cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edoard de Woodstock
En Espanha, que pelegè entau rei Pèir lo Crudèl contre Enric de Trastamara mes non ho pas pagat peu purmèr, çò qui l'obligè a vàder impopular en Aquitània per'mor d'ua levada de taxas. En mei d'aquò, lo son retorn d'Espanha, malaut, ajaçat e shens sos, qu'èra segon Pèir Tucoo-Chala, iniciaument previst entà castigar Gaston Febus e, fin finala, que's devó har en bèth demandar l'autorizacion deu comte de Fois-Bearn, en tot depausar las armas e devath la gaita deus òmis d'armas de Bearn.
Saint-Germain-de-Varreville
Saint-Germain-de-Varreville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bassa Cerdanha
La Bassa Cerdanha (var. Baisha Cerdanha) (Baixa Cerdanya en catalan; Baja Cerdaña en castelhan) es una comarca pirenenca que Puigcerdà n'es la capitala, e compren granda part de la plana de Cerdanha e que limita amb las comarcas de l'Aut Urgèl, Berguedà, Ripollès, l'Auta Cerdanha e lo Principat d'Andòrra. Es un dels dos fragments en que demorèt subdividit lo territòri istoric de Cerdanha coma consequéncia del Tractat dels Pirenèus (1659).
Se nomena oficialament simplament Cerdanha, del latin classic Ceretania (país dels ceretans o cerdans) proven lo nom de Cerdanha, Mas es sovent nomenada Bassa Cerdanha per contraposicion a l'Auta Cerdanha. Aviá una populacion de 17,744 abitants l'an 2007 e una densitat de 32,46 ab/km².
Amarcord
Amarcord (del romanhòl, que significa "me recòrdi") es un film francoitalian del celèbre realizador italian Federico Fellini. Aquesta comèdia dramatica sortida en 1973, que la musica foguèt facha pel compositor Nino Rota, recebèt l'Oscar del melhor film en lengua estrangièra en 1975. Aqueste long-metratge nos conta l'adolescéncia d'un dròlle bolegadís, Titta, dins un vilatge, Borgo San Giuliano, durant l'Itàlia fascista.
Staten Island
Staten Island es un dels 5 boroughs de la vila de Nòva York dins l'estat de Nòva York, Estats Units d'America. Aqueste airal, essencialament rural encara, es un dels mens poblats de la vila amb una populacion de 468.730 abitants en 2010 mentre qu'es lo tresen borough mai vast amb 153 km2. Es disseparat de l'estat de Nòva Jersei pels destreches Arthur Kill e Kill Van Kull, e del demai de Nòva York per la Baia de Nòva York.
Scientrier
Scientrier en arpitan (Scientrier en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Torreiglesias
Torreiglesias es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Golf de Gasconha
thumb|right|300px|Lo Golf de Gasconha o “Mar Cantabrica”, segon la vision espanhòla thumb|right|300px|[[Ròcas sus la còsta deu Bascoat]]
Lo Golf de Gasconha (en basco Bizkaiko golkoa o Kantauri Itsasoa; en espanhòu golfo de Vizcaya o mar Cantábrico; en francés golfe de Gascogne; en anglés Bay of Biscay) qu’ei un golf gran de l'Ocean Atlantic situat a l'oèst d'Euròpa. En anant dempuish lo nòrd de Galícia dinc au sud de Bretanha, que confronta las còstas de Galícia, d’Espanha, deu Bascoat, d'Occitània, de França e de Bretanha. E en tèrmes d'estats, que confronta Espanha e França.
Concepcions espanhòlas deu Golf de Gasconha
Existishen autas concepcions, frequentas en espanhòu, qui conceben lo Golf de Gasconha segon duas visions contradictòrias.
Fauna
Lo litorau qu'ei l'airau de l'abitat de hèra ausèths, que la majoritat non s'i reprodusishen pas mes qu’i son tròp coneguts e las lors vesitas i son pro frequentas. A maugrat de la hòrta pression cinegetica, hèra d'anatidèus limicòlas e autes ausèths marins que son cada an obligats de crotzar lo golf, que s’i pausan e que's noirishen dens las suas còstas, los sons estuaris e las suas paluns gaireben desaparegudas.
Coulonges-les-Sablons
Coulonges-les-Sablons es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Coulonges Los Sablons a situat en o Portamantèl, al se del parc natural regional del Portamantèl. S'agís d'una region bocagère e vallonnée.
Coulonges les Sablons est situé dans le Perche, au sein du parc naturel régional du Perche. Il s'agit d'une région bocagère et vallonnée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Heidelberg
Heidelberg es una ciutat istorica de la region de Baden-Württemberg, en Alemanha. Sa populacion èra estimada a 142 889 abitants en 2004. Sa superfícia totala es 108,83 km².
Coulonges-les-Sablons
Istòria
En 1147, Coulonges s'appelait "Colongiae" (de "colonicae", terres cultivées par des colons).
Cunhaus
Cunhaus, (Cugnaux en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada au ras de Tolosa, dens lo departament francés de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Cunhaus èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Laurenç (glèisa comuna entà'u començament deu sègle XIX damb Vilanava Tolosana). En 1790, Cunhaus èra deu canton de Tolosa, en l'an IX, de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-12, en 1997, de Tornafuèlha.
Orliénas
Orliénas en arpitan (Orliénas en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Ancian vilatge fortificat bastit a. Demòra de vestigis de remparts, tres ancians torns e una pòrta ogivale en donant accès al Castrum. Al temps dels romains, lo vilatge se trucava Aurelianum de contunh Orlenatus (en lo cartulaire de Savigny). Trucat tanben "Orliénas las aigas" a partir de la per la descobèrta d'aigas a las proprietats curatives l'an 1766. Aquelas aigas, fòrça taxades, sonhavan essencialament malautiás de pèl o los problèmas digestifs, aital coma la testifiquen de nombroses testimoniatges de guérisons gaireben miraculosas. Las siás proprietats son d'en un autre luòc #intacte, mas lo flac dèbit n'enebís la consomacion, lo produch en essent fòrça tròp concentrat.
Trescasas
Trescasas es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Palhars Jusan
Lo Palhars Jusan (en catalan: Pallars Jussà) es una comarca pirenenca que compren granda part de la plana e de la ribièra dels rius Noguera Pallaresa, Flamisell e la plana de la Conca Dellà. Confronta amb las comarcas de Noguera, lo Palhars Sobeiran, l'Auta Ribagòrça, l'Aut Urgèl e Ribagòrça en l'Aragon. Es un dels dos fragments en que demorèt subdividit lo territòri istoric del Palhars. En fach, lo Palhars Jusan es format de quatre unitats geograficas: la Conca Deçà o Conca de Tremp, a l'entorn del cap de comarca, la Conca Dellà, a l'entorn de la vila de Isona, la Conca de Dalt, a l'entorn de la Pòbla de Segur, malgrat que recep aquel nom la municipalitat de el Pont de Claverol, e l'ensems format de la Vall Fosca, amb la Torre de Cabdella coma centre, e lo tèrme parallèl de Sarroca de Bellera.
Dominica
La Dominica es una republica pichona (754 km²) dins la mar Cariba.
La siá capitala es Roseau.
Lo gentilici es dominiqués -a.
Istòria
Cristòl Colomb arribèt a la Dominica lo 3 de novembre de 1493, qu'atal foguèt la primièra illa descobèrta al moment de son segond viatge en America.
Lo nom que lo navigator genovés ne bategèt l'illa (Dominica) deriva del nom del jorn de la setmana que foguèt acostada.
Los vaissèls espanhòls lai arribèron amb frequéncia durant tot lo sègle XVI, mas la resisténcia ferotja dels guerrièrs indigènas caribas menèt Espanha a daissar de caire la quita idèa de colonizar, n'assajar.
En 1627 los britanics capitèron pas tanpauc a s'apoderar de l'illa.
Pauc après, en 1635, los franceses la reclamèron de contunh e comandèron missionièrs e missions, mas foguèron dins l'impossibilitat de la tenir ocupada per en causa dels resistents caribas e l'abandonèron per sarpar e fugir cap a Sant Vincenç durant lo decènni 1660-1670.
França cediguèt formalament la possession de l'illa al Reialme Unit en 1763, que ne faguèt atal una colònia de facto en 1805 quand fin finala un govèrn foguèt establit pels angleses.
Politica
La Dominica es una republica parlamentària.
Economia
De veire: Economia de la Dominica.
Poilobon
Poilobon (Pouylebon en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo prumèr element deu nom qu'es poi, fòrma locala de l'eretèr de podium (lo borg e son castèth que son sus un poi, a la bèra cima de la comuna). Dauzat e Rostaing que semblan considerar lo bon com lo determinant, mes un tau nom sembla pas confòrme aus usatges lingüistics gascons. Probable que s'ageish d'ua atraccion paronimica, com a Fonlabour, [funlu'gu], fontem luporum, « la hont deus lops » e que cau interpretar lo nom com un ancian *Poilobor « lo turon deus lops » (donc un lòc despoblat, abandonat au herum). *Poilobo(r) èra pas mei comprés e Poi lo bon que permetó de lo tornar motivar, shens parlar de l'atraccion de las finalas en -n. S'aquera ipotèsi se verifica, lo nom que seré ancian, probablament deu prumèr millenari. A comparar dab lo patronime occitan Monloubou, nom d'origina (mont a la plaça de poi). Negre non ditz arren de Poilobon.
Florencio Molina Campos
thumb|left|400px|Masedatge de chivau per Molina Campos sus faïença dens lo [[Subte]]200px|thumb|right|Florencio Molina Camposthumb|200px|right|[[Walt Disney e Molina Campos]]
Florencio Molina Campos (Buenos Aires, lo 21 d'agost de 1891 - id. 16 de novemre de 1959) que ho un pintre argentin. La soa òbra que pintra dens un estil hèra estilizat e hèra personau tota las tradicions e bias de víver de la pampa argentina (tradicions gauchescas, sauvatjumi, chivaus, jòcs, paisatges ...). La soa òbra qu'inspiré un cort metratge ("Little gauchito") de Walt Disney a l'ecadença deu viatge dens lo Còn Sud deu dessenhaire e animator american dab la soa equipa.
Akkadian
thumb|right|[[Fotografia d'una tauleta redigida en assirian, un dialècte de l'akkadian.]]
L’akkadian es una lenga semitica utilizada en Mesopotamia durant l'Antiquitat. Es l'unica lenga de la branca orientala dei lengas semiticas e foguèt utilizada durant au mens tres millenis. Aquistèt un prestigi internacionau fòrça important durant lo milleni II avC e es uei una lenga utila per l'estudi dei reiaumes antics de l'Orient Mejan.
Atestat en Mesopotamia tre l'aparicion de l'escritura en 2600 avC, l'akkadian es probablament pus ancian. S'impausèt dins la region durant lo periòde de dominacion de l'Empèri d'Akkad ai sègles XXIII e XXII avC. Pasmens, foguèt fòrça influenciat per la fonetica, la morfologia, la sintaxi e lo vocabulari dau sumerian, çò que renforcèt sei diferéncias a respècte deis autrei lengas semiticas. Lo prestigi e l'òbra administracion dei sobeirans akkadians, que fondèron lo premier empèri centralizat, establiguèt l'akkadian coma lenga administrative dei ciutats-estats mesopotamians. Au sègle XV avC, son usatge se desvolopèt e venguèt la lenga diplomatica de l'Orient Mejan coma o mòstran leis archius dau faraon Amenofis IV au sègle XIV avC. Aquò entraïnèt la division progressiva de l'akkadian en diferents dialèctes coma l'assirian, relativament conservator, e lo babilonian que venguèt la lenga diplomatica e comerciala de la region.
L'akkadian utilizava l'escritura cuneïfòrma desvolopat per lo sumerian. Aqueu sistèma, ideografic e fonetic, èra pauc adaptat a l'akkadian. Per exemple, permetiá pas de transcriure certanei fonèmas caracteristics dei lengas semiticas e èra complèx d'utilizar. De mai, un meteis signe podiá aver de sens fonetics ò ideografics diferents e diferents signes podián aver un meteis sens. Pasmens, son prestigi èra tròp important per l'abandonar.
Lo declin de l'akkadian comencèt a partir dau sègle X avC amb l'arribada deis Aramèus. Au sègle VI avC, son usatge èra vengut rar dins la vida vidanta mai èra mantengut per leis elèits religiós, scientifics e administratius. La disparicion definitiva de la lenga sembla situada entre lo sègle I e lo sègle III apC amb l'abandon progressiu dei tèxtes juridics babilonians per lei Seleucids e lei Parts. Sa redescubèrta aguèt luòc au sègle XIX amb lei descubèrtas arqueologicas realizadas durant aqueu periòde en Mesopotamia. D'inscripcions multilengas utilizant lo pèrse, coma l'inscription de Behistun, permetèron d'establir la natura la natura sillabica de la lenga e lei trabalhs d'Edward Hincks (1792-1866), de Jules Oppert (1825-1905) e de Henry Rawlinson (1810-1895) retrobèron sei règlas principalas durant leis ans 1850.
Martin Forcada
thumb|Martin Forcada en 2010 Martin Forcada, en francés Martin Fourcade (Ceret, Pirenèus Orientals, França, 14 septembre 1988) es un biathlèta, multicampion olimpic catalan d'origina occitana. Anóncia sa retirada esportiva lo 13 de març de 2020.
Los Forcadas sortiguèron de Ventenac de Cabardés e s'installèron en Catalonha del Nòrd al sègle XIX.
Maulion e Lisharra
Maulion e Lisharra (Maule-Lextarre en basco, Mauléon-Licharre en francés) qu'ei la capitau istorica de la província tradicionau de Sola, au Bascoat, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de.
Qu'ei traucada per l'arriu d'Uhaitzandi.
Las comunas tòcatocantas que son Biudòs-Avensa de Baish au nòrd, Sherauta a l'èst, Garindenh e Ain·harp a l'oèst, e Arroquiaga e Gotenh-Libarren au sud.
Maulion que ho fondat au sègle XI, enter 1050 e 1070, devath lo vescomtat d'Aquitània, qui vadó propietat d'Anglatèrra 1307-1449, inclusent Sola. Que's desvolopè sus la fauda deu còth on èra un castèth hortificat. En 1449 Gaston IV de Foish-Bearn qu'assetgè e prengó la vila. Totun, arron de vint ans, los estatjants que's rebelèn e se'n liurèn. Au sègle XVI que i governè la familha Beltzuntze. En 1841 que ho fusionat dab Lisharra.
Enter los sons monuments, que s'arremarca la glèisa de Santa Maria, bastida au sègle XIV e restaurada au sègle XVII, lo castèth de Maulion, sièti deus governants de Sola desempuish la creacion deu vescomtat, lo castèth o palais d'Andurain, qui'u comencèn de bastir au sègle XII e qui ua grana part e ho desbastida en 1642, l'ostau de Bela e lo Mercat, de 1765.
.
Portèths (Gironda)
Portèth o puslèu Portèths (Portets en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Situada sus l'esquèrra deu fluvi de Garona, a 22 km de Bordèu.
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de Portèths e de las comunas vesinas.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son de Porteto, en latin, aus sègles XI-XIII, de Portellis, en latin, en 1253, ''in par. de Porteto, en latin, en 1273, Portetum, en latin, en 1281, locus e parochia Portetum, prioratus de Porteto arch. Sarnensis'', en latin, en 1326.
Dauzat e Rostaing explican Portèths pr'au latin portus, « pòrt, abric sus mar o sus un flume », damb lo sufixe ellum. Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) supausa [perqué ?] qu'a l'origina lo sufixe diminutiu èra -et [de -ittum] e non pas èt(h), de -ellum, qui seré posterior, atau com lo plurau. Bénédicte Boyrie-Fénié constata que l'etime es portellu(m), « pòrt »; la finala -s seré adventícia e s'expliqueré per una fricatizacion de -t, com dens Castèths.
Una fricatizacion tardiva d'un -t finau es probablament quauquarren d'anormau en gascon, mèi dens lo quite gascon bordalés. I a una explicacion pus probabla : com pr'aus noms en -ac venguts -ats (= -acs), lo gentilici (noms daus abitants) èra format (daus uns còps enquèra actualament) dau nom dau lòc simplament seguit de -s : Portèth, *los portèths. E per confusion, lo gentilici prengot sovent la plaça dau nom d'origina : Portèths. I a donc pas cap de rason de refusar la grafia Portèths. Bénédicte Boyrie-Fénié coneishèva pas aqueth fenomèn quand son libre sortit.
Sheena Easton
Sheena Easton (nascuda Sheena Shirley Orr en 1959) es una cantaira pop americana, nascuda en Escòcia.
Lola Mora
Lola Mora (de son nom vertadèr Dolores Mora Vega, lo 17 de noveme de 1866 – lo 7 de junh de 1936) que ho ua escultriz argentina.
Un dobte be demora suber lo son lòc de neishença : sia Tucumán, sia Salta. Qu'èra la hilha d'un proprietari terrenh de la província de Tucumán, e qu'avó ua carrièra dab hauts e baish per' mor de la soa personalitat rebèlla dens ua societat hèra conservadora. Hilhòta deu president Nicolás Avellaneda, que beneficié de l'empara d'un aute president : Julio Argentino Roca.200p|thumb|Lola Mora escultant la Hont de las Nereidas (1903).
Que comencé los sons estudis dens la ciutat de Tucumán puish que perfeccioné las soas coneishenças artisticas en Italia ; ad aquera epòca que comencé a escultar comandas deu govern argentin, çò qui tornore har mantuns còps au long de la soa vita.
La soa òbra mei famosa qu'ei la hont de las Nereidas, ua grana escultura qui ho inaugurada davant l'Ostau Arroset abans d'estar desplaçada de cap au quartièr Costanera Sur per' mor d'ostender còs nuds.
En 1998 lo Congrès argentin que decidí que lo son aniversari que hore la diada nacionau "de l'Escultor e de las Arts Plasticas"
Turégano
Turégano es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Acte d'Independéncia de Bearn
200px|thumb|right|Acte d'independéncia de Bearn thumb|200px|left|Gaston Febus en pregària L'Acte d'Independéncia de  qu'ei un document signat au nom deu comte de Fois-Bearn Gaston Febus dab la data deu 25 de seteme de 1347 en responsa au Rei de França.
Com resulta de las soas longas, estrugas e ambiciosas tarctacions diplomatica, lo Comte que s'establí atau senhor sobeiran, en bèth se designar " [...] per la gracie de Diu [...] " (shens cap vassalitat donc) e en tot hornir que " [...] la terre soe de Bearn, laqoau tee de Diu e de nulh omi deu mont [...] "
Tèxte
''Conegude cause sie a totz que constituit personaumens dens lo castet d'Ortes en vescomtat de Bearn per devan lo noble e poderos moss(en) En Gaston per la gracie de Diu comte de Foys, vescomte de Bearn, de Marsan e de Gavardan, Acharias de Brunheys, donzel, comissari per moss(en) lo senescau d'Aroergue en las causes dejus escriutes deputat segon que dixo e ab letres del diit senescau al diit Acarias dirigides en pergames escriutes e ab lo sagel real de la diite senescalquie aixi cum apperie sagerade ; las quals letres de la diite commission comensen en la prumere line "Amadeus de Praell domicell(us) et senexau" en ladiite line registrade, et comensen en la darere line de la diite commission "Villefranche e feneys en aquere septimo" e fon dade à Vielefranche die XIX septembris anno domini M°CCC°XLVII°. Per vertut de la qual comission e auctoritat lo diit Acaries present au diit moss(en) lo comte alcunes letres clauses las quals li tremetie segon que afferma lo noble e poderos princip moss(en) lo rey de France de la qual presentation requeri a luy esser feit public instrument per mi notari dejus escriut audiit moss(en) lo comte recebudes las diites letres ab aquero quitance respono en la maneyre ques en sec.'' ''Moss(en) lo comte de Foys rrspon a la requeste feyte a luy per Acharie de Brunheys, donzel, commissari deputat per amadeu de Praell, donzel, loctient generau com fo diit deu noble et poderos senhor mossen Fulcon de Moraas, senhor de Graciat, cauver, senescalc de mossen lo rey de France en Aroergue sober augunes letres tremesses au diit sensecauc per lo diit mossen lo rey que cum mossen lo comte sie en la terre soe de Bearn, laqoau tee de Diu e no de nulh homi deu mont, ne per aquere no est tengut de far sino so que a luy plagos, que quant a present quantlo negoci deu quoau es feite la requeste, se es assaber sober lo feit de las convenenses, liances e accortz feitz entre los senhors reys de France et de Castele es noel, e lo diit moss(en) lo comte ni homi de son coselh a present ne aven audit, parlar de semblan caas ni d'aquest, et eg de rpesent no agosse plener coselh per responer a las diites requestes, dixs que totes bones liances e convenenses que fossen enter lo diitz reys a luy plasen trop e eg fere bien en lo comtat de Foys de qui a VIII jorns apres la ,feste de Totzsans e aqui aura son plener coselh ag augunes personnes de sa sang et aqui agut coselh e deliberaction eg fare acort, resposte à las letres deu diit mossen lo rey de France et à la present requeste que lo diit mossen lo rey sen deuve tier per pagat e fare totes causes qui fossen ad honor e a profieit deu diit rey tant cum bonemens far podos. De la quoau resposte e de las autres causes dessus diites lo diit Acarias requiri mi notari dejus escriut qu'en retengos carte. asso fo feyt dens lo diit castet d'Ortes XXV dies de setembre senhoreyant en Bearn lo diit moss(en)lo comte e bescomte, Anno Domini M CCC XL VII. Testimonis son desso moss(en) En B(ernard) d'Aspel, cauver, moss(en) En P. d'Estiroo, docteur en leys, Beziaa de Bernat, donzel, et jo B(ertrand) deu Potz, ut. supra.''
Neufchâteau
Neufchâteau es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Neufchâteau, Pichona vila en dominant la plana de las Vòges, a situat al confluisson de la Meuse e del Mouzon, al encreuament de las vias del sud-oèst lorrain. Dobèrta sus la Champagne, beneficia aqueles de comunicacion seguenta :
Sent Prich las Faugieras
Sent Prich las Faugieras o Sent Priech Frogier (en francés: Saint-Priest-les-Fougères) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [sɛ̃m’priː] [lɛfɔwði’rɛː]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Prieth, en partida en latin, au segle XII, Sanctus Projectus, en latin, au segle XIII, Saint-Projet en 1708. Praejectus es lo nom d'un evesque d'Auvernhe au segle VII,. Faugieras poiriá èsser una atraccion paronimica de Frègia, interpretat tanben coma fracto Jove.
thumb|300px|center|Paneu de Sent Prich las Faugieras.
Touffreville-la-Cable
Touffreville-la-Cable es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Susumu Tonegawa
Susumu Tonegawa (n. en 1939) es un bioquimista japonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1987 per son trabalh sus los anticòrs.
Palais de Barolo
300px|left|thumb|Palais Barolo, suber l'avienguda de Mayo Lo Palais de Barolo qu'ei un deus immòbles principaus de Buenos Aires situat suber l'avienguda de Mayo dens lo quartièr de Montserrat. Enter 1923 e 1935, que ho lo bastiment lo mei haut de la ciutat, destronat per la bastida deu Kavanagh. 200px|right|thumb|Entrada deu Palais BaroloQue ho realizat per l'arquitècte italian Mario Palanti per ua comanda de l'entreprenaire textil Luis Barolo qui'u dè lo son nom. Palanti que realizore tanben, en 1928, lo Palais Salvo, un deus bastiments los mei representatius de Montevideo e hèra semblable au Barolo (mes un chicoi mei brac).
Qu'ei haut de 100 m dab 22 solèrs. Desempuish 1997 qu'ei un monument nacionau.
Luis Ángel González Macchi
Luis Ángel González Macchi, òme politic n. 1947, foguèt president de Paraguai entre 1999 e 2003.
Lo 4 de decembre de 2006 González Macchi foguèt condemnat a la preson per frauda.
Urueñas
Urueñas es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Écoche
Écoche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Valdeprados
Valdeprados es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Emirats Arabis Units
Leis Emirats Arabis Units son una federacion d’emirats situats dins l’èst de la Peninsula Aràbia.
Geografia
Leis sèt emirats son situats au sud e a l'èst dau golf persic, entre la peninsula de Qatar e la peninsula de Mossandam. Sus l'aigavèrs orientau d'aquela, arriban fins au golf d'Oman.
Istòria
thumb|right|Carta simplificada dei jaciments d'[[idrocarburs dins la region dau Golf Persic a la fin dau sègle XX.]]
Poblada per de tribüs aràbias mai ò mens turbulentas, la region èra dicha Còsta dei Piratas au sègle XIX. En 1853, après divèrsei temptativas infructuosas, lei Britanics capitèron d'impausar una « trèva perpetuala » ai caps locaus. Lo litorau foguèt alora dich Còsta de la Trèva e Londres i renforcèt a cha pauc son influéncia gràcias a de tractats suplementaris. En 1892, èra venguda pron importanta per permetre l'extension dau protectorat britanic a la totalitat de la region.
En decembre de 1971, sièis emirats decidèron de s'unir au sen d'una federacion independenta. L'annada seguenta, foguèron jonhats per un seten emirat. Un conseu suprèm, compausat dei sobeirans de cada emirat, foguèt format per dirigir l'ensems. L'Arabia Saudita reconoguèt leis Emirats Arabis Units en aost de 1974 après una rectificacion a son avantatge de la frontiera comuna.
En març de 1979, una crisi intèrna grèva foguèt entraïnada per l'oposicion entre leis emirs partisans d'una centralizacion aumentada de la federacion (supression dei frontieras interioras, unificacion dei fòrças armadas, planificacion comuna de l'economia... etc.) e lei partisans dau statu quo. L'emir de Dubai, Rachid al-Maktum, capitèt de blocar lo projècte en abriu.
Dins lo corrent dau decenni seguent, leis Emirats deguèron faciar lei consequéncias de la destabilizacion regionala entraïnada per la Guèrra Iran-Iraq (1980-1988). La question de la liura circulacion dei naviris a travèrs l'Estrech d'Ormuz venguèt alora un pensament major dau govèrn federau. Aquò foguèt a l'origina d'una activitat diplomatica intensa destinada a trobar de sostèns au sen de la comunautat internacionala. En 1982, leis EAU signèron ansin un acòrd de cooperacion amb l'Arabia Saudita e 60% dau budget federau foguèt consacrat ai despensas militaras. En 1985, reconoguèron diplomaticament l'URSS e favorizèron, a partir de 1987, a la reintegracion d'Egipte dins lo concèrt dei país arabis. Durant la Guèrra de Kowait (1990-1991), aculhiguèron de fòrças de la coalicion sus son territòri e financèron una partida dau còst dau conflicte. En 1995 e en 1996, signèron d'acòrds de defensa amb França e lo Reiaume Unit. Se raprochèron tanben deis Estats Units que son uei lo protector principau deis Emirats.
En revènge, la societat e la vida politica deis Emirats evolucionèron gaire. Lei dinastias reinantas mantèron un contraròtle estricte de la societat. Dempuei 2006, acceptan una democratizacion fòrça limitada amb la creacion d'un conseu legislatiu ai poders restrenhs. Pasmens, en 2011, aquò empachèt pas la repression dei manifestacions liadas a la Prima Aràbia e l'arrestacion de centenaus de 	militants dei Fraires Musulmans ò deis organizacions liberalas. D'autra part, leis Emirats acomençan d'anticipar la fin de sa produccion d'idrocarburs e assaian de crear una economia basada sus lei servicis e lo torisme.
Coulonges-sur-Sarthe
Coulonges-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bronx
Lo Bronx es un dels 5 districtes o boroughs de la vila de Nòva York dins l'estat de Nòva York, Estats Units d'America. Geograficament se situa al sud del comtat de Westchester; al nòrd e a l'èst de l'illa de Manhattan en traversar l'Harlem River; e al nòrd del borough de Queens, a travèrs l'East River. Lo Bronx representa una superfícia de 42 km2 e aviá en 2015 una populacion de 1,455,444 abitants. Dempuèi 1914, lo Bronx ten los meteisses limits que Bronx County, lo comtat del meteis nom. Lo Bronx es devesit per la Bronx River en una seccion ondulada a l'oèst, pròcha Manhattan, e una seccion pus plana a l'èst, pròcha Long Island. Las carrièras èst e oèst son devesidas per la Jerome Avenue—la continuacion de la cinquena avenguda de Manhattan. L'oèst del Bronx foguèt annexat a New York City en 1874, las zonas situadas a l'èst de la Bronx River en 1895. Lo comtat del Bronx foguèt separat del comtat de New York en 1914. Aperaquí un quart del Bronx es constituït d'espacis doberts, coma lo cementèri de Woodlawn, lo pargue de Van Cortlandt, lo pargue de Pelham Bay, lo Jardin botanic de Nòva York e lo Zoo del Bronx dins lo nòrd e lo centre del districte.
Lo nom "Bronx" ven de Jonas Bronck, qu'establiguèt lo primièr poblament europèu dins la zona a l'epòca de la colonia dels Nòus Païses Basses en 1639. Los indians natius Lenape foguèron desplaçats pels colons après 1643. Als sègles XIX e XX, lo Bronx recebèt fòrça grops d'imigrants mentre que se transformava en comunitat urbana, venguts de divèrses païses europèus (particularament d'Irlanda, d'Alemanha e d'Itàlia) e pus tard de la region Cariba (Puerto Rico, Jamaica and the Republica Dominicana), e d'afroamericnas vengut del sud dels Estats Units. Aquela mescla culturala faguèt del Bronx la font de genres musicals coma la musica latina o lo hip hop.
Pévy
Pévy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Axelle Lemaire
vinheta|upright|Axelle Lemaire (2015) Axelle Lemaire (Ottawa, 18 d'octobre de 1974) es una politiciana francesa (es tanben de nacionalitat canadiana), del Partit Socialista francés.
Bertha von Suttner
thumb|250px|Bertha von Suttner a l'entorn de 1906 Bertha Felicitas Sophie Freifrau von Suttner, o tanben Barona Bertha von Suttner e Comtessa Kinsky von Wchinitz und Tettau (Praga, 9 de junh de 1843 – Viena, 21 de junh de 1914) foguèt una escrivana e pacifista austriana. En 1905 li conferiguèron lo Prèmi Nobel de la Patz, çò que faguèt d'ela la primièra femna a èsser guerdonada dins aquesta categoria, e la segonda a recebre un Prèmi Nobel.
Arboç
L'arboç (en latin: Arbutus unedo) (var. arbocier, darbocier, ledonèir) es un arbust de la familha Ericaceae que buta principalament per las regions mediterranèas mas es present tanben en Irlanda.
Descripcion
Es un arbre perennifoli que pòt mesurar fins a quinze mètres, encara qu'atenga dificilament aquela nautor. Lo tronc es roginós e escarcanhat, cort, amb de copa espessa e redonda. Las fuelhas, d'un peciol cort, son grandas, verdas, de vegadas pus claras al revèrs, lanceoladas, d'entre 5 e de long e  de larg, amb lo bròc ressegat, lisas, brilhantas e sense pels. Las flors son entre blancas e blavas de 1 a, e fan de paniculas que penjan. Son fruch es apelat arboça, e fa aperaquí de diamètre, entre auriòl e roge intens, segon sa maduracion. Sa superfícia es formada per de pichonas particulas aplanadas. Las semenças, dispausadas al centre del fruch, son pichonas e de color negra. Se'n trai la famosa licor d'arboça.
Loís Astruc
Loís Astruc (en francés Louis Astruc, Marselha, 1857 - 1904) es un felibre provençal.
Collaborèt dins mantunas revistas coma Lou Provençau, L'Armana Prouvençau, La Cigalo d'or, Lou Brusc, L'Armana marsihés, etc.
Foguèt majoral del Felibritge en 1887 e un dels fondators de l'Escolo de la Mar.
Lou Tresor dóu Felibrige conten mantunas citacions sieunas.
Coust
Coust es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valdevacas y Guijar
Valdevacas y Guijar es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Deliverance
Deliverance es lo seisen album del grop de rock suedés Opeth.
Nicolás Avellaneda
Politicament opausat a las aspiracions d'autonomia de la província de Buenos Aires, assumiguèt la presidéncia al mitan d'acusacions de frauda e en afrontant un soslèvament de Bartolomé Mitre que jugulèt en paucs meses.
Resolguèt la crisi de 1874 e 1875 mejançant l'ajust de la despensa publica, en comprenent lo licenciament de foncionaris e la reduccion de salaris. Pus tard s'inicièt l'exportacion de carn argentina dins los primièrs vaissèls refrigerats.
Se d'en primièr sostenguèt los plans de Adolfo Alsina per conténer l'avançada dels indians, en 1876 impulsèt la Campanha del desèrt del ministre de la Guèrra, lo general Julio Argentino Roca, que resolguèt fin finala lo problèma de manièra sagnosa e beneficièt a qualques centenats d'argentins amb de milions d'ectaras liberadas per las siás nòvas estadas.
En 1880, après aver mestrejat un nòu soslèvament de Carlos Tejedor, faguèt votar pel Congrès la federalizacion de la vila de Buenos Aires.
Doas leis importantas que pòrtan lo sieu nom son la d'Immigracion, aprovada jos lo sieu mandat, que facilitèt l'entrada dins lo país de milions d'europèus, e la Lei de las Universitats (1885), que dona una cèrta autonomia a aqueles centres educatius e constituís un dels antecedents de la Reforma Universitària de 1918.
Sent Bausèli (Roergue)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Vertut
La vertut es una notion a l'interseccion dels ensembles de la filosofia, de la religion e de la politica.
En filosofia classica, utilizada pel judaïsme elenizat e lo cristianisme, se destria d'entre totas las vertuts quatre vertuts cardinalas (del latin cardo, pivòt) : la prudéncia, la temperància, la fortitud e la justícia.
Se parla encara de las vertuts teologalas (fe, esperança, caritat) dins lo cristianisme. Se parla endacòm mai de tres vertuts maçonicas, es a dira la tolerança, la benfasença et la solidaritat.
Montesquieu tanben evoquèt la vertut politica (l'amor de las leis e de la patria). Aquest amor demanda une preferéncia de contunh de l'interés public a son sieu. Es la font del principi democratic, segon el. vinheta|La Vertut segon una escultura de la catedrala de Sens. Gravadura de [[Eugène Viollet-le-Duc|Viollet-le-Duc]]
Etimologia
Lo mot vertut ven del mot latin virtus, desperel derivat del mot vir, d'ont venon los mots « viril » e « virilitat ». Alara que vir servís nomenar l'individú uman de sèxe mascle, virtus designa la fòrça virila e, per espandiment, la « valor », la « disciplina » opausada a « coratge », sinonim, el, d'« impulsivitat », « deca » considerada coma subretot barbara, illustrat per Cai Mari : « La vertut es la clau de vòlta de l'empaire (roman), fasent de cada segonda de la vida du ciutadan, una preparacion minuciosa a las duras realitats de la guèrra, e de cada batalha res de mai qu'un entraïnament sangunós ».
Division
Las vertuts teologalas (fei, esperança e caritat) son diferentas de las vertuts umanas en tèrmes de provenància: son infusas e ordonadas a un quita ben divin. Son definidas dins lo cristianisme.
Las vertuts cardinalas
Las vertuts cardinalea designan las vertuts umanas, definidas per la filosofia d'Aristòtel. Son divisadas en vertuts moralas, qu'implican la volontat e vertuts intellectualas, qu'implican la rason.
La lista classica de las vertuts cardinalas es la seguenta:
Arnold Gesell
Arnold Lucius Gesell (Alma, Wisconsin, 21 de junh 1880 - New Haven, Connecticut, 29 de mai de 1961) foguèt un psicològ e pediatra american. Aqueste cercaire faguèt d'aportacions importantas dins lo domeni del desvolopament de l'enfant.
Vertut
Las vertuts cardinalas
Caduna d'aquesta quatre vertuts cardinalas que se ven de nomenar trapa son sèti dins la sensibilitat de l'èsser uman.
Kenneth Kaunda
Kenneth David Kaunda, professor e òme politic n. 1924 - 2021, foguèt lo premièr president de Zambia, entre 1964 e 1991.
Vertut
Las vertuts moralas
Dentre las vertuts moralas coma la geneositat, l'Umilitat, la gratitud, s'amassan ensems las quatre vertuts cardinalas.
Kenneth Kaunda
Durant los primièrs ans del sieu govèrn, ensagèt de melhorar l'educacion del país, de l'ensenhament primari fins a l'universitat, e inaugurèt l'Universitat de Lusaka en 1966.
Vertut
Las vertuts intellectualas
Las vertuts intellectualas son de valors qu'incitan de cercar de vertats dins una esfèra donada. Atal trapan lo sèti lor sti dins la rason. I a abitualament cinc vertuts intellectualas: intelligéncia, sciéncia e saviesa d'un costat, e art e prudéncia d'autra costat. Las primièras son « especulativas », alara que las doas autras sont« practicas ».
La primièra letra de caduna de las 5 vertuts intellectualas pòt servir a fabregar lo mòt latin sapis, que val per sapiéncia. Çò que se presenta atal:
Definicion
Segon Jacques Brunschwig : « Lo ben que l'alma aspira es un ben que relèva d'ela; res es pas bon de verai çò qu'es pas possible de far mal usatge, e es la sciéncia del ben que sap far bon usatge de totas causas, e sens que de totas causa se'n risca de far mal usatge. Atal s'explican las inagotablas formulea, que la vertut es un saber, e que pas degun es mal volontàriament. »
Grècia antica
Los filosòfs de la Grècia antica, coma Socrates, Platon, Aristòtel avián per vocacion de pensar la vertut, de la practicar d'espereles e de'n descobrir. La veraia vertut supausa en mai une coneissença autentica del ben.
Cinc vertuts principalas son mesas en abans: le coratge (andrea), la moderacion o temperància (sophrosynè) ; la justícia (dikaiosynè), la sapiéncia (sophia) — mai o mens identic a la sagacitat (phronêsis) — e enfin la pietat (hosiotès). L’excelléncua d’un òme se mesura a sas vertuts.
Platon evòca la vertut dins le Menon : per Socrates, l'inexisténcia de mètres de vertut li pròva qu'aquò es pas una sciéncia, que se pòt pas ensenhar; la vertut e alatra presa coma una opinion veraia. Vendriá d'una mena de gràvia divina, d'una inspiracion que permet d'agir ben.
Aristòtel presenta la vertut tal coma un just al mejan entre doas decas: un manca e un excès. Par exemple, lo coratge se trapant entre la coardiá e ausardariá.
Edat Mejana: Tomàs d'Aquin
A l'Edat Mejana, Tomàs d'Aquin cerca a definir çò que son las vertuts. Atal, tota la partida de morala especiala (IIa IIae) de sa darrièra òbra sistematica de teologia (la Soma teologica), es organizada a l'entorn de las vertuts cardinalas e teologalas. Mas dans la partida precedenta (Ia IIae), de morala generala, cerca a definir çò qu'e la vertut.
Tomàs definís primièr çò qu’es la vertut (Qu.55). La vertut es un habitus. En efièch, es una perfeccion de la poténcia, determinada a un acte, e çò que détermina las poténcias umanas a unes actes, son los habitus (art.1). Mai, « La vertut umana, qu'es un habitus d'accion (art.2), es un habitus fonzièrament bon e que realiza lo ben. » (art.3).
Quans s’agís de saber ont residís la vertut (Qu.56), Tomàs remembra qu’es dins las poténcias de l’alma (art.1), e que pòt infusar d'una poténcia de l'alma cap a d'autras poténcias (art.2). Pòt residir dons l’intelligéncia coma sciéncia o coma prudéncia (art.3). L’iretge e l'envejós pòdon tanben èsser lo seti de la vertut umana dins la mesura ont obesisson a la rason, que la fòrça e la temperància abotisson en eles (art.4). Al contrari los sens e la memòri son pas sèti de vertut, que la coneissença a que collabòran n’abotisson pas en eles mas dins la rason (art.5). La vertut pòt aver son sèti dins la volontat quand aquesta deu èsser orientada capa quicòm que la passa, coma l’amor de Dieu o del propdan (art.6).
Tomàs articula tanben las diferentas vertuts e los dons : « Segon çò que se diguèt mai naut qui a été las vertuts se partejant en tres genres: teologalas, intellectualas, moralas. Las vertuts teologalas son aquestas que l'alma umana es uniada a Dieu. Las vertus intellectualas son aquestas per que la rason es perfeccionada en d'esperela. Las vertuts moralas son aquestas per que l'apetit es perfeccionada per obesir a la rason. A subjècte dels dons del Sant-Esperit, es eles que fan totas las facultats de l'alma capablas de se sometre a la mocion divina. »
Las Luces
Spinoza identifica la vertut e la poténcia: la capacitat a agir essent determinat per la rason que la liura necessitat de la natura per « ben agir e èsser dins la jòia ». La vertut o « fortitud » se destria entre « la fermetat » per que d'agís per son bonaür e « la generositats » per ont s'agís pel ben d'altrú. Mai la vertut es granda, mai l'òme es liure fàcia a las passions e pòt agir amb sapiéncia sentissent un bonaür sempre mai grand, fins a la jòia suprèma que nomena beatitud e qu'es inseparabla. « La beatitud es pas lo prèmi de la vertut, mas la quita vertut ». Prepausa atal una Etica de la realizacion del desir independenta de la morala basada sul dever, en que es considerat coma « amoral ».
Kant, dins la metafisica de las mòrs opausa la doctrina de la vertut, a la doctrina del drech. La doctrina del drech concernís per el pas que l'òrdre de nòstras accions exterioras, de biais independent de nòstras motivacions, alara que la doctrina de la vertut concernís lo principi intèrne de nòstras accions, e en determina las fins moralas, que son: la perfeccion de se mèsme e lo bonaür d'altrú.
Rousseau escrich al 5n capítl d'Emili : « La vertut aparten pas qu'a un èsser fèble per sa natura e fòrt par sa volontat ». Precisa dins una letra a M. de Franquières : « I a pas cap de vertut sens combat, n'i a pa a sens victòria. La vertut ne consistí pas solament a èsser just, mas a l'èsser en trionfant de sas passions, en regnant sul sieu còr ». Per Rousseau, l'òme saupra pas èsser vertuós a l'estat de natura; es dins la vida sociala que l'òme pòt s'auçar a un nivèl superior lo forçant a venir vertuós.
Sègle XX: l'etica de la vertut.
L'etica de la vertut coneguèt un reviscol al sègle XX.
En Orient
Dins La Pensada chinesa de Marcel Granet, la vertut a una significacion e una valor diferentas de aquestas atribuidas per la pensada occidentala.
Veire lo libre Daodejing (Libre de la via e de la vertut).
Politica
Veire lo libre Robespierre, entre vertu et terreur, Éditions Stock, 2008.
Valle de Tabladillo
Valle de Tabladillo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Cormicy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valdevacas de Montejo
thumb Valdevacas de Montejo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Banca Africana de Desvolopament
La Banca Africana de Desvolopament es una institucion financiera multinacionala de desvolopament fondada en 1964 per favorizar lo desvolopament e lo progrès sociau dins leis estats africans. Comprèn 54 país africans que son sostenguts per 27 autreis estats.
Brochau
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [bru’ɕaw]. Las fòrmas ancianas son Brochat e Brochalh, au segle XIII, Brochal en 1453, Brochaut en 1566,. Segon Dauzat, Brochau, situat sus un promontòri aus ajustants de dos rius [Blâme e Soue], ven dau gallic broccos, « poncha, puei taisson »; lo sufixe seriá -atum [?] o -ale. Chantal Tanet e Tristan Hordé objectan que lo borg es dins una val [mas dins l'Antiquitat, un luòc fortificat èra benleu pus naut (la mapa mòstra un luòc idòneu au nòrd) e demòra que lo planetge fai una avançada, compatibla emb la nocion de poncha] e aiman mai una varianta nòrd-occitana de brocalha, de bròc, « espina, boisson ». Lo site de las comunas de Dordonha chausís lo nòrd-occitan brochau « luòc cobert d’espinos », que seriá un collectiu de bròc, « espina ».
Jaume-Glaude Aubèrt
Jaume-Glaude Aubèrt (en francés Jacques-Claude Aubert, Arle, 1808 - Malamòrt (Provença), 1879) es un capelan e felibre provençal, majoral del Felibritge en 1876.
Escriguèt jos de pseudonims coma Lou Capelan dóu Felibrige, L'Aoumonié di Troubaire e Lou Felibre que s'es fa capelan.
Auta Ribagorça
L'Auta Ribagorça es una comarca pirenenca situada al sud de la Val d'Aran, a l'oèst del Palhars Sobeiran e al nòrd del Jusan. A ponent limita amb la comarca omonima de l'Aragon (vejatz Ribagorça). La comarca foguèt creada per lei l'an 1987, amassa amb lo Pla d'Urgèl e lo Pla de l'Estany e, fins alavetz e dempuèi la division comarcala de 1936 aviá fach partida del Palhars Jusan, levat de la nòva division comarcala facha en 1939.
Jaume-Glaude Aubèrt
Lou Tresor dóu Felibrige conten mantunas citacions sieunas.
Auta Ribagorça
Amb aquela creacion se recuperava, doncas, una comarca qu'èra ja estada creada en 1939, en la division comarcala efemèra entrepresa per la Generalitat republicana pauc abans la fin de la Guèrra Civila, e qu'èra totjorn estada considerada coma tala en los domenis academics e scientifics, malgrat que los estaments politics l'ignorèsson. De tot biais, e en quitant de banda lo conflicte possible amb las municipalitats ribagorçanas d'administracion aragonesa que se son compresas tradicionalament dins l'Auta Ribagorça, la comarca actuala a perdut un bon nombre de municipalitats, per causas divèrsas, coma se pòt veire dins la lista seguenta:
Toponimia
Segon Joan Coromines " a tres familhas cultas, ligadas al país (...), l'ai entendut prononciar ambe ó barrada e usat generalament coma femenin. Cal qu'aqueste timbre siá lo primitiu, puèi que coïncidís ambe l'abséncia constanta de diftongason en aragonés e en castelhan. D'un autre costat correspond a la fòrma Ripacurtia, -cia, que predomina en bas latin de totas las epòcas (...). I a pas cap de dobte que lo primièr element es lo latin r i p a, ambe lo sens especific qu'a auèi riba a nòstra comarca, es a dire 'pendent format per un esbodenament de tèrra gipsosa o argilosa" (...) me sembla clar que la segonda mitat de Ribagorça deu derivar del vèrbe c u r t a r e, 'talhar' ". E Joan Coromines precisa per justificar son explica: "los esbodenaments son extraordinàriament frequents auèi a tota la Ribagorça, plan mai encara qu'a la Conca de Tremp vesina". Ne resulta que la prononciacion occitana deu èsser [u], equivalent de l'ó barrada en catalan, e l'escritura o, sense accent, coma dins "penosa" o dins "Saragossa".
Benque (Nauta Garona)
Benque  (Benque-Dessous-et-Dessus en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Benque Dessús e Benque Devath qu'èran duas parròquias que formavan ua sola comunautat. Qu'èran dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, la comuna qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon, qu'estó incorporada a Sacorvièla per ordenança deu 17 d'octobre 1847, mès que tornè vier comuna independanta en 1869.
Las parròquias de Benque Dessús e Benque Devath qu'èran annèxas de Sent Pau d'Oelh pendent eth Ancian Regime. Eths vocables deras glèisas que son respectivament Sent Blasi e Sent Geniés. Benque Dessús e Benque Devath que pareishen com comunas distintas en 1790 e en l'an II.
Eckwersheim
Eckwersheim en alemannisch (Eckwersheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Eckwersheim A situat a una desena de quilomètres aperaquí al nòrd de Estrasburg. Aquela municipalitat fa partida la Comunitat Urbana d'Estrasburg, #çò que lududes permet d'èsser desservie per la linha de beguts 71 de la Companhiá dels transpòrts strasbourgeois.