cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cinquena Republica
La Cinquiena Republica es l'actuala forma del regim republican en vigor en França. Succedís, lo 4 d'octobre de 1958<time class="nowrap date-lien" datetime="1958-10-04" contenteditable="false">, a la Quatrena Republiquca, instaurada en 1946. Trenca la tradicion parlementària de la Republica francesa per favorizar lo ròtle del poder executiu.
Es regida per la Constitucion del 4 d'octobre de 1958, aprovada per via referendària. Son instigator n'es Charles de Gaulle e ne venguèt lo primièr president elegit. La Cinquena Republica, que fa sos 57 ans en 2015, es lo regime republican francés mai estable après la Tresena Republica (1870-1940). Qualificat de regim semipresidencial a causa dels poders autrejats al president de la Republica que la legitimitat ven del sufragi universal dirècte, instaurat per referendum en 1962, atal foncionèt pedent tres periòdes de coabitacion dempuèi 1986.
Bassa Califòrnia (estat)
La Bassa Califòrnia (Baja California en espanhòl) es un dels 31 estats que constituisson Mexic. Es localizat a l'extrèm nòrd-oèst del país, i a la mitat del nòrd de la peninsula omonima.
Cinquena Republica
Realizacion
La crisi de mai de 1958, provocat pel putsch d'Algièr menat per l'armada, menèt al poder lo general Charles de Gaulle. Nomenat president du Conselh lo <abbr class="abbr" title="Premier">1èr <abbr class="abbr" title="Premier">  de junh de 1958, obtenguèt del Parlament, dos jorns mai tard, l'autorizacion de far redactar una novèla Constitucion. Alara qu'aquela de 1946 aviá estat preparada per una Assemblada constituenta elegida exprès, la Constitucion de 1958 foguèt redigida jos l'autoritat del govèrn per una equipa menada per Michel Debré (Gardia dels Sagèls e futur Primièr ministre). Lo projècte foguèt alara aprovat per referendum (82,60 % d'« Òc » ) lo 28 de setembre de 1958, e venguèt la Constitucion del 4 d'octobre de 1958 sovent nomenada Constitucion de la Cinquena Republica.
Bassa Califòrnia (estat)
L'estat confronta al nòrd los Estats Units d'America, a l'oèst l'ocean Pacific, a l'èst Sonora e la mar de Cortés (tanben nomenat golf de Califòrnia) e al sud la Bassa Califòrnia Sud.
L'estat a una populacion de 2,7 milions d'abitants, que prèp de 75% vivon dins las ciutats frontalièras de Mexicali e Tijuana. L'estat es dividit en cinc municipis.
Cinquena Republica
Realizacion
De juristas afirman que la realizacion de la Cinquena Republica se faguèt seguent una procedura non constitucionala e deu èsser considerada coma un còp d'Estat : en efièch, dins la Quatrena Republica i aviá pas la possibilitat de modificar la Constitucion per referendum. Mas, de biais general, se considèra que l'exercici del « drech sobeiran del pòble de dispausar del meteis », exprimit a l'escasença per via referendària, preval sul tèxte constitucional.
En vertut de la lei constitucionala del 3 de junh de 1958, lo Parlament exigiguèt que lo projècte de Constitucion respectèsse cinq principis. « Sol lo sufragi universal es la font del poder », atal èra forragetada de facto l'idèa d'una cambra socioprofessionala compausada de delegats de las organizacions patronalas, sindicalas e de las associacions, projècte defendut par De Gaulle dins son discors de Bayeux en 1946. Lo tèxte deu tanben respectar lo principi de la separacion dels poders e aquel de la responsabilitat del govèrn fàcia al Parlament, trach distinctiu del regim parlamentari. L'indépendéncia de l'autoritat judiciària deu èsser garantida, e fin finala « devon èsser organizats los rapòrts de la Republica amb los pòbles que li son associats ».
La Cinquena Republica balha un poder màger al president de la Republica. Dins son discors davant lo Conselh d'Estat, lo 27 août 1958, Michel Debré indica que lo « president de la Republica deu èsser la clau de vòlta del nòstre regim parlamentari », es a dire un arbitre eficaç susceptible d'intervenir per assegurar lo bon foncionament dels poders publics quand aquel es menaçat. Mejans los seus « poders propris », es a dire los seus poders discrecionariss non somés a una contrasignatura ministeriala (novelum màger de la Constitucion del 4 octobre 1958 ), pòt obrir las vias per resòlvre un conflite fasent prejudici al foncionament dels poders publics. Atal, « lo president de la Republica, cossí se cal, a pas d'autre poder qu'aquel de sollicitar un autre poder ». Aquel arbitratge presidencial enforçat s'inscrich dins l'encastre del projècte de racionalizacion del parlamentarisme portat per Michel Debré e qu'es concebut per permetre al govèrn d'assegurar sa mission quitament en l'abséncia d'una majoritat parlamentària establa e disciplinada. En efièch, « a causa qu'en Françe l'estabilitat governamentala pòt resultar d'en primièr de la lei electorala, se cal resultar al mens en partida de la reglamentacion constitucionala, e vaquí que dona al projècte son explicacion decisiva e sa justificacion istorica ». Mas, lo fach majoritari e la concepcion extensiva que los titulars successius de la foncion presidenciala faguèron de lors poders modifiquèron de biais prigondament l'equilibri del régime.
Cap a l'eleccion del president al sufragi universal
En mai, lo tèxte votat en 1958 introduch un novelum dins lo biais d'elegir lo president de la Republica, de per abans elegit per la reünion de l'Assemblada nacionala e del Senat. Demorava en memòria l'election laboriosa de 1954, ont calguèt fins a tretze vòtes per que los deputats e senators s'acordèsson sus la candidatura de René Coty. Atal la Constitucion confiava dins un primièr temps l'eleccion del president de la Republica a un collègi de gaireben 80000 grands electors (deputats, senators, conselhiès generals, consols màgers e delegats). Aquel sistème foguèt utilizat pas qu'un còp lo 21 de decembre de 1958, per l'eleccion de Charles de Gaulle.
Un referendum foguèt organizat en 1962 pel president de Gaulle per modificar encara lo biais d'elegir lo president de la Republica. Introduch lo principi de son eleccion al sufragi universal dirècte. Lo primièr vòte d'aquela mena se faguèt en 1965 e s'acabèt amb la nòva eleccion de de Gaulle.
Aqula eleccion del president de la Republica al sufragi universal dirècte, amb que s'apond l'apareisson del fach [//fr.wiktionary.org/wiki/majorité majoritari], modifica prigondament lo foncionament de las institucions : aparareguèron las nocions de « presidencializacion del poder »  e de « coabitacion ». Elegit al sufragi universal dirècte, es a dire pel pòble directament, lo president de la Republica beneficia d'una legitimitat democratica en concurréncia a aquela de l'Assemblada nacionala.
L’eleccion del president al sufragi universal mena a la personificacion del poder. L’obligacion de causir entre dos candidats al segond torn la promòu. Lo vte majoritari a las legislativas incita los partits a far d'alianças preelectoralas per èsser presents al Parlament e confirma la bipolarizacion de la vida politica. La dissoludion discrecionària enforça l’autoritat del president e aumenta la disciplina parlementària. Lo cumul d'aquelas règlas promòu la presidencializacion del regim que se trapa sonque parcialament dins las autras democracias europèas.
Mas, la bipolarizacion de la vida politica foguèt plenament formada sonqu'a la fin de la presidéncia de François Mitterrand, qu'incarna lo primièr l'alternança al cap del regim. Aquel fenomèn es en contradiccion amb la volontat primièra del general de Gaulle, que volgava acabar amb la preponderança dels partis, coma resuma l'universitari Bastien François :.
L'equilibri dels poders : novèlas practics
alt=Organigramme des institutions de la République|thumb|Organigrama de las institucions de la <abbr class="abbr" title="Cinquième">Va <abbr class="abbr" title="Cinquième"> Republica. La <abbr class="abbr" title="Cinquième">Va <abbr class="abbr" title="Cinquième"> Republica es un regim parlementari dotat d'un poder presidencial fòrt : lo poder executiu collabora amb lo poder legislatiu dins l'encastre d'un sistèma de separacion sopla dels poders. A la diferéncia del regim presidencial (coma als EUA, e Mexic) ont ambedos poders son estrictament separats, en França, cada poder dispausa sur l'autre d'un mejan de pression : La majoritat dels constitucionalistas franceses considèra que la <abbr class="abbr" title="Cinquième">Va Republica es un regim parlementari monista perque dispausa que lo govèrn es responsabla debans lo Parlament (o mai presisament l'Assemblada nacionala que, en vertut dels  e 50, es la sola d'ambedoas cambras a poder capvirar lo govèrn), alara que lo president de la Republica exercís pas qu'una foncion d'arbitratge  sens poder revocar lo Primièr ministre. En efièch, segon l', lo cap de l'Estat pòt pas acabar amb la foncions del cap del govèrn que.
Mas, d'autes constitucionalistas, coma Maurice Duverger, penson que la Cinquena Republica conéis un biais de foncionament tròp atipic al respècte d'aquel dels autres regims parlamentaris contemporanèus, subretot a causa de l'empresa exercida, de fach mai que de drech, pel cap de l’Estat sul poder executiu. Duverger elaborèt alara la categoria dels « regies semipresidencials », ont serián combinats tres criteris : la responsabilitat governamentala debans lo Parlament, l'election del cap de l’Estat al sufragi universal dirècte e la detencion pel cap de l’Estat de poders propris non someses a la contra signatura ministeriala. La Cinquena Republica pareissariá alara a la Republica de Weimar, la Finlàndia, lo Portugal, l'Àustria, l'Irlanda.
Jol vam de Charles de Gaulle e a causa del contèxte de crisi pendent que la <abbr class="abbr" title="Cinquième">Va <abbr class="abbr" title="Cinquième"> Republica foguèt establida, lo president de la Republica s'erigiguèt en cap del poder executiu. Foguèt en demanda expressa del cap de l'Estat que lo Primièr ministre Michel Debré demissionèt en abril de 1962. Foguèt alara remplaçat per Jòrdi Pompidor, qu'èra pas un elegit mas un ancian collaborator du général de Gaulle. Aquela tendéncia a rl'enfortiment dels poders del president de la Republica plan al delà de sa sola foncion d'arbitratge se confirmèt a la davalada de 1962 amb la revision de de la Constitucion instituissent l'election presidenciala al sufragi universal dirècte. Alara, en periòde de concordança de las majoritats presidenciala e parlementària, la <abbr class="abbr" title="Cinquième">Va <abbr class="abbr" title="Cinquième"> Republica paréis a regim parlementari dualista ont lo Primièr ministre es responsable tanben, de fach mas pas de drech, dabans lo cap de l'Estat que pòt l'incitar a demissionar (foguèt lo cas per exemple per J. Chaban-Delmas, P. Mauroy, É. Cresson, M. Rocard e J.-P. Raffarin). Sul plan formal, jamai foguèt revocat lo Primièr ministre pel president.
Mas, la majoritat dels constitucionalistas franceses considèra que los regims dichs « semipresidencials » constituisson pas qu'una sosvarianta de la familha dels regims parlementaris, del moment que lo govèrn i es responsable dabans le Parlament. Ultraminoritària dins la doctrina, la constitucionalista Marie-Anne Cohendet, per exemple, los nomenèt « regims parlementaris birepresentatius ».
Quand las majoritats parlementàrias e presidencialas son antagonistas (coabitacion), lo govèrn es pas mai ligat al president mas sonque al Parlament en que posa sa legitimitat. Alara tornam a una lectura monista de la Constitucion alara que lo cap de l'Estat conserva de biais cotumièr un drech de gaita sul « domèni reservat » (afars estrangièrs e militars) que tend a venir alara un « domèni partejat » (es perque ambedos caps de l'executiu se presenton ensems dins las cimas internacionalas). Pel rèste, e segon l', lo govèrn determina liurament e mena la politica de la nacion. Fins ara passèron tres coabitacions : las doas primièras jols mandats de François Mitterrand, entre 1986 e 1988, puèi entre 1993 e 1995, e la tresena jos la presidéncia de Jaume Chirac entre 1997 e 2002. Los periòdes de coabitacion demoran pro marginalas dins l'istòria del régime (nòu ans al total). La Constitucion de 1958 daissa pro de libertat d'interpretacion per que lo poder i demore tan estable qu'en periòde de concordança de las majoritats presidencialas e parlementàrias, quitament se la collaboracion entre cap de l'Estat e cap del govèrn foguèt pas totjorn aisida (coma lo refús del president Mitterrand de signar d'ordonnanças lo 14 de julhet de 1986). centre|thumb|Las institucions de la <abbr class="abbr" title="Cinquième">Va <abbr class="abbr" title="Cinquième"> Républica
Poders
L'eleccion del president de la Républica au Sufragi universal dirècte li balha una legitimitat politica granda. En mai la Constitucion atribís al president de la Republica de poders especifics que trencan amb lo ròtla sonque onorific que li èra daissat jos la Tresena Republica e laundefined<abbr class="abbr" title="Quatrième"> <abbr class="abbr" title="Quatrième"> Quatrena Republica.
La Constitucion francesa de 1958 prevei que lo president dispausa, d'un costat de podes que son dispensats de la contrasignatura ministeriala, e d'autre costat de poders someses a contresignatura:
Govèrn
Tòca al govèrn de « determinar e menar la politica de la Nacion », segon de la Constitucion de 1958.
Posicion del govèrn dins l'equilibri dels poders
Lo govèrn es responsable (e pòt èsser capvirar) dabans lo Parlament. En cas de majoritat presidenciala al poder lo govèrn seguís mai sovent (sens i èsser formalament obligat) las orientacions suggeridas pel president de la Republica mas dins le cas contrari dich de « coabitacion » (es a dire de preséncia en majoritat a  l'Assemblada d'una formacion que la causidas politicas son diferents d'aqueles del president en exercici) lo govèrn constituit definís la politica generala del país sens prene compte de las orientacions del president. Lo president demora pasmens garent del respècte de la Constitucion.
Composicion
Lo Parlament es constituit de l'Assemblada nacionala, compausa de 577 deputats, e del Senat, compausat de 358 senators.
Los deputats son elegits per cinq ans al sufragi universal dirècte. Los deputats son elegits al vòte uninominal majoritari amb dos torns. En 1986, foguèron elegits al vòte proporcional dins l'encastre dels departaments.
Competéncias
Los domènis de competéncia del Parlament son listat dins de la Constitucion. Mejans la lei, fixa l'ensems de las règlas sus : Lo Parlament determina tanben los principis fondamentals: Encara, lo Parlament vòta : Tot aquó qu'escapa a aquel camp de competéncias torna al poder executiu.
Relacions entre las doas assembladas legislativas
La Constitucion prevei las modalitats d'arbitratge entre l'Assemblada nacionala e lo Senat. En cas de desacòrdi entre las doas assembladas, lo Primièr Ministre (en cas de lei prepausada pel govèrn) o los Presidents de las doas assembladas (en cas de lei prepausada pel Parlament) pòdon demandar la composicion d'una commission mixta paritària. En cas de fracás d'aquela commission, lo Primièr Ministre pòt demandar a l'Assemblada Nacionala d'estatuar de biais definitiu.
Contraròtle del respècte de las disposicions de la Constitucion
D'entre las decisions importantas mai recentas del Conselh constitucional, i a:
Modificacions de la Constitucion
Se cal destriar doas situacions:
Notas
<div data-cx-draft="true" data-cx-weight="339" data-cx-state="source" data-source="1026" class="references-small decimal" id="cx1026" style="" contenteditable="true"> <references group="N" />
Renaud Lavillenie
Renaud Lavillenie, nascut lo 18 de setembre de 1986 a Barbezieux-Saint-Hilaire (Charenta), es un atleta francés, especialista del Saut amb pèrga. Obtenguèt lo recòrd del monde de sa categoria lo 15 de febrier de 2014, en passar en sala a Donetsk en Ucraïna.
Pommerit-Jaudy
Peurid-ar-Roc'h en breton ( Pommerit-Jaudy en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Avenguda de Murèth – Marcel Cavaillé (tramvai de Tolosa)
Avenguda de Murèth – Marcel Cavaillé es una estacion de las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa.
Situacion sul malhum
Avenguda de Murèth – Marcel Cavaillé es situada sus las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa, entre las estacions Crotz de Pèira al sud-oèst, e Fèrre de Caval al nòrd-èst.
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 20 de decembre de 2013 dins l'encastre del perlongament Garona de la linha T1 del tramvai.
Accès e acuèlh
L'estacion es situada al centre de l'avenguda de Murèth, a proximitat de las carrièras Rapas e Gaston Fèbus. Es actualament l'unica estacion del malhum de tramvai a possedir un cai central.
Dessèrta
Lo primièr tram en direccion del Palais de Justícia es a 5h31, 5h55 en direccion de l'aeropòrt (linha T2) e 6h04 per Aeroconstellacion (linha T1).
Intermodalitat
I a pas d'arrèsts a proximitat d'aqueste estacion.
(354) Eleonora
(354) Eleonora es un asteroïde.
Sent Mauseris
Sent Mauseris (Saint-Maurice-les-Brousses en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los sent-mauseris.
Geografia
miniatura|centre|Situacion de Sent Mauseris en Nauta Vinhana
Renaud
thumb|Renaud en 2016 thumb|250px|Renaud en 2006 Renaud Pierre Manuel Séchan, conegut per son pichon nom Renaud (París, 11 de mai de 1952) es un cantaire popular francés, tanben autor compositor e actor. Sas cançons contenon sovent de criticas socialas e arribèron a generar cèrtas polemicas coma Miss Maggie, enregistrada en 1985 e espelida en single en 1986, qu'èra una mena de panflet virulent contra la primièra ministra anglesa d'aquel temps, Margaret Thatcher.
Musicalament, fa de cançon francesa a tèxte, en eredèr de los de las annadas 50 e 60 coma Georges Brassens o Mouloudji, cançon engatjada (Manhattan-Kaboul, Hexagone, Société tu m'auras pas, Déserteur, Deuxième génération, Marchand de cailloux), cançon umoristica (Laisse béton, Mon HLM, Marche à l'ombre, Mon beauf, Les aventures de Gérard Lambert, Ma chanson leur a pas plu) o simplament melancolica (Mistral Gagnant, Morgane de toi, Ma gonzesse, Chanson pour Pierrot, Manu) o alavetz d'influença fòlc americana (genre : Bob Dylan) en version francesa, dins l'esperit assumit de Hugues Aufray (Dès que le vent soufflera) ; se sarra tanben de temps en temps del rock vertadièr ambe tròces coma Jonathan, C'est mon dernier bal, Loulou, Allongé sous les vagues ou encara Docteur Renaud, Mister Renard.
A mai d'emplegar l'argòt, o lo verlan dins mantuna cançon, lo cantaire s'es clarament posicionat en favor de las lengas dichas regionalas de l'estat francés e sortiguèt en 1993 un album en picard Renaud cante el' Nord.
Lubomír Malý
Lubomír Malý (Praga, 6 de març de 1938 – Praga, 29 de setembre de 2022) foguèt un altista e professor de musica chèc.
Biografia
Comencèt en estudiant lo violon e passèt puèi a l'alto. Foguèt premiat al Concors Internacional d'Helsinki en 1962.
Ara trabalha en tant que professor al Conservatòri e a l'Acadèmia de Musica (Hudební a taneční fakulta Akademie múzických umění) de Praga.
Sos enregistraments son mai que mai en çò de Supraphon, Panton, EMI, Multisonic.
Madness
right|200px|thumb|Madness sus l'empont en França en 2010
Madness (folia) es un grop rock ska e pop britanic originari de Londres (Anglatèrra). Es justament la popularitat de Madness que faguèt descobrir lo ska al public al començament de las annadas 1980. La marca de fabrica sonòra de Madness es lo nutty sound, una mena de pop-ska a l'encòp festiva e melodica, plan accessibla.
Lor primièr single, The Prince, es tanben un omenatge a Prince Buster.
Puèi en 1979 Madness enregistra una autra represa de Prince Buster, un títol situat en fàcia B del 45 torns Al Capone de l'artista jamaïcan : One Step Beyond.
Aquel tròç One Step Beyond serà una de las mai gròssas capitadas de l'annada 1980, e es benlèu uèi encara lo títol mai emblematic de la discografia de Madness. Es aital que lo ska es estat popularizat, e aguèt al començament de las annadas 1980 un impacte cultural enòrme, per exemple, en França, la benda son del filme de 1980 Inspecteur la Bavure de Claude Zidi (ambe Coluche e Gérard Depardieu) es un tèma ska clarament inspirat de One step beyond.
Fin 1982 sortís l'album The rise and fall. Aquel album, de mai en mai pop e de mens en mens ska, es tornarmai una plan gròssa capitada populara, ambe entre autres lo tube de 1983, Our house, autra cançon emblematica de Madness.
Fin 1983, Mike Barson daissa lo grop e partís viure a Amsterdam.
1986 marca una virada musicala per Madness ambe la sortida de l'album Mad Not Mad, un album plan pop que s'aluenha definitivament de las sonoritats festivas e ska de la debuta.
Lo grop se separa après aquel album, per se reformar dos ans mai tard, en 1988, amb Chris Foreman, Lee Thompson, Chas Smash e Suggs, ambe en mai Jerry Dammers (èx Specials, aus clavièrs), Simon Phillips (a la batariá), Bruce Thomas (a la bassa) e Steve Nieve (als clavièrs). The Madness enregistra dos singles, I Pronounce You e What's That?, e un album novèl titolat The Madness, sens resson.
Bordalés (parlar)
Lo parlar bordalés èra una sos-varianta de la lenga occitana gascona. Se parla dens e alentorn de la vila de Bordèu, amei lo long de l'axe garonés - damb variantas - dinc au Marmandés. Tots aquestes parlars fòrman lo gascon girondin o nòrd-gascon. Lo gascon que se parlava a l'interior de Bordèu, a Bègla e sus la riba dreita de Garona se restaca aus sos-dialèctes gascons garonés. Lo gascon cubzagués, e dens una mendra mesura lo gascon libornés ne'n son que de las declinasons, gaitadas a la lutz d'una influéncia peiregòrda mei marcada (per lo Libornés çaquelà). Lo parlar gascon maritime dau País de Buish e lo gascon vasadés son d'autas varietats de nòrd-gascon dens lasquaus lo paradigme gascon generaument entendut es mei de conéisher, de mendre que l'anar panoccitan n'i es pas tant marcat. Los parlars de rencontra entre l'airiau de l'aglomeracion bordalesa, lo País de Buish e lo Medòc fòrman un ensemble gascon maritime landò-medoquin que comença de se rencontrar dau bòrn occidentau de l'aglomeracion bordalesa. Los parlars dau pròishe Entre-duas-Mars bordalés ne se destrigan gaire dau parlar bordalés. Au levant d'una linha que passa aproximativament entre Beishac-e-Calhau e Genissac, Sadirac e Crion, Quinçac e Haus, l'occitan locau 'trapa de las caracteristicas fonologicas pus especificas (vocalizacions daus -s- finaus a l'artigle masculin) que marcan lo solar de transicion entre nòrd-gascon e parlars lengadocians septentrionaus occidentaus (Haut-Agenés e Peiregòrd).
Lo còrpus gascon bordalés (de Bordèu e dau país bordalés) es l'un daus mei rishes e fornits de tot l'espaci d'òc, mes tanben probable lo mei desconeishut. De las rasons de causidas de politica culturala locala explican en partida aquera realitat. L'an illustrat autors coma Mèste Verdièr, Guilhèm Dadòr, Teodòr Blanc, Armand Lavache, Jan Lacor o encara Rogèr Romafòrt (Grith de Prat), cadun d'un parçan de l'aglomeracion bordalesa; Blanc, Lacor e Grith de Prat dens las varietats de l'oèst de Bordèu, influençadas prau medoquin, Dadòr e Verdièr en bordalés mei centrau, es a díser restacable ad un paradigme occitan transdialectau marcat per de las confusions entre los faiçonats d'isoglòsses, carrejants fòrmas mixtas gascon-nòrd-lengadocian o gascon-lengadocian coma dens Entre Duas Mars o ribèira de Garona dinc alentorn de Viraselh (Marmandés).
Fau notar, en efèit, una diferéncia entre los paraulís de la riba gausha, influençats per la fonologia landò-medoquina tanlèu passats los barris (tèxtes de Th. Blanc, J. Lacor, Gric de Prat e anonimes) practicant una lenga sud-medoquina, e los paròlis de Bordèu intra muros e riba dreita, marcats per una fonologia mei panoccitana fòrt bien representats per Verdièr, Lavacha, Dadòr e Espanhet.
Nòtas e referéncias
Essai grammatical sur le gascon de Bordeaux ou Guillaoumet debingut grammérien, Dador Guillaume, Maison Lafargue, Bordeaux, 1867. (Arch. Mun. de Bordeaux, BIB 7 A 17)
Pomerània
Pomerània (en polonés Pomorze, en alemand Pommern) es una region tradicionala de Polonha e d’Alemanha, en riba de la mar Baltica. Sei vilas principalas son Szczecin, Koszalin, Słupsk. Lei sòus paures de sei còlas moranicas son boscats o cultivats (sigau, trufas; elevatge boïn e porcin). Sobre la còsta i a de pòrts de pescha (Kołobrzeg, Łeba).
Istòria
Lo nom de Pomerània es la forma latinizada d’un mot eslau que significa «lo país long de la mar». Designava inicialament tota la còsta èst de la mar Baltica.
La region èra abitada despuèi lei sègles V e VI per d’Eslaus pagans. La Pomerània Orientala o Vistuliana visquèt larjament l’influéncia de la Polonha vesina; per quant a la Pomerània Occidentala, passèt al sègle XII sota la dominacion del margravi de Brandeborg e se germanizèt. Puèi la Pomerània Vistuliana, sonada tanben Pomerèlia, pertanhèt a Polonha puèi a Brandeborg. Annexada finalament per Prússia en 1772, formèt la província de Prússia Occidentala fins a 1919. Lo Tractat de Versalhas ne’n donèt la màger part a Polonha, mentre que Danzig deveniá vila liura. La Pomerània Occidentala, o Pomerània pròpriament dita, obtenguèt en 1529 l’immediatetat d’Empèri. Pasmens perdèt son independéncia al sègle XVII, que lei Tractats de Vestfàlia l’atribuiguèron a Suècia, que la deguèt abandonar en 1815 a Prússia.
Despuèi 1944, la partida de Pomerània situada a l’èst de l’Oder se tròba integrada a Polonha; la partida demorada alemanda es estada restachada a Meclemborg.
Celebritats
Lo grand pintor romantic Caspar David Friedrich nasquèt a Greifswald en Pomerània en 1774. La vila a d’uèi 67,965 abitadors. Es un pòrt de pescha, mas a tanben d’industria metallurgica, textila e agroalimentària. A tanben una centrala atomica e una universitat.
(355) Gabriella
(355) Gabriella es un asteroïde.
Hervé Lebreton
Hervé Lebreton (Blois, França, 6 de julh de 1971) es un ensenhaire e activista francés. Aqueste professor de matematicas se faguèt conéisser tre 2011 qu'amb son associacion "Pour une démocratie directe", fondada tres ans abans, capitèt d'obtenir los detalhs d'utilizacion de la resèrva parlamentària dels deputats e senadors franceses, abans ocultada.
Biografia
Hervé Lebreton nasquèt a Blois en 1971 dins una familha d'ensenhaires. Son paire es universitari e cercaire en espectroscopia. D'origina bretona e còrsa, cresquèt en Torena. Maridat a una regenta, e paire de doas filhas, aqueste ensenhaire de matematicas s'installèt en Occitània, a La Cepeda tre 1999, dins una bòria que renovèt.
Son activisme per la transparéncia budgetària comencèt del temps qu'èra en cò de sos parents a Tors e que decidiguèt per passar lo temps d'anar espepissar las deliberacions de la comuna. S'avisèt alara que dins los documents presentats i apareissián pas las indemnitats dels elegits. Gràcias als documents fornits en seguida, descobriguèt l'existéncia d'un fichièr que centraliza totas las deliberacions e los budgèts de las collectivitats. Decidiguèt puèi de luchar per lo far venir public e obtenir una transparéncia de las despensas dels elegits.
Creèt alara son associacion "Pour une démocratie directe" en 2008, e amb aquesta entamenèt tre 2011 una accion pr'amor d'obtenir d'informacion sus l'utilizacion de la resèrva parlamentària. Comencèt per o sollicitar al deputat de sa circonscripcion, lo socialista Jérôme Cahuzac que li faguèt pas cas. Se dirigiguèt puèi a la commission d’accès als documents administratius abans de pausar un recors davant lo tribunal administratiu.
Son combat per la transparéncia faguèt que venguèsse fichat pro lèu pels servicis policièrs del ministèri d'interior francés coma se n'avisèt en veire un policièr l'espiar, e aprèp que sa demanda de ficha foguèsse rebutada jol pretèxt qu'èra dins lo fichièr Seguretat de l'estat. Aprèp una segonda demanda de la CNIL aquel classament se vegèt anullat.
Fin finala, aguèt cèrt succès dins sa crosada que dos ans mai tard, lo 25 de junh 2013, recebèt los documents que lo tribunal administratiu aviá ordenat la publicacion de las donadas relativas a la resèrva per l'an 2011 (150 milions d'èuros au total) lo 23 d'abril del meteis an. Analisèt menimosament aquel milierat de paginas, amb l'ajuda de l'associacion Regard citoyens, e foguèt creada aprèp una representacion grafica de donadas estatisticas de las subvencions autrejadas qu'empleguèron puèi mantes mèdias.
L'accion se revelèt fructuosa qu'en julh de 2013, lo Senat adoptèt un amendament a la lei sus la transparéncia de la vida publica que impausa la publicacion annadièra de las subvencions autrejadas per cadun dels parlamentaris. A la debuta del mes d'agost de 2013, lo ministèri de l'interior publiquèt doas listas, per las annadas 2011 e 2012, de las subvencions acordadas a las collectivitats localas pels parlamentaris (deputats e senadors). Parallèlament a aquesta lucha, Hervé Lebreton se sarrèt del mond de la politica tre 2012. Se presentèt aquel an a las eleccions legislativas dins la 3ena circonscripcion d'Òlt e Garona, e tornar en 2013. Pasmens sos resultats foguèron plan modèstes (respectivament 1,21% lo primièr còp e 1,69% l'an seguent) dins la circonscripcion de Jérôme Cahuzac.
Mes
Lo mes es la subdivision de basa dins un an. Lo nombre e la durada dei mes vàrian segon lei tipes de calendiers. Lo calendier gregorian a dotze mes:
(356) Liguria
(356) Liguria es un asteroïde.
Björn Otto
Björn Otto (nascut lo 16 d'octobre de 1977) es un atlèta alemand especialista del saut amb pèrga. Establiguèt son recòrd personal a 6.01 mètres, lo 5 de setembre de 2012 a Aquisgran.
Tenda
Tenda (Tende en francés) es una comuna d'Occitània ont se parla l'occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia‎, dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Érin
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Tenda
Dialecte Tendasc
Lo tendasc s'escritz emb una grafia itálica (que si lege un pauc coma l’italian).
Érin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tenda
Dialecte Tendasc
La letra u si lege [u], la letra ü si lege [y] (coma lo u frances), la letra o si lege [o], la letra ö si lege [œ].
La Chapela de Montmaurelh
La Chapela de Mont Maurelh o La Chapela de Montmaurelh (La Chapelle-Montmoreau en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Tenda
Dialecte Tendasc
La letra j es una eccepcion perqué si lege coma en frances [ʒ] (coma dins jeu en frances).
La Chapela de Montmaurelh
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Tenda
Dialecte Tendasc
La letra g si lege [g] plaçada davant li letra a, o, ö, u, ü, mas si lege [dʒ] davant le letra e, i, parier coma en occitan. Parier per lo c que fa [k] o [tʃ] segond la letra que segue.
Li es finda una consonanta particularia qu’es renduda per la sequela de tres letri : scc (o 4 : scci se plaçadi davant a, o, ö, u, ü). Lo sòn es [ʃtʃ]. Per exemple mesccia, mescciüm significan mescla, mesclum.
La Chapela de Montmaurelh
Toponimia
La prononciacion es [lɒɕɒ’pɛlɒ] [demũmmɔw’rɛj]. Las fòrmas ancianas son Capella montis Maurelli, en latin, en 1293, Capella montis Maurelh, en latin, en 1380.
Tenda
Dialecte Tendasc
La letra r significa un r rotlat, mas rotlat embe la poncha de la lenga.
La letra ř es lo tresòr de la Auta-Roya. Es escasi una meig-consòna. Es un r que si fa en metent la lenga plegada vers la cima dau palat. Si poria dire una r retroflessa, a mieg-camin tra lo r e lo l. Un pauc coma lo r en ingles dins la paraula star (étoile).
L’accent tonic : es totjorn rapresentat, d’una maniera o d’una autra.
- Un accent greve o agut marca totjorn l’accent tonic ;
- Un trema (ö, o ü) marca totjorn l’accent tonic, fòra se li es un accent greve o tonic dins lo mòt (l’accent greve o agut l’empòrta sus lo trema) : sciübitu [‘ʃybitu] ; comünìsta [kumy’niʃta] ;
- Una silaba finala barrada (que finisse m’una consòna) es totjorn tonica (occiton), fòra quora li es un trema o un accent (greve/agut) dins lo mòt : fantetun (petit garçon) es un occiton, mas li màngian (ils mangent) o li brüijan (ils brûlent) son de paroccitons. Es a dire que l’accent (greve o agut) coma lo trema l’empòrtan sus la finala barrada ;
- e quora dins un mòt, n’i na i accent –greve o agut), ni trema, ni finala barrada, alora vòu dire que lo mòt es un parocciton, per dire que l’accent tonic ven sus la penúltima sillaba : fanti (enfants), fastidi (soucis), bicicleta (vélo), ecc…
Mons-en-Barœul
Mons-en-Barœul es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
Mons-en-Barœul es una vila francesa del Nòrd, limitrophe de Lilla.
(357) Ninina
(357) Ninina es un asteroïde.
Villiers-le-Sec
Villiers-le-Sec pòt essèr:
Virasolelh
thumb|right|Cultivar de flor decorativa thumb|right thumb|right|Pollèn de virasolelh per [[Microscòpi electronic de balejatge|MEB]] thumb|right|[[Les tournesols per Vincent van Gogh]]
Lo virasolelh (var. virasoleu) (Helianthus annuus) es una planta annadièra, apertenent a la familha de las Asteracèas (Compausadas), que las flors son gropadas en capituls de grandas dimensions. Le genre Helianthus compren una cinquantena d'espècias, totas originàrias d'America del Nòrd, dont lo tòpi (Helianthus tuberosus L.).
Aquela plante es cultivada per las granas ricas en òli alimentari de bona qualitat (aperaquí 40 % de sa composicion). Lo virasolelh es, amb lo colza e l'olivièr, una de las tres fonts principalas d'òli alimentari en Euròpa.
Jorn
Lo jorn o lo dia (simbòl: d) es l'interval de temps dins lo quau la Tèrra fa un torn sus ela meteissa. Sèrv d'unitat de mesura dau temps (vejatz setmana, calendier gregorian).
27 de genièr
Decèsses
Veire tanben :
Vigny (Val d'Oise)
Vigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Madonna
thumb|right|Madonna en 2015
Madonna Louise Veronica Ciccone, mai coneguda coma Madonna (Bay City, Michigan, 16 d'agost de 1958) es una cantaira, compositora e productritz americana.
Vigny (Val d'Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Madonna
Escaissada la "Reina del Pop" (en anglés: Queen of Pop), Madonna es una icòna populara internacionala dempuèi las tres darrièras decadas.
Chester Nimitz
thumb|right|Chester Nimitz en [[1945.]]
Chester William Nimitz (24 de febrier de 1885, Fredericksburg - 20 de febrier de 1966, Yerba Buena Island) es un amirau estatsunidenc de la Segonda Guèrra Mondiala.
La Boissière-de-Montaigu
La Boissière-de-Montaigu es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Chester Nimitz
Desirós de venir militar, intrèt a l'Academia Navala d'Annapolis e foguèt nomat sus un naviri participant a de missions en Extrèm Orient. Puei, venguèt un especialista dei sosmarins e foguèt afectat ais arsenaus de Nòva York. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt ansin cap dei fòrças sosmarinas estatsunidencas de l'Ocean Atlantic. Après aqueu conflicte, recebèt lo comandament de la basa de Pearl Harbor avans de venir comandant d'un grop de sosmarins e d'una division de cuirassats. En 1938, foguèt nomat còntra-amirau.
En 1949, Nimitz foguèt nomat administracion dei Nacions Unidas en Cashmir. I preparèt lo vòte sus lo futur de la region previst per l'ONU. Pasmens, la mission mau capitèt en causa de la degradacion dei relacions entre Índia e Paquistan. De 1948 a 1956, foguèt egalament regent de l'Universitat de Califòrnia. Après sa mòrt, son nom foguèt donat a divèrsei naviris e luòcs prestigiós deis Estats Units.
La Boissière-de-Montaigu
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mariano Rumor
Mariano Rumor (1915-1990) òme politic italian, foguèt President del Conselh (primièr ministre) de la Republica Italiana entre 1968 e 1970.
La Boissière-de-Montaigu
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Trio Italiano d'Archi
Lo Trio Italiano d'Archi (Trio Italian de Còrdas) foguèt un trio de còrdas del sègle XX.
Observatòri d'Astrofisica de Crimèa
L’observatòri d'astrofisica de Crimèa (en ucraïnés ;Кримська астрофізична обсерваторія), Kryms'ka astrofizytchna observatoria) o « CrAO », es implantat dins los monts de Crimèa situats sur la peninsula de Crimèa. Aquel laboratòri es localizat sus la comuna de Naoutchnyï, a a l'èst-sud-èst de la vila de Bakhtchyssarai.
Esterri d'Àneu
Esterri d'Àneu es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Economía
Agricultura, elevatge de tauromaquia, usina idroelectric,torisme.
Ligams extèrni
Pagina web der ajuntament de Esterri d'Àneu
Trio Italiano d'Archi
Istòria
La primièra formacion (1957-1962) del trio foguèt : Franco Gulli (Trieste, 1èr de setembre 1926 – Bloomington, 20 de novembre 2001), al violon, Bruno Giuranna (nascut a Milan lo 6 d'abril 1933), a l'alto, e Amedeo Baldovino (1916-1998) al violoncèl. En 1962, Amedeo Baldovino passèt al Trio di Trieste (trio ambe piano) ont prenguèt la seguida de Libero Lana. Dins la segonda formacion, a partir de 1962, lo violoncellista Giacinto Caramia ( (Nàpols, 7 de julhet 1923 – 21 de decembre 2015) remplaçava Amedeo Baldovino.
En 2018, un autre trio de còrdas, creat en 2004 e compausat d'Alessandro Milani (violon), Luca Ranieri (alto) e Pierpaolo Toso (violoncèl) prenguèt lo nom de Nuovo Trio Italiano d'Archi.
Sent German de Grava
Sent German de Grava (Saint-Germain-de-Grave en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
27 de junh
Decèsses
Veire tanben :
(358) Apollonia
(358) Apollonia es un asteroïde.
Sanscrit
Lo sanscrit (en sanscrit संस्कृता वाक् / ) es una lenga istorica indoeuropèa, una de las lengas liturgicas de l'indoïsme e del bodisme, e una de las 22 lengas oficialas d'Índia. Lo sanscrit classic foguèt lo registre estandard de la gramatica de Pāṇini, a l'entorn del sègle IV abans JC. Sa posicion dins las culturas d'Asia del Sud-Èst e del Sud es comparabla a la del latin e del grèc ancian en Euròpa e influencièt significativament las lengas modèrnas de Nepal e d'Índia.
Lo sanscrit s'escriu "de facto" en alfabet devanagari, mas se pòt escriure tanben amb mantun alfabet brahmic o amb l'alfabet latin.
Linfocit
thumb|Un linfocit, vist per un microscòpi electronique d'escansion. Los linfocits son de leucocits qu'an un ròtle màger dins lo sistèma immunitari. En tèrmes d'estructura e de foncion, se destria doas linhadas linfocitàrias diferentas: los linfocits B e T.
Estructura
thumb|Linfocit normal (coloracion de May-Grünwald Giemsa). Al microscòpi, los linfocits apareisson coma de cellulas ovoïdas, nucleadas, que lo nuclèu de granda talha (gaireben 7 <span title="micromètre">μm  , es a dire le diamètre d'un globul roge) ocupa gaireben tot lo còs cellular. Sa cromatina es dispausada en mòtas. Los linfocits B e T pòdon pas èsser diferenciats sonque sus de critèris morfologics, mas per la natura de lors receptors de superfícia que determinan lors foncions.
Cas del VIH
Lo VIH a un tropisme pels linfocits T de sospopulacion CD4 (es a dire los linfocits T expriment a lor superfícia una proteïna nomenada CD4), qu'an un ròtle important dins l'iniciacion de las responsas immunitàrias. Lo VIH i penètra, s'i multiplica, puèi se raja dins la sang quand la cellula CD4 morís. La destruccion dels CD4 provòca l'estadi SIDA declarat de la malautiá (estadi C), o de las infeccions oportunistas son susceptibles de se manifestar: Malautiá de Kaposi, pneumocitòsi, candidòsi, criptococcòsi, linfòma, toxoplasmòsi cerebrala,  eca.<abbr class="abbr" title="et cetera">
Lo VIH infècta un tipe de linfocit particular: los linfocits T4. Quand se multiplican, quitan lo linfocit T4 desborronant çò provòca la mòrt dels linfocits. Lo VIH provòca la mòrt de cellulas immunitaris çò que crèa una deficiéncia del sistèma immunitari a l'origina de l'apareisson d'infeccions oportunistas. Es donc una immunodeficiéncia aquerida.
(359) Georgia
(359) Georgia es un asteroïde.
Friauville
Friauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge de l'anciana província del Barrois sul Longeau.
Village de l'ancienne province du Barrois sur le Longeau.
Esterri de Cardós
Esterri de Cardós es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
02
02 es un còde estatistic:
Farrera
Farrera es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Ròcafòrt lei Pins
Ròcafòrt (en francés, Roquefort, nom entrò 1933) o Ròcafort lei Pins ò Ròcafort dei Pins (Roquefort-les-Pins nom despuèi 1933) es una comuna occitana de Provença, situada dins lo departament deis Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Legenda negra espanhòla
vinheta|Illustracion de Théodore de Bry (1528 – 1598) inspirada d'un passatge de la Brevísima de [[Bartolomé Casaus|Bartolomé de las Casas, descrivent de chaples supausat d'enfants amerindians pels Espanhòls.]] Se nomena legenda negra espanhòla una percepcion negativa de l'istòria de l'Espanha, associant de biais maniquèu lo país amb l'intoleréncia, lo fanatisme religiós e l'obscurantisme. Lo tèrme foguèt introduch per Julián Juderías dins un libre paregut en 1914, La leyenda negra y la verdad histórica (La legenda negra e la vertat istorica).
Istoriografia
L'expression es utilizada per Rómulo D. Carbia dans son Historia de la Leyenda Negra hispanoamericana de 1943, insistissent encara mai sus l'existéncia d'una legenda negra en America. Aqueste percepcion istorica èra en efièch pro difusada als EUA pendent lo sègle XIX, e foguèt per exemple utilizada pendent la Guèrra americano-mexicana (1846) e la Guèrra ispano-americana de 1898, que se tornèt nomenar la Brevísima relación de la destrucción de las Indias de Bartolomé de las Casas, que denoncia sus un ton polemic e amb fòrça exageracions las malfasenças realizada pels colons espanhòls pendent la conquista del Mond Novèl,.
L'istoriografia recenta atribuís tanben la brutala casuda demografica de la populacion amerindiana mai al chòc bacteriologic de l'escambi colombian qu'a las violéncias realizadas pels Espanhòls pendent la conquista e la colonizacion de l'America, e contesta la natura genocidària dels omicidis e dels maltractaments realizats pendent l'empèri espanhol.
Dins aquesta teorias, l'expression « legenda negra » a per objectiu d'englobar çò qu'aquestes autors consideran coma una seriá de mensorgas, de legendas, de manipulacions e d'exageracions de vertats istoricas sus l'istòria espanhòla.
D'autres autors coma Alfredo Alvar, Ricardo García Carcel, Lourdes Mateo Bretos e Carmen Iglesias sostenon pasmens qu'existís pas de legenda negra, et qu'il s'agit seulement d'una mena de complèxe negatiu que los Espanhòls an sus eles mèsme de los imatge à l'estrangièr.
Avicena
thumb|right|[[Escultura|Estatua modèrna d'Avicena dins lo pavalhon deis erudits de Viena.]]
Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā (7 d'aost de 980, Khormeytan - aost de 1037, Hamadan), latinizat en Avicena, es un mètge e un filosòf de l'Edat Mejana. Personalitat importanta en Pèrsia e en Asia Centrala durant son existéncia, foguèt mètge e visir de plusors princes importants dau periòde. Se foguèt de còps victima dei conflictes frequents que se debanavan dins la region, li donèt accès a de bibliotècas fòrça importantas. Ansin, foguèt capable de prepausar una sintèsi filosofica e scientifica entre saber ancian d'Aristòtel, de Galen e dei neoplatonicians e la teologia musulmana. Son aspècte pus important es lo Lo Canon de la Medecina, una sintèsi enciclopedica dei conoissenças medicalas que demorèt l'obratge de referéncia en Euròpa e en Orient Mejan fins au sègle XVII. Pasmens, l'òbra d'Avicena s'estend egalament a la filosofia, a la metafisica, a l'astronomia, a l'alquimia, ai matematicas e a la psicologia.
Lo trabalh d'Avicena aguèt una influéncia majora en Euròpa e dins lei regions musulmanas fins a la revolucion scientifica. D'efiech, sei tèxtes conoguèron una difusion importanta e foguèt traduchs en latin tre lei sègles XII e XIII. Basats sus de tractats antics perduts en Euròpa Occidentala, aguèron un succès important en mesclant sabers antics e observacions personalas de l'autor. En particular, prepausèt una modernizacion dei teorias ancianas dominantas coma la teoria deis umors. A partir dau sègle XVII, la generalizacion de l'empirisme e de l'experiéncia au sen de la comunautat scientifica europèa entraïnèt la refutacion progressiva d'Avicena. Pasmens, certaneis elements de sa pensada demorèron en vigor fins au sègle XIX.
Biografia
La vida d'Avicena es subretot coneguda gràcias a son autobiografia. Aqueu tèxte permet d'aver un imatge relativament precís de son existéncia mai certanei passatges son desenant l'objète de criticas. Per exemple, lo fach que seriá vengut mètge a 16 ans es susprenent per mai d'un istorian.
Jovença e formacion
Avicena nasquèt lo 7 d'aost de 980 en Transoxiana a Khormeytan, un vilatge de la region de Bokhara. Son nom complèt es Abu Ali al-Husain Ibn Abd Allah Ibn Sina. Son paire, dich Abdallah, es un musulman chiita ismaelian originari de Balkh. Èra collector d'impòsts per lo sobeiran samanida Nouh II (976-997). Sa maire èra dicha Setaneh e èra d'origina tatgica. Durant sa jovença, Avicena foguèt iniciat a l'aritmetica per un marchand erborista que mestrejava lo calcul indian. I mostrèt una bòna memòria. Estudièt alora l'Alcoran e la filosofia sota la direccion dau mèstre Abu Abdallah Ennatili. A 10 ans, aviá una conoissença solida de l'Alcoran, de l'aritmetica, de la geometria euclidiana e dei basas en filosofia e en logica. Èra tanben vengut capable de legir solet d'obratges complèxs coma l’Almagest de Ptolemèu. A 14 ans, descurbiguèt lei tèxtes d'Ipocrates e comencèt de tradurre Galen.
D'una cort princiera a l'autra
thumb|right|[[Mausolèu d'Avicena en 2018.]]