cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Annoux
Geografia
Voir la carte sur le site  www.annoux.cabanova.fr
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Sul luòc www.annoux.cabanova.fr Veire la rubrique "istòria", de contunh "tèxtes Abbé Durand" aperaquí 150 paginas d'istòria de la XII sègle als nòstres jorns.
Lista de las guariguèsse al sègle :
Sur le site www.annoux.cabanova.fr voir la rubrique "histoire", puis "textes Abbé Durand" environ 150 pages d'histoire du XII siècle à nos jours.
Liste des curés au siècle :
Nòtas
<references group=N/>
Omarosa Manigault
thumb|260px|Omarosa Manigault Omarosa Onee Manigault-Newman, sovent sonada simplament Omarosa (Youngstown, Ohio, 15 de febrièr de 1974) es una personalitat televisuala. Anciana participanta dels dos programas de television menats per Donald Trump, The Apprentice e The Celebrity Apprentice, foguèt directritz de la comunicacion de l'Ofici de las Relacions Publicas de l'Ostal Blanc jol govèrn Trump del 20 de genièr de 2017 al 20 genièr de 2018.
Creèt en agost de 2018 una polemica importanta en divulgar d'enregistraments illegals faches del temps de sa preséncia dins l'equipa de Trump en l'acusar d'èsser racista.
L'Isle-sur-Serein
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Fins a la Revolucion francesa, lo sieu nom es Lo Isle jos Montréal.
Al e al, lo Isle-sus-Seren es un centre ferroviaire d'una cèrta importància. L'estacion de la Isle-Angely (l'actuala déchèterie) es n'efièch, entre 1887 e 1951, lo terminus de la linha d'interès local lo Isle-Laroche, sobrenomenada çò Tacot del Seren e gerida per la CFD. La siá estacion es egalament situada sus la linha Avallon - Nuèchs-jos-Ravière del PLM, dobèrta l'an 1888 e progressivament barrada entre 1933 e 1952. N'indigne, una halte del tacot existissiá als Antes, mai prèp del centre del bourg que l'estacion.
thumb|right|Porte du vieux-château à l'Isle-sur-Serein, aujourd'hui entrée d'une exploitation agricole. Le village est situé dans une boucle du Serein, où se trouve une petite île, d'où son nom. Le village de l'Isle-sur-Serein est attesté dès 877, sous le nom d' Ilianencensis vicaria. C'est une ancienne possession des sires de Montréal. Le village est fortifié au XIVe siècle. En 1351, il a pour seigneur Jean II de Chalon-Arlay
Jusqu'à la Révolution française, son nom est L'Isle sous Montréal.
Nòtas
<references group=N/>
Santa Gèma (Albigés)
Santa Gèma (Sainte-Gemme en francés) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Batalha dau cap Mícale
La batalha dau Cap Micale se debanèt en setembre de 479 avC a la fin de la Segonda Guèrra Medica. Opausèt una armada grèga comandada per lo rèi espartenc Leotychidas II e lo generau atenenc Xantip (40,000 òmes e 110 a 250 naviris) ai fòrças pèrsas dirigidas per Tigranes (60,000 òmes e 300 naviris. S'acabèt per una importanta victòria grèga.
Contèxte
Après la batalha de Platèa, l'armada pèrsa foguèt obligada de se retirar en direccion d'Anatolia. Sensa sostèn maritim, subiguèt de pèrdas importantas en causa d'atacas grègas lòng de sa retirada. Aquò entraïnèt la revòuta de plusors ciutats-Estats d'Ionia. Pasmens, Xerxès aviá laissat una armada, comandada per lo generau Tigranes, per protegir la region. Per lei Grècs, aquela armada representava encara una menaça importanta car permetiá de preparar una invasion novèla. De mai, leis Atenencs volián sostenir lei Grècs d'Ionia en revòuta. Ansin, una expedicion foguèt decidida per atacar lei tropas de Tigranes.
Debanament
La flòta grèga se dirigiguèt inicialament vèrs Samos onte la flòta pèrsa èra installada. Pasmens, lei naviris pèrses refusèron lo combat e s'enfugiguèron au Cap Micale onte se trobava lo camp de Tigranes. Per protegir la flòta, lo cap pèrse ordonèt de sortir lei naviris de l'aiga e de fortificar lo camp. En fàcia d'aquela situacion, lei Grècs decidèron de desbarcar per menar una ataca terrèstra còntra lo camp enemic. Aquela manòbra equilibrèt probable lo rapòrt de fòrças e Tigranes acceptèt de quitar sei defensas per combatre leis asalhidors.
L'armada grèga sembla aver combatut a l'entorn de dos còrs. Una ala drecha, principalament constituïda per lei contingents d'Atenas, de Corint, de Siciona e de Trezèna ataquèt dirèctament l'armada pèrsa. Enterin, una ala senèstra, organizada a l'entorn dei tropas espartencas, ataquèt per lo nòrd e contornejèt la linha pèrsa. Pasmens, lo movement foguèt mau coordenat car leis Atenencs volián ganhar la batalha sensa l'ajuda deis Espartencs. Menèron ansin una ataca fòrça violenta. Après una bòna resisténcia, l'armada pèrsa foguèt obligada de recular dins son camp. L'arribada de l'ala espartenca entraïnèt l'afondrament de sa defensa. La mòrt de Tigranes e de l'amirau Mardontes, cap de la flòta, agravèt la desbranda pèrsa.
Consequéncias
Lo resultat de la batalha es una victòria importanta per lei Grècs qu'alunchèron definitivament la menaça d'una invasion pèrsa en Grècia. Lo bilanç uman de la batalha es desconegut mai, segon lei racòntes, lei pèrdas èran importantas dins lei doas armadas. Pasmens, l'armada de Tigranes èra destrucha e lei subrevivents, que s'enfugiguèron a Sardes, aguèron ges de ròtle dins la seguida de la campanha. D'efiech, se leis Espartencs se retirèron après aqueu succès, leis Atenencs demorèron dins la region per ajudar leis Ionians. En particular, assetjèron e conquistèron Sestos après un sètge de plusors mes.
Mandat
Lo mot mandat es emplegat dins los domenis :
Ormancey
Ormancey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Istòria
thumb|left|Parc [[aérostatique : pilòtas confladas retenudas dins tèrra (1915)]]
Pierre Cohen
Biografia
Filh d'una catolica francesa e d'un militar josieu tunisian, que seguiguèt en Alemanha en 1958 puèi a Masamet en 1964, Pierre Cohen obtenguèt, aprèp son bac en 1968, un doctorat en informatica a l'universitat Paul Sabatier, e venguèt engenhaire de recèrca en informatica a l'IRIT, fins a sa demission en 1997.
Membre del Partit Socialista en 1974, milita al sen del CERES. Elegit municipal a Ramonvila e Sant Anha en 1983, d'en primièr, es encargat de la pichona enfància abans de ne venir cònsol màger en 1989. Conselhièr regional entre 1986 e 1992, se met en vacança del Partit Socialista un temps aprèp l'entrada de França dins la Guèrra en Iraq. Vòta apuèi « non » al referendum sul Tractat de Maastricht, mas rejonh pas Jean-Pierre Chevènement al Movement dels Ciutadans, e se rapròcha de Lionel Jospin en 1995.
Implicat dins las politicas de prevencions al GIP e al CISPD, tanben es a l'origina del Festenal de carrièra de Ramonvila. Es elegit deputat en 1997 dins la 3 circonscripcion de Nauta Garona. Implicat fòrtament dins las Assisas de la Recèrca, tanben es membre de las instàncias nacionalas del Partit Socialista ont trabalha sul servici public.
Reelegit deputat per un tresen mandat legislatiu lo, fàcia a la candidata UMP Marie-Claire Danen, es vicepresident de l'Ofici Parlamentari d'Avaloracion de las Causidas Scientificas e Tecnologicas e membre de la Comission dels Afars Economics, de l'Environament e del Territòri.
Lo, al cap d'una lista unitària de l'esquèrra (PS, PCF, MRC, PRG, Verds), davança al segond torn de las municipalas lo cònsol sortent Jean-Luc Moudenc (50,42 % contra 49,58 % ).
Moraches
Geografia
L'abitat es de tipe mitage. Los caserius son : Mavé, Coux, Chazy / Hautecour, Mouchy, Agriez. Çò Cap de luòc communal Moraches es de compausadas parts : lo Bourg, la Chaume, lo Vilatge (appellations officieuses). Lo masatge caseriu de Chazy es sovent nomenat "lo Castèl" en referéncia a la preséncia d'un castèl féodal, uèi desaparegut.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dintratz 1790 e 1794, la municipalitat vesina de Caux a amassat a la municipalitat de Moraches.
Ladite Comuna de Caux #portar pendent lo periòde revolucionari de la Convencion nacionala lo nom de Aron-la-Montanha.
Entre 1790 et 1794, la commune voisine de Caux est réunie à la commune de Moraches.
Ladite commune de Caux porta durant la période révolutionnaire de la Convention nationale le nom de Aron-la-Montagne.
Samia Suluhu Hassan
Samia Suluhu Hassan (n. 1960) es una femna politica de Zanzibar, e la presidenta actuala de Tanzania.
Malancourt (Mòsa)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Élesmes
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Tecon
Tecon (Técou en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Ligams extèrnes
Comunas de Tarn.
Canton deu Mas d'Agenés
Lo canton deu Mas d'Agenés es una anciana division administrativa d'Agenés e de Vasadés (Samasan), situada dens l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Dempui 2015, las 9 comunas son dens dus cantons diferents (veire lo tablèu). Totas las comunas, manca Senta Marta, qu'es de la Comunautat de comunas deus Tuquets e Lanas de Gasconha, son dens Vath de Garòna Aglomeracion (comunautat d'aglomeracion de Marmanda). La lenga autoctòna es l'occitan gascon.
Istòria
Creèn lo canton deu Mas d'Agenés pendent la Revolucion.
San Pedro de la Paz
vinheta|178px|drecha San Pedro de la Paz qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 80 447 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 112,5 km².
Concerto per violoncèl (Dvořák)
Lo concerto per violoncèl en Sim, Op. 104 B. 191 d'Antonín Dvořák qu'ei ua de las pèças màgers deu repertòri d'aqueth instrument; que ho compausat durant lo sejorn nòrd-american deu compositor entau virtuòse e amic Hanuš Wihan. Las circonstàncias umanas e materiaus que hen totun que hosse interpretat peu purmèr còp peu violoncelista anglés Leo Stern.
Estructura
La particion qu'ei escrivuda entà 2 flabutas (la segonda que jòga tanben deu piccolo), 2 clarins, 2 clarinetas, 2 bassons, 2 trompas, 2 trompetas, 3 trombons, tuba, timpani (un triangle) e còrdas.
Que's compausa deus moviments seguents :
Besnans
Besnans es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escolobre
Escolobre (Escouloubre en francés) es una comuna lengadociana de Fenolhedés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Gunnar Knudsen
Gunnar Knudsen, n. Aanon Gunerius Knudsen (1848-1928) engenhaire, entrepreneire e òme politic foguèt primièr ministre de Norvègia en doas ocasions: 1908-1910, e 1913-1920.
Escolobre
Toponimia
La prononciacion es [esku'lubre] Escolobre es atestat en 718, Escolobre. Escolobre s'explicariá, segon Dauzat, per ès = [en las], e lo latin colubra, « colòbra, sèrp »; seriá doncas un lòc trevat per las colòbras. Mès la contraccion ès al sègle VIII e en protooccitan, aquò pausa problèma. Escolobre poiriá tanben s'explicar per un mot gallés briga, « fortalesa », a l'origina « tuca, mont » , religat per -ó- a un radical cal, « pèira ». Véser Colòures e Colòbres, mès la primièra sillaba Es-, tanlèu lo sègle VIII, s'explica mal.
Istòria
Le territòri d'Escolobre fa partida de la vescomtat de Fenolhet o Fenolhedés al mens duscas al segle XIII. Les documents modèrnes (sègle XVII) encara situan aquel vilatge dins le Fenolhedés. Ara es tanben reputada apartenir al País de Saut malgrat la tradicion istorica.
Hualqui
vinheta|178px|drecha|Escut de Hualqui Hualqui qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 20 660 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 531 km².
Val-de-Saâne
Val-de-Saâne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de Normandia.
Geografia
Comuna del país de Caux
Commune du pays de Caux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Val-de-Saâne s'es constituit lo 1er 1964 per la fusion de quatre ancianes comunas :
La commune de Val-de-Saâne s'est constituée le 1964 par la fusion de quatre anciennes communes :
Badménil-aux-Bois
Badménil-aux-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Beaucourt
Beaucourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Geografia
La ciutat se situa a 15 km de Montbéliard i a 28 km de Belfort
Fijac
Fijac (Figeac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
center|200px|thumb|Panèl de dintrada a Fijac.
Guipuscoa
250px|right|thumb|Rèleu de l'escut de Guipuscoa dens la Catedrau de l'Immaculada Concepcion de [[Vitòria]] Guipuscoa (Guipuscoa en francés, Gipuzkoa en basco, Guipúzcoa en espanhòu) qu'ei un parçan deu Bascoat. Lo levant deu parçan qu'ei istoricament deu ducat de Vasconia o Gasconha. ,
Administrativament, qu'ei un "territòri istoric" dens la Comunautat Autonòma Basca e ua província d'Espanha.
La capitau qu'ei Sent Sebastian (Donostia en basco).
Los sons abitants que son los guipuscoans.
Qu'ei bordada per Biscaia (oèst), Alaba (sud), Labord e la Comunautat Forala de Navarra (èst) e peu golf de Gasconha (nòrd).
Ua part important de la populacion de la còsta orientau (Hont Arràbia, Sent Sebastian, Passatge) que parlava l'occitan gascon enqüera a la fin deu sègle XIXen e au començament deu sègle XXau.
Heraudica
Los arbos e la mar qu'arrepresentan lo litorau e l'interior (tres arbres peus tres territòris qui constitueishen Guipuscoa). Los gigants o titans qu'evocan probablament la tradicion deus jentilak (personatges de la mitologia basca qui simbolizan lo pòble basco precrestian). Los canons e lo rei qui porta l'espasa que desapareishón en 1979.
Thomas Edison
Thomas Alva Edison (11 de febrièr de 1847 – 18 d'octobre de 1931) foguèt un inventor e òme d'afar american. Desvolopèt nombroses espleches que contribuïguèron a cambiar la vida del mond de pertot a l'entorn del planeta, coma lo fonograf, la camèra de cinèma, o l'ampola electrica. Escaissat "Lo masc de Menlo Park", foguèt un dels primièrs inventors a aplicar los principis de la produccion de massa e del trabalh a granda escala al procediment de l'invencion, e pr'amor d'aquò, es sovent creditat de la creacion del primièr laboratòri de recerca industrial. Edison es considerat coma un del pus prolifics inventors de son temps, depausèt als Estats Units 1093 brevets al sieu nom. Pus significatiu que lo nombre de sos brevets, foguèt lo larg impacte de sas invencions: lo lum electric, las centralas electricas, l'enregistrament del son, lo rodatge de filmes foguèron a l'origina de nòvas industrias mondialas. Las invencions d'Edison contribuiguèron a la comunicacion de massa e, en particular, al desvolopament de las telecomunicacions.
Sos trabalhs de punta dins aquestes domeni èran ligats a son passat d'operador de telegraf. Edison desvolopèt un sistèma de produccion e de distribucion de corrent electric per los ostals, las entrepresas e las fabricas que foguèt un progrès crucial dins lo mond industrializat modèrn. Sa primièra centrala electrica èra a Pearl Street a Manhattan (Nòva York).
Saint-Maurice-de-Satonnay
Saint-Maurice-de-Satonnay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Sant-Maurici-de-Satonnay fa partida del Nautor-Mâconnais.
Saint-Maurice-de-Satonnay fait partie du Haut-Mâconnais.
Istòria
Comuna cristianat « Sant-Maurici-de-Satonnay » dempuèi març 1861, continuament a la reünion per decrèt de las municipalitats de Sant-Maurici-de detlos-Prés e de Satonnay.
El túnel
thumb|200px|left|[[Plaça San Martín (Buenos Aires)|Plaça San Martín, un deus lòc de rescontra enter Juan Pablo e María]]thumb|200px|Plaça Francia, un aute lòc de rescontre deus protagonistas, dens lo quartièr oligarquic de MaríaEl túnel qu'ei ua nava de l'escrivan argentin Ernesto Sábato ; influenciada per l'existencialisme, que ho publicada en 1948 e que dè ua renomada internacionau au son autor dab, enter autas, criticas elogiosas de Thomas Mann e Albert Camus.
Aquesta nava que pren las apariéncias d'un roman policièr on l'assassin, Juan Pablo Castel, conda la complexitat de circonstáncias e de las motivacions qui'u mièn a aucíder María Iribarne. Aqueth raconte qu'ei untat d'ironia, de sarcasme, de pessimisme hred qui pòt raperar l'estetica etica de cèrtas paraulas de tango e qui, en tot cas, hèn partida de la dialectica urbana de Buenos Aires
Resumit
thumb|200xp|Glèisa de [[Nosta Dauna deu Pialar, dens lo quartièr oligarquic de la Recoleta]]Juan Pablo Castel, narrator e protagonista, que'ns conda las circontàncias e lo contèxte psicologic qui'u mièn ad aucíder María Iribarne.
Castel qu'ei un pintre arreconegut e famós, presat peus critics d'arts (que mespresa a maugrat deus lors elògis). A l'escadença d'ua exposicion soa, qu'arremarca ua gojata qui espia un detalh d'ua de las soas òbras. thumb|200px|left|La proprietat de Hunter que s'apera Lo Umbúes en referéncia a l'[[Ombó, aquesta planta emblematica de la pampa qui sembla a un arbó a maugrat de d'ostentar ua fibra cellulosica en lòc de husta]] Los dias seguents, Juan Pablo que's demanda quin la tornar trobar e l'abordar en bèth imaginar divèrsas escadenças dab mantuas possibilitats de dialògs. Fin finala l'escadença que's presenta, e, mei endavant hèit de çò qui's credèva, que la ditz qu'a pas acabat de pensar ad era ; era que'u ditz qu'ei parièr mes totun, que huegeish.
Quauques dias après que la torna troba e qu'ei la debuta d'ua relacion passionau e quitament isterica enter los dus.
Un dia, María que demanda a Castel de cossirar dens lo son ostau deu quartièr nòrd (lo zòna oligarquica de Bueno Aires) mes, en vertat, sonque lo son marit, un cèc nomat Allende, qu'i ei present per'mor Maria qu'ei anada a Los Umbúes, la proprietat Hunter (lo cosin deu son marit), au ras de Mar del Plata. Qu'a deishat totun un messatge entà Juan Pablo qui'uei balhat peu quite marit (qui, òrb, no'u pòt pas véder).
Au son retorn la Juan Pablo e María que tornan establir la loa relacion dab un gelosèr creishent. Castel que l'insulta mantuns còps e se bèth excusar après ; deu son costat María qu'ei hèra hosca sus la natura de la soa relacions dab los tres òmis.
María qu'envita quitament Juan Pablo dens la proprietat de Hunter ; quan i arriba, que he tanben la coneishença d'ua cosia. Gelós, Juan Pablo que huegeish a Buenos Aires. Qu'escriu ua letra agressiva a María abans de l'aperar, a la debuta entà desencuà's, on fin finala qu'ei mei agressiu. que la torna aperar entà la díser que se tua se no'u vien pas véder a Buenos Aires. María que hè lo viatge mes que se'n torna a Mar del Plata abans de'u véder.
Furiós, Juan Pablo qu'ensaja per un amic comun nomat Lartigue, de saber se María e Hunter e son amants. la soa manca de responsa qu'ei interpretada per Juan Pablo com ua afirmativa e, en bèth manlevar l'auto de cèrte Mapelli (dab lo prtèxte que deu anar véder lo son pair malaut) qu'arrecoteish entà la proprietat de Hunter a Mar del Plata. Sus la rota, Castel, gelós e amar, que pensa qu'ei tostemps demorat embarrat dehens lo tunel (qui da lo son títol a l'òbra) de la soa vita e de la soa soletat mentre que María èra libra e vivèva dens lo monde en lo bèth cossirar de quan en quan per frinestòtas deu son tunèl.
Mâlain
Mâlain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
El túnel
Resumit
Que'i aucideish María dab un ganivet abans de tornar a Buenos Aires e d'anonciar lo murtre a Allende qui, a las rasons de Juan Pablo (la credença que Hunter e èra lo son aimador) e crit "incensat".
Mâlain
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
El túnel
Rescontre enter María e Juan Pablo (capítol III)
En el salón de Primavera de 1946 presenté un cuadro llamado Maternidad''. Era por el estilo de muchos otros anteriores: como dicen los críticos en su insoportable dialecto, era sólido, estaba bien arquitecturado. Tenía, en fin, los atributos que esos charlatanes encontraban siempre en mis telas, incluyendo "cierta cosa profundamente intelectual". Pero arriba, a la izquierda, a través de una ventanina, se veía una escena pequeña y remota: una playa solitaria y una mujer que miraba el mar. Era una mujer que miraba el mar. Era una mujer que miraba como esperando algo, quizá algún llamado apagado y distante. La escena sugería, en mi opinión, una soledad ansiosa y absoluta.
''Nadie se fijó en esta escena: pasaban la mirada por encima, como por algo secundario, probablemente decorativo. Con exepción de una sola persona, nadie pareció comprender que esa escena constituía algo esencial. Una muchacha desconocida estuvo mucho tiempo delante de mi cuadro sin dar importancia, en apariencia, a la gran mujer en primer plano, la mujer que miraba jugar al niño. En cambio, miró fijamente la escena de la ventana y mientras lo hacía tuve la seguridad de que estaba aislada del mundo entero: no vio ni oyó a la gente que pasaba o se detenía frente a mi tela.''
"Tots que saben qu'aucí María Iribarne Hunter. Peró negun sap pas quin la coneishèi, quina mena de relacion i agó exactament enter nosautes e quin e'm hoi hèit chic a chic a l'idea de la matar. Qu'ensajaréi de condar tot imparciaument per'mor, a maugrat qui pateishéi hèra per la soa fauta, b'ei pas la pèga pretencion d'estar perhèit.
Au salon de la primavera de 1946 que presentèi un tablèu aperat Maternidad. Qu'èra dens l'estil de mantuns autes anteriors: com ac disen los critics dens lo lors insuportable dialecte, qu'èra solide, qu'èra plan arquitecturat. Qu'avèva, fin finau, los atributs qu'aqueths charlatans e tròban tostemps dehens las meas telas, en bèth incluir "ua cèrta causa pregondament intellectuau". Mes en haut, a man esquèrra, a travèrs un frinestòt, que's vedèva ua scena petita e luenhèca: ua plaja soleta e ua hemna qui espiava la amr. Qu'èra ua hemna qui espiava la mar. Qu'èra ua hemna qui espiava com s'esperasse quauquarren, dilhèu un aperet estupat e distant. La scena que sugeriva, a la mea idea, una soletat anxiosa e absoluda.
Arrés non s'avisè pas d'aquesta scena: que passavan e que l'espiava en devath, com se hosse ua causa segondària, de segur decoratiu. Dab l'exepcion d'ua sola persona, degun semblè pas compréner qu'aquesta scena constituiva çò d'essenciau. Ua gojata desconeguda que demorè ua pausa de cap au men tablèu shens prestar interès, en aparéncia,a la hemna deu purmèr plan, la hemna qui espiava lo chin a jogar. Per contre, qu'espiè fixament la frinèsta e, mentre qu'ac hasèva qu'agói la conviccion que demorava isolada deu monde sancèr: non vedó e n'audí pas lo monde qui passava o qui s'estancava de cap a la mea tela."
Lo "tunèl" (capítol XXXVI)
[...] en todo caso había un solo túnel, oscuro y solitario: el mío, el túnel en que había transcurrido mi infancia, mi juventud, toda mi vida''. Y en uno de esos trozos transparentes del muro de piedra yo había visto a esta muchacha y había creído ingenuamente que venía por otro túnel paralelo al mío, cuando en realidad pertenecía al ancho mundo, al mundo sin límites de los que no viven en túneles;'' [...]
"[...] en tot cas que i avèva pas sonque un sol tunèl, escur e solitari: lo men, lo tunèl on s'èra escaduda la mean infància, la mea joentut, tota la mea vita. E per quauques uns d'aqueths tròç transparents de la murralha de pèira qu'avèvi vista aquesta gojata e qu'avèvi credut simpletament que vienèva per un aute tunèl parallèl au men, quan en vertat qu'èra deu monde vast, deu monde shens nada termièra deu qui non viven pas dehens nat tunèl; [...]"
Bibliografia
Sabato, Ernesto. El túnel. Cátedra : Madrid, 1977.
Crazannes
Crazannes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Leo Stern
Leo Stern (Brighton, lo 5 d'abriu de 1862 – Londres, lo 10 de seteme de 1904) que ho un violoncelista anglés famós per aver interpretat peu purmèr còp lo concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák (a maugrat qu'avosse compausada aquesta òbra entà violoncelista e amic Hanuš Wihan).
Que vadò dens ua familha de musicians : lo son pair qu'èra un violonista e cap d'orquèstra alemand e la soa mair ua pianista anglesa.Qu'estudiè la quimia en purmèr abans de virà de cap au violoncèl qu'estudiè hens la Royal Academy of Music dab Carlo Alfredo Piatti com professor. Que continuè a Leipzig dab Julius Klengel e Karl Davidov.
Qu'avó ua carrièra de concertista e que joguè entà la reina Victòria dens las soas residéncias reiaus.
Qu'interpretè lo concerto de lo 19 de març de 1896 au Queen's Hall devath la direccion deu compositor. Qu'interpretè aquesta òbra arron a Praga, en Alemanha puish au Estats Units d'America.
Stern que jogava, enetr autes, dab lo stradivarius deu generau Kyd e lo stradivarius de Baudiot.
Laize-la-Ville
Laize-la-Ville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Lo vilatge a bastit sul flanc del vallon de la Laize, origina del nom de la comuna. Es un afluent del Adorna.
A proximitat immediata de la municipalitat, se tròba lo luòc géologique renommé trucat lo synclinal de May.
En cobrint 176 ectaras, lo sieu territòri es lo mens estendut del costat de Bourguébus.
Le village est bâti sur le flanc du vallon de la Laize, origine du nom de la commune. C'est un affluent de l'Orne.
À proximité immédiate de la commune, se trouve le site géologique renommé appelé le synclinal de May.
Couvrant 176 hectares, son territoire est le moins étendu du canton de Bourguébus.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La, la municipalitat a liberat pel regiment canadien dels Fusiliers Mont-Royal en lo moment del operacion Totalize. La carrièra principala pòrta lo nom d'aquel regiment libérateur.
Une église est mentionnée dans un texte antérieur à 1066. La paroisse Notre-Dame de Laize (l'ancien nom de ce village) figure dans une charte de l'abbaye de Barbery en 1273. La glèisa Notre-Dame actuelle est datée du ( et s).
Le 8, la commune est libérée par le régiment canadien des Fusiliers Mont-Royal lors de l'opération Totalize. La rue principale porte le nom de ce régiment libérateur.
Mouron-sur-Yonne
Mouron-sur-Yonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Samba leko
Lo samba leko (o chamba leko, samba leeko) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada en Nigèria e en Cameron.
Localisacion
Lo samba leko es parlat a l'èst dels monts Alantika, a la frontièra de Nigèria e de Cameron.
Classificacion
Lo samba leko es classat dins las lengas samba-duru.
Maizey
Maizey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Maizey a citat per las primièras fes en un document de 973.
En 1285, segon Jacques Bretel, en lo moment del tournoi de Chauvency ofrit pel comte de Chiny, lo senhor Béckart de Maizey a citat de divèrsas fes als costats dels Briey, Amance, Neuville, Âpremont, Removille e Beaufremont, tanben plan dins lo castèl que sus lo camp de batalha (joute e tournoi).
La guèrra de 1914-18 a fòrtament marcat la municipalitat de Maizey perque a situat a 30 km al sud de Verdun.
La commune de Maizey est citée pour la première fois dans un document de 973.
En 1285, selon Jacques Bretel, lors du tournoi de Chauvency offert par le comte de Chiny, le seigneur Béckart de Maizey est cité plusieurs fois aux côtés des Briey, Amance, Neuville, Âpremont, Removille et Beaufremont, aussi bien au château que sur le champ de bataille (joute et tournoi).
La guerre de 1914-18 a fortement marqué la commune de Maizey car elle est située à 30 km au sud de Verdun.
Sant Pau de Durença
Sant Pau de Durença (Saint-Paul-lez-Durance en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Francis Turcan
Francis Turcan (1912 - 8 de decembre de 1968) es un òme politic que foguèt premier cònsol dau Martegue de 1946 a 1947 e de 1959 a 1968. Inicièt lo periòde de modernizacion de la vila que durèt de la fin deis ans 1950 au començament deis ans 1990. Foguèt remplaçat a sa mòrt per Paul Lombard que contunièt sa politica e demorèt premier cònsol dau Martegue fins a 2009.
Emplegat administratiu, Francis Turcan venguèt premier cònsol dau Martegue en 1946 dins lo contèxte de la Liberacion. Sòci dau Partit Comunista Francés, succediguèt a Jacques Toulmond qu'aviá ocupat lo pòste en 1945-1946. D'efiech, en causa de sei pèrdas durant la guèrra, lei comunistas avián obtengut la direccion de la vila après l'expulsion deis Alemands en aost de 1944. Pasmens, Turcan foguèt batut ais eleccions de 1947 e 1953 per Paul Pascal (SFIO) que poguèt aprofichar lo sostèn de la drecha.
Dins aquò, la perseguida de l'industrializacion de la region renforcèt pauc a pauc la posicion dei comunistas. De mai, l'aumentacion rapida de la populacion martegala entraïnava de problemas grèus en causa de la manca d'infrastructuras modèrnas. En 1959, la lista PCF foguèt donc elegida e Turcan venguèt tornarmai premier cònsol dau Martegue. Deguèt faciar una situacion malaisada, totjorn marcada per una aumentacion rapida de la demografia amb 15,000 abitants en 1954 e 28,000 en 1968. Inicièt donc la modernizacion de la vila gràcias a de trabalhs importants dins totei lei domenis : pònts sus lei canaus de la vila, construccion de lotjaments sociaus, organizacion de la regia deis aigas, melhorament dau sistèma d'evacuacion deis aigas, construccion dau licèu Paul Langevin... etc.
Uei, l'estadi e una avenguda importanta dau Martegue pòrtan son nom.
Astahòrt
Astahòrt (Astaffort en francés) es ua comuna gascona d'Agenés situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [asta'hɔr]. Las fòrmas ancianas son : castri de Astaforti, en latin, en 1281, capella Astafortis, en latin, en 1326, Stassafort, Astafort, Estaforts, Estaffort, en 1383, Estafort (mapa deu sègle XVII).
La Bénisson-Dieu
La Benéçon-Diô  [la bə.ne.sɔ̃.ˈdʒø] en arpitan (La Bénisson-Dieu en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Astahòrt
Toponimia
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, l'explicacion de Negre fonciona pas foneticament. I avè ua via romana d'Agen a Leitora, parallèla a la Peirinha, çò que ha supausar ua fondacion anciana. Lo sens de « fortificacion » sembla segur, mes lo prumèr element es inexplicat.
Élincourt
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
O municipalitat de Élincourt es al limit administratiu del Nòrd e de l'Aisne.
Le commune d'Élincourt est à la limite administrative du Nord et de l'Aisne.
San Telmo
200px|left|thumb|[[Plaça Dorrego]] 200px|right|thumb|Emplaçament de San Telmo dens lo plan de [[Buenos Aires]] San Telmo qu'ei un ancian quartièr de Buenos Aires plan preservat au miei d’ua ciutat qui conegó mantua tranformacion. Que s’i poden observar ostaus coloniaus, carrèras pavadas, o glèisas ancianas con San Pedro. Aquestes ostaus ancians que son generaument hèra pregonds (dab corts e correders) a maugrat de n'acpas tan semblar per la largor de las loas façadas. Òm troba justament a San Telmo l'ostau lo mei estret de Buenos Aires.
Guèrra de Paraguai
Lo començament de la guèrra qu’ei estat atribuit ad encausas autants variadas com un sos ehèit deu colonialisme en America Latina, la luta peu contraròtle estrategic suber la region de l’arriu de la Plata, las intervencions brasilianas e argentina dens la politica intèrna d’Uruguai, los interès britanics dens la region e las ambicions expansionistas deu president paraguaian Francisco Solano López.200ox|left|thumb|Territòris disputats enter Paraguai e los sons vesins
San Telmo
Qu'ei un quartièr hèra toristics dab artistas d'arruas, musicians e botigas. Ua de las atraccions qu’ei la hèra d’antiquitats qui’s debana suber la plaça Dorrego.200px|right|thumb|Hèra d’antiquitats
Guèrra de Paraguai
La resulta de la guèrra que ho la des.hèita de Paraguai. Arron que la Triple Aligança b'aja vençut Paraguai deu punt de vista de la guèrra convencionau, lo conflicte que cabussè dens ua guerrilla de resisténcia qui desbaratore la populacion paraguaiana, ambz civius e militar. Ua estimacion qu’evalua un totau de las pèrtas paraguaianas devudas a la guèrra e a la malautia tant haut com 1,2 milion d’òmis o lo 90 per cent de la soa populacion d’avant la guèrra. Ua auta estimacion que ditz que d’ua populacion hòrta de 1,337,437 d’abitants Paraguai que cadó a 221,709 abitants (28,746 òmis, 106,254 hemnas, 86,079 mainatges) a la fin de la guèrra. Ua estimacion dilhèu mei pròcha de la realitat qui hica las pèrtas paraguaianas de cap a 300,000 òmis dens ua populacion d’avant guèrra de 500,000 a 525,000 abitants .200px|right|thumb|Presoèrs paraguaians
San Telmo
En rason deus son atge de la proximitat deu pòrt e de l'estretessade las sa carrèras anciana qu'ei un quartièr associat dab lo tango e qu'acesa lo Viejo Almacén, un deus grans emponts istorics deus d'aquesta musica.
Guèrra de Paraguai
Que caló annadas a Paraguai entà remete’s d’aqueth caòs e deu desequilibri demografic on b’èra cadut ; çò qui èra estat nominaument la purmèra republica d’America deu Sud qu’avó lo parat de causí’s lo son purmèr president elejut pas sonque en 1993. En Brasil, la guèrra qu’ajudè a acabar dab l’esclavatge, que he pujar l’armada dinc a ocupar un ròtle clau dens l’esfèra publica e que causè ua pujada rueinosa deus deutes publics, qui demandèn annadas entaus tornar pagar e mermant atau la creishença economica deu país. La guèrra que miore Argentina de cap a ua modernizacion. Après de la guèrra, aqueth país que vadó lèu la nacion latinoamericana la mei rica, ua posicion qui perdore quauques decennis arron. Per Uruguai, que ho lo darrèr còp que Brasil e Argentina be joguessin un tau ròtle d’intervencionisme dens la soa politica interiora.
San Telmo
thumb|left|200px|Casa Mínima, l'ostau mei estret estret de la ciutat.
Constitución
200px|right|thumb|Emplaçament de Constitución dens lo plan de Buenos Aires 200px|left|thumb|Hall de la gara de Constitución Constitución qu’ei un quartièr de Buenos Aires hortament ligat aus transpòrts publics puish que deu lo son nom a la gara de Constitución (qui, dab la gara de Retiro, b’ei la mei importanta de la ciutat). Ua partida importanta de la linha de colectivo que part d’aquesta gara, e mei que lo 60, uns deus colectivos los mei importants. La linha C deu Subte que passa tanben per Constitución.
Despuish aquesta gara, òm se pòt aviar de cap au Gran Buenos Aires (la grana banlèga de la ciutat qui pertanh ja a la Província de Buenos Aires qui ei un estat desseparat de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires) o autan luenh com la vila de La Plata (capitala de la Província de Buenos Aires) o Mar del Plata, la grana plaja toristica au sud de la Província de Buenos Aires.
Saint-Léon (Alèir)
Saint-Léon  es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
Darrièr contrefort al nòrd del Massís central, lo puy Sant-Ambroise a situat al extremitat nòrd dels monts de la Madeleine e culmini a l'altitud de 442 mètres ; ofrís una vista impressionnante sus 7 departaments (Doncas que, Nièvre, Saône-e-Loire, Loire, Rhône, Puy-de-Copòla e Aliar). dins aquel vilatge essencialament agricòla, la ramaderia de bovins charolais es en dominant, s'anòta tanben de divèrsas ramaderias de volailles e un éleveur de pòrcs en plen aire. Las culturas son de paucs presents.
La municipalitat se tròba en los Bassas Caminas del Bourbonnais.
Dernier contrefort au nord du Massif central, le puy Saint-Ambroise est situé à l'extrémité nord des monts de la Madeleine et culmine à l'altitude de 442 mètres ; il offre une vue impressionnante sur 7 départements (Cher, Nièvre, Saône-et-Loire, Loire, Rhône, Puy-de-Dôme et Allier). Dans ce village essentiellement agricole, l'élevage de bovins charolais est dominant, on note aussi plusieurs élevages de volailles et un éleveur de porcs en plein air. Les cultures sont peu présentes.
La commune se trouve dans les Basses Marches du Bourbonnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vesina de 4 quilomètres de Châtelperron, ont se trobava una fabrica de silex talhat e #qu'a donat lo sieu nom al periòde castelperronienne, Sant-Léon a pas pas gardat de traça de la préhistoire neolític (-35000 ans abans J.-C.), S'aquel es pas qualques objèctes talhats.
Un pichon prieuré roman s'establís ne nautor del puy Sant-Ambroise al amb una comunitat de fraires bénédictins. Aqueles fraires, après i aver défriché lo bòsc de roures, conreaven la vinha sus las pendentas. Al cors dels sègles, aquela comunitat s'enriquís de nombrosas proprietats e i aguèt ligat a la abbaye de Clunhic. Aquel prieuré durarà fins a la Revolucion de 1789, data #que los fraires li aguèron a el executat e enterrès sus luòc, los sieus cavòts en essent encara visibles.
Una fièra dins "la Montanha" i aviá egalament luòc en nautor del puy Sant-Ambroise unas fes per an, en atrasent de divèrses centenats de vendeires. Aquela i aguèt abandonat a la fin del, après 400 ans de preséncia.
Après la Revolucion de 1848, Charles Billard i aurà ludut tanben deputat e provarà sens succès de lutar contra lo còp d'Estat de Napoleon III, en manifestant de còps violemment amb la destruccion dels ponts, abans d'èsser déporté a Cayenne. Una carrièra del pòble ludut ret aumenatge, la carrièra "Billard lo Proscrich".
Voisine de 4 kilomètres de Châtelperron, où se trouvait une fabrique de silex taillé et qui a donné son nom à la période castelperronienne, Saint-Léon n'a pas gardé de trace de la préhistoire néolithique (-35000 ans avant J.-C.), si ce n'est quelques objets taillés.
Un petit prieuré roman s'établit en haut du puy Saint-Ambroise au avec une communauté de moines bénédictins. Ces moines, après avoir défriché la forêt de chênes, cultivaient la vigne sur les pentes. Au cours des siècles, cette communauté s'enrichit de nombreuses propriétés et fut rattachée à l'abbaye de Cluny. Ce prieuré durera jusqu'à la Révolution de 1789, date à laquelle les moines furent exécutés et enterrés sur place, leurs tombes étant encore visibles.
Une foire à "la Montagne" avait également lieu en haut du puy Saint-Ambroise une fois par an, attirant plusieurs centaines de marchands. Celle-ci fut abandonnée à la fin du, après 400 ans de présence.
Joseph Beauchamp, propriétaire de nombreux domaines, fut député de la Convention, époque (1792-1795) à laquelle le nom du village fut laïcisé en Puy-la-Montagne.
Saint-Michel
Saint-Michel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Stradivarius deu generau Kyd
Lo stradivarius deu generau Kyd qu'ei un violoncèl creat per Antonio Stradivari a Cremona en 1684. Qu'ei considerat com un deus violoncèls mei larges. Uei qu'ei propietat deu Los Angeles Philharmonic.
Que ho jogat per Leo Stern quan interpretè peu purmèr còp lo concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák (ua de las òbras mei importantas deu repertòri d'aqueth instrument.
Germont
Germont es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Stradivarius deu generau Kyd
Que pòrta lo nom deu propietari qui l'importè d'Anglatèrra entaus Estats Units d'America.
En 2004 que ho panat a Peter Stumpf, lo violoncelista màger deu Los Angeles Philharmonic. Ua enfirmièra que'u tornè en bèth declarar l'aver trobat dehens ua caisha de salopèrs e aver domandat au son nòvi sia de l'adobar, sia de'u tornar en cabinet entà compactes disques.
La Ròca (Gironda)
La Ròca (Laroque en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Rocha en 1239, de Rocha, en 1279, La Rocha, en 1289, Sancti-Johannis-de-La-Roqua, en 1339. Ròca ven de *rocca, un mot prelatin, absent dau latin classic, aquí perqué los escribas ne donan sovent la traduccion rupes,o, aci ne hen rocha. Ròca prit lo sens de « pug, tuca, mont rocassós », pui de « castèth fòrt, hortalessa ». Empacha pas que coma lo mot èra (e es) un nom comun, sa fixacion en toponime es d'epòca dialectala (occitana, non pas latina).
Val d'Isère
Laval en arpitan, (Val-d'Isère en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Pichon vilatge de nauta montanha en Tarentesa, isolat especialament durant los periòde de nèu per lo passat, Val d'Isère venguèt, mercé al desvolopamen de l'esquí a partir dels ans 1930, una estacion d'espòrt d'ivèrn que la fama ne fa una de las capitalas mondialas de l'esquí.
Localizacion
Situada dins los Aups, mai precisament en Nauta Tarentesa, en Savòia, a la frontièra francoitaliana.
Hauriet
Hauriet (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'es [haw'rjet]. Las fòrmas ancianas que son Hauriet (mapas de 1638 e 1714).
Per Dauzat, qu'ei benlhèu un diminutiu de hauria, « petita harga ».
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'imagina un nom de persona Haury, equivalent deu lengadocian Faury, dab un sufixe diminutiu et : Hauri(n)et = lo petit Hauri(n), dab tombada de -n- intervocalica.
Chivu Stoica
Chivu Stoica (1908-1975) òme politic, foguèt primièr ministre de Romania entre 1955 e 1961. Foguèt tanben president del país, entre los ans 1965 e 1967.
Stoica nasquèt a Smeeni, una vila de la província de Buzău, en essent lo sièisen filh d'una familha campanharda. A l'edat de 12 ans daissava l'ostal familiar e començava de trabalhar coma aprentís als camins de fèrre romaneses (en romanés Căile Ferate Române). L'an 1921 s'establissiá a Bucarèst, ont trabalhava coma rodièr a las entrepresas Vulcan, Lemaitre e Malaxa. Coneissiá ailà Gheorghe Vasilichi, que lo va recrutar pel Partit Comunista Romanés.
Foguèt membre del Comitat Central e del Politburo del PCR entre los ans 1945 e 1975, en essent primièr ministre de Romania entre 1955 e 1961 e President de la Republica Populara de Romania entre los ans 1965 e 1967.
En los ans posteriors a la nominacion de Nicolae Ceauşescu en l'an 1967 coma president romanés, Stoica èra escartat del poder en favor d'aquel e la siá molhèr Elena. Moriguèt en febrièr de l'an 1975 coma consequéncia d'una ferida que se faguèt al cap quand èra de caça als environs de Bucarèst, malgrat que se creèt la brusor qu'èra estat un suicidi, e mai se los dobtes al respècte ne demòran fins uèi.
Chierry
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hagetmau
Hagetmau o Haget (Hagetmau en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget". thumb|200px|left|Cripta de Sent Gironç.
Gentilici
Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu). Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas".
Geografia
La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la Shalòssa Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter Lo Mont (27 km) e Ortès (22 km), sus la rota D933. La vila qu'es adaigada peu Los, afluent de l'Ador. La comunas tanhentas que son : Senta Coloma, Horsarriu, Doasit, Sèrraslós e Arribans, Sent Cric de Shalòssa, Momui, La Bastida de Shalòssa, La Craba, Montsegur, Samadèth, Sèrras Gaston.
thumb|right|La cadèira de Gargantuam vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ha'jet]. Las fòrmas ancianas que son Ffagetmau en 1291, Hayetmau en 1417-1418, Hagetmau (mapas de 1638, 1651 e deu començament deu sègle XVIII), Hagemau (mapa de 1714), Hagnemau (mapa de 1733).
Haget qu'es format de "hai" (latin fagus) e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin -etum) = Haget : bòsc de hais. Mei l'adjectiu "mau" (latin malum) = maishant. Hagetmau significa "Maishant bòsc de hais".
L'adjectiu pejoratiu mau qu'ei ocultat de la fòrma orala. Qu'ei donc arcaïc.
Economia
La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela.
Niellim
Lo niellim (o lua) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada en Chad.
Hagetmau
Istòria
La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats. Gironç (Gerontius), vienut evangelizar Novempopulània dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409. thumb|right|Cripta de Sent Gironç Au sègle XIIau, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884. La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800. Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver :
Niellim
Localisacion
Lo niellim es parlat lo long de la ribièra Chari dins lo vilatge de Niellim, mas la magèr part dels niellim vivon dins la vila de Sarh.
Hagetmau
Istòria
thumb|right|Lo lac d'Agès
Niellim
Classificacion
Lo niellim es classat dins lo grop de las lengas boa, que fan partida de las lengas adamawa.
Hagetmau
Lòcs e monuments
thumb|right|La bròia Corisanda dab la soa hilha