cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Òrgue
Bufariá
La bufariá tradicionala èra constituida de grands bufets mai sovent de forma de cunh, mogut a la man o als pès per un o mai assistents. A causa de la plaça ocupada per aquela installacion dins los òrgues importants, èra sovent reportada dins un luòc contigú de la nau. Mai sovent es a l'arrièr de l’òrgue, veire en dejòs del mòble. Lèu se cerquèt a se'n passar de la man d’òbra, sovent dificila de mobilizar al moment que l’organista volgava jogar, se mecanizèt lo foncionament dels bufets pompas amb la maquina de vapor o tanben a la fòrça idraulica, puè del motor electric. A l'ora d'ara, levat de raras excepcions (reconstitucions d’instruments istorics), la productcon de l’aire jos pression se fa amb un ventilador electric que lo bruch del motor se deu èsser tan bas que possible. Per de questions de temperatura e d'igrometria se cal que l’aire siá aspirat dins lo meteis mitan que l’òrgue que provesís.
L’aire mes jos pression, lo vent, es dirigit cap a una (o mai) restanca de bufet, en forma de conh (las taulas inferioras e superioras son ligadas per una articulacion), o de taula parallèla; aquel bufet a per foncion d’establir una pression del vent constant mejans de peses dispausat sus la taula superiora; tanben deu suprimir las variacions subte de pression prejudiciablas a la qualitat del son emes, variacions que venon quand l’organista jòga d'acòrdis repetits per exemple. Es precedit per un regulator que comanda mecanicament l’accion. Aquel regulator servís a contrarotlar en permanéncia la quantitat d’aire introducha dins lo bufet, en foncion de la consomacion d’aire inducha pel jòc mai o mens provesit de l’organista. Son principi pòt repausar sus l’obertura variabla d’una sopapa o d’un contravent de rotlèu per exemple.
Lo factor d’òrgues pòt tanben apondre suls pòrta vents d'antibrandidas per ajustar la pression. Son de pichon bufets o tauletas mobilas plaçadas en equilibri per la pression de l’aire. A l’oposat, un autre dispositiu, lo tremolant, et destinat a far ondejar lo vent e donc lo son dels tudèls de biais regular, per donar un caractèr expressiu a de pèças musicalas. Lo tremolant pòt foncionar « dins lo vent », mejans un simple contravent mobil tapant parcialment un pòrta vent e mogut d’un batejament produch pel passatge de l’aire, o « de vent perdut », crèa alara d'escapaments d’aire repetis (dispositiu sonòr).
Los grands instruments pòdon aver de pressions d’aire diferentas per cada trau. Alara cadun dispausa de la sieuna restanca de bufet regulator dispausat a proximitat; aquela regulacion de la pression pòt quitament èsser localizada dins lo quita trau, segon un dispositiu aparegur a la mitat del sègle XX.
Lo vent es enseguida distribuit dempuèi la restanca regulator a l’ensemble dels traus mejans un malhum a vegada complèxe de pòrta vents. S’agís de canals mai sovent de fusta, de seccion carrada mai frequentament, adaptada als besonhs en aire dels traus que provesís.
La bufariá deu dins son ensemble respondre als besonhs en vent de l’òrgue que provesís. Atal, los ancians òrgues presentavan sovent de mancas al subjècyes, a causa dels sosdimensionament d'unes elements de distribucion o de pompas pas gaire performantas. Fòrça elements intran en compte pel calcul dos besonhs en vent d’un òrgue : lo nombre dels jòcs, lo tipe d’armonizacion practicada, la quita concepcion estilistica de l’instrument; los factors d’òrgues de contunh capitèron a mestrejar lo provesiment del vent dels instruments pendent los sègles.
Trau
drecha|vinheta|300x300px|Copa d'un trau. Es lo còr de l’instrument qu’est el que provesís l’aire jos pression cap als tudèls sonòrs en foncion de las tòcas mogudas e dels registres causits per l’organista. Lo trau es la partida mai delicata de l’òrgue, que deu assegurar una distribucion parfeicha e equilibrada del « vent » (aire jos pression) venent de la bufariá e la distribuir als registres seleccionats, sens pèrda d’aire que poiriá far « cornar » l’instrument, e a dire far parlar de tudèls alara que las tòcas son pas enfonzadas. L’estanqueïtat deu èsser perfècta, tot coma l’« ataca » de las notas.
Lo vent ven a la partida inferiora del trau dins una mena de caisson estanc (l'arca de vent) que pòt sortir per de sopapas mogudas per l’organista. La cama que tira une sopapa penètra dins l'arca de vent mejans d’una borseta en cuèr fòrça sopla que realiza l’estanqueïtat tot permetent lo movement.
Quand una sopapa s’abaissa, l’aire penètra dins un autre espaci, la gravadura, que servís l’ensemble dels tudèls correspondent a la nota causida. La gravadura es subremontada de bas cap a naut : La posicion del registre, tirat o possat, met en comunicacion, o non, la gravadura amb lo o los tudèls correspondants : l’aire pasa alara, pels traus mes en regard, la taula, lo registre e la capa.
Un tudèl es donc causit, e ressona, quand son registre es en posicion adequata e que s'apièja sus la tòca que lo comanda.
Transmission
Se nomena transmission l’ensemble dels organs que transmeton a las sopapas situadas dins lo trau lo movement de la tòca qu'es piejada per l’organista. Los meteisses principis s’aplican al manejament dels registres situats dins lo trau e moguts dempuèi la consòla, mas que se nomena traccion.
A l’origina, la transmission èra pas que mecanica e èra compausada d’un ensemble de palfèrs, de retorn en escaire, de tringles mobils o verguetas, ligant l’arrièr de la tòca a la sopapa. Aquela tecnologia (totjorn en usatge ara) demandava una granda minucia de realizacion per que lo movement siá precís e lo mecanisme mai leugièr possible al tocar. La reduccion dels frejaments aviá una granda importança, e demandava que la consòla siá mai près possible del trau : l’organista jogava gaireben totjorn en tribuna. Lo mecanisme èra mai simple quand lo clavièr èra a proximitat del trau : pasmens l’escart entre las tòcas essent necessariament mai pichon qu'aquel de las sopapas (en rason de l’espaçament dels tudèls), lo mecanisme minim demandava çò que se nomena l’abreujat. Aquel principi de transmission demora en usatge a l'ora d'ara, beneficiant de las coneissenças e dels mejans de fabricacion modèrnes.
A partir del sègle XIX, los principis de transmission se multiplican : Aqueles dispositius eliminan d'inconvenients de la transmission mecanica mas alunha l’interprèta dels organs sonòrs e lo privan del tocar especific a aquela.
Registres
vinheta|tirants de jòcs. Òrgue Gabler de Weingarten. Los òrgues se caracterisan e se differencian los uns dels autres per lor composicion que resulta de l'ensemble dels jòcs disponibles espandits suls diferents plans sonòrs. Lo jòc designa l'ensemble dels tudèls donant lo metèis timbre. De jòcs pòdon èsser constituits de mai d'un reng de tudèls (mixturas o cornets per exemple) e i aurà donc mai d'un tudèl per nota. Lo registre, el, designa lo mecanisme que permet de rampelar lo jòc o tot autre capacitat de l'òrgue (tremolant per exemple), es a dire lo tirant visible a la consola e las barretas permetent de transmetre l'action fins a trau.
I a mai d'un tipes de mecanismes prr mòure un registre :
Tudèls
Los tudèls diferisson entre eles per fòrça paramètres : Los tubèls se destrian en doas grandas categorias:
Jòcs de boca
drecha|vinheta|253x253px|Detalh de las bocas d'un jòc de mòstra. Lo principe de foncionament es aquel de la flaüta de bèc Los tudèls d'òrgue mai grands, de 32 e 64 pieds, son capables d'emetre de frequéncia sonoras anant plan mai bas que la limita inferiora de l'audicion umana, sovent admesa a 20 Hz, amb respectivament uns 16 e 8 Hz. A aquelas frequéncias, solas las armonicas son audiblas, en mai de las vibracions fisicament perceptiblas.
Jòcs d'enche
Lo principi de foncionment de l'enche batent paréis a aquel de la clarinetta de l'orquèstre: una lengueta en laton que l’armonista dona una corbadura particulara, entre en vibracion sus un canal ont se manten per un conh de fusta dura; son timbre es amplificat per un còs de metal o de fusta, conic, cilindric o d'autras formas segon lo timbre cercat. L’acòrdi se dona amb una pichona tija de metal permetent de modificar la longor batenta de l’enche, e tanben sa frequéncia vibratòria. Dins lo tudèl d’òrgue, la lenguèta clantís violentament a cada vibracion sul canal (çò que s’entend aisidament dins las notas mai gravas d’un jòc de 32 pès per exemple).
Los jòcs d'enche liura foncionan sul meteis principi que l'armonica, l'armonium o l'accordeon.
Lo caractèr dels jòcs d'enche pòt èsser fòrça variat: aqueles registres imitan a vegada d'instruments de vent de l'orquèstre (lo cromòrne, la clarineta, l'autbòi, lo basson...); d’autres presenton un còs de tudèl fòrça acorchi, coma los jòcs en orizontal, al timbre prim, imitant lo crit del còrb. Lo caractèr cambia segon l'epòca e lo país.
Se pòt classificar los jòcs d'enche de la familha de las enches batents en tres categorias :
Autres tipes de registres
vinheta|Consòla de 6 clavièrs de l’òrgue Wanamaker. Las òrgues produson pas lo son sonque amb de l’aire e tudèls. Existís fòrça instruments que dispausan tanben de registres de percussions e d'autres accessòris d'efèits sonòrs.
I a tanben l'exemple dels òrgues-orquèstres de factura italiana del sègle XIX, subretot dins la val de la Ròia, en Ligúria e Piemont amb d'accessòris coma Usignolo, Viela, Rollante, Timpani, Banda militare. I a tanben lo jòc d'esquila o trelhon (Campane).
L’òrgue de cinema a tanben de jòcs tipics que son pas presents o rarament dins l’òrgue barròc e encara mens dons l’òrgue de glèisa. Son d'accessòris d'efièt donòr: la granissa, lo vent, lo tròn, lo fiulet de locomotiva, la sirèna, la còrna, l rossinhòl. E sus d'instruments de granda talha, i a tanben de jòcs de percussions cromatics : xilofòn, vibrafòn, marimba, celesta e quitament piano, gòng, trelhon, arpa e clavecin.
Òrgues classics francés
Los òrgues franceses dichs « classics » son d'instruments rebatent l’estetica e los metòdes de construccion dels sègles XVII e XVIII: traccion mecanica penjada, tudelariá copada al ton, per cas de temperament inegal, pedalièr de tòcas parallèlea cortas, acoblaments de tiretas.
Los plans sonòrs s'articulan entre lo Grand Òrgue e lo Positifu, a vegada amb un Recit permetent de jogar lo dessús d'unes jòcs (cornet). La composicion dona una larga partida als jòcs plen e jòcs de mutacions. Suls grands instruments, un clavièr de Bombarda regropa una partida del còr dels jòcs d'enches nomenars « grands jòcs » e un clavièr de resson pòt comandar un plan sonòr alunhat.
Òrgues de transicion entre l'òrgue classic e romantic
vinheta|100px|Consòla en fenèstra de l'òrgue Callinet, Sant Estève Aqueles instruments foguèron bastits subretot dins lo segond quart del sègle XIX, de traccion mecanica dirècta. Lor composicion s’enriquís a vegada d'un jòc de flauta armonica, gambas, vòtz celèsta veire d'enches liuras mas demora inspirada de la factura classica, amb una tudelariá copada al ton e mai sovent un manten de las mutacions, simplas e compausadas.
Òrgues romantics
vinheta|180px|Òrgue màger de Nòstra Dòna de la Daurada de Tolosa Los òrgues dichs « romantics » son d'instruments bastits a la mitat del sègle XIX, ont se vei desaparéiser pauc a pauc las caracteristicas de l'òrgue classic francés, al benefici de la multiplicacion dels jòcs de fond e d'enches, sovent d'una nautor d'uièt pès. Aparéis un recit expressiu remplaçant lo positiu coma segond clavièr, ee un pedalièr de tòcas parallèlas longas dich « a l'alemanda ». Lo nombre de notas del clavièr dins los aguts es augmentat.
Òrgues simfonics
vinheta|Òrgue de la [[Basilica de Sant Sarnin a Tolosa.]] Los òrgues dichs « simfonics » son d'instruments bastits segon los critèris musicals de la fin del sègle XIX, amb generalizacion del talh de timbre per la tudelariá, adopdion de talhas grandas, omnipreséncia de bòstias expressivas e utilizacion dels rampèls de grop de jòcs e de combinasons.
Òrgues pòstsimfonics
vinheta|120px|Òrgue de la collegiada de Sant Salvi d'Albi Instruments bastits al començament del sègle XX, amb una generalizacion de la traccions pneumatica o electrica, que la composicion garda los critèris simfonics, amb un retorn als jòcs de mutatcions que la foncion es pasmens diferenta d'aquela de l'òrgue classic, e an per tòca d'elargir la paleta sonòra.
Òrgues neobarròcs
vinheta|180px|Òrgue de la capèla dels Agustins de Tolosa (Ahrend 1981) Los òrgues neobarròcs son d'instruments del sègle XX e XXI bastits o restaurats per jogar la musica barròca, subretot alemanda e aquela de Bach, de biais mai repectuós de l'esperit d'origina. La composicion depend de l'escòla causida (Olandesa, Francesa, Alemanda del Nòrd, Centrala o del sud...). Lo temperament es mai sovent causit inegal amb un diapason que pòt èsser diferent de la nòrma actuala del La a 440 Hz (per exemple 415 Hz).
Generalitats
L’òrgue, amb sas possibilitats de registracion e de sa plaça coma acompanhament dins la liturgia o las ceremonias recurrentas, es un instrument que l'istòria es plan marcada per l'improvisacion musicala.
Las pèças per òrgue sol an una escritura dependent fòrça de l'epòca, coma las capacitats tecnicas de l'instrument (espandida del clavièr, tòcas, expression...) e d'influéncias dels compositors.D'entre los  tipes de pèças mai espandida se pòt citar: A causa de las nombrosas possibilitats sonòras, l’òrgue pòt jogar d'òbras compausadas per orquèstre en solò, amb de retranscripcions minimas.
Pòt tanben servir a l’accompanhament, dins lo continuo (s'utiliza alara un positiu, pichon òrgue d'un sol clavièr e sens pedalièr), o en formacion dins d'òbras coma:
Lo mestièr d'organista
A causa del cost e de l'encombrament dels grands òrgues, l'organista es un musician que jòga gaireben pas que sus d'instruments que n'es pas le proprietari.
Las competéncias dels organistas tòcan mai d'una especialitats musicalas : una mestresa sufisenta del repertòri de l'instrument mejans las epòcas; l'acompanhament del cant, çò qui supausa una bona coneissença de l'armonia car sovent sola la linha de cant es donada a l'organista que deu realizar son armonizacion; L'improvisacion ven completar lo saber far  : en efièt, lo debanament dels oficis permet pas totjorn de dispausar d'un temps sufisent per executar una pèça de repertòri.
Sent Cristòu d'Alès
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Verricourt
Verricourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Loupershouse
Loupershouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Loupershouse A fach partida de la distincion de Puttelange en Lorraine.
Loupershouse a fait partie de la seigneurie de Puttelange en Lorraine.
Calvarrasa de Abajo
Calvarrasa de Abajo es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Districte de Tumkur
Lo districte de Tumkur (tomkor, o districte de Tumakuru, en cannada: ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ tumakūru jille) es un districte de l'estat de Karnataka en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Tumkur.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del districte èra de 2 678 980 abitants. La populacion èra per 77,64 % rurala e per 22,36 % ciutadana.
thumb|left|340px|Un paisatge de Tumkur
(794) Irenaea
(794) Irenaea es un asteroïde.
Conferéncia de Postdam
thumb|right|[[Winston Churchill|Churchill, Truman e Estalin a la conferéncia de Postdam.]]
La Conferéncia de Postdam es una conferéncia internacionala que reüniguèt lei venceires principaus (URSS, Estats Units e Reiaume Unit) dau 17 de julhet au 2 d'aost de 1945 per reglar lei questions pausadas per la victòria deis Aliats en Euròpa. Reüniguèt Estalin e Molotov per l'Union Sovietica, Truman e Byrnes per leis Estats Units e Churchill e Eden (remplaçats per Attlee e Bevin lo 28 de julhet) per lo Reiaume Unit.
L'intrada en guèrra de l'URSS còntra Japon foguèt confiermada e Moscòu s'associèt a l'ultimatum angloestatsunidenc qu'exigiguèt una capitulacion sensa capitulacion de l'armada nipona. La conferéncia definiguèt tanben lei principis directors dau tractament d'Alemanha après la guèrra : desarmament, desmilitarizacion, desnazificacion, preparacion dei tractats de patz, descentralizacion, reparacions de guèrra, partiment de la Prússia Orientala entre l'Union Sovietica e Polonha, ocupacion per lei venceires, etc. Enfin, foguèt decidit d'integrar França e China dins lo conseu dei Cinc Grands encargats d'elaborar lei tractats amb lei satellits d'Alemanha (mai d'exclure França dei negociacions generalas amb Itàlia).
Divèrsei revendicacions sovieticas foguèron refusadas (contraròtle dau mandat libian, contraròtle deis Estrechs) e leis Occidentaus protestèron còntra lo desvolopament de l'influéncia sovietica en Romania e en Bulgaria. Pasmens, d'un biais generau, Estatsunidencs, Britanics e Sovietics evitèron de discutir dei subjèctes malaisats per mantenir en plaça la Granda Aliança fins a la capitulacion de Japon. La Conferéncia de Postdam es ansin una etapa vèrs lo començament de la Guèrra Freja.
Ann Brashares
Ann Brashares (Alexandria, Virginia, 30 de julh de 1967) es una escrivana americana, especializada dins l'escritura de ficcion pel jovent. Es coneguda subretot coma autora de la sèria The Sisterhood of the Traveling Pants.
Relacion d'òrdre
En matematicas, una relacion d’òrdre dins un ensemble E es una relacion binària dins E que permet de comparar seis elements a cha dos d'un biais coerent (vejatz infra). Un ensemble provesit d’una relacion d’òrdre es un ensemble ordenat. right|thumb|250px|Un diagrama representant l'ensemble dei partidas de {x, y, z}, ordenat per inclusion.
Relacion d'òrdre
Una relacion d'òrdre (o : un òrdre) dins un ensemble E es una relacion binària dins E reflexiva, transitiva e antisimetrica : Es de bòn veire que se \mathcal{R} es una relacion d'òrdre dins E, alora la relacion binària invèrsa, definida per es tanben una relacion d'òrdre dins E. En tota relacion d'òrdre es donc associada una relacion d'òrdre dicha invèrsa (pus pichon / pus grand, inferior / superior, divisor / multiple, etc.)
Se nòta sovent « ≤ » una relacion d'òrdre dins un ensemble E ; lo pareu (E, ≤) es sonat ensemble ordenat ; en aqueu cas, l'òrdre invèrs es notat « ≥ » ; per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Relacion d'òrdre estricte
A una relacion d'òrdre dins E notada « ≤ » s'associa naturalament sa restriccion, notada « < », ai pareus d'elements distints de E ». Per definicion : Per oposicion a la nocion de relacion d'òrdre estricte (qu'es pas reflexiva), se ditz sovent qu'una relacion d'òrdre (au sens definit precedentament) es una relacion d'òrdre larg.
Nicanor Duarte Frutos
Óscar Nicanor Duarte Frutos (Coronel Oviedo, 11 d'octobre de 1956) es un politician paraguaian. Foguèt president de Paraguai del 15 d'agost de 2003 al 15 d'agost de 2008, encara que presentèt sa demission lo 23 de junh d'aquel an. Son eleccion representèt un cambiament considerable que per primièr còp lo president del país èra pas catolic. La proximitat d'aqueste al protestantisme causèt divèrsas polemicas dins lo país, tradicionalment catolic. A mai son govèrn se vegèt implicat dins qualques cases de corrupcion, de trafic d'influéncias sens comptar las confrontacions constantas amb la premsa.
Relacion d'òrdre
Elements particulars d'un ensemble ordenat
Siá un ensemble ordenat (E, ≤).
Minimum, maximum
Nota : s'utiliza lo mot extremum per designar un minimum o un maximum.
Element minimau, element maximau
S'existís dins E un minimum (respectivament un maximum), es lo solet element minimau (resp. maximau) de E. Dins lo cas d'un ensemble totalament ordenat, lei nocions de minimum e d'element minimau (resp. de maximum e d'element maximau) coïncidisson. Un ensemble parcialament ordenat pòt aver mai d'un element minimau e/o mai d'un element maximau.
Minorant, majorant
Siá F un sosensemble non vuege de E.
Boina inferiora, boina superiora
Se F a un minimum (resp. un maximum) alora a una boina inferiora (resp. una boina superiora) que coïncidís amb eu. Mai, reciprocament, l'existéncia d'una boina inferiora (resp. d'una boina superiora) implica pas l'existéncia d'un minimum (resp. d'un maximum).
Ensemble ben ordenat
Se ditz qu'una relacion d’òrdre dins un ensemble E es un bòn òrdre se tota partida non vueja d'aquel ensemble admet un element minimum (un pus pichon element). Un ensemble provesit d'un bòn òrdre es sonat ensemble ben ordenat.
Un bòn òrdre es necessariament un òrdre totau, mai la recipròca es faussa (vejatz infra). L'axiòma de Zermelo, equivalent a l'axiòma de la chausida, afierma que tot ensemble pòt èsser ben ordenat.
Compatibilitat amb una lèi de composicion intèrna
Se ditz qu'una relacion d’òrdre « ≤ » dins un ensemble E provesit d’una lèi de composicion intèrna « *\, » es compatibla amb aquela lèi se :
En aqueu cas :
Per exemple :
La Calzada de Béjar
La Calzada de Béjar es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(795) Fini
(795) Fini es un asteroïde.
Calvarrasa de Arriba
Calvarrasa de Arriba es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Iverny
Iverny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Free Speech Movement
thumb|Memorial del Free Speech Movement a Berkeley Lo , que se poiriá traduire per « Movement per la libertat d'expression », es un movement de contestation estudiant que se manifesta pendent l'an escolar 1964-1965 sul campus de l'universitat de Berkeley. Los seus líders informals èran los estudiants Mario Savio, Hal Draper, Brian Turner, Steve Weissman, Art Goldberg, Bettina Aptheke e Jackie Goldberg. Aquel tipe de manifestacion èra totalament inedita per l'epòca. Los estudiants protestavan contra l'interdiccion presa per l'administracion de l'universitat d'exercir d'activitats politicas sul campus.
Lo  cridava la reconeissença de la libertat d'expression e de la libertat academica dels estudiants.
L'afar Weinberg
L'1 d'octobre de 1964, Jack Weinberg, un ancian estudiant, refusa de mostrar son badge a la polícia del campus e foguèt arrestat. Los estudiants s'amassèron a l"entorn de las veituras de polícia que devián lo menar. Weinberg quita pas lo veícul que foguèt imobilizat pendent 32 oras, enrodat per 3 000 estudiants. Lo sètge dels veículs durèt fins a l'abandon de las cargas contra Weinberg.
Seguida
Lo movement contunhèt sul campus de Berkeley e provoquèt de movements per las libertats civilas dins los ans 1960 e subretot del movement hippie.
Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac
Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac (Port-Sainte-Foy-et-Ponchapt en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lo Canet
Veire a l'article
La Roqueta
Veire a l'article
(796) Sarita
(796) Sarita es un asteroïde.
Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac
Sent Avit deu Tisac
Veire a l'article
Ponchac
Veire a l'article
Lo Pòrt de Senta Fe
La prononciacion es [lu’pɔr] [deʂɛ̃ n tɒ’fe].
Lo diccionari de Gourgues (1873) escriu Port-de-Sainte-Foy; lo nom es format de pòrt e del nom de la vila situada delà Dordonha. Pòrt ven del latin portus e lo sens d'origina es « passatge ». Senta Fe, en riba esquèrra, Lo Pòrt, en riba drecha, son la meteissa aglomeracion.
Istòria
En 1859, las comunas dau Canet, de la Roqueta e de Sent Avit deu Tisac fusionèren per donar lo Pòrt de Senta Fe. 'Quò's en 1960 que Ponchac fusionèt a son torn damb lo Pòrt de Senta Fe per donar la comuna actuala.
Chemilly
Chemilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat, ancianament de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom de Chemilly ven del nom latin d'òme Camillius, ambe'l sufixe d'apertenéncia acum, latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Chemilly èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Camillius.
Desnazificacion
thumb|right|Aficha de [[propaganda estatsunidenca mostrant lei crimes dau III Reich dins lo quadre de la desnazificacion.]]
Decidida a la conferéncia de Postdam durant l'estiu de 1945, la desnazificacion menèt rapidament a l'organizacion destinada a jutjar lei caps principaus dau III Reich e, d'un biais pus generau, a l'arrestacion de 186,000 suspèctes. Pasmens, lo començament de la Guèrra Freja e lei menaçadas d'una guèrra novèla en Euròpa limitèron pauc a pauc seis efiechs. Divèrsei suspèctes foguèron liberats sensa procès car leis Estats alemands en formacion avián besonh de quadres experimentats per foncionar. Dins aquò, a l'opausat, de procès còntra de responsables nazis esconduts au sen de la populacion foguèron organizadas fins au començament dau sègle XXI en foncion dei descubèrtas realizadas per leis istorians, la polícia e lei « caçaires de nazis ».
Lo bilanç de la desnazificacion es donc sovent considerat coma mitigat. D'efiech, se plusors dignitaris foguèron jutjats e condamnats (de còps a la pena de mòrt), la màger part deis elèits e dei quadres intermediaris, qu'èran estats demorats fidèuss a Hitler fins a la fin de la guèrra, foguèron pas ò pauc inquietats. Per exemple, en RFA, 90% dei magistrats e deis avocats avián servit dins leis institucions judiciàrias dau Reich. En RDA, en 1951, 27 % dei sòcis dau SED èran d'èx-sòcis dau NSDAP. Dins aquò, lo nazisme dispareguèt pauc a pauc de la vida politica – franc de quauquei partits e grops marginaus – e de lèis estrictas condamnan encara sa promoccion en Alemanha.
Asparagina
thumb|200px|Estructura de l'aparagina L'arparagina qu'ei un deus 20 aminoacids deu còde genetic.
La soa formula bruta qu'ei C4H8O3N2.
Qu'ei un deus aminoacids non indipensable peus èstes umans qui la pòden sintetizar.
Los sons codon sus las moleculas d'ARNm que son AAU e AAC.
Calzada de Don Diego
Calzada de Don Diego es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Campillo de Azaba
Campillo de Azaba es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Districte de Kolar
Lo districte de Kolar (còlar, en cannada: ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ kōlāra jille) es un districte de l'estat de Karnataka en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Kolar.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del districte èra de 1 536 401 abitants. La populacion èra per 68,75 % rurala e per 31,25 % ciutadana.
thumb|left|310px|l'estacion de Bangarapet
Institut Nacional Politecnic (mètro de Tolosa)
Institut Nacional Politecnic (Institut National Polytechnique en francés) es una futura estacion del mètro de Tolosa, situada a Labeja. Serà situada sus la tresena linha del mètro, e tanben lo futur terminus del perlongament de la linha B del mètro. Son obertura es prevista per 2025.
Istoric
Lo projècte d'aquesta estacion data de 2011 dins l'encastre del projècte de perlongament de la linha B fins a Labeja - La Cadena ont son obertura foguèt alara prevista en 2019. Aquestes perspectivas an çaquelà estat anulladas a la seguida a las eleccions municipalas de 2014, e donc al cambiament de governança de la metropòli.
Reven en projècte dins l'encastre de la tresena linha del mètro e de la connexion ambe la linha B.
Blythe Danner
Blythe Katherine Danner (Filadèlfia, Pennsilvània, 3 de febrièr de 1943) es una actritz americana.
(798) Ruth
(798) Ruth es un asteroïde.
Fontaines-en-Duesmois
Fontaines-en-Duesmois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Museo degli strumenti musicali (Milan)
thumb|Cort Ducau deu Castèth SforzescoLo Museo degli strumenti musicali de Milan que s'estar dens lo Castèth Sforzesco e qu'ostenta ua colleccion d'instrument de musica europèus anant deu sègle XVau entau sègle XXau e quauques instruments d'Africas, d'Austràlia e de China e Japon.
Istòria
Lo musèu que's fondè en 1953 dab la colleccion de Natale Gallini (1891 - 1983) e ques anat pravant chic a chic desempuish dab mantuas donacions.
Colleccions
Dens la Sala della Balla que son amassats intruments de clavièrs. Puish, lo musèu qu compta dab veirinas d'instruments non europèus, inatruments de còrdas puntejadas : guitarras ancianas, laüts, guitarra-mandolina, mandolinas (dab mandolinas milanèsas de segur), instruments de còrdas hregadas (en particular un alto de Giovanni Grancino e un vriulon d'Andrea Guarneri)
Eròdes Antipas
thumb|200x200px|Jèsus de Nazaret davant Eròdes Antipas. Retaule màger del monastèri de Sixena. Eròdes Antipas (Herodes Antipas Ἡρῴδης Ἀντίπας o Herodes Antipatros Ἡρῴδης Ἀντίπατρος en grèc) (Judèa, 20 AbC - Sant Bertran de Comenge, 39), filh d'Eròdes lo Grand e de la samaritana Maltace e fraire d'Arquelau de Judèa, foguèt tetrarca de Galilèa e de Perèa (4 aC - 39).
A la mòrt del seu paire foguèt elevat a Roma amb Arquelau e lo seu frairastre Eròdes Felip II. August li autregèt Galilèa e Perèa segon lo testament pairal (que donava una renda de 200 talents). Arquelau recebèt Judèa.
Antipas s'anèt prene possession dels domenis legats. En camin s'enamorèt de Erodias, la femna de lo seu frairastre Eròdes Filip, e al seu retorn divorcièt de sa femna (filha del rei Aretas IV dels nabatèus, reialme arab amb per capitala Petra) e s'i maridèt, contra la lei josieva. La princessa repudiada se retirèt a la cort de lo seu paire, que amb per excusa d'un conflicte mejancièr ocupèt lo territòri d'Antipas e desrotèt la seuna armada; Aretas s'arestèt sonque per paur de Roma. Antipas se planguèt a l'emperaire Tibèri que envièt lo governaire de Siria, Vitelli, per castigar l'agression.
Antipas seguent l'exemple del paire fondèt una vila a la broa del lac de Genesarèt, que donèt lo nom de Tiberiàs; tanben faguèt construir de fòrça bèls bastisons dins las vilas de Seforis (Sepphoris) e de Betharamphtha (Beth Haram), e fortifiquèt la darrièra e la nomenent Julia en onor de la filha d'August e femna de Tibèri. Establiguèt sa capitala a Tiberiàs (la vila donèt lo sieu nom al lac e foguèt pendent longtemps un grand centre cultural josieu)
En 38 a la mòrt de Tibèri e la pujada al tròn de Caligula, sus l'instigacion de sa femna Erodias, anèt a Roma per demandar al nòu emperaire lo títol de rei coma foguèt donat a lo seu nebot Eròdes Agripa I; mas aquel, qu'èra fòrça en amistat amb Calígula, s'i opausèt e mai acusèt lo seu oncle de correspondéncia amb los parts, e alara Caligula li confisquèt los seus domenis que foguèron balhats a Agripa, e foguèt enviat en exili a Sant Bertran de Comenge (Lugdunum Convenarum, en 39) ont moriguèt aquel meteis an. Erodias l'acompanhèt dins lo seu exili.
Eròdes Antipas apareis dins lo Novèl Testament coma lo responsable de l'execucion de Joan Batista, a l'instigacion de la seuna esposa Erodias (Marc 6:17-29, Matieu 14:3-12). Dins l'Evangèli segon Luc, Jèsus se presenta davant el e sofrís las seunas trufariás (Luc 23:6-12), dins una scèna que conta pas cap d'autres evangelistas. Joan li auriá fustigat per sa relacion amb Erodias.
Laurièr
Lo laurièr (var. laurier, laurèir, laurèr), que son nom scientific es Laurus nobilis, es un arbre de fuèlhas vivaças, l'unic representant europèu de la familha de las lauracèas (fa partida de la familha del canelièr, un arbre originari de Ceilan e del sud d'Índia).
Lo laurièr es sovent cultivat o naturalizat e se troba correntament pròche d'ostals e de rius e de vals umidas. Etimologicament, Laurus es lo nom latin del laurièr e nobilis significa 'notable', 'celèbre'. Lo laurièr es lo simbòl del trionf e d'*endevinament demest las culturas mediterranèas. Lo laurièr es, dins la mitologia basca, l'arbre qu'aluènha lo rai e que protegís l'òrta e l'ostal.
Ecologia e distribucion
Lo laurièr se trapa per tot l'airal mediterranèu. Florís al començament de la prima (març-abril). Fruteja d'octòbre a novembre e fa un fruch que ven negre, semblable a una oliva. A besonh de sols umids e rics. Es resistent a las temperaturas basas se son pas extrèmas. Supòrta pas de vents fòrts e freds.
Descripcion
Arbre de fuèlhas persistentas, que pòt èsser de 10 m d'altitud (e encara 25 m dins de climas cauds) e que presenta un tronc lis e grisenc. Sas brancas son verdosas e drechas. Las fuèlhas, generalament de 10 x 4 cm de color verd. Son persistentas, coriacèas, entièras, simplas, altèrnas e amb un peciòl vermelhós e cort, d'1 cm aproximativament.
Calzada de Valdunciel
Calzada de Valdunciel es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ambrujac
Ambrujac (Ambrugeat en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
(799) Gudula
(799) Gudula es un asteroïde.
Tirosina
La tirosina es un deis aminoacids transcripcionaus que forman lei proteïnas deis èssers vivants. Es pas essenciau per de que se pòt sintetizar en lo metabolisme uman a partir de la fenilalanina. L'abreviacion d'una letra es Y e la de tres letras Tyr. Sa formula quimica bruta es C9H11NO3 e sa massa moleculara de 181,19 Da. Dins l'ARNm, es codificada coma UAU e UAC (cf. còde genetic).
Eleccions senatorialas de 2020 en França
Las eleccions senatorialas de 2020 en França permeton lo renovelament de la mitat dels senators. 28 dels 39 departaments occitans son pertocats.
La majoritat senatoriala demòra a drecha. En Occitània, Los Republicans an 35 dels 70 sètis.
Elegits en Occitània
En italic, los senators sortissents que se representavan pas. En gras, los que son tornar elegits.
(800) Kressmannia
(800) Kressmannia es un asteroïde.
El Campo de Peñaranda
El Campo de Peñaranda es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Altwiller
Altweiler en alemannisch (Altwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Bevonç
Bevonç (Bevons en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Se tròba grès sus la municipalitat, mas lo adret que # la municipalitat a establit sus lo compta sustot argilas e marnes brunas.
Climatiquement, La municipalitat a situat als confins septentrionales de la zòna mediterranèa : lo limit nòrd de la cultura de la olivier e arriba.
Lo ancian vilatge e aviá situat sul replat, a ieu-pendent, separat del Jabron per un abrupt. Lo abitat ancian se sustot constituit de bastidas isoladas, bastidas quand lo ancian pòble a #èsser progressivament abandonat.
Le village est situé à 505 m d’altitude, dans la vallée du Jabron.
On trouve des grès sur la commune, mais l’adret sur lequel la commune est établie compte surtout des argiles et marnes brunes.
Climatiquement, la commune est située aux confins septentrionaux de la zone méditerranéenne : la limite nord de la culture de l’olivier y passe.
L’ancien village était situé sur le replat, à mi-pente, séparé du Jabron par un abrupt. L’habitat ancien est surtout constitué de bastides isolées, construites lorsque l’ancien village a été progressivement abandonné.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
De las traces de aucupacion anciana an #èsser de amassadas : un abitat romain al Vièlh Bevonç, un mausolée e una granda villa rustique a Castel-Bevons.
La comunitat levava de la viguerie de Sisteron, e las glèisas de Bevonç e de Pansier de las capítols cathédraux de Sisteron e Forcalquier. Lo fief aperten A las familhas del Oracion (XV sègle), de contunh dels Valbelle (XVII sègle).
A, lo pòble perché a abandonat e lo abitat s'escampilhada en granjas e pichons caserius.
Des traces d’occupation antique ont été retrouvées : un habitat romain au Vieux Bevonç, un mausolée et une grande villa rustique à Castel-Bevons.
La communauté relevait de la viguerie de Sisteron, et les églises de Bevonç et de Pansier des chapitres cathédraux de Sisteron et Forcalquier. Le fief appartient aux familles des Oraison (XV siècle), puis des Valbelle (XVII siècle).
Au, le village perché est abandonné et l’habitat se disperse en fermes et petits hameaux.
Districte de Davanagere
Lo districte de Davanagere (davanaguere, en cannada: ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆ dāvaṇagere jille) es un districte de l'estat de Karnataka en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Davanagere.
Candelario
Candelario es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Districte de Davanagere
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del districte èra de 1 945 497 abitants. La populacion èra per 67,67 % rurala e per 32,33 % ciutadana.
thumb|left|340px|lo lac de Shanti Sagar
Brie-sous-Mortagne
Brie-sous-Mortagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Avrilly (Orne)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Doçaiga
Doçaiga (Dusàiga en ligur, Dolceacqua en italian) es una comuna de la Província d'Imperia dins la region de Ligúria en Itàlia.
Geografia
Doçaiga, au mitan dau vinharés Rossese di Dolceacqua es un borg medievau de la Vau Nervia escaralhat lòng dau riu Nervia. Sus la partida mai vièlha, anomenada Terra, senhoreja lo Castèu de la Familha Doria, au pè dau Mont Rebuffao. La partida mai nòva, lo Borgo, s'esperlonga sus la riba opausada, dei dos latz de la rota que poja dins la valada
Froidfond
Froidfond es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Doçaiga
Comunas confrontantas
Airole, Apricale, Camporosso, L'Isòra, Preinaud, A Roqueta, San Biagio della Cima, Ventemilha
Juan de Ayala
Ayala dintrèt dins la marina espanhòla lo 19 de setembre de 1760, e dapasset arribèt fins a ne venir capitani en 1782. A la debuta del decenni de 1770, las autoritats espanhòlas ordenèron que comencèssa l'exploracion de la còsta septentrionala de Califòrnia per "verificar se i aviá d'implantacions russas sus la còsta de Califòrnia e per examinar lo pòrto de San Francisco". Fernando Rivera y Moncada aviá indicat qu'existissiá la possibilitat de realizar una mission dins çò qu'es ara San Francisco e aviá ja mandat una expedicion per la tèrra per establir la sobeiraniá espanhòla sus aquel país jos lo comandament de Juan Bautista de Anza. Ayala, qu'èra pas que sargent en aquel temps, siaguèt una de las personas causida per menar l'expedicion navala.
Doçaiga
Istòria
Doçaiga es acquistada en 1524 per Carles III de Savòia e fa partida de la Comtea de Niça fins a sa particion en 1860. Serà sota ocupacion francesa de 1792 à 1814.
Froidfond
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Juan de Ayala
Ayala arribèt a Veracruz en agost de 1774 e s'encaminèt daus la vila de Mexic per i recebre los òrdres del vicerei, Fray Antonio María de Bucareli y Ursúa. Bucareli lo mandèt a San Blas ont prenguèt lo comandament de la goleta Sonora, que fasiá partida d'una flòta dirigida pel general Bruno de Heceta (que comandava la fregata Santiago). La flòta partiguèt de San Blas a la debuta de 1775. Pr'aquò, quand aviá tot bèl just laissat San Blas, lo comandant del paquebòt San Carlos, Miguel Manrique, tombèt malaut, e mai se quauques fonts dison que venguèt baug. Ayala recebèt l'òrdre de menar lo lenh, e aguèt de tornar a San Blas per i pausar Manrique e aprèp quauques jorns tornèt rejónher la rèsta de la flòta.
Froidfond
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Juan de Ayala
Ayala siaguèt designat per passar a travèrs de l'estrech e explorar lo territòri del temps que los lenhs Santiago e Sonora contunhavan son camin daus lo nòrd. Lo vaissèl San Carlos carguèt de viures a Monterrey, e se n'anèt de la vila lo 26 de julh en se dirigir daus lo nòrd. Ayala passèt a travèrs de l'airal conegut actualament jol nom de Golden Gate lo 5 d'agost de 1775 amb un pauc de dificultat e fòrça atencion a causa de las marèas. Ensagèron d'i ancorar los lenhs mantuna vegada, mas aguèron d'o far finalament en fàcia de l'ilha Ángel (al centre de la baia de San Francisco), pr'aquò arribèt pas a contactar lo grop dirigit per Anza. Lo San Carlos remanguèt dins la baia entrò lo 18 de setembre, e puèi tornèt a San Blas vía Monterrey.
Froidfond
Nòtas
<references group="N"/>
Canillas de Abajo
Canillas de Abajo es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Juan de Ayala
Lo rapòrt d'Ayala al vicerei compreniá d'informacion detalhada a prepaus de la geografia de la baia, e i fasiá remarcar los avantatges de l'endrech coma pòrt (particularament "l'abséncia de las nèblas enujosas qu'apareisson quotidianament a Monterrey, que la nèbla a San Francisco tot escàs atenhiá la dintrada del pòrt e una vegada dins son interior lo temps es clar", e a l'encòp l'amabilitat dels abitants de l'airal).
Ayala prenguèt la retirada lo 14 de maç de 1785.
Saint-Vaast-d'Équiqueville
Saint-Vaast-d'Équiqueville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Sant-Vaast-de Équiqueville a situat al extremitat nòrd-oèst del país de Bray, en la vallée de la Béthune, Sant-Vaast en essent situat sul marge drech e Équiqueville sul marge esquèrre. Al nòrd-es, lo territòri communal arriba al Aliermont del temps qu'a l'oèst, voreja lo bòsc del Croc (part nòrd de la bòsc de Eawy). Sant-Vaast es a 10 km de Envermeu, a 13 km de Londinières e de d'Arcas-la-Batalha, a 17 km de Neufchâtel-en-Bray, a 20 km de Dièpa, e a 21 km de Auffay. Sant-Vaast-de Équiqueville i aviá situat sus la linha París-Dièpa uèi transformada en Avenguda Verda en connectant Londres a París (tròç de Forges-las-Aigas a Sant-Aubin-lo-Cauf).
Saint-Vaast-d'Équiqueville est situé à l'extrémité nord-ouest du pays de Bray, dans la vallée de la Béthune, Saint-Vaast étant situé sur la rive droite et Équiqueville sur la rive gauche. Au nord-est, le territoire communal atteint l'Aliermont alors qu'à l'ouest, il côtoie la forêt du Croc (partie nord de la forêt d'Eawy). Saint-Vaast est à 10 km d'Envermeu, à 13 km de Londinières et d'Arques-la-Bataille, à 17 km de Neufchâtel-en-Bray, à 20 km de Dieppe, et à 21 km d'Auffay. Saint-Vaast-d'Équiqueville était située sur la ligne Paris-Dieppe aujourd'hui transformée en Avenue Verte reliant Londres à Paris (tronçon de Forges-les-Eaux à Saint-Aubin-le-Cauf).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Takashi Shimura
vinheta|Takashi Shimura
Takashi Shimura (en japonés: 志村 喬; Ikuno, 12 de març de 1905 – Tòquio, 11 de febrièr de 1982) foguèt un actor japonés. Es conegut subretot per sas participacions als films d'Akira Kurosawa, qu'i figurèt 21 còps e n'interpretèt lo protagonista principal dins Ikiru en 1952 e los Sèt Samorais en 1954.
Manuscrits de la mar Mòrta
thumb|Fragments de ròtlèu expausats al Musèu arqueologic d'Amman en Jordania. Los manuscrits de la mar Mòrta, tanben nomenat manuscrits de Qumran, son una seria de pargamins e de fragments de papirs biblics trobada entre 1947 e 1956 près del site de Qumran, a l'epòca en Transjordania. La descobèrta oficiala d'aqueles 870 manuscrits - qu'a vegadas demora sonque unes fragments - redigits entre lo sègle III AbC e lo I ApC. se faguèt dins onze cròtas ont èran entrepausats. Los manuscrits biblics ebrieus de la mar Mòrta precedisson de qualques sègles los tèxtes mai ancians coneguts fins alara e presentan un interés considerable per la sciéncia biblica. Ara se pensa  qu'i aviá près de 850 ròtleus que trobèt mai de 15 000 fragments.
Mas sovent son atribuits, mas sens pròva definitiva, al grop dels Essenians.
La descobèrta màger de Qumran es lo ròtleu d'Isaïas A, vengut celèbre mondialament. Es lo manuscrit ebrieu complet mai ancian conegut d'un libre biblic : lo Libre d'Isaïas. Lo tèxte es escrichen 54 colomnas sus 17 fuèlhas de cosuda ensems tròç per tròç, d'un longor totala de gaireben 7,30 m. Foguèt fabregat al sègle II AbC<abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">. thumb|Una de las cròtas ont los manuscrits foguèron trobadas. D'autres luòcs de la riba occidentala de la mar mòrta donèron tanben de manuscrits, entre autres Massada, Nahal Hever.
Descobèrta
La version mai comunament acceptada d'aquela istòria se basa subretot su d'enquèsta de John C.Trever. Segon Trever, pendent la prima de 1947 un pastre bedoïn, Muhammed edh-Dhib Hassan, partit cercar un dels seus animals, trapa dins una cròta de grandas jarras que, gaireben totas, contenián de ròtleus de cuèr 	estonantament plan conservats, envelopats dins de tela. De recercas ulterioras sortisson fòrça autres documents. Los ròtleus son d'en primièr portats a un anticari de Betelèm nomenat Ibrahim 'Ijha. La cròta, e aquelas de las descobèrtas seguentas, son situadas suls penjals desertics de Qumran, sus las broas nordoèst de la mar Mòrta, e son d'accès malaisit. L'arqueològ israelian Eleazar Sukenik comprend l'importança dels ròtleus e es un d'aqueles que capita a convéncer l'Estat israelian de comprar aqueles qu'aván estat venduts.
« De 1947 a 1956, de desenas d'excavacions o de cròtas son exploradas a l'entorn  de Qumran. Dins onze d'aquelas, se trobèt de manuscrits en nombre e en qualitat variables : unes avián estat pausats dins des jarras. Dels amagatals, se tira unes ròtleus es bon estat, e mai de miliers de fragments a las dimensions diversas anant d'unas colomnas a unes milimètres carrats ».
« Lo deschiframent e lo regropament de la multitud de pèças son estonantament rapids. Començat en 1953, lo trabalh es gaireben acabat en 1960. Per la publicacion es autra causa : aprés un bon començament, puèi d'arrestes e de crisis, calguèt esperar la fin del sègle per dispausar de la gaireben totes los tèxtes ».
Faras
Faras foguèt una vila majora de Nubia durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Situada a la frontiera entre Egipte e lei reiaumes antics de Kush e medievaus de Nobatia e de Makuria, èra una posicion estrategica lòng de la Vau de Nil que permetiá de contrarotlar lo comèrci en direccion dau territòri egipcian e de la Mar Mediterranèa. Foguèt tanben un relèu intellectuau e culturau que favorizèt la difusion de la cultura e la religion egipciana, grèga puei romana (compres bizantina) vèrs lo sud.