cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bordèras (Hauts Pirenèus)
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bour'dèroh] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Borderes en 1149 e 1209, de Borderiis, en latin, en 1205 e en 1247, etc, Borderas en 1247, Borderas en 1429, Borderes (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Bordèras qu'ei, damb lo sufixe -èra, eretat deu latin -ella, lo mot bòrda, d'origina probablament germanica, qui avè lo sens de « cabana », « ostau petit », puish qui prengó lo que coneishem. Lo sufixe que seré -aria peus Féniés [foneticament, qu'ei tanben possible] e per era soa valor collectiva, qu'explicaré lo sens de « vilatge ».
Segon Negre, lo nom qu'ei format de l'occitan bòrda, dab lo sufixe diminutiu -èla (?) > -èra, au plurau, per un sens globau de « petitas bòrdas ».
Segon Robert Aymard (après Palay), lo sens qu'ei « grop de bòrdas (ostau agricòla). Qu'ei un mot d'origina germanica, bort, « pòst, acès de husta ».
Segon Miquèu Grosclaude, Bordèras qu'ei equivalent au gascon bordèras, diminutiu de bòrdas, dab lo sufixe -ellas. L'idèa de Palay, « ensemble de bòrdas » qu'ei ua error. Lo sens prumèr d'aqueth mot germanic qu'ei « pòst », e après « cabana de pòstes », puish « petita abitacion rurau ». Bordères qu'ei donc « las petitas casas; lo sens de « granja » que sembla mei recent.
Guitars - the Museum
thumb|250px|Lo musèu, vist dempuèi Vasagatan, en 2014 Guitars – the Museum, sonat popularament en suedés: Gitarrmuseetis, es un musèu situat dins lo centre vièlh de la vila suedesa d'Umeå, qu'es consagrat exclusivament a l'univèrs de la guitarra.
L'institucion se tròba dins un edifici, que data de 1904 e foguèt bastit amb de malons, qu'anteriorament abrigava l'escòla sonada Vasaskolan. L'endrech, que compta quatre nivèls, compren tanben d'autras entitats: una sala de musica rock (Scharinska), un restaurant que s'inspira dels Estats Units, una botiga d'instruments de musica (4sound) e un vendeire de disques ancians (Garageland).
Lo musèu dobriguèt sas pòrtas al public abans la fin del mes de genièr de 2014, dins l'encastre de l'inauguracion de la capitalitat d'Umeå coma Capitala Europèa de la Cultura.
Las colleccions del musèu
Las colleccions del musèu comprenon mai que mai de guitarras electricas concebudas dins las annadas 1950 e 1960. Demest las possessions mai prestigiosas de la colleccion de guitarras figura una Gibson Flying V de 1958, una Les Paul de 1960 e una Fender Broadcaster de 1950. Amb un total que compta mai de 500 guitarras, aqueste musèu es lo mai grand del mond dins aquesta categoria.
Matias (pair de Flavi Josèp)
Matias (6–70) qu'estó un ciutadan hèra important de Jerusalèm, gessit d'ua rica familha judiva, descendent deu costat deu son pair de l'òrdi Yehoyarib, qui èra lo purmèr deus 24 òrdis sacerdotaus dens lo Temple de Jerusalèm. Qu'èra lo hilh de Josèp e d'ua nòbla judiva de nom desconegut. La soa mair que descendèva deu trisajòu de Josèp, Simon Psellus. Lo son pairan pairau qu'èra Matias Curtus. Qu'avó dus hilhs: Matias e Flavi Josèp.
Sóller
Sóller (prononciat ['sonʎə]) es una municipalitat situada a la còsta nòrd-oèst de l'isla de Mallorca.
Es situat dins una val, a la sèrra de Tramontana e limita amb las municipalitats de Deià, Fornalutx, Escorca e Bunyola.
Superfícia 42,45 km²
Valldemossa
Valldemossa es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Sóller
Altitud 56 m
Vilafranca de Bonany
Vilafranca de Bonany es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Sóller
Populacion 13.791 (2016)
Istòria:
S'i trobèron de vestigis de l'epòca talaiòtica, dels primitius baleares a Muleta, que se remontan a una epòca compresa entre los ans 5200 e 2700 aC. Al musèu de Mallorca i a tres estatuas de bronze trobat a la Ròca Roja (sègles IV-III aC) d'una divinitat belica de la preistòria baleara.
L’11 de mai de 1561 una coalicion de corsaris algerians, comandats per Otxali e Iusuf-Arrais formèron una esquadra fòrça potent de 22 galiots, per atacar Mallorca. L'armada, abans d'arribar a Mallorca, se provesiguèt d'aiga a Eivissa. Aiçò faguèt que los malhorquines recebèsson l'avís que l'atac començariá per Sóller, que causa lo virrei, Guillem de Rocafull, envièt per el un avertiment al capitani de Sóller, Joan Angelats, e als comandaments de Bunyola, Santa Maria e Alaró per'mor que donassin ajuda a Sóller. Los malhorquines sortèron totes cap al Camp de s'Auca, en direccion cap lo Pòrt de Sóller. Desembarcaren Unes 1.600 corsaris, sens far brusor, que causa los guardas de tèrra se n'avisèron pas. Los invasors se dividiguèron per el en dos grops: mentre un anèt dirèctament cap a la vila, l'autre prenguèt lo camin de sa Figuera, e ataquèt Sóller pel nòrd, en obtenent un grand sautèri. Los sollerics qu'èran sortits cap al Pòrt se vegèron preses entre dos fuòcs, decidiguèron atacar los de la part sud. Esperèron qu'après lo segond grop tornès cargat amb çò sautèri, de femnas, e nins, als quales pretenián s'emportar coma esclaus. Quand los corsaris se sentiguèron en perilh auciguèron fòrça dels presoèrs, e foguèron perseguits pels malhorquines fins a las penyes. Cal soslinhar dos faches: las valentas femnas de can Tamany que liquidaren amb engana unes piratas, e una partida de bandolers que faguèron granda estrosseja entre los sarraïns, que causa foguèron per el perdonada pel rei Felip II.
Aqueles faches se remembran dins una fèsta que se fa lo diluns après lo segond dimenge de mai.
Ras dels faches dels corsaris, a comptar del sègle XVI, s'i bastiguèt la Tor Picada e lo Castèl del Pòrt. Tanben se fortificà una part del pòble. D'aquel darrièr bastiment militar ne demòra solament un tròç de murada devora la glèisa parroquiala.
Pendent la Revolucion Industriala, Sóller arribèt a aver fins a dotze fabricas e exportèt bona part de la produccion (la majoritat texila) tant a la rèsta de Mallorca, coma tanben a França.
Personatges illustres:
Chuisnes
Chuisnes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
Aquela pichona municipalitat situar a aperaquí 110Km de París, en la region centri es jumelée a una pettite vila anglesa.
Cette petite commune situer à environ 110Km de Paris, dans la région centre est jumelée à une pettite ville anglaise.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Quentin (Puèi de Doma)
Sent Quentin [sɛ̃ˈkɛ̃tʃi] (Saint-Quentin-sur-Sauxillanges en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Toponimia
Le nom ven de Sanctus Quentinus, un martir dau siècle III. Le nom de la comuna es atestat sos la fòrma S. Quintini entre los siècles X e XII.
Luòcs dits
vinheta|esquèrra|183x183px|Vialatge de Bonafont.
Tipologia
Sent Quentin es una comuna rurala coma fai partida de las comunas pauc o bien densas, au sens de la grilha comunala de densitat de l'Insee.
De mai, la comuna fai partida de l'aira d'atraccion de Soire, dont es una comuna de la corona. Aquela aira, qu'amassa 53 comunas, es categorizada dins las airas de mens de 50 000 abitants.
Ocupacion daus sòus
vinheta|Carta de las infrastructuras e de l'ocupacion daus sòus de la comuna en 2018 (CLC). L'ocupacion daus sòus de la comuna, tala coma ressòrt de la basa de donadas europeana d'ocupacion biofisica daus sòus Corine Land Cover (CLC), es marcada par l'importança daus bòscs e mitans seminaturaus (70% en 2018), una proporcion identica a aquela de 1990 (69, 5%). La reparticion detalhada en 2018 es la seguenta : bòscs (70%), pradas (18,6%), zònas agricòlas eterogenèas (11, 2%), zònas urbanizadas (0, 1%).
L'IGN bòta a disposicion un utís en linha que parmet de comparar l'evolucion dins le temps de l'ocupacion daus sòus de la comuna (o de tarritòris a d'eschalas diferentas). Mai d'una epòca es disponibla sos fòrma de cartas o fòtos aerianas : la carta de Cassini (XVIIIe siècle), la carta d'estat-major (1820-1866) e la periòda actuala (1950 jusca anuèit).
Istòria
Una tradicion vòl qu'un menaire gallés, Celsus, lai aguèt una demorança fortifiada.
Sent Quentin apareis en 927 quand Acfred, duc d'Aquitània, baila sa glèisa au priorat de Çausselenjas. Don confirmat par una bulla pontificala de 1096. En 1789, le priorat èra totjorn possessor de Sent Quentin.
A l'origina i aguèt par celebrar le culte ren-mas la chapèla dau chastèl. Puèi siguèt bastida una glèisa a l'epòca romana, mas èra pas parrochiala : qu'èra une annèxa de Nòstra-Dama de Çausselenjas. L'avesque la visitèt en 1773.
Au mes de març 1790 le « vialatge de Sent Quentin » venguèt una comuna.
Qu'es en 1938 que le nom actuau siguèt adoptat.
Eraldica
esquèrra|110x110px Las armas de Sent Quentin se blasònon coma aquò
Luòcs e monuments
vinheta|esquèrra|178x178px|Glèisa Nòstra-Dama de la Nativitat.
Veire tanben
Comunas dau Puèi de Doma
Kulturväven
Lo projècte generèt una polemica considerabla dins la localitat suedesa per encausa del còst elevat (mai de 700 milions de coronas e las collaboracions establidas per sa construccion, las collaboracions establidas e tanben la relocalizacion de la bibliotèca municipala que se deu mudar dins aqueste nòu bastiment.
Istòria
La construccion del Kulturväven s'inserís dins un projècte de desvolopament del centre d'Umeå sonat "Vila entre ponts" (en suedés: Staden mellan broarna). Impliquèt la collaboracion de la municipalitat locala amb una companhiá immobiliària del país, lo Balticgruppen, que formèron amassa una novèla companhiá: Väven i Umeå AB. Sa realizacion foguèt fisada a l'agéncia norvegiana d'arquitèctes Snøhetta e a la firma escandinava d'arquitèctes White. La bastison dels edificis comencèt en 2011 e durèt fins a 2014.
Shamash
left|150px|thumb|Shamash (assetat) balhant de [[simbòls d'autoritat a Hammurabi]] Shamash (valent a dire en akkadian) es lo dieu solelh dins lo panteon mesopotamian.
Moana Carcassés Kalosil
Moana Carcassés Kalosil, òme politic n. 1959 foguèt primièr ministre de Vanuatu de 2013 a 2014. Nasquèt en Polinesia Francesa d'un paire occitan e d'una maire taïciana. En 2002, venguèt lo primièr ciutadan naturalizat elegit deputat.
Saint-Denis-de-Mailloc
Saint-Denis-de-Mailloc es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Geografia
Comuna de la vallée de la Orbiquet #que la voreja sus lo sieu limit oèst, Sant-Denis-de-Mailloc se tròba a ieu-distància de Lisieux e Orbec. Es délimitée a l'èst per la rota départementale 266 dicha rota de Chambray (per Isolava ancian nom de Broglie) o dicha expedís encara de Sant-Mards-de-Fresne ; al nòrd per la municipalitat del Mesnil-Guillaume, a l'oèst per la municipalitat de Sant-Martin-de-Mailloc e al sud per aquela de Sant-Julien-de-Mailloc.
Commune de la vallée de l'Orbiquet qui la borde sur sa limite ouest, Saint-Denis-de-Mailloc se trouve à mi-distance de Lisieux et Orbec. Elle est délimitée à l'est par la route départementale 266 dite route de Chambray (pour Chambrais ancien nom de Broglie) ou dite encore route de Saint-Mards-de-Fresne ; au nord par la commune du Mesnil-Guillaume, à l'ouest par la commune de Saint-Martin-de-Mailloc et au sud par celle de Saint-Julien-de-Mailloc.
Istòria
Manca aicí far lo ligam entre los quatre comunas de Mailloc. Cap a la fin del (1690-1693), jol regna de Louis XIV, las municipalitats de Sant-Denis-de detlo-Val-de Orbec, Sant-Martin-de detlo-Val-de Orbec e de Sant-Pierre-de detlo-Tertre venon totas tres de las municipalitats de Mailloc e prenon aital Sant-Julien-de-Mailloc.
Subsisteix A Sant-Julien-de-Mailloc los vestigis d'aquel magnific castèl, #que las originas ne serián anterioras a la guèrra de, #que #èsser gaireben totalament destruit lo 11 de decembre de 1925 per un incendi accidentel, e jamai restaurat per la familha alavetz proprietària.
A l'origina, coma de nombrosas municipalitats del País de Auge, l'abitat de Sant-Denis-de-Mailloc èra fòrça escampilhat en l'espaci. Aquel es pas que cap als ans 1970 #que, jos la impulsió d'una equipa municipala portat per lo sieu cònsol d'alavetz, lo Sr. Lelièvre, #Qu'un lotissement s'es desvolopat en creant aital coma cœur de bourg actuala.
Il faut ici faire le lien entre les quatre communes de Mailloc. Vers la fin du (1690-1693), sous le règne de Louis XIV, les communes de Saint-Denis-du-Val-d'Orbec, Saint-Martin-du-Val-d'Orbec et de Saint-Pierre-du-Tertre deviennent toutes trois des communes de Mailloc et rejoignent ainsi Saint-Julien-de-Mailloc.
La raison est qu'à cette époque, sur le territoire de la commune de Saint-Julien-de-Mailloc, un magnifique château qui appartient de longue date à la famille de Mailloc, famille dont l'histoire est liée à d'autres communues des environs (Trouville-sur-Mer, Saint-Germain-la-Campèstre et Meulles notamment), ainsi qu'à l'histoire des évêques-comtes de Lisieux, élève son territoire en marquisat et les communes qui en dépendent prennent alors la dénomination "de Mailloc".
Le blason de Mailloc représente trois maillets d'argent (mailloches) posés 2 et 1 sur fond de gueules et reste commun aux quatre communes.
Il subsiste à Saint-Julien-de-Mailloc les vestiges de ce magnifique château, dont les origines seraient antérieures à la guerre de Cent Ans, qui fut presque totalement détruit le 11 décembre 1925 par un incendie accidentel, et jamais restauré par la famille alors propriétaire.
À l'origine, comme de nombreuses communes du Pays d'Auge, l'habitat de Saint-Denis-de-Mailloc était très dispersé dans l'espace. Ce n'est que vers les années 1970 que, sous l'impulsion d'une équipe municipale menée par son maire d'alors, M. Lelièvre, qu'un lotissement s'est développé créant ainsi que cœur de bourg actuel.
Kervegon
Kervegon en breton (Bouguenais en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Sant Roman (Puèi de Doma)
Sant Roman [sɑ̃ʁuˈmɔ] (Saint-Romain en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Gamla bankhuset
thumb|250px|Lo Smörasken vist dempuèi lo nòrd-oèst en 2007 Lo Gamla bankhuset ("Banca Gamla") es un bastiment istoric situat dins lo centre de la vila suedesa d'Umeå. L'immòble que se tròba al n°34 de Storgatan, la carrièra centrala e mai importanta de la localitat, e a la part septentrionala del pont Tegsbron, foguèt bastit en 1877 amb un estil neorenaissentista. Sa construccion se faguèt amb de pèira e per encausa de sas caracteristicas mai notablas, son color jaune e sos costats arredondits, recebèt l'escais popular de Smörasken (la "Sièta de burre").
Maurici Faure
thumb|Maurici Faure (1910) Maurici Faure (en francés Maurice Faure; Salhens, 19 de genièr de 1850 – Salhens, 8 de decembre de 1919) foguèt un politician e escrivan occitan.
Partit de l'Independéncia del Reialme Unit
Lo Partit de l'Independéncia del Reialme Unit (en anglés: United Kingdom Independence Party), mai conegut popularament per sas siglas UKIP, es un partit politic britanic conservador e antieuropèu. Fondat en 1993, sa tòca principala es de reclamar la sortida del Reialme Unit de l'Union Europèa. L'UKIP es actualament dirigit per Nigel Farage.
Lemoviç
250px|thumb|Carta dau territòri lemoviç thumb|250px|Carta de l'espaci lemoviç emb sas principalas ciutats e vias (Fr)
Los Lemoviç - latin Lemovices - eran un pòble gallés originari d'Euròpa Centrala (los qui son restat en Germania, s'apelan Lemovii per far la diferéncia emb los de Gàllia). Lor nom ven de lemo « olme » e vices « qui vencen », quò vòl donc dire « vencedors emb l'olme ». L'olme fai benleu referéncia au bòsc de lors lanças. An laissat lor nom a Limòtges e a Lemosin.
Lo territòri daus Lemoviç era sus los departaments de la Nauta Vinhana (87), Cruesa (23), Corresa (19), e sus 'na partida daus departaments de Charanta (16), de Dordonha (24) e d'Indre (36).
Lor "capitala" au moment de la conquesta romana era situada sus lo vilatjon de Vilajobert, sus la comuna de Sent Deunis.
Quauquas vilas conegudas : Acitodunum (23-Aiun), Argentate (19-Argentat), Blatomagus (87-Blom), Briva Curretia (19-Briva), Cassinomagus (16-Chassanom), Carovicus (87-Chasteu Chervic), Roncomagus (87-Rancom), Excingidiacum (19-Eissandon) e Uxellum (19-Ussèl).
A Sent Gençan era benleu Durotincon (en gallés, latinizat en Durotincum), 'na aglomeracion comerçanta.
Après la conquesta romana, la capitala devendrà Augustoritum (87-Limòtges).
Joan Baptista Germain
Joan Baptista Germain (Marselha 1701 e 1781) foguèt un escrivan provençau dau sègle XVIII autor, en particular, de La Borrida dei Dieus. Foguèt tanben diplomat en Argeria perque serviguèt la Companhiá Reiala d'Africa.
òbras
A despart de la famosa Borrida dei Dieus (<Bourrido deis Dieoux>) estampada en 1760 e tornada editar dins l'antologia Lo Boquet provençau, Barsotti mentau en citan Achard :
Lista de las comunas occitanas de la Província d'Ast
La lei italiana n°482 de 1999 la reconeis la minoritat istorica occitana. Dins la Província d'Ast, li a doas comunas que la èran delh marquesat de Saluças, mas la èran de lenga piemontesa e la se son pas declaraas de lenga occitana.
Lista dels primièrs ministres de Tatgiquistan
thumb|220px|blason de Tatgiquistan. Lo primièr ministre de Tatgiquistan es lo cap del consèlh de Ministres del país, e n'es pas son cap de govèrn. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Tatgiquistan aprèp l'independéncia, en 1991.
Roiglise
Roiglise es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Lannebert
Lannebeur en breton ( Lannebert en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Sunisme
Lo sunisme es la branca principala de l'islam. Recampa aperaquí 85% a 90% de la comunautat musulmana actuala e se presenta coma una via intermediària entre lo shiisme e lo kharigisme, lei doas autrei brancas majoras de l'islam. Es caracterizat per l'importància donada a la fidelitat ai tradicions coma lo tèxte de l'Alcoran e la sunna, es a dire la vida de Maomet e de sei companhons. Pasmens, lo sunisme garda una certana capacitat d'innovacion gràcias au principi de consensus. D'efiech, un rite o una practica acceptada per la màger part dei teologians pòu èsser reconegudas coma legitima e integrada au sen de la tradicion.
Lo sunisme es aparegut dins lo corrent dei sègles VII e VIII coma una consequéncia de la crisi de succession a la tèsta dau Califat après la mòrt dau califa Othman (644-656). Lei desacòrdis a prepaus de la chausida de son successor, Ali (656-661), menèron a l'aparicion dau kharitgisme en 657 e dau shiisme après l'assassinat d'Ali. En contrast amb aquelei brancas, lo sunisme se formèt tardivament après l'estabilizacion dau tèxte de l'Alcoran dins lo corrent dau sègle VII. Entre lei sègles VIII e X, plusors visions foguèron definidas per interpretar lei tèxtes religiós. Se reconoissent mutualament gràcias a la nocion de consensus, refusan leis innovacions pus radicalas dau shiisme e la rigor dau kharitgisme. Durant sa formacion, deguèron tanben faciar l'ostilitat dau mutazilisme, un corrent umanista desirós d'integrar lei principis de la filosofia grèga a la teologia musulmana que dispareguèt au sègle XIV. L'aparicion dau dògma de la perfeccion de l'Alcoran au sègle X marca la fin dau periòde principau de formacion dau sunisme.
La crisi dau califa d'Ali
thumb|right|[[Batalha de Siffin (657) entre lei partisans d'Ali e de Muàwiya.]]
Branca principala de l'islam modèrne, lo sunisme es eissit de la majoritat de la comunautat musulmana. D'efiech, après la mòrt de Maomet en 632, de califas foguèron nomats per lo remplaçar. Pasmens, en 656, après l'assassinat d'Othman, de tensions apareguèron a prepaus de la nominacion d'Ali. D'efiech, gendre de Maomet, Ali aviá la legitimitat per accedir au poder mai sei projèctes de reformas inquietavan au sen de l'elèit arabi. Seis adversaris chausiguèron donc de sostenir lei revendicacions au tròne de Muàwiya que fasiá partida de la familha d'Othman.
Pauc desirós d'entretenir una guèrra civila, Ali acceptèt de negociar. En 657, lei kharitgistas s'insurgiguèron còntra son acòrdi per metre en plaça un arbitratge entre Muàwiya e eu. Per elei, aquò èra un acte d'impietat car Ali èra califa segon la volontat divina. Aqueu conflicte s'agravèt lèu entraïnant una batalha en 659 e l'assassinat d'Ali dos ans pus tard. A sa mòrt, Muàwiya foguèt reconegut califa per sei partisans e fondèt lo Califat Omeia. Pasmens, deguèt luchar còntra leis eiretiers d'Ali, reconeguts califas per lei shiitas. Maugrat sei victòrias militaras, leis Omeias poguèron pas destrurre lei shiitas que s'estructurèron. La situacion foguèt similara amb lei kharijitas que fondèron de sèctas fòrça violentas.
Lei Omeias gardèron lo contraròtle de la màger part dau territòri musulman. Dins aquel espaci, contentèron lei revendicacions de l'elèit guerrier arabi que gardèt lo poder. Aquò i empachèt lo desvolopament dei shiitas e dei kharijitas.
La definicion dau sunisme
La definicion dau sunisme foguèt un procès lòng que durèt de la segonda mitat dau sègle VII au sègle X. Foncionèt fòrça per diferenciacion a respècte dei corrents shiita, kharitgita e mutazilita, ben estructurats durant aqueu periòde. Sa premiera etapa foguèt la fixacion dau tèxte de l'Alcoran, element important car lo tèxte, supausat venir de Dieu, èra a conóisser de variacions en causa de sa transmission orala. Lo recuelh de son tèxte e son enregistrament foguèt iniciat per lei premiers califas e durèt fins a la fin dau sègle VII. Menat per un grop larg de teologians, aqueu trabalh favorizèt l'adopcion dau consensus coma metòde de trabalh entre lei juristas musulmans.
La segonda etapa importanta foguèt la confrontacion entre lo mutazilisme e leis olemàs dau Califat. Lo mutazilisme es una branca importanta de l'islam qu'es apareguda au sègle VIII. Favorable a l'introduccion dau racionalisme, de la logica e dau liure arbitre grèc dins l'islam, questionèt l'origina de l'Alcoran. Aquò causèt un conflicte teologic entre lei partisans d'un Alcoran creat (lei mutazilitas) e aquelei d'un Alcoran increat (leis autrei brancas). En 827, durant lo rèine dau califa Al-Mamun (813-833), lo mutazilisme venguèt la doctrina oficiala dau Califat. Seis adversaris foguèron reprimits, especialament entre 833 e 847.
Aquela repression, dirigidas còntra leis erudits ostils a l'idèa de la creacion de l'Alcoran, renforcèt lei liames entre lei caps religiós dau Califat. Aquò accelerèt leis esfòrç començats au sègle VIII per codificar de sistèmas d'interpretacion deis ensenhaments de Maomet. Limitat per sa difusion febla, lo mutazilisme declinèt rapidament a partir de 850 quand foguèt abandonat per lei califas. Pasmens, seis otís serviguèron a estructurar la pensada teologica musulmana e la nocion de consensus permetèt de mantenir l'unitat de la comunautat. Entre lei sègles IX e X, se formèt lo sunisme modèrne a partir d'aqueu movement. La codificacion de l'asharisme, una escòla teologica destinada a combatre lo mutazilisme (que conoguèt una certana renaissença au sègle X), e l'aparicion au dògma de la perfeccion de l'Alcoran marcan la fin d'aqueu procès dins lo corrent dau sègle X.
L'Alcoran
Coma per la màger part deis autrei corrents de l'islam, l'Alcoran es la basa de la teologia sunita. Se presenta coma la seguida dei revelacions realizadas dins la Torah e dins la Bíblia. Depinta la volontat divina revelada a Maomet e permet de conclure una « aliança » novèla entre Dieu e leis òmes. Ansin, permet de descriure leis aspèctes principaus de l'organizacion de l'Univèrs e leis obligacions de seguir per lei fidèus.
Per lei sunitas, l'Alcoran es considerada coma la paraula de Dieu. Es donc un tèxte « increat », en causa de la natura etèrna de Dieu, que foguèt revelat ais òmes per Dieu. Segon aquela tradicion, lo libre es vist coma perfèct e inimitable. Aquò es una diferéncia importanta amb d'autrei brancas de la religion musulmana que lo considèran coma una creacion divina (mutazilitas, ibaditas...) o una creacion de Maomet (alèvis).
La version de l'Alcoran utilizada a l'ora d'ara per lei sunitas data probablament de la fin dau sègle VII. Foguèt redigida a l'iniciativa dei premiers califas que s'inquietavan de la disparicion dei companhons de Maomet. D'efiech, d'aqueu temps, la transmission dau tèxte èra unicament orala e de diferéncias èran a aparéisser. Son procès de redaccion es pas encara totalament compres. Segon l'ipotèsi principala, un nuclèu istoric foguèt l'objècte d'un procès de canonizacion fondat sus la cèrca d'un consensus au sen deis autoritats religiosas dau periòde. De debats son en cors per determinar l'existéncia de partidas eliminadas o apondudas durant aqueu trabalh.
Lei hadiths
Un hadith es una comunicacion orala de Maomet e, per extension, un recuelh que compren lei tradicions relativas a la vida e ai paraulas de Maomet e de sei companhons. Son autenticitat es certificada per la preséncia d'una cadena de transmission que remonta fins a Maomet. Au sen dau sunisme, son utilizats coma principis de governància personala e collectiva. Permèton de completar o d'interpretar lo tèxte de l'Alcoran.
La màger part dei hadiths foguèron fixats durant lei sègles IX e X gràcias a un trabalh de canonizacion similar a aqueu aguent permés d'enregistrar lo tèxte de l'Alcoran. Lei tradicions sunitas principalas reconoisson l'existéncia de nòu recuelhs autentics. Lei dos pus importants son lo Sahih al-Bukhari dau teologian Muhammad al-Bukhari (810-870) e lo Sahih Muslim de Muslim ibn al-Hajjaj (821-875). En mai d'aquò, existís de desenaus d'obratges suplementaris que son de còps considerats coma de fònts primàrias de hadiths.
Lo monoteïsme e la predestinacion
Coma totei lei autrei brancas de l'islam, lo sunisme es monoteïsta. Son dieu es un derivat de la divinitat unica dau judaïsme que son nom pòu pas èsser prononciat. Es donc generalament dich Dieu o Allah (que significa « Dieu » en occitan). Es un dieu unic, perfèct, etèrne, transcendent, increat, omnisicent e omnipotent. A ges de partenari, de companhon, d'enfant, d'adversari o d'enfant. Es lo creator de l'ensemble de l'Univèrs. Aquel acte de creacion correspond pas a un besonh particular de la divinitat mai a una demonstracion de sa poissança.
Coma dins lo cristianisme, lo dieu sunita es una divinitat misericordiosa que prepausa un sauvament etèrne a totei leis èssers umans sensa se preocupar de lor origina sociala. En cambi, demanda ais òmes de respectar certanei règlas que son definidas dins l'Alcoran e dins lei hadiths. Aquel ensemble fòrma la Sunna.
René Robert Cavelier de la Salle
thumb|right|200px|René Robert Cavelier de la Salle René Robert Cavelier de la Salle nascut a Roan (al jorn de uèi Sèina Maritima) lo 22 de novembre de 1643 e mòrt lo 19 de març de 1687 dins lo sud de la colonia francesa de Loïsiana, (uèi dins l’estat american de Tèxas).
Sunisme
Lo monoteïsme e la predestinacion
En causa d'aquela poissança, lo dieu unic conoís e entraïna totei leis eveniments que se debanan dins l'Univèrs, compres l'ora de naissença e de mòrt de cada individú. Saup tanben lo destin finau de cada fidèu. Lo sunisme es donc una religion qu'integra la predestinacion. Pasmens, lo nombre de fidèus que seràn sauvats a la fin dei temps es unicament conegut per Dieu.
René Robert Cavelier de la Salle
Explorador e viatjaire, explorèt la region dels Grands Lacs dels Estats Units e de Canadà, puèi lo fume Mississippí e descobriguèt aital los territòris situats entre la val de Sant Laurenç e lo dèlta de Mississipí.
Sunisme
Simbòls
Lo verd ven de la descripcion dau paradís de l'Alcoran e de son usatge per Maomet dins la vida vidanta. Foguèt premier principalament adoptat per lei shiitas, especialament per aquelei dau Califat Fatimida. Pasmens, après la casuda d'aquela dinastia, se difusèt dins tot l'islam.
Luòcs de culte
Lo luòc de culte dau sunisme es la mosqueta, un edifici destinat ais activitats religiosas, socialas e de còps politicas de la comunautat. Son organizacion e son arquitectura varian segon lei regions e leis epòcas mai de plans tipe existisson :
Clergat
Existís tanben un clergat de juristas que s'ocupan de la definicion de la jurisprudéncia e dei jutjaments d'afaires somés a un tribunau religiós. La posicion d'olema i tèn una influéncia importanta. Es un teologian que mena d'estudis sus l'Alcoran e una referéncia regardant son interpretacion. Pòu dirigir una escòla teologica. Leis olemas an un ròtle important dins l'islam car lor consensus permet normalament de definir la jurisprudéncia islamica. Existís egalament lei títols de faqih per designar un especialista dau drech musulman, de mouhaddith per designar un especialista dei haddiths e de cadi per designar un jutge dins un tribunau islamic.
Durant lei premiereis annadas d'existéncia de l'islam, i aviá tanben un califa qu'èra lo cap absolut de l'ensemble dei musulmans. Pasmens, tre leis ans 650, lei conflictes intèrnes entre lei successors de Maomet entraïnèron de divisions e l'aparicion de califats rivaus. Lo títol perdiguèt son importància, fenomèn agravat per lo declin deis empèris musulmans coma lo Califat Abassida o lo Califat Fatimida. Lo darrier califa important dau mond musulman foguèt lo sultan de l'Empèri Otoman mai l'origina premiera de son poder èra politica e non religiosa. Dempuei la dissolucion d'aquel empèri, i a plus de califas reconeguts per una fraccion significativa dei musulmans.
Celebracions
Lei celebracions de seguir per lei fidèus dau sunisme son aquelei de l'islam, especialament aquelei resumits dins lei cinc pielons de l'islam.
Luòcs sacrats
Lei luòcs sacrats principaus de l'islam sunita son La Mèca, Medina e Jerusalèm. Lei doas premierei vilas son dirèctament liadas a la vida de Maomet e son lo còr istoric de la region d'origina de l'islam. La tresena es liada au racònte legendari d'un viatge de Maomet dins la vila durant un pantais nuechenc. De luòcs sacrats regionaus pòdon tanben existir.
L'hanafisme
L'escòla hanafita es la pus anciana e la pus difusada dei quatre escòlas juridicas. Son fondator principau es lo teologian Abu Hanifa (699-767). Sei rites insistisson sus l'importància dei tèxtes e de la tradicion. A sa creacion, laissava una plaça a l'interpretacion, a la deduccion, a la libertat d'opinion e au jutjament personau per cercar la melhor solucion segon lo cas o la situacion. Pasmens, aquela capacitat dispareguèt pauc a pauc au profiech de la nocion d'imitacion e de tradicion.
Dins lo mond musulman actuau, es l'escòla dominanta dins lei regions turcas, en Siria, en Liban, dins la Peninsula Indiana e en China. Au totau, es estimat qu'es seguida per 30% a 50% dei musulmans.
Lo malikisme
L'escòla malikita es un corrent que foguèt fondat per lo teologian Malik ibn Anas (†796). Presenta la particularitat d'integrar lei costumas de la vila de Medina a l'epòca de Maomet (Amal ahl al-medina) dins la jurisprudéncia musulmana. Aquò i a favorizat l'acceptacion de tradicions popularas refusadas per leis autreis escòlas.
Al Andalós èra lo bastion pus important dau malikisme durant l'Edat Mejana. Uei, lei malikitas son predominants en Africa dau Nòrd e en Africa de l'Oèst. De minoritats importantas existisson en Siria, ais Emirats Arabs Units e dins la region de La Mèca e de Medina.
Lo chafeïsme
L'escòla chafeïta es una temptativa de compromés entre lei doas tendàncias precedentas. Foguèt definida per lo teologian Ash-Shafi'i (767-820). Definís la jurisprudéncia musulmana a partir de l'Alcoran e dei hadiths. Pasmens, reconoís l'existéncia de ponchs ambigüs dins aquelei tèxtes. Dins aqueu cas, prepausa de recórrer au consensus deis olemas. Puei, en l'abséncia de consensus, accèpta l'interpretacion d'un companhon de Maomet e, finalament, l'analogia.
Durant l'Edat Mejana, aqueu corrent èra ben implantat dins lei vilas de Bagdad e dau Caire. Dins lo mond modèrne, es predominant en Egipte, en Africa de l'Èst, en Iemèn, en Curdistan e en Asia dau Sud-Èst.
L'hanbalisme
L'escòla hanbalita es un corrent fondat en reaccion au mutazilisme per lo teologian Ahmed bin Hanbal (780-855). Fonda sa jurisprudéncia sus l'Alcoran e sus lei hadiths que provènon dirèctament de Maomet. Puei, dins l'òrdre, vènon lo consensus dei companhons dau Profèta, l'opinion individuala d'un companhon, leis autrei hadiths e l'analogia. Per aquelei rasons, es sovent considerada coma l'escòla pus conservatritz au nivèu dei rites. En revènge, es la pus liberala au nivèu comerciau.
Uei, l'handalisme es predominant en Arabia Saudita e en Qatar.
Lo zahirisme
Lo zahirisme es una escòla juridica dispareguda au sègle XVI o XV. Son fondator es lo teologian Dawud al-Zahiri (815-883) qu'èra maucontent dau chafeïsme. A respècte deis autrei tradicions juridicas, presentava la caracteristica d'èsser un corrent fòrça literalista. Èra donc fondat sus l'Alcoran, sus lei hadiths, sus lo consensus dei companhons de Maomet e sus lo consensus deis olemas (segon un hadith que prevetz l'impossibilitat per leis olemas d'acceptar un principi juridic faus). L'analogia i èra pas acceptada e totei lei practicas i son consideradas coma autorizadas se son pas enebidas per un tèxte.
L'escòla zahirita foguèt fòrça combatuda per lei chafeïtas. D'efiech, son literalisme entraïnava l'acceptacion de rites diferents deis autreis escòlas. Per exemple, per lei zahiritas, es pas impossible a una femna de venir imam. Aparegut en Iraq, lo zahirisme capitèt de s'implantar en Al Andalós. I declinèt lentament a partir dau sègle XI. Au sègle XIV, una revòuta de zahirita còntra lei Mamelocs en Siria entraïnèt una repression importanta e l'enebiment de l'escòla.
Leis escòlas teologicas
Leis escòlas teologicas dau sunisme son de tradicions intellectualas que prepausan un ensemble de principis per definir lei dògmas. A l'ora d'ara, n'existís tres. Presentan de diferéncias entre elei mai se reconoisson mutualament.
L'acharisme
L'acharisme es l'escòla teologica predominanta amb una difusion importanta au sen dei corrents malikita, chafeïta e hanafita. Foguèt fondada per lo teologian Al-Ash'ari (874-936) durant lo periòde de lucha entre lo sunisme e lo mutazilisme. Foguèt donc en partida influenciat per aqueu darrier e son utilizacion de la logica. En revènge, s'opausa fòrça ai tèsis mutazilitas regardant lo liure arbitre deis èssers umans o la creacion de l'Alcoran. Es donc una escòla literalista e racionalista qu'autoriza l'usatge prudent e limitat de l'interpretacion per explicar certaneis ambigüitats presentas dins lei tèxtes sacrats.
Lo maturidisme
Lo maturidisme foguèt fondat per lo teologian Abu Mansur al-Maturidi (853-944). Relativament pròcha de l'acharisme, aquela escòla laissa egalament una plaça au racionalisme e a l'interpretacion. Reconoís lo liure arbitre e la necessitat de suportar la sciéncia. Precisa tanben clarament lo besonh per leis autoritats religiosas de presentar d'arguments per demostrar seis avís. Dins lo mond musulman actuau, aquela escòla es majoritària au sen dau corrent hanafita. Pasmens, durant l'Edat Mejana, sa region principala d'adopcion èra Pèrsia.
L'atarisme
L'atarisme (o teologia tradicionalista) es l'escòla teologica predominanta au sen dei corrents que se reclaman de l'hanbalisme. Es apareguda a la fin dau sègle VIII a l'entorn de figuras coma Malik ibn Anas o Ahmad ibn Hanbal. Es un corrent de pensada literalista que pensa que lo sens literau de l'Alcoran o d'un hadith es l'autoritat unica en matèria de crèire o de drech. L'usatge de la rason per infirmar o interpretar un tèxte i es pas autorizat.
Leis escòlas misticas
Lo sofisme es un ensemble de corrents mistics o esoterics de l'islam. Aparegut durant la segonda mitat dau sègle VIII, es a l'origina de plusors tradicions espiritualas que son estacadas a Maomet per sei fidèus. Dichas confrariás, son generalament organizadas a l'entorn d'una figura santa e son pas sistematicament d'origina sunita car d'autrei brancas de l'islam, coma lo shiisme, an egalament una importanta tradicion mistica.
Aqueu tipe de concepcions pòu menar lo fidèu a de concepcions de l'islam ben diferentas d'aquelei professats per leis escòlas tradicionalas. Certanei brancas dau sunisme, sovent lei pus conservatritz, son donc fòrça ostilas au sofisme. Aquò pòu de còps entraïnar de repressions violentas.
Difusion
thumb|right|Difusion dei tres brancas de l'[[islam : sunisme (verd), shiisme (mauve) e kharitgisme (negre).]]
Corrent principau de l'islam, lo sunisme aviá un nombre de fidèus estimats a 1,6 miliards a la fin deis ans 2010. Aquò representava 83% a 90% dei musulmans dau mond. Predomina dins totei lei país tradicionalament musulmans d'Africa, d'Orient Mejan e Asia franc d'Iran, Iraq e Bahrain que son shiitas e d'Oman qu'es ibadita. Es tanben pas dominant en Liban qu'es un estat devesit entre plusors tendàncias religiosas. En revènge, lo sunisme es lo corrent principau dei minoritats musulmanas presentas en Asia, en Euròpa o en America.
Lei sunitas son a l'ora d'ara un grop religiós en expansion gràcias a sa creissença demografica.
Tractat dels Pirenèus
thumb|250px|La signatura del tractat amb [[Loís XIV de França e Felip IV d'Espanha sus l'Illa dels Faisans en 1659 (Pintura de Laumosnier)]] thumb|250px|Efèctes [[Geopolitica|geopolitics del Tractat dels Pirenèus]] Lo Tractat dels Pirenèus (var.Tractat dei/deus Pirenèus) o Patz dels Pirenèus foguèt signat lo 9 de novembre de 1659, pels representants de Felip IV d'Espanha e III d'Aragon, Luis de Haro e Pedro Coloma, e aqueles de Loís XIV de França, Cardenal Mazarino e Hugues de Lionne, sus l'illa dels Faisans (sul riu Bidasoa, als tèrmes del Bascoat Nòrd), e atal acaba lo litigi de la Guèrra de Trenta Ans. Una de las consequéncias d'aquel tractat foguèt l'attribucion a França del comtat del Rosselhon e una partida del de la Cerdanha e a Espanha de la Val d'Aran.
Antecedents
França dintrèt dins la Guèrra de Trenta Ans aprèp las victòrias espanhòlas contra las revòltats neerlandesas, en 1620, e contra los suedeses a Nördlingen, en 1634. En 1640, França comencèt a intervenir dins la politica espanhòla, se posicionant en favor de Catalonha dins la Guèrra dels Segadors, alara qu'Espanha sosteniá la Guèrra de la Fronda en 1648. Dins las negociacions de la Patz de Vestfàlia, en 1648, França ganhèt los territòris d'Alsàcia e de Lorena copan atal a Espanha l'accès als Païses Basses, aquò provoquèt una la guèrra dubèrta entre França e Espanha.
Aprèp 10 ans de guèrra, França, aligada amb Anglatèrra, ganhèt la batalha de las Dunas, en 1658, e signèt la patz en 1659.
Las negociacions
Dins las negociacions per delimitar la frontièra, Luis de Haro, nebot del comte Duc d'Olivares e representant de Felip IV, temptèt de conservar los comtats de Rosselhon e Cerdanha dins la corona. Los negociaires franceses presentèron una linha frontièra fòrça favorabla als seus interèsses, alara que los representants castelhans, ignorants las caracteristicas e costumas d'aqueles defendèron las posicions de Flandra abans de conservar l'unitat territoriala del Principat.
Lo tractat establiguèt que, del comtat de Cerdanha, serián cedits trenta tres vilatges a França. Aqueles foguèron definits en 1660 a la Conferéncia de Ceret e lo Tractat de Llívia delimita definitivament la frontièra nòva entre los territòris de las doas coronas.
Al final, la corona francesa ganhèt los territòris del comtat de Rosselhon (que compren Vallespir, Conflent e Capcir) e la mitat de Cerdanha; Artés, Luxemborg e Flandra. La frontièra amb la corona espanhòla se fixèt doncas fixar mai o mens lo trescòl dels Pirenèus, levat l'enclava de Llívia, e tota la part nòrd-catalana. Los franceses tornèron a Espanha lo Charolais e las conquèstas d'Itàlia.
Lo tractat tanben prevei lo maridatge de Loís XIV de França e Maria Terèsa d'Àustria. Maria Terèsa deguèt renonciar als seus dreches al tròn d'Espanha, en escambi d'una compensacion financièra. Aquela compensacion foguèt pas pagada e foguèt un dels factors que menèron a la Guèrra de Succession Espanhòla, en 1702.
Saint-Laurent (Nauta Savòia)
Saint-Laurent en arpitan (Saint-Laurent en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de la Nauta Savòia de la region de Ròse-Aups.
Geografia
Sant-Laurent se situa a 4 km al sud-es de La Ròca-sus-Foron, sus las nautors de la vallée de la Arve.
Saint-Laurent se situe à 4 km au sud-est de La Roche-sur-Foron, sur les hauteurs de la vallée de l'Arve.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sant-Laurent, creat l'an 1660, a #èsser proprietat de l'Itàlia de contunh de la França, la siá situacion estabilitzant-se cap a 1800-1850.
Saint-Laurent, créé en 1660, a été propriété de l'Italie puis de la France, sa situation se stabilisant vers 1800-1850.
Cornelhan (Erau)
Cornelhan (Corneilhan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [kurnè'jan]. Las fòrmas ancianas son : villa Corneliano en 975, in villa Corneliano, ecclesia S. Leoncii, après 1010, terminio de Corneliano en 1071, mansum de alode de Corneliano en 1106, cellam S. Saturnini de Corneliano en 1113, Corneliano en 1135, capellano de Corneliano en 1361, villa de Corneliano en 1157, castrum de Corneliano en 1204, de Corneliano en 1222, de Cornilhano en 1344, de Corneilhano en 1219, a Cornelha en 1363, de Cornelhano, al sègle XVI, Cornelhan en 1571, Cournelhan en 1585, Cornelans en 1613, Cornelaus en 1622, de Corneilhano en 1636, Cornillan en 1643, Corneillan en 1708, Corneilhan en 1740-1760, Corneilhan Beziers en 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Cornelhan ven del nom latin d'òme Cornelius, amb lo sufixe -anum ; segon Hamlin, Cornelhan ven del gentilici latin Cornelius, amb lo sufixe -anum. Cornelhan èra una proprietat galloromana.
Aleś Bialiatski
left|50px Aleś Bialiatski (nascut en 1962) es un activista pels dreches umans de Belarus. En 2022 reçaup lo Prèmi Nobel de la Patz.
Las aventuras de Pinòqui. Istòria d'una mariòta
'''Las aventuras de Pinòqui. Istòria d'una mariòta' (Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino'' en italian) es un roman escrich per Carlo Lorenzini, deu son nom de calam Carlo Collodi. Publicat en italian en 1883, es demèst las òbras mai reviradas al monde. Lo roman racònte las aventuras d'una mariòta, Pinòqui.
Reviradas
thumb|Pinòqui
Ardipitèc
Es ardipitècs (ardipithecus) son un genre ja escandit dens era tribú des Hominidae enclusada dens era sosfamilha des Homininae. D'autes cercaires es airalen en una clade diferent des Hominini.
Las aventuras de Pinòqui. Istòria d'una mariòta
Reviradas
Se compta pas mai lo nombre de reviradas o adaptacions del libre dins d'autras lengas. De sites especializats ne donan mai de 220. Existís doas reviradas en occitan, una de Renat Silhòl que foguèt publicada en 1984 dins la colleccion A Tots e l'autra en dialècte aupenc literari, d'Arturo Viano en 2022.
Ardipitèc
Eth genre ei compausat, enquias descurbiments actuaus, de dus especies fossili Ardipithecus ramidus e Ardipithecus kadabba (aguesta erá considerada ua sosespecie dera prumèra). Aguest genere se trapava solet en Africa orientau. Es fossili apareguts en Etiopia, Eth País des Afar, ena val der arriu Awash.
Es fossili d'ardipithecus an estat datats damb ua antiquitat de 5,8 milions d'annades per Ardipithecus kadabba e 4,4 milions d'annades per Ardipithecus ramidus (es inicis deth Pleistocèu).
Compartiguèren caracteristiques morfologiques damb es chimpanzé e es gorilles, e, de còps, se considera que non son de vertat es ancessors directes der òme actuau. Era dintadura des ulhals ei plan primitiva e era mesura corporau erá coma era d'un chimpanzé. Semblaua que demorauen ena jungla e auien iniciat eth bipedalisme, especiauments Ardipithecus ramidus.
Serhí Tihipko
thumb|250px|Serhí Tihipko Serhí Leonídovych Tihipko (en ucraïnian: Сергій Леонідович Тiгiпко, en rus: Сергей Леонидович Тигипко; en transcripcion internacionala Serhiy Tihipko o Tigipko) (Drăgăneşti, districte de Sîngerei, Moldàvia, 13 de febrièr de 1960) es un especialista financièr e politician ucraïnian conservador.
Foguèt ministre d'economia en 2000 jol govèrn de Víktor Ioshchenko e posteriorament president de la Banca Nacionala d'Ucraïna de 2002 a 2004.
Ancian membre del Partit de las Regions, se presentèt coma candidat independent a l'Eleccion presidenciala ucraïniana de 2014 e ne sortiguèt en tresena posicion aprèp Petrò Poroshenko e Iólia Tymoshenko. Sos resultats serián estats melhors sens los problèmas causats pels prorusses que faguèron mermar drasticament lo taus de participacion dins las regions de Donetsk e Luhansk, ont Tihipko èra lo candidat de predileccion, qu'aital poguèt pas capitalizar los sufragis que li èran mai favorables.
Sent Sadornin (Puèi de Doma)
Sent Sadornin [sɛ̃sɔduʁˈɲi] (Saint-Saturnin en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Sandós
Sent Sandós (Saint-Sandoux en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Bauma de Mont Gaudier
right|250px|thumb|L'interior de la bauma La bauma de Mont Gaudier se situa a l'oest de Montberol, dins lo País d'Òrta e Tardoira, en Charanta Occitana. Fuguet ocupada dempuei lo Mosterian (Paleolitic Mejan) juscant'au Magdalenian (Paleolitic Superior). I son estats trobats daus ossaments de neandertalian, d'Homo sapiens e de fauna anciana, 'na richa industria litica, 'na industria ossosa e daus elements d'art parietau e d'art mobiliari.
Localizacion
Se dubrís dins un bauç suspomblant Tardoira, en riba drecha de la vau, au pè de 'na plana concava expausada au nòrd-est. thumb|center|La bauma se dubrís au niveu de la vau
Istòria
Las prumieras cerchas, realizadas per Edoard Lartet, datan d'avans 1850. En seguda, s'i succederen beucòp d'autres cerchaires.
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (Becerril, Colómbia, 24 de març de 1954 - Barranquilla, 11 de junh de 1992) foguèt un musician colombian, cantaire e cap del grop de vallenato Binomio de Oro.
Ardashir Ier
Ardashir I (mòrt en 241) fuguèt lo fondator de l'Empèri Sassanida e son premier rèi de 224 a sa mòrt après lo rebutament de la dinastia parta. Fuguèt remplaçat per son fiu Shapur I (240 -272).