cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Confucianisme
Lo canon literari confucianista
Lo canon literari de basa dau confucianisme es compausat de sièis classics de la literatura chinesa : Lo confucianisme es fondat sus l'estudi aprefondida d'aqueleis obratges. Aquò a donc engendrat la redaccion de plusors commentaris e compilacions de reflexions. Lo pus famós son leis Analèctas de Confuci que son un recuelh d'aforismes e de discors de Confuci eu meteis. Mai se fau tanben citar lo Daxue (« Lo Grand Estudi ») que tracta de questions socialas e politicas, lo Zhong Yong (« Lo Mitan invariable ») que desvolopa una metafisica confucianista e lo Mengzi (« Lo Menci ») que tracta de filosofia.
Les Épesses
Les Epesses es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Confucianisme
La morala confucianista
La natura religiosa dau confucianisme es sovent questionada en causa de l'abséncia d'elements classics dins leis autrei religions coma una cosmogonia, de dieus, de dògmas ò una proposicion de sauvament de l'amna dau fidèu. En plaça, lo confucianisme prepausa una morala destinada a melhorar l'èsser uman per lo transformar en junzi (« gentilòme » ) gràcias au mestritge dei Sièis Arts. Per aquò, lo li, la morala associada a l'ensenhament de Confuci, permet de guidar l'individú dins totei leis aspèctes de sa vida per mantenir l'armonia generala entre l'òrdre generau dau mond e eu. Designa ansin l'ensemble dei rituaus sociaus de respectar.
Aquela morala s'inscriu dins lo quadre dei religions chinesas. Pasmens, sa premiera caracteristica es de desmitificar lei cresenças tradicionalas. Per exemple, leis èssers subrenaturaus son transformats en vertuts e lo Cèu pèrd son estatut divin per venir un principi qu'assegura lo mantenement de l'òrdre. De mai, lo confucianisme dispausa pas de clergat e lei rituaus pus complèxs son generalament assegurats per de letruts. Tanben, la cosmologia confucianista, principalament desvolopada per Dong Zhongshu († sègle II avC), es relativament somària e la logica figura pas, ò gaire, dins lei preocupacions de Confuci. Enfin, aqueu darrier donèt pas a son ensenhament un objectiu soteriologic. Es per l'ensemble d'aquelei rasons que la natura religiosa dau confucianisme es sovent negaga.
Les Épesses
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Confucianisme
La morala confucianista
Dins aquò, la morala confucianista es marcada per un movement educatiu, que va d'aut en bas e que correspònd a una mena d'amor pairau, e per un movement de reveréncia que va d'en bas en aut e que correspònd a un sentiment de pietat filiala. Lo respècte d'aquela pietat es probable l'unic absolut de la pensada confucianista mai Confuci capitèt de mainatjar un drech de remostranças se lo paire ò lo prince èran a s'enganar dins una direccion marrida (que foguèt mai ò mens respectat segon lei periòdes).
Les Épesses
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
(710) Gertrud
(710) Gertrud es un asteroïde.
Confucianisme
Difusion e influéncia
Estimar la difusicion precisa dau confucianisme dins lo mond actuau es fòrça malaisat. Son aspècte pus morau e filosofic que religiós es pauc adaptat ais enquistas d'opinion demandant la religion deis estatjants d'un territòri donat. Per exemple, es pas considerat coma una religion en China continentala. De mai, dins lei país d'Asia Orientala onte lo confucianisme es influent, es possible de seguir lei precèptes de plusors crèires car lei diferents movements filosoficoreligiós son pas exclusius. Ansin, totjorn en Republica Populara de China, es possible d'observar lei rites dau confucianisme, dau taoïosme, dau bodisme e de la religion tradicionala. Enfin, fau nòtar que, per de rasons ideologicas, lei país socialista d'Asia publican pas ò pauc d'estatisticas sus la religion de sei ciutadans. Dins leis estudis religiós, lo nombre de confuceans pòu donc variar de quauquei milions a un miliard. Dins lo premier cas, la chifra gropa leis individús que se reclaman explicitament dau confucianisme dins d'endrechs coma l'illa de Bangka. Dins lo segond, intègra totei lei personas que seguisson de crèires influenciats per lo confucianisme coma la religion tradicionala chinesa.
Un autre aspècte important de l'influéncia dau confucianisme es sa capacitat a formar de sincretismes e de corrents filosofics novèus. Per exemple, en Corèa, lo cheondoïsme es un movement religiós, aparegut dins lo corrent dau sègle XX, qu'es largament fondat sus lei principis de basa dau confucianisme. Uei, es la segonda religion en Corèa dau Sud e de la premiera en Corèa dau Nòrd. En Japon, lo neoconfucianisme participèt a la formacion dau bushido, lo còdi guerrier seguit per lei samorais. Totjorn dins l'archipèu nipon, d'aspèctes dau confucianisme foguèron integrats dins lei dos tèxtes fondators de la mitologia japonesa : lo Kojiki (« Cronica dei fachs ancians ») e lo Nihon shoki (« Cronica de Japon »).
Élise Lucet
vinheta|Élise Lucet en 2015. Élise Lucet, nascuda lo 30 de mai de 1963 a Roan (Sèina Maritima), es una jornalista, cap redactritz e presentatritz de television francesa.
Après una vintena d'annadas passadas a France 3, especialament coma presentatritz del 19/20, presentèt puèi pendent onze ans, lo Jornal de 13 òras de France 2 del diluns al divendres, fins al 29 d'abril de 2016.
Warao
Lo warao es un isolat lingüistic nomat per los amerindians warao que demoren dins lo deltà dau flume Orinoco au Veneçuèla, e maitot dins lo nòrd-oèst de Guyana.
Quela linga n'es atachada a pas-una autra, nimai la familha linguistica de las lingas arawakianas.
Vroil
Vroil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Revenga de Campos
Revenga de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(711) Marmulla
(711) Marmulla es un asteroïde.
Anchoiada
L'anchoiada es una especialitat caracteristica del litoral provençau. Pren son nom de son ingredient principal : l'anchòia (present tanben dins la tapenada), un peis plan apreciat long de las ribas de la Mediterranèa.
Preparacion
Cau lauar es anchòies, esbrigalhar-les e bàter-les damb òli. Er alh, eth vinagre e eth pebre se méten après entà condimentar-lo e va ath gost de cadun.
Era anchoiada pòt èster conservada facilament en tot ahíger-le òli.
Revilla de Collazos
Revilla de Collazos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Brave flic, marrit flic
La tecnica del es una tactica psicologica utilizada dins la negociacion e los interrogatòris.
Aquesta tactica implica una equipa de dos interrogators que prenon aparentament un apròchi opausat cap a l'interrogat. Los interrogators pòdon interrogar la persona cadun son torn o pòdon la confrontar al meteis temps.
Tecnica
Aquesta tecnica a tanben sos inconvenients pr'amor que pòt èsser facilament identificada e lo « marrit flic » se pòt alienar lo subjècte.
Negús
thumb|250x250px| Sagel reial dels negús. Negús (Geez, nigūś, Amaric nigūs; cf. Tigrina negāš) èra lo títol utilizat per un rei e a vegada per un govèrn vassal dins l'ancian Estat monarquic etiopian, l'anciana Abissinia. Lo tèrme es utilizat per traduire lo mot "rei" dins los tèxtes biblics e literaris. Es un mòt derivat de l'anciana raíç semitica verbal N - G - Ś, que significa "reinar".
Segon la tradicion etiopiana que, un milenari abans  Crist, pendent la demorança de la reina de Saba a Jerusalèm, venguèt femna del rei Salamon.
Tornèt al país emprenhada, aguèt un filh, nomenat Menelik per unes autors, e que foguèt educat a Saba pendent l'enfança del mainat. Adolescent, lo jove foguèt enviat a Jerusalèm quand foguèt consagrat al Temple de Salamon, recebent lo nome del sieu pepin Dàvid.
Quand ascendiguèt al tròn etiopian introduguèt la religion judaica al sieu país.
Enseguida, totes los sobeirans de la milenara Abissinia, dempuèi l'antiquitat, utlizavan lo títol de Negús, se presentant descend del rei biblic Salamon, e de la legendária reina de Saba.
Lo sobeiran de l'empèri etiopian utilizava lo títol de negús neguèst (rei dels reis), amb lo sens d'emperaire.
Lo darrièr Negús Neguèst etiopian foguèt Hailé Selassié, que regnèt de 1930 a 1974.
(712) Boliviana
(712) Boliviana es un asteroïde.
Hermann Hesse
Hermann Karl Hesse (n. en 1877, m.1962) foguèt un escrivan alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1946.
Antoigny
Antoigny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat es al sud-es del país de Andaine. Lo sieu bourg es a l'èst de Couterne, a Unitat|7.5|km  al sud-es de Bagnoles-de-lo Adorna e a Unitat|8.5|km  al sud de La Ferté-Macé.
La commune est au sud-est du pays d'Andaine. Son bourg est à 4.5 km à l'est de Couterne, à 7.5 km au sud-est de Bagnoles-de-l'Orne et à 8.5 km au sud de La Ferté-Macé.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fortalessa
thumb|right|[[Dessenh representant de la Bastilha, una fortalessa qu'èra inicialament destinada a renforçar un ponch feble dei fortificacions de París.]]
Una fortalessa (var. casteràs, chastelassa, fortalesa, hortalessa ) es un luòc fortificat organizat per la defensa d'una vila ò d'una region. Generalament dotada d'una garnison e de resèrvas importantas, es pus gròssa qu'un fòrt. Pasmens, dins lei fachs, lo destriament entre lei dos tipes d'obratge es pas totjorn clar.
Leyr
Leyr es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Qualques testimònis del conflicte an informat una anecdote amusante. Un bataillon de peluts li caliá prene los sieus quartièrs a Leyr mas dispausava pas de cap de mapa per se retre-i. Après aver-i cercat lo vilatge en un rai de divèrsas desenas de quilomètres, Leyr demorava introuvable. Lo capitani #enviar alavetz una estafette cap al sud - oèst, après i aver pres conselh près de las populacions localas. Lo estafette #arribar fins al pòble, mas #descobrir #que i aviá #èsser destruit pels bombardements. La siá cultura classica—s'agissiá d'un estudiant—la #portar a dire al capitani "Ai trobat! Mas es Pompei!" Continuament a quoi lo capitani, mens féru n'istòria anciana, s'exclama: "merda, se se es encara gouré!"
Des témoins du conflit ont rapporté une anecdote amusante. Un bataillon de poilus devait prendre ses quartiers à Leyr mais ne disposait d'aucune carte pour s'y rendre. Après avoir cherché le village dans un rayon de plusieurs dizaines de kilomètres, Leyr restait introuvable. Le capitaine envoya alors une estafette vers le sud - ouest, après avoir pris conseil auprès des populations locales. L'estafette parvint jusqu'au village, mais découvrit qu'il avait été détruit par les bombardements. Sa culture classique—il s'agissait d'un étudiant—l'amena à dire au capitaine "J'ai trouvé! Mais c'est Pompei!" Suite à quoi le capitaine, moins féru en histoire antique, s'exclama: "merde, on s'est encore gouré!"
Anidrid d'acid
thumb|right|[[Grop foncionau caracteristic de l'anidrid d'acid.]]
Nomenclatura
Dins lei règlas de nomenclatura internacionala, l'estructura dau nom d'un anidrid d'acid es « anidrid alcanoïc ». Lo tèrme « alcanoïc » es adaptat en foncion deis acids carboxilics a l'origina de l'anidrid. Per exemple, anidrid acetic (ò etanoïc) (CH3CO)2O indica un anidrid d'acid format per doas moleculas d'acid acetic. Autre exemple, l'anidrid etanoïc propanoïc indica un anidrid compausat a partir d'una molecula d'acid acetic (ò etanoïc) e d'una molecula d'acid propanoïc.
Formacion
Un anidrid d'acid es generalament obtengut gràcias a l'union de dos acids carboxilics segon la reaccion de desidratacion : R–COOH + R'–COOH = R–CO–O–CO–R'+ R–CO–O–CO–R + R'–CO–O–CO–R'+ H2O Aquela reaccionn es reversibla e leis anidrids d'acis pòdon aisament subir una idrolisi.
Es tanben possible de formar d'anidrids d'acids en utilizant un clorur d'acil e un carboxilat : R–COCl + R'–COO− = R–CO–O–CO–R' + Cl−
Reactivitat
Leis anidrids d'acid son de derivats d'acids carboxilics. An donc una reactivitat similara. Lei dos carbònis portant lei liasons carbonils (C=O) son electrofils e pòdon donc reagir amb d'espècias nucleofilas Nu− segon la reaccion : R–CO–O–CO–R + Nu− = R–CO–Nu + R–CO–O− Aquela reaccion permet, per exemple, de formar d'estèrs amb un rendiment quasi totau.
(713) Luscinia
(713) Luscinia es un asteroïde.
Vaux-sur-Aure
Vaux-sur-Aure es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Vali-sus-Aure es una municipalitat del Bessin situada a tres quilomètres de Bayeux e quatre quilomètres de las còstas de la Mange (Longas-sus-Mar), a traversat per la Aure.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1829, Vali-sus-Aure (323 abitants l'an 1821) absorbeix Argouges-sus-Aure (25 abitants).
En 1829, Vaux-sur-Aure (323 habitants en 1821) absorbe Argouges-sur-Aure (25 habitants).
Internet
Internet —o l'Internet— qu'ei un metòde d'interconnexion descentralizada de hialats d'ordinators metut en marcha dab un ensemble de protocòls nomat TCP/IP, qui guaranteish que hialats fisics eterogenèus e foncionen com un sol hialat logic, d'endom mondiau. Las soas originas que remontan a 1969, quan s'establí la prumèra connexion enter ordinators, aperada ARPANET, enter tres universitats de Califòrnia e ua d'Utah, aus Estats Units.
Au contra de çò qui lo monde e pensan en generau, Internet n'ei pas sinonim de World Wide Web (WWW, o "lo Web"). Aqueste que hè partida de l'Internet e qu'ei un deus nombrós servicis auherits peu hialat Internet. Lo Web qu'ei un sistèma d'informacion hòrt mei recent, desvolopat au principi per Tim Berners Lee en 1989. Lo WWW qu'utiliza l'Internet com mejan de transmission.
Quauques uns deus servicis disponibles sus Internet, a despart deu Web, la soa version evoluada Web 2.0 e los sistèmas operatius Web (WebOS, EyeOS), que son l'accès a distància a d'autas maquinas (SSH e Telnet), lo transferiment d'archius (FTP), lo corrièr electronic (SMTP y POP), los bulletins electronics (news o grops de novèlas), las conversacions en linha (IRC y chats), la messatgeria instantanèa, lo partiment d'archius (P2P, P2M, Descargament Dirècte), la ràdio a la carta (Podcast), lo visionatge de vidèos a la carta (P2PTV, Miro, Joost, Videocast) e los jòcs en linha.
Istòria
1961 : au mes de julhet, Leonard Kleinrock deu MIT (Massachussetts Institute of Technology) que publiquè lo prumèr document sus la teoria de commutacion de paquets. Kleinrock que convençó a Lawrence Roberts de la factibilitat teorica de las comunicacions via paquets en plaça de circuits, çò qui èra ua gran avançada suu camin de cap tau tribalh informatic en hialat. L'auta avançada fondamentau qu'estó de har dialogar los ordinators enter eths.
1965 : entà explorar aqueste airau, Roberts que connectè un ordinator TX2 au Massachussetts dab un Q-32 en California per ua linha telefonica commutada de baisha velocitat, creant atau lo prumèr hialat, redusit vertat qu'ei, d'ordinators d'aira larga jamei construsit. Aus Estats Units que s'i cercava ua solucion entà mantiéner las comunicacions vitaus deu país en cas de guèrra nucleara. Aqueste fèit que marquè pregonament l'evolucion deu Hialat, puishque au dia de uei enqüèra los trèits fondamentaus deu projècte e's tròban presents dens l'Internet actuau.
Nivèrns
Nevers (Nevers en francés), es una vila francesa situada dins lo departament de Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat. Es la prefectura de Nièvre. En 2010, la comuna aviá 36,762 abitants.
Internet
Istòria
1983 : lo 1èr de genèr, ARPANET que càmbia lo protocòl NCP per TCP/IP. D'auta part, que's balhè la foncion d'assignacion d'identificators a la IANA (Internet Assigned Numbers Authority), qui, mei tard, e deleguè ua part de las soas foncions a l' Internet registry qui eth medish, e horneish servicis aus DNS (Domain Name System).
Nivèrns
Geografia
La vila es situada al jonhent del riu Léger e de Nièvre (riu Nevara > vila Nevers) a qualques quilomètres del riu Alèir (afluent de Léger). Ocupa un suquet en riba drecha de Léger. thumb|left|500px||Nevers dempuèi la riba sud de [[Léger]]
Internet
Istòria
1986 : la National Science Foundation que comença de desvolopar NSFNET qui va deviéner lo prumèr hialat en arbo de l'Internet, completat apuish peus hialats NSINET e ESNET, tots aus Estats Units. Parallèlament en Euròpa, d'autes hialats, tant publics com comerciaus, que formavan au ras deus hialats americans l'esqueleta de basa (backbone) de l'Internet.
1989 : dab l'integracion deus protocòls OSI dens l'arquitectura d'Internet, que comença la tendéncia actuau de perméter non solament l'interconnexion de hialats d'estructuras diferentas, mes tanben l'utilizacion de protocòls diferents de comunicacions.
Au CERN de Genèva, un escabòt de fisicians dont lo capdau ei Tim Berners-Lee, que crean lo lengatge HTML, basat suu SGML.
2006 : lo 3 de genèr, Internet qu'atenh lo miliard e cent milions d'utilizators. Que's preved qu'en dètz ans, lo nombre d'internautas que creisherà dinc a uns dos miliards.
Internet e societat
Internet qu'a un impacte pregon suu tribalh, suus lesers e sus la coneishença au nivèu mondiau. Mercés au Web, milions de personas qu'an un accès aisit e immediat a ua quantitat grana e divèrsa d'informacion en linha. Un exemple d'açò qu'ei lo desvolopament e la distribucion de collaboracion deus logiciaus de Free/Libre/Open-Source (SEDA), per exemple GNU, Linux, Mozilla e OpenOffice.org.
Per rapòrt a las enciclopèdias e a las bibliotècas tradicionaus, lo Web qu'a permés ua descentralizacion sobta e extrèma de l'informacion e de las dadas. Companhias e individús que i a qu'an adoptat l'usatge deus blògs (weblogs), qui s'emplegan en gran partida com diaris actualizables. Organizacions comerciaus que i a qu'engatjan lo lor personau a har figurar los lors airaus d'especializacion suus lors sits, dab l'ahida qu'impressionaràn los visitaires dab coneishença de haut nivèu e informacion libra.
Internet qu'ei arribat a ua gran partida deus larèrs e de las entrepresas deus país rics, creant d'aqueste punt de vista ua "fractura numerica" dab los país praubes, dens los quaus la penetracion de l'Internet e las navèras tecnologias ei hèra limitada entà las personas.
Parièr, au gusmeth deu temps l'accès a l'Internet que s'ei estenut pòc a pòc dens just totas las regions deu monde, de faiçon que n'ei pas mauaisit de trobar au mensh dus ordinators connectats en regions aluenhadas.
Deu punt de vista de la cultura e de la coneishença, l'Internet qu'ei estat un avantatge e ua responsabilitat. Lo hialat de hialats que horneish au monde qui s'interèssan a d'autas culturas ua quantidat significativa d'informacion e dab ua interactivitat impossibla a aténher autament.
Lesers
La pornografia e l'industria deus jòcs vidèo que representan ua bona partida deus lesers suu Web e que horneishen sovent ua hont significativa de revienuts publicitaris entà d'autes sits. Hèra de govèrns qu'an ensajat shens succès de travar la difusion d'aqueras duas industrias sus l'Internet. Un airau màger deus lesers sus l'Internet qu'ei lo sistèma de jòcs en hialats.
Hèras qu'utilizan l'Internet entà descargar musica, filmes e d'autas òbras artisticas. Daubuas honts qu'ac hèn pagar e dabautas que son a gratis, dab l'usatge deus serviders centralizats o distribuits, las tecnologias de P2P. Hèras tanben que's serveishen deu hialat entà accedir a las novèlas e a la meteo.
La messatgeria instantanèa o chat e l'email que son quauques uns deus servicis mei espandits. A l'òra d'ara, un debat qu'ei ubèrt entà saber s'aqueths sistèmas de comunicacion e favorizan o au contra achican lo contacte de persona a persona enter èstes umans.
Tribalh
Dab l'apareishuda de l'Internet e de las connexions de hauta velocitat disponiblas entau public, Internet qu'a pro cambiat la manièra de tribalhar de milions de personas, en permétent ua flexibilitat màger en tèrmis d'oraris e de localizacion, au contra deu dia de tribalh tradicionau de 8 h deu matin a 5 h deu vrèspe dab desplaçament deus emplegats tau lòc de tribalh.
Un expèrt comptable situat en un país que pòt contarotlar los comptes d'ua companhia situada en un aute país, en utilizant un servider situat en un tresau país, mantienut a distància per especialistas situats en un quatau país.
Internet qu'a dat l'aviada au fenomèn de la globalizacion e de cotria dab çò qui apèran la desmaterializacion de l'economia, qu'a provocat la neishença d'ua Navèra Economia caracterizada per l'utilizacion deu hialat dens tots los procèssus d'aumentacion de valor de l'enterpresa.
L'evolucion d'Internet
Au davant, que'ns servívam d'Internet entà miras de las claras e de las simplas. Que navigàvam sus Internet entà causas hèra precisas.
Adara tanben, lhèu, mes que'ns podem pèrder caphens la garba immensa de possibilitats qui'ns balha lo Hialat. Uei lo dia, l'impression qui retiram de l'Internet qu'ei la d'un brut hart d'interferéncias, d'ua explosion d'ideas divèrsas, de personas diferentas, de pensadas desparièras, tandas e tandas de possibilitats qui entà un esperit uman e pòden representar quauquarren d'excessiu.
Forcarei
Forcarei es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Internet
L'evolucion d'Internet
La creishença de l'Internet, o meilèu l'arribada de tandas de personas suu Hialat, que hè que las carrèras de çò qui en prumèras èra ua petita vila e son devienudas un monde en si medish.
Lo fèit que l'Internet aja tant creishut qu'implica ua quantitat màger de relacions, per virtuaus que sian, enter los sons membres. Atau adara que sabem qu'establim mei de relacions virtuaus e mensh de personaus; a partir d'aquiu, e en pensant au bonur qui dan las relacions personaus, que podem concludir que quan ua persona aja besonh d'ua coneishença populara o non escriuta dens los libes, que recorrerà a la hont mei hidabla, qui s'avienga mei dab çò qui cèrca, e la mei aisidament accessibla. Com adara aquesta hont e's tròba sus Internet, aquera persona que s'estimarà mei de har shens las afranquidas necessàrias entà entrar en contacte personau dab quauqu'un de qui's posca obtiéner aquera informacion e per'mor d'aquò n'establirà pas ua relacion personau, mes virtuau, e sonque per aquera rason que diminuaràn las relacions personaus, per rapòrt au passat mei pròche. Que se'n manca qu'aquò e sia damnatjós entà l'espècia umana, per'mor qu'implica l'existéncia d'un mèdia capable de prepausar solucions a problèmas qui au davant èran hèra mei mauaisits de resòlver.
Com tota gran revolucion, Internet qu'aubreish ua èra navèra de metòdes de resolucion de problèmas creats a partir de solucions anterioras. Internet que balha l'impression qui avem tots avut un còp o aute, de poder trobar tot çò qui avem besonh quan ac avem besonh. Qu'ei un desvelh d'intencions qui jamei au davant la tecnologia n'avè produsit dens la poblacion mondiau. Açò qu'engendra ua impression de proximitat, d'empatia, de comprenença, e au còp de confusion, de peleja, de luta e de conflictes qui mian tà constatar que l'Internet ei com la vita "reau".
La question de la censura
Un deus màgers avantatges, o inconvenients, de l'Internet, qu'ei la dificultat de'u contarotlar au nivèu globau.
Daubuns govèrns, dens país com Iran, Arabia Saudita, Cuba, Corèa deu Nòrd e la China, que restrenhen l'accès deus lors ciutadans a daubuns contienuts d'Internet, politics e religiós, considerats contraris a las lors orientacions. La censura que's hè, a bèths còps, peu biaish de filtres contarolats peu govèrn, fondats sus leis o motius culturaus. Per aquò, hèra d'utilizators d'Internet que pòden evitar aqueths filtres, puishque la màger part deu contienut de l'Internet ei disponibla dens lo monde sancèr, a condicion d'aver los mejans tecnics entà's connectar e las coneishenças necessàrias entad ac har.
L'accès a l'Internet
Internet qu'includeish haut o baish 5000 hialats dens lo monde sancèr e mei de 1000 protocòls diferents fondats sus TCP/IP, qui ei atau lo protocòl deu Hialat. Lo nombre de servicis disponibles suu Hialat qu'an aumentat hèra mercés a las navèras tecnologias de transmission de hauta velocitat, com DSL e Wireless; l'Internet que se'n da a amassar personas dab la videoconferéncia, avéder imatges per satellit (òm que pòt véder la soa maison deu cèu avant) e a perméter d'observar lo monde dab webcams, de telefonar a gratis o d'accedir a un jòc en hialat en 3D, a un bon libe PDF o a filmes entà descargar.
L'accès a Internet qui s'aplicava quauques annadas endarrèr, peu hialat telefonic, qu'ei estat graduaument remplaçat per connexions mei rapidas e mei establas, com l'ADSL, lo cable o la fibra optica. Qu'an apareishut tanben accès peu hialat electric e peu quite satellit (generaument, sonque entà descargar, ja qu'existesca la possibilitat de dobla via, en utilizant lo protocòl DVB-RS).
Los noms de domeni
La Corporacion d'Internet entaus Noms e Numèros Assignats (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ICANN) qu'ei l'autoritat qui coordina l'assignacion d'identificators unics sus l'Internet: noms de domeni, adreças de Protocòls Internet, numèros de pòrt deu protocòl e paramètres. Un nom globau unificat (qu'ei a díser, un sistèma de noms exclusius entà sostiéner cada domeni) qu'ei essenciau entà qu'Internet e posca foncionar.
L'ICANN qu'a lo son sièti en Califòrnia, supervisada per un Comitat de Direccion internacionau dab equipas tecnicas, comerciaus e academicas e ONGs. Lo govèrn deus Estats Units qu'a tostemps un ròtle privilegiat dens los cambis aprovats dens lo DNS (Domain Name System). Com l'Internet ei un hialat distribuit qui compren hèra de hialats volontàriament interconnectats, n'a pas, com tau, nada organizacion qui'u govèrne.
Catherine Deneuve
Catherine Deneuve (París, lo 22 d’octòbre de 1943) z-es ‘na granda actritz francesa de cinèma e de television. Son nom d'ostal z-es Catherine Dorléac, z-es la sòr de l’actritz Françoise Dorléac. Z-es la filha delh actor de teatre e de cinema Maurice Dorléac e de l’actritz de teatre Renée Deneuve.
Aguèt relacions amorosas emb: lo realizator Roger Vadim (lo paire de son filh Christian Vadim), lo fotograf David Bailey, lo realizator François Truffaut, l’actor Marcello Mastroianni (lo paire de sa filha Chiara Mastroianni) e Pierre Lescure.
Ribas de Campos
Ribas de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(715) Transvaalia
(715) Transvaalia es un asteroïde.
James Batcheller Sumner
James Batcheller Sumner (n. en 1887, m.1955) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1946 amb Wendell Meredith Stanley e John Howard Northrop.
Biografia
Nasquèt lo 9 de novembre de 1887 dins la vila de Canton, situada a l'estat de Massachusetts. Estudièt quimia a l'Universitat de Harvard, ont se licencièt lo 1910. Lo 1912 inicièt los sieus estudis de bioquimia a Harvard, ont se licencièt lo 1914. Entre 1914 e 1929 foguèt professor de bioquimia a Harvard, e entre 1929 e 1955 foguèt catedratic a l'Universitat de Cornell.
Sumner moriguèt de càncer lo 12 d'agost de 1955 a la siá residéncia de Buffalo, situada a la estat de Nòva York.
Recèrca scientifica
Inicièt la siá recèrca en l'isolament dels enzims en la siá forma pura, un fach qu'èra jamai estat atengut, e que realizèt pendent los sieus sojorns a Brussèlas (1921 e 1922), Estocòlme (1929) e Uppsala (1937-1938), dins aquela darrièra vila suedesa al bòrd del Prèmi Nobel Theodor Svedberg. Après se trobar amb fòrça fracàses, l'an 1926 atenguèt isolar e cristalizar las enzims mercés a l'ureasa.
Sassegnies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Sars-Poteries
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
Sars-Poteries Se situa en lo sud-es del departament del Nòrd (Enaut) en plena cœur del Parc natural regional del Avesnois. Lo Avesnois a conegut per las siás pradas, lo sieu bocage e lo sieu relief un pauc vallonné en la siá part sud-es (començament dels contreforts dels Ardennes), dicha « pichona Soïssa del Nòrd ».
En fach, Sars-Poteries facha part administrativement de la Avesnois, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
Sars-Poteries A traversat per la « via verda de la Avesnois », sentier reservat als desplaçaments pédestres e en bicicleta. Lo traçat s'inscriu en lo projècte europèu EuroVelo (linha EuroVelo3). @Dénommer « Rota dels pelegrins », lo recorregut li cal permetre de connectar Trondheim (Norvègia) a Santiago de Compostel·la (Espanha) per vias reservadas a las piétons e cyclotouristes.
La Belgica se tròba a 11 km e lo departament de l'Aisne a 15 km.
Sars-Poteries se situe dans le sud-est du département du Nord (Hainaut) en plein cœur du Parc naturel régional de l'Avesnois. L'Avesnois est connu pour ses prairies, son bocage et son relief un peu vallonné dans sa partie sud-est (début des contreforts des Ardennes), dite « petite Suisse du Nord ».
En fait, Sars-Poteries fait partie administrativement de l'Avesnois, historiquement du Hainaut et ses paysages rappellent la Thiérache.
La commune se trouve à 100 km de Lille (préfecture du Nord), Bruxelles (Belgique) ou Reims (Marne), à 45 km de Valenciennes, Mons (B) ou Charleroi (B) et à 8 km d'Avesnes-sur-Helpe (sous-préfecture).
Sars-Poteries est traversée par la « voie verte de l'Avesnois », sentier réservé aux déplacements pédestres et en bicyclette. Le tracé s'inscrit dans le projet européen EuroVelo (ligne EuroVelo3). Dénommé « route des pèlerins », le parcours doit permettre de relier Trondheim (Norvège) à Saint-Jacques-de-Compostelle (Espagne) par des voies réservées aux piétons et cyclotouristes.
Le village est bordé par les communes de Felleries, Beugnies.
La Belgique se trouve à 11 km et le département de l'Aisne à 15 km.
Iono
Ionoqu'èra ua ciutat egipciana mei coneguda com Eliopòlis , nom balhat peus Grècs (de Èlios, diu deu só e deu grèc pòlis, ciutat) a l'antica vila de Òno-Iono, per'mor d'estar la vila deu diu solar Ra) ; qu'èra la capitala deu tretzau nòme de l'Egipte antica. Uei lo dia, en arabi que s'apèra Aîn-esh-Shams (l'uèlh deu só).
Sándor Márai
200px|thumb|Sándor Márai (detalh de son estatua a Košice, [[Eslovaquia)]]
Sándor Márai, nascut Sándor Károly Henrik Grosschmied de Mára (Kassa, 11 d'abril de 1900 – San Diego, Califòrnia, 21 de febrièr de 1989) foguèt un escrivan e jornalista ongrés.
Sent Cric deu Gave
Sent Cric deu Gave (Saint-Cricq-du-Gave en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sen'krik]. Las fòrmas ancianas que son de Sanctus Ciricus de Arribere Gaver aus sègles XI-XII, villa S. Cirici, en latin, en 1072, S. Ciric (mapa deu sègle XVII, shens data), S. Cric (mapas de 1638 e de 1733).
L'agionime qu'ei lo nom grecolatin de dus martirs deu sègle IV, Cyricus. Per metatèsi regressiva, Circ- que passè a Cric-, ,.
Lo determinant Gave qu'ei un idronime pirenenc d'origina prelatina. Que s'ageish deu gave de Pau abans sa joncion dab lo gave d'Auloron, a Pèirahorada.
Aveize
Aveize en arpitan (Aveize en francés) es una comuna alsaciana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Aveize Se situa a la cœur dels Monts del Lionès.
Aveize se situe au cœur des Monts du Lyonnais.
Fornelos de Montes
Fornelos de Montes es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Licèu Ozenne
vinheta|280x280px|La cort interiora del licèu. Lo licèu Ozenne es un establiment d'ensenhament segondari e superior, situat al 9 de la carrièra Josèp Merlin a Tolosa, a proximitat de la basilica de Sant Sarnin.
Istòria
Théodore Fulgence Ozenne (1814-1898), dont proven lo nom del licèu, foguèt un banquièr tolosenc, membre del conselh municipal, president de la Cambra de Comèrci.
En 2012, malgrat l'interdiccion per la lei del 17 de junh de 1998, los estudiants en classas preparatòrias èran somés al bisutatge, estacats a las cledats de l'establiment e aspergits de saussa de peis.
Cadi
Un cadi es un jutge musulman que pòu resòuvre d'afaires civius, judiciaris e religiosa de la vida vidanta coma lei maridatges, lei divòrcis, lei repudiacions e lei successions. L'origina de la foncion es desconeguda mai son existéncia es atestada tre lo periòde omeia. Èran designats per lei governadors de província per s'ocupar deis afaires civius e dei crimes còntra Dieu. Aquela segonda foncion li foguèron retiradas per lei Mamelocs mai lei cadis veguèron lentament sei missions aumentar durant l'Edat Mejana amb dei variacions segon lei particularitats regionalas (governador de vila, cap de la polícia, foncionaris, diplomatas, ministres...). Durant lo periòde coloniau, lo ròtle judiciari dei cadis foguèt mantengut mai leis autreis atribucions foguèron generalament suprimidas. Uei, lei cadis gardan una plaça importanta dins lei sistèmas judiciaris de mai d'un país musulman.
Eròis (seria televisada)
Sinòpsi
<BLOCKQUOTE>'''Atencion! Çò que sèc fa lum sus d'unas claus de l'enigma'''
A Tòquio, un Japonés Hiro Nakamura se tracha qu'es capable d'arestar lo temps e de se teleportar.Nòva York un artista pòt pintrar l'avenidor, un politician Nathan e son fraire (Peter Petrelli) son capables de volar. A Los Angeles un policièr (Matt Parkman) se tracha que pòt ausir las pensadas del monde. A Tèxas una pom pom girl (Claire Benett) se tracha qu'a lo poder de se regenerar las celulas lèu lèu. A Nevada una maire celibatària Niki Sanders descobrís qu'a una dobla poderosa e guèrlha... Los "Eròis" son pertot, en mai fasèm abans dins los episòdis en mai n'apareisson. Per malastre d'unes personatges aules los persègon.
Papoa-Nòva Guinèa
Papoa-Nòva Guinèa, es un país d'Oceania, qu'ocupa la mitat èst de l'illa de Nòva Guinèa e tanben de nombrosas pichonas illas a l'entorn. (lo parçan oèst de l'illa nomenat Nòva Guinèa Occidentala es format per doas províncias indonesianas (Papoa e Papoa Occidentala). Es situada al sud-oèst de l'Ocean Pacific, dins una region definida dempuèi lo començament del sègle XIX coma Melanesia.
La capitala, qu'es una de las vilas màgers, es Port Moresby.
Es un dels païses pus divèrs de la tèrra, amb mai de 850 lengas e fòrça societats tradicionalas, per una populacion de mens de sièis milions de personas.
Lo gentilici es papó.
Periòde precoloniau
Lo resultat de recèrcas arqueologicas permèton de datar l'arribada de l'èsser uman en Nòva Guinèa vèrs 60,000 av. JC, probablament a partir de l'Asia dau Sud-Èst dins lo corrent d'un periòde glaciari. Aquelei populacions formèron una societat de caçaires cuelheires que son istòria es fòrça mau coneguda avans l'arribada deis Europèus au començament dau sègle XVI.
Periòde coloniau
Lei Portugués desbarquèron sus l'illa en 1526 e Dom Jorge de Meneses li donèt lo nom de Papoa. Lo nom de Nòva Guinèa data dau sègle seguent e foguèt probablament inventat per d'explorators espanhòus. Fins a la segonda mitat dau sègle XIX, leis Europèus s'interessèron gaire a l'illa e lei regions interioras li èran totalament desconegudas.
En 1883, la colonia de Queensland foguèt a l'origina de l'establiment d'un protectorat britanic (lo 6 de novembre de 1884) sus lo quart sud-èst de l'illa. Dich Nòva Guinèa, aqueu protectorat foguèt fisat au govèrn australian en 1902. Totjorn en 1884, Alemanha prenguèt lo contraròtle dau quart nòrd de l'illa e ne'n donèt la gestion a una companhiá comerciala. En 1899, aqueu territòri venguèt la Nòva Guinèa Alemanda.
En 1914, de combats opausèron de tropas australianas ai garnisons alemandas que foguèron rapidament vencudas. A l'eissida de la guèrra, Austràlia prenguèt possession dau territòri alemand. Una economia coloniala, basada sus de plantacions e sus l'esplecha de jaciments d'aur, assegurèt una prosperitat relativa a la colonia, que venguèt un mandat de la Societat dei Nacions en 1921.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa venguèt un teatre important de la guèrra dau Pacific en causa de sa proximitat amb Austràlia. Lei Japonés n'ocupèron lo nòrd e installèron una basa importanta a Rabaul. Pasmens, mau capitèron d'avançar vèrs lo sud e sei fòrças foguèron pauc a pauc isoladas per lei còntra-ofensivas aliadas. Decimadas per lei malautiás e la famina, capitulèron a la fin de la guèrra.
Après 1945, lo Territòri de Papoa foguèt plaçat sota administracion militara per Austràlia. Port Moresby ne'n venguèt oficialament la capitala. En 1951, lo territòri recebèt un premier estatut d'autonòmia ambé la creacion d'un conseu legislatiu e d'un sistèma judiciari pròpri. Renfòrçat en 1963-1964, menèt a l'independéncia dau país lo 16 de setembre de 1975 après la victòria deis independentistas de Michael Somare ais eleccions de 1972.
La Papoa-Nòva Guinèa independenta
Dempuei son independéncia, Papoa-Nòva Guinèa conoís una instabilitat politica cronica e un conflicte grèu còntra lo movement secessionista de l'illa de Bougainville. D'efèct, tre lo 1 de setembre, Bougainville faguèt secession mai una autonòmia donada per lo govèrn centrau en julhet de 1976 permetèt d'amaisar lei tensions durant quauqueis annadas.
Pasmens, la situacion a l'origina de la secession — lo ròtle marginau dei populacions localas dins l'economia e la vida politica de l'illa — foguèt pas reglada. En 1988, de trèbols apareguèron tornarmai e Francis Ona, cap de l'Armada Revolucionària de Bougainville proclamèt l'independéncia en mai de 1990. Aquò marquèt lo començament de la guèrra de Bougainville. Après aver organizar lo blocus de l'illa, Port Moresby desbarquèt de tropas dins l'illa e capitèt de restaurar son autoritat dins lei regions centralas. Dins aquò, a partir de 1994, lei posicions militaras dei dos camps se gelèron e de negociacions deguèron acomençar. Permèton la signatura d'una alta-au-fuòc lo 30 d'abriu de 1998 que marquèt la fin d'una guèrra que faguèt aperaquí 15,000 mòrts. La susvelhança de l'acòrd foguèt fisada a una fòrça internacionala e lo principi d'un referendum sus l'independéncia de Bougainville foguèt acceptat per Papoa-Nòva Guinèa en 2000. A l'ora d'ara, l'illa es dirigida per un govèrn autonòm.
La vida politica dau rèsta dau país foguèt principalament caracterizada per una manca d'estabilitat, en partida entraïnada per d'escandòls recurrents. En particular, en 1997, lo Premier Ministre Julius Chan deguèt demissionar après una temptative mancada d'utilizar de mercenaris còntra lei separatistas de Bougainville qu'aviá causat una mutinariá dei fòrças armadas. De mai, plusors eleccions, especialament lei legislativas de 2002, foguèron marcadas per de fraudas e dei violéncias. D'autra part, lei govèrns successius esitan entre un raprochament ambé lo Sud-Èst Asiatic defendut per Paias Wingti, Premier Ministre en 1985-1988 e en 1992-1994), e una politica orientada vèrs lo sud de l'Ocean Pacific.
Dempuei 2007, la reduccion dei fraudas e dei violéncias electoralas es venguda una prioritat de la classa politica dau país. Ansin, lei listas electoralas subiguèron divèrsei revisions per eliminar leis electors imaginaris permetent lei fraudas. Pasmens, lo resultat dau vòte permetèt pas de desgatjar una majoritat clara e una lònga crisi parlamentari se debanèt en 2011-2012 après la destitucion dau Premier Ministre Michael Somare que demorèt a la tèsta d'una administracion parallèla fins a d'eleccions novèlas organizadas en junh-julhet de 2012. Aquel escrutinh confirmèt sa desfacha politica e son remplaçament per Peter O'Neill.
Economia
De veire: Economia de Papoa-Nòva Guinèa
Riberos de la Cueza
Riberos de la Cueza es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Tawantinsuyu
A son apogèu, dins lo corrent deis ans 1520, l'Empèri Inca èra poblat per 4 a 37 milions d'abitants. Pasmens, maugrat sa poissança, s'afondrèt rapidament dins lo corrent dau decenni 1530. Premier, foguèt afeblit per una guèrra civila saunosa (1527-1532) e per l'introduccion dei malautiás europèas en America dau Sud. Puei, foguèt dirèctament atacat per un grop de conquistadors menats per Francisco Pizarro. Mau preparat e susprés per aquela invasion, perdiguèt son cap e la màger part de son territòri, compres sa capitala, en 1532-1533. Dins aquò, un subrevivent de la dinastia imperiala capitèt de tornar gropar una partida de son pòble per contuniar lo combat. En 1537, se retirèt dins lei montanhas andinas onte fondèt lo reiaume de Vilcacamba que demorèt independent fins a 1572.
La formacion de l'Empèri Inca
Pobladas vèrs 20,000 avC, leis Andes Centralas son una region de civilizacion anciana. Ansin, a partir dau milleni III avC, plusors culturas e civilizacions s'i succediguèron. En particular, se pòdon citar lei civilizacions de Tiwanaku e de Wari. Centradas sus doas metropòlis religiosas importantas amb un raionament culturau de remarca, èran d'Estats centralizats e ierarquizats. Tiwanaku desvolopèt una agricultura intensiva gràcias a la bastida d'un ret d'aigatge e aurià federat un reiaume important amb la somission de mai d'un prince locau a l'autoritat e au prestigi dei prèires de la vila. Lo desvolopament dau comèrci regionau aguèt tanben un ròtle dins l'expansion de l'influéncia de Tiwanaku Dispareguèt après 1200 en causa d'una crisi agricòla entraïnada per un assecament dau clima.
A partir dau sègle XII, la diversitat culturala de la region venguèt fòrça importanta amb l'emergéncia de mai d'un pòble a l'origina de culturas distintas. La pus importanta foguèt la cultura chimú que se formèt dins la meteissa region que l'anciana cultura de Moche. Formèt un Estat centralizat e ierarquizat dirigit per un sobeiran absolut dich « Ci-quic ». Sa capitala, Chan Chan, agantèt 60,000 abitants gràcias a la bastida de rets importants de rotas, de canaus e de fortificacions. A partir de 1200, acomencèt una politica de conquista militara dei regions vesinas.
En parallèl, lo periòde veguèt la formacion d'Estats aimaras dins lei regions montanhósas. S'organizèron pauc a pauc en dos reiaumes dichs Urcussuyu, principalament centrat sus lo versant occidentau, e Umasuyu, estendut sus lo versant orientau. D'autrei reiaumes montanhós se formèron dins lo rèsta dau Peró actuau. En particular, apareguèt una dinastia locala vèrs 1200 dins la vau de Cusco que foguèt a l'origina de l'Empèri Inca.
Fins au sègle XV, l'istòria d'aquela dinastia es fòrça mau coneguda. D'efèct, en causa de l'abséncia de documents escrichs, lei legendas e lei vestigis arqueologics son leis elements principaus a disposicion. Ansin, durant aqueu periòde, la dinastia inca sembla afiermar son poder sus Cusco e sa vau. Menava tanben d'incursions regularas còntra leis Estats vesins.
Lo periòde imperiau
Fins a sa mòrt, leis armadas incas conquistèron leis estats aimaras principaus e lo Reiaume Chimú. Son fiu Tupac Yupanqui (1471-1493) contunièt sa politica e sei fòrças agantèron Quito e lo nòrd dau Chile actuau onte se turtèron ais Araucans. Menèt tanben una importanta politica de construccion (monuments, rotas...) e de modernizacion deis institucions. Remplaçat per son fiu Huyana Capac (1493-1527), l'Empèri Inca assegurèt son contraròtle de la region de Quito e ocupèt una partida dau litorau chilen sensa capitar de rompre la resisténcia araucana.
L'Empèri Inca èra alora l'estat pus organizat de l'America Precolombiana. Son cap èra un monarca absolut dich Sapa Inca, considerat coma lo fiu dau Dieu-Soleu. Cada abitant fasiá d'una partida d'una casta amb un ròtle ben definit. La mobilitat d'una casta a una autra èra rara e necessitava de meritis escepcionaus, generalament sus lo prat batalhier. Lo territòri èra devesit entre tres lòts atribuits ai besonhs dau clergat, ai besonhs deis armadas e de l'Estat (qu'èra cargat de formar de resèrvas de manjar en cas de famina) e ai besonhs deis abitants. En despiech de l'abséncia d'un sistèma d'escritura, l'adminitracion inca conoissiá lei matematicas e èra en estat de tenir dei còmptes precís dei produccions e de la man d'òbra. Un sistèma de corvadas permetiá de bastir de rotas, de transpòrtar de marchandisas ò de requisicionar de guerriers.
Per unificar l'Empèri – qu'agantava aperaquí 1,800,000 km² en 1530 – leis Incas impausèron l'utilizacion dau quíchoa, lo culte dau Dieu-Soleu (pasmens sensa enebir lei cultes ja establits) e desportèron lei pòbles ostils dins de regions centralas de l'Empèri per facilitar sa somission. Lei pòbles integrant l'Empèri d'un biais volontari ò sensa resisténcia significativa aguèron en revènge lo drech de gardar una autonòmia locala mai ò mens importanta. Un ret de rotas e d'ostalariás permetiá lo desplaçament rapide deis armadas e dei messatges.
La conquista espanhòla
Tre la fin de la guèrra civila, un contingent de conquistadors espanhòus comandat per Francisco Pizarro desbarquèt dins l'Empèri. Pauc nombrós (180 soudats, 37 cavaliers), leis Espanhòus empurèron lei divisions entre pòbles amerindians per trobar d'aliats còntra leis Incas. Lo 16 de novembre de 1532, capturèron Atahualpa a la batalha de Cajamarca. Pizarro demandèt un recapte important per sa liberacion puei l'executèt per desorganizar l'Empèri entraïnant la presa de Cuzco. Pasmens, una partida de l'Empèri assaièt de resistir ajudada per lei combats fratricidas entre conquistadors (partisans de Pizarro còntra partisans d'Almagro, 1536-1542). Ansin, un subrevivent de la dinastia inca dich Manco Inca II poguèt crear lo Reiaume de Vilcacamba après aver alentit l'invasion a la batalha d'Ollantaytambo en 1536. Puei, menèt una importanta còntra-ofensiva e assetjèt sensa succès Cusco durant dètz mes (1536-1537). Pasmens, Vilcacamba contunièt de secutar leis Espanhòus e demorèt un centre de resisténcia fins a sa conquista en 1572.
Lo periòde coloniau e la disparicion de la cultura inca
A respèct d'autrei províncias de l'Empèri Espanhòu, la colonizacion dei territòris incas aguèt mai d'una particularitat en causa de la lònga persisténcia d'un estat inca independent dins la region montanhosa de Vilcacamba. Ansin, l'introduccion dau sistèma de l'encomienda se turtèt ai riscs de trèbols e foguèt pas totau. Ansin, una partida de l'aristocracia inca foguèt mantenguda en plaça per lo poder coloniau e cargada de la collècta dei tributs. Aquò durèt fins a 1780 e permetèt la subrevida d'una partida de la cultura de l'elèit inca – que deguèt pasmens abandonar sa religion tradicionala au profiech dau catolicisme.