cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cort europèa dels drechs umans
Contribucion jurisprudenciala d’aquesta Cort
Mai, donat que la Convencion europèa dels umans pòt èsser invocada en dirècte en França fàcia al tribunals, es possible de se prevaler de que se realize l'interpretacion per la Cort d'Estrasborg que lo jutge rebute la lei contrària a la Convencion. Atal, lo jutge administratiu o lo jutge judiciari an fach l'un e l'autre las leis francesas inoperantas, aquestas que crean de violacions dels drech garantits par la Convencion
Procedura
La Cort ten una competéncia subsidiara en matèria de violacion de drech umans. Lo requerant deu aver agotat las vias de recors intèrnes de son Estat per engatjar un recors fàcia a aquesta juridisccion supranacionala. Mai, las requistas devon satisfar de condicions per èsser declaradas recevablas, e examinadas al fons. Las requistas son necessàriament dirigidas contra un Estat contractant de la Convencion.
La CEDU publica per informacion lo « Guide practic sus la recevabilitat ».
Agotament de las vias de recors intèrnes
L'article 35 de la convencion europèa dels drechs umans establís coma condicion prealabla a la sasina de la Cort europèa dels drechs de l'òme, l'agotament de las vias de recors intèrnes. Aquesta condicion es la consequéncia de la competéncia subsidiara de la jurisdiccion supranacionala, concebuda coma un organ de contraròtle de l'aplicacion de la convencion. Las jurisdiccions dels Estats signataris son encargats d'aplicar la convencion, e de far desaparéisser las violacions dels drechs umans. Per sasir la Cort, le requerant deu establir l'incapacitat de las jurisdiccions nacionalas a remandar las mancas, utilizan los recors utils, eficaces e adequats, e invocant en substéncia una violacion de la convencion.
Recors utils, eficaces e adequats
Lo requerant deu agotar las vias de recors intèrnes adaptadas « al redreçament de la violacion dels drechs umans que se'n dich victima ». Autrament dich, los recors intèrnes devon èsser utils, eficaces e adaptats a la situacion del requerant.
Los recors adaptats son aquestes que podon suprimir la causa de la violacion dels drechs de l'òme. Los recors eficaces comprenon los recors que tenon la competéncia de las autoritats avent lo poder de redreçar la violacion allegada. L'utilitat d'un recors s'aprecia al vejaire de las escasenças de succès del requerant fàcia a una jurisdiccion donada, al respècte de sa jurisprudéncia anteriora. La Cort europèa dels drechs umans, al subjècte de la França, precisèt « que lo recors en cassacion figura d'entre las vias de recors d'agotar en principi per se conformar a l'article 35 [de la Convencion] ».
Lo principi de l'agotament de las vias de recors intèrnes conéis d'amenatjaments. D'en primièr, las allegacions seriosas de torturas pòdon dispensar lo requerant d'agotar las vias de recors intèrnes. Segond, lo ciutadan pòt agotar las vias de recors intèrnes mejans una associacion.
Invocacion en substéncia
L'invocacion en substéncia es un principi de recevabilitat de las requistas complementàrias a l'agotament de las vias de recors. La Cort europèa dels drechs umans impausa al requerant « d'aver somés en substéncia a las autoritats nacionalas lo grièuge que fa valer fàcia als organs de contraròtle d'Estrasborg ». Per aquò, la Cort europèa dels drechs umans estima qu'aquesta condicion es satisfasenta, quand lo requerant solament a evocat de disposicions de drech intèrne equivalentas a aquesta fàcia a la CEDU davant las jurisdiccions nacionalas. Pasmens, la Cort rebutèt lo principi mai favorable d'invocacion en substéncia implicit. Atal, lo requerant « deu invocar en dirècte la CEDU o se referir explicitament a de disposicions intèrnas equivalentas ».
Titularis del drech de sasir la Cort
La Cort europèa dels drechs umans pòt èsser sasida per una persona fisica, una organizacion non governamentala o un grop de particulars que se pretend victima d'una violacion dels drechs reconeguts dins la Convencion et sos protocòls, per un dels Estats contractants. Aquesta concepcion dels drechs naturals de l'òme balha un drech de sasir la Cort quina persona que siá, quina que siá sa nacionalitat o son luòc de residéncia actuala. Pasmens, lo requerant dèu èsser victima d'una manca d'un Estat contractant a sos engatjaments.
Personas fisicas
Lo drech de recors individual es dobèrt a tota victima dirècta, indirècta o potenciala d'una violacion dels drechs de l'òme, resultant d'una manqca d'un Estat contractant. La Cort europèa dels drechs umans reconéis que lo fraire d'una victima pòt introduire una requista en son nom, sens aver recebut de procuracion. Mai, la Cort admetèt qu'una associacion de proteccion de l'environament pòsca engatjar un recors per defendre l'interés general, e non de las victimas particularas.
Aqueste recors faguèt l'objècte d'una evolucion: fins a la dintrada en vigor del protocòl 11, calguèt que l'Estat aja acceptat que los individús utilzen un tal recors. Calguèt esperar la fin de las annadas 1980 per que la França accepte que los individús pòsca sasir la Cort. Dempuèi 1998, es automatic, los Estats an pas pus a concentir per qu'un individú pòsca sasir la Cort.
Organizacions non governamentalas al sens larg
La Cort europèa dels drechs umans reten una interpretacion extensiva de l'article 34 de la Convencion, per alargar la nocion d'organizacion non governamentala. Lo drech de sasir la Cort es ara reconegut a las personas moralas, coma a las societats comercialas e las personas moralas de drech public exercissent pas cap de prerogativa de poténcia publica, tot en gausissent d'una autonomia complèta al respècte de l'Estat. Pasmens, un sol article de la Convencion EDU (mai precisament l'article primièr del primièr protocòl adicional, relatiu al drech e a la proprietat) explica que sa proteccion s'espandís que siá a las personas fisicas o moralas.
Pasmens, las collectivitats localas son privadas dels drech de sasir la Cort europèa dels drechs umans.
Procedura interetatica
Existís tanben una procedura interetatica per que un Estat pòt n'atacar un autre, mas son usatge es fòrça pauc corrent.
Condicions de recevabilitat de las requistas
Per èsser recevabla, una requista deu èsser introducha dins los sièis meses (segon lo protocòl 14 en vigor. Lo protocòl 15 prevei un delai de 4 meses, mas es pas encora dintrat en vigor que totes los Estats l'an pas encora signat) segent la data de la darrièra decision intèrna definitiva, e deu èsser signada pel requerant o son representant. Cal taben que lo requerant aja, davant la jurisdiccion nacionala, sostengut qu'èra victima d'una violacion de la Convencion europèa dels drechs umans. La règla non bis in idem constituís un autre critèri de recevabilitat de las requistas, al tèrme de que la Cort reten pas cap de resquistat individuala quand « es subretot la mèsma qu'una requista de per abans examinada per la Cort o ja somesa a una autra instància internacionala se conten pas de fachs novèls ». D'autre part, la Convencion prevei doas condicions negativas de recevabilitat de las requistas individualas. D'en primièr, una requista seriá manifestament mal fondada « s'existiriá pas cap de començament de pròva se piejant suls fachs invocats o se los fachs establits depend quitament pas una aparéncia de violacion de la CEDU ». Seegon, las requistas son jutjadas abusivas quand contenon de propaus insultants alvejaire d'un Estat o de sos representants, o quand son fantasistas o provocatriças.
Contraròtla de las condicions de recevabilitat
vinheta|Filtratge per la Cort europèa dels drechs umans: exemple de decision non motivada donada sus una requista La requista adreiçada a la Cort es atribuida pel president de la Cort a une seccion, e examinada per un jutge raportaire nomenat per la Cambra a que aparten. Lo jutge raportaire demanda a las partidas de sometre totes los rensenhaments necessaris e pertinents a l'examen de la causa, e decidís se l'afar deu èsser examinat pel comitat o la cambra. Lo comitat sasit de la recevabilitat d'una requista pòt pas la declarar irrecevabla o la raiar del ròtle sonqu'a l'unanimitat dels membres del comitat. S'i a pas unanimitat, la requista es adreiçada a la cambra que pòt admetre sa recevabilitat, declarar son irrecevabilitat o la raiar del ròtle a la majoritat simpla dels voces. La Granda cambra pòt tanben èsser sasida de l'admissibilitat d'una requista dins los cas mai sensiblas.
Lo protocòl 14 permet l'exclusion de las requistas repetitivas. Es un primièr element que permet d'orientar los afars. Rebutarà los afars qu'auràn ja donat luòc a una decision e seràn tractadas los afars que « meritan » d'èsser tractadas. 60 % de las requistas son de requistas repetitivas. Aquesta capacitat de filtratge es visibla.
Seran pas examinats los afars que donèron luòc a un prejudici pauc important. Los jutges liguèron aquesta condicion a una jurisprudéncia importanta.
Lo protocòl 14 dintrèt en vigor lo 1èr de junh de 2010 après la ratificacion de la Russia, qu'èra lo sol Estat del Conselh de l'Euròpa a s'opausar a la ratificacion del protocòl, blocant atal la reforma de la Cort. Lo 15 jde genièr de 2010, amb 392 voces sus 450, la Doma d’Estat rus donèt son acòrdi.
Procedura posteriora a la recevabilitat
Un còp la requista declarada admissibla, l'afar es instruch per una cambra de seccion que dispausa de poders d'instruccion, e pòt indicar de mesuras provisòrias e sollicitar l'avís de tèrç. La cambra assag, après examen contradictòri d'elements, de parvenir a un reglament amiable de l'afar, e s'escai, donar un arèst susceptible de renvei davant la Granda cambra.
Instruccion de l'afar
Un còp la requista declarada recevabla, la cambra sasida de l'afar dispausa de poders largs d'instruccion en vista d'establir contradictòriament los fach de la causa. Las mesuras d'instruccion pòdon èsser adoptadas o sens acòrdi prealable, o a la demanda de las partidas. Per aquò, la cambra pòt sollicitar la produccion d'elements de pròvas escrichas o l'audicion de testimònis e d'expèrts, en principi a pòrta tancada. La cambra pòt tanben designar un o mai jutges de la Cort per procedir a la visita dels lucs en vista d'acampar de rensenhaments. La cambra pòt tanben indicar de mesuras provisòrias e sollicitar l'avís tèrç a l'afar.
Mesuras provisòrias
La cambra sasida de l'afar, o son president, pòdon indicar a las partidas l'execucion de mesuras provisòrias qu'estiman adaptadas a la situacion. Unes autors jutjan aquestas mesuras « indispensablas per empachar que l'Estat defendeire prenga benefici de la durada de la procedura europèas per crear una situacion irreversibla grevament atemptatòria als drechs umans, e empachar tanben l'exercici eficaç del drech de recors individual al mesprés de l'article 34 in fine de la CEDU ». La Granda cambra de la Cort jutgèt que l'inobservacion de las mesuras provisòrias prejudiciariá a l'efectivitat del drech de recors individual, garantit per l'article 34 de la Convencion. Lo prononciar de mesuras provisòrias es condicionada al risc verai de prejudici imminent e irreparable, mas las mesuras provisòrias « son sempre mai sovent adoptadas per la Cort […] e permeton de conferir, insensiblament, un caractèr suspensiu de substitucion al recors individual exercit davant la CEDU ».
Intervencion de tèrç
L'article 36 de la Convencion, modificat pel protocòl 11, a introduguèt una procedura d'intervencion de tèrç destinada a ajudar la Cort a se prononciar en tota coneissença de causa. En efièch, lo President de la cambra pòt invitar una persona a presentar d'observacions escrichas, o a prene part a las audiéncias. Las personas sollicitadas s'entendon dels Estats contractants qu'un ciutada es requerant, dels Estats contractants que son pas partidas a l'afar, e mai generalament de « quina persona interessada que siá ». Atal, la Conferéncia dels evèsques catolics d'Angletèrra e del país de Galas e un organisme de recerca foguèron invitats a donar lor avís sus las questions ligadas al suicidi assistit.
Reglament amiable
Lo règlament amiable de l'afar deu èsser temptat a l'initiativa de la cambra, dins lo respècte dels drechs umans reconeguts per la Convencion e sos protocòls. Lo reglament amiable se traduch per una radiacion de l'afar del ròtle, e lo prononciarp per la cambra d'una breva decision se limitant a expausar de fachs e de la solucion retenguda.
Prononciat de l'arrèst
En manca de reglament amiable, e après examèn contradictòri de l'afar, la cambra sasida dona un arrèst que se pronóncia sus l'existéncia o non d'una violacion de la Convencion et de sos protocòls. Se la violacion allegada es reconeguda, e que lo drech intèrne permet pas de remandar de biais eficaç los efièchs de la violacion, la cambra pòt acordar a la partida lesida una satisfaccion equitabla jos forma de damatges e interesses. Los arrèts e decisions de la Cort europèa dels drechs umans son obligatòriament motivadas. Los jutges pòdon exprimir lor opinion individuala, concordanta o dissidenta, en annèxe de l'arrèst. Se passèt que de jutges apodan a l'arrèt, non pas una opinion, mas una « declaracion ».
Los arrèsts donat en cambra ordinària venon definitius, quand las partidas anncian lor intentcion de pas sasir la Granda cambra, o tres meses après lo prononciat de l'arrèst en l'abséncia de sasina de la Granda cambra. Lo protocòl 11 prevei que los afars jutjats pòdon far l'objècte d'un novèl examèn dins la Granda Cambra a condicion que l'afar compòrte un problèma d'interpretacion o que l'afar done luòc a una contradiccion de jurisprudéncia. La Cort tornarà a examinar l'afar al fons. Lo retorn se realiza oer un arrèst. L'arrèst definitiu pòt far l'objècte solament de dos recors: recors en interpretacion o recors en revision. Los Estats contractants s'engatjan a executar los arrèsts definitius, jos la vigiléncia del Comitat desl ministres, mas la Cort europèa dels drechs umans es una jurisdiccion supranacionala desprovesida de poder de coercicion contra los Estats. Lo comitat dels ministres es abilitat a sasir la Cort contra un Estat que, après mesa en demora, contuharà d'executar pas l'arrèst de la Cort. Se parla de recors en mancament d'un Estat. La decision es presa a la majoritat qualificada.
Ipotèsis de sasina de la Granda cambra
La Granda cambra de la Cort europèa dels drechs umans se pronóncia sul fons dins los afars interetatics, e dins los afars individuals en dos ipotèsis.
Dessasissament d'una cambra de seccion
Una cambra de seccion sasida d'un afar pòt se dessasir al benefici de la Granda cambra, en l'abséncia d'arrèst definitiu e levat oposicion de las partidas, quand l'afar « pausa una question greva relativa a l'interpretacion de la Convencion o de sos Protocòls, o se la solucion d'una question pòt menar a una contradiccion amb un arrèst rendut de per abans per la Cort ».
Demanda de retorn en Granda Cambra
En preséncia d'un arrèst rendut per una cambra de seccion, un requerant pòt demandar lo retorn de l'afar davant la Granda Cambra de la Cort, dins un delai de tres meses a comptar del prononciat de l'arrèst. La demanda de retorn es examinada per un collègi de 5 jutges de la Granda Cambra, e l'accepta solament quand « l'afar pausa una question greva relativa a l'interpretacion o a l'aplicacion de la Convencion o de sos Protocòls, o encara una question greva de caractèr general ». Los autors relèvan que « las partiadas daissan venir definitius l'immens majoritat dels arrèsts de Cambra demandant pas lo retorn dins tres meses e que, se lo farián, lo collègi de cinq jutges acceptarián lor demanda sonque amb la mai extrèma parsimoniá ».
La Granda Cambra pòt infirmar leugièrament o mai radicalament los arrèsts de cambra de seccion. Pòt tanben declarar irrecevabla una requista qu'una cambra aviá declarat recevabla, e pòt a vegada autorizar un novèl examèn de l'ensemble de l'afar.
Portada dels arrèsts acordant una satisfaccion equitabla
La satisfaccion equitabla, de natura exclusivament pecuniària, es acordada a la victima « quand lo drech intèrne de l'Estat mes en causa es imposerós a far desaparéisser de complet la violacion constatada ». L'indemnitat balhada per la Cort e a la carga de l'Estat reconegut colpable d'una violacion dels drechs umans, correspond als depens, e al prejudici material e moral de la victima. Lo montant de la soma balhada pòt èsser considéeable. L'Estat condamnat deu realizar lo pagament de l'indemnitat dins los tres meses seguent l'arrèst, e la Cort pòt ordonar lo pagament d'interesses moratòris en cas de despassament d'aqueste delai.
Preeminéncia del drech
La Cort estima que lo principi de preeminéncia del drech, visat dins lo preambul de la Convencion, es « un dels elements del patrimòni esperital comun dels Estats membres del Conselh de l'Euròpa » e pren en compte la Convencion dans son ensemble. Aqueste principi de preeminéncia del drech fondèt entre autre l'exigéncia de la Cort d'una proteccion adequata contra l'arbitrari de las immixcions de la poténcia publica.
L'esclavatge deu èsser sanccionat eficaç en drech intèrne (article 4)
Las violacions de l'article 4 devon èsser sanccionadas de biais sevèr e eficaç en drech intèrn:
L'article 5 protegís la libertat
La regularitat de la privacion de libertat deu lèu èsser contrarotlada per un jutge
Violacions de l'article 6
Se pòt primièr remarcar que sus un plan quantitatiu, s'agís de l'article mai sovent invocat pels requerants davant la Cort europèa dels drechs umans.
Lo respècte de la presompcion d'innocéncia s'impausa totes:
L'egalitat de las armas davant los tribunals, quinas que sián, deu èsser assegurada:
Las audiéncias dels tribunals devon èsser publicas:
Las decisions dels tribunalas devon èsser executadas:
Criticas
Istoricament, la CEDU foguèt d'ora la mira de criticas. Lo general de Gaulle jamai reconeguèt de verai la competéncia de la Cort europèa al motiu que dins un Estat democratic pas cap d'institucion saupra se plaçar al dessús del pòble: « En França, la sola Cort suprèma, es lo pòble francés. ».
L'espandida dels poders de la CEDU foguèt criticada coma una diminucion reala de la sobeiranetat del drech dels diferents Estats europèus. Per Pierre Lellouche, la CEDU es passada d'una vocacion de proteccion de las libertats fondamentalas a una intrusion dirècta dins fòrça domènis de la vida publica de cada Estat qu'el jutja dangierosa per exemple en matèria de seguretat nacionala. Aqueste « govèrn dels jutges » seriá una « negacion democratica » tan mai« tiranic qui a pas cap de recors possible un còp que la Cort donèt un arrèst ».
Per Bertrand Mathieu, especialista de drech constitucional, la CEDU de contunh passa son ròtle primièr e se mesclar dis lo camp del politic. Remembra que « dins una democracia, es al legislator qu’aparten de definir l’interés general ». Aqueste poder limpa, segon el, pauc a pauc entre las mans dels jutges. Atal, quand la CEDU « decidís qu’un Estat pren pas en compte corrèctament l’interés collectiu, dintra dins lo quita còr de la legitimitat politica », lo jutge avent pas cap de legitimitat per dire, per exemple, çò que conven o non en matèria de bioetica.
Segon Grégor Puppinck, un jurista especialista de la CEDU,  « los drechs de l'òme tenguèron pas lor promesa de demorar al dessús de la politica ». Estima que los drechs umans, tals que son interpretats per la CEDU, « pèrdon de lor credit e de lor universalitat a mesura que se desvian del drech natural per promoúre de drechs novèls butant lo comun dels mortals. Alara qu'èran sensats s’opausar a las ideologias, tròp sovent, los drech umans son d'espereles utilizats coma de verai caval de Tròia, per penetrar los òrdres juridics nacionals e i vojar una ideologia estrangièra a l’intencion originala dels redactors de 1948 ».
Per un grop de nauts foncionaris franceses nomenat Groupe Plessis, la CEDU, a causa de sas multiplas intrusions al quita còr de la legitimitat politica, pausa « un verai problèma democratic ». Per aquesta rason, ne sortir seriá « un imperatiu democratic ».
Siles
Siles es un municipi de la província espanhòlade Jaén e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Collectivitat territoriala unica
Una collectivitat territoriala unica es una collectivitat territoriala francesa qu’agropa las competéncias d’un departament et d’una region. Aquel tipe de collectivitat se creèt per la reforma constitucionala de 2003, que modifiquèt los articles 72 e 73 de la constitucion de 1958.
La primièra collectivitat territoriala unica es Maiòta, dempuèi lo 31 de març de 2011. La collectivitat pòrta lo nom de departament de Maiòta, mas lo conselh departamental a tanben las prerogrativas d’un conselh regional.
Saint-Trojan
Saint-Trojan es una comuna francofòna deu Bordalés, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
I a pas de fòrma anciana. Saint Trojan es lo nom d'un sent, en latin Troianus, avesque de Santas dens la prumèira meitat dau sègle V, ,.
(96) Aegle
(96) Aegle es un asteroïde.
Andrew Irvine
thumb|right|Andrew Irvine vèrs [[1920.]]
Andrew Irvine (8 d'abriu de 1902, Birkenhead - 9 de junh de 1924, Mont Everest) es un alpinista britanic. En 1924, après lo succès un viatge universitari en Spitzberg, foguèt acceptat dins l'expedicion britanica de 1924 en Imalaia. Gràcias a sei conoissenças tecnicas (utilizacion d'oxigèn, aparelhs fotografics, liechs de camp, etc.), melhorèt fòrça l'organizacion de la còla. Moriguèt durant l'ascension ò la davalada dau Mont Everest, probablament lo 9 de junh de 1924. Son cadabre es pas encara estat descubèrt. En revènge, un de sei piolets foguèt descubèrt en 1933 a 8,460 m d'altitud.
Nahuatl
right|thumb|250px|Reparticion dels locutors del nahuatl per estat. Lo nahuatl o mexican es una lenga amerinda de la familha utoastèca indigèna de Mexic. Foguèt la lenga veïculara de l'Empèri Astèca e uèi es la lenga amerinda que compta mai de locutors en Mexic, amb 1,500,000 personnas aperaquí; la màger part son bilingües amb l'espanhòl. D'aquela lenga venon de mots coma Mexic, Guatemala, chocolat o tomata.
Nahuatl foguèt parlat en Mexic central dempuèi al mens lo sègle VII. Èra la lenga dels astècas que dominèron çò qu'es lo Mexic central actual entrò a la conquista espanhòla. Durant aqueste periòde la varietat de nahuatl parlada pel estatjants de Tenochtitlan venguèt una lenga prestigiosa en Mesoamerica. Al moment de la conquista, amb l'introduccion de l'alfabet latin, lo nahuatl venguèt tanben una lenga literària, e serviguèt per redigir fòrça cronicas, gramaticas, poesias, documents administratius e codèx entre los sègles XVI e XVII. Aquela lenga literària primairenca basada sus la varietat ligüistica de Tenochtitlan foguèt nomenada nahuatl classic e es entre las lengas americanas pus estudiadas e melhor documentadas.
Region de Hradec Králové
La region de Hradec Králové (en chèc, Královéhradecký kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000.
Sa capitala es Hradec Králové.
Districtes
La region se compausa de 5 districtes : Hradec Králové, Jičín, Náchod, Rychnov nad Kněžnou e Trutnov.
Administracion locala
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 5 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Broumov, Dobruška, Dvůr Králové nad Labem, Hořice, Jaroměř, Kostelec nad Orlicí, Nová Paka, Nové Město nad Metují, Nový Bydžov a Vrchlabí.
Govèrn local
Lo governador es Lubomír Franc.
Ironda
L'ironda comuna (var. auringla, aurin(g)leta, irongleta, dindoleta, randoleta, arendola, gasc. arongla, arrongla o, aurongla : compromés entre divèrses tipes formals per l'ensems del gascon) (Hirundo rustica) es un ausèl passadís e gregari, aquò vòl dire qu'a una tendéncia a formar de grops grands. Sovent fa tanben lo nis en colonias. Atal, quand vòla per se desplaçar d'un lòc a un autre a l'epòca de las migracions, vòla fòrça amassa, en formant de grops de milièrs d'individús. thumb|200px|left|Maire que noirís los pichons al nis
Las primièras irondas arriban en Euròpa sud-occidentala vèrs febrièr, mas lo gròs de la populacion arriba normalament en abril o mai, e torna cap a Africa en setembre. Fan lo nis amb de tèrra, redond e pus dubèrt que las randoletas de la coa blanca, e los plaçan en de lòcs parats, sovent dins de bastiments, jos los lausats, dins de pòrches o jos los balcons. Se trapan doncas pus sovent pròche dels vilatges e dels ostals qu'en mitats naturals, mas son rars dins las ciutats grandas, entre autras rasons, per qu'es dificil d'i trapar de tèrra per far lo nis.
Beaumont-en-Auge
Biâomount-en-Âoge en normand (Beaumont-en-Auge en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Botswana
Botswana es un país d'Africa Australa sensa accès a la mar limitat per Sud-Africa au sud e au sud-èst, Namibia a l'oèst, Zambia au nòrd e Zimbabwe au nòrd-èst. A una superficia de 581,730 km² e una populacion d'aperaquí dos milions d'abitants (2010). Es principalament poblat per lei Tswanas e sa capitala es Gaborone. La màger part de son territòri es situat dins lo Desèrt de Kalahari e lei condicions climaticas li son aridas ò semi-aridas. La formacion d'aqueu territòri comencèt a la fin dau sègle XIX amb l'establiment dau protectorat de Bechuanaland per lei Britanics. En causa de la manca de ressorsas, la colonizacion li foguèt limitada e entre leis annadas 1920 e 1960, lo protectorat aguèt mai e mai d'autonòmia. En 1964, un acòrd amb lei Britanics permetèt l'independéncia dau país en 1966. La descubèrta de jaciments importants de diamants, lo mantenement d'institucions democraticas e la quasi abséncia de corrupcion favorizèron l'estabilitat politica e lo desvolopament economic. Au començament dau sègle XXI, la populacion botswanesa es ansin entre lei pus ricas dau continent african.
Lo gentilici es botswanés, esa.
Geografia fisica
En fòra dau plan centrau, lei relèus principaus son de bacins fluviaus. A l'èst, si situa la vau auta dau bacin dau riu Limpopo qu'es la region pus bassa dau territòri botswanés e son relèu pus cavada. Au nòrd, si situa la zòna de depression formada per lo bacin d'Okavango. Es una region plana ont unei rius si dispersan, subretot Okavango, formant un palun de 18,000 km². Enfin, au sud-oèst, si troban unei vaus fluviaus cavadas per de rius secs que fan partida dau bacin d'Aurenja.
Enfin, 70% dau territòri de Botswana es ocupat per lo Desèrt de Kalahari. Es un ensems de còlas rocassós e de paluns salats secs. Aquelei regions deserticas cuerbon principalament ansin lo centre, l'oèst e lo sud-oèst. Son enviroutadas per de regions semi-deserticas que fan partida dau bacin de Kalahari e que cuerbon la totalitat dau país levat dau bacin de Limpopo.
Demografia
Botswana aviá en 2011 una populacion d'environ 2,024 milions d'abitants. Sa creissença èra importanta car lo país teniá solament 1,326 milions d'abitants en 1991 e 1,681 en 2001. Coma la màger part dei país africans, èra una populacion fòrça jova amb una esperança de vida de 60,9 ans e formada de 32,6% de 0-14 ans e de 63,4% de 15-64 ans. L'urbanizacion agantava 60% e èra tanben en aumentacion rapida (+2,5%/an). Dins aquò, Botswana èra tocat per l'epidemia de SIDA que li causava aperaquí 11,000 mòrts cada an en causa d'un taus important (23,9%) de la populacion qu'es seropositiva. Aquò entraïnava pas de demenicion de la populacion car le taus de feconditat èra important mai aviá d'efèctes negatius sus l'esperança de vida. En mai de son nombre aut de naissenças, la demografia bostwanesa èra tanben sostenguda per l'arribada regulara de refugiats venguts de Zimbabwe.
Totjorn en 2011, lei vilas principalas èran situadas dins lei regions orientalas dau país dins la vau de Limpopo. La capitala, Gaborone, formava l'aglomeracion pus gròssa amb mai de 421,000 abitants. Francistown (150,000 abitants dins son aglomeracion), Molepolole (67,500 abitants), Maun (55,800 abitants) e Selebi-Phikwe (52,000) èran leis autreis aglomeracions importantas.
La màger part de la populacion (79%) èra formada per l'etnia Tswana installada dins la region dempuei 1600. Forman tanben de minoritats etnicas en Namibia e dins lo nòrd de Sud-Africa. Lei Kalangas formavan la premiera minoritat (11%). Vivián entre Botswana e Zimbabwe (ont èran tanben minoritaris). S'installèron dins aquela region après una tièra de migracions lòngas dins lo sud d'Africa. Li foguèron liats a unei reiaumes mai sei dinastias si son devesidas entre divèrsei principats locaus. Lei Sans (3%), lei Kgalagadi (3%) e lei Blancs eissits de colons europèus (3%) compausavan lei tres autrei grops minoritaris importants dau país. Lei premiers èran un pòble indigèn que sembla installat dins la region de Kalahari dempuei la Preïstòria. Lei segonds semblan tanben un pòble dau desèrt mai seis originas son mens conegudas. Enfin, lei Blancs son subretot installats dins lei vilas pus importantas.
Lengas
La lenga oficiala de Botswana èra l'anglés. Pasmens, èra la lenga principala de solament de 2,1% de la populacion. Dins lei comunicacions de la vida vidanta, s'utilizava en plaça un vintenau de lengas indigènas generalament d'origina banto. La pus importanta èra lo setswana qu'èra la lenga dei Tswanas. Èra la lenga principala de 79% de la populacion e èra considerada coma la lenga nacionala dau país.
Leis autrei lengas frequentas au sen de la populacion bostwanesa èran tanben de lengas restacadas a una etnia especifica. L'ikalanga èra la lenga premiera de 7,9% deis abitants e lo sekgalagadi de 2,8%. Leis autrei lengas èran parladas per de fraccions feblas que representavan environ 9% de la populacion.
Religion
La libertat religiosa es assegurada per la constitucion. En 2001, 71,6% de la populacion èra crestiana, 6% practiva una religion tradicionala dicha badimo, principalament centrat sus un culte dei mòrts, e 1,4% aviá una religion fòrça minoritària au sen de la societat bostwanesa coma l'islam ò l'indoïsme. 20,6% deis abitants declaravan aver ges de religion. Lei crestians èran principalament devesits entre unei corrents protestants diferents. Lei pus importantas èran l'anglicanisme, lo metodisme e lei glèisas gropant au sen de l'Union de la Glèisa Congregacionnau d'Africa dau Sud. Pasmens, li aviá d'autrei brancas coma lo luterianisme ò lo mennonisme e existiá pereu una minoritat catolica. En mai d'aquò, lei practicas religiosas eissidas dei rites tradicionaus badimos avián una influéncia importanta au sen dei crestians botswanés.
Istòria
La region de Botswana es poblat dempuei la Preïstòria per de populacions de caçaires-culheires khoisans coma va mòstra lei pinturas ancianas de la region dei Tsodilo Hills que son datadas d'aperaquí 20,000 ans. Lo clima desfavorable ais activitats agricòlas favorizèt lo mantenement d'aqueu mòde de societat dins lei regions aridas ò semi-aridas de Kalahari. Li foguèron a l'origina dau pòble actuau dei Sans. En revènge, dins lei zònas pus umidas a l'èst, permetèt l'aparicion d'una societat basada sus lo norrigatge. Leis interaccions entre caçaires-culheires e norriguiers èran generalament conflictualas.
A partir dau milleni I avC, lei populacions bantos comencèron de migrar lentament en direccion dau sud d'Africa. Formavan una societat fòrça ierarquizada basada sus lo norrigatge e sus un ret de vilatges. La fondacion de vilatges novèus a partir de colons quitant un vilatge tròp poblat foguèt lo motor d'aquela expansion que necessitava tanben de luchar còntra lei caçaires-culheires e lei norriguiers khoisans. Lei premiers foguèron chaplats d'un biais sistematic dins lei regions favorablas a l'alimentacion dei tropèus. La destinada dei segonds foguèt variabla e evolucionèt entre lo chaple, la captura coma esclaus ò l'assimilacion. Pauc a pauc, fins au sègle XIX, lei regions orientalas dau Botswana actuau foguèron donc poblats per de Bantos, subretot de Tswanas, mentre que de pòbles khoisans de caçaires-culheires, principalament lei Sans, si mantenguèron dins lei regions pus ostilas dau bacin de Kalahari.
Vèrs la fin dau sègle XIX, lo país dei Tswanas comencèt d'interessar lei Britanics. D'efèct, Cecil Rhodes s'inquietava de l'expansionisme possible dei dos estats boers en formacion dins lo nòrd-oèst de l'estat sud-african modèrne. En 1885, per lei blocar e lei contornejar, obtenguèt dau govèrn de Londres lo drech d'installar de colons britanics au nòrd de Limpopo e d'establir de protectorats amb lei caps africans locaus. Lo protectorat de Bechuanaland foguèt creat sus la mitat nòrd dau país de Tswana dins aquel encastre tre 1885. Correspond alora au territòri actuau de Botswana sensa la region dau Palun d'Okavango que fèt partida d'un ensems important de territòris (amb lei Zimbabwe e Zambia modèrnes) administrats gràcias a una carta reiala per la British South Africa Company (BSAC) fondada en 1889 per Rhodes. La mitat sud foguèt integrada au sen de Sud-Africa. Enfin, entre 1885 e 1890, lei frontieras amb lo Sud-Oèst African (la Namibia actuala) colonizats per leis Alemands foguèron definidas.
En causa de l'abséncia de ressorsas importantas, la colonizacion demorèt limitada. En 1910, Londres s'engatjèt a integrar pauc a pauc lei protectorats britanicas dau sud d'Africa (Bechuanaland, Lesotho e Swaziland) au sen de l'Union Sud-Africana. Pasmens, lo desvolopament dau regime d'apartheid entraïnèt l'ajornament d'aqueu projècte que foguèt finalament jamai realizat. Au contrari, si desvolopèron d'institucions localas. Dos conseus consultatius representant leis Africans e leis Europèus foguèron creats en 1920. Puei, una lèi reconoissèt en 1934 lei lèis e lo poder dei tribüs. Enfin, un conseu, comun african e europèu, foguèt creat en 1951 qu'entraïnèt l'adopcion d'una constitucion en 1961. En 1964, lo Reiaume Unit acceptèt l'eleccion democratica d'un govèrn autonòm e, en 1965, l'administracion de Bechuanaland foguèt transferida de Mafeking (en Sud-Africa) vèrs la vila novèla de Gaborone que venguèt la capitala. La mema annada, una constitucion novèla foguèt adoptada que permetèt lo debanament d'eleccions generalas e l'independéncia de Botswana lo 30 de setembre de 1966.
Seretse Khama, fondator dau Botswana Democratic Party (BDP) e negociator important dau procès d'independéncia, foguèt elegit president. Va demorèt fins a sa mòrt en 1980. Adoptèt una politica prudenta condamnant l'apartheid mai refusant de rompre amb Sud-Africa en causa de l'importanta minoritat de Tswanas trabalhant sus lo territòri de son vesin dau sud. A partir de la fin deis annadas 1960 e dau començament deis annadas 1970, la descubèrta de jaciments importants de diamants permetèt de sostenir lo desvolopament dau país. Enfin, Khama respectèt la constitucion permetent de renfòrçar leis institucions democraticas botswanesas.
Sei successors foguèron Ketumile Masire (1980-1998), Festus Mogae (1999-2008) e son fiu Seretse Ian Khama (dempuei 2008) que gardèron sa politica conservatritz e nacionalista. Totei èran ò son eissits dau BDP que demora lo premier partit dau país dempuei l'independéncia. Capitèron de sostenir la creissença economica dau país gràcias au respèct dau sistèma democratic e a la perseguida dau desvolopament dei ressorsas minieras botswanesas. Pasmens, dempuei la fin dau sègle XX, lo país dèu faciar l'epidemia de SIDA que tocava 23,9% de la populacion en 2013.
Organizacion generala dei poders
En 2014, Botswana èra una republica de regime presidenciau multipartita. Lo poder executiu èra tengut per lo president qu'es tanben lo cap dau govèrn, lo poder legislatiu èra tengut per lo president e per lo parlament e lo poder judiciari èra tengut per una Cort Auta independenta. Au contrari de totei leis autreis estats africans actuaus, leis institucions democraticas foncionavan normalament e lei drechs umans fondamentaus èran respectats dempuei l'independéncia de 1966.
Leis eleccions generalas si debanan cada cinc ans. Lo Parlament es format d'una chambra unica que teniá 57 membres en 2007 (53 elegits au sufragi universau dirèct e 4 nomats). Lo president es elegit per aquelei deputats e lei ministres son chausits au sen d'elei. Existisse pereu una Chambra dei caps qu'es una assemblada consultativa formada per lei tribüs dau país. Sa consultacion es obligatòria per totei lei projèctes de lèis susceptibles regardant dirèctament la vida tribala.
Lo sistèma judiciari es dirigit per una Cort Auta qu'es l'instància suprèma per leis afaires civius e criminaus. Sei jutges son nomats dirèctament per lo president. Leis afaires pòdon èsser jutjadas segon lei tradicions tribalas dins de tribunaus dirigits per lei caps de tribüs ò segon lo drech formau d'inspiracion britanic. La pena de mòrt èra totjorn aplicada en 2014 per lei crimes pus grèus.
Organizacion territòriala
Lo territòri botswanés es devesit entre 9 districtes ruraus e 6 districtes urbans. Son dirigits per d'autoritats localas elegidas. Lei pus importants son a son torn devesits entre de sota-districtes.
Simbòls nacionaus
Botswana a un drapèu, un blason, un imne e una devisa oficiaus. Lo drapèu foguèt adoptat en 1966. Es format de cinc bendas orizontalas de largor diferenta. Lo blau li representa l'aiga e la plueja. Lo negre e lo blanc li representavan l'armonia entre lei diferenteis etnias botswanesas e lo zèbre qu'es un animau simbòl dau país.
Lo blason de Botswana foguèt tanben adoptat en 1966. Es format d'un camp d'argent amb tres bendas d'azur ondejadas au centre. Representan la fisança dau país dins l'aiga. Au dessüs, li a tres ròdas caneladas que representan l'industria e, en dessota, li a una tèsta de buòu que representa lo norrigatge. Aqueu camp es enviroutat per dos zèbres. Aqueu de senèstra tèn una defensa d'elefant qu'es lo simbòl de la fauna botsanesa e aqueu de drecha tèn una espiga de sòrgo qu'es un viure de basa de la populacion. Enfin, dins la partida inferiora, li a una cencha d'azur amb la devisa nacionala (Pula). Aquela devisa significa Plueja en occitan.
Enfin, l'imne nacionau es un cant escrich per Kgalemang Tumediso Motsete totjorn per l'independéncia de 1966. Es dich Fatshe leno la rona.
Afaires estrangiers
Botswana fa partida deis organizacions internacionalas e regionalas principalas de sa region coma l'ONU ò l'Union Africana. A d'acòrds economics amb leis estats vesins, especialament amb Sud-Africa qu'a una influéncia fòrça importanta dins leis afaires economics dau país. Pasmens, son sistèma demoratic li permet d'èsser pròche deis estats dau blòt occidentau, especialament leis Estats Units d'America que sostènon unei programas de desvolopament ò de formacion, e de mantenir de relacions bònas amb lo blòt sovietic que son a l'origina de relacions amicalas amb la Russia actuala que participa a de programas de cooperacion principalament dins lo domeni de l'educacion.
La relacion amb Sud-Africa es primordiala en causa de l'importància economica d'aqueu país per Botswana. Ansin, durant lo periòde d'apartheid, lo govèrn botswanés deguèt mantenir un equilibri precari entre son sostèn ai movements anti-apartheid e la necessitat de mantenir sei liames economics amb Pretoria. En 1994, la fin dau regime d'apartheid e la formacion d'una democracia en Sud-Africa permetèt l'establiment de relacions oficialas entre lei dos país. Puei, divèrseis acòrds de cooperacion economic foguèron signats dins leis annadas 1990 e 2000. Favorizan lo desvolopament economic botswanés mai renfòrçan tanben la dependéncia dau país a respèct de Sud-Africa.
Zimbabwe representa l'autra question regionala importanta per Botswana en causa dei dificultats economicas recurrentas d'aqueu país. D'efècte, entraïnan de movements de populacion importants en direccion dau territòri botswanés. Gaborone assaia donc de sarrar sa frontiera amb son vesin per limitar lo risc de destabilizacion de sei regions orientalas. Li a pereu una cooperacion importanta amb Sud-Africa sus aqueu subjècte car Pretoria dèu faciar un problema similar.
Fòrças armadas
Aquelei fòrças participèron a ges de conflicte sus lo territòri botswanés onte foguèron utilizadas mai d'un còp per ajudar de populacions victimas d'una catastròfa naturala importanta ò per luchar còntra lo braconatge. En revènge, d'unitats participèron au conflicte somalian en 1993 e a l'intervencion d'unei país dau sud d'Africa per luchar còntra lo còp d'estat basuto de 1998-1999.
Economia
Lo PIB botswanés èra egau a 15,53 miliards de dolars en 2013 siá aperaquí 7,400 $/ab. Dempuei son independéncia, lo país conoissèt una creissença economica importanta (+9%/an entre 1966 e 1999) que, segon l'ONU, li permetèt de quitar lo grop dei estats paures per venir un país de revengut intermediari. Lei finanças de l'estat èran tanben bònas amb de resèrvas fòrça importantas de devisas estrangieras e un dèute feble. Pasmens, aqueu desvolopament economic demora fòrça dependent de la produccion de diamants e es menaçat per l'epidemia de SIDA. De mai, lo país despend de Sud-Africa per seis importacions (74% en 2004, compres 70% de son energia).
En 2012, l'agricultura representava 1,9% dau PIB, l'industria 35,7% e lei servicis 62,4%. L'agricultura es principalament formada de recòltas de subsisténcias (sorgò, milh...) en causa de la manca de regions drudas. D'efèct, en 2012, solament 0,7% dau territòri èra considerat coma lauradís e 90% de la consumacion de cerealas èran importats. Leis abitants dei zònas ruralas despendon ansin generalament dei membres de sa familha que trabalhan dins l'industria ò dins lei zònas urbanas. En revènge, lo norrigatge demora una activitat importanta en causa de son prestigi istòric dins la societat botswanesa amb mai de dos milions d'animaus.
L'industria miniera èra lo centre de l'economia de Botswana gràcias ai ressorsas naturalas importantas de son territòri. D'efèct, es lo premier productor mondiau de diamants dempuei leis annadas 1980. Divèrsei projèctes d'extension dei minas actualas ò de duberturas d'esplechas novèlas son menats. De mai, de jaciments importants de carbon, de niquèl, de coire e de soda son esplechats. Gràcias a l'estabilitat politica dau país, certanei companhiás internacionalas an tanben installat d'usinas sus son territòri.
Pintura
La pintura botswanesa modèrna es pauc coneguda. En revènge, li a unei pinturas preïstòricas dins la region dei Tsodilo Hills que foguèron dessenhadas vèrs 20,000 avC. Representan subretot d'animaus e de scenas de caça.
Musica
Botswana a una musica rica gràcias a sa diversitat etnica, a l'importància d'aquel art au sen dau sistèma educatiu e a la volontat deis autoritats de desvolopar d'estiles musicaus nacionaus. Dins aquò, au començament dau sègle XXI, la màger dei musicas popularas botswanesas èran inspirats per Sud-Africa, leis Estats Units d'America, Eupòpa ò d'autreis estats africans.
La musica tradicionala botswanesa es principalament basada sus lo cant. L'utilizacion d'instruments li es occasionala mai existisse una gamma larga que van dei percussions (moropa) ai còrdas (setinkane, segankure). Pasmens, dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, si desvolopèt unei corrents musicaus coma lo hip-hop, lo rap, lo metal, lo rock ò lo kwasa kwasa que son dirèctament inspirats per leis estiles internacionaus majors.
Literatura
Lo territòri botswanés e sei païsatges foguèron una fònt d'inspiracion per uneis autors anglosaxons dins lo corrent dau sègle XX coma Alexander McCall Smith, Susan Williams ò Caitlin Davies. Pasmens, dempuei l'independéncia, lo país a una literatura pròpria fòrça activa amb d'autors que pòdon aprofichar lo raionament internacionau de l'anglés per obtenir una fama internacionala. La màger part d'aqueleis escribans, coma Unity Dow per exemple, an tanben un ròtle important dins lei debats politics sus la societat dau país.
Comunautat de comunas de la Vau d'Erau
La  es una comunautat de comunas francesa, situada al nòrd oèst de Montpelhièr, dins lo departament d'Erau e la region. En 1998, vint comunas dels cantons de Ginhac e d'Aniana creèron la comunautat de comunas de la Vau d'Erau, d'après sa localizacion geografica dins la vau dau flume Erau
En genièr de 2001, las comunas de La Boissièira e de Sant Pau e Valmala, adèran la comunautat. En genièr de 2002, l'ensemble de las vint e uèit comunas dels dos cantons ne fan partit.
Lo sèti de la Comunautat de comunas es a Ginhac. La comunautat amassa 36 395 abitants (2014).
Federacion
thumb|250px|Mapa que mòstra los estats federats Una federacion (del latin fœdus, "pacte") es l'union de grops associatius, politicas...
La Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc es una federacion de las associacions regionalas d'ensenhaments de l'occitan e las de l'educacion nacionala francesa.
En politica federacion o estat federal es l'union d'un nombre especific d'estats o de regions parcialament autonòmas units per un govèrn central federal.
Dins una federacion, l'estatut d'autonomia dels estats o regions que la constituisson, es normalament reconegut constitucionalament e pòt pas èsser alterat per una decision unilaterala del govèrn central. Las federacions se conforman generalament per acòrd entre los estats e/o regions sobeiranas, encara que gaudisson pas sempre del drech a la secession d'un biais unilateral. La forma de govèrn o l'estructura constitucionala d'una federacion es sonada federalisme e es considerada coma lo concèpte opausat al centralisme.
Sorihuela del Guadalimar
Sorihuela del Guadalimar es un municipi de la província espanhòlade Jaén e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Pearlette Louisy
thumb|200px|right|Na Pearlette al trabalh Calliopa Pearlette Louisy (generalament apelada Pearlette, La Bòria, 8 de junh de 1946) es una femna d'estat de Santa Lúcia que n’es governadora generala (1997-2017).
Montaren e Sent Medier
Montaren (e Sent Medier), mens probable Montaren e Sant Medier (Montaren-et-Saint-Médiers en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
(97) Klotho
(97) Klotho es un asteroïde.
Looberghe
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Looberghe En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Looberghe dans son canton et son arrondissement|180px.