cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castillon (Calvados)
Geografia
Castillon A situat a dètz quilomètres a l'oèst de Bayeux, en la vallée de la Drôme.
Castillon est située à dix kilomètres à l'ouest de Bayeux, dans la vallée de la Drôme.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Pobla Tornesa
vinheta|La Pobla Tornesa
vinheta|La Pobla Tornesa vinheta|La Pobla Tornesa vinheta|Meridiano de Greenwich (La Pobla Tornesa, Castellón) La Pobla Tornesa es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Galés (Hauts Pirenèus)
Galés (Galez en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ga'lés] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Garsias de Galaes en 1200, De Galesio, en latin, en 1342, de Galaesio, en latin, en 1379, Gallés en 1737, Galés en 1773, Galée (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Galais et Galaizet en 1790, Galés en 1790.
Segon Dauzat, eth nom qu'ei escur, benlhèu que vien d'ua arradic prelatina *gal-, « calhau » (en realitat gal- qu'ei celtic). Segon R. Aymard, Galés que representa galés (gallés, gallic !
Segon Miquèu Grosclaude, ua arradic prelatina *gal-, « calhau » pòt pas estar dens aqueth lòc e era opinion d'Aymard es pas admissibla. Era fòrma de Galaesio de 1379 [e tanben Galaes de 1200], dab un iatus qui marca era tombada de n intervocalica) que mia a Galanesium, Galan dab sufixe qualitatiu, « çò qui apertién a Galan ». Eras comunas que son tòca-tocantas e Galés qu'èra probablament ar'origina ua dependéncia de Galan.
Rix (Jura)
Rix  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha de Budapèst
La batalha de Budapèst se debanèt dau 29 de decembre de 1944 au 13 de febrier de 1945 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças de l'Axe (Alemanha e Ongria) ai tropas sovieticas e romanesas. S'acabèt per una victòria sovietica malaisada après un sètge fòrça saunós de la capitala ongresa. D'efèct, Adolf Hitler aviá ordenat de defendre la vila per gardar Ongria dins son camp e i concentrèt de tropas importantas e experimentadas qu'opausèron una resisténcia dura ais ofensivas de l'Armada Roja. De mai, dins lo corrent de genier, lei Sovietics deguèron replegar unei còntra-ofensivas alemandas e ongresas destinadas a rompre lo sètge. Pasmens, lo 27, l'enceuclament venguèt definitiu e la garnison de Budaèst foguèt totalament isolada dins Buda. Enfin, lo 13, foguèt obligada de capitular.
Rosay (Jura)
Rosay  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carl Wilhelm Scheele
Carl Wilhelm Scheele (decembre de 1742, Stralsund - 21 de mai de 1786, Köping) es un quimista suedés de la segonda mitat dau sègle XVIII. Es famós per son ròtle dins la descubèrta de plusors elements quimics : lo clòr e l'oxigèn en 1773, lo molibdèn en 1778 e lo tungstèn en 1781. Sei trabalhs favorizèron tanben la descubèrta dau manganès en 1774. Enfin, es tanben l'autor de la descubèrta de mai d'un compausat quimic important coma l'acid citric, lo cianur d'idrogèn ò lo fluorur d'idrogèn.
Kristian Birkeland
Kristian Birkeland (13 de decembre de 1867, Cristiània - 15 de junh de 1917, Tòquio) es un fisician norvegian de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Prepausèt la premiera generalizacion deis eqüacions de Maxwell e l'apliquèt au vent solar e ais auròras borealas. Inventèt tanben lo canon magnetic e participèt a la concepcion d'un procès de fixacion de l'azòt atmosferic per produrre d'engrais gràcias a d'arcs electrics (procès Birkeland-Eyde).
Ribesalbes
vinheta|Municipio de Ribesalbes, mural cerámico de la Mancomunidad Espadán-Mijares. Ribesalbes es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
vinheta|Panel promotor de la Cerámica de Ribesalbes. vinheta|Ribesalbes. vinheta|Ribesalbes.
Le Mesnil Saint Denis
Le Mesnil-Saint-Denis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sant Jordi
Sant Jordi es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Ofensiva Dnièpre-Carpats
L'ofensiva Dnièpre-Carpats foguèt una ofensiva ivernenca majora menada per l'armada sovietica entre lo 24 de decembre de 1943 e lo 14 d'abriu de 1944. Lo teatre d'operacions principau foguèt Ucraïna e l'ataca permetèt a l'Armada Roja de destrurre 18 divisions alemandas e romanesas e d'infligir de pèrdas importantas a 68 divisions suplementàrias. Entraïnèt la reconquista de la màger part dei territòris ucraïnés encara tenguts per l'Axe. Pasmens, en despiech d'aquela victòria, l'amplor dei pèrdas sovieticas (270,000 tuats ò dispareguts, 840,000 bleçats, 4,700 carris, 7,500 pèças d'artilhariá e 680 avions) èra fòrça superiora ai pèrdas de l'Axe (92,000 tuats ò dispareguts, 251,000 bleçats).
Sacanyet
Sacanyet (Sacañet en espanhòl ) es un municipi valencian, dins los Païses Catalans. Administrativament, es dins la província de Castelló e la Comunautat Autonòma del País Valencian dins l’estat espanhòl.
Istòria
Abans 1842 èra part de Begís. Foguèt nomenat Canales abans de portar lo nom de Sacanyet.
Cernay (Calvados)
Cernay (Calvados) en normand (Cernay en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Batalha de Dnièpre
La batalha de Dnièpre foguèt una batalha de la Segonda Guèrra Mondiala que se debanèt dau 24 d'aost au 23 de decembre de 1943. Iniciada per lei Sovietics après la batalha de Korsk (5 de julhet - 23 d'aost de 1943), èra destinada a liberar una partida dau territòri ucraïnian. Per aquò, l'Armada Roja mobilizèt au mens 2,65 milions d'òmes principalament comandats per Konstantin Rokossovsky, Ivan Konev e Nikolai Vatutin. En fàcia, l'Aisse alinhava au mens 1,25 milions d'òmes, principalament d'unitats alemandas e romanesas, dirigidas per Erich von Manstein. Mobilizant quatre milions d'òmes dins lei dos camps sus un front de 1,400 quilomètres, la batalha es de còps considerada coma lo combat pus important e pus saunós de l'istòria umana.
Leis Alemands avián descubèrt la menaça sovietica durant l'estiu e de trabalhs de fortificacions comencèron lo 11 d'aost. Pasmens, aquò èra pas sufisent per establir una linha defensiva pron densa per arrestar l'ataca sus tota la longor dau frònt e la Wehrmacht concentrèt donc seis esfòrç sus lei zònas pus menaçadas. De mai, a partir dau 7 de setembre, leis Alemands pilhèron lei territòris abandonats per alentir l'avançada de son adversari.
Per passar lo fluvi, lei Sovietics decidèron de multiplicar leis atacas. Aquò entraïnèt de pèrdas importantas car mai d'una ofensiva foguèt rebutada per de posicions ben fortificadas. Pasmens, certaneis unitats sovietics poguèron s'infiltrar e una premiera tèsta de pònt foguèt formada lo 22 de setembre dins lei paluns de Pripet. Dos jorns pus tard, una segonda tèsta de pònt foguèt ocupada a Dniprodzerjynsk. Puei, lei linhas alemandas aguèron de dificultats per arrestar totei leis assauts sovietics e 23 tèstas de pònt èran recensadas a la fin de setembre. Leis Alemands assaièron d'anientar aquelei posicions amb d'atacas mesclant blindats e aviacion mai l'artilhariá sovietica empediguèt la destruccion totala dei tèstas de pònt.
Lei tropas situadas sus l'ala septentrionala de l'ataca sovietica, menadas per Vatutin, arribèron dins la region de Kiev lo 5 de novembre. La vila èra un enjòc de l'ofensiva mai foguèt defenduda per una garnison alemanda combativa. Per redurre aquela resisténcia, lei Sovietics avancèron mai vèrs l'oèst en direccion de Jitomir, de Korosten, de Berditchev e de Fastov. Aquò menaçava lo camin de fèrre que permetiá d'avitalhar lo Grop d'Armadas Centre de la Wehrmacht. L'arribada de renfòrç blindats alemands permetèt a l'Aisse d'establir de defensas fòrtas e de combats opausèron lei carris dei dos camps fins a la sason dei pluejas.
Lei combats reprenguèron lo 5 de decembre amb una ataca alemanda que permetèt a la Wehrmacht de reconquistar Korosten e de menaçar Fastov. Pasmens, lei Sovietics obtenguèron a son torn de renfòrç e la còntra-ofensiva alemanda foguèt arrestada. Aquò entraïnèt l'abandon de Kiev per leis Alemands e la fin de la batalha. Lei pèrdas umanas foguèron importantas dins lei dos camps. Lei Sovietics perdiguèron aperaquí 300,000 tuats e 900,000 bleçats e l'Axe entre 400,000 e 1,200,000 d'òmes (tuats, bleçats ò presoniers).
Batalha d'Issos
La batalha d'Issos es un afrontament armat entre l'armada macedoniana d'Alexandre lo Grand, contra l'Empèri Pèrsa de Dàrius III de Pèrsia, en 333 abans JC.
Precedents
Aprèp lo derrotar del satrapa local a la batalha del Granic, la resisténcia pèrsa desapareguèt en Asia Menora, levat qualques fòcus aliats coma Milet o Alicarnas. Aprèp un an passat e assegurada sa conquista de la peninsula d'Anatolia (Turquia actuala), Alexandre comencèt son ofensiva cap a Siria, amb la tòca de neutralizar la perilhosa flòta pèrsa li prenent los pòrts.
Quand Alexandre se trobava a Tars (Cilícia), li arribèron las informacions que Dàrius reünissiá una granda armada a Babilònia. Se Dàrius capitava d'arribar al Golf d'Issos, poiriá utilizar l'ajuda de la flòta pèrsa capitanejada per Farnabazos III, estacionada en Mediterranèa, facilitant las provisions e benlèu lo desbarcament de las tropas per la garda enrè. D'aquel biais, lo macedonian daissèt son armada principala a Tars, mas comandèt Parmeni de prendre la còsta a l'entorn d'Issos.
En novembre, Alexandre recebèt las informacions que la granda armada seriá dintrada en Siria. Decidiguèt de tornar reünir son armada dispersada e avançèt cap al sud fins a Issos a travèrs lo pas de Jonas, las «Pòrtas de Cilícia».
Dàrius, sabent que las tropas de Parmeni defendián lo pas, causiguèt una rota mai septentrionala. Los persans prenguèron Issos sens oposicion e assassinèron totes los ferits qu'aviá daissat enrè Alexandre. Lo rei pèrsa se retrobèt amb son armada que se situava darrièr los macedonians, copant las linhas d'aprovesiment. Avancèt alara cap al sud, arribant fins al riu Pinar abans que los espias l'informen qu'avián localizat Alexandre marchant cap al nòrd. Formèt doncas, sas tropas en linha de batalha sus l'estrech replanat prèp la còsta.
L'armada pèrsa pus nombrosa que la macedoniana, emai las chifras sián desconegudas, las estimacions mai bassas son de 60,000 a 100,000, alara que las pus nautas son de 600,000 persans segon Plutarc; pels persans vàrian de 20,000 a 120,000 mòrts.
Combatents
thumb|right|[[Immortals (persans), en una ceremonia en Iran pel 2500 aniversari de la fondacion de l'Empèri Aquemenida per Cir II lo Gran.]]
Primièra fasa
La situacion de l'armada pèrsa, sus un replanat estrech entre las montanhas e la mar, empachava que Dàrius utilizèsse son avantatge de las grandas massas dels fantassins. Alexandre envièt qualques unitats de sa cavalariá dels Companons dempuèi lo centre sul flanc drech. Sa carga subta, passant lo riu, foncionèt gaireben: lo flanc drech ataquèt, jonhent sa posicion iniciala, alara que lo centre passava a la defensiva, causa que dubriguèt un temps un trauc dins la linha de combat macedoniana. Aguèsse aprofechat aquel avantatge, Dàrius auriá pogut portar l'armada macedoniana cap a la mar.
Segonda fasa
thumb|150px|Alexandre ordona sos oficièrs abans la batalha d'Issos (André Castaigne, 1898–1899).
Epilòg
thumb|left|Movement decisiu d'Alexandre. Fins al darrièr moment, los pèrsas resistiguèron sul flanc drech (provocant de pèrdas sul flanc esquèrre de la cavalariá Tessaliana d'Alexandre), mas s'afondrèron quand vegèron fugir lo rèsta de l'armada. Dàrius virèt son carri quand vegèt caber l'ala esquèrra, fugissent lo camp de batalha. Quand lo carri venguèt instable, fin finala l'abandonèt coma tot son equipament e contunhant de cavalgar a crud. Quand los pèrsas vegèron fugir Dàrius, abandonèron definitivament las posicions en desbandada. La cavalariá macedoniana perseguèt los pèrsas fins al cloc de solelh. E seguèt un masèl.
Las nòtas de Ptolemèu I, reculhidas per Arrian, mencionan qu'Alexandre e sos gardacòsses, per persègre Dàrius, traversèron una trencada cavalgant suls còsses dels pèrsas mòrts.
Referéncias
<References/>
Grumman F6F Hellcat
Lo Grumman F6F Hellcat es un caçaire embarcat estatsunidenc desvolopat au començament de la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lo F4F Wildcat. Aperaquí 12,275 unitats foguèron produchas entre 1942 e 1945 e l'aparelh foguèt, ambé lo F4U Corsair, lo caçaire principau de l'aeronavala estatsunidenca. Sa concepcion marcava de progrès importants, especialament gràcias a una motorizacion pus poderosa, e permetèt de provesir ai pilòts estatsunidencs un aparelh capable de rivalizar ambé lei performàncias tecnicas dei caçaires japonés (A6M, Ki-84, J2M).
Sant Rafael del Riu
vinheta|Ayuntamiento de San Rafael del Río
vinheta|San Rafael del Río (Comunidad Valenciana, España) San Rafael del Río es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Adolph Frank
Adolph Frank (29 de genier de 1834, Klötze - 30 de mai de 1916, Charlottenburg) es un quimista, un engenhaire e un òme d'afaires alemand de la segonda mitat dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Es famós per sei trabalhs sus lei proprietats e lei procès de produccion de la potassa e de l'azòt.
Originari d'una familha jusieva, estudièt lei sciéncias naturalas e la quimia a Berlin e a Göttingen. A partir de 1860, comencèt de s'interessar a l'esplecha d'un jaciment de potassa e a son utilizacion coma engrais artificiau. Aquò entraïnèt l'aparicion d'una novèla industria. Puei, dins lo corrent deis ans 1890, ambé l'ajuda dau quimista Nikodem Caro (1871-1935), participèt a la concepcion dau procès Frank-Caro que permet d'utilizar l'azòt de l'atmosfèra per produrre industrialament un engrais artificiau azotat, çò que foguèt a l'origina de progrès fòrça importants en matèria de produccion agricòla.
Sant Rafael del Riu
vinheta|El riu Sénia al seu pas per el Castell i Sant Rafel del Riu
Les Mesnuls
Les Mesnuls es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Anhan de Vercòrs
Sant Anhan de Vercòrs (Saint-Agnan-en-Vercors en francés) es una comuna d'Occitània situaa en Daufinat de Vianés. Es administraa per lo departament de Droma e la region de Ròse-Alps.
Geografia
Sant Anhan de Vercòrs es situat 4 km al sud de La Capèla de Vercòrs (cap-luòc del canton).
Toponimia
Del nom de S. Anianus, avesque d'Orleans, al sègle V; Lo nom modèrne s'explica per la palatalizacion del producte de -nct- (*Sanct'Aniano > *Saintanian- > *Santanian- = Sant Anhan).
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nikodem Caro
Nikodem Caro (23 de mai de 1871, Lodz - 27 de junh de 1935, Roma) es un quimista e un industriau germano-polonés. Es famós per sei trabalhs sus lo desvolopament dau procès Frank-Caro.
Estudièt la quimia a Berlin e a Rostock avans de trabalhar per la companhiá Deutsche Dynamit AG. I participèt ambé Adolph Frank (1834-1916) a la mesa au ponch d'un procès industriau permetent d'utilizar l'azòt atmosferic per produrre un engrais azotat artificiau. Dich procès Frank-Caro, aqueu metòde aguèt un efiech major sus la produccion agricòla.
Participèt a l'industrializacion de son procès e foguèt un concurent important de Fritz Haber (1868-1934) qu'èra a assaiar de desvolopar lo sieu procès de produccion d'engrais azotats. Durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918), estudièt la concepcion de gas de combat per l'armada alemanda. Enfin, quitèt son país après l'arribada dau poder d'Adolf Hitler e s'enfugiguèt en Itàlia onte moriguèt.
Sant Joan de Moró
vinheta|Ermita de Sant Antoni (Mas de Flors, Sant Joan de Moró). Sant Joan de Moró es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Sogorb
Segorbe es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Ret trofic
Un ret trofic es un ensemble de cadenas alimentàrias ligadas entre elas al sen d'un ecosistèma e per ont l'energia e la biomassa circulan (escambis d'elements coma lo flus de carbòni e d'azòt entre los diferents nivèls de la cadena alimentària, escambi de carbòni entre los vegetals autotròfs e los eterotròfs).
Lo tèrme trofic se referís a tot çò qu'es relatiu e la nutricion d'un teissut vivent o d'un organ. Per exemple, una relacion trofica es lo ligam qu'unís lo predator e sa presa dins un ecosistèma.
Los rets trofics, a vegada fòrça complèxes, son estudiats per l'« ecologia trofica ». Son tocats pels cambiaments globals, coma aquestes ligats al dereglament climatic, , coma al nivèl de las espècias claus.
Descripcion
La nocion de ret trofic designa l'ensemble de las relacions troficas existissent a l'interior d'una biocenòsi entre las diferentas categorias ecologicas d'èssers vivents constituissent aquesta darrièra (productors, consomators, decomposaires). Pòt tanben se definir coma essent la resultanta de l'ensemble de las cadenas alimentàrias unissent las diferentas populadions d'espècis que compòrta una biocenòsi.
A las escalas umanas de temps, l'estructura de la comunautat pòt semblar en equilibri. S'agís en fach d'un equilibri instable mantengut en equilibri dinamic, pel jòc de doas grandas cadenas de retroaccion; las relacions « top-down » (regulacion de las fonts per lors consomators) e « bottom-up » (retroaccions de las fonts sus lors consomators).
Comprene melhor aquestas interaccions es un dels enjòcs de l'ecologia, que son fortament tocadas pels impactes en cascada de las activitats umanas (caça, pesca, agricultura), que diminuisson fòrça lo nombre e la biomassa de las espècias de naut nivèl trofic, tot aumentant o perturbant los apòrts e los cicles de nutriments, condusent per exemple a de fenomèns d'apauvriment en amont e de distrofizacion en aval dels bacins versants, o a de fenomèns d'eutrofizacion e d'anoxia en mar.
Cada ret es caracterizat per de boclas de retroaccions complèxas e d'equilibris dinamics, fòrça influenciats pels paramètres biotics e abiotics (temperatura, pH, disponibilitat en lutz, oxigèn e nutriments per exemple).
Atal, per exemple pels mitans aquatics, l'aument del nombre d'individús d'una espècia o del nombre d'espècias erbivòras tend a diminuir lo nombre d'algas fixadas o en suspension. Mas al mèsme temps aquesta pression erbivòra favoriza l'arribada de lutz e fa disponible de nutriments, çò que favoriza la creissença d'autras algas o plantas,.
Al contrari, un desequilibri ecologic, coma la pullulacion en superfícia o en plena aiga d'una espècia invasiva introducha (avent pas o avent pas mai de predator local) pòt privar lo mitan de lutz e lo mena cap a l'anoxia veire un fenomèn de zona mòrta, o una espècia invasiva, coma lo muscle (Dreissena polymorpha), filtrant de massas considerablas d'aiga induch un cambiament de la composicion algala.
Segon las espècias erbivòras (possiblament exoticas e invasivas) que dominan lo mitan, la pression erbivòra pòt èsser fòrça selectiva e alara induire d'importants cambiaments dins lo ret trofic (cambiaments de dinamicas demograficas e de colonizacion, cambiament dins las talhas o dins lo nombre d'espècias, etc.).
Las relacions interespecificas, las estructuras en talha e biomassa de la comunautat, las relacions intraespecificas dels assemblatges de plantas o microalgas ne serán tocadas e modifican en retorn l'estructura e la dinamica dels erbivòrs e de lors predators.
Cadena alimentària
vinheta|Un exemple de cadena alimentària dins un lac [[Suècia|suedés.]] Una cadena alimentària es una seguida d'èsser vivents de diferents nivèls trofics ont cadun manja d'organismes de nivèls trofic inferior per tòca de prene d'energia. Lo primièr malhon d'una cadena es sempre un organisme autotròf. Dins las mars e los oceans, lo fitoplancton assegura aqueste ròtle. Dins las prigondaor abissalas que los rais del solelh atenhon pas, los bactèris termofils son los primièrs malhons de la cadena. Pasmens, la cadena fotosintetica i existís encara; en efièch los organismes pelagics morisson e s'enfonzan.
Segon un estudi de 2013, basada sus son regim alimentari l'espècia umana, luènh d'èsser al suc de la cadena alimentària, se situa al mèsms nivèl que las anchoias o los pòrcs. L'óme es un cas especific, possedís pas de predator sens pasmens èsser al suc de la cadena alimentària. Las populacions umanas amb un regim carnat son pòches dels superpredators coma l'ors polar.
Dins un ecosistèma, los ligams qu'unisson las espècias son mai sovent d'òrdre alimentari. Aquesta relacions forman de sequéncias ont cada individú manja lo precedent e es manjat per aqueste que lo seguís; se parla de « cadena alimentària ». Cada malhon es un nivèl trofic.
Ret limitat
Segon la lei de Raymond Lindeman (1942), la quantitat d'energia passant d'un malhon cap a l'autre de la cadena es sonque de 10 %. Aquò implica que las cadenas troficas son limitadas; mai, dins los escalons los mai bas de la cadena, l'energia es balhada en granda quantitat a la reproduccion. Al tèrme de cadena al contrari, las espècias an una reproduccion mai limitada es l'energia es balhada a la surbrevida (caça, defensa,).
De substéncias toxicas, « indesirablas » o polluentas son bioacumuladas dins la cadena alimentària. En contèxte polluit per exemple, constituissont tanben una limita probable al nombre de malhons (nivèl trofics) de la cadena.
Contraròtle bottom-up
Lo contraròtle bottom-up correspond a una regulacion de la biomassa d'un ret trofic, unicament o principalament, inducha per la competicion entre individús d'un mèsme nivèl trofic per l'accès a las fonts. Es observat atal un covariacion positiva de la biomassa entre nivèls trofics adjacents. Dins la literature scientifica, doas visions d'aqueste concèpte de regulacion transpareisson, s'opausant sus punts.
La vision de White ont lo contraròtle bottom-up es presentat coma la fòrça de regulacion globala de totes los ecosistèmas. White partís del postulat seguent : lo mond es un luòc inespitalièr ont la subrevida d'un individú depend mai de son accès a la noiritura que de la predacion o l'erbivoriá. Atal, la principala font limitanta dels ecosistèmas es la noiritura e, per extension, la quantitat de nutriments presents dins lo sol (coma l'azòt), qu'essent un dels factors màger influissent sus la produccion primària, d'esperela tocan los erbivòrs, e en seguida fins al suc del ret trofic.
Aqueste postulat induch per la mèsme escasença un paradòxe al respècte de la teoria del Mond Verd: un contraròtle induch per la quantitat de fonts n'explicariá pas la fòrta proporcion de vegetals e de predators al respècte d'aquesta dels erbivòrs sus Tèrra. Aqueste paradòxe es desamorsat per White, qu'avança l'ipotèsi qu'una fèble proporcion de la vegetacion pòt vertadièrament èsser considerada coma comestible (e donc coma « fonts ») a causa de la fèbla qualitat nutritiva de la majoritat dels vegetals (inducha per de tròp fèblas concentracions d'azòt dins los sols). Aquesta vision s'inspira de las òbras de Chitty (1960) e de Wynne-Edwards (1962) que preposavan que la limitacion del nombre d'individús trapa son origina dins de mecanismes intrinsècament comportementals o de geneticas d'autoregulacion, coma la territorialitat permetent la preservacion d'una font limitada per una limitacion de la reproduccion (e donc un manten de la populacion a son mai naut nivèl). Aqueste concèpte de populacions « limitadas pel bas » puslèu que « contrarotladas pel naut » mena a una nòva evaluacion del ròtle de la predacion, del comportament social e territorial o tota autras interaccions entre nivèl trofics, coma factors susceptibles d'influenciar l'abondància de las populacions dins un environament.
La vision de Hunter & Price ont lo contraròtle bottom-up es presentat coma una de las fòrças de regulacion de rets trofics, sens exclusivitat, e somesa a l'eterogeneïtat de l'environament e a la diversitat dels ecosistèmas.
De factors abiotics (clima, font en aiga, nutriments...) e biotics (predacion/parasitisme, simbiòts, competitors, decompausaires...) dintra alara en jòc e los ròtles relatius de cadun al subjècte de l'estructura de las comunautats son especificas a cada ecosistèma.
Hunter & Price prepausan un modèl teoric « bottom-up dominat », se piejant sus l'observacion que la supression dels nivèls trofics mai nauts daissa los nivèls inferiors presents (mas possiblament fortament modificats), alara que la supression dels producors primaris daissa pas cap de sistèma. Dins aqueste modèl, los factors determinants la produccion vegetala son los factors abiotics (clima, paramètres del sol…) e los factors biotics (decompausaires, simbiòts…) de l’environament, qu'impactan dirèctament l'eterogeneïtat de la produccion vegetala. La produccion primària determina atal la distribucion dins l'espaci e lo temps de las populacions d’erbivòrs, e tanben lo qualitat intrinsèca coma font per lors predators. aquesta eterogeneïtat d'entre los erbivòrs determina son torn la densitat, la diversitat de las espècias e la distribucion del nivèl superior, e en seguida fins al suc. Mai, aqueste modèl pren en compte de factors mai complèxes, coma las interaccions entre espècias e los efièchs de l'eterogeneïtat abiotic, e aquò a totes los nivèls trofics.
Aqueste modèl teoric es presentat per Hunter & Price coma una primièra dralha de seguir per la compreneson de sistèmas biologics. A en efièch per avantatges d’integrar les boclas de retroaccion biotics/abiotics e tanben prene en compte l'eterogenïtat dels ecosistèmas. Pasmens aqueste modèl demanda a èsser complexificat que pren pas en compte los processes evolutius, ni la diversitat de factors biotics e abiotics, ni las interaccions biologicas.
top-down
Lo concèpte de contraròtle top-down (contraròtle del suc cap la basa) indica que la predacion preval sus la competicion dins los malhums trofics, e donc que la quantitat e l’eficacitat dels predators determina los efectius de populacions de nivèl trofics inferiors. aqueste concèpte exclutz pas l’impacte de las fonts suls organismes de l’ecosistèma : un mitan mai ric poirà sempre conténer mai grands efectius de plantas, d’erbivòrs e donc de predators. Pasmens, lo contraròtle top-down indica un retrocontraròtle negatiu (dirècte) o positiu (indirècte) d'efectius dels predators sus las densitats dels nivèls trofics inferiors.
Aqueste concèpte ven de l’« Ipotèsi del Mond Verd » de Hairston e sos collaborators que presenta lo fach quitament se en general las plantas sián presentas en grand nombre dins totes los environaments terrèstres,  existís pasmens de cas ont los erbivòrs son capables d’agotar complètament lor font e de localament provocar la disparicion de las plantas (erbivòrs aparats per l’Òme o per de fenomèns naturals, espècias introduchas,). Aquesta observacion pòt èsser explicada non pas pel fach que las espècias introduchas sián « mai adaptats » a or novèl environament e capables d’expleitar mièlhs las fonts que las espècias nativas, mas puslèu que lor capacitat a expleitar lo mitan es simplament degut a l’abséncia de lor predator natural. Son los predators que contraròtlan atal los efectius dels erbivòrs, e non pas la quantitat de font a lor disposicion.
La validacion experimentala d'aqueste concèpte fa seguida a las experiéncias de las annadas 1960 pe comprene perqué e cossí la biodiversitat es repartida sus la tèrra. L’experiéncia de Robert T. Paine (1966) portant sus la complexitat dels ret trofics e lor ligam amb la diversitat especifica l’ipotèsi de trabalh que ''« La diversitat locala es dirèctament ligada a l’eficacitat dels predators a empachar la monopolizacion de la granda partida de las fonts necessàrias per una espècia. ». Per la testar realiza una experiéncia d’un an que lèva lo predator al suc del ret trofic de sa zona d’estudi, l’estela de mar Pisaster ochraceus'' dins la zona intercidala, e gaita l’impacte qu’a sa disparicion sus la diversitat especifica del mitan. En un an, lo ret trofic passa de 15 espècias a 8 espècias : Paine parla de sistème « troficament simplificat ». Atal en l’abséncia d’un factor de regulacion (aicí la predacion), i a un « ganhant » dins la competicion interespecifica per l’espaci, e lo sistèma tend cap a la simplicitat. L’abséncia de contraròtle pels predators induch atal l’exclusion competitiva d’espècias de nivèls trofics inferiors. Aqueste estudi illustra l’importança del contraròtle top-down dins un ret trofic e la relacion dirècta entre diversitat especific e quantitat e eficacitat de predators dins lo sistèma per empachar una sola espècia a monopolizar la font limitanta del mitan.
Saint-Aubin (Jura)
Saint-Aubin  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat.
Ret trofic
top-down
Dins los rets comportant un sol predator al suc del ret, aqueste es donc lo sol a regular tota la biomassa del ret: se pòt alara parlar d’espècia clau de vòlta de l’ecosistèma, sa disparicion provòca una seguida de consequéncias dins l’ecosistèma nomenat cascada trofica. La reintroduccion del lop Canis lupus dins lo parge Nacional de Yellowstone es una illustracion tipica d'aqueste contraròtle top-down : sa reintroduccion dins las annadas 1990 induguèt una reduccion per tres de la populacion dels wapitis Cervus canadensis e una fòrt aumentacion del cobèrt vegetal.
Saint-Aubin (Jura)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ret trofic
Mecanismes de modulacion
Las principalas fòrças Bottom-up e Top-down contraròtla las interaccions dins los malhum trofics pòdon èsser moduladas per de mecanismes influenciant las interaccions entre presas e predators.
Eterogeneïtat de l’abitat
En efièch, las presas pòdon aver recors a de cambiaments de localizacion lor permeton d’escapar als predators, coma l’utilizacion de refugis espacials. L’eterogeneïtat estructurala de l’environament pòt atal provesir a las presas dels refugis ont lo risc de predacion es reduch. Aquestes refugis pòdon èsser permanents (abséncia complèta dels predators) o transitòris (predator rarament presents). Un aument de la riquesa especifica es observada dins los environaments mai estructurats que lo taus de recerca de las presas pels predators es reduch, atal aquestes refugis melhoran la persisténcia de las presas redusent l'eficacitat dels predators.
Aquestes cambiaments de localizacion de las presas pòdon èsser accompanhadas de cambiaments de comportaments de d'aquestas per èsser mai dificils de capturar. Per exemple, la presa pòt diminuir son temps d’alimentacion en diminuissent son temps de recerca de noiritura puèi manipulant aquesta dins de luòcs segurs per evitar de se far atrapar per un predator. Pasmens aquò es possible que per d'espècias per que l’apòrt de noiritura pel desvelopament e la creissença es pas necessari de contunh (discontinuouss feeders). En efièch dins lo cas dels « continuous feeders », aqueste pèrda de temps d’alimentacion pòt engendrar un alongament del temps de desvelopament e donc un risc d’èsser predatat abans l’edat de reproduccion.
Estrategias comportamentalas
Las presas pòdon tanben privilegiar de comportaments de grop per escapar al predator, coma las cigalas qu'emergisson totas en mèmes temps cada 13 ans: lor grand nombre submergís los aucèls predators e las constrencha a se focalizar pas que sus un nombre restrench de presas.
D’autres cambiaments de comportaments son observables, coma l’induccion de defensas quimicas o morfologicas, d'estrategias antipredators coma lo camoflatge, o la preséncia d’un estat de vigilància qu'aumenta amb lo risc de predacion, coma per las blavetas pendent lor recercas de noiritura, o encara la coloracion aposematica e lo desgost associat, coma per las espècias de parpalhons que presentan sus lors alas de colors d'avertiment que senhalan als predators un potencial dangièr a los prene.
Estrategias Fisiologicas
Quand las presas son de plantas e los predators d'erbivòrs, las defensas antipredators pòdon èsser dirèctas coma las espinas, las ceras o encara de compausats volatils interagissent en dirècte amb lo predator de la planta en perturbant sa creissença, o limitant veire enebissent sa capacitat a s’alimentar. Las defensas pòdon tanben èsser indirèctas e an donc pas d’influéncia dirècta suls erbivòrs mas plan suls predators d'aquestes darrièrs, impactant donc de nivèls trofics superiors. Aqueste tipe de defensas se fa mercé a de metabolits segondaris coma los HIVOC (Herbivore-Induced Volatiles Organic Compounds) o l’EFN (Extra-Floral Nectar).
La responsa non lineara de la productivitat primària a la pastura
A de fèblas pressions de pastura, las pèrdas de las plantas pódon èsser compensada per una estrategia de creissença rapida, estimulada pel reciclatge dels nutriments. A mesura que lo pasturatge aumenta, las pèrdas de biomassa pels vegetals atendràn de nivèls que ne pòdon èsser compensadas per una creissença estimulada, e la productivitat primària especifica a la zona diminuirà. De relacions nautament non linearas entre la pression de pastura e lo renovelament de las plantas poirián tanben dissociar e destabilizar l’equilibri del contraròtle top-down dins aquestes rets, fasent dificils o impossibles a predire los rendiments de culturas sus pè jos diferents regims trofics.
Dins los sols, lo reciclatge dels nutriments entre la matèria organica mòrta, los microorganismes decompausaires, lors consomators e los productors primaris donan un bon exemple del biais que las fòrças bottom-up e top-down son importantas e estrechament ligadas dins los rets trofics, que los efièchs son visibles a d'escalas espaciotemporalas sufisentament largas. Foguèt mostrat plan sovent que lo pasturatgee dels micro-organismes per la fauna melhora la mineralizacion dels nutriments minerals (N, P, S,) dins le sol, en particular l'azòt (N) e lo fosfòr (P). La disponibilitat accruda d'aquestes elements aumenta amb la complexitat de la cadena alimentària, çò que se traduch per una melhoracion de la creissença de las plantas e un aument de la concentracion d'aqueste elements dins la biomassa vegetala. Atal, los « noirisseires microbians » coma los predators pòdon exercir un contraròtle top-down suls micròbis per d'interaccions d'alimentacion, e tanben afectar indirèctament la creissença microbiana en influenciant la quantitat e la qualitat del jaç vegetal, la font necessari a las comunautats microbianas. Aqueste exemple mòntra que de retroaccions positivas, provocadas per d'interaccions indirèctas entre los nivèls trofics non adjacents dins los rets trofics del sol, pòdon exercir un cèrt contraròtle sus l'estructura e la foncion dels rets trofics detritics.
Efièch del cobèrt provesit per las plantas
L’intensitat de predacion de las presas pels predators cambia tanben amb l’importança de la cobèrta vegetala: las plantas, en s'acumulant, donan una cobèrta als organismes limitant lor deteccion pels predators. Atal la disponibilitat en font per las plantas e la creissença del cobèrt vegetal (fòrça bottom-up) pòt aver per consequéncia de tamponar la reduccion dels efectius d’erbivòrs pels predators (fòrça top-down).
Regulacion intrinsèca e teoria de Fretwell
Tanben foguèt mostrada l’importança dels mecanismes de regulacions intrinsècs d'unes nivèls trofics dins lo contraròtle general dels rets. En efièch, lo fenomèn de cascada trofica illustra l’importança dels apèx predators per tòca de limitar las talhas de las populacions de diferents taxons (contraròtle top-down), contrarotlant atal la densitat de lor presa e dels mesopredators. La question se pausant alara es aquesta de cossí los apèx predators son d'espereles contrarotlats: la preséncia d’una autoregulacion al sen d'aquestes predators ne seriá la responsa. L’estudi foguèt donc menada per aquestes predators al suc de la cadena trofica per saber quines trachs d’istòria de vida lor permetava de pas subrexpleitar lors fonts. Del fach, la disponibilitat en presa e en consequéncia la biodiversitat son mantengudas.
Un autre exemple de regulacion intrinsèca seriá la teoria du professor Fretwell. En efièch, aplica aquesta teoria per explicar las multiplas interaccions troficas d’un ecosistèma que fariá un païsatge mai « verd » o non, en foncion de la paritat del nombre de nivèls trofics. Segon el, se las cadenas alimentàrias an de nombres impars, los pasturaraires serián limitats als predators e los païsatges deurián èsser emplits d'una vegetacion luxurianta. Alara que las cadenas alimentàrias an un nombre de nivèls trofics par, las plantas serián limitadas pels pasturaraires e los païsatges deurián aparéisser esterils. Segon Fretwell, seriá l’aument de productivitat primària qu'apondariá dels nivèls trofics de biais que, los païsatges apareisson alternativament verds o esterils.
Istòria del concèpte
Los rets trofics son mostrats a partir 1927 pel biologista Charles Elton (Animal ecology). Unas espècias, dichas espècias clau de vòlta, an un ròtle important al sen dels ecosistèmas, per lor influéncia sus mai d'una autras espècias podent èsser destriadas dins diferents « nivèls trofics ».
Dempuèi las annadas 1970, los ecològs ensajan de comprene melhor los rets trofics.
Se pensava primièr que lo gra de separacion entre 2 espècias d'un ret trofic èra d'al mens 4 ligams, es a dire 4 relacions de tipe « predator-presa », çò que fariá pensar que la disparicion d'una espècia podava aisidament èsser compensada per l'occupacion de son rodòl ecologic per una autra. Mas, l'observacion dels rets trofics naturals montrèt que mai de 95 % de las espècias d'un abitat natural (aquatic o terrèstre) èran ligadas a un ret trofic dependent del quite abitat, e a mens de tres ligams las unas de las autras (dos ligams en mejana).
E mai de las interaccions durablas de tipe simbiòsi/parasitisme complexifican aquestes rets fasent las espècias mai dependantas las unas de las autres que çò que se pensava primièr, d'ont las inquietuds per la regression accelerada de la biodiversitat inducha per l'Òme.
Aquesta proximitat de las espècias dins lo ret trofic (dos gras de separacion) significa que l'extinccion d'una espècia pòt aver d'impactes en cascada mai importants que çò que se pensava primièr. Quitament d'espècias autrescòps jutjada banalas e ubiquista, que comunas, poirián èsser tocadas pels impactes indirèctes d'una retirada « en ret » de la biodiversitat.
Dins los mitans aquatics, marin per exemple, apareguèt pauc pauc a pauc que l'importança dels rets trofics microbians foguèt sodestimada. Las interaccions fungi-fungi o fungi-bacteris jògan en particular un ròtle important, veire critic dins los procediments de decomposicion subaquatic de la matèria organica, e donc dins lo cicle del carbòni. Aquestes rets trofics microbians, pertot presents, mas sovent invisibles als nòstre vejaire, començan a èsser estudiats, amb une apròche se volent mai olistic amb per exemple lo DNA barcoding.
Estructuracion de la recerca
L'ecologia trofica abeneficièt del desvelopament de l'ecologia isotopica e de l'analisi genetic. Se desvelopa en França per exemple amb lo ret pluridisciplinari de cercaires GRET, organizat en França en 2012 puèi nomenat GDR 3716 pel CNRS en 2015. Aqueste ret a per objectiu de descriure melhor e comprene o ret trofics en França e lor ròtle pels ecosistèmas, biocenòsis e servicis ecoistemics.
Carville (Calvados)
Carville en normand (Carville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Comuna del Bocage virois, sul marge drech de la Vire e lo marge esquèrre de la Souleuvre, limitrophe a l'oèst del Bény-Bocage, Carville es a 10 km al nòrd de Vire.
Commune du Bocage virois, sur la rive droite de la Vire et la rive gauche de la Souleuvre, limitrophe à l'ouest du Bény-Bocage, Carville est à 10 km au nord de Vire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Minho (flum)
Sa longor es de prèp de sus un bacin de. Es navigable suls 33 darrièrs quilomètres.
Geografia
Long de 310 km environ, Minho constituís la frontièra entre Espanha e Portugal, dempuèi Melgaço fins a Caminha, sus une longor de. Miño castelhan e galèc, e Minho portugués venon ambedós del latin Minius.
La font de Minho se trapa a gaireben al nòrd de Lugo en Galícia a 695 mètres d'altitud, dans un luòc nomenat Pedregal d'Irimia. Lo flum passa al ras sud de las muralhas de la vièlha vila romana e va cap al sud per las gòrjas fins que la val venga mai larga al nòrd d'Ourense. Son cors superior es classat "resèrva de la biosfèra". Passa al pè de Portomarín ont travèrsa l'itinerari modèrne del Camin francés de Sant Jaume.
A Peares (vint quilomètres al nòrd d'Ourense), recep las aigas de son afluent principal, Sil. Passat Ourense, lo flum va cap al sud-oèst fins a aténher la frontièra portuguesa prèp de Melgaço.
La val es una zona agricòla astrada e verda ont cada mètre carrat de tèrra es utlizat per produire milh, trufa, caulet, o de pasturas.
Lo flum s'escampa dins l'Ocean Atlantic entre A Guarda (Pontevedra) e Caminha.
Idrometria - Los debits mesadièrs a Foz do Mouro
Lo debit de Minho foguèt observat pendent 9 ans (1976-1984), a Foz do Mouro, localitat situada en Portugal, prèp de la boca dins l'ocean.
Minho es un flum abondant. Lo debit mejan interannal a Foz do Mouro es de per une superfícia presa en compte de, o gaireben tot lo bacin versant del flum.
Minho presenta de variacions sasonièras de debit relativament grandas. Las aigas nautas son en ivèrn, de decembre a març (amb un maximum en febrièr), e se caracterizan per de debits mesadièrs mejans anant de 435 a. A la fin de març, lo debit demenís progressivament e las aigas bassas son en estiu de julh a setembre, amb una baissa del debit mesadièr mejan de 105 m³ en agost, çò que demora fòrt consistissent.
Referéncias
<References/>
Kerlaz
Kerlaz en breton ( Kerlaz en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Kerlaz Es una anciana trève de Plonévez-Porzay #que pas #venir parròquia #qu'en 1874 e comuna l'an 1932.
La familha de Névet #venir, a, viure lo castèl de Lézargant, alavetz en Plonévez-Porzay, d'ara endavant en Kerlaz. Aquel castèl a totalament desaparegut, dels vestigis sosterranhes an totun #èsser descobèrts a la fin de la, en portant de marcas de tractarem.
Operacion Sonnenwende
L’Operacion Sonnenwende es una ofensiva alemanda que se debanèt entre lo 15 e lo 18 de febrier de 1945 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Son objectiu èra d'expulsar lei fòrças sovieticas dei territòris orientaus dau Reich. L'ataca foguèt una suspresa per lei Sovietics mai lei condicions meteorologicas empediguèron leis unitats mecanizadas de la Wehrmacht d'esplechar son succès iniciau. Puei, leis Alemands se turtèron a de bombardaments intensius menats per l'artilhariá e l'aviacion sovietica e deguèron finalament tornar venir sus sei posicions d'origina.
Kerlaz
Istòria
Kerlaz est une ancienne trève de Plonévez-Porzay qui ne devint paroisse qu'en 1874 et commune en 1932.
Operacion Sonnenwende
Dins aquò, la revirada alemanda foguèt pas totala car l'ofensiva inquietèt lei Sovietics e alentiguèt l'ataca en direccion de Berlin. D'efiech, durant l'ataca, leis unitats alemandas avián mostrat una fòrta combativitat e lei Sovietics preferiguèron donc redurre premier lei pòchis de resisténcia situadas sus seis alas avans d'avançar vèrs la capitala.
Kerlaz
Istòria
La famille de Névet vint, au, habiter le château de Lézargant, alors en Plonévez-Porzay, désormais en Kerlaz. Ce château a totalement disparu, des vestiges souterrains ont toutefois été découverts à la fin du, portant des marques de tâcherons.
Peirosa (Hauts Pirenèus)
Peirosa (Peyrouse en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [péy'rouso] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Petrosa, en latin, en 1342 e 1379, Peyrosa, Peyrossa en 1429, Peyrossa en 1541, Peyrouse (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon, tots eths autors, Dauzat, Negre, Miquèu Grosclaude, Peirosa qu'ei un derivat deth gascon pèira (deth latin petram, medish sens), dab eth sufixe qualitatiu -osa : « (tèrra) peirosa »,.
Abís
esquèrra|vinheta| La zonacion verticala d'un ocean. vinheta|Una [[font idrotermala dins los abisses.]] Lo tèrme abís (del grèc ancian ἄβυσσος, ábyssos, significant "sens fons, d'una espessor immensa") designa l'ensemble de las zonas fòrça prigondas d'un ocean. Coma las caracteristicas environamentalas d'aquestas zonas son pertot las mèsmas, s'utiliza per las nomenar globalament lo tèrme abisses al plural. e tanben los grands fons oceanics  o grandas prigondors, los abisses ocupant los dos terces de la planèta Tèrra. Al singular, un abís correspond a un punt de prigondor extrèma, coma la fòssa de las Marianas qu'es l'abís mai prigond conegut (11 000 m).
La zona abissala se situa al delà de 3 000 m de prigondeur e pòt èsser considerada (amb la zona adala que se trapa al dejós) del vejaire idrologic coma los quita abisses. Pasmens, la zona batipelagica que va de 1 000 m a 3 000 m de prigondor es sovent considerada coma fasent partida dels grands fons que'n possedís las caracteristicas: abséncia totala de lutz, grand freg, e nauta pression.
Per la biologia, l'aiga « prigonda » comença a una prigondor mendra en inclusissent tanben la zona mesopelagica (entre 200 m e 1 000 m), situada en dejós de la termoclina al subjècte de la temperatura, e en dejós de la zona fotica al subjècte de la lutz (a  150 mètres de prigondor dins los oceans, 99 % de la lutz solara a estat absorbada). Es alara tota la zona afotica qu'es considerada: zona batiala (zona mesopelagica + zona batipelagica), zona abissala e zona adala.