cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aigremont (Iona)
Istòria
Aigremont apparaît dans les archives au ; en effet, en 1137, le comte d’Auxerre-Nevers procède à un échange de terre avec l’abbaye cistercienne de Pontigny, qui y établit alors une “ grange ” dîmière. Le célèbre monastère reste seigneur des lieux jusqu’à la Révolution. Il semble par ailleurs que le prieuré de Franchevault (Yonne), dépendant de l’abbaye bénédictine de Molesme (Côte d’Or), ait aussi possédé la dîme d’une terre à peu près à la même époque.
Nòtas
<references group=N/>
3 de setembre
Decèsses
Vejatz tanben:
Haspelschiedt
Geografia
Situat al nòrd-es de la vila de Bitche, en país cobèrt, lo pòble e lo sieu grand ban forestal an traversat pel Schwartzenbach, #qu'alimenti un étang long de mai de dos quilomètres.
Situé au nord-est de la ville de Bitche, en pays couvert, le village et son grand ban forestier sont traversés par le Schwartzenbach, qui alimente un étang long de plus de deux kilomètres.
Istòria
thumb|right|280px|Vista del [[pòble]] Dels testimoniatges archéologiques importants an #èsser dénombrés sus lo sieu territòri : una enceinte préhistorique, lo Schlossberg, un polissoir e una stèle de Mercuri ponduda al jorn abans 1855 près de l'ostal forestal de la Man del Prince, #que lo nom ne remembra un episòdi de la guèrra entre lo pòrti de Lorraine Transbordador III e lo avesque de Mètz Bouchard de Avesnes, a la fin del. Mentonné En 1544 jos una forma fòrça prèpa de lo sieu nom actual, Haspelschid, del vièlh alemand Aspel-Scheide, lo bòsc dels tremòlas, lo vilatge fa partida de la comuna de Walschbronn al.
thumb|right|280px|Vue du [[village]] Des témoignages archéologiques importants ont été dénombrés sur son territoire : une enceinte préhistorique, le Schlossberg, un polissoir et une stèle de Mercure mise au jour avant 1855 près de la maison forestière de la Main du Prince, dont le nom rappelle un épisode de la guerre entre le duc de Lorraine Ferry III et l'évêque de Metz Bouchard d'Avesnes, à la fin du. Mentonné en 1544 sous une forme très proche de son nom actuel, Haspelschid, du vieil allemand Aspel-Scheide, la forêt des trembles, le village fait partie de la mairie de Walschbronn au.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, les habitants sont évacués le 1939 à Lignières-Sonneville, en Charente, et rentrent en septembre 1940. Le village est évacué une seconde fois le 7 dans les villages de Lezey, Bezange-la-Petite, Ley, Ommeray et Juvelize, dans le canton de Vic-sur-Seille, le village étant intégré au camp militaire de Bitche. Le village est libéré par les troupes américaines le 17 et détruit par la suite.
Valés Oriental
Lo Valés Oriental (Vallès Oriental en catalan) es una comarca de Catalonha que limita amb l'Osona i la Selva (al nòrd), lo Maresme ( a l'èst), lo Bages i lo Valés Occidental (a l'oèst), lo Barcelonès (al sud). La capitala de la comarca es Granollers. Amb lo Valés Occidental forma la granda comarca naturala del Valés. Geograficament, Lo Valés e lo Penedès forman la Fòssa tectònica del Valés-Penedès, dins la Depression Prelitorala Catalana.
Vegetacion
La vegetacion naturala del Valés Oriental es la pròpria de l'airal mediterranèu, amb predominança de l'euse e del pin.
Se tròba qualques rovièras dins la serrada del Montnegre. Dins lo massís del Montseny, se tròba tanben rovièras e qualques bòsques de faus e avets.
El Palau d'Anglesola
El Palau d'Anglesola es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Piffonds
Piffonds es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi la en la lista dels luòcs del diocèse de Senses compreses en lo Libersacramentonum se tròba Puteumfonils.
La mitat del departament actual aperteniá a l'oncle de Louis XVI, S.A.R François-Xavier de Porcellana, en 1771 fins a #çò que la Yonne i aurà creat a la Revolucion francesa, lo 4 de març de 1790 n'aplicacion de la lei del 22 de decembre de 1789, a partir d'una part de la província de Bourgogne, d'una part de la província de Champagne e de la Orléanais.
Abans la creacion del departament del Yonne Yonne (departament) lo 4 de març de 1790, la mitat del departament actual aperteniá a François-Xavier de Porcellana #que possedissiá plan a Piffonds en 1771-1792 e 1802-1806.
Dempuèi 2002 l'associacion "Lo barralh Crève cœur" practica de plantacions de vigna a Piffonds Aquel son los membres de l'associacion aital coma de las residisson del Centre d'Ajuda pel Trabalh #que conreen la vinha.
Dès le dans la liste des lieux du diocèse de Sens compris dans le Libersacramentonum on trouve Puteumfonils.
Avant la création du département de l'Yonne Yonne (département) le 4 mars 1790, la moitié du département actuel appartenait à François-Xavier de Saxe qui possédait des bien à  Piffonds en 1771-1792 et 1802-1806.
Depuis 2002 l'association "Le clos Crève cœur" pratique de plantations de vigna à Piffonds Ce sont les membres de l'association ainsi que des résident du Centre d'Aide par le Travail qui cultivent la vigne.
Nòtas
<references group=N/>
Cratèr de Chicxulub
Lo cratèr de Chicxulub (AFI: /tʃitʃulub/) es un cratèr d'impacte situat a Chicxulub dins la peninsula de Yucatan en Mexic. Foguèt provocat per la casuda d'un meteorit de près de 10 quilomètres de diamètre que s’es espotit sus la la Tèrra fa 66038000 ans segon las darrièras analisas radiometricas de nauta precision, es a dire a la fin del Cretacèu. Sa casuda marquèt la fin de l'èra segondària e una de las extincions massissas que toquèron la Tèrra, l'Escantiment del Cretacèu-Terciari. Lo diamètre del cratèr, d’aperaquí 180 quilomètres, daissa imaginar una poissança d'explosion similària a. Lo bacin del cratèr, rebondut jos aperaquí mila de calcari, s'esten mitat jos la tèrra ferma, mitat jos lo golf de Mexic.
Gellenoncourt
Gellenoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La guèrra de Trenta Ans #despoblar lo pòble, #que se #levar cap al mièg de la.
La guerre de Trente Ans dépeupla le village, qui se releva vers le milieu du.
Castoroides ohioensis
thumb|Eth vibre gigant d'America del Nòrd demorèc enquia hè solament 10.000 annades. Se pensa qu'era arribada der òme poirie aver ajudat ath sòn escandiment. Eth vibre Castoroides ohioensis, tanben coneishut coma vibre gegant siguèc un rosegaire preïstoric qu'apartenhie ara familha des vibres (castoridae) e demorèc pendent eth pleistocèn en America del Nòrd.
Descripcion
Hèia enquia 2 m e 40 cm e pesava 100 kg. Eth vibre gegant s'escandiguèc hè 10.000 annades, ara fin dera Edat de Gèu. Ère un tipic animal dera megafauna qu'includiva plan de gròssi mamifèrs deth pleistocèn.
L'escandiment d'aguest animal aguèc lòc probablaments per mutacions en er environament ena fin deth pleistocèn. Era arribada der òme ath continent american pòt aver sigut un aute factor important que provoquèc eth sòn escandiment mès i a pas nada pròva que confirme qu'es òmes avien caçat aguest vibre.
Distribucion
Es prumèrs fossils de vibre gegant sigueren descobèrts en 1837 en Ohio (pr'açò eth sòn nom especific ohoiensis). Es fossils de vibre an sigut trapadi en es Grands Lacs, en particular en Illinois e Indiana mès tanben en d'autes airaus d'America del Nòrd, des d'Alaska enquiath Canadà o Florida. Es especimèns trapadi en Florida an sigut classadi en ua auta sosespècia pròpia -Castoroides dilophidus- pr'amor que i a quauques diferències ena estructura des molars e premolars. Bèri uns scientifics an classat quauques rèstes de Florida coma ua espècia pròpia e diferenta (Castoroides leiseyorum).
Capitanis regents de Sant Marin al s. XX
Vaquí los capitanis regents de Sant Marin en foncion al s. XX.
Castoroides ohioensis
Ua importanta diferència entre es vibres e es castoroides ei era estructura des dents: es vibres actuaus an quauques incisivi adaptadi entà rosegar era husta. Eres dents deth vibre gigant, totun, èren mès gròsses e longues e creishien enquia 15 cm de longada. D'auta part, era coa d'un castoroide ère mès longa e prima e es sues pates posteriors mès cuertes. Se pensa, tanben, que eth sòn cervèth ère coma eth deth vibre actuau maugrat es granes disparitats des còssi trobadi. Era sua talha poirie aver hèt qu'eth vibre gigant aguese quauques dificultats entà mòir-se mentres ère en tèrra (totun, qu'er ipopotam non n'a pas).
Non se sap pas de segur s'eth vibre gigant bastie estanques coma es vibres d'aué. Totun, en Ohio s'an trapat estructures semblantes. Eth descorbiment d'ua estanca bastida peth genre Dipoides poirie confirmar que, dilhèu, eth vibre gigant tanben en bastie.
Ath delà d'açò. cau díder qu'eth vibre gigant ei un animal soent brembat pes abitants originari d'America del Nòrd, espciauments pes Micmac de Canadà o es Pocumtuck dera vath de Connecticut.
Bibliografia
· Harrington, C.R. (1996). Yukon Beringia Interpretive Center - Giant Beaver. Retrieved on 2007-09-17. Kurtén, B. and E. Anderson (1980). Pleistocene Mammals of North America. Columbia University Press, pp.236-237. ISBN 0231037333.
· Martin, R.A. (1969). "Taxonomy of the giant Pleistocene beaver Castoroides from Florida". Journal of Paleontology 43 (4): 1033-1041.
· Parmalee, P.W. and R.W. Graham (2002). "Additional records of the Giant Beaver, Castoroides, from the mid-South: Alabama, Tennessee, and South Carolina". Smithsonian Contributions to Paleobiology 93: 65-71.
· Reynolds, P.S. (2002). "How big is a giant? The importance of methods in estimating body size of extinct mammals". Journal of Mammalogy 83 (2): 321-332. doi:10.1644/1545-1542(2002)083%3C0321:HBIAGT%3E2.0.CO;2.
· Rybczynski, N. (2007). "Castorid phylogenetics: implications for the evolution of swimming and tree-exploitation in beavers". Journal of Mammalian Evolution 14 (1): 1-35. doi:10.1007/s10914-006-9017-3.
Diocèsi de Lombèrs
La diocèsi de Lombèrs (en latin : Dioecesis Lomberiensis) qu'es ua anciana diocèsi de la Glèisa Catolica.
Istòria
Segon la tradicion, lo territòri de Lumbarium (nom latin supausat de Lombèrs) qu'estó evangelizat per sent Maian o Majan enter los sègles VI e VII; a la sua tomba que bastiguín ua capèra dedicada au sent, qui uei domina la vila de Lombèrs. Cap a la fin deu sègle VIII, que erigín l'abadia benedictina dedicada a Senta Maria, qui en 1125 estó cedida aus canonges regulars de Sent Agustin.
Per la bulla Salvator Noster, lo papa Joan XXII qu'erigí l'abadia en diocèsi e creè atau la diocèsi de Lombèrs lo 11 de julhet 1317 a partir de la diocèsi de Tolosa, atau coma per autes diocèsis creats en totalitat o en partida suu territòri d'aquera immensa diocèsi, venguda archidiocèsi lo 26 de mai 1317 : diocèsi de Sant Pàpol, lo 22 de heurèr 1317, diocèsi de Montalban lo 25 junh 1317 (en partida tanben sus la diocèsi de Caors), diocèsi de Rius, lo 11 de julhet 1317, diocèsi de La Vaur lo 26 septembre 1317 (la diocèsi de Pàmias, era tanben presa sus la diocèsi de Tolosa, que data de 1295). La diocèsi de Lombèrs qu'èra logicament sufraganèa de l'archidiocèsi de Tolosa.
Lo prumèr avesque qu'estó Arnaud-Rogèr, lo darrèr abat de Nòsta Dauna. Lo son successor qu'estó Giacomo Colonna, qui en 1329 lotjè Francesco Petrarca, en lo crear canonge de la catedrala.
La catedrala qu'estó bastida a partir deu sègle XIV, dambe la reconstruccion de l'anciana glèisa abadiala. Qu'estó pas consagrada entró 1770, perqué, com expliquè l'avesque Richer de Cerisy en una letra pastorala a la diocèsi, avèvan pas evidéncias que la glèisa estosse estada consagrada dens lo passat.
Lo seminari qu'estó creat en 1597 e qu'estó l'òbra de l'avesque coadjutor Joan Daffis. L'avesque Carles Guilhèm de Maupéou qu'estó responsable de la publicacion deu catechesme diocesan.
En 1777 la diocèsi que comprenè 99 parròquias.
La Constitucion civila deu clergat que la suprimigó e, après lo Concordat de 1801, lo papa Piu VII que l'incorporè en grana partida a la diocèsi d'Agen (qui comprenè tanben lo Gers) lo 29 de noveme 1801 (l'auta partida qu'èra dens la diocèsi de Tolosa, qui correspon a la Hauta Garona). Quan la bulla Paternae caritatis deu 6 d'octobre 1822, tanben de Piu VII, restabligó l'archidiocèsi d'Aush, lo territòri de l'anciana diocèsi qui èra dens lo departament deu Gers qu'i estó incorporada. Lo títol de diocèsi de Lombèrs qu'estó relevat onorificament lo 29 de junh 1908 au benefici de l'archidiocèsi d'Aush (en latin : Archidioecesis Auxitana-Condomiensis-Lectoriensis-Lomberiensis, doncas Archidiocèsi d'Aush, de Condòm, de Leitora e de Lombèrs).
Territòri
La diocèsi que confrontava : au nòrd, dambe la de Montalban, a l'èst, dambe la de Tolosa, au sud, dambe las de Rius e de Comenge e a l'oèst, dambe las d'Aush e de Leitora.
Le Saulchoy
Le Saulchoy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La grafia Saulchoy es arcaïca per *Sauchoy, forma picarda correspondenta al vièlh francés saussay e al vièlh normand septentrional sauchay « sauseda »
Euglena
Euglèna es un comun de Protistas flagellats, tipics de las Euglenofitas, e sovent present dins l’aiga (pus sovent de l'aiga doça, mas existís de raras espècias marinas) rica en nutriments.
La longor de las cellulas varia de 20 a 300 µm ; son tipicament cilindricas, o ovalas. I a en general de nombroses cloroplasts de color verd-clar, mentre que cèrtas s son incolòras.
Son estadas descrichas mai de 100 s d’Euglena. Marin et al. (2003) an passat en revista lo genre per ne far un grop monofiletic, per desplaçament de divèrsas espècias de pelliculas rigidas vèrs lo genre Lepocinclis e per l'incorporacion de divèrsas espècias sens cloroplast, precedentament classificadas en tant qu'Astasia e Khawkinea.
Ligams extèrnes
Emeli
Penelles
Penelles es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Lo Faiet (omonimia)
Lo Faiet es un toponim occitan:
Bouillé-Courdault
Bouillé-Courdault es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
30 d'abril
Decèsses
Veire tanben :
Võ Thị Ánh Xuân
(n. lo 8 de genièr de 1970) es una femna politica vietnamita. Es elegida vicepresidenta en 2021. En seguida a la demission del president Nguyễn Xuân Phúc, es elegida presidenta interimària lo 18 de genièr de 2023.
Nebulosa espirala
Nebulosa espirala es un tèrme astronomic ancian que designava lei galaxias espiralas avans la descubèrta de la natura extragalactica d'aqueleis objèctes. Adoptat dins lo corrent deis ans 1840 ambé la descubèrta dei premierei galaxias espiralas, foguèt abandonat durant leis ans 1910-1920.
Fillinges
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Religions abraamicas
Las religions abraamicas son un grop de religions centradas a l'entorn del culte del Dieu d'Abraam. Abraam, un patriarca ebrieu, es fòrça mencionat dins las escrituras religiosas abraamicas coma la Bíblia e l'Alcoran.
Las religions abraamicas mai conegudas e espandidas son lo judaïsme, lo cristianisme, l’islam e lo baaïsme.
James Bradley
James Bradley (març de 1693, Sherborne - 13 de julhet de 1762, Chalford) es un astronòm britanic dau sègle XVIII. Tresen director de l'observatòri de Greenwich, foguèt lo premier que capitèt de confiermar experimentalament la revolucion de la Tèrra a l'entorn dau Soleu gràcias a d'observacions de l'aberracion astrometrica. De mai, melhorèt la precision dau calcul de la velocitat de la lutz. Enfin, descurbiguèt lo fenomèn d'oscillacion de l'aisse de rotacion de la Tèrra.
Quate Lòcs
thumb| thumb|150px|Bausen thumb|150px|Bossòst thumb|150px|Canejan thumb|150px|Les Es Quate Lòcs ei un terçon tradicionau dera Val d'Aran, utilizat com circonscripcion territoriau entaras eleccions ath Conselh Generau. Eth son territòri correspond damb es municipis de Bausen, Bossòst, Canejan e Les. Era populacion ei de 0 abitants.
Eleccions ath conselh generau d'Aran
Eleccions de 2015:
Eleccions de 2011:
Brits
Brits es una vila d'Africa del Sud situada dins la província del Nòrd-Oèst, a l'oèst de Pretòria e a 65 km de Johannesburg. Comptava una populacion de 25.604 abitants en 2011.
Unna
Unna es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins l'Alemanha.
Pinell de Solsonès
Pinell de Solsonès es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
La Villeneuve-lès-Charleville
La Villeneuve-lès-Charleville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jamaica
Jamaica es una illa e un estat situat dins la mar Cariba.
Lo periòde espanhòu
Avans sa descubèrta per Cristòl Colomb en 1494, l'istòria de Jamaïca es fòrça mau coneguda en causa de l'abséncia de documents escrichs. Poblada per de pòbles arawaks, èra dicha « Xaymaca » per leis indigèns e « Santiago » per leis Espanhòus. Foguèt colonizada a partir de 1508 per Juan de Esquivel que ne venguèt governador en 1508. I desvolopèt una economia basada sus l'agricultura e la colonia venguèt lo centre d'avitalhament deis Espanhòus en America. La populacion arawak patiguèt aquela transformacion e dispareguèt eliminada per lo trabalh fòrçat, lei combats e lei malautiás vengudas d'Euròpa. Lei colons comencèron donc rapidament d'importar d'esclaus africans per gardar una man d'òbra sufisenta.
Lo periòde britanic
Jamaïca foguèt colonizada per lei Britanics de 1655 a 1962. Sa conquista foguèt la consequéncia d'una expedicion — mau preparada — dirigida còntra Sant Domingo en 1654. D'efèct, après sa revirada en Hispaniola, leis Anglés ataquèron Jamaïca qu'èra gaire poblada e aisada de conquistar. La cession ne foguèt confirmada en 1670 e leis Anglés transformèron l'illa en centre major de la còntrabanda e de la piratariá regionalas. Pasmens, en parallèl, deguèron luchar còntra de grops d'esclaus « marrons » establits dins lei zònas montanhosas dau centre. Aqueu conflicte durèt fins a 1738 e s'acabèt per una patz negociada permetent ai comunautats « marrons » de gardar lo contraròtle de sei territòris.
Dins lo corrent dau sègle XVIII, Jamaïca basèt son economia sus lei plantacions de cana de sucre e sus lo comèrci negrièr. Ansin, a la fin dau sègle, i aviá sus l'illa entre 250,000 e 300,000 esclaus còntra aperaquí 30,000 òmes liures. La produccion de sucre s'afondrèt au sègle XIX en causa de l'abolicion de la tracta (1808) e de l'abséncia de remplaçament de la man d'òbra liberada. D'efèct, leis esclaus afranquits refusavan generalament de demorar dins lei plantacions e preferissián fondar de tenements alimentaris de talha pichona. Vèrs 1850, aperaquí 60,000 tenements pichons èran recensats dins l'illa.
Au començament dau sègle XX, la populacion èra d'aperaquí 730,000 abitants e leis autoritats comencèron una politica de modernizacion de l'economia (diversificacion dei produccions agricòlas, melhorament dei tecnicas utilizadas per produrre de sucre). Leis annadas 1920 foguèron ansin relativament prospèras mai la crisi economica de 1929 entraïnèt un afondrament economic. De trèbols sociaus foguèron a l'origina dei premiers movements independentistas e lei Britanics deguèron donc pauc a pauc donar mai d'autonòmia a sa colonia.
En 1953, Londres fisèt la direccion de l'illa a una assemblada e a un govèrn elegits. Cinc ans pus tard, Jamaïca foguèt integrada dins un projècte d'union federala dei colonias britanicas antilhesas. Pasmens, la federacion mau foncionèt en causa d'interès tròp diferents entre sei membres. En particular, Jamaïca refusèt lo principi d'una union doaniera e una campanha menada per lo sindicalista Alexander Bustamante permetèt d'obtenir l'organizacion d'un referendum d'autodeterminacion en 1961. Lei Jamaïcans i votèron en favor de l'independéncia que foguèt oficialament proclamada lo 6 d'aost de 1962.
La Jamaïca independenta
Dempuei l'independéncia, Jamaïca es dotat d'un regime democratic mai lo país es tocat per de dificultats economicas quasi permanentas e un problema fòrça important de violéncia. Lo Partit Trabalhista — qu'es en realitat un partit conservator — d'Alexander Bustamante lo dirigiguèt fins a 1972. Foguèt remplaçat per lo Partit Nacionau dau Pòble (PNP) de Michael Manley qu'adoptèt un programa de « socialisme democratic ». Pasmens, maugrat l'adopcion de mai d'una reforma sociala, l'experiéncia mau capitèt car lo govèrn Manley se turtèt a l'ostilitat deis instuticions financieras internacionalas e deis Estats Units d'America.
En 1980, lei trabalhistas tornèron conquistar lo poder e restaurèron una economia liberala. Ordonèron tanben de reduccions importantas dei despensas publicas. Pasmens, aquò permetèt pas de resòuvre lei problemas economics dei classas pauras e Michael Manley, vengut sociau-democrata, foguèt tornarmai elegit coma Premier Ministre en 1989. Tres ans pus tard, laissèt lo poder a Percival James Patterson (PNP) que demorèt en plaça fins a sa retirada en 2006. Son periòde veguèt un renfòrçament dei sistèmas de proteccion sociala, una reestructuracion dau sector financier jamaïcan e una modernizacion deis infrastructuras. Aquò permetèt au país de conóisser un periòde de creissença economica e Patterson foguèt tornat elegir sensa dificultat en 1997 e en 2002.
En 2006, Patterson laissèt lo poder a Portia Simpson-Miller (PNP) que perdiguèt leis eleccions un an pus tard. Foguèt remplaçada per Bruce Golding (trabalhista) que deguèt faciar de problemas grèus de violéncias urbanas. En particular, en 2010, l'arrestacion e l'extradiccion dau narcotraficaire Christopher Coke entraïnèt plusors jorns de combats dins la capitala. Puei, un escandòl liat ai condicions d'aquela extradiccion afebliguèt lo Premier Ministre que demissionèt en 2011. Son successor, Andrew Holness (trabalhista), perdiguèt leis eleccions e veguèt Portia Simpson-Miller retrobar lo pòste de cap dau govèrn. Pasmens, en 2016, una alternància novèla se debanèt e Holness venguèt Premier Ministre per lo segond còp.
Politica
Jamaica es una monarquia. La reina Elisabèt II del Reialme Unit es representada per lo governador-general Kenneth Hall. Lo primièr ministre es Orette Bruce Golding, dempuèi l'11 de setembre de 2007.
Lo Parlament a doas cambras: lo Senat, amb 21 membres, e la Cambra dels Representants, amb 60 membres.
Geografia
Jamaica es la 3 illa de la Mar Cariba per òrdre d'importància. Son clima es tropical caud e umid. Malgrat aquò, las regions nautas de l'illa an un clima temperat. Qualques regions al sud de l'illa, coma las planas Liguanea e Pedro, son d'airals relativament secs.
Economia
De veire: Economia de Jamaica.
Cultura
Malgrat sa talha relativament reducha, Jamaica a una rica cultura musicala, coneguda dins tot lo mond. Los genres reggae, ska, mento, rocksteady, dub e, mai recentament, dancehall e ragga, sorgiguèron en l'industria musicala populara e urbana.
Elista
Elista es una vila de la Federacion de Russia. Es la capitala de la republica de Calmoquia.
Estevelles
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
400px|left|thumb|Localizacion de Estevelles en la [[arrondiment de Lens.]]
400px|left|thumb|Localisation d'Estevelles dans l'[[arrondissement de Lens.]]
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Roche-Neuville
La Roche-Neuville es una comuna novèla situada dins lo departament de Mayenne, en region Païses de Léger, creada lo 1èr de genièr de 2019 e poblada de 1 167 abitants. Es sortida de la fusion de las comunas de Loigné-sur-Mayenne e Saint-Sulpice.
Pula
Pula es una vila de Croàcia.
Sent Superi
Sent Superi o Sent Exupèri (Saint-Exupéry en francés), es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lòcs e monuments
290px
Pinós
Pinós es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Guipuscoan
Extension
Eth guipuscoan non se parle en Guipuscoa tota. Ena vath der arriu de Deba, des de Leintz Gatzaga denquia Elgoibar se parle biscaïn, e en Oiartzun e ena vath der arriu de Bidassoa se parle naut-navarrés. Totun era frontèra entre eth guipuscoan e eth naut-navarrés ei a cambiar en favor des trèits guipuscoans, segur en consequéncia deth prestigi qu’a tengut eth guipuscoan pendant molt de temps e era influéncia des miejans de comunicacion en Guipuscoa.
Variantes deth guipuscoan
Eth guipuscoan actuau qu’a quate variantes principaus:
Importància
Eth guipuscoan a estat un des dialèctes principaus istorics deth basc, e a estat lengua literària des del sègle XVIII en dauant. En eth se base en bona part eth basc unificat qu’ei eth emplegat majoritariaments ena educacion, era literatura e es miejans de comunicacion.
Uei dia eth guipuscoan, coma es auti dialèctes deth basc, e en generau eth basc que parlen es guipuscoans, qu’ei de mès en mès remplaçat peth basc unificat (euskara batua), en tot seguir atau es miejans de comunicacion e era literatura redigits ena lengua estandard.
Euglenofita
Las Euglenofitas, o Euglenoïdas, Euglenophyta constituisson una classa de l’embrancament de las Euglenozoa dels Protistas, compausada principalament d’algas aqüaticas unicellularas.
Los flagellats d'aqueste grop, que compren environ 1000 espècias, se tròban correntament dins las aigas doças cargadas de matèria organica; existís tanben qualques espècias marinas e endosimbioticas.
La reproduccion se produtz per division cellulara longitudinala.
Lo genre mai tipic es l’Euglena ; es corrent dins los estanhs e las piscinas, especialament quand lors aigas son polluidas per d'engrais provenent de lor environament.
Estructura
Cèrtas Euglenofitas contenon de cloroplasts amb de pigments fotosintetics, alara que d’autras son eterotròfas e pòdon ingerir o absorbir lor noiridura (per fagocitòsi o osmòsi).
L'estructura de lor cellula es tipica de l’embrancament dels Euglenozoa als quals apartenon.
Las Euglenofitas se diferencian principalament per la preséncia de bendas de proteïnas jos la membrana cellulara, mai o mens flexiblas, e constituissent un citosqueleta, amb de motius caracteristics.
Per mantuna Euglenofita, las bendas pòdon limpar las unas per dessús las autras, indusent un desplaçament leugièr. Se pòdon tanben desplaçar amb l’ajuda de lor flagèl.
La fagocitòsi es lor mòde de nutricion primitiu. Las bacterias e flagellats de talha pichona son ingerits a travèrs un citostòm, suportat per de microtubulas. Aquestes son sovent recampats per constituir doas baguetas o mai, qu'an una foncion dins l'ingestion, e dins l'Entosifon permetent al sifon de s'estirar. Las euglènas an una vacuòla contractila, cavitat de l'euglèna capabla de se contractar per evacuar l'aiga qu'entra de longa.
La màger part de las Euglenofitas fagotròfas an dos flagèls, un davant e l’autre darrièr. Aqueste darrièr es emplegat per limpar a travèrs lo substrat. Per d'unes, coma Peranema, lo flagèl de cap es rigid e oscilla pas qu’a son extremitat.
Los cloroplasts son supausats de provenir de l’ingestion d’algas verdas. Son pigmentats per las clorofillas a e b, çò que lor balha una brilhanta color verda, e son estacats per tres membranas.
Son frequentament associats a de granulas de paramilon, un idrat de carbòni especific d'aqueste grop. La màger part de las Euglenofitas colorats an tanben un uèlh primitiu, o stigma, formant una pichona taca de pigment roge sus un costat de la pòcha del flagèl. Aqueste abrita, prèp de la basa del flagèl de cap, un ensemble de cristallins sensibles a la lutz, de biais que l’ensemble se compòrta coma una espècia d’uèlh direccional.
Lo citostòm es un vestigi, malgrat que la noiridura poguèsse èsser totjorn obtenguda per absorpcion.
Qualques Euglenofitas coloradas, coma Eutreptia, an dos flagèls gaireben identics, e d’autres n'an quatre.
Dins la màger part, çaquelà, lo flagèl de coa es acorchit de sòrta que despasse pas de la pòcha del flagèl. Lo flagèl fa un movement repetitiu complèxe e caracteristic qu'entraïna l’Euglenofita dins un percors leugièrament elicoïdal. Aquò concernís los genres comuns Euglena, Phacus, e Trachelomonas, que produson un blindatge organic qu'embarra la cellula.
Existís tanben un genre, Colacium, pel qual las cellulas maduras son pas mobilas e forman de colonias ramificadas cimentadas per de pediculas de mucus.
Classificacion
Las Euglenofitas foguèron inicialament definidas per Otto Bütschli en 1884 coma apartenent a l’òrdre Euglenida dels flagellats. Los botanistas las classèron demest las Euglenophyta, una subdivision de las Algas, e aqueste classament doble foguèt conservat fins a l’esclatament del grop dels flagellats.
Los dos noms contunhan de s'emplegar per se referir a aqueste grop, mentre que lo taxon Euglenida se deuriá normalament limitar als genres vesins d’Euglena.
Las euglènas son longtemps estadas un copacap pels taxonomistas : quora autotròfas, quora eterotròfas, son sovent estadas integradas demest las algas unicellularas. Mas d'ara enlà, de caractèrs nombroses permeton de classar las euglènas dins lo monde dels protozoaris : Totes aquestes caractèrs rapròchan aqueste grop dels Quinetoplastidiats. Enfin, l’estudi de las sequéncias geneticas - del citocròm entre autres - permet clarament d’alunhar aqueste grop dels vegetals. Son d'ara enlà plaçadas demest lo grop dels Euglenobiontas.
La classificacion demòra çaquelà encara incèrta, perque los diferents gropes son totjorn en cors de revision per se conformar a lor Filogenia.
Shina
Lo shina es una lenga dardica parlada en Paquistan e en Índia.
Localisacion
Lo shina es parlat dins lo nòrd-èst de Paquistan e en Índia, dins lo Cashmir.
Classificacion e dialèctes
thumb|280px|Las regions de lenga shina Lo shina es una lenga dardica, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.
La lenga es constituïda de fòrça dialèctes:
30 de decembre
Decèsses
Veire tanben :
Sarrey
Sarrey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Naja e Solòrgues
Naja e Solòrgues, mens probable Nage e Solòrgues (segon la grafia mistralenca) ò Najas e Solòrgues (Nage e Soulorgues en nòrma mistralenca ; Nages-et-Solorgues en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Sarrey
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Naja e Solòrgues
Toponimia
Leis atestacions ancianas son, per luòc:
Moustier-en-Fagne
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Moustier En Fagne fa partida :
La municipalitat fa partida del Parc natural regional del Avesnois.
La municipalitat es termierèra de la Belgica.
Moustier en Fagne fait partie :
La commune fait partie du Parc naturel régional de l'Avesnois.
La commune est frontalière de la Belgique.
Istòria
(Extrai del supplément Lo Corrièr del 03/08/2012)
(extrait du supplément Le Courrier du 03/08/2012)
Giffaumont-Champaubert
Giffaumont-Champaubert es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Geografia
Aquel pichon pòrt se situa a qualques quilomètres de Sant-Dizier
Ce petit port se situe a quelques kilomètres de Saint-Dizier
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1968, la municipalitat de Giffaumont a absorbit aquela de Chantecoq, de contunh tres ans mai tard, a fusionat amb aquela de Champaubert-a los-Bòsques per venir Giffaumont-Champaubert. Chantecoq e Champaubert an desaparegut, destruidas de contunh englouties amb lo vilatge de Nuisement-a los-Bòsques, en lo moment de la ponduda n'aiga del lac del Der-Chantecoq, inaugurat lo 3 de genièr 1974 per réguler las cregudas de la Marna e de la Seine.
En 1968, la commune de Giffaumont a absorbé celle de Chantecoq, puis trois ans plus tard, a fusionné avec celle de Champaubert-aux-Bois pour devenir Giffaumont-Champaubert. Chantecoq et Champaubert ont disparu, détruites puis englouties avec le village de Nuisement-aux-Bois, lors de la mise en eau du lac du Der-Chantecoq, inauguré le 3 janvier 1974 pour réguler les crues de la Marne et de la Seine.
Ruda (omonimia)
Ruda pòt designar:
Baaïsme
vinheta|Santuari del Bàb al Centre Mondial Bahà'í, al [[Mont Carmèl|mont Carmel, a Haifa, Israèl ]] Lo baaïsme o fe bahá'í (transliteracion internacionala preconizada) es una religion abraamica originària d’Iran. Foguèt fondada lo 1863 per Bahà'u'llàh e a agut demèst sos promotors mai coneguts de figuras del pacifisme e de l'umanisme, coma Lidia Zamenhof, la filha del creador de la lenga auxiliar internacional esperanto. A l'ora d'ara la fe bahà'í es seguida per mai de 7 milions de personas dins tot lo mond. Los bahà'ís sostenon que totas las religions provenon del meteis Dieu e qu'an aparegut amb lo messatge de Dieu per l'umanitat a mesura qu'aquela a agut capacitat per lo recebre. Lo Bàb (en arab: la Pòrta) proclamèt èsser l'Enviat de Dieu per la siá epòca l'an 1844 e que preparava l'umanitat entièra per l'arribada d'una nòva manifestacion de Dieu: Bahà'u'llàh.
Andre de Kruijff
André de Kruijff (9 de mai de 1895 – 29 de novembre de 1964) foguèt un fotbolaire neerlandés.
Els Plans de Sió
Els Plans de Sió es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Irissa
thumb|Es terçons dera Val d'Aran damb es limits municipaus actuaus. Eth terçon d'Irissa ei en blau.
Irissa o Lairissa ei un terçon tradicionau dera Val d'Aran, utilizat com circonscripcion territoriau entaras eleccions ath Conselh Generau. Eth son territòri correspond damb es municipis d'Arres, Es Bòrdes e Vilamòs.
Lo conselhèr de terçon ei er alcalde d'es Bòrdes Francés Medan.
El Poal
El Poal es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
La Pobla de Cérvoles
La Pobla de Cérvoles es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Herten
Herten es una vila alemanda de Ren del Nòrd-Westfàlia, situada dins l'arrondiment de Recklinghausen e lo districte de Münster. Comptava 61.001 abitants en 2012.
Cristian Laus
Cristian Laus (en francés Christian Laux; Cecenon, 20 de julh de 1934 - Albi, 5 de febrièr de 2002) foguèt un escrivan e lingüista occitan.
Biografia
Faguèt los estudis a Besièrs, e puèi a Montpellier e mai París. La formacion scientifica de Cristian Laus l'aviá menat a l'Escòla Normala Superiora de l'Ensenhament Tecnic a Cachan. Professor de sciéncias fisicas e d'occitan a Albi, sa passion per la lenga nòstra lo menèt a l'escritura e a la promocion activa de l'occitan. Foguèt membre del Partit Occitan tre sa creacion. Èra un dels membres del Conselh de la Lenga Occitana. Ocupèt la presidéncia de l'IEO de Tarn. Faguèt lo tèxt de la benda dessenhada Las Passejadas de Martin de Castanet en Egipte del dessenhaire Francés Piquemal.
Menèt una òbra utila e unanimament reconeguda amb las publicacions de sos diccionaris.
Ligam extèrn
Diccionari francés-occitan lengadocian de C. Laus en linha sul site del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Sent Sòrnin
Sent Sòrnin (e Leulac) (Saint-Sornin-Leulac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los sent-sòrnins.
Geografia
250px|miniatura|gaucha|Situacion de Sent Sòrnin en Nauta Vinhana 250px|miniatura|gaucha|Espaci dialectal de l'occitan lemosin, e sas vilas
Supernòva
thumb|250px|Remasilhas de la supernòva de Kepler, coneguda tanben coma SN 1604 Una supernòva es una explosion estelara que desliura un quantitat d'energia superiora a la d'una nòva. Correspond a la darrièra etapa de l'evolucion d'unas estelas (estelas binàrias, e estelas massisas). Durant aquesta etapa, la luminositat de l'estela pòt aumentar dins un factor de 108.
Les supernòvas dònan luòc a d'emissions de radiacions electromagneticas intensas que pòdon durar maites meses. Se caracterizan per una rapida aumentacion d'intensitat fins a aténher un pic, e aprés descreisson en luminositat d'un biais mai o mens suau fins a desaparéisser completament. L'explosion de radiacions extemament luminosa, embandís fòrça material estellar a una velocitat de mai de 30000km/s (10% de la velocitat de la lutz), en provocar una onda de tust dins lo mitan interstellar a l'entorn. Aquela onda de tust espandís una granda quantitat de matèria jos forma de de gas e de posca nomenat un remanent de supernòva. Las Supernòvas constituisson d'importantas fonts galacticas potencialas d'ondas gravitacionalas. Una granda proporcion dels rais cosmics primaris ven de las supernòvas.
Las supernòvas pòdon èsser generadas de doas faiçons: siá per un subte realucatge de la fusion nucleara dins una estela degenerada; o per esboldrament gravitacional del còr d'una estela massisa. Dins lo primièr cas, una nana blanca degenerada pòt aver acomolat pro de material d'una estela sòrre, siá per acrecion, siá per fusion, per aumentacion la temperatura de son còr, aviant l'ignicion de la fusion del carbòni, que provocarà la fusion nucleara, desorganizant completament l'estela. Dins segond cas, lo còr de l'estela massisa pòt subte subir un esboldrament gravitacional, desliurant una energia potenciala gravitacionala capable de crear una explosion de supernòva. La darrièra supernòva fintada directament dins la Via Lactèa foguèt l'estela de Kepler de 1604 (SN 1604); fòra la Via Lactèa, los remanants de doas supernòvas pus recentas foguèron agachats dempuèi. Las observacions d'autras galaxias indican que las supernòvas apareisson en mejana aperaquí tres còps lo sègle dins la Via Lactèa. Las supernòvas tenon un ròtle significatiu en enrequesir lo mitan interstellar en elements quimics. En mai la propagacion de las ondas de tust eissidas de las explosions de supernòvas pòdon contribuir a la formacion d'estelas nòvas.
Poder judiciari
Lo poder judiciari es una de las tres brancas amb que lo govèrn organiza son poder (las autres son lo poder legislatiu e lo poder executiu), se realiza pels jutges o magistrats. La foncion màger del poder judiciari es de resòlvre las disputas legalas, e dins unes païses, ten la responsabilitat de donar l'interpretacion oficiala de las leis o de la constitucion. Los jutges e magistrats son pas someses a d'òrdres ni de mandats de quin que sián; per prene lors decisions, son solament somesas a la letra de las leis, e an pas libertat de jutjar fòra del marge de la lei.
En França
Dins la Constitucion de 1958 al Títol VIII, se tracta pas de « Poder judiciari », mas d'una « Autoritat judiciària ». L'organizacion judiciària francesa se caracteriza per la dualitat: l’òrdre administratiu amb a son cap Conselh d’Estat e l’òrdre judiciari amb a son cap la Cort de Cassacion.
En Espanha
Espanha es regida pel principi de jurisdiccion universala, en vertut d'aquò los jutjats e los tribunals espanhòls son competents per conéisser e decidir los afars de quina que siá sa gravetat. Per aquels afars preval lo principi de justícia sus aquel de la territorialitat, donada la gravetat dels faches que se preten jutjar. Lo Trubunal suprèma d'Espanha, que lo sèti es a Madrid, es l'organ jurisdiccional superior per totes los òrdres, a l'excepcion de çò qu'es introduch en matèria de garantidas constitucionalas.
Lussanhet
Lussanhet (Lussagnet en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lysa'ɲet]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar de fòrmas ancianas.
Glaudi Barsotti
Glaudi Barsotti (tanben s'es agut vist la forma Claudi Barsòtti, en francés Claude Barsotti) (nascut a Marselha, lo 26 de genièr de 1934) es un escrivan e un jornalista occitan.
Lussanhet
Toponimia
Per Dauzat, Lussanhet que vien deu nom latin d'òmi *Lucianius, varianta de Lucianus e deu sufixe diminutiu -ĭttum.
Glaudi Barsotti
Foguèt oficier radiotecnician dins la marina de comèrci e barrutlèt de pertot, d'Asia a Euròpa en passant per Africa. Foguèt mobilizat per la Guèrra d'Argeria en 1956 e 1957. Daissèt puèi la marina per l'administracion.
Militant a l'associacion culturala Lo Calen, de Marselha, puei a l'IEO (membre dau CA), es tanben membre dau Pen-Club de Lenga d'Òc.
Lussanhet
Toponimia
Lussanhet qu'ei omonime de Luçanhet (Bearn), escriut Lucenhet au sègle XII. Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa aqueth darrèr nom s'explica per *Lucianius, tirat deu cognomen Lucianus, dab lo sufixe -et. Miquèu Grosclaude qu'i ved meilèu Lucius dab sufixe doble -enh e -et, aquò suu modèle atestat Andreas > Andrenh > Andrenheta. Ua o l'auta solucion que son acceptablas tanben per lo Lussanhet de las Lanas,.
Glaudi Barsotti
En 1965, creèt lo jornau La Sartan que venguèt lèu Actualitat Occitana.
Es tanben òme de ràdio e de television (collaborèt a l'emission de television Vaquí de F3 Mediterranèa de Marselha).
Hauconcourt
Hauconcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pin
Un pin es un arbre del genre Pinus, de la meteissa familha que los avets, los cèdres e las piceas entre autras.
Morfologia
Los pins son d'arbres de fuèlhas perennas, generalament de pètge drech e anautit.
Las fuèlhas an una forma d'agulha caracteristica e s'amassan en grops de doas a cinc unitats en pichonas branquetas.
Espècias principalas de pins
Region europèa e mediterranèa :
Sèrgi Javaloyès
Sèrgi Javaloyès qu'ei un escrivan occitan e un occitanista. Neishut a Oran (Argeria) en 1951, estó repatriat en França com èra mainatge. Qu'arrecoteish tà Nai on descobreish la lenga occitana qui, mei tard, aprenerà e n'aurà de cès de promòver. vinheta|S. Javaloyès a [[Mundaka Euskadi]] Qu'ei tanben membre deu Conselh Economic e Sociau de la Region d'Aquitània e clavaire deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Òbras
Sèrgi Javaloyès n'ei pas deus escrivans classics: gran legedor de literatura americana, qu'a entà influéncias màgers William Faulkner, John Steinbeck o Henry Miller, e qu'a gran admiracion tanben entà André Malraux o lo son compatriòta oranés Albert Camus. Dab aquera formacion, non podè entrar en literatura que dab la volontat aganada de modernizar, d'esprovassar la pròsa bearnesa enqüèra marcada peu Felibritge, e qui d'alhors n'avè pas produsit nat roman despuish decennias.
A comptar de 1988, los sons purmèrs escriuts (novèlas, poèmas) que son publicats dens las revistas País Gascons, Òc e Reclams. Mes que'u va revelar au public lo son prumèr roman L'òra de partir, publicat a las edicions Reclams en 1997.
L'òra de partir qu'ei un roman dont l'estructura medisha (en duas partidas) explicita lo títol: la prumèra partida que conta las impressions de Francesc, un mainatge repatriat d'Argeria, dens lo son navèth demiei familiau e sociau au borg bearnés de Bordalàs, mentre qui la segonda e compta quauques uas de las hèitas aparidas dens los darrèrs mes de la soa vita a Oran. Per'mor d'aquò, L'òra de partir qu'estó, a la soa pareishuda, considerada, a tòrt, com un roman autobiografic per ua partida de la critica. Cèrtas, l'autor que i utiliza a tot pip-pap soviers de l'un o de l'aute costat de la Mediterranèa, mes L'òra de partir qu'ei hèra mei qu'aquò. Qu'a prumèr l'interès reale de presentar "lo monde vist per un mainatge". Qu'a tanben la fòrça de la descripcion d'un monde en descomposicion, arroganhat per la violéncia -tant la deu F.L.N. (de l'A.L.N., ce tien a precisar l'autor) com la de l'O.A.S.- e per la malaudia. L'Argeria de L'òra de partir qu'ei un monde qui se'n va emportada irremediablament peu hat de cap tà ua fin de tragedia grèga, lo Bearn ne i ei pas guaire mei lusent e las renviadas a situacions similaras de l'ua tà l'auta partida qu'amuisha la gran relativitat deu "partiment" au quau poderé har pensar lo títol. L'òra de partir qu'obtienó lo Prèmi Joan Bodon en 1998 e qu'estó un géncer best-seller de la literatura d'Òc. Qu'ei arrevirat en francés L'Heure de partir en 2004 per paréisher en çò de Fédérop e en catalan en 2015 las edicions catalanas Pagès (Lleida e Barcelona) que hèn paréisher L'Hora de marxar dens ua traduccion de Jòrdi Süils.
La Set (ed. Reclams, 2001, Prèmi Pau Froment 2001) qu'ei un roman qui ne's dèisha pas léger tant de briu com lo precedent. Que conta, entermiei un hèish de hèitas e d'anecdòtas, lo mauestar deu personatge principau, Bernat Lartigau, devut a la despartida de Nuria Hazé, la soa psicanalista abans de deviéner la soa melha. Las passadas e contrapassadas de Bernat que son vistas d'un punt de vista exterior qui sembla d'estar lo deu "narrator omniscient", çò qui prepara ua beròja suspresa au legedor a la fin deu raconte. La dificultat d'aquesta òbra, mei "faulknerenca" d'inspiracion que L'òra de partir, que miè, en prumèras, ua partida deu public a se n'estremar, dinc e Manciet, dens ua critica publicada dens Òc, e demostrè l'originalitat pregonda de çò qui's pòt considerar com un tipe de roman navèth, dens la literatura occitana en tot cas.
Pasaia, un recuelh de novèlas pareishut a las edicions Reclams en 2003, qu'ei per venciva un punt feble dens lo caminament literari de l'autor. Que i son au mensh dus tèxtes de gran valor, L'istòria deu sovier, escrivuda abans L'òra de partir e qui pausa lo decòr d'uas scènas d'aqueth roman, e Guèrras ancianas, ua novèla de politica-ficcion en fòrma de satira de las batalhas intèrnas de l'occitanisme, ua veta on s'i escad de plan e qui a avut, lhèu, lo tòrt de non pas apregonir; mes las autas novèlas que son decebentas, sia que l'autor aja de sobras volut har un tribalh d'estille au detriment deu hons, sia que n'aja pas corrèctament tractat los tèmas qui's dava per tòca de tractar. De notar, totun, ua novèla Pobre de mí, qui parla dab justessa de las hèstas de la Sent Fermin de Pampalona.
Tranga & Tempèstas (ed. IEO, 2005, Prèmi Jaufre Rudèl 2006) qu'ei lo retorn de Javaloyès lo romancièr, dab un tèxte mei simple que La Set, mensh ambiciós lhèu, mes tostemps dens l'arrega d'ua escritura modèrna alternant dus racontes, dab passatges hèra esmavents.
Sèrgi Javaloyès qu'a escrivut tanben ua pèça de teatre entaus mainatges, Lo viatge de l'auca.