cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istòria d'Iran
Lo periòde de Tamburlan
Après sa mòrt, son empèri deguèt faciar una tièra de crisis intèrnas (complòt per la succession, revòutas...) e extèrnas (guèrras...). En 1469, perdiguèt sei regions occidentalas au profiech dei Turcomans dau Moton Blanc e dispareguèt definitivament en 1507. La dinastia subrevisquèt a la tèsta de principats situada en Asia Centrala e, subretot, a la tèsta de l'Empèri Mogòl fondat per Babur dins leis annadas 1520. En revènge, lo plan iranian fuguèt perdut e una dinastia locala i prenguèt lo poder fondant l'Empèri Safavida en 1501.
Chassors
Chassors es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Istòria d'Iran
L'Empèri Safavida e l'introduccion dau chiisme
La conquista dau poder per lei Safavidas se debanèt de 1500 a 1510 quand Ismail I (1501-1524), un senhor locau de l'Azerbaitjan actuau, reüniguèt una armada e acomencèt d'unificar la region sota son autoritat. Tre 1501, prenguèt Bakó e creèt la dinastia dei Safavidas. La confederacion dau Moton Blanc mau capitèt de s'opausar a sei conquistas e, en 1503, perdiguèt una batalha dins lo nòrd de Mesopotamia que s'acabèt per la pèrda d'Iraq e de la vila de Fars. Lo rèsta de la conquista dau plan iranian rescontrèt per la seguida mens de resisténcia e se finiguèt en 1510. Aquela unificacion de Pèrsia per una dinastia d'origina locala marquèt la naissença de l'Iran modèrne.
En lucha còntra l'Empèri Otoman e desfach en 1514 a Chaldiran, la dinastia novèla adoptèt lo chiisme coma religion d'estat e l'impausèt per fòrça. Venguèt un factor d'unitat fòrça poderós que permetèt de demenir lei tensions entre pòbles diferents au profiech de la defensa de la causa religiosa comuna. Aquò permetèt ai Safavidas de resistir a la tièra de conflictes que se debanèron durant lo sègle XVI : còntra leis Otomans a l'oèst, còntra lei Mogòls a l'èst, còntra leis Ozbècs ò lei Rus au nòrd e enfin còntra leis Europèus, especialament lei Portugués au sud. A la fin dau sègle, lei progrès otomans e ozbècs èran venguts una menaça mai lo rèine de Abbas I (1588-1629) permetèt de redreiçar la situacion.
Chassors
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Istòria d'Iran
L'Empèri Safavida e l'introduccion dau chiisme
En 1588, lei Safavidas s'alièron ambé leis Anglés que reorganizèron l'armada pèrsa. En 1622, leis Anglés reconquistèron Ormuz en cambi dau drech de fondar una basa navala a Bander Abbas. Capitèron tanben d'equilibrar lei relacions ambé leis Otomans e lei Mogòls. En 1639, la frontiera fuguèt finalament definida ambé l'Empèri Otoman : Pèrsia perdiguèt la màger part de Mesopotamia mai gardèt lo contraròtle de l'Armenia Orientala e d'Azerbaitjan. En fòra dei guèrras, lo periòde veguèt tanben l'adopcion d'una politica de desvolopament economic ambé, per exemple, la bastida d'obradors de produccion de tapís e lo transferiment de la capitala a Isfahan.
Chassors
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Istòria d'Iran
L'Empèri Safavida e l'introduccion dau chiisme
Lo declin de la dinastia acomencèt après la mòrt de Chah Abbas. Mens capables e de còps gaire interessats per leis afaires dau govèrn, sei successors adoptèron una politica religiosa pus dura còntra lo sunisme, especialament durant lo rèine de Chah Sultan Husain (1694-1722). Aquò entraïnèt de tensions grèvas dins certanei províncias e finalament una revòuta generala d'Afganistan en 1707. L'armada safavida fuguèt batuda e Isfahan pilhada en 1722 marcant la fin de la dinastia.
La Dinastia Qajara
Sa mòrt dubriguèt un periòde novèu de caòs e entraïnèt l'independéncia d'Afganistan. L'unificacion fuguèt l'òbra de Karim Khan Zarim (1750-1779), governador de Chiraz, que fondèt la dinastia Zand. Pasmens, a sa mòrt, Agha Mohammad Chah contestèt l'autoritat de sei successors, creèt la Dinastia Qajara e acomencèt d'estendre sa dominacion sus lo plan iranian. Se proclamèt chah en 1787 e conquistèt Isfahan e Chiraz en 1796. Utilizèt de metòdes feroç durant sa conquista per limitar lo risc de revòuta coma, per exemple, la mutilacion de la màger deis òmes de la vila de Kirman en 1794. Aquò favorizèt la pacificacion de Pèrsia. Pasmens, en Georgia, aquò permetèt ais abitants de demandar l'ajuda de Russia qu'ocupèt la region en 1797.
Lo començament dau sègle XIX marquèt lo començament dau declin de la poissança iraniana que perdiguèt divèrsei territòris e fuguèt partejada en zònas d'influéncia. Ansin, en 1813 e en 1828, Pèrsia deguèt abandonar una partida de Caucàs, divèrsei territòris au sud de la Mar Caspiana e la region de Merv au profiech de Russia. Puei, a partir deis annadas 1840, lei progrès britanics en Índia menacèron lei regions orientalas e Teheran deguèt reconóisser la pèrda d'unei territòris ais Afgans o ai Britanics. En revènge, l'afebliment dau Sultanat d'Oman permetèt ais Iranians de reconquistar tota la zòna litorala dau sud-èst dau país ocupada a partir de 1780.
(1471) Tornio
(1471) Tornio es un asteroïde.
Grancey e Neuvelle
Grancey e Neuvelle (en francés, Grancey-le-Château-Neuvelle) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha e Franca Comtat. Resulta de la fusion, en 1972 de Grancey-le-Château e Neuvelle-lès-Grancey.
Istòria d'Iran
La Dinastia Qajara
En 1907, l'Empèri Rus e l'Empèri Britanic trobèron un acòrd de partiment deis influéncias respectivas dins la region e Iran fuguèt partejat entre una zòna russa au nòrd, una zòna britanica au sud-èst e una zòna neutra au centre. Aquò permetèt au país de demorar independent mai empachèt pas d'intervencions regularas d'estats europèus dins seis afaires intèrns. De mai, causèt la formacion de movements nacionalistas, fòrça ostils ais estrangiers, a l'origina de revòutas còntra leis interès estrangiers o lo poder. L'afebliment dau govèrn centrau contunièt donc fins a la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Tròp feble per participar au conflicte, lo país fuguèt parcialament ocupat per leis Otomans puei per lei Rus e lei Britanics en 1917. Aquela ocupacion veguèt la descomposicion dei rèstas dau poder e la retirada britanica marquèt lo declin finau dei Qajaras.
La revolucion constitucionala e lei temptativas de modernizacion dau país dei Pahlavi
Tre lo retirament dei fòrças anglesas, una tropa comandada per lo coronèu Reza Pahlavi ocupèt la capitala lo 22 de febrier de 1921 e i prenguèt lo poder. Venguèt oficialament Ministre de la Guèrra en 1921 puei Premier Ministre en 1923. Enfin, en 1925, obtenguèt l'abolicion de la dinastia qajara e fuguèt coronat chah lo 25 d'abriu de 1926. Assaièt de modernizar lo país segon un modèl occidentau. Per aquò, acomencèt de restablir l'òrdre e de crear una armada modèrna per assegurar l'autoritat dau govèrn centrau. Desvolopèt tanben un programa de creacion d'escòlas e assaièt de limitar l'influéncia de l'islam ò de bastir d'infrastructuras novèlas.
Grancey e Neuvelle
Personalitats ligadas amb la comuna
Hugues Gravel, musicaire, violonaire
Istòria d'Iran
La revolucion constitucionala e lei temptativas de modernizacion dau país dei Pahlavi
Pasmens, aquelei projèctes conoguèron de dificultats importantas, especialament lei de desvolopament economic o educatiu en causa de la manca de personaus competents. Ansin, en 1935, lei progrès èran febles e la Segonda Guèrra Mondiala va entraïnar un novèu periòde de caòs dins lo país. D'efèct, en causa de sa posicion estrategica per leis Aliats, fuguèt ocupat lo 25 d'aost de 1941 per lei Britanics e lei Sovietics. Aquò entraïnèt l'abdicacion dau chah au profiech de son fiu lo 15 de setembre e una tièra de dificultats economicas en causa de l'ocupacion e dau conflicte mondiau. Puei, a la fin de la guèrra en 1945, Iran venguèt provisòriament un enjòc dei premiereis annadas de la Guèrra Freja e lei Sovietics i sostenguèron la creacion d'estats independents dins lo nòrd-oèst dau país e i demandèron un drech d'esplecha deis idrocarburs. Pasmens, una reaccion diplomatica determinada de Londres e de Washington causèt l'abandon de l'ajuda sovietica ai revòutas e Iran fuguèt tornarmai unificat en 1946.
Pasmens, lei crisis intèrnas contunièron au començament deis annadas 1950 quand lo chah, sostengut per leis Estats Units e lo Reiaume Unit, rebutèt lo Premier Ministre Mossadegh, sospichat de simpatia comunista en causa de sa politica favorabla a la nacionalizacion dei ressorsas petrolieras iranianas, en 1953. Lo chah Mohammad Reza Pahlavi assaièt sensa succès vertadier de contuniar la politica de modernizacion de son paire. A partir de 1972, lei dificultats economicas e la lentor dei progrès de la politica de desvolopament entraïnèt una division de la populacion entre comunistas, republicans, defensors dau comèrci tradicionau e islamistas. En 1975, lo caòs politic entraïnèt l'adopcion de mesuras fòrça repressivas per lo govèrn. Pasmens, la situacion contunièt de se desgradar e la Revolucion Islamica de 1979 causèt la disparicion de la monarquia.
La Revolucion e la Republica Islamica
Après de mes de protestacions popularas còntra son regim, Mohammad Reza Pahlavi quitèt Iran lo 16 de genier de 1979. Après la proclamacion de la neutralitat dei fòrças armadas, l'islamista Rouhollah Khomeini declarèt la fin de la monarquia lo 11 de febrier e la formacion d'un govèrn provisori. Ben organizats, leis islamistas capitèron d'eliminar leis autrei faccions revolucionàrias e la Republica Islamica d'Iran fuguèt proclamada lo 1 d'abriu de 1979. Pasmens, lei premiereis annadas fuguèron malaisadas en causa de la crisi deis ostatges de l'ambaissada estatsunidenca (4 de novembre de 1979 - 20 de genier de 1981) causada per l'acuèlh dau chah exilat per Washington e, subretot, per l'invasion iraquiana de 1980 qu'entraïnèt la lònga guèrra Iran-Iraq (1980-1988).
Figuerola del Camp
Figuerola del Camp es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Archilaüt
thumb|200px|ArchilaütL'archilaüt qu'ei un intrument de còrdas puntejadas de la familha deu laüt intermediari enter aqueste intrument e la teorba. Com aquesta darrèra, qu'ei provesit d'un cavilhèr doble e que pòt jogar dens un orquèsre barròc dehens la baisha continua mes qu'ei mei petit e mei agut.
Saint-Germain-sous-Doue
Saint-Germain-sous-Doue es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Mandarin del Nòrd-Èst
Lo mandarin del Nòrd-Oèst es una varietat de mandarin parlada en Republica Populara de China e en Russia per gaireben 100 000 000 de personas.
Caracteristicas linguisticas
Lo mandarin del Nòrd-Oèst es plan vesin del mandarin de Beijing, las diferéncias, relativament minoras, essent mai que mai foneticas e lexicalas. Lo mandarin del Nòrd-Oèst e lo mandarin de Beijing constituisson amassa la branca septentrionala del mandarin.
Espandida
Lo mandarin del Nòrd-Oèst es parlat dins quatre províncias:
- Jilin, amb lo corean dins la region de Yanbian
- Mongolia Interiora, dins lo nòrd-èst d'aquesta region.
Es tanben parlat pels emigrats, en China, en Russia e dins la diaspora chinesa.
En China
Lo mandarin del Nòrd-Oèst a quatre dialèctes principals, parlats dins respectivament dins las quatre províncias que i es lenga mairala (Jilin, Heilongjiang, Liaoning, Mongolia Interiora).
Changchun dialect (Simplificat: 长春话/Tradicional: 長春話)
Harbin dialect (哈尔滨话/哈爾濱話)
Qiqihar dialect (齐齐哈尔话/齊齊哈爾話)
Shenyang Mandarin (沈阳话/瀋陽話)
Region d'Itàlia
Las regions d'Itàlia sont lo primièr nivèl de subdivision administrativa segon la Constitucion de la Republica Italiana (art. 114-133).
Mandarin del Nòrd-Èst
En Russia
En Russia, lo mandarin del Nòrd-Oèst es parlat pels Taz dins lo Crai de Primorie. 256 dels 276 Taz vivon dins aquesta region mas a l'ora d'ara parlan mai que mai lo rus.
Region d'Itàlia
Las regions italianas son 20 e, levat la Val d'Aosta, son devesidas en entitats segondàrias, qui pòden esser de mai d'un tipe: 92 províncias (dont 2 autonòmas dens lo Trentin-Naut Adige, 6 consòrcis municipals liures en Sicília, 4 organismes regionals de descentralizacion dins lo Friol-Venècia Júlia) e las 14 ciutats metropolitanas.
Réning
Réning es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Mandarin del Nòrd-Èst
En Russia
I a tanben de residents chineses en Primorie (2857 en 2010 ).
Réning
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mandarin del Nòrd-Èst
En Russia
Lo mandarin del Nòrd-Oèst, atal coma le mandarin estandard, es tanben conegut per de Russes que trabalhan dins de professions en relacion amb China.
Europeada 2012
L’Europeada de 2012 es la segond edicion de l’Europeada, una competicion de fotbòl europèa dei minoritats lingüisticas organizada per l’Union Federalista dei Comunautats Etnicas Europèas. Organizada en Lusàcia en Alemanha, se debana dau 16 au 24 de junh de 2012 e recampa 19 seleccions masculinas. Las doas seleccions Roms d'Ongria pèrdon en finala contra las seleccions Sud-Tiròl (3-1).
Bengazi
thumb|right|250px|Bengazi, la vila vièlha Bengazi (en arabi: بنغازي Binġāzī, en turc: Bingazi), es la segonda vila de Libia e la principala ciutat de Cirenaïca. Sa populacion es de 631,555 abitants per una aglomeracion de 1,180,000 abitants. Es una ciutat portuària situada sus la Mar Mediterranèa.
Terrasson e La Vila Dieu
Terrasson e La Vila Dieu o Terrasson e La Vila Diu (Terrasson-Lavilledieu en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Terrasson
La prononciacion es [terɒ’ʂu]. Las fòrmas ancianas son monasterium sancti Suris, vocabulo Genoliacum en 940, Terrazun au segle XI, Terracio (latinizacion) en 1073, Castrum Terrassonense, en latin, en 1101, Terrasson en 1251. Terrasson ven de l'occitan terràs emb lo sufixe diminutiu -on (dau latin (-onem). Lo sens pòt èsser de « terren revenable » o de « levada de terra », per extension « la plata-fòrma d'una fortificacion » (Chantal Tanet e Tristan Hordé); de « terren en surplomb » (diminutiu de terrassa), per lo site de las comunas de Dordonha, ,.
La Vila Diu
La prononciacion es [lɒvilɒ’diw]. Las fòrmas ancianas son Villa Dei, en latin, en 1315, Ville-Dieu a la fin dau segle XIX.
Vila ven del latin villa; lo sens passet d'« ostau de campanha » a « granda propietat rurala » a « vilatge », puei au sens actuau, ,.
Lo nom de vila pòt èsser acompanhat d'un nom de valor religiosa. Las Vila Diu son generalament d'ancianas comandarias de l'Òrde de Malta, ,.
Crotz del Sud
La Crotz del Sud es una pichona constellacion de l'emisfèri sud, la pus pichona de totas las constellacions qu'un molon d'estelas es nomenat « la bóstia de jòias ».
Es entornada sus tres costats pel Centaure e al sud per la Mosca.
La Crotz del Sud es utila per trobar lo pòl sud celèst. Perque i a pas d'estela similara a l'estela polara (α Ursae Minoris) de l'emisfèri nòrd dins l'emisfèri sud (σ Oct es la pus prèpa del pòl, mas es tròp pauc luminosa per èsser utila), doas de las estelas de la Crotz del Sud son utilizadas per lo determinar : en seguent la linha formada per Acrux (α) e Gacrux (γ) sus 4,5 còps la distància entre aquela doas estelas, (o ~25° al Sud de Acrux) sèm sus un punt pròche del sud celèst.
D'un autre biais, en traçant la drecha entre α del Centaure e α Cir, lo punt ont aquela drecha (que se prolonga sus α apus et δ octans) encontra la drecha precedenta es lo sud celèst.
Istòria
L'identificacion de la Crotz del Sud coma constellacion independenta s'atribuís a Augustin Royer en 1679. Mas foguèt coneguda jos aquela forma fòrt abans.
La Crotz del Sud – que son nom s'opausa a la « Crotz del Nòrd » qu'es la constellacion del Cicne - es uèi una de las constellacions pus conegudas de l'emisfèri sud e sas cinc estelas pus brilhantas apareisson suls drapèls d'Austràlia, de Brasil, de Papoa-Nòva Guinèa, de las Illas Cocos, de Tokelau e de las Samoa Occidentalas. Sul drapèl de la Nòva Zelanda, i a pas l'estela ε.
Observacion de las estelas
250px|thumb|right|Crotz del Sud 250px|thumb|right|Crotz del sud, vista dempuèi [[Tahiti lo 24/03/2006]] La constellacion es situada dins l'alinhament dels dos pèses del Centaure, costat oèst.
La Crotz del Sud es particularament facila a conéisser per sa forma fòrt caracteristica, quatre estelas de luminositat gaireben identicas formant une crotz latina, o una sèrp volanta. Pr'amor la cal pas confondre amb la Falsa Crotz del Sud, de meteissa forma mas un pauc pus larga, situada dins le Nau Argò al limit entre las Velas e la Carena.
Animacion del cèl austral
Acrux (α Crucis)
Acrux (α Cru) es l'estela pus brilhanta de la constellacion. Amb una magnitud aparenta de 0,77, es la 22 estela en tèrmes de luminositat, l'estela de primièra magnitud pus al sud de la copòla celèsta.
Acrux es una estela binària, constituida de doas supergigantas blavas e caldas, α1 Cru (magnitud 1,4) e α² Cru (magnitud 1,9). Alunhadas de 320 annadas lutz, son 25,000 e còps pus brilhantas que lo Solelh e viran una a l'entorn de l'autra en 1500 ans, separadas par 420 ua.
α1 Cru es espèr-ela doble, mas los dos companhons son pas separables al telescòpi. Solament se sap just qu'orbitan en 76 jorns, a un pauc mens d'una unitat astronomica de distància.
Una darrièra estela sembla d'acompanhar las tres autras, mas pòt èsser un efèit d'optica, sa distància reala amb la Tèrra es fòrt dificila a mesurar car es pauc luminosa.
Acrux foguèt un pauc tròp al sud per recebre un nom dels astronòms de l'antiquitat mediterranèana. En consequéncia, son nom modèrne es simplament la juxtaposicion de la primièra letra de l'alfabet amb lo nom latin de la constellacion.
Mimosa (β Crucis)
Mimosa (β Cru), de magnitud 1,25, es una giganta blava raiant subretot dins l'ultraviolet. Es tanben una estela variabla de tipe Beta Cephei, variant entre 1,23 e 1,31 sus de periòdes que lo pus cort es de 5,68 jorns.
Mimosa es versemblablament una estela dobla. Las doas orbitan una a l'entorn de l'autra en 5 ans mas se pòdon pas separar al telescòpi.
Coma Acrux, Mimosa (de còp nomenada Becrux) possedissiá pas de nom dins l'antiquitat. Son nom actual es doncas recent, mas se sap pas son origina.
Gacrux (γ Crucis)
Gacrux (γ Cru) - magnitud 1,59 - es una giganta roja, 113 còps pus granda que lo Solelh, la 24 estela del cèl en tèrmes de luminositat. Es leugièrament variabla irregularament e possediriá un companhon perque son espèctre enriquit en bari mòstra una contaminacion possibla per una autra estela.
Son nom es construit segon la meteissa logica que Acrux.
Autras estelas
δ Cru (magnitud 2,79) e ε Cru (magnitud 3,59) son las doas autras estelas pus brilhantas d'aquela constellacion.
Objèctes celèstes
La Crotz del Sud conten tanben lo molon dobèrt d'estelas NGC 4755, nomenat la bóstia de jòias. Descobèrt per Nicolas-Louis de Lacaille en 1752, conten una centena d'estelas gropadas sus prèp de 20 annadas lutz, a 7500 annadas lutz de la Tèrra.
Factoriala
La factoriala d'un nombre entier naturau n es lo produch de totei lei nombres entiers naturaus non nuls inferiors o egaus a n. S'escriu n! e s'enóncia :
autrament dich,
Quand n = 0, lo produch a pas de factors (es lo produch «vuege»); sa valor es 1:
Per exemple, 5! = 1·2·3·4·5 = 120. Lei factorialas dei dètz premiers nombres entiers naturaus non nuls son:
(1472) Muonio
(1472) Muonio es un asteroïde.
Flix
Flix es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Mur de las Lamentacions
vinheta|Dins lo tunèl dem Mur occidental vinheta|Lo pichob Kotel, “HaKatan” vinheta|Amassada devant lo Mur occidental pendent la benediccion sacerdotala Lo Mur de las Lamentacions, tanben nomenat Mur occidental (ebriu : הכותל המערבי, translit. : HaKotel HaMa'aravi) o lo Kotel (« lo Mur »), e en arabi : il-Mabka e El-Burak, es un mur de sosten de l'esplanada del temple de Jerusalèm, situat dins lo quartièr josieu de la vielha vila de Jerusalèm datant del sègle I, a l'acabar la construccion del Temple d'Eròdes.
Integrat al sègle VII als murs de cencha de l'Esplanada de las Mosquetas pendent la construcccion de la copòla del Rocás puèi de la mosqueta al-Aqsa, es venerat per una partida dels josieu coma mur del Mont del Temple e per sa proximitat amb lo Sant dels Saints del Temple d’Eròdes ; que n’es alara considerat coma sanctissim luòc per la preguièra.
Lo Mur occidental tanben venguèt un simbòl nacional israelian; de ceremonias civilas s'i debanan, coma pendent lo Jorn del sovenir.
Construccion del mur
Lo Mur de las lamentacions es un rèste del mur de sosten bastit per agrandir lo plan ont lo Segond Temple de Jerusalèm foguèt auçat. Los grands blòts de pèire de la partida inferiora son d’estil erodian, analòg al mur de cencha del tombèl dels Patriarcas a Ebron.
Fins al començament del sègle XXI, los istorians pensavan qu’aqueste espandiment aviá estat realizat per Eròdes lo Grand en vista d'agrandir, o de tornar bastir, le temple d’Eròdes. Mas, en 2011 des recercas arqueologicas per l'equipa de Ronny Reich torna sus aquesta version. En efièch, la descobèrta, al pé de las fondacions del Mur, de pèças de moneda batudas per Valerius Gratus, prefècte de Judèa vèrs 17/18 de l'èra comuna, mostrariá que la construccion del mur aviá pas començat avant la mòrt d’Eròdes (en 4 AbC). Aquò poiriá far rason a l'istorian roman Flavi Josèp qu’afirma que las òbras del Mont del Temple avián estat acabadas sonque jol règne del rei Agrippa II,.
Lo pan de de long visible es de fach pas qu'una partida de la muralha occidentala, de  de long. Lo rèste del mur es ara situat per una partida dins lo quartièr arab de la vila, utilizat coma quatren mur dels ostals tenents, e per l'autre enterrat sus mai de. Aquesta partida sosterrenha pòt èsser vist passant pel tunèl sosterranh que seguís lo mur sus mai de.
Lo Mur de las lamentacions fa partit d'un mai grand site religiós de la vièlha vila de Jerusalèm, nomenat Har haBayit pels josieus, mont del Temple pels cretians eAl-Haram al-Qudsi al-Sharif (lo « Nòble Sanctuari ») pels musulmans. Existís una autra partida d’aqueste mur, un pauc mai al nòrd, qu’es nomenat lo Kotel HaKatan, le Pichon Kotel, considerat per unes coma mai pròche del Sant dels Sants que lo grand Kotel. Una pichona cambra sosterranha, nomenada « La Cauna », situada dins lo tunèl del Mur de las lamentacions, es encora mai pròche del Sant dels Sants, mas pòt èsser frequentada sonque per unes visitors a l’encòp.
Lo luòc sant josieu
Lo Kotel es lo sanctissim de la religion josieva qu’es ara lo luòc mai pròche del Kodesh Ha'Kodashim (Sant dels Sants), sala dels primièr e second temples que sol lo Grand prèire d'Israèl podava accedir. Existís en fach un luòc mai pròche, dins lo sosterranh del Kotel, fasent dirèctament fàcia al Kodesh Ha'Kodashim (ont es uèi auçat la copòla del Rocàs). Segon la costuma, de josieus que van pregar al Mur occidental o Kotel, i pausan de vòts, mai sovent jos la forma de preguièra e de papierons plegats marcats de lors vòts, que son enseguida incerits dins las fendilhas que separan las diferentas pèiras del mur.
Origina del nom de « mur de las Lamentacions »
Lo tèrme de « Mur de las Lamentacions » es introdusit al sègle XIX pels mandataris britanics, que lo traduson de l'arabi il-Mabka. Aqueste tèrme agrada pas los mitans josieus e tanpauc los arabs, que lo nomenan El-Burak, lo nom de la montura de Mahomet per son viatge nocturn.
Uèi, l'usatge dels tèrmes « Mur occidental » o « Mur de las Lamentacions » o « El-Burak » es un enjòc de la guèrra dels mots dins lo conflicte israelopalestinian.
Saint Germier (omonimia)
Saint Germier qu’ei un toponim peitavin qui vien d’un avèsque de Tolosa, Sant Germièr:
Mur de las Lamentacions
Lo Mur per l'islam
Segon la tradicion islamica, pendent lo viatge nocturn del profèta Moamet pendent que montava sul buraq, que lo menèt de La Mèca cap a Jerusalèm, Moament liga li buraq al mur occidental, avant de pregar sus l'Esplanada e de vitjar amb l'àngel Jibril (Gabrièl) cap al Cèl, ont encontrèt d’autres profètas (Adam, Jèsus, Joan Batista, Josèp filh de Jacòb, Enòc, Aaron, Moïses e Abraam) ,. Al luòc precís ont liga lo buraq, una mosqueta pichona foguèt bastida e nomenada « mosqueta del buraq ». Se situa al caire sud-oèst de l'Esplanada de las mosquetas, just al dessús del Mur occidental.
D’escrich del sègle XIV d'Ibn Furkah contan que la montura de Moamet aviá estat ligada al mur occidental pendent lo viatge del Profeta a Jerusalèm. Aquesta tradicion reviscolèt amb los Jordanian après la creacion de l'Estat d'Israèl per far balanç a l'interés dels josieus pel site.
En 2013, d’òbras israelianas près de la pòrta Al-Magharbeh (escavament, desencombrament de las vias sosterranhas e destruccions) provòcan una polemica e l'inquietud del musulmans.
Istòria
Segon la Bíblia, lo Temple de Salamon seriá estat lo primièr Temple de Jerusalèm, que la construccion se seriá realizada vèrs lo sègle X AbC sus un site<span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence.">megalitic. Sa destruccion pels Babilonians data de 586 AbC. Los arqueològs pasmens trobèron pas cap de rèstes d’aqueste bastit mas la conjonctura politica empacha las escavacions sistematicas. Le nombre d'abitants de Jerusalèm a aquesta epòca, unes centenats, fa improbabla la construccion d'una granda estructura. Lo segond temple foguèt erigit en 515 AbC., la cinquena annada del règne de Darius lo Grand (Esdras 6:15), plan agrandit e abeit par Eròdes le Grand, inaugurat en 63 ApC es arroïnat per las armadas romanas en 70, après la primièra guèrra judeoromana. Lo mur actual sembla posterior a l'agrandiment erodian e datariá del començament de sègle I.
Les Pineaux
Les Pineaux es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Mur de las Lamentacions
Testimoniatge de la destruccion del Temple pels Romans
Flavi Josèp, testimòni de la casudavde Jerusalèm presa per Titus en 70, conta dins La Guèrra dels josieus, Libre VII, que sola demora la partida occidentala del Mur:
Destruccion de Jerusalèm vèrs 135
Après la desfacha de la revòlta de Bar Kokhba (vèrs 135), Jerusalèm es destrucha. La novèla vila qu’es nomenadaÆlia Capitolina tornèt èsser bastida sul plan d'una colònia romana.
Interdiccion de la vila als Josieus - levat un jorn per an per s'i « lamentar »
alt=|vinheta|Gravadura (v. 1880) representant lo Mur per Bida venent de Jewish Encyclopedia. Los Josieus, quinas que siá las tendéncias son fòrabendits de la vila coma de l'ensemble de la Chòra, tanben los josieus nazorèus que reconeissavan Jèsus coma Messias. Segon Epifàni de Salamina, sols los crestians de la « Glèisa Granda » son autorizats a viure e anar a Jerusalèm. La populacion d'Aelia Capitolina es ara subretot compausada de veterans de la Va legion <i id="mwsA">Macedonia</i> e de la Xa legion romana que torna bastir son camp e forma tanben lo còr de la populacion de la vila, mas tanben de Grècs e de Sirians en general.
Les Pineaux
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Mur de las Lamentacions
Interdiccion de la vila als Josieus - levat un jorn per an per s'i « lamentar »
Unes istorians penson que l'interdiccion de venir dins l'anciana Jerusalèm auriá estat assoplida a l'epòca d'Antonin lo Pietós, quitament se sembla aver contunhada après la conversion de l'emperaire Constantin al cristianisme.
Al sègle IV, Jeròni d’Estridon, un dels quatre Paires de la Glèisa latina, violentament antijosieu, menciona dins un comentari de libre de Sofonias 1.15 « Aqueste jorn es un jorn de furor, Un jorn de destresa e d'ància, Un jorn de ravatge e de destructcon, Un jorn de tenèbras e de sornièras, Un jorn de nèblas e de tubas,... », puèi utiliza l'accuzacion de deicidi formulada dins lo corpus patristic: « Fins a aqueste jorn, aquestes logadaires ipocritas son enebits de venir a Jerusalèm, que son los murtrièrs dels profètas e mai lo darrièr d'entre eles, lo Filh de Dieu; al mens que vengan per plorar que se lor foguèt donada la permission de se lamentar sus las roïnas de la vila, contra pagament ». vinheta|Fotografia del Mur en 1894. Jeròni indica donc que los Josieus interdits de ciutat lo rèste de l'annada, venián « se lamentar » un jor particular, contra pagament. Es lo 9 Ab du calendièr ebraïc « quand an le drech de venir se lamentar sus las roïnas del Temple per ne remembre la casuda o sas casudas successivas (Tisha Beav). » Quitament se Jeròni menciona pas explicitament lo « Mur », mena a la formulacion « Mur de las lamentacions » que lo mond crestian utiliza per designar lo mur Oèst del Temple, que foguèt pas aclapat en 70.
Les Pineaux
Nòtas
<references group="N"/>
Mur de las Lamentacions
Interdiccion de la vila als Josieus - levat un jorn per an per s'i « lamentar »
Es tanben possible que a partir dels Sevèrs de josieus « tornèron demorar a Jerusalèm, quitament se l'interdiccion foguèt pas anullada que la populacion  d'Ælia es atestat dins la literatura rabinica per de mencions fasent estat d'una « santa sinagòga de Jerusalèm ». »
En 637, après la conquista musulmana de Jerusalèm, los Josieus recebon l'autorizacion de tornar viure e de practicar lor religion liurament dins la vila. La conquista auriá tanben provocat la signatura de la Convencion d'Omar en 637, que descriu los drechs e las restriccions dels Crestians e dels Josieus vivent jos l'autoritat musulmana.
A l’Edat Mejana
drecha|vinheta|Lo Kotel sus una gravadura estampada en 1850 Lo mur es ja un luòc de preguièra coma ne fa lo testimoniatge Benjamin de Tudèla al sègle XII: « A l'opausat d’aqueste luòc, a l'occident es une muralha qu’es un rèste d’aquesta del Temple e tanben del Sant dels Sants. Se nomena la pòrta de Misericòrdia. Totes los josieus van pregar a aqueste luòc ont èra la plaça ».
Jos l'Empèri otoman
Pendent 400 ans, de 1517 a 1917, los Turcs administran la Palestina e daissan los josieus pregar al Mur. La Jewish Encyclopedia descriu atal lo Mur vèrs 1906 : « Lo celèbre luòc de las Lamentacions (lo « Kotel Maarabi ») es interessant a que vejaire que siá. Cada divendre aprèsmiègjorn e après lo servici del Chabbat matin o de jorns de fèsta, los josieus s'assemblan en une fola pinctorèsca per se lamentar sus lor glòria passada. Es lo luòs d’assemblament dels josieus de Jerusalèm tal coma es lo mont del Temple pels musulmans o lo Sant Sepulcre pels crestians ».
Jol mandat britanic
drecha|vinheta|1918. Soldats de la Legion josieva apartenent a l'armada britanica, près del Mur vinheta|Lo Mur en 1922, fotografia de Frank G. Carpenter (en). A lor torn, los Britanics administran la Palestina de 1917 a 1948 e contunhan l’statu quo. En 1929, de tensions apareisson entre josieus e musulmans a l’entorn del Mur. A Ebron de josieus son chaplats. Los Britanics nomenan una comission d'enquista que conclutz que lo Mur èra proprietat dels musulmans e administrat per eles. Pasmens, los josieus an lo drech d'i pregar a condicion de se conformar a de regulacions limitant lor drech d'i portar d’objèctes o lor interdisent de sonar lo shofar.
Jol contraròtle jordanian
Pendent la guèrra israeloaràbia de 1948-1949, la Legion aràbia pren lo contraròtle de la Vielha Vila de Jerusalèm a partir del 28 de mai de 1948; l'accès al Mur es interdit als Josieus de quina nacionalitat que siá per las autoritats jordanianas, en violacion flagranta dels accòrdis d'armistici signats lo 3 d’abril de 1949 entre l' Estat d'Israèl e la Transjordània, que vendrà en 1950 lo Reialme de Jordània.
Pendent las detz e nòu annadas seguentas, las nombrosas demandas par diferentas autoritats oficialas israelianas e de grops josieus estrangièrs, fachas a las Nacions unidas e autres organismes internationals, per far aplicar l'acòrdi d'armistici, demoran van. Sols los soldats jordanian e de toristas pòdon accedir al site qu’es abandonat a las bordilhas amb de comuns installats fàcia al Mur.
Dempuèi lo 7 de junh de 1967
Pendent la guèrra dels Sièis Jorns, los Israelians prenon lo contraròtle de tota la riba drecha del Jordan e donc de la vielha vila de Jerusalèm amb lo Mur occidental. Per celebrar aquesta reconquista detz e nòu sègles après la presa de la vila per Titus, a l’aténher los paracasudistas israelians lo Mur lo 7 de junh de 1967, lo grand rabin de Tsahal Shlomo Goren sona shofar (il sera plus tard grand rabbin d'Israël). L'accès al Mur occidental, interdit als josieus per las autoritats jordanianas dempuèi lo 28 de mai de 1948, los torna èsser accessible. esquèrra|vinheta|Dobertura de la palça davant lo Kotel en julhet de 1967
Lo Mur, uèi
drecha|vinheta|400x400px|La plaça en 2009 : entrée et contrôle au premier plan, lieu de prière ancestral au fond, à gauche du Pont des Maghrébins avec son accès (en bleu) à l'Esplanade des mosquées. De l'exterior de la vielha vila, s’accedís a la plaça davant lo Mur per una pòrta dels barris, la pòrta dels Magrebins o encara pòrta de las Bordilhas, e los contraròtles de polícia i son estrictes. Aquesta pòrta dona tanben accès al quartièr dels Magrebins. La plaça davant lo Mur es separada en 3 partidas: la mai alunhada es dobèrta a tot public; doas partidas separadas per una mekhitsa (buget) son a la disposicion de las personas que voldrián anar près del Mur, la partida nòrd essent reservada als òmes e la partida sud a las femnas.
Las salas sosterranhas bordejant la seccion dels òmes comprenon de nombrosas arcas santas ont son plaçats de rotlèu de la Torah utilizats pendent los oficis de preguièra que se dabanan a tota ora. Es tanben al nòrd del Mur que comença lo tunèl del Mur occidental (que la sortiada es sur la via Dolorosa), accessible al public sus rendez-vos.
Lo site es sovent causit per de celebracions e ceremonias, en particular per la bar mitzvah.
Fòrça de visitors an la costuma de pausar de papierons contenent de vòts o de preguièras dins las fendilhas del mur. Mai d'un milion de nòtas son pausadas cada annada e i a possibilitat de ne far pausar per corriel. La primièra mencion de la costuma es atribuida al rabin Chaim ibn Attar, avant de 1743.
Al tèrme sud del Mur occidental, se vei pro lo començament de l'arc de Robinson (del nom de l'arqueològ l'avent lo primièr estudiat) que suportava alara las grasas permetent de montar de la carrièra fins al mont del Temple. Al pé d’aqueste arc foguèt trobada la pèira d'Isaïas qu’es gravat en ebrieu lo versèt Isaïas 66,14 : « וראיתם ושש לבכם ועצמותיכם כדשא תפרחנה » (« lo veiratz, e vòstra còr s’alegrarà, e vòstre òsses reviscolaràn coma l'èrba reverdís »). S’encontra sota l'arc de Robinson dins lo pargue arqueologic Davidson.
Espaci de preguièra mixte
alt=|drecha|vinheta|Espaci de preguièra principal ont òmes (a esquèrra) e femnas son separadas. vinheta|Espaci mixte al sud de la rampa dels Magrebins en ma dei 2018 pendent una bar mitzvah. Après de multiples peripecias a vegada violentas (Haredim lançant d’injúrias e tanban de cadièras sus las femnas), en julhet de 2016 los partisans de la realizacion d'un espaci de preguèira mixte cridant encara un còp la Cort suprèma. L’11 de genièr de 2017, dins un arrèst qualificat d'istoric, la Cort suprèma d'Israèl dona al govèrn un delai de 30 jorns per trobar un « motiu satisfaisent » que justificariá que las femnas poirián pas legir de votz nautas de partiadas de la Torah pendent d'oficis religioses davant lo Mur de las Lamentacions.
Lo 25 de junh de 2017, lo govèrn d'Israèl anóncia l’arrèst parcial de la realizacion del projècte. Quitament se las òbras d'adobament contunhan, aquesta decision provòca una tempèsta de protestacions. En octobre de 2017 lo ministre de la Cooperacion regionala e cap del judaïsme de la Diaspora, Tzachi Hanegbi, anóncia que, quitament melhorat, lo site de preguièra mixte près de l'Arc de Robinson aurà pas de dintrada comuna amb los autres espacis de preguièra del Mur occidental.
En mai de 2018 aqueste espaci consistís sempre en platafòrmas metallica provisòrias al sud de la rampa dels Magrebins, tresplombant las enòrmas pèiras aclapadas al sègle I pels Romans. De servicis mixtes s'i debanan, subretot per de bar mitzvah.
Nòtas
vinheta|Entrée au mur des Lamentations à Jérusalem, Tivadar Kosztka Csontváry, 1904.
Estrech de la Sonda
L'estrech de la Sonda es un estrech que separa leis illas de Java e de Sumatra en Indonesia. Unís la Mar de Java au nòrd a l'Ocean Indian au sud. Foguèt lòngtemps un estrech important per la navegacion internacionala en despiech de perilhs importants (prefondor variabla, activitat dau volcan Krakatoa, bancs de sabla...). Pasmens, son usatge declinèt durant lo sègle XX au profiech de l'estrech de Malaca qu'es jutjat pus segur.
Lignou
Lignou es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
John Carradine
John Carradine (nascut Richmond Reed Carradine) foguèt un famós actor de cinèma del genre western originari dels Estats Units d'America.
Saint-Denis-sur-Ouanne
Saint-Denis-sur-Ouanne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Colisèu
Lo Colisèu, sonat a l'origina Anfiteatre Flavian (latin: Amphitheatrum Flavium), es un anfiteatre elliptic situat dins lo centre de la vila de Roma, Itàlia, lo pus grand que foguèsse construch dins l'Empèri Roman tot. Es una de las mai bèlas realizacions de l'arquitectura e engenhariá romana.
Ocupa un site just a l'èst del Forum, sa construccion comencèt entre 70 e 72 AD jos l'emperaire Vespasian e foguèt contunhada en 80 AD jos Titus, amb de pus prigondas modificacions fachas pendent lo regne de Domician.
A l'origina capable d'aculhir aperaquí 50,000 espectators, lo Colisèu foguèt utilizat pels combats de gladiadors e espectacles publics. Demorèt en usatge pendent aperaquí 500 ans fins als darrièrs jòcs coneguts al sègle VI — plan mai tard que la tradicionala data de la casuda de Roma en 476. A mai dels tradicionals combats de gladiadors, mantun autre espectacles publics èran donats aquí, coma de reconstitucions de batalhas navalas, caças d'animals, execucions, reconstitucions de batalhas famosas, e dramas basats subre la mitologia classica. L'edifici quitèt d'èsser utilizat pels espectacles dins lo periòde medieval e foguèt pus tard emplegat per divèrses usatges coma lotjaments, botigons, quartièr d'un òrdre religiós, fortalesa, peirièra o santuari crestian.
E mai que siaga ara a l'estat de roïna pr'amor dels degalhs deguts als tèrratrems e raubaires de pèiras, lo Colisèu foguèt longtemps vist coma un simbòl de la Roma Imperiala. Es uèi una de las atraccions toristicas mai popularas de Roma e sèrva sempre de ligams amb la Glèisa Catolica Romana, lo Papa mena la procession amb las estacions de la crotz fins a l'anfiteatre cada Divendres Sant.
Müller
Müller pòt èsser :
Infinit
thumb|right|Lo simbòl de l'infinit Lo mot « infinit » (del latin finitus, « limitat »), es un adjectiu servent a qualificar una causa qu'a pas de limit en nombre o en grandor. L'infinit es tanben un nom masculin significant :
Dins las matematicas
S'encontra las grandors infinidas dins divèrsas brancas de las matematicas, jol doble aspècte de nombre segon la teoria dels nombres cardinals e de l'espaci segon la teoria de la mesura. Aqueles dos aspèctes son pas exactament los meteisses, atal un segment o un disc an una infinitat de ponts mas una mesura finida.
Dins la teoria dels ensembles
Un ensemble E es infinit se e solament se, es equipotent a cap d'interval bornat de N, o d'un biais equivalent, s'existís al mens una familha non voida de sosensembles de E qu'a pas d'element minimal per l'inclusion.
Ensembles infinits denombrables
Un ensemble infinit se ditz denombrable se e solament se, existís una bijeccion entre el meteis e N. Intuitivament, un ensemble infinit es denombrable se e solament se, se pòt « enumerar » los seus elements: lo « primièr » element, lo « segond » element, lo « tresen » element, seguent atal sans s'arrestar.
Per exemple, se pòt mostrar que l'ensemble Q dels nombres racionals es denombrable.
L'ensemble N2 = N x N dels parelhs d'entièrs naturals es el meteis denombrable, perque a tot parelh (p,q), se pòt associar lo nombre n = [(p+q)(p+q+1)/2] + p, e se verificarà aisidament que la foncion atal definida es injectiva.
Dins l'exemple çai sus, l'enumeracion dels parelhs es « efectiva » : lo procèssus per enumerar es un procèssus calculatòri, un algoritme. Mas se pòt fòrça plan aver mostrat qu'un ensemble es infinit denombrable, per exemple en mostrant qu'es un sosensemble dels entièrs e pòt pas èsser finit, sens èsser capable de donar un procèssus efectiu d'enumeracion. Vejatz ensemble recursivament enumerable.
Se s'admet l'axiòma de la causida, e solament dins aquela condicion, tot ensemble E es en correspondéncia biunivòca amb un ordinal; lo pus pichon ordinal per que E es equipotent es alara par definicion lo cardinal de E.
Lo cardinal d'un ensemble finit es un nombre entièr natural.
Lo cardinal d'un ensemble infinit se ditz « transfinit ». Lo cardinal (se ditz tanben « poténcia ») dels ensembles infinits denombrables es notat \aleph_0 (« aleph-zèro »).
Ensembles infinits non denombrables
Un ensemble infinit non denombrable se pòt pas metre en bijeccion amb N. Se pòt pas establir una lista de sos elements.
Per l'ensemble dels nombres reals es çò meteis. Los nombres reals forman un còrs commutatiu totalament ordenat R, arquimedian e tal que tota partida majorada admet una bòrna superiora ; R es l'unic còrs, alevat d'isomorfisme, per satisfar aquelas proprietats ; es lo sus-còrs minimal de Q per satisfar lo critèri de Cauchy.
L'ensemble dels reals compreses entre 0 e 1 es ja non denombrable : la demostracion se fa amb l'argument de la diagonala de Cantor.
Se ditz que R a la poténcia del continú, sa poténcia (o son cardinal) es, lo cardinal de l'ensemble de las partidas de N. L'argument diagonal de Cantor mòstra al meteis temps que \aleph_1, lo pus pichon cardinal non denombrable, es inferior o egal a (dins ZFC). L'egalitat d'aqueles dos cardinals, que se nomena l'ipotèsi del continú, es independenta dels axiòmas de la teoria dels ensembles ZFC.
En geometria
Los pintres de la Renaissença, cercant una representacion del real que siá fidèla amb nòstra percepcion, desvolopèron los metòdes de representacion perspectiva. De linhas orizontalas parallèlas « se còpan a l'infinit » dins l'espaci e a un punt sul quadre; aquel punt del quadre atal que la linha d'orizont del quadre correspondon a la realitat particulara en doas dimensions (2D).
En optica geometrica
Un uèlh normal (emmetròp) o corregit deu veire net un imatge a l'infinit (Punctum remotum).
compactificacion
L'apondi d'un element ∞ dins un espaci topologic localament compacte permet de rendre aquel espaci compacte. S'agís de la compactificacion d'Alexandroff.
Siá (E,U\,) un espaci topologic localament compacte, son compactificat es l'espaci, ont \infin es un element exterior a E, e U' es obtengut de U en li apondent totes los complementaris dins dels compactes de (E,U\,).
En fisica
Al començament del sègle XX, la fisica se trobèt dins l'impossibilitat d'explicar divèrses fenomèns, que lo fach qu'un còrs negre a l'equilibre termodinamic es supausat rainar un flux infinit. Aquel problèma foguèt resolgut per l'introduccion dels quanta per Planck, aquò forma la basa de la fisica quantica.
Dins lo quadre de la relativitat generala, lo Big Bang condusís, dins son interpretacion ninòia, cap a l'aparicion de valors infinidas (se parla quitament de singularitats) a l'origina dels temps, aportant atal la pròva que nòstras coneissenças fisicas actualas son pas capablas de descriure aquela epòca alunhada de l'istòria de l'Univèrs.
Dins de brancas de la fisica, coma la teoria quantica dels camps o la fisica estatistica, los cercaires poguèron eliminar las divergéncias indesiradas de la teoria amb de tecnicas matematicas de renormalizacion. Aquelas tecnicas se son pas poscudas fins ara aplicadar a la teoria de la gravitacion.
En filosofia
Es la primièra de las quatre antinomias de Kant exprimida dins la Critica de la rason pura :
En teologia
En Índia, dempuèi l'antiquitat, la religion jaïnista considerava lo monde coma infinit.
Las religions monoteïstas an generalament una nocion d'infinitat (o per precisar las nocions d'eternitat e de transcendéncia), quita se son mens formalizadas que la nocion matematica correspondenta.
Una de las primièras manifestacions d'aquela nocion remonta a l'Egipte anciana, del temps d'Akhenaton, amb lo culte del dieu Aton.
Dins los exemples precedents, l'idèa de transcendéncia es associada a una nocion d'espaci o de temps infinit. A l'epòca modèrna Cantor associèt tanben l'infinit l'infinitat numerica, considerant que sos trabalh suls nombres cardinals e ordinals avián d'implicacions teologicas.
L'infinit potencial pels ancians
Los matematicians totjorn utilizèron l'apartenéncia e l'inclusion mas aguèron las pus grandas dificultats a formular amb aquelas relacions de teorèmas suls nombres e sus las grandors. Atal Euclides, en plaça de dire que l'ensemble dels nombres primièrs es infinit, diguèt. Atal, Aristòtel refusa de considerar qu'una linha drecha es compausada de punts.