cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Videojòc
Lei jòcs de reflexion
Lei videojòcs de reflexion son, coma son nom l'indica, basats sus la reflexion. Demandan au jogaire de resòuvre d'enigmas, de problemas logics ò de se desplaçar dins d'endrechs complèxs (laberint...). Leis elements de narracion son sovent absents ò reduchs au minimom. Lo genre es ansin percebut coma una extension dei jòcs de reflexion tradicionaus e la màger part d'entre elei son estats adaptats (escacs, jòcs de carta...).
Lei jòcs de simulacion
Lei videojòcs de simulacion reproduson una activitat ò una accion dins d'environaments variats. Per aquò, lo debanament dau jòc es laissat fòrça liure e lo racònte – s'es present – fixa d'objectius que pòdon èsser agantats de mai d'una maniera. Aqueu genre emergiguèt dins lo corrent deis ans 1980 e se diversifiquèt rapidament per cubrir de camps relativament diferents. Uei, comprèn ansin lei jòcs de simulacion economica e de gestion, lei jòcs d'estrategia e de guèrra, lei jòcs d'espòrt e lei jòcs simulant un mestier (pilòt d'aeronaus, agricultors...).
Lei maquinas d'arcada
Una maquina d'arcada es una maquina paganta que se presenta sota la forma d'un mòble contenent un ecran, un sistèma de contraròtle e, dempuei leis ans 1980, d'un dispositiu de connexion permetent de cambiar lo jòc installat. Dispausant generalament d'un dispositiu d'afichatge competitiu, aquelei maquinas aguèron una popularitat importanta entre leis ans 1970 e 1990 car èran lei plataformas de jòc pus poderosas. En particular, apareguèron d'establiments, dichs « salas d'arcada », prepausant de jogar e de manjar.
Pasmens, a partir deis ans 1990, lo desvolopament fòrça important dau mercat dei consòlas cambièt lei prioritats de l'industria. La generalizacion de la 3D transformèt leis abituds dei jogaires que preferiguèron d'ara endavant jogar a l'ostau ò s'orientar vèrs de jòcs multijogaires sus internet. En Euròpa, aquò entraïnèt lo declin rapide dei salas que la màger part dispareguèron rapidament. Un fenomèn similar, mai d'importància mendra, aguèt luòc en America dau Nòrd onte certanei salas capitèron de subreviure en diversificant lei tipes de jòc prepausats (maquinas forencas, jòc d'azard...). En revènge, lo sector se mantenguèt en Japon.
Lei consòlas de jòcs
Una consòla de jòcs es un aparelh informatic destinat a l'utilizacion de videojòc. Permetent inicialament d'utilizar un nombre limitat de jòc preinstallats, an pauc a pauc evolucionat per venir d'ordinators especializats amb de performàncias graficas autas. N'existís dos tipes principaus : Lei consòlas de salon son generalament pus poderosas que lei consòlas portablas. En revènge, necessitan un investiment pus important amb un pretz unitari superior (499 € per la PS3 còntra aperaquí 150 € per la Nintendo 3DS) e l'obligacion d'aver un ecran de qualitat.
Uei, la consòla de jòcs es una plataforma fòrça utilizada per jogar a un videojòc en despiech de la concurréncia deis ordinators. Per exemple, mai de 310 milions de consòlas de 8 generacion son estadas vendudas entre 2011 e 2020 e lo mercat es dominat per de companhiás multinacionalas majoras coma Sony, Microsoft e Nintendo.
Autrei plataformas
Dempuei leis ans 2010, lei plataformas de videojòc se son multiplicadas amb l'aparicion d'aparelhs connectats dotats de performàncias similaras a aquela d'una consòla portabla ò d'un microordinator. Ansin, de jòcs son estats desvolopats per de telefòns portables ò de tauletas tactilas. Non concebuts per aquela utilizacion, aquelei supòrts conoisson pasmens un desvolopament important en matèria de videojòc gràcias a de títols inspirats dei jòcs deis ans 1980-1990. L'exemple pus conegut es probablament Candy Crush Saga qu'es un jòc de puzzle jogat principalament sus telefòns e sus lo ret sociau Facebook.
Impacte sus la santat
L'impacte dei videojòcs sus la santat es una question anciana apareguda tre leis ans 1970 ais Estats Units. Recampa plusors tèmas que son regularament l'objècte de debats. Lo premier es lo risc de crisis d'epilepsia entraïnadas per l'utilizacion d'un ecran. Problematic dins leis ans 1990-2000, demenís amb lo melhorament de la qualitat deis imatges e deis ecrans (aumentacion de la frequéncia de l'ecran, colors pus pròchas de la realitat...). Pasmens, leis individús epileptics dèvon demorar prudents, especialament aquelei que son fotosensibles.
Un autre aspècte important dei repròchis formulats còntra lei videojòcs es la violéncia representada en certanei jòcs (murtres, consumacion de dròga, sang...). De criticas pensan d'aquelei jòcs familiarizan leis enfants a aquela violéncia e que son susceptibles de favorizar son utilizacion dins la vida vidanta. Pasmens, ges d'estudi scientific mòstra una aumentacion de la violéncia liada a l'usatge de videojòc. En revènge, de fenomèns d'addiccion son ben documentats e reconeguts coma malautiá per l'OMS dempuei 2018. Pòdon entraïnar una desocializacion dau jogaire, una frustracion en cas d'aplant brutau dau jòc e de despensas financieras inconsideradas.
Enfin, l'utilizacion massisa d'un videojòc pòu èsser associat amb lei problemas liats a la sedentaritat. Lo pus grèu es l'obesitat.
Moraleja de las Panaderas
Moraleja de las Panaderas es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Pòrt Sud (pòrt de plasença de Ramonvila e Sant Anha)
Pòrt Sud es lo pòrt de plasença de Ramonvila e Sant Anha sul Canal de las Doas Mars. Es un dels pòrts sul canal dels mai recent. Es tanben un quartièr residencial a l'entorn del pòrt.
Acid arsènic
L'acid arsènic (simbòl quimic : H3AsO4) es una solucion aquosa formada a partir d'una reaccion quimica siá entre lo pentoxid d'arsèninc e l'aiga siá entre l'anidrid arseniós e l'acid nitric concentrat. Es un triacid minerau analòg a l'acid fosforic H3PO4. Sei valors de pKA son egalas a 2,62, 6,76 e 11,29 a 25°C. En causa de sa toxicitat fòrça importanta liada a la preséncia d'arsenic, a pauc d'aplicacions en fòra dei laboratòris ont es utilizat coma reactiu intermediari de certanei sintèsis. Pòu tanben de còps èsser utilizat dins la proteccion de la fusta ò dins lo tractament de superficia de certanei metaus.
Cinèma
thumb|right|Los fraires Lumière Lo cinèma, abreviacion de cinematograf, es la tecnica de projeccion d'imatges d'un biais rapid e successiu que crèa l'impression de movement (kino en grèc significa "movement", e graphos significa "escriure" o "gravar") ; es tanben l'art de produire d'òbras en utilizant aquela tecnica.
Es apelat tanben lo seten art, pr'amor que amassa la musica, la dança, lo teatre e la pintura, es aital l'art de totas las arts.
Lo cinèma es plan antic, que ja en epòcas primitivas se faguèron espectacles prèp del fuòc, al canton, ont se simulavan sons amb la boca e movements amb las mans. Las representacions amb mariòtas e ombras chinesas o dins las lantèrnas magicas son d'antecedents del cinèma coma lo coneissèm ara.
Çò qu'actualament li ne disèm de cinèma es possible gràcias a l'invencion del cinematograf pels fraires Lumière a la fin del sègle XIX. Aquò permetèt d'enregistrar totas aquestas composicions de movement e passèron d'èsser simultanèas a venir salvadas per la posteritat.
Chantela
Chantela (en francés Chantelle) es una comuna occitana d'Auvèrnhe, situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Al centre de la França, region Auvergne, departament de l'Aliar, arrondissement de Vichy, cap de-luòc de costat.
La Vesòla
La Besòla o, segon las fòrmas ancianas, La Vesòla (benlèu La Vezolo en grafia mistralenca ; La Bezole en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Chantela
Geografia
La situacion de Chantela, al limit dels ancians diocèses de Clermont e de Borges, ne fasiá una localizacion estrategica, #qu'explica las mencions précoces #que n'an fach dempuèi l'Antiquitat.
Au centre de la France, région Auvergne, département de l'Allier, arrondissement de Vichy, chef-lieu de canton.
Traversée par la Bouble, affluent de la Sioule, sous-affluent de l'Allier, la commune abrite la forêt de Giverzat, ainsi qu'un vignoble et des zones bocagères.
La situation de Chantela, à la limite des anciens diocèses de Clermont et de Bourges, en faisait un emplacement stratégique, qui explique les mentions précoces qui en sont faites dès l’Antiquité.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Pòrt tecnic (Ramonvila e Sant Anha)
Lo pòrt tecnic es un pòrt de Ramonvila e Sant Anha sul Canal de las Doas Mars.
Causse de Sauvatèrra
300px|right|thumb|[[Lavanha sul Causse de Sauvatèrra]] Lo Sauvatèrra es lo causse mai septentrional dels Grands Causses. Son altitud mejana es de 900 m. Es bordat al nòrd per la val d'Òlt e al sud per las gòrjas de Tarn que lo desseparan del Causse Mejan, doas vals que tresplomba de còps de 400 m a 500 m. A l'èst es religat a la sèrra del Mont Losera pel còl de Montmiralh. A l'èst la termièra es pas trencada e se perseguís sens rompedura amb lo Causse de Severac.
Cultura
La cultura es l'ensemble de las coneissenças aquesidas, l'instruccion, lo saber d'un individú.
La Chaa Dieu
La Chaa Dieu, La Chasadieu en occitan ancian (La Chaise-Dieu en francés) z-es una comuna auvernhassa, situada dins lo departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Cultura
La cultura es tanben l'ensemble de las estructuras socialas, religiosas, etc, e mai los compòrtaments collectius coma las manifestacions intellectualas, artisticas, etc, que caracterizan una societat.
La Chaa Dieu
Geografia
La Chaa Dieu z-es situada sobre una planesa granitica a 1082 mètres d'altitud, entre los monts delh Liuradés e los monts delh Velai. Se situa a la frontièra daus departaments de Puèi de Doma e de Naut Léger, alh bèlh mitan delh Pargue Naturau Regionau delh Liuradés-Forés. Las vialas mai pròpchas son Briude, Auson, Embert e Lo Puèi de Velai.
Cultura
La cultura compren tres grands gropes de manifestacions : l'art, lo lengatge, la tecnica.
La Chaa Dieu
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Cultura
Per extension (usitat en etologia), la cultura designa tot compòrtament, abitud, saber, après per un individú biologic, transmés socialament e non per eretatge genetic de l'espècia a la quala aparten aqueste individú.
Saint-Vincent-sur-Graon
Saint-Vincent-sur-Graon es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Saint-Agnan (Sòna e Léger)
Saint-Agnan es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha Franca Comtat, ancianament de Borgonha.
Mièrs
Mièrs (Miers en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ròcalaura (Gers)
Ròcalaura o Ròcalaura de Massàs (Roquelaure en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Ròca que veng de *rocca, qui es un mot prelatin e preceltic, absent deu latin classic [sovent remplaçat a l'escriut per rupe(s)]. Ròca que prengoc lo sens de « castèth hòrt, hortalessa ». Segon Dauzat e Rostaing, lo determinant qu'es lo latin laurus, laurèr o nom de persona. Segon Negre, que s'ageish de l'adjectiu femenin laura « color de laurèr »,.
Ciutat
A la diferéncia deu toponime d'Eusa, Ciutat (nom supausat), de civitate, que correspón a ua simpla anciana proprietat rurala, pr'amor d'ua probabla evolucion deu sens.
Economia
Costalats de Montestruc (VDP)
Valmunster
Valmunster es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Ranzevelle
Ranzevelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Valmunster
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ranzevelle
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kevrieg
Kevrieg en breton ( Québriac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Canton de Tolosa-9
Lo canton de Tolosa-9 es una division administrativa francesa, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
'''NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'abans 2015.'''
Composicion
Lo canton de Tolosa-9 se compausa de la comuna seguenta :
e d'una fraccion de la comuna de:
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Composicion dempuèi 2015
Le canton se compausa : Las 3 comunas son de l'intercomunalitat Tolosa Metropòli.
Ramonvila e Sant Anha es ara del canton de Tolosa-11.
Administracion (conselhièrs generals e departamentals)
Canton que fasiá partida de la tresena circonscripcion de Nauta Garona
Guèrra d'Independéncia d'Angòla
La Guèrra d'Independéncia d'Angòla foguèt un conflicte de la descolonizacion d'Africa que se debanèt de 1961 a 1975. Opausèt Portugal a unei guerilhas independentistas (MPLA, UNITA, FNLA, FLEC) sostengudas per de país africans o lo blòt sovietic. S'acabèt per la victòria deis independentistas e l'independéncia d'Angòla.
Lo conflicte foguèt entraïnat per la repression saunosa de doas manifestacions independentistas en 1960. Tre 1961, lo MPLA comencèt d'atacar lei fòrças portuguesas. Foguèt jonhat en 1962 per l'UNITA e per lo FNLA. Portugal refusèt de laissar l'independéncia a una colonia qu'aviá una importància gròssa per l'economia portuguesa en causa de sei ressorsas (petròli, diamant, coton, cafè, fusta...) e de sa populacion de colons. Una fòrça importanta foguèt donc mandada per protegir lei centres economics de la costat e la colonizacion foguèt accelerada ambé l'installacion de colons nombrós sus lo territòri. Pasmens, lei soudats portugués poguèron pas esquichar la guerilha qu'èra equipada d'armas modèrnas per lo blòt sovietic, especialament per luchar còntra l'aviacion. Aquò entraïnèt lo partiment dau país entre lei dos camps e aumentèt l'impopularitat de la guèrra au sen de la populacion portuguesa. Ansin, après la Revolucion Portuguesa de 1974, la guèrra coloniala foguèt rapidament abandonada e Angòla venguèt independent entraïnant lo començament de la Guèrra Civila d'Angòla fins a 2002 entre lei venceires.
Agenh
Agen o Agenh, (d'Avairon) (Agen-d'Aveyron en francés) es una comuna roergata, en Guiana, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, l'origina es la meteissa que pel nom de la capitala agenesa, d'un mot gallés *aginn-, benlèu d'origina preceltica, qu'auriá lo sens de nautor, puèg.
En occitan, l'evolucion del grope -nn-, que venga del latin o de tota autra lenga antica, es pas nh (coma ny del catalan). Fins que se tròbe una atestacion anciana que contenga n palatala, la grafia Agenh es una error. Es un cas comparable amb lo del viLatge de Flavinh, de Flavinius, ont -nh se justifica.
En francés, es doncas tanben Agen, puèi en 1919 Agen-d'Aveyron.
Fresno de la Ribera
Fresno de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ceret
Ceret en catalan (Céret en francés) es una comuna catalana situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lançargues
Lançargues (Lansargues en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
thumb|300px|left|Vista aeriana de Lançargues. La comuna es situada en Pichòta Camarga entre l'Estanh de l'Òrt e las Cevenas. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lansargé] (Ernèst Negre, Revue internationale d'Onomastique XVII, p.22). Las fòrmas ancianas son : villam que appellatur Lanzanegues (varianta : Lauzargues), ville de Lanzanegues (varianta : Lauzargues), villa de Lanzanegues en 1152, ad Lanzanegues en 1153, ad Lanzaneges en 1161, de Lanssanicis, de Lansanicis, sense data [sègle XII ?], la bailia de Lanzanicis au sègle XII, prioris de Lancanicis en 1222, de Lansanicis en 1226, Lancergas en 1226, prior de Lansanicis, de Lanzanicis en 1228, de Lansaneges en 1230, de Lansanicis en 1289, de Laussanicis, de Lausanicis en 1295, prior de Lauranicis en 1392, de Lansanicis, a la fin dau sègle XIV, Lansargues en 1526, Lanssargues en 1626, Lensargues en 1678-1700, Lansargues en 1648, 1740-60, en 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Lançargues ven del nom latin d'òme Lancius, Lantius, amb lo doble sufixe -anicum ; segon Hamlin, Lançargues ven dau gentilici latin Lantius, amb lo sufixe -anicis. Per de rasons foneticas, lo sufixe -anicis emplegat sistematicament per Hamlin permet pas de menar a -argues; lo cal remplaçar per lo sufixe -anicos segon Joan Pèire Chambon. Lançargues èra una proprietat galloromana.
.swiss
("soís", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d’abril de 2015.
Coulevon
Coulevon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Coulevon A situat al nòrd-es de Vesoul, a 4 km del centre del cap de-luòc de departament.
Enganchat a un serral abrupt d'una trentena de mètres de nautor, lo vilatge es drainé pel Durgeon e lo sieu afluent lo Batard. Sèm en un païsatge jurassien, en fasent çò pendent de la Motte de Vesoul, e del Sabot de Frotey.
Coulevon Compte tres ponts, #qu'una envolopa lo Durgeon #que ne separa lo vilatge del masatge caseriu del Montciel ; la labor #que salva lo Batard, e dona accès als Rêpes, es fòrça estrech.
La vallée es particularament dintrada, e lo passatge de la linha de camin de fèrre París-Bâle a agut de besonh una trouée de divèrses centenats de mètres en lo calcaire compacte.
Coulevon est situé au nord-est de Vesoul, à 4 km du centre du capluòc de département.
Accroché à un coteau abrupt d'une trentaine de mètres de haut, le village est drainé par le Durgeon et son affluent le Batard. Nous sommes dans un paysage jurassien, faisant le pendant de la Motte de Vesoul, et du Sabot de Frotey.
Coulevon compte trois ponts, dont un sur le Durgeon qui sépare le village du hameau du Montciel ; l'ouvrage qui enjambe le Batard, et donne accès aux Rêpes, est très étroit.
La vallée est particulièrement encaissée, et le passage de la ligne de chemin de fer Paris-Bâle a nécessité une trouée de plusieurs centaines de mètres dans le calcaire compact.
Canal de la Robina
thumb|right|300px|Canal de la Robina a Narbona thumb|right|300px|Lock and weir a [[Narbona]] Lo Canal de la Robina es un ancian passatge del flume Aude situat a Narbona, Occitània (Lengadòc) dins lo departement d'Aude. Es una branca laterala al Canal del Miègjorn. Fa la joncion entre Aude e la mar Mediterranèa passant per Narbona.
Amb lo Canal de las Doas Mars es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Guillaume Du Fay
Qu'ei l'autor d'òbras secularas dens los genres de la soa epòca (cants, motets, imnes, antifònes) e de messas ; dens aqueste genre la mei famosa qu'ei la soa messa qui lo son cantus firmus b'ei basat sus ua cançon hèra populara d'aquesta epòca : ''L'homme armé.
Morales de Campos
Morales de Campos es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Josquin des Prez
300px|left|thumb|Josquin des PrezJosquin des Prez (c. 1450 - lo 27 d'agost de 1521), tanben conegut com Josquinus Pratensis en latin e Josken Van De Velde en flamenc, qu'ei un deus compositor màger de la Renaishença e un compositor de l'escòla francoflamenca. Que ho lo mei famós compositor deu son temps (enter Guillaume du Fay e Giovanni Pierluigi da Palestrina) e un mèste de la composicion deu cant polifinic dens un estat pro acabat de la soa evolucion.
Vadut probablement en Picardia e educat acerà en musica com enfant de còr, qu'acabè la soa formacion en Italia, a Milan au servici deu Sforza puish dens lo còr deu Papa abans de tribalhar per la cort de França. qu'ei l'autor de 19 messas.
Chapeau (Alèir)
Chapeau es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.dog
("can", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d’abril de 2015.
Maryland
Maryland es un estat de la còsta èst dels Estats Units d'America, confronta Pennsilvània al nòrd, la Virgínia Occidentala a l'oèst, Delaware a l'èst, e Virgínia al sud e sud-oèst, sus l'autra riba de Potomac. La pus granda vila de l'Estat es Baltimore e sa capitala es Annapòlis. Entre sos escaisses ocasionals trobam Old Line State, Free State e Chesapeake Bay State. Es nomenat d'après la reina anglesa Ennriqueta Maria, coneguda en Anglatèrra coma Queen Mary, qu'èra la molhèr del rei Carles I.
Setze dels vint-tres comtats de Maryland, e la vila de Baltimore, bordan las aigas de marèa de l'estuari de la baia de Chesapeake e de sos nombroses afluents. E mai que siá un dels plus pichons Estats dels Estats Units, presenta una varietat de climas e de caracteristicas topograficas que li valguèron l'escai d'America en miniatura.
Abans que son litoral siá explorat pels europèus al sègle XVIen, Maryland èra abitat per mai d'un grops d'amerindians, principalament pels algonquins, e dins una mendre mesura pels iroqueses e los Siox. En tant que l'une de las Tretze Colonias originalas de la Grand Bretanha, Maryland foguèt fondat per George Calvert, un catolic convertit que cercava a provesir un refugi religiós als catolics secutats en Anglatèrra. En 1632, Carles Ier d'Anglatèrra acordèt a Calvert una carta coloniala, nomenant la colonia del nom de sa molhèr, la reina Mary (Enriqueta Maria de França). Contrariament als pelegrins e als puritans, que regetavan lo catolicisme dins sas colonias, Calvert envisatjava una colonia ont lo monde de diferentas sectas religiosas coexistariá segon lo principi de la tolerància. En consequéncia, en 1649, l'Assemblada generala de Maryland adoptèt una lei concernissent la religion, que consagrèt aquel principe en penalizant qual que siá reprochariá a un compatriòta de Maryland son apartenància religiosa. Pasmens, los conflictes religioses èran corrents dins las primièras annadas e los catolics demoravan una minoritat, e mai qu'en pus grand nombre que dins tota autra colonia anglesa.
Los primièrs establiments e centres de poblament de Maryland s'amassèron a l'entorn de ribièras e rius que s'escampan dins la baia de Chesapeake. Son economia èra fortament basada sus las plantacions, centrada principalament sur la cultura del tabat. Lo besonh de man d'òbra bon mercat entrainèt una expansion rapida dels domestices sos contrat, del trabalh penal e dels eslaus africans. En 1760, las frontièras actualas de Maryland prenguèron forma après lo règlament d'un desacòrd frontalièr de longa data amb Pennsilvània. Maryland participèt activament als eveniments que menèron a la Revolucion Americana e, en 1776, sos delegats an signat la Declaracion d'independància. Fòrça de sos ciutadans an puèi jogat de ròtles politics e militars claus dins la guèrra. En 1790, l'Estat cedèt de tèrras per la fondacion de la capitala americana Washington, DC.
Alpartir
Alpartir es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
.broker
("corratièr", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d’abril de 2015.
Millery (Meurthe e Mosèla)
Millery  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fresno de Sayago
Fresno de Sayago es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Blesmes
Blesmes es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Village situé dans la zone d'appellation Champagne de l'Aisne.=== Comunas vesinas ===
400px|left||Distanças e posicion relativa
Faust
vinheta|Faust dins son cabinet d'estudi per [[Georg Friedrich Kersting, 1829.]] Faust es l'eròi d'un conte popular alemand qu'aguèt de succès al sègle XVI, e que foguèt a l'origina de fòrça reinterpretacions.
Aquesta istòria conta lo destin d'un sabent, Faust, decebut per l'aporia a laquala lo condamna son art, contractant una pacha amb lo Diable, Lucifèr, que plaça a son servici un de sos Esperits - dich Mefistofelès, per fin de li balhar un servicial uman, l'estudiant Wagner, que ven son famulus - e li ofrís una segonda vida, capvirada aqueste còp cap a de plasers sensibles, al prètz de son alma. Dins gaireben totas las versions popularas del raconte fantastic, l’alma de Faust es damnada après sa mòrt, que seguís un long periòde (24 ans dison unes tèxtes) pendent loqual lo Diable exaucèt fòrça de sos vòts.
Origina
vinheta|Lo musèu de Faust a [[Knittlingen, la vila natala de Johann Georg Faust.]] Lo mite trapa sas raiças dins l'istòria. Sembla que repausa sus la vida d'un cèrt Mèsre o Doctor Georgius Sabellicus Faustus Junior. Un amic de Luther ditz que Faust estudièt la magia subrenaturala a l'universitat Jagellon en Polonha. Es acusat de practicar la magia negra e d'escriure de libèls suls miracles de Jèsus de Nazarèt ont afirma que pòt, se vòl, ne far çò mèsme. Odiat per Martin Luther e Philippe Melanchthon qu'afirman que lo diable trevava Faust, sos adèptes l'avián incitat a ensenhar. Acusat de molestar sos estudiants, deguèt quitar l'universitat per escapar a las accions judiciàrias. Segon el pareguèt una legenda en Polonha sus un masc nomenat Pan Twardowski. D'autres testimoniatges mòstran qu'èra en activitat a l’universitat d’Erfurt. Quand ensenhavan Omèr, mostravan a sos escolans, benlèu amb de projeccions venent d'una lantèrna magica, los eròis de Tròia e los mostres de la mitologia, coma lo ciclòp Polifèma. Unas d'aquestas figuras d'ombra assajavan de devorar, abans de desaparéisser, unes estudiants espavantats. Es a Erfurt que Faust auriá declarat en preséncia d’un monge franciscan nomenat Konrad Klinge: « Soi anat mai luènh qu'o pensatz e faguèri una promesa al demòni amb lo mièu sang, d’èsser lo sieu dins l'eternitat, còrs e alma ». Aquesta òbra pareis al libre d'Adelbert von Chamisso, L'Estranh istòria de Peter Schlemilh. Òm trapa Faust a l'alberga Auerbach a Leipzig sus un barril en setembre de 1525. En 1534, l'aventurièr alemand Philipp von Hutten li demanda de predire son avenir abans d'explorar una region del Veneçuèla. Sièis ans mai tard, escriviá a son frère que tot s'èra realizat exactament coma Faust l’aviá previst. La mòrt de Faust se situa en 1537 o 1538. Seriá estat tuat per una explosion pendent una de sas experiéncias quimicas dins la cambra que logava dins una alberga de Staufen. n
Istoric
vinheta|Pagina de garda d'Historia von Johann Fausten, 1587. En 1587 paréis un escrich anonim Historia von Johann Fausten, publicat per l'editor Johann Spies. Es traduch en anglés en 1593, e cai dins las mains de Christopher Marlowe, que situa l'action de sa pèça a Wittenberg. Lo Doctor Faustus de Marlowe es, a son torn, estudiat per Goethe, e la tragèdia de Faust es venguda amagar lo Faust istoric, que se'n sap pauc.
La Vida de J. Faust foguèt escricha mai d'un còps, per exempla per Georg Wiedmann (Hambourg, 1593). Heumann compausèt una curiosa dissertacion sus Faust (Wittemberg, 1683).
Unes pensèron que Faust es pas autre que Johann Fust de Maiança, un dels inventors de l'estampariá, que la vida auriá estat desfigurada pels contes populars.
Milhac (Carcin)
Milhac  (Milhac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Faust
Istoric
Lo Faust de Nikolaus Lenau (comentari del compositor Philippe Fénelon).
Milhac (Carcin)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Faust
Lo Faust de Goethe
vinheta|Representacion du Faust de Goethe en 1945. Faust es un alquimista que dempuèi jove, sòmia de possedir la coneissença universala, lo sòmi de totes los òmes qu'es de trobar lo secret de las questions existencialas e los secrets de l'Univèrs. Realiza tot çò que pòt per aténher sas ambicions, mas capita pas. A lo fòrt desir de suicidi, que pensa aver perdut son temps e sa vida. Utiliza en darrièr recors l'ajuda de Mefistofelès que li prepausa un pacte :realizarà totes sos desirs en cambi de son alma del moment que Faust se dirà satisfach e astruc dins un delai de 24 ans. L'alquchimista accèpta.
Faust es sempre insatisfach alara Mefistofelès li fa encontrar une joventa : Margarida (Margarete o Gretchen, son diminutiu alemand). Faust cai vertadièrament amorós de Gretchen. Margarida es folament amorosa de Faust (Margarida del rodet/ lo rei de Tulé). Pendent un vèspre, Faust demanda a Margarida de li dobrir la pòrta de sa cambra lo ser. Per aquò, deurà ela plaçar un somnifèr dins la sopa de sa maire per qu'ausisca pas res.
Gretchenfrage
La maire de Margarida morís a causa del somnifèr. Lo fraire de Gretchen encontra Faust al moment ont sauta per la finèstra de la cambra de sa sòrre. Afronta Faust en dual per lavar l'onor de la familha mas es tuat per Faust ajudat per Mefistofelès. Faust deu donc fugir la vila e daissa Gretchen sola al mond, enprenhada e cibla de las petòfias de la vila. Elle aura un enfant qu'elle ira noyer. Es emprisonada e condamnada a mòrt per infanticidi. Faust l'apren, s'indigna e voldriá la salvar mas vòl pas pus lo saguir. Mefistofelès mèna Faust fòra de la preson de Gretchen en disent « es jutjada » (« sie ist gerichtet ») mas una votz del cèl dich « es salvada » (« sie ist gerettet »). Es la fin de la primièra partida del Faust de Goethe.
Second Faust de Goethe
Dins lo segond Faust aqueste encontra lo sobeiran, puèi esposa Elena de Tròia. Ensemble, an Euforion e Faust fa fructificar un troç de tèrra « arrancat a la mer ». A la fin, Mefistofelès vòl prende l'alma de Faust. Mas aquesta es pas damnat mas salvat de l'infèrn mercé a las preguièras de Margarida. Lo darrièr verset d'aquesta segonda partida de Faust conclutz « l'eternal feminin nos auça » (« das Ewig-Weibliche zieht uns hinan »).
En musica
vinheta|[[Fédor Chaliapine en costum de Mefistofelès, 1915.]]
Opèras e musica simfonica
La legend de Faust inspirèt unes opèras e d'autres obratges musicals màger:
En literatura
vinheta|Pagina de garda pel Faust de [[Heinrich Heine.]]
Mota del Marqués
Mota del Marqués es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Pecos (ribièra)
Pecos (espanhòl: Río Pecos) es una ribièra del Estats Units, que raja dempuèi lo centre nòrd de Nòu Mexic cap a Tèxas, per rejónher lo Rio Grande. La font se trapa suls penjals èst el serre de Sangro de Cristo, dins lo comtat de Mora, a un altitud de 3700 m. La ribièra s'estira sus 1490 km abans son jonhent amb lo Rio Grande prèp de Del Rio. Lo bacin de drenatge fa 115 000 km2.
Istòria
La ribièra joguèt un ròtle dins l'exploracion de Tèxas pels espanhòls. Dins la segonda mitat del sègle XIXen, "l'oèst de Pecos" fasiá referéncia a la desolacion salvatge del Far West. Lo comerçant, barman e jutge de patz de Tèxas, Roy Bean, originari de Kentucky, èra sovent descrit coma "La sola lei a l'oèst de Pecos", una expression venguda populara dins la seria televisada de 1956, lo jutge Roy, amb Edgar Buchanan dins lo ròtle principal.
Restancas
Mantuna restancas son estadas bastidas long de la ribièra Pecos. Lo lac de Santa Rosa es a 188 km a l'èst d'Albuquerque. Lo lac Sumner, format per la restanca Sumner de 1939, es situat entre Santa Rosa e Fort Sumner. Dos barratges son situats al nòrd de Carlsbad, al Nòu Mexic Mexic, a Avalon e a Brantley, per ajudar a asagar aperaquí 25 000 ectaras dins l'encastre del projècte de remesa en estat de Carlsbad (establit en 1906). Tèxas a tanben barrat la ribièra al barratge de Red Bluff dins la part oèst d'aquel estat per formar la sèrva de Red Bluff. La partida de la sèrva que s'estend entrò Nòu Mexic constituís lo punt pus bas d'aquel estat.
Giacomo Meyerbeer
Jakob Liebmann Berr, arron aperat Giocomo Meyerber, (Vogelsdorf, au ras de Berlin, 1791 – París, 1864) que ho un compositor d'opèra judiu aleman, enter lo mei famós de la soa epòca. Qu'èra tanben pianista. Que hore atacat com judiu per Richard Wagner. La màger part de la soa carrièra de fama europèa que's s'escadó a París. Enter los sons opèras que podem mentàver Robert lo Diable e Los Huganauts.
Lausa
thumb|Lausada thumb|Lausada
Una lausa es una pèira plana fòrça dura e pesuga, lo mai sovent constituida de sistre e qu'es utilizada dins de regions montanhosas per bastir los tets.
Vilamanha (l'Argentièira)
Vilamanha o Vilamanna (Vilo-Magno, Bilo-Magno, Vilamanno en grafia mistralenca ; Villemagne-l'Argentière en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es vilamanenc -enca.
Geografia
La comuna es situada dins los cantons nauts d'Erau dins la val de Mare (nom francés) a l'oèst de Bedarius.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Vilamanha
Las fòrmas ancianas son : nunc autem monasterium Vallismagnae, post villae Majani ab omnibus nominetur, cap a 893, monasterium S. Martini de Villamagna en 966, Villamagna, cap a 972, de fructu Villaemagnae, Vallemagnense en 978, villa Maiano en 990, domum S. Martini coenobii Villaemagnae en 990, monasterium S. Martini de Villamagna en 1153, 1178, abbate Ville Magne, monasterii Ville Magne en 1162, ad Villam-magnam en 1197, monasterii Villemagne en 1199, villam Villae-magnae, burgum Villaemagnae, honorem S. Salvatoris de Villa magna en 1210, abbas Villemagne en 1272, vicarius S. Gregorii Villemagne en 1323, monasterii Villemagne en 1329, Villamagna Argentia en 1344, Abbe de Villemaigne en 1571, 1590, Villemaigne al sègle XVI, en 1613, 1622, Villemanie en 1636, Villemaigne l'Argentiere en 1636, Villemagne en 1643, 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, lo mot villa aviá lo sens de « proprietat rurala » fins al sègle XI, mas prenguèt pauc a pauc lo de « vilatge », abans de prene lo sens modèrne. Lo latin magna, que donèt -manha, a lo sens de granda. Las atestacions en vallis, valle, que poirián ben èsser d'errors d'escriba (confusions amb l'abadiá de Valmanha, a Vilamanda ?), an lo sens de « val granda »; cossí que siá, Vilamanha es dins la ribièira d'una val.
Segon Frank R. Hamlin, lo nom foguèt creat en latin sabent quand se fondèt l'abadiá, villa magna « grand domèni »; lo luòc èra nomenat tanben a l'Edat Mejana villa Majani « domèni de Majanus », nom de sant Majanus, de qui las relíquias foguèron transferidas a Vilamanha en 893.
Lo determinant Argentièira [usitat en occitan ?] a lo sens de « mina d'argent » ; s'explica pr'amor l'abadiá batiá moneda, en utilizant probablament d'argent tirat de las minas a l'entorn.
Capmal
(Cap-Mau, Cap-Mal, Cammal en grafia mistralenca ) - Caput de Malles en 1185; Camal en 1809. Es tanben un nom de familha lengadocian
Istòria
Al sègle VII, Clarinus Lubila monge de l'ordre de Sant Benaset del Mont Cassin, es fondador d'una abadiá.
Lo monestièr es destrusit pels Sarrasins e rebastit per Carlesmanhe. Èra de la diocèsi de Besièrs.
818, concili d'Aquisgran, Vilamanha apareguèt amb los dètz-e-nòu monestièrs de Septimània exemptats de presents e soldats.
893, ajust del vocable de Sant Majan. Dos monges de Vilamanha raubèron a l'abadiá de Lombers las relíquias de Sant Majan.
Sègle X, los Senhors de Narbona balhèron de nombrosas relíquias. L'abadiá se trobèt sul camin de Sant Jaume.
Las minas de plomb argentifèra balhèron lo nom "argentièira" al vilatge.
1156, Lois VII autoriza l'abat a fortificar l'abadiá e sas dependéncias.
1212, Felip August renovelèt aquela autorizacion.
Sègle XVI, los uganauds amb Claudi de Narbona baron de Faugièiras pilhan l'abadiá.
sègle XVII, l'abadiá es restacada a la congregacioon de Sant Maur. L'abadiá e la glèisa parroquiala son restablits.
1793, l'abadiá e sas dependéncias son vendudas coma bens nacionals.
Arcas
Arcas pòt èsser :
Causse Mejan
300px|right|thumb|Lo Causse Mejan a la fin de l'estiu. Lo Mejan es lo causse pus naut e isolat dels grands causses. Es desseparat de Bogés e d'Augal a l'èst e al sud per Tarnon, del Causse Negre al sud per Jonta, del Causse de Sauvatèrra al nòrd per Tarn. Tresplomba totis aqueles rius de 500 m a 700 m e es donc, fòra un istme que lo religa a Augal, una mena d'illa monolitica. Son altitud mejana passa los 1000 m e culmina a 1278 m dins sa partida orientala.
La Petite-Pierre
Lützelstein en alemannisch (La Petite-Pierre en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Pichona vila del Bas-Ren a 24 km al nòrd de Savèrna e 57 km al nòrd-oèst d’Estrasborg, situada en una desfilada de Vòges en menant d’Alsàcia a Lorena, al pè del Altenborg.
Istòria
Lützelstein (parva petra En latin) èra lo banc d'una principautat en avent reng de comtat, e en dependent del Sant Empèri roman germanic. Lo comtat aperteniá a la familha Palatina.
Al sègle XVI, lo comte Palatin Georges-Jean de Veldenz recep lo comtat de Lützelstein ; ven i residir de preferéncia dins lo sieu comtat alemand de Veldenz. Moderniza lo castèl e lududes dona lo sieu aspècte actual.
Sensible a la situacion precària de las siás correligionaris reformats en lo ducat de Lorena ont Lützelstein forma una enclave, resòlv de bastir dins lo sieu comtat una vila nòva : Phalsbourg, mas lo castèl de la Pichona-Pèira demòra lo sieu luòc de residéncia.
Al sègle, la vila ocupada per la França a fortificat per Vauban.
En lo glèisa se vei de divèrses cavòts de ancians senhors del país, sustot de dos comtes de Lutzelstein.
Pas luènh de la Pichona Pèira s'elevava antany lo castèl de Imbstall que la glèisa collégiale de Neuwiller donar a títol d'escambi, en 1503, a l'elector palatin Philippe. Los limits de dependéncia del castèl donar luòc en 1624 a una composicion arbitral entre los palatins e lo capítol. Près de Imstall se tròba una font minerala qu'es pas mai espetada. A Imbstall, Rothlach se tròba un maco molin trucat Lützelsteinermühle que fa partida de la comuna. En 1745, un auratge espaventable destruir los recòltas d'aquel comun e dels environs e un vent violent descobrir una granda part dels ostals. En octòbre del meteis an, quand los abitants èran arribats a reparar los sieus ostals, un violent incendi esclatar e en redusir la mai granda partida en cendres. Dètz sèt ostals aguèron solament estalviat.
La montanha que domina lo fòrt fòrt de la Pichona Pèira pòrta lo nom d'Altenborg (vièlh castèl) çò que sembla indicar que portava, en los tempses alunhats, un castèl, que l'istòria n'a pas pas conservat lo remembre. Dels tems establida per Turèna empediscan de reconéisser las traças que pòt aver-i daissadas.
Rolhac (Charanta)
Rolhac (en francés Rouillac) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Vivèrs
Vivèrs (Bivès en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom de Vivèrs ven deu latin vivarium, « pesquèr », o de son resultat, lo gascon viuèr,.
Canton de Tolosa-10
Lo canton de Tolosa-10 es una division administrativa francesa, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
'''NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'abans 2015.'''
Composicion abans 2015
Lo canton de Tolosa-10 se compausa d'una fraccion de la comuna de:
Quartièrs de Tolosa incluses dins lo canton :
Mohammad bin Salman ʾĀl Saʿūd
Mohammad bin Salman ʾĀl Saʿūd (n. lo 31 d'agost de 1985) es lo prince eiretièr del reialme d'Arabia Saudita dempuèi lo 21 de junh de 2017.
Canton de Tolosa-10
Composicion dempuèi 2015
Lo canton de Tolosa-10 se compausa de las 9 comunas, anteriorament del canton de Tolosa-8 :
Mohammad bin Salman ʾĀl Saʿūd
Es lo filh del rèi Salman e de Sara bint Mashor.
Canton de Tolosa-10
Composicion dempuèi 2015
e d'una fraccion de la comuna de:
Administracion
Le còdi del canton èra 3145 d'aquí 2015, 3124 desempuèi.
Canton que fasiá partida de la tresena circonscripcion de Nauta Garona
Ambel (Saragossa)
Ambel  es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Villié-Morgon
Villié-Morgon en arpitan (Villié-Morgon en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Villié Morgon A situat a l'èst de Beaujeu, e al nòrd-oèst de Belleville-sus-Saône.
Villié Morgon est située à l'est de Beaujeu, et au nord-ouest de Belleville-sur-Saône.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués
La Comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués es una intercomunalitat, perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200040400. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd.
Istòria
Per l'arrestat prefectorau n° 24-2019-08-02-001 dau 2 d'aost de 2019, chamnhet de nom e venguet la comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués. Mapa de l'anciana CC dau Naut de Drona|thumb|290px|left
Mapa de l'anciana CC dau Rabairagués|thumb|290px|right
Mapa de l'anciana CC dau Vertelhagués|thumb|290px|right
Dempuei la creacion de la CC, en 2017, las comunas de La Jamaia e de Pontairaud fusioneren dins la comuna novela de La Jamaia e Pontairaud e las de La Tor Blancha e de Cercle fusioneren dins la comuna novela de La Tor Blancha e Cercle. Lo nombre de comunas de l'intercomunalitat baisset entau de 46 a 44.
Composicion
Mapa de la CC dau Perigòrd Rabairagués lo 1èr de genièr de 2019|thumb|center|upright=2.1 Densitat de populacion de las comunas de la CC dau Perigòrd Rabairagués lo 1èr de genièr de 2019.|thumb|center|upright=2.1
Arvèiras
Geografia
La comuna compren de las partidas bassas, sovent d'ancians braus (palús) de la ribèira de Dordonha (lo punt pus bas de la comuna es a 1 m), assecats au sègle XVII, que l'auto-rota A89 travèrsa per un viaducte, e deus plans de 20-30 m d'altitud, on lo borg es installat.
Comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués
Veire tanben
thumb|600px|center|Mapa dels EPCI de Dordonha al 1èr de genièr de 2019
Arvèiras
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Arveriis (ecclesiam de ~), en 1096, Arberiis (parrochia de ~), en 1235 e 1361 (latinizacions), Arveyras (prior de ~) en 1362, Arveriis (parrochia de ~) (latinizacion), en 1367. Dauzat i vei, sense certitud, un arvaria, deu latin arvum, « camp laurat». Bénédicte Boyrie-Fénié precisa la proposicion de Dauzat (*arvarias coma collectiu de arvum), mès l'acompanha d'explicacions que contribuïssen pas a l'esclarzir : la nocion d' arvum pausada per Dauzat auré un sens de « prada, pastenc », que met en relacion emb los braus eishugats dempuèi lo sègle XVII. Mès lo vilatge existís abans lo sègle XVII e lo sens donat au latin arvum es paradoxal.
Aquò's estonable qu'aja pas cercat deu costat deu nom de la comuna vesina Vairas, tan près de lo d'Arvèiras, que fut una vila e un pòrt important pendent l'Antiquitat e qu'es prononciat adara [bɛjrə] per influéncia d'Arvèiras, e tanben deu costat deu gallés are, « davant, près de, a l'èst de » (Arvèiras es a l'èst de Vairas). Lo nom de Vairas s'explica per lo gallés uaria, « cors d'aiga» (aplicat ací a la Dordonha) e una formacion *are + Uaria dona lo medish resultat que *arvaria (s) : *are + uaria > *arvària > *arvèira. S finala dens los toponimes es corrent en Bordalés e en Vasadés (marca d'un collectiu : los abitants deu vilatge). La sola dificultat es benlèu que lo mot are s'acompanha generalament d'un nom comun e pas d'un nom pròpi, mès uaria, « cors d'aiga » conven tanplan coma *Uaria, la vila, sustot quand los dus se confonden.
Utah
Utah es un estat de l'oèst dels Estats Units d'America. Venguèt lo 45 estat dels Estats Units lo 4 de genièr de 1896. Utah is lo 13en mai grand estat en superfícia e lo 31en pus poblat dels 50 Estats americans. Utah ten una populacion de mai de 3 milion de personas segon un recensament de 2016. L'urbanizacion es concentrada dins doas zonas: lo Wasatch Front al nòrd de l'estat, qu'amassa aperaquí 2.5 milion de personas; e lo Comtat de Washington al sud d'Utah, amb mai de 160,000 residents. Utah confronta Colorado a l'èst, Wyoming al nòrd-èst, Idaho al nòrd, Arizòna al sud, e Nevada a l'oèst. Confronta tanben un canton del Nòu Mexic al sud-èst.
Aperaquí 62% dels abitants d'Utah son sòcis de la Glèisa de Jesucrist dels Darrièrs Jorns, çò que ne fa lo sol estats que los abitants apertenon a una sola Glèisa.
Temps de nuech
Temps de nuech es una cançon de Lo Dalfin :
E l'òme da solet denant la natura que fai la sepoltura a un autre jorn qu'es anat coma dins un quadre pintat dins un autre temp al sercha da luenh un orizont estremat dai ròchas dai arbols las peiras di maisons las raias di dralhas marcàas dai escarons senhals e messatges d'aquels que son passats e tot que dispareis perquè la nuech es arubàa
Ven la nuech sus la valada ven la nuech tu sas pas coma m'agrada aquel temp ven la nuech sus la valada ven la nuech tu sas pas coma m'agrada temp de nuech
Que vuelha de parte de anar per la charriera que s'enforca 'ma un esgard dins lo nier mai sorn e nos menc drech al som de la nuech per respirar una vinca a la sosta dal jorn
Anar e pei fermar-se a un caire de terra ente fioris lo chant de una priera desmentiàa memòria de l'ombra rosari dal chamin a mesurat lo temp abo lo pas di pelegrins e sente la vòus de l'erba que creis e di alas que traversen lo secret de un autre ciel acompanhant i sumis e i respirs que s'en van vers lo lime de nebia entre encuei e deman