cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Violéncia
Efièch e consequéncias
Al delà de la mòrt e nafras, de formas de violéncia plan espandidas (coma que la maltractament sus minor e la violéncia conjugala) provòca de sevèrs traumatismes non fisics a vida. Se passa qu'aquestas victimas adoptan de comportaments a riscs coma la consomacion d'alcoòl e l'usatge de estupefiants, la consomacion de tabat e los rapòrts sexuals a riscs, çò que pòt alara participar al desvelopament de malautiás cardiovascularas, de càncers, de depressions, de diabètas e del virus del SIDA o d'autres malautiá menant a una mòrt prematurada.
Dins los païses presentant un nivèl de violéncia naut, la creissença economica pòt s'alentir, la seguretat damatjada e lo desvelopament social entravat. Las familhas sortissent pauc a pauc de la pauretat e investissent dins l'educacion de lors enfants pòdon èsser roïnadas per la mòrt violenta o la sevèra infirmitat de la figure màger de familha provesissent las fonts. Las comunautats pòdon èsser preseas dins la pauretat, ont la violéncia es omnipresenta e la precaritat forman un cercle viciós qu'escana la cresença economica. Per las societats, lo fach de cobrir las despensas dirèctament ligadas als costs de la santat, de la justícia e de la proteccion sociala resultant de la violéncia empacha los govèrns d'investir dins de mesuras socialas mai constructivas. La majora partida dels costs indirèctes de la violéncia venon de la productivitat perduda e de l'investiment dins l'educacion perdut contribuisson ensemble a alentir la creissença economica, a dessenhar mai los partiments socioeconomics e a damatjar lo capital uman e social.
Justificacions
Segon los vejaires, aquestas diferentas formas de violéncias pòdon èsser legitims o non, « bonas » o « marridas »: atal se la poiriá justificar per la constrencha d'Estat (polícia, armada) coma necessària fàcia al crim; al contrari, se justificarà la « violéncia revolucionària » (Walter Benjamin, Tèsis sul concèpte d'istòria) dels oprimits contra l'Estat, considerada per Marx e Engels coma lo « braç armat de la borgesiá », o encara contra la violéncia estructurala e simbolica (racisme institucional que justificariá, segon las Black Panthers, la constitucion de milícias d'autodefensa). Dins l'esfèra privada, unes justificarán la violéncia coma mejan legitim d'exercir una autoritat (ancada pels enfants, violéncia conjugala o violéncia contra las femnas: s'ensag de justificar la violéncia en distriant diferents lindals: una gautada seriá acceptabla mas pas una bastonada, etc.); d'autres criticaràn al contrari aquestes comportaments coma sexistas o autoritaris, menant a terrorizar los subjècte per los contrénher a la somission. La quita definicion de çò que constituís una violéncia, a fortiori una violéncia « legitima », fa atal l'objècte de debats politics e filosofics. Aqueste debat entre violéncia, fòça e justícia es acampat per Pascal dons un aforisme celèbre de las Pensadas:
Segon Howard Bloom, la violécia es l'aisina de la natura per melhorar nòtre comportament social.
Fòrça confusions venon de la manca de precision suls tèrmes violéncia, conflicte, agressivitat, luta, fòça, constrencha. Lo conflicte es pas violéncia: pòt èsser gerir de biais non violent coma pòt degenerar dins la violéncia. Quitament l'agressivitat pòt s'exprimir de biais non violent o degenerar en violéncia. La luta, la fòrça, la constrencha pòdon èsser positivas o negativas. La violéncia, segon Simone Weil, « es çò que fa de qual que siá li es somés una causa. » "La violéncia nafra e blavar l'umanitat d'aqueste qui la subiguèt" Per Isabelle e Bruno Eliat "« la violéncia comença al moment qu'i a non respècte de la dignitat d'un òme. » La violéncia comença quand, dins mon agach, "l'autre" es tot negatiu. Sortir de la violéncia, es donc, destriant la persona e sos actes, reconeisser la dignitat de tota persona.
Violéncia del sistèma economic e social?
Michel Onfray torna pausar lo problèma de las violéncias estructuralas, e d'injustícias economicas (precaritat, pauretat, inegalitat, non reparticion) : « Auriam tòrt de virar lo projector sus las solas violéncias individualas alara que cada jorns la violéncia dels actors del sistèma liberal fabrica las situacions deletèrias ont s'encafornan aquestes que, perduts, sacrificats, sens fe ni lei, sens etica, sens valors, expausats a las rudesas d'una maquina sociala que los trissa, se contentant de reproduire a lor gra, dins lor mond, las exaccions d'aquestes que (los) governan e demoran dins l'impunitat. Se las violéncias dichas legitimas s'acabariá, se poiriá enfin envisatjar la reduccion de las violéncias dichas illegitimas. »
Jean Baudrillard nos dich que quitament se la societat de consomacion es una societat d'abondança, es una abondància forçada condusent necessàriament a de violéncias de refús, alara que « Se l'abondància èra libertat, alara aquesta violéncia seriá en efièch impensable. »
Debat sus la non violéncia
Gandhi e Martin Luther King critiquèron la violéncia e realizèron la non violéncia, qu'es pasmens una fòrça segon Gandhi, o encara "un metòde politic destinat a resòlvre de problèmas politics" "La luta non violenta pòt pas se reduire a un simple debat d'idèas, es vetadièrament un combat ont s'opausan mai d'una fòrças" escrich Jean-Marie Muller.
L'istòria dempuèi mostrèt que la non violéncia e los mejans non violents (cauma, boicòt, sit-in, etc.) cambièron efectivament la condicion de la populacion, e d'en primièr, de sisas mens favorizadas : movement obrièr en Euròpa, cambiaments en America Latina après l'abandon de la guerilha, cambiaments en Euròpa de l'Èst que menèron a la fin de la dictatura comunista, etc. Las criticas de la non violéncia tendon a confondre non violéncia e passivitat. Mas la non violéncia es luta e dins aqueste sens es lo contrari de la passivitat. Mai lo drech a la legitima defensa significa pas que se pòt pas defendre mai eficaçament de biais non violente. Cal donc destriar legitima defensa violenta e legitima defensa non violenta. Las doas s'opausan a la passivitat. « La conviccion que fonda l'option per la non violéncia, es que la contravioléncia es pas eficaç per combatre lo sistèma de la violéncia qu'en realitat ne fa d'esperela partida, fa donc pas que l'entretenir, lo perpetuar. »
Violéncia interpersonala
La violéncia dins las relacions interpersonalas (patron/emplegat, parent/enfant, entre amics, entre collègas, etc.) es un fenomèn qui se manifèsta jos de multiplas formas : abús de poder, agression fisica, intimidacion verbala, menaças amagadas, insultas e injúrias, umiliacion, etc. . Aquestas violéncias son en relacion d'inferéncia amb la violéncia globala (institucionala, estructurala, sistemica…), son donc ligadas a vegada mai o mens dirèctament, e a vegada son de real reson o retorn de la violéncia globala. Que que siá, segon lo pedopsiquiatre e psicanalista Daniel Schechter, la violancia dins las relctions interpersonalas a de consequéncias importantas per las victimas e tanben per lors enfants, ,.
Valespir
thumb|Localizacion de Valespir dins lo departament dels [[Pirenèus Orientals]] Valespir (Vallespir en catalan) es una comarca de la Catalonha Nòrd. La capitala es Ceret.
A Valespir, los sants Abdon e Sennen son onorats.
Violéncia
Violéncia criminala
Les quatre causas màger identificadas coma favorizant la violéncia criminala, :
La natura umana es ni bona ni mala, aquestes factors societals son la causa del retorn de violéncia. Existís de cases de criminals avent de reals problèmas psicologics, n'avent pas per causa aquestes factors societals, aquò representa un percentatge minim de çò que se considèra uèi coma la violéncia criminala.
Los criminals fan partit e son eissits de la societat, al contrari al procediment mental que voldriá que se rebute lo mal per comprene pas l'implicacion de se o del sistèma/societat a qu'apartenèm, e que defendèm alara conscientament o inconscientament l statu quo (ipocrisia, cinisme). Aquesta denegacion de la realitat e lo rebut de prene sas responsabilitats, lo rebut de veire las relacions, remandant lo mal fòra e luènh de nosaltre es analizat entre autre pel sociológ Slavoj Žižek. "La vertat es pas fòra de nosaltres, es en nosaltres. La vertat es pas de cercar o de rebutat luènh de nosaltres, la vertat es en nosaltres" (o dins la societat).
Aquesta denegacion del mal e de sas causas es tanben descricha per Georges Bernanos al subjècte dels totalitarismes e faissismes amb per consequéncias de crims contra l'umanitat :
L'istorian Robert Muchembled prepausèt una explicacion de l'origina, e detalhèt los mecanismes, de la descreissença espectaculara de la violéncia omicida en Occident entre la fin de l'Edat Mejana e lo començament del sègle XXI (d'unes 100 a mens d'1 omicids per 100 000 abitants par an): civilizacion de las mòrs, criminalizacion de la violéncia, judiciarizacion dels conflictes ... Nota mai que, se lo nombre de murtrièrs cai, la natura d'aquestes demora identica, essent constituits plan majoritàriament de jovents.
En 2016 una equipa de cercaires espanhòls s'interessèt a las raices filogeneticas de la violéncia letala. Acampèron mai de 4 milions de mòrts de 1 024 espècias de mamifèrs apertenent a 137 familhas : mirgas, cavals, ratapenadas, conilhs, monins, etc. Per l'òme se basèron sus 600 estudis al subjècte de diferentes periòdes: 50 000-12 000 ans AbC (Paleolitic), 12 000-10 200 (Mesolitic), 10 200-5 000 (Neolitic), 5 300-3 200 (Edat del bronze), 3 200-1 300 (Edat del fèrre) e periòdes recents. La proporcion dels mòrts per violéncia intraspecifica varia de contunh lo long de l'arbre filogenetic dels mammifèrs. Pugèt regularament de 0,3 % a l'origina dels mamifèrs fins a 1,1 % pels primièrs euarcontoglirs (primats, rosegaires e lèbres) puèi 2,3 % pel primièrs primats, per tornar davalar a 1,8 % pels primièrs ominids. Prenent en compte lo factors màgers que son la socializacion e la territorialitat per totes los mamifèrs, aqueste taus es estimat e 2 % pels primièrs Homo sapiens. Al Paleolitic lo taus èra pròche d'aqueste 2 %; enseguida de factors culturals e environamentals modulèron e plan suplantat l'eritatge filogenetic: lo taus s'aucèt fins a 15-30 % (amb una granda variabilitat) dins lo periòde 3 000-500 ans, per tornar baissar plan a l’epòca contemporanèa fins a aténher 0,01 % dins las societats modèrnas mai avançadas en tèrmes d'Estat de drech e d'actituds culturalas.
Tipologia
La violéncia pòt èsser instituenta e instituida. Las relacions socialas evoluan dins l'encastre dels rapòrts de fòrça mai sovent inegalitaris que se traduson per d'imposicions e l'establiment temporari d'un statu quo fondat sus aquesta violéncia iniciala.
La violéncia freja es un tèrme utilizat en oposicion a la violéncia agressiva. Consistís a contrenher dirèctament o per executants interpausats, altrú a dintrar e demorar dins una situacion de sofrença (per exemple : sequestracion, deportacion, exterminacion).
Se pòt capvirar contra se-mèsme per una persona que decidís de prene pas en compte de totes sos besonhs dins sas accions e d'acceptar de pretzfachs que l’aclapan.
La violéncia educativa es perpetrada per d'objectius educatius, que cal pas confondre amb la maltractança daissant de marcas sul còrs e qu'an pas de tòca educativa.
La violéncia sexuala es lo fach d’una persona conscienta d'aver un ascendent (ierarquia, pairal, fisic, psicologic) qu'impausa a un autre d'actes sexuals non desirats;
La dominacion per una persona o un organisme: après aver establit un ascendent, impausa a un autre de sofrenças psiquicas e/o fisicas, podent aver per consequéncias:
La violéncia conjugala e/o familiala que lo maltractament daissant de marcas sl còrs, sens tòca educativa: lo comportament d'un conjunt o d'un autre membre de la familha, es identificable a una de las violéncias descrichas çai dessús sus l'autre conjunt o sur d'autre membres de la familha.
Legitimacion e vejaires etics
L'usatge de la fòrça pòt èsser legitimat. La legitima defensa es invocada quand una victima de violéncias se defend per la fòça. Un grop uman (etnia, classa sociala o membres d'una religion) pòt agir violentament quand una ideologia, una fe o una autoritat lo justifica.
Las motivacions de la violéncia son l'objècte de debats dins los camps scientific, juridic, filosofic e politic. Del vejaire psicologic, de l'ajuda sociala o de drech (costat defensa), gaireben totes adoptam de comportaments de predacion e/o de violéncia tocant a la sociopatia o a une problematica sociala e/o economica. D'autres vejaires, per exemple en etologia aplicada a l'espècia umana, e de cercaires (coma Konrad Lorenz, e fòrça comprotamentalistas) estiman que las personas adoptant de comportaments de predacion e/o de violéncia lo fan pas de segur per manca de ressorças, d'educacion, d'emocion o d'empatia (los seductors e los manipulators sovent ne mancan pas) mas per causida narcissista, a causa del principi del mai grand plaser e/o de la mai granda facilitat/rendabilitat. Los vejaires mai extrèms (que sorgisson regularament malgrat la reprobacion de la comunautat scientific) van fins a afirmar qu'aquestes comportaments serián geneticament inscrichs e ereditaris. D'autres especialistas de l'etologia umana, coma Boris Cyrulnik e los cognitivistas, nuançan aquestes vejaires e rebutan tot eritatge genetic de la violéncia. D'especialistas de la psicologia desvelopamentala coma Richard Tremblay e Daniel Schechter soslinhan l'importança de multiples factors de risc ple desvelopament de la violéncia, subretot las interaccions entre la biologia en inclusissent los gèns e l'environament familial.
Violéncia per païses
Lo Global Peace Index, actualizat en 2010, classa 149 païses segon l' « abséncia de violéncia ».
La violéncia dins los mèdias
Fòrça scientifics tròban una correlacion entre la violéncia dins los mèdias e lo comportament uman. Pasmens, poiriá èsser exagerida a causa de problèmas metodologics e culturals. En efièch, lo taus de violéncia es plan diferent entre lo Canadà e los Estats Units d'America ont los programas televisuals son relativament identics. Al Japon, los enfants agachant benlèu los programas mai violents al mond e lo taus de crim i es plan feble.
.aquarelle
("aqüarèla", en francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de decembre de 2014.
Polhon
Polhon (Pouillon en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [pu'ʎuŋ]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Martinus de Polione, en latin, aus sègles XI-XII, Poilhon, Polion aus sègles XI-XII, Polionensis aus sègles XI-XII, Polio, Poilhon cap a 1110, Polio, Polium, en latin, en 1254, Polionem, en latin, en 1255, de Polione, en latin, en 1289, Vico de ~) ?, en latin, en 1289, Polhon, Poillon, en 1299, Polliun, Puyllun, en 1305, Pouillon (mapa de 1638), Pouillant (mapa deu començament deu sègle XVIII), Pouillon (mapa de 1714), Poüillon (mapa de 1733).
Per Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Polhon que vien deu nom (romanic ? latin ?) d'òmi Pollio(n). Per Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, Polhon que vien deu nom latin d'òmi Pullius (com Dauzat e Rostaing).
Lo lòc qu'ei poblat ancianament (necropòli deu Truc de Benaruc). Per Bénédicte Boyrie-Fénié, Polhon que vien, com per Negre, deu cognomen Pollio, benlhèu sol au cas regime Pollione o dab lo sufixe -one.
Srinagar
Srinagar (en cashmiri: श्रीनगर, en ordo: سرینگ) es la capitala d'estiu del territòri de l'Union d'Índia de Jammu e Cashmir. En ivèrn la capitala es transportada a Jammu.
Conservatòri del Litoral
Lo Conservatòri del Litoral, egalament apelat Conservatòri de l'Espaci Litoral e dels Ribatges Lacustres (CELRL), es un establiment public administratiu nacional francés creat en 1975.
.stcgroup
(sigla de Saudi Telecom Company, "entrepresa de telecomunicacion saudiana", en anglés e group, "grop") es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala saudiana STC Group. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.
Parres
Parres es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Seichèlas
Las Seichèlas son un país e un archipèla format per 155 illas dins l'Ocean Indian.
Lo gentilici es seichelés -esa (idem seichelian -ana).
Istòria
Los primièrs europèus qu'arribèron en l'archipèla foguèron los portugueses, en 1505.
Politica
Seichèlas es una republica presidenciala. Lo president es lo cap d'Estat e tanben lo cap de govèrn.
Economia
De veire: Economia de las Seichèlas. Lo torisme e l'agricultura son las activitats economicas principalas de l'archipèla.
Canton de Vairac
Lo canton de Vairac es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Gordon, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, las 8 comunas passèron al canton de Martèl. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl.
Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790. Lo canton de Sarrasac ocupava lo nòrd del canton actual,. Lo canton foguèt agrandit ambe la supression del canton de Sarrasac suprimit lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801),.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Vairac foguèt transferit dins lo canton de Martèl.
Lo 1èr de genièr 2019, la comuna de las Quatre Rotas fusionèt ambe la de Casilhac (del canton vièlh de Martèl) dins la comuna de Vinhon de Carcin (arrestat de creacion de la comuna novèla annulat lo 13 de decembre 2019).
Ostfildern
Ostfildern es una vila situada en Republica federala d'Alemanha dins lo Land de Baden-Württemberg dins la region de Stuttgart.
La vila es nascuda de la refòrma comunala de 1975 e es devesida en 6 quartièrs (Stadtteil) :
Asnières-sur-Vègre
Asnières-sur-Vègre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Asnières Ven de la paraula asinus, ase en latin.
Asnières vient du mot asinus, âne en latin.
Nòtas
<references group=N/>
.网店
(wǎng diàn, "botiga", en chinés, còdo punycode .xn--hxt814e) es un nom de domeni. Es en servici dempuèi lo 2 de decembre de 2014.
.aaa
(acronim d’American Automobile Association, "associacion automobila americana", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’American Automobile Association. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.
Taulat
Geografia
La comuna es situada dins l'airal urban de Tolosa situada sus Giron entre Castras e Tolosa.
Istòria
En 1790, Taulat èra del canton de La Vaur, en l'an III, del canton de Vrufuèlh (Nauta Garona, puèi tornèt al canton de La Vaur e al Tarn en l'an XII.
Montaucel (nom francés), de la diocèsi civila de Tolosa (doncas de Lengadòc) e de sa generalitat, de la diocèsi religiosa de La Vaur, de la senescauciá de Tolosa, foguèt del canton de La Vaur tanlèu 1790. Annexèron Montaucel a Taulat en 1825.
Fouqueville
Fouqueville en normand (Fouqueville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montdragon (Vauclusa)
Montdragon (Mondragon en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria
Montdragon fuguet longtemps un principat vassau dei avèsques d'Arle, enclavat entre la Comtat e lo Principat d'Aurenja (que teniá lo feu de Derbós). Èra deis tèrras adjacentas de Provença. A la Revolucion francesa, rejonh, amb lo Principat d'Aurenja, lo departament dei Bocas de Ròse a la fin de 1790, puèi lo departament de Vauclusa.
Xenofont
Xenofont (en grèc ancian ) es un filosòf e cap militar de la Grècia antica nascut a Erquia près d'Atenas vèrs 430, e mòrt vèrs 355. En mai de l’Anabasi e la Ciropedia, escriguèt una seguida a l’Istòria de la guèrra del Peloponès de Tucidides titulada Las Ellenicas.
Quitament s’es ciutadan d'Atenas, Xenofont es pasmens l'amic d’Esparta. Aristocrata, partisan de l'oligarquia, e pròche del rei Agesilas II, combat entre autre en Pèrsia al servici d’Esparta.
Xenofont, sens lo saber, fa la dralha a las futuras conquistas d’Alexandre lo Grand: dins l’Anabasi, en mai d’una descripcion detalhada de son trajècte en Asia, mòstra qu'un còrs expedicionari de soldats grècs pòt passar l’Empèri pèrsa invencut. La campanha d'Agesilas en Asia Menora confirma encara la fragilitat de l'Empèri Pèrsa.
Biografia
vinheta|246x246px|Xenofont a 20 ans d’edat e Socrates a 60, per Rafèl.
430/401. Atenas
Originari de dèma d’Erquia en Atica, Xenofont es lo filh de Grillos.
Sa data de naissença es discutida: coma èra jovent al començament de l’Anabasi, la data aproximativa de 430 es avançada; unes autors donan de datas mai precisas. E. Delebecque prepausa la data de 426, correspondent a l’edat minima per participar a l'expedicion ateniana a Lesbos en 406 ; o 428/427 segon l’istoriana Claude Mossé.
Nascutd dins una rica familha aristocratica, frequente los sofistas, coma Prodicos a Tèbas. Discípol de Socrates, fa de son mèstre lo retrach d’un òme mai concernit per la morala e la logica que per la metafisica, coma se pòt veire dins l’Apologia de Socrates, los Memorables e lo Banquet.
404/401. Encontre amb Socrates
Ven l’escolan de Socrates. Banhat d'idèas oligarquicas, es ostil a la restauracion de la democracia après la tirania dels Trenta; al sen dels Socratics, s'entend ni amb Aristip ni amb Platon, a qui repròcha de desformar las idèas de Socrates per la superposicion de las lors idèas. Segon Fotios, Xenofont es tanben l'escola d’Isocrata.
Segon Estrabon, puèi Diogènes Laèrci, Xenofont auriá combatut a la batalha de Delion, ont Socrates li auriá salvat la vida alara qu'èra caigut de son caval, causa impossibla al vejaire de la data de naissan!a de Xenofont (430 o 426) e de la data de la batalha de Delion (424). L'episòdi apocrif es pas qu'une variacion del salvament d'Alcibiades per Socrates a la batalha de Potidèa.
Auditor de Socrates, pren son ensenhament en nòtas. Se, segon los escrichs de Diogèn Laèrci, los primièrs rèstes de l’estenografia vendriá de 430, los istorians considèran Xenofont coma un dels contributors davancièr d’aqueste invencion: al sègle IV, escriu sas pensadas sus Socrates en utilizant un sistèma d’escritura rapida en grèc.
401/399. Mercenari e estratèg
Cridat a la cort per son amic l’estratèg Proxèn de Tèbas, jonh en observator l’expedicion de Cir lo Jove contra son fraire Artaxerxès II (400). Se’n va un an abans la mòrt de Socrates. La batalha de Conaxa, en 401, es perduda a causa de la mòrt de Cir quitament se los Grècs aguèsson desfach los Barbars e aguèsson perdut pas un òme,
La retirada dels Detz Mila
vinheta|274x274px|Bust d'un strategos cofat d'un casco corintian, vèrs 400. vinheta|200x200px|Los Detz Mila que la rèire garda èra comandada per Xenofont apercebon la mar: Thalassa ! Thalassa ! Clearc dirigís alara la retirada dels Detz Mila cap al nòrd. De contactes son nosats amb lo satrapa Tissaferna, mas l’esparciata Clearc e gaireben totes los autres caps cason dins una trapèla. Clearc es ecapitat amb fòrça oficièrs de son estat major, coma Proxèn de Tèbas, amic de longas de Xenofont. Aqueste es elegit estratèg comandant de la rèire garda dels mercenaris grècs, que dirigís lo general esparciata Quirisofos, successor de Clearc.
La retirada dels mercenaris demorèt dins l’istòria jol títol de retirada dels « Detz Mila »: los Grècs de la retirada son a partir e  a l'arribar a Bizanci. Xenofont descriu dins son obratge l’Anabasi las multiplas peripecias d'un trajècte long e dificil, a causa de la geografia e del climat e tanbe de l'oposicion dels multiples pòbles dels monts. Paréis plan preocupat del sòrt de sos soldats, que los malastres contunhan, un còp que davalèron dels monts: amb las ciutats grègas, amb la flota esparciata e amb los diferents pòbles de la broa. Transmet lo comandament dels rèstes de l'armada a l’esparciata Timbron per una campanha contra los esatrapas pèrsas en Asia Menora.
399/394. Atenas e Esparta
A son retorn a Atenas, es mal aculhit que s’èra plaçat al servici d’Esparta. Alara s’en va per Esparta, ont es incorporat a las tropas del rei Agesilas II que combaton en Pèrsa. Es alara fòrabendit d’Atenas e sos bens li son levats.
394/374. Exili a Escillont, dins lo Peloponès
En 394, se bat contra los Atenians a Coronèa; Atenas lo fòrabendit per la traïson e sas idèas politicas en favor d’Esparta. Esposa Filesia, aguèron dos filhs, Grillos e Diodòr, chafrat « los Dioscurs ». A la demanda del rei Agesilas II, fa venir sos filhs a Esparte par i èsser elevat al biais esparciata. Après aver vecut a la cort del rei, daissa Agesilas, e s’establís a Escillont, en Elídia, sus la còsta oèst del Peloponès, territòri pròche d'Olimpia, site dels Jòcs Olimpics. Segon Demetrios de Magnèsia, es rejonh per sa femna e sos dos filhs. Passa mai de 20 ans a Escillont. En 362, autoriza sos dos filhs a combatre dins la cavalaria ateniana als costats dels Esparciatas: Grillos morís al combat dins la batalha de Mantinèa.
374/355. Corint
Sus son domèni, Redigís sos obratges, coma l’Anabasi e entre autres va a la caça. Torna a Atenas en 365 quand una guèrra entre Esparta e los Eleans l’obliga a daissar Escillont ; se refugia a Elis, puèi a Corint. Lo gramatician Demetrios de Magnèsi lo dich mòrt a Corint; Lucian d’Esamosata dins sos Exemples de longevitat escriu que visquèt 90 ans. Atenas, alliada d’Esparta, lèva la senténcia de bandimement en 367; Istros, istorian grèc del sègle III, dich qu'aviá estat exiliat per òrdre d'Eubulos e rampelat per son avís ,. Dion de Prusa, dins lo Discors VIII, conta que Xenofont èra ja exiliat per sa participacion a la campanha de Cir quand Diogèn de Sinope arriba a Atenas. Mas, es inexacte. Morís en 355 o pauc après.
Tèmas
Se pòt destriar per Xenofont quatre tèmas recurrents:
L'art del comandament e lo lideratge
Xenofont tracta del tèma de l'art del comandament — l'art de se far obesir amb plaser — dins al mens cinc de sos obratges:
La Ciropedia
Xenofont escriu, dins sa Ciropedia una de las tot primièras reflexions sul lideratge, una educacion ideala segon los precèptes de son mèstre Socrates. Segon Peter Drucker, s’escriguèt pas res de melhor sus la question dempuèi.
L’Anabasi
Elegit estratèg, es el que fa lo succès de la retirada dels Detz mila. Sos nombroses discors a las tropas. Lo sonh que pren de sos òmes. Sas negociacions amb los adversaris.
L’Iparc
Dins l’Iparc, de conselhs a un comandant de cavaleria. Cap. VI. Mejans de s'assegurar lo respècte e l'obesidença dels òmes.
L’Economic
Lo ròtle màger de las femnas dins la familha. Cap. XIII. Los caps de cultura, los formar, los comandar. Cap.XXI. Los caps dels remaires
Los Memorables
Dialòg de Socrates amb Nicomaquides.
La gestion de las causas e de las personas
Xenofont nos ofrís dins sos Memorables, son Economic e son Revenguts, « una de las tot primièras reflexions sul concèpte de gestion publica e privada ».
Los cavals
Dos manuals:
Didactics
vinheta|267x267px|Representacion de cavalièr a Pazyryk, env. 400. Se distinguís une museròla sus l’ arnacament del caval, coma lo conselhava ja Xenofont.
Nòtas
<references group="N" />
Isaac La Peyrère
Isaac La Peyrère o de La Peyrère (nom afrancesat, en occitan Isaac [de] La Peirèra, Bordèu, 1596-Aubervilliers, 1676) ei un viatjaire, òme de letras e exegèta biblic occitan.
Situat dens la categoeria deus "libertins erudits", ei sustot conegut permor la soa idèa que lo salut crestian e repausèva sus la conversion deus judius, e demandèva lor "rapèl".
Ei tanben coneishut permor la soa ipotèsi preadamita: tad eth òmis, los gentius, existèvan abans Adam, qui n'èra sonque lo purmèr aujòu deus judius.
Biografia
Isaac de La Peyrère ei lo hiu de Bernat, un deus ancians deu consistòri reformat de Bordèu e de Marthe Malet, hilha deu dinerèr de la Casa de Navarra. Ei l'ainat de nau, lo son hrair Abraham èra avocat au parlament de Bordèu.
Quauques autors deu sègle XX ahorteishen shens nada arrason seriosa que seré estat judiu eth (Leo Strauss, Richard Popkin). Totun n'estó pas considerat com judiu en eth son temps per la comunautat judiva d'Amsterdam, mès sonque per detractors de son idèa deu rapèl deus judius.
Peñamellera Alta
Peñamellera Alta es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Solha
Solha Souilhe en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Grand Site dels Dos Caps
Deu son nom als caps Gris-Nez e Blanc-Nez, dos ensembles de bauces que constituïsson los punts del litoral francés mai pròches d'Anglatèrra.
Lo site es un dels mai emblematics del pargue natural regional dels caps e paluns d'Opale, e un dels mai atractius del nòrd de França (2,5 milions de visitaires per an ).
Situacion
S'espandís sus 8 comunas, de Wimereux a Sangatte, siá de faciada litorala :
Es inclús dins lo pargue natural regional dels Caps e Paluns d'Opale.
Paisatge
vinheta|Las dunas de la [[Slack (flume)|Slack entre Ambleteuse e Wimereux.]] Lo site dels Dos Caps es compausat d'un vast mitan dunari de Wimereux a Audresselles, dins la baia de Wissant e a Sangatte.
Proença (omonimia)
Portugau
Com autes toponims deu parçan, se pensa a una repopulacion occitana au moment de la reconquesta.
Les Clouzeaux
Les Clouzeaux es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Peñamellera Baja
Peñamellera Baja es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Sailly-lez-Lannoy
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Istòria
==Administracion==
Pedro Santana Lopes
Pedro Miguel de Santana Lopes, avocat e òme politic n. 1956 foguèt primièr ministre de Portugal entre lo 29 de junh de 2004 e lo 12 de març de 2005.
Esperanto
L ' esperanto es la lenga construcha mai parlada dins lo monde. Las basas ne foguèron creadas per Ludwik Lejzer Zamenhof que faguèt publicar la primièra brocadura en 1887 jol títol Международный язык (en rus) valent a dire de lenga  internacionala. Lo nom definitiu d'esperanto li foguèt balhat segon lo pseudonim Doktoro Esperanto (« Doctor qu'espèra ») que causiguèt son autor. La tòca de Zamenhof èra de crear una lenga de bon aprene e politicament neutra per facilitar la comunicacion e l'entenduda entre personas de lengas diferentas a travèrs lo monde entièr.
Malgrat que cap d'estat reconega pas oficialament l'esperanto, la lenga es utilizada per una comunitat de locutors espandida dins la màger part dels païses del monde. Segon las estimacions (que varian fòrça) i auriá entre cent mila e dos milions de personas capables de l'utilizar d'un biais actiu.
Lo lexic de l'esperanto es manlevat principalament a las lengas d'Euròpa occidentala, mas sa gramatica regulara l'aparenta puslèu a las lengas aglutinantas tal coma lo turc, lo swahili o lo japonés.
= Istòria de l'esperanto =
La genèsi de l’esperanto ven de l'istòria personala de Zamenhof. Aquel se passèt l'enfança a Białystok, ara en Polonha, mas d'aquel temps part de la província de Lituània de l'Empèri Rus, ont convivián divèrses grops etnics. Aquelas divisions etnicas e culturalas portavan una violéncia dolorosa per l'enfant qu'èra. Venguèt segur que caliá una lenga comuna per ajudar la comunicacion, e qu'aquela lenga podiá pas èsser la d'una de las comunitats. Zamenhof coneissiá tanben las dificultats d'aprendissatge d'autras lengas, que fasiá servir quotidianament lo rus e lo polonés. Coneissiá l'ebrieu que son paire ensenhava, e estudièt lo latin, lo francés, l'alemand, lo grèc emai l'anglés. Après mai d'un ensag (ne demòra pas gaire de fonts, que pòrtan lo nom generic de protoesperanto), arribèt a la forma actuala de la lenga internacionala que publiquèt en 1887.
thumb|left|300px|Participants al Congrès de [[Boulogne-sur-Mer, en 1905.]]
La primièra brocadura foguèt publicada d'abòrd en rus, e lèu en polonés, francés, aleman, anglés e ebrèu. Pendant las annadas que seguèron, la lenga s'espandiguèt mai que mai dins l'Empèri Rus e Euròpa Orientala. Dins mantun endrech, prenguèt la plaça qu'aviá perduda lo volapük, una autra lenga construcha que Zamemhof meteis aviá apres.
A partir de 1900, l'esperanto coneguèt un impuls fòrt, en particular en França ont foguèt organizat lo primièr congrès mondial d'esperanto a Bolònha de Mar en 1905. Aquel congrès recampèt de participants de mai de 20 païses que debatèron sonque en esperanto. L'espandiment de la lenga despassèt los limits d'Euròpa, e ganhèt las Amèricas, la China e lo Japon.
Renat Nelli
Renat Nelli (en francés: René Nelli; Carcassona, 20 de febrièr de 1906 – Carcassona, 11 de març de 1982) foguèt un escrivan, istorian, etnològ, arqueològ, activista politic e civic, universitari e letraferit occitan. Es demest los erudits occitans e especialistas de l’Edat Mejana mai importants del sègle XX, a mai s'es conegut subretot per sos trabalhs sus la cultura occitana e sul catarisme. N’estudièt prigondament los aspèctes metafisic, poetic e mai que mai l'amor cortés (Fin' amor). Activista politic e civic, s'engatgèt dins los mitans d’esquèrra e anticolonista, foguèt un dels creadors de l'Institut d’Estudis Occitans. Participèt qualque temps en politica e ocupèt la foncion de conselhièr municipal a Carcassonna de 1941 a 1944 e puèi de 1959 a 1965.
Esperanto
La Primièra Guèrra Mondiala arrestèt brutalament aquela progression, que reprenguèt ça que là dins las annadas 20 amb las esperanças degudas a la creacion de la Societat de las Nacions. Aquel periòde foguèt egalament marcat per un espandiment important de l'esperanto dins lo movement obrièr. Pr'aquò, la pujada dels regims totalitaris pendant las annadas 30, qu'èron ostils a l'esperanto, puèi la Segonda Guèrra Mondiala n'arrestèron tornamai la progression.
Renat Nelli
Biografia
Renat Nelli nasquèt dins l’ostal familial bastit per son grand, l'escultor e arquitècte Isidòr Nelli qu’aviá trabalhat amb Viollet-le-Duc, al n°22 de la carrièra del Palais a Carcassona al sen d’una familha de classa mejana en 1906. Son paire, Leon Nelli èra arquitècte e pintor e sa maire, Louise Constance Beurienne, d’origina parisenca, L'enfant cresquèt dins un mitan ric artisticament e intellectualament, que son paire qu’èra tanben aquarellista, servava una colleccion eclectica de libres e de Pasmens quand Renat aviá pas que 10 ans sa maire se moriguèt. Qualque temps mai tard, lo paire se tornèt maridar, amb Marguerite Descard, qu'abaliguèt l'enfant.
.gea
(acronim de Global Engineering Alliance, "aligança mondiala d’engenhariá" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala alemanda GEA Group Aktiengesellschaft. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.
Esperanto
A partir de las annadas 50, l'esperanto coneis un interés novèl, e torna prene vida. Foguèt reconegut en 1954 per l'UNESCO (que tanben lo recomandèt als estats membres en 1984). Aquel periòde de la Guèrra Freja es marcat per la separacion entre las organizacions esperantistas dels blòcs de l'oèst e de l'èst.
Renat Nelli
Biografia
Del temps del Regim de Vichèi participèt a la Resisténcia e en 1945 foguèt un dels fondaires de l'Institut d'Estudis Occitans. Renat Nelli aimava dire qu'èra descendent d'una familha d'escultors florentins installats dins Aude al sègle XVI. En fach, son grand paire, Isidore Nelli, escultor e arquitècte, aviá participat a la construccion del Palais de Justícia de Carcassona, puèi fach bastir en 1889 l'ostal al 24 de la carrièra del Palais. Lo paire de Renat Nelli, Leon, arquitècte tanben, erudit, possedissiá una colleccion de manuscriches e una bibliotèca importanta, venduda al Conselh general d'Aude en 1926.
Esperanto
L'arribada e la generaliziacon d'Internet dins las annadas 90 marca una jovença novèla per l'esperanto. Dempuèi las annadas 2000, mercés als sitis que prepausan un aprendissatge en linha e gratüit, als rets sociales, d'usanças novèlas son apparegudas e se desvolopan. En octòbre 2011, la Wikipèdia en esperanto aviá lo 27en reng segon lo nombre total d'articles.
Langen
thumb|250px|Vista de la vièlha vila de Langen Langen es una vila alemanda situada dins lo districte de Darmstadt e lo estat (Land) d' Èssa. Comptava 35.988 abitants en 2014.
Esperanto
= Estat actual de la lenga =
Nombre de locutors
Las estimacions del nombre d'esperantofòns varian fòrça en rason de la manca d'estudi fisable. Se considera qu'entre 100.000 e 2.000.000 de personas son capables d'utilizar la lenga d'un biais actiu. L'esperanto es parlat dins environ 115 païses, e sos locutors son presents en particular en Euròpa, Asia orientala e America del Sud.
Renat Nelli
Biografia
Dins los ans 1928-1930, e fins a 1950, Renat Nelli foguèt fòrça ligat amb lo poèta Joë Bousquet e prenguèt a sos costats una part activa a l'elaboracion del surrealisme mediterranèu. Aquel movement se desvolopèt alara, un pauc en marge del surrealisme parisenc, a Marselha dins los Cahiers du Sud, e a Carcassona a l'entorn de la revista Chantiers. Participèt en particular a la redaccion del numèro especial dels Cahiers du Sud, consagrat a "Le génie d'oc et l'homme méditerranéen" (1943), ont se pòdon trobar las tres direccions essencialas de son òbra: l'edicion e la traduccion dels poètas occitans medievals, de poèmas personals —pròches de Paul Valéry— e una tasca critica (Fragment d'une métaphysique d'oc). Sos recuèlhs poetics son faches d'una escritura densa teissuda dins una tematica sensuala, recuperan la tradicion mistica e eroticopoetica dels catars e dels trobadors. Mai tard s'avodèt a la pròsa e al teatre.
Esperanto
Nombre de locutors
Estant una lenga construcha, l'esperanto es generalement aprés coma lenga segonda. Existís pasmens un pichon nombre d'esperantofòns de naissença, nascuts de parents que l'esperanto n'èra la sola lenga comuna. Segon lo site Etnològ entre 200 e 2000 personas aurián l'esperanto coma lenga mairala.
Reconneisença oficiala
L'esperanto es la lenga de trabalh de l'Acadèmia Internacionala dels Sciéncias de Sant Marin.
En 2007, l'esperanto foguèt la 32ena lenga qu'aderiguèt al « Quadre Comun Europèu per las lengas » del Conselh d'Euròpa.
A l'ora d'ara, l'esperanto es encara enebit dins un estat: la Corèa del Nòrd.
Evolucion de la lenga
La primièra brocadura que presentèt l'esperanto en 1887 conteniá una tièra de 900 raiçes que se podián combinar en mantun desenat de milieirats de mots. A l'ora d'ara, la darrièra ediccion del Plena Ilustrita Vortaro (diccionari sovent considerat per los esperantofòns coma la referéncia) conten mai de 45000 raiçes.
= Caracteristicas lingüisticas =
Classificacion
Coma lenga construcha, l'esperanto se restaca pas genealogicament a cap de familha de lengas. Pr'aquò, una part de sa gramatica e l'essencial de son vocabulari l'aparenta puslèu a las lengas indoeuròpeas. Aquel grop linguistic constituiguèt lo repertòri basic de qual Ludwik Zamenhof tirèt la matèria de la lenga.
Ça que la, d'un punt de vist morfologic l'esperanto se distinguís clarament de las lengas indoeuròpeas que son de tipe flexional. Parteja amb las lengas aglutinantas una tendéncia a acumular los morfèmas que pòrtan un trach gramatical. D'un autre costat, parteja amb las lengas isolantas una rigorosa invariabilitat de sos elements que se pòdon combinar amb una granda libertat.
Fonologia e alfabet
L'esperanto possedís cinc vocalas e vint-e-tres consonantas. L'accent tonic es totjorn sus l'avantdarrièra sillaba. Es permés en poesia d'elidir la darrièra vocala d'un mot, mas quitament en aquel cas l'accent tonic demòra sus la meteissa sillaba.
L'alfabet de l'esperanto se basa sus l'alfabet latin, mas es estrictament fonetic: a cada son correspond una letra unica, e a cada letra un son unic. Inclutz sièis letras amb de signes diacritics: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ (amb un circonflèxe) e ŭ (amb un brèu). Al contrari, l'alfabet inclutz pas las letras q, w, x e y que son utilizadas sonque dins los noms pròpris o en sciéncia.
Gramatica
La gramatica de l'esperanto se basa sus setze principis enonciats dins lo Fundamento de Esperanto, qu'es considerat coma lo sòcle intangible de la lenga dempuèi lo primièr congrés mondial d'esperanto en 1905. Aqueles principis ne foguèron pas qu'un quadre ont s'establiguèron progresivament de règlas mai detalhadas.
Los mots se constituisson en butant a una raiç un morfèma que n'indica lo trach gramatical:
A aquela tièra, cal apondre d'autras terminasons que caracterisan los vèrbs:
Las terminasons verbalas varian pas segon la persona o lo nombre: sufís d'apondre lo pronom.
De notar, lo pronom de la segonda persona vi que s'emplega al singular coma al plural, e lo pronom neutre de la tresena persona ĝi que s'emplega pas que per las bèstias o las causas. Los adjectius possesius se fargan en butant la terminason caracteristica dels adjectius -a als pronoms: mia (mon/ma), via (ton/ta/vòstre/vòstra), etc…
L'article definit unic es la. I a pas d'article indefinit nimai d'article partitiu.
Lexic
Las fonts principalas son, per importància descresenta:
Ça que la, l'esperanto a una tendéncia a limitar los manlevaments e afavorís la formacion de mots a partir de raiçes ja existentas, de prefixes e de sufixes. Per exemple lo mot komputilo (ordenador) es format amb la raiç del vèrb komputi (calcular, tractar de donadas) e lo sufix -il (aisina, instrument).
Organizacions
L'esperanto es sostengut per un ret d'associacions localas, nacionalas e internacionalas. La mai importanta d'aquelas organizacions es l'Associacion Universala d'Esperanto (UEA) creada en 1908 e presenta dins mai de 120 païses. L'UEA se vòl neutra d'un punt de vist religiós e politic. A recebut de l'UNESCO l'estatut official de "partenari en relacions consultativas".
Simbòls e drapèu
= Cultura =
Internet
L'Esperanto es fòrça mai espandit a l'internet que autris lengas ambe tant de locutors. Aquò se compren aisidament per l'espandiment mondial del pòble esperantista e son besonh de comunicacion. La Wikipèdia en Esperanto es una de las 15 mai grandes. En 2012 Google dubriguèt son servici de revirada a l'Esperanto.
Religion
= Criticas =
= Bibliografia =
= Ligams =
Ròcavidal
Ròcavidal (Roquevidal en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d'.
Luòcs e monuments
Lo castèl de Ròcavidal : Lo castelar de Ròcavidal (privat) es dels sègles XIII e XIV, de forma rectangulara amb quatre torres redondas.
Silvarouvres
Silvarouvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Areta
thumb|200px|Estacion de [[La Pèira Sant Martin]] Areta (Ereta en basco, Arette en francés) qu'ei ua comuna bearnesa de la vath de Varetons administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Que posseideish l'estacion d'esquí de La Pèira Sant Martin
.aco
(acronim de Ahlmann COmpany, "companhiá Ahlmann", del fondator de l’entrepresa) es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala alemanda ACO Severin Ahlmann GmbH & Co. KG. Es en servici dempuèi lo 27 d’agost de 2015.
Areta
Dens la nueit deu 13 d'agost de 1967 que ho segotida per un terratrem (qui he un mort) e destrusida aus 80 per cent.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Albèrta
Albèrta (var. Alberta) es una província de la prada de Canadà. Albèrta es situada a l'oèst de Canadà, confronta las províncias de Colómbia Britanica a l'oèst e Saskatchewan a l'èst, los Territòris del Nòrd-Oèst al nòrd, e l'estat american de Montana al sud. Albèrta es una de las tres províncias e territòris canadencs de confrontar sonque un sol estat american (los autres son Nòu Brunswick e Yukon). Es tanben una de las doas províncias canadencas sens litoral (l'autra es Saskatchewan).
Areta
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [a'retɔ]. Totun, Jacques Boisgontier, dens era soa recension deu Dictionnaire toponymique des communes du Béarn qu'escriu era prononciacion ei [a'rɛtɔ] locaument.
Albèrta
La capitala d'Albèrta es Edmonton, situada just al sud del centre de la província. Aperaquí 300 km al sud de la capitala se tròba Calgary, pus granda vila d'Albèrta e centre màger per la distribucion, los transpòrts e lo comèrci.
Areta
Toponimia
Eth nom basco qu'ei Ereta. Eras fòrmas ancianas que son Areta en 1186, Rete, en 1383, Arete en 1385, Erete en 1440, Aretha e Eretha en 1444, Hereta en 1538, Arette en 1674, Arrete (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau).
Republica Dominicana
La Republica Dominicana o mens formalament Sant Domingo (en espanhòl República Dominicana, Santo Domingo) es un Estat d'America Centrala e de la Cariba qu'ocupa l'èst de l'illa d'Aïtí.
Josèp Telièr
Josèp Telièr (en francés: Joseph Tellier; 29 de març de 1873 – 29 d'abrial de 1941) siaguèt un escrivan occitan felibrenc del Poget, vilatge del País de Clarmont d'Erau.
Peral
Lo Peral o Peralh es un formatge occitan de la region dels Causses. Benefícia pas encara d'una AOC, mas una demanda es en cors dempuèi 1996.
Areta
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, a despieit dera barradura de a- iniciau en e- en basco, era origina qu'ei eth basco ar, « pèira », reduccion de harri qui's tròba sovent en toponimia. Eth sufixe locatiu collectiu -eta que completa eth nom e eth sens generau qu'ei « lòc peirós ». Dens eths noms deras montanhas près deth vilatges, que i a l'Arre de bas, l'Arre planère, les Arres d'Anie (noms en francés), çò qui confirma era explicacion. Aqueth mot Arre(s) enqüèra viu en gascon qu'ei definit per Palay com « emplaçaments calcaris cavats de potz e d'excavacions ». Grosclaude qu'ajusta era arrasic harr/ar ei era varianta basca deth tèma oronimic preindoeuropèu *kar/*gar.
Peral
Es un formatge a basa de lach de feda de la raça de La Cauna qu'existís en 2 formats :
Republica Dominicana
Sa capitala es Sant Domingo.
Chorukor
Lo chorukor [xɔrukɔr] es una lenga construcha inventada per Václav Havel dins sa pèça Vyrozumění (1965) que fa sustot servir lo ptydepe.
Republica Dominicana
Lo gentilici es dominican -a.
Chorukor
Apareis de cap a la fin de la pèça (que s'i parla subretot del ptydepe) coma una proposicion d'utilizar coma lengatge de l'administracion una lenga mai naturala.
Pesoz
Pesoz es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.