cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Organizacion dels Païses Exportadors de Petròli
Generalitats
Lei decisions son presas durant de conferéncias regularament organizadas. Reünisson generalament lei ministres deis afaires petroliers dei país membres mai pòdon de còps implicar d'autrei nivèus de representacion. Lo sistèma de quòtas, adoptat en 1982, demòra l'otís principau de regulacion de la produccion. L'organizacion a egalament més en plaça un indici de pretz calculat a partir de petròlis produchs per lei membres. Permet de fixar la valor dei petròlis mai es fòrça concurrenciat per leis indicis occidentaus.
Prunay-le-Gillon
Prunay-le-Gillon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Organizacion dels Païses Exportadors de Petròli
Generalitats
L'OPEP a ges de mejan dirècte per reprimir un non respècte dei quòtas de produccion. Dins aquò, un país que respectariá pas sa part podriá èsser excluch de l'organizacion. Aquò l'empedís pas de perseguir de produrre mai seis interès seràn plus considerats per lo rèsta de l'OPEP durant lei negociacions seguentas. Ansin, dempuei la fondacion de l'organizacion, lo nombre de membres a conegut de variacions importantas (11 en 2002, 15 en 2018, 13 en 2020...).
Prunay-le-Gillon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Organizacion dels Païses Exportadors de Petròli
Generalitats
center|1000px|Evolucion dei país membres de l'OPEP
Prunay-le-Gillon
Istòria
thumb|left|100px|Blason de la familha de Menou Armand-François de Menou es lo senhor de Prunay-lo-Gillon e unes autres luòcs l'an 1720.
Organizacion dels Païses Exportadors de Petròli
L'OPEP+
L'OPEP+ es una aliança alargada dei país productors de petròli fondada en 2016. Es un grop pus important qu'associa l'OPEP e Russia, Mexic, Cazacstan, Azerbaitjan, Bahrayn, Brunei, Malàisia, Oman, Sodan e lo Sodan dau Sud per discutir de limits de produccion. Recent, aqueu grop es capable de negociar certaneis acòrdis mai es tanben devesit per de divergéncias importantas.
Caumèls e Lo Vialar
Caumèls e Lo Vialar, (Calmels-et-le-Viala en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. L'ostal de comuna es al Vialar.
Le Vernet (Alèir)
Le Vernet (Le Vernet en francés) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Caumèls e Lo Vialar
Toponimia
thumb|left|250px|Panèl de dintrada al Vialar.
Le Vernet (Alèir)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Los noms de tipe Vernet son compausats dau gallés verno-, verna, « vèrn, vèrne, vèrnhe » e dau sufixe collectiu (latin) -etum (Dauzat e Rostaing) o que venon dau gallés uerneton, « verneda, vernheda, vernet, vèrnha » (Delamarre).
Prunay-le-Gillon
Istòria
En 1768, les terres de Prunay sont vendues au marquis de Kerrouant pour la somme de 250 000 livres.
Organizacion dels Païses Exportadors de Petròli
Resèrvas d'idrocarburs
L'OPEP representava en 2020 aperaquí 45% de la produccion mondiala de petròli e dispausava de dos tèrç dei resèrvas identificadas. De mai, en Orient Mejan, l'esplecha d'aquelei jaciments presenta generalament pauc de dificultats tecnicas, çò que permet de redurre leis investiments necessaris.
Jutge
thumb|250px| [[2006]] Lo jutge (o la jutgessa) es un agent public, lèumens membre d'un còrs judicial, magistrat encargat de trencar los ligòces e doncas de rendre la justícia. Sas foncions, formacion e nomenament pòdon variar segon lo país; per exemple, en Espanha lo jutge d'instruccion dirigís las recèrcas (enquèstas) suls delictes, encara que dins d'autres païses aqueste trabalh correspond als procuradors. Dins los païses regits pel Drech roman, los jutges son generalament d'agents publics de carrièra e dins los païses anglosaxons son de còps causits.
Lorentzen
Lorenzen en alemanic (Lorentzen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region de Grand Èst.
Geografia
Lorentzen A situat en la vallée de la Eichel, en Alsace Bossue, en bordure del Parc natural regional dels Vòges del Nòrd. La municipalitat es limitrophe de Dehlingen al nòrd, Butten al nòrd-es, Diemeringen al sud-es, Domfessel a l'oèst e Vœllerdingen al nòrd-oèst. Sarre-Union se tròba. Lo A4 es distant d'unitat|12|km (échangeur de Sarre-Union). Lo vilatge a traversat per la rota départementale 919 (desserte regionala) #que pòrta de Haguenau a Sarreguemines ; la RD8 pòrta a Rahling en Moselle. L'estacion la mai prèpa es aquela de Diemeringen (mens de 2 km) sus la linha Estrasburg-Sarreguemines.
Lo païsatge a constituit de tucs, coma lo Kalkberg #que culmini a 301 m, dominadas per las culturas #qu'ocupan près de la mitat de la superfícia del ban communal e las pradas (un tèrç).
Lorentzen est située dans la vallée de l'Eichel, en Alsace Bossue, en bordure du Parc naturel régional des Vosges du Nord. La commune est limitrophe de Dehlingen au nord, Butten au nord-est, Diemeringen au sud-est, Domfessel à l'ouest et Vœllerdingen au nord-ouest. Sarre-Union se trouve à 7 km. L'A4 est distante de 12 km (échangeur de Sarre-Union). Le village est traversé par la route départementale 919 (desserte régionale) qui mène de Haguenau à Sarreguemines ; la RD8 mène à Rahling en Moselle. La gare la plus proche est celle de Diemeringen (moins de 2 km) sur la ligne Strasbourg-Sarreguemines.
Le paysage est constitué de collines, comme le Kalkberg qui culmine à 301 m, dominées par les cultures qui occupent près de la moitié de la surface du ban communal et les prairies (un tiers).
Huerta de Valdecarábanos
Huerta de Valdecarábanos es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Daniel O'Connell
Daniel O'Connell (irlandés: Dónall Ó Conaill; 6 d'agost de 1775– 15 de mai de 1847, sovent escaissat The Liberator o The Emancipator, foguèt un òme politic irlandés de la primièra part del sègle XIXen. Faguèt campanha per l'emancipacion dels catolics—e obténer lo drech per eles de sèire al Parlament de Westminster, refusat durant mai de 100 ans—e per l'abrogacion de l'Act of Union que ligava lo Reialme Unit amb Irlanda.
Ruillé-sur-Loir
Ruillé-sur-Loir es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Bernat Desclot
Las donadas a prepaus de Bernat Desclot son plan escassas. Se supausa que Desclot era un foncionari reial, ja qu'emplega mantun document dels archius de la corona d'Aragon e que se ne servís amb un grand discerniment. Mas curiosament, aqueste nom de Desclot se pòt pas trobar enlòc dins los documents del temps del rei Pèire lo Grand, çò qu'es plan inabitual que dins aquel material s'i pòdon trobar de referéncias e los noms de personatges e servidors del rei, e mai d'unes plan umils.
Aquesta manca de referéncias faguèt pensar a divèrses cercaires que Desclot podiá aver un autre nom d'ostal e que podiá èsser Bernat Escrivà, un foncionari reial que ocupèt l'escrivaniá de la Cort Comtala de Gandia en 1282 e que foguèt nomenat l'an seguent tesaurièr reial, fins a la mòrt del rei en 1287, e que contunhèt a la cort, amb Anfós II lo Liberal, amb la carga de cambrièr reial e se moriguèt en 1288.
Monnai
Monnai es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia (region), ancianament de la Bassa Normandia, venguda comuna delegada dins la comuna novèla de La Ferté-en-Ouche.
Émile Durkheim
Émile Durkheim, scientific francés (1858-1917) es considerat lo paire de la sociologia modèrna. A estudiat de tèmas coma l'educacion, lo trabalh, lo crime, lo suicidi, la religion e autres aspèctes de la societat.
Gara de Carbona
drecha|sens_quadre La gara de Carbona es una gara ferroviària de la linha de Tolosa a Baiona, situada sul territòri de la comuna de Carbona, dins lo departament de la Nauta Garona.
Foguèt mesa en servici en 1862 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.
Situacion ferroviària
Establida a 212 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 41,439 de la linha de Tolosa a Baiona, entre la gara de Longatges Noèr e la gara de Casèras.
Cycliophora
Los Cycliophora son d'animals microscopics (0,4 mm sus 0,1 mm per la femèla e 0,1 mm sus 0,05 mm pel mascle nan). Vivon sus las pèças bucalas de las langostas e ligombaus.
Lista dels papas
Vaquí la lista dels papas presentada volontàriament del biais pus simple possible. Per aténher aquesta tòca, los detalhs e comentaris son estats reportats dins los articles connèxes seguents :
Cycliophora
Las femèlas se compausan de tres partidas : un còn bucal, un abdomèn e un disc de fixacion. Los mascles son desprovesits de còn bucal e vivon fixats sus la femèla.
I a dos mòdes de reproduccions : sexuat via una larva cordoïda e asexuat via una larva pandora.
Classificacion
Tres espècias son conegudas :
Lista dels papas
Lista detalhada dels papas : per una lista pal mai detalhada qu'aquesta, amb lo nom e luòc de naissença dels papas, de datas precisas (naissença, començament e fin del pontificat, decès), de comentaris, etc. Los antipapas i son tanben indicats. En introduccion, se trobarà d'explicacions detalhadas sus çò que s"entend pel mot « papa », sus çò que deu figurar e pas figurar dins la lista e sus la dificultat d'establir una lista acceptabla per totes.
Nom de renhe dels papas : per d'explicacions detalhadas suls noms dels papas, e doncas sus las anomalias constatadas sus cèrts noms dins aquesta lista.
Lista dels primats de la Glèisa Còpta Ortodòxa e Lista dels catholicos de la Glèisa Armènia : perque aquestes dignitaris religioses tanben pòrtan lo títol de papa, dins sa definicion pus generala.
Sègle I
!colspan="4"|
Sègle II
!colspan="4"|
Sègle III
!colspan="4"|
Sègle IV
!colspan="4"|
Sègle V
!colspan="4"|
Sègle VI
!colspan="4"|
Sègle VII
!colspan="4"|
Sègle VIII
!colspan="4"|
Sègle IX
!colspan="4"|
Sègle X
{|border="1" cellspacing="0" cellpadding="0" class="wikitable" !colspan="4"|
millenni II
!colspan="4"|
Sègle XI
!colspan="4"|
Sègle XII
!colspan="4"|
Sègle XIII
!colspan="4"|
Sègle XIV
!colspan="4"|
Sègle XV
!colspan="4"|
Sègle XVI
!colspan="4"|
Sègle XVII
!colspan="4"|
Sègle XVIII
!colspan="4"|
Sègle XIX
!colspan="4"|
Sègle XX
!colspan="4"|
millenni III
!colspan="4"|
Index Translationum
L'Index Translationum es un indèx gerit per l'UNESCO que comptabiliza las traduccions accessiblas segon divèrses critèris (autor, editor, país, lengua, etc.).
Durant fòrça temps, los libres foguèron revirats segon lo vejaire de diferents editors e libraris, sens que cap d'enregistrament centralizat de las traduccions s'efectuèsse. Las bibliotècas dels estats se trachavan, en general, de far un inventari dels libres traduches dins sa lenga. Long del temps una gestion centralizada e un enregistrament sistematic de las reviradas son apareguts coma necites e foguèt alara demandat l'Index Tranlationum a la Societat de las Nacions e aital foguèt creat en 1932. En 1946, l'UNESCO recuperèt aquel prètzfach e plan mai tard, en 1979, lo sistèma coneguèt una informatizacion, çò que permetèt de generar una vertadièra basa de donadas cumulativa que contunhava de créisser. Cada an, las bibliotècas nacionalas de cada estat mandan als trabalhadors de l'Index Translationum la lista de las òbras que son estat revirats dins son airal durant l'annada. Puèi l'Index Translationum es actualizat amb aquelas novèlas donadas.
Aqueste repertòri central se fa plan util tre que se vòl conéisser l'existéncia de las traduccions actualas e evitar un trabalh de revirada que seriá inutil. A l'encòp servís per avalorar los escambis culturels entre lengas e estats. E finalament es tanben una font per poder determinar la popularitat d'un autor. Pr'aquò l'Index Translationum determina pas se l'escrivan se ven fòrça o pas.
Lista dels papas
Sègle XXI
Pave
Placa pacifica
thumb|left|Mapa en [[projeccion ortografica de la placa pacifica.]]
Cobrís gaireben tot l'ocean Pacific levat las mars de Bering, d'Okhotsk, del Japon, Jauna, de China Orientala, de China Meridionala, de las Filipinas, de Java, de Celèbas, de Banda, de Bismarck, de las Salamon, de Coralh e de Tasman, lo Pacific oriental e l'èst de golf de Califòrnia. Cobrís tanben la mitat sud de l'illa del Sud de la Nòva Zelanda, la peninsula de Bassa Califòrnia e lo sud de la Califòrnia.
La placa pacifica es en contacte amb las placas d'Okhotsk, filipina, de las Marianas, de las Carolinas, de Bismarck Nòrd, de la mar de las Salamon, Woodlark, australiana, de las Nòvas Ebridas, del banc Balmoral, de Futuna, de Niuafo'o, de las Tonga, des Kermadecs, antartida, Juan Fernández, de Nazca, de l'illa de Pascas, de las Galápagos, de las Cocos, Rivera e nordamericana.
Sas frontièras amb las autras placas son formadas de las dorsalas del Pacific Oèst, Pacificantartida e de Juan de Fuca dins l'ocean Pacific, de las fòssas de subduccion de las Aleocianas sus la còsta Sud de las Aleocianas, de Kamtchatka sus la còsta èst de la peninsula de Kamtchatka, de las Korils sus la còsta èst de las Korils, del Japon sus la còsta èst del Japon, d'Izu-Bonin sua la còsta èst de l'archipèla d'Ogasawara, de las Marianas sur la còsta èst de las Marianas, de Bougainville sud la còsta sud de las illas Salamon, de las Tonga sus la còsta èst de las illas Tonga, de las Kermadec sus la còsta èst de las illas Kermadec e d'Hikurangi sus la còsta nòrd èst de la Nòva Zelanda e de la falha Alpina dins l'illa del sud de la Nòva Zelanda. Forman una granda partida de la Cencha de fuòc del Pacific.
Lo desplaçament de la placa pacifica se fa cap al nòrd oèst a una velocitat de 8,10 centimètres per an.
Albal
Albal es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Villers-lès-Nancy
Villers-lès-Nancy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Villers-lès-Nancy se situa al nòrd-es de la França, en la banlèga sud-oèst de Nancy. S'estend dempuèi Nancy fins sul scenari de Haye e lo sieu bòsc.
Puerto Ayacucho
Puerto Ayacucho es la capitala de l'estat veneçoelan de l'Amazonas. Sa populacion èra estimada a 70 000 abitants, en 1997.
Villers-lès-Nancy
Geografia
La municipalitat a compausat de tres quartièrs :
Las municipalitats termierèras en lo Grand Nancy son : Laxou, Nancy e Vandœuvre-lès-Nancy, e en defòra de la comunitat urbana : Chaligny e Chavigny.
Villers-lès-Nancy se situe au nord-est de la France, dans la banlieue sud-ouest de Nancy. Elle s’étend depuis Nancy jusque sur le plateau de Haye et sa forêt.
La commune est composée de trois quartiers :
Les communes frontalières dans le Grand Nancy sont : Laxou, Nancy et Vandœuvre-lès-Nancy, et en dehors de la communauté urbaine : Chaligny et Chavigny.
Istòria
Abbaye cistercienne de Clairlieu fondada cap a l'an 1150, n'activitat fins a la Revolucion francesa.
Gaston V de Bearn
Gaston V de Bearn que ho vescomte de Bearn enter 1153 e 1170. A la debuta deu son regnat son ajòla Guiscarda de Bearn qu'assegurè la regéncia dinc a la soa mort en 1154. Arron, la regéncia que ho hidada au comte Raimon Berenguièr IV de Barcelona. En 1165 qu'esposè Beatriç de Navarra, hilha de Garcia Ramirez de Navarra (rei de Navarra) e d'Urraca de Castelha (hilha naturau deu rei Anfós VI de Castelha. Que's he monje de l'Òrdre de Malta, e, mort shens cap de descendent, la soa sòr Maria de Bearn qu'eretè de la vescomtat.
Saint-Césaire
Saint-Césaire pòt èster:
Gara de Casèras
drecha|sens_quadre La gara de Casèras es una gara ferroviària de la linha de Tolosa a Baiona, situada sul territòri de la comuna de Casèras, dins lo departament de la Nauta Garona.
Foguèt mesa en servici en 1862 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.
Situacion ferroviària
Establida a 248 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 55,814 de la linha de Tolosa a Baiona, entre la gara de Carbona e la gara de Martras Tolosana.
La Iglesuela
La Iglesuela es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Lupstein
Istòria
Pendent la guèrra de las Rustauds, lo data|16|de, lo pòble, refugi de paysans ne revòlta #qu'avián abandonat Saverne se brulé e tota la siá populacion massacrée. Se tròba encara uèi près de la glèisa un ossuaire #que, segond la legenda, contendriá los uasses dels paysans mòrtes.
Mond Vièlh
Lo cartograf italian Fra Mauro cartografièt lo Mond Vièlh en 1459 amb una precision susprenenta. Foguèt nomenat "geographicus incomparabilis". Es sens dobte l'imatge pus precís qu'òm aviá del Mond Vièlh abans la descobèrta del Mond Nòu per Cristòl Colomb.
Se constata ça que la que la mapa en T subsistís encara en 1472.
thumb|200px|Mapa del «mond conegut» (Mapa del Mundo Conocido extracha d'Etymologiae of Isidorus, 1472)
Escolives-Sainte-Camille
Escolives-Sainte-Camille es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Albalat de la Ribera
Albalat de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Pacte Anti-Komintern
thumb|right|Signatura dau tractat per [[Kintomo Mushanokoji e Joachim von Ribbentrop.]]
Lo Pacte Anti-Komintern (var. Pache/ pacha Anti-Komintern) es un acòrdi internacionau signat lo 25 de novembre de 1936 entre Alemanha e Japon per luchar còntra l'influéncia e la propaganda de l'Internacionala Comunista. Aquelei país foguèron pus tard ragantats per d'autreis Estats aliats a Berlin ò a Tòquio coma Itàlia en 1937, Ongria e Espanha en 1939 e Finlàndia en 1941. Lo pacte èra valable per cinc ans e organizava una cooperacion policiera entre lei membres. Pasmens, un protocòli secrèt prevesiá tanben de consultacions en cas d'ataca de l'Union Sovietica còntra un Estat signatari e l'adopcion d'una neutralitat benvolenta en favor dau membre atacat.
Persèpolis
Persèpolis èra una capitala de l'Empèri Aquemenida situada dins lo plan de Marvdasht a 70 km au nòrd-èst de la vila actuala de Chiraz. Sa construccion foguèt ordonada en 521 av. JC per Dàrius I dins l'encastre d'un important programa de construccion destinat a sotalinhar la diversitat de l'Empèri, a renfòrçar l'unitat e a demostrar la legitimitat dau poder centrau. D'obriers e d'artesans de mai d'una satrapia foguèron donc mobilizats entraïnant l'aparicion d'un estile arquitecturau novèu que mesclava d'estiles variats. Lei successors de Dàrius I ordonèron de construccions suplementàrias e la bastida de Persèpolis foguèt continua. Pasmens, en 330 av. JC, Alexandre lo Grand qu'aviá pres la vila un an aperavans decidèt de la cremar per destrurre lo simbòl de la poissança aquemenida e assegurar lo sieu poder sus lei populacions de l'ancian empèri. Après la destruccion dau còr de la vila, leis autrei quartiers foguèron rapidament abandonats.
Après sa destruccion, lei roïnas foguèron pas oblidadas. Divèrsei erudits, sabents, cronicaires e viatjaires lei mencionèron ò lei visitèron. Per exemple, lei Sassanidas lei disián st stwny (« lei Cent Colonas » en occitan). Lo monge venecian Odoric de Pordenone es lo premier Europèu que depintèt l'endrech durant un viatge vèrs China. A partir dau sègle XIX, lei missions arqueologicas se multipliquèron per estudiar lo site que foguèt inscrich en 1979 au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.
Purgerot
Purgerot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Persèpolis
Arquitectura
A la creacion de l'Empèri Aquemenida, lei Pèrses èran un pòble guerrier en partida nomada qu'aviá pas de tradicion arquitecturala pròpria. Segon un procès recurrent dins lo corrent de l'istòria deis pòbles nomadas, adoptèron rapidament la cultura dei populacions vencudas. Pasmens, en causa de la diversitat culturala fòrça importanta de l'Empèri Aquemenida, aquò entraïnèt la naissença d'un art originau, formada ambé la mescla de diferents corrents arquitecturaus, que sei caracteristicas principalas foguèron seis aspècts utilitaris, rituaus e emblematics. D'efèct, un deis objectius principaus de la capitala novèla èra d'unificar lei pòbles de l'Empèri e de demostrar la poissança dau « Grand Rèi ».
Ansin, se pòdon observar d'elements eissits deis arquitecturas grègas, egipcianas, assirianas e babilonianas. L'influéncia grèga es relativament marcada dins lei pòrges dei palais, dins lei salas ipostils e dins lei tecnicas de maçonariá. L'art egipcian es visible dins lei cornissas e dins certanei capitèus de colona. L'arquitectura de Mesopotamia a un ròtle major dins la concepcion dei bastiments, especialament ambé l'apòrt de la formula palatina associant un palais destinat ais audiéncias publicas e un palais destinat ais audiéncias privadas. Lei relèus ornant lei muralhas son tanben sovent d'origina mesopotamiana, especialament assiriana.
Escultura
Lo bas-relèu es la forma d'escultura pus frequenta sus lo site de Persèpolis. Èra utilizat d'un biais sistematic per ornar leis escaliers, lei plataformas e, probablament, l'interior dei salas ipostils. Leis influéncias principalas èran originàrias d'Egipte e d'Assiria. Au contrari de l'arquitectura, l'influéncia grèga èra plus limitada e probablament reducha au domeni tecnic per melhorar la finesa dei detalhs. Ansin, lei nòrmas de l'escultura orientala antica predominan largament : lei personatges son representats de perfieu, lei proporcions entre leis òmes, leis animaus e leis aubres son pas respectadas e lo principi d'isocefalia es, au contrari, estrictament aplicat. Lei tematicas principalas dei bas-relèus son de defilats de subjèctes de l'Empèri, de nobles, de soudats, dei scenas d'audiénça, de representacions dau sobeirans e dei representacions dau rèi luchant còntra d'animaus reaus ò imaginaris.
Purgerot
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Persèpolis
Escultura
En fòra dau bas-relèu, leis autrei tecnicas d'escultura son raras. L'aut-relèu foguèt de còps utilizat per ornar certanei capitèus de colona ò per realizar d'estatuas d'animaus.
Pintura
L'utilizacion de la pintura es mau coneguda en causa de l'alteracion dei pigments. Pasmens, es clarament atestada gràcias a la descubèrta de traças acoloridas ò de grumèus de pigments. Ansin, lei muralhas, lei relèus, lei colonas, lei pòrtas, lei sòus, leis escaliers e leis estatuas èran pintats ambé de colors variadas (vèrd, roge, blanc, blau, jaune... etc.).
Complèx palatin
Lo complèx palatin èra lo bastiment principau de la vila. Èra bastit sus una terrassa de 450 m de longor, de 300 m de largor e de 14 m d'autor que presenta quatre nivèus diferents. Lei quartiers reiaus ne'n ocupavan lei partidas pus autas e lei quartiers reservats au servici leis endrechs pus bas. D'escaliers monumentaus, dichs escaliers de Persèpolis, formavan l'accès principau a la terrassa a partir de sa façada oèst. A sa cima, èran blocats per de pòrtas de fusta que donavan accès a una cort pichona.
Dins aquela cort, se trobava la Pòrta de Totei lei Nacions qu'èra gardada per dos buous e dos lamassus escultats. D'una autor de 18,3 m, foguèt bastida per Xerxès I (486-465 av. JC). Segon d'inscripcions gravadas, son nom foguèt chausit per sotalinhar lo nombre important de pòbles plaçats sota la senhoriá dei sobeirans aquemenidas. La pòrta aviá doas sortidas vèrs l'èst, e la carriera dei processions, e vèrs lo sud, e l'Apadana (ò Cort d'audiéncia de Dàrius).
La carriera dei processions passa lòng de l'extremitat nòrd de la terrassa e mena de la Pòrta de Totei lei Nacions a la Pòrta Inacabada. Lo nom d'aquela pòrta vèn de sa construccion tardiva qu'èra pas acabada quand Alexandre lo Grand ordonèt la destruccion de la vila. Permetiá d'intrar dins una cort que donava sus lo Palais dei Cent Colonas. La carriera èra bordada per una muralha dobla que permetiá de protegir l'Apadana e lei quartiers privats dau rèi dei regards. L'ensems èra completat per de salas destinats ai gardas e a l'intendéncia.
Lo Tesaur èra un bastiment situat dins lo canton sud-èst de la terrassa. D'una superficia de 10,000 m², teniá doas salas principalas que sa teulissa èra sostenguda per 100 e 99 colonas de fusta. Permetiá l'estocatge dau tesaur reiau mai èra tanben utilizat coma centre administratiu per lei foncionaris dau servici dei finanças dau rèi (1,348 personas en 467 av. JC). Lo complèx foguèt modificat mai d'un còp. Una gravadura i representava lo rèi e sa cort recebent l'omenatge d'un oficier superior.
Dins lo sector èst de la terrassa, se trobava un complèx de plusors salas que formavan lei quartiers dei servitors, de la garnison, de la cancelariá e de certaneis administracions (30,000 tauletas descubèrtas). Après la conquista de la vila, Alexandre lo Grand i auriá installat una garnison de 3,000 òmes, çò que laissa supausar l'existéncia de barracaments importants. Au nòrd d'aquel ensems, foguèron tanben identificats lei rèstas d'una sala de 32 colonas que sa foncion es desconeguda.
Enfin, a partir dau sud dau Palais dei Cent Colonas, existiá un accès a un bastiment qu'es considerat coma un ginecèu. Fòrça decorat, a una forma de « L », d'estudis recents li donan un ròtle administratiu ò d'apartaments privats de la rèina. En revènge, la foncion de harèm que li foguèt un temps atribuit es d'ara endavant abandonada car i aviá pas de harèm d'aqueu temps.
Ostaus e jardins
300 m au sud de la terrassa, se troba un ensems de roïnas que son mau conegudas per leis arqueològs. Probablament anterioras ai palais, serián d'ostaus de talha relativament importanta e benlèu destinats a de personalitats importantas. Au nòrd de la terrassa, d'elements permeton tanben d'afirmar la preséncia de construccions quesa foncion es desconeguda.
D'autreis observacions laissan supausar l'existéncia de jardins durant lo periòde d'ocupacion de Persèpolis e d'un ret idraulic permetent son entretenença. Pasmens, una partida dei vestigis foguèron damatjats en 1971 durant lei celebracions dei 2,500 ans de Pèrsia.
Ret idraulic
Un important ret idraulic foguèt descubèrt per lei cavaments de la terrassa. Sa longor totala èra d'au mens dos quilomètres e lei dimensions de sei canaus son fòrça variablas (de 60 a 160 cm). Una gròssa quantitat de sediments i es depausada. Son analisi permetriá benlèu de melhorar lei conóissenças sus la vida de la cort aquemenida. Pasmens, la retirada dei sediments favoriza l'infiltracion d'aiga que menaça l'estabilitat de la terrassa.
Tombas reialas
Doas tombas importantas son situadas a quauquei desenaus de la terrassa. Son generalament atribuidas a Artaxerxès II e a Artaxerxès III. Cada tomba es enviroutada per un decòr escultat representant de façadas de palais. Son una fònt importanta per imaginar l'aspèct dei partidas destruchas dei palais de Persèpolis. Existís una tresena tomba qu'es inacabada e qu'es generalament atribuida a Dàrius III, darrier sobeiran aquemenida.
Tauletas de Persèpolis
Centre administratiu major dau periòde aquemenida, Persèpolis assostava d'archius importants qu'una partida foguèt descubèrt per Ernst Herzfeld e per Erich Frederich Schmidt.
Lei tauletas trobadas per Herzfeld son dichas « Tauletas dei fortificacions de Persèpolis » car foguèron descubèrtas dins lo canton nòrd-èst de la terrassa a proximitat de fortificacions. 6,000 (sus un totau de 30,000) son totjorn legiblas. La màger part foguèt estudiada mai aqueu trabalh es pas encara publicat en totalitat. Son principalament de tèxtes administratius (transferiments de bens, còmptes... etc.) escrichs en elamita, lenga de la cancelariá, entre 506 e 497 av. JC. Pasmens, una partida dau còrpus es en aramèu (500 tauletas) e se troba tanben una tauleta en akkadian, una en grèc, una dins una lenga d'Anatolia e una en persan ancian. Son una fònt d'informacions sus lo foncionament de l'administracion aquemenida e sus l'estatut dei fremas au sen dei diferents pòbles de l'Empèri.
Représentant un patrimoine scientifique inestimable, elles ont également contribué à une meilleure connaissance linguistique de l’élamite et du vieux persan et de l’organisation politique et des pratiques religieuses des Achéménides119.
Ce patrimoine se trouve actuellement au centre d’une polémique d’ordre politique : un procès vise à en obtenir la saisie pour réaliser une vente au profit des « victimes du terrorisme du Hamas » 125. L’oriental Institute de l’Université de Chicago a en effet la garde des tablettes depuis leur découverte.
Justícia
right|thumb|250px|J.L. Urban, estatua que representa la justícia a Olomouc, en [[Republica Chèca]] La justícia es un concèpte moral que significa tractar cada persona e afar d'una manièra imparciala. Dins las societats actualas, la vision culturalament acceptada de çò qu'es just es exprimida dins lo Drech local. Son simbòl es una femna amb los uelhs bendats que sosten una balança.
Teorias sus la justícia
Platon considerava que la justícia èra que cadun recebesse çò que li pertocava segon son estat social. Per aquò, los luòcs de responsabilitat per justícia an d'èsser reservats als mai savis, los filosòfs. Cada persona es justa se respècta l'ordre natural e cerca la coneissença en frenant las passions. Tomàs d'Aquin defendèt l'idèa que cada persona a de dreches pel fach de nàisser e èsser d'uman e que lo Drech natural es la basa de tot sistèma de reglamentacions posterioras. Segon Tomàs d'Aquin, aquestes drechs emanavan de Dieu. Aquesta concepcion es ara l'origina de l'idèa dels Dreches de l'Òme actuals. L'utilitarisme liga la justícia e la felicitat, per qu'es just d'ensajar que cadun obtenga la maxima parcèlla de jòia sense perjudiciar als autres. Pels ancians, la justícia es una de las vertuts cardinalas, per aquò un trach de caractèr que se pòt educar e que fa qu'una persona siá imparciala e benvolenta amb los autres.
Castelana
Castelana (Castellane en francés) es una comuna provençala situada dins so departament deis Aups d'Auta Provença e sa region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es situat en amont dei Gòrgas de Verdon e es sa vila principala des Verdon Mejan.
Es sa pus pichona sosprefectura de França.
Sa varianta de sa lenga occitana qu'es parlada a Castelana (embe quauquei d'autras comunas de sa region coma Grassa) se caracteriza per sel'usatge de sel'article definit so, sa, sel, sei enterin que s'autri dialècti fan usatge de sel'article pus comun en autri dialèctis occitans : lo, la etc. Aquel article grassenc e castelanenc deriva des latin IPSE mentre que sel'article occitan lo e seus derivats vènon de sel'article latin ILLE.
So grassenc (e sos autri dialècti occitans que conservan sel'article so, sa, sei ; e que se podon toti trobar en Provença) es sa sola e darriera varianta d'occitan que conserva aquel usatge qu'èra ben comun dins totei sei regions occitanofonas a sel'Edat Mejana. Tra sei autras lengas romanicas, sol so sarde guarda tanben sel'usatge d'un article definit derivat des latin IPSE (en sarde : su, sa, sos e sas).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Polignac
Polignac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Seria de las nòrmas ISO 14000
La nòrma ISO 14050 çò ne balha coma definicion del sistèma de management environamental (sovent nomenat SME):
Aquelas nòrmas s'adreiçan doncas a totas las organizacions (plan sovent de societats mas i a un santfum d'autres cases), que ne vòlon botar en òbra una gestion li ne permetent de mestresar son impacte sus l'environament.
L'ensemble d'aquelas nòrmas son d'utisses que vòlon armonizar l'apròcha de las organizacions per ailò tot que se ne concernís la gestion environamentala.La lor aplicacion n'es lèumens volontària.
Se n'escai pr'aquò plan sovent qu'un balhaire d'òrdre privat o public impause la mesa en plaça d'un sistèma de management environamental als sieus provesidors o sos-tractadors.
Saleish
Saleish (Saleich en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime,Saleish qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Pèr. Tanlèu 1790, Saleish qu'èra deth canton de Salias. Era comuna que pèrd era seccion d'Urau qui vengó comuna per arrestat prefectorau deth 7 d'abriu 1870.
Améscoa Baja
Améscoa Baja es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Estanc
Estang o Estanc, , (Estang en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Estanc qu' ei ua comuna situada au Nòrd-Oèst deu departament de Gers, pròisha deu meridian de Greenwich, au centre de l'ancian parçan de Novempopulània, qui avè l'anciana Elusa (Eusa) per Caplòc. Dens lo Baish Armanhac, país conegut per la soa produccion d'armanhac. Los bòscs d'alentorn que balhan au paisatge ua color escura qui l'a valut lo nom d'Armanhac Negre.
Lo borg qu'es traversat pr'un arriu qui parteish lo vilatge en dus vielèrs. Qu'a la hont au lòc-dit « La Hont Santa ». Aquera hont generosa, uei captada, que serv a alimentar en aiga un detzenat de vilatges ad arron. A chic de distància que's crotzan las rotas D30 qui arreliga Aush au Mont (via Eusa) dab la D32 de Casaubon a Aira d'Ador. La ciutat d'Aira que's tròba a 25 km e lo caplòc de canton, Casaubon, qu'es a 9 km. Lo Mont que n'es lo màger pòl d'atraccion. Estang qu'es a 150 km de cadua de las duas metropòlis regionaus, Bordèu e Tolosa.
La Companhia deu Miegjorn qu'arrefusà de har passar lo camin de hèr (Agen/Lo Mont via Pòrt Senta Maria, Nerac) per Estanc meilèu que per La Bastida d'Armanhac. Estanc qu'es donc un vilatge shens gara de trens, mes autobús que hèn lo servici (la carta deu hialat deus autobús departamentaus subvencionats en 1929 preu Conselh Generau de Gers indica Estanc com "dessèrta"). Lo Gers qu'est un important departament jacquaire : la via Podiensis (deu Puèi de Velai) que passa a quate lègas d'Estanc, en lo dar lo torn preu sud.
L’Estanc, arrelhòt de las arribas omprivas pr'amor d'ua ripisilva estreta, que s'escor au long deu borg. Qu'a la hont a Liars d’Armanhac e que's vueita au Midor. La soa limpidité que plai aus salmonids, ressorsa alieutica qui permetèt lo classament d'ua part deu son recorregut en purmèra categoria. Dens la comuna, las soas aiguas vivas accionavan las palas de dus molins dont un, hèra originau, adretament restaurat per lo son navèth proprietari. Un tresau, uèi arroeinat, qu'èra alimentat per l'arrivèt surgissant de la Hont Santa. Au nord qu'arraja la Douze qui de l'Edat mejana dinc a la Revolucion separava los diocèsis d’Aush e d’Aire. Qu'ei atau que la parròpia d'Estang dépendit de l'archiprêtré de Mauléon, lui-même relevant deu diocèsi d'Aire. Au sud, qu'arraja lo Midor. Dens los temps ancians, entà anar d’Estang au Hogar que calèva passar aqueth arrivèt a Monguilhem e perseguir lo son camin via Tojosa. La carte de Cassini qu'indica aqueth traçat unic (la rota directa, via Montlesun d’Armanhac, qu'ei posteriora).
Estang qu'ei situat dens paisatges alternant entre costalats, sèrras boscosas, vinhaus d'Armanhac. Au sègle XIX, Estang que passava lo milèr d’abitants. L’emorragia de la Grana Guèrra, la politica païsana deu hilh unic que lo pair maridava dab ua hilha unica (évitant ainsi la dispersion deu patrimòni fonzièr) e l’exòde rurau més tardiu contribuèrent a redusir de més de la mitat la populacion d'aqueth vilatge. En periòde estivau, lo complèxe deus Lacs de Courtes dab lo son parc residencial de lesers e lo son camping gonfle temporariament los effectius. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat, qui coneish pas que lo nom francés e ua fòrma escrita estranha (Esta, en 1274), qu'interprèta lo nom com estanh. Atau que hè Negre. Lo nom qu'a benlèu un ligam dab lo nom estanc e lo vèrbe estancar, mès qu'ei mauaisit de motivar aqueth ligam.
Estacion de Martras Tolosana
drecha|sens_quadre L'Estacion de Martras Tolosana es una gara ferroviària de la linha de Tolosa a Baiona, situada sul territòri de la comuna de Martras Tolosana, dins lo departament de la Nauta Garona.
Foguèt mesa en servici en 1862 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.
Situacion ferroviària
Establida a 263 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 61,552 de la linha de Tolosa a Baiona, entre la gara de Casèras e la gara de Bossens.
Sarcey (Nauta Marna)
Sarcey (Nauta Marna) es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Geografia
thumb|Sarcey
Andosilla
Andosilla es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Sarcey (Nauta Marna)
Geografia
Comuna del costat de Nogent, a 19 quilomètres de Chaumont, al fons d'una pichona vallée #qu'aboca la Mólzer, marge drech. Lo territòri, de 715 ectaras d'estenduda, a per separacions lo molin e la granja del Vali, al extremitat sud del territòri.
Commune du canton de Nogent, à 19 kilomètres de Chaumont, au fond d'une petite vallée qui débouche sur la Traire, rive droite. Le territoire, de 715 hectares d'étendue, a pour écarts le moulin et la ferme du Vaux, à l'extrémité sud du territoire.
Istòria
Nom de domeni gaulois o gallo-romain en -ACU, suffixe d'origina gaulois -āko en designant lo luòc o la proprietat.
Lo primièr element es lo nom de persona gallo-roman Sarcius o Cercius.
Nom de domaine gaulois ou gallo-romain en *-ACU, suffixe d'origine gaulois *-āko désignant le lieu ou la propriété.
Le premier élément est le nom de personne gallo-roman Sarcius ou Cercius.
Mestritge del fuòc
Lo mestritge del fuòc es una estapa majora de l'evolucion umana, que permetèt als umans de far coire lor noiridura e atal d'aumentar la valor energetica dels aliments, alunhar las parasitòsis, e levar la toxicitat d'unes vegetals cruds.
Yvecrique
Yvecrique es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Mestritge del fuòc
Origina
De grands incendis damatjavan ja los primièrs boscs fa 375 milions d'annadas, al Devonian, plan abans l'aparicion de l'Òme. Los primièrs carbons vegetals fossilizats jos la forma de fusanh foguèron descobèrts dins de ròcas sedimentàrias datant d'aquesta epòca.
Yvecrique
Geografia
Comuna del país de Caux
Mestritge del fuòc
Origina
Los primièrs Òmes podavan observar que los fòscs naturals alucats dins lo maquís o lo bòsc pel pericle o los volcans fasián fugir los animals e que podavan prene sul sòl de las brancas mòrtas abrandadas après lo passatge d’un incendi. Benlèu tanben an observat de fuòcs eissits de combustion espontanèa de metan (paluns) e de fosfan (folets) a l'aire liure. Tornant aquestes brandons suls luòc de vida, aurián commençat a metrejar lo fuòc, que l'utilizacion aguèt de consequéncias considerablas dins l'evolucion umana.
Foncions
La coseson aumenta la valor energetica dels aliments, atal mai aisidament assimilables (aument de la digestibilitat de l'amidon de 12 a 35 %, de proteïnas de 45 a 78%). Leva la toxicitat d'unes aliments, fasent tanben baissar la mortalitat, e favoriza un desmamatge precòç dels noirigats, las maires podent enseguida aver mai d'enfants.
Yvecrique
Geografia
Commune du pays de Caux
Mestritge del fuòc
Foncions
Lo fuòc provesís una proteccion contra los predators a l'entorn dels campaments al sòl. Fa lum, permetent a l'Òme de penetrar dins las caunas. Perlonga lo jorn al prejudici a la nuèch, çò que permetèt l'espandiment de l'activitat umana de vespre, alonguèt l'estiu al pejudici de l'ivèrn, e favorizèt la conquisa d'espacis novèls dins las zonas temperadas frejas. Permetèt de melhorar la fabricacion d'aisinas al Paleolitic mejan permetent de durcir al fuòc la puta dels espioses e de las lanças, puèi al Pleïstocèn superior caufan los materials (òs, selze) per los assolidar o far mai aisit lor talh. Fin finala, foguèt un factor de convivéncia e de socializacion de vespre a l'entorn del fogal.
Tecnicas
Las doas tecnicas tradicionalas de produccion del fuòc son la friccion de doas pèças de fusta (per ressatge, per ranuratge, per giracion), e la percussion d'una pèira dura contra una autra. L'arqueologia experimentala mostrèt que l'usatge d'un mineral de fèrre (sulfur de fèrre de tipe pirita, marcassita) produsent de belugas eficaças que los trocets largats produson una reaccion exotermica al contact de l'oxigèn de l'aire (proprietat ignefiganta per triboluminescéncia). La vision d'una produccion del fuòc amb dos selzes es belèu una legenda. En efi-ch, percutir un selze sus un selze provòca una beluga luminosa al luòc de la percussion mas es pas largada e demora « freja ».
Yvecrique
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mestritge del fuòc
Tecnicas
La traceologia suls objèctes litics e de fusta fa mòstra d'utilizacion d'aquestas tecnicas : regas d'usadura caracteristicas sus las pèiras, usadura en « fusta virada » sus la mèchas.
Illán de Vacas
Illán de Vacas es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Mestritge del fuòc
Datacion
Unes estudis fan mòstra d'utilizacion del fuòc pel genre Homo fa 1,7 milion d'annadas (Ma). La preséncia de 270 òsses brutlats dins la cauna de Swartkrans suggís l'utilizacion del fuòc per l'Òme (fuòc antropic e non natural) fa 1 a 1,5 milion d'annadas, mas l'abséncia de fogals localizats e arrenjats e tanben l'abéncia de carbonvegetal mòstra una utilizacion temporària e pontuala, benlèu a partir de fuòcs naturals. Lo fuòc començava a l'epòca a èsser aprivadat mas pas encara mestrejat.
Yvecrique
Istòria
Del norrois kirkja « glèisa » precedida del nom de persona d'origina germanique Ivo #que i aguèt una granda difusion en Normandie. L'explicacion « la glèisa de Sant Yves » es pas pas justificada, n'efièch aquel toponyme data probablament del (primièra mencion al, Ivecriche) , del temps que Yves de Chartres viviá al.
Mestritge del fuòc
Datacion
La preséncia d'un fogal mantengut pòt èsser provada sus diferents sites arqueologics per un molon d'òsses d'animals cremats e enegrits, per las sisas de cendres amolonadas dins los sediments, e per la preséncia d'una concentracion de pèira tocadas per una fòrta calor. Lo consens scientific actual data los mai ancians fogals incontestables a l'entorn de gaireben 400000 ans abans lo present.
Yvecrique
Istòria
Lo nom de Yves / Yvon se tròba freqüentment en Normandie coma en Yvetot, Yvetot-Bocage, Boisyvon, La Capèla-Yvon, èca.
Mestritge del fuòc
Datacion
Los sites coneguts find ara avent donat lis rèstes mai ancians de fogals son (non exaustiu) :
Yvecrique
Istòria
Lo norrois kirkja se tròba en La Crique, los Criquebeuf, Criquetot-sus-Ouville e Carquebut de Normandie.
Mestritge del fuòc
Abans lo fuòc
A causa dels compausants indigèsts de las plantas coma la cellulòsa bruta e d'amidon, de troces de la planta coma las cambas, las fuèlhas maduras, las raiças alargadas, e los tuberculs aurián pas fach partit del regime alimentari dels umans abans l'aveniment del fuòc. A la plaça, la consomacion de plantas auriá estat limitada a de partidas que son fachas de sucres simples e de glucids coma de granas, de flors e de fruchs carnoses. La preséncia de toxinas dins unas granas e la fonts de glucids tocava tanben l'alimentacion. Mas, los glucosids cianogenetics coma aquestes trobats dins las granas de lin e lo maniòc son fachas non toxicas per la coseson.
Yvecrique
Istòria
Du norrois kirkja « église » précédé du nom de personne d'origine germanique Ivo qui eut une grande diffusion en Normandie. L'explication « l'église de Saint Yves » n'est pas justifiée, en effet ce toponyme date probablement du (première mention au, Ivecriche) , alors qu'Yves de Chartres vivait au.
Mestritge del fuòc
Abans lo fuòc
Las dents d'Homo ergaster mostrèron un estrechament progressiu amb lo temps (reduccion del volum del cròs oral, reduction de la maissa e de la denticion), çò qu'indica que los membres de l'espècia aurián podut manjar, abans d'accedir a la coseson, d'aliments atendrits per talh o espotiment, coma la carn e diferents vegetals.
Sent Joan d'Aucàpias
Sent Joan d'Aucàpias, (Saint-Jean-d'Alcapiès en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Mestritge del fuòc
Abans lo fuòc
Lo besonh de muscles masticataires poderoses, de muscles temporals per exemple, mermèron, çò que deliurèt la pression exercida sus la boita craniana. L'explicacion d'un primièr desvelopament del cervèl fa 1,8 milion d'annadas per Homo ergaster poiriá tenir al fach qu'aqueste darrièr aprenguèt a preparar la vianda e los legums-raice tuberoses abans de los manjar.
Après lo fuòc
La coseson de la carn mas subretot dels legums-raices tuberoses agís al biais de « predigestion », permetent de consacrar mens d'energia a la digestion de la carn, dels tuberculs, o de proteïnas coma lo collagèn. Lo tube digestiu demeniguèt, çò que permèt de balhar mai d'energia al cervèl uman. Atal, per comparason, se l'Òme modèrne manjava pas que d'aliments cruds e de produchs alimentaris non transformats, auriá besonh de manjar 9,3 oras per jorn per d'alimentar son cervèl. Un regim essencialament crudivòr provòca a long tèrme de caréncias nutricionalas seriosas (baissa de l'indici de massa corporala, amenorrèa per las femnas).
Coma lo mostrèron de neuroscientifics, lo nombre de neurònas es dirèctament correlat a la quantitat d'energia (o de calorias) necessària per alimentar lo cervèl. La coseson dels aliments permetèt donc de levar un varrolh fisiologic e metabolic, provesissent mai d'energia al cervèl que ara representa pas que 2 % de la massa corporala dels Òmes modèrnes mas consomís 20 % de l'enegia de basa necessària al còrs uman.
Nòtas
<references group="Nota"/>
Yvecrique
Istòria
Le nom d'Yves / Yvon se retrouve fréquemment en Normandie comme dans Yvetot, Yvetot-Bocage, Boisyvon, La Chapelle-Yvon, etc.
Le norrois kirkja se retrouve dans La Crique, les Criquebeuf, Criquetot-sur-Ouville et Carquebut de Normandie.