cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Genetica de las populacions
Los aplotipes
Existís d'autres aplotipes modèls coma l'Atlantic Modal Haplotype (AMH) o aplotipe 15 qu'es portat per una fòrça granda majoritat d'òmes abitant l'oèst d'Euròpa. A vegadas existís un accòrdi entre un aplotipe e un aplogrop. Es lo cas de l'AMH qu'es portat sonque per l'aplogrop R1b e subretot pel sosaplogrop R1b1b2.
Autres sistèmas de classificacion
Existís encara d'autors utilisant d'autras tecnicas per classificar l'ADN-Y de las populacions. Se pòt citar lo sistèma p49a,f qu'es un RFLP (Restriction Fragment Lengh Polymorphism) utilisant l'enzim TaqI per trencar ("restrénher") l'ADN. Es encara practicat pel Professor Lucotte a París. Aquela sonda permet de definir d'aplotipes mas es sovent dificil de far lo ligam entre aquel sistèma e lo sistèma de l'YCC.
Signatura genetica dels cromosòmas omològs
Fin finala, en mai dels estudis sus l'ADN-mt e l'ADN-Y, existís fòrça estudis suls cromosòmas omològs. Dins aquel cas, s'utilisa sonque la signatura genetica de las populacions. Se pòt i aver d'arbre genealogic dels cromosòmas omològs perque aqueles cromosòmes se mesclan alara de la meiòsi. E mai, los cromosòmas omològs son subjèctes a la seleccion naturala çò que fa de problèmas quand se compara de populacions vivent dins de mitan diferents.
Definicion de la populacion
La populacion estudiada per la genetica de las populacions es un ensems d'individús qu'an una unitat de reproduccion : los individús d'una populacion se pòdon crosar entre eles, se reproduson mens amb los individús de las populacions mejancièras, que son geograficament isolats. Una populacion es donc pas una espècia, mas se determina per de critèris d'òrdres espacials, temporals e per un patrimòni genetic, qu'es un genòma collectiu, soma de genotipes individuals. L'evolucion del patrimòni genetic pendent de generacions es estudiada per la genetica de las populacions.
Aquela populacion ideala demora un modèl d'estudi, e correspond fòrça rarament a la realitat. Dins la mesura ont de critèris espaciotemporals intran en compta, las limitas d'una populacion son la gaireben totjorn plan incertanas. Aquelas limitas dependon atal d'espandiment espacial e temporal dels individús, de lor mobilitat, de lor biais de reproduccion, de lor durada de vida, de lor sociabilitat, eca.
Mutacion, deriva, seleccion e migracion
De mutacions, l'efièch fondator, la deriva genetica e las pressions de seleccion variablas son a la font de l'evolucion. Menant a de diferéncias geneticas entre populacions totjorn mai importantas, diferéncias que pòt resultar l'especiacion.
Mutacions
La variabilitat genetica es lo resultat de las mutacions que fan paréisser d allèls novèls. Una mèsme mutacion pòt aver d'efièchs fenotipics diferents.
Regims de reproduccion
L'eficacitat de la seleccion depend del regim de reproduccion. Los modèls de genetica de populacions prenon donc en compte aquel paramètre.
Dins una meteissa populacion, totes los individús pòdon se reproduire entre eles amb la meteissa probabilitat (se dich alara que la populacion es panmictica). Dins lo cas contrari, pòdon se reproduire encara mai entre eles (possible per las espècias ermafroditas) o amb d'aparentats - mai pròches geograficament - qu'amb los autres individús de la populacion. Se dich alara de regim tencat, o consanguin. Fin finala, pòdon se reproduire mens sovent entre eles o amb los pròches qu'amb lo rèste de la populacion (per exemple s'existís de sistèmas d'autoincompatibilitat o de règlas socialas d'evitament), e se dich alara qu'es un regim obèrt.
Quand un individú se reprodusís d'espereles, se dich d'autofecondacion. quand se reprodusís amb d'autres individus (aparentats o non), se dich d'allofecondacion.
Nocion de polimorfisme
La genetica de las populacions permet d'estudiar las variabilitats d'origina genetica de las populacions. Aquela variabilitat es nomenada « polimorfisme ». Una populacion es dicha polimòrfa se dins aquela populacion una partida d'ADN a una variacion de sequéncias correspondon a mai d'una forma allelicas que la mai frequenta passa pas mai d'una certa fraccion de la populacion totala, entre 95 o 99 per cent.
Dins una populacion, se dich qu'un gèn es polimòrf, se possedís al mens dos allèls avent una frequéncia superiora o egala a 1 %. Se possèda pas dos allèls amb una frequéncia superiora o egala a 1 %, mas que lo gèn existís quand quitament en mai d'un exemplars, es poliallelic (un gèn polimòrf es donc obligatòriament poliallelic).
Mesura de la diversitat genetica
Se pòt calcular la frequéncia dels fenotipes observats quand una populacion es polimòrfa per un caractèr donat. Dins una populacion d'N individús qu'Nx an tal caractèr x e Ny tal autre caractèr i : Dins lo cas d'un gèn amb doas allèls A e a, a essent recessiu, sola la frequéncia fenotipica d'aa pòt èsser calculada, perque se pòt distinguir Aa e AA al nivèl del fenotype.
Pasmens, s'i a tres caractèrs (x, y, z) governats per dos allèls codominants (A1, A2), los fenotipes permeton de distinguir los tres genotipes possibles, e será aquel còp possible de calcular la frequéncia genotipica La frequéncia genotipica permet enseguida de calcular la frequéncia allelica (la mesura de l'abondançae d'un allèl dins una populacion).
Una autra forma de diversitat genetica es la diferéncia genetica. Se la mesura en causissent aleatòriament una sequéncia de pars de basa d'un individú e causissent la sequéncia mai similara d'un autre individú. Puèi, se calcula la proporcion de pars de basas diferentas dins las doas sequéncias. Se pòt calcular la diferéncia genetica entre dos individús d'una meteissa espècia o la diferéncia genetica mejana entre d'individús d'espècias diferentas. Per exemple, la diferéncia genetica entre un uman e un chimpanzé seriá de (1,24 ± 0,07)%, aquela entre un uman e un gorilla de (1,62 ± 0,08)% e aquela entre un uman e un orangotan de (3,08 ± 0,11)%. La diferéncia genetica aumenta gradualament amb lo temps, donc sa mesura permet de calcuar l'edat de la separacion entre las espècias. Aquela entre los umans e los chimpanzés auriá (5,4 ± 0,8) milions d'ans e aquela entre l'aujòl comun dels umans e dels chimpanzés e los gorillas auriá (7,3 ± 1,1) milions d'ans.
Nocion de populacion teorica ideala e lei d'Hardy-Weinberg
Dins aquel modèl, las frequéncias des allèls e dels genotipes seguent una lei, la lai d'Hardy-Weinberg, qu'es lo modèl de referéncia de la genetica de las populacions. aquela lei enoncia que las frequéncias allelicas e las frequéncias genotipicas demoran establas amb las generacion.
Aquela lei es pas jamai perfiècha dins la natura, e, en realitat son los escarts al modèl que son mai informatius. Sus un grand nombre de generacions, un escart a la panmixia calculada segon Hardy-Weinberg pòt en efièch significar l'existencia d'un procés evolutiu sosjacent, una pression de seleccion, un fenomèn d'autofecondacion, o una causida del conjunt (genotipes modulant lo potencial reproductiu).
Notas e referéncias
<div class="references-small decimal" style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;">
Articles connèxes
Un tablèu sintetic, donant lo percentatge de cada aplogrop del cromosòma Y en foncion de las diferentas populacions, es donat sus la pagina de Wikipedia en anglés Y-DNA_haplogroups_by_ethnic_groups.
Diferents estudis foguèron menadas sud divèrs grops umans per comprene melhor lors originas. Coma:
Clan
vinheta|246x246px|Escut d'un clan polonés Un clan es un ensemble de familhas associadas per una parentat reala o fictiva, fondada sus l'idèa de descendéncia d'un quite aujòl comun, que pòt èsser real, imaginari o mitologic.
Aqueste mot d'origina escocesa (de clannad significant familha) foguèt causit coma concèpte generic pels etnològs, per designar totes los sistèmas politics fondats sus de familhas largas establas. Es l'equivalent del latin gens-gentis que designa las familhas patricianas de la Roma antica e de republicas italianas (coma Gènoa). Quitament se lor filiacion exacta es pas coneguda, totes los membres d'un clan coneisson aquesta origina que pren un caractèr mitic. D’individús o de familhas estrangièras pòdon èsser adoptadas per un clan que lor dona sos aujòls, se parla alara d'afiliacion o d'agregacion.
Quand aqueste aujòl es representada miticament o simbolicament per un animal, los etnològs parlan de totemisme.
Segon los païses, los clans pòdon èsser de regropaments plan formals, avent una personalitat juridica, un patrimòni e d’institucions politicas que varian d'una civilizacion a l'autra, e obesissent a de règlas precisas: cap, conselhs, assembladas, fèstas, costumas, simbòls, sanccions, etc.
L'apartenença a un clan pòt se traduire per de drechs e d’obligacions de solidaritat entre los membres del grop, subretot l'assisténcia e la venjança.
Un clan pòt èsser considerat coma un sosgrop d'una tribú, qu’es d’esperela un sosgrop d'una etnia, a son torn (amb, o non, d'autras etnias) membre d'un pòble se concebent, o non, coma una nacion, se dotant, o non, d’estructuras d'un Estat. Las societats polisegmentàrias presetan una tala organizacion.
Dins las societats clanicas celticas e romanas, i a pas de familhas nòblas e de familhas non nòblas, son los individús e los linahtges aïnats de cada clans que son considerats coma mai nòbles e que son susceptibles d'èsser elegits a las foncions nòblas.
Cèltas
Dins los païses d'Euròpa d'influéncia celtica, subretot en Escòcia e autres còps en Irlanda, un clan designa una familha o un grop d'individús avent de ligams de parentat plan fòrt vivents jos la mena d'un cap particular, nomenat chief o chieftain. Lo tèrme ven del mot gaelic escocés clannad significant familha. Pasmens, en Irlanda lo mot clann en irlandés (gaelic d'Irlanda) significa lo enfants d'una familha, e plan rarament clan,.
En Escòcia, gaireben totes los membres d'un mèsme clan pòrta lo mèsme nom, a vegada precedit del mot Mac o Mc (es a dire « filh de ») : MacDonald o McDonald, MacGregor, McIntosh, MacKenzie, McLeod, etc. (precedit en Irlanda del mot O', es a dire « descendent de » : O'Brien, O'Connor, O'Donnell, etc.). Cada clan escocés compta tanben de sets es a dire de grops familials portant un nom autre qu’aqueste del clan, mas que pasmens i apartenon. Los clans acaban per desaparéisser a mesura que lo mòde de vida anglés penètra dins los Highlands: mai lo govèrn britanic fait tot pels destruire après los susmautes dels jacobits de 1715 e 1745.
En Irlanda, un sistèma de clans mens centralizats se desvolopèt. Après la Reconquista de l'Irlanda pels Tudors al sègle XVI, lo sistèma formal de clan celtic desaparéis amb la fugida dels caps ereditaris celtics als païses catolics d'Euròpa. Se dich ara que poeticment, per exemple, d'un clann Dalaigh (O'Daly clan en anglés) pels descendents d'un aujòl alunhat de Dalach. I a, pasmens, d’assags de restablir oficialament lo vièlh òrdre.
Italians
Dempuèi l'Antiquitat, l'organizacion politica fondada sus un nombre limitat de familhas patricianas, o gentes, qu’existissiá dins la Republica romana, s’encontra dins las vilas del Edats Mejans, coma dins las republicas italianas (coma Gènoa).
Dins los Balcans, l'eritatge illirian e dàcia contunhèt fins ara mejans de clans per un grand nombre de Montenegrins, d'Albaneses, de Serbias, de Bosniacs, d'Erzegovinieas o de Valacs per exemple. En Corsega lo clan designa l'organizacion ierarquizada de basa familiala permetent per un escambi de servicis autrescòps militars puèi politics de s'assegurar d’avantatges de tota natura.
Lo tèrme de clan pòt de biais mai larg se referir a un grop eventualament unit pels ligams del sang, mai sovent dins un sens pejoratiu. Se parla tanbe de nuclèus mafioses dins lo sud de l'Itàlia dins los Balcans, per exemple en Albania, al Montenegro.
Indonesia
En Indonesia, de populacions an una societat organizada en clans. L'exemple mai conegut es aqueste dels Batak de Sumatra del Nòrd. Dins las societat batak un clan, o marga, regropa los descendents d'un mèsme aujòl. Un autre exemple es la societat minangkabau dins la província de Sumatra occidental, ont las gents pòrtan un nom de suku o clan. Se pòrta lo nom de suku de sa maire. La societat minangkabau es en efièch matrilineària. En país lampung dins lo Sud de Sumatra, se conéis oficialament 84 clans ligats a un territòri.
Jòcs
De jòcs en linha, subretot los jòcs en linha massissament multijogaires, permeton d'integrar de clans virtuals.
Fred Schneider
Frederick William "Fred" Schneider III (Newark, 1 de julhet de 1951) es un cantaire, compositor e musician american, fondator de la banda The B-52's.
Jòrgi lo Monge
Jòrgi lo Monge foguèt un cronicaire bizantin dau rèine de l'emperaire Miquèu III (842-869).
Es conegut per sa òbra literària que sa vida es quasi desconeguda. D'efèct, redigiguèt una cronica universala de quatre libres que va de la Creacion a la mòrt de l'emperaire Teofil en 842. Lo premier libre tracta dau periòde d'Adam a Alexandre lo Grand, lo segond de l'istòria santa de l'Ancian Testament e dei filosòfs grècs, lo tresen de l'istòria romana de Juli Cesar a Constantin e lo quatren deis eveniments de la mòrt de Constantin a l'annada 842. Es una fònt istorica importanta per lo periòde 813-842. Lo rèsta dau tèxte es una represa d'autors precedents e son interès principau es d'observar l'avejaire d'un monge bizantin dau sègle IX sus lo passat. La cronica de Jòrgi lo Monge conoguèt un succès important plusors autors ne'n prepausèron de seguidas per lei sègles X e XI.
Suzannecourt
Suzannecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Lo vilatge a situat près de de lo confluisson de la Marna amb lo en Escurant.
Los localités los mai prèps son Joinville, Thonnance-lès-Joinville e Peisses. A una quarentena de quilomètres se tròba lo Parc natural regional del bòsc d'Orient.
Suzannecourt A traversat pel anciana Rota nacionala 427, uèi RD 427.
Le village est situé près du confluent de la Marne avec le Rongeant.
Les localités les plus proches sont Joinville, Thonnance-lès-Joinville et Poissons. À une quarantaine de kilomètres se trouve le Parc naturel régional de la forêt d'Orient.
Suzannecourt est traversé par l'ancienne Route nationale 427, aujourd'hui RD 427.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Antoine Béchamp
Pierre Jacques Antoine Béchamp (Bassing, 15 d'octobre de 1816 - París, 15 d'abril de 1908) foguèt un quimista e biologista francés.
Pedraza de Alba
Pedraza de Alba es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Effincourt
Effincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fontaines-les-Sèches
Fontaines-les-Sèches es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pedrosillo de Alba
Pedrosillo de Alba es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Dobla (omonimia)
Dobla pòt designar:
Fluorn-Winzeln
Fluorn-Winzeln es un vilatge del districte de Rottweil, situat en Baden-Württemberg. Comptava 3.101 abitants en decembre de 2012.
Mosqueta de l'imam Ali
La Moqueta de l'imam Ali es lo tresen luòc pus sacrat de l'islam chiita e un endrech de romavatge major situada dins la vila iraquina de Nadjaf. Lo sanctuari assosta lo tombèu de l'imam Ali ibn Abi-Talib, cosin de Maomet e quatren califa dins la tradicion chiista. Segon la legenda, es tanben lo luòc d'enterrament d'Adam e de Noé. Es enviroutada per lo cementeri de Wadi-us-Salaam que fa partida dei necropòlis pus grandas de la planeta ambé mai de cinc milions enterrats e una superficia d'aperaquí 6 km².
Pedrosillo de los Aires
Pedrosillo de los Aires es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Guèrra d'Etiopia
La Guèrra d'Etiopia (ò Segonda Guèrra Italoetiopiana) es un conflicte armat que se debanèt dau 3 d'octòbre de 1935 au 9 de mai de 1936. Foguèt lo resultat deis ambicions imperialistas italianas en Africa Orientala. D'efiech, après una revirada en 1896, l'Itàlia de Benito Mussolini assaièt tornarmai de conquistar Etiopia per constituïr un blòt territòriau italian continü dins la region. Après sèt mes de combat, leis operacions s'acabèron per una victòria militara italiana. Pasmens, dins lei fachs, leis Italians aguèron de dificultats per sometre un país tant important e, tre lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala, deguèron faciar d'atacas de part de la resisténcia etiopiana e deis Aliats.
L'imperialisme italian en Africa Orientala
Poissança europèa arribada tardivament en Euròpa, Itàlia aviá dirigit seis ambicions imperialistas vèrs Tunisia e vèrs lei territòris non colonizats per leis Europèus. Pasmens, coma Tunisia èra ocupada per França, Roma èra estada obligada de se concentrar vèrs leis autrei regions. L'Africa Orientala e Cirenaïca foguèron ansin lei dos aisses principaus dau colonialisme italian. Pasmens, se la conquista d'Eritrèa e de la Somalia Occidentala foguèt – relativament – aisada, aquelei territòris representavan pas un empèri important. En 1895, leis Italians assaièron donc de conquistar Etiopia, lo darrier Estat autoctòn encara independent en Africa. Dins aquò, foguèron durament batuts a Adua en 1896. Ansin, après la presa de Cirenaïca en 1912, Itàlia deguèt se contentar de regions pauc pobladas e quasi deserticas.
Ansin, a partir deis ans 1920, Benito Mussolini, que voliá escafar l'umiliacion de la desfacha d'Adua e fondar un empèri italian en Africa, adoptèt tornarmai una politica pus ofensiva dins la region. Pasmens, inicialament, assaièt d'utilizar la diplomacia per estendre son influéncia en Etiopia. L'idèa èra de crear una zòna d'influéncia dins lo país per ne'n justificar la presa de contraròtle progressiva. Entre 1924 e 1928, plusors acòrdis de cooperacion foguèron donc signats per permetre la construccion d'infrastructuras. Dins aquò, foguèron pas aplicats per lei dos partits e Mussolini utilizèt donc de metòdes pus dirèctes coma lo sostèn ai movements rebèls dei regions perifericas. En parallèl, signèt un acòrdi amb lo Reiaume Unit per definir leis interès economics respectius dei dos país en Etiopia. Aquò foguèt considerat coma una acceptacion de la conquista italiana d'Etiopia per Londres.
A partir de 1931-1932, Itàlia comencèt de preparar dirèctament la guèrra. Per aquò, mandèt mai de fòrças dins la region (oficialament, per prevenir d'incursions de movements rebèls). L'emperaire etiopian Haile Selassie ordonèt egalament de desplegar de tropas. De tensions vivas apareguèron ansin dins lei regions onte la frontiera èra mau definida, especialament en Ogaden. Per amaisar la situacion, leis Etiopians organizèron una mission angloetiopiana per materializar lo traçat mai leis Italians refusèron de precisar sei revendicacions. Puei, lo 5 de decembre de 1934, una fòrça italiana ataquèt una unitat etiopiana (incident de Welwel). Etiopia decidèt alora de sasir la Societat dei Nacions mai l'organizacion internacionala li respondèt pas.
L'abandon d'Etiopia per França e lo Reiaume Unit
Après l'incident de Welwel, lo baron Takele Hawariat demandèt a Haile Selassie l'autorizacion de preparar la resisténcia a una ataca italiana. De son caire, Mussolini èran encara inquiets de la reaccion francobritanica. D'efiech, se lei dos país èran pas opausats au desvolopament de l'influénca italiana en Roma, la guèrra planificada per Roma èra un projècte ben diferent. Mai, a la conferéncia de Stresa lo 14 d'abriu de 1935, París e Londres parlèron pas dau subjècte etiopian.
Fòrças en preséncia
thumb|right|Inspeccion de tropas italianas per [[Benito Mussolini durant la guèrra.]]
En fàcia, leis Italians dispausavan de 500,000 òmes relativament ben equipats (795 blindats, 500 pèças d'artilhariá, 300 a 500 avions). De mai, dispausavan d'una bòna logistica e de resèrvas importantas de municions. De mai, l'armada italiana aviá previst d'utilizar d'armas quimicas fòrça eficaças còntra de tropas non protegidas (arsina, iperita).
La resisténcia etiopiana
La guèrra comencèt lo 3 d'octòbre de 1935. L'ataca italiana foguèt menada per 10 divisions, 10 gropaments de blindats e 11 escadrilhas d'aviacion posicionats en Eritrèa e en Somalia. Dins un premier temps, lei fòrças italianas avancèron lentament en causa de la resisténcia acarnada deis Etiopians, dau relèu favorable a la defensa e de la prudéncia dau generau Emilio De Bono. Pasmens, prenguèron Adua, Aksom e Maqalie avans d'èsser blocats per de revòutas còntra lei requisicions e per lei premierei còntra-ofensivas d'amplor de l'armada etiopiana. Maucontent, Benito Mussolini lo remplacèt en novembre per Pietro de Badoglio.
En decembre, lei combats venguèron donc pus violents. Leis Etiopians menèron divèrsei còntra-ofensivas que permetèron d'estabilizar lo frònt. En particular, bloquèron l'avançada italiana a la premiera batalha de Tembien (20-24 de genier de 1936). Dins aquò, poguèron pas menaçar lei linhas d'avitalhament italianas mentre que leis Italians podián bombardar sensa dificultat lei rotas etiopianas gràcias a son aviacion. De mai, leis armas quimicas permetèron egalament ais Italians d'arrestar leis avançadas de seis adversaris.
La revirada de la SDN
Sasida per Etiopia, la Societat dei Nacions condamnèt clarament l'invasion lo 7 d'octòbre de 1935 e designèt Itàlia coma lo responsable de la guèrra. Aquò èra una premiera per l'organizacion. Lo principi de sancions còntra Roma foguèt egalament votat. Pasmens, dins lei fachs, França bloquèt lei sancions importantas e participèt a l'embarg sus leis armas a destinacion d'Etiopia.
París justifiquèt son refús d'impausar de sancions vertadieras per l'organizacion de negociacions menadas per Pierre Laval e Samuel Hoare. D'efiech, lo 7 de decembre de 1935, lei dos òmes presentèron un plan de partiment de la region. Etiopia seriá reducha a Choa e integrada dins una zòna d'influéncia italiana. Lo rèsta dau territòri passava dirèctament sota contraròtle dirècte ò indirècta d'Itàlia. Lei dos camps refusèron de discutir d'aqueu plan. Ansin, lei temptativas diplomaticas de resòuvre la guèrra mau capitèron. Pasmens, lei sancions maucontentèron Mussolini que comencèt son raprochament amb Hitler.
La victòria italiana
En febrier, Pietro de Badoglio ordonèt una ofensiva generala. Premier, leis Etiopians deguèron abandonar la fortalesa naturala d'Amba Aradom après nòu jorns de combats (10-19 de febrier de 1936). Puei, foguèron batuts dins lo corrent de la segonda batalha de Tembén (27-29 de febrier). Enfin, foguèron egalament vencuts a la batlaha de Shire (29 de febrier - 2 de març). Aquelei victòrias permetèron ais Italias de dislocar lei fòrças etiopianas dins lo nòrd e de reprendre son avançada vèrs lo sud.
De son caire, per respectar la tradicion, lo negus Haile Selassie prenguèt personalament lo comandament de l'armada reiala. En despiech de la situacion catastrofica, planifiquèt una ataca vèrs lo nòrd. Pasmens, son plan foguèt interceptat per leis Italians. L'ofensiva, menada a Mai Ceu, s'acabèt donc per una desfacha saunosa lo 31 de març. En mai d'aquò, aquela desfacha entraïnèt la destruccion de la darriera fòrça organizada etiopiana. D'efiech, durant sa retirada, l'armada etiopiana foguèt atacada per de movements rebèls. Aquò agravèt sei pèrdas e empediguèt tota reorganizacion. Lo negus s'enfugiguèt lo 1 de mai e leis Italians intrèron dins la capitala, Addis Abeba, lo 5 de mai.
Consequéncias
thumb|right|Intrada dei tropas italianas dins la [[capitala etiopiana.]]
Lo conflicte mostrèt tanben clarament lei limits de la Societat dei Nacions que foguèt incapabla de prendre de mesuras vertadieras per geinar l'esfòrç de guèrra italian. Au contrari, sei membres pus importants leis empachèron avans de prepausar un plan permetent a l'agressor d'ocupar la màger part dau país atacat. Pasmens, aquelei sancions maucontentèron fòrça Mussolini que decidèt de se raprochar deis autrei poissanças revionistas per contentar seis ambicions d'expansion territòrialas en Mediterranèa. La Guèrra d'Etiopia constituís ansin una etapa importanta vèrs la Segonda Guèrra Mondiala.
Enfin, se fau nòtar que lo succès italian durèt gaire. Premier, en causa de la resisténcia etiopiana, Roma contrarotlèt jamai la totalitat dau territòri. Puei, a partir de 1940, la region foguèt atacada per lo Reiaume Unit e Belgica. Mancant d'armaments modèrnes, leis Italians capitulèron lo 27 de novembre de 1941 e l'independéncia d'Etiopia foguèt restablida.
Chemillé-sur-Dême
Chemillé-sur-Dême es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom de Chemillé ven del nom latin d'òme Camillius, ambe'l sufixe d'apertenéncia acum, latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Chemillé èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Camillius.
Istòria d'Occitània
Paleolitic
Se tròban en Occitània de sits arqueologics nombroses tre lo periòde Paleolitic. Lo poblament dins aquela zona foguèt fòrça aboriu e prospèr. A la fin del Paleolitic, comprenguèt d'òmes de Neandertal e pus tard, tanben, d'òmes modèrnes (Homo sapeins sapiens). Los ocupants dels luòcs i beneficiavan d'un microclima favorable comparat a la rèsta d'Euròpa. La màger part de las grandas civilizacions preïstoricas d'Euròpa penetrèron Occitània. Lo poblament original d'òmes modèrnes al Paleolitic se modifiquèt amb l'arribada de pòbles ulteriors al Neolitic. Se parla d'un grand airal de civilizacion aquitanocantabrica. Roergue es la region occitana ont i a lo mai de megalits. Mapa d'extension del Chastèlperronian mapa d'extension de l'Aurignacian Mapa d'extension del Gravetian Aqueste periòde se limita a la Peninsula Iberica e a l'Occitània fins a Léger. Endacòm mai en Euròpa, lo clima es polar. Los Solutreans an inventat l'agulha amb uèlh e lo propulsor.
Art: Lo forn del diable (Dordonha) La cauna de Cougnac (Lot) carte d'extension del Solutréen Mapa d'extension del Magdalenian
Antiquitat
Lo mond mediterranèu a faiçonat en granda part Occitània.
Los Ibèrs
Los Ibèrs / los Iberoaquitans
Los Ibèrs, aperats atau per los Grècs, èran los pòbles purmièrs de la Peninsula Iberica e benlèu d'Euròpa. Forman benlèu un grop de pòbles preceltics e non pas una familha de pòbles; de heit, es dificil d'establir la lor parentat. Dens los pòbles ibèrs i a los Cinesians, los Turdetans, los Mastinis, los Vascons, los Aquitans, los Ibero-Ligurs; mei tard, après las migracions deths pòbles cèltas, se trobarà tanben los Celtibèrs.
La lengua deths pòbles ibèrs èra hòrt diferenta de las lenguas deths gallés com ac atesta Cesar dens lo son libre "De Bello Gallico". Demoran fòrça pròvas toponimicas d'aquesta preséncia dens los nomis de luòcs en Gasconha.
Quauques pòbles Aquitans (d'après "De Bello Gallico" Julius Caius Caesar)
Ausques: pòble aquitan que viuava dens lo departament actual de Gers. La sua ciutat principala èra Elimberrum (Aush).
Bigerions: pòble aquitan establit en Bigorra. La sua ciutat principala èra Turba (actuala Tarba, dens lo departament deths Hauts Pirenèus).
Cocosates: pòble aquitan establit sus lo golf de Gasconha entre las Lanas e la Gironda.
Elusates: pòble aquitan dont lo territòri correspondava a l’entorn d'Eusa a l'oest deth departament de Gers.
Garunnes: pòble aquitan installat au sud deth departament actual de Nauta Garona.
Gates: pòble aquitan installat au confluent de Gers e de Garona.
Nitiobriges: pòble aquitan deths bòrds de Garona. La sua ciutat principala èra Agennum (Agen dens lo departament d'Òlt e Garona).
Ptianiens: pòble aquitan, entre Pau e Ortès dens lo departament actual deths Pirenèus Atlantics.
Sibuzates: pòble aquitan dont lo territòri ocupava ua partida deth país basc francés actual.
Sotiats: pòble aquitan que viuva sus lo territòri de Sòs Òlt e Garona.
Tarbèls: pòble aquitan de la còsta atlantica. La sua ciutat principala èra l’actuala Dacs, dens lo departament de las Lanas.
Tarusates: pòble aquitan. La sua ciutat principala èra Atura (Aira, dens lo departament actual de las Lanas).
Los Romans
Los Romans, per se defendre, entre autres, dels Cèltas, van metre en plaça una organizacion sociala e politica desconeguda. Son los creators del concepte d'Estat. Per paur dels envasidors, van espandir lor autoritat suls autres pòbles. Conquistèron Occitània en doas etapas.
Los Romans menèron als Occitans lors saber-far e lors concèptes. En particular l'administracion, l'organizacion sociala fins dins los detalhs dels uses e costumas de la familha. Aportèron tanben las leis escrichas. La civilizacion de drech escrich diferenciarà pendent longtemps los Occitans dels Franceses. E puèi, plan segur los Romans aportaràn lo latin qu'es a l'origina de la creacion de la lenga occitana.
Drackenstein
Drackenstein es una comuna de Baden-Württemberg (Alemanha), que s'atròva dins l'arrondiment de Göppingen, dins la region e lo districte d'Stuttgart.
Istòria d'Occitània
Los Romans
Mai tard, los Romans organizan l'esplecha intensiva de las ressorsas agricòlas e mineralas. Lo vin es estat aduch per eles a Bordèu. Traçan una ret de rotas que fa créisser l'activitat economica e l'urbanizacion. La romanitat sedutz la classa aisida mas es puslèu mal acceptada al començament pel pòble. De revòltas contunhèron pendent qualques temps puèi las regions finiguèron per èstre pacificadas. Fins al sègle V, Occitània coneis gaireben pas de guèrras.
Nauta Edat Mejana
L'epòca de las invasions barbaras pòt èsser considerada coma una continuacion de l'Antiquitat romana dins las regions occitanas. Los atacs dels Escandinaus e dels Francs austrasians an destruch la màger part de las traças de cultura antica. Es atal que los occitans an daissat de se nomenar eles-meteisses de "Romans" fàcia als barbars.
Los Gòts
Visigòts thumb|250px|Reialme dels Visigòts Ostrogòts
Los Francs epòca merovingiana
Francs Salians
Los Francs epòca carolingiana
Francs Austrasians
Los Escandinaus
Normands, Vikings
Los Vascons
Vascons La Vasconia
Los Araboberbèrs
Maures
Edat Mejana classica e bassa
Occitània a pas jamai conegut d'unitat territoriala, ça que la mai d'una familha renhanta se son afrontadas o sostengudas dins la tòca d'una unificacion. Pr'aquò, de reialmes vesins se son desvolopats rapidament al detriment dels primièrs embrions d'estat occitan.
Datas de restacament definitiu de las províncias occitanoromanicas als païses actuals (en prenent en compte las regions desoccitanizadas e las províncias pas entièrament occitanoromanicas):
La Chapela daus Sents
La Chapela daus Sents (La Chapelle-aux-Saints en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Luòcs e monuments
La fama d'aqueu vilatge es per una granda part, liada a la descoberta, dins una petita cròsa de la vau de Sordoira (nom supausat), de la sepultura d'un Òme de Neandertal lo 3 d'agost de 1908 per los abats Amédée e Jean Bouyssonie e lor frair Paul.
Berstett
Berstett en alemannisch (Berstett en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
En 1972, las municipalitats de Berstett, Gimbrett, Reitwiller e Rumersheim an fach l'objècte d'una fusion-associacion, lo banc de la notícia comuna en avent #èsser fixat a Berstett.
En 1972, les communes de Berstett, Gimbrett, Reitwiller et Rumersheim ont fait l'objet d'une fusion-association, le siège de la nouvelle commune ayant été fixé à Berstett.
Pedrosillo el Ralo
Pedrosillo el Ralo es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Compausat quimic
Lei compausats quimics son de substàncias quimicas puras compausadas d'atòms d'au mens dos elements quimics diferents. Leis atòms que constituisson aqueleis assemblatges son liats entre elei per de liames quimics (ionics, covalents...). Coma substància pura, lei compausats quimics an de proprietats fisicoquimicas caracteristicas que permèton de leis identificar. Pòdon èsser transformats per reaccion quimica en d'autrei compausats quimics.
Lei compausats quimics son l'objècte de classificacions variadas. La pus modèrna es aquela dau Chemical Abstracts Service qu'atribuís un numerò d'identificacion unica a cada preparacion quimica. Pasmens, per de rasons de comoditat, d'autrei classificacions contunian d'èsser utilizadas. La pus importanta es aquela que diferencia lei substàncias organicas (compausats a basa de carbòni e d'idrogèn) e lei compausats inorganics (lo rèsta).
Definicion
Tota substància quimica constituïda de dos ò de plusors tipes d'atòms diferents (elements quimics) dins una proporcion estequiometrica fixa pòu èsser dich « compausat quimic ». Aquela proporcion es exprimida dins la formula quimica. L'aiga, substància facha de dos atòms d'idrogèn e d'un atòm d'oxigèn, a per exemple, la formula bruta H2O. De mai, aquelei compausats an una estructura quimica unica e definida qu'es mantenguda en plaça per una organizacion espaciala deis atòms que son liats entre elei per de liames quimics. Lei proprietats fisicquimicas d'aqueleis estructuras son caracteristicas e pòdon permetre l'identificacion d'un produch pur gràcias a la mesura de certanei paramètres. Per exemple, un ponch de fusion a 0 °C e un ponch d'ebulicion a 100 °C sota una pression de 1 atm son de proprietats pròprias a l'aiga. En causa d'aquela proporcion clarament definida, aquelei compausats pòdon èsser convertits, per reaccion quimica, per formar d'autrei compausats.
De règlas de nomenclatura son estadas definidas per lei societats de quimistas per identificar pus aisament lei diferents compausats. La principala, fòrça utilizada per lei substàncias organicas, es aquela de l'Union Internacioanala de Quimia Pura e Aplicada (IUPAC). Existís tanben lo numerò CAS, gerit per lo Chemical Abstracts Service, que permet de definir una numerò d'identificacion unic per cada produch o preparacion quimic.
Classificacion segon lo tipe de liame
La natura dau liame quimic que permet d'unic leis atòms d'un compausat es un premier critèri permetent de definir tres categorias principalas :
Compausats organics e inorganics
Fins a la sintèsi de l'urèa realizada per Friedrich Wöhler (1800-1882) en 1828, lei quimistas supausavan l'existéncia d'una separacion clara entre lei compausats presents dins leis organismes vivents e lo rèsta dei substàncias conegudas. Aquela teoria foguèt a l'origina dei tèrmes « quimia organica », que s'interessava a l'estudi dei compausats dau premier grop, e « quimia inorganica », cargada de la recèrca sus lo segond. Pasmens, lei trabalhs de Wöhler mostrèron lo caractèr erronèu d'aquela distincion, çò que durbiguèt la via a la recèrca sus lei compausats sintetics.
Compausats naturaus, sintetics e artificiaus
Un autre distincion tradicionau de la quimia es basat sus l'origina dei compausats quimics e sus sa preséncia dins la natura :
Classificacion per estructura
Es possible de classar lei compausats per la natura de son estructura. Dins aqueu cas, son estudiats la preséncia de cicles, lo nombre d'atòms dins aquelei cicles, la preséncia de liames quimics dobles o triples, la preséncia de liames de coordenacion... Aqueleis observacions son importantas car permèton generalament d'identificar lei sites reactius dei compausats.
Classificacion per grops foncionaus
Aqueu tipe de classificacion es principalament utilizat en quimia organica ont es tradicionau. Pasmens, de còps, pòu s'observar en quimia inorganic onte de familhas de substàncias existisson tanben. D'exemples de grops foncionaus organics son donats dins lo tablèu aicí dessota :
Idrocarburs
Leis idrocarburs son de compausats fachs d'atòms de carbòni e d'idrogèn. Son de natura variada e existís mai d'un sistèma de classament : La màger part deis idrocarburs son d'origina naturala e son produchs per l'industria petroliera. Pasmens, existís de reaccions que permèton de preparar d'idrocarburs a partir d'autrei compausats organics e de catalizaires especiaus. Lei pus frequents son la reaccion de Wurtz, la reaccion de Wolff-Kishner e la reduccion de Clemmensen.
D'idrocarburs pòdon s'utilizar dirèctament coma combustible (metan, etan...), carburant (octan...) o solvent (benzèn...). D'autrei, generalament pus complèxs, pòdon servir de reactius dins de procès de sintèsi de moleculas sinteticas (medicaments...).
Alcòls
Leis alcòls son de compausats organics que se caracterizan per la preséncia d'un grop –OH liat a un atòm de carbòni tetravalent. Lei règlas de nomenclatura li atribuisson lo sufix « -òl ». Se parla d'alcòl primari, segondari e terciari s'un, dos o tres radicaus son estacats a l'atòm de carbòni. Certaneis alcòls simples pòdon s'obtenir per la transformacion de sucres durant de reaccions de fermentacion. Lei pus complèxs son sintetizats per idratacion d'idrocarburs eissits dau rafinatge dau petròli.
Leis alcòls son de moleculas utilizadas dins mai d'una sintèsi organica. D'efiech, sei proprietats acidobasicas e nucleofilas permèton de realizar una gama larga de reaccions coma de substitucions nucleofilas (permetent de produrre d'idrocarburs alogenats), de reaccions de desidratacion (permet de produrre d'alcèns) e de reaccions d'esterificacion. Es tanben possible d'oxidar un alcòl per formar un acid carboxilic.
Etèrs
Leis etèrs son son de compausats organics de formula generala R–O–R' amb R e R' de grops alquil. Lei règlas de nomenclatura li atribuisson lo sufix « -il » qu'es apondut a la racina eissida dau nom de l'alcan correspondent. Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, leis etèrs son sovent de liquids volatils. Existís tres procès principaus per lei sintetizar a partir de reaccions sus d'alogenoalcans (sintèsi de Williamson ò substitucion nucleofila SN1 entre un alogenoalcan e un alcòl) o a partir de la desidratacion d'un alcòl.
La polarizacion dau liame quimic C–O e lei doblets non liants sus l'atòm d'oxigèn dònan una reactivitat importanta ais etèrs que son sovent considerats coma de substàncias instablas :
Aldeïds
Leis aldeïds son una familha de compausats organics, de formula generala R–C(H)=O, que son de derivats d'alcòls. La nomenclatura li dònan lo sufix « -al » que remplaça lo sufix « -òl » de l'alcòl d'origina. Son obtenguts per oxidacion d'alcòls primaris. Dins l'industria, l'oxidant principau es lo dioxigèn e l'usatge de catalisaires es necessari. Un caufatge entre 400 e 600 °C es requist. En laboratòri, se pòdon utilizar d'oxidants « doç » que permèton de melhorar lo mestritge de la sintèsi (dicromat de potassi, reactiu de Sarett...).
Es egalament possible d'obtenir d'aldeïds a partir d'alcèns segon dos autrei procès :
Leis aldeïds son de substàncias importantas en sintèsi organica. Son implicats dins l'acetalisacion (produccion d'un diòl), dins una reaccion amb un reactiu de Grignard (obtencion d'un alcòl segondari), dins la reaccion de Wittig (transformacion d'una liason C=O en C=C) e dins de reaccions de reduccion coma la reduccion de Clemmensen o la reduccion de Wolff-Kishner.
Cetonas
Lei cetonas son un grop de substàncias organicas, de formula generala R–CO—R', que son de derivats d'alcòls. Lei règlas de nomenclatura li atribuisson lo sufix « -ona » que remplaça lo sufix « -òl » de l'alcòl d'origina. Son obtengudas per oxidacion d'un alcòl segondari. Dins l'industria, s'utiliza lo dioxigèn, de procès de desidrogenacion catalitica o lo procès de Wacker-Hœchst. De caufatges e de catalizaires son totjorn necessaris. En laboratòri, de metòdes pus doç pòdon èsser més en òbra coma l'oxidacion per lo dicromat de potassi, per lo reactiu de Jones o per lo reactiu de Sarett. Es egalament possible de sintetizar de cetonas gràcias a l'ozonolisi d'alcèns (en utilizant un reductor), a l'idrolisi d'alcins en preséncia d'un catalizaire a basa de mercuri o a la reaccion de Friedel-Crafts sus un compausat aromatic.
Lei cetonas son d'intermediaris de sintèsi utils car pòdon participar a un nombre fòrça important de reaccions :
Acids carboxilics
Leis acids carboxilics son una familha de compausats organics, de formula generala R–COOH, derivats deis alcòls. Lei règlas de nomenclatura li atribuisson lo sufix « -oïc » que remplaça lo sufix « -òl » de l'alcòl d'origina. Lo nom es precedit per lo tèrme « acid ». Existís plusors metòdes possibles per obtenir d'acids carboxilics : Leis acids carboxilics pòdon reagir a partir :
Estèrs
Leis estèrs son de compausats organics derivats d'un acid carboxilic. Son caracterizats per un grop format d'un atòm de carbòni liat per un liame doble a un atòm d'oxigèn e per un liame simple a un grop alquoxi. La representacion generala d'un estèr es de tipe R-COO-R'. Lei règlas de nomenclatura destrian dos cas : Lo metòde de sintèsi pus frequent deis estèrs es la reaccion d'esterificacion entre un acid carboxilic e un alcòl. Pasmens, es lenta e reversibla. D'autrei reaccions foguèron donc cercadas. Lei pus eficaç remplaçan l'acid per un clorur d'acil o un anidrid d'acid.
Leis estèrs son fòrça utilizats per sei proprietats odorosas. Per exemple, l'etanoat de butil es conegut per son odor de banana. Un autre interès deis estèrs es lor capacitat de reagir amb una basa fòrta per fabricacion de sabon.
Amidas
Leis amidas son de compausats organics derivats d'un acid carboxilic. Son caracterizadas per la preséncia d'un atòm d'azòt liat a un grop carbonil. Per leis amidas aciclicas, lei règlas de nomenclatura li atribuisson lo nom de l'acid carboxilic correspondent amb lo remplaçament dau sufix « -oïc » per la terminason « -amida ». Per leis amidas ciclicas, lo nom es aqueu de l'alcan ciclic precedit per lo prefix « aza- » e acabat per lo sufix « -ona ».
Leis amidas son generalament sintetizadas a partir de l'acid carboxilic o de l'amina correspondents. Leis equilibris son pauc favorables a la formacion deis amidas e es donc necessari de trobar un mejan per lo desplaçar. Une tecnica frequenta consistís a « activar » l'acid amb una etapa que permet de lo transformar en clorur d'acil. L'utilizacion d'un anidrid d'acid es tanben un metòde simple que permet d'obtenir una amida gràcias a una reaccion amb una amina.
La reactivitat deis amidas es febla. Per lei faire reagir, es generalament necessari de lei caufar o d'utilizar un catalizaire poderós per lei redurre per tornar formar l'acid carboxilic e l'amina. La formacion d'una amida a donc un interès per protegir de foncions quimicas durant una sintèsi complèxa.
Aminas
Leis aminas son de compausats organics derivats de l'amoniac. Son eissits de la partença d'un atòm d'idrogèn e de son remplaçament per un grop carbonat. Descubèrtas en 1849 per lo quimista francés Charles Adolphe Wurtz (1817-1884), foguèron inicialament dichas « alcaloïds artificiaus ». Lei règlas de nomenclatura li atribuisson lo sufix « -amina » se lo grop amina es prioritari es lo prefix « amino- » dins lo cas contrari. Se parla d'amina primària, segondària o terciària s'un, dos o tres radicaus son liats a l'atòm d'azòt. Existís tanben d'aminas aromaticas e alifaticas.
Leis aminas son generalament obtengudas per alquilacion d'aminas de reng inferior : l'alkilacion de l'amoniac permet d'obtenir una amina primària que pòu èsser alquilada en amina segondària que pòu èsser alquilada en amina terciària. La perseguida de l'alquilacion mena a la formacion d'un sau d'amonium quaternari.
L'atòm d'azòt es a l'origina dei proprietats quimicas deis aminas. D'efiech, aquel atòm a un doblet non liant, çò que conferís a la molecula un caractèr basic e nucleofil. De mai, dins lo cas deis aminas primàrias e segondàrias, lo liame N–H pòu se rompre. Aqueleis aminas presentan donc una aciditat febla que li permet de reagir amb de basas fòrtas coma leis organomagnesians.
Idrurs
L'ion idrur correspond a l'anion idrogèn H–. Per extension, lo tèrme « idrur » designa un compausat quimic format d'idrogèn e d'un element quimic mens electronegatiu. Existís plusors tipes diferents d'idrurs. Lei pus utilizats en quimia son leis idrurs ionics (o idrurs salins) que son utilizats per produrre de basas fòrtas (NaH, CaH2). Pasmens, i a egalament d'idrurs covalents sovent volatils, d'idrurs metallics que son l'objècte de recèrcas per i estocar d'idrogèn e d'idrurs polimerizats.
Oxids
thumb|right|Lo [[Rovilh (oxid)|rolh es un oxid de fèrre.]]
Leis oxids son de compausats inorganics entre l'oxigèn e un element mens electronegatiu. Contèn donc teoricament l'anion O2-. Son de substàncias frequentas. Per exemple, un nombre important de mineraus terrèstres son d'oxids coma lo corindon (oxid d'alumini). La natura de l'oxid varia segon l'element associat amb l'oxigèn. Pòu èsser moleculara (aiga, dioxid de carbòni...) o cristallina (oxid de calci...).
Una proprietat importanta deis oxids es sa capacitat de reagir amb l'aiga per formar d'acids. Aqueu caractèr aumenta amb l'electronegativitat de l'element associat amb l'oxigèn. Lo cas pus extrèm es aqueu de l'acid percloric e son pKa de -8. Dins lo sens invèrs, d'elements pauc electronegatius entraïnan la formacion de basas fòrtas coma l'oxid de sòdi Na2O que sa reaccion amb d'aiga permet de produrre de soda NaOH.
Comps d'Artubi
Comps d'Artubi ( Comps-sur-Artuby en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.