cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zèbre
Morfologia
Los zèbres an un excellent sens de la vision; se crei que pòdon veire en color. Coma fòrça ongulats, los zèbres an los uèlhs als costats del cap, que li donan un angle de vision fòrça larg. Los zèbres tanben an una vision nocturna, mens aguda que la majoritat de sos predators, mas lor bona ausida compensa.
Los zèbres an un grand sens de l'ausida, e an las aurelhas pus grandas e arredondidas que los cavals. Coma los cavals e autres ongulats, los zèbres pòdon virar sas aurelhas en tota direccion. En mai d'una bona vision e ausida, los zèbres an un sens del gost agut, e un sens de l'odorat fòrt sensible al fum, causa essenciala per sobreviure als incendis.
L'esperança de vida mejana dels zèbres es d'aperaquí trenta ans (fins a quaranta en captivitat). Dins la natura, ont los predators representan una amenaça continua, la longevitat mejana es de gaireben dotze ans.
Raiaduras
Los zèbres son d'animals negres o d'una color escura amb raiaduras blancas e una granda taca blanca sul ventre que servís per se camoflar. Qualques zèbres an de raiaduras de color marron entre las raiaduras blancas e negras.
I a tres rasons per las qualas se considèra que los zèbres son negres amb raiaduras blancas, e pas lo contrari:
Que qualques zèbres ajan ventres e pòts de color blanc pur es pas una pròva sufisenta que son d'animals blancs, perque fòrça animals de colors diferentas an de ventres e pòts de color blanca o clara. left|thumb|Una maire amb sos pichons entre de brancas secas. E mai, las raiaduras dels zèbres son absentas dins lo fètus, es totalament negre. Las raiaduras apareisson aprèp, en bendas d'aperaquí 400 micromètres (vint còps la mitat d'una cellula). Las raiaduras son tan mai largas que mai es grand l'animal. Segon Bard, las espècias de zèbres se diferéncian a l'estat embrionari ont apareisson las raiaduras. Bard descobriguèt un zèbre anormal, sens raiaduras; son pelatge negre aviá de puntets blancs, causa que venguèt que las raiaduras se forman per que s'inibís de la produccion de melanina.
Qualques zoologistas creson que las raiaduras son un mecanisme de camoflatge, que fonciona de divèrses biais. Per començar, las raiaduras verticalas contribuisson a amagar lo zèbre dins l'èrba. I a que prendre en compte que l'èrba lo predator principal dels zèbres, los leons, que son daltonians. En teoria, un zèbre que rómia dins l'èrba nauta poiriá passar inapercebut per un leon. E mai, coma los zèbres son d'animals gregaris, las raiaduras ajudan a pèrdre los predators – divèrses zèbres agropats poiràn semblar un unic e grand animal. Un tropèl de zèbres que s'escampilha per fugir un predator li semblarà una massa confusa de linhas verticalas en movement en de direccions diferentas, de tal biais qu'al predator li còsta seguir de vista un individú que se separa del tropèl.
Se crei que las raias tanben an un ròtle dins lo compòrtament sexual; de variacions leugièras dels modèls permeton que los zèbres distinguiscan los diferents individús. Dins de raras ocasions, naisson zèbres sens raiaduras, e aqueles an de se separar del grop; aquò refortís la teoria qu'aquelas raiaduras tanben an una foncion sociala.
Una teoria pus recenta sosten que la coloracion disruptiva tanben es un mejan eficaç de confondre lo sistèma de vision de la mosca tsetse, chucaira de sang. De teorias alternativas comprenon que las linhas coïncidisson amb la distribucion de graissa jos la pèl, en servissent de mecanisme termoregulator pel zèbre, e que quina ferida que siá perturba lo modèl de linhas, indica clarament l'estat de santat del zèbre.
Una legenda africana tempta de donar una autra explicacion de las raiaduras:
Aliment
thumb|right|Un tropèl de zèbres pasturant en [[Zambia.]] Los zèbres son de mamifèrs exclusivament erbivòrs que manjan subretot lo matin e la tardor, repausant al miègjorn. Son animals subretot de pastura que s'alimentan d'èrba fresca, fuèlhas e borrons. Tanben manjan escòrça e branquilhons. Son aparelh digestiu plan adaptat lor permet de subsistir amb un regim de qualitat nutritiva pus bassa que demandan los autres erbivòrs, mas tanben es mens eficient, çò qu'obliga los zèbres a passar mai de la mitat del temps a manjar.
Los zèbres se pòdon desplaçar d'una vintena de quilomètres en un jorn en cèrca d'aliment, mas al trescòl sòlen tornar a lor punt d'origina. Pasmens, los tropèls de zèbres fan una migracion annadièra fòrça mai importanta que coïncidís amb la sason seca, çò que fan tanben d'autres tropèls de mamifèrs africans e que representan un movement de centenats de milièrs d'animals.
Aiga
Las condicions secas dels ecosistèmas ont demòran los zèbres fan que s'adaptèron a las condicions d'ariditat.
Los zèbres de Grévy son aqueles que s'adaptèron melhor a las condicions de secada. Per sobreviure a la sason seca, ont la majoritat del rius, estanhs e autras fonts d'aiga se secan, aquesta espècia de zèbre cavan los lèits dels rius amb sas batas per trobar d'aiga.
Lo zèbre de montanha profèita de las caracteristicas de son abitat per sobreviure als periòdes secs. Quans se secan las fonts d'aiga amb que subsistissiá, migra en nautor, ont las temperaturas inferioras fan que la vapor d'aiga se condense en forma de pluèja, nèu o rosal.
Lo zèbre comun es lo mens adaptat a la secada. A la diferéncia de las autras doas espècias, demanda totjorn d'aiga disponibla, çò que l'obliga a migrar d'un luòc a l'autre segon la sason en cèrca de ressorsas idricas.
Compòrtament
thumb|left|Zèbres en Tanzania. Coma la majoritat dels equids, los zèbres son fòrt sociables. Pasmens, l'estructura sociala depend de l'espècia. Los zèbres de montanha e zèbres comuns vivon en gropes, semblant d'"harèms", un mascle coexistís amb fins a sièis ègas e sos polins. Los mascles non dominants vivon sols o amb d'autres mascles non dominants, fins que venon pro grands per desfisar un mascle dominant. Quand un grop de zèbres es atacat per iènas o cans salvatges, las ègas s'agropan amb los polins al mièg mentre que lo mascle tempta de foragetar los atacants.
Quand un mascle rival tempta de desrocar lo mascle dominant, aquel lo desfisa trucant lo nas del rival amb lo seu o ne fregant las espatlas contra las seunas. Aquò es un biais de demostrar sa fòrça e destinada a espantar lo rival. S'es pas sufisent, començan de se borrar, se mossegant lo còl e los pòts o, en cases extrèms, se donant de reguitnadas; aqueles combats son mai perilhoses que la majoritat dels combats d'aquel tipe dins lo monde animal, e un zèbre pòt acabar grevament ferit. La ierarquia del grop se pòt veire dins l'òrdre que caminan los membres; davant camina l'èga mai vièlha amb sos polins, aprèp venon las autras femèlas dins l'òrdre d'edat, tanben amb sos polins, e lo mascle tanca lo grop.
A la diferéncia de las autras espècias de zèbre, los zèbres de Grévy tenon de ligams socials permanents. Los grops d'aquel tipe de zèbres demòran rarament amassa pendent mai de qualques meses. Los polins demòran amb la seuna maire, del temps que los mascles adultes vivon sols. Pasmens, coma dins las autras doas espècias, los mascles non dominants s'organizan en grops. En cases d'escassetat del manjar, fòrça membres d'aquela espècia se pòdon amassar a l'entorn d'una font d'aliments, en donant l'impression que forman un tropèl.
Anar
right|thumb|Un zèbre caminant. Coma los cavals, los zèbres pòdon caminar, trotar e galaupar. Al galaup, pòdon aténher una velocitat maximala de. Son pus lents que los cavals, mas sa granda resisténcia las ajuda a escapar als predators. Un zèbre perseguit pòt corrir en zigazaga d'un costat a l'autre per metre en dificultat lo predator. Se se tròba cunhat, lo zèbre se met sus l'espatla borrant e mossegant l'atacant.
Comunicacion
Los zèbres comunican un amb l'autre amb sisclals e gemècs aguts. Los zèbres de Grévy fan de brams coma aqueles de las mulas. Las aurelhas dels zèbres indican son umor. Quand un zèbre es calmat, tibat o amistós, las aurelhas demòran drechas. Quand a paur, van endavant. Quand s'emmalís, las aurelhas van enrè. Quand los zèbres apròchan los predators dins un airal, demòran en una postura d'alèrta, amb las aurelhas drechas, lo cap naut e gaitant amb atencion. Se son tibats, ronflan. Se detèctan o son en preséncia d'un predator, se metrà a lairar o a bramar plan fòrt.
Reproduccion
right|thumb|thumb|Una èga e son polin. Coma la majoritat de las espècias animalas, las femèlas arriban a maduretat sexuala abans los mascles, e las ègas pòdon aver son primièr polin a l'edat de tres ans. Los mascles pòdon èsser abalits fins que tenon cinc o sièis ans. Las ègas pòdon donar naissença a un polin cada dotze meses, lo temps que dura la gestacion. Suènhan los pichons pendent una durada maximala d'un an. Coma los cavals, los zèbres son capables de se quilhar depès, caminar e popar pauc aprèp la naissença. A la naissença, un polin de zèbre es marron e blanc e pas negre e blanc. Gaireben totjorn nais un sol polin, mas en d'ocasions extrèmament raras pòdon nàisser de bessons.
Los polins dels zèbres de montanha e comuns son protegits per la maire, e mai pel mascle e las autras ègas del grop. Los polins dels zèbres de Grévy son solament protegits per la maire, coma se diguèt mai naut. La proteccion dels polins es essenciala per aqueles animals perque son una presa facila e la mitat subrevivon al primièr an de vida malgrat. Un autre perilh pels polins es que s'observèt infanticidis e feticidis entre zèbres, unicament en captivitat.
Distribucion
Los zèbres s'espandissián per tota Africa. Pasmens desapareguèron del nòrd del continent dempuèi l'Antiquitat.
A l'ora d'ara, lo zèbre qu'a la difusion pus larga es lo zèbre comun. Vivon dempuèi las zònas de transicion entre la savana e lo desèrt del sud de Sodan e d'Etiopia, passant per la savana de l'Africa Orientala, fins al sud e al sud-oèst del continent. Los abitats del zèbre de Grévy son las tèrras secas d'arbrilhons e d'èrba de l'Africa de l'èst, Kenya, Etiopia e Somalia. Lo zèbre de montanha a una difusion fòrça mai reducha que las autras doas espècias. Viu en las planas montanhosas de Namibia e Sud-Africa, fins a 2000 mètres d'altitud.
Predators e autras menaças
thumb|right|Lo sol imatge existissent d'un quagga en vida. Se tracta de l'unica sosespècia desapareguda de zèbre fins al sègle XIX. Los predators principals dels zèbres son los leons, las iènas e los guepards. Los leons e los zèbres mantenon sas populacions en equilibri.
Las armas e las tecnicas de caça primitivas utilizadas tradicionalament en Africa amenaçavan pas significativament la populacion globala de zèbres. Los natius africans caçavan los zèbres pas solament per sa pel, mas tanben per sa carn. Pasmens, la situacion cambièt amb l'arribada dels colonizators europèus e sas armas de fuòc.
Los umans modèrnes aguèron un gròs impacte sus las populacions de zèbres dempuèi lo sègle XIX. Los zèbres son, encara ara, caçats subretot per sa pèl. Lo quagga, una sosespècia del zèbre comun, desapareguèt abans la fin del sègle XIX, mentre que lo zèbre de montanha del Cap foguèt caçat gaireben fins a l'extincion, e dins los ans 1930 ja ne demoravan mens de cent exemplars. Dempuèi alavetz, la populacion cresquèt fins a gaireben sèt cents individús, mercé a l'esfòrç per conservar la sosespècia. Ambedoas sosespècias del zèbre de montanha son a l'ora d'ara protegidas dins de pargues nacionals, mas se tròban encara en perilh.
Lo zèbre de Grévy es tanben en perilh. A causa de l'efectiu redusit de la populacion, los perilhs coma las secadas pòdon afectar facilament l'espècia. Los zèbres comuns son fòrça mai nombrosas e an una populacion sana; pasmens, aquela espècia es tanben amenaçada per la caça e lo destorbis dels abitats provocats per l'agricultura.
Taxonomia
right|thumb|thumb|Un zèbre de Grévy repausa a tèrra. right|thumb|Dos zèbres comuns al Pargue Nacional d'Etosha. right|thumb|Un zèbre de montanha de Hartmann s'alimentant d'èrba. I a tres espècias de zèbres, que contenon un total de nòu sosespècias. La quaga és l'unica sosespècia extinta.
Genre Equus (equidèas)
Temptativa de domesticacion
thumb|left|Un zèbre domesticada portant una persona en Africa de l'Èst. Se temptèt de domesticar los zèbres coma animals de montura, perque son mens resistents a las malautiás africanas que los cavals. Pasmens, la majoritat d'aquelas temptativas capitèron pas, a causa de la natura mai imprevisibla dels zèbres e sa tendéncia de s'espaventar. Per aquò, se preferissiá los zebroïdes, crosaments entre una espècia de zèbre quina que siá e un caval, pòni o ase. thumb|250px|Lord Rothschild amb sa famosa quadriga de zèbres comuns, que menèt dins [[Londres.]] Lo quatren emperaire mongòl Jahangir (1605-1627) comandèt una pintura de zèbres. Sus aquela pintura, facha per Ustad Mansur, lo zèbre es representat amb d'estrius. En Anglatèrra, lo colleccionaire d'animals Lord Rothschild utilizava sovent de zèbres per sa quadriga. En 1907, Rosendo Ribeiro, lo primièr mètge de Nairòbi (Kenya), utilizava un zèbre coma montura per las visitas a domicili. A la mitat dels ans 1800, lo Governador George Grey importèt de zèbres en Nòva Zelanda, e los utilizèt per tirar sa veitura dins son illa privada, l'Illa de Kawau.
Lo Capitani Horace Hayes, a Points of the Horse (aprox. 1899), comparèt l'utilitat de las diferentas espècias de zèbre. Hayes pausèt una sèla e una brida a un zèbre de montanha en mens d'ora, mas capitèt pas a l'alimentar. Remarquèt que lo còl del zèbre èra tant rigid e fòrt que capitava pas a lo virar en cap de direccion. Malgrat que li ensenhèt a far çò que voliá sus una pista de circ, quand enselhava defòra lo contrarotlava pas pus. Trobèt lo zèbre comun facil a dominar e lo considerèt ideal per lo domesticar, perque tanben es immunizat a la fissada de la mosca tsetse. Considerèt la quagga facila de domesticar perque èra pus fòrta, docila e semblant los cavals que los autres zèbres.
La Mota de Ròse
La Mota de Ròse ( Lamotte-du-Rhône en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
.食品
(pr. shòcohin, "noiridura", en japonés, Punycode .xn--jvr189m) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de febrièr de 2016.
Elicasa
200px|thumb|Estructure d'ua elicasa de levadura Ua elicasa qu'ei un enzim qui catalisa l'idrolisi deu ligams idrogèn arreligants las duas cadenas nucleotidicas de las eliç doblas d'ADN provocant atau un desenrotlament de la molecula. Aqueth procès que participa a la replicacion de l'ADN, a la transcripcion genetica, a la recombinason genetica e a l'adobament de l'ADN.
L'activitat de l'elicasa que s'acompanha de l'idrolisi d'un nucleotid trifosfat (ATP o GTP)
Un hum d'elicasas divèrsas mes geneticament tanhentas b'existeishen (14 be hon trobadas en çò d'Escherichia coli e 24 en çò deus umans). Que contan 141 acids aminats.
L'Orme
L'Orme (Lolme en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
I a pas de fòrma anciana. L'Orme, prononciat [‘lurme] representa lo nom de l'aubre, emb l'article. Orme ven del latin ulmus e passèt probablament per *L'Olm, , , *L'Olme (impossibilitat de prononciacion de la finala sense -e de sostenement), puèi L'Orme (dissimilacion, abséncia dins la lenga del grope -lm-, prononciacion pus aisida).
Camiran
Camiran (Camiran en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Antòni
Toponimia:
Asperjòc
Asperjòc (Asperjoc en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Lo 1 de genièr de 2019 es fusionada amb Entraigas dins la comuna novèla de Vals d'Entraigas e Asperjòc.
Economia de la Republica Chèca
La Republica Chèca es un estat apertenent a la Union Europèa, nascut lo 1 de genièr de 1993, del desmembrament de l'anciana Checoslovaquia. L'economia de la Republica Chèca es actualament una de las pus desvolopadas e establas entre las democracias emergentas de Euròpa Centrala e Euròpa de l'Èst, e es fòrça integrada amb l'economia de la Union Europèa, especialament après accedir al blòc en 2004.
Asperjòc
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Economia de la Republica Chèca
Malgrat lo sieu sistèma financièr èsser demorat estable, la siá pichona economia, fòrça en dependent de las exportacions, demòra sensibla a las flotacions economicas de los sieus clients, principalament Alemanha. Quand l'Euròpa Occidental afrontèt una recession en fins de 2008, la demanda per produchs chècs amendriguèt e las exportacions e l'indústria sofriguèron casuda de dos digits. Coma resultat, lo produch intèrne brut queiguec 4.7% lo 2009.
Torrelodones
Torrelodones es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Allen Ginsberg
Allen Ginsberg (nascut en 1926, m.1997) foguèt un poèta american de la Generacion Beat, amb los escrivans Jack Kerouac, William S. Burroughs, Neal Cassady e Gregory Corso.
Pelican
thumb|right|Pelicans dins lo dèlta de [[Danubi]] Los pelicans (Pelecanidae) son una familha d'aucèls pelicaniformas formada per un unic genre, Pelecanus, que compren uèit espècias. An una bòça caracteristica sus lo bèc, ont recuèlhon e emmagazinan los peisses mentre caçan. Sos peses son membranats.
Los pelicans son gregaris e nisan en colonias: lo mascle balha lo material e la femèla balha una estructura simpla. Los cobles son monagams pendent cada sason d'apariament, mas solament al bòrd de la zòna de nidificacion.
Taxonomia del grop
thumb|esquerra|Un [[pelican cresp.]]
Lo pelican dins la cultura
thumb|200px|left|Lo pelican dins la simbolica crestiana Lo pelican venguèt un simbòl de l'Eucaristia a l'Edat Mejana, las legendas disián que se sacrificavan e donavan sa pròpria carn a sos pichons per qu'aguèsson pas talent se mancava d'aliment. Per aquel motiu los pelicans apareisson dins fòrça veirials e esculturas gotics, sobretot dins lo nòrd d'Euròpa, e son lo senhal del servici irlandés de transfusions.
Salmonidae
Los salmonids (Salmonidae en latin) forman una familha de peisses de nadarèlas raionadas. Es la familha unica de l'òrdre dels Salmoniformes. Ne fan partit los salmons, los ombrets, los coregons e las troitas.
Sant Nazari d'Aude
Sant Nazari d'Aude (Saint-Nazaire-d'Aude en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Castellum de S. Nazario en 1105, Ecclesia de Sancto Nazario en 1117, Sanctus Nazarius en 1184, etc, Sant Narari en 1381, Sant Narazi en 1402, Sant Nazari al sègle XIV, Al loc de Sant Nazary en 1536, Sainct Nazère en 1595, Saint Nazaire de Rive d'Aude en 1781. Remarcar la metatèsi de 1402 (la fòrma de 1381 es probablament una error de l'escriba). Nazareus (ebrèu latinizat) es lo nom d'un abat de Lerins al sègle V,.
Max Theiler
Max Theiler (n. en 1899, m. en 1972) foguèt un bioquimista sud-african-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1951.
Biografia
Nasquèt lo 30 de genièr de 1899 dins la vila de Pretòria, a l'epòca colonia de l'empèri Britanic, uèi capitala administrativa de Sudafrica. Comencèt los sieus estudis de medecina a l'Universitat de la Ciutat del Cap, ont foguèt diplomat en 1918, mas contunhèt los sieus estudis a l'Universitat de Londres, fins en 1922. Dempuèi aquel an, e fins a 1930, foguèt nomenat assistent d'investigacion a l'Universitat de Harvard.
Los Alinjos
Los Alinjos (Allinges en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Max Theiler
Biografia
Moriguèt lo 11 d'agost de 1972 a New Haven, vila situada dins l'estat nòrd-american de Connecticut.
Los Alinjos
Geografia
La municipalitat a situat en lo Chablais savoyard a las immeditaeses del lac Léman, près de Thonon-los-Bains.
La commune est située dans le Chablais savoyard aux abords du lac Léman, à proximité de Thonon-les-Bains.
Max Theiler
Recèrca scientifica
L'an 1951 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per la descobèrta del vaccin contra la fèbre jauna.
Los Alinjos
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al Mièja Edat, Allinges es çò cap de luòc de la châtellenie de Allinges-Thonon.
Cançon tradicionala en occitan
Lista de cançons tradicionalas en lenga occitana:
Blòc 0302
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Campina Grande
Campina Grande es una vila de l'estat brasilièr de Paraíba. Sa populacion èra estimada a 371 060 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 620,63 km².
thumb|left|257px|La vila de Campina Grande.
Sòrga (Avairon)
Sòrga es un riu d'Occitània que raja en Roergue. Es l'afluent principal del Dordon de Camarés, doncas un sosafluent de Garona per Dordon, puèi per Tarn.
Geografia
De, Sòrga a sa font al causse de Larzac prèp de Cornus per se getar dins lo Dordon de Camarés en aval de Sant Africa, tout près de Vabre de l'Abadiá.
Banon (formatge)
Lo Banon es un formatge occitan de Provença, dau vilatge dau meteis nom, Banon. Benefícia d'una AOC dempuèi 2003, amb un afinatge minimum de 15 jorns, amb 10 jorns minimum dins de fuelhas de castanhier.
Trochanteriidae
Los trocanterids (en latin: trochanteriidae) son una familha d'aranhas araneomòrfas.
Dave Grohl
thumb|250px|Dave Grohl amb los Foo Fighters en 2011 David Eric Grohl, mai conegut coma Dave Grohl (Warren, Ohio, 14 de genièr de 1969) es un cantaire, cantautor, percussionista e guitarrista american. Aqueste artista de rock, que foguèt membre del grop de musica grunge, Nirvana, es actualament lo menaire e vocalista principal del grop Foo Fighters.
Cher
thumb|Cher (2011) Cheryl Sarkisian LaPiere, mai coneguda coma Cher (El Centro, Califòrnia, 20 de mai de 1946) es una actritz, cantaira, compositora e artista americana. Comencèt sa carrièra musicala amb son marit Sonny Bono e formavan lo duo Sonny & Cher. Gràcias a sa carrièra rica de capitada dins lo domeni de la musica, de la television e del cinèma, a ganhat un Oscar, un Grammy, un Emmy e tres Glòbes d'Aur.
Personalitat fòrça populara aus Estats-Unitas, aicí en Occitània es mai que mai coneguda coma cantaira ambe una punhada de tubes, I got you baby dins las annadas 1960 en duo ambe son marit Sonny, e dins las annadas 1990 ambe The shoop shoop song (1991), Believe (1998) o encara Strong enough (1999).
Prima Berbèra
vinheta|Celebracion de la Prima Berbèra a Azazga en [[2016.]] La Prima Berbèra (en cabil Tafsut n Yimaziɣen) designa l'ensems de las manifestacions en març et abril de 1980 en Cabilia e tanben a Argièr que reclamant l'oficializacion de la lenga berbèra e la reconeissença de l'identitat amazigh en Argeria. Foguèt lo primièr movement popular d'oposicion a las autoritats dempuèi l'independéncia del país en 1962.
8 de febrièr
Decèsses
Vejatz tanben:
Lorcy
Lorcy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Estanh de l'uèlh de Can
thumb|right|flamencs ròses dins l'estanh L'estanh de l'uèlh de Can es un estanh a 15 km al sud de Narbona en bordura dels estanh de Bajas e Sijan a l'embocadura del rui Bèra et a l'entorn d'una zòna d'ancians salins. Estanh prèp de la Resèrva Africana de Sijan aqui venon se pausar los flamencs ròses.
Alfredo Silva Carvallo
Alfredo Fernando Silva Carvallo (Viña del Mar, 7 de junh de 1906 – Santiago de Chile, 5 de genièr de 1975) foguèt un avocat, politician e jornalista chilen.
Manifestacions de 2014 a Hong Kong
vinheta|Manifestants dins la serada del 10 d'octobre de 2014. Las manifestacions de 2014 a Hong Kong (en anglés : 2014 Hong Kong protests) designan una seria de manifestacions subrevengudas a Hong Kong en setembre e octobre de 2014. Las manifestacions son menadas per de militants pro-democracia, regropats al sen del collectiu Occupy Central with Love and Peace (讓愛與和平佔領中環), mai comunament apelat Occupy Central (佔領中環), a l'iniciativa de Benny Tai (戴耀廷). Aquestes darrièrs s'opausan al govèrn chinés e a son projècte (avortat l'annada seguenta ) de limitar la portada del sufragi universal per l'eleccion del cap de l'executiu de Hong Kong en 2017. A la fin de setembre, aquesta protestacion pren lo nom de revolucion dels parapluèjas (雨傘革命), en rason de l'utilizacion de parapluèjas pels manifestants per se protegir dels gas lacrimogèns.
Arara
Arara es una vila de l'estat brasilièr de Paraíba. Sa populacion èra estimada a 12 356 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 88,85 km².
Esprit Requien
Esprit Requien foguèt un naturalista, nascut lo 6 de mai de 1788 a Avinhon e defuntat lo 30 de mai de 1851 a Bunifaziu. Botanista egregi, paleontològ e malacològ, foguèt un dei pus famós naturalistas dau e benlèu lo pus illustre saberut avinhonenc.
Salmo trutta fario
La truita (var. trocha, troita, trueita) (Salmo trutta) es un peis de la familha dels salmonids qu'abita los rius d'aigas fredas e oxigenadas; per aquò es particularament abondanta dins los rius e estanhs pirenencs.
Torres de la Alameda
Torres de la Alameda es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Blòc 0301
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Tres Cantos
Tres Cantos es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Coenzim Q10
thumb|250px|Ubiquinona Lo Coenzim Q10, coneishut tanben devath lo nom de CoQ10 o Ubiquinona, qu'ei ua substància similara a ua vitamina, qui ei vitala entau foncionament deu còs uman. Qu'estò descobèrt peu professor Fred L. Crane e peus sons collègas de l'Institut Enzimatic de l'Universitat de Wisconsin-Madison.
Caracteristicas
Dens la soa forma pura, lo CoQ10 qu'ei un polvàs cristallin jaune iranja, shens gust ni aulor. Qu'ei parciaument absorbit dab la nòsta neuritud, mes qu'ei tanben produsit dens lo còs eth medish. Lo CoQ10 qu'ei naturalament present dens totas las cellulas umanas e qu'assegura la produccion de l'energia corporala. L'energia balhada per la neuritud qu'ei transformada en energia corporau dens las mitocondrias dab l'ajuda deu CoQ10. Gràcias ad aquera transformacion, l'energia contienguda dens la neuritud que pòt estar utilizada peu còs uman. 95 % deus besonhs corporaus en energia que son transformats dab l'ajuda deu CoQ10. Lo còr, los paumons e lo hetge, qui utilizan hèra energia, que presentan los taus de CoQ10 mei hauts. Lo CoQ10 qu'ei donc indispensable entà l'organisme e non se pòt pas remplaçat per nada auta substància. Lo CoQ10 que difusa liurament dens lo jaç doble lipidic per'mor qu'ei una benzoquinona solubla dens los lipids dab ua longa cadea isoprenoïda.
Per qué ei important lo CoQ10?
Arron de la descobèrta deu ròtle significatiu deu CoQ10 dens la produccion de l'energia, lo scientific britanic Peter Mitchell qu'arrecebó lo Prèmi Nobel de Quimia en 1978. Lo CoQ10 qu'intervien en hèt dens la cadea respiratòria, en assegurant la produccion d'energia utilizabla per la cellula devath la forma d'ATP. Qu'ei un intermediari qui a la capacitat de hèr alternar ua forma oxidada dab ua forma redusida, e doncas de transferir electrons d'un complèxe enzimatic a l'aute (de la NADH-desidrogenasa a la citocromoreductasa). D'un aute costat, lo CoQ10, gràcias au son ròtle d'antioxidant, que protegeish las cellulas contra los efèctes destructius deus radicaus libres. Qu'aumenta la capacitat d'exercici fisic e que melhora la santat dens las malautias cardiacas.
Qué provòca ua manca de CoQ10?
La reduccion deu taus de CoQ10 qu'ei ligada a l'envielhiment, qui vien tanben causat per l'esfòrç fisic extrèm, lo stress, ua consomacion rica d'alcòl e per malautias. Sensiblament las estatinas, medicament qui redutz lo taus de colesteròl, que frenan la produccion naturau de CoQ10 dens lo còs.
Coma aumentar la quantitat de CoQ10 ?
La neuritud que balha en mejana de tres a dètz milligramas/dia de CoQ10. La majoritat deus expèrts que recomandan enter 30 e 200 mg de CoQ10/dia entaus adultes.
La fabricacion deu CoQ10
Que s'emplegan tres metòdes diferents entà la fabricacion deu CoQ10: la fermentacion de levadura, la fermentacion bacteriana e la sintèsi quimica.
La Barta de Lesat
La Barta de Lesat (en francés Labarthe-sur-Lèze) es ua comuna lengadociana deu departament de la Hauta Garona e de la  region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Pont-sur-Sambre
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
La Barta de Lesat
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Barta de Lesat èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. En 1790, La Barta de Lesat èra deu canton de Murèth, en 1997, deu canton de Portèth. Le vocable de la glèisa es Sent Andrèu.
Pont-sur-Sambre
Istòria
thumb|Anciana Central EDF en cors de demolicion.
Lei Bauç
Lei Bauç (Lei Bauç de Provença e en francés dempuèi 1958 Les Baux-de-Provence) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Coma o indica son nom, lo vilatge es quilhat au ras de bauç que marcan lei premiers còntrafòrts de la cadena deis Aupilhas. Lo vilatge es susplombat per un castelàs arroïnat, amb una vista bèla sus lei planas dau sud, vèrs Arle e Camarga.
Dau nom de la comuna es derivat lo mot de baucita.
Blòc 0303
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Lei Bauç
Istòria
En 1642, lo rei de França ofrís ais princes de Mónegue lo títol de "marqués dei Bauç" qu'es ancara encuei dins la titulatura oficiala dei princes o de seis eiretièrs.
Blòc 0303
Sa superfícia es de 0.
Schildau
Schildau es un vilatge alemand situat dins l'arrondiment de Saxònia del Nòrd, dins lo districte de Leipzig. Es estada fusionada a partir de l'1 de genièr de 2013 amb Belgern amb lo nom de Belgern-Schildau.
Lei Bauç
Istòria
En 1958, l'administracion francesa càmbia lo nom de la comuna en ié apondre de Provence.
Eraudica
Leis armas dei Bauç se blasonan ansin : dau camp de gules cargat d'una estela de setze rais d'argent ; remembran la pretencion deis ancians senhors dei Bauç que se disián descendents dau rei mage Bautezar, guidat per l'estela.
Literatura
Lei Bauç son lo vilatge de Mirèlha de Frederic Mistral, que ne vòl far sa capitala: Dei Bauç fariáu ma capitala! Sus lo rocàs que uei rebala, De nòu rebastiriáu nòste vièlh castelàs: I apondriáu una torrèla Qu'emé sa poncha blanquinèla Ajonheguèsse leis estèlas!''
Luòcs e monuments
400px|right|thumb|Lei Bauç de Provença
Pena (Tarn)
Pena (Penne en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Penjat a un puèg rocassut que tresplomba la riba esquèrra d'Avairon, lo vilatge vièlh de Penna es dominat per las roïnas de son castèl.
Toponimia
Lo nom es atestat Penna, cap a 1070 segon Dauzat, cap a 1109 segon Negre. Lo mot occitan pena a lo sens de « puèg mai o mens ponchut, ròc, pinacle, cresta de montanha, cima, acrin, montanha », mas es d'origina diferenta segon los autors : de penna, mot prelatin, probablament ligur, per Dauzat e Rostaing, , d'una basa pre-indoeuropèa *penna, segon Astor (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié). Cossí que siá, es un oronime d'origina prelatina. Xavier Delamarre explica que lo mot penno-, ambe un sens de « cap, extremitat », es gallés e a de correspondents dins las autras lengas celticas.
Protoistòria e istòria
thumb|left|upright=0.9|alt=|<Center>Belaròia de bronze de Pena - [[Museum de Tolosa ]]
thumb|left|Glèisa de Pena
Quand la patz religiosa tornèt, la glèisa foguèt restaurada dins l'estil gotic occitan. Una pòrta es alara dubèrta a l'èst sul valat uèi aterrit, e la glèisa cambièt d'orientacion cap a l'oèst.
Personnalités liées à la commune
Noel Arnaud (escrivan e editor) comprèt son primièr ostal a Pena a la fin dels an 40. En primièr estivant, s’instalèt dins lo vilatge per i demorar fins a la sa mòrt en 2003.
Pastafarisme
Lo pastafarisme es ua religion parodica creada en responsa a la decision deu Conselh Educatiu de l'Estat deu Kansas (en anglés: Kansas State Board of Education) a la fin de 2005 que permetó que s'ensenhi lo dessenh intelligent com ua alternativa a la teoria cientifica de l'evolucion. Aquesta decision estó revocada au mes d'aost de 2006.
Camps-sur-l'Isle
Camps-sur-l'Isle qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Valdaracete
Valdaracete es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Vadencourt (Aisne)
Vadencourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vadencourt, Del cas latin Oudoncurtis, métaierie prés d'un gué, s'escriviá Wadencourt 1132, Waudencourt en 1201, Vaudencourt en 1266, Vuadncourt en 1286 e Vadoncourt en 1710.
Lo domeni de Vadencourt #èsser entre las mans dels senhors :
Los fiefs concédés sul territòri de Vadencourt èran lo Chastelain, Maubeuge e la Framboisière.
Vadencourt Es fòrça ancian. En 1846 s'i es descobèrt condecores de còder al effigie de cétricus e d'autras en sòus al effigie de constantin, de Adrien e de Sabine la siá femna
Vadencourt, du cas latin Oudoncurtis, métaierie prés d’un gué, s’écrivait Wadencourt 1132, Waudencourt en 1201, Vaudencourt en 1266, Vuadncourt en 1286 et Vadoncourt en 1710.
Le domaine de Vadencourt fut entre les mains des seigneurs :
Les fiefs concédés sur le territoire de Vadencourt étaient le Chastelain, Maubeuge et la Framboisière.
Vadencourt est très ancien. En 1846 on y a découvert des médailles de cuivre à l’effigie de cétricus et d’autres en argent à l’effigie de constantin, d’Adrien et de Sabine sa femme
Sant-Brewenn
Sant-Brewenn en breton (Saint-Brevin-les-Pins en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Delitzsch
thumb|left|350px|Vista generala de Delizsch.
Blòc 0304
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Wikipèdia en catalan
La Wikipèdia en catalan (Viquipèdia) es la version en lenga catalana de l’enciclopèdia en linha Wikipèdia. Foguèt fondada lo 16 de març de 2001.
Saul Bellow
Saul Bellow (nascut Solomon Bellows en 10 de junh de 1915 e mòrt en 5  d'abril de 2005) foguèt un escrivan e professor universitari nòrd-american, d'origina canadiana, premiat amb lo Prèmi Nobel de Literatura l'an 1976.
Lasse Kjus
thumb|250px|Lasse Kjus en genièr de 2006 Lasse Kjus (Òslo, 14 de genièr de 1971) es un ancian esquiaire alpin norvegian. Aqueste campion d'esquí ganhèt la copa del mond dos còps, una medalha d'aur als Jòcs Olimpics, e mantes campionats mondials.
Fruto Chamorro Pérez
Fruto Chamorro Pérez (1804-1855) òme politic, foguèt lo president de Nicaragua entre 1853 e 1855.
Valdeavero
Valdeavero es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Podestat
Lo podestat (en italian podestà) èra lo primièr magistrat de las vilas del centre e del nòrd d'Itàlia. La foncion se mantenguèt dempuèi l'Edat Mejana fins al regim faissista de Mussolini. thumb|right|210px|Lo palais del Podestat a [[Florença, uèi Musèu del Bargello]]
Periòde comunal
Lo podestat remplaça lo conselh dels cònsols que governava las municipalitats medievalas a comptar de la fin del sègle XII. Aquela carga, contràriament al cònsol, aviá d'èsser exercida per una persona qu'apertenguèsse pas a la vila per tal d'evitar la siá implicacion personala dins las controvèrsias e garantir aital l'imparcialitat dins l'aplicacion de las leis. Per aquesta rason, se li disiá tanben. Lo podestat èra elegit per la principala assemblada de la municipalitat e la siá carga durava de 6 meses a un an. En practica, lo podestat aviá los poders executius, administratius, judiciaris e de polícia, e en fach l'instrument mai important de l'aplicacion de las leis. Amb los ans, la carga se transformèt en un vertadièr mestièr exercit per de professionals que cambiavan sovent de luòc de trabalh e recebián un salari regular. Aquel contunh cambiament de personal e d'experiéncia contribuiguèt a çò que las leis e las siás aplicacions venguèsson omogenèas quitament entre vilas fòrça distantas mas ont los meteisses podestats avián governat.
Lo testimòni istoric de la foncion es frequent a comptar del sègle XII. Apareis a Pàdoa en 1175, a Bunifaziu e a Pisa l'an 1190, puèi aquel usatge se generalizèt: n'i a de traças a Florença, Modena, e quitament a Arle entre 1220 e 1250, a Avinhon e a Marselha. Cal pas limitar la siá preséncia sonque a las grandas vilas: per exemple a Voltri, a la periferia de Gènoa, i aviá un podestat.
Periòde dels senhors
Pendent lo periòde dels senhors, lo podestat perdèt la màger part de sas prerrogativas politicas, e un naut magistrat s'encarguèt d'administrar la justícia e de manténer l'òrdre public. Dependiá dirèctament del senhor de la vila e del prince de l'estat que la vila aperteniá. Aquela evolucion del ròtle del podestat accentuèt encara mai l'aspècte professional de la carga, se desplaçava de vila en vila amb tota la "familha", tèrme que designava la còla del podestat que se compausava del vicari, dels jutges del penal e del civil, dels agents de la mantenença de l'òrdre, dels servidors. Lo podestat èra designat pel senhor o pel prince e sonque après la causida èra somés d'un biais formal al Conselh Urban; la durada de la carga èra variabla d'una vila a l'autra, e anava de sièis meses a dos ans e de còps renovelabla per un segond mandat.
Jol regim faissista italian
Jol regim faissista (lei del 4 de febrièr de 1926, pas. 237), los organs democratics de las municipalitats foguèron suspenduts e totas las foncions ocupadas pel cònsol, las comissions e lo conselh municipal foguèron transferits a un podestat designat per decrèt reial per cinc ans e revocable en quin moment que siá. Per las municipalitats de mai de 5000 abitants, lo podestat èra ajudat per un o dos vicepodestats designats de la meteissa manièra e dependiá de se la populacion èra inferiora o superiora a 100,000 abitants. Lo podestat èra tanben ajudat per una assemblada municipala, qu'aviá una foncion de consulta e qu'èra compausada almens per sièis conselhièrs designats pel prefècte.
Mar de Japon
La mar de Japon o mar de l'Èst es una mar situada a l'oèst de l'ocean Pacific, enrodada a l'èst per las illas Japonesas d'Hokkaidō, Honshū e Kyūshū, a l'oèst per la peninsula coreana, e al nòrd per Russia e las illas Sakhalin.
La mar es religada a d'autras mars per sièis estreches paucs prigonds :
Suls ribatges orientals, los platèus continentals de la mar son largs, mas suls ribatges occidentals, al long de la còsta coreana, son estreches, amb en mejana 30 km de larg. L'aiga cauda de la mar contribuís al clima doç de Japon.
Lo nòrd e lo sud-èst de la mar son los sectors mai rics per la pesca. L'importància de la pesca en mar es plan illustrada per las reclamacions mutualas sus Dokdo per Japon e la Corèa del Sud. La mar es tanben importanta per sos minerals, l'arena de magnetita, son gas natural e lo petròli.
Bregas sul nom
En Corèa del Sud, aquela mar es nomenada la "mar de l'Èst" (동해; 東海, Donghae) e en Corèa del Nòrd, la "mar Orientala de Corèa" (조선동해; 朝鮮東海, Joseon Donghae). Dins los autres païses, es nomenada la "mar de Japon". En japonés, Nihonkai (日本海), en chinés Rìběnhǎi (日本海) e en rus Iaponskoie more (Япо́нское мо́ре). E mai aquesta apelacion siá contestada per las doas Corèas, la "mar de Japon" es lo nom oficial retengut per l'Organizacion Idrografica Internacionala en 1928 e per l'Organizacion de las Nacions Unidas.
Dins lo passat, s'es apelada indistintament "mar de l'Èst", "mar de Corèa", "mar de Japon" e "mar Orientala". A partir del sègle XIX l'apelacion de "mar de Japon" es devenguda predominanta sus las mapas geograficas.
Dempuèi los ans 1990, Corèa, encara fòrça patacada per l'imperialisme japonés, milita per far remplaçar l'apelacion de "mar de Japon" per lo tèrme de "mar de l'Èst". De notar que dins mantuna lenga europèa, es la mar Baltica qu'es sonada "mar de l'Èst" (Ostsee en alemand, Oostzee en neerlandés, etc.).
Esquay-sur-Seulles
Esquay-sur-Seulles es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat se situa en lo Bessin, a sièis quilomètres de Bayeux e de Creully, en la vallée de la Seulles.
La commune se situe dans le Bessin, à six kilomètres de Bayeux et de Creully, dans la vallée de la Seulles.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi lo, s'espeta en las carrièras de Esquay lo sable dicha de Bayeux.
Depuis le, on exploite dans les carrières d'Esquay le sable dit de Bayeux.
Gellin
Geografia
La comuna de Gellin es situada sus la D437, a 4 km de Mouthe e a 25 km de Pontarlier. La D45 part de Gellin en direccion de Métabief e la D254 pres los Villedieu. La superficia comunala es de 497 a #que 167 de bòsques.
Lo luòc de Gellin ne remembra aquel dels pòbles vesins de Sarrageois e del Brey, e se tròba los grands conjonches morphologiques pròpris en Jurant # plissé. La part nòrd del territòri communal se appuie sus un anticlinal encofrat ; lo sud reven per contra a un val doncas que s'es en preséncia del synclinal de Mouthe, drainé pel Doubs. Aquel darrièr servís de limit meridional a la municipalitat, levat del sud-oèst ont aquela s'esperlonga curieusement per una estrecha banda de terren long de 4,5 km e ample de 100 a 150 m solament. Aquela banda travèrsa lo val e se prossegueix en direccion de la frontièra suisse, sus la anticlinal boisé del Risol. Es ailà #que se tròba lo ponch en culminant (1273m).
Comunas limitrophes :
La commune de Gellin est située sur la D437 à 4 km de Mouthe et à 25 km de Pontarlier. La D45 part de Gellin en direction de Métabief et la D254 rejoint les Villedieu. La superficie communale est de 497 ha dont 167 de forêts.
Le site de Gellin rappelle celui des villages voisins de Sarrageois et du Brey, et on retrouve les grands ensembles morphologiques propres au Jura plissé. La partie nord du territoire communal s’appuie sur un anticlinal coffré ; le sud correspond en revanche à un val puisqu’on est en présence du synclinal de Mouthe, drainé par le Doubs. Ce dernier sert de limite méridionale à la commune, sauf au sud-ouest où celle-ci se prolonge curieusement par une étroite bande de terrain longue de 4,5 km et large de 100 à 150 m seulement. Cette bande traverse le val et se poursuit en direction de la frontière suisse, sur l’anticlinal boisé du Risol. C’est là que se trouve le point culminant (1273m).
Le village est situé à 936m d’altitude, au contact du mont septentrional et du val. Il s’est développé sur un replat qui le met à l’abri du secteur inondable. Il s’agit d’un village-rue dont les maisons non-jointives s’étirent en longueur, guidées par la direction préférentielle des grands axes du relief.
Communes limitrophes :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vauclusa (fònt)
Vauclusa a donat son nom a la comuna de Vauclusa (nommada tanben La Fònt de Vauclusa) e au departament de Vauclusa. Son nom latin es Vallis Clausa. Lo nom occitan de Vauclusa, valent a dire «vau clusa, vau clausa, vau tancada», se referís a la posicion topografica dau luòc.
Geografia
Subre la fònt se tròba un blòt calcari de 500 m a 800 m d'espessor, recorregut de trencaments e de falhas innombrables. Aqueu jòga lo ròtle d'un aqüifèr carstic ont l'aiga e circula seguent lei discontinuitats fins a trobar una barriera de calcari e d'argila.
La fònt es lo ponch de sortida unenc d'un bacin sosterranh de 1100 km² recuperant leis aigas de Ventor, dei monts de Vauclusa e de la còla de Lura. Alimenta lo riu de la Sòrga.
Exploracion
La primiera immersion en escafandre pesant se faguèt en 1879, Nello Ottonelli s'aventurèt a 23 m. Après cauguèt esperar l'arribada de l'escafandre autonòm en 1946 e Jacques-Yves Cousteau per aténher 46 m, e 74 m nòu ans puei. Es lo limit deis immersions amb aire. En 1981 Claudi Touloumdjian atenguèt 153 m amb una mescladissa oxigèn-èli. Finalament en 1983 Jochen Hasenmayer atenguèt 205 m. Per descendre encara mai e tocar lo fons caudrà utilizar de robòts.
El 1985, la mission Modexa 350 levèt lo mistèri de son origina: lo robòt descendèt fins a 305 m, e en 1989 un autre robòt, l'Spélénaute, atenguèt lo ponch mai bas dau sifon a 308 m de profondor. Son pas segurs que siá lo fons vertadier.
Leis ofrendas anticas
L'endrech foguèt durant l'Antiquitat romana, un luòc d'ofrendas ritualas. I an trobat de pèças d'aur e d'argent dins lo sifon. Se supausa que lei desbordaments imprevisibles de la fònt foguèron percebuts coma una manifestacion divina.
Lo sejorn de Petrarca
La fònt es celèbra tanben per lei «Clarei, fresqueis e doceis aigas» («Chiare, fresche e dolci acque») que lo poèta Petrarca cantèt en italian.
Lo vilatge de Vauclusa es un borg tipic medievau ont Petrarca s'èra refugiat solet. Lei «Clarei, fresqueis e doceis aigas» que canta son aquelei de la fònt naturala, que se tròba a quauquei minutas de la plaça centrala, dins un bosquet.
Blòc 0305
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Lobejac
Lobejac (Loubejac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lube’ʦa]. Las fòrmas ancianas son Saint-Pierre de Lobejac en 1260, Lou Bejac (sic) en 1714. Lobejac ven d'un nom latin d'òme, *Lupidius, derivat de Lupus, emb lo sufixe -acum, , , latinizacion del sufixe celtic -acon. Lobejac èra la propietat de *Lupidius.
8 de març
Decèsses
Vejatz tanben:
Valdelaguna
Valdelaguna es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Set savis de Grècia
vinheta|350x350px| Mosaïc dels set savis: Calliòpa, enrodada de [[Socrates e los savi ]] Los Set savis (en grèc ancian, vèrs 620-550 AbC.) èra lo títol donat per la tradicion grèga de set ancians òmes politics, legislators o filosòfs presocratics de la Grècia antica. Èran set, coma las Set Mervavilhas del monde o los Set contra Tèbas. La lista data de -586.
La lista dels Set savis
Platon dona la liste mai anciana dels Set savis, mas las listas e atribucions de las senténcias varian e, segon de documents de Demetrios de Falèra, la tradicion seriá plan mai anciana. Los Set savis èran coneguts per los saviesa practica e lors provèrbis e maximas memorablas. La tradicion vòl que se sián reünits a Dèlfes per ofrir lors devisas al dieu Apollon. Segon Dicearc de Messèna, escolan d'Aristòtel, los Set Savis sont ni filosòfs, ni savis, mas de bons legislators e d’òmes perspicaces. drecha|vinheta|Los sèt Savis dins La Cronica de Nurembèrg Segon Diogènes Laèrci, dins sa Vida de Talès : (En gras, las quatre sus qui totòm es en d’acòrdi)