cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ebersmunster
Istòria
Au temps des Celtes, l'île de Noviento, formée par les bras de l'Ill, constitue un lieu de culte en l'honneur du dieu Teutatès, plus connu sous le nom de Toutatis. Lors de la colonisation romaine, le lieu fut dédié à Mercure et à Diane. Le lieu devait être d'importance puisque Jules César y fit faire un sacrifice à Mercure après sa victoire sur les germains. Le temple ou l'église furent rasés par Attila, et seuls quelques ermites religieux s'installèrent sur place. Vers 675, l'abbé irlandais Déodat (le futur saint Dié) fonde une communauté de moines sur le domaine donné par le duc d'Alsace Adalric, père de sainte Odile. Sous les mérovingiens, le monastère de Ebrotheim devient un centre de christianisation de la Moyenne Alsace. La famille de Ducs d'Alsace fait de nombreuses donations à l'abbaye d'Ebersmunster. Ces possessions s'étendent dans près de 80 villages le long de l'Ill et du vignoble de Mulhouse à Erstein au Nord. Ces biens devaient permettre aux moines de vaquer à la prière, de faire œuvre d'évangélisation et de donner l'aumône aux pauvres. À la suite du synode d'Aix-la-Chapelle de 817, la communauté d'Ebersmunster adopte la règle bénédictine au cours du.
Le 2, l'abbaye est attaquée. En 1525, durant les guerres des Rustauds, l'abbaye est occupée et pillée par un groupe de paysans. Le 21 est fondée à Ebersmunster la congrégation bénédictine dite de Strasbourg, groupant les monastères alsaciens d'Altorf, d'Ebersmunster et de Marmoutier, ainsi que des abbayes badoises. Dans la nuit du 4 au 5 octobre 1632, l'église, l'abbaye et la ville d'Ebersmunster sont incendiés par les troupes suédoises du maréchal Gustaf Horn. Les moines s'établissent à  l'Hôtel d'Ebersmunster, construit au à l'intérieur de l'enceinte de Sélestat. Ils reviennent à Ebersmunster après les traités de Westphalie, celui de Münster pour l'Alsace en 1648. La glèisa et le monastère sont lentement reconstruits. Le 15 mai 1785, Jean-Baptiste-Joseph Gobel, évêque auxiliaire de Bâle et futur évêque constitutionnel de Paris, donne en l'église d'Ebersmunster la bénédiction épiscopale à Jean-Jacques Lantz, évêque auxiliaire de Strasbourg.
Au, Ebersmunster était un point de péage et de transbordement des marchandises qui étaient transportées par voie fluviale sur l'Ill entre Mulhouse et Strasbourg. Les marchandises qui y transitaient était du bois, de la paille, du foin du gravier, du sable, mais aussi du vin. Les bateliers devaient acquitter un péage en fonction des marchandises transportées. Une fois ce péage acquitté, le pont sur lequel la rue principale passait, était relevé pour permettre aux bateaux de continuer leur voyage.
Jornal Nacional
Jornal Nacional es un programa d'informacions brasilian del canal Rede Globo. Lo jornal, que ganhèt un prèmi Emmy, comencèt l'1 de setembre de 1969, çò que faguèt d'el lo primièr programa informatiu en dirècte emés per una ret de television dins tot Brasil. Es actualament presentat pel jornalista William Bonner.
Sanchonuño
Sanchonuño es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Adolfo Pedernera
thumb|200px|[[Adolfo Pedernara dab Carlos Peucelle]]Adolfo Pedernera que ho un deus fotbolaires màger d'Argentina e de River Plate au sègle XX.
Que dabutè dens lo Club Atlético Huracán abans d'entrar a River en 1933 per i demorar dinc a 1946.
Après que passè per Atlanta en 1947, que tornè a Huracán en 1948 puish qu'anè entaus Millonarios de Bogotà en 1949 on e ho 5 vegadas campion de Colómbia.
Que he partida de la famosa ataca de River coneguda com La Maquina.
Gisay-la-Coudre
Gisay-la-Coudre en normand (Gisay-la-Coudre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Vilatge del país de Ouche.
Village du pays d'Ouche.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gerland
Gerland pòt essèr:
Gisay-la-Coudre
Istòria
La legenda ne vòl que sant Taurin, primièr avesque de Evreux de 350 a 411, i aja mòrt flagellé amb las brancas d'un avellaner e griffé per las femnas (#que naisserián sens onglas dempuèi !), Aital lo vilatge auriá lo sieu qualificatiu de « la Cóser », d'aquela istòria.
La Panosa
La Panosa pòt èsser :
Lo Truèlh
Lo Truèlh, (Le Truel en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Discors del Metòde
thumb|right|Pagina de títol de la primièra edicion del Discors del metòde Lo Discors del Metòde es un tractat filosofic e matematic publicat per René Descartes en 1637. Lo títol exacte n'es Discors del Metòde per plan menar sa Rason, e cercar la Vertat dins las Sciéncias (títol original en francés: Discours de la méthode pour bien conduire sa raison, et chercher la verité dans les sciences). Lo Discors del Metòde es plan conegut per èsser la font de la citacion famosa "Je pense, donc je suis" ("Pensi, per consequéncia soi"), que se tròba dins la Part IV de l'òbra. (La version latina d'aquela afirmacion, Cogito ergo sum, se tròba, ela, al §7 dels Principis de la Filosofia.)
Lo Discors del Metòde es una de las òbras que an lo mai influenciat l'istòria de la sciéncia modèrna. Donèt las basas solidas que totas las sciéncias naturalas modèrnas i poguèron bastir e se desvolopar. Dins aquel tractat, Descartes fa a luchas amb la question del scepticisme que d'unes autors coma Miquèl de Montanha avián contribüit de reviscolar. Descartes o faguèt evoluar per prene en compte una vertat que considerèt coma intangibla.
Reialme Unit
Lo Reialme Unit (var. Reiaume Unit), oficialament lo Reialme Unit de Grand Bretanha e Irlanda del Nòrd (en anglés United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland; compendi en UK, /juːˈkeɪ/; sigla occitana RU) es un estat insular del nòrd-oèst d'Euròpa, compausat essencialament de l'illa de Grand Bretanha, del nòrd de l'illa d'Irlanda e d'illas pichonas adjacentas.
L'estat se compausa de quatre nacions constitutivas oficialament reconegudas : l'Anglatèrra, l'Escòcia, lo País de Galas e l'Irlanda del Nòrd. L'illa de Man, Guernesey e Jersey fan pas partida del Reialme Unit, essent de dependéncias de la Corona. Lo Reialme Unit possedís egalament catòrze territòris d'otramar. Cal notar que Cornoalha es pas reconeguda coma nacion constitutiva: es oficialament una part d'Anglatèrra.
La capitala es Londres e lo gentilici es britanic -a.
Geografia fisica
Veire tanben: Anglatèrra, Escòcia, País de Galas, Irlanda del Nòrd. thumb|[[Ben Nevis, en Escòcia, es lo punt pus naut del Reialme Unit.]]
La superfícia totala del Reialme Unit es d'aperaquí que comprenon l'illa de Grand Bretanha e la part nòrd-orientala de l'illa d'Irlanda (Irlanda del Nòrd) e d'autras illas mai pichonas. Lo país se tròba entre l'ocean Atlantic e la mar del Nòrd, a 35 quilomètres de la còsta nòrd-oèst de França, que se'n tròba separada per la Marga.
La Grand Bretanha se tròba entre las latituds 49° e 59° N (las Illas Shetland s'estendon gaireben als 61° N) e las longituds 8° O a 2° E. L'Observatòri de Greenwich, en Londres, es lo punt de definicion pel meridian de Greenwich. Quand se mesura dirèctament del nòrd al sud, la Grand Bretanha mesura un pauc mai de 1100 quilomètres de longor e un pauc mens de 500 quilomètres dins la siá part pus larga. Malgrat aiçò, la màger distància entre dos punts dins l'illa es de 1350 quilomètres entre la fin de la tèrra en Cornoalha (près de Penzance) e John o' Groats en Caithness (près de Thurso). Irlanda del Nòrd parteja una frontièra de tèrra de amb la Republica d'Irlanda.
Clima
Lo clima britanic es de tipe oceanic, çò que s'explica aisament per la posicion dau país au nòrd-èst de l'Ocean Atlantic. Quauquei regions pus autas, en Escòcia, an un clima montanhòl. Lei temperaturas mejanas son moderadas car lo país es somés a l'influéncia dau Gulf Stream. Lei precipitacions regularas anant de 553 mm a Cambridge fins a 3,000 mm sus lei cimas escocesas.
De la Preïstòria a la conquista romana
thumb|right|Conquista romana deis illas britanicas e formacion de la província de Britannia.
Fins au milleni VI avC, èran liats au continent per una faissa terrèstra dicha Doggerland. Leis Illas Britanicas foguèron donc pobladas après la fin dau Periòde Glaciari de Würm e lei vestigis pus ancians descubèrts per leis arqueològs datan dau Paleolitic. Pasmens, en causa de condicions climaticas duras, la populacion deis illas demorèt pus febla que dins lei regions pus meridionalas coma lo mostra de produccions agricòla e artesenala limitadas. Lei progrès acomencèron durant lo Neolitic gràcias a un melhorament de l'agricultura que permetèt de desvolopar d'estructuras politicas o religiosas pus complèxas. Un exemple d'aqueu desvolopament foguèt la bastida de l'ensems de Stonehenge a partir de 2800 avC.
Vèrs 1000 avC, de tribús cèltas vengudas dau nòrd d'Euròpa e de Gàllia s'installèron dins l'Archipèla en Irlanda, en Escòcia e dins lo sud e l'èst d'Anglatèrra. Coma dins lo rèsta d'Euròpa cèlta, se formèt una civilizacion guerrièra dominada per una classa aristocratica e caracterizada per la bastida d'oppidums e lo desvolopament d'una indústria metallurgica. Gràcias ai ressorsas mineralas deis illas, l'archipèla venguèt rapidament un territòri exportador de metaus (estam en particular) au sen dau comèrci europèu antic.
A partir de 55 avC, lei Romans acomencèron de s'interessar au contraròtle dei ressorsas deis Illas Britanicas ambé la campanha de Juli Cesar. Pasmens, de revòutas en Gàllia l'obliguèron de se retirar sus lo continent. La conquista vertadiera se debanèt après la formacion de l'Empèri Roman durant lo rèine de l'emperaire Claudi (41-53). En 43, una premiera campanha permetèt ai Romans de desbarcar dins lo sud-èst d'Anglatèrra après la batalha de Medway. Aquò representava lo començament d'una tièra de campanhas de 43 a 84 que van se turtar a una resisténcia acarnada, especialament dins lei regions galesas e escosesas. Lei premierei foguèron somesas après divèrsei campanhas de 47 a 84. En revènge, lo nòrd de l'illa demorèt independent e maugrat d'ofensivas victoriosas dins la region, l'armada romana poguèt jamai la conquistar totalament. Au contrari, au sègle II, leis emperaires Adrian (117-138) e Antonin lo Piós (138-161) ordonèron de construrre de muralhas defensivas per blocar leis atacas dei tribús cèltas dau nòrd (Picts, Scots) en direccion dei zònas romanas que formèron la província de Britannia.
En fòra de la menaça dei tribús cèltas totjorn independentas, l'òrdre roman foguèt tanben contestat dins lo sud de l'illa. La revòuta pus importanta se debanèt de 60 a 61 sota la direccion de la rèina Budicca. Entraïnèt la destruccion d'unei ciutats e temples romans mai s'acabèt per una desfacha a Watling Street. Per s'aparar còntra de dificultats novèlas, l'Empèri gardèt de tropas importantas (generalament quatre legions) dins l'archipèla fins au sègle V e la disparicion de la província.
De la província romania de Britannia a la conquista de Guilhèm de Normandia
A partir de la fin dau sègle IV, leis ambicions dei generaus romans de venir emperaire entraïnèron un afebliment militar de la província. De 368 a 370, una campanha saunosa permetèt de replegar lei tribús cèltas irlandesas e escocesas qu'avián desbordat la muralha d'Adrian. Una autra guèrra se debanèt en 383 e s'acabèt per una victòria romana. Pasmens, en 406, lei frontieras continentalas de l'Empèri foguèron rompudas e l'archipèla venguèt la buta d'invasions anglas e saxonas. En 407, lei legions britanicas capitèron d'empachar aquelei desbarcaments e proclamèron emperaire una tièra de generaus de l'archipèla. Vèrs 410, totei lei legions romanas de Britannia èran estadas transferidas en Gàllia per sostenir la revendicacion imperiala de lor generau o per assaiar de replegar leis invasions barbaras.
Sensa legion per assegurar sa defensa, Britannia foguèt atacada per de tribús cèltas (Scots, Picts...) e per de pòbles germanics (Saxons, Angles, Jutes). Pasmens, la disparicion de l'òrdre foguèt progressiva car una tièra de caps indigèns capitèron de formar de principats cèltas a partir dei rèstas de l'administracion romana e rapidament un conflicte lòng acomencèt entre lei Cèltas, mai o mens crestianizats, e leis Anglosaxons pagans. Maugrat una resisténcia importanta dei Cèltas (legenda dau Rei Artús), lei pòbles germanics conquistèron pauc a pauc lo sud e lo centre d'Anglatèrra onte fondèron divèrsei reiaumes.
Au sègle VII, se debanèt l'evangelizacion dei pòbles germanics e, en 825, lo rèi de Wessex Egbert lo Grand (802-839) capitèt d'unificar lei principats saxons sota son autoritat. Pasmens, a partir de 865, d'envasidors novèus, lei Vikings ataquèron la region. Wessex resistiguèt dins lo sud e l'oèst d'Anglatèrra. Dins aquò, l'autoritat de son senhor sus sei vassaus demeniguèt e lei Vikings poguèron fondar una tièra de colonias dins l'èst de l'archipèla que formèron un territòri unificat dich Danelaw. En 878, lo rèi Alfred lo Grand (871-899) bloquèt aquela invasion e Anglatèrra foguèt partejada entre Vikings e Saxons. Obtenguèt tanben la conversion au cristianisme de divèrsei caps nordics vencuts. Dins lo rèsta de l'archipèla, lei Vikings conquistèron leis illas lòng dei costats d'Escòcia e quauquei pòrts de País de Galas e d'Irlanda. Pasmens, la resisténcia dei tribús cèltas lei convenquèron de pas assaiar d'avançar mai dins lei tèrras. Au contrari, dins certanei regions (País de Galas en particular), Vikings e Cèltas formèron d'alianças còntra lei Saxons.
Au sègle X, lei posicions vikingas foguèron pauc a pauc conquistadas per lei Saxons e lei dos pòbles acomencèron pauc a pauc de se mesclar. Ansin, après l'unificacion d'Anglatèrra per lo rèi viking Cnut lo Grand (1016-1035) que creèt un empèri a l'entorn de la Mar dau Nòrd, un rèi saxon de l'Ostau d'Alfred lo Grand, Edoard lo Confessor (1044-1066), li succediguèt. Sa mòrt entraïnèt una crisi de successions que va entraïnar en 1066 la Guèrra de succession d'Anglatèrra entre caps saxons e « vikings ».
De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors
thumb|Esquèma generau de la [[Guèrra dei Doas Ròsas.]]
Passirac
Passirac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Reialme Unit
De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors
Tres senhors assaièron de succedir en 1066 a Edoard lo Confessor. Lo premier èra Harold II que foguèt elegit rèi per l'aristocràcia anglesa. Lo segond foguèt Harald III. Desbarquèt amb una flòta vikinga mai foguèt vencut e tuat per Harold a Stamford Bridge. Enfn, lo tresen foguèt lo duc de Normandia, Guilhèm lo Conquistaire que desbarquèt dins lo sud-èst d'Anglatèrra. La batalha decisiva se debanèt a Hastings e s'acabèt per la desfacha e la mòrt d'Harold. Après aquela victòria, Guilhèm venguèt rèi d'Anglatèrra e acomencèt una tièra campanhas saunosas per pacificar lo país fins a 1076. Per aquò, eliminèt una partida importanta dei caps saxons que foguèron remplaçats per de senhors normands e formèt un ret de castèus per se protegir còntra lei revòutas.
Passirac
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Reialme Unit
De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors
Après lei rèines dei dos fius dau Conquistaire, la question de la succession reiala entraïnèt una guèrra civila de 1135 a 1154 que s'acabèt per la designacion d'Enric Plantagenêt (1154-1189), senhors d'Anjau e Normandia coma rèi d'Anglatèrra. Son maridatge en 1152 amb Alienòr d'Aquitània li donèt un domeni continentau fòrça important que va venir una fònt de tensions e de guèrras ambé de rèis francés desirós de limitar la poténcia anglesa dins lo Reiaume de França. Aprofichant lei dificultats anglesas durant la Tresena Crosada, Felip II de França (1190-1223) capitèt de conquistar la màger part dei fèus anglés, franc de Guiana, au començament dau sègle XIII.
Passirac
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Reialme Unit
De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors
Aquela desfacha entraïnèt una crisi intèrna grèva en Anglatèrra e la noblesa se revoutèt còntra lo rèi Joan I d'Anglatèrra (1199-1216). Vencut, lo rèi deguèt acceptar de signar en 1215 la Magna Carta que limitèt lo poder reiau au profiech d'un conseu de la noblesa e d'una independéncia importanta de la justícia. En 1258, un grop de nobles dirigit per Simon V de Montfòrt, fiu dau cap crosat Simon IV de Montfòrt, obtenguèt un renfòrçament d'aquelei mesuras. Pasmens, la mòrt de Montfòrt a Eversham còntra lei partisans dau rèi Enric III (1216-1272) permetèt de restablir l'autoritat reiala maugrat lo mantenement d'un parlament.
Passirac
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Reialme Unit
De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors
D'efèct, lei premiereis annadas de la guèrra veguèron una tièra de victòrias anglesas a Crécy (1346), Calais (1347) e Peitius (1356). Pasmens, Carles V de França (1364-1380) redreicèt lo Reiaume de França e capitèt de conquistar la màger part dei fèus continentaus anglés. Aquelei desfachas obliguèron lei rèis anglés de faciar de revòutas de païsans e d'acceptar de donar mai de poders au parlament. Una autra consequéncia d'aquelei reviradas foguèt la demenicion de l'influéncia dei senhors francés — es a dire continentaus — sus leis afaires d'Anglatèrra que favorizèt lo remplaçament progressiu dau francés per l'anglés coma lenga de govèrn.
La guèrra acomencèt tornarmai durant lo rèine d'Enric V (1413-1422). Devesits per una guèrra civila, lei Francés foguèron esquichats a Azincourt (1415) e leis Anglés s'alièron ambé Borgonha per dominar lo nòrd e lo sud-oèst de França. Aprofichant la foliá dau rèi Carles VI de França (1380-1422), impausèt la signatura dau tractat de Troyes que sei condicions permetián d'unificar lei dos reiaumes sota l'autoritat dau rèi d'Anglatèrra. Dins aquò, lo fiu de Carles VI refusèt aqueu tractat e contunièt la lucha a partir dau centre e dau sud dau Reiaume de França. A partir de 1429, prenguèt l'avantatge e acomencèt una reconquista progressiva dau territòri francés que s'acabèt per una desfacha anglesa en 1453.
Coma au sègle XIII, aquela desfacha entraïnèt una crisi intèrna grèva en Anglatèrra en causa de la feblessa e de la foliá dau rèi Enric VI (1422-1461 puei 1470-1471). En 1455, acomencèt una guèrra civila lònga, dicha Guèrra dei Doas Ròsas, entre leis Ostaus de York e de Lancastre. S'acabèt solament en 1485 per la presa dau poder dei Tudors que fondèron una dinastia novèla ambé l'acòrd dei York e dei Lancastre fòrça afeblits per lo conflicte.
Dei Tudors a la formacion dau Reiaume Unit
Lo sègle XVI foguèt marcat per lei tensions causadas per la politica e lei divisions de la dinastia Tudor. Pasmens, maugrat aquelei dificultats, la poténcia anglesa capitèt de se renfòrçar durant aqueu periòde. D'efèct, après lo rèine d'Enric VII (1485-1509), Enric VIII (1509-1547) prenguèt una tièra de decisions fondamentalas. La premiera d'Enric VIII foguèt la separacion religiosa ambé la Glèisa Catolica Romana e la creacion de l'Anglicanisme en 1533. Permetèt au rèi de divorciar e de prendre lo contraròtle d'una partida dei bens dau clergat anglés. La segonda decision foguèt l'adopcion de l'Acte d'Union de 1536 entre Anglatèrra e lo País de Galas. Aquò renforcèt l'integracion entre lei doas regions e foguèt la premiera etapa de la fondacion dau Reiaume Unit. Puei, en partida gràcias au tesaur confiscat dins lei monastèris, decidiguèt de fondar la premiera flòta anglesa permanenta per s'aparar còntra lei naviris dau rèi escocés aliat ai Francés. Enfin, en 1541, prenguèt tanben lo títol de rèi d'Irlanda après l'extension de la dominacion anglesa sus tota l'illa en 1494.
La segonda mitat dau sègle XVI foguèt marcada per lei rèines de tres enfants d'Enric VIII. Foguèt un periòde de crisi religiosa car Maria I (1553-1558) assaièt de restablir lo Catolicisme mentre qu'Edoard VI (1547-1553) e Elisabeta I (1558-1603) renforcèron la reforma anglicana. Lo rèine d'aquela darriera foguèt l'apogèu de la Renaissença anglesa e permetèt d'estabilizar pauc a pauc la societat anglesa. Pasmens, a partir de 1585, una guèrra malaisada còntra Espanha entraïnèt de dificultats financieras e s'acabarà en 1604 per un resultat indecís. D'autra part, la mòrt sensa eiretier dirèct de la rèina causèt la fin de la dinastia.
Son successor foguèt lo rèi d'Escòcia Jaume Stuart (1567-1625) sota un regime d'union personala dei dos reiaumes. Coma lei periòdes precedents, lei rèines de premiers sobeirans Stuart foguèron marcats per de tensions religiosas. Pasmens, conjugadas ai temptativas de renfòrçament de l'absolutisme reiau, la situacion s'agravèt rapidament e entraïnèt una tièra de guèrras civilas de 1642 a 1651 entre lo rèi e lo parlament. Après un començament relativament equilibrat fins a 1644, lei fòrças parlementària aprofichèron lei reformas d'Oliver Cromwell per prendre l'avantatge e esquichar totei leis aliats dau rèi Carles I (1625-1649) que foguèt executat. Après sa victòria, Cromwell venguèt lo Lord Protector d'un govèrn republican dich Commonwealth d'Angletèrra e impausèt la dominacion anglesa ais Escocés e ais Irlandés. Renforcèt tanben la politica de colonizacion anglesa d'Irlanda que va venir la fònt d'unei conflictes fins au sègle XX.
Pasmens, lo Commonwealth d'Angletèrra subrevisquèt pas a la mòrt de son fondator e la monarquia foguèt restaurada après la mòrt de Cromwell segon un sistèma de monarquia parlementària. En particular, en 1679, lo Parlament adoptèt l'Habeas corpus, jalon major de l'istòria dau drech, que permetèt de renfòrçar la separacion dei poders. Lo periòde foguèt tanben marcat per l'extension, sostenguda per la creissença dau comèrci triangular, de l'empèri coloniau anglés dins lei Caribas e en America dau Nòrd.
A la mòrt de Carles II (1660-1685), son fraire catolic Jaume II (1685-1688) li succediguèt. Sei temptativas de restablir l'absolutisme reiau entraïnèron una guèrra civila que s'acabèt per sa desfacha e son exil. Guilhèm III d'Aurenja Nassau lo remplacèt e adoptèt en 1689 una declaracion dei drechs que limitèt d'un biais definitiu lei poders dau rèi au profiech dau Parlament. Capitèt tanben d'estabilizar la situacion religiosa e de demenir pauc a pauc lei tensions entre lei diferentei glèisas. Pasmens, leis acòrds negociats ambé lei Catolics irlandés en 1691 foguèron pas respectats. Enfin, en 1707, l'Acte d'Union permetèt d'unificar lei reiaumes d'Escòcia e d'Anglatèrra dins un ensems administratiu unic.
La lucha còntra lo Reiaume de França per la dominacion mondiala
A partir de la fin dau sègle XVII, Londres venguèt lo poténcia emergenta d'Euròpa. En particular, la rivalitat ambé França acomencèt tornarmai en causa dei tensions colonialas en America e en Índia entre lei dos país e de l'oposicion anglesa ais ambicions continentalas de París. Ansin, de 1688 a 1815, França e lo Reiaume Unit foguèron dins un estat de guèrra quasi permanent. Lo conflicte decisiu foguèt la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763) que s'acabèt per la conquista de la màger part de l'empèri coloniau francés e faguèt dau Reiaume Unit la premiera poissança mondiala. Maugrat una desfacha durant la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America (1775-1783) e la pèrda dei colonias estatsunidencas, lo Reiaume Unit gardèt aquela posicion fins a la Premiera Guèrra Mondiala e va fondar lo premier empèri coloniau mondiau.
Durant aqueu periòde, lo Reiaume Unit conoguèt un desvolopament economic important que preparèt la Revolucion industriala dau sègle XIX. Ansin, la valor deis importacions passèt de 6 a 24 milions de liuras entre 1701 e 1798, aquela deis exportacions de 4,5 a 18 milions e aquela dei reexportacions de 2,1 a 12 milions. Un sistèma bancari modèrn e eficaç (4% còntra generalament 10% sus lo continent) e l'aumentacion dau nivèu tecnologic permetèron de sostenir aquela evolucion gràcias a de taus febles e au melhorament deis otís de produccion.
Lei guèrras revolucionàrias e napoleonencas
thumb|right|Euròpa e Reiaume Unit après lo [[Congrès de Viena en 1815.]]
La Revolucion Francesa e l'Empèri Napoleonenc foguèron una menaça majora per la posicion anglesa que desirava empachar l'emergéncia d'una nacion dominanta sus lo continent. Ansin, maugrat una simpatia iniciala per la monarquia parlementària francesa, lo Reiaume Unit venguèt rapidament l'enemic pus acarnat de França e lei dos estats foguèron en guèrra permanenta de 1793 a 1814 franc d'una trèva en 1802-1803. En 1815, formèt tanben la fòrça principala que s'opausèt au retorn de l'emperaire a Waterloo.
Protegida per sa posicion insulara e ais victòrias de l'amirau Horatio Nelson a Abokir, a Copenaga e a Trafalgar. En 1807, aquò foguèt completat per la destruccion dau rèsta de la flòta danesa durant la segonda batalha de Copenaga e per d'atacas còntra lei colonias francesas. En revènge, sus lo continent, Londres aguèt de dificultats per formar una armada vertadiera e preferiguèt finançar leis esfòrç de guèrra deis autrei poténcias colonialas coma Prússia, Àustria e Russia. En 1808, lo començament de la guèrra d'Espanha foguèt l'occasion per lei Britanics de desbarcar pauc a pauc de fòrças importantas sus lo continent e d'avançar vèrs lei Pirenèus. Pasmens, lei desfachas francesas decisivas foguèron infligidas per lei Rus, leis Austrians, lei Prussians e lei Suedés a Leipzig en 1813 e durant la campanha de França en 1814.
Durant lei negociacions de patz, lo Reiaume Unit aguèt un ròtle primordiau que foguèt renfòrçat per la victòria dau duc de Wellington a Waterloo en 1815 e la captura britanica de Napoleon. En particular, lo Reiaume Unit reprenguèt lo contraròtle de Hanovre, conquistèt Heligoland, Malta e leis Illas Ionianas e establiguèt un protectorat sus la partida europèa de Portugal. De mai, capitèt de limitar l'afebliment de França per restaurar la basa deis equilibris continentaus de la fin dau sègle XVIII. Ansin, Londres venguèt l'arbitre dei relacions europèas fins a la formacion de l'Empèri alemand dirigit per lo cancelièr Otto von Bismarck. Enfin, en 1800, s'acabèt la formacion dau Reiaume Unit quand Irlanda i foguèt integrada après la revirada d'una revòuta en 1796.
Dau Congrès de Viena a la Premièra Guèrra Mondiala
Après la victòria còntra Napoleon I, lo Reiaume Unit perdèt rapidament sei posicions principalas sus lo continent e Londres deguèt se contentar de sa posicion d'arbitre. Se concentrèt donc subretot sus lo mantenement dau statu quo, son desvolopament economic e l'extension de son empèri coloniau.
Ansin, en 1820, una revòuta portuguesa entraïnèt la fin dau protectorat britanic. Puei, en 1837, lei règlas de succession diferentas dau Reiaume Unit e dau Reiaume de Hanovre entraïnèron la separacion dei dos estats sota lei direccions respectivas de Victòria I (1837-1901) e d'Ernest August I de Hanovre (1837-1851). En fòra d'aquelei pèrdas territòrialas, lo Reiaume Unit participèt a la formacion de Belgica, de Grècia e a l'emergéncia de nacions novèlas dins lei Balcans dins lei províncias europèas de l'Empèri Otoman. Pasmens, maugrat aqueu sostèn, Londres empachèt la disparicion de l'Empèri Otoman e s'opausèt militarament ais ambicions russas dins la region deis Estrechs durant la Guèrra de Crimèa (1853-1856). Acceptèt tanben leis unificacions d'Itàlia e d'Alemanha dins leis annadas 1860 e 1870. Aqueleis evolucions entraïnèron quauquei cambiaments territòriaus : leis Illas Ionianas foguèron balhadas a Grècia en 1864, Chipre foguèt ocupada en 1878 en cambi dau pagament d'una redevença anuala ais Otomans e Heligoland foguèt cambiada còntra Zanzibar en 1890.
L'acòrd de cambi entre Heligoland e Zanzibar mostrava l'evolucion de la poténcia britanica dins lo corrent dau sègle XIX. D'efèct, en causa de l'extension de son empèri coloniau, son centre de gravitat se desplacèt pauc a pauc dau continent europèu vèrs lo rèsta dau mond, especialament vèrs lo continent asiatic onte lei Britanics formèron l'Empèri deis Índias Britanicas en 1858. Ansin, au començament dau sègle XX, Londres contrarotlèt Canadà, divèrseis illas americanas, la mitat orientala d'Africa, lo sud de la Peninsula Aràbia, Índia, la màger part dau sud-èst asiatic e la màger part d'Oceania, compres Austràlia e Nòva Zelanda.
Lei dos conflictes mondiaus e l'afebliment britanic
Après la desmission de Bismarck en 1890, la politica alemanda cambièt d'orientacion e adoptèt una politica expansionista que s'opausèt ais interés britanics. En particular, lo modernizacion e l'aumentacion numerica de la flòta alemanda èra una menaça per lo Reiaume Unit que sa marina èra pus nombrosa mai dispersada per protegir lei linhas d'avitalhament de l'Empèri. Ansin, au començament dau sègle XX, Londres formèt una aliança ambé França, segonda poissança coloniala mondiala e enemiga acarnada d'Alemanha dempuei 1871, e Russia, subretot opausada au govèrn de Viena qu'èra l'aliat deis Alemands. La rivalitat entre aquelei blòts foguèt la causa de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Sensa armada vertadiera au començament dau conflicte, lei Britanics utilizèron sei naviris per blocar lei liasons maritimas amb Alemanha e formèron pauc a pauc una armada terrèstra per participar a la guèrra continentala. Lei colonias qu'avián de còps de fòrças terrèstras pus importantas que la metropòli en 1914 participèron a l'esfòrç de guèrra e ataquèron lei colonias alemandas o lei territòris otomans.
Fins a 1914, lei tropas britanicas perdiguèron 890,000 soudats tuats mai la guèrra s'acabèt per una victòria. L'Empèri Rus, rivau dei Britanics en Asia Centrala, dispareguèt e la conquista d'una partida dei colonias alemandas permetèt a l'Empèri Britanic d'agantar son apogèu territòriau e economic dins leis annadas 1920 e 1930. Pasmens, tre la fin dei combats, lei premiers indicis de declin apareguèron. Premier, lo còst èra estat important e Londres perdiguèt sa posicion de premiera plaça bancàriaau profiech de Nòva York. Puei, la dificultat dei combats aviá començat de crear un sentiment nacionau au sen de certanei regions de l'Empèri. Ansin, l'autonòmia dei dominions aumentèt pauc a pauc e, en 1923, lo drech de Canadà e de Sud-Africa d'aver una politica estrangiera differenta dau Reiaume Unit foguèt reconegut. Dins lei zònas, de movements de contestacion se formèron tanben per revendicar l'independéncia. Per exemple, foguèt lo cas d'Índia a partir de 1922. Pasmens, en Irlanda, lo movement nacionalista esperèt pas la fin de la guèrra e una insureccion armada acomencèt en 1916. S'acabèt en 1921 per l'independéncia de l'illa franc de la region d'Ulster au nòrd-èst.
La Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) foguèt l'eveniment decisiu qu'afebliguèt lo govèrn centrau e entraïnèt la desintegracion de l'Empèri. D'efèct, sei desfachas còntra leis Alemands en 1940 e subretot còntra lei Japonés en 1941 (batalha de Singapor) entrainèron la disparicion dau mite de l'invinsibilitat britanica e encoratjèron la formacion d'insureccions independentistas après la guèrra. De mai, lei bombardaments alemands avián causat de destruccions importants sus lo territòri britanic e, en 1945, lo Reiaume Unit èra dependent de l'ajuda economica estatsunidenca.
Lo Reiaume Unit contemporanèu
thumb|right|Descolonizacion d'Africa.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, lo plan Marshall permetèt de redreiçar l'economia britanica e lo país participèt ai reünions ambé lei Sovietics per assaiar de reglar lei consequéncias dau conflicte. Après la rompedura entre lei venceires, intrèt dins l'OTAN tre sa fondacion en 1949 e desvolopèt l'arma nucleara en 1952. Pasmens, aquelei succès empachèron pas la desintegracion de l'Empèri a partir de 1947 ambé l'independéncia d'Índia, de Birmania e la retirada dau mandat de Palestina.
Charmant
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Reialme Unit
Lo Reiaume Unit contemporanèu
En 1956, la revirada de l'expedicion de Suèz e leis atacas estatsunidencas còntra la moneda britanica mostrèron l'estenduda de la pèrda de poissança dau Reiaume Unit e entraïnèt un renfòrçament dei movements anticolonialistas. Conjugats ambé lei guèrras d'independéncia lòngas e acarnadas dins leis empèris coloniaus francés e portugués, aquò ecidiguèt lo govèrn britanic d'acceptar e de favorizar l'independéncia de sei colonias. Ansin, dins leis annadas 1960, la màger part de l'Empèri dispareguèt au profiech d'estats independents novèus. Lei darrierei colonialas importantas foguèron abandonadas en 1981 fins a la restitucion de Hong Kong en 1997 que marquèt la fin de l'Empèri. Una autra consequéncia de la revirada de Suèz foguèt l'abandon d'una politica estrangiera independenta d'aquela deis Estats Units e Londres venguèt l'aliat pus fidèu e pus pròche de Washington.
La disparicion de l'Empèri obliguèt lo Reiaume Unit de reorientar sa politica en direccion d'Euròpa e d'America dau Nòrd. En 1973, venguèt donc memebre de la Comunautat Economica Europèa. Pasmens, Londres deguèt tanben faciar un conflicte novèu en Irlanda dau Nòrd menat per lei nacionalistas irlandés de l'IRA a partir deis annadas 1960. En 1979, l'eleccion de Margaret Thatcher entraïnèt un cambiament major de la politica economica britanica qu'adoptèt un modèl fòrça liberau. Maugrat de grèvas importantas organizadas per lei sindicats, especialament en 1984-1985 per leis obriers de l'indústria miniera, capitèt d'aumentar lei taus d'interés, de demenir leis impòsts dirècts au profiech dei taxas indirèctas, de limitar l'inflacion e de privatizar unei companhiás nacionalas. Aquò causèt una desindustralizacion importanta dau país (-30% d'emplechs dins lo sector de 1979 a 1984). En revènge, permetèt l'emergéncia dau premier centre financièr europèu a Londres que venguèt la basa de l'economia dau Reiaume Unit. L'eleccion dau trabalhista Tony Blair de 1997 a 2007 cambièt pas aquela orientacion de diminucion dau ròtle de l'estat dins leis afaires economics (independéncia de la Banca d'Anglatèrra). En revènge, Tony Blair capitèt de reglar lo conflicte nòrd-irlandés ambé lo desarmament de l'IRA e la participacion dei partits catolics ais institucions d'Ulster.
Charmant
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Reialme Unit
Politica
Lo Reialme Unit compta amb un govèrn parlamentari, basat en lo sistèma de Westminster, qu'es estat emulat a l'entorn del mond; lo monarca es lo cap d'Estat e a teoricament tot lo poder executiu, lo primièr ministre es lo cap de govèrn. Lo parlament del Reialme Unit que s'amassa al Palais de Westminster a doas cambras: la Cambra dels Comuns (elegida pel pòble) e la Cambra dels Lords. Tota lei aprovada pel Parlament requerís lo consentiment real per venir una lei. Lo fach que lo parlament descentralizat en Escòcia e las assembladas en Irlanda del Nòrd e País de Galas son pas d'organs sobeirans e pòdon èsser abolits pel parlament britanic, fa qu'aqueste darrièr siá l'organ legislatiu pus important del país. Lo primièr ministre actual es Theresa May, dempuèi 2016. Los ministres, totun, an pas l'obligacion legala de provenir del Parlament; es una costuma recenta.
Al Reialme Unit, lo monarca a de poders executius vastes, mas teorics, que son ròtle es principalament, mas pas exclusivament, ceremonial. Lo monarca es part integrala del Parlament (coma la "Corona dins lo Parlament") e dona teoricament l'autorizacion al Parlament per s'amassar e per legiferar. Un Acte del Parlament pòt pas venir una lei s'es pas signat pel monarca (accion coneguda coma l'Aprovacion Reiala), e mai se cap de monarca a pas refusat las actas aprovadas pel Parlament dempuèi los tempses de la reina Anna, lo 1708. Per signar la lei, lo monarca utiliza la formula « Le Roi/La Reine le veut » (en francés: « Lo Rei/La Reina o vòl »). E mai se s'es prepausat l'abolicion de la monarquia, la siá popularitat es encara nauta. Lo supòrt al sistèma republican fluctua entre 15 e 25% de la populacion, amb 10% d'indiferents. Lo monarca actual es la reina Elisabeta II que pugèt al tròn en 1952 e foguèt coronada en 1953.
Economia
L'economia del Reialme Unit seguís lo modèl anglosaxon: liberalizacion economica, liure mercat, impòsts e regulacions minimas. Basat sus la mesura del produch interior brut en taxa de cambiament del mercat, lo Reialme Unit es la cinquena economia del mond e la segonda d'Euròpa après Alemanha; es la seisena economia del mond en PIB en paritat de poder adquisitiu.
Los britanics foguèron los primièrs dins lo mond a dintrar dins la Revolucion industriala e coma la rèsta dels estats en industrializacion d'alavetz, la siá economia èra concentrada dins l'industria pesuga: bastison navala, minas, produccion d'acièr e textils. L'Empèri Britanic creèt un mercat mondial pels produches britanics, en permetent que lo Reialme Unit dominèsse lo comèrci internacional al sègle XIX, un avantatge unic que conservèt fins a l'industrializacion d'autras nacions europèas e nòrd-americanas. L'industria pesuga demeniguèt en importància al cors del sègle XX, del temps que lo sector dels servicis a crescut substancialament e representa a l'ora d'ara 73% del PIB. Lo sector dels servicis es dominat per las entrepresas financièras. Londres es un dels centres financièrs pus grands del mond.
L'agricultura representa unicament 1% del PIB e es fòrtament mecanizada. Dins l'industria, las principalas activitats son la maquinària, lo material de transpòrt (veïculs, camin de fèrres e aeronautica) e los produches quimics. Dins l'insdustria minièra, las minas de carbon situadas en Yorkshire, País de Galas, Escòcia e Lancashire provesiguèron a las centralas termicas britanicas l'energia necessària pel desvolopament economic. Mercés al petròli descobèrt en 1970 en mar del Nòrd, lo Reialme Unit es lo segond productor europèu après Norvègia. Lo sector de servicis es lo qu'apòrta mai al PIB del país. Cal senhalar la borsa, los servicis financièrs de la banc e las companhiás d'asseguranças.
Alianças e cooperacions militaras
Lo Reiaume Unit es una poténcia militara majora que fa partida de divèrseis organizacions militaras. La principala es l'OTAN que lo país n'es membre fondador. Entre lei membres d'aquela organizacion, tèn de relacions fòrça pròchas amb los Estats Units e certaneis aliats europèus coma França. D'acòrds existisson egalament per l'utilizacion de basas o l'obtencion de facilitats ambé de país coma Austràlia, Paquistan o Arabia Saudita. Enfin, dispausa de territòris vestigis de l'Empèri Britanic que pòdon èsser utilizats per sei fòrças armadas.
Fòrças armadas
thumb|right|Sota-marin nuclear britanic de classa Vanguard.
De veire: Fòrças armadas dau Reiaume Unit
Lei fòrças armadas britanicas son devesidas entre tres còrs principaus que son : En 2008, lo budget militar èra situat entre 2,3 e 2,5% dau PIB per 230,000 òmes. Es un nivèu entre lei pus auts d'Euròpa Occidentala ambé França e Grècia. De mai, l'armada britanica fa partida dei fòrças pus modèrnas de la planeta. Enfin, lo país es un dei cinc possessors oficiaus de l'arma nucleara.
Alquida
vinheta|Ret realizat per durciment al forn d’una resina gliptal convencionala. Las resinas termodurcissablas alquidas o gliceroftalicas son utilizadas coma ligants dins lo domènis de las pintura e vernisses. Son de poliestèrs saturats tridimensionals modificas (melhorats) per apond d’acids grases de cadena longas (sota la forma de triglicerids) e d’autres ingredients (coma la colofònia, per aumentar la flexibilitat, e las resinas aminoplastas). Lo tèrme « alquid » ven de la contraccion dels mots alcòl e acid.
En 1901, Watson e Smith estudièron la policondensacion entre l’acid ftalic (bivalent) e lo gliceròl (trivalent). Mas, lo polimèr resultant manca de soplesa. En 1914, Kienle modifica la resina poliestèr per d'acids grases. La resina alquida realizada mòstra de bonas proprietats de film. Las primièras resinas alquidas son vendudas en 1926 jol nom comercial de Glyptal pr General Electric.
Tipologia
Segon lo taus en òli, nomenat « longor d’òli », calculada en percentatge de triglicerid, se destria las resinas alquidas:
Secatge
I a doas possibilitats de durciment del revestit:
Utilizacion
Las pinturas « glicerò » an largament remplaçat las pinturas a l’òli dins lo domèni de la pintura de las parets. Fa l'aspècte lis e plan decoratiu, resistisson fòrça a l’umiditat, e pòdon èsser netejadas. Mas, prenon de temps a secar, an una odor fòrta, e de mandan de white spirit per netejar.
Lengas nyima
Las lengas nyima son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. Son parladas al Sodan dins los monts Noba.
Classification
La classificacion del nyima es :
Sahara Occidental
Lo Sahara Occidental (var. -au) (en arabi الصحراء الغربية = As Sahra Al Gharbiyya) es un territòri del nòrd-oèst d'Africa amb un estatut discutit: Lo Front Polisario contraròtla los marges orientals mentre que Marròc contraròtla las zonas costièras e centralas. Un mur, construch per l'estat marroquin, separa las doas zonas. Lo país se compausa subretot de desèrt planièr e fa partida de Sahara.
Es frontalièr amb Marròc (al sens estrech) al nòrd, amb Argeria al nòrd-èst e amb Mauritània a l'èst e al sud. Es limitat per l'ocean Atlantic a l'oèst.
La vila principala es Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) que ten lo tèrç de la populacion del territòri.
Lo gentilici es saharauí.
Economia
De veire Economia del Sahara Occidental
Vejatz tanben
thumb|500px|left|La progression del mur. En jaune: zona contrarotlada pel Front Polisario. La rèsta es sota contraròtle marroquin.
Cogito ergo sum
"Cogito, ergo sum" (Latin: "Pensi, per consequéncia soi") o Dubito, ergo cogito, ergo sum (Latin: "Dobti, per consequéncia soi") es una afirmacion filosofica de René Descartes, sovent tenguda per un element fondamental de la filosofia occidentala. "Cogito ergo sum" es una traduccion de la citacion francesa "Je pense, donc je suis", que se tròba dins lo Discors del Metòde (1637). (Vejatz Principis de la Filosofia, Part I, article 7: "Ac proinde hæc cognitio, ego cogito, ergo sum, est omnium prima & certissima, quæ cuilibet ordine philosophanti occurrat.")
Tot ben que l'expression "Cogito ergo sum" siá de Descartes, l'idèa exprimida se pòt ja trobar cò de mai d'un predecesor; particualarament cò d'Agustin, dins lo De Civitate Dei: "Si [...] fallor, sum" ("Se m'engani, soi).
Eckbolsheim
Eckbolsheim en alemanic (Eckbolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Felgerieg-Vihan
Felgerieg-Vihan en breton ( Le Petit-Fougeray en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
La municipalitat independenta del Pichon-Fougeray a #èsser creada l'an 1936, per démembrement de la municipalitat de Chanteloup.
La commune indépendante du Petit-Fougeray a été créée en 1936, par démembrement de la commune de Chanteloup.
Los Encantats
Los Encantats (var. Leis Encantats, Eths Encantats, Es Encantats) son doas agulhas d'una famosa montanha situada dins los Pirenèus catalans, al sud de l'estanh de Sant Maurici, sus la riba dreta del riu Escrita. Son situats dins la val nauta del flume Noguèra Palharesa. Administrativament lo territòri aperten a la municipalitat d'Espot, dins la comarca de Palhars Sobeiran, e es inclús dins lo Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici.
La Maquina
thumb|200px|Juan C. Muñoz, José M. Moreno, Adolfo Pedernera, Angel Labruna e Félix Loustau La Maquina (La Máquina en castelhan) que ho, en Argentina durant las annadas 1940, ua famosa ataca de River Plate compausada peus jogadors Juan Carlos Muñoz, José Manuel Moreno, Adolfo Pedernera, Ángel Labruna e Félix Loustau (version franchimanda deu patronim occitan Lostau).
Los Encantats
Geologicament, la val de l'Escrita es formada de la meteissa barena que l'axe pirenenc; malgrat aquò, aquestes dos pics son de ròca calcària, d'una qualitat pas gaire bona, mas qu'a donat aquelas doas agulhas espectaclosas.
Moqrin bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd
Moqrin bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd (n. lo 15 de setembre de 1945) foguèt lo prince eiretièr del reialme d'Arabia Saudita entre genièr e abril de 2015.
Los Encantats
Las primièras ascensions son atribuidas, segon lo pireneïsta Patrice de Bellefont, a Negrin, Romeu, Salles e Ciffre en l'an 1901, pel Grand Encantat, per çò qu'es uèi la via normala. Lo Petit Encantat foguèt vençut l'an seguent per Astorg, Castagne e Brulle. Segon Bellefont, tanben la Canal Central (actualament la via normala en ivèrn) foguèt tornar montada pel primièr còp en 1936, per l’escalaire italian Emilio Comici.
La Maquina
En vertat los 5 jogadors non joguèn pas sonque 17 vegadas vertaderament tots amassas e pas jamei contre lo rivau Boca.
Los Encantats
En Catalonha, es tradicionalament considerat que foguèt mossèn Jaume Oliveres lo primièr de pujar aquela montanha (lo Gran Encantat), en 1910. Es segur que pendent l'estiu de 1911, en solitari, pugèt l'Encantat Petit, al pretz d'enòrmas dificultats e grèus perilhs. Aquesta ascension aguèt lo resson que li aviá mancat per las anterioras, a causa benlèu de la popularitat d’Oliveres dins la societat catalana de l’epòca.
Son nombroses los alpinistas o escalaires qu'ensajan caduna de las vias normalas de pujada. La mai correguda es la de l'Encantat Grand per la val de Monestero, amb una graduacion de "pauc dificil", emai que fòrça aeriana e perilhosa. L'Encantat Petit es pujat abitualament dempuèi l'enforcadura, mas l’escalada d’aquestes cent mètres es classificada ja de "fòrça dificila", es una paret de fòrta verticalitat e de ròca pas gaire segura. La davalada se fa en rapel per la meteissa via de pujada.
Pendent l'ivèrn o a la prima la realizacion d’ascensions per l'espectaclós Canal Central es frequenta, fins a la brecadura que dessepara las doas puntas. Lo pendís mejan es de 50º e, se la qualitat de la nèu es bona, presenta de dificultats solament al moment de la sortida a l'enforcadura, ont las ròcas –ja pron dificilas– son sovent cobèrtas de glaç. La davalada se fa per la via normala de l'Encantat Grand.
Moqrin bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd
35en e mai jove filh del rei Abdalaziz, lo prince Moqrin es lo filh de la reina Baraka.
De 1980 a 1999, es governador de la província de Hail.
En 2005, ven cap del servicis de rensenhament.
En 2013, ven segond vice primièr ministre e segond dins l'òrdre de succession del reialme. Aquela posicion es confirmada en 2014 que ven oficialament vice prince eiretièr.
En genièr de 2015, ven prince eiretièr. En abrial, es destituït pel rei.