cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacques Cartier
Retirada e fin de vida
Après aquela malescaduda, Cartier se retirèt dins la region de Sant Maclo. Notable de la vila, foguèt de còps consultat per de projèctes d'expedicion o per sa coneissença del portugués. Moriguèt lo 1 de setembre de 1557, probablament a causa d'una epidèmia de pèsta.
Barma d'Antonaire
La barma d'Antonaire es situaa au pè dels balces de Solaura. Mai d'una campanha de rechèrchas a mostrat sa foncion de feiera (elevatge de moton).
Geografia
Se tròba en Daufinat de Vianés, dins lo departament de Droma, au còr de Diés, dins la comuna de Montmaur, entre Diá e Luc. L'accès i es liure.
Tramvai d'Aubanha
Lo tramvai d'Aubanha es un malhum de tramvai dau país d'Aubanha e de l'Estèla.
Comporta una sola linha de denomada « linha T » e inaugurada lo 1èr de setembre de 2014. Coma per l'ensemble dau malhum dei Linhas de l'Aglo, son usatge es gratuit per los viatjaires. Dempuèi lo 27 d'agost de 2017, l'esplecha e la mantenença dau tramvai d'Aubanha es fisada a la Regia dei Transpòrts Metropolitans ambe sa filiala Transpòrt dau País de l'Estèla.
Bétheniville
Bétheniville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Berriac
Berriac (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Eiffel 65
200px|right|thumb|Lo grop "dance" [[Itàlia|italian Eiffel 65 sus l'empont en 2013]]
Eiffel 65 es un grop italian anglofòn de musica electronica ("eurodance"), compausat de Gabry Ponte, Gianfranco Randone e Maurizio Lobina, e fondat en 1998 a Turin (Itàlia). A l'ora d'ara, Eiffel 65 es lo grop dance italian a aver vendut lo mai de disques capvath lo monde entièr : devon lor capitada en particular al succès internacional colossal de lor tube Blue en 1999, vengut dempuèi un estandard de las pistas de dança en discotèca, e représ per de nombroses artistas de la scèna electronica, per exemple pel discjòquei e compositor francés David Guetta en 2022, I'm Good (Blue), amb Bebe Rexha al cant.
Vincy-Manœuvre
Vincy-Manoeuvre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
La Selva
La Selva de Segalar (La Selve en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
La comuna de La Selva se situís dins la region naturala del Segalar. Es un planòl sistròs prigondament retalhat per los vals de tres rius : lo Glandor al nòrd, lo Cosne al centre que copa lo vilatge de La Selva e la Durenca au Sud. Lo païsatge es prigondament valonat amb de sucas que dominan los tres rius.
La comuna recampa lo territòri de las tres ancianas parròquias de La Selva, Begon e Lagarda.
Istòria
En 1150, los Templiers i establiguèron una comandariá que s'espandiguèt sul Segalar, fins a Faussergas e Lautrec, en Albigés e subretot suls domenis de Vabres. La comandariá daissèt un cartulari de 255 cartas, en granda part en lenga vulgara (occitan). Un nombre important d'aquelas cartas son del sègle XIIen. Lo cartulari foguèt publicat en 1985 per Paul Ourliac e Anne-Marie Magnou. Fan part dels primièrs tèxtes notarials d'Euròpa que non foguèron escrits en latin. Mòstran lo trabalh de codificacion e d'innovacion que deguèron faire los clergues per faire de l'occitan una de las primièras lengas escritas de l'Euròpa modèrna.
La ciutat de La Selva foguèt fortificada maites còps. Del temps de las guèrras de religion (cap a 1580), lo castèl foguèt cremat per los protestants, puèi la region devastada per los catolics del duc de Juèsa (cap a 1586).
Demòra una tor del castèl e una pòrta fortificada de la ciutat.
L'exòdi rural foguèt particularament fòrt, que la populacion de la comuna passèt de mai de 3000 abitants al sègle XVIIIen a mens de 1000 ara.
Uèi, lo vilatge non a pas mai d'activitat economica mentre que las bòrias que demòran son relativament ricas per lo neurissatge de fedas per la produccion de lach de Ròcafòrt. En nombre de fedas, la comuna de La Selva seriá lo primièr d'Euròpa.
Personalitats ligadas amb la comuna
Léon Froment, canonge de l'evescat de Rodés,reculhiguèt, armonizèt e publiquèt de cançons tradicionalas occitanas del Roègue :
Ligams extèrnes
https://www.laselve.net/
Lengas amto-musanas
Las lengas amto-musanas son una familha de lengas papós parladas en Papoa-Nòva Guinèa, dins la província de Sandaun.
Classificacion
Las lengas amto-musanas son, segon Haspelmath, Hammarström, Forkel e Bank, pas aparentadas a una autra familha de lengas papós. Ross las considèra coma de lengas pas classificadas.
Lista de las lengas
Las lengas amto-musanas son :
Zigorat
Un zigorat es un bastiment religiós piramidau de la Mesopotamia antica. Sa cima èra utilizada coma plataforma per bastir un temple. Lei zigorats èran generalament gropats au sen d'un sanctuari religiós.
Granda Mosqueta de Samarra
Considerada coma un cap d'òbra de l'art abbassida, la mosqueta foguèt inscricha au Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO en 2007.
Saint-Sulpice-en-Pareds
Saint-Sulpice-en-Pareds es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sant Joan del Nos
Sant Joan del Nos (Saint-Jean-Delnous en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Coreses
Coreses es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Union Tarba-Lorda Pirenèus Basquet
L’Union Tarba-Lorda Pirenèus Basquet qu'ei un club de basquetbòl fondat en 2010. Lo club jòga ara dens la tresena division nacionala francesa. Jòga a domicili al Palais deus Espòrts deu Cai de l'Ador (1 650 plaças) a Tarba.
Martèl (Carcin)
Martèl  (Martel en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Cérilly (Alèir)
Cérilly es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Miensk
Miensk o mens ben Minsk (en bielorús se ditz Менск = Miensk segon nòrma bielorussa classica e Мінск = Minsk segon la nòrma bielorussa russizada) es la capitala e la pus granda vila de Bielorussia. Situada en riba dels rius Śvislač e Niamiha. Coma capitala nacionala, Miensk ten un estatatut administratiu especial en Bielorussia e constituís lo centre administratiu del voblast de Miensk e del raion (districte) de Miensk. En 2018, la populacion èra d’1 982 444 abitants. Miensk es la capitala administrativa de la Comunautat dels Estats Independents (CIS) e lo sèti del Secretari General.
Las primièras referéncias istoricas de Miensk datan del sègle XI (1067), quora èra una vila del Principat de Połock. Lo poblament se desvolopèt a la broa dels rius Śvislač e Niamiha. En 1242, Miensk venguèt part del Grand Ducat de Lituània. Recebèt lo títol de Ciutat en 1499.
En 1569, la vila èra la capitala del Voivodat de Miensk, dins la Confederacion de Polonha e Lituania. Constituissiá una part de la region anexada per l'Empèri Rus en 1793, a la seguida de la Seconda Particion de Polonha. De 1919 a 1991, après la Revolucion Russa, Miensk foguèt la capitala de la Republica Socialista Sovietica de Bielorussia, al dintre de l'Union Sovietica.
thumb|400px|left|Plaça de la Victòria la nuèch
Amalaric
Amalaric ( 502- Barcelona, 531) foguèt rei dels visigòts d'Ispània de 510 a 531. Regnèt tanben sus Provença entrò 526. Foguèt lo darrièr rei de la familha dels Balts. Èra lo filh legitim d'Alaric II e de Teodegonda Amalasunta dels Amales, princessa dels ostrogòts, filha de Teodoric lo Grand.
Se sap que Teodoric exigissiá als visigots lo pagament d'un tribut en gra que servissiá a provesir a Roma. A cambiament liurava al reialme visigot un don annal. E mai se los impòstes requectats èran importants, Teodoric exigiguèt qu'aumentèsson fins a aténher los nivèls de Euric e Alaric II (que governavan sus un territòri màger). Se produsiguèron de divèrses actes injustes dels recaudadors normales (exactores) e dels recaudadors d'impòstes endarrierats (compulsores), e se faguèt abitual l'usatge de peses falsejats per mesurar los grands liurats. Las rendas dels domenis reials foguèron aumentadas en excès. Los dreches duaners arribèron a un nivèl exagerat. A la meteissa epòca se sap que los omicidis èran fòrça corrents e que la situacion generala èra pauca estable.
Sembla que foguèt Teodoric qual establiguèt un nòu tipe de tremisses (moneda), fabricat ja en shutas peninsulars (qu'avián pas existit en tempses de l'Empèri), a imitació que ne fabriquèron tanben las siás monedas los borgonyons e francs (e qu'èran mai facils de distinguir de las monedas bizantines que se semblavan als tremisses), e de las que lo pes e aliatge èran bones.
Cap a fins de lo sieu reinatge Teodoric nomenèt en comandant militar al ostrogot Teudis, qu'èra maridat amb una dama hispanoromana de granda riquesa (podiá manténer una armada privada d'unes mil òmes), que causa Teudis governèt mercés a el en fach lo país a lo sieu capritx, se plan pas va descuidar remanar a Itàlia lo tribut annal.
A la mòrt de Teodoric lo 526, Amalaric, ja màger d'edat, atenguèt lo poder per lo sieu compte. Las relacions amb los francs tornèron a la normalitat e Amalaric se maridèt amb la princessa franca Clotilde (filha de Clodoveu).
Amalaric se sonhèt pas personalament de l'administracion de los sieus domenis a la peninsula Iberica, L'an 529 Amalaric nomenèt un roman de nom Stephanus coma prefècte dins las províncias de la Tarraconense, Cartaginesa, Lusitània e Bètica, mas l'experiéncia deguèt pas èsser fòrça positiva doncas Stephanus foguèt destituit cap al 531.
Amalaric ensagèt convertir a la siá femna a las siás cresenças arrianes, en çò qu'aguèt pas cap de succès. La legenda parla que Clotilde se'n sentiguèt violentada e mandèt un avís als sieus fraires (que governavan de divèrses territòris a França) en los fasent saber qu'èra estat otratjada (envièt segon çò que sembla un mocader tacat amb sang). Childebert decidiguèt partir a Hispània en 531, penetrant a Septimània en trobant una fòrta resisténcia de las guarnicions visigodes. Las fòrças dels francs arribèron a Narbona, que se liurèt davant el una batalha. Amalaric Foguèt derrotat e fugiguèt a Barcelona.
Sembla que las fòrças de Childebert avancèron alavetz amb facilitat e arribèron tanben a Barcino. Amalaric Ensagèt se refugiar dins una glèisa de la vila mas abans d'o aténher foguèt assassinat al fòrum, se sap pas se pel franc Besó o per los sieus pròpris soldats visigots.
Teologia
La teologia (del grèc θεολογία [theologia], literalament « dicha sus la divinitat o çò divenc, lo Θεός [Theos] ») es l'estudi, que se vòl racional, de las realitats relativas al divenc, quitament se d'autres disciplinas, particularament la filosofia, la psicologia o la sociologia, tractan de Dieu, de las cresenças e del «fach religiós». Dins las religions monoteïstas subretot, es considerada coma la sciéncia de la Revelacion, fondada sus l'estudi dels tèxtes religiós, lor interpretacion, dins la tòca d'esclairar lo cresènt o lo fidèl sul biais d'agir o de creire segon sa religion.
De fach, al sens pus estricte se pòt pas parlar de teologia que per la fin del paganisme, lo cristianisme occidental e l'ortodoxia, pr'amor qu'es lo produch de l'encontra entre la filosofia antica e la religion. Existèt a la talvera una vertadièra teologia musulmana e joseva, al sens d'una encontra entre las doctrinas d'aquelas religions e la filosofia (antica) mas la via foguèt lèu copada ; se per teologia se pensa tota dicha sus dieu(s) e la religion alavetz lo concèpte ven mai leugièr, los mites e la sciéncia de las religions son de teologia.
Teologia e l'Academia
Theology has a significantly problematic position within Academia that is not shared by any other subject. Most universitats founded before the modern era grew out of the church schools and monastic institutions of de l'Euròpa Occidentala during the Nauta Edat Mejana (e.g. Universitat de Bolonha, Universitat de París e l'Universitat de Oxford). They were founded to train young men to serve the church in Teologia and Drech (generalament lo Drech Canonic). At such Universities Theological study was incomplete without Theological practice, including preaching, prayer and celebration of the Mass. Ancient Universities still maintain some of these links (e.g. having Chapels and Chaplains) and are more likely to teach Theology than other institutions.
During the High Middle Ages theology was therefore the ultimate subject at universities, being named "The Queen of the Sciences", and serving as the capstone to the Trivium and Quadrivium that young men were expected to study. This meant that the other subjects (including Filosofia) existed primarily to help with theological thought.
Clotilde de Borgonha
Clotilde (En latin Crotechildis ) (Lion, Reialme franc, 474 - Tors, 3 de junh de 545) foguèt una princessa burgondi, que venguèt reina dels francs en esposant Clovís, e que contribuiguèt a lo convertir al cristianisme.
Teologia
Teologia e l'Academia
As a result theology is often distinguished from many other established Academic disciplines that cover the same subject area. Those who contend it is different sometimes claim that it is distinguished by viewpoint (suggesting that theology is studied from within a faith, rather than from without) and by practical involvement (suggesting theology cannot be truly studied or understood without a practical faith - an idea that would have been familiar to some of the early Christian Church Fathers, who described the theologian as a person who "truly prays."). Others would claim that theology involves taking seriously claims internal to a religious tradition on their own terms, as topics for investigation and analysis - studying people's beliefs about God, rather than necessarily studying God, perhaps - even if that inquiry is not carried out by one who is committed to the relevant tradition, or involved in practice flowing from it.
Clotilde de Borgonha
Foguèt canonizada cap a 550 o 560 ; la Glèisa Ortodòxa e l'ancian martirologi roman la celebran lo 3 de junh (dies natalis), e la Glèisa Catolica lo 4 de junh,.
Nòtas e de referéncias
<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; list-style-type: decimal;">
Aladrén
Aladrén es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Antiòquia d'Orontes
Antiòquia o Antiòquia d'Orontes (en turc Antakya, en arabi انطاكيّة = ʾAnṭākiyya, en grèc ancian Ἀντιόχεια ἡ ἐπὶ Ὀρόντου = Antiókheia hē epì Oróntou, en latin Antiochia ad Orontem) es una vila istorica de Turquia, prèp de la frontièra amb Siria, e es la capitala de la província d'Hatay. Ten 216 900 abitants (2012).
Per la destriar de las autras «Antiòquias» mai recentas, son nom long es Antiòquia d'Orontes car, originàriament, foguèt fondada sus la riba esquèrra del riu d'Orontes. Foguèt pendent de sègles una de las pus grandas vilas de l'Empèri Roman e un centre influent del cristianisme. Foguèt puèi la vila de partença o d'arribada de la Rota de la Seda.
La Vila foguèt plan afrabada lo 6 de febrièr de 2023 per un tèrratremol de 7,8 grases sus l'escala de Richter.
Fondacion
Fondada vèrs 300 AbC. per Seleuc Ier Nicatòr après sa victòria d'Ipsos sus Antigòn lo Bòrni, lo nomena Antiocheia (en grec Ἀντιόχεια) en remembre de son paire Antíoc de Macedònia. La vila conéis un vam demografic rapid qu’es creada per sinecisme dels vilatjòts a l’entorn, Lopolis, Jope, Meroe e Bottia, (lo sinecisme es la reünion de difererents vilatges per fondar una polis), sinecisme amplificat per l'apond de macedonianas e grègas desplaçadas d'Antigònia, l'anciana capitala de son rival situada  en amont sus l'Orontes. Bastida d’en primièr al laretirada de la broa esquèrra del flume a causa dels riscs d'inondacions, es concebuda sus un plan ipodamic a l'imatge d'Alexàndria. Vòl n’èsser la concurrenta dins la region. Antiòquia ven una de las grandas vilas de l'epòca. Los imigrants e subretot, fach rare, los Josieus, i obtenon los mèmes drechs que los autres abitants.
Es tanben coneguda jol nom d’Antiòquia d’Orontes per la destriar de las quinze autras Antiòquias creadas pel monarca e d’Antiòquia espig [près de] Dafne, del nom d'un bosc sagrat vesin consacrat Apollon e ont Seleuc aucèt un temple al dieu tutelari dels seleucidas.
La primièra Antiòquia, que Seleuc confia la construccion a una comission de tres supervisors, Attaios, Peritas e Anaxicrates, compreniá pas que dos quartièrs: destinat a venir lo quartièr reial, dins l’illa, e lo quartièr sud. Foguèt enrodada d’una cencha (desapareguda) concebuda per l’arquitècte Xenaïos.
Legenda tardièra o remembre d’un rite barbar, Jean Malalas explica que la fondacion d’Antiòquia es marcada per un sacrifici uman, aquesta d’una joventa nomenada Aimatèa. Es alara considerada coma una divesa, li Tiquèa (la Fortuna), e son sanctuari fondat per Seleuc ven un dels mai importants de la ciutat. Lo rei comanda una estatua a l’escultor Eutiquides de Siciòna, òbra monumentala que venguèt una de las mai celèbras del mond grèc: representava la joventa velada, coronada de torres, tenent a la man d’espigs de blat, setada sus un ròc que simboliza lo mont Silpios; a sos pés aparéis a partir de la talha un jove nadaire estirant los braces, e representant l’Orontes. Lo rei fonda tanben d’autres sanctuaris per la vila novèla: aquets de Zèis Bottaios, un dieu macedonian, e a l’entorn un temple d’Atèna amb una bèla estatuy de bronze pels colons atenians venguts d’Antigèna, e taben un bosc sagrat de ciprès près de Dafneion, lo « sanctuari de Laurièr » consacrat a Apollon, suls nauts de dafne al sud oèst.
Fòrça plan situada, a la crotz de las vias menant cap a l'Anatolia, la Mesopotamia e la Judèa, e sus l'Orontes alara navigable, Antiòquia ven la capitala del reialme seleucida e un dels centres màgers de difusion de la cultura ellenistica. La vila se pauda d’ora en rival d'Alexandria.
La vila es dins la plana fertila de l'Amuq, abrigada per de pichons puèges (lo mont Staurin e lo mont Silpion) que defendon son apròche e provesissent de pemonts aisits de fortificar. Es de contunha agrandida, qu’es qualificada de Tetrapòl (ciutat quadruple) pel geograf Estrabon. A la mitat de l'Orontes, i aviá una illa adobada jos Antíoc III amb la construccion del palais o quartièr reial, e al sud d’aquesta illa, la ciutat fondada per Seleuc amb sas carrièta parallèlas al flume. Mai al sud encara lo quartièr d'Epifaneia qu’Antíoc IV Epifan volgava far lo centre politic de la ciutat. Es poblada de Grècs, de Sirians lèu ellenizats e de Josieus. Es una ciutat florissenta e prospèra (industria textila, joiariá, produchs de luxe) mas que rivaliza pas amb Alexàndia o Pergam coma fogal literari e artistic.
Antiòquia romana
vinheta|Antiòquia, mosaïc, boquetins (detalh), [[Lovre.]] vinheta|Lo Jutjament de Paris. Marbre, calcari e pasta de veire, 115-150 AbC, triclinium de l’ostal de l'Atri a Antiòquia d'[[Orontes, Turquia (Lovre).]] vinheta|Anciana via romana en Siria que ligava Antiòquia a Calcis. Après la conquista romana en 64 AbC per Pompèu, ven la capitala de la província de Siria e, luènh de s'aflaquir, garda lo chafre de « Corona de l'Orient ». Dins lo règne de Tibèri, la vila s’espandiguèt cap al nòrd, recep una cencha unica e son centre de gravetat ven una avenguda d'unes de larg comportant, gaireben parallèla a l'Orontes, separant lo quartièr d'Epifan del rèste de la ciutat, e ofèrta per Eròdes lo Grand. Aqueste tipe d'urbanisme es enseguida imitat per gaireben totas las ciutats d'Orient. Antiòquia, compta alara près de, e es la tresena vila de l'Empèri, rèire Roma e Alexàndria.
Aqueste decòrs, ja excepcional, deguèt patir de tèrratrem de 37. Los monuments son restaurats, e l’emperaire Caï Cesar « Caligula » fa bastir a Dafne de tèrmes amb lor aqüeducte. Titus apond un teatre a proximitat. Dins Antiòquia, Domician fa bastir de tèrme e un temple d’Asclèpi, Trajan un pont novèl, un circ e d'autres tèrmes. Arriba un grand tèrratrem de 115: lo quita Trajan se trapa en vila manca plan de recebre le plafond sus la tèsta. Las destruccions sont considerablas; Trajan puèi Adrian torna bastir una vila plus somptuosa qu’avant. La granda colonada, còr comerciant de la ciutat, es tota facha de nòu sus tota la longor al dessús dels crapas. La cauçada centrala aviá alara una largor de, los portics laterals una largor gaireben equivalenta, e las boticas una prigondor de. Es sota los portics que se circulava, a l’abric del solelh e maltemps; la cauçada centrala èra de segur encombrada de merças e bancas demontablas, que al sègle IV Libanios donèt una evocacion viventa. Adrian fa bastir dos temples, a Artèmis e a Trajan divinizat. Entre 162 e 166, pendent sa guèrra contra los Parts, Luci Aureli Ver demora subretot a Antiòquia, acompanhat d'una cort brilhanta. Son fraire adoptiu, Marc Aurèli fa restaurar de tèrmes, e bastir lo Nifèu, font monumentala ornada coma un descòrs de teatre. La vila aviá pasmens sostengut l'usurpacion d'Avidi Cassi. Mas Marc Aurèli pren pas de mesuras de retorsion autras que simbolicas: visita la vila qu'al retorn de son viatge en Orient en 176. Son gendre Claudi Pompeian èra originari de la ciutat. Comòde fa bastir de tèrmes novèl tan monumentals que l'emperaire Caracalla se’n serviguèt per far ses audienças, de temples a Zèus Olympian e a Atena, e lo Xistos qu’èra un estadi cobèrt.
En 193-194, la ciutat prend partit per son gouvernaire Pescenni Nigèr pendent la guèrra civila que l'opausa a Septim Sevèr. Après la victòria d’aqueste, Antiòquia es castigada, retrogradada al rang de simple borg del territòri de Laodicèa (Lattaquia), mas recòbra lèu son estatut de citutat e de capitala de la Siria. Amb la multiplicacion dels conflictes entre l'Empèri roman e l'Empèri part, puèi l'Empèri sassanida, Antiòquia ven sovent residéncia imperiala e rèira basa dels camps romans en Mesopotamia. Caracalla, Macrin, Elagàbal, Sevèr Alexandre, Gordian III, Felip l'Arabi, Valerian, Aurelian, Carus, Dioclecian, Galeri e Maximin Daïa e Julian i demoran.
Pendent l'invasion de la Siria pels Persas sassanidas de Chapour Ier en 252 la ciutat, qu’un notable nomenat Mariades aviá pres lo contraròtle, collabora un temps amb los Perses, que cambian e la destruson de fond en comble, desportant en Iran una granda partida de la populacion. Torna èsser bastida perValerian, e pòt èsser presa encara un còp pels Perses en 260. Al sègle IV, torna trobar son importança, e es demorança imperiala del Cesar Constanci Gal vèrs 350, que fa regnar dins la ciutat una atmosfèra de terror policièra. Los Antioquians èran volontièrs frondors, n'esitant pas a criticar los emperaire coma Julian qu’i demora pendent l'ivèrn de 362/363. Los chafre injurioses que li donan los Antioquians l'iritan fins a que replique per un discors panflet, l Misopogon. En 387, un novèl impòt provòca la « revòlta de las estatuas », pendent que la populacion capvira las estatuas de la familha imperiala.
Antiòquia crestiana
Antiòquia — de pas confondre pas amb Antiòquia de Pisidia — es una de las primièras pièja de cristianisme naissent. Una comunautat de fidèls de Crist s'i desvolopa las primièras annadas del cristianisme e, segon los Actes dels Apòstols (11, 26), es là que los discípols de Jèsus recebon pel primièr còp lo nom de « crestians ».
Antiòquia, lèu, sèti d'un dels patriarcats cresqtian d'Orient que se reclama de l'apostolat de sant Pèire. La tradicion ne fa lo primièr evèsque de la vila. Segon una tradicion tardièra, la Legenda daurada, l'apòstol sant Pèire ven son primièr evèsque après aver convertit son prince. Al començament del sègle II, la Glèisa d’Antiòquia es fòrça organizada, amb sant Ignasi per evèsque dempuèi l'an 69. Vèrs 270, los crestians d'Antiòquia se divisan, entre aquestes sostenent lor evèsque Pau de Samosata, que denega la divinitat del Crist e que presica que s'agís d'un òme enviat per Dieu, e aquestes qu’exigisson l'arbitratge de l'emperaire Aurelian per lo caçar de sa residéncia episcopala. Al sègle IV, la Glèisa d'Antiòquia es considerada coma la mai importanta de la crestientat après Roma e Alexàndria. Es una de las primièras vilas de l'Empèri a bastir una importanta catedrala (entre 327 e 341) amb una copòla e mosaïcs qu contenon las relíquias de sant Julian d'Antiòquia.
L'importança religiosa d'Antiòquia merma progressivament amb la pujada de Constantinòble e l'ereccion de Jerusalèm en patriarcat. La Glèisa d'Antiòquia es aflaquida per las eretgias ariana (Concili d'Antiòquia de 324), puèi nestoriana e monofisita.
Als sègle IV e V, una brilhanta escòla teologic participa a las controvèrsias teologics de l'epòca en sostenent subretot l'interpretacion literala dels tèxtes de la Bíblia. Sos principals representants son Diodòr de Tars, Teodòr de Mopsuest, Teodoret de Cir e subretot Joan Crisòstom. S’opausan subretot a l'escòla d'Alexàndria que sosten l'interpretacion allegorica d’aquestes tèxtes.
Edat Mejana
vinheta|Presa d'Antiòquia pels crosats. Miniatura de Jean Colombe dels Passatges d'otramar de Sébastien Mamerot, [[Bibliotèca Nacionala de França|BNF Fr 5594, f.59v.]] La ciutat es destrucha en granda partida per un terrible tèrratrem en 526, qu’auriá fach mai de, puèi presa e en car apilhada pels Perses en 540 que despòrtan una granda partida de sa populacion a l’entorn d'Ecbatan. La vila es de nòu bastida per Justinian qu’auça una novèla muralha, sus une superfícia mai reducha, e la torna fondar jol nom de Teopolis (« Ciutat de Dieu »).
Dibo
Lo dibo (o ganagana, zhitako) es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.
Arano
Arano (pr. Aranò, lo toponim qu’es lo medish en basco e en espanhòu) qu’es ua comuna de Hauta Navarra, au Bascoat. Administrativament qu’es dens la Comunautat Forau de Navarra e dens l’Estat espanhòu.
Antiòquia d'Orontes
Edat Mejana
Conquerida pels Perses sassanidas en 614, represa per Heraclius, es presa pels Arabs en 638 pendent lo califat d'Omar. Antiòquia torna èsser bizantina en 966 pendent la reconquista de Nicefòr Focas. L'emperaire bizantin Constantin Monomac es originari de la ciutat.
Dibo
Localisacion
Lo dibo es parlat dins una vintena de vialtges al sud de la ciutat de Lapai, dins la zòna de govèrn local de meteis nom, dins l'Estat de Nigèr.
Arantza
Arantza es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Antiòquia d'Orontes
Edat Mejana
Gaireben un sègle mai tard, en 1084, los Turcs seldjokids la prenon.
Arano
Istòria
Segon Madoz que’s disèva autes còps Aranoa. Lo vilatge qu’es dividit en duas parts, Arano Sobiran (Goiko Herria, Arano de Arriba) e Arano Sotiran (Beheko Herria, Arano de Abajo). Tanben qu’èra deu ducat de Gasconha originau. , Abans 1630 qu’èra part de Goizueta. Que’s crompèn l’estatut municipau en bèth pagar 700 ducats a l’arrei d’Espanha Halip IV. <mapframe zoom=12 latitude=43.199722 longitude=-1.895278 height=450 width=600 align=center text="Comunas a l'entorn d'Arano" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q768954",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]
Antiòquia d'Orontes
Edat Mejana
La vila es conquerida pels croisats lo 2 de junh de 1098 après un sètge de. Ne fan la capitala d'un principat al benefici de Boemond Ier de Tarent, filh aïnat de Robert Guiscard. Après la victòria de Saladin a la batalha de Hattin (1187), aqueste principat declina pro rapidament e se limita als barris d'Antiòquia. La vila es represa pel sultan mameloc Baybars en 1268. Sa casuda anóncia la fin de la preséncia crestiana en Siria.
Epòca modèrna
Los Turcs prenon la vila en 1489 e intervelon una garnison de janissari. Antiòquia es venguda una vilatge, a l’escart de las vias comercialas que convergisson cap a Alèp. Las naus vengudas d’Euròpa desbarcan al sègle XVII a Alexandreta. Las merças prenon enseguida la rota d’Alèp ont la poténcias europèas, coma la França dempuèi Francés Ièr, son representadas per de cònsols. Los afars se fan ara ensacòm mai qu'a Antiòquia, qu’es pas pus una vila estapa comerciala.
En 1832, Ibrahim Pacha la pren al nom de son paire Mehemet Ali, vice rei d'Egipte. Antiòquia torna a la patz de Kütahya, lo 14 de mai de 1833. La populacion d'Antiòquia es alara constituida de comunautats plan diferentas. Los Sirians constituisson la mai granda partida de la populacion, los colons Turcs son sempre mai nombroses, e se trapa de fòrtas comunautats crestianas, coma de Grècs mas subretot d’Armenians.
Aquesta diversitat etnicoreligiosa foguèt a l’origine de las discòrdias d’Antiòquia al començament del sègle XX. Causissent de resistir per las armas a las persecucions que son victimas a partir de 1915, los Armenians se retirant sul Musa Dagh (« lo mont de Moïses »), entre la vila e la mar, e devon èsser evacuada in extremis per la marina francesa.
En 1918, lo sandjak d'Alexandreta qu’Antiòquia fa partit, es ocupat pzr l’armada francesa, coma la Cilicia e la Siria. La Societat de las Nacions pensa integrar Antiòquia a la Siria, plaçada sota lo mandat francés, mas la preséncia d’una fòrta populacion turca impausa l’organizacion d’un referendum d’autodeterminacion. Per menajar la Turquia que se volgava la neutralitat en cas de novèla guèrra, lo govèrn d'Édouard Daladier daissa l’armada turca penetrar dins lo Sandjak en julhet de 1938 e organizar lo recensament dels electors. Lor resultat dona de Turcs.
International Standard Name Identifier
L'International Standard Name Identifier (ISNI) es un identificant unic pèr des entitats avent contribuat entà madias atau com libres, programes de television, articles de premsa, etc.
Antiòquia d'Orontes
Epòca modèrna
Ara, Antiòquia demora un objècte de discòrdia entre la Siria e la Turquia. Oficialament, los Sirians considèran la vila e lo Hatay coma una província irredenta, coma lo platèu del Jawlan (Golan en ebriu). La vila d’Antakya conten mens de en 1970 alara que sa populacion ne comptava près de  al sègle II de nòstra èra. centrat|vinheta|550x550px|Panorama d'Antiòquia en 2003.
Lo riu Asi
La riu Asi, que raja cap al nòrd per formar la frontièra entre la Turquia e la Siria, vira a l'oèst après èsser toranda sus las tèrras de la Turquia e se confond amb lo pichon Asi del lac Amik, que foguèt secat uèi.
International Standard Name Identifier
Es desvolopat sos las auspicis de l'Organizacion Internacionala per l'Estandardizacion (ISO) com Draft International Standard 27729. Lo comitat tecnic 46, soscomitat 9 de l'ISO (TC 46/SC 9) es responsable deu desenvelopament d'aquesta norma.
Antiòquia d'Orontes
Monuments e autres luòcs
vinheta|250x250px|Altar de la glèisa de Sant Pèire.
Dins l’Alcoran
La vila d'Antiòquia es pas mencionada explicitament dins l’Alcoran. Dins la sorata XXXVI, los versets 12 a 29 poirián se referir a la vila d'Antiòquia.
International Standard Name Identifier
L'ISNI permet de distinguir entre nòmies que, sens aquò, poirián èsser abarrejats e permetrà de ligar las donadas sus los nòmis utilizats dens los medias e l'industria culturala.
Usage de l'ISNI
L'ISNI permet a una entitat unica (com un semblanom o la rason commerciala d'un editor) d'èsser identificat per un numèro unic. Aqueste numèro unic pòt èsser ligat aus numèros autes identificants unics que pertòcan deus nòmis o d'autas entitats.
Vila de Castelnau
Vila de Castelnau es una cançon tradicionala interpretada per Rosina de Pèira :
Vila de Castelnau, Vila de Castelnau, Vila tant renommada, Ladondena Vila tan renommada, Ladonden
I aviá dos cents soldats, I aviá dos cents soldats, Apelats a la guèrra, Ladondena, Apelats a la guèrra, Ladonden
Totes son maridats, Totes son maridats, Se non lo "Capitaine", Ladondena Se non lo "Capitaine", Ladonden
El se vòl maridar, El se vòl maridar Amb bèla domaisèla, Ladondena Amb bèla domaisèla, Ladonden
Sul Camin de la Font, Sul Camin de la Font, Rescontra la cambrièra, Ladondena Rescontra la cambrièra, Ladonden
Pojatz, lai naut Pojatz, Pojatz, lai naut Pojatz, Lai naut dins la cambreta Ladondena Lai naut dins la cambreta Ladonden
Quand foguèt el montat, Quand foguèt el montat, Que li present' una cadièra (?), Ladondena Que li present' una cadièra (?), Ladonden
Quand foguèt el (as)setat, Quand foguèt el (as)setat, Que li present(an) un veire, Ladondena Que li present(an) un veire, Ladonden
Quand aguèt begut, Quand aguèt begut, Bat lo tamborn de guèrra, Ladondena, Bat lo tamborn de guèrra, Ladondena,
Anem soldats Anem, Anem soldats Anem, Anem ja ta la guèrra, Ladondena, Anem ja ta la guèrra, Ladonden
Boc
Boc (Bouc-Bel-Air en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Bonora
Bonora es un quartièr residencial de Tolosa situat a l’èst del centre vila, prèp del Canal del Miègjorn, fòrça vivent.
Si las avengudas Camille Pujol/Jean Chaubet e l'avenguda de la Glòria son de segur les limits sud e nòrd, aquels èst e oèst son pas clarejats.
Le quartièr foguèt agricòla dusca las annadas 1920, puèi se bastit. Se vese encara qualques testimònis d'aquela passada, coma una fedariá. I avià força demòras per les caminòts de la gara Matabiau e erà un quartièr popular. Dempuèi las annadas 2000, a subit la "gentrificacion" a l'image del quartièr vesin de Sent Aubin, de l'autre latz del canal.
Mai d'unas associacions fan viure le quartièr coma le Cercle Laïc Jean Chaubet (centre social e cultural), le club de petanca, le club dels aujòls, l'associacion Qualitat de vida a Bonora, l’associacion dels lésers.
La plaça Pinel
Foguèt nomat en 1929 en l'onor de Marius Pinel, sindicalista e conselhièr municipal de Tolosa, un dels fondators de la Borsa del trabalh de Tolosa.
Le quiòsc es l'òbra de Joan Montariol, l'arquitècte en cap de la vila de Tolosa dins las annadas 1930. A la particularitat, de pas estre capable de botar la musica a fòra ...e es donc pas de grand service.
Le professor de Literatura del  Licèu Pèire de Fermat e president de l'Académia de las sciéncias de Tolosa Yves Le Pestipon, marquat per l'ambient e le mistèri d' aquel liòc, n'en realisat qualques films  e l'a proposat al patrimòni mondial de la "banalisa", un movement "critic e esperimental" inspirat per lI'Internacionala Situacionista.
Amsterdam
Amsterdam es la capitala dels Païses Basses. Administrativament, aparten a la província d'Olanda Septentrionala.
Es actualament la vila pus granda del país e son centre cultural e financièr. Sa populacion èra estimada a 743,905 abitants, lo 1 de julhet de 2006. Sa superfícia totala es 130 km² (tèrra: 100 km²). Amb Rotterdam, Utrecht e l'Aia es una de las vilas mai importantas del Randstad, que ne constituissi lo sieu nuclèu nòrd.
Sent Pau de Sava
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 23 km al nòrd-oèst de Tolosa sus Sava.
Amsterdam
Amsterdam a un encantament particular a causa dels sieus ostals de brica nautas e estrechas e de la siá ret de canals, ont fa bon se passejar. L'instabilitat del sosòl - causa de l'enfonzament progressiu d'unes bastiments - exigís que la majoritat de las abitacionss s'apiejan sus de pals de fusta. La granda manca de lotjaments modèrns dins lo centre istoric a multiplicat lo nombre d'abitacions flotantas. Amsterdam deu la siá armonia a l'edificacion bassa e a l'abséncia de grandas avengudas. Constituís un autentic paradís per las bicicletas, que permeton al visitaire de descobrir la vila e los sieus agradaments.
thumb|230px|left|Vista de la ciutat.
Araitz
Araitz es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Le Renouard
Le Renouard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nicéphore Niépce
Joseph Nicéphore Niépce (1765-1833), francés, foguèt l'inventor de la fotografia, amb Jacques Daguerre.
Trinay
Trinay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat en lo airal urban de Orléans.
La commune est située dans l'aire urbaine d'Orléans.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas torricelli
Las lengas torricelli son una familha de lengas papós.
Classificacions
La classificacion intèrne de las lengas torricelli es :
Clotilde (filha de Clodoveu)
Clotilde Foguèt filha del rei franc Clodoveu E e Clotilde. Lo sieu matrimòni lo 517 amb Amalaric, rei dels visigots, permetèt sagerar la patz entre los eretièrs de Clodoveu e los visigots, dètz ans après la batalha de Vouillé. Clotilde Foguèt mautractada per lo sieu marit perque voliá restar catolica e pas arriana coma lo sieu marit. Se dirigiguèt a lo sieu fraire Khildebert E al qu'envièt un mocader tacat de sang a manièra de pròva. Khildebert, Encoratjat per la siá maire, ataquèt Amalaric e prenguèt a la siá sòr en la portant de retorn, mas moriguèt pendent lo viatge. Foguèt enterrada al bòrd de Clodoveu I.
Íscar
Íscar es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mariner 5
Mariner 5 es una mission espaciala estatsunidenca mandada en 1967 per estudiar la planeta Vènus. Capitèt de susvoladar la planeta e d'obtenir d'informacions sus son atmosfèra e sei dimensions.
Rochier
Rochier (Rocher en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La prononciacion es (puslèu que [ru'tʃjɛ]), d'un informator de Prunet.
Vasselay
Vasselay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Clotilde de Saxònia-Coburg Gotha
drecha|296x296px|Clotilde De Saxònia-Coburg Gotha Princessa Maria Adelaida Amàlia Clotilde de Saxònia-Coburg e Gotha (Neuilly, 8 de julhet de 1846 - Alcsútdoboz, Ongria 3 de junh de 1927) foguèt arxiduquessa d'Àustria, princessa de Saxònia-Coburg Gotha e duquessa a Saxònia amb tractament de altesa reial que contractèt matrimòni en lo se de l'ostal d'Àustria.
Rémalard
Rémalard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Territòri verdoyant als tucs boisées e als multiples rius. Los molins, solares, capèla, glèisa illustran la riquesa del patrimòni bastit e cultural de Rémalard.
L'utilizacion del territòri de la municipalitat de Rémalard es encara essencialament agricòla.
De pichons bòsques parsèment la municipalitat, en contribuissent al maintien d'una vida « sauvatja » : chevreuils, senglars, pichon gibier abondent.
La vila èra antany desservie per l'estacion de Rémalard-Bellou-sus-Huisne. L'anciana via ferrée Condé-sus-Huisne - Mortagne-a lo-Portamantèl - Alençon, a l'abandon dempuèi 30 ans aperaquí, seguís lo cors del Huisne. Una via verda seguenta aquel traçat a dobèrt dempuèi junh 2010 entre rius e bòsques sus l'ensems de l'unitat|62|km, entre Condé-sus-Huisne e Alençon.
Al punt d'enguarda economic, aquel cap de-luòc de costat, malgrat la siá posicion a la separacion dels grands aqueles, garda un bon nivèl de servicis e de comèrcis, sostenguts per la fréquentation de las résidents secondaires. La zòna d'activitat Santa-Marc concentra de grandas superfícias (supermarché, jardinerie), lo CDIS (centre de distribucion en assegurant las viradas sus las costats de Longny-a lo-Portamantèl, Nocé e Rémalard) de la Plaça, e qualques autras activitats. L'activitat pròpiament industriala a situat a l'anciana estacion, comuna de Bellou-sus-Huisne.
Territoire verdoyant aux collines boisées et aux multiples rivières. Les moulins, manoirs, chapelle, église illustrent la richesse du patrimoine bâti et culturel de Rémalard.
L'utilisation du territoire de la commune de Rémalard est encore essentiellement agricole.
De petits bois parsèment la commune, contribuant au maintien d'une vie « sauvage » : chevreuils, sangliers, petit gibier abondent.
La rivière Huisne constitue la limite sud de la commune : elle attire les pêcheurs en saison, et la pratique du canoë-kayak se fait en hautes eaux. La rivière reçoit de nombreux affluents en amont, descendant les collines du Perche pour assurer un régime abondant.
La ville était autrefois desservie par la gare de Rémalard-Bellou-sur-Huisne. L'ancienne voie ferrée Condé-sur-Huisne - Mortagne-au-Perche - Alençon, à l'abandon depuis 30 ans environ, suit le cours de l'Huisne. Une voie verte suivant ce tracé est ouverte depuis juin 2010 entre rivières et bois sur l'ensemble des 62 km, entre Condé-sur-Huisne et Alençon.
Au point de vue économique, ce chef-lieu de canton, malgré sa position à l'écart des grands axes, garde un bon niveau de services et de commerces, soutenus par la fréquentation des résidents secondaires. La zone d'activité Saint-Marc concentre grandes surfaces (supermarché, jardinerie), le CDIS (centre de distribution assurant les tournées sur les cantons de Longny-au-Perche, Nocé et Rémalard) de la Poste, et quelques autres activités. L'activité proprement industrielle est située à l'ancienne gare, commune de Bellou-sur-Huisne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Còsta Pavada
Còsta Pavada es un quartièr residencial de Tolosa situat suls nauts de la vila, a l'èst d'aquela. Lo nom de Còsta Pavada es lo nom comun e tradicional de l'avenguda Jean Rieux.
La Còsta Pavada es lo nom del camin anant del pont del canal del Miègjorn, dit Pont Montaudran, e escaladant los travèrs. Se disiá per precisar : Còsta Pavada Montaudran. Aprèp l'establiment del Canal del Miègjorn en 1681, per regular las aigas davalant de la còsta, amenant de tèrra, suls Pòrts Sant Estève e Sant Salvador çò que damajava los cargaments de merças. Calguèt fixar lo sòl suls camins de Balmar, (carrièra del Pont Guilheméry, e l'avenguda Camille Pujol) e de Montaudran amb caladas. Aquelas installacions foguèron restauradas en 1766 e en 1783.
L'usatge corrent del nom se democratizèt amb la venguda dels transpòrts en comun. Lo 1 genièr de 1885, una linha foguèt installada, amb de veïculs rotièrs de traccion ipomobila, ditz « Ripert », anant del Capitòli cap a la Còsta Pavada, pel mercat de blat. Lo 1 de genièr de 1907, de ralhs son pausats, e lo servici es assegurat per de trams ipomobils. Lo 12 d'abril de 1910 es l'electrificacion. En 1921, la linha ven lo « 22 » (es encara a l'ora d'ara la Linha 22 del bus Tisséo : Marengo SNCF - Gonin, per l'avenguda Jean Rieux). En 1934, las vias son renovadas.
L'anonci del conductor del tram èra : « Tïn, tïn, Còsta Pavada. »
Del punt de vista de la geografia urbana, lo quartièr se constituís a l'entorn del palmon verd qu'es lo parc del collègi del Causon. L'abitat consistís subretot en ostals de vilas, las tolosanas. Los nauts del quartièr son ocupats per de grands ostals bastits entre las doas guèrras. Lo rèsta de las abitacions es format de pichons locatius e demoranças collectivas.
Gade (lenga)
Lo gade es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.
Localisacion e dialèctes
Lo gade es parlat dins lo Territòri Federal de la Capitala, dins la zòna de govèrn local de Kuje.
Laguna de Duero
Laguna de Duero es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Masclat
Masclat Masclat en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Maria Clotilde de França
Maria Clotilde de França (Versalhas, Reialme de França, 1759 - Nàpols, Reialme de Nàpols, 1802) foguèt una princessa francesa e reina consort del Reialme de Sardenha-Piemont.
Lo Puèi de Velai
Lo Puèi de Velai, e sa forma classica Lo Puèi Nòstra Dòna (Le Puy-en-Velay en francés), es la capitala de la region istorica de Velai (Occitània) e lo chapluòc delh departament delh Naut Léger dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Sos abitants se dison los ponòts, las ponòtas (rarament los pogés/las pogesas).
Geografia
Lo Puèi de Velai se situa alh centre delh departament delh Naut Léger, la vila se trapa a 135 km de Lion, 130 km de Clarmont d'Auvèrnhe e a 76 km de Sant Estève. Adoncas, es ben isolada de la rèsta d'Auvèrnhe e a mai de relacions ambe Sant Estève qu'ambe Clarmont d'Auvèrnhe : es religada a la promèira ambe una autorota e nonmàs per la rota a la segonda).
Anue
Anue es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Lo Puèi de Velai
Geografia
Es la capitala delh país istoric de Velai que faguèt istoricament partida de Lengadòc e qu'ocupa la màger part delh departament delh Naut Léger (aiara dins la region administrativa d'Auvèrnhe Ròse Aups).
Nauta Edat Mejana : naissença de la vila
A partir del sègle IV, lo culte es marial. L'avescat quitèt Sant Paulian per lo Puèi beleu alh sègle VI. Lo nom qu' erá entre Lo Puèi e Anicium/ Anis es Lo Puèi al sègle XII. Es la capitala del Velai alh sègle X.
Dison que la verge nèira del Puèi foguèt donada per Sant Loís.
Edat Mejana : desvolapement
La vila se bastiguèt alh sègle XIII (muralhas e tors, fònt de la Bidoira ). Es un de los pus grands centres de pelerinatge. Lo punt de despartida delh chamin vers Sant Jaume de Compostèla bailèt son nom a la Via Podiensis. Dos capdòbras de l'art romanic i fogueron bastits: la catedrala et la chapèla Sant Michial d'Agulha.
Es tanben un grand centre intellectual d' Occitània : los trobadors s 'encontran a la "cor delh Puèi' e l'universitat Sant Maiòl i èra famosa. Peire Cardenal ne's sortit.
Sègles XVI a XVIII : l'atge d'aur de la vila
La vila es d'importança: mai de 15000 abitants (coma uèi!), una de las pus grandas d'Occitània. La richessa de la vila se vei amb força ostalas d'aquelh temps.Grandas fèiras, mestièrs delh cuer e de la dentèla fon la fama de la ciutat. Èra tanben un grand país de vinha, çò qu'es dificil d'imaginar uèi (mès la toponomia i fai pensar).
Força testimònis escrits son gardats sobre aquela epòca : En 1794, la verge nèira es cremada per Guyardin, un ancian abat sortit de la Marna vengut revòlucionari, davant que d'achabar sa corsa coma "chabalièr de l'Empèri".
Sègles IXX e XX: lo chapluòc delh Naut Léger
La vielha vila es renovada remarcadoirament dins las annadas 1970-1980.