cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Redon
Geografia
Segon lo classament establit per l'INSEE, Redon es una municipalitat urbana, la municipalitat-centri d'una unitat urbana #que la banlèga inclut quatre comunas (Sant-Nicolas, Rieux, Sant-Jean-la-Poterie, Allaire). Aquela unitat urbana n'es çò pol del airal urban de Redon, #que fa partida de la espaci urban de Nantas-Sant-Nazaire (cf. Comunas de Loire-Atlantica).
Redon est située au confluent de l'Oust et de la Vilaine, à 60 km au sud-ouest de Rennes, 50 km à l'est de Vannes et 60 km au nord-ouest de Nantes.
Selon le classement établi par l'INSEE, Redon est une commune urbaine, la commune-centre d'une unité urbaine dont la banlieue inclut quatre communes (Saint-Nicolas, Rieux, Saint-Jean-la-Poterie, Allaire). Cette unité urbaine est le pôle de l'aire urbaine de Redon, qui fait partie de l'espace urbain de Nantes-Saint-Nazaire (cf. Communes de Loire-Atlantique).
Coulanges (Alèir)
Coulanges es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
La municipalitat se situa al limit de la Saône-e-Loire. Se tròba en los Bassas Caminas del Bourbonnais.
La commune se situe à la limite de la Saône-et-Loire. Elle se trouve dans les Basses Marches du Bourbonnais.
Istòria
Al luòc-dich Talenne, suls bòrds de la Loire, a luòc dempuèi la XIV sègle la fièra de Talenne.
Au lieu-dit Talenne, sur les bords de la Loire, a lieu depuis le XIV siècle la foire de Talenne.
Rothbach
Rothbach en alemannisch (Rothbach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Lo vilatge Se situa al pè dels Vòges del Nòrd, en la vallée del Rothbach. Se vesin de Offwiller, Bischholtz, Ingwiller e Lichtenberg.
En jamai de la rota départementale 28 #que connècta Niederbronn-las-Bains (a 11 km) a Ingwiller (a 6 km), la municipalitat se egalament desservie per la RD 326 #que pòrta a Pfaffenhoffen (a 10 km) e aquela en remontant lo Rothbach fins a Lichtenberg (a 6 km) e Reipertswiller (a 8 km).
Le village se situe au pied des Vosges du Nord, dans la vallée du Rothbach. Il est voisin d'Offwiller, Bischholtz, Ingwiller et Lichtenberg.
Outre la route départementale 28 qui relie Niederbronn-les-Bains (à 11 km) à Ingwiller (à 6 km), la commune est également desservie par la RD 326 qui mène à Pfaffenhoffen (à 10 km) et celle remontant le Rothbach jusqu'à Lichtenberg (à 6 km) et Reipertswiller (à 8 km).
Istòria
Lo vilatge a mencionat en 826 en lo moment del traslat dels reliques de sant Adelphe. S'agís sens dobte d'una anciana possession imperiala. Lo pòble a patit d'importants dégâts al cors de las desparièras guèrras #qu'an estrossejat lo Alsace.
Una importanta colònia josieva es presenta al e al començament del.
Le village est mentionné en 826 lors du transfert des reliques de saint Adelphe. Il s'agit sans doute d'une ancienne possession impériale. Le village a subi d'importants dégâts au cours des différentes guerres qui ont ravagé l'Alsace.
Une importante colonie juive est présente au et au début du.
Rionegro del Puente
Rionegro del Puente es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Temple de Diana
thumb|300px|Dintrada del Temple de Diana Lo Temple de Diana o mai popularament Temple de la Fònt, es un dels nombroses monuments romans preservats dins la vila de Nimes (Lengadòc). Aparten a l'ensems arquitectural dels Jardins de la Fònt e es vesin d'una autra òbra romana famosa, la Torre Manha. Venguèt monument istoric en 1840.
Discussion sus son nom e son utilizacion
thumb|300px|left|Pintura d'Hubert Robert de 1771 Lo nom del Temple es estat a la basa de fòrça discussions entre los divèrses erudits qu'estudièron lo monument. Popularament e dins los actes èra designat jol nom de Temple de la Fònt fins a 1622 e qu'es a partir d'aquela data que lo nom de Diana comencèt a ganhar mai de popularitat. Se sap pas a debon s'èra dedicat a Diana e tanpauc se foguèt vertadièrament un temple. Son plan basilical exclusís lo fach que pòsca èsser un temple e lo nom "de Diana" se fondamenta sus cap de donada arqueologica o istorica. Aprèp la descobèrta d'inscripcions romanas incompletas se pensèt que lo temple podiá èsser dedicat a las divinitats egipcianas Isis e Osiris que foguèron adoradas a Nimes.
Istòria
thumb|right|270px|Interior del Temple de Diana Aqueste monument s'inscriu dins lo santuari centrat sul ninfèu e consagrat a l'emperador August. Se pensa que benlèu s'i encabiá una bibliotèca a mai se d'autres autors pensèron que podián èsser de tèrmes. L'edifici data del temps d'August, la faciada probablament foguèt reabilitada durant lo sègle II. A l'Edat Mejana, entre 991 e 1577, albergava la capèla del convent de las monjas de Sant Salvador, çò qu'explica sa conservacion. Lo convent e lo temple foguèron parcialament destruch durant las guèrras de religion pels catolics de la vila que volián pas que poguèsse venir un refugi per las tropas protestantas. Cap a 1570, l'arquitècte venician Palladio que demorèt qualque temps a Nimes ne faguèt fòrça dessenhs abans qu'un incendi transformèsse lo Temple en çò qu'es ara. Foguèt la debuta d'una popularizacion de l'endrech que deviá venir encara mai importanta durant l'epòca romantica.
Son influéncia sul romantisme
Al sègle XVIII foguèt una inspiracion per mai d'un romantic, coma per exemple lo pintor francés Hubert Robert que ne faguèt qualques pinturas e esquissas.
Descripcion
Encastat en granda part dins lo flanc del mont Cavalièr, lo temple èra, originalament envirat de salas annèxas e suportava un nivèl o mai una terrassa.
Actualament, çò que demora de la construccion iniciala consistís en una sala voutada (de dimensions interioras 14,52 m sus 9,55 m) amb doas gàbias d'escalièrs que menavan a de membres qu'an desaparegut.
Dins lo fons, tres compartiments mai prigonds presentan de plafons ondrats de caissons escultats.
La faciada principala, forada de tres grandas baias cintradas, a servat dos nivèls. Durant cèrt temps, d'autres vestigis d'epòca romana foguèron depausats dins lo temple.
Samsu-ditana
Samsu-ditana foguèt lo rèi darrier de la dinastia amorrita de Babilònia. Succediguèt a Ammi-saduqa e reinèt vèrs 1626-1595 aC. Son rèine es conogut per la guèrra contra leis Ititas de Mursili que se terminèt per lo pilhatge de Babilònia e la fin de la dinastia en 1595 aC.
Quincy Jones
Quincy Delight Jones, Jr. (n. en 1933) es un compositor, cantaire e productor musical dels Estats Units d'America. A trabalhat coma productor dels famòs albums Off the Wall e Thriller de Michael Jackson.
Samsu-Iluna
Samsu-Iluna foguèt un rèi de la dinastia amorrita de Babilònia. Fiu e successor de Hammurabi, reinèt vèrs 1749-1712 aC. Durant son rèine, temptèt de continuar la politica de son paire, mai de revòutas nombrosas esclatèron e arroïnèron lo reiaume, coma l'insurreccion dau país de Sumèr comandada per Rim-Sin II (1741-1736 aC) que destruguèt tot lo sud de Mesopotamia.
Senalhac de Lausès
Senalhac de Lausès (Sénaillac-Lauzès en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Entre 1790 e 1794, Doumenac foguèt incorporat a Senalhac. Lo nom es escrit Domenac sur las mapas recentas. Es una anciana parròquia, ara un vilatge qu'a perdut sa glèisa sus la RD 42 al sud de Senalhac. Après 1800 e avant 1806, foguèt Artix (escriure probablament Artics), situat a l'oèst de Senalhac, que passèt dins la comuna de Senalhac. Artics a gardat sa glèisa e son cementèri, ,.
Bouloire
Bouloire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bonetan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Escucha (cançon)
Escucha es una cançon de Goulamas'k :
Escucha el mundo que llora Escucha el mundo querido
El ritmo de las botas en el suelo, La violencia de las bombas que caen sobre el techo, La sangre de los hombres que van a la batalla, Este pobre, pobre mundo que llora.
Bonitas palabras de los politicos Para hacer dormir al pueblo, Muchas represions de los militares Matando inocentes, Y nadie, nadie, nadie puede vivir Sin amor, sin fuerza, Y todos, todos, todos vamos a morir Si las guerras no paran.
El grito de las mujeres que se rebelan, El silbido de las balas que matan, El viento de la victoria en las banderas, Este pobre, pobre mundo que querido.
Muchas mentiras de los dirijentes Para dormir a la gente, Muchas detenciones de la policia Para empedir la lucha, Y nadie, nadie, nadie puede vivir Sin amor, sin fuerza, Y todos, todos, todos vamos a morir Si las guerras no paran.
El pueblo unido balando por la paz
Los pueblos unidos, Sin fronteras, sin violencia, sin armas, sin verguenza, Que bailan por la paz. Pueblos unidos, Por l’esperanza, provocar el destino para nada, Nada mas que la verdad.
Sans armes et sans violence, il y a les peuples qui dansent. Si tu veux rentrer dans la transe, vas y rigole et danse. Mais si tu veux continuer de vivre en liberté, Il n’y a pas d’autre solution que celle de résister.
Benoîtville
Benoîtville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Panossas
Panossas en arpitan (Panossas en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Augustin Beaud, Elevat a Panossas, president del conselh general de la Seine, #far alugar la flama de l'arc de triomfe.
Augustin Beaud, élevé à Panossas, président du conseil général de la Seine, fit allumer la flamme de l'arc de triomphe.
Chile
Chile es un estat d'America del Sud que confronta Peró al nòrd, Bolívia al nòrd-èst e Argentina a l'èst. Al sud e a l'oèst es bordat per l'ocean Pacific.
Sa capitala es Santiago.
Lo gentilici es chilen -a (o chilian -a).
Lo periòde precolombian
Lo poblament dau territòri chilen per Homo sapiens es relativament recent. Data probablamnt de 12,500 av. JC dins lo nòrd e de 7,000 av. JC dins lo sud. Dins lo corrent dau millenari VII av. JC, de cambiaments climatics entraïnèron la formacion dau Desèrt d'Atacama e leis indigèns deguèron migrar vèrs lo litorau de la Vau Centrala. Aquelei desplaçaments de populacion foguèron a l'origina dei grops etnics principaus de Chile : Atacamas, Aymaras, Diaguitas e Changos dins lo nòrd, Mapuches dins la Vau Centrala e Tehuelches, Chonos, Alakalufs, Onas e Yagans dins lo sud. Au sègle XV, l'Empèri Inca ocupèt lei regions septentrionalas mai mau capitèt de sometre lei Mapuches. Pasmens, l'influéncia inca s'estendèt sus la màger part de la region.
La resisténcia deis Araucans
Leis Espanhòus arribèron en Chile en 1536 quand una expedicion menada per lo conquistador Diego de Almagro agantèt la vau d'Aconcagua en cèrca d'aur. En 1540, Pedro de Valdivia foguèt cargat per Francisco Pizarro de conquistar Chile. Un an pus tard, fondèt la vila de Santiago. Pasmens, leis Araucans la destruguèron e Valdivia foguèt obligat de resistir sus una illa isolada dau riu Mapocho durant dos ans. L'arribada de renfòrç espanhòus li permetèt de tornar prendre l'ofensiva mai foguèt finalament tuat en 1553. Foguèt remplaçat per García Hurtado de Mendoza que capitèt de restablir la posicion deis Espanhòus.
Dins aquò, leis Araucans capitulèron pas. A la fin dau sègle XVI, reconquistèron tota la region au sud dau riu Biobio. Puei, de 1608 a 1674, l'autorizacion donada ai colons de redurre en esclavatge leis Araucans presoniers agravèt lo conflicte. Durant aqueu periòde, leis Espanhòus poguèron ocupar certanei ponchs lòng de l'ocean mai pas avançar dins lei tèrras interioras. Ansin, lo conflicte s'acabèt lentament e Espanha reconoguèt de facto l'independéncia deis Araucans vèrs 1720.
La colonizacion
Durant lo periòde coloniau, Chile èra una colonia isolada gaire presada per leis Espanhòus. Dins la region centrala, una agricultura mediterranèa se desvolopèt e lo sistèma de l’encomienda permetèt de provesir la man d'òbra. L'endrech venguèt exportator de blat qu'èra crompat per Peró.
L'independéncia
En 1808, Espanha foguèt ocupada per França. En Chile, aquò entraïnèt la formacion d'una junta dirigida per Juan Martínez de Rozas e Bernardo O'Higgins. Sota sa direccion, Chile venguèt un estat de facto independenta. Après un còp d'estat organizat en decembre de 1811, José Miguel Carrera obtenguèt lei plens poders. Pasmens, son govèrn s'afondrèt après la desfacha dei rebèls a Rancagua en 1814.
Lo periòde de Diego Portales
Après la guèrra civila, lo conservator Diego Portales dominèt la vida politica fins a son assassinat en 1837. Considerat coma l'organizator de la nacion per certanei Chilens ò coma un tiran, instaurèt un regime « fòrt » basat sus una constitucion adoptada en 1833. Creèt un estat centralizat amb un regime presidenciau e restrenguèt lo drech de vòte ai proprietaris capables de legir e d'escriure. De mai, de fraudas electoralas permetèron ai conservators de se succedir a la presidéncia : José Joaquín Prieto (1831-1841), Manuel Bulnes (1841-1851) e Manuel Montt (1851-1861). Pasmens, en despiech de l'autoritarisme dau govèrn, aqueu periòde permetèt d'estabilizar la situacion politica dau país e d'adoptar quauquei reformas progressistas ambé l'aumentacion dau nombre d'escòlas ò la redaccion d'un Còdi Civiu.
La dominacion conservatritz s'acabèt ambé l'eleccion dau liberau José Joaquín Pérez (1861-1871). Reduguèt lo ròtle de la Glèisa dins la societat chilena e enebiguèt la reeleccion immediata dei presidents, çò que marquèt la fin dau « Periòde dei decennias ». Joaquín Pérez foguèt remplaçat per plusors presidents liberaus que dominèron la scena politica deis annadas 1870 e 1880.
Lo desvolopament de la produccion de coire
A partir deis annadas 1830, lei ressorsas naturalas de Chile comencèron d'atraire lei capitaus estrangiers. Investits dins de minas de coire, permetèron au país de'n venir lo premier productor mondiau e d'obtenir una fònt de revenguts establa. Aquò favorizèt son estabilitat politica e li permetèt de formar de fòrças armadas ben equipadas. Ansin, en 1838-1839, l'armada e la marina chilenas intervenguèron victoriosament còntra lo generau Andrés de Santa Cruz qu'èra a assaiar d'unir Peró e Bolívia sota sa direccion. Puei, en 1866, la flòta chilena enregistrèt quauquei succès còntra Espanha durant la Guèrra deis Illas Chincha — mai poguèt pas empachar la destruccion d'una partida dau pòrt de Valparaíso per una esquadra espanhòla.
La Guèrra dau Pacific e l'expansion vèrs lo sud
Dins lo corrent deis annadas 1870, la crisi mondiala liada a la Granda Depression (1873-1896) entraïnèt una demenicion deis exportacions de coire. Aqueu declin foguèt en partida compensat per l'aumentacion dei vendas de nitrats. Òr, lei jaciments principaus èran situats au nòrd de Chile en Bolívia e la companhiá anglochilena que n'èra proprietària èra en conflicte ambé leis autoritats de Sucre. En 1879, lei Chilens decidèron de conquistar militarament la region. Après plusors victòrias còntra lei Bolivians e lei Peruvians, annexèron en 1883-1884 lei regions d'Antofagasta e de Tarapaca e lei districtes d'Arica e de Tacna.
En parallèl de l'expansion vèrs lo nòrd, l'armada chilena s'interessèt tanben ai regions araucanas situadas au sud dau riu Biobio. Coma còntra leis Espanhòus, leis Araucans resistiguèron durament e sa somission durèt fins ais annadas 1880. Puei, Chile intrèt en competicion amb Argentina per lo contraròtle de Patagònia. Après quauquei tensions, lei dos país acceptèron un arbitratge britanic en 1902.
La « Republica Parlamentària »
Elegit en 1886, lo liberau José Manuel Balmaceda Fernández (1886-1891) assaièt d'utilizar lei revenguts eissits dei nitrats per melhorar lo sistèma educatiu e construrre un ret de camins de fèrre. Se turtèt a l'oposicion dau Parlament e assaièt de pas faire cas dei deputats. Pasmens, aquò entraïnèt una guèrra civila entre sei partisans, sostenguts per l'armada de tèrra, e una junta insureccionala defenduda per la marina. Après uech mes de combats, lo conflicte s'acabèt ambé la victòria deis insurgents e lo suicidi dau president.
Venceiritz, l'oligarquia, que dominava lo Parlament, establiguèt un regime parlamentari fòrça favorable a seis interès sota lei presidéncias de Jorge Montt (1891-1896), de Federico Errázuriz Echaurren (1896-1901), de Germán Riesco (1901-1906) e de Pedro Montt (1906-1910).
De l'Aliança Liberala au Frònt Popular
Après la revirada d'una grèva generala en 1919, lo movement sindicalista comencèt de s'estructurar dins lo corrent deis annadas 1920 quand Luis Emilio Recabarren capitèt de liar sindicats e Partit Comunista Chilen. Una partida dei liberaus lo jonhèt entraïnant la fondacion de l'Aliança Liberala que son candidat, Arturo Alessandri Palma, foguèt elegit president tre 1920. Pasmens, Alessandri se turtèt a l'oposicion dau Parlament e un còp d'estat militar entraïnèt son exili en 1924.
Tornat elegir president en 1932, Alessandri capitèt de redurre lo caumatge. En revènge, l'inflacion demorèt un problema seriós. En parallèl, a l'iniciativa dei comunistas, se formèt en 1936 un Frònt Popular gropant comunistas, radicaus e socialistas (a partir de 1938). Aquela coalicion ganhèt lei presidencialas de 1938 e de 1942 ambé lei radicaus Pedro Aguirre Cerda (1938-1941 ) e Juan Antonio Ríos (1942-1946). Inspirat per lei teorias keynesianas, lo Frònt Popular adoptèt una politica dirigista e reformèt l'educacion e la santat. Dopada per la demanda de coire entraïnada per la Segonda Guèrra Mondiala e la Guèrra de Corèa, aquò permetèt de redreiçar l'economia chilena e lo país conoguèt un periòde de prosperitat que durèt fins ais annadas 1950.
Dau Frònt Popular a la democracia crestiana
En 1946, lei socialistas se retirèron dau Frònt Popular e per enraiar l'inflacion, lo radicau Gabriel González Videla gelèt lei salaris. Aquò entraïnèt de grèvas e de violéncias que causèron la partença dei ministres comunistas dau govèrn en 1947. Videla proclamèt l'estat de sètge e dirigiguèt lo país fins a 1952 ambé lo sostèn dei liberaus.
Après aqueleis eveniments, lo païsatge politic chilen conoguèt de transformacions importantas. Lo movement sindicau se renforcèt ambé la fondacion de la Centrala Unica dei Trabalhaires (CUT) en 1953. A senèstra, lei socialistas dirigits per Salvador Allende se raprochèron dei comunistas. Au centre, lei radicaus declinèron e foguèron a cha pauc remplaçat per de democratas crestians. Enfin, la drecha demorèt influenta dins lei zònas ruralas mai poguèt plus governar sensa formar d'alianças ambé lo centre.
Après un retorn de Carlos Ibáñez del Campo de 1952 a 1958, lo centrista Jorge Alessandri Rodríguez, president de 1958 a 1964, restaurèt lei finanças publicas gràcias a una politica ortodòxa que causèt de problemas sociaus grèus, especialament una aumentacion de la pauretat. Aquò favorizèt lei progrès dei partits de senèstra au sen dei classas popularas. De 1964 a 1970, lo democrata crestian Eduardo Frei Montalva assaièt de menar de reformas progressitas per redurre aquela influéncia. Pasmens, se turtèt a l'ostilitat de la drecha. De mai, a partir de la fin deis annadas 1960, le retorn de l'inflacion descreditèt sa politica economica.
Lo periòde d'Allende
Tre 1971, Allende trobèt plus d'aliats au Parlament. Puei, en 1972, una grèva dei transportaires paralizèt lo país e obliguèt lo govèrn de se raprochar dei militars. En març de 1973, l'Unitat Populara ganhèt leis eleccions legislativas mai deguèt rapidament faciar un agravament de la situacion economica amb una inflacion de 600%. Sostengudas per l'oligarquia, lei grèvas se multipliquèron e entraïnèron finalament un còp d'estat militar lo 11 de setembre de 1973. Refusant de se rendre, Allende se suicidiguèt e foguèt remplaçat per lo generau Augusto Pinochet, cap dei putchistas.
La dictatura de Pinochet
Après lo còp d'estat de Pinochet, lei partits de senèstra e lei sindicats foguèron decimats per la repression, lo Parlament foguèt dissòut e tota activitat politica foguèt enebida. En 1974, Augusto Pinochet venguèt « cap suprèm de la Nacion » e lo demorèt fins a 1989. Mantenguèt un aparelh d'estat fòrça repressiu (assassinats e disparicions d'opausants...) e remplacèt lo dirigisme economic dau periòde precedent per un neoliberalisme inspirat per l'Escòla de Chicago (fin dau proteccionisme, privatizacions, investiments estrangiers, supression de plusors drechs sociaus...). Aquò entraïnèt una baissa dei salaris e una aumentacion dau caumatge.
En 1980, una constitucion legitimèt lo poder militar amb un referendum. Lo tèxte preveguèt l'organizacion d'eleccions après un periòde de transicion d'uech ans. En 1982-1984, de dificultats economicas causèron de manifestacions violentas durament reprimidas per l'armada. La situacion s'amaisèt lentament a partir de 1985 gràcias a una represa de l'economia. En 1988, Pinochet prepausèt son mantement a la presidéncia fins a 1997 mai un referendum demandèt la partença dei militars. Ansin, en 1989, lei militars laissèron lo poder ai civius après l'adopcion d'una constitucion que li permetèron de mantenir son influéncia. En particular, Pinochet demorèt cap dei fòrças armadas fins a 1997.
La democratizacion
En decembre de 1989, una aliança gropant democratas crestians, radicaus e socialistas ganhèt leis eleccions gràcias a Patricio Aylwin (1990-1994). Solida, aquela coalicion ganhèt leis eleccions seguentas ambé Eduardo Frei Ruiz-Tagle (1994-2000), Ricardo Lagos (2000-2006) e Michelle Bachelet (2006-2010). Aquelei govèrns mantenguèron l'orientacion liberala de l'economia chilena e assaièron sensa succès de jutjar lo generau Pinochet (mòrt en 2006) e plusors responsables de la dictatura. Pasmens, capitèron de restaurar d'institucions democraticas vertadieras.
En 2010, lo candidat de drecha, Sebastián Piñera, ganhèt per lo premier còp la presidéncia dempuei la fin de la dictatura. Sostenguèt lei privatizacions dins certanei servicis estataus coma l'educacion. Pasmens, sa politica suscitèt de manifestacions d'estudiants en 2011. Ansin, vengut impopular, Piñera foguèt batut per Michelle Bachelet en 2014. Dins aquò, mau capitèt de reglar lei problemas economics eissits de la crisi economica de 2008 (creissença febla, manca d'investiments...).
Politica
thumb|left|300 px|...Palais de la Moneda, sèti del poder executiu. thumb|right|300 px|...Edifici del Congrès Nacional, a [[Valparaíso.]] La Republica de Chile es un estat unitari presidencial, lo govèrn que n'es integrat per divèrsas institucions autonòmas segon un esquèma constitucional que determina lors foncions e de competéncias, que diferís de la doctrina tradicionala de la separacion de poders. La constitucion de Chile foguèt aprovada lo 11 de setembre de 1980 e dintrèt en vigor lo 11 de març de 1981; es estat reformada divèrses còps, una de las mai importantas, la reforma del 26 d'agost de 2005 que cambièt qualques aspèctes formals de la democracia chilena, mas pas las basas fondamentalas de l'Estat.
Lo poder executiu, nomenat lo "govèrn e l'administracion publica" es dirigit pel president de la republica, cap d'Estat e cap de govèrn. Dempuèi 2010, aquela carga es ocupada per Sebastián Piñera, membre del partit Renovación Nacional. Lo president es elegit per sufragi universal dirècte per un periòde de quatre ans sens la possibilitat de reeleccion immediata. Lo President designa los ministres d'Estat, los intendents, encargats del govèrn de caduna de las regions qu'intègran l'Estat, los governadors de las províncias.
Lo poder judiciari es constituit per de tribunals autonòms e independents; la Cort Suprèma de Justícia n'es l'institucion mai nauta. I a un Tribunal Constitucional, autonòm e independent, encargat de la constitucionalitat dels projèctes de lei e los decrèts.
Lo poder legislatiu es exercit pel President de la Republica e a l'encòp pel Congrès Nacional, bicameral, integrat per:
Las eleccions parlamentàrias fan usatge del sistèma binominal, causa que permet l'establiment de dos blòcs politicament majoritaris, actualament lo de la Renovación Nacional, e exclutz los partits politics minoritaris. Aquel sistèma foguèt instaurat en la constitucion de 1980.
Geografia
thumb|Mapa administrativa thumb|[[Atacama]] Los païsatges e los climas de Chile son variats :
Economia
De veire: Economia de Chile''.
Reiaume d'Aragon
esquèrra|vinheta|336x336px|Armas istoricas d'[[AragonCrei de Aïnsa (Escut del Reialme d'Aragon), Escut Reial (Escut de la Corona d'Aragon d'origina catalana) e Crotz de Alcoraç (Armas reialas de l'ostal Ximena)]] Lo Reiaume d'Aragon (var. Reialme d'Aragon) que vadó en 1035 de l'union deus comtats d'Aragon, de Sobrarb e de Ribagòrça per Ramir II lo Monge. La soa istòria que s'esperlonguè dinc a l'an 1707 quan lo rei d'Espanha Felip V de Borbon e promulguè los Decrets de Nueva Planta, integrant atau lo Reiaume d'Aragon dehens lo Reiaume d'Espanha.
Autorota A9
L'autorota A9 es una autorota que comença par la bifurcacion de l'Autorota A7 a Aurenja en direccion de Marselha (sens Nòrd Sud), o en direccion de Lion (sens Sud Nòrd) via un escambiador autorotièr sus la comuna d'Aurenja. Se termina a la frontièra amb Espanha, e aprèp continua l'autorota espanhòla AP-7, sus la comuna d'El Pertús, dins los Pirenèus Orientals. Fa partida de las rotas europèas E15 e E80.
La bifurcacion cap a l'autorota A61 (en direccion de Tolosa e Bordèu) marca lo cambiament de nom de l'autorota. Atal, l'A9 que se nomenava fin alara La Lengadociana ven La Catalana.
Travèrsa lo departament de Vauclusa (region de Provença-Aups-Còsta d'Azur) e lo departament de Gard, d'Erau, d'Aude e dels Pirenèus Orientals (region de Lengadòc-Rosselhon). Aquela autorota desservís, entre autras, Perpinhan, Narbona, Besièrs, Agde, Seta, Montpelhièr, Nimes e Aurenja.
L'A9 es concedida als Autoroutes du sud de la France (ASF). Radio Trafic FM (107.7 FM) fonciona sus l'A9 sector ASF.
Abi-Eshuh
Abi-Eshuh foguèt un rèi de la dinastia amorrita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Samsu-Iluna (vèrs 1750-1712 aC) e reinèt vèrs 1712-1684 aC. Son successor foguèt Ammi-Ditana (1684-1647 aC). Lo periòde es considerat coma aqueu d'un declin de la dinastia.
Finlàndia
Finlàndia (en finés: Suomi; en suedés: Finland), oficialament la Republica de Finlàndia (en finés: Suomen tasavalta; en suedés: Republiken Finland) es un país del nòrd d'Euròpa que confronta Norvègia al nòrd, Suècia a l'oèst e Russia a l'èst. Al sud e al sud-òest es bordat per la mar Baltica.
Las lengas oficialas son lo finés e lo suedés.
Lo finés es una lenga aglutinanta qu'aparten a la familha de las lengas finoogricas, que compren tanben l'estonian, lo same (lapon) e l'ongrés. Aquestas lengas se distinguisson de las autras lengas parladas en Euròpa perque, coma lo basc, son pas indoeuropèas.
Geografia fisica
Dominat per un relèu ancian e aplanat per l'erosion, lo territòri finlandés passant rarament lei 200 m d'altitud en fòra dei zònas montanhósas deis Aups Escandinaus situadas dins lo nòrd. Aquela erosion es probable liada a la preséncia de glaciers gigants (fins a 3,500 m d'espessor) durant lei darriers periòdes glaciaris. Aquò a entraïnat la formacion de morenas, totjorn visiblas, e la fonda dei glaç a laissat un sòu plan, mau drenat, palunós e un nombre fòrça important de lacs pauc prefonds. A costat dei nombrós lacs, lo paisatge es dominat per la selva boreala (aperaquí 68 % dau país) e pauc de tèrras arablas. La màger part deis illas son dins lo sud-oèst, dins l'archipèla d’Åland, e lòng de la còsta meridionala dau golf de Finlàndia.
Aquela configuracion particulara es renfòrçada per un movement de montada dau continent que clina pauc a pauc lo país vèrs l'èst. Aquò empedís la formacion de rius importants. Lo pus grand es Kemijoki qu'aganta una longor de 550 km e que se gita dins lo gof de Botnia. Lo segond cors d'aiga pus important es Iijoki ambé 370 km. Lo rèsta dei rius finlandés a una longor inferiora a 300 km.
Clima
Situada au nòrd d'Euròpa, Finlàndia es dominat per un clima freg e de precipitacions feblas que van de 400 mm dins lo nòrd e l'èst a 550-700 mm lòng dau litorau sud-oèst. Dins la màger part dau país, lo clima es de tipe subartic ambé d'ivèrns fòrça fregs (fins a -40°C) e un ennevament important. Lòng dau litorau sud, lo clima es mens dur e es de tipe continentau umid. La temperatura pòu i agantar 30°C durant lo periòde estivau e lei tombadas de nèu i son mens regularas.
Demografia
En 2015, la populacion finlandesa agantava aperaquí 5,5 milions d'abitants (17,4 ab/km²) principalament concentrats lòng dau litorau e dins lo sud dau país. 64% vivián dins una vila e l'aglomeracion de la capitala, Helsinki, gropava 1,4 milion d'individús. Leis autrei ciutats importantas èran Tampere (330,000 abitants), Turku (320,000 abitants) e Oulu (200,000 abitants).
L'estructura de la populacion es caracteristica dei país desvolopats amb una esperança de vida lònga (80,77 ans) e en aumentacion, un taus de feconditat pas capable d'assegurar lo renovelament dei generacions (1,65 enfant/frema) e un taus de mortalitat fòrça bas. Lo temps median èra tanben aut per lei dos sèxes (40,8 ans per leis òmes e 44,8 per lei fremas). Enfin, lo nombre d'abitants de 0 a 14 ans èra de solament 16,41%.
Lengas
Finlàndia a doas lengas que son oficialas sus tot son territòri (lo finés e lo suedés) e una qu'es oficiala dins lo nòrd (lo sami). Lo romani finés e la lenga dei signes finesa son tanben reconegudas per la constitucion.
Lo finés, lenga aglutinanta que fa partida dei lengas finoogricas, es la lenga principala de la populacion. Son escritura foguèt codificada per Mikael Agricola, avesque luterian de Turku, qui traduguèt en finés lo Novèu Testament au sègle XVI. Sei trabalhs de traduccion permeteguèron d'establir lei règlas d'ortograifa qui son lei basas de l'escritura dau finés modèrne.
En 2015, èra la lenga mairala de 89% de la populacion e èra parlada per la quasi totalitat deis abitants. Lo meteis an, lo suedés èra la lenga mairala de 5,3% de la populacion. La mitat dei Finlandés n'a lo mestritge mai aquela lenga es sustot parlada lòng dei litoraus oèst e sud e dins leis illas d'Åland.
Lo sami, que fa pereu partida dei lengas finoogricas, èra parlat per 1,500 a 2,000 abitants. Aquò representava un quart dei Samis. Lo romani finés èra probable parlat per 5,000 a 6,000 personas e la lenga dei signes finesa per 4,000 a 5,000.
Regardant lei lengas non reconegudas per la constitucion, se fau nòtar l'existéncia de pichonei minoritats lingüisticas russa (1,4% de la populacion) e estoniana (0,9%).
Religion
Finlàndia es un país crestian onte lo luteranisme (72% de la populacion en 2016 ) e l'ortodoxia (1,6% lo meteis an ) an l'estatut de religion d'Estat. Leis autrei religions, protegidas per la constitucion, èran fòrça minoritàrias e gropavan mens de 1,6% de la populacion.
L'abséncia de religion, l'agnosticisme e l'ateïsme regardavan aperaquí 25% deis abitants.
De la Preïstòria a la conquista suedesa
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Finlàndia datan d'aperaquí 11,000 av. JC. De Proto-Samis ocupavan alora ja la mitat meridionala dau país. A la seguida de contactes ambé de pòbles fino-ogrians originaris dau bacin de la Vòlga Mejana que migrèron en direccion de Finlàndia, d'Estònia e d'Ongria, formèron pauc a pauc lei Samis actuaus. Lo sud-oèst finlandés èra abitat per de tribüs germanicas. Lei Fino-Ongrians ocupèron lentament lo rèsta. Fins au sègle XI, Finlàndia demorèt poblada per de tribüs pauc bellicosas e sensa coeréncia politica comuna. Pasmens, d'incursions vikingas obliguèron lei pòbles finés de delaissar lo litorau au profiech d'installacions situadas dins lei tèrras interioras. Aquò renforcèt probablament la preséncia germanica lòng de la Mar Baltica ambé l'installacion de populacions suedesas.
Lo periòde suedés
thumb|right|Expansion [[Suècia|suedesa dins lo corrent deis sègles XVI-XVIII, compres en Finlàndia.]]
A partir dau sègle XII, l'ocupacion e son evangelizacion de Finlàndia venguèron un enjòc important per lei reiaumes escandinaus de Suècia e de Danemarc e per la Republica de Novgorod, estat eslau fondat per de Varegs (Vikings d'origina suedesa). Ja installats dins leis illas Aland dempuei lo sègle XI, lei Suedés organizèron a partir deis annadas 1150 una tiera de crosadas destinadas a la conquista dau sud-oèst finlandés. I fondèron la vila d'Abo e mandèron de missionaris catolics. En parallèl, de Rus ortodoxs venguts de Nòvgorod intrèron en Carelia. I realizèron tanben de conversions e i fondèron un evescat a Olonets.
Au començament dau sègle XIII, de combats acomencèron d'opausar Suedés e Rus. Batuts per lei Rus a la batalha de la Neva en 1240, lei Suedés, sostenguts per la papautat ostila a l'expansion de l'ortodoxia, decidèron de mobilizar de mejans importants per abacar la conquista de Finlàndia. Abo foguèt nomada capitala de la region e la fortalesa de Vyborg foguèt fondada dins lo sud-èst en 1293. Après de combats suplementaris còntra lei Rus de Nòvgorod, l'istme de Carelia foguèt partejat au tractat de Nöteborg (1323). Vyborg e sa region demorèron suedesa e lei Rus gardèron lo contraròtle dei ribas de la Neva e dau lac Ladoga.
Au contrari dei populacions de Livònia e d'Estònia, autrei conquistas suedesas dau periòde, lei pòbles finés foguèron pas asservits. Lo desvolopament d'una noblesa e d'un clergat finés foguèt favorizat e Finlàndia venguèt un ducat en 1353 puei un grand-ducat en 1581. En 1527, foguèt ansin un prèire finés, Pietari Särkilahti, qu'introguèt la Reforma protestanta (de tendància luteriana) dins lo país. En 1548, la traduccion de la Bíblia en finés permetèt de'n establir la premiera forma escricha. Pasmens, son usatge oficiau foguèt pas reconegut avans 1739 e lo suedés venguèt rapidament la lenga deis elèits.
Anlar
Anlar (Anla en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Finlàndia
Lo periòde suedés
A partir dau sègle XVI, de combats novèus opausèron Suedés e Rus. Venceires, lei Suedés renfòrcèron sa preséncia en Estònia, ocupèron Ingria e lo nòrd e l'oèst dau lac Ladoga. L'apogèu de la poissança suedesa correspond a un periòde de prosperitat per Finlàndia ambé la fondacion de vilas, de rotas e lo desvolopament deis institucions (creacion de l'universitat d'Abo). Pasmens, dins lo corrent de la Granda Guèrra dau Nòrd (1700-1721), lo país foguèt devastat per leis armadas russas en 1710. La desfacha suedesa entraïnèt un reculament de la frontiera e la pèrda de Vyborg. En 1743, una guèrra novèla entraïnèt la pèrda d'una faissa territòriala suplementària au sud-oèst. Puei, durant lei guèrras napoleonencas, un acòrd entre França e Russia permetèt ai Rus d'envaïr liurament Finlàndia que foguèt annexada a l'Empèri Rus en 1809 (Guèrra de Finlàndia).
Anlar
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Finlàndia
Lo periòde rus
thumb|right|Reculament de la poissança suedesa en fàcia de l'expansion russa.
Anlar
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [al'la]. Eras fòrmas ancianas que son : de Anlar de Barossa en 1196-1197, de Anlario, en latin, en 1387, Anla (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Finlàndia
Lo periòde rus
Après sa victòria de 1809, lo tsar Alexandre I tornèt formar lo Grand-Ducat de Finlàndia a partir dei conquistas russas de 1721, de 1743 e de 1809. Ne'n venguèt lo senhor mai laissèt una autonòmia fòrça larga ais abitants. Ansin, Finlàndia gardèt la sieuna Dieta, lei sieunas fòrças armadas, la sieuna moneda e lei sieunas lengas oficialas. De mai, la cultura finlandesa aprofichèt leis esfòrçs realizats per lei Rus per demenir l'influéncia suedesa per se desvolopar. Ansin, l'usatge dau finés foguèt encoratjat e la literatura nacionala conoguèt un desvolopament important. L'ensenhament foguèt tanben reformat per donar mai d'importància au finés. Enfin, autra evolucion importanta, la capitala foguèt transferida en 1812 d'Abo a Helsinki.
Anlar
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, eth sufixe -ar deth latin -aris qu'ei un sufixe collectiu vegetau, mes eth radicau es desconeishut; eth nom qu'ei escur.
Finlàndia
Lo periòde rus
Dins aquò, la politica russa entraïnèt pauc a pauc l'emergéncia d'un sentiment nacionau finlandés que foguèt a son torn considerat coma una menaça per lo regime tsarista. L'estatut d'autonòmia finlandés foguèt ansin reduch a partir de la fin dau sègle XIX. En particular, en 1899, l'armada finlandesa foguèt dissòuta e lo rus foguèt impausat coma lenga administrativa. Maucontenta, la populacion participèt ansin d'un biais massís a la Revolucion Russa de 1905. I obtenguèt una constitucion novèla amb un parlament elegit au sufragi universau. Pasmens, aqueu periòde durèt gaire ambé lo succès electorau dei socialistas en 1907 qu'entraïnèt un retorn de la repression e una acceleracion de la russificacion.
Langa del Castillo
Langa del Castillo es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Finlàndia
L'independéncia
L'independéncia finlandesa foguèt proclamada lo 6 de decembre de 1917 dins l'encastre dei trèbols que tocavan alora l'Empèri Rus. Pasmens, la populacion se devesiguèt entre dos camps : lei socialistas jonhèron lei Bolchevics e lo govèrn independentista conservador autor de la declaracion d'independéncia demandèt au generau Carl Mannerheim de formar una « garda civica » per luchar còntra lei « Roges ». En despiech de la pèrda de la capitala dins lo corrent de genier de 1918, lei conservadors prenguèron ansin rapidament l'avantatge. En abriu, lei « Roges » avián perdut lo contraròtle dei vilas principalas e foguèron definitivament vencuts lo mes seguent. Aquela victòria permetèt a Mannerheim de resistir ai pressions deis Alemands, desbarcats dins lo corrent d'abriu, per nomar un prince alemand a la tèsta dau país e una assemblada elegida adoptèt una constitucion republicana en 1919.
La definicion dei frontieras foguèt l'objècte de negociacions importantas ambé Russia e Suècia. A l'èst, Helsinki revendicava totei lei territòris poblats de Carelians mai deguèt se contentar de la region de Petsamo que li donava un accès a l'Ocean Artic. En revènge, obtenguèt la totalitat dau Grand-Ducat. A l'oèst, la populacion suedesa deis Illas Aland demandava son restacament a Suècia. Un arbitratge de la Societat dei Nacions en 1920 confirmèt la sobeiranetat finlandesa sus l'endrech mai donèt un estatut d'autonòmia fòrça important a l'archipèu (neutralitat, sobeiranetat partejada amb Helsinki sus lei tractats internacionaus implicant Finlàndia... etc.). Aquel estatut foguèt confirmat en 1947.
L'entre doas guèrras
Lo periòde de l'entre doas guèrras foguèt caracterizat per la persisténcia dei tensions politicas intèrnas entre « Roges » e « Blancs ». En particular, en 1929, de trèbols dins la vila de Lapua entraïnèron una viva reaccion anticomunista e, favorizats per lei consequéncias de la crisi economica de 1929, de partits faissistas, coma lo Movement de Lapua, se desvolopèron. Assassinèron mai d'un militant socialista ò comunista e organizèron sensa succès un còp d'estat militar en 1932. Pasmens, après aquela revirada, lei tensions s'amaisèron pauc a pauc gràcias a la represa economica e en causa dau risc creissent de guèrra.
La Segonda Guèrra Mondiala e sei consequéncias
Finlàndia participèt a la Segonda Guèrra Mondiala coma aliada d'Alemanha. Vencuda en 1944, capitèt de gardar son independéncia mai deguèt faire de concessions au vesin sovietic que placèt lo país sota son influéncia fins a la fin de la Guèrra Freja.
D'efèct, en 1939, lo Pacte Germanosovietic organizèt lo partiment de l'Euròpa de l'Èst entre Berlin e Moscòu. Finlàndia se trobèt dins la zòna d'influéncia sovietica e en octòbre d'aquela annada, lei Sovietics demandèron un reculament de la frontiera d'aperaquí 25 km dins l'istme de Carelia per protegir Leningrad d'una ataca suspresa e la concession d'una basa navala dins la lenga de Hanko en cambi de rectificacions frontalieras dins d'autrei sectors. Lo govèrn finlandés acceptèt de negociar mai refusèt finalament lei condicions sovieticas. En novembre, l'URSS decidèt d'obtenir l'alunchament de la frontiera de la vila de Leningrad per fòrça e ataquèt Finlàndia. Mau preparada, l'armada sovietica subiguèt de pèrdas fòrça importantas en causa dau clima e de la resisténcia acarnada dei soudats finlandés comandats per Mannerheim. Pasmens, a partir de la fin de febrier, capitèt de prendre l'avantatge gràcias a sa superioritat numerica e Helsinki deguèt acceptar lei demandas sovieticas. En març de 1940, lo tractat de Moscòu enterinèt donc la pèrda de la totalitat de l'istme de Carelia, compres Vyborg, dei ribas dau lac Lagoda, de quauquei territòris en Carelia e de Hanko mai Finlàndia sauvèt son independéncia.
La desfacha de 1940 entraïnèt rapidament un raprochament entre Finlàndia e l'Alemanha Nazia. Ansin, tres jorns après l'invasion dau territòri sovietic per lo Tresen Reich lo 22 de junh de 1941, Helsinki èra tornarmai en guèrra còntra Moscòu. Sei fòrças participèron au sètge murtrier de Leningrad e prenguèron Vyborg e Petrozavodsk. Pasmens, una còntra-ofensiva generala dei Sovietics en junh de 1944 li permetèt de reconquistar la màger part dei territòris perduts. En setembre, menaçats d'enceuclament après lo retirament alemand d'Estònia, lei Finlandés demandèron e obtenguèron un armistici.
Confirmadas au Tractat de París (1947), sei clausas foguèron duras. Au nivèu territòriau, lei Finlandés deguèron restituir lei territòris sovietics encara tenguts, abandonar Petsamo e cedir la basa de Porkkala (a solament 30 km de la capitala) en plaça de Hanko. En mai d'aquò, lei Sovietics expulsèron lei populacions finesas de l'istme de Carelia per lei remplaçar per de populacions russas, çò qu'entraïnèt l'arribada de 400,000 refugiats en Finlàndia. Au nivèu economic, lo país deguèt pagar d'importantei reparacions fins a 1952. Enfin, au nivèu politic, lo govèrn finlandés deguèt arrestar e jutjar lei responsables de la guèrra — Mannerheim s'enfugiguèt en Soïssa onte moriguèt en 1951 — e, après la signatura d'un Pacte d'Amistat en 1948, l'URSS obtenguèt un drech de regard sus leis afaires estrangiers finlandés. Dich « finlandizacion », aqueu sistèma permetèt pasmens au país de gardar son regime capitalista, seis institucions democraticas e de pas venir membre dau Pacte de Varsòvia.
Finlàndia dempuei leis annadas 1950
Après la mòrt d'Estalin, la tutèla sovietica evolucionèt lentament per venir pus leugiera. En 1956, abandonèron la basa de Porkkala e permetèron l'adesion de Finlàndia au Conseu Nòrdic. Sièis ans pus tard, autorizèron egalament l'adesion a l'Associacion de Liure Cambi Europèa. Fins a la fin de la Guèrra Freja, lei govèrns finlandés successius adoptèron ansin una mescla de neutralitat estricta, de contentament dei demandas sovieticas e d'independéncia dich « linha Passikivi-Kekkonen » dau nom dei presidents Juho Kusti Passikivi (1946-1956) e Urho Kekkonen (1956-1982). Helsinki assaièt tanben de favorizar lo dialòg entre lei dos blòts. Per exemple, aculhiguèt de 1973 a 1975 la Conferéncia sus la seguretat e la cooperacion en Euròpa. En parallèl, lo país conoguèt un desvolopament economic important maugrat una crisi grèva dins lo corrent deis annadas 1980-1990.
L'afondrament de l'URSS en 1991 marquèt la fin d'aqueu periòde e Finlàndia retrobèt alora la totalitat de sa sobeiranetat. En 1995, intrèt au sen de l'Union Europèa e adoptèt l'euro coma moneda en 2002. En revènge, a mantengut sa politica de neutralitat e refusat d'intrar au sen de l'OTAN.
Politica
Finlàndia es una republica parlamentària. Lo cap d'Estat es lo president, elegit per la populacion per un periòde de sièis ans.
En 1906, Finlàndia acordèt ais fremas lo drech de vòte e per lo primier còp au monde lo drech d'èstre eligiblas e d'accedir ai fonccions politicas. En març 1907, 19 fremas foguèron elegidas au moment dei premieras eleccions parlemantàrias dau païs.
Economia
De veire: Economia de Finlàndia.
Tregaranteg
Tregaranteg en breton ( Trégarantec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
La parròquia de Trégarantec, citada per las primièras fes cap a 1329-1332, fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon. Es sens dobte sortida d'un démembrement de la parròquia primitive de Ploudaniel. Lo sieu nom a compausat a partir del vièlh breton treb, #que significa «pòble», e del anthroponyme Carantec.
La paroisse de Trégarantec, citée pour la première fois vers 1329-1332, faisait partie de l'archidiaconé de Kemenet-Ily relevant de l'évêché de Léon. Elle est sans doute issue d'un démembrement de la paroisse primitive de Ploudaniel. Son nom est composé à partir du vieux breton treb, qui signifie «village», et de l'anthroponyme Carantec.
Viusac
Viusac (Vieuzac en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens eth estrema de Salas, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Viusac que fusionè dab Argelèrs en 1824.
Geografia
Viusac qu'ei ath nòrd dera vila.
Toponimia
Eras fòrmas ancianas que son Biuzac, Biusag, cap a 1050-1070, Arnaldo Willelmo de Bilsag, cap a 1075 e cap a 1083, Biusac, ath sègle XIIau o XIIIau, Bieusag, en 1285, Galhardus de Biosaco, en 1300, De Biuzaco, en 1313, De Biusaco en 1342, Biusac en 1429, Vieusac, en 1790. Era prononciacion qu'ei [biou'zak] (grafia de Miquèu Grosclaude), donc probablament [biw'zak] meilèu que [bju'zak].
Per Viuça ( < Viuçan), Dauzat e Rostaing que's sèrven deth nom latin d'òmi *Villicius (inatestat) derivat de Villius, solucion acceptada per Miquèu Grosclaude a despieit eth nom ei pas atesta; Grosclaude qu'i ajusta Villicus, qui ei com nom comun « intendent de domeni » e qui pòt tanben donar *Villicius.
Roales
Roales es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Castèths d'Armanhac
Castèths d'Armanhac (Castex-d'Armagnac en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.