondada als Païses Basses en 1977, menèt los primièrs animals en Mongolia, en 1992, dins lo Pargue Nacional de Hustai. N'i aguèt 84 de deslargats fins en 2004. Los animals menats en Mongolia seguèron d'en primièr una aclimatacion pro longa, dins d'enclausses grands, abans d'èsser definitivament deslargats. En 2008, aquesta populacion comptava « 192 individús dins 24 harems ».
Una segonda introduccion foguèt menada al site de Takhin Tal (Gobi B) per l'International Takhi Group (ITG). « Entre 1992 e 2004, 90 cavals nascuts en captivitat son estats carrejats [...] en Mongolia. [...] Tres autres mascles son estats transferits del Pargue Nacional de Hustai cap a Takhin Tal en 2007 [...]. I a actualament [en 2008] 111 cavals en libertat dins nòu grops d'aquesta populacion ».
thumb|left|La manada del [[Causse Mejan.]] L'associacion francesa Takh organizèt una tresena operacion de reïntroduccion a partir de sa creacion, en 1990. D'animals venents de divèrses zòos foguèron plaçats en mièja libertat en Losera, sul Causse Mejan, replanat calcari tradicionalament virat cap a l'elevatge de las fedas, formant lo « tropèl de Vilaret », totjorn actiu. Après dètz ans de preparacion a la vida salvatja, « 22 fondadors […] foguèron carrejats amb succès en 2004 e 2005 » dins lo Khomiin Tal, près del Pargue Nacional de Khar Us Nuur.
Fruch d'aquestas divèrsas operacions, i aviá a la fin de 2007 aperaquí 330 cavals vivent en libertat en Mongolia : 200 dins lo Pargue Nacional de Hustai, 110 dins lo Gòbi, e mai de 20 a Khomiin Tal (Mongolia occidentala ).
Totas aquestas operacions encontran sovent al començament de dificultats importantas, los animals tornats a la vida salvatja mestrejan pas aquesta. La dificultat de trapar l'aiga e lo manjar, de s'adaptar al clima o de se defendre contra los predators entrainan un taus de pèrdas pro enauçat a çò dels cavals nascuts en captivitat. La segonda generacion, nascuda en libertat, a de taus de subrevida fòrça mai favorables.
Existís enfin d'unes tropèls vivent en mièja libertat dins d'espacis claus, coma los de l'associacion Takh subre lo Causse Mejan, o la resèrva biologica dels Monts d'Azur dins los Alps Maritims, que deslarguèt un dotzenat d'animals dins una resèrva de 700 ectaras. thumb|Lo caval de Przewalski tornar deslargat en Mongolia dins lo Pargue Nacional de Hustain Nuruu Un dels grops pus importants en mièja libertat se tròba en China. « lo Wild Horse Breeding Centre (WHBC) del Departament forestièr de la resèrva naturala de Kalameili (KNR) dins la Region Autonòma oïgors de Xinjiang establiguèt una populacion captiva importanta de 123 cavals de Przewalski (genièr de 2008 [...]). Dempuèi 2007, un harem se desplaça liurament subre la part chinesa del Gòbi jongars (Xinjiang) ». Se capita aquesta experiéncia, aquò serà lo quatren grop totalament tornat a la vida salvatja.
A l'auton de 1998, 21 cavals foguèron deslargats dins la « zòna enebida » de Chornobyl, que cobrís un rai de a l'entorn de la centrala, siá aperaquí. Son d'animals en subrenombre, generalament vièlhs o de santat marrida, venguts de la resèrva d'Ascania-Nova, al sud d'Ucraïna, que foguèron aital deslargats. E mai que lo pronostic de lor subrevida foguèsse a l'origina pron negatiu, los cavals se son plan adaptats a son environament, e èran una cinquantena de bèstias que vivián en libertat dins la zòna en 2009. La zòna enebida es oficialament enclausa, mas la barrièra es arroïnada, e los animals ne pòdon sortir.
Descripcion
thumb|right|150px|Linha caracteristica, sovent jutjada indicatritz d'una proximitat genetica amb los cavals preïstorics L'aparéncia del caval de Przewalski revela divèrses traches primitius: un cap gròs, d'uèlhs enauçats e davant sus la tèsta, d'aurelhas longas, un còl espés, un còs gròs amb una raia de muòl fosca e de zebraduras subre las patas.
Mesura aperaquí 1,20 – amb sempre una rauba isabèla amb las extremitats foscas, un cap del nas clar e de crins fonçats. La crinièra creis tota drecha e muda cada an, ten pas de tufa. Impossible a dometjar per natura, se pòt pas aprivadar ni montar. Lo caval de Przewalski subreviu amb de racions magras e pòt suportar de condicions extrèmas de calor e de fred. Sembla lo Caval de Riwoche descobèrt en 1995 per l'explorator e escrivan Michel Peissel dins la region de Kham en Tibet.
Genetica
Lo caval de Przewalski diferís geneticament del caval domètge pr'amor que ten seissanta sièis cromosòmas e non pas seissanta quatre.
A mai, la « recèrca subre l'ADN mitocondrial mostrèt que lo caval de Przewalski es pas l'avi dels cavals modèrnes (Vila e al 2001) ».
Pasmens « los estudis subre las diferéncias geneticas entre cavals de Przewalski e domètges indiquèron fòrça paucas diferéncias entre eles. Sos quatre allèles a quatre loci de marcaires serologics distints son estats identificats coma especifics del caval de Przewalski (Bowling e Ryder, 1987), la gròssa majoritat de las variantas de las proteïnas sanguinas estent presenta dins los dos cavals de Przewalski e modèrne, a mai la region de l'ADN coneguda dins los mamifèrs per aver l'evolucion pus rapida (la region de l'ADN mitocondrial de contraròtle), mòstra pas de diferéncias significativas entre los dos tipes de cavals (Ishida e al. 1995, Oakenfull e Ryder, 1998). Aital, es clar que Przewalski e caval modèrne son estrechaments ligats ».
Fin finala, los cavals modèrnes e los Przewalskis actuals davalan d'un avi comun, e son estrechament aparentats. Mas las socas de Przewalski vivent actualament son pas los avis dirèctes dels cavals modèrnes.
Noms scientifics
Tot lo debat actual subre lo genre Equus es resumit sul site de l'IUCN dins la seccion Taxonomic Notes.
Los temps modèrnes
Lo darrièr Tarpan pur (caval de Gmelini, omològ europèu del Caval de Przewalski) es mòrt al zoo de Munic en 1887. Lo darrièr individú salvatge seriá estat tuat qualques annadas abans, en Ucraïna actuala.
(540) Rosamunde
(540) Rosamunde es un asteroïde.
Bent Larsen
Jørgen Bent Larsen (Thisted, 4 de març de 1935 - Buenos Aires, 9 de setembre de 2010) foguèt un jogaire d'escacs danés. Venguèt grand mèstre internacional en 1956.
Brie-sous-Barbezieux
Brie-sous-Barbezieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Luecs e monuments
miniatura|L'egleisa parrofiala
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Stradivarius de Duport
200px|thumb|Mistislav Rostropovich dab lo DuportLo stradivarius de Duport o simplament lo Duport qu'ei un violoncèl d'Antonio Stradivari fabricat en 1711. Qu'ei un deus mei famós violoncèl.
Economia de Mexic
Mexic possedís una economia que çò ne cabís d'una mescla de modèrna e retardatària a l'encòp industria e agricultura, del tot al tot dominada pel sector privat.
Stradivarius de Duport
Que deu lo son nom au violoncelista francés Jean-Pierre Duport qui ne ho proprietari a la debuta deu sègle XIX. Que ho arron proprietat deu violoncelista francés Auguste-Joseph Franchomme e deu rus Mstislav Rostropovich enter 1974 dinc a la soa mort en 2007.
Economia de Mexic
D'unas politicas administrativas recentas an espandida cèrta concurréncia dins los domenis dels pòrts de mar, camins de fèrre, telecomunicacions, produccion d'electricitat, distribucion de gas natural e aeropòrts. Lo revengut per capita es de quatre parts una d'aquel dels Estats Units d'America. La reparticion dels beneficis demòra fòrça inegala.
Lo comèrci amb los Estats Units e Canadà a triplat dempuèi la mesa en plaça de la NAFTA (o Acòrd de Liure Escambi de l'America del Nòrd) en 1994.
Mexic a 12 acòrds de liure escambi amb mai de 40 païses incluses Guatemala, Honduras, El Salvador, l'airal de liure escambi europèu e Japon. Mai de 90% del comèrci de Mexic se realiza en acòrds de liure escambi.
5 d'octobre
Decèsses
Veire tanben :
Lo Capaironet Roge
thumb|right|225px|Lo Capaironet Roge e lo [[lop, per Gustave Doré.]] Lo Capaironet Roge (var. Lo Chapaironet Roge) es un conte popular europèu que n'existisson de variantas nombrosas. Es estat transcrich, entre d'autres, per Charles Perrault en francés (Le Petit Chaperon rouge) e los fraires Grimm en alemand (Rotkäppchen). Encara qu'es considerat coma un conte per de mainatges, conten d'elements referents a la violéncia, lo sèxe e lo canibalisme. L'istòria se centra dins lo contrast entre lo mond luminós e segur del vilatge e lo mond escur del bòsc, una antitèsi tipicament medievala.
Navahos
vinheta|Un òme navaho. Los navahos o navajos son un pòble amerindian d'America del Nòrd de la familha lingüistica atabascana e de la zòna culturala del sud-oèst. Los navahos vivon als Estats Units, dins de resèrvas del nòrd-èst d'Arizòna e de las regions contigüas del Nòu Mexic e d'Utah. Eles se nomenan Diné, 'los òmes', e la siá lenga, diné bizaad. Se dividisson en 60 clans amb una populacion totala de 400 000.
Caxambu
Brasil es una vila de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa populacion èra estimada a 24 079 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 100,2 km².
Monac (Charanta)
Monac (en francés Mosnac) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Jarny
Jarny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
En lo relief de còstas (o cuestas) d'aquela bordure es del conca parisenc, Jarny s'inscriu en la depression argileuse de la Woëvre, contenuda entre doas linhas de còstas calcaires : de còstas de Meuse a l'oèst, còstas de Moselle a l'èst.
Dans le relief de côtes (ou cuestas) de cette bordure est du bassin parisien, Jarny s'inscrit dans la dépression argileuse de la Woëvre, contenue entre deux lignes de côtes calcaires : côtes de Meuse à l'ouest, côtes de Moselle à l'est.
Les cours d'eau principaux sont l'Orne et l'Yron, qui se rejoignent dans la commune voisine de Conflans-en-Jarnisy (dont le nom vient de "confluent"). L'Orne a été légèrement détournée pour permettre l'agrandissement du triage ferroviaire.
Jarny, village du Duché de Bar, fera partie de la Moselle de 1790 à 1871 dans le premier découpage des départements, puis du nouveau département de Meurthe-et-Moselle créé suite à l'annexion en 1871 par l'Allemagne d'une grande partie de la Moselle et d'une petite portion de la Meurthe (la Meurthe-et-Moselle regroupant alors l'essentiel de la Meurthe, plus une fraction de la Moselle, d'où sa forme particulière évoquant une oie).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La, quatre otages son fusillés en plen centri vila :
La carrièra ont #debanar aquela tuerie pòrta uèi lo nom de « carrièra del 26 d'agost ».
La lista de las victimas es pas pas doncas close :
Totjorn en en agost 1914, dels trabalhadors italians de las minas de Jarny seràn fusillés dins l'actuala carrièra Albert 1er, a qualques passatges de l'actual luòc Henri Génot :
Le 26, quatre otages sont fusillés en plein centre ville :
La rue où eut lieu cette tuerie porte aujourd'hui le nom de « rue du 26 août ».
La liste des victimes n'est pas pour autant close :
Toujours en août 1914, des travailleurs italiens des mines de Jarny seront fusillés dans l'actuelle rue Albert 1er, à quelques pas de l’actuelle place Henri Génot :
Sent Marcèl e Campas
Sent Marcèl e Campas (Saint-Marcel-Campes en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Valennes
Valennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Abanilla
Abanilla es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Múrcia.
Vièlhaviá
Vièlhaviá (Vieillevie en francés) es una comuna auvernhata d'Occitània, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Maseiròlas (Perigòrd)
Maseiròlas (Mazeyrolles en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Maseiròlas
La prononciacion es [mɒʐej’rɔlɒ]. Lo nom es atestat en 1281, Mazeyiolas. Maseiròlas es lo diminutiu de masièra. Dauzat explica lo nom atal : del latin maceriola, diminutiu de maceria, « roïnas, que datan de l'epòca romana » ; los toponimistas modèrnes prenon la darrièra precision emb distància. Masièras e son diminutiu maseiròlas an lo sens de « roïnas, murs en pèiras ». Chantal Tanet e Tristan Hordé apondon que l'ancian occitan masièra se disiá pels entorns de la bòria e per la meitadariá,.
Fontanilhas (nom supausat)
I a pas de fòrmas ancianas. Fontanilhas es lo diminutiu, emb lo sufixe eretat de -ile, del latin fontana, femenin de fontanum, derivat de fons, fontis. Lo sens es de « font pichona », al plural,.
Aigasparsas (nom supausat)
Las fòrmas ancianas son Aquis Parsis, en latin, en 1556, Aiguesperses al sègle XVIII, Aigues-Parses al sègle XIX. Lo sens es d'« aigas esparsas, esparsidas, espargidas, escampilhadas »; lo vèrbe esparsar [e probablament sas variantas] ven del latin spargere. Lo vilatge es als ajustants de dos rius e de combas.
La Trapa
Lo nom es atestat en 1053, Sanctus Jacobus de Trapa. L'origina del mot es germanica e lo sens es de « trapèla per prene los ausèls », mas se sap pas cossí motivar un tal sens dins lo cas d'un nom de luòc,.
Arnaud Vidal de Castèlnòu d'Arri
Arnaud Vidal de Castèlnòu d'Arri (fl. 1305–1324) es un escrivan occitan lengadocian de Castèlnòu d'Arri.
Vida
E mai foguèsse probablament diplomat en drech, se consacrèt mai que mai a la literatura e a la religion. Es un dels membres fondadors del Consistòri del Gai Saber en 1323. Foguèt tanben lo primièr laureat amb un poèma a la Verge.
Un escrivan de roman de cavalariá
Levat sa participacion al Consistòri, es conegut per un roman en vèrses (5344 octosillabs), Guilhèm de la Barra (1318). Se tracha d'un roman de cavalariá exotic dins un país imaginari. Victima d'acusacions de la part de la reina, encanhada qu'el aguèsse refusat sas avanças (istòria similara a la de la femna de Potifar e Josèp), l'eròi deu fugir e coneis d'aventuras pendent un vintenat d'annadas. Per çò qu'es de l'istòria literària, lo roman marca los limits del genre del roman de cavalariá que comença de s'aflaquir.
Luigi Tarisio
Lo son nom qu'ei mei que mei associat e l'aquesida de l'estradivari deu comte de Salabue, conegut uei com lo Messia per'mor Tarisio que'u vantè longtemps shens pas jamei lo muishar e qui ho crompat a la soa mort peu laütièr francés Jean-Baptiste Vuillaume.
L'Ardecho
L’Ardecho (L’Ardecha en nòrma classica) es lo chant de l'Ardecha. Es chantat sus l'aire dau Se canta. I a plusors variacions que l’occitan diferís segon las vilas.
= Paraulas =
Lo repic se chau estre chantat après chasque coblet. L'Ardecha s'achaba embé lo repic, tanben.
= Variantas =
Repic
(541) Deborah
(541) Deborah es un asteroïde.
Trancault
Trancault es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Geografia
Située à 14 km au sud de Nogent-sur-Seine, la commune est traversée par la rivière l'Orvin dans laquelle vient se jeter le ru le Rognon. Les habitant s'appellent les Tranquilisiens.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jean-Delphin Alard
200px|thumb|Jean-Delphin AlardJean-Delphin Alard (Baiona lo 8 de març de 1815 - París lo 22 de heurèr de 1888) que ho un violonista, un pedagòg e un compositor gascon deu sègle XIX.
Qu'estudiè au Conservatòri de París on e sussedó a Pierre Baillot com prefessor.Que ho violonista a l'Opera de París, purmèr vriulon deu Rei e mèste de capèra de l'emperaire Napoleon III.
Pedagòg deu vriulon, Pablo Sarasate que ho lo son discípol.
Qu'èra lo sògre deu laütièr Jean-Baptiste Vuillaume e qu'ei a l'origina deu chafre de Messia de l'estradivari deu comte de Salabue.
Via de destressa
vinheta|250x250px|Una via de destressa en [[Alemanha.]] Una via de destressa es una via de racòrdament especiala, generalament d'autorota, permetent a un veïcul en dificultat (pèrda dels frens) d'efectuar un arrèst d'urgéncia abans una part d'estrada perilhosa.
Marc Lesan
Marc Lesan i Morillas (Barcelona, 17 de noveme de 2000) ei un youtuber, streamer e realizador catalan.
Abarán
Abarán es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Múrcia.
Marc Lesan
Penge vidèos en sòn canau de YouTube, a on comencèc en tot hèr contengut eth castelhan. Dempús d'abriu de 2020, ras d'un vidèo que venguec virau que parlaue dera manca de contengut juvenil ara Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus, penge tot eth sòn contengut en catalan impulsat pera plataforma Canal Malaia. Ath delà, collabòre en programa Els experts de iCat. A estudiat un cicle formatiu de grad superior de realizacion audiovisuau ena Escòla de Mejans Audiovisuaus de Barcelona. Siguec finalista deth concors Visualsound 2019 der Ajuntament de Barcelona, damb eth cuert de ficcion L'endemà.
Jacqueline du Pré
200px|thumb|Jacqueline du Pré dab lo DavidovJacqueline du Pré (Oxford, lo 26 de genèr de 1945 - Londres lo 19 d'octobre de 1987) foguèt una violoncelista virtuòsa britanica, esposa e collaboratora deu cap d'orquèstra argentino israelian Daniel Barenboim. Foguèt decorada de l'Òrdi de l'Empèri Britanic en 1976. Qu'ei morta d'ua escleròsi multipla.
Que joguè suber lo stradivarius de Davidov que la ho auhert per la soa mairina Ismena Holland puish suber un estradivari aute, estradivari desempuish conegut com lo de du Pré.
Vendières
Vendières es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A, Nicolas Colbert, lo paire del ministre de las finanças e secretària d'estat, èra senhor de Vendières. La granja de Courbetin lududes aperteniá.
En 1783, a l'excepcion del caseriu de Courbetin, tota la parròquia de Vendières aperten al Marques de Courtanvaux, senhor de Montmirail. Lo caseriu de Courbetin es jos la distincion del Sr. Chapon.
En 1843, es los sieus pichons-fils, lo comte Auguste de Colbert #que ven proprietari de la granja de Courbetin.
En genièr 1871, Jules Leroy, instituteur estimable de Vendières a #èsser fusillé a Chalons en champagne, pels Prussiens, amb un desafia obrièr nomenat Chéron, acusats d'aver totes dos segondat la defensa nacionala.
Vendières est un village très ancien. Au, il fut donné à Théodoric - fils de Clovis - à Saint Rémi, Archevêque de Reims. Dès 1110, la paroisse de Vendières appartenait aux moines de l'abbaye de Saint Jean des Vignes de Soissons.
Au, Nicolas Colbert, le père du ministre des finances et secrétaire d'état, était seigneur de Vendières. La ferme de Courbetin lui appartenait.
En 1783, à l'exception du hameau de Courbetin, toute la paroisse de Vendières appartient au Marquis de Courtanvaux, seigneur de Montmirail. Le hameau de Courbetin est sous la seigneurie de M. Chapon.