cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Efès
Lo retorn de la prosperitat
L'existéncia d'una menorita crestiana dins la vila e a l’entorn es atastada per las epistòlas de Matèu: titulari de l'arquevescat d'Efès de 1329 a 1351, es sonque en 1339 que rejonh sa metropòli, après un detorn per Esmirna per convéncer, amb grandas dificultats, Umur de li donar l'autorizacion de lo far. Dins sas letras, Matèu confirma que la Glèisa de Sant Joan foguèt convertida en mosqueta e en mercat. Demanda en van a Hızir sa restitucion e aquest de la demrança episcopale e de las proprietats fonzièras de la Glèisa, e se vei solament concedir uno stal pichon près de la mosqueta. Per tot lo diocèsi d'Asie, compta pas que de sièis prèires, e la comunautat cretiana es compausda d’esclaus e de prèires o monges de la region. alt=Gigliato de Robert d'Anjou (1310) du type imité par l'atelier monétaire d'Ayasoluk/Aydın|vinheta|Gigliato de Robèrt d'Anjó (1310) del tipe imitat pel talhièr monetari d'Ayasoluk/Aydın. L'importança comerciala d'Altoluogo, lo nom amb que los mercands italians coneisson Efès a l’epòca, aparéis dins lo manual del banquièr florentin Francesco Balducci Pegolotti, La Pratica della Mercatura, redigit vèrs 1330. Los principals produchs venduts pels florentins sont la tinturas per la la lana, l'azur, lo vermelhon, las esmeraudas e las pistachas. Crompan en retorn de l'alum, dich d'Altoluogo, mas que ven en realitat de Kütahya dins l'emirat de Germiyan, des cerealas, de ris, de cera de cambe. Las importacions son pas taxadas, levat lo sabon e lo vin, mas las exportacions son tocadas d'un drech de doana de 4 %, bassat a 2 % per la cera. Lo pòrt ont se fan los escambis es pas exactament Ayasoluk, una fortalesa a l'interior de las tèrras, ni dins aqueste ensablat e abandonat de la ciutat antica, mai sus un site a 6 km a l’Oèst de la vila. Es aquí que los mecands florentins avián establit una vilòta, que la posicion près de la boca del Caïstre, permetava de beneficiar del trafec fluvial pel transpòrt de merças. La localizacion d’aqueste pòrt, qu’existís de rèstes, subretot de la torre utilizada coma far sul puèg tresplombant, es comenguda per de mencions dels portulans, los manuals de navigacion folrentins en usatge entre los sègles XIII e XV, ont Efès aparéis de contunh.
Per facilitar lo comèrci amb los florentins, lis emirs baton una moneda en imitant los tipes monetaris latins: las monedas d'argent, las primièras batudas a Efès dempuèi l'Antiquitat, son d’imitacions dels gigliati de Robèert d'Anjó (1309-1342). Pòrtan al drech un rei al tròn e al revèrs una crotz, amb una legenda mencionant Teologos coma luòc de fabricacion. Una moneda d'aur es tanben producha en petichona quantitat, portant al drech un imatge de sant Joan amb la legenda S. IOHANNES, e al revèrs un liri e la mencion THEOLOGOS.
La luta amb los Latins
Lo brigandatge maritim dels fraires, Umur dempuèi Esmirna e Hızır dempuèi Ayasoluk, sus las broas de l'Egèu, provòca una reaccion militara occidentala que pren la forma d'una primièra crosada en 1332. Menadas pels Venicians, empòrta una victòria navala decisiva en 1334 que permet a Venècia d'impausar a Aydın un tractat plan favorable a sos intereses comercials: obten la libertat de comerci, un cònsol, una glèisa e de tèrras per sos mercands.
Aquestas desfachas alentís pas las activitats navalas d'Umur qu’es sempre mai sollicitat per l'emperaire Joan VI Cantacuzèn per intervenir a sos costats dins la guèrra civila bizantina en 1342. Sa flota ivèrna a Ayasoluk en 1343-1344 après una expedicion en Tràcia e dins l'Egèu. Las colonias venicianas avent plan patit d’aquestas incursions, la Republica se liga en 1343 a las autras poténcias latinas alara que lo papa Clamenç VI proclama una crosada contra los Turcs. Las fòrças latinas prenon la fortalesa del pòrt d’Esmirna ongan. Umur fa sa retirada a Ayasoluk/Altoluogo ont recep los emissaris latins en 1344, sens resultat. Contunha la guèrra e morís Umur en 1348 dins un assag mancat de tornar prene la ciutadèla d’Esmirna.
Hızır es constrench a la negociacion d'un tractat amb de tèrmes fòrça desfavorables: deu liurar la mitat dels revenguts de la doana d'Efès e dels autres pòrts, renonciar a la pirateriá, accordar als arquevèsques d'Efès e d’Esmirna de las glèisas, de las tèrras e rendas, permetre a las poténcias latinas de nomenar de cònsols sus sos territòris amb jurisdiccion e drech de proteccion sus lors compatriòtas, donar liure accès a las naus crestianas dins sos pòrts.
L'aplicacion d'un tal tractat auriá assegurat als Latins una dominacion comerciala e economica e Efès e dins las autras vilas de l'emirat, mas la discòrdia entre los venceires fa que demora sens consequéncia. Hızır pòt tornar constituir las flotas de l'emirat e a partir de 1350 los actes de pirateriá tornan. Las clausulas del tractat mòstran que lo comèrci amb l'emirat e subretot lo pòrt d'Efès es important pels Latins e per Venècia subretot.
Hızır profiècha de la guèrra de 1351-1352 entre Gènoa e Venècia en jogant dels premièrs contra los segonds. Favoriza los mercands e naus genovesas per contrar l'influéncia de Venècia: Gènoa establís un consulat a Altoluogo/Ayasoluk aquestes annadas e lo garda al mens fins a 1394. Venècia acaba per far de mèsme en 1358 a causa de l'importança dels ligams comercials del pòrt amb la Crèta.
L'apogèu sota Isa Bey
alt=Vue générale de la mosquée d'Isa Bey|vinheta|Mosquèta d'Isa Bey à Ayasoluk (1375). A la mòrt d'Hızır en 1360, li succedís son fraire Isa Bey, que règna sur l'emirat pendent trenta ans fins a l'avèniment de la poténcia otomana. Pendent aqueste periòde, Ayasoluk cotiunha d'être un pòrt comercial important per Venècia e Gènoa, per exemple per l'importacion de grana e d'alum.
Un tresaur de 2 000 moneda d'argent, subretot de Nàpols e de Ròdas, e unas imitacions turcas, datada vèrs 1370 e trobadas près de las roïnas del temple d'Artèmis, mòstra la riquesa d’unes abitants — benlèu un mercand local en l'escasença — d'Ayasoluk.
La construccion d'una granda mosquèta a l'Oèst del puèi d'Ayasoluk, lo primièr monument public màger (levat los barris) a èsser bastit a Efès dempuèi l'Antiquitat tardièra, es un autre signe d’aquesta prosperitat. Edificada suls plans d'un arquitecta damasquina, la mosquèta es inaugurada lo 30 de genièr de 1375. Sa talha impressionanta (57 × ) la fa confondre amb la glèisa de Sant Joan per unes viatjaires. Isa Bey e sa femna, Azize Hatun, multiplican las fondacion de caritat e los edificis dins la vila e a l’entorn.
La glèisa de Sant Joan e la necropòli dels Set Dorments continuisson d'atirar de pelegrins coma lo mòstra de graffiti latins dins aqueste luòc, datats de 1347 e 1381, e de 1351 e 1362. Mas la quita Glèisa ortodòxa en declin prigond dins lo territòri de l'emirat, que lo sinòde constantinoblitan de genièr de 1368 liga l'evèsque de Birgi a aqueste d'Efès, a causa de las dificultats financièras que son tocats e per assajar d’enfortir l'arquevescat. Una autra mesura similària es edictada en 1387, amb lo ligam a Efès de totas las glèisas que i avián de per abans subordonadas e qu’avián podur n’esser deligadas.
En 1390, lo sultan Bazajet Ièr entrepren d'espandre sa dominacion suls emirats independents d'Asia Minora e recep la soumission d'Isa Bey a Ayasoluk. aqueste darrièr garda la possession d’unes territoimais la fortalesa d'Ayasoluk es ara sota lo contròtle otoman.
Empèri otoman
Lo primièr governaire d'Aydın e donc d'Efès es lo filh aïnat de Bajazet, Süleyman nomenat en 1390, mas que daissa la plaça en1392 a son fraire Ertoğrul, per anar governar Sivas. Ertoğrul, que lo passatge faguèt pauc de rèstes dins la documentacion, levat la recepcion del tribut genovés pagat per Quios en 1398, morís vèrs 1400. Süleyman torna prene lo contròtle d'Aydın. Benlèu inquiet per la perspectiva d'una luta de succession amb sos nombroses fraires qui suivrait la mort de Bazajet, negocia per avança l'ajuda dels Venicians en cambi d'una exempcion de las taxas doanièras sus lors exportacions dempuèi Efès, levat per las granas, la fusta e los cavals. Venicians coma Genoveses avián ja, a partir de la presa de contraròtle de la region pels Otomans, las mesuras necessàrias per garantir lors interesses comercials.
Tamerlan e l'eclipsi del poder otoman en Anatolia
La conquista mongòla ven pasmen trebolar la situacio e arrèsta la progression otomana en Anatolia periuna decenniás. Unes emirs turcs despossedits per Bazajet esitent pas a s e ligar a Tamerlan, que ven d’emportar en 1401 de grands succès a Alèp e Bagdad, e lo mèna a intervenir en Anatolia.
L'armada mongòla aclapa aquestes dels Otomans a la batalha d'Ankara lo 28 de julhet de 1402, e Bazajet es empresonrat. Tamerlan mèna son armada fins a la còsta asiatica, par la val del Meandre. A la fin de la davalada 1402, pren Efès alara qu'una partida de la populacion turca preferiguèt fugir devant son avança e se refugiar près dels Venicians a Samos. Après aver pres a Esmirna en decembre ongan, e n’aver chaplat la populacion crestiana, Tamerlan passa l’ivèrn a Efès, ont fixa lo punt d’encontra per sos generals. se’n va definitivament a la prima, après aver restablit los emirs turcs dins lors ancians principats. alt=Gravure de Le Bruyn montrant le village d'Ayasoluk|vinheta|Gravadura de Le Bruyn mostrant lo vilatge d'Ayasoluk, amb la mosqueta d'İsa Bey e la ciutadèla en [[1732.]] Es Mûsa, lo filh d'İsa Bey mòrt mentretant, qu’erita d'Efès, mas el tanben lèu morís, e en 1403, son fraire Umur II li succedís. La confusion que règne dempuèi las campanhas de Tamerlan, amb la guèrra entre los filhs de Bajazet, vira en favor d’un aventurièr, Cüneyd, nobot İsa, que reünís una armada a l’entorn d’Esmirna, ont son fraire Hasan aviá estat governaire, e pren Efès ongan. Convenc Süleyman Bey de lo sosténer e nomena Hasan governaire d'Efès. Mas Umur renoncia pas e assetja la vila a la prima de 1404 ajudat per una armada provesida per son oncle Elyas Bey de Menteşe.
La vila es incendiada e brutla pendent dos jorns: es possible que la glèisa de Sant Joan aja estat destrcuha a l’escasença qu'aparéis pas pus dins las fonts e es pas coneguda dels visitors posteriors. Hasan demora pasmens dins la ciutadèla fins a la davalada, avant de se rendre e d’èsser menat captiu a Marmaris. Umur torna prene lo contraròtle de sa capitala, en roïna, mas es menaçat l'ivèrn seguent, quand Cüneyd l'assetja a son torn dins la ciutadèla e pilha los alentorns. Lo conflicte es fin finala reglat par la negociacion, quand Cüneyd accèpta d’eposar la filha d'Umur e de partejar lo poder amb el. Mas lèu lo fa assinar per gardar sol lo principat.
Alara que los filhs de Bazajet contunhan de se disputar lo poder, Cüneyd abandona son ancian protector Süleyman per son fraire Mehmed Çelebi. Süleyman replica en setembre de 1407 en lançant una campanha contra Efès, ont Cüneyd recep lo sosten dels emirs de Germiyan e de Karaman. Cüneyd preferís pasmens se sometre a Süleyman q e torna alara prene lo contraròtle d'Efès e i demora unes meses. Cüneyd exiliat a Ohrid, Süleyman nomena un sèrbe coma governaire de la vila. La disparicion de Süleyman en 1411 dona a Cüneyd l'escasença de torna a Efès, qe la toerna prene. Capita en seguida a la grardar al prètz de sa somission a Mehmet Çelebi: de monedas d'argent batudas amb las efigias dels dos sobeirans testimònia de lor acòrdi. L'arrenjament dura pauc, alors que l'emirat menaça lo comèrci egèu per sos actes de pirateriá, Mehmet Çelebi decidís de n’acabar amb el e l'ataca encara un còp en 1414. Encara un còp vencut, Cüneyd pren lo camin de l'exili, per un comandament sus la frontièra danubiana a Nicopolis, alara qu’Efès recep un governaire crestian, Miquèl filh del tsar bulgar Ivan Shishman. Miquèl morís vèrs 1419 dins un assag per reprimir un movement eretic que s'èra desvolopat dins la region de Karaburun a l'Oèst d’Esmirne: lor armada dirgida pel predicator Börklüce Mustafa es fin finala desfacha pel jove filh de Mehmed, lo futur sultan Murad II. Capturat, Börklüce Mustafa ds menat a Efès ont es crucificat. La guèrra civila que seguís la mòrt de Mehmed en 1421 dona una darrièra escasença a Cüneyd d’un darrièr assag de retorn: lèva una armada près d'Izmir e dintra trionfalament a Efès en 1422. Son darrirè passatge al poder dura dos ans: en abril de 1424, amb l'encoratjament dels Venicians en guèrra contra los Otomans, afronta aquestes darrièrs a Thyateira e subís una granda desfacha. Après aver venament assajat de contunhar la luta, acaba per se rendre al governaire novèl d'Efès nomenat per Murad, Halil Yahşi Bey, que lo fa executar e envia son cap al sultan a la prima de 1425. Sa mòrt acaba mai de doas decennias de guèrra civila pendent que Efès cambia de mans mai de detz còps.
Una pichona vila provinciala otomana
alt=Les côtes du Nord de l'Égée sur la carte de Piri Reis de 1521|vinheta|Las còstas del Nòrd de l’Egèa sus la mapa de Piri Reis (1521). Se l'integracion definitiva d'Efès dins l'empèri otoman restablís la patz dins una region durament tocada pendent un quart de sègle, marca tanben la fin progressiva de sa preeminéncia politica comerciala. Lo principat d'Aydın es divisada en doas províncias pels Otomans, una per l'interior de las tèrra a l’entorn d'Aydın, e l'autra costièra, lo sancak de Sığla, qu’aparten a l'eyalet de Cezair-i Bahr-i Sefid, la « província de la illas de la Mediterranèa ». Aquesta derrièra compòrta Efès, Esmirna, Karaburun e Milet. Efès i garda pas qu'un ròtle administratiu pichnon coma kaza, sèti d'un cadi, un jutge al cap de l'administracion locala.
Al sègle XV, la vila garda encara una cèrta importança commerciala: es citada per un document venician de 1446 coma un pòrt de comèrci amb Murad II, e contunha d'aparéisser dins los portolans d’aquesta epòca.
Mas l'ensablament progressiu del darrirer pòrt que mena al final lo desplaçament de las activitats comercialas cap a Scalanova (Kuşadası) e Izmir. Significativament, lo Kitab-ı Bahriye, un recuèlh de mapas marinas turcas de Piri Reis en 1521 la menciona coma un luòc en roïnas.
Lo manten d'una activitat comerciala es tanben indirèctament atestar per l'existéncia d'un talhièr de monedas, que bat de monedas d'argent e de coire datat respectivament de 1431 e 1421 jos Murad II e Mehmed II. La supervision generala de las operacions e dels financiaments tòca lo cadi local. Lo foncionament d’aqueste talhièr aparéis jos Mehmed II: en 1455, un inspector es enviat a Ayasoluk dins las autras vilas possedissent un talhièr per far aplicar la legislacion sus las sèrvas de metal non batut e las monedas desmonetizadas, que devon èsser sasidas. Una autre lei de 1470, al subjècte del prètz de crompa de l'argent e lo rapòrt legal entre la massa de metal preciós lo nombre de monedas batudas, menciona Ayasoluk dins la lista dels talhièrs monetaris imperials.
Lo primièr sègle de dominacion otomana vei la continuadion, sus una mendre escala, de l'activitat de construccion publica. Lo governaire Yahşi Bey dota la vila d'una novèla mosquèta e d'una madrasa. D'autres mosquètas venon s'i apondre pendent lo sègle XV e lo començament del XV. I aviá Ayasoluk 14 mosquetas, 5 o 6 banhs e de mausolèus al començament del sègle XX, e la majoritat d’aquesta construcdions èra datadas de la primièra partida de la dominacion otomana.
Los primièrs vitjaires testimònis del declin d'Ayasoluk
alt=Carte du comte Choiseul-Gouffier montrant les vestiges d'Éphèse et d'Ayasoluk|vinheta|Mapa del comte Choiseul-Gouffier mostrant los rèstes d'Efès e d'Ayasoluk, e lo pòrt ensablat. quand los primièrs viatjaires arriban a Efès al sègle XVII, d'en primièr dins la perspectiva de visitar las roïnas anticas, trapan la vila din un prigond declin. La descripcion mai interessanta de la vila otomana es deguda, sens surpresa, a Evliya Çelebi, un vitjaire turc de la mitat del sègle XVII, que l'interés primirè èra pas la vila antica: la vila alara un kaza de pichona importança, dotada d'una garnison, dins la citadèla, de 40 soldats comandats per un coronèl de cavaleriá. Lo fòrt possedís 40 torres e doas pòrtas de fèeere. Abriga 20 ostals e una mosquèta. Las carrièras son caladas. La partida inferiora de las fortificacions es en roïnas, mas la Pòrta de las Persecucions es sempre en plaça daissa admirar sas esculturas anticas.
Fòra los barris s'espandís lo vilatge d'Ayasoluk ont demora la majoritat de la populacion, dins un centenat d’ostals, amb 20 boticas, una mosquèta, un ban e un caravanseralh. Evliya contrasta aqueste estat amb la fortuna passada de la vila, que descriu coma avent agut 300 banhs, 7 mercats, 700 ostals de pèiras, 20 000 boticas, 800 grandas mosquètas e 3 000 pichonas, 200 medrasas, 1 500 escòlas e de milièrs d’ostals ordinaris. De segur son de chifres imaginaris mas mòstran plan l’impression de prigon declin que sentís l'autor. Evliya Çelebi daissa tanben una descripcion fòrça admiratritz, e. tanben exagerir, de la mosquèta d'Isa Bey, qu'esita pas a comparar a Santa Sofia. Mas daissa pas d'indicacions sul site antic.
Lo declin demografic provòca la reculada de las tèrras cultivadas e lo retorn a l’èrm de la region a l’entorn de la vila, çò que, apondut a l'ensablament de contunh, produch una extension del paluns que son assecats. La malaria ven endemica e la region malsana, çò qu’accelèra lo declin. Una partida del país es araocciupada pe des populacions nomadas.
Lo vitjaires europès que seguisson o precedisson Evliya fan las mèsmas observacions sus la pauretat e la roïna d'Ayasoluk. Chishull i nòta les rèstes en 1699 de cinc o sièis mosquètas. Dins las annadas 1720, Thompson estima a 40 o 50 lo nombre d’ostals dins lo vilatge. Pasmens a ciutadèla contunha d’èsser entretenguda e concentra fins al començament del sègle XVIII la majoritat de la populacion turca.
L'abandon total del vilatge d'Ayasoluk interven dins las primièras decennias del sègle XIX: encara ten 15 a 20 ostals e un cadi a demora, quand Cockerell lo visita en 1811, d'Estormel trapa lo vilagte desèrt en 1832.
Pasmens, lo remembre de la foncion primièra d’unes edificis demora e sosten unas practicas supersticiosas: un grand bacin a l'èst de rèstes de la glèisa de la Verge Maria es considerat coma las fonts batismalas de Joan lo Batista, e dels Grècs de l’entorn s'i amassan lo jorn de la sant Joan en procession per i celebrar la messa. Segon lo testimoniatge de diferents autors (Stochove, Jean-Baptiste Tavernier et van Egmont ), aquetes fidèls empòrtan amb eles de trocets del monument coma relíquia o remèdi miraculós. Aquesta populacion grèga ven benlèu subretot del vilatge crestian de Kirkinji (Çirkince o Şirince) dins los puèges a l'èst d'Efès.
Villars-en-Azois
Villars-en-Azois es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Jules Bergeret
thumb|right|Jules Bergeret Jules Henri Marius Bergeret (Gap, 1830 - New York, 1905) foguèt un membre e generau de la Comuna de París. Foguèt engatjat dins l'armada francesa de 1850 a 1864. Durant lo sètge de París de 1871, venguèt capitani dau 8 batalhon de la Gàrdia Nacionala e membre de son Comitat Centrau. Lo 22 de març de 1871, reprimiguèt la manifestacion dei partisans de Thiers e foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 dins la Comission Executiva. Venguèt generau e participèt a la sortida còntra Versalhas lo 3 d'abriu. I dirigiguèt lei Federats mandats contra Rueil e foguèt desfach. Lo 6, una autra ataca de l'armada de Versalhas contra Neuilly se terminèt per una desfacha per lei Comunards. Entraïnèt son remplaçament per Dombrowski sus aqueu frònt. Foguèt tanben empresonat dau 8 au 20 d'abriu. Pendent la Setmana Saunosa, participèt a l'incendi dei Tuileries. Condamnat a mòrt, s'enfugiguèt a Nòva York.
Lista dels presidents de Belau
thumb|150px|Blason di Belau. Lo president es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Belau. Aquesta es la lista dels presidents de Belau de 1981 fins a uèi.
Bourg
Bourg pòt essèr:
Osasco (Piemont)
Osasco (Osasch en piemontés) es una comuna de la província de Turin.
Corella
Corella es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Le Bû-sur-Rouvres
Le Bû-sur-Rouvres en normand (Le Bû-sur-Rouvres en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carnós de Provença
Carnós de Provença (Carnoux-en-Provence en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Hugh O'Brian
Hugh O'Brian (n. Hugh Charles Krampe en 1925) es un actor american de cinèma, famòs per sons actuacions coma lo personatge Wyatt Earp.
La Chapèla d'Aurec
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Baron (Gironda)
Baron o puslèu Varon (Baron en francés) es una comuna occitana de Bordalés, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Rábano
Rábano es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Baron (Gironda)
Toponimia
Las fòrmas ancianas son de terra del prad del Avaron, en 1119-1121, Avaron, en 1126-1147, a cappella ecclesie de Baron, en 1326, Sanctus-Christophorus-de-Avaron, en 1339, Auaron, en 1361.
Dauzat, que probable coneishé pas las fòrmas ancianas, supausa que lo nom de la comuna ven dau cognomen latin Baro/-onis o dau títol d'origina germanica, vingut chafre, Baro, « baron ». Medisha remarca per Negre e per Astor (citats per Bénédicte Boyrie-Fénié).
B. Boyrie-Fénié part d'un etime *avallone. Lo nom vendré dau gallés avallo, « poma », damb lo sufixe -one, çò que doneré lo sens de « pomareda ». B. Boyrie-Fénié hornís l'evolucion : *Avallon(e) > Avaron (evolucion gascona -ll- intervocalic > -r- > (A)varon (aferèsi de a- iniciau) > Baron (confusion gascona de v e de b). La grafia seré donc Baron. La pomareda que servit de motivacion dateré d'una epòca anteriora a l'ocupacion romana, çò qu'es pas provat (la lenga celtica gardèt una vitalitat sufisenta per formar de toponimes pendent quauque temps).
En realitat, aquera presentacion es globalament justa per l'etimologia e lo sens, mès apèra quauquas remarcas foneticas. Lo mot gallés a l'origina es pas exactament avallo, mès aballo (varianta abalo, mès es pas aquera que podré menar a Avaro-); lo sens en gallés es « poma, pomèir », e probablament lo gallés a especializat abalo en « poma » (neutre) e aballo en « pomèir » (femenin). Segon Delamarre, Baron ven de aballo, « poma, pomièr », en gallés, o d'un teonime (nom de diu) inatestat *Aballos : sia « la pomareda, lo lòc ont i a de pomièrs », sia la propietat dau diu *Aballos.
Sistematicament e dens lo quite gascon avant lo betacisme (confusion de v e de b), -b- latin intervocalic ven -v-. La data exacta dau betacisme es pas coneishuda e las atestacions dau sègle XII en Av- pòden benlèu representar una realitat fonetica diferenta o un polimorfisme, enquèra que la fòrma Avaron de 1339 pòt har pensar que lo betacisme èra un fenomèn recent en Bordalés. Enfin, B. Boyrie-Fénié sembla pas segura en grafia classica (o utiliza una auta grafia ?). V romanic e dens lo quite cas que representeré un b antic, s'escriu v (escriven la vaca en gascon tanplan coma en provençau, non pas la baca !). Baron es benlèu una grafia valorizanta, en fòrma de jòc de mots, mès la sola grafia admissibla es Varon.
Canton de Senta Aulaia
Lo canton de Senta Aulaia es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, aura de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, La Jamaia e Pontairaud son dins lo canton de Rabairac, las autras 10 son dins lo canton de Montpaun e Menesteiròu.
La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda e lo sentongés.
Istòria
Los cantons de Senta Aulaia e de La Ròcha Chalés fugueren creats en 1790 dins lo districte de Rabairac
Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Senta Aulaia fuguet conservat e lo de La Ròcha Chalés suprimit, ,.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Senta Aulaia fuguèt suprimit.
Après la supression dau canton, de las comunas fusioneren :
Lo Barp
Lo Barp (Le Barp en francés) es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Chastèlmontanha
Chastèlmontanha (Châtel-Montagne en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
.liaison
(de l'entrepresa americana Liaison Technologies) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de mai de 2015.
.cfa
(acorcha de Chartered Financial Analyst, "Institut d'agraïment dels analistas financièrs", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa americana CFA Institute. Es en servici dempuèi lo 2 de mai de 2015.
Bulbuente
Bulbuente es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Pairac
Pairac (Payrac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Marcèl e Paulèl
Sent Marcèl e Paulèl (Saint-Marcel-Paulel en francés) es una comuna lengadociana del Tolosan situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 18 km al nòrd-èst de la vila. Malgrat la proximitat de la granda vila, la populacion de la comuna creis pas (a recentament baissat) e l'urbanizacion avança pas. Los recensaments d'aquí a 2099 mòstran çaquelà una evolucion normala per una comuna de banlèga. Es un cas comparable (mès pus tardiu) a d'autras comunas de l'ancian canton de Vrufuèlh : Gaure, Bonrepaus Riquet, pendent las annadas 2010, Sent Pèire e La Valeta pendent las annadas 2010. Dins mai d'un cas, una politica municipala de refús d'acordar de permises de bastir es l'explicacion probabla.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Saint-Marceil èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Saint-Marceil èra del canton de Vrufuèlh. Le vocable de la glèisa es Sent Pèire. Saint-Marcel e Paulel fusionèron per ordenança del 26 de febrièr 1835. La mapa de Cassini (sègle XVIII) pòrta Marceil : Sent Marcèl es probablament un fals agionime.
Pendent l'Ancian Regime, Paulèl èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Paulèl èra del canton de Vrufuèlh. Le vocable de la glèisa, annèxa de Marceil, es Sent Andrieu (de la Ribièra). Sus la mapa de Cassini, la glèisa nommada St André, en riba de Giron, es pus al nòrd que lo lòc de Paulel o que lo castèl del meteis nom, qu'es prèp de la RD 112. Son nom, Sent Andrieu de la Ribièra, confirma sa localizacion. A disparegut.
Nkari
Lo nkari es una lenga cross river parlada dins l'Estat d'Akwa Ibom en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas.
Classificacion
Lo nkari, qu'es paurament documentat, es vist tradicionalament coma un dialècte de l'ibibio. Blench considèra qu'es probablament una lenga separada.
K1
Lo carri K1 es un carri de combat principau sud-corean desvolopat dins leis annadas 1980 a partir dau M1 Abrams estatsunidenc. Doas versions existisson : lo K1 qu'intrèt en servici en 1987 e lo K1A1 en servici dempuei 2001. I a de diferéncias importantas entre lei doas versions, especialament au nivèu de l'armament. L'bjectiu d'aqueu melhorament èra de rivalizar ambé lei versions modèrnas dei carris sovietics T-72 e T-80.
Aqueu carri demorèt solament utilizat per Corèa dau Sud e conoguèt ges de conflictes.
Manzanal de los Infantes
Manzanal de los Infantes es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
.lol
(acorcha de laughing out loud, "petat d'arríer", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de mai de 2015.
Vannes-sur-Cosson
Vannes-sur-Cosson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Geografia
La municipalitat a situat en la region naturala de la Sologne e la airal urban de Orléans.
Las rotas départementales 13, 83, 120, Lo sentier de grand randonnée 3C, dicha sentier de país de Sologne.
La commune est située dans la région naturelle de la Sologne et l'aire urbaine d'Orléans.
Les routes départementales 13, 83, 120, Le sentier de grande randonnée 3C, dit sentier de pays de Sologne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Per estancada del conselh del Rei de la, la locature del Pichon-Bouloy, alternativement ligada a Sennely e a Vannes-sus-Cosson, es definitivament ligada a Vannes-sus-Cosson sul plànol fiscal, e lo alternance mantenuda sul plànol religiós.
Los tramvias de Sologne desservent la municipalitat de 1905 a 1934.
Par arrêt du conseil du Roi du 22, la locature du Petit-Bouloy, alternativement rattachée à Sennely et à Vannes-sur-Cosson, est définitivement rattachée à Vannes-sur-Cosson sur le plan fiscal, et l’alternance maintenue sur le plan religieux.
Les tramways de Sologne desservent la commune de 1905 à 1934.
Ramiro
Ramiro es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Carles III de Borbon
vinheta Carles III de Borbon, nascut lo 17 de febrièr de 1490 a Montpansèir, mòrt lo 6 de mai de 1527 a Roma, foguèt comte de Monpansèir, de Clarmont e daufin d'Auvèrnhe de 1501 a 1523, duc de Borbon e d'Auvèrnhe, comte de Forés, de Clermont-en-Beauvaisis e de la Marcha, vescomte de Carlat e de Murat, prince de Dombes e senhor de Beaujeu de 1505 a 1521. Foguèt tanben conestable de França de 1515 a 1521. Es designat egalament per lo conestable de Borbon, e es lo darrièr dels grands feudals franceses que se poguèt opausar al rei de França.
Èra filh de Gilbèrt, comte de Montpansèir, de Clarmont e daufin d'Auvèrnhe, e de Clara de Gonzaga. Los comtes de Montpansèir formavan la branca menora de la familha dels ducs de Borbon; Lo duc Pèire II de Borbon e la siá femna Anna de França (Anne de Beaujeu), avent pas mai qu'una sola filha de santat fragila, se liguèron al jove Carles qu'Anna n'assegurèt l'educacion. Acabèt per maridar en 1505 la siá cosina Susana de Borbon (1491- 1521), filha e eiretièra de Pèire II de Borbon, duc de Borbon e d'Auvèrnhe, comte de Clermont-en-Beauvais, Gion, Forés e la Marcha e senhor de Beaujeu, prince sobeiran del principat de Dombes, e d'Anna de França. Aquel matrimòni faguèt d'el lo senhor mai ric de l'epòca.
A la mòrt d'En Pèire II, la siá veusa Anna, filha del rei Loís XI de França e anciana regenta de França pendent la minoritat del sieu fraire Carles VIII de França, esperava que lo ducat e d'autras possessions del marit escaparián pel biais d'aquel maridatge a las pretensions de Loïsa de Savòia, maire del nòu rei Francés Ièr de França, que voliá metre la man sus las ricas tèrras dels Borbons.
Mas lo rei defendèt la siá maire en las siás pretensions e menacèt lo duc e ancian conestable, que lo 1523 li calguèt partir de las siás tèrras a escondudas, en trobant finalament refugi en cò de l'emperaire Carles V.
Los esposes aguèron dos mainatges:
Al servici del rei de França
Lo 1507, acompanhèt Loís XII de França a Gènoa, quand lo rei considerava una quatrena expedicion a Itàlia. Aquela s'inicièt lo 1509 e Carles combatèt los venecians a la batalha de Agnadello. En 1512, lo rei lo faguèt governador de Lengadòc e l'envièt combatre Ferrand lo Catolic que menaçava Navarra. En 1515, defendèt Borgonha contra Maximilian Ièr de Habsburg, dirigiguèt una armada a la batalha de Marignano. Francés Ièr de França conquistèt alavetz lo Milanés e lo nomenèt conestable e vicerei del Milanés. Defendèt aquel viceregne contra los imperials, obtenguèt qualques succèsses, mas foguèt cridat en França en març de 1516 Foguèt remplaçat a Milan pel marescal de Lautrec.
Lo cambiament de camp
Lo matrimòni orquestrat per Anne de França foguèt una vana entrepresa, puèi que los dos esposes aguèron pas de descendéncia viable. En 1521 la siá femna Susana moriguèt e Loïsa de Savòia, maire de Francés Ièr, reivindiquèt los fèus dels Borbons, en tant que felena del duc Carles Ièr de Borbon. Lo procès que seguiguèt durèt unes meses e se virèt en contra de Carles. Lo Parlament de París, influenciat per la corona, èra prèste de remetre los bens dels Borbons a Loïsa de Savòia, malgrat la jurisprudéncia, lo contracte de matrimòni (Susanna l'aviá facha eiretièra) e l'intervencion d'Anna de França que viviá retirada a Chantelle. Los afronts envèrs lo conestable se multipliquèron tanben, tan plan que la siá posicion se faguèt rapidament insostenibla. Lo conestable entamenèt de negociacions amb Carles V e foguèt finalament butat a fugir (1523). Los sieus bens, lo darrièr grand fèu medieval, que cobrissián tot lo nòrd del Massís Central, foguèron confiscats per traïson e a la perfin incorporats al domeni reial en 1531.
Umiliat e percaçat, aguèt de partir del país e foguèt nomenat tenent general de l'Emperaire Carles V en Itàlia; combatèt los franceses, e ganhèt la batalha de la Sesia ont moriguèt Pierre duc de Terrail, senhor de Bayard. Ocupèt alavetz Provença e assetgèt Marselha, mas una armada de socors l'obliguèt a levar lo sètge. Foguèt vencut e fach presonièr de Francés Ièr en la batalha de Pavia en 1525.
L'emperaire, en volent pas sacrificar la patz a las ambicions del sieu general, lo decebèt tanben. Lo conestable exigissiá d'efièch, otra la restitucion dels sieus bens e dels de la siá femna, una dispensa d'omenatge davant del rei de França, l'ereccion de Provença en principat sobeiran e un maridatge amb una de las sòrres de l'emperaire. Contrariat, tornèt en Itàlia benlèu amb l'esperança d'i aver un principat. Per poder manténer l'armada imperiala qu'èra pas mai pagada dempuèi de meses, malgrat l'embargament de la siá vaissèla e de sos joièls, assetgèt Roma, mas moriguèt pendent l'assaut en 1527. La vila foguèt presa e saquejada pendent près d'un an.
Daissèt pas de filhs, e los qu'aguèt moriguèron al cap de pauc de nàisser.
Tipe 69/79
Lo carri Tipe 69/79 es un carri de combat principau chinés de segonda generacion desvolopat entre 1964 e 1973. Intrèt en servici en 1982 e la produccion es totjorn en cors. L'objectiu chinés èra de desvolopar un carri capable de rivalizar ambé lei carris sovietics T-62 e T-72. Pasmens, aquò mau capitèt e lo veïcul conoguèt gaire de succès dins lei fòrças chinesas qu'encoratjèron lo desvolopament dau Tipe 88. En revènge, lo carri foguèt exportat vèrs unei país coma Albania, Paquistan, Bangladèsh, Iran, Iraq, Birmana, Tailàndia, Sri Lanka, Zimbabwe] e Sodan. Doas versions principalas foguèron desvolopadas per China (Tipe 69 e Tipe 79) e lo carri conoguèt tanben divèrsei variantas localas.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) e a la Guèrra d'Iraq còntra lei carris occidentaus tecnologicament superiors. Aquela inferiotat foguèt agravada per la supremàcia aeriana estatsunidenca e lei carris iraquians foguèron esquichats sensa causar de pèrdas importantas dins lei rengs enemics.
Tommy Remengesau
Thomas Remengesau, Jr. (n. 1956) es òme politic que foguèt president de Belau entre 2001 e 2009 e qu'o tornèt èsser de 2013 a 2021.
Nissart
Lo Nissart es una moneda locala introducha en 2017 a Niça. A per tòca principala la promocion de las activitats economicas localas. 1 Nissart val 1 Èuro.
Creacion e objectius
Es desvolopada per la Republica Federala Occitana.
Devisas e validitat
I a bilhets d’1, 2, 5, 10, 20, 50 e 100 Nissarts.
Doris Leuthard
thumb|Doris Leuthard Doris Leuthard (Merenschwand, Aargau, 10 d'abril de 1963) es una avocada politiciana soïssa, del Partit Democrata Crestian (PDC). Foguèt presidenta de la Confederacion Soïssa de l'1 de genièr de 2010 al 31 de decembre del meteis an. Serà tanben presidenta en 2017.
Biografia
Doris Leuthard nasquèt a Merenschwand en 1963, filha de Leonz Leuthard, secretari de comuna e deputat del Partit Democrata Crestian, e de Ruth Köchli. Après d'estudis de drech a Zuric, venguèt avocata en 1991. Es maridada dempuèi 1999 amb Roland Hausin, un quimista.
Bureta
Bureta es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Doris Leuthard
Biografia
Seguís tanben una carrièra politica:
Lo 2 de decembre de 2009 foguèt elegida presidenta per 2010. Foguèt la tresena femna presidenta. Lo 7 de decembre de 2016 es elegida presidenta per 2017.
Talmont-Saint-Hilaire
Talmont-Saint-Hilaire es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Demografia
étape du Tour de France 2005]]
Nòtas
<references group="N"/>
.aig
(acorcha de American International Group, "grop internacional american", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá americana d'asseguranças AIG. Es en servici dempuèi lo 2 de mai de 2015.
Bièvres (Ardenas)
Bièvres es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Dick Sargent
Dick Sargent (n. Richard Cox en 1930, m. 1994) foguèt un actor american mai conegut per la seria de comèdias de television Bewitched (en occitan: Ma masca benaimada).
Bièvres (Ardenas)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Raucourt (Meurthe e Mosèla)
Raucourt  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ebughu
L'ebughu es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas.
Localisacion
L'ebughu es parlat dins las zònas de govèrn local de Mbo e d'Oron de l'Estat d'Akwa Ibom.
Nòu Mexic
Lo Nòu Mexic (Nuevo México en espanhòl; New Mexico en anglés) es un estat dels Estats Units d'America. Fa frontièra amb Mexic al sud, Tèxas al sud-èst e a l'èst, Oklahoma al nòrd-oèst, Colorado al nòrd e Arizòna a l'oèst, en mai d'Utah, ponctualament al nòrd-oèst (Four Corners).
Geografia
Amb, lo Nòu Mexic es lo cinquen estat dels Estats Units. La siá superfícia es accidentada, amb las pus nautas altituds dins las Montanhas Rocosas. Lo Rio Grande amb la siá val larga dividís l'estat del nòrd al sud. Estonan los païsatges desertics, las estranhas formacions rocosas, los bòsques de montanha e las nombrosas fonts termalas.
Economia
En general, l'economia del Nòu Mexic es tant divèrsa coma las siás fonts culturalas. Inclutz lo torisme, amb las siás galariás d'arts, estacions d'esqui e arquitectura coloniala. Compta tanben amb divèrsas industrias. Existís un important escambi comercial amb Mexic e una intensa e creissenta proliferacion de tecnologia a causa de la preséncia de laboratòris nacionals a Albuquerque e Los Alamos (Laboratòri Nacional de Los Álamos). Cal en mai soslinhar que lo Nòu Mexic es tanben un dels estats del país que produsís lo mai d'energia. En mai de l'agricultura irrigada dins la val del riu Grande, l'economia s'apieja tanben sus l'elevatge extensiu, l'extraccion minerala: urani (primièr sèti d'extraccion entre totes los estats), aur, argent, coire, potassa, petròli. Las industrias alimentàrias e las contruccions aeroespacialas son tanben de granda importància. Santa Fe atrai de nombroses visitaires cada an gràcias a la siá arquitectura coloniala.
Camellia sinensis
Camellia sinensis es una espècia d'arbrilhon de la familha de las Theaceae que sas fuèlhas s'utilizan per elaborar lo tè. Es originari d'Asia Orientala.
Cabanas (Roergue)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
La Valeta (Nauta Garona)
La Valeta (Lavalette en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 15 km al nòrd-èst de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Valeta èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, La Valeta èra del canton de Vrufuèlh. Le vocable de la glèisa es Sent Laurenç. Laguitardié fosquèc annexada a La Valeta en l’an II, Boniac en 1817 (véser çaquelà al paragrafe de Boniac).
Las apertenéncias de Notre-Dame de Montleins o Laguitardié, o La Guitardié (noms franceses), èran identicas. Le vocable de la glèisa, annèxa de La Valeta, èra Nòstra Dòna. La comuna efemèra èra del canton de Vrufuèlh en 1790. La mapa actuala mòstra dos noms de lòcs separats, La Guitardie e Notre-Dame, aqueste sense glèisa (o la glèisa es venguda ostal), totes dos a l'èst de la comuna.
Boniac o Baougnac (en francés), comunautat non parròquia, aperteniá a las meteissas entitats pendent l'Ancian Regime; en 1790, èra una comuna del canton de Vrufuèlh. Pagina 7, lo diccionari de las localitats de Nauta Garona explica que fosquèc annexada a La Valeta lo 8 de genièr 1791, p. 25, en 1817. Coma lo siti Cassini ne parla pas, la data de 1791 es pus probabla,. Baugnac o Baougnac es al nòrd de la comuna, sus la RD 57, prèp de Sent Marcèl e Paulèl.
Per la parròquia de Saint-Jean-de-Saint-Avit, annèxa de La Valeta, lo diccionari de las localitats de Nauta Garona precisa pas dins quina comuna se tròba, mès la mapa Cassini plaça la glèisa just al nòrd-oèst de La Valeta. Sus la mapa actuala, lo toponime St-Jean, sense cap de glèisa, es sus la RD 112, clarament dins La Valeta. Le vocable de la glèisa èra Sent Joan Baptista. Mès ont es Sent Avit ?
Canton de Mauborguet
Lo canton de Mauborguet qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, en Bigòrra e Armanhac (mès probablament tota en Bigòrra per la diocèsi d'Ancian Regime), situada dens l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region de Mieidia-Pirenèus, ara d'. Dab la refòrma de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton qu'ei suprimit e que passa dab las suas 11 comunas dens lo navèth canton de Vath d'Ador-Arrostanh-Madiranés, atau com lo canton de Castèthnau de Ribèra Baisha e lo canton de Rabastens de Bigòrra. Totas las comunas que son de la comunautat de comunas d'Ador Madiran de 2017 ençà. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Lo canton utiliza pas l'article pirenenc.
Istòria
Lo canton que's creè autanlèu la Revolucion.
Verny
Verny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Leon de Berluc-Perussis
drecha|Léon De Berluc-Perussis Leon De Berluc-Perussis (Ate, 1835 - Ais de Provença, 1902), foguèt un avocat, intellectual, jornalista e poèta occitan dit lou felibre De Berlu. Descendent D'ancians nòbles provençales, foguèt amic de Frederic Mistral e inspirador de las teorias federalistas de Josèp de Arbaud. Fondèt l’Académie pòrta Sonnet, criticada per Mistral per questions de lideratge e per s'opausar a la preséncia d'intellectuales franceses. Adoptèt tanben lo programa descentralitzador del comte de Chambord e la Declaracion dels joves felibres del 22 de febrièr del 1892. Conegut bibliòfil, a la siá mòrt daissèt mai de 10.000 libres a la vila de Forcalquier.
Crosby, Stills, Nash & Young
Crosby, Stills, Nash and Young es un supergrop de folk rock american, originari de Los Angeles, en Califòrnia. Se formèt en 1968. Se compausa dels americans David Crosby e Stephen Stills e del britanic Graham Nash. Abans l'arrivada del canadenc Neil Young, que constituís en d'unas ocasions lo quatren membre del grop, lo grop se sonava Crosby, Stills, and Nash (CSN). Foguèt un grop far de la fin dels ans 1960, qui s'ilustrèt musicalament per la complexitat de sas armonias vocalas e politicament per son engatjament alprès dels movements contestataris de l'epòca.
Tipe 90
thumb|right|[[Fotografia d'un carri Tipe 90.]]
Lo carri Tipe 90 es un carri de combat principau japonés de tresena generacion desvolopat entre 1976 e 1982. Intrèt en servici en 1989 e 333 unitats foguèron produchas fins a 2009. Remplacèt lei carris pus ancians Tipe 61 e Tipe 74. Foguèt pas exportat vèrs d'autrei país e lo carri conoguèt ges de conflicte. A l'ora d'ara, es utilizat en complement amb lo carri Tipe 10.
Manzanal del Barco
Manzanal del Barco es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Albèrt Arnavièla
Albèrt Arnavièla, escaissat l'arabi per encausa de son aparença fisica (en francés Albert Arnavielle; Alès, 22 de julh de 1844 - Montpelhièr 11 de novembre de 1927) foguèt un poèta e jornalista occitan. S'impausèt tre la publicacion de sos Cants de l'auba en 1868 coma una de las figuras màgers del reviscòl occitan de Cevena. Catolic e reialista fervent, Mistral lo sonèt "lo Sant del Felibritge".
Biografia
Albèrt Arnavièla nasquèt dins la capitala de la Cevena, Alès, en 1844 dins una familha modèsta, filh d'un paire marbrièr. Escriviá en francés e en lenga d'òc e foguèt gràcias a la lectura de la Fara-Alès que s'avodèt a l'occitan. Majoral del Felibritge de Frederic Mistral, tanben foguèt un militant reialista de l'Accion francesa, pròche de Charles Maurras. Se maridèt en 1871 e comencèt a trabalhar dins la companhiá de camin de fèrre P.-L.-M. Puèi fondèt amb qualques collègas l'Escòla de la Tabò en 1877.
Tipe 74
Lo carri Tipe 74 es un carri de combat principau japonés de segonda generacion desvolopat entre 1962 e 1969. Intrèt en servici au sen de l'armada japonesa en 1975 e foguèt jamai exportat. Es en cors de remplaçament per lei Tipe 90 e lei Tipe 10 de tresena e quatrena generacion.
Caminòt
vinheta|Caminòtas emplegadas per la companhiá [[Baltimore & Ohio Railroad en 1943.]] Un caminòt es una persona emplegada dins los camins de fèrre.
L'agulhaire
vinheta|Un agulhatge es un tipe d'aparelh de via accionat per un agulhaire. L'agulhaire es l'emplegar encargat de la manòbra dels senhals o d'aparelh de via.
Lo cantonièr
Lo cantonièr foguèt un obrièr encargat de l'entreten dels camins de fèrre e lors abòrds.
Lo conductor
Lo conductor es l'emplegar d'una entrepresa ferroviària dont la foncion principala es d'assegurar la conduita d'un tren. Foguèt sovent apelada a l'epòca de la traccion a vapor.
Lo gardabarrièra
Lo gardabarrièra es l'emplegar encargat de gardar los barrièras d'un passatge a nivèu non-automatic.