cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lo Casterar de Boset
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Boset, en 1198, Gautier del Bozeg, en 1223, castello de Castellario... castri de Castellario... domini de Castellario, en 1240, versus Castellare, en 1246, Barravo del Bozeto, en 1294, castellar del Bozet de l'Avescat de Laitora, en 1300, Castellum in Leomania, en 1306, domini Castellario de Bozeto, en 1343, Barrau de Bozeto, en 1374, Casterarii de Bozeto, en 1381, Castellarii de Bozeto, en 1391, Castera de Lomagne, en 1466, Sanctus Andreas Casterarii seu Castellari de Bozeto, en 1741, Le Castera (Cassini). La prononciacion es [lukaste'ra]. Lo segond element es inusitat.
Casterar ven de castellare (e non pas de castellarium maugrat quauques atestacions). Es un derivat de castrum, desvolopat en castellum, damb lo sufixe -are. Lo sens càmbia segon los autors, mès i a totjorn l'idèa de « lòc fortificat » : castèth fòrt, residéncia senhorala fortificada, camp, mòta feudala, plaça fòrta, emplaçament de castèth, etc. Se tracta generalament d'un edifici modèste (lo sufixe a una valor diminutiva per Dauzat). Boset es lo nom d'una familha e lo nom existeish abans lo de Casterar. L'origina es benlèu lo nom germanic de persona Boso, damb un diminutiu -et. Mès i a d'autras possibilitats : gròs vente, petit òme gròs, Bonso, cas subjècte de Bonsòm (de bonus homo, etc,.
Hannescamps
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de Mohács
La batalha de Mohács se debanèt lo 29 d'aost de 1526 entre lei fòrças de l'Empèri Otoman e aquelei dau Reiaume d'Ongria. S'acabèt per una desfacha majora deis Ongrés que seis institucions, tocadas per la mòrt de son rèi e d'una partida importanta de son aristocracia, s'afondrèron entraïnant la disparicion d'Ongria coma poissança independenta e importanta d'Euròpa. Aquò permetèt ais Otomans d'avançar en direccion dau centre dau continent e de conquistar una partida significativa d'Ongria.
Aquela batalha aguèt luòc dins l'encastre d'una campanha menada per lo sultan Soliman lo Magnific e son gendre, lo grand vizir argali Ibrahim Pacha, ambé 55,000 òmes e 160 canons. Partiguèron en julhet de la fortalesa de Peterwardein en direccion d'Ongria. Loís II d'Ongria reüniguèt una armada de 40,000 òmes e 85 canons dirigits per l'arquevesque Pál Tomori. Aquela fòrça foguèt rapidament esquichada per l'artilhariá otomana sostenguda per sei janissaris. Obligada de se retirar a travèrs una zòna palunosa, leis Ongrés perdiguèron la mitat de sei tropas, compres son rèi que se neguèt ambé son chivau. Lei pèrdas otomanas son desconegudas mai consideradas coma fòrça limitadas.
Après aqueu desastre, l'armada ongresa se dispersèt e leis Otomans poguèron conquistar la capitala, Buda, lo 10 de setembre. Aquò foguèt lo començament d'una guèrra novèla còntra Àustria que s'acabèt per lo partiment d'Ongria.
Paulhac (Cruesa)
Paulhac es una anciana comuna de la Cruesa. Annexada abans 1806 per Sent Peir de Furçac, es ara integrada dins la comuna de Furçac.
Caumont (Tarn e Garona)
Caumont (Caumont en francés) es una comuna gascona (istoricament e lingüisticament), situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Furçac
Furçac (Fursac en francés) es una comuna de Cruesa, creada en 2017 per la reünion de las comunas ancianas de Sent Peir e Sent Estefe.
Toponimia
Las atestcions ancianas son, per luec:
Edern
Edern  en breton ( Edern en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
La municipalitat de Edern a situat al còr de la Cornouaille a aperaquí 15 km de la prefectura de Kemper. Edern Fa partida dempuèi 1994, amb las municipalitats de Briec, Landrévarzec, Langolen e Landudal,de la Comunitat de municipalitats del país Glazik. L'espaci communal es relativament valloné. Lo ponch en culminant es Portatz Calhau'htourment amb 260 m.
La commune d'Edern est située au coeur de la Cornouaille à environ 15 km de la préfecture de Quimper. Edern fait partie depuis 1994, avec les communes de Briec, Landrévarzec, Langolen et Landudal,de la Communauté de communes du pays Glazik. L'espace communal est relativement valloné. Le point culminant est Menez Roc'htourment avec 260 m.
La Pena
La Pena (Lapenne en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Dhu'l Khalasa
Dhu'l Khalasa (ذو الخلصة en arabi) èra un dieu endevinaire venerat al sud d'Arabia a l'epòca preislamica. Èra consacrat al culte jos la forma d'una pèira blanca.
Sava
Rius
Dos rius an lo nom de Sava, venent sens dobte d'una mèsma racina celtica traducha en latin per Savus :
Batalha deis Illas Santa Cruz
thumb|right|[[Fotografia de l’USS Hornet abandonat per son equipatge.]]
La batalha deis Illas Santa Cruz es una batalha navala de la Segonda Guèrra Mondiala que se debanèt dau 25 au 27 d'octòbre de 1942 dins la region de Guadalcanal. Opausèt una flòta japonesa (4 pòrta-avions, 36 naviris e 199 avions) a una flòta estatsunidenca (2 pòrta-avions, 21 naviris e 136 avions). Foguèt la consequéncia d'una volontat nipona de tornar prendre l'iniciativa sus aqueu teatre e de blocar lei pòrta-avions americans mandats per blocar l'invasion de l'illa per l'armada imperiala. Leis Aliats refusèron pas lo combat car esperavan infligir de pèrdas pron significativas a son adversari per prendre l'avantatge dins lo sector.
La batalha deis Illas Santa Cruz es donc liada a l'ataca terrèstra còntra la basa aeriana de Lunga Point (23-26 d'octòbre de 1942). Coma per lei batalhas aeronavalas precedentas, lei doas esquadras luchèron per mantenir lo contacte e fòrça succès foguèron obtenguts per azard. Lei dos camps deguèron encaissar de degalhs importants e lo combat es generalament coma una victòria tactica de la marina imperiala japonesa. D'efiech, leis Estatunidencs perdiguèrun un pòrta-avions (USS Hornet) e l’USS Enterprise, lo segond pòrta-avions de la flòta engatjada dins lo combat, foguèt tanben grèvament damatjat. Conjugada amb la pèrda de l’USS Wasp en setembre, aquela desfacha compliquèt fòrça la situacion deis Estatsunidencs a l'entorn de Guadalcanal durant plusors setmanas.
Pasmens, a tèrme pus lòng, lo combat es considerat coma una victòria estrategica aliada car lei Japonés aguèron de dificultats de remplaçar sei pèrdas (dos pòrta-avions e un crosaire damatjats). En particular, perdiguèron mai de 60 pilòts experimentats. Aquò agravèt la pèrda de capacitats de son aeronavala car Japon aviá de capacitats feblas per entraïnar de pilòts novèus. Ansin, lo pòrta-avions Hiyo deguèt s'entornar en Japon car aviá plus de pilòts per seis esquadrilhas.
La Beceta
La Beceta o La Bèça [la 'bɛʃə] (Labessette en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Lycosa tarantula
La Lycosa tarantula es una aranha de la familha dei Lycosidae. Viu dins lei regions mediterranèas, generalament dins lei plans secs e codolós e dins lei garrigas eissuchas. Es relativament gròssa que lo còrs de la femèla pòu agantar 30 mm (sensa lei patas). En Occitània, es relativament frequenta en Crau.
Galhac Graulhet Aglomeracion
Istòria
La comunautat d'aglomeracion resulta de la fusion, lo 1èr de genièr 2017 de la comunautat de comunas del Rabastinés, de la comunautat de comunas Tarn e Dadon e de la comunautat de comunas Vera Gresinha e País Salvanhaqués.
La comunautat perdèt lo 1er de genièr de 2018, las comunas de Missegle e Molairés, puèi, lo 1er de genièr de 2022, las comunas de Lobèrs e Noalhas.
Principat de Montdragon
Lo principat de Montdragon es un ancian país de l’Occitània. Fasiá part deis tèrras adjacentas de Provença.
Geografia
Confrontava a Bisa Daufinat, au Levant e au Miègjorn lo Comtat Venaicin, au Ponent Ròse.
Colomba
thumb|[[Colomba de la patz]] Lo mot colomba es un tèrme fòrça general que correspond pas exactament a un nivèl de classificacion scientifica. Es a dire qu'es un nom vernaculari que lo sens es ambigú en biologia car utilizat per designar sonque una partida dels aucèls classificats dins la sosfamilha de las Columbinae.
Mais sovent, dins la literature e dins lo parlar corent, la « colomba » designa la forma blanca d'un torrièr o d'una tortora.
Simbolica
Las colombas simbolizan l'amor (fidelitat).
Dins l'Antiquitat, èran ofèrtas de colombas en sacrifici a las divessas de l'amor, coma Astartèa e Afrodita.
Dins la Bíblia, es una colomba que Noè envia dempuèi son arca per saber se las aigas s'èran retiradas de la tèrra aprèp lo deluvi. Es ela que torna amb un ram d'Olivièr dins lo bèc, indicant a Noè que las aigas baissèron. Dins lo Cantic dels Cantics, un recuèlh de cants d'amor que fa partit de l'Ancian Testament, las colombas son presentas. Dins le Nòu Testament, se dich que lo Sant Esperit davalèt sul Crist a son bateg jos la forma d'una colomba.
Dempuèi lo sègle XX, un aucèl blanc tenent un ram d'olivièr dins lo bèc, sens precision d'espècia mas que s'interprèta comunament coma una colomba, es un simbòl de patz.
Dins la cultura amerindiana, ofrir una plume de colomba es una declaracion d'amor.
Art
thumb|Colombas, mosaïc de [[Pompei]]
Ja se trapa de colombas representadas dins l'Antiquitat, per exemple suls mosaïcs de Pompei.
Pablo Picasso dessenhèt fòrças òbras inclusissent de colombas, que la Colomba de la patz en 1949. René Magritte e Georges Braque tanben penhèron de quadres celèbras de colombas.
Haplincourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Most
vinheta|300x300px|De raisims subissent lo premsatge per ne far de most
Lo most es una mèscla obtenguda per premsatge ou coseson de vegetals o d'extrachs de vegetals. Subretot destinat a subir una fermentacion alcoolica o una fermentacion acetica; se'n pòt extraire dels fruchs, graminèas, tuberculs, fuèlhas, flors... Lo most se caracteriza subretot per son taus en sucres e sa densitat conditionant sa fermentacion alcoolica.
Pel braçatge de la bièrra e aquela del single malt whisky, s'utiliza un most d'òrdi maltat; per aquel del saké del most de ris. Mai del most de raisims a partir de que son realizat lo vin e lo vinagre balsamic, los autres mosts mai coneguts son : lo most de poma per relizat lo pomat, lo most de pera per aquela del perat, lo vesou per aquela de rom, lo mèl per aquela de l'idromèl, la sèba per aquelas del vin de palma e del vin d'agast, la melassa per aquela de bioetanòl de bledaraba de sucre e de cana de sucre...
Lo most de raisim es la mèscla obtenguda per premsatge o trolhatge dels raisims, que s'extrai lo chuc de rasim e amb que se realiza lo vin, lo most non fermentat podent èsser apondut a d'aigardent de raisim per produire de vin de licor o cuèch per produire du vinagre balsamic. Los rèstes secs eissits del most de raisim constituisson la raca, se'n pòt far per distillacion d'aigardent.
Constituents del raisim de tina
Totes los vitatges an una constanta dins lor estructura (intèrna o extèrna) e dins los constituents que los compausan. Lo tablèu après resuma aqueles elements comuns.
Constituents del most de raism
Los mosts per la vinificacion en roge contenon d'aiga, de sucres, d'acids, de levaduras, coma de matèras azotadas, pecticas, colorantas e odorantas. Es la durada de lor maceracion que permet per aquel tipe de vin de possedir de proprietats talas coma foguèron analizadas e definidas coma constituents essencial del « French Paradox ». vinheta|Most de vendémia roja que la fermentacion es termoregulada
Aiga
Lo most es compausat de 70 % a 80 % d'aiga que lo ròtle dins la maceracion es de metre en contacte las diferentas matèrias e de dissòlvre de substéncias.
Sucres
Son presents amb un taus de 150 a 250 g/l. Jos l'efièch de la fotosintèsi clorofilliana se forman a l'interior del grum doas difrentas de substéncias : los sucres infermentescibles e fermentescibles. Dins la primièra categoria dintra sempre la sacaròsi e, en surmaduracion d'una pinahas, lo xilòsi e l'arabinòsi. Dins l'autra categoria los sucres reductors, coma glucòsa e fructòsa, son fermentescibles jos l'action des levaduras e produson de moleculas d'alcoòl e de dioxid de carbòni. vinheta|Depaus de sals tartrics sus la pòrta d'una tina d'estocatge
Acids
Classificats en doas categorias: acids organics e minerals, son presents amb un taus de 3 a 9 g/l. Los primièrs se forman, en fèble quantitat, jos l'efièch de la fotosintèsi. S'agís de l'acid tartric, de l'acid malic e de l'acid citric. Se trapan dins totas las partidas vertas de la vinha, o a l'estat liure, o jos forma de sals. Los segonds d'origina minerala s'encontran pas qu'a l'estat de sals. S'agís de l'acid sulfuric, de l'acid cloridric e de l'acid fosforic. L'ensemble d'aquelas substéncias a una accion antibiotica contra los ferments de malautiá e permet al vin de se conservar. Mai aqueles acids donan de còrs e frescor e avivan la color. Un vin sens acid es plan, un excès lo fa dur.
Minerals
Aqueles sals son posats subretot dins lo sol per las raices de la vinha. Lor preséncia es de 2 a 4 g/l. Lo potassi representa sol la mitat d'aquela matèria minerala. Los autres 50 % son constituits per òrdre descreissent de calci, magnèsi, fèrre, manganès, fosfòr, clòr, sofre, carbòni e selze. A títol d'exemple, en terren san, lo sal (NaCl) representa que 400 mg/l e la reglementacion autoriza pas un taus superior a 1, 5 g/l.
Matèrias azotadas
Aquela matèria azotada es posada per les raices de la vinha dins un sol que conten pauc o pro de nitrats. Se trapa dins lo most entre 1 a 2 g/l. A son utilitat pendent de la maceracion per l'alimentacion de las levaduras vinicas e desapareis gaireben tota pendent la fermentacion alcoolica. Sa preséncia mai importanta dins de vendémias damatjadas per d'incidents climatics (poiridura grisa) deu èsser tractada per evitar tot accident de conservacion al vin. vinheta|Grum negre de chuc blanc, las matèrais colorantas e odorantas se trapan jos la pèl del rasim
Matèrias colorantas
Se trapan subretot jos la pèl del la grana del rasim e se classifican en dos grops : antocianas e flavonas. Las antocianas coloran los vegetals en roge o violet segon la preséncia d'un mitan acid o basic, alara que las flavonas las coloran en jaune. Aquela matèras solublas dins l'aiga o son encara mai dins l'alcool. Participan a la coloracion del vin.
Matèrias odorantas
Presentas entre la pèl e la pulpa de la grana, jos forma de traças, donan al most puèi al vin jove son fruch e son aròma. Pendent l'elevatge, intervenon dins la complexitat dels aròmas. A la degustacion, cada vitatge pòt èsser determinat pels caractèrs especifics d'aqueles.
Tractaments del most
Lo most pòt tanben subir d'autres tractaments que la fermentacion alcoolica, que mena a diferents produchs utilizat dins lo sectpr vinicol :
Bosc-Bénard-Commin
Bosc-Bénard-Commin en normand (Bosc-Bénard-Commin en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malanvila
Malanvila (Malanville en francés e oficialament) es una vila de Benin situada al nòrd-èst del país, a la broa del flum Nigèr, a la frontièra amb Nigèr e a proximitat d'aquela amb Nigèria. Desservida per la rota nacionala inter-estats (RNIE 2), es lo cap-luòc de la comuna del meteis nom, dins lo departament d'Alibòri.
Istòria
Dins las annadas 1940 la localitat acèssa una garnison militara e de foncionaris colonials. Las casas redondas tradicionalas son remplaçadas pels ostals cairats tipics del sud del Benin.
Segestria florentina
La Segestria florentina es una espècia d'aranha de la familha dei Segestriidae. Es una gròssa aranha negra (15 mm per lei mascles e 22 mm per lei femèlas) ambé de quelicèras ben visibles. Son còrs presenta tanben de rebats iridescents caracteristics. Fabrica de taranhinas tubularas dins lei crebassas dei muralhas ò sus leis aubres. Son airau de reparticion se situa en Euròpa e dins lei regions mediterranèas.
Sa mordedura es dolorosa mai pas perilhosa.
Latrodectus tredecimguttatus
Latrodectus tredecimguttatus es una aranha de la familha dei Theridiidae. Es presenta dins lei regions mediterranèas, en Asia Centrala e en China. Es una aranha de talha mejana (8-15 mm per lei femèlas e 4-7 mm per lei mascles) de color negre ambé 13 ponchs situats sus son còrs. Coma totei leis espècias dau genre Latrodectus, sa mordedura es verinosa e dolorosa mai es rarament mortala.
Araneus pallidus
Araneus pallidus es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. Es una aranha orbitela que se destria gràcias au motiu caracteristic present sus son abdomèn. Lo còrs de la femèla pòu agantar 23 mm (sensa lei patas). Son airau de difusion se situa principalament dins la mitat occidentala dau bacin mediterranèu.
Argiope bruennichi
Argiope bruennichi es una espècia d'aranha de la familha deis Araneidae. Originària dau bacin mediterranèu, es d'ara endavant presenta dau nòrd d'Africa au Japon. Aranha de talha mejana (còrs de 4,5 mm per lei mascles e de 15 mm per lei femèlas), a un anar fòrça caracteristic similar an aqueu dei vèspas e de cabridans. Caça gràcias a una teranhina installada dins un endrech dubèrt e solelhat.
Apicultura
vinheta|Bugal. vinheta|Bornats en [[Nauta Savòia.]] vinheta|Bugal modèrne. drecha|vinheta|« Un apicultor e sas abelhas »; òbra de Claus Homfeld. vinheta|Quadre cobèrt d'abelhas, extrach d'un bornat per un apicultor. L'apicultura es una branca de l’agricultura que consistís a abalir d’abelhas de mèl per expleitar los produches del bornat, subretot de mèl. L’apicultor deu provesir al bugal un abric, de suènhs, e vigilar sus son environament.
Practicada sus totes los continents, aquesta activitat diferís segon las varietats d’abelhas, lo clima e lo nivèl de desvolopament economic. Es una activitat ont s'encontran uèi encara de metòdes ancestrals coma la culhida de la mèl per 	premsada de las brescas, mas tanben de metòdes modèrnes coma l'extraccion per fòrça centrifuga, l’inseminacion artificiala, o l'estudi del trajècte de las abelhas equipadas de microreflectors radar.
Istòria de l'apicultura
vinheta|311x311px|Primièra representacion iconografica d'una caça a l'abelha [[mesolitic (Espanha).]] vinheta|220x220px|[[Bornat|Bornats representats dins le tacuinum sanitatis.]] vinheta|Los apicultors, dessenh de [[Pieter Brueghel lo Vièlh|Brueghel, 1568.]] vinheta|Nom de Nesout-bity ("nom de couronament"), literalament « aqueste qu'aparten al jonc e a l'abelha », dins la cultura de l'ancian empèri egipcian. esquèrra|vinheta|Agrandiment. L’abelha èra ja presenta fa seissanta milions d'annadas sus Tèrra: de fossils d’aspècte identic a las abelhas d'uèi foguèron descobèrts. Aquesta longevitat es lo resultat de l’adaptabilitat excepcionala d'aquesta espècia : lo comportament de l’abelha es regit per de factors innats, e per son adaptabilitat a las condicions d’environament. De recercas recentas fan pensar penser qu'i aviá pas d'abelha al dessús del 57n parallèl nòrd (lo Danemarc e l'Angletèrra d'ara) en Euròpa a l'epòca del Neolitic (entre 9000 e 3000 AbC).
Preïstòria e Antiquitat
Dins los temps mitologics, es Aristèu que lo primièr abaliguèt d'abelhas. La culhida e la consomacion de mèl, de destriar de la quita apicultura, ven de la preïstòria. Las pinturas rupèstras representant de scènas de culhida de mèl mostran l’utilizacion d'escala e de l'enfumatge. A aquesta epòca, l’òme culhís la mèl sovent destrusent la colonia, coma lo mòstra la primièra representacion iconografica d'una caça a l'abelha descricha en 1924 per l'arqueològ Eduardo Hernández-Pacheco y Estevan : una pintura rupèstre mesolitica (datada de fa quatre a set mila ans) trobada a la « cueva de la Araña », près de Bicorp (Valéncia). Se vei dos « culheires de mèl », lo primièr al sòl, lo segond pujant sus una mena d'escala de lianas o de còrda, portant una banasta per l'emplir de la culhida, a la man endintrar dins la camba d’un arbre o una cròta cercant las brescas. A l'entorn d'el son grossièrament dessenhadas d'abelhas feras volant.
Lo primièr bornat foguèt benlèu eissit de la presa d’un soc d’arbre cròs contenent un nis d'abelhas. Aqueste soc, tornat del bòsc, permetava d'aver de bornat près de la demorança. Mai tard, amb la mestresa de las tecnicas d'embornatge, apareguèron los primièrs bornats artificials, fabricats coma de banastas a partir de materials vegetals, mas se sap pas exactament quand la domesticacion de l’abelha se realizèt.
Aquesta auriá acompanhat la sedentarizacion de l'òme al començament del neolitic, vèrs 9 000 AbC. De pròbas arqueoquimicas d'usatge preïstoric de mèl e d'utilizacion de cera d'abelhas salvatjas son estat recentament cercadas dins los 6400 topins d'argila trobats al Pròche-Orient, en Euròpa e en Africa del Nòrd. Se trobèt alara la traças mai vielhas de cera d'abelha dins de teralhas datant de 7000 AbC, situadas en Anatolia, coma dins lo site de Çayönü Tepesi e aqueste de Çatalhöyük, près de Konya. Benlèu aviá utilizada per far de taps estancs al pòts, o - çò qu'es benlèu lo cas a Çayönü Tepesi, que las traças son mescladas a de grassa animala - poiriá èsser de rèstes de nis d'abelhas entretengudas per produire de mèl per sucrar los aliments.
En Anatolia, los rèstes mai ancians de cera d'abelha trobada se situavan dins los Balcans, per exemple dins de teralhas trobadas suls sites de Paliambela (Grècia actuala, vèrs 4 900 à 4 500 AbC.), Măgura (Romania actuala) (5 500-5 200 AbC.) e Drenovac Turska Česma (Serbia actuala), fa gaireben 1500 ans abans que se pensava. Se'n trapa encara en Polonha o en França, dins los sites chasseans del millenari IV AbC (Font-Juvénal, Chassey-le-Camp e Bercy) e a Clairvaux-les-Lacs.
De rèstes de cera d'abelha foguèron trobadas dins de teralhas dins al Danemarc, e tanben en Anglatèrra (mas pas en Escòcia, ni en Irlanda o en Escandinàvia) a una epòca ont aquesta region constituissiá benlèu la limita nòrd de l'airal d'espandiment de l'abelha.
Egipte e Mesopotamia
L'utilizacion en medecina e coma ofèrta religiosa, de cera e de mèl importat (sens poder determinar se s'agís de mèl d'abelha o o de dàtil), es atestada en Mesopotamia al millenari II AbC. Lo governaire de Mari Shamas-res-ușur se pausant en promotor de l'abaliment d'abelhas. Coma los Egipcians o los Mesopotamians, los Ititas practican l'apicultura: las Leis ititas a Atusa castigan vèrs 1300 AbC. los raubaires de bornats,.
En setembre de 2007, d'arqueològs decobrisson a Tel Rehov 30 bornats intactes datats de l'epòca biblica en Palestina, entre la mitat del sègle X AbC fins al començament del IX. Lor produccion a l'epòca es estimada annalament a 500 quilogramas de mèl e 70 quilogramas de cera.
Grècia e Roma antica
L’importança de la practica apicòla e tanben la coneissença de las practicas d’apicultura dins lo mond minoèu e micenian es plan establida. Lo mond minoèu e micenian utilizavan de bornats similars als bornats tradicionals de pèira, de ceramica o trenadas, des enfumaires e d’autras aisinas apicòlas. L'apicultura es una activitat agricòla importanta dins la Grècia antica, coma en Atica. Aristòtel, dins son Istòria dels animals, primièr tractat d'apicultura, descriu la forma exagonala de las cellulas dels bornats qu'an a lor cap una abelha-rei, a l'encòp mascle e feme e d'abelhas de diferentas talhas e anatomias. Considèra que las abelhas an pas de sang. Democrit es lo sol a considerar qu'an de tripalhas, trop pichonas per èsser vist a l'uèlh nud.
Existís mai d'un tractats al subjècte de l'apicultura, pendent lo periòde de la Roma antica : Plini lo Vièlh descriu amb precision de modèls de bornat mobil, de vim o sieure (apiarium), manipulat par un esclau apicultir, l’« apiarius », e Virgili i consacra lo quatren Cant de sas Georgicas, evocant per exemple la legenda d'Aristèu e sos bornats.
Allusions dins la Bíblia e l'Alcoran
La Bíblia evòca sovent la mèl mas designa mai sovent la doçor del chuc del dàtil e de la figa. La mèl eissida d'abelha probablament salvatja es citat sonque dos còps, dins lo Libre dels Jutges e lo primier livre de Samuèl. Dins l'Alcoran, al sègle VII, la setzena sorata, a per nom « An-Nahl », Las Abelhas, en referéncia als versets 68 e 69 ont son evocats la domesticacion de las abelhas e los benfachs de la mèl.
Edat Mejana e Renaissença
De modèls de bornats de pòsts son corrents dins l’Antiquitat, e tanben de bornats trenats, e de ceramca : son d'en primièr realizadas de latas de fusta entrecrosadas, estancadas amb una mèscla de bosa de vaca e de cendres. Los bornats de palha trenada, mai tardièras, son mencionadas pel primièr còp dins una ordonança de Carlesmanhe, datada de 799, lo Capitulari De Villis. La culhida dins aquestes bornats es realizada per estofatge total o parcial de l’eissam, o per la talh de las brescas, çò que provòca sa mòrt, o son aflaquiment. A l'Edat Mejana, l'abaliment de « moscas de mèl » se desvolopa subretot dins los monastèris o pel bòscs per de comunautats païsanas o dels agents forestièrs, la presa d'eissams, de bornats, de mèl o de cera constituissent de redevanças feudalas. En parallèl a l'eissamatge natural, la transumança dels bornats es realizada quand un espaci floral èra tot entièt expleitat. A la Reneissença, tres tecnicas màger son practicadas per la culhida de la mèl: estofatge amb una meca de sofre, transvasament d'un bornat cap a un autre, presa de las còcas de cera sens se veire lo contengut de la còcas.
Epòca modèrna
Aquesta epòca es d'en primièr illustrada pels noms de Jan Swammerdam, Giacomo Filippo Maraldi, Ferchault de Réaumur, John Hunter, François Huber e Lazzaro Spallanzani.
Larbont
Larbont (Larbont en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Apicultura
Epòca modèrna
En Euròpa, l'expleitacion intensiva de la mèl data de la fin del sègle XVIII amb l’invencion d'un sistèma d'estatge suplementari contenent de quadres vuèges qui permet de far la culhida mai productiva, e alara se pòt començar a parlar d'abaliment. L’avèniment de l’apicultura modèrna se fa per l’invencion del quadre mobil, realizada en 1844, pel Doctor Charles Paix Debeauvoys (1797-1863).
Maias
Los Maias fan un culte a las abelhas e a lor dieu Ah-Muzen-Cab. Culhisson la mèl de las meliponas, abelhas sens fisson, dins de bornats encapsulats dins un soc cròt o dins de pòts de teralha adorsats a las parets dels ostals, metòde ancestral ancara practicat malgrat l'arribada dels Conquistadors al sègle XV: aquestes colons espanhòls e portugueses importan l'abelha europèa Apis mellifera mai productiva per provesir pro de cera per realizar los ciris de cera d'abelha pura per las glèisas.
Evolucion d'una colonia
Una colonia d’abelhas se compausa d’una reina unica (feme), de fòrça obrièras (femes), d'un arèm d'abelhards (mascles), e de coüm (uòus, larvas, e ninfas). Una sola colonia ocupa un sol bornat.
La populacion de la colonia varia amb las sasons : es mai importanta pendent los periòdes ont las fonts son abondantas, de 30 000 a 70 000 individús, per far mai de culhidas possiblas. Diminuís en ivèrn, a sièis mila individús, per minimizar la consomacion dels provesiments. Mas deu demorar pro fòrta per reviscolar la colonia a la prima.
Surbrevida, reproduccion e multiplicacion
Coma son d'insèctes eusocials, las abelhas an un instincte de subrevida coma individús, mas tanben coma colonia. En primièra instança, lo comportament de las abelhas va sempre dins lo sens de la salvegardia de la colonia.
Reproduccion sexuada
Coma individús, las abelhas possedisson un instincte de subrevida limitat, e esitan pas a se sacrificar per aparar lor colonia (per exemple, fissan quitament se aquò implica lor mòrt de cort tèrme). Solas las reinas (femes) e los abelhards (mascles) se reproduson coma qu'individús, per via sexuada. Aqueste biais de reproduccion favoriza la mescla genetica. Mas los individús vivon pas fòrça temps: mens d'un an per las abelhas, e fins a cinc ans per una reina.
Reproduccion asexuada
Una reina es tanben capabla de partenogenèsi, es a dire que pòt pondre d'uòus viables sens aver èsser fecondadas d'en primièr. Aquestes uòus non-fecondats fan sempre naícer d'abelhards (mascles) que possedisson lo mèsme patrimòni genetic que lor maire.
Comportament de subrevida
Se sa reina morís, una colonia es dicha « orfanèla », e son esperança de vida cai rapidament. Per produire (al mens) una reina novèla, las obrièras causisson de larvas jovas frescament pondudas (dos a tres jorn maxim), grandisson lor cellula (« cellula de salvetat »), e las noirisson sonque de gelarèia reiala. Aquesta substància acida de qualitat superiora permet a las larvas de se desvelopar en reinas. La primièra nascuda eliminarà totas las autras per assumir sola la subrevida de la colonia. Aqueste comportament es expleitat pels apicultors practicant l'eissamatge artificial.
Eissamatge natural
Al subjècte de la reproduccion de la colonia, lo tèrme de « multiplicacion » es melho. La tecnica utilizada consistís per una colonia a multiplicar sas reinas e a se devesir en colonias mai pichona. La tecnica se nomena eissamatge.
Alara que las reinas se reproduson de biais sexuat (acobament amb d'abelhards), las colonias se multiplican per eissamatge.
Apicultura e sedentarizacion de las colonias
En l'abséncia de l'òme, una granda partida de la colonia quita lo luòc inicial, per eissamatge. La partida sedentària de la colonia es sovent pro fèbla, subretot dins l'escasença d'eissamatges multiples, e sempre mai aflaquida pels parasits (entre autre a causa du non-renovèlament de las ceras). La mòrt de la colonia es seguida d'un netejatge per las autras espècis, que libèra l'espaci (soc cròt per exemple) e permet l'installacion d'una novèla colonia amb construccion a partir de ceras nòvas.
L'utilizacion de las abelhas per produire, dins de bornats, necessita que la talha de la colonia demore sufisanta. Es una forma de sedentarizacion de las colonias, amb de practicas apicòlas que li son associadas.
Alimentacion de la colonia e fonts
Per subreviure e se reproduire, una colonia d’abelhas a besonh de fonts, que li venon subretot de la flora a l'entorn. Las obrièras trabalhan tota lor vida a acampar aquestas matèrias (nectar de flors, pollèn, propòlis...) per provesir al bornat los materials que li cal, e de produire de la noiritura. La qualitat imputrescibla de la mèl que produson lor permet de lo servar sens pèrdas per de periòdes mens astrats (ivèrn dins l'emisfèr nòrd, sason seca en Africa).
Practicas e material apicòls
Las practicas e lo material utilizats son diferents segon lo tipe de bornat, la volontat de produccion (quines son los produchs del bornat e en quina quantitat), de conservacion de las abelhas o de pollinizacion. vinheta|Constantin Kléber, apicultor a [[Sant Cristòu (Vauclusa)|Sant Cristòu, sul plan d'Aubion.]] La mena classica d’una colonia consistís subretot a vigilar a l'estat de la demografia dels bornats per optimizar la produccion e assegurar la subrevida de las colonias. Aquò passa per la proteccion generala contra lo clima e las intrusions, pel noiriment e los tractaments antiparasitaris.
L'apicultura es sovent associada a una observacion de l’ecosistèma a l'entorn dels bornats, amb la necessitat d'unas coneissenças en botanica e entomologia.
Tipes de bornat
Existís diferents tipes de bornats coma los bornats naturals, tradicionals, orizontals o verticals mas los bornats modèrnes necessitant pas la destruccion de la colonia.
Principi
vinheta|Bugal en rotlòta, remorcabla. Lo rai d'accion de las abelhas se limita a 3 km, çò que pòt limitar la produccion d'un bugal quand la vegetacion o la florason son limitadas. L’apicultura pastorala es una apicultura que consistís a desplaçar los bornats de site en site, segon las sasons e de las florasons. L'apicultor ensag de subreviure aquestas variacions en començant per las planas e vals plan expausats d’avril a junh, rejongant las florasons mai tardièras de mont en julhet e agost, per finir per las culhidas de melats d'avet, abans un retorn en plana per l’ivernatge. Lo desplaçament d'un bornat es possible a condicion que la durada del viatge passa pas unes jorns, que las abelhas vivon amb lors sèrvas quand son confinadas dins lor bornat. Pendent la manòbra, cal embarrar las abelha dins lor bornat qu'ataquen e fugisca pas. La tampadura del bornat se practica normalament a jorn falit, quand las abelhas se trapan totas a l'interior.
Istòria
Fòrça anciana, la tecnica èra ja practicada pels nomads, que portavan lors bornals a espatla d’animal. Sul Pò (Itàlia) e lo Nil (Egipte), los bornats èran cargats sus de naus que pujavan lo flume cap a de regions mai favorablas. Ara los bornats son embarcats sus de remòrças d'automobila o de camion. Son descargadas e plaçadas dins lo bugal pastoral, o, per limitar las manutencions, demoran en plaça sus de remòrças o de veïculs amenatjas especialament.
Ecologia
drecha|vinheta|Cargament d'un camion de transumança en [[Carolina del Sud.]] Lo vam de las monoculturas conven plan a aqueste genre de tecnica, que la florason dels arbres fruichuèrs es pas simultanèa. Mai, las abelhas aumentan fòrça los rendiments pel ròtle que tenon dins la pollinizacion. Pasmens, las zonas de camp dubèrt e d'agricultura intensiva an sovent perdut tot o partida de lors abelhas salvatjas, que las florasons sincrònas e brèvas permeton pas a las abelhas de se noirir tota l'annada. Dins de zonas coma las plantacions d'ametlièrs als EUA, los arboricultors fruchièrs mancan tanben l'abelhas. Los agricultors itinerants logan de bornats que de « locataris d'abelhas » venon pausar près de lors camps o vergièrs al moment de la florason. Prepausan de bornats d’Apis mellifera, e tanben d’abelhas mens productrises de mèl mas mai resistentas e capablas de fecondar las culturas, coma Megachile rotundata, introducha e naturalizada en America del Nòrd considerada coma lo sol pollinizator fisable per la luzèrna al Canadà, pasmens se pòt venir un veïcul d'un fongi patogèn (Verticillium albo-atrum) ). Los abelhards son jutjats mai resistents e actius a bassa temperatura (10 - 18 °C) que las abelhas . Los abelhars, que forman de colonias mai pichonas, son preferidas a las abelhas dins las sèrras artificialas, qu'aquestas son sovent pas pro vastas per permetre lo vam d'una colonia d'abelha. Coma las abelhas, unas espècias d'abalhard semblan tanben en fòrta via de regression.
Riscs ligats à la transumança e la fèbla diversitat florala
La transumança es font d'ància per las abelhas, venon mai vulnerablas als parasits e malautiás, e poiriá diminuir lor capacitat a foncionar naturalament. Aquestes escambis fan mai aisida l'espandiemnt de las malautiás entre los bugals. Dins la natura, i a al maxim tres a quatre borants salvatges per quilomètre carrat, que « coneisont » lor environament e benfician d'una alimentacion plan variada (pollèn, nectar e melats de millièrs de plantas diferentas), per una produccion intensiva de mèl o la pollinizacion contractuala es una a uèit bornats per ectara que son pausada e pòdo se noirir que d'una font alimentària unica.
Apicultura urbana
esquèrra|vinheta|Bornats pedagogics en carton. vinheta|Bugal en vila, din un collègi près de [[Grenòble]] L'apicultura urbana es una forma d'apicultura apareguda dins los ans 2000. Aquesta tecnica presenta l'avantatge pedagogic de facilitar l'accès dels estudiants als bornals (visitas, observacions, aprendissatge). Semblariá que las abelhas sián capablas de s'adaptar al mitan urban sens encontrar de grandas dificultats, mas l'accès a la natura (exterior de la vila) demora una necessitat absoluda, e cal prene en compte lo rai d'accion limitat de las abelhas (unes 3 quilomètres). I a donc mejan de practicar una apicultura sociala e ludica, mas la produccion de massa demora possibla e entièrament favorizada sonque dins la plena natura.
D'estudis prigons tendon a mostrar que la mèl producha en vila es pas melhore o pièger qu'aqueste produch dins la natura. La pollucion, per exemple, auriá donc pas d'impacte sus la qualitat de la mèl.
Gestion e multiplicacion de las colonias
L'eissamatge permet de multiplicar lo nombre de las colonias. Pòt èsser natural o artificial.
Seleccion e abaliment
D'apicultors seleccionan lors reinas per favorizar melhor la produccion. La mesa a mòrt d'una reina vielha o tròp fèbla es frequenta, e lo manten de las raças pòt èsser un critèri.
Raças
Las raças d’Euròpa mai conegudas son identificadas per de zonas geograficas, separadas per de monts, impassables pels eissams. I visquèron a l'estat indigèn, amb pauc de contactes exteriors. L’abelha negra, Apis mellifera mellifera (Linné, 1758) ocupava la mai granda partida de l'Euròpa, dempuèi la peninsula Iberica, la França, l'Angletèrra e l'Alemanha, la Polonha fins a la partida europèa de la Russia. L’abelha jauna italiana, Apis mellifera ligustica (Spinola, 1806) ocupa la majora partida de l’Itàlia. L’abelha carnoliana, Apis mellifera carnica (Pollmann, 1879), es originària d'Eslovènie e d'Àustria. La caucasiana de bana longa, Apis mellifera caucasica (Pollmann, 1889), viu subretot dins lo Caucàs e en Georgia.
De raças mestissas foguèron creadas per l'accion de l'òme, volontàriament o non.
L’abelha Buckfast, creada pel Fraire Adam es una de las mai apreciadas. Es lo resultat de crosaments e seleccion combinadas. Aquesta abelha es, a l'ora d'ara, la sola que lo pedigree siá publicat sus l'internet. Aquesta genealogia, classificada pels abalaires, ven de 1925.
Un autre exemple de mestissatge es aqueste de l'abelha dicha africanizada. Nascuda en 1957, al Brasil, a la seguida de l'importacion d'Africa de l'abelha Apis mellifera scutellata (Lepeletier, 1836), qu'aviá semblat adaptada melhor al clima tropical. Se crosa amb l'abelha creòla, descendenta de las abelhas ibericas portadas pels conquistadores. Aqueste crosament, que las caracteristicas de vigor e de prolificitat balhavan un important avantatge evolutiu, envasiguèt tota la zona tropicala e subtropicala de las Americas.
Al delà d'aquestas raças avent una denominacion determinada, las abelhas forman de populacions, o raças localas, dins cada region, e son pas formalament repertoriadas. Lo gra d'originalitat d'aquestas raças, lor omogeneïtat o lor gra d'ibridacion son pauc descrichs. La populacion d'abelhas d'una region es eissida de son eritatge, combinason entre l'anciana raça locala, e los apòrts de contunh d'abelhas d'origina alonhada o de soca seleccionada, pel negòci de las reinas e dels eissams, o la transumança e las migracions. Subís l'influéncia de las condicions de clima o de fonts localas, conjugadas as la practicas mai o mens extensivas dels apicultors.
Los caractèrs racials, morfologics e comportementals son l’objècte d'estudis de biometria : lors apòrts en apicultura son importants que permetèron de conéisser l’influéncia dels caractèrs genetics sus las qualitats d’una raça d'abelhas.
Seleccion
La seleccion es practicada coma dins los autres sectors de l’agricultura; tend melhorar l’abelha per colomar los besonhs de l’apicultura. Las qualitats cercadas per las abelhas son la vigor, la feconditat, la doçor, la propretat, la resisténcia a las malautiás, e d'èsser pauc « eissamària ». Pasmens cal remarcar dins lo mond que la seleccion aflaquís la diversitat de las abelhas e pòt consistir a tèrme una deficiéncia. Existís diferents metòdes de seleccion en apicultura. La mai utilizada es la selection dicha massala.
Principi
Tot apicultor practica, dins son bugal, una forma de seleccion; en efièch, pendent l’eissamatge artificial, causís coma soca sas colonias mas fòrtas. Per practicar una seleccion mai rigorosa, deu poder dispausar d’un grand nombre de colonias: unes apicultors se son donc especializats dons la produccion de reinas seleccionadas.
Tecnica
Los elevaires de reinas dispausan de bornats dedicats a lor activitat. De quadres son amenatjats per conténer d'esboç artificials de cellulas amb reina, nomenadas « cupulas ». Amb un estilet, l'elevaire pausa de jovas larvas (fins a tres jorns) dins las cupulas. Los quadre garnits son enseguida introduchs dins lo bornat d'abaliment mesa a l'estat d'orfanela, es a dire que la reina d'aquesta colonia ven d'èsser raubada. Aqueste raubament provòca lo mecanisme de subrevida de la colonia, es a dire lo noiriment de las larvas amb la gelarèia reiala; las obrièras lo realiza espontanèament quand remarcan l'abséncia de lor reina. Per precaucion, las alveòlas artificialas son enseguida plaçada dins de grasilhas cilindricas destinadas a empachar una reina eventualament nascuda premadura de las destruira per eliminar sas rivalas de nàicer. Abans la naissença de las reinas, cada cellula es plaçada dons un bornatet de fecondacion. Aqueste bornatet es garnida d’obrièras e de brescas de coüm tapats, a partir d'ont lor seriá impossible d'abalir de novèlas reinas (que las larvas jos operculs son de segur tròp vielhas per lo far). Dins lo mes que seguís lor naissença, las reinas devon èsser fecondadas naturalament o artificialament. Dins lo segond cas, une insemination instrumentala permet d'injectar lo semèn — 8-12 μl, d'un bon vintenat de mascles, seleccionats.
Seguretat de l'apicultor
vinheta|Apicultor intervenent dins un bornat, aparat per una combinason integrala. Una fissada d'abelha es normalament pas dangierosa (levat en cas d'allergia), mas una ataca massissa pòt èsser mortala. Lo risc de fissada necessita de portat de vestits protectors. Los abelhas de genre apis atacan de preferencia lo cap e las partidas escuras que, per elas, representan d'orificis, coma los uèis, los pèls e las aurelhas.
Pendent son trabalh, l'apicultor pòt utilizar una combinason de proteccion per evitar las atacas d'abelhas. Al minim, lo vestit se comapusa una còfa grasilhada a l'entorn de la tèsta e l'apara, mas tanben existís tanben de blòdas e tanben de combinasons integralas. Portat de gants es frequent, mas complica las manipulacions. La combinason d'apicultor es mai sovent una color clara.
Se pòt tanben aplicar de produchs quimics (aerosòls, pomadas) directament sus la pèl de l'apicultor, per alunhar las abelhas.
Lo comportament ten un ròtle important dins la seguretat de l'apicultor. La panica e los gestes bruscs devon èsser evitats per pas provocar la colèra dels insèctes. Quitament en cas de fissada cal gardar son calme e agir dins un movement regular e fluid. Que que siá, una abelha fissa pas qu'un còp.
Enfumatge
L'enfumatge es une tecnica utilizada per calmar las abelahas quand se dubrís lo bornat. Lo fum a per efièch d'amar las feromònas largadas per las obrièras donc de calmar la colonia, que se refugia dins la partida inferiora del bornat. Après la partença de l'apicultor, las abelhas ventilan energicament lo bornat per purificar lor aire, e tornant a una activitat normala dins la mièja ora.
Lo fum se fa amb un enfumador. N'existís de menas diferentas, foncionant totes sul mèsme principi : lo combustible alucat es dins una caudièras, per que es injectat d'aire. L'injeccion se pòt far a la man amb un bufet, o una pipa, çò que daissa liure los dos braces de l'apicultor. Una chiminièra conica a la sortida de la caudièra permet de dirigir lo fum sus la zona de trabalh.
La combustion (pirolisi) deu produire un fum abondant e clar mas pas tròp caud per evitar de brutlar las abelhas e damatjar lo contengut del bornat (mèl, cera...). Los combustibles utilizats pòdon èsser de palha, des agulha de pin, de pinhas, de carton, de fusta poirida, etc. Las matèrias sinteticas e los materials tractats quimicament, devon èsser rebutats per evitar las intoxicacions.
Riscs climatics
Lo bornat, natural o salvatge (se dich alara nis), es una estructura solida qu'apara las abelhas contra los factors environamentals defavorables.
Predators, intrusions dins lo bornat e patologias
L'abelha mellifèra Apis mellifera, espèci mai coneguda d’abelha domestica, ten un ròtle essencial dins lo manten de la biodiversitat e dins la reproduccion de nombrosas plantas de flors. Mai, amb d’autres pollinizators, participa fòrça al rendiment de las produccions agricòlas. Las abelhas son pasmens sensiblas a fòrça agents patogèns responsables de malautiás, coma de virus, de fongis parasitas, d'ectoparasits (Varroa destructor), de bacterias (Paenibacillus larvae).
Los taus de mortalitat observats aquestas derrièras annadas menan l'apicultura a un declin important de la produccion, subretot dins las regions antropizadas del mond. Donat l'importança qu'an dins la pollinizacion, lor desapareisson a un impacte important suls ecosistèmas.
Vèspa asiatica
La vèspa asiatica (Vespa velutina) es lo predator màger de l'abelha en Occitània aparegut en estiu de 2004. Las abelhas localas an pas de defensa contra aqueste predator. La luta consistís subretot a far de  tendas pres dels bornats o de las zonas de nisificacion.
Autres predators
vinheta|Bornats dins la region de Fada N'Gourma. Lo bornat essent abrigat dels mal temps, font de calor e de noiritura (mèl e abelhas), atira fòrça visitors indesirables.
D'entre lo insèctes, i a las formigas (atiradas per la mèl sucrada), los fissacòls (Forficula auricularia) que cercan un abric mas dintran pas e causan pas de damtges, una arna Galleria mellonella que la larva consoma la cera, destrusent los quadres. Una autra menaça es l'Aethina tumida, un coleoptèr pichon qu provòca de pèrdas importantas dels bornats en Nordamerica que amb la mondializacion e l'exoprtacion de las reinas e eissam poiriá venir Euròpa.
D'animals de mai granda talha pòdon venir desaranjar, coma las mirgas e de sèrps que ceracan la calor dels bornats. Lo pic verd e la picassèla esitan pas a traucar las parets de fusta dels bornats per prene de larvas, ricas en proteïnas. Lo gost dels ors per la mèl es plan comengut, mas tanben consoman las larvas e la cera.
Los vandals e raubaires son tanben una menaça.
Varroa
Los apicultors patiguèron, e a vegada provoquèron per introduccion imprudenta d'abelha parasitadas, de grandas pèrdas a causa de l'epidèmia mondiala de Varroa destructor, dins los ans 1980.
Los apicultors contraròtlan lo taus de Varroa en observant las malformacions de las abelhas de la colonia. Dins unes bornats, mercé a une placa acampant las varroas que cason al sòl, es estimada la quantitat de varroas dins lo bornat. Quand la quantitat es tròp importanta, se fa un tractament (l'amitraza, lo τ-fluvalinat o lo timòl sont autorizats). De metòdes simples com loa transvasament de las colonias, la destruccion dels bornats fortament contaminats, cambiar las ceras o la quarantena abans l'introduccion d'una novèla colonia permeton la diminucion de l'infestacion. L'escambi d'individús (coma los mascles) entre colonias fan malaisida una eradicacion.
La seleccion de raças d'abelhas naturalament resistentas a las varroas es une solucion per una proteccion durabla, mas per l'ora pas cap de colonia d’Apis mellifera es resistenta a aquesta parasit.
Infeccions viralas
Las infeccions viralas màger son lo virus de las alas desformadas, lo virus de la paralisia aguda, lo virus de la paralysia cronica e lo virus de la « malautiá negra »