cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarrià-Sant Gervasi
Aquel districte marca la siá condicion de zòna residenciala e benestant, amb nombroses parcs e zònas verdas, combinats amb de centres educatius e sanitaris prestigioses.
Sarrià-Sant Gervasi compren los quartièrs seguents:
thumb|centre|300px|Quartièrs del districte de Sarrià-Sant Gervasi.
Vejatz tanben
Districtes e quartièrs de Barcelona
Sant'Àngel
thumb|left|270px|Place Libertè
Sant'Àngel (forma lombarda e emiliana; en italian e oficialament: Sant'Angelo Lodigiano) es una comuna italiana de 12.870 abitants de la província de Lodi en Lombardia (Itàlia). Es la quatrena vila après Lòd, Cudògn e Casàl.
Geografia
Sant'Àngel es situat a 30 km al sud de Milan e a 15 km a l'èst de Lòd.
Istòria
Lo nom Lodigiano es estat apondut en 1864 per far la diferéncia amb los autres Sant'Angelo d'Itàlia.
Es la villa de naissença de santa Françoise-Xavière Cabrini e del politician Mario Beccaria
Los principals trabalhadors estrangièrs venon de:
Oriocourt
Oriocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Istòria
Banc d'una distincion en la baronnie de Viviers, poderosa a e
Siège d'une seigneurie dans la baronnie de Viviers, puissante aux et
Ozouer-le-Voulgis
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Província de Corrientes
200px|left|thumb|Paisatge de la region de Mercedes Cossio, Corrientes, Argentina. La Província de Corrientes que he partida de la region situada enter los flumis Uruguai e Paranà e aperada per aquesta rason Mesopotamia argentina. Qu'ei entornejada per la Província de Entre Ríos au sud, las Províncias de Santa Fe e Chaco a l'oest, la província de Misiones au nòrd-oest, lo Paraguai au nòrd, e que partatja dab Brasil lo riu Uruguai. 200px|left|thumb|L'arriu Paranà en Lavalle, Argentina.
Pèirasusnauta
Pèirasusnauta (en francés Pierre-sur-Haute)  es lo ponch culminant daus monts de Forés, dinc lo Massís Central, au limit daus departaments de Léger (Sauvain) e dau Puèi de Doma (Job). Es tanben lo ponch culminant dau departament de Léger.
Sus son som son installats una estacion militara de ràdio, un radar de l'aviacion civila e de mejans de comunicacion civils. Sus son flanc se trapa l'estacion d'esquí de Chalmasel.
Geologia
Pèirasusnauta es una montanha compausada de ròchas de gneiss e de granit, ròchas vestigis d'una anciana chadena de montanha apareguda au Paleozoïc fa 300 millions d'annadas. Aqueste ancian relèu ercinian s'es puèi planejat au Mesozoïc en rason de l'erosion, per faire apareisser un relèu tabulari. En seguida dau plegament alpenc, los monts de Forés foguèron rejovenits de falhas son aparegudas, e aqueste blòt granitic foguèt soslevat (horst). Pèirasusnauta n'es lo ponch culminant.
Clima
Lo clima daus monts de Forés se caracteriza per la preséncia de la burla, vent de nòrd formant d'importants combles e explicant l'abséncia de vegetacion sus la planesas sommitalas, e per de niòlas frequentas (132 jorns l'an) ocasionant de gibre.
Crulai
Crulai es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Pèirasusnauta
Clima
La pluviometria annadièra sus Pèirasusnauta es superiora a, e demòra establa tot l'an, contrariament au ponchs bas dau massís ont l'ivèrn es pus sèc. Au som, lo nombre de jorns mejan per an ont la temperatura es negativa es pròche de 200 e pus de 100 jorns sens desgèl. La darreriá demòra doça e l'ivèrn empeuta generalament sus la prima : abrial es pus rigorós que novembre. La data de la promèira nèu demòra pron cambiadissa.
Crulai
Geografia
La municipalitat es als confins del país de Ouche e del Portamantèl. Lo sieu bourg es al sud de L'Agla e a Unitat|14|km  al nòrd de Tourouvre.
Pèirasusnauta
Flòra
La flòra de Pèirasusnauta es compausada de landas e de pelencs d'altitud, que s'estendon sus aperaquí, au delà de d'altitud apelats Nautas Chaumas, ont se tròban de chasals isolats coma per exemple los masucs de la Richarda o las jaçariás de la Crotz dau Fossat, au sud de Pèirasusnauta o encara las jaçariás de Colleigne au sud-èst. L'estatge inferior dau som es format per de pinedas e de bòscs de conifèrs relativament dens.
Una part d'aqueles espacis es classada coma zona naturala d'interès ecologic, faunistic e floristic e coma site Natura 2000.
Crulai
Geografia
La commune est aux confins du pays d'Ouche et du Perche. Son bourg est à 7.5 km au sud de L'Aigle et à 14 km au nord de Tourouvre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pèirasusnauta
Vias d'accès
thumb|left|Lo [[telesètge de las Jaçariás (estacion de Chalmasel) al pè de Pèirsusnauta.]]
Adolphe Quetelet
250px|thumb|Retrach d'Adolphe Quetelet Lambert Adolphe Jacques Quetelet (Gand, Belgica, 7 de febrièr de 1796 - Brussèlas, 17 de febrièr de 1874) foguèt un matematician, astronòm, naturalista e estatistician bèlga. Fondèt l'Observatòri Reial de Belgica e son trabalh faguèt d'el lo precursor de l'estudi demografic. Escriviá tanben de poesia e foguèt membre de la Societat de literatura de Brussèlas.
Pèirasusnauta
Vias d'accès
Lo suc de Pèirasusnauta es accessible en partir dau còl dau Beal per la rota que mena a l'estacion militara. Son accès es autorizat aus passejaires mas demòra pasmens enebit aus veïculs motorizats civils sens autorizacions.
Lo chaminon pedestre GR 3, premier Chamin de granda escorreguda balizat en França, passa tanben per lo som dins sa seccion entre Chabralòcha (44,3 km) e Sent Antèma (21,8 km). Son accès pus pròche de Pèirasusnauta per la rota, es tanben lo pas dau Beal (4 km de distància).
Lo suc es tanben deservit per un remontador. A la partença de l'estacion de Chalmasel, lo telesètge de las Jaçariás (que fonciona estiu coma ivèrn), mena los passejaires sus lo Plan de las Granjas a au pè de la calòta susnauta au tèrme d'un trajècte de 2 km. D'ailà, un chaminon permet de passar los 174 m de desnivelat restant. L'ivèrn, los esquiaires pòdon tanben prene lo telesquí de Pèirasusnauta qu'arriba a 250 m au nòrd oèst dau som a d'altitud.
Panorama
Dau som, e per temps bèl, òm pòt apercebre los Aups, lo Plom dau Cantal, los monts de Dora e le puèi de Doma.
Esquí alpenc
thumb|left|200px|Un [[telesquí de l'estacion de Chalmasel sus lo versant èst de Pèirasusnauta.]]
Sus lo versant èst de Pèirasusnauta, costat departament de Léger, se tròba lo domeni esquiable de Chalmasel. L'estacion dispausa de 11 quilomètres de pistas de davalada deservidas per un telesètge desembregadable e 7 telesquís. Le domeni culmina a proximitat dirècta dau som e altèrna entre bòsques e landas d'altituds sauvatjas (las Nautas Chaumas) entre e  d’altitud. Es equipat de 90 canons de nèu.
L'estacion d'esquí es a 1 ora de las aglomeracions de Sant Estève, de Clarmont Ferrand e de Roanne e a 2 oras de Lion.
Snowkite
thumb|right|150px|[[Snowkite au som de Pèirasusnauta.]] Las planesas nudas de Pèirasusnauta son propicis a la practica del snowkite de per son relèu desgatjat, verge de tota vegetacion e son exposicion a la burla, un vent dau nòrd que bufa l'ivèrn en Auvèrnhe.
Lo snowkite es lo pendent dau kitesurf en espòrt d'ivèrn ; lo pòst de surf essent remplaçat dins aquesa disciplina per un snowboard o d'esquís. L'accès es possible dempuèu la estacion de Chalmasel per lo telesètge de las Jaçariás o lo còl dau Beal.
Estacion militara e hertziana
thumb|left|150px|[[Estacion hertziana militara de Pèirasusnauta.]]
Districte de Sant Andreu
thumb|Sieu del districte al numèro 1 de la Plaça de Orfila Lo districte de Sant Andreu es lo tresen dels districtes de Barcelona en estenduda, amb una superfícia de e amb una populacion de 142,598 abitants (2005).
Pèirasusnauta
Estacion militara e hertziana
Lo som de Pèirasusnauta es cofat d'emetors de difusion hertzians e d'una basa militara bastida per l'OTAN en 1961 durant la Guèrra Freja.
Districte de Sant Andreu
Se tròba situat al nòrd de la vila, es limitat pel riu Besòs, que fa de frontièra entre Barcelona, e los pòbles vesins: Sant Adrià de Besòs e Santa Coloma de Gramenet, e los districtes barceloneses: Nou Barris, Horta-Guinardó e Sant Martí.
Pèirasusnauta
Estacion militara e hertziana
La tor subremontada d'una estructura esferica, largament vesedoira dempuèi la plana de Forés, es un relais hertzian civil qu'aperten a Télédiffusion de France.
La crotz de Pèirasusnauta, marcant lo som de Léger, a d'altitud, es situada dinc l'encencha d'aquela basa dins la part de l'estacion dependenta de la comuna de Job.
Districte de Sant Andreu
La configuracion d'aquel districte data de l'an 1984, quand la vila de Barcelona aprovèt la division territoriala actuala en 10 districtes. Ras d'aquela division, lo districte de Sant Andreu tornèt recuperar los quartièrs de la Trinitat Vièlha e lo Congrès.
A l'ora d'ara, es format de 7 quartièrs d'origina istorica fòrça divèrs:
thumb|centre|300px|Quartièrs del districte de Sant Andreu.
Vejatz tanben
Districtes e quartièrs de Barcelona
Sent Sauvador de La Landa
Sent Sauvador de La Landa (Saint-Sauveur-Lalande en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n ’ʂalva’du] [delɒ’lɑ̃ n dɒ]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Salvator de Landas, en latin, en 1117, Saint Salveur, en francés, au segle XVI. Sauvador es un epitèt mistic aplicat au Crist. Lo mot occitan landa, dau gallic *landa, se compren coma « landa, terra inculta », , ; la comuna es dins lo Landés e lo determinant la Landa permetet probablament una distincion emb Sent Salvador, situat près de Brageirac, a quauqua ren coma 30 km, quand Sent Sauvador se disiá Sent Salvador.
Lengas talodi
Las lengas talodi son una branca de la familha de las lengas nigèrocongolesas. Son parladas dins lo monts Noba al Sodan.
Classificacion extèrna
Joseph Greenberg, dins son libre languages en Africa (1955) pausa una branca de lengas kordofanianas estacada a la familha nigèrocongolesa. Acampava los grops de lengas situats dins lo Kordofan, las lengas heiban, talodi, lafofa, rashad, katla e kadogli.
La lingüistica actuala regèta l'existéncia d'un grop kordofanian. Las lengas kadogli fan pus partida del nigèrocongolés. Los quatre autres grops an pas de ligams particulars entre ilhs e lor plaça dins la familha nigèrocongolesa es pauc clara. Per Dimmendaal (2008), las lengas talodi son aparentadas al las lengas heiban.
Classificacion intèrna
La lengas talodi son :
Casuistica
La casuistica es una mena d'argumentacion utilizada en teologia morala, en drech, en medecina e en psicologia. Consistís a resòlvre los problèmas practics per una discussion entre d'un costat de principis generals (règlas) o de cases similars (jurisprudéncia), e de l'autre la consideracion de las particularitats del cas estudiat (cas real). De la confrontacion entre las perspectivas generalas, passadas e particulièras es censada emergir la justa accion que se cal menar per aqueste cas.
Lo mot « casuistica » ven del latin casus que significa: un eveniment, o 'cas' particular. Dins l'usatge modèrne, lo tèrme casuistica es sovent emplegat pejorativament per qualificar una mena d'argumentacion jutjada especiosa o sofistica.
Istorica
right|thumb|209x209px|Lo filosòf [[Blasi Pascal|Blaise Pascal.]] La casuistica foguèt utilizada coma un metòde de recerca adoptat dins l'ensenhament de la religion e de la psicologia en vista d'encorar un còde moral. Tanben foguèt adoptada per l'estudi de fachs particulars per capitar desengatjament de leis generalas. Foguèt utilizada dins los tèxtes filosofics grècs - Socrates, los Cinics e los Estoïcians - lo confucianisme, lo judaïsme talmudic, l'islam e dins lo cristianisme.
Jèsus de Nazaret l'auriá utilizat dins sas discussions amb los Farisians (Sermon sus la Montanha) mas auriá condemnat tanben son emplec excessiu (Sermon sus la Montanha). Los dos tractats d'Augustin d'Ipòna abòrdan la question de saber se una bona intencion excusa una pèca, e s'es mal de dire una mensorga tot en galejant coma figura retorica.
Mai, la casuistica pòt pas aténher l'accion subte dins sa singularitat, podent prescriure pas que de solucions ja pensada, deu demorar a l'estat de questions, mai complètas possiblas. La casuistica donc se pòt pas cambiar amb un jutjament de la consciéncia personala.
Lo sègle XVII marca l'apogèu de la casuistica pels catolics e pels protestants. A l'epòca, dels pensaires cercant un mejan segur d'evitar los pecats, avián tendéncia a prepausar una etica minimalista. Per respondre a las discussions sus l'utilizacion del probabilisme dins las decisions moralas, lo filosòf francés Blaise Pascal escriguèt sas Provinciales en 1656, ont atacava los Jesuistas, subretot la morala liberala (donant una granda plaça a la libertat de consciéncia) que mostravan dins lor casuistica.
L'intencion e la pèca
Aplicada a l'etica, la casuistica se preoccupa dels devers de l'òme e del ciutadan dins sa vida en societat. Las conclusons moralas devon èsser immutablas que son la deduccion de veritats reveladas, mas lor aplicacion practica pòt variar segon las circonstanças. Per exemple dins L'Ingénu de Voltaire, lo fach de saber se la bèla Saint-Yves comet un pecat resistissent pas a las avanças del ministre Saint-Pouange per salvar l'Ingenú, es de casuistica: s'agís de determinar se la puretat de l'intencion excusa la pèca.
L'art de la subtilitat
Compresa coma 'Estudi de cases de consciéncia' la casuistica foguèt subretot emplegada pels jesuistas. Dins las atacas portadas contra eles, foguèt evocat lor art subtil de trencar los cases de consciéncia dins lo sens d'una granda libertat personala de jutjament, aisidament compresa per d'autres, per exemple los jansenistas, coma 'morala laxista' en contradiccion amb los principis de la teologia morala podent anar fins a la restriccion mentala, sovent associada als jesuistas.
Los Jansenistas
Los Jansenistas, subretot jos la pluma del simpatizant Pascal, atacavan, en mai del laxisme la quita idèa de casuistica. Segon Pascal e lo jansenisme, la casuistica introducha dins la rason umana es una font de pècas e de pecats que un crestian deu, en efèit, regular sa consciéncia pas que segon la volontat de Dieu. Dos papas interdiguéron aquel laxisme e la casuistica demòra lo metòde de teologia morala catolic fins al sègle XX. La direccion d'intencion entre autre l'objècte d'atacas de Pascal dins sa VIIa letra de las Provinciales: permet de justificar los pecats (çò escriu) lor trobant una intencion pura.
Dempuèi 1950, las moralas dichas de situacions obliguèron la casuistica a definir sas limitas, e a far mai precisa sa percepcion del real.
Pierre Barrier
Foguèt oficièr de marina mercanda, president de Lou Bournat dou Perigord e majoral del Felibritge en 1988. Contunhèt e publiquèt la segonda partida del Dictionnaire périgourdin entamenat per Jean-Louis Daniel.
Regata Reiala d'Henley
La Regata Reiala d'Henley (en anglés: Henley Royal Regatta) es una competicion de rem que se debana cada an, al mes de julhet, sus la Tamisa dins lo vilatge de Henley-on-Thames. Se parla tanben mai simplament de la "regatta d'Henley" que son nom d'origina preceda lo patronatge reial. Se deu pas confondre amb las tres autras regatas que son corregudas sus gaireben lo meteis trajècte, a saber (Henley Women's Regatta, Henley Veterans Regatta e Henley Town & Visitors Regatta). Caduna correspond a d'eveniments plan separats.
La regata dura cinc jorns (del dimècres al dissabte) la primièra setmana del mes de julhet.
Poix (Marna)
Poix es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Monsang
Lo monsang es una lenga tibetobirmana parlada en Índia.
Localisacion
La lenga es parlada en Manipur dins sièis vilatges del districte de Chandel per una populacion naga.
Classificacion
Lo monsang es una lenga tibetobirmana del grop kuki-chin.
Tons
Lo monsang est une lenga tonala que ten dos tons, naut e bas.
Lengas africanas
right|300px|thumb|Reparticion de las familhas de lengas en [[Africa.]] right|300px|thumb|Lengas oficialas dels païses d'[[Africa.]]
Montagna-le-Templier
Montagna-le-Templier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Cornus
Composicion 2
Lo canton se compausava de 9 comunas :
Istòria
En 1801, lo canton de Cornus foguèt conservat.
Pater familias
Pater familias es una locucion latina que significa paire de familha. Lo pater familias  èra màger amb lo maximal de poder del fogal roman. En morfologia latina familias es un exemple de genitiu arcaïc, la forma classica es familiae. vinheta|Gèni roman trobat ad A Ponte Puñide ([[O Pino, Galícia) representariá un paterfamilias]]
Poders del pater familias
Lo poder del pater familias èra nomenat patria potestas. La potestat es difrerentas de la auctoritas, que tanben ten lo pater. Segon la Lei de las XII Taulas, aviá la vitae necisque potestas (poder de vida o mòrt) sus totas las gents que viviá jol sieu teulat: filh(a)s, femna, esclau(va)s e totes que se trapavan sub manu, jos sa man. Aiçò trencava amb lo matriarcat tradicional.
Perque un esclau venga un ciutadan liure, caliá èsser liberat «fòra de la man» de pater familias, d'aicí lo tèrme emancipacion. Segon la lei, en quina circonstància que siá, sa paraula èra absoluta e finala. Se un filh èra pas desirat, segon la lei de la Republica Romana aviá lo poder o potestat d'ordenar la mòrt de l'enfant per exposicion.
Aviá lo drech de vida e mòrt suls sieus filhs, e en mai de la facultat d’impausar de castigs corporals; podiá modificar a volontat sa condicion personala; donar una esposa al filh, cedir en matrimòni la felena; prononciar lo divòrci de sos enfants; los far passar dins una autra familha per l'adopcion; podiá, quitament, los vendre. La lei romana prevesiá, mai, que s'un filh èra vendut coma esclau tres còps, èra pas mai subjècte a la patria potestas.
I aviá pas qu'un sol òme qu'exercissiá lo mestièr dins d'un fogal. Alara los filhs adults demoravan jos l'autoritat del paire e podián pas aquerir los dreches de pater familias del temps que viviá encara; almens en teoria legala, tota sa proprietat la teniá a son compte, e aviá l'autoritat per ne dispausar. La definicion dins lo drech roman segon la locucion latina sicut bonus pater familias definissiá son dever de dilligéncia sus la gestion de bens per los manténer e los transmetre en bon estat a son successor, coma o fariá un bon paire de familha. Amb lo temps, son autoritat absoluta s'afebliguèt.
Dieu pater familias (catolicisme)
Alara que la glèisa catolica, après que venguèt legala sus Constantin lo Grand, lèu faguèt sieu tot lo drech roman paternalista, calguèt de sègles per tornar a aquerir lo drech de l'individu e d'emancipar las femnas. Adoptant tot lo sistèma administratiu e los concèptes romans, dins la glèisa catolica romana, Dieu prenguèt un estatut patriarcal essent lo darrièr pater familias amb poder absolut, coma s'illustra entre autras en l'imne medieval Dum Pater Familias.
Ernolsheim-lès-Saverne
Ernolsheim bei Zabern en alemanic (Ernolsheim-lès-Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Istòria
Lo 5 de jamai de 1956, la denominacion de la municipalitat se passada de Ernolsheim-Saverne a Ernolsheim-lès-Saverne.
Le 5 mai 1956, la dénomination de la commune est passée de Ernolsheim-Saverne à Ernolsheim-lès-Saverne.
Chenevelles
es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Acari
Son de talha generalament minuscula : d'unes son microscopics, e mesuran pas que qualques desenats de micromètres, los mai grands depassan pas (levat las langastas gavadas de sang que dins las espècias tropicoeqüatorialas pòdon aténher la talha d'una « bèla » cerièsa).
Lo còs es particularament compacte per un artropòde acausa de la fusion del prosòmi (l'equivalent del cefalotorax d'autres artropòdes) e de l'opistosòmi (o abdomèn) en una massa unida e de la quasidesaparicion de las traças de segmentacion.
Existisson prèp de 50,000 espècias repertoriadas, mas la diversitat vertadièra del grop es probablament superiora al milion d'espècias. La varietat de lors mòdes de vida (abitat, nicha ecologica, mòde d'alimentacion…) es sens egala en çò dels Aracnids.
N'i a fòrça que vivon liurament dins lo sòl o l'aiga, mas los acarians an tanben desvolopat una granda diversitat de relacions amb d'autres èssers vivents — animals o vegetals —, que van de la forèsia a l'endoparasitisme. Existís en particular un grand nombre d'espècias parasitas, eventualament patogènas per las plantas, los animals o l'òme.
Demest los mai coneguts, figurana las langastas, lo sarcòpte responsable de la gala, lo varroa parasit de las abelhas, los acarians de las poscas (Dermatophagoides pteronyssinus per exemple) susceptibles de provocar d'allergias a certainas personas, o encara los rogets.
Morfologia
A causa de la fusion de las diferentas regions del còs, la morfologia dels acarians es unica. Las solas traças visiblas de la segmentacion d'origina son los apendicis, pèças bucalas e patas. Las pèças bucalas, quelicèras e pedipalpas, son sovent fòrtament modificadas en relacion amb l'alimentacion correspondenta. Constituisson un ensemble que per las langastas pren lo nom de capitulum (del latin « cap ») separat de la rèsta del còs per un silhon. La rèsta del còs es nomenada idiosòme per las langastas.
De cada costat del còs se tròba un estigmat que servís d'orifici respiratòri.
Reproduccion
Los acarians son essencialament, siquenon exclusivament ovipars. Coma pels insèctas, als uòus succedisson una larva, puèi baba e enfin l'adulte. Certans autors nuançan pels acarians la nocion d'estadi e la de estasi, e fan la diferéncia, al dintre de l'estasi nimfal, entre diferents estadis, cadun separats per una muda, mas de fòrt febla amplitud, plan diferenta de la que transfòrma la larva en baba, e aquela en l'adulte.
Alimentacion
Los regims alimentaris dels acarians son fòrça variats segon las espècias o los gropes : fitofags, predators, ematofags e linfofags, etc. La noiridura pòt èsser predigerida abans l'ingestion, per inoculacion de saliva. D'unes acarians consoman d'aliments solids (animals e vegetals) en los esquichant gràcias a lors quelicèrs en forma de pinça. Puèi, las substàncias solidas son digeridas a l'exterior del còs gràcias a d'enzims secretats per las glandas salivàrias. D'autres acarians son de chucaires de sang o de saba. L'epitèli de l'intestin mejan capta los aliments per fagocitòsi.
Las espècias liuras
Pòdon èsser marinas, dulçaqüicòlas, terrèstras. Pòdon èsser carnivòras, vegetarianas o detritivòras. Certanas provòcan de galas suls vegetals. D'autras vivon sus las denadas alimentàrias (Ex : Tyrolichus casei pels fromatges de pasta mai mofla o Acarus siro autrescòps apelat Tyroglyphus farinae, dich ciron que produssís las crostas de fromatges durs tals coma la Mimoleta). D'autras vivon dins las denadas entrepausadas coma lo blat o la farina. Un desenat d'espècias es responsable d'allergias per l'Òme (Dermatophagoides, Acarus siro, Pidoglyphus destructor).
Las espècias parasitas
N'existís una granda quantitat e son pas encara totas conegudas.
Burgalais
Burgalais (Burgalays en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Acari
Las espècias parasitas
A títol d'exemple, los sarcòptes (Sarcoptes scabiei) curan de galariás dins l'epidèrme dels mamifèrs e causan la gala (inclús per l'Òme).
Burgalais
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Acari
Las espècias parasitas
Los ixòdes o langastas se fixan suls mamifèrs e los ausèls e chucan lor sang. Las langastas pòdon èsser de vectors de virús, de bactèris (espiroquèts) e protozoaris patogèns. Los ixòdes pòdon transmetre Brucella, l'agent de la brucellòsi. Ornithodoros moubata es una langasta africana que transmet a l'Òme Spirochaeta duttoni (agent de fèbre recurrenta). En America del Nòrd, las langastas del genre Dermacentor transmeton l'agent de la fèbre porpra de las montanhas rocosas.
Burgalais
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Burgalais qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Andriu. Tanlèu 1790, Burgalais qu'èra deth canton de Sent Biat.
Jean-Louis Daniel
Jean-Louis Daniel (Sòrges, Perigòrd, 1861 - 1929) es un artista e professor de dessenh, autor d'una gramatica e d'un diccionari del parlar peiregordin.
Burgalais
Istòria
Hivernos (nom francés) qu'es ua anciana parròpia d'Ancian Regime, annèxa de Burgalais. Eth vocable dera glèisa es pas documentat.
Acari
Las espècias parasitas
Trombicula autumnalis, o rogets, parasita los animals de sang cauda (inclús l'Òme) a l'estat larvari.
Mantuna espècia de demodex vivon en parasit o en simbiòta (en tant que netejant los pòrs d'un excès de sebum) de mamifèrs, dont l'Òme Demodex folliculorum que viu dins las glandas sebacèas de l'Òme e Demodex brevis que viu dins lo follicul pilós uman.
Lo tetranic teissièr (Tetranychus urticae) viu sus las fuèlhas de las plantas ont teis de telas de seda, l'acarian roge dels pomacèas (Panonychus ulmi) es patogèn de la vinha e dels arbres fruchoses. Eriophyes vitis provòca l'eriniòsa de la vinha (desformacion de las fuèlhas).
La familha dels Podapolipidae parasita comunament los abelhards.
Classificacion
Los acarològs considèran los acarians coma una sosclassa devesida en dos Superòrdres, mentre que los autres aracnològs lors conservan lo reng d'òrdre.
Qualques familhas
Acaridae, Analgidae, Anystidae, Argasidae, Ascouracaridae, Atopomelidae, Bdellidae, Carpoglyphidae, Cheyletidae, Demodicidae, Dermanyssidae, Dermationidae, Epidermoptidae, Eriophyidae, Glycyphagidae, Halarachnidae, Ixodidae, Knemidokoptidae, Kytoditidae, Laelapidae, Laminosioptidae, Leeuwenhoekiidae, Listrophoridae, Macrochelidae, Macronyssidae, Microdispidae, Penthaleidae, Phytoptidae, Phytoseiidae, Psorergatidae, Psoroptidae, Pyemotidae, Pyroglyphidae, Rhinonyssidae, Rhynchaphytoptidae, Sarcoptidae, Sitercoptidae, Tarsonemidae, Tenuipalpidae, Tetranychidae, Trombiculidae.
Metòde de contraròtle de las populacions
Los acaricids Los predators naturals
Dame-Marie
Dame-Marie es un toponim que pòt essèr:
Saint-Jean-de-la-Rivière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Velai
! colspan="2" align=center |Lo Naut Léger e las províncias davant la Revolucion: !Capitala ! Vilas principalas ! Païses istorics ! Lengas - francés (per l'administracion francesa)
! Gentilici Velai es una region istorica d'Occitània, e mai un parçan, dins lo Massís Centrau. Tèrra de cultura occitana, Velai es estat fòrt longtemps restachat a la província de Lengadòc.
La capitala istorica es Lo Puèi de Velai.
Dempuèi la Revolucion Francesa, Velai forma la màger part dau departament dau Naut Léger, a l'entorn dau Puèi au centre e de Sinjau a l'èst (mas inclutz pas Briude a l'oèst). Velai fai pas partida de la region istorica e tradicionala d'Auvèrnhe mas l'an restachat pasmens a la region administrativa d'Auvèrnhe.
Geografia
thumb|left|300px|Lo Puèi de Velai. thumb|left|300px Velai es situat au sud-èst dau Massís Centrau, entre la valada d'Alèir a l'oèst e los abòrds montanhòus de la riba dreita de Ròse a l'èst. Es una region de mejana montanha que son punt culminant es lo Mont Mesenc, a 1754 m.
Lo relèu de Velai s'articula a l'entorn dau massís de Maigau que constituís lo centre dau país.
Lo relèu de plans es interromput per de valadas prigondas, especialament la de Léger o la dau Linhon velaiós. thumb|center|700px
Istòria
Fòrça toponims gallés (Fins-Sent-Genèis, Rofix, la Duranda, Aiguranda, Malmaranda, Muserand... *Randa vòl dire « frontièra » en gallés) long dels limits amb Auvèrnha, Vivarés e Forés mòstran que los limits de Velai eran ja establits dins lo monde celtic.
Juli Cesar parla del pòble dels "vellavi" coma client dels "arverni". La carta de Claudi Ptolemèu los sona "vellauni".
Pendant lo periòde galloroman, es traversat per la « Via Bolena »: la rota romana Lugdunum-Divona (Caors)-Burdigala (Bordèu).
La capitala èra Ruessio (Sant Pàulhan). Lo Puèi ne venguèt capitala al sègle X.
Pendant la Nauta Edat Mejana, la Civitas Vellavorum o Pagus Vellaicus es lo limit èst de las anticas províncias d’Aquitània (Gàllia Aquitània, Ducat d'Aquitània...)
Lo comtat de Velai es mencionat en primièr per escrich en 1162. Lo Comte de Tolosa dona al rei lo comtat de Velai lo 12 abril 1229, que venguet independent. Lo comtat teniá uèit baronias.
Vèrs 1350 Velai es ligat a la província de Lengadòc. Mes garda sos estats (que acampavan 8 vilòtas : Crapòna, Lo Monestier, Monistròl, Sinjau, Montfaucon, Sant Desdèir, Solanhac, Ròcha de Renier) e donc una autonomia. La senescauciá era Bèucaire e la generalitat Montpelhièr.
Las guèrras de religion marcan la region. Lo Maset de Sent Vòi e lo Chambon son completament protestants dempuèi lo sègle 16 e son los vilatges de Velai ont lo culte es autorizat en 1598. La repression (las "Dragonadas") après l'Edicte de Fontainebleau ("revocacion de l'Edicte de Nantas") es terrible e fai pas res. Lo "plan cevenòl " es ara lo país mai protestant d'Occitània e de l'estat francés.
Al sègle XVIII, i a força trabalh per rendre las rotas passables. Lo servici de pòsta per cabalièr es establit amb Lion e Montpelhièr en 1750 (aquờ se fasiá a peses de davans).
La tropa de contrabandièrs de Loís Mandrin cora mai d'un còp per lo país en 1754.
Voltaire parla dels "vinharons de Velai".Que mostra que lo país èra cubèrt de vinhas, los bòrds del bacin del Puèi avià las vinhas las mai nautas d'Occitània.
Velai èra reputat èstre "catolic e conservatur" mès qualques personatges que n'en sortan an d' escorregudas tipicas del sègle de las Luses. Robèrt (dit Roberto) Michèl nascut al Sant Gèire en 1720, aprendis dins un atalièr d'escultura a Tolosa venguet "primièr escalpraire de la cor d'Espanha" e president de la Real Academia de Bellas Artes de San Fernando a Madrid. Lo general Roqueplant, nascut al Puèi en 1729, combat pendent la guèrra de Sèt Ans, la guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America e acaba sa corsa coma general de la Revolucion. Francés Peirard nascut vèrs Monistròl en 1759, estudiant al collegi del Puèi sará un ardent revolucionarí e un fondator de l'Escòla politecnica. "Tant volcanic coma son país", aquel matematician poliglòte escriurá la mai completa edicion dels Elements d' Euclides.
Lo comtat e los estats de Velai s’acaban en març 1790. Es botat dins lo novel departament de la Naut Léger, mes pèrd 8 "parròchias" per Léger e lo Puèi de Doma.
Lenga
Lo nòrd-èst (èst de Sinjau) es reputat èstre dialectalament vivaroaupenc, mès las formas de lenga permeton aisidament la compreneson amb l'auvernhat. Crapòna parla lo "nòrd-auvernhat". La rèsta es de "sud-auvernhat". Los "parlars protestants" foguèron estudiats tardivament (annadas oitanta) e èran ignorats dels dialectològs istorics (Juli Ronjat, Pèire Bèc, Albèrt Dauzat...). Lo "plan cevenòl " seriá lo sol luòc d'Occitània ont la lenga es tala coma èra al sègle XVI.
Personalitats
Pèire Cardenal : trobador
Guilhèm de Sant Leidier : trobador
Gauseran de Sant Leidier : trobador
Pons de Capduelh : trobador
Natalís Cordat : abbat, poèta, nadalista
Robèrt Michèl : escultur
Francés Péirard : Matematician
Cuissai
Cuissai es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Perinhac
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Jolverd
Lo jolverd (Petroselinum crispum) es una espècia del genre Petroselinum. Es una planta erbacèa de la familha de las Apiacèas (Ombelifèrs), fòrça utilizat en cosina per sas fuèlhas fòrça divisadas, e en Euròpa centrala per sa racina pivòt,. Es tanben una planta medicinala.
Nom scientific: Petroselinum crispum (Mill.) Nyman ex A. W. Hill, (sin. Petroselinum sativum).'
Tres varietats de jolverd sont descrichas:
Descripcion
Lo jolverd es una planta bisannala de 25 a de naut, fòrça aromatica quand fresilhat, d'odor caracteristica.
Las tijas son raiadas e las fuèlhas son glabras.
Las fuèlhas, verd brilhant, son doblament divisadas, subretot a la basa, las fuèlhas superioras avent sovent sonque tres lòbes estreches e longs.
The Little Mermaid
The Little Mermaid es un filme d'animacion american producha per Walt Disney Feature Animation e sortit en 1989. Es le 28e filme de la seria Walt Disney Animated Classics.
Jolverd
Descripcion
La racina alongada de tipe pivotant es plan desvelopada. Es jaunenca, d'odor fòrta e aromatica.
Lo jolverd de fuèlha plata se pòt confondre amb la ciguda (Aethusa cynapium), planta toxica de la mèsma familha. La ciguda pareis fòrça al jolverd per la fuèlhas, mas se coneis per de traças rogencas a la basa de las tijas e per son odor desagrabla.
Espandiment
Planta espontanèa en Asia del sud-oèst, Africa del Nòrd e Macaronesia, largament cultivada dins totas las partidas del mond. Existís a l'estat subspontanèa o naturaliza çai e lai pels cinc continents.
Composicion
Es una planta rica en òli essencial que lo constituent màger es l'apiòl, present dins los fruchs, accompanhat de mristicina. Conten un glucosid flavonin, l'apiin o apiosid, que l'aglicòn es l'apiginina.
Las fuèlhas son ricas en vitaminas A e C.
Planta condimentària
Lo joverd fresc es a l'encòp un assasonament e una garnitura. Coma condiment, s'emplec entièr (per una marinada) o mai sovent picat. Es utilizat per ornar los plats de peissons o de carn bolhits. Una garnitura de jolverd frit (2 minutas) acompanha los plats de peissons frits, o mai fregidas??????. Se prepara tanben en gelada.
Las fuèlhas, ricas en vitaminas A e C (de notar: 170mg/100g vitamina C siá dos còp mai que lo kiwi e tres còp mai que lo citron) son utilizadas, ciseladas en petit coma condiment, dins las cosinas orientala, europèa, e americana mejana. Doas formas de jolverd son utilizadas: jolverd de fuèlha frisada e jolverd de fuèlha plata. Fòrça gents penson que lo jolverd de fuèlha plata a una sabor mai fòrta. Lo jolverd de fuèlha frisada, sovent utilizat per la decoracion dels plats, a l'avantatge d'evitar la confusion amb la ciguda. Lo jolverd aromatiza las cruditats e saladas e tanben las sopas, salças, plats de legums e de carn. Lo jolverd es un element del ram garnit.
Planta medicinala
Las granas de jolverd de macedònia èran un element de la de la teriaca de la farmacopèa maritima occidentala al sègle XVIIIe siècle.
Cultura del jolverd
Se deu esperar tres meses entre la semenada e la primièra culhida que se fa amb la butada.
Gueux
Gueux pòt essèr:
Jolverd
Cultura del jolverd
La segonda annada, las tijas montan en granas e las fuèlhas venon mai duras. Se pòt retardar lo fenomèn en copant los axes florals.
Principals enemics: limac e cagaròl. La mosca de la caròta pòt atacar lo jolverd.
Sèrva
A la fin de l'estiu, las fuèlhas seràn culhidas e secadas a l'ombra, dins un luòc caud e gardadas dins un sacon de papièr. Per l'utilizar mai tard es banhat dins l'aiga caudeta
Pòt èsser de congelat un còp picat.
Se fa tanben aquela recepta: lo jolverd es ciselat e cobèrt d'òli d'oliva dins un veire gardat al fresc. Tanben se pòt apondre l'alh picat.
Roberto Urdaneta Arbeláez
Roberto Urdaneta Arbeláez (1890-1972) avocat e òme politic foguèt president de Colómbia entre 1951 e 1953.
Salinhac (Aups d'Auta Provença)
Salinhac (Salignac en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
La municipalitat a situat en la vallée de la Durance. Compta divèrses caserius, escampilhats en una depression vallonnée. Lo vilatge de Salinhac a ludut situat a 520 m d'altitud.
La commune est située dans la vallée de la Durance. Elle compte plusieurs hameaux, dispersés dans une dépression vallonnée. Le village de Salinhac est lui situé à 520 m d’altitude. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
thumb|En 1125, lo territòri fa partida del [[comtat de Provence.]] Lo territòri de la municipalitat compta divèrses tumulus, aital coma qualques vestigis d'epòca romaine. Una villa d'importantas dimensions a #èsser amassada.
La localité apareis per las primièras fes en las chartes al, jol nom de Salinacum. Èra alavetz perché sus un promontori, a l'èst de la localizacion actuala. La comunitat levava de la baillie de Sisteron.
Lo vilatge en essent sul marge esquèrre de la Durance, aperteniá al comtat de Provence en lo moment del periòde d'existéncia del Forcauquier.
La reina Jeanne lududes dona lo drech de franc-alleu.
thumb|En 1125, le territoire fait partie du [[comté de Provence.]] Le territoire de la commune compte plusieurs tumulus, ainsi que quelques vestiges d’époque romaine. Une villa d’importantes dimensions a été retrouvée.
La localité apparaît pour la première fois dans les chartes au, sous le nom de Salinacum. Il était alors perché sur un promontoire, à l’est de l’emplacement actuel. La communauté relevait de la baillie de Sisteron.
Le village étant sur la rive gauche de la Durance, il appartenait au comté de Provence lors de la période d’existence du Forcauquier.
La reine Jeanne lui donne le droit de franc-alleu.
Saint-Léger-des-Bois
Saint-Léger-des-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Sant-Leugièr-de detlos-Bòsques se situa a l'oèst de Angieus e beneficia de la desserte autoroutière de l'A11. La municipalitat se tròba a 10 minutas de la cœur d'Angieus e a tres-quatren d'ora de la cœur de Nantas.
Saint-Léger-des-Bois se situe à l'ouest d'Angers et bénéficie de la desserte autoroutière de l'A11. La commune se trouve à 10 minutes du cœur d'Angers et à trois-quart d'heure du cœur de Nantes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mario Beccaria
Mario Beccaria (nascut en 1920 a Sant'Àngel, mort en 2003) foguèt un òme politic italian del partit Democrazia Cristiana. Foguèt primièr cònsol de Sant'Àngel e membre de la Cambra dels deputats italiana.
Sa vida
Nascut a Sant'Àngel lo 18 de junh de 1920, foguèt membre del conselh d’administracion de l'associacion de benfasença Amundis, qu'aviá per tòca de valorizar los cantaires e musicians locals, e venguèt primièr cònsol de 1960 a 1964.
Foguèt puèi deputat de 1968 a 1972 e de 1972 a 1976. L'administracion municipala de Sant'Àngel l'a onorat d'una carrièra amb son nom. ;
Nòtas
.
Orgères-en-Beauce
Orgères-en-Beauce es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La commune servit, sous la Révolution, de quartier général à une fameuse bande de brigands, les Chauffeurs d'Orgères, aussi appelée la Bande d'Orgères.
Districte de les Corts
Les Corts es lo nom del districte IV de la vila de Barcelona. Es situat al sud-oèst de la comarca del Barcelonés. Confronta al nòrd amb lo districte de Sarrià-Sant Gervasi, al sud amb l'Hospitalet de Llobregat e Sants-Montjuïc, a l'èst amb l'Eixample e a l'oèst amb Esplugues de Llobregat e Sant Just Desvern.
thumb|centre|300px|Quartièrs del districte de les Corts.
Vejatz tanben
Districtes e quartièrs de Barcelona
Lengas eslavas
Las lengas eslavas son una branca de las lengas indoeuropèas. Se parlan mai que mai en Euròpa Orientala e en Siberia.
Karbi
Localisacion
La lenga es parlada en Assam dins los districtes de Karbi Anglong e de Western Karbi Anglong.
Lengas kho-bwa
Las lengas kho-bwa (o lengas bugunicas, lengas kamengicas) son una branca de las lengas tibetobirmanas parladas dins lo Nòrd-Èst d'Índia e en China.
Karbi
Classificacion e dialèctes
Lo karbi forma una branca al sen del tibetobirman. Es sovent sonada Hills Karbi « karbi del puèges », per oposicion amb l'autre parlar karbi, lo Plains Karbi « karbi de las planas », o amri, dumra o kamrup, que se tròba en Meghalaya.
Palharés
Palharés, (Pailharès en francés) es una comuna occitana de Vivarés o de Forés, situaa dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Geografia
Lo pòble, bastit a la reünion d'un tuc, en amont de Sant Farcian en la vallée de la Daronne, pres Nozières e La Mastra pel caulet del Buisson, e L'Alauvesc e Satiliu pel caulet del Vendeire. Lo ponch en culminant se tròba a 1184 mètres, en lo massís del Sardier.
Le village, bâti au sommet d'une colline, en amont de Sant Farcian dans la vallée de la Daronne, rejoint Nozières et La Mastra par le col du Buisson, et L'Alauvesc et Satiliu par le col du Marchand. Le point culminant se trouve à 1184 mètres, dans le massif du Sardier.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Dels bracelets de bronze trobat a Vinson testifiquen d'una aucupacion umana millenària. Pailharès #Èsser probablament fortificat dempuèi l'epòca romaine.
La municipalitat, fòrça mai importanta a l'epòca, #venir una enclave del Forez l'an 1296. I aguèt ligat al Vivarais en lo moment de la Revolucion francesa.
La municipalitat de Pailharès a patit un important fuòc de bòsc sul Sardier l'an 2003, provocat per la foudre.
Des bracelets de bronze retrouvés à Vinson témoignent d'une occupation humaine millénaire. Pailharès fut probablement fortifié dès l'époque romaine.
La commune, beaucoup plus importante à l'époque, devint une enclave du Forez en 1296. Elle fut rattachée au Vivarais lors de la Révolution française.
La commune de Pailharès a subi un important feu de forêt sur le Sardier en 2003, provoqué par la foudre.
Lengas heiban
Las lengas heiban son una branca de la familha de las lengas nigèrocongolesas. Son parladas dins lo monts Noba al Sodan.
Classificacion extèrna
Joseph Greenberg, dins son libre languages en Africa (1955) pausa una branca de lengas kordofanianas estacada a la familha nigèrocongolesa. Acampava los grops de lengas situats dins lo Kordofan, las lengas talodi, heiban, lafofa, rashad, katla e kadogli.
La lingüistica actuala regèta l'existéncia d'un grop kordofanian. Las lengas kadogli fan pus partida del nigèrocongolés. Los quatre autres grops an pas de ligams particulars entre ilhs e lor plaça dins la familha nigèrocongolesa es pauc clara. Per Dimmendaal (2008), las lengas heiban son aparentadas al las lengas talodi.
Classificacion intèrna
La lengas heiban son :
Brandeborg
Brandeborg (en alemand: Brandenburg, en bas sorab Bramborska, en aut sorab Braniborska, en bas alemand Brannenborg), es un estat (Land) situat a l'èst d'Alemanha.
Lo gentilici es brandeborgés, -esa. Brandeborg cobrís una superfícia de 29478 km2 e ten una populacion de 2.5 milion d'abitants, que ne fa lo cinquen land alemand en superfícia e lo desen pus poblat. Potsdam es la capitala e la mai granda vila, las autras vilas màger essent: Brandenburg an der Havel, Cottbus, e Francfòrt d'Oder. Brandeborg enròda la capitala nacionala de Berlin, ambedoas forman la Region Metropolitana de Berlin-Brandeborg, qu'es la tresena aira metropolitana d'Alemanha. Brandeborg confronta los Länder de Meclemborg-Cispomerània, Bassa Saxònia, Saxònia-Anhalt, e Saxònia, e ten una frontièra internacionala amb Polonha.
Maria Antònia Salvà
thumb|250px|Monument que fa omenatge a Maria Antònia Salvà a Llucmajor Maria Antònia Salvà i Ripoll (Palma, 4 de novembre de 1869 - Llucmajor, 29 de genièr de 1958) foguèt una poetessa e traductritz malhorquina. Es considerada coma la primièra poetessa modèrna en lenga catalana e foguèt una figura màger de la Renaixença a las Balearas. Son fraire, Antoni Salvà i Ripoll, foguèt un politician e avocat de las islas, qu'aguèt tanben un ròtle important per la preséncia sociala e culturala del catalan.
Es importanta dins l'occitanisme qu'ajudèt a la divulgacion de la literatura occitana dins los Païses Catalans. Aital tradusiguèt doas òbras de Frederic Mistral en catalan malhorquin: Leis isclas d'aur (Les illes d'or) e Mirèlha (Mireia).
Biografia
Maria Antònia Salvà nasquèt en 1869 dins la capitala de las Islas Balearas, Palma, al sen d'una familha de proprietaris rurals amonedats. Tresena e darrièra enfant de l'avocat Francesc Salvà de sa Llapassa i Salvà e de Maria Josepa Ripoll i Palou, coneguèt pas gaire sa maire, que se moriguèt quand aviá pas que qualques meses. Foguèt mandada alara a las proprietats familialas de Llucmajor ont foguèt abalida per sas tantas fins a l'edat de 6 ans. Foguèt en aquel temps que tornèt viure a Palma amb son paire.
Granda admiradora de l'òbra del poèta catalan Jacint Verdaguer, foguèt gràcias a una traduccion qu'aqueste faguèt de Nèrta que la jove escrivana s'interessèt als escriches de Frederic Mistral.
Seu
vinheta|200px|bocal de seu Lo seu es un produch residual obtengut per la fonda de la grassa d'espècias animalas coma lo feda e lo buòu.
Utilizacion
Aquesta matèria primièra es utilizada en sabonariá per la fabricacion del sabon per una reaccion de saponificacion. Lo seu pòt èsser tanben utilizat per l'assopliment e l'impermeabilizacion dels cuers. Enfin, font de lipids energetics pòt tanben dintrar dins la composicion d'aliments pels animals. Es, subretot, utilizat per remplaçar la fraccion lipidica dins los lachs de substitucion pels vedels d'elevatge. Los riscs ligats a l'encefalopatiá espongifòrma bovina (ESB) pòdon far dobtar de l'innocuitat d'una tala practica. Mas, pas cap pròva de transmission de l'ESB per aquesta via foguèt portada.
A Medat Mejana e fins al sègle XIX, lo seu èra utilizat per l'esclairatge; èra lo combustible de la candèla de seu.
Lo seu, eissit dels tuadors es encara utilizat dins l'industria subretot coma lubrificant (grassa) e existís de projèctes d'utilizacion.
Lo seu èra tradicionalament utilizat coma lubrificant sus la fusta (pels engranatges dels moulins) e l'es encara dins d'escasenças (sus una còta de laçament de naus) mas tanben dins de mecanismes idromecanics.