cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iemèn
La civilizacion sud-arabica preislamica
Durant la premiera mitat dau sègle IV, la crisi de Iemèn s'agravèt ambé lo declin de Marib que son ret d'aigatge èra plus entretengut. La dominacion dau reiaume de Saba foguèt ansin remplaçada per aquela dau Reiaume de Himiar. Situat dins lo sud-oèst dau Iemèn actuau, aquel estat capitèt d'estendre son territòri fins au centre d'Arabia. Pasmens, aqueu reiaume foguèt rapidament minat per de conflictes religiós entre jusieus e crestians. Vèrs 525, lei persecucions dau rèi Yusuf As'ar Yath'ar còntra lei crestians entraïnèron una intervencion d'Aksum qu'ocupèt lo país fins ais annadas 570. Dins aquò, la preséncia etiopiana foguèt mau acceptada per una partida de la populacion que se revoutèt regularament. Vèrs 575, aquela agitacion favorizèt una invasion sassanida. Iemèn venguèt donc una satrapia persa. Dins aquò, a l'eissida d'un sègle de combats, son sistèma d'aigatge èra en roïna e plusors regions agricòlas dau centre, especialament aquela de Marib, èran a disparéisser.
La conversion a l'islam
L'islamizacion de Iemèn foguèt rapida e èra ja ben avançada a la mòrt de Maomet. S'acompanhèt de l'avançada vèrs lo sud de tribüs arabas e de l'arabi. Aquò suscitèt de tensions après la mòrt dau Profèta e certanei tribüs iemenitas assaièron de rebutar la religion novèla. Aquelei temptativas entraïnèron una repression violenta, especialament dins lei regions sud. Pasmens, en caua de sa situacion periferica, Iemèn interessèt gaire lei califas successius. Ansin, lo país venguèt rapidament autonòm.
L'implantacion dau zaidisme
En 822, la manca d'interès dau poder centrau per Iemèn favorizèt la revòuta d'un governador locau dich Muhammad ibn Abdullah ibn Ziyad. Capitèt de conquistar la màger part dau reiaume antic de Himiar. Pauc a pauc, son exemple foguèt imitat per d'autrei caps locaus que fondèron de principats independents. Vèrs 893, Yahya ibn Husayn, lo cap de la secta zaidita, una branca dau chiisme, prenguèt lo contraròtle de Sada. I fondèt una monarquia teocratica basada sus lei principis dau zaidisme, es a dire un estat dirigit per un successor d'Ali que dèu èsser piós, sabent e guerrier. Reinèt fins a 911 e estendiguèt son influéncia sus la region de Najran. Ansin, lei tèrras autas de Iemèn venguèron pauc a pauc lo bastion dau zaidisme.
Lei periòdes sulayhida e aiubida
Dins lo corrent dau sègle X, leis estats iemenitas deguèron rebutar plusors temptativas d'invasion fatimidas. En 1037, un cap locau dich Ali al-Sulayhi aprofichèt aquela situacion per conquistar la màger part de Himiar « au nom dei Fatimidas ». Installèt sa capitala a Sanaa e comencèt una lònga guèrra còntra lei zaiditas que son imam foguèt tuat sus lo prat batalhier en 1052. Puei, estendiguèt son influéncia fins a Hedjaz.
La dinastia sulayhida dominèt Iemèn fins a 1174. Pasmens, la prosperitat dau país atraguèt Turanchah, lo fraire de Saladin. En 1174, desbarquèt amb una armada aiubida e ocupèt aisament Sanaa, Zabid e Adèn avans d'installar sa capitala a Taizz. Capitèt d'unificar Iemèn — franc dei regions montanhosas tengudas per lei zaiditas e dau territòri de quauquei tribüs d'Hadramut — sota sa direccion. En 1181, Turanchah s'entornèt en Egipte e laissèt Iemèn a son fraire Tughtakin ibn Ayyub (1182-1197). Son rèine permetèt d'establir un estat fòrt dotat d'una marina militara eficaça. Dins aquò, après sa mòrt, sei successors conoguèron de dificultats importantas e la dinastia aiubida de Iemèn dispareguèt en 1229.
Lei Rasulidas e la division de Iemèn
Après la mòrt dau darrier sobeiran aiubida en 1229, un governador d'origina turcmèna, dich Umar ibn al-Rasul, prenguèt lo poder, rompèt amb Egipte e fondèt la dinastia rasulida que dirigiguèt lo país fins a 1454. Durant aqueu periòde, Taizz venguèt un important centre culturau e religiós. Poissança maritima e comerciala importanta, la dinastia entretenguèt de relacions diplomaticas ambé China, Pèrsia, Ceilan e Índia. Enfin, foguèt pron poderós per impausar lo sunisme dins tot lo país levat dei montanhas zaiditas.
Pasmens, lei trèbols que se debanron a La Mèca dins lo corrent dau sègle XIV permetèron ai Mamelocs d'intervenir en Arabia. Lei Rasulidas comencèron alora de declinar en causa de la corrupcion de sa cort e de la concurréncia entre marchands egipcians e iemenitas. En mai d'aquò, après un brèu redreiçament durant lo rèine d'Ahmad ibn Ismail (vèrs 1400-1421), la dinastia foguèt afeblida per de trèbols intèrnes, de revòutas d'esclaus e per la pèsta. Dispareguèt ansin en 1454. Dins lo nòrd, foguèt remplaçada per lei zaiditas e, dins lo sud, per la dinastia tahirida fondada per lo governador d'Aden.
La preséncia otomana dins lo nòrd
Au començament dau sègle XVI, lei Portugués ataquèron Adèn en 1503 e en 1513. Aquò entraïnèt una reaccion deis Otomans que decidèron de prendre lo contraròtle de Iemèn. Pasmens, se turtèron a una resisténcia acarnada e lei soudats turcs aguèron de dificultats per se mantenir dins la region. Sa situacion s'agravèt ambé l'unificacion dei tribüs dau nòrd per l'imam zaidita Mansur al-Qasim (1597-1620). Ansin, en 1636, lei zaiditas avián expulsat la màger part dei garnisons turcas e conquistat una partida dau sud d'Arabia, compres Dhofar e Asir.
Lei zaiditas gardèron lo contraròtle dau nòrd de Iemèn fins a 1962. Pasmens, aquela dominacion foguèt largament contestada per de tribüs localas e per de còntra-ofensivas otomanas. La principala foguèt fisada a l'Egipcian Mehemet Ali (1805-1848) e a sei successors. Pasmens, lei soudats egipcians mau capitèron d'ocupar lei tèrras autas e sa preséncia demorèt fragila.
Dean Barrow
Dean Oliver Barrow, avocat e òme politic n. 1951, es l'actual primièr ministre de Belize.
Iemèn
Lo protectorat britanic dins lo sud
Dins lo corrent dau sègle XIX, lei Britanics assaièron de trobar d'escalas seguras lòng de la rota maritima deis Índias. Ansin, en 1839, prenguèron lo contraròtle d'Aden que venguèt rapidament un important centre economic dins la region. Puei, establiguèron de protectorat ambé lei tribüs de Socotra e d'Hadramut. En 1904, lo limit deis esfèras d'influéncias turca e britanica foguèt fixat per un acòrd entre Londres e Constantinòble. Foguèt a l'origina de la futura frontiera entre lei dos Iemèn.
Ana de Fois-Candale
Maridatge e descendéncia
D'aquela union nasquèron:
Conspiracion
Conspiracion e conjuracion
La cabala mena al complòt; lo complòt a la conspiracion; la conspiracion a la conjuracion; la conjuracion a la revòlta.
Las conspiracions istoricas
thumb|300x300px|Mòrt de Cesar pdr Vincenzo Camuccini Dins l'Istòria i a fòrça complòts sordids, conspiracions e autras conjuracions. La mai celèbra de las conspiracions politicas es de segur l'assassinat de Juli Cesar a la Idas de mart lo 15 de març de 44 AbC.
Vaquí una lista non exaaustiva de conspiracions istoricas celèbras: A l'epòca contemporanèa i a pas mens de conspiracions. Vaquí una lista non exaustiva :
L'accusacion del crime de conspiracion
thumb|300x300px|Execution del duc d'Enghien lo <time class="nowrap date-lien" datetime="1804-03-21" contenteditable="false">[[21 de març|21 mars 1804 <time class="nowrap date-lien" datetime="1804-03-21" contenteditable="false"> ]] La « conspiracion » es un cap d'acusacion possible dins los sistèmas legals de fòrça païses. Atal Loís XVI de frança fuguèt acusat de « conspiracion contra la libertat publica e la seguretat generala de l'Estat » per la Convencion autoinstituida en tribunal. foguèt reconegut colpable.
Las conspiracions, de contunh dins l'Istòria, totjorn foguèron consideradas amb severitat maximala dins los sistèmas juridics. Mai sovent lo castig es la pèna capitala. Çò que ne fa una arma politica redobtabla.
L'acusacion falsa de crima de conspiracion pòt far partida d'una vertadièra conspiracion.
En 1946, al procès de Nuremberg de dirigents del regime nazi, lo cap d'acusacion n°1 es nomenat "plan concertat o complòt" (alara que lo "crime contra la patz", lo "crime de guèrra", e le "crime contra l'umanitat" son pas que los caps d'acusacion n°2, 3 e 4). La formulacion del cap d'acusacion n°1 comença atal: ''« Totes los acusats participèron en qualitat de caps, d'organizaires, d'instigators o de complicis, a la concepcion o a l'execucion d'un plan concertat o complòt avent per objècte de cometre de crimes contra la Patz, de crimes de guèrra e de crimes contre l'Umanitat, o implicant la perpetracion d'aqueles crimes, tals que son definits dins l'Estatut d'aquel Tribunal; son, segon los tèrmes d'aquel Estatut, individualament responsables de lors pròpris actes e de totes los actes comeses per de personas qualas que sián dins l'execution d'aquel complòt. »'' Lo cap d'acusacion n°1 a d'importança al vejaire de l'institucion juridica internacionala: a per ròtle d'establir que los acusats pòdon èsser vists coma responsables e d'escartar l'idèa que lo regime per que trabalhan es un fenomèn social passant la volontat dels membres.
Los condamnats celèbres
- En 1587. La reina Marie Stuart, acusada d'aver conspirat contra Elisabeta I d'Anglatèrra, fuguèt condamnada a mòrt e executada l'8 de febrièr de 1587 per tres còps de destral.
- En 1606. Guy Fawkes èra en granda partida responsable de l'execucion del plan conegut jol nom de « Conspiracion de las polveras ».
- En 1804. Loís-Antòni-Enric de Borbon, Duc d'Enghien, fuguèt soupçonat per d’aver participat a un atemptat contra Napoleon. Raubat secretament dins la nuèch del 15 de març, acusat de « complòt contra la seguretat de l'Estat », jutjat per un conselh de guèrra e condamnat a mòrt lo 20 de març, foguèt executat le <time class="nowrap date-lien" datetime="1804-03-21" contenteditable="false">21 mars 1804 <time class="nowrap date-lien" datetime="1804-03-21" contenteditable="false"> dins los valats de Vincennes.
- En 1957. Pendent lo procès secret, lo dirigent comunista ongrés Imre Nagy es acisats d'una « conspiracion, en ligam amb los imperialistas estrangièrs, per tòca de capvirar » lo regime comunista ongrés. Il foguèt executat lo <time class="nowrap date-lien" datetime="1958-06-16" contenteditable="false">16 juin 1958 <time class="nowrap date-lien" datetime="1958-06-16" contenteditable="false"> dins la prison de Budapèst per penjament.
- En 1964. Après lo Complòt de julhet de 1963, Ben Barka foguèt condemnat a mòrt, per contumace, amb los conjurats Mohamed Basri, Omar Benjelloun e Mohamed Bensaid Aït Idder, per complòt e temptativa d'assassinat contra lo rei, lo <time class="nowrap date-lien" datetime="1964-03-14" contenteditable="false">14 mars 1964 <time class="nowrap date-lien" datetime="1964-03-14" contenteditable="false">.
Conspiracions e controversias
Se nomena abitualament coma teorias del complòt d'explicacions d'eveniments istorics o politics fasent allusion a de fòrças occultas, mai o mens misteriosas e versemblablas, e agissant intencionalament e ensems en vista d'uma tòcas, mai o mens dificilas de dechifrar. Mai sovent, l'usatge del tèrme "teoria del complòt" implica, al vejaire d'aquel que ne fa referéncia, que lo quita complòt es imaginari - çò qui, per definicion, será una perspectiva violentament contestada del costat d'aqueles que creson o sotienon l'existéncia del quita "complòt".
Mercè Rodoreda
Los primièrs temps de l'escritura
En 1931, Mercè Rodoreda comencèt a seguir de corses al Licèu Dalmau. Ailà melhorèt pauc a cha pauc sa coneissença e mestresa del catalan gràcias a l'ensenhament que recebiá del pedagòg e lingüista figuerenc Delfí Dalmau i Gener. L'influéncia de l'erudit, que venguèt lèu un amic pròche, la marquèt prigondament e l'incitèt a enriquir e completar sa formacion.
L'an seguent, en 1932, foguèt publicat son primièr roman Sóc una dona honrada? a l'ostal d'edicion Catalònia e a l'encòp qualques contes dins divèrses jornals. L'òbra foguèt pas remarcada manca a partir del moment que foguèt causida coma candidata al Prèmi Crexells en 1933; mas lo prèmi aquel an foguèt ganhat pel dramaturg e poèta Carles Soldevila.
Durant la prima de 1934, Mercè Rodoreda publiquèt sa segonda òbra, Del que hom no pot fugir, que pareguèt dins las edicions de la revista Clarisme. En mai d e la meteissa annada, recebèt lo Prèmi del Casino Independent dels Jòcs Florals de Lheida amb lo conte «La sireneta i el delfí», qu'es actualament perdut.
Aprèp qu'escriguèsse aqueste segond libre, Joan Puig i Ferreter, lo director d'Edicions Proa, la venguèt veire e manifestèt son interès de publicar son òbra seguenta: Un dia en la vida d'un home. Se publiquèt lèu, durant l'auton d'aquel an, dins una colleccion de Proa. Rodoreda començava aital a penetrar gradualament lo mond literari catalan gràcias a l'ajuda de Puig i Ferreter. Aqueste li aviá dobert las pòrtas d'El Club dels Novel·listes, un cercle format per d'autors coneguts coma Armand Obiols, Francesc Trabal o Joan Oliver, qu'èran a l'encòp d'ancians membres de La Colla de Sabadell. Foguèt durant aquel temps qu'entamenèt una lectura entosiasta dels romans de l'escrivan rus Fiòdor Dostoievski.
Augusto Tasso Fragoso
Augusto Tasso Fragoso, militar (1869-1945), foguèt president provisòri de Brasil en 1930, aprèp la deposicion de Washington Luís e abans lo govèrn de Getúlio Vargas.
Mercè Rodoreda
Los primièrs temps de l'escritura
Los ans seguents, entre 1935 e 1939, publiquèt un total de setze contes pels enfants dins lo jornal La Publicitat. Apareissián dins una seccion sonada Una estona amb els infants. Demest totes aqueles, un dels mai remirables es probablament El noiet i la casona, qu'aviá dedicat a son dròlle, e puèi èra tanben qualitadós lo tèxt La fulla, escrich en omenatge a l'escrivan Josep Carner. A mai, tota aquela activitat creadoira se fasiá al meteis moment que publicava d'autres contes dins de mejans de premsa en catalan de primièr òrdre coma La Revista, La Veu de Catalunya o Mirador, demest mantun autre.
Quatrena Republica
La revirada dau projècte politic de la Resisténcia
Aquela transformacion de la vida politica francesa s'observèt tre leis eleccions dau 21 d'octòbre de 1945 ganhadas per lo PCF (26,8 % dei sufragis exprimits), lo MRP (23,9 %) e la SFIO (23,4 %). Confiemat a l'unaminitat coma cap dau GPRF per lei deputats lo 13 de novembre, de Gaulle aguèt lèu de dificultats per trabalhar amb lei deputats. Capitèt de formar un govèrn amb de comunistas (Thorez), de socialistas (Auriol) e de fidèus (Malraux, Soustelle) mai foguèt escartat de la redaccion de la constitucion. Ostil a un regime d'assemblada, demissionèt lo 20 de genier de 1946. Aquò marquèt la fin de l'union nacionala formada durant la guèrra.
Mercè Rodoreda
L'arribada de la notorietat
thumb||250px|«La Colometa» de Xavier Medina-Campeny, en Barcelona. A partir de 1937, Rodoreda ocupèt la carga de correctritz de catalan dins lo Comissariat de propaganda de la Generalitat Catalana. Gràcias a aquela ocupacion aguèt l'escasença d'i encontrar las escrivanas mai coneguda de l'epòca coma Aurora Bertrana, Maria Teresa Vernet, e de venir una amiga intima de Susina Amat, Julieta Franquesa, Anna Murià e Carme Manrubia.
Gràcias a son òbra Aloma emportèt en 1937 lo Prèmi Joan Crexells de narrativa de l'any 1937 s'atorgà a Mercè Rodoreda per la seva obra Aloma. Foguèt durant aqueste meteis an que se disseparèt de son marit, Joan Gurguí, aprèp que visquèssen amassa uns onze any e malgrat son enfant en comun. Son amant supausat, lo traductor e politician revolucionari Andreu Nin i Pérez, foguèt arrestat lo 16 de junh davant la sedença de son partit, lo POUM, situada sus La Rambla de Barcelona, e foguèt puèi torturat e assassinat, qualques jorns mai tard, per d'agents de la polícia sovietica per òrdre del General Alexander Orlov a la preson d'Alcalá de Henares.
Quatrena Republica
La formacion dau tripartisme
Par faciar la crisi dubèrta per la demission de de Gaulle, lo PCF, la SFIO e lo MRP signèron un acòrdi per dirigir lo país. Cada partit designèt un tèrç dei ministres dau govèrn per gerir lei problemas constitucionaus.
Mercè Rodoreda
L'arribada de la notorietat
En 1938, l'Institucion de las Letras Catalanas faguèt la publicacion del cinquen roman de Mercè Rodoreda titulada Aloma. Foguèt aquesta la primièra òbra que Rodoreda acceptèt de reconéisser coma una obra sia vertadièra, e mai se ulteriorament la transformèt e la tornèt publicar. Aquela meteissa annada visitèt en representacion del PEN club de Catalonha, e en companhiá de l'escrivan de Sabadell Francesc Trabal, lo congrès internacional del PEN club a Praga, ont legiguèt una benvenguda qu'èra estada escricha per un dels escrivans màgers d'aquel temps, lo barcelonés Carles Riba.
Quatrena Republica
La formacion dau tripartisme
D'efiech, un premier projècte de constitucion foguèt redigit a la prima de 1946 per lei comunistas e lei socialistas. Preveguèt una assemblada unica que dispausava de totei lei poders, elegissiá lo president de la Republica e lo president dau Conseu. Pasmens, lo MRP s'opausèt a aqueu tèxte en causa de la dependéncia totala de l'executiu au legislatiu. Lo 5 de mai de 1946, lo projècte de constitucion foguèt ansin refusat per 53 % dei sufragis exprimits.
En junh de 1946, una segonda assemblada constituenta foguèt donc elegida. Lei tres partits venceires foguèron lei meteis mai lo MRP arribèt en tèsta (28 %). Lo PCF (25,8 %) e la SFIO (21 %) declinèron leugierament. Lo projècte novèu resultèt donc d'un compromés. Per defugir un regime d'assemblada unica, una segonda assemblada – lo Conseu de la Republica – foguèt creada. Lo president de la Republica li èra elegit per lo Congrès e encargat de nomar lo president dau Conseu. Aquò suscitèt l'ostilitat dau generau de Gaulle que rompèt amb lo MRP. Dins aquò, una pichona majoritat l'aprovèt lo 13 d'octòbre de 1946 (53 %).
L'exclusion dei comunistas
Lei premiereis eleccions legislativas de la IV Republica si debanèron lo 10 de novembre de 1946. Foguèron ganhadas per lo PCF (28,2 %) seguit per lo MRP (25,9 %) e la SFIO en declin (17,8 %). Lo 16 de genier seguent, Vincent Auriol foguèt elegit a la presidéncia de la Republica. En revènge, li aguèt de dificultats per trobar lo president dau Conseu. Après un brèu govèrn Léon Blum, Paul Ramadier foguèt investit.
Mercè Rodoreda
Temps d'exili (1939-1972)
Lo 23 de genièr de 1939, qualques meses abans la desfacha de las fòrças republicanas, Mercè Rodoreda partiguèt per l'exili. Coma l'escrivana pensava que la separacion seriá brèva laissèt son fill en companhiá de sa maire. E mai se Mercè Rodoreda aviá pas jamai participat en politica, se n'anèt en seguir los conselhs de sa maire. Li diguèt de fugir qu'aviá paur dels problèmas que li podián causar a sa filha sas activitats ligadas a las publicacions en catalan, al catalanisme en general e tanben a qualques revistas d'esquèrra durant las annadas anterioras. Viatgèt dempuèi Barcelona a Girona, dins un bibliobús qu'èra la proprietat de la Conselhieriá de Cultura de la Generalitat de Catalonha. Los ocupants d'aquel bibliobús foguèron los escrivans Xavier Benguerel, Pere Calders, Sebastià Gasch, Domènec Guansé, Cèsar August Jordana, Lluís Montanyà, Anna Murià, Armand Obiols, Joan Oliver, Mercè Rodoreda e Francesc Trabal. Qualque temps aprèp, a ras de la termièra, seguiguèt son camin pel Mas Perxés, dins lo municipi d'Agullana, fins que poguèt traversar la frontièra administrativa pel Pertús. Arribèt a l'estat francès sèt jorns aprèp d'aver laissat la capitala catalana, lo 30 de genièr. Aprèp d'aver passat la nuèch al Voló, se dirigiguèron totes cap a Perpinhan. I demorèron pas que tres jorns, e a partir de la capitala rosselhonesa viatgèron fins a Tolosa amb lo tren.
Quatrena Republica
L'exclusion dei comunistas
Pasmens, lo tripartisme resistissèt pas au començament de la Guèrra Freja. D'efiech, ostils au colonialisme e favorables a l'URSS, lei comunistas condamnèron lo començament de la Guèrra d'Indochina (decembre de 1946) e la repression en Madagascar (març de 1947). De mai, la posicion d'equilibri entre Washington e Moscòu adoptada per París après 1945 èra plus possibla. En març de 1947, lo PCF votèt còntra de budgets militars e critiquèron l'alinhament creissent sus la politica estatsunidenca (doctrina Truman, Plan Marshall). Lo 25 d'abriu, una grèva, facilitada per l'inflacion, l'abséncia d'aumentacion dei salaris e lo mantenement dau racionament, foguèt organizada per lo PCF e la CGT dins leis usinas Renault.
En reaccion, Ramadier decidèt de rompre lo tripartisme e d'exclure lei ministres comunistas dau govèrn. Per contuniar de dirigir lo país, fondèt una aliança novèla, la « Tresena Fòrça », constituïda per la SFIO, lo MRP, lei radicaus e lei moderats. Dins aquò, lo regime si turtèt desenant a l'oposicion dau PCF a senèstra e dau Rassemblament dau Pòble Francés (RPF) fondat per de Gaulle a drecha.
Chipre (illa)
Istòria
A causa de son posicionament geografic, l'illa es dempuèi de sègles un punt de liagam entre l'Euròpa d'un costat, l'Anatolia, las còstas de Orient Mejan e de l'Egipte d'un autre costat. Per Georges Duby, « pòsta avançat, relais, luòc d'encontra, luòc d'escambi, es a aquesta foncion quo lo país [Chipre] deu sa prosperitat sempre reconqueridas, que deu lo treslús de sas civilizacions, de contunh enriquidas per d'autras culturas. Mas es tanben a aquesta foncion que Chipre deu sas misèrias, tèrra cobejat, de contunh, envasida, pilhada, partejada. ».
Mercè Rodoreda
Temps d'exili (1939-1972)
Partiguèt puèi cap a París ont arribèt a la fin de febrièr e qualques meses mai tard se n'anèt viure dins una localitat vesina de la capitala francesa, Roissy-en-Brie, un vilatge de l'èst d'Isla de França. S'installèt alara dins lo castèl de Roissy-en-Brie, una construccion del sègle XVIII, qu'en aquel moment èra estat concebut coma refugi d'escrivans. Ailà visquèt durant fòrça meses amb d'autres intellectuals catalans, refugiats coma ela en França. Partetgèt aquel espandi amb los escrivans Anna Murià, Cèsar August Jordana, Armand Obiols, Francesc Trabal e Carles Riba.
Quatrena Republica
La fragilitat e la dislocacion de la Tresena Fòrça
Dins aquò, aquelei trèbols minèron l'estabilitat dei govèrns. Après la demission de Paul Ramadier en novembre de 1947, li succedissèt coma president dau Conseu Robert Schuman (novembre de 1947-julhet de 1948), André Marie (julhet-aost de 1948), Henri Queuille (setembre de 1948-octòbre de 1949) e Georges Bidault (octòbre de 1949-junh de 1950). En junh de 1951, lei partits de la Tresena Fòrça capitèron de renovelar son aliança per s'opausar au PCF e au RPF. Modifiquèron tanben la lèi electorau per facilitar l'eleccion de sei candidats. Aquò li permetèt de gardar la majoritat absoluda en despiech de la victòria dau RPF.
Chipre (illa)
Geografia
Se trapa una granda varietat de païsatges, amb los massís montanhoses del Troodos e de Kyrenia que s’auçan jos la fòrça tectonica exercida per las placas africana e eurasiatica; la penisula de Karpassia/Kırpaşa es un salhent de falha. Lo nom de l'illa es indissociable dels jaces de coire expleitat dins l'Antiquitat : es aquí que foguèron expleitadas las primièras minas de coire natiu, que permèron a las civilizacions minoïca, micenianas e fenicianas de prosperar. Organisèron lo comèrci del metal roge en Mediterranèa, fins a que los Romans la nomenèron aes cyprium (literalament « metal de Chipre »), eissit del grèc ancian Κύπρος designant l'illa. Un climat sec local règna dins la region de Nicosia, dins un escastre fòrça mediterranèu ont la mar dona de frescor pendent los longs meses d’estiu. Temperatura mejana en genièr: 11,9 °C ; temperatura mejana en julhet : 26,6 °C; pluèja en genièr, 55 mm; pluèja en julhet  : 0 mm (Font  : Météo-France).
Moyen
Moyen pòt essèr:
Antibiotic
Istòria
Lo premier antibiotic descubèrt foguèt la penicillina, identificada en 1928 per lo biologista escocés Alexander Fleming (1881-1955) après d'estudis sus l'evolucion de culturas de bactèris contaminadas per d'espòras de Penicillium glaucum. Dins lo corrent deis ans 1930, d'autrei trabalhs menats per l'Australian Howard Walter Florey (1898-1968), l'Alemand Ernst Boris Chain (1906-1979) e lo Britanic Norman Heatley (1911-2004) permetèron de desvolopar d'aplicacions medicalas que foguèron fòrça utilizadas durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945).
En 1932, Gerhard Domagk (1895-1964), un bacteriologista alemand que trabalhava per la companhá Bayer AG, descurbiguèt lo prontosil. Premier antibiotic de sintèsi, es tanben lo premier sulfamid descubèrt e lo premier antibiotic comercializat. Tres ans pus tard, l'Institut Pasteur capitèt d'isolar son principi actiu, lo sulfanilamid. Aquò permetèt de desvolopar de tractaments novèus còntra de malautiás de transmission sexuala ò d'infeccions entraïnadas per d'estafilocòcs.
Una etapa importanta foguèt passada en 1939 amb la descubèrta de la tirotricina per lo biologista francoestatsunidenc René Dubos (1901-1982). D'efiech, aquela substància, fòrça toxica, entraïnèt un important trabalh teoric sus lo foncionament deis antibiotics. De mai, aumentèt l'interès per la recèrca sus la penicillina. Entre leis ans 1940 e 1970, aquò menèt a la descubèrta de mai d'un antibiotic novèu :
Durant aqueu periòde, l'usatge deis antibiotics e la generalizacion de la vaccinacion permetèron de redurre l'empresa de mai d'una malautiá grèva coma la tuberculòsi qu'es venguda fòrça rara dins lei país desvolopats. Pasmens, a partir deis ans 1970, lei recèrcas sus leis antibiotics alentiguèron. Conjugat amb lo desvolopament de resisténcias mai e mai importantas per lei bactèris, aquò menèt a una demenicion de l'eficacitat de certaneis antibiotics. Present dins lei país rics, lo fenomèn a d'efiechs grèus dins lei país paures car lei medicaments i son pas totjorn prescrichs corrèctament. Per exemple, en 2020, aquò èra lo cas d'Índia que deviá faciar l'aparicion de gèrmes fòrça resistents en causa de l'utilizacion de rotina d'antibiotics de darriera generacion. En consequéncia, de recèrcas novèlas son estadas mesas en plaça dempuei leis ans 1990-2000 per assaiar de trobar de classas novèlas d'antibiotics coma lo linezolid introduch en 2000 dins la farmacopèa.
Caracteristicas
thumb|right|[[Fotografia d'un antibiograma, un sistèma que permet de mesurar l'eficacitat d'antibiotics diferents còntra una populacion de bactèris donada.]]
Cada antibiotic a de caracteristicas precisas que definisson sei condicions d'utilizacion. La premiera es son espèctre d'activitat qu'es la lista dei bactèris sensibles a seis efiechs (destruccion dirècta dei bactèris, fin de lor multiplicacion... etc.). Lei mecanismes d'accion son pas encara totalament coneguts. Lei pus frequents son basats sus de perturbacions grèvas dau foncionament dau bactèris coma l'inibicion de la sintèsi de proteïnas indispensablas a la formacion de la membrana exteriora ò au dabanament dei reaccions intèrnas dau microorganisme. L'espèctre es dich larg quand compren de bactèris de Gram positiu e negatiu e estrech dins lo cas contrari. Lei gèrmes que fan pas partida de l'espèctre d'activitat son dichs resistentas a l'antibiotic considerat. Aquela resisténcia pòu èsser naturala ò aquesida.
En mai de son ròtle bactericida, un antibiotic a d'efiechs segondaris dins l'organisme dau pacient. Varian fòrça segon lei compausats. Pasmens, la màger part deis antibiotics a d'efiechs toxics que son dichs « efiechs indesirables ». En particular, lei bactèris dau sistèma uman son sovent tocats, çò qu'entraïna de trèbols digestius. L'amplor e l'intensitat deis efiechs indesirables permèton de definir la tolerància a l'antibiotic e son mòde d'utilizacion (via d'administracion, associacion amb d'autrei medicaments, tractament locau ò generau... etc.).
Ishós
Toponimia
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien benlèu de l'adjectiu gascon ishós, « hangós, braudós », mot shens etimologia coneishuda. Ua aferèsi qu'explica la fòrma orala. Que i a un aute lòc Choux, au nòrd-èst d'Arjusan, qui a benlhèu lo medish sens (mès l'abitat qu'ei un chic en suspart de la partida baisha).
Chipre (illa)
Mites
Divesa de l'amor, Afrodita, nomenada Vènus pels Romans, es nascuda de l'escuma de la mar. Seriá estat pel vent d'oèst, lo Zefir sus las broas de Chipre. Una tradicion situa lo luòc de naisséncia d'Afrodita al luòc del litoral nomenat Petra tou Romiou (« lo ròc del Grèc »), un ensemble de bauces e de ròcs impressionants, un pauc a l'èst de l'anciana Pafòs. Se dich qu'aqueste ròc, plantat dins la mar a una desena de mètres de la riba, a la punta d'una calanca, auriá estat lançada là per un titan que l'auriá arrancat a la cedena montanhosa del Pentadactil, au nòrd de Nicosia. Lo « Pentadactils » (de penta, cinc dactylos, det) designa una montanha que la forma plan particulara correspond, segon la legenda, a la pesada daissada per la man qu'arraquèt lo naut del mont per lo getar a la mar. De l'escuma provocada per la casuda d'aqueste ròc dins l'aiga seriá nascuda la divesa de l'Amor, Afrodita. La legenda dich que quand òm s'i banha a mièja nuèch un ser de luna plena, se viurà un amor eternal.
Antibiotic
Caracteristicas
La reflexion sus la necessitat e la durada dau tractament son tanben importantas. D'efiech, leis antibiotics, en destrusent leis individús pus fragils au sen d'una populacion de bactèris donada, favorizan la seleccion d'especimens pus resistents a seis efiechs. Dich antibioresisténcia, aqueu fenomèn es vengut un problema important durant la segonda mitat dau sègle XX amb l'aparicion de linhadas fòrça resistentas de bactèris. Ansin, per limitar aqueu fenomèn, la medecina modèrna conselha de restrénher l'usatge d'antibiotics e de respectar lei duradas previstas.
Quatrena Republica
La fragilitat e la dislocacion de la Tresena Fòrça
Pasmens, lei divergéncias politicas contunièron de s'agravar. En setembre de 1951, lei socialistas refusèron de votar la lèi Marie-Barangé d'ajuda ais escòlas privadas, çò qu'accelerèt la dislocacion de la coalicion durant lei govèrns de René Pleven (aost de 1951-genier de 1952) e d'Egdar Faure (genier-febrier de 1952). Lo bilanç de la Tresena Fòrça es ansin mitigat. Capitèt d'acabar la reconstruccion mai posquèt pas d'enraiar l'inflaccion. Inicièt tanben l'integracion europèa de França amb l'adesion a l'OTAN (abriu de 1949) e a la CECA (abriu de 1951). Otramar, mau capitèt de véncer l'insureccion en Vietnam en despiech de la creacion d'un important còrs expedicionari en 1949.
Narguil
L'usatge del narguil es fòrça esandit en Africa del Nòrd e Orient Mejan.
Etimologia e sinonims
Lo tèrme « narguil » a per origina lo mot en persan نارگیل (nârgil) « notz de cocòt », d'esperel inspirat del sanscrit. En efiècht, las primièras aisinas utilizadas per aquesta varianta de pipa d'aiga serián estat de notz de cocòt.
Iemèn
Lo periòde de l'imam Yahya
De 1911 a 1948, l'imam Yahya capitèt de mantenir l'independéncia dau Nòrd en despiech de la multiplicacion dei menaças. D'efèct, son refús de reconóisser lo partiment de Iemèn eissit de l'acòrd turcobritanic li alienèt Londres e d'escaramochas aguèron luòc sus la frontiera sud fins a 1928. Pasmens, lo perilh pus important se situava au nòrd ont Ibn Saud èra a unificar la màger part d'Arabia sota sa direccion. Entre 1920 e 1926, leis Iemenitas perdiguèron la màger part d'Asir. En 1934, una guèrra novèla s'acabèt per una desfacha suplementària de Iemèn que deguèt signar lo tractat de Taëf. Aqueu tractat laissèt Asir ai Saudians (franc de la region de Hodeida) per un periòde de vint ans.
Euransi
L’euransi es una lenga construcha  creada per Libor Sztemon.
Quatrena Republica
La perseguida de l'instabilitat ministeriala
Après la rompedura de la Tresena Fòrça, una aliança novèla si formèt entre lo centre e la drecha moderada per governar. Aquela evolucion entraïnèt la desintegracion dau RPF que si devesissèt sus la question de la participacion au govèrn. Fragila coma lei coalicions precedentas, l'aliança formada en 1952 si mantenguèt au poder de març de 1952 a junh de 1954. Es marcada per lo govèrn d'Antoine Pinay (març-decembre de 1952) que capitèt d'estabilizar la situacion economica gràcias a la fin de la Guèrra de Corèa (1950-1953). Dins aquò, l'instabilitat ministeriala demorèt la nòrma e la rigor sociala impausada per lo govèrn suscitèt de grèvas importantas (4 milions de grevistas en aost de 1953).
La question dei guèrras colonialas
D'un biais generau, l'aliança dau centre e de la drecha arribèt a trobar de compromés sus lei questions intèrnes. En revènge, si devesissèt sus leis afaires internacionaus. Aqulei tensions foguèron illustradas per l'eleccion malaisada de René Coty, un moderat desconegut, a la presidéncia de la Republica après 13 torns. La question de la Comunautat Europèa de Defensa (CED) foguèt un dei problemas majors.
Iemèn
Lo periòde de l'imam Yahya
Après aquelei conflictes, Yahya adoptèt una politica isolacionista. En parallèl, renforcèt son poder, çò que mau contentèt lei caps de tribüs e lei captaus. Pasmens, aquò empachèt pas la formacion d'un grop de joves convencuts de la necessitat de modernizar lo país. Foguèron ansin a l'origina de l'assassinat de l'imam en 1948.
Mercè Rodoreda
Temps d'exili (1939-1972)
Durant lo temps que passèt a Roissy-en-Brie nasquèron divèrsas relacions amorosas. La mai famosa d'aquestas foguèt la que visquèt Mercè Rodoreda amb l'escrivan Joan Prat i Esteve, mai conegut jos son pseudonim d'Armand Obiols. La relacion generèt fòrça problèmas dins la coesion del grop pel fach qu'Armand Obiols èra maridat amb la sòrre de Francesc Trabal e qu'avián un enfant amassa qu'èra demorat amb la maire a Barcelona. A mai, la sògra d'Armand Obiols e maire de Trabal, aviá viatjat amb son filh fins al castèl amb d'autres membres de la familha Trabal. En consequéncia, l'adulteri devesiguèt los exiliats catalans en dos camps opausats. Segon Anna Murià, qu'èra la confidenta de Francesc Trabal, aqueste s'i opausava pas sonque per sa sòrre mas tanben per encausa de sa gelosiá, ja qu'aviá agut aparentament una relacion secreta amb Mercè Rodoreda a Barcelona, coneguda sonque per totes dos e per Murià.
Carmen Electra
Carmen Electra (nascuda Tara Leigh Patrick en 1972) es una actritz americana de cinèma, e tanben cantaira e personalitat de la television.
Narguil
Etimologia e sinonims
Nargil (persan : fa), ghelyan, shisha, arguileh (arabi), houka (dins lo mond indian, que donèt hookah en anglés), o encara chilam son de sinonims.
Dius egipcians per relacion
La triada d'Erment
Ionit ─ Monto ─ Rataoi
Iemèn
La guèrra civila
Ahmad ben Yahya (1948-1961) succediguèt a son paire e transferiguèt la capitala a Taizz. Assaièt de modernizar lo país, especialament l'armada, e establiguèt de relacions ambé lei Sovietics e lei Chinés. En 1958, acceptèt tanben de formar una federacion amb Egipte e Siria. Après sa mòrt, en setembre de 1962, lo país conoguèt una crisi grèva e una guèrra civila opausèt lei republicans (oficiers formats en Egipte, elèits urbans, sunitas...) ai « realistas » (l'imam Muhammad al-Badr, tribüs zaiditas, elèits tradicionaus...). Egipte sostenguèt lo premier camp e mandèt un còrs expedicionari per l'ajudar mentre que l'Arabia Saudita financèt lei partisans de l'imam.
Narguil
Descripcion
vinheta|Esquèma descriptiu Lo narguil se compausa de diferentas partidas: la chiminèa, lo bòl superior, lo còrs (o sèrva), la pipa banhada e lo tudèl. Lo narguil pòt tanben possedir un platèl situat entre la chiminèa e lo bòl superior.
Demandòus
Istòria
En mai 1564, les catholiques assiègent le château. Le châtelain, qui s’était échappé, est rejoint et massacré avec sa famille. Le château est détruit, mais le parlement d’Aix condamne les meurtriers, et le château est reconstruit en moins de huit ans.
Narguil
Descripcion
Lo bòl conten la mescla de tabat, de melassa (glicerina vegetala) per conservar lo tabat e las esséncias de fruch a vegada nomenat tabamèl e lo carbon, qu'es pausat dessús. Unas mesclas contenon pas de tabat e son unicament compausadas de melassa e de pulpa de fruchs. Lo bòl se pausa al suv de la chiminèa. Lo còrs del narguil es emplit d'aiga a mitat de sa nautor, e de l'aiga de ròsa o d'autres aditius destinats a donar del gost pòdon èsser aponduts. La pipa banhada es enseguida plaçada dins la sèrva, e ligada a ciminèa e al tudèl. Lo fum del tabamèl passa per l'aiga e es filtrat dins aquesta abans d'aténher la boca del fumaire, qu'aspira dins lo tudèl previst per aquò. L'aiga es encargada regularament per ne levar los rèstes.
Comte de Lautréamont
Isidòr Lucian deu Casse (Isidore Lucien Ducasse per l'estat civil francés, nascut a Montevideo, Uruguai lo 4 d'abril de 1846, defuntat a París lo 24 de novembre de 1870), autobatejat Comte de Lautréamont per causida pròpia, es un escrivan occitan (lo son pair, a Tarba e vadè) de lenga francesa, autor d'una òbra flamejaira, inclassificabla e irrecuperabla (subretot per tota mena d'entitat o institucion oficialas que siá...), titolada Les Chants de Maldoror.
Quatrena Republica
La question dei guèrras colonialas
Pasmens, lei divisions pus importantas regardèron l'evolucion de l'Empèri. En Magrèb, lei protectorats en Marròc e en Tunisia èran contestats per lei populacions localas. Puei, en Indochina, l'armada francesa foguèt batuda a Dien Bien Phu per lo Viet-Minh. Favorable a la perseguida de la guèrra, lo MRP s'isolèt e lo govèrn de Joseph Laniel (junh de 1953-junh de 1954) deguèt demissionar a son torn.
Comte de Lautréamont
Aquesta òbra (publicada per primièra vegada a Brussèlas, Belgica en 1868), de VI Cants (de pròsa) es lèumens considerada coma precursora del surrealisme mas subretot simbolica e exemple sendent de la libertat de crear per tot artista, fòra dògmas e fòra capèlas, e d'afortir la preminéncia de l' albir de cada èsser uman a causir la siá destinada, la siá astrada e lo siu destin, fàcias a las fòrças senhorejairas a l'epòca siá dins la societat del bon goût (... " français "...) o la retenue. Alandèt, en çò far, las pòrtas de la creacion poetica desliurada, amb lo siu Trobar miraudiós.
Demandòus
Istòria
À la Révolution française, la chapelle du cimetière primitif (Notre-Dame de Conches) a été vendue comme bien national.
Narguil
Descripcion
Lo tabamèl utilizat dins los narguils es epecialament realizat: sembla a una pasta umida, compausada d'unes 30 % de tabat, qu'es fermentat amb unes 70 % de melassa, de mèl e de la pulpa de diferents fruchs, que son destinats a donar al fum un odor e gost de fruch. I a de tabamèls de gosts diferents: poma, cerisa, menta, multifruchs, e tanben capuccino o cola. Lo tabamèl es caufat dins le fornèl a una temperatura d'unes 450 °C,.
Comte de Lautréamont
l'Òme
thumb|300 px|right|... [[Lo Comte de Lautreamont per en Felix Vallotton... ]]
Narguil
Istòria e usatges
vinheta|Persan fumant un Ghelyan sus una gravadura de Cavalièr Chardin, 1723.
Originas
Las traças mai ancianas de narguil se trapan en Africa de l'Èst. De bòls de narguil foguèron escavat en 1971 dins la balma de Lalibela (Etiopia). Lor datacion sembla indicar una utilizacion datant de las annadas 1320 (marge d'error de 80 ans). L'origina del narguil contunha encara a far debat, d'autres cercaires estimant que l'Índia poiriá èsser son país de naissença.
Comte de Lautréamont
Citacions
thumb|300 px|right|...
Quatrena Republica
Lo govèrn de Pierre Mendès France
De junh de 1954 a febrier de 1955, lo govèrn de Pierre Mendès France foguèt una parentèsi particulara de la IV Republica. Dinamic e ajudat per son mestritge dei mejans de comunicacions modèrnes, Mendès France reglèt lo conflicte en Indochina en signant leis acòrdis de Genèva. Puei, reconoissèt l'autonòmia intèrna de Tunisia. Pasmens, refusèt d'acceptar l'independéncia d'Argeria après l'insureccion dau 1 de novembre de 1954.
Narguil
Originas
L'emergéncia a granda escala de l'utilizacion del narguil dins la societat sembla èsser simultanèa amb l'aparéisson dels cafès publics e l'arribada del tabat en Orient Mejan. Los Portugueses avent introduch lo tabat en Iran al començament del sègle XVI, es pendent la dinastia dels Sefevids que son usatge se desvolopèt fòrça dins lo país, fins a que la societat persana tota entièra l'utilisava a la fin del règne de Shah Abbas I.
(1163) Saga
(1163) Saga es un asteroïde.
Quatrena Republica
Lo govèrn de Pierre Mendès France
En Euròpa, acceptèt d'enterrar la CED e participèt ai conferéncias que permèton lo rearmament alemand. Au nivèu intèrne, prepausèt divèrsei reformas economicas e politicas. Pasmens, aquelei mesuras suscitèron d'oposicions de part de totei lei partits (enterrament de la CED per lo MRP, rearmament alemand per lo PCF, divèrsei projèctes de reformas economicas per lei moderats...). Finalament, foguèt obligat de demissionar après lo refús dei deputats de restablir l'escrutinh d'arrondiment lo 6 de febrier de 1955.
Narguil
Originas
La ghelyan es encora fòrça al vam en Iran, e i es presenta dins fòrça ostals de tè (chai khaneh), restaurants e autres espacis publics.
Quatrena Republica
Lo govèrn de Pierre Mendès France
Lo radicau Egdar Faure venguèt president dau Conseu. Inquiet de la presa dau poder au sen dau Partit radicau per Mendès France qu'èra a crear un movement a l'entorn de seis idèas, ordonèt la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. Aquò entraïnèt son exclusion per lo Partit radicau. Leis eleccions foguèron ganhadas per lo Frònt Republican (SFIO, radicaus, USDR, gaullistas moderats) amb 27,1 % dei votz exprimidas. Lo PCF obtenguèt 25,3 % e l'Union de defensa dei comerçants e artesans 12,6 %. Aqueu darrier movement, fondat per Pierre Poujade, èra ben implantat dins lei regions ruralas. Denonciant lei modernizacions que menaçavan leis entrepresas familhalas, leis independents e la multiplicacion dei contraròtles fiscaus e administratius, adoptèt rapidament lo discors de l'extrèma drecha (antiparlamentarisme, nacionalisme e, de còps, antisemitisme ).
Lo govèrn de Guy Mollet
Au poder de febrier de 1954 a genier de 1956, Guy Mollet dirigissèt lo darrier « grand ministèri » de la IV Republica gràcias au sostèn dau PCF (desirós de tornar participar ais afaires governamentaus) e dau MRP. Au nivèu sociau, es l'autor d'una òbra importanta coma la tresena setmana de congiet, un melhorament dau remborsament dei despensas de santat ò de la retirada dei trabalhaires. Contunièt tanben la construccion europèa amb la creacion de la Comunautat Economica Europèa e d'Euratom lo 25 de març de 1957.
Pasmens, si turtèt ai questions colonialas. Si l'opinion publica s'opausèt gaire a l'independéncia de Marròc e de Tunisia en març de 1956 e au vòte de la lèi Deferre que menèt a l'autonomizacion dei colonias d'Africa Negra, èra pas question d'acceptar l'independéncia d'Argeria. Dins aquò, la question de la Guèrra d'Argeria devesissèt lei partits de senèstra e de tensions grèvas opausèron lèu lei partisans de la guèrra e de la negociacion amb lo FLN. Lei revelacions sus l'usatge de la tortura per l'armada francesa compliquèron mai la situacion. Finalament, per sostenir lei Francés installats dins lo país, Mollet decidèt de mandar lo contingent.
La revirada de l'expedicion de Suèz, qu'illustrèt la pèrda de son estatut de granda poissança per França, e lo començament de la batalha d'Argier per lei tropas dau generau Massu agravèron lei tensions sus la question d'Argeria. De problemas financiers precipitèron la casuda dau govèrn en genier de 1958.
La Guèrra d'Argeria e la desintegracion deis institucions
Après Guy Mollet, lei govèrns de Maurice Bourgès-Maunoury (junh-setembre de 1957) e de Félix Gaillard (novembre de 1957-abriu de 1958) aguèron pas de majoritat establa per governar. Enterin, la Guèrra d'Argeria agravèt la crisi deis institucions. D'efiech, per luchar d'un biais pus eficaç còntra lo FLN, l'armada prenguèt de facto lo poder e transformèt la region en « província militara ». Pasmens, en despiech de la violéncia de la repression, la perseguida deis atemptats còntra lei Francés suscitava la paur de l'independéncia. En parallèl, la situacion financiera, totjorn catastrofica, necessitèt de demandar una avança de 300 milions de dolars au FMI.
Narguil
Originas
Las manufacturas francesas coma Saint-Louis, Baccarat ou Christofle fabrican de narguils fins a 1914. Aqueste produch d'aparat èrat ofèrt coma dona diplomatica.
Quatrena Republica
La Guèrra d'Argeria e la desintegracion deis institucions
Accusat de feblessa en Argeria, Gaillard foguèt reversat lo 15 d'abriu de 1958. Inquiets d'un abandon, lei militars en Argeria, dirigits per lo generau Salan creèron un Comitat de Salut Public lo 13 de mai. Puei, lei militars menacèron de realizar un còp d'Estat (operacion « Resureccion »). Lo 24 de mai, Corsega jonhèt l'insureccion.
Narguil
Originas
Lo nombre de fumaire de narguil es estimat a 100 milions epl mond, subretot en Africa, en Asia e Oriant Mejan. Lo narguil comença a èsser conegut en Euròpa e EUA a partir del començament de las annada 1980 a causa dels imigrants venguts del país ont lo narguil es una practica ancorada socialament e culturalament.
Santat
Los efièch de la consomacion de narguil sus la santat son mal coneguts. Lo fach que lo fum se pòsca comparar a aqueste de la cigareta tend a preconizar la prudéncia.
Composicion e volum del fum
vinheta|Fum de narguil Lo fum de narguil conten fòrça toxics coneguts per favorizar entre autres lo càncer del palmon e de malautiás cardiovascularas. Conten tanbe de nicotina qu'es potencialament addictiva.
Quatrena Republica
Lo retorn de de Gaulle au poder
Per empachar una guèrra civila, lo centre, la drecha e lei militars acceptèron de demandar lo retorn dau generau de Gaulle au poder. Maugrat una importanta manifestacion organizada per la senèstra e lei sindicats lo 28 de mai, René Coty lo designèt coma president dau Conseu lo 29. Lo 2 de junh de 1958, l'Assemblada Nacionala li donèt lei plens poders per sièis mes e l'autorizèt a revisar la constitucion a condicion de mantenir lo regime parlamentari, de respectar la separacion dei poders e de sometre la futura constitucion a un referendum. Presentat lo 4 de setembre e ratificat per lei Francés lo 28, lo tèxte entraïnèt la fin de la IV Republica e lo començament de la V.
Bilanç
La IV Republica a laissat un imatge negatiu en França en causa de son instabilitat e de son incapacitat a resòuvre lei crisis colonialas e financieras deis ans 1940-1950. Aquò li a fòrça descreditat lo regime parlamentari e la V Republica fondat per lo generau de Gaulle adòpta una vision contrària amb un president de la Republica poderós. De mai, lei temptativas de reformas capitèron mau en causa de l'abséncia de majoritat politica.
Mercè Rodoreda
Temps d'exili (1939-1972)
L'ambient de relativa estabilitat que lo castèl oferissiá se vegèt trebolat pel començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt en aquel moment que d'unes decidiguèron de s'exiliar tornarmai e de se dirigir cap als païses d'America Latina mentre que d'autres preferiguèron de demorar en França. Rodoreda, ela, s'estimèt mai de partir pas e de viure amb Obiols dins l'airal. Amassa, s'installèron dins un ostal, sonat Villa Rosset, situat dins la periferia del vilatge.
Iemèn
L'independéncia dau Sud
Desirós de quitar lo sud de Iemèn après la Segonda Guèrra Mondiala, lei Britanics assaièron de gropar sei protectorats de la region au sen d'una federacion unica. Pasmens, plusors sultans refusèron, çò qu'entraïnèt una insureccion en 1963. Londres decidèt de la reprimir militarament mai lei combats permetèron sustot a la guerilha dau Frònt de Liberacion Nacionau d'aquistar l'experiéncia de la guèrra modèrna. En 1966, lassat d'aquela guèrra, lo Reiaume Unit anoncièt son intencion de se retirar de Iemèn avans 1968. Lo projècte de federacion s'afondrèt donc ambé leis avançadas de la guerilha. Finalament, lo 29 de novembre, lei Britanics laissèron lo poder au FLN que proclamèt la fondacion de la Republica Populara dau Iemèn dau Sud.