cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sodan
Demografia
Sodan a una demografia caracteristica d'un país en desvolopament amb una populacion en aumentacion rapida, un temps jove, un taus de fertilitat important, una esperança de vida mejana e una urbanizacion encara limitada. D'efèct, la creissença dau nombre d'abitants èra de 1,8%/an en 2014 e 61% avián mens de 24 ans. L'esperança de vida aumenta regularament (63,3 ans) e es conjugada amb un mantenement d'un nombre aut de naissenças (aperaquí 30 naissenças/1000 abitants en 2014) e una demenicion de la mortalitat (aperaquí 7,9 naissenças/1000 abitants en 2014). La màger part de la populacion es installada dins de zònas ruralas (66,8% en 2011). Pasmens, la migracion en direccion dei vilas acomença de venir importanta e la metropòli principala dau país, l'ensems Khartom-Omdurman-Bahri, agantava 4,5 milions d'abitants en 2014. Lei capitalas provincialas conoissián una evolucion similara mai d'amplor mens importanta ambé mai 560,000 abitants a Nyala, mai de 500,000 abitants a Pòrt Sodan e mai de 420,000 a Kassala e a El Obeid. 13 autrei vilas avián mai de 100,000 abitants. En revènge, lei vilas mejanas èran relativament raras ambé solament 6 vilas qu'avián una populacion entre 50,000 e 50,000 abitants.
A l'origina, Sodan èra un país amb una diversitat importanta. Dempuei l'independéncia dei províncias meridionalas, aquela diversitat s'es reducha e la preponderància dei populacions aràbias s'es renfòrçada (aperaquí 70% de la populacion). Pasmens, aquelei populacions son subretot installadas dins lo centre. En revènge, lei regions perifericas demoran una mosaïca etnica. Ansin, de centenaus de pòbles diferents existisson en Sodan. La màger part son numericament pauc nombrós. Dins aquò, lei Fors (Darfor), lei Baggaras (tanben en Darfor), lei Bejas (litorau dau nòrd-èst), lei Nubians (Vau de Nil entre lo Lac Nasser e la 4 cataracta), lei Nubas (Kordufan) formavan localament de minoritats importantas.
Lengas
Dempuei l'adopcion de la constitucion de 2005, l'arabi classic e l'anglés son lei doas lengas oficialas de Sodan. Son utilizadas dins l'ensenhament e dins la gestion deis afaires dau govèrn dau país. En mai d'aquò, l'anglés es tanben fòrça utilizat per leis elèits economics. L'arabi classic es pauc escampat au sen de la populacion que parla puslèu l'arabi sodanés (70%). Aqueu dialècte de l'arabi èra estat influenciat per lei lengas parladas en Sodan avans lei migracions aràbias dins la region, especialament lo nubian.
Dins aquò, existís mai d'una autra lenga en Sodan car au mens 114 èran recensadas en 2011. Son protegidas per la constitucion que prevetz d'assegurar son desvolopament e sa promoccion. De mai, pòdon èsser adoptada coma lenga cooficiala per un estat federau. Aquelei lengas minoritàrias son d'origina fòrça variada. Se troba de lengas fors, de lengas sodanesas centralas e orientalas, de lengas saharianas, d'autrei lengas nilosaharianas, de lengas kordofanianas e de lengas coshiticas.
Religion
Sodan es un país musulman e 93% a 97% de sa populacion se reclamava d'aquela religion en 2011 après l'independéncia dei províncias dau sud. L'islam sodanés es principalament sunita e es subretot dominat per l'escòla malikita. Pasmens, leis escòlas hanafita e chafiita an una influéncia non negligibla dins certaneis endrechs. Leis autrei religions èran fòrça raras en 2011 : lei crestians gropavan entre 1% e 5% deis abitants (principalament de còptes) e lei religions africanas tradicionalas (animisme) aperaquí 1,5%. La libertat religiosa es teoricament assegurada per la constitucion. Dins aquò, dins la realitat, aquò es limitat per la lèi islamica en vigor e per de persecucions còntra lei minoritats religiosas. Per exemple, i a regularament de condamnacions a de penas importantas, compres la pena de mòrt, que sancionan de conversions religiosas de l'islam au cristianisme. L'ateïsme e l'agnosticisme son tanben oficialament fòrça raras car pòdon entraïnar de sancions grèvas.
Preïstòria
Lei recèrcas paleontologicas e arqueologicas an descubèrt de vestigis fòrça ancian indicant una preséncia umana sus lo territòri actuau de Sodan datant d'au mens 60,000 ans. La sedentarizacion acomencèt au milleni VIII av. JC gràcias au desvolopament de l'agricultura e dau norigatge. Aquelei premierei societats sedentàrias foguèron a l'origina de la bastida de vilatges enviroutats de fortificacions de brica. De contactes existèron ambé l'Egipte Auta e la Nubia Bassa foguèt d'ora influenciada per Egipte.
De la conquista egipciana au Reiaume de Meroe
La populacion e leis estats sodanés de l'Antiquitat Auta son principalament coneguts gràcias ai documents egipcians d'aqueu periòde. Formavan de principats locaus qu'entretenián de liames comerciaus amb Egipte. Au sègle XVI av. JC, leis Egipcians passèron la I cataracta e conquistèron la region fins a la IV cataracta. I installèron un vice-rèi eissit de la dinastia faraonica. Aquò favorizèt la difusion de la cultura e dau modèl estatic egipcians. Pasmens, mens nombrós, leis Egipcians installats au sud de la I cataracta, compres lei vice-rèis, se mestissèron ambé lei pòbles nubians e integrèron a cha pauc son aristocracia. Au sègle XI av. JC, aquò entraïnèt la formacion d'un reiaume independent poderós dich Reiaume de Kush ambé Napata coma capitala. Lei rèis kushitas installèron militarament sa dominacion au sud de la I cataracta a la fin dau sègle X av. JC. Puei, vèrs 750, capitèron d'agantar lo litorau mediterranèu e de conquistar lo còr dau territòri egipcian eu meme. I prenguèron lo títol de faraon e dirigiguèron lo país durant un sègle (XXV dinastia). Foguèron obligats de se'n retirar dins lo corrent dau sègle VII av. JC. Dins aquò, gardèron lo títol de faraon e lo contraròtle de la Vau de Nil entre la I cataracta e lo nòrd dei montanhas etiopianas. Napata demorèt un temps la capitala d'aquel ensems fins au transferiment dau poder reiau dins la vila de Meroe.
Gràcias a sei tèrras drudas e sei jaciments de fèrre, lo Reiaume de Meroe venguèt un actor important dau comèrci african e mediterranèu, especialament après la conquista d'Egipte per Alexandre lo Grand que permetèt la multiplicacion dei contactes ambé lei navigators grècs. Autra evolucion de remarca, l'influéncia egipciana demeniguèt a cha pauc dins lo corrent dau sègle III au profiech d'una cultura pròpria a Meroe. Per exemple, au sègle II av. JC, lo reiaume aviá adoptat la sieuna escritura — totjorn pas deschifrada a l'ora d'ara — per remplaçar l'escritura ieroglifica.
Lei Reiaumes de Nubia e d'Alodia
Après la conquista d'Egipte dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle VII, leis Arabis assaièron d'avançar au sud de la I cataracta. Pasmens, se turtèron a una resisténcia acarnada dei tres reiaumes nubians e foguèron finalament desfachs en 652. Après aquela revirada, de negociacions permetèron la conclusion d'un acòrd de patz que restaurèt lei cambis comerciaus entre Nubia e Mediterranèa. Aquel acòrd demorèt en plaça fins au sègle XIII.
Au sud, l'istòria dau Reiaume d'Alodia es quasi totalament desconeguda. Demorèt probablament en patz ambé lei Mamelocs mai, coma Nubia, deguèt faciar l'arribada de nomadas musulmans entre lei sègles XIV e XV. Pasmens, lo reiaume e lo cristianisme i subrevisquèron fins a la conquista militara de la region per lei Funjs au sègle XVI (1504).
Lo Periòde Funj
Lei Funj èran de nomadas d'origina cushitica ò nilotica venguts dau sud de la region dau Nil Blau aprofichant probablament l'afebliment de Nubia per venir s'installar dins la Vau de Nil. Foguèron imitats per de tribüs arabas vengudas d'Egipte. Militarament pus poderós, lei Funjs vassalizèron leis Arabes e conquistèron pauc a pauc la region. La conquista d'Alodia foguèt probablament l'eveniment major d'aquelei campanhas car un Reiaume Funj (tanben dich Sultanat de Sennar) se formèt a partir de son eiretatge culturau e politic. Pasmens, lei senhors novèus de la region adoptèron l'islam coma religion entraïnant la disparicion dau cristianisme. Autra evolucion importanta, lei tribüs a l'origina de la conquista gardèron un poder important. Ansin, ai sègles XVII e XVIII, la senhoriá dirècta dei sultans funjs installats a Sennar s'estendiá solament dins lo sud dau reiaume. Au nòrd, lei caps arabis gardèron son autonòmia.
Au començament dau sègle XVIII, de revòutas intèrnas dins lo sud afebliguèron la dinastia dei sultans. Badi IV (1724-1747) assaièt de reformar l'armada ambé la creacion d'un còrs important de soudats esclaus mai foguèt reversat per un generau dich Abu Likaylik dau clan dei Hamaj. D'origina desconeguda, aqueu clan — que fasiá partida ni dei tribüs arabas ni dau pòble funj — gardèt la direccion dau reiaume tot en mantenent oficialament au poder la dinastia funj. Dins aquò, deguèron afrontar una tiera de contestacions intèrnas qu'afebliguèron mai lo sultanat. Ansin, au sègle XIX, lei caps tribüs dau nòrd e lei senhors pus importants dau reiaume èran de facto totalament independents.
Au sègle XVI, lo nòrd dau Sodan actuau interessèt pereu lei Turcs Otomans après sa conquista d'Egipte en 1517. Vèrs 1550, avancèron donc au sud de la I cataracta e conquistèron tot lo territòri fins a la III cataracta. Aquò formèt la província de Berberistan onte foguèron installats un governador e de garnisons. Dins aquò, coma la carga de governador venguèt rapidament ereditària, la província se transformèt a cha pauc en estat de facto independent. Lòng dau litorau de la Mar Roja, leis Otomans ocupèron tanben lei vilas e pòrts estrategics de Suakin e de Massaua.
La conquista turco-egipciana
En 1820, lo pacha turc d'Egipte Mehemet Ali decidèt de conquistar la Vau de Nil per i recrutar d'esclaus destinats a son armada e car pensava i trobar de jaciments d'aur importants. Dirigit per son tresen fiu Ismail, lo còrs expedicionari turc rescontrèt ges de resisténcia importanta. Lei caps de Berberistan èran tròp devesits per resistir e la cavalariá dei tribüs dau nòrd dau Reiaume Funj poguèt pas s'opausar a la poissança deis armas de fuòc. Dins lo sud, lo cap dei Hamaj s'enfugiguèt en direccion d'Etiopia e lo sultan Badi VI prepausèt d'espereu sa somission en cambi d'una pension per eu e son ostau. Puei, en 1821, una segonda expedicion turco-egipiciana ocupèt Kordufan onte lei tropas dau sultan de Darfor foguèron vencudas. En revènge, lo còr de Darfor foguèt pas atacat e demorèt independent.
Dins aquò, la somission dei tribüs de la region èra relativa e l'introduccion dau sistèma fiscau egipcian entraïnèt l'insureccion dei clans pus poderós de la Vau. Ismail assaièt de negociar mai foguèt tuat dins l'incendi de son camp. La rebellion foguèt finalament reprimida l'annada seguenta e, en 1824, de renfòrç importants foguèron mandats d'Egipte per installar de garnisons e tenir lo país. En particular, foguèt fondat a la confluéncia dei Nil Blau e Blanc lo fòrt de Khartom que conoguèt un desvolopament rapide e se transformèt en vila.
L'estabilizacion dau Sodan Turco-egipcian
Après la partença de Khurshid, l'administracion civila s'afebliguèt en causa de cambiaments recurrents de governadors mai la dominacion militara turco-egipciana se renforcèt gràcias a una tiera de conquistas novèlas. D'efèct, fondèron una importanta basa militara a Kassala que permetèt de sometre pauc a pauc lei Bedjas, pòble installat entre Nil e la Mar Roja, e d'arrestar leis incursions etiopianas. Entre 1846 e 1849, lei Turco-Egipcians obtenguèron pereu lo contraròtle dei pòrts de Suakin e de Massaua de part dau sultan otoman — son senhor teoric — que foguèron dirèctament annexats en 1865. En mai d'aquela expansion orientala, de marins e d'explorators turcs avancèron en direccion dau sud. Aquò donèt naissença a un important comèrci d'evòri e d'esclaus negres en direccion d'Egipte e d'Euròpa.
Lo declin de la poissança turco-egipciana
En 1863, sota la pression dei poissanças europèas, leis autoritats egipcianas foguèron obligadas de prendre de mesuras còntra lo trafeg d'esclaus. Una gròssa aumentacion dei drechs de navigacion sus Nil permetèt de descoratjar lei marchands europèus mai leis Egipcians, que tenián de rets d'influéncia ben implantats, poguèron contuniar la tracta sensa dificultat vertadiera. En 1869, la lucha còntra lo comèrci d'esclaus foguèt fisada a un contingent de mercenaris e d'explorators europèus. Aquela fòrça foguèt pereu utilizada per aumentar lei possessions turco-egipcianas lòng de Nil. En particular, en 1871, una flòta dirigida per lo Britanic Charles Gordon conquistèt lo territòri au nòrd dau Lac Albèrt e i creèt una administracion entre 1874 e 1876. En parallèl d'aqueleis operacions, lei Turco-Egipcians ataquèron Darfor que foguèt conquistat en 1874 sota lei conseus d'al-Zubayr Rahma, un marchand d'esclaus originari de la region de Bahr el-Ghazal. Pasmens, al-Zubayr tombèt rapidament en desgràcia e ges de cap foguèt trobat per lo remplaçar. La region tombèt donc dins lo caòs. Aquò foguèt agravat per lei desfachas còntra Etiopia en 1875 e 1876 qu'èra venguda la buta de la politica expansionista egipciana.
Lo Periòde Madista
En junh de 1881, un cap religiós influent dich Muhammad Ahmad ibn Abdallah proclamèt èsser lo Madhi e anoncièt son intencion de restaurar la puretat originala de l'islam. Leis autoritats turco-egipcianas assaièron de lo capturar mai s'enfugiguèt en Kordufan onte son movement ganhèt rapidament de partisans au sen dei religiós, dei marchands d'esclaus desirós de perseguir son comèrci e dei nomadas ostils ai Turco-Egipicians e a son sistèma d'impòsts. En 1883, conquistèron El Obeid, capitala de Kordufan, e infligiguèron una desfacha saunosa a un còrs expedicionari egipcian dirigit per lo Britanic William Hicks. En Darfor, lo governador austrian de la region se convertiguèt a l'islam e se someteguèt au Madhi. Enfin, en 1884, una fòrça dirigida per Charles Gordon per protegir la Vau de Nil foguèt assetjada dins Khartom e chaplada lo 26 de genier de 1885. En abriu de 1885, Londres deguèt acceptar de laissar Sodan ai madistas.
Pasmens, lo periòde d'existéncia de l'Estat Madista foguèt relativament brèu car lei Britanics èran totjorn interessats per la Vau Mejana de Nil. En 1896, aprofichant la desfacha italiana d'Adua còntra Etiopia e una opinion publica demandant de venjar Charles Gordon, organizèron una expedicion ben preparada dirigida per Horatio Kitchener. Gràcias a la construccion d'un camin de fèrre, sei soudats ocupèron aisament la region de Dongola e prenguèron Berber en 1897. L'annada seguenta, Abdallah dirigiguèt personalament sei tropas còntra Kitchener mai foguèt durament desfach dins lo relarg d'Òmdurman per la disciplina e leis armas modèrnas dei Britanics. Lo cap madista se retirèt en Kordufan onte foguèt tuat ambé sei darrierei tropas un an pus tard.
La mesa en plaça dau Condominium e de l'administracion indirècta
Après sa victòria, Horatio Kitchener foguèt premier obligat de reglar la crisi francobritanica entraïnada per l'arribada de l'expedicion Marchand dins la Vau de Nil. Après un periòde de tension entre París e Londres, foguèt reglada per un acòrd partejant la màger part d'Africa entre lei doas poissanças colonialas. Sodan demorèt dins l'esfèra britanica e foguèt creat lo Condominium Angloegipician per administrar e dirigir lo territòri. D'efèct, coma Sodan èra la proprietat dau sobeiran d'Egipte, protectorat britanic dempuei 1882, lo Reiaume Unit poguèt pas l'annexar dirèctament. En plaça, creèt un regime especiau de sobeiranetat partejada que laissava nominalament la region sota l'autoritat egipciana mai permetiá en realitat ai Britanics de lo dirigir segon sei besonhs. Entre 1900 e 1914, una tiera d'acòrds ambé França, Itàlia, Etiopia, Belgica e Alemanha permetèt de fixar lei frontieras sodanesas que son totjorn a l'ora d'ara lei limits de la Republica de Sodan e dau Sud-Sodan. Enfin, fins a 1916 e una temptativa de rebellion encoratjada per leis Alemands e leis Otomans, un Sultanat de Darfor, autonòm mai tributari, foguèt restablit.
Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918), Londres deguèt faciar l'emergéncia de corrents nacionalistas au sen dei populacions egipcianas e sodanesas. Lei tensions venguèt lèu vivas mai lei nacionalistas arabis foguèron vencuts en 1924. Premier, Londres ordonèt l'expulsion dei soudats egipcians e reprimèt lei mutinariás dei soudats sodanés sensibles ai tèsis independentistas. Puei, lei Britanics negocièron lo sostèn dei caps religiós e tribaus dau país per limitar lo nacionalisme ai classas mejanas dei vilas (foncionaris, marchands... etc.). Ansin, a partir de 1924, lei caps tradicionaus obtenguèron mai de poders, çò que permetèt ai Britanics de recrutar un nombre feble de foncionaris locaus. La prosperitat economica dau periòde (desvolopament de l'aigatge e de la cultura de coton) favorizèt tanben la politica britanica.
Pasmens, aquela administracion indirècta se turtèt a de dificultats qu'anavan aver un ròtle important per la seguida. D'efèct, dins lo nòrd e lo centre, l'autoritat dei caps tradicionaus, principalament lei cheikh dei tribüs, èra afeblida per un sègle de centralizacion turca, egipciana e britanica. Dins lo sud, la situacion èra encara pus malaisada car leis ierarquias tradicionalas èran estadas destruchas per la conquista de la segonda mitat dau sègle XIX. Per sostenir seis aliats sodanés, lei Britanics decidèron donc de renfòrçar — e dins lo sud de crear — una identitat tribala sufisenta per restaurar lo poder dei caps de tribü. Lei desplaçaments de populacion foguèron donc d'ara endavant estrictament susvelhats e defenduts entre lo nòrd e lo sud entraïnant ansin la formacion progressiva de la division futura de Sodan.
L'autonòmia e l'independéncia
Lei dificultats recurrentas de l'administracion indirècta apareguèron clarament tre leis annadas 1930. A la fin dau decenni, lei Britanics foguèron donc obligats de recrutar tornarmai un nombre important de foncionaris locaus que formèron una classa educada e favorabla au nacionalisme sodanés. Pasmens, en causa dau mantenement de la sobeiranetat partejada, aqueu nacionalisme se turtèt a un problema fondamentau : coma eliminar lei Britanics sensa restablir la tutèla egipciana ò coma eliminar la preséncia egipciana sensa renfòrçar la dominacion britanica ? Dos camps opausats se formèron donc dirigits per Ismail al-Azhari (Congrès nacionau dei diplomats favorable a l'union amb Egipte) e per l'eiretier dau madisme, Abd-al-Rahman (partit Umma defendent l'independéncia totala).
De son caire, après la Segonda Guèrra Mondiala, lo Reiaume Unit acomencèt de discutir amb Egipte de l'avenidor de Sodan. Pasmens, lei discussions s'encalèron rapidament en fàcia deis exigéncias egipcianas e Londres decidèt alora d'organizar l'autonòmia dau Condominium. En 1947, foguèt creada una assemblada locala qu'adoptèt un estatut d'autonòmia en 1952. Lo partit Umma ganhèt leis eleccions de 1948.
La situacion se desbloquèt en 1952 ambé lo còp d'estat dau generau Muhammad Neguib en Egipte. D'origina sodanesa, prepausèt un periòde transitòri seguit per un vòte d'autoderminacion. Aqueu plan foguèt acceptat per lei Britanics e la durada de la transicion foguèt finalament limitada a tres ans. A la fin de 1953, lo partit Umma perdiguèt leis eleccions còntra lo Partit nacionau unionista (PNU), successor dau Congrès, e al-Azhari venguèt Premier Ministre. Pasmens, après l'arribada au poder de Nasser en 1954, s'alunchèt a cha pauc de l'unionisme amb Egipte. Sodan se dirigiguèt donc vèrs l'independéncia dins un contèxte ja marcat per de crisis dins lei regions meridionalas onte lo remplaçament dei foncionaris britanics per de Sodanés venguts dau nòrd entraïnèt de mutinariás en 1955. Pasmens, aquò empachèt pas lo procès de transicion de contuniar e Sodan venguèt oficialament independent lo 1 de setembre de 1956.
L'estabilizacion malaisada dau país
Tre l'independéncia, lo PNU se fragmentèt e al-Azhari deguèt abandonar la direccion dau govèrn. Foguèt remplaçat per una coalicion eterogenèa que foguèt reversat per un còp d'estat militar dos ans pus tard en 1958. Lo generau Ibrahim Abboud prenguèt lo poder mai deguèt faciar divèrsei movements d'oposicion coma l'Umma d'ara endavant dirigit per Sadiq al-Madhi, lo Partit Comunista qu'èra enebit dempuei 1946 mai fòrça actiu e l'organizacion dei Fraires Musulmans dirigida per Hassan al-Turabi (a partir de 1964). Dins lo sud, sa politica d'islamizacion e d'arabizacion se turtèt tanben a una oposicion viva. En 1963, se fondèt l'Union Africana Nacionala de Sodan (SANU) per defendre leis interès dei pòbles dei províncias meridionalas. Puei, en 1964, una guerilha, dicha Anya Nya, i faguèt son aparicion marcant lo començament de la Premiera Guèrra Civila Sodanesa.
En 1964, leis eveniments dins lo sud destabilizèron l'ensems de la societat sodanesa e de manifestacions importantas, menadas per leis estudiants e lei comunistas, se debanèron dins la capitala. En octòbre, leis esmogudas se generalizèron e lei comunistas organizèron ambé succès una tiera de grèvas generalas. Lo generau Abboud foguèt obligat de laissar lo poder a un govèrn civiu gropant lei comunistas e lei partits tradicionaus. Tre 1965, lei comunistas ne'n foguèron excluchs e son partit èra tornarmai enebit. Pasmens, lei govèrns se succediguèron rapidament sensa èsser capables de resòuvre la guèrra civila dins lo sud ni d'estabilizar lo país. En 1969, lei militars dirigits per lo coronèu Gaafar Nimeiry reconquistèron lo poder amb un còp d'estat.
Lo periòde Nimeiry
Gaafar Nimeiry establiguèt un regime autoritari. Enebiguèt totei lei partits politics e s'apielèt inicialament sus lei comunistas per faciar l'oposicion dei Fraires Musulmans. Deguèt tanben faciar l'ostilitat dei madistas que se reüniguèron sus l'illa d'Aba. En 1970, l'endrech foguèt pres d'assaut e bombardada per l'aviacion (12,000 mòrts ). Aquò neutralizèt una partida de l'oposicion islamista mai suscitèt una ostilitat persistenta dins l'opinion. Puei, en 1971, l'aliança ambé lei comunistas se rompèt e lo PC foguèt enebit un còp de mai. Enfin, en 1973, Nimeiry legalizèt son regime ambé l'adopcion d'una constitucion que creèt una republica presidenciala amb un partit unic.
Dins lo sud, Nimeiry obtenguèt un succès important ambé la signatura d'un acòrd de patz ambé la guerilha Anya Nya. Signat en 1972, entraïnèt la creacion d'una region autonòma dau Sud e l'integracion deis Anya Nya au sen dei fòrças regularas. Pasmens, lei dificultats economicas minèron a cha pauc lo regime. En 1976, una temptativa de còp d'estat menat per l'Umma mau capitèt gràcias a una intervencion militara egipciana. Aquò entraïnèt un cambiament important dins la politica de Nimeiry que decidèt de s'apielar d'ara endavant sus leis islamistas. Al-Turabi venguèt son conselhier permetent de neutralizar una partida de l'oposicion.
Dins aquò, lo renforçament de l'autoritat de Nimeiry en Khartom permetèt pas de resòuvre lei problemas economicas. En 1983, l'organizacion deis eleccions foguèt marrit, especialament dins lo Sud. De trèbols i acomencèron e lo govèrn assaièt d'amaisar la situacion en alunchant leis unitats militaras estacionadas dins lei províncias meridionalas. Aquò entraïnèt de mutinariás e la desercion de mai d'un soudat. Puei, se fondèt l'Armada Populara de Liberacion de Sodan dirigida per lo coronèu John Garang. L'insureccion demandèt una autonòmia larga per lo Sud (mai pas l'independéncia) e la partença de Nimeiry que refusèt. Au contrari, renforcèt l'islamizacion dau regime (extension de la lèi islamica a la totalitat de Sodan) entraïnant la Segonda Guèrra Civila Sodanesa (1983-2005).
La represa de la guèrra intèrna afebliguèt mai lo poder centrau. En 1984, una famina agravèt mai son impopularitat e lei Fraires Musulmans venguèron pron poderós per menaçar leis institucions. D'esmogudas grèvas aguèron luòc dins la capitala en 1985 e l'armada prenguèt lo poder en abriu sota la direccion dau generau Siwar al-Dahab.
Lo periòde al-Dahab
Lo generau Siwar al-Dahab mantenguèt la natura autoritària dau regime mai prometeguèt d'eleccions que foguèron ganhadas en 1986 per Sadiq al-Madhi. Lo venceire gardèt lo poder fins a 1989. Gràcias a una ajuda libiana, poguèt contuniar la guèrra còntra lo Sud mai assaièt tanben de negociar un reglament dau conflicte. Aquò entraïnèt son reversament per d'oficiers pròches dei Fraires Musulmans dirigits per lo generau Omar el-Bechir. Al-Turabi retrobèt un ròtle important e lo regime novèu assaièt de formar una republica islamica.
L'independéncia dei províncias dau sud
Lo regime eissit dau còp d'estat acomencèt pauc a pauc d'islamizar la societat sodanesa e contunièt la guèrra còntra l'insureccion sudista. Pasmens, se devesiguèt entre una tendància radicala dirigida per al-Turabi e una tendància pus moderada gropada a l'entorn d'el-Bechir. La perseguida de la guèrra civila ò la dubertura de negociacions venguèt rapidament un subjècte de conflicte entre lei doas alas. Inicialament, aprofichant l'expulsion de la rebellion de sei basas etiopianas après l'afondrament dau regime de Mengistu, lo govèrn sodanés assaièt de reconquistar lei províncias secessionistas. Capitèt de devenir lei movements rebèls entre elei mai lo còr de l'APLS contunièt de resistir.
En 1999, al-Turabi assaièt d'evincir Omar el-Bechir mai sa temptativa mau capitèt. Lo president el-Bechir acomencèt alora de s'alunchar deis islamistas radicaus. Aquò li permetèt de se raprochar pauc a pauc deis Occidentaus e de negociar la fin de la guèrra civila ambé John Garang. Après de negociacions lòngas de 2002 a 2005, una patz foguèt signada laissant au sud una autonòmia fòrça larga e lo drech d'organizar un referendum sus sa sobeiranetat en 2011. John Garang venguèt president dau sud mai moriguèt rapidament dins un accident d'elicoptèr. Sa mòrt laissèt la preponderància ai partisans de l'independéncia dau Sud-Sodan que foguèt votada sièis ans pus tard entraïnant la scission de Sodan.
Organizacion politica e territòriala
Sodan es actualament una republica federala presidenciala multipartita que seis institucions son regidas per una constitucion de transicion adoptada en 2005 après la signatura dau tractat de patz ambé la rebellion independentista dau Sodan dau Sud. Après de decennis de guèrra, èran destinada a assegurar la representacion de totei lei pòbles sodanés e a assegurar l'autonòmia dei pòbles dau sud. En 2011, lo tèxte subrevisquèt a l'independéncia dau Sodan dau Sud e subiguèt solament quauqueis adaptacions ambé la supression dei sètis reservats ai províncias vengudas independentas.
Aquela constitucion assegura la separacion dei poders e lo respèct dei drechs umans fondamentaus e dona un ròtle primordiau a la lèi islamica. Pasmens, una partida d'aquelei disposicions èran encara teoricas en 2014, especialament regardant lo poder judiciari. De mai, dempuei lo conflicte de Darfor e leis accusasions grèvas de violacion dei drechs umans per lo govèrn centrau — lo president Omar al-Bashir es enseguit per la Cort Penala Internacionala per crimes de guèrra, crimes còntra l'Umanitat e genocidi — un nombre important d'estats consideran en realitat Sodan coma un regime autoritari.
Poder executiu
Lo poder executiu es tengut per lo President de la Republica qu'es elegit au sufragi universau dirècte per un mandat de cinc annadas. Lo mandat èra renovable solament un còp. Cap de l'Estat, èra cargat d'assegurar la defensa de la sobeiranetat dau país e lo respèct de la constitucion. Dempuei la supression dau pòste de Premier Ministre en 1989, èra lo cap dau govèrn federau e ne'n nomava liurament lei ministres qu'èran unicament responsables davant eu. Aviá lo drech de prepausar de projèctes de lèi ai parlamentaris e un drech de vetò per s'opausar ai vòtes dau Parlament (un vòte amb una majoritat dei dos tèrç èra necessari per rompre aqueu vetò).
Poder legislatiu
En 2013, lo poder legislatiu èra tengut per un parlament bicamerau eissit de l'acòrd de patz de 2005 que sa chambra auta es dicha Conseu deis Estats e sa chambra auta Assemblada Nacionala. Lo Conseu deis Estats èra format de 32 membres elegits au sufragi indirècte per lei legislaturas deis estats federats per un mandat de cinc annadas. Es competent per lei questions regardant la descentralizacion e leis estats federats. L'Assemblada Nacionala èra compausada de 354 deputats elegits au sufragi universau dirècte per un mandat de sièis annadas. Èra la chambra principala dau Parlament qu'èra competenta per leis afaires federaus.
L'iniciativa parlamentària èra donada au poder executiu e ai parlamentaris mai lo procès de vòte d'una lèi despendiá de la portada dau tèxte. Per leis afaires regardant leis estats, èra unicament estudiat per lo Conseu deis Estats que podiá l'emendar e l'adoptar amb una majoritat dei dos tèrç. Per leis afaires regardant solament lo nivèu federau, la situacion èra parallèla mai la chambra competenta èra l'Assemblada Nacionala que votava amb una majoritat simpla. Dins lo cas d'un tèxte regardant lei doas chambras, èra premier debatut, emendat e votat per l'Assemblada Nacionala. Puei, èra estudiat per lo Conseu deis Estats que podiá adoptar dirèctament lo tèxte votat per lei deputats amb una majoritat simpla ò emendar lo projècte de lèi amb una majoritat dei dos tèrç. Après l'adopcion per lo Parlament, lo President deviá promulgar lo tèxte ò i opausar un refús motivat. Sensa reaccion de sa part, lo tèxte intrava automaticament en aplicacion 30 jorns après lo vòte. Dins lo cas d'un refús, lo tèxte èra alora encara presentat au Parlament per estudiar leis observacions presidencialas. Pasmens, lo vetò dau president podiá pereu èsser levat per un vòte dau Parlament amb una majoritat dei dos tèrç.
Enfin, existiá dos limits particulars au poder legislatiu sodanés. Premier, en fòra dei periòdes de vòte dau budget, un parlamentari aviá pas lo drech de prepausar un tèxte susceptible d'aumentar ò de demenir lei recèptas ò lei despensas de l'Estat. En mai d'aquò, entre doas sessions dau Parlament, lo President podiá adoptar de decrèts provisòris (en fòra dei domenis seguents : acòrd de patz, organizacion descentralizada de l'Estat, eleccions generalas, budget, drech penau e definicion dei frontieras) qu'avián fòrça de lèi fins a un vòte de ratificacion per lei parlamentaris. Dins lo cas d'un vòte positiu, lo tèxte veniá definitiu sensa discussion suplementària e, dins lo cas d'un vòte negatiu, èra anullat sensa efèct retroactiu.
Poder judiciari
En 2014, lo poder judiciari èra dirigit per una Cort Suprèma e una Cort Constitucionala. La premiera estudiava lei recors formulats còntra lei decisions dei Corts d'Apèu civila e penala e còntra lei decisions administrativas dau president, dau govèrn centrau ò deis estats federats. La segonda èra cargada deis afaires regardant l'interpretacion de la constitucion a la demanda dau president, de l'Assemblada Nacionala, de la mitat dei governadors ò de la mitat dei deputats deis assembladas federadas. Podiá pereu se sasir dei questions regardant lei drechs fondamentaus deis individús, lei conflictes de juridiccion entre entitats federalas e federadas e leis afaires criminaus implicant lo president ò lei governadors. En dessüs, existiá divèrsei juridiccions e chambras especializadas en foncion dei tipes diferents d'afaires que son organizats segon una estructura piramidala dei tribunaus locaus ai Corts d'Apèu.
Lo drech sodanés a d'originas fòrça variadas en causa de l'istòria agitada dau país dempuei la fin dau sègle XVIII. Sei basas principalas son la lèi islamica apareguda dins la region au sègle XVI, lo drech costumier dau Reiaume Funj e dau Sultanat de Darfor e la common law britanica. En mai d'aquò, se pòu trobar d'influéncias egipcianas e francesas, especialament en matèria de drech civiu.
Per assegurar l'independéncia dau sistèma judiciari, la nominacion e la destitucion dei jutges èran unicament realizadas per d'autrei magistrats. Pasmens, dins lei fachs, l'influéncia dau poder executiu demora importanta, especialament dins lo cas d'afaires pertocant la seguritat nacionala. Per exemple, la justicía sodanesa foguèt acusada d'inaccion per l'ONU pendent la crisi de Darfor. De mai, lo nivèu de corupcion dau país es considerat coma fòrça important e lo respèct dei drechs umans fondamentaus èra assegurat ambé de violacions multiplas e, de còps, fòrça grèvas (abús variats en Darfor e dins d'autrei regions rebèlas, restriccions dau drech de reünion e d'associacion, arrestacions politicas, restriccion a la libertat de premsa... etc. ).
Organizacion territòriala
La Republica de Sodan es un estat federau qu'èra format de 18 estats devesits entre 133 districtes. En Darfor e dins leis estats orientaus, d'acòrdis de patz signats per reglar lei guèrras civilas que s'i debanavan, existián tanben d'institucions supraregionalas. Enfin, lòng de la frontiera ambé lo Sodan dau Sud, la region d'Abyei aviá un estatut particular car èra revendicada per Khartom e per Juba.
Cada estat a lo sieu executiu e la sieuna chambra legislativa elegits per sei ciutadans. An de competéncias regardant la seguritat, la fiscalitat, leis ensenhaments primaris e segondaris, lo comèrci ò lei mèdias. En matèria de religion e de justiciá, an le drech d'èsser exemptats totalament ò parcialament de l'aplicacion de la lèi islamica. Un sistèma dirigit per lo poder centrau permet de centralizar lei revenguts e de lei distribuir ai diferents estats. Dins aquò, au començament dau sègle XXI, aquel esquèma èra en partida teoric car l'influéncia dau govèrn centrau demorava fòrça importanta gràcias a son contraròtle iniciau dau budget e de sa reparticion entre l'estat federau e leis estats federaus.
Dins lei regions de Darfor e lei províncias orientalas, un nivèu intermediari foguèt creat en 2006 e a cha pauc mes en plaça au començament deis annadas 2010. Dichas Autoritat Regionala de Darfor e Conseu de Coordenacion deis Estats dau Sodan Orientau, aqueleis entitats son formats per lei governadors deis estats federaus locaus, de representents dau govèrn federau e dei partits d'oposicion signataris deis acòrds de patz. Son destinadas a melhorar la coordenacion regionala e a aumentar l'autonòmia locala.
Enfin, la region d'Abyei a lo sieu sistèma administratiu format d'un conseu executiu dirigit per de representents dau govèrn centrau e dau Movement de Liberacion dei Pòbles de Sodan - Nòrd (SPLM-N), d'un comitat d'observacion gropant dei representents de Khartom e dau SPLM-N e d'un conseu gropant lei caps de l'administracion e de la polícia localas.
Simbòls nacionaus
Lei simbòls nacionaus principaus de Sodan son son drapèu, son blason, sa devisa nacionala e son imne nacionau. Son drapèu actuau foguèt adoptat lo 20 de mai de 1970. Es compausat d'un triangle verd e de tres bendas orizontalas roja, blanca e negra. Aquelei quatre colors son lei colors dau panarabisme. Pasmens, caduna a tanben la sieuna significacion : lo roge representa lo socialisme, la lucha e lo sang dei combatents sodanés e la nacion aràbia, lo blanc representa la puretat e l'optimisme, lo negre representa lo país sodanés (País dei Negres en arabi) e la Revolucion dau Madi e lo verd representa l'islam, la prosperitat e l'agricultura. Aperavans, de 1956 a 1970, Sodan utilizèt un drapèu de tres bendas orizontalas blava (simbolizant Nil), jauna (simbolizant Sahara) e verd (simbolizant l'agricultura).
Lo blason actuau de Sodan foguèt adoptat en 1985. Dins aquò, es solament una varianta d'un emblèm pus ancian adoptat en 1970. Son element centrau es un aucèu, dich messatgier sagitari, amb una còsta de malha dau periòde dau Madi. Sus lo listèu superior, es escrich la devisa nacionala e sus lo listèu inferior, figura lo nom complèt dau país « Jumhuriyat as-Sudan » (Republica de Sodan en occitan).
Enfin, la devisa nacionala es « An-Naṣr Linā » (La Victòria es a nosautres) e l'imne nacionau es « Nahnu Djundulla Djundulwatan » (Siam l'armada de Dieu e dei tèrras nòstras). Lo tèxte foguèt escrich per Sayed Ahmad Muhammad Salih e la musica es l'òbra d'Ahmad Murjan.
Afaires estrangiers
La diplomacia sodanesa es principalament centrada sus sei relacions ambé leis estats vesins, leis autrei país arabis e leis Estats Units d'America. D'efèct, lo país a de relacions complèxas ambé la màger part deis autreis estats de la region : Lei relacions ambé lei país arabis èran malaisadas dins lo corrent deis annadas 1990 en causa dau sostèn de Khartom a divèrsei movements islamistas. Pasmens, dempuei lo començament dau sègle XXI, Sodan a degut redurre son ajuda a aquelei grops en causa de l'ostilitat deis Estats Units d'America. Aquò a permes de normalizar a cha pauc lei relacions ambé leis autrei capitalas aràbias.
Enfin, la relacion ambé leis Estats Units d'America es malaisada e importanta car Washington considerava Sodan coma un enemic important dins lo corrent dau decenni 1990 e qu'es totjorn un sostèn dei rebellions ò de certaneis estats opausats a Khartom. De mai, leis Estats Units an sostengut lo procès de secession dei províncias dau sud qu'a afeblit Sodan en 2011. Leis Estats Units ajudan tanben lo Sodan dau Sud qu'a de problemas frontaliers e economics ambé Sodan. Ansin, leis Estats Units son de còps acusats de voler fragmentar Sodan entre plusors estats pus pichons e pus febles. Pasmens, dempuei 2010 e la fin dei guèrras civilas intèrnas, un procès de normalizacion a començat ambé Washington mai sei progrès son fòrça lents.
Fòrças armadas
En 2011, Sodan èra una poissança militara regionala de la Mar Roja e dau nòrd-èst d'Africa. Sei fòrças armadas de Sodan alinhavan 109,300 òmes amb un budget estimat a aperaquí 4 miliards de dolars. Èran devesits entre una fòrça terrèstra, una fòrça aeriana, una pichona marina militara, una milícia militarizada e una garda presidenciala. Leis equipaments pesucs utilizats èran principalament originaris d'Union Sovietica, de Russia, d'Ucraïna e de China. Existiá pereu una industria militara nacionala capabla de produrre d'armaments leugiers e de municions. Lo nivèu tecnologic d'aqueleis armaments es variable car, en causa dau conflicte còntra lo Sud-Sodan, l'armada sodanesa a gardat e crompat d'armas tant ancianas que modèrnas :
Conflictes intèrnes
En 2014, lo govèrn centrau sodanés deviá faciar plusors conflictes intèrnes dins l'arc sud dau país en Darfor, en Kordufan e dins lei regions dau Nil Blau, dins lei províncias orientalas e lòng de la frontiera ambé lo Sud-Sodan. La pus grèva es l'insureccion independentista de Darfor qu'a entraïnat la mòrt de 180,000 a 450,000 personas e la fugida de 2,8 milions d'abitants dempuei 2003. Lo govèrn sodanés es acusat de crimes de guèrra e de crimes còntra l'Umanitat dins la region. En 2011, un acòrd de patz foguèt signat ambé certanei movements secessionistas mai de combats contunian entre l'armada sodanesa e de guerilhas totjorn ostilas au poder centrau.
Dins lei províncias orientalas, Eritrèa a longtemps sostengut una guerilha independentista. Pasmens, dempuei la normalizacion e lo melhorament dei relacions entre Khartom e Asmara, la fin d'aquela ajuda a permes de negociar un acòrd de patz. Dempuei 2011, la situacion se normaliza pauc a pauc. Enfin, dins lo sud, dos conflictes son en cors. Lo premier es centrat dempuei 2009 sus lei tribüs nomadas de la region. Fòrça complèx car opausa lei nomadas entre elei e còntra leis autoritats sodanesas e sud-sodanesas, es pauc saunós (3,000 mòrts entre 2009 e 2013) mai a entraïnat lo desplaçament d'au mens 350,000 personas. Lo segond a començat en 2011 dins lei províncias de Kordufan e dau Nil Blau. Una partida d'aquelei zònas son sota lo contraròtle de guerilhas independentistas qu'an infligit de pèrdas importantas ai fòrças sodanesas.
Economia
Sodan es un país paure, tocat per una tiera de guèrras civilas dempuei son independéncia, que son PIB èra estimat a solament 52,5 miliards de dolars en 2013. Son economia es tanben victima dei consequéncias de sancions estatsunidencas intradas en vigor en 1997 e de l'independéncia dei províncias dau sud e de sei jaciments de petròli en 2011, de la manca d'infrastructuras e de l'inflacion (+47% entre novembre de 2011 e de 2012 per exemple). Lo govèrn es donc a assaiar d'estabilizar son economia e de desvolopar de fònts de revenguts en fòra de l'esplecha petrolièra.
Agricultura
L'agricultura èra en 2013 lo centre de l'economia sodanesa que representava 26% dau PIB sodanés e ocupava 80% de la man d'òbra. Lei zònas agricòlas son principalament installadas lòng de Nil e dins lei zònas vesinas que pòdon èsser aigadas. Gràcias a la regularitat dau debit dau fluvi, permet generalament de produrre pron de viures per lo país e de produchs destinats a l'exportacion. Lei culturas alimentàrias principalas èran lo sorgò, lo milhet, lo blat, lo gròs blat, lo faiòu e l'òrdi. Dins aquò, lei culturas de cerealas son gaire desvolopadas e d'importacions de blat son necessàrias per contentar la demanda intèrna. Lo coton, la goma arabica e lo sesame èran de son caire lei produchs principaus d'exportacion. Enfin, la cana de sucre, l'arachida, lo cafè, lo tabat, divèrseis èrbas e fruchs (tomatas, mangas... etc.) son l'objècte de culturas alimentàrias que son sovent a l'origina de sobras que son exportats.
Esplecha petrolièra e autreis activitats industrialas
L'esplecha petrolièra acomencèt en Sodan en 2000. Permetèt de redurre la dependéncia dau país a l'estrangier e de desgatjar de revenguts importants. Pasmens, l'independéncia dei províncias dau sud a entraïnat la pèrda dei dos tèrç dei jaciments. Dins aquò, Sodan a gardat de resèrvas importantas dins lei regions de Muglad e de Melut. Aquò permetiá au país de produrre aperaquí 130,000 barrius jornadiers en 2011. De mai, lo Sodan dau Sud despend de Sodan per exportar la sieuna produccion, çò que permet au govèrn sodanés de levar una taxa per l'utilizacion de seis oleoductes. Ansin, lo petròli a gardat una plaça primordiala dins l'economia sodanesa que representava entre 70 e 90% deis exportacions anualas.
Per diversificar sei fònts de revenguts, Sodan assaia tanben de desvolopar l'esplecha d'autrei matèrias premieras. La principala es l'aur que sembla formar de jaciments importants dins certanei regions. Ansin, lo govèrn a pres una tiera de mesuras per demenir la còntrabanda e plaçar sota lo contraròtle deis autoritats l'eplecha dau metau preciós. D'efèct, segon certaneis estimacions, la produccion totala d'aur de Sodan serà la tresena dau continent mai una partida importanta serà exportada illegalament en direccion d'Orient Mejan.
En fòra deis activitats minieras, l'industria sodanesa es pauc desvolopada franc de la region de Khartom onte son installadas d'industrias agroalimentàrias, d'industrias leugieras e d'industrias militaras.
Servicis
En 2013, lo sector dei servicis representava 39% dau PIB e emplegava 13% de la populacion activa. Es principalament basat sus lei comunicacions, leis activitats financieras, lei transpòrts e lo comèrci locau. Lo desvolopament dau torisme es un objectiu dau govèrn mai la manca d'infrastructuras e l'instabilitat quasi permanenta de certanei regions limitan encara lei resultats.
Arquitectura
Sodan a un patrimòni arquitecturau fòrça ric que cuerb d'epòcas variadas dempuei l'Antiquitat. D'efèct, la màger part dei civilizacions e deis estats sodanés an laissat de vestigis impressionants que començan de faire l'objècte de recèrcas e d'estudis sistematics.
Lo periòde pus famós es aqueu dau Reiaume de Kush (tanben dich Reiaume de Napata e Reiaume de Meroe) que conoguèt d'annadas d'independéncia e de dominacion egipciana. La cultura de l'Egipte antic s'i escampèt e venguèt dominanta fins au sègle III av. JC. En fòra dei bastiments dirèctament construchs per leis Egipcians, se formèt donc un estile arquitecturau pròche d'aqueu de la Vau Bassa de Nil. Aquela influéncia es caracteristaca en matèria religiosa (temple similar ais Egipcians) e funerària (necropòlis de piramidas).
Après lo sègle III av. JC, la region desvolopèt lei sieunas fòrmas artisticas que son mau conegudas car correspondon a un periòde de declin qu'a laissat gaire de traças. De mai, la preséncia e lo prestigi de Roma e de Constantinòple entraïnèron la difusion progressiva deis arts romans e bizantins dins la region. La crestianizacion dei reiaumes sodanés favorizèt la formacion d'un art nubian que se mantenguèt fins a la fin de l'Edat Mejana. Pròche de l'art bizantin, evolucionèt a cha pauc en causa de l'isolament de la region après la conquista aràbia d'Egipte. Pasmens, es mau conegut en causa de la manca de recèrcas e de la destruccion de plusors bastiments dins lo corrent dei guèrras còntra lei musulmans qu'ocupèron definitivament Sodan au sègle XVI.
Après l'afondrament dei reiaumes crestians, l'influéncia aràbia se renforcèt ambé l'aparicion de bastiments novèus coma de mosquetas. La vila portuària e marchanda de Suakin venguèt alora un centre culturau de remarca ambé mai d'una construccion facha de corau. Au sègle XIX, la colonizacion progressiva dau país entraïnèt la difusicion de l'arquitectura egipciana e britanica modèrna dins lei vilas principalas, especialament Khartom. Enfin, dempuei l'independéncia, l'arquitectura modèrna a pres un ròtle primordiau.
Escultura
Coma per l'arquitectura, Sodan a un patrimòni esculturau pron important principalament eissit de l'eiretatge dei periòdes antic e medievau. D'efèct, gràcias a la difusion de la cultura egipciana, l'escultura venguèt un art major au sen dau Reiaume de Kush e lei vestigis dei capitalas successivas d'aquel estat (Napata, Meroe) presentan un nombre important d'estatuas ò de gravaduras. La màger part d'aqueleis òbras son fòrça pròchas de l'art egipcian. Après l'afondrament dau Reiaume de Kush, leis estats nubians contunièron d'utilizar l'escultura per ornar lei glèisas coma lo mòstra lei vestigis de colonas descubèrts a Dongola. Pasmens, en causa de la manca de recèrcas sus lo subjècte, l'importància de l'art estatuari dins lo corrent dau periòde es mau coneguda. Aqueu ròtle decoratiu se mantenguèt après l'islamizacion e l'arabizacion de la region, especialament per ornar lei bastiments novèus coma lei mosquetas.
Pintura
L'aparicion de la pintura sus lo territòri dau Sodan actuau es fòrça anciana e data de l'Antiquitat. D'èfect, èra ja coneguda durant lo periòde kushita que seis artistas s'inspirèron d'Egipte per desvolopar un art picturau policròme utilizat per ornar lei parets e lei bas-relèus dei tombas reialas, dei santuaris e deis autrei bastiments importants. Ambé lo declin egipcian e l'arribada dei Romans dins lo nòrd-èst d'Africa, la pintura kushita se raprochèt de l'art roman. Aquela tendància se renforcèt dins lei reiaumes nubians e l'estile bizantin venguèt la nòrma dins lo corrent de l'Edat Mejana coma lo mostra lei pinturas de la catedrala de Faras. L'arribada de l'islam permetèt de donar d'influéncias aràbias a la pintura sodanesa que foguèt fòrça utilizada en calligrafia. Puei, a partir dau sègle XIX, la colonizacion dau país favorizèt la difusion dei corrents picturaus europèus e l'adopcion de tecnicas novèlas per lei pintors locaus. Dempuei l'independéncia, la pintura es demorada un art important en Sodan e Khartom es un centre regionau important per la pintura africana.
En parallèl d'aquelei tendàncias, existís un art de l'escarificacion qu'es aparegut dins lo corrent de l'Antiquitat. Un dieu kushita dau periòde de Meroe i presentava d'escarificacions importantas. Aquel art es totjorn practicat au sen dei tribüs dau centre e dau sud onte permet de marcar l'apartenéncia e l'estatut sociau de l'individú.