cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teodor Llorente
Nascut dins una familha de juristas, seguiguèt los estudis de dret, filosofia e letras. Al començament, dels ans 1853 a 1857, escriguèt poesias en castelhan. Mas, avent legit "Lo Gayter del Llobregat" de l'escrivan catalan Rubio i Ors, comencèt de compausar de rimas en valencian. La visita que faguèt a Valéncia lo poèta e lingüista malhorquin Marià Aguiló acabèt de lo ganhar a la causa valencianista, fins al punt de venir la figura mai emblematica de la Renaissença de las tèrras valencianas. Al meteis temps èra jornalista en castelhan. En 1861 diriguèt lo periodic La Opinión, que se transformèt en Las Provincias en 1866, e ne foguèt lo director durant quaranta ans. Aqueste jornal sosteniá l'ideologia del Partit Conservador, del qual Llorente foguèt doas vegadas cap, deputat a l'Assemblada e senador.
Quand Marià Aguiló foguèt bibliotecari de l'Universitat de Valéncia, Llorente impulsèt e presidiguèt los Jòcs Florals en commemoracion del quatren centenari d’Ausiàs March, e ganhèt un prèmi amb Víctor Balaguer. En una autra edicion, ganhèt un accessit a la Flor Naturala pel seu poèma "vint-i-cinc anys". Llorente contribuèt amb Vicente W. Querol a l'instauracion dels Jòcs Florals en los quals obtinguèt lo títol de "Mestre en Gai Saber".
La sieuna actitud correspond a la de la borgesia conservadora, e, pus concretament, a la dels "ratpenatistes". A la seua estància en "Lo Rat Penat" tractà de traure importància a les institucions de la Renaishença de Malhòrca e Catalonha, ia que rebutjaven la literatura progressista, republicana e anticlerical, com, per exemple, la de Constantí Llombart.
A conseqüència de la politizacion dels Jòcs Florals, Llorente e los escriptors valencians no tingueren una gran presència, e se crearen los Jòcs Florals de Lo Rat Penat, però no eisherciren una gran influència sobre la festa homònima barcelonina, ia que se tancaren en la seua ideologia e per l'obertura al bilingüisme.
L'an 1891 foguèt elegit deputat al Congrès dels Deputats espanhòl, aconseguint la reeleccion en 1893. Perdé la seua acta de diputat lo 1986 mas en 1899 la tornà a recuperar, abandonant est càrrec en 1901.
Teodor Llorente morí a Valéncia l'an 1911. Fon filh seu Teodor Llorente Falcó.
Sent Martin Tarrassos
Sent Martin de Terrassós (Saint-Martin-Terressus en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Teodor Llorente
Òbra
La seua òbra en valencian se reduix a "Llibret de versos" en 1844, del qual se va publicar una segona edicion aumentada en 1909 ab pròleg de Menéndez Pelayo. Llorente, tot e que escrigué poc, aconseguí imposar un concepte restrictiu de la cultura e literatura valenciana, des del punt de vista dels gèneres, temes e procediments. Llorente recreà los costums de les classes humils (costumisme), però també va crear una poesia ab caracter més istoric ab un lenguatge més culte. Los verses més aconseguits se troben en poemes on fa descripcions idealisades de la belhesa dels pasatges valencians (païsatgisme sentimental).
Sent Martin Tarrassos
Sos abitants s'apelan los sent-martins.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Sent Martin Tarrassos en Nauta Vinhana
Teodor Llorente
Òbra
Quant al tipus d'estròfa, sòlen predominar en la seua òbra los quartets, en especial la Cobla (estròfes decasillabes ab una estructura versal de 4+6, estructura tipica de la literatura medievala valenciana).
Lista de les seues principalas òbras segon la tematica:
Llorente foguèt tanben un bòn traductor al castelhan de Lord Byron, Goethe, Schiller, Ullhand, Heine, etc.
Chargey-lès-Port
Chargey-lès-Port es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Chargey-lès-Pòrt a protegit en un pli de terren sul marge drech de la Saône, a un bon quilomètre del riu. L'edart l'a ligada al costat de Combeaufontaine e depen d'aquel pichon centre, situat a 14 quilomètres cap al Sud-Oèst.Se tròba tanben Pòrt-sus-Saône, a 7 km cap al Sud-Es, situat a 20 km de Vesoul, 15 km de Jussey.
Chargey-lès-Port est abrité dans un pli de terrain sur la rive droite de la Saône, à un bon kilomètre de la rivière. Le hasard l'a rattaché au canton de Combeaufontaine et il dépend de ce petit centre, situé à 14 kilomètres vers le Sud-Ouest.On retrouve aussi Port-sur-Saône, à 7 km vers le Sud-Est, situé à 20 km de Vesoul, 15 km de Jussey.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Òli
250px|thumb|Òli d'oliva Òli es un tèrme generic per designar un grand nombre de liquids d'originas divèrsas e idròfobs (que se dissòlvon pas dins l'aiga).
Los òlis comestibles son de lipids generalament d'origina vegetala o animala o minerala.
Òlis alimentaris
L'òli mai comun istoricament dins lo regim mediterranèu es l'òli d'oliva e, dins la gastronomia mediterranèa, se se precisa pas lo tipe d'òli dins una recèpta o un plat, comprenèm generalament òli d'oliva.
La majoritat dels autres òlis vegetals utilizats en alimentacion son d'òlis de granas, coma l'òli de virasolelh.
Òlis combustibles
Los òlis combustibles son una varietat de mesclas liquida de color jaune a marron clar eissits del petròli brut, o de substàncias vegetalas (biodiesel e biocombustibles).
Òlis minerals
Los òlis minerals son eissits per destillacion del carbon, del petròli brut o d'unes sistres bituminals. Servisson essencialament per oliar las pèças mecanicas e pendent longtemps foguèron utilizats per far de lutz (amb lampas).
Una taca d'òli mineral sus de papièr pòt partir si calfam pro, es pas la meteissa causa per una taca d'òli vegetal o d'òli animal.
Mali
Mali es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima.
Lo gentilici es malian -a.
Preïstòria e Antiquitat
Lo territòri malian es poblat dempuei lo periòde neolitic. A partir dei millenaris IV e III av. JC, de vilatges fortificats apareguèron e participèron au desvolopament progressiu dau comèrci transsaharian. Lei premierei vilas se formèron a partir dau sègle III av. JC ambé l'important centre de Djenné-Djeno.
L'emergéncia de reiaumes marchands
A la fin de l'Antiquitat e au començament de l'Edat Mejana, de movements de populacion comencèron de mesclar populacions nomadas de Sahara (berbèras e arabas) ai pòbles negres de la Vau de Nigèr. Aquò favorizèt l'aumentacion dau trafegue caravanier — que demorava irregular fins au sègle IX — e l'emergéncia d'estats marchands centrats sus lei vilas de Sahèl : Kumbi-Saleh (sègle V), Niani (sègle VI), Audaghost (sègle VIII), Tekrur (sègle IX) e Silla (sègle IX).
Lo Reiaume de Ghana
Eissit d'un principat marchand fondat entre lo sègle III av. JC e lo sègle III ap. JC, lo Reiaume de Ghana venguèt la principala poissança regionala a la fin dau sègle VII. Estendut entre lo Mali e la Mauritània actuaus, capitèt de resistir a una expedicion omeia en 734 e d'establir son influéncia sus lei regions vesinas. Ansin, se formèt una federacion de reiaumes tributaris que sa prosperitat foguèt assegurada per l'especha dei jaciments d'aur de Bambuk, de Galam e de Buré e per una agricultura dinamica.
L'apogèu dau Ghana medievau aguèt luòc au començament dau sègle XI mai son declin foguèt rapide. Foguèt l'òbra dei nomadas berbèrs e arabis qu'ataquèron lo reiaume a partir de 1042. En 1076, la capitala, Kumbi-Saleh, foguèt brèvament conquistada per leis Almoravides e leis estats tributaris reprenguèron pauc a pauc sa plena independéncia durant leis annadas seguentas. Au sègle XIII, un Ghana afeblit venguèt tributari dau Reiaume de Kaniaga puei de l'Empèri de Mali avans de disparéisser en causa dau desviament dei rotas comercialas vèrs Gao e Timboctó.
La disparicion de la poissança ghanesa permetèt tanben la penetracion de l'islam dins la region. D'efèct, maugrat la tolerància aplicada au sen de l'empèri, la religion musulmana èra demorada fòrça minoritària. Aquò cambièt ambé la conversion fòrçada d'una partida deis abitants e la fugida de certanei populacions animistas vèrs lo sud.
L'Empèri de Mali
thumb|right|Empèri de Mali entre lei sègles XIII e XIV.
L'Empèri de Mali dominèt la Vau de Nigèr dau sègle XIII a la fin dau sègle XIV. Foguèt fondat per un prince mandé dich Sundiata Keita que se revoutèt còntra leis estats sossos qu'avián remplaçat lo Ghana medievau. La societat maliana èra organizada d'un biais estricte e devesida entre 5 clans marabotics, 16 clans d'òmes liures e 4 clans d'artesans. Lo comèrci d'aur e d'esclaus, l'agricultura e un artesanat fòrça actiu asseguravan la prosperitat de l'empèri. La capitala èra una plaça culturala e intellectuala majora de son periòde ambé lo desvolopament d'una musica classica pròpria e una importanta activitat juridica. En parallèl, lei guèrras còntra lei Sossos, que durèron fins a 1335, entraïnèron un movement de recomposicion deis estats regionaus a l'entorn de l'Empèri Malian que venguèt lo centre d'una federacion de reiaumes tributaris.
Dins aqueu contèxte, l'islam aprofichèt son prestigi per progressar dins lei vilas e la religion novèla aguèt una influéncia importanta sus lo desvolopament culturau e legislatiu dau Mali medievau (islamizacion dei noms d'ostaus, demenicion dau ròtle de la frema au sen de la societat... etc.). En particular, aquò foguèt illustrat per lei dos romavatges a La Mèca realizats per leis emperaires Uli I (1255-1270) e Mansa Musa I (1312 - 1332 ò 1337).
Lo declin malian foguèt rapide e comencèt a la fin dau sègle XIV ambé una multiplicacion dei revòutas dei vassaus periferics durant lei rèines de Mari Djata II (1360-1374) e de Musa II (1374-1387). En 1400, la capitala foguèt destrucha per una incursion songai e l'Empèri Malian conoguèt alora un lòng afebliment marcat per sa vassalizacion e sa disparicion definitiva au començament dau sègle XVII.
La dinastia dei Sonni
thumb|right|Africa de l'Oèst durant lo periòde songai.
La dominacion maliana foguèt remplaçada per la poissança songai que s'afirmèt a partir dau sègle XIV sota la dinastia dei Sonni. Fondat sus lo comèrci transsaharian tradicionau (aur, sau, esclaus, produchs artesanaus... etc.), sus lo contraròtle de plaças marchandas majoras (Timboctó, Gao... etc.), sus lo raionament intellectuau de sa cort e de seis universitats, sus son armada ben organizada e sus son organizacion politica solida, l'Empèri Songai conoguèt un lòng periòde d'instabilitat e resistiguèt a un cambiament de dinastias en 1492.
Son expansion comencèt en 1464 ambé Sonni Ali Ber (1464-1492) que conquistèt Timboctó (1468), Djenné (1473 e afebliguèt lei Peuls e lei Mossis qu'avián tengut un ròtle important dins lo declin de l'Empèri de Mali. Pasmens, musulman kharigista, intrèt en conflicte ambé lei mitans intellectuaus de l'Empèri e son fiu foguèt rapidament reversat après sa mòrt.
La dinastia deis Askia
Lei Sonni foguèron remplaçats per leis Askia que sa dinastia foguèt fondada per Askia Muhammad (1493-1528). Restaurèt lei relacions ambé lo poder e leis olemas de la capitala. Contunièt pereu la politica d'expansion militara de la dinastia precedenta e realizèt lo romavatge a La Mèca en 1496-1497. Son prestigi li permetèt d'atraire de letruts dau Caire ò de Fès. Pasmens, en 1528, foguèt reversat per sei fius e una guèrra civila opausèt seis eiretiers fins a 1537.
Leis Askia agantèron son apogèu dins lo corrent dau sègle XVI e dominèron alora la màger part de la Vau de Nigèr. Pasmens, a la fin d'aqueu sègle, comencèron d'èsser menaçats per leis ambicions de Marròc, interessat per lei jaciments de sau dau desèrt. En 1584, lei Marroquins impausèron un embarg sus leis exportacions de sau songais que destabilizèt l'economia de l'Empèri. Puei, organizèron una expedicion militara que destruguèt l'armada songai a la batalha de Tondibi lo 12 d'abriu de 1591. Aquò entraïnèt l'installacion de pachas marroquins a Timboctó — independents a partir de 1660 — e la fragmentacon dau rèsta de l'Empèri.
En parallèl, la descubèrta d'America per leis Europèus e lo desvolopament dau comèrci atlantic entraïnèron lo declin dei rets marchands transsaharians. Leis estaus de la Vau de Nigèr se concentrèron alora sus lo comèrci d'esclaus e multipliquèron leis incursions per capturar de presoniers de vendre. Ansin, au començament dau sègle XVII, la region èra venguda fòrça instabla e ges d'empèri succediguèt a l'Empèri Songai.
Lo declin dei reiaumes de la Vau de Nigèr e la conquista francesa
thumb|right|Africa de l'Oèst a la fin dau sègle XVIII. thumb|right|Colonizacion de l'Africa Occidentala.
Lo periòde d'instabilitat consecutiu a l'afondrament de l'Empèri Songai entraïnèt au sègle XIX una reaccion dei mitans religiós acipats per lei mors mai ò mens corromputs dei dinastias localas. En Mali, lo marabot peul Seku Amadu foguèt la figura principala d'aqueu movement. Sei partisans prenguèron leis armas en 1818 e conquistèron Djenné l'annada seguenta. Fondèron un estat teocratic dich Empèri de Macina. Fòrça ierarquizat, aqueu reiaume se dotèt d'una armada e d'una administracion eficaça que li permetèron de convertir un nombre important d'animistas e de sedentarizar lei Peuls. Pasmens, en 1861-1862, Macina foguèt conquistat per l'Empèri Tocolor.
Lo periòde coloniau
Durant lo periòde coloniau, Mali faguèt partida de l'Africa Occidentala Francesa (AOF) fondada en 1895, jol nom de Sodan francés. Lei francés installèron la capitala regionala a Bamako en 1907 e fixèron lei frontieras entre 1922 e 1945. En 1924, acabèron la construccion d'una linha de camin de fèrre que permetiá lo desplaçament rapida dei tropas colonialas cargadas de mantenir l'òrdre. Un Ofici de Nigèr foguèt creada per esplechar lei ressorsas de la region. Pasmens, lo desvolopament economic demorèt limitat e l'ensenhament èra quasi inexistent.
Durant lei doas guèrras mondialas, Mali, coma lo rèsta de l'AOF, foguèt una region importanta de recrutament de tiralhaires « senegalés » per lei tropas colonialas francesas. Après 1945, la remembrança d'aquela mobilizacion foguèt a l'origina d'una agitacion nacionalista que marquèt leis annadas 1950. Modibo Keita, regent format en Dakar, foguèt l'actor principau de la vida politica qu'apareguèt durant aqueu periòde. Elegit deputat francés en 1956, defendiguèt l'idèa d'un socialisme uman.
La descolonisacion
Autonòm en 1959, lo Sodan francés participèt a la formacion de la Federacion de Mali, una federacion gropant al començament quatre colonias de l'AOF (Dahomey, Nauta Vòlta, Sodan e Senegau). Jos la pression de França, aquela federacion foguèt lèu reducha a Sodan e Senegau. Venguèt independenta lo 20 de junh de 1960 mai durèt pas lòngtemps. Tre lo 20 de julhet, lei Senegalés proclamèron son independéncia entraïnant la desagregacion de la federacion. Lo Sodan se gardèt lo nom de Mali.
Lo periòde de Modibo Keita
Elegit president de la Republica, Modibo Keita establiguèt rapidament un regime autoritari e son partit venguèt de facto partit unic. Adoptèt una politica d'inspiracion socialista ambé la creacion de companhiás d'Estat, de cooperativas agricòlas e una nacionalizacion dau sector bancari. Pasmens, après quauqueis annadas, aqueu programa aviá mau capitat (inflacion importanta, burocracia corrompuda... etc.) e l'autoritarisme dau govèrn maucontentava la populacion. Ansin, en 1968, un còp d'estat militar reversèt lo president que veniá de dissòuvre l'assemblada nacionala.
Lo periòde de Moussa Traoré
Per remplaçar Modibo Keita, lei militars chausiguèron lo coronèu Moussa Traoré que manteguèt un regime autoritari de partit unic. En 1970, lo regime novèu deguèt faciar de trèbols intèrnes grèus entraïnats per de secaressas en Sahèl. A partir de 1981, comencèt de liberalizar l'economia mai se turtèt a l'oposicion dei sindicats de foncionaris e d'estudiants. Se la Guèrra de la Faissa d'Agacher (14-30 de decembre de 1985) còntra Burkina Faso a prepaus d'un territòri frontalier permetèt au regime d'obtenir un respiech gràcias a la mobilizacion nacionalista, la fin de la Guèrra Freja entraïnèt de manifestacions durament reprimidas. Ansin, en 1991, un grop de militar reversèt Modibo Keita.
De la democratizacion a la Guèrra de Mali
Leis autors dau còp d'estat de 1991 donèron lo poder a un Comitat de Transicion per lo Salut dau Pòble dirigit per lo generau Amadou Toumani Touré. Aqueu conseu restaurèt lo multipartisme e foguèt a l'origina de l'adopcion d'una novèla constitucion en 1992. Mali conoguèt alora un periòde de democratizacion de sa vida politica ambé l'eleccion d'Alpha Oumar Konaré, adversari de Touré, a la presidéncia. Après dos mandats, se retirèt coma lo demanda la constitucion e foguèt remplaçat per lo generau Touré, tornat elegir en 2007.
Pasmens, l'instauracion d'institucions democraticas permetèt a Mali d'amaisar sa situacion intèrna. D'efèct, a partir de 1990, plusors guerilhas independentistas se formèron dins lei regions toaregas dau nòrd. En 2012, lei rebèls enregistrèron plusors succès còntra l'armada maliana que perdiguèt de miliers d'òmes. L'incapacitat dau govèrn de restablir la situacion entraïnèt un còp d'estat militar en març de 2012. Pasmens, aquò melhorèt pas la situacion e, sota la pression internacionala, lei militars rendèron lo poder ai civius en julhet.
Enterin, la situacion dins lo nòrd s'èra agravada ambé la conclusion d'una aliança entre movements toaregs e movements jihadistas. De març a setembre de 2012, l'armada maliana perdiguèt ansin lei vilas de Kidal, de Gao, de Timboctó e de Mopti. En genier de 2013, per defugir l'invasion de la mitat sud dau país per de jihadistas, França decidèt donc d'intervenir militarament en Mali (operacion Serval).
Mali dempuei 2013
Dempuei 2013, Mali conoís un periòde de transicion marcat per de tensions vivas dins lei regions septentrionalas e per una temptativa de restauracion deis institucions democraticas grèvament afeblidas per lei desfachas militaras de 2012. D'efèct, la còntra-ofensiva francesa (genier-febrier de 2013) permetèt aisament d'arrestar lei jihadistas e de reconquistar lei vilas perdudas. Pasmens, maugrat aqueu succès, de guerilhas islamistas contunian de se mantenir dins la region e lei Francés, sostenguts per una coalicion d'estats africans, contunian de menar d'operacions en Mali. De mai, la question toarega es totjorn pas reglada e lei negociacions regardant una possibla autonòmia dau nòrd son blocadas.
Regardant la vida politica dau país, Ibrahim Boubacar Keïta foguèt elegit president en 2013 a l'eissida d'un escrutinh sensa frauda. Pasmens, aquò permet pas de resòuvre la crisi economica entraïnat per la guèrra e l'afebliment considerable de l'aparelh d'estat. L'instabilitat governamentala (3 Premiers Ministres entre 2013 e 2015) illustra aquelei dificultats. En 2020, a la seguida de manifestacions, l'armada pren lo poder. Jos la pression de la CEDEAO, deu nommar un president de transicion civil, Ba N'Daou.
Istòria der Eqüator
thumb|275px|Termières actuaus der Eqüator e situacion des principaus ciutats.
Era istòria dera Eqüator se pòt dividir eth tres grani periòdes: eth periòde prehispànic, dempús dera arribada der èsser uman ena zòna enquiara invasion e integracion deth territòri ath empèri inca (fins çò 1535); eth periòde coloniau, qu'eth territòri actuau der Eqüator corresponec pendent eth apuprètz ara Reiau Audiéncia de Quito (1535-1822); fin finau eth periòde republican, dempús dera independéncia, integracion ara Gran Colómbia e posteriora separacion, enquiara actualitat.
Er Eqüator preïncaic
Eth territòri deth que aué se coneish coma er Eqüator siguec demorat per diuèrses cultures dempús d'uns 15 000 ans a.C., E dilhèu quitament dempús d'uns 30 000 ans. Eth periòde preïstoric (anterior ara arribada des conquistadors espanhòus) s'acostume a dividir eth quate granes etapes: eth periòde paleoindi (fins uns 3500 ans a.C.), Eth periòde formatiu (deth 3500 ath 300 a.C.), Eth periòde de desvolopament regionau (300 a.C. - 800 d.C.) E eth periòde d'integracion (800 - 1534).
Era conquista inca
thumb|320px|Eth jadiment arqueologic de [[Ingapirca, assentament cañari e posterioraments inca.]]A començaments deth sègle XV eth empèri inca se trobaue era ua epòca de grana expansion; eth Tahuantinsuyo s'estenie alavetz fins la còste nòrd der actuau Peró e era zòna de Cajamarca, a on auie artenhut sométer eth pòble Chimú. Pendent eth govèrn der inca Pachacútec s'inicièc ua naua ofensiva cap ar extrèm nòrd der empèri (eth Chinchaisuyo). Era ofensiva s'inicièc pes volts de 1450 e a banda des arrasons tradicionaus politiques e economiques, s'i junhien bères arrasons de caractèr mitològic e dinàstic, donques que segons bères tradicions es inques e es quitus compartien ua origina comuna ne la figure mitica de Quitumbe; ath delà es regions equatoriaus, domeni deth Solei segons es inques, auien un compausant religiós de grana importància per eri. Es accions conqueridores de Pachacútec alertèren ara confederacion cañari, que presentèc ua fòrta oposicion mès acabèc entà someter-se ar empèri. Eth hilh de Pachacútec, Túpac Yupanqui, sagèc assolidar aguestes conquistes e iniciar ua naua ofensiva entà arribar enes tèrres des quitus. Era resisténcia dera confederacion quitu-caranqui siguec herotja, dirigida pes sòns cabdills Hualcopo Duchicela, Epiclachima e Pillahuasu, que culminèc er ua grana batalha apròp de Latacunga, a on se sagerèc era conquista inca. De contunh Túpac Yupanqui refundà era ciutat de Quito. Era mòrt de Túpac Yupanqui e era proclamacion coma inca deth sòn hilh neishut a Tomebamba (actuau Cuenca), Huayna Cápac, inicièc ua tendéncia a favorir era zòna septentrionau der empèri, que mès tà deuant provocarà grèus conflictes damb eth caplòc, Cusco. Huayna Cápac embellí Era ciutat de Tomebamba e bastic era fortalesa d'Ingapirca. Er aqueri moments se produsic ua revòlte ena zòna de Quito, dirigida peth cabdill Cacha Duchicela, que culminèc era era massacre de Yaguarcocha. Un còp pacificat parciauments eth territòri, Huayna Cápac s'installèc a Quito e, en tot seguir eth procediment abituau inca, desterrà massivament diuèrsi pòbles en d'autes zònes aluenhades der empèri. Per implicar es nòbles locaus er eth aparelh estatau, Huayna Cápac se maridèc damb ua princessa quitu, Paccha (o Tuta Paclla) e qu'auec damb eth un hilh, Atahualpa.
Era guèrra civiu entre Huàscar e Atahualpa
Eth 1526 s'arreceberen es prumères notícies de vaishèths e òmes estranhs ara còsta, que corresponen ara prumèra expedicion exploradora de Bartolomé Ruiz e er an següent moric Huayna Cápac. Semble qu'era sua darrèra volontat siguec dividir er empèri eth dus: era part principau serie entath sòn primogènit Huàscar e era auta part, que comprenerie es territòris dera anciana confederacion quitu, serie entà Atahualpa. Es prumèrs ans non se produsic càpies afrontament entre es dus fraires, mès fin finau Huàscar exigic a Atahualpa era renóncia as territòris deth nòrd e mobilizèc es sues armades, que penetraren er eth territòri cañari e s'encaminaren cap a Quito. Es tropes d'Atahualpa, jos es sòns generaus, Quizquiz, Caracuchima e Rumiñahui, se les afrontèren e s'inicièc ua longa e esgotadora confrontacion, damb diuèrses batalhes de resultat incert. Fin finau es tropes d'Atahualpa artenheren superar es de Huàscar e dirigir-se sense oposicion cap a Cusco, a on entrèren pòc dempús, proclamèren inca a Atahualpa e se liurèren ath saqueig e era venjança. Sabudes es naues dera victòria, Atahualpa gessec de Quito entà dirigir-se a Cusco e èster nomentat inca de tot er empèri. Er eth camin s'arturèc a pausar a Cajamarca, a on li arribèren es notícies deth desembarcament de Francisco Pizarro. Era guèrra entre es dus frairs auec gravíssimes conseqüéncies entad empèri inca, e mès se consideram que se produsís eth çò de madeish moment qu'era prumèra expedicion espanhòla desembarcava as sues còstes. Eth conflicte provoquèc despoblacions massives e tuades considerables; Atahualpa hec aucir tota era poblacion cañari masculina e exterminar tota era familha deth sòn germanastre Huàscar. Era division regnant laguens der empèri (er aristocràcia cusquenya jamès acceptèc Atahualpa) serà hàbilment profitada per Pizarro, que s'aufrirà coma alliberador des partidaris de Huàscar deuant der usurpador Atahualpa. Ath delà, es prigondes enemistats entre pòbles e ètnies segons es partits causits serà ua auta afeblit profitada pes espanhòus.
Assentament deth poder coloniau
Entre 1535 e 1590 (fins la revòlte des alcabales) se produsís er assentament deth domeni coloniau damb era fondacion de naues ciutats e era creacion d'avescats e audiéncies. Es constants abusi e conflites provocadi pes conquistadors provoquèren era proclamacion des Leyes Nuevas çò 1544 que centralitzaven eth poder es mans dera Corona. Er aguesti prumèrs ans se fondèren es ciutats de Guayaquil (1535), Loja (1548), Cuenca (1557) e Riobamba (1575), entre d'autes. Eth 1563 se creèc era Reiau Audiéncia de Quito, que demorèc integrada laguens deth \virregnat deth Peró. Ath costat d'aguestes, se creèren diuèrsi asientos d'indigènes, qu'arresponie ara politica de separacion entre era republica de blancos e era republica d'indios. Cap a fins deth sègle XVI se dèc un conflicte entre eth president dera Audiéncia e eth cabildo dera ciutat de Quito, que culminèc er era nomentada «revòlte des alcabales; de 1592 e demostrèc era existéncia deth conflicte entre era corona e es poders locaus, entre criolls e chapetones (es arribadi d'Espanha).
Eth sègle XVII
thumb|right|320px|Convent e glèisa de Sant Francesc a Quito (sègles XVI-XVII). Çò Sègle XVII represente era epòca d'esplendor dera Reiau Audiéncia de Quito, que se convertís er un gran centratz provedidor de neurituds e teishuts entàs granes explotacions minaires d'America, mès que mès entà Potosí. Destaquèc mès que mès era indústria de confeccion de liròts ena zòna andina nòrd e centrau, atau coma era produccion des drassanes de Guayaquil. Pendent aguest sègle tanben se generalize eth cultiu de productes d'origina europèa e s'espandís er usatge deth \quítxua coma lingua franca entre era majoria de pòbles indigènes. Ath madeish temps comence a aquerir importància era naua classa sociau des mestissos, qu'artenheren obtier bèri privilègis reservadi as blanqui mès nogensmenys demorèren relegats tostemp a ua posicion intermediària entre es criolls e es indigènes. Era relativa riquesa que s'artenhec pendent aguesti ans, ajudèc a un gran impuls constructor e artistic. Comence a aquerir importància era nomentada escòla de Quito de pentura e escultura e eth caplòc s'embelleix considerablaments (convents de Sant Francesc, Sant Agustí, Mercè, eca., eth prumèr palais presidenciau) e se creen es prumères universitats. Tanben siguec ua epòca de gran impuls explorador e missioner, damb fondacion de nombroses missions ara Amazonia.
Era crisi deth sègle XVIII
Era crisi e era escassetat qu'assolà es explotacions de metaus des colònies pendent aguest sègle afectèc grèvaments ara Reiau Audiéncia de Quito, que perdec ua grana quantitat des sòns mercats tradicionaus e, ath delà, li calec començar a patir era competéncia de productes europèus de major qualitat e mès barati. Conseqüéncia d'aguesti cambiaments siguec era estenduda des latifundis ara sèrra, que superèren era importància as tradicionaus talhèrs texili. Era arribada des Borbons en tròn espanhòu introdusic ua major centralizacion e importantes restriccions comerciaus ath comèrç intèrne entre es colònies, er un assag de concórrer damb er agressiu comèrç anglés. Es reformes administratves passèren entà suprimir era Reiau Audiéncia e incorporar es sòns territòris ath nau virregnat de Naua Granada çò 1718, damb caplòc a Bogotà. Es problèmes e conflictes subsegüents obliguèren a retornar es territòris ath virregnat deth Peró, entà tornar a passar-les ath de Naua Granada definitiuaments çò 1739, mès damb era restitucion dera Reiau Audiéncia de Quito. Eth 1734 arribèc en Quito era mission geodèsica francesa, dirigida, entre de de autes, per Charles-Marie dera Condamine, que representèc un vertadèr revulsiu entara activitat culturau de Quito, damb era promocion d'estudis scientifics e era divulgacion des naues inventes illustrades qu'influïren eth çò geògraf Pedro Vicente Maldonado. Es corrents illustradi penetraren damb fòrça as següentes generacions, er ua dusau mitat de sègle caracterizat per tensions contínues entre es representants dera Corona e es interèssi des criolls. Er establiment çò 1764 deth monopòli d'aiguardents e era racionalització des alcabales e doanes acabèren damb la revòlte des estancs'' de 1765, que s'ahigec a ua longa sèria de sollevaments indigènes, reprimidi duraments pes autoritats. Er aguesta epòca tanben comence a aparéisher, nauaments enllaçant damb es idèes illustrades, ua clara consciéncia quitenya, que se pòt observar ne les òbres istoriques deth jesuïta Juan de Velasco e, sustot, damb era incansable activitat culturau progressista e emancipadora de Eugenio Espejo, dilhèu çò de mès de gran illustrat quiteny. Es idèes d'Espejo representen claraments era importància dera naua consciéncia criolla, que cada còp guanhaue mès influéncia e que se consideraue espetada pes chapetones. Damb era arribada ena presidéncia dera Audiéncia deth baron de Carondelet, se sagèc satisfèr es demandes autonomistes des criolls, mès era intervencion napoleonenca en Espanha precipitarie era trencadura definitiva damb era metròpoli.
Eth Departament deth Sud dera Grana Colómbia
Dempús dera victoria s'inicièc era negociacion entà incorporar es territòris ara naua republica de Colómbia (actuauments coneishuda coma era Gran Colómbia). Quito, Cuenca E totes es ciutats andines se junheren sense massa problèmes ath nau projècte; Guayaquil per contra, ère dividida entre partidaris dera Grana Colómbia e partidaris de junher-se ara naua republica deth Peró. Fin finau, e dempús de diuèrses intervencions militares pòc importantes, Guayaquil demorèc tanben integrada ena Grana Colómbia. Toti es territòris dera Reiau Audiéncia de Quito formèren eth nomentat Departament de Quito o deth Sud, posterioraments cambiat a Districte deth Sud damb es departaments d'Eqüator, Azuay e Guayaquil. Es prumèrs ans d'integracion ena Grana Colómbia representèren un considerable esfòrç, donques que se dediquèren fòrça esfòrci ara guèrra de desliurança deth Peró, encara ne partís e que non culminèc fins çò 1824. Pòc dempús, era naua republica de Peró inicièc un conflicte termierèr damb Colómbia (que dempús heretaria er Eqüator). Aguest conflicte se materializèc çò 1829 era ua invasion peruana dera part meridional deth Departament deth Sud. Es armades peruans siguessen derrotadi pes grancolombians ara batalha de Tarqui (27 de hereuèr de 1830) e se signèren acòrds de patz e tractadi de limits que jamès sigueren respectadi per cap des partits (veigatz er article «Guèrra Eqüator-Peró; entà ua descripcion detalhada des origines deth conflicte). Maugrat toti es esfòrci, eth projècte bolivarià dera Grana Colómbia ère menaçat pes conflictes d'interèssi entre es oligarquies regionaus e pes demandes d'autonomia des sues regions, atau coma pera accion politica des poténcies capitalistes deth moment (basicaments çò Reiaume Junhut e es Estats Units), pòc interessades era era formacion d'un estat fòrt a Sud-amèrica. Çò Cèrt ei qu'eth 1830 s'inicièc un procès de disgregació imparable que dèc lòc enes naui estats de Veneçuèla, Colómbia e Eqüator.
Era neishença dera Republica der Eqüator
Eth 13 de mai de 1830 se constituic definitiuaments eth nau estat integrat pes territòris deth Departament deth Sud, jos eth govèrn deth generau Juan José Flores. Pòc dempús s'amassèren es corts constituents e se cristianèc er estat coma Republica der Eqüator, donques qu'eth nòm de Quito denominacion tradicionau des ancians territòris dera Reiau Audiéncia non siguec acceptat pes representants de Guayaquil e Cuenca. Pòc dempús, çò 1832, er Eqüator prenec possession des isles Galápagos. Flores controtlèc era politica eqüatoriana fins çò 1845, ans eth qué eth país siguec sometut a revòltes contínues, coma es grops oligàrquics dera sèrra e dera còsta sostenguessen a determinadi grops o d'autes. Maugrat es assagi liberalitzadors de Vicente Rocafuerte (president entre 1835 e 1839), Flores aqueric mès poder e en tot convertir-se er un dictator de facto enquia qu'ua aliança de militares e notables de Guayaquil eth derrocà (era nomentada Revolucion Marcista). Eth generau José María Urvina (president e dictator entre 1851 e 1856) instaurèc mesures progressistes, coma era abolicion dera esclavatge, era supression des tributs indigènes e er emparament des petiti proprietaris ruraus. Açò l'afrontèc damb es grani latifondistes, ath madeish temps afrontadi entre eri er ua inacababla luta ressègue-còsta. Eth conflicte s'agravèc eth temps deth sòn successor Francisco Robles, enquiath punt que se creèren diuèrsi govèrns simultanis a diuèrsi punts deth país (Quito, Guayaquil, Cuenca e Loja). Damb eth país prèst de desaparéisher, Gabriel García Moreno, membre der aristocràcia quitenya, era ua sèria de campanhes militares e politiques artenhec amassar eth poder e arténher ua coesion minimau entre es diuèrses fòrces.
Era epòca de García Moreno
García Moreno artenhec erigir-se ne eth factor unificador des diuèrses tendéncies des oligarquies dera sèrra e era còsta. Açò permetec crear ues estructures estataus modèrnes, articular eth país (que sonque a compdar d'aguest moment comence a aquerir ua vertadèra consciéncia nacionau) e, en generau, racionalitzar eth sistèma. Es resultats deth programa de García Moreno se notèren plan lèu: aument des exportacions de cacau, vinculacion deth país as corrents comerciaus internacionaus, aument dera recaptacion estatau, proliferacion espectaculara d'òbres publiques, reforma der ensenhament segondari e superior (creacion d'academies e instituts, dera Escòla Politecnica, dera observatòri astronòmic, eca.) e modernizacion dera armada. Mès eth procès de modernizacion auec un prètz anautit, consistent er ua fòrta repression, censure e contraròtle estatau de toti es aspèctes sociaus. Ath delà, eth prigond conservadorisme de García Moreno çò portèc a establir eth monopòli dera Glèisa sus era educacion e es mejans de comunicacion. Eth 1869, era naua Constitucion aprovada peth Congrès, nomentada era Carta Nera, confirmaue e enfortie encara mès eth regim repressor e reaccionari. Era situacion venguec extrèma e fin finau García Moreno siguec assassinat eth 1875. Era mòrt de García Moreno, mès, non signifiquèc un cambiament immediat de politica. Es grops proprietaris conservadori dera sèrra mantengueren eth poder quauqui ans. Totun, era dinamica comerciau internacionau favorie es comerçants, dinamics e liberaus, de Guayaquil, que maldaven entà arribar en poder. Er aguesta epòca se comencen a perfilar es partits politics tradicionaus e maugrat era dictadura de Ignacio de Veintemilla, era tendéncia cap a un major liberalisme se hè evident.
Es prumèrs ans dera s. XXI
Er an 2000 se produsiren naui suslhèuaments militars e dera CONAIE e Jamil Mahuad renoncièc en tot èster remplaçat per Gustavo Noboa. Es es eleccions de 2002 vencec era exgeneral Lucio Gutiérrez que siguec derrocat eth 2005, ath miei de naui casi de corrupcion e mala gestion, e ath sòn lòc assumic eth poder eth sòn vicepresident Alfredo Palacio, enquias eleccions presidenciaus deth 15 d'octobre de 2006. Palacio Artenhec mantier era estabilitat politica e cedir sense problèmes eth poder ath guanhador des eleccions, era esquerrà Rafael Correa, que s'inscriu era era tendéncia, generau en America Latina n'es darrèri ans, de caps de govèrn de quèrra mès o mens populista, damb un programa basat era era nacionalizacion de bèri recorsi naturaus e eth contrarestar ua excessiva influéncia des Estats Units en país. Correa S'a afrontat ara partitocràcia tradicionau der Eqüator e çò 15 d'abriu de 2007 artenhec un ample supòrt eth çò referendum entara reforma constitucionau e era creacion d'ua Assemblada Constituent (78% de vòtes en favor).
Pèire Biron
Pèire Biron, (15 de julhet de 1861, París – 30 de setembre de 1941, Anglars de Sant Flor (Cantal), foguèt un escrivan auvernhat de lenga occitana, conegut per lo pseudonim de Norib. Cultivator de son mestièr, visquèt gaireben tota sa vida a Anglars de Sant Flor, vilatge au sud de Sant Flor, a la bòria de la Gasèla.
Biografia
D’en primier, Pèire e Ugèni, son fraire, que serà tuat a la guèrra de catòrze, son logats coma pastres e coma boiers. Aquela experiéncia lo marca plan (vèire « Quand ère pastre »). Lo tèma de la fam, del freid, es un tèma recurrent dins sa poesìa. Trabalha puèi sobre la tèrra de son paire.
Adulte, se marida am' una dròlla nascuda Meyniel, de Corrent, la comuna vesina. Sa femna a detz ans de mens qu'el. Es nascuda en 1871. Moriguet en 1932 ; li aurà donat dos dròlles. Li filhs son lèu logats guéssi tanben, e quitaràn lo païs per trobar de trabalh en vila (la Marjarida èra una tèrra d’emigracion). Anglard a peraquí 250 abitadors a l’epòca.
Biron anet pas longtemp a l’escòla de La Gazela que, agara, es barrada.
Durant la jornada, Biron menava l’araire, la pala per faire de viaus dins lo prat qu’irrigava, en prendent l’aiga de sa gorga, coma la sona. Legissiá fòrça, e ben lèu, en 1898, prepauset de pròsa e de vèrs dins lo parlar d’òc de la Marjarida cantalesa al « Courrier d’Auvergne » onte lo pagavan a la linha. (Doncas èra parcialament poeta de mestier !)
Descobriguet « Lo Cabreto » (que se sona d’uèi « La Cabreta »), fondada per Arsèni Vermenosa. Li mandet de tèxtes e recasset amai lo primier prèmi i Jòcs Floraus de 1925 amb un long tèxte « la moustiara » (« la mostèla » en provençau e en orlhagués). A partir d’aquel moment, foguet cortejat per li felibres de la segonda Escòla Felibrenca d’Orlhac. Maisonòba l’anet veire, Ugèni Pagés li escriguet un poema : Biron respondet dins lo meteis estil, mas en botant en valor qu'el, paure païsan, podiá pas rivalizar ambé lis Aurlhagués qu’avián « una melhora lenga ».
I aguèt una granda felibrejada a Sant Flor onte Biron legiguet quauques vèrs. Mas jamai s’incorporèt pas al Felibritge. Sèm forçats de constatar qu’aviá pas lei concepcions poeticas dei felibres auvernhats de l’epòca que n’èran enquèra a Lamartine e i Parnassians. Guel, Biron, vesiá pas la natura coma la vesián, coma la vesiá Vermenosa, solament per la glorificar en fasent dei puèchs d’Auvernha un novèl Olimpe. Guel se batiá cada jorn contra una natura ostila : lo vent del Cantau que menava lei geladas tardivas, la secada, la tranuga.
Aima la natura quand se drevilha ; es lo primier a remarcar las primièras manifestacions de la prima : avisa tanlèu lo Cantau que se desacata de sa solada de nèu ; tant qu’es solament marrelat, pas question de plantar las cocas, coma disèm en Auvernha (lo restant del País d’Oc ditz puslèu « las trufas »).
Finta la natura d’un biais pratic, qu’empacha pas una emocion vertadièra davant las primièras flors de pennas (, coma se ditz en orlhagués) o de prunelier que descobrís per lei còstas, o davant lo primier chant del cocut e de la lauseta.
Lo podèm imaginar que sortissiá un libre de sa pòcha, que pausava la poda o lo fisson per legir quauques vèrs, al soguelh, al pè d’un tèrme o l’esquina contra una bola de barena (« granite »). Deviá conéisser quauques moments de bonur atau, guel lo solitari, lo pacifista. Sabèm qu’ensajava de legir de filosofia e que ponderava fòrça a de causas que devián pas empachar de dormir lei felibres orlhagués de l’epòca.
Quand se trobèt, vèuse e solitari, dins son cuson, l’especulacion filosofica li « rosigava lo cirvèl » coma disiá. Achabet tristament, i vesiá quasiment pas piú. Podiá pas mai legir o escriure. Gardava totjorn son lum, sa lampa d’òli, companhon de sei nueits de velha. Vesiá pas degun, se passejava un pauc, lis esclòps i pès, lo baston a la man. El lo pacifista, degu7t tornar veire la guèrra, e veire un còp de mai lo país envasit. Moriguèt en 1941. La guèrra ocultet un pauc l’eveniment. Cap de felibre venguet pas faire son laus davant lo cròs dobèrt – la novèla lor sarà pas arribada pro d’ora. Mas sabèm que quauqu’un legiguèt per guel un poema en francés – qu’avèm pas retrobat – e que i aviá lis enfants deis escòlas a l’enterrament, çò que nos ditz qu’èra pro notòri. Pensava sovent a son enterrament, el que moriguèt a quatre-vints ans, mas que vesiá despuèi l’atge de quaranta « la Camarda venir » e que s’imaginava « dins lo freid tagut. »
Plaqueta
thumb|D'esquèrra a drecha: [[eritrocit, plaqueta e leucocit.]] Las plaquetas o trombocits son de pichons fragments cellulars, d'unes 2-5 μm de diamètre ne fasent que son las cellulas sanguinas mai pichonas de totas.
Son irregularas e an pas de nuclèu. Vivon de 8 a 12 jorns. La foncion principala es la coagulacion sanguina per sa capacitat per se jónher unas amb las autras en responsa a diversas estimulacions, forman de noses dins lo malhum de fibrina, libèran de substàncias importantas per accelerar la coagulacion. Forman de trombes, mercés al fach que possedisson de grans de substàncias activatritz de la coagulacion. Après los eritrocits son los elements cellulars mai nombroses de la sang. Sonque lo mamifèrs ne possedisson.
Lor origina es dins lo teissut ematopoetic (formator de sang) de la mesolha dels òsses, per fragmentacion del citoplasma d'unas cellulas gigantas, las mai grandas del teissut hematopoetic, nomenadas megacariocits.
Numeracion de la plaquetas
thumb|La fosfocolina es un fosfolipid activator de fòrça foncions que provòca l’agregacion de la plaquetas Una numeracion de plaquetas normala per una persona sana es entre 150.000 e 450.000 per micro-litre de sang ((150-450))×109/L). Lo nonanta cinc per cent de las personas sanas qu'an una numeracion de plaquetas son dins aquel marge. Unes auràn una numeracion de plaquetas estatisticament anormal mas es pas una anomalia demostrable. Pasmens, se lo nombre es fòrça bas o fòrça naut, la probabilitat d'aver un trebolum es fòrça nauta.
A un nivèl bas lo trebolum se nomena trombocitopeniá e a un de naut trombocitemiá, ambedós pòdon presentar de problèmas de coagulacion. Mai sovent, una numeracion nauta aument lo risc de sagnament, mas i a d'excepcions (coma la trombocitopená inducha per eparina o l'emoglobinuriá). Una numeracion nauta pòt provocar una trombòsi, pasmens se aquò se passa subretot quand se deu a un sindròma mieloproliferatiu.
Malautiás
Trebolum que compòrtan una numeracion de plaquetas redusit: Trombocitopeniá Trebolum amb disfoncion plaquetari o una numeracion de plaquetas redusit:
Trebolum amb una numeracion de plaquetas elevat: Trebolum que comprometon indirectament la foncion plaquetara: Trebolum que las plaquetas jògan un ròtle clau:
Williers
Geografia
Williers, Vilatge pro isolat, situat als confins del costat de Carignan, a #èsser bastit sus un esperó barrat. Lo ruisseau del fons de Nanty forma la frontièra amb la Belgica.
Williers, village assez isolé, situé aux confins du canton de Carignan, a été construit sur un éperon barré. Le ruisseau du fond de Nanty forme la frontière avec la Belgique.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de la localité pas apparait #qu'a la fin de la Mièja Edat. Mas lo caserius acampat sus una crète #qu'escalièr la via romaine #que connectavan Trèves e Rems, las capitalas de las doas províncias de Belgica, deviá segon la archéologue bèlga Joseph Mertens #qu'a enregistrat systématiquement çò relèu romain de Chameleux en contrebas, i aver #èsser al Bas-Empèri un luòc estrategic de primièr òrdre. A lo dintrat del vilatge los vestigis d'un mur épais que # passava davant el la via, formava un esperó barrat caractéristique. De fòrça nombrosas pèças romaines, principalament de la, aguèron trobat sul luòc. Recentament, s'es trobat un solidus d'aur de Constantin II pujat en condecora. L'istòria de Williers a la Mièja Edat es #cridar mal coneguda. dins lo XVIen sègle, lo vilatge a #èsser arruïnat per las guèrras e Williers "nòva vila" compta pas que tres fuòcs o de familhas l'an 1531. A aquela epòca, los abitants an pas glèisa e lor cal retre's a Mògas.Una nòva glèisa a bastit l'an 1628. Pendent la guèrra de Trenta ans, lo luòc a transformat en fòrt e los Franceses se n'apoderan en 1641. Lo fòrt e lo pòble an rasat e Willers es desèrt al dénombrement de 1656. Tres ans mai tard, Williers ven de franceses amb la rèsta de la prévôté de Yvois. En 1753, lo curé Pierre-François Thiedericq a acusat d'ivrognerie e de concubinage e lo archevêque de Trèves lududes enebit d'exercir lo sieu ministèri. Pauc abans 1940, un ostal fòrt a bastit a Williers. Las siás rèstas an #èsser integrats en un châlet.
Le nom de la localité n’apparait qu’à la fin du Moyen Âge. Mais le hameaux campé sur une crète que gravit la voie romaine qui reliaient Trèves et Reims, les capitales des deux provinces de Belgique, devait selon l’archéologue belge Joseph Mertens qui a fouillé systématiquement le relais romain de Chameleux en contrebas, avoir été au Bas-Empire un site stratégique de premier ordre. A l’entré du village les vestiges d’un mur épais devant lequel passait la voie, formait un éperon barré caractéristique. De très nombreuses pièces romaines, principalement du, furent trouvées sur le site. Récemment, on a trouvé un solidus d'or de Constantin II monté en médaille. L'histoire de Williers au Moyen Âge est hélas mal connue. Au XVIè siècle, le village a été ruiné par les guerres et Williers "nouvelle ville" ne compte que trois feux ou familles en 1531. À cette époque, les habitants n'ont pas d'église et doivent se rendre à Mogues.Une nouvelle église est construite en 1628. Pendant la guerre de Trente ans, le site est transformé en fort et les Français s'en emparent en 1641. Le fort et le village sont rasés et Willers est désert au dénombrement de 1656. Trois ans plus tard, Williers devient français avec le reste de la prévôté d'Yvois. En 1753, le curé Pierre-François Thiedericq est accusé d'ivrognerie et de concubinage et l'archevêque de Trèves lui interdit d'exercer son ministère. Peu avant 1940, une maison forte est construite à Williers. Ses restes ont été intégrés dans un châlet.
26 de mai
mai
La Roche-Vineuse
La Roche-Vineuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Istòria
Çò 16 d'octòbre 982, Narduin, vicomte de Mâcon dona a la abbaye La nòstra-Madama, Sant-Pierre e Sant-Benoit de Fleury lo sieu quite ben e experiéncia a Sommeré (Saumeriacum), parròquia de Sant-Sorlin, i compreses los uèch colonges cedidas en mai 895 a aquela abbaye per Winter, senhor de Sommeré e los sieus fils Thierry, #que Narduin aviá en benefici del abbé Amalbert.
Pendent la Revolucion, per seguir lo decrèt de la Convencion del 25 vendémiaire an II en convidant las municipalitats en avent de noms en podent remembrar los remembres de la royauté, de la féodalité o de las superstitions, als remplaçar per d'unas autras denominacions (decrèt pas-obligatòri), la municipalitat càmbia de nom contra la Ròca-Vineuse, abans de reprene lo sieu ancian nom. Pendent lo meteis deceni revolucionari, Sant-Sorlin absorbeix la municipalitat éphémère de Nancelles.
En 1908, Sant-Sorlin repren lo nom de la Ròca-Vineuse, utilizat qualque temps jos la Revolucion francesa.
Lo gentilé dels abitants de la Ròca-Vineuse es Sorlinois o Sant-Sorlinois.
Le 16 octobre 982, Narduin, vicomte de Mâcon donne à l'abbaye Notre-Dame, Saint-Pierre et Saint-Benoit de Fleury ses bien propres et acquis à Sommeré (Saumeriacum), paroisse de Saint-Sorlin, y compris les huit colonges cédées en mai 895 à cette abbaye par Winter, seigneur de Sommeré et son fils Thierry, que Narduin tenait en bénéfice de l'abbé Amalbert.