cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Companhiá Anglesa deis Índias Orientalas
La Companhiá anglesa deis Índias orientalas es una societat comerciala anglesa qu'existiguèt de 1600 a 1858. Fondada per favorizar la formacion d'expedicions vèrs l'Asia, venguèt la societat comerciala pus poderosa de son epòca, desvolopèt de capacitats militaras importantas que permetèron de formar un empèri en Índia.
Bala Minié
La bala Minié es un tipe de projectil d'armas de fuòc leugieras desvolopada en França en 1848-1849. Destinada au fusiu Minié, marca una revolucion dins leis armas de guèrra car sa forma cilindrica necessitava l'usatge d'un canon raiat per la tirar. Aqueu tipe de canon permetiá de donar un movement de rotacion a la bala qu'estabilizava sa trajectòria. Lei performàncias (poissança, precision, portada...) èran fòrça superioras ai balas esfericas utilizadas per lei fusius dei periòdes precedents.
La bala Minié èra facha de plomb e èra lubrificada per la preséncia de graissa dins leis òscas de sa basa. Sus lo prat batalhier, la bala Minié èra preparada d'una cartocha de papier. Lo soudat deviá estraçar la cartocha e vujar la pouvera dins lo canon de l'arma per la boca. Puei, faliá plaçar la bala e esquichar l'ensemble amb una bagueta. Aquò permetiá de deformar lo plomb per permetre a la bala d'intrar en contacte amb lei caneladuras dau canon. Durant lo tir, la bala intrava en rotacion e la graissa assegurava l'estanqueïtat dau sistèma per aumentar la pression dei gas de combustion de la pouvera e, donc, la velocitat de sortida dau projectil.
Polaciones
250px|left|thumb|Carnavau deus Zamarrones Polaciones qu'ei ua comuna de Cantàbria.
Los sons abitants que son los purriegos.
Duccio di Buoninsegna
Duccio di Buoninsegna (Siena, devèrs 1258 - † 1318 o 1319) foguèt un pintre italian sienés, un dels màgers pintres de la tala-dicha escòla sienesa e un dels grands influençaires de l'evolucion de l'estil gotic internacional. Influencèt bravament d'artistas coma los Sieneses Simone Martini e los fraires Pietro e Ambrogio Lorenzetti.
Victorious
Victorious es un programa de television de comèdia american creat per Dan Schneider per la cadena de television Nickelodeon.
Savenès
Savenès (Savenès en francés) es una comuna gascona situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La comuna se creèt en 1901 a partir de Verdun.
Juncalàs
Juncalàs (Juncalas en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [yunka'làs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Juncalas en 1285, ath sègle XII o XIII, en 1309, Junqualacz en 1313, de Junqualatio, en latin, de Junqualassio, en latin, en 1319, de Juncalassio, en latin, en 1342 e 1379, Iunqualas, Iuncalas, en 1384, Juncalas (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Juncalàs que vien deth latin juncus, « junc », dab eth doble sufix -al(is) e -acium. Segon Negre, Juncalàs que representa eth gascon juncalà, juncarà, « gran juncar ».
Segon Miquèu Grosclaude, eth sens qu'ei efectivament de « gran juncar », mes eth sufixe ei pas eth hornit per Negre : dab juncalar, -r finau que's seré conservat dens eras atestacions medievaus. Dab junc que i a dus sufixes, un qualitatiu -al, deth latin -alem e un aumentatiu -às, deth latin -aceum.
Madonna del Bordone
vinheta|La Madonna del Bordone. Era Madonna del Bordone qu'ei ua penchura d'era Verge dab er'Enfant que hoc pencha de per er'artista florentin Coppo di Marcovaldo. Que hoc hèita en 1261 e qu'ei era sola òbra de Marcovaldo que'n sabèm de segur qu'èu eth meteis ac pengoc.
Pietro Lorenzetti
Pietro Lorenzetti o Pietro Laurati (Siena, 1280 - † Siena, 1348) foguèt un pintre sienés (de la dicha escòla sienesa) del segle XIV que venguèt actiu a partir de 1305.
Èra lo fraire del pintre Ambrogio Lorenzetti.
Villeneuve-la-Comtesse
Villeneuve-la-Comtesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Saint-Inglevert
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estève Ier
Estève I (mòrt lo 2 d'aost de 257) foguèt lo 23 evesque de Roma dau 12 de mai de 254 au 2 d'aost de 257. Succediguèt a Luci I (253-254) e foguèt remplaçat per Sixte II (257-258).
Son pontificat se debanèt durant una pausa entre dos periòdes de persecucions anticrestianas importantas. Pasmens, l'autoritarisme d'Estève I entraïnèt una crisi grèva causada per lei consequéncias dei persecucions ordonadas per l'emperaire Deci en 249-250. D'efècte, aquò aviá ja entraïnat un esquisma entre lei partisans d'una reconciliacion ambé lei crestians aguent abjurat sa religion per se protegir durant aqueu periòde e lei partisans — excomunicats per lei predecessors d'Estève I mai totjorn influents — d'un refús d'aquela politica.
Òr, Estève I va desgradar sei relacions ambé leis autrei glèisas crestianas en refusant de reintegrar lei membres dau clergat aguent abjurat li impausant lo modèle dau martir. Puei, va exigir l'adopcion dau rite roman regardant lo batejament deis eretics, deis esquimatics e deis apostats per totei leis autrei glèisas. Aqueu rite èra basat sus l'unica confirmacion per un evesque. Pasmens, lei glèisas africanas e orientalas practicavan un batejament novèu. En causa dei relacions marridas ambé Roma, refusèron d'aplicar lei demandas d'Estève I e l'evesque de Cartage menèt una contestacion importanta per defendre l'independéncia dei glèisas crestianas a respèct de Roma. Lo conflicte s'agravèt rapidament amb una menaça d'excomunicacion e foguèt solament arrestat per la mòrt dei dos òmes en 257 qu'empachèt la rompedura.
Héry (Nièvre)
Héry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Blaverisme
thumb|250px|Bandièra oficiala del País Valencian amb sa franja blava que la diferéncia de la catalana e que donèt son nom al blaverisme Lo blaverisme es un movement politic del País Valencian que sa tòca primièra es de promòure un secessionisme lingüistic en afirmar que lo valencian es pas una varietat de la lenga catalana mas una lenga diferenciada. Apareguèt clarament en tèrras valencianas, mai que mai dins la capitala València, cap a la fin de las annadas 1970 per reagir contra lo nacionalisme valencian impulsat per Joan Fuster. Lo movement, ligat als corrents conservadors e reaccionaris espanholistas, deu son nom a la franja blava qu'apareis sus la bandièra oficiala valenciana. Fins recentament aquesta apellacion èra generalament percebuda coma pejorativa e èra essencialament emplegada pels mitans que defensavan l'unitat lingüistica.
Sèt Còlas de Roma
thumb|right|400px|Mapa esquematica de Roma amb las sèt còlas istoricas e la [[muralha serviana]] Las Sèt Còlas de Roma (en italian i Sette Colli di Roma, en latin Septem Montes Romae) son una sèria de còlas qu'istoricament formavan lo còr de la ciutat de Roma. Situadas a l'èst del riu de Tibre, aquel ensems geografic es eponim per fòrça d'obratges literaris e son una referéncia correnta dins la cultura populara.
D'en primièr las sèt còlas èran ocupadas per de pichons masatges que s'agropèron e que formèron çò que se coneguèt mai tard coma la vila de Roma.
Autras còlas
A Trastevere se tròban las còlas del Vatican (en italian Vaticano, en latin Mons Vaticanus) e la del Janicul (en italian Gianicolo, en latin Mons Ianiculus), que son pas comptadas entre las sèt còlas tradicionalas. Tanben i a lo Pincio (Mons Pincius), situat al nòrd, e, ancianament, la Vèlia (Mons Velia), dins la zòna del Forum Roman e los Forums Imperials, e d'autres.
Cuèissa
thumb|cuèissa vista de fàcia La cuèissa (var. cueisha) es la partida del membre inferior ligant per l'Óme la ancas a la camba. Sa foncion es subretot locomotritz. Pels aucèls, coma lo polet o la piòt, la cuèissa es un dels membres posteriors de l'animal, per oposition a las alas.
Ososa
Lo maluc es l'òs de la cuèissa, òs mai long de l'esqueleta uman e plan resistent a la fòrças de portança que deu portar. Coma totes los òsses longs, se distinga un còrs o diafisi e doas extremitats o epifisis.
L'extremitat nomenada la tèsta del maluc e es ligat al còs pel còl. La tèsta: 2/3 d'esfèra d'un diamètre mejan de 25 mm. Cobèrta de cartilatge articular, es lo luòc d'insercion del ligament triangulari (que liga lo maluc a l'òs iliac). Lo còl es fusifòrma. Sus la fàcia posteriora del còs del maluc, i a una linha aspra, luòc d'insercion de fòrça muscles.
L'extremitat distala es compausada de dos condíls del maluc. Aquel s'articulan amb lo tibià e la noseta per formar l'articulacion del genolh.
Vasculara
La cuèissa fa passar de gros vaissèls sanguins arterials e venoses.
Matteo Fiorini
Matteo Fiorini (Sant Marin, 10 de febrièr de 1978) es un òme politic santmarinés (aliança populària) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2017 al 31 de març de 2018 amb Enrico Carattoni.
Cuèissa
Nerviosas
Lo nèrvi sciatic e de brancas nerviadan los muscles de la cuèissa, abans de venir lo nèrvi tibial dins la region del genolh.
Matteo Fiorini
Èra ja estat capitani regent del 1èr d'octobre de 2011 al 31 de març de 2012 amb [[Gabriele Gatti
Cuèissa
Musculària
thumb|180px|Muscles de la cuèissa drecha vista de fàcia. Los muscles de la cuèissa son repartits en tres lojas : la loja anteriora, la loja posteriora e la loja intèrna.
Fusiu Springfield Model 1861
thumb|right|[[Fotografia d'un Springfield Model 1861.]]
Lo fusiu Springfield Model 1861 es un fusiu de guèrra desvolopat per leis Estats Units d'America concebut e adoptat per l'armada unionista en 1861. Es un derivat dau fusiu Minié francés de 1850 destinat a melhorar la poissança de fuòc de l'infantariá nordista qu'èra equipada, au començament de la Guèrra de Secession, d'armas dau tipe mosquet qu'èran ben inferioras a l'armament dei fantassins sudistas. Aisat de produrre, èra un fusiu poderós e precís amb una portada eficaça de 370 m. Foguèt ansin lo fusiu pus utilizat de la guèrra amb un milion d'exemplaris produchs. Pasmens, foguèt rapidament remplaçat après lo conflicte per de modèls utilizant de cartochas de percussion annulara.
Nòtas e referéncias
..
Lenga aragonesa pròpria a l'airal oriental
Lo nom Lenga aragonesa pròpria a l’airal oriental (originalament en espanhòl: Lengua aragonesa propia del área oriental), mai conegut popularament coma LAPAO, es la designacion que pretendiá téner compte de la realitat lingüistica d’Aragon dins la lei de lengas de la comunitat que foguèt aprovada lo 9 de mai de 2013. Aquela substitucion del mot catalan foguèt acompanhada per la de Lenga aragonesa pròpria als airals pirenenc e prepirenenc per l’aragonés.
Operacion Anubis
L'operacion Anubis es una operacion contra lo referendum del 1èr d'octobre en Catalonha. L'operacion foguèt executada lo 20 de setembre de 2017 perd la Gàrdia Civila sus òrdre de la cambra d'instruccion numèro 13 de Barcelona, que lo titular es lo jutge Juan Antonio Ramírez Sunyer. S'enregistrèron diferents sèris del govèrn catalan e se realizèt 15 detencions de nauts encargas, trabalhadors publics e responsables d'empresas avent collaborats a la preparacion del referendum.
Pauc après l'arribada dels policèrs per far los 	escorcolhs, comencèron, de forma espontanèa, de concentracions de manifestantas en sosten del Govèrn de la Generalitat.
Lenga aragonesa pròpria a l'airal oriental
Aquesta formulacion foguèt inventada en 2012 pel govèrn aragonés per negar la catalanitat dels parlars autoctòns de la Franja de Ponent e se situa dins la tradicion d’ataca contra l’unitat de la lenga catalana dels partits espanholistas, portada essencialament pel Partit Popular, que generèt tre la fin de las annadas 1970 lo blaverisme al País Valencian o lo gonellisme a las Islas Balearas.
Labassèra
Labassèra (Labassère en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Bigòrra. Qu'ei administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Lenga aragonesa pròpria a l'airal oriental
Aquela designacion foguèt oficialament suprimida per un vòte de las Corts d’Aragon en genièr de 2016.
Operacion Anubis
20 de setembre
Aquesta operacion ven de l'investigacion judiciària portada per la cambre d'instruccion numèro 13, que met en examen las declaracions de la exjutge Santi Vidal après denonciacion del partit politic VOX e d'un particular.
A primièra ora del matin diferentas unitats de la Gàrdia Civila se presentèron als sètis de la Vicepresidéncia e Economia, lo Departament Exteriora, aquel del Govèrn, aquel de las Questions Socialas e Familha, l'Agéncia Tributària de Catalonha, lo Consirci d'Administracion Dubèrta de Catalonha, l'Institut Catalan de Finanças, la Fondacion Puntcat, unas demorança particularas de tecnicians e nauts encargas del Govèrn e a un entrepaus industrial de Bigas e Riells, entre autras.
Labassèra
Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Labassèra-Devath, Colerosa, eths Matets, eth Costalat. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Operacion Anubis
20 de setembre
Aquestas ciblas èran capitadas e la Gàrdia Civila abandonèt progressivament las bastissas, levat aquela de la Via Laietana e del sèti del Departament d'Economia, ont s'èran concentrats de milièrs de manifestants. Segon de fonts policièras, la gàrdia Civila, sortiguèt a la fin de la matinada, après aver pasat mai de vint oras embarradas, protegits pels Mossos d'esquadra e unes manifestants. vinheta|Membres de la polícia nacionala espanhòla davant lo sèti de la CUP. Lo meteis matin, de membres de la Polícia Nacionala se presentèron dabans la sèti de la CUP dins la carrièra Casp de Barcelona. Sens presentat d'ordonança judiciària, membres e simpatizant del partit los ensagèron d'empachar d'intrar. Lo desplegament se mantenguèt pendent uièch oras e partiguèron fin finala sens far cap d d'escorcolh presa.
La Gàrdia Civila faguèt tanben d'	escorcolh a l'Institut d'Estudis de l'Autogovèrn, dirigit per Carles Viver e Pi-Sunyer, ont faguèron pas de detencions.
Lo meteis jorn se sabèt qu'arribavan als pòrts de Barcelona e Tarragona tres vaissèls amb d'enfortiments policièrs venent de diferents luò d'Espanha (Azzurra, Rhapsody e Moby Donada). Lo primièr vaissèl a arribar foguèt lo Rhapsody, seguit del MS Moby Donada tanben italian. Lo vaissèl acostant a Tarragona pòrta per nom GNV Azzurra. Totes tres vaissèls comptan mai de 4.000 plaças.
Labassèra
Toponimia
Segon tots eths autors, Labassèra que vien deu gascon labassa dab eth sufixe -aria. Que s'explica per era preséncia d'ua peirèra de labassas (sinonime : lòsa /lausa), mentavuda sus era mapa de Cassini, « Ardoisiere » e que fonciona enqüèra,.
Operacion Anubis
Detencions
La Gàrdia Civila detenguèt 14 personas, la majoritat que ne son de nauts encargas de la Generalitat de Catalonha: Totes los detenguts foguèron meses en libertat après comparucion dabans lo jutge d'instruccion, 2 jorns après la detencion. Totes eles s'aculhiguèron al drech a pas declarar. Los delictes que lo jutge d'instruccion son aqueste entre autre de desobesisença al Tribunal Constitucional per pas arresatr lo referendum, prevaricacion e malversacion de fons publics.
Mobilizacions ciutadanas
vinheta|Manifestacion en favor dels detenguts davant lo sèti del Departament d'Economia. Gaireben simultanèament als escorcolhs, de ciutadans s'amassèron dabans la Gàrdia Civila, subretot dabans lo sètis del Departament d’Economia a la Rambla de Catalonha e aqueste del Departament d’Exterior a Via Laietana, totes a Barcelona.
Las entitats sobeiranistas, dabans l'apmlitud de l'operacion e de las primièras informacions de detencions dels nauts encargats, faguèron una crida a la mobilizacion pacifica dabans las bastissas ont se fasián los escorcolhs.
A mitat del matin la quantitat de manifestantas amassats a rambla de Catalonha anèt aumentant fin a aténher la Granda Via.
La concentracion dabans lo sèti d'Economia aumentèt fins a aténher mai de 40.000 personas segon la Gàrdia Urbana a la primièra ora de la serada. La concentracion dabans l'Economia durèt fins a que lo Mòssos e Gàrdia Civil abandonèron la bastissa.
Per tota Catalonha i aguèt diferentas concentracions de protestacion e dins d'autras vilas de l'Estat espanhòl se realizèron tanben de concentracions de refús.
Al Licèu de Barcelona lo public cantèt Los segadors e se cridèron de consignas en favor del referendum abans de la representacion de Il Viaggio a Rems.
21 de setembre
vinheta|Los vaissèls MS Moby Donada (drecha) e Rhapsody (esquèrra), portant d'enfortiments policièrs al pòrt de Barcelona. Lo 21 de setembre, l'endeman de las detencions, se realizèt una amassada sus la passejada de Lluís Companys de Barcelona, dabans lo Tribunal Superior de Justícia de Catalonha per reclamar que se desliure de totas las personas detenudas. L'Assemblada e Òmnium faguèt una crida a la mobilizacion permanenta per defendre las institucions de Catalonha e reclamèron que se libèren totes los detenguts. I assistiguèron de milièrs de personas e i intervenguèron Jordi Sánchez, Jordi Cuixart, Carme Forcadell e Albano Dante Fachin, entre autras personalitats.
Los descaigaires dels pòrts de Barcelona e de Tarragona refusèron de trabalhar amb los vaissèls abrigant la polícia.
Un collectiu d'Estudiants universitaris abandonèron las salas per s'anar sus l'avenguda de la Diagonala de Barcelona a la nautor del Palai Reial, e se dirigiguèron fins a l'Arc de Trionf. Talhèron tanben la Granda Via dins la zòna de la bastissa anciana de l'Universitat de Barcelona, dins plaça de l'Universitat. A l'Universitat Autonòma de Barcelona organizèron tanben d'accions de protestacion.
A la Casèrna de la Gàrdia Civila de la travèrsa de Gràcia se produsiguèt una concentracion en favor de la Gàrdia Civila, ont unas 150 personas cantèron Espanha una e pas cinquanta-una, Votaretz pas, Que nos enganen pas Catalonha es Espanha, o Visca la Gàrdia Civila.
22 de setembre
Lo divendres 22 de setembre lo procuraire de l'Audiéncia Nacionala denoncièt per sedicion los presidents d'Òmnium Cultural, Jordi Cuixar t, e aquel de l'Assemblada Nacionala Catalana, Jordi Sánchez per èsser los instigators de las mobilizacions del 20 e 21 de setembre. La cambra de l'Audiéncia Nacionala Carmen Lamela.
D'un autre costat, lo magistrat de la cambra d'instruccion numèro 13 de Barcelona ordenèt de daissar en libertat los sièis preses politics qu'èran encara retenguts. Demorèron en libertat amb cargas, mas sens acusacion de sedicion. An l'obligacion de comparar un còp per setmana. Josep Maria Jové, Lluís Salvadó, Pep Masoliver, Rosa María Rodríguez Curto, Juan Manuel Gómez e Josuè Sallent, sortèron liures a la 15.30 h de la Ciutat de la Justícia, ont de centenats de personas los recebèron amb sosten. A la 18 h s'organizèt una nòva massada dabans lo TSJ per celebrar la liberacion dels prisonièrs.
Los estudiants universitaris ocupèron la Bastissa istorica de l'Universitat de Barcelona en favor de referendum. Pel segond jorn consecutiu, i aguèt de mobilizacions tanben a Girona, Tarragona e Lhèida iniciada per Universitats per la Republica en defensa de la democracia.
24 de setembre
Lo dimenge 24 de setembre, a partir de la 10 h del matin, comencèt l'accion organizada per Òmnium Cultural e lo ANC dins totas las plaças de la vila de Catalonha en favor del referendum.
Aqueste meteis jorn lo policièrs de crosaire Moby Data cobrigèron l'imatge de Tití de la nau amb una tela sus demanda de l'entrepresa Warner
25 de setembre
Se retirèt la tela que cobrissent lo Tití de la nau Moby Donada.
Lo creator de la web marianorajoy.cat, Lluís Montabes, foguèt citat comparéisser al comissariat per la Gàrdia Civila.
Un hacker de Burjassot publiquèt una lista de webs ont las gents podiá s'informar sul referendum e foguèt citat a un jutjament ont la cambra li demandèt los senhals de sos comptes de sites web e malhum socials.
L'intervencion del procuraire e la Gàrdia Civila faguèt tancar mai de 140 sites webs, sovent senspas  cap de d'autorizacion judicièra, lo blocatge d'accès a las IP del territòri espanhòl d'unes domènis fòra d'aquel territòri e l'intervencion del gestionairi de domènis PuntCAT que s'arrestèt lo director tecnic Pep Masoliver, produsiguèron un ensems de plans e ajudas internacionals, coma l'intervencion de Julian Assange sus Twitter o la denonciacion a Andrus Ansip, comissari TIC europèu e vicepresident de la Comission Europèa CTTI.
En Catalonha
Pauc après lo començament dels escorcolhs, lo president de la Generalitat Carles Puigdemont convoquèt una reünion de Govèrn extraordinària. A la fin de la reünion i aguèt convoquèt lo plen del Govèrn ont se denoncièt que l'estat espanhòl aviá installat un "estat d'excepcion de facto" en Catalonhat.
En Espanha
Lo president espanhòl Mariano Rajoy compareguèt a 21.00 h per legir una declaracion ont justificava l'operacion policièra e judiciària per far complir l'estat de drech e instissent sus l'independéncia judiciària e tornèt qualificar lo referendum d'illegal e que l'Estat contunhariá de respondre a tota ataca de la legalitat a Catalonha.
Sètfonts
Sètfonts (Septfonds en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Operacion Anubis
En Espanha
Lo meteis jorn lo matin lo ministre de las Finanças Cristóbal Montoro signèt l'òrdre que prene lo contraròtle de las despensas de la Generalitat.
Sètfonts
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Operacion Anubis
En Euròpa
De membres de la cambra dels Lords e dels Comuns del parlament de Westminster reclamèron a l'executiu de Mariano Rajoy que meta pas mai d'obstacles a la celebracion del referendum del 1 d'Octobre dins una letra dobèrta. Los signants de la carta son de membres del grop de.
Xonrupt-Longemer
Xonrupt-Longemer es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Operacion Anubis
En Euròpa
Lo meteis dimècres al ser lo jornal bèlga "knack" publiquèt de declaracions del ministre-president de Flandra, Geert Bourgeois ont denonciava l'escalada judiciària del conflicte e demandava una negociacion entre l'executiu espanhòl e lo govèrn catalan e, s'aquò èra pas possible, una mediacion internacionala.
Lo dijòus 21 de setembre dins una intervencion al Parlament Escocés, la primièra ministra Nicola Sturgeon a afirmat que se "preocupa" que l'Estat espanhòl "negue lo drech d'un pòble a exprimir democraticament la siá volontat".
Coppo di Marcovaldo
Coppo di Marcovaldo (Florença, 1225 - † Siena, 1276) foguèt un pintor italian considerat coma un dels mèstres de la pintura toscana e un dels primitius italians del sègle XIII.
Xonrupt-Longemer
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Operacion Anubis
En Euròpa
Lo matin del 22 de setembre lo Conselh Regional de Sardenha aprovèt a l'unanimitat una mocion de solidaritat amb la Catalonha e demandant una intervencion utila a la comunitat internacionala.
Autras responsas
Lo FC Barcelona condemnèt "quina accion que siá" que tòque l'exercici de "de la democracia, la libertat d'expression e lo drech a decidir" dins un comunicat publicat via Twitter. Lo Girona FC emetèt tanben un comunicat per condemnar las mesuras repressivas. Lo RCD Espanhòl publiquèt una sèria de piulades en demandant dialòg e "pas atiar lo conflicte en la societat catalana".
Lo setmanièr britanic "The Economist" del 22 de setembre demandèt que se reforme la constitucion espanhòla per permetre un referendum a Catalonha e demanda dins lo Govèrn de la generalitat.
Enrico Carattoni
Enrico Carattoni (Borgomaggiore, 18 de mai de 1985) es un òme politic santmarinés (esquèrra unida) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2017 al 31 de març de 2018 amb Matteo Fiorini.
Coppo di Marcovaldo
La suá vida
Sabèm pauc de la suá vida, de son origina e dels milieux artistics que frequentava.
Coppo participèt a la magistrala decoracion del baptistari Sant Joan de Florença. Lo Crist del Darrièr Jutjament i es de sa man e ven uèi saludat de pels expèrts per la suá iconografia novatritz.
Potz Arthur-de-Buyer
thumb|upright=1.4|Potz Arthur-de-Buyer. Lo potz Arthur-de-Buyer (o potz n°11) foguèt un dels poses principals de las carbonièras de Ronchamp. Es situat sul territòri de la comuna de Magny-Danigon, dins la region francesa de Franca Comtat. Foguèt cavat tre 1894 pr'amor d'assegurar l'avenidor de la companhiá que se trobava en aquel temps dins una situacion financièra malastrosa. Lo projècte foguèt portat per Léon Poussigue, lo director de las houillères dempuèi 1891. Èra cargat de dirigir las òbras de cavatge, de concebre los bastiments e d'installar cada maquina. Le siège foguèt batejada amb lo nom del president Arthur de Buyer, que gerissiá la societat dempuèi 1876 e partiguèt en retirada tre que la fòssa foguèt mesa en activitat.
Lo potz foguèt en activitat de 1900 fins a la debuta de las annadas 1950. Sa prigondor es de 1.010 mètres, çò que fasiá d'el lo potz de mina mai prigond de l'estat francés al començament del sègle XX, e lo primièr a passar la fonzor simbolica de 1.000 mètres. Aprèp que s'i explotèt la houille durant gaireben un mièg sègle e que s'ensagèsse d'i explotar d'urani aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, s'i debanèron mantuna temptativa de reconversion, per finalament acabar en ruina a la debuta del sègle XXI. Un projècte d'installacion d'una centrala solara fotovoltaïca es a èsser estudiat per la municipalitat dempuèi junh de 2012.
Saint-Martin-Choquel
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Republica Catalana
La Republica Catalana, es una de las denominacions que prenguèt Catalonha long de l'istòria quora s'es proclamat subjècte juridic e politic sobeiran jos forma d'estat. Es l'objectiu simbolic de la luta politica d'una part del movement independentista catalan.
Es estat proclamada, en maitas ocasions:
Essertaux
Chartieu (Sonme) en picard (Essertaux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Aiçò es un vilatge picard del Scenari picard, facilament accessible pel anciana rota nacionala 1 (actuala RD 1001) e la anciana rota nacionala 320 (actuala RD 920), aital coma per la échangeur  de la autoroute A16.
Lo nom del vilatge en picard es Chartieu.
C' est un village picard du Plateau picard, aisément accessible par l'ancienne route nationale 1 (actuelle RD 1001) et l'ancienne route nationale 320 (actuelle RD 920), ainsi que par l'échangeur de l'autoroute A16.
Le nom du village en picard est Chartieu.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dionisi (papa)
Dionisi o Daunís (mòrt lo 26 de decembre de 268) foguèt lo 25 evesque de Roma dau 22 de julhet de 259 au 26 de decembre de 268. Succediguèt a Sixte II (257-258) e foguèt remplaçat per Fèlix I (269-274).
Elegit après mai d'una annada de vacança de l'evescat de Roma en causa de la violéncia dei persecucions anticrestianas ordonadas per l'emperaire Valerian, s'ocupèt magerament de reorganizar la Glèisa. Per aquò, aprofichèt l'edicte de tolerància promulgat per l'emperaire Gallien. Puei, s'ocupèt de questions teologicas sus lo batejament deis eretics e la doctrina de la Trinitat. Gràcias a sei talents diplomatics, capitèt en particular d'obtenir lo raliment de la Glèisa d'Alexàndria e l'abandon de divèrsei practicas jutjadas ereticas au sen d'aqueu clergat.
Fèlix Ier
Fèlix I (variantas: Felitz, Feliç, Helitz) (mòrt lo 30 de decembre de 274) foguèt lo 26 evesque de Roma dau 5 de genier de 269 au 30 de decembre de 274. Succediguèt a Dionisi (259-268) e foguèt remplaçat per Eutiquian (275-283).
Son pontificat se debanèt dins lo corrent dau rèine de l'emperaire Aurelian qu'ordonèt de persecucions novèlas còntra lei crestians. Pasmens, avans son arrestacion e son execucion en 274, poguèt mandar de missionaris per evangelizar Gàllia e adoptar divèrsei rites coma la celebracion de la messa sus lei tombas dei martirs.
Tichey
Tichey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Geografia
La municipalitat se situa en limit del departament de la Còsta d'Aur, jouxtant aquel del Jura. Es limitròfa de las municipalitats de Saint-Lop e de Saint-Aubin en aquel darrièr departament. Una de las frontièras naturalas entre aqueles departaments es la Sablonne, un cors d'aiga délimitant las doas regions de Borgonha e de Franca Comtat.
La commune se situe en limite du département de la Côte-d'Or, jouxtant celui du Jura. Elle est limitrophe des communes de Saint-Loup et de Saint-Aubin dans ce dernier département. Une des frontières naturelle entre ces départements est la Sablonne, un cours d'eau délimitant les deux régions de Bourgogne et de Franche-Comté.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Benós, Begós e es Bòrdes
Benós, Begós e es Bòrdes ei un ancian municipi aranés, ara situat en eth municipi d'Es Bòrdes.
Istòria
Disapareish a l'entorn de 1857.
Langeron (Nièvre)
Langeron es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Lo vilatge se situa al sud de Nivèrns. Environat de camps, la municipalitat pas connait cap de relief.
Le village se situe au sud de Nevers. Entouré de champs, la commune ne connait aucun relief.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Atomisme
thumb|Democrit
L'atomisme es un sistèma filosofic qu'apareguèt en Grècia al sègle V abC segon lo qual l'univèrs es constituït de combinasons de pichonas particulas indivisiblas nomenadas atòms (en grèc significa que se pòt pas devesir).
L'atòm es definit coma l'element mai pichon, mai espandit e indivisible, amb que totas las causas son fachas. Segon l'atomisme mecanista de Leucip e Democrit (sègles V e IV ab. C.), los atòms son de particulas materialas indestructiblas, desprovesidas de qualitats, que se distinguisson entre elas solament per la forma e la dimension, e que per sas divèrsas combinasons dins lo void constituisson los diferents còsses. La concepcion de la natura es absoludament materialista, e explica totes los fenomèns naturals en tèrmes de nombre, forma e grandor dels atòms. Fin finala redusís las proprietats sensorialas de las causas a las diferéncias quantitativas dels atòms. Aquel movement filosofic aurà un continuament amb la filosofia d'Epicur e Lucrèci.
Perrières
Perrières es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vorges-les-Pins
Vorges-les-Pins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Vorges Es un pichon vilatge del Doubs poblat de 435 abitants (numeròta INSEE 1999). Se situa entre los vallées del Doubs e aquela de la Loga a 330 m d'altitud. Indigne lo sieu centre, lo vilatge possedís un ostal isolat : lo Molin Caillet.
Tradicionalament l'agricultura a virat cap a la ramaderia laitier.
Vorges est un petit village du Doubs peuplé de 435 habitants (chiffre INSEE 1999). Il se situe entre les vallées du Doubs et celle de la Loue à 330 m d'altitude. Outre son centre, le village possède une maison isolée : le Moulin Caillet.
Traditionnellement l'agriculture est tournée vers l'élevage laitier.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Eutiquian
Eutiquian (mòrt lo 7 de decembre de 283) foguèt lo 27 evesque de Roma dau 4 de genier de 275 au 7 de decembre de 283. Succediguèt a Fèlix I (269-274) e foguèt remplaçat per Gai (283-296). Dins lo corrent de son pontificat, encoratjèt la benediccion deis aubres e dei fruchs.
Melania Trump
thumb|right|200px Melania Knauss Trump (nascuda lo 26 d'abril de 1970 a Novo Mesto, Eslovènia) es un ex modèl eslovena membre del Partit Republican american. Es l'esposa actuala, e dempuèi 2005, del president dels Estats Units Donald Trump. An un mainatge, Barron William.
thumb|left|200px|Donald e Melania Trump
Sixte II
Sixte II (mòrt lo 6 d'aost de 258) foguèt lo 24 evesque de Roma dau 31 d'aost de 257 au 6 d'aost de 258. Succediguèt a Luci I (254-257) e foguèt remplaçat per Dionisi (259-268).
Originari de Grècia, melhorèt ò restaurèt lei relacions ambé lei glèisas crestianas dei províncias africanas e orientalas de l'Empèri menaçadas per l'autoritarisme de son predecessor dins lo reglament de la crisi dei crestians apostats creadas per lei persecucions ordonadas per l'emperaire Deci en 249-250. Aquela politica foguèt ajudada per lei persecucions novèlas ordonadas per l'emperaire Valerian que favorizèt una solidaritat novèla entre lei grops crestians diferents. Escondut dins lei catacombas, Sixte II foguèt capturat e executat per de soudats romans lo 6 d'aost de 258.
Vilac
vinheta|Glèisa de Sant Fèlix de Vilac Vilac es ua anciana comuna d'Aran, en Occitània. En 1970 estó agregada ara comuna de Vielha e Mijaran. Constitueish dempús 1972 ua Entitat Municipala Descentralizada. Era vila se tròbe situada a 1047 m d'altitud, as versants deth plan de Mont, en dominant eth confluent de Salient damb Garona, a 3 km de Vielha. Ar oèst deth vilatge, a dreta de Garona, i a era glèisa parroquiala de Sant Fèlix, d'origina romanica. Eth pòble conserve qualques bastissas civilas d'estil renaishença.
Toponimia
De Vilaco (1298). La forma oficiau abantes deth 1984 ère Vilach, grafia catalana utilizada tanben en espanhòu.
Estrébœuf
Détèrbeu (Sonme) en picard (Estrébœuf en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Vitz d'Arquimèdes
thumb|280px|Vitz d'Arquimèdes. right|thumb|300px|Animacion que mòstra lo foncionament d'una vitz d'Arquimèdes. Lo vitz d'Arquimèdes es una maquina utilizada per levar l'aiga, farina o cerealas. Son invencion es atribuida a Arquimèdes al sègle III abC d'ont li ven lo nom; pasmens segon cèrtas ipotèsis èra ja utilizat en Egipte.
La basa es una vitz que vira dins d'un cilindre vuèit, situat dins un plan clinat, e que permet d'enauçar l'aiga situada al dessubre de l'ais de rotacion.
Dempuèi son invencion fins ara s'utiliza per posar de fluids.
Anonciacion d'Ambrogio Lorenzetti
L'Anonciacion es una pintura d'Ambrogio Lorenzetti.
Gai (papa)
Gai (mòrt lo 22 d'abriu de 296) foguèt lo 28 evesque de Roma dau 12 de decembre de 283 a 22 d'abriu de 296. Succediguèt a Eutiquian (275-283) e foguèt remplaçat per Marcellin (296-304).
Èra originari de l'aristocràcia roman e son ostau èra liat a l'emperaire Dioclecian. En fòra deis informacions donats per lo Liber Pontificalis, i a pauc d'ensenhaments sus la vida e l'accion de Gai. Semblèt èstre mòrt naturalament avans lei persecucions anticrestianas ordonats per Dioclecian e èstre a l'origina de la division dei quartiers de Roma entre lei diacres.
Madòna de Vico l'Abate
La Madòna de Vico l'Abate es una pintura d'Ambrogio Lorenzetti.
Marcellin
Marcellin (mòrt en octòbre de 304) foguèt lo 29 evesque de Roma de 296 a 304. Succediguèt a Gai (283-296) e foguèt remplaçat per Marcèu I (308-309).
Dins lo corrent de son pontificat, acomencèron a partir de 303 lei grandei persecucions anticrestianas ordonadas per Dioclecian. Marcellin foguèt arrestat e moriguèt en octòbre de 304. De versions diferentas existisson sus sa mòrt. Segon certaneis autors, aurià abjurat sa religion e, segon d'autrei documents, aurià acceptat lo martir. La tradicion catolica mescla lei doas versions : Marcellin aurià acceptat de realizar de sacrificis ai dieus romans per sauvar sa vida avans de renegar son abjuracion e d'èstre executat.
Après sa mòrt, l'importància dei persecucions entraïnèt un periòde de vacança de l'evescat de Roma de quatre annadas.
Efièches del bon e del mal govèrn
Efièches del bon e del mal govèrn es una pintura d'Ambrogio Lorenzetti.
Emily Brontë
thumb|right|Emily Brontë Emily Brontë foguèt una escrivana anglesa. Nasquèt lo 30 de julhet de 1818 en Thornton, e moric lo 19 de decembre de 1848 en Haworth, ambedós pòble del comtat de Yorkshire, (Anglatèrra). Es sòr de las tanben d'escrivanas Charlotte e Anne Brontë; al bòrd d'elas, publiquèt en 1846 un libre de poèmas.
Un an mai tard (1847), publiquèt lo sieu roman de Wuthering Heights, òbra universala.
Santa Reparata
Santa Reparata es una santa crestiana, verge e martira. Patrona de Niça e de Florença, es festejada lo 8 d'octobre.
Biografia
Originària de Cesarèa de Palestina, Reparata seriá mòrta en 250, a l'edat de 15 ans, dei secutaments de l'emperaire roman Deci. D'en primièr, òm auriá ensajat de la cremar viva mas foguèt salvada per un lavaci oportun. Òm li faguèt puèi beure de pega bolhenta, mas un còp de mai subrevisquèt. Finalament, foguèt descapitada e son còs plaçat dins una barca que se daissèt derivar en Mediterranèa. Segon la legenda, l'embarcacion atenguèt li còstas niçardas e foguèt menada subre la riba per d'àngels. Sei rèstas foguèron rebonduts dins una capela situada a l'emplaçament dau Niça vièlh actual abans d'èsser depausats dins la Catedrala de Santa  Reparata en 1690.
Julòs
(Julos en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [yu'lòs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Juulos en 1285, De Iulos, en 1313, De Julossio, en latin, en 1342 e, en 1379, Julos, Juulos en 1429, Julos en 1541, Julos (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Saint-Martin-d'Hardinghem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Julòs
Toponimia
Segon Dauzat, Julòs que vien benlhèu deth nom aquitan d'òmi Julles, dab eth sufixe aquitan -ossum. Segon Negre, e R. Aymard, Julòs que vien deth nom aquitan d'òmi Julles o Julus, dab eth sufixe aquitan -ossum.
Segon Miquèu Grosclaude, Julòs qu'ei ua propietat antica qui vien deth nom latin d'òmi Julius, dab eth sufixe aquitan -ossum.
Saint-Martin-d'Hardinghem
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Noalhac (Corresa)
Noalhac (Noailhac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Lo borg, que compren un petit castèl e una glèisa, foguèt un posession de la familha de La Chassanha pendent l'Atge Mejan, mas foguèt vendut als vescomtes de Torena al sègle XII. Aital la parròquia foguèt restacada a la chastelaniá de Colonjas, membre de la vescomtat de Torena.
Sus la demanda del vescomte, la familha d'Austau (Nom òc? Astorg es l'ortografia de la pagina francesa) gardèt lo vilatge. Puèi per maridatge, foguèt cedit als Noalhas. En 1738, gràcias al desmantelament de la vescomtat de Torena, la familha de Noalhas crompèt Noalhac e lo restaquèt al ducat de Noalhas.
Escut de Sobieski
La constellacion de l'Escut de Sobieski es una pichona constellacion situada lòng de la Via Lactèa. Nomat en onor dau rèi polonés Joan III Sobieski (1674-1696), foguèt creada en 1690 per celebrar l'intervencion decisiva de la cavalariá polonesa durant lo segond sètge de Viena en 1683. Es formada d'estèlas pauc lusentas. Pasmens, tèn dos amàs dubèrts susceptibles d'interessar leis astronòms amators.
Serinhac (Lomanha)
Serinhac (Sérignac en francés) es una comuna lomanhòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Serinhac èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Serinhac èra deu canton de Bèumont.
Gran Zimbabwe
Lo Gran Zimbabwe '(var. Grand Zimbabwe') qu'ei un monument hèra emblematic deu país african que li deu son nom. Que's tracta de la rueinas de la capitala de l'antic Reiaume Zimbabwe (tanhent de la modèrna cultura de lenga shona). Autan l'Empèri com lo Grand Zimbawe qu'espelèn enter lo IIau sègle e lo XIVau sègle.
Eumetazoa
Los metazoaris superiors o eumetazoaris (Eumetazoa) son d'organismes vivents pluricellulars eterotròfes. Possedisson un ensemble de caracteristicas que permet de los separar dels autres metazoaris. Aqueste clad compren totes los principals gropes d'animals a part las esponjas e los placozoaris. A divergit dels Parazoaris i a 940 milions d'annadas
Gran Zimbabwe
Que classificat com Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO.
Eumetazoa
Sistematica
Los eumetazoaris regropan los embrancaments seguents :
pas classat « Radiata » (parafiletic) Clad Bilateria
Le Thuit-Signol
Le Thuit-Signol en normand (Le Thuit-Signol en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Lista dei vescòmtes de Nimes
vinheta|Blason de la vila de [[Nimes a l'Edat Mejana]]
Ostau de Trencavèl
100px|drecha|vinheta|Familha Trencavèl
Sembla que cedís sei vescomtats a Simon de Montfòrt en 1214.
Ostau de Montfòrt
100px|drecha|vinheta|Ostau de Montfòrt
En 1224, cedís sei vescomtats au rei Loís VIII de França que lei restaca au domeni reiau.
Semiconductor
thumb|right|[[Fotografia d'un transistor, exemple de compausat electronic fòrça important dins la societat modèrna qu'es fabricat a partir de semiconductors.]]
Guidoriccio da Fogliano al sèti de Montemassi
Guidoriccio da Flogliano al sèti de Montemassi es una pintura de Simone Martini.
Semiconductor
Un semiconductor es un materiau que condutz imperfectament l'electricitat. Presenta lei caracteristicas generalas d'un isolant mai sa resistivitat demenís se sa temperatura aumenta. Aquela caracteristica es fòrça importanta dins lo domeni de l'electronica.
Certanei compausats purs, dichs « semiconductors intrinsècs », son de semiconductors naturaus. Sensa apòrt d'energia, an una resistivitat importanta. Pasmens, quand la temperatura aumenta, l'agitacion termica vèn sufisenta per arrancar d'electrons perifericas ais atòms que lo compausan e engendrar un corrent electric. La preséncia d'impuretats e d'efiechs fisics, coma un camp electric ò un camp magnetic, pòdon favorizar mai la demenicion de la resistivitat e modular lei proprietats dau materiau. Segon la natura deis impuretats, se destrian : La juxtaposicion de dos semiconductors de tipes diferents permet de realizar un materiau onte leis electrons presents en excès dins lo semiconductor de tipe N passan vèrs lo semiconductor de tipe P. Aqueu principi explica l'importància dei semiconductors dins la societat modèrna car permet la fabricacion dei diòdes e dei transistors.
Lo silici e lo germani son lei dos elements de basa que permèton la fabricacion de semiconductors. Leis impuretats integradas dedins son pus variadas mai d'elements coma l'arsenic, l'antimòni, lo galli ò l'indi son sovent utilizats.
Lei trabalhs precursors
thumb|right|Retrach de [[Karl Ferdinand Braun, precursor major dei recèrcas sus lei semiconductors.]]
Dins aquò, durant la segonda mitat dau sègle XIX, lei descubèrtas contunièron de se multiplicar. Per exemple, en 1873, Willoughby Smith (1828-1891) demostrèt que la resisténcia electrica de mòstras de selèni demenissiá en preséncia de lutz. L'an seguent, lo fisician alemand Karl Ferdinand Braun (1850-1918) estudièt lei proprietats de conduccion electrica de divèrsei sulfurs metallics semiconductors. De mai, observèt lo comportament de redreçaire d'aquelei materiaus. Un fenomèn similar foguèt depintat, totjorn en 1874, per Arthur Schuster (1851-1934) a partir de mesuras realizadas sus de fius de coire oxidats.
La descubèrta de l'electron en 1897 permetèt la formulacion dei premierei teorias modèrnas de la conduccion electrica. Durant leis ans 1910, aquelei modèls e lei resultats experimentaus menèron a la definicion de tres categorias de materiaus : lei conductors electrics, lei semiconductors e leis isolants. Utilizat dins una tèsi en 1910, lo mot « semiconductor » s'impausèt au detriment d'autrei tèrmes coma « conductor variable » prepausat per l'Alemand Johann Koenigsberger (1874-1946).
Lei premiers transistors
thumb|right|[[Fotografia de John Bardeen, William Shockley e de Walter Houser Brattain en 1948.]]
Se lo premier aparelh foncionant amb de semiconductors foguèt concebut en 1874 per Karl Ferdinand Braun, la recèrca vertadiera d'aplicacions comencèt avans la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). En particular, dins lo domeni militar, permetèron la fabricacion de sistèmas de deteccion de naviris, de sosmarins e d'avions e de sistèmas de comunicacion. Aquò favorizèt tanben lei recèrcas sus l'elaboracion dau silici.
Lo melhorament de la qualitat dau silici disponible foguèt un element fondamentau per lo desvolopament de l'electronica, domeni tecnic aparegut a partir deis ans 1920. Tre aquela epòca, lei detectors e lei redreçaires èran de compausants interessants mai lo concèpte d'amplificator pareissiá pus prometeire car permetiá de transformar un sinhau electric. Lo Sovietic Oleg Losev (1903-1942) foguèt probablament lo premier que construguèt un amplificator operacionau en 1922 mai foguèt tuat en 1942 durant lo sètge de Leningrad. Puei, una etapa importanta aguèt luòc entre 1939 e 1941 amb la concepcion e l'observacion de la premiera joncion P-N per lo fisician Russell Ohl (1898-1987).
Lei Laboratòris Bell foguèron un dei centres majors de la recèrca sus lei semiconductors durant aqueu periòde. Tre 1938, William Shockley (1910-1989) i estudièt lo foncionament d'amplificators solids. Pasmens, lo resultat pus important foguèt la concepcion dau premier transistor per una còla dirigida per Shockley, Walter Houser Brattain (1902-1987) e John Bardeen (1908-1991). Puei, en 1954, Morris Tanenbaum (1928-2023), un autre fisician dei Laboratòris, realizèt lo premier transistor de silici. A la fin deis ans 1950, l'ensemble d'aquelei descubèrtas e invencions menèt a la fondacion de l'industria modèrna dei semiconductors.
Lo desvolopament dei semiconductors de silici
thumb|right|[[Fotografia de Mohamed Atalla en 1963.]]