cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paracelse
Lo davancièr de la toxicologia
Paracelse, a vegada considerat coma lo paire de la toxicologia, escriguèt: Significa que de substanças sovent consideradas coma toxicas pòdon èsser anodinas o quitament beneficas a dòsis flèblas; inversament, una substança en principi inofensiva coma l’aiga pòt venir mortala quand se pren en quantitat granda. Descobriguèt que lo mercuri sonha la sifilis, mas, mal dosat, tua.
Paracelse tanben escriguèt un libre sul còs uman que contradich las idèas de Galen. Galen aviá donat la teoria que la malautiá es provocada per un desequilibri entre las quatre umors: bila roja, bila negra, sang e flèuma. Recomendava de regims alimentaris especifics pel « netejatge de las umors putridas » e utilizava sovent, la purga e la sagnada. Aquela teoria demorèt acceptada, fins a que Paracelse la contesta, per totz aquels que cresián que la malautiá es lo resultat d’una ataca del còs per dels agents exteriors.
Lo davancièr de la medecina psicosomatica
Li es etribuit la primièra mencion clinica o scientifica de l’inconscient. Escriguèt:
Aguèt lo presentiment de l’organoterapia (utilizacion dels teissuts, glandulas o organs a l’estat natural o jos forma d’extrchs):
Primièr piliar: la filosofia
Paracelse aviá foragetat las tradicions Gnosticas, mas conservat una granda partida de la filosofia ermetica, neoplatoniciana e pitagoriciana en seguida de Marsile Ficin et de Pico della Mirandola.
Sas visions tiradas de la filosofia ermetica proclamavan que la malautiá e la santat del còs dependon de l’armonia entre l’òme, lo microcòsme e la Natura, lo macrocòsme. La granda idèa filosofica de Paracelse es aquela de microcòsme.
Desvolopèt la teoria de las signaturas. La forma, la color de las plantas, dels animals, de las mans, eca. indican lors afinitats, correspondéncias amb d’autras causas, coma los organs. Per exemple, ''
Tresen piliar: l’alquimia
Perque las teorias de Paracelse contunhan de seduire? Los istorians encara ne debatan, mas l’aveniment de la distillacion sembla aver contribuit al cambiament. La tecnica s’impausèt a la fin de l'Edat Mejana dins la comunautat dels alquimistas, e de fòrça produchs naturals foguèron testats. Dempuèi de substéncias naturalas comestiblas, coma lo fenolh, la notz muscada e los clavèls de giròfle, los quimistas obtenguava totjorn tres tipes de produchs: un fluid volatil, o « esperit », una substéncia oliosa, fin finala un residú solid.
Quand l’alquimia descompausa una causa en sos constituents, lo principi salat (la Sal correspond al còs per l’òme) demora coma una matèria cristallina o amorfa indestructibla, lo principi sulfurós (lo Sofre correspond a l’alma par l’òme) se separa coma una òli combustibla o una resina, fin finala lo principi mercurial (lo Mercuri correspond a l’esperit per l’òme) vòla coma un fum o se manifèste coma un liquid volatil.
Los mètges se convenquèron alara que la digestion es pas una coseson, coma l’avián sostengut d'en primièr, mas una fermentacion.
Per la preparacion dels medicaments, cervava lo principi actiu, la quintesséncia.
Paracelse acceptava donc l’alquimia coma art medical per preparar de remèdis (modus praeparandi rerum medicinalium) mas pas coma tecnica transmutatòria (alchimia transmutatoria).
Quatren piliar: la vertut
Insistís sus la consciéncia del mètge, son onestat, son sentiment de responsabilitat, sa mission.
Lo reviscol paracelsian
Lo reviscol paracelsian (en anglés paracelsian revival) es un periòde que cobrís la segonda mitat del sègle XV, ont se produguèt un grand vam de l’alquimia e de la doctrinas de Paracelse (1493/4-1541). Foguèt descobèrta e nomenada per l’istorian de las sciéncias american Lynn Thorndike en 1941 dins sa monumentala History of Magic and Experimental Science (« Istòria de la magia e de la sciéncia experimentala ») en 8 volums (1923–58). Aquel epòca foguèt publicat la traduccion en latin a l'encòp de las òbras de Paracelse e los tèxtes alquimics, coma per exemple Joan d’Espanhet, amb de grandas antologias coma Theatrum Chemicum.
La question de l'antijudaïsme
L'antisemitisme de Paracelse es d'aparéncia classic per un soïsse catolic de son epòca, e, per d'uns, pòt pas èsser vist coma davancièr dels èrraments de l'antisemitisme de l'epòca modèrne. Los interdits professionals, dins lo regime ancian, tòcan mai d'unas categorias socialas e pas sonque los josieus. Pasmens, al legir Paracelse de près, evòca, amb la fin de la primière Alliança entre Dieu e los josieus — tèma classic dins lo mond catolic que precica l'egemonia de la segonda Alliança sus la primièra — la fin de la qualitat del mètge s'es josieu. Sa retorica encadena Jutjament d'identitat puèi jutjament d'atribucion; son las basas del rasonament paralogic, abitual dins lo rasonament paranoïac. Aquela idèa de segonda Alliança será violentament criticada e combatuda per Calvin e touta la Reforma protestanta. Lo protestantisme soscriguèt pas amb lo dògma negator de la segonda alliança. Per illustrar legissèm dins Labyrinthus medicorum errantium (1537-1538), Paracelse qu'escriu:
Lista dels comtes de Peitieus
Liste dels comtes qu'an portat lo títol de comte de Peitieus. Apòrta la sobeiranetat sul comtat de Peitieus, qu'es vengut la província de Peitau (quitament se se ditz pas comtat de Peitau).
Dinastia dels Ramnulfids
A partir de Guilhèm Cap d'Estopa, totes los comtes de Peitieus tanben son ducs d'Aquitània e pòrtan un numèro d'òrdre doble : lo primièr pel comtat de Peitieus, lo segond pel ducat d'Aquitània. Mentre que la dinastia demòre peitavina, e que Peitieus demòre una de las capitalas, generalament s'utiliza lo segond, per de rasons de prestigi.
Erythrina crista-galli
thumb|200px|left|Un ceibo
Erythrina crista-galli (locaument conegut com ceibo o bucaré) qu'ei un arbo sud-american de la sosfamilha de las Faboideae originari de Bolívia, Argentina, Brasil, Paraguai e Uruguai. Que deu lo son nom scientific d'Erythrina au grèc ερυθρος (eritròç) "arroi" per'mor de ma color de las soas es.hlors.
En Argentina qu'ei, enter autas causas, emplegat dens la construccion de bombos.
Cantons d'Aude
Lista dels 35 cantons del departament d'Aude, per arrondiment :
canton d'Alzonne - canton de Belpech - canton de Capendu - canton de Carcassonne-Centre - canton de Carcassonne-Est - canton de Carcassonne-Nord - canton de Carcassonne-Sud - canton de Castelnaudary-Nord - canton de Castelnaudary-Sud - canton de Conques-sur-Orbiel - canton de Fanjeaux - canton de Lagrasse - canton de Mas-Cabardès - canton de Montréal (Aude) - canton de Mouthoumet - canton de Peyriac-Minervois - canton de Saissac - canton de Salles-sur-l'Hers
canton d'Alaigne - canton d'Axat - canton de Belcaire - canton d'Eissalabra - canton de Coisan - canton de Limós - canton de Quilhan - canton de Saint-Hilaire
canton de Coursan - Canton de Durban de las Corbièras - canton de Ginestas - canton de Lesinhan de las Corbièras - canton de Narbona-Est - canton de Narbona-Ouest - canton de Narbona-Sud - canton de Sigean - canton de Tuchan
Canton de Lusèg
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian carcinòl.
Cantons d'Aude
Omonimias
Lo canton de Montréal a un omonim exacet dins lo departament del Gers.
Canton de Lusèg
'''NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'abans 2015. Lo n° INSEE es ara 4612. La superficia del canton de Lusèg es de 345,40 km², la populacion de 9986 abitants en 2017. La densitat es donc de 28,91 ab/km².'''
Composicion en 2015
vignette|right|Mapa del canton novèl de Lusèg dins Òut
Lo canton novèl de Lusèg compreniá 26 comunas en 2015 :
Las comunas del canton vièlh de Lusèg
Las 13 comunas.
Composicion en 2020
Lo canton novèl de Lusèg compren 17 comunas en 2020.
Las comunas del canton ancian de Lusèg
Las 13 comunas, conservadas.
Istòria
Lo canton foguèt agrandit a las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut.
La composicion del canton foguèt trebolada per de fusions :
Dins lo cas de Pòrta de Carcin, las tres prumièras comunas èran del canton novel de Puèg l'Avesque e la darrèra del canton novèl de Lusèg. Pel decret del 5 de març de 2020 que modifica lo del 13 de febrièr de 2014, tota la comuna novèla de Pòrta de Carcin passèt dins lo canton de Puèg l'Avesque. Lo canton de Lusèg passèt atal de 360,91 km² a 345,40 km² e sa populacion de 10 139 a 9986 abitants en 2017.
Licèu de l'imatge e del son d'Engoleime
vinheta|Fòto exteriora del LISA Lo licèu de l'Imatge e deu Son d'Engolesme o LISA (var.Licèu de l'imatge e del / dau son d'Engoleime) qu'ei un licèu generau qui prepausa BTS de comunicacion visuau e audiovisuau (montatge, son, imatge, espleitacion video, produccion).
Presentacion
Lo licèu es situat dins lo barri de « Ma Campanha », a Engoleime. D'ua longor de 225 mètres sus 30 mètres de largor, qu'ei probablament un deus bastiments mei impausants deu quartièr.
L'arquitectura
L'arquitècte deu LISA qu'ei Jean-Jacques Morisseau (París). Aqueth arquitècte diplomat e scenografe qu'a despuish 1983 participat a un nombre gran d'aperet d'auhèrtas dens lo maine de l'arquitectura. Un prèmi que l'ei estat decernit per ua jurada entau son projècte Qu'operè Bastille a París. Qu'a bastit lo teatre La Colomna a Miramas e qu'a realizat lo centre culturau e la reestructuracion deu centre d'Alberville.
L'arquitectura deu LISA qu'ei bastida suu concèpte de las oposicions. Oposicion enter lo navèth e l'ancian. Oposicion enter l'exterior e l'interior.
A diferentas epòcas, la volontat urbana qu'a volut mercar ua estapa de la soa creishença o unir per un monument simbolic las soas mudas successivas. Lo LISA qu'ei un junhent enter la vielha e la vila navèra. qu'ei ua pòrta, un ligam enter aqueras duas estapas. Qu'ei pr'amor d'aquò que lo bastiment auhereish diferents aspèctes. L'arquitècte qu'a volut un contraste plan hòrt enter l'arquitectura interiora e l'arquitectura exteriora…
Las parets exterioras deu bastiment que balhan l'impression d'estar parets de barri… L'exterior que presenta l'aparéncia d'ua construccion pura e lisa. L'edificis qu'a linhas ornadas de colomnas roeinadas, d'un obelisc, d'ua pòrta sus la carrèra. Lo tot recobèrt d'ua ceramica blanca dab la quau jògan la lutz e lo temps. Atau que son materializadas los limits enter la vielha vila e la ciutat navèra. L'obelisc qu'ei un senhau d'identificacion qui ei reconeishut de luenh : de cap aus campanars de la vielha vila, que mèrca la vitalitat de la vila navèra. Per contra l'interior qu'ei polychrome e conviviau. Qu'ei ua lesca de vila qui s'organiza lo long d'ua carrèra cobèrta interiora, lòcs d'escambis e de comunicacions. A l'embaish que son los equipaments public, los solèrs que son reservats a activitats necessitant mei de calma. Que s'a tanben podut parlar de la carrèra de virat d'uèlh Hollywoodien s'opausant a la rigor neoclassica de l'exterior.
La pòrta sus l'avienguda de Navarra… quau estile ? Los satellits…. capèras « néopalladiennes » ? Qu'i a sus la faciada sud deus manlèus a l'arquitectura high-tech… un virat d'uèlh ! Sus la faciada nòrd, las cosinas que son installadas dens un temple greco-latin. L'extremitat oèst que s'acaba per un pont japonés e ua colomnada faussament tombada deu tresau solèr. L'interior deu bastiment qu'ei non mensh estonant, la nau qui d'aucuns poirén véder d'inspiracion egipciana, qu'estona per las soas proporcions e los sons palmèrs. La palmareda deu LISA qu'ei ua realitat… qui ei vededera de l'entrada. Mes que cau tanben anar au darrèr solèr on colors, colomnadas e lutz que son dignas de l'arquitectura italiana o de l'imaginacion de Pierre Lo Gran a Sant Petersborg.
En chifras :
Obèrt a la rentrada 1989-1990, lo licèu que mesura 235 mètres de long sus 30 mètres de largor. Lo bastiment principau qu'auhereish 22 000 m² de susfàcia espleitadera. Lo còst de la construccion qu'ei de 97,5 milions de francs, lo de l'equipament de 17,5 milions de francs.
Formacion
Lo LISA que prepausa com formacion las seccions generaus e artisticas. Çò qu'ac caracteriza, son las duas seccions de BTS : lo BTS comunicacion visuau (DNMADE) e lo BTS audiovisuau (dab cinc opcions possiblas) :
Arties
Arties es un pòble e un ancian municipi d'Aran, dens eth terçon d'Arties e Garòs e eth municipi actuau de Naut Aran. Eth 2020 tenia 492 abitants.
Istòria
Arties es la capitala deth terçon deth medish nom, uei renommat d’Arties e Garòs. Ath s. XVII i auèue ua fortaleça au dessús dera vila. Eth 1846, annèxe Garòs. Eth municip devien Arties e Garòs, puish torne ath nom d’Arties. Eth 1968, eth regim franquista fusiona Arties damb es autes municipis de la vath sobirana, dens lo municipi de Naut Aran.
Sarah Bagley
Sarah George Bagley (19 d'abril de 1805 – entre 1883 e 1895) foguèt una defensora dels dreches de las femnas e una dels menaires del mond del trabalh mai importants de Nòva Anglatèrra durant las annadas 1840.
Núñez (Buenos Aires)
thumb|200px|Núñez dehens lo plan de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires thumb|left|200px|Entrada de l'anciana ESMA Núñez qu'ei lo quartièr mei septentrionau de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires. Qu'ei limitat per las aviengudas Av. Guillermo Udaondo, Av. del Libertador, Av. Congreso, Zapiola, Av. Crisólogo Larralde, Av. Cabildo e Av. General Paz (termèra de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires) ; qu'ei tanben limitat per l'Arriu de la Plata.
Qu'ei associat sovent dab l'Estadi Monumentau qui totun se tròba dens lo quartièr vesin de Belgrano. Lo club de fotbòl vertaderament acesat per Núñez qu'ei lo Club Atlético Defensores de Belgrano.
La sinistra anciana Escòla de Mecanica la Marina (ESMA) lòc de tortura e de dentacion clandestina de la represion illegau de l'estat durant la Dictatura que's tròba a Nuñez. Uei qu'ei un musèu entaus drets de l'òmi.
Mouroux
Mouroux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Gerard Piqué
Gerard Piqué i Bernabeu (Barcelona, 2 de febrièr de 1987) es un ancian fotbolaire catalan internacional.
Joguèt al FC Barcelona de 2008 a 2022 coma pòst de defensor central. Comencèt dins la seleccion espanhòla en 2009.
L'11 de julhet de 2010, se ganhèt la Copa del mond de fotbòl amb la seleccion (1-0 contra los Païses Basses). Lo 1èr de julhet de 2012 se ganha lo Campionat d'Euròpa 4-0 contra Itàlia en finala. L'11 agost de 2018, anóncia sa retirada internacionala.
Vengut òme d'afars, crèa e presidís lo grop Kosmos, sustot conegut per son sosten financièr de la refòrma de la Copa Davis e per possedir lo FC Andòrra.
Autorota A624
L'A624 es una autorota urbana relgiant lo periferic de Tolosa cap a la rota nacionala 124 a l'intrada èst de Colomèrs.
Gerard Piqué
Foguèt maridat amb la cantaira colombiana Shakira e n'agèron dos mainatges.
San Millán de la Cogolla
San Millán de la Cogolla es una comuna de la Rioja.
Odonata
Las domaisèlas (Odonata), son un òrdre d'insèctes de còs alongat, dotas de dos parelhs d'alas membranosas generalament transparentas, e amb d'uèlhs compausats e generalament voluminós que lor permeton de caçar eficaçament sas predas. Son aquaticas a l'estat larvari e terrèstras a l'estat adult. Son de predators, que se pòdon encontrar ocasionnalament dins tot tipe de mitan natural, mas que se retròban mai sovent prèp de las zonas d'aiga doça o salabrosa, estagnanta o corrrenta, que lor fa mestièr per se reproduire.
Noniera
Las Nonèiras (Nonières en francés) es una anciana comuna occitana situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Lo 1èr de genièr 2019, venguèt comuna delegada e chapluòc de Belsentes, amb Sant Julian de la Brossa.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Coca
Coca es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Gregòri IV
Gregòri IV (vèrs 795 - 25 de genier de 844) foguèt lo 101 papa de la Glèisa Catolica Romana d'octòbre de 827 au 24 de genier de 844. Succediguèt a Valentin (setembre-octòbre de 827) e foguèt remplaçat per Sèrgi II (844-847).
Fiu d'un patrician de Roma dich Joan, foguèt ordonat prèire dins lo corrent dau pontificat de Pascal I (814-824) e venguèt cardenau-prèire de la Basilica Sant Marc de Roma. Foguèt elegit a son insaupuda per l'aristocracia romana e intronizat maugrat sei protestacions dins lo corrent d'octòbre de 827. Aquela eleccion foguèt ratificada lo 29 de març de 828 per l'emperaire Loís lo Pietós e au començament de son pontificat, Gregòri IV foguèt fòrça dependent dau poder carolingian.
Pasmens, lei conflictes entre Loís lo Pietós e sei fius anavan pauc a pauc permetre au papa de prendre mai e mai d'autonòmia e de criticar leis accions dei senhors carolingians. Per exemple, en 829, critiquèt l'atribucion d'un reiaume a Carles lo Calvet ò en 830, declarèt que l'emperaire deviá reprendre sa frema mandada aperavans dins un covent. En 833, prenguèt una dimension novèla e assaièt de negociar un acòrd de patz entre Lotari e son paire. Se turtèt a la resisténcia deis evesques fidèus ais autrei fraires de l'emperaire e afirmèt alora la primautat dau poder de la Glèisa sus lo poder imperiau. Pasmens, sa temptativa mau capitèt e Lotari aprofichèt lei negociacions menadas per lo papa per organizar un complòt. Loís lo Pietós foguèt brèvament destituit per son fiu (833-834). Après sa restauracion, lo papa foguèt obligat de se justificar de sa participacion involontària au complòt de Lotari. Aquò aguèt per consequéncia que Gregòri IV limitèt per la seguida seis intervencions politicas a de temptativas de mediacion prudentas entre lei fius de Loís lo Pietós.
La fin de son pontificat foguèt ansin mai consacrada ai construccions e ai questions religiosas. En particular, ordonèt la transformacion de la Basilica de Sant Marc de Roma segon l'estile bizantin, la restauracion de l'atrium de la Basilica de Constantin, la restauracion d'una partida dei catacombas e la reparacion de l'aqüeducte de l'Aqua Trajana. En fòra de Roma, se preocupèt de restaurar e de fortificar lo pòrt d'Òstia per lo protegir còntra leis incursions dei piratas musulmans e d'establir de colonias novèlas dins la region de Roma.
Regardant leis afaires religiós, lo periòde de Gregòri IV foguèt marcat per la fin de l'iconoclasme bizantin e per divèrseis arbitratges entre evesques francs. Foguèt tanben obligat de luchar còntra lei pretencions dau patriarcat de Grado, sostengut per Lotari, de prendre lo contraròtle dau clergat d'Istria.
Pettonville
Pettonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Colombiers
Colombiers pòt èsser:
E tanben:
Dominòs
Los Dominòs es una familha de jòc per arrenjament jogat amb de pèças rectangulara (dominò). Cada dominò es una pèça rectangulara amb un linha divisant la cara endos cairats. Cada canton es marcat d'un nombre de punts. Lo revèrs de cada dominò identic e semblada als autres que se pòsca pas devinar la cara. Lo jòc de dominò es fach d'un ensems d'aquestes pèças. Lo dominò traditional Sinoeuropèu ensems es constituir de 28 dominòs, amb totas las combinasons de punts entre zèro e sièis dins cada caton. Un jòc de dominòs es un aparelh de jòc generic, similar a las cartas de jòc o als dats, dins lo sens que diferents jòcs se pòdon jogar amb aqueste ensems. vinheta|Una bòstia de dominòs, datant del sègle XIX o començament del X 19th or early 20th century La primièra mencion de dominòs ven de la dinastia Song en China encontrat de Los eveniments que se passèton a Wulin per Zhou Mi (1232–1298). Los dominòs modèrnes apareguèron en Itàlia pendent lo sègle XVIII, mas lo biais que los dominòs chineses venguèron lo jòc modèrne es desconegut. De missionaris italians en China aurián portat los jòc Euròpa.
Lo nom "dominò" paréis a aqueste d'una mena costum portat pendent lo Carnaval venecian, sovent compausat d'una rauba de capucha negra e masqueta blanca.
Woodrow Wilson
left|80px|Medalha prèmi Nobel
Dominòs
Construccion e composicion del jòc de dominò
Los dominòs d'estil europèus son tradicionalament realizats en òs o evòri, o dins de fusta coma ebèn, amb de punts contrastats contrasting blancs o negres (incrustat o pench). Tanben, existís de jòcs de dominòs realizats amb diferents materials naturals: pèira (e.g., marbre, granit o esteatita); o d'autres fustas (e.g., fraisse, casse, sequoia, e cèdre); de metals (e.g., laton o estam); ceramica, or even veire o cristal. drecha|vinheta|pèças de dominò Lo dominòs modèrnes del comèrci son realizats amb de materials sintetics, coma ABS o poliestirens, o Bakelite e autras resinas fenolicas; fòrça imitan l'aspècte de l'evòri mas d'autres son colorats o translucids. Los jòcs modèrnes preneon diferentas colors pels ensems de punts de mèsme valor dins cada canton (los cantos d'un punt ne seràn negre alara que los cantons de dos punts ne seràn verd, de tres roge, etc.) per que las associacions se fagan mai aisidas. I a tanben de dominòs de papèl cartonat coma per las cartas de jòc, son mai compactes, pauc carestioses, leugièrs mas coma las cartas pòdon s'envolar a l'aura. A vegada, los domiòs an una espingòla a centra de la separacion dels cantons.
Woodrow Wilson
Thomas Woodrow Wilson, istorian, politològ, professor d'economia e de drech, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1913 e 1921. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1919.
Dominòs
Construccion e composicion del jòc de dominò
Lo jòc traditional de dominòs compta una sola pèça per cada combinason possiblas de dos cantons de zèro a sièis punts, es lo jòc de doble sièis, qu'aquò es la pèça de valor màger. Los punts un a sièis son mai sovent plaçats coma sus un dat de sièis caras, mas coma los cantons de zèro punt son utilizats, set caras son possiblas, donant 28 pèças unicas dins un jòc de doble sièis.
Mas, aqueste nombre es gaireben pichon per jogar a mai de quatre personas, alara de jòcs son espandits per l'introduccion de cantons amb un nombre mai grand de punts, çò que fa aumentar lo nombre de combinasons unicas de cantons e donc de pèças. Los espandiments mai corrents son lo jòc de doble nòu (55 pèças), doble-12 (91 pèças), doble-15 (136 pèças), e doble-18 (190 pèças), qu'es lo maxim en practica. Quand lo nombre de pèças es important, identicar lo nombre de punt sus cada dominò ven malaisit de legir, alara los nombres arabs pòdon remplaçar los punts..
Istòria
vinheta|Marins alemands jogant los dominòs, annadas 1890 L'escrich mai ancian que fa mencion dels dominòs en China ven de Los Eveniments que se passèron a Wulin (capitala Hangzhou) escrich dins la dinastia Yuan (1271–1368) per Zhou Mi (1232–1298), que repertoria de pupai (placa de jòc o dominòs), e de dats coma de causas vendudas pels mercands corredisses pendent lo regne de l' Emperaire song Xiaozong (1162–1189).
Lo manual mai ancian conegut escrich a subjècte dels dominòs es 《宣和牌譜》 (Manual del periòde Xuanhe) escrich per Qu You (1341–1437), mas d'erudits chineses penson qu'aqueste manual es una contrafaison mai tardièra.
L'Enciclopediá d'una Miriada de Tresaurs, Zhang Pu (1602–1641) descriu lo jòc de pausar lo dominòs coma mos pupai, quitament se lo sinograma per pu cambièt, garda la mèsma prononciacion. Los jòcs Tradicionals Chineses comprenon Tien Gow, Pai Gow, Che Deng, e mai. Lo jòc chinés de 32-pèças, vòl representar cada cara possibla per dos lançats de dat, ten pas de cara de zèro, plan diferent don del jòc de 28-pèças aparegut en occident a la mitat del sègle XVIII. La cara de zèro apareguèt al sègle XVII.
Cada dominò representava a l'origina un dels 21 resultas del lançat d'un dat de sièis caras. Una mitat del dominò mòstra lo nombre de punt surgit del primièr lançat del dat e l'autra mitat mòstra lo nombre de punt surgit del segond lançat de dat. Lo jòc chinés introduch de doblons d'unes lançats e destria lo dominòs en doas seguidas: militara e civila. Los dominòs chineses son mai longs que Europèus.
Al començament del sègle XVIII los dominòs comencèron lo viatge cap a Euròpa, apareissent d'en primièr en Itàlia. drecha|vinheta|Jòc de doble sièis Complet
Règlas de jòc
Los tipes mai populars dels escquèmas de jòc s'organizan en doas categorias: lo jòc d'empacha e lo jòc de marcas
Jòc d'empacha
La varianta mai basica de jogar als dominòs es de dos jogaires amb un jòc de doble siès. Las 28 pèças son escampilhadas cara amagada. Cada jogaire sortís set pèças de la provision. Un còp que los jogaires an pescat lors pèças, son plaçadas sul talh cara en fàcia del jogaire que los autres jogaires pòscan pas veire las valors de las pèças. Atal cada jogaire pòt sempre veire quantas pèças demoran dins las mans dels autres jogaires.
Un jogaire comença per pausar un primièra pèça. Aquesta pèça comença la linha de jòc, puèi per las seguentas una las valors d'un dels dos cantons de la pèça jogada deu correspondre a una de las valors d'un dels dos cantons de la pèça de jogar. Lo jogaires cadun son torn alongan la linha d'una pèça a partir d'un dels cantons liures; se un jogaire li es impossible de pausar una pèça correspondenta, deu pescar dins la provision de pèças, una per una, fins a que pòsca pausar. Lo jòc s'acaba quand un jogaire capita a pausar sa darrièra pèça, o empacha quin que siá autre jogaire de pausar. S'escai, aqueste que causèt lo blocatge ganha totes los punts dels autres sens comptar los sieus.
Jòc de marca
Los jogaires acumulan de punts pendent lo cors del jòc al realizar unas configuracions, de movements, o voidar sa man. Fòrça jòcs de marca son de variacions de jòc de pesca. Se un jugaire anóncia pas "dominò!" abans de pausar la pèça sus la taula, e qu'un autre contra "dominò!" après la pausa, lo primièr jogaire pesca un dominò de mai.
Jòc de pescar
D'adaptacions d'ambedos jòcs permeton de jogar a mai dos jogaires, jogants de biais individual o per equipa.
Linha de jòc
La linha de jòc es lo biais que se plaçan la pèças sus la taula. Comença per una sola pèça e s'alonga dins los dos sens opausats a mesua que los jogaires pausan de pèças correspondentas. En practica, los logaires a vegada plaçan las pèças a angle drech quand la linha apròcha del bòrd de la taula.
Las règlas per realizar la linha varian. Sovent, los dobles son de pèças viradissas, per exemple, se jògan dels quatre costats de la pèça, trencant la linha en forca de tres brancas. A vegada, la primièra pèça deu èsser un doble, qu'es viradissa.
Marca
Dins los jòcs d'empacha, la marca se fa a la fin. Après qu'un jogaire agotèt sa man, ganha lo jòc per el o son equipa, la marca materializa lo total dels punt marcat suls cantons dels adversaris. Dins unas règlas, s'apond lo total dels punts de la provision restanta. Se lo jòc es blocat que pas cap de jogaire pòt pas pus pausar, lo ganhat sovent empòrta los nombres de punts de la man dels adversaris. alt=scoring houses|vinheta|marca
Jòc de cartas utilizant de jòcs de dominò
En mai dels jòcs abituals d'empacha o de marca, los dominòs se jògan de biais plan diferent, coma de solitari o jòc de taula. Fòrça son d'adaptacions de jòcs de cartas e popular dins las zonas ont la religion enebís los jòc de cartas.
Autres usatges dels dominòs
vinheta|Dominòs en movement vinheta|Dominòs al punt de caire En mai d'èsser jogats, un autre usatge dels dominòs es lo domonò espectacle, que quilhat de pé sul canton lo long d'una linha de biais que lo primièr bascula, fa bascular lo segond, puèi lo tresen, etc., que totes cason. Per analogia, lo fenomèn qu'un pichon eveniment provoca d'eveniments en cadena fins a la catastròfa se nomena efièch dominò.
Lo fenomenen a pasmens un interès tooretica (amplifictor, senhal digital, pecessús d'information).
Als Païses Basses se debana cada annada la mòstra de dominò nomenat Domino Day dempuèi 1986.
Vejatz tanben
vinheta|Los jugaires de dominò de Friedrich Sturm
Berat (Occitània)
Berat (Bérat en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Berat qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Berat qu'èra deu canton de Noèr, en 1801, deu canton de Carbona, puish per l'ordenança deu 21 d'agost 1833, passèt au canton de Riumas. La glèisa qu'es devath lo patronatge de Sent Pèr.
Districte de Mokokchung
Lo districte de Mokokchung es un districte de l'estat de Nagaland en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Mokokchung.
Populacion
La populacion del districte èra de 194 622 abitants, al recensament de 2011. La majoritat de la populacion èra campèstra a 71,37 %, e 28,63 % ciutadina.
La lenga mai parlada es l'ao.
Codorniz
Codorniz es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lincolnshire
Lincolnshire es un comtat d'Anglatèrra situat sul litoral de la mar del Nòrd. Ten per vesins, del nòrd cap al sud, los comtats de Yorkshire de l'Èst, de Yorkshire del Sud, de Nottinghamshire, de Leicestershire, de Rutland, de Cambridgeshire e de Norfolk.
Son capluòc es la vila de Lincoln.
Es de còps que i a abreujat Lincs en anglés.
Louisendorf
Louisendorf es una colonia uganauda e una anciana comuna, ara part de la comuna de Frankenau dins lo país d’Èssa, en Alemanha. Aviá 130 abitants en 2009.
Istòria
<mapframe zoom=11 latitude=51.0432 longitude=8.8203 height=600 width=600 align=center text="Louisendorf" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q249066",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff9010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q560980",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff9010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1482040",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q2569426",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q1482040",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Louisendorf" }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q2569426",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Wiesenfeld" }}] La colonia es fondada en 1698 per d'uganauds sortits de Diá. S'i parlèt occitan fins a 1965.
Lo 31 de decembre de 1971, es reünida a la comuna de Frankenau.
Autorota A55
L'autorota A55 es una autorota occitana situada en Provença dins lo departament dei Bocas de Ròse religant Marselha au Martegue. La partida dins Marselha es tanben nominada autorota dau litoral.
Collado Hermoso
Collado Hermoso es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Buxeuil (Vinhana)
Buxeuil es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Lo territòri comunau es arrosat pel riu Cruesa.
Juvigny (Marna)
Juvigny es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sèrra del Cadí
La Sèrra del Cadí o lo Cadí es una sèrra del nòrd de Catalonha, exactament dins las comarcas de l'Aut Urgèl, la Bassa Cerdanha e lo Berguedà, que s'estend d'oèst a èst al cors de 22,6 quilomètres, dempuèi lo passatge dels Gosolans fins al còl de Tancalaporta, separa la Val de la Vansa e l'Aut Berguedà de l'Urgellet e lo Baridà, plan que popularament òm estend lo nom de Cadí fins al Moixeró, la Tosa de Alp fins a la Pedraforca.
Juvigny (Marna)
Istòria
thumb|231px|gauche|le monument aux morts de la [[Première Guerre mondiale à Juvigny.]]
Sèrra del Cadí
La totalitat del Cadí fa partida del Pargue Natural del Cadí-Moixeró, amassa amb la Sèrra de Moixeró, lo massís de la Pedraforca e una granda part de la Tosa de Alp e lo Puigllançada.
Un dels pòrts e dintradas a la sèrra es lo nomenat Portell de Cadí, pòrt de montanha de las municipalitats d'Alàs i Cerc e la Vansa i Fórnols, dins l'Aut Urgèl.
Arenthon
Arenthon en arpitan (Arenthon en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Lesinhan de las Corbièras
Lo canton de Lesinhan de las Corbièras es una division administrativa francesa del departament d'Aude e de la region d'Occitània.
Geografia
Aqueste canton es organizat a l'entorn de Lesinhan de las Corbièras dins l'arrondiment de Narbona. La sieu altitud varia de 19 m (Lesinhan de las Corbièras) a 589 m (Camplong d'Aude) per una altitud mejana de 75 m.
Composicion - Demografia
Lo canton de Lesinhan de las Corbièras se compausa de 18 comunas per 17,924 estatjants en 1999.
Plana de la Seu
La plana de la Seu, tanben coneguda coma ribièra de la Seu, es una plana que se tròba als Pirenèus catalans. La plana es formada del riu Segre a la siá confluéncia amb lo riu la Valira. La plana es una clotada, espaci de terren entre terrens mai nauts, produch de l'enfonzament d'una dovella pirenenca, terraplenada pus tard per depauses lacustres miocenics. E ont i aguèt un lac miocenic.
La plana de la Seu comença al nomenat trauc de la Seu, es a dire a l'Estret de las Cabanotes, a la ribièra de Arsèguel ont çò Segre s'òbri pas. La ribièra de la Seu es virada de nautas montanhas e sarradas, la mai vistosa que n'es la sèrra del Cadí, coronada de ròca blanca, importanta escarpament de falha que limita pel sud la fòssa tectonica. A la plana se tròba la vila de la Seu d'Urgèl, vila que li dona nom a la plana. S'i tròban tanben les Torres, entre autres endrechs de la municipalitat de la Seu d'Urgèl, e la part bassa d'Alàs (Alàs i Cerc).
A l'encòp, a la plana ras de la Valira, i a un ressegat alongat parallel al riu. La part de ponent es accidentada pels contrafòrts que devaran del tossal d'Estelareny e del calhau del Àliga e que atenyen los 817 mètres al tuc del Corb. Per l'esquèrra del Segre lo territòri es fòrça mai ampla, adaigat per divèrsas sèquies e de canals que prenon las aigas del meteis riu.
Dossenheim-sur-Zinsel
Dossenheim an der Zinsel en alemannisch (Dossenheim-sur-Zinsel en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
Se situa aicí lo celèbre Refugi fortificat de Dossenheim-sus-Zinsel #que protegissiá las populacions en lo moment dels disturbis de l'epòca medievala.
Fins a la Revolucion, Dossenheim fasiá partida amb Dettwiller del bailliage de la distincion de Herrenstein. Aquel bailliage #èsser la proprietat de la vila de Estrasburg de la fin de la XIV sègle a 1654. A aquela data, Estrasburg #vendre aquel bailliage per 35.000 florins al general comte de Rosen.
Ici se situe le célèbre Refuge fortifié de Dossenheim-sur-Zinsel qui abritait les populations lors des troubles de l'époque médiévale.
Jusqu'à la Révolution, Dossenheim faisait partie avec Dettwiller du bailliage de la seigneurie de Herrenstein. Ce bailliage fut la propriété de la ville de Strasbourg de la fin du XIV siècle à 1654. À cette date, Strasbourg vendit ce bailliage pour 35.000 florins au général comte de Rosen.
Lengas worrorranas
Las lengas worrorranas son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.
Classificacion
thumb|right|260px|Localisacion de las lengas worrorranas, en violet La classificacion de las lengas worrorranas es :
Arbon (Nauta Garona)
Arbon (Arbon en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Arbon qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Casaunaus, qu'es Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Arbon qu'èra deth canton d'Aspèth.
Condado de Castilnovo
Condado de Castilnovo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Linus Torvalds
Linus Benedict Torvalds (Helsinki, 28 de decembre de 1969) es un engenhaire d'informatica finlandés. Se faguèt celèbre mondialament en 1991 gràcias a la creacion del sistèma operatiu, sonat a partir de son nom, Linux.
Saint-Denis-de-Cabanne
Saint-Denis-de-Cabanne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Campanhac (Roergue)
Campanhac (Campanhac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Sèrgi II
Sèrgi II (mòrt lo 27 de genier de 847) foguèt lo 102 papa de la Glèisa Catolica Romana de genier de 844 au 27 de genier de 847. Succediguèt a Gregòri IV (827-844) e foguèt remplaçat per Leon IV (847-855).
Après aqueleis eveniments, lo pontificat de Sèrgi II foguèt marcat per una incursion sarrasina que pilhèt Roma en aost de 846. Après aquela desfacha, lo papa ordonèt de renfòrçar lei fortificacions de la vila e dei palais pontificaus.
Pomaro Monferrato
Pomaro Monferrato (en piemontés: Pomar), es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Confronta las comunas de Borgo San Martino, Bozzole, Giarole, Occimiano, Ticineto, Valenza e Valmacca.
Districte de Mon
Lo districte de Mon es un districte de l'estat de Nagaland en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Mon.
Populacion
La populacion del districte èra de 250 671 abitants, al recensament de 2011. La majoritat de la populacion èra campèstra a 86,24 %, e 13,76 % ciutadina.
La lenga mai parlada es lo konyak.
Sully-la-Chapelle
Sully-la-Chapelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat en la bòsc de Orléans, en la zòna de proteccion especiala bòsc de Orléans del ret Natura 2000, e traversada pel riu Cen e las rotas départementales 124, 143 e 921.
La commune est située dans la forêt d'Orléans, dans la zone de protection spéciale forêt d'Orléans du réseau Natura 2000, et traversée par la rivière Cens et les routes départementales 124, 143 et 921.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nitting
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton d'Alègre
Lo canton d'Alègre es una anciana division administrativa d'Auvèrnhe e de Velai, situada dins l'arrondiment del Puèi de Velai, lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe, adara d' Auvèrnhe-Ròse-Aups. Quatre de las comunas, Alègre, La Chapèla Bertin, Monlet, Varenas de Sent Onorat son dempuèi 2015 dins lo canton de la Plana del Naut Velai granitic (burèu centralizator Crapòna), autras quatre, Ceu d'Alègre, Fins-Sent-Genèis, Sant Just e Vernassal son dins lo canton de Sant Pàulhan, (burèu centralizator Sant Pàulhan). La lenga autoctòna es l'occitan auvernhàs.
La Cochère
La Cochère es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat es entre país de Auge, país de Ouche, campanha de Alençon e plana de Argentan. Li Cal pas bourg e la siá glèisa es al sud del Pi-a lo-Haras, a Unitat|6|km  a l'oèst de Nonant-lo-Pi, a Unitat|16|km  a l'èst de Argentan e a Unitat|16|km  al nòrd de Sées.
Saint-Cyr-du-Bailleul
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Cochère
Geografia
La commune est entre pays d'Auge, pays d'Ouche, campagne d'Alençon et plaine d'Argentan. Elle n'a pas de bourg et son église est à 3 km au sud du Pin-au-Haras, à 6 km à l'ouest de Nonant-le-Pin, à 16 km à l'est d'Argentan et à 16 km au nord de Sées.
Cashob
Lo cashob (nom autoctòn: kaszëbsczi jãzëk, kaszëbizna) es una lenga eslava parlada en Cashobia (al centre-nòrd de l'estat polonés). Fins a l'Edat Mejana Classica e abans la colonizacion alemanda, se parlava dins tota Pomerània (region al nòrd-oèst de Polonha e al nòrd-èst d'Alemanha).
La Cochère
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cashob
thumb|left|250px|Panèl bilingüe en polonés e en cashob a [[Puck en Pomerania.]]
Malgrat la diglossia al profièch del polonés, existisson de mesuras de proteccion en favor del cashob e un movement cultural defend aquela lenga activament.
La Cochère
Istòria
En 1813, La Cochère (250 abitants l'an 1806) absorbeix La Ròca-Nonant (215 abitants) a l'èst de lo sieu territòri.
Olonsac
Olonsac (Le Lonzac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
La Cochère
Istòria
En 1813, La Cochère (250 abitants en 1806) absorbe La Roche-Nonant (215 habitants) à l'est de son territoire.
Les Torres
Lo veïnat de les Torres es situat al marge esquèrre del Segre. Originàriament èra format de la Torre del Cap, la Torre del Peu e la Torre del Mig. Amb lo temps, mas, aquela zòna agricòla s'es anada en poblant mai.
Las gents del país dividís lo tèrme del veïnat en dos sectors, la partida de les Torres e la de l'Olla e Segalers. Al nòrd de les Torres, a l'autra banda del Segre e al cors de la rota N-260, i a lo quartièr de Sant Pere, lo Poble-sec, e  Sant Antoni.
Warren G. Harding
Warren Gamaliel Harding, proprietari d'un jornal e òme d'afars, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1921 e 1923.
Quargnento
Quargnento es una comuna italiana de la província d'Alexàndria, dins la region de Piemont.
Abadiá de Mostier d'Aiun
thumbnail|400 px|right|L'abadiá de Mostier d'Aiun L'abadiá benedictina de Mostier d'Aiun se tròba dins la Nauta Marcha, en Lemosin, dins lo departament de Cruesa.
Istòria (997-1790)
En 997, lo comte de la Marcha Boson II, en preséncia d'un de sos fraires, Gaubert, e de nauts personatges coma l'evesque de Lemòtges, fondet au vesinatge de l'antic Acitodunum (Aiun) un monastèri consacrat a, somés a la regla de Sant Beneset, coma o atesta un acte que figura dins lo cartulari de l'abadiá d'Usercha.
Fuguet conegut sos lo nom de (fancizat en Moutier-d'Ahun); balhará son nom a la comuna en 1790.
Auei, se serva pas ren de l'egleisa e de las bastissas originalas. Los vestigis mai ancians remontan en fach au segle XII. A partir de 1489, en seguda de la guerra de Cent Ans, l'egleisa abadiala fuguet reconstrucha (pòrge d'entrada d'estil gotic, nau, transepte, 'na part dau còr).
Telescòpi de Newton
thumb|Replica del telescòpi d'[[Isaac Newton al musèu Whipple d'istòria de las sciéncias de Cambridge.]] Le telescòpi de Newton, que li dison sovent un « Newton », es un dispositiu optic compausat de 2 miralhs. Es doncas un dispositiu d'objectiu « reflector » (que rebat la lutz) contrariament a la luneta astronomica qu'es un dispositiu d'objectiu « refractor » (la lutz travèrsa las partidas opticas, es « refractada »). Foguèt inventat per Isaac Newton.
Principi optic
Lo telescòpi es compausat d’un miralh primari o objectiu, de forma teoricament paraboloïdala (esférica en practica) e d’un miralh pus pichon que li dison « secondari » qu'es plan. Lo primièr miralh permet de collectar la lutz venenta de la region del cèl puntada, lo segond permet de desviar la lutz fòra de l’ais optic d'un biais perpendiculari.
Lo primièr miralh es caracterizat per :
Jòrdi V del Reialme Unit
Jòrdi V del Reialme Unit (Londres 1865 - 1936). Rei del Reialme Unit de la Grand Bretanha e d'Irlanda (1910-1922), Rei del Reialme Unit de la Grand Bretanha e d'Irlanda del Nòrd (1922-1936), Emperaire d'Índia (1910-1936), Rei dels Dominis Britanics d'Oltramar (1910-1936), e Rei d'Irlanda (1922-1936).
Süleyman Demirel
Sami Süleyman Gündoğdu Demirel (İslamköy, 1 de novembre 1924) es un engenhaire, professor d'engenhariá e politician turc. Foguèt president de Turquia entre 1993 e 2000. Tanben foguèt 5 còps primièr ministre del país.
Domèvre-sur-Durbion
Domèvre-sur-Durbion es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En Octòbre 2006: creguda del Durbion, inondacion sens precedent sus la municipalitat de memòria d'òme.
Octobre 2006: crue du Durbion, inondation sans précédent sur la commune de mémoire d'homme.
Tais europèu
Lo tais (o taisson) europèu (puslèu eurasian) (reg. taish, taishon) a per nom scientific Meles meles. Es l'espècia gròssa de Mustelids d'Euròpa. Trapet e cort de pata, pòt aténher 70 cm de long ( 90 cm amb la coa, que fa fins a 20 cm ), per 25 a 30 cm al garròt e fins a un vintenat de quilogramas ( 12 kg en mejana ).
Se reconeis plan amb sas bendas longitudinalas negras que mòstra son morre blanc. Aquel tais pòt viure dins gaireben tota l'Euròpa e una granda partida del nòrd de l'Asia centrala e del nòrd, al sud del cercle polar (fin 2 000 m d'altitud a çò nòstre).
Originas
Segon las donadas paleontologicas disponiblas, aquela espèci èra fòrça pesenta pendent (fòra dels soms glaciaris) l'Èra quaternària dins una granda partida de l'Eurasia, tanben dins lo periòde istoric ont sas ossadas se trapan sovent pels arqueològs. Pasmens apareguèt recentament (fa gaireben 800 000 ans).
Sos fossils mai ancians datanen França del Pleïstocèn (fa 100 000 ans).
Espandiment e abitat
Èra fòrça present en Eurasia, e viu encara fins a dos mila mètras d’altitud.
Sembla ara confinat a unes bòscs e talvèras de pradas e mens sovent en mitan obèrt, mas alara près d'un bosquet, d'una gròssa sèga. Aquel espandiment poiriá resultar de las pressions de caças fachas sus l'espècia dempuèi de millenaris.
Descripcion
Se reconeis plan amb sas bendas longitudinalas negras que mòstra son morre blanc qui cobrisson los sieus uèlhs negres fins a las aurelhas. Lo rèste de la pel es gris, venent negre jol ventre e las patas. La muda se debana a la davalada. Massís e cort sus patas, amb un còs long e una cropa mai larga que las espatlas, pòt far pensar a un ors pichon dotat d'una coa flòta. La feme sovent mai pichona que lo mascle.
Lo dessús del crani pòrta una fòrta giba caracteristica dels cranis de fòrça carnivòrs.
Sas patas fòrtas e dotadas de solidas àrpias e tanben sa tèsta pichona e d'aire conic evòcan una adaptacion a una vida escavaira.