cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karen Ulane
Karen Frances Ulane, nascuda lo 10 de decembre de 1941 a Chicago (Illinois, Estats Units) e mòrta lo 22 de mai de 1989 a DeKalb (Illinois, Estats Units), es una pilòta de linha estatsunidenca, licenciada per Eastern Air Lines en 1980 après aver subit una cirurgia de reatribucion sexuala. L'afar Ulane v. Eastern Airlines deven lo precedent juridic federal per l'estatut juridic de las personas trans e l’aplicacion del Civil Rights Act de 1964.
Antonia Brico
vinheta|Antonia Brico en 1940. Antonia Louisa Brico, nascuda lo 26 de junh de 1902 a Rotterdam (Païses Basses) e mòrta lo 3 d'agost de 1989 a Denver (Colorado, Estats Units), es una cap d'orquèstra e una pianista. Es la primièra femna a èsser reconeguda internacionalament coma cap d'orquèstra.
Wäinö Aaltonen
Wäinö Aaltonen (8 de març de 1894, Karinainen - 30 de mai de 1966, Helsinki) es un escultor finlandés dau sègle XX.
S'orientèt rapidament vèrs d'estudis artistics e s'interessèt a la pintura e a l'escultura. Descurbiguèt lo cubisme e lo futurisme durant un viatge en Itàlia en 1923. L'independéncia de Finlàndia e la construccion de monuments dei mòrts li permetèron de venir famós dins son país ambé la realizacion de plusors memoriaus. Puei, participèt a la construccion de mai d'un monument nacionau coma lo Parlament de Finlàndia.
Vanilha
La vanilha es un genre d'orquidèas que comptan mai d'una centena d'espècias coma Vanilla planifolia, Vanilla tahitensis e Vanilla pompona que produson una espècia tanben nomenada vanilha.
La teca compta pas que doas fendas de deiscéncia creant doas valvas al contrari de las autras orquidèa que ne possedisson tres. La teca de la Vanilla tahitensis pòt tanben èsser indeiscenta.
Las Vanillinae son de lianas ramairas. Mas son pas de plantas parasitas, nimai de plantas totalament epifitas, son emiepifitas.
Paavo Nurmi
Paavo Johannes Nurmi (13 de junh de 1897, Turku - 2 d'octòbre de 1973, Helsinki) es un atlèta finlandés especialista dei corsas de fons que sa carriera durèt de 1920 a 1934. Durant aqueu periòde, dominèt largament totei lei disciplinas d'endurança dau 1,500 m au cross. En particular, establiguèt 22 recòrds dau mond e ganhèt 12 medalhas olimpicas (9 d'aur e 3 d'argent).
Pittefaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joseph Wirth
Karl Joseph Wirth (n. 6 de setembre de 1879 - m. 3 de genièr de 1956) matematician e òme politic, foguèt cancelièr d'Alemanha entre 1921 e 1922.
Civilizacion dei Terramare
La civilizacion dei Terramare es un tèrme que designa una tecnologia complèxa de l'Edat dau Bronze mejan e tardiu establida dins la vau de Pò entre 1700 e 1150 avC. Faguèt partida de la cultura dei camps d'urnas. Desvolopèt d'abitats lacustres, probablament fortificats, establits lòng d'un riu. Es a l'origina de la cultura de Villanova e de la civilizacion etrusca.
Pomièr
Lo pomièr (nom latin Malus domestica = "pomièr de l'ostal"), es una espècia d'arbre fruchièr qu'aperten a la familha de las Rosaceae, cultivat subretot per los seus fruches, las pomas. Los pomièrs son mai sovent cultivats dins des vergièrs. Ne trapam per tot lo mond, sustot en la China, la Polonha e la França, que ne son los païses productors principals.
Classificacion
N'existisson prèp 20,000 varietats (sosespècias e cultivars), la mitat de las qualas son d'origina americana, 2,000 anglesas e 2,000 chinesas.
Varietats de pomièrs
Se lo Docin pòt èsser de diferentas talhas, lo pomièr Paradís es totjorn un arbre de pichona talha que la racina cassa coma de veire. Dona una poma fòrça mediòcre en grossor e en qualitat, mas que madura de fòrça lèu, es a dire a la fin de julhet; es jaunenca, punchada de brun e raiada de roja del costat solelhat.
Lo fòrça grand nombre de varietats de pomièrs domestics s'explica per l'estructura genetica eterozigòt de l'espècia. En efècte, lo genòma dels pomièrs es compausat de cromosòmas dispausant d'allèlas especificas d'autoincompatibilitat nomenat allèlas S1. Atal, quand un S1 crosa un autre S1 identic, la fecondacion est blocada. Lo pomièr deu doncas totjorn trobar de partenaris portaire d'allèlas compatiblas per poder se reproduire. Es aquel fenomèn qu'auriá menat al desvolopament d'una tala diversitat de cultivars. Es atal per aquela rason quand se semena de granas quitament eissidas d'una meteissa poma, pòdon venit de pomièrs fòrça diferents los uns dels autres.
Colleccions de varietats ancianas
Existís tota una seria de varietats novèlas obtengudas e geneticament mai resistentas a las malautiás coma a las raças comunas de pigalha. Aquelas varietats son obtengudas pel crosament natural de varietats mai ancianas amb una varietat portaira de gèns de resistenças. Per ne citar qu'unas: Delbardivine®, Harmonie®, Santana®, Topaz®, Ariane®, Rezista Rome-like®, Ecolèta, Collina, Rubinòla eca.
Seleccionadas pel pichon Centre de recercas agronomicas de Gembloux (en Belgica) destinat als particulars, las ancianas varietats de fruches certificada son pauc sensibilas a las malautiá e de nautas qualitats de fructificacion.
Descripcion
Pòt viure mai de mas los arbres cultivats en vergièr sus de portaempèuts nans (tipe M9) son mai sovent remplaçats totes los  perque lor feconditat comença a memar.
La poma es a l'encòp fruch vertadièr pel calòs comprenent las granas, organs de reproduccion, e fruch fals per la carn que deriva de receptacle floral.
Las fuèlhas del pomièr son simplas, de limb dentat e de disposicion alterna.
Istòria
Lo pomièr es un arbre autoctòn en Euròpa que son existéncia es atestada dempuèi la mai nauta antiquitat.
Lo Malus domestica, catalogat per Borkh, èra considerat coma una planta magica.
De còps qu'i a inquietant, a causa de la poma del Paradís provocant la Casuda de l'òme, e d'autres expression de la saviesa, a causa de Salamon (25:11) qu'escriguèt o encora Poma de discòrdia pels ancians Grècs, lo pomièr sembla dotat de vertuts surnaturalas.
Nom scientific
Lo nom scientific del pomièr domestic fa tanben controvèrsia. Se nomenèt respectivament Malus domestica Borkh. (1803), Malus communis Poir. (1804), eca, mas segon un estudi de 2001, lo nom scientific del pomièr domestic es fin finalat aquel donat dempuèi 1768 per Philip Miller Malus pumila.
thumb|Pomièr en flors
Origina
D'un punt de vista genetic, lo genòma del pomièr domestic foguèt decriptat en totalitat per una equipa italiana en agost de 2010 : los cercaires demostrèron l'existéncia de 992 gèns de resisténcia als malautiás e una, aujòl de la poma. Aquel fenomèn de poliploïdia (que se passèt tanben pel perièr e lo pibol) se faguèt fa 50 a e poiriá venir d'una reaccion de subrevida fàcia a una catastròfa avent provocat un atudament massís d'espècias, coma dels dinosaures,.
Utilizacion
Lo pomièr Paradís es sovent utilizat en portaempèut perque a l'avantatge de donar de fruch fòrça lèu. Atal, dins de bonas condicions, una semanada de pomièr paradís produch sovent los seus primièrs fruches a tres o quatre ans. Un empèut pausat sus un portaempèut Paradís fructificarà segon la varietat lo segond an o pel mai lo tresen o quatren an.
L'observacion pròba, en mai, que las varietats empeutadas sus paradís donan de fruches fòrça mai grosses e melhors. Sembla doncas qu'es d'interés d'empeutar pas mai que sus aquela varietat quitament se los arbres atal èissits vivon pauc de temps e produson cada an fòrça mens de fruches qu'aqueles empeutats sus s'autres.
Propagacion
Es possible de multiplicar un pomièr per semenada de grana de pomas mas vendrán pas la varietat d'origina perque lo pomièr es eterozigòt. Se volèm obtenir una varietat precisa, cal procedir a un empèut.
La semanada pòt donar de francs utilizables coma portaempèut. Se pòt semar a partir de la devalada o a la fin de l'ivèrn e la levada se fa a partir del començament de la prima. Se preferam semar a la prima, las granas deurián èsser conservadas dins un mitan umid de 10% pendent al mens dos meses a una temperatura de 2 a (estratificacion).
Aprèp un o dos ans de plantolièr e abans la mesa en tèrra, las varietats de pomas seleccionadas son empeutadas sus de portaempeuts perfèctament adaptats a las condicions climaticas e culturalas localas. Lo portaempeut serà tanben causit en foncion de la vigor de la varietat de l'empèut e de la grandor de l'arbre a venir.
Des cultivars coma Cox’s Orange Pippin, Red delicious, Elstar, Gala, Jonagold, Rome Beauty, o Winesap an tendéncia a far de rams mutants alara que la majoritat dels cultivars son mai estables.
Pollinizacion
Lo pomièr es rarament autofertil. Produirà doncas fòrça pauc de fruch s'es pas cultivat en associacion amb una autra varietat de pomièr en mesura de fecondar la seunas flors, es la pollinizacion crosada. De pomièrs coma los triploïds son autoesterils e pòdon doncas pas participar a una pollinizacion crosada: lors cal de pollèn d'un autre mas sabon pas en donar de valable.
Periòdes de culhida
Las diferentas varietats de pomièr son divisada en tres grops dependent del periòde de matuduretat dels fruches.
Malautiás
Las malautiás mai espandidas pels pomièrs son:
Gastadors
Contra los insèctes, es possible d'utilizar d'insecticids naturals que son eficaces. Les pesolhs pòdon èsser combatuts per una luta « integrada » amb de larvas de galinetas. Lo carpocapsi pòt se contrarotlar amb de « tenda de feromònas ».
Mont Kosciuszko
Lo mont Kosciuszko (2,228 m) es lo ponch culminant d'Austràlia. Se situa dins la cadena dei Snowy Mountains au sud-èst dau país. La premiera ascension oficiala foguèt realizada en 1840 per l'explorator polonés Pawel Strzelecki.
Constantin Fehrenbach
Constantin Fehrenbach (n. 11 de genièr de 1852 - m. 26 de març de 1926) avocat e òme politic, foguèt cancelièr d'Alemanha entre 1920 e 1921.
Fouilloy (Sòma)
Fouilloé (en picard, oficialament en francés:  Fouilloy) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Nòtas
<references group=N/>
Vincent Moulia
thumb|Ofensiva deu Chemin des DamesVicent Moulia (Nassiet lo 27 de mai de 1888 - Nassiet lo 28 de deceme de 1984) que ho un combatant gascon mobilizat per la Republica Francesa que'u destaquè, decorè e galonè. Que ho mantuns còps herit. Totun, après ua contestacion collectiva seguida d'aparéncias de susmauta abans de s'apasimar, eth (mei que mei per'mor d'estar gradat) que ho condemnat a estar fesilhat dab 3 autes sordats.
Fouencamps
Geografia
Lo vilatge a bastit la longitud d'una rota #que remonta en pendent doç lo flanc d'un tuc. A situat entre los braces de dos pichons rius, fòrça marécageuses, ont la Noye se tira en lo Avre. Lo Avre se tira de contunh en la Soma en mai de 10 km d'ailà, a Amians meteis.
Vincent Moulia
Que's las virè entà escapà's la velha de l'aplicacion de la senténcia e que tornè en çò de son, mes qu'agó d'escapà's entau bascoat deu costat espanhòu.
Lo Triador
Lo Triador ( Le Triadou en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Fouencamps
Geografia
Quand se ven d'Amians, après aver-i traversat Boves (cap de-luòc de costat), s'arriba a Fouencamps pel nòrd-oèst, en traversant los camps situats entre la via ferrée e la Avre. De contunh la rota bassa, passa la longitud de qualques bastiments isolats just abans d'arribar al pont del Avre e los jos-bòsques marécageux #que s'estendon de contunh dos costats de la rota. Ailà, un virage a cuic drech délaisse un camin de tèrra totjorn liurada a las èrbas humides. Del temps que la rota vira per passar jos la via ferrée de contunh far un segond virage, aquel camin llom lo talus de mai de cinc mètres, n'elevat #que ne circulan los trens del anciana granda-linha de jonction entre París e Lille abans lo bastiment de la linha TGV.
Entraven
Entraven en breton ( Antrain en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Fouencamps
Geografia
Le village est bâti le long d'une route qui remonte en pente douce le flanc d'une colline. Il est situé entre les bras de deux petites rivières, très marécageuses, où la Noye se jette dans l'Avre. L'Avre se jette ensuite dans la Somme à plus de 10 km de là, à Amiens même.
Lo Triador
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Entraven
Istòria
Dels registres archéologiques indican una preséncia suls luòcs dempuèi lo Neolític, d'una preséncia d'artesans fondeurs e d'una implantacion romaine a la encreuament de divèrsas vias de comunicacion. L'organizacion de las fèstas revolucionàrias testifica de la accueil favorabla de la populacion de Antrain als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror :
Fouencamps
Geografia
Lorsqu'on vient d'Amiens, après avoir traversé Boves (chef-lieu de canton), on arrive à Fouencamps par le nord-ouest, en traversant les champs situés entre la voie ferrée et l'Avre. Puis la route descend, passe le long de quelques constructions isolées juste avant d'atteindre le pont de l'Avre et les sous-bois marécageux qui s'étalent ensuite des deux côtés de la route. Là, un virage à angle droit délaisse un chemin de terre toujours livré aux herbes humides. Alors que la route tourne pour passer sous la voie ferrée puis faire un second virage, ce chemin longe le talus de plus de cinq mètres, en haut duquel circulent les trains de l'ancienne grand-ligne de jonction entre Paris et Lille avant la construction de la ligne TGV.
Entraven
Istòria
Des fouilles archéologiques indiquent une présence sur les lieux dès le Néolithique, d'une présence d'artisans fondeurs et d'une implantation romaine au croisement de plusieurs voies de communication. L’organisation des fêtes révolutionnaires témoigne de l’accueil favorable de la population d’Antrain aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur :
Lo Triador
Toponimia
La prononciacion es [kurnè'jan]. Las fòrmas ancianas son : de Cassanhanicis, de Cassanhacio, sense data [sègle XII ?], P. de Triatorio en 1193 (identificacion mausegura), S. Sebastiani de Cassanhaco en 1267, S. Sebastiani de Casanhaco en 1276, parrochie de Cassanhaco en 1293, Berengarius de Triatorio en 1317 (identificacion mausegura), S. Sebastiani de Triado en 1520, la Trieude en 1622, le Triadou en 1626, mas du Triadour en 1668-69, de Triadou, le Triadou en 1740-60, Triadou, en 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Lo Triador es lo nom d'un pargue triangular ont trian e comptan las fedas (TdF) ; segon Hamlin, l'ancian nom de la comuna vendriá dau gallic *cassaniatis « luòc ont i a de casses » [las fòrmas dau sègle XIII farián pensar au sufixe -acon]. Lo nom actuau ven de l'occitan triador « luòc ont trian lo bestiar lo ser après lo pasturatge en comun, o en davalant dins la plana après l'amontanhatge ».
Vincent Moulia
Après la Segonda Guèrra Mondiau lo son cas que ho mediatizat per Pierre Durand dens  Vincent Moulia, les pelotons du général Pétain e Alain Decaux que pausè la question "Qui'u tornarà la soa Crotz de Guèrra ?". Lo futur purmèr ministre e alavètz deputat Michel Rocard qu'ac demandè a l'Armada qui responó que pas jamei non agó oficiaument perdudas las soas distincions.
Qu'ei sepelit a Ortès.
Fouencamps
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sant Martin (Var)
Sant Martin o benlèu Sant Martin de Palhièras (Saint-Martin-de-Pallières en francés) es un vilatge de Provença administrat per lo departament de Var dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Port-des-Barques
Port-des-Barques es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Iskander Mirza
Iskander Ali Mirza (n. 1899 - m. 1969) militar e òme politic foguèt president de Paquistan entre 1956 e 1958.
Geografia d'Itàlia
La geografia d'Itàlia es constituida principalament per una granda peninsula que s'estend cap a la Mar Mediterranèa, ont amb sas doas principalas illas, Sicília e Sardenha, crèa massas aqüaticas importantas, coma la Mar Adriatica al nord-èst e la Mar Ioniana al sud-èst.
Los Apenins forman la colomna vertebrala de la peninsula ; s'unís amb los Alps, la cadena montanhòla que forma un arc al nòrd. Alà se tròba tanben una granda planura alluviala, la planura de Pò, drenada per Pò e sos divèrses afluents provenent dels Alps, dels Apenins e de las Dolomitas.
Son punt culminant es lo Mont Blanc (Monte Bianco) a 4810 m d'altitud, mas Itàlia s'associa mai facilament amb dos volcans famoses: Vesuvi, actualament inactiu, prèp de Nàpols e Ètna, fòrça actiu, en Sicília.
Bolazeg
Bolazeg en breton ( Bolazec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
thumb|left|Longères Rota de Plougras Anciana trèva de Scrignac, Bolazec a elevat a l'estatut de parròquia en lo moment del Concordat de 1801. La siá superficie ressòrt pas pas 1747 ectaras, limitada a l'èst e a l'oèst pels rius del Aulne e del Rudalveget. Situada près de la font de la Aulne, Bolazec es la municipalitat la mai a l'èst del Parc Natural Regional de Armorique, en limit del departament dels Còstas-de Armor (arrondissement de Châteaulin, costat de Huelgoat). Fa partida amb Berrien, Huelgoat, Locmaria-Berrien e Scrignac de la "comunitat de municipalitats dels Monts de Arrée". La municipalitat fa tanben partida del Parc natural regional de Armorique #que n'es la municipalitat situada a lo sieu extremitat oriental.
La municipalitat comptava en 1999 24 espleitacions agricòlas.
thumb|left|Longères route de Plougras Ancienne trêve de Scrignac, Bolazec est élevé au statut de paroisse lors du Concordat de 1801. Sa superficie ne dépasse pas 1747 hectares, bornée à l'est et à l'ouest par les rivières de l'Aulne et du Rudalveget. Située près de la source de l'Aulne, Bolazec est la commune la plus à l'est du Parc Naturel Régional d'Armorique, en limite du département des Côtes-d'Armor (arrondissement de Châteaulin, canton de Huelgoat). Elle fait partie avec Berrien, Huelgoat, Locmaria-Berrien et Scrignac de la "communauté de communes des Monts d'Arrée". La commune fait aussi partie du Parc naturel régional d'Armorique dont elle est la commune située à son extrémité orientale.
Les trois principaux cours d'eau traversant la commune sont l'Aulne, qui limite la partie orientale du territoire communal, le Hellès et le Rudalgevet, limitrophe de la partie occidentale de la commune.
La commune comptait en 1999 24 exploitations agricoles.
Birdy
Jasmine van den Bogaerde, mai coneguda sota son nom artistic de Birdy (Lymington, 15 de mai de 1996) es una cantaira e una musiciana anglesa. Se faguèt conéisser per aver ganhat lo concors de musica Open Mic UK a 12 ans.
Vassily Kandinsky
thumb|Vassily Kandinsky Vassily Kandinsky (en rus: Василий Васильевич Кандинский; 4 de decembre de 1866, Moscòu – 13 de decembre de 1944, Neuilly sur Seine) foguèt un pintor rus considerat coma una artista major dau sègle XX e una dei fondators de l'art abstrach.
Birdy
Son promier album Birdy sortiguèt lo 7 de novembre de 2011. Sa version de Skinny Love (una cançon originalament de Bon Iver) sortiguèt en genièr de 2011. Aguèt un grand succès. La cançon apareis dins la seria Vampires Diaries. En 2012 sortiguèt una novèla cançon Just a game per lo film Hunger Games.
Confitura
La confitura es une confisariá obtenguda, mai sovent, fasent còire dins un grasal de fruchs, a vegada desossats trocejats, amb un pes equivalent de sucre. Est una tecnica de conservacion dels aliments pels fruchs mia fragils, es tanben un mejan de consomir de fruchs astringents coma lo codonh o amars coma la bigarada.
Istòria
vinheta|Realizacion de confitura al sègle XVII En 73 ApC, Plini lo Vièlh dins son Istòria naturala evòca las receptas de conservacion de son epòca: cosesons de fruchs dins de mèl, siròp o vin de rasim. Al sègle IV, Palladi dins son tractat sus l'agricultura De Re Rustica evòca el tanben des receptas de fruchs cuèchs.
Vers l'an mila, mejans lo mond arab, lo sucre (de cana, en cristal) es introduch en Euròpa e las confituras. A l'Edat Mejana, lo nom « confituras » designa totas confisariás realizadas a partir d'aliments cuèchs dins de sucre, de siròp o de mèl : bonbons, fruchs confits, eca. La confitura d'uèi èra alara un « eleucterium », significa « medicament de lecar ». Originària de la farmacopèa araba èra utilizada coma una cura.
Longtemps considerat coma un produch de luxe, las confituras se banalisan al començament del sègle XIX mercé a la descobèrta del sucre de bledaraba. Uèi, son consideradas coma un aliment de plasir, d'interés nutricional pro fèble: contenon fòrça de glucids e un pauc de fibras. Gaireben totas las vitaminas son eliminadas a la coseson.
Tecnicas de fabricacion
vinheta|Le nouveau et parfait confiturier 1689 Los fruchs son plaçats dins un grasal e bolhits amb l'equivalent de lor pes en sucre (o equivalent en poder sucrant en fructòsa) fins a que la mescla venga espèça. La confitura es versada, encara bolhissenta, dins de pòts cobèrt d'un tapador.
Lo grasal de confitura es tradicionalament de coire per que se realize un melhora presa de la confitura e de forma un pauc encasat per facilitar l'evaporacion de l'aiga contenguda dins los fruchs. Lo grasal de coire assegura una melhora gelificacion que las moleculas de pectinas forman de ligams ionics amb l'ion coire (Cu2+) per s'assemblar. Mas lo coire libèra de Cu2+ pendent la coseson, las pectinas van se fixar mejans d'ions e asseguron una melhora presa. Aquel mecanisme fonciona de biais identic amb l'ion calci Ca2+.
Refregissent, la confitura se solidifica jos l'accion gelificanta de la pectina dels fruchs. Pòt èsser necessari de n'apondre (o d'apondre un gelificant coma l'agar agar) quans s'utiliza pas que de fruchs paures en pectina coma las cerièras, las fragostas, las peras o la rebarba per exemple. Quand s'utiliza de fuèchs doces coma lo codonh, lo kiwi, lo persec, o la pera, es tanben possible d'apondre un acidificant (mai sovent de chuc de citron) per empachar la formacion de cristals de sucre.
Conservacion
Las confituras essent, dins lo passat, lo mejan privilegiat per conservar los fruchs mai fragils (per exemple: las majofas, los abricòts, las amoras) après la culhida. Es lo sucre que permet a la confitura de se conservar: atrach per osmòsi l'aiga cap a l'exterior dels gèrmas, çò que los desseca. Se la quantitat de sucre es pas sufisenta per assegurar aquela conservacion a la temperatura ambianta, s'obten una compòsta. S'utiliza mai sovent de sucre blanc cristallizat que lo sucre non rafinat pòt conténir d'impuretats que riscan d'alterar la conservacion.
Quand se fa de confituras artisanalas, arriba a vegada que de mosiduras se forma a la superfícia de la confitura, mai sovent l'espècia Aspergillus glaucus. Per evitar aquò, cal que los fruchs siá plan cuèchs e que los bocals siá escrupulosament netejats e tapats de biais estanc per assegurar una conservacion optimala. Aquelas precaucions permeton una conservacion anant fins a unas annadas.
Amb de tapadors de vitz, se deu los vissar pendent que la confitura es encara fòrça cauda. Après refregiment, se cal verificar l'aspècte concau del tapador, mostrant son estanqueïtat.
Tipes de confituras
vinheta|Consomacion d'una [[lesca amb confitura.]] I a fòrça receptas de confituras artesanalas:
Gelarèa
Una gelarèa es una confitura ont se lèva dins la pulpa dels fruchs.
I a de gelarèa colindron, de cassís, de codonh, de poma…
Marmelada
Une marmelada èra a l'origina una confitura de codonh (marmelo en portugués). Dempuèi los ans 1980, lo tèrme designa puslèu una confitura a basa d'agrums o alara una preparacion espassa que se trapa de troces de fruchs son pas totalament pres en gelarèa: marmelada d'ananàs, marmelada de citron verd, a l'iranja,…
Una directiva europèa de 1979 (dir. 79/693/CEE) dispausa que lo tèrme « marmelada » pòt s'aplicar pas qu'a de produchs realizats mb d'agrums. La portada generala del tèrme foguèt alara redusida, prenent en compte pas lo sens que les Anglocaxons de tèrme.
Confit de flors
Los noms de confituras o gelarèas essent reservada a las preparacions a base de fruchs, se nomena confit de flors las produccions qu'utilizan de flors coma ingredient principal.
En Euròpa
Aqueles produchs son encastrat dins la directiva 2001/113/CE del Conselh del 20 de decembre de 2001 relativa a las confituras, gelarèas e marmeladas de fruchs, e tanben a la crèma de castanhas, destinadas a l'alimentacion umana.
En França
Un decret definís las fraudas e falsificacions en matèria de produchs o de servicis al subjècte de las confituras: « Lo taus en matèra sèca solubla de las confitura, confitura extra, gelarèa, gelarèas extra, marmelada, marmelada-gelarèa, determinat per refractomètre, deu èsser egal o superior a 55 %. Es fixada a 75 % minim per las crèmas de fruchs de closcs, autras que la crèma de castanhas, mencionadas al títol Ièr de l'annèxe e a 60 % minim per la crèma de castanha, la crèma de prunas secas, lo confit de petalas, lo confit de fruchs confits e lo raimat de fruchs. Aqueles taus en matèria seca soluble son pas applicables als produchs per que los sucres son remplaçats parcialament o totalament per d'edulcorants. »
Bellenod-sur-Seine
Bellenod-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eths Arrodèths
Eths Arrodèths (Arrodets en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Santa Maxima
Santa Maxima (Sainte-Maxime en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Eths Arrodèths
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Santa Maxima
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Eths Arrodèths
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [éts arrou'dèts] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son: Aux Arrodetz, église des Arrodetz en 1696, Paroisse des Arroudets en 1775.
Segon Dauzat, Arrodèth que vieneré deth basc (aquitan) harr-, « pèira, arròc », dab eth sufixe -ottum e eth sufixe diminutiu -ellum.
Segon Negre, Arrodèth que vien deth gascon arroudet, « barri de fòrma arredondida » o « molin dab ròda ». Segon R. Aymard, eth nom qu'ei en rapòrt dab ròda, arròda; arrodèr (mestièr), molin, fòrma arredondida deth site que son possibles.
Segon Miquèu Grosclaude, eth gascon arròda non ei pas segur. Qu'an pensat a un site circular, mes aquò non correspón pas ath site d'Eths Arrodèths; eths sites atau que s'apèran Pueiredon, Montredon, Montardon, etc. Arrodèr (nom de mestièr) non ei pas arrodèths; pr'amor d'ua citacion [qui non pròva arren], Grosclaude que pensa eth nom ei benlhèu un oronime, de basa ar- : « Lo turon qui feneish era ganca qu'ei Arròda » (Joan Rondou, in Condes deus Monts e de las Arribèras, Ed. Per Noste 1978). Eth sens d'« arròda de molin, molin » qu'ei çò mei possible.
Aurensan (Hauts Pirenèus)
Aurensan (Aurensan en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [awrénn'sa]. Las fòrmas ancianas que son Aurensaa en 1285, De Aurensano, en latin, en 1313, 1342 e 1379, Aurensan, en 1429, Aurensan (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Aurensan / Aurençan que ven d'un nom latin d'òme *Aurentius (inatestat, inferit de Aurentus, mes qu'ei un simple ahar de declinason), dab lo sufixe -anum. Aquera explica que mia a la grafia Aurençan. Pr'aquò, Miquèu Grosclaude e Jean-François Le Nail qu'accèptan tanben, a la seguida d'Ernèst Negre, Aurensius, d'*Auriensis / Aurensis « sortit d'Ourense, en latin Auria », de segur especulativa. Dens lo (leugèr) dobte, la grafia Aurensan qu'ei admissibla.
Call of Duty: Black Ops II
thumb|200px Call of Duty: Black Ops II es un jòc d’accion ambé de sang e de guerra et de mòrt. Es sortit lo diluns 12 de novembre de 2012.
La Torre d'Òrb
La Torre (d'Òrb) (en francés La Tour-sur-Orb) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es torrenc -enca.
Geografia
La comuna es situada al nord d'Erau, dins los cantons nauts d'Erau. Lo masatge es bastit prep del riu Òrb sus las "rufas".
Cultura d'Itàlia
La cultura d'Itàlia es reconeguda per son art, sa cultura e divèrses monuments, entre eles la torre de Pisa e lo Colisèu roman; tanben per sa gastronomia (la pizza e la pasta son de plats italians famoses), sos vins, son estil de vida, son elegància, son dissenh, son cinèma, son teatre e sa literatura : tant en poesia, amb de poètas de renom coma Dante, Petrarca, Tasso, Pasolini, Umberto Saba, Cesare Pavese entre autres, o d'autres genres, coma lo roman amb d'autors coma Gianni Rodari o Leonardo Sciascia, e lo teatre coma Dario Fo, titular del Prèmi Nobel ; o la musica (en particular l'opèra).
La Torre d'Òrb
Geografia
Dempuèi 2013, la comuna es integrada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Cultura d'Itàlia
Lo periòde de la Renaissença europèa comencèt en Itàlia durant los sègles XIV e XV.
La Torre d'Òrb
La Torre
Al sègle XVIII, segon la mapa de Cassini, i aviá un luòc que se disiá Brousson sus una partida de l'emplaçament del vilatge actual. Frank R. Hamlin admet Brousson coma ancian nom del vilatge. L'origina del nom seriá un ancian castèl, lo de la tour de Patau al sègle XVIII, puslèu que lo castèl de Brousson. Torre, Tor ven del latin turrem.
Òrb
Las fòrmas ancianas son : ὂ Ορβις (correccion de Οβρις) al primièr sègle après J-C (Estrabon), Orbis, al 1èr sègle ap. J-C (Pomponius Mela), Ορόβιος ποταμον, Orobus, al sègle IV-VI (Avienus, Ora maritima), flumen qui vocatur Orbus, Orbus en 788, ad Fontem Orbi en 837, fluvio Orbis en 969, fluvium Orbi en 1062, aqua que vocatur Orbis cap a 1095, in fluvio Orbo en 1132, fluvium de Orbo en 1137, mansi de Fontorb Alzaramenc en 1163, flumen Orbi en 1199, la ribiey[ra] d'Orp en 1376, Orbe en 1570, Orb en 1571, 1613, Orp en 1643, Orb R. en 1708, 1770-72 (mapa de Cassini), Orb en 1740-60, Orbe en 1740-60, 1771. Segon Frank R. Hamlin, a son epòca, pensava que Òrb veb d'un tèma idronimic preindoeuropèu *or(o)b-, de sens desconegut. Segon Delamarre, los gallics interpretavan l'afluent coma « l'eretièr », orbios, d'un flume pus grand (mas justament, Òrb es afluent de cap de flume, çò que pausa problèma : benlèu que concebián Òrb coma afluent de Jaur, cors d'aiga abondós ?),.
Boçagas
Veire a l'article
Clairac
Las fòrmas ancianas son : ecclesia de Clairaco, cap a 1156, ecclesia S. Saturnini de Clairaco en 1159-1161, ecclesia de Clairaco en 1182, minariis de Clairac en 1199, apud Claracum en 1278, de Clayraco en 1323, de Clairaco, al sègle XVI e en 1636, l'eglise de Clairac en 1740-60, Clairac en 1740-60 e en 1759, Clairac Succ. en 1770-1772 (mapa de Cassini).
Se l'origina es la meteissa que pels autres Clairac, lo nom ven d'un nom latin d'òme, Clarius, amb lo sufixe -acum, , latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Clairac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Clarius.
Frangolha
La prononciacion es [fraŋ'gujo] segon l'ALLOr, [frã'gujo] segon Hamlin. Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S. Mariae de Frangolia en 1135, parroquia de S. Maria de Frangoliano en 1143, S. Marie de Frangolano en 1153, 1216 e 1178, Fongoulle en 1622, l'eglise de Frangouille en 1740-1760, Frangouille en 1770-1772 (mapa de Cassini). Frangolha comprend doás partidas, Mas Dissol e Mas de l'Eglise (en francés). Segon Frank R. Hamlin, Frangolha ven del nom germanic d'òme Francolinus (citat per M.Th. Morlet), puèi lo sufixe germanic -inus foguèt remplaçat per lo sufixe latin -ianu(m) e l'accent reculèt après. Puèi que parlar d'un sufixe latin -ian(um) es problematic, aquí esquematicament cossí se passèt l'evolucion : Francolinus > *Frangolino > *Frangoliano > *Frangolhano > *Frangolhan > *Frangolhà (cf. atestacion de 1135) > *Frangolhá > Frangolha (a l'entorn dels sègles XV-XVI).
Bovals
Las fòrmas ancianas son : in terminiis de Bobalibus et de Bobals en 1260, riparia de Bobalibus en 1279, vitalem de Bobalis en 1291, [le village] de Boubals en 1740-1760, Boubals en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, Bovals s'explica per l'occitan boal [seriá donc una varianta] « estable de buòus », del latin *bovalem, varianta de bovile(m).
Sant Ciç
La prononciacion es [san 'sis], non pas [san 'sist] (André Soutou). Las fòrmas ancianas son : S. Cirici de Bezeth [varianta : S. Urici de Bezet] en 1135, de S. Cyriaco en 1323, rector de S. Cirico en 1351, de S. Ciricio en 1361, de S. Sirico, a la fin del sègle XIV, S. Ciricii en 1396, prieur de Sainct Cist en 1571, 1590, S. Xis en 1622, St Sixt en 1636, St Cist Eglize en 1643, paroisse de S. Cist en 1664, [leglise] de St Xist en 1740-1760, S. Sixt en 1771, St Xist en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, lo càmbiament aparent de vocable (Ciric[o] > Cist, Sixt) vendriá per la casuda de la vocala iniciala e de l'r presenta dins lo nom de l'Edat Mejana.
Verelhas
Las fòrmas ancianas son : Vallelias cap a 972, Rector de Valheliis en 1323, le village de Vereille en 1740-1760, Vereille en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, Verelhas ven del latin vallilia, > *valelha, « val pichona », amb dissimilacion -l-lh > -r-lh [e una assimilacion vocalica *Var- > Ver-] en mai. Puslèu que vallilia, lo tipe vallicula(s), atestat, sembla preferable. Lo sens es de « pichonas espandidas de tèrras alluvialas, situadas dins de fons ». Verelhas, anciana parròquia, es dins la ribièira d'Òrb, a 150 m del flume.
Senegrà
La prononciacion es [sene'grα]. Las fòrmas ancianas son : Guillelmi de Senegra en 1199, mazage de Senegra en 1664, Senegra en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, l'etimologia es escura.
Demografia
Es l'evolucion demografica de Boçagas, puèi de La Torre d'Òrb après 1884. Al sègle XIX, i a de mancas.
Lego Pirates dei Caribes
Lei crèdits dei ponchs son :
Cervian
Cervian (Servian en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [serbi'ãn].
Las fòrmas ancianas son : Cerviano ab integre, après 1010, in Cirvianum, cap a 1076, ad Cervian, domini de Cirviano en 1138, a Cerinano [legir : Cerviano] en 1160, apud Cervianum, hospitali de Cerviano, ecclesie de Cerviano, castro de Cerviano en 1179, apud Cervianum en 1183, terminio de Cerviano en 1197, Cervianum cum omnibus suis pertinentiis en 1210, castrum de Cerviano en 1216, bajulo de Cerviano en 1312, de Cerviano en 1323, de Serviano en 1351, 1360,, 1365, al sègle XVI, en 1636, S. Servien en 1622, Servian en 1571, 1643, 1708, 1740-1760, 1770-72 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, Cervian pòt venir siá de Cervius, siá de Servius, ambe lo sufixe -anum ; segon Hamlin, Cervian ven del gentilici latin Cervius, atestat mai d'un còp a Narbona, amb lo sufixe -anum. Cervian èra una proprietat galloromana.
Minecraft
Minecraft es un videojòc ; es estat creat per Mojang, una societat suedesa. Lo 1er creator de minecraft se sona Notch, lo 2nd es Jeb. Lo personatge es Steve e tua de mostres. Steve pòt tanben construire mantun bastiment. Li a tanben de mòdes : creacion, subrevivença e hardcore.
Nunchaku
Un nunchaku es una arma asiatica compausada de dos bastons liats per una cadena.
Zolos
<div class="toccolours" style="width: 270px; font-size: 95%; margin-left:1em; margin-bottom:1em; float:right">
Los Zolos son un pòble banto d'Africa, en partida sedentarizat, que se trapa subretot en Africa del Sud.
Reconegut per lor armada formidabla (l'impi), los Zolos butan al colons boers e a l'armada britanica al sègle XIX amb un acarniment e de tacticas que prenguèt mai d'un còp lo contrapés dels Europèus (de notar la victòria zoloas a la batalha d'Isandhlwana pendent la guèrra anglozoloa de 1879). La majora partida dels Zolos uèi son cultivaires, mas l'urbanizacion n'atrai un grand nombre pendent lo sègle XX. Los Zolos urbans se trapan subretot al Witwatersrand, zona minièra dins la província de Gauteng comprenent Johannesburg; e a Durban (que lo nom zolo es eThekwini), pòrt important del KwaZulu-Natal. La banastariá, la garnitura de pèrlas, e ls cants zolos sont celèbres.
Sul plan politic, los Zolos son ara plan divizats entre partisans del Congrès national africain (ANC) e aquestes de Partit de la Libertat Inkatha (IFP). De violentas susmautas esclatavan entre aquestes partits abans la primièra election del pòstapartheid. L'IFP l'emportèt al KwaZulu-Natal, mas son vòte es un pauc en recul a las eleccions recentas. Dempèi unas annadas l'IFP se jonguèt a una coalicion d'unitat amb l'ANC.
Istòria
vinheta|Femna en vestits tradicionals e portant una calabassa. La patria d'origina dels Zolos sembla se situar dins la region de la Tanzania modèrna. Lor preséncia en Africa del Sud ven del sègle XIV. Tot coma los Xhosas que s'installèron en Africa del Sud pendent las èrsas migratòrias bantoas precedentas, los Zolos assimilèron fòrça sons de las lengas san e khoï, aquestas dels premièrs abitants de la contrada. Atal, lo zolo e lo xhosa gardèron fòrça consomnas amb clics (sons qu'encontra pas qu'en Africa del Sud), malgrat l'atudament de fòrça lengas san e khoï.
Lo zolo, coma totas la lengas indigènas d'Africa del Sud, èra una lenga orala fins a la venguda de missionaris europèus, que la transcriguèron utilizant l'alfabet latin. Lo primièr document redigit en zolo foguèt une traduccion de la Bíblia, pareguda en 1883. En 1901, John Dube, un zolo del Natal, creè l'Ohlange Institute, lo primièr establiment d'ensenhament indigèn d'Africa del Sud.
Las originas
Los Zolos èran a l’origina un clan minor, fondat en 1709 per kaNtombhela Zulu, dins çò qu'es uèi lo KwaZulu-Natal. Apartenián a grop dels Nguni qu'ocupavan la region. Los Nguni avián migrat de la cósta èst de l’Africa e s'installèron en Africa del Sud vèrs de 800 ApC.
iZulu, iliZulu o liTulu, segon los dialèctes nguni, significa « cèl ».
Lo Reialme zolo
Los zolos crean en 1816 un poderós reialme jos conquerent Chaka Zulu que, dotat coma sas predecessors d'un larg poder sus la tribú, mena l'armada del poderós Empèri Mweta, pren la seguida de son mentor Dingiswayo e fa d'una confederacion de tribús eterogenèas un empèri jos l'egemonia zoloa.
Guèrra contra los Angleses
L'11 de decembre de 1878, los Britanics fan un ultimatum als 14 caps representant Cetshwayo. Las clausulas de l’ultimatum èran inacceptablas al vejaire del rei zolo. Las fòrça britanicas passa lo riu Thukela a la fin de decembre de 1878. Lo 22 de genièr de 1879, los zolos desfan los Britanics a la batalha d'Isandhlwana mas aviá patit d'unas desfacha que los avián daissat dins una posicion inconfortabla. La guèrra s'acabafin finala per la desfacha zoloa lo 4 de julhet de 1879 après de grandas dificultats pels Angleses, l'armada zoloa essent tenaça.
Colonizacion
vinheta|300x300px|Guerrièrs zolos de la fin de la fin del sègle XIX Après la captura de Cetshwayo un mes après la desfacha, los Britanics divisisson lo reialme zolo en tretze potentats. Aquestes reialmets se combatan fins que, en 1883, Cetshwayo siá installat coma rei del Zululand. Los combats acaban pas e lo rei se vei constrenc de fugir son territòri jos las atacas victoriosas de Zibhebhu, un dels tretze reipetits, sostengut pels mercenaris boers. Cetshwayo morís en febièr de 1884, benlèu empoisonat, e son filh de quinze ans, Dinuzulu, li succedís. Las guèrras intestinas contunha pendent d'annadas, fins a l'absorpcion definitiva del Zululand dins la colonia del Cap.
Fouquescourt
Fouquécourt en picard (Fouquescourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Zolos
Lo Bantostan del KwaZulu
vinheta|150x150px|Bandièra del Kwazulu Jos l’Apartheid, lo Bantostan del KwaZulu (Kwa significant tèrra de) fogèt creat en 1970 jol nom de Zululand (prenguèt son nom actual en 1977). Èra previst que totes los zolos serián vengut de ciutadans del KwaZulu, perdent atal lor ciutadanetat sudafricana. La patria atal creada èra compausada d’una multitud de tèrras escampilhadas. De centenat de milièrs de zolos vivent fòra del KwaZulu foguèron despossedats e deplassats per la fòrça cap a de tèrras mens bonas. En 1993, près 5,2 milions de zolos vivián dins lo KwaZulu e près de 2 milions dins lo rèste de l’Africa del Sud. Lo ministre en cap del KwaZulu foguèt, de sa creation en 1970 fins a 1994, Mangosuthu Buthelezi. En 1994, la província del Natal oguèt restacada al KwaZulu, forman ara lo, lo KwaZulu-Natal.
Fouquescourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Zolos
Inkatha Freedom Party
A causa de sas posicions sempre mai en favor del govèrn de l’apartheid, Inkatha foguèt la sola granda organizacion reconeguda coma representativa de las opinions dels negres sudafricans pel govèrn de l’apartheid : l’ANC e los autres movements èran fòrabandits. A la diferéncia dels líders del Transkei, del Ciskei, del Bophuthatswana e del Venda, Buthelezi jamai acceptèt la pseudoindependéncia ofèrta pendent la politica del Separate Development, malgrat de grandas pressions de la part del govèrn blanc.
Fouquescourt
Nòtas
<references group=N/>
Zolos
Violéncia politica
A partir de 1985, de membres de movements d’oposicion s’engatgèron dins de luchas sanguinosas. La violéncia politica apareguèt d’en primièr entre los membres de l'Inkatha e de l’ANC, que se faguèt atrocitats d'ambedos costats. Se supausa que foguèron provesidas pel govèrn de l’apartheid mejan una ajuda mai omens dirècta a l’''Inkatha. ''Las violéncias contunhèron pendent totes los ans 1980 e s’accentuèron dins los ans 1990 a l'escasença de las primièras eleccions nacionalas de 1994.
Los Zolos uèi
La partença dels òmes, obligats de se n'anar cercar d'un trabalh, provoquèt l'escapilhament del nuclèu familial, en que s'organizava la societat zolas. E la poligamia, qu'aviá estat la règla, venguèt l'excepcion : es malaisit dins las condicions economicas d'ara d'entretenir mai d'una esposas.
Lenga
La lenga dels Zolos es lo Zolo (o isiZulu, una lenga bantoa (mai exactament, un sosgrop Nguni. Lo zolo es la lenga mai parlada en Africa del Sud ont es una lenga oficiala. Mai de la mitat de la populacion es capabla de la comprene, amb mai de 9 milions de personas qu'es la lenga mairala e mai 15 milions que lo parlan correntament. Fòrça Zolos parlan tanben l'anglés, lo portugués, lo tsonga, lo sotho e d'autras lengas en Africa del Sud.
Musica
Siyahamba, aqueste cant tradicional zolo evoluèt integrant los cants religioses de quatre voces portats pels colonizators europèus. Siyahamba s'inscriu dins lo corrent dels cants de devotion a cappella. Sas paraulas significan: « Caminam dins la lutz de Dieu ».
La musica e la dança zoloas foguèron mondialament difusadas per exemple amb las reprisas de cançons tradicionalas e l'artista internacional Johnny Clegg.
Vestit
vinheta|Femnas pendnet una ceremonia. Lo vestit tradicional de l'òme es abitualament leugièr : un davantal en doas partidas (sembant a un panhe) que cobrís las partidas genitalas e las patèrlas. La pèça de davant se nomenaumutsha, e es mai sovent facha de pèl de springbok o d'un autre animal torsadadas en bendas que cobrís las partidas genitalas. La partida rèire que se nomena ibheshu, es facha d'una pèça unica de pèl de springbok o d'un bovid. Sa longor mòstra mai sovent l'edat e la posicion sociala: los amabheshu (plural de ibheshu) mai longs son portats pels mai d'edat. Los òmes maridats tanben pòrtan un bandèl, nomenat umqhele, qu'es tanben fach de springbok o de cuèr de leopard pels òmes de naut reng social, coma los caps. Los òmes pòrtan tanbnen de braçalets e de cadenas a las cavilhas nomenats imishokobezi pendent las ceremonias e lo rituals, coma los maridatges e las danças.
La religion e las cresenças
La religion zoloa possedís un dieu creator, Nkulunkulu, qu'interagís tanben dins la vida videnta dels umans, pasmens s'aquesta cresença se revèla èsser lo resultat dels esfoces dels primièrs missionaris per adaptar lo dieu crestian a la cultura zoloa. Tradicionalament, la cresença mai fòrta dels zolos son los esperits dels aujòls (Amatongo o Amadhlozi), qu'an lo poder d'intervenir en ben o en mal dins la vida de las gents. Aquesta creseça contunha croyance dins la populacion zoloa. vinheta|300x300px|Sangomas zolos (mascs) Per comunicar amb lo mond esperital, lo masc (sangoma) deu invocar los aujòls mejans un ritual de divinacion. Alara, un erborista (inyanga) prepara un medecina de consomir (muthi) per influenciar los aujòls. Los mascs e erboristas tenon un ròtle important dins la vida videnta dels zolos. Pasmens, existís una diferéncia entre lo muthi blanc (umuthi omhlope), qu'a d'efièchs positius, coma la garison, la prevencion o la fin del malastre, e lo muthi negre (umuthi omnyama), que pòt balhar malautiás e mòrt als autres, o una santat mal aquerida a aquel que n'usa. Los practicants del muthi negre son considerats coma de mascs del mal e son remandats per la societat.
Lo cristianisme aguèt de mal a s'implantar dins la populacion zoloa, e lo faguèt de biais sincretic. Isaiah Shembe, considerat coma lo messias zolo, presenta una forma de cristianisme mesclat a las tradicions localas.
Obratges ancians
(òrdre cronologic)
Fuòc grèc
Lo fuòc grèc es una arma incendiària inventada per l'Empèri Bizantin que l'utilizèron dins lo corrent de batalhas navalas per destrurre de naviris enemics. Sa composicion exacta èra secrèta e es encara mau coneguda per leis istorians. Donèt un avantatge tecnologic decisiu a la flòta bizantina durant lei dos sètges de Constantinòble per leis Arabis. Per extension, lo tèrme designa tanben d'autreis armas incendiàrias similaras utilizadas per leis Arabis, lei Chinés ò lei Mongòls.
Obusièr
Un obusièr es una pèça d'artilhariá que son rapòrt entre sa longor de la partida raiada de son tube e son calibre es inferior a 20 (ò 25 ais Estats Units d'America).
Sant Pau (Var)
Sant Pau ò, per evitar l'omonimia Sant Pau de la Galina (Saint-Paul-en-Forêt en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Avereda
Avereda (Aubarède en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Casco
Un casco es una pèça d'armadura ò un equipament de proteccion individuala militar ò civiu destinat a la proteccion de la tèsta còntra lei consequéncias d'un traumatisme cranian.
Avereda
Toponimia
La prononciacion qu'ei [awé'rédo] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Auerada au sègle XII, Aueraeda en 1313, Averaheda, Aberahede en 1283, Avereda en 1369, Aueraeda en 1429, Averede en 1614, Auberede (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat e Negre, Avereda que vien deu baslatin albarus, dab lo sufixe collectiu -eta, en gascon aubareda.