cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andicap
Classificacion internacionala dels andicaps
Aquela classificacion foguèt revisada e renomenada en Classificacion internacionala del Foncionament, de l'andicap e de la santat (CIF). La novèla distinccion analisa l'andicap en quatre nocions:
Classificacion en foncion de la data d'arribada
En foncion de la data d'arribada de l'andicap :
Istòria de l'andicap
L'andicap, concepte polisemic, es lo resultat d’una construccion istorica.
Antiquitat
En Mesopotamia, la descobèrta d'una tauleta en escritura cuneifòrma datant de 2800 AbC mòstra una percepcion de l'andicap. Sus aquela tauleta, parla de « mòstres » per deca, per excés o encora par de dobles.
Dins la mitologia grèga, Efèst, segon de fonts, es filh de Zèus e d'Èra. Es abitualament representat coma un fabre garrèl e desformat. A la naissença, la maire lo troba tan laid que lo saca al bas de l'Olimp, e es d'aquela casuda que li ven sa claudicacion. Es tanben lo cas d’Edip. Mostrat pel paire, rei de Tebas per que eissit d’una alliança impossibla, amb un pé difòrme, foguèt caçat per alunhar lo malastre de la ciutat.
Los Romans, eles, se donavan l'autorizacion de tuar los enfants, mas a condicion que siá fach dins los uèit jorns segent la naissença, après una institucion de l'Estat s'encargava de l'enfant. A l'epòca, una lei recomandava d'exterminar los enfants « monstruoses ». Sonque al sègle VII ApC. la practica de la mòstra dels enfants foguèt enenbida per la lei.
La religion ebraïca, interdisiá a l’individu patissent d’infirmitat d'aprochar los luòcs de culte. L'andicap aparessiá coma una impuretat. En efièch, lo libre del Levitic que tracta de la casta sacerdotala, los filh del preires nascuts infirms son interdits de culte.
Vèrs los sègles VII e Vet 5 AbC., los tèxtes sacrats començon a tornar integrar l’infirm dins l’òrdre du sacrat insistissent sul ligam de fraternitat. Es lo cas del Nòu Testament. L'invaliditat seriá pas una macula del còs mas lo comportament al respècte de l’autre, qu'es una de las preséncias possiblas del divin. Pasmens, l’equilibri exclusion/integracion sociala essent trencat, l'unic principi de caritat participa a l’integracion de l’infirm.
Dins l'Alcoran o la Bíblia, los infirms son interdits de combat. Es alara pas question d’impuretat mas d’incapacitat. Tot lo rèste lor es autorizat. En fach, la Bíblia e l'Alcoran tracta fòrça pauc la question de l'andicap.
Edat Mejana
A l'Edat Mejana, la nocion d'andicap es assimilada dins la categoria dels indigents (raubaires, vagabonds, paures). Qualques personas coma los nans, boçuts, fòls, an paradoxalament lo drech a una libertat mai granda. Lor es acordat un estatut particular.
Epòca modèrna
Coma a l'Edat Mejana, la nocion d'andicap, d'invaliditat, de marginalitat es pas diferenciada. Se l'epòca modèrna aparéis en continuitat amb la precedenta, pasmens se vei una franca trencadura a la fin de l'epòca dins fòrça domènis (medecina, biologia) de las societats europèas.
E las primièras intervencions politicas al subjècte de l'andicap datan en França del sègle XVII.
La medecina avançava e començava a comprene los mecanismes de l’ereditat. Encara mai son estigmatizat los parents, que son considearts coma responsables dels problèmas de lors enfants, en rason dels ligams de filiacion. La medecina contraròtlava tojorn mai las personnas andicapadas. L'andicap començava a existir coma un objècte favorizant la vida dels andicapats. L’abbé de l’Épée estudièt los malentendents e sords, Denis Diderot se consacrèt als cècs, un subjècte plan discutat a l'epòca per las operacions quirurgicalas permetent de tornar la vista e de cècs de naissença. Mas qualques uns venon de vetadièras curiositats de fièra, pratican la mòstra pel le mitan medical o lo grand public. E mai, l'influéncia de la medecina justificava racionalament las amassadas o la relegacion de las personas dichas anormalas.
Epòca contemporanèa
La presa en carga de l'andicap leugièr evolua pendent tot lo sègle XX, amb l'establiment del tèst Binet-Simon e las classas de perfeccionament. Pels andicapats prigonds, la segonda mitat del sègle XIX es marcada per la relegacion a l'asili. Pendent aquel periòde, lo redreiçament moral pasa per l'alunhament al camp, e s'es possible lo trabalh agricòl dins las colonias annèxas de l'espital. L'asili mai grand d'Euròpa aculhissiá fins 5,000 malauts e ocupa una superfícia de 450 ectaras. La colonia agricòla se situa a Fitz-James a qualques quilomètres de Clermont (lo saber far professional dels malauts es « judiciosament » utilizat. L'establiment conéis una long periòde de vam fins a 1880).
Autra epòca, autra representacion: la lei de 1898 suls accidents del trabalh dona a la carga de l'emplegaire una asseguréncia permetent lo pagament d'una indemnizacion al títol de las infirmitats aqueridas dins l'encastre del trabalh (accident del trabalh e malautiá professionala).
L’influéncia del moviment eugenista sus la legislacion se traduguèt per la realizacion de programas d'esterilizacions forçadas a la fin del sègle XIX. Los EUA, los primièrs, adoptèron un programa oficial d'esterilizacions forçada, dins l'encastre d'una ideologia eugenica alara al vam, representada par Madison Grant e d'autres. Lo programa tocava d'en primièr los retardats mentals e personas subjèctas a de trebles psiquics. De mai, quaqlues Estats tocavan tanben los sords, cècs, epileptics e victimas de malformacions congenitalas.
Après la Primièra Guèrra Mondiala, en 1918, la question de l'andicap foguèt pausada a causa de las sequèlas venent de la guèrra. Lo tèrme d’infirm, passa a invalid que se considèra alara coma essent mens desvalorizant.
Entre las doas guèrras, pendent de la fasa de l'Espandiment del Japon Showa, los govèrn japoneses successius realisèron l'esterilizacion dels andicapats mentals e fisics,. Mai d'un Estats europèus votèron a lor torn de tèxtes similars: Soïssa en 1928, Danemarc en 1929, Norvègia e Alemanha en 1934, Finlàndia e Suècia en 1935, l'Estonia en 1937,. Gaireben totes los païses protestants foguèron tocats. Al Reialme Unit, lo secretari d'Estat (Home Secretary) Winston Churchill realizèt l'esterilizacion forçada dins lo Mental Deficiency Act de 1913.
Dins los ans 1930, lo cinèma american, coma dins Freaks, permet de veire cossí se representava las personas andicapadas: apartats perque son consideradas coma monstruosas. Constituís una figura per englasiar o esmòure lo public.
A l’arribada d’Hitler al poder, en 1934, los malauts mentals e fisics son ja esterilizadas puèi assassinadas, per que meton en perilh la puretat de la raça, considerada coma lo modèl, l’ideal de capitar, una normalitat qu'exclusís totas las diferéncias. Abans l'arribada d'Adolf Hitler al poder, una majoritat de scientifics e una partida màger de la classa politica alemanda èran favorables a l’eugenisme. Hitler s'inspirèt de l'eugenisme estatsunidenc, coma de ''The International Jew. The world's Foremost Problem'' d'Henry Ford.
La Segonda Guèrra Mondiala amaguèt tanben en Alemanha pel projècte Aktion T4, una campanha sistematica d'assassinats pel regim nazi, que comencèt en genièr de 1940, per tòca d’eliminar los andicapats mentals e fisics. En França, se moriguèron 40,000 malauts e andicapats mentals a causa qu'èran de son pas mai noiridas. Per exemple, a Clermont, lo nombre de malauts aculhits passèt de 4,444 en 1939 a 2,335 en 1945. Lucien Bonnafé, psiquiatre-director de l'espital François Tosquelles denoncia aquela influenciada per l'eugenisme del programa nazi Aktion T4 e par la fondacion francesa per l'estudi dels problèmas umans d'Alexis Carrel creada jol Regim de Pétain. Los psicanalistas d'aquela segonda mitat del sègle XX militèron per una presa en carga mai umana dins la localitat ont viu lo malaut e dins de pichons establiments medicosocials encadrats per de personal educatiu. L'abat Oziol e François Tosquelles creèron lo « Clos du Nid », establiment recebent d'enfants pregondament atrassats, a Maruèjols, Gavaudan, en 1955.
Après la segonda guèrra mondiala, l'andicap demora una simpla nosografia. Aquel biais de designacion èra corrent dins la leis fins als ans 1970 dins los païses occidentals e dins las organizacions mondialas. L’integracion de las personas andicapadas se declina dins de tèxtes coma aquel del 9 de decembre de 1975 qu'es l'adopcion per l’Assemblada generala de las Nacions unidas d’una declaracion dels drechs de las personas andicapadas. Alara venguèt una vision mai sociala o societala e mens medicala de la diferéncia pendent los ans 1980. La societat fa una atencion particulara sus la non discriminacion de drechs intellectuals, morals o juridics que las personas andicapadas èran pas privadas. L'objectiu d'aqueles tèxtes es de lutar contra aquelas discriminacions e d'integrar (o d'inclure) mai dins la societat totes aqueles qu'an un andicap. L'accessibilitat de las personas andicapadas dins los espacis publics es un dels exemples sovent prepausats.
thumb|La [[Convencion relativa als drechs de las personas andicapadas es una convencion internacionala per la dignitat, l'egalitat devant la lei, los drechs umans e las libertats fondamentalas de las personas amb d'andicaps quin que siá. Verd escur: concecion ratificada verd clar: convencion signada]]
Al començament del sègle XXI, es la signatura e la ratificacion de la Convencion relativa als drechs de las personas andicapadas. Lo 30 de mai de 2014, 158 païses la signèron, e 147 la retifiquèron, que França e l'Union Europèa.
Modèl medical e caritatiu
L'andicap foguèt longtemps considerat coma un problèma individual, essent abordat sonque d’un punt de vista medical o caritatiu,.
Modèl social
Lo modèl social de l'andicap nasquèt de la critica de las interpretacions dels modèls medicals, dels ans 1970, al Reialme Unit e als Estats Units d'America.
Modèl environamental
D'autres modèls vegèron lo jorn al mitan dels ans 1980 a partir de las òbras d’organizacions internacionalas (ONU, OMS, BIT…) e supranacionalas. La noction d'andicap es pas mai, dempuèi aquela decenniá, pensada coma caracterizant una persona malauta mai tanben coma lo resultat de las consequéncias d’un mitan.
.mormon
es un nom de domeni generic depausat pels Mormons. Es en servici dempuei lo 19 de novembre de 2014.
Andicap
Modèl environamental
Existís una definicion de l'andicap comunament admesa al nivèl internacional. Aquela definicion, partejada per l'ensems dels organismes internacionals, es pamens pas partajada en intèrne pels Estats. Aquela definicion es eissida de las règlas per l'egalizacion de las escasenças de las personas andicapadas, a la seguida del programa de las Nacions unidas (1982-1993). Aquela definicion es la seguenta:
En 1993, a la fin del programa mondial, aquela definicion foguèt precisada e completada pels elements seguents:
Aquela definicion a per particularitat de far pas de referéncias nimai a la deficiencia, nimai a l'incapacitat. Siam dins de processes de compreneson ont la nocion d'andicap met d'en primièr en abans las interaccions entre una persona e son mitan, e non a quina limitacions que sián foncionalas o autras incapacitats identificadas coma talas o non.
Lo parelh normalitat e anormalitat es alara abandonada al benefici d’una definicion de l'andicap coma çò que fa obstacle a la vida comunautària. Torna atal cap a l'idèa de Canguilhem: qu'una norma es jamai biologica, mai es lo produch d'una relacion entre vivent amb lo seu mitan.
Politicas e legislacion
L'andicap constituís pas una comunautat de destin omogenèu, presenta de percors de vida e de problematica plan diversas. L'andicap es un encontre entre una mautiá, una invaliditat plan definida dins la nosografia, mas tanben una construccion sociala e un destin que dona un estatut dins la societat ont viu l'individú.
Integracion e inclusion
L'integracion escolara pòt implicar un acompanhament adaptat mobilizant un auxiliar de vida escolar, e l'integracion dins la vida professionala (centre de readaptacion, emplec reservat, trabalh protejat en entrepresa adaptada) implica diversas estructuras (en França, MDPH, AGEFIPH, e associacions especificas per cada andicap).
Acompanhament
L'independéncia es pas sonque foncionala, implica tanben d'aver la capacitat d'exprimir de causidas de vida. (Cal se remembra que la vetadièra libertat per Kant es l'expression de las seunas causidas dins un mond emplís de contrenchas). Acompanahar la persona, es pas voler per ela mas li permetre d'exprimir liurament las seunas causidas. Se la vertadièra autonomia es la capacitat d'exprimir de causidas, l'individú andicapat pòt èsser ciutadan liure pasmens qu'a una autonomia foncionala limitada, aquela incapacitat foncionala podent èsser compensada per un acompanhament e d'ajudas umanas e tecnicas. Aquel Biais de veire es una nòva vision etica de l'acompanhament. Alara, l'acompanhament de l'andicapat es pas sistematica. Fòrça personas andicapadas son autonomas, mas unas pòdon gaire viure sens ajuda umana o tecnica.
L'acompanhament pòt èsser una ajuda parciala o totala, umana e tecnica, per complir d'actes elementaris de la vida quotidiana, la persona gardant una plana libertat de causida: una ajuda constanta deguda a las dificultats foncionalas o cognitivas; una ajuda dins la gestion dels seus revenguts e de son patrimòni ligada a de dificultats de destriament del jutjament. L'andicapat pòt aver una incapacitat juridica (tutela, curatela, salvegardia de justícia) tot en expriment personalament una autonomia dins sas causidas de vida, coma viure dins un lotjament personal e èsser jol regime de l'incapacitat juridica. Lo ròtle del tutor es alara de respectar las causidas de la persona tot en l'aparant sul plan financièr. Quand la persona andicapada a totas capacitats de jutjament, tend tojorn mai a èsser l'organizaire de son acompanhament, venent l'emplegaire de sos acompanhators (auxiliars de vida). Aquela vision de l'autonomia s'opausa a aquela d'una granda dependéncia, classicament presa en carga en establiment especializat. Aquela evolucion rejonh aquela de la desinstitutionalizacion. S'agís de s'orientar cap a de prestacions personalizadas, aquò de dos biais que son pas incompatibles: lo manten a domicili e la demorança en establiment adaptat. L'incapacitat juridica es pas mai ligada al tipe de domicili mas a l'alteracion del jutjament. La persona pòt èsser domiciliada en institucion e aver tota sa capacitat juridica.
Bons suènhs e etica
L'apròcha etica de l'acompanhament se resuma en tres principis:
Tot aquò contrari a la cultura del socioeducatiu: Es fòrça mai aisit al quotidian e economicament de cort tèrme de far e de causir a la plaça de la persona. Las familhas an sovent mala reputacion (familhas amb problèmas, maires envasissentas, edip non resolgut…) La supervision d'orientacion analitica e l'analisi institucional largament practicats en favorizant l'expression e la circulacion de la paraula coma simptòma del foncionament institucional a plan de mal a intrar dins l'encastre formal de l'escrich traça de l'evaluacion, causa qu'es plan mai simple per las apròchas d'inspiracion comportamentalista.
Politicas medicalas e tecnologicas
thumb|120px|Exemple d'[[exoesqueleta que poiriá permetre a las personas paraplegicas de se desplaçar melhor.]] Fòrça avançadas de la sciéncia permetèron de susmontar o mermar un andicap. La medecina e la tecnologia permeton ara de portar remèdi a un grand nombre de deficiéncias. Atal, los primiers exemples enregistrats de l'utilizacion d'una protèsi data dempuèi l'Antiquitat. Lo primièr exemple de cadièra rotlanta o d'una audioprotèsi data del sègle XVII.
Lo progrés de las Tecnologias de l'informacion e de la comunicacion s'espandiguèt al domèni de la compensacion de l'andicap. Coma l'ordinator personal e lo telefòn son omnipresents, d'organizacions developèron de logicials e de material per far los objèctes electrics mai accessibles per las personas andicapadas. L’aument de poténcia dels processors e lor miniaturizacion (protèsis auditivas per exemple) venon trebolar la portada e la natura de las aisinas de luta contre la deficiéncia. Lo World Wide Web Consortium reconeguèt la necessitat de las normas internacionalas per l'accessibilitat del Web pels andicapats e creèt la Web Accessibility Initiative (WAI).
Sociologia de l'andicap
Tabla sintetica de la vision istorica e sociala de l'andicap
Estimacion mondiala
I a près 650 milions de personas andicapadas pel mond segon lo Rapòrt mondial sus l'andicap de l'OMS e de la Banca Mondiala. S'apondèm las familhas largas, son 2 miliards de personas que son concernidas.
En 2004, l'OMS estimèt per una populacion mondiala de 6,5 miliards de personas, près de 100 milions de personas son gravament andicapadas.
Las personas andicapadas representan 20 % de las personas mai pauras, dins los païses mai paures; 98 % dels enfants andicapats anan pas l’escòla, 30 % dels enfants de las carrièras son d'enfants andicapats. I a un consens larg d'entre los expèrts dins lo domèni que l'andicap es mai frequent dins los païses en via de desvelopament que dins los païses desvelopats. Lo ligam entre andicap e pauretat fa partit d'un « cercle viciós » ont aquelas construccions s'enfortisson mutualament.
Condicions socialas
Las personas andicapadas riscan mai d’èsser victimas de violéncias e de viòls e an mens d'escasença d’obténer una intervencion de la polícia, una proteccion juridica o de suènhs preventius.
Segon l’Organizacion Internacionala del Trabalh (OIT), lo caumatge dels andicaps atenh 80 % dins fòrça païses. Dos tèrç dels caumaires andicapats assegura qu’amariá trabalhar mas capita pas a trobar un emplec. Los andicapats son tanben e sovent confinats dins d'emplecs pauc qualificats, mal pagats, amb pauc o pas de tota de proteccion sociala e juridica.
Societat e cultura
Fòrça òbras descriguèron de personatges andicapats. La literatura constituiguèt un dels principals vectors essencials (amb la tradicion orala) de representacions socialas sus l'andicap. Las representacions varian segon lo tipe de deficiencia de l'eròi. L'erói mitologic grèc Edip que se crebèt los uèlhs n'es un exemple marcant. Se l'andicap es sovent plan present dins las òbras, son sovent de personatges secondaris veire episodics qu'apareisson. L'andicap marquèt tanben lo cinèma e las serias de television. Un exemple notable al cinèma es Freaks, film american de 1932.
Aquiles Mafra de Bongy
vinheta|Retrach d'Aquiles Mafra de Bongy figurant sus son ostal nadiu a [[Massilhan.]]Aquiles Mafra de Bongy, o Achille Maffre de Baugé en francés, nascut a Massilhan lo 16 de març de 1855 e mòrt en 1928, foguèt un poèta occitan. Amic de Frédéric Mistral, es subretot conegut per Dièzes e Bémols (1873) e Tèrra de Oc (1908).
Es lo grand d’Emanuèl Mafra de Bongy.
Titulcia
Titulcia es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
7 de març
Decèsses
Vejatz tanben:
Urcel
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia d'Argeria
La produccion de petròli e sos derivats representa 30% del produch interior brut de l'economia d'Argeria. Lo país aviá unas resèrvas provadas de 161,7 bilions de pès cubics de gas natural, l'ochen país del mond amb mai resèrvas d'aquel combustible.
Somme (flume)
Somme es un flume del nòrd de França, en region Nauts de França, que travèrsa los dos departament d'Aisne e de Somme puèi que se geta dins la Marga.
Geografia
Sa font es situada dins la comuna de Fonsomme dins lo departament d'Aisne a d'altitud, al sud-oèst de la bòria de Fervaques e de la Motte. Sa val forma un ensemble complèxe de rius, de paluns, d'estanhs e de canals. Le flume conserva sus tota sa longor una orientacion tectonica cap a l'Oèst o l'oèst-nòrd-oèst en desccrivant nombrosas voltas.
La longor de son cors es de , La Somme se trai dins la Marga per la baia de Somme entre le Crotoy e Saint-Valery-sur-Somme. Lo cors natural de Somme balhava un estuari al Crotoy mas la situacion dins la baia d'aquesta plaja expausada al sud a balhat un destornament artificial de Somme canalizada cap al pòrt de Saint-Valery-sur-Somme.
Arrondiment de Vilafranca de Roergue
L’arrondiment de Vilafranca de Roergue es una division administrativa e una anciana division electorala francesa situada dins la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo departament francés d'Avairon. Lo capluòc es la vila roergassa de Vilafranca de Roergue. L'arrondiment s'espandís en Roergue. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.
Istòria
L'arrondiment se creèt en 1800 dins lo departament d'Avairon. A partir de 2017, l'arrondiment s'espandiguèt a un grand nombre de comunas prèpas de Rodés. L'arrondiment passèt aital de 1293 km² a 2 123,7 km². La populacion es de 87 877 abitants en 2018 (63 808 en 2014).
Composicion abans 2015
L'arrondiment se compausava de 8 cantons:
Composicion a partir de 2015
Dempuèi 2015, los limits dels cantons novèls pòdon èsser acavalats sus dos arrondiments e lo nombre de comunas pòt variar en seguida de la creacion de comunas novèlas : 64 en 2015 e 62 en 2016 per l'arrondiment. Pr'amor de la modificacion dels limits de l'arrondiment de 2017, conten 96 comunas (en 2020).
Politica
Politica ven de la rasic grèga polis, la ciutat.
Mantun apròchi definís la politica coma l'organizacion del poder dins l'Estat. Mas lo ligam entre politica e Estat es pas tan clar.
A d'autres li agrada mai de definir la politica coma l'estructura e lo foncionament (metodic, teoric e practic) d'una comunautat, d'una societat. La politica concernís las accions, l'equilibri, lo desvolopament intèrne e extèrne d'aquela societat, sos ligams intèrnes e sos ligams a d'autres ensembles.
Se poiriá dire donc que tota persona que se maina pas sonque d'ela-meteissa fa de politica.
Dins un sens pus estrech, lo mot de "politica" remanda a las luchas de poder e de representativitat entre los òmes e las femnas de poder o los partits politics. Per aquò parlam de còps de "politica politiciana".
Jarrier
Jarrier en arpitan (Jarrier en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Superficie: 1779 a
Andrew Huxley
Andrew Fielding Huxley (n. 22 de novembre de 1917 - m. 30 de mai de 2012) foguèt un cercaire britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1963.
Biografia
Nasquèt lo 22 de novembre de 1917 dins la vila de Londres. Es filh de l'escrivan e editor Leonard Huxley e Rosalind Bruce, la siá segonda esposa. Èra fraire, del costat de son paire, de l'escrivan Aldous Huxley e del biologista Julian Huxley. Estudièt medecina a l'Universitat de Cambridge e dempuèi 1960 es professor de fisiologia, sciéncias naturalas e medecina a l'University College de Londres.
Jarrier
Geografia
Superficie: 1779 ha
Andrew Huxley
Biografia
Membre de la Royal Society de Londres dempuèi 1955, entre 1980 e 1985 ne foguèt lo sieu president. Foguèt nomenat Cavalièr per la reina Elisabèt II del Reialme Unit lo 12 de novembre de 1974, e un desenat d'ans mai tard, lo 11 de novembre de 1983, venguèt membre de l'Òrdre del Merit.
Jarrier
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Abans d'arribar al masatge caseriu de La nòstra Madama, admirar la capèla Rosa, dicha encara capèla de la Varde o encara capèla St Roch, mesa sus lo sieu esperó rocós, sus fons d'Agulhas de Arves enneigées. Es çò de mès de vièlh bastissa bastida de Jarrier e segurament çò de mès de fotografiat.
Avant d'arriver au hameau de Notre Dame, admirer la chapelle Rose, dite encore chapelle de la Varde ou encore chapelle St Roch, posée sur son éperon rocheux, sur fond d'Aiguilles d'Arves enneigées. C'est le plus vieux édifice construit de Jarrier et certainement le plus photographié.
Extinction Rebellion
vinheta|Aficha d'Extinction Rebellion. Extinction Rebellion, abreujat en XR, es un movement social internacional que visa a suscitar pel biais d'accions directas de desobesissença civila e d'una resisténcia non violenta un cambiament radical afin de limitar lo rescalfament climatic e de minimizar lo risc d'extincion de l'umanitat e d'esfondrament ecologic.
Lo movement debuta al Reialme Unit en octobre de 2018 ambe la publicacion d'un apèl a l'accion signat per una centena d'universitaris seguit d'un lançament oficial lo darrièr jorn del mes per mantun militants de Rising Up! . Pendent lo mes seguent, mantuna accions de desobesissença civila son recensadas dins la capitala, Londres.
Dempuèi l'apèl d'Extinction Rebellion UK, de movements se son notadament formats als Estats Units, en Itàlia, en Alemanha, en Austràlia, en Nòva Zelanda, en França, al Quebèc , en Belgica , e en Soïssa. Lo movement es d’ara enlà present dins al mens 54 país.
Torrejón de Ardoz
Torrejón de Ardoz es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Extinction Rebellion
Contèxt
vinheta|Extinction Rebellion a [[Londres lo 17 de novembre de 2018.]] Citant l'inspiracion de movements populars tals qu'Occupy London, lo movement independentista de Gandhi, las sufragetas o lo movement afro-american dels drechs civics, Extinction Rebellion entend acampar un sosten mondial a l'entorn d'un sentiment d'urgéncia comun.
Lo movement es lançat oficialament en octobre e 2018, pauc après las primièras grandas caumas escolaras pel clima. En octobre e decembre de 2018, de scientifics britanics publican doas letras obèrtas dins The Guardian per confirmar l'urgéncia d'agir e per sosténer publicament Extinction Rebellion. Lo 20 de febrièr de 2019, 260 cercaires soïsses, francés e bèlgas publican a lor torn una lètra obèrta ont sostenon las caumas escolaras pel clima e escrivon :.
Proxima Centauri b
thumb|250px|Representacion artistica de la vista de Proxima Centauri b Proxima Centauri b, o mai simplament Proxima b es una exoplaneta que orbita dins la zona abitabla de l'estela nana roja Proxima Centauri, l'estela mai pròcha del Solelh. Es localizada aproximativament a 4,2 ans de lum (1,3 parsecs, o 40.140.000.000.000 km) de la Tèrra dins la constellacion de Centaure. Es l'exoplaneta mai vesin al Sistèma Solar e la planeta potencialament abitabla mai pròcha coneguda actualament.
L'exoplaneta foguèt trobat en utilizar lo metòde de velocitat radiala, en observar los movements periodics de linhas espectralas Doppler de l'estela amfitriona, Proxima Centauri. Aquelas mesures se faguèron gràcias a dos espectrografs, lo HARPS a l'Observatòri de La Silla (Chile) e lo Very Large Telescope de 8 mètres
Manifestacions de 2019 a Hong Kong
vinheta|Manifestants sul camin Hennessy, cantonada de la carrièra de l'Arsenal a Admiralty (Hong Kong), lo 9 de junh de 2019. De manifestacions contre l'emendament de la lei d'extradiccion pel govèrn de Hong Kong (en anglés : Anti-Extradition Bill Protests ; en chinés tradicional : 反對逃犯條例修訂草案遊行與示威, familharament 反送中運動) an lòc dempuèi lo 31 de març de 2019 a Hong Kong e dins mantun autras vilas al torn del mond dins las quals òm retroba la preséncia d'una diaspòra hongkonguesa. Los manifestants demandan d'anullar l'emendament car consideran que permetrà al govèrn central de China d'intervenir dins lo sistèma juridic independent de Hong Kong, menaçant lo particularisme legal de la ciutat atal que la securitat personala dels Hongkongués e de totas las personas que passaràn per Hong Kong.
Sopa au pisto
La sopa au pisto es una especialitat culinària provençala e de la Comtèa de Niça. Es una sopa d'estiu compausada amb de liumes, d'alhet, d'òli d'oliva e de balicòt.
Etimologia
pisto es un substantiu derivat dau vèrbe pistar. Lo pisto es çò que sobra de l'accion de pistar, generalament dins un mortier. Per abús, lo pisto pòu designar de còp solament lo balicòt.
Brach
Brach (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Sopa au pisto
Recepta
Metre dins una ola dos litres d'aiga ambé 1/2 quilograme de baneta copadas en pichons bocins, 3 o 4 trufas amenudadas, 2 tomatas peladas e chapladas ; assasonar e laissar coire. Au tres quarts de la coseson, apondre de gròs vermicèlis e laissar finir de coire, mas doçament, per de dire que s'estaque pas au fons, car aquela sopa deu èstre espessa. Au moment de servir, trissar 2 o 3 venas d'alhèt ambé una branca de balicòt, asagar de 3 o d'òli d'oliva, en virant coma per formar un alhòli clar : destrempar aquela composicion ambé  de la sopa, metre puèi dins la sopièra ambé ambé un punhat de formatge raspat en remenant ben.
.ファッション
(pr. fas-shòn, "mòda", en japonés, Punycode .xn--bck1b9a5dre4c) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Amazon. Es en servici dempuèi lo 21 de febrièr de 2016.
Latino moderne
Lo "latino moderne" es una lenga bastida per David Stark en 1996. El se basava en la Interlingua d'IALA, emprestando lo vocabulari amb pauca modificacion, mas en estendent fòrça la gramaticiana, en incorporant de causas coma la declinason dels vèrbs segon la persona, lo genre gramatical (masculin e feminino) e l'acòrdi en nombre e genre entre substantius e d'adjectius. Aital, lo Latino Moderne de Stark es essencialament l'Interlingua d'IALA amb una gramaticiana mai intricada.
La meteissa apellacion designa en Euròpa un autre dialècte de l'Interlingua, simplificat, lo latin modèrn, en aspirant a una compreneson immediata sens estudi anterior pel miliard de locutors dels divèrses idiòmas neolatins. Un tal objectiu merita pas èsser sostengut, perque es visible que los populos latins desiran pas una comunicacion optimal entre eles, e qu'unificar aquela vasta tròp demografica puedería prejutjar a la dominacion de l'anglés dins lo mond occidental.
Comunautat
Cap de comunautat de parlantes actius del Latino Moderne de David Stark es a l'ora d'ara coneguda. En çò que tanh a l'autre, se satisfà èsser comprés e desira pas que fòrça gents o apren (solament los sieus usatgièrs professionals).
Especimèn
E en lo segond Latino moderne:
Ligams
Pel segond Latino moderne
Biéville-Beuville
Geografia
Biéville-Beuville Se situa en la périphérie de Can a Unitat|10|km de la vila, en direccion del nòrd e de la mar de la Manja. En cobrint, lo sieu territòri es çò de mès d'estendut del costat de Ouistreham.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los registres archéologiques portadas dempuèi lo mièg del an permeses de conclure que lo luòc i aguèt ocupat a partir del neolític.
En lo marc del plànol Raymond Marcellin en pretenent redusir lo nombre de municipalitats, Biéville-sus-Adorna (546 abitants l'an 1968, al sud ) a ligat a Beuville (571 abitants, al nòrd ) lo data|1|d'octòbre|1972 ; la municipalitat pren alavetz lo sieu nom actual. En principi associacion, la fusion ven totala o.
Les fouilles archéologiques menées depuis le milieu du ont permis de conclure que le site fut occupé à partir du néolithique.
Dans le cadre du plan Raymond Marcellin visant à réduire le nombre de communes, Biéville-sur-Orne (546 habitants en 1968, au sud ) est rattaché à Beuville (571 habitants, au nord ) le 1 ; la commune prend alors son nom actuel. D'abord association, la fusion devient totale le 1.
Pont-à-Marcq
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Lans-en-Vercors
Lans-en-Vercors es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
La Chaize-le-Vicomte
La Chaize-le-Vicomte es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Lee Hills
Lee Orville Hills (Egg Creek, McHenry, Dakota del Nòrd, 28 de mai de 1906 – Miami, Florida, 3 de febrièr de 2000) foguèt un jornalista, editor e redactor american. Dirigiguèt lo Miami Herald e Detroit Free Press.
Torrejón de la Calzada
Torrejón de la Calzada es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
.viking
("punt", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Viking River Cruises (Bermuda) Ltd. Es en servici dempuèi lo 22 de febrièr de 2016.
Pòrt Sodan
.
Pòrt Sodan es una vila e lo pòrt principau de Sodan lòng dau litorau occidentala de la Mar Roja. Situat a 675 km de la capitala sodanesa, la ciutat e seis installacions portuàrias foguèt fondadas en 1909 per lei Britanics au bot de linha dau camin de fèrre bastit la Vau de Nil e la Mar Roja per remplaçar lo pòrt de Suakin qu'èra pas adaptat au transpòrt maritim modèrne. L'endrech venguèt rapidament una aglomeracion importanta e Pòrt Sodan aviá una populacion d'aperaquí 490,000 abitants en 2007.
Fontenoy (Iona)
Fontenoy  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
.store
("magasin", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa indiana DotStore Inc. Es en servici dempuèi lo 22 de febrièr de 2016.
Canis lupus
Lo lop (Canis lupus) es un mamifèr carnivòr que sembla fòrça lo gos, amb d'aurelhas un pauc mai drechas, un morre pus ponchut, una maissa plan fòrta e d'ulhals mai longs.
Viu en Eurasia e en America del Nòrd (e tanben en Oceania se se considèra que lo dingo es un lop) e arriba a mai a las zònas articas e als espandis desertics.
Carlos Víctor Aramayo
Carlos Víctor Aramayo (París, 7 d'octobre de 1889 - París, 15 d'abril de 1981) foguèt un entrepreneire bolivian.
Canis lupus
La feme se ditz la lova e lo pichon lo lobet.
Torrejón de Velasco
Torrejón de Velasco es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Douy-la-Ramée
Douy-la-Ramée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sindicalisme
Definicion
Lo sindicalisme (de "sindic", vengut del grèc sundikos, qu'ajuda una persona en justícia) es lo movement qu'a per tòca d'amassar los trabalhadors dins d'organizacions, los sindicats, per melhor aparar lors interèsses comuns (salaris, temps de trabalh, condicions de trabalh...).
Lo sindicalisme es tanben lo nom de l'accion militanta al dintre d'un sindicat.
Dins son sens mai espandit lo mot "sindicalisme" s'aplica als sindicats professionals e, un pauc mens, als sindicats estudiants e liceans.
En Euròpa, datan l'espelida del fenomèn sindical a l'entorn de las annadas 1880.
Manifestacions de 2019 en Argeria
vinheta|Manifestants lo [[8 de junh de 2019 a Argièr.]] Las manifestacions — nomenadas Hirak (Movement en arabi) — an luòc en Argeria dempuèi lo 16 de febrièr de 2019 per protestar dins un primièr temps contra la candidatura d'Abdelaziz Bouteflika a un cinquen mandat presidencial, puèi contra son projècte de se manténer al poder a l'eissida de son quatren mandat. Puèi, los protestataris reclaman la començada d'una Segonda Republica, e la partença de las dignitaires del regim.
Sens precedents dempuèi decènnis, aquelas manifestacions, qu'an essencialament luòc los divendres e dimars (pels estudiants), conduson Bouteflika a demissionar lo 2 d'abril de 2019, après la defeccion de l'Armada Nacionala Populara. Es remplaçat per interim per Abdelkader Bensalah.
Giorgio Vasari
thumb|right|Autoretrait Giorgio Vasari, nascut lo 30 de julhet de 1511 a Arezzo – mòrt lo 27 de junh de 1574 a Florença, foguèt un pintre, un arquitècte e un escrivan italian autor de Le Vite, primièr recuèlh d'istòria de l'Art.
Troussures
Troussures es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Geografia
Vilas prèpas de Troussures : Villers-Sant-Barthélemy a Unitat|1.9|km , Auneuil a Unitat|2.4|km , Rainvillers a Unitat|2.8|km , Sant-Leugièr-en-Bray a Unitat|3.4|km , Lo Vauroux a Unitat|3.8|km , La Houssoye a Unitat|4.2|km , Ons-en-Bray a Unitat|4.8|km , Sant-Paul a Unitat|5.1|km , a los-Marais a Unitat|5.9|km , Villotran a Unitat|5.9|km.
Villes proches de Troussures : Villers-Saint-Barthélemy à 1.9 km, Auneuil à 2.4 km, Rainvillers à 2.8 km, Saint-Léger-en-Bray à 3.4 km, Le Vauroux à 3.8 km, La Houssoye à 4.2 km, Ons-en-Bray à 4.8 km, Saint-Paul à 5.1 km, Aux-Marais à 5.9 km, Villotran à 5.9 km.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Torrelaguna
Torrelaguna es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Khanat de Crimèa
thumb|right|Carta de l'[[Empèri Otoman amb lo Khanat de Crimèa (au nòrd de la Mar Negra).]]
Lo Khanat de Crimèa es un estat nomada qu'existiguèt de 1441 a 1783. Eissit de la fragmentacion dau Khanat de l'Òrda d'Aur, venguèt independent en 1441. Rapidament vassilizat per lei Turcs Otomans, gardèt una autonomia importanta, çò que li permetèt de menar la sieuna diplomacia e de venir una poissança importanta en Euròpa Orientala entre lei sègles XV e XVII. Pasmens, a partir dau sègle XVIII, son economia, basada sus la venda d'esclaus capturats dins lei país crestians, foguèt minada per l'emergéncia de Russia. Lo Khanat comencèt alora de declinar. Passèt sota influéncia russa en 1774 avans de disparéisser, annexat per Sant Petersborg en 1783.
Istòria
thumb|right|Lo Khanat de Crimèa a la fin dau sègle XV au sen de l'[[Empèri Otoman|esfèra d'influéncia otomana.]]
Lo Khanat foguèt fondat per l'installacion de clans tatars de l'Òrda d'Aur que s'installèron dins la region au sègle XIII. En 1441, venguèt independent sota la direccion de Haci Giray (1420-1466). A sa mòrt, sa succession foguèt l'objècte d'un conflicte entre seis eiretiers, çò que permetèt ais Otomans d'installar son candidat, Menli Giray (1469-1515). En cambi, deguèt acceptar la senhoriá de Constantinòble, poissança dominanta a l'entorn de la Mar Negra a aquela epòca.
Aquela proteccion permetèt au Khanat de s'impausar rapidament coma una poissança importanta au nòrd de la Mar Negra. En particular, son armada capitèt de conquistar Sarai, capitala de l'Òrda d'Aur, e de revendicar l'autoritat – nominala – sus totei lei khans de Vòlga. De mai, en despiech de sa vassalizacion, lei khans de Crimèa gardèron una autonomia larga (diplomacia independenta, drech de batre moneda... etc.). Durant aqueu periòde, lei Tatars de Crimèa menavan d'incursions recurrentas còntra lei reiaumes e principats crestians de la region. De còps, podián tanben participar ai guèrras entre aqueleis Estats coma mercenaris. Aquò permetiá la captura de prisoniers crestians qu'èran venduts coma esclaus. Aquò representava una fònt fòrça importanta de revenguts per l'aristocracia, especialament aquela dei clans demorats nomadas. Per lo rèsta, lo Khanat teniá de populacions sedentarizadas que practicavan l'agricultura (vin, tabat...), l'artesanat e lo comèrci.
Aquela situacion durèt fins au sègle XVIII. Pasmens, a partir de la fin dau sègle XVII, la Russia Moscovita venguèt pron poderós per arrestar leis atacas dau Khanat. Puei, lei Rus comencèron d'avançar vèrs lo sud. Après una premiera revirada en 1687-1689, Russia comencèt d'atacar dirèctament lo Khanat a partir deis ans 1730. Leis Otomans assaièron de reagir e mandèron de renfòrç dins la region. Dins aquò, foguèron batuts en 1774 e lo Khanat passèt dins l'esfèra d'influéncia russa avans d'èsser definitivament annexat en 1783.
Organizacion politica e economica
D'un biais generau, l'organizacion politica e economica dau khanat correspòndon ai règlas que regissián lo Khanat de l'Òrda d'Aur, es a dire a un ensemble de tradicions mongòlas mesas en plaça per Gengis Khan e influenciadas per l'islam. Pasmens, de lèis otomanas se difusèron pauc a cha pauc.
Lo poder politic
Lei règlas de legitimitat dinastica èran aquelei de l'Òrda d'Aur que foguèron totjorn preferidas a aquelei dei Turcs. Ansin, la linhada dei Giray èra eiretiera de Gengis Khan, çò que li permetiá d'aver un ascendent simbolic important sus leis autrei clans nobles dins la tradicion de l'estèpa. Dins aquò, lo govèrn èra exercit amb lei beis, es a dire lei caps dei clans nobles (Sirin, Barin, Argin, Qipçaq, Mansuroglu e Sicavut . Aquela organizacion èra reconeguda per leis Empèri Otoman e totei lei nomadas nogais de l'estèpa pontica èran nominalament subjèctes dau khan de Crimèa, compres sus lo territòri otoman.
Lei relacions entre lei beis, lei nobles intermediaris e lei païsans èran pas de tipe feudalas. D'efiech, lei païsans èran liures e protegits per la charia còntra lo servatge. Lei tèrras èran trabalhadas en comun e atribuïdas per lo vilatge. Coma dins la màger part de l'Euròpa dau periòde, lo pagament deis impòsts dirèctes èra la responsabilitat de l'ensemble dau vilatge. D'un biais generau, lei taxas representavan 10 % de la produccion agricòla, 5 % dau bestiau e una quantitat variabla de jornadas de trabalh.
Ouanary
Ouanary es una comuna francesa, situada dins lo departament de Guaiana e la region de Guaiana.
Khanat de Crimèa
Lo comèrci
A l'epòca dau Khanat, Crimèa èra una region importanta dau comèrci internacionau car una partida deis aisses occidentaus de la Rota de la Seda arribava dins la region. En mai d'aquò, èra productritz de vin, de tabat, de fruchs, de seda, de mèu e d'objèctes artesanaus. Pasmens, la fònt principala de l'economia dau Khanat èra lo trafec d'esclaus a destinacion de l'Empèri Otoman. Per protegir aqueu comèrci, lo Khanat e lei clans principaus avián creat un ensemble de caravanseralhs, de fortins e de torres de susvelhança.
Cultura
En causa de la natura nomada d'una partida importanta de l'elèit tatar e dei destruccions entraïnadas per lei guèrras, lei vestigis arquitecturaus son rars. Lo pus famós es probable lo palais dei khans de Bakhchysarai que data principalament dau sègle XVIII. Leis obratges idraulics son l'autre element de remarca de l'arquitectura dau Khanat coma lo mòstran lei fònts de Selim II Giray (1743-1748) e de Qirim Giray (1758-1764) que son doas realizacions tardivas qu'illustran lo mestritge tecnic deis engenhaires locaus.
Uei, l'art pus conegut dau Khanat es sa literatura. Eissida de la literatura mongòla de l'Òrda d'Aur, es probablament apareguda au sègle XIII coma lo mòstra una version de Yusuf e Zulaikha escricha en tatar crimean. A partir dau sègle XV, l'escritura es un art ben establit au sen de l'aristocracia e lei khans e caps de clan foguèron frequentament de poètas complits. Per exemple, foguèt lo cas de Menli I Giray (1469-1475) ò de Gazi II Giray (1588-1596). Pasmens, i aviá tanben d'artistas especializats coma Asiq Umer (1621-1707) qu'èra famós per sei tèxtes lirics. Durant son existéncia, aquela poesia foguèt fòrça influenciada per lei literaturas aràbia e persana. En mai de la poesia, la cronica aguèt una certana importància dins la literatura crimeana.
Sent Jòri
Sent Jòri (Saint-Jory en francés) es una vila lengadociana del Tolosan, situada dins le departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es una comuna de la Comunautat urbana del Grand Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sent Jòri èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Jòrdi (Jòri, varianta). I a tanben la capèla de Nòstra Dòna de Beldou. En 1790, Sent Jòri èra del canton de Castèlnau d'Estretasfonts, en l'an IX, del canton de Frontonh. La comuna de Novital-Viguerie (nom francés) fosquèc suprimida per ordenança del 4 d'agost 1846 e despartida entre Sent Jòri e (en pichona partida) L'Espinassa.
Villers-sous-Châtillon
Villers-sous-Châtillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Kylie Minogue
thumb|250px|Kylie Minogue en 2007 Kylie Ann Minogue (Melbourne, Austràlia, 28 de mai de 1968) es una cantaira e actritz australiana.
Villers-sous-Châtillon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kylie Minogue
Kylie es nascuda en Austràlia, mas son paire es d'una familha d'origina irlandesa, e sa maire d'origina galesa. A una sòrre, Dannii, coneguda tanben coma modèla, actritz e cantaira pòp, mai que mai famosa en Austràlia e au Reialme Unit.
Zèbre
right|thumb|Un zèbre de Sud-Africa Los zèbres (var. las zèbras) (genres Dolichohippus e Hippotigris) son de mamifèrs quadrupèdes africans de la familha dels equids, grop que tanben inclutz los ases e los cavals, entre autres. Coma totes los equids, los zèbres son d'ongulats amb un nombre impar de batas. Se compta tres espècias, caduna amb un modèl de raiadura especific: lo zèbre de Grévy, lo zèbre de montanha e lo zèbre comun.
Los zèbres son un dels animals pus coneguts d'Africa; demòran dins un ecosistèma qu'inclutz de planas d'èrba, savanas, regions plantadas d'arbres o d'arbrilhons, montanhas e tucs litorals. Son subretot celèbres per las siás raiaduras negras e blancas caracteristicas, que vàrian entre las espècias e tanben d'un individú a l'autre, e per la seuna crinièra erectila. A la diferéncia de sos parents pus pròches, los cavals e los ases, los zèbres jamai foguèron realament domesticats.
Levat qualques populacions de zèbre comun que demòran al centre d'Etiopia, los zèbres vivon unicament dins la mitat sud del continent african. E mai que las regions d'origina de la doas espècias diferentas se pòscan encavalcar, se crosan pas a causa d'un nombre diferent de cromosòmas; los zèbres de Grévy n'an quaranta sièis, los zèbres comuns quaranta quatre e los zèbres de montanha trenta dos.
Etimologia
Etimologicament, lo mot zèbre ven del mot galaicoportugués zevra, que significa. Lo nom generic Equus ven del latin e significa "caval". E los noms especifics, grevyi es en onor del President de la Republica Francesa Jules Grévy; quagga es lo nom donat pel pòble Khoikhoi a aqueles animals.
Morfologia
thumb|right|Una de las caracteristicas dels zèbres es sa crinièra erectila. Encara que las raiaduras blancas e negras que presentan los zèbres an de caracteristicas comunas, las tres espècias de zèbre an pas una relacion pus pròcha entre elas meteissas an amb autres animals del genre Equus. E mai, la caracteristica comuna de las raiadas tanpauc èra pas presenta dins totas las sosespècias de zèbre coma l'escantit quagga qu'aviá de raiaduras solament al còl. D'autra banda, i a d'autres ongulats que tanben an de raiaduras.
Malgrat qu'an una morfologia similara a la dels cavals, son pus pichons, amb una talha mejana de 2,3 mètres de long, 1,2-1,5 mètres de naut a l'espatla e un pes d'aperaquí 300 quilogramas (fins a 450 quilogramas per los zèbres de Grévy). En aquela darrièra espècia, los mascles e las femèlas an una talha similara, mas per los zèbres comuns e los zèbres de montanha los mascles son leugièrament pus grands.
Los zèbres an un total de quaranta dents: dotze incisivas qu'utilizan per talhar e arrancar vegetacion; quatre caninas; dotze premolaras e dotze caissals, totas utilizadas per mòure l'aliment.