cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jun'ichiro Tanizaki
Tèrratrem de 1923
Quan un tarrible tèrratrem destrusís la vila lo 1er de seteme 1923, s'instala definitivament dens lo Kansai. Es partvirat per la catastròfa : eth que tirava son inspiracion de l'occident e de la China exotica se torna de cap au Japon a partir de 1924, data a la quau pareish son purmèr roman, Un amor dessenat (痴人の愛, Chijin no Ai). Aquesta cronica dolenta e ironica raconta la vida conjugau de Joji Kawai e de Naomi, una joena servidora, que sauneja de vàder una hemna « modèrna » coma las occidentaus e sap jogar de sa berojor... La hemna perfida e temptatora es tanben au còr deu Daubuns preferissen las ortigas (蓼喰ふ蟲, Tade ku mushi) : un òme es tiralhat entre tres hemnas, una eurasiana, una borgesa tèrna e una beautat classica.
Genji monogatori
Consacra la segonda partida de sa vida a tradusir en japonés modèrne lo Genji monogatori (源氏物語), òbra classica de la romancèra deu segle XIau, Murasaki Shikibu.
Vielhum
Après la guèrra, Tanizaki publica romans audaciós au centre deus quaus plaça son vielhum, l'impoténcia e la mòrt. Dens La clau (鍵, Kagi), un respectable professor d'universitat, a l'atge deu demon deu mijorn, ne pòt pas mei contentar sa joena hemna dotada d'un temperament excessiu. Après aver ensajat excitants de tota mena, s'apercep que la jalosia es un incomparable stimulant... Diari d'un vielh hòu ("瘋癲老人日記", "fûten rôjin nikki") raconta lo drama d'un vielh que s'enamora de sa nora, anciana dançaira de music-hall a la morau libra. En compensacion, li acòrda libertats apertament limitadas e lo manten dens una excitacion que s'exaspèra d'autant mei que ne pòt abotir que sus de las demonstracions lamentablas.
Mòrt
Tanizaki mòr en junh 1965, deishant una òbra importanta, unanimament considerada coma màger deu sègle XXau japonés.
Prèmi Tanizaki
Decernit en son aunor, lo prèmi Tanizaki es una de las recompensas literàrias principaus au Japon.
Arpa trobador
thumb|Arpa trobador Ua arpa trobador qu'ei petita, provesida d'un viteat de còrdas, aguda e que's pòt jogar en badolièra suu piet.
Generaument qu'ei desprovesida de lhevadèr au contre de las arpas celtas e que s'acòrdan especificament entà la pèça que s'interprete.
Ueidèth
Ueidèth (Houeydets en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [wéy'dèt] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Hoydets (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Houeydets o Houydet (diccionari de Lejosne).
Segon R. Aymard, eth nom que vien de huelhar, huelhatge.
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion d'Aymard que repausa sus ua confusion enter [j] e -lh. Eth è obèrt dera prononciacion que mia a un sufixe -ellum, mes i a pas d'informacions solidas; eth nom que demòra escur
Lviv
Lviv (pr. lviu; ucraïnian: Львів, Ľviv, AFI: [lʲʋiu̯]; polonés: Lwów, AFI:[lvuf]; rus: Львов, Lvov, AFI: [lʲvof]; yiddish: לעמבערג; Latin: Leopolis; alemand: Lemberg), es la mai granda vila de l'oèst d'Ucraïna e la setena pus granda de tot lo país, es un dels centres culural màger d'Ucraïna. Nomenada en onor de Leo, lo filh ainat del rei de Rus' Daniel de Galicia. Foguèt la capitala del Reialme de Galicia–Volhynia (tanben sonat Reialme de Rus') entre 1272 e 1349, quora foguèt conquistada pel rei Casimir III de Polonha que venguèt alara rei de Polonha e Rus'. A partir de 1434, foguèt la capitala regionala del Voivodat Rutèn dins lo Reialme de Polonha e èra sonada Lwów. En 1772, après la Primièra particion de Polonha, la vila venguèt capitala del Reialme de Galicia e Lodomeria e foguèt renomenada Lemberg. En 1918 pendent un cort periòde, foguèt la capitala de la Republica Populara d'Ucraïna Occidentala. Entre las doas guèrras, la vila èra sonada Lwów e èra lo centre del Voivodat de Lwów dins la Segonda Republica Polonesa. Après la Segonda Guèrra Mondiala, venguèt part de l'Union Sovietica (Republica socialista sovietica d'Ucraïna) e en 1991 de l'Ucraïna independenta. Administrativament, Lviv es lo centre de l'Oblast de Lviv e ten l'estatut d'una ciutat d'importància regionala. Sa populacion es en 2016 de 728,350 personas.
Lviv foguèt lo centre de la region istorica de Galicia. Lo còr istoric de la vila, amb sos vièlhs bastiments e sas carrièras pavadas, subrevisquèt a las ocupacions sovieticas e alemandas durant la Segonda Guèrra Mondiala. La vila a mai d'una industrias e institucions d'educacion superiora, coma l'Universitat de Lviv e l'Universitat natconala politecnica de Lviv. Lviv es tanben lo luòcde plusors institucions culturalas coma l'orquèstra filarmonica e lo famós Teatre d'Opèra de de Balet de Lviv. Lo centre istoric de la vila es marcat al Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Radio BIP
Radio BIP (francés de Franca Comtat : « Bisontine, Indépendante et Populaire » ; occitan : « Bisontine, Independenta, e Populara ») es una ràdio locala associativa francesa de Borgonha Franca Comtat, creada per lo militant altermondialiste Jean-Jacques Boy.
Polícia Civila Palestiniana
right|250x250px|thumb|Escut de Palestina. La Polícia Civila Palestiniana (en arabi: الشرطة المدنية الفلسطينية‎‎ ) foguèt creada jols Acòrdis d'Oslo e la Convencion del Caire de 1994, aquel còrs de polícia foguèt format d'assumir los prètzfaches de manténer la seguretat e l'òrdre dins l'Estat de Palestina.
Radio BIP
Foguèt « pirata » en 1977, e oficialament reconeguda en 1981 al moment de la naissença de las ràdios liuras. Es dirigida per una equipa de benevòls e de dos salariats, e a per tòca de menar un trabalh d’informacion locala e regionala amb de tematicas politicas, culturas, e alternativas.
Polícia Civila Palestiniana
La polícia civila palestiniana, es una unitat de polícia civila, qu'es estat formada d'un decrèt presidencial, qu'es mai que mai capacitada per manténer la seguretat, l'aplicacion de la lei e la implementació d'òrdres, per'mor de manténer la seguretat, la proprietat, l'onor, la libertat e la seguretat personala.
Radio BIP
Se faguèt conéisser despuèi 2015 gràcias al movements sociaus, sustot los caumas e manifestacions anti-lei trabalh en França e lo movement dei Corsets Jaunes.
Polícia Civila Palestiniana
Lo cap de polícia realiza totas las siás activitats jol patrocini del Ministèri de l'Interior de l'Autoritat Nacionala Palestiniana. La polícia civila, representa una poderosa fòrça policèra, que garantís la seguretat e la proteccion de las personas, s'una institucion digna de confidança e un sòci actiu, en lo bastiment d'un estat de drech. La siá mission es trabalhar jol poder de la lei, per manténer la seguretat ciutadana e far mai segura la societat palestiniana, amb professionalisme, excelléncia e en respectant plenament los dreches umans.
Radio BIP
Lo sièti sociau qu'ei fixat : 14 carrèra Viotte a Besançon.
Polícia Civila Palestiniana
La polícia trabalha de manièra legala per manténer l'empèri de la lei e es capabla d'ofrir fòrça servicis policèrs eficaces, per satisfar los besonhs de la comunitat, d'una manièra eficienta e professionala. En mai de la siá capacitat, per gerir los recorses umans e financièrs de manièra efectiva. Los objectius estrategics de la polícia, son bastir e far avançar las capacitats de l'Autoritat Nacionala Palestiniana, porgir seguretat e proteccion a las personas e al mitan ambient, combatre los delictes e manténer l'estat de drech.
Rashi
Šlomo ben Yiṣḥak ha-Ṣarfati (שלמה בן יצחק הצרפתי en ebrieu, es a dire 'Salamon filh d'Isaac lo francés'), mai conegut coma Rashi (Tròias, 1040 - 1105), es un insigne rabin e exegèta medieval, mai que mai conegut per sos comentaris del Tanaḥ (o Bíblia ebraïca) e del Talmud de Babilònia.
Senta Geleda
Senta Geleda (Sainte-Juliette en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sancta Gileda, en 1271, Sancte Gilete, en 1326, Sancte Gilite, cap a 1400, Ste Julitte, en 1526, Sancta Julita, en 1580, Sanctae Julitae (Gilede), en 1640, Ste Juillette (mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII). La prononciacion es [sentɔtse'ledɔ] e la grafia Senta Geleda. La senta es en latin Julitta [qu'es probablament pas un derivat de Julia, femenin del nom de la familha de Juli Cesar; es la maire de Cyricus (Circ, Cirgue), martirizat ambe ela a Tars. Lo nom de la parròquia, probablament encara Gileda al sègle XVII, es passat a Geleda desempuèi, benlèu jos l'influéncia del vèrbe gelar. Una autra comuna pòrta lo nom de la meteissa senta, Senta Jaleda, ,.
Sallaumines
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|250px|Lo monument als mòrtes de la catastròfa de Courrières, après atac de la vila per l'armada alemanda l'an 1914
L'istòria de la region demòra marcada per la catastròfa minaire dicha Estrosseja de Courrières #que #far 1099 mòrts lo Data|10|de suls territòris de Billy-Montigny, Méricourt e Sallaumines, de contunh per la Primièra Guèrra mondiala #qu'a estrossejat una granda part de la region (classificada zòna roja en lo moment de la reconstruction).
L'histoire de la région reste marquée par la catastrophe minière dite Catastrophe de Courrières qui fit 1099 morts le 10 sur les territoires de Billy-Montigny, Méricourt et Sallaumines, puis par la Première Guerre mondiale qui a ravagé une grande partie de la région (classée zone rouge lors de la reconstruction).
Anshan
Anshan foguèt una vila de Pèrsia antica fondada dins lo corrent dau milenni VI avC. Venguèt una capitala d'Elam e un centre comerciau major dei rets marchands entre Orient Mejan e Asia Orientala. Dins lo corrent dau milenni II avC, Anshan declinèt au profiech de Susa e perdiguèt una partida importanta de sa populacion fins au milenni I avC. Adoptada coma capitala per la dinastia aquemenida, venguèt tornarmai importanta fins a la bastida de capitalas novèlas ai sègles VI e V avC. Aquò entraïnèt l'abandon de la vila. Pasmens, lo títol de rèi d'Anshan foguèt portat per lei sobeirans pèrsas fins a l'afondrament de son empèri.
Épénancourt
Èpnancourt (Sonme) en picard (Épénancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Arpa tripla
thumb|Arpa galèsa thumb|left|Arpa italiana, coneishuda com l'arpa de Marazzoli o l'arpa deu Palais Berberini ; tèla de [[Giovanni Lanfranco (en bèth espiar au mitan de la caisha de resonància que's veden tres regadas de horats)]] Las arpas tripla qu'ostenta tres rengadas de còrdas. A l'origina qu'èra arpas italianas barròcas mès après la disparicion d'aquestas (remplaçadas per las arpas de concèrt modèrnas) i avó pas sonque l'arpa galèsa a conservar aquesta solucion tecnica au desfís de la conquista deu jòc cromatic entà l'arpa.
Aquesta mena d'arpa que ho desvolopada entà trovar ua solucion tecnica entà bastir ua arpa cromatica ; entad aquò que calè hornir a la rengada de còrdas diatonicas ua auta entaus mieis tòns (ua rengada equivalenta a la tòcas negras deu piano). Com aquesta segonda rengada, que hè qu'ua man e's trobasse alavètz estremada de las còrdas diatonicas, ua auta que ho hornida entà tornar lo jòcs simetric.
l'arpa de concèrt qu'opta per l'emplèc de pedalas entà har virar un lhevadèr qui hèr baishar la còrda d'un miei tòn (dens l'arpa celta aqueste lhevader que's baisha a la man).
L'ensenhament de l'arpa galèsa que ho hèit oraument durant la màjer part de la soa istòria.
Cadastre
drecha|vinheta|357x357px|Extrach d’un plan terrenc senhorial de 1750, en Anjó Lo cadastre es un document fasent l'estat de la proprietat fonsièra d’un territòri, per extension lo tèrme s'aplica tanben als sistèmas informatizats avent lo meteisse objècte e a l’organizacion encargada de tenir aquestes documents o quitament a las òbras de terren realizant aquestes documents o sistèmas d’informacion.
Athy
thumb|Athy e la soa [[arpa Camac]] Athy (nascut Atilio Adrián Matteucci, tabne conegut com Athy, The Electric Harper, Ituzaigó, 28 de heurèr de 1984) qu'ei un arpista argentin especializat dens l'arpa elèctrica.
Cadastre
Istòria del cadastre
Pels Etruscs, lo cadastre es una de las accions ritualas e religiosa per marcar las bòlas de fondacion de las vilas e los tèrmes de las proprietats, de las practicas inscrichas dins l'Etrusca disciplina.
A l'Edat Mejana, lo cadastre a per objècte l'establiment de la talha dins las províncias. De registres descriptius e estimatius de la proprietat, nomenat per exemple poliptic, libre terrencs, censièr, cartulari ecclesiastic; acompanhats a vegadas de plans elementaris, de qualitat variabla seguent las contradas, donant d'entresenhes sus l'estat de las pèças: superfícia, proprietaris, referencias a l'article del censiu e fèu concernits.
Lo primièr cadastre grafic europèu data del sègle XVIII dins lo Ducat de Savòia : las mapas sardas.
Etimologia
D'autras lengas an gardat le t d'origina (exemples: italian catasto, alemand Kataster, eslovac kataster, chèc katastr, polonés kataster, espanhòl catastro). Pasmens, en grèc modèrne, foguèt remplaçat per κτηματολόγιο /ktimato'logio/.
Cadastre juridic
Lo cadastre dona un comencement de pròva de la proprietat e dels drechs aquerits sus aquesta. Existís dins los païses germanics e la Soïssa. Le cadastre juridic dona fòrça de lei als tèrmes d'una proprietat (oficializa las coordonadas de las cimas de la pèça). Correspond a un regim real (de dreches reals que son a proprietat, l'ipotèca, la superfícia, l'emfiteòsi) de la proprietat e non a un regim personnal.
Cadastre agricòl
Dins de centenat de païses existís un cadastre especific a l'agricultura. Lo « cadastre » es sovent a l'encòp lo nom del document e del servici administratiu que se'n ocupa. Es per exemple en Angòla gerit per un servici del cadastre agricòl (SCA), en collaboracion amb la Direccion nacionala de l’idraulic agricòl e de l'engenh rural (DNHAER) e amb lo servici d’estudis idraulics (SHE), al sen del Ministèri de l’agricultura e del desvelopament rural (MINADER). Es mai sovent una aisina d'ajuda a la decision per las infrastructuras agricòlas qu'a per tòca d'optimizar la gestion dels sòls e de l'aiga (irrigacion, assecament idraulica agricòla), de las culturas, del bestial, de l'erosion, etc.
En Euròpa, la nocion de cadastre agricòl pòt designar la partida agricòla de l'enregistrament fonsièr, qu'ensag dempuèi los ans 1990 a èsser numerizat sul Sistèma d'Informacion Generalizada (SIG).
James Arthur
250px|thumb|James Arthur durant una signatura de libres en 2013 James Andrew Arthur (Middlesbrough, Anglatèrra, 2 de març de 1988) es un cantaire e musician anglés. Venguèt celèbre al Reialme Unit quand ganhèt la novena edicion del programa The X Factor en 2012. Sa cançon "Impossible", presenta dins son primièr album eponim James Arthur, li conferiguèt una notorietat internacionala considerabla, e se situèt en primièra posicion dins las listas musicalas de son país tre la primièra setmana aprèp l'espelida del títol. Dempuèi aquel temps, lo cantaire a vendut mai d'1,3 milions d'albums mondialament.
Govèrn francés
Lo Govèrn francés (en francés: Gouvernement français), oficialament Govèrn de la Republica francesa (en francés: Gouvernement de la République française), es un dels organs màgers de l’executiu francés. Determina e condusís la politica de la nacion, segon l’Article 20 de la Constitucion de la Cinquena Republica Francesa.
En França, lo govèrn es nomenat pel President de la Republica e es plaçat jos l'autoritat del Primièr ministre, qu'es lo cap de govèrn.
Composicion
Totes los membres del govèrn son nomenats pel President de la Republica sus proposicion del Primièr ministre. Los membres del govèrn son plaçats dins un òrdre protocolari precís, qu'es donat pel decret relatiu a la composicion del govèrn : Pòdon existir segon las composicion del govèrns
Los ministres delegats participan totjorn al Conselh dels ministres, quin que siá l’òrdre del jorn. Los secretaris d'Estat e nauts comissaris i participan pas que quand l'òrdre del jorn los concerna.
Sent Lop (Tarn e Garona)
Sent Lop  (Saint-Loup en francés) es una comuna gascona de Brulhés situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Govèrn francés
Composicion
Dins lo govèrn actual i a sonque des ministres e ministres delegats
Sent Lop (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Govèrn francés
Atribucions
Es al govèrn de « determinar e conduire la politica de la Nacion », segon l’article 20 de la Constitucion. La definition de las politicas e dels objectius governamentals se fa en practica per la redaccion de projèctes de leis e de decrets. Cada decision politica deu s'encastrar fin finala dins un tèxte juridic. Totes los projèctes de leis coma qualques decrets devon èsser adoptats en Conselh dels ministres. En efècte dins lo Conselh dels ministres lo govèrn definís collectivament l'orientacion de sa politica e pren las mesuras essencials destinadas a la metre en òbra.
L'accion del govèrn se fa mejans doas fòrças d'execucion, l'armada e l'administracion publica, qu'orienta l'accion dins lo sens de sa politica.
Lo govèrn dispausa de prerogativas essencialas mas tanben de competéncias extraordinàrias; vigila al bon foncionament e a la continuitat dels servicis publics, dispausa de prerogativas dins lo debanament de la procedura parlementària, pòt recèbre los avises del conselh Economic e Social pels projèctes de leis per la reforma economica.
Foncionament
La tenguda dels Conselhs dels ministres, cada dimèrcres matin al palais de l'Elisèu jos la presidéncia del President de la Republica, favoriza la solidaritat e la collegialitat del trabalh governamental. Mas l'essencial del trabalh del govèrn se fa endacòm mai, es a dire, per cada des ministèris dins de gropes de trabalh reünissent de representants de qualques ministèris: reünions, comitats o Conselhs interministerials. E mai, l'intervencion del Primièr ministre o de sos collaborators pendent aquelas reünions de trabalh garantit l'eficacitat e la coeréncia de las mesuras e decisions qu'i son prisas.
Budgèt
Lo govèrn es responsable de la politica economica e financièra de l’Estat, autoriza totas las depensas e los ganhs de cada ministre, e la lei de de las Finanças. Cada ministre prepara la lista dels besonhs annadièrs que somet al ministre del budgèt, aquel darrièr accòrda o rebuta lors finançaments. Es tanben aquel ministèri qui calcula lo budgèt de l'Estat per l’an que ven e qu'establís lo « collectiu budgetari » regropant totas las despensas e ganhs annadièrs de l’Estat.
Incompatibilitat
Las foncions de membre de Govèrn son incompatibles amb l’exercici de tot mandat parlementari, de tota foncion de representacion professionala de caractèr nacional e de tot emplenc public o de tota activitat professionala. S’agís aquí a l'encòp d'evitar lo pes de qualques pressions o influéncias exterioras suls ministres e de lor permettre de se consacrar tot al trabalh governamental.
Pasmens pòdon consevar los mandats locals (cònsols, conselhièrs regionals o generaux, eca...).
Relacions amb lo Parlament
Lo govèrn es responsable debans lo Parlament. Sobretot, lo govèrn pòt engatjar sa responsabilitat debans l’Assemblada nacionala, e l’Assemblada nacionala pòt revocar lo govèrn amb una « mocion de censura ».
En cas d'intervencion armada, lo govèrn deu informar lo Parlament, e li sometre l’autorizacion, per un conflicte pendent mai de 4 meses.
Lo Primièr ministre pòt apondre de jorns suplementaris de sesilha, ou reünir lo Parlament en sesilha extraordinària.
Secretariat general del Govèrn
Lo Secretariat general del Govèrn es une institucion qu'assegura lo contunh de l’Estat pendent las modificacions governamentalas jos la Cinquena Republica. Institucion plaçada jos l’autoritat del Secretari general del Govèrn e relevant del Primièr ministre, diferís de doas entitats caracteristicas de la tradicion administrativa francesa, lo cabinèt ministerial e l’administracion centrala.
Província de Savòna
La Província de Savòna es una província de la region de Ligúria en Itàlia. Lo 1èr de genièr de 2014, es previst que fusione amb la província d'Impèria dins la nòva província d'Impèria-Savòna.
Sapignies
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lo Horc
Lo Horc (Hourc en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lou hour] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Forqueto, en latin, en 1313 (l'identificacion dab Lo Horc ei pas assegurada), De Furno, en latin, en 1342, deu Forc, Lo Forc en 1429, Paroisse du Hourc, le Hourc, en 1738, Le Hourc (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), Lehourc en 1790.
Segon Dauzat, Lo Horc que s'explica per l'ancian provençau forc, « crosament de camins », fòrma masculina deu latin furca, medish sens.
Negre, seguit de R. Aymard, qu'interprèta lo gascon horc com un lòc plantat d'arbos, un bòsc. R. Aymard qu'explica l'arriu qui passa au sud deu vilatge s'apèra « arriu deu Horc » e vien d'ua sèuva vesina.
Nicanor Zabaleta
Nicanor Zabaleta (Sent Sebastien, lo 7 de genièr de 1907 - San Juan, Puerto Rico, lo 31 de març de 1993) que ho un arpista espanhòu.
Son pair que'u crompè ua arpa en 1914, puish que s'mudè a Madrid on estudiè au conservatòri, e en 1925, qu' estudiè au Conservatòri de París.
Baubigny
Baubigny pòt essèr:
Thomer-la-Sôgne
Thomer-la-Sôgne en normand (Thomer-la-Sôgne en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Asif Ali Zardari
Asif Ali Zardari, (en ordo: آصف علی زرداری, en sindhi: آصف علي زرداري, Karachi, 26 de julhet de 1955) es un politician paquistanés. Es l'actual president de Paquistan.
Illíria
Èran divisadas en tribús (o etné), las màger essent: los Ardians (Ardianes), los Dalmats, los Dardanians, los Labeatesls, los Penèsts, los Taulantians, etc. Caduna aviá un rei; existissiá donc pas d'unitat politica comuna a totes. Al sègle VII AbC e VI AbC, l'Illíria subigièt una relativa ellenizacion resultat de sas relacions amb los Grècs, qu'i fondèron d'establiments: Apollonia, Epidamne-Dirraquion (la « Dyrrhachium » des Romains), Lissos, Orikos e sus la còsta dalmata : Issa, Corfó, Melaina, Faros. Al sègle IV AbC, se realiza la formacion de mai d'unes reialmes illirians.
La granda dificultat per la coneissença de l'istòria dels Illirians demora en l'abséncia de tèxte escrich dins la lenga illiriana. Totes las fonts son eissidas de la literatura grecoromana. Polibi, istorian e teorician politic grèc, (−210/−126) afirma que la lenga parlada a Scodra, (ara Shkodër, al nòrd de l'Albania), a la cort del rei Gentios (−180/−168) èra diferenta del grèc, mas se'n trobèt pas cap de rèstes. Aqueles donan una vista parciala de la vida a aquela epòca, contant subretot los conflictes opausant los monds grèc e illirian.
Det long
Lo det long (popularament det dau mitan) es lo tresen e mai long det de la man pe l'Òme e los grands monins, situat entre l'indèx e l'anular.
Illíria
Istòria
vinheta|300x300px|La tèrra dels Illirians. Se podèt veire qu'a un cèrt periòde los Illirians s'uniguèron a l'entorn d'un cap, mas sens gaire de continuïtat dinastica. Lo darrièr reialme d'Illíria es fondat en −385, pel rei Bardilis (−385/−358) qu'unifica lo país e prend per capitala Scodra, al nòrd de l'Albania. Se lança dins una politica d'espandiment e envasís la nauta Macedònia, impausant lo pagament d'un tribut a son rei Amintas III (−393/−370 −369). En −385, defendava los reis Molosses d'Epira amb l'ajuda de Denís de Siracusa. En −360, le rei de Macedònia Perdiccas III (−365/−359) es vecut e tuat amb 4000 de sos òmes. Mas los ans seguents, Bardilis deu afrontar lo novèl rei de Macedònia Felip II (−359/−336) e es tuat al combat. Aquele reialme illirian es definitivament conquerit en −355 per Felip II e integrat a son empèri.
Det long
Simbolica
Dins qualques païses, aquel det tendut es un signe obscèn considerat en general coma una evocacion visuala d'una penetracion "vergonhabla" o degradanta vaginale o anala.
Illíria
Istòria
La filha de Bardilis, Bircenna, foguèt una de las esposas del rei d'Epira Pirros I (−307/−272). De sos successors, Gravos (−358/−344) e Pleuratos, se sap gaireben pas res. Aqueste darrièr se trapa en fàcia del rei de Macedònia Alexandre lo Grand (−336/−323), que pren en −335 la vila illiriana de Pelion. Après Cleitos, un companh d'Alexandre, lo títol reial passa a Glaucias (317-303), rei dels Taulantins, que règna sur una comunautat situada mai a l'oèst, dins lo reire país de Dirraquion (o Durrës, segonga mai granda vila d'Albania). A la fin del sègle III AbC, la reialtat ven a la dinastia dels Ardians, que garda per capitalea Scodra al nòrd d'Albania e que le territòri s'espandís sul Montenegro actual, la Croàcia miègjornala e al sud de la Neretva. Unas d'aquelas dinastias daissèron de rics tombèls, coma Trebeniste ont se trobèt de masquetas d'aur e de vases de bronze del sègle VI e Selcé e Postme (Albania) ont foguèt escavada de ceramica, de pèças de belaròia, de monedas, d'aisinas e d'armas dels sègle III.
Una província de l'Empèri Roman
En −229, Roma s'aventura pel primièr còp a l'èst de l'Adriatic. Declara la guèrra al reialme d'Illíria après un incident diplomatic amb la reina Teuta, qu'èra accusada per Roma de pilhar los marcands romans.
La Republic romana comença alara la conquèsta d'aquesta region amb la presa de Dirraquium en 229 AbC al centre de l'Albania actuala, jol pretèxte d'acabar amb la pirateriá d'aquesta region de la mar Adriatica e intègra una partida de l'Albania actuala.
La region es un teatre de la confrontacion entre Juli Cesar e Pompèu, per exemple dins las vilas de Dirraquium, d'Apollonia e d'Oricum.
Après l'espandiment de la conquèsta romana fins al Danubi jos August, la província romana d'Illíria es creada en 9 AbC. En 10, aquesta província foguèt divisada entre la Panònia e la Dalmàcia e le tèrme Illíria passèt d'usatge.
Literatura
Lo nom d'Illíria foguèt utilizat dins la literatura. William Shakespeare situa l'accion d'una de sas comèdias, Twelfth Night, (vèrs 1599-1601). Es tanben un Estat del sobeiran descasut d'Anfós Daudet dins les Rois en exil (1879). Es tanben lo país encastre de l'accion de Les Mains sales (1948) de Jean-Paul Sartre mas sens precision geografica. Coma província romana, l'Illíria es la centre del roman d'Anne de Leseleuc, les Calendes de septembre. Etot lo romanThe Blood Oranges, 1970 de l'escrivain american John Hawkes (1925-1998) se passa en Illíria.
Cultura arqueologica
Una cultura arqueologica es un ensemble d'objèctes arqueologics, eissits d'un periòde e d'una zòna geografica donats, que provènon d'un meteis pòble e que permèton de reconstituïr una partida d'una cultura ò d'una civilizacion dispareguda.
Rivendell
Rivendell (Sindarin: Imladris) es un luòc elfic de l'univèrs fictiu de la Tèrra Mejana descricha per J.R.R. Tolkien. Rivendell e Imladris vòlon dire "Val Prigonda de la Fenda". Tanben es conegut coma La Darrièra Lar a l'Èst de la Mar. es situada a la limita d'una gòrja estrecha del flume Bruinen, als pès de las Montanhas Nebladisas.
Foguèt fondat per Elrond lo Mièi Elf pendent la Segonda Edat, quatre o cinc milièrs d'annadas abans dels fachs descriches al Senhor dels Anèls, aprés la casuda del reialme elfic d'Eriador. Pendent la siá existéncia foguèt un refugi per totes los pòbles liures de la Tèrra Mejana. Foguèt a Rivendell ont Bilbon Saquet se retirèt aprés lo sieu 111n anniversari, ont foguèt educat Aragorn quand demorèt orfanèl e ont foguèt celebrat lo Conselh d'Elrond per decidir qui deviá aver l'Anèl Unic.
Un còp batut Sauron, Elrond daissèt Rivendell vèrs las Tèrras Immortalas mas Celeborn, Elrohir e Eladan i demorèron pendent un temps abans de sarpar tanben eles vèrs las Radas Grisas.
Éplessier
Éplessier (Sonme) en picard (Éplessier en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Centuriacion romana
vinheta|Cadastre d'Aurenja La Centuriacion romana es l'esquèma geometric del plan d'una vila e del territòri agricòl a l'entorn, utilizat dins lo mond roman, qu'èra traçat mejans instruments d'agrimensors, dins cada novèla colonia. vinheta|317x317px|La centuriacion encara visibla uèi en Itàlia del Nòrd (mapa del sègle XVI de [[Cesena)]]
Definicion
Lo tèrme centuriacion indica un sistèma d'aparcèlament del territòri, tipic del procediment de mesa en cultura que la civilizacion romana aplicava dins las regions jos sa dominacion. Après las estapas de desboscament e d'aboniment, se cal, succedissiá un procediment de despertiment dels terrenhs en grands quadrilatèrs de gaireben 700 m de còsta, limitats per de servicis mai sovent parallèls a de grands valats d'assecament. Un dels exemples de centuriacion romana mai conservats d’Euròpa es aquesta de la region de Cesena.
Realizacion
A agut diferents esquèmas e varitats de sistèmas adoptats. Lo mai espandit èra aquel de l’ager centuriatus.
L’agrimensor causissiá d'en primièr lo centre de la vila (umbilicus soli).
Tanben deviá decidir de l'orientacion de las vias, s'aviá de rasons de ne dirigit pas cap al Nòrd, e s'aviá pas de rasons de far pas de vias exactament perpendicularas. En efièch per dafaut lo Nòrd èra lo cap d'un dels axes (eissit del marcatge etrusc amb bòlas).
Puèi traçava, a partir del centre, los dos axes rotièrs perpendiculars mejans la groma: Un còp la vila, se perlongava ambedoas rotas sus tot le territòri agricòl environant en passant per las pòrtas traucadas dins los barris de la vila.
Lo geomètre se posicionava debans lo visor (umbelicus), l'agach virat cap a l’oèst e definissent lo territòri pels noms seguents:
Centuriacion del territòri
En seguida, se traçava de cada costat dels axes primièrs los cardo e decumanus secondaris. Èran los axes rotièrs posicionats en parallèl a d'intervals de 100 actus (gairben 3,5 km). Lo territòri atal subdivizat en superfícias carradas èran nomenadas saltus.
Lo malhum rotièr èra après ligat amb d’autras rotas parallèlas als ais ja traçats a una distança entre elas de 20 actus (710,40 m). Las superfícias carradas resultant d'aquesta derrièra division èran las centuries. La reparticion dels terrens veniá après la rotas acabadas. Cada centuria èra subdivizada en 10 traçats, encara amb de linhas parallèlas al cardos edecumanus, a una distança entre eles de dos actus (71,04 m) e formant 100 superfícias carradas d’environ 0,5 ectaras nomenadas heredia (centum heredia = centuria).
Cada heredium èra subdivizat per la mitat dins l’axe sud nòrd constituissent dos jugerum (lo jugerum, de 2523 mètres carrats, correspondava a la superfícia de terren que podavat èsser laurada en un jorn per un parelh de buòus).
Dins lo Venèt l'organizacion geometrica que la centuriacion romana legada al païsatge es conegut jol nom de Graticolato roman.
Villers-sous-Chalamont
Villers-sous-Chalamont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La distincion de Chalamont compreniá los pòbles de Villers-jos-Chalamont e Boujailles ("Lo chestel de Chalamont e los apèndixs, e la vila de Bojailles, e #çò que i apeut e quanque las nòstras havons e devèm havoir me cal Chalamont cap a Pontalie e cap al val de Miège, la Chaz d'Alia, lo chestel de Nozeroë... ") Mas tanben Montorge (uèi luòc-dich capèla de Montorge), Capèla-de Huin e lo Souillot (a dos km de Capèla-de Huin). Lo vilatge èra ancian, un torn i aviá #èsser bastida dins la montanha (a la endroit de l'ostal forestal del Torn) ont una amplària passatge i aviá #èsser creat en lo calhau amb la fin de poder controtlar la rota de Salins, una via romaine passava a aquel endroit a travèrs del bòsc de Maublin. A costat d'aquel bastiment i i aviá una fortalesa #que servissiá de preson, Jean III de Chalon-Arlay i i aviá barrat en 1392 continuament a la question Faguier, Thiébaud de Granson i i aviá detengut en 1314 e Pèira de Belmont egalament.
La seigneurie de Chalamont comprenait les villages de Villers-sous-Chalamont et Boujailles ("Le chestel de Chalamont et les appendices, et la ville de Bojailles, et ce que y apeut et quanque nos havons et devons havoir dois Chalamont envers Pontalie et envers le val de Miège, la Chaz d'Allie, le chestel de Nozeroë... ") mais aussi Montorge (aujourd'hui lieu-dit chapelle de Montorge), Chapelle-d'Huin et le Souillot (à deux km de Chapelle-d'Huin). Le village était ancien, une tour avait été construite dans la montagne (à l'endroit de la maison forestière de la Tour) où un large passage avait été créé dans le roc afin de pouvoir contrôler la route de Salins, une voie romaine passait à cet endroit à travers la forêt de Maublin. À côté de cette construction il y avait une forteresse qui servait de prison, Jean III de Chalon-Arlay y était enfermé en 1392 suite à l'affaire Faguier, Thiébaud de Granson y était détenu en 1314 et Pierre de Belmont également.
Bartherans
Bartherans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Bartherans A situat a 455m d'altitud. Aperaquí 23 km al sud-oèst de la vila de Besançon (a panatòri d'ausèl).
Bartherans est situé à 455m d'altitude. Environ 23 km au sud-ouest de la ville de Besançon (à vol d'oiseau).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de la municipalitat #que se orthographiait « Barterans » al ven d'un quite nom d'origina germanique « Bertarius ».
Indèx (anatomia)
right|thumb|L'indèx
Farooq Leghari
Farooq Ahmad Khan Leghari (1940 - 2010) òme politic, foguèt president de Paquistan entre 1993 e 1997.
Indèx (anatomia)
L'indèx (popularament lo guinhaire) es lo segon det de la man per l'Òme e los grands monins, situat entre lo poce e lo det long.
Nebulosa planetària
Una nebulosa planetària es una nebulosa d'emission formada d'una bofiga de gas en expansion eissida de l'ejeccion dei jaç exteriors d'una estèla de 0,8 a 8 massas solaras qu'es a passar de l'etapa de giganta roja an aquela de nana blanca.
Indèx (anatomia)
Servís en general per indicar o designar un objècte o una direccion (aquel poder pòt èsser considerat coma malefic).
Nebulosa planetària
Aqueu fenomèn foguèt descubèrt en 1764 e l'aspèct similar ai planetas de l'objècte li donèt son nom. Pasmens, en fòra de son aspèct, a ges de rapòrt ambé lei planetas. Sa causa es liada a l'agotament resèrvas d'èli d'une estèla dau tipe giganta roja. D'efèct, la fin dei reaccions termonuclearas dins lo còr de l'estèla permet plus de mantenir son equilibri entre la gravitat e l'energia emesa per la fusion de l'èli. Aquò entraïna alora l'afondrament dau còr, sota la sieuna gravitat, e sa transformacion en nana blanca. Aqueu fenomèn es una fònt d'energia fòrça importanta qu'es a l'origina d'una gròssa pression radiativa sus lei jaç extèrnes de l'estèla. La matèria i es alora expulsat vèrs lo mitan interstellar a una velocitat generalament situada entre 20 e 30 km/h. En parallèl, la temperatura fòrça auta de la nana blanca en formacion (fins a NaN a sa superficia) ioniza aqueu gas que va emetre de l'energia e donc venir visible. Ansin, se fòrma la bofiga de gas en expansion a l'entorn de la nana blanca. La durada dau fenomèn es d'aperaquí 10,000 ans.
L'exemple pus conegut de nebulosa planetària es la Nebulosa de la Lira.
Indèx (anatomia)
Es tanben utilizat per demandar la paraula en lo levant, a l'escòla subretot.
Aquel det es lo det de l'equilibri.
Unicode
Los simbòls Unicode representant l'indèx son:
Brinay (Nièvre)
Brinay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Det
thumb|Los cinc dets de la man umana Los dets (var. dits) (del grèc ancian δάκτυλος, que venguèt pel latin en "digitus") son las extremitats articuladas de las mans e dels pès de l'Òme e de qualques animals. La preséncia de dets caracteriza lo clade dels tetrapòds.
Dets umans
Los cinc dets del pè son nomenats artelhs. Los cinc dets de la man son: Son numerotats de I a V en chifras romanas en partent del poce.
Un det es compausat de tres falanjas, levat lo poce e l'artelh gròs, que n'an que doas. S'agís, en partent de la palma, de la falanja, la falangina e de la falangèta.
Es sus aquela darrièra que creis l'ongla. Aqula falanja es fòrça nerviada, çò que dona una granda sensibilitat al det, subretot al nivèl de la polpa — l'extremitat carnuda del det — que compren un grand nombre de receptors tactils. Las rufetas que son a l'origina de nòstra emprenta digitala jògan un ròtle important d'amplificacion de las sensacions de gran e de textura dins l'exploracion dels objècts que tocam. Quand la pèl del cap del det alisa une superfícia, las rufètas provòcan de microvibracions detectadas pel sistèma nerviós e interpretadas pel cervèl.
Biologia
L'òrdre de creacion dels dets, pendent lo desvolopament du fètus es lo seguent: anular, det pichon, det grand, indèx e finalament poce.
Los dets ne contenon pas de muscle. Son ligats per de tendons a des muscles extensor e muscles plegadisses situats dins l'avantbraç.
Los dets venon amochonats banhats dins l'aiga: l’agençament de las rufas en un malhum de canals divergents, non connectats permet a l’aiga de colar mai eficaçament quand se fa una pression dels dets sus un supòrt, ofrent atal una melhora aderéncia.
Voivodat de Silèsia
thumb|right|Localizacion dau voivodat de Silèsia.
Lo voivodat de Silèsia es una unitat de division administrativa de Polonha. Creat lo 1 de genier de 1999, son capluòc es Katowice. Ten una superfícia de 12,331 km² e, a la fin de 2003, sa populacion teniá 4,715,000 abitants, siá la densitat de populacion pus auta dau país.
Plana de Pò
vinheta|La plana de [[Pò es la zona en gris a l'interior de l'elipsi roge.]] vinheta| Carmagnola, la campanha près de [[Pò.]] La plana de Pò es una region naturala situada en Itàlia septentrionala. Es una zona facha plan fertila per la preséncia del fluvi Pò e de sos multiples afluents. Pò desboca per un dèlta dins la mar Adriatica.
Toponimia
Lo toponim « Plana de Pò » (Val Padana o Pianura Padana o Pianura del Pò o Padania en italian), designa una region geografica d'Itàlia septentrionala que coïncidís amb lo bacin idrografic del fluvi Pò e de dèlta de Pò, e cobrís una partida importanta de las regions administrativas de Piemont, de Lombardia, d'Emília e Romanhae e de Venèt.
Cal difrenciar la « Plana de Pò » del bacin de Pò qu'el compren en mai las regions autonòmas de la val d'Aosta e de Trentin. La Val Pò es tanben una de las Valadas Occitanas dins la província de Coni
Donadas generalas
Sa superfícia, près de 90 000 km2, s’espandís sus un tèrç gaireben (33,5) del territòri nacional, compren 36 províncias, 3 674 comunas e 4 regions : Piemont, Lombardia, Venèt, Emília e Romanha.
L’origina de la plana de Pò
vinheta|Idrografia de la plana de Pò, flumes màgers. La plana de Pò ocupa una bona partida de l'Itàlia septentrionala, dels Alps occidentals a la mar Adriatica, ten la forma la forma d'un triangle d’una superfícia 46 000 km2; la longor mai granda es de gaireben 400 km, la largor mejana varia de 80 a 120 km e aumenta progressivament cap al mar, amb un front de 270 km. Gaireben al centre de la linha costièra comença lo dèlta de Pò. Las còstas son bassas e sablosas.
Pò, Bodinens en cèlta, Eridan en grèc e Padus en latin, passa per la plana d’oèst cap a l'èst.
Las aigas que davalan dels monts, portèron fòrça quantitats d'alluvions. Aquestes se pausèron e s'amolonèron sul fons de la mar, fins a comolar çò que, 5 milions d’ans de per abans, èra un golf bèl de la mar Adriatica. Pò carreja mai de 10 300 m3 d’aiga a la segonda  en arribant a Ferrare (començament del dèlta de Pò). Lo procediment d'ensorrament, lent mas inexorable, contunha dempuèi de millions d'ans.
De fach, constituís tot un ensemble amb: al nòrd-èst, la plana veneta d'origina alluviala creada per Adige; al sud, la pichona planha romanhòla, tanben d'origina alluviala, deguda a las aigas que s'escampan dins la mar Adriatica, a partir del Montone e los seguents en anant cap a l’èst.
Voivodat de Pichona Polonha
thumb|right|Localizacion dau voivodat de Pichona Polonha.
Plana de Pò
La nauta e bassa plana
La plana de Pò compren doas zonas de caracteristicas diferentas : la nauta e la bassa plana.
Ambedoas zonas se destrian pro, e mai de per l'altitud tanben per la natura dels sols, lo regim de las aigas e la vegetacion. vinheta|Mapa de 1585 (musèu del Vatican) - Dèlta de Pò e Romanha. Aquesta zona que compren los territòris de la Bassa padana e de la Bassa parmense s’espandís dempuèi lo Taro, dins la província de Parma, a l’oèst, fins a la còsta Adriatica a l'èst, es limitada al nòrd per Pò e Adige, al sud pels Apenins e representa Romanha (partida de l’Emília e Romanha), anciana contrada dels Estats pontificals fins al Risorgimento.
Voivodat de Pichona Polonha
Lo voivodat de Pichona Polonha (en polonés : Województwo małopolskie) es un voivodat de Polonha. Foguèt creat lo 1 de genier de 1999. Son capluòc es Cracòvia. Ten una superfícia de 15,108 km² e teniá en 2009 3,298,000 abitants.
Plana de Pò
La nauta e bassa plana
Las ondadas de Pò, dels rius e dels gaudres que rècan dempuèi los Apenins, faguèron paludenca tota la zona, ancianament nomenada Valle Padusa (de Padus, nom roman de Pò). Puèi, pauc a pauc (en un milion d’annadas), los alluvions e lo sediments comolèron naturalament, una partida fertilizant los sòls. Los Romans joguèron un ròtle important dins l’assecamement de las tèrras creant la Via Emilia, cavant de canals d'assecament e practicant la « centuriacion » e los grands centres urbans de Forlimpopoli, Forlì, Imola, Reggio Emilia, Cesena, Faenza e Fidenza.
Traças de la centuriacion romana
esquèrra|vinheta|Limitacion de las tèrras en centurias. La centuriacion romana es una tecnica de pergatge que foguèt utilizada pels Romans mai sovent per balhar de tèrras a de colons. S'accompanha, d'òbras idraulicas (construccion de valats) e de servicis (construccion de carrièras e camins d'accès).
Es remarcable de constatar que, mai de 2000 ans mai tard, aquestas formas demorèron, al mens en partida, dins lo traçat dels valats, de sègas e de las rotas actualas. Los malhum de centuriacion son de rèstes arqueologics coma los rèstes bastits o las inscripcions.
Lo quadrilhatge realizat pels agrimensors passavan las plantacions e infrastructuras ja existissentas. La forma, generada mejan l'instrument de mesura nomenat groma, es basada sus d'axes ortogonals. Lor orientacion es variabla (en Romanha, mai sovent 29°E al respècte de Nòrd geografic). Sus las linhas màger son bastidas de carrièras bordadas de valats.
La mapa çai costat (IGM 1/25000 començament del sègle XX) representa la division romana de tèrras que se situan entre las vilas de Cervia e de Cesena. Uèi, aquelas pèças fusionèron en proprietats mai importantas, ma las carrièras e los valats encara existisson.
Informacions sus l'agrimensura sul site Archeogeographie.org
Topografia
Lo nivèl del sòl e lo penjal influisson sus l’escorriment de las aigas dins las zonas agricòlas. Bolonha, situada a 60 km (a la volada) del mar, es soqnue a 54 mètres d’altitud. Ferrare a 9 mètres, Ravena a 4 mètres (ara) e Comacchio a 1 mètre (en mejana).
Lach e formatge
En Lombardia,Piemont, e Emília e Romanha; pels mai grands productors, mas tanben sus tot lo territòri per de produccions localas.
Risièras
vinheta|Panorama del Pò e las risièras del Piemont Situadas subretot dins la region del Pirmont, las risièras cobrissent la majoritat de las superfícias cultivablas. L’agençament de las risièras, dessenhadas per Leonardo da Vinci, permet une expleitacion intensiva del ris amb unes 5 000 productors de ris sus 120 000 ectaras e una produccion annadièra de 600 000 tonas, o 30 % de la produccion europèa. Lo vitjaire que passa per la region per l’autorota de Novare a Gènoa o Turin-Savone, poirà constatar l’espandiment d'aquestas culturas.
Malhum rotièr
Mai de 3 000 quilomètres d’autorotas, amb de certenas de dos còps quatre vias (Milan-Bergam, Modèna-Bolonha). Las mai ancianas, bastidas abans guèrra per Mussolini, ligant Milan al lac Major (60 km a Sesto Calende), als lacs de Còme e de Garda per de besonhs de prestigi politic de Mussolini e per jónher entre eles los grands centres industrials de Milan, Bolonha, Turin, Venècia, Triesta. Puèi per respondre al trafic creissent degut al torisme, lo malhum se desvolopèt dins totes los sens. Desvolopament per d'entrepresas privadas, per las autorotas pagantas, e perr l’Estat per la autorotas gratuitas.
Camins de fèrre
Los camins de fèrre seguisson gaireben los meteisses parcors que las autorotas. L'Itàlia desvolopa un malhum de tren de granda velocitat ligant las vila màger del país. Las linhas forman coma una « T » ligant las vilas de Turin - Milan - Vècia e Milan - Bolonha - Florença - Roma - Nàpols. La linha Milan-Gènoa es en fasa d'estudis definitius e êl tunèl del Frejús, Lion a Turin.
Ecologia
La plana del Pò es una de las regions mas densament poblada d'Euròpa. Los tres quarts de l'activitat economica de l'Itàlia s'i desvelopèron amb las consequéncias qu'quò implica per l'environament. I a per exemple de problèmas pausadas per las aigas del Pò e de sos afluents, cargadas de la pollucion urbana e de la pollucion eissida de l’agricultura (nitrat, aiga de femorièr...). Aquestas pollucions, arribant dins le dèlta del Pò, favorizan lo desvelopament d’algas (algas brunas).
1986, l'an de l'alga bruna foguèt un còp terrible per l'environament e l'economia toristica de la còsta Adriatica, de Venècia a Ancòne. Dempuèi aquesta catastròfa, las autoritats reduiguèron fòrça l'utilizacion dels pesticids e autres produchs quimics, e las novèlas nòrmas environamentalas europèas per l'industrie mermèron los efièch catastrofics. Problèmas tanben dins los grands pòrts maritims coma Ravena o Venècia, o la rafinariá de Mestre jòga un grand ròtle dins la pollucion e l'engravada de la laguna.