cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Citerne (Sòma)
Chitèrne (Sonme) en picard (Citernes en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Aeropòrt de Sao Vang
L'aeropòrt de Sao Vang es un aeropòrt de Thanh Hoa, Província de de Thanh Hoa, Vietnam.
Citerne (Sòma)
Geografia
Implantada a l'oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Frucourt (direccion Abbeville) a Mérélessart (direccion Hornoy-lo-Bourg) e de l'ais Es-Oèst en connectant Hallencourt e Forceville-en-Vimeu (direccion Oisemont per la rota départementale « RD 53 »).
Implantée à l'ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Frucourt (direction Abbeville) à Mérélessart (direction Hornoy-le-Bourg) et de l'axe Est-Ouest reliant Hallencourt et Forceville-en-Vimeu (direction Oisemont par la route départementale « RD 53 »).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
S'es trobat traces d'una granda villa gallo-romaine.
On a trouvé des traces d'une grande villa gallo-romaine.
Nòtas
<references group=N/>
Auroish
Toponimia
I a pas avut d'explicacion. Segon Miquèu Grosclaude, la finala -oish es pas explicabla per lo latin, qu'ei benlhèu ua varianta de -eish. Lo nom qu'ei escur, prelatin probablament.
.etisalat
es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 1er de junh de 2017.
.اتصالات
(Punycode, .xn--mgbaakc7dvf) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 10 de junh de 2017.
Frutillar
Frutillar qu'ei ua vila e comuna chilena de la provincia de Llanquihue, region de Los Lagos. En 2002, sa populacion qu'èra de 15 525 abitants. Sa superfícia totau qu'ei de 831 km². Sas coordenadas geograficas son: -41.11667°N, -73.05°W.
Gengibre
Lo gengibre o  gingebre (Zingiber officinale) es una espècia de plantas originària d'Asia, del genre Zingiber e de la familha de las Zingiberaceae que s'utiliza lo rizòma en cosina e en medecina tradicionala. Aquel rizòma es una espècia fòrça utilizada dins fòrça cosinas asiaticas, e subretot l'indiana. Es utilizat en Occident per realizar diferentas bevendas coma ginger ale e de dessèrts coma lo pan especiat.
Caracteristicas botanicas
esquèrra|vinheta|Doas varietats de gengibre sus un mercat de Haikou, província de [[Hainan, China]] Lo gengibre es una planta vivaça tropicala erbacèa d'unes 0,90 m de naut eissuida d'un rizòma.
Las fuèlhas persistantas son lanceoladas, biseriadas, longas e odorantas.
Après la florason, un cort espig axillar conten las granas negras tancadas dins de capsulas trivalvas aparéist al tèrma d'una tija cobèrta d'escatas.
Ama una exposicion solelhada e una atmofèra umida. La creissença es rapida e la multiplicacion se fa per division dels rizòmas.
Autres « gengibres »
Une espècia dicotiledòna d'America del Nòrd, l'Asarum canadense es coneguda jol nom de « gengibre salvatge ». Sas racinas an de proprietats aromaticas similaras e se pòt utilisar coma substitut. Aquela planta es pas ligada als gengibres vertadièrs e aparten a la familha de las Aristolochiaceae.
Los rizòmas d'una autra planta de la familha de las Zingiberaceae, Curcuma longa, constituisson una espècia nomenada a La Reünion « gingembre-safran » o « safran péi » que, sus l'illa, es comun de dire « safran » per curcuma. La sabor est doça e aromatica, la popa es de color ròse-iranjada. La meteisse raiç se nomena « safran », a Maiòta e dzindzino en shimaore. Una autra varietat encara, Curcuma amada de popa jauna a jaune fluorescent, se nomena « gengibre manga » que la sabor remembra aquela de la manga carròta verda.
Composicion quimica
L'impression de fuòc (pseudocalor) quand se pren de gengibre se deu a la preséncia de shogaòl, de paradòl e de zingerona. La concentracion de gingeròl – constituissent màger del gengibre fresc – es mai fèble ians lo gengibre secat, alara que la concentracion en shogaòl aumenta.
A partir del rizòma del gengibre s'extrason una oleoresina (6 %) e una òli essenciala (1-3 %),. L'oleoresina conten los composats quimics a l'origina de la sabor picanta, coma lo gingeròl (15 %). La composicion de l'òli essenciala varia fòrça seguent l'origina geografica mas se trapa de composats odorants coma lo zingiberèn, lo curcumèn, lo camfèn, lo bisabolèn, lo citral e lo linalòl. Aqueles dos extrachs son destinats a l'aromatizacion dels aliments, alara que sola l'òli essenciala es utilizada dins la perfumeriá.
L'òli essenciala de gengibre es obtenguda per distillacion a la vapor d'aiga dels rizòmas. Cal gaireban 50 kg de rizòmas secs per obténer 1 kg dòli essenciala.
Saint-Jean-de-Niost
Saint-Jean-de-Niost en arpitan ( Saint-Jean-de-Niost en francés) es una comuna francesa situada dins la region d'Auvèrnhe Ròse Aups e lo departament d'Ain.
Gengibre
Composicion quimica
L'òli essenciala de gengibre es per exemple reputat per sas vertuts digestivas. Es supausada « estimular e accelerar lo passatge del bòl alimentari ».
Usatges alimentaris
vinheta|Vista en copa d"un talh de gengibre fresc Las jovas racinas de gengibre (que son de fah de rizòmas, es a dire de tijas sosterrenhas) son chucosas e popuda amb un gost fòrça doç. Los rizòmas madurs son fibroses, gaireben secs e an un gost mai pujat. Mai vièlhs, prenon un gost plan fòrt.
Bevendas
vinheta|Ròm arranjat al gengibre, Madagascar
Usatges medicinals
De tèxtes indians datant de l'an 1000 AbC prescriviánt aquela planta per de mals anant de l'asma als emorroïdas. Los mètges asiatics l'utilizan encara.
D'etudis sus l'òme mostran de proprietats antiemeticas. Una sintèsi de recercas medicalas confirma l'eficacitat del gengibre per solaçar la nausèa postoperatòria.
Lo gengibre foguèt prepausat coma un antimigranós avent pas d'efièch negatiu. Lo gengibre a una accion antiinflamatòria, cura per exempla a dolor e los simptòmas dels rematismes inflamatòris.
« Lo rizòma de gengibre es pauc utilizat en França ont foguèt recentament inscrich sus la lista de las plantas susceptiblas d'intrar dins la composicion de fitomedicaments beneficiant d'un dossièr d'AMM « abreujat » [Note Expl., 1998]; pòt revendicar l'indicacion : tradicionalament utilizat dins le mal dels transpòrts. » (Bruneton 1999).
Sinonims
Segon Kew Garden :
Vellevans
Vellevans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Armada de tèrra cuecha
thumb|right|[[Fotografia d'un grop de soudats de l'armada de tèrra cuecha.]]
Vellevans
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Armada de tèrra cuecha
Totei leis estatuas son estadas fabricadas a l'escala 1/1. Lei detalhs son fòrça realistas e l'equipament varia segon la talha, la foncion e lo grade dau soudat. Pasmens, per simplificar lo trabalh deis artesans, dètz visatges tipe foguèron utilizats per l'ensemble. A l'origina, leis estatuas avián d'armas vertadieras mai la màger part de l'equipament es estat pilhat ò a poirit. Aquò a pasmens laissat de vestigis importants (40,000 tròç de bronze) que permèton d'aver una idèa bòna dau materiau utilizat.
Estadi Jacques-Fouroux
right|thumb|L'Estadi Jacques-Fouroux en 2013.
L' Estadi Jacques-Fouroux (ancian estadi del Moulias) es l'installacion esportiva ont lo Fotbòl club Aush Gers joga a domicili. Ofrís ara 9,000 plaças. Se situa al Sud de Aush. Foguèt nomenat en onor a Jacques Fouroux.
Savoureuse
La Savoureuse es una ribièra de l'Èst de França. Aiga principa de la vila de Belfòrt e del departament del Territòri de Belfòrt en region Borgonha Franca Comtat. Afluent d'Allan, es un sosafluent de Ròse per Dobs e Sòna.
Allan McLeod Cormack
Allan McLeod Cormack (n. 23 de febrièr de 1924 - m. 7 de mai de 1998) foguèt un fisician nòrd-american, d'origina sud-african, premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1979.
Biografia
Nasquèt lo 23 de febrièr de 1924 dins la vila de Johannesburg, capital de la província de Gauteng. Estudièt engenhariá electronica e fisica a l'universitat de la Ciutat del Cap, ont se graduèt lo 1944 e agrandiguèt d'estudis en cristallografia lo 1945. Entre 1947 e 1949 se transportèt a Anglatèrra coma estudiant de recèrca a l'universitat de Cambridge. Lo 1956 emigrà als Estats Units per venir professor a l'universitat Tufts de Medford, vila situada a l'estat nòrd-american de Massachusetts. L'an 1966 atenguèt la nacionalitat nòrd-americana.
Moriguèt lo 7 de mai de 1998 dins la vila de Boston, dins l'estat de Massachusetts, a consequéncia d'un càncer.
.map
(mapa en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 29 de junh de 2017.
Isaac Herzog
Isaac Herzog, escaissat Bougie (Tel Aviv, 22 de setembre de 1960) es un jurista e òme politic israelian. Es elegit president d'Israèl lo 2 de junh de 2021.
Es lo filh del rèirepresident Chaim Herzog.
Tansu Çiller
Tansu Penbe Çiller (n. 1944) economista e femna politica, foguèt primièr ministre de Turquia entre 1993 e 1996.
James Bond
thumb|Païses que visitèt James Bond pendent sas aventuras. James Bond es un personatge dels romans de Ian Fleming, conegut tanben coma 007, lo sieu matricul. Es un agent secret anglés que trabalha coma espia per tot lo monde. Lo succès del personatge provoquèt d'adaptacions al cinèma e una fòrta preséncia dins la cultura populara, amb produches mercands e parodias.
Ian Fleming escriguèt dotze romans amb James Bond coma protagonista, mai uèit istòrias cortas, que serviguèron d'inspiracion per totes los filmes de la seria, levat Licence to Kill e GoldenEye. Fleming estudièt a Eton e passèt dos ans a l'escòla militara de Sandhurts. Abandonèt los estudis militars en 1927, data quand decidiguèt de començar una carrièra universitària. Trabalhèt coma jornalista per l'agéncia de prensa Reuters e, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, s'enrotlèt dins los Servicis Secret de la Navala. Acabada la guèrra, comprèt sièis ectaras de terren en Jamaica, ont se faguèt bastir un ostal, que nomenèt Goldeneye. Moriguèt en 1964, a 56 ans.
Cinèma
Las aventuras de James Bond foguèron portadas al cinèma en nombrosas ocasions pendent mai de 40 ans. Son personatge foguèt interpretat per sièis actors diferents a mesura que passa lo temps; Sean Connery, George Lazenby, Roger Moore, Timothy Dalton, Pierce Brosnan e Daniel Craig.
Los filmes foguèron editats per EON:
.phd
(acorcha de philosophiæ doctor, doctor en philosophia en latin) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 29 de junh de 2017.
Comunautat de comunas de Musa e de las Raspas de Tarn
La comunautat de comunas de Musa e de las Raspas de Tarn  es una intercomunalitat, roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 914.
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.
Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo 1èr de genièr de 2005, probablament amb 4 comunas, totas de l'ancian canton de Sent Bausèli (Veirièiras mancava).
Lo nom èra alara Comunautat de comunas de Tarn e de Musa. Lo 1èr de genièr de 2014, siaguèron apondudas las comunas de l'ancian canton de Sant Roma de Tarn e, çò sembla, Veirièiras. Lo nombre de comunas passèt a 13, lo nom venguèt Comunautat de comunas de Musa e de las Raspas de Tarn e la residéncia venguèt Sant Roma de Tarn (benlèu Sent Bausèli abans 2014).
Veire tanben
thumb|450px|center|Mapa dels EPCI d'Avairon lo 1èr de genièr de 2019
Estrabon
Estrabon (en grèc ancian Στράϐων / en latin Strábôn, « que guincha », en latin Strabo), nascut a Amasèa dins lo Pont (uèi Amasya en Turquia) vèrs 58 AbC., mòrt entre 21 e 25 ApC., es un geograf grèc.
Biografia
Se sap gaire de sa vida. Sa familha demorava a Amasèa, una vila de la region de la Mar Negra. Estrabon el meteis diguèt qu'aviá estudiat prèp d'Aristodèm de Nisa, preceptor dels enfants de Pompèu, en Caria. Mai tard, s'installèt a Roma e estudièt prèp de Tirannion, tanben geograf. En 25 o 24 AbC., viatgèt en Egipte, acompanhant lo perfèit Roman Ælius Gallus sus las ribas de Nil.
Aprèp fòrça viatges, tornèt a Amasèu, ont comencèt d'escriure una Istòria (Ἱστορικὰ Ὑπομνήματα / Historika Hypomnếmata) de 43 volums, en continuament de l'òbra de Polibi. Cap d'aqueles volums nos es pas parvengut fins a uèi. Aprèp, comencèt una Geografia (Γεωγραφικά / Geôgraphiká), concebuda coma complement de l’Istòria, de 17 volums, que, ela, es pas perduda, manca solament qualques partidas del libre VII. Son èime èra de far pels mai de lectors possible, un libre mai agradable possible e instructiu que se pòsca legir d'un còp.
La Geografia
La Geografia es dividida coma aquò :
thumb|left|280px|[[Euròpa coma la vesiá Estrabon]]
Estrabon pensava que la fortuna de Grècia èra subretot deguda a sa situacion maritima, e comencèt de far un ligam interessant entre l'avançament d'un pòble sul plan de la civilizacion e son contacte amb la mar. Dins lo meteis temps, insistissiá sul fach que la geografia podiá pas d'esperela explicar la grandor d'un pòble, e afirmava que la civilizacion grèga repausava sus l'interès de sos ciutadans pels arts e la politica.
Si son òbra a vegadas torna cap a de tèxtes anteriors mai d'un sègle al periòde ont visquèt, pasmens sa coneissença del drech roman de las diferentas ciutats tanben ne fa una font essenciala per descriure lo començament de la romanizacion en Gàllia e dins la Peninsula Iberica. Mòstra tanben, dins los libres III e IV entre autres, lo desvolopament d'una novèla cultura dins aquelas regions, a causa l'aculturacion parciala de las populacions.
L'òbra d'Estrabon demorèt gaire coneguda de l'Empèri Roman, malgrat lo desir de son autor. Foguèt a partir del sègle V que comencèt d'èsser citada, e qu'Estrabon venguèt lo paragon del geograf. Al sègle XV l'erudit italian Guarino Veronese traduguèt la totalitat de l'òbra d'Estrabon, contribuissent atal a la tornar descobrir. Los istorians classics coma Wilamowitz vegèron l'interès de l'òbra, emai sos talents literaris, que li permetèron de descriure un luòc ont èra pas anat, e de melhor biais que Pausànias, que, el, i anèt.
Estrabon, amb sos nombroses viatges, participèt tanben a elaborar la liste de las sèt Meravilhas del Monde. Afirma:
.grocery
(especiariá en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 28 de junh de 2017.
.merckmsd
(nom d’entrepresa) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 10 de julhet de 2017.
.search
(recèrca en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 29 de junh de 2017.
Atjaria
thumb|right|250px|Montanhas del Caucàs pichon en Adjara
Atjaria es una republica autonòma de Georgia. Confronta Georgia al nòrd e Turquia al sud. A 333 953 abitants e una superfícia de 2 900 km2.
La capitala es Batomi.
Lo gentilici es atjar -a.
Orleish
Orleish (Orleix en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [our'léch] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Johannes de Orleis en 1196, D'Orleix, De Orleix, D'Orliex au sègle XII, Orleix au sègle XII e cap a 1200-1230, Orles en 1205, Vitalis d'Orleis en 1257, De Orlhesio en 1300, De Orlhexio, en latin, en 1313, Orlhes en 1313, de Orlexio, en latin, en 1342 e 1379, Orleix en 1429, Ourleix en 1760 e 1768, Orleix (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
R. Aymard qu'interprèta lo sufixe gascon -eig com derivat de -ellum o -ittum (collectiu) ! Lo radicau orl- que seré lo gascon orle (deu latin orulum). Orleish qu'ei situat au bòrn d'ua seuva importanta. Aymard que presenta la soa teoria com ua possibilitat.
Segon Miquèu Grosclaude, lo sufixe ei pas briga çò qu'escriu Aymard. Lo sufixe -eish es pas explicable dab lo latin, qu'ei probablament un sufixe aquitan, present dens localitats bearnesas o bigordanas. Grosclaude que constata ua similitud d'estructura consonantica enter Orleish e Aurelhan (las localitats que son tòca-tocantas). Grosclaude, shens poder provar la soa intuicion dab las fòrmas ancianas, que supausa un radicau Aurelius dab un sufixe aquitan dens un cas e un sufixe latin d'apertenéncia dens l'aute. Que presenta un cas que cred semblable (en realitat l'error mei inexplicabla deu son libe) : Gusha (sufixe latin), Gushen (sufixe aquitan), mes lo radicau qu'ei diferent.
Vesubiá
Vesubiá (var. non localas: Vesubia/Vesúbia) es un riu dels Alps occitans, autrecòps nomenat lantosca, afluent de Var en riba senestra. Raja completament dins lo departament dels Aups Maritims. Se situa dins la zona vivaroaupenca de la Comtat de Niça.
Se forma pel massís de Mercantor, a Sant Martin de Vesubiá, pel jonhent dels rius de Boreon e d'aquel de la Madona de Fenèstre, sa longor es puèi de 45 kms.
Se nomena Vesubiá la ribièra, mas tanben la val.
Saint-Quentin-des-Isles
Saint-Quentin-des-Isles en normand (Saint-Quentin-des-Isles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Doctrina
Una doctrina es un ensemble globau de concepcions teoricas consideradas coma veraias ò definidas coma principis comuns per establir una estrategia ò un plan d'accions per un autor ò un grop d'autor. Lei doctrinas an una dimension ideologica e pòdon èsser d'òrdre politic, juridic, economic, religiós, filosofic, sociala, militara... etc. Se l'aspècte ideologic vèn fòrça important, pòdon èsser consideradas coma de dògmas.
Maximilien de Robespierre
Maximilien-François-Marie-Isidore de Robespierre (n. Arras, 6 de mai de 1758 - París, 10 de termidor de l'an II o 28 de julhet de 1794) foguèt un òme politic francés e una de las figuras pus influentas de la Revolucion Francesa.
Associacion de Federacions de Fotbòl d'Azerbaitjan
L'Associacion de Federacions de Fotbòl d'Azerbaitjan (AFFA) (en azèri: Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası (AFFA)) es l'organisme encargat de l'organizacion del fotbòl a l'Azerbaitjan, amb sedença a Bakó.
Foguèt fondada lo 1992 e es afiliada a la FIFA dempuèi 1992 ia l'UEFA dempuèi 1994.
Se carga de l'organizacion de la Liga Premier e la Copa d'Azerbaitjan, aital coma los partits de la Seleccion de fotbòl d'Azerbaitjan en las siás desparièras categorias.
Sètge de Castèlnòu d'Arri
Lo sètge de Castèlnòu d'Arri foguèt una operacion militara de Simon de Montfòrt organizada en setembre de 1211, del temps de las campanhas qu'avián per tòca de conquerir lo comtat de Tolosa.
Las causas
En junh de 1211, Simon IV de Montfòrt temptèt sens o capitar d’assetjar Tolosa e se vegèt contrench de levar lo sètge. Puèi, profeitant de la venguda d’un contingent de crosats menats per Tibalt, comte de Bar e de Luxemborg, efectuèt una cavalgada dins lo comtat de Fois, en represàlias de la batalha de Montjuèi. Se n'anèt puèi en Carcin per recèbre l’omenatge de Guilhèm de Cardailhac, evesque de Caors e comte de Carcin. Mas los occitans profeitèron d'aquel alunhament de Montfòrt per se levar. Sicard de Puèglaurenç tornèt prene lo seu castèl e Ramon VI de Tolosa mobilizèt de nòu las seunas tropas.
De barons de l’entoratge de Simon èra descoratjats de dever de contunh conquerir lo país e parlavan d’abandonar lors nòus feus per se ne tornar a çò d'eles. D’autres prepausèron de se retirar dins Carcassona o Fanjaus, de plaças fòrtas mai poderosas del país. Sol Ugues de Lacy prepausèt una plaça pron flaca, per atirar l’armada enemica. Aquel plan sedusèt Montfòrt que causiguèt Castèlnòu d'Arri.
Lo sètge
Pasmens que l’armada occitana mancava d’omogeneïtat e foguèt partetjada entre Ramon VI de Tolosa, que jogava la prudéncia, e Ramon Rogièr de Fois, totjorn prèst a lançar l’assalt contra la vila, sa superioritat numerica metèt Montfòrt dins una posicion desesperada. Savarin de Mauleon, senescal del Peitau pel rei d'Anglatèrra, rejoguèt tanben l'armada tolosenca amb una benda de rotièrs.
Montfòrt envièt Guy de Levis a Carcassona e  Besièrs per requisicionar las milícias de las doas vilas, mas refusèron de venir, e tanben lo vescomte de Narbona Aimeric III. En efècte, gaireben totas la ciutats lengadocianas joguèron un atentisme prudent en esperan de coneisser lo veinceire.
Canavèra
Se nomena « canavèra » diferentas plantas dels sols umids de pro granda talha, de tija cava e regda, mai o mens lenhosa. S'agís d'un tèrme ambigú que pòt designar de poacèas, apartenent subretot als genres Arundo o Phragmites.
Ed Butowsky
Edward "Ed" Wayne Butowsky (Chappaqua, Estat de Nòva York, 12 de febrièr de 1962) es un conselhièr e analista financièr american. Aqueste milionari republican, fervent suportaire de Donald Trump, es acusat d'aver participat a la fabricacion d'una conspiracion amb lo canal de television american Fox News a prepaus de l'assassinat de Seth Rich, un emplegat del Partit Democrata.
Canavèra
Lo luòc plantat de canavèra constituís un biotòp fòrça ric subretot per la fauna aviària.
Sètge de Castèlnòu d'Arri
Lo sètge
Capitèron pasmens a preparer un carreg d'aliments pels assetjats, a trobar tres cents volontaris e caminèron cap a Castèlnòu d'Arri, rejonchs per Bouchard de Marly qu'aviá obtenguda una armada de l’evesque de Caors. Lo carreg foguèt atacat pel comte de Fois a Sant Martin la Landa, a qualques quilomètres de Castèlnòu d'Arri. Per Simon de Montfòrt, èra un dilèma: Calguèt demorar dins la vila e perdre los alliats e l'avitailhament qu'aviá besonh, o calguèt los ajudar e riscar de perdre la vila. Causiguèt d’atacar lo comte de Fois, daissant pas que cinq cavalièrs e qualques sergents per defendre Castèlnòu d'Arri. Los rotièrs del comte de Fois avián començat lo pilhatge del carreg quand foguèron surpes per l’armada de Montfòrt. Aprèp d’aspres combats, l’armada de Ramon Rogièr de Fois deguèt fugir e se retirar dins le camp del comte de Tolosa, mas Simon de Montfòrt, dins l’euforiá de la victòria e de las retrovailhas, perdèt de temps e una escasença d’investir lo camp.
Canavèra
Phragmites
vinheta|150px|Phragmites_australis
Sètge de Castèlnòu d'Arri
Lo sètge
Los efectius demoravan insufisents fàcia a l’armada de Tolosa, e Simon tornèt a Carcassona levar de novèlas tropas. Aculhiá un nòu contingent de crosats, conduch per Alain de Roucy, quand aprenguèt que lo comte de Tolosa aviá levat lo sètge e incendièt lo seu camp
Canavèra
Phragmites
Senilhs, sanhas, canòtas, arraus, matrassa
Sètge de Castèlnòu d'Arri
Consequència
Aquel sètge èra una victòria per Simon de Montfòrt, que desjoguèt l'ofensiva del comte de Tolosa, mas èra subretot duguda a l'indecision d'aquel darrièr. Mas la noblesa occitana, segura que Ramon VI anava tornar a l'ofensiva, e recuperar los castèls. En qualques setmanas, los crosats perdèron una cinquantena de plaças fòrtas. L'arribada de nòus contingents de crosats permetèt a Montfòrt de reconquerir lo terren perdut.
Canavèra
Phragmites
Familha de las Poacèas, sosfamilha de las Arundinoideae, tribú de las Arundineae.
Aquela planta es fòrça comuna pel mond, dins los sols frescs e umids, al bòrd dels rius, dels lacs e paluns. Li agradan los sols fangoses e resistís a l'estagnacion dins l'aiga, mas es sensible a la sal.
Utilizacion: las inflorescéncias èran utilizadas per far d'escobas. La planta pòt servir per estabilizar las zònas subjèctas a l'erosion, es tanben considerada coma una planta envasissenta.
Arundo
vinheta|150px|Arundo donax
Cana
Familha de las Poacèas, sosfamilha de las Arundinoideae, tribú de las Arundineae.
Es una planta vivaça, originària de las zònas umidas de las regions mediterranèas, de l'Orient Mejan e del nòrd d'Africa, naturalizada endacòm mai pel mond. Li agradan los sols frescs mas resistís pas a la demerança dins l'aiga.
Descripcion : plantas de tija linhosa, de 2 a 3 cm de diamètre, plan robust, naut de 2 a 5 mètres, de fuèlhas desfiladas, largas de 3 a 5 cm. Las inflorescéncias son formadas d'espiguets de color verd blanc a violacèu.
La planta se multiplica per brot eissits de tijas sosterranha orizontalas.
Utilizacion: las tijas son utilizadas per la realizar de canavèras de pesca, de cledas, de paissèls. Ascladas, son utilizada per la banastariá, ... Dins la fusta se talha d'enches d'instruments de vent : Cogolin, entre los Massís dels Mauras e la mar Mediterranèa., es coneguda per la fabricacion d'enches. Las canavèras son tanben utilizadas per far de canissas per s'aparar del vent (en complement dels ciprès). La quita planta es sovent plantada per realizar de sègas, o per estabilizar las ribas contra l'erosion, retenir lo sable sul litoral. Los joves brots constituisson una pro bona pastura pel bestial.
Aquela canavèra pòt tanben provesir l'industria de la pasta de papièr.
Thézillieu
Thézillieu en arpitan ( Thézillieu en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Canavèra
Arundo
Las tijas sosterranhas an de proprietats diureticas.
Thézillieu
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canavèra
Phalaris arundinacea
vinheta|150px|Phalaris arundinacea Alpista
Familha de las Poacèas, sosfamilha de las Arundinoideae, tribú de las Arundineae.
Planta vivaça de las zònas umidas, comuna en Euròpa, en Asia e al nòrd de l'Africa, de 0,75 a 1,5 m de naut, d'inflorescéncia terminala pro espandida. Los rizòmas fòrça ramificats produson de brot que multiplican la planta.
Es utilizada subretot coma jaç, o coma pastura de bassa qualitat.
Aquela espècia es tanben coneguda per èsser una sola de la Phalaris a conténer de Dimetiltriptamina substància allucinogèna poderosa.
Acorus calamus
Calam, acore Familha de las Acoracèas.
Es una planta vivaça, originària de l'Asia temperada, introducha en Euròpa vèrs lo sègle XVI, que buta dins los cors d'aiga e paluns. Es una planta verenosa
Dins la Bíblia, fa partit de la composicion del perfum consacrat a Dieu per Moïses (Exòde 30,23). Mas coma èra alara dins lo desèrt poiriá tanben èsser de cambe.
Cortaderia selloana
Planta ornamentala originària d'America del Sud. Los phragmites etacores son utilizats en lagunatge per lors capacitats despolluentas.
Ammophila
Gorbet
Lo gorbet es una planta vivaça de 0,4 a 1 m de naut, amb de fòrça longas tijas sosterranhas, orizontala multiplicant la planta. Es utilizada per fixar las dunas, per far de teulats e de palhets.
Typha
vinheta|Typha latifolia|150px Sescas, bòsas
Mun
Mun (Mun en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [munn] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Austor de Mun en 1209 e 1217, Bernardus de Muno, en latin, en 1300, De Munio, en latin, en 1300, en 1342 e en 1379, De Mun en 1313, Mun en 1429, Mun (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Negre, Mun que vien deu gascon mun, « guit » !
R. Aymard que precisa Mun e la soa mòta son sus un poi caracterizat, donc benlhèu lo nom que vien deu basco munho, « montet »; pr'aquò lo patronime Mun qu'ei pro espandit.
Segon Miquèu Grosclaude, la suggestion de Negre, tirada deu diccionari Palay, qu'ei a escartar. Duas possibilitats que demòran : 1) lo basco munho, « petit mont », propausat per Coromines, puish per Aymard; 2) un nom pirenenc de persona Mun, probablament d'origina « bascoaquitana » (cf. Berganton, p. 246). La posicion de Mun sus un poi que hè meilèu preferir la prumèra solucion, pr'aquò shens pròvas.
La Voivre (Vòges)
Geografia
La Voivre ocupa lo marge drech de la Meurthe en aval de Sant-Dié-de detlos-Vòges, a nautor e en amont de la confluence amb lo Hure. Lo masatge caseriu de l'Olanda es al nòrd, en lo prolongement de l'anciana rota reiala, de contunh nacionala #que passava pel pòble, en venent de Sant-Dié en direccion de Raon-l'Estapa.
La Voivre occupe la rive droite de la Meurthe en aval de Saint-Dié-des-Vosges, à hauteur et en amont de la confluence avec le Hure. Le hameau de La Hollande est au nord, dans le prolongement de l'ancienne route royale, puis nationale qui passait par le village, venant de Saint-Dié en direction de Raon-l'Étape.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lindsay Lohan
Lindsay Lohan (nascuda en 2 de julhet de 1986) es una actritz, cantaira e modèl americana.
Biografia
La granda de 4 filhs, nasquèt en una familha d'artistas italo-irlandeses en Nòva York. La siá maire, Dinna, barava en lo grop Rockettes del Radio City Music Hall abans de sortir en fulhetons de television. Lo sieu paire, Michael, se faguèt conéisser al fulheton As The World Turns. A dos fraires Michael e Dakòta, e una sòr, Ali Lohan.
Lindsay Lohan comencèt la siá carrièra fòrça en rodant lèu spots publicitaris a comptar de 3 ans.
Forma alavetz part del quadre familial de la Walt Disney Pictures en pelliculas coma The Parent Trap, Freaky Friday o mai recentament Herbie: Fully Loaded. A rodat egalament una satira sus la joenessa americana, Mean Girls, qu'a agut succès als Estats Units. Lança alavetz lo sieu primièr album Speak a fins del 2004 e vend mai d'un milion d'exemplars als Estats Units. Trai un nòu single en octòbre del 2005 Confessions of a Broken Heart consacrat a lo sieu paire. Lo sieu segond album, A Little More Personal (raw) sòrt lo 6 de decembre de 2005 als Estats Units, se vend mens plan que lo sieu primièr album e es pas mai present en lo "Top 40" doas setmanas après la siá sortida. Lo sieu retorn dins lo cinèma, en mai del 2006, a la pellicula Just My Luck, es loisha, amb solament un pauc mai de 38 milions de dolars de recobrament dins lo mond entièr.
Jaume Mouttet
Sestian, aderís al Felibritge en 1973. Organiza las fèstas dels 150 ans de Mistral en 1980. En 1982 es demèst los creators de l'associacion Li Venturié. En 1986 es cargat deis afars provençaus a la comuna d'Ais. En 1989 pren la direccion de l'Ostau de Provença, as Ais. En 1995 ven Majoral del Felibrige (Cigala de Marselha).
Publica de revistas e d'articles, jos son nom o amb d'escais coma Serafin Roustan, Jaume Loqui o Fèlis dei Vera.
Cizancourt
Cizancourt (Sonme) en picard (Cizancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Pichon vilatge de la Soma (80) en la region de Picardie, la municipalitat de Cizancourt fa partida del costat de Nesle.
Situada a 53 mètres d'altitud e vesina de las municipalitats de Sant-Crist-Briost e de Épénancourt, 36 abitants residisson sus la municipalitat de Cizancourt sus una superficie de 1,8 km² (siatz 19,1 hab/km²).
La mai granda vila près de Cizancourt es la vila de Sant-Quentin situada al Nòrd-Es de la municipalitat a 26 km. Lo riu de la Soma es lo principal cors d'aiga #que travèrsa lo vilatge de Cizancourt.
Petit village de la Somme (80) dans la région de Picardie, la commune de Cizancourt fait partie du canton de Nesle.
Située à 53 mètres d'altitude et voisine des communes de Saint-Christ-Briost et d'Épénancourt, 36 habitants résident sur la commune de Cizancourt sur une superficie de 1,8 km² (soit 19,1 hab/km²).
La plus grande ville à proximité de Cizancourt est la ville de Saint-Quentin située au Nord-Est de la commune à 26 km. La rivière de la Somme est le principal cours d'eau qui traverse le village de Cizancourt.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi l'epòca gallo-romaine, Cizancourt s'es implantat en una polida vallée #qu'abocava las étangs de la Samara (Ordena) per una zòna marécageuse ont jaillissaient de las fonts. Los luòcs #èsser naturalament colonisés per una fauna abondiua, sustot per cigognes (Cizan-) e (-cuert) tribunal de granja #que #donar los sieus noms dins lo pòble.
Los òmes s'i #installar egalament, atraches per la preséncia d'un pichon pòble a Sant-Crist e d'un gué a Briost, #que permetiá lo passatge a l'èst del riu, sus una via romaine secondaire en connectant Sant-Quentin a Amians. Al XIIe sègle, Cizancourt #venir una distincion en la mouvance de Nesle, per passar ultérieurement en aquela de la prévôté de Péronne.
A partir de 1385, lo pòble i aguèt ligat a la châtellenie de Briost per lo sieu molin a waide (o guède), planta utilizada per la teinture de la ròba.
Erigit En municipalitat a la Revolucion, Cizancourt #aver a patir de gròsses damatges pendent la 1ère guèrra mondiala. Lo pòble i aguèt ocupat e destruissi totalament tot coma la glèisa, #que #èsser alavetz reconstruite dins una zòna mens marécageuse, a la siá localizacion actuala.
Uèi, de sòlas las pâtures a l'èst de la municipalitat remembran l'aspècte dels marais d'origina, a l'estacion de las pluèjas, en conferint dins aquel pichon pòble un caractèr particular.
Dès l'époque gallo-romaine, Cizancourt s'est implanté dans une belle vallée qui débouchait sur les étangs de la Samara (Somme) par une zone marécageuse où jaillissaient des sources. les lieux furent naturellement colonisés par une faune abondante, notamment par des cigognes (Cizan-) et (-court) cour de ferme qui donnèrent leurs noms au village.
Les hommes s'y installèrent également, attirés par la présence d'un petit village à Saint-Christ et d'un gué à Briost, qui permettait le passage à l'Est de la rivière, sur une voie romaine secondaire reliant Saint-Quentin à Amiens. Au XIIe siècle, Cizancourt devint une seigneurie dans la mouvance de Nesle, pour passer ultérieurement dans celle de la prévôté de Péronne.
À partir de 1385, le village fut lié à la châtellenie de Briost par son moulin à waide (ou guède), plante utilisée pour la teinture des vêtements.
Érigé en commune à la Révolution, Cizancourt eut à subir de gros dommages pendant la 1ère guerre mondiale. Le village fut envahi et entièrement détruit tout comme l'église, qui fut alors reconstruite dans une zone moins marécageuse, à son emplacement actuel.
Aujourd'hui, seules les pâtures à l'Est de la commune rappellent l'aspect des marais d'origine, à la saison des pluies, conférant à ce petit village un caractère particulier.
La Vaureta
La Vaureta (Lavaurette en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Cizancourt
Nòtas
<references group=N/>
La Vaureta
Geografia
La comuna es situada sul Causse de Cailutz, al nòrd-èst de Cauçada. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom de Luganh, [ly'gan], se conservèt çaquelà oficialament fins al sègle XVII, en concurréncia ambe La Vaureta, e demòra encara en usatge dins la comuna. Es lo resultat del nom de persona latin LUCANIUS, derivat de LUCANUS (LUCANIUM > Luganh), plan espandit en toponimia regionala : Luganh (Roergue), Luganh (Tarn), etc.
Quillón
Quillón es una comuna chilena de la region del Biobío.
Senailly
Senailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Contulmo
Contulmo es una comuna chilena de la region del Biobío.
Ouézy
Ouézy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
De la a la, Ouézy a format amb la municipalitat de Cesny-a las-Vinhas, la municipalitat de Cesny-a las-Vinhas-Ouézy. En 1999, la populacion de Cesny-a las-Vinhas-Ouézy èra de 496 abitants. Segon lo recensement provisòri de 2008 establit per l'INSEE, la municipalitat de Ouézy compte 238 abitants e Cesny-a las-Vinhas 295 abitants.
Du 1er au 31, Ouézy a formé avec la commune de Cesny-aux-Vignes, la commune de Cesny-aux-Vignes-Ouézy. En 1999, la population de Cesny-aux-Vignes-Ouézy était de 496 habitants. Selon le recensement provisoire de 2008 établi par l'INSEE, la commune d'Ouézy compte 238 habitants et Cesny-aux-Vignes 295 habitants.
Coelemu
Coelemu es una comuna chilena de la region del Biobío.
Pagòda de Shwedagon
thumb|right|[[Fotografia de la Pagòda de Shwedagon en 2001.]]
La Pagòda de Shwedagon es un ensemble religiós bodista de Rangon en Birmania. Es lo luòc sant pus important dau país e un dei pus importants d'Asia dau Sud-Èst.
Foguèt fondat entre lo sègle XI e lo sègle X amb la bastida]] dau stupa principau per lei Mons. Destinat a protegir 8 peus de Boda, foguèt restaurat vèrs 1360 per lo rèi Binnya U (1348-1384). Au sègle XV, sei successors contunièron sei trabalhs per aumentar la talha dau santuari, cubrir d'aur lo stupa e installar una campana giganta de 300 tonas. Pasmens, la campana foguèt raubada en 1608 per l'aventurier portugués Filipe de Brito e Nicote e perduda durant lo naufragi de son vaissèu. En 1768, un tèrratrem entraïnèt l'afondrament de la cima dau stupa que foguèt restaurada per lo rèi Hsinbyushin (1763-1776). Aquelei trabalhs donèron son aspècte actuau a l'edifici que foguèt tornarmai destruch per un incendi en 1931 e un tèrratrem en 1970.
En mai dau stupa principau, se tròban sus lo site :
Tuimalealiʻifano
Lo Tuimalealiʻifano es un dels quatre títols aristocratics majorals (Tama ʻaiga) de las Samoa.
Lo titulari actual Tuimaleali'ifano Va'aletoa Sualauvi II (elegit en 1997) es vengut en 2017 cap d’estat de las Samoa.
Olfaccion
vinheta|Lo sistèma olfactiu es, amb l'[[ausida, l’organ dels sens espacialament mai pròche del cervèl. Es tanben lo primièr a se formar pendent l’embriogenèsi.]] L' olfaccion o l'odorat es lo sens que permet d'analizar las substàncias quimicas volatilas (odors) presentas dins l’aire, aquel sens es mens utilisat per l'èsser uman que per fòrça mamifèrs pels quals es preponderant, pasmens, l'odor personala semble encara jogar un o mai ròtles en tèrmes de comunicacion non verbala, dins unas edats de la vida, amb des nuanças per exemple segon lo sèxe (Òme/Femna) , segon l'edat o segon los contèxtes socioculturals ,.
Importança
esquèrra|vinheta|L'odorat dels canids es reputada èsser un dels melhors d'entre los mamifèrs. Es una de las rasons qu'explica que foguèron fòrça utilisats coma can de caça, de garda o de salvator L'olfaccion es un sens vital per fòrça espècas ; Es per exemple util o necessari per las activitats de recerca alimentària (caça, recerca de vegtal apetents, eca), l’evitament dels predators, la localizacion del luòc de nidificacion, ponduda, reproduccion, ..., per la reconeissençae e lo marcatge del terredor, per la comunicacion entre individús per messatges olfactius, per la recerca de partenaris sexuals, e per la pollinizacion de las flors, eca. vinheta|Copa transversala de la cavitat nasala umana. En jaune : lo bulb olfactiu e sas ramificacions nerviosas Per l'èsser uman, l'individú es mai sovent natural capable de destriar la sieuna odor, aquela de son parelh e d'unes dels sieus, e aquelas d'autras personas, mas aquela capacitat pòt èsser fortament degradada per l'usatge de desodorisant, de parfums o de practicas d'igièna corporala. Lo cervèl e d'autres organs (còr) contunhan a reagir a d'estimuli olfactius pendent lo sòm. Al tresen jorn, lo resent nascut es capable de reagir a l'odor de sa maire, a aquela del lach maternal (o del lach artificial se comecèt a èsser noirit amb aquel lach primieirencament) o de respondre per de mimicas diferentas a una odor agradabla (vanilina) o desagradabla (acid butiric). Gaireben totas los estudis avent comparat las capacitats olfactivas dels òmes e de la femnas concluguèron que las femnas son mai dotadas que los òmes per detectar las odors, los identificar, las destriar e las memorisar. L'imatgeriá foncionala e los estudis electrofisiologics van dins lo meteis sens (quand de diferéncias de sèxe existisson). Lo cicle menstrual, l'emprenhament, la gonadectomia, e l'ormonoterapia substitutiva influencian l'olfaccion feminina. Pasmens l'importança de las feromonas sián discutidas per l'èsser uman, sembla existir una relacion complèxe entre ormonas de la reproduccion umana e la foncion olfactiva.
Unas odors pòdon tanben ajudar a se concentrar sus un pretzfach dificil; Atal foguèt mostrat experimentalament  que la difusion episodica d'una odor coma la menta pebrada podava melhorar los resultats d'un exercici dificil implicant un doble pretzfach (Dual-task) complèxe, mas melhorava pas los resultats a un tèst facil. Per fòrça animals, l'odorat es plan mai important que per l'èsser uman. Atal, los corredors biologics (los aquatics compreses) son per fòrça espècais de corredors de parfums e d'odors. Mai son subretot utilisats de nuèch o dins la penombra lo matin e de vespre. Lo gost, que permet de detectar las substàncias quimicas en solucion, es un sens pròche d'aquel de l'odorat. Tampauc existís de distinccion entre gost e odorat en mitan aquatic.
Mecanisme per l’uman
L’olfaccion es la foncion sensoriala que correspond a la percepcion de las substàncias odorantas. S'agís mai sovent de la percepcion conscienta, que pòt èsser sollicitada per via dirècta (flairatge) o per via retronasala. Aquela foncion es assegurada per la mucosa olfactiva que cobrí gaireben 10 % o 2 cm de la superfícia totala de la cavitat nasala. De cellulas glandulàrias, presentas dins la mucosa e dins la sosmucosa, secretan un mucus tapissant l'epitèli olfactiu, çò qu'assegura un lavatge de contunh de la mucosa.
Aquela mucosa olfactiva es compausada de neurònas olfactius primaris, fòrça mai sensibles que los gustatius. Aqueles neurònes son de neurònes especializats bipolars: presentan de cilhas al tèrme de las dendritas que banhan dins la sisa de mucus tapissant la cavitat nasala e qu'acaban dins l'epitèli olfactiu, un còfs cellular situat dins lo primièr tèrç de la mucosa, e un axòna comunicant amb lo bulb olfactiu. Los neurones olfactius, coma los neurones gustatius, e al contrari del autres neurones, se renouvèlan de contunh cada un o dos meses. Al contrri de çò que se passa pels rosegaires, las cellulas nerviosas del bulb olfactiu uman ne se renovèlan pas o fòrça pauc (mens de 1 % en 100 ans) (neurogenèsi adulta),.
Las moleculas odorantas arriban siá directament per difusion dins lo mucus, siá son presas en carga per de proteïnas de transpòrt (odor binding protein ou OBP) que permeton a las moleculas idrofòbas - majoritàrias - de penetrar dins lo mucus cobrissent l'epitèli, e tanben d'aténher los receptors membranaris presents sus las cilhas dels neuronas olfactius. Se pensa qu'aquelas proteïnas de transpòrts concentrarián las moleculas odorantas suls receptors membranàrias. En coma ligant, las moleculas odorantas se coplan amb los receptors membranaris de las cilhas çò que provòca una via de transduccion d'un estimul fasent intervenir de proteïnas G (primièr messatgièr), l'enzim adenlat ciclasi, e l'adenosina monofosfat ciclic (segond messatgièr). Lo segond messatgièr provòca l'obertura dels canals ionics presents sus la membrana plasmica del receptor olfactiu. Aqueles canals ionics daissan passar a l'encòp los ions Na+ e los ions Ca, indisent una depolarizacion de la membrana del biais que lo receptor olfactiu produch de potencials d'accion. Aquel influs van anar dirèctament cap al bulb olfactiu, dins la region prefrontala del cervèl, o aquelas informacions (e aquelas del gost) son tractadas per l'organisme.
Cada tipe de receptor olfactiu (400 diferents tipes de proteïnas de receptors olfactiu son repertoriadas ) sembla possedir una sensibilitat particulara, que torna parcialament, mas non totalament, aquelas de las autras cellulas. Aquò significa qu'una molecula definís activa un ensemble unic de receptors (cadun d'aqueles receptors respondant amb una intensitat que li es pròpre). Los axònas dels neurònes olfactius portant lo meteis receptor convergent cap a una meteissa estructura sinaptica (glomerula) localizada al sen del bulb olfactiu. Aquela activacion « geografica » se traduch enseguida per un motiu espaciotemporal nerviós particular al sen del bulb olfactiu e interpretada coma una odor pel cervèl. vinheta|Principis de la Retroolfaccion (en bleu) e ortoolfaccion (en violet) fins a l'epitèli olfactiu Las milions d'odors detectablas per l'uman son cadunas creadas per una substància odoranta estructuralament distincta dels autres. Per èsser odoranta, la substància deu aver un pes molecular compres entre unas valors e èsser volatila. Lo mecanisme es encara pro mal conegut, mas de progresses considerables foguèron acomplits aqueles darrièrs ans dareièrs ans dins sa compreneson a la seguida de la descobèrta dels gèns (mai de 1 000, siá 3 % dels gèns umans) que codifican las proteïnas receptriças dels odorants. Cada neuròna olfactiu exprimissent qu'un o unes d'aqueles gèns, de fòrça receptors olfactius son donc necessaris. Los neurònas exprimissent un meteis gèn de reptor olfactiu transmeton totes lors potencials d'accion a una meteissa pichina zona del bulb olfactiu. Depuei qu'Homo sapiens existís, 60 % dels sieus gèns olfactius foguèron perduts per inactivacion genica mas ne li demora uèi encara 350 a 400 d'actius.
L'odorat umain èra considerat coma l'un dels sens mens desvelopats. La literatura scientifica considerava que podava detectar 10 000 odors diferentas mas un estudi en 2014 suggerí que ne pòt pecebre mai 1 miliard. Atal, l'olfaccion demora d'una granda importança dins la determinacion conscienta o inconscienta de nos comportaments. Existís, en practica, dos lindals perceptius. Lo mai fèble correspond a la deteccion d'una odor, mas que lo subjècte pòt pas identificar. Lo segond lindal correspond a l'identificacion de la quita odor. De moleculas, coma los tiòls, se detectan a de taus fòrça mai bas que d'autres. D'animals son capables de detectar de moleculas un miliard de còp mens diluidas que lo lindal del nòstre odorat. Fin finala, existís una presompcion qu'unas moleculas (ormònas, feromònas) sián detectadas pel sistèma olfactiu, quitament se lor percepcion se traduich pas en tèrmes d'odor « conscienta ».
Pasmens s'utilizan de vias nerviosas distinctas, l'odorat e lo gost son estrechament ligats e una granda partisa de çò que s'atribuís al gost depend en fach de l'odorat. Atal, se l'organ olfactiu es congestionat a causa d'un raumàs, las sensacions de gost son alara fortament reducha.
Modulacion
Coma los autres sens, l'odorat pòt èsser exacerbat per l'atencion. Son intensitat depend tanben del ritme circadian. Foguèt mostrat pel rat de laboratòri que la performança de la resposa neuronalas a una odor varia segon l'ora ,. Atal, pel rat, una odor reputada biologicament neutra (òli de fusta de cèdre, o òli minerala) es un estimul odorant percebut melhor en periòde de nuèch subjectiva per l'odorat del rat que de jorn subjectiu, del meteis per una odor biologicament pertinenta (alarma) coma aquela de l'urina del  rainal ros, un dels màger predators potencials del rat.
Desvelopament
L'exposicion del fetus a las substàncias odorantas transportadas pel liquid amniotic li dona una primièra experiéncia olfactiva qu'es susceptibla d'influenciar sas preferéncias après la naissença.