cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pese
Alimentacion animala
esquèrra|vinheta|composicion mejana d'una grana de pese proteaginós Aqueles peses son utilizats per l'alimentacion dels pòrcs e de la polalhas per lor riquesa en energia digestiva (equivalenta aquela del blat) e en lisina. D'estudis mostrèron que las proteïnas del pese son plan mens assimiladas pels monogastrics qu'aquela del sòja. Es pasmens possible de compausar d'aliments porcins equilibras amb de blat e de pastèl de còlza, que donan d'acids aminats mancant dins lo pese, coma la metionina e la cistina, per remplaçar d'aliments dels tipe milh.
Engrais verd
Lo pese, coma d'autres leguminosa de creissença rapida coma la veça o la gèissa, se pòt cultivar coma engrais verd. Ten l'avantatge, interessant en cultura biologica, d'enriquir lo sol en azòt e melhorar son estructura.
Extraccion dels derivats de l'amidon e de las proteïnas
Una partida de la produccion es transformada per l'industria agroalimentària, que ne tira, en mai de las purèas instantanèas, de derivats l'amidon, de las proteïnas, e de fibras (fibras micronizadas, es a dire trissada per obténer de particulas de la talha del micron) contengudas dins las grans de peses.
Gonés
Gonés (Gonez en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
2001, una odissèa de l'espaci
Realisme scientific
L'aparéncia de l'espaci exterior sempre es problematica tant sus l'aspècte de posicionament dels còses celèstes que sus l'aspècte de l'esclaireatge. Las estrelas dins l'espaci beluguejan pas, e la lutz apareis sens, tampauc se propaga del mèsme biais qu'o fa din l'atmosfèra terrèstra. Las estrelas se mòvon pas en relacion a la nau Discovery 1 quand viatja cap a Jupitèr, levat lo cas que la nau cambia de direccion. Lo nom del Discovery 1, per exemple, que es pas illuminat dirèctament per la lutz solara qu'en realitat seriá totalament fosc. En tèrmes posicion planetària, la Tèrra, la Luna e lo Solelh se tròban jamai alinhats tal qu'apareisson dins la sequéncia iniciala del filme. Un cas semblant se produsís al capítol Jupitèr e al delá cap a l'infinit, quand apareisson las lunas galilèas alineadas. Kubrick èra conscient qu'aquó èra impossible degut a la ressonància orbitala que se produsís entre aqueles quatre satellits. Fin finala, lo contorn de la Tèrra apareis plan definit dins lo filme alara qu'en realitat deuriá d'apareisser difusa degut a l'efècte qu'a l'atmosfèra sus la lutz solara.
Dins la scena que David Bowman dintra dins lo Discovery 1 per la pòrta d'urgéncia, se mòstra Dave prenent d'aire e tenent la respiracion abans de far volar l'escotilha del Pod. En realitat, aquela manòbra presenta de problèmes similars a aqueles dels sosmarin que demòran sens aire. Dintrant dins lo voit de l'espaci, l'oxigèn dels palmons s'espandiriá causant una rompadura palmonara. Dins una entrevista Arthur C. Clarke afirma que se aviá trobat l'estudi lo jorn que se gravava aquela scena auriá vist l'error, per que el practicava la cabussada e coneis la precaucion basica de jamai prene d'aire abans de pujar subte a la superfícia, per que aquó provocariá un expansion palmonara.
Pese
Usatge medicinal
vinheta|Varietats 'Blauwschokker' de flors ròsa e violeta La farina desl peses secs foguèron utilizadas per realizar de cataplasmas emollients.
Ételfay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estatut civil costumièr de Nòva Caledònia
Acte e oficièrs civils costumièrs
Lo còrs dels oficièrs civils costumièrs es oficialament creada per una deliberacion del Congrès del 13 de decembre de 200713, que ne fa de foncionaris de categoria B de la Nòva Caledònia, podent exercir las foncions d'uissièr de justícia dins las comunas ont pas d'uissièr a estat instituit. Sont recrutats per concors extèrne a 70 % (dobèrt als diplomats de nivèl Bac +2) o intèrne à 30 %. Un còp admés al concors, devon, per èsser titularizats, relizar un probatòri d'un an, penden que devon obténer la validacion d’una formacion professionala obligatòria d'una durada maxim de 6 meses dins los  domèniss d'atribucion de lors futuras foncions.
2001, una odissèa de l'espaci
Realisme scientific
Las doas primièras apareissons del monòlit, d'en primièr sus La Tèrra e aprèp sus La Luna, sacaban amb lo solelh al seu zenit sul monolit. Aquó es possible sus Terra en tot luòc entre lo Tropic del Capricòrne e lo Tropic del Càncer, mas aquó arribará jamai prèp del cratèr Tycho, ont se tròba lo monolit lunar, per que aquel es 45° jos de l'eqüator. Tanben es improbable que lo solelh aparesca tan amont pauc aprèp de l'Alba.
Valelhas
Valelhas (Valeilles  en francés) es una comuna occitana d'Agenés, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Ételfay
Nòtas
<references group=N/>
Gonés
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Valelhas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La parròquia èra agenesa. A la Revolucion, passèt naturalament en Òut e Garona, dins lo canton de Roquecort, lo districte de Vilanuèva, puèi dins l'Montagut; annexèt Agrens (nom francés) entre 1795 e 1800 (mas la municipalitat èra Valleiles et Agrens en 1793 e la populacion d'Agrens èra recensada a part en 1793, benlèu en 1800) . En realitat, Agrens es una cacografia per Airens.
Bingöl
Bingöl (en zazaki: Çolig, en curd: Çewlîg‎, en armèni; Ճապաղջուր, romanizat: Jabagchor) es una vila de Turquia. En 2020, aviá una populacion de 165 867 abitants (281 768 dins tota l'aglomeracion). La vila e sa província son de la majoritat zaza.
Pese
Usatge medicinal
D'estudis realizats en Índia mostrèron que l'òli extracha dels peses secs a de proprietats contraceptivas. Lo principi actiu es la m-xilofidroquinòna. Donada a las femnas per via orala jos forma de capsulas de gelatina, permet una reduccion de 60 % del taus de prenhensa.
Planta d'ornament
Sens poder rivalizar amb lo peses d'odor (Lathyrus odoratus), de varietats de pese an un vertadièr interès d'ornament per lor flors, coma 'Magnum bonum' amb flors blancas, o 'Blauwschokker' amb flors ròse e violet e tecas porpras.
Utilizacions dins la recerca
vinheta|Johann Gregor Mendel A la mitat del sègle XIX, lo pese foguèt utilizat per Johann Gregor Mendel, monge e botanista austriac, per establir las primièras leis que fondèron la genetica modèrna, las leis de Mendel. La causida d'aquela espècia se deu a son cicle cort sa cultura facila, à son caractèr autogama que facilita creacion de linhadas e lo contraròtle de las ibridacions e a l'existéncia de cultivars amb caractèrs destriats aisit d'analisar, coma la color de las flors, color e forma de las granas e de las tecas.
D'estudis mostrèron la possibilitat d'utilizar de granas de peses transgenics coma veïculs per la produccion d'anticòrs recombinants utils pel diagnostic e la terapia d'unes càncers.
Cultura
esquèrra|vinheta|Camp de peses calçats (ortalatge) Lo pese es l'objècte de mai d'un de culturas segon los païses e la destinacion dels produchs. Los peses secs son cultivats tradicionalament dins de païses de Tèrç Mond ont son una cultura ortalenca, practicada en sason frega dins de regions d'altitud, subretot en Africa orientala (Etiopia, Oganda, Kenya). Dins los païses desvelopats (Euròpa, Canadà, EUA), es subretot una cultura mecanizada per l'alimentacion animala. Los peses frescs son subretot cultivats dins los païses occidentals, subretot en granda cultura per la consèrva e la surgelacion, mas tanben en ortalatge professional pel mercat dels fresc. Los peses son sovent presents dins los òrts familials.
Gonés
Toponimia
Segon Dauzat, lo nom qu'ei escur.
Pese
Cultura
Lo pese se reproduch pas que per granas. Mas sovent es pas necessari d'inocular las semenças amb de socas de Rhizobium, mas pòt venir necessari dins de sols naturalament mal provesirs en bacterias.
Gonés
Toponimia
Segon Coromines, Gonés que vien deu gallic gobann, « haure » + ites. Segon R. Aymard, Gonés que vien deu gallic gunna, « rauba »; gonnès, en gascon lo sarto de raubas (segon Pépouey) vienut nom de persona.
Jacques Boisgontier que trobava hòrt aventuradas las ipotèsis d'Aymard e de Coromines. Segon Miquèu Grosclaude, lo nom qu'ei escur.
Pese
Cultura
Dins los païses temperats, lo pese se semena fin d'ivèrn o començament de prima, o a la davalda, dins las regions ont se crenh pas tròp las geladas. Lo pese es una planta annala sens dormicion, que se pòt semenar sens necessitat de vernalizacion. Las varietats d'ivèrn permeton de ganhar en precocitat de la culhida e en rendement. Per los peses de consèrva, semenats a la prima, las semenadas s'escalonan de biais a repartir la carga de trabalh de las usinas, precedisson los faviòls e autres cotelets. Dins los païses tropicals e subtropicals, lo pese se cultiva en sason freja.
Lo cicle vegetatiu des peses es de gaireben 140 jorns per las varietats de prima e de 90 jorns per las varietes precòças e de 240 jorns per las varietats d'ivèrn. drecha|vinheta|Cultura de pese palissadas
Varietats cultivadas
esquèrra|vinheta|Varietat de teca violeta Totas la varietats de pese son de linhadas puras. Se coneis de milièrs de cultivars locals pel mond. Dins los catalògs europèus de las varietats autorizadas a la cultura per las espècias reglamentadas, figuran près de 1 200 varietats (de fachs de cultivars),, que 387 de peses ferratgièrs e proteaginoses e tanben 712 de peses ortalencs (abril de 2016).
La distincion entre las varietats se pièja sus fòrça caractèrs morfologics. Aqueles caractèrs pòrtan sus la forma e la color de las granas, de las tecas, de las fuèlhas, dels rams, la nautor de las plantas, la preséncia d'antocianas, la forma de las granas d'amidon, la resisténcia a de malautiás.
Diferents organismes pel mond son encargats de mantenir de colleccions de cultivars per gardar las fonts geneticas, coma l'institut Vavilov a Sant Petersborg, lo John Innes Centre a Norwich e l'Australian Temperate Field Crops Collection a Horsham (Estat de Victòria, Austràlia). En França las colleccion son geridas per d'organismes publics coma l'INRA e lo GEVES (Groupe d'étude et de contrôle des variétés et des semences) o privats coma lo Gropament dels seleccionaires de peses.
Los critèris principals que faguèron l'objècte de melhoracions per seleccion o mutacion son lo rendement, la resisténcia a las malautiás, la resisténcia a l'abocada, la resisténcia al freg, la maturitat gropada (per la culhida dels peses de consèrva), la finesa e la tenor de las granas, las qualitats nutricionalas per l'alimentacion animala.
32 varietats de peses foguèron obtengudas per mutagenèsi inducha, tecnica que permetèt per exemple de crear los cultivars de tipe afila de foliòl transformats en vedilhas. Catòrze varietats foguèron obtengudas per l'usatge de rais X o gamma e los autres per des crosaments. Mai d'una varietats de peses foguèron obtengudas per transgenic dempuèi 1990 dins un contèxte de recerca fondamentala, mas pas una faguèt l'objècte de cultura comerciala.
Peses ortalencs
vinheta|Tecas de la varietat 'Merveille de Kelvedon' Pel pese ortalenc, se destria las varietats o los cultivars segon que las granas son lisas o rufas (mai sucradas); aquel caractèr es un d'aqueles utilizats per Gregor Mendel dins sos estudis sus la genetica, e tanben segon la color de las granas (jaune o verd). La seleccion se fa tanben sus la precocitat e la preséncia o l'abséncia de « pergamin » que fa los "manjatot". Se destria tanben las varietats nanas e aqueles de ramas, devent paisseladas.
Peses de conserva
Los peses de consèrva son de varietats de prima que fan l'objècte de cultura de plen camp per l'apertizacion o la surgelacion. Per de rasons de presentacion e d'aspècte, las granas lisas verd clar son cercada per la mesa en bòstia e las granas rufas e verd escur pel susgelat. Las granas de pichon calibre èran la mai cercadas, que sinonimes de tendror qu'èran de varietats de gròssas granas culhidas precòçament, mas los seleccionaires avent produch de varietats de granas plan finas, la finesa del calibre es pas pus necessària per una un gatge de tendror. Dins lo cas dels susgelats o de las consèrvas, lo Codex alimentarius impausa una valor maxim pel taus en sucres insolubles dins l'alcoòl, ligat al gras de maturitat dels peses, los sucres se transformant pauc a pauc en amidon dins las granas que maduran e que venon alara mai farinoses,. L'apond de sucres (sacaròsa, siròp de glucòsa…), que permet d'enforçar lo gost sucrat dels peses, es autorizada per aquel quita Codèx.
Peses ferratgièrs
Los peses ferratgièrs son los peses destinats a l'alimentacion animala, jos forma de ferratge culhit fresc. S'agís mai sovent de varietats de flors porpras e de granas gris de la forma Pisum sativum L. subsp. sativum var. arvense (L.) Poir. vinheta|Varietet afila sens foliòls
Peses proteaginoses
Las varietats de peses proteaginoses foguèron seleccionadas en França a partir de 1976 destinadas a èsser utilizadas en sec per l'alimentacion animala. Son de peses de granas lisas, de color verd o jaune, de gròs calibre, totes de flors blancas, sens tanins, avent un taus naut de proteïnas e una fèbla activitat antitripsica.
Rotacion de las culturas
En granda cultura, lo pese es sovent lo cap de rotacion e un bon precedent per las cerealas que pòdon profitar de l'enriquiment del sòl en azòt. Un delai de cinc ans entre doas culturas limita los riscs de malautiás.
Semenadas
La cultura del pese demanda un sol plan airejat. La semenada se fa en linhas regularament espaciadas de 20 a 50 cm, a una prigondor mejana de 3 a 5 cm. L'utilizacion de semenaires de precision (monogranas) permet de mestrejar melhor la prigondor de la rebombida de las granas e la densitat del semenat. Aquò pòt variar de 80 a 120 brot a mèstre carrat segon las varietats. Per la culhida mecanizada, lo terren deu èsser plan aplanit per facilitar lo passatge de la barra de copa près del sol, per exemple en cas d'abocada.
Contraròtla de las plantas adventícias
Es necessari de contrarotlar lo desvelopament de las adventícias dins la primièra fasa de la cultura, abans l'installacion del cobèrt vegetal. En ortalatge, l'escart de las linhas permet lo deserbatge mecanic, mas en cultura de plen camp, l'utilizacion de deserbant en preemergéncia o postemergéncia es necessari. Per obténer un terren pròpre, se pòt utilizar lo metòde de la « falsa semenada » que consistís en una preparacion superficiala del sol unas setmanas abans la semenada per far levar las èrbas marridas que son destruchas abans la semenada. Pels peses de consèrva, una atencion particulara se deu portat a la morèla negra (Solanum nigrum), adventícia comuna e toxica coma las baias immaturas, redondas e verdas, son dificils de separar de peses. Las granas culhidas son rapidament subjèctas a fermentacion e devon èsser tractats en usina dins las oras seguent la culhida.
Paisselatge
Los peses manjatot son mai sovent paisselats, e tanben los peses en òrts de familha. Diferents tipes de paissèls son emplegats : filat, fial, cledís, ramas, etc. Lo paissèl mesura mai sovent entre 1,50 e 2 mètres de naut. Lo paisselatge es mens necessari per las varietats nanas e seriá d'un còst proïbitiu en granda cultura; impossible dins lo cas de las culturas mecanizadas. Los peses proteaginoses, cultivats en plen camp, son sovent de varietats de tipe afila, que se tenon melhor mercé a lors nombrosas vedilhas e lor superfícia foliara mai reducha.
Fertilizacion
L'apond d'azòt es en principi inutil, los besonhs, gaireben 250 kg/ha, essent cobèrts pels rèstes presents dins lo sol e subretot (≈ 70 %) per la fixacion simbiotica que se realiza dins las nodositats, e que l'activitat seriá inibida per un apòrt massís d'azòt.
Las exportacions de potassa e de fosfòr devon èsser compensada per una femada fosfopotassica que deu portar al maxim, prenent en compte lo taus inicial del sol, 50 kg de potassa (K🇮🇳O) e 160 kg de fosfòr (P🇮🇳O🇮🇳) per ectara, aquela darrièra puslèu jos forma de sulfat de potassi, per portar lo sofre necessari.
Irrigacion
Las culturas de peses an grand besonhs d'aiga, subretot a l'estadi « començament de la florison - nodada », al total de l'òrdre de 300 mm pendent un cicle de cultura. L'irrigacion pòt èsser necessari dins de regions o per de sols a fèble retencion d'aiga. Dins los païses temperats, las sèrvas del sol e las precipitacions son sovent sufisentas pendent lo periòde de vegetacion.
Culhida
esquèrra|vinheta|Culhida a la man vinheta|Acampaira de peses La culhida se fa a la mai pels peses de destecar destinats pel mercat del fresc e los manjatots. Pòt se far en mai d'un passatges, amb lo gra de maturitat. Lo pese en tecas supòrta pas l'entrepausatge e se deu comercializar rapidament.
Pels peses frescs destinats a l'industria de la conservacion/surgelation, la culhida se realiza amb d'acampairas-desgrunadaires récolteuses-égreneuses automotriças. Aquelas maquinas culhisson pas que las tecas e lo tèrme de las rams. Amb una cambra d'escodeson constituida de tres tambors : una contra-escodeire mobila de granda dimension ont torneja un escodeire excentrat e un desgrunadaire tornejant al sens contrari dels precedent, que permeton de desgrunadar las tecas per fregadís sens damatjar las granas pro fragilas. Aquela culhida s'acompanha de pèrdas, d'unes 5 %, fins 25 % dins la escasenças mai desfavorablas.
Chianti (vin)
Lo chianti es un vin roge italian qu'es produch dins la region de Chianti en Toscana. L'istoria d'aqueste vin s'origina al sègle XIII.
Descripcion
Lo chianti es un vin roge produch en Toscana dins la region del Chianti e dins de territoris ben delimitats de las provincias de Florença, Sièna, d'Aretz, de Pistoia, de Pisa e de Prato.
Pese
Culhida
Pels peses frescs, un dels principals critèris de qualitat es la tendror mesurada per l'indici tenderometric. Aquel indici, que correspond a la pression (exprimida en liuras per poç carrat) necessari per espotir un cèrt volum de peses, servís a determinar la data de la culhida dintra en compte dins le calcul del prètz pagat a l'agricultor.
Los peses secs se culhisson a la meissonaira-bateira amb de reglatges adaptats a las caracteristicas de la grana. La culhida se fa quand los peses an un taus d'umiditat de gaireben 14 %, taus que se deu menar per secatge a 12 % per la conservacion.
Accidents de vegetacion
Los peses son sensibles a la gelada, a l'abocada (levat per las varietats 'afila' o de rama rigidas), a l'atapiment, e mancas mineralas.
Malautiás
Lo pese pòt èsser tocat per de malautiás criptogamicas, bacterianas o viralas.
Las principalas malautiá avent una incidéncia economica notabla suls peses de granda cultura son los seguents: Aphanomyces euteiches es un oomicèt patogèn provocant de necròsis racinàrias. Es present pel mond entièr e foguèt identificat en França a partir de 1993. Existís pas cap de fongicid eficaç e economic per lo combatre, tanpauc de varietat resistenta economicament interessanta. De tèsts permeton de determinar se una parcèla es contaminada. Se conselha alara als agricultors de renonciar a la cultura del pese e lo cas escasent de causir un autre proteaginós, la favaròla (Vicia faba) qu'es insensible a aquel fongi,.
Degalhadors
Frankliniella robusta) e Thrips angusticeps son de minusculs fissaires (talha de 1 mm) qu'atacan las flors e tecas que las larvas se desvelopan dins las tecas. Provòcan de dessecament e agarrussiment de las plantes. Sitona lineatus es un pichon coleoptèr que devòra lo limbe de las fuèlhas fasent d'asclas miègcircularas sul bòrd e que la larva rosega las raiças e las nodositats, aflaquissent las plantas.Contarinia pisi es un diptèr que provòca la formacion de galas dins las flors que avortan. Acyrthosiphon pisum fissa las fuèlhas e estipiuls e pauc causar de damatges en cas de pullulacion. Es tanben lo vector de diferentas malautiás viralas. Cydia nigricana se manifèsta per tòra jaunenca de cap negre d'unes 15 mm e que viu dins las granas e ne pòt devorar mai d'una successivament. Aquel insècte pòt complir son cicle complet pas que dins las culturas dels peses secs.Bruchus pisorum es un pichon coleoptèr que pond dins las tecas en formacion e que los adults se desvolopan dins las granas maduras e sècas, ne sortissent per un trauc circular. Existís una version tropicala Zabrotes subfasciatus Boh. originària d'America del Sud.
Dins los ans 1995-2000, l'institut de recercas australian (CSIRO) (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation, es a dire « Organizacion per la recerca scientifica e industriala del Commonwealth ») realizèt una varietat de pese geneticament modificat per resistir a laBruchus pisorum, que en Austràlia seriá responsable de la destruccion de 30 % de la culhida de peses secs. Lo gèn transferit dempuèi la monja comuna (Phaseolus vulgaris) permet la produccion per la planta d'un inibitor d'alfamilasa αAI-1 que s'opausa a la digestion de l'amidon de las granas par la larva. Aquel inibitor present dins los cotiledons blòca la creissença de las larvas, e se mostrèt d'una fòrça granda eficacitat. Aquelas recercas foguèron abandonadas en 2005 après la descobèrta de reaccions allergicas sus de mirgas de laboratòri noiridas amb aqueles peses transgenics.
Los peses susceptibles d'èsser atacats per las tòras desfoliatrises de mai d'una espècia de noctuas : Melanchra pisi L.,Lacanobia oleracea L.,Autographa gamma L.,Pseudaletia unipuncta L..
De nematodas son susceptiblas d'atacar lo sistèma racinari, e d'aucèls, coma los graulas (Corvus frugilegus) e las palombas (Columba palumbus), pòdon provocar de damatges sus las semenadas e brots, mas tanben pilhant las tecas maduras.
Parasits vegetals
Dins les regions mediterranèas, las culturas de peses pòdon èsser parasitadas per des plantas del genre Orobanc, coma Orobanche crenata Forssk.
Biais de luta
La luta contra las malautiás e degalhadors dels peses se realiza diferents biais :
Rendement
Pels peses secs, lo rendement mejan al nivèl mondial s'establís a 14,7 q/ha, a 16,6 q/ha en Euròpa e a 20,5 q/ha en America, mas sonque 7,1 q/ha en Africa. Los rendements melhors son registrats dins l'Union europèa amb 25,5 q/ha en mejana, e 29,3, 35,1 e 37,2 q/ha respectivament en Alemanha, al Reialme Unit e en França (FAO, 2007).
Pels peses frescs, lo rendement pòt aténher 40 a 70 q/ha.
Production
vinheta|Evolucion de la produccion mondiala de peses de 1961 a 2007 Los principals païses produson de peses de tipe verd o jaune. L’Austràlia e l'Índia produson majoritàriament de peses burèls.
Amb mai de 18 milions de tonas culhidas en 2007, lo pese (pese sec + pese fresc) es la quatrena leguminosa al nivèl mondial, pasmens luènh de sòja (216 Mt), l'arachida (35 Mt) e la mongeta (28 Mt).
Segon las estatisticas de l'Organizacion de las Nacions unidas per l'alimentacion e l'agricultura (FAO), en 2007, la produccion mondiala de peses secs es naut à 10 128 486 tonas per una superfícia semenada de 6 896 172 ectaras, o un rendement mejan de 14,69 quintals per ectara.
Lo meteis an, la produccion de pese fresc ven a 8 264 769 tonas per una superfícia semenada de 1 087 674 ectaras, o un rendement mejan de 7,6 quintals per ectara. Los dos principals productors de peses frescs, China e Índia, representan près de 70 % du total mondial.
Pels peses secs, i amai 90 païses productors pel monde, pasmens los cinc primièrs representan mai de dos tèrces de la produccion totala e los quinze primièrs mai de 90 %. Lo Canadà, amb 3 milions de tonas, o 30 % de la produccion mondiala, es de luènh lo primièr país productor. L'Union europèa, que totaliza 1,53 milion de tonas, es lo segond productor mondial. La França produch 42 % de peses secs del total de l'Union europèa.
Après aver atengut un primièr pic a 13,2 milions de tonas en 1964, la produccion mondiala de peses secs que va entre 8 e 10 milions de tonas dins los ans 1960-1970 coneguèt una fòrça creissença dins los ans 1980 per aténher 16,6 milions de tonas en 1990. Merma dempuèi, varia entre 10 e 12 milions de tonas. Aquela dels peses frescs coneguèt una creissença pro regulara amb un taus mejan de 1,7 % per an, passant de 3,6 Mt en 1961 a 8,3 Mt en 2007.
Comèrci internacional
Los escambis de pese tractan subretot los peses secs. En 2005, èran de gaireben 4,2 milions de tonas, o 36,5 % de la produccion totala, amb gaireben 4 milions de tonas de peses secs et 200 000 tonas de peses frescs, e per aqueles sonque 2,5 % de la produccion.
Las exportacions son fòrça concentradas: los sièis primièrs païses exportators (Canadà, França, EUA, Ucraïna, Austràlia, Russia) representan 90 % del total. Lo Canadà es de luènh lo primièr país exportator amb près de 60 % (2,35 Mt).
Las importacions son mai dispersadas, los detz primièrs païses representan un pauc mens de 80 % del total. Dos païses se destacan: l'Espanha amb 1 Mt (25,5 %) e l'índia, 810 000 tonas (25 %).
Lo prètz del pese sec sul mercat internacional es indexat sus aqueles del blat tendre e del pastèl de sòja. Se situa a gaireben 20 % al dessús d'aquel del blat. La demanda es tenguda pels besonhs en alimentacion umana (Índia, Paquistan) e en alimentacion animala (Euròpa).
Los escambis portant suls peses manjatots son pro limitats. L'Union europèa (subretot lo Reialme Unit, los Païses Basses et la França) n'impòrtan 25 000 tonas per an (2006). Los exportators sont de païses d'Africa e d'America (Kenya, Guatemala, Zimbabwe, Marròc, Egipte, Zambia, Peró). Ce commerce, qui bénéficie de coûts de main d'œuvre réduits (cueillette manuelle) et d'une production à contre-saison permettant de prolonger la saison de consommation, rappelle celui des haricots verts. vinheta|Utilizacion dels peses secs pel mond
Bilanç de las utilizacions
Al nivèl mondial, la produccion de peses secs es destinada subretot a l'alimentacion umana (per la mitat de la produccion), puèi a l'alimentacion animala (35 %), lo tresen pòste essent l'utilizacion coma semenadas (2003, font FAO.
L'Índia jòga un ròtle màger sul mercat internacional del pese sec; aquel país es en efièch primièr consomator mondial, lo primièr importator e lo quatren productor. L'Uttar Pradesh es la principala region productritz.
Al subjècte de l'alimentacion animala, la consomacion es fòrça concentrada en Euròpa e en China. Los tres primièrs consomators, Russia, França e China, totalizan près de 60 % del total (respectivament 22,1 %, 18,7 % e 17,7 %).
La transformacion industriala dels peses per ne tirar de derivats amilacèus e proteïc es pro marginala.
Lo peses dins l'Union europèa
L'Union europèa es lo segond productor de peses, rèire lo Canadà, mas demora importatritz neta. Los peses proteaginoses son plan majoritàriament destinats a l'alimentacion animala. Pendent l'exercici 2005/2006, sus una consomacion totala de 3,85 milions de tonas, 3,33 Mt (86,5 %) foguèron incorporats dins los aliments per animals, alara que l'alimentacion umana, las semenadas e l'exportacion representava respectivament 5,2 %, 4,5 % e 3,7 %. La produccion de l'UE donèt per aquel exercici 2,44 Mt, o un taus d'autosufiséncia de 63,2 %. La França es de luènh lo primièr productor (amb 48,6 % del total) davant l'Alemanha, l'Espanha e lo Reialme Unit. vinheta|Produccion de peses secs dins l'Union europèa Lo desvolopament de la cultura del pese proteaginós en Euròpa foguèt lançat après l'embarg american de 1973 suls pastèls sòja qu'aviá mostrat la fòrta dependéncia de l'Euròpa al respècte de las importacions de proteïnas vegetalas del continent american e la fragilitat de provesiment des sieus elevatges fòra sol (porcins, polalhas).
En França, la produccion de peses proteaginoses, qu'aviá atenh son maxim amb 3,8 milions de tonas en 1993, mermèt fòrça, atenguent 1,04 milion de tonas en 2006. Lo pese i representa 75 % de la produccion totala de proteaginoses (pese, favaròla, lupin).
Lo desvolopament del peses (de las plantas proteaginosas en general) e de son utilizacion en alimentacion animala demandèt un esfòrç important de recerca fondamentala e aplicada, sul plan de la genetica e sas aplicacions agronomicas e zootecnicas, mobilizant fòrça organismes, coma l'INRA en França o lo John Innes Centre al Reialme Unit. Aquelas recercas son coordonadas al nivèl europèu per l'associacion europèa dels proteaginoses (AEP), que las activitats son vulgarizadas sus Internet pel « Grain Legume Portal ».
Dinan
Dinan es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Dinan A situat a l'èst del departament de las Còstas-de Armor.
Dinan est située à l'est du département des Côtes-d'Armor.
Shona (lenga)
Lo shona (autonim chiShona) qu'ei ua lenga banto parlat mei que mei au Zimbabwe on e ei la principau lenga endogena (la segonda qu'ei lo ndebele del nòrd e 14 autas lengas be son presentas). Qu'ei donc parlada per una hèra grana partida de la populacion. Qu'ei tanben parlada dens los estats vesin de Zambia, Botswana e Moçambic.
Friedrich Grützmacher
thumb|Friedrich Grützmacher en 1880 Friedrich Wilhelm Grützmacher (Dessau, Anhalt, 1 de març de 1832 - Drèsda, 23 de febrièr de 1903) foguèt un violoncellista alemand. Venguèt famós durant la segonda mitat del sègle XIX.
Biografia
Friedrich Grützmacher aprenguèt la musica amb son paire. Mai tard comencèt d'estudis de violoncèl amb Karl Dreschler, un dels discípols de Dotzauer.
En 1848 foguèt descobèrt a Leipzig pel prestigiós violonista, Ferdinand David, que faguèt organizar divèrses concèrts per el. Dos anys mai tard, venguèt violoncellista solista dins l'orquèstra del teatre de Leipzig e professor al Conservatòri de Leipzig. Toquèt dins lo David String Quartet. Grützmacher se mudèt a Drèsda en 1860 per venir violoncellista principal de l'Orquèstra de cort, e lo menaire de la Societat Musicala de Dresden Musical. Mai avant, en 1877, trabalhèt coma professor al Conservatòri de Drèsda. Comencèt alara de far de concèrts dins tota Eurpa e mai dins l'Empèri rus, e es durant lo temps qu'i demorèt que coneguèt Karl Davidov, un violoncellista famós, e venguèron fòrça amics. Foguèt professor de Wilhelm Fitzenhagen e d'Hugo Becker.
Varenh (Tarn e Garona)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Vuillafans
Vuillafans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Vuillafans Se tròba en la vallée de la Loga, sul traçat del anciana RN67.
Vuillafans se trouve dans la vallée de la Loue, sur le tracé de l'ancienne RN67.
Marcy (Nièvre)
Marcy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Marcy I seriá nascut en lo corrent.
Marcy serait née dans le courant du.
On peut également lire certains écrits de Romain Baron qui a étudié l'histoire ancienne et plus contemporaine du village.
Pèire Potz
Pèire Ponç (o Pierre Pous administrativament e en francés) foguèt un contaire occitan, un dels darrièrs representants de la transmission orala dels contes.
Nasquèt en 1929 en a Munés, prèp de Redoma. Èra fisicament d'una nautor anormalament pichona e per aquò non podiá pas far los trabalhs mai durs del camp e s’ocupava de las bèstias. Los sieus pepins le contèron una granda quantitat de contes ancians, remembres de trabalh e de vida vidanta.
Los ans 1970 sos racontes son represes dins La tradition orale du conte occitan: les Pyrénées audoises (PUF, 1973-75), Cinq contes populaires du Pays de Sault (Atelier du Gué, 1979), e, en 2009, dins lo libre Contes et souvenirs (ACCES).
En 2011, li foguèt remesa la medalha de Chivalièr de las Arts e de las Letras.
Moriguèt lo 26 d'agost de 2021 a l’atge de 92 ans.
Ruyaulcourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat, amb una altitud mièja de 114 m, se tròba al primièr bief de parteja del canal del Nòrd. Per afranquir lo relief natural, los servicis de la navegacion an perforat un tunèl fluvial longitud de 4,350 km a travèrs dels tucs. Aquel tunèl es lo solelh a França a protegir dos canaux independentes. La plaça de comanda se tròba al cap de nòrd del passatge sosterranh, e la vigilància de la labor se fa per un éclairage contunh e dels caméras. Qualques hitas décamétriques en lo tunèl donan la distància al dintrat nòrd : de la hita 166 a la hita 269, los dos passatges comunican mas lo dépassement (« trématage ») de las naus i a enebit. Las doas vias possedisson una banqueta en permetent la circulacion de las piétons, mas aquelas an barrat al public dempuèi 2009. I a un potz de aération al nivèl de la hita 219, equipat d'un ventilateur, e a la hita 276 un potz de évacuation en portant per escalièrs a doas oras banquetas de circulacion.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge e la siá glèisa an #èsser gaireben totalament destruits al cors de la Primièra Guèrra mondiala.
Le village et son église ont été presque entièrement détruits au cours de la Première Guerre mondiale.
Villexavier
Villexavier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Godor
Godor (Goudon en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [gou'dou] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Godoo en 1285, de Godorio, en latin, en 1300, De Godono en 1342 e 1379, de Godorra (cacografia ?), en latin, en 1369, Guodor, Guodo, Guodoo en 1429, Godon en 1614, Goudon (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Goudou en 1790.
Segon Dauzat, Godor que vien deth nom germanic d'òmi Gothus, etnic, dab eth sufixe -onem. Segon Negre, Godor que vien deth nom germanic d'òmi Goddo(n).
Segon Miquèu Grosclaude, eths precedents avèvan pas pro de fòrmas ancianas. Era origina qu'ei un genitiu plurau Gothorum (villa), era villa deths Gots. Qu'ei un nom identic a Godorvila e a Vilagodor (Tarn).
Potz Sainte-Marie
thumb|upright=1.2|Lo potz Sainte-Marie.
Loís Delluc
Loís Delluc (Àlans, 21 d'agost de 1894 – Aisinas, 12 de setembre de 1974) foguèt un escrivan occitan en lenga occitana e francesa, que daissèt una òbra considerabla.
Potz Sainte-Marie
Lo potz Sainte-Marie es un dels carbonatges principals de las carbonièras de Ronchamp. Es situat dins la region francesa de Borgonha Franca Comtat. Lo potz, que foguèt cavat en 1864, foncionèt d'un biais irregular de 1866 a 1958. La cabra de beton armat es de 1924. Dempuèi lo 29 de març de 2001, la cabra, darrièr testimoniatge arquitectural servat de las minas de carbon de Ronchamp, es estat inscrich demest los monuments istorics franceses e obtenguèt lo labèl "Patrimòni del sègle XX".
Capèla Notre-Dame-du-Haut de Ronchamp
La Capèla Notre-Dame-du-Haut es una capèla catolica situada sul territòri de la comuna de Ronchamp, dins la region francesa de Franca Comtat. Lo projècte foguèt portat per l'arquitècte franco soïs Le Corbusier. S'enauça a l'emplaçament d'un ancian santuari roman e d'una anciana capèla que foguèt tornar bastida pel primièr còp entre las doas guèrras. Es marcada a la tièra dels monuments istorics franceses dempuèi 1967 amb la mencion "Patrimòni del sègle XX". En 2011, una portariá nòva e un convent foguèron bastits d'après los plans de l'arquitècte Renzo Piano.
Loís Delluc
Biografia
Loís Delluc nasquèt al masatge de Chambeaux (en francés) a Àlans lo 21 d'agost de 1894.
Estudièt a l'escòla Superiora de Belvés e après a l'escòla Normala de Perigús. Foguèt mobilizat per la guèrra en 1914 al 5en Regiment d'infanteria algeriana. Ferit grèvament, se recuperèt a Ais de Provença, ont coneguèt Léon Aimard, avocat a la Cort, que ne venguèt secretari. Léon Aimard èra un felibre e introdusiguèt Loís dins lo mond del Félibritge provençal e l'òbra de Frederic Mistral.
En 1917, Louis Delluc se maridèt amb la regenta Lucie Madeleine Rebière e totes dos foguèron enviats a Sent Vincenç de Còssa, ont ensenhèron pendent vint-e-cinc ans (del 1926 fins a la retirada). Quand se retirèron, anèron dins lo vilatge vesin de Bainac. Moriguèt lo 12 de setembre de 1974 en çò de sa filha adoptiva à Aisinas).
Uèi la carrièra de Bainac ont visquèt pòrta lo nom de la siá òbra principala "Rue Tibal lo garrel demòra de Louis Delluc ". La plaça d'Àlans pòrta lo sieu nom dempuèi lo 10 de genièr de 2009.
Loís Delluc èra cosin del cineasta Louis Delluc.
Cultura occitana
Loís Delluc venguèt manteneire e mèstre d'òbra del Felibritge en 1928, secretari de Bornat, qu'es l’escòla del Felibritge de Perigòrd, mèstre en gai saber en 1930 e vice-president del 17 de genièr de 1954 fins a la siá mòrt.
En 1958 fondèt un grop folcloric Lo Grel dins lo vilatge de Sent Vincenç de Còssa.
Òbras en occitan
Nombroses articles, poèmas o contes publicats a las revistas Lo Bornat, Oc, Le Gai saber, La Armana Provençau, Le Périgourdin de Bordeaux.
Tibal lo garrèl es un roman occitan que se debana al Perigord dins lo sègle XVI, pendent las guèrras de religion. Aquel roman es passat per divèrsas edicions, en essent la primièra bilingua. La darrièra edicion se dividís en doas parts. Los faches istorics reportats son autentics e s’inspiran de las cronicas d'istòria del canonge Jean Tarde. Foguèt tradusit al catalan per Joan Salas e publicat per Club Editor.
Prèmis
Louis Delluc ganhèt lo Prix Jeunesse lo 1953 per Le Mousse de la Nina. L'Academia de Jòcs Florals de Tolosa lo guerdonèt d'una englantina d'argent per la siá poesia La gabarra embullada. Lo poèma A la glorio del Périgord ganhèt lo primièr prèmi al gessamí d'argent de 1926.
Maux (Nièvre)
Maux  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nièvre de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ebrahim Raisi
thumb|Ebrahim Raisi (2022) Ebrahim Raisi es lo president d'Iran dempuèi agost de 2021.
Saint-Léonard (Pas de Calais)
Saint-Léonard es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Napoleon E es passat una nuèch en lo Castell de Pont-de-Briques, situat a Sant-Léonard.
Napoléon I a passé une nuit dans le Château de Pont-de-Briques, situé à Saint-Léonard.
Beaumont-sur-Vingeanne
Beaumont-sur-Vingeanne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Carbonièras de Ronchamp
Foguèron barradas en 1958.
Santianes d'Ola
Santianes d'Ola es una localitat de la parròquia de Zardón a la municipalitat asturiana de Cangues de Onís. Se tròba a unes 16 quilomètres de la capitala municipala de Cangues de Onís e es situada a unes 300 mètres sul nivèl de la mar.
La localitat celèbra la vòta lo jorn 24 de junh, festivitat de Sant Joan Batista.
Ignacio Amigó Barranco publiquèt lo 2016 lo libre Santianes de Ola. Los habitantes de mis recuerdos que recuèlh vint relats de vint personas qu'abitèron lo vilatge pendent los ans 80 del sègle XX e tres legendas popularas que li aviá explicat la siá papeta, originària de localitat.
Drapèu de Finlàndia
Lo drapèu de Finlàndia foguèt adoptat en 1918. Basat sus lo modèl dau drapèu de Danemarc, es blanc amb una crotz escandinava blava. Lo blau representa lei lacs dau país e lo cèu e lo blanc simboliza la nèu e lei nuechs blancas de l'estiu finlandés.
Suomi KP31
Lo Suomi KP31 es un pistolet mitralhaire finlandés utilizat per l'armada finesa de 1931 a 1969. Aperaquí 80,000 unitats foguèron produchas e aqueu fusiu foguèt utilizat durant la Guèrra de Chaco, la Guèrra d'Espanha e la Segonda Guèrra Mondiala. De versions localas foguèron desvolopadas per d'autrei país escandinaus coma Suècia.
Ambé sa cadença de tir auta (900 còps/min), sa municion aisada de trobar (9mm Parabellum), son cargaire tambor de 71 còps e sa portada eficaça de 200 m, foguèt un dei pistolets mitralhaires pus competitius dau segond conflicte mondiau. En particular, i inspirèt la concepcion dau pistolet mitralhaire sovietic PPSh-41 que foguèt largament utilizada per l'Armada Roja.
Éterpigny (Sòma)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Troglodytes troglodytes
La petosa (Troglodytes troglodytes) es un aucèu de la familha dei Troglodytidae. Fòrça pichon, a una longor mejana de 10 cm e un pes de 10 g. Son plumatge es de color bruna amb de raias finas pus claras e una coa auçada. Es una espècia sedentària fòrça comuna en Euròpa que viu generalament dins lei bòscs tenent de talhadís espés. Son regim alimentari es compausat d'insèctes e d'invertebrats pichons.
Saussa borgonhona
La saussa borgonhona es una saussa preparada a basa de mayonaise e de vin roge borgonhon. Coma n'indica lo pròpre nom, aquèla saussa qu'es tipica de Borgonha.
Dioscorea communis
Es comuna en Euròpa, en Asia e dins lo nòrd de l'Africa, regions que n'es originària.
Istòria
En 1753, Linné creèt l'espècia Tamus communis, en manlevant lo nom de genre Tamus a una planta citada per Plini lo Vièlh jol nom de taminia.
Descripcion
Es una espècia de planta de tija prima, volubila, podent aténher 3 m de long. Es vivaça mercé a una gossa raiç, negrenca, tuberizada, en forma de nap e que dona cada an de brots novèls.
Las fuèlhas altèrnas, de peciòl dotat de doas glandulas, son cordadas (en forma de còr), de sinus plan obèrt, acuminadas, primas, lusentas. Fach excepcional per una monocotiledòna, lo limbe es constituit d'un malhum de nervaduras non parallèlas.
Saint-Denœux
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Dioscorea communis
Descripcion
Las flors jaunas-verdencas son pichona (3-6 mm de diamètre) e amassada en rasim. Los sèxes son separats (planta dioïca). Las flors masclas son dispausadas lo long de rasims prims de 5-10 cm de long, las femes en grop quichat. La florason se debana e abril-mai-junh, segon lo clima.
Saint-Denœux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dioscorea communis
Descripcion
Los fruchs son de pichonas baias rojas, brilhantas, chucosas, de 12 mm de diamètre, persistentas l'ivèrn après la senescéncia de la fuèlhas.
Ecologia
Buta suls de sòls rics e frescs, pels bòsques e bartasses.
Composicion e proprietats
Lo reponchon conten de glicosids d'espirostanas e de furostanas (de saponosiaes amb genina esteroïdica), d'esteròls, istaminas e fenantrènas (dotats d'activitats citotoxicas). La batatasina I, un derivat de fenantrèn, es un inibitor de ceissença de las plantas.
Los esteròls detectats dins la fuèlhas e las tija del reponchon, coma d'autras Dioscorea, son subretot lo β-esitosteròl, l'estigmasteròl e lo colesteròl. Contenon tanben de diosgenina e de nhamogenina, dins de proporcions variablas seguent lo moment de l'an o l'edat de la planta.
Aquela espècia conten tanben de cristals en forma d'agulha d'oxalat de calci. La consomacion dels fruch, o del tubercul, pòt provocar de trèbles digestius grèus. Se la deu considerar coma toxica.
Utilizacion
vinheta|Tanas de reponchons, sola partida non toxica de la planta. Los brots joves son consomits coma d'espargues subretot dins Avairon, Òlt, e lo Tarn e Garona e subretot Tarn.
La sabor es amarga mas pas cap de toxicitat foguèt constatada. A la coseson, gaireben tot l'amarum desapareis : la cal getar dins l'aiga bolhissenta al culhir. Se consoma en moleta o ensalada. Lo mètge grèc, Dioscorides reconeis sas proprietats emenagògas, diureticas e antiepilepticas.
Lo contacte dels fruchs madurs o dels rizòmas pòt provocar de dermatitas a causa de la penetracion dins la pèl de cristals d'oxalat de calci en forma d'agulhas primas.
Malgrat sas proprietats rubefasentas e vesicanta (provocant de bofigas sus la pèl), la raiç èra utilizada en medecina populara per curar las contusions e marcaduras, d'ont son nom d’èrba de las femnas batudas. La pulpa ruscada es aplicada localament. La raiç bolhida 2 a 3 oras, espotida amb de grais, èra un enguent pels reumatismes en nauta Provença.
Monts Transantartics
thumb|right|Relèu d'[[Antardida ambé lei Monts Transantartics.]]
Lei Monts Transantartics (ò Cadena Transantartica) son una cadena de montanhas situada en Antartida. D'una longor d'aperaquí 3,500 km e d'una espessor mejana de 300 km, s'estend sensa interrupcion dau Cap Adare a la Tèrra de Coats. Son origina es volcanica e sa formacion comencèt i a 65 milions d'annadas. Plusors cimas i passan 4 000 m d'altitud coma lo Mont Kirkpatrick (4,528 m), lo Mont Markham (4,351 m), lo Mont Kaplan (4,230 m) ò lo Mont Minto (4,165 m).
Tilleul-Dame-Agnès
Tilleul-Dame-Agnès en normand (Tilleul-Dame-Agnès en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Aquela municipalitat se situa sul scenari del Neubourg.
D'ancianas marnières s'enfonsan de tempses a autre en los camps e jols ostals, en provocant respectivament trauques e dels fissures quitament lo effondrement de la bastissa.
Cette commune se situe sur le plateau du Neubourg.
D'anciennes marnières s'affaissent de temps à autre dans les champs et sous les maisons, provoquant respectivement des trous et des fissures voire l'effondrement du bâtiment.
Menou (Nièvre)
Menou es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'aglomeracion de Menou s'es probablament desvolopada a l'epòca gallo-romaine (es en tot cas #çò que semblan indicar de descobèrtas aerianas en datant de mens de 25 ans), #çò qu'exclutz pas d'en un autre luòc pas una origina gauloise mai anciana.
Vasarac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Menou (Nièvre)
Istòria
L'agglomération de Menou s'est probablement développée à l'époque gallo-romaine (c'est en tout cas ce que semblent indiquer des découvertes aériennes datant de moins de 25 ans), ce qui n'exclut d'ailleurs pas une origine gauloise plus ancienne.
Cara al sol
Lo Cara al sol es l'imne de la Falange Espanhòla de las JONS. Foguèt compausat en 1936 per José Antonio Primo de Rivera amassa amb Agustín de Foxá e d'autres membres de la direccion del partit, amb una musica escricha pel compositor basc Juan Tellería.
Tre la fin de la Guèrra Civila Espanhòla, venguèt un dels imnes oficials franquistas amassa amb la Marcha Reiala e la Marcha d'Oriamendi.
Torcy-et-Pouligny
Torcy-et-Pouligny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vasarac
Luòcs e monuments
thumb|left|300px|La glèisa de Sant Julian de Vasarac.
Bourgogne-mousseux
Lo bourgogne-mousseux es un vin efervescent roge d'apelacion d'origina contrarotlada (AOC) qu'es produch en Borgonha.
Essent una AOC regionala, la produccion de bourgogne-mousseux es possibla dins tot lo vinhal de Borgonha.