cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Automobila
Lei veituras d'espòrt
Una veitura d'espòrt pòu èsser definida coma una automobila que sa concepcion a per objectiu de maximizar lei performàncias e lei sensacions au detriment dau volum util, dau còst e dau confòrt. Certanei modèls son destinats a la competicion automobila. La màger part dispausan solament de doas plaças e son produchs en quantitats limitadas. D'exemples de constructors de veituras d'espòrt son Alfa Romeo, Alpine, Ferrari e Porsche.
Lo sector industriau automobil
L'industria automobila es una partida importanta de l'economia modèrna en causa dau ròtle centrau de l'automobila dins lei país desvolopats. Es organizada a l'entorn de tres ensembles principaus. Lo premier es compausat de companhiás especializadas dins la fabricacion de pèças destacadas. Lo segond es format per lei conceptors e leis assemblaires dei veïculs que son dichs « constructors automobils ». Enfin, lo darrier es constituit per lei rets de venda. Istoricament, lei constructors automobils son lo segment dominant. D'efiech, fòrça grops multinacionaus son capables de fabricar una partida importanta dei pèças necessàrias a lor produccion e de metre en plaça de magazins de venda. Pasmens, aquò es pas totjorn possible, especialament per d'equipaments complèxs coma lei pneumatics.
La produccion d'automobilas dins lo mond agantèt un maximom en 2017 amb 97,3 milions de veïculs fabricats. Pasmens, a l'ora d'ara, l'industria es trebolada per leis efiechs de la crisi dei semiconductors e de la pandemia de covid-19. Ansin, lo nombre d'unitats produchas demeniguèt a 77,6 milions en 2020. Aquela annada, lei constructors pus importants èran Volkswagen, Toyota, Renault-Nissan, General Motors, Ford, Honda, Stellantis e Suzuki.
Au nivèu dei país productors, l'industria automobila conoís de transformacions importantas dempuei leis ans 1980-1990. D'efiech, en causa dei politicas de deslocalizacion e de recèrca dau profiech mesas en òbra en Occident, fòrça país productors istorics coma Alemanha, França ò Itàlia dèvon faciar una reduccion importanta de son teissut industriau automobil. Dins una mendra mesura, aqueu fenomèn tòca tanben leis Estats Units e Japon. En parallèl, una segonda tendància es aquela de l'emergéncia de mercats novèus dins de país en cors de desvolopament, generalament en Asia. Ansin, lei productors principaus de veïculs se tròban desenant en Asia e en America Latina.
La concepcion
thumb|right|[[Fotografia d'un prototipe d'Audi realizat amb un logiciau de CFAO.]]
La concepcion d'una automobila es lo trabalh d'una còla pluridisciplinària compausada d'engenhaires, d'especialistas de l'ergonomia, d'estilistas interiors e exteriors, de modelistas e d'especialistas de la marcatica. Aqueu procès conoguèt d'evolucions importantas dempuei lo sègle XIX. Uei, l'estilisme i ocupa una plaça centrala car permet de realizar una projeccion dei demandas dau mercat. Pasmens, es acompanhat per d'especialistas de la concepcion e la fabricacion assistidas per ordinator (CFAO) e per d'engenhaires encargats d'estudiar lei constrenchas mecanicas dau projècte. L'ensemble deis informacions obtengudas mena a la redaccion dau quasèrn dei cargas tecnic.
Après aquela fasa, una còla especializada s'ocupa de dessenhar l'arquitectura dau veïcul. En particular, assegura lo calcul dei jòcs necessaris a son foncionament, a son montatge e a la gestion de l'assegurança qualitat. En cas de besonh, es possible de demandar una modificacion dau projècte iniciau ais estilistas. Puei, un còp lei calculs acabats, comença la quotacion foncionala amb l'enregistrament dei coordonadas de plusors miliers de ponchs. Aquò permet la construccion de prototipes destinats a testar lo foncionament mecanic e lei reaccions dau public.
La pressa
thumb|right|[[Fotografia de la fabricacion de la caissa d'una automobila.]]
La fabricacion d'una veitura comença amb un fuelh de metau. Plusors pressas permèton d'i copar lei pèças necessàrias que constituisson la carroçariá e lo quadre. Per aquò, s'utiliza de tecnicas automatizadas d'embotiment e de soudadura. D'un biais generau, l'elaboracion de la carcassa metallica debuta per l'avans e per lo postam. Puei, leis autreis elements son aponduts sus aquela basa. Au començament dau sègle XXI, aperaquí 4,000 ponchs de soudadura èran realizats per assegurar la soliditat de l'ensemble. La precision obtenguda es de l'òrdre de 0,5 mm gràcias a l'usatge de robòts conformators, encargats d'assemblar lei pèças amb precision, e de robòts soudaires capables de localizar sei ponchs d'intervencion.
La pintura
En sortida de l'obrador d'embotiment e de soudadura, lei caissas vuejas intran dins l'atalier de pintura. Un premier tractament consistís a lei netejar e a lei desgraissar. Aquò permet l'aplicacion d'un premier jaç protectiu de fosfat de zinc destinat a protegir l'automobila còntra la corrosion. Puei, per assegurar l'estanqueïtat e l'	insonorizacion, un robòt pausa de jonchs de mastic sus totei lei liasons de tòla. Enfin, lo veïcul intrada dins una zòna fòrça contrarotlada per limitar la preséncia de poussa. Dins aquel obrador, es cubèrt per un jaç d'aprest que li permet de recebre de jaç de laca e de vernís aplicats per de procès electrolitics. Lo secatge es assegurat per un passatge dins un tunèu infraroge.
Lo montatge
thumb|right|[[Fotografia de veituras durant la fasa de montatge.]]
Après lo secatge de la pintura, la caissa es dirigida vèrs un obrador destinat a installar lei diferentei pèças de l'automobila (motor, transmission, ròdas...). Puei, an luòc leis operacions d'emplissatge dei fluids. Coma lo rèsta deis operacions de fabricacion, aquelei pretzfachs son fisats a de ròbots contrarotlats per d'obriers qualificats. Enfin, l'automobila es l'objècte de reglatges e de tèsts destinats a verificar son bòn foncionament.
La distribucion mondiala deis automobilas
En causa de son còst e de la necessitat de dispausar d'infrastructuras rotieras de qualitat, lo nombre d'automobilas es relativament important dins lei país desvolopats que dins lo rèsta dau mond. D'efiech, au començament dau sègle XXI, quatre pòls principaus de possession de veituras existián en America dau Nòrd, en Euròpa Occidentala, en Japon e en Oceania. Dins aquelei regions, lo nombre d'automobilas pòu agantar 600 per 1,000 abitants. Lei poissanças emergentas e l'Euròpa Orientala constituissián de centres segondaris, caracterizats per una aumentacion rapida dau taus d'equipament. En revènge, dins leis autrei regions, lo nombre de veïculs motorizats demòra pus feble (mens de 10 automobilas per 1,000 estatjants).
La proteccion de l'environament
thumb|right|[[Pollucion automobila en Benin.]]
En causa de l'utilizacion d'idrocarburs coma carburant, leis automobilas participan fòrça au rescaufament climatic e a la pollucion de l'aire. D'efiech, la combustion d'idrocarburs entraïna la formacion de quantitats importantas de dioxid de carbòni CO2. De mai, dins lei motors de combustion intèrna e lei sistèmas d'evacuacion dei gas de combustion, d'autrei gas d'efiech de sèrra (GES) pòdon se formar coma d'oxid d'azòt NOx. Ansin, en causa dau nombre important de veituras en circulacion, l'automobila constituís una part preponderanta deis emissions de GES emés per lo sector dau transpòrt. Òr, aqueu sector representa 15% deis emissions de GES deis ans 2010.
Regardant la pollucion de l'aire, lei gas automobils contènon plusors substàncias toxicas (monoxid de carbòni, oxid d'azòt, idrocarburs parcialament cremats, plomb, compausats sofrats...). Aqueleis emissions pòdon èsser limitadas per l'adopcion de carburants sensa plomb ò amb de concentracions limitadas de sofre. Dins aquò, aquelei mesuras son pas sistematicas e, en causa de son intensitat, la circulacion automobila pòu engendrar de pollucions grèvas dins lei zònas urbanas.
Enfin, una epava de veitura pòu causar de pollucions suplementàrias que son la consequéncia de la degradacion dei materiaus que la compausan (degradacion dei polimèrs, de la batariá, dei pigments...). Per redurre aqueu problema, l'eliminacion dei veïculs es enquadrada per de reglementacions destinadas a favorizar lo reciclatge. Pasmens, l'aplicacion d'aquelei lèis es raramemnt possibla dins leis Estats pauc desvolopats.
Pré-Saint-Martin
Pré-Saint-Martin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fresney-le-Vieux
Fresney-le-Vieux es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
En cobrint 248 ectaras, lo territòri de Fresney-lo-Vièlh es lo mens estendut del costat de Bretteville-sus-Laize.
Couvrant 248 hectares, le territoire de Fresney-le-Vieux est le moins étendu du canton de Bretteville-sur-Laize.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Varenguebec
Varenguebec es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valdealgorfa
vinheta|Valdealgorfa (Teruel). Valdealgorfa es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
vinheta|Valdealgorfa (Teruel).
Saint-Germain-du-Plain
Saint-Germain-du-Plain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Pontuacion
La pontuacion es un ensemble de signes grafics que servisson a ordenar lo discors dins la lenga escricha.
Saint-Germain-du-Plain
Geografia
Sant-Germain-de detlo-Plain es un vilatge d'una superficie d'unitat|1931|ectaras –  situadas al sud de la Bourgogne ( de Chalon-sus-Saône) e a las pòrtas de la Bressa ( de Louhans)
Istòria
Los senhors de Sant-Germain-de detlo-Plain :
Geoffroy de FROLOIS, trépassé en 1369 maridat amb Jeanne de ASUEL, trépassée abans 1385.
Los sieus fils : Gauthier de FROLOIS, nascut entre 1353 e 1354, maridat amb Marguerite de VIENA, filha de Guy de VIENA, senhor de Chevreaux, trépassé abans 1406, e d'Ostal de Thoire e Villars
Geoffroy de FROLOIS, trépassé en 1369 marié avec Jeanne d'ASUEL, trépassée avant 1385.
Leur fils : Gauthier de FROLOIS, né entre 1353 et 1354, marié avec Marguerite de VIENNE, fille de Guy de VIENNE, seigneur de Chevreaux, trépassé avant 1406, et de Marie de Thoire et Villars
La Chapelle-des-Pots
La Chapelle-des-Pots es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
YWCA
vinheta|de Femnas de YWCA pendent la [[Primièra Guèrra Mondiala.]] YWCA ( en anglés: Young Women's Christian Association) (en occitan: Associacion Crestiana de Femnas Jovenes ) es una organizacion sociala orientada al desvolopament d'oportunitats per las femnas per rapòrt a luòcs de poder e liderat, YWCA discrimina pas per motius raciales o de genre. La primièra d'aquelas organizacions foguèt creada en lo Reialme Unit a l'an 1865. Uèi lo jorn l'organizacion mairitz es localizada a Genèva, Soïssa, e a de delegacions per tot lo mond, amb leugièras variacions dins los sieus programas.
Noyers (Nauta Marna)
Noyers es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valdecuenca
Valdecuenca es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Artemps
Artemps es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Rungwa
Lo rungwa es una lenga banto parlada en Tanzania.
Artemps
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rungwa
Localizacion
Lo rungwa es parlat dins la region del lac Rukwa, dins lo sud-oèst de Tanzania.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo rungwa fa partida d'un grop fipa-mambwe, amb lo pimbwe, lo fipa, lo fipa-sukuma, lo fipa del sud, lo mambwe-lungu
Panoccitanisme
vinheta|Estenduda d'aragonés, catalan e occitan
Lo panoccitanisme es lo corrent sociolingüistic que defend l'unitat culturala e politica del diasistema occitanoromànic: quant a l'extension geografica, aiçò inclutz tota Occitània, los Païses Catalans e mai d'autras regions coma Arpitània. Segon los partisans de panoccitanisme, l'espaci culturala, linguistica, e politica s'apela «Granda Occitania».
Encara que l'idèa d'unitat entre catalan e occitan bas lo glotònim de «lenga lemosina» èra populara durant la Renaissença Catalana, amb adesions coma las de Manuel Milà e Fontanals, Marià Aglon e Fustièr, Jacint Verdaguer, Joaquim Rubió e Aurs, Teodor Llorente, Antoni M. Alcover o Valentí Almirall —e d'opinions contràrias coma las de Tomàs Forteza o Menéndez Pelayo— Lo catalanisme trinquèt amb lo movement felibre d'ençà los Jòcs Florales del 1893.
Segon Lluís Fornés, l'idèa de «Païses de Oc» quitèt d'èsser majoritària a partir de la publicacion del manifèst Desviacions en los concèptes de lenga e pàtria de Pompeu Fabra del 1934: l'article, publicat en las revistas Òc e La Votz de Catalonha, recebèt contestacion de la part de Loís Alibèrt en forma de «comentari» en la meteissa publicacion, que lo gramatican lengadocian defenia la postura de Fabra quant a l'unitat e l'especificitat del catalan —«Sem, donc, perfieitament d'acòrdi amb aquel manifèst en tot ço que pertòca l'independéncia e la personalitat lingüistica e politica de Catalonha en fàcia de las terras occitanas d'aqueste costat.»—, mas amb resèrvas quant a l'intent de lo separar de l'occitan:
Chasse-sur-Rhône
Chasse-sur-Rhône es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Panoccitanisme
Amb exemples coma de documents publicats pels Valencians coma Fornés, es un fach que lo panoccitanisme i es particularament popular ara. . Mas abans l'aparicion dels estudis romanics, de nombroses autors per tota l'Occitània gropan lo catalan e l'occitan dins una sola e meteissa lenga, coma los trobadors de l'edat mejana Albertet de Sestaro e Raimon Vidal de Besalú.
Chasse-sur-Rhône
Geografia
Chasse-sur-Rhône es una comuna periurbana qui s'estend sus prèp de 791 ectaras long d'una volta de Ròse (riba esquèrra).
Chasse-sur-Rhône se desvolopa sus dos tipes geografics desparièrs : las "Nautors" de Chasse, sul replanat que rejonh Seyssuel puiè Chuzelles, e lo bas de la comuna, constituit per la ribièra long del corredor de Ròse.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Shinzo Abe
Shinzo Abe (1954-2022) es un òme politic japonés, que foguèt dus viatges primièr ministre de Japon.
Abe estudièt las sciéncias politicas en Japon e als Estats Units.
Foguèt assassinat lo 8 de julhet de 2022 a Kashihara (prefecture de Nara), a 67 ans.
Oxford (Arkansas)
Oxford es un municipi de l'estat american de Arkansas.
Villacourt
Villacourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Duràs
Lo Canton de Duràs es una anciana division administrativa situada en Agenés e en Vasadés, dens lo departament d'Òut e Garona en region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 15 comunas son adara dens lo canton dei Tuquets de Guiana, emb Duràs per burèu centralizator. La lenga autoctòna es lo gascon deu nòrd deu Vasadés, lo lengadocian brageiragués o lo maròt (gavache). Dens lo tablèu, una letra en italica segrà lo nom de la comuna : P (lengadocian « perigòrd »), G (gascon), F (gavache).
Espaci (cosmologia)
L'espaci es la partida de l'univèrs endefòra de la planeta Tèrra.
Saint-André-Goule-d'Oie
Saint-André-Goule-d'Oie es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Diocèsi de Montalban
La diocèsi de Montalban (en latin : Dioecesis Montis Albani) es una diocèsi de la Glèisa Catolica.
Istòria
Lo papa Joan XXII creèt la diocèsi, lo 11 de julhet 1317, per desmembrament de la diocèsi de Caors e de la diocèsi de Tolosa.
La diocèsi foguèt suprimida en 1790 e tornada crear en 1808 per Napoleon a partir de territòris preses als departaments vesins : Òut, Nauta Garona, Òut e Garona, Gers e Avairon. Correspond al departament de Tarn e Garona.
Territòri
Pr'amor de sa fòrmacion, la diocèsi abans 1789 èra sul territòri de Carcin (Guiana), de Lengadòc e de Gasconha. Es ara sul territòri de Carcin, Agenés, Roergue (Guiana), de Lengadòc e de Gasconha.
Avant 1789, la diocèsi confrontava : al nòrd, ambe la diocèsi de Caors, a l'èst, ambe l'archidiocèsi d'Albi, al sud, ambe l'archidiocèsi de Tolosa, al sud-oèst, ambe la diocèsi de Lombèrs e a l'oèst, ambe la diocèsi de Leitora.
|thumb|500px|center|Mapa de la diocèsi en 1781
Actualitat
Dempuèi lo 11 de mai 2007, Mgr Bernard Ginoux (1947-) es avesque de Montalban.
Confracourt
Confracourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Confracourt, Comuna de la Anautita-Saône, a situat en lo costat de Dampierre-sus-Salon, a 30 km de Vesoul e a 5 km de Combeaufontaine. La municipalitat a environat d'un bòsc d'una granda superficie (aperaquí 1,000 a).
Confracourt, commune de la Haute-Saône, est située dans le canton de Dampierre-sur-Salon, à 30 km de Vesoul et à 5 km de Combeaufontaine. La commune est entourée d'un bois d'une grande superficie (environ 1,000 ha).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sivry-Courtry
Sivry-Courtry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
James Joyce
James Augustine Aloysius Joyce (Dublin, 2 de febrièr de 1882 - Zuric, 13 de genièr de 1941) foguèt un poèta e escrivan irlandés. Es considerat coma un dels autors mai influents del sègle XX e es conegut especialament per las narracions de Dubliners (1914) e las novèlas  A Portrait of the Artist as a Young Man (1916), Ulysses (1922) e Finnegans Wake (1939).
Joyce nasquèt dins una familha de la classa mejana a Dublin, ont foguèt un escolan egrègi a las escòlas de jesuitas de Clongowes Wood College e Belvedere College, puèi a l'University College Dublin. Cap a l'atge de vint ans emigrèt en Euròpa continentala, demorèt a Trieste, París e Zuric. E mai que la pus granda part de sa vida d'adult se debane a l'estrangièr, l'univèrs ficcional de Joyce s'alunha pas fòrça de Dublin, e es largament poblat de personatges pròches dels membre de sa familha, e de sos amics o enemics d'aqueste periòde; Ulysses en particular se debana precisament per las carrièras e los luòcs de la ciutat. Pauc de temps après la publicacion d' Ulysses Joyce expliquèt aquò: "Per ieu, escriguèri sempre sus Dublin, pr'amor que se pòdi èsser al còr de Dublin pòdi èsser al còr de de totas las vilas del mond. Dins lo local es contengut l'universal." çò diguèt.
Chassesac
Chassesac es l'afluent màger d'Ardecha. A la font al Morre de la Gardilha, prèp de la font d'Alièr.
Valdelinares
Valdelinares es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lampertsloch
Làmpertschloch en alemanic (Lampertsloch en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst, ancianament d'Alsàcia.
Toufik-de-Planoise
Toufik-de-Planoise (nascut lo 2 de julhet de 1992 a Besançon) es un militant anarquista de la causa antifaissista, sindical, e dels Dreches de l'Òme, originari de la region de Franca Comtat,.
Edaphosaurus
thumb|right|Esquelèta d'un Edaphosaurus.
L’Edaphosaurus es un genre disparegut de sinapsids erbivòrs de la fin dau Carbonifèr e de la premiera mitat dau Permian que viviá fa 272 a 303 milions d'ans dins lei regions de Pangèa que correspòndon a l'Euròpa e a l'America dau Nòrd actualas. Aguent un aspècte exterior similar au Dimetrodon, èra un grand sinapsid d'una longor de 0,5 a 3 m per una massa estimada de 300 kg.
Beaumont-sur-Sarthe
Beaumont-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Lo Perganh e Talhac
Lo Perganh e Talhac (Pergain-Taillac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada dens lo Brulhés. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Germinal (omonimia)
Germinal pòt èsser:
Lars Løkke Rasmussen
Lars Løkke Rasmussen, òme politic danés nascut en 1964, es lo primièr ministre actual de Danemarc. Succediguèt Anders Fogh Rasmussen en la carga de primièr ministre quand aquel foguèt nomenat Secretari General del OTAN. Èra estat aperabans Ministre de Finanças e Ministre d'Interior e Salut dins los govèrns d'Anders Fogh Rasmussen.
Pimbwe
Lo pimbwe es una lenga banto parlada en Tanzania.
Localizacion
Lo pimbwe es parlat dins la region de Rukwa, dins lo sud-oèst de Tanzania.
Valdeltormo
Valdeltormo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Morvilas Nautas
Morvilas Nautas (Mourvilles-Hautes en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Alfred North Whitehead
Publiquèt de trabalhs sus l'algèbra e la logica, fondaments de las matematicas, la filosofia de la sciéncia, la fisica, la metafisica, l'epistemologia e l'educacion. Son trabalh mai conegut, qu'a per coautor Bertrand Russell es Principia Mathematica. Tanben es conegut per sa frasa, fasent referéncia a Platon: Tota la Filosofia occidentala son de nòtas al pè de pagina dels libres de Platon.
Morvilas Nautas
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 42 km au Sud-Èst de Tolosa.
Gui d'Ussèl
Gui d'Ussèl foguèt un trobador lemosin del sègle XIII. Vint de sas poesias an subreviscudas: uèit cansos, doas pastorelas, doas coblas, uèit tensos, e un partimen amb Maria de Ventadorn. Demòran quatre melodias de sas cansos.
Morvilas Nautas
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Morvilas Nautas èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. En 1790, Morvilas Nautas èra del canton de Sant Felitz, en l'an XII, del canton de Revèl. Biès fosquèc incorporat a Morvilas Nautas tanlèu 1791. Le vocable de la glèisa es Santa Magdalena.
Alfred North Whitehead
Whitehead foguèt professor de las universitats de Londres e de Cambridge, que se destaquèt per sos estudis logicomatematics, e als Estats Units d'America ont venguèt titulari de la cadièra de filosofia de l'Universitat de Harvard.
Morvilas Nautas
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Biès o Viès èra una comunautat non parròquia ambe las meteissas apertenéncias. En 1790, Biès èra del canton de Sant Felitz. Tanlèu 1791, èra annexat a Morvilas Nautas. I a un castèl de Biès a l'èst de Morvilas Nautas, a la cima d'una cuesta.
Lemayet
Lemayet es l'ancian nom oficial (en francés) de la comuna occitana dau Maiet d'Ecòla.
Fòrças Armadas Revolucionàrias de Colómbia
Las Fòrças Armadas Revolucionàrias de Colómbia - Armada del Pòble (en espanhòl « Fuerzas armadas revolucionarias de Colombia – Ejército del Pueblo »), generalament nomenat FARC (lo nom corrècte es FARC-AP), son una organizacion comunista de Colómbia.
Geena Davis
Virginia Elizabeth Davis (pseudonim: Geena Davis) es una actritz de cinèma american qu'ai recebut l'Oscar de melhor actritz en 1988, amb The Accidental Tourist.
Camille Muffat
thumb|250px|Camille Muffat en abril de 2012 Camille Muffat (Niça, 28 d'octobre de 1989 - Villa Castelli, Argentina, 9 de març de 2015) foguèt una nadaira occitana que se ganhèt tres medalhas als jòcs de Londres en 2012 amb l'equipa de França olimpica.
Moriguèt dins un accident d'elicoptèr en Argentina en març de 2015.
.abbott
(nom d’entrepresa farmaceutica americana fondada per Wallace Calvin Abbott) es un nom de domeni generic depausat per Abbott Laboratories. Es en servici dempuèi lo 7 de març de 2015.
Necropòli
Lo tèrme necropòli — del grèc necro, mòrt e polis, ciutat, « ciutat dels mòrts » designa un sagrat sotatèrra.
Canton de Nòuvic Sent Sepulcre
[[Imatge:Carta d'Endre emb los cantons noveus.svg|thumb|right|Endre emb lo canton de Nòuvic Sent Sepulcre
{{legend|#de8787|11 Canton de Nòuvic Sent Sepulcre}}]]
Lo canton de Nòuvic Sent Sepulcre es una circonscripcion electorala francesa dau departament d’Endre. Una comuna dau canton es de lenga occitana (L'Ordoer de Sent Micheu), una autra es tanben dins la Marcha istorica (Sent Plantaire).
Ajofrín
Ajofrín es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Mantèl (geologia)
thumb|right|300px|Estructura de la Tèrra. 1. escòrça continentala, 2. escòrça oceanica, 3. Mantèl superior, 4. Mantèl inferior, 5. nuclèu extèrne, 6. nuclèu intèrne, A : [[Discontinuitat de Mohorovicic, B: Discontinuitat de Gutenberg, C: Discontinuitat de Lehmann]]
En geologia, lo mantèl es un jaç de la Tèrra intermediari entre lo nuclèu planetari e l'escòrça terrèstra.
Avijit Roy
Avijit Roy (en bengalin: অভিজিৎ রায়; 12 de setembre de 1972 – 26 de febrièr de 2015)[ foguèt un engenhaire, escrivan, blogaire e activista social bangladeshin|american. Defensor de la libertat d'expression e menaire de movements internacionals contra la censura e l'empresonament d'activistas civics pel govèrn de Bangladèsh, moriguèt agarrit per mantas personas que l'assassinèron a còps de cotèl del temps que sortissiá d'un salon del libre a Dakha lo 26 de febrièr de 2015.
Saint-Epvre
Saint-Epvre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
El Vallecillo
El Vallecillo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Condat (Carcin)
Condat (Condat en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Rose Francine Rogombé
Rose Francine Rogombé nascuda Etomba en 1942 a Lambarene, e mòrta lo 10 d'abril de 2015 es una femna politica gabonesa. Presidenta del Senat en ofici, ven, lo 8 de junh de 2009, presidenta de la Republica per interim, que lo president Omar Bongo Ondimba es mòrt. Après las eleccions presidencialas e l'arribada al poder d'Ali Bongo Ondimba, torna a la presidéncia del Senat.
Sòcia del Partit democratic gabonés al poder, foguèt mai d'un còp secretària d'estat a la promocion de la femna jol govèrn de Léon Mébiane, dins las annadas 1990.
Mètro de Chicago
L o EL (de l'anglés elevated) qu'ei lo nom emplegat entà designar lo mètro de Chicago. Qu'ei aerian sus ua grana partida deu son percors mes tanben sosterranh dens ua partida deu center de la Ciutat Ventosa.
Rose Francine Rogombé
En 2008, es elegida al conselh municipal de Lambarene. Ne ven representanta al senat en genièr de 2009. Lo 17 de febrièr de 2009, ven presidenta del Senat per 90 voses de 99.
Mètro de Chicago
Qu'ei administrat per lo Chicago Transit Authority (CTA).
Que comencè a foncionar en 1892 çò qui ne hè lo segond en data deus Estats Units après lo de Nava York.
.pictet
(nom d’una banca soïssa creada en 1805, que d’accionaris èran de la familha Pictet e li donèron lo nom en 1926) es un nom de domeni generic depausat per lo grop Pictet. Es en servici dempuèi lo 7 de març de 2015.
Sent Sarnin
Sent Sarnin pòt èsser :
Sinclair Lewis
Harry Sinclair Lewis (1885-1951) foguèt un escrivan e autor de teatre american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1930.
Biografia
Nasquèt lo 7 de febrièr de 1885 dins la vila de Sauk Centre, situada dins l'estat nòrd-american de Minnesòta. Dempuèi tot jove aimava la lectura, e lèu lèu comencèt a escriure un jornal. A 13 ans capitèt afugir l'ostal dels parents, per s'enrotlar coma tambor de l'armada dins la Guèrra ispanoamericana. En 1908 foguèt diplomat de l'Universitat de Yale, e comencèt la siá carrièra en escrivent de poesias romanticas, seguida de roman sus dònas e cavalièrs. Lo sieu primièr libre publicat foguèt Hike and the Aeroplane (Hike e l'avion), que pareguèt en 1912 jol pseudonim de Tom Graham. L'an 1921 comptava ja amb sièis romans publicats.
En 1928 se maridèt amb la jornalista Dorothy Thompson, considerada coma una de las femnas pus influentas del sègle XX als Estats Units d'America.
Lewis moriguèt lo 10 de genièr de 1951 dins la vila de Roma (Itàlia) pels efièches de l'alcolisme.
Òbra literària
Unas de las siás òbras mai famosas son Main Street (1920) e Babbitt (1922). En 1926 li foguèt concedit lo Prèmi Pulitzer per la siá òbra Arrowsmith, un prèmi que refusèt. Lo succès li tornèt a arribèt amb Elmer Gantry, l'istòria d'un evangelista oportunista e charlatan, òbra enebida a Boston e dins autras vilas dels Estats Units, censura que li arribèt posteriorament tanben amb las siás òbras Main Street, Babbitt, Kingsblood Royal e Cass Timberlane.
Lewis viatgèt fòrça pendent lo decènni de 1920, en prenent contacte amb d'autras artistas dins lo quartièr de Montparnasse de París, ont foguèt fotografiat per Man Ray. La siá darrièra granda òbra foguèt It Can't Happen Here ("Aquò se pòt pas passar aquí", 1935), una ficcion especulativa sus l' eleccion d'un president faissista als Estats Units.
Òs e Marcelhon
Òs e Marcelhon (Os-Marsillon en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Marcelhon
La prononciacion qu'ei [marse'ʎu n ]. Las fòrmas ancianas que son Marcello en 1128, Marcelo, segon Marca, au sègle XIIau, Marselhoo en 1220, Marcelhoo/Marcelhon en 1343-1344, Marssalhoo en 1385, Marsselhon en 1443, Marseilhon en 1607, Marseillou en 1776, Marsillon (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Os-Marsillon lo 18 d'abriu de 1841, data de la fusion de las duas comunas.
Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica Marcelhon per un nom de persona *Marsilie e sufixe, benlhèu diminutiu, -onem.
Dauzat e Rostaing qu'explican lòcs aparentats per lo nom latin d'òmi Marcellius o Marcilius dab lo sufixe -onem.
Segon Miquèu Grosclaude, totas las grafias avant lo sègle XVIII que son en Marce- e non en Marci-. Lo nom que vien deu nom latin d'òmi Marcellius dab lo sufixe -onem.
Òs
La prononciacion qu'ei [ɔs]. Las fòrmas ancianas que son Aosse au sègle XIIau, Ous en 1220, Dosse au sègle XIII, Oos en 1343 e en 1385, Os (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Os-Marsillon lo 14 d'abriu de 1847 (?), data de la fusion de las duas comunas. N.B. Lo site Cassini qu'indica las comunas son fusionadas despuish 1841.
la grafia Ous de 1220 vien pas d'un escriba locau e permet pas d'identificar la prononciacion. La fòrma Aosse que sembla correspóner a l'arrasic basca altz, « vèrnhe », dab vocalizacion de -l-. Puish, que i avó aferèsi de a- pres per la preposicion. A arreligar dab Dous (en francés), vilatge de Geronce.
Istòria
Las duas comunas d'Òs e de Marcelhon que son fusionadas despuish 1841.
Joan III (papa)
Joan III (mòrt lo 13 de julhet de 574) foguèt, segon l'òrdre oficiau de la Glèisa Catolica, lo 61 papa dau 17 de julhet de 561 au 13 de julhet de 574. Succediguèt a Pelagi I (556-561) e foguèt remplaçat per Beneset I (575-579). En causa de l'invasion de la Peninsula Italica per lei lombards, son pontificat es fòrça mau conegut car la màger part dei documents regardant sei decisions foguèron destruchs.
Melvin Calvin
Melvin Ellis Calvin (n. en 1911, m.1997) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1961 per l'establiment del cicle energetic que se debana durant la fotosintèsi.
Oreguer
Oreguer (Oragarre en basco, Orègue en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Veguillas de la Sierra
Veguillas de la Sierra es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Cementèri
right|thumb|Cementèri bodista (Tòquio) Un cementèri (var. cemitèri) o sagrat es lo luòc ont repausan los cadavres dels mòrts.
La Basilica de Sant-Denís es lo cemitèri deus reis de França.
La Proiselière-et-Langle
La Proiselière-et-Langle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Jonah Lomu
Jonah Lomu, nascut lo 12 de mai de 1975 a Auckland o Pukekohe segon las fonts e mòrt lo 18 de novembre de 2015 a Auckland, foguèt un jogaire internacional de rugbi de XV neozelandés evoluïssent al pòst d'alièr. Comencèt pel rugbi de XIII, puèi integrèt l'equipa de Nòva Zelanda — los All Blacks — en 1994, venent lo mai jove jogaire de l'istòria de se cargar lo malhòt de la falguièra argentada.
Arribat sus la scèna internacionala del rugbi de XV après la debuta de sa « mondializacion » – concretizada per la creacion en 1987 de la Copa del mond, puèi per la professionalizacion d'aquel espòrt en 1995 – Jonah Lomu es generalament considerat coma una de las primièras estelas d'un espòrt fins alara pauc famós e un dels jogaires mai intimidants sul terren per encausa de son fisic fòra de las nòrmas, avent agut d'aquel fach un impacte grand sus son espòrt.
Marquèt los esperits pendent la Copa del mond de 1995 en Africa del Sud en marcant sèt ensages en cinc matchs dont quatre pendent la semifinala contra Anglatèrra. A partir d'aquel moment, cada aparicion de Lomu foguèt esperada per totes los observators e suportaires. Jòguèt per sèt equipas dins lo Nacional Provincial Championship e lo Super Rugbi dont los Auckland Blues, los Chiefs o mai tard los Wellington Lions e los Hurricanes. Amb los All Blacks, deten dos recòrds : èsser lo mai jove jogaire a portar lo maillot e lo marcador melhor d'ensages en Copa del mond amb quinze realizacions.
Après aver beneficiat d'una transplantacion de ren en 2003, faguèt un brèu retorn a la competicion en 2005, al mai naut nivèl en club amb los Cardiff Blues galés, abans d'arrestar en 2007. Efectuèt un retorn novèl en 2009 en signant amb lo club francés de Marselha Vitrolles per jogar en Federala 1, abans de metre fin a sa carrièra de jogaire de rugbi l'annada seguenta. Jonah Lomu se moriguèt d'un arrèst cardiac a son domicili d'Auckland, a l'edat de 40 ans.
Sisebut
Règne
Son filh, Recared II venguèt en 621, lo nòu rei, mas èra encara un mainat quan montèt sus lo tròn. Moriguèt aprèp tres meses de règne. Lo poder tombèt dins las mans d'un general de Sisebut, Suintila.
Sent Sarnin (Roergue)
Sent Sarnin (Saint-Sernin-sur-Rance en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
.xin
(acorcha del chinés 信心, xìnxīn, "integritat, fisança") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 7 de març de 2015.
Seccion Francesa de l'Internacionala Obrièra - SFIO
miniatura|drecha|Lògotipe oficial. La Seccion francesa de L'Internacionala obrièra (SFIO), en français Section française de l’Internationale ouvrière, es un partit politic socialista francés, qu'existiguèt jos aquel nom de 1905 a 1969.
En 1969, s'associèt ambe de clubs per venir lo Partit Socialista, en francés le Parti socialiste, al moment del congrès d'Issy-les-Moulineaux.
Riga
Riga es la capitala de Letònia. Sa populacion èra estimada a 727,578 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 307,17 km².
Es bordat par la Mar Baltica. Foguèt fondat en 1201. Es un important centre cultural e universitari del nòrd d'Euròpa.
American Task Force on Palestine
La American Task Force on Palestine (ATFP) ( en occitan: Fòrça de Trabalh American per Palestina ), es una organizacion fondada l'an 2003 per defendre l'interès nacional american en promòure una fin al conflicte entre israelians e palestinians, a travèrs de la creacion d'un estat palestinian capabla de viure al bòrd d'un estat israelian, en patz e amb seguretat.
L'organizacion condemna tota mena de violéncia dirigida cap als civils. ATFP Es finançada integrament per lo sieu conselh directiu e lo sieu simpatizant. ATFP Recep pas cap de fons del govèrn o de las agéncias governamentalas. L'organizacion a fach publicas las siás declaracions financièras, e las a publicadas a la siá pagina web.
L'associacion trabalha principalament a Washington DC, e vòl bastir unas relacions de trabalh fòrt amb los departaments governamentals e las agéncias, los think tanks, las organizacions pas governamentalas, aital coma amb los mejans de comunicacion. ATFP a mantenguts de contactes amb los govèrns dels Estats Units, Palestina, Israèl, e Jordania, per'mor de defendre e aténher los sieus objectius politics. L'associacion a participat a la collècta de fons, per apiejar de causas umanitàrias ligadas a l'educacion e la santat, dins los territòris palestinianes ocupats.
Emperaire roman
Un emperaire roman es lo cap de l'Empèri roman, dempuèi la fin de la Republica romana amb August (en 27 AbC) fin a l'aclapament de l'Empèri roman d'Occident (Romulus August, 476) e la casuda de l'Empèri bizantin (Constantin XI, 1453).
Dins la Roma antica, lo tèrme se definí pas una foncion precisa e legala mas puslèu un ensems de poders que podèron s'apondre, se sostraire o cambiar al cors dels sègles (mai sovent basat sus un acumulacion dels poders republicans e del sosten de l'armada). Lo títol d' "empraire", resultant d'un concèpte pro modèrne, es pas utilizat pels Romans amb lo meteis sens : se un òme èra "empraire proclamat", èra sovent nomenat "August", "Cesar" o "imperator" pels militars (que ne ven lo tèrme emperaire), alara que lo títol es uèi utilizat per resumir la posicion tenguda pels individús tenen lo podeir dins l'Empèri roman.
Los emperaires romans refusavan d'èsser considerats coma de reis, aimavan mai l'idèa d'aparéisser coma de líders de la Republica, quitament s'es defunta. Lo primièr emperaire, August, evita tota associacion amb lo tèrme de monarc, cridant que sos poders son autenticament republicans, e amb lo periòde del Principat (27 AbC-285 ApC), las institucions republicanas (senat, cònsols, magistraturas, eca.) son conservadas, e l'emperaire es considerat primus inter pares, « primièrs entre sos parelhs ». Amb Dioclecian, que comença lo Dominat (285-476), aquelas institucions son abandonadas, e los empereraires venon de "monarcs", pasmens se lo contraste amb los "reis" sián mantengut, e venon dominus et deus, « mèstres e dieu ». Dins l'Empèri roman d'Orient (Byzantin), los emperaires adoptan lo títol de Basileus ("rei" en grèc), mas qu'es reservada als emperaires "romans", alara que los autres reis son nomenats Rigas.
En mai de lor foncion pontificala (Pontifex Maximus), los emperaires avián un estatut divin, d'en primièr après lor mòrt, e, dempuèi lo Dominat, a partir de lor accession al poder. Quand lo cristianisme preval sul paganisme, l'estatut religiós dels emperaires cambia, per venir lucctenent del Crist sus Tèrra.
Las originas del poder imperial
Lo poder imperial es una delegacion, una mission confiada a un individú teoricament causit o acceptat pel pòble roman e lo Senat. Los Cesars successius son tanben presentats coma « una cadena perpetuela de delegacions ». drecha|vinheta|240x240px|[[Neron|Neeron, Musèus del Capitòli (Roma).]] Tot ciutadan abnegat, apartenent a la noblesa senatoriala dels « clarissims » pòt pretendre al poder per assegurar lo salut comun. De leis non escrichas escartan los Grècs e mai tard los Germans. Pas cap d'emperaire roman ven d'aqueles dos pòbles.
Per l'istorian J. Béranger, los emperaires romans son de grands « patriotas » qu'assumisson los afars publics, las passent tot naturalament a lor eritièr presomptiu, o encara los conqueriguèron de nauta luta. L’emperaire es donc pas un rei ereditari. A vegada, los emperaires adòptan la persona destinada a lor succedir. A vegada, la succession es ereditària. Mas dins aquel cas, lo novèl emperaire, succedís a son paire dins son pòst sonque se recebèt expressament l’investitura. En cas de crisi, un general portat en triomf pels sieus soldats pòt per las armas accedir al poder suprèma, es lo cas pendent la crisi del tresen sègle.
Fins a la fin de l’empèri bizantin, l'idèa que lo tròn èra la proprietat de pas degun, ni d’un individú ni d’una dinastia, es acabada. La consequéncia d'un tal sistèma es lo risc de guèrra civila a cada cambiament de regne. Los perides ont la succession se realiza de biais tranquil coma jols Antonins, èran d'excepcions. Lo Senat e lo pòble an la crenhença d’una guèrra civila al còrs a cada succession. Acceptan donc lèu l'idèa qu’un descendent del prince regnant prenga la seguida de son paire. Un dels devers de tot emperaire es de preparar lo passatge pacific de son tròn. La causida mai logica es, quitament als uèis dels Romans, de designar son filh o de n'adoptar un. Al sègle I, après l'assassinat de Neron, Galba adòpat en preisa Pison, Oton se prepara a adoptar son nebòt e Vitellius presenta son enfant als sieus soldats. Quand l’emperaire regnant capita a transmetre sens problèma son poder a son successor, aquò es considerat coma l’acabament d’un regne astrat. De fach, l’ereditat del tròn es gaire pas un principi de drech public, mas una practica aristocratica admesa per l’opinion romana.
Als sègles III e IV, los emperaires son creats per un nòu grop, l’estat major de l’armada. Causissiá lo nòu emperaire, qu'es enseguida avalizat pel Senat. Lo reng imperial venguèt, als uèis dels militars, lo grade mai naut dins la ierarquia dels oficièrs.
Imperator
Juli Cesar es lo primièr dirigent roman de portar aquel títol, seguit per August, primièr emperaire. Lo títol d'imperator enseguida passèt d'usatge abans de tornar jol regne de Neron e serà enseguida portat coma praenomen per totes los emperaires romans. De là ven lo fach que lo títol imperator ven subretot portat per l'emperaire. Lo general victoriós, quitament aclamats per lors soldats, veson sovent aquela aclamacion èsser aponduda a la lista d'aquelas de l'emperaire.
Dels podes immenses
Coma l'emperaire pòt decidir de tot, a cada dificultat li es demandar de s’en ficar. L'emperaire a drech de vida e de mòrt sus totes lo subjèctes. Quitament pòt far executar un senator sens jutjament, car la viada de tot òme, es a sa mercé. L'emperaire ten donc sol le poder vertadièr, tot tocan d’èsser un servicial responsable de l’Estat. Aquela ambivaléncia èra la quita esséncia del cesarisme. De fach, lo ceremonial, lo cul  imperial e lo caractèr sagrat dels imatges imperials escavan un valat entre los emperaires e lo rèste dels òmes. Mai, al vejaire del pòble, l'emperaire es pas un mandatari, mas un mèstre, un èsser superior per natura als sieus subjèctes. La cort imperiala fa pas que los menar cap a la megalomania.
Un personatge « sagrat »
Pels Orientals e una partida de las populacions ellenizadas, l’emperaire es un monarc, un basileus. Lo ligam d'aquel rei amb los sieus subjèctes se manifesta dins lo jurament de ligam a la persona del sobeiran. Cada an totes los abitants de l’Empèri fan lo jurament a l’emperaire. Cada subjècte jura de prene en totas causas la causa del prince e de sa familha, de los defendre al prètz de sa vida e d'aquela dels sieus enfants, d’èsser l’enemic dels enenics de l'emperaire e de denoncair tota accion, volontat o paraula qui lor serián ostilas. Lo cult imperial enfortís encara lo sentiment monarquic e lo caractèr divin del prince.
Lo Principat
Un còp al poder sol, Octavi evita los títols de rei e de dictator, fatals a Cesar; pasmens, alara que se gardava las apéncias de la Republica, concentra dins sas mans totjorn mai de foncions republicanas : foguèt tretze còps cònsol, e recep los poders de censor e de tribun de la plèba sens èsser estat elegit a aquela magistraturas. De -31 a -27, prepara l'estabilizacion del regime novèl que n'es lo fondator : lo principat. Pendent la sesilha del Senat de genièr de -27, la res publica, es en aparéncia restaurada per el et torrnada al Senat e al pòble. De fach, le Senat garda pas que l'administracion d'unas províncias sens legion. Octavi, que recep pac après lo títol d'August, garda sos immenses poders e se vei confiar l'administracion de las província frontièras e donc lo comandament de las armadas. Lo nom d'Augustus mòstra son caractèr sagrat e divin, e balha a sas decisions un pes considerable pasmens s'existís pas de fondament institucional. En -23, recep la poténcia tribuniciana complèta e a vida, basa civila de son poder, e un imperium proconsular màger (mai grand qu'aquel dels procònsols de las províncias senatorialas). En - 2, recep lo títol de Paire de la patria, que plaça jos sa proteccion l'ensemble del pòble roman. Pertot es lo « primièr », lo princeps. Aquel nom demora pel regime que fondèt: lo principat. August interven dins l'eleccion dels magistrats mercé al drech de recomandacion. Pòt far intrar al Senat qui vòl e nomena a totes los escalons de foncionaris que son sos legats (delegats) dins las legions, las província. Dirigís la diplomacia e la politica exteriora. Fin finala, l'emperaire dispausa de mejans financièrs considerables, mercé a sa fortuna personala en partida eritada de Cesar, als revenguts d'Egipte, son domèni privat, e a unes impòstes qu'alimentan las caissas imperialas. Al meteis temps, creèt d’autras foncions (prefèctes, legats de las províncais imperialas, ...) que lo titularis dependavan pas que d'el.
Mai, Octavi se faguèt balhar pel Senat roman los títols d' Imperator, d' august  e de Princeps senatus (lo primièr de parlar au Senat). Aquel darrièr títol, vengut « Prince » amb lo temps, fa guèt designar jol nom de Principat la forma de poder realizada per August.
La Republica romana contunhavan fictivament, amb los sieus magistrats, mas aqueles essent totes designats per l’emperaire puslèu que d'èsser elegits. Lo Senat, compausat de membres eles tanben causits pels emperaires, confirmava lo títol dels novèls emperaires, que mai èran dels sieus, e balhava l'apoteòsi als « bons » emperaires; aqueles darrièrs venián alara al reng de dieu et èran l'objècte d'un cult oficial. Al contrari, le Senat vodava a l'oblit los emperaires odiats, descretant lor damnatio memoriae.
Los emperaires gardavan un costat popular, en s’immergissent a vegada dins lo pòble roman : August cridava d'espectators del circ dempuèi sa lòtja imperiala; Neron, Trajan, Adrian frequentavan los banhs publics (cf. Sueton).
Lo principat conéis son apogèu jos regnes de Trajan e d'Adrian. Aquel periòde dmorarà gravada dins las memòrias pendent lo rèste de l'Antiquitat e quitament après coma aquela d'un edat d'aur, ont ragnèron la patz e la prosperitat: es la celèbra Pax Romana.