cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Macron (diacritic)
Codatge
Lo macron a diférents codatges :
Frankenstein o lo Prometèu modèrne
Metafòra o parodia
Al subjècte de las flaquesas, Rand Miller remarca qu'es impossible d'establir une cronologia prima : pasmesn se l'istòria dich se debanar al sègle XVIII, i a fòrças anacronismes: Walton se referís al Planh del vielh marin de Coleridge que data de 1798, Frankenstein cita Mutability de Shelley, publicat en 1816, e Tintern Abbey de Wordsworth, comprés dins las Baladas liricas de 1798. N'i a d'autres, Leigh Hunt, Charles Lamb, Byron, autors contemporanèus de Mary Shelley se trapan plaçats dins un contèxte relatiu al sègle precedent. Aquò es un cas d'« asimetria temporala » que, apond Rand Miller, rebat la dualitat del tèxte facha d'illusion realista e d'angelisme (otherworldliness). E pendent lo percaç, temps e espaci s'embrolhan : Victor pretend èsser arribat Otra Marga en octobre e decembre ongan, tant que se trapa a l'ecòp, çò dich, "a l'interior e a l'exterior d'Anglatèrra".
Castellfollit de Riubregós
Castellfollit de Riubregós es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Frankenstein o lo Prometèu modèrne
La « figura en forma de uèit » (Muriel Spark)
alt=paysage des Orcades|vinheta|Dins las [[Orcadas.]] A partir del capítol V, lo mostre pren lo ròtle de percaçaire e vaga dins las regions ont demora son creator, massacrant los sieus per manca de poder pas lo localizar; puèi, lo sabent viatge fins a las Orcadas ont es de nòu desemboscat. Muriel Spark presenta aquò coma de « uèit » (figure-of-eight) realizats per dos partenaris virtuòsas que se desplaçan dins de direccions opausdas mas se seguissent : lo tust se situa a l'interseccion de la doas boclas del uèit, quand Frankenstein se decidís a suprimar la creatura feme qu'assemblèt, puèi lo balet torna de mai. Alara los ròtles s'invèrsan, tot coma las velocitats de desplaçament, lo percaçaire venent lo percaçat e lo contrari, lo mostre alentissant alara que Victor accelèra sa cadéncia fins a la frenesia. E novèl avatar ironic, la « delectacion fanatica del percaç », coma la nomena Muriel Spark, se prenguèt de Victor, ara convencut, el que s'èra pres pel Creator, que Dieu lo causiguèt per anhientar la creatura qu'aviá creat.
Deodat Roche
Biografia
Après una licéncia en Drech, obtenguèt una licéncia en filosofia amb un trabalh de fin d'estudis intitulat Simplifiquèt Plotin lo sistèma Valentinia? que presentèt en 1903.
Quand èra encara estudiant a Tolosa, en 1900, amb lo doctor Louis Sophrone Fugairon, egalament membre de la Glèisa Gnostica («Tau Sophronius»), fondèt la revista Le Réveil des Albigeois, que venguèt en 1901 La Gnose moderne, dont la publicacion foguèt aturada abans 1904, après aver realizat qualques escambis amb la revista vienesa Die Gnosis de M. Rappaport.
En 1923, dintrèt al tribunal de Castèlnau d'Arri, dont foguèt nomenat Vicepresident en 1935, puèi President en 1939. Sa peirièra de magistrat foguèt interrompuda pel regim de Vichèi, a causa de son apertenéncia maçonica (mas coma èra pas mai actiu, òm prenec coma pretèxt fallaciós que s'ocupava d'istòria de las religions e d'espiritisme). Aital foguèt retirat de la Magistratura pel govèrn de Vichèi en 1941, demorarà pasmens a Besièrs fins en 1943, ont foguèt mes a la retirada d'ofici. Foguèt elegit cònsol d'Arques en 1925, mas demissionèt en 1935 e tanben elegit conselhièr general del canton de Coisan, après la Liberacion, en 1945, mas en 1946, abandonèt definitivament la scèna politica. A partir d'aquel moment, se poguèt consagrar plenament a sas recercas e activitats ligadas al catarisme.
En 1921, descobriguèt l'òbra de Rudolf Steiner. Escriguèt a Steiner en novembre de 1921, o encontrèt en setembre de 1922 a Dornach. Venguèt membre de la Societat Antroposòfica e, en 1924 se faguèt membre de l'Universitat Liura de la Sciéncia de l'Esperit.
Buffon
Buffon pòt essèr:
Frankenstein o lo Prometèu modèrne
Fonts subjectivas
Frankenstein, çòescrich, "es una istòria de familha [...] totes los personatges [se trapant] èsser parents per la naissença o per l'adopcion e fòrça [essent] tanben orfanèls".
Originas de Mary Shelley
alt=portrait de Willian Godwin|vinheta|William Godwin en 1802. Selon Cathy Bernheim, l'ascendéncia de Mary Shelley es excepcionala: portant successivament diferents noms, erita cada còp d'una istòria de familha e grandís jol signe del radicalisme intellectual e del Romantisme literari: perseguida per la glòria ambigüa d'una maire de passion e de libertat, Mary Wollstonecraft, la primièra feminista anglesa, es abalida ear un paire, William Godwin, que, a la fin del sègle XVIII, es lo pensaire mai radical del país e lo cantoral en lusit de la Revolucion francesa; enfant, frequenta d'escrivans de tria, lo poèta Coleridge e l'essagista Charles Lamb; e s"enamora de P. B. Shelley que pratica un vertadièr misticisme de la rason e prefigura l'òme revoltat.
Pasmens, "aqueste encastre espantant per una enfança d'exepcion guidada per d'esperit d'abansgarda" preludi a una existéncia tragica. En efièch, sa fe dins las idèas novatriças, per exemple aquela, godwiniana, de la perfectibilitat de las causas, provòca una volontat de liberacion immediata e lo passatge a l'acte, çò que fonda alara l'istòria de Frankenstein que "la metafòra de la crecion se passa a sa realizacion concrèta e pseudoscientifica", aquesta realizacion totala del desir buta la barralha del real e los imperatius de la lei. Coma Mary e Percy Bysshe Shelley, en buta, a lor primièra escapada, a la colèra dels paires, l'inflexible patriarca Timothy Shelley, volent evitar tota solhadura, e William Godwin se sentent otratjat per tan de derason, Walton, lo primièr narrator qu'encastra lo raconte, passa otra los interdits familhas per contunhar una fòla ambicion.
Tèma del dòl
Mary Shelley perdèt tres enfants, lo nenon que somia de reanimar en 1815, puèi Clara (nascuda en 1817) en setembre de 1818, e William (nascut en 1816) en junh de 1819. Es en 1816, pendent l'estiu seguent son primièr dòl que lo parelh que forma amb P. B. Shelley rejonh Byron las broas del Leman. Grop d'adolescents immaturs e revoltats, de « mostres », çò escrich dins son jornal, totes son empregnats d'un sòmi de renaissença, de recomençament, que lo rèire fons demora morbid : ensag de suicidi al laudanum (capitada per Fanny Imlay), negada volontària de Harriet, garda dels enfants retirada a P. B. Shelley, puèi veusatge prematurat. Mary Shelley es "coma percaçada coma la fatlitat" e son primièr roman es marcat per un destin funèst e expiatòri, amb de desapareissons, de murtres en seria, de condamnacions infames, un suicidi. Frankenstein ven donc, segon la formulacion de Monette Vacquin, "lo primièr acte de contencion de la depression [...] Çò que Mary fa complir al mostre, crenh per ela mèsme; lo vuèj su cava a l'entorn de Victor, aqueste que perspectiva l'esglasi . De fach, coma lo notèt Jean-Jacques Lecercle, totes los personatges presentats dins la primièra fasa del roman son vodas a un destin tragic o a la solitud dins la segonda.
« Doas impulsions antagonistas » (Max Duperray)
Mary Poovey, segon lo jornal intima de Mary Shelley e un capítol escriu en 1838, nota qu'una contradiccion prigonda la marca coma autor fàcia a son mitan. Se ten a figuar dins una linhada de femnas escrivanas, cerca tanben dins l'expression artistica una identitat pròpra. Eissisa d'una granda familha literària ont cadun rivaliza de talent creatiu ,, fa de l'escritura un exutòri e una expression de se.
Mas, pasmens se conscienta de l'ostilitat encontrada per las idèas de sa maire, las reliaza, transgressant l'òrdre establit, per sa fuga amb un radical godwinian, que lo mèstre de pensar, lo sieu paire, apròba pas aqueste ligam, çò "[pesa] sens dobte pesuc dins [son] univèrs mental". Mai, Frankenstein foguèt publicat de biais anonime, "[...] de crénher del comairatge e benlèu tanben per pas veire son òbra escartada per avança a causa qu'es una femna". Atal la critica feminista soslinha que lo roman traís un cèrt conservatisme : narrators masculins, femnas reduchas a un ròtle secondari, vertuts domesticas exaltadas.
Tèma del subconscient
Mary Shelley manifèsta pertot sa fei dins la coneissença pel sòmi, clau, per ela, d'una vertat segonda, determinant la seguida dels eveniments coma un oracle. De fach, Frankenstein es fondat sus un sòmi. Segon Jean de Palacio, mai qu'una forma de supersticion, aqueste respècte pel sens dels sòmis e la lectura de lors signes correspond prigondament a la personnalitat de l'autor.
Se lo tèrme « sòmi » a dins lo roman mai d'un senses (sòmi d'una nuèch, somiadís despertat, meditacion sus la creacion), es una cabuçada dins l'irreal que procedís la fabricacion del mostre, l'expression « coma dins un sòmi » (as in a dream) tornant, coma un leitmotiv. De la metafòra, se passa enseguida dins lo sòmi dins lo quita sòmi coma, premonitòri, de cachavièlha, compensatòri, rebatissent sempre a aqueste, fondator, de Mary, presenta dins lo fòra tèxte de l'introduccion, e a aqueste de Victor après l'apareisson de la creatura (the wildest dream). Atal, l'onirisme ven essencial pel deschiframent d'aqueste conte situat au confluent de difrentas fonts : tendéncia visionària a la lectura dels signes, utilizacion de l'escritura coma revelacion, preséncia del genre gotic, d'ont "la tension prigonda entre l'hubris e la revòlta, entre Prometèu e Faust, entre la natura e la societat.
Fascinacion per las sciéncias naturalas
Mary Shelley s'interessa plan a las sciéncias naturalas, que'n fa de contunh allusion dins lo libre : la quimia de Humphry Davy, la botanica d'Erasmus Darwin, la fisica de Galvani. Mai, la segonda prefàcia, escricha de sa man, evòca la possibilitat que lo galvanisme reanime un còrs mòrt, e la primièra, redigida per P. B. Shelley, insistís sus la "vertat que depend l'istòria sens los incovenients dels contes d'espèctre e de magia". Max Duperray liga aquesta fe dins l'electricitat a la fascinacion per la natura, sas esglasiantas potencialitats, sas tempèstas e liuces. Se Frankenstein cal pas pasmens èsser considerat coma anonciant la sciéncia-ficcion, "los poders de crénher a l'òbra dins la recerca scientifica [permeton a Mary], segon l'esquèma miltomian, tornan far actiu lo vielh mite de l'surpacion de la divinitat coma agent de creacion".
Influéncia de l'òbra de John Milton
Lo poèma de Milton presenta lo tèma crestian de la Creacion, que conten en partida, en mai del mita fondator d'Icar, l'òme-ausèl desfach per l'òrdre fisic de l'univèrs, la legenda prometèa du Titan victima de la colèra de Zèus, que los agrada als Romantics, subretot P. B. Shelley qui celèbra lo Prometèu desliurat , e remembrant tanben lo mite de Faust que la sed de la coneissença mena al blasfèma. En efièch, las referéncias moralas abondan per acompanhar lo procés de la fabricacion d'un èsser artificial, montat a partir de carns mòrtas exumadas de carnièrs, que s'umaniza fins desrevelhar la simpatiá e ven capable de contar lo desastre de son encontra amb lo mond ont foguèt largat.
Pasmens, l'esquèma crestian passa lo tèma de la creacion e, puslèu que de distribuir de ròtles plan definits, Mary Shelley fa d'un cèrt biais qu'aquestes dos personatges màger, Victor e sa creatura, se comparen o son de las menas dels personatges del Paradís perdut. Frankenstein se declara un novèl ángel descasut a l'encòp Adam e Ánge descasut, òme e Satan : « the apple was already easten and the angel's arm bared to drive me from all hope » (« la poma ja aviá estat chapada e lo braç de l'àngel desnudat pour me caçar de tot esper »), ou encara « like an archangel who aspired to omnipotence, I am chained in eternal hell » (coma l'arcàngel qu'aspirava a la totpoderosa, soi encadenat dins l'eternal infèrn »). James Rieger ne tira la concluson que s'agís aquí d'una morala miltoniana segon que los èssers descasuts son "la lors ensags, la lor depravacion [...] la consciéncia se crea e se destruch". Dins Frankenstein, l'infèrn de se torna dins las tèrras articas, mas inversat: aqueste còp, es la presa que ven lo predator e lo predator la presa.
Atal, l'influéncia miltoniana de Frankenstein se resumís a tres compausants : le concèpte faustian de l'embriaguesa mortifèra de la coneissença, la « novèla espècia » se metamorfosant dins un « novèl Satan » e l'interiorizacion de l'Infèrn.
Lo Romantisme
Lo mostre conta son istòria e, subretot aquesta de de son despèrt a la consciéncia sociala fins a son encontra amb son creator dins los Alps. Per el afloran atal las fonts filosoficas et tota la dimension intellectuala pròpras a son istòria d'espant. De mena que, aquesta creatura, d'en primièr banhada d'innocéncia verge, representa lo quite tipe de « l'òme natural », son raconte recapitulant las diferentas estapas de sa pujada cap a la civilizacion. Alara, malgrat lo risc narratiu inerent a tota digression didactica, Mary Shelley posa abondosament dins son patrimòni cultural, subretot dins los racontes dels filosòfs del sègle XVIII e tanben dels sieus, son paire e son espos. Atal, se fa, per mostre interpausat, le pòrtavotz d'idèas manlevadas a Locke e Rousseau, puèi a Godwin e P. B. Shelley. alt=portrait de John Locke|vinheta|[[John Locke per Sir Godfrey Kneller (1697).]] L'Ensag sus l'entendement uman (Essay concerning Human Understanding) de John Locke (1632-1704), publicat en 1689, foguèt completat en 1693 par Ensag sus l'educacion (Essay on Education). Lo fondament de tota idèa es l'experiéncia, es a dire "l'observacion de las causas exterioras e de las operacions intèrnas de l'esperit", o « sensacion » o « reflexion ».
La sensacion venet de la « qualitat », o « primària » (talha, mobilitat, nombre) o « segondària », atribuida per l'esperit segon la percepcion que n'a. Las idèas se presentant sovent en grop, l'esperit lor presupausa un substrat dich « substéncia » que l'origina demora desconeguda. Lo saber, intuitiu, es a dire dirècte, o « demonstratiu », o per l'intermediairi d'una autra idèa, consistís dins la percepcion de l'acòrdi o del desacòrdi entre las idèas. Atal, l'intuicion percep l'existéncia individuala, la demonstracion, aquesta de Dieu; que que siá, lo saber demora limitat al hic and nunc e ven impoderós a probar la necessitat de la coexisténcia de las idèas percebudas. alt=couverture de l'Émile de Rousseau|esquèrra|vinheta|Emili d De l'educacion, edicion olandesa. L'Emili, publicat en 1762 per Jean-Jacques Rousseau se presenta coma un tractat d'educacion dels jovents divisat en quatre libres : « Lo noirigat », « L'edat de la natura », « La pubertat », « L’edat adulta: lo maridatge, la familha, e l’educacion de las femnas ».
fonda sa doctrina educativa sul retorn a la natura : nascut e abalit dins la campanha, noirís a la popa, liberat dels trocèls, l'òme recep una educacion que se fixa coma tòca per la liberacion per l'exemple del còr e de l'intelligéncia. L'instruccion se fa per l'observacion dels fenomèns naturals e de la solidaritat sociala. L'educacion morala, fondada sul respècte e l'estima de se, es confiada a l'estudi de l'istòria ancianan e de la vida dels òmes celèbres del passat, puèi pel viatge. La religion es d'òrdre natural e non revelada, amb una divinitat benvolenta regulant l'univèrs, una alma imortala, la justícia e la vertut innatas. La femna, ela, deu èsser abalida per servir e consolar l'òme, que li deu docilitat e somission.
Los primièrs capítols del raconte del mostre presentan d'elements manlevats a Locke e Rousseau. Dos grandas estapias se destrian: lo despert a la consciéncia cognitiva e la pujada a consciéncia morala. La primièra sse realiza pas a pas, l'accès a sovenir, çò qu'implica una pensada prealabla a l'acquisicion del lengatge, l'aprendissatge de las sensacions e de las percepcions, lutz, plaser, causa e, efièch, ; la segonda se raliza d'en primièr negativament fàcia a « la barbaria umana », puèi positivament mercé a la familha De Lacey, provesissent de beutat (musica), de doçor (la filha del lar), permetent la compreneson de las relacions familhalas e tanben de la diferéncia entre las classas de la societat; ven fin finala l'aprendissatge de la lectura (Werther, Plutarc, Milton, Volney) e de l'escritura.
Pasmens, Mary Shelley s'esfòrça de dissociar l'impression qu'a Victor de sa creatura d'aquesta que vol far espelir pel lector : se lo primièr se convenc que lo mostre es l'incarnacion del mal, aparten al segond de comprene qu'aquesta marridesa li es pas innata mas lo resultat del contacte amb la societat, lo mespres, lo rebut provocant sa metamorfòsi en èsser venjaire e murtrièr. Aquí, Mary Shelley demora fidèla als ensenhaments de Locke qu'aviálegit en 1815, de Rousseau, tanben mencionat dins son jornal, e de William Godwin. Lo plaid per l'obtencion d'una companha remanda al Paradís perdut de Milton : pasmens se Mary Shelley fa pas cap d'allusions a de besonhs sexuals, la realizacion d'aqueste èsser feme pel mèsme creator (genitor d'un biais) implica una possibla relacion incestuosa, çò qu'apond a la violéncia facha a la maire-natura e fa mai greu lo blasfèma,.
La Revolucion francesa e los Romantics
Tan Godwin que Wordsworth èran convencuts que la Revolucion francesa dubrissiá una novèla èra d'esper : levada del despotisme, la sociatat podava alara se renovar per la rason universala, lo novèl òrdre se fondant suls dreches de l'Òme. Mai la prefàcia de las Baladas liricas, redigidas per l'edition de 1798 per Wordsworth prevei l'aveniment d'un òme novèl. L'eròi de Mary Shelley, Frankenstein, agís en conformitat amb aqueste principi, preocupat dempuèi lo començament de crear una version perfiècha de l'èsser uman e, coma Walton, lo primièr narrator, aqueste explorator idealista, se vei en eròis prometèu desfisant lo legislator perdut dins la tradicion e la reaccion. Al subjècte, Mary seguís son espos qui, dins son panflet A Defence of Poetry soslinha lo ròtle primordial de l'art e descriu l'artista coma "lo legislator del mond.
Tematica
Se Frankenstein pòt apareisser coma una òbra literària fabricada amb d'autres escrichs, procés qu'unes criticas nomenan « bibliogenèsi », s'es acompanhat de referéncias crosadas a la literatura de l'epòca e inspirat per la poesia romantica, se fin finala demora escrich al biais gotic, lo resultat, coma las òbras de Victor, diferís plan d'aquestes modèls.
Conan (Loir e Char)
Conan es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Gwerliskin
Geografia
Géologiquement, Guerlesquin Es un apèndix de granite grosser o granulite situat al sud-oèst del massís granitique de Plouaret. Aquela pèira de talha, a grands uniformes mièges e a dos micas, pauc dura a trabalhar, d'ont l'importància de las carrièras #que #ocupar pel passat un grand nombre d'obrièrs (Un centenat de tailleurs de pèira en la municipalitat l'an 1914).
Castelldefels
Castelldefels es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Gwerliskin
Geografia
Le Guic et son affluent le Yar prennent leur source à Guerlesquin ; le Guic est un affluent du Léguer avec lequel il conflue près de Belle-Isle-en-Terre, qui se jette dans la Manche après avoir traversé Lannion.
Géologiquement, Guerlesquin est un appendice de granite grossier ou granulite situé au sud-ouest du massif granitique de Plouaret. Cette pierre de taille, à grains uniformes moyens et à deux micas, peu dure à travailler, d'où l'importance des carrières qui occupèrent par le passé un grand nombre d'ouvriers (une centaine de tailleurs de pierre dans la commune en 1914).
Inequacion
Una inequacion es una relacion matematica que permet de comparar la talha o l'òrdre de dos objèctes.
Frankenstein o lo Prometèu modèrne
Tematica
Son tèma màger es aquel de la transgression, a l'encòp prometèa dins l'acte de creacion e estetica per son cult del sublim, mai, de criticas i veson, mas a tort que lo sublim, luènh d'i servir d'ornament, n'es lo ròtle foncional, sonqu'un raconte de viatge amb una intriga (a travelogue with a plot). Mai, l'associacion del sublim a la terror lo liga al roman gotic, qu'atenh amb el sa culminacion e capvira dins un al delà literari.
Mite de Prometèu
Lo tractament que Mary Shelley li faguèt subir seguís a l'encòp lo mite grèc, lo panaire de fuòc, e d'autres lo mite latin, lo creator d'un òme, çò que lo mena, escrich Jean-Jacques Lecercle, a una certa ambiguïtat dins sa sanccion de las quistas respectivas de Walton e de Victor. "Lo contraste es pas entre aquestas doas figuras, çò escrich, mas a l'interior de caduna d'elas". Atal, d'en primièr al vejaire scientific, cadun passa una limita de l'interdit, l'un geograficament s'obstinant a forçar un passatge cap al Nòrd, l'autre d'en primièr moralament fasent afront al tabó de la beluga de vida, puèi socialament al vejaire lo desastre del resultat. Pasmens, la primièra leiçon que sembla tirar Mary Shelley es que se lo paravent de las bonas intencions demora impoderós a amagar lo desir de glòria personala, demora pas mens que lo projècte animant los dos aventurièrs garda sa noblesa, quitament se sa realizacion lo es pas pus. alt=portrait de Edmund Burke|esquèrra|vinheta|Edmund Burke. Inerent a l'idèa prometèa se fa jorn tanben dins lo libre un questionament estetic fondat sus la nocion de sublim, tal coma foguèt expausat per Edmund Burke en 1756. Segon Burke, sublim e terror son ligats e naisson de l'escur, de la grandor, del vast, breu de l'estabosiment (astonishment). Atal, quand Frankenstein comença son funest viatge dins los Alps, descriu sa contemplacion del Mont Blanc dins una lenga extatica remembrant la poesia shelleyeneca : "lo bruch del riu [...], poténcia pròcha de l'omnipoténcia, [...] beutat singulara [...], qu'intensifiquèron fins al sublim los Alps grandioses" o "la sublimitat e la magnificéncia d'aquestas scenas m'emplís d'extasi fins al sublim". "Al contrari dels efièchs scenics sensacionals d'una Sra Radcliffe, escriu Rieger, las immensitats articas de Mary Shelley possedisson una desolacion que los romancièrs gotics se risquèron rarament".
La nocion de sublim s'installa progressivament dins Frankenstein: d'en primièr associada a une magnificéncia e una doçor eritadas de Rousseau e tanben P. B. Shelley, , se focalisa enseguida sus la grandor e l'inquietud que provòca la tempèsta, alara vertadièr leitmotiv del roman. L'exterior genèra lèu son reson interior : "Al fons de mon èsser, sentiái passar lo buf de l'insurreccion e del revolum", s'exclama lo jove Victor après aver vist lo liuç raiar los grands arbres.
Fin finala, en mai del grandiòse dels pics e dels vabres, , coma l'explica Lecercle, al contrari del classic que privilegia la beutat, per son òrre fisic puèi moral, la creatura que crea Victor acaba per generar d'esperse lo sublim : "I seràn reconeguts, çò escrich, son univèrs abitual: auratges, glacièrs, sornièras. S'i reconeis tanben son caractèr: coleric, mas tanben portat cap a la malenconiá".
I a aquí, de segur semenat de Romantisme, de fórt resons del genre gotic.
Influéncia gotica
Mary Shelley aviá una granda curiositat per l'estranh, lo demoniac o lo subrenatural ; alara, es naturalament que contunhèt la dralha sensacionalista de la literatura dicha « frenetica ». Donc eritèt d'una panoplia de sornièras, d'auratges, de liuces de luna, totes nimbats d'un meravelhós d'esséncia magica, amb per interprètas "de monjas clausatrada, d'armaduras gigantas, d'espèctres encadenadas, de femnas sens tèstas", brèu, una "maquinariá per far paur, dessenhent una tipigrafia d'esglasi" (fear).
Substitucion de la terror per l'òrre
alt=Frontispice du roman Le Moine de Lewis|vinheta|Fronstispici de Monge (tòm I). L'un dels debats de l'epòca portant sus la plaça del mal e del ben dins l'esperit uman, e alara sus la natura d'una estetica de la terror, causís per oposicion l'« orror », implicant mai lo lector dins las prigondors transgressivas dels eròis. Alara, se fond dins lo novèl vam del gotic qu'illustran ja un dels visitaire de la Villa Diodati, M. G. Lewis, amb Lo Monge, e l'aristocrata Beckford amb Vathek. S'agís ara d'interiorizar l'espant, e alara, Frankenstein "testimònia d'una maturacion del gent gotic" , çò que Muriel Spark descriu coma a l'encòp "una cima e un arrèst de mòrt, los mistèris essent resolguts pel questionament racional" e, apond Francis Lacassin, lo subrenatural interpreta " de biais materialista".
Mai, la factura del roman, amb per encastre del raconte un escambi epistolar « de bona lei », se trapa plan luènh del roman dich esglasiant. Sèm entre gents de bona companhia, Sra Saville legís las letras de son fraire (Walton) dins son salon ric de Londres; los aujòls de Victor son de notables de la vila de Genèva, los De Lacey dels païsans puslèu rafinats, pastats de vertuts domesticas. Frankenstein, privilegiant lo seriós del racional a las divagacions de l'imaginari, obesit a de reflèxes de conducha inculcats per son educacion. Pas res d'estonant, donc, que sa creatura siá tanben dotada d'una curiositat scientifica pròcha de l'afan cultural e se despèrta per l'intellècte a las beutats del mond. En soma, totes aquestes personatges vivon dins los libres, obratges de viatge coma Walton, de filosofia per Victor, de literatura subretot pel mostre. Vibrant a las beutats de la natura, atendrits pel « bonaür terrèstre », entosiasmats pel grandiós de las cimas, an fe dins las "vertuts reparatriças de l'òdre natural".
Dins aqueste òrdre borgés, l'excès ven suspècte, la prèissa nociva, la frenesia reprensibla. Atal se vei dessenhar a l'amagat un procés ironic latent qu'an per tòca de minar l'eloquéncia lirica dels personatges, subretot las aviadas de Victor. Lo passatge just un pauc marcat al « grotèsc » (ludicrous) per excès ven coma un castig literari que Mary Shelley infligís a son personatge; per el, lo sòmi ven l'existéncia reala e, alara, après la mòrt d'Elizabeth, es sonque pendent lo sòm que pòt « gostar la jòia » : l'autor sembla avertir lo lector contra l'engana de las aparéncias. Alara, las intrigas del mostre venon una vertadièra leiçon per l'exemple, exemple a contrario de las consequéncias d'un acte deseimat, donc perturbator e transgressiu.
L'ironia fondatritz del tèxte
Aquò es l'argument desvelopat per George Levine dins sa lectura de la tradicion realista de Frankenstein : las convencions del lengatge gotic son utilizadas, mas per fondar melhor l'ironia fondatritz del tèxte  : a l'oposat de Melmoth, Frankenstein a pas fach de pacte amb lo Diable. Son acte ten d'un vam generós (lo quita mostre ne conven), e es possedit pel desir obsessional del sabent que "que s'acarnís a crear coma mai tard s'acarnirà a destruire".
Atal, aqueste roman conjuga lo realisme amb l'estetica del sublim per aquestes que Max Duperray nomena "fàcia a fàcia amb lo mostre" qu'aficha sa semantica de l'agach (monstare) e los dangièrs que l'acompanhan : engana de las aparéncias, conviccion kanciana que la beutat es simbòl de ben e la laidor fisica, ipso facto, son invèrs. E l'eloquéncia - aquesta aparéncia dels mots - ven suspècta, a la mesura de la retorica romantica noirissent lo sublim, d'onr, çò conclutz, "l'autre sens de "mostre", monstrum, lo signe, la profesia, la mesa en garda", pas pus veïcul de la realitat mas dintrada en matèria de l'irrepresentable : lo mostre es d'esperse un avís, signe dels dieus, repròchi en viu.
Lo motiu del doble
Frankenstein illustra, segon Masao Miyoshi, la tradicion romantica de la personalitat divisada (the divided self).
L'ambivaléncia constitutiva
Mèsme pels siues, Mary Shelley demorèt puslèu misteriosa. Lòrd Dillion, per exemple, soslinha la diferéncia existent entre sos escrichs e son biais d'èsser : "A la legir, çò escrich, se la jutjariá entosiasta, pro indiscrèta e quitament extravaganta"; alara que dins sa vida de femna, èra "destibada, calma e fòrça plan femenina . Simple escart entre l'art e la vida o puslèu, segon Mary Poovey, una "division de se" (self-division) ? Filha de dos celèbres rebèls romantics, esposa un tresen, se vegèt, d"empuèi joventa, encoratjada a "s'inscriure sul registre de glòria", de se probar d'esperela per son imaginacion e sa pluma. Çò fasent, renoncièt pas a se conformar al modèl prevalent de la femna se consacra a sa familha, amagada e non carrierista. D'ont aquesta forma d'ambivaléncia, veire d'ambiguïtat caracterizant son expression. Atal, la prefàcia a Frankenstein de 1818 critica l'imaginacion egoïsta avent donat la vida a une mostruositat òrra, segur, mas atrasenta. En 1831, pasmens, aplica aqueste mèsme jutjament a la siena transgression, tot en apondant que tot artista es victime d'un implacable destin, çò qu'auça de tant l'expression artistica d'una femna e la nautor d'un mite. alt=Caliban peint par William Hogarth|vinheta|Caliban, vist per William Hogarth. Aqueste ambivaléncia constitutiva, se dramatizant en de scènas, confrontacions o quadres, s'encontran tot lo long del tèxte.
Al capítol VII, Victor s'exclama al subjècte del mòstre : "Vesiái, dins aqueste èsser qu'aviái desencadenat al mièg dels òmes, dotat de la volontat e de la poténcia de realizar de projècte òrres, coma l'acte qu'acabava de complir, que lo mièu vampire, lo mièu fantasma liberat de la tomba". Atal, quand lo mostre agís, e el, çò reconeis, qu'es copable : se lo sabent temerari qu'aviá estat es lèu escartat, son ombra lo seguís ont qu'ane, a l'imatge del demòni s'agafant al vièlh marin dins lo poèma de Coleridge. Pareis aquí una simpatia amagada entre lo creator e sa creatura, mas qu'escarta al plen jorn dins lo langui del mostre a la mòrt del sabent.
Los imatges de naissença, d'eritièr e de mòrt de l'ascendant que semena lo tèxte seguís la dralha regressiva de Victor que, negant la partida escura de son èsser, rebuta son doble monstrós, a contrari de Prospero reconeissent Caliban,. Segon George Levine, aqueste motiu del Doppelgänger, variacion sul tèma de l'alienacion identitari, s'espandís al delà de Frankenstein, per exemple a Elizabeth e Justine que s'accusan de crimes non comeses. Atal "lo trèble se roncèt sus l'autonomia de la personas al benefici del nos edipèu sostendent lo roman.
« Edip o la maire macabra? » (Claire Kahane)
Creant dins la dolor, Victor usurpa lo ròtle de la femna que, absenta de l'esfèra sociala e dels sentiments, "n'es pas mens lo subjècte imaginari que problematiza lo raconte". Se sostrai progressivament a l'òrdre diurn que li conven pas, aqueste de son paire, patriarca defensor de la lei, que condamna, incarcèra e executa, per se refugiar dins lo regime nocturn ont las leis de la reproduccion esapan a l'esquèma de las successions. Es una retrirada regressiva, ont domina lo secret desir de conferir la vida e ont regna l'òrdre mairal. Mai, a Walton, Frankenstein evòca aqueste secret, l'impossible de dire, "aqueste de la naissença dels enfants, çò que'n se pòt pas parlar, que sonque se pòt somiar dins l'isolament d'un univèrs matricial, coma aqueste d'un laboratòri".
Es un sòmi de Frankenstein de sugur plen de sens : alara que son trabalh es complit, i baisa Elizabeth, sa sòrra adoptiva e futura esposa, que, dins l'estrencha, se muda en còrs de la maire mòrta. L'ambicion de possedar lo formidable secret de l'univèrs e de crear la vida serà associada a l'espectacle de la maire perduda? Segon la formulacion de Max Duperray, "l'acte creator [...] pòt se legir coma concomitant de la desapareisson de la maire, gaireben compensatòri". Segon J. M. Hill, l'introspeccion que practica, d'en primièr lucid mas lèu maladiu, torna montar lo mecanisme fatal avent menat del bonaür familhal al drama, de la lutz a la sornièra; e ne ven al maridatge del paire que, en l'esposant, salvèt una orfanèla, esquèma tornant amb Elizabeth. D'ont una contradiccion flagrant del raconta, orror nascuda d'intencions tocantas, crime perpetrat al nom de grands sentiments, desir autodestrusit dins sa realizacion.
Coma lo remebra Claire Kahane, se le lector masculin vei puslèu l'intriga edipiana e l'aflorament incestuós, "la critica feminista articula lo tèxte sul ròtle de la dança macabra, preséncia espectrala que lo còrs ven sinimime del secret ont se confondan maire e filha dins lo rebat en miralh". La terror gotica d'aqueste roman seriá aquela de la procreacion?
L'inscripcion dins l'òrdre del lengatge
Lo mostre aficha de contunh son desir de s'inscriure dins l'òrdre del lengatge, lo sol que dispausa 	impunidament. Alara, contunha l'ambicion de son creator alter ego, coma totes los narrators del raconte que pòdon "dissecar, analizar, donar de nom". Cadun d'eles apartenon a la cadena signifianta a que lo mostre aspira e per realizar son desir, aquerís la « sciéncia divina » e sos primiers mots designan los ligams familhals. Pasmesn, soslinha Peter Brooks, "son inciacion linguistica [...] li apren sens deca que lo lengatge es del costat de la cultura e non d'aquel de la natura [...], descobèrta vitala, que lo costat de la natura es irremediablament marcat per l'abscéncia, lo mostruós".
Atal, lo roman se separa dels atenduts rousseauistas d'una natura edenica. Puslèu fòrça demoniaca e amorala, es en ela que Frankenstein trapa los ingredients « naturals » de son ambicion « contra natura ». Coma l'escriu Max Duperray, "los objèctes son là, mas es lor mesa en relacion que fa problèma, lor interrelacion e lo sistèma de significacion qu'aquò implica".
La nonresolucion del tèxte
David Collins utiliza dos dels tres òrdres lacanians, l'imaginari e lo simbolic : lo primièr correspond a l'estadi primari del desvelopament, aquel, especular, del miralh, ont lo subjècte se vei illusòriament coma autre; lo segond, ulterior, decriu l'estadi ont accedís al sistèma simbolic organizant la relacion amb altrú, es a dire lo lengatge. Victor, segon el, se situa entre aqueste òrdre segond qu'incarna la societat patriarcala que n'es eissit - es son costat diurne –, e lo primièr que l'embarra dins la solitud de la nuèch e l'escarta dels estudis sul lengatge, çò qu'explica al capítol II. Causís de s'abissa dins l'esoterisme de las sciéncias magicas, "per ont vòl tornar trobar lo pòl mairal perdut [...] tornant crear la maire per l'artifici de còrs reconstituit". Atal, Victor fabricariá lo mostre en reaccion contra l'òrdre simbolic, mas aqueste darrièr refusa sa condamnacion a l'òrdre imaginari : per el, l'exili ven ontologic.
Al subjècte, ni la metafòra del paradís perdut, ni lo subrenatural gotic, ni l'esperit de progrès, nimai lo vam revolucionri pòdon dessenhar la natura del roman. Situat, segon Rosemary Jackson, entre l'estranh e lo familièr, fa del mal, non un absolut, mas un fracàs de las ambicions umanas : futilitat dels sòmis racionalistas, inanitat de la subrenatura romantica; demora a contemplar sonque "lo ièu coma autre, grotèsca metafòra desfacha de gratificacion". E, apond Max Duperray, utilizant la formulacion de Rand Miller, "la ficcion inaugurala de l'òme novèl s'abissa dins una entropia, l'indiferenciacion del pòl, la confusion entre l'òme e lo mostre, prefigurant la ficcion terminala, un roman de l'apocalipsi, lo Darrirèr Òme (The Last Man)",.
Adaptacions
Lo roman de Mary Shelley foguèt adaptat de biais multiples, al teatre, al ballet, en benda dessenhada, o sota forma de videojòcs. Mas es subretot al cinèma e a la television que l'istòria de Frankenstein es representada, dins de grossas produccions coma dins de serias B.
Teatre e literatura
Lo trionfe de Frankenstein li val d'èsser adaptat al teatre a partir de 1823 per Richard Brinsley Peake, dins la pèça Presumption or the Fate of Frankenstein. En 1927, Peggy Webling signa una novèla version teatrala, simplament titulada Frankenstein. Aquestas pèças, qu'empòrtan de grands succès dins lor temps, contribuiguèron a inspirar los films adaptats mai o mens fidèls al roman. Lo tèxte del libre de Mary Shelley faguèt l'objècte de mai d'una centena d'adaptacions al teatre.
Las adaptacions pel ballet foguèron creadas, coma en 1986 amb Frankenstein, the modern Prometheus per Wayne Eagling a Covent Garden, e en 2007 amb Frankenstein per Guilhermo Botelho al Grand Théâtre de Genève.
En literatura, foguèron escrichs de variacions a l'entorn del mite, coma Jean-Claude Carrière (autor de sièis romans Frankenstein censats èsser la seguida d'aquel de Mary Shelley) o Brian Aldiss, autor en 1973 del roman de sciéncia-ficcion Frankenstein desliurat, que mescla los personatges de Frankenstein o lo Prometèu modèrne amb una istòria de viatge dins lo temps.
Cinèma e television
alt=affiche de la première adaptation cinématographique de Frankenstein en 1910|esquèrra|vinheta| Aficha del film mut de 1910. alt=Boris Karloff grimé en monstre de Frankenstein|vinheta| [[Boris Karloff dins lo ròtle del mostre (fotografia publicitària pel film La Promesa de Frankenstein, 1935). ]] alt=photogramme du film La fiancée de Frankenstein|vinheta| La Promesa de Frankenstein, 1935. La primièra adaptacion del roman al cinèma es realizada en 1910 par J. Searle Dawley. Es pasmens amb lo film sortit en 1931, adaptat de la pèça de Peggy Webling e realizat per James Whale per Universal Pictures amb Boris Karloff dins lo ròtle de la creatura, que lo roman de Mary Shelley dona naissença a una vertadièra vena cinematographica. Le maquilhatge creat per Jack Pierce demora celèbre, e tanben unes aspèctes del film que marcan tant lo public per venir d'estereotipes de l'espant. En 1935, James Whale fa una seguida, La Promesa de Frankenstein (The Bride of Frankenstein), sovent considerat coma un grand classic du genre, superior a son precedent. Aqueste segond film, tot en s'escartant encara mai del roman que lo precedent, fa tanben omenatge a sa genèsi literària en fasent apareisser, dins un prològ, los esposes Shelley e lord Byron. Boris Karloff encara pren son ròtle en 1939 dins un tresen film, Lo Filh de Frankenstein. Lo mostre (interpretat per d'autres actors, coma Lon Chaney Jr. e Bela Lugosi) apareis dins d'autres produccions de la Universal, fins a que lo vam s'acaba dins los ans 1940
A la fin de la decennia seguenta, l'studio Hammer fa una novèla seria de films, que la vedèta es pas pus lo mostre mas lo doctor Frankenstein, jogat per Peter Cushing e presentat coma un sabent baug. Lo mite de Frankenstein, vengut l'un dels arquetipes del cinèma d'orror, es utilizat dins fòrça films de cinèma e de television. En 1994, Kenneth Branagh raealiza Frankenstein (el meteis jogant Victor Frankenstein e Robert De Niro es lo mostre) qu'aqueste còp adapta directament lo roman de Mary Shelley (son títol original es Mary Shelley's Frankenstein). Se pòt tanben citar la miniseria televizada Frankenstein (2004) o lo film Doctor Frankenstein (2015). Mai de cent films s'inspiran de biais mai o mens dirècte del roman de Mary Shelley (o dels films de James Whale) qu'adaptan l'istòria o simplament utilizan los personatges.
Mas, une confusion se faguèt amb lo temps dins la ment del public entre Victor Frankenstein e lo mostre que creèt. La mespresa, que data de la pèça de Peggy Webling, contunha amb los films de James Whale, e La Promesa de Frankenstein, ont lo mostre e lo sabent an ambedos una "promesa": la creatura, qu'a a l'origina pas de nom, sovent tend a èsser nomenada Frankenstein, e dins una òbras s'utiliza lo nom de Frankenstein quitament se lo personatge de Victor Frankenstein i figura pas.
D'autres adaptacions faguèron encontrar la creatura e d'autres personatges de ficcion, coma Dracula, veire Sherlock Holmes. La tendéncia comença en 1943 ambn Frankenstein encontra lo lop garon. D"entre las varicions a l'entorn de Frankenstein, i a Frankenstein vs. Baragon (que mèscla lo mite de Frankenstein amb lo genre dels mostres gigants japoneses) realizat en 1965 per Ishirō Honda, Dracula, prisonièr de Frankenstein (Drácula contra Frankenstein) e Las Experiéncias eroticas de Frankenstein (La Maldición de Frankenstein) ambedos realizats per Jesús Franco en 1972, La Resurreccion de Frankenstein (adaptacion de Frankenstein desliurat) de Roger Corman en 1990, Van Helsing de Stephen Sommers en 2004, etc.
De films comics o parodics an tanben per subjècte Frankenstein (e/o sa creatura) coma Abbott e Costello encontran Frankenstein (Abbott & Costello Meet Frankenstein) de Charles Barton en 1948 o Frankenstein Junior (Young Frankenstein) de Mel Brooks en 1974.
Borș (Bihor)
Borș (prononciacion en romanés : ['borʃ] ; Bors en ongrés) es una comuna romanesa dau județ de Bihor en Transilvània, dins la region istorica de Crișana e dins la region de desvelopament dau Nòrd-Oèst. Comptava 3 489 abitants en 2007 amb una gròssa majoritat ongresa (en 2002 representavan 92,7% de la populacion ambé 6% de romanés e 0,9% de ròms).
Angle
thumb|right|Representacion [[matematicas|matematica d'un angle.]]
Un angle es una partida d'un plan limitada per doas drechas secantas.
La Sauvetat (Puèi Domat)
La Sauvetat  (La Sauvetat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Abu Muslim al-Khurasani
Abu Muslim al-Khurasani (718 o 719, Isfahan - 755) fuguèt un generau abbassida. Aguèt un ròtle decisiu dins la casuda dau Califat Omeia entre 747 e 750. Pasmens, vengut fòrça poderós, fuguèt assassinat per lei califas novèus en 755. Sa mòrt entraïnèt una tièra de revòutas dins la region de Pèrsia que son dichas Revòutas dei Companhons d'Abu Muslim e que s'acabèron solament en 783.
Diacritic
Un diacritic o signe diacritic (del grèc διακριτικός / diakritikós, « que destria ») es un signe acompanhant una Letra o un grafèma per: Al respècte de la letra o del grafèma, lo diacritic se pòt plaçar al dessús (diacritic suscrich), al dejós (diacritic soscrich), debans (diacritic prescrich), darrière (diacritic adscrich), dedins (diacritic inscrich), o a l'entorn (diacritic circonscrich). Los accents, lo trèma e la cedilha son de signes diacritics.
Presentacion
Son objectiu es de:
Tanben existís de letras diacriticas, mutas e qur se devon escriure a costat de la letra que modifican.
Coma la ligaturas e las letras suplemzntàrias inventadas mai tard, l'apônd de diacritics aumenta lo nombre de grafèmas d'una escritura. Mai sovent, la letra diacritada es pas considerada coma un grafèma independent mas coma un allograf, es a dire une autra version escricha de la letra simpla. La letra diacritada interven alara pas dins l'òrdre alfabetic.
En escritura latina, los diacritics sevisson en general pas a afinar la lectura: son totes obligatoris.
En escritura arabia, o las vocalas son pas escrichas, los diacritics servisson al contrari a afinar la lectura. Dins los obratges didactics o religioses, se pòt les notar jos forma de diacritics. La fatḥa, un trach leugièrament de baias suscrich, servís a indicar la preséncia d'una vocala [a]: lo mot عدل se ligís ʿadl (‘adl) mas la transliteracion es ʿdl. Per ne precisar la lectura, se pòt apondre una fatḥa : عَدل.
Mai sovent, se una letra diacritada es presenta dins una lenga, la letra simpla i es tanben. Levat:
Diacritics segon l'escritura e l'alfabet
Cada escritura desvolopèt los sieus diacritics:
Copòla
alt=Copòla|vinheta|Copòla
Una copòla (var. copola) es un element d'arquitectura que sembla a la mitat d'una esfèra.
Malautiá mentala
Una malautiá mentala es un estat mentau o psicologic associat amb un estat subjectiu de problèma individuau.
Castellnou de Bages
Castellnou de Bages es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Castellolí
Castellolí es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Castellgalí
Castellgalí es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Gliceri
Gliceri (vèrs 420 - après 480) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de març de 473 a junh de 474. Seis originas son mau conegudas e sembla que foguèsse lo cap de la garda personala d'un senhor borgonda que lo placèt sus lo tròne imperiau a Ravena quatre mes après la fin dau rèine d'Olibrius (472). Sensa poder vertadier, fuguèt pas reconegut per l'emperaire d'Orient Zenon qu'organizèt una expedicion comandada per Julius Nepos per lo rebutar. Gliceri se rendiguèt sensa combatre e venguèt evesque en Dalmàcia. Son venceire lo remplacèt coma emperaire durant quauquei mes.
Nicolas-Marie-Joseph Chapuy
thumb|280px|Vista del Pont reial d'Orleans Nicolas-Marie-Joseph Chapuy (París, 1790 - 23 de junh de 1858) foguèt un oficièr, arquitècte, païsatgista e litograf francés.
Biografia
A la debuta Chapuy trabalhèt coma artista independent e van fer dessenhs de fita arquitectonic important, que descriguèt coma plantilles de la litografia e la compilació de convolutas mercat de segona mà per als amants de l'art. A partir de 1823, desvolopat son trabalh en collaboracion amb l'arqueològ e escrivan Théodore de Jolimont que inclou l'extensa istòria de l'art, lo trabalh sus las catedralas francesas, produeix las illustracions per a la Chapuy. Durant las annadas seguentas Chapuy visitèt totes los cantons de l'estat francés e laissèt una traça picturala de totes los elements naturals e culturals mai remirables de cada país. thumb|320px|left|Dessenh de [[Casèras dins la primièra mitat del sègle XIX]] En 1824 s'installèt a Amians, Rems, 1826, 1827, Borges, e recolzada en Alsàcia, dos ans mai tard, partiguèt per Borgonha, Provença, l'oèst occitan e mai prigondament dins las vilas de Peitieus, Bordèu, Albi e Agen. De totes los viatges Chapuy faguèt de descripcions d'objèctes plan detalhadas, d'esbòces e de dessenhs. En aquela epòca dessenhèt fòrça paisatges agradius e romantics.
Cap a la mitat de 1830 Chapuy aviá ja atench una capitada e reconeissença pro importantas amb sas activitats. Èra apreciat pels editors correspondents e sa carrièra artistica s'espandiguèt cap a d'autres païses europèus. En aquel temps trabalhèt en collaboracion estrecha amb l'ostal editorial parisenc Veith & Hauser, sovent amb d'originals e de litografias de sa man, que s'utilizèron per las publicacions d'art. Per aquesta editorial en 1838, viatgèt per Soïssa e va assistir en Lombardia e Milan e Llac. L'an seguent, Chapuy se passejava per la region del Rin. En 1841 visquèt a Marselha, abans de s'installar en Liguria, a Pisa, Florença e puèi Venècia. En 1842 Chapuy anèt pintrar per Espanha.
Òbras
thumb|250px|Gara Gloggnitzer de Viena