cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Segre
Del Segre ne sortisson divèrses canals d'irrigacion lo Canal d'Urgèl, lo Canal de Balaguer, lo Canal de Seròs, lo Canal d'Aragon e Catalonha, e c.a.
♀
♀ ( unicode: 2640) es un simbòl per : Pòt representar lo miralh de Vènus (veire los atributs de Vènus), mentre que sià uèi mai sovent associat a un esquèma de l'utèrus.
Puègbonieu
Puègbonieu (Pechbonnieu en francés) es una vila lengadociana del Tolosan, situada dins le departament francés de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Puègbonieu èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Puègbonieu èra del canton de Bruguièras; en l'an IX, del canton de Tolosa-centre (?); en 1973, de Tolosa-15 (ara de Puègbonieu). Le vocable de la glèisa, annèxa de Montberon, es Sent Jacme. La comuna de Labastide-Constance fosquèc annexada a Puègbonieu per decret del 27 de genièr 1812, puèi la de Castillon-Tolosan per ordenança del 10 de genièr 1842.
Pendent l'Ancian Regime, Castillon o Castillon-Tolozan (probablament en occitan Castilhon o Castilhon Tolosan) èra una comunautat non parròquia de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Castilhon Tolosan èra del canton de Bruguièras; en l'an IX, del canton de Tolosa-centre (?), puèi fosquèc annexada a Puègbonieu per ordenança del 10 de genièr 1842.
Dinastia dels Ptolemèus
La dinastia deus Ptolemèus, tanben coneguda com dinastia lagida, que regnè sus Egipte enter -305 e -30, sia enter la mort de Lissandre lo Gran (Alexandre lo Gran) e lo suicidi de Cleopatra VII, darrèra reina d'aqueta dinastia qui's èra considerada decendenta de Lagòs (en grèc Λαγóς), generau de Lissandre. A maugrat qui los Ptolemèus e bastín ua navèra capitala (Alexàndria) e qu'empleguèn la lenga grèga, que s'identifiquèn dab la cultura e la religion egipciana ; que bastín temples deu màgers com, per exemple, lo temple d'Òrus a Edfo. Lo temps d'aquesta dinastia que ho donc ua renavida culturau per Egipte (la bastida de la famosa bibliotèca qui cremè just a la fin d'aqueth periòde que'n ho la màger pròva). De destacar tanben, lo periòde lagide que de aus judius lo parat de tornar installar en Egipte on, segond la tradicion, setanta sages judius arrevirèn la Bíblia (a la demanda deu sobiran) exactament deus medish biais sens consultà's : atau que vadó la Bíblia deus Setanta.
Cartoche (aquiu qu'ei lo determinatiu per "rei") deus Ptolemeos (qu'i cau léger en ieroglifs fonetic : P-T-OA-L-M-I-I-S) :
Boulages
Boulages es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Glicoproteïna
Lei glicoproteïnas son de moleculas compausadas per una proteïna jonhuda a divèrsei glucids, simples o compausats. An entre d'autrei foncions la reconeissença cellulara quand son presentas a la superficia dei membranas plasmicas.
MAT 49
Lo MAT 49 es un pistolet mitralhaire francés desvolopat après la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt destinat a remplaçar lo MAS 38 que sa poissança èra jutjada tròp febla e sa produccion tròp complèxa. Lo MAT 49 es donc una arma simpla e robusta utilizant la municion de 9 × 19 mm Parabellum. Fòrça presada au sen deis unitats de parachutistas e d'infantariá mecanizada gràcias a sa talha pichona, foguèt fòrça utilizada durant la Guèrra d'Indochina e la Guèrra d'Argeria per l'armada francesa e per lei guerilhas independentistas. La produccion foguèt arrestada en 1979 ambé l'introduccion dau fusiu d'assaut FAMAS.
Clairefougère
Clairefougère es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat es en limit dels bocages virois e flérien. En cobrint solament 328 ectaras, lo territòri de Clairefougère es lo mens estendut del costat de Tinchebray.
La commune est en limite des bocages virois et flérien. Couvrant seulement 328 hectares, le territoire de Clairefougère est le moins étendu du canton de Tinchebray.
Valira
La Valira (sovent nomenada amb article masculin: lo Valira) es un riu pirenenc, afluent del Segre per la drecha e que vertèbra l'idrologia d'Andòrra. La granda part del país i drena, a l'excepcion de la solana d'Andòrra que se tròba al vessant d'Arièja. La Valira nais al circ dels Pessons, dins la parròquia d'Encamp (Andòrra), e desboca al Segre mai aval de la Seu d'Urgèl (Aut Urgèl).
La Valira a una forma de Y. Los braces superiors son la Valira d'Ordino (dicha tanben de la Massana, del Nòrd o ribièra d'Ordino) e la Valira d'Encamp (dicha tanben d'Orient, de Canillo o de Soldeu). Se jonhon a Escaldes-Engordany.
Un dels afluents del Valira es lo riu Runer que fa de limit natural entre Andòrra e l'Aut Urgèl.
Superclassic
thumb|200px|rightt|La Bombonièra, estadi de Bocathumb|200px|left|[[El Monumental|Lo Monumentau, estadi mondialista de River Plate]]Dens lo fotbòl argentin, un Superclassic (en castelhan, Superclásico) qu'ei ua partida enter lo Club Atlético River Plate e lo son rivau tradicionau lo Club Atlético Boca Juniors.
Alessandro Mancini
Alessandro Mancini (Sant Marin, 4 d'octobre de 1975) es un òme politic santmarinés (Partit dels Socialistas e dels Democratas) qu’es capitani regent del 1èr d'abril al 30 de setembre de 2020 amb Grazia Zafferani.
Foguèt tanben capitani regent del 1èr d'abril al 30 de setembre de 2007 amb Alessandro Rossi.
Dorlisheim
Dorlisheim en alemannisch (Dorlisheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Au cœur de l'Alsace, Dorlisheim est situé à l'entrée de la vallée de la Bruche, à la croisée des axes reliant Sélestat à Saverne et Strasbourg à Saint-Dié.
5 Grans deu fotbòl argentin
thumb|200px|Malhòts deus 5 grans Los 5 Grans deu fotbòl argentin que son las 5 equipas màgers deu campionat argentin de purmèra division de l'AFA ; que son : Boca Juniors, Independiente, Racing Club, River Plate e San Lorenzo de Almagro.
Batalha dei Mès
La batalha dei Mès se debanèt lo 8 de decembre dins lo corrent de l'insureccion republicana dau departament dei Basseis Aups còntra lo còp d'estat dau 2 de decembre de 1851. S'acabèt per una victòria efemèra dei republicans que foguèron obligats de se dispersar tre lo 9.
Acomençat lo 5 de decembre, lo movement aviá capitat de prendre Dinha lo 7 après la capitulacion de sa garnison. Après aquela desfacha e la formacion d'un Comitat departamentau de resisténcia per lei republicans, l'armada favorabla ai bonapartistas assaièt de reconquistar lei vilas perdudas. Un batalhon vengut de Marselha intrèt dins lo departament per la Vau de Durença e se turtèt ai Mès a una fòrça de 3,000 insurgents dirigits per Ailhaud de Vòus. Après dos assauts replegats, lei militars deguèron se retirar per defugir un enceuclament. Un vintenau de soudats e dos oficièrs foguèron capturats. Maugrat quauquei bleçats, la batalha faguèt ges de mòrt.
Cedillo de la Torre
Cedillo de la Torre es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
M16
Lo M16 es un fusiu d'assaut estatunidenc desvolopat a la fin deis annadas 1950 per la companhiá Armalite que vendèt son brevet a Colt. Après divèrseis assais, l'arma foguèt adoptada per l'armada estatsunidenca en 1966. Quatre versions principalas son estadas desvolopadas qu'utilizan de municions de .223 Remington ò de 5,56 mm OTAN. En 2013, lo M16 èra utilizat per lei fòrças armadas de 81 país.
Sent Pancraci (Perigòrd)
Sent Pancraci (Saint-Pancrace en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Mortery
Mortery es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Pancraci (Perigòrd)
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃mpɔ̃n’kraʂi]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Pancrasius, en latin, en 1382, Saint Pancrasy au segle XVI. Sanctus Pancratius es un martir de Roma au començament dau segle IV, pendent lo renhe de Dioclecian, ,.
Mortery
Nòtas
<references group=N/>
José de San Martín
400px|thumb|left|Salut d'O'Higgins (a dreta) e de San Martín (a gaucha) a la fin de la batalha de Maipú 300px|Right|thumb|Lo generau José de San Martín Lo generau José de San Martín (Yapeyú, Entre Ríos, Argentina, lo 25 de heurèr de 1778 - Bolònha de Mar, França, lo 17 d'agost de 1850 ; tanben aprerat lo Liberator José de San Martín o, simplament lo liberator - el Libertador en castelhan) que ho, dab lo generau Simón Bolívar au Veneçuela, ua de las personalitats màgers de las guèrras d'independéncia dens las colonias espanhòlas d'America deu Sud. Qu'ei considerat com lo liberator d'Argentina, de Chile e de Peró : lo purmèr país que l'autreja lo títol de Pair de Patria, lo dusau de capitani generau de la soa armada e, fin finala, lo tresau de Liberator.
Temps de mainatge
thumb|400px|Rèstas de l'ostau nadau de San Martín a [[Yapeyú]] Hilh d'un oficièr espanhòu e vadut dens l'actuau província argentina d'Entre Ríos, San Martín que vadó dens la Gobernacion de las Missions Guaranís. Lo son pair, Juan de San Martín qu'èra en carga d'aquesta gobernacion de Yapeyú qui èra estada administrat peus jesuitas abans la los expulsion. qu'ostentava atau lo grad de "lòctenent governador". qu'èra vadut en Espanha dens la vila de Cervatos de la Cueza, dens la Província de Paléncia, Castelha e Leon. la mair deu Libertador, Gregoria Matorras, qu'èra tanben de Castelha e Leon e qu'èra vaduda a Paredes de Navas ; qu'èra la neboda d'un haut foncionari espanhòu en Argentina, governador de Tucumán. San Martín qu'avó cinc grans hrairs e sòr : María Elena, Manuel Tadeo, Juan Fermín Rafael e Justo Rufino.
La familha que'abandonè Yapeyú entà Buenos Aires en 1881 per'mor d'un conflicte enter Juan de San Martín dab los indians de la soa gobernacion. En 1783 que tornè en Espanha entà installà's a Malaga.
Educacion e carrièra militara
thumb|left|400px|Reddicion francesa a la [[batalha de Bailén]] San Martín qu'arrecebó ua educacion suenhada en Espanha a partir de 1783. Que comencè la soa carrièra militara aus 11 ans com capdet dens lo Regiment de Murcia dab ua batejada deu huec au 13 en Argeria en bèth dehéner la hortalessa espanhòla d'Oran qui hore venuda fin finala peu rei Carles IV d'Espanha. Après, San Martín que lutè dens los Pirenèus contra las tropas francesa en 1793 puish au costat de França a partir de l'aligança enter Espanha e Napoleon. San Martín qu'avó atau lo parat de rescontrar l'emperaire francés en persona a Tolon. La nau de San Martín que ho presa peus anglés e eth que ho presoèr abans d'estar liberat.
Après l'invasion francesa d'Espanha e lo coroament de Jausèp Bonaparte com rei d'Espanha, San Martín qu'avó de combàter las òsts francesas qui ocupavan Espanha e que combató atau au ras deus anglés e en particular dab William Carr Bereshford qui avèva invadit la soa tèrra nadau chic de temps abans a l'escadença de las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata. San Martín que en participè d'un biais decisiu a la victòria espanhòla de la batalha de Bailén (batalha decisiva de la Guèrra d'Independéncia d'Espanha - la Guèrra Peninsulara -).
Golf del Leon
Lo golf del Leon (var. golf dau Leon, golf deu Leon) (en catalan Golf del Lleó, en latin sinus Gallicus) es una pichòta part de la mar Mediterranèa que se tròba long del litoral sablós de las regions occitanas de Lengadòc e Provença e de las regions catalanas de Rosselhon e Empordan, entre Tolon e lo cap de Creus. Sas còstas son sustot en França (Provença a partir de Tolon, Lengadòc, Rosselhon) e un pauc en Espanha (Empordan fins al cap de Creus).
José de San Martín
El Libertador
Tornat en Argentina - tostemps dab Carlos Alvear - lo govèrn deu triumvirat que'u hidè la mission de crear e d'entrainar lo regiment de granadèrs a chivau (còrs d'armada qui existeish enqüèra au dia de uei) dab lo quau e obtiengó la batejada deu huec e la famosa victòria de San Lorenzo (3 de heurèr de 1813). La granadèrs a Chivau gavidats per San Martín que capvirèn lo govèrn de Bernardino Rivadavia ; aquesta accion que ho en vertat ua decision collectiva de la Lòtja deus Cavèrs Racionaus per'mor de l'ostilitat de Rivadavia de cap l'estrategia politica deus maçons ; lo Libertador que declarè alavetz "No siempre están las tropas para sosterner gobiernos tiránicos" ("Las tropas non s'estàn pas tostemps entà emparar govèrns tiranics").
Golf del Leon
600px|Ocean e mars d'Euròpa
José de San Martín
El Libertador
Ua de las purmèras mission hidadas aus granadèrs a chivau après la victòri de San Lorenzo que ho de renforçar l'Armada deu Nòrd gavidada per Manuel Belgrano, un avocat revolucionari qui èra estat decretat generau shens nada formacion e qui après estiglantas victòria qui l'avèvan miat dinc a la ciutat de Potosí, e èra en des.hèita.
Après, aver tornada organizar l'armada deu nòrd, San Martín que considerè que non seré pas la miélher estartegia d'ensajar d'atacar las autoritats coloniaus peu nòrd e enlòc de liberar Chile e après Peró per la mar ; entàd aquò, qu'estabilizè lo front deu nòrd e que hidè la proteccion septentrionau d'Argentina au generau Martín Miguel de Güemes dab la soa armada de gauchos e la loa tactica de trigossar l'enemic pròcha de la guerrilla modèrna ; après, lo Libertador que trauquè la cordilhèra deus Andes, dab los generaus Bernardo O'Higgins e Juan Gregorio de Las Heras dens condicions extrèmas entà poder gahar e véncer l'armada espanhòla per suspresa e atau liberar Chile (definitivament liberat mercés a la batalha de Maipú) e Peró.300px|left|thumb|[[Daguerreotipe deu generau San Martín hèit en França en 1848]]
Guayaquil e la retirada de la vita publica
thumb|400px|Mausolèu de San Martín dens la [[Catedrau Metropolitana de Buenos Aires]] La soa armada que's juntè dab l'armada gavidada per Simón Bolívar dens la ciutat de Guayaquil (uei en Eqüator) on San Martín b'abandonè lo combat en tot deishar Bolívar sol capdau de la fasa finau de guèrra.
Au son tornar a Buenos Aires, Argentina qu'entrava dens ua etapa de guèrra civila e lo Liberator que partí de cap a l'exili en França ; que's morí a Bolònha de Mar. Lo son còs que demorè mantuas annadas dens la cripta de la catedrau d'aquesta ciutat abans d'estar sepelit dens la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires on ei susvelhat peus sons granadièrs.
Vieux-Bourg
Vieux-Bourg es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Cerezo de Abajo
Cerezo de Abajo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lonhac
Lonhac (Louignac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Lo Chabrand
Toponimia
La mapa de Deliste la dona la version afrancesada le Chabrand, çò que fa supausar un toponim original Lo Chabrand.
Machu Picchu
De documents de la mitat del sègle XVI suggerisson que Machu Picchu seriá estat una de las residéncias de Pachacuti Inca Yupanqui (primièr emperaire inca, 1438-1470). Segurament una de sas construccions màgers, que l'evident caractèr ceremonial de la via principala d'accès a la llacta demòstra que foguèt utilizada coma santuari religiós. Los dos usatges (palais e santuari) foguèron pas incompatibles. Es estat escartat, ça que la, un caractèr militar supausat (que los qualificatius populars de "fortalesa" o "ciutadèla" aurián daissat supausar)
Machu Picchu es considerat tanben coma una òbra mestressa de l'arquitectura e de l'engenhariá. Sas caracteristicas arquitecturalas e païsatgièras particularas e lo mistèri entretengut al seu subjècte per una brava part de la literatura publicada subre lo sit, n'an fach una de las destinacions toristicas pus popularas de la planeta. Machu Picchu es sus la Lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1983. Lo 7/7/2007 Machu Picchu foguèt demèst los sits seleccionats sus la lista de las Sèt Meravilhas del Mond Modèrne, una iniciativa privada sens lo sosten de l'UNESCO.
Localizacion geografica
250px|left| 250px|thumb|right|Localizacion de las roïnas de Machu Picchu dins las gòrgas del riu d'Urubamba. 250px|Vista de nòrd al sud, dempuèi la cima de la sèrra de Huayna Picchu. La ziga-zaga a l'esquèrra es la rota d'acccès a las roïnas, que part de l'estacion de trin de Puente Ruinas, dins lo fons de la val. Dins lo naut, en traversar lo pendís de la sèrra de Machu Picchu, se pòt veire lo darrièr tròç del camin Inca|thumb|right
L'emplaçament
Se tròba a 13º 9' 47" de latitud sud e 72º 32' 44" de longitud oèst. Fa partida del districte del meteis nom, dins la província d'Urubamba, de la Region Cusco, en Peró. La ciutat importanta mai pròcha (130 km) es Cusco, actuala capitala regionala e vièlha capitala dels incas.
Las montanhas de Machu Picchu e Huayna Picchu fan partida d'una granda formacion orografica coneguda coma Batolito de Vilcabamba dins la Cordilhièra Centrala dels Andes perovians. Se tròban sus la riba esquèrra de las gòrgas del riu d'Urubamba (conegut ancianament coma Quebrada (vabre) de Picchu ). Al pè de las sèrras e gaireben a l'entorn raja lo riu de Vilcanota-Urubamba. Las roïnas incas se tròban a mièg camin entre las cimas d'aquestas montanhas, a 450 m subre lo nivèl del riu e a 2438 m subre lo nivèl de la mar.
Las roïnas pròpriament dichas son situadas al dintre d'un territòri del Sistèma Nacional d'Airals Naturals Protegits per l'Estat (SINANPE) apelat Santuari istoric de Machu Picchu que s'espandís subre una superfícia de dins la conca del riu de Vilcanota-Urubamba (lo Willka mayu o "riu sacrat" dels incas). Lo Santuari istoric protegís una tièra d'espècias biologicas en perilh d'extincion e mantun luòc inca que lo Machu Picchu es considerat coma lo principal.
Accès
La zona arqueologica es accessibla, pels camins incas que i menan, o en utilizar la rota de Hiram Bingham (que puja la còsta de la sèrra de Machu Picchu dempuèi l'estacion de trin de Puente Ruinas, situada al fons de las gòrjas). La visita de las roïnas es paganta pels visitaires.
Aquela rota, pasmens, es pas integrada al malhum nacional de rotas de Peró. Comença dins lo vilatge d'Aguas Calientes que sonque es accessible amb lo trin (a 3 oras de Cusco) o l'elicoptèr (a 30 min de Cusco). L'abséncia d'una rota directa al santuari de Machu Picchu es intencionala e permet de contrarotlar lo flux de visitaires dins la zona, qu'es particularament sensibla a la multitud. Pasmens aquò a pas empachat lo creissement desordenat (criticat per las autoritats culturalas) d'Aguas Calientes que viu per lo torisme.
Per arribar a Machu Picchu pel principal Camin Inca se deu far per un viatge de 3 jorns. Per aquò es necessari de prene lo trin fins al quilomètre 82 de la via ferrada Cusco - Aguas Calientes d'ont part lo trajècte a pè.
Unes visitaires prenon un carri local dempuèi Cusco fins a Ollantaytambo (via Urubamba) e d'aquí prenon un transpòrt fins al quilomètre 82. Un còp aquí seguisson las vias del trin pendent los 32 km fins a Aguas Calientes.
Clima
Lo temps es caud e umid pendent lo jorn e fresc pendent las nuèits. La temperatura oscilla entre e. La zona es generalament plujosa (1955 mm annals), especialament entre novembre e març. Las pluèjas, importantas, altèrnan rapidament amb de passas solelhadas.
Istòria
Lo vabre de Picchu, situat a mièg camin entre los Andes e la selva amazoniana, foguèt una region colonizada per de populacions montanhòlas (venent de las regions de Vilcabamba e de la Val Sagrado, a Cusco) e pas forestièras, en recèrca d'una expancion de sas frontièras agràrias. De pròvas arqueologicas indican que l'agricultura se practica dins la region dempuèi almens 760 a.C. . Una explosion demografica se faguèt a partir del Periòde Orizont Mejan (an 900 de la nòstra èra), per de gropes pas documentats istoricament mas que foguèron benlèu ligats a l'etnia tampu de l'Urubamba. Se pensa qu'aquestes pòbles podrian aver format una part de la federacion Ayarmaca, rivalas dels primièrs incas de Cusco. Dins aqueste periòde l'airal agricòla construit s'espandiguèt considerablament. Pasmens l'emplaçament especific de la ciutat que nos ocupa (la cresta rocosa que religa las montanhas de Machu e Huayna Picchu) presenta pas de traças de construccion anterioras al sègle XV
Epòca Inca (1438-1534)
Lo vabre de Picchu foguèt conquistat per Pachacutec cap a 1440, primièr emperaire inca (1438-1470). L'emplaçament de Machu Picchu deviá impressionar lo monarca per sas caracteristicas particularas dintre la geografia sacrada de la region e per aquò faguèt construir aquí, vèrs 1450, un complèxe urban amb de bastiments de grand luxe civils e religioses.
Se pensa que Machu Picchu aguèt una populacion mobila coma la majoritat de las llactas incas, qu'oscillava entre 300 e 1000 abitants apartenent a un elèit (possiblament membres de la panaca de Pachacutec ) e acllas. S'es demostrat que la fòrça agricòla se compausava de colons mitmas (mitmaquna) que provenián de diferents parçans de l'empèri.
Las vals que coïncidissián dins lo vabre formavan una region densament poblada qu'aumentèt fòrça sa productivitat agricòla a comptar de l'ocupacion inca en 1440. Los incas bastiguèron aquí fòrça cèntres administratius (los pus importants foguèron Patallacta e Quente Marca e de nombroses complèxes agricòlas de faissas cultivadas que provesissián son alimentacion a Machu Picchu (los camps del sector agrari de la ciutat avián de resultats insufisents per aprovisionar la populacion. La comunicacion interregionala èra possibla mercé al malhum de camins incas (8 camins menavan a Machu Picchu ). La ciutat de Picchu, pasmens, se diferencia de las localitats vesinas per la qualitat singulara de sos edificis principals.
A la mòrt de Pachacutec, e segon las costumas reialas incas, la vila de Picchu e la rèsta de sas proprietats personalas serián passadas a l'administracion de sa panaca, que deviá destinar las rendas produsidas al culte de la momia del rei defunt. Se pensa qu'aquesta situacion contunhèt pendent los govèrns de Tupac Yupanqui (1470-1493) e Huayna Cápac (1493-1529).
Machu Picchu aguèt de pèrdre en partida son importància per aver de concórrer en prestigi amb las proprietats personalas dels emperaires successors. En fach, la dubertura d'un camin pus segur e larg entre Ollantaytambo e Vilcabamba (lo de la Val d'Amaybamba) faguèt que la rota del vabre de Picchu foguèsse mens emplegada.
Epòca de transicion (1534-1572)
230px|Ròca laurada jos lo temple del Solelh que dona accès al Mausolèu Reial. Cèrts autors coma Lumbreras suggerisson que podriá èsser estat destinat a la momia de Pachacutec|thumb|right
La guèrra civila inca (1531-32) e l'irrupcion espanhola a Cusco en 1534 deguèron afectar considerablament la vida de Machu Picchu. La totalitat del païsans de la region èran principalament de mitmas, colons de diferentas nacions conquistadas per los incas menats de fòrça dins aqueste luòc. Aprofechèron de la casuda del sistèma economic cusquenho per tornar a lors tèrras d'origina. La resisténcia inca dirigida per Manco Inca en 1536 convoquèt los nòbles de las regions pròchas per integrar sa cort dins l'exili de Vilcabamba e es fòrça probable que los principals nòbles de Picchu ajan abandonat alavetz la ciutat. De documents de l'epòca indican que la region èra plena de vilas vuejas (despobladas). Picchu auriá contunhat d'èsser abitada e son registre s'es pas perdut e foguèt considerada coma un poblament tributari de l'encomienda espanhòla de Ollantaytambo. Aquò significa pas necessàriament que los espanhòls visitèsson Machu Picchu sovent; en fach, sabèm que lo tribut de Picchu èra liurat als espanhòls un còp l'an dins lo vilatge de Ollantaytambo e non pas reculhit localament. Ça que la, es clar que los espanhòls èran assabentats subre lo site encara que fins a uèi i a pas d'indicis de que los espanhòls ajan conegut son importància passada. Los documents colonials tanben mencionan lo nom d'aquel qu'èra lo curaca (benlèu lo darrièr) de Machu Picchu en 1568: Juan Mácora. Que se nomenava "Juan" indica qu'èra estat, almens nominalament, batejat e doncas somés a l'influéncia espanhòla.
D'autres documents indican que l'Inca Titu Cusi Yupanqui, que reinava alavetz a Vilcabamba, demandèt als fraires agustins d'anar evangelizar "Piocho" cap a 1570. Se coneis pas cap de luòc de la zona sonat "Piocho" senon "Piccho" o "Picchu", çò que fa supausar a Lumbreras que los famoses "extirpadors d'idolatrias" podrián èsser arribats a Picchu e èsser implicats dins la destruccion e l'incendi de la Torre del Temple del Solelh.
Lo soldat espanhòl Baltasar de Ocampo escriguèt a la fin del sègle XVI sus un vilatge en naut d'una montanha amb de bastiments fòrça grands ont i aviá un grand acllahuasi, als darrièrs ans de la resisténcia inca. La descripcion brèva que fa del luòc nos fa pensar a Picchu. Lo mai interessant es qu'Ocampo ditz que se ditz "Pitcos". L'unic luòc del meteis nom es "Vitcos", un site inca a Vilcabamba completament diferent del luòc descrit per Ocampo. L'autre candidat es, naturalament, Picchu. Se sap pas fins a uèi se se tracta del meteis luòc o non. Ocampo indica qu'en aqueste luòc auriá viscut Tópac Amaro (successor de Titu Cusi e darrièr Inca de Vilcabamba).
Entre la colonia e la republica (sègles XVII - XIX)
Aprèp la casuda del reialme de Vilcabamba en 1572 e la consolidacion del poder espanhòl dins los Andes Centrals, Machu Picchu se mantenguèt dintre de la jurisdiccion de proprietats colonialas que cambièron de mans mantun còp fins al temps de la republica (en 1821). Çaquelà, ja Machu Picchu èra vengut un luòc aluenhat dels novèls camins e aisses economics de Peró. La region foguèt practicament ignorada per lo regim colonial (que mandèt pas bastir cap de temple ni de vilatge important dins la zona)... encara que pas necessàriament ignorada per l'òme andin.
D'efièch, lo sector agricòla de Machu Picchu sembla pas d'èsser estat complètament desabitat ni desconegut: de documents de 1657 e de 1782 fan allusion a Machu Picchu, coma tèrras d'interès agricòla. Al contrari, los bastiments principals de son airal urban, semblan pas d'èsser estats ocupats e foguèron rapidament ganhats per la vegetacion del bòsc espés.
Receptor d'insulina
right|300px|thumb|Estructura dau domeni tirosina quinasa dau receptor d'insulina
Machu Picchu
Redescubèrta de Machu Picchu (1894? - 1911)
thumb|left|300px|Machu Picchu en 1912 Las primièras referéncias dirèctas actualament conegudas sus lo luòc de Machu Picchu indican qu'Agustín Lizárraga, un arrendièr de tèrras de Cusco, arribèt sus plaça lo 14 de julh de 1902 en guidant los autres cusquenhs Gabino Sánchez, Enrique Palma e Just Ochoa. Los visitaires daissèron un graffiti amb lors noms sus una de las parets del Temple de las Tres Fenèstras que foguèt mai tard verificat per divèrsas personas. I a d'informacions que suggerisson que Lizárraga aviá ja visitat Machu Picchu en companhiá de Luis Béjar en 1894. Lizárraga mostrava los bastiments als "visitaires" encara que la natura exacta de sas activitats siá pas encara coneguda.
Quadrivium
Lo quadrivium èra, a l'Edat Mejana, l'ensems de las quatre arts liberalas: aritmetica, musica, geometria e astronomia que, conjuntament amb lo trivium, èra la basa de l'estudi de la filosofia e la teologia dins los centres d'ensenhament medievals.
Machu Picchu
Redescubèrta de Machu Picchu (1894? - 1911)
Hiram Bingham, un professor american d'istòria interessat en trapar los darrièrs reduches incas de Vilcabamba aguèt coneissença sus Lizárraga a comptar de sos contactes amb los terratenents locals. Foguèt aital qu'arribèt a Machu Picchu lo 24 de junh de 1911 guidat per un arrendièr de tèrras (Melchor Arteaga) e acompanhat per un sergent de la gàrdia civila peroviana nomenat Carrasco. Trobèron doas familhas de païsans que vivián aquí: los Recharte e los Álvarez, qu'utilizavan los planets del sud de las roïnas per cultivar e bevián l'aiga d'un canal inca qu'encara foncionava e que menava l'aiga d'una font. Pablo Recharte, un dels mainatges de Machu Picchu, guidèt Bingham fins a la "zona urbana" cobèrta pel bòsc.
Bingham demorèt fòrça impressionat per çò que veguèt, e gestionèt los emparaments e favors de l'Universitat de Yale, la National Geographic Society e lo govèrn perovian per tal d'iniciar sul pic l'estudi scientific del luòc. Atal, amb l'engenhaire Ellwood Erdis, l'osteològ George Eaton, la participacion dirècta de Toribio Recharte e Anacleto Álvarez e un grop de trabalhaires locals anonims, Bingham dirigèt las òbras arqueologicas a Machu Picchu de 1912 fins a 1915, periòde dins lo qual se netegèt l'espesura e se faguèron de cavaments de las tombas incas dins los extramurs de la ciutat. La "vida publica" de Machu Picchu comença en 1913 amb la publicacion de tot aquò dins un article de la revista de la National Geographic. Es ben segur que Bingham descurbiguèt pas Machu Picchu al sens estricte del mot (degun o faguèt pas, atengut que jamai se "perdèt" realament) es indobtable qu'aguèt lo merit d'èsser la primièra persona que reconeguèt l'importància de las roïnas, en las estudiant amb una còla multidisciplinària e en divulgant sas descobèrtas. Aquò malgrat que los critèris arqueologics de trabalh fòguesson pas los del periòde actual e la polemica al subjècte de la sortida illegala del país del material arqueologic excavat que fins ara es pas estat restituit al govèrn perovian.
Machu Picchu tre 1915
Entre 1924 e 1928 Martín Chambi e Juan Manuel Figueroa faguèron una seria de fotografias a Machu Picchu que foguèron publicadas dins divèrsas revistas perovianas, fasent créisser l'interès local per las roïnas e en las transformant en un simbòl nacional. Amb lo temps (e especialament amb la dubertura en 1948 d'una via carroçabla que pujava la còsta de la montanha fins a las roïnas dempuèi l'estacion de tren) Machu Picchu venguèt la destinacion toristica principala de Peró. Pendent los dos primièrs tèrces del sègle XX, çaquelà, l'interès per son esplecha toristica foguèt pus fòrt que non pas lo de la conservacion e de l'estudi de las roïnas, çò qu'empachèt pas que qualques cercaires importants avancèsson dins la resolucion dels mistèris de Machu Picchu (en destacant especialament las òbras de la Viking Found dirigida per Paul Fejos suls luòcs incas a l'entorn de Machu Picchu e las investigacions de Luis I. Valcárcel qu'identifiquèron pel primièr còp lo luòc amb Pachacutec). Tre lo decenni de 1970, de generacions novèlas d'arqueològs (Chávez Ballón, Lorenzo, Ramos Condori, Zapata, Sánchez, Valencia, Gibaja), istorians (Glave e Remy, Rowe, Angles), astronòms (Dearborn, White, Thomson), antropològs (Reinhard, Urton), s'ocupèron de l'investigacion de las roïnas e de lor passat.
L'establiment d'una Zona d'Aparament Ecologic a l'entorn de las roïnas (1981), l'inclusion de Machu Picchu dins la Lista del Patrimòni Mondial (1983), e l'adopcion d'un Plan Mèstre per lo desvolopament sostenible de la region (2005) son estats los faches fondamentals mai importants dins l'esfòrç per conservar Machu Picchu e son entorn. Çaquelà, contra aquestes esfòrçes i a agut qualques marridas restauracions parcialas passadas, d'incendis forestièrs (coma lo de 1997) e de conflictes politics sorgits dins las localitats pròchas per una melhora distribucion de las ressorsas obtengudas per l'Estat dins l'administracion de las roïnas. Lo 10 de novembre de 2003 lo Congrès de Peró votèt la lei 28100 qu'establís que 10% dels beneficis eissits del pagament de l'entrada al Parc Arqueologic de Machu Picchu administrat per l'Institut Nacional de Cultura, seràn atribuits a la comuna de Machu Picchu.
Lo 12 de julh de 2006 lo Congrès de Peró emetèt la lei 28778 pel repatriament dels objèctes arqueologics que fan partida de la colleccion Machu Picchu del Musèu Peabody a l'Universitat de Yale als Estats Units d'America, que foguèron autorizats de sortir del país pel Decrèt Suprèm 1529 del 31 d'octobre de 1912 e pel Decrèt Suprèm 31 del 27 de genièr de 1916 [54]. En 2007, lo govèrn de Peró decretèt lo 7 de julh coma lo "Jorn del Santuari Istoric de Machu Picchu, Novèla Meravilha del Mond", pr'amor que lo 7 de julh de 2007 Machu Picchu foguèt designat coma un dels ganhaires de la lista de las Sèt Meravilhas del Mond Modèrne.
Descripcion de Machu Picchu
500px|right|Principals sectors de Machu Picchu, en acòrd amb la nomenclatura utilizada pels arqueològs del INC-Cusco
250px|thumb|Faissas del costat èst dins lo sector agricòla
250px|thumb|Jaces o deaus sus los cais del sector agricòla
250px||thumb|right|Lo claus corb del Temple del Solelh o Torreón
250px|thumb|L'estructura coneguda coma Temple Principal
250px|thumb|La "piramida" d'Intihuatana (ensemble 5). Al primièr plan, la Plaça Sagrada (C4) e lo Temple Principal
thumb|250px|right|Vista de l'ensemble 9 o dels Tres Portals sus tres nivèls de terrassas fàcia a la plaça principala
250px|thumb|Vista de l'ensemble dels Mortiers o Acllahuasi (Grop 18) tal coma se vei de l'Intihuatana
250px|thumb|La pèira dita del Condòr dins l'ensemble 17
Quadrivium
Lo quadrivium fornissiá a l'estudiant que ja capitèt l'aprendissatge de basa una melhora coneissença e un mai prigond saber en l'introdusent dins las sciéncias superioras.
Foguèt especialament aquesta branca de coneissença que recebèt una impulsion màger gràcias als contactes multiples dels monastèris catalans amb l'Islam: un exemple clar se tròba dins los estudis matematics avançats que Gerbèrt d'Orlhac capitèt amb lo bisbe Ató de Vic durant que foguèt en Catalonha.
A travèrs de l'Islam seràn reveladas las òbras de Maslama sus l'astrolabi, l'establiment de las taulas astronomicas, l'emplec de las chifras aràbias e del zèro e seràn espandidas las coneissenças sus l'algèbra dins lo mond crestian.
Machu Picchu
Zona agricòla
Las faissas o terrassas de cultura de Machu Picchu semblan de grands escalièrs bastits sus lo versant. Son d'estructuras formadas per un mur de pèira e comolas de divèrses jaces de material (pèiras, argila e tèrra) que facilitan lo drenatge, en evitant que l'aiga siá restancada (per que i a fòrça pluèja dins la zona) e tombe l'estructura. Aqueste tipe de bastiment permetèt la cultura fins al primièr decenni del sègle XX. D'autres faissas pus pichonas se tròban dins la part bassa de Machu Picchu, al torn de tota la ciutat. Sa foncion èra pas agricòla senon de servir de murs de sostenement.
Quadrivium
Las coneissenças novèlas facilitèron e melhorèron l'estudi de la geometria, l'aritmetica e l'astronomia dins los diferents centres d'ensenhament.
Receptor d'insulina
En bioquimia, lo receptor d'insulina o receptor insulinic es un receptor transmembrana qu'es activat per l'ormona insulina. Lo receptor es una glicoproteïna qu'aperten a la classa dei receptors a tirosina quinasa.
Quadrivium
Bibliografia
Artes liberales
Machu Picchu
Zona urbana
Un mur d'aperaquí 400 m de long dividís la ciutat de l'airal agricòla. Parallèl al mur cor un valat pichon utilizat pel drenatge principal de la ciutat. Dins la part nauta del mur i a la pòrta de Machu Picchu qu'aviá un mecanisme de barrament intèrne. La zona urbana es estada dividida pels arqueològs actuals en grops de bastiments nomenats amb un numèro de 1 a 18. Encara que siaga sempre valid l'esquèma definit per Chávez Ballón en 1961 que la dividís en un sector hanan (naut) e autre hurin (bas) segon la division tradicionala de la societat e la ierarquia andina. L'ais fisic d'aquesta division es una plaça alongada, bastida sus de terrassas a de nivèls diferents segon l'inclinason de la montanha. Lo segond ais important de la ciutat forma una crotz amb lo precedent, en traversant practicament tota la largor de las roïnas d'èst en oèst: consistís en dos elements: una escala larga e longa que fa foncion de "carrièra principala" e un ensemble de fonts d'aiga elaboradas que corron parallèlament a aquela. A lor interseccion son plaçadas la residéncia de l'inca, lo temple-observatòri de la torre e la primièra e pus importanta de las fonts d'aiga.
Sector Hanan
L'ensemble 1 inclutz d'estructuras restacadas amb l'atencion a los qu'arribavan a la ciutat per la pòrta (un "airal vestibular"), d'estables per los camelids, talhièrs, codines e abitacions. Tot aquò al costat èst del camin, dins una succession de carrièras parallèlas que davalan per la còsta de la montanha. Lo bastiment mai important (lo bastiment vestibular) aviá dos estatges e divèrses accèsses. A man esquèrra del camin d'acuèlh i a d'abitacions de mendre reng que serián restacadas amb lo trabalh dins las peirièras, plaçadas dins los voltants d'aqueste sector. Tots los bastiments son d'arquitectura comuna e fòrça d'eles èran emblanquinats e pintats.
Temple del Solelh
S'i accedís per un portal de dobla camba, qu'èra barrat (i a las rèstas d'un mecanisme de seguretat). Lo bastiment principal es conegut coma Torreón, de blòcs finament talhats. Foguèt utilizat per de ceremònias ligadas amb lo solstici de junh. Una de sas fenèstras mòstra de traças d'ornaments incrustats que foguèron arrancats a mantun moment de l'istòria de Machu Picchu, en destruire una partida de son estructura. Al delà i a de traças d'un grand incendi. Lo Torreón es bastit subre una granda ròca que dejós i a una pichona bauma qu'es estada recobrida complètament amb de maçonariá fina. Se crei que foguèt un mausolèu e que dins sas grandas nichas repausavan de momias. Lumbreras tanben crei qu'i a d'indicis que permeton de pensar que foguèt lo mausolèu de Pachacutec e que sa momia foguèt aquí fins a l'irrupcion espanhòla a Cusco.
Residéncia Reiala Demest los bastiments destinats a l'abitacion aqueste es lo pus fin, grand e melhor distribuit de Machu Picchu. Sa pòrta d'accès dona sus la primièra font de la ciutat e, en crosar la carrièra formada per lo grand peiron, al Temple del Solelh. Compren doas abitacions de grands lindals monolitics e murs de pèira ben talhada. Una d'aquestas abitacions a accès a una cambra de servici amb un canal d'escolador. L'ensems inclutz un corral per camelids e una terrassa privada amb vista sul costat èst de la ciutat.
Plaça Sagrada Se nomena atal un ensems de bastiments dispausats a l'entorn d'un pati carrat. Tot indica que lo luòc foguèt destinat a de rituals divèrses. Inclutz dos dels melhors bastiments de Machu Picchu, que son formats per de ròcas talhadas fòrça grandas: lo Temple de las Tres fenèstras (que sos murs de blòts grands poligonals foguèron assemblats coma un puzzle) e lo Temple Principal (de blòts pus regulars) que se pensa que foguèt lo principal claus ceremonial de la ciutat. Unit a aqueste darrièr i a lo nomenat "ostal del prèire" o "cambra dels ornaments". D'indicis suggerisson que la bastison de l'ensems general restèt inacabada.
Intihuatana Se tracta d'un pojòl que sos flancs foguèron transformats en terrassas, en prenent atal la forma d'una granda piramida de basa poligonala. Inclutz dos longs escalièrs d'accès, al nòrd e al sud, aquest darrièr èssent especialament interessant de per sa longor e per èsser talhat en una sola ròca. Enrodada per amont de bastiments d'elèit, se tròba la pèira Intihuatana ("ont lo Solelh s'arrapa"), un dels objèctes mai estudiats de Machu Picchu, qu'es estat restacat amb una tièra de luòcs considerats sagrats que s'i pòdon establir d'alinhaments clars amb d'eveniments astronomics e las montanhas a l'entorn.
Sector Urin
Ròca Sagrada Es una pèira plana pausada sus un pedestal grand. Es un tèrme geografic que marca l'extrèm nòrd de la ciutat e es lo punt de partida del camin a Huayna Picchu.
Grop dels Tres Portals Es un ensems arquitectural grand dominat per tres grandas kanchas plaçadas simetricament e que comunican entre elas. Sos portals, fachs del meteis biais, confrontan la plaça principala de Machu Picchu. Inclutz d'ostals e de talhiers.
Grop dels Mortièrs o Acllahuasi Es l'ensems pus grand de la ciutat que, malgrat aquò, aguèt una sola pòrta d'entrada, çò que podriá significar qu'èra l'Acllahuasi (o l'ostal de femnas causidas) de Machu Picchu, utilizadas pel servici religiós e per l'artesanat fin. Inclutz una cambra famosa de pèira ben talhada que dins son membre se tròban dos afloraments rocoses talhats en forma de mortièrs redonds utilizats per mòure lo gran. Mai d'un autor crei qu'aqueles èran emplits d'aiga e que s'i miralhavan los astres. L'ensems inclutz de pròvas d'un usatge ritual (i a d'autars e encara d'una kancha bastida a l'entorn d'una ròca granda). Una partida de sos abitats semblan d'èsser estats los ostals dels elèits.
Grop del Condor
Es un ensems grand de bastiments, que son traçat es pas sempre regular, que proficha los contorns de las ròcas. Inclutz mai d'una cauna que i a d'indicis d'un emplec ritual e una pèira granda talhada dins lo centre d'un pati grand que mai d'un i vei la representacion d'un condor. Al sud del "condor" se tròban los ostals dels elèits, qu'avián l'unic accès privat a una de las fonts de Machu Picchu. Demest los ostals e lo pati del condor s'es identificat de rèstas claras de bastiments dedicats a la creatura de Cavia porcellus.
Peiron de las fonts
Es un ensems format per un escalièr grand amb un sistèma de 16 casudas artificialas d'aiga, que la majoritat  son plan talhadas en blòts poligonals e enrodadas de canalòts laurats dins la ròca. L'aiga ven d'una font situada dins las nautors del puèg de Machu Picchu que foguèt canalizada al temps dels incas. Un sistèma addicional amont de la montanha recuèlh las infiltracions de pluèja de la montanha e las deriva al canal principal.
Orientacion de las construccions
Pareis evident que los bastisseires prenguèron en compte de criteris astronomics e rituals per la construccion coma lo confirman los estudis de Dearborn, White, Thomson e Reinhard, entre autres. D'efièch, l'alinhament d'unes edificis importants coïncidís amb l'azimut solar durant los solsticis d'un biais constant qu'es pas fortuït, amb los punts del levant e del ponent  a d'epòcas determinada de l'anada  e amb los sucs de las montanhas a l'entorn.
Material
Totas las construccions conservadas son de granit de color blancassa, compausadas de 60% de feldespat, 30% de quars e 10% de mica. Totes los materials venián de las peirièras cavadas a l'entorn del complèxe inca.
An entre 6 e 7 grases de duretat sus l'escala de MOHS. Al temps dels incas la pèira foguèt trabalhada amb d'aisinas de bronze (s'utilizava pas d'aisinas de fèrre dins lo Peró ancian) e percutors de pèiras mai duras. Las pèiras foguèron alisadas per abrasion amb d'arena e pèira.
Estructura
200px||Material fin. Cambra dels ornaments, claus adorsat al Temple Principal.|thumb|right Gaireben totes los edificis son de forma rectangulara. D'unes an una, doas e fins a uèit pòrtas, normalament en un sol dels costats largs del rectangle. Existisson paucas construccions de forma corba o circularas.
Son frequentas las construccions sonadas huayranas. Aquestas an sonque tres parets. Dins aquel cas dins l'espaci del mur mancant apareis de còps que i a una colomneta de pèira per sosténer una fusta que serviá de supòrt al teulat. Existisson tanben d'huayranas doblas (doas huayranas unidas per un mur median) a las que se sona masmas.
Las construccions abitualament seguisson l'esquèma de kanchas, es a dire, quatre construccions rectangularas dispausadas a l'entorn d'un pati central unidas per un axe de simetria transversal. Totas las pòrtas donan sus aquel pati.
thumb|200px|right|Material comun. Detalh d'una fenestra trapezoïdala qu'èra benlèu pintada.
Murs
Los materials dels murs de pèira son basicament de dos tipes:
De pèira correnta unida amb de mortièr de fanga e d'autras substàncias. Semblariá qu'aquestas construccions (que son en majoritat a Machu Picchu) foguèron aliscadas amb un jaç d'argila e pintadas (de colors jaune e roge). La desintegracion primairenca dels teulats de las construccions las faguèt venir vulnerablas a la pluèja permanenta de la zona e, per aquò, se son pas conservadas.
De pèira finament talhada dins las construccions dels elèits. Son de blòts de granit, sens rebocatge e perfectament talhats en forma de prismas rectangulars (parallelepipèdes, coma las bricas) o poligonals. Sas fàcias exterioras podián èsser protuberantas o ben perfectament lisas. Dins aquestes cas l'union dels blòts pareis perfècta e faguèt pensar a d'unes que i aviá pas cap de cement; mas i a ben un jaç finòt de material aglutinant entre las pèiras mas qu'es invisible del defòra. L'esfòrç d'aquestas realizacions dins una societat sens aisina de fèrre (coneissián solament lo bronze) es remarcable.
Émile Zola
Dins las darrièras annadas de sa vida s'engatgèt fòrt e mòrt contra l'antisemitisme, e mai que mai dins l'Afar Dreyfus en publicar en genièr de 1898 son article "J'accuse" dins lo jornal L'Aurore, fach que li valguèt un procès en difamacion e l'obliguèt puèi a  s'exiliar a Londres.
Busseròlas (Vinhana)
Bu(i)sseròlas en occitan aguiainés restablhit (Buxerolles en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Émile Zola
Mantas òbras siás son estadas adaptadas a la television e al cinèma.
Machu Picchu
Teuladas
S'es pas conservada cap de teulada originala, mas se pensa que la majoritat de las construccions avián una teulada de dos o quatre pendís e èran sostengudas per una estructura de fustas de vèrnhe (Alnus acuminata) estacada e cobèrta per un jaç de palha de (Stipa ichuun). La fragilitat d'aqueste tipe de palha e l'importància de las pluèjas dins la region fasián qu'èra necessari qu'aquestas teuladas aguèsson una fòrta inclinason, fins a 63º. Aital la nautor de las teuladas aumentava fòrça la de la rèsta de l'edifici.
Pòrtas, fenèstras e nichas
Coma es classic dins l'arquitectura inca la majoritat de las pòrtas, fenèstras e nichas (sonadas falsas fenèstras) an una forma trapezoïdala, pus larga a la basa qu'al lindal. Los lindals podián èsser de fusta o de pèira (un sol blòt grand). Las pòrtas dels claus mai importants èran de dobla camba e dins qualques cas inclusián un mecanisme de tancadura al dintre.
Busseròlas (Vinhana)
Nòtas
<references group="N"/>
Machu Picchu
A l'entorns e camins incas
thumb|250px|right|Matin neblós sobre Machu Picchu dempuèi Inti Punku, al cap del Camin Inca del sud de la ciutat
Al sud, se tròba la rota mai coneguda e la principala de totas, qu'es la rota de trekking mai populara de Peró. Lo Camin Inca a Machu Picchu es una correguda de 3 a 4 jorns que seguís çò qu'a la fin del sègle XV foguèt la principala rota d'accès a Machu Picchu, que començava al Complèxe de Llactapata e passava pels centres ceremonials de Sayacmarca, Phuyupatamarca e Wiñay Wayna, per acabar a Intipunku.
Ligams videografics
demest los quals