cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adopcion
Adopcion internacionala
D'entre los grands païses d'origina dels enfants adoptats a l'internacional, de seriosas derivas foguèron constatadas au Guatemala, qu'arrestèt lo procediment en 2008 mai de a la seguida de la descobèrta d'irregularitats massissas dins un dels principals orfanelat del país. Al Cambòtja, fàcia a las fraudas constatadas, los Estats Units d'America arrestèron las adopcions internacionalas lo 21 de decembre de 2001, seguits per nombre de païses. En decembre de 2009 lo país declarèt un errèst provisòri de totas las adopcions internacionalas consecutiva a sa ratificacion de la convencion sus la proteccion dels enfants e la cooperacion en matèria d’adopcion internacionala. En Aïtí, a la seguda del tèrratrem de 2010, de raubaments d'enfants foguèron signalats.
Tota adopcion internacionala impausa als Estats partidas de resòlvre los problèmas de conciliacion dels drechs que provòca. Atal, en França, de nombrosas dificultats apareguèron per l'adopcion plenièra d'enfants adoptats en Aïtí que conéis pas, en son drech local, sonque l'adopcion simple. Las familhas adoptivas son, alara, confrontadas a l'interpretacion dels tribunals.
Accès a las originas
Alara que l'adopcion obèrta aparéis als Estats Units d'America, lo drech pels enfants adoptats d'accedir a lors originas biologicas, e los mejans per exercir aquel drech, son fòrça discutit dins qualqus païses, que la França, pendent los ans 1990. S'opausan alara « los defensors dels secrets varrolhat còste que còste » als « promotors de la transparéncia de l’origina a tot prètz ». Segon l'analisi de las convencions internacionalas publicada en 2006 per la Coordinacion de las ONG pels drechs de l'enfant (Belgica), aquel drech d'accès a las originas « es pas fins ara formalizada explicitament dins aquelas convencions internacionalas ». Las legislacions varian prigondament entre los païses, subretot européèus, segon qu'autorizan, o non, las jasilhas dins lo secret.
Adopcion omoparentala
L'adopcion omoparentala es lo mejan per doas personas del mèsme sèxe d'adoptar d'enfants. Lo o los enfants vivent dins un fogal omosexual pòt alara aver los mèsmes drechs familhals e patrimonials qu'un enfant vivent dins un fogal eterosexual. L'adopcion omoparentala pòt concernir l'enfant biologic del conjunt coma un enfant forastièr. Resulta mai sovent de la possibilitat pels parelhs de mèsme sèxe de se maridar, qu'existís inegalament pel mond. Son apeisson ana ensems amb la retirada de las discriminacions fondadas sus l'orientacion sexuala, al vam a partir del ans 2000.
Gallifa
Gallifa es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
La Garriga (Vallès)
La Garriga es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Klabböle kraftverk
thumb|Klabböle kraftverk Klabböle kraftverk es un bastiment istoric situat còsta la vila suedesa d'Umeå (que se tròba a aperaquí 7 km de distància), a la broa del flum Ume, que foguèt abans una centrala idraulica. Aquesta dintrèt en foncionament en 1899 e forniguèt d'electricitat a la vila fins a 1958. Situada sus la riba esquèrra del flum e jol vilatge de Klabböle que li dona son nom, es estada transformada recentament en musèu.
Servant (Puèi de Doma)
Servant (Servant en nòrma mistralenca e en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Mariehemsängarna
S'i tròba tanben lo MSK Arena, l'estadi del club de fotbòl Mariehem SK.
Lo terrenh de gòlf
Lo parc possedís tanben un club de gòlf de 18 traucs, l'Umeå Disc Golf Club, gerit per la municipalitat. Lo terrenh de gòlf, creat en 1980, es dobèrt al public gratuitament a dans le parc un parcours de disc golf avec 18 trous. A l'origina comptava pas que 9 traucs, mas long del temps, aumentèt sas capacitat fins a aténher lo nombre actual.
Festenals de musica e competicions
thumb|280px|Competicion de Brännbollsyran a Umeå en 2013 Dempuèi 1974 s'i debana lo Brännbollsyran, un festenal que tòrna cada an amb d'espectacles de musica e tanben la competicion sonada Copa de Brannboll, del jòc suedés de meteis nom que se practica amb una bata coma lo baseball.
Govèrn d'Édouard Philippe (1)
Lo govèrn d'Édouard Philippe es lo quaranten govèrn de la França jos la Cinquena Republica. Es lo primièr govèrn format jos la la presidéncia d'Emmanuel Macron.
Composicion iniciala
Lo govèrn nomenat lo 17 de mai 2017 (lo Primièr ministre aviá estat nomenat lo 15 de mai) es compausat de vint-e-dos membres: detz-e-uèit ministres e quatre secrecretaris d'Estat. Amb:
Sermention
Sermention [sɛʁmɛ̃ˈtʃo] (Sermentizon en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Sermenlizon en 1793, Sermentison e Sermentizon en 1801.
Nòtas
<references group="N"/>
Gelida
Gelida es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Gavà
Gavà es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Espondelhan
Espondelhan (Espondeilhan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Bremundo d'Espondeilla en 1170, Bremundus de Spondellano en 1175, Petrus de Spondeliano en 1183, Spondeilano en 1210, castrum de Spondeliano en 1247-1248, de Spondelianum en 1247-1248, de Spondeliano en 1344, Spondeilhan en 1529, Espondelhan en 1571, Espondeilhan en 1587, le sieur d'Espondilian en 1595, Spondelhano, al sègle XVI, Espondelhano en 1636, Espondeyan en 1636, Espondeillan en 1643, Espondeilla en 1708, Espandeilhan en 1740-1760, Espondeillan en 1740-1760, Espondeilhan en 1770-72 (mapa de Cassini).
Espondelhan vendriá de *Spondilius, un escais-nom vengut de spondylus, « espondile », mollusque bivalve, ambe lo sufixe -anum. , . Segon Hamlin, Espondelhan es un nom aparentat al d'Esponellà dins la província de Girona (Espondiliano en 925). Los noms son formats de l'escais-nom inatestat *Spondilius (Sponde atestat) amb lo sufixe -anum. Espondelhan e Esponellà èran probablament de proprietats romanas.
Lev!
thumb|250px|Dintrada del tunèl amb l'òbra Lev! sul costat Lev! es una creacion artistica del duo d'artistas, l'argentin Gustavo Aguerre e la suedesa Ingrid Falk, facha de veire e longa de 170 mètres. L'òbra cobrís coma una paret lo tunèl dobèrt als caminaires e als ciclistas que permet de se poder desplaçar dins lo centre de la vila suedesa d'Umeå entre la Plaça de la gara ferroviària e lo Districte de Haga.
Istòria
L'installacion de l'òbra d'art respondèt a una demanda de la comuna d'Umeå amassa amb l'Administracion suedesa dels transpòrts, abans que s'inaugurèsse la novèla reconstruccion de la gara centrala. Pasmens l'iniciativa foguèt finalament presa en carga per la societat Sara Lidman que, inspirada per the Strindberg Quotes que son expausadas dins la carrièra de la Reina d'Estocòlm, suggeriguèt a la municipalitat de crear una realizacion similara per Umeå. Lo responsable de las òbras artisticas de la vila, Lars Sahlin, contactèt alara los artistas de FA +, e aital aqueles comencèron una cooperacion amb lo burèu d'arquitèctes White qu'èran estats los conceptors de la remodelacion de la gara.
Foguèt decidit alara d'espandir la creacion artistica a l'ensems del tunèl per tal de presentar una environa mai agradiva e segura.
Francés Pelós
Francés Pelós (en grafia classica ; eu signèt Frances Pellos) foguèt un matematician e un escrivan de lenga occitana originari de Niça. Es l'autor dau Compendion de l'Abaco lo premier libre estampat en occitan (a Turin, en 1492).
Robèrt Lafont ne'n faguèt una edicion amb un estudi. Per eu, la lenga de Pelós es a l'encòp classica e niçarda.
Sobre Pelós sabem solament çò que marquèt a la fin de son òbra :
Complida es la opera, ordenada e conclida Per noble Frances pellos, citadin de Nisa, Laqual opera a fach, primo ad laudem del criator Et ad laudour de la ciutat sobredicha, Laqual es cap de Terra Nova dn Provensa, Contat es renomat per la terra universsa.
Lafont, lo sabent noble e originari de Niça, faguèt de recèrcas genealogica e, per eu, Pelós seriá membre de la familha dei Pellosio, de l'escut "d'aur ambé l'ors passant de sable".
Quauqueis ans après, Joan Francés Fulcònis escriguèt un tractat d'aritmetica, la Cisterna Fulconicra, inspirada dau Compendion (dins son edicion, Rogièr Rocca et Romieg Gastaglia mostrèron que la similitud d'exemples numerics de Fulcònis ambé Pelós podiá pas èstre lo fruch de l'azard) mais sensa citar son predecessor.
Erga omnes
Erga omnes es una expression latina, que significa "al respècte de totes" o "envèrs totes", utilitzada en drech per se referir a l'aplicabilitat d'una nòrma, un acte juridic o un contracte. Significa qu'aquela s'aplica a totes los subjèctes, al contrari de las nòrmas inter partes (entre las partidas) que sonque s'aplican a las personas que participèron a la seuna elaboracion. Normalament, perque un contracte agua d'efèctes en mai d'inter partes e que siá oposable a de terces, es necessari qu'acomplisca de formalitats que normalament an de tòcas publicitàrias, coma aver estat inscrichas a un registre public. Las nòrmas, al contrari, son totjorn d'efècte erga omnes, perque son per definicion d'aplicacion generala. Son raras las escasenças que dictan de nòrmas especificas per de cases concrèts.
Leucata
Leucata (Leucate en francés) o puslèu Laucata dempuèi lo sègle XIII, es una comuna occitana de Lengadòc situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Lo nom de Leucata ven del grèc ancian λευκός 'blanc', e la primièra mencion de l'endret se deu al geograf roman Pompòni Mela.
Sa situacion geografica a ras de las tèrras catalanas, que se tròban aprèp l'Estanh de Leucata, ne faguèt un territòri estrategic e nafrat per las guèrras entre las coronas francesa e espanhòla.
Geografia
Comuna situada dins las Corbièras prèp de la mar, amb los lòcdiches toristics de:
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Ultra es Leucata, littoris nomen, al sègle I (Pomponius Mela), Promontorium album... quod Quandidum dixi vocari, latinizacion del sègle V (Festus Avienus, Ora Maritima), Leucata en 1080, Leocata en 1157, Laucata, Leucata en 1212, Lacauta = Laucata en 1271, Castrum de Leucata en 1272, Lauchata, Lhauchata en 1308, La Lautata en 1371, Leccatte en 1528, Place de Loccate en 1528, Locate en 1542, Laucate en 1574, Lauquate en 1589, Lleucate en 1594, Laucatte au sègle XVI, Leaucatte en 1638, Locatte en 1639. La prononciacion occitana es Laucáto, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [law'katɔ]. Leucata ven del grèc ancian leukas, « blanc ». Es una formacion sabenta. Segon Delamarre, lo nom pòt estar grèc com celtic.
Istòria
Plaça fòrta estrategica, ligada amb lo poder reial, Leucata aparava las marchas d'Espanha. Tenguèt un ròtle fòrça important en 1590 e mai durant la batalha de Leucata en 1637, resistenta e victoriosa contra l'armada espanhòla. Lo castèl foguèt destruit en 1664. Ne demòran pasmens de rèstas interessantas. Francesa de Cesèlli, que l'estatua es erigida sus la place del vilatge ne foguèt l'eroïna. Esposa de Joan de Borsièr, governador de la plaça de Leucata, resistiguèt a las tropas espanhòlas qu'executèron lo seu espòs davant ela. Enric IV la carguèt de governar la plaça fins a la majoritat del seu filh ainat.
Gironella
Gironella es un municipi del Principat de Catalonha situat dins la província catalana de Barcelona.
Pèire Deluns-Montaut
thumb|250px|Retrach d'en Pèire Deluns-Montaut cap a 1902 Pèire Deluns-Montaut (en francés: Pierre Deluns-Montaud; Alemans de Dròpt (Lengadòc), 5 de junh de 1845 – París, 8 de novembre de 1907) foguèt un politician e escrivan occitan. Son nom vertadièr èra Montaut mas emplegava tanben Deluns qu'èra lo nom de la branca mairala que foguèt portat fins al sègle XVIII. Foguèt deputat del departament d'Òlt e Garona de 1879 a 1898.
Biografia
thumb|left|Lo bust de Deluns-Montaut dins lo ''Jardin dels Felibres a Sceaux (França). Pèire Deluns-Montaut nasquèt a Alemans de Dròpt en 1845. Èra lo filh de Joan Montaut, regent e cònsol del vilatge. Faguèt d'estudis segondaris al collègi de Marmanda e puèi se n'anèt far de drech a Tolosa ont obtenguèt lo doctorat. S'installèt coma avocat a Marmanda ont incitat per Leopòld Faye un avocat e adjonch del cònsol de la vila comencèt a far de politica en 1874. Venguèt puèi conselhièr municipal e adjonch del cònsol de Marmanda. En abril de 1879, se presentèt a las eleccions e foguèt elegit deputat en remplaçament de Faye qu'èra vengut senador. Foguèt deputat de l'Union Republicana del departament d'Òlt e Garona del 6 d'abril de 1879 al 31 de mai de 1898 dins la circonscripcion de Marmanda.
Foguèt tanben Ministre de las Òbras publicas dins lo govèrn Charles Floquet del 3 d'abril de 1888 al 14 de febrièr de 1889.
Felina de Menerbés
Felina de Menerbés (Félines-Minervois en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|450px|centre|Vista de Felinas dempuèi lo nòrd vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Dauzat, Felina ven del latin figlina, de figulina, « obrador de terralhier » ; segon Hamlin, Felina ven del latin figulina, « obrador de terralhier ».
La Granada
La Granada es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Gisclareny
Gisclareny es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Libius Severus
Libius Severus (mòrt en setembre de 465), ò Sever III, fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de novembre de 461 a sa mòrt. Succediguèt a Majorian. Nomat per lo patrice Ricimer, aviá ges de poder vertadier. Aquò demeniguèt lo prestigi de la foncion imperiala. A sa mòrt, lo besonh d'un successor èra fòrça feble e l'emperaire seguent, Anthemius, fuguèt solament nomat en 467.
Ursula K. Le Guin
Ursula Kroeber Le Guin (Berkeley, Califòrnia, 21 d'octòbre de 1929-Portland, Oregon, 22 de genièr de 2018) foguèt una escrivana de sciéncia-ficcion e fantasiá mas tanben de poesia, libres per enfants e ensags; traduguèt tanben d'òbras d'autres autors.
Sa reputacion li ven dels nombroses libres e contes de sciéncia-ficcion e fantasiá publicats al cors de sa longa carrièra -amb divèrses prèmis; Hugo, Nébula e Prèmi Pulitzer d'Òbras de Ficcion- ; que destacan entre elas las òbras que forman las sèrias Tèrramar e Ekumen.
Biografia
Nasquèt a Berkeley (Califòrnia). Son paire èra l'eminent antropològ Alfred Kroeber e sa maire l'escrivana Theodora Kroeber. Dempuèi pichona èra educada din una atmosfèra d'interès academic pels mites e legendas pel mond. Son interès per la literatura se fabrega plan lèu: a 11 ans envièt sa primièra narracion a la reputada revista Astounding Science Fiction, que la refusèt.
Anèt a l'escòla Radcliffe de l'Universitat Harvard, que n'es diplomada en 1951, e passèt après un an a l'Universitat de Colúmbia, ont passèt un diplòma en lengas romanicas. Sa tèsi de mestrisa ligava divèrses aspèctes de la literatura romanica de l'edat Mejana e de la Renaissença. Après la fina de son diplòma obtenguèt una borsa Fulbright per estudiar en França, ont coneguèt son futur marit: Charles Le Guin, amb qui se maridèt en 1953.
Quand tornèt als Estats Units d'America ensenhèt lo francés dins diferentas universitats abans de se consacrar a temps complet a la literatura. Publiquèt sièis libres de poesia, vint romans e mai d'una centena d'istòrias, quatre colleccions de ensags, onze libres per enfants e unas traduccions (que destacan entre ela lo Daodejing de Lao Tse e una seleccion de poèmas de Gabriela Mistral). A comptar de 1958 demorèt en Portland, Oregon, ont nasquèron sos tres filhs. Es ara considerada coma una de las melhoras autoras del genre, en 2003 foguèt premiada coma Granda Mèstra de l'Associacion d'Escrivans de Sciéncia-Ficcion e Fantasiá dels Estats Units, e ven aital la primièra femna qu'obten aquela distincion.
Publicacions
Ursula K. Le Guin escriguèt d'òbras de ficcion e de non ficcion pe diferents publics enfants, adults, e estudiants. Las òbras mai importantas son listadas aquí.
Makhnovshchina
Makhnovshchina (en cirillic Махновщина) es lo nom de l'armada insurreccionala d'Ucraïna. Son nom ven de lo de l'anarquista ucraïnés Nestor Makhno autorn de qui ela s'es constituida dins las annadas 1920. La Makhnovshchina pren forma quand Trotski balha Ucraïna aus Alemands (tractat de Brest-Litovsk, 1918) : daus paisans de la region dau bòrd de la mar Negra se rassemblan autorn de Nestor Makhno. Per los anarquistas, la Makhnovshchina es lu simbòu d'un comunisme non autoritari, e sa defacha faça a l'Armada Roja anonçava las derivas dau regim sovietic.
Chançon-omenatge
Escrita per lo paraulier francés Étienne Roda-Gil sus la musica dau chant sovietic Los Partisans.
''Makhnovchtchina, Makhnovchtchina,
''Tes drapeaux sont noirs dans le vent.
''Ils sont noirs de notre peine,
''Ils sont rouges de notre sang.
''Par les monts et par les plaines,
''Dans la neige et dans le vent,
''A travers toute l'Ukraine,
''Au printemps, les traités de Lénine
''Ont livré l'Ukraine aux Allemands.
''A l'automne, la Makhnovchtchina
''Les avaient jeté aux vents.
''L'armée blanche de Dénikine
Allainville (Ivelinas)
Allainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Makhnovshchina
Chançon-omenatge
''Est entrée en Ukraine en chantant,
''Mais bientôt la Makhnovchtchina
Allainville (Ivelinas)
Nòtas
<references group=N/>
Granollers
Granollers es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Makhnovshchina
Chançon-omenatge
''L'a dispersée dans le vent.
''Armée noire de nos partisans,
''Qui combattaient en Ukraine
''Qui voulaient chasser d'Ukraine
''A jamais tous les tyrans.
Ils sont rouges de notre sang.
Granera
thumb|250px|Castèl de Granera e son barri Granera es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Civry
Civry es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las 10, 14 e 15 d'octòbre 1870, los abitants de las vilas de Civry e de Varize se #defendre contra los soldats alemands. En représailles, los dos pòbles aguèron incendiat.
Un monument installat sus la municipalitat de Varize commémore los faches.
Concriers
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Civry
Istòria
Les 10, 14 et 15 octobre 1870, les habitants des villes de Civry et de Varize se défendirent contre les soldats allemands. En représailles, les deux villages furent incendiés.
Un monument installé sur la commune de Varize commémore les faits.
Conselh Constitucional (França)
Lo Conselh constitucional francés es una institucion francesa creada per la Constitucion francesa de 1958 de la Cinquena Republica. Susvelha la regularitat de las eleccions nacionalas e referendum. Se pronóncia sus la conformitat a la Constitucion de las leis e de qualques règlaments que n'es sasit. Interven tanben dins qualques escasenças de la vida parlementària e publica.
Lo general de Gaulle èra preocupat d'evitar çò que considerava coma una deriva americana que menariá a un biais de « govèrnament dels jutges » : per el, « la [sola] cort suprèma, es lo pòble ». Michel Debré precisa l'autre tòca: « Çò que nos cal, es una arma contra la desviacion del regim parlamentari ». Lo recors al Conselh èra alara restrench dins sa concepcion primària a las mai nautas autoritats de l'Estat e las seunas competéncias se trobavan de fach fòrça limitadas. Amb los ans, pasmens lo Conselh desvolopèt una jurisprudéncia extensiva.
Seichalas
Seichalas (Seychalles en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Conselh Constitucional (França)
Lo Conselh constitucional necessàriament deguèt s'adaptar a las alternança politicas, a la construccion europèa, mas tanben reinvendicant progressivament una vertadièra plaça de juridiccion, s'inspirant entre autres del Conselh d'Estat francés.
Seichalas
Nòtas
<references group="N"/>
Conselh Constitucional (França)
Istoric
Institucion novèla dins l'òrdre institucional francés, lo Conselh constitucional foguèt creat per la Constitucion francesa de 1958 mas foguèt installat lo 5 de març de 1959. Son president èra alara l'ancian ambaissador. Léon Noël e dos ancians presidents de la Republica, Vincent Auriol e René Coty, i seguèron de drech. Lo Conselh tenguèt sesilha pels primièr còp lo 13 de març.
Lo Conselh constitucional es un organ sens precedent dins l’istòria constitucionala francesa; en efècte las republicas parlementàrias jamai avián acceptat la creacion d’organs juridiccionals susceptibles de far escac a las assembladas parlementàrias, perpetuant atal la malfisança dels revolucionaris de 1789 al respècte de las juridiccions del Regim Ancian, e sustot lo dògma de la sobeiranetat parlementària. Concretament, los constituents de 1958 esperavan del Conselh que contenga lo parlament dins lo seu domeni legislatiu encastrat dins l’article 34. Pendent prèp d'una decennia, lo Conselh de fach se limitèt dins aquel ròtle; mas a partir del començament dels ans 1970, se transformèt en un vertadièr jutge constitucional e en protector dels drechs fondamentals.
À la fin dels ans 1990, son president, Roland Dumas, trapat dins un afar politicofinancièr, se metèt en comjat e se demetèt, abans d'èsser relaxat fin finala.
Enfin lo camp del contraròtle del Conselh constitucional, anteriorament limitat a las leis adoptadas mas pas encara promulgadas, s'espandiguèt a las leis ja en vigor per la lei constitucionala del 23 de julhet de 2008, que creèt la procedura de la « question prioritària de constitucionalitat » (QPC).
Organizacion
Los servicis administratius del Conselh constitucional son dirigits pel secretari general, nomenat pel decret del President de la Republica. Lo secretariat emplega 55 personas e comprenon un servici juridic compausat d'administrators de las assembladas parlementàrias, de magistrats de l'òrdre judiciari o administratiu, o d'universitaris, un servici administratiu e financièr, un servici de la bibliotèca, de la documentacion e de l'informatica, e un servici de premsa. Lo Conselh compren un grafi creat per Olivier Schrameck, e al secretariat s'apondon una desena de raportaires venent del Conselh d'Estat e de la Cort dels comptes quand estatuís en matèria electorala. Lo Conselh constitucional gausís de l'autonomia financièra; son president ne fixa le budgèt que la dotacion es inscricha dins le projècte de lei de finanças.
Composicion
Lo Conselh constitucional es compausat de nòu membres nomenats pel president de la Republica e los presidents de las cambras parlementàrias. Los ancians presidents de la Republica son tanben membres de drech del Conselh constitucional mas n'i a que pòdon pas i sèire (per exemple a causa de las incompatibilitats mencionadas mai tard) o decidiguèron d'o far pas.
La nominacion dels membres
Lo Conselh constitucional francés es compausat de nòu membres nomenats per nòu ans e renovelats per tèrç cada tres ans, als qual cal apondre les ancians presidents de la Republica que son membres de drech. Los membres son designats respectivament pel president de la Republica Francesa, lo president del Senat francés e lo president de l'Assemblada nacionala francesa, per un tèrç cadun. Los ancians presidents de la Republica fan, de drech, partida a vida del Conselh constitucional, mas la màger part i seguèron pas ges o pas de contunh. Atal, Vincent Auriol i seguèt al començament de la Va Republica per tornar prene lo ròtle opausant al General De Gaulle; al contrari, Valèri Giscard d'Estanh i seguèt sonque a partir de 2004, aprèp aver renonciat a las activitats politica; Charles de Gaulle jamai i seguèt, sens exprimir de rason explicita, quitament per François Mitterrand, mòrt pauc de temps aprèp la fin del seu mandat. François Hollande es membre de drech mas a anonciat que vòl pas i sèire.
Los conselhièrs juran davant lo President de la Republica (levat los membres de drech).
Lo renovèlament venent dels membres del Conselh constitucional se farà en febrièr de 2016.
Lo veto parlamentari
Segon la Lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 (procedura mesa en plaça per la lei organica del 23 de julhet de 2010), las designacions dels membres del Conselh constitucional pòdon far l'objècte d'un veto de las comissions permanentas competentas d'ambedoas doas cambras parlamentàrias. L'addicion dels vòtes negatius deu representar al mens los 3/5. Cette procédure a été mise en place par la loi organique du 23 juillet 2010. Dins los autres païses d'Euròpa, las assembladas parlementària fan la designacion dels membres de las corts constitucionalas per un vòte, mai sovent a la majoritat qualificada. (3/5 en Espanha, 2/3 o 3/5 en Itàlia e 2/3 en Alemanha.
Lo mandat de conselhièr
Cap de qualificacion, d'edat o de profession es demandada per venir membre, malgrat que. Pasmens, la foncion de conselhièr es incompatibla amb aquelas de membre del govèrn o del Conselh economic, social e environamental, e tanben amb tot mandat electiu. Pendent la durada de las foncions, los membres del Conselh pòdon pas èsser nomenats a un emplec public, nimai recebre de promocion se son foncionaris. Los membres del Conselh pòdon èsser professor d'universitat (comaJean-Claude Colliard). Levat los membres de drech que son nomenats a vida, lo mandat dels conselhièrs es de nòus ans non renovelable. Pasmens, en cas de nominacion en remplaçament d'un membre empachat d'acabar lo seu mandat, lo mandat de remplaçant pòt èsser prolongat de la durada d'un mandat complet se, a la fin del mandat del conselhièr remplaçat, lo remplaçant a pas ocupat la foncion pendent mai de tres ans. Los membres del Conselh pòdon causir de cessar lors foncions. Pòdon èsser declarats demissionaris sens acòrdi prealable en cas d'incompatibilitat, de prejudici a l'independéncia e la dignitat de la foncion o d'incapacitat fisica permanenta constatadas pel Conselh constitucional.
Lo President del Conselh constitucional
thumb|[[Jean-Louis Debré, president del Conselh constitucional de 2007 a 2016.|alt=]] Lo President del Conselh constitucional es designat pel President de la Republica demest los membres nomenats o de drech. En Itàlia e en Espanha, los presidents de las corts constitucionalas son elegits pels parelhs. Lo President convòca lo Conselh, presidís las sesilhas, designa los raportaires e despartís los vòtes. En cas d'empachament del President, la presidéncia de fach torna al degan d'edat.
Lo secretari general del Conselh
Lo secretari general del Conselh constitucional es nomenat par decret del President de la Republica, sus proposicion du president del Conselh.
Lo secretari general a per foncions de, e de. Fornís los documents preparatòris al conselhièr raportaire d'una decision, assistís al deliberat del Conselh e publica a vegadas de comentaris dins de revistass de drech
Procedura
En matièra de contenciós electoral, l'instruccion es confisada a una de las tres seccions compausada de tres membres designats pel sòrt mas que cadun deuriá èsser nomenat per una autoritat diferenta. En matièra de contenciós constitucional, l'instruccion es confisada a un raportaire, que dispausa alara una plena de juridiccion, e rend al Conselh una proposicion de decision.
La procedura es escricha e contradictòri. I a pas d'opinion particulara possible. Los debats en session e en sesilha plena e tanben los vòtes son pas publics, nimai publicats. La procedura es doncas totalament secrèta.
Pasmens, dempuèi una decision del 28 de junh de 1995, lo Conselh pòt autrejar las partidas e lors representants a se far entendre per el solament dins l'encastre de la procedura del contenciós de l'eleccion dels deputats e senators.
Sasina
Per verificar de la constitucionalitat d'una lei, lo Conselh constitucional deu èsser sasit aprèp lo vòte de la lei pel Parlament mas abans la promulgacion pel President de la Republica. Per verificar la constitucionalitat dels tractats, lo Conselh es sasit aprèp la signatura del tractat, mas abans la ratificacion d'aquel.
Pasmens lo Conselh a pas besonh d'èsser sasit quand s'agís d'una lei organica o del reglament d'una assemblada parlementària perque los contraròtle obligatòriament, (articles 46 e 61 (al. 1) de la Constitucion. Tanpauc a besonh d'èsser sasit Il n'a en cas d'un referendum d'origina parlementària populara previst per l'article 11.
thumb|La Constitucion francesa Lo Conselh constitucional pòt èsser sasit pel President de la Republica Francesa, lo Primièr ministre de França o lo president de l'Assemblada Nacionala o del Senat. Dempuèi 1974, pòt tanben èsser sasit per 60 senators o 60 deputats (Article 61 de la Constitucion).
La Conselh d'Estat o de la Cort de cassacion. Aquela procedura, nomenada « question prioritària de constitucionalitat », es gerida per una lei organica que las disposicions dintrèron en vigor lo 1èr de mars e 2010. L'objectiu d'aquel projècte èra de dubrir a tota persona la possibilitat de contestar, per via d'excepcion a l'ocasion d'una procedura juridiccionala, la constitucionalitat de disposicions de leis, alara qu'aquelas disposicions farián prejudici als dreches fondamentals, provocant la possibla anullacion de leis declaradas inconstitucionalas a posteriori. Segon Marc Guillaume secretari general del conselh, la reforma realiza tres objectius:
L'estructura de la decision
Totas las decisions son presas dins las formas meteissas, comprenent los visats dels tèxtes aplicables e dels elements de procedura, los motius presentats par de considerants analisant los mejans invocats, indicant los principis aplicables e respondent a la requèsta, un dispositiu final devesit en articles enonciant la solucion adoptada. Lo Conselh constitucional publica pas las opinions particularas.
Sul modèl dels arrèsts del Conselh d'Estat, la decision es formada d'una sola frasa estructurada en quatre partidas:
Diferents tipes de decisions
I a:
Efèctes juridics e autoritat de las decisions
La sasina (art. 61) del Conselh susten lo delai de promulgacion d'una lei votada (article 61 al. darr). Las decisions de non conformitat menan a la censura totala o parciala de la lei mas non a son anullacion perque son prononciadas abans la promulgacion, acte juridic que la fa aplicabla. Una lei declarada contrària a la Constitucion pel Conselh pòt o èsser promulgada se las disposicions inconstitucionalas foguèron declaradas divisiblas del rèste de la lei, o èsser abandonada. Lo President de la Republica pòt encara demandar una nòva deliberacion sus la lei (art 10c).
Las decisions s'impausa (o lo deuriá) erga omnes als poders publics e a totas las autoritats administrativas e juridiccionalas. Sont insusceptiblas de recors (article 62c). « L'autoritat de la causa jutjada » implica que lo Conselh pòt pas se prononciar dos còps sus un meteis tèxte, ni (en teoria pel mens) que los « poders publics e las autoritats administrativas e juridiccionalas » pòdon pas far de contradiccion a las decisions. Aquela autoritat tòca lo dispositiu coma los motius que ne son lo sosten necessari (decision 1962-18 L del 16 de genièr de 1962), e s'aplica tanben dins l'encastre del contraròtle dels tractats (decision del 2 de setembre de 1992, 312 DC)..
En matèria electorala, lo Conselh constitucional admet de recors en rectificacion d'error materiala. L'efècte de las decisions en matèria de contenciós electoral varia, anant de l'anulacion de bulletins fins a l'anulacion de las operacions de vòte, e pòt contenir la declaracion d'ineligibilitat d'un candidat e/o la demission sens acòrdi prealable d'un elegit.
Publicacions oficialas
Las decisions son notificadas a las partidas e publicadas al Jornal oficial de la Republica francesa (Leis e decrets), amb lo tèxte de la o las sasina(s) parlementària(s) dempuèi 1983, e las observacions del govèrn dempuèi 1995.
Un Recuèlh Annadièr de las decisions es publicat jol naut patronatge del Conselh tres meses aprèp l'ongan. Compren lo tèxte integral de las decisions (pas dels avís), una taula analitica, amb, dempuèi 1990, sa traduccion en anglés, e en espanhòl de 1995 a 1998.
Los « Quasèrns del Conselh constitucional » son una publicacion oficiala de jurisprudéncia, de drech constitucional comparat e d'analisis doctrinalas. Son publicats, version papièr, per las edicions Dalloz e enseguida meses en linha gratuitament sul site oficial del Conselh.
Ritme actual
De genièr a març de 1974, en tres meses, lo Conselh constitucional donèt tant de decisions al subjècte du contraròtle de constitucionalitat de las normas coma de 1958 a 1974, en quinze ans. En efècte, perque i aviá pas de recors efectiu dels ciutadans davant lo Conselh e las solas quatre autoritats administrativas mai nautas podavan o sasir, las escasenças de sasina èran redusidas, encara mai qu'i aviá pas de coabitacion politica. Atal, lo Conselh foguèt sasit pas que nòu còps de 1959 a 1974.
Aquel lanç formidable resulta sobretot de la seguida de dos elements:
Las competéncias en matèria de contraròtle de constitucionalitat
Dins aquel domeni, lo caractèr juridiccional del Conselh es contestat per qualques autors,.
Contenciós electoral e assimilats
Per aquelas doas darrièra operacions, tanben proclama los resultats.
Per contrarotlar lo bon debanament de las operations electoralas, lo Conselh constitucional pòt designar un o mai delegats causits, amb accòrdi dels ministres competents, dentre los magistrats de l'òrdre judiciari o administratiu
Plan dubèrtas als electors, lo nombre de las sasinas del Conselh en matèria electorala aumentèt fòrça aprèp lo vòte de la legislacion organizant e contrarotlant lo finançament de las despensas electoralas, que fan doncas plenament partida de las eleccions parlementàrias e presidencialas pel Conselh. Atal, al 31 de decembre de 2006, lo Conselh aviá donat 2514 decisions en matèria electorala per 751 decisions sul contenciós de las normas (que 541 DC).
Una competéncia consultativa
Lo Conselh constitucional dona d'avises sus la realizacion de l'article 16 de la Constitucion (poders extraordinárias du President de la Republica en cas de menaça grèva de las institucions) :û
Encara, lo Govèrn consulta lo Conselh suls tèxtes relatius:
Aqueles avises motivats son pas renduts publics e son pas, en principi, conformes (quitament se en pratictica, lo Govèrn los seguís).
Lo Conselh s'estima incompetent quant es sasit sus tota autra question.
La posicion del Conselh constitucional
Lo títol VI de la Constitucion de 1958 tutulat Dels tractats e acòrds internacionals presisa dins l'article 54 que « se lo Conselh constitucional, sasit per [las autoritats abilitadas dins aquel títol] per declarat qu'un engatjament internacional compòrta una clausula contrària a la Constitucion, l'autorizacion de ratificar o d'aprovar l'engatjament internacional en causa pòt intervenir sonque aprèp revision de la Constitucion ». Aquel article, modificat en 1992 (lei constitucionala n° 1992-554), permet al Conselh constitucional d'examinar se las disposicions d'un engatjament de drech internacional o de drech comunautari imposant, abans son integracion dins l'òrdre juridic francés, una modificacion de la Constitucion. Lo Conselh se prononcia doncas pas sus la lei de ratificacion, mas sul quite tractat.
Dins la decision n° 1992-308 DC del 9 d'abril de 1992 dicha « Maastricht I », lo Conselh decidís que « lo respècte de la sobeiranetat nacionala fa pas obstacle a çò que [...] França pòsca conclure, jos resèrva de reciprocitat, d'engatjaments internacionals en vista de participar a la creacion o al desvolopament d'una organizacion internacionala permanenta, dotada de la personalitat juridica e investida de poders de decision per l'efècte de transferiments de competéncias consentits pels Estats membres; [...] Pasmens al cas que d'engatjaments internacionals soscrichs per aquela fin contenon una clausula contrària a la Constitucion o fasent prejudici a las condicions essencialas d'exercici de la sobeiranetat nacionala, l'autorizacion de los ratificar demanda una revision constitucionala ». Jutja aquí que l'institucion de la moneda unica, la creacion d'una ciutadanetat europèa imposan una revision de la Constitucion. Un contraròtle similar intervenguèt per la ratificacion del tractat d'Amsterdam, coma per aquela del Tractat establissent una Constitucion per Euròpa. La decision 2004-505 DC foguèt atal a l'origina de la revision constitucionala del 1 de març de 2005. Dins la decision dich Interrupcion volontària de grossesa (IVG), lo Conselh s'estima pas competent, seguent l'article 61c, per contrarotlar la conformitat d'una lei a las estipulacions d'un tractat o d'un acòrdi internacional (decision n° 1975-54 del 15 de genièr de 1975). Justifica aquela posicion per una diferéncia de natura entre lo contraròtle de constitucionalitat de las leis (art 61c), que li tòca, e lo contraròtle de convencionalitat de las leis (art. 55c) qu'es « relatiu e contingent » (camp d'aplicacion limitat del tractat, exigéncia de reciprocitat dins l'execucion de l'engatjament). Pel Conselh en 1975, « una lei contrària a un tractat seriá pas, per tant, contrària a la Constitucion ».
Atal implicitament puèi explicitament (en 1986) abilitèt las juridiccions dichas ordinàrias per conéisser de la convencionalitat de las leis (conformitat de las leis als engatjaments internacional) : arrèst Jacques Vabre de la Cort de cassacion (1975), arrèst Nicolo del Conselh d'Estat (1989).
Lo problèma del contraròtle de constitucionalitat del drech comunautari derivat
Dins sa decision del 9 d'abril de 1992, lo Conselh presisa que l'òrdre juridic comunautari es un òrdre juridic pròpri, qu'aparten pas a l'òrdre institucional de la Republica francesa. Fidèl a la seuna jurisprudéncia del 30 de decembre de 1976, denega tota especificitat al drech comunautari, al contrari de la posicion trancada de la Cort de Justícia Europèa (Van Gend en Loos 1963, Costa 1964), assolidant lo principi de primautat e l'especificitat del drech comunautari.
La question de saber se lo Conselh constitucional contraròtla o non la constitucionalitat del drech comunautari derivat es majora, perque 60 % a 70 % dels tèxtes de leis novèls correspondrián a l'aplicacion d'una disposicion comunautària. Dins sa decision 2004-496 DC del 10 de juin de 2004, portant sus la lei fisança dins l'economia numerica, lo Conselh se declara incompetent per contrarotlar la constitucionalitat de las disposicions de las leis que realizan la transposicion de disposicions incondicionalas e precises de directivas, levat quand aquela transposicion fa prejudici a una disposicion exprèssa de la Constitucion. Fonda aquela incompeténcia e l'obligacion de transposicion sus l'article 88-1 de la Constitution, que precisa que « la Republica participa a las Comunautats Europèas e a l'Union Europèa, constituidas d'Estats que causiguèron liurament, en vertut dels tractats que las an instituidas, d'exercir en comun d'unas de lors competéncias ». Le Conselh apreciariá senon la constitucionalitat de las quitas directivas, e poiriá atal tornar sus l'obligacion de transposicion.
La decision 2004-505 DC del 19 de novembre de 2004, Tractat establissent una Constitucion per l'Euròpa (non ratificat), es majora a mai d'un títol:
La decision del Conselh constitucional del 27 de julhet de 2006, portant sus la lei DADVSI, dona sus un punt una nòva avançada dins l'objectiu d'espandir lo domeni del seu contraròtle, pasemens sens lo declarar competent per principi per la verificacion de la compatibilitat de las leis nacionalas amb los tractats comunautaris. Atal, resulta d'aquela decision qu'en vertut de l'article 88-1 de la Constitucion, lo Conselh constitucional es pas competent per contrarotlar una lei de transposicion realizant una directiva comunautària. Pasmens, es tanben precisat que lo drech comunautari preval sul drech nacional sonque quand dins la mesura qu'es pas contrari a un « principi inerent a l'identitat constitucionala de França » (çò que ressona amb las « disposicions exprèssas » de la decision de 2004 Economia numerica), e aquò en referéncia a l'article 1-5 del projècte de Tractat de Constitucion europèa.
Las posicions de qualques doctrinas
De doctrinas afirman qu'en çò que concernís lo contraròtle de convencionalitat, se pòt dire que la Constitucion es inferiora a aqueles tractats.
Aquela posicion es pas valabla per totes los tractas, mas sonque pels tractats comunautaris e per la Convencion europèa dels drechs umans.
Drech comunautari
Aquela posicion ven d'una interpretacion particulara de l'article 54 Constitucion del 4 d'octobre de 1958 qu'afirma que « se lo Conselh constitucional (...) declarèt qu’un engatjament internacional compòrta una clausula contrària a la Constitucion, l’autorizacion de ratificar o d’aprovar l’engatjament internacional en causa pòt intervenir sonque aprèp la revision de la Constitucion. »
Se pòt interpretar aquela frasa de dos biais. Lo Conselh constitucional met l'accent sul fach que l’autorizacion de ratificar o d’aprovar l’engatjament pòt intervenir sonque aprèp la revision de la Constitucion: pòt pas doncas i aver d'autorizacion s'i a incompatibilitat.
Aqueles que son, al contrari, per la superioritat dels tractats sus la Constitucion, metent l'accent sul fach qu'es la Constitucion qu'es modificada (doncas que se somet) en cas d'incompatibilitat, e non pas lo tractat. En mai, la Constitucion prevei sonque, dins son article 55, que « los tractats o acòrds regularament ratificats o aprovats an, a partir de lor publicacion, una autoritat superiora a aquela de las leis, jos resèrva, per cada acòrdi o tractat, de la seuna aplicacion per l’autra partida. » La Constitucion presidís doncas pas se los tractats son superiors o inferiors a la Constitucion.
Vejatz tanben transposicion de las directivas europèas.
Dreches de l'òme europèus
La Cort Europèa dels Dreches de l'Òme exclusís de l'article 6 de la convencion l'activitat del Conselh Constitucional en matèria electorala perque los dreches politics en causa dintran pas dins lo camp de l'aplicacion de l'article (son pas de dreches civils).
Arrèst Zielinski de 1999: condamnacion dirècta del Conselh per la Cort, amb basa l'article 6-1 de la Convencion. Lo Conselh pleguèt enseguida jos aquela jurisprudéncia.
Problèmas doctrinals ligats al Conselh constitucional
Lo Conselh constitucional es reconegut per la majoritat dels juristas coma essent un progrès per garantir melhor l'existéncia de l'Estat de drech en França. Pasmens, es criticat per de constitucionalistas, subretot dins l'encastre del contraròtle de constitucionalitat de las leis qu'es encargar de realizar.
Lo Conselh constitucional es una excepcion europèa. L'ensems de las juridiccions constitucionalas europèas son de Corts constitucionalas, que l'imparcialitat es mens discutible qu'en França. Los modèls de las Corts constitucionalas son plan sovent diferentas d'aquel del Conselh constitucional francés.
Competéncia juridica dels jutges
Cap de condicion de competéncia juridica dels membres del Conselh constitucional existís. França es encara una excepcion en Euròpa, perque cal èsser, pel mens, jurista, per èsser jutge constitucional. Dins los païses europèus las qualitats exigidas son par exemple:
Quitament se gaireben totes los jutges constitucionals franceses actuals an de competéncias juridicas, cap res empacha, segent los tèxtes juridics actualament en vigor, qu'una personnalitat amb cap de competéncias juridicas ne venir membre.
Imparcialitat
L'imparcialitat consistís en l'abséncia de partit pres. Aquela qualitat necessària d'una juridiccion es l'objècte d'un debat dels constitucionalistas, al subjècte del modèl del Conselh constitucional, en comparason a las autras Corts constitucionalas europèas.
Imparcialitat dels jutges
Lo problèma de l'imparcialitat dels jutges se pausa amb acuitat evidenta, perque son nomenats per las mai nautas autoritats de l'Estat e aquò de biais discrecionari, es as dire sens contra signatura nimai contestacion possibla.
Pasmens, lo Conselh constitucional, quitament quant es en concordança politica amb lo President de la Republica, lo Govèrn, lo Parlament, esita pas a censurar de disposicions que son contràrias a la Constitucion, e aquò, regularament.