cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bahamas
Geografia
Lo punt mai naut del país es la montanha Alvernia, amb 63 metres d'altitud, situada dins l' illa Alvernia.
Great Hucklow
vinheta|upright 1.3| Localizacion de Great Hucklow dins Derbyshire. Great Hucklow es un vilatjòt e una parròquia civila del comtat de Derbyshire, dins la region dels Midlands de l'Est en Anglatèrra (Reialme Unit).
Se tròba dins lo pargue nacional de Peak District (en), entremièg los borgs de Tideswell e Bradwell.
Lo vilatge a un centenat d'estatjants, mas l'ensemble constituït pel recampament de las parròquias de Great Hucklow, Foolow, Grindlow e Little Hucklow ne compta 427 (segon lo recensament de 2011).
La localitat es a 315 mètres d'altitud. Se situa a 18 Km de Buxton (en), 27 km de Sheffield, 51 km de Manchester e 265 km de Londres.
Economia
País de pasturals, ont paisson vacas e fedas, la contrada es mai que mai agricòla. Çaquelà, lo vilatge a tanben una pichona activitat industriala, de mercé sa mina de fluorita, proprietat de la societat British Fluorspar Ltd. thumb|center|upright 0,5|Lo campèstre de Great Hucklow.
Cultura
Pendent unes quaranta ans, Great Hucklow s'empresèt de sa tropa de teatre, fondada en 1927. Joguèron, notadament, Lo Mercadièr de Venècia de William Shakespeare.
Ten una escòla d'ensenhament primari aital coma doás capèlas : una es unitariana (data de 1696) e l'autra metodista (bastida al sègle XIX).
Great Hucklow es embessonat dempuèi 2010 amb Parisòt, vilatge roergat de Tarn e Garona, en França.
Espòrts e lésers
L'aerodròm de Great Hucklow, pincat sul planòl de Camphill a 390 mètres d'altitud, es avodat al vòl a vela. L'activitat es bailejada, dempuèi 1935, per l'associacion Derbyshire and Lancashire Gliding Club. Los penjals escalabroses del site permeton de practicar, tanben, lo parapenta e lo deltaplana.
De mai, dins tot Peak District, son en pesièra los afogats d'escalada, espeleologia, escorreguda, canotatge, ciclisme o equitacion. thumb|center|upright 0,5| Planaire a Camphill en 1948.
Galariá
thumb|left|upright 0,5| Pub The Queen anne. thumb|right|upright 0,5| Bòria. thumb|center|upright 0,5|Ostal d'estil georgian.
Sorsa
Aqueste article es parcialament eissit d'una traduccion de l'article de Wikipèdia en anglés intitolat Great Hucklow.
Sent Cibra
Sent Cibra, escrich anteriorament Sent Cíbran (Saint-Cyprien en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɪ n ’ʂibrɒ]. Las fòrmas ancianas son Locus B. Cypriani, en latin, en 1076, Saint Sibra, sense data, Sen Cibra en 1380. Cyprianus es un escrivan crestian, un avesque de Cartage del mièg del sègle III, martir en 258. Son nom significa « sortit de Chipre », ,.
Bœsenbiesen
Bösenbiesen en alemannisch (Bœsenbiesen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Boesenbiesen Fa partida del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Lo vilatge A situat entre los bourgs de Baldenheim e Schœnau e de Hessenheim a Muttersholtz. La municipalitat se estend sus una superficie de 374 a. #Que 50 n'a. De bòsc. Los abitants an Trucat los Boesenois. La municipalitat situada en marge de la rota départementale 706 se essencialament agricòla.
Boesenbiesen fait partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Le village est situé entre les bourgs de Baldenheim et Schœnau et de Hessenheim à Muttersholtz. La commune s'étend sur une superficie de 374 ha. dont 50 ha. de forêt. Les habitants sont appelés les Boesenois. La commune située en marge de la route départementale 706 est essentiellement agricole.
Juvinhac
Juvinhac (Juvignac en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Segon las mapas ancianas e la mencion Eglise de Juviniac de la mapa de Cassini, sembla que se la comuna èra cultivada, i aviá tant vau dire pas de vilatge de Juvinhac fins a l'urbanisacion recentas, çò qu'explica la populacion extraordinàriament bassa au sègle XIX e pendent la primièira mitat dau sègle XX. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : fiscum nostrum nuncupante Juviniacum, antiquo vocabulo vocatur Fonte Agricole en 799, fiscum Juiniacum (sic) cum ecclesia en 898, Juvinac, parochia S. Gervasy de Juvinnac en 1120, parochia de Juviniaco en 1120, in parrochia S. Gervasii de Jovennac et in suo terminio en 1130, de Juvinhiaco, de Juvinhaco, sense data [sègle XII ?], Jovinniac en 1145, de Juvinhiaco cap a 1160, de Juviniaco en 1202, 1238, de Iovinhaco en 1303, decimaria ecclesie S. Gervasii de Juvinhaco en 1330, Juvinhac en 1526, de Jumiaco [legir : Juviniaco ?] en 1529, de Juinhaco en 1550, Juvinac en 1740-60, Juvignac en 1740-60, Juviniac en 1740-60, Eglise de Juviniac en 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Juvinhac ven del nom latin d'òme Juvenius, amb lo sufixe -acum ; segon Hamlin, Juvinhac ven del gentilici latin Juvinius, amb lo sufixe -acum. Juvinhac èra una proprietat galloromana.
Cronat
Cronat es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Cronat Fa partida del Bourbonnais. Lo territòri de la Municipalitat se parteja entre lo scenari de flaca altitud format de alluvions terciàries en levant de la region de Dintre-Loire-e-Aliar (al nòrd-es) e lo fons de vallée de la Loire, limitrophe de la Sologne bourbonnaise (al sud-oèst). Als tucs e al bocage bas, parsemé de bòsques de feuillus s'opausa doncas lo païsatge de pradas, de friches e de culturas de la Zòna humide dels marges de la Loire.
Comuna rurala, Cronat a una activitat economica marcada per la ramaderia bovina de raça Charolaise, mas tanben pel trabalh industrial (Fabrica IVECO a Borbó-Lancy) e pel maintien de nombrós comèrcis de proximitat en lo bourg.
Cronat fait partie du Bourbonnais. Le territoire de la Commune se partage entre le plateau de faible altitude formé d'alluvions tertiaires relevant de la région d'Entre-Loire-et-Allier (au nord-est) et le fond de vallée de la Loire, limitrophe de la Sologne bourbonnaise (au sud-ouest). Aux collines et au bocage bas, parsemé de forêts de feuillus s'oppose donc le paysage de prairies, de friches et de cultures de la Zone humide des rives de la Loire.
Commune rurale, Cronat a une activité économique marquée par l'élevage bovin de race Charolaise, mais aussi par l'emploi industriel (Usine IVECO à Bourbon-Lancy) et par le maintien de nombreux commerces de proximité dans le bourg.
Cronat est traversé par le sentier de grande randonnée GR 3 et est la commune la plus occidentale de la Saône-et-Loire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malínky
Malínky es una comuna morava. Es dins l’arrondiment comunal de Bučovice e la region de Moràvia del Sud, dins la Republica chèca. Es tanben del districte estatistic de Vyškov. Confronta amb Kunkovice al Nòrd, Lísky al Nòrd Èst, Chvalnov e Kožušice a l'Èst, Střílky e Lískovec al Sud Èst, Dvorek, Blišice, Koryčany e Mouchnice al Sud, Nemotice e Snovídky al Sud Oèst, Brankovice a l'Oèst, Komorov, Chvalkovice e Nemochovice al Nòrd Oèst.
La comuna es atestada en 1408. Lo primièr nom oficial de la comuna, en alemand, èra Malinek o Mallinek. Lo nom chèc foguèt longtemps escrich Malinky amb una sillaba mejana corta, que significa "pichonas fragostas" en chèc, e qu'explica l'escut (e la bandièra) cantaire.
La comuna foguèt sempre del districte de Vyškov, levat entre 1950 e 1961 qu'èra del districte de Bučovice. Es dins la region de Moràvia del Sud dempuèi la creacion de las regions en 1960. Dempuèi la creacion dels arrondiments comunals, es de l'arrondiment comunal de Bučovice.
Postalament, Malínky es restacada a Nesovice (l’adreça de la comuna es Malínky 75, 68333 Nesovice).
La capela de la Santa Trinitat de Malínky depend de la parròquia catolica de Sant Miquèl de Brankovice.
La comuna aviá 137 abitants al recensament de 2016 e 143 lo 1èr de genièr de 2019.
.monster
("monstre", en anglés, nom de marca) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 14 de setembre de 2016.
Nuclèu (omonimia)
Nuclèu se pòt referir a lo:
San Marino (Califòrnia)
San Marino es una vila situada dins la comtat de Los Angeles, dins l'estat de Califòrnia, ais Estats Units. Au recensament de 2010 sa populacion èra de 13,147 abitants.
(1061) Paeonia
(1061) Paeonia es un asteroïde.
Wasnes-au-Bac
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
thumb|left| Plan de Wasnes-au-Bac|280px
Èbra
thumb|200px|left|Rueinas dau Castèu d'Èbra thumb|200px|left|Ancianas fortificacions
Èbra o Nèbra (Évenos en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. La traduccion dau nom dau vilatge d’Èbra (o Nèbra) que fai partida de la comuna es de còps utilizat en francés per tota la comuna.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom dau vilatge que dona son nom a la comuna es Évenos en francés, mas localament Nèbre o Èbre, lo premièr pus contemporanèu. Aqueus dos darriers noms son sovent utilizats per designar la comuna e lo gentilici francés es Ébrosiens.
A premiera vista, Evenòs, nom supausat en occitan, sembla un nom diferent de Nèbra o Èbra, mas es pas dificil tanpauc de provar qu'es en realitat lo meme nom. Lo nom que lo TDF dona es Èbro, amb de fòrmas ancianas que son Evenes en vièlh francés, Evenœ en latin, Evena e, bensai una reconstruccion, Evenos en vièlh provençau. Dauzat pena un pauc a donar una etimologia, per eu aparentada amb la d'Evaus, mas fornís tanben la fòrma Evena de 1141, que fau legir de segur Èvena o Évena per comprene la seguida. Es donc un proparoxitòn e lo provençau, situat près de l'italian, gardèt aquela classa de mots un pauc pus longtemps que lo lengadocian o lo gascon. Lo nom èra demorat çò qu'èra vèrs lei sègles XIV o XV e la prononciacion venguèt Èveno o Éveno. D'escribas causiguèron d'escriure Eveno (aurián remplaçat bensai la finala per -e se s'agissiá d'un paroxitòn), d'autres ajustèron una -s finala analogica; vaquí Évenos sauvat dins la grafia, mas probable que jamai foguèt pas prononciat ansin.
Es pas aquò l'essenciau, qu'es lo passatge de proparoxitòn a paroxitòn. Se Helena donèt Elna, Èvena o Évena podián pas donar Èvna o Évna : la seguida v + n es estrangièra a la lenga e de prononciacion malaisada. Dins aqueu cas, una rotacizacion de -n- pòsttonica, ajocada après l'accent tonic, règla la question (cf. lo sufixe -ànicum que menèt a -argue). Lo nom auriá pogut se mudar simplament en *Èvra, mas la fragilitat de la posicion après l'accent tonic, la prononciacion encara pus aisida menèron a Èbra. Dins « vau a-n-Èbra », una consonanta permet d'evitar l'iatus, aquela consonanta s'aglutinèt e aquí Nèbra, Nèbre en francés, vengut probablament majoritari, au mens en francés, entre lo sègle XIX (Mistral) e lei sègles XX e XXI, mas lo gentilici francés se mudèt pas en *Nebrosiens. Nèbra o Èbra (lo segond amb la caucion de Mistral), aquò's la sola causida.
Lengas mosetenanas
Las lengas mosetenanas son una pichona familha de lengas amerindianas parladas en Bolívia.
Classificacion
La classificacion intèrna del mosetenan es discutida. Lo moseten e lo chimane son sovent presentats coma dos dialèctes d'una meteissa lenga. Sakel (2002) los presenta coma una lenga unica. Per Sakel (2011), son doas lengas pròchas mas distinctas. Aquèla vista, per Sakel, s'apeva tamben sus lo fach que Mosetens e Chimanes se considèran coma dos pòbles diferents, ,.
Las doas lengas son:
(1062) Ljuba
(1062) Ljuba es un asteroïde.
Gara de Vancouver Pacific Central
La gara Pacific Central dins la vila de Vancouver en Colómbia Britanica es desservida per VIA Rail Canada e Amtrak. Es una gara patrimoniala ambé de personau.
Firaq Gorakhpuri
Raghupati Sahay, mai conegut jos son pseudonim Firaq Gorkhpuri (28 d'agost de 1896 – 3 de març de 1982) (en ordó: فراق گورکھپوری e en hindi: फ़िराक़ गोरखपुरी) siaguèt un escrivan e critic, que se diguèt èra un dels poètas indians contemporanèus pus importants per la lenga ordó.
Contres
Contres es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Joan del Pin
Sent Joan del Pin o Sent Jan (del Pin), mens probable Sant Joan dau Pin (Saint-Jean-du-Pin en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Moineville
Moineville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Moineville A situat a una vintena de quilomètres al nòrd-oèst de Mètz, en bordure del autoroute A4.
thumb|Naut=Quartièr de la glèisa|left|200px|Quartièr de la glèisa Moineville a compausat de 3 parts agglomérées : Moineville e Beaumont la longitud de la vallée de la Adorna e lo Paradís sul scenari. Superficie Del vilatge : 812 a 44 ares Topographie dempuèi lo lièch del Adorna : altitud 185 m A la reünion del scenari : 240 m
- lo bourg centre (comuna, glèisa, comèrcis...) reagrupant Qualques 500 abitants.
- Beaumont E lo Lotissement Clar Matin en amassant lo 1/3 de la populacion « banc » uèi d'un dels peatges autoroutiers dels mai important de l'Èst de la França (A4)
- Lo Paradís #que la naissença ne remonta als ans 1930 en lo moment de l'espleitacion de la Mina.
thumb|Naut=Lotissement Clar Matin|left|200px|Lotissement Clar Matin - Serry : masatge caseriu #que los primièrs còrsses de granja ne son sortits de tèrra cap a l'an mil, estatua, stèle, menhir...Qualques objèctes en pèira simbolizan cadun d'aqueles quartièrs. A Moineville la talha de la pèira èra una tradicion fòrta. Aquela tradicion e tecnica an mes al gost del jorn en confeccionant aqueles desparièrs objèctes, en reabilitant tanben fòrça murs en pèira de talha.
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Vilatge abans tot rural, Moineville coneisserà de fòrts bouleversements amb la dubertura de la Mina l'an 1930. La cohabitation entre agricultors e minèrs serà pas d'en un autre luòc los mai facils. En 1959, l'Esperança, primièr lotissement de minèrs vei lo jorn. En los ans 1960, la populacion comença a declinar amb los primièrs soubresauts sidérurgiques. La redynamisation del pòble intervendrà en los ans 1970 amb lo bastiment successiu de divèrsas lotissements #qu'entrenarà un renauiment massiu de la populacion.
Moineville est situé à une vingtaine de kilomètres au nord-ouest de Metz, en bordure de l'autoroute A4.
thumb|alt=Quartier de l'église|left|200px|Quartier de l'église Moineville est composé de 3 parties agglomérées : Moineville et Beaumont le long de la vallée de l'Orne et le Paradis sur le plateau. Superficie du village : 812 ha 44 ares Topographie depuis le lit de l'Orne : altitude 185 m Au sommet du plateau : 240 m
Moineville est un village éclaté avec plusieurs quartiers :
- le bourg centre (mairie, église, commerces...) regroupant quelque 500 habitants.
- Beaumont et le Lotissement Clair Matin rassemblant le 1/3 de la population « siège » aujourd'hui d'un des péages autoroutiers des plus important de l'Est de la France (A4)
- Le Paradis dont la naissance remonte aux années 1930 lors de l'exploitation de la Mine.
thumb|alt=Lotissement Clair Matin|left|200px|Lotissement Clair Matin - Serry : hameau dont les premiers corps de ferme sont sortis de terre vers l'an mil, statue, stèle, menhir...des objets en pierre symbolisent chacun de ces quartiers. À Moineville la taille de la pierre était une tradition forte. Cette tradition et technique sont remises au goût du jour en confectionnant ces différents objets, en réhabilitant aussi beaucoup de murs en pierre de taille.
Village avant tout rural, Moineville connaîtra de forts bouleversements avec l'ouverture de la Mine en 1930. La cohabitation entre agriculteurs et mineurs ne sera d'ailleurs pas des plus faciles. En 1959, l'Espérance, premier lotissement de mineurs voit le jour. Dans les années 1960, la population commence à décliner avec les premiers soubresauts sidérurgiques. La redynamisation du village interviendra dans les années 1970 avec la construction successive de plusieurs lotissements qui entraînera un renouvellement massif de la population.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1817, Moineville, pòble de l'anciana província del barrois sul marge drech del Adorna aviá per annèxa lo caseriu de Beaumont,la granja de Serry. A aquela epòca i i aviá 289 abitants repartits dins 55 ostals.
En 1817, Moineville, village de l'ancienne province du barrois sur la rive droite de l'Orne avait pour annexe le hameau de Beaumont,la ferme de Serry. À cette époque il y avait 289 habitants répartis dans 55 maisons.
Nessa
Nessa es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Geografia
Nessa Es una municipalitat de Balagne, la una dels 19 comunas #que forman lo costat de Belgodère.
Nessa est une commune de Balagne, l'une des 19 communes qui forment le canton de Belgodère.
Sègle XIII
../.. | Sègle XI | Sègle XII |  Sègle XIII | Sègle XIV | Sègle XV | ../..
Lengas jirajaranas
Las lengas son totas atudadas.
Sègle XIII
Istòria
v. 1200 : dins la vau de Cusco, formacion de la dinastia que fondèt l'Empèri Inca quauquei decennis pus tard. Dins lo rèsta de l'America Precolombiana, lo Reiaume Chimú comencèt una politca d'expansionisme militar. 1201-1206 : començament d'una guèrra novèla entre França e Anglatèrra. Permetèt au rèi Felip II de França de conquistar Normandia e Peitieus.
1202 : començament de la Quatrena Crosada que concentrèt sei fòrças a Venècia. Pasmens, lei Crosats podián pas pagar l'utilizacion de la flòta veneciana. En cambi dau sostèn dei naviris de la Republica, lo dòga Enrico Dandolo demandèt l'ajuda dei Crosats per reconquistar lo pòrt de Zara, una vila crestiana tenguda per Ongria. Aquò entraïnèt l'abandon de l'expedicion per plusors chivaliers. Lo rèsta e lei Venecians foguèron excomunicats per lo papa après lo pilhatge de Zara. 1203 : pilhatge de Kiev, un dei centres intellectuaus pus importants en Euròpa, dins lo quadre dei guèrras de succession que tocavan lei principats eissits dau Rus' de Kiev. thumb|right|Partiment de l'[[Empèri Bizantin a l'eissida de la Quatrena Crosada.]] 1203-1204 : après lo pilhatge de Zara, perseguida de la Quatrena Crosada vèrs Constantinòble. Aprofichant de conflictes de succession entre lei diferenteis emperaires de la dinastia deis Ange, prenguèron la capitala de l'Empèri Bizantin e la pilhèron. Puei, lei venceires se partejèron la màger part dau territòri bizantin per i fondar d'estats crosats. De son caire, Venècia recebèt leis illas de la Mar Egèa. Per lei Bizantins, maugrat la formacion de divèrsei principats que permetèron la reconstitucion de l'Empèri (Desporat d'Epira, Empèri de Nicèa...), aquela desfacha marquèt lo començament dau declin definitiu. 1205-1207 : guèrra entre lei Bizantins retirats dins la vila de Nicèa e divèrsei princes crosats, bizantins e turcs. Capitèron finalament d'establir sei posicions dins la region e d'estabilizar lo territòri de l'Empèri de Nicèa.
Lengas jirajaranas
Classificacion
thumb|right|200px |Localisacion de las lengs jirajaranas Las tres lengas jirajaranas son :
Sègle XIII
Istòria
1206 : en Mongolia, acabament dei guèrras d'unificacion dei diferentei tribüs mongòlas menadas per lo cap Temudjin. Foguèt proclamat Genghis Khan per l'assemblada dei clans.
Lengas jirajaranas
Classificacion
Los pòbles jirajarans an sufèrt durament a l'epoca de la conquèsta espanhòla, mas an subreviscut. An quitat de parlar lors lengas al començament del sègle XX.
Sègle XIII
Istòria
1206 : aprofichant lo declin de la poissança samanida, lo governador de Lahore, Qutb ud Din Aibak venguèt independent e fondèt lo Sultanat de Delhi. 20px 1206-1207 : en Occitània Centrala, multiplicacion deis accions de legats pontificaus e de monges catolics còntra lo catarisme. Pasmens, en causa de l'abséncia de reaccion deis autoritats localas, poguèron gaire demenir l'influéncia de la Glèisa Catara. En 1207, lo legat Pèire de Castelnòu excomuniquèt Ramon VI de Tolosa e prononcièt l'interdich sus sei territòris (→ 1208). 1207 : somission de plusors tribüs quirguizas de la region dau Lac Baikal a l'autoritat de Genghis Khan. En parallèl, lei Mongòls comencèron d'incursions còntra l'Empèri Tangut. 20px 1208 : a l'eissida de negociacions sus la question catara entre lo còmte de Tolosa e lei legats pontificaus, assassinat dau legat Pèire de Castelnòu per un chivalier occitan. Aquò entraïnèt l'apèu a la Crosada (« En avans ! Chivaliers dau Crist ! En avans recrus coratjós de l'armada crestiana ! Que lo crit universau de dolor de la Glèisa Santa vos entraïna !... ») còntra lei catars e sei protectors (→ 1209). thumb|right|Esquèma generau de la [[Crosada deis Albigés.]]
20px 1209 : en despiech de son ostilitat au projècte, Felip II de França autorizèt l'organizacion d'una crosada còntra lei catars. L'expedicion ataquèt lo domeni Trencavel e prenguèt Besièrs e Carcassona sensa dificultat. Lo vescòmte Ramon Rogièr Trencavèl foguèt assassinat e sei tèrras donadas a Simon IV de Montfòrt que venguèt lo cap principau dei Crosats. 1209 : somission deis Oigors a Genghis Khan. Relativament avançats a respècte deis autrei pòbles nomadas, leis Oigors anavan tenir un ròtle major dins l'organizacion e l'estructuracion de l'Empèri Mongòl. 1209-1210 : ataca generala de l'Empèri Tangut per lei Mongòls de Genghis Khan. Durament batuts, lei Tanguts acceptèron de venir vassaus dau khan. 20px 1210 : après son succès de l'an precedent, lei Crosats de Simon IV de Montfòrt ataquèron e prenguèron lei fortalesas dei vassaus principaus de Ramon Rogièr Trencavèl (Tèrme, Menèrba..). Someteguèron ansin totalament sei fèus e i chaplèron lei catars capturats. 1211 : en Anatolia Occidentala, un ensemble complèx de combats entre Latins, Bizantins de Nicèa e Seldjokids de Rum s'acabèt per una demenicion de la poissança turca dins la region. 1211-1212 : en China Septentrionala, ataca dei Mongòls de Genghis Khan còntra l'Empèri Jin. Fòrça violenta (chaples, destruccion dei vilas e zònas agricòlas...), la campanha s'acabèt en causa de la bleçadura de Genghis Khan per una sageta (→ 1213). thumb|right|Representacion [[Edat Mejana|medievala (vèrs 1375) de la batalha de Murèth.]] 20px 1211-1213 : après aver ben establit sei posicions dins lei domenis Trencavel, lei Crosats de Simon de Montfòrt comencèron d'atacar lo Comtat de Tolosa per isolar sa capitala. Maugrat l'intrada en guèrra dau Comtat de Fois, lei Tolosencs foguèron obligats de demandar la proteccion dau rèi Jaume II d'Aragon. Pasmens, aquò empediguèt la perseguida de la Crosada qu'esquichèt pas la coalicion occitanoaragonesa a la batalha de Murèth (1213). Aqueu combat veguèt tanben la mòrt dau rèi d'Aragon e marquèt la fin de la premiera partida de la Crosada deis Albigés. 1212 : dins l'estèpa, lei Khitans reconoguèron la senhoriá dei Mongòls. Aquò foguèt un eveniment important per la formacion de l'Empèri Mongòl car aqueu pòble aviá un mestritge important de la construccion d'armas de sètge. Ansin, leis armadas de Genghis Khan poguèron desenant menar de sètges pus eficaç còntra leis estats sedentaris. 1212 : gràcias a la somission dei Jurchens, lei Mongòls prenguèron lo contraròtle de Manchoria. thumb|Localizacion de la [[batalha de Las Navas de Tolosa e representacion de sei consequéncias territòrialas.]]
Andelarre
Andelarre es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
La Mulatière
La Mulatière es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'.
Bolsenheim
Bolsenheim en alemannisch (Bolsenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
La Mulatière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Comuna creada la 27 de junh 1885, ancian masatge caseriu de Sainte-Foy-lès-Lyon.
Dhanbad
Dhanbad (en indi: धनबाद, dhanabād, en santali: ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ) es la segonda magèr vila de l'estat de Jharkhand en Índia.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 1 162 472 abitants e aquela de l'aglomeracion, sonada la metropòli, èra de 1 196 214.
Dombasle-en-Xaintois
Dombasle-en-Xaintois es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Reffuveille
Reffuveille es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Dombasle-en-Xaintois
Geografia
La municipalitat rurala se étire la longitud de la rota départementale D166, entre Ménil-en-Xaintois e Roures-en-Xaintois. Châtenois es a 12 quilomètres cap a l'oèst, Mirecourt a 13 quilomètres cap a l'èst.
Reffuveille
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dombasle-en-Xaintois
Geografia
La commune rurale s'étire le long de la route départementale D166, entre Ménil-en-Xaintois et Rouvres-en-Xaintois. Châtenois est à 12 kilomètres vers l'ouest, Mirecourt à 13 kilomètres vers l'est.
Sègle XIII
Istòria
1248-1250 : ataca d'Egipte per la Setena Crosada (França, Chipre, òrdres monastics). Maugrat la pèrda dau pòrt de Damieta, lei Mamelocs capitèron de resistir a la batalha de Mansura e capturar lo rèi Loís IX de França. Aquela victòria permetèt a Chajar ad-Durr de venir de facto sobeirana d'Egipte e de fondar lei dinastias mamelocas qu'anavan dirigir lo país fis au sgle XVI. Loís IX foguèt liberat en cambi d'un recapte e de l'evacuacion de Damieta. 1250 : presa dau poder per la dinastia Folkung amb l'eleccion de Valdemar I coma rèi. Pasmens, dins lei fachs lo poder demorèt entre lei mans de son paire Birger Jarl (→ 1252). 1251 : reconoissença de Lituània coma estat crestian per lo papa Innocenci IV après lo batejament dau grand duc Mindraugas. En principi, aquò empediguèt desenant l'organizacion d'una crosada còntra la region. thumb|right|Division politica d'[[Itàlia vèrs 1250.]] 1251 : invasion d'Itàlia per l'emperaire Conrad IV per sostenir sei revendicacions sus lo Reiaume de Sicília. Gràcias ais esfòrç de son fraire naturau Manfred, ocupèt la màger dau reiaume franc de Nàpols e de Càpoa. 1251 : reglament dei tensions entraïnadas per la mòrt dau khan Guyuk amb l'eleccion de Mongke. Dins lei fachs, lo Grand Khan novèu laissèt una autonòmia importanta a son fraire Kublai Khan (China) e a Hulagu (Khorasan, Iraq, Caucàs...). Aquò menèt pauc a pauc a la fragmentacion de l'Empèri. 1252 : en Suècia, fondacion de la vila d'Estocòlme per Bilger Jarl. 1254 : invasion mongòla de Corèa. Dins aquò, lei fòrças dau reiaume de Goryeo, comandadas per lo generau Choe Ui, assaièron de resistir (→ 1258). 1255 : famina grèva en Portugau.
Dombasle-en-Xaintois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sègle XIII
Istòria
1257 : en Indonesia, erupcion dau volcan Samalas. Entraïnèt de destruccions considerablas dins la region amb la disparicion de plusors reiaumes locaus. Foguèt benlèu una causa de la Pichona Edat glaciària. 1257 : en Egipte, assassinat de Chajar ad-Durr que foguèt remplaçada per Al-Mansur Ali. 1258 : tractat de Corbeil entre França e Aragon. Permetèt de definir clarament la frontiera qu'èra contestada dempuei la Crosada deis Albigés. 1258 : invasion mongòla de Lituània. S'acabèt probablament per un resultat indecís. thumb|[[Pintura persana representant lo sètge de Bagdad e l'utilizacion de maquinas de sètge per lei Mongòls (sègle XIV).]]
Dombasle-en-Xaintois
Istòria
La municipalitat deu lo sieu nom a una ermita de la, Basle de Verzy. Lo toponyme es – sembla – testificat l'an 1127 (Dommibasolum).
La distincion de Dombasle aperteniá al pòrti de Lorraine. Totes los abitants d'aquel vilatge avián agut de se presentar davant lo cònsol l'endeman de las fèstas del Sant-Georges e del Sant-Remy, per far declaracion de la siá ramaderia e pagar sièis deniers per caval, bœuf o vaca en tirant, tres deniers per vaca #que pòrta pas frucha e tira pas, un denier per cabra, veau e pourceau. Degun podiá pas possedir d'eiretatges a Dombasle sens s'èsser fa recebre bourgeois entre las mans del cònsol. Quand se se èra fa recebre bourgeois, se deviá al cònsol 18 deniers per unas fes e tant al rei per an.
La municipalitat levava del bailliage de Mirecourt. De 1790 a l'an IX, Dombasle-en-Xaintois fa partida del costat de Roures-en-Xaintois, costat inclus en aquel de Mirecourt dempuèi 1801.
Dombasle dépendait A l'esperital de Ménil, ont lo abbé de Chaumousey aviá drech de patrocini. Lo curé aviá a Dombasle lo tèrç de la gròssa dîme e tota la menue ; un tèrç èra al abbé de Chaumousey e l'autre tèrç al abbé de Flabémont.
Sègle XIII
Cultura
1223 : a l'iniciativa dau califa An-Nasir (1180-1225), començament de trabalhs importants d'agrandiment dau Sanctuari d'Al-Hussayn ibn Ali de la vila de Kerbala. Aquò foguèt la segonda etapa majora de la construccion dau sanctuari actuau. thumb|Intrada de la [[Granda Mosqueta de Divrigi en 2006.]] 1228 : acabament de la Granda Mosqueta de Divrigi que venguèt famosa per l'importància de seis ornamentacions exterioras. Foguèt classada au Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1985. 1277 : en Provença, acabament de la bastida de la Glèisa de Sant Joan de Malta d'Ais de Provença après 5 ans de trabalhs. Es la premiera glèisa gotica de Provença. Amb un cloquier de 67 mètres, venguèt lo bastiment pus aut de la vila e ocupa totjorn aquela posicion a l'ora d'ara. 1284 : fondacion dau monastèri etiopian de Debre Libanos dins un endrech qu'es uei situat a 120 km au nòrd-oèst d'Addis Abeba. Venguèt lo monastèri pus important dau país e son superior foguèt lòngtemps considerat coma lo cap de totei lei monges etiopians ortodoxs.
Dombasle-en-Xaintois
Istòria
L'actuala glèisa, dédiée a Sant Basle, èra annèxa de Ménil-en-Xaintois. I aguèt bastit l'an 1870. La comuna e l'escòla #èsser édifiées l'an 1835.
La commune doit son nom à un ermite du, Basle de Verzy. Le toponyme est – semble-t-il – attesté en 1127 (Dommibasolum).
La seigneurie de Dombasle appartenait au duc de Lorraine. Tous les habitants de ce village étaient tenus de se présenter devant le maire le lendemain des fêtes de la Saint-Georges et de la Saint-Remy, pour faire déclaration de leur bétail et payer six deniers par cheval, bœuf ou vache tirant, trois deniers par vache qui ne porte fruit et ne tire, un denier par chèvre, veau et pourceau. Personne ne pouvait posséder des héritages à Dombasle sans s’être fait recevoir bourgeois entre les mains du maire. Quand on s’était fait recevoir bourgeois, on devait au maire 18 deniers pour une fois et autant au roi par année.
La commune relevait du bailliage de Mirecourt. De 1790 à l’an IX, Dombasle-en-Xaintois fait partie du canton de Rouvres-en-Xaintois, canton inclus dans celui de Mirecourt dès 1801.
Dombasle dépendait au spirituel de Ménil, où l’abbé de Chaumousey avait droit de patronage. Le curé avait à Dombasle le tiers de la grosse dîme et toute la menue ; un tiers était à l’abbé de Chaumousey et l’autre tiers à l’abbé de Flabémont.
L’actuelle église, dédiée à Saint Basle, était annexe de Ménil-en-Xaintois. Elle fut construite en 1870. La mairie et l’école furent édifiées en 1835.
Oyrières
Oyrières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
François Truffaut
vinheta
François Roland Truffaut (París, 6 de febrièr de 1932 - Neuilly-sur-Seine, 21 d'octobre de 1984) foguèt un cineasta, scenarista e productor de cinèma francés.
UNESCO
Leis originas de l'organizacion
Lo projècte iniciau de crear una organizacion internacionala dedicada a la promoccion de collaboracions entre Estats dins lei domenis de l'educacion, dei sciéncias e de la cultura foguèt emés per lo premier còp dins un vòte de la Societat dei Nacions (SDN) lo 21 de setembre de 1921. En 1922, aquò menèt a la creacion de la Comission Internacionala de Cooperacion Intellectuala. De personalitats coma Hendrik Lorentz (1853-1928), Henri Bergson (1859-1941), Gilbert Murray (1866-1957), Marie Curie (1867-1934) e Albert Einstein (1879-1955) participèron a sei trabalhs. Puei, en setembre de 1924, foguèt creat l'Institut Internacionau de Cooperacion Intellectuala que venguèt l'organ executiu de la Comission. Oficialament fondat en 1926, l'Institut foguèt largament contrarotlat per França. Pasmens, aquò li permetèt de venir autonòm a respècte de la SDN, d'establir de relacions diplomaticas amb certaneis Estats e de recuperar la direccion dei comissions nacionalas de cooperacion intellectuala.
La creacion de l'UNESCO
Lo foncionament de la Comission Internacionala de Cooperacion Intellectuala e de l'Institut Internacionau de Cooperacion Intellectuala foguèron arrestats per la Segonda Guèrra Mondiala. Pasmens, lo projècte dispareguèt pas. Ansin, après la signatura de la Carta de l'Atlantic e de la Declaracion dei Nacions Unidas, China, leis Estats Units, lo Reiaume Unit e l'Union Sovietica exprimiguèron lo besonh d'una organizacion internacionala de cooperacion intellectuala e culturala. Entre lo 1 e lo 16 de novembre de 1945, una reünion gropèt 44 Estats qu'establiguèron l'Acte constitutiu de l'UNESCO que foguèt signat per 37 participants. Après un an de trabalhs suplementaris, la creacion vertadiera de l'UNESCO aguèt luòc en novembre de 1946 après la ratificacion de l'Acte per 20 Estats.
L'UNESCO durant la Guèrra Freja
Inicialament influenciada per lo foncionament de la Comission Internacionala de Cooperacion Intellectuala, l'UNESCO conoguèt un procès d'estatizacion durant lei premiereis annadas de son existéncia. En novembre de 1954, aquò menèt a una reforma importanta. Desenant, lei sòcis de son Conseu representarán lei govèrns de seis Estats respectius. Pasmens, l'objectiu èra tanben d'implicar mai leis Estats e de favorizar la cooperacion entre elei. Aqueu periòde foguèt egalament caracterizat per l'anticlericalisme e l'agnoticisme de l'organizacion.
L'UNESCO s'engatjèt dins plusors programas destinats a favorizar la cooperacion entre lei pòbles. Premier, participèt a la lucha còntra lo racisme en sostenent lei recèrcas d'antropològs coma Claude Lévi-Strauss (1908-2009). Per protestar còntra aquelei trabalhs, Sud-Africa quitèt l'organizacion en 1956. En parallèl, l'UNESCO menèt de campanhas en favor dau desvolopament de l'educacion de basa dins mai d'un país paure. Assaièt tanben de rendre obligatòri, gratís e universau l'ensenhament primari. Pasmens, dins aqueu domeni, son succès foguèt pus limitat.
Dins lo domeni de la cultura, tre 1960, l'UNESCO organizèt lo sauvament dei monuments egipcians menaçats per la construccion de restancas lòng de Nil. Aquela operacion prefigurava d'autrei campanhas de restauracion ò de proteccion de vestigis majors (Moenjodaro, Fès, Borobodur, Acropòli d'Atenas, etc.). En 1976, aquò menèt a la creacion dau Comitat dau Patrimòni Mondiau que foguèt encargat de crear e de gerir la lista dau Patrimòni Mondiau de l'Umanitat. Aquò es uei un dei programas pus coneguts de l'organizacion car seis efiechs sus lo torisme son fòrça importants. Dins lo domeni dei sciéncias, l'UNESCO favorizèt la creacion dau Conseu Europèu per la Recèrca Nucleara (CERN) qu'aguèt un ròtle decisiu dins la creacion d'internet en 1989 e, d'un biais pus generau, dins la recèrca fondamentala. Enfin, l'UNESCO menèt mai d'una campanha en favor de la circulacion liura deis informacions.
L'UNESCO dempuei leis ans 1990
Dempuei leis ans 1990, l'UNESCO conoís una crisi prefonda, principalament causada per l'ostilitat deis Estats Units e d'Israèl. D'efiech, en 1984, leis Estats Units quitèron un premier còp l'organizacion per protestar còntra de posicions jutjadas tròp favorablas a l'Union Sovietica sus l'educacion, la cooperacion internacionala e la patz. Se Washington acceptèt de revisar sa posicion en 2003, aquò entraïnèt un cambiament prefond deis objectius de l'UNESCO, especialament a partir de 1999 : reduccion generalizada dei despensas, supression de pòstes, abandon deis activitats en favor dei logiciaus open source, disparicion de la revista Lo Corrier de l'Unesco, projèctes finançats e gerits per d'Estats ò per de companhiás comercialas (Microsoft, L'Oréal, etc.). En 2011, aquela crisi s'agravèt quand leis Estats Units, imitats per Israèl, arrestèron un còp de mai de finançar l'Unesco per protestar còntra l'intrada de Palestina dins l'organizacion. Puei, se retirèron un segond còp en 2018, çò qu'entraïnèt una reduccion dau budget generau de mai de 20 %.
L'educacion
La promoccion de l'educacion es un aisse major dei missions de l'UNESCO dempuei sa creacion. Seis aspèctes principaus son de condurre au nivèu internacionau la mesa en plaça d'estructuras permetent a totei lei populacions d'accedir a l'educacion, d'ofrir sei competéncias e sostenir leis acòrdis de cooperacion per renforçar lei sistèmas d'educacion nacionaus, de mesurar lei progrès realizats e de luchar còntra lei discriminacions dins lo domeni de l'ensenhament. Pus especificament, en 2022, l'organizacion aviá doas prioritats qu'èran lo desvolopament dei sistèmas escolars en Africa Subsahariana e luchar en favor de l'egalitat entre lei sèxes en matèria d'accès a l'educacion.
Lei sciéncias
La cooperacion scientifica, especialament dins lei sciéncias naturalas, umanas e socialas, es un autre aisse important dei missions fisadas a l'UNESCO. Aquò pren generalament la forma d'un sostèn a de projèctes ò de politicas de recèrca scientifica, de melhorament dei nòrmas e de cooperacion intellectuala destinats a facilitar la mesa en plaça de transformacions en favor de la justícia, de la libertat e de la dignitat umana. Per exemple, dins lo quadre de son programa sus l'òme e la biosfèra, l'organizacion s'ocupa de l'establiment de resèrvas naturalas.
La cultura
thumb|right|Logo dau [[Patrimòni Mondiau de l'Umanitat.]]
La politica de proteccion dei bens culturaus de l'UNESCO es probable la mission pus coneguda de l'organizacion. D'efiech, dempuei 1972, gerís la lista dau Patrimòni Mondiau de l'Umanitat que compren un ensemble de bens materiaus, culturaus ò naturaus que presentan un interès excepcionau. En aost de 2022, 1,156 elements èran inscrichs sus aquela lista. La conservacion, la gestion e la transmission ai generacions futuras d'aquelei bens demòra la responsabilitat de l'Estat possessor dau ben. Pasmens, lo concèpte « d'Umanitat » estacat a la lista laissa supausar una obligacion de sauvament internacionau. Per aquela rason, l'UNESCO a més en plaça un sistèma de cooperacion e d'assisténcia per ajudar leis Estats aguent de dificultats per protegir sei bens.
Dins leis autrei domenis culturaus, l'UNESCO menèt de 1948 a 2005 un programa de traduccions d'òbras literàrias de remarca dins de lengas internacionalas (generalament lo francés e l'anglés) per favorizar sa difusion. A tanben adoptat de tèxtes destinats a favorizar la diversitat culturala e creat la Bibliotèca Numerica Mondiala.
La comunicacion e l'informacion
La circulacion de l'informacion es lo darrier aisse important dei missions de l'UNESCO. Seis objectius principaus son de protegir lo patrimòni documentari important e de lo difusar, de desvolopar lei cambis d'informacion permetent de promòure la democracia e lo desvolopament duradís (cooperacion universitària, defensa dei medias, etc.) e de sostenir leis esfòrç destinats a facilitar la transmission deis informacions favorizant lo succès d'autrei missions de l'organizacion.
Leis Estats membres
En 2022, 193 Estats fasián partida de l'Unesco, 12 entitats territòrialas autonòms avián l'estatut de membres associats e 2 Estats èran observators. Regardant leis Estats sobeirans reconeguts per la comunautat internacionala, totei leis Estats èran presents franc d'Israèl e Liechtenstein. Lei dos Estats observators son leis Estats Units e Vatican. Enfin, lei membres associats son generalament de colonias ancianas qu'an aquistat una certana autonòmia locala dins la gestion de seis afaires culturaus.
La Conferéncia Generala
La Conferéncia Generala es generalament organizada totei lei dos ans. Reünís lei representants deis Estats membres, dei membres associats e deis observators (Estats non membres, organizacions intergovernamentalas, organizacions non governamentalas, fondacions, etc.). Cada Estat membre dispausa d'una votz durant la conferéncia. La Conferéncia Generala definís l'orientacion e la linha de conducha generala de l'UNESCO (programas, budget, etc.), elegís lei sòcis dau Conseu Executiu e noma, per un mandat de quatre ans, lo Director Generau.
Lei lengas de trabalh de la Conferéncia Generala son l'anglés, l'arabi, lo castelhan, lo francés, lo mandarin e lo rus.
Lo Conseu Executiu
Lo Conseu Executiu es compausat de 58 sòcis que son elegits per un mandat de 4 ans per la Conferéncia Generala. Pasmens, d'eleccions se debanan totei lei dos ans car una conferéncia generala renovèla unicament la mitat deis elegits. Un sistèma de regions permet d'assegurar la representativitat mondiala d'aquelei sòcis. Doas reünions anualas dau Conseu son normalament organizadas.
Lo ròtle principau dau Conseu es de preparar lo trabalh de la Conferéncia Generala e de susvelhar l'aplicacion de sei decisions. Pòu aver d'autrei missions fixadas per d'acòrdis concluts entre l'UNESCO, l'Organizacion dei Nacions Unidas, leis institucions internacionalas especializadas e d'autreis organizacions intergovernamentalas.
Lo Secretariat
thumb|right|[[Ostau de l'UNESCO en 2010.]]
Gabèla de la sal
La gabèla èra una taxa sus la sal en vigor dins lo Reialme de França a l'Edat Mejana e fins al 21 de març de 1790. Èra alara una de las ajudas o taxa indirècta. Los gabelons s'encargava de la culhida de la gabèla.
A l'origina la gabèla èra un impòst indirècte, levat suls articles de la produccion industriala o agricòla en França pendent l'Edat Mejana e lo Regim Ancian (gabèla dels vins, dels draps, del blat). A partir de 1350, lo tèrme es reservat a la sal.
Principi
Lo principi general es lo seguent: la sal es objècte d'un monopòli reial. Es servat dins de granièrs de sal, ont la populacion lo compra taxat e amb pichona quantitat. La gabèla representa, a l'epòca modèrna, gaireben 6 % dels revenguts reials.
La sal èra a l'epòca lo sol mejan de servar los aliments e èra alara un element estrategic. Amb la sal, se fasiá de salasons e se secava los peissons e viandas doças. Tanben èra un compausant nutritiu indispensable pel bestial. Fin finala, èra jol Regim Ancian utilizat coma moneda d'escambi e quitament aviá una foncion de salari, que l'origina etimologica del latin salarium significava « ration de sal ».
Istòria en França
D’origina romana, tornèt al sègle XII e XIII pel reialme de França, que lèu acaparrèt pel seu profièch lo monopòli e la venta d'aquel ben. Ja instituïda coma una taxa temporària par Loís IX de França en 1246, puèi tornada amb Felip IV de França en 1286, la gabèla venguèt una taxa permanenta jos Felip VI de França que la faguèt generala dins l'ensems dels reialme.
A partir del sègle XIV los planhs comencèron, sens jamai s'acabar. A la meteissa epòca (1342), foguèron creats los Granièrs de sal, tribunals encargat de jutjar totas las contravencions relativas a la Gabèla e que las apellacions, mai tard, seran jutjada a la cort de las ajudas. En 1343, per ordonança reiala, la sal venguèt un monopòli estatal. Taxa modèsta d'en primièr, de 2 denièrs per minòt ; jos Carles V, èra ja de 8 sòus e l’impòst, malgrat de promessas solemne, venguèt permanent.
La gabèla foguèt abolida per l'Assemblada nacionala lo 1 decembre de 1790, foguèt Pierre-Louis Prieur que presentèt lo rapòrt de supression. Mas l’impòst sus la sal tornèt en 1806, jos Napoleon I. Supprimit encara jos la Segonda Republica, foguèt suprimida definitivament per la lei de finança de 1945.
Recòbrament
Coma per fòrça taxas e impòsts reials, la gabèla es sovent un « fermatge », es a dire confiat a d'intermediaris (los fermièrs) qu'avançavan son produch al rei, per carga a eles de recobrar las somas degudas per la populacion.
En 1653, demoravan sièis fermatges: las gabèlas de França, las gabèlas de Lengadòc e Lionés, las gabèlas del Daufinat, Provença e doana de Valença, las gabèlas de Lorena, los trenta e cinc sòls de Brouage e las crudas d'Ingrande.
En 1667, los fermatges al sud del reialme trobèron una nòva organizacion e divisats en dos: lo fermatge de las gabèlas del Lionés, Daufinat e Provença e lo fermatge de las gabèlas del Lengadòc, Rosselhon e Cerdanha. En 1668, lo fermatge de las gabèlas de França es unit a totes los autres fermatges.
En 1682, lo fermatge de las gabèlas del Lionés, Daufinat e Provença es ligat a al Fermatge unit de França. En 1685, lo fermatge de las gabèlas de Lengadòc, Rosselhon e Cerdanha es a son torn uní a l'autra.
Afermat dempuèi 1678, Colbert confièt lo recobrament de l'impòst sus la sal a una companhiá de tractants: La Fèrma o Gabèla, sovent titulada Fèrme del Rei. Creèt un sol e unic establiment financièr per remplaçar los granièrs de sal. Dins cada província d'afermats generals, dirigent los gabelons, administran lor circonscripcion. La Fèrma paga al Rei una soma fixa e torna se pagar suls subjèctes coma li cal, quitament se lo pagament de l'afermat es en principi reglamentat. Per far un profèit maxim, la fèrma multiplica las visitas als domicilis e utiliza tot mejan per capitar. Dins los païses de « granda gabèla », lo contribuable es pas liure de comprar la quantitat de sal que li conven: la Fèrma fixa çò que deu comprar.
Aquela quantitat minimala se nomena la « Sal d'aver pel pòt e la salièra ». Los oficièrs e establiments caritables avián lo drech de « sal franca » e compravan la sal sens taxa. Quitament podavan recebre la valor en argent de la sal que volgavan pas utilizar.
Païses de gabèla
[[Fichièr:Lombards Library 009.jpg|right|180px|thumb|Compte Rendut al Rei de Necker,
París 1781]]
Dins los païses de granda gabèla, èra obligat de comprar una quantitat fixa annadièra de sal, çò que fa de la gabèla un vertadièr impòst dirècte: Normandia, Champanha, Picardia, Illa de França, Maine, Anjau, Torena, Orleanés, Berric, Borgonha, Borbonés.
Dins los païses de pichona gabèla, la venta de la sal la fasián los par granièrs de sal, mas la consonacion èra mai sovent liura: Daufinat, Vivarés, Gavaudan, Roergue, Provença, Lengadòc.
Los païses de salinas èran Lorena, Alsàcia, Franca Comtat, Lionés, Dombes, Rosselhon.
Dins lo país de quart bolh, la sal èra culhida fasent un bolh de sable imprenhat de sal de mar. Las salinas versavan lo quart de lor fabricacion als granièrs del rei: Avranches e Cotentin.