cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Islam
Chiisme quintiman (o zaïdisme del Iemèn)
Lo zaïdisme ( arab: الزيدية az - Zaydiyya) es la branca mai anciana de l'islam chiita que s'espeliguèt al començament del sègle VIII. Foguèt nomenada en referéncia a Zayd ibn Ali, falèn de Al-Hussein ibn Ali. Los adèptes de l'escòla juridica son los zaïdits et representent gaireben 35-40 % dels musulmans al Iemèn.
Lo kharidjisme
thumb|[[Ghardaïa, la vila vièlha ibadita en Aegeria.]] Lo kharidjisme se divisa a son torn en divèrsas comunautats e tendéncias (sufritas, ibaditas, etc). A l'ora d'ara la sola tendéncia kharidjite que s'atudèt pas o que foguèt pas marginalizada es l'ibadisme. Se trapa dins lo sultanat d'Oman (que practica un ibadisme d'Estat), e dins dos regions del Magrèb fòrça localizadas: en Argeria (a çò dels Berbèrs de Ghardaïa) e en Tunisia (illa de Djerba).
Autras variantas teologicas, sociologicas, ideologicas o politicas ligadas a l'islam o derivant de l'islam
Un quatren corrent, que s'atudèt a l'Edat Mejana, lo mutazilisme, es una escòla interpretativa racionalista, en conflite amb lo sunisme naissant; apareguèt a la fin del califat omeia, a la mitat del sègle VIII, e eradicat al sègle XI pel sunisme, subretot pels Acharitas (discípols de al-Ach'ari 873-935). Aquela escòla, que de tèxtes foguèron trobats al sègle XIX, coneis un cèrt reviscòl dempuèi aquela data per unes intellectuals, sonque en rason de sas consequéncias politicas e de sos ligams amb la democracia. Pasmens, lo mutazilisme prenguèt pas de basa populara notable.
Per completar la presentacion de la religion musulmana, cal mencionar las practicas popularas de l'islam. Sovent eissidas de Sincretismes amb las religions preislamicas, son encara fòrça presentas dins las societats ruralas tradicionalas, que mesclan animisme, culte dels aujòls, e religion reveladas, s'exprimissent subretot, al subjècte de l'islam, mejans de « confrairias musulmanas ». Aqueles movements o confrairias pareisson de luènh als òrdres religioses crestians non clastrats. Unes son condemnats per l'islam que los pensa eterodòxes e reïntrodusissent de rèstes arcaïcs de cresença supersticiosas. Tanben cal mencionar l'apareisson, al sègle XX, dels musulmans reformats o liberals qu'an per tóca a un novelum general.
Luòcs sants
thumb|La Ka'ba, a [[La Mèca]]
Los sunitas reconeisson un autre luòc sant: Ebron, luòc del tombèl d'Abraam, paire d'Ismaèl.
Los chiitas reconeisson dos autres luòcs sants: Nadjaf, en Iraq e Kerbala, luòc del martir d'Ussein, falèn del profèta Maomet e filh d'Ali, tresen imam, e dels seus companhs, venguts a Kerbala per defendre l'imamat es a dire la succession per l'imam Ali gendre del profèta e Ussein son filh (Hassan, son fraire ainat foguèt tuat). Cada ans, se celèbra lo remembre d'aquel chaple, a Kerbala.
Los musulmans d'Etiopia apondan a aquela lista una quatrena vila santa, aquela d'Harar.
Relacion de l'islam amb d'autras religions
thumb|Lo [[Dòma del Ròc a Jerusalèm]] L'islam reconéis totes los paires fondators del judaïsme (Moïses, David, Salomon) coma de profètas, pasmens sens s'i limitar, e establit d'un biais general los profètas coma mejans per Dieu de rampelar los òmes cap a la fe en El e un comportament de dreitura.
Isa (Jèsus de Nazaret) es un profèta, que lo retorn s'espera a la fin dels temps. Al seu subjècte, es escrich dins l'Alcran que Jèsus foguèt pas tuat nimai crucificat mas que "foguèt levat cap a Dieu".
I a una controvèrsia entre los musulmans al subjècte de l’existéncia de l'Antecrist. Aquel seriá pas expressament mencionat dins l'Acoran, mas es incontestat que cèrts hadiths parlan d'el e del fach que Jèsus lo combatrà a la fin dels temps.
L'actitud de l'islam al respècte a aquelas doas religions precedentas, conegudas jols lo nom de « religions del Libre » o « religions de la Bíblia », consistís a l'encòp de los respectar e a lor reconéisser una cèrta vertat, mas los considerar coma avent estat corrompudas amb lo temps per las passions dels òmes (manipulacions per de tòcas politicas, injustícia, excès, eca.) (sorata 17, 30…). Maomet, considerat coma lo darrièr profèta per aquela religion, essent cridat per restablir lo messatge dins sa vertat primordiala, es a dire tala que definida per Ibrahim (Abraam).
L'apostasia dins l'islam cap a una autra religion, quina que siá, es fermament interdita per l'interpretacion majoritària de l'Alcoran.
Al subjècte de la tolerança religiosa, citam la letra del Profèta als evèsques e crestians najranitas que podèron practicar liurament lor culte (mai podavan pregar dins sa mosqueta en s'orientant cap a l'orient) en l'an 631. Foguèt lo meteis pels Josieus de Médine en conformitat al verset 256 de la sorata 2 "Punt de contrencha en religion".
Kòm
Lo kòm (o kom) es una lenga grassfields parlada en Cameron.
Islam
Relacion entre òmes e femnas dins l'islam
« Los Musulmans e Musulmanas, cresents et cresentas, obedissents e obedissentas, leials e leialas, endurants e endurantas, crenhents e crenhentas, donaires et donairas d´almòinas, junants e junantas, gardians de lor castetat e gardianas, invocators sovent d´Allà e invocatriças: Allà preparèt per eles un pardon e una enòrma recompensa ».
Kòm
Localisacion
Lo kòm es parlat dins los arrondiments de Belo, Njinikom e Fundong del departament de Boyo, qu'es restacat a la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.
Classificacion
Lo kòm es classat dins lo grop central de las de las lengas ring.
Islam
Relacion entre òmes e femnas dins l'islam
Endacòm mai, Mahomet menciona l'importança de la femna dins la realizacion del mu'min complet en disent: « Lo Paradís se trapa jols pès de las vòstras mairas »,. Fin finala, dins los actes, segon Muhammad Hamidullah, lo Profèta nomena una femna, Umm waraqah bint 'Abdallah bint al-Hârith qu'aviá aprés l'alcoran per còr, imam dels òmes e femnas de son quartièr a Medina, « a títol excepcional ».
Tanben, mai d'un còp dins son discors d'adieu, recomanda « d'assegurar a la femna lo melhor tractament »,.
Criticas
Las criticas negativas contemporanèas, fachas a l'islam per fòrça autors de païses que los sistèmas politics son laïcs o seculars, son gaireben las meteissas qu'aquelas fachas a las doas autras religions monoteïstas: obscurantisme, misoginia, fallocracia, intoleréncia, ostilita cap a las autras cresenças, elògi d'unas violéncias, eca, que ne son los caractèrs extremistas e qui dominan fàcia a las nocions de justícia, de patz, d'egalitat que se pòt trobar dins aquelas religions.
Par exemple, d'entre los autors anglosaxons, l'etologista e escrivan britanic Richard Dawkins. Segon el, l'islam es incompatible amb las avançadas recentas de la sciéncias, e per exemple amb la teoria de l'evolucion. Dawkins recentament faguèt lo vòt personal de « popularizar l'evolucion dins lo mond islamic ». Aquela critica la contradich lo mètge Maurice Bucaille qu'afirma dins son libre L'òme d'ont ven?: las responsas de la sciéncia e de las Escrituras santas que l'evolucion es de segur compatible amb los recits coranics. Per l'istorian Mohamed Talbi, l'evolucionisme es una vielha tradicion dins la pensada musulmana, cita entre autres Ibn Khaldun.
Lo jornalista angloamerican Christopher Hitchens, es encara mai sevèr al vejaire de l'islam e de las religions en general: ''« Violenta, irracionala, intoleranta, ligada al racisme, al tribalisme e al sectarisme, vestida d'ignorança e ostila l'investigacion liura, desdenhosa de las femnas e coercitiva cap als enfants: la religion organizada deu n'aver fòrça sus la consciéncia. »'' Al subjècte de l'islam, Hitchens sosten qu'aquela religion es sexista, intoleranta, e comprend fòça « sectas guerrièras e contradictòrias entre elas ». Pasmens, « l'affirmacion fondamentala » de l'islamisme que l'islam « se pòt pas melhorar e es definitiu » es, segon el, « absurda ».
Pasmens, de criticas pòdon paréisser infondadas, per exemple l’accusacion de racisme, de tribalisme o d'intoleréncia. Lo Profèta, dins son discors d’adieu, diguèt que « pas cap Arabi a de superioritat sus un non Arabi ». Endacòm mai, diguèt que « cal obeir a l'autoritat legala tenguda quitament per un negre del nas trencat »,.
''« Lo futur de l'Islam se trapa dins lo principi de l'acòrdi dels musulmans amb la concepcion de la fe universala e la capacitat, mejans aquela universalitat, de far e d'abrogar de leis. Alara que los musulmans avançan, lors leis pòdon, qutament, avançar amb eles, e la presa de la man mòrta del drech canonic pòt se relargar gradualament e legalament »''.
Bibliografia
Avertissement : Aquela bibliografia subretot en francés es presentada a títol indicatiu entre l'abondéncia e la varietat e qualitat de las publicacions al subjècte.
Zenaga
Lo zenaga es un dialècte dau berbèr que se parla au sud-oèst de Mauritània.
Jaime Torres
Jaime Rorres (San Miguel de Tucumán, Argentina, lo 21 de seteme de 1938 - Ciutat de Buenos Aires, lo 24 de deceme de 2018) que ho un virtuòse e un mèste argentin deu charango.
Saint-Martin-du-Tertre (Val d'Oise)
Saint-Martin-du-Tertre es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Latour-en-Woëvre
Latour-en-Woëvre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Shilha
Lo tashelit o chleuh (en berbèr tacelḥit) es un dialècte dau berbèr que se parla au sud de Marròc, vèrs la planura de Sos (inclusent la vila d'Agadir), l'Aut Atlàs e l'Antiatlàs.
Marigny-sur-Yonne
Marigny-sur-Yonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chapelle-Vallon
Chapelle-Vallon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de Koshu-Katsunuma
La batalha de Koshu-Katsunuma se debanèt lo 29 de març de 1868 entre lei fòrças imperialas e lei tropas dau shogunat durant la Restauracion Meiji. Foguèt una victòria per lei partisans de l'emperaire que bateguèron 300 combatents fidèus au shogun amb una fòrça de 3,000 soudats. Aquela victòria permetèt la dubertura d'un camin vers Edo, la capitala dau shogunat.
Veirieras (Peitau)
Probablhament Veirieras (Verrières en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Shènoï
Lo shènoï (en berbèr: tacenwit) es un dialècte dau berbèr que se parla au nòrd d'Argeria, a l'oèst de la vila d'Argier.
Presa dau Castèu d'Osaka
thumb|250px|Muralha deu Castèu d'Osaka en 1868 La Presa dau castèu d'Osaka per lei fòrças imperiaus aguèt luòc lo 2 de febrier pendent la Restauracion Meiji. Foguèt una consequéncia de lor victòria de Toba-Fushimi e un còp important contra lo prestigi dau shogunat. D'efèct, lo sètge d'Osaka èra estat lo luòc de la victòria decisiva qu'entraïnèt la formacion dau shogunat en 1603.
Caragodas
Caragodas (Caragoudes en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 25 km al Sud-Èst de Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Caragodas èra del comtat de Caramanh [incorporat a la província de Lengadòc en 1779], de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sent Lop. Tanlèu 1790, Caragodas èra del canton de Caramanh. En l'an IV, annexèron las comunas de Saune (nom francés) e de Falgairac a Caragodas. En 2015, suprimiguèron le canton de Caramanh e Caragodas passèc al canton de Revèl, largament espandit.
Pendent l'Ancian Regime, Falgairac o Les Cédals (en francés), comunautat non parròquia, èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Tanlèu 1790, Falgairac èra del canton de Caramanh e en l'an IV, l'annexèron a Caragodas. Falgairac es a l'èst de Caragodas, sus la RD 54 que mena a Segrevila.
Pendent l'Ancian Regime, Saune (nom francés), comunautat non parròquia, èra del comtat de Caramanh [incorporat a la província de Lengadòc en 1779], de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Tanlèu 1790, Saune èra del canton de Caramanh e en l'an IV, l'annexèron a Caragodas. Saune es lo nom d'un castèl al nòrd-èst de la comuna e tanben d'un riu.
Cysoing
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Situada en la Pévèle.
Istòria
L'histoire de Cysoing est étroitement liée à celle de son abbaye Sainte-Calixte.
Israèl
Es una democracia parlamentària, amb una populacion majoritàriament josieva, e una importanta minoritat aràbia. En mai d'aquò, Israèl contraròtla una tièra de territòris sus la riba oèst del riu Jordan, nommats Cisjordania, e la Faissa de Gaza sus la còsta mediterranèa (vejatz Palestina). Possedís un accès maritim amb la mar Mediterranèa, lo golf d'Aqaba (tanben d'Eilat) dins la mar Roja, la mar Mòrta e lo lac de Tiberiàs.
Geografia fisica
thumb|Topografia d'Israèl
Israèl presenta una topografia variada en causa de sa posicion entre la Mar Mediterranèa a l'oèst e la vau de Jordan a l'èst. Lo litorau mediterranèu es ansin ocupat per un plan alluviau que s'alarga vèrs lo sud passant de 5 a 20 km entre Haifa e Tel Aviv a mai de 40 km en Judèa. Lo relèu dei regions centralas es dominat per un aisse montanhós que son altitud es aisament superior a 500 m. Puei, a l'èst, se tròba la depression de la Mar Mòrta que se situa en dessota dau nivèu de la mar. Correspond a una zòna de dubertura de la crosta terrèstra que fa partida dau Grand Rift African. Enfin, lo sud dau país es cubèrt per lo desèrt de Nèguev qu'es l'excrescéncia orientala dau desèrt de Sinai.
Clima
Situat entre la Mar Mediterranèa, la Mar Roja e lei regions pus eissuchas de Mesopotamia e de Peninsula Aràbia, lo territòri israelian presenta de transicions climaticas brutalas. D'efiech, la pluviometria varia de 600 a 800 mm anuaus dins lei còlas dau nòrd-oèst a mens de 100 mm lòng dei ribas de la Mar Mòrta e mai mens de 30 mm dins certaneis endrechs de Nèguev. Ansin, lo clima israelian es devesit entre tres zònas ben diferenciadas :
Conflicte frontalier indobangladeshi de 2001
Lo conflicte frontalier indobangladeshi de 2001 se debanèt entre lo 16 e lo 20 d'abriu de 2001. Foguèt entraïnada per lo traçat imprecís de la frontiera de 1947 entre Índia e Bangladèsh qu'a entraïnat la formacion de 179 enclavas. Aquò es a l'origina d'unei desacòrds sus la posicion de la frontiera. A partir dau 16 d'abriu, la situacion militara degenerèt dins certanei sectors entraïnant d'escaramochas entre leis armadas indianas e bangladeshis. S'acabèron per la restauracion dau statu quo ante bellum mai causèron una desgradacion dei relacions entre Índia e Bangladèsh.
Israèl
Generalitats
Estat fondat sus l'imigracion e l'alyah (tèrme designant lo retorn dei judieus de la diaspòra en Israèl), Israèl aviá en 2017 una populacion de 8,7 milions d'abitants presentant de trachs singulars. D'efiech, es l'unic país dau mond actuau que la màger part de sa populacion es judieva (74,7%), lo rèsta deis estatjants essent compausat d'Arabs (20,6%) e de minoritats divèrsas (Druzes...). Es en creissença fòrta dempuei la creacion d'Israèl gràcias a una imigracion fòrça importanta (3,05 milions ď'imigrants entre 1948 e 1994), un taus de feconditat aut (superior a 3 enfants/frema) e un desvolopament economic de remarca (aumentacion de l'esperança de vida, demenicion de la mortalitat). Es tanben fòrça cosmopolita car leis imigrants son originaris de país variats (èx-URSS, Euròpa Centrala e Orientala, Estats Units, Etiopia...). Ansin, son aparegudas plusors divisions au sen de la comunautat jodieva en foncion de la region d'origina e dei tradicions religiosas seguidas.
Leis estatjants son principalament installats dins lo plan litorau entre Tel Aviv (3,3 milions d'abitants) e Haifa (un milion) que son lei doas aglomeracions pus importantas. Jerusalèm-Oèst (aperaquí 500,000 abitants) representa lo segond fogau de poblament dau país. Enfin, se fau nòtar que 650,000 Israelians, principalament judieus, vivon dins de colonias implantadas dins lei territòris palestians e sirians ocupats. Aqueleis installacions son illegalas segon lo drech internacionau mai son totjorn estadas protegidas per lei govèrns israelians successius.
Discriminacions
Premiera minoritat dau país, leis Arabs israelians son victimas de discriminacions variadas que foguèron en partida institucionalizadas en 2018 amb l'adopcion d'una lèi definissent Israèl coma « Estat Nacion dau pòble judieu ». Per exemple, l'arabi i a perdut son estatut de lenga oficiala per venir una lenga « d'estatut especiau ». D'un biais pus generau, la conscripcion obligatòria, pielon de la societat judieva israeliana, es solament facultativa per leis Arabis, certaneis ajudas economicas son reservadas ai judieus (generalament dins l'encastre de l’alyah) e lei maridatges intercomunautaris son fòrça complèxs. Lei Druzes son tanben victimas d'aquelei discriminacions en despiech de sa participacion sistematica au servici militar.
Au sen de la comunautat judieva, existisson tanben de tensions importantas entre lei diferents corrents religiós ò comunautats. Per exemple, lei Judieus etiopians son pas reconeguts coma judieus per una partida de la populacion. Lei revendicacions dei judieus ultraortodòxs son tanben una fònt de violéncias recurrentas còntra lei judieus pus liberaus (atacas còntra leis individús respectant pas lo sabat ò còntra lei judieus eterodòxs (Samaritans, Caraitas...).
Lengas
En causa de l'origina variada de sa populacion, Israèl presenta un païsatge lingüistic pas totalement clar. La lenga oficiala i es l'ebrieu modèrne qu'èra, en 2011, la lenga mairala d'aperaquí 50% dei mens de 20 ans e qu'es parlada per la màger part de la populacion, compres la minoritat araba. Eissit de l'ebrieu classic, lenga qu'èra estada abandonada dins la vida vidanta mai qu'èra demorada aquela de la liturgia, es l'unic cas conegut de lenga « ressucitada » utilizada per de milions de personas.
L'arab, lenga oficiala fins a 2018, es uei una lenga d'estatut especiau. Dins lei fachs, l'arab a gardat seis atribucions precedentas e totei lei tèxtes oficiaus son totjorn de tradurre dins aquela lenga. Es la lenga mairala deis Arabis Israelians e son usatge es subretot frequent dins lo nòrd dau país.
Enfin, existisson divèrsei lengas minoritàrias au sen de la comunautat judieva. La pus visibla es l'anglés, lenga mairala de 2% dei mens de 20 ans, qu'es fòrça utilizada dins l'espaci public per ajudar leis estrangiers. La pus importanta es lo rus qu'es la lenga mairala de 15% dei mens de 20 ans. Puei, vènon lo yiddish (2%), lo francés (2%) e l'espanhòu (1,6%).
Religions
Israèl es un país principalament judieu (74,2% de la populacion en 2019) amb una importanta minoritat musulmanas (17,8%) e doas pichonei minoritats crestiana (2%) e druza (1,6%). Lei lèis fondamentalas dau país e lei decisions de la Cort Suprèma i asseguran la libertat religiosa. Se fau nòtar l'existéncia de diferéncias prefondas au sen de la comunautat judieva qu'es devesida entre seculars (67% dei Judieus israelians en 2007), ortodòxs (15%) e ultraortodòxs (16%). De tensions existisson, principalament entre seculars e ultraortodòxs.
De l'idèa d'un estat jusieu a la Premiera Guèrra Mondiala
Lo sionisme es una ideologia apareguda dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Confrontats a un antisemitisme persistent e, de còps, violent en Euròpa, plusors intellectuaus jusieus desvolopèron l'idèa de crear un territòri apartenent dirèctament ai jusieus. Leon Pinsker (1821-1891) foguèt l'autor dau premier obratge en favor d'aqueu projècte en 1881. Puei, un an pus tard, lo baron francés Edmond de Rothschild (1845-1934) comencèt de crompar de tèrras en Palestina per i establir de comunautats jusievas. A la fin dau sègle, lo jornalista ongrés Theodor Herzl (1860-1904) donèt una impulsion decisiva a l'idèa amb la publicacion en 1896 dau libre Der Judenstaat (« L'Estat dei Jusieus » en occitan) que defendiá l'idèa de bastir un estat independent en Palestina. D'efèct, trobèt rapidament de sostèns de part de personalitats (Edmond de Rothschild, Maurice de Hirsch...) e de militants per fondar una organizacion estructurada — que foguèt dicha Organizacion Sionista Mondiala (OSM) en 1963 — destinada a menar a bòn tèrme son projècte.
D'aqueu temps, Palestina fasiá partida de l'Empèri Otoman. Leis autoritats turcas èran gaire favorablas ai projèctes sionistas dins la region, percebut coma un otís de penetracion de l'influéncia occidentala, mai poguèron pas leis empachar. En particular, poguèron pas s'opausar a la venda de tèrras agricòlas, tengudas per de grands proprietaris absentistas ais organizacions sionistas. Entre 1882 e 1914, de miliers de jusieus, principalament originaris de Russia e de Polonha, venguèron donc s'installar e la populacion jusieva en Palestina aumentèt de 25,000 personas en 1880 a 80,000 en 1914.
De la Premiera Guèrra Mondiala a la Segonda
Durant la Premiera Guèrra Mondiala, lo ròtle decisiu per lo projècte de creacion d'un estat jusieu foguèt tengut per Chaim Weizmann. En 1917, capitèt d'obtenir dau govèrn britanic una « declaracion » favorabla a l'establiment d'un fogau nacionau jusieu en Palestina. Ansin, après lo conflicte, una Agéncia Jusieva, branca locala de l'OSM, foguèt cargada d'aculhir d'imigrants dins l'encastre dau mandat britanic sus Palestina.
Aquò favorizèt doas ondas d'arribadas dins lo corrent deis annadas 1920, principalament en provenença de Russia. Après una brèva crisi en 1927-1929, l'imigracion jusieva tornèt començar dins lo corrent deis annadas 1930 amb la presa dau poder per lei nazis en Alemanha e una onda novèla d'antisemitisme en Polonha e en Euròpa Centrala. Lo nombre de Jusieus installats en Palestina conoguèt donc una gròssa aumentacion durant l'entre doas guèrras agantèt 400,000 personas en 1936.
Lei Jusieus, sustot installats dins lei vilas, dispausavan d'una autonòmia importanta amb un sistèma educatiu pròpri, divèrseis avantatges economics e una milícia independenta (la Haganah). Pasmens, leis institucions sionistas contuniavan de crompar de tèrras agricòlas, çò que suscitèt de tensions amb la populacion araba. Sustot formada de païsans, la comunautat araba èra dirigida per lei clans husseini (que son cap èra mufti de Jerusalèm) e nashashibi (que s'alièron amb lei Jordanians). En 1936, una grèva generala organizada per d'Arabes entraïnèt d'esmogudas grèvas dins la region e l'aparicion d'una guerilha araba independentista. Per amaisar la situacion, Londres enebiguèt la perseguida de l'imigracion jusieva e comencèt de preparar la division dau país. Ansin, en 1937, una comission prepausèt de lo devesir entre tres entitats : un estat jusieu, un estat arabe e una zòna internacionala. Aqueu plan agravèt la crisi e la guerilha prenguèt mai d'importància fins a son anientament per l'armada britanica en març de 1939.
Pasmens, la meteissa annada, lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala entraïnèt un revirament totau dau Reiaume Unit. D'efèct, per se conciliar lei país arabes, lei Britanics decidèron de donar l'independéncia a Palestina (sensa partiment) a l'eissida d'un periòde de dètz ans, de limitar estrictament l'imigracion jusieva e d'instaurar un self government immediat. Lei sionistas acceptèron pas aqueu plan e comencèron de s'opausar ais autoritats britanicas. D'un biais pus susprenent, leis Arabes lo refusèron tanben.
La revirada dau plan de partiment de l'ONU
L'externacion dei jusieus per leis Alemands durant la Segonda Guèrra Mondiala trevirèt l'opinion publica mondiala e la politica britanica en Palestina foguèt fòrça criticada. Per agravar la situacion, una guerilha jusieva comencèt d'atacar lei fòrças britanicas desplegadas dins la region. En particular, tre 1946, leis Estatsnunidencs sostenguèron la solucion d'un partiment. Ansin, en 1947, Londres aprofichèt la fin de son mandat sus la region (prevista en 1948) per fisar l'organizacion dau partiment a l'ONU.
L'organizacion internacionala prepausèt donc un plan de partiment lo 29 de novembre. Acceptat per la màger part deis organizacions jusievas (franc de l'Irgoun), foguèt refusat per la comunautat araba sostenguda per lei país arabes. Lo meteis mes, de combats comencèron d'opausar lei movements paramilitars jusieus (Haganah e Irgoun) e arabes. Pasmens, en despiech d'aquelei trèbols, lei Britanics contunièron de preparar son retirament de la region. Ansin, lo 15 de mai de 1948, un jorn après la data oficiala de la fin dau mandat britanic en Palestina, lei Jusieus proclamèron la creacion de l'estat d'Israèl entraïnant lo començament de la Premiera Guèrra Israeloaraba.
L'èra Ben Gourion
Aqueleis estructuras permetèron a Israèl de mobilizar una armada pus importanta que lei fòrças de la coalicion araba. Ansin, après una premiera trèva de quatre setmanas (11 de junh - 8 de julhet), leis Israelians capitèron de rebutar leis atacas arabas. En parralèl, expulsèron de centenaus de miliers d'Arabes dei regions conquistadas (au mens 500,000 refugiats en octòbre de 1948). Puei, après una segonda trèva, contunièron d'avançar per ocupar la màger part de Palestina. Entre lo 24 de febrier e lo 20 de julhet, leis estats arabes vesins acceptèron de signar d'alta-au-fuòc. La linha de frònt venguèt la novèla frontiera d'Israèl. Pus favorable que lo partiment dei Nacions Unidas, permetèt a l'estat novèu d'annexar lei tres quarts dau territòri palestinian.
Premier Ministre durant la guèrra, lo trabalhista David Ben Gourion dominèt la vida politica israeliana fins a 1963 gràcias a d'alianças amb de partits religiós entre 1948 e 1955 e amb de partits de senèstra entre 1955 e 1963. Se preocupèt de formar un estat fòrt gràcias a una politica favorizant lei fòrças armadas e l'imigracion. D'efèct, pertocant la defensa, organizèt una armada eficaça (Tsahal) e desvolopèt una industria militara. Assaièt tanben d'alargar lei limits d'Israèl e d'afeblir lei país vesins. Per exemple, en 1956, participèt a l'ofensiva francobritanica còntra Egipte (crisi de Suèz). L'armada israeliana ataquèt per suspresa Sinai mai deguèt se'n retirar sota la pression comuna deis Estatsunidencs e dei Sovietics.
La politica d'imigracion de Ben Gourion aguèt en revènge de resultats pus mitigats. D'efèct, per aumentar rapidament la demografia israeliana, encoratjèt l'arribada de Sefarades. Pasmens, originaris de país arabes, foguèron mau aculhits per la majoritat asquenasita, sustot eissida d'Euròpa Centrala e Orientala. Aquò rompèt donc l'equilibri politic format a la creacion d'Israèl e renforcèt pauc a pauc la drecha sionista e religiosa.
Lei govèrns de Levi Eshkol e de Golda Meir
thumb|right|Esquèma simplificat de la [[Guèrra dei Sièis Jorns.]]
Lei trabalhistas Levi Eshkol (1967-1969) e Golda Meir 1969-1974) succediguèron a David Ben Gourion. Durant son periòde, deguèt faciar lei progrès de la drecha, lo maucontentament dei Sefarades e un periòde de tensions fòrtas amb lei país arabes. D'efèct, en 1967, Egipte comencèt de mobilizar sei fòrças lòng de la frontiera. Pasmens, entre lo 5 e lo 10 de junh, Israèl decidèt de menar una tiera d'atacas preventivas. Suspresas, leis armadas arabas subiguèron una desfacha cosenta e Israèl ocupèt Sinai, Cisjordania e Golan. Dins aquò, lo país ebrieu deguèt d'ara endavant administrar divèrsei territòris poblats de milions d'Arabes.
De mai, l'amplor de la desfacha favorizèt l'emergéncia de movements terroristas menent una guèrra de secutament (incursions frontalieras, atemptats...). En particular, foguèt lo cas dau movement Setembre Negre que foguèt l'autor d'una presa d'espectaclosa durant lei Jòcs Olimpics de Munic en 1972. En parallèl, sostenguda per l'URSS, Egipte sostenguèt una guèrra limitada lòng dau canau de Suèz de 1967 a 1970. Puei, en 1973, una novèla coalicion araba organizèt una ataca generala còntra Israèl.
Dicha guèrra de Kippur, aqueu conflicte durèt dau 6 au 25 d'octòbre de 1973. Per lo premier còp de son istòria, Tsahal enregistrèt de desfachas e de pèrdas duras. Pasmens, leis Israelians capitèron finalament de rebutar leis armadas arabas. Ansin, l'armada israeliana capitèt de passar lo canau de Suèz e de menaçar Damasc. Dins aquò, la guèrra demostrèt lei progrès dei fòrças arabas e Golda Meir foguèt obligada de laissar lo poder en abriu de 1974.
Lo govèrn Yitzhak Rabin e la division dei trabalhistas
En 1974, lei trabalhistas aguèron de dificultats per ganhar leis eleccions legislativas. Deguèron tanben faciar una oposicion de drecha pus virulenta, especialament dins lei colonias. D'efèct, a partir de 1968, lo govèrn israelian aviá començat d'installar de colonias jusievas dins de territòris palestinians ocupats. Son objectiu èra de'n preparar l'annexion.
Dirigit per Yitzhak Rabin, lo govèrn foguèt rapidament minat per la rivalitat entre son Premier Ministre e son Ministre de la Defensa, Shimon Peres. Aquò entraïnèt la fragmentacion dau partit trabalhista. De mai, son aliança amb lei partits religiós foguèt fragilizada per lo liurament d'avions de combat durant un jorn de sabat en 1976. Fin finala, un escandòl financier entraïnèt la demission de Rabin e la premiera victòria de la drecha dau Likoud en mai de 1977.
Lo govèrn de Menahem Begin
Diplomaticament e militarament, Begin foguèt tanben fòrça actiu. En 1978-1979, acceptèt de negociar amb Egipte la signatura d'un tractat de patz en cambi dau retirament isralian de Sinai. Aquò permetèt donc a Israèl de normalizar sei relacions amb son vesin pus poderós e d'empedir la formacion d'una novèla coalicion araba. En revènge, l'invasion de Liban, decidida en junh de 1982, per i destrurre l'Organizacion de Liberacion de Palestina (OLP) foguèt pus mitigat. L'armada israeliana i subiguèt de pèrdas importantas e sa participacion ai chaples de Sabra e Chatila la descreditèt d'un biais duradís. De mai, a tèrme pus lòng, aquò i entraïnèt l'aparicion dau movement Hezbollah qu'es vengut un adversari acarnat de l'estat ebrieu.
Lo retorn dei trabalhistas e leis acòrds d'Òslo
Descreditat per sei politicas economicas marridas, lo Likoud perdiguèt leis eleccions de 1992. Yitzhak Rabin tornèt venir Premier Ministre amb un programa centrat sus la conclusion d'una patz amb lei Palestinians per arrestar l'Intifada. Acceptèt donc de negociar amb l'OLP de Yasser Arafat. En despiech dei criticas veementas de la drecha, un procès de patz, dich acòrds d'Òslo, foguèt acceptat per lei dos camps. Pasmens, dins un contèxte de multiplicacions deis atemptats organizats per leis islamistas e lei religiós jusieus, de tensions grèvas devesiguèron la societat israeliana entre partisans e adversaris dau procès d'Òslo.
Assassinat lo 4 de novembre de 1995 per un ultranacionalista, Yitzhak Rabin foguèt remplaçat per Shimon Peres. Assaièt de perseguir lo procès de patz. Dins aquò, en febrier-març de 1996, cinc atemptats organizats per lo Hamas descreditèron lei trabalhistas e permetèron la victòria dau Likoud ais eleccions legislativas de 1996.
Lo premier govèrn de Benyamin Netanyahou
Après sa victòria electorala, lo cap dau Likoud, Benyamin Netanyahou formèt un govèrn amb lei partits religiós. Sensa refusar oficialament leis acòrds d'Òslo, capitèt d'alentir lei negociacions amb d'exigéncias inacceptablas per lei Palestinians. De mai, encoratjèt la perseguida de la colonizacion jusieva en Cisjordania e a Jerusalèm. Pasmens, en octòbre de 1998, deguèt acceptar una represa dei negociacions sota la pression de Washington. Aquò causèt la rompedura de sa coalicion governamentala e d'eleccions anticipadas en mai 1999.
La revirada dei negocacions de Camp David
L'escrutinh de mai de 1999 veguèt la victòria dau trabalhista Ehoud Barak mai la fragmentacion de la Knesset (15 partits representats) necessitèt de formar una coalicion larga. L'objectiu principau de Barak èra d'acabar la guèrra amb lei Palestinians, lei Libanés e lei Sirians. Per aquò, retirèt lei darrierei tropas israelianas de Liban en 2000 e negocièt amb Yasser Arafat a Charm el-Cheikh en Egipte e a Camp David ais Estats Units d'America. Pasmens, de desacòrdis tròp importants empachèron la conclusion d'un acòrd avans l'esclatament d'una coalicion eteroclita d'Ehoud Barak. De mai, en setembre de 2000, lo cap dau Likoud, Ariel Sharon aviá entraïnat una represa dei violéncias amb una visita provocatritz sus l'esplanada dei Mosquetas.
Lo periòde d'Ariel Sharon
A partir de setembre de 2000, comencèt la Segonda Intifada qu'anava causar la mòrt de 5,400 personas entre 2001 e 2007 (principalament de Palestinians). Per faciar aquela menaça, leis Israelians elegiguèron Ariel Sharon, generau prestigiós de la guèrra de Kippur. Lo Premier Ministre novèu adoptèt una politica de repression amb l'eliminacion sistematica de quadres palestinians de l'OLP ò dau Hamas e la reocupacion militara dei territòris ocupats. Pasmens, la multiplicacion deis atemptats e la resisténcia dau Hamas favorizèron leis iniciativas de patz. En 2005, per gardar l'iniciativa, Ariel Sharon decidèt de retirar l'armada e lei colons israelians de la Faissa de Gaza. Puei, en 2006, creèt un partit centrista (Kadima) per aver d'autonòmia avans de disparéisser de la vida politica, victima d'una ataca cerebrala.
Lo govèrn d'Ehoud Olmert
Successor d'Ariel Sharon coma cap de Kadima, Ehoud Olmert venguèt Premier Ministre après leis eleccions de març de 2006. Refusèt de tornar prendre lei negociacions amb lei Palestinians e contunièt leis operacions militaras en Cisjordania. En julhet de 2006, aquò entraïnèt de tensions vivas amb lo Hamas, qu'aviá prés lo contraròtle de Gaza, e lo Hezbollah qu'ataquèt una patrolha frontaliera israeliana per sostenir lei Palestians. En reaccion, Olmert decidèt d'envaïr Liban per i destrurre lo movement chiita libanés mai l'ataca s'acabèt sensa resultat probants après un mes de guèrra. Descreditat per aquela revirada, Olmert aguèt de dificultats per mantenir son govèrn e foguèt finalament obligat de demissionar après un afaire de corrupcion.
Susana Rinaldi
thumb|200px|Susana RinaldiSusana Rinaldi (Buenos Aires, lo 25 de deceme de 1935) qu'ei ua actriz e cantaira de tango argentina. qu'arrecebó ua fromacion classica e academica au conservatòri e a l'escòla d'arts dramatics abans de perseguir ua carrièra internacionau sus l'empont e tanben a la telavision. Durant la dictatura qu'avó d'exilià's a París abans de poder tornar a Buenos Aires.
Israèl
Lo retorn de Benyamin Netanyahou
Après un brèu govèrn Tzipi Livni (Kadima), Benyamin Netanyahou foguèt tornat elegir Premier Ministre en febrier de 2009. Formèt un govèrn fòrça marcat a drecha e adoptèt una politica centrada sus la perseguida e l'acceleracion de la colonizacion. Aquò suscitèt de crisis militaras regularas amb lo Hamas a Gaza en 2012 e en 2014. Pasmens, permet pas de resòuvre la question deis inegalitats economicas que comença de preocupar una partida de la societat israeliana. De mai, son sostèn ai revendicacions religiosas causa tanben de tensions entre laïcs e religiós.
Susana Rinaldi
Qu'arrecebó la Legion d'Aunor e que ho nomada Ciutadana Illustra de Buenos Aires.
Batalha dau Castèu d'Utsunomiya
La batalha dau Castèu d'Utsunomiya se debanèt entre lo 10 e lo 14 de mai de 1868 entre lei fòrças de l'emperaire japonés e lei tropas dau shogun durant la Restauracion Meiji. Aguèt luòc durant la retirada de l'armada dau shogunat vèrs lo nòrd e l'èst e foguèt una victòria imperiala.
Boursault
Boursault pòt essèr:
Israèl
Literatura
La literatura israeliana es en partida l'eretiera de la tradicion literària judieva. Pasmens, sa fondacion vertadiera aguèt luòc entre la fin dau sègle XIX e la creacion d'Israèl, es a dire entre la redaccion dei premiereis obratges sionistas e la renaissença de l'ebrieu coma lenga modèrna.
Lei doas figuras majoras d'aqueu periòde son Yosef Haim Brenner (1881-1921) e Shmuel Yosef Agnon (1888-1970). S'interessèron ai questions de l'esperança e de la desesperança suscitadas per lo projècte sionista, de la disparicion de la societat tradicionala e de l'identitat judieva.
Après l'independéncia, leis escrivans israelians foguèron marcats – coma la màger part deis artistas dau país – per la construccion d'Israèl. Pasmens, a respèct d'autrei formas artisticas coma lo cinèma, se concentrèron sus l'individú generalament prés entre sei desirs personaus e sei deures.
Teatre
Lo teatre israelian es aparegut dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XX amb l'arribada de tropas europèas. Dins leis ans 1920-1930, lei pus popularas poguèron fondar de teatres professionaus (Ohel, Habimah). Ansin, Israèl dispausèt d'un teatre dinamic tre son independéncia.
La critica i dominèt largament amb l'exploracion dei pantais deceputs durant la creacion de l'Estat e la vida dei subrevivents de l'Olocaust(ans 1950-1960), de satiras socialas (ans 1960) e de criticas duras còntra lei contradiccions de la societat israeliana (ans 1970). Se diversifiquèt durant lo decenni seguent per explorar la question de l'identitat judieva puei de tèmas pus variats sota l'influéncia dau teatre internacionau.
Cinèma
Lo cinèma israelian es aparegut amb la creacion dau país e a conegut quatre periòdes principaus. Dins lo corrent deis ans 1950, se concentrava sus lei films realistas e didactics presentant leis institucions sionistas qu'èran a bastir de vilas novèlas, d'organizar lei fòrças armadas ò d'integrar leis imigrants. Aquela tendància dispareguèt durant lo decenni seguent au profiech d'un cinèma pròche de la Nouvelle Vague francesa. L'individú i prenguèt una plaça pus importanta e l'estile i èra pus improvisat. En parallèl, se desvolopèt un cinèma de divertiment basat sus de personatges sefarades caricaturaus. Dich borequa, aquel estile demorèt popular fins ais ans 1970 mai foguèt accusat de racisme per d'intellectuaus sefaradas denonciant lei condicions de vida marridas d'aquela comunautat. Enfin, dempuei leis ans 1970-1980, es aparegut un cinèma contestatari que s'interessa subretot ai discriminacions, a la crisi dau sionisme laïc e au conflicte araboisraelian.
La Ferté-sur-Chiers
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Potença
vinheta|430px|left|Vista dau centre de Potença.
Potença (Potenza en italian) es la capitala de la region italiana de Basilicata. Sa populacion èra estimada a 69,295 abitants, lo 31 de decembre de 2004. Sa superfícia totala es 174 km².
Gulhon
Gulhon, (Aiguillon en francés) es ua comuna agenesa, lingüisticament gascona, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [gy’juŋ]. Las fòrmas ancianas son : de Aculeo, en latin, en 1269, Aqueleo, en latin, en 1273-1307, homines de Agullano, en latin, en 1273-1307, castri et burgi de Aculeo, en latin, en 1289, Aqueleo, en latin, en 1291, Aculeum, Agulum, en latin, en 1307-1317, Agullon en 1307-1317, Agulione, Aculeo, en latin, en 1326, Esguillon, en francés (mapa deu sègle XVII) .
Lupiac
Lupiac (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
.
Geografia
Comuna de Gasconha situada dens lo vinhau deus Costalats de Sent Mont. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Gulhon
Toponimia
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, cau apartar ací tota valor oronimica; aculeo representa puslèu la punta de tèrra entre Òut e Garòna au jonhent; segon Massip, ua pèira talhada trobada a Sent Còrme, comuna de Gulhon, pòrta l'inscripcion Ambisso vico, « vilatge deu jonhent ». La fòrma orala actuala es devuda a la deglutinacion de la prumèra sillaba, interpretada popularament coma la preposicion a.
Lupiac
Toponimia
Segon Dauzat, Lupiac que ven d'un nom latin d'òme Lupius, Luppius, dab lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -ācon. Negre, que causeish Lupius. Lupiac que seré donc ua anciana grana propietat antica qui avè per mèste Lupius o Luppius. En realitat, la preséncia de -pp- geminada (dobla) que permet la conservacion deu timbre sord de la consonanta (un -p- simple que's seré sonorizat en -b-). Dauzat que destria tanben lo cas de Lupiac e lo deus Lopiac, qui vieneré de Lŭppius, çò qui ei just per l'evolucion regulara a partir deu latin; en realitat, que i agó sovent d'irregularitats, per exemple quan la vocala u passè de la prononciacion [u] a [y].
Istòria
Lupiac qu'ei un castèthnau, situat en Gasconha.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Haussà
Pòble d'Africa occidentala e centrala que parla lo haussà.
Païses abitats
Los haussà vivon mai que mai dins 2 païses: Nigèria e Nigèr. Pasmens se tròba de Haussàs dins mai d'un païs african: Benin, Chad, Cameron, Togo, Ghanà, Libia, Sodan, Centrafrica, Gabon, Mali, Togo.... I a tanben qualques Haussàs emigrats en Euròpa e en America.
Nombre e reparticion
Al total, i auriá al mens 39 660 000 Haussàs en 2012. Cal notar pasmens que la proporcion donada de 32% per Nigèria, es pauc cresibla. Correspondriá puslèu a la proporcion d'estatjants que pòdon parlar haussà. Lor lenga servís tanben de lingua franca dins lo nòrd de Nigèria, Nigèr e, parcialament, dins qualques regions de Ghanà, Cameron, Chad e Benin.
Originas e genetica
Segon d'analisis geneticas recentas los Haussàs son aparentats geneticament a las populacions niloticas e an tanben reçauput qualques elements d'Asia occidentala.
Es per aquò que se pensa a l'ora d'ara que los Haussàs son de Nilotics que foguèron linguisticament assimilats per d'Afro-asiatics.
Les Ableuvenettes
Les Ableuvenettes es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Lista de las listas
Aquesta lista de las listas es un omenatge a la novèla « La bibliotèca de Babel » de Jorge Luis Borges (dins son recuèlh Ficcions), descrivent una Bibliotèca infinida ; aquesta lista de las listas recampa de ligams vèrs de paginas que consistisson en una lista o que compòrtan una lista.
La lista es tanben un principi poetic practicat tre l'Edat Mejana. Eustache Deschamps e los retoricaires coma Jean Molinet ne son estats fervents, quitament coma l'Oulipo (Georges Perec, Raimond Queneau).
Es doncas la sola pagina que deuriá èsser autoreferenta.
Antropologia
Listas tocant los pòbles :
Restanca de Farakka
La restanca de Farakka es una installacion idroelectrica indiana situada sul fluvi Ganges a 11 quilomètres de la frontiera ambé Bangladèsh. Es a l'origina d'un desacòrd diplomatic important entre lei dos país car la restanca demenís lei ressorsas idricas de Bangladèsh e causa de degalhs environamentaus importants dins lo deltà de Ganges e de Bramapotra.
Lista de las listas
Ducs, marqueses, comtes e barons
Ducs :
Comtes :
Geografia fisica
Climatologia
Geologia
Literatura
Lista d'autors / escrivans :
Lista d'autors per genre
Lista de libres :
Autres :
Doas rodas
Motòs, scooters : lista alfabetica de las marcas
Curgies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat a traversat per la Rota Nacionala 49, entre Valencianas e Maubeuge. Es distant de 9 km de Valencianas e 10 km del Quesnoy.
Curgies Fa partida de la comunitat d'aglomeracion de Valencianas Metròpoli e aperten al costat de Valencianas-Es, en la arrondissement de Valencianas.
Un pichon cors d'aiga, lo Riot Salí, travèrsa la municipalitat d'oèst n'es.
La commune est traversée par la Route Nationale 49, entre Valenciennes et Maubeuge. Elle est distante de 9 km de Valenciennes et 10 km du Quesnoy.
Curgies fait partie de la communauté d'agglomération de Valenciennes Métropole et appartient au canton de Valenciennes-Est, dans l'arrondissement de Valenciennes.
Le village est organisé autour de l'église, de la mairie et du bureau de poste.
Un petit cours d'eau, le Riot Salin, traverse la commune d'ouest en est.
Istòria
Los romains daissen sul luòc una traça de lo sieu passatge, coma ne testifica un vas descobèrt en un camp en 1827 : conteniá un tresaur de 450 pèças de moneda romaines en datant de 193 a 260.
Una primièra mencion escrich del vilatge apareis en un document en datant de 1096. Lo sieu nom es alavetz orthorgraphié Curgis o Curia. Pendent lo Mièja Edat, lo pòble acuèlh un òrdre religiós : los Prémontrés del abbaye Sants Texans de Vicoigne s'i installan en 1143. Eles défrichent del terren e bastisson una granja. La glèisa paroissiale a confiat a Nicolas Etienne de l'òrdre dels Prémontrés de Vicoigne. Lo nom del pòble ven a aquela epòca Curegiae de contunh Quiregies.
En 1181, lo pòble càmbia de mans e pres las possessions de las Comtes d'Enaut. Pendent la campanha del Enaut de Jean, pòrti de Normandie, en 1340, lo pòble a saquejat de contunh incendiat. Pauc après, la commnauté religiosa aquerís un molin situat en un luòc-dich vesina.
Batalha d'Ueno
La batalha d'Ueno se debanèt lo 4 de julhet de 1868 durant la Restauracion Meiji. Foguèt una victòria dei tropas imperialas contra lei fòrças dau shogunat. Permetèt a l'emperaire d'obtenir lo contraròtle definitiu d'Edo. Pasmens, foguèt una batalha saunosa per lei dos camps en causa d'una resisténcia importanta dei soudats dei clans favorables au shogun.
Jusèp Loís Boya
Jusèp Loís Boya González (Bossòst, 1945) ei un politic aranés. Ère eth purmèr president de CDA dinc a 2007.
Siguèc diputat ath Parlament de Catalonha per CiU en 1992 e 1995.
Curgies
Istòria
Lo Fort Rochambeau a bastit de 1878 a 1881. En 1892 debuta lo bastiment d'una via ferrée en connectant Valencianas a Maubeuge, transeünt per la comuna.
Les romains laissent sur le site une trace de leur passage, comme en atteste un vase découvert dans un champ en 1827 : il contenait un trésor de 450 pièces de monnaie romaines datant de 193 à 260.
Une première mention écrite du village apparaît dans un document datant de 1096. Son nom est alors orthorgraphié Curgis ou Curia. Durant le Moyen Âge, le village accueille un ordre religieux : les Prémontrés de l'abbaye Saint Jean de Vicoigne s'y installent en 1143. Ils défrichent du terrain et construisent une ferme. La glèisa paroissiale est confiée à Nicolas Etienne de l'ordre des Prémontrés de Vicoigne. Le nom du village devient à cette époque Curegiae puis Quiregies.