cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mecanica quantica
La mecanica quantica modèrna
thumb|right|[[Fotografia de Niels Bohr e d'Albert Einstein en 1925.]]
Dempuei 1925, la mecanica quantica « modèrna » contunia son desvolopament gràcias a de perfeccionaments dei principis edictats per la mecanica matriciala. Lo concèpte de foncion d'onda de Schrödinger i tèn un ròtle centrau. Aquò permetèt de formular l'important principi d'exclusion de Wolfgang Pauli (1900-1958) e de concebre de teorias per representar lei liasons quimicas (Heitler en 1927), leis orbitalas molecularas (Mulliken e Hund en 1927), l'estructura generala dei moleculas (Pauling en 1928), la combinason lineara d'orbitalas atomicas en vista de calcular d'orbitalas molecularas (Lennard-Jones en 1929) ò per explicar certanei fòrças observablas au nivèu de l'atòm (Heisenberg).
Aqueu periòde foguèt marcat per doas evolucions distintas. La premiera es lo debat entre Albert Einstein e Niels Bohr a prepaus de l'interpretacion de donar a la mecanica quantica. Lo premier èra opausat a la vision probabilista qu'apareguèt a partir deis ans 1920-1930. Pasmens, foguèt lo ponch de vista de Niels Bohr que prevauguèt. Dich Escòla de Copenaga, car l'institut de Bohr èra situat dins aquela vila, aqueu corrent fa totjorn autoritat a l'ora d'ara. La basa de sa pensada es fondada sus lo fach que lei relacions d'incertitud d'Heisenberg seriá la consequéncia d'una interaccion entre lo fenomèn observat e l'instrument de mesura. De mai, es en favor dau caractèr probabilista de la mecanica quantica. La segonda evolucion foguèt lo desvolopament de teorias quanticas centradas sus un domeni particular de la fisica coma l'electrodinamica quantica ò la cromodinamica quantica.
L'electrodinamica quantica
L'electrodinamica quantica es una teoria destinada a conciliar l'electromagnetisme e la mecanica quantica per lo mejan dau formalisme lagrangian relativista. Son principi de basa es de considerar que lei cargas electricas interagisson per cambi de fotons virtuaus. Es adaptada a la descripcion de fòrça fenomèns levats d'aquelei liats a la gravitacion ò a la radioactivitat.
Son origina se situa dins lei trabalhs menats per Paul Dirac durant leis ans 1920. D'efiech, lo fisician britanic establiguèt per lo premier còp lo coefficient de l'emission espontanèa d'un atòm. Puei, modelizèt lo camp electromagnetic en utilizant un ensemble d'oscillators armonics discrèts (quantificacion) e en associant d'operators d'escala ai particulas. Aquò foguèt completat per lei resultats dei resultats de Wolfgang Pauli, de Pascual Jordan, de Werner Heisenberg, d'Eugene Wigner (1902-1995) e d'Enrico Fermi (1901-1954). Aqueu darrier introduguèt una formulacion fòrça estetica de l'electrodinamica quantica.
Pasmens, entre 1937 e 1937, divèrseis estudis menats per Félix Bloch (1905-1983), Arnold Nordsieck (1911-1971) e Victor Weisskopf (1908-2002) mostrèron que la validitat de la formulacion de Fermi èra unicament veraia au premier òrdre dins la teoria de la perturbacion. Aquela teoria es un otís matematic desvolopat per l'analisi de fenomèns quantics. Son principi es de partir d'un sistèma fisic simple qu'es pauc a pauc trebolat per d'elements perturbators. La solucion apareguèt amb lo calcul de l'escart de Lamb – un fenomèn pas previst per l'eqüacion de Dirac – realizat per Hans Bethe (1906-2005) en 1947. Melhorat per Richard Feynman (1918-1988), Julian Schwinger (1918-1994) e Sin-Itiro Tomonaga (1906-1979), aqueu trabalh entraïnèt la mesa en plaça de la definicion modèrna de l'electrodinamica quantica dins leis ans 1950-1960.
La teoria quantica dei camps
La teorica quantica dei camps es un quadre teoric larg que recampa un ensemble de teorias basadas sus la nocion classica de camp e sus lei principis e otís de la mecanica quantica. L'objectiu es de desvolopar de modèls permetent de descriure l'aparicion, l'evolucion e la disparicion dei particulas. Pasmens, coma l'indica lo nom de la teoria, l'atencion principala es pas portada sus lei particulas mai sus lei camps. Principalament desvolopada entre leis ans 1920 e 1950 per de fisicians coma Paul Dirac, Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard Feynman, Vladimir Fock (1898-1974) ò Freeman Dyson (1923-2020), aquela teoria es uei un element centrau de la descripcion modèrna de l'Univèrs.
La teoria obtenguèt sei premiers succès dins leis ans 1930, especialament amb la premiera descripcion de l'efiech Compton. Pasmens, coma per l'electrodinamica quantica, lei limits dei matematicas alentiguèron son desvolopament fins ais ans 1950. Dins aquò, a partir d'aquela data, sei progrès li permetèron de prepausar de modèls explicatius per l'interaccion fòrta. De mai, la teoria foguèt tanben implicada dins lo desvolopament de la teoria de la mesura prepausada per Murray Gell-Mann (1929-2019). Dins leis ans 1960, la teoria quantica dei camps aguèt tanben un ròtle major dins la definicion de l'interaccion electrofebla, concèpte permetent d'unificar la fòrça electrostatica e l'interaccion febla. Ansin, foguèt donc integrada dins lo modèl estandard de la fisica.
La cromodinamica quantica
La cromodinamica quantica es una branca de la teoria quantica dei camps. Foguèt prepausada en 1973 per Hugh David Politzer (nascut en 1949), Frank Wilczek (nascut en 1951) e David J. Gross (nascut en 1941) per descriure l'interaccion fòrta. Permet ansin d'explicar leis interaccions entre lei quarks e lei gluons ò la coesion dau nuclèu atomic. Es venguda una partida important dau modèl estandard.
La quantificacion de l'energia
La quantificacion de l'energia es basada sus doas ipotèsis emesas per Max Planck dins sa descripcion dau raionament dau còrs negre. La premiera considèra que l'energia d'una particula pòu unicament adoptar certanei valors discrètas e especificas que son dichas « nivèus d'energia ». La segonda es que lei particulas pòdon emetre ò absorbir un raionament unicament quand passan d'un nivèu d'energia a un autre.
Aquò a plusors consequéncias importantas per lei sistèmas fisics. Premier, pòdon donc unicament emetre ò absorbir de quantitats definidas d'energia car tota variacion d'energia correspònd en realitat a una variacion entre dos nivèus d'energia. Pasmens, leis efiechs d'una tala variacion son importants a l'escala microscopica. D'efiech, se considèram d'un sistèma oscillant de frequéncia ν, son energia E es donada per la relacion E = h\nu amb h la constanta de Planck, una constanta fisica fondamentala egala a 6,626.10-34 J.s.
Dins lo cas d'un pendul d'un quilograma qu'oscilla amb una frequéncia d'un hertz, la quantitat minimala que pòu èsser cambiada es egala a 6,626.10-34 J. Per un sistèma tant important, la pèrda d'una tala quantitat d'energia es totalament imperceptibla. La pèrda d'energia liada ai fretaments semblarà donc continua. En revènge, per un sistèma microscopic, per exemple un electron de massa egala a 9,1.10-31 kg, aqueleis energias vènon importantas e son influéncia determinanta.
La quantificacion de l'atòm
La quantitificacion dei nivèus d'energia de l'atòm es lo darrier ensemble d'ipotèsis a l'origina de la mecanica quantica. Seis elements de basa foguèron prepausats per Niels Bohr. Segon eu, totei leis orbitalas electronicas a l'entorn dau nuclèu son pas establas. Leis orbitalas establas correspòndon a un estat estacionari de l'atòm. Lo passatge d'un estacionari a un autre es possible per un saut quantic instantanèu qu'entraïna l'emission ò l'absorpcion d'un foton. L'energia d'aqueu foton es egala a la diferéncia d'energia entre l'estat iniciau e l'estat finau de l'atòm.
Leis ondas de matèria
Dins lo quadre de la dualitat onda-corpuscul, totei lei particulas massisas son associadas a una onda de matèria que sa longor d'onda es definida per lo rapòrt entre la constanta de Planck e lo moment cinetic de la particula. Dicha ipotèsi de De Broglie, aquela idèa foguèt confiermada per l'experiéncia de Davisson-Germer. Per aquò, una mòstra de niquèl cristallin foguèt bombardada per d'electrons lents de 54 eV (aperaquí 4,000 km/s). La dependéncia angulara de l'intensitat electronica rebatuda foguèt mesurada e sa figura de diffraccion foguèt identica a aquela predicha per William Henry Bragg e William Lawrence Bragg per lei rais X. Aqueu resultat permetèt de conclure a la natura ondulatòria de la matèria.
Lei foncions d'onda
Segon la teoria de la relavitiat, e la famosa relacion E = mc2, la massa de la matèria es una forma d'energia. Ansin, un parallèl es possible entre lei fotons e la matèria e se lei premiers pòdon èsser associats a d'ondas electromagneticas, vèn possible d'associar lei particulas massisas a d'ondas de matèria. La foncion d'onda es l'otís matematic que permet de descriure aqueu fenomèn.
Aquela foncion a plusors proprietats de remarca. En particular, lo carrat de son amplitud tradutz la probabilitat de localizar de la particula que li es associada en un ponch particular dau temps e de l'espaci. Aquò es una basa de l'aspècte probabilista de la mecanica quantica. Per exemple, sus l'esquèma a drecha, se considèram un paquet d'ondas constituits de plusors ondas elementàrias, la particula associada a aqueu paquet a mai de possibilitats de se trobar dins lei zònas d'amplitud maximala au centre. Pasmens, aquò es pas totalament segur e existís una probabilitat que se tròba dins lei regions a senèstra ò a drecha.
Aquela incertitud regardant la localizacion d'una particula es pas la causa unica qu'es pas ben determinada en mecanica quantica. D'efiech, leis incertituds fondamentalas de certanei pareus de grandors observablas, coma la posicion e lo moment cinetic ò l'energia e lo temps, son governadas per lo principi d'incertitud de Heisenberg. La conoissença precisa d'una grandor observabla dins un pareu empacha de conoisser l'autra grandor amb la meteissa precision. Aquela incertitud es intrinsèca e fondamentala car es la consequéncia de la dualitat onda-corpuscul.
L'eqüacion de Schrödinger
Aquela eqüacion pòu adoptar plusors formas diferentas. La forma presentada aicí dessüs es aquela prepausada per Erwin Schrödinger. Comprèn un tèrme d'energia potenciala (a drecha), un tèrme cinetic (au mitan) e un tèrme representant l'energia totala (a senèstra). Lo tèrme potenciau de l'eqüacion es fòrça interessant car lei quatre interaccions fondamentalas pòdon èsser descrichas amb de foncions d'energia potenciala. Per quant au tèrme cinetic, la mesura d'una velocitat es generalament una question experimentala car despend de la particula estudiada e dei mejans disponibles.
La resolucion de l'eqüacion de Schrödinger
L'eqüacion de Schrödinger es una eqüacion diferenciala que sa solucion es una foncion matematica susceptibla de variar dins lo temps e dins l'espaci. En mai d'aquò, i a sovent plusors foncions que permèton de resòuvre l'eqüacion. Per trobar totei aquelei foncions, existís divèrsei tecnicas e es sovent necessari de faire d'ipotèsis. En particular, fau s'interessar ai condicions ai limits de respectar. Es a dire que fau comparar lei solucions possiblas amb lei valors conegudas de la foncion d'onda en certanei ponchs caracteristics. D'autra part, una autra proprietat de remarca de l'eqüacion de Schrödinger es que tota combinason lineara de solucions de l'eqüacion n'es egalament una solucion. Aquela existéncia de solucions unicas explica la quantificacion.
L'espin d'una particula
L'espin es, en mecanica quantica, una proprietat centrala dei particulas fondamentalas (fotons, electrons...). Correspònd a un moment angular intrinsèc de la particula qu'es egau a un nombre entier ò a un nombre mieg-entier. Fa partida dei nombres quantics estacats a una particula amb lo nombre quantic principau, lo nombre quantic azimutau e lo nombre quantic magnetic. L'espin es donc de considerar dins l'encastre dau principi de Pauli. Aquela lèi explica l'estructura deis atòms tenent mai d'un electron. Segon ela, dos fermions identics pòdon pas aver lo meteis estat quantic, es a dire aver sei quatre nombres quantics identics.
Lei pareus matèria-antimatèria
Una consequéncia dei calculs integrant l'espin dei particulas a menat la mecanica quantica a postular l'existéncia d'una antiparticula per cada particula de matèria. D'efiech, aquò es necessari per explicar divèrsei fenomèns coma aqueu de la creacion de pareus a partir d'un foton (ò d'un autre boson de carga neutra) ò d'una particula cargada se desplaçant a una velocitat relativista.
L'interpretacion de l'Escòla de Copenaga
thumb|Descripcion de l'experiéncia dau gat de Schrödinger.
L'Escòla de Copenaga es lo nom donat a l'interpretacion majoritària de la mecanica quantica au sen de la comunautat scientifica. Son nom vèn de la capitala danesa ont èra situat l'institut de recèrcas de Niels Bohr e de Werner Heisenberg. Es un corrent principalament fondat sus lei ponchs de vista d'aquelei dos fisicians, completats per quauqueis apondons ulteriors : Es una vision que considèra impossibla la mesura dirècta d'un fenomèn quantic. D'efiech, segon ela, un sistèma quantic es totjorn trebolat per una mesura. Ansin, per descriure un tau sistèma, l'Escòla de Copenaga a desvolopat un apròchi probabilista de la mecanica quantica. Una de sei consequéncias pus famosa es l'experiéncia de pensada dau gat de Schrödinger. Imaginada per denonciar lei limits de la pensada scientifica desvolopada per lei partisans de l'Escòla de Copenaga, es venguda un deis imatges pus famós de la mecanica quantica modèrna.
La paradòxa EPR
Se l'Escòla de Copenaga es actualament lo corrent de pensada dominant en mecanica quantica, sa posicion foguèt fòrça contestada durant lo sègle XX. D'efiech, en causa de son aspècte probabilista, sa completud foguèt contestada per plusors fisicians de remarca coma Albert Einstein. Una premiera controvèrsia importanta aguèt luòc en 1935 amb la paradòxa EPR, una experiéncia de pensada liada a la question de la mesura e de la realitat objectiva. Fòrça complèx, son principi consistís a mesurar, d'un biais simultanèu (ò au mens dins un interval de temps pron brèu per que l'informacion ague pas lo temps de passar d'una particula a una autra), dos grandors que s'excluson (per exemple, posicion e velocitat). Aquò seriá una violacion deis inegalitats d'Heisenberg e donariá mai d'informacions que lei previsions de la mecanica quantica. L'idèa es de mostrar l'aspècte incomplèt de la mecanica quantica.
Lei premiereis estudis d'aquela paradòxa, menadas per Albert Einstein, Boris Podolsky e Nathan Rosen, laissavan supausar l'existéncia de « variablas escondudas », susceptiblas de provesir d'evolucions novèlas regardant la teoria quantica. Pasmens, foguèt pas lo cas. En revènge, lei partisans de l'Escòla de Copenaga aguèron tanben de dificultats per explicar certanei consequéncias de l'experiéncia. Encoratjats per lei succès experimentaus de lor vision de la mecanica quantica, adaptèron son modèl. En particular, renoncièron au principi de localitat, es a dire qu'un objècte quantic pòu èsser influenciat per un objècte fòrça luechenc. O completèron amb la definicion dau principi de l'intricacion quantica que ditz que leis estats quantics de doas particulas forman un sistèma unic, compres se lei doas particulas son separadas per una gròssa distància.
L'experiéncia d'Aspect
Leis inegalitats de Bell son un ensemble de condicions que dèvon contentar lei mesuras sus leis estats quantics intricats dins l'ipotèsi d'una teoria determinista locala amb de variablas escondudas : respècte dau principi de localitat (dos objèctes luenchens pòdon pas s'influenciar d'un biais simultanèu), respècte dau principi de causalitat (estat dei particulas unicament determinat per lor estat iniciau e per l'ensemble deis experiéncias recebudas aperavans) e respècte dau principi de realisme (lei particulas an de proprietats pròprias). Formuladas en 1964, aqueleis inegalitats foguèron verificadas dins leis ans 1970-1980 per una tiera d'experiéncias. La principala foguèt realizada per lo fisician francés Alain Aspect (nascut en 1947). Demostrèt l'existéncia deis estats intricats e la violacion sistematica, dins lei cas EPR, d'au mens una dei condicions deis inegalitats de Bell. Per consequéncia, dempuei aqueu periòde, la mecanica quantica prepausada per l'Escòla de Copenaga es ben considerada coma una teoria complèta mai non locala.
Leis autreis interpretacions
Se l'Escòla de Copenaga es uei acceptada per la màger part de la comunautat scientifica, existís encara d'autreis interpretacions de la mecanica quantica. Pasmens, aquelei teorias son generalament incomplètas ò impossiblas de demostrar. Una partida assaia de restablir lo determinisme tot en respectant lo caractèr non locau de la mecanica quantica. L'ensemble pus famós de teorias d'aqueu tipe foguèt desvolopat per Louis de Broglie e per David Bohm. Pasmens, lo premier i renoncièt car son modèl èra pas acabat. David Bohm acabèt sei trabalhs mai suscitèt pauc d'interès car sa teoria quantica es basada sus un potenciau quantic encara desconegut.
Un autre ensemble conegut es aqueu deis « Univèrs parallèls » prepausat en 1957 per Hugh Everett. Segon eu, lo problema centrau èra de determinar l'estat observat quand un estat intricat s'afondra (generalament en causa d'una mesura). A l'ora d'ara, aquò es pas totalament impossible. Everett prepausèt donc d'imaginar que cada afondrament d'una intricacion quantica èra a l'origina de la creacion d'un Univèrs novèu. Dins aquò, aquela concepcion es impossibla de demostrar amb lei mejans actuaus.
Ebenezer Cobb Morley
Ebenezer Cobb Morley (1831–1924) èra un esportiu britanic. Aguèt una influéncia decisiva dins l'unificacion e lo desvolopament dau fotbòl gràcias a la fondacion de la federacion britanica. Per aquela rason, es de còps dich « lo paire dau fotbòl ».
Nascut a Hull, quitèt la vila en 1853 e s'installèt a Barnes en 1858 onte participèt a la fondacion dau Barnes Club en 1862. En 1863, prepausèt per lo premier còp la fondacion d'una associacion gropant lei clubs de fotbòl britanics. Aquela idèa foguèt annonciada dins la premsa e permetèt la formacion de la Football Associacion (FA). Aquela federacion foguèt pauc a pauc jonhada per leis autrei clubs britanics dins la fin deis annadas 1860 permetent d'unificar lei reglas dau fotbòl e l'organizacion dei premierei competicions. Morley foguèt lo premier secretari de la FA de 1863 a 1866 e son segond president de 1867 a 1874. Coma jogaire, participèt a la premiera partida organizada en dos clubs, Barnes còntra Richmond, en 1863 puei a la premiera partida oficiala en 1866 entre Londres e Sheffield.
Sars-le-Bois
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chazeuil (Nièvre)
Chazeuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Drech penau
thumb|right|Edicion [[1993 dau Còdi penau francés.]]
Lo drech penau ò drech criminau es la branca dau drech que reprimís lei comportaments antisociaus (infraccions) e que prevetz la reaccion de la societat en fàcia d'aquelei comportaments. Lo drech penau regarda donc principalament lei relacions entre la societat e l'individú. Per aquela rason, es sovent opausat au drech civiu que pertòca lei relacions entre doas personas moralas ò fisicas.
Existís una articulacion importanta entre lo drech penau e lei règlas de procedura penala que definisson lo quadre juridic que dèvon respectar l'enquista, l'inculpacion, lo jutjament e l'execucion de la pena que visan una persona sospichada de la comission d'una infraccion. Lo respècte d'aqueu quadre es fòrça importanta car lei penas prononciadas son susceptiblas de tocar lei drechs fondamentaus de la persona condamnada (reduccion de sa libertat de circulacion, obligacion de pagar una emenda...). Constituís una assegurança que permet de s'assegurar de la legalitat de la pena e de son execucion.
Dins lei societats modèrnas, lo drech penau es una prerogativa de l'Estat e es devesit en dos ensembles principaus que son lo drech penau generau (règlas de procedura, definicion dei penas...) e lo drech penau especiau (definicion deis infraccions...). De còps, l'Estat pòu delegar sei competéncias a una entitat estatala de nivèu inferior ò, au contrari, a una organizacion internacionala. Dins leis Estats ancians, lo drech penau èra sovent tengut per plusors entitats coma lo sobeiran, lo clergat e lei senhors locaus.
Poncian
Poncian (29 ò 30 d'octòbre de 235) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 18 evesque de Roma de 230 a 235. Succediguèt a Urban I (222-230) e foguèt remplaçat per Antèri (235-236).
Son pontificat es mau conegut en causa de la manca de documents. Organizèt en 231 un sinòdi a Roma per condamnar lei tesas d'Origèn. En revènge, sa posicion a respèct de l'esquisme menat per l'antipapa Ipolit de Roma es desconeguda. En 235, lei dos òmes foguèron arrestats dins lo corrent dei persecucions ordonadas per l'emperaire Maximin I. Son reconciliacion permetèt d'acabar l'esquisme començat après l'eleccion d'Ipolit coma antipapa per sei partisans en 217. Poncian renoncièt a sa foncion lo 28 de setembre e moriguèt a la fin dau mes d'octòbre.
Star Wars
thumb|
Star Wars (literalament en occitan, Lei Guèrras de las Estèlas) es una epopèia cinematografica de sciéncia-ficcion imaginada per George Lucas en 1977. Bèu premier pensada coma una trilogia (de 1977 a 1983), l'istòria s'es puei contunhada amb tres novèus episòdis que sortiguèron entre 1999 e 2005. Aquesta nòva triologia a per particularitat de pas seguir l'istòria de la premiera mai conta leis eveniments anteriors. Totei leis episòdis conoissèron un bèu succès public. De notar que per coeeréncia, lei tres episòdis de la premiera trilogia foguèron représ per enaussar lo nivèu deis efiechs especiaus çò que permetèt una nòva sortida en salas dins leis annadas 2000. Lo 30 octòbre de 2012, The Walt Disney Company anóncia aguer crompat la societat Lucasfilm e la preparacion d'una novèla trilogia que lo premier film sortirà en 2015.
Voivodat de Grand Polonha
Lo voivodat de Grand Polonha (en polonés : Województwo wielkopolskie) es un voivodat de Polonha. Foguèt creat lo 1 de genier de 1999. Son capluòc es Poznan. Ten una superfícia de 29,826 km² e teniá 3,360,000 abitants en 2003.
Star Wars
Òbra emblematica dau genre space opera, la saga se debana « I a ben lòngtemps, dins una galaxia luencha » e conta la lucha entre lei chivaliers Jedi e lei Sith. Son personatge centrau es Anakin Skywalker que cedís a la temptacion dau costat sorn de la Fòrça per venir Darth Vador (en anglés Darth Vader), puei coneis sa redempcion gràcias a l'accion de son fiu Luke. Mai d'un personatge emblematics, umans o alièns, prenon part a la saga, que lancèt la carriera d'unei actors coma Harrison Ford. En fòra dei films, l'univèrs es estat declinat a travèrs divèrsei produchs derivats concebuts o non sota la direccion de Lucas : romans, benda dessenhadas, videojòcs, serias, etc. L'istòria de la seria es donc alargada e aprefondada per divèrsei medias.
Lo mond de Star Wars es inspirat per d'òbras cinematograficas nombrosas (serials, western, cinèma japonés), literara (obratges d'Issac Asimov e de J. R. R. Tolkien) e de fachs istorics reaus. A son torn, lo mond creat per George Lucas influencièt una generacion de realizators e contribuiguèt a la creacion de tecnicas novèlas dins lo domeni dau cinèma, especialament per ço que toca lo montatge e leis efiechs especiaus. L'univèrs de Star Wars a fach l'objècte de parodias e d'omenatges nombrós e dispausa tanben d'una granda comunautat de fans que s'exprima gràcias a de manifestacions de tota mena.
Univèrs
L'intriga de Star Wars se debana dins una galaxia teatre d'afrontaments entre lei Chivaliers Jedi e lei Senhors Sorns dei Sith, personas sensiblas a la Fòrça, camp energetic misteriós i donant de poders psiquics. Lei Jedis mestrejan lo Costat Luminós de la Fòrça, poders benefics e defensius, per mantenir la patz dins la galaxia. Lei Sith utilizan lo Costat Sorn, poders nosibles e destructors, per d'usatges personaus e per dominar la galaxia.
Istòria
La Republica Galactica foguèt fondada per assegurar la patz dins la galaixia, mai, dins lo corrent de son existéncia, foguèt menaçada per de secessions e de guèrras, especialament còntra l'Empèri Sith. Lei chivaliers Jedi, gardians de la patz e de la justícia, capitèron d'eliminar lei Sith e la galaxia tornèt èsser en patz. Pasmens, après de millennis d'existéncia, la Republica mostra de falhas nombrosas e es fragilizada. Segon una Profecia Jedi, un « Elegit » naisserà e restablirà un jorn l'equilibri dins la Fòrça.
Un Senhor Sith, Darth Sidious, aproficha lei feblessas de la Republica per èsser elegit Cancelier Suprèm sota lo nom de Palpatine. Manipulant discrètament lo Senat, l'Òrdre Jedi e la Confederacion dei Sistèmas Independents, Palpatine entraïna la Guèrra dei Clònes qu'opausa la Republica ai fòrças separatistas. Es durant aqueu periòde que se destriarà un jove Jedi, Anakin Skywalker, que serà l'eròi d'unei batalhas au costat de son mentor Obi-Wan Kenobi. Se murmura qu'Anakin podriá ben èsser l'Elegit de la Profecia. Per menar lo conflicte, Palpatine obtèn lei plans poders e, a la fin de la guèrra au bot de tres ans, realizèt un còp d'estat en proclamant la naissença de l'Empèri Galactica. Manipulèt lo jove Skywalker que venguèt aprendís malefic : Anakin, pervertit per lo Costat Sorn de la Fòrça, assassinèt lei caps separatistas e la màger part de seis amics jedi sota lo nom de Darth Vador. Puei, durant un duèl sus Mustafar còntra son ancian mèstre Obi-Wan Kenobi, Vador foguèt cremat, mutilat e desfigurat. Son sauvament vendriá d'una armadura respiratòria que lo gardarà en vida. Sa frema, Padme Amidala, morís après la jacina de bessons que son plaçats a la sosta de l'Empèri. Aqueleis eveniments son contats dins leis episòdis I a III, dins la seria Clone Wars e dins unei racòntes de l'Univèrs estendut.
Vint ans pus tard, l'Empèri fa reinar la terror dins la galaxia. Leis espècias non umanas son oprimidas, lei Jedi son reduchs a un nombre fòrça feble d'exilats tracats dins tota la galaxia. Dins aqueu clima d'opression, nasquèt l'Aliança Rebèla que sa tòca es de restablir lei valors de la Republica. Un de sei caps pus influents es la Princessa Leia Organa que detèn lei plans secrèts de la novèla arma de l'Empèri, l'Estèla de la Mòrt, una estacion espaciala capabla de destruire una planeta. Lei rebèls organizan un assaut que s'acaba per la destruccion de l'estacion gràcias a un jove mestrejant la Fòrça, Luke Skywalker. Entraïnat per lei mèstres Obi-Wan Kenobi e Yoda, vèn un Jedi poderós. Puei, dins lo corrent d'un combat còntra Darth Vador, aqueu darrier i revela lo lima familhau entre elei. Obi-Wan confirma a Luke lo fach que sigue ben lo fiu d'Anakin Skywalker e que la princessa Leia sigue sa sòrre bessona. Dins lo corrent d'una batalha dins leis apartaments de l'Emperaire, Luke tempta de far tornar venir son paire au Costat Luminós de la Fòrça mai aqueu darrier a jurat fidelitat au Costat Sorn. Pasmens, finalament, quand Palpatine assaia de tuar Luke, Vador se sacrifica en tuant son mèstre e en sauvant son fiu, restablissent l'equilibri dins la Fòrça. Aquela batalha marca la destruccion de la segonda Estèla de la Mòrt. Aqueleis eveniments son lei de la trilogia originala.
Se l'istòria dei films s'arresta après aquela batalha, la galaxia de Star Wars contunia son istòria dins lei romans de l'Univèrs estendut. L'Empèri Galactic es fòrça fragilizat per la mòrt de son emperaire e l'Aliança Rebèla se transforma en Novèla Republica. L'Empèri, que subís unei còps d'estat per prendre son contraròtle e que perd la màger part de son territòri au profiech de la Novèla Republica, disparéis. Pasmens, lei darriers imperiaus s'organizan e forman lei Vestigis de l'Empèri. La Republica jova, ajudada per lo Novèu Òrdre Jedi, dèu leis afrontar dins una guèrra que dura d'annadas avans la signatura d'una patz. Pasmens, es envaïda per d'alièns fòragalactics, lei Yuuzhan Vong. Maugrat la desfacha d'aquelei darriers, la màger part dei planetas de la galaxia foguèron destruchas e la Novèla Republica dispareguèt remplaçada per la Federacion Galactica deis Alianças Liuras. Pasmens, un Novèl Empèri es tanben restaurat e, ajudat per lo Novèu Òrdre Sith, causa la casuda de l'Aliança Galactica e fa tornarmai reinar la terror e la tirania dins la galaxia.
Tecnologia
Lo racònte se debana dins un univèrs d'auta tecnologia. Lei Jedi e lei Sith se baton au sabre lasèr, capable de pertusar la màger part dei materiaus. Maugrat son nom, sa natura demora desconeguda : lo nom originau, « lightsaber » (« sabre de lutz », o « sabre luminós »), designa ben l'aspèct mai es mens explicita. Una exposicion a la Ciutat dei Sciéncias de París explica qu'un lasèr podriá pas causar aquel efiech. En revènge, un plasma confinat per un camp magnetic, i correspondriá mai. Fòrça presenta dins la seria, aquela arma dona luòc a de duèls mai e mai epics a mesura de la realizacion dei films, especialament ambé l'aparicion dau sabre lasèr doble dins l'episòdi I.
Villers-sous-Montrond
Villers-sous-Montrond es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Situa près de Besançon, pas luènh de la vallée de la Loga (vallée ont es nascut Gustave Courbet) en lo departament del Doubs, e en la region de la Franca-Comtat. Mas tanben a costat de Tarcenay.
Situe près de Besançon, non loin de la vallée de la Loue (vallée où est né Gustave Courbet) dans le département du Doubs, et dans la région de la Franche-Comté. Mais aussi à côté de Tarcenay.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
- Villario juxta Ceys - Veller (1239) - Viler (1249) - Veler desoz Montron (1292) - Villers soz Montrond (1316) - Viller subtus Montrond - Villers soubz Montron (1547) - Villers jos Montrond (de los nòstres jorns)
- 1593 : 186 abitants - 1657 : 105 hab - 1688 : 59 hab - 1790 : 265 hab - 1826 : 210 hab - 1851 : 214 hab - 1876 : 206 hab - 1901 : 178 hab - 1926 : 159 hab - 1954 : 90 hab - 1975 : 112 hab - 1982 : 139 hab - 2000 : 163 hab
- 1914/1918 : 7 - 1939/1945 : 2
- Villario juxta Ceys - Veller (1239) - Viler (1249) - Veler desoz Montron (1292) - Villers soz Montrond (1316) - Viller subtus Montrond - Villers soubz Montron (1547) - Villers sous Montrond (de nos jours)
- 1593 : 186 habitants - 1657 : 105 hab - 1688 : 59 hab - 1790 : 265 hab - 1826 : 210 hab - 1851 : 214 hab - 1876 : 206 hab - 1901 : 178 hab - 1926 : 159 hab - 1954 : 90 hab - 1975 : 112 hab - 1982 : 139 hab - 2000 : 163 hab
Voivodat de Podlàquia
thumb|right|Localizacion dau voivodat de Podlàquia.
Lo voivodat de Podlàquia (en polonés : Województwo podlaskie) es un voivodat de Polonha. Foguèt creat lo 1 de genier de 1999. Son capluòc es Białystok. Ten una superfícia de 20,180 km² e teniá 1,221,000 abitants en 2003.
Nabu
thumb|left|upright|Lee Lawrie, Nabu (1939). [[Bibliotèca deu Congrès, Edifici John Adams, Washington, DC]] Nabu (נבו Nebo en ebrèu biblic) qu'ei lo diu mesopotamian deu saber e de l'escritura. Segon la mitologia babiloniana, qu'ei lo hilh de Marduk e de Zarpanitu. La soa companha qu'ei Tashmetum.
Aquesta divinitat, atestada despuish longtemps en Siria, a Ebla (sègle XXIV abC) qu'apareish au sud de Mesopotamia a la debuta deu millenni II abC.
Jordi Sànchez
vinheta|200px|Jordi Sànchez (2017).
Foguèt dirigent e pòrtavotz, amb Angel Colom, de la Crida a la Solidaritat, dempuèi 1983 fins a sa dissolucion, en junh del 1993.
Ligat pendent d'annadas a Iniciativa per Catalonha Verdes, entre 1996 e 2004 foguèt conselhièr de la Corporacion Catalana de Ràdio e Television, e tanben en 1996 foguèt nomenat director adjunt de la Fondacion Jaume Bofill, fins a 2001, qu en prenguèt la direccion, a la daissèt en 2010 per dintrar al sindic de grèuges de Catalonha, de Rafel Ribó, exlíder dels ecosocialistas.
En mai de collaborar periodicament coma analista en tèmas socials e politics dins diferents mejans de comunicacion del país, entre 2004 e 2006 coordonèt la redaccion d'un dels cinc domènis del Pacte Nacional per l'Educacion, concrètament fixant las basas del servici public educatiu. EN 2008 foguèt coordinator d'un dels quatre domènis del Pacte nacional per l'immigracion, realizant l'adaptacion dels servicis publics.
Lo 16 de mai de 2015 Jordi Sànchez prenguèt la plaça de Carme Forcadell a la presidéncia de l'ANC, malgrat qu'èra pas estat lo candidat mai votat pels membres de l'entitat, que'n foguèt l'editritz d'origina estatuniana Liz Castro.
En setembre de 2017 foguèt acusat de sedicion per l'Estat Espanhòl seguent las manifestacions de l'Operacion Anubis. Per aquel motiu, la jutja Carmen Lamela li decretèt la prison preventiva lo 16 d'octòbre. Lo quite President de la Generalitat de Catalonha, e d'autras personalitats e associacions, considèran que Cuixart e Jordi Sànchez coma de prisonièrs politics. Amnistia Internacionala a demandat sa mesa en libertat immediata.
Sent Micolau de la Grava
Sent Micolau de la Grava (Saint-Nicolas-de-la-Grave en francés) es una comuna gascona, lingüisticament lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Abans 1789, Lo Motet èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Leitora e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Lo Motet èra deu canton de Sent Micolau. La comuna foguèt suprimida en l'an VIII, restablida en l'an X, suprimida en l'an XII e incorporada a Sent Micolau.
Voivodat de Pomerània
thumb|right|Localizacion dau voivodat de Pomerània.
Bob Hoskins
Robert William "Bob" Hoskins (Bury St Edmunds, West Suffolk, 26 d'octobre de 1942 – 29 d'abril de 2014) foguèt un actor e productor britanic.
Campionat del Mond d'atletisme de 2007
thumb|75 px|right|... [[Atletisme... ]] thumb|150 px|right|...
thumb|400 px|right|... Ceremonia d'obertura [[Osaka 2007... ]]
Los onzens Campionats del Mond d'atletisme se debanèron a Osaka (Estadi Nagai) del 24 d'agost al 2 de setembre de 2007.
I participèron 1981 atlètas representant 197 païses.
200 M.
thumb|250 px|left|... Lo pòdi del 200m...
Aram Khatchaturian
Aram Ilitch Khatchatourian (en Armèni Արամ Խաչատրյան; en rus Арам Ильич Хачатурян) es un compositor sovietic/armenian, nascut lo 6 de junh 1903 a Tbilissi (Georgia) e mòrt lo 1 de mai de 1978 a Moscòu.
Campionat del Mond d'atletisme de 2007
400 M.
thumb|350 px|right|... Finala del 400m...
Aram Khatchaturian
Khatchatourian s'impausèt pauc apauc coma un dels compositors « oficials » de l'Union sovietica. Foguèt professor al conservatòri de Moscòu e deputat al Soviet suprèm. Son temperament generós e sos talents d'orquestrator se tròban dins d'òbras celèbras coma lo balet Gayaneh que La Dança del sabre, Espartac e lo Poèma per Stalin.
John Searle
thumb|John Searle John Rogers Searle (nascut lo 31 de julhet de 1932, Denver, Colorado) es un professor de filosofia american de l'Universitat de Califòrnia a Berkeley, i es celèbre per sas contribucions a la filosofia del lengatge, a la filosofia de l'esperit e de la consciéncia, a las caracteristicas de las realitats socialas en fàcia de la realitats fisicas, e lo rasonament practic. Recebèt lo prèmi Jean Nicod en 2000 e es membre de l'Acadèmia Europèa de Sciéncias e dels Arts.
En mai de son activitat academica, lo professor Searle foguèt tanben el primièr professor en exercici a ligar lo Free Speech Movement de l'Universitat de  Berkeley. Es celèbre per son apròcha filosofica sus l'abitar chinés, sus l'aparenta capacitat per l'intelligéncia artificiala a parlar.
Aram Khatchaturian
Etudis e primièras pèças
La descobèrta de la musica li venguèt del pensionat ont prengava de leisons de piano. I visquèt de 1912 fins a 1921. Aprèp decidiguèt de se lançar dins d'etudis de comèrci e contunhèt a aprendre lo piano de biais autonòm. Quand anèt pel primièr còp a l’opèra, a onze ans, s'enamorèt de la musica, pr'amor pensava pas fa d’estudis en prigondor dins aquel domèni. Son fraire Souren, qu'èra maridat, s'anèt a Moscòu. Prepausèt a Aram e lor fraire Levon de l'acompanhar. A Moscòu, Aram rejonhèt l’universitat e l’institut Gnessine, una escòla de marca e de fòrça bona reputacion. Mentretemps, prenguèt de leissons de violoncèl. En 1922, joguèt pel primièr còp en concèrt. Aprèp estudièt la biologia e comencèt de leissons en composicion.
Encontras
Pendent aquelas estudis encontrèt la femna de sa vida, Nina Makarova. Aram en seguida dintrèt al Conservatòri de Moscòu e foguèt discipol de Nikolaï Miaskovski e de Reinhold Glière, dos compositors populars de l’epòca.
Son òbra
Khatchatourian aviá ja compausat en 1932 un Trio per clarineta, violon e piano remarcat per Prokofiev, qu'o faguèt interpretar a París. En 1933, compausèt una Seguida par la dança. S’inspirèt de totas mènas de danças armenias, azerbias, georgianas e ozbècas e, dins son òbra, descobrissèm un gost evident pel folclòr. Escriguèt atal una primièra sinfonia, per obtenir son diplòma del conservatòri, e tanben per onorar son país, pel quinzen anniversari d'aquel. Aquela pèça foguèt compausada en 1935, èra inspirada per la musica occidentala e lo folclòr armèni. Faguèt, dins aquela annada, una musica de film. Lo film s’intitulava « Пепо ». Amb aquela composicion, una longa carrièra de compositor de musica de scèna començava. Produguèt mai de quaranta òbras pel cinèma e lo teatre. Equipat d’una ausida melodica segura, Aram èra sustot surtout dotat pel balet, la musica de film o de scèna. Utilizava gaireben totjorn un orquèstra de son melodiós, sensual, postromantic veire liric.
Khatchatourian foguèt lo primièr compositor en Union sovietica a integrar la musica modèrna e lo balet classic. Pensava que lo public deviá sentir la meteissa causa que los artistas qu'ensejavan de s'exprimir. Lo Concerto per violon e orquestra, compausat en 1940 e primat pel prèmi Stalin en 1941, que li venguèt la notorietat internacionala e marquèt la seuna carrièra. Venguèt alara un dels compositors mai plus celèbres.
En 1948, li foguèt reprochat de tendéncias "formalistas", tot coma Prokofiev, Chostakovitch, e Miaskovsky, son professor al Conservatòri. Alara, sa produccion de las seunas òbras pauc a pauc mernèt, pr'amor qu'escriguèt en 1954 lo celèbre balet Espartac que lo coregraf Yuri Grigorovich menèt dins los ans 1960 al vam mondial.
En 1961, Aram tornèt escriure de musica orquestrala e compausèt una sonata per piano. L’an seguent contunhèt amb tres concertos-rapsodias dedicats a Mstislav Rostropovitch. Los seus tres darrièrs ans, Khatchatourian compausèt encara tres sonatas per violoncèl, violon e alto.
Campionat del Mond d'atletisme de 2007
5000 M.
thumb|250 px|left|... en [[Moses Kipsiro ... ]]
Aram Khatchaturian
Mòrt
Khatchatourian moriguèt a Moscòu lo 1 de mai de 1978, just abans son 75 anniversari. Es enterrat al Panteon Komitas d'Erevan, amb d'autres Armènis distriats per aver fa l'art armèni accessible a totòm.
Son nebòt Karen Khatchatourian (1920-2011) figuèt el tanben compositor.
Campionat del Mond d'atletisme de 2007
400 M. BARANHAS
thumb|350 px|right|... Finala del 400m baranhas...
SAUT AMB PÈRGA
thumb|200 px|right|... en [[Danny Ecker {... ]]
TRIPLE SAUT
thumb|300 px|left|... Lo pòdi del triple saut...
PES
thumb|250 px|right|... n' [[Adam Nelson ... ]]
MARTÈL
thumb|200 px|left|... n' [[Ivan Tsikhan Bielorussia... ]]
DECATLON
thumb|250 px|left|... en [[Dmitrii Karpov ... ]]
20 KM. MARCHA
thumb|200px|left|... en [[Francisco Javier Fernández ... ]]
50 KM. MARCHA
thumb|200 px|right|... en [[Nathan Deakes ... ]] thumb|200 px|left|... en [[Yohan Diniz ...]] thumb|200 px|left|... n' [[Alex Schwazer ... ]]
200 M.
thumb|350 px|right|... Finala del 200m... thumb|200 px|left|...na [[Susanthika Jayasinghe ... ]]
400 M.
thumb|250 px|left|... na [[Christine Ohuruogu ... ]] thumb|300 px|right| ... n'[[Ana Guevara e na Novlene Williams  en serias del 400m... ]]
800 M.
thumb|400 px|left|... Finala del 800m... thumb|200 px|left|... n' [[Hasna Ben.hassi ... ]] thumb|300 px|right|... na [[Janeth Kipkosgei  & na Mayte Martínez  ... ]]
10 000 M.
thumb|200 px|left|... n' [[Elvan Abeylegesse  ... ]] thumb|250 px|right|... na [[Tirunesh Dibaba ... ]]
3000 M. OBSTACLES
thumb|250 px|right|... 3000m obstacles...
SAUT DE NAUT
thumb|250 px|right|... na [[Blankla Vlašić ... ]] thumb|250 px|left|... n'[[Antonietta di Martino ... ]]
DISC
thumb|300 px|left|... Lo pòdi del disc...
BIGATANA
thumb|250 px|left|... na [[Barbora Špotáková ... ]]
MARTÈL
thumb|250 px|right|... Lo pòdi del martèl... thumb|250 px|left|... na [[Betty Heidler ... ]]
EPTATLON
thumb|300 px|right|... na [[Carolina Klüft ... ]]
RELAI 4 X 100 M.
thumb|350 px|right|... Lo pòdi del relai 4x100...
Jaleel White
vinheta
Campionat del Mond d'atletisme de 2007
RELAI 4 X 400 M.
thumb|400 px|left|... Finala del relai 4x400...
Jaleel White
Jaleel White es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
György Ligeti
György Ligeti es un compositor romanesc-ongrés naturalizat austriac, nascut en Romania a Diciosânmartin (Dicsöszentmárton en ongrés), ara Târnăveni lo 28 de mai de 1923 e mòrt lo 12 de junh de 2006 a Viena.
Biografia
Format al conservatòri de Cluj ( Kolozsvár en ongrés) en Transilvània, lo jòve Ligeti deguèt interrompre los estudis en 1943, a causa de las mesuras antisemitas presas pel regent Horthy (que l’armada tornèt ocupar la majora partida de l’ancian territòri d'Àustria-Ongria devolut a Romania pel Tractat de Trianon) e lo regim de las Croses flechadas. Tota la seuna familha despareguet en deportacion (levat la maire).
Aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, s'anèt estudiar la musica e la composicion a l’Universitat de musica Franz-Liszt a Budapèst, abans de se refugiar a Viena. Aprèp aver entendut Gesang der Jünglinge de Karlheinz Stockhausen, o contactèt e integrèt l'estúdio de Colonha, ont encontrèt Pierre Boulez, Luciano Berio e Mauricio Kagel, amn que trabalhèt.
S'installèt a Viena en 1959 e obtenguèt la nacionalitat autriaca en 1967. Aprèp ensenhèt a Darmstadt e Estocòlme; venguèt titulari d'una cadièra de composicion al conservatòri d'Amborg en 1973.
En 2003, recebèt le Prèmi Kossuth.
Las òbras
L’òbra de Ligeti es de las mai divèrsas, qu'anant de la pèça per piano sol a l’opèra, passant per la musica de cambre, l’orquèstra, la musica electronica e de formacions jamai utlizadas coma (Poèma sinfonic pour 100 metronòms), o pauc causidas dins la musica contempranèa coma l’òrgue e lo clavecin].
Las òbras del periòde ongrés de Ligeti, coma lo Primièr qüatuor de còrdas, son calrament inspiradas de Béla Bartók, mas an ja un constat iconoclasta qu'anarà s'afirnissent. Atal, las onze pèças de Musica ricercata son escrichas utilisant sonque doas notas per la primièra pèça (la segonda nota apareissent sonque a la darrièra mesura), puèi tres, e en seguida fins a la darrièra pèça qu'es dodecafonica. Malgrat aquela pèça, Ligeti demorará alunhat del dodecafonisme o de la musica seriala. Dins lo primièr qüatuor se tròba aquela progression matematica, perque los intervals utilizats aumentan de contunh a cada movement començant pel mièg-ton.
Dins lo Poèma sinfonic per 100 metronòms de 1962, lo clic-clac d'aqueles 100 es organzat pendent prèp de vint minutas per un interprèta que règle minuciosament los tempos e las partenças. Creèt un vertadièr escande pendent de la primièra representacion.
Ligeti afinèt aquela tecnica — ont la repeticion d’un mèsme son dins mai d’una voces a de velocitats gaireben identicas creant de defasatges anant lentament dins le temps — dins divèrsas òdras, coma dins los scherzos del Segond qüatuor de còrdas ( 1968 ), lo Concerto de cambra ( 1970 ) e dins las Tres pèças per dos pianos ( 1976 ). En mai d'aquela tecnica purament ritmica, Ramifications ( 1969 ) per doble orquèstra de còrdas trebola las linhas donant als orquèstras un diapason leugièrament diferent.
Las òbras del darrièr periòde (concertos per piano, per violon, e los estudis), seguent atal lo vam de la musica contemporanèa, tornant mai o mens amb la tradicion en utilizant diatonisme, veire tonalitat, e Melodia, mas l’invencion e la facècia del compositor demoran intactas.
Al cinèma
Lo realisator Stanley Kubrick utilizèt mai d'un còp la musica de György Ligeti dins sos films, coma atmosfèras, Requiem, e Lux Æterna dins 2001, una odissèa de l'espaci (« lo monolit negre ») e Musica Ricercata dins Eyes Wide Shut (lo tème al piano, « coma un còp de ponhal dins lo còr d'Stalin », segon Ligeti ). Kubrick tanben utilizèt Lontano de Ligeti dins The Shining.
Voivodat de Pomerània Occidentala
thumb|right|Localizacion dau voivodat de Pomerània Occidentala.
Lo voivodat de Pomerània Occidentala (en polonés : Województwo zachodniopomorskie) es un voivodat de Polonha. Foguèt creat lo 1 de genier de 1999. Lo caplòc n’es Szczecin. A una superfícia de 22,892 km² e aviá 1,692,355 abitants en 2008.
Will Sasso
thumb|Sasso, [[2010]] William "Will" Sasso es un famós actor canadian de cinèma e de teatre.
Ilhèu
Ilhèu (Ilheu en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [i'lyèw] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Illeu en 1235-1236, De Ylheu, en latin, en 1379, Ilheou en 1788, Ilheu (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Ilhèu qu'ei probablament un derivat de l'aquitan ili, « vila ». Segon Negre, Ilhèu que vien deth preceltic éu /iu dab sodadura de l'article romanic illum (explicacion donada entath lac d'Ilhèu, d'après eth diccionari de Dauzat, Deslandes et Rostaing.
Segon Miquèu Grosclaude, Negre que's basa sus ua omonimia dab eth lac d'Ilhèu, mes tres rasons que hèn era explicacion impossibla; 1) lo mot prelatin qui ei supausat significar « lac » qu'ei eo(n) e non pas eu; 2) i a pas de lac a Ilhèu; 3) era evolucion fonetica illum + eu mia pas a Ilhèu; eth nom que demòra escur.
Véder Àrreu.
Arthur C. Clarke
Sir Arthur Charles Clarke, o Arthur C. Clarke, nascut lo 16 de decembre de 1917 a Minehead en Somerset al Reialme Unit e mòrt lo 19 de març de 2008 a Colombo au Sri Lanka, es un escrivan de sciéncia-ficcion e inventor britanic.