cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lo Chailar
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion a La Chalm Rafaièl es [lu tʃej'la].
Willencourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vratislav Ièr
Vrastilav I (mòrt lo 13 de febrier de 921) foguèt duc de Boèmia de 915 a 921. Succediguèt a son fraire Spytihnev I (894-915) e foguèt remplaçat per son fiu Venceslas I (921-939).
Segond fiu de Borijov I (872-890), moriguèt sus lo prat batalhier durant una invasion ongresa. Foguèt a l'origina de la construccion de la Basilica Sant Jòrgi de Praga.
La Demie
La Demie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Song Joong-ki
thumb|right|Song Joong-ki (2016) Song Joong-ki(n. en 1985) es una famosa actor coreana.
Coupru
Geografia
Coupru A bastit sus un scenari anautit, l'altitud mièja de la municipalitat es d'unitat|170|m. Lo risc sismique es fòrça flac. Lo principal risc natural es aquel d'inondacion. La municipalitat a #èsser victima d'inondacions e de fluïdes de boue lo 25 de març de 1988, los e 2 de julhet 1995, lo 11 de julhet de 1995 e del 25 al 29 de decembre de 1999. En aquel darrièr cas, s'egalament observats movements de terren. 400px|left|ligam=|Distàncias e posicions relativas de qualques vilas
Bailleul-aux-Cornailles
Bailleul-aux-Cornailles es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Coupru
Geografia
Per la siá superficie, Coupru ocupa la 983 luòc dels 2,293 municipalités de Picardie. Es la 24,187 comuna de França, la 390 del departament de l'Aisne, la 63 de la arrondissement de Castell-Thierry e la onzième del costat de Charly-sus-Marna.
Argelèrs
Argelèrs pòt èsser: que son dus comunas deths Hauts Pirenèus en.
Bailleul-aux-Cornailles
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Cailutz
Lo canton de Cailutz es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Montalban, lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl de Carcin-Roergue (burèu centralizator : Sètfonts). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian carcinòl.
Coupru
Geografia
Lo climat de Coupru es océanique, amb #èsser temperat (Cfb, en la classification de Köppen).
Canton de Cailutz
Istòria
Lo canton de Cailutz se creèt en 1790 dins lo districte de Montalban, dins lo departament d'Òut.
En 1801, lo canton de Cailutz foguèt conservat. Lo canton passèt al Tarn e Garona en 1808.
Coupru
Geografia
Par sa superficie, Coupru occupe la 983 place des 2,293 municipalités de Picardie. C'est la 24,187 commune de France, la 390 du département de l'Aisne, la 63 de l'arrondissement de Château-Thierry et la onzième du canton de Charly-sur-Marne.
Canton de Cailutz
Istòria
A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-273 del 27 de febrièr de 2014, lo canton foguèt suprimit.
Joan Maragall i Gorina
thumb|250px|Fòto de Joan Maragall en 1903 Joan Maragall i Gorina (Barcelona, 10 d'octobre de 1860 – 20 de decembre de 1911) foguèt un poèta e escrivan catalan, figura principala dins la poesia modernista del cambiament del sègle XIX al XX.
Courbes (Aisne)
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Coupru
Geografia
Le climat de Coupru est océanique, avec été tempéré (Cfb, dans la classification de Köppen).
Joan Maragall i Gorina
Biografia
Membre de l'intellectualitat culta de la Barcelona de la Renaissença, que n'aviá eretat lo floralisme e lo retoricisme, faguèt una defensa de l'espontaneïtat e de la recèrca de la simplicitat e arribèt a desvolopar la siá "teoria de la paraula viva", que creèt escòla. Faguèt de la siá òbra poetica lo vessant literari mai conegut, se destaca plan la siá importanta produccion en pròsa, amb mai de 450 tèxtes, entre articles, ensages, discorses, semblanças biograficas e de prefacis. La siá activitat coma jornalista al Diario de Barcelona e La Veu de Catalunya foguèt un dels mejans que li permetèt projectar una opinion que generèt una importanta influéncia sociala.
Courbes (Aisne)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coupru
Istòria
La pòbli pòrta, en latin, lo nom de Colpriacus o Colpriacum. En 1202, se tròba la graphie Coperu, e Coubru en 1274. Coupru Fa partida de la anciana Brie pouilleuse (dicha tanben Brie crayeuse, galleuse o gallevesse, en rason de la praubesa de lo sieu sòl). Lo villatge aperten al intendance de Soissons, del bailliage de Castell-Thierry, e a l'eleccion e diocèse de Soissons. Fins en 1789, fa partida de la distincion de Coulonges, a la abbaye de La nòstra-Madama de Soissons.
La village porte, en latin, le nom de Colpriacus ou Colpriacum. En 1202, on trouve la graphie Coperu, et Coubru en 1274. Coupru fait partie de l'ancienne Brie pouilleuse (dite aussi Brie crayeuse, galleuse ou gallevesse, en raison de la pauvreté de son sol). Le village appartient à l'intendance de Soissons, du bailliage de Château-Thierry, et aux élection et diocèse de Soissons. Jusqu'en 1789, il fait partie de la seigneurie de Coulonges, à l'abbaye de Notre-Dame de Soissons.
Joan Maragall i Gorina
Biografia
Tradusiguèt Goethe, Friedrich Nietzsche e Novalis e introdusiguèt aital en Catalonha una bona part de la poesia alemanda.
En lo vessant personal, Joan Maragall foguèt un òme de raïses religiosas e una fòrta implicacion politica. Entre l'"adieu Espanha" e lo iberisme, la siá influéncia foguèt totjorn en vigor en Catalonha de manièra mai o mens visibla. Foguèt un personatge amb de contactes multiples, amb los que manteniá una vasta correspondéncia d'un interès que va mai enlà de çò purament anecdotic o biografic.
Un dels sieus felens es Pasqual Maragall i Mira, President de la Generalitat de Catalonha (2003-2006).
Saumièg
Saumièg, o Salmièg (Salmiech en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Aquel ancian borg feval conegut dins las cartas dempuèi almens lo sègle IX aperten a la poderosa familha de las Landòria (sègles IX a XIII), puèi passa dins lo patrimòni de la familha d'Estanh, venguts barons de Landòrra. La familha de Faramond i possedís longtemps un maine.
Cet ancien bourg féodal est connu dans les Chartes depuis au moins le. Durant l'époque féodale, il appartint à la puissante famille des Landorre, puis il passa dans le patrimoine de la Maison d'Estaing, devenue barons de Landorre. La famille de Faramond y posséda longtemps un manoir.
Luòcs e monuments :
- A la sortida del borg, dins la glèisa parroquiala consagrada en 1509 (ancian priorat del capitol de Rodés) caup un retaule de fusta escalprat, un retrach de la Nativitat del sègle XIII e mai una Verge negra de fusta dins una capèla.
- Dins la glèisa desafectada de Sant Firmin, lo musèu del Carreg ( mòstra a l'entorn de la ròda, del laur e del cambe, veiculs de totas menas abans lo motor: rebala, carri, carreta, tombarèl, carruga, e mai d'apleches dels fabre, rodièr, esclopièr e cordaire eca...).
- una pòrta de l'Edat mejana mena a las roinas del castèl.
Personalitats ligadas amb la comuna
Hyppolyte de Barrau (1794-1863) istorian e autor de "Documents historiques et généalogiques sur les familles et les hommes remarquables du Rouergue dans les temps anciens et modernes" (Rodez, 1853-18661), estudi caporal que los genealogistas e los istorians n'usan encara.
Jean-Yves Bonnet (1934-...) mèstre escudièr egrègi, ancian professor d'arts marcialas, organizaire de randolejadas cavalièiras ( lo Camin de la Sal entre Avairon e Mar mediterranèa) e bailejaire d'una escòla d'equitacion.
Soisy-sur-École
Soisy-sur-École es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jo Jung-suk
thumb|right|Jo Jung-suk (2016) Jo Jung-suk (n. en 1980) es un famós actor corean.
Entraigas
Entraigas  pòt designar divèrs toponims:
Betoncourt-Saint-Pancras
Betoncourt-Saint-Pancras es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Hilaire-Fontaine
Saint-Hilaire-Fontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
(Lista pas exaustiva)
A aquel endroit, la " Cressonne " se li tira a el en la Loire, après aver-i recorreguda las bocages del Morvan Sud. La Loire èra una via d'aiga fòrça freqüentat fins a sègle e suls bòrds del fleuve se trobava lo pòrt de Thareau ont èran extraches los sables per la fabricacion del veire a la Granda Lòtja de Forns. Los vaissèls partissián amb lo veire manufacturé
(liste non exhaustive)
À cet endroit, la " Cressonne " se jette dans la Loire, après avoir parcourue les bocages du Morvan Sud. La Loire était une voie d'eau très fréquenté jusqu'au siècle et sur les bords du fleuve se trouvait le port de Thareau où étaient extraits les sables pour la fabrication du verre à la Grande Halle de Fours. Les bateaux repartaient avec le verre manufacturé
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo pòrt de Thareau al bòrd de la Loire, èra antany una parròquia del nom de Aulnay, amb una glèisa e lo sieu cementèri. Aquela curació aperteniá a la Abbaye de Sant-Martin de Autun, donation confirmada per una bulle del Pape Alexandre III, refugiat a França, en 1164.
Le port de Thareau au bord de la Loire, était autrefois une paroisse du nom d'Aulnay, avec une église et son cimetière. Cette cure appartenait à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, donation confirmée par une bulle du Pape Alexandre III, réfugié en France, en 1164.
Cambas (comuna d'Agenés)
Cambas es una comuna agenesa de Guiana, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Floursies
Geografia
Floursies Se situa en lo sud-es del departament del Nòrd (Enaut) en plena cœur del Parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois a conegut per las siás pradas, lo sieu bocage e lo sieu relief un pauc vallonné en la siá part sud-es (començament dels contreforts dels Ardennes), dicha "pichona Soïssa del Nòrd".
En fach, Floursies facha part administrativement de la Avesnois, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
La municipalitat se tròba a 95 km de Lille (Prefectura del Nòrd) o Brusselles, a 40 km de Valencianas, Mos (B) e a 8 km de Avesnes-sus-Helpe (Jos-Prefectura).
La Belgica e lo Departament de l'Aisne se tròban a 15 km.
Las municipalitats prèpas de Floursies son : Semousies, Dourlers, Beugnies, Sant-Aubin, Éclaibes, Beaufort, Wattignies-la-Victòria, Dimont.
Floursies Dètz benlèu lo sieu nom a un temple romain dédié a Flore.
Un aqueduc romain partissiá de Floursies per alimenter Bavay ne de aiga.
Floursies Compòrta d'espacis boisés #que forman la Barralha de Avesnes.
Floursies se situe dans le sud-est du département du Nord (Hainaut) en plein cœur du Parc naturel régional de l'Avesnois. L'Avesnois est connu pour ses prairies, son bocage et son relief un peu vallonné dans sa partie sud-est (début des contreforts des Ardennes), dite "petite Suisse du Nord".
En fait, Floursies fait partie administrativement de l'Avesnois, historiquement du Hainaut et ses paysages rappellent la Thiérache.
La commune se trouve à 95 km de Lille (Préfecture du Nord) ou Bruxelles, à 40 km de Valenciennes, Mons (B) et à 8 km d'Avesnes-sur-Helpe (Sous-Préfecture).
Ensenhament superior
Las expressions educacion terciària, educacion superiora e ensenhament superior se referisson al proces, los centres e las institucions d'ensenhament que venon aprèp l'educacion segondària o mejana.
Azòt
L'azòt (o rarament nitrogèn) es un element quimic de simbòl N e de numèro atomic 7. Fòrça electronegatiu, a un pes atomic de 14,007 e ocupa la tèsta de la colona 15 de la taula periodica deis elements. Dins lo lengatge corrent, lo tèrme azòt designa lo diazòt N2 qu'es, dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, un gas incolòr e inodòr que fòrma aperaquí 78% de l'atmosfèra terrèstra. Descubèrt en 1772 per l'Escocés Daniel Rutherford (1749-1819), aqueu gas menèt a l'identificacion de l'azòt coma element quimic novèu per lo quimista francés Antoine Lavoisier (1743-1794).
Ensenhament superior
En general, lo requisit d'ingres es d'aver acabat l'educacion segondària, e doncas tan tanben candidats basados dins lo rendimient escolar de la secundaria o unos examens de seleccion. Segon lo país, aqueles examens pòdon èsser faches a nivèl estatal, local o universitari. Dins d'autres sistèmas, pasmens, existís pas cap de mena de seleccion.
Azòt
Element frequent dins l'Univèrs, l'azòt pòu formar de compausats fòrça variats coma de nitrurs, d'idrurs, d'alogenuras, d'oxids e d'oxoacids. Tèn un ròtle major dins lei procès biologics deis organismes vivents coma constituent indispensable deis acids aminats. De mai, plusors compausats azotats, especialament l'acid nitric HNO3, l'amoniac NH3, l'idrazina N2H4 e lei nitrats, son de substàncias fòrça importantas per l'industria modèrna. D'efèct, permèton de produrre d'engrais, d'explosius, de polimèrs ò de moleculas organicas (medicaments, drògas...).
Utilizacions anticas e medievalas d'azòt
Plusors compausats azotats son coneguts dempuei l'Antiquitat. Per exemple, lo Grèc Erodòt (484-425 avC) cita dins son trabalh l'existéncia dau clorur d'amòni. Puei, lei alquimistas de l'Edat Mejana ne trobèron d'autrei coma l'acid nitric. Descurbiguèron egalament divèrsei saus contenent d'ions nitrats ò amònis. Enfin, en mesclant acid nitric e acid cloridric, obtenguèron l'aiga règia, substància capabla de dissòuvre lei metaus nobles, compres l'aur.
Pasmens, en despiech d'aquela multiplicacion dei produchs azotats utilizats dins sei laboratòris, ges d'alquimista i sospichèt l'existéncia d'un meteis element quimic.
Descubèrta
La descubèrta d'azòt se debanèt dins l'encastre de cèrcas sus la combustion. Es generalament atribuida au fisician escocés Daniel Rutherford (1749-1819) que publiquèt lo premier cas de resultats concluent a l'existéncia d'un gas inèrt encara desconegut dins l'atmosfèra. Pasmens, plusors autrei scientifics menèron d'experiéncias similaras d'un biais simultanèu. En particular, foguèt lo cas dau Suedés Carl Wilhelm Scheele (1742-1786) e dei Britanics Henry Cavendish (1731-1810) e Joseph Priestley (1733-1804).
La preséncia d'un element quimic novèu dins aqueu gas foguèt probable establida per lo Francés Antoine Lavoisier (1743-1794) que lo placèt dins sa lista d'elements. Lo gas novèu recebèt diferenteis apellacions. Rutherford lo diguèt « èr nociu » (« noxious air » en anglés). Lavoisier adoptèt lo tèrme « èr mefitic » que donava « azotikos » en grèc. Aquò foguèt a l'origina dau francés « azote » que venguèt « azòt » en occitan. De tèrmes similars foguèron tanben adoptats en rus, en turc e dins mai d'un autre lengatge. Pasmens, leis Anglés lo refusèron car la proprietat « mefitica » (« que permet pas la vida ») es comuna a la màger part dei gas. Adoptèron en 1794 lo mot « nitrogen » qu'èra estat inventat en 1790 per lo Francés Jean-Antoine Chaptal (1756-1832).
La diversificacion deis aplicacions e dei fònts d'azòt
Lei compausats azotats avián ja d'utilizacions avans la descubèrta de l'element. Lei pus importantas èran militaras (saunitre per la fabricacion de pouvera) e agricòlas (divèrsei nitrats coma engrais). Ambé la Revolucion Industriala dau sègle XIX, lei besonhs aumentèron e de jaciments d'azòt, especialament aquelei de guano d'America dau Sud, foguèron l'enjòc de conflictes armats. Pasmens, lei fònts naturalas podián pas contentar la demanda e son còst èra sovent important.
Leis industriaus assaièron d'esplechar l'azòt atmosferic. Aquò donèt naissença a quatre procès de fixacion dichs Franck-Caro (1895-1899), Birkeland-Eyde (1903) Haber-Bosch (1908-1913) e Ostwald (1902). Lei dos premiers foguèron fòrça utilizats per la produccion de nitrats destinats a l'agricultura. Lo darrier es istoricament liat a la fabricacion d'explosius mai permet sustot de produrre d'azòt per l'industria quimica en generau.
En parallèl, leis aplicacions de l'azòt gasós ò liquid se multipliquèron ambé d'utilizacions coma gas inèrt, coma produch de conservacion alimentar ò coma liquid de temperatura bassa. Dins aquò, l'aumentacion deis utilizacions foguèt encara pus importanta per lei compausats azotats que son venguts fòrça frequents (medicaments, polimèrs...).
Proprietats atomicas
L'atòm d'azòt a sèt electrons que son estat fondamentau es 1s2 2s2 2px1 2py1 2pz1. A donc cinc electrons de valéncia que tres son d'electrons non apariats situats sus lo sosjaç 2p. Aquela valéncia particulara es a l'origina de plusors proprietats de remarca : L'azòt a donc una reactivitat que presenta de similituds amb leis autreis elements de la colona 15 de la taula periodica mai pòu pas practicar, au contrari d'aqueleis elements, l'ipervaléncia (es a dire plaçar 18 electrons dins sa valéncia per s'estabilizar). En causa d'aqueu limit, sei proprietats quimicas an donc una certana similitud amb aquelei dau carbòni e de l'oxigèn que son sei vesins dirècts, especialament sa capacitat de crear de liames quimics amb un atòm d'idrogèn. De mai, pòu, coma l'oxigèn, formar de liames idrogèn.
Occuréncia
L'azòt es un element relativament frequent dins l'Univèrs. En particular, n'i a de quantitats importantas dins leis estèlas siá coma residús eissits dau nívol a l'origina de la formacion de l'estela siá coma produch dei reaccions termonuclearas que se debanan dins lo nuclèu estellar. En la Tèrra, fòrma la majoritat de l'atmosfèra (78,1% ) e es un constituent major deis organismes vivents (ADN, acids aminats...).
Es en revènge relativament pus rar dins la crosta car fòrma pauc de mineraus en fòra dei nitrats. Ansin, sa concentracion mejana dins la litosfèra e dins lei jaç pus intèrnes de la planeta es de 19 ppm, çò qu'es similar a l'occuréncia de liti.
Isotòpia
L'azòt a dos isotòps estables que l'azòt-14 e l'azòt-15. Lo premier es lo pus escampat que fòrma 99,634% deis atòms d'azòt. Aquela predominància explica que lo pes atomic de l'azòt (14,007) siegue tant pròche de 14. Leis isotòps instables van de l'azòt-12 a l'azòt-23. An una mieja vida fòrça febla qu'es aperaquí d'un desenau de minutas per l'azòt-13 e d'una segonda (ò mens) per leis autrei.
Generalitats
Isolat, l'atòm d'azòt es un triradicau quimic qu'a una reactivitat extrèma e que s'observa pas dins la natura. Lo còrs pur simple associat a l'azòt es donc lo diazòt N2. Bastida a l'entorn d'un liame quimic triple, es una molecula fòrça establa e pauc reactiva sovent utilizada coma gas inèrt. Pasmens, pòu reagir au contact de liti e de certanei metaus de transicion.
Aplicacions dau diazòt gasós
Lo diazòt gasós a plusors aplicacions que representan aperaquí dos tèrç de la produccion actuala de diazòt. La pus importanta es la formacion d'atmosfèras inèrtas que permèton d'empedir una reaccion entre l'oxigèn de l'èr e una substància de protegir dau dioxigèn de l'èr. En particular, aquò permet dins l'industria d'empedir d'incendi ò d'explosions. Pasmens, aquela proprietat permet de fabricar d'ampolas electricas, per protegir la norridura embalada ò per gonflar de gomas.
En fòra d'aquela utilizacion majora, lo diazòt gasós es tanben un produch important en quimia analitica, especialament per la preparacion de mòstras. Dins l'industria alimentària, es de còps utilizat ambé lo dioxid de carbòni CO2 per assegurar la gasificacion de bevendas.
Aplicacions dau diazòt liquid
Lo diazòt liquid es sustot utilizat coma liquid criogenic car sa temperatura d'ebulicion se situa vèrs -196°C e car son còst es fòrça feble a respèct deis autrei liquids criogenics. Lei domenis principaus son lei servicis espitaliers que dèvon conglaçar de mòstras biologicas (sang, gametas...) e lei servicis que dèvon refrejar d'equipaments necessitant una temperatura fòrça freja per foncionar (aparelhs de laboratòri, equipaments medicaus, ordinators...). D'aplicacions segondàrias son la congelacion de norridura ò de bornèus per i arrestar una circulacion de liquid.
Nitrurs e azoturs
Lei nitrurs son de compausats onte l'azòt es au nombre d'oxidacion -III. Fòrman una larga familha de substàncias car l'azòt pòu constituir de nitrurs ambé la quasi totalitat deis elements de la taula periodica. Pòdon èsser obtenguts gràcias a una reaccion de descomposicion d'un azotur, d'un amidur ò per deprotonacion de l'amoniac en preséncia d'un metau.
Leis azoturs son lei saus de l'acid azotidric HN3. Son de produchs oxidants, corrosius e explosius. Per exemple, l'azotur de sòdi vèn explosiu a partir de 275°C e libera une gròssa quantitat de diazòt. Aquela proprietat es utilizada per gonflar rapidament leis airbags de veitura.
Idrurs
L'azòt pòu formar d'idrurs que certanei son de reactius fòrça importants de l'industria quimica modèrna coma l'acid azotidric HN3 e l'idrazina N2H4. Son generalament obtengudas gràcias a una reaccion onte l'amoniac tèn lo ròtle d'acid feble. Pasmens, lo compausat pus important d'aquela familha d'aquela familha es l'amoniac NH3. D'efèct, amb una produccion estimada a 122 milions de tonas en 2006, es una substància fondamentala que permet de fabricar d'engrais, d'explosius e de polimèrs.
Alogenuras e oxoalogenuras
L'azòt pòu constituir de trialogenuras ambé lo fluor, lo clòr, lo bròme. Totei lei trialogenuras simples e plusors pus complèxs existisson coma lo tetrafluoroidrazina N2F4. Aquelei compausats son generalament fòrça instables e oxidants. Plusors d'entre elei son ansin utilizats coma explosius ò coma carburant de fusada.
Leis oxoalogenuras son pus estables. Dos ensems principaus d'aquelei moleculas son coneguts : lei XNO e lei XNO2. Lei premiers son de gas fòrça reactius que son generalament produchs a partir d'una reaccion implicant d'oxids d'azòt. Gaire estables, presentan pereu de proprietats explosivas e certanei son utilizats coma carburant d'energia auta. Pasmens, d'autrei pòdon servir d'agents d'alogenacion (fluorur de nitril NO2) ò de solvent ionizant (clorur de nitrosil NOCl).
Oxids
Nòu oxids d'azòts son coneguts a l'ora d'ara (uech que son naturaus e un qu'es artificiau). Totei son instables e pòdon subir una descomposicion termica que dòna de dioxigèn e de diazòt. Entre lei principaus, se fau citar lo protoxid d'azòt N2O qu'es famós per sei proprietats de gas ilarant. Pasmens, pòu tanben èsser utilizat coma gas propulsor e foguèt lòngtemps un anestesic d'usatge frequent. Lo monoxid d'azòt NO es una molecula importanta per mai d'un procès fisiologic. Lo dioxid d'azòt es un gas corrosiu e toxic que tèn una color bruna caracteristica. Enfin, lo pentoxid de diazòt N2O5 es un oxidant fòrça reactiu qu'es un intermediari dins la fabricacion de plusors explosius azotats.
Oxoacids
Plusors oxoacids azotats son coneguts. Dins aquò, son generalament de compausats instables que son utilizats sota la forma de solucion aquosa ò de sau. Per exemple, es lo cas de l'acid nitric HNO3 qu'es un acid fòrt (pKa = -1,4), de l'acid nitrós HNO2 qu'es un acid feble (pKa = 3,4) ò de l'acid iponitrós H2N2O2 qu'es un diacid feble (pKa1 = 6,9 e pKa2 = 11,6). Ambé sei basas conjugadas ò seis ions, especialament seis anions azotats, son utilizats :
L'acid nitric, descubèrt a la fin dau sègle VIII per l'alquimista Jabir Ibn Hayyan (vèrs 721-815), es un dei produchs pus utilizats per l'industria quimica modèrna amb una produccion anuala estimada a 60 milions de tonas pendent leis ans 2010. Es utilizat per fabricar d'explosius, de carburants de fusada, de polimèrs e de compausats organics especiaus. A pereu d'aplicacions en metallurgia e en microelectronica car pòu reagir ambé totei lei metaus levat d'aur, d'iridi e de platin. Dins lo corrent dau sègle XIX, permetiá tanben de conservar la carn.
Floursies
Geografia
La Belgique et le Département de l'Aisne se trouvent à 15 km.
Les communes proches de Floursies sont : Semousies, Dourlers, Beugnies, Saint-Aubin, Éclaibes, Beaufort, Wattignies-la-Victoire, Dimont.
Un aqueduc romain partait de Floursies pour alimenter Bavay en eau.
Floursies comporte des espaces boisés qui forment la Haie d'Avesnes.
Ensenhament superior
Cada còp mai d'institucions d'educacion terciària animan l'ingres de las personas adultas sens que ajan tenut necessàriament éxit dins l'educacion segondària, especialament a las universitats abiertas.
La preparacion que ofrece l'educacion terciaria es de tipe profesional o academica. Se distingue entre estudios de grad (per exemple, Diplomatura e Licenciatura) e postgrau (Màster e Doctorat) segon lo sistema de titulacion profesional e grads academics.
Los bastiments de educacion terciaria son estats tradicionalament las universitats, mas además se consideran otros centres educatius coma instituts, escòlas professionalas o escòlas tecnicas, centres de formacion del professorat, escòlas d'art dramatic, conservatòris, etc.
Aigalier (Lengadòc)
Aigaliers ò mielhs Aigalier. (Aigaliers en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Azòt
Compausats organics
L'azòt es un deis elements pus importants de la quimia organica. D'efèct, fa partida de plusors gros foncionaus coma leis amidas RCONR2, leis aminas R3N, leis iminas RC(=NH)R, leis imidas (RCO)2NR, leis azidas RN3, lei cianats ROCN, leis isocianats RCNO, lei nitrats RONO2, lei nitrils RCN, leis isonitrils RNC, lei nitrits RONO, lei compausats nitro RNO2, lei compausats nitroso RNO, leis oxims RCR=NOH, lei compausats azo RN=NR e lei derivats de la piridina. En particular, l'azòt a un ròtle indispensable dins lei reaccions quimicas dau vivent qu'es un constituent deis acids nucleïcs e, donc, de l'ADN ò dei proteïnas.
Aigalier (Lengadòc)
Geografia
En mai del cap luòc d'aglomeracion (comuna, escòla, bibliotèca, sala communala A. Meynier), los vilatges vesins presents sul vast territòri comunal (2,800 a) son La Bruguiereta, Fossargues, Gatigas, (capèla, ancian priorat; casadenc), Marinhac, Bordiguet (capèla mortuària), Lo Chabian, Los Brunets, Bruèis (castelet), Mas Pontièr e Camp de baumas.
Azòt
Procès Frank-Caro
Desvolopat entre 1895 e 1899 per Adolph Frank (1834-1916) e Nikodem Caro (1871-1935), lo procès Frank-Caro èra totjorn utilizat au començament dau sègle XXI. Permet de produrre de cianamid de calci CaCN2 gràcias a una reaccion entre lo carbur de calci CaC2 e lo diazòt N2 gasós de l'atmosfèra. Aqueu procès necessita d'agantar una temperatura d'au mens 1,000°C e se debana dins una sèrva sarrada : Lo cianamid de calci es utilizat coma engrais que se descompausa en preséncia d'aiga per formar d'amoniac.
Aigalier (Lengadòc)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Istòria
Al, la glèisa parroquiala e la glèisa de Sant Pèire (a Bruèis) apertenián a l'abadiá de Sant Andrieu de Vilanòva d'Avinhon.
Azòt
Procès Birkeland-Eyde
Desvolopat en 1903, lo procès Birkeland-Eyde utiliza d'arcs electrics per fixar l'azòt atmosfèric e l'utilizar per produrre de monoxid d'azòt qu'es un precursor deis engrais azotats. La temperatura i aganta 3,000°C, çò qu'entraïna una reaccion entre l'oxigèn e l'azòt que se combinan per formar de monoxid d'azòt. Refrejat, aqueu gas vèn de dioxid d'azòt que permet d'obtenir, en preséncia d'aiga, d'acid nitric : Aqueu metòde consumava una gròssa quantitat d'electricitat e leis installacions l'utilizant se concentrèron dins lei regions amb un important potenciau idroelectric, principalament Norvègia. Pasmens, lo còst demorava important e lo procès Birkeland-Eyde foguèt donc rapidament remplaçat per lei procès Haber-Bosch e Ostwald e dispareguèt avans la Segonda Guèrra Mondiala.
Procès Ostwald
Brevetat en 1902 per Wilhelm Ostwald (1853-1932), lo procès Ostwald es basat sus una reaccion de combustion contraròtlada d'amoniac gasós. Aquò permet sa transformacion en oxid nitric puei en peroxid d'azòt e, fin finala, en acid nitric après umidificacion : Segon leis installacions, la temperatura varia entre 230°C e 850°C e la pression entre 4 e 10 atm. Un catalisaire de platin es egalament necessari. L'aiga utilizada durant la darriera etapa dau procès pòu èsser introducha sota forma liquida ò gasòsa.
Aqueu procès es sovent utilizat a la seguida dau procès Haber-Bosch que permet de provesir l'amoniac necessari. L'acid nitric es una matèria premiera fòrça importanta de l'industria quimica modèrna amb aperaquí 60 milions de tonas produchas en 2011.
Produccion de diazòt
La produccion industriala de diazòt es obtenguda gràcias a una destillacion fraccionada de l'èr liquid ò gràcias a de procès mecanics basats sus lei principis de l'osmòsi e de l'adsorpcion. En laboratòri, lo diazòt es sovent produch a partir d'una reaccion entre una solucion de clorur d'ammòni NH4Cl e una autra de nitrit de sòdi NaNO2 : Pasmens, dins lo corrent d'aquela reaccion, se fòrma de pichonei quantitats d'impuretats (monoxid d'azòt e acid nitric). S'es necessari, pòdon èsser eliminadas amb un filtre constituida d'una solucion d'acid sulfuric e de dicromat de potassi.
Sauvatèrra (Tarn)
Sauvatèrra (Sauveterre en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Los nom del tipe salva tèrra son los de tèrras que benefician del drech d'asil, acordat per la Glèisa. Es un sinonime de salvetat,.
Mauriac (omonimia)
Mauriac pòt designar:
Tronget
Tronget (en francés) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Lo Crestet
Lo Crestet pòt èsser:
Chavannes-les-Grands
Chavannes-les-Grands es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Lo vilatge a situat a 19 km de Belfòrt, al limit amb lo Alsace e fasiá d'en un autre luòc partida del costat de Dannemarie abans 1871.
Le village est situé à 19 km de Belfort, à la limite avec l'Alsace et faisait d'ailleurs partie du canton de Dannemarie avant 1871.
George Ritzer
Georges Ritzer (nascut en 1940, Nòva Yòrk) es un sociologista e un professor universitari especializat dins l'estudi de la consommacion, lo postmodèrn, la metateoria e la mondializacion. A l'ora d'ara es professor a l'universitat de Maryland ( University of Maryland).
Chavannes-les-Grands
Geografia
La municipalitat se tròba a 19 km de Belfòrt, al limit amb lo Alsàcia
George Ritzer
Es plan famos per aver faurejat lo tèrme McDonaldization (McDonaldizacion) de la societat (1993). Influenciat pel sociològ Max Weber, vei dins l'instauracion del sistèma Mcdonaldista la quita expression d'una racionalizacion excessiva e desumanizanta, de las consequéncias qualificablas coma irracionalas e negativas per l'umanitat.
Chavannes-les-Grands
Geografia
El municipi es troba a 19 km de Belfort, al límit amb l'Alsàcia
Veigy-Foncenex
Vêzhi-Fonsné  en arpitan (Veigy-Foncenex en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eslavònia
Eslavònia es un plan agricòla de Croàcia limitat au nòrd per Drava, au sud per Sava e a l'èst per Danubi. Sa capitala es Osijek e leis autrei vilas importantas i son Slavonski Brod, Vinkovci, Vukovar, Pakrac e Djakovo.
Après la disparicion de l'Empèri Roman d'Occident, la region foguèt partejada entre Lombards e Ostrogòts au sègle V. Puei, au sègle VII, i arribèron d'Avars e d'Eslaus. Lei populacions eslavas foguèron a l'origina dau pòble croat e la region foguèt integrada au Reiaume de Croàcia après sa formacion ai sègles IX e X. Après la batalha de Mohács en 1526, lei Reiaumes d'Ongria e de Croàcia, tenguts en union personala per un meteis sobeiran dempuei 1102, s'afondrèron e Eslavònia foguèt conquistada per leis Otomans. Leis Austrians capitèron de'n prendre lo contraròtle en 1699 per la mitat nòrd e en 1718 per lo rèsta. I fondèron una marcha militara e la poblèron ambé de populacions croatas e sèrbas. Puei, la region conoguèt l'istòria trebolada d'Àustria-Ongria e d'Iogoslavia. En 1991-1995, en causa de sa populacion mesclada de Croats e de Sèrbes, venguèt un enjòc major dei Guèrras d'Iogoslavia
Ambrun
Ambrun (Embrun en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
thumb|upright=1.2|left|400px|Vista panoramica sus Ambrun.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Mexic
Lo país es caracterizat per de regions autas qu'agantan sovent 2,000 mètres e per un clima tropicau moderat per l'altitud au sud e arid ò semiarid au nòrd. La populacion viu principalament dins lei regions centralas e es en majoritat catolica. La lenga oficiala es l'espanhòu qu'es parlat per la màger part de la populacion. Pasmens, de desenaus de lengas indigènas an un estatut de lenga nacionala que permet sa proteccion.
Lo territòri mexican es una region istoricament importanta que foguèt lo brèç dei civilizacions mesoamericanas (Olmècs, Maias, Toltècs, Astècs...). Conquistada per leis Espanhòus dins lo corrent dei sègles XVI e XVII, venguèt lo còr de l'Espanha Novèla e una pèça importanta de l'Empèri Espanhòu. Entraïnant la disparicion de la màger part dei societats indigènas e la mòrt de milions d'Indians, la preséncia espanhòla favorizèt l'esplecha de la region au profiech de la metropòli e d'una elèit limitada sovent eissida de l'aristocracia. Dins aquò, lo declin d'Espanha afebliguèt l'autoritat de Madrid e Mexic venguèt independent en 1821. Fins ais annadas 1870, foguèt tocat per una instabilitat cronica e perdèt en 1848 la mitat nòrd de son territòri annexat per leis Estats Units. En 1911, acomencèt una guèrra civila lònga e saunosa (Revolucion Mexicana) que s'acabèt en 1920 per la formacion d'un regime presidenciau poderós mai limitat a un mandat unic. Aquò permetèt d'estabilizar la vida politica e favorizèt lo desvolopament economic dins la fauda deis Estats Units d'America.
Montpesat
Montpesat pòt essèr:
Mexic
Toponimia
Lo nom de la ciutat s'es transliterat en castelhan/espanhòl México, amb la valor fonetica de la x en castelhan medieval, que representava la fricativa postalveolara sorda. En castelhan, aquel son, e la fricativa postalveolara sonora, representada amb la grafia j, se son fusionat en una fricativa velara sorda durant lo sègle XVI , çò que produguèt la varianta ortografica Méjico en divèrsas publicacions, principalament en Espanha, mentre que en Mexic e autres païses castelhanoparlants, México es l'unica varianta ortografica utilizada. Recentament, la Real Academia Espanhola, l'institucion encargada de regular la lenga castelhana, declarèt que l'ortografia recomandada en castelhan es México. En occitan, la x de Mexic representa pas lo son original, mas la consonanta dobla o fricativa postalveolara sonora.
Geografia
thumb||250px|right|Mexic vist de l'espaci
Mexic fa partida del subcontinent de l'America del Nòrd. Geologicament la frontièra entre l'America del Nòrd e l'America Centrala es l'istme de Tehuantepec, çò que plaça 12% del territòri mexican en aquesta darrièra region; fisiograficament l'ais volcanic transversal de la Sierra Nevada dividís las doas regions. Geopoliticament, pasmens, la frontièra entre l'America del Nòrd e l'America Centrala es la frontièra amb Belize e Guatemala, e Mexic es considerat un país nòrd-american.
La superfícia totala de Mexic es de, qu'inclutz aproximativament 6000 km² d'illas situadas dins l'ocean Pacific (coma las illas Guadalupe e Revillagigedo), dins la mar Cariba e dins lo Golf de Califòrnia. Mexic parteja una frontièra al nòrd amb los Estats Units de 3141 km; al sud amb Guatemala de 871 km e amb Belize de 251 km.
Geografia fisica
thumb|Pic d'Orizaba thumb|Desèrt de Sonora
Lo territòri e la topografia mexicana son fòrça accidentadas car lo país es situat una dei zònas tectonicas pus dinamicas de la planeta. D'efèct, Mexic fa partida de la Cencha de fuòc del Pacific qu'es una region d'activitat volcanica e sismica fòrça importanta e se troba a l'interseccion entre la Placa nòrdamericana, la Placa de Cocos e la Placa de Cariba.
La geografia fisica de Mexic se pòu subdividir entre nòu regions principalas: :
Clima
Lo clima mexican presenta de variacions fòrça importantas liadas a la latitud, a l'altitud e au nivèu de precipitacions. D'efèct, Mexic es devesit entre doas zònas termicas situadas d'un costat e de l'autre dau Tropic dau Càncer. Au nòrd, se troba una zòna temperada amb de temperaturas frejas dins lo corrent dei mes d'ivèrn e, au sud, se troba una zòna cauda amb de temperaturas pron constantas tota l'annada. De mai, dins aquelei zònas, la temperatura evoluciona en foncion de l'altitud. Au sud dau Tropic dau Càncer, lei temperaturas mejanas evolucionan generalament entre 24 e 28°C fins a 1,000 m, entre 16 e 20°C entre 1,000 e 2,000 e entre 8 e 12°C en delà de 2,000 m. L'altitud permet ansin de moderar la calor de l'estiu.
Nantois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mexic
Clima
Lei precipitacions mejanas varian abòrd segon la situacion geograficas e lei sasons. D'efèct, Mexic conois de sasons umuda e seca marcadas. La màger part dei precipitacions an luòc entre junh e octòbre. En Califòrnia Bassa, dins lo nòrd-oèst e una partida dau sud, son fòrça feblas (300 a 600 mm anuaus) e lo clima i es arid. Dins lei regions sud, especialament dins leis endrechs pus poblats (Mexico e Guadalajara), lo nivèu mejan de precipitacions evoluciona entre 600 e 1,000 m. Lei territòris bas situats lòng dau Golf de Mexic recebon mai de 1,000 mm anuaus (fins a 2,000 mm au sud-èst de Tabasco). Enfin, se pòu observar de tombadas de nèu dins certanei regions meridionalas e sus lei cimas pus autas.
De junh a novembre, lo país pòu èsser menaçat per de ciclònes venguts de l'Ocean Pacific ò de l'Ocean Atlantic. Lei vents pòdon alora passar 200 km/h e èsser acompanhadas per de pluejas fòrça importantas entraïnant de degalhs grèus. Lei ciclònes atlantics entraïnan generalament mai de destruccions que leis auragans pacifics.
Demografia
En 2010, la populacion de Mexic agantava 112,3 milions d'abitants (11 reng mondiau) amb un taus de creissença de 1,70%/an entre 2005 e 2010. Dins lo corrent dau sègle XX, la populacion a conegut una aumentacion importanta evolucionant de 13,6 milions d'abitants en 1900 a 97,5 milions en 2000, especialament entre 1970 e 2000. La populacion èra relativament jova amb 27,9% deis abitants qu'avián un temps entre 0 e 14 ans, 18,1% entre 15 e 24 ans, 40,4 entre 25 e 54 ans e solament 13,9% de mai de 55 ans. L'esperança de vida èra de 75,4 ans en 2014 e es en aumentacion regulara dempuei la fin dau sègle XX entraïnant l'envielhiment de la populacion.
Leis originas etnicas de la populacion son variadas en causa dau mestissatge fòrça important entre lei pòbles indigèns, lei colons europèus e leis esclaus africans ò sei descendents. Dins aquò, lo recensament precís de l'apartenéncia etnica deis abitants (en 2010, 65% de mestís, 17,5% d'indigèns e 16,5% d'europèus) es malaisat car, en causa de la promoccion oficiala dei culturas indigènas e mestissas, un nombre important de Mexicans preferisson se revendicar indigèns ò mestís en despiech d'originas diferentas. De mai, certanei critèris culturaus (per exemple, lo fach de pas parlar la lenga tradicionala d'una comunautat) an tanben un ròtle important dins la definicion de l'apartenéncia etnica e complican l'establiment de critèris estables.
Lengas
La politica lingüistica de Mexic es definida per una lèi adoptada en 2001 (Lèi dei Drechs Lingüistics) que dona l'estatut de lenga nacionala a l'espanhòu e a un seissantenau de lengas indigènas. L'espanhòu es la lenga oficiala de facto car es utilizat per la totalitat dei documents oficiaus e es parlat per la quasi totalitat deis abitants (98,8% en 2008). Lei lengas indigènas son parladas per 5 a 10 % de la populacion, principalament au sud-èst dau país. Son eissidas dei civilizacions mesoamericanas e 15 son parladas per mai de 100,000 personas. Lei pus importantas son lo nahuatl (1,5 milions de locutors), lo maia yukatek (770,000), lo mistèc (420,000), lo zapotèc (410,000), lo maia tzeltal (370,000) e lo maia tzotzil (330,000). De temptativas existisson per assaiar de sauvar lei lengas parladas (creacion d'alfabet, de mòts adaptats a la societat modèrna... etc.) per de comunautats reduchas mai certaneis idiòmas son menaçats de disparicion coma lo chiapanec qu'èra parlat per mens de 20 personas en 1990.
En fòra dei minoritats lingüisticas autoctònas, l'imigracion dempuei Euròpa a entraïnat la formacion de comunautats minoritàrias parlant de lengas europèas. Ansin, aperaquí 681,000 an l'anglés coma lenga mairala, principalament en Califòrnia Bassa e dins lei vilas de San Miguel de Allende, Chapala e Taxco. Dins leis Estats de Chihuahua, Zacatecas e de Durango, se troba de minoritats mennonitas (75,000 locutors) que parlan lo bas-saxon. Enfin, dins la vila de Chipilo, fondada per d'Italians dins lo corrent dau sègle XIX, se parla un dialècte dau venèt.
Religion
Mexic a ges de religion oficiala e sa constitucion assegura la libertat religiosa. Pasmens, lo catolicisme es la religion dominanta de la màger part dei Mexicans. En 2010, 82,7% de la populacion se reclamava dau catolicisme e lo país es lo segond estat catolic dau mond après Brasil. En causa de l'influéncia cultura deis ancianeis civilizacions mesoamericanas, lo catolicisme mexican presenta certanei trachs especifics car a gardat de traças de rites pagans, especialament dins lei regions maias. De mai, totjorn en causa de l'influéncia dau politeïsme mesoamerican, lo culte dei Sants e de la Verge Maria a una gròssa importància.
En 2010, lo protestantisme representava aperaquí 11% de la populacion. La mitat se reclamava de l'evangelisme. Lo desvolopament dau protestantisme aproficha lo declin relatiu dau catolicisme (96% de la populacion en 1970 còntra 82,7% en 2010) e s'estend a partir deis estats protestants frontaliers e dins lei regions onte l'autoritat de l'Estat es febla.
Leis autrei religions (bodisme, islam, resurgéncia de religions mesoamericanas, religions novèlas) representavan 2,9% de la populacion en 2010. Formavan de minoritats fòrça feblas que son sovent centradas sus de minoritats indigènas ò estrangieras. Enfin, lo nombre d'abitants que se declaravan sensa religion èra fòrça feble (4,7%).
Preïstòria
La question dau poblament dau continent american fa l'objècte d'unei teorias scientificas diferentas. Lo scenari classic, dich Modèl de Clovis, depinta una arribada de l'Òme a partir de l'Estrech de Bering i a 14,000 ans e una migracion progressiva en direccion dau sud. Pasmens, dempuei leis annadas 1980, de descubèrtas e d'estudis novèus an mostrat l'existéncia d'uneis ondas de poblament pus ancianas dempuei la region de Bering, Oceania e Euròpa qu'acomencèron probablament i a 55,000 ò 60,000 ans.
Lo territòri mexican actuau foguèt descubèrt e abitat per de grops de caçaires-culheires fa possiblament 30,000 ans. Lei traças de preséncia umana pus vièlhas (rèstas de fuòcs dins la Val de Mexic) i son datats de 21,000 ans (carbòni 14 radioactiu). L'agricultura acomencèt de s'i desvolopar a partir de 9000 avC. Lo milh, cultivat a partir de 5000 avC, la cocorda e lo faiòu aguèron un ròtle fòrça important dins l'expansion dei societats agricòlas. La terralha, apareguda vèrs 2500 avC, favorizèt mai la sedentarizacion. Ansin, lei premierei civilizacions precolombianas se formèron vèrs 1200 avC a partir dei societats agricòlas mai ò mens ierarquizadas dau sud dau Mexic actuau e de la peninsula de Yucatan. En revènge, lei grops dau nòrd, installats dins de regions pus aridas mens favorablas a l'agricultura, gardèron un mòde de vida principalament basat sus un nomadisme ò un semi-nomadisme de caça e de culhida.
Lo periòde preispanic
La cronologia dau periòde preispanic es generalament entre tres epòcas per leis istorians. La premiera es dicha Periòde Preclassic e s'estend de 1200 avC a 250 apC. Es dominada per leis Olmècs que son a l'origina dei civilizacions ulterioras de la region. La segonda epòca es dicha Periòde Classic e va de 250 a 950. Es caracterizada per l'apogèu dei Maias, dei Zapotècs e de la vila de Teotihuacan. Enfin, la tresena e darriera epòca s'estend de 950 e 1500 e es dicha Periòde Postclassic. Es dominada per lei Toltècs e per leis Astècs.
Lei civilizacions mesoamericanas presentan un ensems de trachs comuns eissits deis Olmècs. A respècte dei civilizacions europèas, asiaticas e africanas, presentan unei trachs originaus e mai desconcertants ò inquietants. D'efècte, la metallurgia i es limitada a la produccion d'ornaments e ai metaus natius (aur, argent, coire...). De mai, la ròda es desconeguda (ò a ges d'aplicacion) e ges d'animau es utiizat per lo transpòrt. L'escritura, franc dei Maias e dei Zapotècs, es desconeguda ò demorèt fòrça somària en despiech de l'existéncia d'estats estenduts e fòrça centralizats. Enfin, la religion es basada sus un politeïsme amb un nombre fòrça important de divinitats — de còps comunas a unei pòbles — que necessitavan de sacrificis umans frequents. Dins aquò, en despiech d'aquelei limits, lei pòbles de Mesoamerica èran fòrça avançats en matèria d'arquitectura, d'urbanisme, d'agricultura e de matematicas (especialament la realizacion de calendiers).
Leis Olmècs
La civilizacion olmèca apareguèt vèrs 1200 avC dins lo nòrd de la region de l'istme de Tehuantepec. Declinèt a partir de 500 avC e dispareguèt vèrs 300 avC. Unei caracteristicas deis Olmècs son mau conegudas, especialament l'organizacion intèrna de sa societat e l'existéncia d'una escritura formada de glifs. Pasmens, lei vestigis olmècas mostran l'existéncia d'unei trachs que foguèron comuns ai civilizacions ulterioras de Mesoamerica amb la bastida de piramidas monumentalas, lo mestritge d'una escultura massiva, l'existéncia de jòcs de bala, l'invencion de calendiers astronomics complèxs, l'utilizacion de glifs e una religion politeïsta necessitant de sacrificis umans e donant una importància gròssa au jaguar.