cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Càstrias
Toponimia
La prononciacion tradicionala es ['kastres]. Las fòrmas ancianas son : lo castello de Castrias en 1095, lo castel de Castrias en 1115 (?), 1124 (?), S. Stephani de Castriis en 1144, in castro de Castris en 1189, de Castris, sense data [sègle XII ?], ad Castrias en 1213, castrum Castriarum en 1313, castri Castriarum en 1321, de Castris en 1330, de Castriis en 1351, Castriarum en 1363, de Castriis, a la fin dau sègle XIV, de Castris en 1392, 1529, S. Stephani de Castriis en 1536, de Castriis en 1550, Castres en 1526, 1570, 1622, Castriatz en 1636, Castries en 1626, 1648), 1703, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini), le Bourg de Castries en 1740-60.
Martxa II
Trixi eta pandero ttunttun ta gaitero guk ditugu nahiago dizkoteka baino
Càstrias
Toponimia
Segon Dauzat, l'aparicion [supausada] tardiva de i (fòrma Castra pas retenguda per Hamlin, au sègle IX, dins lo diccionari topografic d'Eugène Thomas) es de mau explicar. La primièira atestacion correspond au latin castra, plural de castrum, « camp fortificat », puòi « castèu fòrt, vila fortificada »,.
Martxa II
Hoi da gure herria ta gure odola hoi da gure bizia ta gure indarra
Càstrias
Toponimia
Segon Hamlin, Càstrias ven d'un ablatiu-locatiu popular *castriis (vengut castrias), amb un redoblament de i, vengut dau latin classic castra, mot utilizat per los luòcs fortificats d'epòca romana (veire Negre, Revue internationale d'Onomastique, XXIII, p. 207-210).
Martxa II
Ator ator plazara mutil eta neska etor etor dantzara hemen da soinha
Sartu sartu giroan sartu gurekilan eman dezagun batean kantuz errepikan
Moral de la Reina
Moral de la Reina es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
HMS Prince of Wales
Lo HMS Prince of Wales (53) foguèt un cuirassat de classa King George V (1939) de la marina militara britanica. Armat lo 19 de genier de 1941, fasiá partida deis unitats pus modèrnas de la flòta e aguèt un ròtle important dins leis operacions d'intercepcion dau cuirassat alemand Bismarck en mai. Puei, foguèt mandat ambé lo HMS Repulse en Asia dau Sud-Èst per renfòrçar lei defensas britanicas de la region. Pasmens, sensa proteccion aeriana, lei dos vaissèus foguèron aprefondats tre lo 10 de decembre de 1941 per l'aviacion japonesa.
La Almunia de Doña Godina
La Almunia de Doña Godina es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Triglif
Un triglif (var. triglife) es un ornament en relèu d'una frisa dorica. Format de dos canaus entiers e dos mieg-canaus, permet de separar lei metòpas.
Canton de Galan
Eth canton de Galan qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha situada dens eth arrondiment de Tarba, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Eras 11 comunas que son despuish 2015 dens eth canton d'Era Vath d'Arròs e eras Baïsas (burèu centralizator Tornai). Que son tanben totas dens era comunautat de comunas deth Plan de Lanamesa (Nestés-Baronias-Baïsas) (residéncia Lanamesa), despuish 2017 e, per'mor d'aquera intercomunalitat, dens eth arrondiment de Banhèras de Bigòrra. Era lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc.
Istòria
Eth canton que's creè pendent la Revolucion.
Prada de Conflent
Prada de Conflent e mai sovent Prada (Prades en francés) es una comuna nòrd-catalana de la comarca de Conflent, situada administrativament dins lo departament francés dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Istòria
S'i realiza tanben cada an lo Festival Pau Casals.
Blérancourt
Blérancourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Blérancourt Es un bourg situat al encreuament de la rota départementale D 934, entre Noyon (al Nòrd-Oèst) e Coucy-lo-Castèl-Auffrique (a l'Èst), amb la rota départementale D 6 en portant a Soissons (al Sud-Es).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|upright|Marida de [[Louis Antoine de Sant-Just a Blérancourt.]]
La reina
La reina es una cançon de Lo Dalfin :
Ploretz, filhetes
Ploretz, filhetes es una cançon de Lo Dalfin :
Ploretz, filhetes dal vilatge, ploretz, que encuei nos chal anar ploretz, filhetes dal vilatge, lo rei en guerra nos a chamat Anarem vers de l'Italia per far servici a la nacion aquest bòt contra l'Italia per far servici a nòsta nacion Adíu, filhetes dal vilatge adíu, montanhes, adíu ruaas, adíu, filhetes dal vilatge partem per pas pus returnar Abó l'esquiòp de travers s'l'esquina nos marcharem en plorant l'amor qu'avem fach dins de una bosquina e ai nòstes dançes arubava jorn
Filosofia
thumb|right|Representacion [[allegoria|allegorica de la filosofia e dei sèts arts liberaus realizada en Euròpa vèrs 1180.]]
La reina
Mascarià, bomians venguts d'Hongrià sença violon, que drito aquels d'i baracons
Fresno de la Polvorosa
Fresno de la Polvorosa es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
La reina
Benvengut lo temps de la batèsta bandolet leva la cresta que la reina de la fiera es arubàa, targa de tòla, via i getons e tot çò que vèola sem d'aucels portats dal vent sem de peisses dins la corrent
Bregandalha, indians per la colina amont e aval, esquiòps, odor de carnaval vai garçon vers lunas forestieras lo mistèri di fremas vers i frisson del bal
d'aici lo temp s'escapa via e lo beiquem passar abò i TIR de la satal
malinconià coma de rovi sus i jorns sensa retorn entre la nebia, i pòrtis vuids i apertitivs
Mas venarè la reina di autopistas e nos fasarè montar encar un bòt si vituras coloràas
Via d'i prats e la melia la promessa d'aquel temp sem d'aucels portats dal vent, sem de peisses dins la corrent.
Filosofia
La filosofia (var. filosofià ) es un ensemble de concepcions portant sus lei principis deis èssers e dei causas, sus la plaça de l'òme dins l'Univèrs, sus lei dieus e, d'un biais generau, sus totei lei problematicas de la metafisica. Es un encaminament destinat a melhorar la comprenença dau mond e de la vida per la reflexion racionala e critica. Atestada tre l'Antiquitat, es apareguda dins plusors regions diferentas. A l'ora d'ara, lei tradicions filosoficas pus ancianas que son conegudas datan de la premiera mitat dau milleni I avC. La pus importanta es probablament la filosofia occidentala, eissida de la filosofia de la Grècia Antica, qu'es uei a l'origina de la màger part dei brancas de la disciplina. Pasmens, de tradicions filosoficas fòrtas existisson dins mai d'una autra region, especialament en China e en Índia.
Etimologia
Lo tèrme « filosofia » vèn dau grèc ancian φιλοσοφία, mot compausat de φιλεῖν (« aimar » en occitan) e de σοφία (« saber » ò « saviesa »). Significa donc literalament « amor dau saber » ò « amor de la saviesa ». Se fau nòtar que mai d'una lenga tèn un mot eissit d'aqueu tèrme grèc per designar la filosofia.
La filosofia occidentala
S'existís mai d'una tradicion filosofica dins lo mond, la filosofia occidentala ocupa una plaça particulara dins lo camp de la filosofia modèrna. D'efiech, relativament anciana, es a l'origina de plusors concèptes importants de la pensada modèrna. De mai, a una difusion mondiala, compres dins de regions aguent de corrents filosofics pròpris fòrts.
Lo periòde antic
La filosofia occidentala es apareguda en Grècia durant lo milleni I avC. Inicialament basa dau « saber », aviá lo ròtle qu'es desenant conferit ai sciéncias e a la politica. Per aquò, prepausèt de modèls cosmologics, de sistèmas d'organizacion de la Ciutat e de règlas de conducha individuala. Lei filosòfs d'aqueu periòde aguèron una certana influéncia sus lo desvolopament deis institucions qu'adoptèron una partida de sei precèptes dins la vida vidanta de la Ciutat. Pitagòras (582-498 avC), autor d'una reflexion sus lei matematicas e la morala, Eraclit (vèrs 544-480 avC), autor d'una filosofia basada sus la nocion de movement e Democrit (460-370 avC), fondator de la premiera teoria atomica e materialista, foguèron de figuras majoras d'aqueu movement.
Durant la segonda mitat dau sègle V avC, una rompedura importanta aguèt luòc amb l'òbra de Socrates (vèrs 470-399 avC). D'efiech, a respècte de sei predecessors, organizèt sa reflexion e son ensenhament a l'entorn de metòdes estructurats dins lo quadre de la dialectica e de la maieutica. Aquò li permetèt d'adoptar un encaminament volontarista destinat a combatre dubertament leis illusions e l'ignorància qu'empachavan, segon eu, ais òmes de veire la veritat e lo sens de l'existéncia. Aquela idèa foguèt desvolopada per Platon (427-348 avC) e, mai que mai, per Aristòtel (384-322 avC) que desvolopèt la logica, l'observacion e lo metòde per definir un sistèma capable d'englobar totei lei conoissenças de son epòca (fisica, medecina, politica...). L'aristotelisme predominèt ansin en Euròpa fins a l'aparicion progressiva dau metòde scientific modèrne a la fin de l'Edat Mejana.
Lo periòde medievau
Durant l'Edat Mejana, lo mond musulman foguèt lo sèti dei desvolopaments pus importants de la filosofia grèga. D'efiech, un important esfòrç de traduccion permetèt ai sabents arabis de dispausar d'una gròssa quantitat de tèxtes antics. D'òbras iranianas e indianas completèron aquel ensemble. Aquò menèt a l'emergéncia d'una filosofia que s'interessèt principalament a la teologia, a la teodicèa, a l'escatologia e a l'antropologia. Coma en Grècia, plusors filosòfs foguèron a l'origina d'avançadas scientificas de remarca. Per exemple, foguèt lo cas d'Al-Kindi (801-873), d'Al Farabi (872-950) e d'Avicena (980-1037). Aquò menèt a la formacion de quatre corrents principaus dins la filosofia aràbia : la filosofia ellenistica de l'islam (falsafa), la teologia dialectica (kalam), lei teorias esotericas de l'islam (sofisme) e leis escòlas literalistas de l'islam (atarisme). Pasmens, a partir dau sègle XII, leis Estats musulmans venguèron pus conservators, çò qu'entraïnèt lo declin dei filosofias pus especulativas.
En Euròpa, lo periòde medievau foguèt dominat per l'escolastica. Sovent criticada per son conservatisme, èra eissida de la filosofia crestiana antica, fòrça influenciada per la pensada d'Aristòtel. Pasmens, permetèt lo desvolopament de la logica e menèt a la redescubèrta progressiva deis autors de l'Antiquitat. De mai, certanei filosòfs dau periòde critiquèron lei teorias de Platon. En revènge, l'integracion de l'aristotelisme dins la teologia oficiala de la Glèisa empediguèt la remesa en causa de la pensada d'Aristòtel, compres en sciéncia. Pierre Abélard (1079-1142), Albertus Magnus (1193-1280), Tomàs d'Aquin (1225-1274) e Guilhèm d'Occam (1290-1347) foguèron de personalitats majoras d'aqueu corrent.
Enfin, au sen de l'elèit judieu, la filosofia grèga suscitèt doas reaccions opausadas : lei Judieus demorats en Judèa foguèron ostils a l'ellenizacion mentre qu'aquelei vivent dins d'autrei regions foguèron pus sensibles a l'ellenisme. Filon (20 avC - 45 apC) es lo prototipe dei pensaires qu'assaièron de conciliar judaïsme e filosofia grèga. Pus tard, son trabalh foguèt imitat per d'autrei teologians e filosòfs eissits dau judaïsme, dau gnosticisme ò dau cristianisme. Puei, durant l'Edat Mejana, la filosofia aristoteliciana aràbia influencièt tornarmai lo judaïsme. En particular, Maimonides (1138-1204) adaptèt a son torn l'aristotelisme au judaïsme en depintant un Univèrs regit per un dieu impossible de comprendre amb una intelligéncia umana mai organizat segon de règlas accessiblas a la reflexion.
Lo periòde modèrne
La filosofia « modèrna » designa l'ensemble dei corrents que se desvolopèron entre la fin de l'Edat Mejana e la Revolucion Francesa. Compren dos movements principaus que son l'umanisme e la filosofia dei Lutz. Lo premier es aparegut pendent la Renaissença. Consistís a valorar l'umanitat e a la plaçar au centre de son univèrs. Dins aqueu quadre, lei filosòfs umanistas, sovent fòrça religiós, considèran que l'individú es estat dotat per Dieu de capacitats intellectualas potencialament illimitadas. Ansin, preconizèron de cercar lo saber per utilizar corrèctament aquelei facultats e contemplar la beutat de la Creacion. La vulgarizacion de totei lei conoissenças, la lucha còntra l'ignorància e lo respècte dau liure arbitre foguèron donc d'objectius majors dau movement umanista. Francesco Petrarca (1304-1374), Leonardo da Vinci (1452-1519) ò Miquèl de Montanha (1533-1592) son d'exemples de pensaires d'aqueu periòde.
Lo periòde contemporanèu
La filosofia occidentala contemporanèa es l'eiretiera dau movement dei Lutz. Pasmens, tre son aparicion au sègle XIX, a conegut un procès de diversificacion qu'a menat a sa division en plusors brancas fòrça diferentas. Lei pus importantas son la filosofia romantica, l'idealisme alemand, lo positivisme, lo marxisme, l'anarquisme e lo pragmatisme. De mai, se fau nòtar, durant lo meteis periòde, l'òbra de plusors filosòfs malaisats de classar coma Arthur Schopenhauer (1788-1860), Søren Kierkegaard (1813-1855) e Friedrich Nietzsche (1844-1900).
La diversitat dei tendàncias demorèt la nòrma de la filosofia occidentala durant lo sègle XX. Dins aquò, dos corrents principaus pòdon èsser definits per aqueu periòde. Lo premier, la filosofia analitica, foguèt dominant durant la premiera mitat dau sègle. Originari d'Alemanha, se difusèt dins lo mond anglosaxon e en Euròpa Centrala. Es caracterizat per un usatge important de la logica matematica e per l'importància donada a l'estudi dau lengatge. S'interessèt fòrça a de questions tradicionalas coma la natura de l'esperit, la natura de l'accion ò l'esséncia dau lengatge formau. Sei representents pus importants son probablament Gottlob Frege (1848-1925), Bertrand Russell (1872-1970) e Ludwig Wittgenstein (1889-1951). Lo segond corrent major foguèt la fenomenologia que se definís coma l'estudi dei fenomèns, es a dire dei « viscuts ». Dominanta après la Segonda Guèrra Mondiala, se concentrèt sus la conoissença (Husserl), l'imaginacion (Sartre), la percepcion (Merleau-Ponty), la volontat (Ricœur) ò l'existéncia umana (Heidegger).
En parallèl, d'autrei movements filosofics tenguèron un ròtle important. Per exemple, la psicanalisi fondada per Sigmund Freud (1856-1939) permetèt de desvolopar una vision novèla de la consciéncia umana. Certanei corrents, coma lo poststructuralisme de Michel Foucault (1926-1984), prepausèron una critica dei concèptes utilizats per lei filosòfs occidentaus illustrant un retorn dau scepticisme. Dins lo domeni politic, lei doas guèrras mondialas e la Guèrra Freja permetèron d'estudiar la teoria e l'aplicacion de mai d'un sistèma e de tornar discutir lei nocions politicas eissidas de la pensada dei Lutz. Enfin, se fau nòtar la filosofia de l'absurd d'Albert Camus (1913-1960).
Caracteristicas e metodologia
En despiech de son istòria lònga, la filosofia occidentala a jamai agut de limits clars en causa de la diversitat de sei filosòfs. Istoricament, foguèt totjorn influenciada per d'autrei disciplinas (matematicas, teologia, logica, autrei sciéncias...). Segon leis epòcas, aquò a favorizat d'amalgamas entre la filosofia e aquelei disciplinas. Aristòtel es lo prototipe dau filosòf qu'èra tanben un scientific de remarca mai existís d'exemples pus recents coma René Descartes (1591-1650), Isaac Newton (1642-1772), Adam Smith (1723-1790) ò Karl Marx (1818-1883).
Pasmens, l'estudi dei metòdes utilizats per lei filosòfs permet de definir quauquei principis comuns. Lo premier es la non utilizacion dau metòde experimentau. Aquela separacion foguèt mantenguda per de pensaires qu'èran egalament de scientifics de remarca, coma Blasi Pascal (1623-1662) ò Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716), e revendicats per de filosòfs pus tardius coma Immanuel Kant e Ludwig Wittgenstein. Pasmens, aquò empacha pas lo recors a l'empirisme ò a la logica.
La critica e l'estudi dei nocions e dei concèptes son tanben d'aspèctes fondamentaus dau trabalh filosofic. Aquò a necessitat lo desvolopament d'otís intellectuaus especifics per analizar e manipular aqueleis elements. Laissan generalament una plaça importanta au racionalisme (intuicion, deduccion...).
Brancas
La filosofia occidentala modèrna a pas de definicion clara en causa de la diversitat de seis objèctes d'estudi. Sa subdivision en brancas es donc malaisada. Pasmens, existís un ensemble reconegut de domenis que son desenant relativament ben definits :
La filosofia chinesa
Apareguda durant l'Antiquitat, la filosofia chinesa representa un pan important de la filosofia modèrna. D'efiech, es fòrça influenta en Asia e lo prestigi culturau de China li assegura una certana difusion dins lo rèsta dau mond. De mai, per certanei personas, presenta l'interès de prepausar una pensada diferenta de la filosofia occidentala eissida de l'Antiquitat Grèga : l'analisi, la resolucion de problemas, l'exemplaritat e la fluiditat de l'esperit i tènon de ròtles pus importants que la sintèsi, la definicion de concèptes, la demonstracion e la soliditat deis arguments.
La Sèrra (Nauta Garona)
La Sèrra (Lasserre en francés) es una anciana comuna gascoa de Savés, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus. Lo 1èr de genièr de 2018, fusionè damb Pradèra e les Borguets dins la comuna novèla de La Sèrra e Pradèra.
Filosofia
Lo confucianisme
Lo confucianisme es l'ensemble principau de la filosofia chinesa. Basat sus l'òbra de Confuci (551-479 avC), foguèt una basa fondamentala de l'educacion en China dau rèine de l'emperaire Wudi (141-87 avC) a la proclamacion de la Republica de China en 1911. Maugrat l'organizacion de campanhas duras per atacar aquela influéncia, especialament durant la Revolucion Culturala, lo confucianisme garda un ròtle important dins la pensada chinesa modèrna.
La filosofia de Confuci es principalament un sistèma morau destinat a melhorar l'individú per la practica. L'estudi de la teoria èra dubèrta ai savis. Plusors libres e obratges formèron pauc a pauc un « canon confucianista ». D'efiech, una partida non negligibla de la pensada chinesa pòu s'interpretar coma un ensemble de commentaris de l'ensenhament dau Mèstre e de sei discípols pus importants. Aquò a menat a la definicion de plusors corrents intèrnes au confucianisme. Lo premier foguèt fondat per Menci (380-289 avC). Es una vision idealista dau confucianisme. Segon son autor, la natura de l'òme es bòna e l'esséncia de l'Univèrs es morala. Un èsser uman corrèctament educat serà donc bòn. Un segond corrent important foguèt fondat per Xunzi (vèrs 300-237 avC). Opausat a Menci, considèra que la natura de l'òme es marrida. Segon aquela concepcion, l'educacion demòra la clau per insuflar la bontat dins l'umanitat. Prepausa tanben una explicacion racionala e utilitarista de la vida en societat.
La Sèrra (Nauta Garona)
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Sèrra èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de L'Isla de Baish. Le vocable de la glèisa es Sent Martin. En 1790, La Sèrra èra deu canton de Levinhac, en l'an IX passèc au canton de Legavin.
Filosofia
Lo neoconfucianisme
Lo neoconfucianisme es un desvolopament dau confucianisme aparegut durant l'Edat Mejana. Son mèstre principau es Zhu Xi (vèrs 1130-1200), autor dei Quatre Libres. Eissit de la pensada de Menci, lo neoconfucianisme se desvolopèt en reaccion a l'influéncia dau taoïsme e dau bodisme dins la societat chinesa. Per aquò, sei partisans metèron en plaça un sistèma metafisic constituit d'elements empruntats a la tradicion (ying e yang, qi, cinc elements...) e d'elements permetent de combatre lei trachs jutjats contraris a la cultura chinesa (especialament lo monaquisme). Dins certanei cas, de libres tradicionaus dau confucianisme antic foguèron rebutats. Lo neoconfucianisme venguèt la doctrina oficiala de l'Empèri au sègle XIV e o demorèt fins au sègle XX. Après la Revolucion Chinesa de 1911, conoguèt una evolucion similara a aquela dau confucianisme classic.
Lo taoïsme
A l'origina, lo taoïsme èra probablament una sècta, relativament similara a certaneis escòlas miticistas de la Grècia Antica coma lo pitagorisme. Pasmens, venguèt fòrça popular e evolucionèt pauc a pauc per venir una religion amb un clergat e una liturgia desvolopada. Concurrenciat per lo bodisme e per lo confucianisme, subrevisquèt durant tot lo periòde imperiau. Puei, foguèt atacat per lo regim comunista. En revènge, s'es mantengut en Taiwan.
La filosofia indiana
Atestada tre lo sègle VII avC, la filosofia indiana es una dei tradicions filosoficas pus vièlhas dau mond modèrne. Es generalament devesida en doas brancas : leis escòlas astika que seguisson lo Veda (indoïsme...) e leis escòlas nastika que seguisson d'autrei tèxtes (jaïnisme, bodisme, charvaka).
Leis escòlas astika
Existís sièis escòlas astika ortodoxas que son definidas per la tradicion. Son dichas darśana, çò que significa « ponch de vista doctrinau » : lo Mimamsa, lo Nyaya, lo Samkhya, lo Vaisesika, lo Vedanta e lo iòga de Pantajali. L'aspècte filosofic es mai ò mens present dins lei diferenteis escòlas :
Leis escòlas nastika
Existís tres escòlas nastika que son tradicionalament qualificadas d'escòlas non ortodoxas. La pus anciana es lo jaïnisme qu'es generalament considerat coma una religion basada sus la cèrca d'una illuminacion permetre d'arrestar un cicle etèrne de resureccions. La meditacion, lo juni e la non-violéncia i tènon una plaça importanta. La segonda es lo bodisme qu'es tanben considerat coma una religion. Amb benlèu 600 milions de fidèus en 2018, fa partida dei crèires pus importants dau mond actuau. Es marcat per l'ensenhament de Boda e son objectiu es egalament la cèrca d'una illuminacion permetre d'arrestar un cicle etèrne de resureccions. Enfin, la tresena escòla non ortodoxa es lo charvaka qu'es un corrent materialista, sceptic, atèu e edonisme que refusa la màger part dei concepcions filosoficas e religiosas classicas d'Índia.
La filosofia japonesa
La filosofia japonesa (Nihon tetsugaku en japonés) es un prolongament de la filosofia chinesa. D'efiech, durant l'Edat Mejana, Japon foguèt fòrça influenciat per la cultura chinesa, generalament a partir de cambis amb Corèa. La filosofia nipona es donc fòrça marcada per lo bodisme e lo confucianisme qu'an participat a la formacion de la religion locala, lo shintoïsme. Per exemple, lei budo son d'arts marciaus japonés inspirats per lo bodisme.
Martincourt (Meurthe e Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Scottish del gatto
Sio parti sia anà a la meiro sio anà a quere la lacha sio tombat dins na bialera ai versà la topinà
Leva leva leva leva la gamba leva leva leva leva lo pe
Forsa de béure coma n'aze que mal de testa esto matin se ma maire lo savia me rompia u topìn
La Roche-Mabile
La Roche-Mabile es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Campanha deis Índias neerlandesas
La campanha deis Índias neerlandesas se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 16 de decembre de 1941 au 10 de febrier de 1943. Foguèt la consequéncia d'una tiera d'ofensivas japonesas còntra lei colonias europèas, principalament neerlandesas, de la region. La defensa foguèt assegurada per lei tropas nerlandesas e sei supletius coloniaus. Recebèron lo sostèn de tropas dau Reiaume Unit, dau Commonwealth (subretot Índia e Austràlia) e deis Estats Units. En Timòr Èst, de soudats portugués, oficialament neutres, ajudèron leis Aliats après l'ocupacion de l'illa per lei Japonés. En causa de sa manca de preparacion e d'equipaments, lei soudats aliats foguèron pauc a pauc batuts permetent ai Japonés d'ocupar l'archipèla fins a la fin de la guèrra. Pasmens, certaneis unitats capitèron de formar de movements de guerilha.
Perpinhan
Perpinhan (en catalan Perpinyà; en francés Perpignan) es la prefectura del departament dels Pirenèus Orientals, situada dins la region d'Occitània en França. Istòricament, es la capitala de la comarca de Rosselhon e del comtat de Rosselhon. Culturalament, es una vila de la Catalonha Nòrd e dels Païses Catalans. Sa populacion atenhiá 123,089 abitants en 2013.
Lo gentilici es perpinhanenc -a.
Geografia
Perpinhan, prefectura dels Pirenèus Orientals, es una vila de 6,807 ectaras situada al centre de la plana de Rossilhon. La vila es encadrada al sud per la cadena dels Pirenèus, a l’oèst per la region de las Corbièras, a l’èst per la Mar Mediterranèa (a 13 km), al nòrd per lo rèc de la Llabanèra, mentre que Reart li servís de limit meridional.
Istòria
L'origina de la vila es pas gaire clara: semblariá que foguèsse estada fondada a l'entorn d'un domeni agricòla roman sonat villa perpiniani. Foguèt a partir de l'Edat Mejana, mai que mai durant lo sègle X, que la vila comencèt a se desvolopar a debon. Essent la capitala del comtat de Rosselhon dempuèi aquela epòca, anèt en créisser e créisser mai en importància. Aquela expansion capitèt d'atirar l'avesque, qu'a temps passat demorava a Elna.
En 1172, Perpinhan s'integrèt a la Corona d'Aragon. En 1197, Perpinhan dispausava d'una carta municipala qu'establissiá son organizacion. Sos abitants tenon de privilègis importants, coma lo fach de poder elegir los cònsols, un per cada classa sociala. Entre 1276 e 1344, Perpinhan atenguèt son edat d'aur; la vila venguèt capitala de la Corona de Malhòrca, sa populacion e sa superfícia se quadruplèron en mens d'un sègle. Èra l'epòca dels grands talhièrs, de la catedrala e del Castèl Reial Palais dels Reis de Malhòrca.
En 1344 perdèt son estatut de capitala per encausa de la reintegracion del Reialme de Malhòrca a la Corona d'Aragon. Dempuèi 1346 foguèt afectada fòrtament per la pèsta negra e la vila se ne recuperèt pas. Tre 1479, dintrèt Perpinhan dins una logica militara, tancada dins de muralhas poderosas reforçadas pendent totas las epòcas. Presa per las armadas de Loís XIII en 1642, foguèt annexada amb la rèsta de la Catalonha Nòrd al Reialme de França pel Tractat dels Pirenèus de 1659. Las muralhas foguèron destruidas a la debuta del sègle XX, e la vila s'es espandida subre la plana de Rosselhon.
Universitat de Perpinhan
thumbnail|200px|right|Vista generala de Perpinhan dempuèi lo palais dels reis de Malhòrca. Al fons la catedrala. A drecha lo cloquièr de la glèisa la RealL'Universitat de Perpinhan (sonada Via Domitia actualament), es l'institucion educativa màger de la vila, creada en 1349 pel rei Pere IV d'Aragon. L'universitat actuala foguèt creada en 1971 coma centre universitari e venguèt universitat completament en 1979.
Vejatz tanben
Ciutats sòcias:
Regions sòcias:
Comtat de Hinsdale
Lo comtat de Hinsdale es un comtat de Colorado. Son sèti es Lake City.
Creat en 1874, lo comtat es nomenat en onor de George A. Hinsdale, que foguèt lòctenent-governador de Colorado.
Valmestroff
Valmestroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Valmestroff dépendait Del Luxemborg, en la distincion de Ham.
Les premières traces de Valmestroff remontent à l'époque néolithique, on note notamment les découvertes de pointent de flèches de poteries (rubané ancien) d’une herminette et de fours. Au moins deux villae gallo-romaines existaient sur la commune en plus de l’ qui dominait le village. Il devait également exister un village au lieu dit « Bopert » sur la commune voisine d'Inglange et à cheval sur la commune de Valmestroff à cette même époque. Mais le premier village de Valmestroff qui date d’une époque reculée et était située à proximité de l'ancien village néolithique. .
Valmestroff dépendait du Luxembourg, dans la seigneurie de Ham.
Fussy
Fussy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Biran (Gers)
Biran (Biran en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Fussy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Biran (Gers)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Biran que vengueré deu nom gallic d'òme *Birus (considerat com inatestat), d'après Birius, dab lo sufixe -anum. Segon Negre, Biran que vengueré deu nom de persona Burus (variacion atestada de Burrus), dab lo sufixe -anum. Segon Delamarre, que s'ageish deu nom gallic d'òme Biros (atestat), derivat en -ānon. Qu'es donc lo medish nom que Dauzat, mes dab ua derivacion purament celtica e non pas latina. Lo nom que pòt en principi estar anterior a la colonizacion romana.
Saint-Julien-de-Civry
Saint-Julien-de-Civry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
Al sud de la Bourgogne, Sant-Julien-de-Civry es un vilatge del Brionnais, region considerada coma lo berceau de la raça bovina charolaise.
Lo païsatge es vallonné e abondiu d'èrba
L'abitat a escampilhat, amb de nombroses caserius éparpillés sus las nautors, en basses es lo bourg
L'essencial es lo bovidé (charolais).
Le paysage est vallonné et foisonnant d'herbe
L'habitat est dispersé, avec de nombreux hameaux éparpillés sur les hauteurs, en bas est le bourg
L'essentiel est le bovidé (charolais).
Istòria
De las rèstas romains a Maringues (pèças de moneda, estèlas de sojorn) testifiquin d'una aucupacion umana dempuèi la Antiquitat.
Abans lo, Civry èra lo centre de la parròquia mesa jol patrocini del prieuré de Marcigny dempuèi 1105. La glèisa de Civry i auriá #èsser destruida pendent las guèrras de religion. La glèisa actuala del bourg a #èsser erigida al. Sant-Julien dépendait dels comtes palatins de Dyo, #que possedissián lo castèl de Val, bastit al.
Des restes romains à Maringues (pièces de monnaie, fragments de demeure) témoignent d'une occupation humaine dès l'Antiquité.
Avant le, Civry était le centre de la paroisse placé sous le patronage du prieuré de Marcigny dès 1105. La glèisa de Civry aurait été détruite pendant les guerres de religion. L'église actuelle du bourg a été érigée au. Saint-Julien dépendait des comtes palatins de Dyo, qui possédaient le château de Vaux, construit au.
Durant la Révolution française, Saint-Julien-de-Civry fut rebaptisé "Vert Pré". La commune fut alors le chef-lieu d'un éphémère canton regroupant Dyo, Saint-Germain-en-Brionnais, Amanzé et Prizy.
Le château de Vaux du, ainsi que les restes du château du Petit Bois démontrent l’importance qu’a eue le village à une certaine époque. En effet, le village comptait 1 435 habitants en 1820.
Artigas de Bordèu
Artigas de Bordèu (Artigues-près-Bordeaux en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Rimay
Saint-Rimay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La celèbra poignée de man, lo data|24|d'octòbre|1940, en lo moment del entrevista de Montoire entre lo maréchal Pétain e Adolf Hitler, i aguèt luòc en l'estacion de Montoire-sus-lo-Loir, comuna limitrophe de Sant-Rimay. Aquela estacion i aguèt escuelhut perque èra près de la linha París-Hendaye (Hitler en tornant d'una entrevista amb lo general Franco dins la frontièra espanhòla), mas tanben perque, a mens de 4 km d'ailà, se trobava çò tunèl ferroviaire de Sant-Rimay, long de 550 m E susceptible de protegir lo tren alemand dins lo cas de menaça aeriana.
Aquel tunèl serà d'en un autre luòc fortificat fin 1942 o començament 1943 (amb dintratz d'autras de las pòrtas blindées #que se pòt encara veire de los nòstres jorns ) pel organizacion Todt E dels bunkers bastits a proximitat per protegir la W3, un Führerhauptquartiere, un dels vint quartièrs generales del Fürher, disséminés a Alemanha e a Euròpa ocupada, mas #que i serà pas jamai installat.
La célèbre poignée de main, le 24, lors de l'entrevue de Montoire entre le maréchal Pétain et Adolf Hitler, eut lieu dans la gare de Montoire-sur-le-Loir, commune limitrophe de Saint-Rimay. Cette gare fut choisie car elle était à proximité de la ligne Paris-Hendaye (Hitler revenant d'une entrevue avec le général Franco à la frontière espagnole), mais aussi car, à moins de 4 km de là, se trouvait le tunnel ferroviaire de Saint-Rimay, long de 550 m et susceptible d'abriter le train allemand en cas de menace aérienne.
Ce tunnel sera d'ailleurs fortifié fin 1942 ou début 1943 (avec entre autres des portes blindées que l'on peut encore voir de nos jours ) par l'organisation Todt et des bunkers construits à proximité pour abriter le W3, un Führerhauptquartiere, un des vingt quartiers généraux du Fürher, disséminés en Allemagne et en Europe occupée, mais qui n'y sera jamais installé.
Voulton
Voulton es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Bourdons-sur-Rognon
Bourdons-sur-Rognon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mairona
Mairona (Meyronne en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Beurey-sur-Saulx
Beurey-sur-Saulx es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Çò 29 d'agost 1944, los Alemands de la division de Panzer-Magraners, una unitat de la Wehrmacht, massacrent 86 abitants de quatre pòbles vesins : Robert-Espanha, Beurey-sus-Saulx, Couvonges e Mognéville.
Le 29 août 1944, les Allemands de la division de Panzer-Grenadiers, une unité de la Wehrmacht, massacrent 86 habitants de quatre villages voisins : Robert-Espagne, Beurey-sur-Saulx, Couvonges et Mognéville.
Mairona
Toponimia
Lo nom de Mairona ven del gallés matrona, divessa maire, aplicada çò mai sovent a la naissença d'un riu, una font, o, per Gaston Basalgas, benlèu a l'avenc del Limon (nom francés). Lo nom èra accentuat sus l'antepenultima sillaba (màtrona) e son accentuacion passèt a la penultima jos l'influéncia del mot latin matrona,. La fòrma francesa Meyronne marca que lo diftongue -ai-, en posicion pretonica, se pronóncia probablament [-ej-] coma dins una bona partida de la lenga.
Istòria
Mairona foguèt annexada a Sent Sòsi abans 1806 (ambe Mairac). Tornèt venir comuna en 1845.
Canton de Tolosa-8
Lo canton de Tolosa-8 es una division administrativa francesa, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Videojòc
thumb|right|[[Fotografia d'enfants jogant a un videojòc sus microordinator en 1988.]]
Canton de Tolosa-8
'''NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'abans 2015.'''
Videojòc
Un videojòc (var. videojuec) es un jòc basat sus un programa informatic. Inventat dins lo corrent deis ans 1950-1960, se desvolopèt durant leis ans 1970 per venir un domeni culturau major de la societat modèrna e un sector important de l'economia modèrna amb una chifra d'afaires de 139,7 miliards de dolars en 2018. Aqueu succès s'explica per la diversificacion rapida dei genres de jòcs prepausats, lo progrès tecnic creissent que permet un realisme aumentat e la multiplicacion dei supòrts permetent de jogar (maquina d'arcada, consòla de jòcs, microordinator, PDA, telefòn mobil...).
Canton de Tolosa-8
Composicion abans 2015
Lo canton de Tolosa-8 se compausava de las 9 comunas seguentas :
e d'una fraccion de la comuna de:
Videojòc
L'aparicion dau videojòc
L'aparicion dau videojòc se debanèt entre 1950 e 1970. Lo premier que n'emetèt l'idèa foguèt probable l'engenhaire estatsunidenc Ralph Baer (1922-2014) que demandèt en 1951 a sei superiors de configurar un jòc dins una television. Pasmens, son projècte foguèt refusat e foguèt necessari d'esperar sèt ans per veire lo premier videojòc vertadier. Dich Tennis for Two, foguèt l'òbra dau fisician Willy Higinbotham (1910-1994) que lo codèt per l'exposicion anuala dau Laboratòri de Brookhaven. D'autrei programas similars foguèron desvolopats dins lo corrent deis ans 1960 coma Spacewar! creat per Steve Russell (nascut en 1934).
Canton de Tolosa-8
Composicion abans 2015
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Videojòc
L'aparicion dau videojòc
Au començament deis ans 1970, aguèt luòc una evolucion importanta amb la concepcion dau premier videojòc destinat a una esplecha comerciala per Nolan Bushnell (nascut en 1943). Dich Computer Space, èra inspirat per Spacewar! e foguèt una revirada en causa de sein contraròtles tròp complèxs. Pasmens, menèt a l'invencion de la premiera maquina d'arcada e, tre 1972, Bushnell obtenguèt lo succès amb Pong, una simulacion de tenis. Aquò marquèt la naissença de l'industria dau videojòc ais Estats Units e en Japon amb de títols coma Space Invaders.
Canton de Tolosa-8
Composicion dempuèi 2015
Le canton se compausa : Las 2 comunas son de l'intercomunalitat Tolosa Metropòli.
Las comunas de Balmar, Bèlpuèg, Dremil e La Faja, Florenç,Montdosilh, Monts, Montrabe, Le Pin de Balmar e Quint e Fontsagrivas son totas passadas al canton de Tolosa-10.
Videojòc
L'Edat d'Aur dei videojòcs d'arcada
En parallèl, apareguèt lo mercat dei consòlas de jòcs. La premiera foguèt l'Odyssey de Magnavox que sortiguèt tre 1972. Concebut per una còla dirigida per Ralph Baer, foguèt seguida per de maquinas concurrentas coma la Fairchild Channel F (1976) qu'adoptèt la cartocha coma supòrt de jòc, l'Atari 2600 (1977) que foguèt venduda a 30 milions d'exemplars e l'Intellevision de Mattel (1979) venduda a 6 milions d'exemplars. Un desvolopament comparable se debanèt dins lo camp de l'informatica amb lo Commodore 64 que foguèt lo premier microordinator largament difusat (entre 17 e 25 milions d'unitats vendudas). Gràcias a sei performàncias graficas e sonòras avançadas, venguèt rapidament una importanta plataforma de jòc amb una ludotèca contenent plusors miliers de títols.
Canton de Tolosa-8
Administracion (conselhièrs generals e departamentals)
Canton que fasiá partida de la segonda circonscripcion de Nauta Garona
Videojòc
L'Edat d'Aur dei videojòcs d'arcada
L'Edat d'Aur s'acabèt brutalament en 1983 en causa d'una aumentacion tròp importanta de l'ofèrta. D'efiech, lo succès de Pong aviá atrach de centenaus de companhiás sus lo mercat dau videojòc. D'una qualitat mediòcra, aquelei jòcs veguèron lor pretz demenir entraïnant un desinterès per lei jòcs novèus – sovent de qualitat similara. Lo mercat s'afondrèt donc a partir de setembre e la crisi roïnèt l'industria estatsunidenca dau videojòc laissant lei Japonés prendre la premiera plaça.
Lo periòde Nintendo-Sega
Lo periòde deis ans 1985-1995 foguèt dominat per lei consòlas de jòcs desvolopadas per lei companhiás Nintendo e Sega. Aprofichant lei dificultats d'Atari, impausèron sei modèls sus lo mercat e o dominèron fins a l'arribada de la 3D e au retorn dei videojòcs informatics.
Lo declin d'Atari
Durament tocada per la crisi de 1983, Atari conoguèt de dificultats importantas e sa filiala dedicada a l'informatica e ai videojòcs foguèt venduda en 1984. Assaiant d'assanir sa situacion financiera, la companhiá manquèt de fons per perseguir son desvolopament dins lei domenis dau microordinator e de la consòla de jòcs. Esitant entre lei dos, Atari obtenguèt un important succès comerciau amb l'Atari ST que capitèt de rivalizar amb lei microordinators prepausats per Apple e Commodore. En revènge, sei consòlas (Atari 5200 e Atari 7800) foguèron de reviradas car èran tecnicament inferioras a la concurréncia. De mai, dispausavan pas d'una ludotèca sufisenta.
En despiech d'aquela situacion, Atari chausiguèt de se concentrar a la fin deis ans 1980 sus lei consòlas. Abandonèt ansin son trabalh sus lei microordinators e lo successor de l'Atari ST foguèt una revirada car mancava de logiciaus. Dins aquò, lei consòlas Atari Lynx e Jaguar foguèron pereu de reviradas en causa d'errors de marcatica e d'una sortida tròp rapida entraïnant tornarmai una abséncia de jòcs interessants. En 1996, Atari decidèt finalament de se retirar de l'industria dau videojòc accelerant son declin. La mèrca, son imatge e lei rèstas de seis actius foguèron venduts en 1998 per solament 5 milions de dolars.
Lei consòlas Sega
Inicialament especializada dins la concepcion de maquinas d'arcada, la companhiá nipona Sega s'insteressèt ai consòlas a partir de 1983 amb la SG-1000 que rescontrèt un certan succès (2 milions d'exemplars venduts). Sortiguèt alora la Master System en 1985 (10-13 milions d'unitats vendudas) e, subretot, la Mega Drive en 1988 (35 milions d'unitats vendudas). Aprofichant lei performàncias tecnicas superioras de sa consòla a respèct deis aparelhs Nintendo, concebèt de jòcs sonhats e rapids que foguèron fòrça populars. Lo pus famós es probable Sonic the Hedgehog que son personatge venguèt la mascòta de la firma e una icòna majora dau videojòc.
L'arribada de la 3D e dei videojòcs informatics
L'èra de la dominacion Nintendo-Sega s'acabèt amb l'arribada de la 3D dins lei consòlas. Foguèt tanben minada per lo progrès continú dei microordinators qu'afichèron pauc a pauc de performàncias aumentadas il permetent de desvolopar de genres pròpris e populars.
L'arribada de la 3D e la transformacion dau mercat dei consòlas
La representacion 3D èra estada estudiada tre la fin deis ans 1980 mai lo còst dei sistèmas e l'abséncia d'una ludotèca diversificada empediguèron son desvolopament. Sa generalizacion aguèt donc luòc a partir deis ans 1994-1995 e lo mercat foguèt rapidament trebolat per l'arribada de Sony e de sei Playstation e, pus tard, dei XBox de Microsoft. Se Nintendo capitèt de resistir gràcias ai vendas de sei consòlas portablas, Sega deguèt abandonar la produccion après la revirada de la Saturn e de la Dreamcast.
L'imatge 3D entraïnèt un raprochament dei videojòcs amb lo cinèma e lei dessenhs animats. La jogabilitat dei consòlas agantèt ansin aquela dei maquinas d'arcada que comencèron de declinar en Euròpa e, dins una mendra mesura, ais Estats Units. En parallèl, l'aumentacion de la qualitat dei jòcs entraïnèt aquela dei còsts de produccion e d'edicion. Aquò accelerèt la concentracion de l'industria videoludica e favorizèt l'aparicion de multinacionalas unicament especializadas dins la concepcion de videojòcs coma Ubisoft, Square Enix ò Bethesda.
La montada en poissança deis ordenadors
Dins lo corrent deis ans 1990, una autra evolucion de remarca dau videojòc foguèt la montada en poissança deis ordinators. D'efiech, gràcias a de microprocessors e de cartas graficas totjorn mai poderós, veguèron sei performàncias aumentar rapidament. En parallèl, l'utilizacion conjugada dau clavier e de la soritz permetèt de desvolopar una jogabilitat novèla que venguèt fòrça populara. Ansin, un mercat especific apareguèt per lei videojòcs informatics amb de títols coma Flight Simulator (simulacion aeriana), Sim City (simulacion economica), Krondor (jòc de ròtle), Command & Conquer (jòc d'estrategia) ò Doom e Duke Nukem 3 D (jòc de tir).
Lei videojòcs connectats e la multiplicacion dei plataformas de jòc
La generalizacion d'internet a partir de la fin deis ans 1990 entraïnèt una revolucion novèla per leis actors dau videojòc amb la possibilitat de crear de jòcs connectats accessibles a plusors centenaus ò miliers de jogaires. Aquò favorizèt fòrça lei microordinators amb d'editors que desvolopèron de jòcs multijogaires en linha coma Diablo ò Quake. Dins aquelei jòcs, èra desenant question de se mesurar amb d'autrei jogaires umans e pas unicament amb la maquina. De sosgenres novèus apareguèron coma lo MMORPG que crea d'univèrs associant jòc de ròtle, environament persistent e rapòrts sociaus entre jogaires.
L'utilizacion d'internet autorizèt pereu de desmaterializar lei supòrts de jòc gràcias au telecargament a distància. Apareguèron donc de plataformas prepausant de jòcs, d'extensions pagantas e de mods concebuts per la comunautat dei jogaires ela meteissa. La pus famosa es Steam mai plusors editors desvolopèron lo sieu projècte per sei títols pus importants. Conoguèron tanben lo succès de jòcs unicament disponibles sus lo ret. D'autra part, aqueu darrier favorizèt l'aparicion de plataformas de jòc novèlas coma lei telefòns portables. Aguent de capacitats tecnicas a certanei consòlas portablas, fòrman un mercat especific amb l'arribada de jòcs dedicats sovent inspirats dei títols dei consòlas portablas dau tipe Game Boy.
Lei tipes principaus de videojòc
Existís pas de classificacion clara dei videojòcs. Pasmens, se pòdon trobar de tèrmes largs que son generalament utilizats per la premsa especializada per lei descriure. Cada apelacion englòba plusors tipes partejant de trachs comuns mai pòu aparéisser de variacions de classament quand un tèrme comença de gropar tròp diversificat. De mai, divèrsei jòcs mesclan de genres diferents.
Lei jòcs d'accion
Lei jòcs d'accion son probablament lo genre pus representat de videojòc. A l'origina de l'aparicion de l'industria videoludica au començament deis ans 1970, son demorats fòrça populars maugrat d'exigéncias materialas e logicialas pus importantas que la màger part deis autrei genres. Son basats sus d'intaraccions en temps reau e que fan apèu a l'abiletat e ai reflèxs dau jogaire. Lo tèrme contèn principalament de jòcs metent en òbra de confrontacions violentas coma lei shoot them up, lei jòcs de tir de premiera persona (FPS) ò lei jòcs de combat. Dins aquò, son camp es pus important car lo genre s'estend a de jòcs de laberint, de rompebricas ò de jòcs de plataformas.
Lei jòcs d'aventura
Apareguts en 1974, lei jòcs d'aventura son centrats sus la narracion d'un racònte fach d'exploracion, de dialògs e de resolucion d'enigmas. Lei combats i son fòrça rars e franc d'eveniment tragic previst dins la trama de l'istòria, lo personatge dau jogaire pòu pas morir. De mai, lo jòc es sovent devesit en tablèus ont es necessari de puntar e de clicar sus d'objèctes per realizar d'accions ò cambiar d'endrech (concèpte dich point-and-click en anglés). Ansin, lo genre aventura sembla generalament a un film ò un libre interactiu.
Lei jòcs d'accion aventura
Lei jòcs d'accion aventura constituisson un genre fosc fondat sus un equilibri entre fasas d'exploracion, enquistas, resolucion de problemas e accions en temps reau. De mai, son sovent influenciats per d'autrei genres coma lo jòc de ròtle coma o mòstran certaneis òpus de la seria japonesa Zelda.
Lei jòcs de ròtle
Existís dos corrents au sen dei videojòcs de ròtle. Lo premier, dich occidentau, es centrat sus l'exploracion relativament liura d'univèrs estenduts. Leis interaccions amb lei personatges non jogaire i son nombrosas e lei jòcs pus sofisticats prepausan de monds qu'evolucionan en foncion dei chausidas decididas per lo jogaire. Lo segond tipe es dich japonés. Es basat sus un racònte fòrça trabalhat que lo jogaire dèu seguir d'un biais relativament estricte.