cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portugal
Antiquitat romana
A l'eissida de la Segonda Guèrra Punica (218-201 av. JC), Roma expulsèt lei Cartaginés de la Peninsula Iberica. En causa de son interès economic e estrategic, decidèt rapidament de la conquistar a son torn. Lei legions se turtèron a una resisténcia acarnada mai l'influéncia romana venguèt rapidament fòrta. Un episòdi important d'aquela conquista foguèt la revòuta dau Lusitanian Viriat, considerat coma lo reire dei Portugués actuaus, que comencèt en 147 av. JC e s'acabèt per son assassinat en 139 av. JC. Capitèt d'infligir plusors desfachas ai Romans e sa disparicion rompèt la resisténcia lusitaniana. En 133 av. JC, Roma aviá somes tota la peninsula. L'instauracion de la Pax Romana entraïnèt l'abandon deis abitats fortificats au profiech d'una installacion dins lei plans. Aquela migracion es a l'origina de la fondacion dei vilas de Braga (Bracara Augusta), de Chaves (Aquae Flavia) ò de Beja (Pax Iulia). Un ret rotier foguèt tanben bastit e la cultura romana se difusèt largament fins a l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident.
Lo Reiaume Visigòt
En 410, l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident permetèt a mai d'un pòble germanic, coma lei Sueves ò lei Vandals, de s'installar dins la Peninsula Iberica. Quatre ans pus tard, foguèt lo torn dei Visigòts de passar lei Pirenèus. Intrèron rapidament en conflicte ambé sei predecessors. Batuts, lei Sueves se retirèron pauc a pauc vèrs l'oèst e lei Vandals foguèron obligats de partir en Africa en 429. En 454, la totalitat de la peninsula èra sota dominacion visigòta franc dau Reiaume Sueve e dei regions bascas. Lo Reiaume Visigòt formava alora una entitat importanta dau sud de la peninsula a Aquitània ambé Tolosa coma capitala. Pasmens, en 507, lei Francs de Clovís conquistèron la màger part d'Aquitània e lo territòri visigòt se trobèt desenant centrat sus lei regions ibericas.
Lei Visigòts installèron una capitala novèla a Toledo en 554 e reprenguèron la guèrra còntra lo Reiaume Sueve annexat en 586. Pasmens, aguèron una influéncia febla sus lo territòri dau Portugau actuau car s'installèron principalament dins lo centre de la peninsula. Après la conversion dei rèis visigòts au dògma de Roma, se creèt un reiaume basat sus un rèi sostengut per son aristocracia e la Glèisa. Tre lo sègle VII, lei Visigòts abandonèron lo sieu mòde de vida au profiech dei mors romanas. Aquò entraïnèt en particular la disparicion rapida de la lenga visigòta.
La conquista musulmana e la formacion d'Al Andalús
thumb|right|Partiment de la [[Peninsula Ibèrica a la fin dau sègle VIII.]]
Maugrat la consolidacion progressiva de seis institucions, lo Reiaume Visigòt demorava un edifici fragil que s'afondrèt rapidament en fàcia deis invasions musulmanas. D'efèct, en 711, benlèu après una demanda de senhors visigòts en revòuta còntra lo rèi, una armada musulamana dirigida per lo cap berbèr Tarik ibn Ziyad desbarquèt dins la peninsula. Anientèt l'armada visigòta, prenguèt Toledo e proclamèt la sobeiranetat dau califa omeia. Puei, dins lo corrent dau decenni, renforcèt lo contraròtle musulman sus la peninsula que foguèt totalament somesa franc dei zònas montanhósas dau nòrd.
Pasmens, l'establiment d'institucions establas dins lei regions conquistadas foguèt malaisada. Premier, i aguèt de combats intèrnes entre clans arabis e berbèrs a prepaus dau partiment dau butin. Aquò entraïnèt l'intervencion de tropas aràbias suplementàrias venguts d'Orient Mejan mai lo caòs contunièt, especialament après lo reversament deis Omeias per leis Abbassidas en 750. Ansin, en 756, Abd-al-Rahman, un subrevivent de la dinastia omeia poguèt prendre lo poder dins la peninsula e i fondar un estat independent e centralizat dich Al Andalús.
Al Andalús venguèt un estat prospèr que son cap prenguèt lo títol de califa en 929. De musulmans s'installèron dins lo sud dau Portugau actuau, en Andalosia, lòng dau litorau mediterranèu e dins la vau de l'Èbre. L'islam e l'usatge de l'arabi i progressèron pauc a pauc. Pasmens, demoravan de tensions intèrnas grèvas (entre Berbèrs e Arabis, entre crestians e musulmans... etc.) que causèron l'afondrament dau Califat en 1038 e l'embrenicament de son territòri d'ara endavant per de principats pichons dichs taifas.
La Reconquista e la formacion de Portugau
right|thumb|Avançada deis [[estats crestians de la Peninsula Ibèrica dins lo corrent dau sègle XIII.]]
Portugau nasquèt dins aquel encastre a partir de la fin dau sègle XI. D'efèct, lo rèi Anfós VI de Castelha (1065-1109) donèt de tèrras ai chivaliers venguts ajudar son armada e participar a la conquista de Toledo. En particular, Ramon de Borgonha obtenguèt Galícia e Enric de Borgonha lei tèrras entre Galícia e Tage. Lo segond prenguèt lo títol de còmte de Portucale, es a dire de la region de Porto. En 1139, son fiu Anfós foguèt proclamat rèi de Portugau per sei tropas après sa victòria d'Ourique còntra leis Almoravides. Aqueu títol foguèt reconeguda per Castelha quatre annadas pus tard. Anfós I contunièt per la seguida sei guèrras còntra leis Almoravides mai mau capitèt de passar Tage. Après sa mòrt en 1185, la Reconquista portuguesa conoguèt una pausa fins a la batalha de Las Navas de Tolosa e s'acabèt en 1249 ambé la conquista d'Algarve. Portugau agantèt alora quasiment sei frontieras actualas que son demoradas relativament establas dins lo corrent dei sègles seguents.
La formacion de la dinastia Avís
Après la conquista d'Algarve, acomencèron de s'afirmar d'institucions coma lei Cortès (assemblada de la noblesa, dau clergat e de la borgesiá) e de trachs culturaus pròpris de Portugau coma sa lenga. Una dinastia novèla prenguèt tanben lo poder après una crisi en 1383-1385 que foguèt entraïnada per la mòrt dau rèi Ferrand I (1367-1383). D'efèct, sa disparicion fasiá de sa filha Beatritz, frema dau rèi Joan I de Castelha, son eiretiera unica. Òr, l'idèa d'una union entre Portugau e Castelha suscitava l'ostilitat dei Portugués que se revoutèron. Lei Cortès nomèron Joan d'Avís, un fraire bastard de Ferrand, coma rèi que son poder foguèt confirmat per una victòria còntra lei Castelhans a la batalha d'Aljubarrota. L'annada seguenta, Portugau s'alièt amb Anglatèrra que li aviá portat una ajuda militara importanta durant la crisi.
L'expansion otramar
Après la fin de la Reconquista, lei sobeirans portugués acomencèron de s'interessar ai regions de Magrèb per i perseguir la guèrra còntra lei musulmans. Ansin, en 1415, prenguèron Ceuta. En revènge, en 1437, subiguèron una desfacha importanta en fàcia dei barris de Tànger. La resisténcia dei princes musulmans maugrabins obliguèt lei Portugués de desplaçar seis ambicions territòrialas e de contornejar Marròc. Favorizada per la presa de Madèira (1425), aquela estrategia venguèt la basa de l'expansion otramar de Portugau.
Lei navigators portugués ocupèron ansin leis Açòres e leis illas dau Cap Verd. En 1482, establiguèron un fòrt sus lo litorau dau Ghana actuau e Bartolomeu Dias passèt lo Cap de Bòna Esperança en 1488. Dètz ans pus tard, Vasco de Gama capitèt d'agantar leis Índias. Aquò permetèt lo desvolopament dau comèrci d'espècias. En revènge, lo govèrn portugués foguèt pas convencut per lei projèctes de Cristòl Colomb, çò que laissèt lo benefici de la descubèrta dau continent american ais Espanhòus. En 1494, aquò entraïnèt lo partiment dau monde entre Espanhòus e Portugués ambé la signatura dau Tractat de Tordesillas. Aqueu tractat laissava la màger part d'America entre lei mans deis Espanhòus mai laissèt ai Portugués lo drech d'ocupar Brasil que foguèt agantat en 1500.
La disparicion de la dinastia Avís e l'union amb Espanha
Lo rèine de Manual I (1495-1521) es considerat coma l'apogèu dau Reiaume de Portugau gràcias ai revenguts dau comèrci d'espècias e ai victòrias de la flòta portuguesa dins l'Ocean Indian (batalha de Diu, 1509). Pasmens, son rèine veguèt tanben un durciment de la politica portuguesa per quant ai questions religiosas. Per exemple, lo rèi ordonèt la conversion fòrçada dei 60,000 judieus expulsats d'Espanha qu'èran estats acuelhits per Joan II (1481-1495) per aumentar la populacion. Puei, Joan III (1521-1557) introduguèt l'Inquisicion dins lo país. Enfin, son fiu Sebastian (1557-1578) se preocupèt subretot d'organizar una expedicion militara per conquistar Magrèb e i impausar lo catolicisme. Pasmens, son expedicion militara s'acabèt per lo desastre saunós de la batalha dei Tres Rèis que costèt la vida au rèi e a la quasi totalitat de l'elèit portuguesa.
La mòrt de Sebastian entraïnèt una crisi de succession car aviá pas d'eiretier dirècte. Son oncle Enric I (1578-1580) mai moriguèt rapidament e aviá egalament ges d'eiretier clar. Antòni de Portugau, felen bastard de Manual I, prenguèt lo poder sostengut per França e Anglatèrra mai deguèt faciar lei pretencions dau rèi Felip II d'Espanha, felen legitim dau meteis rèi. Venceires de la batalha d'Alcántara, leis Espanhòus ocupèron lo país e resistiguèron fins a 1589 ai diferentei temptativas de restauracion d'Antòni menadas per lei flòtas francesa e anglesa. Felip II d'Espanha demorèt rèi de Portugau que perdiguèt son independéncia mai gardèt seis institucions (Cortès, armada, moneda... etc.) dins l'encastre d'un regime d'union personala entre lei dos reiaumes.
L'Union de Portugau e d'Espanha
Lo rèi Felip II d'Espanha foguèt oficialament reconegut coma rèi de Portugau per lei Cortès en 1581. En mai dau respèct deis institucions portuguesas, prenguèt de mesuras d'amnistia en favor dei partisans de son adversari e reglèt una partida dau deute immens laissat per leis ambicions militaras de Sebastian. L'integritat territòriala de l'Empèri Portugués foguèt tanben respectada e l'Union Iberica favorizèt lo desvolopament economic.
Pasmens, l'integracion de Portugau au sen dau domeni Habsborg transformèt lei navigators portugués en enemics dei naviris olandés, anglés e francés. Lei marchands portugués perdiguèron ansin pauc a pauc sei posicions comercialas e lei premierei tensions apareguèron tre la fin dau rèine de Felip II. Sota son successor Felip III — qu'aviá un interès fòrça limitat per la politica e l'administracion — la situacion s'agravèt en causa de la politica de centralizacion dau vice-rèi de Lisbona. Puei, lo maucontentament aumentèt a mesura que lo govèrn espanhòu adoptèt de decisions impopularas coma l'aumentacion deis impòsts, una politica de repression còntra lei crestians recentament convertits, l'adopcion d'un còdi de lèis novèu. Aquò contunièt durant lo rèi de Felip IV qu'aumentèt tornarmai la fiscalitat e assaièt de demenir l'autonòmia dau país e que perdiguèt plusors plaças importantas de l'Empèri Portugués coma Ormuz (1622), Bahia (1624), Arguin (1633) ò encara São Jorge da Mina (1637).
De la Guèrra de Restauracion a l'invasion francesa
thumb|right|Guèrras Ibericas de [[1640 a 1668.]]
Encoratjada per França, l'aristocracia portuguesa refusèt de participar a la repression de l'insureccion catalana (Guèrra dei Meissonaires, 1640-1652) e se revoutèt en 1640. Lo senhor portugués pus poderós, Joan de Bragança, foguèt proclamat rèi entraïnant la Guèrra de Restauracion (1640-1668). Gràcias ai revenguts dau comèrci d'espècias amb Asia e de sucre ambé Brasil, Portugau capitèt de resistir ais ofensivas espanhòlas. De mai, capitèt d'eliminar la menaça olandesa còntra Brasil e Angòla. En revènge, perdiguèt la màger part de sei posicions en Asia, especialament Malacca perduda en 1641. Ceuta demorèt tanben sota lo contraròtle de Madrid.
Aqueu periòde veguèt la conclusion d'una aliança novèla entre Portugau e Anglatèrra que venguèt un axe major de la diplomacia dau país. D'efèct, per Londres, lo país èra una escala importanta per sei naviris, especialament dins l'encastre dei guèrras recurrentas còntra França. De mai, leis Anglés èran fòrça interessats per lei possibilitats comercialas presentadas per Brasil. De son caire, Portugau aviá besonh d'un protector poderós per s'aparar còntra lei menaças espanhòlas, francesas e olandesas. Brasil venguèt ansin lo centre de l'Empèri Portugués e un important comèrci implicant lo sucre american e leis esclaus d'Angòla e de Moçambic se desvolopèt. L'esplecha de jaciments d'aur dins lo corrent dau sègle XVIII assegurèt tanben lo foncionament de l'economia portuguesa.
Pasmens, après la mòrt de Joan V (1706-1750), lei revenguts aurifèrs acomencèron de demenir. Son successor Josèu I (1750-1777), laissèt lo poder au marqués de Pombal que dirigiguèt lo país fins a 1776. Autoritari mai dubèrt ais idèas dei Lutz, Pombal s'ocupèt de la reconstruccion de la capitala destrucha per un tèrratrem en 1755 e restaurèt l'autoritat de l'Estat (somission de la noblesa, de la Glèisa e de l'Inquisicion). De mai, contunièt l'aliança britanica (participacion a la Guèrra de Sèt Ans), organizèt la colonizacion de Brasil, favorizèt la creacion de manufacturas e creèt divèrs monopòlis per protegir la cultura dei vinhas.
Après la fin dau periòde Pombal, lo rèine de Maria I (1777-1786) foguèt marcada per la reaccion de la noblesa e dau clergat, que capitèt de restaurar una partida de sei privilègis ancians, e per la deméncia de la rèina. Son fiu, lo futur Joan VI, assegurèt la regéncia mai lo poder reiau èra fòrça afeblit laissant la gestion vertadiera deis afaires a un conseu de regéncia dominat per la noblesa.
En 1793, Portugau participèt a la coalicion generala còntra la França Revolucionària après l'execucion dau rèi Loís XVI. Batut lòng de la frontiera espanhòla, Portugau foguèt alora tiralhat entre sa volontat d'arrestar la guèrra còntra França e son besonh de mantenir son aliança ambé lo Reiaume Unit. Proclamèt sa neutralitat mai contunièt d'acceptar lei naviris anglés dins sei pòrts. En 1807, Napoleon I mandèt un ultimatum au govèrn portugués demandant l'aplicacion dau Blocus continentau que foguèt refusat. Lo país foguèt aisament ocupat per lei Francés e la Cort anèt s'installar en Brasil. De 1808 a 1810, lo territòri portugués foguèt lo teatre de combats entre Francés e Anglés, sostenguts per la populacion, que s'acabèron per l'expulsion definitiva dei tropas napoleonencas.
De la secession de Brasil a la republica
Anglatèrra dirigiguèt de facto lo Portugau continentau fins a 1820 e una insureccion militara, sostenguda per lei liberaus, que permetèt l'eleccion de Cortès. En 1821, lo rèi Joan VI poguèt tornarmai s'installar a Lisbona. Acceptèt una constitucion mai la volontat dei Cortès de limitar lei drechs de Brasil — vengut fòrça autonòm durant l'ocupacion de la metropòli — entraïnèt la secession de la colonia en 1822 sota la direccion de Pèire I, fiu ainat de Joan VI.
Dins lo corrent deis annadas 1820-1840, Portugau conoguèt un periòde d'instabilitat politica. D'efèct, en 1823, lo govèrn liberau, minat per la secession brasiliana e per de reformas impopularas, deguèt faciar una insureccion absolutista dirigida per lo prince Miguel. En 1824, una revòuta novèla entraïnèt la presa dau poder per d'absolutistas moderats ambé lo sostèn de Joan VI e dei Britanics. A la mòrt de Joan VI en 1826, lo poder passèt a Miguel siá coma regent siá coma rèi fins a 1834. Menèt una politica conservatritz mai deguèt faciar plusors temptativas de còps d'estat de part dei liberaus. Puei, en 1834, foguèt reversat per son fraire Pèire qu'abdiquèt sa corona imperiala brasiliana per restablir sa filha, Maria II, ambé lo sostèn de França e dau Reiaume Unit. Una monarquia constitucionala foguèt creada e lo regime foguèt dirigit per l'aristocracia liberala devesida entre chartistas (favorables ai proprietaris terrencs) e septembristas (favorables ai classas mejanas urbanas). Maugrat plusors temptativas de còps d'estat liadas a l'impopularitat dei govèrns successius, la vida politica s'estabilizèt pauc a pauc sota l'influéncia d'António Bernardo da Costa Cabral que reprimiguèt d'un biais ferotge l'oposicion septembristas mai capitèt de redreiçar l'economia.
A partir de 1851, l'estabilitat politica èra globalament restaurada e aqueu periòde es dich Regeneracion. Lo país assaièt de s'adaptar a la pèrda de Brasil e prenguèt de mesuras per desvolopar l'agricultura, l'industria e lo comèrci. Aquò permetèt la modernizacion dei pòrts e la construccion d'infrastructuras coma de camins de fèrre. L'admnistracion, l'escòla e lo còdi legislatiu foguèron tanben reformats. Regardant leis afaires coloniaus, se concentrèt sus Angòla e Moçambic revendicant lei territòris entre lei dos territòris. Pasmens, deguèt renonciar a aqueu projècte en 1890 après un ultimatum de Londres.
La dictatura de Salazar
Una constitucion republicana fòrça conservatritz (exclusion deis analfabèts dau sufragi universau, siá 70% de la populacion) foguèt adoptada en 1911. Pasmens, lo regime republican mau capitèt de resòuvre la crisi politica dau país e periòdes parlamentaris succediguèron ai periòdes de govèrn autoritari. De 1916 a 1918, lo país participèt a la Premiera Guèrra Mondiala dins lo camp de l'Entenduda e mandèt un còrs d'armada en França. I obtenguèt lo triangle de Kionga en Africa. En 1926, lei militars organizèron un còp d'estat avans de fisar lo poder economic, dos ans pus tard, a António de Oliveira Salazar per restaurar l'òrdre monetari e l'equilibri budgetari. En 1932, Salazar venguèt cap dau govèrn. L'annada seguenta, fondèt l'Estado Novo d'inspiracion corporatista e faissista. En despiech dau mantenement d'institucions democraticas fictivas, Salazar gardèt la totalitat dau poder e instaurèt fins a sa mòrt en 1968 un regime autoritari, policier e fòrça conservator.
En 1936, sostenguèt lo camp nacionalista dau generau Franco pendent la Guèrra d'Espanha. Après la desfacha dei republicans espanhòus, Portugau e Espanha signèron lo Pacte Iberic, tractat de cooperacion e de non agression. En revènge, au nivèu diplomatic, Portugau abandonèt pas totalament l'aliança britanica. En particular, autorizèt l'installacion d'avions aliats dins leis Açoras per luchar còntra lei sosmarins alemands e lei tropas colonialas portuguesas combateguèron lei Japonés en Timòr. Aquò permetèt a Salazar d'evitar d'èsser diplomaticament isolat après la guèrra.
Pasmens, a partir deis annadas 1950, deguèt faciar lo desvolopament de guerilhas independentistas, sostengudas per l'Union Sovietica, dins lei colonias. Salazar refusèt d'abandonar l'Empèri, darrier vestigi de la poissança portuguesa, e ordonèt lo desplegament de l'armada. Aquò entraïnèt de conflictes malaisats qu'aguèron un còst important per l'economia dau país (mai de 40% dei despensas estaticas a partir de 1963). Pasmens, maugrat sa superioritat militara, lei soudats portugués poguèron pas redurre de guerilhas que dispausavan de territòris importants per se dissimular e que recebèron pauc a pauc d'armas modèrnas.
La Revolucion dei Garòfles e la democratizacion
thumb|right|Celebracion del 25 d'abril en 1983 a [[Porto]]
En 1968, Salazar, fatigat per la malautiá, deguèt laissar lo poder a Marcelo Caetano que contunièt la meteissa politica, especialament lei guèrras colonialas vengudas fòrça impopularas au sen de la populacion e de l'armada. Lo 25 d'abriu de 1974, lo Movement dei fòrças armadas (MFA), creat per d'oficiers subaltèrns, prenguèt lo contraròtle de Lisbona e reversèt lo regime corporatista ambé l'aprovacion de la populacion. Lei partits politics foguèron tornarmai autorizats e lei colonias africanas venguèron independentas (en Asia, Timòr foguèt atacat e ocupat per Indonesia). A la fin de 1975, d'eleccions veguèron la victòria de socialistas moderats.
En 1976, una constitucion foguèt adoptada. Fondèt un regime parlamentari moderat per un president de la Republica elegit au sufragi universau. Aqueu periòde foguèt principalament marcat per lo socialista Mário Soares cap dau govèrn en 1976-1978 e 1983-1985 puei president de 1986 a 1996. Negocièt l'intrada de Portugau au sen de l'Union Europèa (1986). Aquò marquèt l'acomençament d'una modernizacion accelerada de l'economia portuguesa que conoguèt un desvolopament important. Pasmens, dempuei la fin deis annadas 2000, lo país es durament tocat per la crisi economica de 2008.
Geografia fisica
Lo territòri de Portugal ocupa una part de la Peninsula Iberica e doas archipèlas de l'Ocean Atlantic: Madèira e los Açòres. S'estend entre los latituds 32° e 43° N, e los longituds 32° e 6° O. Lo Portugal continental es traversat per un flume principal: Tage que raja dempuèi Espanha e se geta dins l'Ocean Atlantic per son estuari a Lisbona. Los paisatges del nòrd son montanhoses amb de plans enauçats ont maites riu cavèron de vals, cap al sud las regions d'Algarve e d'Alentejo, son caracterizadas per de planas.
Lo som pus enauçat de Portugal nomenat Mont Pico es situat sus l'illa de Pico als Açòres. Aqueste ancian volcan que mesura 2351 m. es considerat coma un simbòldels Açòres, mentre que la Serra da Estrela sul continent (1991 m.) es un importanta atraccion pels esquiaires e afogats d'espòrts d'ivèrn.
Palhoça
Palhoça es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Portugal
Subdivisions administrativas
Los 18 districtes son: Los airals metropolitans son:
Las comunautats intermunicipalas son:
Segon la Nomenclatura d'Unitats Territorialas d'Estatistica de l'Union Europèa Portugal es devesit en set regions: Alentejo, Algarve, Açòres, Centre, Lisbona, Madèira e Nòrd, subdevesits en trenta subregions.
Vilas principalas
Lisbona, Porto, Funchal, Braga, Coïmbra, Évora, Faro, Ponta Delgada, Vila Nova de Gaia, Setúbal, Guimarães, Cascais, Viseu, Aveiro, Guarda, Portimão, Castelo Branco, Leiria, Figueira da Foz, Tomar, Chaves, Penafiel, Portalegre, Sines, Covilhã, Viana do Castelo, Elvas, Lamego, Lagos, Angra do Heroísmo, Horta, Espinho, Barcelos, Ponte de Sôr, Abrantes, Miranda do Douro.
Aeroports principals
Lisbona(LIS), Faro/Algarve(FAO), Porto/Maia(OPO), Madeira/Funchal(FNC), Ponta Delgada/Azores(PDL).
Rius principals
Tage, Douro, Mondego, Guadiana, Minho, Lima, Cavado, Vouga, Coa, Sado, Tamega, Ave, Corgo, Sabor, Tua, Zezere.
Sèrras principalas
Pico, Sèrra de l'Estèla, Larouco, Geres, Peneda, Marao, Coroa, Caramulo, Gardunha, Lousa.
Politica
thumb|left|Edifici de l'Assemblada de la Republica (parlament portugués). Portugal es una republica democratica parlamentària multipartidaria, ont lo president es lo cap d'Estat del país, e lo primièr ministre es lo cap de govèrn. Lo poder executiu es exercit pel Conselh dels Ministres.
Lo president, qu'es tanben lo comandant en cap de las Fòrças Armadas, es elegit dirèctament per la populacion per un mandat de 5 ans. Entre los sieus poders, nomma e pòt demissionar lo primièr ministre. Lo primièr ministre, çò que d'el, nomma los membres del Conselh de Ministres.
Lo Poder Legislatiu es exercit per l'Assemblada Nacionala, unicamerala, compausada de 230 deputats.
Dempuèi l'an 1975 dos partits dominan la scèna politica: lo Partit Socialista e lo Partit Socialdemocrata.
Lo país es subdividit en 18 districtes sul continent mai 2 regions autonòmas: Açòres e Madèira.
Nòtas
<references group="Nòta" />
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
thumb|right Lo Tractat instituissent la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) foguèt signat a París lo 18 d'abril de 1951 per Belgica, França, Itàlia, la Republica Federala d'Alemanha, Luxemborg e los Païses Basses. Iniciat per Jean Monnet, aviá una validitat de 50 ans; entrèt en vigor lo 23 de julhet de 1952.
La proposicion de sa creacion, anonciada per Robert Schuman (a l'ocasion de son discors lo 9 de mai de 1950 : jornada d'Euròpa), alara ministre francés dels Afars Estrangièrs, foguèt fòrça lèu acceptada per totes los païses que ratifiquèron lo Tractat en mens d'un an.
Pont-Évêque
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Constituissent la riquesa principala dels païses occidentals, l'acièr aviá jogat un ròtle important dins la Segonda Guèrra Mondiala (fabricacion d'armas). Lo projècte consistissiá a metre en comun la produccion e lo consum de l'acièr e del carbon entre França e Alemanha per crear puèi una organizacion europèa dobèrta als autres païses d'Euròpa. Aqueste projècte aviá en particular una tòca politica, signant aquesta aliança alara qu'èrem pas qu'a la sortida de la guèrra, los dos païses fasián alara pròva de lor cooperacion e doncas de lor reconciliacion almens economica.
Pont-Évêque
Istòria
A, los còrsses de tres martirs viennois: Séverin, Exupère e Félicien, aguèron amortallat dins una pichona glèisa dédiée a Sant Romain abans que lo archevêque de Viena Barnard los transferís pas en 841 a Romans. Fins a la siá destruccion per las protestants l'an 1562, la procession solemna del dimars dels Rogations #que li participavan a el los clèrgues de Viena (séculiers e regulars) arribava a Sant Romain.
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Darrièr l'aspècte purament economic s'amaga una volontat d'acampar los enemics ancians encara macats per las orrors de la Segonda Guèrra Mondiala, en contrarotlant las produccions de carbon e d'acièr que son a la basa de l'industria de guèrra.
Pont-Évêque
Istòria
Ancian faubourg en dependent de Septème e de Estrablin, Pont-Avesque s'es desvolopat a mercés a la puresa de las aigas e a la fòrça motrice de la Gerís #qu'a atrach d'indústrias divèrsas. A la vespra de la Revolucion de 1789, Pont-Avesque èra una parròquia, mas dépendait administrativement de la Seigneurerie de Septème #qu'englobava las 5 municipalitats actualas de Septème, Oytier, Sant-Just-chaleyssin, Pont-Avesque e Serpaize. En 1790, la réorganisation de las municipalitats mantenguèsse unicament Pont-Avesque e Serpaize en la municipalitat de Septème, #çò que dempuèi la mitat de la  #començar a metre problèma. N'efièch, çò cap de-luòc de Septème èra tròp aluenhat (uèch quilomètres) de Pont-Evêque e las siás preocupacions agricòlas èran tròp desparièras de las activitats industrialas en plena expansion de las épiscopontins. La lei del 20 de julhet de 1867 aguès compte de las nombrosas pétitions dels abitants e #proclamar Pont-Evêque coma entité municipal.
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Lo Tractat instaura un mercat comun del carbon e de l'acièr, suprimís los dreches de doanas e las restriccions quantitativas entravant la liura circulacion d'aquestas merças; suprimís tanben totas las mesuras discriminatòrias, ajudas o subvencions, que serián acordadas pels estats signataris a lor produccion nacionala.
Pont-Évêque
Istòria
Es en 1840 #que lo Sr. Frèrejean, Ja proprietari dels dos anautits foguets édifiés l'an 1819, bastís una forja comtoise a Pont-Evêque. Aquela unitat, fòrça modèrna a l'epòca i aurà integrat l'an 1863 dins la fabrica Harel e Cie en comportant en mai dels dos anautits foguets, vint forns a puddler e una notícia forja comtoise. La produccion de fèrres fins serà de 1.000 tonas per meses.
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Lo principi de liura concurréncia, tot en permetent als Estats de gardar un contraròtle sus lor aprovisionament, permetent lo manten dels prèses al nivèl mai bas possible, es adoptat.
Pont-Évêque
Istòria
Au, les corps de trois martyrs viennois: Séverin, Exupère et Félicien, furent ensevelis dans une petite église dédiée à Saint Romain avant que l'archevêque de Vienne Barnard ne les transfère en 841 à Romans. Jusqu'à sa destruction par les protestants en 1562, la procession solennelle du mardi des Rogations à laquelle participaient les clercs de Vienne (séculiers et réguliers) arrivait à Saint Romain.
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
La mesa en plaça del Tractat s'es facha en mai d'una etapa. Las doas principalas son:
Pont-Évêque
Istòria
Ancien faubourg dépendant de Septème et d'Estrablin, Pont-Évêque s'est développé au grâce à la pureté des eaux et à la force motrice de La Gère qui a attiré des industries diverses. A la veille de la Révolution de 1789, Pont-Évêque était une paroisse, mais dépendait administrativement de la Seigneurerie de Septème qui englobait les 5 communes actuelles de Septème, Oytier, Saint-Just-chaleyssin, Pont-Évêque et Serpaize. En 1790, la réorganisation des communes maintînt uniquement Pont-Évêque et Serpaize dans la commune de Septème, ce qui dès la moitié du  commença à poser problème. En effet, le chef-lieu de Septème était trop éloigné (huit kilomètres) de Pont-Evêque et ses préoccupations agricoles étaient trop différentes des activités industrielles en pleine expansion des épiscopontins. La loi du 20 juillet 1867 tînt compte des nombreuses pétitions des habitants et proclama Pont-Evêque comme entité municipale.
C'est en 1840 que M. Frèrejean, déjà propriétaire des deux hauts fourneaux édifiés en 1819, construit une forge comtoise à Pont-Evêque. Cette unité, très moderne à l'époque sera intégrée en 1863 à l'usine Harel et Cie comportant outre les deux hauts fourneaux, vingt fours à puddler et une nouvelle forge comtoise. La production de fers fins sera de 1.000 tonnes par mois.
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Totes aquestes organs an evoluit e se tornan trobar dins l'estructura de las institucions europèas actualas.
Lo mercat foguèt finalament entièrament dobèrt lo 18 de febrièr de 1953 pel carbon e la minièra de fèrre e lo 1 de mai de 1953 per l'acièr. Pel primièr còp dins la longa istòria d'Euròpa, los govèrns deleguèron una part de lor sobeiranetat a una Nauta Autoritat independenta de tot Estat membre. Jean Monnet vesiá dins las institucions supranacionalas la solucion als conflictes en Euròpa, segon el, las nacions ne trobèron pas d'entenda dins lo quadre de lor sobeiranetat nacionala e respectiva.
Aqueste Tractat es uèi escach. Foguèt lo precursor del Tractat de Roma, fondator de la Comunautat Economica Europèa que venguèt l'Union Europèa en 1992.
Emirat de Granada
L'Emirat de Granada (arabi: ﻧﺎﻃﺔإمارة غر ; transliterat Imarat Gharnāṭah), tanben dich lo Reialme Nasrida de Granada (espanhòl: Reino nazarí de Granada), foguèt un emirat fondat en 1238 après la desfacha de Muhammad an-Nasir de la Dinastia Almoada per una  aliança de reialmes crestians a la Batalha de Las Navas de Tolosa en 1212. Après que lo prince Idris daisse Iberia per prene  lo cap  dels Almohads, l'ambiciós Mohammed I ibn Nasr establiguèt la darrièra dinastia musulmana de la  Peninsula Iberica - la Dinastia Nasrida. Los emirs nasridas bastiguèron lo palais d'Alhambra. L'arabi èra la lenga oficiala e la lenga mairala de la majoritat de la populacion.
Palma Sola
Palma Sola es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Abbàs Ibn Firnàs
Abbàs Ibn Firnàs (810–887, o Abbàs Qasim Ibn Firnàs (arabi: عباس بن فرناس) èra un musulman andalós polimat: inventaire, engenhaire, aviator, mètge,  poèta, e musician. D'origina berbèra, nasquèt a Izn-Rand Onda, Al Andalús (uèi Ronda, Espanha), e demorèt dins lo Califat de Còrdoa. Es conegut coma un precursor de l'aviacion.
Doshambe
Doshambe es la capitala de Tatgiquistan. Sa populacion èra estimada a 543,107 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es de 100 km².
Beaurepaire-sur-Sambre
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Vent d'autan
Lo vent d'autan es un vent bufant dins l'Occitània centrala, en provenéncia del Sud-Èst/Sud-Sud-Èst, qu'afècta Rosselhon e Lengadòc mas que bufa tanben sovent fins a Tolosa e quitament de còps fins a Montalban o encara Agen, e mai suls plans del sud de Peiregòrd e sus la valada mejana de Dordonha.
S'agís lo pus sovent d'un vent sec e caud sovent caracterizat per una cèrta turbuléncia deguda a las acceleracions que subís de còps en s'engolissent dins cèrtas valadas coma entre Carcassona e Masamet. Se ditz dins las regions ont sevís que pòt rendre fòl !
Èra autrescòps lo vent dels molins de vent dins lo sud de Peiregòrd e dins l'Agenés Naut.
Wiatr
Palmeira (Santa Catarina)
Palmeira (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Casats
Casats (Cazats en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
I aurè pas de fòrmas ancianas, segon Bénédicte Boyrie-Fénié, çò que facilita pas l'explicacion del nom.
Dauzat e Rostaing supausan, damb un punt d'interrogacion, un crosament énter casales e casellos ---> casets (gascon). Per Ernèst Negre (segon la citacion de B. Boyrie-Fénié), lo nom deriva deu gascon cas(a), damb lo sufixe diminutiu -at, e lo sens serè ostaus petits. Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta, com Ernèst Negre, un sufixe collectiu -atu(m), mès damb lo sens d'agropament, coma dens bordalat, puslèu que damb una valor diminutiva.
Un detalh tira l'atencion pr'aquò : la preséncia de la finala -ats, coma dens plan de vilas e vilatges de Gironda e especialament deu Vasadés, interpretada per Miquèu Audoièr, après la publicacion deu libe de Bénédicte Boyrie-Fénié, coma -ac au plurau, damb valor collectiva. Lo nom ancian serè lavetz *Casac, e la confusion énter los casacs (los abitants de *Casac, prononciat casats) e lo nom deu vilatge se serè installada au cap d'un moment, coma dens los cas semblables. L'existéncia d'un Casac (Nauta Garona) es un indici favorable per una tala explicacion. Pr'aquò, una finala en -at au plurau dona exactament lo medish resultat -ats. Puèi que l'associacion d'un nom comun damb lo sufixe -acu(m) es pas impossibla, lo radicau pòt demorar casa (Casius, citat per explicar Quesac (Losera) e Chézy, aurè donat normalament *Caisac e pas *Casac), mès un nom de persona, com los noms d'òmes gallés Cadus o Catius (Delamarre cita Catios e tanben la soca cad(i)- ), fòrmas latinizadas, serén a preferir.
Palmitos
Palmitos es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Casats
Administracion
Pr'amor de la demission deu cònse màger Guy Vial, elegit en març de 2008, eleccions navèras auguren lòc lo 6 de setembre de 2009. Lo medish conselh municipau, tornat elegit, nommèt cònse Stéphane Gougeon.
Crotz occitana
thumb|250px|La crotz occitana La crotz occitana Fichièr:ltspkr.png — dicha tanben crotz de Forcauquier o crotz de Lengadòc o crotz de Tolosa — es lo simbòl d'Occitània. Dins la cançon de la crosada, a lo nom de crotz ramondina. Es lo derivat de las armas dels comtes de Tolosa e dels marqueses de Provença e tanben, anteriorament e probablament, dels senhors de Forcauquier en Provença.
Aquesta bandièra es utilizada per representar la lenga e la cultura occitanas, o mai generalament coma un emblèma regional. Lo motiu de la crotz de Tolosa es utilizat per cèrtas comunautats territorialas qu'una partida de lor territòri correspond al de l’ancian comtat de Tolosa : Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc-Rosselhon e los Auts Aups.
En eraudica, la crotz occitana es descricha coma una (o ).
La Barta (Gers)
La Barta (Labarthe en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Crotz occitana
L'expression de crotz occitana es l'appelacion mai adaptada per nommar aquesta crotz per qu'es istoricament presenta pas sonque a Tolosa e en Lengadòc, mas tanben en Provença, en Roergue, en Carcin, en Agenés e tanben defòra d'Occitània coma per exemple a Pisa en Itàlia.
La Barta (Gers)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Crotz occitana
La crotz occitana jauna sus a fons roge, amb l'estela del Felibritge de sèt brancas amont a drecha, es lo drapèl modèrne d'Occitània.
La Barta (Gers)
Toponimia
Segon Dauzat, La Barta que veng deu nom gascon e lengadocian barta (d'origina prelatina), « petit bòsc, broishòc, ahorastar, bolissar, boscarrar, barto ». Segon Negre, La Barta que veng de l'occitan barta, mot d'origina gallica « terrenh cobèrt de broishaga, broishagar ». Segon Miquèu Grosclaude, puish Burgan e Lafont, barta qu'a un sens especific en Gasconha. Lo mot qu'ei panoccitan, probablament d'origina preindoeuropèa, pr'aquò en Gasconha, las bartas que son terrens umides situats en arriba d'ua aiga. P.H. Billy qu'arrecusa l'origina celtica, pr'amor lo nom ei absent de las autas lengas celticas : que sembla un mot manlevat peus Cèltas a ua lenga anciana deu Sud,.
Crotz occitana
Origina de la crotz
250px|right|thumb|La bandièra occitana a la manifestacion de Carcassona
En 1950, Henri Rolland afirma que l'origina d'aquesta crotz se deu recercar dins lo marquesat de Provença (nòrd de Durença) e pus precisament a Venasca.
Tre 1966, Roger Camboulives pensa qu'a l'origina se tròba una crotz solara e benlèu la crotz nestoriana trobada al Turquestan Chinés. Seriá arribada a Tolosa per l'Itàlia del Nòrd e Provença (probablament al sègle X).
En 1980, (l'Auta), R. Camboulives insistís tanben sus un ròtle jogat pels Visigòts e sus las dotze esfèras pichonas que poirián representar los dotze "ostals" del zodiac. Per el l'origina de la crotz es tolosenca e non pas provençala. Cal çaquelà remembrar que los Visigòts coneissián pas l’eraudica.
En 1986, Joan Ives Roier afirma que l'origina de la crotz es plan provençala mas que lo tèxt d'Henri Rolland compòrta d'errors de datas e que se tracta en fach de la crotz de Forcauquier. S'apièja especialament sus l'escultura de doas croses figurant sus un cobertor de sarcofag a Ganagòbia.
Dins la revista Archistra de decembre de 1994, Pierre Saliès afirma que l'origina es tolosenca e que lo signe dels comtes de Tolosa es lo fruch d'evolucions successivas localas, benlèu a partir de la crotz de Jerusalèm.
250px|thumb|right
En 1996 (L'AUTA n° 612) Jean Rocacher confirma qu'aquesta crotz "es d'en primièr l'emblèma pròpri a l'ancian comtat de Venasca, desmembrat entre los dos ostals de Tolosa e de Forcauquier".
Pel moment, los documents permeton pas de determinar una origina unica incontestabla. Una causa segura, es que la crotz occitana tròba pas son origina dins la religion catara. Los catars refusavan los imatges e la veneracion de la crotz, coma los musulmans e los ortodòxes.
Usatge
La primièra aparicion de la crotz de Tolosa es databla del renhe de Raimon V. Existís en particular una descripcion del sagèl d'aqueste comte datada de 1165. Aquesta adopcion es particularament aboriva pel Sud-Oèst, las armas s'espandisson al sègle XII principalament dins lo Nòrd de França. Divèrsas interpretacions foguèron fachas d'aquesta crotz ; mai d'una insistís sus un aspècte "simbolic" del motiu, e doblida que l’eraudica es pas una sciéncia del simbòl, mas de l’emblèma (M. Pastoureau). Los membres de la familha comtala avián lo dreit de portar aqueste emblèma, coma Baudoïn, fraire de Raimon VI, que combatiá amb los crosats pendent la Crosada dels albigeses.
250px|right|thumb|La crotz occitana qu'ondra la plaça del Capitòli a Tolosa
Província de Castèl
La Província de Castèl (en sarde Provincia de Casteddu, en italian Provincia di Cagliari) èra una província de Sardenha en Itàlia. En 2016, es devesida entre la Ciutat Metropolitana de Castèl e la província de Sardenha del Sud.
Crotz occitana
Usatge
A partir de 1249, Anfós de Peitieus foguèt lo comte de Tolosa e marqués de Provença, gardèt la crotz de Tolosa coma simbòl. Après la mòrt d'Anfós en 1271, lo comtat de Tolosa es restacat a França. Amb Albi, Besièrs e Carcassona, lo comtat forma la província de Lengadòc. Los Estats de Lengadòc gardan coma emblèma la crotz de Tolosa que deven la crotz de Lengadòc. La província de Lengadòc desapareguèt en 1791 amb la Revolucion Francesa e la creacion dels departaments.
En 1945, l'IEO causís per simbòl la crotz occitana. Aquesta causida va acorsat una novèla dinamica per la crotz dels comtes de Tolosa. Dins las annadas 70, la crotz occitana es presenta dins las manifestacions viticòlas e tanben al Larzac. Tornarmai, la crotz occitana es popularizada per la Nòva Cançon occitana amb Claudi Martí, Patric, Mans de Breish e Maria Roanet. Domenge Baudis utiliza la crotz per ne faire l'estendard de sa campanha a las eleccions municipalas de Tolosa. Mai tard devenguèt lo simbòl de la comuna e en 1995, Raymond Moretti creèt una enòrma crotz occitana per ondrar la plaça del Capitòli.
Dins las Valadas Occitanas d'Itàlia, en aplicacion de la lei 482-99 concernent las minoritats linguisticas, fòrça comunas organizan une ceremonia altorn de la pausa de la bandièra occitana sus los bastiments officials. Uèi, la crotz occitana es presenta dins tota Occitània, la pòdem véser dins la publicitat, dins un ostal per lo decorar, dins los estadis per sostenir una còlha occitana, sus un panèu de signalizacion... Es devenguda lo simbòl de la cultura, de la lenga e del territòri occitan.
Ligams extèrnes
Plan de construccion de la crotz occitana.
Breuvannes-en-Bassigny
Breuvannes-en-Bassigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region del Grand Èst.
Geografia
Breuvannes-En-Basiigny se situa sus la façada Es de l'Anautita Marna a 3 km del limit dels voges. A 50 km de la prefectura : Chaumont; aquel pichon vilatge d'aperaquí 600 abitants vei la siá demografia amendrir a la fin de la 19e sègle.
Breuvannes-en-Basiigny se situe sur la façade Est de la Haute Marne à 3 km de la limite des voges. A 50 km de la préfecture : Chaumont; ce petite village d'environ 600 habitants voit sa démographie diminuer à la fin du 19e siècle.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Batalha dei Pòrtas d'Andarig
La batalha dei Pòrtas d'Andarig se debanèt vèrs 1771 aC. Opausèt Mari e Babilònia contra lei tribús benjaminitas e Eshnunna. Foguèt una victòria per Mari qu'arrestèt l'ofensiva d'Eshnunna sus lo frònt nòrd.
Walther von Wartburg
Walther von Wartburg (-Boos) (Riedholz, Soïssa, 18 de mai de 1888 - Basilèa, 15 d'agost de 1971) foguèt un filològ soís. Portèt una contribucion immensa a la romanistica, subretot dins l'estudi de l'ensems dich galloromanic. Son òbra mèstra es lo Französische Etymologische Wörterbuch (FEW), un diccionari etimologic del francés de nombroses volums que compren pr'aquò d'autras lengas romanicas de l'estat francés barrejadas amassa coma l'occitan e lo francoprovençal. Dirigiguèt mantuna revista lingüistica coma tre 1935 la Zeitschrift für Romanische Philologie e a partir de 1947 la Bibliotheca Romanica.
Demest sos discípols mai coneguts, conven de citar lo valencian Germà Colón. Foguèt membre correspondent de l'Institut d'Estudis Catalans dempuèi 1921 e foguèt fach Doctor honoris causa de las universitats de Lausana e de Leeds.
Una recompensa literària creada en 2007, lo Prèmi Wartburg de Literatura, pòrta son nom e es decernit cada an lo 25 d'abril a un defensor de la lenga francesa.
Biografia
Walther von Warburg estudièt primièr a Zuric e anèt passar en 1911 un an a l'École des Hautes Études a París. Anèt tanben dins divèrsas universitats europèas, a Bèrna, Florença e a París. Dins aquesta darrièra vila aguèt coma professor lo famós dialectològ Jules Gilliéron. Trabalhèt de 1912 a 1919 coma ensenhaire dins una escòla segondària de Wettingen. Durant aquel periòde, presentèt en 1918 sa tèsi doctorala: Zur Benennung des Schafes in den romanischen Sprachen (en occitan "La denominacion del moton dins las lengas romanicas"). Aprèp, tre 1919 passèt a ensenhar dins un licèu d'Aarau e i demorèt fins a 1928. Parallèlament trabalhèt tre 1921 coma cargat de cors a l'Universitat de Bèrna. Anèt trabalhar aprèp a Lausana en 1928 e tre l'an seguent foguèt professor a l'Universitat de Leipzig fins a 1939. Mai tard, de 1940 a 1959 ensenhèt la filologia francesa a l'Universitat de Basilèa. Faguèt tanben de corses coma professor convidat als Estats Units a l'Universitat de Chicago entre 1935 e 1940 e en Alemanha a la Deutsche Akademie der Wissenschaften de Berlin a partir de 1947.
Papanduva
Papanduva es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
Baluan-pam
Lo baluan-pam (o paluai) es una lenga oceaniana parlada en Papoa-Nòva Guinèa.
Localizacion
Lo baluan-pam es parlat dins las illas de Baluan e Pam,situadas dins la Província de Manus en Papoa-Nòva Guinèa. Los locutors del dialècte de Baluan preferisson utilizar lo nom de paluai per nomenar lor lenga.
Classificacion
Lo baluan-pam es una de las lengas amiralat. Aquestas son una dels grops de las lengas oceanianas, que fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Aleksandr Pushkin
Aleksandr Sergueievich Pushkin (en rus; Александр Сергеевич Пушкин) (Moscòu, 6 de junh de 1799 – Sant Petersborg, 10 de febrièr  de 1837) foguèt un poèta e novellista rus de l'èra del romantisme, considerat sovent coma lo fondador de la literatura russa modèrna  e lo melhor poèta rus.
Foguèt un pionièr de l'usatge de la lenga russa dins sos poèmas e òbras e creèt un estil narratiu —mescla de drama, roman e satira— que dempuèi es associat a la literatura russa e qu'influencièt notablement figuras literàrias de Russia, coma Nikolai Gogol, Fiodor Dostoievskii, Leon Tolstoi o Fiodòr Tiuchev, atal coma los compositors russes Piotr Chaikovskii e Modest Mússorgski.
Cauna de la Devesa
La cauna de la Devesa (o palais de la fialaira de veire) se tròba a Cornhon, entre Sant Ponç de Tomièiras e la Bastida de Roairós dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc. En mai de la cauna, lo vilatge aculhís lo primièr Musèu de l'Espeleologia.
Geologia
Se situa entre doas bendas ordovicianas, al costat de la falha del grand sinclinal Salessa-Jaur. Aquela falha separa los terrens calcaris devonians dels terrens metamorfics del Somalh. Al nòrd se tròba de bancs de calcari dolomitics, mineral remarcable dins la cauna.
Descobèrta de la dintrada
La primièira dintrada de la cauna foguèt descobèrta en 1886 durant la construccion de la via de camin de fèrre Masamet-Bedarius que traucava la comuna de Cornhon. La dintrada, apelada se situa a  al dessubre del sòl, en fàcia de l'anciana gara, convertida uèi en sala de fèstas.
Las primièiras davaladas
Los primièrs visitaires de la cauna foguèron los obrièrs de la via de camin de fèrre que al passatge afrabèron bon nombre de concrecions coma o remembra Édouard-Alfred Martel dins son òbra titolada Les Abîmes. Lo 9 de genièr de 1893, L. Armand, M. Borguet e E.-A. Martel l'explorèron. Lor calguèt pas que una serada per dessenhar de biais parcial un plan somari de la cauna.
D'espeleològs de renom
L'exploracion de la cauna tornar comencèt en 1929 amb Jòrdi Milhau e sa còla. Calguèt aperaquí un an perque las recèrcas entrepresas per aqueles espeleològs foguèsson fructuosas. En 1930, trobèron en efièch las salas superioras de la cauna, en mai de la (o, espeleològ de la còla que la descobriguèt). La cauna foguèt explorada per maites grands espeleològs franceses, que trobèron la majoritat de las salas: Norbèrt Casteret, Joseph Giry, De Rouville e Miquèl sensiblament.