cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Temps de nuech
Davala lo sera si nòstas valadas e tomba la nuech coma es sempre tombàa "sòn sòn veni veni" dins i miei uelhs serrats deman lo solelh me fasare ja mai chantar
Vantoux
Vantoux pòt essèr:
Sarrola-Carcopino
Sarrula è Carcupinu en còrs (Sarrola-Carcopino en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Espaci périurbain de Aiacciu, Sarrola-Carcopino es desservie pel camin de fèrre (parca de Mezzana).
Espace périurbain d'Ajaccio, Sarrola-Carcopino est desservie par le chemin de fer (gare de Mezzana).
Istòria
Sarrola Carcopino Es una vasta comuna #que s'estend del vilatge fins a la plana de Mezzavia.
Sarrola Carcopino est une vaste commune qui s'étend du village jusqu'à la plaine de Mezzavia.
Carlos Calderón Fajardo
Carlos Salazar-Calderón Fajardo (Juliaca, Peró, 19 de mai de 1946 – Lima, 29 d'abril de 2015) foguèt un sociològ, jornalista e escrivan peroan. En 1979 ganhèt lo Prèmi Unanue per son primièr roman: La colina de los árboles.
Biografia
Carlos Salazar Calderón Fajardo nasquèt a Juliaca, vilòta peroana de la region de Puno, en 1946 dins una familha de classa mejana. Tre son jovent acompanhèt son paire, un mètge militar per mantes endreches e vilas de Peró, çò que desvolopèt sa curiositat, e l'endralhèt puèi cap a l'escritura. Dins son adolescéncia coneguèt d'autres autors coma José María Arguedas o Juan Gonzalo Rose. Tre qu'acabèt son educacion segondària, foguèt mandat en Àustria per la familha per i estudiar la filosofia e aprendre la lenga alemanda dins la capitala, Viena. Pasmens durant aquel temps, agantèt la tuberculòsi e aguèt de passar un bèl temps dins un sanatòri. Un dels mètges que se trachavan d'el l'inicièt alara a la literatura alemanda e Salazar s'avodèt puèi a la lectura de Franz Kafka, Thomas Mann e mai divèrses autres autors alemands.
Tornat dins son país entamenèt d'estudis de sociologia a l'Universitat Catolica de Lima.
Roiville
Roiville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Beaumont-en-Argonne
Beaumont-en-Argonne es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Ric passat istoric (lei de Beaumont en 1182, guèrra de 1870). Lo 12e regiment de tirailleurs sénégalais i a patit una ofensiva alemanda o, al començament de la Segonda Guèrra mondiala e de la Blitzkrieg a l'oèst.
Mucientes
Mucientes es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Beaumont-en-Argonne
Istòria
Sus la batalha de Beaumont de la, veire :
Sur la bataille de Beaumont du 30, voir :
Ric passat istoric (lei de Beaumont en 1182, guèrra de 1870). Lo 12e regiment de tirailleurs sénégalais i a patit una ofensiva alemanda lo 18 de mai de 1940, al començament de la Segonda Guèrra mondiala e de la Blitzkrieg a l'oèst.
Sus la batalha de Beaumont, lo 30 d'agost de 1870, veire : Daniel HOCHEDEZ, La guèrra franco-alemanda e l'aucupacion en Argonne (1870-1873), Revista Orizonts d'Argonne, publicacion del Centre d'estudis argonnais, n° 87, en Junh 2010, http://centretudargonnais.org/horizonargonne87.pdfns
Riche passé historique (loi de Beaumont en 1182, guerre de 1870). Le 12e régiment de tirailleurs sénégalais y a subi une offensive allemande le 18 mai 1940, au début de la Seconde Guerre mondiale et de la Blitzkrieg à l'ouest.
Sur la bataille de Beaumont, le 30 août 1870, voir : Daniel HOCHEDEZ, La guerre franco-allemande et l'occupation en Argonne (1870-1873), Revue Horizons d'Argonne, publication du Centre d'études argonnais, n° 87, Juin 2010, http://centretudargonnais.org/HorizonArgonne87.pdfns
Arcas (Roergue)
Arcas (Arques en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lemosin (region)
Istòria
La region de Lemosin es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986. Dins l'encastre de la reforma territoriala, Lemosin fusionèt lo 1èr de genièr de 2016 amb las regions Peitau-Charantas e Aquitània. Lo nom provisòri de la nòva region foguèt Aquitània Lemosin Peitau e Charantas abans l'adopcion del nom definitiu de Nòva Aquitània lo 27 de junh de 2016.
350px|left|Vilas dau Lemosin administratiu
Mont Losera
Losera o lo Mont Losera es un massís granitic d'Occitània, al sud del Massís Central, en Lengadòc (Gavaudan, Cevena). Culmina a 1702 m. Se situa a l'èst del departament de Losera que li deu lo nom.
Lo gentilici es loseròt -a.
.honda
(marca) es un nom de domeni generic depausat per Honda. Es en servici dempuèi lo 30 d’abril de 2015.
Pinophyta
La division o embrancament dels pinofites (o conifèrs, ancianament Coniferophyta), conten pas qu'una sola classa :  Pinopsida. Son de plantas vascularas de granas en còns aparegudas sus Tèrra fa 150 milions d'ans, ben abans los ramuts (o fulhats). Totes los conifèrs existents son de plantas linhosas que la màger part son d'arbres, los autres essent d'arbrilhons. Los exemples de conifères pus espandits son los cèdres, cipressièrs, douglas, avets, genibrièrs, agathis, mèlzes, pins, sequòias, piceas e tuèisses.
Las espècias de conifèrs pòdon butar naturalament gaireben de pertot dins lo mond, e son sovent las plantas dominantas de son abitat. Aqueste embrancament es pasmens a declinar e solas 650 espècias environ de conifèrs demòran a l'ora d'ara.
Lista de las familhas
thumb|right|250px|[[Sequoiadendron giganteum classat entre los Taxodiaceae o los Cupressaceae.]]
Segon ITIS (classificacion classica): Segon NCBI (classificacion filogenetica):
Canton de Tolosa-11
Lo canton de Tolosa-11 es una division administrativa francesa, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dins lo departament de Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Tourc'h
Tourc'h (Kerne) en breton ( Tourch en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Canton de Tolosa-11
'''NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'abans 2015.'''
Tourc'h
Geografia
Tourch es una municipalitat rurala del sud del Finistère. Lo bourg de Tourch a situat a panatòri d'ausèl, a Unitat|21.3|km a l'èst de Kemper e a Unitat|63.8|km  al sud-es de Brèst. La municipalitat possedís un territòri de forma fòrça étirée, segon un ais nòrd-sud. Lo sieu territòri mesura n'efièch en la siá mai granda longitud del temps que ressòrt pas  en la siá mai grand largeur.
Canton de Tolosa-11
Composicion d'aquí a 2015
Lo canton de Tolosa-11 se compausava d'una fraccion de la comuna de:
Tourc'h
Geografia
Tourch est une commune rurale du sud du Finistère. Le bourg de Tourch est situé à vol d'oiseau, à 21.3 km à l'est de Quimper et à 63.8 km au sud-est de Brest. La commune possède un territoire de forme très étirée, selon un axe nord-sud. Son territoire mesure en effet 8.3 km dans sa plus grande longueur alors qu'il ne dépasse pas 3 km dans sa plus grande largeur.
Canton de Tolosa-11
Composicion d'aquí a 2015
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Composicion dempuèi 2015
Le canton se compausa : Tolosa es de Tolosa Metropòli, Ramonvila es del Sicoval.
Administracion (conselhièrs generals e departamentals)
Lo còdi cantonal èra 3146 d'aquí a 2015, 3125 desempuèi.
Anento
Anento es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Saint-Rémy-en-Mauges
Saint-Rémy-en-Mauges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Borbon (Bocas de Ròse)
Borbon (Boulbon en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Saint-Rémy-en-Mauges
Geografia
Aquel pichon vilatge angevin dels Mauges se situa entre las municipalitats Lo Fuilet e Sant-Pierre-Montlimart.
Borbon (Bocas de Ròse)
Geografia
Pichòt vilatge situat a 15 minutas d'Avinhon e 20 minutas d'Arle, entre la Montanheta e Ròse.
Écouché-les-Vallées
Écouché-les-Vallées es una Comuna novèla francesa situada dins lo departament d'Orne en region Normandia, poblada de 2 169 abitants. Foguèt creada lo 1èr de genièr de 2016 per la fusion de sièis comunas: Batilly, La Courbe, Écouché, Loucé, Saint-Ouen-sur-Maire e Serans que venguèron de comunas delegadas. Le 1èr de genièr de 2018, Fontenai-sur-Orne integrèt la comuna novèla.
Saint-Rémy-en-Mauges
Geografia
Ce petit village angevin des Mauges se situe entre les communes Le Fuilet et Saint-Pierre-Montlimart.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Borbon (Bocas de Ròse)
Perimètre del territòri
Lo territòri de Valabrega tòca pas lo de Borbon, mas n'es plan près : son separats per Tarascon e Sant Pèire de Mesoarga.
Toponimia
Lei fòrmas ancianas son Bolbone, en 1054, Borbo, en 1166. Lo nom vendriá d'una basa « celtica e preceltica » *borb-, que designan de fònts, mai que mai caudas. Lei Féniés classan aqueu tèma *bor-b dins lo pre-indoeuropèu, mès en se basant sus la gramatica comparada dei lengas indoeuropèas, Xavier Delamarre plaça boruo, bormo, « fònt cauda » dins lo gallés, donc lo celtic. A l'epòca que lo provençau coneissiá l'-l après una vocala, lo nom esitava entre -r- etimologica e -l-.
Molièras (Carcin)
Molièras (Molières en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
.rent
("logar", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 30 d’abril de 2015.
Molièras (Carcin)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
A mon ostal de la colina
A mon ostal de la colina es una cançon de Claudi Martí en lenga occitana :
A mon ostal de la colina Se venes per te noirir Dintra sens paur dins la cosina Traparàs tabes de vin.
Per la fenèstra dubèrta, Auràs un pauc de la mar, Un pauc de las pirenèas, De vinhas e d'autres cants.
A mon ostal de la colina Se venes per trabalhar Dintra sens paur dins la cosina Qualqu'un vendrà per t'explicar
Per la fenèstra dubèrta, Veiràs la tèrra se secar, Veiràs se vuidar las minas E las fabricas se clavar.
A mon ostal de la colina Pensatz de vos arrestar pas Farlabicaires de ruinas Començatz de nos coflar :
Coneissi pas un loc mai triste Qu'un mas ont se trabalha pas, Qu'un òrt crebat en piscina Residéncia-folklorisat !
A mon ostal de la colina Pensatz de faire un contorn Predicaires de totas menas, Diplomats ès revolucion :
Coneissi pas un con mai triste Qu'un inocent ensistemat... Nosautres causirem sens pastre Per qu'una dralha caminar.
Catch
thumb|right|250px|[[:fr:John_Cena|John Cena fa un Attitude Adjustment sus Kurt Angle.]]
A mon ostal de la colina
Se i a de còps de carabina Son per las plumas dels corbàs Dintra sens paur dins la cosina Tu qu'as enveja de cercar :
Per la fenèstra dubèrta Auràs un pauc de la mar, Un pauc de las pirenèas, De vinhas e d'autres cants
Catch
Lo catch o lucha professionala (var. locha professionala) es un espòrt de combat, o pus exactament un divertiment esportiu, qu'a luec sus un ring onte dos o mai de dos adversaris s'afrontan en si fasent de presas inspiradas de la lucha. Es l'eiretier d'una vielha tradicion europèa d'espectacles de cirque.
Canton de Tolosa-12
Lo canton de Tolosa-12 es una anciana division administrativa francesa, dispareguda en 2015, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Composicion
Lo canton de Tolosa-12 se compausa d'una fraccion de la comuna de Tolosa.
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Carnaval (cançon)
Carnaval es una cançon de Claudi Martí en lenga occitana :
Estiu sens grana, feda sens lana, E carn sens sal sens Carnaval, Molin sens ala, pòrta barrada, Taula sens vin... torna venir !
M'avián dit que t'eres anat Al pais d'ont se torna pas Entre la mar de l'amargant E las planas del pas res mai.
La Mudarra
La Mudarra es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Carnaval (cançon)
Estiu sens grana, feda sens lana...
M'avián dit que t'eres perdut Dins las brumas del pas nascut, Al ras de mòrtas esperanças Del costat de la desmembrança.
E segur qu'aviás cabuçat, Cambas e braces barrejats, Al cambal de las bocas mudas, Pais clavat, terras vendudas !
Chérac
Chérac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Brancai
Lo brancai, o la brancalha (de formacion del Pancraci grèc antic) siguèt una lucha tradicionala provençala practicada a passat temps dins lo sud de França, en Occitània. Assimilada a la lucha libra, que semblava lo catch, lo brancai se'n diferenciava per l'aplicacion de còups. Es qu'au moment que lei dos combatents s'entendián sus l'aplicacion dei còups que la lucha libra veniá lo brancai.
Chérac
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Brancai
Lei combats èran rapides e violents. Aquela lucha si practicava au moment dei fèstas, e s'utilizavan lei còups de pès, de ponhs, de coides, de ginolhs, de tèsta, ensin que leis estranglaments, lei claus e lei còups au sòu. Tombèt dins la clandestinitat après la Segonda Guèrra Mondiala, mai contunhèt de s'ensenhar fins a la fin deis annadas 1970 aperaquí.
Chérac
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Fuente Encalada
Fuente Encalada es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Beffu e Le Morthomme
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vignory
Vignory es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Voulx
Voulx es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Borg de Sant Bernat
Le Borg de Sant Bernat (Bourg-Saint-Bernard en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 22 km à l'èst de Tolosa.
Toponimia
Lo nom del vilatge ven de Bernat de Claravals, un presicaire de talent de l'ortodoxia catolica del sègle XI.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Le Borg de Sant Bernat èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, èra del canton de Lantar, en l'an VIII, del canton de Caramanh, en l'an X tornèt a Lantar. Las glèisas son Sant Bernat, Sant Pèire de Ròcas, Sant Pau de Bretas (dispareguda); la glèisa de Sant Martin de la Ribièra, que concernís Taulat, es sus la comuna.
Pendent l'Ancian Regime, la parròquia de Ròcas èra de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, èra del canton de Lantar, en l'an VIII, del canton de Caramanh, en l'an X tornèt a Lantar. Lo vocable de la glèisa, annèxa del Borg de Sant Bernat, es Sant Pèire.
La parròquia de Sant Pau de Bretas (nom supausat) es istorica : glèisa dispareguda al sègle XVI, cementèri al sègle XVIII.
Fèstas
Cada an, lo diluns de Pentacosta es celebrada la fèsta del Prat Contast. Aquela tradicion locala ven de l'an 1211. Dins la crosada contra los Albigeses, los joves del Borg, armats de picas, desliurèron un dels lors per lo tornar a sa maire qu'èra veusa. La veusa reconeissenta dels liberators del filh donèt per eles lo diluns de Pentacosta una fèsta de cavals dins lo seu prat. En sovenir la fèsta serà celebrada cada an per totjorn.
Los joves del vilatge e alentorn festejan, un cortègi partís del vilatge. S'i trapa dins l'òrdre: los musicians que jògan la musica tradicionala, la bandièra, los enfants en abits de soldats amb casques e picas, lo cònsol de caval davant de cavalièrs en abits, l'escut del Prat e aquel del Borg, des carris e veituras florits. Es a miègjorn del solelh (14 h) que lo cortègi partís seguit pels vilatgeses. La fum de gents se dirigís cap al prat situat dins la val du Giron a prèp de 2 km al nòrd del vilatge. Dins aquel prat d'una ectara e mièja environ, l'usatge vòl qu'una superfícia, a la dintrada, de prèp catòrze aras, siá d'en primièr desromegada pel proprietari, per mostrar que la dintrada es liura. L'èrba deu demorar dins tot lo rèsta del prat, perque los cavals pòscan pàisser e fringar en tota libertat. Aquí se dona la fèsta. La musica jòga dins son luòc reservat. Las danças començan, se corre, s'amusa, se ritz, se ditz que, las audaciosas son transportadas e rotladas dins l'èrba mas delicatament se se vòl aver l'onor del poton autorizat. Se sèga l'èrba d'amor gatge de fidelitat, conservada preciosament fins al ramelet de l'an que ven. Los cavalièrs se preparan en linha e partisson per la corsa. Aprèp tres torns sovent aprèp de peripecias, lo cavalièr arribat primièr es fach rei de la fèsta. Causís sa cavalièira entre las joventas del vilatge que ven reina, li pausa una corona de flors blancas sus sa tèsta. Lo rei la pren sus la cropa va de al cap dels cavalièrs que causisson tanben cadun lor cavalièra formant atal lo reinatge. A 15 oras lo cortègi se torna format e daissa lo prat acompanha del fum de gents per tornar al vilatge. A la fin del camin lo cortègi se dispersa, se mescla a la gents. La musica torna, las danças començan, las barracas de la fièra e los vira-vira son investits. Un grand fòc d'artifici marca lo començament del bal de nuèit que s'acabarà fòrça tard.
Vannecourt
Vannecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Vannecourt Se situa al pè de la còsta viticole #que cor entre Castell-Salins e Morhange, orientat Es-Sud/Es.
Vannecourt se situe au pied de la côte viticole qui court entre Château-Salins et Morhange, orientée Est-Sud/Est.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge e plan del prieuré de Salonnes, dins la província de Lorraine.
Village et bien du prieuré de Salonnes, dans la province de Lorraine.
Boëssé-le-Sec
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Vincent-sur-Jard
Saint-Vincent-sur-Jard es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Guèrra d'Independéncia de Moçambic
Inspirat per lei guèrras d'independéncia deis autrei colonias portuguesas de Guinèa Bissau e d'Angòla, se formèt un movement independentista dich FRELIMO en 1962. La guèrra comencèt en 1964 que poguèt atacar lo nòrd de la colonia a partir de basas installadas en Tanzania. L'armada portuguesa mandèt de renfòrç important e capitèt de blocar la guerilha. Pasmens, en causa de la geografia malaisada e de la possession d'armas modèrnas sovieticas per la guerilha, lei soudats portugués poguèron pas esquichar lo FRELIMO. Aquò entraïnèt una gròssa impopularitat dau conflicte au sen de la populacion portuguesa. Ansin, quand lo regime autoritari de l'Estado Novo foguèt reversat après la Revolucion Portuguesa de 1974, la colonia foguèt rapidament abandonada per leis autoritats portuguesas novèlas. Moçambic venguèt oficialament independent lo 25 de junh de 1975. Pasmens dins l'encastre de la Guèrra Freja, tre 1977, comencèt la Guèrra Civila de Moçambic entre lo FRELIMO comunista e lo RENAMO anticomunista.
Canton de Tolosa-13
Lo canton de Tolosa-13 es una anciana division administrativa francesa, situada dins lo departament de Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Composicion
Lo canton de Tolosa-13 se compausava de la comuna seguenta :
e d'una fraccion de la comuna de:
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Colomièrs es ara dins le canton de Tolosa-7.
Sellières
Sellières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bonrepaus d'Aussonèra
Bonrepaus d'Aussonèra (Bonrepos-sur-Aussonnelle en francés) qu'es una comuna gascoa de Savés situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 20 km au Nòrd-Oèst de Murèth sus l'Aussonèra
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bonrepaus èra de l'eleccion de Ribèra Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Bonrepaus èra deu canton de Sent Lis.Lo nom de la comuna èra Bonrepaux et  Saiguède en l'an VIII. Oficiaument, Bonrepos prengó lo nom de Bonrepos-sur-Aussonnelle per decret deu 31 de decembre 1929. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Fontanilhas, qu'es Nòsta Dauna. .
Economia
L'economia es basada sus l'agricultura (cerealas, pastura), lo neuriment deus (ovins, bovins) e husta.
Cyrus Farivar
vinheta|Cyrus Farivar (2011) Cyrus John Farivar (Santa Monica, Califòrnia, 2 de genièr de 1982) es un jornalista e escrivan iranoamerican. Especializat dins lo jornalisme tecnologic a escrich dins divèrses jornals e revistas prestigioses coma The Economist, Slate, The New York Times, PC World o Wired e es estat redactor assistent a la revista Macworld''. Es actualament redactor de la revista electronica Ars Technica.
Biografia
Cyrus Farivar nasquèt en 1982 dins una familha de classa mejana a Santa Monica. Es l'ainat dels dos enfants de Mehrdad Farivar, un avocat iranian e de Sydney Hadsell Farivar, una ensenhaira. Dins l'encastre de sos estudis d'economia politica que comencèt en 2000 a l'Universitat de Berkeley, visquèt entre 2002 e 2003 a Senegal qu'i estudièt a l'Universitat Gaston Berger de Ndar. Obtenguèt son B.A. en 2004 abans de cambiar de dralha e de s'orientar cap al jornalisme. Estudièt de 2004 a 2005 a l'Universitat de Columbia ont capitèt un M.S. en jornalisme.
Aniñón
Aniñón es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Guèrra Civila de Moçambic
La Guèrra Civila de Moçambic foguèt un conflicte african major de la Guèrra Freja que se debanèt de 1977 a 1992. Opausèt lo govèrn comunista de Moçambic dirigit per lo Frònt de Liberacion de Moçambic (FRELIMO), sostengut per lo blòt sovietic, a la guerilha anticomunista dau Movement de Resisténcia Nacionala de Moçambic (RENAMO), sostenguda per Sud-Africa e seis aliats. Fòrça saunós ambé 900,000 tuats, lo conflicte s'acabèt en 1992 per una patz negociada entraïnant l'abandon dau regime comunista per lo FRELIMO que gardèt lo poder après sa victòria ais eleccions de 1994.
D'efèct, après l'independéncia dau país en 1975, lo FRELIMO, adversari principau dei Portugués durant la Guèrra d'Independéncia de Moçambic, prenguèt lo poder. Organizèt un regime de tipe comunista ambé la nacionalizacion de l'industria e d'una partida de l'agricultura. Puei, assaièt de crear de vilatges novèus a partir de regropament fòrçats d'abitants. L'objectiu èra de melhorar l'accès ai servicis de l'Estat e d'eliminar leis estructuras ancianas dei plantacions dau periòde coloniau. Pasmens, entraïnèt una gròssa impopularitat dau govèrn dins certanei regions.
D'autra part, au nivèu internacionau, Moçambic apliquèt lei sancions internacionalas còntra Rodèsia e Sud-Africa. Aquò aguèt de consequéncias importantas sus son economia qu'èra dependenta dei cambis amb aquelei país e renforcèt lo maucontentament d'una partida de la populacion. Enfin, après la partida dei foncionaris portugués, lo FRELIMO foguèt pas capable de trobar de personas per reformar l'administracion dau territòri entraïnant una desorganizacion de l'autoritat e una crisi financiera.
Ansin, poguèt s'organizar una guerilha anticomunista dicha Movement de Resisténcia Nacionala de Moçambic (RENAMO). Finançada per Rodèsia e Sud-Africa, comencèt d'organizar una campanha de sabotatge que va finir per se transformar en guèrra vertadiera.
Au començament de la guèrra, lo FRELIMO aguèt l'avantatge e capitèt de tuar lo cap dau RENAMO en 1979. Pasmens, aquò entraïnèt pas la fin dei combats e, dins lo corrent deis annadas 1980, s'installèt un equilibri entre lei dos camps e un partiment dau país. Aquò entraïnèt de destruccions importantas aumentadas per lei crimes de guèrra dei doas armadas. De mai, dins lo corrent de la guèrra, lo RENAMO se transformèt pauc a pauc en movement mafiós causant d'autrei degalhs importants a l'economia de Moçambic.
A la fin deis annadas 1980, lei dos camps èran donc pas capables de contuniar en causa dau declin de l'economia de Moçambic e de la disparicion dei sostèns sovietic e sudafricans ambé la fin de la Guèrra Freja. De negociacions comencèron donc a Roma e s'acabèron per un acòrd de patz signat en 1992. Lo regime comunista foguèt abandonat au profiech d'un sistèma basada sus la democracia liberala e l'organizacion d'eleccions liuras en 1994.
E tu, mon vilatge
E tu, mon vilatge es una cançon de Claudi Martí en lenga occitana :
E tu, mon vilatge, De vinha, d 'oliu e de mèl, Tu, mon vilatge, Calor, torrada, infèrn... Podètz cantar cigalas, Es pas filh de la nuèit. Sus nòstra tèrra blanca, Es pas nascut de res... E tu, mon vilatge, Sègle après sègle bastit, De sang e de carn d'òmes, Sègles per sègles noirit. Podètz cantar, cigalas ! Nòstra plaça es aicí. Crida la tramontana, Nos farà pas partir. E dins mon vilatge Quand la vinha va mal, Dins mon vilatge, Nos cal barrar l'ostal. Podètz cantar, cigalas ! Si lo vin va mal, Sus nòstra tèrra blanca Marcelin tornarà.
Vendargues
Vendargues (tanben en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La forma d'origina es Vendrargues que se pèrd l'èrra tre lo s. XVII. Lo francés a pas cambiat l'escritura, sonque la prononciacion.
La prononciacion es [ven'dargé]. Las fòrmas ancianas son : villa que vocant Venranichos, cap a 961, in Venraneges, cap a 1005, villa que dicitur Venranicus en 1051, S. Michaelem de Venranegues, abans 1129, S. Theodorici de Venranicis en 1144, Venranicis en 1146, cap a 1150, de Venranicis, sense data [sègle XII ?], ecclesia de Vendranicis, sense data [sègle XII ?], prioris de Venranicis en 1222, S. Theodoriti de Venranicis en 1251, ecclesie de Venranicis en 1289, de Veniranicis, en 1295, de Venranicis en 1324, Ventanegues en 1380, prior de Verranicis en 1392, de Veranicis, a la fin dau sègle XIV, la demaria de Vendrargues en 1409, locum de Vendranicis en 1471, Vendargues en 1526, de Vendranicis en 1529, 1550, S. Theodoriti de Vendranicis en 1536, Vendargues en 1626, 1648, 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Vendargues ven del nom latin d'òme Venerius, amb lo sufixe -anicum ; segon Hamlin, Vendargues ven del gentilici latin Venerius, amb lo sufixe -anicis. Vendargues èra una proprietat galloromana. Per de rasons foneticas, lo sufixe -anicis emplegat sistematicament per Hamlin permet pas de menar a -argues; lo cal remplaçar per lo sufixe -anicos segon Joan Pèire Chambon. L'evolucion es Venranegues > Vendranegues (inseriment d'un -d- epentetic, que facilita la prononciacion entre n e r, tre lo sègle XII) > Vendrargues (tre lo sègle XV o benlèu abans) > Vendargues (dissimilacion, al sègle XVI o benlèu abans).
Hawaii
Hawaii o las illas Hawaii (en hawaiian: Mokuʻāina o Hawaiʻi) es un estat e archipèla dels Estats Units d'America, situat dins l'Ocean Pacific, a 3700 km del territòri continental american. Lo gentilici es hawaiian -a.
Es lo grop d'islas situat pus al nòrd de Polinesia, al centre de l'Ocean Pacific, al sud-oèst dels EUA, sud-èst de Japon, e nòrd-èst d'Austràlia. Hawaii presenta una granda varietat de mitans naturals, amb un clima tropical caud, abondància de plajas publicas e de volcans actius, çò que ne fa una destinacion populara pels toristas, surfaires, biologistas, e volcanològs. En causa de sa localizacion al mitan del Pacific, Hawaii a recebut fòrça influéncias nòrd-americanas e asiaticas en mai de sa cultura nativa pròpria. Hawaii a mai d'un milion d'estatjants permanents en mai dels visitaires e del personal militar american. Sa capitala es Honolulu subre l'isla de Oahu.
Etimologia
Lo mot hawaiian Hawai'i ven del protopolinesian *Sawaiki, amb lo sens tornar bastit de "la nòstra tèrra". De mots eissits de la meteissa etimologia se retròban dins totas las lengas polinesianas, coma lo Māori (Hawaiki), lo tongan (ʻAvaiki), e lo samoan (Savai'i).
Primièrs abitants (800-1778)
Los primièrs poblaments atestats per de pròvas arqueologicas datan de l'an 300, probablament per de colons venguts de las Islas Marquesas, seguits per una segonda èrsa de migracion de Raiatea e Bora Bora al sègle XI.
Los polinesians de las Marquesas e benlèu de las Islas De la Societat pòdon aver poblat las islas hawaiianas d'en primièr entre los ans 300 e 500. Mas aquesta ipotèsi es sempre un subjècte de discussion. D'unes arqueològs e istorians pensan qu'un primièr poblament eissit de las Marquesas e una segonda èrsa d'immigrants de Tahiti, en l'an 1000, introdusiguèron una nòva linhada de caps, lo sistèma Kapu, la practica de sacrificis umans e la basteson de heiaus. Aquela immigracion tardièra es detalhada dins la mitologia hawaiiana de Pa'ao. Per d'autres autors existís pas de pròva arqueologica o linguistica per una arribada tardièra de colons tahitians, e Pa'ao es un mite.
James Cook, arribada dels europèus al reialme d'Hawaii (1778–1893)
Lo primièr contacte europèu conegut amb l'isla foguèt en 1778 per l'explorador britanic James Cook. Cook bategèt l'archipèla Islas Sandwich, en onor del lord britanic John Montagu que financèt son viatge. Cook visitèt las islas dos còps. Durant sa segonda visita en 1779, ensagèt de sequestrar lo rei (Alii Aimoku) de l'isla granda, Kalani'ōpu'u, e lo retenguèt en ostatge per se far tornar un galup qu'èra estat raubat, una tactica qu'aviá capitat a Cook en Tahiti e dins d'autras islas. Kalani'ōpu'u e sos òmes combatèron e Cook e quatre de sos marins foguèron tuats alara que se retiravan per la plaja e bandissián sos galups.
Après la visita de Cook e la publicacion de mantun libres contant sos viatges, las islas hawaiianas recebèron fòrça visitaires europèus: exploradors, mercants, e mai pescaires de balenas que trobavan dins las islas un pòrt e una font d'aprovesiment. Lèu l'influéncia britanica se poguèt veire sus la bandièra de Hawaii amb l'Union Flag dins lo canton. Aqueles visitaires introdusiguèron de malautiás subre las islas pus isoladas e fòrça hawaiians tombèron malauts perque possedissián pas de resisténcia a la gripa, la veròla, e al sarrampiu, entre d'autres. Pendent l'annada 1850, lo sarrampiu tuèt un cinquen de la populacion hawaiiana.
Dinastia Kamehameha
Entre 1780 e 1790, los caps hawaiians luchèron de contunh pel poder. Aprèp una seria de batalhas que s'acabèt en 1795 e forcèt a la cession de l'isla de Kaua'i en 1810, totas las islas abitadas foguèron assubjectidas al sol e meteis poder del rei Kamehameha lo Grand, qu'establiguèt una dinastia que regnèt entrò a 1872.
Après l'accession de Kamehameha II al tròn en 1819, los missionaris protestants americans convertiguèron qualques hawaiians al cristianisme. Son influéncia faguèt desaparéisser mantunas practicas ancestralas, e Kamehameha III foguèt lo primièr rei hawaiian crestian. Hiram Bingham I un celèbre missionari protestant, foguèt lo conselhièr de fisança de la monarquia durant aqueste periòde. D'autres missionaris e sos descendants venguèron actius dins los afars comercials e politics, çò que menèt a de conflictes futurs entre la monarquia e sos subjèctes americans reguinhaires.
Los autres missionaris crestians (catolics, mormons, e episcopalians) èran actius, mas jamai convertiguèron pas mai qu'una minoritat de la populacion hawaiiana nativa.
La mòrt del rei celibatari Kamehameha V qu'aviá pas nomenat d'eiretièr menèt a l'eleccion populara de Lunalilo contre Kalākaua. Lunalilo defuntèt l'an seguent, tanben sens eiretièr. En 1874 l'eleccion foguèt contestada dins la legislatura entre Kalākaua e Emma. Aquò menèt a una revòlta e de tropas americanas e britanicas foguèron mandadas, e lo govèrn passèt a la dinastia Kalākaua.
Constitucion de 1887
En 1887, Kalākaua foguèt forçat de signar la Constitucion del Reialme d'Hawaii, que faguèt pèrdre al rei una granda part de son autoritat. Caliá èsser proprietari per poder votar, çò que desavantatgèt fòrça hawaiians paubres e favorizèt la comunautat blanca rica. Los residents blancs èran autorizats a votar mas pas los asiatics. Coma la constitucion de 1887 foguèt signada jos la menaça de violéncia, èra sonada Bayonet Constitution. Lo rei Kalākaua, reduit a un òme de palha, regnèt entrò sa mòrt en 1891. Sa sòrre, Lli'uokalani li succedèt subre lo tròn.
En 1893, la reina Lili'uokalani anoncièt un projècte de nòva constitucion. Lo 14 de genièr de 1893, un grop d'òmes d'afars e de residents euroamericans formèron lo "Comitat de Securitat" per reversar lo Reialme d'Hawaii e obténer l'annexion pels Estats Units. John L. Stevens lo ministre american respondiguèt a aquesta demanda per lo mandadís d'una companhiá de marines americans. Coma o notèt un istorian, la preséncia d'aquestas tropas faguèt efectivament impossibla la proteccion de la monarquia.
Geografia
Las islas principalas de l'archipèla son:
Topografia
Archipèla situat a 3200km al sud-oèst de l'America del Nòrd, Hawaii es l'estat pus al sud dels Estats Units e lo segond pus a l'oèst après Alaska. Sonque Hawaii e Alaska partejan pas cap de frontièras amb un autre estat american.
Hawaii es lo sol estat dels USA qu'es pas situat geograficament en America del Nòrd, es un archipèla completament enrodat d'aiga, e qu'a pas de linhas drechas dins sas frontièras.
Lo trescòl d'Hawaii, Mauna Kea, s'enauça a 4205m mas es pus grand que lo Mont Everest en considerar que la basa de la montanha, se trapa al fons de l'Ocean Pacific a una prigondor de 10200m.
Las uèits islas principalas, Hawaii, Maui, Oahu, Kahoolawe, Lanai, Molokai, Kauai e Niihau son acompanhadas de fòrças autras. Kaala es una isla pichona prèp de Niihau qu'es sovent negligida. Las Illas Hawaiianas del Nòrd-Oèst son un ensemble de nòu islas pichonas e vièlhas que s'estendon entre Nihoa e Kure e que constituisson çò restant de montanhas volcanicas pus importantas. I a tanben mai de 100 ròcs e illons, coma Molokini, son a l'encòp d'origina volcanica, sedimentària marina e deguts a l'erosion.
Geologia
Totas las islas hawaiianas son eissidas de l'activitat volcanica sosmarina deguda a una font magmatica dicha punt caud. Coma la placa tectonica situada jos la pus granda part de l'Ocean Pacific se mòu cap al nòrd-oèst, lo punt caud demòra estacionari, en crear dapasset de volcans nòus. Amor de la situacion del punt caud, los sols volcans actius son situats dins la part sud de la granda isla. Lo pus recent, Loihi, se tròba sus la còsta sud de la granda isla.
Campanha de Nòva Guinèa
La campanha de Nòva Guinèa designa una tiera d'operacions e de batalhas que se debanèron dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 23 de genier de 1942 a aost de 1945. Aguèt luòc en parallèl de la Campanha deis Illas Salamon. Acomencèt amb una tiera d'ofensivas japonesas còntra l'archipèla que foguèt principalament defendut per leis armadas estatsunidenca e australiana. Mau capitèron de conquistar la totalitat deis illas e deguèron faciar fins a la fin de la guèrra d'ofensivas aliadas. Perdiguèron ansin una partida de sei conquistas mai mai d'una unitat de l'armada imperiala resistèt fins a la capitulacion finala de Japon. Dins aquò, en causa de l'isolament creissent de la region que sei liasons ambé la metropòli foguèron pauc a pauc blocadas per la flòta estatsunidenca, lei Japonés subiguèron de pèrdas importantas (200,000 mòrts ò dispareguts). De son caire, leis Aliats perdiguèron 14,000 mòrts mai de desenaus de milièrs de soudats foguèron evacuats en causa dei malautiás.
Fuentelapeña
Fuentelapeña es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Huiron
Huiron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Muriel
Muriel es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Regions e Pòbles Solidaris
Regions e Pòbles Solidaris o RPS es una federacion de partits politics autonomistas del centre e del centre-esquèrra sus lo territòri de l'estat francés.
Revendicacions
A son congrès que s'acampèt a Brinhogan, en Bretanha, lo 25 d'agost de 2005, adoptèt las proposicions seguentas :
Añón de Moncayo
Añón de Moncayo es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lo boçut
A l'ombreta d'un rosièr Joana se pausava Joana se pausava en ça Joana se pausava en la Joana se pausava.
Un boçut ven a passar Que la regardava.
Qué me regardas boçut Ièu som trop pichona.
Per tant pichona que siás Al que siás ma mia.
Se ta mia vòls que siái Cal que ta bòça salta.
Montigny (Meurthe e Mosèla)
Montigny  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Lo boçut
Se ma bòça deu saltar Adieu paura Joana
Montigny (Meurthe e Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Preséncia gallo-romaine.
Présence gallo-romaine.
Belmont-Tramonet
Belmont-Tramonet en arpitan (Belmont-Tramonet en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Tolosa-14
Lo canton de Tolosa-14 es una anciana division administrativa francesa, dispareguda en 2015, situada dins le departament de Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Composicion
Le canton de Tolosa-14 se compausava de las 7 comunas seguentas :
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Fuentes de Ropel
Fuentes de Ropel es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
L'indian
L'indian es una cançon de Claudi Martí en lenga occitana :
Ieu, quilhat sus una cima de la montanha d'Alric, regardi cap a la plana aquela terra sintetica.
Lo vent grafinha ma cara freg sus l'espatla mon fusilh quand sortirem de la resèrva fotrem lo fuòc al païs...
Aquel païs, los vielhs o dison, foguèt nòstre dins lo passat, tot èra terra occitana de la montanha a la mar.
E se barrèron las usinas, passèt la tèrra a d'autras mans, e los nòstres se 'n anavan, e los notables : bla-bla-bla !
Dins la resèrva autoctona i a fòrça temps qu'esperam que se poiriguen los panaires. Mal dit çò que s'es raubat !
Lo vent grafinha ma cara, freg sus l'espalta mon fusilh; anam sortir de la resèrva, fotrem lo fuòc al païs !
Reaccion d'oxidoreduccion
Una Reaccion d'oxidoreduccion es un tipe de reaccion quimica dins laquala l'estat d'oxidacion dels atòms càmbia. Aquelas reaccions son caracterizadas per lo transferiment d'electrons entre espècias quimicas, una espècia (lo reductor) es oxidada (pèrd d'electrons) mentre qu'una autra espècia, (l'oxidant) es reduita (ganha d'electrons).
Per exemple, pendent la combustion de lenha, d'electrons son transferits dels atòms de carbòni de la lenha cap als atòms d'oxigèn de l'aire. Los atòms d'oxigèn son reduits, ganhan d'electrons, mentre que los atòms de carbòni son oxidats, perdon d'electrons.
Batalha de la Mar de Java
La batalha de la Mar de Java se debanèt lo 27 de febrier de 1942 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una temptativa deis Aliats d'atacar un convòi que s'aprochava de l'Estrech de Makassar. Lo combat opausèt la flòta japonesa d'escòrta (4 crosaires, 10 destroièrs) a una flòta aliada eissida dei marinas britanica, estatsunidenca, neerlandesa e australiana (5 crosaires, 9 destroièrs). Aquela diversitat d'origina dei vaissèus aliats compliquèt lo comandament e lei comunicacions e leis Aliats subiguèron una desfacha clara ambé la pèrda de 2,300 marins tuats, de dos crosaires e de dos destroièrs. Un destroièr japonés solament foguèt endomatjat per lei tirs aliats.
Michigan
Istòria
Çò qu'es uèi l'estat de Michigan foguèt d'en primièr poblat per las tribús amerindianas abans d'èstre colonizat pels explorators franceses al sègle XVII e de venir una part de la Nòva França. Après la defeta francesa dins la Guèrra francoindiana en 1762 la region caiguèt jol poder britanic, e foguèt daissada als novèls Estats Units independents après la defeta britanica dins la Guèrra d'Independéncia. La zona apatenguèt al grand Territòri del Nòrd oèst entrò 1800, quora l'oèst de Michigan venguèt part del Territòri d'Indiana. Finalament, en 1805, lo Territòri de Michigan foguèt constituït, entrò que siá admés dins l'union lo 26 de genièr de 1837, coma 26en estat. L'estat de Michigan venguèt lèu un important centre industrial e comercial dins la region dls Grands Lacs e una destinacion populara pels imigrants.
Montamèl
Montamèl (Montamel en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La comuna foguèt incorporada a Ussèl abans 1806 e tornèt venir comuna en 1851.
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina (vèrs 1525, Palestrina - 2 de febrier de 1594, Roma) es un compositor italian de la Renaissença.
Biografia
La jovença de Palestrina es mau coneguda per leis istorians. Es mencionat per lo premier còp dins un document notariat de 1527 que descriu lo partiment dei bens de sa grand. Puei, en 1537, un « Ioannem de Pelestrina » es citat dins un contracte que depinta lei condicions de vida de sièis enfants cantaires de la Basilica Santa Mariá Majora. Aquel ensenhament èra probablament acabat en 1540. En 1544, l'evesque Giammaria Ciocchi del Monte (1487-1555), elegit papa sota lo nom de Juli III, foguèt probablament a l'origina de la nominacion de Palestrina coma organista de la catedrala Sant'Agapito Martire dins sa vila natala. Lo musician i foguèt cargat de dirigir lo cant, de jogar de l'òrgue e d'ensenhar la musica. Se maridèt en 1547 amb una femna de la vila, dicha Lucrezia. Lo pareu aguèt quatre enfants.
En 1551, lo papa Juli III li demandèt de prendre la direccion dau còr de la Cappella Giulia, lo segond còr pus important de la Basilica Sant Pèire de Roma après lo còr personau dau sobeiran pontife. Per lo mercejar, Palestrina li dediquèt son premier libre de messas. Un an pus tard, sensa passar l'examen creat en 1553, un motu proprio dau papa lo nomèt entre lei cantaires de la capèla Sixtina. Aquò indica un mestritge jutjat excepcionau de la musica religiosa crestiana dau periòde. Pasmens, après la mòrt de Juli III e lo brèu pontificat de Marcèu II (1555), Pau IV (1555-1559) decidèt d'expulsar totei lei cantaires pontificaus maridats dau còr pontificau.
Pasmens, Palestrina gardèt de pòstes prestigiós coma mèstre de la capèla polifoni de la Basilica Sant Joan de Latran de 1555 a 1560 e de la Basilica Santa Mariá Majora de 1561 a 1566. Puei, de 1567 a 1571, passèt au servici dau cardenau Ippolito d'Este (1509-1572). En 1571, foguèt tornarmai nomat coma mèstra dau còr pontificau per lo papa Piu V (1566-1572). I demorèt fins a sa mòrt, siá durant 23 ans. Desenant considerat coma un musician major per sei contemporanèus, foguèt encargat en 1577 per lo papa Gregòri XIII (1572-1585) de revisar lo cant liturgic per o purificar de sei « barbarismes ». Aqueu projècte suscitèt de protestacions de part dau rèi Felipe II d'Espanha (1556-1598) e Palestrina moriguèt avans de l'acabar. Aperavans, en 1580, aviá perdut sa femna durant una epidemia de pèsta. En 1581, s'èra remaridat amb Virginia Dormoli, una veusa rica, çò que li permetèt de venir financiarament independent. Après son decès, Palestrina foguèt enterrat dins la Basilica Sant Pèire de Roma mai l'emplaçament de sa tomba es estat perdut.
Òbra musicala
Au mens 650 òbras de Palestrina son conegudas a l'ora d'ara. La màger part son de messas (au mens 105), de motets (au mens 250) e de madrigaus (au mens 140). Son influéncia foguèt majora sus sei contemporanèus e sus lo movement romantic dau sègle XIX. Pasmens, uei, son eiretatge principau es sa participacion decisiva a l'establiment de l'escritura musicala europèa modèrna.
La musica sacrada
Giovanni Pierluigi da Palestrina foguèt considerat coma lo « sauvaire » de la musica sacrada catolica. Pasmens, en causa de fachs legendaris estacats a son òbra musicala, la significacion precisa d'aqueu tèrme es desenant pas ben compresa. Que que siegue la realitat de sei relacions amb lei papas de son epòca, son estile musicau èra en acòrdi prefond amb leis ideaus impulsats per lo concili de Trent (1543-1563). En particular, son centenau de messas permèton de lo veire coma lo mèstre principau d'aqueu genre durant la segonda mitat dau sègle XVI.
Lei messas escrichas per Palestrina son inscrichas dins lei tradicions dau periòde. Environ la mitat fan partida de la categoria dei « messas-parodias », es a dire que son dirèctament inspiradas per una òbra polifonica anteriora qu'es mai ò mens liurament adaptada. Aquela òbra podiá èstre dau compositor eu meteis o d'un autre musician. Dins lo cas de Palestrina, un motet èra generalament l'òbra d'origina mai, de còps, chausiguèt un madrigau o una cançon. La rèsta de sei messas son d'inspiracion gregoriana. Dins aqueu cas, seis òbras son construchas a partir d'un tèma monodic que seis elements sèrvon au desvolopament de totei lei votz. Enfin, quauquei messas son d'estile canonic.