cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christiane Oelze
Biografia
Christiane Oelze trabalha ambe d'orquèstras e de caps d'orquèstra célèbres, entre autres regularament ambe l'Orquèstra filarmonica de Berlin e Sir Simon Rattle. Es solista dins de festenals prestigioses, dont la BBC Proms, Glyndebourne, lo Festenal de Salzborg, lo Schleswig-Holstein Musik-Festival, lo Festenal de Lucèrna, Tanglewood e lo Mostly Mozart Festival de New York. Sas aparicions dins de produccions novèlas son aclamadas e se mostrèt dins los grands operàs coma Covent Garden, Hamburgische Staatsoper, Opéra National de Paris.
Christiane Oelze es mai que mai una interprèta de Mozart e tanben de la musica del sègle XX, coma la que los nacionalsocialistas nommavan «Entartete Musik», las òbras defendudas dels compositors Hanns Eisler, Kurt Weill e Viktor Ullmann. Aima especialament cantar lo Lied, ambe son pianista de longa data Eric Schneider e los pianistas solistas Mitsuko Uchida (al Carnegie Hall) e Pierre-Laurent Aimard (entre autres al Festenal Mozart de Salzborg e al Festenal d'Aldeburgh).
Enregistrèt a las marcas Deutsche Grammophon, Teldec, Capriccio, Berlin Classics e Phoenix.
Ensenhèt de 2003 a 2008 en tant que professora de cant a la Robert-Schumann-Hochschule de Düsseldorf.
Dieter Kunzelmann
Dieter Kunzelmann (Bamberg, 14 de julh de 1939) es un activista politic d'extrèma esquèrra alemand. A la debuta de las annadas 1960s èra membre del grop artistic SPUR e en 1967 foguèt un dels fondadors de Kommune 1.
Sant Laugier d'Aurenja
Sant Laugier, Sant Laugier d'Aurenja ò Sant Laugier dau Ventor (Sant-Lóugié dóu Ventour en nòrma mistralenca ; Saint-Léger-du-Ventoux en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Toponimia
Atestacions ancianas: Noms francés:
Istòria
La comuna es de la Comtat. Es annexada per França en 1791 (districte de Carpentràs, 1792 departament de Droma, 1793 departament de Vauclusa).
Frederic Mistral li passa en davalant dau Ventor. Lo cònta dins sos Memòris e racòntes: “Au calabrun, finalament, arriberiam a Sant Laugier, un marrit endrechon qu'es au pè dau Ventor, abitat per de carbouniers e tot apalhat de lavanda.”
Étrépilly
Étrépilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lobaressa
Lobaressa (Loubaresse en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
9 d'agost
Decèsses
Veire tanben :
Werner Krien
Werner Krien (Berlin, 7 de març de 1912 - Berlin, 6 de març de 1975) foguèt un cineasta alemand. Durant sa carrièra que durèt de 1931 a 1965 realizèt aperaquí 70 films.
Saül (Guaiana)
Saül es una comuna francesa d'otramar, situada dins lo departament de Guaiana e la region de Guaiana.
Rogna
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marguestau
Marguestau (Marguestau en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing que parten de l'obratge d'Ernèst Negre, Toponymie du canton de Rabastens, p. 144 e explican Marguestau per *merga, crotzament entre lo latin merda e lo gallic marga, « marla » e *estaut, reduccion de l'ancian occitan estalzi, « canèr, mardar ».
André Soutou, en 1964, que refuta l'explicacion de Negre, Dauzat e Rostaing a prepaus de 9 lòcs nommats Marguestau (variantas Merga-, -staud, -staut) per rasons foneticas e practicas (abséncia d'arriu, arriu net e non pas pudent) e tanben la de Gamillscheg : marka, « termièra, marca » e -stald, « endret on se tenen » (mot inatestat); que pròva es un toponime exclusiu de l'oèst occitan e de la prumèra fasa de la conquista visigotica, donc deu sègle V : *mark- e *gastald, « personatge qui a aquesit un territòri, ua marca, administrator d'un país conquesit navèrament ».
Nekuia
En poesia grèga, lo tèrme de Nekuia (grèc ancian: νέκυια) se referís al libre XI de l'Odissèa que descriu la descenda d'Ulisses dins lo mond sosterranh (la localizacion geografica d'aquel es debatuda). Ulisses davala dins lo mond dels mòrts per tal de poder consultar lo prèire e lo profèta Tiresiàs cossí li cal far per tornar a l'ostal. Sacrifica un anhèl que Tiresiàs ne pòsca beure lo sang. Apuèi se fa amb las armas dels eròis defuntats. La Nekuia relata costumas e cresenças del culte de la necromancia, valent a dire la consultacion dels mòrts coma biais de divinacion. Las rèstas consequentas de çò que foguèt, mai que probable, lo temple màger de la necromancia (Nekromanteion) son situadas sus un puèg dominant lo riu d'Aqueron al nòrd-oèst de Grècia. Aquel sit es tanben conegut jol nom de Nekuiomanteion.
Nekuia es tanben lo nom d'un nombre important de projèctes artistics e de grops musicals.
Periana
Periana es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Wu Cheng'en
thumb|200px|Lo viatge en occident Wu Cheng’en es un escrivan chinés. Wu Cheng’en es naissut en 1500 e mòrt en 1582. A escrich lo roman Lo viatge en occident qu’es un dei Quatre libres classics chinés. Aquelei libres son conaissuts e presats per toei lei personas ( enfants e adultes ). Wu Chen’en es fòrça famós en China.
Mormansk
Mormansk (en rus: Мурманск) es una vila de Russia e la capitala de l'óblast de Mormansk. Es tanben un pòrt important situat en riba orientala de la baia de Kola, dins la mar de Barents. Sa populacion s'enauçava a en 2015. Cinquanta-sesena per sa populacion dins la Federacion de Russia, es la vila pus granda al mond al nòrd del cercle Artic. La vila viu principalament de l'expleitacion del gas de la mar de Barents e de las activitats portuàrias (pr'amor del Gulf Stream lo pòrt es liure de glaç tot l'ivèrn).
Brussèlas
Brussèlas (Bruxelles en francés; Brussel en neerlandés; Brüssel en alemand; Brussels en anglés), es la capitala de Belgica e lo sèti dels govèrns e parlaments de mantuna de sas entitats federadas (la Region de Brussèlas Capitala, la Comunautat Francesa de Belgica, la Comunautat e la Region Flamencas), e mai d'organizacions internacionalas, coma l'OTAN e de nombrosas institucions de l'Union Europèa.
Son nom se pronóncia localament en francés. Lo gentilici es brusselés -esa.
La comuna de Brussèlas proprament dita esa constituïda de plusors territòris: d'en primièr lo Pentagone qui delimita lo centre istoric, puèi las ancianas comunas de Laeken, Haren e Neder-Over-Heembeek, e enfin de las partidas de comunas vesinas anexadas que son lo quartier Nòrd-Èst amb l'extension modernista del quartièr nòrd amb sos imòbles torres, lo quartièr europèu e lo quartièr de l'avenue Louise lo bòsc de la Cambre e una part de la selva de Soignes.
La vila de Brussèlas s'estend sus una superfícia de e compta 179,688 abitants al 1èr de setembre de 2017, siá una densitat de.
Ippling
Ippling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia de Peró
L'economia de Peró es un rebat de sa geografia variada- un litoral arid, los Andes mai al dedins, e la seuva Amazonica que s'estend fins a la frontièra amb Colómbia e Brasil. Lo país a de ressorsas mineralas abondosas dins las regions de montanha, e lo sieu litoral es ric en peis. Tradicionalament, lo país s'es basat tradicionalament en l'espleitacion, tractament e exportacion de las ressorsas naturalas, principalament minièras, agricòlas e de pesca. Malgrat aiçò, en los darrièrs ans s'obsèrva una diversificacion fòrça importanta e una creissença notabla dins de sectors coma l'agroindustria, de servicis e d'indústrias leugièras, amb importanta valor agregada.
La majoritat dels perovians vivián de l'espleitacion, transformacion e exportacion de las ressorsas naturalas, de l'agricultura e dels servicis. Las politicas d'industrializacion aplicadas dins las annadas 50, 60 e sustot 70, basadas en la substitucion d'importacions, aguèron gaire d'efièch. La fòrta crisi economica de la fin de las annadas 80, va agudizar encara mai los problèmas, fins a l'aplicacion d'una politica drastica de dubertura neoliberala e correccion dels comptes fiscals dins las annadas 90, çò qu'a permés l'expansion economica del país.
Après mai de 15 ans d'aplicacion d'aquelas mesuras economicas, e davant una economia mondiala en expansion, comencèron d'aparéisser de resultats positius apiejats per la conjontura internacionala, mas tanben per un adequat ordenament en los comptes intèrnes: l'economia cresquèt de mai de 4% l'an entre 2002 e 2006, amb un taus de cambiament estable e una inflacion bassa. La creissença sautèt per 9% a l'an entre 2007 e 2008, ajudat per l'ascens dels prèses internacionales dels metals e las politicas agressivas de liberalizacion. Las exportacions o faguèron en mai de 27% en arribant a US$ 31 500 milions, l'investiment privat e public atenguèt 21% del PIB, las resèrvas internacionalas netas (comprés l'aur) arribèron als US$ 35 131 milions, las intradas de l'Estat per recobrament d'impòstes aumentèron de 33%, lo deute per lo qu'es del PIB se redusiguèt notablament de 50% en 2000 a 24% lo 2008, e lo budgèt nacional cresquèt en 50% en los darrièrs cinc ans, fins a arribar als US$ 32 500 milions. Malgrat aiçò, en 2009 i aguèt una casuda del creissença per 1%, coma resultat de la recession mondiala. La creissença rapida del país ajudèt a redusir a 15% la praubesa dempuèi 2002, e mai lo caumatge demòre naut.
La Chapelle-Achard
La Chapelle-Achard es una anciana comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire. Lo 1èr de genièr de 2017, la comuna fusionèt amb sa vesina La Mothe-Achard per donar la comuna novèla nomenada Les Achards.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
110 mètres baranhas
thumb|right|300px|110 mètres baranhas Lo 110 mètres baranhas es una espròva d'atletisme reservada als òmes ; l'espròva equivalenta per las femnas es lo 100 mètres baranhas. Consistís a percorir la distància de 110 mètres en passar dètz baranhas d'una nautor de distantas entre elas de. Inspirat de las corsas ipicas de steeple-chase, la disciplina vegèt lo jorn al mitan del sègle XIXen dins las universitats britanicas jos la forma d'un 120 yards. Present tre los primièrs Jòcs de l'èra modèrna en 1896, lo 110 m baranhas faguèt sempre partit del programa olimpic. Lo recòrd del monde de l'espròva es a l'ora d'ara detengut per l'american Aries Merritt, autor de 12 s 80 lo 7 de setembre de 2012 durant lo meeting Memorial Van Damme de Brussèlas.
The Weeknd
right|200px|thumb|The Weeknd (Abel Tesfaye) sus l'empont en 2018 Abel Tesfaye, dich The Weeknd, es un cantaire canadian d'origina etiopiana anglofòn, tanben autor, compositor e productor musical. Es nascut lo 16 de febrièr de 1990 a Toronto (Canadà). Comença sa carrièra musicala en 2009.
Fonda lo labèl XO en 2011 e publica sos primièrs adobaments House of Balloons, Thursday, e Echoes of Silence.
En 2012, signa un contracte ambe lo labèl Republic Records e torna editar sos adobaments dins l'album compilacion Trilogy. Son primièr vertadièr album estúdio, Kiss Land, sortís en 2013. Son segond album, Beauty Behind the Madness, mes en venda en 2015, conten los singles The Hills e Can't Feel My Face. Lo tresen album, Starboy, coneis el tanben una polida capitada comerciala. Enfin, son quatren album, After Hours, a una capitada planetària colossala en 2020 en particular ambe los tubes Blinding Lights (2020) e Save Your Tears (2021).
Hiragana
L'hiragana (平仮名, ひらがな o　ヒラガナ) es un sillabari japonés, un dels compausants del sistèma d'escritura japonés, amb los katakanas, los kanjis, e l'alfabet latin (Rōmaji.) Hiragana e katakana son ambedós de sistèmas kana, que cada simbòl i representa una mora. Cada kana pòt èsser una vocala coma "a" (あ); una consonanta seguida d'una vocala coma "ka" (か); o "n" (ん): una consonanta nasala.
Tot mot japonés se pòt escriure en hiraganas. Dins la practica, los hiraganas s'utilizan pels mots pels quals existís pas cap kanji, e per las particulas japonesas coma kara から "de", e los sufixes coma ~san さん "En, Na." e tanben per precisar la prononciacion dels kanjis pauc coneguts (los apèlan alara furigana).
Taula d'hiragana-rōmaji
Kana (skriftsystem)
Las Cabanas (omonimia)
Las Cabanas pòt designar:
Sainte-Agathe-la-Bouteresse
Sainte-Agathe-la-Bouteresse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Ducat d'Atenas
thumb|right|Estats latins, compres lo Ducat d'Atenas, après lo partiment de l'[[Empèri Bizantin en 1204.]]
Lo Ducat d'Atenas es un estat latin fondat après lo partiment de l'Empèri Bizantin consecutiu a la Quatrena Crosada. Existiguèt de 1204 a 1458. Sa capitala èra Atenas mai son centre politic vertadier foguèt Tebas. Aqueu principat èra teoricament sota la senhoriá de l'Empèri Latin mai èra, en realitat, independent. Foguèt contrarotlat per de nobles francés de 1204 a 1311, catalans de 1311 a 1390 e italians de 1390 a 1458. Foguèt finalament ocupat e annexat per lei Turcs Otomans.
Entrechaums
Entrechaums (Entrechaux en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Hudiviller
Hudiviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Los comunas limitrophe son (en lo sens horaire còlportaire del Nòrd) : Flainval, Anthelupt, Rosières-a las-Salines e Dombasle-sus-Meurthe.
Les communes limitrophe sont (dans le sens horaire en partant du Nord) : Flainval, Anthelupt, Rosières-aux-Salines et Dombasle-sur-Meurthe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Walter Kaufmann
Walter Kaufmann, nascut Jizchak Schmeidler (Berlin, 19 de genièr de 1924) es un escrivan germanoaustralian.
Abelion
vinheta|200px|Altar votiu galloroman, dedicat al dieu Abelion. Trobat dins lo vilatge de [[Garin (Nauta Garona)|Garin. Ara al Musèu de Sant Ramon a Tolosa.]] Abelion es un dieu de la Gàllia antica. Èra venerat dins la region actuala de Comenge (èra a l'epòca romana lo territòri del pòble dels Convènas). Al comptar lo nombre de descobèrtas arqueologicas qu'atestan del cult d'Abellion e son espandiment geografic pro grand, foguèt de segur lor dieu màger.
Avèm una representacion del dieu Abelion. Pasmens, coma montra pas cap atribut e que l'etimologia de son nom demora controversiada, pas res permet d'afirmar de segur quinas èran la foncions d'aquela divinitat.
Epigrafia
vinheta|Al dessús e al dejós del cip funerari d'un parelh, dos altars per Abelion dins la paret del cabeç de la glèisa de Sent Aventin. Coma per las autras divinitats pirenencas, se coneis Abelion sonque mercé a las inscripcions trobadas sus d'altars votius galloromans datant dels sègle I. Mai d'un d'aqueles altars avián estat utilizats coma remplecs dins la maçonariá de las glèisas romanicas (per exemple la capèla Sent Pèr de la Morena a Garin o la glèisa de Sent Aventin). Lo nom del dieu pren d'ortografias diferentas (Abellio, Abelio o Abellion)
Aqueles ex-voto conformes a las tradicions ritalas romanas e que las dedicacions son redigidas en latin, testimònian de l'influéncia que podèt aver exercir la civilizacion romana sus las formas exterioras de son cult. Pas mens i a pas cap de dobte qu'Abelion es un nom anterior a la conquèsta de las Gàllias pels Romans.
Espandiment de son cult
S'es comun de dire per las autras divinitats dels Pirenèus que son de dieus locals que l'airal d'influéncia èra fòrça limitat, es pas del meteis per Abelion : los quatorze altars votius trobats en Nauta Garona (a Aulon, Vilhèra, Bots, Burgalais, Cardeihac, Havars, Garin, Montauban de Luishon, Sent Avantin e Sant Biat ) mòstran que son cult s'espandissiá al Sud dempuèi la val del Larbost e de la Pica (près de Banhèras de Luishon) tot lo long de la nauta val de Garona per acabar al Nòrd fins a la partida orientala del plan de Lanamesa.
Al contrari dels dieus romans, mai sovent presents en mitan urban (a Lugdunum Convenarum, la capitala dels Convènas), es dins l'espaci rural que s'onorava los dieus pirenencs. Coma se pòt le remarcar segon la localizacion de las descobrtas, Abelion escapa pas a aquela règla.
Iconografia
Existís pas qu'una sola representacion del dieu Abelion : l'altar trobat a la capèla Sent Pèr de la Morena de Garin pòrta, mai que la dedicacion, un bas relèu figurant la divinitat. Mai es una de las raras escsenças ont se dispausa de la representacion d'una divinitat pirenenca identificat per son nom (l'autre cas es aquel del dieu Mart Sutugius a Sent Blancat). Aquel altar es servat uèi al Musèu de Sant Ramond de Tolosa e foguèt remplaçat per una copiá sul luòc de la descobèrta.
Abelion i es presentat jols trachs d'un òme portant una tòga fronzida, los pèls corts tirats en arrièr. Pas cap de simbòl ni attribut permet de precizar sas foncions.
Etimologia
drecha|vinheta|Altar per Abellion (glèisa de Sant Aventin, Nauta Garona). drecha|vinheta|Altar per Abellion (glèisa de Sant Aventin, Nauta Garona). Las racinas aquitanicas (e donc non indoeuropèas) son frequentas dins l'etimologia dels noms de las divinitats dels Pirenèus. Sembla qu'es pas lo cas d'Abelion. Mas l'origina exacta de son nom demora controversiada.
Abelion foguèt un dels primièrs dieus pirenencs conegut dels istorians: l'inscripcion d'Aulon fuguèt mencionada a partie del sègle XVI dins los escrichs de Joseph Juste Scaliger. E dempuèi alara s'interroguèt sus l'etimologia d'Abelion. Los erudits d'aquela epòca l'aprochèron del « cretés » ἀβέλιος, abelios, lo Solelh. Afirmèron que l'Abelion pirenenc, lo Belenos gallés e l'Apollon grecoroman essent pas qu'una sola e meteissa divinitat : èra perl elas l'Apollon dels Galleses que parlava Juli Cesar, lo « Belenus noric » que parlava Tertullian.
Aquel avís se tornèt prene e repetar d'un autor cap a l'autre sens contradiccion notabla, fins a la mitat del sègle XVIII: l'article Abellion de l'Encyclopédie de Diderot e D'Alembert s'insurgís alara contra aquela opinion que considèra infondada. Al sègle XIX, encontrerá encara l'oposicion de mai d'un epigrafistas e arqueològs coma Alexandre du Mège, Julien Sacaze e Edward Barry. Dins la primièra mitat del sègle XX, Raymond Lizop la reviscola: evòca l'« Apollon pirenenc » jols trachs d'un dieu solar, fa d'Abellio lo parèdra de Belisama e tanben lo precursor de l'Apollon grecoroman. Consacra a la divinitat de sanctuaris que pas cap de descobèrtas arqueologica ven piejar, a Sent Bertran de Comenge e suls nauts de la val d'Oelh, que fa d'Abelion la divinitat eponima. Uèi encora, aquelas conjecturas contunhan d'èsser publicadas pels folcloristas.
Una segonda etimologia d'origina grèga foguèt prepausada per Edouard Philippon al començement del sègle XX. Aparentava Abellio al grèc ἄελλα, aella, « vent, tempèsta ».
D'autras autors veson fin finala dins Abellio totjorn un element indoeuropèu mas de aqueste còp de metre en parallèl famb la raíç celtica *avallo- o gallesa *abalo- / *aballo- que significa « poma, pomièr ». Aquel ipotèsi l'avançava Camille Jullian, encara al començament del sègle XX.
Influéncia sul folclòre e la cultura populara
En Bigòrra, entre las vals de Lespona e de l'Ossoet, i a una crotz de pèira dicha Crotz de Belòc, que la tradicion ne fa la tomba de Millaris, lo vièlh pastre de las legendas fondatriças de la mitologia pirenenca. Presenta un visatge redond sus una de sas fàcias. Lo folclorista Olivier de Marliave supausa que poiriá èsser un ancian altar pagan consacrat a Abelion, retalhat en crotz als començament de l'implantacion crestiana.
Es del dieu Abelion que l'escrivan Raymond Abellio prenguèt son pseudonim.
Briança
Briança es 'na ribiera d'Occitània, en Lemosin, dins lo departament de la Nauta Vinhana. Petita mas abondanta, es afluent de Vinhana en riba mança, donc un sosafluent de Léger.
La font de Briança se tròba a l'oest dau massís dau Mont Gargan aperaquí d'altitud, a La Crosilha.
La Vèrnha
La Vèrnha es un toponim occitan que pòt designar:
Bernd Dost
Bernd Dost (Dortmund, 16 de mai de 1939) es un jornalista, realizador, escrivan e editor alemand.
Pizarra
Pizarra es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Marçanés
Marçanés (Marsaneix en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dempuei lo 1er de genier de 2017, es comuna delegada de la comuna novela de Sanilhac, emb Bruelh e Nòstra Dama de Sanilhac.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [mɒrʂɒ’nej].
Las fòrmas ancianas son Marsanes, au segle XIII, Marsaneys, en 1312, Marsenes, en 1365. La prononciacion es [mɒrʂɒ’nej]. Lo nom se descompausa en Martius o Marcius, sufixe -anum e sufixe -ensem, mas l'interpretacion pòt chamnhar segon los autors : un nom latin d'òme, Martianus e sufixe -ensem, emb lo sens de « los bens de Martianus » (Tanet e Hordé), mesma chausa mas sens precision d'epòca, donc los bens de Martianus / Marcianus, a l'epòca gallo-romana, o los bens de Marçan, a l'epòca occitana (Dauzat e Rostaing, implicitament, lo site de las comunas de Dordonha, explicitament). ,, La grafia es donc Marçanés.
Saint-Martin-d'Auxigny
Saint-Martin-d'Auxigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mapa de Cassini
La mapa de Cassini o mapa de l'Acadèmia foguèt la primièra mapa topografica e geometrica establida a l'escala del reialme de França dins son ensemble. Seriá mai apropriat de parlar de mapa dels Cassinis, per amor que foguèt dreiçada par la familha Cassini, principalament César-François Cassini (Cassini III) e son filh Jean-Dominique Cassini (Cassini IV) al sègle XVIII.
L'escala adoptada es d'una linha per cent toises, siá una escala de 1/86400 (una toise val 864 linhas).
14 d'agost
Decèsses
Vejatz tanben:
La Vèrnha (omonimia)
La Vèrnha pòt designar:
Pompiac (Agenés)
Pompiac (en francés Pompiac tanben) es una anciana comuna occitana d'Agenés situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 1825, es dins la comuna de Castilhonés.
Toponimia
Per Pompiac (Gers), vaquí çò que Dauzat e Rostaing donan : lo nom ven de Pompeius, o milhor de Pompius, emb lo sufixe -acum, latinizacion del sufixe gallés -ācon. Se n'es aital, Pompiac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Pompeius o Pompius. La preferéncia de Dauzat e Rostaing per Pompius ven de çò que Pompeius pòt tanben donar Pompejac.
Region de Brussèlas Capitala
La Region de Brussèlas Capitala (en francés: Région de Bruxelles-Capitale; en neerlandés: Brussels Hoofdstedelijk Gewest undefined) es una de las tres regions de Belgica d'estatut bilingua (francés: 90% / neerlandés: 10%). Lo 1èr de genièr de 2023, sa populacion rejonhiá 1 235 192 abitants sus una superfícia de 161,38 km2.
Geografia
Lo ponch culminant de region de Brussèlas Capitala se tròba en fòrest de Soignes a 127,5 mètres al dessús del nivèl de la mar dins la comuna d'Uccle.
Arrondiment
vinheta|Arrondiment de Brussèlas. L'arrondiment administratiu de Brussèlas es un arrondiment administratiu de Belgica e sol de la Region de Brussèlas Capitala ocupant lo meteis espaci d'aquela region.
Populacion
Lo seguent grafic repren la populacion residenta al 1èr de genièr dempuèi 1990.
Nòtas
<references group="Nòta" />
Allonzier-la-Caille
Allonzier-la-Caille en arpitan (Allonzier-la-Caille en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
La municipalitat de Allonzier-la-Calha a situat a 12 quilomètres al nòrd de Anecí e 30 quilomètre al sud de Genève. Lo terroir a limitat al nòrd per las gargamèlas prigondas de las Usses a l'èst pel Viéran e a l'oèst pel ruisseau de Mounant. A constituit essencialament d'un tuc culminant a Nombre|887|mètres, trucada lo Crêt de la Madama, terminaison septentrionala de la Mandallaz, e d'una pichona plana en dominant la entaille de las Usses, ont se pòt veire de polidas falaises urgoniennes.
La municipalitat dispausa de divèrses caserius :
La commune d'Allonzier-la-Caille est située à 12 kilomètres au nord d'Annecy et 30 kilomètre au sud de Genève. Le terroir est limité au nord par les gorges profondes des Usses à l'est par le Viéran et à l'ouest par le ruisseau de Mounant. Il est constitué essentiellement d'une colline culminant à 887 mètres, appelée le Crêt de la Dame, terminaison septentrionale de la Mandallaz, et d'une petite plaine dominant l'entaille des Usses, où l'on peut voir de belles falaises urgoniennes.
La commune dispose de plusieurs hameaux :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Beuvron-en-Auge
Beuvron-en-Auge es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat se situa en lo país de Auge, a parièra distància dintre Can e Lisieux (30 quilomètres). thumb|upright=1.5|left|Intrada del pòble.
La commune se situe dans le pays d'Auge, à égale distance entre Caen et Lisieux (30 kilomètres). thumb|upright=1.5|left|Entrée du village.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Beuvron-En-Auge èra un duché pres per la familha de Harcourt, demòra pas mai que las ruïnes e lo tertre del castèl ducal.
Una halte ferroviaire a #èsser dobèrta en 1879 sus la linha Mézidon - Dives-Cabourg, esperlongada fins a la parca de Trouville-Deauville en 1884. La seccion entre la parca de Mézidon e la parca de Dives-Cabourg a #èsser barrada al tràfec viatgèr en 1938 e al fret en 1969. thumb|upright=1.5|left|Centre del pòble.
Beuvron-en-Auge était un duché détenu par la famille d'Harcourt, il ne reste plus que les ruines et le tertre du château ducal.
Une halte ferroviaire a été ouverte en 1879 sur la ligne Mézidon - Dives-Cabourg, prolongée jusqu'à la gare de Trouville-Deauville en 1884. La section entre la gare de Mézidon et la gare de Dives-Cabourg a été fermée au trafic voyageur en 1938 et au fret en 1969. thumb|upright=1.5|left|Centre du village.
Maat Mons
Maat Mons es un volcan bloquier de Vènus. Situat d'Atla Regio, es l'edifici volcanic pus aut de la planeta amb una altitud de 8 km au dessüs dau nivèu mejan de la superficia. D'un diamètre de 395 km, a una caldera de 31 × 28 km que contèn plusors cratèrs d'afondrament segondaris. Fòrça elements suggerisson una activitat volcanica recenta .
Arne Tiselius
Arne Wilhelm Kaurin Tiselius (n. 1902, m. 1971) foguèt un bioquimista suedés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1948.
Pujerra
Pujerra es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Le Vauroux
Le Vauroux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mehmet II
thumb|right|Extension de l'Empèri Otoman de [[1307 a 1683, compres aquela realizada entre 1451 e 1481 per Mehmet II.]]
Mehmet II (30 de març de 1432, Edirne - 3 de mai de 1481, Gebze) foguèt lo seten sultan otoman de 1451 a 1481. Succediguèt a Murad II (1421-1451) e foguèt remplaçat per Bazajet II (1481-1512). Son rèine correspond a una aumentacion considerabla de la poissança otomana e a la formacion de l'Empèri Otoman.
La premiera partida de son rèine foguèt consacrat a l'eliminacion dei rèstas de l'Empèri Bizantin e deis estats latins. Premier, prenguèt Constantinòble lo 29 de mai de 1453 après sèt setmanas d'un sètge ben preparat. Puei, ocupèt Serbia (1454-1459), liquidèt lei darriereis estats bizantins (Morèa en 1460 e Trabzon en 1461), prenguèt l'illa de Lesbos (1462) e conquistèt Bòsnia.
Rincón de la Victoria
Rincón de la Victoria es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Mehmet II
Après aquelei succès, s'ataquèt ai poissanças crestianas majoras en Mediterranèa (Venècia) e dins lei Balcans (Ongria) e continuèt d'estendre la dominacion otomana en Anatolia. Aquò li permetèt de sometre totei lei tribús turcas anatolianas e Crimèa, d'ocupar lo rèsta de Grècia e divèrseis illas de la Mar Egèa. Pasmens, lei tropas de Mehmet II foguèron batudas a Ròdes que demorèt independenta fins a 1522.
En parallèl d'aqueleis expedicions militaras, Mehmet II es tanben l'autor d'una òbra legislativa importanta destinada a assegurar l'organizacion de l'Empèri. En particular, limitèt lo poder dei grands e generalizèt l'utilizacion de foncionaris esclaus au sen de l'adminstracion. Installèt la capitala otomana a Constantinòble e ordonèt la publicacion d'un recuelh de lèis.
Cerbèr
thumb|280px|right|[[Heraclès, Cerbèr e Euristèa, idria de la figuras negras, v. 525 av. J.-C., Musèu del Lovre (E 701)]]
Mite
Cerbèr èra lo filh de Tifon, considerat generalament coma un mostre qu'escupissiá de flamas, e d'Equidna, una creature divenca mitat sèrp e mitat femna. Sos fraires èran Ortos, gos dels infèrns bicefals e tanben l'idra de Lèrna, lo leon de Nemèa demest d'autres creaturas mostrosas. Cerbèr èra encadenat a las pòrtas de l'infèrn per empachar los mòrts de ne fugir e los vius d'i dintrar. Divèrses personatges mitologics capitèron pr'aquò de dintrar dins l'infèrn coma la princessa Psique o l'eròi Enèa que l'endormiguèron amb un pastís soporific. Orfèu l'aprivadèt en tocar la lira e en cantar mentre qu'Eracles lo vencèt e lo capturèt durant un dels dotze trabalhs que deviá realizar.
Vic de Cera
Vic de Cera o Vic de Carladés (Vic-sur-Cère en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Segon Joan Francés Blanc, lo limit entre los parlars lengadocians e auvernhats travèrsa l'extrèm nòrd de la comuna.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Vic, en 1265, Vicus, en latin, en 1307, Ballivia Vicensis, en 1644, Vicq, en 1684, Vic-en-Carladès (nom revolucionari). Lo nom de Vic ven del latin vicus, « vilatge, division administrativa sense estatut, a la diferéncia del municipium, vilatge de ciutadans romans, e de la colonia, vilatge de colons »; mas lo nom siaguèt emplegat a d'epòcas un pauc pus recentas,.
Voyager 1
Voyager 1 es una sonda espaciala estatsunidenca mandada dins lo Sistèma Solar per la NASA lo 5 de setembre de 1977. Susvolèt lei sistèmas de Jupitèr e de Saturne. Aquelei passatges permetèron de prendre de fotografias, d'estudiar l'atmosfèra, lo clima, lo camp magnetic, lei sistèmas d'anèus e de descubrir plusors sattelits novèus.
Quesnoy-sur-Deûle
Geografia
Situada a 12 quilomètres de Lille, a 6 quilomètres de la frontièra bèlga e a 4 quilomètres de la rocade Nòrd-Oèst, aquela vila presenta a las fes los atractius de la vila e de la campanha.
thumb|left|Quesnoy-sur-Deûle dans son canton et son arrondissement|180px Sur l'ex-route nationale 49 (devenue en 2006 la route départementale 949), Quesnoy-sur-Deûle doit son nom au passage de la Deûle qui coupe la ville en deux.
Située à 12 kilomètres de Lille, à 6 kilomètres de la frontière belge et à 4 kilomètres de la rocade Nord-Ouest, cette ville présente à la fois les attraits de la ville et de la campagne.
Istòria
Quesnoy Es la forma picarde equivalenta del francés rovièra, sortida del bas latin cassinus, d'origina gauloise *cassanos o *cassinos (quesne, roure èra d'en un autre luòc antany graphié caisne), seguit del suffixe -etu(m) en servint a designar un grop d'arbres apertenentes a la meteissa espècia, masculin a l'origina ey > ay > aja, vengut femenin en francés, mas pas en los dialèctes (cf. Lo Quesnoy). -oy Es la forma particulara paissièra per aquel suffixe en dialècte picard.
Quesnoy-Sus-Deûle a situat sus l' unica rota en connectant Lille a Comines, la siá vesina. Fins a, Quesnoy sofrís pillages de las armadas francesas als s. Quesnoy Deu lo sieu essor a la Deûle ont pas mens de 2400 vaissèls passan per an. Dempuèi la, dins lo vilatge rural s'apondon de nombrosas indústrias (lli, huileries, cerveseries, distilleries, doç…). Apòrtan una prospérité economica. De per la siá posicion, Quesnoy a sofèrt de guèrras, sustot aquela de 1914-1918 que # la vila a destruit pendent el a 95 %. La vila, cap de-luòc del costat, aperten a la comunitat urbana de Lille dempuèi 1966 e s'es jumelée l'an 1990 a Swisttal-Buschhoven en Alemanha.
Quesnoy est la forme picarde équivalente du français chênaie, issue du bas latin cassinus, d'origine gauloise *cassanos ou *cassinos (quesne, chêne était d'ailleurs jadis graphié caisne), suivi du suffixe -etu(m) servant a désigner un groupe d'arbres appartenant à la même espèce, masculin à l'origine ey > ay > aie, devenu féminin en français, mais pas dans les dialectes (cf. le Quesnoy). -oy est la forme particulière prise par ce suffixe en dialecte picard.
Narròssa
Narròssa (Narrosse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Narròssa qu'ei vienut ua banlèga de Dacs.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [na'rrɔsə]. Las fòrmas ancianas que son ecclesia de Narrossa, Sanctus Stephanus de Bedoiosse, Bediossa, totas deu cartulari de Dax, aus sègles XI-XII.
Dauzat e Rostaing que parten deu nom gau d'òmi *Narros, inatestat, varianta de Narius, dab lo sufixe aquitan -ossa.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom vien benlhèu deu nom « roman(ic) » d'òmi Narius, tractat com *Narrus, dab lo sufixe -oss.
L'ocupacion deu sòl qu'ei plan anciana, de l'Edat de Bronze a la fin de l'Edat de Hèr. J.B. Orpustan qu'explica lo radicau narr- per ua alteracion, frequenta en basco, de larr-, eth-medish vienut de lahar, « arromèc », sovent associat a eishartigatges. La finala qu'ei lo sufixe locatiu « indigèna » -otz(e).
Xavier Delamarre qu'explica Narròssa com *Nariossā, la proprietat de Narios (nom celtic), shens precisar la solucion de las dificultats foneticas.
Alamodactylus
Alamodactylus ei un genre escandit de pteranodon qu'apartenh pas ara familha de Pteranodontidae que demorèc pendent eth Cretacèu superior en Tèxas. Sonque a ua espècies, Alamodactylus byrdi (1).
Descurbiment
Alamodactylus sonque ei conegut peth olotipe SMU 76476, ua part dera ala quèrra dejà descrita per Myers en 2010 (2). Aguest fossil ère trincat e a un umer quèrre, era part distal deth quatau metacarpial dera ala e era part final deth proximal dera prumèra falange dera ala o quatau det. D'autes troçi der olotipe sigueren dejà descrits per Andres e Myers en 2013 e includen un sincarpal proximal quèrre, ua falange manual e quauqui troçi includint eth que poderián éster troçi de cran e ua possible articulacion dera maissa e tamben tendons uassitzats. Alamodactylus suguec prumèr aperat per Brian Andres e Timothy S. Myers en 2013 e era espècie siguec paerada Alamodactylus byrdi.
Eth nom de genre proven der Alamo - eth simbol dera independencia de Texas e dactylos que vò díder det en grec ancian e qu'ei un sufixe tradicional pes genres de pterosaures en referència a sòns dets des ales que son plan longs. Eth nom especific, byrdi aunora Gary Byrd, que descurbiguéc er olotipe. Aguest siguec amassat ena formason d'Atco, en er grop d'Austin, en eth nòrd de Dallas e ei deth Coniacian inferior, pendent eth Cretacèu superior miei, hè uns 89.8-88 milions d'annades (1).
Descripcion
Eth olotipe d' Alamodactylus siguec originauments clasat coma Pteranodontidae per Myers en 2010 e identificat coma un Pteranodon e qu'auia d'autes caracteristiques qu'eth hèien parièr a Nyctosaurus ena base d'ua amassada soleta d'un umer deth miei e un umer distal en forma de D qu'eth crotzava.
Filogenia
Er analisi filogenetic de Myers de 2010 e confermat per Myers en 2013 suggeria qu'Alamodactylus byrdi ère dera familha des Pteranodontidae e Nyctorsauridae. Aguest estudi ère eth mès gran, prigond e long que jamès s'a hèt filogeneticaments sus un pterosaure.
Sent Airard
Sent Airard es una anciana parròquia e aglomeracion d'Occitània, en Agenés, situada dins la ribièra de Dròt, prèp de Duràs, situada dins lo departament d'Òut e Garona de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Observacions sul terrenh
A la fin de las annadas 60, se podiá trobar prèp de la RD 668 (anciana RN 668), a l'èst dels quatre camins que la fan se crosar ambe la RD 708 (anciana RN 708), qualques roïnas e de rèstas de coronas mortuàrias dins las tèrras lauradas, signes de la preséncia d'un ancian cementèri. Lo lòc èra encara conegut coma Sent Eyrard (en francés). Ara, dos ostals abandonats e arroïnats, una bòria que sembla datar del sègle XIX, de bastiments agricòlas e un ostal individual recent ocupan çò que deviá èsser lo siti del vilatge de Sent Airard. Parallèlament a la RD 708 e a l'èst d'aquela, un camin nommat Chemin De Saint-Eyrard (Camin de Sent Airard) davala dempuèi la vila de Duràs en direccion de la RD 668. Lo vilatge seriá donc a quicòm coma un km de la vila de Duràs, en direccion del sud-èst.
Localizacion de la parròquia de Sent Airard
Segon Frédéric Vincent, la parròquia èra limitada per Dròt al sud, per son afluent Dourdèze (nom francés : en occitan, Dordesa ? Dordèsa ?) a l'oèst, que la separa de Balaiçagas, de Savinhac e de Luberçac (ara, dins la comuna de Sent Sarnin de Duràs). Sent Airard fasiá çaquelà una longa protuberància sus la riba dreta d'aquel riu, que se vei encara sus la mapa de la comuna de Duràs, eretièra de Sent Airard, al nòrd del camin que mena a Esclòtas e a Pelagrua. Lo limit ambe l'anciana parròquia de Sainte-Foy-la-Petite (Sainte-Foy-Petit ? nom occitan a determinar), à l'èst, es pas conegut; Frédéric Vincent supausa que podiá èsser un petit riu afluent de Dròt. Las devesas comunalas pòdon pas èsser d'ajuda, puèi que Sainte-Foy-Petit es integrat a la comuna de Duràs.
Sant Airard èra una parròquia de la diocèsi d'Agen, al limit ambe la de Vasats. Ara, seriá en Òlt e Garona, al limit ambe la Gironda del costat de Dròt, mas los limits departamentals juntan pas brica ambe'ls limits de las ancianas diocèsis.
Lo vilatge èra al contacte de la ribièra de Dròt e de la basa del penjal, qu'es sus un faciès molassic de l’eocèn superior, de melhor cultivar que los vertadièrs tèrrafòrts.
Toponimia
Lo sant que dona lo nom a l'anciana parròquia ei grafiat Eyrard, Ayrard, Airand, Ayrald, etc. L'origina del nom es germanica, compausada benlèu del nom heri, que significa «armada» e de l'adjectiu hard, «fòrt, dur». Bénédicte Boyrie-Fénié fornís doás atestacions latinas dins son Dictionnaire toponymique des Communes (du) Lot-et-Garonne a l'article Duras : Sancti Airardi (ecclesia ~) (tèxte datat de 977, dins las Costumas de La Rèula) e Sancti Airardi (villa ~) (1137). La datacion del primièr tèxte es discutida : poiriá èsser en realitat de la fin del sègle XII, perqué los monges de La Rèula avián interès a provar l'ancianetat de lors drets. Lo sent eponime ei probablament lo prumèr arquevesque d'Aush (cap a 879).
En se basant sus las atestacions latinas, que prepausan lo diftongue Ai- per la primièra sillaba, la grafia «Ey-» s'explica fòrt plan : tot [aj-] pretonic se muda en [ej-] dins la region dempuèi l'Edat mejana. Sembla donc que calga escriure Airard, prononciat [ej'rar]. Regionalament, la varianta sent del mou referencial sant es la sola coneguda. Una atestacion de 1126 presenta dins lo memòri de Frederic Vincent «prioratum Sancti-Heirardi ei donavimus...» mòstra que la tendéncia a far passar ai- pretonic a ei- es anciana.
Primièrs testimoniatges arqueologics
Sent Airard es pas, e tant se'n manca, lo primièr vilatge poblat de la senhoriá de Duràs. Anzàs, vilatge disparegut situat prèp de Senta Coloma de Duràs, foguèt abitat dempuèi lo Neolitic. I agèt pas tanpauc de villa gallo-romana, pr'aquò cinc sitis segondaris d'abitat antics i son coneguts.
La populacion de Sent Airard mudada a Duràs
Tot lo ròdol de Duràs aparteniá al sègle XII a la vescomtat de Vesaume (Bezaume, Bezaumes, Bezalme, Bezalmes, Vezalme, Vezalmes, Vezaume, segon los tèxtes; en latin, l'archidiaconat de Bezaume se podiá escriure Archidiaconatus Vesalmensis). A l'epòca, Sent Airard èra çaquelà ligat al monastièr benedictin de La Rèula per la preséncia d'un priorat.
Dins una letra dels Benedictins de La Rèula al rei Loís VII de França, de 1137 o un pauc aprèp, aqueles monges de La Rèula se planhon que lo vescomte de Vesaume (probable qu'es Guilhèm Amaniu de Gabardan) e son fraire an mudat de fòrça la populacion de Sent Airard prèp d'un castèl que possedisson (se tracta donc del castèl de Duràs), çò que, en mai de las devastacions e autres inconvenients, fa pèrdre a l'abadiá los revenguts dels peatges e del mercat de Sent Airard.
La letra precisa que Sent Airard comptava mai de tres cents ostals. Amai se se pòt supausar que l'importància del lòc es volontàriament exagerada, Sent Airard èra probablament una vila dins lo contèxte del sègle XII.
Entre 1137 e 1233, data de la mencion d'un prior de Duras, lo priorat de Sent Airard foguèt tanben mudat de la vila anciana a la vila novèla, Duràs. Lo mantenement e desvolopament d'aquesta es assegurat per la reconciliacion entre la vescomtat de Vesaume e 'ls monges de La Rèula. La capèla Senta Magdalena de Duràs deviá existir tanlèu lo sègle XII, perqué la glèisa parroquiala de Sent Airard èra luènh de la vila.
Sent Airard demorèt parròquia
Doás visitas parroquialas dels avesques d'Agen fan paréisser clarament que Duràs es pas una parròquia e que depend de Sent Airard. La primièra es la de Nicolas de Villars, al començament del sègle XVII e la segonda, la pus explicita, es la de Jules Mascaron (1634-1703), en 1680. Lo títol es clar : "glèisa e parròquia de St Airard de Duràs, de Senta Fe la Petita son annèxa e de la capèla Senta Magdalena en la vila de Duràs".
I aprenèm que lo curat de Sent Airard ditz las messas dins la capèla Senta Magdalena, malgrat que, segon los abitants de Sent Airard, las deuriá dire dins la glèisa de sa parròquia, e que l'avesque precedent, Claude Joly, aviá defendut (visita episcopala dins la parròquia del 25 d'abril 1661) que se faguèsse cap foncion curiala a Duràs. Dempuèi la visita de Nicolas de Villars, i a un vicari en mai del curat, a la carga del priorat de Duràs (ancianament de Sent Airard) que depend dels benedictins de La Rèula e quand se'n pòt pas trobar un, la messa se ditz pas sovent a Sent Airard e encara mens a Senta Fe la Petita, son annèxa.
La demografia de Sent Airard a la fin de l'Ancian Regime
Ara, se cal gardar d'imaginar un vilatge de Sent Airard dont l'importància seriá a la mesura de la populacion de la parròquia. Avèm un mejan per no'n assegurar. La mapa de Belleyme (Belèime ?), de las annadas 1780, mòstra que las futuras nacionalas 668 e 708 èron pas encara traçadas. Quand venguèron (al sègle XIX ?) las artèrias principalas del país de Duràs, i agèsse agut un vilatge un pauc important a costat de lor crosament, auriá pas mancat de desvolopar un barri dins aquel emplaçament privilegiat, malgrat la proximitat de la vila de Duràs.
Nòtas e referéncias
La font principala de l'article es lo memòri de mestresa de Frédéric Vincent sus l'istòria de la senhoriá de Duràs, consultable sul Web. Las referéncias de cada paragrafe portaràn sonque suls capítols e subdivisions del memòri e sus las autras fonts.
Velennes
Velennes pòt essèr:
Minuta (temps)
La minuta es l'unitat de temps que correspond a 60 segondas. Son simbòl es min.
Nòstre ostal crema e agacham endacòm mai
vinheta|Pancarta, en [[francés, ambe la citacion al moment d'una manifestacion pel clima (Soïssa, 2019).]] (en francés, ) es una frasa prononciada per Jacques Chirac, President de la Republica Francesa, en obèrtura del discors que faguèt davant l'assemblada plenièra del IVe Somalh de la Tèrra lo 2 de setembre de 2002 a Johannesburg en Sud-Africa, e que servís ara a designar aquela presa de paraula.
En se referissent especialament al rescalfament climatic, la declaracion del cap de l'Estat francés faguèt a l'encòp lo constat de la destruccion de la Natura e la critica de l'indiferéncia dels abitants de la Tèrra fàcia a aquesta catastròfa que met pr’aquò a l'espròva e en perilh l'espècia umana. Segon los comentaires, que presèron las intencions de l'orator, mas que planguèron tanben sa presa de consciéncia tardiva, que foguèt que fòrça pauc seguida d'efièches de la part d'aqueste, de son auditòri, e de sas ciblas. Lo meteis viatge permetèt a Jacques Chirac e al primièr ministre britanic Tony Blair d'aviar una collaboracion que finiguèt que desboquèt sus la mesa en plaça de la taxacion dels bilhets d'avion per finançar l'ajuda al desvolopament.
Istoric
La frasa foguèt escricha per Jean-Paul Deléage (fisician, geopolitològ, mèstre de conferéncias a las universitats d'Orleans e de París, militant e istorian de l'ecologia) especialament pel discors del president francés de l'epòca a aquel somalh mondial. Aquela frasa foguèt inspirada per la cançon Beds are Burning de Midnight Oil en 1986 (extrach : ). A l'epòca, Australia èra en preda als fuòcs de bòsques e lo rescalfament climatic n'èra la causa segon los militants ecologistas.
Contèxt
Lo discors de Jacques Chirac aguèt lòc lo diluns 2 de setembre davant l'assemblada plenièra de la quatrena edicion de çò que l'òm nomena comunament los somahs de la Tèrra, la quala comencèt lo diluns 26 d'agost e deviá s'acabar lo dimècres 4 de setembre. L'òme s'expremiguèt a la tribuna alara que veniá d'èsser reelegit President de la Republica Francesa lo 5 de mai precedent, al tèrme d'una eleccion durant la quala l'environament tengèut pas qu'una plaça segondària e que foguèt sustot marcada per la preséncia del candidat d'extrèma drecha Jean-Marie Le Pen al segond torn, aqueste sus qué se focalizèran los mèdias nacionals durant las setmanas que seguiguèron.
En rota per lo somalh, Jacques Chirac s'arrestèt a N'Djamena, al Chad, lo dimenge 1èr de setembre. Encontrèt Idriss Déby Itno e s'entretenguèt ambe el de la situacion regionala e de las relacions bilateralas abans de lo convidar en França e de repréner l'avion pel somalh. L'Airbus presidencial aterrèt sus la basa aeriana de Waterkloof a l'entorn de 21 òras e 30 minutas, e lo President s'installèt a l'ostalariá Sandton Hilton una mièja òra mai tard.
Es pas lo primièr còp que Jacques Chirac se retrobava en Sud-Africa coma cap de l'Estat francés : en junh de 1998, efectuèt una visita d'Estat de dos jorns dins aqueste país del 26 al 28. Çaquelà, encontrèt Nelson Mandela a aquela escasença, e visitèt pas Johannesburg, ont aviá lòc lo somalh.