cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Relòtge
Relòtge de candèla
De sistèmas d'alarma simples podián equipar aquelei relòtges. Per aquò, una massa èra generalament penjada amb un fieu a la candèla. Quand lo frònt de combustion agantava lo fieu, sa combustion liberava la massa que tombava dins un recipient metallic. En Occident, lo principi dau relòtge de candèla foguèt tanben utilizat amb de calens entre lei sègles XVIII e XIX.
Premiers relòtges mecanics
L'aparicion dei premiers relòtges mecanics es un fenomèn mau conegut car lei racòntes dei cronicaires mencionan son existéncia sensa descriure lei mecanismes utilizats per lei mòure. Sembla parallèl a l'invencion de l'escapament qu'es una pèça, plaçada entre la fònt d'energia dau relòtge e un sistèma capable d'oscillar segon un periòde donat, que permet de comptar e d'entretenir d'oscillacions. Lo relòtge concebut en 725 per lei Chinés Yi Xing e Liang Lingzan marquèt ansin una etapa majora dins aqueu procès car utilizèt, probablement per lo premier còp, una forma primitiva d'aqueu dispositiu.
Aquò cambièt pauc a pauc a partir dau sègle XIV amb l'invencion dau foliot. Son principi èra basat sus un pes penjat a una còrda que son movement èra regularament arrestat per un sistèma compausat d'una verga e d'un balancier. La descenda dau pes permetiá de provesir l'energia necessària au foncionament dau relòtge e de se passar d'aiga, çò qu'èra un avantatge important. Pasmens, sa precision èra marrida amb una deriva jornadieras de doas oras.
Relòtge astronomic
Un relòtge astronomic qu'indica lo temps e lo movement de certaneis astres (Soleu, Luna, planetas...). Fòrça complèxs, foguèron generalament d'objèctes de prestigi destinats a impressionar. Foguèron tanben de vectors importants de la mecanizacion dei relòtges car de mecanismes èran necessaris per permetre lo desplaçament regular deis objèctes seguits. Se de maquinas permetent de realizar aquelei calculs existián ja durant l'Antiquitat – la Torre dei Vents d'Atenas n'èra probablament equipada – lo premier relòtge astronomic vertadier foguèt l'òbra dau Chinés Su Song (1020-1101) que bastiguèt una torre relòtge en 1088 dins la vila de Kaifeng. Foguèt imitat per leis Arabs puei per leis Europèus que construguèron plusors modèls a partir dau sègle XIV.
Relòtge de ressòrt
thumb|right|[[Fotografia d'una fusada, còne canelat permetent de regular lo coble motor dei ressòrts utilizats dins lei relòtges mecanics dei sègles XV-XVIII.]]
Dins lo corrent dau sègle XV, lei relotgiers comencèron d'utilizar de ressòrts coma fòrça motritz dei relòtges mecanics. L'objectiu èra de melhorar la precision e de miniaturizar lei mecanismes. Pasmens, se pausèt rapidament lo problema de mantenir una fòrça constanta au fieu de la destenduda dau ressòrt. Dos dispositius, lo strackfreed e la fusada, foguèron inventats per reglar aqueu problema. Lo premier èra un sistèma de cama permetent d'egalizar la fòrça desliura per lo ressòrt au relòtge. Lo segond èra un còne canelat permetent d'enrotlar la cadena liada au ressòrt e de regular son coble motor.
Invencion dau ressòrt espirau e miniaturizacion
Un autre progrès major realizat a la fin dau sègle XVII foguèt l'invencion per Huygens e Robert Hooke (1635-1703) dau ressòrt espirau. Destinat a contraròtlar lo movement d'oscillacion dau balancier, permetèt de miniaturizar lei mòstras que venguèron rapidament pron pichonas per tenir dins una pòcha. L'Anglés Thomas Tompion (1639-1713) tenguèt un ròtle primordiau dins aqueleis evolucions gràcias a l'invencion de plusors perfeccionaments. Foguèt tanben lo premier qu'organizèt sa produccion amb una division dau trabalh entre d'obriers especializats e l'introduccion de mesuras d'estandardizacion. En parallèl, lei relòtges comencèron d'èsser dotadas d'un biais sistematic de campanas permetent de picar leis oras.
Cronomètre de marina
thumb|right|[[Fotografia d'un cronomètre de marina de Pierre Le Roy concebut en 1766.]]
A partir dau sègle XV, lo desvolopament de la navigacion entraïnèt l'aparicion de besonhs novèus en matèria de calcul dau temps. D'efiech, per definir la posicion precisa d'un naviri, èra generalament necessari de conóisser sa velocitat, sa direccion e la durada de son desplaçament. Pasmens, lei condicions maritimas empedissián l'utilizacion d'un relòtge de pendule. Ansin, lei marins deguèron lòngtemps se contentar de relòtges primitius e lo sablier demorèt lòngtemps la nòrma per estimar lei duradas.
Au començament dau sègle XVIII, leis autoritats britanicas decidèron donc d'ofrir una recompensa larga (20,000 liuras) per la concepcion d'un sistèma permetent de determinar la longitud d'un biais precís. Lo venceire principau foguèt John Harrison (1693-1776) que desvolopèt plusors cronomètres de marina a partir de 1735. Per aquò, inventèt un sistèma de coble de pes permetent de compensar lei movements dau naviri. Pasmens, sei premiers cronomètres èran tròp sensibles ai fòrças centrifugas. Per melhorar son idèa, inventèt lo bilama, dispositiu d'estimacion de la temperatura, e un coissinet de bòlas. En 1761, poguèt presentar un cronomètre utilizant un balancier rapid contraròtlat per un ressòrt espirau amb una compensacion de la temperatura que sa deriva èra de 5 segondas après 10 setmanas d'assais.
En parallèl, lo Francés Pierre Le Roy (1717-1785) inventèt l'escapament de destenduda que foguèt a l'origina dei cronomètres de marina modèrnes. Fòrça precís amb quauquei segondas de deriva cada mes, aqueleis aparelhs demorèron rars en causa de son còst. Dins aquò, après la pèrda de l’Arniston, la Royal Navy equipèt pauc a pauc totei sei naviris, seguida per leis autrei marinas. Demorèron utilizats fins ais ans 1920 quand foguèron remplaçats per de sinhaus radiodifusats.
Aparicion de la produccion de massa
Fins au sègle XIX, la relotjariá demorèt un domeni artesanau caracterizat per de quantitats fabricadas fòrça limitadas. Per exemple, Thomas Tompion, a l'origina de l'introduccion dei premierei mesuras d'estandardizacion, assemblèt unicament 650 relòtges durant tota sa carriera. L'ensems de la produccion èran destinadas a l'elèit de la societat dau periòde.
Premier relòtge electric
La premiera temptativa d'utilizar l'energia electrica per permetre lo foncionament d'un relòtge se debanèt en 1815. Foguèt l'òbra de Francis Ronalds (1788-1873) qu'utilizèt una pila seca. Puei, en 1840, Alexander Bain (1810-1877) inventèt la premiera campana electrica. Brevetèt tanben lo premier pendule electromagnetic un an pus tard.
L'usatge de l'electricitat dins lei relòtges se desvolopèt après la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) e la mesa en plaça dei premiers rets electrics estenduts. Dins lo corrent deis ans 1950, apareguèron de mòstras electricas que dispareguèron amb l'aparicion dei relòtges de qüars. Pasmens, lei relòtges electrics demòran utilizats dins lei bastiments (escòlas...).
Relòtge de qüars
thumb|right|[[Fotografia dau mecanisme d'una mòstra de qüars.]]
Descubèrtas en 1880 per Pierre e Jacques Curie, lei proprietats piezoelectricas dau qüars foguèron utilizadas en 1921 per Walter Guyton Cady (1874-1974) per concebre lo premier oscillator de qüars. Puei, lo premier relòtge de qüars foguèt realizat per lei laboratòris Bell Telephone en 1927. Son foncionament repausa sus un oscillator electronic asservit a un cristau de qüars. D'efiech, aquò permet de crear d'oscillacions establas que permèton lo calcul de duradas.
La premiera mòstra de qüars foguèt commercializada en 1969 per la companhiá japonesa Seiko. Dins lo corrent deis ans 1970, de transistors de tipe MOS foguèron integrats dins aqueleis sistèmas per li donar una autonomia d'un an amb una pila boton. Puei, d'ecrans de cristaus liquids foguèron aponduts, çò que donèt naissença ai mòstras de qüars modèrnas que son totjorn predominantas a l'ora d'ara. D'efiech, a respèct dei mòstras mecanicas, son relativament aisadas de fabricar e lei modèls dotats d'una compensacion termica pòdon agantar de precisions fòrça autas (deriva de 25 s/an ).
Relòtge atomic
thumb|right|[[Relòtge atomic de cèsi utilizat per definir lo temps legau francés dins lo corrent deis ans 1980.]]
Teorizat tre 1879 per Kelvin (1824-1907), lo premier relòtge atomic foguèt concebut en 1949 per lo National Bureau of Standards. Pauc precís, permetèt de validar lo concèpte. Lo premier relòtge utilisable foguèt realizat en 1955 per lo National Physical Laboratory. Mesurant de transicions de l'atòm de cèsi, donèt una mesura fòrça precisa que venguèt la basa de la definicion de la segonda en 1967. Foguèt tanben creat lo temps atomic internacionau qu'es un temps calculat a partir de plusors relòtges atomics. Permet de definir lo temps universau coordenat qu'es l'escala de temps civiu utilizat per la màger part dei país dau mond.
Tipes de relòtges
Dos tipes principaus de relòtges existisson. Lo premier gropa leis instruments capables de mesurar dirèctament lo temps, generalament gràcias a l'estudi de la posicion dau Soleu dins lo cèu. Lei pus frequents son la mòstra solara e sei derivats coma l'astrolabi. De nuech, se pòu utilizar un nocturlabi que remplaça lo Soleu per d'estelas.
Lo segond ensems de relòtges acampa lei sistèmas susceptibles de mesurar d'intervals coma, per exemple, lo relòtge d'aiga. Per afichar lo temps d'un biais continü, dèu donc èsser dotat d'una referéncia permetent d'establir lo temps per apondon dei duradas mesuradas.
Objectius d'un relòtge
thumb|right|Relòtge public permetent d'indicar l'[[ora dins una vila estatsunidenca.]]
Leis objectius d'un relòtge pòdon variar segon sa concepcion. Son aplicacion principala es d'indicar l'ora dins la vida vidanta. Pasmens, lei modèls pus sofisticats an d'usatges pus complèxs coma la definicion de temps de referéncia ò l'ajuda a la navigacion. Lo premier ponch es fòrça ancian qu'èra ja una question importanta per leis agricultors de l'Antiquitat ò per lo clergat cargat d'organizar lei celebracions religiosas. Uei, demòra necessari per unificar lo temps utilizat per lei diferents país.
Lo segond ponch es aparegut amb lo desvolopament de la navigacion oceanica. D'efiech, fins ais ans 1920, lei marins deguèron utilizar un cronomètre per mesurar lei distàncias percorrudas e determinar sa posicion. Uei, aqueu pretzfach, lei naviris utilizan principalament de satellits de geolocalizacion. Pasmens, son totjorn equipats d'un cronomètre que son mestritge es demandat per l'obtencion de certanei qualificacions. De mai, l'aveniment dau GPS a en realitat desplaçat lo problema de la mesura dau temps dins la navigacion car lei satellits formant aqueu ret necessitan una mesura fòrça precisa dau temps per foncionar corrèctament.
Principis de foncionament d'un relòtge modèrne
Dempuei lo sègle XIII, lei relòtges foncionan gràcias a un ensems de cinc pèças principalas que son la fònt d'energia, l'oscillator, lo contrarotlaire, lo comptaire e l'afichaire.
Fònt d'energia
thumb|right|[[Fotografia de divèrsei claus utilizadas per remontar de relòtges mecanics.]]
Oscillator
thumb|right|[[Fotografia d'un oscillator de qüars.]]
L'oscillator es un ensems que son ròtle es de produrre un sinhau periodic que serà utilizat per calcular una durada. Sa qualitat es primordiala per obtenir un relòtge precís e fisable. Conoguèt mai d'una evolucion amb lei progrès tecnologics realizats per lei relotgiers. Dins lei sistèmas mecanicas, èra sovent compausat d'un pendule ò d'un balancier. Aquelei pèças foguèron remplaçadas per un oscillator electronic de qüars dins lei relòtges modèrnes. Enfin, dins lei relòtges atomics, s'utiliza de proprietats periodicas deis atòms.
Contrarotlaire
thumb|right|Animacion mostrant lo foncionament d'un escapament mecanica d'ancora.
Dins lei sistèmas electronics, un oscillator electronic es cargat de congrear leis impulsions electricas necessàrias au foncionament de l'oscillator de qüars. Aquò congrea un sinhau electric periodic. Dins lei relòtges analogics, permet d'alimentar un motor pas a pas que son movement permet de comptabilizar leis oscillacions. Dins lei relòtges digitaus, lo sinhau pilota un afichaire digitau que comanda l'afichatge dei segments d'un ecran LCD.
Dins lei relòtges atomics, lo contrarotlaire es compausat d'una cavitat microonda coblada amb un oscillator microonda contrarotlat per un microprocessor. Una pichona quantitat d'atòms a l'estat gasós es liberada dins la cavitat onte son expausats ai microondas. Un laser mesura alora la quantitat d'atòms aguent absorbit lo raionament laser. Puei, un sistèma electronic congrea de vibracions qu'obligan lo rèsta deis atòms d'absorbir a son torn lei microondas. Enfin, lo resultat d'aquelei mesuras es tractat per de comptaires digitaus per formar lo sinhau dau relòtge.
Comptaire
Lo comptaire es lo sistèma que permet de comptar lei donadas transmesas per lo contrarotlaire per lei transformar dins leis unitats de temps usualas (oras, minutas, segondas...). Es generalament dotat d'un sistèma permetent de reglar manualament lo temps afin de corregir lo relòtge en cas de deriva. Dins lei relòtges mecanics, èra format de ròdas caneladas e d'engranatges. De circuits integrats capables de realizar d'operacions binàrias son utilizats dins lei relòtges electronics.
Afichaire
thumb|right|[[Fotografia d'una mòstra amb un afichaire analogic constituït de tres agulhas.]]
L'afichaire es la partida dau relòtge que permet de tradurre la mesura dau temps dins de tèrmes comprensibles per l'èsser uman. Mai d'un pòu èsser present sus un meteis aparelh.
Lei campanas e sei derivadas (alarmas...) permèton d'indicar clarament d'instants donats gràcias a un sinhau sonòr. Lei sistèmas d'agulhas son dichs analogics. A l'origina, tenián una agulha unica donant leis oras mai, amb lo melhorament dei tecnics, la màger part son desenant en mesura d'indicar oras, minutas e segondas. Leis afichaires digitaus son generalament constituïts de cristaus liquids permetent de donar l'ora sota la forma de chifras. Enfin, existís de dispositius electronics oraus. Son utilizats sus lei relòtges parlants.
Industria relotgiera
L'industria relotgiera es una industria importanta que son montant d'operacions mondiau èra estimat a 40 miliards d'euros en 2012. Son mercat a la particularitat d'èsser devesit entre dos sosmercats ben distints. Lo premier es aqueu dei mòstras e dei relòtges de massa que son de produchs pauc cars de la vida vidanta (mai d'un miliard d'unitats fabricadas cada an). Son principalament originaris de país a bas còst coma China, Tailàndia ò Vietnam. Lo segond es un sector dau luxe dominat per Soïssa (onte representava 1,5% dau PIB en 2012), Japon e quauqueis estats europèus.
Marius Girard
Marius Girard (Sant Romieg, 10 de novembre de 1838 – 11 d'agost de 1906) foguèt un poèta e pintor occitan.
Biografia
Marius Girard nasquèt dins una familha modèsta, son paire èra fustièr e arquitècte, que comptava onze enfants que sèt ne moriguèron pichonets. Estudièt a l'escòla comunala de la vila abans d'èsser mandat en pension a Marselha. Tornèt a Sant Romieg en 1859 per aparentament exercir coma arquitècte. En 1868 dintrèt dins l'administracion de la comuna e per encausa de son adscripcion republicana venguèt en 1870 secretari de la comuna. Maridat amb Maria Francesa Lecacheux en 1868, aguèron dos enfants, lo primièr que moriguèt de malautiá en 1876 e Maria que mai tard se maridèt amb lo poèta Joaquim Gasquet. Se moriguèt brutalament l'11 d'agost de 1906 d'una congestion cerebrala.
Algaida
Algaida es un municipi de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas. Situat al centre de l'isla, a l'èst de la capitala, e qu'aperten a la comarca del Pla. Limita amb las municipalitats de Palma, Santa Eugènia, Sencelles, Lloret de Vistalegre, Montuïri e Llucmajor.
Clifford Geertz
Clifford Geertz
Clifford James Geertz (San Francisco, 23 d'agost de 1926 – Filadèlfia, Pennsilvània, 30 d'octobre de 2006) foguèt un antropològ american. Foguèt un dels antropològs culturals mai importants dels Estats Units durant lo sègle XX.
Illa de Madèira
thumb|right|Mapa de l'illa de Madèira L' Illa de Madèira es la principala illa de l'archipèla de Madèira, situada dins l'Ocean Atlantic al sud-èst de la còsta portuguesa, e que constituís amb Porto Santo, las Illas Desèrtas e las Illas Salvatjas la Region Autonòma da Madèira e l'Archipèla de Madèira.
La capitala de l'illa e de la region autonòma es la vila de Funchal.
L'illa de Madèira es d'origina volcanica, o lo seu clima es subtropical ont buta una flòra exotica, economicament es largament tornat cap al torisme.
Posicion geografica
L'illa de Madèira es una de las mai grandas de Macaronesia. La vila de Funchal, principal centre urban e pòrt de l'illa, se situa sus la còsta sud (32°38'29.8"N 16°54'45.6"W) e distanta de de la còsta africana (Cap de Sem, Marròc),  de Lisbona,  de Grand Canària, e  de l'Illa de Santa Maria, la mai pròcha de l'archipèla dels Açòres. La longor maxim illa (oèst-èste) es de e una largor maxim (nòrd-sul) de.
Clima
Amb sa latitud e situacion, l'Illa da Madèira presenta totas las caracteristicas d'una illa subtropicala, s'encontra d'elements de las illas tropicalas dins la còsta sud e de las illas de climas temperats dins la còsta nòrd. Lo clima es subtropical sec o temperat mediterranèu, que dins uns punchs de la còsta sud, las temperaturas mejanas anadièras atenga de valors despassant 20 gras celsius. La temperatura de l'aga de mar, varia entre 26 en estiu e 17 en ivèrn. Los vents dominants venon d'oèst a nord-oèst en Invèrn, e de nòrd-èst es estiu (los alisis). Las precipitacion anadièras varia de al sud-èst de l'illa a mai de  sus las còstas nòrd. Las illas Salvatjas que tanben son partida d'aquel archpèla an un clima desertic amb de precipitacions de mens de per an.
Patges
L'illa es fòrça montanhosa, amb de vals prigonds enserrats entre de pics plan nauts e de bauces mai espandits per la còsta, qu'atenh de long. A l'altitud mejana es de, los sucs mai elevats sont lo Pico Ruivo e lo Pico das Torres. Las prajas de sabla prim son raras. Lo tèrme èst, nomenat Ponta de São Lourenço es un cap alongat e relativament pauc elevat que se perlonga amb doas illòtas. Dins la còsta sud, a l'oèst de Funchal, se situa lo cap Girão, un dels mai nauts bauces del mond.
La Laurissilva, bòsc que cobriá l'illa abans la colonizacion foguèt gaireben tota brutlada pels primièrs colons, e sonque unas ectaras dins los vale al nòrd de l'illa demòra. Foguèt classificat coma Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO em 1999. Lo bòsc actual conten d'espècias endemicas e tanben de plantas menadas pels colons, en mai de varietats tropicalas cultivadas, coma lo bananièr e lo passiflòra, entre autres. Lo solo volcanic es generalament fòrça fertil (près de 3 còps mai frtil qu'en Portugal Continental) e l'umiditat del mont favoriza o la creissença de una vegetacion exuberanta. centro|thumb|600px|Puncha de São Lourenço
Istòria
thumb|[[Funchal, capitala de l'illa da madèira.]]
Um an aprés la descobèrta de Porto Santo per João Gonçalves Zarco e Tristão Vaz Teixeira, los dos que naveguèron amb Bartolomeu Perestrelo, arribèron a l'illa de Madèira en 1419. Conscients de las potencialidats de las illas, e de lor importànça estrategica, comencèron vèrs 1425 la colonizacion, que foguèt una iniciativa de D. João I o de l'Infante D. Henrique. A partir de 1440 s'estabeliguèt lo regime de las capitanias amb l'investitura de Tristão Vaz Teixeira coma Capitão-Donatário de la Capitania de Machico; sièis ans mai tard Bartolomeu Perestrelo venguèt Capitão-Donatário de Porto Santo e en 1450 Zarco foguèt investigat Capitão-Donatário de la Capitania de Funchal.
Transportes
Ara, l'illa da Madèira sofrís de grands mancas dins totes los tipes de transpòrts. Pels transpòrts rotiètrs, foguèron construïdas de vias repidas e de vias expressas, que combatam los obstacules geolegics de l'illa, mejans de tunèls, ponts e viaducts.
Cal notar l'alongament de la pista de l'Aeropòrt de Madèira, amb l'installacion de 180 pilars.
Populacion
Abans l'arribada dels colons portugueses al sègle XV, l'illa èra inabitada. Ara la populacion de l'illa es de gaireben 250 mila abitants, la majoritat es de nacionalitat portuguesa. Funchal compta la mitat dels abitants de l'illa (112 mila abitants). La majoritat dels abitants se declaram de religion catolica, e Funchal es lo sèti del diocèsi. Mai de la mitat de la populacion se concentra dins sonque 7% de l'airal de l'illa, subretot dins la còsta sud.
Andratx
Andratx es un municipi de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Sent Mauïse
Sent Mauïse [sɛ̃muˈizə] (Saint-Maurice-près-Pionsat en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Evgeny Morozov
thumb|250px|Evgeny Morozov en 2010
Evgeny Morozov (en bielorús: Яўген Уладзіміравіч Марозаў e en rus: Евгений Владимирович Морозов; Salihòrsk, 1984) es un escrivan e cercaire d'origina bielorussa.
Aqueste estudiós de las implicacions socialas e politicas de la tecnologia, es actualament cap editor de la revista liberala americana The New Republic.
Remaugies
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Chalèze
Chalèze es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escòla de la Ròsa Crotz d'Aur
vinheta|Simbòl de l'Escòla Internacionala de la Ròsa Crotz d'Aur. L'Escòla Internacionala de la Ròsa Crotz d'Aur, egalament coneguda jol nom de Lectorium Rosicrucianum, fondada en 1945 per Jan van Rijckenborgh e Henriette Stok-Huizer a Haarlem als Païses Basses, es un movement religiós se definissent ela meteisa coma «una frairesa iniciatica d'inspiracion gnostica e crestiana» sens orientacion politica, e reivindica mai o mens 15 000 membres dins 40 païses.
Artà
Artà es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Escòla de la Ròsa Crotz d'Aur
= Veire tanben =
Illas Salvatjas
thumb|right|Mapa de la Illas Salvatjas Las Illas Salvatjas (Ilhas Selvagens en Portugués) cnstituisson una susarchipèla de l'Archipèla de Madèira, Portugal, dins l'Ocean Atlantic. Administrativament, apartn a la freguesia da Sé, concelho do Funchal, Region Autonòma de Madèira. Se situa a 165 quilomètros al nòrd de l'archipèla espanhòla de las Canàrias, a 250 quilomètres al sul de la vila de Funchal (Madèira), a près de 250 quilomètres a l'oèst de la còsta africana, a près de 1000 quilomètres al sud-oèst del continent europèu. Las Salvatjas son constituïdas per doas illas principalas e d'autras illotas, que, coma gaireben totas las illas de Macaronesia, an una origina volcanica. L'archipèla es un sanctuari pels aucèls, e fer e s'espandís sus un airal de 273 ectaras.
Ara sonque i a dos abitants permanents dins illa Salvatja Granda e dos miègpermanents dins la Salvatja Pichona, gardias del Parc Natural de Madèira, essent tanben visitadas periodicament pel soldats de l'Armada Portuguesa pel servici del Far. En mai, sus Salvatja Granda es abitada mai d'un còp l'an per la familha Zino, de Funchal, que possèda alà un ostal.
L'Estat Espanhòl insistís que la delimitacion de la Zona Economica Exclusiva (200 milas nauticas) sens prene en compte las Salvatjas, que la considèra coma de ròcas, alara que L'Estat Portugués defend la classificacion coma illas, aumentant atal la Zona Economica Exclusiva (ZEE) portuguesa.
Malgrat que son alunhadas e isoladas, las illas recebèron las visitas oficialas de trés presidents de la Republica Portuguesa, Mário Soares, Jorge Sampaio e Aníbal Cavaco Silva, que foguèt lo primièr president a passar la nuèch dins una de las illas (Salvtja Granda) del 18 al 19 de Julhet de 2013, acts de sobeiranetat per tòca de reforçar l'identidat e solidariedat nacionalas e demòstrar lo seu estat coma resèrva naturala nacionala. La Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas (que s'intègra al Pargue Natural da Madèira) foguèt creada em 1971, essent una de las mas ancianas resèrvas naturalas de Portugal.
L'archipèla
thumb|left|Fotografia aeriana del grop nord-èst, inclusissent Salvatja Granda thumb|Fotografia aeriana del grop sud-èst, inclusissent Salvatja Pichona L'archipèla se consistís de dos grops. Lo grop nord-èst compren l' "Illa Salvatja Granda" e tres illas pichonas, "Palheiro da Terra", "Palheiro do Mar" e "Sinho". Lo grop sud-oèst compren l' "Illa Salvatja Pichona" e l' "Ilhéu de Fora" entre fòrça illòtas mai pichonas que que "Alto", o "Comprido", o "Redondo", "Pequeno", "Grande", "Ilhéu do Sul" e lo pequeno grop dels "Ilhéus do Norte". Una granda barrièra d'estèus circulara fa que l'archipèla es dificila a acostar.
Las illas Salvatjas Granda e Pichona son alunhadas de 15 quilomètres l'una de l'autra. Existisson dos païses mai pequenos em área que as Salvatjas: Vatican (44 ectaras) e Mónegue (195 ectaras).
Temperatura e mitan ambient
thumb|esquerda|150px|[[Calonectris diomedea|Cagarra dins la Salvatja Pichona al nis.]]
Las temperaturas de las Illas Salvatjas despassan aquelas de l'Illa de Madèira e la temperatura de la mar demòra confortabla pendent l'ensems de l'an. L'oceanograf francés Jacques-Yves Cousteau afirmèt qu'alà encontrèt las aigas mas claras del mond. En 2003 las illas foguèron seleccionadas per far partit del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Lo seu accés es restrench, los candidats visitantas devon demandar una autorizacion prealabla especiala prés del Pargue Natural da Madèira.
Dins la Salvatja Granda existís la nomenada Casa do Governo, l'electricitat ven de panèls solars e l'aiga de las pluèjas e servada dins de grandas cistèrnas, permetent d'afrentar de secadas que pòdon durar fins a trés ans.
Istiòria
thumb|left|Monument dins la vila de [[Praia (Cap Verd)|Praia, en onor a Diogo Gomes, que batejèt las Salvatjas]] thumb|250px|Disténcias entre las doas archipèlas fàcia a las illas salvatjas Las Illas Salvatjas foguèron atal batejadas en 1438 per Diogo Gomes de Sintra e avián estat descobèrtas pels fraires Pizzigani en 1364. Al sègle XVI, las Salvatjas apartenián als Caiados, importanta familha madeirana, foguèron donadas a João Cabral de Noronha en 1560 pel canonge Manuel Ferreira, descendent dels Caiados.
Sègle XX
En 1904, las illas foguèron vendudas a familha del banquièr Rocha Machado.
En Setembro de 1911, lo Govèrn espanhòl envièt una nota al Govèrn portugués comunicant que s'anava deliberar per incorporar las Salvatjas a l'arquipèla de las Canárias e qu'anavan bastir dins las illas un fare. L'administracion portuguesa protestèt e foguèt acordat que se farà quin que siá acte que pòsca comprometre una solucion amigabla de la question. Em 1938, la Comission Permanenta del Drech Marítima Internacional confirmèt la sobeiraneta portuguesa de las illas que, en 1959, suscitèron l'interés de la World Wildlife Fund (WWF), que volgava far signar un contracte de promessa de venta amb lo proprietari Luís Rocha Machado.
En 1971, l'Estat Portugués intervenguèt e aqueriguèt las Illas Salvatjas, instituissent, lo mèsmo an, la Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas, çò que permitèt d'enebir la caça dins las illas e contraròtlar mas efectivament la pèsca ilegala. L'an seguent foguèron arrestadas, dins las illas, doas embarcacions de pèsca espanhòlas. En 1975, proveitant del trebolum politic en Portugal, los espanhòls de las Canárias desbarquèron a las Salvatja Granda e issèron una bandièra espanhòla, pr'amor a títul sonque privat e sens pas cap d'accòrdi amb lo Govèrn espanhòl. L'an seguent, foguèt arrestada la nau espanhòla "Ecce Homo Divino" e, dos ans mai tard, foguron preses, tanben per pèsca illegala, d'autras naus de flòta espanhòla. Tanben per non respècte de l'espaci aerian, qualques pichons incidents, totjorn en relacion amb de vols d'avions espanhòls sus la resèrva naturala a bassa altitud.
Cornissa
La cornissa es un element d'arquitectura sortent, situat dins la partida superiora de la faciada.
Tipes de cornissa
Las formas de las cornissas varian en foncion de l’epòca de la realizacion.
Dins los òrdres d'arquitectura ionic, doric et corintian, la cornissa endessús de de la frisa. Dins l'òrdre toscan, es simpla e sens ornaments.
Alara qu'avian una impotància granda dins la Grècia antica, n'aguèt mens dins lo Romanic e lo Gòtic per tornar al vam amb força a la Renaissença.
Ara aquel element d'arquitectura contunha d'esser utilizat amb de materials coma lo ciment.
Ariany
Ariany es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Josèp Lobet
Josèp Lobet (en francés Joseph Loubet, Montpelhièr, 3 de mai de 1874 - París, 29 de genièr de 1951) foguèt un escrivan occitan exilhat a París que ocupèt un lòc important demest los actors del Felibritge de la capitala francesa.
Biografia
Josèp Lobet nasquèt a Montpelhièr en 1874 dins una familha modèsta, son paire èra un fustièr originari d'Albigés. Venguèt orfanèl jove e deguèt trabalhar per subsistir; pasmens malgrat aquò contunhèt de s'instruire d'un biais autodidacta. Tre sos dotze ans s'interessèt a las letras occitanas e atirat per la literatura mai tard foguèt secretari de la revista montpelhierenca Chimère (1891 - 1892) e sòci del comitat de redaccion de La coupe (1895 - 1898). thumb|200px|left|Bust d'en Josèp Lobet al Jardin dels Felibres de Scèus Se n'anèt a París en 1896 ont, aprèp aver fach un temps de jornalisme, venguèt recebeire de las Pòstas. Tre son arribada foguèt presentat al mitan felibrenc de la capitala francesa pel deputat Maurici Faure. Venguèt lèu sòci de la "Société des félibres de Paris" (1901). Son activisme occitanista i foguèt important, es estat fondador de la revista Langue d'Oc et patois, director e redactor de La gazeto Loubetenco (1915 - 1917), fondador dels "Amis de la langue d'Oc à Paris" (1920) que ne foguèt lo president fins a 1938. Per son implicacion considerabla èra vengut Majoral del Felibritge en 1921. Collaborèt dins de jornals e revistas nombroses. Josèp Lobet escriguèt d'òbras nombrosas e variadas, de poesias subretot mas tanben de contes (La mòrt de Barbasan), d'estudis e mai una tragedia (Lo vin).
Diogo Gomes
thumb|right|Estatua de Diego Gomes a Praia (Santiago, Cap Verd) Diogo Gomes (1402-1420? – 1502), tanben conegut coma Diogo Gomes de Sintra, èra un navegador e explorator portugués del sègle XV mai conegut per son exploracion de l'estuari de Gambia e son afirmacion "descobert" l'illa de Santiago, de Cap Verd.
Biografia
Se conéis pauc del detalhs segurs sus Gomes são conhecidos. Vertat que nasquèt en Portugal al començament sègle XV, la data de naissença es estimada1402-1420. Foguèt al servici de Enric lo Navegador, que l'envièt en expedicions de descobèrtas per la còsta ocidentala d'Africa. En 1440 foguèt nomenat collector de las doanas realas. D'entre los viatges qu'efectuèt, participèt, amb Gil Eanes e Lançarote de Freitas de l'expedicion militara de 1445 dins l'illa de Tider, près del Cap Blanc.
Nomenat grafièr de carga reala (12 de junh de 1451), contunhèt de servir a l'encòp l'Infant e la Corona.
Segon Teixeira da Mota, Diogo Gomes naveguèt en 1456 fin a la boca del rio Grande, canal de Geba. Al retorn pasèt lo riu Gambia fins a Cantor, cercant d'informacions sul comèrci de l'aur e sus la rotas que ligavam las regions aurifèras de Senegal, del Naut Niger e de l'establiment comercial de Tomboctó fins a las rotas saharianas que desbocavam sul litoral marroquin. Pendent aquela espedicion, Diogo Gomes capitanejava una esquadra de tres naus. Benlèu dins lo seu retorn toquèt l'archipèla del Cap Verd, que la descobèrta la reinvidica la companhiá de l'italian Antonio da Noli. Encara abans la mòrt d'Enric (1460), tornèt sus còsta africana ont explorèt lo riu de Barbacins (Salum).
Après la mòrt de l'Infant sarrèt los seus ligam amb la Cors, obtenguèt lo títul de cavalhièr. En 1463 aguèt la carga de escudièr d'Alfons V de Portugal. Exerciguèt la carga d'elevaire de Sintra, del 28 d'octobre de 1459 fins a 1480, fasent tanben l'exerci de jutge dels "Feitos das Coutadas, das Caças e Montarias" de Sintra (25 de març de 1466) carga que cumulèt amb aquela de jutge de las Sisas da vila de Colares (confirmal lo 5 de març de 1482).
E mai se sap pas exactament la data de mòrt, existís una traça de pagament que la senua veusa faguèt per son alma, en 1502.
Òbra
Foguèt l'unic navegador del cercle de l'Infant a nos daissar de memòrias de las seunas navegacions. Foguèron transmetidas oralament a Martin Behaim, a una epòca clau per Portugal, que seriá autor del "Globo de Nuremberg" (c. 1492), una de las influéncias de Cristòl Colomb dins lo seu projècte de navegar fins a l'Oriente per l'Occident.
En tèrmes d'istoriografia foguèt contestada l'atribuicion del recit oral de Diogo Gomes a Behaim. Dins un estudi introductiu d'una edicion recenta del tèxte, lo latinista Aires Nascimento torna a Diogo Gomes la paternitat, demonstrant la manca de consisténcia de las autras atribuicions e apontant que lo manuscrich representa un apograf ont l'estampaire morau introduguèt de correccions preparatòrias a una edicion que jamai se realizèt.
Batalha de Tsushima
La batalha de Tsushima se debanèt lei 27 e 28 de mai de 1905 entre lei flòtas russa e japonesa durant la Guèrra Russojaponesa (1904-1905). S'acabèt per la destruccion ò la capitulacion de la màger part dei naviris rus. Après aquela revirada, lo govèrn rus deguèt acceptar de negociar la fin de la guèrra que s'acabèt per una victòria de Japon.
Après sei desfachas terrèstras en Manchoria, la flòta russa mandada en Asia èra la darriera resèrva militara importanta de Russia. Compausada principalament deis unitats de l'esquadra de la Mar Baltica, gropava 28 naviris modèrnes e vièlhs dirigits per l'amirau Zinovy Rozhestvensky. Seis unitats principalas èran 8 cuirassats, 3 cuirassats costiers, 8 crosaires e 9 destroièrs. En fàcia, la flòta japonesa de l'amirau Togo Heihachiro alinhava 4 cuirassats, 27 crosaires, 21 destroièrs e 37 torpilhaires ò naviris leugiers. Aqueleis unitats èran generalament modèrnas.
Gràcias a de mejans de comunicacion melhors e a una velocitat superiora, lei Japonés poguèron localizar la flòta russa e organizar una ataca a partir d'una posicion favorabla. De mai, la cadéncia de tir japonesa èra superiora a aquela dei naviris rus qu'èran equipats principalament de canons pesucs lents. L'equipament dei naviris japonés (telemètre) e l'utilizacion d'obús entraïnant un desgatjament important de fum donèron tanben una precision melhora ai tirs japonés. Enfin, lei falhas dins lo comandament rus, que son cap donèt per òrdre unic de rompre lei linhas japonesas fins au pòrt de Vladivostok, agravèron mai lei dificultats de la flòta dau tsar. Lei cuirassats rus pus modèrnes foguèron ansin rapidament neutralizats e a la fin de la premiera jornada, unei naviris rus importants èran ja destruchs e lo rèsta èra estat obligat de se dispersar. Aprofichant sa victòria, lei Japonés ataquèron tanben d'autreis esquadras russas situadas dins la region per defendre lei costats. L'endemans, Rozhestvensky capitulèt rapidament e divèrsei naviris rus isolats foguèron aprefondats, capturats ò obligats de s'enfonsar volontàriament. Solament tres naviris rus capitèron d'agantar Vladivostok e quatre autrei lo pòrt estatsunidenc de Manilha (Filipinas).
A la fin de la batalha, lei pèrdas russas èran de 21 naviris aprefondats, 7 capturats e 6 sabordats. Aperaquí 4,380 marins èran estats tuats e 5,917 capturats, compres l'amirau Rozhestvensky. De son caire, la flòta japonesa perdiguèt tres torpilhaires, 117 tuats e 583 bleçats. Lo prestigi internacionau e interior dau govèrn rus èra tocat. Lo país deguèt reconóisser sa desfacha còntra Japon (tractat de París) e faciar de tensions intèrnas qu'anavan entraïnar la Revolucion Russa de 1905.
Clubs campions del mond de fotbòl
Los trofèus oficials per la FIFA son:
Trofèus oficials
Reconeguda coma una Copa del Mond dels Clubs da la FIFA e los ganhantas son oficialament clubs campions del mond. La Copa Intercontinentala existiguèt entre 1960 e 2004. Abans 1980 la disputa entre los dos clubs que se debanava dins sos estadis respectius amb partidas anar e retorn. A partir d'aquesta annada se disputèt pas sonque una rescontra dins un país neutre, lo Japon. La Copa venguèt Copa Toyota pr'amor de l'esponsòrt.
Felip Chauvier
Felip Chauvier (Barjamon, 17 de febrièr de 1833 – Barjamon, 14 de febrièr de 1903) foguèt un escrivan occitan de Provença.
Biografia
Felip Chauvier nasquèt a Barjamon en 1833 dins una familha ben modèsta que son paire èra faure. Perdèt sa maire quand aviá pas que 3 ans e coma lo paire èra paure anèt pas gaire a l'escòla. Pasmens i anèt pron per aprendre a comptar, legir e escriure. Trabalhèt amb son paire ben jove e venguèt tachaire, valent a dire fabricava de claus gròs (lei tachas). En novembre de 1862 se maridèt amb una corduriera. Coma son trabalh començava a patir de la concurréncia de las maquinas obriguèt una especiariá e sa femna un talhièr de corduriera. Aguèt mens de pression economica e ansin a l'encòp mai de temps per s'avodar a l'escritura. En 1866 venguèt secretari de la comuna de Barjamon. Collaborèt a divèrsas revistas provençalas coma Lo Rabalhaire o Lo Caçaire.
Clermont (Nauta Savòia)
Clermont en arpitan (Clermont en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de la Nauta Savòia de la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Genovesa (arquitectura)
La genovesa es una ''barradura d'una abansteulada, (la fàcia inferiora d'una abansteulada) formada d'un o mai rengs (d'un a quatre) de teulas canal en sortent sus la paret. Lo ròtle de la genovesa es d'un costat d'aparar la faciada del regòlament coma una cornissa, e de l'autre costat de suportar e contunhar l'aigavèrs de la teulada.
Origina
Coma l'indica lo nom, la genovesa es originària d'Itàlia e benlèu son de maçons venent de Gènoa qu'aurián portat aquela particularitat en Occitània tota en passant per Provença. La tecnica se nomenava « a la genovesa ». Los primièrs escriches n'en contant datan dels ans 1630-1640. La genovesa venguèt al vam a l'epòca. Lo nombre de rengs testimònha de l'estatut social: los ostals modèsts an dos rengs, los proprietaris mai aisats n'an tres, quatre e fins a cinc. Aquelas distincions desapareguèron per se limitar a dos o tres rengs al sègle XIX. De per abans, e per fòrça bastits modèsts, l'abansteulada èra facha dels caps dels cabirons aparents e de pòsts.
Banyalbufar
Banyalbufar es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Verdun (Arièja)
Verdun  (Verdun en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Cauna de Verduno, en 1213, Verdu o Berdu (Cronica d'Esquerrier, al sègle XV). Totis los Verdun venon del gallés Virodunum, Verodunum. Lo segond element es dunon, latinizat en dunum, « mont, fortalesa, ciutadèla ». Pel primièr element, Dauzat aviá cregut trobar un nom de persona Vero- perqué vīro-, « vertadièr » o « òme » a un -i- long, mès ara se sap que lo complement de dunon dins aquela formacion es la particula intensiva ver-. Lo sens de l'ensemble es donc « super-fortalesa », ,.
Binissalem
Binissalem es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Sent Miòu
Sent Miòu [sɛ̃ˈmjɔw] (Saint-Myon en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Búger
Búger es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Andrea Motis
thumb|250px|Andrea Motis al Palais de la Musica Catalana en febrièr de 2014 Andrea Motis (Barcelona, 9 de mai de 1995) es una cantaira e instrumentista de jazz catalana. Entamenèt sa formacion musicala quand aviá tenia 7 ans a l'Escòla Municipala de Musica de Sant Andreu, un barri de Barcelona, bèl primièr coma trompetista e puèi coma saxofonista. En 2007, quand aviá tot bèl just 12 ans, comencèt a collaborar amb lo grop de jazz Sant Andreu Jazz Band, dirigit pel musician e professor de musica Joan Chamorro.
Bunyola
Bunyola es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Équevillon
Équevillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
.商标
(shāngbiāo, "marca depausada", còdi punycode .xn--czr694b) es un nom de domeni chinés. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Cebasan
Cebasan (Cébazan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
La prononciacion es « sebaza » (Sahuc). Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S. Martini de Sabaza en 1101, Pe de Cabazano en 1173, Petrus de Cabazan en 1207, [castrum] de Cebasano, de Cebazano en 1345, bailhe de Cebasan en 1567, Sebazan en 1613, 1643 (Cavalier), 1740-60, 1771, 1770-72 (mapa de Cassini).
Canton d'Agen Nòrd-Èst
Lo canton d’Agen Nòrd-Èst es una anciana division electorala del departament francés d’Òlt e Garona, de 1984 a 2015. Lo còde de l’INSEE èra 4702.
Cebasan
Toponimia
Las fòrmas ancianas [dins lo manual de Dauzat] son Zebazan [tirada del marrit diccionari ortografic d'Eugène Thomas], en 859, Sabaza, en 1101. Lo sufixe es de segur lo sufixe latin -anum, ambe un nom de persona. Dauzat interpreta Z- de la fòrma de 859, coma grafia d'una prononciacion -ts-, aquí perqué supausa que lo nom d'òme es *Cepatius, varianta de Cepasius, subrenom tirat de cepa, « ceba ». Los Féniés òptan per Caepasius,. Segon Hamlin, Cebasan ven del gentilici latin Cepasius, amb lo sufixe -anum. Cebasan èra una proprietat galloromana.
Canton d'Agen Nòrd-Èst
Foguèt creat damb la mitat nòrd del canton d’Agen Èst en 1984. Èra compausat de tres comunas:
Dispareguèt en 2015.
Istòria dels cantons d'Agen
Lo canton d'Agen foguèt creat en 1790 e suprimit en 1801. Foguèt despartit en canton d'Agen 1 e canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973.
Los cantons Agen Centre, d'Agen Èst (correspondent al canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973), Agen Nòrd e Agen Oèst se creèron en 1973. En 1984, despartiguèron Agen Èst en cantons d'Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst.
En 2015, los cantons d'Agen Centre, Agen Nòrd, Agen Oèst, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst foguèron suprimits. Lo despartiment cantonal novèl es : Agen 1 (tròç d'Agen, Bajamont, Folaironas e Lo Pont del Casse), Agen 2 (tròç d'Agen, Boèr e Bonencontre o Nòstra Dama), Agen 3 (tròç d'Agen solet) e Agen 4 (tròç d'Agen e Lo Passatge).
Calvià
Calvià es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Dmitro Koleba
Dmitro Ivanovich Koleba (en ucraïnian : Дмитро Іванович Кулеба), nascut lo 19 d'abril 1981 a Sumy es un òme d'Estat ucraïnian, diplomat e especialista de las comunicacions, ministre dels Afars estrangièrs dempuèi 20201. Es tanben membre del Conselh de defensa e de securitat nacionala d'Ucraïna. Es un del diplomat de naut nivèl pus jove de l'istòria d'Ucraïna. Trabalhèt abans coma vici primièr ministre ucraïnian per l'integracion europèa e euro-atlantica, e comme representant permanent d'Ucraïna al pròp del Conselh Europèu entre 2016 e 2019.
Marçac (omonomia)
Marçac es un toponim occitan:
Wikipediocracy
thumb|250px|Lògo de Wikipediocracy Wikipediocracy es un sit web en lenga anglesa qu'a per tòca de discutir e criticar l'anar del mond de la Wikipedia. Foguèt creat en març de 2012 per mantes wikipedians que contribusissián a la Wikipedia Review, un forum de criticas wikipedian. Contràriament al foncionament dominant de la Wikipèdia, los membres i escrivon generalament sens anonimat.
Demest los menaires del sit, conven de citar Gregory Kohs, creador d'un servici de contribucion pagada, MyWikiBiz e un dels cofondadors de Wikipediocracy e Eric Barbour, creador de Metasonix.
Boçagas
Boçagas (Boussagues en francés) es l'ancian capluòc (fins a 1884) de la comuna lengadociana de La Torre d'Òrb (fins a 1884) situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : castellum de Bociacas en 1117, castello de Buciagas, quod vocatur Buciagas en 1118, castello de Bociagas en 1145, ecclesia de Bociacis en 1159-1161, Petro de Bosachas, Petrus de Bocecas en 1164, castrum de Bociagas en 1164, castro de Bociacis... castri veteris de Bociacis en 1199, dominus de Bociacis en 1238, Bociacis en 1247-48, 1264 e 1323, de Bociacis, de Boriacis en 1361, Beate Marie de Bociassis en 1396, Bossagues en 1571, Boussagues en 1590, Bousagues en 1643, Boussagues o Bossagues en 1740-1760, Boussargues en 1740-1760, Boussagues en 1740-1760, 1771 e 1770-721 (mapa de Cassini).
Segon Frank R. Hamlin, Boçagas èra una proprietat galloromana, installada sus l'emplaçament d'un abitat pus ancian. Boçagas ven del gentilici latin Buccius, amb lo sufixe -acas, varianta d'acum, que s'acòrda gramaticalament amb terras, villas o *castras. Vinetum de Bossaguetas, atestat en 1266, es un luòc non identificat, logicament près de Boçagas.
Lo gentilici es boçagòu/boçagòl -òla, o mens etimologic bossagòu/bossagòl -òla.
Demografia
Es l'evolucion demografica de Boçagas, pas de la Torre d'Òrb après 1884. Al sègle XIX, i a de lacunas.
Eliocentrisme
Foguèt prepausat pel primièr còp dins la Grècia antica per Aristarc de Samos, en responsa al modèl geocentric, e evoluèt amb lo temps e segon los diferents filosòfs que lo defendon. Pendent los sègles XVI e XVII, après aver èsser reviscolada per Nicolau Copernic, foguèt un motiu d'una importanta disputa amb lo modèl geocentric. Fin finala, l'eliocentrisme s'impausèt.
Una granda partida dels problèmas d'acceptacion del modèl eliocentric venián de motius religioses. Si dins la Bíblia es plan l'èsser uman es lo centre de la creacion perque es fach a l'imatge e semblança de Dieu, se podava pas èsser que la tèrra ont abitava siá pas lo centre de l'univèrs.
Del modèl geocentric cap a l'eliocentric
Los primèrs filosòfs qu'estudièron sus l'estructura de l'Univèrs foguèron los grècs, entre que se destaca la cosmologia aristotelica. Lo sistèma prepausat per Aristòtel èra lo geocentric, es a dire, amb la Tèrra a son centre e los autres corses celèstes tornejant a son entorn. Dins los pòbles mesopotamics, aquò èra ja aquerit.
Mai tard, Claudi Ptolemèu prepausèt un modèl de l'Univèrs fòrça semblant al d'Aristotelic. Sa teoria desiá que la Tèrra èra al centre de las planetas, la Luna e lo Solelh descrivon d'orbitas complicadas a l'entorn d'ela. Ptolemèu èra preocupat que lo modèl funcione segon lo punt de vista matematic, e qu'aquel pòt pas èsser explicat per la realitat sul movement planetari. Son modèl foguèt admés pendnet catorze sègles fins a que foguèron acceptadas las teorias de Copernic.