cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villemorien
Istòria
Lo primièr senhor #que se'n tròba traça en l'istòria es Guillaume de Villemorien en 1501.
Henry Lo Bégat, Simon Lo Bégat e Étienne de Baroissy, de senhors de Villemorien en 1499 [Archiu civil (Volum 01) departament del Alba pàg.265]. Nòble Jean lo Begat, genet, sieur de Villemorien, viviá en 1505 [Archiu généalogiques e istorics de la noblesa de França, ... 1839 pàg.448 Pàg. Louis Cardat]
Ce village est mentionné en 721 sous le nom de Villa Maurinae. Il avait autrefois son chateau-fort et sa seigneurie. Le vieux castel aurait été fondé par un comte Mohz, chef d'une de ces tribus de Morins qui, au Ve siècle, envahirent une partie de l'Austrasie et de la Champagne. Après avoir saccagé Bar sur Seine, le comte Mohz alla s'établir dans la vallée de la Sarce et fit établir une villa (habitations) qui prit son nom : villa Morhiana.
Attestation en mars 1257 (n. st.) dans le testament de Sébile, dame d'Etrepy, sous la forme Vile Morien [Archives départementales de la Marne, 17 H 94, n° 1].
Le premier seigneur dont on trouve trace dans l'histoire est Guillaume de Villemorien en 1501.
Henry Le Bégat, Simon Le Bégat et Étienne de Baroissy, seigneurs de Villemorien en 1499 [Archives civiles (Volume 01) département de l'Aube p. 265]. Noble Jean le Begat, écuyer, sieur de Villemorien, vivait en 1505 [Archives généalogiques et historiques de la noblesse de France, ... 1839 p. 448 P. Louis Lainé]
Vilanava de Menerbés
Vilanava (de Menerbés) o Vilanòva de Menerbés (benlèu Vilo-Navo en nòrma mistralenca, Bilonábo en grafia de Savartés ; Villeneuve-Minervois en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Saadia Gaon
Saadia Gaon (julhet de 882, Fayom - 21 de mai de 942, Sura) es un rabin dau sègle X. Es considerat coma una autoritat majora de la teologia judieva dau periòde medievau per son ròtle decisiu dins l'emergéncia d'un important corrent filosofic mesclant commentaris dei tèxtes sacrats e arts profans.
Aquò marquèt una rompedura amb lo periòde precedent, caracterizat per lei commentaris teologics aguent menat a la formacion dau Talmud. En particular, foguèt lo començament d'un periòde de remarca dins l'istòria intellectuala dau judaïsme amb la formacion d'un elèit reconegut per son mestritge de la teologia, de la filosofia, de la filologia e dei sciéncias medievalas (principalament la medecina e l'astronomia). Aqueu movement conoguèt son apogèu amb Maimonides (1138-1204) avans d'èsser integrat dins lo judaïsme modèrne au sègle XVI. De mai, capitèt de mantenir la primautat dau judaïsme rabinic sus lo judaïsme caraïta.
Montclar (Aups d'Auta Provença)
Montclar (Montclar en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
La municipalitat a situat en la part septentrionala de la vallée de la Blanca. Al nòrd, lo caulet Sant-Jean permet d'abocar la vallée de la Ubaye al nivèl del Lac de Hivernacle-Ponçon.
I li cal pas vilatge a pròpiament parlar mas divèrses caserius : los Chapeliers, la Capèla, Jos-la-Ròca, las Allards, Hivernacle-Nauzet, Risolet, Sant-Leugièr, Sant-Jean, los Piolles e Villette, aital coma de nombrosas granjas.
La comuna se tròba a Hivernacle-Nauzet, lo masatge mai central, del temps que los comèrcis se tròban essencialament a la station d'esquí de St-Jean-Montclar.
La commune est située dans la partie septentrionale de la vallée de la Blanche. Au nord, le col Saint-Jean permet de déboucher sur la vallée de l'Ubaye au niveau du Lac de Serre-Ponçon.
La mairie se trouve à Serre-Nauzet, le hameau le plus central, alors que les commerces se trouvent essentiellement à la station de ski de St-Jean-Montclar.
Istòria
La localité apareis per las primièras fes en las chartes en 1150. Lo castro Monteclaro de la XIII sègle èra lo banc d'una baronnie. Lo pòble, installat sul tuc de la Salette, i aviá fortificat. La comunitat levava de la baillie de Seyne.
Lo vilatge perché es délaissé pauc a pauc pel nòu, dicha « lo Vallon » (de contunh trucat la Capèla a partir de la ). Lo pòble a assautat e saquejat pels huguenots (guèrras de religion), de contunh abandonat. Lo marques de Parelly saqueja egalament lo pòble un sègle mai tard.
En 1645, la nòva glèisa paroissiale a bastit a la Hivernacle-Nauzet, #que ven un nòu centre de la vida communautaire, sens éclipser la ancià. O Hivernacle-Nauzet ven pas cap de-luòc de la municipalitat #qu'amb lo bastiment de l'ostal comun (equivalon de la comuna), a la fin de la, après longs debats.
Pendent la Revolucion, la municipalitat compta una societat patriotique, creada après la fin de 1792. Lo senhor, Jules Claude Louis de Ripert, a implicat en lo complòt de Santa-Amaranthe e guillotiné en 1794, e lo castèl vendut cossí plan nacional.
En 1860, la rota nacionala 100 a bastit e travèrsa la comuna. L'anciana rota reiala #que traversava lo pòble es pauc a pauc délaissée.
A la fin de la, un nòu centre villageois se crèa a l'entorn del caseriu Sant-Jean. Es en principi lo pòble de vacanças e la station d'esquí en los ans 1960, de contunh las bastissas collectivas (escòla, presèp, sala de las fèstas) l'an 1995, e fin finala la comuna l'an 1997 (seguida l'an 2007 pel burèu de vòt).
La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1150. Le castro Monteclaro du XIII siècle était le siège d’une baronnie. Le village, installé sur la colline de la Salette, était fortifié. La communauté relevait de la baillie de Seyne.
Le village perché est délaissé peu à peu pour le nouveau, dit « le Vallon » (puis appelé la Chapelle à partir du ). Le village est assailli et pillé par les huguenots (guerres de religion), puis abandonné. Le marquis de Parelly pille également le village un siècle plus tard.
En 1645, la nouvelle église paroissiale est construite au Serre-Nauzet, qui devient un nouveau centre de la vie communautaire, sans éclipser l’ancien. Le Serre-Nauzet ne devient chef-lieu de la commune qu’avec la construction de la maison commune (équivalent de la mairie), à la fin du, après de longs débats.
Durant la Révolution, la commune compte une société patriotique, créée après la fin de 1792. Le seigneur, Jules Claude Louis de Ripert, est impliqué dans le complot de Sainte-Amaranthe et guillotiné en 1794, et le château vendu comme bien national.
En 1860, la route nationale 100 est construite et traverse la commune. L’ancienne route royale qui traversait le village est peu à peu délaissée.
Sench Aubin e Cadalech
Sench Aubin e Cadalech (Saint-Aubin-de-Cadelech en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sench Aubin
La prononciacion es [ʂensaw’bi] ~ [ʂensal’bi]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Albinus, en latin, en 1273, Saint Aubin en 1750. Lo nom ven d'Albinus, avesque d'Angieus al sègle VI o d'un avesque de Lion al sègle IV, ,.
Cadalech
La prononciacion es [kada’le]. Las fòrmas ancianas son Ecclesia S. Stephani de Cadalihaco en 1109, Cadeluch en 1122, Cadelecht en 1715. Segon Tanet e Hordé, lo nom ven d'un nom galloroman d'òme, Catilius, emb lo sufixe -acum « qu'a sigut una evolucion particulara » ! Segon lo site de las comunas de Dordonha, Cadalech ven benlèu del bas latin catalectum, « tumulús funerari ».
Lizines
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(1505) Koranna
(1505) Koranna es un asteroïde.
Villers-Plouich
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
(50.07861°N, 3.13294°W)
Istòria
thumb|left|250px|Segon la legenda d'aquela fòto de arxiva alemanda, aqueles soldats del infanterie alemanda (« Sturmtrupp » ; equipats de [[mascara a gases e de grenades) se baton amb angleses, al luòc ditz «La Vacquerie» (Atencion, cèrtas fòtos d'aquel tipe èran apòstes ne de scènas destinadas a illustrar los combats sens expausar lo fotògraf ni los soldats)]]
La municipalitat e sustot lo caseriu de la Vacquerie an #èsser lo teatre de violentes combats en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala, sustot pendent la batalha de Cambrai.
thumb|left|250px|Selon la légende de cette photo d'archive allemande, ces soldats de l'infanterie allemande (« Sturmtrupp » ; équipés de [[masque à gaz et de grenades) se battent avec des anglais, au lieu dit «La Vacquerie» (Attention, certaines photos de ce type étaient des mises en scènes destinées à illustrer les combats sans exposer le photographe ni les soldats)]]
La commune et notamment le hameau de la Vacquerie ont été le théâtre de violents combats lors de la Première Guerre mondiale, notamment durant la bataille de Cambrai.
Economia de la Còsta Rica
Còsta Rica es pasmens considerat sovent encara coma un país essencialament agricòla. La tèrra es repartida lo mai egalament de l'America Latina, amai se las superfìcias cultivablas i cobrisson pas que 10 % del territòri ; las pradas e pasturas n’ocupan 30 % e las seuvas 50 %. Maugrat l’existéncia de bòrias familialas nombrosas, de tèrras immensas son tengudas per de multinacionalas americanas. Lo país cultiva e produtz de cafè, de bananas, de cacao, de cana de sucre, de tabat, d’agrumas, de notz de cocò e de palmièrs d’òli, amai de culturas alimentàrias a basa de ris, de maniòc e de trufas. L'elevatge boïn, pel lach e la pesca del ton, al larg de l'illa de Còco, son pro actius. La balança agricòla registra un excedent important. En escambi, las ressorsas minièras demòran menèlas (coire e baucita) e l'industria demòra embrionària: textil, sucrariá, braçariás, manufacturas de tabat, ressegadas. Una rafinariá de petròli es implantada a Puerto Limón, sobre la mar de las Antilhas, primier pòrt del país e ponch de partença del camin de fèrre transoceanic que mena a Puntarenas, sobre l'Ocean Pacific. Aquel camin, traçat a travers «l'infèrn verd» d'una de las seuvas tropicalas pus densas del monde, foguèt començat en 1871, e foguèt fins al començament de las annadas 1970 lo grand mejan de transpòrt entre la valada centrala e la còsta atlantica. Aquel ligam ferroviari es ara copat despuèi un tèrratremol e de relimpadas de terren que, en 1990 puèi en 1992, emportèron de tròç dels ralhs.
Comèrci
Lo comèrci, deficitari, se fai per mai d'un tèrç amb los Estats Units e se tròba tròp somés a las variacions dels cors del cafè e de la banana. Lo torisme se desvolopa lèu sobre la còsta pacifica, e sei receptas an doblat entre 1991 e 1994. Los financièrs estrangièrs, rassegurats per la politica liberala, lo demeniment de l'inflacion e dels deficits publics, investisson dins lo país. Maugrat aqueles atots evidents, lo país deu afrontar lo problèma del deute exterior e del demeniment del poder de crompa d'una larga franja de la populacion.
Província de Catamarca
La Província de Catamarca que's tròba au nòrd oest de la Republica Argentina, sus la Cordilhera deus Andes. Que costeja Chile a l'oest, la Província de Salta e la Província de Tucumán au nòrd, la Província de Santiago del Estero a l'est e la Província de La Rioja e la Província de Córdoba au sud. thumb|left|200px|Glèisa de San Francisco, San Fernando del Valle de Catamarca 200px|thumb|left|[[Salinas Grandes]] left|thumb|200px|Andes e [[vigonhas]]
Patrimòni Culturau Immateriau
thumb|Lògo oficialthumb|Lògo oficial La Convencion per la proteccion del patrimòni mondial, cultural e natural, adoptada en 1972 per l'Organizacion Educativa, Scientifica e Culturala de las Nacions Unidas (UNESCO) concernissiá solament la preservacion del patrimòni material.
Puèi, apareguèt un interès per salvar las tradicions oralas, qu'es un patrimòni cultural immaterial, per exemple : saber-far artesanal de transmetre, lengas e culturas en dangièr, tradicions de salvagardar.
Aquesta promocion, sonada « Proclamacion dels Caps d'Òbras del Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat », foguèt autrejada lo primièr còp en 2001, après l'estudi d'una tièra de patrimònis prepausats pels Estats. Una lista novèla es creada après 2 ans per una jurada internacionala. Los caps d'òbras proposats devon èstre una espremida culturala viva o en dangièr. Devon tanben èsser l'objècte de programas de preservacion e de promocion, perqué la lista de l'UNESCO garantís pas una proteccion totala.
En 2003, los Estats membres de l'UNESCO adoptèron la Convencion per la Salvagarda del Patrimòni Cultural Immaterial. Foguèt aplicada en abril de 2006, e la primièra Amassada Generala se tenguèt en junh de 2006.
L'occitan, Patrimòni Mondial Immaterial
La Chambra d'Òc lancèt un ampèl en 2008, annada proclamada annada de las lengas per l'ONU, perque l'occitan venga Patrimòni Immaterial de l'Umanitat. L'apèl foguèt sostengut per Georges Frèche, president de la Region de Lengadòc-Rosselhon, e per la Region de Piemont. Un viatge de 70 jorns a travèrs Occitània foguèt organizat per defendre l'apèl, Occitània a Pè. Aquel projècte contunha en 2009, es sonat Chaminem per òc.
San Martín del Castañar
San Martín del Castañar es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Quibou
Quibou es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cianur d'idrogèn
thumb|right|Modèl molecular dau cianur d'idrogèn.
Lo cianur d'idrogèn (acid cianidric ò acid prussic en solucion aquosa) es un compausat quimic de formula generala HCN. Es una substància fòrça toxica que pòu entraïnar una anoxia en causa de la fixacion de l'ion CN– sus la molecula d'emoglobina.
Isolat per lo premier còp en 1704, son estudi aguèt un ròtle important dins leis ans 1780 per la comprenença dau foncionament deis acids. D'efiech, es una dei premierei substàncias acidas que conteniá pas d'oxigèn, çò qu'èra considerat impossible per lei teorias de l'aciditat dau periòde. Sa formula quimica foguèt definitivament identificada en 1815. A l'estat pur, se presenta sota la forma d'un liquid incolòr volatil que son ponch de fusion es de 26 °C. Es conegut per son odor caracteristica d'ametla amara. Es estable a l'estat pur mai, en preséncia d'impuretats, a rapidament tendància a polimerizar per formar un solid brun.
Sintèsi
Existís plusors procès per lo sintetizar en quantitats importantas : CH4 + NH3 → HCN + 3 H2 CH4 + NH3 + 1,5 O2 → HCN + 3 H2O C3H8 + 3 NH3 → 3 HCN + 7 H2 En laboratòri, es possible de produrre de quantitats pichonas gràcias l l'accion d'un acid sus un cianur alcalin. Per exemple, : H+ + NaCN → HCN + Na+ L'ensemble d'aquelei mecanismes necessita la mesa en òbra de condicions de seguretat estrictas per empedir d'empoisonaments.
Reactivitat e aplicacions
Lo cianur d'idrogèn reagís en preséncia d'aire per formar d'aiga, de dioxid de carbòni e de diazòt. Pòu tanben reagir amb de compausats organics coma leis aldeïds e lei cetonas. Dins l'industria quimica, es principalament utilizat per la fabricacion de pesticidas.
Seguretat
Lo cianur d'idrogèn es una substància perilhosa que son utilizacion necessita lo respècte de règlas estrictas. Premier, es una substància fòrça inflamabla (ponch d'ulhauç de -17,8 °C) que vèn explosiva dins l'aire a partir d'una concentracion de 5,6 %. Puei, es un poison per l'èsser uman. Una exposicion a una concentracion de 300 ppm es per exemple sufisenta per tuar un individú san en quauquei minutas.
Donville-les-Bains
Donville-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia
(1507) Vaasa
(1507) Vaasa es un asteroïde.
Arudi
230px|left|thumb|Maison comuna
200px|left|thumb|Glèisa e maison comuna 100px|left|thumb|Escut d'Arudi
Arudi (Arudy en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'rydi], a bèths còps [a'rrydi]. Las fòrmas ancianas que son Eruri, en 1270, Aruri en 1286, 1328, 1343, Arury en 1368, Arudy en 1375, Aruri en 1386, 1399, 1442, 1486, Erudi en 1487, Arudi en 1538, Arudy en 1607, Arudy (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Dauzat qu'interprèta lo nom dab dus mots bascos (aquitanics), harr, « ròc » e ur « aiga », per un sens globau « aiga d'arròca ».
Segon Miquèu Grosclaude, la prumèra partida deu nom qu'ei efectivament harr, « ròc, pèira », sovent redusit en ar e er en toponimia. Mès Dauzat explica pas lo i finau. Que cau donc partir de uri, varianta de iri, « vila ». Lo nom que passa de Aruri a Arudi per ua simpla dissimilacion (que i avèva duas -r- dens lo mot). N.B. iri qu'ei probablament mei recent que uri, pr'amor de l'armonia vocalica en basco.
San Miguel de Valero
San Miguel de Valero es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Bindernheim
Bindernheim en alemannisch (Bindernheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
thumbnail|left|230px|La carrièra principala del vilatge de Bindernheim. Pichon pòble del Ried en fasent administrativement part del costat de Marckolheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein sus la rota #que va a Diebolsheim. Los abitants an trucat los Bindernheimois. Lo ban de Bindernheim ocupa una superfícia de 663 a, #que 40 n'a dins zòna urbanisée, 110 li cal de bòsques #que 49 n'a en bòsques communales e 61 li cal de bòsques privats. La municipalitat ocupa egalament 512 li cal de camps cultivables. Bindernheim A traversat sus la siá longitud, del nòrd al sud pel canal del Rhône al Rhin.
thumbnail|left|230px|La rue principale du village de Bindernheim. Petit village du Ried faisant administrativement partie du canton de Marckolheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein sur la route qui va à Diebolsheim. Les habitants sont appelés les Bindernheimois. Le ban de Bindernheim occupe une surface de 663 ha, dont 40 ha en zone urbanisée, 110 ha de forêts dont 49 ha en forêts communales et 61 ha de forêts privées. La commune occupe également 512 ha de champs cultivables. Bindernheim est traversé sur sa longueur, du nord au sud par le canal du Rhône au Rhin.
Istòria
Bindernheim Protegís una capèla dempuèi lo. Lo abbaye de Ebersmunster e aquela de Eschau possediscan de bens en la comuna. Lo pòble tòrna de contunh al évêché de Estrasburg fa de contunh partida del bailliage de Bernstein de contunh aquel de Benfeld. Un gigantesc incendi destruissi gaireben totalament la municipalitat en 1803 décimant la mitat de la populacion.Bindernheim Rèsta encara uèi un pòble essencialament agricòla, en practicant sustot la cultura del tabac mas en se virant de mai en mai cap al comèrci e lo indústria. Al, una plaça de doana a installat dins lo pòble #çò que lududes dona una relativa importància administrativa.
Bindernheim abrite une chapelle dès le. L'abbaye d'Ebersmunster et celle d'Eschau possèdent des biens dans la commune. Le village revient ensuite à l'évêché de Strasbourg puis fait partie du bailliage de Bernstein puis celui de Benfeld. Un gigantesque incendie détruit presque entièrement la commune en 1803 décimant la moitié de la population.Bindernheim reste encore aujourd'hui un village essentiellement agricole, pratiquant notamment la culture du tabac mais se tournant de plus en plus vers le commerce et l'industrie. Au, un poste de douane est installé dans le village ce qui lui donne une relative importance administrative.
Joshua Bell
thumb|Bell, 2008 Joshua Bell (Bloomington, Indiana, lo 9 de deceme de 1967) qu'ei un violonista classic nòrd american. Lo vriulonista qu'a possedit successivament diferents estradivaris, mes qu'a fin finau trobat, crompat e adoptat lo Gibson ex-Huberman (egaument conegut com lo Huberman o lo Gibson ex-Huberman). Aqueste vriulon de 1713 qu'ei conegut per estar estat panat dus còps e, lo dusau, aver desepareishut per un cinquanteat d'annadas.
A despart d'arrecéber un pretigiós Grammy Award, que marquè, anecdoticament l'istòria deu vriulon en bèth jogar (per ua enquesta deu Washington Post) 45 minutas dens lo metro de Washington D.C e en constatar que pas sonque 7 personas (suber 1097 passants) e s'estanquèn entà l'escotar e lo balhar pas sonque 37 $ (a despart deus 20 $ d'ua persona qui'u arreconegó). Qu'enregistrè la benda sonora deu filme Lo vriulon arroi.
Biografia
La soa mair qu'ei ua violoncelista. Joshua Bell que comencè aus 4 ans e aus 14 que debutè com solista dab lo Philadelphia Orchestra gavidat per Ricardo Muti. Qu'estudiè lo vriulon dens la Indiana University Jacobs School of Music on arrecebè lo son diplòla en 1989. En 1984 que joguè peu purmèr còp au Carnegie Hall.
Ligam extèrne
Joshua Bell dens lo metro de Washington D.C
Saffloz
Saffloz es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(1508) Kemi
(1508) Kemi es un asteroïde.
San Miguel del Robledo
San Miguel del Robledo es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
MC Babo
. Eduardo Davalos de Luna, mai conegut coma Babo e MC Babo (Santa Catarina, Nuevo León, 16 de novembre de 1976) es un cantaire de rap mexican.
Akbar
Jalal-ud-Din Muhammad Akbar, tanben conegut coma rei dels reis Akbar-e-Azam o Akbar lo Grand (en persan: جلال‏الدين محمّد أكبر, Umarkot, 25 d'octobre de 1542 - Agra, 27 d'octobre de 1605) foguèt lo tresen sobeiran de l'Empèri Mogòl.
Chavanac
Chavanac (Chavanac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Toponimia
Lo nom de Chavanac ven dau nom gallés d'òme Cavannus emb lo sufixe -acum, latinizacion dau sufixe gallés -aco(n). Chavanac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Cavannus.
Villa Nougués
200px|thumb|Capèra de Villa NouguésVilla Nougués (deu patronim occitan Noguèrs) qu'ei ua vila argentina de la Província de Tucumán. Que ho fondada en 1904 per un governador aperat Luis Francisco Nougués e d'origina comengesa (de Bots) qui ensagè de reprodúser l'estil pirenenc de.
Província de Formosa
thumb|left|200px|[[Iaguareté]] thumb|left|200px|Parc Nacionau deu Río Pilcomayo La Província de Formosa que's tròba au nòrd de la Republica Argentina. Que costeja Paraguai au nòrd e a l'est, la Província de Salta a l'oest e la Província deu Chaco au sud.
Lengas tupí
Lo tupí acampa mai d'un grop de lengas. Lo mai grand es aquèl de las lengas tupí-guaraní.
Classificacion
Las lengas tupí, segon Rodrigues, dins sa classificacion de 2007, acamapan dètz familhas de lengas.
Brosimum guianense
200px|thumb|left|Arquet barròc de husta d'amorta 200px|right|thumb|Brosimum guianenseBrosimum guianense qu'ei un arbo d'America deu sud (de las seuvas de Guaiana e de Surinam mei que mei) qui produseish la husta d'amoreta emplegada entà har objèctes artistics e sustot arquets (arquets barròcs mei que mei, per interpretar la musica d'aquesta tempsada suber vriulons barròcs).
Qu'ostendeish maculas qui'u hèn semblar a ua pèth de reptil (qu'ei aperat snakewood en anglés, «husta de sèrp», per aquesta rason).
San Morales
San Morales es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
President dels Estats Units d'America
Lo president dels Estats Units d’America (angl: president of the United States, abrev: POTUS) es lo cap d’Estat e cap de govèrn dels the Estats Units d’America. Lo president dirigís la branca de l’exucutiu del govèrn federal e es lo comandant en cap de las fòrças armadas dels EUA.
Lo poder de la presidéncia aumentèt plan dempuèi sa creacion, tot coma lo govèrn federal, subretot dempuèi la presidéncia de Franklin D. Roosevelt. a l’ora d’ara, lo president dels EUA es vist coma una de la figuras politica mai poderosa del mond. Qu’es lo líder de la nacion economicament mai rica, lo president desl EUA pòt utilizar a l’interior e a l’internacional un poder fòrt e un soft power.
L’Article II of the Constitucion establís la branca executiva del govèrn federal e balha lo poder executive al president. Lo poder inclusís l’execucion e mesa en vogor de la lei federala e la responsabilitat de nomenar los oficièrs de l’executiu federal, diplomatic, reglamentàri, e judiciàri officers. Basat sus las dispositions constitucionalas dona lo poder al president de nomenar e recebre los ambassaidors e de conclure los tractats amb de poténcias estrangièras, e segon las leis passadas pel Congrès, la presidéncia ten la responsabiltat primièra de la politica estrangièra menada pels EUA. Lo ròtle compren la responsabilitat de dirigir l’armada dels EUA.
O president ten tanben lo ròtle de líder dins l’ellaboracion de la legislacion federala e domestica. Dins l’encastre del sistèma de peses e contrapeses, l’Article I, Seccion&nbsp;7 de la Constitucion dona al president lo poder de signar la legislacion federala e de pausar son veto. Donat que los presidents modèrnes agisson coma líder de lor partit politic, l’ellaboracion de la politica depend fòrça del resultat de las eleccions presidencialas. Dins las darrièras decenniá, los presidents sempre mai utilmizèron los decrets executius, las agéncia de regulacions, la nominacion del jutges faiçona la politica locala.
Lo president es elegit de biais indirècte pel Collègi electoral per un mandat de quatre ans, ensems amb lo vice president. Lo 22n Amendament (1951) establís que aquel que foguèt elegit per dos mandats poirà pas l’èsser per un tresen.
Originas
En julhet de 1776, pendent la Guèrra d’independéncia dels EUA, las Tretze Colonias, dins una accion comuna a l’escasença del Segond Congrès Continental, s’autodeclarèron tretze Estats sobeirans independents, pas pus sota las règlas britanicas. Reconéisser la necessitat de coordonar primament lors efòrts contra los britanicas, Lo Congrès Continental alara comencèt lo procediment de redaccion d’una constitucion per ligar los Estats ensems. I aguèt de long debats sus diferents subjèctes, coma la representacion e lo vòte, e lo tipe de poder exacte desl poders a donar al govèrn central. Lo Congrès acabèt son trabalh dins los Articles de la Confederacion per establir una union perpetuala entre los Estats en novembre de 1777 e l’envièt al Estats per ratificacion.
Amb d’articles, que dintrèron envigor lo 1r de març de 1781, lo Congrès de la Confederacion èra l’autoritat politica centrala sens autoritat legislativa. Podava prene las sieunas resolucions, decisions, e reglamencions, mas pas de lei, e podavan pas impausar de taxas o aplicar de reglamentacions comercialas localas als ciutadans. Lo modèl institucional rebat cossí los americans pensavan lo sistèma britanic rebutat de la Corona e del Parlament e cossí foncionava al respècte d’un dominion reial: un organ de susvelhança pels afars tocant a l’empèri. Los Estats relevant pas pus d’una monaquia ateibuiguèron las ancianas prorogatives reialas (per ex. far la guèrra, recebre los ambaisadors, etc.) al Congrès; las autras prerogativas demoran dins los govèrns dels Estats repectius. Los membres del Congrès elegiguèron un president dels Estats units en Congrès Assemblat per presidir sas deliberacion al biais d’un moderator (foncion ceremoniala sens pas gaire d’influéncia).
En 1783, lo Tractat de París assegura l’independéncia de cada ancian colonia. La patz a portada de la man, cada Estat se revira cap a sos afar interiors. En 1786, Los americans vesián lors frontièras assetjadas e flacas e lor economia en crisi que los Estats vesin revalizavan entre eles. Vesián lor moneda fòrta abondar suls mercats estrangièr per pagar las importacions, lo comèrci mediterranèu piratejat en Nordafrican, e lor deute de Guèrra d’independéncia impagadas amb intereses en cors. La guèrra civila e politica se preparava.
Seguent l’exemple astrat de la resolucion de disputas sul comèrci e la pèsca entre la Virgínia e lo Maryland a la Conferéncia del Mont Vernon en 1785, la Virgínia cridèt una conferéncia comerciala entre totes los Estas, foguèt prevista en setembre de 1786 a Annapòlis, Maryland, amb per objectiu de resòlvre d’antogonismes comercials e autres problèmas. Alara que capitèt pas la convencion per manca de participant a causa de las suspicions entre Estates, Alexander Hamilton menèt los delegats Annapolis a demandar una autra convencion per la prima a Filadèlfia. Las perspectivan s’anonciavan mal quand James Madison e Edmund Randolph convenquèron George Washington d’anar a Filadèlfia coma delegat de Virgínia.
Per la Convencion Constitucionala de Mai de 1787, las 12 delegacions d’Estat presentas (Rhode Island envièt pas de delgats) portèron lors experiéncias comoladas de lors diferents aranjaments constitucionals e de lors brancas executiva dels govèrns dels Estats. Fòrça Estats avián un executiu flac sens drech de veto o poder de nominacion, elegits cada an per un sol mandat, partejant lor poder amb un conselh executiu, e contrat per una legislatura fòrta. Nòva York fasiá granda excepcion, avent solament un governor fòrt amb drech de veto per un mandat de 3 ans e sens condicion de nombre de mandat Es per de negociacions pòrta tancanda a Filadèlfia que la forma de la presidéncia emergiguèt de la Constitucion.
Espelida
vinheta|[[George Washington, lo primièr president des EUA]] Coma primièr president de la nation, George Washington establiguèt fòrça nòrmas que contribuiguèron a definir l’ofici. Sa decision de se retirar après dos mandats contribuiguèt a far passar la crenta que la nacion venga una monarquia, e establiguèt un precedent que foguèt trencat sonque en 1940 e venguèt permanent amb lo 22N amandament. A lafin de sa presidéncia, s’èran desvolopats los partits politics, la victòria de John Adams sus Thomas Jefferson en 1796, foguèt lo resultat de la primièra eleccion eleccion disputida. Après la desfacha de Jefferson, Adams en 1800, e amb los seguidors virginians James Madison e James Monroe (2 mandats cadun) comença lo periòde politic dich Era of Good Feelings (Èra dels bons sentiments) fins a l’eleccion de John Quincy Adams (filhs d’Adams) en 1824 après lo partiment del partit democrata republican.
L’eleccion d’Andrew Jackson en 1828 es una estapa importanta, que Jackson èra pas de l’eleit de Virgínia e Massachusetts elite d’ont èra eissit los presidents pendent 40 ans. Cercava a enforçar la presidéncia al depens del Congrès, alara que s’espandissiá la nacion cap a l’oèst. Pasmens son successor, Martin Van Buren, venguèt impopular après la Panica de 1837, e la mòrt de William Henry Harrison e la mala relacions entre John Tyler e lo Congrès acabèron per aflaquir la foncion. Entre 1837 e 1861, sièis mandats presidencial foguèron ocupat per uèit òmes diferents, sens que pas un tornèt èsser elegit. Lo Senat tenguèt un ròtle important pendent lo periòde, dinch del Great Triumvirate de Henry Clay, Daniel Webster, e John C. Calhoun.
Après l’assacinat de McKinley, Theodore Roosevelt venguèt una figura dominanta de la politica dels EUA. Los istorians pensan que Roosevelt cambièt de biais permanent lo sistèma politic enforçant la presidéncia, amb unes actes claus coma lo trencadís dels trusts, lo conservacionisme, las reformas del trech del trabalh, lo pujada del carctèr personal del poder, e la causida de son successor, William Howard Taft. La decenniá seguenta, Woodrow Wilson menèt la nacion a la victòra a l’eissida de la Primièra Guèrra Mondiala, quitament se la proposicion de Wilson per la SDN foguèt rebutada pel Senat. Warren Harding, popular pendent son mandat, vegèt son eritatge legacy blasit per d’escandals, e Herbert Hoover venguèt lèu impopular après aver mancat lo combar contra la Grande Depression.
La presidéncia emperial
Lo pes de Franklin D. Roosevelt dins l’eleccion de 1932 menèt los istorians a decriure lo periòde de l’ Imperial Presidency (presidéncia imperiala). Sostengut per un fòrça granda majoritat al Congrès e lo sosten public per un cambiament màger, la politica del New Deal aumentèt fòrça l’influéncia del govèrn federal, aumentant tanben lo nombre de la agéncias federalas. La tradicionala pichona equipa presidencial grandiguèt fòrça, que se creèt lo Burèl executiu del President dels EUA en 1939, que demanda pas l’aprobacion del Senat. La reeleccion de Roosevelt per un tresen e quatren mandat, la victòria dels EUA a l’escasença de la segonda guèrra mondiala, e la creissença economiva del país faguèron que la foncion venguèt a nivèl d’un lideratge mondializat.Sos successors, Harry Truman e Dwight D. Eisenhower, cadun tornèron èsser elegits pendent Guèrra freja que la presidéncia se vesiá coma lo "líder del mond liure," alara que John F. Kennedy wenguèt lo mai jove e popular líder que profitèt del vam de la televion dins las annadas 1960.
Amb la fin de la Guèrra freja e lo lideratge incontestat dels EUA, Bill Clinton, George W. Bush, e Barack Obama realizèron cadun dos mandats. Mentretant, lo Congrès e lo país vengavan sempre mai polarizat, subretot dempuèi las eleccions de mi mandat que la cambra venguèt jol contraròtle republican pel primièr còp dempuèi 40 ans, butant la practica de l’obstruccion parlamentària al Senat. Los presidents recents untilizan sempre mai los executive orders (decrets presidencials), agéncias regulacions, e nominacions de jutges per enforçar sa politica, al prejudici del poder legislatiu. La eleccion presidencialas dels sègle XIX començant rebaton la polarizacion politica del país: levat Obama que ganhèt los autres — George W. Bush e Donald Trump — ganhèron lo Collègi Electoral mas perdèron lo vòte popular. Clinton e Trump foguèron meses en acusacion per la Cambra contrarotlada per l’oposicion, mas los impeachments damatgèron pas lors efièchs politics.
Critica de l’evolucion de la presidéncia
Los païres fondators avián pas previst que lo Congrès—qu’es la primièra branca del govèrn descricha per la Constitucion—domine la branca del govèrn; nimai un executiu fòrt. Que que siá, lo poder presidencial s’encarguèt amb lo temps, que ne resulta de criticas que la presidéncia modèrna prenguèt tròp de poders, sens contraròtle, desequilibrada, e de natura "monarquica". La Professòra Dana D. Nelson pensa que los presidents pendent las trenta darrièras annadas obrèron per realizar "un contraròtle presidencial sens de la branca executiva e sas agéncias". Fa la critica als partisant de l’unitarisme executiu d’espandre "los importants poders de l’executiu—coma los òrdres executius, decrèts, memorandums, proclamacions, directivas nationalas de seguretat e declaracion de signatura legislativa—ja permeton als presidents de realizar una bona partida de las politicas estrangièra e domestica sens l’ajuda, interferéncia o consentida del Congrès". Bill Wilson, member dels Americans for Limited Government, concidèra que l’espandiment de la presidéncia èra "la mai granda menaça de jamai portada a las libertats individualas e regim democratics".
Poder Legislatius
L’Article I, Seccion&nbsp;1 de la Constitucion balha l’iniciativa legislativa al congrès, e l’Article 1, Seccion 6, Clausula&nbsp;2 empacha lo president (e totes los foncionaris de l’executiu) d’èsser mentreatant membre del Congrès. Pasmens, la presidéncia d’ara exercís un poder sus la legislacion, utilizant las disposicions constitucionalas e lo biais que se debana l’istorica.
Veto e signatura dels projèctes de lei
alt=|vinheta|Lo President [[Lyndon Johnson|Lyndon B. Johnson signa en 1964 lo Civil Rights Act  jol la gaïta de Martin Luther King Jr. e autres]] Lo poder legislatiu mai significatiu del president ven de la Clausula de presentacion, que balha al President lo poder de pausar son veto a quina que siá proposicion de lei del Congrès. Per passar lo veto del President lo Congrès deu votar a 3/4 dins cada cambras, çò qu’es malaisit de realizar. Los redactors de la Constitucion crentavan que lo Congrès cercariá a aumentar son poder e permetre la "tirania de la majoritat," tal que balhèron al president elegit de bias indirècts lo drech de veto, vesent aquò coma un contraròtle important del poder legislatiu. Alara que George Washington pensava que lo veto seriá utilizat pas qu’en cas de projècte inconstitucional, es ara utilizat abitualament quand los presidents son en desacòrdi politic amb lo tèxte. Lo veto – o la menaça del veto – evoluèt fins a venir, amb las presidéncias d’ara, un element central del procediment legislatiu american.
Al subjècte de la clausula de Presentacion, un còp que lo Congrès, presentèt son projècte, lo president a tres opcions:
Agenda legislatiu
alt=|vinheta|President [[Donald Trump delivers his 2018 State of the Union Address, with Vice President Mike Pence and Speaker of the House Paul Ryan]] Pendent una granda partida de l’istòria americana, los candidats presidents se fasián elegir sus la basa de la promesa d’un agendà legislatiu. De biais formal, l’Article II, Seccion 3, Clausula 2 obliga lo president de recomandar de talas mesuras al Congrès que lo president pensa "necessàrias e oportunas." Aquò se realiza pels biais del discors sus l’estat de l’Union, que dessenha la propocions legislativas del President per l’an que ven, e d’autras communicacions formalas e informalas amb lo Congrès.
Lo president pòt èsser implicat dins la realizacion de legislacion fasent de suggestions, requista, o tanben en insistissent que lo Congrès realize las lei que crei necessàrias. Mai, pòt assajar de faiçonar la legislacion pendent lo procediment legislatiu influenciant de biais individual los membres del Congrès. Los Presidents tenon aquel poder que la Constitucion dich pas qui redigís la lei, mas lo poder es limitat que sols los membres del Congrès pòdon introduire la legislacion.
Lo President e autres foncionaris de l’executiu pòdon redigir una legislacion puèi demandar als senators o representants d’introduire aquelas proposicions al Congrès. Mai, lo president pòt assajar de far modificar lo projècte del Congrès amb la menaça del veto al mens qu’accèpten los cambiaments demandats.
Promulgacion de la lei
Al sègle XX, las criticas acusan que tròp de poders legislatius e budgetaris que deurián apartenir al Congress passèron dins la mans dels presidents. Un critica acusa que los presidents pòdon comptar sus una « armada de 'tzars' virtuals »—que pas un es comptable al Congrès mas encargats de dirigir los esfòrces màger de la politica de l’Ostal Blanc". Los presidents foguèron criticats per aver fach de declaracions de signatura al subjècte de cossí un projècte o una proposicion deuriá èsser comprés. La practica foguèt criticada per l’ American Bar Association coma essent inconstitucionala. Lo commentator conservator George Will wrote of an "una branca executiva se coflant de contunh" e "l’eclipsi del Congrès".
Convocacion e ajornament del Congrès
Per permetre al govèrn d’agir rapidament en cas de crisi màger nacionala o internacionala alara que lo Congrès fa pas sesilha, lo President es abilitat per l’Article II, Seccion&nbsp;3 de la Constitucion de cridar una sesilha especiala d’una o de las doas cambras del Congrès. Lo primièr a lo far foguèr John Adams en 1797, per 27 sesilhas especialas. Harry Truman foguèt lo darrièr en data en julhet de 1948. Mai, abans la ratificacion del 20n amandament en 1933, fins a que lo govèrn se reünissiá de decembre a genièr, los presidents novelament investits cridavan abitualament lo Senate a se reunir per confirmar las nominacions o ratificar los tractats. En practica, casèt lo poder qu’ara lo Congrès es reünit tot lo long de l’annada, convenent pro forma de sesilhas cada tres jorns e quitament quand es en vacança. Alara, lo president es autorizat a ajornar lo Congrès se la Cambra e lo Senat son pas en acòrdi sus la data de l’ajornament; pas cap de president fins ara exerciguèt aquel poder.
Poder executius
Lo president es lo president de la branca executiva del govèrn federal e es obligat constitucionalement "vigilar que las leis sián executadas fidèlament". L’executiu emplec quatre milion de personas, militaris compreses.
Tatar
Lo tatar (tatar tele, tatarça, татар теле, татарча) es una lenga turquesa parlada per mai de sièis milions de personas dins la republica del Tatarstan, en Bashquiria e d'autras comunautats de Russia e païses de l'anciana Union Sovietica. Après de la desapareisson de l'URSS, los tatars del Tatarstan comencèron a utilizar l'alfabet latin. Lo nom de la lengua a una connotacion negativa, per que deriva d'un mot que designa l'infern.
I a una lenga del meteis grope mas formant una branca separada, lo tatar de Crimèa (ucraïnés: кримськотата́рська мо́ва, krimskotatarska mova; tatar de Crimèa: Qırımtatar tili), parlada pels tatars de Crimèa (ucraïnés: кримські татари, krimski tàtari; tatar de Crimèa: qırımtatarlar, al singular: qırımtatar), en Crimèa, Ozbequistan e d'autres endrechs, mas se deu pas lo de confondre amb lo tatar que parlam aquí.
Dialèctes
Lo tatar es divisa en tres dialèctes: lo central (tatar de Kazan), aquel de l'Oèst lo mishari (al mièg de la Volga) e l'oriental en Siberia. L'alfabet utilizat es lo cirillic amb de variantas especificas.
Caracteristicas
thumb|280px|Bilhet del metrò en tatar e en rus Coma lenga se caracteriza per l'armonia vocalica; conten 16 vocalas. Las seunas sillabas presentan una estructura fòrça variada, amb d'atacas complèxas. Es una lenga aglutinanta.
President dels Estats Units d'America
Poders Administratius
Lo poder d’un president de remandar un foncionari es de longas un problèma politic. En genral, lo president pòt remandar un foncionari segon sa volontat. Pasmens, lo Congrès pòt restrénher e constrénher l’autoritat del president de remandar los comissionaris de la agéncias governamentalas independentas e unes foncionaris inferiors per estatut.
Lo President tanben ten lo poder de gerir las operacions del govèrn federal the power to manage operations of the federal amb diferents tipes de directivas, coma la proclamacion presidentiala e los òdres executius. Quand lo poder en plen exercici d’una de sas responsabilitats balhadas per las constitucion, la portada de son poder es larga. Pasmens, aquelas directivas son subjèctas a un contraròtle juridic per las corts federalas dels EUA, examinant los constitucional. Mai, lo Congrès pòt tornar sus un òrdre executiu can per via legislativa.
Afars estrangièrs
L’Article II, Seccion 3, Clausula 4 exigís que lo president de "recebre los Ambaissadors." Aquela « clausula de recepcion » foguèt interpretada coma implicant un poder larg pel president en matèria de politica estrangièra, e provesís un sosten de l’autoritat exclusiva del president per garantir la receissença diplomatica a un govèrn estrangièr. La Constitucion tanben dona lo poder al president de nomenar los ambaissadors dels EUA, e de prepausar e menar la negociacions al subjècte dels acòrdi entre los EUA e los autres païses. Aqueles acòrdis, après aver passat l’avís confòrme del Senat dels EUA (2/3 dels vòtes), venon constrenhents amb fòrça de lei.
Se los afars estrangièrs foguèron sempre un element significatiu de las responsabilitats presidencialas, los progreses tecnics dempuèi l’adopcion de la Constitucion aumentèron lo poder presidencial. Alara que los ambaissadors èran formalament investit de poders significatius per negociar d’espereles al nom dels EUA, los presidents ara fan sovent de reünions en dirècte amb los líders dels païses estrangièrs.
Comandant en cap
Un dels poders mai importants dels poders executius del president es lo ròtle de comandant en cap de las forças armadas dels EUA. Lo poder de declarar la guèrra es balhat al Congrè, mas lo President ten la darrièra responsabilitat de la direcciion e provesiment del militari. Lo gra exacte de l’autoritat que la constitucion garantís al president coma comandant en cap faguèt l’objècte de fòrça debats dins l’istòria, amb lo Congrès qu’a vegadas garantís la mai granda autoritat al president e a d’autras assajan de restrénher aquela autoritat. Los redactor de la Constitucion prenon garda a limitar los poder militaris del president.
A l’epòca modèrna, en conformitat del War Powers Resolution, Lo Congrès deu autorizar quin que siá desplegament de la tropas passant 60 jorns, quitament se los mecanismes de desencadenament jamai foguèron utilizats, fasent la resolucion ineficaça. Mai, lo Congrès ten un ròtle de verificacion del poder militari presidencial pel contraròtle de las despensas e la reglamentacion militara. Los Presidents dins l’istòria inicièt lo procediment de decaracion de la guèrra, mas las criticas remarquèron que per diferents confictes foguèron pas declarats per una declaracion oficiala del President, coma Theodore Roosevelt agissent militarament al Panamà en 1903,la Guèrra de Corèa, la Guèrra de Vietnam, e las invasions de Grenada en 1983 e Panamà in 1989.
Las mesuras detalh presas personalament pel president en temps de guèrra varièt fòrça. George Washington, lo primièr president dels EUA, establiguèt la subordinacion militara jos l’autoritat civila. En 1794, Washington utlizèt sos poders constitucionals per reünir 12000 milicians per reprimir la Rebellion del Whisky —un conflicte dins l’oèst de Pennsilvània implicant de borbièrs e brutlaires que refusavan de pagar las taxas sus esperituoses. Segon l’istorian Joseph Ellis, foguèt lo "sol e unic còp qu’un president American en exercici dirgiguèt las tropas sul camp", jos James Madison prenguèt brèvament lo contraròtle de las unitats de l’artilheria per defensa de Washington, D.C., pendent la Guèrra de 1812. Abraham Lincoln èra prigondament implicat dins la operacions estrategicas e de cada jorn pendent la Guèrra Civila, 1861–1865. A l’ora d’ara lo comandament operacional de las fòrça armadas es delegat al departament de la defensa e normalament realizat pel secretari de la defensa. Lo Cap d’Estat Major e lo Comandament del Conbat Unificat ( chairman of the Joint Chiefs of Staff e Combatant Commands ) assistisson las operacions tal coma decididas pel Plan de Comandament Unificat de la presidéncia (Unified Command Plan, UCP).