cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ans 1790
Istòria
1791 : integracion de la Republica de Vermont au sen deis Estats Units d'America. thumb|right|[[Pintura representant una batalha entre Chinés e Nepalés en 1792.]] 1791-1792 : en causa dau refús de Tibet de pagar l'indemnitat prevista per lo tractat de 1789, Nepal ataquèt tornarmai son vesin e China foguèt obligada de tornar intervenir. Pasmens, au contrari dau conflicte precedent, leis operacions venguèron rapidament importantas. L'arribada de l'armada dau generau Fuk'anggan permetèt ai Chinés de s'impausar maugrat de pèrdas importantas. Nepal acceptèt de venir tributari de China mai lo tribut, fòrça reduch, permetiá en realitat au país de demorar independent. En revènge, lei Chinés renforcèron fòrça sa preséncia en Tibet. thumb|right|[[Pintura representant la presa dau Palais dei Teulieras per lei revolucionaris francés.]] thumb|right|[[Pintura representant la batalha de Valmy.]] 1791-1792 : temptativa de fugida dau rèi Loís XVI en fòra de França per demandar l'ajuda deis autrei monarquias. Foguèt reconegut e arrestat a Varennes. Lei parlamentaris lo suspendiguèron de sei foncions mai aquò empediguèt pas la montada dei tensions en Euròpa. Au contrari, Prússia e Àustria se raprochèron. Finalament, lo 20 d'abriu de 1792, França declarèt la guèrra ais Austrians entraïnant l'invasion de son territòri per d'armadas prussianas e austrianas. Après divèrsei desfachas, lei revolucionaris ataquèron dirèctament lo Palais dei Teulieras per arrestar lo rèi (10 d'aost). Puei, l'armada francesa capitèt d'arrestar lei Prussians a la batalha de Valmy (20 de setembre) permetent a la Convencion Nacionala de proclamar la republica (21 de setembre). 1792 : en Japon, au mens 15,000 mòrts après lo passatge d'un tsunami causat per una erupcion dau Mont Unzen. Aquò es l'erupcion pus murtriera de l'istòria de l'archipèu.
Estats Units d'America
Fòrças armadas
thumb|right|Preséncia militara mondiala de los Estats Units en 2007 Las fòrças armadas de los Estats Units d'America forman l'armada mai potenta amb 1,38 milions de soldats, un budget de 528 miliards de dolars que representa 46% de las mesas mondialas e 770 installacions majoras sus totes los continents levat d'Antartida. L'armada es comandada per lo President dels Estats Units. En 2010, es devesida entre cinc brancas principalas:
Ans 1790
Istòria
1792-1795 : après la proclamacion de la Republica e l'execucion de Loís XVI en 1793, la França Revolucionària foguèt atacada per la quasi totalitat dei país europèus Anglatèrra, Russia, Sardenha, Espanha, Nàpols, Prússia, Àustria e lo Sant Empèri, lei doas Èssa, Baden, Toscana, Hannover...). Pasmens, leis autoritats prenguèron de mesuras novèlas per formar d'armadas nombrosas (levada en massa...) qu'enregistrèron de succès importants li permetent de desgatjar la frontiera francesa, d'ocupar Belgica, d'intrar en Alemanha e de capturar la flòta olandesa dins lo pòrt de Texel. Prússia abandonèt ansin la coalicion tre 1794. En revènge, sus lei mars, la marina francesa, desorganizada per la partença de seis oficiers, foguèt largament batuda per leis esquadras britanicas. 1794 : transferiment de la capitala dau Reiaume Merina a Antananarivo per lo rèi Andrianampoinimerina. 1794 : revòuta deis abitants de Pennsilvània que refusavan l'instauracion d'una taxa federala sus lo borbon. D'efiech, l'alcòl èra utilizat coma moneda per assegurar lei cambis economics dins la region. George Washington aprofichèt la situacion per afiermar la poissança dau govèrn centrau. Decretèt la lèi marciala e reprimiguèt l'insureccion en octòbre. L'expedicion demostrèt la capacitat de l'estat de reprimir la violéncia sus lo territòri. En revènge, lo pagament de l'impòst demorèt feble. 1794 : presa de Kerman per Lotf Ali Khan e còntra-ofensiva rapida d'Agha Mohammad Khan que poguèt enceuclar lei fòrças de la dinastia Zand dins la vila. Capturat, Lotf Ali Khan foguèt mutilat e moriguèt dins lo corrent de l'annada a Teheran. D'atrocitats importantas foguèron tanben dirigidas còntra la populacion de Kerman. Aquò marquèt la fin de la guèrra civila entre Zand e Qajar per la direccion de Pèrsia. Pasmens, certanei regions frontalieras èran totjorn en estat de rebellion. 1795-1797 : segonda partida de la Guèrra de la Premiera Coalicion entre França e divèrseis estats europèus. En despiech d'un redreiçament dei coalizats en Alemanha, lei Francés capitèron de batre leis Austrians après la campanha d'Itàlia dau generau Bonaparte que menacèt Viena. 1796 : en Pèrsia, conquista de Chiraz e de Tabriz per lei fòrças d'Agha Mohammad Chah. 1796-1797 : en Etiopia, de combats entre senhors locaus entraïnèron de destruccions importantas a Gondar.
Estats Units d'America
Fòrças armadas
La màger part d'aqueles equipaments son fòrça modèrns e lo país ten tanben un arsenal nuclear important amb mai de 5,100 ogivas en setembre de 2009.
Secessionisme lingüistic
En occitan
En occitan, i a quatre cas:
Espanha
Afaires estrangiers
Espanha participa ai principaleis organizacions internacionalas (ONU, OMC...) e regionalas (UE, OTAN...). Sa diplomacia es caracterizada per tres axes principaus que son la participacion a l'OTAN e ai liames transatlantics, lo desvolopament de relacions bònas amb lei país mediterranèus e lo renfòrçament dei liames amb lei país ispanofòns.
Estats Units d'America
Economia
De veire: Economia dels Estats Units
(1121) Natascha
(1121) Natascha es un asteroïde.
Secessionisme lingüistic
En catalan
En catalan, i a tres cas:
Longitud
En geografia, era longitud ei era distància, en gras mesuradi sus eth Eqüator, que i a d'un lòc respècti a un meridian origina (Greenwich), a compdar deth quau se compde negativament de 0° a 180° cap ar oèst e positivament de 0° a 180° cap ar èst.
Espanha
Afaires estrangiers
La participacion a l'OTAN e l'aliança amb leis Estats Units d'America son l'axe pus important de la diplomacia internacionala de Madrid. Ansin, lo govèrn espanhòu se representa coma un aliat fidèu de Washington e alinha generalament sa politica estrangiera sus aquela deis Estats Units (sostèn e participacion a la guèrra d'Iraq, participacion a aquela d'Afganistan... etc). Regardant lo renfòrçament dei relacions entre país mediterranèus, Espanha se concentra magerament sus Marròc que lei relacions son de còps marridas entre lei dos estats en causa de divèrsei questions deis enclavas de Ceuta e Melilla, de l'imigracion e de Sahara Occidentau. Enfin, pertocant lei liames amb Ispanoamerica, an un ròtle important dins leis afaires estrangiers espanhòus car son considerats coma un factor de desvolopament economic per lo país. Per aquò, doas politicas parallèlas son menadas per promòure e defendre la lenga espanhòla e encoratjar lei cambis economics.
Secessionisme lingüistic
En romanés
Lo romanés es la lenga de l'estat de Moldàvia tant coma aquela de l'estat de Romania. Durant l'ocupacion sovietica de Moldàvia, fins en 1989, lo poder sovietic i impausèt l'alfabet cirillic e pretendèt que lo "moldau" èra una lenga distinta dau romanés. Lei lingüistas estiman qu'aqueu secessionisme lingüistic a ges de validitat scientifica. La Moldàvia de la fin de l'èra sovietica (a partir de 1989), puei la Moldàvia independenta (dempuei 1991) nomenan "moldau" la lenga oficiala, mai aqueu moldau (lo romanés de Moldàvia) receu en practica la meteissa codificacion que lo romanés de Romania (levat quauquei detalhs menors). Aquò garentís solidament l'unitat de la lenga romanesa.
Espanha
Afaires estrangiers
En fòra dei questions frontalieras amb Marròc, existís tanben de territòris contestats amb Portugal. Lo premier regarda la sobeiranetat sus la comuna d'Olivença qu'es revendicada per Portugal mai administrada per Espanha. Pasmens, lei temptativas portuguesas per faire reconóisser sei drechs son gaire activas. Lo segond es pus important e regarda leis illas Selvagens, una archipèla situada dins leis illas Canàrias, que sa situacion es invèrsa. Son administradas per Portugal e revendicadas per Espanha. Entraïnèt cada annada l'intercepcion d'unei naviris per la marina portuguesa.
Secessionisme lingüistic
En romanés
Uei, solet lo poder autoproclamat de Transnístria (zona sota contraròtle rus, en secession amb Moldàvia) torna impausar l'alfabet cirillic au romanés, que lo nomena "moldau" e que pretend de nòu que seriá una lenga distinta dau romanés. En tot cas lo poder transnistrian privilègia lo rus e frena lo desvolopament dau romanés.
Espanha
Fòrças armadas
Espanha fa partida de l'OTAN dempuei 1982 qu'es lo fondament de la defensa dau país. En 2012, lei fòrças armadas espanhòlas alinhavan 123,000 militars professionaus amb un budget de 6,3 miliards de dolars. Èran devesits entre de compausantas terrèstra (75,000 òmes), aeriana (20,000 òmes) e navala (21,000 òmes) equipadas d'armaments modèrnes. Lei principaus èran 327 carris de combat (Leopard II A4 e A6), mai de 2,100 veïculs blindats de combat, 192 pèças d'artilhariá pesuca, aperaquí 153 aeronaus de combat e 56 naviris (compres un naviri amfibí utilizat tanben coma pòrta-avions leugier, 2 naviris de transpòrt, 11 fregatas e 3 sosmarins).
Secessionisme lingüistic
En sèrbocroat
Lo sèrbocroat a una granda unitat estructurala, reconeguda per lei lingüistas especializats dins lei lengas eslavas. Mai es parlat per de populacions qu'an de consciéncias nacionalas fòrça distintas: lei croats, lei bosniacs ("musulmans") e lei sèrbes. Ansin, dempuei l'afondrament de Iogoslavia en 1991, lo sèrbocroat a perdut sa codificacion unitària e son estatut de lenga oficiala; ara es partejat entre tres lengas oficialas que sègon de codificacions distintas: lo croat, lo bosnian e lo sèrbe.
Estats Units d'America
Agricultura
L'agricultura estatsunidenca es la primièra del monde ambé l'Union Europèa. Es fòrça modèrna e utilizava en 2004 1,7% de la populacion activa. Sos produccions principalas son l'elevatge (bovins, porcins...) e la cultura del tabat, de las cerealas, del coton e dels fruches. Pasmens, aquel modèl d'agricultura intensiva causa de prejudicis importants per l'environament e a d'efièchs marrits sus la qualitat de l'aiga. Per exemple, en 2000, un estudi del govern central aviá notat la preséncia de pollucion dins 39% dels rius e 45% dels lacs estatsunidencs.
Espanha
Conflictes intèrnes
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX e lo començament dau sègle XXI, Espanha conoguèt unei conflictes intèrnes d'intensitat bassa opausant lei govèrns centraus successius a de movements d'extrema drecha, d'extrema senèstra e independentistas. Lo pus important èra la Guèrra de Bascoat (1958-2011) que causèt la mòrt d'aperaquí un milièr de personas. S'acabèt en 2011 après la decision de l'organizacion indepentista basca ETA d'arrestar la lucha armada. Pasmens, n'existiguèt d'autrei en Catalonha (fins ais annadas 1990) e còntra lo movement maoista GRAPO (un centenau de tuats de 1975 a 2008).
Secessionisme lingüistic
Comparasons
Lei secessionismes lingüistics que nasejan en occitan, en catalan e en romanés son minoritaris e son pas consensuaus. Arrèstan pas la dinamica majoritària que fa qu'aquelei lengas gardan de foncionaments pron unitaris.
Espanha
Economia
Dempuei son intrada au sen de l'Union Europèa en 1986, Espanha es venguda un país desvolopat e la 5 poissança economica de l'Union après Alemanha, França, lo Reiaume Unit e Itàlia amb un PIB egau a 1,352 miliards de dolars en 2012. En particular, conoguèt una creissença economica anuala d'aperaquí 3,8% sus lo periòde 1997-2007. Pasmens, entraïnèt tanben la formacion d'una bofiga especulativa fòrça importanta dins lo sector de la construccion immobiliària. La crisi financiera començada en 2008 causèt l'afondrament d'aqueu sector e d'unei partidas de l'economia espanhòla. En 2011, lo taus de caumatge agantèt 26% de la populacion activa e lo govèrn adoptèt divèrsei mesuras fòrça duras per restaurar sa competitivitat amb la disparicion ò la demenicion d'unei drechs sociaus.
Sector primari
En 2012, lo sector primari representava 4,2% deis emplechs e 3,1% dau PIB. L'agricultura permet pas d'assegurar l'auto-suficiéncia alimentara dau país e dèu faciar una manca frequenta d'aiga, de tenements sovent pauc druds e d'altituds autas. Aquò entraïna la formacion de regions agricòlas — e de produccions — variadas. Lo nivèu de modernizacion dei tecnicas agricòlas presenta tanben de variacions importantas segon l'endrech.
Alessandro Cardelli
Alessandro Cardelli (Cesena, Itàlia, 7 de mai de 1991) es un òme politic santmarinés (Democracia Crestiana) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2020 al 31 de març de 2021 amb Mirko Dolcini. A la dintrada en foncion es lo cap d’estat mai jove al mond.
Estats Units d'America
Agricultura
Dins lo domeni minièr, leis Estats Units fan partida dels productors principaus de fòrça ressorsas importantas coma lo caolin (1 reng mondial), lo magnèsi (1 reng mondial), lo carbon (2 reng mondial), lo petròli (2 reng mondial), lo gas naturel (2 reng mondial), l'aur (2 reng mondial), lo coire (2 reng mondial), lo plomb (3 reng mondial), lo titane (4 reng mondial) o lo fèrre (7 reng mondial). Lo taus de cubertura energetica èra egala a 72,7% en 2003.
Bazancourt (Marna)
Bazancourt es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Estats Units d'America
Industria
Lo sector secondari estatsunidenc utilizava en 2004 20,8% de la populacion activa. Coma l'agricultura, es un sector modern. Es principalament concentrat dins cinc estats que son la Califòrnia, l'Ohio, l'Illinois, lo Michigan e la Pensilvània. Un nombre grand de companhiás internacionalas majoras son basadas sus lo terrador estatsunidenc:
Servicis
Lei servicis son lo centre de l'economia estatsunidenca amb 77,4% de la populacion activa e 72% del PIB anual. Son caracterizats per l'importància dels sectors de la santat (15,3% del PIB) e de la finança. Los cambis comercials amb los país estrangiers son fòrça desequilibrats e los Estats Units an una deute publica fòrça important qu'es la premièra del monde. Mentretant, la soliditat e la reputacion de l'economia estatsunidenca permet au govern de contuniar aisidament d'empruntar de l'argent.
Espanha
Sector primari
Lei culturas principalas son l'òrdi (4 reng mondiau), lo blat, lo gròs blat, la bleda-raba de sucre, la tartifla, lo vin (3), l'òli d'oliva (1), leis agrumes (1 exportator mondiau d'aranges, lei fruchs e leis èrbas, lo norigatge de pòrcs, d'ovins e de bovins. Una partida importanta d'aquelei produccions es destinada a l'exportacion vèrs leis autrei país de l'Union Europèa.
Ans 1790
Istòria
1797 : dins lo quadre de la patz francoaustriana en Itàlia, disparicion de la Republica de Gènoa e de la Republica de Venècia, respectivament annexada per la Republica de Liguria (un estat satellit de França) e per Àustria. 1797 : en Prússia, mòrt de Frederic Guilhèm II que foguèt remplaçat per Frederic Guilhèm III. 1797 : a la demanda dei senhors locaus, inquiets de la reünificacion pèrsa, ocupacion de Georgia per Russia.
Cultura
1796 : trabalhs importants ordonats per Agha Mohammad Chah dins lo Sanctuari d'Al-Hussayn ibn Ali. En particular, lo dòme conoguèt una renovacion importanta amb l'installacion de teules cubèrts d'aur. Pasmens, lo luòc foguèt pilhat en 1801 ò en 1802 per de nomadas wahhabitas venguts de la Peninsula Aràbia. 1799 : construccion dau Palais dei Vents de Jaipur. Destinat au harem dau senhor Sawai Pratap Singh, a una forma de piramida amb una façada principala compausada d'elements semioctogonaus fòrça caracteristics que semblan a un nís d'abelha.
Sciéncias e tecnicas
1791 : depaus d'un brevet regardant la premiera turbina de gas per l'engenhaire e inventor britanic John Barber (1734-1801). Pasmens, l'engenh foguèt pas construch en causa dei limits tecnologics dau periòde. 1794 : descubèrta dau daltonisme per lo quimista britanic John Dalton (1766-1844). 1794 : creacion de la premiera unitat militara aeriana per França (2 d'abriu). Èra destinada a l'observacion dau prat batalhier e deis operacions enemigas. La premiera utilizacion aguèt luòc a la batalha de Fleurus (26 de junh). 1796 : premiera ipotèsi regardant l'existéncia dei negres traucs formuladas per lo francés Pierre-Simon de Laplace (1749-1827).
Espanha
Sector primari
Espanha a tanben de ressorsas naturalas diversificadas mai generalament sota la forma de jaciments limitats ò gaire concentrats. Ansin, maugrat la preséncia d'un centenau de mineraus sus son territòri, solament 17 èran esplechats en 2009. Lei produccions principalas regardavan lo fèrre, lo coire, l'estam, lo plomb, lo mercuri, lo tungstèn, lo sau e la fluorita.
Sector segondari
Lo sector segondari espanhòu representava en 2012 26,3% dau PIB nacionau e 24% deis emplechs. Tres regions principalas — Madrid, Catalonha e lo País Basc — ne'n gropavan la màger part. Aquela industria èra diversificada e desvolopada especialament dins lo tèxtil, la metallurgia, lo sector agroalimentari, la quimia, la construccion navala, la produccion automobila (5 reng mondiau), la fabricacion de maquina otís, la produccion de materiaus de construccion, lo sector farmaceutic e l'equipament medicau.
Sector terciari
En 2012, lo sector terciari representava 70,7% dau PIB e 71,7% de la populacion activa. Es caracterizat per l'importància de l'administracion publica e dau sector toristic. D'efècte, Espanha es lo quatren país pus visita de la planeta amb mai de 55 milions de toristas anuaus. Aqueu sector representava 11% dau PIB e un motor economic major per tota l'economia dau país, especialament dins lei regions situadas lòng de la Mar Mediterranèa.
Arquitectura
L'arquitectura es un art fòrça present en Espanha. D'efècte, lei premiereis òbras arquitecturalas bastidas sus lo territòri de l'Espanha actuala apareguèron tre la Preïstòria (megalits) e l'Antiquitat anciana (construccions celticas e ibericas). La conquista punica puei romana entraïnèron un desvolopament important dei vilas (Emerita Augusta) e deis infrastructuras (pòrta-aiga de Segòvia).
Per la seguida, la conquista musulmana favorizèt lo desvolopament d'una arquitectura islamica caracterizada per la bastida de mosquetas (Granda Mosqueta de Còrdoa, Giralda de Sevilha...), de palais (Alhambra), de fortalessas, de tombas e d'infrastructuras urbanas (banhs publics...). D'aqueu temps, se desvolopèt au nòrd d'arts arquitecturaus d'origina crestiana (roman, gotic...) que foguèron influenciats per l'art islamic. Dins lei regions reconquistadas per lei reiaumes crestians, se desvolopèt donc l'estil mudejar marcat per l'utilizacion de tecnicas ò de materiaus de construccion musulmans per la bastida d'edificis crestians.
Après la fin de la Reconquista, se desvolopèt fins a la fin dau sègle XVIII leis arts de la Renaissença, lo periòde barròc (catedrala de Granada), l'arquitectura coloniala espanhòla e lo neoclassic (Musèu del Prado). Au sègle XIX, apareguèt divèrseis estils regionaus, especialament d'estils basats sus l'utilizacion de veire. Enfin, lo sègle XX foguèt dominat per lo modernisme catalan (Sagrada Familha de Gaudí) e l'arquitectura contemporanèa.
Pintura e escultura
Espanha aguèt mai d'un pintor famós dempuei lo començament dau sègle XVII e lo país es un centre major d'aquel art amb d'artistas coma El Greco, Bartolomé Esteban Murillo, Diego Velázquez, Francisco Goya, Pablo Picasso, Salvador Dalí, Juan Gris, Joan Miró e Antoni Tàpies.
Literatura
Lo tèrme literatura espanhòla designa la literatura escricha en espanhòu. Pasmens, en Espanha, existís tanben a l'ora d'ara divèrsei literaturas escrichas dins d'autrei lengas coma lo catalan, lo basc ò lo galèc. Dins lei sègles precedents, existís tanben d'òbras escrichas dins de lengas ancianas ò ancianament parladas en Espanha coma lo latin ò l'arabi. Aquela literatura es un centre culturau major dempuei lei sègles XV e XVI e l'aparicion dau roman modèrne a l'inicitiava d'autors coma Miguel de Cervantes e son Don Quichòte.
Cinèma
Coma per lei domenis culturaus precedents, Espanha es un centre de remarca dau cinèma mondiau e europèu maugrat de dificultats importantas dins lo corrent dau periòde franquista que foguèt marcat per l'exil d'unei realizators. Dos realizators, Luis Buñuel e Pedro Almodóvar aguèron un ròtle important dins aqueu desvolopament amb d'actors venguts d'estelas mondialas coma Antonio Banderas ò Penélope Cruz
Nòtas
<references group="Nòta" />
Forcauqueiret
Forcauqueiret (Forcalqueiret en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Willems
Willems es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Willems En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
Istòria
Lo Gigant Guillem lo contrebandier (e lo sieu can Cherloutte) evoca lo caractèr termierèr de la vila e los camins de trauèssas #qu'existisson entre la França e la Belgica a travèrs de camps.
Jusqu'au, Willems est resté un village essentiellement agricole. Dans l'expansion de leur activité, les industries textiles des centres voisins (notamment de Roubaix) ont ouvert des filatures de toile et de lin dans la localité.
Le Géant Guillem le contrebandier (et son chien Cherloutte) évoque le caractère frontalier de la ville et les chemins de traverses qui existent entre la France et la Belgique à travers champs.
Sent Gèrman daus Prats
Sent Gèrman daus Prats (Saint-Germain-des-Prés en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n ’zarmɒ] [dɔw’pra].
Lo nom es atestat, en latin, en 1249, ''Sanctus Germanus in castell. de Exidolio''. Sanctus Germanus es un evesque d'Aussèrra au segle V; son nom, derivat de germen, « gèrme » aviá lo sens de « naturau, autentic » e tanben un sens d'origina, quauqu'un que ven de Germania. Coma i a quatre Sent German ren qu'en Dordonha, un determinant es necessari : prats, plurau dau resultat dau latin pratum,.
Glarona del Nòrd
Glarona del Nòrd (en alemand, Glarus Nord) es una comuna del canton soís de Glarona.
Es creada lo 1èr de genièr de 2011 per la fusion de las comunas de Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen e Obstalden.
Gambassi Terme
Gambassi Terme es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Florença, dins la region de Toscana.
Confronta las comunas de Castelfiorentino, Certaldo, Montaione, San Gimignano, Volterra
Nancras
Nancras es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Sent Maurici de Casasvièlhas
Sent Maurici (de Casasvièlhas), mens probable Sant Maurici de Casasvièlhas (Saint-Maurice-de-Cazevieille en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Nancras
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan es una associacion que nasquèt l'11 d'abril de 1994 a Besièrs. La tòca es la formacion a la lenga occitana per totes, mas tanben la gestion de l’environ d’aquesta formacion e tot çò qu’es ligat a la cultura e a la lenga en general. Dempuèi 1996, es convencionada per la Region de Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del Programa Regional Qualificant.
S'i pòt seguir de formacions per animar d'estagis e prene en carga de corses setmanièrs. Per aprestar lo mond al diplòma d'"Escapolaire" (primièr nivèl), e pel segond nivèl qu'òm amagèstra, o tanben, per ajudar las collectivitats localas per la lenga e la cultura occitanas (traduccions de panèls, proposicions de vesitas guidadas de monuments e informacion en occitan...) e per la formacion de lor personal.
S'i pòt formar lo mond qu'an lo sens de la comunicacion e de la relacion umana, que sabon parlar e escriure en occitan. Devon desirar de trabalhar per promòure la lenga occitana e l'ensenhar a d'adultes.
Co-ordenadas
thumb|290px|Besièrs
7 carrièra Franklin 34500 Besièrs
Catalisador
thumb|Esquèma de l'idrogenacion d'un ligam doble C=C, catalisat per un metal En quimia, un catalisador (del grèc: καταλύτης, catalytēs), es una substància qu'aumenta la velocitat d'una reaccion quimica, mas que se consumís pas dins la reaccion.
Existisson dos tipes de catalisadors,
Sal alimentària
thumb|Cristals de sal en gros plan. La sal alimentària o sal de cosina o sal de taula, es compausada subretot de clorur de sòdi. Se presenta jos de formas diferentas: sal gròssa, sal fina, flor de sal.
Catalisador
A nivèl energetic la foncion del catalisador es de demenir l'energia de l'estat de transicion, doncas l'energia d'activacion de la reaccion. Los catalisadors principals son los metals de transicion, que sián jos la seuna forma metallica o formant de complèxes.
Sal alimentària
Istòria
La sal es coneguda dempuèi la Preïstòria (veire una de las mai ancienas vilas preïstoricas d'Euròpa Solnitsata) per sas caracteristicas per l'adobum e conservation des aliments. Èra escavat de minas (sal gemma) mai sovent plan prigondas dins lo sol (minas de ròca evaporitica coma l'alita), o mai aisidament de fonts saladas o de la mar (salin). De tèsts ceramicas utilizadas per l'extraccion de sal son frequentament trovada fins a l'Edat del Fèrre, periòde ont apareguèron d'aisinas mai robusts e de capacitat mai granda ont se fasiá caufar leugièrament l'aiga-sal filtrada e concentrada (l'etnoarqueologia mòstra que de ruscas de tèrra saladas e secadas son netejada dins un embut filtrant o un panièr per d'aiga de mar puèi per d'aiga-sal, fins a que ne sortís lo chuc salat arribat a saturacion) per economisar lo combustible, l'obtencion de grandas quantitats de sal per bolh d'aiga-sal utilizant tròp de lenha.
Seriá estat de longas utilizat dins de rites religioses. Se conéis de tal usatge pels Ebrieus (levitic 2:13), los Grècs e los Romans de l'Antiquitat. Aquel element natural aviá una granda importança estrategica e economica e èra l'objècte d'un comerci important, a vegada sus de grandas distanças.
Las rotas de la sal èran las grandas vias de comunicacions e d'escambis dempuèi l'Antiquitat per far caminar la sal, transportat dempuèi las regions productriças cap a las regions que ne son desprovesidas.
Felip IV de França
Felip lo Bèth qu'esposè la regina Joana I de Navarra vadent atau purmèr rei de França e de Navarra (Navarra totun de tornere crubar la soa independéncia quan e hora dada a la soa arrèr hilha privada deus sons drets au tròn de França per'mor d'estar ua gojata).
Sal alimentària
Istòria
Lo contraròtle del provesiment en sal èra una de las claus de l'espandiment militar de l'Empèri roman que se n'èra atribuat le monopòli. Las armadas de conquista de Cesar portavan amb elas des salasons qu'èran lor manjar. Sens aqulas salasons, las armadas aurián degut far de pilhatge dels territòris conquerits. Aquela estrategia limitava las resistanças e assegurava una installacion durabla de la civilizacion romana.
Lo ròtle de la sal coma clau del provesiment militar durèt fins a l'invencion, a la fin del sègle XVIII, de tecnicas novèlas de conservacion dels aliments. Aviá tanben un ròtle crucial dins las grandas conquistas maritimas, autorisant lo transpòrt del manjar per de viatges d'exploracion amb d'escalas aleatòrias.
Tanben foguèt un mejan d'escambi una moneda o un impòst, en China e en Euròpa coma ne testimònia l'etimologia comuna dels mots « sal » e « salari » (en latin salarium, soma donada als soldats per comprar de sal). La sal jol nom de « salinhon » èra une moneda d'escambi al Tibèt e en Etiopia. La sal èra dins lo reialme de França servat dins de granièrs de sal e la sal èra taxada pendent de sègles amb un impòst especific la gabèla de la sal apareguda jos Loís IX.
En 1930, la Caminada de la sal iniciada per Gandhi, en protestacion contra lo monopòli britanic sus la sal, es una etapa importanta de la caminada cap a l'independéncia de l'Índia.
Sal naturala
thumb|Sel de Noirmoutier fraichement récolté.
La sal naturala es pas afinada e conten encara totes los seus minerals naturals. Las sals naturalas an donc de proprietats gustativas e un aspècte diferent seguent la quantitat de minerals que contenon. Atal, la flor de sal o la sal de mar culhida a la man an una sabor unica que cambia segon la region.
La flor de sal o la sal dels salins o la sal gemma non afinadas demoran dins aquela categoria.
Pasmens, las sals naturalas pòdon pas aver pro d'iòde per empachar las malautiás provocada per la manca d'iòde coma lo gome.
Sal afinada
L'afinatge permet de donar una sal de la color blaca. Es alara compausada de NaCl gaireden pur (99,9 %), mas al prejudici de las qualitats alimentàrias. La sal de tipe afinat demora mai emplegada dins l'alimentacion. 7 % de la sal afinada es tanben utilizat coma additiu, mas la partida mai granda es destinada als usatges industrials (fabricacion du papièr, reglatge de la tinta dels textils e teissuts, produccion de sabons e detergents). La sal a una fòrta valor comerciala.
Ara, la partida mai granda de la sal afinada es preparada amb de la sal gemma escavat de las minas de sal. La purificacion compta abitualament una fasa novèla de cristallisacion. Pendent aquela fasa, una solucion d'aiga-sal es tractada amb de produchs quimics que precipitan las impuretats (en granda partida de sals de magnesi e de calci). D'etapas successivas d'evaporacion permeton d'amassar los cristals purs de clorur de sòdi, que son secats dins un forn o en autoclava.
Adjuvants, apond d'iòde e fluoracion
D'adjuvants, antiaglomerants e compausat fluorats o iodats, li son abitualament aponduts.
D'agents antiaglomerants e d'iodur de potassi son mai sovent aponduts al moment de la fasa de secatge. Son de produchs quimics igroscopics qu'absorban l'umiditat evitant lo tapament dels cristals de sal. Los agents antiaglomerants utilizats son lo fosfat, los carbonats de calci o de magnesi, los sals d'acid gras (sals acids), l'oxid de magnesi, lo bioxid de silici, l'aluminosilicat de sòdi e lo silicat tricalcic d'aluminocalci. D'inquietuds se faguèron al subjècte dels efièch toxics possibles de l'alumini dins los dos darrièrs compausats, pasmens l'Union Europèa e los Estats Units d'america permetan lor utilizacion en quantitats limitadas. La sal d'afinatge es alara presta per l'emballage e la distribucion.
En mai, dempuèi qualques annadas los industrials del sector enriquisson o completan la lor sal amb d'iòde e de fluor. L'iòde permet de combatre los gomes e mermar lo cretinisme, lo fluor contribuís a enforçar l'esmalt de las dents evitant las carias. Mas lo demai d'iòde e de fluor tanben provòca de malautiás gravas.
Sal de taula
thumb|Salins d'[[Aigas Mòrtas.]] La sal de taula es una sal afinada contenent 95 % o mai de clorur de sòdi gaireben pur, sovent iodat e fluorat. Conten de substanças qu'empachan lo tapament dels cristals (d'agents antiaglomerants) coma le silicoaluminat de sòdi (lo nom comun es Tixolex) e una quantitat infima de sucre invertit per empachar la sal de virar cap a una color jauna un còp expausada a la lutz solara, e per empachar una pèrda d'iòde per vaporizacion. Se pòt apondre qualques grans de ris crud dins las salièras per absorbar l'umiditat quand los agents antiaglomerants son pas pro eficaces.
La sal de taula es ara emplegat de pertot pel mond.
França
La sal de qualitat alimentària es un produch cristallin se compausant subretot de clorur de sòdi, venent de salins, de sal gemma o d'aiga-sals venent de la dissolucion de sal gemma e seguent las especificacions çaijós:
En França, la denominacion de venta de la sal de qualitat alimentària es « sal alimentària », « sal de taula » o « sal de coisina ».
Jutjament de l'anma
400px|right|thumb|La balança de la justícia on lo còr deu mort qu’ei pesat dab ua pluma d’estruci. Lo son Ka (dab lo son cap suber un còs d'ausèth) qu'espia mentre qui Anubis deu cap de chacau e dit la resulta qui [[Djehoti (lo baboin au som de la balança) e nota.]]
(1122) Neith
(1122) Neith es un asteroïde.
Jutjament de l'anma
Lo jutjament de l’anma (o arma) dens l’Egipte antica que comença après un long procès de preparacion. Lo mort que deu estar enbaumat e lo còs sancer. L'istorian grèc Erodòt que descriu tres menas de momificacions segon los mejans financiers. Sens moneda que demora la possibilitat de dessecar lo còs dens lo sable caut deus èrms egipcians (qu’ei hèra probable que sia aquesta momificacion naturau çò qui inspirè lo processus de momificacion). Lo mort embaumat que recep la ceremonia de l’obertura de la boca : sonque atau l’amna que pòt enairà’s de cap au lòc deu son jutjament. Que cau precisar que çò qu’aperam amna qu’ei un concepte mei complèxe dens l’Egipte antica : la persona que's compausa d’un ba (mei o mens çò qu’aperam l’amna), un còs (embaumat), un ka (un doble celestiau de l’amna terrèstra, representat peu cap deu mort sus un còs d’ausèth), ua ombra e un nom (ren en egipcian). Lo ka que s’envola de cap a l’aute monde. Se lo mort n’ac pòt pas har (se lo còs que destrusit, s’ei un mainatge non vadut eca) que demora dens lo Nom (la mar grana celestiau caotica d’abans la creacion ordenada deu monde). Mantuas espravas que demoran lo mort, e lo Libe deu Morts que pòrta los encantamis per las passar. Per exemple, dens un cas deu Libe deus Mort, lo defunt, en vedent un gat a escanar ua sèrp e en i bèth reconéisher Ra victoriós suber la sèrp de las tenèbras Apofis, que ganha l’empara deu diu Anubis entà mià'u de cap au tribunau d’Osiris, diu e jutge deus morts. Abans d’i poder entrar lo mort que deu nomar los demons deus in.herns e tot har la soa conhession negativa : que deu con.hessar non pas aver cometut certas causas. Un còp passat, qu’entra dens lo tribunau au cap deu quau Osiris qu’ei sedut e que l’espia. Aus sons costats que son las soas sòrs Isis e Neftis. Maat, divessa de la jutícia qui’s coneish a la pluma d’estruci qui pòrta suu cap, qu’ei presenta com tanben Djehoti (tanben aperat Tòt) prest per notar la resulta de la pesada sus ua balança qui sus un platèu e pòrta ua pluma d’estruci (simbèu de justícia) e sus l’aut lo còr deu defunt. Se lo mort qu’a miat un vita d’injustícia, lo còr mei pesuc que la pluma que he cáder lo son platèu e lo mort qu’ei alavetz devorat per ua creatura nomada Amit (o Babaï) deu cap de crocodil, de l’avant de leona e de l’arrèr d’ipopotam. Se, au contre, lo mort qu’a viscut un vita de justa, la pluma qu’ei mei pesuga que lo son còr e que pòt passar dens l’aute monde on segueish lo son faraon e on miarà la medisha vita mes sens trebuc. De quan en quan que poderà tornar visitar lo sons sus tèrra.
Sal alimentària
França
Per aquel venent dels salins, la denominacion es « sal de mar grisa alimentàri », « sal de mar grisa de taula » o « sal de mar grisa de coisina » .
La sal gemma
thumb|150px|Mina de sal a [[Cardona, catalonha]] La sal gemma es un depaus de minièra contenent una granda concentracion de sal comestible. Los jaces de sal son constituidas per l'evaporacion anciana dels lacs o de la mars interioras. Aqueles tipes de depaus se nomenan evaporit. Cada jaç a une compausicion particulara. s'i pòt trobar d'alita gaireben pura (NaCl), mas tanben de silvit (KCl) o de gip (CaSO4). Aqueles depaus pòdon s'escavar d'una mina o per injeccion d'aiga. L'aiga injectada dissòlv la sal, e la solucion d'aiga-sal es pompada a la superfícia ont la sal es culhida.
La sal de mar
De sal es tanben obtenduda per evaporacion de l'aiga de mar, abitualament en bacins pauc prigonds caufats per la lutz solara.
Los cambiaments climatics pòdon tocar lo productors de sal de mar s'i a aument de la nebulositat e de la pluviometria. Per exemple, l'estiu de 2007 foguèt fòrça pluviós, los salins de l'illa de Re culhèron sonque de sal, es a dire 2 % de la produccion mejana.
Autras
Lo sel, d'origina marina, pòt sortir dirèctament de la mar, amb l'aiga-sal, es a dire d'aiga marina evaporada e cargada en sal o dels jaces fossils (gemma de sal).
Utilizacion
En coisina, la sal permet d'assaisonar los plats.
La sal permet tanben la conservacion dels aliments per diminucion de l'activitat de l'aiga. A l'Edat Mejana, es lo principal mejan de conservar las viandas e peissons.
La sal afinada es tanben utilizada per assegurar lo foncionament (regeneracion en ions positius) dels descalcarisadors d'aiga, presents dins los lavavaissèlas o dins lo circuit de racordament d'aiga domestica. Se dich alara « sal regeneranta ».
La sal non afinada es tanben utilizada per desnevar o desgelar las carrièras (per fusion dicha « eutectica »).
Per l'òme
Al contrari del pensar comun, la sal servís pas a relevar lo gost, mas modificar la percepcion del gost, es per aquó pour qu'es fòrça utilizat en coisina.
Los aliments contenent mai de sal son las carnsaladas e los formatges, e las preparacions cosinadas (plats cosinats, sopas preparadas) dels aliments industrials.
La sal joga tanben de ròtles en panificacion: fermentacion, qualitats organolepticas, conservacion. Lo pan conten doncas fòrça sal, mas fòrça de receptas de pastissariás contenon tanben de sal.
La sal de taula pòt èsser « iodada » per apond d'una sal d'iòde, aquel element essent necessari a la glandula tiroïda per la secrecion de las ormonas tiroïdianas e partissepant al desvelopament intellectual. La venta de sal iodada es impausada per la reglamentacion dins fòrça païses. Los ions clorur e sòdi contenguts dins la sal son tanben plan importants pel foncionament de l'organisme. En efièch, aqueles ions jogan un ròtle dins la conduccion de l'influs nerviós, dins la contraccion dels muscles e dins la retencion d'aiga dins lo còs.
Santat umana
En França coma dins fòrça païses industrializats, la consomacion de sal es tròp importanta. Aquela subreconsomacion de sal es deguda a las preparacions industrialas, provòca de problèmas grèus de santat, coma l'ipertension o l'obesitat que son la causa de mai desena de milièrs de mòrts prematuradas cada an. Existisson d'autras sals (coma lo clorur de potassi KCl, present dins la sal de taula non afinada mas mai toxic per las personas avent de malautiás cardiacas, renalas o de trebolum de pression arteriala) mas pauc espandidas e plan costoses.
Per l'animal
Sovent, los mamifèrs salvatges, subretot erbivòrs, chucan las pèiras saladas o las fonts naturalas de sal.
(1123) Shapleya
(1123) Shapleya es un asteroïde.
Sal alimentària
Efièch sus las papilles gustativas
Segon los industrials productors, (extrach d'un Guide de réduction du sodium pour l’industrie alimentaire).
Santat
Foguèt utilizada autrescòp per sas proprietats desidratantas (amoquosia).
L'excés de consomacion de sal pels abitants dels païses desvelopats es establida. Lo mitan medical e scientific (OMS, Inserm, eca.) considèra que la consomacion de sal dins aqueles païses es excessiva (per França, dos còps superiors a la recomandacions de l'OMS ) podent èsser responsable de malautiás cardiovasculàrias e renalas. Lo demai de sal ven subretot, per 80 % dels plats cosinats, sopas e produchs industrializats. L'acostumança a la sal poiriá existir a partir de l'edat dels noirigats mejans los plats industrials pel nenons.
La quantitat de sal absorbada quotidianament pòt èsser estimada per un interrogatòri dietetic precís, mas pòt èsser aisidament objectivada per la mesura de la quantitat de sòdi excretat dins las urinas, sens presa de medicamentosas (coma los diuretics): en situacion establa la quantitat excretada es pròche de la quantitat ingerida.
Efièchs negatius
Los efièchs nedfasts del demai de sal son coneguts dempuèi 1969. La sal, o clorur de sòdi, agís sus la Pression arteriala l'aumentant. La sal es pas l'unic factor, mas aumenta los riscs, favorisant tanben la retencion d'aiga. Amb la pression arteriala aumenta lo risc d'accident cardiovasculari, coma infarctus. L'abús de sal es doncas desconselhat per las personas sofrissent d'ipertension arteriala, mas tanben, a las autras personas. Al contrari, la reduccion de l'apòrt sodat permet la diminucion dels chifres tensionals. la diminucion dels apòrts sodats poíria tanben, de biais independent de la diminucion dels chifres tensionals, diminuir lo risc de malautiá cardiovasculària.
Lo demai de sal es tanben marrit pels rens: Une consomacion excessiva de sal aumenta lo risc d'ipertension arteriela, una de las principalas causas d'insufiséncia renale. Al quotidian, un demai de sal pòt tanben provocar de complicacions per las personas ja tocadas per d'insufiséncia renala. Los rens malauts son totjorn mens capable de regular lo demai de sal, e provòca una retencion d'aiga, responsabla de l'apareisson d'una ipertension arteriala.
En cas d'insufiséncia cardiaca, l'excés de sal aumenta lo risc de de descompensacion e pòt menar fins a de complicacions importantas demandant una espitalizacion (edèm agut del palmon).
Cada an, l'excés de sal provòca la mòrt de de personas pel mond.
Efièchs positius
La sal, a dosis pichonas, demora un element indispensable. Permet de mantenir una pression arteriala corrècta e preven los trebolum ligats a una concentracion insufisanta de sal dins la sang (iponatremia) coma se vei dins de cases de desidratacion. Lo besonh minimal fisiologic es gaireben de /jour. Quitament una consomacion tròp bassa de sal poíria majorar lo risc de malautiàs cardiovasculàrias.
Quantitats recomandadas
En març de 2003, l'OMS concluguèt que la quantitat de sal absorbada deu èsser inferiora a per jorn.
En febrièr de 2007, l'OMS dona los biais de mermar lo risc de malautiá cardiovasculària, coma ''« consoment mens possible de denadas ricas en grassas, en sucre e en sal. »''.
La question de la subreconsomacion
L'abitud d'una consomacion excessiva de sal vendriá de son usatge intensiu per servar las viandas e salasons. Aquela consomacion podava anar fins a per jorn, provocant d'accidents vascularis emoragics. Mas, malgraté l'invencion de novèlas tecnicas de conservacion sdns sal (« la cedena de freg »), l'abitud de manjar fòrça salat demorèt e sa consomacion demora excessiva al vejaire de las recomandacions dels organismes de santat.
Los Franceses consoman en mejana de sal cada jorn.
Aquela subreconsomacion seriá responsable de mai de 75,000 accidents cardiovascularis e de 25,000 mòrts cada an en França.
L'industria agroalimentari es accusada d'èsser responsabla de la subreconsomacion de sal. Dempuèi d'ans, los industrials apondan fòrça sal dins los aliments industrials (plats cosinats, viandas panadas, carnsalada, chips, pans, formatges, salças, eca.), fasent 80 % del clorur de sòdi absorbat cada jorn. Las rasons de l'utilizacion massissa de sal dins los aliments industrials serián l'auça de la percepcion del gost, l'amagament de qualques sabors, far la vianda mai pesica retenent l’aiga, ,. Lo gost de la sal es pas inat mas l'agroalimentari crea la dependéncia pels mai joves salant los produchs pels enfants. De marcas de produchs per nenons regiguèron prepausant de produchs sens sal.
De recercas de substitucion a la sal sont menedas: remplaçament pel glutamat de sòdi poiría ever d'efièchs neurotoxics ; pel clorur de potassi mas dona un rèiregost amar. Una autra apròcha es de mermar la talha de las particulas de sal, aquó facilita sa dissolucion e permet d'aleugiar las dòsis.
Productors
Los principals productors mondials de sal sont, en 2009 (capacitat en milions de tonas) :
Raschau-Markersbach
Raschau-Markersbach es una comuna de Saxònia (Alemanha), situada dins l'arrondiment dei Monts Metallifères, dins lo destrech de Chemnitz. Siguèt creada per la fusion dei comunas de Raschau e Markersbach lo 1er de genier de 2008.
Bette Davis
Ruth Elizabeth "Bette" Davis (1908–1989) foguèt una famòsa actritz nòrd-americana, qu'a recebut l'Oscar de la melhora actritz en 1935 amb lo filme Dangerous e en 1938 amb lo filme Jezebel.
Masters de tennis masculin 1998
Lei Masters de tennis masculin 1998 si debanèron a Hannover dau 24 au 29 de novembre de 1998.
Tòni Estanguet
200px|thumb|Tòni Estanguet Tòni Estanguet (Pau, lo 6 de mai de 1978) qu'ei un canoïsta bearnés. Qu'ei tres còps campion olimpic (en 2000 a Sydney puish en 2004 a Atenas e 2012 a Londres), triple campion deu mond individuau (2006, 2009, 2010) e doble campion deu mond per equipa (2005, 2007). A l'escadença deus Jòcs Olimpics de Pequin en 2008 que ho causit pòrtadrapèu de la delegacion francesa.
Carrouges
Carrouges es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
País de bocage, en la campanha de Alençon. La municipalitat se situa en lo parc natural regional Normandie-Maine.
Pays de bocage, dans la campagne d'Alençon. La commune se situe dans le parc naturel régional Normandie-Maine.
Istòria
Es egalament agut de besonh l'an 1698 #qu'una juridiction trucat « graèr d'impòst » (n'informi amb la gabelle pagada sus la sal) a situat a Carrouges.
Il est également précisé en 1698 qu'une juridiction appelée « grenier d'impôt » (en rapport avec la gabelle payée sur le sel) est située à Carrouges.
Breitenau (Bas Ren)
Breitenau (Bas-Rhin) en alemannisch (Breitenau en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Breitenau Ocupa un vast ban d'una superficie de 429 a #que s'estend d'una part fins al vallon del Giessen de Urbeis e d'autra part fins a la vallée dicha de la Capèla. Lo vilatge ocupa una granda part de lo sieu territòri per escarpements montagneux #que las altituds ne vàrian entre 280 e 330 mètres. Lo limit oriental de la municipalitat s'estend entre lo massís del Altenberg (854 m) e las nautors del Rougerain. La part montagneuse #que cobrís los tres quatrens de la municipalitat a constituit per las reünions del Rougerain (650 m) e de Freda-Fontaine (685 m) #que fa mestièr de frontièra amb la municipalitat de Rombach-lo-Franc al Caulet de la Pichona Nautor en la vallée de la Liepvrette. La part superiora del vallon de Freda Fontaine pres la vallée de Urbeis e lo Caulet de Fouchy situat a 608 mètres d'altitud e la vallée de Sant Ostal-a las-Minas. Lo vilatge se étire sul marge esquèrre pel Luttenbach e lo marge drech, a 330 mètres d'altitud per Nòva-Glèisa. Lo masatge caseriu de Freda-Fontaine, abans lo caseriu de Noirceux (caseriu de Fouchy) compta encara qualqu'uns granjas isoladas e d'ancianas granjas transformadas en residéncias secondaires.