cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gripa
Estructura dau virüs
Dins lo mitan exterior, lo virüs de la gripa es relativament resistent. Pòu demorar patogèn una setmana a temperatura corporala, mai d'un mes a 0°C e de periòdes fòrça lòngs (encara indeterminats) dins de temperaturas negativas. En revènge, la màger part dei socas viralas son aisament desactivadas en preséncia de desinfectants e de detergents. La transmission dau virüs es donc relativament aisada e pòu èsser assegurada per contacte dirèct (esternut dirèct d'un malaut sus un individú san), per aerosòu (esternut indirèct) ò per contaminacion entre una man aguent tocat una substància exteriora contaminada (per exemple, la man d'un malaut) e l'uelh, la boca ò lo nas.
Châteauneuf (Sòna e Léger)
Geografia
Châteauneuf Fa partida del Brionnais.
Gripa
Classificacion e nomenclatura
Un sistèma de classificacion e de nomenclatura existís per lei virüs de tipe A que contèn lei socas pus virulentas per l'òme. Es basat sus lei proprietats antigenicas de l'emagglutinina H e de la neuraminidasa N. Coma i a 18 sostipes H e 11 sostipes N, 198 combinasons son possiblas coma, per exemple, H1N1 ò H7N9. Toteis existisson dins lo mond aviari. En l'òme, leis epidemias annualas son causadas per de virüs contenent lei sostipes H1, H2, H3, N1 e N2. Lei virüs contenent lei sostipes H5 e H7 son de còps transmissibles mai son poder patogèn demòra normalament feble.
Châteauneuf (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gripa
Variabilitat genetica e reassortiment
Lei virüs de la gripa presenta un taus d'evolucion e de mutacion fòrça important. Aquò es liat a dos mecanismes que son a l'origina d'una gròssa variabilitat genetica que permet ai virüs de s'adaptar ai defensas immunitàrias de seis òstes.
Lo premier es un mecanisme de mutacions caracteristica dei virüs d'ARN. D'efiech, leis enzims permetent la sintèsi deis ARN viraus son pauc fisables. Entraïnan donc l'aparicion d'errors que modifican lo còdi genetic dau vïrus e que complican son ciblatge per lei cellulas immunitàrias. Aquò explica la necessitat de modificar, cada an, la composicion dei vaccins còntra la gripa.
Châteauneuf (Sòna e Léger)
Istòria
Jos la Revolucion francesa, la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Pont-sus-Sornin.
Gripa
Variabilitat genetica e reassortiment
Lo segond mecanisme d'evolucion dei virüs gripaus es lo reassortiment. Es un ensems de cambiaments radicaus dins l'estructura dau virüs que resultan de transformacions geneticas implicant plusors virüs gripaus diferents (umans ò non umans). Aqueu fenomèn explica l'aparicion regulara de virüs totalament novèus que son de còps fòrça virulents e susceptibles d'engendrar de pandemias grèvas.
Evolucion naturala de la malautiá
L'evolucion natura de la gripa compren tres fasas. La premiera es un periòde d'incubacion que dura generalament entre un e tres jorns. Puei, lei simptòmas aparéisson rapidament amb un malaise generau febril seguit per una fèbre auta (temperatura de 39-40°C, astenia...), un sindròme foncionau respiratòri (congestion nasala, rinorrèa, dolors faringolaringalas, disfagia, disfonia...) e un sindròme algic difüs (cefalèas frontalas, lombalgia, artromialgia, amalugaduras...). Lo gariment intervèn d'un biais espontanèu après cinc a sèt jorns. La convalescéncia dura plusors setmanas amb una astenia e un tussir residuaus.
Lei complicacions varian segon lo virüs e son potencialament grèvas. Au nivèu respiratòri, se fau notar dos problemas grèus que son : Dins lo rèsta de l'organisme, se fau notar la possibilitat de trèbols digestius, de pericarditas, de miocarditas, d'encefalitis. En leis enfants que recebon d'aspirina, existís una complicacion fòrça qu'es lo sindròme de Reye. Mau coneguda, aquela patologia presenta un taus de mortalitat fòrça important (50%). Sembla liada a l'aspirina.
D'un biais generau, certanei populacions son pus susceptiblas de desvolopar de complicacions. Lei pus importantas son leis ancians, lei noirissons, lei subjèctes immunodeprimits, lei subjèctes diabetics, lei subjèctes tocats per d'insufiséncias cardiacas, respiratòrias e renalas, lei subjèctes obès e lei fremas prens.
Gilbert Baker
La bandièra
La concepcion a fa l'objècte de revisions de levar d'en primièr puèi de tornar metre de colors.
Châteauneuf (Sòna e Léger)
Istòria
Sous la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de Pont-sur-Sornin.
Gilbert Baker
La bandièra
En 2008, la varianta mai comuna se compausa de sièis bendas, amb las colors roge, irange, jaune, verd, blau e violet. Gilbert Baker referís a aquela version de la bandièra coma la «version comerciala», realizada per de rasons practicas de produccion de massa.
La bandièra de l'arc de Sant Martin es mai sovent presetat orizontalament, amb la benda roja al dessús, coma seriá lo cas per un arc natural.
Gripa
Diagnostic
Lo diagnostic de la gripa es generalament realizat a partir dei simptòmas gripaus e dau caractèr sasonier de la malautiá. Pasmens, coma l'ensems dei simptòmas de la gripa es similar a aquelei d'autrei malautiás, un diagnostic segur necessita de detectar de particulas viralas ò d'anticòrs antigripaus. Per aquò, existisson de metòdes simples a partir de mòstras prelevats dins lo sistèma respiratòri d'un malaut. En laboratòri, es tanben possible d'utilizar de cromatografias.
Tractament
Lo repaus es necessari durant lo periòde agut. Permet egalament de limitar la contagion (especialament sus lo luòc de trabalh ò a l'escòla). Lo tractament de la gripa se concentra generalament sus la reduccion dei simptòmas geinants per lo pacient. Lei medicaments utilizats son donc sovent d'antalgics, d'antitussius, d'antipiretics (coma lo paracetamòu) e de la vitamina C (còntra l'astenia). Pasmens, a l'ora d'ara, i a ges de pròva scientifica d'un benefici dau tractament simptomatic deis infeccions viralas benignas sasonieras.
Leis antibiotics son utilizats per empedir una infeccion bacteriana. Lei principaus son d'inibitors de la neuraminidasa coma l'oseltamivir (Tamiflu) e lo zanamivir (Mantadix). L'amantadina (Mantadix) e la rimantadina foguèron lòngtemps prescrichs còntra lei gripas causadas per lei virüs de tipe A mai son usatge es uei pas recomandat en causa de l'aparicion d'un taus important de resisténcia.
Mesuras d'igiena
Coma per la màger part dei malautiás infecciosas, l'igiena es la premiera forma de prevencion de la contagion pendent un periòde epidemic. En particular, es necessari de se lavar lei mans e d'evitar tot contacte fisic dirèct amb una persona potencialament infectada ò amb un objècte potencialament contaminat per lo virüs. Lo pòrt de proteccions bucalas ò nasalas (masca de cirurgia...) sembla tanben demenir lo risc de contagion.
D'autra part, segon d'estudis regardant d'epidemias de virüs H1N1, un deficit de zinc podriá favorizar l'infeccion per lo virüs de la gripa en demenissent l'eficacitat de la respònsa immunitària. D'efiech, aquela manca aparéis frequentament en lei populacions riscadas (ancians, enfants...) dei país desvolopats. En revènge, l'adjoncion sembla melhorar lo ciblatge dei cellulas infectadas e favorizar sa fagocitòsi.
Vaccinacion
Existís un vaccin còntra la gripa qu'es modificat cada an per l'adaptar ais evolucions sasonieras dei virüs. Son objectiu es generalament d'assegurar una proteccion còntra dos virüs de tipe A (generanalament una soca H1N1 e una soca H3N2) e un virüs de tipe B. Pasmens, en causa de la multiplicitat dei virüs en circulacion e de son taus de mutacions important, conferís par una proteccion totala còntra la malautiá e son eficacitat es limitada. Per exemple, dins lo corrent deis ans 2000, se situava generalament entre 40% e 60%. Dins aquò, en 2014-2015, demeniguèt a mens de 10% deis individús vaccinats.
En despiech d'aquelei dificultats, la vaccinacion antigripala es recomandada per l'Organizacion Mondiala de la Santat per lei grops riscats coma lei personas immunodeprimidas, leis ancians ò leis enfants. De mai, dins lo cas d'una reaparicion d'una soca anciana (coma, per exemple, H2N2 qu'a « disparegut » dempuei la gripa asiatica de 1956-1958), la vaccinacion seriá un biais eficaç d'expausar rapidament e d'un biais segur la populacion generala a d'antigèns que son plus en circulacion a l'ora d'ara.
Profilaxia
L'oseltamivir es lo tractament profilactic principau còntra la gripa. Dins lo cas d'una presa precòça, permet una reduccion de 80% dau nombre de cas. Es recomandat per lei subjèctes riscats de mai de 13 ans.
Gripa sasoniera
Dins lei regions temperadas, la gripa es una malautiá sasoniera que sa difusion es favorizada durant lei periòdes fregs. L'origina d'aqueu fenomèn es mau coneguda e sembla liada au confinhament deis abitants dins lei bastiments, a la demenicion dau taus de vitamina D (ensorelhament pus feble) ò a la preséncia de condicions climaticas frejas e eissuchas que favorizan la resisténcia dau virüs dins lo mitan exterior e donc sa transmission.
Aquelei condicions se tròban pas dins lei regions tropicalas e eqüatorialas. Dins aquò, lei regions de norrigatge de polalha fòrman de fogaus recurrents de gripa en causa de la proximitat entre òmes e aucèus. Dins aquelei cas, la propagacion de la malautiá es subretot favorizada per de contactes dirèctes e leis epidemias de gripa tropicala an pas, ò pauc, de caractèr sasonier.
Leis epidemias sasonieras son un problema important de santat publica car afectan una partida importanta de la populacion. En causa dei complicacions possiblas, entraïna ansin la mòrt de 250,000 a 500,000 personas cada an. Trebola tanben leis activitats economicas e necessita de despensas importantas per prevenir ò garir la malautiá. Per exemple, dins un país desvolopat coma França, toca entre 2 e 7 milions d'abitants cada ivèrn per un còst mejan de 460 milions d'èuros.
Pandemias
Independentament deis epidemias sasonieras, de pandemias gripalas son susceptibles d'aver luòc en causa de l'emergéncia de socas viralas novèlas fòrça contagiosa e desconeguda dau sistèma immunitari uman. Lo scenari « classic » d'aqueu tipe de pandemia comença amb l'aparicion d'una soca aviària novèla en Asia (gripa espanhòla, gripa asiatica, gripa de Hong Kong...) que vèn transmissibla au pòrc. L'organisme d'aqueu darrier permet au virüs de s'adaptar a l'òme entraïnant alora la pandemia. Pasmens, aquel esquèma es pas unic coma o mòstra la pandemia de gripa A (2009-2010) que foguèt portada per un virüs H1N1 passat dirèctament de l'aucèu a l'òme.
Lei pandemias son un fenomèn potencialament murtrier car lo virüs es aisament transmissible. Gràcias a aquela difusion larga au sen de la populacion, un virüs pauc patogèn pòu ansin tuar de milions de personas. Pasmens, se sei proprietats patogènas aumenta, coma èra lo cas per la gripa espanhòla, de catastròfas sanitàrias son possiblas amb de desenaus de milions de victimas. Per aquelei rasons, la gripa es l'objècte d'una susvelhança particulara dins lei país asiatics e d'estudis importants son en cors per assaiar d'identificar lei socas novèlas de virüs ò per descubrir lei proprietats dei socas viralas de 1918-1919.
Corbariu
Corbariu (Corbarieu en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Alcalá del Júcar
vinheta
Corbariu
Geografia
Lo vilatge es situat a 8 km al sud de Montalban.
Thomas Newcomen
Thomas Newcomen (24 de febrier de 1664 - 5 d'aost de 1729) foguèt un engenhaire anglés famós per l'invencion d'una maquina de vapor que permetiá de facilitar l'evacuacion de l'aiga dins lei minas de sa region. Au començament dau sègle XIX, l'estudi d'aquela maquina per lo Francés Sadi Carnot (1796-1834) permetèt l'aparicion de la termodinamica.
Alcalá del Júcar
Alcalá del Júcar es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Corbariu
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Corbariu èra de la diocèsi civila de Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Corbariu èra del canton de Vilabrumièr. Corbariu èra parròquia.
France Gall
France Gall (n. Isabelle Gall en 1947, m. 2018) foguèt una famòsa cantaira francesa. En 1965 ganhèt lo Festival d’Eurovision en se presentant per Luxemborg. Per aqueste concors, li caliá causir una cançon entre doas possibilitats e finalament ganhèt amb Poupée de cire poupée de son, cantada en francés e escricha per Serge Gainsbourg.
S'èra maridada en 1976 amb lo compositor e cantaire francés Michel Berger.
Alcaraz
Alcaraz es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Stratford-upon-Avon
Localizacion
Stratford-upon-Avon es pròche de segonda vila mai granda del Reialme Unit, Birmingham, es aisit d'i accedir amb la sortida 15 de la M40. Mejançant tren se pòt i accedir dempuèi Birmingham (Snow Hill station e Moor Street station) o dempuèi Londres, amb un servici de près de sèt trens dirèctes dempuèi l'estacion de Londres Marylebone.
Stratford es la vila de William Shakespeare e sa familha.
Istòria
A una origina anglosaxona e comencèt coma un borg, una "vila-mercat".
"Stratford-upon-Avon" Significa Stratford sul riu Avon, tanben nomenada solament Stratford. Per diferenciar de districte de la vila, s'utilizan los tèrmes upon-Avon per la vila e on-Avon pel districte. drecha|vinheta|New Place, A l'ora d'ara
Es mondialment coneguda per èsser lo luòc de naissença e mòrt de William Shakespeare. Dins la vila i a un teatre que pòrta lo nom del famós escrivan e ont se representan sas òbras, qu'es visitada pels passionats de teatre e lo toristas en general. Recep unes tres milions de visitants cada an venent del mond entièr.
Monuments e d'atraccions toristicas
Dins la vila i a lo parc de l'Avon, on se situa lo "Royal Shakespeare Theatre", luòc se representa la "Royal Shakespeare Companh" (RSC). La companhiá del RSC jòga dins dos pichons teatres, un d'eles es lo "The Swan" (lo cigne) e que foguèt remodelat e renomenat teatre "Elizabethan" e l'autre se nomena lo "Black box theatre".
D'entres las atraccions toristicas mai importantas de la vila i a l'ostal natal de Shakesepare, e los ostals "Hall's Croft" (que foguè l'ostal de sa filha Susannah) e l'ostal "New Palace" que foguèt lo sieu d'el e ont visquèt los darrièrs ans fins a sa mòrt en 1616. Tanben i a la glèisa ont foguèt batejat e enterrat lo dramaturg  la "Holy Trinity Church of Starford-upon-Avon".
Près de la vila i a de diferentas proprietats associadas a Shakespeare e sa familha, "Anne Hathaway's Cottage" a Shottery, (ostal de sa femna), "Mary Arden's House", (ostal de la maire), e las bòrias e de bastits a Snitterfield, (ostal del paire).
Tanben i d'atraccions non-shakespearianas coma la bòria dels parpalhons "Butterfly Farm", los jardins de Bancroft e lo pub freqüentat pels actors, The Black Swan (Lo cigne negre), o lo The Dirty Duck (L'anet brut).
A tretze quilomètres, près de Ragley Hall, se tròba un dels ostals mai elegants d'Anglatèrra amb lo pargue d'esculturas de Jerwood.
Nòvaglèisa de Trueire
Nòvaglèisa de Trueire (Neuvéglise-sur-Truyère en francés) es, dempueis lo 1èir de genièr 2017, una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica d'Auvèrnhe, administrada per lo departament de Cantal de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe. La comuna novèla recampa las ancianas comunas de Cerièirs, Nòvaglèisa, Orador e La Vastria que venon de comunas delegadas, lo 1èir de genièr 2017. Lo chapluòc es Nòvaglèisa.
Toponimia
Lo nom de la comuna es format delh nom de son chapluòc, segut pelh nom delh cors d'aiga que la travèrsa, Trueire (prononciacion a Chalaier : ['trœjrə] ). Per chasca anciana comuna, veire a Cerièrs, Nòvaglèisa, Orador o a La Vastria.
Nòtas
<references group="N"/>
Ayna
Ayna es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Premier principi de la termodinamica
Se pòu tradurre ambé la relacion seguenta :
Limons
Limons [jiˈmũ] (en occitan e en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Brey-et-Maison-du-Bois
Brey-et-Maison-du-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Brey-E-Ostal-de detlo-Bòsc se tròba en lo #Jurar a unitat|914|m d'altitud a aperaquí  al sud-oèst de la vila de Pontarlier (a panatòri d'ausèl). Lo vilatge es a l'origina de la vallée del Lhaut, al nòrd del Val de Mouthe e a l'oèst del Mont de la Crotz.
La superficie d'unitat|6.18|km ² del territòri communal compren una seccion del #Jurar francés.
La part centrala del luòc a constituit per una zòna marécageuse en donant naissença al Ruisseau de Lhaut. Aquel torrent #que se flueix cap al nòrd pren pauc après lo Lac de Remoray de contunh lo Doubs en manlevant una vallée fossil. Es flanqué a l'Èst pel Mont de la Crotz. A l'Oèst, la municipalitat s'estend sus las nautors del Buclées e dels Essarts de contunh pres lo vallon d'Ostal-de detlo-Bòsc a la nautor del Bòsc de la Ròca, ponch culminant de la comuna.
La municipalitat se compausa de doas parts :
Alpera
thumb
Alonh
Alonh o Alonç (Allons en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Mistral escriu Alouns.
Alpera
Alpera es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Principi zèro de la termodinamica
Lo principi zèro de la termodinamica es una lèi fondamentala de la termodinamica. Permet de definir la nocion d'equilibri termic coma una relacion d'equivaléncia. Sa formulacion pus frequenta es : « S'un objècte A e un objècte C son en equilibri termic amb un objècte B, A es tanben en equilibri termic amb C ».
Brey-et-Maison-du-Bois
Geografia
Comunas vesinas de Brey-e-Ostal-de detlo-Bòsc, Remoray-Boujeons e Labergement-Sant-Ostal, al nòrd, Rochejean a l'Èst. Los Villedieu e Gellin al sud.
Balazote
vinheta Balazote es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Brey-et-Maison-du-Bois
Geografia
Brey-et-Maison-du-Bois se trouve dans le Jura à 914 m d'altitude à environ 19 km au sud-ouest de la ville de Pontarlier (à vol d'oiseau). Le village est à l'origine de la vallée du Lhaut, au nord du Val de Mouthe et à l'ouest du Mont de la Croix.
La superficie de 6.18 km ² du territoire communal comprend une section du Jura français.
La partie centrale du site est constituée par une zone marécageuse donnant naissance au Ruisseau de Lhaut. Ce torrent qui s'écoule vers le nord rejoint peu après le Lac de Remoray puis le Doubs en empruntant une vallée fossile. Il est flanqué à l'Est par le Mont de la Croix (975 m). À l'Ouest, la commune s'étend sur les hauteurs du Buclées et des Essarts (1015 m) puis rejoint le vallon de Maison-du-Bois à la hauteur du Bois de la Roche (1055 m), point culminant de la commune.
La commune se compose de deux parties :
Communes voisines de Brey-et-Maison-du-Bois, Remoray-Boujeons et Labergement-Sainte-Marie, au nord, Rochejean à l'Est. Les Villedieu et Gellin au sud.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Almansa
Almansa es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Lhieseiles
Lhieseiles (Lisseuil en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Résistons !
Résistons !, de còps revirat en Resistiscam en occitan, es un partit politic francés fondat lo 10 d'octobre de 2016 per lo deputat occitan de Bearn Jan de Lassala. Se definís coma "agrarista" (defensa de la ruralitat) e umanista. Se dtz tanben a l'encòp sobeiranista (fidel a l'Estat francés) e "localista" (en favor d'una economia de proximitat que't posca estalviar l'environament en baissar la marca carbona).
Eleccions legislativas de 2017
|right|200px|thumb|Mapa de las candidaturas "Résistons !" a las eleccions legislativas de 2017 en Occitània
A las eleccions legislativas de França de 2017, sus 21 candidats presentats, 12 l'èran sus una circonscripcion occitana o occitano-basca (Bearn e Baiona). Jan de Lassala es estat lo sol deputat elegit de son partit sus la 4ena circonscripcion basco-biarnesa dels Pirenèus-Atlantics. Atal integrèt lo grop parlamentari Libertat e Territòris ambe los tres deputats nacionalists de Regions e Pòbles Solidaris (R&PS) elegits en Corsega.
Eleccions regionalas de 2021 e eleccions presidencialas de 2022
|right|200px|thumb|[[Tolosa, 10 d'abril de 2022 : "Bastir Occitània" e "Résistons !" fèstejan amassa lo resultat de Jan de Lassala al primièr torn de las eleccions presidencialas]]
A las eleccions regionalas de França de 2021, Résistons ! s'aliguèt en Aquitània au Moviment de la Ruralitat (ancianament : "Caça, Pesca, Natura e Tradicions"), partit considerat de drecha, mentre qu'en Occitanià centrala, los sòcis del partit de Lassala t'an integrat la lista regionalista Bastir Occitània menada per Joan-Luc Davezac.
En seguida d'aquò, lo Moviment de la Ruralitat, e mai especificamant a l'escala d'Occitània, Bastir Occitània, t'an militat per la campanha de Jan de Lassala a las eleccions presidencialas de 2022. Atal, Jan de Lassala obtenguèt sos melhors resultats en Corsega, Occitània e País Basc, en fasent mai de 10% dins los departaments occitans de Losera (10,05%), Gers (10,07%), Nauts Pirenèus (10,94%), e quitament mai de 12% dins lo departament occitano-basc dels Pirenèus Atlantics.
Eleccions legislativas de 2022
A las eleccions legislativas de França de 2022, sus 54 candidats presentats, 30 l'èran sus una circonscripcion occitana o occitano-basca (Bearn e Baiona), e quitament se i aguèt pas nat deputat elegit, lo Jan de Lassala el-meteis s'èra pas tornat presentar per rasons de santat, es tanben sus aquestas circonscripcions occitanas o occitano-bascas (Pirenèus Atlantics) qu'obtenguèron los milhors resultats.
Balsa de Ves
vinheta
Balsa de Ves es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Barbarians
Es creat en 1890 e a lo sèti al País de Gallas. Existisson tanben de Barbarians "nacionals", coma los Barbarians "francés" que son tras que sovent occitans.
Bienservida
Bienservida es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Alòs
Alòs pòt designar:
Lobeirac
Lobeirac (Loubeyrat en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Termodinamica dei traucs negres
La termodinamica dei traucs negres es una disciplina de la fisica qu'estudia l'analogia entre certanei proprietats dei traucs negres e lei lèis de la termodinamica. Apareguèt au començament dau decenni 1970 a partir de la descubèrta dau fenomèn d'evaporacion dei traucs negres en 1975 per Stephen Hawking.
Bogarra
Bogarra es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Bosc-Bénard-Crescy
Bosc-Bénard-Crescy en normand (Bosc-Bénard-Crescy en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chapel-Hilveven
Chapel-Hilveven en breton ( La Chapelle-aux-Filtzméens en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
La Capèla-a las-Filzméens èra una trève de Meillac #que fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Joseph.
La Chapelle-aux-Filzméens était une trève de Meillac qui faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Joseph.
Fressin
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tresen principi de la termodinamica
Lo tresen principi de la termodinamica, o principi de Nernst, es una lèi fondamentala de la termodinamica. Foguèt formulat per lo premier còp en 1906. Permet d'aver una valor determinada de l'entropia. Son enonciat pus frequent es : « L'entropia d'un cristau perfèct a 0 K es nulla ».
Ciclon tropical
Un ciclòn tropicau es una tempèsta tropicala compausada d'una depression centrala enviroutada per de vents en rotacion fòrça poderós que pòdon passar 300 km/h. Es tanben a l'origina de precipitacions fòrça importantas (sovent superioras a 500 mm), d'ondas capables de ravatjar lo litorau e de tornados.
Barrax
Barrax es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Ciclon tropical
Per se formar, necessita la conjoncion d'un ensems de condicions favorablas coma la preséncia d'un important jaç d'aiga cauda, de condicions atmosfericas favorablas a la formacion de chavanas (demenicion rapida de la temperatura ambé l'altitud), la preséncia d'una perturbacion atmosferica e l'abséncia de cisalhament verticau dei vents. Dins aqueu cas, se la depression demòra au dessüs d'un jaç d'aiga cauda, va rapidament se renforçar. La pression pòu alora i agantar de valors fòrça feblas, inferioras a 900 hPa, çò que crea una aspiracion fòrça violenta e engendra de chavanas e d'ondas violentas.
Un ciclòn tropicau es donc una catastròfa naturala fòrça perilhosa per lei populacions umanas installadas lòng dei mars e deis oceans dei latituds tropicalas. Lei pus grèvas an ja entraïnat la mòrt de plusors desenaus de miliers de personas coma lo ciclòn Bhola que tuèt entre 250,000 e 500,000 abitants de Bangladèsh en 1970.
Apellacion e etimologia
Lo tèrme « ciclòn » vèn dau mot anglés cyclone que foguèt inventat en 1848, a partir dau grèc kuklos (ceucle, movement circular), per lo scientific e navegator britanic Henry Piddington (1797-1858). Son tanben utilizats lei tèrmes « auragan » e « tifon ». Lo premier es eissit de l'espanhòu huracán que veniá dau mot amerindian huracan, empruntat au sègle XVI après l'arribada deis Europèus en America. Foguèt lòngtemps utilizat per designar lei tornados que son de fenomèns diferents. Lo second es inspirat per una divinitat grèga marrida que son nom es passat en latin.
La descubèrta dau fenomèn
En causa dei dimensions fòrça importantas dei ciclòns tropicaus, la descubèrta dau fenomèn lònga. Pasmens, lei societats umanas installadas lòng dei litoraus regularament tocats remarquèron ben l'existéncia d'aquelei tempèstas fòrça destructritz. Per exemple, en America, lei pòbles caribes desvolopèron lo mot huracan per lei designar. En Asia, divèrsei cronicaires redigiguèron de listas de tifons à partir de l'Edat Mejana. Dins certanei cas, depintèron tanben leis efiechs dei ciclòns.
Controvèrsias sus la natura dau fenomèn
Maugrat lo melhorament continú deis instruments meteorologics, la comprenença generala dau foncionament d'un tifon avancèt gaire pendent la segonda mitat dau sègle XIX e la premiera dau sègle XX. Aquò es principalament liat ai limits generaus de la meteorologia dau periòde.
Ansin, durant aqueleis ans, i aguèt una controvèrsia regardant l'estructura d'un auragan. Per certanei meteorològs, èra formada de nívols bas mentre que, per d'autrei, èra un sistèma fòrça aut qu'agantava lei jaç superiors de l'atmosfèra. Aquela dificultat d'interpretacion èra entraïnada per la complexitat deis observacions que permetián rarament de veire lei formacions pus autas d'un ciclòn a partir d'un observatòri terrèstre.
Dins aquò, en despiech d'aquelei dificultats, i aguèt quauquei descubèrtas importantas coma l'associacion entre lei tifons e lei depressions, l'importància de l'estudi dei vents d'altitud per preveire lo desplaçament d'un ciclòn e la descubèrta de la sasonalitat dei diferents bacins. Aquò aguèt una gròssa importància per desvolopar de metòdes fisables de cèrca e de seguit.
La creacion dei premiers rets d'alèrta
Dins lo corrent dau sègle XIX, la deteccion dei ciclòns deviá resòuvre plusors problemas. Premier, i aguèt ges de modèl capable d'explicar l'aparicion e l'evolucion d'un auragan avans leis ans 1950. En mai d'aquò, lo partiment de l'informacion pertocant l'arribada d'un auragan èra pas aisat car necessitava un mejan de transmission pus rapide que la tempèsta e una difusion vèrs la populacion.
Lei progrès principaus aguèron luòc en America, especialament dins lo bacin atlantic. Per preveire la formacion de ciclòns, lei marins e lei meteorològs comencèron d'enregistrar lei condicions meteorologicas a l'entorn deis auragans e lor percors. Aquela coneissença dei fenomèns passats èra utilizada per preveire l'arribada e l'evolucion dei fenomèns futurs. En despiech d'inexactituds importantas, permetèt tre leis ans 1850 de preveire certanei ciclòns.
En parallèl, a partir deis ans 1870, apareguèt lo premier ret d'alèrta en Cuba. Utilizava lo telegraf per transmetre rapidament l'alèrta e donar leis informacions utilas sus lo desplaçament d'una tempèsta. Foguèt pauc a pauc completat per d'autreis estacions per formar un ret capable de curbir una larga partida deis Antilhas e dau Gof de Mexic. L'objectiu èra de donar l'alèrta e de mesurar lei paramètres meteorologics susceptibles d'anonciar un auragan. Puei, dins lo corrent dau sègle XX, aqueu sistèma foguèt completat ambé d'instruments e d'otís novèus coma lei balons sondas dirigidas vèrs l'atmosfèra auta ò lei naviris meteorologics que permetián de reculhir de mesuras regardant lei condicions dins lei zònas oceanicas.
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala, l'estudi dei ciclòns a conegut d'avançadas majoras gràcias ai progrès tecnologics en matèria d'observacion, de transmission de l'informacion e d'analisi de donadas.
La mesa en plaça d'una deteccion continua
A partir deis ans 1940, apareguèron a cha pauc de sistèmas capables d'assegurar la susvelhança de zònas totjorn pus largas. Ansin, se metèt en plaça una organizacion que permet uei de detectar en permanéncia la formacion e lo desplaçament deis auragans. Se necessari, ofrís pereu la possibilitat de collectar rapidament de donadas sus una tempèsta.
Per aquò, dins lo corrent deis ans 1940-1950, se generalizèt, dins lo bacin atlantic, l'usatge dau radar e de l'avion que permetián de trobar lei ciclòns e de'n mesurar lei caracteristicas principalas. Aquò èra completat per de rets de naviris e de gavitèus meteorologics ò per l'utilizacion de mejans pus tradicionaus coma lo balon sonda.
A partir deis ans 1970, l'arribada dei satellits meteorologics marquèt una revolucion importanta. D'efiech, permetèt d'assegurar una deteccion continua deis auragans e de sei desplaçaments. Aquò permet una alèrta precòça dei territòris menaçats. En revènge, lei satellits permèton pas de mesurar certanei paramètres importants coma la pression. Son usatge creissent entraïnèt donc pas la disparicion deis otís pus ancians que son totjorn utilizats per respòndre a aqueu besonh. Pasmens, de mejans suplementaris son venguts completar la panoplia dei previsionistas coma lo dròn durant leis ans 2010.
En parallèl d'aquelei transformacions tecnicas, lo ret actuau deis estacions e deis agéncias en carga de la susvelhança dei bacins de formacion ciclonica s'estructurèt dins lo corrent dau decenni 1970. Avans aqueleis ans, certanei país desvolopats, coma Japon, avián ja imitat lo modèl estatsunidenc e format un sistèma eficaç de deteccion e de prevision. Pasmens, èra pas lo cas dins lei regions pus pauras.
L'etapa decisiva foguèt a catastròfa dau ciclòn Bhola que tuèt entre 250,000 e 500,000 personas en Paquistan Orientau (uei Bangladèsh) en 1970. D'efiech, en delà de l'abséncia de reaccion adaptadas deis autoritats, la causa premiera dau nombre de victimas èra l'abséncia d'un ret d'alèrta ciclonica dins la region. Ansin, cada bacin foguèt fisat a un centre especializat responsable de la deteccion e dau seguit dei tifons dins son sector. Ambé l'aparicion de ciclòns dins de zònas atipicas, aqueu sistèma es estat estendut ai bacins segondaris.
La modelizacion dei ciclòns
La modelizacion dei ciclòns s'interassa a plusors questions que son la modelizacion dau ciclòn eu meteis, la prevision de son desplaçament e la prevision de son intensitat. En causa dei dificultats d'observacions dau fenomèn, apareguèron solament a partir deis ans 1950. Lei progrès dins aqueu domeni son fòrça liats a aquelei dau camp, pus generau, de la prevision meteorologica.
Dins lo corrent deis ans 1970, apareguèron de modèls estatistics de prevision. Lo pus famós es probable CLIPER qu'intrèt en servici en 1972. Aquelei modèls calculan la trajectòria d'un auragan a partir d'una basa de donadas contenent lei caracteristicas dei ciclòns passats. Lo principi es donc identic ai metòdes estatistics establits avans la Segonda Guèrra Mondiala mai sa precision es largament melhorada per la capacitat de calcul deis otís informatics. De modèls similars son estats establits per preveire l'intensitat.
A partir deis ans 1980, lei progrès informatics permetèron l'aparicion de modèls numerics dinamics. Son objectiu èra de preveire lo movement e l'evolucion dau ciclòn a partir dei paramètres atmosferics. Son fòrça liats ais evolucions de la prevision meteorologica numerica. Lo premier modèl d'aqueu tipe apareguèt en 1978. Fins ais ans 1990, demorèron inferiors ai modèls estastics. Dins aquò, se revelèron fòrça utils per seguir lei tifons evolucionant en fòra dei percors pus frequents onte lei donadas estatisticas son raras.
Uei, lei dos tipes de modèls son mesclats dins de modèls que basan sei calculs sus l'usatge simultanèu de plusors. De liames son tanben establits ambé certanei fenomèns climatics coma El Niño. Gràcias a l'utilizacion de superordinators totjorn mai poderós, aquò a permés d'establir de previsions sus de duradas totjorn mai lòngas (3 jorns en 1990, 5-7 jorns a la fin dau decenni 2010). De mai, lo tractament automatic dei donadas a permés l'aparicion de sistèmas de deteccion automatic dei ciclòns a partir de 1990.
Còrdas (Tarn e Garona)
Còrdas (Cordes-Tolosannes en francés) es una comuna istoricament gascona, benlèu lingüisticament lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Ciclon tropical
La modelizacion dei ciclòns
Pasmens, lei modèls actuaus presentan totjorn certaneis imprecisions regardant la trajectòria dei ciclòns. De mai, se lei modèls de prevision dau desplaçament an fach de progrès importants, es pas totalament lo cas dei modèls de prevision d'intensitat que son pus malaisats de definir. D'importants trabalhs son donc totjorn en cors per assaiar de melhorar lei metòdes actuaus.
Era Escura
Era Escura (Lescure en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Còrdas (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ciclon tropical
La question dau rescaufament climatic
A l'ora d'ara, l'existéncia d'un liame eventuau entre lo rescaufament climatic e la formacion ciclonica es un objècte de debats au sen de la comunautat scientifica. Segon certanei meteorològs, l'intensitat deis auragans aumenta pauc a pauc dempuei leis ans 1970, çò qu'indica un liame clar entre lei dos paramètres. Existís benlèu tanben un liame entre la temperatura mejana deis aigas oceanicas e lo nombre de ciclòns enregistrats anualament.
Còrdas (Tarn e Garona)
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Còrdas èra de l'eleccion de Ribèra Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Cordes et Belleperche èra del canton de Sent Porquièr, en l'an X del canton de Sent Micolau de la Grava.
Ciclon tropical
La question dau rescaufament climatic
Pasmens, per d'autrei scientifics, aqueleis aumentacions pòdon s'explicar per d'autrei fenomèns coma l'oscillacion atlantica multidesenala qu'es a l'origina d'una variacion de temperatura deis aigas de superficia atlantica segon un cicle periodic de 80 ans. Una autra contestacion regarda lo parallelisme entre leis aumentacions de l'intensitat e dau nombre de ciclòns. Per lei tenents d'aquela teoria, lei tifons son a venir pus intens mai pus rars.
A l'ora d'ara, lei modèls son pas capables de respòndre a aquela question. De 2020 a 2060, leis aigas atlanticas deurián normalament se refrejar d'un gras. L'evolucion de sa temperatura permetriá probable d'aver d'elements novèus per copar lo debat.
Definicion e estructura
Un ciclòn tropicau es una violenta perturbacion meteorologica revolumaire de pression centrala fòrça bassa. Es compausat d'una depression, d'un cubèrt nivolós centrau dens, d'un uelh, d'una muralha de l'uelh e d'un escorrement divergent.
D'efiech, totei lei ciclòns son en rotacion a l'entorn d'una zòna de bassa pression. Aquelei pressions son entre lei pus feblas mesuradas au nivèu de la mar ambé de valors que pòdon èsser inferioras a 900 hPa. En parallèl, la temperatura es sovent auta a l'interior d'un ciclòn (15 a 20°C) en causa de la liberacion de calor entraïnada per la condensacion de l'aiga. La velocitat de desplaçament d'aquela depression (20-30 km/h) es aquela dau ciclòn.
Lo cubèrt nivolós centrau dens es una zòna de concentracion de chavanas e de bendas de precipitacions formada de cumulonimbus. Situada a l'entorn de la depression centrala, a un diamètre de 500 a 1000 km. Son aspèct es generalament ben simetric dins lei ciclòns intens. Pòu èsser pus lasc dins lei fenomèns ciclonics pus febles.
L'uelh es una region caracterizada per un movement descendent dei vents. Lei condicions climaticas i son generalament suavas (vents febles, abséncia de nívols...) mai la mar pòu i èsser fòrça agitada. A una forma ben circulara que son diamètre va de 8 a 200 km. Es enviroutat per la muralha de l'uelh qu'es una benda circulara onte la velocitat dei vents es maximala. Dins lei ciclòns pus violents, aquela estructura es remplaçada, per una rason desconeguda, per una tiera de ceucles de vents concentrics.
Enfin, dins lei jaç superiors d'un ciclòn tropicau, lei vents s'alunchan dau centre de rotacion e adòptan una rotacion anticiclonica quand arriban a la cima de la tempèsta. Es una caracteristica unica au sen dei fenomèns climatics terrèstres.
Nomenclatura
Lei ciclòns recebon de noms dempuei lo sègle XVIII. A l'origina, portavan lo nom dau patron dau jorn de son observacion ò d'apelacions marcant son caractèr excepcionau coma lo Grand Ciclòn de 1928 dins leis Antilhas Francesas. Puei, a partir deis ans 1920-1930, comencèt de s'impausar la costuma de li donar un prenom. Lo principi actuau foguèt formalizat a partir deis ans 1950. Es basat sus de listas que se repetisson regularament (totei lei quatre a siès ans segon lei bacins). Lei prenoms associats a de tifons fòrça importants ò fòrça murtriers son retirats.
Condicions necessàrias
La formacion d'un ciclòn tropicau necessita la preséncia simultanèa de plusors condicions en una region situada a mai de 10° de l'eqüator :
Bacins de formacion ciclonica
La màger part dei ciclòns tropicaus se fòrman entre 10 e 30° de latitud dins sèt bacins principaus que se tròban dins leis Oceans Pacific (nòrd-oèst, nòrd-èst e oèst), Indian (nòrd, sud-èst e sud-oèst) e Atlantic (nòrd). Lei pus actius son lei dos de l'Ocean Pacific Septentrionau amb aperaquí 25 ciclòns anuaus (17 per lo nòrd-oèst e 9 per lo nòrd-èst). Puei, vènon lei dos bacins sud de l'Ocean Indian amb aperaquí 10 ciclòns enregistrats cada an. Lei tres autrei bacins son mens actius ambé 6 ciclòns anuaus per lo nòrd de l'Ocean Atlantic, 5 per l'oèst dau Pacific e 2 per lo nòrd de l'Ocean Indian.
Dins aquelei bacins, i a de còps una sason ciclonica ben marcat. Es lo cas per l'Ocean Atlantic (junh-novembre), lo nòrd-èst dau Pacific (junh-novembre) e per l'emisfèri sud (octòbre-mai). En revènge, es pas lo cas per lei dos autrei bacins. D'efiech, dins lo nòrd de l'Ocean Indian, lo periòde ciclonic es irregular e va d'abriu avril a decembre ambé de maximoms en mai e en novembre. Enfin, dins lo nòrd-oèst dau Pacific, de ciclòns pòdon aparéisser tota l'annada ambé de maximoms en febrier e en setembre.
Mecanisme de formacion
La formacion d'un ciclòn comença amb aquela d'una depression isolada au dessüs d'una massa d'aiga cauda. Aquò dòna rapidament un caractèr umid a la perturbacion e i favoriza l'aparicion de cellulas convectivas generatritz de chavanas. Es a dire qu'entraïna la formacion de corrents ascendents umids, eissits l'evaporacion massisa de l'aiga. Aquel aire umid se refreja au contacte dei jaç superiors de l'atmosfèra, çò que dòna de precipitacions.
Pasmens, se lo centre depressionari demòra alimentat per d'estendudas d'aiga cauda, lo corrent ascendent umid va se renfòrçar. Aquò aumenta l'intensitat de la depression e renfòrça l'intensitat de la depression. En parallèl, se lei condicions de latitud e d'abséncia de cisalhament dei vents son respectadas, la fòrça de Coriolis pòu entraïnar la mesa en plaça d'una circulacion dei vents dins lo sens orari dins l'emisfèri nòrd e antiorari dins l'emisfèri sud.
Dins aqueu cas, la tempèsta vèn una depression tropicala qu'es generalament a l'origina de chavanas violentas. Dins aquò, se lei condicions favorablas a la formacion d'un ciclòn demòran en plaça, la depression perseguís son renfòrçament. Premier, se transforma en tempèsta tropicala avans de venir un ciclòn tropicau.
L'acabament d'aqueu procès de formacion es generalament marcat per l'aparicion d'un uelh. Pasmens, durant sa vida, lo ciclòn pòu variar en intensitat segon la temperatura de l'aiga rescontrada lòng de son percors.
Dissipacion
Un tifon que se dissipa se transforma en una tempèsta que garda una certana intensitat e que demòra un perilh important per lei populacions. En generau, dins una region cauda, vèn una tempèsta tropicala. Dins una zòna de latitud pus auta, pòu evolucionar per donar un ciclòn extratropicau qu'es una depression ben marcada dei regions temperadas.
Poder destructor
Leis auragans son un fenomèn fòrça destructor. Premier, generan de vents fòrça violents que pòdon damatjar ò destrurre de veïculs, de bastiments ò d'infrastructuras (pònts, rets electrics...). La bofada pòu tanben transformar de brigas en projectils.
Lòng dau litorau, un ciclòn es acompanhat per una onda e una marejada de tempèsta. Aquò pòu entraïnar de degalhs fòrça importants amb una aumentacion dau nivèu generau de la mar e la formacion d'ondas destructritz que pòdon passar vint mètres d'autor. Ansin, durant un tifon, lo negatge es un risc major per leis abitants deis endrechs expausats ais ondas. Aqueu perilh es renfòrçat per leis vengudas deis aigas congreadas per lei precipitacions ciclonicas.
En fòra d'aquelei degalhs, lei consequéncias dei ciclòns pòdon generar de perilhs suplementaris après la fin de la tempèsta. D'efiech, la destruccion deis infrastructuras e la desorganizacion dei servicis estataus favorizan sovent leis epidemias e lei violéncias (pilhatges). Limitan pereu l'eficacitat dei secors que pòdon pas agantar lei zònas tocadas (destruccion dei rotas, dei pòrts...) ò utilizar totei sei mejans (abséncia d'electricitat, impossibilitat d'i portar de medicaments...). Dins de cas extrèms, pòdon entraïnar una famina.
Ansin, leis auragans son donc de fenomèns fòrça perilhós per lei populacions umanas, especialament dins lei regions pobladas situadas lòng dau litorau coma Bangladèsh. Per exemple, lo ciclòn Bhola i tuèt entre 250,000 e 500,000 mòrts en 1970.
Deteccion e alèrta
Dins lo cas d'una menaça per de populacions, lei centres meteorologics emeton alora una alèrta. De mesuras son alora presas per protegir leis abitants e certaneis infrastructuras. Pasmens, segon lei país, lei mejans de proteccion e de comunicacion son pas totjorn sufisents per assegurar una prevencion eficaça.
Mejans de prevencion
En causa de la poissança dei vents, dei precipitacions e deis ondas associats a un ciclòn, la proteccion deis abitants e dei construccions es relativament malaisada. Necessita l'adopcion de nòrmas arquitecturalas permetent de limitar l'efiech dau vent sus lei bastiments, d'un plan d'amainatjament dau territòri permetent de redurre lei riscs de montadas deis aigas e de protegir lei rets essenciaus (aiga potabla, electricitat, gas...). Certanei país an tanben bastit de sostas anticiclonics per la populacion.
Dissipacion artificiala
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, i aguèt quauquei projèctes de dissipacion articifiala dei tifons. Totei mau capitèron car un ciclòn es un fenomèn tròp poderós per èsser mestrejat per la tecnologia umana actuala. L'idèa pus desvolopada foguèt aquela de l'ensemenada artificiala dei nívols ambé d'iodur d'argent. L'objectiu èra d'entraïnar de plueias artificialas e d'afeblir lo ciclòn. Pasmens, l'efiech vertadier èra tròp feble e la vapor d'aiga transformada en gotetas d'aiga èra rapidament remplaçada.
I aguèt tanben d'idèas destinadas a refrejar leis aigas de superficia dei zònas tropicalas. Per exemple, foguèt prepausat de remorcar d'icebergs dins aquelei regions ò d'i installar de sistèmas permetent de pompar l'aiga freja dei jaç inferiors deis oceans vèrs la superficia. Pasmens, en fòra dau còst tròp important, l'interès d'aquelei metòdes foguèt jamai clarament demostrat.
Lercol
Lercol (Lercoul en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.