cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Potte
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
A Beautiful Mind (filme)
A Beautiful Mind es un filme american realizat per Ron Howard, sortit en 2001. Aquel film foguèt nomenat 8 còps pels Oscars e se'n gasanhèt 4.
Potte
Nòtas
<references group=N/>
Villarejo del Valle
Villarejo del Valle es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
.finance
("finança" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d'abril de 2014.
Lusinhan Grand
Lusinhan Grand es una anciana comuna agenesa d'Òut e Garona fusionada ambe Sent Alari de Garona dins Sent Alari de Lusinhan lo 1èr de genièr de 1971.
Toponimia
La prononciacion es [lyzi'ɲaŋ -]. Las fòrmas ancianas de Lusinhan Petit son : Laziniano (de ~), en 1108, en latin, Lezynhan (de ~), en 1293, Lesinhac (ecclesia de ~) e de Andrenos, cap a 1300, Lasinhac (par. Sancte Marie de ~) et Sancti Martini d'Andrenx, cap a 1300, Lesagniaco (prioratus de ~), en 1317, Lesinhaco (prior et capella de ~), en 1326, en latin, Lesinhaco (prior et rector de ~) et Sancti Martini d'Andrenx, en 1520, en latin, Lusignan (N.D. de ~), en 1632, en francés. Las fòrmas en Lu- son totalament absentas a l'Edat Mejana e remplaçadas per de variantas en Le- o La-; Lu- apareis ambe'l francés. Lo sufixe es pas segur tanpauc. Dauzat e Bénédicte Boyrie-Fénié s'acòrdan pr'aquò per atribuir lo nom a un nom d'òme latin Lucinius e al sufixe latin anu(m) (mès Dauzat aviá pas qu'una atestacion),. Es benlèu imprudent d'atribuir, coma fan, las atestacions medievalas a d'errors d'escribas, amai se la fòrma orala actuala es d'acòrdi dambe la fòrma escrita. Dins un autre contèxte, legir es sovent passat a lugir. E coma i a pas de rason de supausar que los escribas coneissián pas lo país, caldriá puslèu explicar, en daissant de costat la question del sufixe, quin seriá lo nom d'òme se lo nom d'origina èra en Lesinh- : Licinius per los Lesinhan o Lesinhac occitans,. Se lo nom d'origina èra en Lasinh-, i a al mens Lazenay, que seriá un ancian Lacenus + -acum ; es aisit d'inferir una varianta *Lacenius de Lacenus. En sortent de l'Agenés, e per comparar, se pòt passar per lo Lusinhan pus celèbre, en Peitau, e que benlèu inspirèt l'atestacion de 1632 : Lusignan, qu'èra escrit en 929 vicaria Liciniacensis, en 1009 Liziniaco, Lezinan, cap a 1080, e Lusignen en 1340 (càmbiament de sufixe e, coma se vei, de vocalisme de la sillaba iniciala). Que demandar de mai ?
Presidiau
thumb|right|Lo sieti dau presidiau de [[Flandra a Bailleul]] Lo presidiau (var. presidial) era un tribunau de justícia dau Regim Ancian creat au segle XVI.
En genier de 1551 (calendier julian), lo rei Enric III de França, desirós d'assolidar son sistema judiciari, instituiguet per edicte reiau los presidiaus. Ne creet un per bailiatge e seneschauciá. Segon l'edicte de març de 1551 (calendier julian), fugueren creats 60 presidiaus, que 32 dau ressòrt dau Parlament de París. En foncion daus besonhs e de las necessitats (ressorsas dau Tresaur, annexion de noveu territòri...), lo nombre daus presidiaus atenguèt 100 en 1764.
Ierarquicament plaçat entre lo bailiatge e lo parlament, lo presidiau estatuissiá sus los afars civils que lor objècte era inferior a 250 liuras tornesas en capital o entre 10 e 20 liuras tornesas de renda. La senténcia s'executava per provision pasmens l'apel.
Lo presidiau interveniá pas dins los afars de mau estimar en valor o si los montants eran superiors a las 500 liuras tornesas, dins los afars concernissent l'estat o la qualitat de las personas, los afars eclesiastics... Dins 'queus cas, lo bailiatge restava competent.
Lo presidiau era tanben competent dins los afars criminaus concurrentament e per prevencion aus prebòsts e luectenents criminaus si decretava avans ilhs o lo mesme jorn.
Coma totas las jurisdiccions dau Regim Ancian, los presidiaus fugueren suprimits en 1790 per decret de l'Assemblada Nacionala.
Villar de Corneja
Villar de Corneja es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Villanueva de Gómez
Villanueva de Gómez es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
.wtc
(World Trade Centre, "centre de comèrci mondial" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d'abril de 2014.
.airforce
("armada de l'aire" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 30 d'abril de 2014.
.citic
("de la responsabilitat limitada" en anglés) es un nom de domeni depausat per l'entrepresa publica chinesa de fonds d'investiment (China International Trust and Investment Corporation, nom complet 中国中信集团公司 - zhōngguó zhōngxìn jítuán gōngsī). Es en servici dempuèi lo 29 d'abril de 2014.
Cheverny
Cheverny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Geografia
Cheverny Es un pichon vilatge francés, situat en lo departament de Loir-e-Doncas qu'e la region del Centre. La municipalitat s'estend sus 33,0 km² e compte 976 abitants (los Chevernois) dempuèi lo darrièr recensement de la populacion. La densitat de populacion es de 29,6 abitants per km² sus la comuna. Environat per las municipalitats de Tribunal-Cheverny, Cormeray e Torn-en-Sologne, Cheverny a situat a 14 km al Sud-Es de Bles la mai granda vila a proximitat. Situada a 90 mètres d'altitud, lo riu Lo Conon es lo principal cors d'aiga #que travèrsa lo vilatge de Cheverny.
Cheverny est un petit village français, situé dans le département de Loir-et-Cher et la région du Centre. La commune s'étend sur 33,0 km² et compte 976 habitants (les Chevernois) depuis le dernier recensement de la population. La densité de population est de 29,6 habitants par km² sur la commune. Entouré par les communes de Cour-Cheverny, Cormeray et Tour-en-Sologne, Cheverny est situé à 14 km au Sud-Est de Blois la plus grande ville à proximité. Située à 90 mètres d'altitude, la rivière Le Conon est le principal cours d'eau qui traverse le village de Cheverny.
.creditcard
("carta de crèdit" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d'abril de 2014.
The Godfather Part II
The Godfather Part II es un filme american realizat per Francis Ford Coppola, sortit en 1974. Aquel film foguèt nomenat 11 còps pels Oscars e se'n gasanhèt 6.
Villanueva de Ávila
Villanueva de Ávila es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
.москва
(moscva, "Moscòu", en rus, còdi punycode .xn--80adxhks) es un nom de domeni rus. Es en servici dempuèi lo 24 d'abril de 2014.
The Godfather Part III
The Godfather Part III es un filme american realizat per Francis Ford Coppola, sortit en 1990. Aquel film foguèt nomenat 7 còps pels Oscars.
Sent Danís de Combarnasac
Sent Danís de Combarnasac o Sent Danís de Combarnasat (Sant-Danis e Coumbarnazat en nòrma mistralenca; Saint-Denis-Combarnazat en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Poulainville
Poulainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Villanueva del Aceral
Villanueva del Aceral es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Tom Wopat
Tom Wopat es un actor e cantaire american nascut lo 9 de setembre de 1951 a Lodi, Wisconsin. Es celebre per aver jogat Luke Duke dins la serie televisada Shérif, fais-moi peur, amb John Schneider. Interpretèt Jeff Robbins, dins la seria televisada Cybill.
Vita
Vita es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lòrp e Senta Aralha
Lòrp e Senta Aralha (Lorp-Sentaraille en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Senconac
Senconac (Senconac en francés) es una comuna foissenca situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : villam Succunacum, en 1074, en latin, Senconaco, en 1272, en latin, Sanconac (Cronica d'Esquerrier, al sègle XV), Sancounac (mapa de Cassini); se tròba sovent escrit en francés Saint-Connac o Saint-Conac als sègles XVII, XVIII e XIX. Ni Dauzat nimai los Féniés dison pas res de Senconac. Lo sufixe -ac, del sufixe celtic -*aco- fa pensar a una proprietat antica, mès lo nom del mèstre es de mal definir, benlèu prèp del nom qu'es a l'origina de Cencenac, que poiriá èsser format a partir de *Cincinnus, nom ipotetic de persona que correspond a cincinnus « retortilh, anèla de pels » ; solament Senconac a un -c- dur, çò qu'es impossible ambe *Cincennus, sense crosament ambe un autre mot. Fa que val mai partir de la fòrma pus anciana, la de 1074. Se pòt pensar a un derivat del mot gallés succos, « pòrc » (un dels noms d'aquel animal en gallés, que donava plan de noms de persona), per exemple associat al mot -uanos, « tuaire de - ». Demorariá a explicar lo passatge de *Soconac (inferit de (villam) Succunacum) a Senconac : l'atraccion de sent, aprèp una estapa per *Seconac, resultat d'una dissimilacion ?
Istòria
Senconac aviá pas de glèisa. Los abitants anavan, segon la tradicion orala, a la glèisa, ara dispareguda o çò pus mens arroïnada, d'Arniguel (comuna de Verdun). La glèisa actuala es del sègle XIX.
Bretigny
Bretigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sem (Arièja)
Sem es una anciana comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo 1èr de genièr de 2019, fusionèt dins la comuna novèla de Val de Sòs que ne venguèt una comuna delegada.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn. thumb|left|300px|Vista aeriana de Sem.
Toponimia
La prononciacion es [sem]. Las fòrmas ancianas son Sen en 1181, Sen en 1246, Sensu en 1272, Sen en 1375, Sem en 1385 e 1390, Sen en 1391 e 1445, Sem, cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr). Ni Dauzat, nimai los Féniés dison pas res de Sem. Viteau e Lemoine, citats per Patrici Pojada, fan venir Sem del nom latin (o galloroman) Sentius, Lemoine ambe'l sufixe -anum (sic). Segon Patrici Pojada, la fòrma grafica ambe -m finala seriá arribada puslèu tard e non se pòt precisar la part de la prononciacion e la de la convencion grafica. Se se supausa que la prononciacion anciana èra Sen, lo ligam es evident ambe Senet, a 70 km tot dret. Coromines compara Senet a d'autres lòcs d'aquel airal pirenenc (sud), Sin, Sen, Senz (comparable à la fòrma anciana de 1272); per Coromines, l'element sen es prelatin, probablament aquitan, aparentat al basc (cf. seme, « filh ») e auriá un sens de parentat, d'afinitat, d'aliança. Lo passatge de Sen a Sem s'explicariá perqué en foissenc la finala [n] articulada es plan rara. Pr'aquò, son pas que de suposicions.
Viñegra de Moraña
Viñegra de Moraña es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Pebre d'ase
Lo pebre d'ase o la sadrèia (Satureja), es un genre de plantas vivaças aromaticas de la familha de las Lamiacèas, que se trapa per las talvèras mediterranèas.
Existisson doas espècias principalas de pebre d'ase: ambedoas apartenon al genre Satureja e a la familha de las Lamiacèas (labiadas).
Son de plantas de climat mediterranèa, originàrias d'una zona inclusissent l'Euròpa mediterranèa (Occitània, Catalonha, Espanha, Itàlia, Balcans), Magrèb, una partida de l'Euròpa centrala (Ucraïna), l'Asia Menora e l'Orient Mejan (Turquia, Siria, Liban, Palestina).
Ambedoas espècias son utilizadas coma plantas aromaticas, condimentàrias e medicinalas.
Ecologia
Las espècias de Satureja an coma abitat preferencial de luòcs solelhats de sòls calcaris, leugièrs e plan desaigats.
Los pebre d'ase son las plantas ostessa de las larvas d'espècias de lepidoptèrs (parpalhons de jorn e de nuèch). La tòra de Coleophora bifrondella se noirrís pas que de fuèlhas de Satureja montana.
Cultura
Lo pebre d'ase se multiplica per semenason a la prima vèrs la fin d'abril. La butada de las granas pren de sièis a uèit jorns e la reculhida se pòt far dos meses mai tard. S'utiliza tanben lo brocatge semi-erbacèu per lo reproduire.
Utilizacion en cosina
Las fuèlhas son utilizadas coma condiment dempuèi l'Antiquitat, a l'encòp per las grasilhadas, las salsas e los legums e coma ajuda a la digestion per contrar los conflaments e gases.
Proprietats medicinalas
Las fuèlhas e las cimas floridas son digestivas, estimulantas, antisepticas e antiputridas. Serián tanben vermifugas. Fòrça estudis scientifics foguèron menats dins los ans 1970 e 1980 per una equipa dirigida pel professor Pellecuer, de l'universitat de Montpelhièr, per mostrar l'activitat bactericida e antiparasitària de l'òli essencial de pebre d'ase (Satureja montana L.). Los resultats d'aquels estudis permetèron de classificar l'esséncia d'aquela planta aromatica entre los òlis essencials majors (index aromatic superior a 0,45).
Autras espècias del genre Satureja
Existisson mai de 150 espècias del genre Satureja espandidas dins de regions temperadas del mond, coma dins lo bacin mediterranèu e dins las Andes.
Sant Dièir
Sant Dièir [sɑ̃ˈdjɛj] (Saint-Dier-d'Auvergne en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Dauzat baila coma origina Sanctu Desideriu. La comuna de ditz Sent Dire [sɛ̃ˈdjiðə] dins le parlar de vès Vinzèla.
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Desidri
Sent Desidri (Saint-Diéry en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Bouafles
Bouafles en normand (Bouafles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Bouafles Fasiá de partidas possessions de la abbaye sant-Denis. #Pèrdre aquela tèrra al moment de las invasions normandes. Al mièg de la, Bouafles es la proprietat de Honfroy de Pont-Audemer, #que la #donar a la abbaye #que #fondar a Préaux. Lo abbaye de Préaux #conservar Bouafles fins a la Revolucion.
Bouafles faisait partie des possessions de l'abbaye saint-Denis. Elle perdit cette terre au moment des invasions normandes. Au milieu du, Bouafles est la propriété de Honfroy de Pont-Audemer, qui la donna à l'abbaye qu'il fonda à Préaux. L'abbaye de Préaux conserva Bouafles jusqu'à la Révolution.
École (Savòia)
École en arpitan (École en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de Savòia de la region de Ròse-Aups.
Geografia
Luòcs d'abitacion :
Nom dels abitants : Los Ecoulants (ès)
Escor es una municipalitat dels Bauges de Davant. La siá situacion géographique fach d'Escòla una municipalitat fòrça taxat dels randonneurs.
Las desparièras montanhas a la sortida d'Escòla :
center|thumb|Lo Chéran #que travèrsa Escòla.
Lieux d'habitation :
Nom des habitants : Les Ecoulants (es)
École est une commune des Bauges de Devant. Sa situation géographique fait d'École une commune très prisée des randonneurs.
Les différentes montagnes au départ d'École :
center|thumb|Le Chéran qui traverse École.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
The Shawshank Redemption
The Shawshank Redemption es un filme american realizat per Frank Darabont, sortit en 1994. Aquel film foguèt nomenat 7 còps pels Oscars.
Lo Guepard
Lo Guepard (Il Gattopardo en italian) es un roman de Giuseppe Tomasi di Lampedusa de 1958.
Zapardiel de la Ribera
Zapardiel de la Ribera es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
The Green Mile (filme)
The Green Mile es un filme american realizat per Frank Darabont, sortit en 1999. Aquel film foguèt nomenat 4 còps pels Oscars.
Zapardiel de la Cañada
Zapardiel de la Cañada es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Santenh
Santenh (Sentein en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Écleux
Écleux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Gouenac'h
Gouenac'h en breton ( Gouesnac'h en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Probablament sortida d'un démenbrement de la parròquia de Pleuven, Gouesnach li a calgut aculhir a la Nautor-Mièja Edat un establiment monastique, aital coma la testifica la forma la mai anciana levada en lo Cartulaire de Kemper a Goumenech (prononciat gouvenec'h) #que çò de compausat menec'h ne sembla èsser lo plural de manac'h = fraire. Antérieurement Un tumulus sus un dolmen effondré testifica de la Préhistoire, aital coma los esturments e armas gaulois (1000 objèctes trobats ne sagèra).
Divèrses registres archéologiques an revelat la preséncia d'amagas d'armas cèltas anterioras a l'invasion romaine. Los Romains e Gallo-Romains avián creat un camp retranché en susvelhant l'ais fluvial. An daissat divèrsas traces d'aucupacion (tuiles de la ).
Lo periòde féodale a daissat pauc de traces, malgrat que de las tessons de poterie an #èsser trobats. Se pòt anotar que las familhas Penfeuntenyo, Kersaluden e Lanhuron an de dreches de prééminence dins la glèisa paroissiale.
La fontaine prèpa de la capèla La nòstra-Madama del Vray Auxili, bastida a la fin de la e dédicacée en 1729, i auriá #aver vertus curatives conegudas dempuèi la Nautor Mièja Edat. La costum voliá #qu'ela guérisse los mainats invàlids o en retard physiologiquement.
Un fach considerable es lo grand perdon de sant Cadou #que se desenrotlla fin en setembre. Èra l'escasença de competicions de lucha betonne, perque las lutteurs avián preses per patron lo sant #que lo nom ne significa « combat » (breton « kad »). Cap a 1865, las autoritats, cara a las débordements, #enebir lo perdon #qu'a pas #èsser meses en luòc #qu'en 1965 e es redevenu una granda data del calendari de la lucha bretonne telefonada ara « gouren ».
Una legenda purament locala preten que sant Cadou i auriá efectivament viscut un ermitage près de la capèla o mai lèu de la prèpa capèla del Pénity, desapareguda, ça que la aquel nom es sovent associat a l'abitat dels sants.
Probablement issue d'un démenbrement de la paroisse de Pleuven, Gouesnach a dû accueillir au Haut-Moyen Âge un établissement monastique, ainsi que l'atteste la forme la plus ancienne relevée dans le Cartulaire de Quimper au Goumenech (prononcé gouvenec'h) dont le composé menec'h semble être le pluriel de manac'h = moine. Antérieurement un tumulus sur un dolmen effondré témoigne de la Préhistoire, ainsi que les outils et armes gaulois (1000 objets trouvés dans cachette).
Plusieurs fouilles archéologiques ont révélé la présence de caches d'armes celtes antérieures à l'invasion romaine. Les Romains et Gallo-Romains avaient créé un camp retranché surveillant l'axe fluvial. Ils ont laissé diverses traces d'occupation (tuiles du ).
La période féodale a laissé peu de traces, même si des tessons de poterie ont été retrouvés. On peut noter que les familles Penfeuntenyo, Kersaluden et Lanhuron ont des droits de prééminence dans l'église paroissiale.
La fontaine proche de la chapelle Notre-Dame du Vray Secours, construite à la fin du et dédicacée en 1729, aurait eu des vertus curatives connues dès le Haut Moyen Âge. La coutume voulait qu'elle guérisse les enfants invalides ou en retard physiologiquement.
Un fait remarquable est le grand pardon de saint Cadou qui se déroule fin septembre. Il était l'occasion de compétitions de lutte betonne, car les lutteurs avaient pris pour patron le saint dont le nom signifie « combat » (breton « kad »). Vers 1865, les autorités, face aux débordements, interdirent le pardon qui n'a été remis en place qu'en 1965 et est redevenu une grande date du calendrier de la lutte bretonne appelée maintenant « gouren ».
Une légende purement locale prétend que saint Cadou aurait effectivement habité un ermitage à proximité de la chapelle ou plutôt de la proche chapelle du Pénity, disparue, or ce nom est souvent associé à l'habitat des saints.
Le développement récent de Quimper fait que la commune devient banlieue du grand Quimper, de plus en plus urbanisée.
La Boissièira
La Boissièira (La Boissière en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom Boissièira (atestacion anciana Boixeria, en 1031) ven del latin buxaria, format de buxus, lo bois, e del sufixe -aria, luòc ont i a fòrça bois,. Lo bois se plai sus un sòl calcari o marca una ocupacion anciana.
Valle Retensis, Sant Martin
Las fòrmas ancianas son : Terminium Valle Retensis en 1036-1060, ancian nom de la glèisa. parroquiala e dau masatge de Sant Martin (comuna de La Boissièira), de S. Martino, ad S. Martinum en 829-840, S. Martinum de Valle Retense en 1108-1114 o 1120-1140, ecclesiam S. Martini de Valleretensi en 1109, honore de Valle Retensi cap a 1109, de Val Retenes en 1146, de Valle Retensi en 1154, Vallem Retensem en 1160, in valle Redone (varianta : Redones en 1187, de Valle Redenensi, sense data [sègle XII ?], parrochia S. Martini de Valle Redeves, parrochia et villa S. Martini de Valle Redeves en 1202, de Valle Retensi en 1204, priorem Vallis Retensis, in terminis Vallis Retensis, prioris Vallis Rethensis en 1206, de Vale redonesiae en 1529, Valle Roddonesiae en 1550, Eglise de la Boissiere en 1770-72 (mapa de Cassini). La màger part de las atestacions representan Val, lo nom germanic d'òme Retho (M.T. Morlet), amb lo sufixe latin -ensem .
Lo luòc concernit es Sant Martin, situat au sud dau vilatge de la Boissièira, que dependiá a l'espirituau d'aquela parròquia au sègle XVIII e probablament abans (las fòrmas ancianas de La Boissièira contenon pas cap de mencion d'una glèisa). Lo nom de *Valredés sembla d'aver patit (a l'escrit en tot cas) de l'atraccion paronimica de redond e sembla ara totalament arcaïc.
Sent Donat
Sent Donat (Sant-Dounat en nòrma mistralenca ; Saint-Donat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Batalha de Leipzig
La batalha de Leipzig o batalha dei Nacions se debanèt dau 16 au 19 d'octòbre de 1813. Opausèt leis armadas coalizadas deis enemics de Napoleon I, magerament Russia, Prússia, Àustria e Suècia, ai fòrças de l'Empèri Francés, magerament compausadas de soudats francés. Lei premiers jorns foguèron marcats per de combats saunós e lo mantenement de sei posicions per lei doas armadas. L'eveniment decisiu se debanèt lo 18 d'octòbre quand Saxònia cambièt de camp e acomencèt d'atacar lei Francés. L'arribada de renfòrç coalizats importants foguèt tanben un factor qu'encoratjèt la retirada francesa en direccion de Ren e entraïnèt l'abandon d'Alemanha per l'armada imperiala franc de quauquei garnisons que resistiguèron fins a 1814.
Ambé 200,000 soudats francés còntra 380,000 coalizats, la batalha de Leipzig foguèt lo combat pus important dau periòde napoleonenc.
The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring
The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring es un filme american realizat per Peter Jackson, sortit en 2001. Aquel film foguèt nomenat 13 còps pels Oscars e se'n gasanhèt 4.
Bojan (Erau)
Bojan (Boujan-sur-Libron en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Boiano en 937, villa Bojano en 972, Bojano en 972, villa Buiano, en latin, en 990, Bojanum, en latin, en 1163 e 1168, ecclesiam S. Stephani de Bojano, en latin, en 1177, Bojano, en latin, en 1323, de Bojano, en latin, al sègle XVI, Bojan en 1571, Boujan en 1585, de Boujano, en latin, en 1636, Boujan en 1708, 1740-60, 1770-2 (mapa de Cassini), Boujan o Bouzan, en 1740-60.
Segon Dauzat, Bojan ven del nom gallic d'òme Boius, amb lo sufixe -anum ; segon Hamlin, Bojan ven del gentilici latin Boius, a l'origina nom etnic gallic, amb lo sufixe -anum. Bojan èra una proprietat galloromana.
Segon Xavier Delamarre, Bojan es (o pòt èsser) un nom celtic, vengut de boiānon, la proprietat de Boios, nom atestat, amb la derivacion celtica -ānon. Una tala derivacion (o un tal sufixe) purament celtica explica que la fixacion del nom de Bojan pòsca èsser anteriora a la conquista romana.
Acedera
Acedera es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Dassault Mirage 2000
thumb|right|Mirage 2000 B/C/D/N/5 de l'Armada de l'aire francesa.
Lo Mirage 2000 es una aeronau militar desvolopat per la companhiá francesa Dassault Aviation a partir de la fin deis annadas 1970. Foguèt adoptat per l'armada francesa en 1984 e per uech autrei país.
A l'origina, èra un aeronau destinat a l'intercepcion e a la superiotat aeriana. Pasmens, dempuei sa creacion, divèrsei versions son estadas aparegudas per lei besonhs de l'armada francesa o per l'exportacion :
Frigola
La frigola (var. ferigola, farigola) mas tanben l'ierbeta (var. gerbeta, ièrba/gerba prima) (Thymus vulgaris. L.) es una planta de camba lenhosa de la familha de las Lamiacèas. Es una espècia comuna de las garrigas solelhadas e de las estèpas del sud d'Euròpa, e del Nòrd d'Africa. La frigola es indissociabla de la cultura mediterranèa. La farigola d'òrt se ditz farigola mas la salvatge es la farigoleta.
Coma planta aromatica, la cultura de la frigola s'espandiguèt pel mond entièr.
Denominacion
La frigola foguèt nomenada Thymus vulgaris per Carl von Linné en 1753 e demòra lo nom utilizat dins las nomenclaturas scientificas. Segon d'unas fonts vendriá del latin thymus, que lo prenguèt del grèc thumos, que poiriá benlèu significar « grossor o lópia » (en referéncia a la glandula, lo timus). D'autres pensan puslèu que lo mot ven del grèc thymos o thyein, que significa « fumada », per allusion al fach qu'èra brutlat coma encens e qu'èra reputat per alunhar las creaturas verenosas; o encara de thio que significa «parfumi». D'autres encora, fan derivat lo mot del grèc thumus, que significa « coratge », la planta èra alara considerada coma reviscolanta.
Lo latin popular designavan la planta amb fericula.
Descripcion
left|thumb|Thymus vulgaris, portada generala left|thumb|Thymus vulgaris, flors
La frigola es una planta vivaça, en mata e fòrça aromatica de 7 a de nautor, d'un aspècte grisenc o verd grisenc.
Sas tijas
Son linhosas a la basa, erbacèas al tèrme, son gaireben cilindricas. Aquelas tijas linhosas e fòrça ramificadas son massadas en mata o en boisson fòrça dens. Pòdon venir a lor basa pro espessa. Las tijas florifèras produson pas jamai de racinas adventivas, e son rebalaires, quilhadas ou redressadas, bestòrtas dins lor partida inferiora, peludas e blancas a l'entorn pels joves brosts.
Sas fuèlhas
Son fòrça pichonas, ovalas, lanceoladas, de bòrds virats en dejós, de las nervaduras lateralas distinctas, obtusas a la cima, ponctuadas superiorament, de peciòl fòrça cort, e blanquinoses a la fàcia inferiora.
Las flors
Son gaireben rosas fins a blancas, fan de 4 a de longor, son pedonculadas e amassadas mai sovent per tres a l’aissèla de las fuèlhas superioras. Atal forman coma una espiga foliacèa a la cima dels rams de la tija. Lo limbe del calici es bilabiat, un pauc boçut; la labra superiora a tres divisions separadas entre elas gaireben fins al quart o lo cinquen de sa longor, la labra inferiora possèda doas divisions estrechas e subuladas; l’intrada del tube es garnida d’un reng circular de pels. La corolla, de talha variabla, es un pauc mai long que lo calici mas la partida tubulària de la corolla despassa pas aquela del calici; la labra superiora es fòrça pauc crancada, l’inferior es de tres lobes egals e obtuts. Las estaminas son inclusidas lo pistil banhat d'un nectar prominent del costat anterior, dona un tetraquèni de 4 nuculèas pichonas e bruna. L'estile es salhent.
Sosespècias
Existisson de sosespècias de Thymus vulgaris :
Espandiment
left|thumb|Mapa d'espandiment de Thymus vulgaris
La frigola es originària de las regions del bacin mediterranèu sus las ribas nòrd e oèst (ont es sovent cultivat pels òrts) e dels territòris limitròfes jos influéncia climatica mediterranèa; e tanben en Africa del Nòrd. Pro vagant, es subespontanèu dins de regions subtropicalas, caudas o temperadas, e mai especialament en Euròpa e en Nordamerica. En Occitània, es ara comuna o pro comuna fins a la partida miègjornala en Daufinat e Vivarés, dins las Corbièras. Es presenta en montanha dins las vals e nauts planòls calcaris del Massís Central miègjornal e i a qualques espècias dins los Alps e los Pirenèus centrals, en pichonas colonias mas que florisson pas gaire.
Mai precisament, la frigola aima mai un sòl leugièrament acid, plan desaigat e rocassut (calcari), en plan solelh e al sèc. Mas la planta se desvelopa tanben sus un sòl alcalin, filtrant, leugièr o compacte (d’argila e de lòsa) o fòrça porós (sablenc); un pauc umid e fresc.
Sa resisténcia al gèl es pro limitada, fins a -, pasmens sa zona de rusticitat es de 5 a 9. Una cultura de frigola se deu aparar l’ivèrn e resistís pas dins aquela sason a dins los Alps ont buta (fins a ); mas pòt subreviure jos una bona sisa de nèu. Existisson d'espècas mas adaptadas als climas mai rufes que d'autres, coma lo thymus polytrichu dins los alps del sud dins las zonas de pasturas fòrça rasas e suls sòls rocassuts.
La capacitat d'aquela planta a resistir a de plan fòrtas calors ven tanben de son òli essenciala que, producha de nuèch, s’esvapora de jorn: es aquela accion que la calor es consomada. Aquel principi foguèt descobèrt en 1960. Es tanben la causa que la frigola salvatge es mens resistenta un còp transplantat d'autras regions.
La frigola patís leugièrament dels acarians e de las malautiás que provòcan lo poiriment de las racinas. Al contrari son òli essenciala de vertuts desinfectantas apara sa partida aeriana.
Los quimotipes
La frigola se divisa en « raças » quimicas, nomenadas quimotipes. La variabilitat d'aquel darrièr es influenciat per l’environament (sol, altitud) e lo clima (temperatura e solelhament) permeton a la planta de viure e d’evoluar.
Usatges en cosina
Son gost tipat es diferent segon lo terren que se donèt a las diferentas varietats lo nom del país ont buta. Pòt aver un rèiregost citronat o un parfum de verbena. Balha un ton mediterranèu als plats, que sián la tomata, la grasilhada, lo formatge de cabra, la caçola, las pastas e los plats confits. Dins una marinada, parfuma tanben los legums que la polalha e la carnsalada, lo peisson o la caça. Aquel tipe d'usatge es frequent dins la cosina creola de La Nòva Orleans. S'utilisa amb l'alh, l'oliva, las salças de vin e dels farcits. La frigola aromatisa tanben l'òli o lo vinagre, de per abans caufats. Es tanben a la basa de liquors.
La frigola: un complement alimentari
L'utilizacion d'èrbas aromaticas de biais regular e significatiu permet d'ajudar, pr'amor que siá minim, a l'apond d'antioxidants dins l'alimentacion sens pasmens complir los besonhs en antioxidant del còs.
Usatges apicòlas
left|thumb|[[Abelha butinant de flors de frigola]]
A cò nòstre, en Occitània, la reculhida d'aquel mèl de frigola s'efectua dins las garrigas de l'entorn mediterranèu e suls planòls calacaris del rèirepaís que lo Causse de Larzac es un luòc astrat.
Cultura
thumb|Camp de frigola En orticultura, l'espandiment o multiplicacion de la frigola se fa de prima. La produccion se desvelopa tanben per plantolièrs dins lo cas, las semenasons prenon en dos o tres setmanas, la butada es aviada e la transplatacion se fa dos meses mai tard espaçats de 25 a. La division de las matas e de las racinas, l'empèt e lo probanhatge son d'autras tecnicas possiblas. Se deu evitar l'engrais pendent l’estiu (pasmens cultivar pas dins un tèrra tròp paura!) que la fariá tróp fragila per la geladas. Se pòt cobrir d'un clapas puslèu que de matèria organicas, augmentant atal la calor al pé e mermant los riscs de poiriments. Se pòt pensar a copar la planta de mitat a la prima per favorizar l’apeisson de nòus brots. Se conselha de reviscolar la planta totes los tres ans (empèut o probanhat) senon la tija ven tròp linhosa e las fuèlhas perdon lor aròma.
Se la pòt cultivar en companhiá de la lavanda que forman una bona equipa.
Periòde reculhida
Doas reculhidas son possiblas, una fin de mai començament de junh al moment de florason, l'autre en setembre. Los rams se devon copar fins a du sol; e se se copa los rams a la fin d'estiu, se deu evitar de copar mai bas que lo tèrç de la planta car una talha tròp bassa favorisariá l'aparicion de brots que resistirián pas als primièrs fregs.
Es conselhat de culhir la frigola dins de luòcs alunhats de las talvèras. Se deu pas arrancar la planta mas puslèu li copar las tijas al secator o las trencar amb los dets e daissar viure la planta e se reproduire. Es melhor de faire la culhida après la rosada d'ora lo matin e abans lo calimàs; que la planta aurà evacuat lo maximom d’umiditat e aurà pas evaporat son òli essencial.
Grand Pic de Mengusovce
Lo Grand Pic de Mengusovce (2,438 m, Veľký Mengusovský štít en eslovac, Mięguszowiecki Szczyt Wielki en polonés) es una cima de la cadena montanhosa dei Tatras dins l'arc exterior dei Carpats lòng de la frontiera entre Polonha e Eslovaquia. Ten son nom del vilatge eslovac de Mengusovce. D'autres soms son lo Pic Negre de Mengusovce e lo Pic Mejan de Mengusovce.
Aceuchal
Aceuchal es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
The Lord of the Rings: The Two Towers
The Lord of the Rings: The Two Towers es un filme american realizat per Peter Jackson, sortit en 2002. Aquel film foguèt nomenat 6 còps pels Oscars e se'n gasanhèt 2.
Sentenac d'Ost
Sentenac d'Ost ( Sentenac-d'Oust en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Arthur Wellesley
Arthur Wellesley (30 d'abriu de 1769 - 14 de setembre de 1852, premier comte puei marqués puei duc de Wellington, foguèt un generau e un òme politic britanic. Participèt ai guèrras napoleonencas dins l'armada britanica dins la Peninsula Iberica fins a 1814 puei en Belgica onte foguèt lo venceire de la batalha de Waterloo en 1815 ambé lei Prussians. Après la guèrra, acomencèt una carriera politica en parallèl de sa carriera militara. Ansin, venguèt comandant de l'armada britanica en 1827 e premier ministre de 1828 a 1830.
Sent Alòi de la Glaciera
Sent Alòi de la Glaciera (Saint-Éloy-la-Glacière en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Efrem Zimbalist, Jr.
vinheta Efrem Zimbalist, Jr. (New York City, 30 de novembre de 1918 – Solvang, Califòrnia, 2 de mai de 2014) foguèt un actor american. Se faguèt conéisser subretot per son interpretacion de l'avocat Alfred Pennyworth dins la sèria de television Batman: The Animated Series.
Gary Becker
thumb|250px|Gary Becker en 2008 durant una conferéncia a Chicago Gary Stanley Becker (Pottsville, Pennsilvània, 2 de decembre de 1930 - Chicago, 3 de mai de 2014) èra un economista american. Se recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1992.
Sent Alòi de la Glaciera
Nòtas
<references group="N"/>
Adèn
Adèn es una vila de Iemèn, situada a 170 km a l'èst de l'estrech Bab el Mandeb. Es poblada d'unes 990000 abitants. Es tanben un pòrt natural, bastit sus un ancian site volcanic, ja utilizat pel reialme antic d'Awsan entre los sègles VII e V. La vila dona son nom al golf d'Adèn.
Geografia
Aden es compausat d'unas vilòtas:
Sul continent se situan los soscentres de Cheikh Othman, zona de l'ancian pòrt, Al-Mansora, vila planificada pels Britanics, e Madinat ash-Chaab (ancianament Madinat al-Itihad), lo site designat coma la capitala de la South Arabian Federation, ont se situan une installacion de dessalament de l'aiga de mar e de las facultats de l'Universitat d'Adèn.
La capitala de la brèva Republica democratica populare del Iemèn, fins a l'unificacion del Imèn del Nòrd e del Sud, foguèt declarar zona de liura escambi.
Antiquitat
La posicion estrategica del pòrt, entre l'Índia e l'Euròpa ne fa dempuèi l'Antiquitat un luòc d'escambis comercials importants, per exemple es mencionat dins Lo periple de la mar Eritrèa, jos lo ancian nom de Porto. Lo vilatge sul bòrd de mar es encara pauc desvelopat, sens fortificacion, una illa mai qu'una peninsula.
Las civilizacions preïslamicas, los reialme imiaritas o sabèu benlèu bastiguèron de torres de gaita, mas ne demora pas ca de rèstes de fortificacion.
Edat Mejana
esquèrra|vinheta|250x250px|Adèn, una flòta portuguesa dins lo pòrt. in Braun & Hogenberg.1590 Los istorians arabs Ibn al Mojawir e Abo Makhramah atribuisson la primièra fortificacion d'Adèn a Beni Zuree'a, e Muhammad Sultan Azim Qamarbandi Naqsh, Tarikh ul-Yemen. L'objectiu sembla aver èsser doble: empachar l'accès de la fòrças ostilas, manténir las rendas contrarotlant la circulacion de las mèrças e en empachant la contrabanda. La forma originala pareis relativament fèble. Après 1175, la reconstruccion es mai solida e la vila populària atrach los marins e mèrças d'Egipte, de Sind, d'Afri ca e quitament de China.
Zheng He, dins son expedicion de 1413-1415, visita la region.
En 1421, l'emperaire chinés Zhu Di, de la dinastia Ming, envia dos grands emissaris, lo Grand Eunuc Li Xing e lo Grand Eunuc e amiral Zhou Man de Zheng He encargat de transmetre un edicte imperial, amb don de capèl e de raubas, al rei d'Adèn. Los enviats, a bòrd de tres naus encargadas de tresaurs, de'n van de Sumatra per Adèn. Aquel eveniment es mencionat dins lo libreYing-yai Sheng-lan per Ma Huan, qu'acompanha l'enviat imperial.
Adèn foguèt ocupada pels Portugeses entre 1513-1538 e 1547-1548. Foguèt governada per l'Empèri Otoman entre 1538-1547 e fins a 1645. Après la dominacion otomana, es governada pel Sultanat de Lahej
La vila, donada pel sultan Muhsin bin Fadi, intègra l'Empèri colonial britanic en 1838 per i ocupar una posicion centrala entre le canal de Suèz, Zanzibar e Bombai fins a l'independéncia de la Republica Populara del Iemèn del Sud.
Dominacion britanica 1838-1963
drecha|vinheta|250x250px|Aden vers 1910 (carte postale) Adèn, a l'epòca, es encara un vilatjòt amb una populacion de 600 Arabs, de Somalians, de Josieus e d'Indians - lotjats totes dins de cabanons de canavèras o sus de trenas mejans des roïnas, remembrant una epòca desapareguda de riquesa e astrada. Haines estima que pòt venir un grand centre comercial e aquela prevision venguèt veraia: lo periòde britanic n'en faguèt un dels pòrts mai provesit del mond.
En 1838, lo Sultan Muhsin bin Fadl de l'Estat mejancièr de Lahej dina 194 km (75 milas carrats), amb Adèn, a l'Empèri britanic. Lo 19 de genièr de 1839, la British East India Company desbarca las Royal Marines a Adèn, per ocupar lo territòri e arrestar las atacas de piratas contra l'expedicion britanica en Índia. Lo pòrt se trapa gaireben a egala distança del Canal de Suèz, de Bombay e de Zanzibar, totas regions alra jos influéncia britanica.
Adèn foguèt un magazin e una estapa pels marins dins lo mond antic, permetent de tornar prene manjar e aiga. A la mitat del sègle XIX, venguèt necessari de fornir tanben lo carbon et l'aiga de caudièras de vapor. Adèn bastís alara una estacion de carbon a Steamer-Point.
La populacion creis: 6000 en 1839, 15000 en 1842, 17000 en 1856, 19289 en 1872, 34860 en 1889 (e 35932 en amb la garnison de Perim).
Sa situacion goegrafica es utilizada per la contrabanda d'armas, activitat espandida dins lo golf d'Adèn e en Somalia e contra que le govèrn britanic s'engatja en 1909 als costats de la França e de l'Itàlia.
Fins a 1937, l'establiment d'Adèn es gerit coma una partida del Raj britanic. Son territòri d'origina es agrandit en 1857 de 13 km amb l'illa de Perim, en 1868 de 73 km amb l'archipèl de las Khuriya Muriya e en 1915 de 108 km amb l'illa de Kamaran.
En 1937, son estatut es modificat, l'establiment es desligat administrativament de l'Índia e ven la colonia d'Adèn, una Crown colony britanica. Lo cambiament de govèrn provòca lo cambiament de las unitats monetàrias, la ropia venon shillings de l'Africa de l'Èst. Lo rèire país d'Adèn e l'Hadramaot son tanben mens ligats a la Grand Bretanha, puèi lo Protectorat d'Adèn es supervizat quitament d'empièi Adèn.
En decembre de 1947 se debana le Pogròm d'Adèn contra los josieus de la vila. 82 josieus foguèron assassinats, d'escòlas incendiadas e mai de 100 comèrcis pilhats pendent aquelas susmautas antisemitas. L'origina de las violéncias s'explica per una cauma generala de tres jorns e una manifestacion dels abitants per contestar lo vòte de l'Organizacion de las Nacions Unidas sul plan de partage de la Palestine.
Après la pèrda del Canal de Suèz en 1956, Adèn ven la basa màger de la region pels Britanics.
Adèn envia una equipa als Jòcs de l'Empèri britanic e del Commonwealth de 1962 a Perth en Austràlia.
Little Aden 1955-1967
drecha|vinheta|Aden en 1960 Little Aden foguèt sempre dominat per la rafineriá de petròli, bastida per British Petroleum. Little Aden èra plan coneguda dels marins per son pòrt petrolièr, amb una mission d'acuèlh, près de la BP d'Adèn. Las zonas d'ostalariá pel personal de la rafineriá son coneguts jols noms d'origina arabi de Bureika e Ghadir.
Ghadir housing es bastit en pèira, subretot de la peirièras localas de granit. Fòrça d'aquelas lotjaments existisson e son ocupats pels mai rics abitants de Big Aden.
A Little Aden i a tanben fòrça vilatges tipics de pescadors, coma Ghadir e ses casièrs per lambrans.
Abans l'independéncia: 1963-1967
Per estabilizar Adèn e lo Protectorat d'Adèn e los aparar de las envejas egipcianas, sostengudas per lo Imèn del nòrd, leo Britanics ensajan d'unir los Estats destriats de la region preparant lor independéncia.
Lo 18 de genièr de 1963, la colonia d'Adèn es incorporada dins la Federacion dels emirats arabs del Sud contra la volontat del Imèn del nòrd, comunista, que revendica la vila e lo sud del Imèn. La populacion de la vila, l'Estat d'Adèn, e la Federacion son nomenats Federacion d'Arabia del Sud (FSA).
Una susmauta contra la dominacion britanica, Aden Emergency, comença per una ataca a la granada pel Front de liberacion nacionala (FLN), comunista, contra lo Naut Comissari britanic, lo 10 de decembre de 1963, tuant una persona e ne nafrant cinquanta. L'estat d'urgéncia es instaurat.
En 1964, la Grand Bretanha anoncia son intencion de donar l'independéncia a la FSA en 1968, l'armada britanica demorant a Adèn. La situacion securitària ven pièger: FLN e FLOSY (Front per la Liberacion del Sud Iemèn Ocupat) rivalizan.
Lo 22 de novembre de 1966 una bomba faguèt espetar en vol un Douglas DC-3 de la companhiá Aden Airways. I aguèt pas cap de subrevivent d'entre lo 30 passatgièrs e membres de l'equipatge. Lo 30 de junh de 1967, un segond avion Vickers Viscount en reparacion sus l'aeropòrt internacional d'Adèn, foguèt destruit al sol sens far de victima,.
Lo 30 de novembre de 1967, los Britanics se retiran fin finala, daissant Adèn e lo rèste de la FSA jol contraròtle del FLN. Los Royal Marines, las primièras tropas britanicas a s'installar a Adèn en 1839, son las derrièra de partir.
Independéncia: 1967-1975
Adèn ven la capitala de la novèla Republica populara del Iemèn del Sud, renomenada Republica democratica populara del Imèn en 1970. Amb l'unificacion del nòrd e del sud del Imèn en 1990, Adèn es pas mai la capitala, mas demora la capitala del governorat d'Adèn, que cobrí una superfàcia semblabla a aquela de la colonia d'Adèn.
Istòria recenta
esquèrra|vinheta|Scène de rue dans la vieille ville d'Aden. 1999 Pendent lo desviament d'avion del Vol 181 Lufthansa, comencèt lo 13 d'octobre de 1977, Adèn es l'abans darrièr arrèst previst pels piratas de l'aire. Lo govèrn rebuta tota interaccion amb los raubaires, la pista es blocada. Avent de carburant sonque per 20 minutas, lo pilòte es forçat a d'atterrir a costat de la pista dins lo sable.
Adèn es brevament al centre de la Republica democratica del Iemèn secessionista, del 21 de mai a 7 de julhet de 1994.
Lo 3 de genièr de 2000, los membres d'Al-Qaïda ensajan d'atacar un destroièr american lança missils de Classe Arleigh Burke The Sullivans (DDG-68). Mas la nau transportant los explosius, subrecargada s'enfonza abans d'aprochar sa cibla.
Lo 12 d'octòbre de 2000, Al-Quaïda recomença lo meteis contra lo destroièr DDG-67 Cole, alara dins lo pòrt d'Adèn. Aquel còp capita e fa un trauc de 10 m dins la còca e fa mòrt de 17 marins e ne nafra 50 autres. En mai dels 2 terroristas.
En febrièr de 2015, pendent la guèrra civila e la fugida del president Abd Rabbo Mansour Hadi cap a aquela vila, Adèn ven capitala de facto.
Es tanben lo teatre de la batalha d'Adèn de març a julhet de 2015.
Lo 9 de decembre de 2015 d'òme armats fan espetar una glèisa que data de l’epòca britanica. Al començament de 2016, de terroristas prenon la glèisa de la Santa Familha d'Adèn. Quatre religiosas missionàrias de la Caritatat e dotze personas son assassinadas dins una ataca lo 4 de març de 2016.
Economia
Adèn possedís un aeropòrt internacional (code AITA : ADE).
La gestion del pòrt es concedida dempuèi lo 1èr de novembre de 2008 a DP World Aden, coentrepresa entre Dubai Ports World e Yemen Gulf of Aden Port Corporation, amb per mission de gerir e developar lo terminal de contenedors.
Krater
Cratèri, o Kraytar, (arabi: كريتر), es lo nom oficiós d'un cratèri de volcan atudat situat dins aquel quartièr d'Adèn. Son nom officiel es Seera, lo district de Sirah, (arabei: صيرة). Aquela partida de la vila abriga près de 70000 abitants.
Transpòrts
La vila es desservida per l'Aeropòrt internacional d'Adèn a 9.5 quilomètres del centre.
Culture
A causa de son long periòde de colonizacion Britanic, Adèn es la vila e metropòli mai Anglofòna de la peninsula Arabica. En 1985, 15 % de la populacion de la vila d'Adèn parlava Anglés en segonda lenga.
Aden en literatura
Arthur Rimbaud i demorèt a partir de 1880 après sa partença de França.
Inerés toristica
vinheta|Lo Musèu Nacional