cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plana de Pò
Ecologia
Lo pargue natural del Pò es lo sol en Euròpa d'aparat dins son integralitat e sus tota sa longor un flume d'aquesta talha. Los afluents mai importants, per exemple lo Tessin, son eles tanben dins aqueste pargue. Lo reboscatge de las ribas e la destruccion de las restancas permeton al flume de se desvelopar naturalament e d'abrigar ara una fauna fòrça variada.
Còsta Adriatica
Plajas largs de sable fin, subretot dins la zona de Rimini a Ravena amb pauc de fons (1 mètre d’aiga a 50 mètres de la riba). Plajas mai estrecha e sable mai gros dins la zona Ravena a Venècia.
Soshí
Lo soshí (var. sushi ) es un plat japonés format de ris envinagrat e de peis crus ò de crustacèus de mar. Sa consumacion es pauc frequenta en Japon mai lo sushi es vengut, en fòra de l'archipèu, un plat emblematic de la cosina nipona. Divèrsei tipes de sushis existisson que lei dos principaus son :
Nicolás Caballero
thumb|left|100px|[[Arpa paraguaiana]] thumb|AsunciónNicolás Caballero (chafrat Nicolasito, Asunción, 20 de març de 1949) qu'ei un arpista e un compositor folcloric paraguaian e virtuòse de l'arpa paraguaiana.
Que comencè l'estudi de l'arpa per volontat pròpia a l'etat de 3ans e còp sec que s'ei destacat per la soa radicala precocitat. Qu'estudiè e que s' diplomè la musica e la direccion au Conservatòri de París.
Qu'a innovat dens la tecnica deu son instrument en bèth inventar ua mena de baga provesida d'un bròc que serveish entà tiéner ua còrda en tot jogar e atau ha-la baishar d'un miei ton com s'ac hèsse dab ua pedala d'arpa de concèrt o un lhevader d'arpa celta e atau conquista ua mena de cromatisme entad aquest' instrumen diatonic.
Poce
thumb|right|Un poce uman En anatomia, lo poce (o familiarament lo det gròs) es lo primièr det de la man pels primats que l'Òme. Fa la man prensila, per son oposicion totala al respècte dels mai quatre dets. Es compausat de sonque doas falanjas.
Lo primièr det dels pès de l'òme es en general pas nomenat poce, mas artelh gròs e es pas prensile.
Embriologia
Lo poce es un det diferent dels autres; en mai de son posicionament diferent (oposable als autres dets), a una falanja absenta. Aquela morfologia atipica seriá duguda al fach que lo poce de l'embrion dels mamifèrs es construch jol contraròtle d'un sol gèn arquitècta (l'Hox 13), alara que cadun dels autres dets l'es per un grope de gèns Hox (Hox 10, 11, 12). .
Poce levat
Lo simbòl Unicode U+1F44D representa « Poce levat » : 👍
Poce baissat
Un poce cap al bas pòt simbolizar: Lo simbòl Unicòde U+1F44E representa « Poce cap aval » : 👎
Poce a l'orizontala
Un poce branit a l'orizontala o cap al naut pòt significar
Nòtas e referéncias
<References/>
Eppeville
Éppeville (Sonme) en picard (Eppeville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Carri Renault FT
thumb|right|[[Fotografia d'un carri Renault FT.]]
Eppeville
Nòtas
<references group=N/>
Carri Renault FT
Concepcion
Sa concepcion foguèt prepausada en 1916 per lo coronèu Jean Estienne (1860-1936), pionier de l'arma blindada, per completar lei carris Schneider e Saint-Chamond. L'idèa èra de crear un carri leugier, aisat de produrre, per saturar lei defensas alemandas e atacar lei posicions de mitralhièra.
L'arquitectura adoptada marquèt una revolucion dins la concepcion dei carris amb l'abandon de la casamata au profiech d'una torrela capabla de pivotar a 360°. Lo blindatge (16 mm a l'avans) e l'armament (canon cort de 37 mm ò mitralhièra de 8 mm) èran leugiers mai sufisents per neutralizar lei nis de mitralhièra. Lei canilhas avián 32 patins automaticament mantenguts en tension per un mecanisme capable d'encaissar plusors tirs. L'equipatge èra reduch a doas personas e la massa totala èra de solament 6,5 a 7 tonas segon lei versions. Lo desplaçament èra assegurat per un motor de 18 ch. L'esséncia e l'òli èran injectadas dins lo sistèma gràcias a de pompas. Aquela pression permetiá de gardar una alimentacion constanta dins lei pendas sobdas.
Produccion
Prepausat a l'armada francesa en novembre de 1916, lo premier prototipe foguèt presentat per Louis Renault (1877-1944) en març de 1917. La premiera comanda arribèt tre lo mes seguent. 52% de la produccion foguèt assegurada per Renault e lo rèsta foguèt realizat per Berliet (23%), SOMUA (17%) e Delaunay-Belleville (8%). Lei Francés produguèron entre 3,500 e 3,700 unitats e leis Estatsunidencs 950 (principalament après la guèrra).
Durant aqueu periòde, la torrela conoguèt divèrsei melhoraments. Lo premier modèl, una torrela motlada, foguèt remplaçat per una torrela riblada octogonala. Puei, foguèt adoptada una torrela motlada e arredonida. Lei diferentei produccions s'arrestèron en aost de 1919.
Inconvenients e obsolescéncia
Leis inconvenients de la concepcion dau Renault FT apareguèron après la Premiera Guèrra Mondiala quand foguèt pauc a pauc concurenciat per de blindats pus modèrnes. Lo premier èra sa poissança de fuòc limitada e son blindatge pauc espés qu'èra relativament vulnerable. L'abséncia de radiò e l'obligacion de comunicar per de gèsts venguèron tanben pauc a pauc un problema car lo carri èra mau adaptat a una guèrra de movement. Lo cap de carri deviá egalament assegurar un nombre tròp important de pretzfachs.
Au nivèu tecnic, la suspension èra marrida e lo centre de gravitat èra tròp aut. Lo conductor èra donc obligat d'adaptar sa conducha per limitar lo risc de basculament ò per preservar lei vertèbras de l'equipatge.
Utilizacions
Lo carri Renault FT foguèt utilizat sus lo prat batalhier a partir dau 31 de mai de 1918. Foguèt adoptat per lei Francés e leis Estatsunidencs que poguèron formar 21 batalhons. Gràcias a sa concepcion revolucionària, aguèt un ròtle major dins leis ofensivas aliadas de 1918 e foguèt subrenomat « carri de la Victòria ».
Après 1918, foguèt largament exportat dins lo mond entier e lo carri Renault FT foguèt lo carri principau de la màger part dei país dau periòde. Inspirèt tanben d'autrei carris coma lo carri Fiat 3000 italian. Lo carri Renault FT e sei derivats participèron donc a plusors conflictes de l'entre doas guèrras e a la Segonda Guèrra Mondiala. Pasmens, venguèron pauc a pauc obsolèts.
FV-101 Scorpion
thumb|right|[[Fotografia d'un FV-101 Scorpion durant la Guèrra de Kowait en 1991.]]
Lo FV-101 Scorpion es un carri leugier britanic desvolopat dins lo corrent deis ans 1960. Destinat a de missions de reconoissença e ai tropas aeroportadas, es un blindat leugier de 8,07 t armat d'un canon de 76 ò de 90 mm e d'una mitralhièra de 7,62 mm. L'equipatge, protegit per un blindatge de 12,7 mm, compren tres personas.
Au mens 4,000 exemplaris foguèron produchs per l'armada britanica e per l'exportacion. D'efiech, en causa de sa velocitat (80 km/h) e de massa febla, lo FV-101 Scorpicion foguèt adoptat per 23 país a partir de 1973. Participèt ansin a la Guèrra dei Malvinas, a la Guèrra Iran-Iraq e a la Guèrra de Kowait. I foguèt utilizat per de missions de reconoissença, per sostenir d'atacas de l'infantariá ò per combatre d'autrei blindats. Dins aqueu darrier cas, obtenguèt de resultats marrits car son armament e son blindatge li permèton pas de combatre de carris de combat.
Lo FV-101 Scorpion foguèt retirat dau servici dins l'armada britanica en causa d'un problema sus la proteccion NBC. Foguèt remplaçat per lo FV-107 Scimitar. Belgica, l'autre utilizaire important, o remplacèt per de veïculs dotats de ròdas. Pasmens, en 2020, lo FV-101 es totjorn en servici dins plusors armadas sud-americanas, africanas ò asiaticas.
Ancalagon
Ancalagon, tanben dich Lo Negre, es un drac fictiu creat per l'escrivan J. R. R. Tolkien. Òm ne parla dins Lo Simarilion. Foguèt elevat per Morgoth dins la fortalesa d'Angband e puèi foguèt mai conegut aprés la darrièra batalha de la Primièra Edat que se debanèt demest las armadas dels Valar e Morgoth per la libertat de la Tèrra Mejana. Morgoth i envièt coma darrièra ressorça de dracs voladors condusits per Ancalagon lo Negre. Ancalagon lucharà contra Eärendil e Thorondor al cèl mas serà ailà batut e aquò provocarà la destruccion de la cima de Thangorodrim pendent la siá casuda e la desfacha dels sieu mèstre.
Per ansin, e pendent la Primièra Edat, en l'an 587 e sonque maitas annadas aprés la casuda de Gondolin, e la fin del reialme de Doriath, Eärendil e Elwing sarpan vèrs Valinor per demandar los Valar de salvar la Tèrre Mejana de Morgoth. E doncas, las armadas dels Valar, dirigidas per Eönwë, eraut de Manwë, Finarfin, rei dels Nholdor d'Aman, Ingwë, rei dels Vanyar e Eärendil en tot volar sul Vingilot, se'n van cap a Thangorodrim, ont dejós i a la fortalesa de Morgoth. Ailà tròban tanben per los ajudar l'armada dels Edain.
Morgoth enviarà dempuèi Angband la majoritat de la siá armada mas aquesta serà lèu desfacha pels Valar. Alavetz decidís d'enviar la siá reserva amb los dracs voladors dirigits per Ancalagon lo Negre. La fòrça de l'ataca es estonanta e « l'armada dels Valar recularà davant las flamas dels dracs». Pasmens, Eärendil sul Vingilot, acompanhat de Thorondor, que dirigís una armada d'aucèls, lucharà contra Ancalagon e los autres dracs pendent un jorn entièr e una nuèch entièra, abans de lo tuar. Lo drac, nafrat de mòrt al cèl, tombarà sus la cima de Thangorodrim, en tot provocar una granda destruccion e la fin de la Granda Colèra. Fin finala, Angband dubrirà las siás pòrtas e Morgoth demorarà presonièr dels Valar. Es aital cossí finís la Primièra Edat de la Tèrra Mejana.
Voivodat de Bassa Silèsia
thumb|right|Localizacion dau voivodat de Bassa Silèsia.
Lo voivodat de Bassa Silèsia (en polonés : Województwo dolnośląskie) es un voivodat de Polonha. Foguèt creat lo 1 de genier de 1999. Son capluòc es Wrocław. Ten una superfícia de 19,948 km² e teniá en 2010 2,877,000 abitants.
Sent Miquèu (Tarn e Garona)
Sent Miquèu  (Saint-Michel en francés) es una comuna gascona situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
En 1840 annèxa la comuna de Montbrison.
Arqueogenetica
L’arqueogenetica es un tèrme d'origina anglosaxona inventat per l'arqueològ britanic Colin Renfrew per gropar lei diferenteis aplicacions dei tecnicas geneticas d'analisi moleculara dei populacions a l'estudi dau passat. Aquò pòu inclure de domenis variats coma l'analisi d'ADN ancian descubèrt sus un site arqueologic ò l'analisi d'ADN dei populacions actualas.
Altimètre
Un altimètre es un instrument de mesura que permet de determinar la distància verticala entre un ponch e una superficia de referéncia. Permet de mesurar l'altitud se la referéncia es plaçada au nivèu de la mar. Fa partida deis instruments de bòrd deis aeronaus e de còps utilizat en alpinisme.
Relativitat generala
La relativitat generala es una teoria relativista de la gravitacion. Foguèt desvolopada per Albert Einstein entre 1907 e 1915 amb l'ajuda de Marcel Grossmann e de David Hilbert. Engloba e suplanta la mecanica classica d'Isaac Newton que ne'n representa un cas limit per d'objèctes se desplaçant amb una velocitat febla en comparason de la velocitat de la lutz e dins de camps gravitacionaus febles.
La relativitat generala es fondada sus de concèptes diferents de la mecanica newtoniana. Segon ela, la gravitacion es pas una fòrça mai la manifestacion de la corbadura de l'espaci temps per una distribucion d'energia, sota forma de massa ò d'energia cinetica. De mai, aquela corbadura varia segon lo referenciau de l'observator. Aquela teoria capita de preveire d'efiechs absents de la teoria classica, mai verificats experimentalament, coma l'expansion de l'Univèrs, leis ondas gravitacionalas e lei traucs negres.
Au començament dau sègle XXI, aquela teoria fa partida dei teorias de basa de la fisica modèrna amb la mecanica quantica. Aplicabla ais objèctes massís amb una velocitat importanta, sembla complementària de la mecanica quantica que s'utiliza per lei sistèmas de massa febla amb una velocitat febla. Pasmens, existís de problemas per utilizar lei doas teorias a d'objèctes de massa febla se desplaçant a una velocitat importanta e la question de lor unificacion es un enjòc scientific important.
Istòria
thumb|right|[[Fotografia d'Albert Einstein en 1921.]]
La publicacion de la teoria de la relativitat especiala en 1905 permetèt de resòuvre certanei problemas de la fisica classica en vigor dau sègle XVII au sègle XIX. Per aquò, prepausèt d'eqüacions novèlas que mostrèron lo liame entre l'espaci e lo temps. Pasmens, demorava de questions ò de limits importants, especialament lo fach que la relativitat especiala siegue unicament aplicabla dins de referénciaus galileans. Ansin, a partir de 1907, Einstein assaièt de generalizar sa teoria a totei lei referenciaus.
Lo començament de son trabalh foguèt d'imaginar un disc en rotacion, metòde utilizat dempuei Christian Huygens (1629-1695) per simular un referenciau non referenciau. Gràcias a divèrseis experiéncias de pensada realizadas dins lo quadre de la relativitat especiala, concluguèt qu'un observator plaçat sus lo disc veiriá un alongament dau perimètre dau disc sensa cambiament dau rai. En aparéncia contradictòria, aqueu resultat li permetèt d'establir la necessitat d'adoptar una geometria non euclidiana per descriure la gravitacion. De mai, aquò menèt Einstein a imaginar un observator estremat dins un ascensor opac (ascensor d'Einstein). Segon eu, l'observator seriá pas capable de determinar se subís una acceleracion constanta ò una atraccion gravitacionala constanta. L'origina d'aqueu fenomèn foguèt explicada per una equivaléncia locala entre movement accelerat e gravitacion. Element important de la fisica relativista, aqueu resultat entraïnèt la definicion dau principi d'equivaléncia.
Aquelei descubèrtas permetèron tanben de considerar la definicion d'una teoria generala de la relavitivitat. Pasmens, la complexitat dei matematicas necessaris ai modèls alentiguèt lo trabalh. Per faciar aquela dificultat, Einstein obtenguèt l'ajuda dei matematicians David Hilbert (1862-1943) e Marcel Grossmann (1878-1936). Enfin, après quauqueis annadas de trabalh per mestrejar leis otís necessaris, aquò menèt a la publicacion de la teoria de la relativitat generala per Einstein lo 25 de novembre de 1915.
Principi de l'equivaléncia
Lo principi de l'equivaléncia entre la gravitacion e l'inercia exprimís coma un sistèma fisic donat reagís a un camp gravitacionau exterior.
La distinction entre fòrças d'inercia e fòrças gravitacionalas
L'origina de l'encaminament que menèt a la formulacion d'aqueu principi foguèt una proprietat coneguda dempuei lei trabalhs d'Isaac Newton (1642-1727) mai jamai clarament interpretada avans Albert Einstein : totei lei còrs més en movement en causa d'un camp gravitacionau donat subisson la meteissa acceleracion qu'es independenta de la matèria que constituís l'objècte. Ansin, d'objèctes plaçats dins lo vuege e unicament somés a la pesantor tomban a la meteissa velocitat. D'efiech, lor movement es descrich per la lèi de Newton : F = m_i.a Amb mi la « massa inèrta » d'un objècte somés a una acceleracion a engendrada per l'accion d'una fòrça F. Òr, dins lo cas de la gravitacion, la fòrça F es egala a : F = m_g.g Amb mg la « massa grava » (ò pesanta) de l'objècte considerat e g l'intensitat dau camp de gravitacion existissent dins l'environament de l'experiéncia. Aquò mena a la relacion :
L'acceleracion a subida per d'objèctes diferents, per exemple una bilha de plomb e un fuelh de papier, es identica car lei massas inèrtas e pesantas son identicas, proprietat verificada per l'experiéncia. Es a dire que la massa pòu se manifestar coma una resisténcia a l'accion d'una fòrça F (una inercia) ò coma un motor dau movement (dins la fòrça gravitacionala). Per Einstein, la distincion entre lei fòrças d'inercia e lei fòrças gravitacionalas apareguèt donc coma incertana.
L'ascensor d'Einstein
Per resòuvre lo problema aparegut dins l'estudi dau cas precedent, Albert Einstein considerèt tres situacions :
Aqueleis experiéncias permèton d'establir divèrsei ponchs :
Aquel exemple foguèt fòrça utilizat per Einstein car permet la talha pichona d'una cabina d'ascensor permet de donar l'idèa d'un domeni reduch e ben localizat de l'espaci. D'efiech, lo resultat deis experiéncias es unicament valable au nivèu locau car, sus de distàncias importantas, l'intensitat dau camp gravitacionau es pas constanta e lo movement es plus un movement unifòrmament accelerat.
Generalizacion de la relativitat especiala
Una conclusion deis experiéncias de l'ascensor d'Einstein es la necessitat d'utilizar un referenciau (lo sòu, l'ascensor...) per reperar un eveniment gràcias a un sistèma de coordenadas. Ja ben conegut per lei fisicians, aqueu constat prenguèt una realitat novèla amb la relativitat. D'efiech, la relativitat especiala aviá més en evidéncia de referenciaus particulars, dichs referenciaus d'inercia ò referenciaus galileans. Dins una basa de referéncia d'aqueu tipe, dicha S, leis objèctes liuras (non somés a una fòrça) an un movement rectilinèu unifòrm. Totjorn segon la relativitat especiala, lo movement d'un objècte liure dins un autre referenciau, dich S’, au repaus ò en movement rectilinèu unifòrm a respècte de S a una forma similara dins S e S’.
Pasmens, aquò permetiá pas de resòuvre la question dau passatge de S a S’ dins lo cas d'un movement accelerat. L'exemple dei tres experiéncias de l'ascensor o mòstra dins lo cas d'un movement unifòrmament accelerat de S’ a respècte de S. Leis objèctes son accelerats a respècte de S’ e an, dins aqueu referenciau, d'acceleracions identicas (meteissa direccion e meteissa intensitat). Aqueu fach pòu èsser traduch en tèrme d'equivaléncia entre fòrças d'inercia e fòrças gravitacionalas dau biais seguent : l'acceleracion a recepuda per un còrs de massa mi dins lo referenciau S’ representa l'aplicacion d'una fòrça d'inercia (fictiva) a × mi qu'es equivalenta a una fòrça gravitacionala mg × g’. Coma mi = mg, aquò mena a la relacion a = g’.
Es donc possible d'introdurre un camp gravitacionau fictiu per depintar lo movement de totei leis objèctes a respècte de S’ en plaça de l'acceleracion unifòrma comuna a. Es donc egalament possible de descriure lo movement d'aqueleis objèctes dins S e dins S’ per una lèi de meteissa forma. Aquela lèi s'escriu vectorialament : dins S
e : dins S’
Amb lei transformacions de coordenadas t’ = t e, aquò mena a la relacion : dins S’
Lei doas relacions an donc la meteissa forma dins S, referenciau inerciau, e S’, referenciau non inerciau. Dos observators plaçats dins S e S’ seràn donc d'acòrd amb un enonciat unic de la lèi. En revènge, pòdon èsser en desacòrd amb l'existéncia d'un camp gravitacionau.
Aquela conclusion es fòrça importanta car permet de generalizar la relativitat especiala a l'ensemble dei fenomèns fisics, especialament en mecanica e en electromagnetisme. Aquela generalizacion pòu prendre la forma seguenta : « totei lei referenciaus son equivalents per la formulacion dei lèis de la natura ».
Desviacion de la lutz dins un camp gravitacionau
thumb|right|Esquèma de l'ascensor d'Einstein dins lo cas de l'ascensor equipat d'una dubertura e de placas [[Fluorescéncia|fluorescentas.]]
Lo desacòrdi dei dos observators dau paragraf precedent regardant l'existéncia d'un camp gravitacionau pòu èsser resòugut en estudiant la geometria dau problema. Per aquò, l'òm s'interessa au comportament dei rais luminós, un fenomèn electromagnetic, en completant l'ascensor amb una dubertura F e un ensemble de placas fluorescentas permetent de detectar lo passatge d'un rai luminós amb l'aparicion d'un espòt sus la placa tocada per lo rai (cf. esquèma). La propagacion de la lutz a luòc segon la règla dau « camin pus cort d'un ponch a un autre ».
Segon la geometria euclidiana en vigor avans Albert Einstein, lo camin pus cort es una linha drecha. Pasmens, l'experiéncia de l'ascensor mòstra un resultat diferent. D'efiech, supausem l'arribada d'un rai luminós au ponch F a l'instant t0 quand l'ascensor es a l'origina O. Se l'ascensor es immobil, lo rai perseguís son camin e arriba ai ponchs A au temps t1, B au temps t2, C au temps t3... etc. Per d'observators situats a l'exterior e a l'interior de l'ascensor, la trajectòria dau rai es una linha drecha. En revènge, se l'ascensor monta segon un movement unifòrmament accelerat, son altitud aumenta e lo rai luminós aganta la premiera placa en un ponch A’, situat en dessota de A, au temps t1 e la segonda placa en un ponch B, situat en dessota de B, au temps t2. Per l'observator exterior, lo rai garda una trajectòria drecha. Pasmens, per l'observator interior, la reconstitucion dau trajècte FA’B’ a partir deis espots enregistrats sus lei placas dòna una corba parabolica. De mai, per eu, la trajectòria dau rai luminós es donc corbada per lo camp gravitacionau (equivalent au camp d'inercia creat per l'acceleracion). Ansin, poirà preveire que, d'un biais generau, la lutz es desviada quand se propaga dins un camp gravitacionau.
A partir dau resultat precedent, lo caractèr universau de la gravitacion menèt lei fisicians a admetre que lei rais luminós se propagan pas en linha drecha. D'efiech, per aquò, fau que lo percors dau rai demòra infinidament alunchat de tota massa, çò qu'es impossible. Es egalament lo cas per leis objèctes « liures » que son totjorn somés a l'influéncia gravitacionala d'un autre còrs. Lei consequéncias dirèctas son fòrça importantas :
Geometria non euclidiana
thumb|Marcatge d'un ponch sus una superficia 2D.
Per marcar un ponch sus una superficia plana, s'utiliza un quadrilhatge ortonormat ò non (cf. esquèma). Aquò entraïna la formacion de carrèus ò de lausanges regulars e egaus entre elei. En numerotant leis aisses, aqueu sistèma permet de marcar aisament un ponch. Per exemple, un ponch P situat a l'interseccion entre leis aisses x = 1 e y = 3 aurà lei coordenadas (1 ; 3). Puei, supausam que la superficia plana se desforma e que leis aisses vènon curvilinèus. Dins aqueu cas, la desformacion es irregulara e lei carrèus ò lausanges dau quadrilhatge vènon irregulars. Pasmens, gardam la possibilitat de marcar lo ponch gràcias au sistèma d'aisses.
Lo cambiament entre lei dos tipes de superficia s'observa quand assaiam de mesurar la distància entre dos ponchs, P e P’, infinidament vesins. Lei coordenadas de P son (x ; y) e aquelei de P’ (x + dx ; y + dy). Dins lo premier cas, la distància ds entre aquelei ponchs es egala a :
Amb gxx, gxy e gyy de grandors que despendon dei linhas x e y e de lor desformacion. Coma aquela darriera es pas constanta, lei coeficients varian segon la posicion de P.
Aqueu tractament analitic pòu èsser generalizat a un nombre n de dimensions, valent a dire a una ipersuperficia. Ansin, se consideram un espaci de 4 dimensions, la distància entre P e P’ es donada per la relacion :
Lei coeficients gij despendon dei coordenadas. Se rasonam a partir dau ponch P’, podèm tanben calcular una distància ds’. Coma volèm una definicion clara de la distància PP’, es necessari d'aver ds = ds’. Aquò necessita donc de considerar lei coeficients gij constants au vesinatge de P. Ansin, es possible de considerar la pichona region a l'entorn de P coma quasi euclidiana (abséncia de deformacion). Es a dire que, dins aquela zòna, avèm l'aproximacion ds²euclidian = ds²non euclidian.
Lei coordenadas de Gauss son donc una generalizacion dei coordenadas cartesianas. Pasmens, permèton d'obtenir una relacion metrica clara (la « distància ») que dins d'espacis non euclidians pron pichons per adoptar localament un comportament euclidian. Es alora necessari d'estudiar lei proprietats afinas d'aqueleis espacis non euclidians per assaiar d'estendre lo domeni dependent d'una meteissa metrica. Per aquò, Einstein adoptèt la geometria de Riemann. Lo continuum espaci temps es descrich per quatre variablas (tres espacialas e una temporala). Amb una chausida adaptada (x1 = x, x2 = y, x3 = z e x4 = csta), la relativitat especiala permet d'escriure lo ds²non euclidian sota la forma seguenta :
Vingilot
Lo Vingilot est un naviri fictiu creat per l'escrivan J. R. R. Tolkien. Foguèt bastit per Eärendil e Cirdan, e la siá primièr tòca foguèt arribar fins a Aman. Los Valar l'enviàron al cèl per aquò far.
Relativitat generala
Geometria non euclidiana
Lo passatge en generalitat generala es realizat amb la meteissa chausida de variablas a partir dau ds²non euclidian. D'efiech, se metèm en despart lo tèrme en x44 dins l'expression condensada d'aqueu tèrme, es possible d'escriure :
Arsèni Iatseniok
thumb|250px|Arseni Iatseniok en 2011 Arsèni Petròvych Iatseniok (en ucraïnian: Арсеній Петрович Яценюк; en transcripcion internacionala Arseniy Yatseniuk; Chernivtsi, 22 de mai de 1974) es un jurista, economista e politician ucraïnian. Ocupèt la foncion de Ministre d'Economia dins lo govèrn ucraïnian de 2005 a 2006 e foguèt puèi Ministre dels Afars Estrangièrs en 2007 e president del Parlament ucraïnian de 2007 a 2008. Es actualament un dels menaires del segond partit mai important del país Batkivshchyna.
Vingilot
Lo Vingilot es doncas un batèu blanc bastit per Eärendil, amb l'ajuda de l'elf Cirdan, creat per crosar Belegaer, la Granda Mar, e arribar fins a Valinor, a l'òest, pendent la primièra epòca de la Primièra Edat. Amb Eärendil, i a tanben tres marins; Aerandir, Erellont e Falathar.
Arsèni Iatseniok
Aguèt un ròtle primordial dins las manifestacions EuroMaidan de 2013 ostilas al govèrn de Víktor Ianokòvych.
Es actualament, e dempuèi lo 27 de febrièr de 2014, lo primièr ministre interin d'Ucraïna dins lo govèrn d'Oleksandr Torchýnov.
Vingilot
Sul naviri, Eärendil amassèt la siá femna Elwing (amb forma de chòt) que fugiguèt del Chaple del Sirion pels filhs de Fëanor. Lo viatge contunharà fins a Valinor, ont arribarà l'an 542 e serà recebut pels Valar.
Quand los Valar decidisson tanben salvar la Tèrra Mejana e luchar contra Morgoth, Eärendil pòt pas pus tornar a la Tèrra Mortala car agachèt la Lutz d'Aman. Alavetz causiguèt demorar amb los elfs e volar al cèl amb lo Vingilot. Eärendil sonque baissarà a la Tèrra mejana un solet còp, aprés la batalha finala de la Guèrra de la Granda Colèra, quand luchèt amb lo Vingilot contra l'òrre drac Ancalagon lo Negre. Aprés aquel jorn Eärendil viatja totjorn pendent la nuèch sul Vingilot, coma una estela que dòna de lutz e d'espèr als Pòbles Liures (Los òmes, los elfs e los nans). Susvelha que Morgoth pòsca jamai tornar a Arda e aquò es fach dempuèi Solelh Colc fins a la nòva naissença del Solelh.
Relativitat generala
Movement deis objèctes
thumb|right|Exemple de representacion de la desformacion dau continuum espaci temps engendrada per una [[massa.]] thumb|right|Exemple de geodesicas dins un espaci de doas dimensions.
Det pichon
Lo det pichon (var. pichòt, pichin, petit, menut?) o det menèl, det coïc o menor, es lo cinquen det de la man per l'Òme e los grands monins.
Relativitat generala
Movement deis objèctes
A partir dei coeficients gij, Einstein poguèt establir leis eqüacions dau camp gravitacionau dins lo continuum espaci temps. Remplaçant lei relacions eissidas de la mecanica newtoniana, permèton d'establir lei lèis de desplaçament d'un objècte « liure ». Pasmens, aqueu problema se complica quand observam que l'objècte es eu meteis l'origina d'un camp gravitacionau. Per o resòuvre, es donc introducha la nocion de « còrs d'espròva » qu'es una entitat pron pichona per engendrar un camp gravitacionau negligible a respècte dau camp gravitacionau creat per l'ensemble dei massas vesinas. Dins lo quadre de la relativitat generala, una tala particulara auriá una trajectòria especifica que seguís la corbadura de l'espaci temps. Dicha « geodesica », es una generalizacion de la nocion de drecha en geometria euclidiana.
José Cabanis
Biografia
Remadat de çò dels jesuistas, ont fasiá d'estudis de filosofia, José Cabanis estudia alara dins un licèu de Tolosa, ont a per professors Georges Canguilhem e Vladimir Jankélévitch. Obten un licéncia en drech e unae licéncia de filosofia. En 1943 es requisicionat, e s'en va en Alemanha al títol del STO: ven obrièr dins una usina d’armament fins a 1945.
Relativitat generala
Verificacions experimentalas e prediccions
Après sa publicacion, la relativitat generala foguèt verificada per mai d'una experiéncia. Permetèt tanben d'interpretar d'autrei fenomèns qu'èran demorats inexplicats avans sa publicacion.
Det pichon
Lo det pichon a una foncion importanta dins la presa en man d'un objècte; permet atal d'estabilizar la presa per que l'objète pres se pòsca pas mòure. Amb l'indèx e lo poce oposable, le det pichon aguèt un ròtle indispensable dins l'evolucion umana e sa capacitat a utilizar d'aisinas.
José Cabanis
Biografia
De retorn en França, contunha sos estudis e redigís una tèsi de doctorat en drech sus « L’organizacion de l’Estat segon la Republica de Platon e la Politica d’Aristotèl ». Ven avocat e expèrt a la cort d'apellacion de Tolosa, mas li agradan pas gaire aquestas activitas. Se retira dins l’escritura que pren una bona partida de sa nuèch. Après aver escrit una desana de romans e unes ensags, dintra a l’Acadèmia francesa, lo 21 de junh de 1990. Son espasa d’academican èra de las armas de Balmar.
Relativitat generala
Lo movement orbitau de Mercuri
thumb|right|[[Fotografia d'un transit de Mercuri en 2016.]]
José Cabanis
Òbras
José Cabanis donèt, de viu, de sos archius pes periòdes anant de 1954 a 1994 a la bibliotèca de Tolosa.
Relativitat generala
Lo movement orbitau de Mercuri
L'explicacion dau movement orbitau de Mercuri foguèt un premier succès de la relativitat generala en 1916. L'influéncia gravitacionala dei planetas entraïna de perturbacions leugieras d'orbita que son fòrça visiblas au nivèu dau perihèli (ponch d'una orbita pus pròche dau Soleu). La mecanica classica èra capabla de predire aquelei perturbacions per totei lei planetas franc de Mercuri. D'efiech, lei calculs obtenián una avança de 5,557,62" cada sègle qu'èra diferenta de la valor observada (560,073"). Coneguda dempuei 1765, aqueu fenomèn èra inexplicat au començament dau sègle XX.
José Cabanis
Omenatges
La vila de Tolosa donèt son nom a sa mediatèca màger. Lo darrièr grop escolar de Balmar pòrta son nom.
Relativitat generala
Lo movement orbitau de Mercuri
En aplicant la relativitat generala a la trajectòria de la planeta, Einstein poguèt considerar Mercuri coma una « particula d'espròva ». Aquò entraïnèt l'aparicion d'un tèrme suplementari que correspondiá a l'avança suplementària de la planeta au perihèli. Permetèt d'invalidar una ipotèsi anciana, formulada per l'astronòm Urbain Le Verrier (1811-1877), a prepaus de l'existéncia d'una planeta, dicha Vulcan, entre Mercuri e lo Soleu.
La desviacion de la lutz per lo camp gravitacionau dau Soleu
thumb|right|[[Fotografia de la crotz d'Einstein ont una galaxia produtz quatre imatges diferents dau meteis quasar.]]
Una segonda importanta experiéncia de verificacion de la relativitat generala aguèt luòc en 1919. Una còla dirigida per l'astrofisician Arthur Eddington (1882-1944) capitèt de fotografiar l'amàs deis Iadas a una posicion inabituala durant un eclipsi solar totau. Se la validitat dau resultat foguèt contestada en causa de la qualitat febla deis imatges d'Eddington, d'autreis experiéncias similaras permetèron d'obtenir de pròvas pus claras.
Mesura de la frequéncia d'oscillacion d'un atòm
Una tresena verificacion experimentala es fondada sus la mesura de la distància entre dos ponchs vesins P e P’ presentada dins la partida precedenta. Dins certanei cas, es possible que lei ponchs agan una ò doas coordenadas identicas (per exemple, x1 e x2). Per exemple, pòu èsser lo cas se P e P’ son dos eveniments se debanant au meteis endrech a de temps leugierament diferents t e t + dt. Dins aqueu cas, la mesura de la « distància » ds entre lei dos eveniments subís de simplificacions car lei dos ponchs partejan de coordenadas identicas. Ansin, dins lo continuum espaci temps e dins lo sistèma de referéncia chausit, l'expression s'escriu :
Per un observator liat au ponch P amb un relòtge marcant lo temps t, lei dos eveniments son simplament doas indicacions de temps, t e t + dt, separadas per la racina carrada de :
En revènge, per un observator liat au ponch Q liat a un referenciau alunchat e amb un relòtge marcant lo temps T, la distància vèn :
Coma lei coeficients gij despendon dau camp gravitacionau, avèm generalament : g_{00}(P) ≠ g_{00}(Q)
En comparant lei doas expressions de ds², s'obtèn alora la relacion :
Ansin, se g_{00}(P) ≠ g_{00}(Q) alora dT ≠ dt.
Aquela experiéncia pòu èsser realizada dins lo Sistèma Solar en utilizant l'oscillacion d'un atòm coma basa dau relòtge. D'efiech, un atòm es un oscillator caracterizat per una frequéncia caracteristica ν0 a l'origina d'un raionament de longor d'onda c/ν0. Lo periòde entre doas oscillacions es alora egau a dt = 1/ν0 per un observator plaçat a proximitat de l'atòm e a dT = 1/ν per un observator alunchat. La relacion precedenta vèn alora :
Relativament febla, aquela valor pòu èsser mesurada experimentalament en prenent un atòm situat sus lo limit dau disc solar.
Modèls d'Univèrs
A la publicacion de la teoria de la relativitat generala, l'Univèrs èra supausat estacionari. Ansin, Einstein introduguèt dins sei formulas un tèrme, dich constanta cosmologica, per corregir lei tèrmes entraïnant una expansion. Pasmens, dins lo corrent deis ans 1920, lei pròvas experimentalas d'una expansion se multipliquèron. Una metrica especiala, la metrica de Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker, foguèt ansin desvolopada per descriure un Univèrs en expansion. Pasmens, totei lei paramètres necessaris son pas encara coneguts, çò qu'empedís de determinar la morfologia de l'Univèrs.
Traucs negres
thumb|right|[[Fotografia dau trauc negre centrau de la galaxia M87 en 2019.]]
En 1916, la descubèrta de la metrica de Schwarzschild permetèt de definir, per leis objèctes esferics,
Après la metrica de Schwarzschild en 1916, apareguèt dins leis eqüacions l'existéncia dau rai de Schwarzschild, caracteristic deis objèctes esferics. Se lo rai de la massa es inferior a aquela distància, de fenomèns particulars apareisson car, per un observator exterior, leis objèctes e lei relòtges s'i arrestan e, en fòra dei fenomèns gravitacionaus, ges d'informacion sembla capabla de sortir de la zòna de Schwarzschild, compres la lutz. De mai, la massa centrala es unicament decelabla per seis efiechs gravitacionaus.
Dich trauc negre, un tal objècte foguèt inicialament considerada coma un astre teoric e absurb que marcava un limit de la relativitat. Pasmens, a partir de la fin deis ans 1930, la possibilitat d'una existéncia reala emergiguèt, confiermada per la descubèrta dei premiers sistèmas binaris assostant un objècte sorn e massís (Cygnus X-1 en 1964). Puei, lei descubèrtas se multipliquèron fins a la premiera fotografia d'un trauc negre en 2019. Dins aquò, aqueleis objèctes son encara fòrça mau coneguts e presentan un problema important per la relavitiat qu'a de dificultats per descriure un còrs massís concentrats dins un ponch unic.
Ondas gravitacionalas
A la publicacion de sa teoria, Albert Einstein aviá previst l'existéncia d'ondas gravitacionalas, se desplaçant a la velocitat c, engendradas per lei massas acceleradas. En 1934, l'existéncia d'una particula elementària, dicha graviton, foguèt egalament imaginada coma boson d'aquela fòrça. Aquela prediccion establiguèt ansin un parallèl amb l'electromagnetisme qu'es a l'origina d'ondas electromagneticas formadas de fotons.
La cèrca d'aqueleis ondas foguèt malaisada e Einstein dobtèt finalament de son existéncia. Pasmens, en 1993, d'observacions menadas sus lo pulsar binari PSR B1913+16 per lei fisicians Russell Alan Hulse (nascut en 1950) e Joseph Hooton Taylor (nascut en 1941) permetèron d'obtenir un premier indici indirècte que foguèt finalament confiermada en 2015 a partir de mesuras realizadas sus dos traucs negres.
Mediatèca José Cabanis
drecha|vinheta|Vista exterior de la mediatèca La mediatèca José Cabanis se situa dins lo quartièr Marengo a Tolosa, en plaça de l'anciana escòla veterinària de Tolosa desmoliada en 1965. Aquèsta òbra de biais monumental foguèt concebuda pel cabinet d'arquitectura de Jean-Pierre Buffi associat al cabinet d'arquitectura tolosenc Séquences et Architectes Associés. La mediatèca dobèrta dempuèi 2004, sa realizacion data de 2002-2003.
Rebecca Black
thumb|Rebecca Black Rebecca Renee Black es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Mediatèca José Cabanis
Arquitectura
drecha|vinheta|Sos l'arca de la mediatèca En forma d’arca, lo bastit cntunha l’axe de l’avenguda en fàcia de que se trapa en daissant visible una partida de la perspectiva que se podava veire abans la construccion sus l’avenguda Jòrdi Pompidor. Los dos volums que compausan las colomnas d'aquesta arca asimetrica an de vocacions diferentas : aquel de drecha, mai larga, abriga la quita mediatèca alara qu'aquel d'esquèrra aculhís de locals comercials o institucionals. Los dos volums son ligats dins los aires per un bèlvéser que dona sus un panoramà sus la vila amb la plaça Wilson, de l’autre costat de l’avenguda Joan Jaurès. Cada blòt es tanben ligat jos tèrra un malhum menant als transpòrts de la vila: la gara dels trens, de buses locals e regionals e lo mètro. La dintrada de l'arca es barrada per un jardin que davala fins al nivèl del mètro per donar de lutz a la bibliotèca per enfants, mas una planca far la continuïtat de la carrièra e permet d’accedir a las dintradas dels bastits situadas jos l’arca. Las faciada abans e rèireson cobèrta de veire sus que se superpausan des parasolelh constituits de bendas en tèrra cuècha. En mai de lor foncionalitats de regulacion termica, aqueles panèls vòlon de ritmar la faciada e de reproduire la color dels telats e parets de la vila en brica roja.
Bussy-la-Pesle (Nièvre)
Bussy-la-Pesle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Mediatèca José Cabanis
Arquitectura
Dedins, un potz cavat suls quatre primièrs estatges e lo sossòl dona al bastit una bona nautor. Cada estatge es ligat per un grand escalièr en espirala que la forma elicoïdala ven apiejar l’efièch de verticalitat. Cada estatge a un tèma :
Bussy-la-Pesle (Nièvre)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mediatèca José Cabanis
Chifre màgers
Se pòt consultar l'ensemble dels rapòrts d'activitat sul site Internet de la Bibliotèca de Tolosae e sus site de l'ENSSIB
Voivodat de Cujàvia e Pomerània
Lo voivodat de Cujàvia e Pomerània (en polonés : Województwo kujawsko-pomorskie) es un voivodat de Polonha. Foguèt creat lo 1 de genier de 1999. Son capluòc es Bydgoszcz mai lo sèti de la dieta se situa dins la vila de Torun. Ten una superfícia de 17,969 km² e teniá en 2010 2,877,000 abitants.
Argol
Argol en breton ( Argol en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Fins a la fin de la, començament de la , los religioses exercissián un ministèri actiu en tota la region. A la reforma de Grégoire VII, la évêché de Cornouaille va prédominer. Es aital coma lo abbé de Landévennec reivindica lo títol de recteur primitif de totas las parròquias ont los sieus fraires exercissián per endavant lo ministèri pastoral. I aguèt nomenat recteur primitif de Argol, Telgruc, Edern, Dinéault, Châteaulin e Crozon fins en 1363, data #qu'aquela parròquia #passar jos l' autoritat d'un li pòrti a el de Rohan #que la #metre al avesque de Cornouaille.
Argol A conegut per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas en 1675.
Jusqu'à la fin du, début du , les religieux exerçaient un ministère actif dans toute la région. À la réforme de Grégoire VII, l'évêché de Cornouaille va prédominer. C'est ainsi que l'abbé de Landévennec revendique le titre de recteur primitif de toutes les paroisses où ses moines exerçaient auparavant le ministère pastoral. Il fut nommé recteur primitif d'Argol, Telgruc, Edern, Dinéault, Châteaulin et Crozon jusqu'en 1363, date à laquelle cette paroisse passa sous l'autorité d'un duc de Rohan qui la remit à l'évêque de Cornouaille.
Argol est connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges en 1675.
Avant 1982, Argol englobait tout le territoire de Telgruc-sur-Mer, Landévennec, et Trégarvan.
Villemorin
Villemorin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Anular (anatomia)
thumb|L'anular
L'anular (popularament lo det de l'anèl, l'esposelet) es lo quatren det de la man pe l'Òme e los grands monins, situat entre lo det long e l'auricular. Son nom ven de anèl, perque es un det que pòrta l'anèl del maridatge.
Lo nom
Lo nom ven del fach qu'es a aquel det que pòrta mai sovent los anèls e las bagas, subretot l'aliança, simbolizant lo maridatge. Segon una cresença egipciana transmesa pels Romans, una vena, Vena Amoris (« Vena de l'amor »), passa dins aquel det de la man esquèrra e va dirèctament al còr. Dans dins d'autres langas, lo sens es diferent:
Villemorin
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Xavier de Maistre
thumb|Xavier de Maistre ambé l'Orquèstra de [[Guangzhou]] Xavier de Maistre (Tolon, lo 22 d'octòbre de 1973) es un arpista provençau.
Justin Bieber
vinheta|Justin Bieber (2015) Justin Drew Bieber (London, Ontàrio, 1 de març de 1994) es un cantaire canadian. Foguèt descobèrt en 2008 aprèp d'aver mandat qualques vidèos sus Youtube.
Xavier de Maistre
Comencèt l'estudi de l'arpa a 9 ans. Contunhèt seis estudis a París e recebèt en 1998 lo premier prèmi dau concors internacionau d'arpa de Bloomington e, subran, intrèt dins l'Orquèstra Filarmonica de Viena.
Coma mèstre, a manada una carrièra fòrça perstigiosa puei que fins ara ensenhèt l'Acadèmia de Musica de Hamburg e donèt de master class au London's Trinity College of Music, a la Juilliard School de musica a Nòva York e a l'Univesitat Toho de Tokyo.
Coma interpret trabalha ambé lo labe Sony e a inovat en transcriure e adaptar per l'arpa de novèu repertòri ambé de compositors coma Antonio Vivaldi (qu'escriguèt jamai per l'arpa), la Moldau de Bedřich Smetana,Joaquín Rodrigo, Alberto Ginastera o òbras de Joseph Haydn e de Mozart que fuguèron pas inialament escricha per l'arpa.
Liame extèrne
Site oficiau
Thorey-sous-Charny
Thorey-sous-Charny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Cisèus
De cisèus (var. cisèls, ciseus, estalhons, estalhants, talhants ) son un otís que permet de copar netament divèrsei materiaus. Probablament apareguts vèrs 1500 avC en Egipte, lei cisèus se difusèron dins lei regions vesinas e èran d'objèctes corrents en Euròpa e en Asia au sègle IX apC. La concepcion actuala es relativament anciana qu'apareguèt probable au sègle I apC dins l'Empèri Roman.
Thorey-sous-Charny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cònsol actual madame Jocelyne LARCIER
Anular (anatomia)
Biologia
L'anular es lo primièr det a se formar pendent lo desvelopament del fètus.
Mercé a l'indici de Manning, lo rapòrt entre la longor de l'indèx e aquela de l'anular permèt de determinar dirèctament lo sèxe d'un individú. Aquò permetèt a una equipa del CNRS de determinar l'apartenéncia sexuala de las emprentas de la mans trobadas dins las espelugas preïstoricas de Gua Masri, a Bornèo, e de l'Espeluga crosquer, près de Marselha.
Justin Bieber
Despuish 2023, que partatja la soa vita dab ua certana Elsa L.
Jean-Léon Gérôme
thumb|left|Jean-Léon Gérôme
Villemorin
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Pampa
thumb|300px|Païsatge tipic de la pampa argentina al nivèl de la granda plana del centre.
La pampa (en quíchoa « plana ») es un mitan natural que forma un biòma du tipe pradas, savanas e brossas temperadas. Es una plana fertila cobèrta d'èrba mas sens arbres.
Se nomana tanben "las pampas" o "la pampa" la vasta region geografica d'America del Sud onte aquel mitan s'spandís, que cobrís una zona d'aperaquí  inclusent las províncias argentinas de Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, Córdoba, Uruguai e Rio Grande do Sul al Brasil. Aquelas vastas planas s'acaban amb la cordilhièra Ventiana prèp de Bahía Blanca (Argentina) a de naut. En Argentina, aquèl tèrme permet de distinguir doas grandas sosregions, la « Pampa de las planas » e la « Pampa de las valadas » (o sierras).
Lo clima es plojós de 600 a 1200 mm per an tot lo long de l'annada, fasent de sols apropriats a l’agricultura. Se pòt distriar, segon la pluviositat, una pampa umida, al nòrd de Bahía Blanca, favorable a las culturas vegetalas, e una pampa sèca, que s'espandís cap a Patagònia.
Clima
Son clima, coma dins totas las regions temperadas o subtropicalas umidas, es naturalament cambiadís. Los ivèrns son de frescs a doces e los estius son fòrça cauds e umids.
Las precipitacions son gaireben uniformas tot lo long de l'an, mas un pauc mai abondantas en estiu. Las precipitacions annadièras son mageras prèp de las còstats e merman de contunh cap a l'oèst a l'interior de las tèrras. La pluèja, a la fin de prima e en estiu, tomba en lavacis brevas e poserosas e de d'auratge. Lo rèsta de l'an, gaireben totas las pluèjas se produson quand de fronts fregs e de depressions de tempèsta dintran en contacte.
En ivèrn, alara lo freg provòca sovent de geladas nuechencas, i a gaireben pas de nevada.
La flora: estèpa e prada
D'encendis frecants fa que solas las pichonas planas coma l'èrba capitan de butar, e los arbres son pas qu'excepcionalament presents.
Los tipes de vegetacion dominants son las pradas perenas e l'estèpa erbosa que las espècias erbacèas du genre Stipa son fòrça remarcablas. L'« èrba de la pampa » (Cortaderia selloana) es una espècia simbolica de las pampas. La vegetacion se compausa tipicament d'èrbas perenas (presentas tot l'an).
Les pampas son lo domèni d'une granda varietat d'espècias autoctonas, pasmens s'i a pas d'arbres endemics, levat lo long dels rius importants. Existís l'ombú o belombra, un arbre erbacèu de talha fòrça granda e la sola interrupcion dins aquel païsatge monotòn.