cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salias (Bearn)
Istòria
Salias, com lo son nom ac ditz, que possedeish honts saladas qui hon expleitadas desempuish l'Edat Mejana. Deu sègle XIX enlà, que vadó vila termau.
La legenda que vòu las honts saladas que hossen descobèrtas per un caçaire qui auré trobat au bòsc on Salias e s'estar uèi un singlar mort, salat e, atau, beròi conservat. Qu'ei per aquesta rason que la hont deu center de la ciutat e representa un singlar dab la mencion, en bearnés: "Si jo non i èri mort, arrés n'i viveré" (< Si you nou eri mourt, arres n'y bibéré > en grafia originau). 200px|left|thumb|Salias
Montanhac (omonimia)
Montanhac es un toponim occitan:
Guarneri
Guarneri qu'ei ua dinastia de laütièrs de cremonesa qui lo membre mei famós e ho Bartolomeo Giuseppe Guarneri chafrat del Gesù.
Montanhac d'Aubaròcha
Montanhac d'Aubaròcha (Montagnac-d'Auberoche en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Perimètre del territòri
Au luec Las Quatre Paròfias, au nòrd-oest de la comuna, Montanhac d'Aubaròcha tòca pas Lo Chamnhe (aura dins la comuna novela de Bassilhac e Aubaròcha), mas se'n manca de gaire.
Toponimia
La prononciation es [mũntɒ’ɲa] [dɔwbɒ’rɔɕɒ]. Lo nom es atestat au segle XIII, Montanhacum (latinizacion). La prononciation es [mũntɒ’ɲa] [dɔwbɒ’rɔɕɒ]. Montanhac vendriá d'un nom latin d'òme, Montanius, derivat de mons, montis, « mont » o (Dauzat e Rostaing) dau nom comun *montaneus, tanben dau latin mons, montis, emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe gallés -ācon. Semblariá, efectivament, malaisat d'admetre que tant de vilatges venon dau nom Montanius. L'idèa venguda d'Arbois de Jubainville, que los noms en -acum venon oblgatòriament d'un nom de propietari fuguet combatuda per Michel Roblin, qu'admetiá de noms qu'evocan lo releu, la natura dau terrenh, la vegetacion, etc. Montanhac, bastit sus una cresta, illustrariá plan aquela tesi (mas Montanius es un nom atestat). Lo determinant Aubaròcha es lo nom d'una anciana chastelaniá que s'espandiá sus 15 paròfias. Es una formacion occitana, de auba, « blanca », dau latin albus, alba, e ròcha, d'un preceltic *rocca passat en occitan, que finiguèt per préner lo sens de « chasteu », a causa de l'emplaçament daus chasteus fòrts.
Aut Verdon
L'Aut Verdon (mens localament Naut Verdon) es un parçan d'Occitània situat en Provença, dins los Aups.
Sa vila principala es Anòt.
Còngo
De pas confondre amb Congo.
Accident nuclear de Three Mile Island
thumb|Centrala nucleara de Three Mile Island amb las 4 [[torre de refregeracion|torres de refregeracion. Los reactors nuclears son contenguts dins las copòlas de beton. Lo reactor 2 es al rèire plan]]
Reialmont
thumb|200px|Reialmont
Accident nuclear de Three Mile Island
L'accident nuclear de Three Mile Island se debanèt lo 28 de març de 1979 dins la centrala nucleara de Three Mile Island. L'illa es situada sul riu Susquehanna, près de Harrisburg, dins l'Estat de Pennsilvània als Estats Units d'America. Après d'eveniments accidentals en cadena, lo còr del reactor 2 de la centrala de Three Mile Island (TMI-2) se fondèt en partida, provocant l'espandiment dins l'environament d'una quantitat flaca de radioactivitat.
Reialmont
Reialmont (Réalmont en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Accident nuclear de Three Mile Island
Aquel accident foguèt classificat al nivèl 5 de l'escala internacionala dels eveniments nuclears (INES).
Debanament
thumb|Esquèma foncional dem reactor 2 de Three Miles Island (TMI-2), de tipe [[reactor d'aiga pressurizada]] L'accident comencèt per la pèrda d’estanqueïtat de l'encencha del circuit d’aiga primària (segunda barrièra de proteccion), una baca de descarga del pressurizador demorèt blocada en posicion obèrta. A la seguida d’accions inadaptadas, lo refregiment del còr èra pas mai assegurat, provocant la fusion d’una partida del combustible, es a dire la pèrda de la primièra barrièra de proteccion. L’encencha de confinhament, tresena barrièra, joguèt son ròtle per limitar los rebuts radioactius.
Reialmont
Geografia
Reialmont se situa al centre del departament, gaireben a mièg camin d'Albi e de Castras. Lo Dadon es a dos quilomètres. De molinas i tornejavan, uèi remplaçadas per une minotariá.
Accident nuclear de Three Mile Island
Debanament
Quand sièis ans mai tard, venguèt possible d'intrar dins l’encencha, una camèra introducha dins la cuba montrèt qu’una partida importanta del combustible s'aviá fondut mas qu’aviá pas passa la cuba, lo còri s’èra estratificat al fons sens provocar d’explosion.
Reialmont
Geografia
Gausís d'un clima doç, mescla d'influéncias mediterranèas e atlanticas.
Es dominada pel puèg del Cailon plantat d'una granda cròtz.
Accident nuclear de Three Mile Island
Primièras minutas de l'accident
La baissa de pression dins lo circuit primari provòca la partença automatica del circuit d'injeccion de seguretat (t=2min1s), encargat de menar d'aiga dins lo circuit primari. Pasmens, al meteis temps que la pression baissava, de « vuèits » (de vapor d’aiga en fach) se formavan dins la cuba e dins lo circuit primari. Aqueles vuèits provoquèron de movements d’aiga complèxes que, paradoxalament, empliguèron lo pressurizador en aiga, lo pressurizador se trobant a aquel moment mai freg que la cuba a causa de: De fach d'aquel escart de temperatura, lo posicionament en punt naut del pressurizador empachèt gaire son emplissatge en aiga (pel passatge jol vuèit de tipe « abeurador d'aucels »).
Adolf Otto Reinhold Windaus
Adolf Otto Reinhold Windaus (n. en 1876, m.1959) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1928.
Reialmont
Istòria
La vila foguèt edificada al sègle XIII près de Lombers, principal centre catar de l'Albigés, per assolidar la supremacia catolica dins la region e assegurar l’influéncia de la monarquia.
Accident nuclear de Three Mile Island
Pendent las oras seguentas
Après mai d’una ora d'aument lent de la temperatura e de voidança del circuit primari, las pompas del circuit primari comencèron a tremolar per que pompavan mai de vapor que d’aiga. Foguèron alara arrestadas (t=1h13 per la primièra, t=1h40 per la segonda), perque la teoria prevesiá que la conveccion naturala permetriá a l'aiga de contunhar a circular. En realitat la circulacion foguèt gaireben arrestada per l’idrogèn ja presa dins los generators de vapor, e l’evaporacion de l’aiga del circuit primari s’accelerava encara. Al meteis moment, lo naut del còr comencèt a emergir de l'aiga. La temperatura favorizava la reaccion entre la vapor e lo revestiment de zircòni del combustible, formant d'idrogèn, desgradant fòrça la gaina del combustible e menant a l'espandiment d’elements radioactius dins lo circuit primari (pèrda de la primièra barrièra de confinhament).
Reialmont
Istòria
Lo 12 de març de 1272 jos Felip III rei de França, Guilhèm de Coardon fondèt una bastida reiala que nomenèt Reialmont. Lo territòri ont la vila foguèt establida èra de Bernart de Boisseson, ric senhor del país d’Albi. Teniá son fèu del de Lombèrs e ne foguèt despossedit pels jutjaments de l’Inquisicion per causa d'eresia. D'autre biais lo rei de França deguèt far créisser son prestigi dins la region ont l'autoritat dels senhors locals èra fòrça granda. Es perque lo rei Felip lo Hardi decidiguèt de far desbosigar las selvas del Reialmontés e de fondar una novèla bastida ont se gropèron los defensors de la fe catolica e del poder reial.
Accident nuclear de Three Mile Island
Pendent las oras seguentas
Mas en sala de comanda los operators comencèron a reagir. Per comprene l’encadenament d'aquel accident, cal comprendre plan que los operators èran gaireben cècs (negats jol flus d'alarmas) e èra pas en mesura de comprene çò que se passava (situacion fòrça complèxa, estrès, pression, tròp de gents en sala des comandas eca).
Una baca d’isolament situada en aval de la sopapa del pressurizador foguèt tancada, çò qu'arrestèt fin finala la voidança del circuit primari (t=2h22). Enseguida, los operators decidiguèron tanben de demarrar una pompa del circuit primari (t=2h54) alara que deuriá demorar gaireben pas qu'un mètre d’aiga dins lo còr (a la plaça de 30 abituals): lo movement de barrejadís desgrada fortament los elements combustibles, en granda partida emergidas e extrèmament cauds (veire ja en partit fonduts).
Reialmont
Istòria
En 1629, lo prince de Condé prenguèt e afrabèt la vila en responsa a la presa d’armas dels protestants.
Accident nuclear de Three Mile Island
Pendent las oras seguentas
La pompa foguèt fin finala arrestat (t=3h12), e los operators decidiguèron de tornar obrir 5 minutas la baca d’isolament que tancava la sopapa du pressurizador. Lo circuit primari tornèt començar a se voidar dins l’encencha, mas aquel còp amb d’aiga plan fortament contaminada, çò que provoquèt las alarmas d’irradiacion. Comprenent alara que lo còr aviá estat fortament desgradat e que lo circuit de segur mancava doncas d’aiga (e començant a comprendre la situacion), los operators tornèron a metre en servici l’injeccion de seguritat (t=3h20), tornant a metre lo còr, en partida fondut, dins l'aiga. Ne fasent, prengavan lo risc de generar una explosion de vapor o de provocar la rompadura de la cuba a causa del tust termic, mas res d'aquò arribèt: la cuba tenguèt e lo còr tornèt èsser sota l'aiga (t=3h45), estabilizant la situacion.
Lo circuit d’injeccion de seguritat enviant d’aiga a fòrça nauta pression dins lo circuit primari, calguèt, dins las oras seguentas (entre t=5h e t=9h), obrir e tancar alternativament la baca d’isolament per mantenir una pression acceptabla (çò qu'èra lo ròtle de la sopapa defalhenta normalament). Aquò menèt encara a largar de centenas de mètres cubics d’aiga contaminada dins l’encencha de confinhament.
Reialmont
La vila uèi
Lo centre de la vila es l'anciana bastida. Una plaça de cobèrts entorneja la glèisa. Los baloards que cenchan lo centre vila mòstran la plaça dels ancians barris.
Accident nuclear de Three Mile Island
Pendent las oras seguentas
Darrièr eveniment màger (t=9h50): l’idrogèn, generat per la reaccion entre la vapor d’aiga e lo zircòni de la gaina de gredons de combustible puèi largar dins l’encencha de confinhament, explosèt, mas sens far de degalh particular (lo sol indice d'aquel eveniment foguèt la deteccion d’un pic de pression dins l’encencha de confinhament).
Reialmont
Personas ligadas a Rièlmont
Entre 1924 e 1928, regenta, faguèt de poèmas, articles dins de revistas localas e son Jornal. Puèi fòrça malauta, tornèt escriure entre 1934 e 1944 e estudièt tanben l'Occitan amb de professors del Collègi d'Occitània. Aprèp faguèt fòrça òbras bilingües. Moriguèt a 56 ans lo 23 d'abril de 1944 d'una neuropatia amiloïda.
Accident nuclear de Three Mile Island
Pendent las oras seguentas
Pendent las oras que seguèron, los operators ensagèron d'emplir lo circuit primari en aiga, çò que foguèt dificil perque de grandas quantitats d’idrogèn èran presas dins los punts nauts dels generators de vapor. Fin finala, la situacion s'estabilizèt, e las pompas del circuit primari foguèron de nòu mesas en servici (t=15h49). L’estat del reactor èra fòrça degradat, pasmens permetava de refregir lo combustible.
Pendent los jorns seguents
Lo jornalista quebequés Jean-Claude Leclerc foguèt trebolat que las « autoritats publicas deguèron improvizar d'evacuacions massissas de populacion ».
Le 9 d'abril, lo director de la regulacion dels reactors nuclears de l'NRC, Harold Denton, anoncièt que la situacion èra restablida.
Bilanç
thumb|Estat final del còr thumb|Una equipa de netejatge descontaminant Three Mile Island Los ans d’estudis sus aquel accident permetèron de descobrir que fin finala:
Plan domatjada, la cuba s'èra pas traucada e la partida fonduda del còr èra demorada contenguda dins la cuba; quitament, malgrat de desformacions importantas e fusions parcialas, las cubas intèrnas foguèron pas destruidas.
Malgrat la gravetat extrèma de l’accident, en despièch d'aquel encadenament de decas mecanicas, umanas e de concepcion, l’encencha de confinhament demorèt integra; l'espandiment de produchs radioactius dins l’environament demorèt flac. Es pasmens dificil de trobar de chifres fisables per o quantificar (perque foguèron pas mesurats al moment).
E mai, aquel accident menèt los expleitants de centralas de mèsma concepcion a de prigondas reflexions (coma EDF en França, quitament s'aquelas centralas presentan de diferéncias). L'accident de Three Mile Island (TMI) mostrèt fòrça e permetèt de far avançar la seguretat, subretot mostrar l'importànça de la « conducha per Estat » :
Merry Pranksters
right|thumb|260x260px|Further, le bus del grop Merry Pranksters right|thumb|260x260px|Further Merry Pranksters (braves bojarrons) es le nom d'un grop psiqudelic miègnomad que se constituís al començament dels ans 1960, subretot dins la Califòrnia del nòrd, a l'entorn de l'escrivan Ken Kesey amb, per segond punt commun, l'LSD e la marijuana que son fòrça consomators e promotors.
Accident nuclear de Three Mile Island
Consequéncias per l'industria nucleara mondiala
lang=fr|thumb|Istoric mondial de la construccion de reactors electronuclears. L'accident de TMI es citat coma un dels factors de declin Segon l'Agéncia internacionala de l'energia atomica, l'accident de Three Mile Island marquèt un grand cambiament dins lo desvelopament mondial de l'industria nucleara.
Merry Pranksters
Istòria brèva
In 1969, Further e lo Pranksters èran al Festenal de Woodstock. E lo meteis an al Festenal pop de Texas.
Pranksters celèbres
Neal Cassady, figura emblematica de la Beat generation e ancian companh d'aventura de Jack Kerouac (qu'es lo personatge de Dean Moriarty dins son roman Sus la rota).
Stewart Brand, futur fondator e coordinator dels Whole Earth Catalogs. Tanben i èran los membres del grop Grateful Dead o Wavy Gravy, que foguèt l'animator e le presentator màger sus l'empont del festenal de Woodstock.
Accident nuclear de Three Mile Island
Consequéncias per l'industria nucleara mondiala
Fins a 1989, las proceduras utilisadas per menar de situacions incidentalas e accidentala èran fondadas sus un apròche de tipe « evenimencial ». Aquel apròche consistís, per d'eveniments iniciators convencionalament seleccionats, a definir per avança las accions de conducha necessàrias al manten des foncions de seguretat. A partir d'un diagnostic inicial unic, los operators son doncas menats a engatjar una estrategia de conducha predeterminada. L'accident que toquèt lo 29 de març de 1979 la centrala de Three Mile Island (TMI) metèt en evidéncia las limitas de la conducha evenimenciala. Aquela permet pas en efècte de gerir las situacions ont se tròban cumuladas, en mai de l'eveniment iniciator, de las decas umanas o materialas. EDF decidiguèt d’abandonar progressivament l’apròhe « evenimencial » per passar a una apròche novèla, dicha « per estats » (APE). Aquela darrièra consistís a adaptar la conducha de l’installacion a l’estat vertadièr de la caudièra. L’estat de la caudièra se definís a partir de sièis « foncions d’estat » que cobrisson las tres foncions de seguretat susmencionadas. La conducha APE a enseguida per objectiu de restaurar la o las foncions d’estat degradadas, segon una grasilha de conducha que definís las prioritats.
Consequéncias sanitàrias als EUA
thumb|Una carrièra de Goldsboro (Pennsilvània) près de la centrala de Three Miles Island
Merry Pranksters
Impacte
Lor istòria es contada per Tom Wolfe dins son libre The Electric Kool Aid Acid Test.
Accident nuclear de Three Mile Island
Consequéncias sanitàrias als EUA
Mai d'un rapòrts scientifics concluguèron qu'aquel accident a provoquèt pas de mòrt, nimai de ferrits o d'efièch nefastes per la santat:
D'autres rapòrts afirman d'incidéncias sus la santat publica:
Consequéncias sur l'opinion publica mondiala
thumb|Manifestacion [[antinucleara a Harrisburg en 1979, après l'accident de Three Mile Island]] L'incident foguèt pro difusat al nivèl internacional, e amb d'efectes prigonds sus l'opinion publica, subretot als EUA.
L'opinion publica europèa prenguèt consciéncia que los accidents nuclears constituisson un risc vertadièr podent se concretizar a tot moment. Marquèt l'espandiment del debat sus la seguretat nucleara del domèni des scientifics e dels industrials a aquel dels ciutadans e dels politics.
Lo sindròma chinés, un film sus una catastròfa nucleara, que sortiguèt sonque abans la catastròfa, aguèt fòrça succés als EUA.
Werner Faymann
Werner Faymann, nascut lo 4 de mai de 1960, es un òme politic austriac membre del Partit social democrat d'Àustria (SPÖ). Foguèt cancelièr d'Àustria entre lo 2 de decembre de 2008 e lo 9 de mai de 2016.
Pimbo
Pimbo (Pimbo en francés) qu'ei ua comuna gascona de Tursan situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['pimbə]. Las fòrmas ancianas que son Pimbo en 1305, Pimpo (mapa deu sègle XVII, shens data, Pimbou (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), Pimbo (mapa de 1714).
Dauzat e Rostaing qu'explican Pimbo per lo gascon pimbou, « thymus vulgaris », idèa arrefusada per B. Boyrie-Fénié : aquera planta mediterranèa ei pas pro abondosa en Gasconha per donar lo nom a ua parròpia e los noms de plantas en toponimia qu'an normaument sufixes collectius.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que nòta la bastida estó fondada en 1268 per Arnaud de Sanguinet, abat de Pendulum, « qui ei Pimbo », dens la comuna de Castèthbon (Bearn).
Tèsa
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Miquèu Grosclaude s'ocupa pas de las fòrmas dab doble e aus sègles XIII e XIV, mès, vertat ei que la prumèra atestacion ei dab e simpla. En gascon, dens aqueth cas que i a suspeccion d'ua n amudida. Que i a toponimes e antroponimes Tenesa, especiaument en Lemosin. Qu'ei ua formacion qui sembla medievau, de téner (< latin tenere) e deu sufixe -esa (< latin -itia), pr'aquò meileu -essa en gascon. Lo sens qu'ei probablament aparentat au de teneson, « tenença, possession » segon lo Petit Levy. Que's pòt bastir ua evolucion *Tenesa > *Teesa (amudiment de -n- intervocalica) > *Teèsa (dissimilacion normau) > Tèsa, solucion qui evita ua influéncia deu francimand, meileu improbabla.
Janne Happonen
vinheta| Janne Happonen Janne Mikael Happonen (Kuopio, Finlàndia, 18 de junh 1984) es un sautaire amb esquís finlandés.
Naut Vivarés
Lo Naut Vivarés (mens localament Aut Vivarés) es un parçan d'Occitània situat au nòrd de Vivarés.
Sa vila principala es Anonai.
Cangas de Onís
Cangas de Onís (officialament Cangues d'Onís) es un municipi de la província d'Astúrias.
Laix
Laix es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Veire Chenières departament de Meurthe-e-Mosèla.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Savornin d'Ate
Sant Savornin d'Ate (Saint-Saturnin-lès-Apt en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
thumb|250px|left|Panèl d'intrada a Sant Savornin d'Ate.
Cangas del Narcea
Cangas del Narcea es un municipi de la província d'Astúrias.
Miramont
Miramont pòt èsser :
Jussi Hautamäki
Jussi Hautamäki (Oulu, Finlàndia, 20 de abril 1979) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.
Ribauta e las Tavèrnas
Ribauta (e las Tavèrnas) o Ribauta (de) las Tavèrnas (Ribaute-les-Tavernes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Caravia
Caravia es un municipi de la província d'Astúrias.
Broadcasting House
Broadcasting House (en occitan : Ostal de radiodifusion) es lo sèti de la BBC, a Portland Place e Langham Place a Londres. La primièra emission de ràdio del bastiment es estada difusada lo 15 de març de 1932 e lo bastiment a oficialament obèrt sas pòrtas dos meses mai tard, lo 15 de mai. Lo bastiment principal es d'estil Art Déco, amb un revestiment de pèira de Portland sus un fustatge d'acièr. S'agís d'un bastiment classat Grade II* e compren lo BBC Radio Theatre ont de programas musicals e vocals son enregistrats davant un public d'estúdio.
Dins l'encastre d'una consolidacion màger del pòrtafuèlha immobiliari de la BBC a Londres, Broadcasting House es estat largament renovat e agrandit. Aquò implicava la demolicion de las extensions d'aprèp-guèrras del costat es de bastiment, remplaçadas per una novèla ala acabada en 2005. L'ala es estada nommada «John Peel Wing» en 2012, del nom del disc-jockey. BBC London, BBC Arabic Television e BBC Persian Television son albergadas dins l'ala novèla, que conten egalament la zòna de recepcion de BBC Ràdio 1 e BBC Ràdio 1Xtra (los estúdios eles meteisses se tròban dins l'extension novèla del bastiment principal).
Lo bastiment principal es estat renovat e una extension es estada bastida a l'arrièr. Las estacions de ràdio BBC Ràdio 3, BBC Ràdio 4, BBC Ràdio 4 Extrà e BBC World Servici son estadas transferidas dins d'estúdios renovats a l'interior del bastiment. L'extension religa l'ancian bastiment a l'ala John Peel e compren una sala novèla de redaccion combinada per BBC News, amb d'estúdios per la cadena BBC News, BBC World News e d'autres programas d'informacion. Lo mudadís de las operacions d'informacion del BBC Television Center es estat acabat en març de 2013.
Lo nom oficial del bastiment es Broadcasting House mas la BBC utiliza d'ara enlà egalament lo tèrme new Broadcasting House (amb un 'non minuscul) dins sa publicitat fasent referéncia a l'extension novèla puslèu qu'a l'ensemble del bastiment, amb lo bastiment d'origina conegut amb lo nom d'ancian Broadcasting House.
Matti Hautamäki
Matti Antero Hautamäki (Oulu, Finlàndia, 14 de julhet de 1981) es un ancian sautaire amb esquís finlandés. Retirat dempuèi 2012.
Saint-Nicolas-de-la-Haie
Saint-Nicolas-de-la-Haie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Sant-Nicolas-de-la-Barralha, a unitat|114|m d'altitud en mejana, se tròba prèpa de las municipalitats de Grand-Camp, Sant-Aubin-de-Crétot e Auberville-la-Campanha. Fa partida del parc natural de las Sivelles de la Seine normande. La vila la mai prèpa (Fécamp), #qu'es tanben un pòrt maritim, se tròba. Lo sieu climat es océanique amb estius temperats. La municipalitat a #èsser victima d'inondacions e de fluïdes de boue en junh 1993 e fin en decembre 1999.
Saint-Nicolas-de-la-Haie, à 114 m d'altitude en moyenne, se trouve proche des communes de Grand-Camp, Saint-Aubin-de-Crétot et Auberville-la-Campèstre. Elle fait partie du parc naturel des Boucles de la Seine normande. La ville la plus proche (Fécamp), qui est aussi un port maritime, se trouve à 29 km. Son climat est océanique avec des étés tempérés. La commune a été victime d'inondations et de coulées de boue en juin 1993 et fin décembre 1999.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de la municipalitat proven de la paraula baïa (lo bòsc) e de Sant-Nicolas, aunorat dempuèi lo XIe sègle. En 1793, la municipalitat se trucava Sant Nicolas de la Barralha. #Prene lo nom de Sant-Nicolas-de-la-Haye l'an 1801.
Le nom de la commune provient du mot baïa (la forêt) et de Saint-Nicolas, honoré dès le XIe siècle. En 1793, la commune s'appelait Saint Nicolas de la Haie. Elle prit le nom de Saint-Nicolas-de-la-Haye en 1801.
Vitry-le-François
Vitry-le-François es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Courtois-sur-Yonne
Courtois-sur-Yonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Pontac
Pontac (Pontacq en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Villemontoire
Villemontoire es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Pontac
Toponimia
La prononciacion qu'ei [pun'tak]. Las fòrmas ancianas que son Pontacum, en latin, en 970, Pontagues (adjectiu) en 1429, Pontac en 1507, Pontac (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).
Pontac que vien deu nom latin d'òmi *Pontus (atestat o pas segon los autors), derivat de Pontius, dab lo sufixe galloroman -acum. Pontac qu'èra la proprietat de Pontus,.
Villemontoire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carreño
Carreño es un municipi de la província d'Astúrias.
Noroy-le-Bourg
Noroy-le-Bourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nauta Marcha
La Nauta Marcha (mens localament Auta Marcha) es un parçan d'Occitània situat en Lemosin, dins la Marcha.
Sa vila principala es Garait.
thumb|right|200px|Espaci dialectal de l'occitan Lemosin e dau Marchés
Jacques Delors
Jacques Delors foguèt lo president de la Comission Europèa entre lo 6 de genièr de 1985 e lo 22 de genièr de 1995. Es de nacionalitat francesa.
Veikko Heinonen
Veikko Heinonen (Lahti, Finlàndia, 4 de octòbre 1934) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.
Mennouveaux
Mennouveaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Koenigsmacker
Geografia
Es a Kœnigsmacker que la Canner confluissi amb la Moselle.
Mennouveaux
Istòria
Luòc de naissença d'Anne-Apolline Voirin (19/08/1809 - Campion 21/05/1853)
Koenigsmacker
Geografia
C'est à Kœnigsmacker que la Canner conflue avec la Moselle.
Mennouveaux
Istòria
Maire Superiora de la Sœurs de la Providence de Campion (Namur, Belgica) jol nom de Sœur Ostal-Xavier.
Koenigsmacker
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mennouveaux
Istòria
En lo moment de la Segonda Guèrra Mondiala, Mennouveaux #èsser un larèr actiu de la resisténcia francesa. Los maquis i aviá preses los sieus quartièrs en la vallée de Mennouveaux, al nivèl del molin uèi en ruïnes.
Lieu de naissance de Anne-Apolline Voirin (19/08/1809 - Champion 21/05/1853)
Mère Supérieure des Sœurs de la Providence de Champion (Namur, Belgique) sous le nom de Sœur Marie-Xavier.
Lors de la Seconde Guerre Mondiale, Mennouveaux fut un foyer actif de la résistance française. Le maquis avait pris ses quartiers dans la vallée de Mennouveaux, au niveau du moulin aujourd'hui en ruines.
Lassi Huuskonen
Lassi Huuskonen (Finlàndia, 2 de novembre 1979) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.
Harold Walter Kroto
Harold Walter Kroto (1939) es un quimista britanic. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1996.
Miramont d'Astarac
Miramont d'Astarac (Miramont-d'Astarac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Miramont
Miramont qu'es atestat en 1250, Miramunt. Miramont es format de l'ancian vèrbe mirar, « güeitar », dambe'u mot mont. Negre qu'interprèta mira com un imperatiu « mira ! admira lo mont ! » (lòc haut, plan en vista), çò que contèsta Bénédicte Boyrie-Fénié. En realitat, Miramont qu'es un tipe de toponime qui associa un vèrbe a l'indicatiu dambe un nom o un adjectiu. Mes, lo sens es lo d'un poi qui « güèita la montanha » ?
Vicnau
Lo vicus qu'èra, pendent l'Empèri roman, ua agglomeracion sense estatuts, opausada legalament au municipium, vila o vilatge de ciutadans romans, e a la colonia ; Lo nom comun de vic que viscó longtemps après l'Empèri, mès Vicnau, « vilatge navèth » qu'a probablament ua certana ancianetat.
La Hita o La Fita
Hita, deu latin (petra) ficta, qu'a lo sens de « bòrna », de « pèira plantada », entre duas parròpias (los vilatges d'aqueth nom que serén sovent au limit d'ua parròpia), o sus d'ancianas vias (vias romanas o autes camins, eventualament medievaus),. La Hita qu'es enqüèra a costat de la rota nacionala Aush-Tarba.
Troncens
S'explica per un un nom germanic d'òme Thurisind, emplegat absoludament (sense sufixe), com Troncens o es un transferiment d'aqueste ?
La Braunha
La Braunha (La forêt de la Braunhie en francés) es un airal bartassièr de 2600 ha pel Causse de Gramat. Es una de las atraccions màgers del Pargue Natural Regional dels Causses de Carcin. Se situa mai que mai sus las comunas de Canhac e de Fontana.
Braunha e poesia
Dins lo recuèlh de poesia Al Clar del Temps l'abat Silvan Tolze evòca los païsatges de la Braunha e lo, especialament dins lo poèma "La Centena de mon país": [...]
Obelix
Obelix es lo nom d'un personatge de benda dessenhada de la seria Asterix lo gallés, creat per René Goscinny e Albert Uderzo. Es l'amic inseparable d'Asterix e del seu gos : Gafarelix. Es gròs mas li agrada pas que qualqu'un li diga.
La Braunha
Braunha e poesia
Mas amor qu'aicí las magrièras fan
Obelix
La descripcion en prefaci de la benda dessenhada ditz: "L'amic inseparable d'Asterix, carrejaire de pèiraficadas de son estat e grand amator de singlars, Obelix es totjorn aquí d'o abandonar tot pr'amor de sègre Asterix per una espingada novèla. Mas que i aja de singlars e de bravas batèstas".
La Braunha
Braunha e poesia
D'un estiu sens aiga un ivèrn sens pan,
Obelix
Figuren aus Asterix
La Braunha
Braunha e poesia
Cava de laquets, o bon Sant Naufari,
Castrillón
Castrillón es un municipi de la província d'Astúrias.
Auta Val de Var
Sa vila principala es Lo Puget Tenier.
La Braunha
Braunha e poesia
Que los pastorèls sempre i menaràn
Beure lors borrets, anhels e vacivas,
Abans d'i levar de tendas de grivas
Quand lo cantalés agrempís lo ram.
[...]
(Font: Al Clar del Temps, Silvan Tolze, Estampariá Gerbèrt, Orlhac, 1968)
Caso
Caso es un municipi de la província d'Astúrias.
Wolfgang Schüssel
Wolfgang Schüssel foguèt lo Primièr ministre d'Àustria entre 2000 e 2007.
Femna
thumb|upright|[[Afrodita, un imatge classic de la beutat dens l'Art.]] Damb eth tèrme de femna (var. hemna, frema) se designa abituaument un individú uman de sèxe femenin, mai particularament quand aqueste es adulte. Se distinguís de la femna prepubèr a apelada dròlla o gojata o hilha (filha).
Ariana Miyamoto
Ariana Mamiko Miyamoto (en japonés: 宮本・エリアナ・磨美子 Miyamoto Eriana Mamiko?; Nagasaki, 12 de mai de 1994) es una modèla japonesa. D'origina afroamericana per son paire, foguèt la primièra mestissa (escaissats hafu a Japon e sovent discriminats) coronada Miss Japon en 2015.
Femna
Etimologia
Lo tèrme occitan femna [ˈ fennɔ, ˈfeⁿnɔ, ˈfeⁿna, ˈfemɔ] o frema [ ˈfʁema, ˈfʁemɔ] o hemna [ ˈhennɔ, ˈhemnɔ] que proven dal latin vulgar fēmĭna. S'aplica egalament per nommar una esposa. La grafia femena es constatada al sègle XI.
En catalan e italian s'utiliza lo substantiu "donna" probablament pres a l'ancian occitan.
Biologia
Cada uman es compausat de vint e tres cromosòmas, una sol essent diferenta, perque caracteriza lo sèxe (XX per la femna XY per l'òme). La femna es caracterizada a recebre los gametas mascles, e a produíre una cellula uòu que serà fecondada per l'un d'eles. Las partidas destinadas a la reproduccion sul'anatomia extèrna son apeladas l'aparat genital feminin.
Dimorfismes e caractèrs sexuals
L'anatomia de la femna presenta, al respècte de la jove, dels caractèrs sexuals segondaris que la rend diferenta de l'òme adult, per la preséncia de mamèlas mai desvolopadas capablas de produire de lach; un timbre de la votz mai aut, agut; una pilositat a l'entorn dels aparelhs genitals, un cicle de creissença capillara mai rapida.thumb|107x107px|Simbòl de la planeta [[Vènus (planeta)|Vènus e de la divessa romana de l'amor Vènus, tanben utilizada entà representar lo sèxe femenin.]]Lo passatge de l'estat juvenil a aquel adult, se produtz biologicament pel coblatge del tèlarc (θηλήe, mamèla) e del mènarc (μήναρχή, mes; αρχή, debuta). La femna dintra pas en fasa de calor coma la màger part dels animals mas pòt mostrar de cambiaments de caractèrs pendent lo cicle. Lo periòde menstrual, dont lo cicle dura vint e uèch jorns, s'acaba amb la menopausa, a l'entorn de 40-45 ans.
La femna emprenhada es dicha gestante. La gestacion dura 9 meses, generalament monòembrionari, mas benlèu bíembrionari un còp sus quaranta. Après la jasilha, debuta l'alachament del nenet pendent los 4 a 6 meses de vida.
La Postolle
La Postolle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La Postolle es sustot coneguda per lo sieu Tilleul, nomenat tilleul Rosny, plantat en lo moment del edit de Nantas. A mai de 400 ans a aquel jorn. La Postolle es un vilatge d'aperaquí 150 abitants recensés l'an 1998 Una eoliana a situat al polit mièg del pòble. Es una eoliana "Bollé" del nom de lo sieu créateur "Auguste Bollé". A #èsser fabricada l'an 1898.
La Postolle est surtout connue pour son Tilleul, nommé tilleul Rosny, planté lors de l'edit de Nantes. Il a plus de 400 ans à ce jour. La Postolle est un village d'environ 150 habitants recensés en 1998 Une éolienne est située au beau milieu du village. C'est une éolienne "Bollé" du nom de son créateur "Auguste Bollé". Elle a été fabriquée en 1898.
Nòtas
<references group=N/>
Torre Eiffel
right|thumb|200px|La Torre Eiffel right|thumb|200px|Fòto presa dempuèi lo Pòrt de Suffren, al pè de la torre, costat èst. vinheta La Torre Eiffel (Tour Eiffel, en francés) es una estructura concebuda e dessenhada per l'engenhaire francés Gustave Eiffel a l'ocasion de l'Exposicion Universala de 1889 a París (França).
Construïda en plena controvèrsia amb los artistas de l'epòca, que la percebián coma un mostre d'acièr, es considerada coma lo simbòl màger de l'Estat francés e subretot de la vila de París. Es lo monument mai visitat del mond.
Caracteristicas tecnicas
La Torre es nauta de 300 m. Amb l'antena de ràdio qu'es a sa cima, la torre arriba a mesurar 324 m. Quand foguèt bastida, la Torre pesava aperaquí 7300 tonas, a mai se uèi se calcula que son pes passa 10 000 tonas (per encausa del musèu, dels restaurants e de las botigas que encabís actualament). Èra previst que la torre arribèsse a 350 m, mas los vesins èran espantats (de paur qu'un edifici talament naut e bastit sens pèiras poguèsse tombar) e se manifestèron, provocant un cambiament dins los plans. Los 24 darrièrs mètres correspondon a una antena de ràdio que foguèt aponduda plan mai tard. (Situacion geografica 48º 51' 29,04" N; 2º 17' 40,10" E)
En foncion de la temperatura ambienta, la cima de la Torre Eiffel se pòt sarrar o alunhar del sòl de gaireben 8 cm, per encausa que la dilatacion termica del metal que la vertèbra. Segon lo site oficial del monument, per aténher la cima cal montar 1665 escalons (e non pas 1792, nombre que d'unes creson cèrt en allusion a l'annada de la Primièra Republica Francesa).
Lo manteniment de la torre demanda l'aplicacion de 50 t de pintura cada sèt ans, pr'amor de la protegir de la corrosion. Qualques vegadas, la color de la pintura se càmbia, a mai se en (2005) la torre aguèt una tonalitat parda. Al primièr nivèl, i a de consòlas que permeton de votar per la causida de la futura color de l'estructura. La color originala de la torre èra lo jaune, a mai se actualament demòra pas res d'el.
Artiga (Var)
Artiga (Artigues en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Torre Eiffel
Istòria
L'estructura se construiguèt entre 1887 e 1889 pr'amor que venguèsse arca de dintrada de l'Exposicion Universala, una fièra mondiala organizada per commemorar lo centenari de la Revolucion Francesa. La torre foguèt inaugurada lo 31 de març de 1889, e foguèt dobèrta al public lo 6 de mai d'aquela annada.
Gaireben 200 obrièrs uniguèron 18 038 pèças de fèrre, en emplegar dos milions e mièg de bolons, e en seguir lo dessenh estructural de Maurice Koechlin.
Per encausa de la proximitat del flum e de la natura del sòl sos cements an, a una de sus pautas, una prigondor de 30 mètres.
Manitòba
Manitòba es una província de Canadà. Manitòba es situat dins l'oèst canadian e confronta los estats americans de Dakota del Nòrd e Minnesòta al sud, Nunavut e la Baia d'Hudson al nòrd, Saskatchewan a l'oèst, e Ontàrio a l'èst.
Montréal (Iona)
Montréal  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat.
Geografia
La bourgade se situa a aperaquí 10 km a l'èst de Avallon.
Montréal est située au sommet d'une colline qui surplombe la rive gauche du Serein : même lors de faibles crues, les prairies avoisinantes, dont les sols argilo-calcaires sont composés d'alluvions, sont souvent recouvertes par les eaux.
La bourgade se situe à environ 10 km à l'est d'Avallon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las originas de Montréal son ancianas. En los tèxtes, apareis jols noms de Monds Regales (mont reial) de contunh Mont-Réau o Mont-Réal, e fin finala Montréal. A la Revolucion, #èsser débaptisée qualques ans e recebut lo nom de Mont-Seren.
Les origines de Montréal sont anciennes. Dans les textes, elle apparaît sous les noms de Mons Regalis (mont royal) puis Mont-Réau ou Mont-Réal, et enfin Montréal. A la Révolution, elle fut débaptisée quelques années et reçu le nom de Mont-Serein.
Nòtas
<references group=N/>
Mauritània
Mauritània o la Republica Islamica de Mauritània es un estat situat al nòrd-oèst d'Africa. Confronta al sud-oèst Senegal, a l'èst e al sud-èst Mali, al nòrd-èst Argeria e al nòrd-oèst lo territòri del Sahara Occidental annexat per Marròc. Possedís a l'oèst una còsta espandida banhada per l'ocean Atlantic.
La capitala es Nouakchott.
Lo gentilici es mauritan, -ana. Carta de Mauritània|thumb|right|290px
De la Preïstòria a la conquista francesa
Segon leis arqueològs, lo territòri mauritan es una region anciana de poblament uman que data dau Paleolitic. Vèrs 3,000 av. JC, èra probablament dominat per una societat formada d'agricultors sedentaris que deguèron pauc a pauc migrar vèrs lo sud en causa de cambiaments climatics favorizant l'expansion de Sahara. De tribüs nomadas protoberbèras lei remplacèron dins lei zònas ganhadas per lo desèrt. Lei Berbèrs dominèron la region fins a l'Edat Mejana e foguèron a l'origina, dins lo corrent dau sègle XI, dau movement religiós almoravid que conquistèt la màger part de Magrèb e d'Al Andalús. Pasmens, aquel empèri s'afondrèt rapidament, entre 1087 e 1147, minat per leis ambicions dei princes musulmans locaus e lei conflictes intèrnes.
Après la disparicion deis Almoravids, foguèt lo torn dau territòri mauritan de subir d'invasions de part deis empèris africans de la Vau de Nigèr (Empèri de Mali, Empèri Songai) que dominèron lei regions dau sud-èst e de tribüs aràbias venguts dau nòrd. En particular, au sègle XV, la tribü dei Bani Hassan intrèron dins lei regions septentrionalas en cèrca de pasturgatges. De 1644 a 1674, una lònga guèrra leis opausèt ai Berbèrs, principalament ai Sanhadja. Lo conflicte s'acabèt per una victòria deis envasseïres, çò qu'entraïnèt l'arabizacion de Mauritània. Pasmens, lei Berbèrs gardèron una certana influéncia religiosa, economica e culturala. Ansin, la societat èra dirigida per lei tribüs « liuras » (aràbias) que dominavan de tribüs berbèras tributàrias e d'esclaus. Lei foncions religiosas, artesanalas e marchandas èran partejadas entre Berbèrs e Arabs e un fenomèn de mestissatge entre Arabs e Berbèrs entraïnèt la formacion progressiva dau pòble mauritan actuau.
Lo periòde coloniau
Lei Portugués arribèron en Mauritània a partir de 1434 e establiguèron de liames comerciaus ambé lei tribüs moros. Foguèron pauc a pauc remplaçats per lei Francés, installats en Senegau, leis Anglés e leis Olandés. La goma arabica, matèria premiera essenciala en tenchurariá, sostenguèt lo desvolopament d'aquelei cambis.
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, França comencèt de considerar la conquista de Mauritània après de combats entre Francés e Moros en 1854. Devesida entre d'emirats rivaus, la societat mauritana resistiguèt pas dins lo sud dau país onte leis Emirats de Trarza, de Hodh e de Brakna passèron sota protectorat entre 1891 e 1902. En revènge, la resisténcia foguèt importanta dins lo centre e dins lo nòrd. Lo cap d'aquela resisténcia, lo cheic Ma el-Aïnin, foguèt finalament vencut e tuat en 1910. Pasmens, après aquela victòria francesa, la somission de la region èra aparenta e de combats opausèron de tribüs moros ai tropas colonialas fins ais annadas 1930.
Mauritània foguèt integrada au sen de l'Africa Occidentala Francesa (AOF) e son administracion foguèt fisada a de foncionaris installats en Senegau. D'efèct, lei Francés avián ges de projècte d'esplecha dau país, paure e pauc desvolopat, e la conquista permetiá sustot d'assegurar lei liasons terrèstras entre Marròc e Senegau. La politica coloniala se limitèt donc au mantement de la patz entre lei tribüs e la màger part dei caps tradicionaus demorèron en plaça.
De 1946 a 1958, Mauritània conoguèt una evolucion similara ais autrei colonias de l'AOF. Recebèt una autonòmia mai e mai importanta e una pichona vida politica, limitada per la manca de quadres, apareguèt. Moktar Ould Daddah, un avocat cap dau Partit dau Regropamanent Mauritan (RPM) ne venguèt la figura principala. En 1955, de jaciments de fèrre foguèron descubèrts e Mauritània foguèt dotada d'una capitala pròpria, Nouakchott, per lo poder coloniau. Une companhiá francesa, la MIFERMA, foguèt cargada d'esplechar lei minas de fèrre mauritanas. Puei, en 1958, foguèt fondada la Republica Islamica de Mauritània. Moktar Ould Daddah ne venguèt lo president e lo país accediguèt a l'independéncia en 1960.
Lo periòde de Moktar Ould Daddah
Moktar Ould Daddah dirigiguèt Mauritània de 1960 a 1978. Instaurèt un regime fòrça autoritari basat sus l'adopcion d'una constitucion que creèt un regime presidenciau fòrt en 1961 e la creacion d'un partit unic, lo Partit dau Pòble Mauritan, en 1963. Son objectiu politic foguèt de crear un sentiment d'unitat nacionala mai deguèt sustot reprimir e moderar de trèbols etnics. En particular, en 1966, après l'adopcion de l'arab coma segonda lenga oficiala (ambé lo francés), deguèt faciar de trèbols importants au sen dei populacions negras dau sud. Puei, confrontat a l'emergéncia d'una oposicion clandestina de senèstra, adoptèt una politica pus radicala marcada per la nacionalizacion de la MIFERMA en 1978.
Pasmens, l'enjòc principau deis annadas de Moktar Ould Daddah foguèt la question dau Sahara Occidentau qu'èra cobejat per Marròc. En 1974, lo rèi Hassan II concluguèt un acòrd per partejar aqueu territòri ambé lei Mauritans. Un an pus tard, Espanha acceptèt de cedir lo sud de sa colonia a Mauritània mai l'armada mauritana foguèt incapabla de combatre la guerilha dau Frònt Polisario. En mai d'aquò, la guèrra entraïnèt una crisi economica en Mauritània e lei militars reversèron lo president en 1978. Tre l'annada seguenta, retirèron l'armada dau Sahara Occidentau e signèron un acòrd de patz ambé lei Saharauís.
Lo regime militar
Una tiera de regimes militars dirigiguèt lo país de 1978 a 2005. D'un biais generau, foguèron fòrça autoritaris e incapables de resòuvre la crisi de la societat mauritana entraïnada per la decolonizacion e la guèrra de Sahara Occidentau. D'efèct, a partir de la fin deis annadas 1960, de nomadas originaris d'oasís sahararianas e de païsans negres, sovent de descendents d'esclaus, èran venguts s'installar dins lei vilas, espacialament dins la capitala. I avián format un proletariat fòrça paure qu'èra a l'origina de tensions socialas importantas. Dins lo sud, aquò èra agravat per de tensions agràrias entre Moros e pòbles negras.
Maaouya Ould Taya, un coronèu que s'impausèt a la tèsta de la junta militara en 1984, adoptèt una politica destinada a mantenir lo primat deis abitants arabs sus la societat mauritan. Favorizèt ansin lei Moros au detriment dei negres, çò qu'entraïnèt de violéncias dins tot lo país en 1989 (un centenau de mòrts) e l'expulsion de 70,000 negres au sud dau Senegau. Lei temptativas d'Ould Taya de melhorar l'imatge dau país ambé l'instauracion d'un regime democratic de façada mau capitèron e Mauritània foguèt fòrça isolada après aqueleis eveniments. En 2005, de militars aprofichèron un viatge dau president en Arabia Saudita per lo reversar.
Mauritània dempuei 2005
Dempuei 2005, Mauritània conoís un procès fòrça fragil de democratizacion. D'efèct, lo coronèu Ely Ould Mohamed Vall assegurèt lei foncions de cap d'Estat fins a l'organizacion d'eleccions presidencialas liuras — e sensa fraudas — en 2007. Aquò permetèt lo transferiment dau poder a un civiu, Sidi Mohamed Ould Cheikh Abdallahi, e una liberalizacion de la vida politica. Pasmens, lo país foguèt tocat per de trèbols sociaus en causa de la demenicion dei revenguts. En 2008, lo generau Mohamed Ould Abdel Aziz organizèt donc un còp d'estat per restablir l'òrdre e prenguèt lo poder.
Condamnat per lei poissanças estrangieras, aqueu còp d'estat entraïnèt pasmens pas la restauracion d'un regime militar car Mohamed Ould Abdel Aziz quitèt l'armada e organizèt d'eleccions presidencialas. Lei ganhèt lo 5 d'aost de 2008. Puei, foguèt tornat elegir en 2014 a l'eissida d'un escrutinh tacat d'irregularitats e boicotat per l'oposicion. Ocupa totjorn la presidéncia. Sei mandats son a l'ora d'ara sustot marcats per lei contestacions de la Prima Aràbia de 2011. Après de trèbols de genier a junh, lo poder acceptèt divèrsei reformas coma la reconóissença constitucionala dei minoritats nacionalas, l'inscripcion dins la constitucion de l'esclavatge ò l'exclusion dei militars de la vida politica.
Lidia Poët
Lidia Poët s'avodèt a la defensa de las personas marginalizadas e a l'obtencion del drech de vòt per las femnas. Serà pas oficialament admesa al collègi dels avocats que 35 annadas mai tard gràcias a una lei que dobriguèt la profession a las femnas.