Ans_1900
Sciéncias e tecnicas
1900 : premiera formulacion de la teoria quantica desvolopada per Max Planck (1858-1947). Aquò permetèt d'explicar lo problema dau raionament dau còrs negre e marquèt una rompedura majora de l'istòria de la fisica car entraïnèt l'abandon de la fisica classica per lei questions regardant la descripcion dei fenomèns microscopics. Permetèt tanben lo desvolopament de plusors teorias quanticas au sen de divèrsei camps de la fisica ò de la quimia. 1900 : descubèrta dei quatre grops sanguins per lo mètge austrian Karl Landsteiner (1868-1943). Foguèron dichs A, B, AB e O en 1910. Aquò permetèt de desvolopar tornarmai la tecnica dei transfusions sanguinas umanas. 1900 : concepcion dau premier forn d'arc electric vertadier (→ 1879) per lo Francés Paul Héroult (1863-1914). Permetent d'obtenir de temperaturas autas, aquela invencion foguèt pauc a pauc utilizat per estudiar lei possibilitats de desvolopar una siderurgia electrica. Pasmens, aquò demorèt lòngtemps una idèa en causa dau còst important de l'electricitat. En revènge, permetèt d'estudiar la produccion d'aliatges d'aciers especiaus. 1900 : començament dei trabalhs de Victor Grignard (1871-1935) sus leis organometallics, especialament aquelei de magnèsi. Utilizats dins mai d'un sintèsi ò d'un procès de catalisi, aquelei compausats anavan permetre un desvolopament important dei sintèsis organics durant lo sègle XX. L'autor de sa descubèrta foguèt guierdonat dau Prèmi Nobel de Quimia en 1912 e leis organomagnesians son uei dichs reactius de Grignard. 1900 : descubèrta dau darrier gas rare (lo radon) per l'Alemand Ernst Dorn (1848-1916). 1901 : invencion de la premier maquina permetent de realizar un electrocardiograma dins lei condicions d'un espitau per lo mètge olandés Willem Einthoven (1860-1927). 1902 : assai dau premier dirigible militar, destinat a la reconoissença dau prat batalhier, desvolopat per l'engenhaire francés Henri Julliot. Pasmens, en causa dau desvolopament de l'aviacion, pus eficaça e rapida, aqueu concèpte foguèt pauc a pauc abandonat. 1902 : intrada en servici dau premier fusiu mitralhaire operacionau desvolopat per l'oficièr danés Vilhelm Herman Oluf Madsen (1844-1917). Inspirèt una tiera d'armas que foguèron utilizadas fins ais annadas 1950 e la generalizacion dei mitralhièras leugieras. 1902 : comercializacion dau premier motor multisopapa desvolopat per la companhiá francesa Panhard & Levassor. 1902 : premiera publicacion permetent d'explicar l'existéncia de la radioactivitat per lo fisician britanic Frederick Soddy (1877-1956). Mencionèt per lo premier còp l'existéncia de desintegracions radioactivas. Soddy recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1921. thumb|right|[[Fotografia de l'erupcion de 1902 de la Montanha Pelada.]] 1902 : après l'erupcion catastrofica de la Montanha Pelada qu'entraïnèt la destruccion totala de la vila martiniquesa de Saint-Pierre, leis autoritats de divèrsei país prenguèron consciéncia de la manca de conóissença a prepaus deis erupcions volcanicas. Aquò marquèt donc lo començament de l'estudi scientific dei volcans e la volcanologia, branca alora fòrça menora de la geologia, venguèt una sciéncia vertadiera. 1902 : premiera explicacion modèrna dau foncionament dau cancèr. Basada sus lei derivas dei mecanismes de division cellulària, foguèt l'òbra dau zoologista alemand Theodor Boveri (1862-1915). Son ipotèsi foguèt demostrada en 1915 per lo biologista estatsunidenc Thomas Hunt Morgan (1866-1945). 1902 : acabament de la concepcion dau procès Ostwald per l'Alemand Wilhelm Ostwald (1853-1932). Basat sus una tiera de reaccions permetent de transformar l'amoniac en acid nitric, permetèt de provesir d'importantei quantitats de matèria premiera ais industrias productritz d'engrais azotats e d'explosius (→ 1899 e 1913). 1903 : invencion de la premiera turbina d'explosion per Armengaud. 1904 : desvolopament dau premier fusiu semi-automatic (lo Mondragón M1908 mexican) que foguèt largament adoptat e inspirèt divèrseis armas de concepcion similara fins a la generalizacion dei fusius d'assaut. 1905 : invencion dau turboalternator per l'engenhaire soís Charles Carroll Brown (1859-1946) que capitèt de coplar una turbina amb un alternator. Aquò permetèt de trobar dei fònts d'energia capablas de produrre de poissanças largament superioras ai turbinas de vapor existentas e favorizèt l'electrificacion de l'industria.