cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Propòlis
Dins l'Antiquitat
La propòlis servissiá coma produch d'embaumament dins l'Egipte antica. tanben fasiá partida de la farmacia ambulanta dels soldats romans quand se'n anavan al combat. Al sègle XI, la propòlis s'utilizava per cicatrizar las ferridas per flèchas.
Proprietats terapeuticas
La propòlis es mai sovent comercializada per de firmas farmaceuticas (medecina umana o veterinària).
La propòlis bruta o jos forma de tintura-maire es un antiinfecciós (antifongic, antiseptic, antibiotic). A mai un poder anestesic, cicatrizant e antiinflammatòri e aumenta lo metabolisme cellulari
En usatge intèrne, seriá utilizada jos forma de tinture-maire o jos forma d'extrach sec en otorinolaringologia contra los estenhements de votz, los enrauquiments, las anginas, los mals de gòrja, la tos, los	raumasses, las bronquitas, las faringitis, las otitis e las sinusitis. Amb la meteissa forma, s'utiliza en estomatologia. E en usatge extèrne, s'utiliza en dermatologia assanir e cicatrizar las plagas, tractar las micòsis.
La propòlis conten entre autre un compausat, fenetilester d’acid cafeïc (CAPE). Segon un estudi del Centre de prevencion contra lo càncer, aqueste compausat possedariá de proprietats antimitogèna e anticancerigèna, e poiriá alentir la creissença de cellulas de càncer de la prostata umana.
La propòlis pòt provocar de reaccions allergicas o d'autras reaccions indesirablas, per unas personas.
Vernís
Caufar amb prudéncia per obténer una mescla omogenèa. Après 15 jorns, l'enduch s'utiliza a caud sus la fusta. Daissar secar e polir.
Ganac
Ganac (Ganac en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ga'nak]. Las fòrmas ancianas son Gannaco (?) al començament del sègle XI, Ganag / Ganac en 1198 (segon Paul Viteau), Ganaco en 1263 (segon Viteau), Ganaco, Ganato en 1272, Ganacum en 1318-1325, Ganac en 1385 e 1390, Ganac en 1445; Ganac~Guanac en 1446, Ganac cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), Guanac en 1460. Segon Dauzat (e Lemoine, citat per P. Pojada), lo nom de Ganac ven del nom gallic d'òme Gannus, ambe'l sufixe -acum. Segon Delamarre, Ganac ven del nom celtic d'òme *Gannos, inferit de Gannius, Ganna, Gannicus, Ganniceius, atestats, « fabricants de vaissèla ? », ambe'l sufixe -ācon. Segon Astor, citat per Patrici Pojada, Ganac ven del nom latin d'òme *Gannius, inferit de Gannus [non seriá pas al revèrs ?]. A prepaus de Gatnac en Borbonés (Vaddinacum, moneda merovingiana, Gatnacus (sègle X), vicaria Gatnacensi en 984), los Feniés donan Watenus + -acum los. Patrici Pojada constata, d'après las fòrmas ancianas, que Ganac a una origina diferenta de Gatnac. Ganac ven del nom d'òme Gannos o Gannus e del sufixe -acum. Ganac èra la proprietat de Gannos o Gannus.
Baron (Sòna e Léger)
Baron  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
Baron fa partida del Charolais.
Baron fait partie du Charolais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de La Montanha-de las-Punches.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de La Montagne-des-Piques.
Gaudièrs
Gaudièrs (Gaudiès en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Antoni Barceló i Pont de la Terra
vinheta|Pintura d'Antoni Barceló i Pont de la Terra. Antoni Barceló i Pont de la Terra (Palma, Malhòrca, 31 de decembre de 1716 - 30 de genèr de 1797) fòu luòctenent general de l'Armada Espanhòla. Èra un corsari, militar, e marin malhorquin.
Kerdreg
Kerdreg en breton ( Cardroc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
.
Mézerolles
Mézerolles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Garanon
Garanon (Garanou en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Villam Garanum, en 1074, Garano, en 1390, Garano dins la Cronica d'Esquerrier (sègle XV). Segon Dauzat, lo nom poiriá benlèu venir d'un nom gallés d'òme, *Garanus, derivat de Garos, ambe lo sufixe -onem. Mès garanus, segon Delamarre, es un mot gallés que vòl dire grua. Garanon pòt venir del nom de l'ausèl o eventualament d'un nom de persona derivat del nom de l'ausèl.
Hermies
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Hermies A patit las doas guèrras mondialas e a #aver mai de 200 mòrts francesas, britanics, e australianes. Tot a #èsser destruit e reconstruit après guèrra pels abitants.
Hermies a subi les deux guerres mondiales et a eu plus de 200 morts français, britanniques, et australiens. Tout a été détruit et reconstruit après guerre par les habitants.
Hermelinghen
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Chitray
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Mézières-en-Santerre
Nòtas
<references group=N/>
Joan d'Albarada
Joan d'Albarada (Jean Dalbarade o d'Albarade en francés), dit "Le Bayonnais" (Lo Baionés), neishut a Biàrritz lo 31 d'agost de 1743 e mòrt lo 31 de decembre de 1819 a Sent Joan de Lus qu'ei un oficièr de marina, corsari e òmi politic francés, basco e gascon deus sègles XVIII e XIX. Foguèt Ministre de la Marina entre lo 10 d'abriu de 1793 e lo 2 de julhet de 1795.
Nòtas
<references group="N"/>
Pomerèlia
Pomerèlia es una region istorica dau nòrd de Polonha centrada sus la vila de Gdansk.
Espinassa (Puèi de Doma)
Espinassa [ipiˈnasɔ] (Espinasse en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Herly
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Azé (Sòna e Léger)
Azé  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
Azé Es la primièra de las municipalitats a se trobar implantada sul recorregut de la Mouge. Azé Se situa al ponch d'amassada de divèrsas vias de passatge natural. Vilatge viticole del Vignoble del Mâconnais.
Azé est la première des communes à se trouver implantée sur le parcours de la Mouge. Azé se situe au point de rencontre de plusieurs voies de passage naturelles. Village viticole du Vignoble du Mâconnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Nom latin : Aziacum. Aquel toponyme apareis per las primièras fes en lo cartulaire del abbaye de Clunhic, #que menciona l'existéncia d'una villa (domeni rural) d'aquel nom. S'agís d'un arquetip toponymique frequent a França recensé per Albert Dauzat e Charles Rostaing a l'article Aisey, Compausat amb lo suffixe plan conegut -acum #que marca la proprietat e precedit del nom de persona *Asius, pas testificat.
L'aglomeracion principala actuala, lo bourg (#encobrir s'obsèrva sus las vistas aerianas), luòc totjorn destinat a èsser traversat en rason de la siá posicion géographique soslinhada mai elevat, es del tipe pòbli-carrièra. La siá origina es anciana. Si que non gauloise, almens gallo-romaine, amb una villa del bas-empèri. Lo luòc es demorat freqüentat a la nautor Mièja Edat doncas que s'i es trobat sarcophages mérovingiens en la proprietat #que jouxte la glèisa al sud e en lo jardin del ancià presbytère. A de contunh #èsser fòrça d'ora lo banc d'una pichona distincion sens importància #qu'a perduré fins a la fin de l'Ancian Regim.
Cèrts caserius #tot prèps son fòrça ancians : lo masatge caseriu de Rizerolles, amb lo riu Mouge, es d'origina gauloise ; lo caseriu de Conflans es d'origina burgonde, èca. La toponymie revèla l'existéncia d'unas autras implantacions burgondes uèi abandonadas. Se li cal pas pas desbrembar que lo rei de Bourgogne Gontran 1er (darrièr quatren de la Vida sègle) aviá un palai a Péronne, comuna tota prèpa.
La Municipalitat actuala es lo resultat del rapprochement de las parròquias de Azé e de Aîne.
Nom latin : Aziacum. Ce toponyme apparaît pour la première fois dans le cartulaire de l'abbaye de Cluny, qui mentionne l'existence d'une villa (domaine rural) de ce nom. Il s'agit d'un archétype toponymique fréquent en France recensé par Albert Dauzat et Charles Rostaing à l'article Aisey, composé avec le suffixe bien connu -acum qui marque la propriété et précédé du nom de personne *Asius, non attesté.
Certains hameaux tout proches sont très anciens : le hameau de Rizerolles, avec la rivière Mouge, est d'origine gauloise ; le hameau de Conflans est d'origine burgonde, etc. La toponymie révèle l'existence d'autres implantations burgondes aujourd'hui abandonnées. On ne doit pas oublier que le roi de Bourgogne Gontran 1er (dernier quart du VIe siècle) avait un palais à Péronne, commune toute proche.
La Commune actuelle est le résultat du rapprochement des paroisses d'Azé et d'Aîne.
Mohamed bin Zaied Al Nahian
Mohamed bin Zayed Al Nahyan (n. 1961) es l’emir d’Abo Dabi e lo president dels Emirats Arabs Units dempuèi mai de 2022.
Escotós
Escotós o benlèu Escoton (en francés Escoutoux) es 'na comuna auvernhata delh departament delh Puei de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Ctags
Ctags
Ctags sèn d'otilhs de programmacion que generen un fiquièr d'index (o tag) dels nòmis trobats dens los fiquièrs de sorças e d'entestas de nombre de lenguatges de programmacion. Seguint lo lenguatge, las foncions, las variablas, los membres de classas, las macròs e autes pòdèn tambè esser indexats. Aquestes tags permetèn a las definicions d'esser trobadas viste e facilament d'amb un editor de textes o d'autes utilitaris. Alternativament, i a tambè un mode de sortida que genera fiquièrs de referença crozadas, lista las informations sus los nòmis varios trobats dens un ensem de fiquièrs de lenguatges lisibles per l'òmi.
Escotós
Toponimia
Las atestacions ancianas son Eschotaou en 1373, Ecoutoux au sègle XVIII sus la mapa de Cassini e en 1793, Ecoutoux e Escoutoux en 1801.
Ctags
Ctags
Los Ctags originaus sèn estat introductats en Unix BSD e escrich per Ken Arnold, d'amb lo support de Fortran per Jim Kleckner e aquest de Pascal per Bill Joy.
Escotós
Toponimia
Per Montescòt (Carcin), Burgan e Lafon l'explican per escòt (< escòlt) derivat dau latin auscultare. Lo sens es « escota, guet, gaita », pusleu lo segond (dins un contèxte militar). Coma lo borg es dins una vau, chaudriá supausar una fortificacion a costat, mai que mai a l'Èst. Mas la curiosa finala de 1373 seriá a explicar.
Nòtas
<references group="N"/>
Lo Barri d'Ilamada
Lo Barri d'Ilamada (Barry-d'Islemade en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Lo Barri d'Ilamada èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Lo Barri d'Ilamada èra del canton dels Sarrasins.
Avant 1789, Ventilhac aviá las meteissas apertenéncias. Tanlèu 1790, Ventilhac èra del canton dels Sarrasins. En 1813, Ventilhac, comuna çaquelà pus importanta, foguèt incorporada al Barri d'Ilamada.
Vairat
drecha|vinheta|Vairats al mercat Lo vairat (var.auriòu; verdèu) (Scomber scombrus) es un peis teleostèu qu'aperten a la familha dels escombrids, òrdre dels perciformas. Abondent en Mar Mediterranèa e en l'Ocean Atlantic.
S'alimenta d'autres peisses de talha pichona, crustacèus e mollusques. En ivèrn, lo vairat demòra a 170 mètres de prigondor e, lo temps molhor vengut, s'agropan dins de flòtas fòrça nombroses que pujan a la superfícia. Una feme pòt pondre entre 200.000 e 400.000 uòus qu'espelisson en pauc de jorns.
Descripcion
Lo vairat presenta un còrs fòrça prim amb doas aletas dorsalas plan separadas, amb unas aletas pectoralas cortas, e una aleta anala seguida de set aletas mai pichonas. Es de colora blavenc escur amb lo ventre blanc. Fa entre 25 e 45 cm de long e pòt aténher 4,5 kg.
Gastronomia
esquèrra|vinheta|Vairat en escabècha esquèrra|vinheta|Vairat fumat Lo vairat se cosina amb de vinagre amb de grans de pebre.
Lo vairat es un peis ideal per lo far al pòst. Après aver traire lo cap, s'obrís lo vairat lo long de l'espina e s'aplatís. Al moment de servir s'apond un pauc de alh e jolvert picat per dessús. Lo vairat al pòst se manja normalament acompanhat de legums rostits o cruds e d'un bon pan.
Lo verat es un peis tanben fòrça apreciat a la taula d'unes païses del nòrd d'Euròpa. Qu'es un peis blau, ideal per fumar, contenent una nauta proporcion d'òli dins la carn qu'ajuda a lor conservacion.
Al Japon, las espècias localas de vairat ("masaba" マサバ Scomber japonicus e "gomasaba" ゴマサバ Scomber australasicus ), de talha e gost fòrça similars, son fòrça apreciats. Dins la cosina japonesa los verats son presents dins tota una sèria de plats, consomisson tanben sa carn, en sushis cuècha a vinagre per exemple.
Espinchau
Espinchau [spinˈtsaw] (Espinchal en francés) z-es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Nòtas
<references group="N"/>
Protozoari
Un protozoari es un organisme eucariòta unicellular eterotròf mobil que se noirís per fagocitòsi. Vivon dins l'aiga, dins lei sòus umids ò a l'interior d'un organisme pus grand. I a de formas liuras (paramecia, ameba) e d'autrei que son parasits (trypanosoma brucei). En causa de sa natura unicellulara, lei protozoaris son d'espècias fòrça pichonas que passan fòrça rarament lo millimètre. Pasmens, certanei pòdon s'associar entre elei per formar de colonias de gròssa talha.
Emirat d'Abu Dhabi
L’emirat d’Abu Dhabi (pr. Abo Dabi) es un dels estats dels Emirats Arabs Units. La capitala n’es la ciutat del meteis nom, Abu Dhabi.
Ocupa gaireben la mitat occidentala dels Emirats, que n’es lo mai grand e ne caup la capitala, la ciutat del meteis nom.
Pirat
Pirat [piˈʁa] (Espirat en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Champigny-en-Beauce
Champigny-en-Beauce es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Genat
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom es atestat Agenat, sense data. Genat sembla format del nom gallés d'òme Aginus o eventualament *Gennos, ambe lo sufixe -ate. Lo site histariège dona d'autras atestacions : castel de Egenat, en 1159, le castrum degenath, en 1182, castrum de Genato, en 1213,  castro de Genaco, en 1272; la mencion Agenat (la meteissa que la de Dauzat ?) es datada de 1160. Es donc la sola que plaça A- en iniciala (possibilitat d'una aglutinacion de la preposicion o, al revèrs, de l'aferèsi de A- etimologic dins las autras atestacions).
Istòria
Un libre de René Giroussens parla de Genat: Ces paysans, mes ancêtres les Giroussens ou la vie a Génat ( Ariège ) sous l'Ancien Régime, ,.
Las Bartas
Las Bartas (Les Barthes en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Las Bartas èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Las Bartas èra del canton dels Sarrasins.
Miannay
Miannay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bretigney
Bretigney es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'origina es un masatge caseriu proprietat dels senhors de Granjas e del Châtelot. A citat per las primièras fes en lo tractat d'escambi de 1293 #que fa Pèira de Montbéliard, chevalier e ministeriala al servici del comte de Montbéliard, amb Renaud de Bourgogne. Una familha nòbla existís dins lo vilatge coma ne testifica l'expedicion part a la auxili del jove pòrti Philippe de Bourgogne en las guèrras contra los Angleses ont es dicha #que "Jean de Bretigney, Jean de Mandeure, Renaud e Simon de Granjas" son del nombre dels cinquanta gentilhomme #que #seguir la bandièra de Étienne de Montbéliard. Los ans #que seguisson son malaisit per la pichona comunitat #que cossí d'unas autras patís las exactions de las Grandas companhiás de mercenaires. Aital 1409 un dénombrement de la distincion de Granjas an de besonh que divèrsas "meix" (abitacion d'un cultivateur, joncha dins tanta tèrra coma en falha per l'ocupar e o alimentar) an abandonat. La situacion s'es pas totjorn pas melhorada un sègle e mitat mai tard ; en 1544 Ulrich VI de Wurtemberg, comte de Montbéliard, a de besonh, alavetz un dénombrement meses a Charles Quint alavetz comte de Bourgogne, #qu'el "avoit près de Montenois cèrta tèrra, finaige (finage), possession e distincion, telefonada Bretigney, #lo que ... A present es a meix vaquans per deftaut de desservans". Cal esperar 1671, lo 13 de decembre, al favor de l'acte de inféodation de la tèrra de Bretigney a Jean-Martin de Seubert de la part de George II de Wurtemberg, comte de Montbéliard, en remerciement dels servicis #que i aviá retut coma agent diplomatic, per veire lo renouveau d'aquel pòble. Jean-Martin de Seubert, genet procedent de Durlach en Alemanha, amassan a l'entorn de lududes nòu familhas de colons Suisses e Alemands e empren de levar ruïnes la siá nòva tèrra de Bretigny. Lo 1er en setembre 1680 la comunitat s'amassa per las primièras fes amb la fin de recebre los sieus actes de franchises, vint ans mai tard compta 66 abitants de contunh 106 en 1787. Après lo defalhiment de Seubert, #que i aviá pas eretièr, lo fief e aquel de Beutal #que possedissiá tanben, tornavan  dins l'ostal de Montbéliard. En 1702 a confiat al conselhièr e trésorier general Jean-Georges Rossel, d'una familha procedenta de Porrentruy, abans de passar entre las mans dels comtes de Sandersleben-Coligny descendent de Léopold-Eberhard de Wurtemberg
À l'origine c'est un hameau propriété des seigneurs de Granges et du Châtelot. Il est cité pour la première fois dans le traité d'échange de 1293 que fait Pierre de Montbéliard, chevalier et ministériel au service du comte de Montbéliard, avec Renaud de Bourgogne. Une famille noble existe dans le village comme en atteste l'expédition partie au secours du jeune duc Philippe de Bourgogne dans les guerres contre les Anglais où il est dit que "Jean de Bretigney, Jean de Mandeure, Renaud et Simon de Granges" sont du nombre des cinquante gentilhomme qui suivirent la bannière d'Étienne de Montbéliard. Les années qui suivent sont difficile pour la petite communauté qui comme d'autres subit les exactions des Grandes compagnies de mercenaires. Ainsi 1409 un dénombrement de la seigneurie de Granges précisent que plusieurs "meix" (habitation d’un cultivateur, jointe à autant de terre qu’il en faut pour l’occuper et le nourrir) sont abandonnés. La situation ne s'est toujours pas améliorée un siècle et demi plus tard ; en 1544 Ulrich VI de Wurtemberg, comte de Montbéliard, précise, lors un dénombrement remis à Charles Quint alors comte de Bourgogne, qu'il "avoit près de Montenois certaine terre, finaige (finage), possession et seigneurie, appelée Bretigney, laquelle ... à présent est à meix vaquans par deftaut de desservans". Il faut attendre 1671, le 13 décembre, à la faveur de l'acte d'inféodation de la terre de Bretigney à Jean-Martin de Seubert de la part de George II de Wurtemberg, comte de Montbéliard, en remerciement des services qu'il avait rendu comme agent diplomatique, pour voir le renouveau de ce village. Jean-Martin de Seubert, écuyer originaire de Durlach en Allemagne, rassemblent autour de lui neuf familles de colons Suisses et Allemands et entreprend de relever des ruines sa nouvelles terre de Bretigny. Le 1er septembre 1680 la communauté se réunit pour la première fois afin de recevoir ses actes de franchises, vingt ans plus tard elle compte 66 habitants puis 106 en 1787. Après le décès de Seubert, qui n'avait pas d'héritier, le fief et celui de Beutal qu'il possédait aussi, revenaient à la maison de Montbéliard. En 1702 il est confié au conseiller et trésorier général Jean-Georges Rossel, d'une famille originaire de Porrentruy, avant de passer entre les mains des comtes de Sandersleben-Coligny descendant de Léopold-Eberhard de Wurtemberg
Aborigèns australians
<div class="toccolours" style="width: 270px; font-size: 95%; margin-left:1em; margin-bottom:1em; float:right"> Los Aborigèns australians son los primièrs umans coneguts per aver poblat la part continentala d'Austràlia e l'illa de Tasmania. Constituisson, amb los illencs de l'estreit de Torres, la populacion autoctòna d'aqueste estat d'Oceania. Los illencs de l'estreit de Torres son etnicament e culturalament distincts, malgrat nombroses escambis culturals amb d'unes grops aborigèns. Los aborigèns australians comprenon nombroses pòbles distincts que se son desvolopats a travèrs Austràlia dempuèi mai de 50 000 ans. Aquestes pòbles an una istòria genetica largament partejada, e mai que complèxe, mas es pas que durant las 200 darrièras annadas que son esstats definits e an començat de s'identificar coma un grop unic. L'identitat aborigèna australiana cambièt al fial del temps e del luòc, la linhada familiala, l'autoidentificacion e l'acceptation per la comunautat essent totas d'una importància variadissa.
Dins lo passat, los aborigèns australians vivián sus las grandas estendudas de plan continental e èran isolats sus nombrosas illas pichonas al larg e en Tasmania quora la tèrra foguèt aigada al començament del periòde interglaciari de l'Olocèn, i a aperaquí 11 700 ans. D'estudis concernissent la composicion genetica dels grops autoctòns son sempre en cors, mas de pròvas suggèrisson qu'an un eritatge genetic d'ancians pòbles asiatics mis pas pus modèrnes, partetjan d'unas similitudas amb los papos, mas son estats isolats de l'Asia del sud-èst pendent longtemps. Abans la colonizacion europèa estenduda, i aviá mai de 250 lengas autoctònas.
Al recensament australian de 2016, los australians autoctòns representavan 3,3% de la populacion australiana, 91% d'entre eles s'identificant unicament coma aborigèns, 5% insularis de l'estreit de Torres e 4% los dos. Vivon tanben dins lo mond entièr al sen de la diaspora australiana.
La màger part dels aborigèns parlan anglés, de frasas e des mots aborigèns essent aponduts per crear l'anglés aborigèn australian (qu'a tanben una influéncia tangibla de las lengas aborigènas dins la fonologia e l'estructura gramaticala).
Los aborigèns, coma los insularis de l'estreit de Torres, patisson d'un cert nombre de privacions sanitàrias e economicas respècte a la comunautat australiana al sens larg.
Ilham Tohti
thumb|250px|Ilham Tohti Ilham Tohti (en oigor: ئىلھام توختى‎; e en chinés: 伊力哈木·土赫提; Atosh, 25 d'octobre de 1969) es un economista oigor de nacionalitat chinesa. Es una victima de la repression e censura chinesas per encausa de son sit web Uyghur Online, creat en 2006, que dona d'informacions suls eveniments ligats a la comunitat oigor. Aprèp una primièra arrestacion en 2009 en seguida de la revòlta d'Ürümqi, foguèt arrestat tornarmai lo 15 de genièr de 2014 e es encara en preson actualament.
Escaissat lo "Mandela chinés", li foguèt autrejat l'11 d'octobre de 2016 lo Prèmi Martin Ennals, decernit cada an als defensors dels dreches de l'òme.
Bey (Sòna e Léger)
Istòria
Bastiment de la glèisa a la XI sègle. Aquel territòri fasiá partida de la châtellerie de Verdun e a apertengut als chartreux de Dijon. I i aviá egalament en lo temps dos molins a aiga e un molin a vent. La municipalitat a recebut en febrièr 2010 lo label Plan envellir e conviure.
Construction de l'église au XI siècle. Ce territoire faisait partie de la châtellerie de Verdun et à appartenu aux chartreux de Dijon. Il y avait également dans le temps deux moulins à eau et un moulin à vent. La commune a reçu en février 2010 le label Bien vieillir et vivre ensemble.
Tanduelh
Tanduelh [tɑ̃ˈdœj] (Estandeuil en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Balaiseaux
Nom desconegut en arpitan (Balaiseaux en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Istòria
Lo vilatge a fondat en 1570 per Aimat de Balai, baron de Longwy. O cristiana de la reünion de la lo sieu nom e d'aquel de la siá esposa, Anne de Saulx-Tavannes.
Le village est fondé en 1570 par Aimé de Balai, baron de Longwy. Il le baptise de la réunion du son nom et de celui de son épouse, Anne de Saulx-Tavannes.
Mieszko Ièr de Polonha
Son rèine foguèt marcat per sa conversion au cristianisme en 966 que li permetèt de normalizar sei relacions ambé leis emperaires germanics e de renfòrçar son autoritat sus son estat, especialament gràcias a la creacion d'un evescat polonés en 968. En mai deis afaires intèrnas de son ducat, capitèt tanben d'estendre militarament son territòri vèrs lo sud, l'èst e lo nòrd ont agantèt la Mar Baltica.
Nòse
Lei nòses son un ensems de fruchs possedent una còca solida.
Baugy (Sòna e Léger)
Baugy  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
Baugy Fa partida del Brionnais, a unitat|2.5|km –  al Nòrd de Marcigny.
Baugy fait partie du Brionnais, à 2.5 km au Nord de Marcigny.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Poblat probalement dempuèi l'epòca gallo-romane, la "colònia" de "Balgiacum" es un luòc important en las comunicacions del brionnais. Vias romaine e pòrt i existisson dempuèi l'epòca gallo-romaine. La villa de "Belgiaco" apareis en 756 en una charte de Sant-Benoît-sus-Loire en çò que tanh a un escambi efectuat entre los abbayes de Perrecy-los-Forges e de Sant-Martin de Autun. Pel continuament la parròquia a donat en partida al prieuré de Marcigny dempuèi 1088 jos influéncia de la òrdre de Clunhic. La rèsta de la municipalitat dépendait de la baronnie de Semur-en-Brionnais de contunh de la distincion del Castell de Arcy.
Peuplé probalement dès l'époque gallo-romane, la "colonie" de "Balgiacum" est un site important dans les communications du brionnais. Voies romaine et port y existent depuis l'époque gallo-romaine. La villa de "Belgiaco" apparaît en 756 dans une charte de Saint-Benoît-sur-Loire au sujet d'un échange effectué entre les abbayes de Perrecy-les-Forges et de Saint-Martin d'Autun. Par la suite la paroisse est donné en partie au prieuré de Marcigny dès 1088 sous influence de l'ordre de Cluny. Le reste de la commune dépendait de la baronnie de Semur-en-Brionnais puis de la seigneurie du Château d'Arcy.
Guifré lo Pilós
Guifré lo Velós (vèrs 840 - 11 d'aost de 897), en catalan Guifré el Pilós, foguèt un còmte d'Urgell e de Cerdanha de 870 a 897, de Barcelona, de Girona e d'Osona de 878 a 897 e de Conflent de 896 a 897. Es considerat coma lo premier còmte vertadier de Catalonha a la fin dau sègle IX.
Sa vida es fòrça mau coneguda e la fònt istorica principala ne'n es un tèxte latin datat de 1180 dich Gesta comitum barchinonensium. Foguèt nomat còmte de Barcelona au concili de Tròias en 878 après la destitucion dau còmte Bernat I. Son fraire Miron I i venguèt tanben còmte de Rossilhon fins a sa mòrt en 896. Se concentrèt sus la lucha còntra lei musulmans e sus lo desvolopament dau plan de Vic onte creèt lo comtat d'Osona vèrs 885. I fondèt tanben un ret d'abadiás e installèt un evescat sus lei territòris reconquistats còntra lei musulmans. Moriguèt dins lo corrent dau sètge de Lhèida pendent un combat còntra lo cap musulman Lubb ibn Muhammad. Foguèt enterrat au monastèri de Ripoll.
Aguèt dètz enfants coneguts : L'identitat de la frema (ò dei fremas) de Guifré es desconeguda. Segon la Gesta comitum barchinonensium, èra dicha Guinidilda de Flandra mai ges de document pòdon lo confirmar. Una autra ipotèsi frequenta designa Guinidilda d'Empúries (mòrta vèrs 900) amb una data de maridatge situada en 877.
Reshat Amétov
Reshat Amétov (en tatar: Reşat Medat oğlu Ametov; en ucraïnian e rus: Решат Медатович Аметов; Sinferòpol, 24 de genièr de 1975 - Zemlianychne, 15 de març de 2014) foguèt un activista dels dreches umans tatar de Crimèa. Moriguèt en març de 2014, qualque temps aprèp l'invasion e ocupacion de Crimèa per l'armada russa. Aviá desaparegut aprèp d'aver manifestat en favor de las manifestacions EuroMaidan lo 3 de març, emportat per tres personas en unifòrme coma se pòt veire dins un enregistrament fach pel canal de television crimeaan ATR.
Son còs foguèt trobat qualques setmanas aprèp, lo 16 de març, dins lo vilatge de Zemlyanichne, amb de marcas de tortura. Aperaquí 300 personas d'origina tatara participèron a l'enterrament d'Ametov lo 18 del meteis mes.
Guifré lo Pilós
Una legenda postuma pretend que Guifré sigue a l'origina dau blason d'Aragon. Après una batalha victoriosa còntra de Normands (ò après una victòria durant un torneg còntra un chivalier franc), auriá pintat son bloquier jaune ambé sei dets trempats dins lo sang d'una bleçadura que li auriá infligit son adversari. Pasmens, en realitat, aquò es pas possible car l'eraldica existiá pas encara au sègle IX.
Escabècha
vinheta|230x230px|Ton en escabècha L'escabècha (del catalan escabetx) es una forma de conservar los aliments a basa de vinagre, espècia e sal. L'efièch conservador de l'escabècha es l'accion combinada de la leugièra pèrda d'aiga que se produsís pendent lo procediment, la baissa del pH a causa de l'addicion de l'acid acetic (del vinagre) e a l'accion de la sal e de las espècias, coma lo paprica.
Etimologia
vinheta|230x230px|Lo vairat es un peis ideal per l'escabècha D'autors qu'afirman que lo mot «escabetx» ven dirèctament del persan sikbaj, se tradusent per "fricòt de vinagre". Segon Joan Coromines aquel mot passèt al castelhan (escabeche) e dins las autras lengas latinas d'Euròpa, amb lo concèpte de l'idèa.
Preparacions
L'escabècha s'utiliza subretot per far de preparacions de peis blau, mas se'n fan tanben de cauquilhum, (muscles), d'ausèls, (tord, perditz, catla), de conilh o de legums, (Aubergina).
Demest los peisses mai apropriats per la preparacion en escabècha, cal mencionar la sarda, l'anchòia, lo vairat, la merluça e lo ton.
L'escabècha se fa a basa d'òli d'oliva, de vinagre e d'espècias coma la alh, lo paprica doç, las èrbas aromaticas (laurièr, frigola, etc.) e d'autras espècias. Se pòt tanben apondre de talh de ceba.
La preparacion se pòt conservar, se fa pas tròp caud, tres jorns fòra del refregidor. Dedins se pòt gardar cobèrt pendent dètz jorns.
Varietats
vinheta|"Escabecha" de las Filipinas. Lo nom d'escabècha comprenon de produchs diferents:
Millencourt
Nòtas
<references group=N/>
Bèumont de Lomanha
Bèumont de Lomanha (o Belmont de Gimona) (Beaumont-de-Lomagne en francés) es ua comuna gascoa de Lomanha, situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Joan Josèp Ros
Joan Josèp Ros (ortografia locala precisa de Josèp/Jousè de verificar; fr Jean-Joseph Roux), nascut en 1769 a Marselha e mòrt en 1817 a Odessa foguèt un corsari provençau.
Bèumont de Lomanha
Anciana bastida fondada en 1276, coneguda per sas granas hèiras agricòlas, e la cultura de l'alh blanc de Lomanha.
Joan Josèp Ros
Carriera
Roux ven capitani en 1809. Comandèt de naviris dins sièis crosieras d'incursion comerciau: tres sus Jean Bart, una sus Payan-Latour, e doas sus Babiole, totalizant 21 presas.
Bèumont de Lomanha
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sent Joan de Caucassac avè las medishas apertenéncias. En 1790, Sent Joan de Caucassac èra ua comuna deu canton de Bèumont, mès l'incorporèn a la vila en l'an VIII.
Mont Puget
Lo Mont Puget (563 m) es una montanha situada au sud de la comuna de Marselha. Es la cima pus auta dei montanhas dei calancas.
Peire Maisonat
Peire Maisonat dich Baptista (ortografia de verificar, mas plan probabla; fr Pierre Maisonnat dich Baptiste), nascut lo 5 de julhet de 1658 a Brageirac e mòrt après agost de 1714 a Amherst, es un corsari lemosin e un colon acadian.
Nòtas
<references group="N"/>
Lista dels primièrs ministres de Siria
thumb|130px|Blason de Siria. Lo primièr ministre es lo cap de govèrn di Siria Aquesta es la lista dels primièrs ministres de Siria aprèp l'independéncia, lo 1946.
Republica de Siria (1946 fins a 1958)
De 1958 fins a 1961 Siria devenèt part de la Republica Araba Unida, jos lo comand del general Gamal Abdel Nasser.
Gestièrs
Gestièrs (Gestiès en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
thumb|350px|center|Vista generala de Gestièrs.
Toponimia
La prononciacion es [ʒes'tjɛs]. Las fòrmas ancianas son villa de Gesteriis en 1272, Gesteriis en 1298, Gestes en 1380, Gestiers en 1385 e 1390, Gesties cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr). Segon Dauzat, Gestièrs vendriá del latin ginesta, « ginèsta, ginèst, genèsta », ambe sufixe -inas-. Dauzat explica que l'n intervocalica tomba en gascon, mès Gestièrs es pas dins lo dialècte gascon. Lo sufixe de Dauzat pausa tanben problèma. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, Gestièrs es lo plural de l'occitan atestat localament gestièr, equivalent de genestièr. Gestièrs es dins lo dialècte lengadocian, mès -n- intervocalica tomba coma en gascon. Segon Lemoine, Viteau, Astor, citats per Patrici Pojada, le nom ven del latin genesta « ginèst, ginèsta ». Segon Patrici Pojada, la possibilitat d'un derivat de ginèsta ambe tombada de -n- intervocalica es problematica ni per las afirmacions de Negre. Sembla pas que Pèire Bèc en parle dins ''Les interférences linguistiques entre le gascon et le languedocien dans les parlers du Comminges et du Couserans. Essai d'aréologie systématique'', 1968. I a benlèu d'autras solucions.
Istòria
Gestièrs foguèt annexada per Siguèr entre 1790 e 1794, mès tornèt prene son independéncia entre 1795 e 1800.
Pèir Bertran de Montluc
Lo capitani Pèir Bertran de Montluc (fr Pierre Bertrand de Montluc), mai conegut coma capitani Peiròt (fr capitaine Peyrot) o Peiròt de Montluc (fr Perrot de Montluc) o Bertran de Montluc (fr Bertrand de Montluc), neishut en 1539 e mòrt a Funchal en agost de 1566 , qu'ei un militar e corsari francés e occitan.
Biografia
Qu'ei lo segon hilh deu manescau de França e memorialista gascon Blasi de Montluc e de sa primèra hemna Antonieta Isalguièr, hilha de Jascme Isalguièr, baron de Clarmont.
Pèir Bertran de Montluc èra gentilòmi dera cambra jos Carles IX. Coma son pair, èra Manescau de França.
Maridat a Margarida de Caupena (fr Marguerite de Caupène), Montluc qu'ei atestat coma "senhor de Caupena", donc probablament ven senhor per maridatge. Pèir Bertran e Margarida leishèt dus hilhs: Blasi (fr Blaise)―que ven senhor de Caupena―e Carles (fr Charles), que ven eiretèr de son grand-pair Blasi de Montluc.
Nòtas
<references group="N"/>
Illa Maire
L'Illa Maire (43.124°N, 5.2007°W) es una illa continentala situada sus la comuna de Marselha que fa partida dei montanhas dei calancas. Sa cima es lo Pic dei Gabians (138 m).
Pic dei Gabians
Lo Pic dei Gabians es la cima pus auta de l'Illa Maire situada dins lei montanhas dei calancas sus la comuna de Marselha.
Velbaser
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Joan Francés Audol
Joan Francés Audol (fr Jean-François Hodoul), nascut a La Ciutat lo 11 d'abriu de 1765 e mòrt lo 10 ge genier 1835, èra capitani de marina, corsari, e puèi mercandier e proprietari de plantacions en Illa de França, uèi Maurici.
Nòtas
<references group="N"/>
Jacme Francés Perroud
Jacme Francés Perroud (fr Jacques François Perroud), neishut en 1770 a Bordèu e mòrt en 1822 ), èra un corsari gascon, celèbre per sa captura deu gran East Indiaman Lord Nelson lo 14 d'agost de 1803, e per sa defensa arderosa de sa Bellone de 36 canons contra lo naviri de linha aclapaire de 74 canons HMS Powerful pendent l'accion del 9 de julhet de 1806.
Crotz
thumb|150px|Crotz latina o cristiana thumb|150px|Crotz grega La crotz es una figura geometrica definida per doas linhas que se crosan en angle drech, que devisa l'espaci en quatre quadrants. I a diverses tipes de croses (latina, grega, lanceolada, ...) Es un dels simbòls mai antics de l'umanitat. Las primièras croses atestadas se trapèron dins las estepas de l'Asia Central a la preïstòria.
Etimologia
Lo tèrme crotz ven del mot latin crux qu'a lo sens de « pal », « poténcia ». Lo tèrme grèc per designar lo mèsme objècte es stauros, deriva de la letra ταυ tau.
Tipes de crotz
Se la crotz a lo braç vertical mai long, se dich crotz latina, alara que se los quatre braces son egals es una crotz grèga. Quand apareisson dos braces oritzontals, se nomena crotz de Lorena. Amb un braç de mai, ven la crotz papala. La crotz nordica, presenta sus las bandièra escandinavas, a lo braç oritzontal mai long d'un costat, per cobrir la tela.
Se la crotz a la partida superior formant una baga o ellipsa, lo simból se nomena ankh. Se lo braç superior a gaireben desaparegut, de biais que la crotz sembla un T, se dich crotz de Sant Antonin.
Podestat (calanca)
La Calanca de Podestat es una calanca situada sus la comuna de Marselha entre lei calancas dei Cairons, a l'oèst, e de l'Escut a l'èst.
Marselhaveire (calanca)
La Calanca de Marselhaveire es una calanca situada sus la comuna de Marselha entre lei calancas de la Monina, a l'oèst, e dei Cairons a l'èst.
La Bonneville-sur-Iton
Geografia
Vilatge del país de Ouche.
A situat sul cors del riu Iton, afluent del Eure.
Village du pays d'Ouche.
Il est situé sur le cours de la rivière Iton, affluent de l'Eure.
Castèl de San Andrés
thumb|right|300px|Vista del Castèl de San Andrés. Lo Castèl de San Andrés es una vièlha fortalesa militara situada dins lo vilatge de San Andrés, dins la municipalitat de Santa Cruz de Tenerife (Illas Canàrias, Espanha). Lo castèl actual se construiguèt en 1769.
Aguèt un ròtle important en 1797 durant la batalha de Santa Cruz de Tenerife. D'efièch, dins lo corrent d'aquel combat naval, un tir de canon dempuèi lo castèl destruiguèt lo mast del Theseus, lo naviri de l'amiralh Horatio Nelson.
Es monument istoric dempuèi lo 22 d'abril de 1949.
Cairons (calanca)
La Calanca dei Cairons  es una calanca situada sus la comuna de Marselha entre lei calancas de Marselhaveire, a l'oèst, e de Podestat a l'èst.
Blanot (Sòna e Léger)
Blanot  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Hénu
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Lauburu
thumbnail|right|Lauburu thumb|120px|Lauburu primitiu. Lo lauburu o crotz basca es un dels simbóls recents (sègle XVI a sègle XVIII) de la cultura basca.
Lo lau buru ("quatre caps" en euscar), es en realitat una esvastica que lo nom que ven del latin labarum el meteis procedís de l'estandard cantabra d'origina cèlta, nomenada labar. D'aquí la similitud amb l'esvastica, comuna a totes los pòbles indoeuropèus.
Lo sens original coma signalitica basca es discutit: per d'unes representariá lo solelh, per d'autres, es representacion nacionalista dels quatre teritòris bascs del sud dels Pirenèus: Alaba, Biscaia, Guipuscoa e Navarra, encara que siá fòrça improbable que siá atal. Una autra interpretacion ditz que la rotacion cap a la drecha es lo simbòl de la vida, e la rotacion cap a l'esquerra, lo simbòl de la mòrt, causa qu'aparéis d'aquela forma en monuments funeraris.
Bridoré
Bridoré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Blanot (Sòna e Léger)
Geografia
Blanot Es un vilatge typique de la Bourgogne del Sud surplombé pel mont Sant-Romain, accessibla via las rotas départementales D15 al Sud e D82 a l'Èst, près de las aglomeracions de Clunhic (celèbra per lo sieu abbaye) e Taizé (mondialement coneguda dins lo mond crestian).
Hénu
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bridoré
Geografia
Environat per las municipalitats de Fléré-lo-Riu, Verneuil-sus-Indre e Sant-Hippolyte, Bridoré a situat a unitat|48|km}} al Sud-Es de Jogat-lès-Tors la mai granda vila dels environs. Situat a unitat|131|mètres d'altitud, Lo riu lo Indre es lo principal cors d'aiga #que travèrsa la municipalitat de Bridoré. La municipalitat es prèpa del parc natural regional de la Brenne a aperaquí.
Bonnay (Sòna e Léger)
Bonnay  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bridoré
Geografia
Entouré par les communes de Fléré-la-Rivière, Verneuil-sur-Indre et Saint-Hippolyte, Bridoré est situé à 48 km au Sud-Est de Joué-lès-Tours la plus grande ville des environs. Situé à 131 mètres d'altitude, La rivière l'Indre est le principal cours d'eau qui traverse la commune de Bridoré. La commune est proche du parc naturel régional de la Brenne à environ 13 km.
Blanot (Sòna e Léger)
Geografia
En un marc de tucs boisées, de pradas e de vignoble, lo centre del vilatge compausat d'ostals ancians e typiques del macônnais possedís encara en foncionament lo sieu lavoir, la siá fontaine e lo sieu forn a pan.
Bridoré
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Blanot (Sòna e Léger)
Geografia
Los sieus abitants son los Blanotins
Dans un cadre de collines boisées, de prairies et de vignoble, le centre du village composé de maisons anciennes et typiques du macônnais possède encore en fonctionnement son lavoir, sa fontaine et son four à pain.
Aux alentours se trouvent les 3 hameaux de la commune tout aussi typiques qui sont Fougnières, Vivier et Nouville.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sugiton
La Calanca de Sugiton es una calanca situada sus la comuna de Marselha entre lei calancas de Morgiu, a l'oèst, e dei Peiras Tombadas a l'èst.
Millencourt-en-Ponthieu
Millencourt-en-Ponthieu es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Distincion de la Cosedura sise a Millencourt a apertengut a Gérard de Fretel de Vismes, coma ne testifica una confession de 1388
La Seigneurie de La Couture sise à Millencourt a appartenu à Gérard de Fretel de Vismes, comme en témoigne un aveu de 1388
Nòtas
<references group=N/>
Dominique You
vinheta|Lafitte Brothers in Dominique Youx's Bar, attribuïda a [[John Wesley Jarvis (vèrs 1821, òli sus panèl de fusta)]] Dominique You o Youx (nascut Frederic You o Youx; problament Domenge Ion o Frederic Ion en occitan ; Sant Domenge o Seta vèrs 1775-Nòva Orleans lo 15 de novembre de 1830) èra un pirata, soldat, e òme politic francés o lengadocian.
Biografia
Segon las informacions qu'a fornidas a sa lòtja maçonica de la Nòva Orleans, es nascut a Seta, en Lengadòc, França/Occitània. (Contràriament al fals Jornal de Joan Lahita, èra pas lo fraire ainat de Pèir e Joan Lahita.) Serviguèt coma artilhièr dins l'Armada Revolucionària Francesa.
En 1802, acompanha l'expedicion del general Leclerc per reprimir la Revolucion Haiciana de Toussaint Louverture. De nombroses combatents franceses, dont lo |general Leclerc, i perdràn la vida, principalament a causa de la fèbre jauna. Partís alara a La Nòva Orleans per i rejónher Joan Lahita e Pèir Lahita, ont ven pirata e capitani del naviri Le Pandoure (Lo Pandora). Los franceses li donan alara lo subrenom de Capitaine Dominique (Capitani Domenge) e los americans aquel de Johnness. Dins lo corrent de las annadas seguentas, li e los fraires Lahita venon de piratas talentoses e encontran de nombroses succèsses a l'entorn de Loïsiana e dins tot lo Golf de Mexic. You manca de pèrdre la vida mentre d'un auratge violent mentre que navègue sus Mississipí.
A partir de 1804, lo governador de Loïsiana nòvament americana (o "lo Territòri d'Orleans"), William C. C. Claiborne, s'esforçave de reprimir la piratariá. En julhet de 1814, Dominique You es publicament identificat coma pirata. Lo 16 de setemre de 1814, èra capturat durant l'ataca del camp del Reialme de Baratària pels Americans. Retròba la libertat al mes de decembre en escambi de sos servicis per tornar possar los britanics, òm li dona un pòsta d'ordenant d'una companhiá d'artilhariá, compausada essencialament dels melhors tiraires dels fraires Lahita. Lo 8 de genièr de 1815, sos òmes mòstran talament de coratge e d'eficacitat pendent la Batalha de Nòva Orleans que lo general Andrew Jackson los cita dins son òrdre general del 21 de genièr coma "avent fach pròva d'una competéncia pauc comuna sus lo camp de batalha". Per aquela rason, las acusacions contra You son abandonadas e s'installa a La Nòva Orleans coma politician e partidari del general Jackson.
Nòtas
<references group="N"/>
Thylacinus
Thylacinus es un genre atudat que compren cinc espècias :
Tèrra d'Arnhem
La Tèrra d'Arnhem es una de las cinc regions del Territòri del Nòrd d'Austràlia. Se situa dins lo canton nòrd-èst del territòri a aperaquí 500 km de la capitala Darwin. La region a una superfícia de 97,000 km2, e una populacion de 16,230 personas. En 1623, lo capitani de la Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas William van Colster naviguèt dins lo Golf de Carpentariá e lo Cap d'Arnhem foguèt nomenat d'après sa nau, aquesta ja nomenada d'après la vila d'Arnhem als
Païses Basses.