cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Platon
La revirada deis experiéncias politicas
A la mòrt de Denis l'Ancian en 367 avC, son fiu Denis lo Jove (397-343 avC) li succediguèt. Platon foguèt tornarmai invitat dins la ciutat siciliana a la demanda de Dion, lo bèufraire de Denis l'Ancian. Per Platon, aquò èra l'ocasion de formar lo tiran de la vila a la filosofia e, benlèu, d'ajudar a l'establiment d'un govèrn fidèu ai principis edictats dins La Republica. Pasmens, l'acuelh foguèt pas bòn car car Dion e Platon foguèron rapidament sospichats de voler captar lo poder. Lo premier foguèt exiliat e lo segond aguèt interdiccion de quitar lo palais. Aquela situacion durèt fins a la partença de Denis a una expedicion militara en fòra de la vila.
En despiech d'aquela garrolha, Denis invitèt eu meteis Platon a Siracusa en 361 avC. Dins aquò, lei relacions entre lei dos òmes venguèron tornarmai marridas. Platon foguèt assignat a residéncia per lo tiran de la vila fins a una intervencion d'Arquites de Tarent. Après la revirada d'aquela tresena experiéncia en Sicília, Platon demorèt a Atenas fins a sa mòrt.
Escrichs
thumb|right|[[Fotografia de doas paginas de l'edicion Estienne dau Timèu.]]
Totei leis escrichs filosoficas de Platon son estats conservats, çò qu'es excepcionau per un autor antic. L'ensemble contèn 28 obratges que son devesits en tres categorias. Lei dialògs de jovença comprènon lei tèxtes redigits avans lei premiers viatges de Platon, es a dire avans 390 avC. D'òbras importantas dins la pensada platoniciana, coma lo Protagoras, lo Gorgias ò lo libre premier de La Republica, fan partida d'aqueu premier grop. Lo segond ensemble es compausat deis obratges escrichs entre lo començament de sei viatges e la fin de son segond sejorn a Siracusa en 361 avC. Es marcat per la maduretat dau filosòf e per lei besonhs de l'ensenhament a l'Acadèmia. De dialògs fòrça famós coma Lo Banquet ò lo tèxte complèt de La Republica foguèron redigits durant aqueu periòde. Enfin, lo tresen ensemble dei dialògs de Platon es fach de tèxtes tardius escrichs après son retorn definitu a Atenas. Contèn d'òbras coma lo Timèu, lo Critias (qu'es inacabada), Lo Politic ò Lei Lèis.
Se fau nòtar qu'existís una traduccion de referéncia dei tèxtes de Platon. Editada en 1578 per Henri Estienne († 1598), comprèn lo tèxte originau e una version en latin. Cada pagina contèn doas colonas de cinc paragrafs notats de a a e. Ansin, la referéncia « Theetèt, 145d » remanda au paragraf d de la pagina 145 dau Theetèt dins l'edicion Estienne.
La realitat sensibla e la sciéncia
Coma mai d'un filosòf grèc, Platon s'es interessat a la question de la natura dei percepcions e dei procès intellectuaus permetent a l'èsser uman de comprendre la realitat dau mond. Per aquò, utilizèt principalament l'observacion e la logica. Ansin, per eu, lo vivent es definit coma un còrs animat, es a dire dotat d'una arma. En parallèl, la realitat es compausada d'objèctes diferents, especialament d'objèctes « sensibles » que constituisson lo mond. La realitat percebuda per l'èsser uman provèn alora de l'interaccion entre leis objèctes (e lei procès intèrnes de l'organisme) e lei jutjament emés per l'arma au contacte d'aqueleis objèctes.
Fòrt d'aqueu resultat, Platon perseguiguèt sa reflexion sus lei concèptes de conoissença e de sciéncia, especialament dins lo Theetèt. Premier, i refuta doas definicions comunas dins la Grècia Classica que considèran la sciéncia coma una sensacion ò una opinion basada sus lei percepcions deis individús. D'efiech, segon Platon, coma la realitat es totjorn en cors de transformacion, es impossible de trobar un saber verai a partir dei sensacions percebudas per l'arma. Per eu, en plaça de l'arma e de seis imprecisions, la poissança intellectuala es l'otís d'utilizar per obtenir una representacion dei realitats establas estudiadas per la sciéncia. Per destriar aquelei realitats dei realitats variablas eissidas dei sensacions, Platon li donèt lo nom de « realitats intelligiblas ».
La teoria dei formas
Consequéncia dei reflexions menadas sus lei sensacions, l'opinion e la sciéncia, la teoria dei formas es la doctrina metafisica majora de la pensada de Platon. D'efiech, se l'èsser e la veritat son equivalents, es necessari de s'interessar ai realitats intelligiblas per descriure lo mond. Aquò demanda donc d'èsser capable de trobar de definicions per depintar aquelei causas sensa lei basar sus de realitats sensiblas. Per exemple, trobar la respònsa a la question « Qu'es lo Coratge ? » en identificant d'elements non sensibles sus aquela nocion.
Platon apelèt « forma » ò « idèas » l'ensemble d'aquelei realitats intelligiblas. Per eu, aquelei formas son leis objèctes vertadiers de la definicion e de la conoissença. Per diferenciacion amb lei realitats sensiblas, poguèt dedurre sei proprietats. Lei formas son ansin de realitats immaterialas e immudablas, universalas e intelligiblas e independentas de la pensada. Au contrari dei causas sensiblas que son en evolucion constanta, lei formas son donc la realitat unica e veraia. De mai, s'aquelei causas sensiblas presentan una realitat, dèvon la recebre dei formas. Per exemple, s'una pèira es considerada coma polida, es que recebe aquelei proprietats de part d'una forma (per exemple, la forma dau Bèu). Aquela relacion entre una forma e sa manifestacion a una realitat sensibla foguèt dicha « participacion ».
L'existéncia de formas independentas de la pensada e lo concèpte de participacion son lei dos elements majors de la pensada metafisica de Platon e de sei successors. Aquela teoria foguèt l'objècte d'objeccions tre l'Antiquitat. Lei pus importantas foguèron aquelei emesas per Aristòtel dins la Metafisica que desvolopèt la pensada platoniciana amb la nocion de determinacion e s'interessèt mai ai relacions entre lo sensible e la conoissença per establir de liames entre elei. Pasmens, Platon eu meteis critiquèt certaneis aspèctes de sa teoria. En particular, èra geinat per la rompedura aparenta de l'unitat d'una forma quand èra difusada dins plusors objèctes sensibles. Per aquò, introduguèt l'idèa de l'existéncia d'un demiürge capable d'ordenar l'Univèrs.
Lei gras de conoissença
thumb|Representacion de la [[conoissença segon Platon (analogia de la linha).]]
L'oposicion entre lo sensible e l'intelligible permetèt a Platon de prepausar una representacion esquematica de la conoissença. Aquela concepcion es explicada per l'analogia de la linha car plaça sus una meteissa linha l'ensemble dei conoissenças. Per aquò, aquela linha es copada en doas partidas principalas. D'un caire, se tròban lei causas sensiblas e, d'autre caire, lei causas intelligiblas. Lo domeni pus accessible dau sensible èra compausat deis imatges (ò dei rebats) dei formas dins lo mond materiau. Un segond domeni sensible es consituit per leis objèctes que son formats per aqueleis imatges (es a dire lo vivent per Platon). Au dessús d'aqueleis elements sensibles, se tròban lei dos domenis de l'intelligible. Lo pus bas es fach deis objèctes ipotetics que permèton la reflexion (per exemple, lei matematicas). Puei, vèn lo domeni superior onte se tròban lei formas.
L'arma
Platon prepausa pas de definicion precisa de l'arma dins sei dialògs. Pasmens, coma la nocion i es fòrça presenta, se tròba mai d'una descripcion, çò que permet d'establir un ensemble de proprietats e de qualitats que li son estacadas. D'una maniera generala, per Platon, l'arma es una causa aparentada ai formas e dotada d'un movement pròpri. Immortala, es compausada de tres poissanças : « l'apetit » (épithumia) qu'es lo centre dei desirs e dei passions, la « colèra » (thumos) qu'es un element agressiu a l'origina de l'emportament ò dau coratge e lo « rasonable » (logistikon) qu'es la partida racionala e divina de l'arma.
Aquela concepcion tripartita es presentada dins mai d'un dialòg. La rason i es considerada coma la partida pus nobla car l'unica qu'es estacada a l'intelligible. Puei, vèn la « colèra » que permet, s'es plaçada au servici de la rason, de realizar de proesas e de mestrejar lei vicis engendrats per la darriera partida. Per illustrar aqueu mestritge, Platon associa una vertut amb cada element de l'arma : la saviesa per l'esperit, lo coratge per l'element agressiu e la temperància per lei desiranças.
Pasmens, se fau nòtar que la pensada de Platon sus la natura de l'arma evolucionèt a la fin de sa vida. D'efiech, separèt mai e mai lei tres partidas e, dins sei tèxtes pus tardius coma La Republica, admeteguèt l'existéncia de tres armas diferentas. Aqueu tripartisme es l'illustracion dau raliament de Platon ai tèsis grègas sus l'immortalitat de l'arma e sus sa purificacion après la mòrt. Au finau, per eu, existiá cinc tipes d'armas: aquelei dei dieus, dei demònis, deis eròis, deis abitants deis Infèrns e deis umans. L'objectiu de l'existéncia terrèstra èra de permetre lo retorn de l'arma a son estat originau gràcias a sa capacitat de cercar e de descubrir lei formas.
L'amor de la conoissença
L'amor es un autre element major de la filosofia de Platon. D'efiech, per eu, es una desirança violenta e multifòrmas que s'empara tant de l'arma que dau còrs deis individús. Aqueu fenomèn se manifèsta per un estacament a una persona, a un objècte ò a una idèa acompanhat per la pensada que lo contentament d'aquela desirança pòu èsser una fònt d'elevacion de l'existéncia. Lei vicis, l'acoblament ò l'amor dau discípol per son mèstre ne'n son d'exemples de manifestacions concrètas. En causa de lor natura diferenta, Platon leis ierarquizèt segon lor finalitat e lor capacitat de permetre a l'individú de contemplar lo Bèu. Ansin, se condamnèt l'amor carnau, lausèt la quista dau filosòf per lo saber.
Lei reminiscéncias
La nocion de reminiscéncia es lo darrier element major de la metafisica de Platon. Foguèt obligat de l'introdurre per explicar la capacitat de l'arma de descubrir l'intelligible. D'efiech, se l'arma pòu pas descubrir la veritat per lo mejan dei sensacions percebudas per lo còrs, ren permet d'explicar sa capacitat de percebre lei formas que son de concèptes ben pus complèxs. Lei reminiscéncias, remembrança de de conoissenças aquistadas per l'arma immortala en fòra de son sejorn dins un còrs, son lo biais d'explicar aqueu liame. Per explicar l'abséncia de remembranças complètas, Platon supausèt que lo procès purificacion de l'arma entraïnava l'oblit dei sabers de l'individú.
La fabricacion dau mond
La vision cosmologica de Platon es principalament presentada dins Timèu e dins Parmenid. Segon eu, lo mond èra similar a un èsser vivent dotat d'una arma e d'un còrs. Pasmens, son element pus important es probablament sa cresença dins l'existéncia d'un demiürge fondamentalament bòn car liat a la racionalitat. Diferenta dei dieus olimpians tradicionaus, aquela divinitat èra pas gelosa. Son ròtle èra de faiçonar lo mond en ordenant la matèria e en se retirant après l'acabament de son trabalh. Se fau nòtar que per Platon, la matèria èra compausada de quatre elements qu'èran associats a de formas geometricas : lo fuòc amb lo tetraèdre, la tèrra amb l'exaèdre, l'aire amb l'octaèdre e l'aiga amb l'icosaèdre. Aquela particularitat permetiá d'interpretar lei fenomèns observables coma lo resultat de l'interaccion, exprimibla en tèrmes matematics, entre lei compausantas deis elements que lei constituisson.
Anma (laüteria)
L'anma (var. amna o arma) qu'ei un cilindret de husta plaçat au dehens deus vriulons (e deus autes instruments de còrdas hregadas) devath lo pè deu pontet e deu costat on ei tienuda la còrda la mei aguda. Com la barra d'armonia (pegada devath la taula d'armonia mes en devath de l'aute pè deu pontet) l'amna que renforça la taula d'armonia sosmesa, au mejan deu pontet, a la grana pression de las còrdas.
Platon
La fabricacion de l'èsser uman
Segon Platon, la vida umana èra lo resultat de l'union d'una arma e d'un còrs. L'arma es fabricada per lo demiürge a partir de la mèscla aguent permés de fabricar l'arma dau mond. L'arma umana a donc lei meteissei caracteristicas que l'arma dau mond, especialament son aspècte matematic, mai es mens pura. D'un biais pus precís, la partida immortala de l'arma es l'òbra dirècta dau demiürge mai lei doas autrei partidas (la colèra e lei passions) son fabricadas per d'assistent dau demiürge. Lo còrs es format de triangles rectangles que donan naissença a l'esquelèta e a la carn. De variacions dins leis elements presents dins aquelei triangles permetián de produrre lei diferents teissuts de l'organisme.
Anma (laüteria)
L' amna b' ei pas pegada mes qu'ei pausada au mejan d'un utís deu laütièr aperat punta d'amna. Per aquesta rason, que' s pòt, quan la longor de l'amna b' ei un pauc justa, qu'aquesta e cada en abséncia de deu pontet e de la soa pression sus la vòuta de l'instrument. Que cau alavetz ua punta d'amna entà la torna hicar de com cau. Qu'ei per aquesta rason tanben que 's pòt alavetz audir l'amna libra a rollar dehens la caisha d'armonia.
Platon
La fabricacion de l'èsser uman
Dins la filosofia platoniciana originala, la mesola èra lo ponch de contacte privilegiat entre l'arma e lo còrs. La partida racionala de l'arma aviá per mission de dominar lo caòs eissit de la matèria que predomina a la naissença e durant la jovença. Lei sensacions permèton d'assegurar la cooperacion entre lei doas partidas. Lei sens (vista, odorat...) captan de sinhaus que son comunicats a l'arma onte vènon de sensacions. Platon desvolopèt tanben una teoria dau vielhiment. Per eu, es una consequéncia de la rompedura de l'equilibri entre leis intradas e lei sortidas au sen de l'organisme au detriment deis intradas.
Anma (laüteria)
200px|left|thumb|Cap "materòt" de la [[punta d'anma|punta d'amnas (dusau utí en partir de gaucha)]]
Platon
L'origina e lo desvolopament de la ciutat
Lei reflexions politicas de Platon son principalament desvolopadas dins La Republica, Lo Politic e Lei Lèis. Per eu, l'òme es pas, au contrari de l'afiermacion d'Aristòtel, un « animau politic » : « Tot òme es per tot òme un enemic ». Ansin, Platon considèra que lo ròtle de la politica es de crear l'unitat, per la vertut e per l'educacion. Quant a l'aparicion de la Ciutat, Platon pensa qu'es una consequéncia de l'economia. Aqueu modèl auriá permés de facilitar lo trabalh de produccion gràcias a la division dei pretzfachs. Puei, après una fasa de creissença de la Ciutat, seriá aparegut lo grop dei guerriers qu'es encargat de protegir la Ciutat e sei lèis. Platon dona un ròtle fondamentau ai guerriers que son presentats coma lei Gardians de la Republica.
Anma (laüteria)
La punta d'amna que possedeish duas extremitats :
Platon
L'origina e lo desvolopament de la ciutat
La question dei Gardians es l'objècte principau dei reflexions politicas de Platon. Per eu, dèvon èsser chausits dins l'elèit intellectuau, morau e fisic dei dos sèxes. Lor educacion dèu èsser fòrça sonhada e Platon èra un admirator de l'esfòrç educatiu organizat consentit per leis Espartencs. Per aquò, considèra legitim de limitar lei conoissenças accessiblas a la populacion. En particular, preconiza de destrurre lei libres « perilhós ». La poesia es tanben fòrça criticada per la filosofia platoniciana car es vista coma un biais de neutralizar l'intelligéncia.
Lo govèrn ideau
thumb|right|Segon Platon, la ciutat [[legenda|legendària de l'Atlantida èra una ciutat perfècta.]]
Anma (laüteria)
Plaçar l'amna qu'ei ua operacion de las peludas par 'mor que la cau copar a la bona longor (desparièra segond la forma unenca de las vòutas de senle instrument) e que la punta d'amna qu'ei de mau utilizar (que' n cau pas hèra entà har càder l'amna e aver de tornar recomençar). Un petit desplaçament de l'amna que pòt cambiar lo biais de transméter lo son densh l'instrument e dons que cambia la son.
Platon
Lo govèrn ideau
La cèrca dau govèrn ideau ocupa una partida importanta dei reflexions politicas de Platon. Per aquò, prepausèt premier una representacion de l'èsser uman qu'es resumida per lo mite dei mariòtas. Segon aqueu racònte, l'òme es una mariòta fabricada per lei dieus. Pasmens, se lei mariòtas classicas son dirigidas per de fieus, leis èssers vivents son contrarotlats per d'afèctes (plaser, dolor, paur, rasonament... etc.) situats dins lo còrs. Ansin, segon Platon, l'òme es pas necessiàrament guidat per la rason e, per consequéncia, es pas capable de realizar son ben. Per i pervenir, es necessari d'educar l'arma e lo ròtle dau govèrn ideau es de metre en plaça lei condicions necessàrias per assegurar aquela educacion.
Après aver trobat aquela conclusion, Platon cerquèt lei critèris e principis permetent de definir un govèrn ideau. Per eu, la filosofia èra la disciplina d'utilizar per identificar la constitucion pus adaptada. Pasmens, definiguèt tanben la politica coma la disciplina tecnica destinada a trobar e metre en plaça d'un biais concrèt aqueu regim politic en tenent còmpte dei particularitats de la Ciutat (geografia, demografia, ressorsas...). L'idèa d'estudiar aqueleis especificitats èra una evolucion importanta dins la filosofia grèga antica car afiermava l'impossibilitat de crear una Ciutat perfècte unicament a partir de reflexions teoricas. Pasmens, Platon prepausèt tanben de principis generaus. Segon eu, per assegurar la justícia au sen de la Ciutat, èra necessari d'assegurar un equilibri just dins la reparticion dei foncions exercidas per lei ciutadans. Lo modèl platonian prepausa una ciutat organizada a l'entorn de tres classas : lei governants (associats a la vertut de la saviesa), lei gardians (associats au coratge) e lei productors (associats a la temperància). Dins sei premiereis escrichs sus lo subjècte, prepausa una organizacion secrèta per permetre lo foncionament d'un Estat perfèct e la formacion de l'elèit intellectuau necessari a son govèrn. Pasmens, aqueu sistèma èra fòrça autocratic. Dins de tèxtes pus tardius, Platon suggeriguèt donc d'evolucions, probablaments eissidas de seis experiéncias politicas, que s'orientavan vèrs un regim mixt entre monarquia (considerada coma lo principi de la saviesa) e democracia (considerada coma lo principi de la libertat). Detalh fòrça conegut de l'òbra de Platon, lo mite de l'Atlantida es abordat dins aqueu passatge.
La classificacion dei regims politics
Un passatge famós de la reflexion politica de Platon es sa classificacion dei regims politics. Segon eu, n'existís cinc. L'aristocracia, es a dire lo govèrn dei melhors, es l'unic regim politic perfèct. Correspònd a l'ideau dau « filosòf-rèi » que tèn lo poder e la saviesa. Puei, vènon quatre regims imperfècts associats a una caracteristica e a una consequéncia negativa : A partir d'aquela classificacion, Platon expliquèt lei desequilibris entre lei ciutats per de desequilibris entre lei diferentei partidas de l'arma. Per exemple, lo regim aristocratic requièr lo govèrn per lei filosòfs. En revènge, la timocracia es la consequéncia d'un ròtle tròp important fisat ai guerriers.
L'influéncia de Platon
La filosofia de Platon es a l'origina dau platonisme, un corrent de pensada inspirat per seis escrichs. Aqueu movement aguèt una influéncia importanta de l'Antiquitat a la Renaissença. Pasmens, lo platonisme foguèt fòrça influenciat per leis interès dei traductors e dei comentators dei tèxtes de Platon.
Lo periòde de l'Acadèmia
L'Acadèmia fondada per Platon subrevisquèt fins a 86 avC. Son existéncia es tradicionalament devesit en tres periòdes. L'Acadèmia Anciana (vèrs 348-269 avC) orientèt lo platonisme vèrs una metamatematica que prolonguèt lei doctrinas de Platon sus lei nombres. Speusippos (407-339 avC), lo nebòt de Platon, aguèt una influéncia majora sus aquela evolucion que menèt a un raprochament amb lo pitagorisme.
L'Acadèmia Mejana durèt de 264 a 240 avC e foguèt dominada per Arcesilas de Pitana (315-241 avC). Figura importanta dau scepticisme, pensava qu'èra impossible d'arribar a una certitud. Per eu, l'òme deviá decidir a partir d'opinions en assaiant de determinar lo rasonable. Pasmens, mantenguèt la tradicion dau dialòg platonician.
L'Acadèmia Novèla s'estend de la mòrt d'Arcesilas a la disparicion de l'Acadèmia. Sensa abandonar totalament lo scepticisme, adoptèt una vision probabilista. Per ela, èra impossible de diferenciar lei representacions veraias e lei representacions faussas sensa utilizar de metòdes permetent de destriar lo probable e lo versemblable. De mai, lo desvolopament de la reflexion permetiá d'identificar pus aisament l'inversemblable. Ciceron (106-43 avC) es lo discípol pus famós d'aquela tendància de l'Acadèmia.
Lo neoplatonisme antic
Lo neoplatonisme antic es un corrent que se desvolopèt entre lei sègles III e VI apC. Lo filosòf grèc Plotin (vèrs 205-270 apC) n'es la figura principala. Fòrça influenciat per lo miticisme de religions paganas mai e mai menaçadas per lo cristianisme, prepausèt una vision mistica dau platonisme. Per eu, existís un « Un-Premier-Ben » qu'es la fin cercada per cada causa qu'existís. Aquel Un es intelligible e distribuit dins totei leis espècias d'èssers intelligibles. L'Intelligéncia es l'otís que permet d'observar aquelei manifestacions de l'Un. Enfin, entre lei causas intelligiblas e sensiblas, existís l'Arma qu'es eissida de l'Intelligéncia.
L'existéncia d'un Absolut dins la filosofia de Plotin interessèt fòrça certanei Paires de la Glèisa. Sa pensada foguèt ansin en partida integrada a la teologia crestiana.
Lo neoplatonisme de la Renaissença
Durant l'Edat Mejana, la pensada de Platon demorèt coneguda per l'elèit intellectuau europèa e aràbia. Pasmens, Aristòtel predominèt en causa de l'adaptacion de sa filosofia ai religions crestiana e musulmana. De mai, en Euròpa, solament tres dialògs de Platon èran disponibles en latin. Dins aquò, maugrat aqueu contèxte pauc favorable, un corrent neoplatonician apareguèt a la fin dau sègle XIV. Son origina es liada a l'òbra dau poèta e umanista Petrarca (1304-1374). Aquò entraïnèt la traduccion de divèrsei dialògs e a una difusion pus importanta dau platonisme.
Pasmens, aquela renaissença demorèt parciala. D'efiech, la conoissença de l'òbra de Platon demorèt sovent limitada. Per exemple, Galileo Galilei (1564-1642) utilizèt subretot l'aspècte matematic de la filosofia de Platon per rebutar l'aristotelisme medievau qu'empachava lo desvolopament dei sciéncias modèrnes.
Sivrai
Sivrai (Civray en francés; Civrè/Civraes en peitavin-sentongés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novèla Aquitània.
Geografia
380px|miniatura|gaucha|Civray dins l'aira linguistica dau peitavin-sentongés, emb los noms de las vilas en "parlanjhe"
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Canton d'Amor
Lo canton d'Amor qu'ei ua anciana division administrativa de Shalòssa, situada dens l'arrondiment de Dacs, lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Atau com tot lo canton de Mugron e tot lo canton de Monthòrt, las 16 comunas deu canton que son despuish 2015 dens lo canton deu Costalat de Shalòssa (burèu centralizator Monthòrt). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta occidentau (mès pas nega).
Istòria
Lo canton que's creè pendant la Revolucion.
Calmont (Lauragués)
Geografia
Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa.
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de Calmont e de las comunas prèpas.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Calmont èra de la diocèsi civila de Mirapeis, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués. En 1790, Calmont èra del canton de Senta Gabèla; ambe Gibèl, per decret del 16 de julhet 1810, passèron al canton de Nalhós, arrondiment de Vilafranca de Lauragués (dempuèi 2015, es del canton d'Escalquens). Le vocable de la glèisa es Sent Sarnin.
Ella Fitzgerald
Ella Jane Fitzgerald (Newport News, 25 d'abril de 1917 - Beverly Hills, 15 de junh de 1996) foguèt una importanta cantaira americana de jazz, e tanben de divèrses autres estils: bop, bossa nova, samba, gospel, calypso, blues e swing. Per sa granda qualitat artistica foguèt recompensada maites còps e recebèt 13 Grammy Awards demest totes los prèmis que li foguèron donats.
Barnabas Sibusiso Dlamini
Barnabas Sibusiso Dlamini (n. 1942) òme politic es l'actual Primièr ministre d'eSwatini. Tanben foguèt primièr ministre del país entre 1996 e 2003.
Champanhac la Noalha
Champanhac la Noalha  (Champagnac-la-Noaille en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Champanhacs.
Qüartet Tátrai
Lo Qüartet Tátrai, en ongrés Tátrai-vonósnégyes, es un qüartet de còrdas ongrés del sègle XX, fondat en 1946 e que se separèt en 1994.
Istòria
Un document ongrés fornís d'entressenhas - dins la lenga del país - e de fotografias nombrosas del qüartet, a l'ocasion de son 70en aniversari. Lo Qüartet Tátrai faguèt son primièr concèrt lo 8 d'octobre 1946 a Budapèst, lo darrèr lo 10 de genièr 1994 à Pannonhalma (vila del comitat de Győr-Moson-Sopron, al nòrd-oèst del país, coneguda per son abadiá).
Segond violon
N.B. Le Nouveau Dictionnaire des interprètes, d'Alain Pâris, escriu Mihály Szűcs (1955-1968) e István Várkonyi (1958- ), mès la notícia Hungaroton dels 33 torns e dels CD de l'opus 76 de Haydn, que lo Qüartet Tátrai enregistrèt en 1964, precisa que lo segond violon es Mihály Szűcs. Segur que la bona data es 1968, amai lo document dejà citat la confirma.
Importància musicala
Un document ongrés fornís, çò sembla, la totalitat dels enregistrements del Qüartet Tátrai.
Lo Qüartet Tátrai es mai que mai reconegut dins Bartók e Haydn (que, pr'amor de sa longa preséncia a Eszterháza, es considerat en Ongria gaireben coma un compositor nacional). Los Tátrais enregistrèron l'integrala dels qüartets de còrdas de Haydn, en començant per l'opus 76. Aquela interpretacion foguèt recebuda elogiosament, mai que mai per la critica francesa, mès, pr'amor de l'edat dels musicians (lo programa d'enregistrament s'acabèt en un quart de sègle) e, çò qu'es pièger, del primièr violon, nascut en 1912, e del retard tecnic dels enregistraments de Hungaroton, las serias enregistradas après l'opus 76 agèron un succès mendre. L'interpretacion de l'opus 76 foguèt longtemps considerada sovent coma la milhora de totas, amai benlèu encara.
Nòtas e referéncias
En mai del libre d'Alain Pâris citat en introduccion, los articles ongrés e anglés consacrats al Qüartet Tátrai, o a d'unes de sos musicians, son la font principala de l'article.
Dins l'article, lo pichon nom de las personas es plaçat abans lo nom patronimic, mès l'usatge ongrés es de metre lo pichon nom aprèp.
Siron
Geografia
Lo Siron sorgenta a l'extremitat èst de las Lanas de Gasconha, crusa las gòrjas deu Siron de Preishac dinc a Vilandraud, puish se geta dens Garona a Barçac, en aval de Lengon.
L'umiditat aportada per lo Siron favoriza l'aparicion de brumas matèrias favorablas ta'u desvolopament sus la vinha deu Botrytis cinerea. Qu'es aus plan-hèits d'aqueth camparòu que lo vitatge deu Sautèrnas e lo vitatge de Barsac deven la lor qualitat e la lor reputacion.
Toponimia
Lo Siron tira son origina deu latin Sirio, Sirione. A l'Edat Mejana, que's getava dens Garona mei au nòrd au nivèu de Seron a que a balhat lo son nom.
Réveillon (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo 58ème regiment de artillerie a liurat una batalha destinada a retardar l'avançada de las tropas alemandas cap a París. Lo regiment a patit alavetz de nombrosas pèrdas.
Saint-Denoual
Sant-Denwal en breton ( Saint-Denoual en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Chastèl de Montlaur
right|250px|thumb|Lo chastèl d'Aubenàs o de Montlaur Lo chastèl de Montlaur, tanben apelat chastèl d'Aubenàs, en Bas Vivarés, istoricament en Lengadòc, èra d'en prumièr un chastèl fòrt medievau, remanejat aus sègles XVII e XVIII en ostalàs elegant; uèi es proprietat e sèti de la comuna d'Aubenàs. Presenta una richa colleccion de pinturas, esculturas e gravaduras e es dubèrt a la visita. Venguèt lo 2 de març de 1943.
Geografia
Se situa en dessobre d'Ardecha, sobre un esperon rochós dominant la vila vièlha.
Arquitectura
Lo donjon (sègle XII), degut aus Montlaur, familha senhorala en Vivarés que i regnèt de 1084 a 1441, uèfra un panorama excepcionau sobre la val nauta d'Ardecha.
Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC) es una entrepresa de la Generalitat de Catalonha que gerís de divèrses servicis de transpòrt public, principalament de camin de fèrre suburban dins l'airal metropolitan de Barcelona, en mai d'una linha regionala dins l'airal de Lhèida e Pirenèus. Gerís tanben cremalleres, coma lo de la Val de Núria o Montserrat, e funiculars. De mai, l'entrepresa es proprietària de las estacions d'esquí de la Val de Núria e la Molina.
Saint-Jean-du-Corail-des-Bois
Saint-Jean-du-Corail-des-Bois es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pèire Causse
thumb|350px|Estèla omenatge a Pèire Causse (Vauguièiras, País de l'Òrt) Pèire Causse, d'escais Causson de l'Olivièr ja qu'èra nascut al Plan de l'Olivièr (Montpelhièr 22 d'abril de 1883 – 10 de febrièr de 1951), foguèt un felibre important del país de Montpelhièr.
Foguèt un membre important del Paratge de Montpelhièr. A mai de divèrsas òbras coma Vèrs la tèrra (1930), escriguèt de cançons coma Tot aumenta (1914) amb la musica de J. Gévaudan, Es un doç cant d'amor (1918) armonizada pel tenòr Pèire Lamy, La campana e Lauseta. Un de sos tèxtes mai coneguts es Lo vin de Lengadòc.
Coma omenatge al felibre foguèt donat son nom a una carrièra de Montpelhièr.
Ettendorf
Ettendorf  en alemannisch (Ettendorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Ettendorf, 630 hectares, 200m d’altitude, est un village de plus de 800 habitants, niché au creux d’un vallon, celui du Landgraben, situé entre Saverne et Haguenau, et plus précisément entre Hochfelden et Pfaffenhoffen, sur le CD 25 vers Wasselonne et sur la ligne de chemin de fer Strasbourg - Sarreguemines.
Region administrativa especiala
Las Regions administrativas especialas de la Republica Populara de China son de territòris que son caiguts dins la sobeiranetat de la Republica Populara de China, mas que, pasmens, forman pas part de la China continentala.
Sent Soplesí de Romanhac
Sent Soplesí de Romanhac o Sent Suplesís de Romanhac (acceptat per Novelum), (Saint-Sulpice-de-Roumagnac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃nʂyple’ʐi] [derumɒ’ɲa]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Suplis au segle XIII (atraccion dau mot suplici, qu'explica la fòrma moderna en Supl-), Sanctus Sulpitius, en latin, en 1382, Saint-Supplice de Romanhac, sens data.
Lo nom de Sent Suplesís es lo d'un evesque de Borges, o dos segon los autors, aus segles VI e VII,. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpici) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, Suplesís , etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés. Sèm aici dins lo segond cas.
Lo determinant Romanhac (nom ancian dau vilatge o benlèu nom d'un vilatge pròpche) s'explica per lo nom latin d'òme Romanius, emb lo sufixe d'apartenéncia -acum, , , latinizacion dau sufixe gallés -acon. Romanhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mestre Romanius.
Províncias de la Republica Populara de China
Una Província (sheng), es la pus nauta division administrativa en Republica Populara de China. Existís 33 divisions d'aquela mena, despartida en 22 províncias, 4 municipalitats, 5 Regions autonòmas e 2 regions administrativas especialas.
Castèthviague
Castèthviague (Castelbiague en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Castèthviague qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Castèthviague qu'èra deth canton de Salias.
Patrolha d'Al-Abwa
La patrolha d'Al-Abwa o Waddan se debanèt lo jorn 12 del mes de Rajab pendent lo segond an de l'Egira o pendent lo Safar d'aquel quite an. Maomet amb una fòrça de 70 òmes arribèt a Waddan e los Quarish i èran pas. Totun, los Banu Dawrah parlèron amb Maomet en tot signar una patz e un acòrdi d'ajuda e seguretat. I aguèt pas cap de lucha pendent aquela campanha.
Louis Béchet
Escriguèt jols pseudonims de Lou Felibre dis Estello, Lou Baile e Lou Felibre de Metelino.
Patrolha d'Al-Abwa
Après Maomet e sos seguidors avián marchat a Medina en 622, los Quarish avián confiscat tot çò qu'avián laissat a La Meca. Dempuèi Medina los musulmans ataquèron plusors caravanas que viatjavan de Siria a La Meca. En 624 Alou Sufyan, cap d'una d'aquelas caravanas foguèt atacat pels musulmans e demandèt d'ajuda als Quarish. Aquò finiguèt en la batalha de Badr e, fin finala, la victòria dels musulmans. Pasmens Alou Sufyan poguèt arribar amb la sieuna caravana fins La Meca. La mòrt de mai d'un cap Quarish a la batalha lo laissèt coma lo solet cap a La Meca.
Montesquiu (Astarac)
Geografia
Au mens a epòca recenta, la foncion de caplòc de canton de Montesquiu qu'èra incompleta : pas de gendarmaria, per exemple. La gendarmaria qu'èra a Bassoas e qu'ei barrada dempuish 2013. La superioritat pus neta de Montesquiu qu'ei sa superficia, de 46,8 km², e sa populacion, per la medisha rason. Peus comèrcis e servicis, Montesquiu que domina, mès pas netament, L'Ila d'Arbeishan, mès lo nombre de salariats dens aqueth sector d'activitat qu'es pus important a Montesquiu, ; los comèrcis e servicis de nivèu superior (farmacia, notariat), que son a Montesquiu; l'activitat deu tresau concurrent deu canton, Bassoas, qu'es en devath. Mès lo canton que depen en partida deus comèrcis e servicis de Miranda (12 km de Montesquiu).
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Montesquiu qu'es atestat en latin au sègle XV, de Montesquivo. Lo nom qu'es format de l'eretèr occitan, mont, deu latin mons [---> montem], « montanha, tuca, turon », e de l'occitan esquiu, « sauvatge, hèr, ostile, d'accès mauaisit, arrabent, escalabrós, escarpe », ,. Montesquiu qu'es donc un deus numerós noms donats a un castèth per har passar l'enveja de l'atacar aus enemics eventuaus e donar au bastiment una reputacion redobtabla.
Patrolha d'Al-Abwa
Abu Sufyan venguèt musulman puèi e un sahaba après la mercé mostrada per Maomet quora La Meca foguèt conquistada. Dins son celèbre hadith Alou Sufyan diguèt:
Aquò es lo mieu uelh. Es vengut nafrat per Allà e l'Islam
De negociacions comencèron e los musulmans signèron la patz amb los Banu Dawrah. Segon lo cercaire musulman Muhammad al-Zurqani aquela patz se signèt aital:
Aqueste document es estat escrich per Maomet, lo messatgièr de Dieu e confirma als Banu Dawrah la patz e la seguretat. Pòdon esperar d'ajuda dels musulmans se son pas opausats a la religion d'Allà. Atanben an de respondre positivament se lo profeta demanda d'ajuda.
La patz voliá dire qu'ambedoas partidas podián pas s'atacar o s'amassar amb d'autres que volián tanplan los atacar. William Montgomery confirmèt qu'aquela patz èra una provocacion volontària facha per Maomet als de La Meca
Lengas sinotibetanas
thumb|Zòna de las lengas sinotibetanas (en roge) Las lengas sinotibetanas forman una familha de lengas, originàrias d'Asia (Asia de l'Èst, Asia del Sud-Èst, Asia Centrala, Asia del Sud). Se compausan mai que mai de doas brancas:
Districte de Changlang
Lo districte de Changlang es un districte de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Changlang. Lo districte foguèt fondat en 1987, a partir del districte de Tirap.
Populacion
La populacion del districte èra de 148 226 abitants al recensament de 2011 e èra a 87,03 % campèstra, e a sonque 12,97 % ciutadina.
La lengas parladas son lo tangsa e lo tutsa.
Mormaison
Mormaison es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Mètro de Barcelona
Lo Mètro de Barcelona es una ret de camin de fèrre metropolitan sosterranh de la vila de Barcelona e de qualques vilas dels seus environs, coma: l'Hospitalet de Llobregat, Cornellà de Llobregat, Santa Coloma de Gramenet, Badalona, Sant Boi de Llobregat, Sant Adrià de Besòs, Esplugues de Llobregat, el Prat de Llobregat e Montcada i Reixac. Aquel listat se veirà agrandit quand s'acabarà la Linha 9 e d'autres projèctes d'agrandiment que connectaràn melhor la comarca del Bas Llobregat e la rèsta de municipalitats del Barcelonés amb Barcelona e a l'encòp tanben melhorarà lo transpòrt a nivèl municipal e comarcal.
Se prenèm pas en compte las linhas de Barcelona-Valés (1863) ni Llobregat-Anoia (1912), que foncionavan alavetz mai coma camin de fèrre, la primièra linha de mètro que s'inaugurèt foguèt la nomenada Grand Mètro de Barcelona (Gran Metro de Barcelona en catalan) çò 1924 (actuala L3). Dos ans mai tard comencèt lo servici del Mètro Transversal entre Bordeta e Catalonha (actuala L1) que foguèt bastit per l'Exposicion Internacionala de Barcelona de 1929, en jonhent lo centre de la vila amb l'exposicion, a la plaça d'Espanha e Montjuïc. Foguèt inaugurat pel cònsol Darius Rumeu e Freixa, segond baron de Viver.
A l'ora d'ara la ret compta 11 linhas geridas per dos operators diferents (TMB e FGC) amb tarifas integradas (exceptat lo bilhet simple) dins lo sistèma tarifari de sièis zònas creadas per l'Autoritat del Transpòrt Metropolitan (ATM) que compren tanben autobuses urbans e interurbans, tramvia e de trens d'entorns dins l'Airal Metropolitan de Barcelona. Totas las linhas de mètro se tròban dins la zòna 1 del domeni integrat.
En 2007 395,7 milions de passatgièrs utilizèron lo mètro (366,4 las linhas de TMB e 29,3 las dels FGC), çò que signifiquèt un recobrament de mai de 205 milions d'èuros. Aiçò representa un aument de 13,1 milions d'usatgièrs respècte a 2006.
La ret de Mètro
A l'ora d'ara la ret de Mètro de Barcelona a una longor de 118,6 km e 180 estacions repartidas en 11 linhas, que quand s'acabaràn las òbras de la Linha 9 e la Linha 10 s'i apondràn 46,6 km e amb la finalizacion de la rèsta de projèctes d'agrandissament (entre 2008 e 2014), la ret als environs de l'an 2014 aurà unes 190 km e 232 estacions repartidas en 11 linhas, se se considèra la rama de la L9 coma una onzena linha.
Panthera spelaea vereshchagini
cap
Eth Leon de Beringia ère ua sosespècie mès petita deth Leon des Baumes (Panthera spelaea) que demorèc en er Artic siberian e nòrd-american pendent eth darrèr periode glaciar.
Descripcion
Era diferència demest eth leon de Beringia e es autes sosespècies de Panthera spelaea siguec ja confermada per B. Kurteh en 1985. Dempús siguec descrit en 2001 per Baryshnikov e Boeskorov jos eth nom de Panthera spelaea vereschagini (tà aunorar Vereschagin, un paleontològ de felids).
Es rèstes tipe son dus crans: Y61 3190/1 e Y61-639 7 e sigueren trapats ath long der arriu Kolyma (Iakutia). Eth dusau cran siguec datat damb radiocarboni damb ua edat de 36.000 annades.
Pierry
Pierry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Panthera spelaea vereshchagini
Descripcion
Aguesta sosespècie à coma caracteristiques ua longada deth cran mès gran ( demest 300 e 310 mm) mentres qu'es leons trapats en eth Rancho La brea an 350 mm (Sotnikova e Nikolsky, 2007 ) (Merriam e Stock, 1932). Totun, qu'era maishèra trapada en Alaska ei enqüera mès longa qu'açò (Whitmore e Foster, 1967).
Pierry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Panthera spelaea vereshchagini
Classament
Aué s'à confermat qu'eth leon des baumes euroasiatic demorava en Alaska e en Yukon pendent eth pleistocèn superior (Harington, 1969, Vereschagin, 1971) (Kurten, 1985, Baryschinov e Boeskorov, 2001, Sotnikova e Nikolskiy, 2007). Era forma americana s'ère desvolopada en tot crotzar Canadà hè 100.000 annades.
Pierry
Istòria
Es en la municipalitat #que #viure lo Fraire Oudart, un bénédictin e un dels parents créateurs del champagne. La siá congrégation i espetava una polida vinha agrippée a flanc de tuc #que vendrà mai tard reputacion jos la denominacion de « Las Baujums de la Marquetterie ».
Panthera spelaea vereshchagini
Classament
Era majoritat des autors moderns arreconèishen diverses espècies e quauqu'ns enquiath classen coma Panthera leo. D'autes díden qu'èren dus espècies disparières. Mès sembla qu'èren era madeisha espècie damb diverses sosespècies:
Pierry
Istòria
En los ans d'abans la Revolucion francesa l'escrivan e filosofa Jacques Cazotte, mòrt guillotiné en 1792, viviá dins lo castèl de la Marquetterie e i #recebre d'unas autras personalitats coma Voltaire e André Chénier. #Èsser cònsol de Pierry fins a la siá mòrt.
Panthera spelaea vereshchagini
Classament
· Panthera spelaea spelaea: ua forma qu'ère mès petita e que demorava en Euròpa e Russia (Goldfuss, 1810).
Pierry
Istòria
En lo moment de la Granda Guèrra, lo vilatge se #trobar prèp dels combats. En setembre 1915, lo general Édouard de Castelnau #installar lo sieu quartièr general al castèl de la Marquetterie que # #dirigir lo sieu ofensiva victorieuse. I #èsser pres pel general Joseph Joffre, futur maréchal de França.
En 1932, Pierre Taittinger recebut près de l'ostal de champagne Forest-Foguets lo castèl de la Marquetterie #que i aviá descobèrt dempuèi el en lo moment de la guèrra de 14-18 e que # i aguèt per el un còp de cœur. Aiçò èra alavetz una proprietat de la #que las vignobles de las coteaux champenois n'èran plantats en chardonnay e pinot negre. Aquela granda bastiguèsse venguèt lo sieu ostal familiale ont se #trobar totes los Taittinger e lo centre vinicole, pivòt de la siá ostal de champagne.
Panthera spelaea vereshchagini
Classament
· Panthera spelaea vereschagini: ua forma petita que demorèc en Siberia der èst, Alaska e Yukon (Baryschnikov e Boeskorov, 2001).
· Panthera spelaea atrox: ua forma parièra a Panthera spelaea fossilis que demorèc en Estats Units e Mexic (Leidy, 1853).
Pierry
Istòria
C'est dans la commune que vécut le Frère Oudart, un bénédictin et un des pères créateurs du champagne. Sa congrégation y exploitait une belle vigne agrippée à flanc de colline qui deviendra plus tard renommée sous la dénomination de « Les Folies de la Marquetterie ».
Panthera spelaea vereshchagini
Classament
Es despulhes momificades de bisont des estèpes (Bison priscus, Bojanus, 1827) an estat trapades en 1979 en Fairbanks Creek (Alaska) e datades damb radiocarbon en 31.000 annades. Sembla que siguec tuat per leons. Era sua pèth à diverses nhacades caracteristiques de grans felins. Ua dent siguec trapada laguens era pèth der animal (Guthrie, 1990).
Pierry
Istòria
Dans les années d'avant la Révolution française l'écrivain et philosophe Jacques Cazotte, mort guillotiné en 1792, vivait au château de la Marquetterie et y reçut d'autres personnalités comme Voltaire et André Chénier. Il fut maire de Pierry jusqu'à sa mort.
Panthera spelaea vereshchagini
Classament
Quaques pintrures dera Bauma de Chauvet (hè 31.000 ans) mostren scenes de caça de leons e bisonts e açò hè pensar qu'un ère eth caçaire e er aute era victima.
Referències
· Lion de Béringie, sur Wikimedia Commons Lion de Béringie, sur Wikispecies Baryshnikov & Boeskorov 2001 : The Pleistocene cave lion, Panthera spelaea (Carnivora, Felidae) from Yakutia, Russia. Cranium 18-1 pp 7-24.
Pierry
Istòria
En 1932, Pierre Taittinger acquit auprès de la maison de champagne Forest-Fourneaux le château de la Marquetterie qu'il avait découvert lors de la guerre de 14-18 et pour lequel il eut un coup de cœur. C'était alors une propriété du dont les vignobles des coteaux champenois étaient plantés en chardonnay et pinot noir. Cette grande bâtisse allait devenir sa maison familiale où se retrouvèrent tous les Taittinger et le centre vinicole, pivot de sa maison de champagne.
Panthera spelaea vereshchagini
Referències
· B. Kurtén (1985). The Pleistocene lion of Beringia.
Pierry
Istòria
À la fin de la Seconde Guerre mondiale, le château de la Marquetterie fut occupé par une des fanfares de la VII armée américaine.
Panthera spelaea vereshchagini
Referències
· J. Burger, W. Rosendahl, O. Loreille, H. Hemmer, T. Eriksson, A. Götherström, J. Hiller, M. J. Collins, T. Wess and K. W. Alt (2004). Molecular phylogeny of the extinct cave lion, Panthera leo spelaea.
· M. Sotnikova and P. Nikolskiy (2007). Systematic position of the cave lion, Panthera spelaea (Goldfuss) based on cranial and dental characters. J. C. Merriam and C. Stock (1932). The Felidae of Rancho La Brea.
· F. C. Whitmore and H. L. Foster (1967). Panthera atrox (Mammalia : Felidae) from Central Alaska.
· D. Guthrie and M. L. Guthrie (1990). Death on the steppe - the case of the frozen bison: When an Alaskan gold miner spotted the hooves of an ancient beast, little did he realise what treasure he had unearthed. Blue Babe, the mummy of a Pleistocene bison has brought Alaska's prehistory back to life.
Abadiá de Sent Peire e Sent Pau de Solenhac
thumb|250px| Façada occidentala de l'egleisa abadiala thumb|250px| Nau subre tiera de copolas thumb|250px| Chabeç e braç sud dau transepte L'abadiá de Sent Peire e Sent Pau de Solenhac es 'na abadiá benedictina que se tròba a Solenhac e que fuguet fondada per sant Elòi de Noyon. 'La se tròba rasís Lemòtges en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana.
Los darriers monges de Solenhac deguèron laissar l'abadiá au temps de la Revolucion. En junh de 2021, l'abadiá Sant-Josèp de Clairval en Borgonha a anonçat enviar sièis monges de la sua abadiá per reformar la premiera comunautat religiosa dins l'abadiá de Solenhac dempuei la Revolucion.
Oudrenne
Oudrenne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas semiticas
Las lengas semiticas son una familha de lengas d'Africa e d'Asia e quitament d'Euròpa (a Malta). Fan partida de la familha mai larga de las lengas afroasiaticas.
Las mai conegudas son l'amara e d'autras lengas d'Etiopia e Eritrèa, l'arabi, lo maltés, l'ebrieu, l'aramèu e ancianament l'akkadian, lo fenician, l'assirian... Mas i a un grand nombre de lengas semiticas, tant dins l'espaci coma dins lo temps.
Cançons de Joan Francés Tisnèr
Las cantas de l'album 12 recèptas de J. A. Lespatlut pareishut en 2004.
L’Estrangèr Rogèr Lapassada
Un dia qu’arribarà,
vestit de blau com la matiada,