cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedro Álvares Cabral
Retorn al Portugal
L'expedicion de dirigiguèt cap a la còsta èst d'Africa. Una de las naus s'encalèt dins un banc de sable e comecèt a s'afonsar. Coma cabiá pas dins las autras naus, la carga foguèt abandonada e Cabral ordenèt que la nau siá incendiada. En seguida, la fòta contunhèt cap a em l'Illa de Moçambic (al nòrd èst de Sofala), per se provesir de manjar que las naus sián prestas pel passatge agitat a l'entorn del Cap de Bona Esperança. Una caravèla foguèt enviada a Sofala — un autre dels objetius de l'expedicion. Una segonda caravèla, considerada coma la nau mai rapida de la flòta e capitanejada per Nicolau Coelho, foguèt enviada en davant per donar al rei o de novèlas de succcés dels viatge. Una tresena nau, comandada per Pedro de Ataíde, se separèt de la flòta après la partença de Moçambic.
Lo 22 de mai, la flòta— ara reduita a sonque doas naus — passèt pel Cap de Bona Esperança. Arribèron a Bezeguiche (atuala Dakar, localizada près del Cap Verd), lo 2 de junh. Alà, encontrèron en mai de la caravèla de Nicolau Coelho, la nau comandada per Diogo Dias — que s'èra perduda mai d'un ano après lo desastre dins l'Atlantic Sud. La nau aviá passat per d'aventuras<sup class="reference" id="ref_notabene_Enone">[E] e èra en marrida condicions, amb pas mai que set òmens malauts mal noirits a bòrd — un d'aqueles èra tan flac que morriguèt de bonaur al tornar veire los sieus companhs. Una autra flòta portuguesa tanben èra ancorada a Bezeguiche. Après que Manuèl I aviá estat informat de la descobèrta de Brasil, aviá enviat una flòta menora per l'explorar. Un dels sieus navegadors èra Amerigo Vespucci (explorador italian que lo nom designará America), que contèt a Cabral los detalhs de son exploracion, li confirmèt qu'aviá desbarcat dins un continent entièr e pas sus una simpla illa.
La caravèla de Nicolau Coelho partiguèt lo primièr de Bezeguiche e arribèt al Portugal lo 23 de junh de 1501. La nau de Cabral demorèt en rèire, esperant la nau desapareguda de Pedro de Ataíde e de la caravèla qu'aviá estat enviada a Sofala. Ambedoas naus acabèron per aparéisser e Cabral arribèt a Portugal lo 21 de julhet de 1501, amb d'autras naus arribant los jorns seguents. Al total, doas naus tornèron vuèjas, cinc èra completament cargadas e sièis èran perdudas. Pasmens, las cargas transportadas per la flòta generèron un benefici de 800% per la Corona Portuguesa. Après la venta de las espècias, las receptas cobriguèron los costs de l'equipament de la flòta e de las naus qu'èra perdudas, generant un benefici passant la soma totala dels costs. "Sens se descoratjar de las pèrdas sens precedents que patiguèt, quand arribèt a la còsta de l'èst african, Cabral contunhèt realizar lo pretzfach que li aviá estat atribuit e foguèt capable d'inspirar als oficièrs e ómens sobrevivents tant de coratge", afirma l'istorian James McClymont. "I a pauc de viatges cap al Brasil e Índia que foguèron tan ben executats coma aquel de Cabral", afirmèt l'istorian Bailey Diffie, per qui lo viatge establiguèt un camin cap a l'oberture subte "d'un empèri maritim portugués d'Africa cap a l'Orient Extrèma", e mai tard un "empèri terrèstre al Brasil".
Fin de vida
Après lo retorn de Cabral, Manuèl I comecèt a planificar una autra flòta per far un viatge cap a Índia e per venjar las pèrdas portuguesas a Calecute. Cabral foguèt causit per comandar aquela Flòta de la Venjança. Pendent uièt meses Cabral faguèt totes los preparatius pel viatge, mas per de rasons que demoran foscas, li foguèt levada lo comandament. Aparentament, seriá estat prepausat de dar a un autre navegador, Vicente Sodré, lo comandament independent sus una partida de la flòta – e Cabral s'oposèt fòrça. Se sap pas se foguèt destituit o se demandèt d'èsser liberat de sa carga, que que siá, quand la flòta partiguèt en març de 1502, lo comandant èra Vasco da Gama, un nebot mairal de Vicente Sodré, e non pas Cabral. E mai se sap qu'espeliguèt una ostilitat entre las faccions qu'apiejavan Vasco da Gama e Cabral. A un moment, Cabral daissèt la cort de biais permanent. Lo rei demorèt irritat de la brega, a tal punt que la simpla mencion de l'afar en sa preséncia poiriá provocar lo bandiment de la cort, çò qu'arribèt a un dels sostens de Vasco da Gama.
Sofrissent de fèbre recurrenta e de tremblòta (benlèu a causa de la malària) dempuèi son viatge, Cabral se retirèt a Santarém en 1509. Passèt sos darrièrs ans alà. Son disponiblas pas que d'informacions escampilhadas sus sas ativitats pendent aquel temps. Segond una letra reiala datada del 17 de decembre de 1509, Cabral èra partida dins una disputa per una transaccion de tèrras al subjècte de la sieuna proprietat. Una autra letra del meteis an informa qu'anava recebre de privilegis per un servici militar non declarat. En 1518, o abans, foguèt auçat de fidalgo a cavaleiro al Conselh del Rei, amb una renda mensuala de 2 437 reals. Aquò s'apondent a la pension annala ja concedida en 1497, qu'encara se pagava. Cabral morriguèt de causas non especificadas, benlèu en 1520, e foguèt enterrat dins la capèla de San Joan Evangelista dins la Glèisa do Antigo Convento da Graça de Santarém.
Reabilitacion postuma
Lo primièr establiment permanent portugués sus la tèrra que vendrà lo Brasil èra São Vicente, creat en 1532 per Martim Afonso de Sousa. Amb los ans passar, los portugueses pauc a pauc espandiguèron las frontièras de sa colonia a l'oèst, conquistant las tèrras dels ameridians e tanben dels espanhòls. Brasil aviá assegurat una granda partida de sas frontièras a l'entorn de 1750, essent considerat per Portugal coma la partida mas importanta del sieu vast empèri maritim. Lo 7 de setembre de 1822, l'eritièr de Joan VI de Portugal, lo Prince Pèire, realizèt l'independéncia de Brasil de Portugal e venguèt lo primièr emperaire.
Ipotèsi de la descobèrta intencionala
Una controvèrsia qu'ocupa los savents fa mai d'un sègle es de determinar se la descobèrta de Cabral foguèt una escasença o intencionala. Dins aquel darrièr cas, aquò significariá que los portugueses avián al mens un indici qu'existiá d'una tèrra a l'oèst. La question foguèt levada pel primièr còp per l'emperaire Pèire II en 1854 dins una sesilha de l'Institut Istoric e Geografic Brasilenc quand demandèt als cercaires se la descobèrta podavan èsser intencionala.
Fins a la conferéncia de 1854, la presompcion generalizada èra que la descobèrta èra un accident. D'òbras inicialas sus l'afar defendavan aquela vision, coma História do Descobrimento e Conquista da Índia (publicado em 1541) de Fernão Lopes de Castanheda, Décadas da Ásia (1552) de João de Barros, Crônicas do Felicíssimo Rei D. Manuel (1558) de Damião de Góis, Lendas da Índia (1561) de Gaspar Correia, História do Brasil (1627) de frei Vicente do Salvador e História da América Portuguesa (1730) de Sebastião da Rocha Pita.
La primièra òbra a defendre l'idèa de descobèrta intencionala foguèt publicada en 1854 per Joaquim Noberto de Sousa e Silva, après que Pèire II inicièt lo debat. Dempuèi alara, d'estudis apièjan l'idèa, coma Francisco Adolfo de Varnhagen, Capistrano de Abreu, Pedro Calmon, Fábio Pestana Ramos e Mário Barata. Per l'istorian Hélio Vianna, "pasmens s'aja de signes d'intencionalitat" de la descobèrta de Cabral, "basats subretot dins la coneissença o dins las suspicions precedentas de l'existéncia de tèrras al bòrd de l'Atlantic Sud", existís pas cap de pròvas irrefutablas que la provar. Aquela opinion tanben es partejada per l'istorian Thomas Skidmore. Lo debat sul fach que la descobèrta èra deliberada o non es considerat coma "sens importança" per l'istorian Charles R. Boxer. Per l'istorian Anthony Smith, las revendicions contradictòrias "benlèu jamai serán resolgudas".
Davancièrs
Cabral seriá pas estat lo primièr europèu a marchar sus las tèrras brasilencas, mas non mencionadas dins d'autras partidas d'America del Sul. De monedas romanas foguèron encontradas dins l'actual Veneçuèla, al nòrd èst del Brasil, benlèu venent de naus qu'i foguèron menadas per de tempèstas pendent l'Antiquitat. Los escandinaus arribèron en America del Nòrd e quitament s'i establiguèron, mas faguèron fracas a la fin del sègle XV. Cristòl Colomb, dins son tresen viatge al Nòu Mond, en 1498, percorriguèt una partida del futur Veneçuèla.
Dins lo cas de Brasil, ja èra considerat probable que lo navegador portugués Duarte Pacheco Pereira aviá fach un viatge per la còsta brasilenca en 1498. Aquela cresença foguèt mentretant rebutada e ara se considèra la possibilitat que puslèu viatjèt en America del Nòrd. I a mai de pròvas concrètas de que dos espanhòls, Vicente Yáñez Pinzón e Diego de Lepe, avián viatjat lo long de la còsta nòrd de Brasil entre genièr e març de 1500. Pinzón anèt dempuèi çò que ara es Fortaleza fins a la boca de riu Amazonas. Alà, encontrèt una autra espedicions espanhòla, capitanejada per Lepe, qu'arribèt al riu Oiapopòc en març. La rason que Cabral es considerat coma descobrèire de Brasil, al contrari dels exploradors espanhòls, se deu al fach que lo viatges de Pinzón e Lepe èran brèus e aguèron pauc d'impacte duradisses. Los istorians Capistrano de Abreu, Francisco Adolfo de Varnhagen, Mário Barata e Hélio Vianna son en accòrdi que las espedicions espanhòlas aguèron pas cap d'influença sul desvolopament de çò que vendrá l'unica nacion de lenga portuguesa de las Americas — amb una istòria, cultura e societat unicas, diferent de las societats ispanoamericanas que dominan lo rèste del continent.
Omenatges
En 1900, per las comemoracions dels quatre cent ans de la descobèrta de Brasil, foguèt inaugurat al largo da Glória, a Rio de Janeiro, un monument de Rodolfo Bernardelli en omenatge a Cabral. D'autras vilas de Brasil tanben faguèron omenatge a l'explorador donant son nom a de vias publicas — un bel exemple es l'Avenida Álvares Cabral a Belo Horizonte. Existisson tanben d'escòlas publicas e d'autres establiments privats que prenguèron lo non de Pedro Álvares Cabral.
A Lisbona, foguèt erigit un monument en omenatge a Cabral sus l'avenida que recebèt lo nom de l'explorador dins la freguesia de Santa Isabel. L'estatua, inaugurada en 1940, es una replica de l'estatua de Bernardelli, un present del govèrn Vargas al pòble portugués. Del meteis biais, sa tèrra natala li faguèt omenatge coma una estatua, e tanben dins la vila ont demòran los sieus rèstes.
Donadas genealogicas e eraldicas
Se sap pauc de segur al respècte de la vida de Pedro Álvares Cabral. seriá nascut en 1467, mai probable o 1468  a Belmonte, a près de 30 km de Covilhã al centre de Portugal.
Foguèt batejat jol nom de Pedro Álvares de Gouveia e, unes ans mai tard, benlèu après la mòrt de son fraire ainat an 1503, comencèt a s'utilizar lo nom del sieu paire <sup class="reference" id="ref_notabene_Cnone">[C].
Lista dels presidents del govèrn espanhòl
right|thumb|[[Escut d'Espanha|Escut utilizat pel Govèrn espanhòl.]] Lo President del Govèrn es lo cap del poder executiu d'Espanha, equivalent al títol de primièr ministre de las democracias parlamentàrias.
Pedro Álvares Cabral
Donadas genealogicas e eraldicas
Èra un dels cinc filhs e sieis filhas de: Segon una tradicion familhala, los Cabrals èran de descendents de Carano, lo lendari primièr rei de Macedònia. Lo quita Carano èra un supausat descendent en setena geracion del semideus grèc Ercules. Levat lo mite, l'istorian James McClymont acredita que l'autre raconte familhal pòt èsser una dralha per determinar l'origina dels Cabrala. Segond aquela tradicion, los Cabrals vendrián d'un clan castelhan nomenat Cabreiras qu'an un escut pareissièr. La familha Cabral venguèt coneguda al sègle XIV. Álvaro Gil Cabral (rèire de Cabral e comandant militar de la frontièra), èra un dels rares portugueses a demorar fidèl al rei Joan I pendent la guèrra contra lo rei de Castelha. En recompensa, Joan I presentèt a Álvaro Gil coma lo fèu ereditari de Belmonte.
Itsaso
Itsaso en occitan, Itsasu en basco, o Itxassou en francés, qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo toponim que significa "lòc de las gèstas" (isats 'gèsta').
Lo gentilici qu'ei itsasuiar.
Prèmi Paganini
thumb|200px|Lo teatre Carlo FeliceLo Prèmi Paganini qu'ei un deus màgers tornèis de vriulon. Que's debana cada dus ans desempuish 1954 a Gènoa (ciutat nadau de Niccolò Paganini) hens lo teatre Carlo Felice.
Lo torneis que's jòga en tres etapas de seleccion on successivament los candidats e jògan sols (entaus preliminars 4 pèças enclusent au mens dus capricis de Paganini), dab un piano (semi finala 3 o 4 pèças dab au mens ua contemporanèa e ua de Paganini) e, fin finau dab ua orquèstra (finala : dus concertos dab au mens un de Paganini).
6 musicians que son causits (mei en cas d'egalitat) e lo ganhant qu'a lo dret de jogar dab Il Cannone, lo vriulon de Paganini, proprietat de la ciutat de Gènoa.
Vaux-sur-Seulles
Vaux-sur-Seulles es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Vali-sus-Seulles se situa a 6 quilomètres de Bayeux, en lo Bessin. La municipalitat a traversat per la Seulles.
Vaux-sur-Seulles se situe à 6 kilomètres de Bayeux, dans le Bessin. La commune est traversée par la Seulles.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1827, Vali-sus-Seulles (405 abitants l'an 1821) absorbeix Vaussieux (75 abitants).
En 1827, Vaux-sur-Seulles (405 habitants en 1821) absorbe Vaussieux (75 habitants).
Luis Buñuel
Luis Buñuel Portolés (Calanda, nascut lo 22 de febrièr de 1900 - mòrt lo 29 de julhet de 1983 a la Ciutat de Mexic) foguèt un director e scenarista cinematografic. D'unes lo considèran coma un dels pus grands cineastas del cinèma espanhòl e mexican, e un dels melhors e de maita importància del mond.
Ligams extèrnes
thumb|300 px|right|... estatua de n'[[Iñaki davant lo Centro Cultural Luis Buñuel de Calanda Aragon... ]]
Sent Bonet de Salendrenca
Sent Bonet de Salendrenca (Saint-Bonnet-de-Salendrinque en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Walter Eucken
Walter Eucken (Jena, 17 de genièr de 1891 - Londres, 20 de març de 1950) foguèt un economista alemand. Creèt la doctrina sonar ordoliberalisme e foguèt un dels inspiradors l'economia sociala de mercat.
Glèisa de Sant Giròni de Tolosa
La glèisa de Sant Giròni, anciana capèla dels Penitents blaus, carrièra de lòctenent-coronèl Pelissièr, es una glèisa bastida per la Companhiá reiala dels Penitents blaus de Tolosa. Foguèt edificada al sègle XVII per l'arquitècte Pierre Levesville. Confrairiá reiala, los Penitents blaus empleguèron los melhors artistas de Tolosa per decorar lor capèla. Patiguèt pauc de la Revolucion Francesa.
Istòria
La capèla foguèt edificada a partir de 1622 per l'arquitècte Pierre Levesville. En 1626 mancava de realizar las ornements.
Pendent la Revolucion, la confrariá aviá estat dissolguda en 1792, la capèla ven un temple decadari dedicat a las ceremonias de l'Èsser Suprèma, puèi glèisa parroquiala en 1801 jol nom de glèisa de Sant Jiròni.
Quand la capèla ven una glèisa parroquiala, en 1805 l'arquitecte de la vila de Tolosa, Jacques-Pascal Virebent (1746-1831) deu d'adaptar lo luòc a foncion novèla. Cal agrandir la capèla. L'arquitècte causís, per gardar l'essencial del plan original, de far càser la paret entre la capèla e lo luòc de reünion dels confraires e de plaçar l'altar màger dians l'anciana sala de reünion dels confraires. Placèt al dessús de l'altarl lo quadre de Guillaume Lethière, "L'allegoriá de la Crotz" (1788). Las doas rotondas son alara cobèrtas per de copòlas de gip sur latís. Bastís un pichon cloquièr exagonal entre las doas rotondas, costat de la carrièra.
Jean-Louis Ajon realizèt après 1805 la cadièra de presicar sus un dessenh de Jacques-Pascal Virebent. Dos cenotafes foguèron pausats en memòria de François Lucas, e de Bernard Lange sus la partida drecha de la nau e de Jacques-Pascal Virebent en 1834-1835 del costa esquèrra.
En 1857-1858, l'arquitècte Henri Bach (1815-1899) fa contunhar dins lo còr una decoracion semblabla a aquela de la nau. L'esculptor tolosenc Mathieu i realiza de bas releus istoriats. Las falsas copòlas son decoradas de pinturas de Céroni e Justin Pibou uèi desaparegudas. Los veirals son realizats per Paul Chalon.
La glèisa ven monuments istorics en 1980.
L’interior
La glèisa es orientada d’oèst cap a l'èst, amb: sus son costat nòrd la capèla del Bon secors e al costat sud la capèla del Sant Sacrament, la sacristia e la capèla de Sant Josèp. La glèisa a la particularitat d'ofrir una dobla intrada per la carrièra del Lòctenent-Colonèl Pélissier dempuèi e per la carrièra de la Poma. Son ligadas a la glèisa per una galará ditcha "Passatge de Sant Jiròni" ont se vei de veirina d'elements d'Arts ecclesiastics.
Gurcy-le-Châtel
Gurcy-le-Châtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Sent Jors de Maremne
Sent Jors de Maremne (Saint-Geours-de-Maremne en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sən'jurs]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Georgius de Maredme, en latin, aus sègles XI-XII, Sent Jorz au sègle XII, Seint Gorbs, en 1242, S. Iours (mapa de 1638), S Jours en Marenne (mapa de 1714), S. Jours (mapa de 1733).
Dauzat e Rostaing que's contentan d'escríver lo nom vien deu grecolatin Georgius, apòsto de Velai au sègle III, o martir capadocian deu sègle XIV,.
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, Georius pòt pas miar a Jors pr'amor lo grope [rj] (= ri) evoluciona cap a [jr]; que cau donc partir de *Giorius > *Giorus (dissimilacion e analogia deus mots en -us); *Giorius eth medish que derivaré de Georgius > Giorgius, puish dissimilacion deu segond -g- [N.B. L'evolucion donada per B. Boyrie-Fénié que passa pr'aquò per *Georius/Giorius...].
Lo determinant qu'ei lo país o anciana viscomtat de Maremne, citat en 1527 archipresbyteratus Maritime. Lo nom que vien de marítimu > marítmu > marétme > marénme > marémne.
Gurcy-le-Châtel
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bertran de Bòrn lo Filh
thumb|Divèrsas poesias de Bertran de Bòrn lo Filh son estadas totjorn atribuidas al sieu paire. Bertran de Bòrn, apelat lo Filhs (1179 circa – 1233), foguèt un cavalièr e trobador lemosin.
Escriguèt de sirventés e tanben d'autres composicions poeticas. Participèt a la guèrra de Joan I d'Anglatèrra en Occitània.
Filh del famós trobador Bertran de Bòrn e de la sieuna primièra femna, Raimonda, nasquèt pauc que après lo matrimòni foguèsse celebrat en 1179. Lo sieu fraire èra Itier e los sieus frairastres Bertran e Constantin, filhs del segon maridatge del sieu paire amb Felipa en 1192.
Lo sirventés Quan voi lo temps renovelar, escrich en 1206 dins l'estil del sieu paire es atribuït tanben dins los cançoners al sieu paire mas foguèt escrich per el pr'amor que en aquela epòca lo sieu paire èra retirat al monastèri de Dalon dempuèi 1197 e pr'aquò aqueste sirventés a d'èstre atribuit al sieu filh. Aqueste sirventés es precedit d'una longa explicacion o razo sus las aventuras de Joan I d'Anglatèrra e la sieuna crueltat. Es fòrça interessant de soslinhar que dins lo poèma Bertran de Bòrn lo Filh parla de la cançon de gesta apelada Lo sètge d'Orange.
Lo segon sirventés de Bertran de Bòrn lo Filh voliá èstre una òbra d'alegria e es una poesia que parla del sieu amor per la sieuna senhora, Flor de Lis (lo sieu nom vertadièr es desconegut). Las autras tres òbras que pòdon èstre atribuidas a Bertran de Bòrn lo Filh mas non d'una forma segura son:
Gen part nostre reis liuranda
Guerr'e pantais vei et afan
Un sirventes farai novel plazen
Puois sai etz vengutz, Cardaillac (de Dalfi d'Alvernha)
I a tanben una atribucion medievala marrida:
A tornar m'er enquer al primer us(uèi atribuït a Guilhem Rainol d'At)
Referéncias
· The Vidas of the Troubadours. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.
· Martín de Riquer. Los trovadores: historia literaria y textos. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.
Hip-hop
Lo hip-hop, , musica rap , , o musica hip-hop , es un genre musical caracterizat per un ritme acompanhat de rap e de cants. Le genre s'es desvolopat coma un movement cultural e artistic aparegut als Estats Units a Nòva York, dins lo South Bronx al començament dels ans 1970. Originari dels guètos negres e latins de Nòva York, s'espandiguèt lèu lèu dins l'ensems del país puèi al monde entièr al punt de venir una cultura urbana importanta. La cultura hip-hop coneis plusors disciplinas : lo rap (o MCing), lo DJing, lo break dancing (o b-boying), lo graffiti, lo beatboxing. Aquelas disciplinas, aparegudas abans lo hip-hop, van èstre integradas tre la naissença del movement. Es pasmens de per son expression musicala qu'es mai conegut e, de fait, sovent reduit a aquela.
Pedagogia
La pedagogia es la sciéncia de l'educacion.
Etimologia del tèrme
Pedagogia vien del grèc, paidagogos (παιδαγωγία), que èra l'esclav que acompanhava los ninhs al escòla. Lo mot paida o paidos fa referéncia a chics, aqueste es lo motiu pel aquel alguns distinguisson entre "Pedagogia" (ensenhar a chics) e andragogia (ensenhar a adultes). Lo mot latina per far referéncia a la pedagogia, educacion, es fòrça mai utilizada e, de còps, ambas s'utilizan de biais indistint.
Istoria de la pedagogía
La pedagogia exist despuèi que l'educacion pasèt a èsser considerada un asunt social e pas sol familiar. Per este los primièrs escrits teorics aparecen a Grècia, a las polis democraticas ont l'ensenhanza facilitava l'acces a la politica. Roma eredèt aquesta preocupacion.
A l'Etat Mièja, l'educacion èra fòrça atada a l'iglèsia, post que l'unica educacion que se considerava de provech èra la religiosa que permitia lograr la salvacion. Además, la cultura èra als monasteris e après a las universitats, dominadas pels teologians. Lo Renacimient, amb son afán de recuperacion dels clasics e l'ansia de saber e d'aver cultura, di un novèl impuls a la pedagogia. Amb l'Ilustracion s'atèt definitivament a l'idèa de progres, post que sens educacion un pobl pòt pas adelantar (d'aquí las campanhas d'alfabetizacion).
La pedagogia a l'actualitat
Actualament, la pedagogia a evolucionat fòrça despuèi lo suyo origen etimologic. Uèy en dia, la pedagogia es pas la sciéncia que s'ocupa dei tecnicas de l'ensenhanza, este es tarea d'otra sciéncia pedagogica denominada Didactica. La pedagogia es un ensems de sabers que s'ocupan de l'educacion coma un fenomèn tipicament social i especificament uman. Es, pel tan, una sciéncia de caracter psicosocial que a per objècte l'estudi de l'educacion amb lo fin de conocerla y perfeccionarla. Tanben es una sciéncia de carácter normatiu perque se dedica pas a describir lo fenómen educacional mas a establecer las pautas o normas que devèm seguir per llevar a bon tèrme aqueste fenómen.
Pedagogia tanben fa referéncia al correcte us d'estratègias d'ensenhanza (véase teoria instruccionala). Per exemple, lo brasilenh Paulo Freire, un dels educadores mai significatius del sègle XX, fa referéncia a son métode d'ensenhanza per adultes coma "pedagogia critica".
L'Escòla Catalana de Pedagogia aguèt son máxim ressò als añs 30 del sègle XX, dins la época de la Republica.
Saint-Bonnet-des-Quarts
Saint-Bonnet-des-Quarts es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Reggae
Lo reggae (nom probablament derivat de l'anglés raggamuffin) es un estil de musica e de dança que nasquèt cap a la fin de las annadas 1960 en Jamaica. Es subretot gràcias al grop The Wailers, e aprèp un de sos membres Bob Marley, qu'aqueste genre musical se faguèt conéisser internacionalament.
Concors Internacionau Yehudi Menuhin per Joens Violonistas
thumb|200px|Yehudi MenuhinConcors Internacionau [[Yehudi Menuhin]] per Joens Violonistas qu'ei un torneis de vriulon màger creat per Yehudi Menuhin en 1983 destinat aus musicians de mens de 22 ans e estreat a Folkestone en Kent (Anglatèrra). Desempuish que s'ei debanat en França e lèu de Norvègia.
Tasmin Little, Nikolaj Znaider, Ilya Gringolts, Julia Fischer, Daishin Kashimoto e Lara St. John e comptan enter los sons lauretas.
Silleda
Silleda es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Faymoreau
Faymoreau es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Semousies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Boisé, verdoyant E dotat de pradas environadas de bocage, Semousies se situa en una "cuvette naturala" ont un ruisseau flueix plàcidament. Es un luòc ideal pels marcheurs.
Semousies Se situa en lo Sud-Es del departament del Nòrd (Enaut) en plena cœur del parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois a conegut per las siás pradas, lo sieu bocage e lo sieu relief un pauc vallonné en la siá part Sud-Es (començament dels contreforts dels Ardennes), dicha « pichona Soïssa del Nòrd ».
Semousies Fa part administrativement de la Avesnois, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
La municipalitat se tròba a 95 km de Lille (prefectura del Nòrd) o Brusselles, a 45 km de Valencianas, Mos (B) e a 6 km de Avesnes-sus-Helpe (jos-prefectura).
La Belgica e lo departament de l'Aisne se tròban a 15 km.
Boisé, verdoyant et doté de prairies entourées de bocage, Semousies se situe dans une "cuvette naturelle" où un ruisseau coule paisiblement. C'est un lieu idéal pour les marcheurs.
Semousies se situe dans le Sud-Est du département du Nord (Hainaut) en plein cœur du parc naturel régional de l'Avesnois. L'Avesnois est connu pour ses prairies, son bocage et son relief un peu vallonné dans sa partie Sud-Est (début des contreforts des Ardennes), dite « petite Suisse du Nord ».
Semousies fait partie administrativement de l'Avesnois, historiquement du Hainaut et ses paysages rappellent la Thiérache.
La commune se trouve à 95 km de Lille (préfecture du Nord) ou Bruxelles, à 45 km de Valenciennes, Mons (B) et à 6 km d'Avesnes-sur-Helpe (sous-préfecture).
La Belgique et le département de l'Aisne se trouvent à 15 km.
Istòria
A l'epòca napoléonienne, l'emperaire i es arribat e d'en un autre luòc un camin pòrta lo sieu nom en la boca dels abitants.
À l'époque napoléonienne, l'empereur y est passé et d'ailleurs un chemin porte son nom dans la bouche des habitants.
Longwy
Longwy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joan Crisòstom
Joan Crisòstom (vèrs 345 - 407) foguèt un teologian crestian dau sègle IV. Foguèt tanben arquevesque de Constantinòble de 397 a 404. Pasmens, sa rigor e son zèl reformator còntra la corrupcion que començava de tocar lo clergat entraïnèron son exili e sa mòrt.
Nascut dins una familha crestiana d'Antiòquia, estudièt la retorica e foguèt batejat a 18 ans. Acomencèt d'estudiar la teologia. A la fin de seis estudis, venguèt ermita e s'installèt dins la region d'Antiòquia per perseguir sei recèrcas teologicas. En 380 ò 381, venguèt diague avans d'èsser ordonat prèire quauqueis annadas pus tard. Venguèt alora predicaire e director espirituau. Aqueu periòde veguèt la redaccion de mai d'un tractat sus lo maridatge, l'educacion ò la vida monacala. Son talent oratòri li donèt pauc a pauc una celebritat certana.
En 397, l'emperaire Flavius Arcadius lo chausiguèt per venir arquevesque de Constantinòble. S'i turtèt rapidament a d'oposicions fòrtas en causa de sa lucha còntra la corrupcion dei mors tant au sen dau clergat qu'au sen de l'aristocracia. En particular, ordonèt la destitucion de l'evesque d'Efèsi e s'ataquèt ais eretics, ai judieus e ai pagans. Enfin, capitèt d'impausar l'autoritat eclesiastica de Constantinòble sus lei diocèsis d'Anatolia. Pasmens, aquò lo privèt pauc a pauc dau sostèn imperiau. En 402, obligat d'organizar un sinòdi per jutjar lo patriarca d'Alexàndria, reuniguèt un nombre pas sufisent d'evesques e se trobèt en minoritat en fàcia d'una delegacion egipciana fòrça importanta. Seis enemics aprofichèron la situacion per obtenir sa condamnacion per lo sinòdi. Destituit un premier còp, foguèt rapidament restaurat per l'emperaire mai una segonda campanha còntra eu s'acabèt per una segonda destitucion que venguèt definitiva en 404. Exilat en 407 dins la region de Pònt, i moriguèt dins lo corrent dau viatge vèrs sa region novèla.
Es considerat coma un sant per la Glèisa Catolica — que reconoguèt pas sa destitucion — per la Glèisa Ortodoxa e per la Glèisa Còpta. Es tanben un Doctor de la Glèisa per lei Catolics.
Chéry
Chéry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Seanad Éireann
Seanad Éireann que significa en irlandés, es la cambra nauta de l'Oireachtas qu'es lo Parlament de la Republica d'Irlanda. Contràriament a la cambra bassa o Dáil Éireann, lo Senat es pas elegit directament mas se compausa de membres causits per diferents biais. Aquela cambra a mens de poders que lo Dáil e pòt solament retardar las leis que desapròva, mas pas metre de vèto definitiu. Lo Seanad es situat dempuèi sa creacion dins lo palais de Leinster House a Dublin.
Adelaide Ferreira
Maria Adelaide Mengas Matafome Ferreira (Minde, Alcanena, 23 de setembre de 1959) es una cantaira e actritz portuguesa. Comencèt sa carrièra musicala dins la musica rock amb la cançon Baby suicida que venguèt un succès en 1981. Participèt puèi al Concors de l'Eurovision en 1985 en representacion de Portugal amb lo títol Penso em ti (Eu sei) qu'acabèt 18en amb 9 ponches. Es tanben una actritz de television e a participat a mantuna telenovela portuguesa.
Espècia (biologia)
L'espècia es l’unitat (o taxon) de basa de la sistematica.
Presentacion formala
Dins la classificacion scientifica, una espècia es designada per un binòmi latin, compausat d’un nom generic (que pren una majuscula iniciala) seguit d’un epitèt especific. Per exemple, los èssers umans apartenon al genre Homo e a l’espècia Homo sapiens. Lo nom de l’espècia es l’ensemble del binòmi e pas solament l’epitèt especific. Formalizada per Linne al cors del sègle XVIII, la classificacion binomiala, e tanben d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituís lo « sistèma linnean ». Lo nom scientific de l’espècia s’escriu normalament en italicas. Quand òm se referís a una espècia non determinada, es d’usatge d’utilizar l’abreviacion sp. al singular (o spp. al plural) a la plaça de la segonda partida del nom scientific.
Problematica de la nocion d’espècia
Al sègle XVIII, las espècias èran consideradas coma lo resultat de la creacion divina e, a aqueste títol, èran consideradas coma de realitats objectivas e immutablas.
Dempuèi l’aveniment de la teoria de l’evolucion, la nocion d’espècia biologica a conegut fòrça evolucions, mas cap consensús es pas jamai pogut èstre obtengut sus sa definicion.
Una autra definicion repausa sus la nocion de semblança (o al contrari de gra de diferéncia), concèpte encara fòrça utilizat en paleontologia, quand i a pas d’alternativa. Certans autors utilizan quitament aquestes dos principis per definir las espècias.
L’estudi de l’ADN permet al temps que sèm de recercar de semblanças non visiblas dirèctament sul plan fisic (fenotipe). Mas lo critèri quantitatiu (nombre de gèns identics) tapa lo critèri qualitatiu, per definicion non mesurable. Atal, la classificacion de las Orquidacèas de tipe Ofris fa ressortir un grand nombre d’espècias, visiblament diferentas (doncas del punt de vista fenotipe) mentre que lors genotipes se son revelats fòrça vesins.
L’espècia biologica es uèi lo mai sovent definida coma una comunautat reproductiva (interfeconditat) de populacions. S'aquesta definicion se prèsta pro plan al rènhe animal, es mens evidenta dins lo rènhe vegetal, ont se produson frequentament d’ ibridacions. S’associa sovent lo doble critèri de reünion per interfeconditat e separacion per non-interfeconditat, per assegurar la perpetuacion de l’espècia.
Una question merita d’èstre pausada : la nocion d’espècia constituís una simpla comoditat de trabalh o possedís una realitat independenta de nòstre sistèma de classificacion ? Possedís una veritabla significacion dins l’absolut ? Las responsas a aquestas consideracions son del domeni de l’epistemologia e de la semantica operacionala tant coma de la biologia.
Lo problèma se complica del fach de las questions d’interfeconditat presenta o absenta, e pas totjorn tant trencada coma dins los manuals : de populacions A1 e A2 pòdon èstre interfecondas, coma A2 e A3, etc. ; e se pòt aver a un moment de populacions A1 e An que o son pas (aqueste cas de variacion clinala o species ring es raportat per Konrad Lorenz pels gavians. La nocion d’espècia se dissòlv alara dins una mena de fosc.
L’interfeconditat permet doncas pas de dire que s’agís de la meteissa espècia, mentre que la non-interfeconditat sufís per dire que s’agís d’espècias diferentas. Aquesta non-interfeconditat se deu recercar tanben e sustot dins los descendents : Cavals e Ases son interfeconds mas lors ibrids (mula e mul, Bardòt) o son rarament. Las doas populacions fòrman doncas d’espècias diferentas.
Evolucion de la nocion d’espècia al cors del temps
Concèpte empiric, la nocion d’espècia a evoluit amb lo temps e son istòria es estada marcada per la pensada de grands naturalistas coma Linne, Buffon e Darwin.
Sosespècia
Dins lo quadre d’una espècia donada, una sosespècia consistís en un grop d’individús que se tròba isolat (principalament per de rasons geograficas) e que evoluís en defòra del corrent genetic de l’espècia de referéncia.
Al cap d’un certan temps aqueste grop d’individús pren de caracteristicas especificas que lo diferencian de l’espècia de referéncia. Aquestes caractèrs pòdon èstre novèls (aparicion aprèp una mutacion per exemple) o èstre la fixacion d’una caracteristica variabla per l’espècia de referéncia.
De sosespècias an normalament la possibilitat de se reproduire entre elas, car lors diferéncias son pas (encara) marcadas.
Se pòt d’un cèrt biais considerar qu’una sosespècia es lo preludi a la creacion d’espècias diferentas.
Tortura
vinheta|Diferents instruments de tortura. La tortura es l'utilizacion volontària de la violéncia per infligir una fòrta sofrença a un individú. En drech internacional costumièr, d'elements claus de la definicion de la tortura foguèron l'objècte de referéncias oficialas : per resumit, implica « una dolor o sofença aiguadas, fisica o mentala », infligida « intencionalament ». La Convencion interamericana per la prevencion e la repression de la tortura n'espandís la definicion als cases d'« aplicacions de metòdes visant a annular la personalitat de la victima o demenir sa capacitat fisica o mentala, quitament q'aquestes metòdes e procediments causan pas cap de dolor fisica o ànsia psiquica ». La distinccion entre « tortura » e « pena o tractament crudel, inuman o desgradant » es subjècte a debats e a variacions segon la jurisprudéncia e los tribunals.
Espècia (biologia)
Sosespècia
Dins la notacion de la sistematica, se balha a l’espècia de referéncia (la qu’es estada descricha en primièr) lo meteis nom que l’espècia. Atal la sosespècia de referéncia de Tarentola mauritanica sera Tarentola mauritanica mauritanica.
Tortura
Pòt èsser utilizada coma castig, coma mejan de coercicion per obténer quicòm, per inspirar la terror e la dominacion, o encara per crudeltat. Es pae exemple utilizat per obténer d'avoacions o autras informacions secrètas – l'Edat Mejana parla alara de la « question » –, tanben per terrorizar de populacions o d'organizacions, ciblant d'individús que los autres demoran passius de paur d'èsser victimas a lor torn. Pòt volontàriament mena a la mòrt de l'individú, s'agìs alara du suplici qu'a per objectiu a menar la mòrt de biais plan dolorós, veire a la remandar mai possible, per perlongar l'agonia.
Plan fòrça metòdes de torturas foguèron o son utilizat, segon la tecnologia disponibla, de la cultura dels torcionaris, de las fonts localas, etc. Passant per totas menas d'agressions, fisicas sul còrs de l'individú, o psicologics repausant sus la paur, lo tristum o autres emocions. Los actes de tortura produson mai sovent de séquelas, coma de mutilacions fisicas e de traumatismes psicologics. Pel torcionari o borrèl, torturar pòt possiblament respondre a de vams sadics o s'inscrire dins la somission a l'autoritat (experiéncia de Milgram), mas sovent el tanben sortís prigondament marcat.
Espècia (biologia)
Sosespècia
Òm se pòt interrogar sus la validitat de la definicion d’una sosespècia sabent que la definicion del tèrme espècia demòra fluctuanta e controversiada. N'es atal de totes los limits de la definicion d’una espècia que s’aplican tanben a la d’una sosespècia.
Tortura
Metòdes e instruments
De tots temps, diferents mejans de tortura foguèron utilizats pels borrèls.
Produchs quimics
Las victimas pòdon èsser forçadas d'ingerir de produchs, quimics o non (veire trissat...) per infligir la dolor e de damatges intèrnes. De produchs irritants podent èsser introduchs dins lo rectum o la vagina, o aplicats sus la partidas genitalas.
La tortura quimica pòt consistir a provesir a una persona una dròga pendent un periòde long, provocant atal una fòrta dependencia, puèi una 	desacostumança penosa podent durar d'annadas. L'administracion forçada de medicaments es tanben utilizada, sovent a de dòsis toxicas, per castigar de dissidents politics e/o religioses. D'agents quimics psicotròps donan la possibilitat d’induire a volontat panica, depression, psicòsi, delire e dolor extrèma.
Electricitat
L’usatge del pistolet d'impulsion electrica distribuit per l'entreprisa Taser es criticat per la dolor que causa e lo risc mortal que pòrta a aquestes que ne son victimas per d'ONG internacionalas e nacionalas coma Amnestia Internacionala, Human Rights Watch, la FIDH o encore Raid-H.
Une comission d’enquesta parlamentària foguèt creada en França per jutjar dels inconvenients de l’aisina, que se pòt son utilizar coma instrument de tortura.
Tortura psicologica
La tortura psicologica ou mentala, repausa sus diferentas tecnicas: posicions d'estrès (gardar los braces en l'aire, demorar imobile pendent d'oras, mantenir ligat ), condicions miserables de detencion, mesas en scèna (menaças de mòrt, simulacres d’execution), tortura morala (incitacion a traïr o denonciar per evitar una tortura fisica, obligacion d’executar d'òrdres contradictòris o desgradant), umiliacions sexualas e culturelas, privacions de contactes socials e d'estimulacions sensorialas o al contrari d'iperstimulacion sensoriala (bruch violent, lutz enlugranta o estroboscopica, lutz de jorn coma de nuièch). La privacion del sòm es sovent utilizada dins lo mond. Foguèt utlizada, entre autres, per l'Inquisicion, la Stasi en RDA, en URSS a partir de las annadas 1930 e a Cuba jos Fidel Castro, coma a la prison americana de Guantanamo.
Charlie Bauer
Charlie Bauer (Marselha, 1943-2011) es un activista revolucionari d'estrèma senèstra que passèt 20 ans en preson e s'aliguèt ambé Jacques Mesrine per combatre lo sistèma carcerau francés e sei quartiers d'auta seguretat.
Tortura
Torturas imaginàrias
Alara que la lista de las tecnicas e mejans de tortura siá gaireben illimitada, d'unes l'alonguèron creant encara d'instruments per quals existís pas cap de traça istorica.
Evolucion de la nocion dempuèi 1948
Los organs e mecanismes internacionals relatius als drechs umans, las comissions e los tribunals regionals en la matèria los tribunals penals internacionals realizats per l’exIogoslavia e lo Rwanda, estimèron qu'unes cases de damatge als drechs umans qu’examinavan constituissiá d'actes de tortura o de mal tractaments venent s’apondre a l’utilizacion ordinària de la tortura coma metòde d’interrogatòri.
Lucifèr
Non mencionat dens lo tèxt biblic, lo nom Lucifèr qu'ei utilizat dens la Vulgata tad arrevirar lo mot הילל (hêlêl o heylel "portaire de lutz") en Isaïas 14:12, qui n'apareish pas qu'un còp. Associat a l'orgulh, lo Lucifèr d'Isaïas qu'ei assimilat per la tradicion crestiana a Satan, presentat dens lo Libe d'Enòc com un arcàngel poderós descadut a la debuta deu temps per aver desfidat Diu.
Tortura
Evolucion de la nocion dempuèi 1948
Aquestes cases al subjècte dels domènis seguents: actes d’intimidacion, privacion sensoriala, de condicions de detencion coma lo subrepoblament excessiu, las desaparicions (tortura per las victimas e per lors familhas), destruccion deliberada de l'ostal, experiéncias medicalas o scientificas non consentidas, experiéncias biologicas non consentidas, castigs corporals, usatge excessiu de la fòrça dins los pretzchas de manten de l’òrdre, discriminacion raciala, damatge als drech umans realizats pendent de conflicte armats, formas de tortura ligadas al sèxe : viòls, practicas culturalas coma las mutilacions genitalas femeninas, murtres « d’onor », avortaments forçats, esterilizacion forçada.
Placy-Montaigu
Placy-Montaigu es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de Normandia.
Lucifèr
Lo nom Lucifèr qu'apareish tanben dens la Vulgata com un títol de Crist, dens ("e [dinc a que] l'estela deu matin e's lhève dens los vòstes còrs") (2 Pèir 1:19).
Tortura
Tortura e acte de barbariá
Los malfrats, amb tanben las organizacions terroristas e lo crim organizat, utilizan a vegada la tortura. Los calfaires, brutlant los pès de lors victimas per en obténer lo magòt, èran celèbres (coma los caufaires d'Orgères e los caufaires de la Dròma). Aqueste actes, que a vegada tanben realizat fòra de crim organizat (afar Ilan Halimi, etc.), son sovent classificat coma de fachs diverses.
Placy-Montaigu
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tortura
Euròpa fins al sègle XVIII
drecha|vinheta|[[Domenge de Guzmán|Sant Domenge prrsidissent un autodafé pendent que la Glèisa fa usatge de la tortura. Quadre de Pedro Berruguete, vers 1495, musèu del Prado (Madrid).]]
Antiquitat romana
En Euròpa, l'istòria de la tortura,  « la question », foguèt prigondament ligada amb la recerca de la vertat.
Dins la Roma antica, la tortura a per ojectiu màger d'ajudar lo jutge a establir la vertat (ad eruendam veritatem) pendent la procedura d'Interrogatio. Interdita a l'epòca republicana que promòu lo principi d'integritat del rèu, es aplicada jol principat. Un borrèl (nomenat carnifex) e sos assistents (tortores), jos la presidéncia d’un quaesitor, administran la tortura judiciària (quaestio). S'aplica primièr sonque pels esclaus puèi, a partir del sègle II, als ciutadans de las classas inferioras (humiliores, òmes liures indigents) copables de fals, d'especulacion, d'adultèri e s'espandís fòrça jol Bas-Empèri, amb la multiplicacion de las accusacions per crim de lesamajestat (crimen laesae maiestatis).
De l'Edat Mejana al sègle XVI
A l'Edat Mejana e fins al sègle XVIII en Euròpa, lo duèl, la jurament et l’ordalia foguèron remplaçats per una recerca mai « racionala » de las pròvas : lo sistèma inquisitòria admés a partir del sègle XIII doas« pròvas legalas » (l’avoacion de l’accusat piejat per d'indicis sufisents e la deposicion de dos testimònis de visu) per establir la culpabilitat al penal (le procès civil admetava quant el d'indicis leugièr nomenats « adminicules », greus o indubitables, segon lo concèpte roman de semipròva).
Drech public
La tortura foguèt de longas considerada coma un mejan legitim d'obténer d'avoacions (l'avoacion coma reina de las pròvas, la probatio probatissima, demora la règla al mens fins a l’Ancian Regim) o d'informacions fachas pels suspèctes, informacions utilizadas pendent lo procès. Los afars mai greus (omicids, nafras o vòls importants, raubaments e viòls) benefician d'un procedura extraordinària, caracterizada pel secret de l'instruccion e l'emplec de la tortura. Atal, aqueste castig èra pas qu'un mejan subsidiari de pròva utilizat après que las doas « pròvas legalas » sián agotadas, es a dire l’avoacion liura olo tesmoniatge, la tortura ajudant en darrièra escasença lo jutge que, dispausant pas que de fòrts indicis de culpabilitat mas sens las « pròvas legalas », auriá degut aquitar le rèu.
Las jurisdiccions civilas laïcas reglementèron l’usatge de la tortura a partir del sègle XIII, estalivant las personas fragilas (vièlhs, enfants, nòbles levat per de crims « ignobles ») e la practicant pas qu’en cas de crims amb de presomptcons fòrtas de culpabilitat,. La foncion de polícia judiciària foguèt en partida delegada al sègle XVI al clergat parroquial que, obtenent de tesmoiniatges jos pena d’excomunicacion, estaliva la tortura. vinheta|Suplici dels cent talhs en China ([[lingchi), 1905]] Al sègle XIV, la tortura fa partida del còdi d'instruccion criminala. Jol nom de « question », pòt èsser « preparatòria » o « prealabla » : preparatòria per son objectiu d'arrencar l'avoacion de son crim o d'aqueste de sos complicis, prealabla que constituís un agravacion de pena, prealablament a l'execucion capitala. Per exemple, en França, los fraires Gauthier e Philippe d’Aunay foguèron supliciats e executats lo 12 d'abril de 1314, en plaça public a Pontoise, per aver èsser los amants de las esposas dels filhs del rei de França, Felip IV. Se la tortura es mai o mens reglementada per las jurisdiccions laïcas, puèi per l'ordonança de Blois de 1498, contunha a èsser utilizada, subretot dins los processes politics (l'afar dels Templièrs, Jacques Cœur en 1451, Charles de Melun en 1468 o Jacques de Brézé en 1477, de Robert-François Damiens per ensag de regicid, descrich per Foucault dns Susvelhar e punir, e tanben lo celèbre afar Calas, en 1761-1762, e l'afar cavalièr de La Barre, en 1766, fan que Voltaire incluguèt una dintrada « torture » dins son Dictionnaire philosophique).