cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Economia d'Aruba
La rafinariá de petròli foguèt tornat dobèrta en 1993 en creant de nòus emplecs e en ajudant la creissença economica e lo comèrci exterior. Lo govèrn faguèt sa prioritat a l'assemblada del budgèt e de la reduccion dels deficits comercials.
Ipolit Bochard
Ipolit Bochard (Bòrmas, lo 15 de genèr de 1780 - Peró, lo 4 de genèr de 1837) que ho un marin provençau qui vadó corsari de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (futura Republica Argentina) a la neishença d'aqueth país e qui lutè (a San Lorenzo e suber las aigas) per l'independéncia argentina.
La soa mission com corsari que ho d'atacar los interèsses espanhòus, de perseguir la luta per l'independéncia e de representar Argentina suber las mars.
Qu'ei per aqueths motius qu'ataquè navius espanhòus, que liberè esclaus a Madagascar, qu'assegurè ua entrepresa diplomatica dab lo rei de Hawaii, qu'ataquè las còstas de Califòrnia (que l'annexè formaument a Argentina) e que participè a la liberacion de Peró.
La banèra argentina deu son vaishèth qu'inspirè au son passatge los drapeus de quauques futuras nacions d'America Centrau (per'mor e ho per eras la purmèra banèra antiespanhòu de l'independéncia e que ho la purmèra banèra de las ancianas Províncias Unidas dau Centre de l'America): Guatemala, Lo Salvador, Honduras, Nicaragua (mei vededer dens la purmèra version istorica d'aquesta banèra) e l'efemèra Republica de Chiapas.
Formacion
Hilh de Loís Bochard e de Terèsa Brunet e vadut Bòrmas, au ras de Sant Tropetz, Bouchard qu'avó mantuns còps quan èra mainatge lo parat de descobrir la vita de la mar. En 1798 qu'entrè dens la marina francesa qui'u hè exerçar en Egipte e Haití devath los òrdis de Charles-Victor-Emmanuel Leclerc.
Qu'arribè a Buenos Aires (alavèts Vicereiautat de l'Arriu de la Plata) chic abans la Revolucion de Mai e que ho nomat comandant dens la flòta revolucionària; au cap deu son vaishèth (lo 25 de Mayo) qu'avó la soa batejada deu huec a San Nicolás de lo Arroyos lo 2 de març de 1811.
Enrollat après dens los Granadèrs a Chivau deu Libertador José de San Martín, que participè d'un biaish determinant dens lo famós Combat de San Lorenzo (que ho destacat per aver presa la banèra enemiga).
Ley
Ley es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La toponymie del luòc ven del nom de persona latina Laius amb lo suffixe -acum. Se tròba aital la denominacion Laiacum l'an 875.
La toponymie du lieu vient du nom de personne latin Laius avec le suffixe -acum. On trouve ainsi la dénomination Laiacum en 875.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge de Ley es ancian : n'es question dempuèi l'an 1118; en un acte #que ordonne que los #dire de Ley apertendrián al curé de la glèisa St-Pèira de Fénétrange. Lo vilatge èra del domeni dels avesques de Mètz : respondiá al bailliage de Vic, e la châtellenie de Lagarde, généralité e parlament de Mètz, amb las costums del évêché.
Las ancianes salines de Saleaux, al limit de la municipalitat de Lezey, aperteniá al abbaye de Salival.
Le village de Ley est ancien : il en est question dès l'année 1118; dans un acte qui ordonne que les dîmes de Ley appartiendraient au curé de l'église St-Pierre de Fénétrange. Le village était du domaine des évêques de Metz : il répondait au bailliage de Vic, et la châtellenie de Lagarde, généralité et parlement de Metz, avec les coutumes de l'évêché.
Les anciennes salines de Saleaux, à la limite de la commune de Lezey, appartenait à l'abbaye de Salival.
Víctor Paz Estenssoro
Ángel Víctor Paz Estenssoro, avocat e òme politic (1907-2001), foguèt president de Bolívia en 3 ocasions: entre 1952 e 1956, entre 1960 e 1964, e entre 1985 e 1989.
BGM-109G Gryphon
thumb|right|Assai d'un BGM-109G en [[1982.]]
Lo BGM-109G Gryphon es un missil de crosiera nuclear sòu-sòu estatsunidenc. Concebut dins leis ans 1970, intrèt en servici en 1983 e es principalament conegut per son ròtle dins la crisi deis euromissils. Ansin, totei leis exemplaris produchs foguèron destruchs ò desarmats entre 1988 e 1991 après la signatura dau tractat sus lei fòrças nuclearas de portada intermediària. Tecnicament, lo BGM-109G Gryphon èra portaire d'una ogiva nucleara de 150 kt e èra capable d'agantar un objectiu situat a 2,500 km amb una precision de l'òrdre de 30 m. Èran generalament plaçats sus un camion que transportava quatre missils.
Pozo de Urama
Pozo de Urama es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
MGM-31 Pershing
thumb|right|Tir d'entraïnament d'un missil Pershing-1 en [[1966.]]
Armand de Sillèga d'Atòs d'Auta Viela
Armand de Sillèga d'Atòs d'Autaviela (Bearn, 1615 - lo 21 de deceme de 1643), qu'èra un mosquetari bearnés qui inspirè, en lo balhant lo son nom, lo personatge fictiu d'Athos dens la trilogia de l'escrivan francés Alexandre Dumas.
Cork
Cork (en irlandés: Corcaigh) es la segonda pus granda vila d'Irlanda e la tresena vila pus poblada de l’illa d'Irlanda après Dublin e Belfast. Es la principala vila e la capitala administrativa e economica del Comtat de Cork.
Armand de Sillèga d'Atòs d'Auta Viela
Lo son nom que vien deu vilatge d'Atòs près de Sauvatèrra e d'Auta Viela. Capdet, qu'avó de cercar lo son aviéner dens l'armada en prohèitant de l'ajuda deu comte de Tres Vièlas, lo son cosin, qui'u he entrar en çò deus mosquetaris deu Rei en 1640. Que's morí chic adarron.
Cork
La vila a una populacion de 119,230 abitants. Lo comtat de Cork compta 399,802 abitants e la Província 519,032.
Nabinau
Nabinau [nibinò] es una comuna occitana, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Lo parlar de la comuna es l'engolmesin.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Grisy-Suisnes
Grisy-Suisnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
A Cañiza
A Cañiza (en espanhòl, La Cañiza) es un municipi galhèc. Administrativament, es dins la província espanhòla de Pontevedra e la Comunautat Autonòma de Galícia.
Quirguizstan
Quirguizstan (en quirguiz : Кыргызстан; en rus : Кыргызстан) es un país d'Asia centrala qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Cazacstan al nòrd, Ozbequistan a l'oèst, Tatgiquistan al sud, e China a l'èst. . Anciana Republica de l'URSS, obtenguèt son independéncia a l'esfondrament d'aquesta en 1991. Lo país es fòrça montanhós e poblat a l'origina de populacions nomadas. La capitala e pus granda vila es Bishquec.
Lo gentilici es quirguiz -a (plural sensible quirguizes -as).
Deis originas a la conquista russa
Lei Quirguizs son lo premier pòble turc que son existéncia foguèt mencionada dins un document escrich. Originaris de la Mongolia actuala, destruguèron l'Empèri Oigor en 840 e dominèron l'estèpa fins a 924. Vencuts per lei Khitans, una partida dei tribüs quirguizas migrèt vèrs lei Monts Tian dins de circonstàncias mau conegudas. Au sègle XVII, lei Quirguizs demorats en Mongolia lei jonhèron en causa de l'avançada russa en Asia Centrala.
Sota la pression militara dei Jungars, lei Quirguizs s'alièron ai Cazacs e acomencèron sa lònga conversion a l'islam — s'acabèt pas avans lo sègle XX. Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1750, aquò empachèt pas lei Chinés d'establir sa senhoriá sus lo pòble quirguiz. Pasmens, dins lei fachs, demorèron independents fins au començament deis annadas 1830 e sa somission au Khanat de Kokand.
La dominacion dei khans ozbècs de Kokand durèt gaire car Russia èra a conquistar ò a sometre leis estats d'Asia Centrala. En 1876, lo Khanat de Kokand foguèt annexat per lei Rus e Quirguizstan foguèt ansin integrat a l'Empèri Rus. Pasmens, la dominacion russa foguèt pas aisament acceptada e plusors revòutas se debanèron. Aquò entraïnèt la fugida de miliers d'abitants en China ont existís totjorn una minoritat quirguiza lòng de la frontiera amb Quirguizstan.
Lo Quirguizstan Sovietic
Durant la Guèrra Civila Russa, lei Britanics assaièron sensa succès de tornar crear lo Khanat de Kokand. Pasmens, lo projècte mau capitèt e lei Bolchevics installèron son autoritat sus lo territòri quirguiz sensa dificultat vertadiera. Coma leis autreis estats d'Asia Centrala, Quirguizstan conoguèt plusors estatuts e traçats frontaliers dins lo corrent deis annadas 1920 e 1930. En 1924, foguèt creada una region autonòma quirguiza que venguèt una Republica Socialista Sovietica Autonòma en 1926 avans d'obtenir l'estatut de republica constituva de l'Union Sovietica en 1936. Relativament complèxa en causa de l'imbricacion dei diferents pòbles d'Asia Centrala, sa frontiera es sovent traçada au pè dei montanhas pobladas per lei Quirquizs.
Montanhós e pauc desvolopat, Quirguizstan venguèt una republica fòrça fidèla a l'Union Sovietica. A partir de 1928, lo poder assaièt de sedentarizar la populacion e introduguèt la collectivizacion de l'economia. Durant lo periòde Brejnev, la direccion de la RSS Quirguiza foguèt fisada a l'elèit locala. Aquò permetèt de desvolopar l'educacion, l'economia e la demografia. De mai, maugrat l'eliminacion dei « nacionalistas » per Estalin, la promoccion dau quirguiz, lenga oficiala de la RSS, per leis autoritats favorizèt lo mantenement de la cultura dau país.
Dins lo corrent deis annadas 1980, de tensions etnicas apareguèron amb la minoritat ozbèca au sud dau país. En junh de 1990, de chaples entraïnèron la mòrt de 171 personas. En parallèl, lei Quirguizs votèron en favor dau mantenement de l'URSS (88,7%) en març de 1991. Pasmens, après la temptativa de còp d'estat de l'estiu de 1991, leis autoritats localas proclamèron son independéncia lo 31 d'aost.
Lo periòde Akaiev
En octòbre de 1991, Askar Akaiev foguèt elegit a la presidéncia de la Republica. En mai de 1993, una constitucion novèla foguèt adoptada. Akaiev adoptèt una politica liberala per atraire d'investiments estrangiers (privatizacion dei companhiás dau país... etc.). Pasmens, deguèt faciar divèrsei problemas coma l'emigracion de la comunautat russa (basa importanta de l'elèit intellectuala dau país), la radicalizacion dei religiós (desvolopament de l'islamisme e arribada de glèisas protestantas aggressivas).
Per limitar la partença dei Rus, lo govèrn donèt un estatut de cooficialitat au rus. Gardèt tanben de relacions importantas amb Russia. Pasmens, assaièt tanben de crear de relacions amb China, amb leis autrei republicas d'Asia Centrala e amb la coalicion estatsunidenca en Afganistan.
En març de 2005, lo partit d'Askar Akaiev obtenguèt 92% dei sufragis exprimits ais eleccions legislativas. Aquò permetiá au president de modificar la constitucion per contuniar de se presentar a la presidéncia. Pasmens, l'oposicion denoncièt de fraudas importantas e organizèt de manifestacions. Lo 24 de març, reversèt Askar Akaiev que s'exilèt en Russia.
Lo periòde Bakiev
Tre 2006, Felix Kulov demissionèt per protestar còntra lo desvolopament de la criminalitat e de la corupcion. Lo president assaièt d'aprofichar l'antagonisme entre Russia e Estats Units per se mantenir au poder. Ansin, permetèt ai dos país de gardar e d'aumentar sei basas militaras dins lo país. Pasmens, foguèt finalament reversat lo 7 d'abriu de 2010 per de trèbols sociaus entraïnats per una aumentacion dau pretz de l'electricitat.
Quirguizstan dempuei 2010
Après lo reversament de Kurmanbek Bakiev, Quirguizstan conoguèt un periòde d'instabilitat car lei revendicacions socialas e politicas dei movements d'oposicion dau nòrd (relativament industrializat e russificat) e lo sud (rurau, conservador e en partida islamizat) èran diferentas. De mai, aquelei tensions entraïnèron una resurgéncia dei questions regardant lei doas minoritats nacionalas principalas dau país (russa au nòrd e ozbèca au sud). Ansin, en mai e junh de 2010, en despiech de l'instauracion de l'estat d'urgéncia dins plusors regions meridionalas, de pogròms antiozbècs entraïnèron la mòrt de miliers de personas e la fugida de 400,000 abitants en Ozbequistan.
Pasmens, maugrat lei trèbols etnics grèus tocant lo país, de negociacions entre partits d'oposicion permetèron l'establiment d'un regime parlamentari lo 27 de junh. Lei poders dau president foguèron reduchs e la chausida dau Premier Ministre foguèt fisada a un parlament monocamerau. En octòbre, d'eleccions legislativas permetèron d'elegir lei deputats. Après quauquei dificultats, Almazbek Atambaiev (partit sociau-democrata, PSDK) foguèt nomat coma cap d'un govèrn de coalicion en decembre. En 2011, la populacion l'elegiguèt a la presidéncia mai l'oposicion l'accusèt de fraudas. Au Parlament, lo PSDK capitèt de gardar lo poder gràcias a seis aliats. En 2012, d'importanteis acòrds de cooperacion amb Russia foguèron signats permetent lo mantenement dei fòrças militaras russas presentas en Quirguizstan en cambi de l'annulacion dau deute quirguiz.
Violoncèl
200px|left|thumb|Cara e perhiu de violoncèl200px|right|thumb|Acòrd deu violoncèl en clau de fa e la soa nòta mei aguda en clau de sòl Lo violoncèl qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas de la familha deu vriulon e jogat au mejan d'un arquet mei brac e mei hòrt que lo deu vriulon. Que's jòga totun en posicion verticau com los instruments de la familha de la viòla de gamba, mes, au contra d'aqueth, lo violoncèl que tòca lo sòu a mejan de la soa pica (dab l'excepcion deu violoncèl barròc, desprovesit de nada pica e portat com la viòla de gamba. La soa forma qu'ei pròcha de las deu vriulon au maugrat qui quauques las proporcions sian diferentas enter los dus instruments (lo violoncèl, per exemple, qu'ei proporcionaument hèra mei espés que lo vriulon).
Lo violoncèl qu'ei acordat ua octava en devath deu vriulon alto, qu'ei a díser (de la còrda mei grava dinc a la mei aguda) : Do, Sol, Re e La. La ssoas particions que son marcadas en clau de Fa.
Lo musician qui ne jòga qu'ei aperat « violoncelista »
.
Etimologia
Lo nom violoncèl que vien de l'italian violoncello qui vòu díser "petit violone" ; violone (literaument gran vriulon) qu'èra un nom entà designar un instrument grave de còrdas hregadas pròche de la contrabassa. Violoncello qu'ei donc au còp un aumentatiu e un diminutiu.
Partidas e equipament deu violoncèl
thumb|left|200px|Biais de gahar lo violoncèl au mejan de la soa pica per [[Mstislav Rostropovich]]
Arquet e colofònia
Com tots los instruments de còrdas hregadas, lo violoncèl que's jòga au mejan d'un arquet (a maugrat qui's pòsca tanben puntejar las còrdas en bèth emplegar la tecnica deu pizzicato. l'arquet qu'ei ua bagueta de tradicionaument husta (husta de pernamboc o d'amoreta entaus miélhers mes tanben d'aute materiau com la fibra de carbòni) on son tienuts crins de chivau (l'arquet que deu estar tienut au moment de jogar puish destienut a la fin au mejan d'ua vitz). La crin qu'ei lissa e lo son contacte dab ua còrda lissa non produseish pas nat son. Entà har vibrar las còrdas en la hregant que cau hregar e untar lo crin dab ua resina (generaument de pin) aperada colofònia. Aquò que's hè generaument cada còp abans de jogar. la colofònia entau violoncèl b'ei pas la medisha que non pas la colofònia hregada suus arquets de vriulons e de vriulons altos : qu'ei mes espessa.
Còrdas, pontet e amna
thumb|200px|Pontet dab ua sordina d'orquèstra.Las còrdas que son de metau (sustot d'acièr) sus un violoncèl modèrne ; sus un violoncèl barròc (equivalent entau violoncèl deu vriulon barròc) que son de tripas d'aulhas (e pas jamei de gat com ac ditz ua vielha legenda mentidora - que seré tecnicament impossible - ). Las 4 còrdas que son tienudas suu pontet per la cavilhas e lo cordièr (eth medish arrapat a la pica - o au boton sus un instrument barròc - ).
Lo pontet que transmet las vibracions de la còrdas a la taula d'armonia. En devath deu pè deu pontet e deu costat de la còrda de Do ua barra d'armonia pegada a la taula au dehens de l'instrument que transmet la vibracion au long de la taula. Deu costat de la còrda de La, l'aute pè deu pontet que transmet la vibracion a la taula puish a l'amna deu violoncèl qui, era, e transmet directament la vibracion au hons de l'instrument.
Sordina
thumb|150px|left|Biais de gahar l'arquet deu violoncèlCom tots los inetrument de còrdas hregadas, lo violoncèl que pòt estar provesit d'ua sordina. Aquesta que's hica suu pontet, que s'i arrapa e atau, qu'estofa ua partida de l'intensitat de la vibracion. Las sordinas que pòden estar de caocho o de metau. Que pòden estar de las beras e mossecar tota la longor deu pontet (que's tracta alavetz de sordinas deu tipe "pienti", entà l'estudi) o petita e arrondas (aquestas que son las sordinas d'orquèstra).
Partidas deu violoncèl
Au som lo violoncèl qu'ostendeish ua voluta (qui pòt representar tanben un cap d'òmi o de bèstia, generaumen un leon). En devath de la voluta òm tròba un horat, lo cavilhèr, qui forma ua mena de caisha e on las còrdas e s'enrollan autorn de las cavilhas.
En devath òm tròba lo manjo on e s'eslissa la man deu musician e la tòca (generaument d'ebena) on los dits e premen las còrdas.
Lo còs de l'instrument que forma la caisha de resonància e qu'ei constituit de la taula d'armonia (dab dus horats entà deishar sortir lo son), deu costat e deu hons. La taula qu'ei de pin mentre que los costats e lo hons e son d'aseròu. Los costats que son assemblat sus un mòtle durant la construccion e pegats sus arrims (6 en tots : dus au cap juson e sobiron e 4 dens las puntas de las C formats peus costats de l'instrument) ; 12 contra arrims que vienen renforçar las pèças deus costats en haut e en baish.
La pica que's pòt desplegar e que permet de pausar l'instrument suu sòu e lo bèth mantiéner a ua hautor satishasenta. Generaument los musicians qu'estancan la pica au sòu au mejan d'ua cinta o de quauquarren similar estacat a un pè de la loa cadièra.
Elements de tecnica
thumb|200px|Posicion deu violoncelista
Posicion
Lo violoncèl que's jòga generaument assedut. L'instrument qu'ei pausat sus ua pica qui la soa hautor b'ei reglada entà que la cavilha deu Do (la mei baisha) e sia haut o baish a la medisha hautor que las aurelhas deu musician. L'instrument que plaçat enter las duas camas deu musician. Teoricament, l'instrument qu'ei jogat deu medish biais que lo musician e sia dretèr o esquerrèr.
La man dreta que gaha l'arquet ; la gaucha que s'eslissa au long deu manjo entà poder prémer las còrdas dab los dits.
Man esquèrra
Las puntas deus dits de la man esquèrra que prémen las còrdas contra la tòca. Lo dit poç que demòra darrèr en contacte dab lo manjo (manca dens las posicion mei agudat quan la man devara hèra baish dinc au cap de la tòca). Los dit que deben demorar arcats au moment de prémer la còrda. Un dit que pòt prémer duas còrdas au medish temps e, alavetz, qu'ei pausat mei plat.
Man dreta
La man dreta que gaha l'arquet. Que pòt possar o tirar l'arquet, balhant atau ua respiracion au jòc (com se tirar o possar e hosse un alet).
Sul ponticello e sul tasto
Que's pòt har variar lo lòc on e s'elissa l'arquet : qu'ei generaument au miei enter lo cap de la tòca e lo pontet ; totun un son agressiu e quitament desagradiu, espaventant, que pòt estar produsit en bèth jogar au ras deu pontet (que's dit alavetz que's jòga sul ponticello) ; lo contra qu'ei jogar sul tasto (au ras deu cap de la tòca), çò qui produseish un son mei sord.
Legato e staccato
Dens un medish còp d'arquet (sia un possat o un tirat) las nòtas que pòden estar jogada dens ua medisha impulsion ; que son alavetz ligadas e lo musician qu'executa atau un legato. Se, au contra, lo musician las dessepara en marcant un estanquet enter cada nòta jogada dens un medish còp d'arquet que's tracta d'un staccato.
Spiccato
Ua succession rapida e leugèra de possats e tirats qu'ei aperada un spiccato.
Pizzicato
Lo musician que pòt puntejar las còrdas dab los dits (com dab ua guitarra) enlòc de la hregar dab l'arquet. Aquò que s'apera un pizzicato.
Violoncèl barròc
thumb|left|200px|Violoncèl barròc dab còrda de tripas d'aulhathumb|200px|Biais de gahar un violoncèl barròc, jogat aquiu peu compositor e violoncelista [[Luigi Boccherini]] Com per un vriulon barròc, un violoncèl qu'ei dit barròc se presenta las caracteristicas originaus d'un instrument creat ad aquesta epòca Que pòt donc tractà's sia d'un instrument ancian plan conservat, sia d'ua imitacion modèrna supausada hidèu. Las caracteristicas que pòden variar, mes generaument qu'implican ua mena de pontet diferenta deus pontets modèrnes, còrdas de tripas d'aulhas, un cordièr hèra simple, mens o cap d'ebena (ua simpla marqueteria pegada sus la tòca a còps) e ua tòca de forma despariera.
Un violoncèl barròc qu'ei desprovesit de nada pica ; a la soa plaça qu'ostendeish un simple boton (com lo vriulon). L'instrument b'ei alavetz pas pausat suu sòu mes gahat enter las camas.
Jogar dab un violoncèl barròc qu'implaca tanben de gahar un arquet barròc ; aqueth qu'ei mei leugèr, mei cort e mei arcat.
Repertòri
Lo violoncèl que s'intègra dehens orquestras e ensemble de crampa (quintet, quatuor e trio de còrdas generaument). Dens las orquèstras de plèctres qu'ei remplaçat sia per guitarras sia peu son equivalent de plèctre dens la familha de la mandolina : lo mandoloncèl. Com solista, las soas òbras mei famosas que son:
Istòria de Joan-l’an-pres
L'Istòria de Joan-l’an-pres (Histoira dé Jean l'an prés, dins la grafia originala) es un roman occitan de l'escrivan lengadocian Joan Baptista Fabre. Foguèt redigit una primièra vegada en 1756 puòi en 1765 l'autor lo tornèt adobar. Es una mena de roman picaresc e filosofic qui conta la vida e las aventuras de son protagonista eponim.
Leyviller
Leyviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Istòria de Joan-l’an-pres
Es una de las òbras majoras de la literatura occitana e una de las mas estudiadas. Foguèt en particular analizada e editada peu critic e erudit occitan Felip Gardy. Emmanuel Le Roy Ladurie ne'n faguèt una lònga analisi sociologica acompanhada d'una transcricion de Gardy e tot aquò foguèt puei virat a l'anglés.
D'un ponch de vista iconografic, l'òbra foguèt illustrada al sègle XIX pel dessenhaire lengadocian Edoard Antòni Marsal e al sègle XX se faguèt una adaptacion en benda dessenhada.
Travalhan
Travalhan (Travaillan en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Istòria de Joan-l’an-pres
Encastre narratiu
Lo roman es obèrt per un narrator omniscient parlaoccitan dau biais seguent :
Leyviller
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria de Joan-l’an-pres
Encastre narratiu
"Un senhor de la Vaunatge, en se retirant un jorn a son castèl, ausiguèt a dos cents passes davant el, un òme que s'escanava en cantant, e en repetant a tot moment, "la bòna aventura, ò gué ! la bòna aventura"''. [...]
Anceins
Anceins es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Istòria de Joan-l’an-pres
Encastre narratiu
_ L'ami, i diguèt en l'acostant, le refrain que vous chantez ne cadre guère avec l'équipage où je vous vois. Me ferez-vous le plaisir de me dire le mot de l'énigme ?''"
Anceins
Geografia
Vilatge del país de Ouche.
Istòria de Joan-l’an-pres
Encastre narratiu
A partir d'aquel moment, es la votz de Joan, raportada per la votz narrativa, qui seguís la narracion en estil dirècte, mentre que los dos personatges, lo baron sus son caval e Joan a pè, seguisson lor camin. Lo discors de Joan es clafit d'umor e d'ironia :
Anceins
Geografia
Village du pays d'Ouche.
Istòria de Joan-l’an-pres
Encastre narratiu
"Vos dirai, monsur, que soi nascut a Solòrgues, non pas d'una grand, grand familha, se volètz, mas pro passabla per l'endrech.
Anceins
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria de Joan-l’an-pres
Encastre narratiu
thumb|L'abat Fabre
Anceins
Istòria
Fabrica de puntas e de épingles.
Istòria de Joan-l’an-pres
Margòt e Truqueta
Lo paire de Joan, Truqueta s'installa a Solòrgues onte sedusís una jove sonada Margòt, que viu ambe sa grand e qui passa los jorns dins la botiga de truqueta per i faire sofrar las brosquetas fachas per sa grand. De tan n'es amorosa, e malgrat la paciéncia aus autres pretendents, sortís a la finèstra sonque quand es Truqueta qui passa, siá en siblant, siá en estornudant o quitament quand lachèt pas qu'una gròssa ventada."
Anceins
Istòria
Fabrique de pointes et d'épingles.
Istòria de Joan-l’an-pres
Margòt e Truqueta
Fin finala Margòt e Truqueta se maridan :
"Mès, Monsur, jamai, s'es vist, ni se veirà dins Solòrgues, una nòça despensièra coma seguèt aquela. [...] Jujatz, Monsur, se los qu'èran convidats deguèron patir : dison que partiguèt a taula doas grandas olas de farinetas, doas bèlas merluças cuòchas sus lo grilh, una plena gauda de granolhas, un cat de mar que pesava nòu liura, mièja-dotzena d'agaças ; un bon parelh de corpatasses, que viravan a la bròcha ambe un rainard que lo caçaire de la boissièra i aviá pas mens vendut de dotze sòus sens la pèl ; es verai qu'èra una bèla pèça e un fin morcèl."
Tan car foguèt que Truqueta deu vendre las pelhas de sa femna per poder crompar de qué manjar. Quand aquela se'n maina, una violenta disputa comença onte (dins la redaccion de 1765) Margòt crida son racisme antigavach :
"_Tas nipas ? li respondèt el [...] tot aquò si trobará Ma maire estonada de sa mina, e de l'entendre parlar gavach contra sa costuma: _De que dises tu, si trobarà ? li repliquèt, cossí me parlas aquí ? Si trobarà ben donc... _O ! que si fará, se Dieu plait, ajustèt mon paire. _Si fará ! si trobará ! li cridèt ela, en lo contrafasent, maudit gavòt, carravirat que tu siás ! Sabes ben que tot se trobarà se m'o rendes..."
La disputa es seguida pels abitants dau vilatge qui prenon partit siá per l'un, siá per l'autre e, tot d'un còp :
"La maire d'un garçon [...] lo tirèt per la mancha e i diguèt : _ Vèni baug ! Pardí, vau ben la penada se tant escaufar per de mòrts de fam [...] Ma grand, qu'ausiguèt aquel compliment, ven sus la pòrta, dins l'acotratge que sabètz, e se met a dire fierament a la mandra qu'aviá parlat ambe tant d'insoléncia : _Aprenètz, conilha, que de mòrts de fam coma nautres son de milòrds per de pesolhoses de vòtra espèça [...]
E las doas d'escambiar politessas e reverenças ironicas e grotescas que fan rire lo monde e acaba la disputa generala.
L'endoman, vesent que son rueinats, la grand que sostien lo devís seguent, vertadièra teorisacion dau capitalisme naissent :
"Enfants, i diguèt, las grandas despènsas qu'avètz fach a vòstre maridatge, an malament desrenjat vòstra fortuna, e lo produit dau mestièr que fasètz seriá pas sufisent per vos faire anar segon vòstre estat. Vos conselhe, entrement que sètz joines, de faire un fons de çò qu'avètz, e de donar dins lo comèrce. Avètz pas enlòc de melhora pompa per suçar l'argent dau public ; ambe aquela, per pauc qu'òm la sacha manejar, l'òm pesca de camps, d'ostaus, de castèls, de baroniás, coma l'òm pren las anguilas dins un vertolet. L'òm comença, tot prumièr, per pauc causa ; l'òm se fai mercièr, quincalhièr, mosselinaire ; l'òm cròmpa a bòn mercat, e l'òm revend lo pus car qu'òm pòt. Ambe quauque sòus avètz la marchandisa ; empochatz lo profit, e una bancarrota paga lo rèsta, se la prumièra vos remonta pas, d'aquela passatz a una autre ; d'aquela a l'autra, d'aquela a l'autra, jusqu'a temps que passatz per d'onètas gens e que digun n'ausa pas vos reprochar la mendra macula."
Truqueta seguís lo conselh e, en fasent d'afars malonèstas ambe tres associats (un d'entre eles sonat Quicarlòt) fa fortuna abans que lo cònsol e la polícia los descobrin, los prenguin e los faga desparéisser ; e quand demandan, après, al protagonista ont es son paire, lo pichon respond totjorn "l'an près", en se fargant antau son nom. Margòt, de son costat, laissa son pichon a sa maire e se'n va ambe un ancian aimador amolaire.
Lo garda vinha
Pichon Joan es educat per sa grand ambe de principis que li son pròpris (enter autes, d'evitar la cortesia e l'umilitat per se poder impausar). Ela vòl que Joan anga a l'escòla mes el se causís una autra dralha en s'entrainant a lançar de pèiras ambe precision, o a lançar de barròts dins las cambas de las lèbres. Coma i a pas pro de lèbres per s'entrainar, ensaja sus son ase que cad de dolor e que demòra al sòl una estona. Quand se maina de çò qu'a fach, Joan ensaja de lo consolar e la bèstia se venja en i botant los sabòts sul ventre e sus la gauta.
Dins lo contèxte d'aquel aprentissatge, Joan explica al baron que :
Per plan faire, Joan se provesís d'un siblet de garda vinha per se poder faire passar un d'eles e veire se i reponon o pas quand sibla. Mas un còp qu'es a raubar persecs dins l'òrt de Monsur Sestièr es près e estacat per un garda vinha qui se'n va cercar son mèstre en tot laissar Joan jos l'agach de son pichon filh. Aquel aima fòrça lo siblet. Joan ne profita per i perpausar de i donar s'acceptar de se daissar estacar a sa plaça. O fan antau e alara Joan i daissar siblar e sibla el meteis çò qui fa arriba encara mai lèu Monsur Sestièr e lo garda vinha. Arribat lo premièr e prenent lo mainatge per lo panaire, Monsur Sestièr se botar a lo corregir. En vesent aquò, son paire ataca Sestièr e es lèu ajudat per un autre garda vinha. Assoman lor mèstre e fuejon e Joan passa de raubaire a temoenh e obtien quitament le plaça de garda vinha, e sons beneficis.
Monsur Sestièr e Garolha
Es alara que morís la grand de Joan : "Ma grand èra deganauda ; son enterrament me costet pas que quauques còps de picon dins un valat, e ieu seguèt l'enterraire, lo clrec e lo capelan."
En tornant a l'ostau e en cercant de que manjar, Joan tròbe un còfre onte sa grand aviá rescondut un tresòr fach ambe tròces dels "afars" de Truqueta. Joan lo torna rescondre e viu normalament per pas esvelhar cap de sopçon. Amorós de Babèu, la filha de Sestièr Joan la demanda a son paire. Aquel, qui de la simpatia per el, i ditz que caldriá qu'aguèsse ua pichòta fortuna e i laissa tres ans. Es alara qu'òm apren que Garolha, una filha fòrça laida, es gròssa e, en mai d'aquò, ela declara que lo paire n'es Joan. Tres òmes l'agantan e lo s'empòrtan e, un còp luènh dau vilatge, un se presenta coma essent Quincarlòt, lo vielh amic de Truqueta. Explica a Joan que lo paire en veritat es Sestièr que, sus son conselh, a promesa una dòta de mila escuts a Judit Garolha per se declarar en favor d'un autre, Joan dins aquel cas. Aqueste es furiós mas Quincarlòt i explica que Garolha non poderà pas subreviure a l'acochament. En efèit, ela e lo pichon morisson sul còp e Joan, ric, s'apresta a esposar Babèu (qu'es gròssa a son torn çò qu'empacha Sestièr de se la denegar). Es per aquò que Joan cantava a la debuta de la narracion.
Lo roman se clava amb una leiçon de morala dau marqués : "[...] tu m'as raconté la vie de cretaines gens et la tienne d'une manière assez amusante [...] je t'ai pourtant obligation d'avoir éclairci bien des doutes que j'avois sur le cartactère des paisans de ton espèce. Les malotrus ! qui diroit que sous les dehors de la simplicité la moins suspecte se cache, ils cachassent des moeurs aussi suspectes [...]"
Marcols
Marcòus (Marcols-les-Eaux en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion a La Chalm Rafaièl es [mar'kɔw], vès Aubon [mɔʁˈkɔw] o [mɔʁˈkɔw lɔʒ ˈajgɔh].
Auve
Auve es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rachel Corrie
thumb|200px|Rachel Corrie Rachel Aliene Corrie (10 d'abriu de 1979 - 16 de març de 2003) qu'èra ua militanta americana, membre deu movement non-violent internacionau de solidaritat (ISM) qui viatgè com militanta tà la Listra de Gaza pendent la segonda Intifadà.
Estudianta de 23 ans a l'Universitat d'Olympia, dens l'Estat de Washington, Rachel Corrie que parteish taus territòris ocupats e Israèl. Qu'entra en ua zòna contarotlada per l'armada israeliana e que serà estripada lo 16 de març 2003 per un bulldozer Caterpillar D9 de l'armada israeliena a Rafah, Listra de Gaza, com ensajava dab d'autes militants de la soa organizacion, d'arrestar pacificament la demolicion de l'ostau d'un mètge palestinian.
Circonstàncias de la mòrt de Rachel
Activistas d'ISM presents suus lòcs au moment deus fèits, qu'afirman lo conductor deu bulldozer que tuè deliberadament a Rachel en l'esglachant dus còps dab lo bulldozer. Aquera version qu'ei contestada per l'armada israeliana; segon lo son pòrtavotz, lo conductor de l'engibana ne la vedó pas, per'mor qu'èra, ce ditz, dens un "angle mort". La BBC qu'a produsit un documentari titolat When killing is easy qui acredita la version segon la quau Rachel Corrie estó tuada volontàriament per l'armada israeliana.
Los diaris de Rachel
Los diaris de Rachel, editats peus sons parents, que descriven las soas experiéncias dens la Listra de Gaza, la vita vitanta deus palestinians dens las condicions impausadas peu contaròtle israelian e los esfòrç miats peus òmis, las hemnas e los dròlles entà subervíver dens aquera situacion.
Fleurey-sur-Ouche
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bessa d'Issòla
Beça o Beça d'Içòla (Besse-sur-Issole en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Las variantas graficas son Bessa, Bèssa e Issòla.
La gara de la linha de tren abandonada es un depòst dei tren de l'Associacion Toristica dau Tren de Centre Var (ATTCV).
Toponimia
Lo TDF escriu Besso, doncas en principi un é barrat. Las fòrmas ancianas son Bersa, cap a 1030 (Dauzat). Mistral i apond sènsa datar Bessa e Bers,. Que l'etime siá bettia « la beceda » o *Bercia (nom gau Bercios au neutre plurau, amb lo sens de « las proprietats de Bercios »), çò que sembla compatible amb las fòrmas en -rs-, la grafia es Beça e non pas Bessa. Non se sap perqué Dauzat jutjava lo toponime escur (coneissiá e utilizava Bercius).
Prádanos de Ojeda
Prádanos de Ojeda es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Istòria de Goa
Goa foguèt la primièra implantacion coloniala portuguesa en Índia.
Precedents
La primièra referéncia de Goa data vèrs 2200 A.C., en escritura cuneiforma de Sumèr se sonèt Gubio. Formada per de pòbles de diferentas etnias d'Índia, amb l'influéncia dels sumerians apareis dins lo primièr sistèma de denombrament de la region.
Cap a 1775 A.C. los fenicians s'installèron a Goa.
Al periòde vedic tardiu (1000-500 A.C.) foguèt nomenada, en sanscrit, Gomantak, que significa. Lo Mahabharata conta que los primièrs arians qu'arribèron a Goa foguèron fugitius del secament del Saraswati, novena-e-sièis familhas arribèron vèrs 1000 A.C. Arribèron tanben los Kundbis.
Vèrs 200 A.C. Goa venguèt la frontièra sud de l'Empèri d'Ashoka: los dravidians foguèron botats per lo sud pels arians, segon la Geografia d'Estrabon. Vèrs 530-550, Goa foguèt coneguda coma un dels melhors pòrts d'Industan, que se nomenèt Sindabur, Chandrapur o Buvah-Sindabur pels arabis e turcs.
Dempuèi l'Emperi Maurya (321-185 A.C.) Goa foguèt disputada per divèrs empèris amb de batalhas sagnosas. Al torn del sègle X Goa, alara concentrada a l'entorn del riu Zuari, prosperèt mercé al comèrci amb los arabis. En 1347 casèron jos la dominacion islamica e fòrça temples dedicats als dieus indos foguèron destruits.
Preséncia portuguesa
thumb|Capèla de Santa Catarina, bastida pendent l'ocupacion portuguesa.
Goa foguèt cobejada per èsser lo melhor pòrt comercial de la region. La primièra ofensiva portuguesa data de 1510, del 4 de març al 20 de mai. Aquela meteissa annada, la segonda expedicion, lo 25 de novembre, Afonso de Albuquerque, ajudat pel corsari indo Timoja, prenguèt Goa als arabis, que se rendèron sens combatre, per que lo sultan foguèt pres dins la guèrra del plan del Deccan. A aqueste periòde, un cronicaire portugués descriguèt Goa, entre 1512 e 1515:
thumb|300px|Mapa de Goa, in Histoire générale des Voyages, de la Harpe, 1750
Una autra descripcion contemporanèa balha mai de detalhs:
Amb la derrota dels musulmans de la region, en 1553, un cinquen d'aquela foguèt jos la dominacion portuguesa. Los governadors portugueses de la ciutat pretendèron qu'èra una extension de Lisbona en Orient e per aquò desvolopèron mai d'unas institucions e se bastiguèt divèrsas glèisas per espandir lo cristianisme e de fortificacions pes se defendre de las atacas exterioras.
A partir del mièg del sègle XVIII se poguèt veire un agrandiment dels territòris de Goa.
Amb l'arribada de l'Inquisicion (1560–1812), fòrça residents locals foguèron convertits violentament al Cristianisme per de missionaris, menaçats de castigaments o confiscacions de tèrras, títols o proprietats. Per escapar a l'Inquisicion, de milièrs de goeses fugiguèron e s'installèron dins las vilas vesinas de Mangalore e Karwar.
La decadéncia del pòrt al sègle XVII foguèt la consequéncia de las derrotas militaras dels portugueses amb la Companhiá Neerlandesa de las Índias Orientalas dels Païses Basses.
Dominacion britanica
Aguèron dos brèus periòdes de la dominacion britanica (1797-1798 e 1802-1813).
Pendent la dominacion Britanica en Índia, fòrça abitants de Goa migrèron cap a Bombai, Calcuta, Puna, Karachi e d'autras vilas. L'assolament de Goa diminuiguèt amb la construccion de vias ferradas a partir de 1881.
En 1900 Goa tenguèt lo primièr jornal bilingüe gujarati-portugués.
L'independéncia d'Índia
thumb|[[Margão, segonda vila de la region.]] thumb|Arquitectura residenciala tradicionala de Goa influenciada per la preséncia portuguesa.
Dins lo contèxte de la descolonizacion, après que los angleses daissèron Índia (1947) e los franceses Pondicherry (1954), lo govèrn portugués d'António de Oliveira Salazar, refusèt las negociacion amb l'Índia. Atal, del 18 al 19 de Decembre de 1961 una fòrça indiana de 40,000 soldats de las tropas de Jawaharlal Nehru, reconquistèt Goa, encontrant gaire de resisténcia. A l'epòca, lo Conselh de Securitat de l'ONU prenguèt una resolucion que condemnèt a l'envasiment, o que foguèt vetat per l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas. La majoritat de las nacions reconeguèron l'accion d'Índia, e Portugal dempuèi la Revolucion dels ulhets, en 1974.
Aprèp l'annexion per Índia, Goa foguèt d'abòrd somés a un govèrn militar pendent cinc meses; puèi l'ordre civil foguèt restaurat e la region venguèt un territòri somés al govèrn federal d'Índia.
Newsreel footage of Goa, 1955
Stanley B. Prusiner
Stanley Ben Prusiner (Des Moines, Iowa, 28 de mai de 1942) es un mètge e bioquimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1997 per la descobèrta del prion.
Prinhac (omonimia)
Prinhac es un toponim occitan. Se tròba en Gasconha: e en Roergue: I a tanben, en Santonge:
Les Pieux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bauma de Par non Par
left|250px|thumb|Entrada de Par non Par thumb|250px|Gravadura de mamot a Par non Par La bauma de Par non Par se dubrís a Prinhac e Marcamps, au sud de Blaiés, en Gasconha, dins lo massís calcari que bòrda la riba mança de Moron, afluent de Dordonha. Conten de las representacions preïstoricas que podrián datar de 30,000 ans avans lo present. Fuguet la tresena bauma ondrada descuberta dins lo mond aprep 'quelas d'Altamira e de Chabòt e es l'unica bauma ondrada coneguda dau departament de Gironda. Son nom se referís a un ancian vilatge perdut au jòc per un nòble. Lo site venguet monument istoric lo 20 de decembre de 1900.
Sars-et-Rosières
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Bauma de Par non Par
Descuberta
La partida dau corredor s'afondret au Chastelperronian, 'catant l'entrada iniciala. Las entradas segondàrias desaparegueren per los processus sedimentaris. La bauma se trobet aitau pauc a pauc completament recuberta de depaus. En 1881, 'na vacha que paissiá dins un prat de la terra de La Bòrda se bloquet la pata dins un trauc. Lo domestic dau proprietari de la dicha terra descubriguet la bauma en desgatjant la vacha: lo trauc era un uelh de la bauma situat dins la.
Recerchas
A partir dau 8 de març de la mesma annada, pauc aprep sa descuberta, François Daleau, preïstorian de Borg, i menet de las recerchas en descubrint beucòp d'ustensilhas e de traç d'ocupacions umanas aus niveus aurinhacian e gravetian. Repertoriet juscanta 15,000 ustensilhas de silex, d'òs e d'evòri en mai de 6,000 ossaments d'animaus; los produchs de sas recerchas son auei mostrats aus museus d'Aquitània e d'Istòria naturala a Bordeu.
Ocupacion preïstorica
thumb|left|150px|Plan de Par non Par au Mosterian; lo corredor es enquera present thumb|right|150px|Plan de Par non Par au Chastelperronian, aprep l'afondrament dau corredor; l'entrada se fai per las galariás annexas La prumiera ocupacion remontariá a 40,000 ans avans lo present (Mosterian). L'ensemble de la cavitat era entier mas l'abitat se limitava a l'entrada sud (corredor enquera present) ente laisseren daus vestigis (gratadors, rascladors...). Au Chastelperronian, l'entrada es afondrada e l'accès se fai per las cavitats annexas que desbochan a mança de la. La durada de l'ocupacion es mai breva e l'abitat se concentra au fons de la bauma, dins la galariá nòrd. Au Gravetian, lo fons (galariá nòrd) es reservat a l'abitat mentre que las parets de la son ondradas de representacions de bèstias (chavaus, boquetins, cervids megaloceros e mamots). La bauma fuguet abandonada au Protomagdalenian.
Gravaduras
La conten un grand nombre de representacions d'animaus. Òm pòt citar dos mamots, dos urs fàcia a fàcia semblant se desfisar, un cervi fàcia a 'na cèrvia, un megaloceros (lo cervi mai grand de tots los temps, figuracion rara dins l'art parietau, que n'i a pas que 12 dins lo mond) e dos chavaus dispausats l'un a costat de l'autre. Un de 'queus chavaus a la testa revirada devers sa cropa donant l'impression de movement. Plusors ors e un felin representan los carnivòrs. Segon los temas de l'art parietau paleolitic, los animaus pitits e los auseus son pas presents. Los boquetins i son representats mas dins la bauma se ne tròba pas ges de vestigi caçat o consomat.
Visita
Se visita tota l'annada. Par non Par a 'na pita talha donc lo nombre de visitaires es limitat a grops de 18 personas. En 2008, fuguet bastit lo noveu pabalhon d'acuelh de la bauma, concebut en jarric brut, beton, veire, metau negre e coire per lo tech per l'arquitecte bordalés Patrick Hernandez.
Pic d'Ania
Lo Pic d'Ania qu'ei un som pirenenc de Bearn haut de 2500 m.
Vic Vilh
Lo Vic Vilh (deu latin Vicus Vetellus, lo "País Vielh") qu'ei un parçan de Bearn situat dens lo nord-oèst. Qu'ei banhat per Ador e que costeja Armanhac e lo Bearn Ancian qui'u conquestè enta'u juntar a la vescomtat. Las soas vilas principalas que son Lenveja e Garlin (a còps que s'i horneish Montanèr e lo son parçan : lo Montanerés).
Qu'ei lo terrador deu vin de Madiran.
Lo gentilici qu'ei vicvilhon -a.
Sarda
La sarda europèa o sarda comuna o la sardina (Sardina pilchardus) es un peis de la familha dels clupeids, estrechament emparentat amb las anchòias e arencs.
Lexy
Lexy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Louis de Broglie
Louis-Victor-Pierre-Raymond de Broglie, seten Duc de Broglie (16 d'agost de 1892, 19 de març de 1987) foguèt un fisician francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1929.
Catoira
Catoira es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Museo Nazionale degli Strumenti Musicali
200px|left|thumb|Piano-forte, Bartolomeo Cristofori, 1722thumb| Lo Museo Nazionale degli Strumenti Musicali (o Musèu Nacionau deus Instruments de Musica) que's tròba a Roma au ras de la glèisa de Santa Croce in Gerusalemme e qu'amassa ua grana colleccion d'instrument de musica de tot escantilh, de totas las epòcas e de totas las contradas.
Auqeste musèu que permet d'apreciar la varietat deu monde deus instruments de musica e la lor evolucion. Òm i pòt véder per exemple Charango sud-american ancian e de gran endom pas mei produsit uei lo dia. Enter las soas pèças la mei preciosas lo musèu que compte dab un piano forte de Bartolomeo Cristofori (l'inventor deu piano).
Peninsula de Setóbal
Localizacion
La Peninsula de Setóbal (en portugués, península de Setúbal) es una de las doas josregions estatisticas NUTS-3 que compausan l’Airal Metropolitan de Lisbona. Son caplòc es a Setóbal.
Henrik Ibsen
thumb|250px|Henrik Ibsen a la fin del sègle XIX Henrik Johan Ibsen ( pron.: [ˈhɛnɾɪk ˈɪpsən] ; Skien, 20 de març de 1828 – Kristiana, 23 de mai de 1906) foguèt un escrivan norvegian. A l'encòp dramaturg, poèta e director de teatre foguèt un dels autors mai importants de la literatura norvegiana del sègle XIX. Es sovent designat coma "lo paire del realisme" e es un dels fondadors del corrent teatral sonat modernisme.
La Puebla de Valdavia
La Puebla de Valdavia es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Alexandre Deulofeu
Alexandre Deulofeu i Torres (L'Armentera, 20 de setembre de 1903 - Figueres, 22 de genièr de 1978) foguèt un politician catalan e un filosòf de l'istòria qu'escriguèt sus cò qu'el nomenava "Matematica de l'istòria", una teoria ciclica sus l'evolucion de las civilizacions.