cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diabèta sucrat
De l'Antiquitat a la descubèrta dau ròtle dau sucre
La premiera descripcion modèrna dau diabèta foguèt realizada per Paracelse (1493-1541) que depintèt un nombre important de simptòmas, especialament au nivèu dei rens, e descurbiguèt la preséncia d'un residü dins leis urinas evaporadas dei malauts. O diguèt « sau » e notèt son gost doç. Aquò menèt lo mètge anglés Thomas Willis (1621-1675) a sospichar un liame amb lo sucre. Pasmens, foguèt necessari d'esperar la fin dau sègle XVIII per demostrar la preséncia de sucres dins lo sang. Aquò permetèt a Matthew Dobson (1732-1784) de demostrar lo liame e 1776. Un decenni pus tard, en 1778, Thomas Cawley suggeriguèt una origina pancreatica après una disseccion realizada sus una victima de la malautiá. Pasmens, sa descubèrta passèt per malh durant un sègle.
La descubèrta dau diabèta sucrat
La distinccion entre lo diabèta sucrat e lo diabèta insipid foguèt probablament l'òbra dau mètge alemand Johann Peter Frank (1745-1821) en 1794. Pasmens, lei progrès sus la malautiá foguèron lents. D'efiech, se son origina èra plus cercada dins lei rens, ges d'organ ò patogèn semblava la causa dau problema. La demostracion formala dau ròtle dau pancrèas foguèt establida en 1889 per Joseph von Mering (1849-1908) e Oskar Minkowski (1858-1931) que poguèron caracterizar un diabèta sucrat en un can amputat d'aquel organ. D'analisis permetèron d'identificar lo liame amb la concencentracion de sucres dins lo sang. Quatre ans pus tard, Édouard Laguesse (1861-1927) emetèt l'ipotèsi d'una origina situada au nivèu deis illòts de Langerhans, idèa confiermada per Eugene Lindsay Opie (1873-1971) en 1901. Enfin, lo ròtle de l'insulina foguèt descubèrt en 1909 per Jean de Mayer.
L'existéncia de dos tipes diferents de diabèta sucrat foguèt compresa a partir deis ans 1930 amb d'observacions realizadas per Harold Percival Himsworth (1905-1993) ò per Robert Daniel Lawrence (1892-1968). En particular, Lawrence descurbiguèt de pacients deficients en insulina mentre qu'autrei presentavan de taus normaus. En 1955, lo mètge anglés Philip Hugh-Jones (1917-2010) definiguèt ansin lei diabètas sucrats de tipe 1 e 2. Identifiquèt tanben lo premier diabèta sucrat rar que foguèt dich tipe J. Aquela classificacion s'impausèt après la descubèrta de l'origina genetica dau diabèta de tipe 1 per Andrew Cudworth (1939-1982) en 1976.
La cèrca de tractaments
Lei tractaments antics e medievaus dau diabèta sucrat son mau coneguts. Pasmens, au començament dau sègle XVIII, la dieta èra ja un remèdi frequent. En 1870, lei privacions sètge de París ne'n mostrèron l'utilitat amb un melhorament de la santat generala de mai d'un pacient diabetic. Pasmens, lei limits regardant l'origina de la malautiá entraïnèron tanben l'aparicion de suenhs perilhós. Per exemple, foguèt de còps prescrich de medicaments a basa d'òpi ò de regims fòrça rics destinats a compensar lei pèrdas de nutriments observats dins leis urinas.
La descubèrta de l'origina pancreatica de la malautiá entraïnèt de recèrca sus aquel organ. Tre leis ans 1900, lo mètge alemand George Ludwig Zuelzer (1870-1949) obtenguèt quauquei resultats favorables amb d'extrachs de pancrèas. Pasmens, son produch aviá una eficacitat limitada e d'efiechs segondaris sevèrs. En parallèl, se melhorèron lei tecnicas per mesurar la concentracion de sucre dins lo sang. Lo progrès decisiu, la descubèrta de l'insulina, foguèt l'òbra de l'Escocés John Macleod (1876-1935) e lo Canadenc Frederick Banting (1891-1941) en 1921. D'assais realizats en 1922 permetèron de validar l'interès de la substància.
Après aqueu succès, d'autrei descubèrtas importantas aguèron luòc. Regardant l'insulina, permèton d'aumentar la durada de son eficacitat (Novo Nordisk, 1940). Puei, foguèt determinada la sequéncia deis acids aminats formant aquela molecula. Aquò menèt en 1980 a l'aparicion de l'insulina de sintèsi. En parallèl, d'autrei medicaments foguèron estudiats per faciar certaneis aspèctes de la malautiá. Son susceptibles de redurre la glimecia (biguanida dins leis ans 1920 ), d'estimular la produccion d'insulina (sulfonilurèas en 1942) ò de demenir la resisténcia a l'insulina (tiazolidinediona en 1990). Enfin, un darrier aisse per melhorar lo tractament foguèt de crear de sistèmas leugiers e mobils permetent de mesurar rapidament la glicemia.
Diabèta de tipe 1
Lo diabèta de tipe 1 es una malautiá autoimmuna qu'es caracterizada per la destruccion dei cellulas dau pancrèas per lo sistèma immunitari. Aquò entraïna un deficit en insulina qu'es a l'origina dau diabèta. La patologia es sovent d'origina genetica mai de factors environamentaus (nutricion, infeccions viralas, intoxicacions...) pòdon aver una influéncia. Son aparicion a sovent luòc entre 10 e 40 ans. En França, sa prevaléncia es de 0,25%, çò que representa 10% dei cas de diabèta recensats.
Diagnostic
Lo diagnostic es principalament basat sus la mesura de la glicemia dejuna. D'efiech, dins lo cas d'un diabèta de tipe 1, es superiora a 1,26 g/L e pòu aisament agantar de valors superioras a 2,5 g/L. La preséncia dins leis urinas de sucre (glicosuria) e d'acetona (cetonuria) es tanben un indici.
Tractament
thumb|right|[[Fotografia d'estilòs injectors d'insulina preremplits.]]
Anna Freud
Anna Freud (Viena, 3 de decembre de 1895 – Londres, 9 d'octobre de 1982) foguèt una psicoanalista austriana. Filha del celèbre Sigmund Freud, faguèt d'aportacions notablas dins la psicoanalisi, mai particularament dins la psicologia de l'enfant.
Diabèta sucrat
Tractament
Lo tractament es fondat sus doas a quatre injeccions jornadieras d'insulina . L'administracion es soscutanèa e realizada amb una seringa ò un estilò injector preremplit. De còps, es possible de plaçar sus lo malaut una pompa pichona connectada a una agulha implantada sota la pèu.
Budapèst
Budapèst (en ongrés: Budapest) ei era capitala d'Ongria e eth principau centre politic, industriau e economic deth país. A ua superfícia de 525 km². Eth sòn punt mès naut se trape a János Hegy o Mont de Joan, a uns 529 m sus eth nivèu dera mar. Compde damb 1,695,000 abitants (2006). Siguec fondada eth 17 de noveme de 1873. pera union de tres ciutats, dues ar oèst deth Danubi: Buda e Óbuda e ua auta ar èst: Pest. Siguec en aguesta ciutat que se bastic era prumèra linha de mètro der Euròpa continentau, ei a díder, exceptuant-n'era de Londres. Administrativament se dividís en 23 districtes. Ei era siesau ciutat mès grana dera Union Europèa.
Diabèta sucrat
Tractament
La patologia necessita una susvelhança per lo malaut que pòu mesurar sa glicemia mai d'un còp durant la jornada gràcias a de sistèmas permetent de prelevar una gota de sang au bot dau det. Aquò permet d'adaptar lo tractament ai variacions de glicemia, especialament durant una activitat fisica ò un repàs. De mai, es necessari d'adoptar un regim alimentari equilibrat organizat a l'entorn de tres repàs permetent de portar de sucres « lents » e de tres collacions permetent de provesir a l'organisme de sucres « rapids ». Una activitat fisica regulara es tanben conselhada.
Per de cas grèus, es possible de realizar un ensèrt de pancreàs. Pasmens, aquela solucion es pauc frequenta car l'operacion cirurgicala es complèxa e perilhosa. De mai, lo malaut dèu prendre de medicaments antirejets fins a sa mòrt. Divèrsei pistas son donc exploradas a l'ora d'ara per assaiar de melhorar lo tractament dau diabèta de tipe 1 :
Budapèst
Istòria
Ongria se fonde un sègle mès tard, ar an 1000., damb era coronacion deth sòn prumèr rei, Estève I. Maugrat era sua destruccion lèu totau en responsa a ua invasion mongola eth 1241, e eth desplaçament dera residéncia reiau a Visegrád eth 1308, era ciutat deven era capitala deth país eth 1361. Era conquista dera major part deth país ath sègle XVI per Empèri Otoman interromp eth creishement dera ciutat. Pèst què en mans dera invasor peth sud eth 1526. Buda, defenuda peth sòn castèth, a era madeisha sòrt 15 ans mès tard. Mentre que Buda se convertís ena sedença d'un governador turc, Pest ei desertada per ua grana part des sòns abitants enquiath moment dera sua reconquesta eth 1686 pes Habsborg, qu'auien continuat en tot èster reis d'Ongria des de 1526 maugrat era pèrta dera majoria deth país. En transcors des sègles XVII e XVIII, maugrat ua inundacion devastadora eth 1838 que hec 70,000 mòrts, Pest coneish era taxa de creishement mès fòrta gràcies a un comèrç fòrça actiu, en tot contribuïr fòrça majoritàriament ath creishement combinat des tres ciutats. Eth 1900, era sua poblacion supère es de Buda e Óbuda amassades. En transcors deth sègle següent, era poblacion de Pest se multiplicarà per vint, mentre qu'es de Buda e Óbuda seràn quintuplicades.
Diabèta sucrat
Diabèta de tipe 2
Lo diabèta de tipe 2 es una malautiá qu'es entraïnada per una demenicion de l'efiech de l'insulina, generalament en consequéncia d'un subrepes. Aquela pèrda d'eficacitat se tradutz per una resisténcia dei cellulas cargadas de regular la gliceria a l'accion de l'insulina. Per compensar, lo pancreàs aumenta la produccion d'insulina. Pasmens, aquò tira fòrça sus leis illòts de Langherans. A partir d'un certan lindau, la produccion d'insulina s'afondra, çò qu'agrava lei problemas de glicemias.
Budapèst
Istòria
Eth 1780, er aleman ei introdusit coma lengua oficiau pes Habsborg. Era fusion des tres ciutats jos ua administracion comuna se produsic per prumèr viatge eth 1849 jos era impulsion deth govèrn revolucionari, abantes d'èster revocada dempús dera reconstitucion dera autoritat des Habsborg. Ei ratificada definitiuament eth 1873 peth govèrn reiau autonòm ongrés procedent deth compromís austroongrés de 1867. Era poblacion totau deth caplòc unificat se multipliquèc per set en periòde 1840.-1900, damb 730,000 abitants. En transcors deth sègle XX, era majoria des industries deth país s'installen ena ciutat, e eth creishement dera poblacion prossegueix. Atau, era poblacion de Újpest ei mès que doblada en periòde 1890-1910, e era de Kispest ei quintuplicada enter 1900 e 1920. Es pèrtes umanes restacades ara Prumèra Guèrra Mondiau e era pèrta conseqüent de mès des dus tèrci deth territòri der antic règne eth 1920 non causen mès qu'un parrabastatge temporau: Budapèst continue en tot èster era capitala d'un estat cèrtament mès petit mès d'ara en tà dauant sobiran.
Diabèta sucrat
Diabèta de tipe 2
La malautiá apareis sovent après 45 ans. Lei causas precisas son encara mau conegudas mai divèrsei factors de risc son estats identificats : subrepés, preséncia importanta de teissuts adipós abdominaus, activitat fisica insufisenta, alimentacion marrida, existéncia d'antecedents familiaus.
Budapèst
Istòria
Eth 1930, era ciutat compde damb un milion d'abitants, mès 400,000 as entorns. En moment dera Dusau Guèrra Mondiau, es jusivi son amassadi ath gueto de Budapest. Apuprètz un tèrç des 250,000 abitants jusivi de Budapèst moriren pendent eth genocidi nazi perpetrat pendent era aucupacion alemana de 1944. Maugrat aguest hèt, Budapèst ei actuaument eth caplòc europèu que compde damb mès ciutadans jusivi. Eth 1944., eth diplomata suedés Raoul Wallenberg sauvèc aumens 10,000 jusivi ongresi.
Diabèta sucrat
Simptòmas e evolucion naturala
Lei simptòmas principaus d'un diabèta de tipe 2 son una set intensa, un volum important d'urina e un amagriment. La malautiá evoluciona vèrs lei complicacions classicas dau diabèta sucrat (cf. paragraf aicí dessota) e vèrs la mòrt. Favoriza tanben l'aparicion de malautiás cardiovascularas e l'ipertension arteriala.
Budapèst
Istòria
A compdar de 1950, era aglomeracion de Budapèst coneish ua expansion significativa: se creen naui districtes a compdar des ciutats vesines. Pendent es ans 1950 e 1960., era ciutat se recupère deth sètge sovietic de 1944, en tot hèr-se, en cèrt limit, ua veirina en matèria de politica pragmatica practicada peth govèrn comunista deth país (1947-1989). Era democratitzacion ei arrèst pera insurreccion de Budapèst deth 1956. e era intervencion dera URSS.
Diabèta sucrat
Diagnostic
Lei simptòmas iniciaus d'un diabèta de tipe 2 son pauc visibles e lo diagnostic es sovent realizat d'un biais fortuit durant un autre examen ò quand la malautiá es ja ben installada. Un cas de neuropatia ò d'infeccion cutaneomucosa conjugat amb d'antecedents familiaus pòu èsser un indici. La naissença d'un enfant de 4 kg es tanben un signe inquietant car una concentracion auta de sucre dins lo sang de la maire favoriza una creissença rapida dau fètus. Enfin, es possible de sospichar un diabèta de tipe 2 en preséncia d'una polidipsia (set intensa), d'una poliuria (aumentacion de la quantitat d'urina) e d'un amagriment.
Budapèst
Demografia
thumb|250px|left|Evolucion demografica de Budapèst
Diabèta sucrat
Diagnostic
Lo diagnostic es generalament fondat sus doas mesuras diferentas mostrant una glicemia dejuna superiora a 1,26 g/L. La preséncia de sucre e l'abséncia de cetonas dins leis urinas e l'analisi dei factors de riscs particulars a l'origina dau diabèta de tipe 2 pòdon ajudar a diferenciar un diabèta de tipe 2 d'un tipe 1.
Budapèst
Demografia
Evolucion del nombre d'abitants dempuèi 1800 :
Diabèta sucrat
Tractament
thumb|right|[[Fotografia d'un glucomètre, un instrument utilizat per lei diabetics per mesurar la glicemia.]]
Budapèst
Arrondiments
Arrondiments de Budapèst|center|thumb
Diabèta sucrat
Tractament
Lo tractament es basat sus un regim alimentari equilibrat e una activitat fisica regulara. Una pèrda de pés permet sovent de normalizar la glicemia. S'aquelei mesuras son pas sufisentas, de medicaments permetent de redurre la glicemia pòdon lei completar (metformina, acarbosa , rosiglitazona ...). D'injeccions d'insulina son tanben de còps utilizadas per redurre la glicemia. Pòdon venir pus frequentas 10 a 20 ans après lo diagnostic se lo tractament generau a pas permés de solatjar lo pancreàs.
Budapèst
Personatges celèbres
A Budapèst son nascuts :
Diabèta sucrat
Tractament
Es tanben necessari de tractar lei factors de risc e lei complicacions eventualas de la malautiá. Per exemple, lei pacients diabetics tocats per l'obesitat pòdon èsser l'objècte d'una operacion de reduccion gastrointestinala.
Budapèst
Embessonatges
Budapèst es embessonada amb
Diabèta sucrat
Diabèta gestacionau
Lo diabèta gestacionau es un diabèta sucrat transitòri que pòu aparéisser durant lo darrier trimèstre de grossessa. Es caracterizat per una iperglicemia moderada. Es pas grèu per la maire mai pòu aver de consequéncias per l'enfant . La pus frequenta es la macrosomia qu'es una creissença excessiva dau fètus susceptibla de complicar l'acochament. L'enfant pòu tanben presentar una ipoglicemia neonatala ò un problema de madurason dei paumons.
Sa prevaléncia es de 1% a 4% mai pòu èsser localament pus importanta (10% ais Estats Units). Lo diagnostic es sovent malaisat car lei tèsts de despistatge dei diabètas de tipe 1 e 2 son mau adaptats per identificar un diabèta transitòri. L'OMS conselha de realizar una mesura de glicemia venosa doas oras après la presa d'una dòsi de 75 g de glucòsa. Lo tractament es fondat sus la mesa en plaça d'un regim alimentari equilibrat. D'injeccions d'insulina pòdon èsser realizadas se la glicemia demòra tròp auta.
Ben tractat, lo diabèta gestacionau disparéis après l'acochament e a ges de consequéncia grèva. En revènge, a tèrme lòng, es sovent lo signe precursor d'un diabèta de tipe 2. Una susvelhança regulara, lo mantenement d'un pés normau e una activitat fisica regulara son donc recomandadas.
Complicacions dau diabèta
Lei complicacions dau diabèta sucrat son similaras per lei diabètas de tipe 1 e 2. Apareisson generalament se lo taus d'emoglobina glicosilat, es a dire lo taus d'emoglobina aguent fixat una molecula de glucòsa, es superior a 7%. Son fòrça raras per lei diabètas gestacionaus.
Complicacions cronicas
thumb|right|[[Fotografia d'una ulcèra apareguda sus lo pè d'un pacient diabetic (mau perforant plantar).]]
Lo diabèta sucrat favoriza l'ateroscleròsi qu'entraïna l'obstruccion progressiva deis artèrias amb d'efiechs negatius sus lei teissuts ò leis organs alimentats per lei vaissèus sanguins tocats. L'alteracion deis artèrias importantas (macroangiopatia) ataca principalament lei membres inferiors e lo còr. En preséncia de factors de risc suplementaris (ipertension arteriala, iperlipidemia, tabagisme...), pòu entraïnar de malautiás cardiovascularas grèvas.
Lei degalhs ais artèrias pus pichonas son pus insidiós car pòdon entraïnar de trèbols de foncionament variats. La nefropatia diabetica tòca aperaquí 40% dei diabetics. Es caracterizada per lo passatge de proteïnas dins leis urinas. A tèrme, pòu menar a una insufiséncia renala necessitant una epuracion dau sang per dialisi. La neuropatia diabetica es la consequéncia d'una ataca dei nèrvis. Entraïna una demenicion de la sensibilitat nerviosa dei teissuts desservits per lo nèrvi. Tòca principalament lei membres inferiors. D'efiechs indirèctes grèus son :
Complicacions agudas
Existís au mens tres complicacions agudas dau diabèta sucrat. La premiera es l'acidocetòsi qu'es una forma d'acidòsi metabolica causada per una aumentacion de la concentracion de cetonas dins l'organisme. Es caracterizada per un 	amagriment rapid, de trèbols digestius, de lorditges e un lassitge generau. Lo tractament necessita d'injectar de substàncias basicas per neutralizar l'aciditat dei cetonas e de l'insulina per restablir l'equilibri glicemic. Sensa tractament, la situacion pòu evolucionar vèrs un còma.
La segonda complicacion aguda es lo còma iperosmolar es una iperglicemia fòrça importanta amb una desidratacion. Relativament rara, necessita una espitalizacion d'urgéncia dins un servici especializat. La basa dau tractament son d'injeccions massisas d'insulina.
Enfin, se fau mencionar de situacions d'ipoglicemia sevèras liadas au tractament eu meteis. Son generalament congreadas per un excès d'insulina après un repàs ò una activitat fisica. Se manifesta per de lorditges, una sensacion de fam e un lassitge sobde. Lo tractament es fondat sus l'administracion de sucres « rapids ».
Epidemiologia
Lo diabèta sucrat es una malautiá frequenta dins lei país desvolopats e en aumentacion importanta dempuei la fin dau sègle XX dins lei país industrializats. La prevaléncia es donc fòrça importanta en Orient Mejan, en Asia Orientala, en Euròpa e en America dau Nòrd amb 108 milions de malauts en 1980, 382 milions en 2013 e 425 milions en 2017. Lo nombre de mòrts èra estimat a 1,5 milions en 2012 per l'OMS. Pasmens, au 2,2 milions de personas suplementàrias èran decedits en causa de malautiás agravadas per un diabèta.
En causa de l'urbanizacion creissenta de la populacion mondiala, l'aumentacion dau nombre de diabetics deuriá perseguir son aumentacion, especialament dins lei país que conoisson una aumentacion rapida de son nivèu de vida. Dins aquò, la malautiá deuriá tanben contuniar de créisser dins lei regions ja desvolopadas. Ansin, segon leis estimacions actualas, lo nombre de malaut podriá aumentar de 50% entre 2017 e 2045. Per aquelei rasons, la prevencion dau diabèta sucrat es venguda un aisse prioritari de la politica de l'Organizacion Mondiala de la Santat.
Walt Whitman
Walter "Walt" Whitman (1819-1892) es considerat un dels poètas mai influents nascuts als Estats Units. Amb una òbra que s'es tradusit en mai de 30 idiòmas, se sòl acceptar que Whitman inventa la literatura contemporanèa americana coma genre. Abandona las rigidas estructuras rítmicas e metricas de la poesia europèa e adòpta un estil de vèrs liure que reprodusís d'una manièra adequada la siá vision filosofica, qu'America èra segon el destinat a reinventar lo mond coma liberador de l'esperit uman.
Poèta, jornalista e umanista, nasquèt a West Hills, Huntington a Long Island, estat de Nòva York. La siá òbra mai famosa es Leaves of Grass (fuèlhas d'èrba), que contunhèt de revisar e en modificant fins a la mòrt. Un grop de poèmas d'aquel recuèlh sus la guèrra civila americana se sòlen publicar per separat amb lo títol Drum-Taps (còps de tambor).
thumb|200px|left|Walt Whitman Las primièras versions de Leaves of Grass èran autoedicions qu'avián una paura recepcion. Qualques poèmas contenián de graficas representacions del còrs uman, enumerat sens relambi en l'innovador estil "catalogador" de l'autor, que contrastava amb l'etica puritana d'aqueles tempses. Malgrat lo contengut e l'estructura revolucionària, las seguentas edicions del libre contunharián amb la indeferència de la critica oficiala als Estats Units. Per contra, a l'estrangièr, lo libre èra una sensacion mondiala, sustot a França, ont l'intens umanisme del poèta contribuiriá a provocar la revolucion naturalista de las letras francesas.
Proxim de 1864, Whitman èra ja famós pertot e Leaves of Grass s'èra publicat fin finala en una editoriala nòrd-americana. Malgrat que se lo considerava encara un iconoclasta e un independent literari, se mai pas, l'estatus del poèta començava a créisser dins lo sieu país. Pendent los sieus darrièrs ans, Whitman s'èra convertit en un respectat avantguardista literari que recebiá de visitas de joves artistas de tot lo mond. Pendent aqueles ans, fotografias e quadres del grand bard conrearien una cèrta figura mística a l'estil de Crist. Malgrat que Whitman inventèt pas lo transcendentalisme american, se convertiguèt en lo exponent pus famós d'aquela tendéncia e lo sieu nom rèsta pas solament sinonim de poesia mas tanben de la incipient misticisme nòrd-american. Durant lo sègle XX, joves escrivans coma Hart Crane, William Carlos Williams, Allen Ginsberg e Jack Kerouac van rediscobrir Whitman e l'actualizèron per un public mai jove.
Juranson
Juranson (Jurançon en francés) qu'ei ua vila de Bearn, en Occitània, situada au ras de Pau e qui da lo son nom au mei famós deus vins de Bearn : lo juranson. Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat qu'interprèta Juranson per un nom galloroman d'òmi (donc d'origina gallica) *Jurantius (inatestat), tirat deu gallic Jurius, dab lo sufixe -onem.
Lo diccionari Simin Palay, citat per Grosclaude, a l'article Jurançoû, p. 596, qu'escriu Juranson qu'ei atestat Durançon e los abitants Durancets, o Guiransò, Guranso; a l'article Durancet, p. 358, abitant de Juranson, nom de persona; Durançoù qu'ei lo nom primitiu de Juranson (traduccion deu tèxte francés).
A prepaus deu sufixe, Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, qu'escriu Miquèu Grosclaude constata la relativa frequéncia deu sufixe -on e l'absencia deu sufixe -an (deu latin -anum) shens botar los dus hèits en relacion. Boisgontier que pensa, a data desconeishuda, qu'i avó substitucion d'un sufixe per un aute. Aquí perqué en Bearn i a los adjectius Suson, Sobiron, Juson, contra Susan, Sobiran, Jusan, en gascon comun. Lo sufixe -on n'ei pas un diminutiu entà formar [[ipocoristic][s dens aqueth cas.
Linha C dels trens de banlèga de Tolosa
La linha C dels trens de banlèga de Tolosa es una linha de trens urbans, espleitada sus una seccion de la linha de Sent Anha a Aush. La linha es espleitada per la SNCF dins l'encastre dels TER d'Occitània e es integrada al malhum de Tisséo e son tarificament.
Istòria
La linha C es nascuda lo 26 de junh de 1993, conjuntament a l'inauguracion de la linha A del mètro. La linha figura dempuèi aquesta data sus las mapas del malhum de transpòrts en comun tolosenc, la Semvat puèi Tisséo. L'ofèrta de servici aviá çaquelà pas estat modificada : lo tèrme designava unicament, a l'epoca, l'acòrdi tarifari entre los dos malhums.
Doas augmentacion d'ofèrta foguèron mesas en plaça mantunas annadas après, per la creacion dels primièrs trens afectats a la linha C, mes en plaça entre Arenas e Colomèrs unicament, ambe arrèst a las Capelas.
En setembre de 2003, un melhorament màger de l'infrastructura foguèt mes en servici, qu'a donat a la linha C son imatge actual. Après doas annadas d'interrupcion totala de trafic en estiu, per permetre la realizacion dels trabalhs, la via foguèt doblada parcialament entre Sant Çubran – Arenas e Colomèrs e tres estacions suplementàrias foguèron creadas : Lo TOEC, Sent Martin de Toish e Ramassièrs. La grilha orària foguèt revista a l'ocasion, prepausant dempuèi aquesta data un doble cadenciament a la mieja-ora en setmana.
Traçat
Longa de 7km, la linha C compta sièis estacions dempuèi Arenas (Tolosa), a l'èst, fins a la gara de Colomèrs, a l'oèst.
Son trajècte debuta al nivèl de la gara de Sant Çubran – Arenas, a l'oèst de Tolosa, en correspondéncia ambe la linha A del mètro e las linhas T1 e T2 del tramvai. Desservís alara lo quartièr de las Arenas e lo licèu de las Arenas, atal que lo Zénith de Tolosa Metropòli se troba a proximitat de l'estacion. La linha contunha après son trajècte cap a l'oèst, bordejant lo tramvai e passant a costat de l'ipodròm de la Cepèira, abans d'arribar sus la gara del TOEC. La linha passa alara al dessús del periferic de Tolosa e atenh la gara de Lardèna, puèi contunha son camin cap a la gara de Sent Martin de Toish. Los trens passan après jos la rocada D980 bordejan d'entrepresas aeronauticas de Sent Martin de Toish, e arriban sus la gara dels Ramassièrs, primièra gara situada parcialament sul territòri de la comuna de Colomèrs. Enfin, la linha termina son trajècte en bordejant l'avenguda Georges Sand e arriba sus la gara de Colomèrs, cap occidental de la linha.
Lista de las estacions
vinheta|Afichatge en [[francés de las estacions dins un tren omnibus afectat a la linha C.]]
Infrastructura
Linha non-electrificada, a 2/3 en dobla via, en simple via de cada costat de la gara de Lardèna (entre lo pont sul periferic e lo pont sul Toish).
Sistèma de regulacion BAPR, vitessa limitada a 100km/h.
Particularitats
Los trens circulan à drecha e pas a esquèrra sus la seccion a dobla via entre las garas de Colomèrs e de Lardèna.
Entre Lardèna e las Arenas, malgrat la seccion a dobla via, totes los trens circulan sus la meteissa via, a l'excepcion d'aquels en direccion e cap a Aush o L'Isla de Baish desservissent pas lo TOEC.
Espleitacion
Los trens circulant sus la linha C son espleitats per la SNCF jos l'autoritat de la region Occitània, dins l'encastre del malhum TER d'Occitània.
Material rotlant
Los trens los mai sovent utilizats pels trens dedicats a la linha C son de Régiolis e d'AGC de tipe B 81500.
Los autres trens son egalament de Régiolis e d'AGC de tipe B 81500, e de X 73500 a mantun elements.
Frequéncia e amplitud
La linha C benefícia del cumul de doas ofèrtas de servici :
Las frequéncias son reduchas las dimenjadas e jorns feriats.
Tarificament
La linha C es accessible per dos tarificaments :
Trafic e projèctes
En 2004, lo trafic de la linha C, seguida a las amelioracions de 2003, passèt d'environ 7,000 passatgièrs a 38,000 passatgièrs per mes.
Canal de Navarrés
220px|vinheta La Canal de Navarrés es una comarca del País Valencian.
Linha C dels trens de banlèga de Tolosa
Acabament del doblament de la via ferrada
L'acabament de la dobla via ferrada es a l'estudi, sus 1800 mètres entre las PK 10,940 e 12,800. Aquesta operacion s'acompanhariá de la supression dels passatges a nivèl n°15 (Lardèna) e 16 (Sent Martin del Toish) per obratge desnivelat, del reamainatjament de la gara de Lardèna e de l'alongament dels cais en fonccion del material rotlant.
Espandiment de la linha
Es de còps evocat l'oportunitat d'espandir lo dispositiu d'acòrd tarifari cap a Tolosa Matabiau d'un costat, e Brats Legavin de l'autre.
Center Culturau Islamic Rei Fahd
200px|thumb|Lo Center Culturau Islamic Rei Fahd qu'ei ua mosquèa inaugurada a Buenos Aires en 2000 ; qu'ei la mosquèa màger d'America deu Sud. Que's tròba dens lo quartièr de Palermo sus la carrèra Intendente Bullrich. Que pòt acessar 1200 òmis e 400 hemnas e que compta dab ua bibliotèca e un collègi.
Qu'ei ua òbra de l'arquitèce saudian Zuhair Faiz.
Baños de Río Tobía
Baños de Río Tobía es una comuna de la Rioja.
Fontanars dels Alforins
Fontanars dels Alforins es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Gara de Lesinhan de las Corbièras
La gara de Lesinhan de las Corbièras es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna de Lesinhan de las Corbièras, dins lo departament de l'Aude.
Foguèt mesa en servici en 1857 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.
Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània, Intercités e TGV.
Situacion ferroviària
Establida a 51 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 383,507 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta.
Costalats de Montastruc (VDP)
Lo Vin de País deus Costalats de Montastruc qu'ei un vin de País de zona de Tenarèsa.
Règlas
Vins roges, rosats e blancs. Vins de la zòna de produccion donada.
Vitatges pel vin roge e rosat :
Abouriou, Merlòt, Cabernet Sauvinhon, Cabernet franc, Duras, Fer Servador, Negrette, Portugais bleu, Malbec, Tannat.
Vitatges pel vin blanc :
Colombard, Jurançon, Len de l'El, Sauvinhon Blanc, Sémillon, Muscadelle, Gros Manseng.
Zona de produccion
Per obtiener la dénomination « Vin de país deus Costalats de Montastruc », los vins doivent être issus de vendanges récoltées sur le territoire des comunas seguentas deu departament de :
Abainville
Abainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
Abainville A adaigat pel Ornain. A situat a ieu-camin entre Neufchâteau al sud-èst e Bar-le-Duc al nòrd-oèst. La comuna es traversat pel GR714.
Abainville est arrosée par l'Ornain. Elle est située à mi-chemin entre Neufchâteau au sud-est et Bar-le-Duc au nord-ouest. La commune est traversée par le GR714.
Istòria
Abainville A mencionat per las primièras fes en 1151 jol nom « Abunivilla », nom d'òme germanique Abbewin e del latin villa, domeni. Ela dépendait antany del diocèse de Toul e del bailliage de Lamarche. En 1318, la distincion aperteniá a Gauthier de Briey #que la #cedir al comte de Bar, Édouard. Fòrça importants ancianes forges desaparegudas al començament del. En l'an de Grace 1123 Abunivilla i aviá dirigit pel Comte d'Abainville d'Amory de Malfaite.
Abainville est mentionnée pour la première fois en 1151 sous le nom « Abunivilla », nom d'homme germanique Abbewin et du latin villa, domaine. Elle dépendait autrefois du diocèse de Toul et du bailliage de Lamarche. En 1318, la seigneurie appartenait à Gauthier de Briey qui la céda au comte de Bar, Édouard. Très importantes anciennes forges disparues au début du. En l'an de Grace 1123 Abunivilla était dirigé par le Comte d'Abainville d'Amory de Malfaite.
Nòtas
{{Comunas de|insee=55001
Schweyen
Schweyen es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst, ancianament de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|200px|Vista del vilatge en [[1932]]
thumb|right|200px|La chapelle des Saints en [[1904]]
Ciutadanetat
La ciutadanetat es lo fach per un individú, per una familha o per un grop, d'èsser reconegut oficialament coma citadan, es a dire membre d'una vila avent l'estatut de ciutat, o mai generalament d'un Estat.
Existís pas ciutadanetat generala, quitament se fòrça personalitats son revendidas coma ciutadans del mond o cosmopolitists.
Etimologia e istòria
Del latin civitas significant: drech de ciutat, drech d'un abitant d'un país.
Dins l'Antiquitat, la ciutadanetat romana èra acordada pel Senat roman a de vilas o a de pòbles dins lor entièr.
Ciutadanetat e nacionalitat
La ciutadanetat, qu'implica l'exercici dels drechs civics (vòte, servici militar, eca.), es una notcon diferenta d'aquela nacionalitat que designa lo fach d'èsser regit personalament per un drech civil nacional (nom, majoritat, mariadatge, divòrci, succession, eca), quitament s la « nacionalitat » es gaireben sempre ligada a la ciutadanetat.
Nocion de resident
Una persona pòt èsser juridicament qualificada de residenta d'un país donat del fach de sa domiciliacion principala dins aquel país sens pasmens aver la nacionalitat d'aquela.
Citadanetat associada a mai d'una nacionalitats
Existís de païses ont mai d'una nacionalitas son reconegudas, per exemple :
Citadanetat parciala sens nacionalitat
Un cert nombre de païses acordèron lo drech de vòte als residents estrangièrs, que siá a totes o a totes los nivèls de poder, sens eligibilitat (Chile, Nòva Zelanda), a unes e a totes los nivèls de poder, amb eligibilitat (ressortissents del Commonwealth al Reialme Unit), unes a totes al nivèl municipal, amb o sens eligibilitat (los 5 païses nordics e los 3 del Benelux, de cantons soís, Portugal, Eslovènia, Burkina Faso, Veneçuàla eca.).
Ciutadanetat e democracia
Dins l'encastre de la construccion europèa, apareguèt la nocion de ciutadanetat europèa, qu'es acordada a tota persona avent la nacionalitat d’un Estat membre de l’Union. La nocion de ciutadanetat multiculturala, qu'implica la reconeissença dels drechs culturals de las minoritats, dempuèi pauc faguèt aparéisson.
Ciutadanetat del Mond
L'expression "Ciutadanetat del mond" qualifica aquel que proclama son aligam a l'ensemble de l'umanitat, rebutant las frontièras nacionalas. Se parla alara de cosmopolitisme.
Egipte antica
Jols Lagids, amb la creacion de grandas ciutats coma Alexàndria nomenadas per Alexandre lo Grand o Ptolemaïses, la nocion de ciutadanetat èra reservada a l'elèit macedoniana, puèi amb lo temps s'espandís alara als abitants d'aquelas ciutats, pasmens se los Egipcians del quartièr de Rakhotis dins l'Alexàndria antica aguèron vertadièrament jamai accès a aquel estatut e la vila èra constituida de quartièrs plan limitats que sovent èran en conflicte, mostrant atal l'aspècte un pauc relatiu de la ciutadanetat antica.
Grècia antica
La Grècia antica es a l'origina de la ciutadanetat modèrna mercé a l'invencion de la ciutat grèga o « polis ».
La politica alara se desvolopa coma domèni autonòm de la vida collectiva. La polis es fondada sus l'egalitat de totes los ciutadans, mas sols los òmes descendent de ciutadans pòdon venir ciutadans, la ciutat es tencada etnicament.
Dins las ciutat Estat grègas, los ciutadans èran aqueles que participavan a las decisions de la ciutat (leis, guèrras, justícia, administracion), als debats a l'agora e èran los sols a poder possedar la tèrra per oposicion als metècs e als esclaus. Aqueles ciutadans devián pasmens respectar de critèris, coma èsser mascle, aver mai de detz e uèit ans, èsser liure, nascut de paire ciutadan e tanben, jos Pericles, a partir de -451, èsser filh de maire ciutadana. èra tanben dins l'obligacion de far lor servici militar (l'efebia), que durava 2 ans, après que venán ciutadans.
Roma
La ciutadanetat romana paréis fòrça a la ciutadanetat grèga.
La ciutadanetat romana se definís en tèrmes juridics, lo civis romanus dispausa de drechs civils e personals.
Notas e referéncias
<references group="DS" />
Villarejo de Montalbán
Villarejo de Montalbán es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Gojonac
Gojonac (Goujounac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Vall de Cofrents
La Val de Cofrents (en catalan: Vall de Cofrents o Vall de Cofrents-Aiora; en espanhòl: Valle de Cofrentes) es una comarca de l'interior del País Valencian, qu'a per capitala Aiora. Aqueste airal es tradicionalament castelhanofòn.
Montmagny (Val d'Oise)
Montmagny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Léonard-en-Beauce
Geografia
Vilatge en bordure de la Beauce
Village en bordure de la Beauce
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Horta Oèst
L'Horta Oest es una comarca del País Valencian, qu'a sa capitala a Torrent (a mai siá pas capitala administrativa ni mai istorica). Es part de la comarca istorica de l'Horta de Valéncia.
Empèut
Origina
L'empèut sus vegetal foguèt inventat per las civilizacions chinesas. Fa de milièrs milliers d'annadas, los Grècs e los Romans importèron la tecnica en Euròpa e fòrça son los autors de l'Antiquitat a aver escrich d'òbras destinadas a espandir la tecnica al mai grand nombre. Practicada d'en primièr de biais empiric, comença a far l'objècte de questionaments scientifics a partir del sègle XIX , per exemple amb las òbras de Lucien Daniel o Vöchting.
Perque empeutar ?
vinheta|154x154px|Empèut en omega (plant de vinha). Sul plan agronomic, l'interés de l'empèut es d'associar las caracteristicas del plant dirècte e de l'ensèrt, lo primièr donant per exemple l'adaptacion al sol e al clima, la rusticitat e la vigor, lo segond aquelas dels produchs seleccionats, fruchs e flors per exemple que se desira obtenir. Coma exemple: per la vinha, es l'empèut que permetèt d'utilizar en Euròpa de plants americans, causits per lor resisténcia al filloxèra, tot contunhant a produire los vitatges tradicionals.
L'empèut es fòrça utilizat per multiplicar las varietats d'arbres fruchièrs, per exemples pomièrs, perièrs, los agrums, tanben la vinha, los rosièrs, de legums coma las solanacèas (auberginas, tomatas,...) e las cucurbitacèas (pastècas, melons,...) e d'autras espècias de plantas ornementalas.
Pels arbres, l'empèut sus plant dirècte nanifiant permet sovent d'obtenir de fruchs mai gros del gost mai sucrat e aquò, mai rapidament qu'un arbre eissit de semenada o brocat de biais a butar sus las sieunas raïces. En efièch, los apèx de las raïces son emetors de gibberellinas qu'inibisson l'induccion florala. Los arbres nans avent pauc de raïces, donan una floribonditat mai importanta.
Comparason entre brocatge e empèut
Lo brocatge es puslèu utilizat pels amators car es fòrça mai simple de realizar que l'empèut e demanda pas cap de material particular. L'inconvenient es d'èsser sovent mai lent a produire de fruchs o de flors. Mai, de varietats se brocan pas o alara fòrça dificilament.
Realizacion de la sòudadura
Dins la granda majoritat dels cases, la tòca de l'empèut es de metre en contacte los cambiums de l'ensèrt e del plant dirècte dins l'esper qu'una sòudadura rapida e definitiva se realize per ligam dels teissuts liberians (assegurant la conduccion de la sèba elaborada) e linhós (assegurant la conduccion de la saba bruta). La sòudadura depend de l’aptitud dels teissuts damatjats (basas generatriças de las plantas concernadas nomenadas cambium e fellogèn (meristèms secondaris) a s'espandir fasent naísser de cellulas indiferenciadas susceptiblas de generar d'elements conductors (Cambium) e d'elementd protectors (Fellogèn) dins l'ensems cicatricial.
Dins la creta de l'empèut (es a dire al punt de sòudadure), los conductors de la fusta e del libèr s'unisson de biais complicat: los vaissèls i son mens nombroses, mai longs e dirigits dins totes los sens.
L'empèut deu permetre la continuitat de la circulacion de la saba. La saba ascendenta conéis mai o mens de dificultats a passar la crèta de l'empèut seguent l'afinitat entre ambedos partenaris.
Diferentas tecnicas d'empèut
drecha|vinheta|Empèu en ascla. drecha|vinheta|Empèut en escudet. Per realizar los empèuts, existisson diferentas tecnicas.
Sonhs postoperatòris
Dins las setmanas seguent l'empèut, cal pas trop asagar l'arbre per evitar de "nogar" l'insèrt dins un tròp plan de saba. Tanben se recomanda de levat l'insèrt e d'empèutar en début de luna montanta.
Un empèut capitèt pas s'intrèt en vegetacion abans lo desen jornr o s'i se realizèt pas de production de bast entre los dos partenaris dins los quinze primièrs jorns. Tres setmanas es un delai normal per l'espelida dels borrons de l'insèrt pels empèuts de prima. De biais excepcional un insèt pòt intrar en vegetacion dos meses e quitament un an après l'empèut!
Per apara l'insèrt dels aucèls, se recomanda a vegada de fixar un ram en arc de cercle al dessús de l'empèut que s'i pausen al dessús o non pas subre l'insèrt. Dins las zonas ventosas, es conselhat de plaçar pendent los primièrs meses une atela rigida entre lo plant dirècte e l'insèrt per evitar que se trenque pendent de ventadassas.
Se de flors espelisson sus l'insèrt, de mas cal copar per evitar de concentrar tota l'energia de la planta cap a un fruch qu'aurà encara pas la robustesa de lo portar..
Aisinas
Per empeutar, cal utilizar un empeutador (cotèl fòrça copant) desinfectat. N'existís dos tipes : Tanben se pòt utilizar un cotèl plan afutat de lama fina. Cal tanben aver de cisèls de poda.
E per realizar l'empèut, cal tanben aver de ràfia, de mastic per empèut o simplament de teflon. Lo mastic permet una cicatrizacion melhora de la planta, çò qu'aumenta l'escasença que l'empèut se desvelope rapidament.
L'insèrt
L'insèrt es, o un borron amb un troç de rusca (Escudet, Chip budding), o una partida de ram contenent unes tres borrons, levat sus un ram venet de cultivar que se vòl multiplicar.
Causida de l'insèrt
Un insèrt es totjorn levat sus un ram jove (lo tèrme d'un ram de l’an) plan vigorós e ne presentant pas cap de traça de malautiá. Melhor es de lo levar lo matin car es lo moment ont l'ensèrt serà mai emplit de saba.
Sèrva de l'insèrt
Un còp levat, los rams son rapidament mes en bòtas, etiquetats puèi enterrats orizontalament dins una trancada emplida d'una mescla sable + torba al pè d’una paret al Nòrd o al refrigerator enrodat d'un jornal umid dins un sac de congelacion, fins al moment de l'empèut en abril (au moment del desborrament del plant dirècte). Dins lo cas d’una conservacion al refrigerator, se cal vigilar que lo journal seque pas. La temperatura de sèrva serà de 3 a 5 gras Celsius, e l'igrometria ambianta de 95 %.
Autres còps, los insèrts èran a vegada transportats e plantat dins una trufa per evitar que sequen.
Plant dirècte
De critèris intervienon dins la causida d'un plant dirècte :
Subrempèut
Lo subrempèut es una tecnica consistissent a empeutar un segond còp un vegetal ja empeutat. Se realiza lo subrempèut quand se vòl cambiar la varietat, d'un arbre empeutant en corona las brancas màger, d'un pè de vinha empeutant en chip budding o en T budding sus la fusta, l'intermediairi essent dins aquel cas l'anciana varietat que se vòl rebutar. A vegada de cultivars son incompatibles amb lo plant dirècte que se vòl utlizar. Cal donc alara practicar un subrempèut amb un plant intermediari compatible, aquò pren dos a tres ans. Se pòt realizar lo procediment en dos ans se se planta en dirècte lo primièr an de plants ja empeutats sus taula d'en primièr.
Segon un estudi de 1995, pels pomièrs e perièrs, lo subrempètu d'un plant intermediari nan sus un plant dirècte vigorós merma la vigor d'aquel e aquò es proporcional a la longor del "subrempèt" , çò mòstra que l'efièch del plan dirècte es pas sonque ligat a son sistèma racinari mas tanben al floèm e xlèm del plant intermediari. Los arboricultors devon vigilar a aver de plants intermediaris de meteissa longor se volon pas obtenir d'arbres de talha eterogenèa.
Al contrari, pels Prunus, sembla que sol lo sistèma racinari a d'influéncia.
Afranquiment
Afranquir un arbre consistís a enterrar sa basa, que lo punt d'empèut se trape jos terra. Atal, la partida empeutada a de bonas escasenças de far des raïces al dessús del punt d'empèut. Quand aquel sistèma racinari ven sufisent, lo plant dirècte morrís o coabita l'ancian. L’afranquiment permet donc de cultivar sus las sieunas raïces una varietat que botura pas plan. Una cultura sus la sieunas raïces permet mai sovent de formar d'arbres mai vigoroses mas que fructifiaràn mens rapidament que sus plant dirècte nan. Cal notar qu'un arbre afranquit pòt tanben donar un fruch mens gros e mens sucrat qu'un arbre sus plant dirècte.
Lo punt d'empèut podent venir una « pòrta d'intrada » pel las malautiás e autras mycotas del sol, es possible qu'un ensag d'afranquiment mèna a la mòrt de l'arbre.
Empèuts intergenerics
Mai sovent se reconéis que se pòt empeutat pas que de varietat apartenent la meteissa espècia botanica. De fach es fòrça variable. De varietats s'empeutan pas gaire, d'autres sonque sus de plants de meteissa espècia o de mèsma varietat (se dich omoempèuts), d'autres acceptan pas que ds plants del mèsme genre e d'autres encara acceptan d'èsser empeutadas sus de plants d'autres genres veire d'autres familhas botanicas (eteroempèuts). Los autoempèuts son realizada entre teissuts venent de la meteissa planta (a la seguida de trencadura accidentala d'un ram per exemple).
De fach, la capacitat d'una varietat de suportat plan l'empèut amb una autra es ligada a las diferéncias fisiologicas importantas dins l’absorpcion, l’accumulacion e l’utilizacion de las metabolitas.
Lo plant dirècte deu donc produire un larg espèctre d'isoperoxidasis dins los sieus teissuts. Las varietat de poma coma Winter Banana o Northern Spy, o Beurré Hardy per las peras, son conegudas per lor larg espectre de compatibilitat e son, per aquela rason, sovent utilizadas coma plant intermediàri.
De malautiás de virus o l'edat dels dos partenaris tanben pòt jogar dins los problèmas d'incompatibilitat.
Notas
<references group="Nota"/>
Kaliningrad
thumb|right|200px|250px Kaliningrad (Königsberg o Königsbarg fins en 1946) (en rus dempuèi 1946: Калининград = Kaliningrad, en rus abans 1946: Кёнигсберг = Kionigsberg, en rus familiar actual: Кёниг = Kionig, en alemand: Königsberg, en bas-alemand: Königsbarg, en lituanian: Karaliaučius, en polonés: Królewiec) es una vila de Russia, situada dins un enclavament territorial, l'Óblast de Kaliningrad. Aquel enclavament es totalament isolat del territòri rus e se tròba entre Polonha e Lituània, en riba de la mar Baltica (es lo nòrd del territòri ancian de Prússia Orientala qu'existissiá fins en 1945).
A Königsberg e dins la region a l'entorn, lo poder sovietic deportèt en 1945 la populacion alemanda (de lenga bas-alemanda) e la remplacèt per una populacion majoritariament russa.
Fortaleny
Fortaleny es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.