cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tailàndia
Clima
Tailàndia a un clima tropicau de monson amb una sason umida de mai a novembre e una sason eissucha de decembre a abriu. La temperatura demòra auta tota l'annada amb de valors situadas entre 19°C e 38°C. La sason umida es pus corta dins lei regions maritimas amb de precipitacions anualas que pòdon agantar 4,500 mm. Lei pluejas demenisson dins lei tèrras mai demòran importantas, generalament superioras a 1,000 mm. L'extrèm sud dau país a un clima eqüatoriau e quauquei pòchis septentrionalas an un clima temperat de tipe chinés.
Demografia
Tailàndia conoís una aumentacion fòrta de sa populacion dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala amb 20 milions d'abitants en 1950 e 68 milions en 2017. Son taus de creissença demografica demòra important (+0,32%/an) gràcias a una aumentacion de l'esperança de vida (75,8 ans en 2016). Pasmens, lo taus de feconditat es vengut feble (1,52 enfants/frema en 2018) e la populacion comença de vielhir (31% de 0-24 ans e 59% de 25-64 ans).
La populacion es subretot concentrada dins lo plan de Chao Phraya. En particular, s'i tròba la capitala, Bangkòk, que son aglomeracion es lo premier centre demografic dau país amb 19,6 milions d'abitants en 2016. Leis autrei vila son ben mens importantas. Se pòdon citar Chiang Mai (960,000 estantjants en 2016) qu'es la premiera vila dau Nòrd e Hat Yai (385,000 abitants en 2016) qu'es l'aglomeracion pus poblada dau Sud.
La populacion es relativament omogenèa amb 86% de Tais e 10% de Sinotais que son lei descendents dei Chinés venguts s'installar dins lo país. Lei minoritats principalas son formadas de Malais installats dins lo sud) e de Chinés. Dins lei massís montanhós dau nòrd dau país, se tròban de Karens, de Hmongs e divèrsei pòbles originaris de China ò de Tibet (Lahu, Yaos, Akhas, Lisu...).
Lengas
Tailàndia tèn una certana richessa linguïstica amb au mens 62 lengas identificadas sus son territòri en 2011. La pus parlada es lo tai, lenga mairala de 91% de la populacion, qu'es tanben l'unica lenga oficiala dau reiaume. Es devesit entre plusors dialèctes. Aqueu dau nòrd-èst sembla fòrça au lao e es sovent considerat coma una varianta d'aquela lenga. Leis autrei lengas frequentas son l'anglés e lo mandarin que son utilizadas per l'elèit e per la minoritat chinesa.
Lei lengas minoritàrias dau país fan partida de cinc grops principaus que son lei lengas daïcas – la familha de lengas dau tai – lei lengas austroasiaticas, lei lengas austronesianas, lei lengas tibetobirmanas e lei lengas miao-yao. Son principalament parladas dins lei regions frontalieras, especialament dins leis endrechs montanhós. Ges de politica existís per protegir aquelei lengas e mai d'una es menaçada de disparicion coma lo mok qu'èra solament parlat per sèt personas en 1981.
Religions
Tailàndia es un país bodista (94,5% de la populacion en 2016) amb una minoritat musulmana sunita (4,3%) presenta dins lei regions meridionalas. Leis autrei religions son fòrça minoritàrias. La libertat religiosa es assegurada per la constitucion per totei lei grops religiós enregistrats. Pasmens, dins lei fachs, lei grops non enregistrats son laissats liures d'operar per leis autoritats.
De la Preïstòria au reiaume de Sukhotai
Lei vestigis umans pus ancians descubèrts sus lo territòri tailandés datan d'aperaquí 700,000 ans e son atribuits a Homo erectus. La cultura coneguda pus anciana i data dau Temps dau Bronze (vèrs 4,000-2,500 av. JC). Apareguda dins la region de Ban Chiang, desvolopèt la metallurgia de bronze, la cultura de ris e aviá lo mestritge de la terralha. Aquò indica l'existéncia d'una societat organizada mai lo pòble que ne'n foguèt a l'origina es totalament desconegut.
Per la seguida, l'Istòria de la region es mau coneguda fins au sègle III e la formacion dau reiaume de Funan. Èra una poissança maritima, probablament d'origina mon, que dominèt a son apogèu lo centre de la Tailàndia actuala e lo sud d'Indochina. Son centre economica èra la region d'Óc Eo dins lo sud dau Vietnam modèrne. A la fin dau sègle V, foguèt remplaçat per lo reiaume de Chenla, lo precursor de Cambòtja, que se formèt a partir dei províncias meridionalas dau Laos actuau.
Dau sègle VI au sègle IX, lo centre dau territòri tai foguèt dominat per la civilizacion de Dvaravati. Fondada per lei Mons, aquela civilizacion sembla relativament prospèra gràcias a sa participacion au comèrci dau sud-èst asiatic. Lo declin de la civilizacion de Dvaravati, politicament fragmentadas entre plusors reiaumes, se debanèt au sègle IX ambé la formacion de l'Empèri Khmer qu'impausèt sa dominacion ai Mons. Aqueu periòde veguèt tanben l'arribada dei premierei populacions tais, en provenença dau sud de China. S'installèron premier au nòrd dei Monts Dangrek onte venguèron majoritaris dins lo corrent dei sègles XI e XII.
La formacion de Siam
Segon la tradicion, lei caps de clan tais s'afranquiguèron de la senhoriá khmer en 1238 e elegiguèron un rèi. Lo declin de la poissança khmer e la destruccion dau reiaume de Nanzhao per lei Mongòls en 1253 accelerèron lei migracions tais vèrs lo sud. En 1238, foguèron ansin fondat lo reaiume de Sukhotai en 1238 e lo reiaume de Lanna a la fin dau sègle XIII. Rama Khambeng (1283-1317) donèt de basas solidas a l'estat de Sukhotai ambé la somission dei Mons dau bacin de Menam e una expansion territòriala vèrs l'èst e lo sud au detriment de l'Empèri Khmer. A mesura que sei tropas avancèron, son reiaume adoptèt lo modèl politic khmer e la cultura dei Mons, en particular lo bodisme theravada. Puei, dins lo corrent dei sègles seguents, lei Khmers e lei Mons d'aquelei regions foguèron assimilats per lei populacions tais.
En 1350, una capitala novèla, Ayuthia, foguèt fondada per un prince que se proclamèt rèi sota lo nom de Ramathibodi I (1350-1369). Aquò foguèt l'acte de creacion de Siam (que prenguèt per la seguida lo nom de Tailàndia en 1939). Lei fòrças d'Ayuthia annexèron lo reaiume de Sukhotai dins lo corrent deis annadas 1430 e conquistèron Angkor en 1431. En revènge, mau capitèron de conquistar Lanna e deguèron conclure la patz ambé lo Sultanat de Malacca, poissança comerciala dominanta dins la Peninsula Malaia, dins lo corrent deis annadas 1450. Durant lo rèine de Trailok (1448-1488), lo reiaume se dotèt d'una administracion centralizada que venguèt un factor important d'estabilitat intèrna.
Oligoelement
Un oligoelement es un sau minerau necesssari a la vida d'un organisme en quantitat febla, generalament inferiora a 1 mg/kg. Se la dòsi aumenta, pòu aver d'efiechs toxics.
Tailàndia
La formacion de Siam
Au sègle seguent, lei Siamés deguèron se defendre còntra leis ambicions dei Birmans qu'èran venguts una poissança importanta a l'oèst. Dins lo corrent deis annadas 1560, agantèron Ayuthia ont installèron un principat vassau. Pasmens, foguèron rebutats a partir de 1584 per lo prince puei rèi Naresuen (1590-1605). Aqueu darrier capitèt tanben d'infligir una desfahca ai Khmers qu'avián restaurat una partida de sa poissança anciana. En particular, en 1594, conquistèt Lovek, capitala de l'Empèri Khmer dempuei la casuda d'Angkor, e impausèt sa senhoriá sus lo país. En 1595, impausèt tanben sa senhoriá au reiaume de Lanna. Fòrça importantas, aquelei victòrias marquèron l'acomençament d'un lòng periòde de patz que durèt fins au sègle XVIII.
.bl
.bl es lo nom de domeni d'Internet reservat per l'illa de Sant Bartomieu. Es per ara pas utilizat.
Tailàndia
L'expulsion deis Europèus
Periòde de patz dins lo país, lo sègle XVII foguèt marcat per una dubertura economica de Siam e de contactes ambé d'Europèus qu'èran arribats dins la region dempuei lo sègle XVI. Fòrça dinamics, leis Olandés aquistèron rapidament una plaça importanta dins lo comèrci siamés, çò que suscitèt certanei crenhenças au sen dau govèrn tai. Ansin, leis autoritats encoratjèron l'installacion de Francés coma lo missionari Pierre Lambert de Lamothe. Un ambaissador foguèt mandat per Loís XIV e un acòrd francosiamés signat en 1685. Pasmens, lei relacions se desgradèron en causa dei campanhas de conversion au catolicisme menadas per lei missions. Ansin, en 1688, lei Francés foguèron expulsats e la maufisança venguèt la nòrma a respèct deis estrangiers e subretot deis Europèus.
.bl
Referéncias
Toppdomän
Tailàndia
Lei luchas còntra Birmania e Vietnam
Lo periòde de patz dubèrt per lei victòrias militaras de Naresuen s'acabèt dins lo corrent deis ans 1750 quand lei Birmans venguèron tornarmai una poissança militara importanta dins la region. En 1759, ataquèron sensa succès Ayuthia mai capitèron de la destrurre en 1767. La resisténcia foguèt animada per lo generau Taksin que se proclamèt rèi. Combateguèt victoriosament còntra lei Khmers e lei Birmans mai venguèt finalament fòl. Foguèron remplaçats per lo generau Chakri que se proclamèt rèi sota lo nom de Rama I (1782-1809). Capitèt de reconquistar mai d'un territòri en Laos (Viengchan en 1778) en Cambòtja (províncias de Battambang e de Siem Reap en 1795) e installèt la capitala a Bangkòk — Ayuthia foguèt jamai tornada bastir.
Au sègle XIX, la menaça birmana dispareguèt pauc a pauc car lei Birmans deguèron mobilizar sei fòrças còntra lei Britanics. Pasmens, lei Siamés deguèron faciar leis ambicions de Vietnam, unificat en 1802, en Laos e en Cambòtja. Aquò entraïnèt mai d'una revòuta dins la region e lei Siamés destruguèron Viengchan en 1730 avans de menar una guèrra per lo contraròtle de Cambòtja de 1741 a 1745. Equilibrat, aqueu conflicte s'acabèt per l'establiment d'un protectorat comun sus lo país.
Lei rèines de Mongkut e Chulalongkorn
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, Siam deguèt faciar lei premiereis ambicions dei poissanças colonialas francesa e britanica que s'interessavan au sud-èst d'Asia. Dos rèis cultivats e partisans de la dubertura dau país, Mongkut (1851-1868) e son fiu Chulalongkorn (1868-1910), capitèron de limitar lei pèrdas e lei concessions per mantenir l'independéncia siamesa.
Mongkut èra a l'origina un monge bodista qu'aviá apres l'anglés ambé de missionaris. Sa politica favorizèt la dubertura dau país e lo mantenement dei tradicions. Durant son rèine, deguèt faciar l'arribada de França en Cochinchina. Favorizèron una revòuta de Cambòtja que se placèt sota protectorat francés. Siam foguèt obligat de reconóisser aquela situacion en 1867 e foguèt protegit deis ambicions francesas fins ais annadas 1880 car París s'interessèt puslèu a la conquista de Vietnam. De mai, Mongkut assaièt d'utilizar lei rivalitats entre Francés e Britanics. Ansin, signèt en 1855 un tractat d'amistat ambé Londres. Aqueu tractat èra « inegau » car donava d'avantatges importants ai Britanics mai permetèt de leis implicar en Siam. Puei, de tractats similars foguèron signats ambé França e leis Estats Units d'America.
Chulalongkorn conoguèt un rèine pus malaisat car la pression dei poissanças colonialas venguèt pus importanta. Capitèt de modernizar l'educacion, lei finanças publicas e la justicía ambé l'ajuda de conselhiers estrangiers. En revènge, modifiquèt pas lo modèl politic que laissava lo poder a l'aristocracia. Regardant leis afaires estrangiers, perdiguèt tota la riba senèstra de Mekong en 1893 que foguèt plaçada sota protectorat francés après de trèbols encoratjats per París. Pasmens, aquò suscitèt l'inquietud dau Reiaume Unit e un acòrd foguèt signat en 1896 entre lei doas poissanças europèas. Fòrça dur, entraïnava la creacion d'una zòna d'influéncia francesa dins lei províncias orientalas de Siam mai lo bacin de Menam foguèt declarat neutre, çò que permetèt de sauvar l'independéncia. Dins aquò, empachèt pas quauquei rosegatges suplementaris de la periferia dau territòri siamés en 1902-1904 per lei Francés lòng de la riba drecha de Mekong e en 1907 per lei Reiaume Unit dins la Peninsula Malaia.
Lei rèines de Rama VI e Rama VII
Lei rèines de Rama VI (1910-1925) e de Rama VII (1925-1935) confirmèron leis aquists dau periòde precedent e permetèron pauc a pauc de restaurar la plena sobeiranetat de Siam. Rama VI èra un incompetent e un excentric e deguèt laissar la màger part dau poder a son oncle Devawongse Varopakarn qu'èra ministre deis afaires estrangiers. Sota sa direccion, lo país jonhèt lo camp deis Aliats en 1917 e faguèt partida dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala. Aquò li permetèt de venir membre de la Societat dei Nacions e d'obtenir a partir de 1922 la fin dei clausas « inegalas ».
Wali
Localisacion
Lo wali es parlat dins la ciutat de Wa, lo capluòc de la Region Upper West de Ghana, e a l'entorn.
Tailàndia
Lei rèines de Rama VI e Rama VII
Sota Rama VII, se contunièt la modernizacion de l'estat mai lo poder demorèt concentrat entre lei mans de l'aristocracia. Pasmens, lei progrès realizats dempuei lo sègle XIX avián entraïnat l'emergéncia de dos grops, d'un caire lei marchands, d'autre caire lei foncionaris e lei militars, que volián tenir un ròtle politic pus important. Òr, la crisi economica de 1929 causèt una grèva demenicion deis exportacions e dei revenguts de l'Estat. Lo govèrn assaièt de resòuvre la crisi amb una demenicion dei despensas mai agravèt la situacion. En 1932, aquò entraïnèt un còp d'estat pacific organizat per lei foncionaris e lei militars.
L'aliança ambé Japon e la Segonda Guèrra Mondiala
Leis autors dau còp d'estat de 1932 volián principalament contuniar e accelerar la modernizacion dau país. Lo prefessor de drech, reformator, Pridi Phanamyong e lo coronèu Phibun Songkhram, nacionalista, n'èran lei doas personalitats principalas. Mantenguèron la monarquia mai limitèron lei poders dau rèi e Rama VII foguèt obligat d'abdicar en 1935. Puei, en 1939, Tailàndia remplacèt Siam coma apelacion oficiala dau país.
Pasmens, en secrèt, lo regent Pridi Banomyong organizèt un ret de resisténcia favorable ais Aliats. Après la demission de Phibun Songkhram en julhet de 1944, Pridi Banomyong venguèt lo cap vertadier dau país e capitèt de negociar la patz. Tailàndia deguèt solament restituir sei conquistas de la guèrra e tornar prendre lo nom de Siam fins a 1948.
Lo regime militar
Après la guèrra, una constitucion democratica foguèt adoptada en 1946 mai lo regime manquèt d'estabilitat en causa d'una instabilitat ministeriala recurrenta e d'una corrupcion importanta. En 1947, Pridi Banomyong foguèt obligat de s'exilar après lo decès violent de Rama VIII. Puei, en 1948, lei militars e Phibun Songkhram reprenguèron lo poder. Instaurèron un regime autoritari dirigit per Phibun Songkhram reversat en 1957 per Sarit Thanarat. Lo cap novèu moriguèt en 1963 e foguèt remplaçat per lo manescau Thanom Kittikachorn.
Lei militars mantenguèron un regime democratic de façada per obtenir lo sostèn deis Estats Units d'America e venir un bastion de l'anticomunisme en Asia dau Sud-Èst. Ansin, Tailàndia s'alièt ambé Washington au sen de l'Organizacion dau Tractat de l'Asia dau Sud-Èst (OTASE). Bangkòk participèt a la lucha còntra leis insureccions comunistas d'Indochina. En reaccion, China e Vietnam sostenguèron de guerilhas dins lo nòrd dau país.
La lònga transicion vèrs un regime civiu
En mai de la lucha militara còntra lo comunisme dins l'encastre de la Guèrra Freja, lo regime militar deguèt pauc a pauc se preocupar dei revendicacions intèrnas d'un elèit novèu subretot interessada per lei questions economicas. En octòbre de 1973, de grandei manifestacions d'estudiants se debanèron dins la capitala. Foguèron durament reprimidas mai lo rèi refusèt de sostenir l'accion de l'armada e Thanom Kittikachorn foguèt constrench a l'exili.
La crisi dei camisas rojas e jaunas
La junta laissèt rapidament lo poder mai lei trèbols contunièron entre « camisas rojas », partisans de Thaksin Shinawatra, e « camisas jaunas », adversaris de l'èx-Premier Ministre. En 2010, lo camp roge organizèt de manifestacions que bloquèron una partida de Bangkòk e entraïnèron l'intervencion dei militars. Un an pus tard, Yingluck Shinawatra, sòrre de Thaksin Shinawatra, venguèt a son torn cap dau govèrn mai se turtèt a l'ostilitat dei Jaunes. En 2013, deguèt faciar de manifestacions jaunas dins la capitala e lo refús de l'armada de prendre posicion. Decidèt finalament d'organizar d'eleccions novèlas en febrier de 2014 que li permetèron de se mantenir a la tèsta dau país. Pasmens, aquelei resultats foguèron pas acceptats per l'armada e un còp d'estat novèu aguèt luòc en mai de 2014. Lo generau Prayuth Chan-ocha proclamèt tornarmai la lèi marciala. Elegit president de l'Assemblada Nacionala ambé lo sostèn dau rèi Rama IX, adoptèt rapidament de mesuras per redurre l'influéncia dei « camisas rojas ».
Arquitectura
Tailàndia tèn un patrimòni arquitecturau que va dau sègle X au periòde modèrne. Es principalament constituït de temps bositas car, fins au sègle XVII, lei construccions civilas èran bastidas en materiaus peribles. Dins aquò, leis ostaus tradicionaus tais semblan d'aver pauc evoluïts. L'usatge de pilòts i es frequent per s'aparar còntra lei vengudas deis aigas. Comprèn sovent una veranda, un balcon e un ostau deis esperits.
Durant la segonda mitat dau sègle XX, plusors gratacèus son estats bastits dins la capitala. Lei pus coneguts son lo Baiyoke Tower II (328,4 m) e lo MahaNakhon (314,2 m). Fan partida d'un quartier economic modèrne amb plusors bastiments de remarca.
Musica
L'istòria de la musica tailandesa comprèn tres ensems principaus. Lo premier, aparegut durant lo periòde medievau, es constituït de musicas tradicionalas eissidas de la tradicion orala dei pòbles tais e desvolopadas per acompanhar de pèças de teatre. Es basat sus un tempo regular, amb pauc de sincòpis e un instant d'emfasi a la fin. Tres ensems d'instruments i existisson. Son dichs piphat (principalament format d'instruments de vent), mahorit e khruang sai (principalament formats d'instruments de còrda). Son normalament acompanhats de cants.
La segonda partida de la musica tai es dicha musica folclorica. Dos estiles i predominan : lo luk thung e lo mor lam. Inspirats per la musica lao, son d'origina anciana mai an conegut de modernizacions importantas amb l'introduccion d'instruments novèus durant lo sègle XX, compres d'instruments de musica electronica. Leis autrei pòbles de Tailàndia an tanben lei sieunas musicas folcloricas que seguisson de trajectòrias similaras, especialament aquelei liadas a de pòbles vesins coma lo kantrum dei populacions khmèrs.
Enfin, la musica estrangiera intrèt dins lo país a partir deis ans 1920-1930 gràcias a la musica classica europèa, au jazz e au tango. Lo rock penetrèt a son torn dins la musica tai durant leis ans 1960. Aquelei corrents musicaus influencièron fòrtament la musica populara entraïnant l'aparicion de musicas novèlas coma la musica string dins leis ans 1960 e lo pleng phua cheewit e lo rock tai dins leis ans 1970. Lo premier estile domina la musica tai dempuei leis ans 1990.
Literatura
Tailàndia a una literatura anciana fòrça rica qu'es apareguda amb lo poblament dau país per lei Tais, benlèu tre lo sègle XIII. Lei Tais semblèron inicialament s'inspirar de formas de poesia indigènas per formar la sieuna literatura. Pasmens, foguèron pauc a pauc marcats per sei vesins, principalament durant l'introduccion dau bodisme dins lo país. La poesia demorèt la forma quasi exclusiva fins au sègle XIX. L'òbra pus famosa d'aqueu periòde es lo poema epic Thao Hung Thao Cheuang que depinta la formacion de la nacion tai avans sa fragmentacion durant lo periòde medievau.
Durant lo rèine dei rèis d'Ayuthia, leis escrivans inventèron plusors formas poeticas coma lo lilit que mescla de vèrs de metricas diferentas e lo nirat, un genre liric. Laissèron ansin una òbra importanta amb plusors caps d'òbras coma Lilit Yuan Phai, Lilit Phra Lo, Mahajati Kham Luang, Khlong Thawatossamāt, Khlong Kamsuan Sīprāt, Kap Hor Khlong Nirat Thansōk, Kap Hor Khlong Praphat Than-Thongdang, Khun Chang Khun Phaen e la Legenda de Phra Malai. Entre leis autors majors d'aqueu periòde, se pòdon citar Sīprāt (1653-1688), Phra Maha Raja-Kru e lo prince Thammathibet (1715-1755).
Au sègle XIX, la literatura tai foguèt marcada per d'influéncias europèas importantas e la poèsia perdiguèt son estatut. Aquò donèt naissença au sègle XX a d'autors modèrnes coma Kukrit Pramoj (1911-1995), Kulap Saipradit (1905-1974), Chart Korbjitti (nascut en 1954), Duanwad Pimwana (nascuda en 1969) e Prabda Yoon (nascut en 1973).
Cinèma
Lo cinèma tailandés apareguèt dins lo corrent deis ans 1920 e una industria cinematografica locala se desvolopèt avans la Segonda Guèrra Mondiala. En 1932, lei fraires Wasuwat realizèron lo premier film sonòr tai e, un an pus tard, Sri Krung lo premier film en color. De son caire, leis actors Chamras Suwakhon e Manee Sumonnat venguèron lei premiereis estars dau cinèma tai.
La guèrra marquèt la fin d'aqueu periòde amb una concentracion dei mejans sus la realizacion de films de propaganda en favor dau govèrn. Aquò entraïnèt lo declin dau cinèma tai que capitèt pasmens de se mantenir en se concentrant sus lei films d'accion maugrat la concuréncia deis òbras estatsunidencas. Aqueu periòde malaisat s'acabèt dins leis ans 1990 amb l'emergéncia d'una generacion novèla de realizators (Nonzee Nimibutr, Pen-ek Ratanaruang, Apichatpong Weerasethakul) qu'abòrdan de tematicas pus variadas e qu'obtenguèt una larga reconoissença internacionala.
Mafalda
Mafalda qu'ei ua benda dessenhada argentina escrita e dessenhada per Quino. Los sons albums que hon estampats enter 1964 e 1973 e que conegón un succès deus grans en Argentina e dens lo monde latin tan latinoamerican com en França e Espanha.
Mafalda qu'ei ua mainada preocupada per las coentas de la societat e deu monde e passar longas pausas a sospirar per'mor deus problèmas de l'umanitat. Las soas aventuras que tractan tematicas sensiblas de las annadas 1970 com la Guèrra de Vietnam, la societat de l'espectacle, la confrontacion enter lo monde capitalista e comunista, la societat de consomacion, la condicion femenina, la vita urbana e las miaças conra la democracia en America deu Sud.
A despart de mafalda, los autes personatges principaus que son lo son pair, la soa mair, Libertad (la soa amiga idealista d'esquèrra), Miguelito (lo hilh de l'especèr immigrat d'origina galiciana inculte, praube e ultra capitalista e comerciau), Miguelito (un amic de Mafalda), Felipe (un mainatge amic de Mafalda dab dificultats a l'escòla e fascinat per la television, lo jòc e las bendas dessenhadas), Susanita (ua mainada qui's cred estar hilha de rics borgés, qui mespresa los praubes e qui pensa pas sonque a maridà's un dia, estar borgesa, demorar a l'ostau e aver mainatges) e Guille (un nenet petit hrair de Mafalda).
Santa Rosa do Sul
Santa Rosa do Sul es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Garda Colomba
Garda Colomba (Garde-Colombe en francés), es una comuna novèla dau Daufinat occitan eissida de la fusion de las ancianas comunas d'Aiguians, Lagrand e Sant Genís, situada dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Le Rochereau
Le Rochereau es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
.bm
.bm es lo nom de domeni d'Internet per las illas Bermudas.
Referéncias
Toppdomän
Maraye-en-Othe
Maraye-en-Othe es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Caral
Caral èra la vila principala de la civilizacion de Caral aperaquí 180 km au nòrd de la capitala dau Peró actuau. Abitada entre 2600 e 2000 av. JC, ocupava una superficia de 60 ectaras e es considerada coma la premiera vila dau continent american. L'endrech presenta de vestigis importants ambé lei rèstas de plusors piramidas, d'un anfiteatre, d'ostaus e d'un geoglif. En 1999, foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.
Mil Mi-2
Lo Mil Mi-2 es un elicoptèr sovietic de transpòrt leugier desvolopat dins leis annadas 1950-1960 e intrat en produccion a partir de 1965. Certanei versions equipadas d'un canon de 23 mm, de roquetas de 57 mm ò de míssils anticarris pòdon tanben menar de missions de sostèn raprochat. Maugrat sa concepcion sovietica, l'usina de produccion èra installada en Polonha e 5,497 unitats ne'n sortiguèron de 1965 a 1985. Aquel elicoptèr foguèt adoptat per un trentenau de país, especialament per Polonha e lo blòt de l'Èst.
Las Cavas
Las Cavas (en francés Caves) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
I a pas de fòrmas ancianas. lo nom popular del vilatge èra Treillettes (en francés). I aviá çaquelà una capèla del vocable de Santa Germana. Lo nom s'explicariá per Las Cavas de Trelhas.
Chaulgnes
Chaulgnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Situada a una vintena de quilomètres de Nivèrns, Chaulgnes representa la "pòrta" de las Bertranges, la una dels mai vasts bòscs de França.
A constituit de caseriux en representant la màger part de la populacion. Se pòt ne distinguir doas categorias :
Située à une vingtaine de kilomètres de Nevers, Chaulgnes représente la "porte" des Bertranges, l'une des plus vastes forêts de France.
Elle est constituée de hameaux représentant la majeure partie de la population. On peut en distinguer deux catégories :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Bastida sus un ancian luòc gallo-romain, la municipalitat èra antany sobrenomenada "la pichona Soïssa" amb los sieus 7 castèls.
Fins al començament del, comptava una tuilerie e una huilerie.
Construite sur un ancien site gallo-romain, la commune était autrefois surnommée "la petite Suisse" avec ses 7 châteaux.
Jusqu'au début du, elle comptait une tuilerie et une huilerie.
Chaulgnes fut également un haut lieu de la Résistance durant la guerre de 39-45.
Manama
Manama es la capitala de Bahrayn. Sa populacion èra estimada a 162,000 abitants en 2001.
thumb|430px|left|Vista de Manama.
Gesves
Gesves es una comuna de la província bèlga de Namur dins la Valonia.
Baús Sobiran
Baús Sobiran (Bahus-Soubiran en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ba'hys suβi'raŋ]. Las fòrmas ancianas que son Willelmi de Baus en 1273, Bahus (mapas de 1714 e 1733).
Hanga
L'hanga es una lenga gor parlada en Ghana.
Baús Sobiran
Toponimia
Dauzat qu'interprèta sobiran com « situat per dessús lo riu Bahus ». Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom de l'aiga atau : un idronime preceltic *ban dab lo sufixe latin -utium. Dauzat e Negre, per explicar lo nom de l'aiga, parten de la basa idronimica *ban-, qui seré dens lo nom de Banisa (Cruesa) e de Baïsa (Vanesia au sègle IV). B. Boyrie-Fénié que part de l'etime *Banutium e qu'accèpta la teoria de Dauzat peu sens deu determinant (çò qui ei estranh : coneish pas Bahus-Jusanx, comuna de Montsoèr ?).
Hanga
Localisacion
L'hanga es parlat dins lo district de Damongo, e dins la ciutat de meteis nom, dins la Region Nòrd de Ghana.
Baús Sobiran
Toponimia
Que i a donc un aute lòc nommat Baús, tanben dens la vath de l'arriu d'aqueth nom, marcat sus la mapa de Cassini Bahus Jusonx o Jusanx o Jusoux (de mau legir). Qu'ei ua anciana comuna, passada a Montgalhard en 1806, puish a Montsoèr en 1875. Lo determinant Sobiran qu'ei donc necessari (a pas arren a véder dab lo riu, mès dab l'aute Baús).
Hanga
Alfabet
L'alfabet hanga es.
Frapelle
Frapelle es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Los localités los mai prèps (mens d'Unitat|3|km ) son Lo Beulay, Lesseux, Combrimont, Provenchères-sus-Fave, Neuvillers-sus-Fave e Bertrimoutier.
Les localités les plus proches (moins de 3 km) sont Le Beulay, Lesseux, Combrimont, Provenchères-sur-Fave, Neuvillers-sur-Fave et Bertrimoutier.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Aquel vilatge i aviá situat sus la linha de tèsta pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Ce village était situé sur la ligne de front pendant la Première Guerre mondiale.
La Devesa Ribèra
Geografia
Comuna de Gasconha situada en lo vinhau de las Còstas de Sent Mont.
Toponimia
Lo mot devesa que ven deu latin defensa e qu'avè lo sens de « tèrra reservada, damb divèrsas proïbicions, com la de pasturar peus animaus; pastenc embarrat, embarralhat, encledat », ,.
Istòria
D'aquí a la Revolucion francesa, La Devesa Ribèra e La Devesa Vila que formavan ua sola comunautat, La Devesa. Lo centre d'aquera comunautat qu'èra La Vila, adara La Magdalena dens la comuna de La Devesa Vila. Lo despoblament progressiu de La Vila, installada dens un lòc enlairat, un sit de defensa, qu'explica probablament la division de La Devesa, pauc a pauc mei desprovesida de centre unificator.
Las duas comunas qu'avèn ua populacion comparabla, énter 650 e 700 abitants. Totun, La Devesa Ribèra, deu terrenh mei planèr, que's despoblèt pas tan lèu que sa vesia pendent lo sègle XIX. Au contrari, dempuish las annadas 1960, qu'ei La Devesa Vila que creish un chic, mentre que La Devesa Ribèra qu'a perdut un centenat d'abitants.
Economia
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Canton d'Agen Nòrd
Lo canton d'Agen Nòrd es una anciana division administrativa d'Agenés, creada en 1973 e suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Agen es dempuèi 2015 burèu centralizator de 4 cantons (Agen-1, Agen-2, Agen-3 e Agen-4), Folaironas es dins lo canton d'Agen 1, Colairac e Sent Circ es burèu centralizator del canton de l'Oèst Agenés e Sent Alari de Lusinhan es tanben d'aquel canton. Lo còde de l’INSEE èra 4736. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés, damb de fenomèns de transicion cap al gascon.
Istòria dels cantons d'Agen
Lo canton d'Agen foguèt creat en 1790 e suprimit en 1801. Foguèt despartit en canton d'Agen 1 e canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973.
Los cantons d'Agen Centre, d'Agen Èst (correspondent al canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973), Agen Nòrd e Agen Oèst se creèron en 1973. En 1984, despartiguèron Agen Èst en cantons d'Agen Nòrd-Èst e canton d'Agen Sud-Èst.
En 2015, los cantons d'Agen Centre, Agen Nòrd, Agen Oèst, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst foguèron suprimits. Lo despartiment cantonal novèl es : Agen 1 (tròç d'Agen, Bajamont, Folaironas e Lo Pont del Casse), Agen 2 (tròç d'Agen, Boèr e Bonencontre o Nòstra Dama), Agen 3 (tròç d'Agen solet) e Agen 4 (tròç d'Agen e Lo Passatge).
StuG III
Lo StuG III es un canon automotor alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.
Desvolopat a partir de 1936, intrèt en produccion en 1940 e lo demorèt fins a 1945. Amb mai de 10,500 exemplaris, foguèt lo blindat alemand pus produch dau conflicte. Èra un veïcul bas amb un blindatge frontau important e equipat d'un canon de 75 mm. Foguèt regularament modificat per installar de canons de pus poderós (passatge progressiu dau StuK 37 au StuK 40) e per aumentar lo blindatge. A l'origina, èra destinat au sostèn de l'infantariá e equipat d'un canon cort. Pasmens, sa talha bassa e la necessitat de trobar un blindat capable de luchar còntra lei T-34 sovietics entraïnèt sa transformacion en caçaire de carris. Acabada amb la version G en 1942 (aperaquí 7,800 exemplaris), aquela conversion donèt naissença a un veïcul bas capable d'engatjar totei lei carris mejans aliats ò sovietics.
Après 1945, l'URSS donèt una partida dei StuG III subrevivents a seis aliats. En particular, Siria l'utilizèt fins a la Guèrra dei Sièis Jorns en 1967. Certanei exemplaris, aguent perdut sa mobilitat, foguèron tanben utilizats coma fortificacion en 1973.
Ids-Saint-Roch
Ids-Saint-Roch es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Chaumot (Nièvre)
Chaumot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hamois
Hamois es una comuna de la província bèlga de Namur dins la Valonia.
Gérard Onesta
Gérard Onesta, nascut lo 5 d'agost de 1960 a Albi, es un òme politic francés, membre d'Euròpa Ecologia Los Verds.
Activitat de militança
En 1988 es cofondator la Federacion dels joves ecologistas europèus. Es membre del Conselh nacional dels Verds a partir de 1987 e fins a 1999, e tanben responsable de las questions institucionalas (democracia, mena de vòte, reglaments, rapòrts amb lo poder…) de 1989 a 1999. Ocupa tanben lo pòste de pòrta vòtz del partit per la region Miègjorn Pirenèus de 1991 a 1992, puèi al nivèl nacional francés entre 1994 e 1995.
Tanben ensagèt de valorar los enjòcs europèus e verds al nivèu internacional, per exemple en redigissent un rapòrt suls pòbles indigènas, creant un planisfèri alternatiu presentant los pòbles del mond, o encara en participant a la Conferéncia de Rio de 1992.
Planisfèri alternatiu
Crea un planisfèri que nomena « Planèta tèrra ». Es una projeccion cartografica qu'utiliza lo meteis procediment de calcul que la Projeccion de Peters. Es a dire que vòl prene en compte la talha vetadièra dels continents. La projeccion de Mercator, per causa de las distorsions, fa pareisser Russia mai granda qu'Africa alara qu'aquela darrièra a una superfícia de gaireben 30 milions de km² e la Russia de 17 milions de km³.
2005 al cinèma
Cronologia del cinèma
Gérard Onesta
Planisfèri alternatiu
D'autras diferéncias son notabla al respècte de la representacion Mercator <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">, : Lo procediment vòl tornar sus las convencions e donar una autra presentacion del mond.
Carrièra politica
Se definissent coma federalista europèu de fòrta sensibilitat regionalista, Onesta es elegit en 1999 al Parlament europèu, ont seta dins lo grop dels Verds/Aliança liura europèa. Ongan es tanben elegit Vice president del Parlament europèun. Demora a aquel pòste pendent detz ans.
Membre de la Comission dels afars constitucionals del Parlament, foguèt fòrça implicat dins lo debat constitucional, e militèt per l'« Òc » pel Tractat establissent una Constitucion Europèa. Enseguida amb la voictòria del « Non », contunhèt a participar al debat public, fasent un apublicacion de son Plan A+, per contunhar lo procediment constitucional europèu.
Al Parlament europèu, sovent portèt de rapòrts per far mai transparent e participatiu lo foncionament de l'institucion. E tanbe  coma Vice president, contribuiguèt a donar un cadre legal al trabalh dels assistents parlementaris, e a far adoptar a l'institucion una dralha novèla per melhorar l'impacte environamental de totas sas activitats, amb la Norma EMAS.
En 2009, la tièra dels eurodeputats franceses plaça Gérard Onesta en primièr per son trabalh e sa preséncia. Entre julhet de 2007 e junh de 2008, es present a 100% de las sesilhas. Amb la socialista Martine Roure e lo conservator Alejo Vidal-Quadras, fa partit dels tres deputats a votar en favor d'une publicacion sul còp de las listas de preséncia en comission.
Per las eleccions europèas de 2009, « Daissa » la plaça de líder ecologista dins la circonscripcion Sud-Oèst a José Bové qu'aviá sostengut sa candidatura a las eleccions precedentas.
Santa Terezinha do Progresso
Santa Terezinha do Progresso es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Chazeuil
Chazeuil pòt essèr:
StuG IV
Lo StuG IV es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.
Desvolopat dau quatre dau Panzer IV e d'elements dau StuG III, èra una respònsa ai besonhs creissents de l'armada alemanda en canon d'assaut. Pasmens, lo veïcul se destrièt subretot coma caçaire de carris, especialament sus lo frònt de l'Èst, gràcias a son canon de 75 mm. Aperaquí 1,100 unitats foguèron produchas de la fin de 1943 a mai de 1945 per leis usinas Krupp.
Quatre elements
thumb|300px|L'allegoria dels quatre elements, de [[Louis Finson (1611)]] Los quatre elements classics son l'aiga, la tèrra, lo fuòc e l'aire. Dins l'antiquitat classica representavan las quatre formas conegudas de la matèria e èran utilizats per explicar los diferents comportaments de la natura.
Créancey (Còsta d'Aur)
Créancey  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Quatre elements
La majoritat d'aquelas escòlas de pensada apondan un cinquen element als quatre elements tradicionals, que se nomena Idèa, Vuèit, Etèr o Quintesséncia (literalament "la cinquena esséncia").
Los elements classics dins la cultura occidentala
Dins l'antiquitat, la volontat de trobar l'element original (arkhé/αργέ) qu'èra fach lo còsmos portèt quatre filosòfs presocratics a prepausar cadun l'aiga (Tales, -635), l'aire (Anaximènes, vèrs -585), la tèrra (Xenofanes, vèrs -570) e lo fuòc (Eraclit, -544)
Segon Platon, lo filosòf ionan Empedòcles (vèrs -450) foguèt lo primièr que teorizèt que l'univèrs èra compausat per aqueles quatre elements. Lo tèrme qu'utilizava Empedòcles èra las quatre racinas, e aparentament Platon seriá estat lo primièr qu'utilizèt lo tèrme "element" (stoicheion) per se referir a la tèrra (Γαια, gaia), l'aiga (ύδωρ, idor), l'aire (άήρ, aer) e lo fuòc (έιλή, èile).
Platon concebèt un sistèma que segon eu la matèria se devesissiá en atòms amb la forma dels solides geometrics regulars (qu'en son onor recebèron lo nom de solides platonicians) qu'avián descobèrt los Pitagoricians. Atal, los atòms de fuòc serián estats formats de tetraèdres, l'aire d'octaèdres, l'aiga d'icosaèdres, e la tèrra de cube. Coma los Pitagoricians avián identificat cinc solids geometrics regulars, Platon supausèt l'existéncia d'un cinquen element amb la forma d'un dodecaèdre.
Platon prepausèt l'idèa (ίδέα) o "Çò qu'es divin" (ίερόν, ièron) coma lo cinquen element. Aprigondissent dins aquela linha Aristòtel lo nomenèt etèr (αἰθήρ, aither) o la quintesséncia, avançant que coma los quatre elements èran terrèstres e corruptibles, e a la vista que las regions celèstas èran immutablas, las estelas poirián pas èsser fachas de cap dels quatre elements mas d'una substància pus elevada.
Segon la concepcion aristoteliciana, los quatre elements an de qualitats contrastadas:
Segon Galen (sègle II) los quatre elements ja èran utilizats per Ipocrates (sègle IV AbC) per descriure lo còs uman en relacion amb las quatre umors: bila roja (fuòc), bila negra (tèrra), sang (aire) e flèuma (aiga).
L'usatge dels quatre elements dins la sciéncia foguèt abandonat als sègles XVI e XVII, que los nòvas descobèrtas suls estats de la matèria despassèron la concepcion classica.
Usatge dins l'alquimia, l'astrologia e l'ocultisme
Los elements classics èran un dels objèctes d'estudi principals de la tradicion alquimica, que aprigondís las propietats del fuòc (20px), tèrra (20px), aire (20px), e aiga (20px).
Dins l'astrologia occidentala lo concèpte dels quatre elements classics demòra, mejans los dotze signes del zodiac entre los quatre elements: aret, leon e sagitari son de signes de fuòc; taure, verge e capricòrne s'identifican amb la tèrra; bessons, balança e aqüari an de caracteristicas de l'aire; e càncer, escorpion e peisses correspondon a l'aiga. La majoritat dels astrològs modèrnes encara considèran los quatre elements coma un fach essencial dins l'analisi de la mapa astrala.
Correspondéncia amb la sciéncia modèrna
La sciéncia modèrna demostrèt que la matèria es formada per fòrça mai d'elements que los quatre prepausats pels classics. Dins aquel sens la taula periodica dels elements seriá la successora del modèl classic, que ja confondiá l'esséncia amb los estats de la matèria e amb los fenomèns coma la combustion.
Dels elements classics, l'aiga es compausada per de moleculas H2O, e l'aire es format per de combinasons de moleculas que i predominan lo N2 e l'O2. Alara, se pòdon dividir en diferents elements. La tèrra es formada de centenas de compausats diferents, e lo fenomèn del fuòc se compren coma un efècte de l'energia electromagnetica.
Wosso
Wosso o Wasso (o encora Owosso) es un cap ojibwa del clan dels Shiawassee.
Wosso foguèt un en 1819 un des signataris del tracta de Saginaw que cediguèt 24 000 km2 al govèrn american dins la partida centrala de Michigan. Atanben signèt en 1837 lo Tractat de Detroit que cediguèt al govèrn american la pus granda partida del sud-èst de Michigan e del nòrd oèst d'Ohio.
La vila d'Owosso en Michigan a son nom.
Wissembourg
Weißenburg  en alemannisch (Wissembourg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia Champanha Ardena Lorena.
Teanu
Lo teanu (o buma, puma) es una lenga oceaniana parlada a las Illas Salamon.
Localizacion
Lo teanu es parlat sus la còsta nòrd de l'illa de Vanikoro. Doas autras lengas aparentadas èran parladas, lo lovono e lo tanema, mas los locutors son ara passats al teanu e demòra sonque qualques ancians que se remembran aquelas lengas. De mai, la còsta sud de Vanikoro, lo territòri tradicional dels tanema, es dempuèi 300 annadas ocupada per de polinesians venguts de Tikopia.
Classificacion
Lo teanu es una de las lengas utupua-vanikoro. Ross e Næss (2007) an mostrat que forman, amb las lengas reef-santa cruz, las lengas temotu que son una de las brancas primàrias de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Hastière
Hastière es una comuna de la província bèlga de Namur dins la Valonia.
White Horse
White Horse, en kiowa Tsen-tainte (?-1892) foguèt un cap kiowa. En 1867 dirigiguèt una ataca de comanches e kiowas contra los navaho. En 1870-1872 ataquèt Fort Still e devastèt Tèxas e Mèxic amb la sieuna banda, en tot occir fòrça colons e missionaris. En 1874 s'amassèt amb Satanta e los comanches, mas en 1875 se rendèt en Fort Still e foguèt empresonat fins 1878. Marchèt a la reserva ont moriguèt d'una infeccion en l'estomac en 1892.
Civilizacion de Caral
La civilizacion de Caral es una civilizacion precolombiana dau centre de la costat nòrd dau Peró actuau. Amb au mens 30 centres urbans dins una zòna de 1,800 km², èra una societat complèxa que son apogèu se situa entre lei sègles XXX e XVIII av. JC. Premiera civilizacion dau continent american, dispareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII av. JC e aguèt una influéncia importanta sus lei civilizacions precolombianas seguentas.
Saint-Cosme-en-Vairais
Saint-Cosme-en-Vairais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Civilizacion de Caral
Lei premiers vestigis foguèron descubèrts en 1905 mai lei cavaments vertadiers acomencèron pas avans leis annadas 1940 e la premiera sintèsi deis estudis regardant aquela societat foguèt publicada solament dins leis annadas 1990. Lei recèrcas an mostrat l'emergéncia rapida d'una arquitectura massiva ambé de bastiments religiós piramidau de talha granda, lo mestritge de tecnologias textilas (coton), l'aparicion d'un art musicau e l'existéncia d'un panteon religiós que certanei divinitats foguèron represas per lei civilizacions ulterioras de la region. Installats dins una region d'activitat sismica importanta, leis abitants desvolopèron pereu de tecnicas de reparacion dei bastiments damatjats per lei tèrratrems.
En revènge, la terralha e lo norrigatge èran pas encara coneguts. L'organizacion intèrna de la civilizacion es tanben desconeguda. En particular, son sistèma de produccion de norridura es l'objècte d'un debat entre lei partisans de l'existéncia d'una agricultura desvolopada e lei partisans d'una economia basada sus la pesca e l'esplecha dei ressorsas maritimas. Aqueu debat es liat a la descubèrta de quantitats importantas de rèstas de pes, de mamifèrs marins e de varatge. Pasmens, l'agricultura semblava ben tenir un ròtle important, especialament dins lei vilas pus alunchats de l'ocean. La natura dau poder es egalament desconeguda mai lei relacions entre lei diferentei ciutats semblan fòrça pacificas car leis arqueològs an descubèrt ges d'armas ò d'edificis militars.
La disparicion d'aquela civilizacion dins lo corrent dau sègle XIX av. JC es generalament explicada per la conjugason de tèrratrems violents e de cambiaments climaticas entraïnats per lo fenomèn El Niño.
Saint-Cosme-en-Vairais
Nòtas
<references group=N/>
Santiago do Sul
Santiago do Sul es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Bersillies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la région dels Nauts de França
Mil (elicoptèr)
Mil (« Миль » en rus) es la forma abreujada de la companhiá de construccion d'elicoptèrs russa e èx-sovietica de l'Usina de Moscòu d'Elicoptèrs Mil eissit dau burèu d'estudi sovietic OKB-329 fondat per l'engenhaire Mikhail Mil. En 2006, una reorganizacion de l'industria aeronautica russa entraïnèt sa fusion ambé Kamov e Rostvertol per formar Oboronprom. Pasmens, lo nom Mil foguèt gardat gràcias a sa notorietat. Dins lo corrent de son istòria, foguèt a l'origina de mai d'un modèl d'elicoptèr famós :
Mil Mi-17
Lo Mil Mi-17 es un elicoptèr rus èx-sovietic desvolopat dins leis annadas 1970 a partir dau Mil Mi-8. Destinat au transpòrt pesant, intrèt en servici en 1981 dins l'armada sovietica e es estat adoptat per mai de 60 país a l'ora d'ara. Mai de 12,000 unitats son estadas produchas dempuei leis annadas 1980 e la produccion es totjorn en cors.
Canton d'Agen Oèst
Lo canton d'Agen Oèst es una anciana division administrativa d'Agenés, creada en 1973 e suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Agen es dempuèi 2015 burèu centralizator de 4 cantons (Agen-1, Agen-2, Agen-3 e Agen-4), Lo Passatge es dins lo canton d'Agen 4. Lo còde de l’INSEE èra 4737. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés, damb de fenomèns de transicion cap al gascon, e l'occitan gascon de transicion al Passatge.
Istòria dels cantons d'Agen
Lo canton d'Agen foguèt creat en 1790 e suprimit en 1801. Foguèt despartit en canton d'Agen 1 e canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973.
Los cantons d'Agen Centre, Agen Èst (correspondent al canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973), Agen Nòrd e d'Agen Oèst se creèron en 1973. En 1984, despartiguèron Agen Èst en canton d'Agen Nòrd-Èst e canton d'Agen Sud-Èst.
En 2015, los cantons d'Agen Centre, Agen Nòrd, Agen Oèst, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst foguèron suprimits. Lo despartiment cantonal novèl es : Agen 1 (tròç d'Agen, Bajamont, Folaironas e Lo Pont del Casse), Agen 2 (tròç d'Agen, Boèr e Bonencontre o Nòstra Dama), Agen 3 (tròç d'Agen solet) e Agen 4 (tròç d'Agen e Lo Passatge).
Havelange
Havelange es una comuna de la província bèlga de Namur dins la Valonia.
Kowait (vila)
thumb|430px|left|Vista de la torre de la liberacion a Kowait.