Ans_1870
Istòria
1871 : insureccion de la Comuna de París que gropèt divèrsei movements revolucionaris (marxisme, anarquisme, jacobinisme...) e prenguèt lo contraròtle de París. Adoptèt mai d'una mesura progressiva mai mau capitèt de s'estendre au rèsta dau país. Ansin, foguèt esquichat per lei tropas francesas dins lo corrent de mai de 1871 (entre 10,000 e 30,000 tuats). 1871 : en Japon, abolicion de la feudalitat e division dau territòri en prefecturas. Una administracion de foncionaris dirigiguèt desenant l'ensemble. Leis èx-senhors recebèron de pensions e foguèron encoratjats a participar a la modernizacion dau país. Enfin, l'egalitat de cada Japonés a respècte de l'impòst foguèt decidida lo 2 d'octòbre. En matèria d'educacion, un Institut de tecnologia foguèt creada en abriu (dubertura oficiala en març de 1872) e un ministèri especific foguèt fondat (2 de setembre) (→ 1872). Leis estudis a l'estrangier foguèron encoratjats (e sovent sostenguts) e plusors professors ò tecnicians europèus ò estatsunidencs foguèron invitats. 1871-1873 : en Etiopia, reversament dau negus Tekle Giyorgis II per lo ras Kassa Mercha de Tigre que dispausava d'una armada modèrna. Après aqueu succès Kassa Mercha venguèt negus sota lo nom de Yohannes IV. Lo sobeiran novèu capitèt de sometre lei regions de Gondar e de Begademer. 1872 : ais Estats Units, creacion dau pargue nacionau de Yellowstone. Premier pargue naturau de l'istòria umana, marca una etapa importanta dins la presa en còmpte progressiva de l'accion de l'èsser uman sus la planeta. 1873 : començament d'una tiera de faminas en Anatolia. 1874 : adopcion de la premiera constitucion d'Islàndia qu'obtenguèt una autonòmia limitada. 1874 : important ciclòn tropicau en Bengala (au mens 80,000 mòrts) (→ 1874). 1874 : en Etiopia, lo senhor Adal Tessema de Godjam, prince pus poderós dau país, acceptèt la senhoriá dau negus Yohannes IV. 1874 : en China, crisi governamentala se debanèt entre l'emperaire e sei ministres a prepaus dau projècte de Tongzhi de restaurar una partida dau Palais Imperiau maugrat l'estat fòrça marrit dei finanças publicas. S'acabèt per la destitucion deis oposants a l'emperaire. Pasmens, a la fin de l'annada, la malautiá d'aqueu darrier s'agravèt e Cixi foguèt tornarmai cargada de la regéncia. 1875 : en China, mòrt de l'emperaire Tongzhi lo 12 de genier. Foguèt remplaçat lo 25 de febrier per Guangxu. Dins lei fachs, Cixi demorèt a la tèsta de l'Empèri. 1875-1876 : revirada d'una temptativa d'invasion egipciana d'Etiopia a la batalha de Gundet. Permetèt a Etiopia de capturar 12,000 fusius e 16 canons modèrnes. Puei, leis Etiopians destruguèron lo rèsta dau còrs egipcian permetent la signatura d'un tractat de patz. 1876 : en Bengala Orientau (uei Bangladèsh), important ciclòn que causèt la mòrt d'au mens 200,000 personas. 1876 : insureccion de Bulgaria còntra lo poder otoman. La violéncia de la repression entraïnèt de reaccions fòrça negativas en Euròpa. Menaçat per una crisi financiera, lo sultan Abdulaziz foguèt reversat e remplaçat per Murad V. Pasmens, après una crisi de foliá, foguèt a son torn remplaçat per Abdulhamid II. Lo sultan novèu deguèt faciar l'ostilitat de Russia, d'Àustria e de l'Empèri Britanic après lo chaple dei revòutats bulgars. Una conferéncia foguèt organizada a Constantinòble onte lei poissanças europèas exigiguèron l'autonomia dei territòris crestians. Per s'aparar còntra la menaça de desmembrament de l'Empèri, lo sultan novèu preferiguèt adoptar una constitucion e transformar l'Empèri en monarquia constitucionala. Lei Britanics acceptèron aisament aquela chausida mai lei Rus preparèron una guèrra novèla. 1876 : en Madagascar, creacion d'un govèrn sus lo modèl europèu per lo Premier Ministre Rainilaiarivony amb uech gabinets especializats dins leis afaires estrangiers, leis afaires interiors, l'educacion, la guèrra, la justícia, lo comèrci e l'industria, lei finanças e la legislacion. De foncionaris, chausits au sen dei populacions dei tèrras autas, foguèron installats dins lei diferentei províncias dau reiaume per melhorar la gestion locala. Enfin, lo sistèma de collècta deis impòsts de la capitala foguèt estendut a tot lo territòri per aumentar lei revenguts de l'Estat. Lo sistèma judiciari conoguèt tanben una reforma importanta amb la creacion de tres corts superioras installadas dins la capitala. Son ròtle èra de supervisar lei decisions dei tribunaus locaus.