cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castèth de Beon
Istòria
Eth Castèth de Beon que hoc bastit probablament ath sègle XIV. Pr'aquò i a ua tradicion que ditz que eth nom de Beon se donè a Arnaud Guilhèm, eth tresau hilh de Centuli V, eth vescomte de Bearn quan li cedic eth castèth en 1133. Venguè er ostau senhoriau de Pardias. Hoc renovat ara debuta deth sègle XVIII, cap a 1761, epòca que s'i ajustè torretas d'angle e divèrsas hièstras. Er interior sèrva enquèra de cheminèas anciana. Gaireben abandonat aprèp 1980, coneguè ua restauracion totau que li permetè de vier monument istoric en 2005.
Simon V de Montfòrt
Simon V de Montfòrt (vèrs 1208 - 4 d'aost de 1265), còmte de Leicester e de Chester, foguèt un dei senhors anglés pus poderós dau sègle XIII. Fiu dau cap crosat Simon IV de Montfòrt, partiguèt en Anglatèrra onte l'Ostau de Montfòrt teniá de fèus. Cap militar e administrator confirmat, venguèt rapidament un dei caps de la noblesa desirosas d'aumentar lei limits de l'autoritat reiala e d'obtenir la formacion d'un parlament. En 1258, lei Provisions d'Oxford contentèron sei revendicacions ambé la creacion d'un conseu de quinze senhors cargats de dirigir lo reiaume ambé lo rèi. Pasmens, en 1261, Enric III (1216-1272) obtenguèt lo sostèn dau papa per rompre l'acòrd entraïnant una guèrra civila entre partisans dau rèi e partisans dau parlament. Inicialament venceire en 1264, Simon ordonèt la formacion d'un parlament dubèrt a la noblesa e a la borgesiá. Pasmens, foguèt batut e tuat en 1265 a la Eversham marcant la restauracion de l'autoritat reiala. Après aquela desfacha, sa familha foguèt exilada.
Assinhan
Assinhan, pron. Assinhà (Assignan, Assigna en grafia mistralenca ; Assignan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es assinhanés -esa (fr. assignanais -aise). Un escais dels abitants es los pòrcs negres (pòrc negre al singular; porc negre en grafia mistralenca ), sobrenom dels Reformats—es donc probable que la vila èra de majoritat protestanta.
Toponimia
La prononciacion seriá « Assinha » (Sahuc), comprenètz coma podètz. Las fòrmas ancianas son : in Asiniano en 936 (autenticitat dobtosa - tèxte corromput), in Aziniano, cap a 972, de Assinhano en 1271, Assignan en 1606, Asigna en 1643, Assignan en 1770-72 (mapa de Cassini).
Assinhan ven del nom d'òme latin Accinius (Dauzat), o Assenius (los Féniés), amb lo sufixe -anum,. Segon Hamlin, Assinhan ven del gentilici latin Asinius, amb lo sufixe -anum. Assinhan èra donc benlèu una anciana granda proprietat galloromana qu'aviá per mèstre Accinius o Assenius o Asinius.
Fòrmas ancianas tiradas del (marrit) diccionari topografic d'Eugène Thomas : Asinianum (en latin) en 936; Azinianum en 974; Assinhanum en 1271; Assigna en 1625; Assignan en 1649.
Emili Aldin
Biografia
Mai tard venguèt magistrat e foguèt nomenat substitut del Procuraire de la Republica a Limós d'en primièr e puèi en 1880 a Narbona. En 1883 arribèt a venir Procuraire de la Republica mas demissionèt en 1887 quand se botèt en plaça la refòrma de la magistratura en seguida del procès en difamacion dobèrt pel cònsol de Narbona als jornals le Rappel de l'Aude e lo Républicain de Narbonne.
Foguèt reelegit a las eleccions seguentas del 6 de mai 1906 e tornarmai lo 24 d'abril de 1910 e ganhèt a las eleccions fins a 1919 que la lista socialista fracassèt. Moriguèt dos ans mai tard, en 1921, a l'edat de 68 ans.
Jacques Dutronc
Jacques Dutronc (28 d'abril de 1943, París) es un cantaire francés fòrça popular dempuèi las annadas 60, e actor tanben (Van Gogh de Maurice Pialat per exemple, o encara Embrassez qui vous voudrez en 2002 còsta Carole Bouquet).
Sas cançons mai conegudas son, per las annadas 60, Et moi et moi et moi, Fais pas ci, fais pas ça, Mini mini mini, Les Play Boys, La fille du Père Noël, Les Cactus, J'aime les filles, On nous cache tout on nous dit rien, Il est cinq heures Paris s'éveille, L'Hôtesse de l'Air, L'Opportuniste, per las annadas 70, Le Petit Jardin, Le Dragueur des supermarchés e las doas de la seria televisada francesa Arsène Lupin, L’Arsène e Gentleman cambrioleur, per las annadas 80, Merde in France, Opium, L'Hymne à l'amour (moi l'nœud), Qui se soucie de nous, e per las annadas 90, À part ça e Tous les goûts sont dans ma nature (la version de 1996, la cantada en duò ambe Étienne Daho).
Jacques Dutronc es sovent estat représ per los del mitan rock francés e quitament occitan, L'Opportuniste per Indochine, Le Responsable per Gaëtan Roussel, Opium per Brigitte, Les Cactus per Vanessa Paradis, Il est cinq heures Paris s'éveille pel grop punk Les Rats e per Zaz, Sur une nappe de restaurant per Les Sheriff, On nous cache tout on nous dit rien en version heavy metal per Vulcain, Fais pas ci, fais pas ça per BB Brunes, La fille du Père Noël per Bijou, Clara Luciani e Test, Et moi et moi et moi per Test tanben (en occitan : E ieu, e ieu, e ieu) etc.
Christopher Plummer
thumb Arthur Christopher Orme Lee (1929–2021) foguèt un actor de cinèma canadenc.
El Hoyo de Pinares
El Hoyo de Pinares es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
By
By es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bourc'h-Baz
Bourc'h-Baz en breton ( Batz-sur-Mer en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Demografia
;
Mila internacionala
La mila internacionala (simbòl: mi) o mila terrèstra, o encara mila angloamericana, en anglés mile, es una unitat de logor utilizada per exemple dins los Estats Units d'America, al Reialme Unit e dins diferents païses del Commonwealth, valent 1 609,344 mètres. Fa partit del sistèma d'unitats emperialas.
Cal pas la confondre amb:
Unitats derivadas
L'unitat d'aira derivada de la mila internacionala es la mila carrada (squared mile) que val exactament 2 589 988,110336 <span title="mètre">m 2 o gaireben 2,59 km2 o 259 ha (a 0,001 % près).
Divisions
La mila internacionala se devisa en :
Istòria
L'origina de la mila ven d'una lei du Parlament anglés de 1592 jol règne de la reinna Elisabèt I. Dempuèi, la mila reglamentària (statute mile) mesura exactament 1 760 yards, o 5 280 pès.
Dins lo sistèma roman, la mila se divisava en uèit estadis. L'estadi roman mesura un pauc mai de 185 <span title="mètre">m e la rega anglesa (yard) environ 201 <span title="mètre">m. Aquestas doas valors son relativament pròchas. Atal se decidís, assimilant la rega a l'estadi, que la mila anglesa siá uèit regas. Dempuèi, la mila anglesa mesura exactament 320 pèrgas. La lei de la fin del sègle XVI acaba amb una practica concurrenta d'una mila de 5 000 pès angleses, o 1 524 <span title="mètre">m, mas egalant 303 1⁄33 pèrgas e 1666 ⅔ vèrgas, de la valors fraccionalas.
De notar tanben que :
En corsa a pè
La mila es una distança correguda en atletisme. Dempuèi 1976, la mila es la sola distància non metrica reconeguda per l'IAAF per realizar de recòrds. Se dich sovent dins aqueste ca de « mila metrica » que val lo mila internacional arredondit al mètre, es a dire 1609 mètres.
Cambe
vinheta|Culhida del cambe textil en [[Nauta Sòna]] vinheta|Plantacion de cambe de fibra Lo cambe (carbe), cambe textil, es una varietat de planta cultivada de la familha de las Cannabaceae. Es una planta annala, seleccionada per la talha de sa tija e son fèble taus en THC o autres canabinoides a partir de l'espècia que los botanistas nomenan lo Cambe cultivat (Cannabis sativa L.). Cambe designa mai sovent la planta industriala e sa fibra vegetala, alara que Cannabis es lo nom utilizat per designar la forma recreativa o medicala.Un camp plantat de cambe es segon las regions una canavièra (chanabiera, canabiera) o canabal (canabal)
Lo cambe foguèt fòrça utilizat pel passat e acompanha l'èsser uman dempuèi lo Neolitic. Mas foguèt pauc a pauc interdit o fortament reglamentat pendent lo sègle XX a causa de sas proprietats psicotròpas.
Lo cambe industrial a d'utilizacions multiplas, coma los teissuts, lo bastits, los cosmetics, l'isolacion fonica e termica, la fabricacion d'òlis, de còrdas, de palhats, l'utilizacion jos forma de combustibles, en papetariá, per l'alimentacion umana o animala, coma biocombustibles, per d'usatges medicamentoses, per un usatge revreatiu o coma materials composits en associacion amb de matèrias plasticas. La filièra cambe reviscola amb l'aumentacion du prètz del petròli e la presa de consciéncia environamentala. Los païses europèus e las collectivitats localas d'aquestes ensajan de tornar favorizar la cultura del cambe. Sa cultura dins lo mond es autorizada o non segon los païses.
Istòria
Lo cambe èra tanben considerat coma una planta magica dicha ipocrita; èra utilizat dins los rituals funeraris: lo fum de l'èrba secada e brutlada sus de pèira ardentas en preséncia del defunt deviá desconnectar del real e permetre de parlar als esperits.
Trabalh
esquèrra|vinheta|Fibras desplegadas mostrant las fibres. vinheta|Penhe de cambe vinheta|Fibras de cambe.
Utilizacion de las fibras
Las fibras mai trabalhadas son eissidas de la partida periferica de la tija. Las fibras de la barguilha, tija centrala desprovesida de sa rusca, an una granda capacitat d'absorpcion.
Aquestas fibras son utilizadas en plombariá per far de jonchs, la filassa.
Teissedura
Abans de poder èsser teissut, lo cambe deu subir tota una preparacion.
Un còp culhit, es banhat una desena de jorns per que las fibras se desligan. Enseguida, èra trissat e passat a la bròssa que separa çò que pòt passar a la filosa e l'estopa que pòt pas l’èsser.
Laino Bruzio
Istòria
Lo 17 d'abril de 1928, las comunas de Laino Borgo e Laino Castello son fusionaas dins Laino Bruzio. Son restablias lo 25 de novembre de 1947.
Cambe
Teissedura
Al sègle XVIII, aqueste trabalh preliminari del cambe èra realizat pels agricultors per una font de revengut suplementària. Èran subretot las femnas que filavan.
Còrdas
alt=Cordage en chanvre|vinheta|Còrda de cambe. Una còrda de cambe de 12 mm de diamètre a una carga de rpmpadura d'unes 1 100 kg. Aquesta fibra permet tanben de realiza la ficèla.
Bastit
vinheta|Brica de cambe utilizada per l'isolacion acostica e termica Se pòt fabricar de parets isolants o de dalas isolantas en beton de cambe (mèscla de calç e cambe: associat a la Calç dempuèi lo Neolitic per la realizacion de blòcs d'isolacions conegut fins a la descobèrta dels aerogèls). Lo beton de cambe es tanben utilizar en isolacion exteriora o interiora dels bastits existents. Aqueste material permet una bona "respiracion" dels parets existents mercé a sa capacitat a regular la vapor d'aiga. La lana de cambe es tanben un plan bon isolant termic, concurrencial de lanas mineralas (lanas de veire) que pausa pas de problèma sanitari (amiant e lana de veire son cancerigènas que constituidas de fibras plan fòrça pichonas, capablas de penetrar plan luènh dins las broncas).
Transpòrt
Vèrs 1940, Ford experimenta una veitura amb una carroçariá de cambe : la Hemp Body Car. L'idèa torna dins los ans 2010 per un constructor canadenc de veïculs electrics. Diesèl utilisava l'òli de cambe (e tanben d'autres òlis vegetals) coma carburant per son motor.
Utilizacion de las granas
S'utiliza la grana per realizar de produch alimentaris per sas proprietats nutritivas, jos forma d'òli o de granas.
La grana conten : Aquestas proporcions son idealas per l'alimentacion umana e animala.
Òli
L'òli de cambe conten: L'òli de cambe conten 8 % de grassas saturadas, 55 % d'acid linoleic e 25 % d'acid α-linolenic. I a tanben de vitaminas del grop B (idrofilas) e de la vitamina E (lipofila). Sola l'òli de lin conten un taus màger d'acid α-linolenic, mas l'òli de cambe conten mai d'acids grases essencials (80 % del volum total de l'òli).
Farina
Las granas de cambe pòdon èsser trissada per realizar de farina de cambe, que ne conten pas de glutèn, de proteïnas que de personas son intolerantas.
Proteïnas de cambe
Lo tortèl de pression - qu'en partida se lèva l'òli - venent de las granas descloscadas pòdon èsser tractada per concentrar las proteïnas de tauses diferents (30 %, 50 % e 70 %). Las proteïnas de cambe presentan un indici de qualitat de 92 e son plan digèstas.
Unes produchs incorporan de còcas trissadas venent de las granas per aumentar lo taus de fibras.
Bevendas
Existís diferentas bevendas utilizant de cambe :
Alimentacion animala
De ganas de cambe son incorporadas a las mèsclas per aucèls domestics. Son tanben utilizadas per la pèsca e a la brama. Los tortèls, riques en proteïna, se pòdon avantatjosament valorizar en alimentacion per bestial.
Potencial industrial
esquèrra|vinheta|Culhida del cambe en [[Nauta Sòna.]] Se tira del cambe un nombre important e sempre mai de produch: fil, ficèla, teissut, papièr (mai de 70 % de la produccion abans 1883 ), mas tanben de materials de construccion e d'isolacion, carburant, plastics, produchs alimentaris, medicaments. Après aver conegut son apogèu a la mitat del sègle XIX (176 000 ha cultivadas en França) per la papeteriá e la marina de vela, las superfícias en cambe redusiguèron en 1960 (700 ha) a causa de l'emergéncia del coton, de las fibras sinteticas e de l'arribada de la marina de motor. La cultura reviscola dins las annadas 1970 pels mercats papetièrs. Dempuèi las annadas 2000
La revista americana Popular Mechanics de febrièr de 1938, títol un article al subjècte de l'expleitacion del cambee : « New billion dollar crop ». L'extraccion de las fibras de la tija del cambe, operacion fastidiosa, veniá de beneficiar d'un procés novèl d'automatizacion, que prometava una rendabilitat enòrma. Pasmens, la cultura del cambe foguèt progressivament interdita als EUA, per una succession de mesuras, coma la Marihuana Tax Act de 1937. Las fibras sinteticas, coma lo nilon, comercializat en 1938, comencèron a s 'impausar sul mercat mondial. Los plants butant a l'estat salvatge foguèron pistats e destrusits. Pendent la segonde guerre mondiale, los EUA incitèron lors a produire de biais massís del cambe. Lo film Hemp For Victory, realizat pel govèrn american, explica als cultuvators la necessitat de produire de cambe per sostenir l' esfòrt de guèrra.
Cultura industriala
Lo cambe industrial, subretot lo cambe cultivat (en Euròpa) e del cambe indian, es una planta de raiç pivotanta podent aténher quatre mètres de naut, sa cultura en Euròpa demanda l'utilizacion de pas cap de pesticid. Mas es una cultura que demanda d'aponds de potassi e d'azòt,. vinheta|Escut de comuna [[Chennevières-lès-Louvres.]] A çò nòstre, la cultura del cambe, las aisinas e los mestièrs associats daissèron fòrça traças dins la toponimia e l'antroponimia. Per exemple la celèbra avenguda de la Canebiera a Marselha. Que per d'unes, s'i fasiá le cultura de cambe; segon d'autres, alà i aviá de fabricas de còrdas e de velas ligadas a las activitats del pòrt. A Niça i a li Chanabieras. En França, la plantacion de cambe èra nomenada chennevière e se trapa per exemple dins Chennevières-sur-Marne.
Produccion
Lo novelum del cambe industrial en França e en Euròpa resulta de l'aument del cost del petròli, d'obligacions de reciclatge de las matièras e de las perspectivas environamentalas. La França es ara líder europèu amb una produccion annala de 50 000 tonas (100 000 tonas dins l'Union europèa), e la mai larga varietat mondiala de semens industrials certificats.
Al nivèl industrial, lo cambe presenta l'avantatge de produire dos materials distinctes e complementaris : L'objectiu son los mercats del bastit e del platic per l'automobila ont las fibras de cambe permeton la reduccion del pes de las pèças, coma la melhoracion de las perspectivas de reciclatge e de proteccion de l'environament. La FNPC (Federacion Nacionale dels Productors de Cambe) es al mèsle temps un sindicat de productors e un productor de semenças de cambe industrial. Dempuèi pauc, la recerca sul cambe industrial en França es federada per l'Institut Tecnic del Cambe (ITC).
França
Après un apoguèu de 170 000 ha al sègle XIX, la produccion del cambe davalèt en 1904 a 21 000 ha en France per aténher un punt bas de 600 ha; aquesta cultura gaireben aviá desaparegut fins a un reviscol dins los departaments franceses d'Aube, Nauta Sòna, Sarthe, Seina e Marna, dins las regions de Lorena. A çò nòstes dins lo departament dins la Nauta Garona e dins las Lana. Los cultivars utilizats ara en França an de tauses en THC fòrça fèbles, lo reglament n°1164/89 de la Comunautat europèa impausant un taus inferior a 0,3 %.
Canadà e EUA
La cultura del cambe èra interdita als EUA fins a 2014, la novèla lei federala agricòla l'autoriza, e unes Estats passèron de leis autorisant la cultura, coma lo Colorado e l'Estat de Washington. Alara que d'autras leis federalas interdison sempre la cultura e/o lo comèrci interestats de las granas viablas.
Hoyocasero
Hoyocasero es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
El Hornillo
El Hornillo es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Pogrom de Tolon
thumb|Carrièra de la Juteria, ara dei "Tombadas" Lo Pogrom de Tolon s'escasèt lo 13 d'abrieu de 1348
Laino Castello
Laino Castello, Castièddru en calabrés, es una comuna de la província de Cosença en Calàbria (Itàlia).
Pogrom de Tolon
Lei Causas antiquas de l'antiqua cieutat de Tolon còntan (dins un provençau de transicion entre lenga medievala e lenga modèrna e maritima) que :
Laino Castello
Es una anciana colonia vaudesa, que de rèstas d'occitan se tròban dins son parlar.
Pogrom de Tolon
L'an 1348 e lo jorn dau mes de febrier, lo jorn dau Vendre Sant, comemorat de la mòrt de nòstre Redemptor Jésus crist, coma tots lei devòts crestians en fòran dins la grand esgleisa assemblats, aquelei mechants'' e crudents judius en aquesta fes en aneran un deis ofensats, vònte en estent lo brut dins la gleia entendut per lo cridar dau crestian, lo monde sortent, tots ambé una granda furuor de la gleia, aneran en aquela venguda tots los judius massacrar, tant òmes, tant femnas e enfants.
Laino Castello
La separacion de Laino Castello e Laino Borgo existís dempuèi l'edat mejana. Las tèrras en condomini son partias entre las doas comunas en 1811.
Pogrom de Tolon
Segon Teissier, lo 1 d'agost lo senescau Raymon d'Août inicièt una enquista que jutgèt e lo crime en reconeissent au mens en paraula l'amplor de sa gravetat, la motivacion crapulosa dei copablas (ambé la data d'abrieu e non pas de febrier coma va mençonan lei Causas antiquas). Pasmens, coma la majora partida dei copables avià fugit la vila e qu'aquò donava damatge a l'agricultura locala, sieguèron autorizats (l'acte ditz que sa fugida expausvas lei abitants inocents a la fam) a tornar en pagant una amenda (1000 florins d'aur de Florença).
Segon Lambert, en vertat, aqueste afaire s'escasèt en un moment de crisi ; dins lo contèxte de la Granda Pesta, la vila fasià pagar ai judius una taxa qu'èra dempuei totjorn solament per elei mai qu'èra cada còp pus auta ; aquò es una donada objectiva, Lambert suspausa que bensai quauquei prestaires judius aurián poscut faire montar lo prètz dei crédits mai de tot biais fin finala, tròba estrange que de simplei pacans aguen poscut pagar l'emenda de 1000 florins (lo buget de la vila èra inferior ai 800) ; per eu, e en seguint l'enquista, de notablas de la vila aurián alestit aquèu massacre per escafar sei deutes (curiosament, l'enquista revèla qu'après lo chaple, lei assassins raubèn de bens materiaus e tanben de creanças !). Masse apònd que lei assassins siègueron encoratjats per lei Dominicans, que lo massacre s'escasèt durant la nuech e tanben que lo ghetto de Tolon èra la carrièra de la Juteria. après aquèu chaple fuhèron elei tanben e puei sieguèron justament autorizat a s'installar dins lo resta de la vila. Lei cmaseliers comencèron a ocupar la carrièra venguda "del mazel", tant vau dire carrièra dau masèu. Fin finala s'i vendiá solament lei "tombadas" dei bocariá (lei bei morçèus èran venduts dau costat de la carrièra "del mazel") e es ansin qu'encuei es la Carrièra dei tombadas.
Laino Castello
Laino Castello se disiá tanben Laino Superiore o Laino Terra. Fusiona amb Laino Borgo dins Laino Bruzio del 17/04/1928 al 25/11/1947.
Hoyorredondo
Hoyorredondo es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Batalha de Bannockburn
La batalha de Bannockburn se debanèt lei 23 e 24 de junh de 1314 a Bannockburn en Escòcia. Opausèt lei tropas anglesas dirigidas per lo rèi Edoard II d'Anglatèrra (1307-1327) ai fòrças escocesas de Robèrt Bruce (1306-1329). S'acabèt per una desfacha saunosa de l'armada anglesa que sei cargas de cavalariá foguèron esquichadas per l'infantariá escocesa.
Aquela desfacha foguèt fòrça importanta per l'armada anglesa que va modificar la tactica tradicionala dei cargas de cavalariá pesuca per donar un ròtle pus important a l'infantariá durant la Guèrra de Cent Ans còntra lei Francés.
Becquerel
Lo becquerel (simbòl : Bq) es l'unitat de mesura derivada dau Sistèma Internacionau d'Unitats per l'activitat d'un nuclèu atomic radioactiu. Correspond a una desintegracion per segonda e es omogenèu a s-1 siá l'invèrs d'una segonda. Es nomat en onor dau fisicia francés Henri Becquerel, Prèmi Nobel de Fisica 1903, qu'aguèt un ròtle decisiu dins la descubèrta de la radioactivitat.
Avans l'adopcion dau becquerel, l'unitat de l'activitat èra lo curie (Ci). La relacion entre lo curie e lo becquerel es : 1 Ci = 3,7.1010 Bq.
Baldur's Gate
Baldur's Gate es un videojuec medievau fantastic creat per BioWare e editat per Black Isle Studios sortit en 1998. Es basat sus lei reglas dau juec de ròtle AD&D 2 Edicion e sus l'univèrs dei Reiaumes Oblidats. Premier òpus de la seria dei Baldur's Gate, conta l'istòria d'un eiretier dau dieu Bhaal luchant còntra un complòt organizat per son frairastre malefic Sarevok. Lo jogaire a la possibilitat de seguir la quista principala o unei quistas segondàrias, d'explorar lo mond dau juec, de resòuvre d'enigmas o de combatre d'enemics nombrós e variats.
Lo juec recebèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada. Una extension (Baldur's Gate: Tales of the Sword Coast) sortèt en 1999 e la seguida (Baldur's Gate II: Shadows of Amn) aguèt un succès encara pus important.
Morano Calabro
Morano Calabro, Murènu en napolitan, es una comuna de la província de Cosença en Calàbria (Itàlia).
Hoyos de Miguel Muñoz
Hoyos de Miguel Muñoz es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Morano Calabro
Es una anciana colonia vaudesa, que de rèstas d'occitan se tròban dins son parlar.
A l’unificacion, la comuna se sonava Morano e èra de la província de Calàbria Citra (província de Cosença a partir del 16 d’agost de 1882). En 1863, s’i apondèt Calabro per far la diferéncia amb Morano de Pò.
Louvigny (Sarthe)
Louvigny  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sarta de la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Hoyos del Collado
Hoyos del Collado es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lac Tana
Lo lac Tana, es lo las mai grand d'Etiopia (3630 km près 70 km en largor e 80 km en longor). Es lo mai septentrional del país, es situat a una altitud mejana de 1,800 m. S'aucèt a l'ère terciària, amb subreccion del bloquièr araboetiopian (unitat tectonica entre l'Afrique de l'Èst e la peninsula Aràbia).
Presentacion
Lo lac es pas format dins un cratèri o lo long d'una falha coma fòrça lacs fraires dels nauts plans o de la val del Rift, mas dins una depression constituida de dos tipes de lavas: Aden Lava series e Trappean Lava series (Paul Mohr).
Aquela s'aclapèt progressivament quand las sèrras importantas s'aucèeon als sieus costats: la sèrra del Semien al nòrd (mai nauta d'Etiopia amb lo mont Ras Dashen: 4620 m), los monts Guna (4231 m) a l'èst, e los monts de Choke (4154 m) al sud, còr de l'anciana província del Gojam. Vaqui perque la prigondor del lac es relativament fèble, amb sonque 9 m en mejana, çò que fa qu'es fragil al respècte de las variacions climaticas e a l'utilizacion de l'aiga per l'òme.
Lo regim pluviometric es fin finala pro irregular, segon un regim tropical de monson. E mai lo tributari del lac Tana, lo Nil Blau possedís una fòrça colossala en sason de las pluèjas (de junh a setembre) o lo mitan se transforma. De grandas planas costièras coneisson alara d'aigadas las vias de circulacion son copadas pels fòrça (un seissantenat) afluents del lac.
Un dels sieus afluents, lo Gilgel Abbay, es considerat coma essent la font del Nil Blau. A 36 km après sa sortida del lac, lo Nil Blau cai subte a Tessessat (o Tis Esat), puèi s'engatja per una longa traucada sus mai de 900 km mejans las ròcas volcanicas etiopianas, formant a vegada de canhons gigantescs. Quand passa la frontièra sodanesa, se calma. Lo Nil blau representa gaireben 2/3 de las aigas del Nil à Khartom, ont rejonh son grand fraire, lo Nil Blanc.
Itòria
Ja conegut de Ptolemèu (Sègle II) que nomena Pseboe (en latin « sanha cròta »), puèi identificat pel paire Manuel de Almeida en 1624 coma apartenent al pòple de caçaires Wayt'o, lo lac Tana dintra dins l'istòria quand James Bruce, lo 4 de novembre de 1770, identifiquèt amb precision las font del Nil Blau a Gish Abbay (100 km al sud oèst d lac).
A partit del Sègle XIII, lo lac jòga un grand ròtle dins la preservacion e la consolidacion de l'empèri crestian d'Abissinia, mercé entre autre al Nil Blau, barrièra naturala protectritz contra las invasions musulmanas e que sols las naus de papir tankwa permeton de passar fins la construccion del pont portugués d'Alata en 1626.
Tèrra crestiana, la region del Choa fòrça lèu aculhiguèt de monges que, en temps de prilh, se refugièron sul lac coma pendent las incurcions dels jihads musulmans del Gragñ, al Sègle XVI.
Los rèstes d'ancians sobeirans etiopians e d'objèctes precioses ecclesiastics son gardats encara ara sus las illas isoladas del mond exterior.
A partir del sègle XVI, le lac Tana quitament ven un fòrça important centre d'escambi pels caravanièrs que venon alimentar lo celèbre mercat de Baher Dar a pé o en tankwa. Las dralhas d'escambis ligam fins al Sègle XX, las ancianas provícias del Begemder al nòrd, e del Gojam, al sud. La riba èst del lac Tana es per exemple escampilhats d'ancians centres caravanièrs. Lo lac Tana èra donc un relai important entre lo nòrd e lo sud de l'Etiopia.
Mitan
drecha|vinheta|300x300px|Lac Tana vis pel satellit Spot Uèi lo lac Tana demora l'axe central del territòri de la novèla region-Estat Amara, instaurada pel novèl govèrn federal en 1991. Lo contraròtle del lac se situa d'en primièr al nivèl federal, alara que los pretzfachs e responsabilitats del nivèl regional al subjècte de la gestion del lac Tana e de sas fonts naturalas, demoran a definir.
Aquela bassa de las aigas provoquèt de ressons, una pèrda massissa de la planta de papir giganta endemica (Cyperus Papyrus) qu'es un element màger de l'economia locala sensible al nivèl del lac. La planta servís entre autres a realizar de naus tradicionalas - las tangwas - especialitat del pòble Nagades, los abitants de las illas. Aquelas pirògas son realizadas a l'identic dempuèi de milièrs d'annadas.
esquèrra|vinheta|300x300px|Una tangwa del lac Tana
Las activitats de navigacion tanben foguèron geinadas, e la circulacion del Tananesh, mai important fèrri de la « lac Tana Transport Company » foguèt perturbat per d'escuelhs novèls emergits.
Ara las autoritats etiopianas comprenon la necessitat de portar una atencion vigilanta als ecosistèmas, per la preservacion, mas tanben la compreneson d'un tal site natural. Malaürosament, los projèctes de proteccion e de classament correspondon pas sempre amb los imperatius urgents de desvelopament e de reduccion de la pauretat, e pòt contunhar l'utilizacion massissa de las aiga, per las produccions agricòlas e idroelectricas.
En 2015, lo lac Tana es reconegur Resèva de biosfèrea per l'Unesco.
Pertain
Pertain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Pertain A situat al extremitat Es del Santerre, al encreuament del triangle europèu París-Londres-Brusselles, e a qualques quilomètres de las infrastructuras seguentas :
La calma e la encant d'aquela municipalitat demòran #intacte doncas qu'aquelas infrastructuras demòran relativament aluenhadas.
Pertain est située à l'extrémité Est du Santerre, au carrefour du triangle européen Paris-Londres-Bruxelles, et à quelques kilomètres des infrastructures suivantes :
Le calme et le charme de cette commune restent intacts puisque ces infrastructures restent relativement éloignées.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se tròba traces de la municipalitat a partir del primièr millenari.
Lo primièr document istoric trobat sus Pertain #èsser una charte de 1116, que # Lambert, Avesque de Noyon e de #Virar, dona per el lo autelaige d'aquela parròquia a la abbaye de Sant-Quentin.
Lo vilatge s'es trucat Pertaing e de divèrses d'autres noms, abans de trobar lo nom Pertain.
Lo vilatge a comptat divèrses caserius, uèi desapareguts, coma Mory o encara Sacy-Los-Pertain, mas qualqu'uns son encara-ailà, coma Berseaucourt.
Sant Felitz de Tornagat
Sant Felitz de Tornagat (Saint-Félix-de-Tournegat en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Pertain
Istòria
On trouve des traces de la commune à partir du premier millénaire.
Le village s'est appelé Pertaing et de plusieurs autres noms, avant de trouver le nom Pertain.
Le village a compté plusieurs hameaux, aujourd'hui disparus, comme Mory ou encore Sacy-Les-Pertain, mais certains sont encore-là, comme Berseaucourt.
Nòtas
<references group=N/>
Andrezé
Andrezé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hurtumpascual
Hurtumpascual es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Christopher Lee
thumb Sir Christopher Frank Caradini Lee (Londres, 27 de mai de 1922 - Chelsea, Londres, 7 de junh de 2015) foguèt un actor de cinèma anglés. Se faguèt celèbre per son interpretacion de Dracula en 1958.
Foguèt un artista prolific que durant sa carrièra joguèt dins mai de 225 films. Interpretèt subretot los marrits dins sos ròtles mai famoses coma Francisco Scaramanga dins un film de James Bond en 1974, Saruman dins Lo senhor dels anèls (2001–2003) o mai lo Conte Dooku dins los dos darrièrs films de La guèrra de las estelas (2002 e 2005).
La Renadiá
La Renadiá (La Renaudie en francés) es 'na comuna auvernhata dau departament dau Puei de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom poiriá venir dau nom de persona Renaud, dau nom germanic d'òme Reginald, Ragin-wald, ambe'l sufixe -ia, , ("domèni de Renaud") o (eventualament) dau mot latin medieval nauda ("prada umida", "endreit sanhós") e lo prefixe re- de caractèr aumentatiu, evolucion dau gallés ro-, significant "plan" o "tròp". .
Lo nom es absent de la mapa de Cassini, aquò's donc un microtoponime recent vengut chapluòc de comuna.
Istòria
Ancianament partida de la comuna d'Augerolles, La Renadiá devenguet comuna en 1833.
Nòtas
<references group="N"/>
Hoyos del Espino
Hoyos del Espino es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Quake III Arena
Quake III Arena es un videojuec sortit en 1999. Foguèt creat per Id Software e editat per Activision. Es un juec de tir de premiera persona orientat vèrs lo multijogaire ambé l'organizacion de combat de gladiators futuristas dins d'arenas. Leis adversaris èran siá de bots contrarotlats per l'ordinator siá d'autrei jogaires connectats a l'Internet. Un arsenau variat e divèrsei mòdes de juec (Capture the Flag, Possession, Deathmatch...) son disponibles.
Recebèt un acuèlh fòrça favorable tant de part de la premsa especializada que de part dei jogaires. Uei, Quake III fa partida dei classics dei juecs de tir de premiera persona e foguèt chausit coma supòrt d'unei competicions internacionalas.
Junciana
Junciana es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Les Châtelets
Les Châtelets es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Langa
Langa es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Gina Lollobrigida
Gina Lollobrigida, nascuda Luigia Lollobrigida (Subiaco, 4 de julhet de 1927) es una actritz italiana de cinèma.
Montaut (Calàbria)
Istòria e toponimia
Montaut (2751 abitants en 2011 ) e sas ruaas Vaccarizzo (496 abitants en 2011 ) e Santa Maria La Castagna (104 abitants ) èran tèrras valdesas.
A l’unificacion, la comuna se sonava Montalto e èra de la província de Calàbria Citra (província de Cosença a partir del 16 d’agost de 1882). En 1863, venguèt Montalto Affugo per far la diferéncia amb los autres Montalto. L’ortografia foguèt corregida en Montalto Uffugo en 1863.
Del temps del fascisme, s’annèxan 3 comunas vesinas a Montaut, mas la defusion se fa tre las annadas 1930: 1934 per Lattarico, 1937 per Sant Vincenç de la Còsta e San Benedetto Ullano.
Santa Fe (Arièja)
Santa Fe (Sainte-Foi en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí
Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí (defuntat en 732; en arabi: عبد الرحمن الغافقي), foguèt lo governador d'Al Andalús que menèt las fòrças musulmanas contra las tropas francas de Carles Martèl a la Batalha de Peitieus en octobre de 732. per la quala es subretot conegut en Occident.
Batalha de Crécy (1346)
Après aqueu succès, leis Anglés poguèron se dirigir vèrs lo nòrd e acomencèron lo sètge de Calais que capitulèt en 1347.
Boris Aljinovic
thumb|Johann Jürgens en 2008
Boris Aljinovic (nascut en 1967) es un actor alemand.
Picquigny
Pitchigny en picard (Picquigny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Batalha de Peitieus (1356)
La batalha de Peitieus se debanèt lo 19 de setembre de 1356 durant la Guèrra de Cent Ans. Opausèt una armada anglesa de 7,000 òmes dirigits per lo Prince Negre a una armada francesa de 15,000 òmes menats per lo rèi Joan II (1350-1364). Fòrça murtriera per lei dos camps, s'acabèt per una desfacha francesa marcada per la captura dau rèi e la mòrt d'unei senhors francés importants coma lo duc de Borbon o lo Conestable de França.
La captura dau rèi marquèt lo començament d'una crisi intèrna en França en causa de l'afebliment de l'autoritat centrala e de la pèrda de prestigi de la noblesa. En 1360, foguèt signat lo tractat de Brétigny per liberar Joan II en cambi de concessions territòrialas importantas.
Lanzahíta
Lanzahíta es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Dournon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Los Llanos de Tormes
Los Llanos de Tormes es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Batalha d'Asincort
thumb|right|[[Guèrra de Cent Ans (1337-1453) e endrech de la batalha d'Azincourt.]]
La batalha d'Asincort se debanèt lo 25 d'octòbre de 1415 durant la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Opausèt de fòrças francesas d'au mens 18,000 òmes dirigits per Carles I d'Albret e Joan II Le Meingre a una armada angloaquitana de 6,000 combatents dirigits per Audoard V (1413-1422). S'acabèt per una desfacha francesa saunosa ambé la pèrda de milièrs d'òmes e d'unei senhors importants dau reiaume. Conjugada ambé la foliá dau rèi Carles VI (1380-1422), lo resultat de la batalha entraïnèt una crisi grèva e un començament de guèrra civila dins lo Reiaume de França.
Sant Vincenç de la Còsta
Istòria e toponimia
Las ruaas de Gesuiti (370 abitants en 2011 ) e Sant Sixt dels Valdeses (310 abitants en 2011 ) èran pobladas d'occitans vaudés.
La comuna ven independenta de Montaut en 1855.
A l’unificacion, la comuna èra de la província de Calàbria Citra (província de Cosença a partir del 16 d’agost de 1882).
Del temps del fascisme, es annexaa per Montaut, mas es restablia en 1937.
Hilmar Thate
thumb|Hilmar Thate en 2006
Hilmar Thate (nascut en 1931) es un actor alemand.
El Losar del Barco
El Losar del Barco es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Rentières
Probablament Renteiras o Rentèiras (Rentières en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Razanteyras en 1373, Rezenterias en 1392, Rantieres au secle XVIII sus la mapa de Cassini.
Segon Ernèst Negre, l'origina dal toponim z-es lo nom latin recentarius "merchand de vin fresc, de primèira qualitat", devengut nom de persona roman.
Nòtas
<references group="N"/>
Montigny (Sarthe)
Montigny  es una anciana comuna francesa administrada per lo departament de Sarta de la region dels Païses de Léger. Lo 1èr de genièr de 2015 fusionèt amb cinc autras comunas, per formar la comuna novèla de Villeneuve-en-Perseigne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Rosemarie Fendel
thumb|Rosemarie Fendel (1986) Rosemarie Fendel (Metternich, 1927 – Francfòrt, 2013) foguèt una actritz alemanda.
Madrigal de las Altas Torres
Madrigal de las Altas Torres es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Myst
Myst es un videojuec sortit en 1994. Foguèt imaginat per lei fraires Robyn e Rand Miller, desvolopat per Cyan, Inc. e edidat per Brøderbund. Es un juec d'aventura de premiera persona onte lo jogaire incarna « l'Estrangier », un individú teleportat dins l'illa de Myst gràcias a un libre magic. Dèu explorar aqueu mond desconegut, trobar d'autrei libres permetent de se teleportar vèrs d'autreis univèrs e resòuvre l'enigma pausada per dos fraires sarrats dins de libres magics. Lo juec a quatre fin diferentas en foncion dei chausidas realizadas per lo jogaire dins lo corrent de la partida.
A sa sortida, Myst aguèt un succès fòrça important (sièis milions d'unitats vendudas) e recebèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada. Aqueu succès permetèt de desvolopar quatre seguidas (Riven, Myst III: Exile, Myst IV: Revelation e Myst V: End of Ages) que totalizèron uech milions d'unitats vendudas suplementàrias. De mai, lo sistèma de juec de Myst marquèt una evolucion tant importanta dins l'istòria dau videojuec que s'inventèt l'expression lo genre Myst-Like per designar lei juecs d'aventura basats sus de principis similars.
Gray (unitat)
Lo gray es l'unitat de mesura dau Sistèma Internacionau d'Unitats de dòsi absorbida. Un gray representa l'energia absorbida per un mitan omogenèu d'una massa d'un quilograma expausat a un raionament ionizant apondent una energia d'un joule.
Aumelaç
Aumelaç (Aumelas en grafia mistralenca e en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es aumelaçenc -enca o aumelassenc -enca. Son escaissats los copagarrolhas o los manjamèrles.
Geografia
I a pas o pas mai de vilatge d'Aumelaç, que garda çaquelà un castèl arroïnat e una glèisa sus un morre. La comuna es au Mas d'Arnaud. Cabrials, en situacion periferica au sud-oèst de la comuna, es un vilatge relativament important. Las construccions recentas son mai que mai a Cabrials e encara mai au Mas d'Arnaud. Lo Cardonet es abandonat (una glèisa romanica sola). vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Aumelàs
Las fòrmas ancianas son : castello quem vocant Omelares [legir : -ates] de Guidone, cap a 1036, castro quod vocant Emellaz, castrum d'Omellaz, de Omellaz en 1068 (?), ad Omellaz en 1113, castellum d'Omelas en 1114, ecclesia S. Salvatoris de Omelaz en 1114, in Omelaz, parochia S. Marie de Omelaz en 1118, domino de Omellacio, Guillelmo de Omellatis en 1122, Guilelmi de Omelaz en 1137, Willelmus de Omellacio en 1138, Guillelm d'Omellas en 1148, castro de Omellas en 1194, in cauceni de Omellaz en 1199, terminio de Homelaz, al sègle XII, castri et terre de Omelacio en 1272, de Omelacio, de Beatâ Mariâ-de-Omelacio en 1323, vicecomitatibus Omeladesii et Carladesii en 1352, de Homelatio en 1361, la baronie de Homelas, d'Omelau, cap a 1370, la ville et baronnie de Montpellier et Homelas en 1484, Aumelas en 1571, 1590, 1622, 1643, 1708, 1740-60, Omelas en 1740-60, Homelas en 1770-72 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Aumelaç vendriá dau greco-latin amygdala, « amètla », amb lo sufixe -aris, per un sens ipotetic « los ametlièrs » Sens del nom segon Ernèst Negre: "luèc plantat d'olmes". L'etimologia prepausada per Frank R. Hamlin es mai versemblable (que dins la garriga creisson pas los olmes): domeni galloroman, sobrenom latin Homullus mai sufixe prelatin [gallic] -atis.
Cabrials
Las fòrmas ancianas son : villa Caprelis en 990, villa que vocatur Cabrils en 1094, apud Cabrils en 1134, terminio de Cabrils en 1137, ad Kabrils en 1138, villam de Caprillis en 1199, villa de Caprilis, al sègle XII, capellam S. Petri de Caprilis en 1201, de Caprilis en 1351, de Cabrilis en 1361, Cabrialz en 1571, vicaire de Cabrialz au Causse d'Aumellas en 1636, Cabrials en 1643, 1708, Cabinals en 1740-60, Cabrials en 1770-72 (mapa de Cassini). Cabrials ven de l'ancian occitan cabril, vengut posteriorament cabrial, que deviá significar « luòc d'elevatge o pastenc de cabras ».
Cardonet
Las fòrmas ancianas son : capellanus de Cardoneto en 1153, villam de Cardoneto en 1199, de Cardoneto en 1323, de Cardonneto en 1361, viccaire de Cardonnet en 1571, Cardonnel en 1622, S. Martin de Cardoñets en 1708, p[aroi]sse de Cardonnet en 1740-60, Cardonnet en 1770-72 (mapa de Cassini). Cardonet ven de l'occitan cardon, amb lo sufixe collectiu -et; lo sens es : « luòc plantat de cardons », mai versemblablament dipsacus fullonem, que servissiá per lo cardatge de la lana, que dipsacus silvestris.
Maello
Maello es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Aumelaç
Istòria
Foguèt durant l'Edat Mejana lo centre d'una baroniá e puèi del viscomtat d'Aumeladés, possession dels Guilhèms de Montpelhièr, puèi dels reis de Malhòrca.
Las comunas de Cabrials e dau Cardonet li foguèron restacadas dins las annadas 1790-1794.
Gisèle Casadesus
vinheta
Gisèle Casadesus (París, 14 de junh de 1914 – 24 september 2017) qu’èra ua actritz francesa.
San Benedetto Ullano
San Benedetto Ullano (en albanés, Shën Benedhiti) es una comuna de la província de Cosença en Calàbria (Itàlia).
Istòria e toponimia
La comuna es essencialament poblaa d’albanés. La ruaa de Piano dei Rossi (249 abitants en 2011 ) èra valdesa.
A l’unificacion, la comuna èra de la província de Calàbria Citra (província de Cosença a partir del 16 d’agost de 1882).
Del temps del fascisme, es annexaa per Montaut, mas es restablia en 1937.
Malpartida de Corneja
Malpartida de Corneja es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sètge de Calais (1347)
Lo sètge de Calais se debanèt dau 4 de setembre de 1346 au 3 d'aost de 1347 durant la Guèrra de Cent Ans. Consequéncia de la batalha de Crécy, s'acabèt per la capitulacion de la garnison francesa de la vila e sa conquista per leis Anglés.
Fouenant
Fouenant en breton (Fouesnant en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Rose
Rose es una comuna de la província de Cosença en Calàbria (Itàlia).
Istòria e toponimia
Rose èra valdesa.
A l’unificacion, la comuna èra de la província de Calàbria Citra (província de Cosença a partir del 16 d’agost de 1882).
Ris (Puèi Domat)
Ris (Ris en francés) es 'na comuna auvernhata dau departament dau Puei de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sievert
Lo sievert (simbòl : Sv) es una unitat de mesura dau Sistèma Internacionau d'Unitats utilizada per evaluar l'efiech de raionaments sus l'òme. Permet ansin de mesurer una dòsi equivalenta, una dòsi eficaça ò un debit de dòsi radioactiva.
Aumas
Aumas (Aumo en grafia mistralenca ; Aumes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Ris (Puèi Domat)
Toponimia
Lo nom es atestat davant 1049, Rivius e representa una fòrma [en francés] de riu (latin rivus). Lo borg es dins la ribeira d'un petit riu. Mas, quanha es la prononciacion auvernhata ?
Nòtas
<references group="N"/>
Aumas
Lo gentilici es aumenc -enca (fr. aumois -oise). Un escais dels aumencs es los rascasses.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Almas en 983, villa Almas en 1007, castri de Almas en 1133, 1146, ecclesia S. Albini d[e] Almis en 1157, pontem de Almis en 1159, in terminio de Almis, circa 1170-1200, S. Albini de Almis en 1173-1774, campum de Almis en 1199 (identificacion malsegura), de Alinis [legir : Almis] en 1219, ecclesiae S. Mariae de Almis, apud Almas en 1235, Rippa Molendinorum de Almis, molendina dicta de Almis en 1290, de Almis en 1344, a la fin del sègle XIV, Almes en 1418, d'Almas en 1529, Aumes en 1643, 1708, Aulmes en 1740-60, 1770-1772 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Aumas representa un nom d'aubre prelatin (cf. espanhòl álamo), coma Aups (Var) (Almis en 1044-1061) ; segon Hamlin, l'etimologia d'Aumas es escura. Seriá derivat, segon Negre, de l'expression [terras] almas, al sens de « tèrras noiriguièiras ».
Òrdi deus Chartrós
Los chartrós (var. chartroses) qu'ei un òrdi religiós contemplatiu de vòts solemnes, de tipe semieremitic, fondat per Sant Brunon e sheis companhons (quate clergues e dus laïcs) en 1084 dens lo massís de la Chartrosa, près de Grenòble, en Daufinat, a Saint-Pierre-de-Chartreuse dens lo departament d'Isèra, on e s'establín au ras de l'actuau monastèri de la Grana Chartrosa.
500px|thumb|right|Lo monastèri de la Grana Chartrosa
La comunautat de la Grana Chartrosa
300px|thumb|right|Entrada principau deu monastèri La vita, las costumas e l'istòria de l'òrdi que son restacadas a sa maison mair, lo monastèri de la Grana Chartrosa, lo prior deu quau es cap de l'òrdi. La comunautat qu'a un ròtle fondamentau dens la vita e l'evolucion de l'òrdi. Lo Pair generau que'ei lo son superior; qu'ei eslegit per la comunautat de concèrt dab los membres deu capítol generau.