cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vath de Benás
Classificacion
Per aquera rason, dens lo maine de las revendicacions culturalas o nacionalas, la Vath de Benás que pòt estar revendicada coma ua part deus País Catalans o coma ua part d'Aragon. La populacion benasquesa, ara per ara, qu'ei subertot conscienta d'aver ua particularitat lingüistica hòrta mes non s'engatja pas clarament ni dens ua consciéncia catalana ni dens ua consciéncia aragonesa.
Conselh Generau d'Aran
Eth Conselh Generau d'Aran ei era principau institucion de govèrn dera Val d'Aran. Ac formen eth Sindic, eth
Plen e era Comission d’Auditors de Compdes. Constituís era estructura administrativa pròpia d'Aran restablida pera Lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth regim especiau dera Val d'Aran.
Subartu
Subartu o Subar èra un territòri dins lo nòrd de la Mesopotamia Antica.
Conselh Generau d'Aran
Competéncies
Eth Conselh Generau a competéncia enes matèries que determinen era lei reguladora deth regim especiau e era rèsta de leis aprovades peth Parlament de Catalonha e es facultats qu’era lei li atribuís.
Eth Conselh Generau a competéncia plena en tot aquerò que hè referencia ath foment e ar ensenhament der aranés e dera sua cultura cossent damb es normes de caractèr generau vigentes en tota Catalonha en camp dera politica lingüistica e educativa.
Tanben a competéncies sus es matèries que seguissen:
Elegits
Eth Conselh Generau ei integrat per tretze membres, despartits dera manèra que seguís :
Eth Plen ei era amassada des conselhèrs generaus.
Resultats des eleccions ath Conselh Generau
Majoritat en gras.
Eleccions de 2019
Enas eleccions de 2019, Unitat d'Aran guanhe era majoritat absoluda.
Eleccions de 2015
Enas eleccions de 2015, sola CDA presente candidats en totes es terçons. UA es presente en 5 terçons, e dèishe sens candidat Arties e Garòs (feu deth PRAG). Lo PP ei present en cinc terçons (manca Pujòlo). Corròp ei present sonque en es Quate Lòcs.
Sindic elejut lo 18 de junh: Carles Barrera. Eth Conselh Generau ei integrat per tretze membres, despartits dera manèra que seguís :
Eleccions de 2011
Sindic elejut lo 18 de junh: Carles Barrera.
Eleccions de 2007
Sindic elejut lo 18 de junh: Francés Boya.
Gouise
Gouise es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Omar Gooding
Omar Gooding (Los Angeles, 19 d'octobre de 1976) es un actor de cinèma american. Es lo frère pichon de l'actor Cuba Gooding Jr.
Gouise
Geografia
Situada en Sologne Bourbonnaise, la municipalitat de Gouise a traversat pel Luzerai. De grandas regions boisées (exemple : bòsc de la canerès) succediscan a pradas de ramaderia.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Tudèla (Navarra)
Tudèla, en basc Tutera, es la segonda vila de la Comunautat Forala de Navarra (Espanha). Sa populacion èra en 2015 de 35,388 abitants. Es situada a d'altitud, a la broa del flume d'Èbre, a  de Pampalona.
Es la vila nativa de Guilhèm de Tudèla un dels dos autors de la Cançon de la Crosada thumbnail|left|300px|Plaça dels [[Fòrs.]]
Lugal-zagesi
thumb|right|Extension dau reiaume de Lugal-zagesi vèrs la mitat dau sègle XXIV avC.
Lugal-zagesi èra un sobeiran d'Umma que fondèt lo premier empèri conegut dins lo país de Sumèr au sègle XXIV avC. La fin de son rèine s'acabèt per sa desfacha e sa captura per Sargon d'Akkad que prenguèt lo contraròtle de son territòri.
.be
.be es lo nom de domeni d'Internet per Belgica.
Referéncias
Toppdomän
Rossinas
Rossinas pòt designar:
Sundhouse
Sundhausen  en alemannisch (Sundhouse en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
thumb|left|300px|Intrada del vilatge de Sundhouse Sundhouse a situat al mièg del Ried, entre lo Ill e lo Rhin a aperaquí cinc quilomètres a panatòri d'ausèl del fleuve, en la plana de Alsace sul marge oèst del Rhin, a l'èst de Sélestat. Sundhouse #Qu'es un gròs bourg agricòla a situat a la separacion dels grands aisses viaris, mas representa malgrat aiçò un centre economic pro important. L'altitud del vilatge vària entre 167 e 168 mètres. Lo climat es continental amb ivèrns fòrça freds e dels estius fòrça cauds.La region es humide,e s'i amassada sovent de la bruma a la prima e a la tardor. La region èra antany sujette a de nombrosas inondacions. Mas dempuèi la regulacion del Rhin las inondacions son vengudas mai escassas. La municipalitat se tròba a pauc près a équidistance de Estrasburg al nòrd e de Mülhausen al sud. Lo pòble fa partida del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein.Los abitants an trucat los Sundhousiens.
Castèu de Bèucaire
300px|thumb|Castèu de Bèucaire Lo Castèu de Bèucaire es un dei monuments mai importants de la vila de Bèucaire (Lengadòc). La fondacion dau bastiment es probablament anteriora au sègle X.
Istòria
La construccion dau castèu es fòrça anciana. Se pensa que foguèt bastit sus lei runas de l'anciana Ugernum. Foguèt lo castèu que donèt son nom a la vila de Bèucaire. La mencion mai anciana dau castèl es dins un acte fach en 1067 entre Ramon e Bernat, lo filh dau vescomte de Narbona, Berenguièr. Dins lo document se parlava ja de reparacions dau castèu, çò qu'es un indici de son ancianetat.
Finalament se faguèt una pacha entre Montfòrt e Ramon que menèt a la capitulacion dau castèu e a la retirada dei tropas de Montfòrt d'aquest territòri. thumb|250px|Pintura dau castèu de Bèucaire de la fin dau sègle XVIII Lo castèu foguèt un centre important durant d'autres episòdis de l'airau, coma dau temps dei guèrras de religion fins a son desmantelament en 1632. A partir d'aquela epòca lo castèu venguèt un monument toristic de la vila de Bèucaire.
Associacion lei de 1901
Una associacion lei de 1901 es, en França e de nombrós país colonizats a l'epoca per la França, una associacion bailejada per la lei del 1èr de julhet de 1901 mesa en plaça per Pierre Waldeck-Rousseau e lo decret del 16 d'agost de 1901. Aquestas disposicions pertòcan pas los associacions qu'an lor sèti dins los tres departaments annexats en 1871 de la Mosèla, del Bas Ren e del Naut Ren e que se causiguèron de seguir lo drech local (lei alemanda dicha de 1908).
Castèlnòu d'Aude
Castèlnòu d'Aude (Castelnau-d'Aude en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.7|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Ecclesia Sancti Vincentii de Castro Novo en 1347, Castrum Novum en 1360, Castelnou al sègle XIV, Castrumnovum riparie Attacis en 1507, Castelh Nau..., Castelh Nau de Ryba d'Aude en 1537, Castel Nau d'Aude en 1595, Castelnau Rive d'Aude al sègle XVIII, sus la mapa de Cassini. La prononciacion occitana es Castelnáu o Castaunáu, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc probablament [kastɛl'naw] o [kastaw'naw]. Ambe castèl, mot vengut del latin castellum (e abans de castrum), l'adjectiu nòu, de novum, e sas fòrmas pus evolucionadas nau e nuèu, es lo que se tròba pus sovent en toponimia. En mai del sens literal, lo nom de castèlnòu/castèlnau designava de pichonas aglomeracions apiejadas sus una fortalesa que las aparava, de borgs castrals medievals (sègles XI a XIII) estudiats per exemple per Benoît Cursente.
Pau Gairaud
Pau Gairaud (autrament Gayraud), foguèt un escrivan occitan nascut a Severac lo 1èr d'abril de 1898 e mòrt a Montpelhièr lo 23 de març de 1994. Comencèt a escriure en francés mas contunhèt en occitan. La sieuna òbra es situada pels causses de Roergue. En 1937 lancèt la revista occitana La Campano que sortiguèt pendent 10 numèros, dusca 1938.
Maserac d'Alèir
Maserac d'Alèir (Mazeyrat-d'Allier en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Istòria
En 1972, la comuna, alara sonada simplament Mazeyrat, foguèt reunida, amb lo nom actual de Mazeyrat-d'Allier, a las comunas vesinas de Reilhac e de Saint-Eble.
Enlil
thumb|right|Estatueta d'Enlil dau periòde [[-1800|1800-1600 avC descubèrta dins lei roïnas de Nippur.]]
Enlil (en sumerian) ò Ellil (en akkadian) èra una dei divinitats principalas de la religion mesopotamiana antica. Probablament liat au vent, foguèt considerat coma lo rèi d'aqueu panteon durant la segonda mitat dau millenari III e la màger part dau millenari II avC. Ansin, dins lei concepcions politicas e religiosas dau periòde, èra la fònt de la legitimitat dei sobeirans. Aviá tanben un ròtle dins plusors òbras literàrias coma l’Epopèia de Gilgamesh.
Son santuari principau èra situat dins la vila sumeriana de Nippur. Enjòc de plusors conflictes en causa de son prestigi religiós, aquela ciutat foguèt regularament restaurada per lei sobeirans mesopotamians pus poderós fins au periòde aquemenida.
Christina Ricci
vinheta
Christina Ricci (Santa Monica, 12 de febrièr de 1980) es una actritz de cinèma americana.
.bf
.bf es lo nom de domeni d'Internet per Burkina Faso.
Referéncias
Toppdomän
Agga
Agga o Akka èra segon la Lista reiala sumeriana un sobeiran de la ciutat-estat de Kish que reinèt vèrs 2585 avC.
Saint-Martin-des-Landes
Saint-Martin-des-Landes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Shuruppak
Shuruppak o Curuppag èra una ciutat-estat de Mesopotamia antica situada dins lo país de Sumèr.
Saint-Martin-des-Landes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al moment de la Revolucion francesa de 1789, la municipalitat s'es trucada : Los Lanas de Carrouges.
Morton (Vinhana)
Morton es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Bill Engvall
thumb|250px|Bill Engvall en 2010 William Ray Engvall, Jr., mai conegut coma Bill Engvall (Galveston, Tèxas, 27 de julhet de 1957) es un actor e comedian american.
Amazonas (Veneçuèla)
Amazonas es un estat de Veneçuèla.
Ron White
vinheta
Braçac (Tarn)
Braçac  ( Brassac en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Situat al sud èst del departament de Tarn, dins la val d'Agot, Braçac es al ras de Sidòbre, sul penjal oèst dels monts de La Cauna, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Braçac es situat a de Vabre, a  d'Angles, a  de La Cauna, a  de Castras e a 29 km de Masamet. Lo principal ais rotièr que traversa la comuna es la RD 622, l'anciana RN 622). La gara de Castres es la mai pròcha de Braçac, a del vilatge.
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Braçac, coma las autras comunas d'aquel nom, ven de la fòrma latinizada *Braccius, del nom d'òme gallés *Braccus, fòrma intensiva de Bracus, ambe'l sufixe -acum. Se tracta donc d'una propietat rurala d'origina gallo-romana. Los Feniés, en seguida de Negre segon Paul Burgan e André Lafon, causisson puslèu Biracius, ambe'l meteis sufixe.
Per Braçac (Tarn e Garona), Paul Burgan e André Lafon citan las solucions d'autres toponimistas : Biracius per Ernèst Negre, Braceus, derivat de Bracus, per Astor, e se pronóncian per Braccius o Bracius (i se consèrva de costuma); i a pas de dobte sul sufixe -acum, latinizacion del sufixe celtic -*acon.
James Adomian
thumb
James Haig Adomian es un actor e comedian american.
Conselh generau (institucion soïssa)
En Soïssa, en las comunas qui n'amassan pas mei tot los sons abitants en ua amassada generau, lo mot Conselh generau pòt designar lo conselh municipau.
En lo canton de Neuchâtel, lo conselh generau pòt aver enter 15 e 41 elejuts, segond la populacion de la comuna.
En lo canton de Friborg, n'existeish pas que per comunas de hòrta populacion: Friborg, Bulle, Morat, Romont, Estavayer-le-Lac e Châtel-Saint-Denis caplòcs de districte e tanben Marly e Villars-sur-Glâne. Comunas de mei de 600 abitants pòden causir aqueth foncionament, çò qui estot hèit en Belfaux, Domdidier, Rue e Attalens. Au contrari, comunas alamanicas de las grands an causit de tornar a ua amassada comunau de tots los abitants: Guin, Wünnewil-Flamatt.
Pèire de Maensac
Pèire de Maensac foguèt un cavalièr e trobador auvernhat del. Èri originari de Maensac, vilatge de Combralha que seriá siá l'actual Manzat, siá Mançac. Luòc situat a l'epòca sus las tèrras del Dalfin d'Alvèrnha, Robert IV. Èra eissit de la pichona noblèssa locala mas sos talents literaris li permetèron de s'inserir dins las cors pus prestigiosas.
Arnèke
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Arnèke En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px Situada en Flandre francesa en la region naturala de la Houtland, a 6,6 km de Cassel, 13,8 de Sant-Omer, 15,1 km de Hazebrouck, 22,8 km de Dunquèrca e 49,9 km de Lille.
thumb|left|Arnèke dans son canton et son arrondissement|180px Située en Flandre française dans la région naturelle de l'Houtland, à 6,6 km de Cassel, 13,8 de Saint-Omer, 15,1 km d'Hazebrouck, 22,8 km de Dunkerque et 49,9 km de Lille.
Istòria
Toponymie : Lo nom ven de Rentiacus o Rantiacum (lo domeni de Rantius)
1201 : Erdenka 1208 : Arneka
1245 : Renteka (cartulaire de Watten)
Tortosa
vinheta|Ajuntament de Tortosa
Arnèke
Istòria
Toponymie : le nom vient de Rentiacus ou Rantiacum (le domaine de Rantius)
Tortosa
Tortosa es la capitala de la comarca de Baix Ebre, dins la província de Tarragona, Catalonha (Espanha).
Cernion
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Bonnet
Probablament Sent Bonet (Saint-Bonnet en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las formas ancianas son Sanctus Bonitus en 1271, Sanctus Bonetus au segle XIII.
Sent Bonet (en latin, Bonitus) era evesque de Clarmont a la fin dau segle VII. Donet son nom a una quarantenat de comunas, situadas en Auvèrnhe e la resta d'Occitània.
Pendent la Revolucion, la comuna s'es sonada provisòriament Bonnet-Rouge (Bonet Roge).
Lista daus maires
miniatura|centre|La mairariá.
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Èble de Sanha
thumb|Èble de Sanha ère dilhèu tanben dera familha des Sanha Cantal. Èble de Sanha o Sainhas o Sainhna o Sanha, o tanben Ebles de Sainha o Eblon de Sainhas (1150) siguec un trobador auvernhat deth sègle XIIen, dilhèu dera familha des senhors d'Apchon o Sanhas Cantal. Contemporanèu de Pèire d'Auvèrnhe de qui'n hèc una satira en lo poèma Chantarai d'aquestz trobadors e tanben de Garin lo Brun que'l cita en Nueyt e iorn suy en pessamen, Èble de Sanha siguec coautor d'un partimen (N'Eble, ar cauzetz la meillor) damb Guilhem Gausmar:
[Gausmar] N' Eble cauzetz la meillor ades, segon vostr' essien: lo cals ha mais de pensamen de consirier e d'eror sel que gran re deu paiar ni pot ni vol hom esperar, ho sel c'a son cor e son sen en dona pauzat, e re no fai que ill plaia?
Kelsey Grammer
vinheta
Kelsey Grammer es un actor de cinèma american.
Lambesc
Lambesc (Lambesc en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Ambialet
Ambialet (Ambialet en francés) es una comuna de Lengadòc del departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus
Marçon
Marçon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Gondrin
Gondrin (Gondrin  en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Marçon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ambialet
Activitat economica
Son activitat principala es agricòla suls planòls e toristica prèp de la ribièra.
Gondrin
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Marçon
Nòtas
<references group=N/>
Gondrin
Toponimia
Segon Dauzat, Gondrin que veng probablament deu nom germanic d'òme *Gund-rin (inatestat). Segon Negre, Gondrin (atestat en 1226 de Gondrino) que veng deu nom germanic d'òme Gundelinus.
Enzo Francescoli
thumb|200px|Enzo Francescoli dab lo malhòt de [[River Plate]]Enzo Francescoli (Montevideo, lo 12 de noveme de 1961) qu'ei un jogador de fotbòl uruguaian chafrat Lo Princi (El Príncipe en castelhan) qui avó ua carrièra internacionau en Uruguai, Argentina, Itàlia, França e Occitània, notament dab los clubs seguents :
Leopoldo Jacinto Luque
Leopoldo Jacinto Luque (Santa Fe, lo 3 de mai de 1949) qu'ei un jogador argentin de fotbòl qui ho selecionat entau mondiau de 1978 en bèth marcar buts qui hon determinant per que la soa seleccion e ganhèssi lo campeonat. Associat mei que mei dab lo club argentin River Plate, que joguè tanben dab : Unión de Santa Fe, Rosario Central, Racing Club de Avellaneda e Chacarita Juniors.
Bard-lès-Pesmes
Bard-lès-Pesmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.bg
.bg es lo nom de domeni d'Internet per Bulgaria. Lo nom en cirillic es .бг.
Domenis de segond nivèl
Los domenis de segond nivèl son totes los domenis de .a.bg a .z.bg, emai de .0.bg a .9.bg.
Referéncias
Toppdomän
Maisons-lès-Chaource
Maisons-lès-Chaource es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Gentilé : Majonniers, Majonnières
Terçon
thumb|Es tres terçons d'origina dera Vath d'Aran damb es limits municipaus actuaus Un terçon ei ua division geografica pròpia ara Val d'Aran. Coma division administratiua, estèc en plaça dera Querimònia, en 1313, enquiara abolicion dera Querimònia en 1834 damb era naua division provinciau. Se mantenguèc tradicionaument coma element identitari e estèc restaurat en 1990 coma circonscripcion electorau peth Conselh Generau d'Aran.
Iniciaument èren tres demarcacions, d'aquí eth nom de terçons : Garòs, Vielha e Bossòst. Es tres terçons corresponien as tres zones geografiques dera vath : Naut Aran, Mijaran e Baish Aran. Ath sègle XVI cada terçon se subdiuisèc en dos sesterçons, mès cadun serà tanben nomenat terçons :
thumb|Es sièis sesterçons, aperats terçons, dera Vath d'Aran damb es limits municipaus actuaus
Era Querimonia, autrejada per Jaume eth Just en 1313, establie eth Conselh Generau d'Aran coma organ de govèrn pròpri format per representants de cada terçon. Es Decrets de Nova Planta non van suprimir es fòrs dera Vath d'Aran, qui perdèc totun tota autonomia. Damb era division provinciau de 1833, eth territòri s'integrèc ena província de Lhèida, damb era supression deth Conselh Generau e eth remplaçamanet des terçons pes municipis.
Es terçons se mantienèn entre es abitants dera vath coma referent identitari damb valor simbolica. En 1977, arrond dera caiguda deth regim franquista, ua associacion popular damb eth nom d'Es Terçons se crèec entà dehéner es interès des aranesi en er Estatut d'Autonomia de Catalunya.
Bagneux (Alèir)
Istòria
Lo castèl de Belleperche, situat sul territòri de la municipalitat, patís un banc en 1370, pendent la guèrra de. Dels viaris (mercenaires e pillards) gascons, del partit dels Angleses, se n'èran apoderats l'an 1369 e retenián presoèra la duchesse douairière de Borbó, Isabelle de Valís ; lo castèl #èsser assiégé per las tropas dels ducs de Borbó e de Bourgogne. Los « viaris » #èsser caçats, mas #portar la duchesse en otage.
Aram espinut
vinheta|Aram espinut copant vinheta|Aram espinut fissan vinheta|Aram espinut rovilhat vinheta|Ram de [[Robinia pseudoacacia]] drecha|vinheta|[[Rome|ram de rómec]] L'aram espinut,  o aram rómec o aram crancut o barbelat (var. hiu brocut), es una forma d'aram fabricat de bias a èsser fissant amb de puntas o de caires a vegada copants dispausats a interval regular. Una persona o un animal assajant de passar l'aram espinut aurà de fòrts riscs de se nafrar.
Es per exemple utilizat dins las barralhas pel bestial a causa del còst fèble e a l'entorn de las zonas demandant una seguretat per evitar las intrusions o las escapadas. Sa pausa es aisida e demanda pas de competéncia particularas, sufís de pausar unes punts per lo ligar e se fach amb de cables o de crancons.
L'aram espinut foguèt fòrça utilizat suls camps de batalha. Debanat e pausat simplament sul terren, alentís la progression dels soldats, que s'i embrolhan. Dins aqueste cas, lo fial es sovent compausat amb de lamas copantas.
Lo 24 de novembre de 1874, l’American Joseph Glidden de DeKalb (Illinois), pausèt lo brevet de l'aram espinut mai espandit e realizèt la primièra maquina capabla de lo produire en granda quantitat. S'agissiá d'una version melhorada qu'encontra mai de succès que l'invencion de Louis Jannin en França en 1865. La facilitat amb la quala se podiá desplegar faguèt que s'espandiguèt lèu d'entre los elevaires als EUA. De grandas zonas podián d’ara enlà èsser embarradas, augmentant atal lo rendiment dels elevatges e la renda de las tèrras. Las barralhas èran de per abanç subretot de fusta e demandavan fòrça temps per èsser installadas e adobadas.
Istòria
Lo primièr assag seriós de fabricacion d'aram espinut ven Leonce Eugene Grassin-Baledans en 1860. Concep un barralha eriçada de puntas agusas plan dolorosa de passar. Utiliza lo novèls produchs manufacturats de l'epòca: fial d'aram, cable en acièr e autres produchs venent de recents procediment industrials. Mas lo prototipe realizat presente d'inconvenient : temps de fabricacion, fiabilitat, pausa malaisida, longevitat... En abril de 1865 Louis François Janin seguís de près e vòl melhorar lo prototipe. Per aquò s'inspira de las tecnicas artisanalas. Descobrís que fòrça installacions de barralhas establas d'aqueste tipe son eissidas de materials culhits dins la natura: brancum o lianas dotadas d'espinas. Es pivelat per las sègas impossiblas de passar : las sègas de romegàs). Après un estudi meninos, los tress avantatges que vòl reproduire son  :
D'aquesta darrièra descobèrta Louis François Janin inventèt un fial de fèrre constituit de diferents fials entortilhats. L'estructura actuala per de rasons economicas e de fabricacion gardarà mai sovent pas que dos fials entortilhats.
Surbourg
Geografia
Dins Haguenau e Wissembourg, a la lisière septentrionala de la bòsc de Haguenau e sul marge esquèrre de la Sauer, se estend lo aglomeracion de Surbourg. Situat en lo costat de Soultz-jos-Bòsques, arrondissement de Wissembourg, departament del Bas-Rhin, Surbourg fa partida de la region naturala En jamai de-Bòsc.
Aram espinut
Istòria
Ara, lo fial de fèrre classic presenta sempre de puntas perpendicularas o formant un angle agut. Los punts de pièja de las tijas se fan pas al sòl mas sus de pals. Per reproduire la segonda caracteristicas los arams son dotats d'un sistèma de tendeires.
Surbourg
Geografia
Entre Haguenau et Wissembourg, à la lisière septentrionale de la forêt de Haguenau et sur la rive gauche de la Sauer, s'étend l'agglomération de Surbourg. Situé dans le canton de Soultz-sous-Forêts, arrondissement de Wissembourg, département du Bas-Rhin, Surbourg fait partie de la région naturelle Outre-Forêt.
Aram espinut
Istòria
Mas a la mèsma epòca, Michael Kelly de Nòva York als EUA a las mèsmas idèas de melhoracions. Malgrat lo modèl depausat pel Francés, es lo procediment de fabricaccion american qui s'impausa. A causa de la fòrta demanda de las expleitacions de l'Oèst American, la promocion publicitària del recent produch e la capitada industriala foguèt la fabricacion americana que dominarà a partir d'aqueste moment lo mercat. vinheta|Une collection de diferents fials d'aram utilizats a l'epòca Vèrs la fin drl sègle XIX,  las Grandas Planuras del Midwest mancan de fusta pels palencs o de pèiras pels paretons. aquò a per efièch d'alentir la colonizacion agrària. Fin de 1872, un bordièr de Waterman dins l'Illinois desvolopa un sistèma de barralha constituit d'un fial d'aram amb una pèça de fusta dotada de puntas per rebutar los indians e empachar lo bestial dels grands elevaires (partisans de l'« open range », o la liura pastura) de la passar, coma los cowboys menant lor troupèls cap a las vilas del Nòrd e de l'Èst. depausa un brevet en mai de 1873 e ne fa la mòstra pendent lo mercat del comtat de DeKalb pendent l'estiu. Aqueste novelum intriga los abitants de la region, Isaac Ellwood, Joseph Glidden e Jacob Haish decidisson de melhorar lo concèpte. Ellwood depausa un brevet en febrièr de 1874 mas fa la concluson que la version de Glidden es mai eficaç. Un còp realizadas, las puntas son plaçadas sul fial d'aram puèi torcidas. Per las manténer en plaça, Glidden enrotlava un autre fial a l'entorn de las puntas. Ellwood crompèt la mitat del concèpte a Glidden en julhet de 1874 e Glidden depausèt son brevet en novembre ongan. Fondèron enseguida la I.L Ellwood Manufacturing Company. Fabricavan al començament al rèire de la botica d'Ellwood un fial portaire compausat de dos cables torcits. Lo succès arriba lèu, e tanben la concurréncia que Jacob Haish comença lo sieu comèrci a partir de sos brevets. En 1876, Glidden vend la mitat de las parts de son brevet a la Washburn and Moen Manufacturing Company basada a Worcester, Massachusetts. Ellwood  i es integrat e lo comèrci de l'aram espinut contunha a s'espandre
Utilizacion dins lo sud-oèst american
vinheta|Aram espinut modèrne John Warne Gates faguèt una mòstra per la Washburn Moen a la Military Plaza de San Antonio (Texas) en 1876. Mostrèt cossí lo bestial èra arrestat retenu per aqueste novèl tipe de barralha et invitèt le public ne far de comandas a l'ostelaria Menger. Gates s'installa enseguida a Saint-Louis, Missorí per i fondar la Southern Wire Company que ven lo mai grand productor d'aram espinut sens licéncia. En 1881, una decision de justícia rbutèt aquestes fabricants e tornèt lo monopòli als proprietaris del brevet de Glidden. En 1892, la decision foguèt confirmada per la cort suprèma dels EUA. Gates pren Washburn Moen en 1898 e transfòrma la societat en American Steel and Wire que foguèt un davancièr de l'United States Steel. En 1875, 270 tonas de barbelats èran produch, en 1900, mai de 150 000 tonas.
Dins lo sud-oèst american, las barralhas d'aram faguèron de garrolhas e conflicte de vesinatge entre los elevaires (la range war o « guèrra de las frontièras »). Unes ranchs daissavan pàisser lor bestial sens limita territoriala alara que de bordièrs dispausavan d'una zona bornada per de barralhas. A vegada de proprietaris copava los fials barbelats per daisser passar los animals çò que farà debanar la Fence Cutter Wars (la guèrra dels copaires de barralhas) que mai d'unes ne trobèron la mòrt. Fin finala, la justícia realizèt sistèma d'amendas e de penas pels copaires de barralhas. En mens de 25 ans, gaireben totes los ranchs avián bornat lo possessions. Unes istorians estiman que la fin de la « Conquista de l'Oèst » coincidís amb l'arribada de l'aram espinut.
De grops religoses e conservatos donèron lo nom de Devil's Rope (la còrda del diable) al fial d'aram. Una partida de l'opinion publica s'indigna tanben de las nafras daissada als animals pels barbelets.
Barralhas a l'entorn dels domènis agricòls
vinheta|250x250px|Barralha d'aram espinut dins l'oèst del [[Tèxas]] L'aram espinut demora un dels mejans mai espandit per establir una barralha a l'entorn d'un domèni. Als EUA, los proprietaris utilizan mai lo barbelat mas es pas l'escasença per totes los païses. La talha del domèni es tanben un critèri important al subjècte de talas barralhas.
Lo fial es tibat entre de pals massíss e plan plantats dins lo sòl. Un sistèma de tendeires e de pals intermediaris de fusta o d'acièr permeton de manténer lo cable a la bonne nautor. De postams son a vegada aponduts entre los pals per far l'ensemble mai solid. La distància entre dos pals varia segon lo terren. Pòt èsser de 3 mètres suls terrens accidentats fins a près de 50 mètres sus las zonas planas. Los pals de fusta son plaçats al maxim cada 10 mètres amb 4 o 5 postams entre dos.
Lo fial utilizat per l'agricultura se destria en doas categorias : acièr mòl o acièr de nauta tension. Que que siá, lo fial es galvanizat per resistir a l'usadura e a l'oxidacion. L'acièr nauta tension permet de far de cable mai prims e resistent. Se desforma pas se lo bestial assag de lo passar. La deformacion causada pels animals o la calor es compensada per sas melhoras proprietats elasticas al contrari de barbelat d'acièr mòl que demora desfoemat. Lo fial de nauta tension pòt se desplegar sus de distàncias mai grandas mas sas caracteristicas fan qu'es malaisit d'installer e pòt venir dangierós s'es manipulat per de personas amb pauc d'experiéncia.
Dins las zonas plan fertilas ont lo troupèl es mai dens, de barralhas amb 5 o 7 câbles son correntas per delimitar las frontièras del domèni mas tanben realizar de divisions a l'interior de la propriatat. Dins los elevatges de fedas, las barralhas de 7 fials son frequentas amb 4 o 5 fials normals aa la mitat e de barbelats en naut e en bas. En Nòva Zelanda, las barralhas devon daissar passar los cans que menan lo tropèl. En França, l'usatge vòl que lo fial mai bas daisse passar la salvatgina, los cans de pastre e de caça.
Barralhas contra los passatges umans
vinheta|Barralhas amb d'aram espinut al naut Gaireben totas las barralhas d'aram espinut pòdon descoratjar lo bestial mai pòdon èsser passadas per un òme per en dessús e en travèrs escartant los fials e evitant las puntas. Per limitar aqueste problèma, gaireben totas las presons e autres zonas de nauta seguretat installan de barralhas amb de fial copant compausat de lamas gaireben de contunh. Aqueste tipe de fial causa de nafras a vegadas grevas a aqueste qu'assag de lo passar. Una alternativa consistís a plaçar de barbelat en naut d'un grilhatge. Quitament se la persona capita a pujar en naut del grilhatge, sa mobilitat demora reducha e li es alara mai dificil de passar al dessús de l'aram espinut sens se nafrar o s'encorar. D'autres grilhatges son dotats al suc de barras de sosten pel fial e clinadas a 45 gras cap al'intrús, un dispositiu que fa l'intrusion encara mens aisida.
L'aram espinut es utilizat en temps de guèrra. Fàcia a la cadéncia, la poténcia e la portada de las armas de tir, la « fortificacion al camp » ven importanta dins la tactica de guèrra. Pendent la Primièra Guèrra mondiala, es plaçat coma « defensa accessòria » fàcia a las trencadas. Los tirs d'artilheria visavan en prioritat las zonas de barbelats per dobrir un passatge per aténher las trencadas advèrsas. Amb lo conflicte evoluar, l'aram èra utilizat sus de logor redusidas de limitar l'impacte dels obús e facilitar son transpòrt. Pendent la Segonda Guèrra mondiala, los fials èran desplegats de biais a alentir l'infanteriá per la far mai vulnerabla a la mitralhodoiras, o simplament empachar lo passatge dels soldats mas l'aveniment de las divisions blindadas amb los carris d'assalt lo far segondari al subjècte tactic. Pendent la guèrra d'Afganistan, los camps de refugiats afgans al Paquistan èran enrodats d'arams espeinuts per facilitar lo manten d'aquestas populacions e protegir los Paquistaneses: es un cas tipic du biopoder evocat per Michel Foucault.
Lo barbelat es un element important de l'univèrs concentracionari. Ja utilizat dins los camps de concentravion en Africa del Sud pendent la guèrra des Boers, ven un « element central de la gestion totalitària de l’espaci » dins los camps d'exterminavion nazis. Los camps de la mòrt dispausan de barralhas doblas de barbelats electrificats de de naut mas tanben de gàbias de barbelets ont s'embarran los prisonièrs pendent de longas oras, o lo camin d’accès, protegit per brancum e barbelats, menent a las cambras de gas.
Installacion
vinheta|Dobla estructura de sosten amb dos tirants per las longors superioras a 60 mètres vinheta|Dobla estructura de sosten amb quatre tirants diagonals per las longors superioras a 200 mètres vinheta|165x165px|Esquèma d'un obstacle en « barbelat concertina » vinheta|Soldats desl EUA dispausant de barbelats pendent un exercici La partida mai importanta e costosa en temps pendent l'installacion es la realizacion dels pals màger als caires de luòcs pnt la distància es tròp granda per que los barbelats demoren sota tension. Los autres pals intermediaris an un ròtle mendre, servisson just a fixar los fials barbelats sens realament los tibar.
Un aram espinut subís una tension nauta, fins a 500 daN, e deu poder i resistir. Las estructuras de sosten son tanben somesas a d'importantas fòrças transmesas pels fials que s'i fixan. Lor forma varia segon la longor del barbelat. Son mai sovent constituidas de diferents pals ligats entre eles per de tirants de postam orizontals. Un pal de sosten pòt èsser mantengut en plaça mercé a de supòrt diagonals qu'asseguran tanben sa verticalitat e estalivan las flaquesas. De cables tirants (lisses) son connectats du suc d'un pal a la basa del pal opausat. Aquestes cables diagonals enfòrçan l'estructura empachant las desformacions dels poastams e dels pals. Se lo pan de barralha a una longor totala inferiora o pròche dels 60 mètres, alara un sol cable es tibat en diagonala entre dos pals. Aquesta estructura pòt èsser doblada per las longors superioras. Per las mai grandas distàncias, dos cables son emplegats e forman una crotz
Un postam orizontal liga fin fin finala los dos pals intermediaris distants d'unes 250 a 300 cm, assegura una mai granda resisténcia a l'ensemble. Autrament, los pals son distants de 2,5 a 15 mètres sens postam orizontal. Los intervals de l'òrdre d'unes mètres son mai frequents.
Quand eaquesta estructura primièra es bastida, l'aram espinut es enrotlat a l'entorn d'un pal de caire e mantengut amb de simples crancons mai espandits lo long dels pals. L'installacion contunha l'enrotlant a l'entorn dels autres pals de caire e lo metent sota tension amb de tendeires. Es fin finala ligat als pals intermediaris amb de crancons que despassan temporàriament per poder permetre una mesa en tension ulteriora. La mesa en plaça de la seria de fials barbelats se fa del naut cap al bas.
Diferents metòdes existisson per ligar lo fial a un pal de caire :
Als EUA, lo fial utilizat per l'agricultura es d'acièr galvanizat mb dos cables torcits e disponible en rotlèu de 402 mètres. Existís tres categorias de fial: classas I, II e III. La classa I a la sisa de zinc mai prima e sa durada de vida es inferiora a las autras classas. Rovilha mai sovent en mens de 8 a 10 ans, alara que la classa III resistís entre 15 a 20 ans. Una sisa d'alumini es a vegada utilizada a la plaça del zinc e ofrís una melhora resisténcia a l'usadura.
Los pals presents dins los caires an un diamètre de 15 a 20 cm, son de fusta tractada e inserits dins una basa de beton enterrada d'unes 50 cm de costat per 1 m de prigondor. Los pals intermediaris an un diamètre d'al mens 10 centimètres e son enfonçats dins un sòcle de beton de de larg e  de prigondor. Los pels de fèrre an un diamètre d'al mens.
Nafras causadas pels barbelets
De nafras causadas pels barbelets pòdon èsser encontradas sul bestial (cavals, vacas, etc.) mas taneben ratapenadas e aucèls. Los cavals panican lèu e un còp pres, de largs troces de carn pòdon èsser arrancats, parfois jusqu'à l'os. Pel melhor, aquestas nafras pòdon èsser tractadas e garisson sens sequèlas mas a vegada la bèstia deu èsser tuada après de complicacions (infeccions, septicemia, etc.). Los aucèls e ratapanadas captan pas sempre a destriar las puntas presentas sul fial e patisson d'esquissaments o s'empalan. Los animals mens fèrs coma las vacas o las fedas an mens de riscs d'aver de nafras tan grevas qu'aquestas encontradas sus d'autres animals Se retiran al primièrs signes de delor.
Lo barbelat es a vegada utilizat coma instrument de tortura. Utilizat coma un foet, o enrotlat a l'entorn d'un pal, pòt provocar de grevas nafras amb d'esquiçament e d'emorragias importantas. Las organizacions umanitàrias denoncian tanben l'astre dels refugiats africans a Melilla (Espanha) ont fòrça nafras causadas pels arams espinuts devon èsser sonhada. Passants las barralhas marcant la frontièra, lis refugiats se nafran prigondament als membres.
Yap
Yap es un archipèla de Micronesia e un dels 4 Estats federats de Micronesia. La capitala n'es Colonia.
Geografia
Yap es un archipèla situat dins las illas Carolinas. Es constituït de quatre illas, separadas per de destreches pauc largs, e enrodat d'una barrièra de coral.
Demografia
l'arqueologia e las fonts istoricas indican que la populacion deviá èsser de 8 000 abitants vèrs 1900 e que declinèt per aténher un minimum de 2 500 vèrs 1945.
La lenga de l'archipèla es lo yapés, una lenga oceaniana qu'es isolada dins aquel grop. Fa pas partida de las lengas micronesianas. L'anglés es vengut una lenga d'usança a Yap, que lo territòri foguèt american de 1947 a 1986.
Istòria
Las illas foguèron descobèrtas per los navegadors portugueses, abans de passar jos la dominacion de l'Espanha. Amb sa desfacha en 1898, dins la guèrra de las Filipinas, Espanha cedèt Yap a Japon. La segonda guèrra mondiala veguèt la fin de l'empèri colonial japonés en Pacific. Yap foguèt integrat dins los territòris jos tutèla americana. En 1986, venguèt, un dels quatre estats dels Estats federats de Micronesia.
Saint-Laurent-la-Gâtine
Geografia
La municipalitat de Sant-Laurent-la-Gâtine reagrupa tres pichons pòbles: Sant-Laurent-la-Gâtine, Boissy e l'Almòina.
Environada de vasts camps, aquela municipalitat se situa a aperaquí 45 km de Chartres (28) e 25 km de Rambouillet (78).
La commune de Saint-Laurent-la-Gâtine regroupe trois petits villages: Saint-Laurent-la-Gâtine, Boissy et l'Aumône.
Entourée de vastes champs, cette commune se situe à environ 45 km de Chartres (28) et 25 km de Rambouillet (78).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alexandre de Villeneuve
thumbAlexandre de Villeneuve (Ieras, lo 25 de mai de 1677 - 1756) fo un compositor barròc provençau.
Peiròl
Biografia
Se sap pas grand causa de sa vida, mas la naissença de Peiròl es generalament estimada a l'entorn de 1160. Es benlèu originari del vilatge de Pérols a Prondines, Puèi de Doma, al pe del castèl de Rocafòrt Montanha). Una autra possibilitat per sa vila natala es Peiròl dins la vila modèrna de Riòm de las Montanhas. Sa patria èra doncas "en la contrada del Dalfin": dins lo comtat del Dalfin d'Alvèrnha.
Peirol èra a l'origina un paure cavalièr, descrit coma "cortés e polit" per l'autor de sa vida de la fin del sègle XIIIen. Serviguèt la cor de Dalfin d'Alvèrnha, mas èra amorós de sa sòrre Salh de Claustra, molhèr de Beraut III de Mercuèr, e escriguèt cansons per aquesta "domna" (dòna). Alara que Dalfin aviá menat sa sòrre a la cour per Peiròl e aviá ajudat Peiròl a respondre a sos gosts dins sas composicions, Dalfin finiguèt per venir gelós de l'atencion que sa sòrre acordava a Peirol e, en partida pr'amor de l'inconvenença, deguèt donar comjat a Peiròl. Son biograf indica, Peirols no se poc mantener per cavallier e venc joglars, et anet per cortz e receup dels barons e draps e deniers e cavals.
Peiròl es conegut per èsser estat un violonista e un cantaire dins una tornada d'Albertet de Sestaro. Après èsser tornat d'un pelerinatge a Jerusalèm qualque temps en 1222 o après, Peiròl es saique mòrt a Montpelhièr dins los ans 1220.
Batalha de Tolon (1944)
La batalha de Tolon se debanèt dau 20 au 26 d'aost de 1944 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva còntra la vila dei fòrças francesas liuras que venián de desbarcament en Provença. Opausèt 52,000 soudats francés, principalament eissits dei tropas colonialas, a 18,000 Alemands.
Sostenguts per de resistents, lei Francés capitèron d'enceuclar Tolon lo 21. Puei, ataquèron lei linhas de defensa de la vila que foguèron rompudas entre lo 23 e lo 24 maugrat una resisténcia acarnada de la garnison. Enfin, leis asalhidors eliminèron lei darriers ponchs de resisténcia avans de recebre la capitulacion alemanda. Lei Francés perdiguèron 2,700 òmes tuats ò bleçats còntra un milièr de mòrts e 17,000 presoniers per leis Alemands.
Thal-Drulingen
Thal bei Drulingen en alemanic (Thal-Drulingen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Manuel del Refugio González
Manuel del Refugio Martínez González Flores (1833-1893) militar e òme politic foguèt president de Mexic entre 1880 e 1884.
Faròt de Planiá
vinheta|drecha
Lo faròt de Planiá es un faròt emblematic dau relarg marselhés, que s'atròba sus l'illon eponime.
Lo prmeier establiment de sinhalisacion maritime sus d'aquel illon data de 1320 per Robèrt d'Anjó. Lo bastiment actuau, bastit au sortir de la seconda guèrra mondiala es estat classificat ai Monuments Istorics francés despuei 2012.
Bazoches
Bazoches es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Astre
Un astre es quin còrs que siá celeste amb forma definida e que pòt individualitzar-se de los autres còrsses del Univèrs.
Principals tipes d'astres:
Sègle VI
../.. | sègle IV apC | sègle V apC | sègle VI | sègle VII | sègle VIII | ../..
Istòria
498-557 : apogèu de la poissança dei Huns Blancs. Pasmens, d'un biais paradoxau, pauc de detalhs son coneguts sus l'istòria pòble durant aqueu periòde. 20px 500-501 : en Gàllia, combats entre Burgonds e Visigòts per lo contraròtle d'Arle. Aquò agravèt lo declin de la vila. 502-506 : guèrra entre l'Empèri Roman d'Orient e l'Empèri Sassanida. Lo conflicte s'acabèt per una patz blanca car lei dos camps foguèron obligats de s'aliar per faciar d'incursions dei Huns Blancs. 20px 507 : batalha de Vouillé entre Francs e Visigòts. Lo combat s'acabèt per una victòria franca qu'entraïnèt la conquista de la màger part dau domeni visigòt en Gàllia. Dins aquò, lei Visigòts gardèron lo contraròtle de la Peninsula Iberica e de quauquei territòris au nòrd dei Pirenèus coma Septimània. En parallèl, per s'aparar còntra la menaça de Clodovèu, leis Ostrogòts ocupèron Provença. 518 : mòrt d'Anastasi I, emperaire roman d'Orient, que foguèt remplaçat per Justin I. Durant son rèine, capitèt de redreiçar l'economia de l'Empèri. 520-525 : en Iemèn, intervencion dei rèis Ella Asbeha e Caleb d'Aksum còntra lo rèi judieu Dhu Nawas que menava de persecucions còntra lei crestians locaus. S'acabèt per una victòria dei fòrças aksumitas. Pasmens, de revòutas judievas empediguèron lei venceires de gardar lo contraròtle de sa conquista. 524 : en Gàllia, premier partiment dau Reiaume Burgond entre Francs e Ostrogòts. 526 : destruccion d'Antioquia per un tèrratrem. Segon de documents romans dau periòde, 250,000 abitants i foguèron tuats. 526 : en Itàlia, mòrt dau rèi ostrogòt Teodoric lo Grand. Foguèt remplaçat per son felen Atalaric, un enfant de 4 ans plaçat sota la regéncia de sa maire Amalasonta. Favorabla ai Romans, se turtèt a l'aristocracia.
526-532 : guèrra novèla entre Romans e Sassanidas a prepaus d'Armenia. Coma lei conflictes precedents, lei combats s'acabèron sensa cambiament territòriau decisiu. Desirós de se concentrar sus d'autrei frònts, Constantinòble acceptèt de pagar un tribut a son adversari.
thumb|Retrach de Justinian I. 527 : mòrt de l'emperaire roman Justin I que foguèt remplaçat per son nebòt Justinian. Durant son rèine, contunièt l'òbra de redreiçament iniciada per Anastasi I e laissèt un tesaur considerable a son eiretier. 529 : per luchar còntra lo paganisme, sarradura de l'Acadèmia de Platon. Divèrsei filosòf preferiguèron quitar l'Empèri Roman d'Orient per s'installar en Pèrsia. Aquò marquèt la disparicion d'un important centre de la filosofia antica. 531-532 : après la mòrt dau rèi sassanida Khavadh I, guèrra civila per sa succession. 532-537 : construccion de l'Haghia Sophia. 533 : publicacion de tres compilacions importantas dau drech roman (lo Corpus juris civilis, lo Digeste e leis Institutes). En parallèl, en Africa, una armada romana capitèt de conquistar Cartage, de destrurre lo Reiaume Vandal e de tornar annexar la region a l'Empèri. 534 : dins l'Empèri Roman d'Orient, lo grèc comença de remplaçar lo latin dins lei tèxtes juridics.
535-536 : per de rasons encara desconegudas (erupcions volcanicas ? impacte d'asteroïde ?), una mena d'ivèrn volcanic entraïnèt un important refrejament dau clima mondiau durant dos ans. v. 535 : per de rasons desconegudas, probablament una crisi agricòla entraïnada per de cambiaments climatics, començament dau declin progressiu de Teotihuacan (→ 650).
535-540 : en Itàlia, assassinat de la regenta Amalasonta. Aquò entraïnèt una reaccion viva de part de l'Empèri Roman d'Orient que mandèt una armada ocupar Nàpols (535), Roma (536), Milan (540) e Ravena (540). Pasmens, leis Ostrogòts refusèron de se sometre e contunièron de resistir (→ 543). 539 : en Japon, annada probabla dau rèine de l'emperaire Kinmei qu'es lo premier sobeiran nipon clarament atestat per de vestigis istorics. 540-545 : inquiet dei succès romans en Africa e en Itàlia, lo rèi sassanida Cosrau I comencèt una guèrra novèla còntra Constantinòble. S'acabèt per una trèva de 5 ans fòrça fragila (→ 549).
Cultura
510 : fin de l'escritura de l'Institucion musicala, òbra de Boeci, que foguèt fòrça importanta dins lo corrent de l'Edat Mejana car permetèt ais erudits medievaus de comprendre la musica grèga. 594 : publicacion de l'Istòria eclesiastica escricha per l'istorian grèc Evagri d'Epifania (vèrs 536-594). Òbra de de sièis libres, depinta l'istòria de la Glèisa sus lo periòde 431-593. Sei particularitats principalas son l'acceptacion per l'autor dau subrenaturau (racòntes de miracles), l'utilizacion de documents autentics e l'abséncia de jutjaments sectaris còntra leis eretics dau periòde.
Teodoric II
Teodoric II (? 426 - Tolosa 466) èra un rei dels visigòts, filh del rei Teodoric  e fraire e successor del rei Torismond, aprèp que foguèsse assassinat, en 453.
Biografia
En 455, Avitus foguèt enviat coma ambaissador a la cort de Tolosa per renovar l'aliança entre Roma e los visigòts. Quand Avitus èra aila, lo rei visigòt foguèt assabentat de la mòrt de Petronius Maximus e del sac de Roma pels vandals e Teodoric decidiguèt de lo proclamar emperador, e li prometèt ajuda. Lo senat roman acceptèt lo novèl emperador prepausat pel rei visigòt (junh de 455)
Los ispanoromans de la Cartaginensa e la Tarraconensa implorèron l'ajuda d'Avitus menaçats per l'expansionisme sueu e dels bagauds. Rechiar, lo rei sueu, refusèt d'escotar las proposicions de patz de l'emperaire roman. Alara Teodoric capitant una armada subretot visigota passèt los Pirenèus, afrontèt los bagauds de la Tarraconensa, e capitèt a derrotar los sueus a 20 km d'Astorga a la batalha del riu Orbigo en 456. La capitala dels sueus, Braga, casèt dins las mans de Teodoric e lo rei Rechiar foguèt fach prisonièr alara qu'ensejava d'escapar e foguèt executat (decembre de 456).