cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plaça del Capitòli (Tolosa)
La plaça 12,000 m² e conten pas cap de construccion levat la preséncia pel sòl d'una representacion de la crotz occitana. (vesedoira sus Google Map). La construccion de la plaça decidida pels consols, foguèt pas acabada qu'al mitan del sègle XIX. De trabalhs foguèron menats per Jean-Pascal Virebent per uniformizar los bastiments enrodants la plaça. Al nòrd de la plaça se trapa la carrièra del Taur, al sud la carrièra Sant Roma e la part oèst dona sus las famosas arcadas
Plaça del Capitòli
La Plaça del Capitòli pòt designar:
Blòc 0906
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Airbus Beluga
L'Airbus A300-600ST (Super Transporter) o Beluga es un avion de transpòrt, version de l'A300-600 estandard modificat per carregar de parts d'avion o de cargas de dimensions grandas. Oficialament se nomenava Super Transporter inicialament, mas lo nom Beluga venguèt mai popular e foguèt adoptat oficialament.
Laffrey
Geografia
Laffrey Es una localité touristique, a 30 km al sud de Grenòble, celèbre per los sieus lacs. Situat al marge septentrional de la Matheysine, lo vilatge a bastit sus la linha de contacte entre lo socle cristallin — #que aflora en la depression del Grand Lac e del Lac Mòrt — e las primièras ruscas triasiques de la tampa sédimentaire, #que forman la basa dels tucs en dominant aqueles lacs del costat oèst.
Laffrey est une localité touristique, à 30 km au sud de Grenoble, célèbre pour ses lacs. Situé à la marge septentrionale de la Matheysine, le village est construit sur la ligne de contact entre le socle cristallin — qui affleure dans la dépression du Grand Lac et du Lac Mort — et les premières couches triasiques de la couverture sédimentaire, qui forment la base des collines dominant ces lacs du côté ouest.
Istòria
Lo vilatge es celèbre per l'amassada de Napoleon, lo data|7|de , al retorn del Ile de Elbe, amb las tropas reialas, cargadas de l'arturar. Après lo sieu débarquement a Gòlf-Juan, lo 1er en març 1815, Napoleon a preses la rota de las Alpes (l'actuala expedís Napoleon) per ganhar París, expedís jutjada mai segura que la vallée del Rhône réputée favorable als royalistes. Passa alavetz pel scenari Matheysin. Après èsser-i passat la nuèch del 6 de març a Còs, passa per La Mure se dirigís de contunh cap a Grenòble. Lo 7 de març davant Laffrey, sus la plana se tròba un bataillon de la de Linha enviada per Louis XVIII per l'arturar. Napoleon s'avança sol a lo-davant las tropas sus #çò qu'es d'ara endavant nomenada la « Prada de l'Amassada » e lo #parlar en principi aital: « de Soldats de la de Linha, soi lo vòstre Emperaire, reconeissètz-me ! », De contunh, davant lo indécision dels soldats esblancossits d'emocion lududa en fasent cara, se #sarrar a portada de fusell, #entreobrir la siá redingote e se #exclamar: « S'es entre vosautres un soldat #que vòlga aucir lo sieu Emperaire, me voici.» A aquelas paraulas, la de Linha #metre bas las armas e se #precipitar cap a Napoleon en plorant.... Après aquel episòdi, Napoleon dicha al general Cambronne : « A acabat. dins uèch jorns serem a París. »
Le village est célèbre par la rencontre de Napoléon, le 7, au retour de l'Ile d'Elbe, avec les troupes royales, chargées de l'arrêter. Après son débarquement à Golfe-Juan, le mars 1815, Napoléon a pris la route des Alpes (l'actuelle route Napoléon) pour gagner Paris, route jugée plus sûre que la vallée du Rhône réputée favorable aux royalistes. Il passe alors par le plateau Matheysin. Après avoir passé la nuit du 6 mars à Corps, il passe par La Mure puis se dirige vers Grenoble. Le 7 mars devant Laffrey, sur la plaine se trouve un bataillon du de Ligne envoyé par Louis XVIII pour l'arrêter. Napoléon s'avance seul au-devant des troupes sur ce qui est désormais nommée la « Prairie de la Rencontre » et leur parla d'abord ainsi: « Soldats du de Ligne, je suis votre Empereur, reconnaissez-moi ! », puis, devant l'indécision des soldats pâles d'émotion lui faisant face, il s'approcha à portée de fusil, entrouvrit sa redingote et s'écria: « S'il est parmi vous un soldat qui veuille tuer son Empereur, me voici.» À ces mots, le de Ligne mit bas les armes et se précipita vers Napoléon en pleurant.... Après cet épisode, Napoléon dit au général Cambronne : « C'est fini. Dans huit jours nous serons à Paris. »
Sefer Raziel haMalakh
Lo Sefer Raziel haMalaḥ (ספר רזיאל המלאך‎ "Libe de l'anjo Razièl" en ebrèu) qu'ei un recuelh de tèxtes magics e cabalistics qui segon la legenda e seré estat balhat a Adam per l'arcanjo Razièl. En purmèr escriut en ebrèu e en aramèu, qu'ei tanben conservat en traduccion latina (Liber Razielis Archangeli) dens un manuscrit deu sègle XIII realizat devath Anfós X de Castelha.
La Cançon del Romegaire
La Cançon del Romegaire es la cançon tradicionala de la vilòta de Rojan (Erau) que son animal totemic es l'eiriç. Aquí en seguida las paraulas passadas en grafia classica:
La Cançon del Romegaire
Fasètz plaça a l'escarbolièr
Tirar la còrda es son mestièr,
Sa pata gòia l'acompanha.
Repic:
Son totes borrats de defauts,
Mas quand lo tòca-senh resonava
Totes en còr prenián las dalhas
Per ajudar lo Romegaire
Lo tonelièr, roge e bofit
Chuca mai que çò que trabalha
Çò que li fa melhor profit
Que de bricolar de fustalha.
Faunhaire, lo rasim t'espèra
Totes te creson plan feniant
E pasmens, es tu que faguèras
Lo vin que degustam cada an.
La bugadièra, plan lenguda
Neteja e rinça a torn de braç
La cal crentar, car es morruda
A mai de lenga que de braç.
Garda los anhèls e las fedas
Mas quand passa un pastre plan fach
Crenta pas de mostrar las bregas.
Lo coratièr pas tròp onèste
Mesura l'òli a mai lo blat
Cal pas li faire tròp de fèsta
Cadun per el es estrelhat.
Lei cordèlas
Lei cordèlas es una cançon, un aire e una dança (subre un pas de polka) de Provença onte lei dançaires, filhas e garçons, "teisson" (enrollan) de cordèlas autorn d'un mast.
Paraulas
Premier coblet : Siam filhas de cordelier, Fasèm de cordèlas, E dins nòstre bèu mestier, Servèm fòrça bèla ; Dins nòstra botiga ven De tota sòrta de gent,
Mai lei pus polidas Son lei mielhs servidas.(bis)
Per de fin compaires que se lanhan gaire (bis)
Tresen coblet : Lei cordèlas que fasèm Son bònas e comòdas, E se fau, vos provarem Que son a la mòda... Mai jovent, aprochatz pas ! de nòstre gaubi dobtaz ?
Se podèm pas plaire Leis anam defaire. (bis)
Basilica de Sant Sarnin
Lo plan de la basilica
thumb|left|250px|Plan de la basilica
Galariá
<Gallery> imatge:Abside et clocher de St Sernin.jpg|Capèlas e campanal 31 - Toulouse - Basilique Saint-Sernin - Facade.jpg‎|Portal principal imatge:Saint sernin ,toulouse ,divers point de vue 2.jpg|Absida imatge:Toulouse, Basilique Saint-Sernin 1.jpg|Costat de pòrta Mièjavila imatge:CeilingStSernin.JPG imatge:Basilique Saint-Sernin Toulouse 10.JPG imatge:Crypte de St Sernin Toulouse.jpg|Cripta imatge:(Toulouse) - Basilica Saint-Sernin nave.jpg|La nau vista des de l'aigua. </Gallery>
Palais de Potala
Lo palais de Potala (en tibetan: པོ་ཏ་ལ; en chinés: 布达拉宫) o simplament Potala es un dzong («fortalesa») situat a Lassà, la capitala de la Region autonòma de Tibet, en Republica Populara de China. Foguèt la residéncia dels dalai-lama fins que lo darrièr s'exilièsse en Índia en 1959. Es vengut ara un musèu e es estat declarat Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.
Lo Potala es sens dobte lo bastiment pus grand e espectaclós de Tibet. En mai de la residéncia dels dalai-lama, èra tanben lo luòc dels grands actes oficials de l'Estat e lo sèti del govèrn tibetan. Aviá tanben fòrça importància religiosa e es encara un centre de devocion importanta ; los pelegrins s'i gandisson dempuèi totes los cantons de Tibet. Aviá tanben de foncions monasticas (al Namgyal Tratsang) e d'ensenhament. Lo Potala es un dels rars centres religioses de Tibet que patiguèron pas de destruccions importantas pendent la Revolucion Culturala, e a causa d'aquel fach lo sieu estat de conservacion es envejable. L'imatge mai venerat del Potala es la de Avalokitesvara, que conserva al Phakpa Lhakhang.
Zhöl
thumb|189x189px|Plan esquematic del palais de PotalaJol palais, en un luòc fòrça mai plan, se tròba lo Zhöl, un luòc d'abitacions, defòra de l'encencha del palais mas defendut per una muralha rectangulara del sègle, aquel mur s'estend per orient, miègjorn e ponent, al nòrd es barrat per la montanha de Marpo Ri e lo meteis palais del Potala. En mai de la zona residenciala, se trobavan aicí qualques organismes oficials, jutjat, impremta, preson. Dempuèi lo Zhöl una seria de rampas e escalinates condusisson a las divèrsas parts del palais.
Potrang Karpo (Palais Blanc)
thumb|210x210px|Lo Palais Blanc.|esquèrraDempuèi las rampas d’accès e après passar per un vestibul e divèrses corredors òm atenh lo Deyang Shar, un ample pati dominat per l'impausanta bastissa del Palais Blanc, ont se desvolopavan las ceremònias e de fèstas a l'aire liure. Del costat opausat a aquel se tròba una escòla, bastida pel VII dalai-lama, a la primièra mitat del sègle. Al Palais Blanc s'i accedís per una escalinata de pèira que dona pas a un escalièr de fusta, fòrça drecha e dividida en tres sectors, lo central destinat a èsser utilizat unicament pel dalai-lama, e los laterals utilizats per la dintrada e sortida, segon lo sens de las agulhas d’un relòtge e en seguint las circumvallacions dels devòts. La part pus nauta de la bastissa se destinèt a la residéncia dels dalai-lamas. I a aicí una seguida de cambras, una sala a la recepcion dels visitaires, la capèla particulara (Gompo Khang), la cambra utilizada pel XIV dalai-lama fins a 1959, quand s'exilièt. Se tròban tanben las cambras de l'epòca del Grand Cinquen, que foguèron utilizadas per los sieus successors, fins al darrièr dalai-lama, que n'una de nòva. Òm considèra qu'una de las cambras foguèt pintada pel XIII dalai-lama. Lo Palais Blanc es centrat pel Tsomchen Shar, la sala d'assembladas orientalas. Aquel luòc foguèt lo scenari de las pus importantas ceremònias de l’estada tibetan. Foguèron aicí coronats los dalai-lamas. La decoracion murala es de l'epòca del Grand Cinquen. Es la sala mai granda d’aquel sector, la fusta de las estructuras es decorada amb fòrça suenh, amb de relèus e de pinturas de colors vivas.
Namgyal Tratsang
A l'extrèm occidental de l'ensems se tròba lo monastèri de Namgyal Tratsang, fondat inicialament a Dreung e transportat aicí pel V dalai-lama.
Conjugason
vinheta|607x607px|La conjugason del vèrb correr (córrer en [[Espanhòu|espanhòl) utiliza persona, nombre, temps (tres temps aquí), votz, mòde e aspècte (aquíi actif, indicatiu inacomplit). ]] La conjugason es, dins las lengas flexionalas, la flexion del vèrb, es a dire la variacion de la forma del vèrb segon las escasenças. La flexion nominala se nomena, ela, declinason. Mai sovent, la conjugason se fa segon un nombre de trachs gramaticals coma:
Làmia
La làmia, lo verdon, lo peis-can (var. peis-chan, peish-can) o lo peis-ferum (var. peis-feram) (superòrdre Selachimorpha) es un ensems de peisses dotats d'una esqueleta completament cartilaginosa e d'un còs aerodinamic. Pòdon alenar gràcias a entre cinc e sèt gaunhas. Las làmias possedisson una pellicula d'escatas que protegís sa pèl dels parasits e que renfòrça son idrodinamicitat. Tenon de dents remplaçablas. Son de predators fòrça mal coneguts, vist qu'atacan rarament los umans a mens que foguèssen intimidats.
Conjugason
L'ensemble de las formas d'un mèsme vèrb constituís son paradigma.
Exemple simple en occitan
La forme de « referéncia » d'un vèrb es nomenat l'infinitifu present; prenem per exemple lo vèrb « pensar ».
Làmia
Las làmias comprenon d'espècias que van de la làmia pigmèa de la talha de la man, Euprotomicrus bispinatus, una espècia de mar prigonda que sonque mesura, a la làmia balena, Rhincodon typus, lo peis lo mai gròs, que pòt aténher una longor d'aperaquí   e que, coma las grandas balenas, manja pas que plancton en s'alimentar per filtracion. La làmia buòu, Carcharhinus leucas, es l'espècia mai coneguda e pòt nadar dins d'aiga salada o doça (se pòt trapar dins lo Lac Nicaragua, en America Centrala) e dins los deltas.
Conjugason
Exemple simple en occitan
Quand se descrich una accion en cors, s’utilise un temps nomenat « present de l'indicatiu », e la forma del vèrb depend de la relacion entre lo locutor, lo subjècre del vèrb (la persona) e le nombre del subjècte:
Làmia
Esqueleta
L'esqueleta d'una làmia es completament diferenta de la dels peisses ossoses coma la merluça; es facha d'un cartilatge fòrça leugièr e flexible, e mai lo cartilatge de las làmias mai vièlhas pòsca èsser a còps calcificat, e doncas mai dur e mai regde. La maissa de la làmia es variabla e se pensa qu'a evolucionat a partir del primièr arc de brànquias. Es pas estacada al cran e a de depauses minerals suplementaris que li donan una fòrça mai granda.
Conjugason
Exemple simple en occitan
Se l'accion es acabada, revolguda e qu’es pas simultanèa a una autra accion de raconta, s’utilisa lo preterit: « pensèt ».
Làmia
Respiracion
right|460px|Caracteristicas principalas de las làmias Coma los autres peisses, las làmias tiran d'oxigèn de l'aiga de mar quand passa per sas brànquias. Qualques làmias possedisson una dobertura modificada sonada estigma que se situa just darrièr l'uèlh, qu'es emplegat per la respiracion. Per encausa de sa talha e la nature de son metabolisme, fòrça làmias an un besonh d'oxigèn mai important que los peisses ossoses e pòdon pas dependre dels corrents d'aiga ambients per fornir una quantitat sufisenta d'aiga oxigenada. Se per cas aquelas làmias s'arrestèssen de nadar, la circulacion de l'aiga davalariá enjós del nivèl necessari per poder alenar e l'animal s'escanariá. Aqueste foncionar qu'assegura un flux adequat de sas brànquias a partir de movements en avant se coneis en anglés coma ram ventilation. Qualques làmias, coma la làmia noiriça, Ginglymostoma cirratum, pòdon pompar d'aiga dins sas brànquias mentre que son a se pausar.
Los procèsses de respiracion e de circulacion començan quand la sang desoxigenada viatja cap al còr, que possedís dos compartiments, de la làmia. Ailà la sang es pompadas a las brànquias de la làmia a travèrs l'artèria ventrala aòrta que divergís en artèrias braquialas aferentas. La reoxigenacion se fa dins la brànquias e la sang reoxigenada raja dins las artèrias braquialas eferentas, que se reunisson per formar l'aòrta dorsala. La sang raja a partir de l'aòrta dorsala dins tot lo còs. La sang desoxigenada del còs puèi circula a travèrs de las venas cardinalas posterioras e dintra dins los sinuses cardinals posteriors. A partir d'aquel ponch la sang dintra dins lo ventricul del còr e lo cicle se repetís. Aqueste tipe de respiracion es pas gaire eficaç e se per cas la làmia se deviá arrestar de bolegar, la sang seriá pas en condicions de circular dins tot lo còs per encausa de la manca de fòrça de l'atrium del còr.
Osmoregulacion
Contràriament als peisses, las làmias bevon pas d'aiga de mar; al contrari retenon de grandas concentracions de descais quimics dins son còs per cambiar lo gradient de difusion per tal de poder absorbir l'aiga dirèctament de la mar. Aquesta adaptacion empacha fòrça làmias de subreviure dins d'aiga fresca, e doncas son confinadas a una environa marina. Existisson qualques excepcions a aquesta règla, coma la làmia taure, qu'a desvolopat un biais de modificar sa foncion renala per crear una excrecion de grandas quantitats d'urèa.
Coas
Las coas (aletas caudalas) de las làmias varian considerablament en foncion de las espècias e son adaptadas a l'estil de vida de la làmia. La coa fornís la propulsion e sa velocitat e l'acceleracion dependon de la forma de la coa. Different formas de coas mudèron a cò de las làmias per s'adaptar a d'environas diferentas. La coa de la làmia tigre ten un larg lobe superior que delivra una poténcia maximala per nadar lentament o per una abrivada subta. La làmia tigre a una dieta variada, e per aquesta rason cal que siá capabla de virar dins l'aiga aisidament quand es a caçar, mentre que lo vedèl de mar (Lamna nasus), que caça de flòtas de peisses coma los vairats e los arencs possedís un larg lobe inferior que li permet d'aténher una velocitat mai importanta e aital o ajuda a gardar ritme amb sas predas que nadan lèu. Tanben se pensa que las làmias emplegan lo lobe superior de sa coa per contrarrestar la fòrça portadoira generada per sas aletas pectoralas.
Electrorecepcion
Las ampolas de Lorenzini son d'organs electroreceptors. Las làmias n'an entre qualques centenats e qualques milierats. Las làmias las fan servir per detectar lo camp electromagnetic que tot èsser vivent produtz. Aquò ajuda las làmias (en particular las làmias martèl) per trapar de predas. La làmia es l'animal que ten la sensibilitat electrica pus granda de tot lo règne animal. Las làmias trapan de predas amagadas dins la sabla en detectar lo camp electric que produson. Los corrents oceanics que se desplaçan dins lo camp electromagnetic terrèstre generan tanben de camps electrics que las làmias pòdon utilizar per s'orientar e benlèu navegar.
Linha laterala
Aquel sistèma qu'es present en çò de nombroses peisses, en particular las làmias, permet de detectar lo movement e las vibracions dins l'aiga. La làmia pòt detectar de frequéncias entre 25 e 50 Hz.
9 de junh
Decèsses
Veire tanben :
Làmia
Espècias de làmias
Existisson mai de 360 espècias descrichas de làmias. Làmias vesedoras dins las mars occitanas:
Autras làmias conoissudas:
Val de Vesubiá
La Val de Vesubiá (var. non localas: Vau/Vath de Vesubiá/Vesubia/Vesúbia) es una val dels Alps occitans e un parçan d'Occitània que se situa dins la Comtat de Niça, dins la zona vivaroaupenca. Lo riu de Vesubiá li dona son nom.
Sa vila principala es Sant Martin de Vesubiá.
Blau d'Auvèrnhe
Lo Blau d'Auvèrnhe es un formatge occitan d'Auvèrnhe. Benefícia d'una AOC dempuèi 1975. Lo pes mejan d'un formatge es de 2,5 kg e la produccion annala es de 6000 tonas per an.
Le Sourd
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ernèst Ferrolh
Istòria
Ernèst Ferrolh nasquèt en 1853 dins una familha pro amonedada del Mas de Cabardés. Son paire moriguèt pendent sa joventut. Tre son enfància, al Mas de Cabardés, Ferrolh foguèt remarcat per sa curiositat e vivacitat intellectuala e sa granda memòria. Aquesiguèt lèu sos idèals de justícia sociala e de libertat; se ditz d'el qu'auriá escupit quand aviá pas que 13 ans sus la tomba de Simon de Montfort, de la glèisa de Sant Nazari.
Aprèp qu'obtenguèsse son diplòma de l'Universitat de Montpelhièr 1880, venguèt metge e dobriguèt un cabinet medical a Narbona. Ailà se faguèt collaborador de "L'Emancipation sociale", un setmanièr local que ne venguèt redactor en cap tre 1883. Dins sos articles criticava sens pietat lo capitalisme e lo govèrn de Jules Ferry. En 1888, foguèt elegit deputat e s'installèt a l'Assemblada amb l'extrèma esquèrra. Venguèt aderent puèi del Parti Ouvrier Français en 1889 e en 1891, a Narbona foguèt lo primièr cònsol socialista de l'estat francés. Aquela meteissa annada fondèt la République Sociale, l'organ del Partit Socialista del Miègjorn (Parti Socialiste du Midi). Aital governèt Narbona en 1891, foguèt reelegit en 1894 e puèi capitanegèt la vila de contunh de 1900 a 1921. Coma metge ajudava los paures (se ditz que se fasiá pas pagar e que sovent laissava una envolopeta amb d'argent), çò que li valguèt l'escais de "metge dels paures e dels petits". Foguèt arrestat lo 19 de junh de 1907 per sa participacion a la revòlta dels vinhairons, amb d'autres menaires politics.
Ferrolh e la revòlta occitana
A l'acabada del sègle XIX, la viticultura lengadociana dintrèt en crisi. Las vendas dels vins d'Argeria menaçavan la produccion occitana, los vinhairons patissián una pèrdia que s'agreujava lèu. Tre la debuta de 1907 las manifestacions comencèron e èran a créisser pauc a cha pauc, capitanejadas per Marcellin Albèrt. Ferrolh, deputat e cònsol de Narbona, pausèt alara un ultimatum al govèrn de Clémenceau e en demissionar convidèt lo pòble a la desobediéncia civica pr'amor de defendre lo vin e la cultura viticòla. La repression foguèt ferotja contra los manifestants.
Lo 22 de setembre de 1907, foguèt elegit president de la Confederacion Generala dels Vinhairons. Un dels escaisses mai conegut d'aqueste grand personatge de l'istòria occitana que se moriguèt en 1921 pendent son mandat de cònsol, èra lo "Felibre Roge".
Blòc 0908
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Sambucus ebulus
thumb|left|200px|Inflorescéncia de sambuc eule Lo saüc eule (Sambucus ebulus) (var. sambuc eule, saüquèr eule, evol, évol) es una planta del genre Sambucus e de la familha de las Adoxaceae que fa de baias negras que pòdon èsser toxicas pel mainatge (nausèas, vòmits), sens presentar un perilh important.
Antilhas
right|300px|thumb|Mapa de las Antilhas Las Antilhas (autrecòps nomenadas las Índias Occidentalas) son las islas banhadas per la mar Cariba, mai las Bahamas. Se fa la distincion entre las Grandas Antilhas, que comprenon Cuba, Jamaica, la Hispaniola (Aïtí e la Republica Dominicana) e Puerto Rico, e las Pichonas Antilhas (la rèsta d'islas). A causa de la lenga que s'i parla, Cuba, la Republica Dominicana e Puerto Rico son tanben considerada coma una part d'Ispanoamerica, mentre que geograficament parlant las Antilhas fan part de l'America Centrala.
Lo gentilici es antilhés -esa o antilhan -ana.
Lo nom
Aital coma los toponims "Brasil" o "Eqüator", lo nom "Antilhas" data d'un periòde anterior a la descobèrta d'America: "Antilha" èra una d'aquelas tèrras misteriosas que figuravan dins las ancianas cartas portolanas, de còps en forma d'archipèla, de còps coma una sola pèça de tèrra de mai o mens estenduda, que la posicion fluctuava de longa al mitan de l'ocean entre las Canàrias e las Índias Orientalas. Mas foguèron fin finala identificadas las tèrras descobèrtas per Cristòl Colomb.
Toni Negri
thumb|right|Toni Negri Antonio Negri, nascut lo de 1933 a Padova (Itàlia), es un filosòf e un òme politic italian.
Sheryl Crow
Sheryl Suzanne Crow (Kennett, Missorí, 11 de febrièr de 1962) es una cantaira, compositora e musiciana americana de rock, folk, hip hop, country e pop. Foguèt la companha del ciclista Lance Armstrong de 2003 a 2006.
Crégy-lès-Meaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Gustau VI Adòlf
Gustau VI Adòlf (n. Oskar Fredrik Wilhelm Olaf Gustaf Adolf en 1882, m. 1973), foguèt rei de Suècia entre 1950 e 1973.
Linha L6 del BHNS de Tolosa
La linha L6 del BHNS de Tolosa (o Linéo 6) es una linha del malhum de bus a naut nivèl de servici de l'aglomeracion de Tolosa.
Istòria
En 2004, un es format a Castanet Tolosan per defendre un projècte de tramvai entre l'estacion de mètro Ramonvila e Castanet Tolosan puslèu qu'un bus en sit pròpri.
En 2007, lo bus en sit pròpri es construch.
Material rotlant
La linha es espleitada ambe d'autobús Mercedes Citaro.
Depaus
Lo depaus es situat a Langlada.
Eugene Wigner
Eugene Paul Wigner (n. Wigner Pál Jenő en 1902, m.1995) foguèt un fisician americano-ongrés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1963.
Blòc 0909
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Batalha de Ballinalee
thumb|Ballinalinee siguec eth solet vilatge irlandés que lutèc en camp obèrt contra es anglesi e guanhèc era batalha en 1920. Era Batalha de Ballinalee passec pendent era Guèrra d'Independéncia d'Irlanda, eth 3 de noveme de 1920. Era Armada Republicana Irlandesa (IRA), condusida per Séan Mac Eoin e damb ua fòrça de prèp de 300 òmes hèc hòra deth vilatge de Ballinalee (Comtat de Longford) ua fòrça dera Armada Britanica e dera Policia Reial Irlandesa (Royal Irish Constabulary) de prèp de 900 òmes.
Es anglesi aguèren prèp de 20 mòrts e aguest nombre multiplicat per dus o tres mès de herits. Era batalha aguèc lòc quan es soldats anglesi e irlandesi deth nòrd volguèren ahlamar eth vilatge de Ballinalee coma resvenja, mès sigueren vençuts per d'aperaquí 300 voluntaris der IRA. Ballinalee siguec eth solet vilatge en tota Irlanda pendent era Guèrra d'Independéncia d'Irlanda (1919-1921) que reboquèc un atac britanic e guanhèc.
Collonge-la-Madeleine
Collonge-la-Madeleine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Farbus
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
la terminaison de BEGUTS es aquela de lambus.Emilieri Boscus.Lo radical es Faro o lo sieu femenin Fara (Ste fare).Trobam en Lo Garda-testament de Ste Aldegonde,abbesse de Maubeuge tomme III pagina 359 " Sylvam quaré dicitae Faresbus." D'unas autras fonts aprenon Faresbus en 646,Farbus en 1104 #que vendriá del latin buscus bòsc e d'un ancian nom d'òme o de femna FARA mai lèu germanique FARA, clan Seriá doncas hasardeux de se prononciar sus la una o l'autra solucion ;lo étymologie restès dubtosa
la terminaison de BUS est celle de lambus.Emilieri Boscus.le radical est Faro ou son féminin Fara (Ste fare).Nous rencontrons dans Le Mire-testament de Ste Aldegonde,abbesse de Maubeuge tomme III page 359 " Sylvam quaré dicitae Faresbus." D'autres sources nous apprennent Faresbus en 646,Farbus en 1104 qui viendrait du latin buscus bois et d'un ancien nom d'homme ou de femme FARA plutôt germanique FARA, clan Il serait donc hasardeux de se prononcer sur l'une ou l'autre solution ;l'étymologie restara douteuse
Fain-lès-Moutiers
Fain-lès-Moutiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Finnegans Wake
Finnegans Wake (Work in Progress, 1923-1938 ; Finnegans Wake, 1939) es un roman en pròsa umoristica de l'escrivan irlandés James Joyce, publicat en 1939 a Londres per Faber & Faber. Aqueste libre, la darrièra òbra de l'autor, que son elaboracion durèt mai de 17 ans, foguèt escrich amb un estil experimental que fa que siá sovent considerat coma una de las òbras de ficcion de mai mal legir de la literatura en lenga anglesa. Una de las rasons d'aquesta accessibilitat malaisida es l'emplec d'un lengatge particular, amb una barreja de lenga estandard, de neologismes e d'umor plurilingue, çò que fa que mantun critic del tèxt consideran que Joyce volguèt recrear dins son òbra l'experiéncia del sòm e dels sòmis.
Reialme de Valéncia
Tecnicament, lo reialme existiguèt mentre va èsser en vigor los Furs de Valéncia, a comptar del 1261 fins als Decrèts de Nòva Planta lo 1707. Totun, aquel nom s'utilizèt fins al sègle XIX e s'utiliza sovent per qualques tradicions, coma per exemple la Cavalcada del Reialme dins las fèstas de Falhas.
La conquista
esquèrra|vinheta|Fasas de conquista del Reialme de Valíncia fins a l'actual País Valencian En las Corts de Tortosa de 1225, lo rei Jaume E lo conqueridor acordèt amb la siá noblesa lo besonh per expansion cap a las tèrras pel sud, alavetz dominadas per flacs governants arabes (vejatz de Reialmes Taifa). Lo procès de conquista comencèt amb lo grèu fracàs del sètge sus Peníscola en pas comptar amb la preséncia militar aragonesa.
Un torn conquistat las Ilhes Balears, los esfòrces militars de Jaume E se redirigiren cap als territòris islamics del sud. L'an 1233 se planifiquèt la campanha a Alcanyiz, desvolopada en tres estapas: Posteriorament, los territòris del Reialme de Múrcia situats al nòrd de la riba del Segura son incorporats al reialme de Valíncia per Jaume II après la Senténcia Arbitral de Torrelles (1304) e Elx (1305).
La creacion del reialme
esquèrra|vinheta|200x200px|Pintura mural dins lo castèl d'Alcanyiz que representa l'intrada de Jaume E d'Aragon a Valéncia en 1238 La noblesa aragonesa considerava las tèrras conquistadas a Valéncia coma una prolongació de los sieus senyorius. Jaume E, mas, aviá un estil politic extratemporani que se poiriá a l'ora d'ara nomenar coma federalisme, tal coma que se demostrèt l'establiment de la Cancelleria de Barcelona, e unas corts privatives per cada reialme, causa que permeté la creacion d'una consciéncia diferenciadora de cada territòri pendent lo sieu reinatge. Aital, convertiguèt Valéncia en un quite reialme (1239), en formant una entitat politica, juridica, e economica pròpria exprimida en los Furs de Valéncia, las Corts Valencianas, moneda pròpria, e joncha dinàsticament a la Corona d'Aragon, fach que provoquèt lo airada reaccion de la noblesa aragonesa. Per'mor de contrarestar la noblesa insubordinada, lo rei favoriguèt decididament las municipalitats e la borgesiá, e autregèt posteriorament dins la Vila de Valéncia una organizacion politica e administrativa: la costum, de caractèr municipal, que foguèt revisada l'an 1251. Los Foris te consuetudines Valentiae foguèron confirmats pel rei l'an 1271 e s'estendèron per tot lo reialme malgrat l'oposicion de la noblesa aragonesa, desitjosa de manténer la siá legislacion, causa que generèt una lucha foral pas resolguda fins al 1329 amb lo triomfe dels furs valencians, e las modificacions que lo 1344 establiguèron lo regim de governacions.
Lo repoblament
Lo reialme foguèt repoblat principalament per catalans e aragoneses, e mai se pendent longtemps la populacion musulmana contunhèt d'èsser majoritària fins al sègle XVI, quand èra encara un tèrç de la populacion. S'abans la lei islamica aviá discriminat de crestians e josieus abans de la reconquesta, la fauta de respècte de la part dels crestians envèrs los pactes e las capitulacions signadas amb los mudéjars en la paissièra de Valéncia, que i aviá lo compromís de protegir las riquesas dels musulmanes, las siás cresenças, la siá lenga, la siá legislacion, entre autras, portèron a constantas tensions socialas. L'an 1251, per aplacar las tensions Jaume E ocupèt la vila de Xàtiva promulgant un edicte lo 22 de setembre amb condicions de rendicions doças pels musulmanes, equivalentes a las signadas a Valéncia. Contraposadament, Lo papa Climent IV presionava infructuosament a Jaume E perque esborrèsse tota preséncia islamica a lo sieu reialme, coneixedor de las siás prigondas conviccions religiosas, per restaurar lo caractèr crestian de las tèrras. Reüsiguèt pas recebut que la musulmana èran una importanta capa sociala trabalhadora malaisida de substituir.
Revòltas mudéjars
Los mudéjars, abitants musulmanes del reialme de Valíncia, protagonizèron tres revòltas que metèron en grèu perilh lo jove reialme, totas elas lideradas pel cabdill A lo-Azraq. En la primièra d'elas (1244), e amb l'ajuda de Castelha, s'arribèt a far independent del reialme los territòris al sud del Xúquer. En la segonda (1248-1258), A lo-Azraq foguèt prèste d'aucir Jaume E en una emboscada, mas fin finala las tropas de la confederacion aragonesa recuperèron, sens gaire resisténcia, totas las plaças perdudas. A lo-Azraq foguèt capturat e desterrat del reialme. Fin finala, la tresena revòlta (1276), s'estendèt per totas las comarcas del sud de l'ancian reialme de Valíncia. A lo-Azraq foguèt mòrt en aquela revòlta, mas lo sieu filh contunhèt de la liderar.
Camomilha romana
La camomilha romana (Chamaemelum nobile (L.) All.) es una planta erbacèa vivaça de la familha des Asteracèas.
La planta ten una utilizacion culunària e medicinala (subretot en tisana), e cosmetica. Se la deu pas confondre amb doas autras plantas medicinalas li ressemblant e tanben se pòdon nomenar« camomilha » : la pichona camomilha Matricaria recutita e la granda camomilha Tanacetum parthenium.
Reialme de Valéncia
Las governacions e lo viregnat
Lo 1520, en mantenent las governacions, que perdèron granda part de la siá importància politica, s'establiguèt lo virregnat de Valéncia amb lo nomentament de Diego Hurtado de Mendoza y Lemos, que foguèt lo detonant de la Revòlta de las Germanies.
Camomilha romana
Aquesta espècia es originària de las regions de la faciade atlantica de l'Euròpa (Portugal, Espanha, França, Reialme-Unit, Irlanda) e d'Africa del Nòrd (Marròc, Argeria). Es dons pas indigèna en Itàlia al contrari de çò que son qualitatiu de « romana » poiriá daissar pensar.
Reialme de Valéncia
Las governacions e lo viregnat
Los desparièrs atacs que palesaven la feblesa de la defensa del litoral faguèron crear lo 1594 lo Batalhon de la Milícia Efectiva del Reialme de Valíncia, una armada defensiva del reialme, amb dètz mil òmes destinats a respondre a quin atac que siá, mas amb la percaça dels moriscos lo 1609, quand s'expulsèron unas 135.000 personas al Reialme de Valíncia, 33%-34% de la populacion. Pauc après debanèt encara la Revòlta de Espadà, mas lo supòrt e informacion que donavan als assaltants, la quantitat e virulència dels atacs davalèt, e lo batalhon anèt en redusint la siá mesura amb los ans.
Politica contemporanèa
Pendent la Guèrra de Succession espanhòla, malgrat qu'en un primièr moment sostenguèron a Felip de Borbó, après 1705, los estats de la Corona d'Aragon s'alinhèron amb lo pretendent Carles d'Àustria, qu'ofrissiá de gatges sincères de per çò qu'es de las libertats tradicionalas, e foguèt proclamat rei de Valéncia a Dénia lo 17 d'agost del 1705.
Camomilha romana
Etimologia
Lo nom de genre Chamaemelum es lo nom latin donat e la pichona camomilha (Matricaria recutita) per Plini lo Vièlh (H.N. 22, 53); ven del grèc χαμαι khamai « per tèrra, nan » e μηλον mêlon « poma » qu'a una odor de poma dich Plini (H.N. 22, 53). L'epitèta especific nobile es una flexion del latin nobilis « celèbre, nòble ».
Reialme de Valéncia
Politica contemporanèa
Los Decrèts de Nòva Planta del 1707 substituiguèron las doas governacions del reialme per onze corregiments amb facultats executivas e judicialas, mas lo nom "Reialme de Valíncia" se contunhèt d'utilizar per se far referéncia al territòri valencian, per exemple a las Corts de Cadis. Amb la division provinciala espanhòla, lo 1833, lo mot acabèt en desapareissent, substituit pel de "Region Valenciana".
Amb la Transicion espanhòla lo movement blaver volguèt recuperar lo tèrme "Reialme de Valíncia", per'mor de nomenar aital l'actuala Comunitat Valenciana, en contraposició del tèrme País Valencian. Es aquò, fondamentalament, çò qu'a generat un fòrt criticisme vèrs aquel tèrme. A l'ora d'ara, en terminologia academica s'utiliza lo tèrme "Reialme de Valíncia" per se far referéncia unicament al periòde 1238-1707.
Camomilha romana
Sinonims
vinheta|Flors de camomilha romana. Chamaemelum nobile es lo nom scientific retengut uèi per la planta. Pasmens es tanben coneguda per son sinonim Anthemis nobilis, atribuit per Linné en 1735 (Species Plantarum). Cinquanta ans mai tard, lo botanista pemontés, Carlo Allioni la torna classificar dins lo genre Chamaemelum.
Autres sinonims nomenclaturals : Ormenis nobilis (L.) Coss. & Germ., Chamomilla nobilis (L.) Godr.
Lo nom de « camomilha romana » pòt induire en error sus son origina, qu'aquesta « espècia subatlantica, existís pas dins la region [Forcauquier en Provença] ont mai lo climat conven pas a sa cultura » (Lieutaghi, 1986). Lo botanista italian Matthiole dins De plantis Epitome utilissima decriu la planta coma solament cultivada dins los jardins mas comuna en Alemanha.
Descripcion
vinheta|Camomilha romana, amb florons en majoritat ligulats (c) Chamaemelum nobile es una planta erbacèa vivaça (emicriptofita) de 10  30 cm de naut,, agradablament perfumada. Al nivèl del sòl sortisson de tijas peludas, ramificadas dins la partida superiora (a la diferéncia de la matricària camomilha Matricaria recutita qu'a pas qu'una tija unica). Sas tijas son primièr jagudas per se quilhar enseguida. Pòdon s'acabar per de capituls florals odorants, solitaris.
De color verd blanquinosa, sas fuèlhas sessilas, de 1 a 5 cm de long, son 2-3-pennatisecadas de segments linearis, gaireben filifòrmes.
Lo capitul radiat, de 1,8 à 2,5 cm de diamètre, es format a la periferia, de florons ligulats blancs (ligul de 7-10 mm de long), femes, se cobrissent uns l'autres enrodant un disc de florons tubulats jaunes (a vegada absent). Un cultivar conegut dempuèi lo sègle XVIII possedís de foprs « semidoblas » o « doblas » (flore-pleno) e de fuèlhas sentant la poma. Es une planta esterila amb una majoritat de florons ligulats blancs que se multiplica vegetativament.
Évelyne Isaac
Sortida d'una familha josiva (lo paire èra d'una familha de josieus occitans) d'Argeria, licenciada de letras classicas, se marida amb Joan Vailet (Jean Baylet), un jornalista e politician occitan qu'après la segonda guèrra mondiala pren la direccion de la Despacha de Tolosa. Quand son òme morís dins un accident, en 1959, pren sa succession a la Despacha (se fa apelar Évelyne-Jean Baylet), emai a la comuna de Valença (d'Agen).
Maseròlas (Lanas)
Maseròlas (Mazerolles en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [mazə'rɔləs]. Las fòrmas ancianas que son Mazaroles en 1299, Mazeroles (mapa deu començament deu sègle XVIII), Maserolles (mapa de 1714), Mazerolles (mapa de 1733).
Camomilha romana
Descripcion
Los fruchs sont d'aquènis jaunencs, pichons e costelats (de 3 estrias), de 1 a 1,5 mm de long.
Évelyne Isaac
Organiza son remplaçament pel filh Jean-Michel a la Despacha e dins sas foncions politicas (comuna de Valença en 1977, Conselh general en 1985).
Retirada, passa sas darrièras responsabilitats (direccion de la publicacion de la Despacha) a son felen Jean-Nicolas en 2012.
Maseròlas (Lanas)
Toponimia
Dauzat e Rostaing que hè de Maseròlas lo derivat deu latin maceria, « arroeinas, qui datan de l'epòca romana », dab lo sufixe diminutiu -ola.
Camomilha romana
Distribucion
Se trapa pertot en Euròpa occidentala dins los sòls secs e sablencs rics en silici fins a 1 000 m d'altitud. En França, se pòt per exemple la trobar dins l'oèst e mai particularament en Anjau, que realiza mai de 90 % de la produccion francesa. Buta dins las pelencs sablonoses, al bòrds dels paluns dins gaireben tota la França levat dins l'Èst ont res rara o absenta, dins lo Sud-Èst e lo litoral mediterranèu. Es una adventiva en Belgica, Republica Chèca, Alemanha, Soïssa e Eslovaquia.
Maseròlas (Lanas)
Toponimia
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'interprèta lo nom com lo plurau deu gascon maseròla, «  escombres ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona l'explicacion etimologica de Dauzat e Rostaing, en tot hèr de maceria un « mur de pèiras secas » e/o un derivat de mas; lo sens generau que seré d'un « domeni agricòla ».
Camomilha romana
Distribucion
Es fòça cultivada en Belgica, França (Anjau), Angletèrra, EUA e Argentina. Es culhida la segonda annada e ten gaireben pas de flors liguladas.
Maseròlas (Lanas)
Toponimia
L'etimologia qu'ei clara, mès lo sens que demòra enqüèra a precisar. Qu'an trobat dens la comuna vestigis de la segonda Edat de Hèr (B. Boyrie-Fénié, Carte Archéologique de la Gaule, 40, p. 103) çò qui va cap a un nom en relacion dab arroeinas anticas; lo sens que seré de « petits murs, arrooeinas ».
Camomilha romana
Cultura
Zonas de rusticitat:	4-9
Exposicion :	solelh a semiombra
Sòl :	pH 6,6 a 7,5, sec a fresc, sablenc, sòl paure, intolerant al sal, matèria organica. Remarca: assagatge regular
Multiplicacion :	division de la mata, semenadas
Composicion quimica
vinheta|Òli essencial de camomilha romana La camomilha romana conten de lactònas sesquiterpenicas que li donan una amertuma. Per aquò, es mai pròche de la granda camomilha (Tanacetum parthenium) que de la matriària camomilha (Matricaria recutita).
Mas aquestas lactonas sesquiterpenicas son pas las mèmas: nobilina, 3-epinobilina, e derivats vesins, (alara que lo partenolid es lo compausant majoritari de la granda camomilha).
L'òli essencial es constituit per mai de 85 % d'estèrs mono- e bifoncionals d'acids e d'alcools alifatics en C🇮🇳, C🇮🇳 ou C🇮🇳, eissits del metabolisme de la leucina, de l'isoleucina o de la valina : angelats, tiglats, metilacrilats... Conten tanben de monoterpèns (α- e β-pinèn, β-mircèn, limonèn...) mas los azulèns son presents sonqu'a l'estat de traças.
Al total, mai de 140 constituents foguèron identificats dins l'òli.
L'òli de camomilha romana es un liquid jaune palenc, d'odor doça e fruchada.
Òli essencial
Son òli essencial es producha per distillacion amb vapor d'aiga de las flors. Es un òli essencila preciós, car unes 100 kg de flors per produire entre 400 ml e 900 ml d'òli essencial.
Sas proprietats son nombrosas: regeneranta, espasmolitica, antiinflamatòria, sedativa, antipruriginosa.
Accion antiinflamatòria
Al contrari dels capituls de la matricària camomilha, aquestes de camomilha romana contenon pas que de feblas quantitats d'azulèns e pas de derivats sesquiterpenics de tipe bisabolòl. L'activitat antiinflamatòria se cerquèt donc del costat dels polisacarids isolats de l'extrach aquós e testats sus l'edèma induch de la pata del rat. Los polisacarids injectats per la via intraperitoneala redusent l'inflamacion de 36-37 %. L'accion antiinflamatòria de l'òli essencia foguèt monstrada pel rat
Activitat antioxidanta
L'òli de camomilha romana a una bona activitat antioxidanta. Quand se la determina pel metòde del blanquiment del β-carotèn, s'observa una enebicion significativa de l'efièch de radicals idroxil (Podsedek et al., 2009).
Usatge culinar
Los capituls pòdon èsser utilizats per aromatizar d'ensaladas e de dessèrts. se pòt tanben se'n servir per preparar una tisana.
Usatge medicinal
vinheta|Capituls secs de camomilha romana Sos principis actius son sos constituents polifenolics (acid fenòls, flavonoïds, procianidòls, comarinas); òli essencial, sesquiterpèns de sabor amara. Fòrça estudis recents confondèron la camomilha romana e la camomilha alemande Matricaria recutita, alara pauc de causas foguèron provadas al subjècte de camomilha romana.
Las flors (capituls) de camomilha romana (Chamomillae romanae flos) son tradicionalament reputadas tonicas, estomaquicas, antispasmodicas e analgesica. Pasmens, en Alemanha, segon la monografia de la Commission E (BAnz Modèl:Numéro du 25.11.93), pas cap d'indicacion terapeutica pòdon pas èsser envisatjadas.
En França, la Nòta explicativa de l'Agéncia del medicament admet qu'es possible de revendicar, per la flor de camomilha romana, las indicacions terapeuticas seguentas:
La camomilha s'utiliza en infusion (tisana, inalacion), jos forma de colliri o collutòri, d'òli essencial. S'utiliza tanben en banhs, envelopaments, dins un cossin (pel solaç de las partidas malautas), en pomada e en inalacion. La camomilha existís jos forma de granuls d'omeopatia.
Usatge cosmetic
En sonhs de beutat, es sovent presenta dins las locions, las crèmas, los shampongs (subretot pels cabèls blonds). Es tanbe utilizada tradicionalament coma colorant natural dels cabèls per ofrir un tinta blonda.
Charlton Heston
Charlton Heston (nascut John Charles Carter le 4 d'octobre de 1923 a Evanston dins Illinois – mòrt lo 5 d'abril de 2008 a Beverly Hills) es un actor, realizaire e scenarista american. Devengut una legenda del cinèma per sa prestacion dins Ben Hur, que per ela obtendrà l'Oscar del melhor actor, farà d'el un dels simbòls del cinèma american de las annadas 1960. Engatjat politicament contra lo racisme, serà una de las figuras d'Hollywood del Movement dels dreits civics, son engatjament per la defensa de las armas de fòc, a la fin de sa vida, devendrà controversiat als Estats Units. Tocat de la malautiá d'Alzheimer tre 2002, cessa tota activitat cinematografica e politica e morís lo 5 d'abril de 2008.
Bouteville
Bouteville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Heinrich Rudolf Hertz
Heinrich Rudolf Hertz (n. en 1857, m.1894) foguèt un fisician alemand qu'a descobèrt la radiacion electromagnetica (las ondas de ràdio, tanben conegudas coma ondas ertzianas).
Meux
Meux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Modèm
Un modèm es un aparelh electronic capable de convertir un senhau digitau de donadas en un autre analogic que se pòscha transmetre per un canau concebut per los senhaus analogics. Ansin doncas, las doas foncions principalas d'aquel dispositiu son la modulacion e demodulacion d'un ensems de donadas, d'aquí lo sieu nom: modulador-demodulador.
Los modèms actuaus incluson fòrça foncions addicionalas, coma lo marcatge automatic, de metòdes de compression e correccion de donadas, etc. Per aquò son configurables per logiciau mejançant de comandas especialas, encara que sortisson de l'usina amb una configuracion per defaut.
I a de sèrias divèrsas de comandas estandard, o puslèu, acceptadas per la majoritat daus fabricants, coma es lo cas de las comandas Hayes.
Castèth de Saint-Germain-en-Laye
200px|thumb|right|Castèth de Saint-Germain-en-Laye Lo castèth de Saint-Germain-en-Laye, egaument aperat castèth vielh per oposicion au castèth nau uei avalit, qu'ei un castèth deus reis de França dens la vila d’Illa de França qui’u da lo son nom. 200px|thumb|right|Castèth de Saint-Germain-en-Laye Uei qu’ei lo sièti deu Musèu d'Arqueologia Nacionau de la Republica Francesa e per aquesta rason que tien dens la soa colleccion la Dauna deu Capulet a maugrat qui hosse estada descobèrta en Gasconha. 200px|thumb|left|Castèth nau
9 de març
Decèsses
Vejatz tanben:
Sonar (omonimia)
Sonar pòt èsser:
Radar
thumb|Antena de Radar per la deteccion d'avions Radar es l'acronim en anglés de Radio Detection And Ranging (deteccion e mesura mejançant d'ondas radioelectricas). Es un sistèma per detectar, mesurar o localizar d'objèctes coma los avions, las veituras o la pluèja. Envia una impulsion d'ondas de ràdio, e mesura un possible ecò, retornat per la preséncia de l'objècte analisat.