cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evesque
Primièrs sègles
Çò que se nomena la succession apostolica consistís en la consecracion d'un novèl evesque per un, o mai d'un, eles meteisses validament consacrats. Lo concili de Nicèa precisèt que necessitava la preséncia d'almens tres evesques. Mas en cas de necessitat, la preséncia d'un sol sufís. Aquela règla es aplicada pels catolics, los ortodòxes e en general, per la Glèisa Anglicana malgrat qu'aqueles dos darrièrs neguen la validitat de la succession, coma los nestorians.
Dins la Glèisa Catolica
thumb|Evesque catolic: Gerhard Müller, evesque de Ratisbona thumb|Cròça d'evesque, Itàlia del [[sègle XIII, musèu del Lovre]]
Dins la Glèisa locala
L'evesque es considerat per la Glèisa Catolica Romana coma successor dels apòstols, e a aquel títol, es Doctor de la fe, encargat d'ensenhar e de transmetre amb fidelitat.
Es encargat de velhar sus sa glèisa locala, d'assegurar la liturgia, l'ensenhament de la fe catolica e lo servici pels mai demunits. Pòt convocar un sinòdi diocesan per l'ajudar a destriar las orientacions pastoralas per sa diocèsi. Es assistit pels diagues e los capelans, o quitament pels laïcs, plan mandatats. Sos mai pròches collaboradors èran autres còps los archidiagues; son nomenats uèi vicaris episcopals e vicaris generals. L'evesque es tanben assistit de conselhièrs presbiterals d'entre que se trapa lo capitolat catedral.
Los sacraments que sols los evesques pòdon administrar son:
Attributs de l'evesque
L'evesque dins la Glèisa catolica se reconeis a diferents attributs:
Nominacion e consecracion
Dins la Glèisa Catolica, los evesques son nomenats pel papa, sus de listas transmesas a Roma pel nonci apostolic, establits pels evesques d'una meteissa província o meteissa region eclesiastica.
Dins lo passat, la designacion dels evesques sovent se faguèt amb de lutas entre los poders politics e la Glèisa Romana entre papas e los emperaires romans germanics.
Ara, los evesques son nomenats per la Santa Ses, aquela règla coneis d'excepcions, coma en França per l'archevesque d'Estrasborg, e l'evesque de Mètz, que son nomenats formalament pel President de la Republica Francesa e qualques diocèsis de Soïssa. Dins las Glèisas catolicas orientalas, los evesques de las Glèisas patriarcalas e archevescalas majoras son designats pel sinòdi o pel patriarca.
Un evesque pòt tanben èsser desmés de sas foncions pel Papa: es fòrça excepcional.
La consecracion es un sacrament (ordinacion episcopala) conferit per almens tres evesques; es quitament lo gra superior del sacrament de l'òrdre. Se deu donar en comunion amb l'evesque de Roma (lo papa), es a dire amb almens son aval. S'es pas lo cas, l'ordinacion es considerada coma illicita e los consacrants coma lo consacrat riscan l'excomunicacion. De talas consegrations illicitas pòdon provocar d'esquismas.
Dignitats particularas
Qualques evesques son creats cardinals, e venon alara electors del papa dins lo cas d'un conclau (s'an mens d'80 ans).
Los evesques pòrtan lo títol d'archevesque quand son al cap d'una archidiocèsi; arbòran alara lo palli.
Son nomenats archevesques metropolitans se lo sèti es capluòc de província eclesiastica.
D'autres evesques son patriarcas: lo papa, evesque de Roma, es patriarca d'Occident.
Qualques evesques catolics dispausavan abans lo sègle XIX de poders temporals importants. Los dos luòcs ont demòra un tal fach son l'Estat del Vatican, que lo papa n'es sobeiran, e lo Principat d'Andorra, qu'a dos coprinces, que l'un es l'evesque d'Urgèl (l'autre essent lo President de la Republica Francesa).
Evesque auxiliar
Un evesque auxiliar ajuda l'evesque en carga d'una diocèsi importanta. A pas de jurisdiccion dirècta sus la diocèsi, mas recep l'ordinacion episcopala, e es nomenat a un sèti titular d'evesque.
Evesque coadjutor
Un evesque coadjutor es destinat a succedir a un evesque que lèu serà en retirada. Dispausa d'un poder gaireben equivalent. La nominacion d'un coadjutor permet una transicion sens interrupcion entre dos episcopats.
Evesque titular
Aquel a pas de fach de diocèsi pròpria de governar mas li es atribuit lo títol d'un ancian evescat, ara desaparegut, per justificar son elevacion al reng d'evesque. Es lo cas d'evesques nomenats a de foncions administrativas al sen de la curia romana o de la diplomacia vaticana, o dels evesques auxiliars.
Una denominacion anciana, obsolèta dempuèi 1882, del sèti titular, èra diocèsi in partibus infidelium («dins de contradas d'infidèls»: coma l'ancian evescat d'Ipona en Africa del Nòrd o Edèssa dins los Estats latins d'Orient, o dins lo Trípol, Amorium, Ilium, eca), es a dire, autres còps, dins de zònas crestianas.
Evesque emerit
Los evesques e archevesques catolics atenhent lo limit de 75 ans e aqueles amb de dificultats de santat empachant l'exercici de la carga presentan lor demission al Papa. Un còp aquela acceptada, venon evesque emerit o archevesque emerit de lor darrièra diocèsi d'exercici.
Administrator apostolic
Un administrator apostolic es un evesque encargat de dirigir temporàriament una diocèsi vacanta fins a la nominacion d'un titular. Pòt èsser l'evesque emerit qu'assegura lo ròtle, o l'evesque d'una diocèsi vesina. Una diocèsi sens evesque titular pòt tanben èsser administrada provisòriament per un capelan, es un administrator diocesan.
Evesque laïc
A l'Edat Mejana, de membres de la noblesa podián venir evesques sens èsser ordenats nimai consacrats. Dispausavan atal dels beneficis dels sètis episcopals tot en demorant laïcs.
Dins la Glèisa Ortodòxa
L'evesque ocupa lo gra suprèm de la ierarquia eclesiastica. Es lo successor dels apòstols que presidís a l'eucaristia. Es l'icòna de Crist e lo pastre d'una glèisa particulara que pòrta lo nom dins sa titulatura. Es lo susvelhant e lo responsable de la doctrina e de l'ensenhament dels seus. Velha a la comunion dedins sa diocèsi e a la comunion de sa Glèisa amb las autras Glèisas ortodòxas. Sols los ieromonges (monges capelans) pòdon venir evesques. Alara sonque los evesques ortodòxes son obligats al celibat, al contrari dels capelans ortodòxes que se pòdon maridar.
Dins las Glèisas Anglicanas
Las Glèisa anglicanas (que qualques unas se nomenan "episcopalianas") consèrvan l'episcopat, que fa partida de lor eretatge d'abans la decision d'Enric VIII d'Anglatèrra. L'ordinacion sacramentala a vida per tres evesques, la conservacion de la succession apostolica e los devers e responsabilitats de l'evesque segon las grandas linhas de l'episcopat catolic e ortodòxe. Los evesques son nomenats o elegits, segon l'usatge de caduna de las trenta uèit "províncias" (Glèisas nacionalas) de la Comunion anglicana. Las femnas pòdon venir evesques dins tres províncias (Nòva Zelanda, Canadà, Estats Units d'America).
Dins la Glèisa de Jèsus Crist dels Sants dels Darrièrs Jorns (mormons)
Dins la Glèisa de Jèsus Crist dels Sants dels Darrièrs Jorns, l'Evesque es un òme que deu aver preirat de Melchisedek e èsser ordenat e mes a part coma Grand Prèire. Es causit entre los membres de la parròquia. La durada d'aquel apèl es de prèp de 5 ans.
Un evesque «sant dels darrièrs jorns» es maridat e marit d'una sola femna.
Nòtas e referénias
<References/>
Pokomo
Lo pokomo (autonim kipfokomo) es una lenga banto parlada a Kenya.
(1443) Ruppina
(1443) Ruppina es un asteroïde.
Calafell
vinheta|Port Segur de Calafell. Calafell es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Isla (Nauta Vinhana)
Isla (Isle en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|gaucha|330px|Situacion d'Isla dins l'aglomeracion de Limòtges
miniatura|gaucha|Situacion de Isla (Nauta Vinhana) en Nauta Vinhana
Saint-Gourgon
Saint-Gourgon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Sorzac
Sorzac (Sourzac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂur’ʐa]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Petrus de Sorziaco, en latin, en 1080, Sorzac en 1382. Sorzac ven, segon Dauzat e Rostaing, d'un nom latin d'òme, *Soritius, inatestat, derivat de sorex, « rata, soriç, murja », emb lo sufixe -acum, segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, de *Sortitus, inatestat, « destinada, sòrt », o *Soritius, emb lo mesme sufixe, segon lo site de las comunas de Dordonha, de Surtius, nom d'òme galloroman (en realitat latin), emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe celtic -acon. Sorzac èra la propietat de *Soritius, *Sortitus o Surtius (lo sol atestat).
Canton de Masseuva
Lo canton de Masseuva qu'es una anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Las 24 comunas que son despuish 2015 dens lo canton d'Astarac-Gimona (burèu centralizator Masseuva) e dens la Comunautat de comunas de la Vath de Gers. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon.
Seversk
Lo seversk (en seversk, Jåzaht Severøn) es una lenga construcha per Libor Sztemon. Fa partida de las lengas eslavas del nòrd, ambe lo lydnevi, l’slavëni (que n'es lo successor) e l’slavisk tanben fargats pel meteis glossopoèta. Se sap paucas causas sus aquela lenga, qu'a pas qu'una pagina sus la rantèla, e que son creator moriguèt jovent.
Grafia
Lo seversk s'escriu ambe 23 letras de l'alfabet latin (a pas la Q, la W nimai l'X), emai Å, Ø e Š. Å, Ø e Š se pòdon tanben escriure jos la forma de digrafs : Ao, Oe e Sh.
Gramatica
Los substantius, adjectius e pronoms se declinan. L'article definit se pega al radical. I a tanben un prefixe d'apartenença. Los vèrbs an un aspècte, e se conjugan.
Conjugason
Los vèrbs del Seversk fan servir tres temps fondamentals (passat, present, futur). La relativitat de l'accion se construís mercé a l'aspècte (imperfectiu : lo passat a lo sens d'imperfach, lo futur es compausat ; perfectiu : lo passat a lo sens de perfach, lo present a lo sens de futur immediat). Lo condicional se bastís mercé al prefixe bø- e al passat. La negacion, mercé al prefixe ne-.
Lexic
Lo lexic del seversk es essencialament eslau. Vejatz aquela lista corteta de vocabulari. Donam lo chèc que l'autor èra chèc.
Exemple de tèxte
Lo Paire nòstre en seversk :
(1444) Pannonia
(1444) Pannonia es un asteroïde.
Montaimont
Montaimont en arpitan (Montaimont en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Koto
thumb|260px|left|Fumie Hihara jogant de koto thumb|200px|KotoLo koto (en japonés : 琴 o 箏) qu'ei ua mena citara japonesa sus laquau be son tienudas 13 còrdas apiejadas sus 13 pontet mavedís. Qu'ei l'instrument nacionau de japon. Que's pòt jogar dab 3 plèctres.
Reiwa
L’èra de Reiwa (令和 en japonés) es lo periòde de règne de l’emperaire de Japon vasut Naruhito en 1960, que lo hilh Naruhito lo succedeish. Comença après l’abdicacion de l'emperaire nascut Akihito, lo 30 d’abriu de 2019. Segond lo calendièr japonés, los quate purmèrs meses de 2019 son dens l’annada 31 de Heisei, e los autes dens l'an 1 de Reiwa (令和元年 - Reiwa gannen).
Lecuçan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Lecuçan que vengueré d'un nom galloroman d'òme *Liccucius, deth gallic Liccus, damb eth sufixe -anum (o meilèu eth sufixe gallic -ānon). Xavier Delamarre que modifica l'explicacion, un nom gallic Liccutios (p. 300 Delamarre qu'escriu Liccutianos) damb eth sufixe -ānon. Com que sia, eth nom que s'escriu Lecuçan, damb -ç-.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Lecuçan qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, Lecuçan qu'èra deth canton de Montrejau.
Usès
Usès o etimologicament Usèç (Uzès en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament de Gard e la region.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Lo pagus Uzeticus
L'Usètge, Lat. pagus Uzeticus; fr (L')Uzège/Uzégeois.
Sosdivisions:
Istòria
Usès siaguèt lo centre d'un avescat tre lo sègle V e aqueste perdurèt entrò la Revolucion francesa. Siaguèt abolit definitivament en 1817. Lo 5 de genoièr de 1965, lo centre de la ciutat siaguèt declarat "sector sauvagardat", çò que permetèt d'entrepréner un trabalh de restauracion important e a l'encòp d'òbras considerablas d'urbanizacion. Aquelas transformacions valguèron a Usès la recepcion del títol de "Vila d’art e d'istòria" en novembre de 2008.
Siaguèt tanben lo centre d'un vescomtat, puèi comtat e ducat. Veire la lista dei senhors, vescòmtes e ducs d'Usès.
(1445) Konkolya
(1445) Konkolya es un asteroïde.
(1446) Sillanpää
(1446) Sillanpää es un asteroïde.
Sornéville
Sornéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge deteriorat l'an 1914-1918.
Es una anciana comuna del costat de Castell-Salins. Demorada francesa l'an 1871, a #èsser ligada al costat de Nancy-Es.
Village endommagé en 1914-1918.
C'est une ancienne commune du canton de Château-Salins. Restée française en 1871, elle a été rattachée au canton de Nancy-Est.
Taita
Localizacion
Lo taita es parlat dins lo comtat Taita-Taveta de Kenya.
Cambrils
vinheta|Torre del Port. Torre del puerto. Torre del "Barrio de la Marina", Cambrils. vinheta|Cambrils. vinheta|Plaça Catalunya, Cambrils (Tarragona). Cambrils es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Rémering
Rémering es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Capafonts
Capafonts es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Sègle VIII abC
Sciéncias e tecnicas
Sègle VIII : en China, aparicion dei premiereis espasas d'acier. Pasmens, son usatge demorèt rar fins au sègle III avC. 720 : observacion d'un eclipsi solar per leis astronóms de Babilònia.
La Canonja
La Canonja es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Apollon
thumb|left|[[Apollon deu Bèthvéder, còpia romana d'un originau deu Sègle IV abC de Léocharès, musèu Pio-Clementino]]
Apollon (en grèc ancian Ἀπόλλων / Apóllôn, en latin Apollo) es dins la mitologia grèga un dieu, filh de Zèus e de sa femna Leto, e lo fraire besson d'Artèmis, divessa de la caça.. Es lo dieu de las arts, del cant, de la musica e de la poesia. Se tracha tanben de las purificacions e de la garison, mas pòt portar de vegadas la pèsta amb son arc. En fin, es un dels dieus principals capables de divinacion, e qu'èra consultat, subretot, a Dèlfes, on dava sos oracles per la Pitia. Tanben èra onorat pels romans, que l'adoptèron rapidament sens cambiar son nom. Autanlèu lo Sègle V abC., l'adoptèron per sos poders garidors e li bastiguèron mantun temple.
Es sovent representat amb una citara o una lira d'aur. Son arc e sas sagetas son sos autres atributs.
Legenda
La naissença d'Apollon e de sa sòrre Artèmis, enfants illegitims de Zèus amb una titanida, Leto, es narrada en detalh dins l'Imne omeric a Apollon. A mand d'enfantar, Leto viatja per la mar Egèa en cercar un asil per sos enfants. Mas de paur de sofrir de represalhas divencas cap d'illa la vòl pas aculhir. Finalament Leto arriba a l'illa de Delos que, malgrat que la voliá pas recebre al començament, l'accèpta quand la futura maire jura que son filh i bastirà son temple.
Sent Aliég
Sent Aliég (Saint-Éloy-les-Tuileries en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Eugen Bejinariu
Eugen Bejinariu, òme politic n. 1959, foguèt primièr ministre interin de Romania entre 21 e 29 de decembre de 2004
Wojciech Jaruzelski
Lo general Wojciech Witold Jaruzelski ( pron. : [ˈvɔi̯t͡ɕɛx jaruˈzɛlskʲi]; (Kurów, 6 de julh de 1923 - Varsòvia, 25 de mai de 2014) foguèt un militar e politician polonés. Ocupèt las foncions de primièr ministre de Polonha entre 1981 e 1985 e mai tard de president del país de 1989 a 1990.
Kish
thumb|right|300px|Localizacion de Kish en [[Mesopotamia]] Kish foguèt una ciutat-estat de Mesopotamia. Inicialament independent, cap a l'an 2700 aC lo rei Mebaragesi i exerciá una egemonia, mas foguèt derrotat per la ciutat estat d'Uruk. Son successor Aka sostendrà las luchas contra lo rei Gilgamesh d'Uruk. A la mòrt de Gilgamesh, Kish venguèt independenta e benlèu tornèt exercir l'egemonia amb Mesalim, mas dempuèi 2600 aC aviá pas cap d'autras possessions. Cap a 2350 aC Lugalzagesi d'Umma derrotèt Kish que malgrat tot mantenguèt son independéncia. En 2340 aC un foncionari reial, Sharrukin, se rebellèt contra lo rei de Kish, Urzababa e venguèt propietari d'una partida del territòri de Kish, qu'i fondèt la ciutat d'Akkad. D'ans après, Sharrukin ocupèt Kish e se proclamèt rei amb lo nom de Sargon (rei autentic) d'Akkad. La ciutat de Kish foguèt destrucha pendent los darrièrs combats e Sargon la mandèt tornarmai bastir. En 2260 aC se revoltèt contra los successors de Sargon, mas foguèt somesa. Recobrèt son independéncia cap a la fin del sègle mas passèt a Uruk e, puèi, a Ur. En 2025 aC venguèt independent e passèt a Isin en 2010 aC. Cap a 1900 aC tornèt èsser independent jol rei Ashduniarim e passèt a Babilònia en 1860 aC.
(1447) Utra
(1447) Utra es un asteroïde.
Saint-Germain-Laval (Sèina e Marna)
Saint-Germain-Laval  es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bauma de Cosquer
Istoric de la descubèrta
L'intrada foguèt descubèrta en 1985 per Henri Cosquer, escafandrier professionau a Cassís, qu'entrepren lei premiereis exploracions. Après la mòrt accidentala de tres cabussaires dins lo corredor d'accès, l'Henri entresenhèt la bauma au Quartier deis Afars Maritims de Marselha lo 3 de setembre de 1991. Leis expèrts de la Direccion dei Recèrcas Arqueologicas Sosmarinas (DRASM) puei aquelei dau Servici Regionau de l'Arqueologia dependent dau Ministèri de la Cultura se carguèron dau dorsier. Una còla conducha per lo preïstorian e cabussaire Joan Cortin e l'especialista de l'art parietau Joan Clòtas ambé l'ajuda dau naviri de la DRASM la visitèt dau 18 au 20 de setembre de la mesma annada. La bauma es pas dubèrta au public; de blòcs de beton barran l'intrada per fin de la preservar e de prevenir leis accidents. En junh de 1992 i foguèt filmat Lo secret de la bauma de Cosquer. En 2002 e 2003, una recèrca e un inventari i foguèron menats per Luc Vanrell.
Descripcion de la cavitat
Fa 20,000 ans, durant la darriera glaciacion, existiá una granda quantitat d'aiga sota la forma de calòtas glaciàrias e lo nivèu de la mar èra de 110 a 120 m pus bas que uei lo jorn. La riba de la Mediterranèa se situava alora a plusors quilomètres de l'emplaçament de la bauma. Quand lo nivèu de la mar s'elevèt progressivament au començament de l'Olocèn, l'intrada restèt submergida. Uei, la bauma es accessibla per un tunèl de de longor, que la sieuna intrada se tròba à  de prefondor.
Lei partidas submergidas, en tot o en partida, son la Galariá d'accès, la Sala Bassa, lo Pichon Potz negat e lo Grand Potz negat; lei partidas emergidas son la Sala Nòrd, la Granda Sala, la, l'Arca, lo Caòs e la Sala dau Felin.
Òbras
L'abséncia d'ossaments e l'escarsetat deis aisinas e deis indicis d'activitats quotidianas significan qu'aqueu luòc foguèt pas concebut coma abitacion. La bauma embarra pus de 200 pinturas e gravaduras parietalas paleoliticas correspondent a doi fasas d'ocupacion distintas:
Naruhito
Naruhito (徳仁) (Tòquio, 23 de febrièr de 1960) es l'actual e 126en emperaire de Japon (天皇, tennō) e un membre de la familha imperiala de Japon.
L'èra japonesa jos son regne correspond a l'Èra de Reiwa (令和時代 Reiwa-jidai, lit. "periòde de polida armonia").
Noms
A la neishença es nomat 浩宮徳仁親王 (徳仁 - Naruhito de 浩宮 - Hito, 親王 - princi). A la mort deu pairbon Hirohito, vai princi eiretèr damb lo nom 皇太子徳仁親王 (親王 - princi 皇太子 - eiretèr 徳仁 - Naruhito). Vai emperaire devath lo nom de 令和 (Reiwa).
Paillé
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Biwa
Lo biwa (en japonés : 琵琶) qu'ei ua mena de laüt japonés inspirat deu pipa chinés.
Pingo
Un pingo es una còla de glaç cubèrta de tèrra que se pòu observar dins lei regions articas, subarticas e antartidas. Pingo es un mot de la lenga inuit que significa puòg. Se destria dos tipes diferents de pingo :
La formacion d'un pingo necessita generalament la preséncia d'un lac ò d'un estanh pauc prefond que pòu protegir la zòna en dessota de la gelada. Quand la temperatura demenís, lo lac gela mai contunia de protegir una zòna situada en dessota onte lo permafrost pòu pas s'estendre. Aquela zòna va pauc a pauc concentrar l'aiga liquida venent dei zònas gelats. Se la temperatura contunia de demenir, aquel aiga pòu finalament gelar e formar un nuclèu de glaç que va dilatar lei jaç situats en dessús. Aquò forma donc una còla que son nuclèu es format de glaç. Pasmens, aquela dilatacion entraïna l'aparicion de fissuras lòng dei pendas de la còla. Ansin, lo raionament solar pòu causar la fusion dau glaç e causar l'afondrament dau pingo. Lei dimensions d'un pingo van de 60 a 700 mètres de diamètre e de 5 a 70 mètres d'autor.
Lignères
Lignères es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Patrick Bruel
vignette|gauche|redresse|Patrick Bruel en 2012.
Patrick Benguigui, conegut coma Patrick Bruel, es un actor e cantaire francés de soca pè negre (jusieu Berbèr) nascut a Tlemcen (Argeria) lo 14 de mai de 1959. A prés l'escais de Bruel en referéncia a Jacques Brel.
Fòrça popular jà coma actor en França tre la fin de las annadas 1970 (ten un ròtle màger en 1979 dins lo film Le Coup de sirocco qu'evòca justament la question dels Pès negres, comunautat que n'es eissit), a tanben l'astre de devenir l'un dels cantaires los mai populars en França, mai que mai a partir de 1989 amb son segond album Alors regarde que conten los tubes Casser la voix (1989), J'te l'dis quand même (1990), Alors regarde (1990), Place des grands hommes (1991) e Décalé (1991). Au som de sa popularitat en 1991, es n°1 de las vendas de disques en França al mes de novembre amb lo 45 torns de la cançon Qui a le droit. A n'aquesta periòda, compausa tanben la cançon Et puis je sais (succès en França en 1992) per Johnny Hallyday.
A enregistat en 1995 un album en espanhòu, Plaza de los heroes. En 2015, canta Corsica, una cançon en còrs en duò amb Patrick Fiori, represa d'un tròç de Petru Guelfucci.
Patrick Bruel es tanben un jogaire de poker professional.
Aigasmòrtas
Aigasmòrtas   (Aigues-Mortes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Segon Cartodialect, la comuna (ponch 861) es en domèni provençau: lei e castèu.
Lhèida (província)
Era província de Lhèida (Lleida en catalan, Lérida en castelhan) es una division administrativa espanhòu de segond nivèl dens la Comunautat Autonòma de Catalonha. En aquera província, i a era Val d'Aran, zòna de montanha que parla ua varietat der occitan, er aranés. Eea capitau es Lhèida. Eth còdi postau e estatistic es 28.
Aigasmòrtas
Geografia
Per la rota, Aigasmòrtas es situat a 35 km aperaquí de Nimes e 30 km de Montpelhièr. Lo territòri comunau se compausa d'una partida de la plana umida e deis estanhs de Pichòta Camarga. Comunica amb lo golf del Leon e la mar Mediterranèa per lo Grau dau Rei.
Behaskane-Laphizketa
Behaskane-Laphizketa en basco o Béhasque-Lapiste en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Aigasmòrtas
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Behaskane-Laphizketa
Los gentilicis que son behaskandar e laphizketar.
Aigasmòrtas
Toponimia
Leis atestacions ancianas son, per luòc:
Behaskane-Laphizketa
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Aigasmòrtas
Istòria
En 791, Carlesmanhe faguèt bastir la torre Matafèr, au mitan dei paluns, per la securitat dei pescaires e deis obrièrs dei salinas e bessai per la senhalizacion e la transmission dei novèlas destinada a donar l’alèrta, per lo cas de l’arrivada d’una flòta. La vocacion de la torre passèt del domeni guerrièr au domeni espiritual quora Carlesmanhe l'autregèt a l’abadiá benedictina, consagrat a l’Opus Dei e que per sei psalmodias, de jorn coma de nuèch, fan designer son convent dau títol de Psalmòdi. Lo convent existís en 812, coma lo confirma un acte de dotacion facha per lo nimesenc Badila a l’abadiá. Aaquesta epòca, los abitants, demoravan dins de cabanas de canas, e vivián de la pesca, de la caça e de la produccion de sal. La region èra sota la dominacion dei monges de l'abadiá de Psalmòdi.
Behaskane-Laphizketa
Las comunas tòcatocantas que son Aicirits-Camon-Suhast e Arberàs-Silego au nòrd, Domesenh-Berrauta en Sola a l'èst, Sent Palai a oèst e Larribarre-Sorhapürü au sud.
Behaskane e Laphizketa que s'unín en 1842 entà formar la comuna actuau.
Tarsac (Ribèra Baisha)
Tarsac, o Tarçac (Tarsac en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Tarsac qu'ei situada sus la riba dreta de l'Ador a 3 km de Riscla, a 13 km d'Aire e a 14 km de Nogaròu. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Vauxbons
Vauxbons es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Herrlisheim
Herrlisheim  en alemannisch (Herrlisheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Herrlisheim Fa partida del costat de Bischwiller e del arrondiment de Haguenau e a situat sus la rota départementale de Estrasburg a Lauterbourg la longitud de la autoroute A35.
Herrlisheim A #èsser recompensat d'una flor al concors de las vilas e pòbles fleuris.
Herrlisheim fait partie du canton de Bischwiller et de l'arrondissement de Haguenau et est situé sur la route départementale de Strasbourg à Lauterbourg le long de l'autoroute A35.
Herrlisheim a été récompensé d'une fleur au concours des villes et villages fleuris.
Rafael Addiego Bruno
Rafael Addiego Bruno, jurista n. 1923, foguèt president interin d'Uruguai entre 1985 e 1985.
Biografia
Aiçò se deguèt a que lo President elegit democraticament, Julio María Sanguinetti, voliá pas jos cap de concèpte que qual liurèsse la banda presidenciala foguèsse l'expresident de facto Gregorio Álvarez, que mejançant un acòrdi entre lo Partit Colorado e las Fòrças Armadas de l'Uruguai, acabèt en renonciant.
Aizy e Jouy
Aizy e Jouy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia. Es creada en 1971 per la fusion de las comunas d’Aizy e de Jouy.
Geografia
Aizy-Jouy N'a situat just al Nòrd de Vailly-sus-Aisne.
Aizy-Jouy est située juste au Nòrd de Vailly-sur-Aisne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1972, los 2 comunas de Aizy e de Jouy #fusionar per constituir Aizy-Jouy continuament al decrèt préfectoral de la.
En 1972, les 2 communes de Aizy et de Jouy fusionnèrent pour constituer Aizy-Jouy suite à l'arrêté préfectoral du 24.
Marjorie Estiano
Marjorie Dias de Oliveira (nascuda lo 8 de març de 1982) es una actritz brasilièra.
Capçanes
Capçanes es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Leja
Leja (Lège en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Gikuyu
Lo gikuyu (o kikuyu, autonim Gĩkũyũ) es una lenga banto parlada a Kenya.
Collegiada de Senta Juliana
300px|right|thumb|... Vista generala... 300px|right|thumb|... Clastras... 300px|right|thumb|...Façada... 300px|right|thumb|...Absidas... 300px|right|thumb|... Chapiteu... La collegiada de Senta Juliana es un daus monuments mai representatius dau vilatge eponim de Santillana del Mar, en Cantàbria.
Gikuyu
Localizacion
Lo gikuyu es parlat dins la Província Centrala de Kenya. Lo dialècte kabete, lo mai parlat, es utilizat dins los medias, que siá la radiò o la premsa.
Collegiada de Senta Juliana
Totjorn segon la legenda, la jove Juliana de Nicomedia, en Anatolia, sufriguet dau martiri durant las persecucions daus crestians entrepresas per Dioclecian a la fin dau segle III e sas restas transportadas au segle IX au luecdich per daus monges en pelegrinatge. Alara, ben tot en 870, 'na chapela i seriá estada bastida per gardar sas relíquias, puei daus monges cenobitas i prosperarián sos la proteccion de la noblessa locala.
Leja
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Collegiada de Senta Juliana
En 1045, lo rei Ferrand I de Castelha li concediguet daus privilegis importants, que la sobeiranetat de l'abat sos la vila e sos domenis.
Leja
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Leja qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Leja qu'èra deth canton de Sent Biat.
Collegiada de Senta Juliana
Au segle XII, lo temple originau fuguet remplaçat per l'actuau d'arquitectura romanica. D'en prumier era un monasteri benedictin mas au segle XI obtenguet l'estatut de collegiada, governada per 'na comunautat de chanonges de Sant Agustin.
Lo plan de l'egleisa se compausa de 3 naus de 4 travadas e transepte, 3 absidas semicircularas, 'na tor cilindrica, e 'na autra tor carrada sus la crosada. L'ensemble se completa de las clastras e de las lòtjas abadialas. La nau centrala e lo transepte son d'egala larjor mas las naus lateralas n'essent mai estrechas la crosada es de basa carrada. Los braç dau transepte salhissen pas fòra. Los chabeç de las tres naus son compausats de las respectivas absidas semicircularas eschalonadas. Au pè de la nau principala se quilhet 'na tor cluchier de basa carrada que son aspecte exterior es similar a 'quela de la crosada, donant a l'observator de la façada sud l'impression de simetria. Las naus son 'chabadas per de las vòutas d'arestas. Las clastras fugueren adorsadas au mur nòrd de l'egleisa entre los segles XII e XIII.
Lo site venguet en 1889.
Antifaissisme
Apareguèt pendent los ans 1920, e tot particularament pendent lo desvolopament del faissisme en Euròpa.
Poilly
Poilly pòt essèr:
Sant-Yann-Drolimon
Istòria
Aquela municipalitat a conegut per lo sieu papièr en lo moment de la revòlta de las casquetas rojas sobrevinguda en Bretanha l'an 1675. Es a la capèla de La nòstra-Madama de Tréminou #que i aguèt conversat e votat lo un dels còdis paysans.
Cette commune est connue pour son rôle lors de la révolte des bonnets rouges survenue en Bretagne en 1675. C'est à la chapelle de Notre-Dame de Tréminou que fut discuté et voté l'un des codes paysans.
Courcy (Marna)
Courcy  es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
(1449) Virtanen
(1449) Virtanen es un asteroïde.
Petosse
Petosse es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Caseres
Caseres es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Instituto Federal da Bahia
L’Instituto Federal da Bahia (Instituto da Bahia), o pus simplament IFBA, es una universitat situada a Salvador en Bahia, Brasil.
Fondada en 1910, es considerada coma l'establiment d'ensenhament superior mai ancian del Bahia.
Pipa
Lo pipa (en chinés : 琵琶) qu'ei ua mena de laüt chinés. Qu'a inspirat lo son equivalent japonés: lo biwa.
琵琶
(1450) Raimonda
(1450) Raimonda es un asteroïde.
Bèlregard
Bèlregard (Beauregard en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
thumb|350px|left|Vista aeriana de Bèlregard. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lu Palaiç
Lu Palaiç (o Lu Palais) (Le Palais-sur-Vienne en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
miniatura|gaucha|330px|Situacion dau Palaiç dins l'aglomeracion de Limòtges. miniatura|centre|Comunas a l'entorn.
Embessonatges
Lu Palaiç es embessonat amb la ciutat de Sant Joan de les Abadesses, en Catalonha.
Sègle VII abC
../.. | sègle IX abC | sègle VIII abC | sègle VII abC | sègle VI abC | sègle V abC | ../..
Istòria
700-699 : repression de la revòuta babiloniana menada per Bel-ibni. Lo rèi Sennacherib assirian nomèt son fiu Assur-nadin-shumi rèi de la ciutat. 694-689 : revòuta novèla de Babilònia còntra leis Assirians. La repòsta foguèt fòrça violenta e lo rèi Sennacherib ordonèt lo pilhatge complèt de la vila. 680 : en Assiria, assassinat dau rèi Sennacherib que foguèt remplaçat per son fiu Assarhaddon. 677-657 : en Fenicia, revòuta de Sidon e de Tir còntra Egipte. Lei doas ciutats recebèron l'ajuda de l'Empèri Assirian e una guèrra importanta comencèt entre lei doas poissanças majoras de l'Orient Mejan. Après una tiera de victòrias, leis Assirians capitèron d'ocupar Egipte mai se turtèron a d'insureccions recurrentas (670, 664 e 657 avC). Maugrat de destruccions e de pèrdas importantas, leis Egipcians capitèron de se liberar sota la direccion de Psamètic I. 669 : mòrt d'Assarhaddon que foguèt remplaçat per Assurbanipal. thumb|right|Expansion e afondrament de l'[[Empèri Assirian durant lo sègle VII.]] 652 : aprofichant lei dificultats deis Assirians, lei Babilonians se revoutèron un còp de mai sota lo comandament de Shamash-shuma-ukin, fraire d'Assurbanipal (→ 648 avC). 648-646 : campanhas d'Assurbanipal vèrs lo sud. I destruguèt Babilònia e Susa. La desfacha de Susa entraïnèt la fragmentacion d'Elam entre plusors estats devesits e afeblits. 626 : en Babilònia, presa dau poder per lo Caldèu Nabopolassar que fondèt la X dinastia de la vila. Tre l'annada seguenta, intrèt en guèrra còntra leis Assirians. Per aquò, s'alièt amb lei Medes. 616-609 : invasion dirècta d'Assiria per lei Babilonians e lei Medes. Leis envaïsseires destruguèron tot lo país que dispareguèt definitivament maugrat una intervencion egipciana per assaiar d'empedir l'emergéncia d'una dinastia tròp poderosa a l'entorn de Babilònia (→ 605 avC). thumb|right|Partiment d'[[Orient Mejan a la fin dau sègle VII avC.]] 605 : victòria caldèa de Karkemish còntra leis Egipcians que foguèron obligats de se retirar de Siria e Palestina. Après la mòrt de son paire, Nabuchodonosor II venguèt rèi de Babilònia. 602 : en China, inondacion majora dau Fluvi Jaune. Entraïnèt un desplaçment de son traçat vèrs lo sud. Lo percors novèu demorèt estable durant sièis sègles (→ 11 apC). 601-597 : repòsta egipciana en Siria onte lei Caldèus deguèron faciar de revòutas. La pus importanta foguèt aquela dau reiaume de Juda.
Giscarò
Geografia
Lo vilatge qu'ei situat a tres quilomètres à l'èst de Gimont, 13 quilomètres a l'oèst de L'Isla de Baish e a 45 quilomètres a l'oèst de Tolosa. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Giscarò que vengueré probablament, damb un sufixe diferent, com Giscòs deu nom galloroman d'òme *Gisacus (considerat com inatestat), dab lo sufixe aquitanic -ossum (a la seguida de Gerhard Rohlfs). Segon Negre, Giscarò que vengueré benlèu, de sescar, shescar « lòcs on pravan las malhòcas (Typha), dab lo sufixe diminutiu -òl « petit ensemble de malhòcas ». Giscarò qu'es sus un poi.
Gusii
Lo gusii (o kisii, autonim Ekegusii) es una lenga banto parlada a Kenya.
Localizacion
Lo gusii es parlat dins lo sud-oèst de la Província de Nyanza, a Kenya.
Shamisen
thumb|200px|left|ShamisenLo shamisen qu'ei ua mena de guitarra japonesa provesida de tres còrdas e jogat dab un plèctre.
(1452) Hunnia
(1452) Hunnia es un asteroïde.
Ans 1930
../.. | Ans 1900 | Ans 1910 | Ans 1920 |  Ans 1930 | Ans 1940 | Ans 1950 | Ans 1960 | ../..
Istòria
1933 : en Alemanha, nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier. Aprofichèt rapidament l'incendi dau Reichstag per atacar lei comunistas e rompre lei sindicats. Puei, aprofichèt la dissolucion deis autrei partits per obtenir lei plens poders e prendre lo poder dins lei mitans politics, economics e culturaus. Poguèt ansin formar un regim fòrça autoritari capable d'aplicar son programa nacionalista e antisemita. Ordonèt tanben la creacion d'un ret de camps de concentracion destinats a estremar seis adversaris politics.
1933 : en URSS, acabament dei principaleis operacions de collectivizacion de l'agricultura e fin progressiva dei faminas gròssas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Lo bilanç uman èra catastrofic amb un nombre de victimas estimat entre 4 e 10 milions de mòrts e leis estructuras socialas tradicionalas dei païsans èran quasi totalament destruchas. Economicament, la produccion de l'agricultura sovietica aviá demenit de 20 a 25% entre 1928 e 1933 e lei consequéncias negativas de la desorganizacion de 1931-1932 foguèt jamai totalament regladas. Ansin, l'agricultura demorèt un problema major dau govèrn sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991. Pasmens, l'objectiu premier de Stalin — l'industralizacion rapida de l'URSS — foguèt una capitada amb la bastida de 1,500 usinas e lo mantenement dins lo corrent dau periòde 1928-1933 d'exportacions de produchs agricòlas que permetèron de finançar aquela politica. Dins aquò, d'autrei problemas (manca de man d'òbra qualificada, manca de carbon...) apareguèron rapidament au sen dau sector industriau novèu.
1936 : començament dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 16. Grigori Zinoviev e Lev Kamenev i foguèron condamnats a mòrt e executats. thumb|right|Fotografia dau Procès dei 17. 1937 : en URSS, perseguida dei Grands Procès de Moscòu amb lo Procès dei 17 e lo procès dei generaus de l'Armada Roja. Lo premier s'acabèt per la condamnacion a mòrt de Gueorgui Piatakov, Karl Radek e de Grigori Sokolnikov e de divèrseis adversaris de Stalin. Lo segond procès s'acabèt per l'execucion de plusors oficiers superiors de l'armada, compres lo marescau Mikhaïl Tukhatchevski. Après son procès, una purga d'amplor foguèt organizada au sen de l'armada e aperaquí un tèrç deis oficièrs foguèron arrestats ò fusilhats (60% dei generaus). 1937 : en Alemanha, succès de la politica de redreiçament economic iniciada per lei govèrns von Schleicher (1932) e Hitler (dempuei 1933). En particular, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de vida èra similar a aqueu de 1928. D'ara endavant, ben assegurat de sa posicion en Alemanha, Hitler poguèt se preocupar de seis objectius estrangiers e començar sa politica d'expansion e de revision dau tractat de Versalhas. En parallèl, poguèt tanben aumentar l'intensitat de sa politica antijudieva que, dins lo corrent de l'annada, evolucionèt de l'exclusion a l'eliminacion.
1939 : lo 1 de setembre, començament de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala amb l'invasion alemanda de Polonha e lei declaracions de guèrra francobritanica. Pasmens, maugrat una importanta superioritat numerica, lei fòrças francesas refusèron d'abandonar la Linha Maginot laissant leis Alemands concentrar sei tropas per destrurre l'armada polonesa avans la fin de setembre. Lei Sovietics participèron tanben a l'invasion dau país per n'ocupar la partida orientala. 1939 : en Polonha, començament de chaples importants per d'unitats de SS cargada de preparar la colonizacion dau territòri per d'Alemands. Dins lei regions ocupadas per lei Sovietics, leis elèits polonés foguèron egalament largament arrestats e executats (chaple de Katyn). 1939 : dins lo quadre d'un acòrdi secrèt entre Berlin e Moscòu, lei tropas sovieticas ocupèron lei tres estats baltics. thumb|right|Cadabres gelats de soudats sovietics tuats en [[Finlàndia.]]
1939-1940 : inquieta de l'expansionisme alemand, l'URSS assaièt de negociar amb Finlàndia la cession de basas navalas en Mar Baltica per protegir lo pòrt de Leningrad. Pasmens, Helsinki refusèt e lo 30 de novembre, comencèt una guèrra entre lei dos país. Maugrat una superioritat tecnica e numerica, lei Sovietics mau capitèron de rompre lei defensas finlandesas. De mai, mau preparats ai combats ivernencs, l'armada sovietica foguèt batuda mai d'un còp e subiguèt de pèrdas importantas.
Cultura
thumb|[[Fotografia dau centre de New York en 1932.]] 1931 : acabament de la bastida de l'Empire State Building, gratacèu d'estil Art Deco, bastit en Nòva York. Demorèt lo gratacèu pus aut dau mond fins a 1967 e es vengut un simbòl dau centre de Nòva York. 1931 : exploracion dei vestigis de Calakmul per lo botanista Cyrus Lundell. 1932 : publicacion dau roman de sciéncia-ficcion Brave Mond nòu de l'escrivan britanic Aldous Huxley (1894-1963). Depintant una societat devesida entre diferentei castas amb de sistèmas de reproduccion artificiau, de condicionament de la pensada, d'utilizacion generala d'una dròga destinada a assegurar lo bonur ò de lesers omnipresents, aquela còntra-utopia denoncièt lei maufachs deis utopias. 1939 : acabament de l'Ostau de la Cascada.
Sciéncias e tecnicas
1930 : publicacion dau mecanisme de formacion de l'ozòn estratosferic per l'astronòm britanic Sydney Chapman (1888-1970). Aquò permetèt d'explicar la preséncia d'aqueu jaç gràcias a l'accion dau raionament ultraviolet dau Soleu sus lei moleculas de dioxigèn de l'estratosfèra (→ 1985). 1930 : depaus dau premier brevet depintant lo foncionament d'un motor de reaccion per l'engenhaire britanic Frank Whittle (1907-1996). 1930 : premiera evocacion de l'existéncia d'una particula neutra e de massa nulla — que foguèt dich neutrino en 1933 — per lo fisician Wolfgang Pauli (1900-1958). 1930 : invencion de l'ampola flash qu'anava remplaçar lei flashs pouveras utilizats dempuei la fin dau sègle XIX. D'usatge unic, aqueleis ampolas èran formadas d'un filament qu'èra cremat dins una atmosfèra d'oxigèn. La combustion èra a l'origina d'un lume fòrça intens que permetiá d'esclairar lo subjècte d'una fotografia.
1934 : publicacion d'un desvolopament important de sa teoria sus lo raionament beta per Enrico Fermi. I mencionèt per lo premier còp l'existéncia dei neutrinos — que son existéncia èra estada postulada en 1930 per Wolfgang Pauli — e de la fòrça nucleara febla. 1934 : descubèrta per Irène (1897-1956) e Frédéric Joliot-Curie (1900-1958) de la radioactivitat artificiala après una experiéncia que permetèt d'obtenir un isotòp de fosfòr desconegut dins la natura. Recebèron lo Prèmi Nobel de Quimia en 1935. 1935 : illustracion dei progrès de l'aviacion amb la dubertura d'una linha Tunis-Aiacciu-Marselha en França (abriu). 1935 : inauguracion de la premiera linha dau ret de mètro de Moscòu qu'es uei lo pus important dau mond. 1935 : construccion dau premier motor fusada (un motor de monergòl) per l'engenhaire Helmuth Walter (1900-1980). Permetiá de desvolopar 100 kg de possada.
1935 : premiera formulacion de la fòrça nucleara fòrta dins una teoria dau fisician japonés Hideki Yukawa per explicar d'un biais novèu la coesion dei nuclèus atomics. I postulèt tanben l'existéncia dei mesons, especialament aquela dau pion. Aqueu trabalh li permetèt d'obtenir lo Prèmi Nobel de Fisica 1949. 1935 : invencion dau premier film fotografic color per la companhiá estatsunidenca Kodak. Dich Kodachrome, èra format d'una emulsion de tres jaç respectivament sensibles au roge, au verd e au blau. Lo desvolopament èra relativament complèx e necessitava de tractar lei jaç a cha un. Pasmens, en despiech d'aquelei dificultats, lo Kodachrome favorizèt la popularizacion de la fotografia en America e en Euròpa (→ 1936). 1935 : descubèrta dau tabun per la companhiá alemanda IG Farben. Fòrça perilhós, aqueu gas entraïna la contraccion dei muscles liscs e la mòrt amb una DL50 febla (400 mg-min/m3). 1935 : comercializacion dau film fotografic color Agfacolor per la la companhiá alemanda Agfa. A respècte dau Kodachrome comercializat un an aperevans ais Estats Units d'America, aviá un procès de desvolopament pus simple gràcias a l'incorporacion dei substàncias dirècta permetent de desvolopar lei colors dins l'emulsion presenta sus lo film. Ansin, après la guèrra, son concèpte foguèt représ e perfeccionat per metre au ponch lei films color que foguèron utilizats fins a l'emergéncia de la fotografia numerica. 1935 : identificacion dau principi actiu dau prontosil, lo sulfanilamid, per una còla de l'Institut Pasteur. Aquò permetèt la concepcion dei premiers tractaments antibiotics còntra certanei malautiás de transmission sexuala ò d'infeccions entraïnadas per d'estafilocòcs. 1937 : après la descubèrta per azard dau principi de la radioastronomia per Karl Jansky en 1932, construccion dau premier radiotelescòpi vertadier per l'engenhaire estatsunidenc Grote Reber (1911-2002). 1937 : premiera aplicacion vertadiera dau motor fusada desvolopat per Helmuth Walter (1900-1980) en 1935 que foguèt utilizat per facilitar l'enaurament d'un avion (febrier).