cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guèrra de Trenta Ans
La Patz de Praga (1635)
Après lei combat dins lo sud d'Alemanha, lei dos camps acomencèron de negociacions novèlas qu'adociguèron lei condicions de la Patz de Lübeck. L'Edicte de Restitucion èra limitat ai territòris non ocupats per lei Protestants en 1627 e un relambi de 40 ans èra mes en plaça per son aplicacion. Lo tractat creava tanben una armada imperiala ambé lei tropas dei territòris diferentes de l'Empèri. Pasmens, en realitat,lei senhors pus poderós coma Maximilian de Baviera tenián totjorn lo contraròtle de seis armadas.
Aquela patz èra pas una satisfaccion per lei Suedés que contunièron lei combats dins lo nòrd. Foguèron inicialament replegats per l'armada imperiala novèla mai lo començament de la participacion dirècta de França dins la guèrra anava cambiar lo debanament deis operacions.
Tresena batalha de Changsha
La tresena batalha de Changsha se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 24 de decembre de 1941 au 15 de genier de 1942. Foguèt la tresena ofensiva de l'armada japonesa per conquistar Changsha, crosiera estrategica de China Centrala, après doas reviradas en 1939 e en 1941. Son objectiu èra d'ocupar lei Chinés per leis empachar de sostenir lei Britanics atacats dins lo Sud-Èst Asiatic après l'ataca de Pearl Harbor (7 de decembre de 1941). 120,000 soudats de l'armada imperiala i participèron sota lo comandament dau generau Yuiki Anami. En fàcia, lei Chinés alinhèron 300,000 òmes dirigits per lo generau Xue Yue. L'ataca japonesa conoguèt plusors succès iniciaus coma lo passatge dau riu Miluo (27 de decembre) e menacèron lo nòrd de Changsha. Pasmens, foguèron obligats de se retirar après una còntra-ofensiva chinesa lo 1 de genier. La retirada de l'armada japonesa, secutada per la guerilha chinesa, aguèt luòc dins de circonstàncias fòrça malaisadas e entraïnèt de pèrdas importantas dins lei rengs de l'armada imperiala (56,746 tuats) e l'abandon de 600 pèças d'artilhariá. De son caire, l'armada chinesa subiguèt de pèrdas pus feblas (28,116 mòrts).
Guèrra de Trenta Ans
Causas de l'intervencion francesa
thumb|Lo cardinau Richelieu en [[1637.]]
Val-de-Fier
Val-de-Fier en arpitan (Val-de-Fier en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Guèrra de Trenta Ans
Causas de l'intervencion francesa
França, maugrat qu'essent un país catolic, èra rivala dei dinastias Habsborg reinant en Espanha e dins lo Sant Empèri Roman Germanic. D'efèct, França èra enviroutada per de territòris Habsborg e èra esfraiada per aqueu enceuclament. Ansin, lo rèi Loís XIII e son ministre Richelieu avián sostengut financièrament leis enemics deis Imperiaus dempuèi lo començament de la guèrra. Pasmens, après la desfacha de Nördlingen en setembre de 1634, lei Protestans realizèron la Patz de Praga ambé l'Empèri, mens constrenhenta qu'aquela de Lübeck, e lei Suedés pareissián donc gaire capables de contuniar la guèrra contra Ferdinand II e seis aliats.
Richelieu decidiguèt donc d'intrar en guèrra dirècta contra lei Habsborg e de se raprochar mai de Suècia ambé lei tractats de Weimar en 1636 puei d'Amborg en 1638. L'intervencion francesa dins la guèrra acomencèt donc contra Espanha en mai de 1635 e contra leis Imperiaus en aost de 1636.
Resisténcia dei Habsborg (1635 - 1640)
Lo començament de la guèrra foguèt malaisat per lei Francés. Leis ofensivas en Itàlia e contra Alsàcia foguèron blocadas. Aquela en Franc Comtat per prendre Dole foguèt replegada. De mai, dins lo nòrd, leis Espanhòus ambé l'ajuda de seis aliats prenguèron Corbie lo 15 d'aost de 1636 menaçant París fins a la represa de Corbie lo 14 de novembre. Enfin, dins lo sud, Sent Joan de Lus foguèt pres per una armada espanhòla. Pasmens, la victòria suedesa de Wittstock permetèt d'aleujar lei dificultats francesas obligant lo mandadís de tropas suplementàrias per rebutar lei Suedés en Pomerània. Puei, La situacion demorèt relativament establa en 1637 e 1638. Lei Francés foguèron batuts dins lo País Basc lo 7 de setembre de 1637. Pasmens, ganhèron una batalha navala lo 22 d'aost e capitèron de prendre la fortalesa de Brisach en Alsàcia. De mai, la frontiera nòrd foguèt pauc a pauc desgatjada après la batalha de Compenha.
La fin de la guèrra (1640 - 1648)
Après una annada 1639 sensa operacion militara importanta, lei Francés mandèron una ofensiva novèla e prenguèron Arras lo 9 d'aost de 1640. Enterin, Mazarin e Richelieu capitèron d'obtenir un cambiament d'aliança dau prince de Savòia lo 18 de setembre de 1640. Ansin, en 1641, unei fortalesas espanhòlas foguèron presas coma Aire-sur-la-Lys, Lens, Bapaume e La Bassée e acabèron la conquista francesa d'Artés. Sus leis autreis frònts, lei Suedés foguèron blocats per leis Imperiaus fins a 1642. En revenge, divèrsei territòris d'Espanha se revoutèron : Portugal sota la direccion de Jan de Bragança e Barcelona que reconoguèt Loís XIII per Comte de la vila. Puei, en 1642, leis Imperiaus foguèron vencuts a Wolfenbüttel, a Kempen e a Leipzig lo 23 d'octòbre de 1642. De lor caire, lei Francés deguèron batre en retirada de Catalonha maugrat la victòria de Lhèida lo 7 d'octòbre.
Après aquela revirada, Richelieu decidiguèt d'aumentar la pression sus Espanha. Ansin, Perpinhan foguèt pres lo 9 de setembre de 1642. En 1643, una còntraofensiva espanhòla dins lo nòrd, aprofichant la mòrt de Richelieu lo 4 de decembre de 1642 puei de Loís XIII lo 14 de mai de 1643, foguèt sevèrament replegada per lo duc d'Enghien durant la batalha de Rocroi lo 18 de mai de 1643. Lei Francés ganhèron tanben d'autrei batalhas en Itàlia, Espanha e sus la mar maugrat una desfacha en Alemanha a Tuttlingen contra lei tropas de l'Empèri. Pasmens, aquela desfacha entraïnèt un cambiament ambé la nominacion de Turenne per comandant. De mai, lo duc d'Enghien poguèt mandar son armada per l'ajudar.
Ansin, en 1644, la batalha saunosa de Friborg permetèt ai Francés de prendre la vau renana maugrat una revirada davant aquela vila. L'an seguent, lei Suedés de Torstenson capitèron una tièra d'ofensivas victoriosas dins lo nòrd de l'Empèri. Prenguèron Boèmia, Silèsia e Moràvia e menacèron Viena. Leis Imperiaus assaièron d'empachar la reünion deis armadas francesa e suedesa. Ansin, capitèron de rebutar lo premier assai de Turenne per ragantar Torstenson ambé la victòria de Mergentheim. Dins aquò, lo generau Franz von Mercy foguèt batut e tuat lo 3 d'aost a Nördlingen. L'Empèri capitèt de resistir gràcias a la revirada suedés davant Viena. En consequéncia, lei Francés destruguèron sistematicament e abandonèron sei conquistas darrieras.
D'autra part, entre 1643 e 1645, lo reiaume de Danemarc-Norvègia assaièt de luchar contra Suècia e d'ajudar leis Imperiaus per rebutar l'influéncia suedesa dins lo nòrd d'Alemanha. Pasmens, coma durant l'intervencion danesa de 1625-1629, lei regions continentalas dau país foguèron ocupadas. Puei, la flòta danesa foguèt vencuda per lei naviris suedés a Fehmern Belt lo 13 d'octòbre de 1644 entraïnant un segond retirament dei combats per lei Danés.
Espanha capitèt de resistir e de reprendre un pauc l'avantatge en 1646 e 1647. D'efèct, après la presa de Lens per lei Francés, lei País Bas e Espanha signèron una trèva que vendriá una patz definitiva. Aqueu tractat permetèt ais Espanhòus de mandar de fòrças novèlas contra lei Francés e lei Suedés. Ansin, lei Francés foguèron definitivament batuts en Catalonha e Landrecies foguèt presa tornarmai en julhet de 1647.
Pasmens, lo Sant Empèri Roman Germanic tenguèt totjorn de problèmas importants. D'efèct, Francés e Suedés capitèron de reünir sei tropas per atacar Viena. Conquistèron Baviera, impausant un tractat de patz a Maximilian de Baviera. Puei, en 1648, coma Baviera rompèt lo tractat, la region foguèt represa, leis Imperiaus batuts a Zusmarshausen lo 17 de mai e Maximilian cochat de Munic. Enfin, lo 19 d'aost de 1648, la desfacha deis Espanhòus a Lens entraïnèt l'acceptacion dei formalitats de patz començadas en 1643 marcant donc la fin de la Guèrra de Trenta Ans maugrat la perseguida de la guèrra entre França e Espanha fins a 1658.
Lei Tractats de Patz
Lo tèrme « Patz de Vestfàlia » representa una tièra de tractats de patz entre lei participants principaus de la guèrra : Leis autrei territòris catolics participèron ai negociacions de Münster e lei protestants a aquelei d'Osnabrück.
Consequéncias
Lei país beneficiaris de la Patz de Vestfàlia, e donc venceires de la guèrra, foguèron França, lei País Bas e Suècia.
Consequéncias territorialas
Lei consequéncias territorialas principalas foguèron :
La limitacion de l'influéncia dei Habsborg dins l'Empèri
Una organizacion novèla foguèt mesa en plaça per l'Empèri. D'efèct, leis estats e lei vilas imperiaus obtenguèron un vòte au conseu novèu, dich Dièta, creat per dirigir l'Empèri a prepaus dei declaracions de guèrra, dei signaturas de patz, deis impòsts, dei construccions militaras... etc. Ansin, l'Empèri èra devesit entre aperaquí 350 estats que podián participar ai decisions marcant donc la fin de l'influéncia deis Habsborg. Au nivèu religiós, lei patz de Passau e d'Augsborg foguèron confiermadas e estendudas ai Calvinistas.
Val-de-Fier
Geografia
La municipalitat de Val-de-Orgulhós fach partida del País del Albanais e del costat de Rumilly.
La commune de Val-de-Fier fait partie du Pays de l'Albanais et du canton de Rumilly.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comte Cassi
Lo comes Casius Fortunius —en arab قاسي بن فرتون, Qāsī ibn Rafladaūn; en basc Cassius kondeaen—, conegut en catalan coma lo comte Cassi, (685? - ?) Foguèt un nòble hispanovisigot, origina de la dinastia musulmana dels Banu Qassi, senhors de la val de l'Ebre pendent los sègles VIII, IX e de principis del X.
Originas
Lo comte Cassi —en arab kumis Qassi— èra filh d'un proprietari de la val de l'Ebre nomenat comes Fortuny, d'origina supausadament hispanoromà, doncas que pòrta un nom latin e pas visigot.
Berdoas
Berdoas (Berdoues en francés) qu'ei ua comuna gascoa situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Cazurra
Cazurra es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Piotr Ilich Chaikovskii
Piotr Ilich Chaikovskii (en rus : Пётр Ильи́ч Чайко́вский - Votkinsk, Russia, lo 7 de mai de 1840 - Sant Petersborg, lo 6 de noveme de 1893) que ho un compositor romantic rus.
Donamaria
Donamaria es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Piotr Ilich Chaikovskii
Qu'ei l'autor, enter autas causas, de la musica deu ballet : Lo Lac deus cignes, La Bèra Adromida, de sèt sinfonias, deu son famós 1èr concerto per piano e de l'opèra Egene Oneguin.
Que vadó dens ua familha de la borgesia de Sant Petersborg. La soa mair qu'èra francesa e lo son pair engenhaire. Era que's morí quan Chaikovskii e avèva pas sonque 14 ans. Qu'estudiè en purmèr lo dret en bèth aquesir lo son diplòma abans de virà's de cap a la musica en bèth marcà's dens lo, alavetz, nau conservatòri de Sant Petersborg. Que'n sortí diplomat en 1865.
Donamaria
Istòria
Donamaria qu’èra deu ducat de Gasconha originau. ,
Piotr Ilich Chaikovskii
En 1877 que's maridè dab ua eslhèva ; l'union que ho un desastre e que s'acabè dab ua separacion e ua pregonda tristessa deus dus espós.
Durant la soa carrièra que viatgè hèra en bèth enriquir lo son repertòri neurit, totun, de musica folclorica russa. A maugrat d'aquò, la soa òbra que s'estar au costat deus corrents de composicion nacionalistas rus de la soa epòca.
Durant la soa carrièra que ho aunorat peu Tsar qui'u autregè ua pension de per la vita.
Ziordia
Ziordia es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Zòna desmilitarizada
Una zòna desmilitarizada es una zòna geografica situada entre dos territòris ocupats per de fòrças armadas. L'activitat militara i es enebida ò fòrça reducha, generalament après la signatura d'una alta-au-fuòc, d'un armistici, d'un tractat de patz ò d'un acòrdi multilaterau. Una zòna desmilitarizada es de pas confondre amb un glacís e un no man's land. Lo premier es un espaci tampon amainatjat per una poissança militara a l'entorn de sei frontieras per ne'n optimizar la defensa. Lo segond es una zòna inabitada entre doas linhas de frònt.
La màger part dei zònas desmilitarizadas son consideradas coma de territòris neutres en causa de l'abséncia de tota populacion umana. Pasmens, dins lei zònas pobladas, lei dos camps tròban generalament una solucion per administrar lo territòri e sei populacions.
Istòria
L'idèa de crear de zònas desmilitarizadas tornèt aparéisser au sègle XX amb la creacion d'una zòna d'aqueu tipe entre Norvègia e Suècia a la dissolucion de l'union entre lei dos país en 1905. Dins aquò, aquela zòna aviá solament un quilomètre de largor e èra mai que mai simbolica. Lei zònas desmilitarizadas venguèron ansin un otís diplomatic après la Premiera Guèrra Mondiala. D'efiech, la volontat de privilegiar la negociacion a la fòrça per resòuvre lei conflictes internacionaus entraïnèt la creacion de mai d'una zòna durant lo sègle XX.
Lo succès d'aquelei zònas foguèt variable. Per exemple, lei territòris desmilitarizats a l'oèst de Ren per protegir França còntra una ataca alemanda foguèron tornarmai ocupats per la Wehrmacht en 1936. Pasmens, dins d'autrei cas, coma aqueu de Corèa en 1953, aquò permetèt de ben separar lei dos belligerents. A l'ora d'ara, lo concèpte de zòna desmilitarizada existís totjorn dins la diplomacia modèrna coma lo mòstra la creacion de zònas d'aqueu tipe en Siria durant la Guèrra Civila Siriana.
Efiechs sus la geografia
Lei zònas desmilitarizadas onte la preséncia umana es enebida pòdon aver un efiech important sus la geografia locala. D'efiech, dins aqueu cas, lo desvolopament de la natura pòu s'organizar sensa interferéncia umana. Lo cas pus famós es aqueu de la Zòna Desmilitarizada de Corèa, d'una longor de 248 km, qu'assosta probablament d'espècias en perilh d'extinccion coma lo tigre de Siberia. De situacions similaras son observadas lòng de la Linha verda en Chipre o de l'èx-Zòna Desmilitarizada de Vietnam.
Bèrra (Bocas de Ròse)
Bèrra (Berre-l'Étang en francés - Bèrra de l'Estanh - dempuèi 1928) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Jo'n tròbi lo boc
Jo'n tròbi lo boc es una cançon de Familha Artús :
Chionitas
Los chionitas fuguèron un pòble nomada que viviá en Asia Centrala, especialament en Bactriana a la fin de l' Antiquitat.
Jo'n tròbi lo boc
Jo'n tròbi lo boc Se'm peish la milhada, (bis) Boc, boquilha, Salhiràs-tu de ma milhada ? Boc, bocat, Salhiràs-tu de mon beth blat ?
Chionitas
Nom e Origina
thumb|left|Un cavalièr eftalita, representacion sus un bòl (vèrs 460-479) Lo nom de chion, amb lo sufix -ita, ven sens dobte del pèrsa mejan hyon, xyon, en avestic xiiaona (de legir hyaona). Aquò fa que son sovent vistes coma avent lo meteis nom que los huns, los xiongnu o los avars, aquels qu'èran tamben sonat Ouarchōnîtai, dins las fonts bizantinas.
Jo'n tròbi lo boc
M'vau cuelhèr lo lop Per tirar lo boc. Lop de boc, Boc, boquilha, Salhiràs-tu de ma milhada ? Boc, bocat, Salhiràs-tu de mon beth blat ?
Chionitas
Nom e Origina
La manca de documents precises sus los chionites fa que son sovent presentats come essent lo mateis grop que los eftalitas, e tamben que los huns blancs (śveta huṇa) de las fonts indianas de l'epòca. Sembla qu'en fach, i aja quatre pòbles « huns » en Índia e dins lo mond iranian de l'Antiquitat tardiva, los chionitas, los alchons, los kidaritas e los eftalitas. Segon Göbl, los chionitas pòdon pas èsser comptats demest los huns blancs, que son los tres autres grops.
Jo'n tròbi lo boc
M'vau cuelhèr lo can Per tirar lo lop. Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha,... M'vau cuelhèr la barra Per tirar lo can. Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
M'vau cuelhèr lo huc Per tirar la barra. Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
Chionitas
Istòria
Los chionitas migrèron sens dobte d'Asia Centrala en Iran al mitan del sègle IV apC, seguits per los kidaritas vèrs 371, los alchons vèrs 400 e los eftalitas vèrs 420.
En 359, fan partida de l'armada de l'emperaire sassanida Shapur II qu'assiètja la vila d'Amida, l'actuala Diyarbakir en Turquia. L'istorian grèc Ammianus Marcellinus escriu que lor rei s'apèla Grumbates. Çò que son venguts los chionitas, après aqel periòde es pauc clar.
Jo'n tròbi lo boc
M'vau cuelhèr l'aigueta Per tirar lo huc. Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
M'vau cuelhèr lo bueu Per tirar l'aigueta. Bueu d'aigueta, Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
M'vau cuelhèr lo jun Per tirar lo bueu. Jun de bueu, Bueu d'aigueta, Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
M'vau cuelhèr la julha Per tirar lo jun. Julha de jun, Jun de bueu, Bueu d'aigueta, Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
M'vau cuelhèr l'arrat Per tirar la julha. Arrat de julha, Julha de jun, Jun de bueu, Bueu d'aigueta, Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
Belleray
Belleray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Jo'n tròbi lo boc
M'vau cuelhèr lo gat Per tirar l'arrat. Gat d'arrat, Arrat de julha, Julha de jun, Jun de bueu, Bueu d'aigueta, Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
M'vau cuelhèr lo foasta Per tirar lo gat. Foasta de gat, Gat d'arrat, Arrat de julha, Julha de jun, Jun de bueu, Bueu d'aigueta, Aiga de huc, Huc de barra, Barra de can, Can de lop, Lop de boc, Boc, boquilha, ...
Belleray
Geografia
Belleray Es un pichon vilatge traversat per la Mòsa, e situat a 4 km de Verdun.
Belleray est un petit village traversé par la Mòsa, et situé à 4 km de Verdun.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ohnenheim
Ohnenheim en alemannisch (Ohnenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
thumb|left|Dintrada del vilatge de Ohnenheim thumb|left|Lo artèria principal del vilatge de Ohnenheim thumb|left|Marida de la Dîme, 32 carrièra de la glèisa a Ohnenheim
Pòbli en fasent part del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein #qu'a situat entre Elsenheim e Heidolsheim.
thumb|left|Entrée du village d'Ohnenheim thumb|left|L'artère principale du village d'Ohnenheim thumb|left|Maison de la Dîme, 32 rue de l'église à Ohnenheim
Village faisant partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein qui est situé entre Elsenheim et Heidolsheim.
Istòria
Ohnenheim Parteja amb Heidolsheim una immensa nécropole funéraire celte ont de las desenas de tumuli an #èsser meses a jorn, en liurant sustot tuiles romaines, e a unitat|30|cm jos tèrra una rusca de béton sus un pavé de pèiras (Tumuli). Los registres an egalament liuradas rèstas d'un carri princier en bòsc datat del començament de la abans Jésus Crist, #que la reconstitution se'n tròba al musèu archéologique de Mayence (Alemanha). D'unas autras descobèrtas de l'epòca romaine testifiquen de la continuitat de l'aucupacion del luòc. Childéric II #conferir en 673 al abbaye de Sant Grégoire a Munster, los pòbles de Ohnenheim e de Muntzenheim. Lo abbaye de Ebersmunster possedís egalament bens en la localité dempuèi lo. En 1301 lo pòble aperten als Geroldseck, passa de contunh als Ribeaupierre, #que la intègran al bailliage de Guémar fins a la Revolucion. Majoritairement Catolic, Ohnenheim es totun, a la fin del, la municipalitat de Alsace #qu'ocupa çò de mès de grand nombre de anabaptistes, après Sant Ostal-a las-Minas. En 1660 #debanar en una granja isolada de Ohnenheim (a l'ora d'ara un molin) la signatura de la Convencion de fe comuna de las Amish totjorn en vigor a l'ora d'ara en las comunitats americanas.
Ohnenheim partage avec Heidolsheim une immense nécropole funéraire celte où des dizaines de tumuli ont été mis au jour, livrant notamment des tuiles romaines, et à 30 cm sous terre une couche de béton sur un pavé de cailloux (Tumuli). Les fouilles ont également livré des restes d'un char princier en bois daté du début du avant Jésus Christ, dont la reconstitution se trouve au musée archéologique de Mayence (Allemagne). D'autres découvertes de l'époque romaine attestent de la continuité de l'occupation du site. Childéric II conféra en 673 à l'abbaye de Saint Grégoire à Munster, les villages d'Ohnenheim et de Muntzenheim. L'abbaye d'Ebersmunster possède également des biens dans la localité dès le. En 1301 le village appartient aux Geroldseck, puis il passe aux Ribeaupierre, qui l'intègrent au bailliage de Guémar jusqu'à la Révolution. Majoritairement catholique, Ohnenheim est cependant, à la fin du, la commune d'Alsace qui occupe le plus grand nombre d'anabaptistes, après Sainte Marie-aux-Mines. En 1660 eut lieu dans une ferme isolée d'Ohnenheim (actuellement un moulin) la signature de la Convention de foi commune des Amish toujours en vigueur actuellement dans les communautés américaines.
Auritz
Auritz es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Betelu
Betelu es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Aguarón
Aguarón es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Orschwiller
Orschweiler en alemanic (Orschwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Belgrad
Belgrad (Београд = Beograd en sèrbe) es la capitala de Serbia. Sa populacion totala èra de 1,670,000 abitants, en 2002. Sa superficia totala es 3222 km².
thumb|230px|left|Vista de Belgrad la nuèch
Armonica (musica)
thumb|200px|Debuta d'ua seria armonica dab un son fondamentau (F) e las armonicas seguentas qui multiplican la frequéncia de F per 2, 3 e 4 ; 1, 2 e 4 que son la medisha nòta a octavas d'intervau.Ua armonica en musica qu'ei un deus sons d'ua seria qui segueish un son fondamentau dotat d'ua frequéncia fondamentau. Cada armonica de la seria qu'ei un multiple sancèr naturau d'aquesta frequéncia. 400px|left|thumb|Seria armonica a partir d'ua nòta fondamentau qui aqui b'ei un sol En musica, cada còp qui la frequéncia b'ei doblada òm produseish la medisha nòta a l'octava superiora. Atau, per exemple, lo la deu diapason qu'ei dotat d'ua frequéncia de 440 hertz ; aquò que vòu díser que la nòta qui la soa frequéncia e ei de 880 hertz qu'ei alavetz tanben un la, mes mei agut.
Auriac de Vendinèla
Auriac de Vendinèla (Auriac-sur-Vendinelle en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués sus Vendinèla afluent de Giron a 34 km al sud-èst de Tolosa
Istòria
A l'interior de la comuna actuala, i aviá d'autras parròquias, que, coma Auriac, dependián totas de Tolosa per l'espiritual e qu'èran tanben de la senescauciá de Lauragués :
Personalitats ligadas a la comuna
vx 69 escais d'artista de Vincent Villalon, cantaire del grope Punish Yourself anèt a l'escòla primariá dins la comuna.
Queudes
Queudes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Octava (solfegi)
200px|thumb|Octava de do sus la clau de sol.Ua octava en musica qu'ei un intervau enter dus sons qui la frequéncia deu segond e ei lo doble o la meitat de la frequéncia deu purmèr. Los dus sons que hèn sonar alavetz la medisha nòta mes dab hautors desparieras puish que lo son de frequéncia mei elevada qu'ei mei agut.
Dens la musica occidentau e dens lo son solfegi aquestas duas nòta que son los dus cap d'ua gama.
Be i a longtemps
Be i a longtemps qu'ei un poèma de Jan de Priat vadut un cant tradicionau pirenènc arreprés entre autes peths grops la Novem e Familha Artús :
Queudes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Be i a longtemps
Be i a longtemps, joenessa Que non s'i a hèit cançons ! Non i a que gran tristessa, E gran desolacion ! Eth printemps qu'ei hòrt lègre Jo non poish empachà'm, Maugrat ma gran tristessa, Jo tornarí cantar.
Las flors e los partèrras, Que's hèn espiar de près. Tanben las immortèlas, Vriuletas e vialèrs. Las tres que representan Las quate de colors, Com hèn las joenas hilhas, Quan son dab lors amors.
Non i a vita au monde Com la deus auserons, Cantan la matiada, Quauques èrs tots navèths. Se'n van de branca en branca, Dab lors èrs tan gaujós, Be diserén enténer, La votz deus anjolons.
Lengas papós occidentalas
La familha de las lengas papós occidentalas compren las 4 brancas seguentas :
Ligame extèrne
ethnologue.com : West Papuan
Tromborn
Tromborn es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istambol
Istambol (en nòrma mistralenca: Istamboul; en turc: İstanbul, //; en grèc: Κωνσταντινούπολις, Kōnstantinoúpolis), oficialament dempuèi 1930, ancianement Constantinòble de 330 apC a 1930 (en turc ottoman: قسطنطينيه, Kostantîniyye) e istoricament coneguda Bizanci, es la primièra aglomeracion de Turquia e capluòc de la província eponima, otra un centre industrial, economic e cultural. Es una vila intracontinentale separada pel estrech del Bosfòr entre Euròpa e Asia.
La populacion atenhiá mai de 15 000 000 d'abitants, repartida sus una superficia de 5 343 km². Lo gentilici es istamboliòta.
Toponimia
Abans l'an 330 lo nom de la ciutat èra Bizanci. Entre 330 e 1930 se disiá Constantinòble. En 1930, dins lo contèxt general d'una reforma de la lenga e de l'escritura turcas, Atatürk donèt a l'aglomeracion de la vila lo nom popular d'Istambol (en turc İstanbul, que podriá venir del grèc εἰς τὴν πόλιν [is tim ˈbɔlin] “a la vila”).
Vinantes
Nòtas
<references group=N/>
Istambol
Galariá
thumb|230px|Ret de transpòrt public amb de projèctes futurs
Fompedraza
Fompedraza es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Golf Arabic
Lo golf Arabic es lo nom donat autres còps a la mar Roja e, mai recentament, al golf Persic.
Tibet
Tibet (བོད pr. [pʰø̀ʔ] en tibetan) es un país de l’Asia centrala ocupat gaireben tot per la Republica Populara de China. Es lo país e la patria tradicionala del pòble tibetan e tanben d’autres grops etnics tals que los pòbles monpa, tamang, qiang, sherpa e lhoba. Abriga uèi tanben un un nombre considerable de chineses han e Hui. Tibet es la region plus nauta de la planèta, amb una altitud mejana de 5 000 m. [1] La montanha pus nauta de Tibet es lo mont Everest, pus nauta montanha de la planèta, que culmina a 8 848 m d'altitud.
Canton de Lenveja
Lo canton de Lenveja qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, situada en Vic Vilh, dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. 3 de las 31 comunas que son despuish 2015 dens lo canton de Tèrras deus Luis e Tuquets deu Vic Vilh (burèu centralizator Sèrras Castèth); sonque Momin qu'ei dens lo canton deu País de Morlans e deu Montanerés. Totas las comunas qu'èran dens l'anciana Comunautat de comunas de Lenveja en Vic Vilh, despuish 2017 que son de la Comunautat de comunas deu Nòrd-Èst Bearn. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa orientau.
Batalha de Changde
La batalha de Changde se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 2 de novembre au 20 de decembre de 1943. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa còntra la vila de Changde per mantenir la pression sus son advèrsari e l'empachar de concentrar sei fòrças sus un autre ponch dau frònt. La vila, que teniá ges de defensa importanta, foguèt conquistada lo 2 de novembre per lei Japonés que deguèron l'abandonar lo 19 après una còntra-ofensiva chinesa. Una ataca novèla permetèt ai Japonés de tornar prendre lo contraròtle de Changde lo 9 de decembre. Dins aquò, coma lo premier còp, aquela presa foguèt provisòria car l'armada chinesa organizèt tornarmai una tiera de còntra-ofensivas que li permetèron de reconquistar la vila lo 20 de decembre marcant la fin de la batalha.
Lo bilanç militar foguèt de 50,000 soudats perduts per lei Chinés e de 40,000 per lei Japonés. Pasmens, lei pèrdas civilas foguèron tanben fòrça importantas (benlèu 300,000 mòrts ) en causa de l'utilizacion massiva d'armas quimicas e bacteriologicas per l'armada imperiala.
Diapason
thumb|50px|Un diapasonUn diapason qu'ei ua horca metallica qui, quan òm la truca, e produseish ua nòta referenciau dab un son natre.
Qu'ei tradicionaument utilizat peus musicians entà acordar los instruments de còrdas e peus cantaires entà poder començar las loas interpretacion dab la nòta justa.
Uei lo dia los diapasons de metau que son concurrenciats peus diapasons electronics e peus acordadors electronics (qui muishan la frequéncia de las nòtas qu'òm los hè audir).
Los diapasons ancians que dan ua idèa deus biais d'acordatge deus instrument de musica deu temps d'autes còps.
Tarif ibn Màlik
Tarif ibn Màlik O Tarif ibn Mal·luk (en arab طريف بن مالك o طريف بن ملوك, Tarīf b. Mālik o Tarīf b. Mal·luk) (Sègles VII-VIII), oficial amazic, mawla del valí de Ifríqiya Mussa ibn Nussayr.
Per orde del governador de Tànger, Tàriq ibn Ziyad, lo 710 realizèt una expedicion de reconeissença de las còstas meridionalas de la peninsula Iberica, desembarcant a Tarifa e en fasent una algara per la region d'A lo-Jazira a lo-Khadrà (Algesires). A lo sieu retorn, amb copiós sautèri, desapareis de las fonts istoricas.
Cerecinos de Campos
Cerecinos de Campos es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ebira
L'ebira (o igbira, okpoto, oken) es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.
Localisacion e dialèctes
L'ebira es parlat dins l'Estat de Kogi. Lo dialècte koto, o okpoto, se tròba al nòrd del confluent del Nigèr e del Benue. L'okene es lo dialècte causit per desvolopar la lenga escricha.
Bertizarana
Bertizarana es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Istòria
Bertizarana qu’èra deu ducat de Gasconha originau. ,
Flavinhac
Flavinhac (Flavignac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Flavinhacs.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Flavinhac en Nauta Vinhana
Ankara
Ankara, ancianament Angòra o Ancira (del grèc Ἄγκυρα Ánkyra) es la capitala de Turquia. Sa populacion èra estimada a 4,395,888 abitants en 2009.
thumb|left|220px|Plaça Kızılay, a Ankara, Turquia.
Aguilón
Aguilón es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Beintza-Labaien
Beintza-Labaien es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Istòria
Beintza-Labaien qu’èra deu ducat de Gasconha originau. ,
Bieuxy
Bieuxy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
La mòrta
La mòrta es una cançon de Familha Artús :
Lo nòvi : Al canton d'aquesta clarièira Paura Marion, te cal quitar ! Aviái causit una bergèra Divián ongan nos maridar.
Mes, ailàs ! La mòrt es passada La menada per totjorn ! Òh mòrt, òh mòrt, qu'es tan crudèla Perqué n'emportar mas amors ?
La nòvia : Las bagas d'aur que me donaràs Al pichon det, las i trobaràs. En risent, tu las i botaràs En plorant, tu las ne tiraràs !
Lo nòvi : Quan i auriá tantas de filhetas, Que d'esteletas dins lo cèl, Non n'aimariá jamai cap d'altra Coma la qu'es dins lo tombèl !
Rivolet
Rivolet en arpitan (Rivolet en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent la periòde romaine, tant al nivèl archéologique #que bibliographique.
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique.
Egilona
Egilona O Egilo, tanben coneguda coma Ailo, Ayluna, Umm-Àssim pels cronicaires arabes[cal <sup class="noprint" title="El text on hi ha aquest avís necessita una citació."> citació]  (Toledo, c. 659 -  ibídem, 718) foguèt l'esposa del darrièr rei visigot de Toledo, Roderic (710-711) e èra  possiblament sòr o cosina de Casius Fortunius.
Se sonèt qu'influissiá en lo sieu marit a èsser mai clement amb los captius crestianes. Segon qualques istorians, aiçò agradèt pas al califa de Damasc, Sulayman, qu'envièt a Ixbíliya (Sevilla) un emissari que lo assassinèt, mas sembla mai probable que las causas del crim foguèsson autras (foguèt acusat de voler establir la siá pròpria monarquia), Lo succediguèt lo sieu cosin Ayyub a lo-Lakhmí que se crei qu'aviá agut qualque papièr en l'assassinat. O quitament d'autres motius politics perque lo sieu fraire Abd-Al·lah ibn Mussa ibn Nussayr foguèt executat per òrdre del califa Yazid II.
Fraisses
Fraisse o possiblament Fraisses (Fraisses en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Rutlac
Rutlac, (Rullac-Saint-Cirq en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent longtemps la municipalitat se trucava "Sant-Cirq" a la causa del vilatge #qu'a l'epòca èra mai importanta. Uèi Sant-Cirq es fòrça isolat (restaurant e glèisa). Rullac Es mai important. Los abitants de Rullac-Sant-Cirq son mai couramment trucat "Los Rullacois".
Pendant longtemps la commune s'appelait "Saint-Cirq" au cause du village qui à l'époque était plus important. Aujourd'hui Saint-Cirq est très isolé (restaurant et église). Rullac est plus important. Les habitants de Rutlac sont plus couramment appelé "Les Rullacois".
Los segadors
Los segadors es una cançon de Familha Artús :
Be n'èran tres segadors Se'n van segar tà 'Spanha.
Las haucetas n'an d'argent La punhada daurada.
Lo mei bèth qu'ei lo mei joen, Qu'ei lo qui mei segava.
Segador, bèth segador, Quant de garbas n'as ara ?
Vint-e-sèt o vint-e-ueit, Si, a trente, n'arribava.
Segador, bèth segador, Tornaràs ua auta annada ?
Madama deu President, Suvant que'm paguetz ara.
Bota la man au pothet Cent escuts d'aur que'u balha.
Nigèr (fluvi)
Nigèr es un flume d'Africa occidentala, lo tresen del continent per sa longor aprèp Nil e Còngo.
Etimologia
thumb|left|Mapa d'Africa gravada e empresada a Amsterdam, 1660. L'etimologia del nom del flume es incertana. Sus las ancianas mapas europèas, lo nom se balhèt al braç mejan del flume al Mali actual. Sus la mapa olandesa de 1660, a costat, Nigèr apareis coma identic al flume de Senegal (rio senega) que lo prolonga aprèp Tomboctó prenent alara lo nom de fluvius niger. Aquela mapa mòstra que los Europèus coneissián l'existéncia d'un grand flume a l'interior de las tèrras, mas ne coneissián pas clarament la font (sus la mapa, d'aperaquí dins la region dels Grands Lacs) e tanpauc lo dèlta (confondut amb aquel del flume de Senegal). Dins lo golf de Benin, lo flume que s'escampa es pas identificat pel cartograf.
Es temptant, amb un pauc d'eurocentrisme, de far del mot latin niger (« negre ») l'etimon del flume. Mas los Portugueses, primièrs explorators e colonizators de las còstas africanas, daissèron, sens aver recors al latin, un Rio Negro (coma o faguèron alhors, en Brasil, per exemple) en utilizant la lor lenga sus las mapas. E mai, las aigas del flume son pas negras (çò qu'explica pus sovent lo nom de rio negro). Una temptativa d'explicacion seriá de dire que lo flume foguèt nomenat atal per lo designar coma lo. Mai pas cap d'autre riu african, asiatic o americana que prenguèt lo nom de la color del pòble qu'abitan las ribas.
L'explicacion plus probabla es que los Portugueses, coma o faguèron per Senegal, adoptèron lo nom local del flume e l'etimologia pus probabla, amb aquela ipotèsi, es lo toarèg gher n gheren (« flume dels flumes ») abreujat en ngher e en usatge lo long de las ribas a Tomboctó.
En sosten de l'etimon d'origina berbèr, la taula de Peutinger menciona un flume african, le flumen Girin e la legenda : Hoc flumen quidam Grin vocant, alii Nilum appellant, dicitur enim sub terra Etyopium in Nylum ire Lacum, Se nòta, pasmens d'aquela explicacions, Girin e Nil son pas, topograficament parlant, religats pel cartograf.
Nigèr a plusors noms locals: Jeliba o Joliba o Dhioliba en mandingue, Isa Ber en songhai.
L'enigma de Nigèr
Nigèr demorèt longtemps un enigma per los geografs. Las caravanas sahelianas que comerçavan amb l'Africa del Nòrd dempuèi Tomboctó raportèron qu'aquela vila es irrigada per un grand flume mas foguèt la sola informacion de que dispausan los geografs europèus que, d'un biais mai o mens seriós, mai o mens documentat, rempliguèron los blancs. Las ipotèsis pus fantasierosas foguèron avançadas.
Qualques lo confondèron amb Senegal o amb Còngo, d'autres ne faguèron una branca de Nil e per d'autres encara, foguèt un riu tributari d'un lac interior.
Dins lo libre V de L'Istòria naturala, Plini lo Vièlh menciona mai d'un còp aquel flume :. Aquela mencion corrobòra l'ipotèsi sus l'etimologia del nom: lo pòble african pren, per l'autor latin son nom del flume e non l'invèrs. Ailàs pels geografs futurs, Plini ensenha pas suls dos pòbles. La font de Nigèr demorava doncas un mistèri imprecís. Pus lèu, Plini supausa que Nil e Nigèr son religats:
thumb|En [[1812, Nigèr es encara creditat d'un cors èst-oèst e son embocadura es situada en Sierra Leone.]] Al mitan del sègle XIV, lo viatjaire e geograf arabi, Ibn Battuta, traversèt lo Sahara, longa Nigèr que crei, el meteis, èsser Nil, per aténher Gao, e l'emperaire de Mali. Remonta lo flume fins a Tomboctó que daissa en traversant lo desèrt vèrs son Marròc nadal — tempta pas, ailàs per la precision geografica, de lo remontar fins a Egipte.
Un sègle pus tard, los explorators portugueses son los primièrs a explorar sistematicament e a colonizar las còstas africanas per securizar la rota maritima cap a Índia. Nigèr es tojorn mencionat sus lors mapas mas, gaireben tot temps, coma cap amont de Senegal. Es a dire que l'Africa interiora los interèssa pauc.
Aquò demòra vertadièr per las poténcias colonialas successivas que prenon la man nauta en mar : Olandeses, Franceses, Angleses, totas dessenhan de mapas e totas s'enganan al subjècte d'aquel flume.
A la fin del sègle XVIII, venguèt clar que Nigèr es pas Nil tanpauc Senegal e Tomboctó es una vila mitica dins l'imaginari europèu aprèp las descripcions daissadas per Leon l'African sus sa riquesa en aur, estòfas e esclaus, que provòca desir de coneissenças (en mai d'aur) dels Europèus. Los Angleses fondan, en 1788, l'Associacion Africana per la Promocion e la Descobèrta de las Partidas Interioras d'Africa (Association for Promoting the Discovery of the Interior Parts of Africa), pus coneguda jos lo nom abreujat d'Associacion Africana. Lo seu but es la localizacion precisa de Tomboctó e la definicion del traçat de Nigèr. S'organizèt plusors expedicions.
Lo major Daniel Houghton (1740-1791) esatbliguèt que lo cors del flume orientat oèst-èst empacha que siá lo prolongament del flume Senegal. Moriguèt pendent una expedicion. Son successor, Mungo Park, pendent una expedicion en 1805, seguèt lo flume sus de Bamako a Bossa per trobar son camin exacte cap a l'ocean Atlantic. Demorava de ne trobar la font.
Alexander Gordon Laing, militar britanic en pòste en Sierra Leone, es lo primièr explorator que, al començament de las annadas 1820 estimèt amb precision las coordenadas geograficas de la font del flume (malgrat que poguèt aténher, la region essent dins las mans dels indigènas). Moriguèt, el meteis, a Tomboctó en 1826 pendent una mission geografica sul cors de Nigèr. En 1828, René Caillé foguèt lo primièr Europèu a tornar viu de Tomboctó, per aquò recebèt un prèmi de la Societat de Geografia. Racontèt sas descobèrtas dins Voyage à Temboctou et à Djenné dans l'intérieur de l'Afrique, publicat en 1830.
Bacin idrografic
thumb|right|320px|Lo bacin del flume de Nigèr A sa font prèp dels monts de Loma, a la frontièra de Sierra Leone e de Guinèa. Pren una direccion nòrd-èst, traversant Guinèa e lo sud de Mali, passa a Bamako, Tomboctó e Gao.
Entre KéMacina e Tomboctó s'espand dins una vasta planura inondada de prèp de al maximum de l'aigada, dins çò que se nomena lo dèlta interior, ont son debit es redusit. Pèrd entre 25 e 50% de sas aigas, principalament per evaporacion.
Vira apuèi capa al sud-èst, travèrsa l'oèst de Nigèr que la capitala Niamey, longa la frontièra Nigèr Benin, puèi Nigèria ont vira encara mai cap al sud, cap a un dèlta palunós. Abans de s'escampar dins l'Atlantic a Port Harcourt aprèp un viatge de, recep a Lokoja sus sa riba esquèrra son principal afluent, Benoe, venent de Cameron, que dobla son debit abans lo dèlta maritim.
Malgrat sa flaca antropizacion, lo flume de Nigèr fa partida d'aqueles flumes (amb Senegal) que foguèron fòrça agençats dempuèi las annadas 1980 a causa de l'accentuacion de la secada. Per l'Autoritat del Bacin de Nigèr (ABN), organisme de cooperacion internacionala entre nòu païses traversats e la creacion de l'Ofici de Nigèr (1932), lo flume constituís un vertadièr enjòc agricòla mas tanben electric. L'agençament de barratges (lo barratge idroelectric de Selingue e aquel de Kainji]]) a uèi la vocacion de sortir los païses africans de la dependéncia energetica (idroelectricitat) e cerealiara (rizicultura).
Los païses membres de l’Autoritat del Bacin de Nigèr signèron a Niamey lo 30 d'abril de 2008} la carta de l’aiga del bacin de Nigèr. Aquel instrument juridic concernís l’ensemble de las « activitat consagradas a la coneissença, lo govèrn, la preservacion, la proteccion, la mobilizacion e l’utilizacion del potencial en aiga del bacin » e s’aplica al flume de Nigèr, a sos afluents, sosafluents e defluents.
Afluents
thumb|Pescaire Bozo sul flume de Nigèr prèp de Gao, Mali.
Lo cors del flume se pòt dividir en quatre seccions:
Marcilhac (Carcin)
Marcilhac  (Marcilhac-sur-Célé en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bellentre
Bellentre en arpitan (Bellentre en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Geografia
Comuna situada en la vallée de la Tarentaise en contrebas del domeni skiable de La Plagne e de los sieus stations d'esquí, mas tanben de Peisey-Nancroix e del domeni skiable dels Arcs. S'i tròba la station d'espòrts d'ivèrn de Montchavin los Coches.
Commune située dans la vallée de la Tarentaise en contrebas du domaine skiable de La Plagne et de ses stations de ski, mais aussi de Peisey-Nancroix et du domaine skiable des Arcs. On y trouve la station de sports d'hiver de Montchavin les Coches.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bauma de Shuqba
right|250px|thumb|La bauma de Šuqba La bauma de Šuqba, dins los monts de Judea, en Cisjordania, es un site arqueologic ente se troberen los prumiers vestigis de la cultura natofiana. Es un exemple excepcionau d'establiment uman tradicionau que se situa au nòrd dau Wadi en-Natuf, a au nòrd-est de Lod, a  au nòrd-oest de Ramallah e a  au nòrd-oest de Jerusalem. En 1924, Alexis Mallon SJ i entreprenguet 'na cercha. En 1928, l'arqueològa britanica Dorothy Garrod dirigiguet 'na autra cercha dins 'queu site. Garrod identifiquet 'na sequéncia arqueologica comprenent 'na jaça dau Mosterian tipic (Paleolitic mejan) emb preséncia de talha Levallois e 'na jaça dau Mesolitic que nommet Natofian d'apres lo Wadi en-Natuf dins lo quau se dubrís la bauma. Era la prumiera vetz qu'òm trobava 'na jaça natofiana dins lo quadre d'un depaus estratificat. 'Quela jaça conteniá de traças de charbon vegetau, 'na industria de pitits ustilhs de peira talhada (microlits) en forma de creissent o de luna -desconeguts juscanta 'queu moment-, 'na industria en òs e las restas de 45 esqueletas umanas, que la majoritat fragmentàrias. Las restas de fauna descubertas son dominadas per las gaselas mas los chens son tanben presents. La bauma de Šuqba es auei somesa a daus riscs importants de degradacion pr'amor de 'na fòrta pression umana, sensiblament l'installacion de ´na descharja e la construccion de 'na rota e d'un mur dins los environs immediats de la bauma. La bauma de Šuqba e lo Wadi en-Natuf fan partida de la lista indicativa dau patrimòni mondiau de l'UNESCO en Palestina dempuei 2013.
Saint-Sigismond
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fontihoyuelo
Fontihoyuelo es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saint-Sigismond
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Basaburua
Basaburua es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Sari-d'Orcino
Sari d'Urcinu en còrs (Sari-d'Orcino en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Geografia
Sari De Orcino es un pòbli tipe de l'interior, de mièja montanha, (naut. 350 m en mièja), entre mar e montanhas.
Lo vilatge es a 28 km d'Aiacciu e 9 km de la mar (< 3 km a panatòri d'ausèl). S'i accedís en prenent la départementale D1 a partir de la rota de Bastia (RN 193), per Sarrola Carcopino en afranquint a Bocca di Sarzoghiu d'ont s'a un punt d'enguarda magnific, unica, sus tot lo gòlf de Sagone, fins a Cargèse.
Se pòt i arribar tanben per la D81 #que pòrta cap a Piana-Porto, en prenent a la Liscia, al bòrd de mar, lo CD 601 dicha « Rota de las vinhas ».
Lo vilatge s'estend sus divèrses caserius, distants los unes dels autres de 0.5 a 5 km. Bastits a l'entorn de dos ponches d'aiga a la sortida (Canale e Marghinale) d'ont las designacions actualas de Acqua in sù (l'aiga de l'anautit) e Acqua in ghjù (l'aiga d'en bas), per las doas zònas agglomérées principalas. Cèrts caserius datan de la fondacion del pòble o mai lèu de la siá reconstruction a la fin del XVe sègle. Situat en la vallée de la Cinarca, lo pòble a per orizont, la mar e las ruïnes del « Castellu di Capraja » dels Comtes de Cinarca. La riba es pas pas tot prèp mas totun Sari de Orcino « garda la mar, los uèlhs en los uèlhs » e la siá situacion anautita ne fa un balcon sus la Mediterrani.
Sari d'Orcino est un village type de l’intérieur, de moyenne montagne, (alt. 350 m en moyenne), entre mer et montagnes.