cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abís
De longas se pensava que la vida èra impossibla dins los abisses, mas los primièrs batiscafs i descobriguèron, dins las annadas 1970, una abondància de vida al sen d'ecosistèmas desconeguts, prèp d'importantas ressorças mineralas. Uèi, unas fonts idrotermalas prigondas (fumaires negres) son associadas a una dels principals ipotèsis al subjècte de l'origina de la vida sus Tèrra. Existí tanben un cèrt nombre de Peis abissal. Los abisses demoran pasmens plan mal coneguts; ara, 95 % dels abisses demoran inexplorats, los grands fons son cartograficats amb plan mens de precision que la Luna e mai d’òmes son anats dins l’espaci qu'als mai prigond dels oceans,.
Istòria de la representacion e de l'exploracion dels abisses
La representacion dels abisses evoluiguèt fòrça amb los sègles. Pitagòras envisatge lo fons de mar percorregut d'ondadas provocadas per las ardors del fuòc central de la Tèrra. Platon l'imatgina traucats de sifons qui permetrián lo transferiment d'aiga entre los abisses e lo Tartar. L’istorian Teopomp de Quios evòca de tunèls sosmarins entre la mar Egèa e la mar Adriatica que s'encontrèt de terralhas de Quios dins la boca del flume Naron en Dalmàcia. Aristòtel s'opausa a aquestas teorias e impausa lo concèpte d'immutabilitat dels fons comprimats per d'aigas fangosas e pauc prigonda. A la fin de l'Edat Mejana, unes sabents en domènis multiples utlizan los concèptes de davancièrs d'Aristòtel per explicar lo paradòxe de las mars que desbondan pas alara que son de contunh provesidas per las pluèjas e los flumes. Benoît de Maillet dins son Telliamed en 1755, explica aqueste paradòxe considerant que la Tèrra aguèt des alternanças de reïdratacions e de dessecaments pendent que lo nivèls de las mars a pas jamai daissar de bassar, daissant emergir de monts. Lo ròtle important que fa jogar a l'aiga fa que de Maillet foguèt considerat coma partisan de la teorie diluvianista (ròtle important del deluvi de Noè dins la geologia) mas exclutz tota intervencion miraculosa e aplica la teoria de l'evemerisme.
Santa Magdalena de Polpís
vinheta|Ayuntamiento, Santa Magdalena de Pulpis
vinheta|Santa Magdalena de Pulpis, Turismo Comunidad Valenciana vinheta|Església parroquial de Santa Magdalena (Santa Magdalena de Pulpis) Santa Magdalena de Pulpis es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Abís
Istòria de la representacion e de l'exploracion dels abisses
En 1956, es le celèbre explorator francés Jacques-Yves Cousteau que pren en sosmarin las primièras fotografias de la zon adala, en sosmarin dins l'Atlantic.
Foehn
Lo foehn o föhn es a l'origina un vent sec e caud de sector sud que bufa mai sovent a la davalada o fin d'ivern, començament de printemps, sul penjal nòrd dels Alps en Soïssa e en Àustria. Lo nom foehn es depuèi utilizat per designar totes los vents secs e cauds eissits de l'efièch de Foehn‎ dins las montanhas
Abís
Prigondor
L'ocean prigond es divisit pels scientifics en diferentas sisas, segon la prigondor:
Temperatura
vinheta|244x244px|Grafic mostrant la termoclina d'un ocean tropical. Notatz lo subte cambiament entre 100 e 200 mètres. Las doas zonas de cambiament las mai subte de temperatura son la zona de transicion entre las aigas de superfícia e las aigas prigondas (la termoclina o l'entre doas aigas) e la transicion entre los grands fons marins e l'aiga cauda de las fonts idrotermalas. La termoclina a una espessor variant d'un centenat de mètres a près de mila mètres. En dejós de la termoclina, la massa d'aiga dels abisses es freja e fòrça mai omogenèa. Las termoclinas son mai fòrtas dins las regions tropicalas, ont la temperatura de la zona epipelagica es mai sovent superiora a 20 ° C. De la basa de la zona epipelagica, la temperatura davala sus de centenats de mètres a 5 o 6 ° C a 1 000 mètres. Contunha enseguida a diminuir, mas a un taus fòrça mens fèble. En dejós de 3 000 m, l'aiga es isotèrma: quina que siá la prigondor, la temperatura es gaireben establa pendent de longs periòdes. I a pas de variacions sasonièras de temperatura, ni de cambiament annal. Pas cap autre abitat sus la Tèrra ten una temperatura tant constanta Los monts idrotermals son lo contraste dirècte amb una temperatura constanta. Dins aquestes sistèmas, la temperatura de l'aiga en bòrd de las chiminèas pòt aténher 400 ° C (l'ebullicion es empachasa per la pression idroestatica considerabla), alara que unes mètres mai luènh, pòt èsser sonque de 2 a 4 ° C.
Lutz
La lutz es inexistenta dins los abisses, levat la partida superiora de la zona mesopelagica. La fotosintèsi i es donc impossible, exclusissent tota produccion primària d'oxigèn. Atal, la bioluminéncia, producha pels organismes vivents, es la sola font de lutz dins las prigondors. Fàcia a aqueste manca de lutz, los organismes devon comptar suls autres sens puslèu que la vision. Pòt tanben aver un efièch selectiu suls abituds de locomocion des animals e sus lors sistèmas de propulsion.
Pression
La pression es lo mai grand factor environamental qu'agís suls organismes dels abisses. Totes los 10 mètres de prigondor, la pression de l'aiga aumenta d'una atmosfèra (1 atm ≈ 1 bar), es a dire tant mai que la pression exercida per une colomna d'aire sus la superfícia de l'ocean. Dins la mar prigonda, la gama de pression es de 20 a 1000 atm. L'exposicion a la pression jòga un grand ròtle dins la distribucion dels organismes d'aiga prigonda. fins a fa pauc, mancavan las informacions detalhadas suls efièchs dirèctes de la pression sus gaireben totes los organismes dels abisses, que gaireben totes los organismes dels grands fons marins èra levats a la superfícia per de chaluts, mòrts o gaireben. Amb l'aveniment de tendas qu'intègran una caambra especiala de manten de pression, d'animals metazoairis de mai granda talha foguèron levats de la mar prigonda en bon estat. Unes d'entre eles permetèron alara d'èsser mantenguts vivents per objèctius experimentals, permetent de'n saber mai sus efièchs biologics de la pression.
Salinitat
La salinitat ten una remarcabla constença dins lis abisses coma en mar (levat dins las mars tancadas o miègtancadas coma la mar Mediterranèa o la Baltica). Pòt pasmens variar en unes luòcs,  a priori sens grand efièchs ecologics, levat - rarament e plan localament - quand i a acumulacions d'aiga sal densa. Dins aqueste ca, sembla gaireben totas las espècias fugisson lo mitan.
Fauna abissala
Los organismes abissals bentics evoluisson de biais mai estrech amb la superfícia, dependon o d'un ecosistèma abissal (fonts idrotermalas, trespir freg...), o de la matèria organicas casent de las zonas superioras (nèu marina, carcassas de balenas...).
D'entre los animals bentics mai abondants dels estatges mai prigonds, i a fòça d'oloturias, detritivòras plan ben adaptadas a las constrenchas d'aquesta mena de mitan.
Soneja
Soneja es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Abís
Fisiologia animala
La fauna abissale desvolopèt fòrça adaptacions fisiologicas e comportementalas, coma la bioluminescéncia, una creissença fòrça lenta e una maturitat sexuala tardièra.
Monts sosmarins
vinheta|Mapa dels monts sosmarins màger Los monts sosmarins son de monts o d'ancians volcans s'auçant dempuèi lo fons de la mar mas sens aténher la superfícia de l'ocean. Constituisson d'ecosistèmas particulars, qu'abrigan una biodiversitat marina e una biomassa sovent plan superiora a aquesta de las massas d'aiga a l'entorn.
Monts idrotermals
Los monts idrotermals sont d'alens idrotermals situats près de las dorsalas oceanicas. Aqueste ecosistèma es basat sus una produccion primària assegurada per de bactèris quimiosintetics que vivon liures o en simbiòsi amb los organismes.
Trespirs fregs
Los trespirs fregs designan, per oposicion a l'emission de fluid caud de las fonts idrotermalas, dels luòcs sosmarins d'emanacion permanenta de sulfur d'idrogèn, de metan e d'autres idrocarburs. Aquestes trespirs se produson al nivèl del sòl oceanic, o a vegada suls penjals d'un mont sosmarin. Constituisson un supòrt per ecosistèma basat sus la quimiosintèsi que s'espelís a l'entorn de la sortida dels fluids fregs.
Lacs d'aiga-sal
vinheta|Cartografia per la NOAA d'un baçin d'aiga-sal dins lo [[Golf de Mexic.]] Descobèrts dins las annadas 1980, los lacs d'aiga-sal forman d'espandidas aiga-sal, mai o mens vastas, situadas sul fons d'una plana abissala oceanica. Abrigan pas dirèctament la vida, mas quand an tanben de fonts de metan o d'autres idrocarburs, son a vegada enrodats d'una rica cencha de muscles o d'autras espècias dels grands fons.
Nèu marina
La nèu marina a una composicion qu'inclutz: plantas e animals mòrts o gaireben (plancton), protistas (diatomèas), desgalhs fecals, sable, sula e autras poscas inorganicas. Los « flòcs de nèu » son d'agregacions mai pichonas particulas ligadas per un muc sucrat, las particulas exopolimericas transparentas. Aquestes agregats grossisson amb lo temps e pòdon aténher unes centimètres de diamètre, viatjant unas setmanas abans d’aténher lo fons de l’ocean.
Carcassas de balenas
vinheta|Comunautats quimiotrofas sus la carcassa d'una [[balena grisa de 35 tonas a 1 674 m de prigondor dins lo baçin de Santa Cruz.]] Quand morisson, gaireben totas las balenas s'enfonzan cap al sòl oceanic. Es l’equivalent de 2 000 ans d’apòrt en carbòni organic que se concentra sus unes 50 m² de sediments. Dins las annadas 1980, l'exploration sosmarina robotizada podèt confirmar que la decomposicion d'aquestas enòrmas carronhas sus la plana abissala faguèt naícer d'ecosistèmas podent durar un centenat d'annadas.
Geologia
La geologia dels abisses es pauc coneguda actualament.
Exploracion dels abisses
vinheta|Alvin (DSV-2), en 1978 Los abisses son un mitan totalament ostil a l'Òme, e representan un dels mitans mens explorats de la planèta. A partir de la zona mesopelagica, las pressions son tròp grandas pels metòdes tradicionals d'exploracion, exigissent d'apròches alternatius per la recerca. Las estacions camèra, de pichon submersibles abitat e d'ROV (veïculs menats a distància) son de metòdes utilizats per explorar las prigondors de l'ocean. A causa de la dificultat e lo cost de l'exploracion, las coneissénças actualas son fòrça limitadas. La pression aumenta d'1 atm totes los 10 mètres, çò que significa qu'unas zonas pòdon aténher de pressions de mai de 1 000 atm. La pression fa las grands prigondors fòrça dificils a aténher sens ajuda mecanica, e mas tanben fa l'estudi dels organismes adaptats a aquestas pressions enòrmas malaisida. En efièch, los organismes levats a la superfícia per i èsser estudiats son lèu tuats per la fèbla pression atmosferica.
Proteccion
Existís pas d'aisinas especificas de proteccion de l'environament marin prigond (de type aires marines protégées) ni d'aisinas juridicas avent estat especificament adaptadas a la biodiversitat marina dels grands fons, encara mal coneguda. Mas lo 15 d'octobre de 2007 se faguèt, amb lo govèrn nòuzalandés, una primièra designacion d'« airal bentic protegit » en Nòva Zelanda, per 17 zonas “benthic protection areas” (BPAs) que cobrís al total unes 1,2 milion de km cobrissent près d'1/3 de la zona economica exclusiva del país. Aquesta zona es gaireben tota situada a mai de 1 000 m de fons, e foguèt don pauca chalutada.
La Serra d'en Galceran
Sierra Engarcerán es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
vinheta|Els Rosildos, Sierra Engarcerán.
La Salzadella
vinheta|Cireres de La Salzadella.
vinheta|Església parroquial de l'Assumpció de la Salzadella
La Serratella
vinheta|La Serratella- Sarratella vinheta| La Sarratella.
Sarratella es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
vinheta|La Sarratella, carrer de la Nevera.
Sant Mateu
vinheta|Muralles defensives de Sant Mateu vinheta|Monestir de Santa Anna (Sant Mateu). Sant Mateu es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Cèltas
thumb|right|250px|En irange l'airal aproximatiu de l'influéncia cèlta en Euròpa vèrs [[-400|400.]] Dins l'antiquitat los cèltas qu'arribèron, a partir del primièr millenari, vèrs 1200 en Euròpa e vèrs 900 dins la Peninsula Iberica, èran un ensems de pòbles liats entre eles qu'abitavan en Euròpa Centrala; totes aqueles pòbles parlavan de lengas indoeuropèas marca d'una origina comuna. Uèi, lo tèrme "Cèlta" s'utiliza sovent per descriure las gents, las culturas lengas de fòrça grops etnics de las illas Britanicas, de las regions de Bretanha (França), de Minho (Portugal) e de Galícia (Espanha). Tanben las tribús o nacions, coma los Atrebatas, Menapii, e Parisii, de las de regions cèltas de tèrra fèrma, coma Gàllia e Belgica, se sap que se moguèron cap a Grand Bretanha e Irlanda e contribuiguèron a la creissença d'aquelas populacions. L'usatge del terme cèlta per se referir als gents d'Irlanda e Grand Bretanha apareguèt al sègle XVIII. Vivián en poblacion dedins de barris nomenats castrum.
Sant Mateu
vinheta|Sant Mateu. vinheta|Palau del Marqués de Villores (Sant Mateu).
.world
("mond", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuei lo 19 de setembre de 2014.
Cèltas
Los grècs antics, los nomenèron en primièr "iperboris"; e mai tard keltoi o gents ocultas, que ven del grèc ancian Hecateu en 517.
Pomarós
Pomarós (Poumarous en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Cèltas
Se pòt pas parlar d'un Estat pròpriament cèlta, perque cada zona aviá son cap, e coma èran un pòble guerrièr, totjorn i aguèt de rivalitats entre eles.
Pomarós
Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Concas, eras Bòrdas, era Marca.
Cèltas
Societat e cultura
thumb|right|150px|[[Crotz cèlta.]] Lo ròtle de las femnas dins la societat, èra fòrça plan considerada, perque existissiá pas lo masclisme dels autres pòbles de l'epòca, coma los romans. Al contrari, las femnas cèltas fasián lo servici militar e anavan a la guèrra. Fins a èsser melhoras dins las batalhas que los òmes, coma o explica Juli Cesar, segon que la batalha èra perduda se se jonhèron las femnas cèltas. Se podián maridar amb qui desiravan, e podián refusar fins als a princes o grands guerrièrs. Un còp casats, capitava lo cople qu'aviá lo reng guerrièr pus elevat e lo mai de possessions. Coma las femnas cèltas podián anar a la guèrra e eretar de tèrras, i aviá de maridatges ont capitava la femna e d'autres l'òme.
I aguèt fòrça reinas cèltas importantas, coma de grandas guerrièras, druidesas.
Pomarós
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [pouma'roud] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : ''Ar. Guilhem de Pomaros, Arn. W. de Pomeros, cap a 1180, Pomaros en 1300 e 1313, De Pomarosio, latin, en latin, en 1342, Pomeros o Pomaros en 1429, Pomarous en 1760, Poumaroux (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Poumaroux'' en 1790.
Cèltas
Societat e cultura
Lo divorci existissiá dins la societat cèlta. Es a dire que, abans lo maridatge "per tota la vida" (perque èra pas de costuma de trencar) i aviá un autre que durava un an e un jorn, pendent que lo cople viviá ensemble dins lo meteis ostal e decidissiá se se volián maridar per totjorn o non e se volián renovelar lo matrimòni.
Pomarós
Toponimia
Segon Dauzat, Pomarós que vien deth latin pomarium, « pomèr », dab eth sufixe -osum. Segon Negre, Pomarós que vien deth gascon pomarós, « qui a, qui produseish pomas ».
Cèltas
Societat e cultura
Èran totalament en favor de las relacions sexualas abans lo matrimòni, fach qu'estonava los romans e los autres pòbles amb qui venguèron en contacte.
Pomarós
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, Pomarós que vien deth gascon pomarós, « qui a, qui produseish pomas », eth-medish deth latin pomarium, « pomèr », dab eth sufixe -osum.
Cèltas
Lenga
I a tres ipotèsis per explicar la naissença del protocèlta. La primièra afirma que se desvolopèt al periòde de la Cultura de La Tena a partir del continuum dialectal parlat sul continent europèu. Una segonda teoria prepausa que nasquèt amb la segonba onda de migracions indoeuropèa vèrs 2400. La tresena sosten que venguèt amb la revolucion neolitica, vèrs 5000.
Aquel protocèlta se fragmentèt en dos grands grops, lo continental e l'insular (parlat en Grand Bretanha e Irlanda), que donarián luòc a diferentas lengas cèltas posterioras.
.sport
(depòrt en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 10 de genièr de 2018.
L'Ordoer de Sent Micheu
L’Ordoer de Sent Micheu o L’Ordoir de Sent Micheu (en francés, Lourdoueix-Saint-Michel, entre 1793 e 1795 Lourdoueix Marat) es una comuna d’Occitània, en Marcha (Lemosin), situada dins lo departament d’Endre e la region dau Centre e Vau de Leire. Ordoir o Oradoir emb son "-r" finau muat e la perta dau "-a-" atòne, es la version marchesa de Orador (en ancian francés : Oreor).
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Istòria
Oratorium Sancti Michaelis es atestat al s. XIIIen. La forma actuala es una barreja de l’occitan "orador" influenciat pel vielh francés "oroer" (o "oreor"). Lo sufixe -oir es tipicament marchés, forma qu'existís en lemosin solament per lo feminin de -ador : -adoira ..
Caorches-Saint-Nicolas
Caorches-Saint-Nicolas en normand (Caorches-Saint-Nicolas en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La commune est constituée par la fusion, en 1972, de Caorches et de St-Nicolas-du-Bosc-l'Abbé. Le Quid écrit 1964.
.招聘
(pr. zhāopìn, "recrutament" en chinés, Punycode .xn--otu796d) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 24 de genièr de 2018.
Sot de Ferrer
Sot de Ferrer es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Saint-Claude (Jura)
Saint-Claude  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat.
.llc
(Limited Liability Company, societat de la responsabilitat limitada en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 22 de febrièr de 2018.
Sueras
vinheta|Sueras (Castellón). Mancomunidad Espadán-Mijares.
Sueras es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Tales
vinheta|Església de Sant Joan Baptista (Tales, Castelló). Tales es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Saint-Jean-des-Essartiers
Saint-Jean-des-Essartiers es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Frasnée
La Frasnée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Teresa
Teresa es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Cléville (Calvados)
Cléville  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Barma de Luira
La barma de Luira se dubrís dins lo massís de Vercòrs, en Daufinat de Vianés, a Sant Anhan de Vercòrs, dins lo departament de Droma.
Istòria
Dins son espaciós pòrge d'intraa s'installèc qualques jorns un espital de la Resisténcia durant la Segonda Guèrra Mondiala. Lo 27 de julhet de 1944, foguèc lo teatre d'una sanglenta ataca alemanda contra los maquisards de Vercòrs, que 35 ferits foguèron tuats per los atacaires, qu'arrestèron e deportèron lo personal medical.
Geologia
Resurgéncia vauclusenca temporària, la barma de Luira es un desbondament de la partia sosterranha dau riu de Vernaison. En creguda, quand l'aiga sortís per lo pòrge de la barma, se ditz que Luira o.
Exploracions
Lo 25 de febrier de 1896, qualques abitants de Chapèla de Vercòrs entreprenguèron la primiera exploracion, en davalant entrò aperaquí. En 1898, Oscar Decombaz e sa còla intrèron a lor torn dins la barma; la sala d'intraa pòrta uei son nom. Divèrsas exploracions condusiguèron de seguia los explorators entrò a una prigondor de -. Las exploracions son generalament estaas condusias per lo Grop espeleologic valentinés dempuei 1952. Amb l'arribaa de metòdes pus modèrnes de pompatges e d'eschalaa, son repertoriaas pus de de galariás sosterranhas (avost de 2010), que pus d'una desena darrier dels sifons. Es actualament la barma pus lonja de Vercòrs. Lo punt inferior actual foguèc descubèrt lo 9 d'avost de 2003: es lo sifon a -. Lo libre Barma de Luira, 1896-1996, un sègle d'exploracions, l'aventura contunha... e un DVD doble relatan l'istoria d'aquelas exploracions.
Ais de Diés
Ais de Diés (Aix-en-Diois en francés) es una comuna occitana de Daufinat situada dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Geografia
Ais de Diés es a 8 km de Diá.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Torás
Torás es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Tírig
vinheta|Tírig, casco urbano vinheta|Barranc de la Valltorta, Tírig vinheta|"Barraca de pedra", canteria de la piedra seca Tírig es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
vinheta|Barranc de la Valltorta (Tirig)
Batalha de Gaugamèlas
La batalha de Gaugamèlas se debanèt le 1 d'octobre de 331 dins lo plan de Gaugamèlas, dins lo Nòrd de l'Iraq d'uèi, mas la localizacion exacta de la batalha es pas plan establida, abitualament se situa a l'èst de la vila de Mossol (36.36°N, 43.25°W). Es l'afrontament decisiu entre l'armada d'Alexandre lo Grand e aquela de Dàrius III. A l'eissida de la batalha, considerada coma una de las pus importantas de l'Antiquitat per las fòrças implicadas, lo Grècia aviá vencit definitivament l'Empèri Pèrsa aquemenida.
Aquela batalha es a vegadas, un pauc abusivament, nomenat batalha d'Arbèlas en referéncia a la ciutat d'Arbèlas / Adiabèna (Erbil dins lo Curdistan actual), situada a aperaquí del camp de batalha.
Contèxte istoric
L'armada macedoniana debarquèt en Asia Menora en mai 334 e venquèt los Satrapas sur las ribas de Granica. En novembre 333, l'armada pèrsa, comandada per Dàrius en persona, foguèt vencida a batalha d'Issos en Cilícia antica. Alexandre comencèt alara la conquista de Fenicia e d'Egipte. Puèi a la prima 331, l'armada macedoniana marchèt cap a Eufrates que lo traversèt, sens opposicion vertadièra, fin de julhet.
Dàrius decidiguèt de formar una armada pèr tòca de ganhar la batalha decisiva. Alara Alexandre, a la plaça de marchar cap a Babilònia segon son plan inicial, tornèt cap al nòrd e passèt Tigre en setembre de 331. Aprèp qualques jorns de marcha, Alexandre aprenguèt que l'armada pèrsa, fòrça superiora en nombre, l'esperava dins lo plan de Gaugamèlas a prèp de cent de quilomètres d'Arbèlas.
Sos oficièrs mai ancians, subretot Parmenion, inquiet per la dificultat qu'auriá agut de foragetar en plan jorn una armada tan nombrosa, conselhèron Alexandre d'atacar los enemics pendant la nuèch, mas Alexandre lor respondèt que volèt pas « evadir la victòria ». Certans aprovèron pas aquela causida e foguèron encara mai preocupats quand Alexandre, al contrari d'abitud, dormiguèt d'un sòm prigond la nuèch abans lo combat, coma se ja se pensava vencit. Pendent la batalha, los soldats observèron un eclipsi.
Òrdre de batalha
Dàrius, aguent aprés de son escac a la batalha d'Issos, causiguèt un terren mai favorable: un grand replan regular, que faguèt sortir las peiròlas per que la cavalariá e los carris fagan de manòbras mai aisidas. Tanben faguèt plantar de picas de fèrre dins lo sòl per ferir los cavals adversaris.
Amb prèp de 277,000 fantassins, 23,000 cavalièrs, 200 carris de dalhas e 15 elefants de guèrra, Dàrius comptava de profeitar d'una granda superioritat numerica, sièis còps mai granda que las fòrças opausadas, malgrat l'eterogeneïtat de son armada; perque al contrari qu'a Issos ont aviá alinhat sonque de persans (levat los mercenaris grècs), a Gaugamèlas opausèt a Alexandre de soldats venguts de tot l'Empèri. Alexandre alinhèt 40,000 soldats a pè, que 31,000 falangitas, e 7000 cavalièrs, mens nombroses que los Persans mas parfèitament entraïnats e equipats.
Coma de costuma, Alexandre placèt al centre de son dispositiu la falanja, aparada al flanc esquèrre pels oplitas e los peltastas, e al flanc drech pels ipaspistas. Alexandre ordenèt la cavalariá suls flancs. Menèt lo flanc drech al cap de la cavalariá pesuga dels Companhons macedonians e de frondaires de primièra amagats per aqueles. E lo flanc esquèrre, format dels cavalièrs tessalians e Trácias èra comandat per Parmenion.
Engatjament
thumb|right|300px|Espandiment del front. Dàrius foguèt lo primièr a far avançar sas tropas ; envièt sa cavalariá sul flanc macedonian mai repliegat, ont podiá manobrar melhor. Aquela tactica èra estat prevista per Alexandre que ne profeitèt per partir sus sa drecha tot ne demorant a distància. Lo front s'espandiguèt alara en largor e demandava qu'una partida de las tropas pèrsas seguiguèsse lo desplaçament de la cavalariá d'Alexandre.
Dàrius envièt sos carris per véncer rapidament lo centre advèrs. La falanja macedoniana repossèt la carga fasent escart a l'arribada dels carris, creant de pichons traucs dins la formacion del front. Los cavals, per instint, se precipitèron cap a aquelas duberturas puslèu que de dintrar dins los falangitas que puntèron lors sarissas. Los conductors dels carris lèu foguèron forajrtats del combat. Lo rei persan, vesent sas unitats de cavalièrs en dificultat, lancèt una granda partida de son infantariá leugièra.
Movement decisiu
thumb|right|300px|Ruptura decisiva. Pendent que, Alexandre capitanejant los Companhons estendèt tant lo front pèrsa que venguèt pas mai solidari. Dàrius remarquèt aquel movement mas faguèt perseguir lo jove rei. Alara que las doas colomnas de cavalariá èran a mand de se jónher, Alexandre faguèt un movement aviat de cambiament de direccion, descobrissent los frondaires qu'ataquèron e bloquèron sul còp la cavalariá pèrsa, e foncèt dins lo centre despoblat de l'armada pèrsa ont èra Dàrius. En efèit, a causa de son efectiu reduch, Alexandre aviá previst de se lançar dins un combat entre el meteis e Dàrius per qu'un còp lo rei pèrsa mòrt, son armada se renda.
Ajuda a Parmenion
thumb|right|300px|Ajuda a Parmenion. Mas sul flanc esquèrre macedonian, pendent que la ruptura venguèt un succès, los combats tornèron a l'avantatge dels Persans, jos l'accion del satrapa Mazaïos que capitèt a crear un trauc fins a la garda enrè de Parmenion. Al centre, Alexandre, sa cavalariá e una partida de l'infantariá leugièra, qu'aviá capitat a alunhar las cargas de l'armada pèrsa, foncèt cap a Dàrius. Lo rei persan fogiguèt e s'anèt del camp de batalha seguit per sa garda.
Alexandre deguèt causir entre perseguir Dàrius o ajudar sas tropas. Fasent la causida de la rason, abandonèt Dàrius per venir en ajuda al flanc esquèrre damatjat.
Los òrdres de retirada passèron mal a tota l'armada pèrsa e los combats contunhèron doncas pendent d'oras, s'acabant per la victòria complèta de l'armada macedoniana.
Consequéncias
Dàrius capitèt a fugir cap a Arbèlas amb son batalhon d'Immortals e dels cavalièrs de Bactriana mas daissèt son tresaur, estimat a 4,000 talents (entre 75 e d'argent) e sas armas personnalas. Alexandre lo preseguèt, frustrat d'aver pas capitar a tuar lo Grand Rei. Mas entendent l'apèl de Parmenion qu'encara combatiá los cavalièrs de Dàrius, decidiguèt d'abandonar la perseguida per se portar al secors.
Dàrius moriguèt qualques temps aprèp dins las montanhas de Media, assassinat per sos satrapas en julhet de 330. Aprèp aquela victòria, Alexandre foguèt coronat rei d'Asia dins une ceremonia fastuosa celebrada a Arbèlas, puèi torna en vencidor dins Babilònia en octobre de 331.
Lo satrapa Mazaïos, pasmens sas nautas foncions jos Dàrius, venguèt al servici d'Alexandre, aquò lo comprenguèron pas los amics d'Alexandre.
Literatura provençala
Dins la literatura occitana, lo Comtat de Provença (sed dau poder politic e de l'Universitat de z-Ais) e l'airau de la lenga provençala an fargat una literatura pròpia sus mai d'un milier d'annadas e marcada per dòs renaissenças : una au sègle XVI ambé Loís Bellaud de la Bellaudièra e l'autra ambé Frederic Mistral (prèmi Nobel de Literatura) e lo Felibritge que reviscolèron tota la lenga d'òc lonh au delà de Provença.
Trobairitz e trobadors
thumb|left|Beatriz de Diá Provença fo un important fogau de trobadors e de trobairitz. Entre lei troubadors podèm mentaure : Albertet de Sisteron, Arnaut Bernart de Tarascon, Arnaut Plagues, Bertran del Pojet, Bertran de Lamanon, Bertran Folcon d'Avinhon, Blacasset, Blacatz, Bonifaci VI de Castelhana, Cadenet, Raimond-Bérenger IV, Duran Sartre de Paernas, Falconet, Folquet de Marseille, Granet, Guilhem de l'Olivier, Guillaume Ier, Guillem Rainol d'At, Gui de Cavalhon, Isnart d'Entrevenas, Jaufre Reforzat de Trets, Jordan de l'Isla de Venaissi, Tomier e Palazi, Paulet de Marselha, Peire Bremon Ricas Novas, Pèire de Castelnòu, Pistoleta, Pons de Monlaur, Raimbaut de Vaqueiras, Rambaud d'Aurenja, Raimon d'Avinhon, Raimon d'Avinhon, Raimon Guilhèm, Raimon de las Salas, Raimon de Tors de Marsèlha, Ricau de Tarascon, Rostaing Berenguier, Rostanh de Merguas, Tomier e Palaizi, Uc de Forcauquier.
De son costat lei trobairitz còmptan amb : Alamanda de Castelnau, Almucs de Castelnau, Garsende de Sabran, Guillelma de Rosers, Iseut de Capio, Beatritz de Diá, Tibors.
La Comtessa de Diá es la decanas deis esrivanas dei legas modèrnas (es un pauc ainada Marie de France). Son escritura es feminina amb un ponch de vista e una votz feminina que planh de còups de l'atituda deis òmes.
Raimbaut de Vaqueiras, de son cotat, fo un poèta e un chivalier que coneguèt un vida aventurosa, participant ai Crosadas.
Coma toteis lei trobadors e trobaritz, Vaqueiras e Diá son de compositors majors de son epòca e ente lei que sei melodias son lei plus regularement interpretadas ; A chantar m'er per exèmple per la primièra, Kalenda maya (Calandas maia) per lo second.
Cronicas, leis e deliberacions
Fins a la Renaissença, leis actes, cronicas, anala e deliberacions èron en Provençau ò revirats en lengatge "vulgar" provençau après. A la mitat dau sègle XIX, Octave Teissier classifica leis archivas de Tolon. Aquò li donèt l'escasènça de computar un enòrme fond patrimoniau en occitan que li sorgís entre un fum de jòias lei ''Cridas et Preconizations annualas de la Villa e Cioutat de Thollon de Anno 1394, verse de litine in nostrum vulgare per D. Balthazarem Rodelhatum v. fur. doto. et accessorem dicte civitatis Tholoni in anno 1557'' que fon reeditadas en 1863 e que constituuisson un corpus legislatius tolonenc ; s'i pòut liéger per exemple :
Item que alcuna personna lougada per exerci alcunas obras mecanicas apres que aura fach pacti et convention embe qualcung de li adiudar a sas obras, quel non aia a si loguar ni travailhar ni rompre sas premieras promessas et aultras conmencar sus pena de cinq solts.
Aqueste tèxte de 1557 sembla estacat an un occitan classic e centra, aquesta cara si fend e qu'un provençau plus modèrne sorgís ; Blanchet cita de requestas adressadas per lo Senhor de Soliès ais abitants mostrant un passatge mai evident dempuèi una koinè occitana vers un provençau plus modèrne e locau.
Lo corpus legislatiu e quotidian tolonenc es tant ample, que Tessier relèva qu' un "faus", una cronica, es estada fargada : Las causas antiquas de l'antiqua cieutat de Tollon, qu'un ancian Cónsol pretendèt aver descobert en 1625, e que li autrejava tres cents ans d'existència. Aqueste manesrich mi sembla èstre estat composat per lo sotadich cónsol, nomat [Honoré] Aycard. I es dich que [...] Tolon fo fondada 1800 ans abans l'èra critiana, leis autrei subjectes i son tractat ambé la mema generosita ; Tolon fo avalida e repoblada vint còups [...] ''
Ces documents sont tellement abondants que c'est en occitan que Teissier pu reconstituer le plan urbain (noms des maisons, ensembles, îlots, rues, portes, locaux professionnels et religieux, titres et noms des propriétaires et habitants, bourgs) en réalisant le plan médiéval.
Dins lo genre de la cronicaen occitan, Onorat de Valbella, nos laissèt son Histoire Journalière, començada, segon èu, en 1503.
El Toro
El Toro es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Moshchena
Moshchena (en ucraïnian: Мощена) es un vilatge situat al nord-oèst d'Ucraïna, dins l'oblast de Volyn. L'an 2010 aviá una populacion de 581 abitants. Lo vilatge foguèt fondat al sègle XV.
Toga
vinheta|Panorámica de Toga, comarca Alto Mijares (Castellón) vinheta|Toga, mural cerámico, Mancomunidad Espadà-Millars
Toga es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
vinheta|Toga.
Les Terres-de-Chaux
Les Terres-de-Chaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Champagne-sur-Loue
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Senèca lo Jove
220px|thumb|Bust representant Senèca lo Jove Luci Anneu Senèca, usualament conegut coma Senèca o Senèca lo Jove (4 AbC - 65) èra un filosòf roman, politic, dramaturg e, dins una òbra, umorista, de l'edat d'argent de la literatura latina.
Biografia
Nasquèt a Corduba (l'actual Còrdoa), Senèca èra lo segon filh d'Elvia e Marc (Luci) Anneu Senèca, un ric retor conegut coma Senèca lo Vièlh. Lo seu grand fraire, Luci Juni Gallion, èra procònsol d'Acaia (ont segon d'ancians documents crestians se trobèt amb l'apòstol Pau cap al 52). Senèca foguèt l'oncle del poèta Lucan, mejans son pichon fraire, Marc Anneu Mela.
La tradicion ditz que foguèt un mainat malautís, e qu'estudièt a Roma. Aprenguèt la retorica, e foguèt iniciat a la filosofia estoica per Atal e Sotion. Per causa de sa Malautiá foguèt en Egipte dempuèi 25 fins a 31 per èsser sonhat.
De retorn, s'establiguèt amb succès coma avocat. Cap a 37 manquèt de morir, a causa de problèmas amb l'emperaire Caligula, que pasmens li daissèt la vida salva perque pensava que sa marrida santat l'acabariá. En 41, Messallina, esposa de Claudi, convenquèt son espós de fòragetar Senèca en Corsega acusat d'adultèri amb Julia Livilla. Pendent aquel faidiment estudièt la natura e la filosofia, e escriguèt las Consolacions.
En 49, la nòva femna de Claudi, Agripina, l'apelèt a Roma per educar son filh, Luci Domici Aenobarb, que vendrà l'emperaire Neron. Aprèp l'assassinat de Claudi en 54, l'emperaire assegurèt lo tròn per son filh Neron, a la plaça de son filhastre Britanic.
Los primièrs cinc ans, lo quinquennium Neronis, Neron governèt judiciosament jos l'influéncia de Senèca e del prefècte pretorian, Sext Afrani Burre. Mas aqueles lèu perdèron lor influéncia, e son règne tornèt cap a la tirania. Amb la mòrt del prefècte en 62, Senèca se retirèt, per se poder consacrar a estudiar e escriure.
En 65 foguèt acusat d'èsser partit dins un complòt per tuar l'emperaire, la Conspiracion de Pison. Sens cap de procès, Neron li ordenèt de se suicidar. Tacit ne conta sa mòrt. Sa femna, Pompeia Paulina, que tanben temptèt de se tuar, Neron li ordenèt de viure.
Òbras
Entre las òbras atribuidas a Senèca trobam una satira, un ensag meteorologic, d'ensages filosofics, cent vint-e-quatre letras sus de tèmas morals e nòu tragèdias. Una d'aquelas, Octavia, es clarament una òbra d'altrú. E tanben apareis coma un personatge dins la pèça. I a tanben de dobtes que siá l'autor de Ercules a Oeta. La filosofia estoïca de Senèca insistís sus d'exercicis practics per quin lector afronta sos problèmas. Considerava particularament important de veire la realitat de la pròpria mortalitat. Lo cossí tractar la mòrt se tròba dins fòrça de sas letras.
Tragèdias de Senèca
Es complicat de datar aquelas òbras sense referéncias. Una cronologia relativa, basada en tèrmes metrics, es prepausada, amb gaire consensus. Es impossible que foguèron escrichas lo meteis an. Son pas basadas sus la tragèdia grèga e alara qu'Euripides pareis alunhat, se nòtan d'influéncias d'Ovidi.
Dovanieg
Dovanieg en breton ( Domagné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Senèca lo Jove
Tragèdias de Senèca
Las òbras de Senèca èran fòrça estudiadas dins las universitats medievalas europèas, e influencièron fòrça en la tragèdia de la Renaissença, subretot dins la literatura de l'Anglatèrra Elisabetana.
Dovanieg
Geografia
Domagné Se situa a en la part occidentala del país de Vitré e fa partida de la comunitat d'aglomeracion de Vitré-Comunitat. Es la mai estenduda sièis comunas del costat de Châteaubourg.
Las municipalitats limitrophes de Domagné-Chaumeré son, en lo sens de las agulhas d'un relòtge : Châteaubourg, Sant-Didier, Louvigné-de-Bais, Chancé, Piré-sus-Seiche, Sant-Aubin-de detlo-Pavail, Ossé, Noyal-sus-Vilaine e Servon-sus-Vilaine.
Domagné se situe à dans la partie occidentale du pays de Vitré et fait partie de la communauté d'agglomération de Vitré-Communauté. C'est la plus étendue des six communes du canton de Châteaubourg.
Les communes limitrophes de Domagné-Chaumeré sont, dans le sens des aiguilles d'une montre : Châteaubourg, Saint-Didier, Louvigné-de-Bais, Chancé, Piré-sur-Seiche, Saint-Aubin-du-Pavail, Ossé, Noyal-sur-Vilaine et Servon-sur-Vilaine.
Istòria
La populacion de la municipalitat èra, engalanava, favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795.
La population de la commune était, parait-il, favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795.
Koeron
Koeron en breton ( Couëron en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Saint-Didier (Jura)
Saint-Didier  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Conteville (Calvados)
Conteville  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Meulan en Yvelines
Meulan es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Albon
Arbon en arpitan (Albon en francés) es una anciana comunautat e una comuna arpitana dau Daufinat. Administrativament, es situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups de l'estat francés.
Cécile Pozzo di Borgo
vinheta
Albon
Istòria
Abans la revolucion, la comunautat d’Albon es compausaa de las parròquias d’Anairon, Andanceta, Champanha, Sant Filibèrt, Sant Martin, Sant Rambèrt e Sant Roman. . La comuna reprend la comunautat, levat Champanha que ven comuna dins lo departament d’Ardescha, e es chaplòc d’un canton que caup tanben Mantalha. L’an VIII ven simpla comuna del canton de Sant Valièr.
En 1809, Anairon ven una comuna independenta (s’i annèxa la comuna de Mantalha).
Cécile Pozzo di Borgo
Cécile Marie Thérèse Mouton-Brady esposa Pozzo di Borgo, nascuda lo 4 de genièr de 1952 a París, es una foncionària francesa qu'es actualament prefècta de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas.
Albon
Istòria
En 1839, Sant Rambèrt ven una comuna independenta.
En 1891, Andanceta ven una comuna independenta.
Cécile Pozzo di Borgo
Biografia
Se maridèt lo 14 de julhet de 1975 amb Alain Pozzo di Borgo, e a 3 enfants (Jérôme, 09.09.1978, Antoine, 30.08.1980 e Marie, 26.03.1986).
Albon
Istòria
Lo limit teoric entre occitan e arpitan passa entre Andanceta (occitana) e la rèsta de la comuna (arpitana). La microtoponimia es pertot clarament occitana.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Pneumatic
300 px|thumb|Estructura d'un pneumatic sens cambra: 1- cencha d'acièr en sens longitudinal; 2- estructura radiala; 3- fil de férre; 4. jelha; 5- benda de rodament; 6- paret lateral; 7- talon. thumb|vista parciala d'un pneumatic d'una auto. Un pneumatic (del grèc πνευματικός, relatiu al pulmon) es una pèça de forma torica facha de cauchó (natural o artificial) plaçada sus las ròdas dels veïculs o maquinas amb per foncion de permetre un contacte adaptat amb la superfícia mercé a la friccion.
Los pneumatics se compausan generalament de doas partidas: la cambra d'aire a l'interior e la capa que l'envolopa a l'interior; mas se desvolopèt dempuèi de pneumatics sens cambra o pus exactament amb cambra integrada a la capa (qu'assegura l'estanqueïtat). Los pneumatics pòdon èsser de divèrses tipes e dimensions, e equipan totes tipes de veïculs dels mai pichons per las bicicletas fins als mai gròsses per de maquinas especialas. Generalament son formats per divèrsas sisas de materials diferents e pòdon èsser renforçats de cables: dins aquel cas, e lor orientacion per las automobilas es radiala.
Istòria
En 1887, lo veterinari e inventor escocés John Boyd Dunlop desvolopèt lo primièr pneumatic amb cambra d'aire pel tricicle que son filh de nòu ans utilizava per anar a l'escòla per las carrièras irregularas de Belfast. Per resòlvre lo problèma dels subresauts del tricicle, Dunlop conflèt de tubes de cauchó amb una pompa d'aire per conflar los balons; e los envolopèt amb una tela per los aparar e los fixèt sus las jelhas de las ròdas del tricicle. Fins alara, la majoritat de las ròdas avián de jelhas de caochó massissa, mas los pneumatics permetián una marcha notablament pus lenta. Dunlop desvolopèt l'idèa e brevetèt lo pneumatic amb cambra lo 7 de decembre de 1888. Pasmens, dos ans aprèp que li foguèt concedit lo brevet, Dunlop foguèt informat oficialament qu'aquel èra contestat per l'inventor escocés Robert William Thomson, qu'aviá brevetat l'idèa en França en 1847 e als Estats Units d'America en 1891. Dunlop ganhèt una batalha legala contra Robert William Thomson e tornèt validar lo brevet.
Lo desvolopament del pneumatic amb cambra de Dunlop arribèt en un moment crucial pendent l'expansion del transpòrt terrèstre, amb la construccion de nòvas bicicletas e automobilas.
Tipes de pneumatics
200 px|thumb|Pneumatic de [[bicicleta.]] Existisson dos tipes de pneumatics, classificats segon lor construccion:
E segon sa cambra i a dos tipes de pneumatics:
Dimensions e còdes
thumb|300 px|135/80 R 14 80P: 135 millimètres de larg; 80% de perfil; pneumatic radial; 14 poces; 450 kg de carga maximala; 150 km/h de velocitat maximala. Las dimensions dels pneumatics se representan del biais seguent:
225/50R16 91W
Ont:
Dins las indicacions suls costats dels pneumatics tanben se pòt legir la data de fabricacion. Al costat de l'indicacion DOT, una gravacion de quatre chifras indica quand foguèt creat: los dos primièrs nombres indican la setmana de l'an, e los dos seguents, l'an de fabricacion.
Los còdes se limitan pas a aqueles presents aquí, existisson fòrça autres còdes intermèdis gradals. left|400px|Significacion dels còdes d'un pneumatic.
La Torre d'en Besora
vinheta|Torre d'En Besora (Castelló).
La Torre d'En Besora es un municipi valencian, situat administrativament dins la província de Castelló e la comunitat autonòma del País Valencian.
vinheta|La Torre d'En Besora. vinheta|Barraca del Cocó d'aigüa de la Fontella del Racó (La Torre d'en Besora).
La Ferté-Beauharnais
La Ferté-Beauharnais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Geografia
La Ferté-Beauharnais a situat sul Beuvron, al encreuament de las rotas départementales 922 e 923, entre Neung-sus-Beuvron e Romorantin-Lanthenay. Indignatz las rotas départementales, lo principal ais es lo camin dels Épinettes, #que connècta lo camp de fièra a la Crotz de las Islas, situada sus la départementale 923, a la extremitat nòrd-es del pòble. La Ferté-Beauharnais llom lo Beuvron, mas lududes vira l'esquina.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Res daissa pas pensar que lo vilatge i aja existit pendent l'antiquitat, malgrat aiçò una via romaine, trucada las tradicionalament los « camins basses » , passa près dels Castells de la Ferté en procedéncia de Neung-Sus-Beuvron, réputé èsser la oppidum de Noviodunum Biturigum.
Mézières sur Seine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Ferté-Beauharnais
Istòria
La glèisa Sant-Barthélemy a fondat en 1149 e reconstruite en 1524 après i aver #èsser destruida cap al mièg del. Sul porche del Eglise son grauada crotz que dels pelegrins an daissat al cors dels sègles. Lo cementèri compren de cavòts de la Familha de Mac Mahon.
Mézières sur Seine
Nòtas
<references group=N/>
La Ferté-Beauharnais
Istòria
Demòra pas uèi que qualques ruïnes del castèl de la Mièja Edat (« Chateau-Vièlh »), #que las pèiras n'an partiellement servit sustot per las abitacions environnantes. Un sosterranh, dempuèi muré, partissiá del castèl e, segon la tradicion, anava fins a la glèisa e fins a qualques ostals del pòble #qu'existisson totjorn. Se l'intrada es visibla, cap de sortida a pas #èsser oficialament descobèrta. Jeanne D'Arc a traversat lo pòble amb la siá armada en 1429.
En 1752, lo castèl moyenâgeux es benlèu destruit per François de Beauharnais, governador general dels « islas jol vent » e marques. Bastís a costat una bastissa d'estil classic. Es possible que los dos chateaux ajan co-existit qualque temps. Los fils de François, Alexandre de Beauharnais, ancian en comandant de l'Armada del Rhin e espós de Joséphine de Beauharnais, futura emperairitz, ven cònsol de la municipalitat mas es guillotiné jol regna de la Terror pendent de la Revolucion Francesa. Los sieus fils, Eugène, s'ocupa del domeni en lo embellint. Lo Chateau i aguèt gerit per intendants pendent la fin de l'Empèri, de contunh en lo moment de l'exili de Eugène. Lo Chateau #èsser vandalisé pels darrièrs llogaters a partir de 1821. Lo chateau a vendut a la siá mòrt en 1824 per la siá femna, a Mr de la Sala. Lo futur emperaire Napoleon III, pichons-fils d'Alexandre, tòrna dins lo pòble en 1852 e fa bastir la comuna actuala aital coma doas escòlas.