cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clèlas
Geografia
Vilatge enrodat de bòsques, de camps e de torrents, a dos passes Mont Aguilha que culmina a 2.087 mètres d'altitud.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chigny (Aisne)
Chigny es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo Data|6|de, la 115 Bataillon de Chasseurs a Pè a liurat lo pòble.
Lo blason de Chigny es:
de sinople a un cygne essorant de sòus becqué e membré de caras; acompanhat en punta d'una bessona alésée e ondée de sòus.
Le 6, le 115 Bataillon de Chasseurs à Pied a délivré le village.
Le blason de Chigny est:
de sinople à un cygne essorant d'argent becqué et membré de gueules; accompagné en pointe d'une jumelle alésée et ondée d'argent.
Bronisław Huberman
thumb|200px|Bronisław HubermanBronisław Huberman (Częstochowa, lo 19 de deceme de 1882 – Corsier-sur-Vevey, lo 16 Junh de 1947) que ho un violonista polonés e judiu.
Lo son vriulon, lo stradivarius de Gibson - Huberman que'u ho panat duas vegadas ; après la segonda lo tonè pas crubar e que ho tornat trobar mantuas annadas après la soa mort.
Klaus von Klitzing
Klaus von Klitzing (n. en 1943) es un fisician alemand. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisica en 1985, per la descobèrta de l'efièch Hall quantic.
Ndai
Lo ndai (o galke, pormi) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada en Cameron. La lenga, qu'èra sonque parlada per cinq personas en 2002 es quasi atudada.
Localisacion
Lo ndai es parlat dins l'arrondiment de Tcholliré del departament del Mayo-Rey, dins la region del Nòrd en Cameron.
Classificacion
Lo ndai es classat dins lo grop de las lengas mbom, que fan partida de las lengas adamawa.
Duròla
Duròla es una ribièra de 32 km que raja dins los departaments de Léger e de Puèi de Doma. Rejonh Dòra en riba drecha en aval de Tièrn. L'aiga es un sosafluent de Léger per Alèir.
Batalha d'Aegospotami
thumb|right|Esquèma generau de la [[Guèrra de Peloponès.]]
Pampalona (Navarra)
Pampalona o enqüèra Pampaluna (Pamplona en castelhan e Iruñea o enqüèra Iruña en Basco) qu'ei la capitala de la Comunitat Forau de Navarra au nòrd d'Espanha. Qu'ei tanben la capitala istorica deu País Basco segon los abertzales.
La vila qu'ei coneguda tà las hèstas de la Sent Fermin (deu 6 au 14 de julhet) qui atraçan hèra de monde e notadament d'Occitània.
De notar qu'a l'epòca medievau, au moment on la Navarra èra un reiaume independent, Pampalona qu'avèva hèra d'abitants dont la lenga èra l'occitan transpirenenc. Aquestes Occitans, aperats a l'epòca Francos, qu'èran au borg Sent Nicolau e au borg San Cernín, per opausicion au barri de la Navarreria poblat de bascos.
D'aulhors, los prumèrs fòrs de Pampalona qu'estón escriuts en occitan.
Uei lo dia, Pampalona qu'ei ua vila rica dab industrias modèrnas. Que's tròba a 440 m d'altitud. Qu'a un climat de transicion enter l'oceanic e lo mediterranenc. Qu'a ua populacion 197 989 abitants. Qu'ei la ciutat principau de la conca de Pampalona, qui ei l'aira urbana, dab mei de 350 000 abitants.
Karang
Lo karang es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada en Chad e en Cameron.
Localisacion
Lo karang es parlat dins lo departament del Mayo-Rey dins la region del Nòrd en Cameron, e dins lo Logone Oriental en Chad.
Classificacion
Lo karang es classat dins lo grop de las lengas mbom, que fan partida de las lengas adamawa.
Escritura
L'alfabet karang utilizat en Cameron es : La nasalizacion es indicada amb una cedilha: a̧, ȩ, i̧, o̧, ɔ̧, u̧.
Solament un ton es escrich, lo ton naut, quand es necessari d'evitar que de mots s'escrigan parièr. Aquel ton es notat amb un accent agut: á, é, í, ó, ɔ́, ú. Çò que dona amb la nasalizacion: á̧, ȩ́, í̧, ó̧ , ú̧.
Manheulles
Manheulles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vièlha Briude
Vièlha Briude o Velha Briude (Vieille-Brioude en Francés) z-es una comuna auvernhata situada dins lo departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Phocoena sinus
La primièra cause de mortalitat es l'estofament dins de fialats de pesca illegals especialament utilizats per de pescaires de totoaba (peis, qu'es tanben en perilh d'escantiment, presat dians la medecina tradicionala chinesa e vendut dins los mercats negres de China fins a 3 500 euròs lo kg pels braconièrs.
Descripcion e mòde de vida
Lo marsoïn del golf de Califòrnia mesura aperaquí 1,50 m e pesa en mejana 48 kg. Son còs gris es pus sombre sus l'esquina que sul ventre e a l'entorn dels uèlhs e de la boca. La feme dona naissença a un pichon cada dos ans que mesura pas que 70 à 80 cm de long e qu'alacha plusors meses.
Son mòde de vida es mal conegut. Viu, sovent sol, dins d'aigas pauc prigondas (mens de 40 m) que i se noirís de peisses e de calamars, que repèra per ecòlocacion prèp del fons o sul sòl marin.
Distribucion geografica
thumb|Reparticion de Phocoena sinus dins lo golf de Califòrnia.
Proteccion
Mexic lancèt en 2008 un programa sonat PACE-VAQUITA dins la tòca de far respectar l'interdiccion dels fialats malhants dins la réserva de biosfèra, de permetre als pescaires d'escambiar sos fialats malhants contre d'engenhs de pesca sens dangièr per las vaquitas e de fornir un sosten economic als pescaires per que renoncian als permes de pesca e cercan de mejans de subsistància alternatius. Malgrat los progrèsses realizats amb los pescaires legals, de centenas de braconièrs an contunhat de pescar dins la zona d'exclusion.
Amb la perseguida de la pesca ilegala del totoaba, largament motivada per las vendas sul merchat chinés ont es utilizat en medecina tradicionala, e las presas accessòrias incontroladas de vaquitas, lo Comitat interncional pel restabliment de la vaquita (CIRVA) a recomandat que d'unas vaquitas sián retiradas de la zona de pesca de nauta densitat e desplaçadas dins d'enlcaus marins protegits. Aquel esfòrç, sonat VaquitaCPR, permetèt la captura de doas vaquitas en 2017: una foguèt relâché pus tard e l'autra moriguèt pauc de temps après la captura aprèp aver ambedoas patit d'un tust.
De grops de conservacion locals e internationals, dont lo Museo de Ballena e la Sea Shepherd Conservation Society, trabalhan amb la marina mexicana per detectar la pesca dins la zona du refugi e eliminar los fialats malhants ilegals. [20] En març de 2020, lo National Marine Fisheries Service (NMFS) dels Estats Units anoncièt l'interdiccion de las importacions de crevetas mexicanas e d'autres fruches de mar capturats dins l'abitat de las vaquitas dins lo nòrd del golf de Califòrnia. [22] En genièr de 2021, un pescaire mexican es mòrt e un autre foguèt nafrat en seguida d'una collision entre son batèl e la nau Farley Mowat de Sea Shepherd que retirava un fialat illegal quora foguèt atacat.
En responsa a las circonstàncias desastrosas a lasqualas fa fàcia la vaquita coma presa colaterala del comèrci illrgal de totoaba, en 2017, la Liga internacionala de la Tèrra (ELI) lancèt una operacion d'enquesta e de collecta d'entresenhas sonada Opération Fake Gold, durant laquala l'ensemble de la cadena de provesiment internacional del totoaba illicit (bofiga natatòria) de Mexic a China, foguèt cartografiada e estudiada. Gràcia a las donadas confidencaelas qu'ELI a partetjadas amb las autoritats mexicanas, en novembre de 2020, une seria d'arrestacions importantas foguèron efectuadas en Mexic.
Al jorn de uèi los esfòrces an pas capitat de resòlvre las problèmas socioeconomics e environamentals complèxes qu'afectan la conservacion de las vaquita e lo pus grand ecosistèma del golf de Califòrnia. Las mesuras necessàrias comprenon la proteccion de l'abitat, la gestion de las ressorças, l'educacion, la luta contre la frauda, los mejans de subsistància alternatius per los pescaires e la sensibilizaxion a la vaquita e als problèmas associats.
Lo Secretariat a l'environament e a las ressorças naturalas (SEMARNAT) anoncièt lo 27 de febrièr de 2021 que poiriá reduire la zona protegidane de la vaquita dins la mar de Cortés pr'amor que ne demòra pas que detz individús e que retrovarà saique jamai son aira de reparticion istorica. L'anoncia interven dos meses après qu'un batèl de pesca anèssse al fons, en tuar un pescaire mexican, pendent las operacions de la Sea Shepherd Conservation Society.
L'Artiga (Gironda)
L'Artiga (Lartigue en francés) qu'es ua comuna gascona de Vasadés administrada peu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Canton d'Autvilar
Lo canton d'Autvilar es ua anciana division administrativa de Gasconha, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment deus Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Las 10 comunas son ara dens lo canton navèth de Garona Lomanha Brulhés (burèu centralizator : Sent Micolau de la Grava). La lenga autoctòna deu canton es l'occitan gascon, dens sa varianta orientala, e benlèu lo lengadocian.
Istòria
Lo canton d'Autvilar e de Dunas se creèn en 1790 dens lo districte de Valença deu departament d' Òut e Garona.
En 1801, lo canton d'Autvilar estó conservat e lo de Dunas suprimit,.
A las eleccions departamentaus deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret n° 2014-273 deu 27 de heurèr de 2014, lo canton estó suprimit.
Emanuel Feuermann
Emanuel Feuermann (Kolomyia, Empèri d'Àustria-Ongria, lo 22 de noveme de 1902 – Nava York, lo 25 de mai de 1942) que ho un violoncelista austriac judiu considerat com un deus màgers deu sègle XX.
Que vadó dens ua familha de musicians e que comencè a apréner lo violoncèl dab lo son pair qui jogava lo vriulon e lo violoncèl. Arron, que s'installèn a Viena.
A Leipzig, que ho eslhève deu gran mèste Julius Klengel qui'u recomandè entau pòste de professor de violoncèl au Conservatòri de Colonha. En 1929 que vadó professor hens la Musikhochschule de Berlin, posicion qu'avó d'abandonar per'mor de l'arribada au poder deu nazisme e de la soa familha judiva. A maugrat d'abandonar Alemanha, que's trobè per manca d'astre en Àustria au moment de l'invasion alemanda coneguda com Anschluss. Qu'escapè entà Palestina dab la soa familha mercés a l'ajuda deu violonista judiu Bronislaw Huberman. En 1937, qu'emigrè aus Estats Units d'America.
Moussy (Nièvre)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Moussy (ou Mossy) était un des fiefs des seigneurs de Thoury dès le. C'est Jean I de Thoury (avant 1372, + après 1412), chevalier, seigneur de Thoury, de Montgarnaud, de Lentilly, Treigny, d'Origny, d'Urisy et de Dornes qui semble être le premier Thoury qualifié comme seigneur de Mossy en Nivernois. Il épouse en premières noces Margueritte Dauphin de Jaligny, dame de Dornes, et puis peut-être en secondes noces Agnès d'Arthel, qui sans doute lui aurait apporté Moussy.
Du second mariage, Jean I aurait eu, entre autres enfants, Jean II de Thoury qui hérita entre autres de Moussy. Jean II épousa Anne-Jeanne de Druy, toute descendance issue de ce mariage est inconnue.
Saint-Loup (Alèir)
Saint-Loup  es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
Sant-Lop a situat entre Moulins e Vichèi. La municipalitat aperten a la comunitat de municipalitats de Sant-Pourçain-sus-Sioule.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Las Bròssas.
La commune porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Les Brosses.
Saint-Witz
Saint-Witz es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Sant Marcel de Murat
Sant Marcel de Murat, nom imaginari (Saint-Marcel-en-Murat en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Paucourt
Paucourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Le village est situé dans une clairière de la forêt de Montargis et l'aire urbaine de Montargis, au nord-est de Montargis.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Anneville-Ambourville
Anneville-Ambourville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo senhor d'aquel vilatge #seguir Guillaume lo Conquistador en lo sieu expedicion, #combatre a batalha de Hastings e #recebre de bens en Angleterre.
La municipalitat a constituit per la fusion, en 1975, de Anneville-sus-Seine e de Ambourville.
En 1992, a luòc lo question Kaas.
La commune est constituée par la fusion, en 1975, d'Anneville-sur-Seine et d'Ambourville.
En 1992, a lieu l'affaire Kaas.
Venkata Raman
Chandrasekhara Venkata Raman (1888-1970) foguèt un fisician indian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1930.
Arces-Dilo
Arces-Dilo es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Jay Mohr
thumb Jay Mohr es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Venkata Raman
Recèrca scientifica
Inicialament las siás investigacions se dirigiguèron cap a l'estudi de las vibracions e a problèmas d'acostica, mas vèrs 1920 comencèt los sieus trabalhs sus l'optica, en començant a metre en examen sus la difraccion de la lutz e la dels rais X.
Arces-Dilo
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Venkata Raman
Recèrca scientifica
En 1928 descobriguèt lo nomenat efièch Raman, que debanèt al irradiar un liquid transparent o una vapor amb una lutz monocromatica e estudiar l'espèctre de la lutz difusada, que s'observavan de variacions de frequéncia, segon las prediccions teoricas formuladas en 1923 per. G. S. Smekal.
Arces-Dilo
Istòria
En 1808, i aguèt plantat a Arces un arbre en l'onor de la naissença del rei de Roma. Aquel arbre èra encara present al començament de la.
Venkata Raman
Recèrca scientifica
En 1930 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica per los sieus trabalhs al en volant de la lutz, e la formulacion de l'efièch Raman.
Arces-Dilo
Istòria
En 1808, fut planté à Arces un arbre en l'honneur de la naissance du roi de Rome. Cet arbre était encore présent au début du.
Christian Finnegan
thumb
Christian Finnegan es un comedian american.
San Nicolás (Buenos Aires)
200px|right|thumb|Emplaçament de San Nicolás dens lo plan de [[Buenos Aires]] 200px|left|thumb|Seti deu corrièr San Nicolás qu’ei un quartièr de Buenos Aires. Que’s troba au ras deu center istoric e politic de Montserrat e qu’acesa lo center economic e administratitiu de la ciutat, chafrat la City portenha (City porteña en castelhan) o simplament la City. La partida la mei pròche de Monserrat e de l’arriu de la Plata qu’ei mei espicifament aperada Micro-centro. 200px|left|thumb|[[Plaça Lavalle]]
Lo son nom que vien de l’anciana glèisa de San Nicolás de Bari, bastida en 1793 e destrusida au sègle XX entà deishar passar l’avienguda 9 de Julio.
200px|right|thumb|Avienguda diagonau nòrd Roque Sáenz Peña
San Nicolás que comença suu costat oest de la plaça de Mayo, çò qui he que contien la Catedrau Metropolitana. La partida de l’avienguda 9 de Julio qui trauca aqueth quartièr qu’acessa l’obelisc e lo Teatre Colomb. 200px|left|thumb|Crotzada de la carrèra Florida e l'avienguda diagonau nord 200px|right|thumb|Termièra enter San Nicolás e lo quartièr de [[Retiro (Buenos Aires)|Retiro]]
EPUB
Lo format EPUB (acronim en anglés d'Electronic PUBlication - «publicacion electronica») es un estandard dobèrt de libre electronic. Los fichièrs d'aquel tipe an l'estenduda .epub e permeton de conténer tèxt e imatges en un format que s'adapta als ecrans dels lectors (en permetent tanben cambiar la letra, la mesura, èca.) per'mor de ne facilitar la siá lectura. Aiçò ne fa la lectura mai comòda, e semblabla a la d'un libre corrent per çò qu'es d'autras formats coma lo .pdf.
Lo format EPUB servís a la distribucion e l'escambi d'archius. Fonciona tot representant, amb una estructura adaptable, contengut pròpri d'una web tala que còdi HTML5, CSS, SVG e imatges raster agropadas en un sol fichièr.
Istòria
Aquel format es promogut pel International Digital Publishing Forum (IDPF) coma successor de l'anterior estandard «Open eBook». L'EPUB venguèt l'estandard oficial del IDPF en setembre de 2007.
Nozeroy
Nozeroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Govèrn de Gibartar
L'Executiu
Lo cap del partit majoritari (o de la coalicion majoritària) es nomenat pel governador coma lo ministre principal (Cap de govèrn).
Lo Legislatiu
Lo Gabinet (Consell de ministres) se forma generalament de 9 de les 17 membres elegits del Parlament, a travèrs d'eleccion facha pel ministre en cap amb l'aprobacion del governador. Los sèt membres restants constituisson l'oposicion (Gabinet a l'ombra).
Las darrièras eleccions se celebrèron lo 8 de decembre de 2011. La prèpa debanarà lo 8 de decembre de 2015.
Conselh de Ministres
Lo Gabinet escuelhut lo 2011:
La Ruscada
La Ruscada (en francés Laruscade) es una comuna francofòna de, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Dama (lenga)
Localisacion
Lo dama es parlat dins l'arrondiment de Rey-Bouba del departament del Mayo-Rey, dins la region del Nòrd en Cameron.
Classificacion
Lo dama es classat dins lo grop de las lengas mbom, que fan partida de las lengas adamawa.
Canton de Valés
Lo Canton de Valés (en alemand: Wallis; en francés: Valais; en italian: Vallese; en romanch: Vallais; en alemanic: Kantoon Wallis; en arpitan Valês) es un dels 26 cantons de Soïssa situat al sud-oèst del país, frontalièr amb França e Itàlia. Se tracta d'un canton sobeiran dins la Confederacion Elvetica dempuèi 1815 que ten coma capitala la ciutat de Sion. Las autras vilas importantas son Martigny, Monthey, Sierre (Siders en alemand), Visp (Viège en francés) e Brig-Glis (Brigue en francés). Dins lo canton coexistisson doas comunitats lingüisticas, una de parla francesa e l'autra de parla alemanda.
Saint-Jean-devant-Possesse
Saint-Jean-devant-Possesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sants-Texans-davant-Possesse es un pichon vilatge gaireben totalament destruit pendent la segonda guèrra mondiala
Saint-Jean-devant-Possesse est un petit village presque entièrement détruit durant la seconde guerre mondiale
Herrèr
Herrèr (Herré en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [he'rrɛ]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar de fòrmas ancianas.
Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin ferrarium, « mina de hèr ».
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que hè deu nom un adjectiu, « herrís, ferruginós ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'interprèta lo nom com ua fòrma masculina de herrèra, « harga catalana », l'equivalent de l'epitèt qui ei dens los noms de tipe Montferrièr.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica l'adjectiu latin ferrariu a donat herrèr en gascon, qui a lo sens de « herrís, ferruginós », mès tanben, com nom comun, d' « obrèr que tribalha lo hèr ». Lo nom qu'ei ligat a l'explotacion deu hèr, mès qu'ei mauaisit de precisar lo sens.
NGC 3870
NGC 3870 es una galaxia lenticulara nana situada dins la constellacion de la Granda Orsa aperaquí a 34 milions d'annadas lutz de la Via Lactèa. NGC 3870 foguèt descobèrta per l'astronòm germano-britanc William Herschel en 1790.
NGC 3870 es un galaxia que lo nuclèu lusís dins lo domeni de l'ultraviolet. Es inscrita dins lo catalòg de Markarian jos la còsta Mrk 186 (MK 186). NGC 3870 presenta tanban una larga rai HI.
De mesuras non basadas sul decalatge cap al roge (redshift) donan una distància de 17.450 ± 4,335 Mpc (∼56,9 milions d'a.l.), çò qu'es un pauc à l'exterior de las distàncias calculadas en emplegant la valor du decalatge.
Canton de Friborg
Lo canton de Friborg (en alemand: Kanton Freiburg; en francés: Canton de Fribourg) es un dels 26 cantons de Soïssa.
Lista dels deputats de Nauta Garona
Lista dels deputats e de las deputadas de Nauta Garona :
Lo departament de Nauta Garona compta 8 circonscripcions.
Ancians deputats
Charles Pierre François Augereau, Alain Barrès, Dominique Baudis, Yvette Benayoun Nakache, Hugues Destrem, Jean Diébold, Philippe Douste-Blazy, Jacques Douzans, Hippolyte Ducos, Lionel Jospin, Jean-Baptiste Mailhe, Jean-Pierre Marcassus de Puymaurin, Hélène Mignon, Eugène Montel, Bernadette Païx, Alex Raymond, Jacques-Marie Rouzet, Alexandre Sanguinetti, Alain Savary, Françoise de Veyrinas ,
Gernelle
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Lista dels deputats de Nauta Garona
Ancians deputats
Bernadette Païx (*) D❌ Bernadette èra la suplenta del Sr Philippe Douste-Blazy nomenat en 2004 al govèrn, coma ministre de la Santat e de la Proteccion Sociala.
Gernelle
Geografia
Gernelle Fa partida del nòrd de las Ardenas.
Gernelle fait partie du nord des Ardennes.
Lista dels deputats de Nauta Garona
Ancians deputats de la Tresena Republica
Valentin Abeille, Jean-Baptiste Amat, Henri Auriol, Vincent Auriol, Albert Bedouce, Ernest Beluel, Émile Berlia, Ernest Constans, Jean Cruppi, André David, Antoine Ellen-Prévot, Constance Piou, Jacques Piou, Joseph Ruau
Gernelle
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Rattachement De Gernelle e Rumel al Reialme de França en novembre 1779
Rattachement de Gernelle et Rumel au Royaume de France en novembre 1779
Steve Zahn
thumb|250px|Steve Zahn en 2008
Steven James Zahn, mai conegut coma Steve Zahn (Marshall, Minnesòta, 13 de novembre de 1967) es un actor american.
Bermont
Bermont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
El poble se situa sobre un altiplà a l'eix de comunicació Montbéliard-Belfort, a 7 kilòmetres d'aquesta última.
Hagåtña
vinheta Hagåtña (nom chamorro, en anglés Agana, en espanhòl Agaña) es la capitala de l'illa e territòri american de Guåhån o Guam, en Oceania. En 2000, aviá 1100 abitants.
Lo cònsol n'es, dempuèi 2005, John A. Cruz.
Fumay
Geografia
thumb|left|Plànol Somari de Fumay. Comuna de las Ardennes termierèra de la Belgica, Fumay se situa a 30 km al nòrd de Charleville-Mézières en la despunta de Givet (#que las géographes designan egalament jol tèrme de dit de Givet).
Vila termierèra de la Belgica, lo ruisseau del Alyse #que se tira en la Meuse en aval de la municipalitat es un dels ponches de repère #que separan los dos païses.
Lo territòri communal, d'una superficie de 3756 ectaras, se compausa essencialament d'espacis boisés. Se lo bòsc domina en lo païsatge, es principalament un recors de lo sieu jos-sòl #que #far la reputacion de la vila: lo schiste ardoisier. De qualitat excepcionala, i aguèt espetat fins al començament dels ans 1970.
La part la mai anciana de la vila s'es desvolopat en un méandre de la Meuse extrèmament resserré, en diboishant una autentica presqu'isla, los quartièrs mai recents en se desvolopant sus los sieus pourtours. Fumay Sembla chapeautée per la siá glèisa. Se preten que l'espleitacion de la pissarra a pauc a fa pauc s'enfonsar l'ensems de la municipalitat, mas #que degun pas osa jamai creuser jos la glèisa, #çò que fa #que domina uèi.
Aquel encaissement de la Meuse en lo massís del Ardenne refortilha l'impression de confinement e d'isolament, en caracterizant  la valleye . Se pòt i flâner la longitud de la Meuse, còlportaira del pòrt fluvial, prosseguint pel tradicional camin de halage, e en remontant cap al luòc del Baty ont se se pausarà a l'ombra de las tilleuls. La longitud d'aquela passejada s'observarà los immenses buttes de déchets de pissarres los fouégés que las scailleteux an daissats ailà en lo moment de l'espleitacion de las ardoisières.
thumb|left|Plan sommaire de Fumay. Commune des Ardennes frontalière de la Belgique, Fumay se situe à 30 km au nord de Charleville-Mézières dans la pointe de Givet (que les géographes désignent également sous le terme de doigt de Givet).
Ville frontalière de la Belgique, le ruisseau de l'Alyse qui se jette dans la Meuse en aval de la commune est un des points de repère qui séparent les deux pays.
Le territoire communal, d'une superficie de 3756 hectares, se compose essentiellement d'espaces boisés. Si la forêt domine dans le paysage, c'est principalement une ressource de son sous-sol qui fit la renommée de la ville: le schiste ardoisier. De qualité exceptionnelle, il fut exploité jusqu'au début des années 1970.
Cet encaissement de la Meuse dans le massif de l'Ardenne renforce l'impression de confinement et d'isolement, caractérisant  la valleye . On peut y flâner le long de la Meuse, en partant du port fluvial, en poursuivant par le traditionnel chemin de halage, et en remontant vers la place du Baty où l'on se reposera à l'ombre des tilleuls. Le long de cette promenade on remarquera les immenses buttes de déchets d'ardoises les fouégés que les scailleteux ont laissés là lors de l'exploitation des ardoisières.
La partie la plus ancienne de la ville s'est développée dans un méandre de la Meuse extrêmement resserré, dessinant une véritable presqu'île, les quartiers les plus récents se développant sur ses pourtours. Fumay semble chapeautée par son église. On prétend que l'exploitation de l'ardoise a peu à peu fait s'affaisser l'ensemble de la commune, mais que personne n'osa jamais creuser sous l'église, ce qui fait qu'elle domine aujourd'hui.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Georges-des-Coteaux
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Bains-les-Bains
Bains-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Moux-en-Morvan
Moux-en-Morvan es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
La municipalitat a situat a la cœur del massís del Morvan e fa partida de lo sieu parc natural regional, a unitat|7|km del lac dels Settons, partiellement situat sul territòri de la comuna.
La commune est située au cœur du massif du Morvan et fait partie de son parc naturel régional, à 7 km du lac des Settons, partiellement situé sur le territoire de la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guèrra de las Gàllias
La operacions que hon gavidadas per Juli Cesar qui deishè lo testimoniatge lo mei important suber aquestes eveniments dens la soa òbra : Commentarii De Bello Gallico (Comentaris suber la Guèrra de Gàllia).
A maugrat d'estar iniciadas per Juli Cesar per rason d'interests politics personaus, aquestas conquètas qu'assegurèn definitivament la seguritat de Roma qui èra estada atacada autes còps per grop gals e que'u dè lo contraròlle definitiu d'ua importanta partida d'Euròpa.
A despart de la conquesta plana de las Gàllias e d'Aquitània, las Guèrras de las Gàllias qu'impliquèn tanben incursion en Britannia e Germania, mes shens cap ocupacion definitiva. Lo punt culminant d'aquestas guèrras que ho la des.hèita deu capdau gal Vercingetorix (qui avèva amassada ua coalicion galla contra l'armada romana) a la Batalha d'Alesia.
Mono (lenga adamawa)
Lo mono es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada en Cameron. La lenga, qu'èra sonque parlada per los mai vièlhs dels 300 mono en 2002 es quasi atudada.
Localisacion
Lo mono es parlat dins l'arrondiment de Rey-Bouba del departament del Mayo-Rey, dins la region del Nòrd en Cameron.
Classificacion
Lo mono es classat dins lo grop de las lengas mbom, que fan partida de las lengas adamawa.
Ganges
Ganges (en indi: गंगा, Gaṅgā, AFI: [ˈɡəŋɡaː], tanben dins fòrça lengas d'Índia) es un dels flumes màgers del soscontinent indian, que raja cap a l'èst a travèrs la plana gangetica del nòrd d'Índia cap a Bangladèsh.
Lo flume raja a l'oèst d'Imalaia per l'estat indian de Uttarakhand, e drena lo dèlta dels Sunderbans dins la Baia de Bengala. Foguèt longtemps considerat coma un riu sacrat pels indos e venerat coma la diva Ganga dins l'indoïsme. Foguèt tanben important istoricament: fòrça ancianas capitalas provincialas o imperialas (coma Patliputra, Kannauj, Kara, Allahabad, Murshidabad, e Calcuta) èran situadas per sas ribas. Ganges amb sos afuents drenan un bacin fertil de  que conten una de las pus fòrtas densitats umanas del planeta. La prigondor mejana del flume es compresa entre e.
Escorreguda
right|250px|thumb|Lo riu [[Bhagirathi a Gangotri.]] thumb|250px|right|[[Devprayag, jonhent dels rius Alaknanda (dreita) e Bhagirathi (senèstra), començament del Ganges.]] Ganges comença al jonhent dels rius Bhagirathi e Alaknanda. Bhagirathi es considerat per èsser l'aiganaissent vertadièr dins la cultura indo e la mitologia. Las aigas de Alakananda venon de la fonda de las nèus dels puèges coma Nanda Devi, Trisul, e Kamet. Bhagirathi raja al pè del glacièr Gangotri, a Gaumukh, a un altitud de 3892 m.
E mai que nombroses rius sián a l'origina de las aigas de Ganges, los sièis pus long e sos cinq jonhents son considerats coma sagrats. Aqueles sièis son Alaknanda, Dhauliganga, Nandakini, Pindar, Mandakini, e Bhagirathi. Los cincs jonhents, dits Panch Prayag, se tròban al long d'Alaknanda. Aqueles son d'amont cap aval, Vishnuprayag, ont Dhauliganga rejonh Alaknanda; Nandprayag, ont Nandakini rejonh Alaknanda; Karnaprayag, ont Pindar rejonh Alaknanda, Rudraprayag, ont Mandakini rejonh Alaknanda; e finalament, Devprayag, ont Bhagirathi rejonh Alaknanda per formar lo Ganges pròpriament dit.
Après de s'èsser escolat subre 250km a travèrs de las vals imalaianas estrechas, Ganges emergís de las montanhas a Rishikesh, puèi desboca sus la plana gangetica a Haridwar, vila de romavatge. A Haridwar, una paissièra voja una part de sas aigas dins lo canal de Ganges, qu'irriga la region d'Uttar Pradesh, mentre que lo riu, que lo cors es estat mai o mens sud-oèst fins a aqueste punt, comença ara de fluir cap al sud-èst a travèrs de las planas d'Índia del nòrd.
Ganges seguís un trajècte corb de 800km en traversar las vilas de Kannauj, Farukhabad, e Kanpur. Sus lo camin es rejonh per Ramganga, que contribuís amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 500 m3/s. Ganges rejonh Yamuna al Triveni Sangam (jonhent de tres rius) a Allahabad, un jonhent sagrat dins l'indoïsme. A son jonhent, Yamuna es pus larg que Ganges, amb un debit de 2950vm3/s, o aperaquí 58.5% del flux combinat.
Ara s'escorrent cap a l'èst, lo flume encontra lo riu Tamsa (tanben dit Tons), que fluís cap al nòrd dempuèi la cadena de Kaimur amb un debit  mejan d'aperaquí 190 m3. Après Tamsa es Gomti que rejonh Ganges, dempuèi lo sud d'Imalaia. Gomti presenta un debit annadièr mejan d'aperaquí 234 m3. Puèi es Ghaghara, venent tanben del sud d'Imalaia, que lo rejonh. Ghaghara, amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 2990 m3, es lo pus grand afluent de Ganges. Après lo jonhent de Ghaghara Ganges es rejonh al sud per lo riu Son, (1000 m3/s). Los rius Gandaki, puèi Kosi, lo rejonhon ambedos pel nòrd, amb respectivament 1654 m3 e 2166 m3 de debit. Kosi es lo tresen pus grand afluent de Ganges, après Tamsa que ven del nòrd, de Ghaghara e Yamuna.
Albi
Albi (en francés tanplan coma en occitan) es una vila occitana de Lengadòc, capluòc de l'Albigés. Es la prefectura de Tarn dins la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo sèti de l'arquevescat.
Lo gentilici es albigòt -a.
La banlèga s'espandís cap a Artés e Sant Juèri. Albi es escaissada la « Vila Roja » pr'amor la color de las bricas de sa catedrala e de son centre istoric. Albi es remarcabla per son impressionanta catedrala fortificada de Santa Ceselha e son Palais de la Berbia, ancian palais dels arquevesques d'Albi, que dominèron lo centre vila istoric e la ribièra.
Es lo luòc istoric que ne balhèt lo nom als adèptes del catarisme, los albigeses, que patiguèron una repression violenta al sègle XIII de la part de la Glèisa Catolica coneguda jos lo nom de Crosada dels Albigeses. La catedrala de Santa Ceselha foguèt edificada pels catolics per lutar contra lo catarisme.
Lo 1èr d'agost de 2010, la ciutat episcopala d'Albi es classificada al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO. ,
Localizacion
thumb|right|250px|Albi, prefectura de [[Tarn (departament)|Tarn.]]
Situacion
Albi se situa en riba de Tarn prèp dels vinhals de Galhac, del planièr cordés e de la selva de la Gresinha. La comuna es situada al centre del departament de Tarn entre lo Bacin Aquitan e lo Massís Central. La geologia del departament se presenta coma un anfiteatre de planièrs e de puèges clinats cap al sud-oèst. A l'èst d'Albi, los primièrs planièrs de febla altitud constituisson los contrafòrts dels Causses. Al sud-èst, de montanhas mejanas, fins a 1300 m d'altitud, fan barrièra : Monts de La Cauna, Monts del Sidòbre e la Montanha Negra. Al nòrd d'Albi, existís un planièr de bassa altitud: lo Segalar.
Sa superficia es de 4226 ha e son altitud mejana de 170 m.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Idrologia e geologia
La ribièra de Tarn travèrsa la vila d'Albi. Es lo tresen afluent de Garona après Dordonha e Òlt. Ten sa font al Mont Losera, travèrsa las Gòrjas de Tarn per aténher Albi a l'èst. Tarn forma una granda bocla separant la vila en dos. Lo centre istoric es sus la riba esquèrra. E contunha cap al sud-oèst fins a Garona. La ribièra es navigabla dempuèi Garona, çò que permetèt d'assegurar lo comèrci del vin de Galhac, del cambe e del pastèl mercé a de gabarras amb fons plat. Tarn foguèt longtemps important per l'industria albigesa gràcias a la poténcia e a la regularitat de son debit.
La val de Tarn ont se trapa Albi correspond als terrens sedimentaris del Bacin Aquitan depausats dins lo golf d'Albigés e de Castrés. I a de molassa datant del Qüaternari depausat sus de laissas cavadas per Tarn e sensiblas a l'erosion. A l'entorn d'Albi, los planièrs forman lo Causse d'Albi o de Carmauç son de calcaris paures.
Clima
La vila gausís d'un clima temperat doç en auton, amb primas mai que mai doças e umidosas e estius caloroses e secs. Las precipitacions mejanas annalas son de 70 jorns. La temperatura mejana annala es de, l'insolacion mejana annala es de gaireben 2300 oras, çò que balha a la vila un clima meridional fòrça agradable. Los extrèms foguèron enregistrats a lo 16 de genièr de 1985 e a  lo 12 d'agost de 2003. Las tubas son sovent presentas lo long de la val de Tarn. I a solament 25 jorns de vent per an dins la comuna, contràriament a la rèsta del departament qu'es fòrça tocada pel vent d'autan (de 50 a 90 jorns per an).
Rotas
Albi es situat sus l'ais de comunicacion entre Tolosa e Rodés. L'autostrada 68 permet d'accedir as Albi al sud-oèst dempuèi Tolosa. La rota nacionala 88 contunha al nòrd-èst cap a Rodés dins Avairon fins a Lion.
La ret principala es tanben completada per la rota departamentala 612 que permet d'accedir al sud-èst a Castras fins a Carcassona via Masamet.
La ret segondària es constituida per la rota departamentala 999 que va a l'èst cap a Milhau en traversant lo Pargue Natural Regional dels Grands Causses.
Albi es situada a 789 km de Paris, 390 km de Barcelona e 290 km de Girona.
Tren
I a doas garas ferrovàrias : Albi Vila (la pus granda) e Albi Magdalena.
Transpòrts urbans
Albibus
Transpòrts aerians
I a un aerodròm, Albi Lo Sequèstre, situat a 3 km al sud-oèst de la vila. I a pas mai de relacions regularas amb pas cap de destinacion pr'amor la proximitat de l'aeropòrt de Tolosa. Los aeropòrts nacionals e internacionals pus prèps son :
Morfologia urbana
I a dotze quartièrs.
thumb|center|700px|Panorama d'Albi lo matin, amb a esquèrra lo pont del 22 d'agost de 1944 (conegut coma «pont nòu») e lo pont vièlh
Lotjament
thumb|upright|Abitat traditional en brica près de la catedrala de Santa Cecília
Projècte d'agençament
Al començament del sègle XXI, se faguèt fòrça òbras d'embeliment dins lo respècte arquitectural de la vila.
Lo periferic es a èsser doblat.
Etimologia
I auriá mai d'una origina.
Blason
150px La primièra atestacion data de 1236 sus un sagèl. L'escut pòrta lo solelh e la luna que fan lo mot OC emai lo leopard d'Aquitània. Devisa :
Las originas
Los primièrs òmes s'installèron sus las ribas de Tarn, atirats per l'aiga e per l'abondància de còdols. Daissèron darrièr eles fòrça pèiras talhadas coma bifàcias, rascladors o còdols trabalhats. Puèi de rèstas d'objèctes de bronze e de fèrre foguèron trobadas a l'entorn d'Albi. Un talhièr de fondeire foguèt descobèrt prèp de l'opidum natural del Castèlvièlh. Tarn es navegable dempuèi Albi, e los primèrs òmes s'installèron a sas broas. Pendent la segonda mitat del sègle IV ab.C, los Rutenes, de galleses, creèron un larg domeni correspondent als futurs diocèsis d'Albi e de Rodés.
En 120 ab.C, la region foguèt envasida pels romans, mas la romanizacion foguèt febla e Albi conservèt son caractèr de pichona ciutat gallesa. Lo pòrt d'Albi venguèt un luòc d'escambi per fòrça merças e viatjaires. L'agricultura demorèt l'activitat economica màger de la ciutat. Lo primièr evesque d'Albi foguèt Diogèna vèrs 405 e la primièra mencion de la Civitas albigensium data de 406.
En 418, los visigòts envasiguèron e contrarotlèron la region, puèi los francs s'emparèron d'aquela en 507. Lo duc Daidièr la sometèt temporàriament jos la tutèla de Chilperic Ièr, lo rei de Neustria. Rapidament, lo reialme dels francs recuperèt Albigés jos lo govèrn de Clotari II. En julhet de 666, un grand encendi devastèt la vila.
L'Edat Mejana
A l'Edat Mejana, la vila foguèt un opidum cench de muralhas. Al sègle X, lo primièr pont sus Tarn foguèt bastit a-z-Albi. Es lo Pont vièlh actual. Aquel pont permetèt lo desvolopament de la vila sus las doas ribas de Tarn. Dins las annadas 1000, Albi dintrèt dins lo fèu dels Trencavel, senhors d'Ambialet. La vila èra pasmens un fèu eclesiastic, mas la familha Trencavel qu'aviá un dels sieus evesques, i fasiá coma a çò sieu.
Als sègles XII e XIII, Albi foguèt un centre del movement religiós catar; una controvèrsia que s'i tenguèt balhèt als catars l'escais d'albigeses (aqueles que profèssan la doctrina defenduda as Albi). L'eretgia progressèt rapidament e las divèrsas missions e predicacions de capelans de la Glèisa Catolica poguèron pas empachar son expansion. Lo catarisme foguèt violentament reprimit pendent la crosada contra los Albigeses. Albi passèt pasmens dins lo camp catolic sens resisténcia; lo vescomte de Carcassona, Raimon Rogièr Trencavel, perdèt son fèu en 1209 al moment de la presa de Carcassona. La construccion del palais fortificat de la Berbiá e de l'impausanta catedrala ancorèt la vila dins las mans de la Glèisa Catolica. La vila foguèt tanben un important centre cultural conegut per son scriptorium que permetèt de copiar tèxtes e libres de la vida liturgica.
De la Renaissença al sègle XVII
thumb|300px|Còr e jube de la Catedrala de Santa Ceselha bastida entre los sègles XIII e XVI L'epòca de la Renaissença es marcada per la prosperitat gràcias a la cultura del pastèl. La region es un vertadièr país de cocanha. Fòrça borgeses venguèron rapidament rics e influents dins la vida de la vila. Se bastiguèt fòrças demoranças e ostals de familhas encara vesedors uèi dins las carrièras d'Albi. L'ostal Enjalbert, l'ostal Gorsa e l'ostal de Reinès son de bons exemples de l'arquitectura d'aquel periòde. Se caracteriza per l'utilizacion exclusiva de la brica pels murs e de la pèira pels sortents e entorns de pòrtas e fenèstras.
En 1474, Loís I d'Amboise foguèt nomenat coma evesque d'Albi. Abans foguèt ambaissador de França a Roma puèi conselhièr del rei Loís XI e Luòctenent general de la província de Lengadòc. Es a l'origina de l'installacion de Neumeister, un mèstre estampaire de Maiença e collaborator de Gutenberg. Son talhièr d'estampariá foguèt un dels primièrs aprèp aqueles de París e de Lion.
Al sègle XVI, apareguèron de treboladisses amb l'arribada del calvinisme en França vèrs 1540. Lo 25 de febrièr de 1560, Albi organizèt una granda procession expiatòria e la regenta Catarina de Medici nomenèt al sèti episcopal son cosin Laurenç Strozzi. Èra encargat de defendre la vila contra los protestants. Lo masèl de Sant Bertomieu (lo 24 d'agost de 1572 a París) se tornèt far as Albi le 5 d'octobre. . Albi aderiguèt a la fronda politica de la Santa Liga. En 1593, los Estats de la Liga se tenguèron en preséncia del duc de Juèsa. Lo Palais de la Berbiá venguèt una plaça fòrta armada fins a 1598, quand desapareguèt la Liga mercé a l'accession d'Enric IV coma rei de França.
Lo sègle XVII foguèt un periòde de declin economic per Albi e sa region. Lo pastèl i foguèt en concurréncia amb l'indi (eissit de l'indigòt, planta tintoriala) e la vila recercava de mercats economics nòus. La veirariá, la blancariá e la teissedura son pas d'activitats importantas e la vila capitèt pas de sostenir lo nivèl de la prosperitat passada. Mai de teulièras s'installèron a l'entorn per balhar lo material de construccion de la vila. Lo contèxte economic sul punt de la Revolucion Francesa en 1789 foguèt particularament dificil.
Los sègles XVIII e XIX
Per la Revolucion, Albi perdèt un temps son ròtle motor al profièch de Castras nòu capluòc del novèl departament de Tarn en 1790. Mas los republicans jutgèron Castras pas pro segura e la fugiguèron per se refugiar as Albi. La vila venguèt lo capluòc en 1797. Los bens del clergat foguèron venduts e lo convent dels Carmes venguèt lo palais de justícia d'uèi; lo convent dels Cordelièrs foguèt transformat en preson. Lo Palais de la Berbia venguèt lo sèti de l'administracion departamentala fins a 1823. En 1794, los archius del clergat foguèron cremats sus la plaça del Vigan.
Al sègle XVIII, lo marqués de Solatges, senhor de Carmauç, ensagèt una de las primièras extraccions industrialas de carbon en França. Obtenguèt l'autorizacion de construire una linha de camin de fèrre ipomobil fins as Albi. Aital nasquèt lo barri de la Magdalena.
Lo camin de fèrre arribèt en 1864. Un segond pont, lo Pont Nòu, foguèt bastit, e mai un viaducte pel tren. La metallurgia s'implantèt al Saut de Tarn entraïnant l'aparicion de fondariás especializadas. Mas l'activitat mai coneguda es la veirariá, fondada en 1896 en cooperativa obrièra mercé a l'ajuda de Joan Jaurés. La capeleriá es tanben una industria importanta d'Albi, la plaçant entre las primièras de França al sègle XIX.
Dempuèi lo sègle XX
thumb|upright|Mapa d'Albi en 1914 Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, los abitants de la vila subiguèron un episòdi del Regim de Pétain, amb la creacion d'un Camp de concentracion francés. Pauc abans la Liberacion, una colomna alemanda temptèt de passar Tarn. Lo 22 d'agost de 1944, de resistents locals e estrangièrs (Polonés e Espanhòls) donèron una batalha acarnassida sul Pont Nòu abans de deure far repè. Un monument ramenta lor accion que sa data es lo nom actual del pont. .
Uèi, Albi es un pòl d'innovacion amb l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç. La vila se fa fòrta dels seus atots naturals (clima agradable e païsatges) e culturals per desvolopar lo torisme verd.
Administracion
thumb|Palais de justícia d'Albi thumb|Gendarmariá Nacionala Albi es la prefectura de Tarn dempuèi 1797. Es tanben burèu centralizator de quatre cantons (capluòc de 6 abans 2015).
Albi es lo pilar de la comunautat d'aglomeracion d'Albigés que, creada en 2003, regropa uèi 17 comunas. Ten una polícia municipala, un comissariat de polícia e un pòst de la Gendarmariá Nacionala.
Lo palais de justícia d'Albi fa part de la jurisdiccion de l'arrondiment judiciari d'Albi qu'agropa lo tribunal de granda instància, lo tribunal pels enfants, los tribunals d'instància, lo tribunal de comèrci, lo conselh de prudòmes e la cort d'assisas de Tarn. Lo bastiment es l'ancian convent dels Carmes que rasta las clastras del sègle XIV.
Conselh municipal e tendéncias politicas
Lo conselh municipal d'Albi se compausa de quaranta tres membres, entre eles lo primièr cònsol, Philippe Bonnecarrère, e tretze adjunts. Lo cònsol es tanben lo president de la Comunautat d'aglomeracion d'Albigés. I a tanben un conselh municipal dels enfants.
Budgèt e fiscalitat
Foncionament (administracion generala: 18,3%, ensenhament: 13%)
Investiment (òbras dels servicis de las vias: 16,4%, agençament urban 12,3 %).
Demografia
La vila d'Albi comptava 46,274 abitants al recensament de l'INSEE en 1999 (102en reng nacional). En 2008, la populacion èra de 51,199 abitants. Albi es la vila pus poplada de Tarn seguida de Castras (43,141 abitants). La densitat de la comuna es de 1100 ab./km², la mai densament poblada del departament (Castras: 269 ab./km²); mas es largament inferiora a las de Tolosa (3299 ab./km²), Montpelhièr (3965 ab./km²) o Perpinhan (1544 ab./km²).
Piramida dels edats
La vila ten unas diferéncias amb la piramida dels edats de la region de Miègjorn-Pirenèus. Los 15-29 ans e los 30-44 ans son los pus representats amb 22,3% e 19,5% en 1999 (respectivament: 19,7 e 22,1 % per la region). La populacion albigesa es doncas relativament mai jove qu'aquela de la region. Los ainats son gaire presents amb 9,2 % en 1999 coma dins lo demai de la region (7,4 %),.
Ensenhament
Ensenhament segondari
Santat
I a un centre espitalièr general e doas clinicas: la clinica Claude Bernard e la clinica Tolosa-Lautrèc. I a tanben l'important CHS Pierre Jamet, espital privat (apartenent a la fondacion del Bon Sauveur d'Alby), espital psiquiatric, e que ten tanben un Laboratòri d'exploracion del som dirigit pel doctor Eric Mullens. L'Union Mutualista Tarnesa i installèt una granda clinica de reeducacion foncionala.
Mèdias
Albi ten l'antena locala de França 3 Tarn. Lo principal jornal es La Dépêche du Midi mas n'i a d'autres coma le Tarn libre. Las cadenas de ràdios localas son
Espòrt
Albi a un passat ric de competicion automobila; lo Circuit automobil d'Albi Las Plancas recebèt fòrça corsas fins a 1957. En 1959 un novèl circuit foguèt inaugurat, lo Circuit d'Albi.