cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinastia Jin (265-420)
La revòlte dels "Wu Hu"
Pendent la guèrra dels uèit princes, aqueles pòbles son utilizats coma mercenaris. Vosent lo caòs generat per aquel conflicte e l'aflaquiment dels Jin que seguís, los Xiongnu, dirigits per Liu Yan, se rebèlan en 304, fondon le reialme de Han Zhao e son rapidament rejonhs pels autres pòbles non Han. Pasmens se los Jin se mobilizèron per ensejar de contenir aquela rebellion, subisson en 310 una desfacha majora qui s’acaba per la pèrda d'una armada de 100,000 òmes. Après aquela data, los Jin an mai la capacitat de contrarotlar la China del nòrd e en 311, Luoyang, la capitala de l'empèri, cai entre las mans dels Wu Hu, dirigits per Liu Yao, un general Xiongnu al servici de Liu Yan. La casuda de la vila es seguida d'un pilhatge en règla e del chaple de 30,000 personas. L’emperaire Jin Huaidi es capturat vivent, mas acaba per èsser executat en 313.
Après aquela execucion, un membre del clan Sima se proclama Emperaire jol nom de Jin Mindi e ensag de regnar dempuèi Chang'an, la segonda capitala de l'empèri. Ailàs per el, Mindi a pas de vertadièra armada a sa disposicion e las zonas contrarotladas pels Wu Hu lo separan dels autres territòris contrarotlats pels Jin, totes situats al sud del país. En 316, Chang'an cai a son torn fàcia a las tropas de Liu Yao, que captura Mindi. Aquel darrièr es executat en 318, çò que provòca la casuda dels Jin Occidentals,.
La refondacion de la Dinastiaː Los Jin orientals o Dong Jin (東晉)
vinheta|Situacion politica de la China del Nòrd en 327, al començament del periòde dels Jin orientals.
Començaments dificils e crisis intèrnas
Rui pòt comptar sus Wang Dao, un dels pròches eissit d’una familha de conselhièrs, que l'aviá seguit e vòl fins a sa mòrt en 339 d'estabilizar l’Estat Jin dins lo Sud. Sima Rui es rejonh per fòrça aristocratas e foncionaris avent subreviscut als chaples e fòrça Hakkas compta a partir d'aquela epòca lo començament de lors anjòls dempuèi la val del fluvi Jaune, pasmens se los istorians ne son pas convencuts. Pasmens, lo novèl emperaire es dins l'incapacitat de tornar prene lo Nòrd de la China, que la novèla cort imperiala es fèble e deu compausar amb los clans locals Zhou e Shen, contra qui obtenon l’ajudai dels clans Zhu, Zhang, Gu e Lu de Wujun, actuala Suzhou. En teoria, los pòstes politics mai prestigioses son reservats a aquelas grandas familhas del Sud. En practica, mai lo temps passa e mai los emperaires concedisson aqueles pòstes als elèits emigrats fins a los vojar de lor substéncia,
En efich, se los aristocratas del nòrd en exili sostengièron l’accession al tròn de Yuandi, es sonque quant lor posicion sociala e politica passa per la detencion de títols oficials. La subrevida de l'Estat Jin lor balha mai de seguretat qu'una receca d'autonomia podent provocar anarquia, guèrra civila e la fin de lor clan. Lor interés es pasmens pas d'aver en fàcia un emperaire poderós, es per aquò qu'enseguida, fan tot per empachar Yuandi d'exercir plenament son poder e es cantonat a son palai, çò que viu fòrça mal sens poder far pas res. Aquò es fa mai aisit que, originalament plaçat al cap d'una província d'importança secondària e pauc poblada, Yuandi ten pas lo mejans militars importants pendent sa pojada al tròn. Enseguida, los emperaires Jin son mai sovent plaçats jol jo dels clans mai poderoses. Los Wang, originaris de Shandong e establits dins lo Mejan Yangzi, son los primièrs a ensejar de dominar la cort de Jiankang, jos l'egida de Wang Dun e Wang Dao. Yuandi ensag plan de los disciplinar, mai lo sol efièch e la susmauta e la victòria de Wang Dun en 322. Aquela luta entre los aristocratas en exili e lo poder imperial al sen de la Cort es pasmens vana. En efièch, lo poder dels elèits, que sián ancianas o recentas, repausa totjorn mai sus lor empresa sus la societat, e pas prioritàriament sus lea foncions que tenon.
La luta entre la cort e los Wang acaba per virar a l'avantatge dels primièrs, quand l'emperaire Mingdi e sos aliats capitan a far fàcia a Wang Dun puèi son successor Wang Han. Lo novèl grand general quemergís pendent aquelas lutas es Su Jun, que profiècha d'en primièr dels successes. Amassant títols e onors, es enviat per gardar la frontièra al nòrd. Fin finala d'intra en conflicte contra lo poder central, e saqueja la capitala en 328, abans d'èsser vencut per de generals del Mejan Yangzi que sostenon la cort imperiala.
Las expedicions de Huan Wen
Après la mòrt de Shi Le en 333, los Zhao posteriors s’aflaquisson, puèi son rempleçats per d'autres caps de guèrra. I a d'en primièr Ran Min, d'origina Han, que cerca pas a dintrar en guèrra contra los Jin. Enseguida venon los generals Murong, que fondon la dinastia dels Yan anteriors. Al començament, aqueles darrièrs se mòstran pas guaire mai agressius que Min al vejaire de lor vesin miègjornal. A l'oèst dominan los Qin anteriors, establits a Chang'an e dirigits per de guerrièrs d'etnia Die.
Après lo caòs e fracasses de las primièras annadas, los Jin orientals tornèron afermir lor poder, mas los emperaires son encara obligats de se plaçar jos la proteccion de las grandas familhas per garantir l'estabilitat de lor tròn. En 347 lo general Huan Wen, qu'es a l'encòp lo novèl òme fòrt de la cort e lo sògre de l'emperaire Jin Mingdi (322-325), capita a conquerir lo Sichuan. Establís dins lo Mejan Yangzi, es d'origina modèsta e deu sa pojada a sos successes militars. En 352, profiècha de la desfacha del general Yin Hao contra los Qin anteriors per prene lo comandament de las tropas destinadas a la luta contra los reialmes del Nòrd. Sos primièrs successes li fan la dralha cap a Luoyang, qu'es presa en 354. Ensag alara de prene Chang'an, mas fa fracàs a causa de la resisténcia fòrta dels sieus adversaris, que practican una politica de la tèrra brutlada. Se deu retirar, alara que sas tropas afamats son vencuts per las atacas de sos enemics. Aquelas entrepresas militaras coneisson un darrièr escac en 369, fçcia als Yan anteriors. Après aver lançat una ausarda ofensiva que lo mena a passar lo fluvi Jaune, deu batre en retirada après sos primièrs revèrs e la menaça d'una intervencion dels Qin anteriors. Los Yan se lançan al percaç e la desfacha es pesuga per Xiangyi, dins lo Henan.
Sauta-cavalet
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Leapfrog9987.jpg/250px-Leapfrog9987.jpg|drecha|vinheta|319x319px|Enfants que jògan a sauta-cavalet. Sauta-cavalet, cavaleta f., passa-gent, passa-chin (deformat en pachechin, pachichin, pochichic) (prov. sauta-chin, copa-tèsta m., cavaleta f. ; gasc. sauta-craba m., saut de moton, sauta-l’i, passa-can, passa-lís, pati-vòli, gimbalet {Medòc}, guiròt-sauta; passem; lem. sauta-anguila, sauta-chin, sauta-l'i; auv. sauta-genest, viv. sauta-moton, saut-borrelet ) es un jòc esportiu d'enfants que consistís a sautar successivament per dessús totes los jogaires clinats en avant. Los jogaires se relèvan de la manièra seguenta : los primièrs se clinan cap endavant en formant una linha, e los darrièrs passan torn a torn al dessús d'eles, en pausant las mans sus lor esquina. Quand lo darrièr jogaire de pè a sautat per dessús l'abans-darrièr, aqueste s'ennauta e sauta a son torn per dessús los que lo precedisson, e aital a la seguida. Lo nombre de jogaires non es pas fixat.
Dinastia Jin (265-420)
Las expedicions de Huan Wen
Las derrotas l'empachan pas de dominar la cort fins a sa mòrt en 373. Comença d'importantas refòrmas militaras e administrativas, qu'afermisson los Jin orientals usant la poténcia militara de las grandas familhas. Amb el, las familhas d'origina militara fan lo primièr pas cap a la presa de contraròtle dels afars del reialme,.
Sauta-cavalet
Una varianta n'es botelhon, pomada, carnsalada o casqueta.
Fòrça practicat dins las corts de recreacion de las escòlas dempuèi la fin del sègle XIX, aquel jòc es estat progressivament remplaçat per de jòcs mai complèxes (còrda de sautar, pè-ranquet, bilhas...)
Dinastia Jin (265-420)
Batalha del riu Fei e guèrra civila
En 376, los Jin Orientals devon far fàcia al dagièr mai greu que jamai aviá menaçat lor dinastia, après la reünificacion del nòrd de la China jol jo dels Qin antérieurs. En 383, Fu Jian, l'emperaire dels Qin anteriors, envasís lo territòri dels Jin Orientals al cap d’una armada de 300,000 soldats, alara qu'aqueles pòdon alinhar pas que 80,000 òmes. Pasmens, los Jin pòdon comptar suls soldats plan entraïnats e plan equipats, que se baton per aparar lors fogals, alara que los Qin an una armada de conscrits mal entraïnada. Lo tust se debana pendnet la batalha del riu Fei, ont los Qin son mes en derrotas per l'armada dels Jin.
Après aquela victòria, lo Cancelièr Xie An profiècha de l'aclapament dels Qin anterios per torna prene los territòris situats al nòrd del riu Huai. En efièc, après lor desfacha, lo poder dels Qin anteriors s'engruma lèu, çò que permet l'afirmacion de novèls reialmes rivals, a saber los Yan posteriors, los Yan occidentals e los Qin posteriors. Tròp fèbles per atacar lo sud e tròp ocupats a se combatre, aqueles reialmes constituisson pas una menaça pels Jin Orientals. Lo caòs que s'espandís de nòu dins lo nòrd favoriza aqueles darrièrs que, en pauc de temps, rebutan la frontièra nòrd de lor domèni de centenat de quilomètres, lors soldats arriban fins a Henan e al Shandong.
Mas pla lèu, las rivalitats tornan prene, qu'après la victòria suls Qin, lo clan Xie, que fa partit lo cancelièr Xie An, constituís una menaça per la perennitat de la dinastia dels Jin Orientals. Lo prince Sima Daozi, qu'es l'oncle de l'emperaire Jin Mingdi, pren la mesura del dangièr e capitan a se desfar de Xie An en 385 puièi a escartar lo rèste de son clan. Dirigís de fach lo reialme pendent unas annadas e pren de mesuras centralizatriças, que butan a l'ostilitat dels grands clans del reialme, los Wang e los Huan. Fin finala, aquelas clans se soslèvon contra el e menan lo reialme dins una guèrra civila que dura detz ans.
Las expedicions de Liu Yu,
vinheta|Les royaumes se partageant la Chine en 409, avant les campagnes de Liu Yu.
Aquela decenniá de guèrra civila pròba la derrota de las estrategias de las diferentas grandas familhas del sud; que pas cap grand linhatge avent capitat a s'impausar durablament als pòstes claus de l’Estat, las ambicions de las familhas militaras se desencadena. Lo reialme es dins una situacion catastrofica, que de fogals de susmautas se multiplican fàcia a la decrepitud del poder central. En amont del Yangzi, Huan Xuan, lo filh de Huan Wen, se talha lo sieu domèni, pendent que Wang Gong fa lo meteis en aval. Aquel darrièr es liminat quand lo prince Sima Daozi paga fòrça plan los servicis de Liu Laozhi, lo general en cap del Comandament del Nòrd. Alara, Daozi ven l'òme a abatre e la cort ensag de levar de tropas dins lo Bas Yangzi per n'acabar amb el. Aquela levada de tropa capita pas que far créisser las tensions politicas e socialas dins la region e es benlèu a causa d'aquò qu'una revòlta populària se fa sus las còstas del Zhejiang. Aquela susmauta es menada per un cèrt Sun En, que s'inspira del movement taoïsta dels Mèstres celèsts. Sun En capita a prene Guiji e a menaçar la capitala, abans d'èsser vencut pel prince Sima Yuanxian. En 402, acaba per se suicidar se negant amb de fidèls feveroses.
Mentretant, Huan Xuan pren possession d'una granda partida de las regions situadas en amont del Yangzi, puèi lança una ataca contra la capitala. Trionfa mercé a la defeccion a son benefici de Liu Laozhi e de las tropas del Comandament del Nòrd. Los princes Sima Daozi e Sima Yuanxian son meses a mòrt, alara que Liu Laozhi es escartat, puèi butat al suicidi. En efièch, malgrat son ajuda decisiva constituís una menaça tròp importanta per que lo novèl òme fòrt del reialme pòsta se pagar lo luxe de lo daissar en vida. Considerant que lo caòs de la guèrra civila es lo signe lo fracàs manifèst dels emperaires Jin, Huan Xuan crida qu'aqueles darrièrs se perdèt lo mandat celèst, se proclama emperaire en 403 e fonda una novèla dinastia, la dinastia Chu.
Es un General de bassa extraccion de l'armada del Comandament del Nòrd, nomenat Liu Yu, qu'acaba aquel caòs e amb la rebellion de Huan Xuan en 406. Considerat coma lo melhor general del periòde dels setze reialmes, Liu Yu se revòlta après la mesa a mòrt de Liu Laozhi. Destrusís l’efemèra dinastia Chu e assegura la subrevida de la dinastia Jin per unas annadas, quitament s'es ara lo mèstre incontestat del Sud del fach de sa manmesa sus l'aparelh militar del reialme. Malgrat una decennia de trebles, aquel aparelh demora pro poderós per permetreaà Yu de lançar una seria d'expedicions contra los Qin posteriors, los Xia, los Yan miègjornals e los Wei del nòrd. Levat l'expedicion contra los Xia, totas las autras son de succès ee permeton als Jin de tornar prene pé al nòrd, annexiant lo còr istorica de la China e fixant lor frontièra nòrd suls bòrds del fluvi Jaune.
Après aquela seria de victòria, lo prestigi de Liu Yu es a son zenit, çò que li permet d'usurpar lo tròn en 420; après aver capvirat l'emperaire Jin amb l'ajuda de personalitats religiosas bodistas e taoïstas de primièr reng. Fonda alara la dinastia dels Song del sud, acabant atal amb la dinastia dels Jin. Jos son règne e aquel de son filh, la China coneis un breu periòde de prosperitat, fins a que los Wei dels Nòrd capitan a unificar la China del nòrd eliminant los autres reialmes non Han, puèi a rebutar los Song cap al sud.
Espiritualitat e religions
vinheta|250x250px|Los sèt savis del bosc de bambós representats amb l’ermita Rong Qiqi dels [[Periòde dei Primas e deis Autonas|Primas e Automnas sus una tomba de las dinastias del Sud]] L’ambiant facciós dels mitans del poder ont los conflictes son sovent murtrièrs provòca una fugida d'unes joves aristocratas al vejaire de la politica e lor retirada dins lo qingtan, « pura conversacion », justas oratòrias codificadas. Sis adèptes, letrats e poètas, adopton a vegada un biais de vida edonista o excentric que valdrà al movement sa marrida reputacion dins l’istòria oficiala escricha segon la perspectiva confucèa. Lo qingtan s’inserís dins lo corrent xuanxue aparegut jols Wei. Pasmens s'es destriat taoïsta, sos autors, sovent engatjat dins la foncion publica, metent a vegada las nocions taoïstas al servici del confucianisme o l'utilizant per justificar l’òrdre social. Las personalitats mai representativas ne son los filosòfs Wang Bi e He Yan (Wei), Xiang Xiu e Guo Xiang, e tanben los sèt savis del bòsc de bambós : Xi/Ji Kang, Liu Ling, Ruan Ji, Ruan Xian, Xiang Xiu, Wang Rong e Shan Tao.
Lo bodisme contunha son implantacion. Dona sa contribucion al xuanxue; de monges participan al qingtan e se reconeis d'influéncias bodistas pels autors que los traduson a lor biais. Jols Jin orientals, lo monge d’origina nordica Huiyuan establit sul mont Lu dins la China del sud un centre de rai bodista ont nais lo movement Tèrra pura. Dins lo Nòrd ocupat pels Setze reialmes, d'òbras importantas de traduccion son realizadas jos l’egida dels sobeirans e la direccion de Dao'an (Qin anteriors) e Kumarajiva (Qin posteriors). Lo monge Faxian quita lo domèni dels Qin posteriors per un long periple (399-414) a las fonts del bodisme contat dins Relacion dels reialmes bodics (Foguoji), que balha de tèxtes.
Li taoïsme tanben contunha son desvelopament. Lo movement dels mèstres celèstes encara florissent s’espandís al sud du Chang Jiang amb la reünificacion e l’exili de l’aristocracia cap al sud. En 399, Sun En de Wu e son parent Lu zhi, líders locals del movement, començan un ensag de rebellion que provòca una restriccion del movement a la fin dels Jin orientals. Mentretant, los futurs corrents al vam dins la dinastias del Nòrd e del Sud e dels Sui-Tang, Shangqing e Lingbao se constituisson amb Wei Huacun pel primièr e Ge Chaofu pel segond. Del costat dels alquimistas, Ge Hong, grand oncle de Ge Chaofu, daissa un tesmoniatge important amb lo Baopuzi.
Arts, poesia e literatura
La poesua fu contunha la tradition dicha de Jian'an començada jos Han avec Zhang Zai, Zhang Xie, Zhang Yuan, Lu Ji, Lu Yun, Pan Yue, Pan Ni, Zuo Si. Unes s’inspiran de l’esperit del qingtan coma Sun Diao o Guo Pu. Los autres estils son representats per Ji Kang, Ruan Ji e subretot Tao Yuanming. Guo Pu es tanben conegut per sos commentaris del diccionaris Erya, del Libre dels monts e de las mars e de la Legende del rei Mu.
L’accion de la legenda populara de Liang Shanbo e Zhu Yingtai se situa jols Jin orientals.
Sciéncias e tecnicas
Dins aquel domèni, se pòt citar lo cartograf Pei Xiu (224-271), ministre dels Jin occidentals, coma totes las òbras quimicas e medicals dels alquimistas coma Ge Hong que redigís lo primièr tractat de medecina d’urgéncia, lo Zhouhoubeijifang. Lo papièr se perfecciona e remplaça massissament las lamellas de bambó.
Ceramics Jin
vinheta|150x150px|Ceramica de Yue Yao amb motiu, Sègle III EC, Jin occidentals, Zhejiang.
La dinastie Jin es coneguda per la qualitat de sas porcelanas en celadon verd. La fabricacion d'aqueles objèctes en celadon interven pauc de temps après l'apareisson dels Protoceladons e dels objeèctes en ceramicas de Yue Yao al començament de la dinastia Jin. Las gèrlas en protoceladon o en celadon de la dinastia Jin son sovent decoradas amb de representacions d'animals, e diferentas figuras bodistas.
Autres
Una autra dinastia Jin foguèt al cap de la China del Nòrd. foguèt fondada en 1115 per Taizu del pòble manchós dels Jurchen, e s'acabèt 1234 par l'invasion des Mongòls de Gengis Khan.
Vièlanava (Arièja)
Vièlanava (Villeneuve en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Sent Pardós (Puèi Domat)
Toponimia
Saint-Pardoux ven delh nom latinizat de Pardulphus, nom germanic Pard-wulf o Bard-wulf, que correspond a un ermita garit miraculosament de la ceguesa, puèi que venguèt abat de Garait (sègles VII e VIII) ; es tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de perdon, adaptat en francés en Pardoux, Perdon, Pardon, etc, çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articula regularament quand n'i a una. La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (Pardós / Pardos, emb -s finala, sovent utilizat en Auvèrnhe e Lemosin, es probablament analogic).
Nòtas
<references group="N"/>
Cherisy
Cherisy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
thumb|left|Molins de Chérisy
Cherisy es una municipalitat situada a cinc quilomètres aperaquí a l'èst de Dreux, en la vallée de la Eure. Compren los caserius de Fermaincourt, dels Osmeaux, del Pichon Chérisy e de Raville.
S'estend de part e d'autra de la Rota nacionala 12. La linha de Sant-Cyr a Surdon passa pel territòri communal.
A traversat pel riu Eure e compren en lo sieu territòri de nombrós étangs e de rius, #que la Blaise. De nombroses molins se n'èran installats la longitud de l'Eure. Sòles uèi subsisteixen aquel de Chérisy e aquel dels Osmeaux.
thumb|left|Moulins de Chérisy
Albèrt Tornièr
thumb|250px|Retrach de n'Albèrt Tornièr cap a 1902 Albèrt Tornièr (en francés Albert Tournier; Pàmias, 24 de mai de 1855 – Ussat, 3 de setembre de 1909) èra un escrivan, jornalista e politician occitan que foguèt deputat d'Arièja de 1902 a 1909.
Cherisy
Geografia
Elle s'étend de part et d'autre de la Route nationale 12. La ligne de Saint-Cyr à Surdon passe par le territoire communal.
Albèrt Tornièr
L'arribada en politica
En 1898, en seguida de la demanda dels comitats radicals e de concentracion republicana d'Arièja de se presentar a las eleccions, Albert Tornièr venguèt candidat dins la circonscripcion de Pàmias. Aquel còp perdèt, mas a las eleccions seguentas, en 1902, foguèt elegit e doncas aquel an dintrèt a la Cambra dels deputats. En julhet se maridèt amb Maria Colin. Foguèt un dels aparaires mai vindicatius de la laïcitat e un dels defensors mai actius de las idèas republicanas. De santat fragila, se n'anèt en agost de 1909 far una cura a Ussat mas malgrat aquò la malautiá l'emportèt lo 3 de setembre de la meteissa annada.
Cherisy
Geografia
Elle est traversée par la rivière Eure et comprend dans son territoire de nombreux étangs et rivières, dont la Blaise. De nombreux moulins s'étaient installés le long de l'Eure. Aujourd'hui seuls subsistent celui de Chérisy et celui des Osmeaux.
Istòria
Lo masatge caseriu de Raville a documentat dempuèi lo començament del (en latin : Rara Villa en 1118, Regales Villa l'an 1126 ).
Longprat
Longprat [lɑ̃ˈpʁa] (Saint-Pierre-Colamine en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Cherisy
Istòria
Le hameau de Raville est documenté depuis le début du (en latin : Rara Villa en 1118, Regalis Villa en 1126 ).
Longprat
Toponimia
Chau notar que per parlar de la comuna se ditz pas jamai Sent Pèire mas Longprat, nom del borg le mai important. Sent Pèire z-èra un ancian vialatge avora desaparegut, se pòt enquèra veire una glèisa e de chasaus mas pas mai d'abitacions.
German Encòntra
Pèire German Encòntra (en francés Germain Encontre; Marsilhargues, 9 de junh de 1809 - Constantina, Argeria, 8 de julhet de 1853) foguèt un escrivan occitan e personatge politic contestatari de Lengadòc.
Biografia
190px|thumb|Representacion d'un gardian dins Una corsa de buòus German Encòntra nasquèt en 1809 dins una familha de proprietaris amonedats de Marsilhargues. Èra lo filh de Pau Encòntra e de Flora Felinas e aviá dins sos avantpassats de pastors protestants.
Coma lo protestantisme èra ben ancorat dins la familha recebèt una educacion protestanta. Faguèt sos estudis segondaris e a la fin d'aquestes obtenguèt son bachilierat.
Malgrat lo diplòma son emplec foguèt de comés librari a Montpelhièr durant dètz ans. En 1839 publiquèt Una corsa de buòus amb una introduccion que presenta sos ensages ortografics a partir de la grafia emplegada per l'abat de Sauvatges.
Se maridèt lo 31 d'agost de 1844 amb Adelina Danièl e aguèron tres enfants. Aquela annada la mòrt de son paire li permetèt d'eiretar d'un eiretatge consequent e aital poguèt dobrir una librariá a Nimes lo 30 d'octobre de 1845. Pasmens son gost pel comèrci sembla d'èsser estat mai limitat que son interès per la lectura. Aital sos afars fasián pas pro de beneficis e li calguèt vendre las tèrras de Marsilhargues dapasset per ensajar de salvar la librariá.
280px|left|thumb|Illustracion d'una corsa dins Una corsa de buòus Comencèt alara son engatjament politic e se botèt a escriure exclusivament en francés. S'avodèt a compausar divèrsas satiras socialas coma Les Héros de la Finance en 1847. L'an seguent, en 1848 comencèt a far de politica, frequentèt los clubs republicans e participèt fòrça activament a las campanhas de banquets. Se presentèt puèi a las eleccions mas i fracassèt bèlament. La capitada electorala de Louis-Napoléon Bonaparte foguèt viscuda per Encòntra coma una traïson dels ideals republicans, çò que generèt una tièra d'òbras contestatàrias en francés coma Les gens comme il faut, à l'esplanade de Nîmes en 1848, Pauvre soldat, Confession de foi du citoyen Encontre e Le Peuple Souverain en 1849.
Foguèt atirat alara pels extrèms e s'afilièt a l'esquèrra socialista e obrièra. Aquela afiliacion provoquèt son empresonament per primièr còp en abril de 1849. Foguèt jutjat lo 19 de junh de 1849 e liberat puèi. German Encòntra foguèt membre del comitat de resisténcia que se formèt a Nimes l'endeman del còp d'estat del 2 de decembre de 1851. Lo comitat se vegèt rapidament destrantalhat e Encòntra foguèt arrestat lo 10 de decembre de 1851. Son procès se tenguèt lo 12 de març de 1852: foguèt condemnat a la deportacion en Argeria qu'i moriguèt l'an seguent, lo 8 de julhet de 1853 a l'espital militar de Constantina.
Esporles
Esporles es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Cèrç
Cèrç (Cers en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : villa Circio, en latin, en 955, villa Circi, en latin, en 993, villa Circio, en latin, probablament cap a 1010, terminio de Circio, en latin, en 1097, ecclesiae S. Genesii de Circio, en latin, en 1107 e 1130, ecclesiam de Circiis, en latin, en 1129, castrum de Cerz en 1166, terminio de Circio, en latin, en 1170, de Circio, en latin,en 1323, 1361, al sègle XVI e en 1636, Cers en 1571, 1643, 1708, 1740-1760 e 1771-1772 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Cèrç ven del latin circus, « cercle, edifici redond » (explicacion de Vincent); Dauzat dona una fòrma anciana de 993, omesa per Hamlin e que proveniá probablament de l'ancian diccionari topografic d'Eugène Thomas, de qualitat sovent insufisenta, Circum ; segon Hamlin, Cèrç ven del gentilici latin Circius, emplegat sense sufixe, probablament sense rapòrt amb cèrç, « vent d'oèst ». Cèrç èra una proprietat galloromana. Circios es un nom gallic.
Eivissa (Vila)
Eivissa o Vila es un municipi catalan de 0 abitants dins l’illa d’Eivissa, dins las Illas Balearas.
Administrativament, es dins la província e comunautat autonòma de las Illas Balearas, dins l’estat espanhòl.
Toponimia e istòria
La ciutat capitala de l’illa se disiá Ciutat d’Eivissa abans 1979, que recebèt lo títol de ciutat del rei d’Espanha Carles III en 1783. Lo nom espanhòl èra Ciudad de Ibiza, ara se fa servir Ibiza. Pasmens l’usatge popular es de far servir Vila e viler pels abitants.
Estellencs
Estellencs es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Épagny (Nauta Savòia)
Épanyi, en arpitan, segon la grafia de Conflans, (Épagny en francés) es una anciana comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de la Nauta Savòia de la region Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Dempuèi lo 1ièr de genièr 2016, fa partida amb Metz-Tessy de la comuna novèla d'Epagny Metz-Tessy que n'es lo caplòc. Las comunas fusionadas venon pas comunas delegadas.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Felanitx
Felanitx es un municipi de las Illas Balearas, dins los païses catalans.
Es administrativament de la província espanhola e la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas, dins l’estat espanhòl.
Alh ròse de Lautrèc
thumb|Logò de l'Alh ròse de Lautrèc|ligam=Special:FilePath/Ailrosedelautrec.png
L'Alh ròse de Lautrèc es una apellacion contrarotlada que designa una produccion tradicionala d'alh de la région de Lautrèc (Lengadòc).
Aquela produccion gausís dempuèi 1966 du Labèl roge « Alh ròse » e dempuèi lo 12 de junh de 1996 del labèl europèu Denominacion d'Origina Protegida « Alh ròse de Lautrèc ».
L'organisme de defensa e de gestion d'aquela denominacion es lo « Sindicat de defensa del Labèl Roge e de la DOP Alh ròse de Lautrèc » que lo sètge es a Lautrèc. L'organisme de certificacion e de contraròtle es la socieatat Qualisud.
Caracteristicas del produch
thumb|Manolha 1 kg d'Alh Ròse de Lautrèc Labèl Roge e DOP L'Alh ròse de Lautrèc se caracteriza pels seus grelhs d'un ròse plan marcat, per sa fòrta dormància que permet de prolongar la comercialzacion fins a la prima e per un tanòc rigid que permet de far de manolhas per la presentacion.
Airal geografic
L'airal geografic de produccion de l'Alh ròse de Lautrèc foguèt delimitat prenent en compte las tradicions istoricas de cultura e las caracteristicas del terrador. Compren 88 comunas a l'oèst del departament de Tarn, dins una region de terrens argilo-calcaris, asagats per l'Agot e lo Dadon.
Cultura
Las pèças d'alh son preparadas a la devalada. La plantacion dels grelhs (grans d'alh) se fa en decembre - genièr. La levada se situa pendent febrier. L'alh se desvolopa en una dotzena de fuèlhas. Los principals gastadors de l'alh son de malautiás fongicas. Puèi en junh, un tanòc monta e deu èsser copat per gardar las sèrvas dels bulbs: se fa a la man per cada pè. La culhida se fa tres setmanas aprèp, entre lo 20 de junh e lo 15 julhet. L'alh es de seguida dintrat e penjat jos d'envans perque seque amb l'autan pendent al mens 2 setmanas.
Festenal
Cada annada, dempuèi las annadas 1970, la « fèsta de l'Alh ròse de Lautrèc » se ten cada an, lo primiè divendre del mes d'agost a Lautrèc.
Un « marcat de l'alh » se ten à Lautrec cada divendres matin a partir de miègjulhet fins a la fin de l'annada.
Baracé
Baracé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Comuna angevine del Baugeois, Baracé se situa sus las rotas D68, Tiercé - Huillé, e D136, Daumeray.
Commune angevine du Baugeois, Baracé se situe sur les routes D68, Tiercé - Huillé, et D136, Daumeray.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Celestí Barallat
Celestí Barallat i Falguera (Barcelona, 1840 - 2 de novembre de 1905) foguèt un avocat, escrivan e politician conservador catalan. Aguèt un ròtle important dins lo catalanisme, e lo mond literari e cultural de la Barcelona del sègle XIX pr'amor de son implicacion e sas collaboracions al jornal Diario de Barcelona e qualques revistas coma Lo Gay Saber o La Renaixensa.
Coma traductor faguèt la revirada de l'òbra màger de l'erudit e autor occitan Frederic Mistral, Mirèlha en espanhòl.
Ferreries
Ferreries es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Chès Pèire
Chès Pèire [tseˈpɛjʁə] (Saint-Pierre-la-Bourlhonne en francés) es 'na comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Acid carboxilic
thumb|right|Esquèma de basa d'un acid carboxilic.
Un acid carboxilic es una espècia quimica organica caracterizada per la preséncia dau grop foncionau carbonil (–C(O)OH). Coma son nom l'indica, son d'acids. Sei basas conjugadas son dichas ions carboxilats. Naturalament presents dins l'environament, leis acids carboxilics son coneguts dempuei l'Antiquitat (acid acetic). Pasmens, suscitan un interès fòrça important dempuei la revolucion scientifica en causa de son ròtle dins lei mecanismes dau vivent e en sintèsi organica. De mai, gràcias a lor reactivitat, leis acids carboxilics an de derivats nombrós, e egalament important en quimia organica, coma lei clorurs d'acil, leis anidrids d'acid, leis estèrs, leis amids e lei nitrils.
Fornalutx
Fornalutx es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Formentera
Formentera es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Victor Frankenstein
Victor Frankenstein es un personatge de ficcion aparegut pel primièr còp dins lo roman Frankenstein o lo Prometèu modèrne de Mary Shelley en 1818.
Biografia fictiva
Victor Frankenstein es originari de Cologny, dins lo canton de Genèva. Pendent sos estudis, fa de recercas que lo menan a crear la vida : una creatura sens nom facha de troces de cadavres umans e animals e de vejaire repugnant. La creatura e lo creator entretendràn una relacion amor/òdi, desvelopat al fil del roman e de las adaptacions cinematograficas.
Fisic
A l'origina, Victor Frankenstein sembla èsser être un jovent gaireben estranh, recebent pas de descripcion fisica particulara, es imaginat pel lector.
Quand lo capitani R. Walton reculhís Frankenstein sus sa nau, lo descriu coma un « èsser fòrt curiós : sos uèis an abitualament una expression fòraviada, quitament un aire de baujum, mas a de moments, que s'ocupa d'el o que se li dona lo mai pichon servici, tota sa fisionomia sembla s'enlusir d'un rai de bontat e de doçor que jamai ai encontrat per un èsser uman. »
D'en primièr presentat coma un bèl jovent aristocrata dins las adaptacions visualas, al fil dels ans dins d'omenatges e parodias, serà presentat mai sovent coma un vièlh òme calvet o de pèls blancs en batalha, se conformant a l'estereotipe del sabent baug al que contribuiguèt.
Personalitat
Dins lo roman original de Mary Shelley, Victor Frankenstein es un jovent sensible, afogat de sciéncia que se met al cap de voler saber d'ont veniá « la quita esséncia de la vida » e crea una creatura òrre que lo fa fàstic. Creatura que, rebutada, cai dins l'asir e causa la mòrt e desesper per venjança, e Victor sentís de remòrds e ànsia quand endevina la culpabilitat de sa creacion. Pasmens acabarà d'esperel a virar cap a l'òdi e la venjança quand lo mostre li prendrà en mai son melhor amic sa promesa, lo percaçant per tèrra e mars, mas sens que le desnosament daisse una de las doas partidas ganhanta.
Lo cinèma e la fòrças adaptacions del roman (sens comptar los omenatges, parodias, etc) contribuiguèron a desformar plan forçament la personalitat del doctor Frankenstein. Se, dins lo Frankenstein de James Whale (1931), lo sabent apareis encara coma un personatge puslèu positiu, d'adaptacions seguentas fan del l'arquetipe del sabent baug, lo presentant coma un megalomana, que vòl jogar a Dieu, veire conquerir lo mond. Dins la seriá de films britanics produchs per la Hammer entre 1957 e 1974, Frankenstein (incarnat plen sovent per Peter Cushing, lo personatge essent pas mai un jovent mas un òme d'edat) es presentat coma un sabent crudèl e sens escrupuls que, al fil dels longs-mestratges, ne ven a cometre de crimes per realizar sas experiéncias. Las versions de la Hammer fan sistematicament de Frankenstein un personatge negatiu, o al minim inquietant : dins Las Orrors de Frankenstein, lo sabent, incarnat aqueste còp per Ralph Bates, torna en òme jove sens èsser pas per tant mai simpatic.
D'autras adaptacions s'apròchan al contrari de la version literària d'origina, tornant Victor Frankenstein en un personatge mai positiu, aquesta d'un sabent jove e afogat mas despassat per sa creacion : es lo cas del telefilm   Frankenstein: The True Story (1973), del Frankenstein de Kenneth Branagh (1994) o de Doctor Frankenstein (2015).
Familha
Las diferentas adaptacions cinematograficas li donan tres filhs, Victor Junior, Wolf e Ludwig Frankenstein, e un fellen, Frederick, que permetran, entre autres, a la creatura de li subreviure sus la tela.
Creacion del personatge
Al sègle XVIII, se vei una importanta progression dins las sciéncias e subretot dins la medecina. Amb la descobèrta de l'electricitat, los mètges de l'epòca començon alara a practicar d'experiéncias electricas sus l'òme (gaireben totas las experiéncias son fachas sus de cadavres). Alessandro Volta, fisician italian, conegut per sas òbras sus l'electricitat e l'invencion de la primièra pila electrica mòstra que d'estimulacions electricas en cadena provòca la contraccion de contunh dels muscles. De novèlas terapias coma l'electrochòc començan. Totas aquestes novelums pivelan a l'epòca e donc per l'imaginari se desvelopa l'imatge del mètge sens d'alma, l'idèa del mostre dins las sciéncias ficcions (Doctor Frankenstein).
Frankenstein es lo nom d'una dinastia de senhers de Breuberg, barons e vescomtes del Sant Empèri roman germanic.
Sent Pèire (Puèi de Doma)
Sent Pèire [sɛ̃ˈpɛjʁə] (Saint-Pierre-le-Chastel en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Inca
Inca es un municipi de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Tana de Zulueta
vinheta|Tana de Zulueta (2016). Tana De Zulueta (Bogotà, Colombia, 4 d'octobre de 1961) es una jornalista e politiciana italiana de centre esquèrra. Foguèt senadora per Roma de 1996. A 2001. Trabalhèt coma jornalista pel setmanièr britanic The Economist.
Gèmas
Gèmas (en occitan ancian Gèmenas, en francés Gémenos) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Bouquetot
Bouquetot en normand (Bouquetot en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Oleg Sentsov
Oleg Sentsòv (en ucraïnian e rus: Олег Сенцов; Sinferòpol, Crimèa, 13 de julh de 1976) es un realizador e scenarista ucraïnian.
Per encausa de sa posicion favorabla e son engatjament a las manifestacions EuroMaidan se vegèt arrestat per las autoritats russas lo 11 de mai de 2014 a Sinferòpol. Durant lo meteis mes, del temps del Festenal de Canas se demandèt sa liberacion. Es estat transferit a la Preson de Lefortovo a Moscòu lo 23 de mai sens poder veire sos avocats abans lo 27. Qualques jorns mai tard, lo 30 de mai, lo FSB revelèt las acusacions d'apartenir al Sector Drech e d'èsser de terroristas que fan pesar sus Sentsòv e tres autras personas: l'activista des dreches umans Alexander Kolchenko, lo jurista Gennady Afanasiev e Alexei Chirny. Lo 7 de julh de 2014 sa detencion foguèt prolongada fins al 11 d'octobre.
En agost de 2014 la peticion per far liberar Oleg Sentsòv foguèt signada pel grop de musica punk american Anti-Flag. Foguèt finalament condemnat a 20 ans de preson lo 25 d'octobre de 2015 per un tribunal rus amassa amb d'autres presonièrs politics ucraïnians.
Emprisonat dins la colonia penitenciaira de Labytnangui (Siberia occidentala) faguèt la grèva de la fam de mai a octobre de 2018, son estat de santat es jutjat critic.
Lo 25 octobre de 2018, recebèt lo prèmi Sàkharov, decernit pel Parlament Europèu.
Broin
Broin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Lloseta
Lloseta es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Lloret de Vistalegre
Lloret de Vistalegre es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Pau Arena
250px|thumb|Fotografia de Pau Arena Pau Arena (en francés Paul Arène, Sisteron, 26 de junh de 1843 – Antíbol, 17 de decembre de 1896) foguèt un escrivan occitan de Provença.
Biografia
Pau Arena nasquèt a Sisteron en 1843 dins una familha modèsta que son paire èra relotgier e sa maire modista. Faguèt seis estudis au collègi dei Fraires de Sisteron amb un bòn nivèu. Après aver preparat una licéncia de filosofia, Pau Arena trabalhèt coma mèstre d'estudis ai licèus de Marselha e puei de Vanves. En 1865 abandonèt l'universitat per s'orientar devèrs lo jornalisme. A París, ont soliá anar ai cafès literaris, coneguèt divèrseis escrivans coma Anfós Daudet, François Coppée e Catulle Mendès e s'amistancèt amb elei.
Foguèt trobat mòrt dins sa cambra, la tèsta apiejada sur un cònte qu'aviá pas acabat, lo vèspre dau 17 de decembre de 1896.
Òbras
thumb|160px|Bust d'en Pau Arena per Antòni Joan Injalbèrt
Fasa lunara
vinheta|Animacion de las fasas de la Luna coma se las vei dempuèi l'emisfèri nòrd. L'oscillacion aparent de la Luna es deguda a un fenomèn conegut coma libracion, e lo cambiament de mitat aparenta se deu a l'excentricitat de l'orbita lunara. vinheta|Fasas de la Luna vinheta|Posicion de la Luna en caduna de sas fasas La fasa lunara es un tèrme astronomic que designa l'aparéncia de la porcion de la Luna esclairada pel Solelh tal coma es vista per un observator sovent situat sus Tèrra. Las fasas de la Luna cambian de biais ciclic mentre la Luna orbita a l'entorn de la Tèrra segon la posicion relativa dels tres cosrses (Tèrra, Luna e Solelh). La mitat de la superfícia lunara qu'es fàcia al Solelh sempre es esclairada, mas la porcion d'aquel emisfèri esclairat qu'es visible per un observator terrèstre pòt variar de 100% (luna plena o en sa plenor o tresluc) fins al 0% (luna novèla). Entre d'aquelas doas fasas i a lo quart creissent, e mai tard a la luna novèla ven lo quart descreissent. Lo temps percorregut entre doas lunas novèlas se nomena mes lunar o sinodic e es de 29,53 jorns solars mejns.
Llubí
Llubí es un municipi de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas. Ancianament sonat Castelll-Llubí, Llubí es una municipalitat malhorquina de la comarca del Pla, al nòrd-èst de Ciutat de Malhòrca. La comuna confronta Inca, Sa Pòbla, Muro, Santa Margalida, Maria de la Salut e Sineu. Lo nuclèu urban es situat entre dos promontòris, devesit entre part d'orient e la part de Son Ramis (Rumiolers).
Fasa lunara
Lo terminator lunar es la frontièra entre los emisfèris esclairats e non esclairats. Levat unes cratèrs près dels pòls lunars, totes las partidas de la Luna compten a quicòm prèp 14,77 jors de lutz solara seguits de 14,77 jorns de "nuèch" (i a pas una "fàcia escura" permanenta de la Luna).
Las fasas de la Luna son prigondament ligadas amb de periòdes del calendari coma la setmana e lo mes. Son la basa del calendièr musulman. Mai, las planetas an tanben las lors fasas; Galileo Galilei foguèt lo primièr a descobrir que Vènus presentava de fasas coma la Luna, argument qu'afortiguèt la teoria eliocentrica. Las planetas qu'an d'orbitas interioras a la terrèstre (es a dire, lo quita Vènus e Mercuri) son aquelas que presentan las fasas mai evidentas.
Noms de las fasas lunaras
Los noms tradicionalas de las quatre fasas lunaras son:
E se nota tanben:
centrat|vinheta|900x900px|Las fasas de la Luna coma se vei mirant cap al sud dempuèi l'emisfèri nòrd. Dempuèi l'emisfèri sud se vei las meteissas fasas viradas a 180°. La partida superiora del diagrama es pas a l'escala (la Luna es fòrça mai alunhada del solelh). vinheta|Imatge d'una lluna creixent presa pel telescopi d'MPG/ESO de 2,2 metres a La Silla.
Calendièr lunar
Lo mes mejan del calendièr –aquèl equivalent a una dosena partida de l'annada– a una durada d'unes 30,44 jorns, alara que lo cicle de las fasas de la luna (sinodica) se passa en mejana cada 29,53 jorns. Aquò fa que la coordinacion de las fasas de la Luna respècta los meses del calendièr se desplaça gaireben d'un jorn cada mes que passa. Es per aquò qu'i a de jorn dins lo calendièr que se saltan.
Mancor de la Vall
Mancor de la Vall es un municipi de la comarca d'El Raiguer (ilha de Malhòrca) e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Viran (Arièja)
Viran (Vira en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Sent Piare Ròcha
Sent Piare Ròcha [sɛ̃pjaˈʁwɔtsɔ] (Saint-Pierre-Roche en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Vilanòva d'Òlmes
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [,bilo'nɔβo ,ðɔlmes]. Las fòrmas ancianas son Vilanova en 960 (Paul Viteau), Villam Novam en 1246, Villanova en 1318-25. Aviá lo nom de Vilanòva de Montferrièr. Segon Dauzat e Rostaing, una vilanòva es una aglomeracion novèla fondada a l'Edat Mejana per un senhor o una comunautat religiosa, mès sense que las franquesas autrejadas a las vilafrancas sián precisadas. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, Vilanòva ven de l'occitan vila « vilatge », e de l'adjectiu femenin nòva, « nòva, novèla ». Segon Patrici Pojada, la comuna es una vila nòva, una aglomeracion creada a l'Edat Mejana, sovent per un senhor o una autoritat eclesiastica. Es situada en País d'Òlmes.
Manacor
Manacor es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Passy (Nauta Savòia)
Passy en arpitan (Passy en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de la Nauta Savòia de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Sesseraç
Sesseràs o Saisseràs (Cesseras en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Damàs I
Damàs I o Damase (vèrs 305 - 11 de decembre de 384) foguèt lo 37 papa de la Glèisa Catolica Romana de 366 a 384. Succediguèt a Libèr (352-366) e foguèt remplaçat per Sirici (384-399). Es considerat coma un papa major dei sègles premiers dau cristianisme.
Sesseraç
Expausada a un climat mediterranèu, es drenada per la Cèssa, l'Espène, lo riu del Pas de Fòssa e per divèrses autres pichons corses d'aiga. Inclusa dins lo pargue natural regional del Naut-Lengadòc, la comuna possedís un patrimòni natural remarcable : dos sits Natura 2000 (los « causses de Menerbés » e lo « Menerbés ») e doas zònas naturalas d'interès ecologic, faunistic e floristic.
Geografia
La comuna es limitròfa del departament d'Aude.vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Damàs I
Dins lo corrent de son pontificat, Damàs chausiguèt de defendre la tradicion crestiana, especialament sus lei questions importantas de doctrina e de disciplina. Aquò favorizèt la reconóissença — progressiva — de l'autoritat dau papa sus la Glèisa. Per legitimar aquela posicion, Damàs utilizèt lo prestigi de Roma liat a la mòrt dins la vila de Sant Pèire e de Sant Pau e la declaracion de l'evangili segon Mathieu. Illustracion dau succès d'aquela politica, lo títol de Sètge apostolitic acomencèt d'èsser utilizat per designar Roma. D'autra part, capitèt d'obtenir una diferenciacion entre leis autoritats civilas e religiósas. Doas decisions deis emperaires Valentinian I e Gracian donèron au papa la gestion dei querèlas religiósas. Enfin, lei sinòdis de Roma (369) e d'Antiòquia (378) decidiguèron que, d'ara endavant, un evesque foguèsse considerat coma legitim après reconóissença per lo papa. Aquò li permetèt de despausar leis evesques favorables a l'arianisme. De mai, gràcias au sostèn dau poder imperiau, renforcèt la lucha còntra leis eresias e l'evangelizacion de Gàllia.
Sesseraç
Toponimia
La prononciacion es [sèsè'ras]. Las fòrmas ancianas son : parochia de Saisseras cum ipsa ecclesia S. Martialis en 1100, ecclesiam S. Martialis de Seisseria en 1102, Pontius de Cesseratis, Bernardo de Cesserats en 1135, Guillelmus Boeri de Seceraz en 1169, de Cesserad cap a 1182, de Cesserats en 1222, decimario de Cesseracio en 1255, castri de Cesseratio en 1262, territorio de Cesseratio en 1267, Cesseratio en 1331, 1351, lo luoc de Cesseras en 1361, de Cesseracio en 1386, Cesseras en 1518, 1529, 1740-60, 1770 (mapa de Cassini).
Kastell-Bourc'h
Geografia
Châteaubourg Es un cap-luòc de costat situat en lo arrondiment de Fougères-Vitré.
Analisi matematica
L’analisi es la branca dei matematicas derivada dau calcul infinitesimau desvolopat au sègle XVII. Es la disciplina matematica que tracta dei calculs implicant la nocion d'infinit. Compren de nocions fondamentalas coma lo limit, la continuitat, la derivacion e l'integracion tant per lei nombres reaus que complèxes. L'estudi deis espacis metrics e topologics, lo calcul dei variacions e la teoria dei foncions fan egalament partida de l'analisi. Existís donc un nombre important de sosbrancas coma l'analisi reala, l'analisi complèxa, l'estudi deis eqüacions diferencialas, l'analisi armonica ò l'analisi numerica.
Kastell-Bourc'h
Geografia
En principi concentrat a l'entorn del quartièr de la glèisa #qu'a #èsser totalament réaménagée, la vila s'es de contunh engrandida per de nombrós nòus lotissements.