Empèri_Espanhòl
La Flòta de las Índias e lo Galion de Manila
La Flòta de la Índias realizava lo monopòli comercial espanhòl amb America e constituiguèt l'esséncia de la nomenada Rota de las Índias, que compreniá tot lo comèrci e la navigacion d'Espanha amb sa colonias. Pendent los sègles XVI a XVIII, las flòtas de las Índias portavan las riquesas del vicereialme de Nòva Espanha e lo vicereialme del Peró a la Corona de Castelha. Los produchs transportats èran argent, aur, gemmas, espècias, cacao e mai. Los galions partissián de la vila de Veracruz, al Golf de Mexic, e arribavan a Sevilha pel Guadalquivir (mai tard a Cadis). Dins los an 1520, e causa de l'aument de la pirateriá anglesa e francesa, foguèt decidit d'organizar un sistèma de correg per aumentar la seguretat del transpòrt. L'idèa èra d'establir doas flòtas diferentas, ambedoas compausadas per de galions fòrtament armats amb de canons e de vaissèls mercants (carracas) per portar la carga. Las doas flòtas partissián cada an de Sevilha (puèi de Cadis), e anavan una a Veracruz e l'autra en America del Sud (Cartagena d'Índias, dins l'actuala Colómbia, e Nombre de Dios e Portobelo, dina l'actual Panamà). Après que descarguèron de los sieus produits (produits manufacturats, mas tanben après d'esclaus), las flòtas anavan totas a L'Avana, dins l'illa de Cuba, pel viatge de retorn. Lo comèrci amb las colònias espanhòlas èra fortament contrarotlat per la lei e los reialmes castelhans de las Índias podián solament comerciar amb un pòrt de la Corona de Castelha (primièr Sevilha, puèi Cadis). Los angleses, olandeses e franceses ensejava de trencar lo monopòli, e çò fasent pendent mai de dos sègles. Mercés al monopòli, Espanha venguèt lo país mai ric d'Euròpa. Aquela riquesa permetèt subvenir subretot a las guèrras contra los protestants del centre e nòrd d'Euròpa. Causèt tanben una enòrma inflacion dins lo sègle XVI, e que destruiguèt practicament l'economia castelhana. En parallèl de las espedicions individualas, la flòta donava lo «Cinquen del Rei», un impòst de 20% suls metals precioses e los mandadisses individuals. De descobèrtas arqueologicas suggerisson que la quantitat de metals vertadièrament transportats èra fòrça mai grand qu'aqula declarada dins l'Archiu General de la Índias: los mercands fasián de contrabanda e practicavan la corrupcion per evitar de pagar aquel cinquen. Dins lo sègle XVII, lo sistèma economic comencèt a declinar per divèrses motius. D'en primièr, a causa de las tempèstas: aquelas de 1622, 1715 e 1733. En segond, pels piratas, que sián ja establits coma tal (corsaris) o de vaissèls militars de poténcias estrangièras. En tresen, per la casuda en la produccion de metals precioses a America. Las flòtas passèron de 17 vaissèls lo 1550 fins a aténher 100 a fins del sègle XVI. Mejans lo XVII èran 25 naus, e contunhèt de mermar. La menaça de las poténcias colonialas rivalas aumentèt quand aquelas podèron establir de basas en Caribe. Lo Reialme d'Anglatèrra ocupèt Sant Cristòl e Nevis a 1624, e las Províncias Unidas, Curaçao a 1634. La flòta de 1628 foguèt capturada per l'olandés Piet Hein a la Batalha de la Baia de Matanzas, pendent la Guèrra d'Ochanta Ans, e las de 1656 e 1657 foguèron capturadas pels angleses Richard Stayner e Robert Blake pendent la guèrra anglo-espanhòla. aqula de 1702 foguèt destruida pendent la Batalha de Rande. La flòta de las Índias aviá un equivalent dins lo galion de Manila, tanben nomenat galion d'Acapulco, que transportava lo comèrci entre lo vircereialme de Nòva Espanha e Filipinas. S'utilizava per cambiar de bens chineses per d'argent mexican, passant pel pòrt d'Acapulco un o dos còps per an. D'alà se contactava per transpòrt terrèstre amb Veracruz e èran de nòu embarcadas de Veracruz cap a las vilas castelhanas de Sevilha e Cadis. Lo galion de Manila-Acapulco comencèt quand Andrés de Urdaneta, navegant en un carreg comandat per Miguel López de Legazpi, descobriguèt una rota de retorn dempuèi l'Illa de Cebú al Mexic en 1565. Ensajant tornar a la flòta, unes se divisèron cap al sud. Urdaneta pensava que los alisis del Pacific poirián se mòure en una bocla coma o fan los vents de l'Atlantic. Se din l'Atlantic los vaissèls fasián un torn larg cap a l'oèst per prene los vents que los portavan de retorn cap a Madèira, alara, pensèt que, navigant mai al nòrd abans de se dirigir cap a l'èst anava prene los alisis que lo portarán de retorn cap a la còsta oèst d'America del Nòrd. E mai se s'embarquèt a 38 gras Nòrd abans de virar cap a l'èst, lo sieu pressentiment capitèron, e arribèt a la còsta près de Mendocino, dins l'actuala Califòrnia, e seguiguèt après la còsta sud, fins a San Blas e après a Acapulco, atal descobriguèt lo corrent de Kuro-Siwo. La màger partida de l'equipatge moriguèt dins lo primièr long viatge long, que portèron pas de provisions su fisentas. Los vaissèls partissián d'Acapulco, per se dirigir cap a las Filipinas amb esca a Guam e tornant après aver virat cap al nòrd per seguir lo mencionat corrent de Kuro-Siwo. Los vaissèls que prengavan vela depuèi Veracruz èranan mai sovent cargats de merças d'Orient venent dels centres comercials de las Filipinas, mai los metals precioses e recorses naturalas de mèxic, America Centrala e Cariba e contunhèt fins a 1815 quand la Guèrra d'Independéncia de Mexic acabtèt per sempre a la rota comerciala galion.