cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Triangle (constellacion)
Objècts celèsts de remarca
L'objèct celèst principau que se pòu observar dins la constellacion dau Triangle es la galaxia espirala M 33 (tanben dicha Galaxia dau Triangle) que fa partida dau Grop Locau amb la Via Lactèa e la Galaxia d'Andromèda. Pasmens, en causa de son nuclèu pauc luminós e de son extension (70' x 42'), es un objèct malaisat d'observar maugrat una magnitud de 6,7. Aquela galaxia presenta unei nebulosas fòrça estenduda coma NGC 604.
Castèth de Vilandraut
thumbLo catèth de Vilandraut que ho bastit a enter 1304 e 1314 per Bertran de Goth.
Aquetsa bastida rapida que dè un edifi omogène e ric.
Crompat en 1792 peu marquès de Pons, aqueth que'n levè las ondraduras entà non pas deishar osnque las rueinas actuaus.
Uei qu'ei privat mes deishat a la disposicion de l'associacion Adichat (sic.) encargada de 'u valorizar.
La Bazoque (Orne)
La Bazoque es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat es en Bocage flérien, part del Bocage normand. Lo sieu bourg es al nòrd-oèst de Flers, a Unitat|9|km  al sud-oèst de Condé-sus-Noireau, a Unitat|12|km  al sud-es de Vassy e a Unitat|14|km  al nòrd-es de Tinchebray.
La commune est en Bocage flérien, partie du Bocage normand. Son bourg est à 6.5 km au nord-ouest de Flers, à 9 km au sud-ouest de Condé-sur-Noireau, à 12 km au sud-est de Vassy et à 14 km au nord-est de Tinchebray.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Neron
Son periòde es generalament descricha coma un rèine tiranic en causa de sa manca fòrça importanta de popularitat. D'activitats artisticas incomptatiblas ambé son estatut d'emperaire, l'incendi de Roma en 64 e la revirada de sa reaccion politica en fàcia deis eveniments, lei persecucions còntra lei crestians e l'execucion d'unei captaus e generaus romans copables o solament sospichats de complòts foguèron a l'origina d'aquela reputacion. Pasmens, durant son rèine, l'administracion e l'economia de l'empèri foguèron renfòrçadas e leis arts, especialament l'arquitectura, conoguèron un desvolopament important. Existís tanben de traças mostrant una popularitat vertadiera de Neron dins certanei províncias.
Foguèt finalament rebutat per un complòt de la garda pretoriana favorabla au generau Galba.
Claudi (emperaire roman)
Claudi (1 d'aost de 10 avC, Lugdunum - 13 d'octòbre de 54, Roma) foguèt lo quatren emperaire de l'Empèri Roman de 41 a sa mòrt. Succediguèt a Caligula après son assassinat per la garda pretoriana e foguèt remplaçat per Neron.
Moriguèt empoisonat en 54 probablament en causa d'un complòt dirigit per sa quatrena frema Agripina.
Estereotipe
Istòria
Lo primièr autor qu'utilizèt lo tèrme d'estereotipe es Walter Lippmann dins Public Opinion, editat en 1922, los definissent coma imatges mentals en epigraf del capítol The world outside and the pictures in our heads, los caracterizant alara coma un mecanisme de defensa e coma una aisina de comprension per estalviar esfòrces. Quand Lippmann causiguèt lo mot estereotipe per definir lo concèpte, trapèt pas aquel mot a l'azard, mas en pensant a las taulas tipograficas (tanben nomenadas estereotipes e que coneissiá plan perqu'èra jornalista) a causa de lor rigiditat.
Analèctas de Confuci
Lo Lun yu o las Analèctas o Convèrsas de Confuci (en chinés tradicional 論語, en chinés simplificat 论语, en pinyin Lúnyǔ), es una òbra d'aforismes e de dialògs amassats pels discípols del pensaire chinés Confuci, la primièra version data probablament del Sègle III AbC, es a dire, un parelh de sègles après la mòrt del mèstre (479 aC). I son inclusits los principis de basa del confucianisme que son la decéncia, rectitud, leialtat e pietat filiala.
Estereotipe
Istòria
Lippmann crei que dins la majoritat de las situacions en que nos trobam jornalament, lo procèssus de definicion de la realitat seguís pas la logica d'observacion e de l'empirisme, mas al contrari, d'en primièr jutjam, definissèm, e aprèp miram. Observam e reconeissèm a l'entorn de signes comprensibles que representan las idèas, que completam amb nòstre jòc d'imatges. Vesèm pas aiçò o aquò, mas çò qu'i a dins nostres ments sus caduna de las realitats. Dins aquel de biais de far çò qu'es cercat es estalivar, perque temptar de veire tot amb una vista novèla, evitant los modèls, vendriá aganidor e practicament impossible. Pasmens aqueles concèptes, en mai de l'educacion sens que ne prengam consciéncia, govèrnan lo rèsta de la percepcion accentuant la diferéncia, de biais que çò qu'es familiar ven encara mai familiar, e lo desconegut ven rare o quitament exotic.
Analèctas de Confuci
Es un dels libres màger de l'umanitat qu'aguèt una influéncia larga e de contunh. A causa que constituís un dels libres fondamentals del confucianisme, aquela òbra foguèt una referéncia essenciala per las generacions se seguissent dins lo mond chinés e sa zona d'influéncia en l'Asia oriental. Es una òbra brèva e eterogèna, mirgalhada d'enganas e de desvaris, benlèu a causa d'errors e a las dificultats de traduccion e d'interpretacion. Sembla malaisit d'establir amb certitud la data exacta de la composicion dels vint libres de la version actuala, que venon d'epòcas e de fonts divèrsas.
Estereotipe
Istòria
L'economia d'esfòrces, es sonque una de las rasons per que, segon Lippmann, nos arrapam als estereotipes. Aqueles tanben son una aisina per defendre de posicions dins la societat. Donan al monde un imatge ordenat, pasmens qu'incomplèt, en que cada causa a sa plaça. Atal, tota perturbacion dels estereotipes sembla una ataca contra los pilars de l'univèrs, de nòstre univèrs. Un modèl d'estereotipes doncas, mas es neutre, encara que tempta d'o paréisser.
Vista
vinheta|250x250px|[[Ommatidie|Ommatidias de krill antarctic, compausant un uèlh primitiu adaptat a una vision sosmarina]] vinheta|250x250px|Uèlhs de triòps, primitius e non mobils vinheta|250x250px|Uèis multiples d'una aranha sautaira (familha de las [[Salticidae)]] vinheta|250x250px|Uèlh uman vinheta|250x250px|Uèlh de la [[libellula Platycnemis pennipes, donant un camp de vision fòrça larg, adaptat a un comportament de predacion]] vinheta|250x250px|los rapaces nocturns an un camp de vision e una acuitat visuala adaptats a l'environament nocturn La vista o la vision es lo sens que permet d'observar e d'analisar l'environament a disténcia al mejan dels rais luminoses.
Sistèma visual dels vertebrats
La lutz passa d'en primièr per la cornèa. Passa enseguida l'umor aquós, la pupilha, lo cristallin, puèi l'umor vitrosa. Atenh enseguida la retina. Per aqueste pas, la lutz, constituís d'ondas electromagneticas, es convertida en impulsions electricas pels constituents de la retina, los fotoreceptors (còns d'unes 10 milions, bastonets unes 120 milions) e las neurònas, puèi transmesa al sistèma nerviós central pel nervi optic. Los dos nervis optics (drech e esquèrra) s'entrecrosan al nivèl de chiasma optic e projèctan cap al talamus. A partir d'aqueste, los informacions son rebatuts cap als airals visuals del cortèx.
Los fotoreceptors retinians còns o bastonets son ligats per l'intermediaris de neurònas bipolaras a las cellulas ganglionàrias que los axònes constituisson lo nervi optic. Aqueste còn ou bastonet conten un pigment quimic qu'es modificat per la lutz, aqueste modificacion produch de l'electricitat dins lo neuròne (estimulacion). La cellula annula alara quimicament la modificacion del pigment per li tornar donar sa formula primièra (arrèst de l'estimulacion de la neuròna).
Mai d'un batonnets son sovent ligats a una meteissa neuròna, sufís qu'un sol bastonet siá enlusit per que la neuròna siá estimulada. Aqueste tipe de neuròna es alara fòrça sensible a la quantitat de lutz (sa poténcia). Los còns son sovent conactadas a un sol neuròna e contenon un pigment sensible sonque a una gama de longors d'ondas.
Los còns son mens sensibles, mas dins gaireben totas las espècias, existisson en mai d'un tipes. Los ausèls pòdon n'aver quatre, amb una sensibilitat alargada del costat dels ultraviolets al respècte dels umans; gaireben totes los mamifèrs n'an dos, e los primats, umans compres, en general tres.
Sistèma visual uman
L'uèlh umain es donc sensible, quand l'enlusiment es sufisent, a tres plajas d'ondas. Es lo tractament e la recombinason d'aquestas tres estimulacions, realizadas dins lo cervèl, que donarà la sensacion de las autras colors. L'abséncia d'un o mai tipes de còns dins l'uèlh fa insensible als tipes de longors d'ondas correspondentas. Aquò foguèt pressentit pel mètge John Dalton, lo donèt son nom : Lo daltonisme (= dischromatopsie). Lo disfoncionament d'aquestes tres tipes de còns mena a una abséncia totala de vision de las colors (acromatopsia). Al delà (infraroge) e en deçà d'aquestas longors d'ondas (ultraviolet) vesèm pas.
Vista foveala e vista periferica umanas
vinheta|La discriminacion sensoriala (l'acuitat) de l'uèlh uman. Lo sistèma foveal de l'uèlh uman es lo punt de nauta acuitat que se concentra sus tres a quatre fixacions per segonda. Los movements oculars son visibles per un observaire e s'enregistran per de mejans tecnics. Lo sistèma periferic es capable de destriar los mendres movements mercé a sa velocitat d'unes 50 imatges per segonda. Provesís tanben d"impressions globalas d'una vista.
Ametropias e patologias visualas umanas
Los uèlhs pòdon èsser tocat per d'ametropias, coma la miopia, l'ipermetropia, l'astigmatisme que pòdon alterar la netatat de l'imatge recebut. La presbicia rebat lo vielhiment del cristallin, lo nistagmus, el, accompanha una fèbla vision. D'entre las autras patologias i a l'estrabisme, la cataracta, la fotofobia, e los problèmas de la retina, coma lo daltonisme, l'acromatopsia, l'amaurosi congenitala de Leber o la retiniti pigmentària. Après la naissença, se pòt tanben veire apareisser d'allergias dugudas a de substéncias o aliments.
La vista pels vertebrats
A unas diferéncias près, los uèlhs dels vertebrats son sensiblament los meteisses qu'aquestes dels èsser umans. Son compausats subretot de quatre partidas màger: la retina, l'iris, lo cristallin e la cornèa. De cercaires mostrèron las especificitats de cada raça animala.
Per exemple, los cats sont dicromats. Veson pas los roges. Lor acuitat visuala es mediòcre, en comparason d'aquesta de l'òme, en rason de l'abséncia de fovèa dins lors retinas. Pasmens, lor vision es plan adaptada per destriar los movements amb un larg camp de vison à 280°, e a la vison nocturna. Al contrari, los falcons son d'animals diurnes coma l'òme, veson fòrça mal de nuèch e demoran donc al nis per dormir. Coma l'òme, an una vision tricromata, mas mercé a lors uèlhs dotats de dobla fovèa, lor percepcion dels detalhs es plan mai precisa qu'aquesta dels umains, çò que lor dona una granda precision en vol.
Malautiá de Creutzfeldt-Jakob
La malautiá de Creutzfeldt-Jakob (MCJ) es una degenerescéncia del sistèma nerviós central caracterizada par l'acumulacion d'un prion (forma anormala d'una proteïna que pòt transmetre la malautiá). Lo periòde d'incubacion se compta en annadas, e mai en decennis abans qu'aparescan de treboladisses de l'equilibri e de la sensibilitat, puèi una deméncia. L'eissida es sistematicament fatala al tèrme d'aproximativament un an.
La MCJ es de còps que i a sonada forma umana de la malautiá de la vaca bauja, amor que l'encefalopatia espongiforma bovina es considerada coma una varianta de la malautiá de Creutzfeldt–Jakob umana. La MCJ es la pus comuna entre los diferents tipes d'encefalopatia espongiforma transmissibla trapada a cò de l'òme. Dins la MCJ, los teissuts del cervèl desvolopon de traucs e prenon una textura que sembla a una esponja. Aquò es degut a l'infeccion pel prion.
Koad-Yarnvili
Koad-Yarnvili en breton ( Boisgervilly en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Malautiá de Creutzfeldt-Jakob
Classificacion
Los diferents tipes son:
Koad-Yarnvili
Istòria
Origina del nom : del breton Gwez Gervelik "en bastiment", Wez Aiçò Hervelik, per alteracion Vesi Chervily "arbre al luòc raboteux".
Malautiá de Creutzfeldt-Jakob
Signes e simptòmas
Lo primièr simptòma de la MCJ es una deméncia progressiva, menant a una perda de memòria, de cambiaments de personalitat e d'allucinacions. Aquò es acompanhat de problèmas fisics coma trebolisses de la paraula, movements anormals (mioclonia), perturbacion de la coordinacion (ataxia), cambiament dins la locomocion, postura rigida, e convulsions.
Koad-Yarnvili
Istòria
A pas #èsser trobat de traça de l'origina del Bòsc-Gervily, mas la parròquia primitive se nomena ja Lo Bòsc-Gervily. En 1427, la réformation de la noblesa facha en aquela parròquia graua lo nom de tretze nòbles e de dotze solares, #que lo Bouays - o Bòsc Picard- e La Morandaye. Lo Bòsc-Gervily i n'aviá cobèrt d'arbres, de landes, e de qualques bonas tèrras sus un sòl de schiste argileux. Cela explica los noms de luòcs-diches en avent un informe amb arbres o de las plantas, que # La Thusnais, Lo Couchay, La Rodava entre el, Launay, Lo Fouteau, Los Fougerais. Boisgervilly S'es desvolopat sus l' anciana rota reiala 164 bis, en portant de Roazhon a Brèst.
Origine du nom : du breton Gwez Gervelik "en construction", Wez C'Hervelik, par altération Vois Chervily "arbre au lieu raboteux".
Il n'a pas été retrouvé de trace de l'origine du Bois-Gervily, mais la paroisse primitive se nomme déjà Le Bois-Gervily. En 1427, la réformation de la noblesse faite en cette paroisse enregistre le nom de treize nobles et de douze manoirs, dont Le Bouays - ou Bois Picard- et La Morandaye. Le Bois-Gervily était couvert d'arbres, de landes, et de quelques bonnes terres sur un sol de schiste argileux. Cela explique les noms de lieux-dits ayant un rapport avec des arbres ou des plantes, parmi lesquels La Thusnais, Le Couchay, La Boulais, Launay, Le Fouteau, Les Fougerais. Boisgervilly s'est développé sur l'ancienne route royale 164 bis, menant de Rennes à Brest.
Vitellius
Vitellius (24 de setembre de 15 - 22 de decembre de 69) foguèt l'ochen emperaire de l'Empèri Roman e lo tresen de l'Annada dei Quatre Emperaires. Reinèt dau 19 d'abriu après sa victòria còntra Oton fins au 22 de decembre de 69 après sa captura per lei partisans de Vespasian e son execucion per la fòga de Roma en causa de son impopularitat. Lo venceire li succediguèt coma emperaire.
Clarenç (Rustan)
Clarenç (Clarens en francés) qu'ei ua comuna de Rustan en Gasconha (Occitània). Es administrada per eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kla'rénns] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Clarens en 1342, de Clarenchis, en latin, en 1379, Clarens (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Sant Julian de Buechaine
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Galba
Galba (24 de decembre de 3 avC - 15 de genier de 69) foguèt lo seisen emperare de l'Empèri Roman e lo premier de l'Annada dei Quatre Emperaires. Reinèt dau 8 de junh de 68 au 15 de genier de 69. Succediguèt a Neron après una revòuta e lo suicidi de l'emperaire e foguèt remplaçat per Oton après son assassinat.
Ocean (mitologia)
Mite
Los autors preesiodics, rengan pas Ocean e Tètis d'entre los Titans, plaçavan directament lo parelh a l'origina de totas las autras divinitats, e tanben lo protogòns tradicionals coma Oran, Gaïa, o Nix. Aquela tradicion, utilizada dins unes fragments cosmogonics orfics, explicariá la plaça esêciala ocupada per Ocean e Tètis dins las genealogias esiodicas : Ocean es l'aïnat dels Titans, Tètis, la benjamina de las Titanidas; permetriá tanben de comprene melhor lo fach qu'aqueles doas divinitats ancestralas intervienon jamai als costats dels Titans dins lo conflicte de sobeiranetat avent opausat los enfants d'Oran a Zèus.
Ocean obten la copa en aur de son gendre Eliòs e la prèsta a Eracles. L'eròi pòt atal navegar sus l'ocean e tornar los tropèls de Gerion.
Dins las legendas tardièras, quinas Zèus, sobeiran dels dieus de l'Olimp e sos fraires, Poseidon e Ades, capvirèron lo Titans e prenguèron lor poder, Poseidon e sa femna Anfitrita succedisson a Ocean et Tètis coma mèstre de las aigas.
Ocean es sovent presentat coma un vielh que l'urna que ten a la man vèrsa de contunh la mar, los fluvis e las fonts.
Guèrra d'Olanda
Causas e preparacion de la guèrra
La causa principala de la guèrra foguèt la volontat de Loís XIV d'eliminar la poissança olandesa que representava una menaça per sei projèctes de conquista dei territòris espanhòus dei País Bas Espanhòus e de Franca Comtat e de concurents redobtables per lo comèrci e l'industria francés. De mai, dempuei la fin de la guèrra de Devolucion (1667-1668), leis Olandés èran lo centre de la Tripla Aliança (Províncias Unidas, Anglatèrra, Suècia) que formava una menaça militara seriosa per França, especialament en causa dau caractèr precari dau tractat d'Ais d'Alemanha (1668).
Au sen dau govèrn francés, l'idèa d'una guèrra còntra lei Províncias Unidas recebèt un acuèlh favorable, compres de part de Colbert generalament opausat ai guèrras. Louvois, secretari d'Estat a la guèrra dempuei 1670, la sostenguèt e menèt de preparatius militars importants. En Euròpa, l'abaissament dei Províncias Unidas trobèt tanben aisament de partisans. En particular, la Tripla Aliança resistiguèt pas lòngtemps a la diplomacia francesa. En 1670, l'Anglatèrra de Carles II s'alièt ambé França en cambi d'una ajuda financiera e de certanei territòris olandés. En 1671, foguèt lo torn de Suècia d'abandonar l'aliança e d'adoptar una actitud neutra. Un an pus tard, lo país s'alièt ambé França. En cambi d'una pension anuala de 600,000 escuts, s'engatjèt a intervenir militarament en Alemanha dins lo cas dau mandadís d'una ajuda militara ais Olandés. Enfin, Loís XIV obtenguèt la neutralitat de l'emperaire germanic.
En revènge, lei Províncias Unidas èran pas totalament isoladas. Victima principala deis ambicions territòrialas francesas, Espanha signèt un tractat d'assisténcia mutuala ambé leis Olandés en decembre de 1671. L'Electorat de Brandeborg chausiguèt egalament de sostenir lei Províncias Unidas.
L'invasion d'Olanda
Au començament de 1672, après l'acabament de la preparacion diplomatica dau conflicte, Loís XIV mandèt 12,000 òmes (marqués de Chamilly) dins l'Electorat de Colonha e lo principat episcopau de Münster per favorizar la preparacion militara de seis aliats alemands. Lo conflicte acomencèt oficialament lo 28 de març de 1672 ambé la declaracion de guèrra de Carles II ai Províncias Unidas. França intrèt dins la guèrra lo 6 d'abriu seguent.
Leis operacions terrèstras foguèron largament a l'avantatge de l'armada francesa. Sensa passar per lei País Bas Espanhòus, lei Francés intrèron sus lo territòri olandés per lo sud e una armada dirigida per Condé ocupèt Orsoy, Wesel, Rheinberg e Bürick. Lo 12 de junh, passèron Ren. En parallèl, Zwolle foguèt ocupada per l'armada dau manescau de Luxemborg, Groningue assetjada per lei fòrças de l'evesque de Münster e Arnheim e Nimega conquistadas per l'armada de Torena. Tre lo 16 de junh, leis Olandés mandèron una ambaissada prepausant l'abandon dei vilas de Ren, Maastricht, Brabant e la Flandra Olandesa e una indemnitat de dètz milions de liuras. Pasmens, Loís XIV refusèt aquelei concessions e seis exigéncias (divèrsei territòris suplementaris, restabliment dau catolicisme... etc.) entraïnèron la perseguida de la guèrra. Lo 20 de junh, la dubertura dei restancas inondèt lei tèrras pus bassas permetent d'isolar Amsterdam d'ara endavant inaccessibla per lei rotas terrèstras. Lei tropas francesas demorèron dins lo país que foguèt pilhat per subvenir ai besonhs dei soudats. Mai d'un còp, aquelei pilhatges se transformèron en chaples.
La generalizacion de la guèrra
En 1673, leis operacions se concentrèron en Alemanha e dins la Mar dau Nòrd. Lo 26 de junh, Torena infligiguèt una desfacha dura a l'elector de Brandeborg que foguèt obligat d'adoptar tornarmai una posicion neutra. En Olanda, lei Francés prenguèron lo contraròtle de Maastricht lo 29 de junh. En revènge, coma l'annada precedenta, leis operacions navalas foguèron a l'avantatge de la flòta de l'amirau Ruyter que ganhèt una tiera de batalhas a Schooneveld (7 e 14 de junh) e a Texel (21 d'aost). Aquela resisténcia encoratjèt lo renfòrçament de l'aliança antifrancesa que gropèt d'ara endavant lei Províncias Unidas, Àustria, Espanha e l'armada dau duc de Lorena. Autre problema per lei Francés, lei parlamentaris anglés, que s'inquietavan dei projèctes de restauracion dau catolicisme de Carles II, concluguèron una patz separada ambé lei Províncias Unidas.
L'amplor de la coalicion enemiga obliguèt lei generaus francés d'establir un frònt fòrça lòng d'Olanda a Alsàcia e de menar divèrseis ofensivas localas per conquistar lei plaças defensivas de Colmar, de Sélestat e de Landau avans l'arribada dei fòrças imperialas. Autra consequéncia de l'intrada en guèrra de l'emperaire, la màger part dei princes alemands, inicialament neutres, jonhèron lo camp olandés, franc de Bavièra que chausiguèt lo camp de Loís XIV. Puei, lei Francés ataquèron la Franca Comtat, onte Besançon e Dole foguèron respectivament ocupadas lo 20 de mai e lo 7 de junh de 1674 per lo manescau de Luxemborg, e passèron Ren onte Torena ganhèt lei batalhas de Sinsheim (16 de junh) e de Ladenborg (5 de julhet).
Maugrat aquelei victòrias francesas, Brandeborg jonhèt tornarmai la guèrra lo 1 de julhet. Per defugir l'intrada en guèrra d'autrei princes alemands dins lo camp olandés, Torena foguèt cargat de devastar Palatinat dins lo corrent de julhet. Pasmens, aquò empachèt pas la presa d'Estraborg per leis Imperiaus. En aost, leis Olandés assaièron de menar una gròssa ofensiva en direccion de França. Foguèt arrestada lo 11 d'aost a la batalha de Seneffe, combat murtrier que prefigurèt leis afrontaments saunós dei guèrras revolucionàrias dau sègle seguent. En Alsàcia, leis Imperiaus foguèron tanben durament batuts per Torena a la batalha de Turckheim (5 de genier de 1675) e obligats d'abandonar la riba senèstra de Ren. Enfin, sur leis oceans, la flòta olandesa assaièt de menar sensa succès d'atacas còntra lo litorau francés e Martinica.
Lei victòrias francesas de 1673 e de 1674 foguèron pasmens pas decisivas. En 1675, lo conflicte s'encalèt maugrat l'intrada en guèrra de Suècia en favor de Loís XIV. Ataquèt Brandeborg mai foguèt vencuda Fehrbellin (28 de junh). En Renània, lei Francés e leis Imperiaus alternèron victòrias e desfachas. Lo vescòmte de Torena foguèt tuat per un còp de canon a la batalha de Salzbach e son armada se retirèt en Alsàcia. Pasmens, leis Imperiaus aprofichèron pas aqueu succès car una còntra-ofensiva de Condé permetèt de redreiçar la situacion e de reconquistar la region.
La conclusion de la guèrra
En 1676, la coalicion antifrancesa enregistrèt una tiera de victòrias terrèstras dins la region de Ren onte lei Francés foguèron rebutats darrier Vòges. Prenguèron tanben la fortalesa de Philippsburg en despiech d'una lònga resisténcia dei defensors. Lei combats navaus foguèron en revènge a l'avantatge de la marina francesa que ganhèt doas batalhas en Mar Mediterranèa a Agosta (22 d'abriu) e a Palèrme (2 de junh). En mai de la desfacha, leis Olandés perdiguèron tanben l'amirau Ruyter.
L'annada seguenta, lei Francés faguèron una preparacion ivernenca que li permetèt d'atacar tre lo començament de la prima. Lo manescau de Luxemborg conquistèt Valenciennes (17 de març) e Cambrai (18 d'abriu). En parallèl, lo fraire dau rèi, Monsieur, ganhèt la batalha de Cassel (11 d'abriu) que sa consequéncia foguèt la conquista de la totalitat d'Artés e de Flandra per lei Francés. De son caire, lei Suedés s'impausèron a Landskrona (24 de julhet). Enfin, Guilhèm III subiguèt una desfacha novèla au sètge de Charleroi que deguèt abandonar sota la pression de renfòrç francés e lo duc de Lorena foguèt batut per lo manescau de Créquy a Kokersberg (9 d'octòbre).
L'annada s'acabèt per una victòria diplomatica importanta deis Olandés que se raprochèron d'Anglatèrra avans de signar una aliança oficiala lo 10 de genier de 1678. Per s'aparar còntra la menaça anglo-olandesa, Loís XIV ordonèt de concentrar leis atacas còntra lei Províncias Unidas. Coma l'annada precedenta, leis armadas francesas foguèron capables de menar d'ofensivas d'amplor tre la fin de l'ivèrn. Conquistèron Gand (9 de març) e Ypres (25 de març) menaçant Olanda d'una novèla invasion. Aquò accelerèt alora la conclusion dei negociacions de patz acomençadas dempuei 1676 dins la vila de Nimega. La patz foguèt signada entre França e lei Províncias Unidas lo 10 d'aost de 1678. Espanha signèt lo 17 de setembre seguent, l'emperaire lo 5 de febrier de 1679, l'elector de Brandeborg lo 20 de junh, Danemarc lo 2 de setembre e Suècia lo 26 de novembre.
La patz e sei consequéncias
Lo Tractat de Nimega marquèt la fin deis ostilitats. França abandonèt una partida de sei conquistas realizadas au detriment deis Olandés (Maastricht e lo Principat d'Aurenja) e deis Espanhòus (Charleroi, Binche, Ath, Audenarde e Courtrai). Pasmens, gardèt lo contraròtle de la Franca Comtat, de Friborg, de Cassel, de Bailleul, d'dYpres, de Wervick, de Warneton, d'Aire, de Saint-Omer, de Cambrai, de Bouchain, de Condé-sur-l'Escaut, de Bavay e de Valenciennes. Dins leis Antilhas, obtenguèron la Trinitat e Tobago e la confirmacion de la possession de Sant Vincenç, de la Dominica e de Santa Lúcia. Coma lo duc de Lorena refusèt d'acceptar lo tractat, França contunièt d'ocupar militarament la region. Suècia retrobèt la totalitat dei territòris perduts còntra Brandeborg e Danemarc. De mai, l'elector de Brandeborg s'engatjèt a sostenir lei candidats francés a l'eleccion imperiala durant dètz ans en cambi d'una pension anuala de 100,000 liuras.
Aqueu tractat permetèt a Loís XIV de renfòrçar la frontiera nòrd-èst de França e de'n eliminar divèrseis enclavas. De grops de juristas, dich Chambras dei reünions, foguèron creadas per lo rèi per estendre sa dominacion territòriala sus lei despendéncias de sei conquistas. Regardant leis afaires comerciaus, la tarifa doaniera francesa sus lei marchandisas olandesas de 1667 foguèt suprimida. Aquò entraïnèt lo desvolopament rapide dei cambis entre lei dos país. Enfin, Alsàcia èra afeblida per lei passatges successius deis armadas francesa e imperiala sus son territòri. Aqueu declin aguèt per consequéncia l'annexion de la quasi totalitat de la region per França en 1697.
Authon (Loir e Char)
Authon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Banh turc
thumb|200px|Un banh turc a [[Chauen, Marròc.]]
Un banh turc o Hammam (Hammim), es una mena de banh de vapor qu'a l'encòp neteja lo còs e relaxa. Aguèt un ròtle important dins las culturas de l'Orient Mejan essent un luòc d'encontra sociala, pel ritual de l'igièna e constituissent un element arquitectonic d'importéncia. Los europèus los coneguèron mejans los contactes amb los otomans e en Euròpa orientala fugeron popularizats pendent Èra Victoriana.
Lo banh turc es una varianta umida del sauna, encara mas es eissit de las practicas dels tèrmes romans. Prene un banh turc demanda d'en primièr una relaxaion dins una sala tebesa caufada per un flus continú d'aire caud que permet que lo banhaire respira liurament. Aprèp, pasa dins una sala caudassa abans de s'immergir dins una piscina d'aiga freja. Aprèp se fa lavar lo còs de complet e recep un massatge; fin finala se retira dins la sala de refrescament per un temps de relaxacion.
Istòria
Los banhs turcs venon dins la continuïtat dels tèrmes romans que demorèron dins la cultura orientala e se popularizèron mai que mai amb l'Empèri Otoman. Agradèron als europèus que visitavan aqueles países e los transportèron cap a Euròpa que venguèron populars.
Daltonisme
Ereditat
Lo daltonisme es ereditari e se transmet per un allèl recessiu ligat al cromosòma X. Se un òme eireta d'un cromosòma X amb l'allèl alterat serà daltonican. Al contrari de las femnas, que possedisson doas cromosòmas X, seràn daltonianas pas que se sos dos cromosòmas X an l'allèl alterat. Alara lo daltonisme tòca 8% dels òmes e sonque 0,5% de las femnas.
Banh turc
Istòria
thumb|200px|[[Baños del Almirante, Valéncia (Sègle XIV).]] Los banhs turcs foguèron introdusits dins las Illas Britanicas per David Urquhart, diplomata e membro del Parlament de Stafford, que per de rasones politicas e personalas desirava popularizar la cultura turca. En 1850 escriguèt The Pillars of Hercules, un libre contant los seus viatges en Espanha e en Marròc en 1848, ont descriu lo sistema de caufatge de l'aire dels banhs qu'alá se faguèron, e dins l'Empèri Otoman, qu'èran venguts fòrça populars a l'epòca romana amb de cambis leugièrs.
Daltonisme
Daltonisme e discromatopsia
Lo tèrme discromatopsia s'utiliza en medecina tanben per descriure la dificultat de la percepcion de las colors, mas a un sen mai general. La discromatopsia pòt èsser d'origina genetica, dins aquel se dich discromatopsia genetica o daltonisme. Pòdon tanben se produire de discromatopsias que son pas d'origina genetica e se presentan dins unas malautiás de la retina o lo nèrvi optic.
Banh turc
Istòria
En 1856, Richard Barter, qu'aviá legit lo libre d'Urquhart e trabalhèt amb el a la construccion dels banhs, obriguèt lo primièr banh turco modèrne en Grand Bretanha dins l'Establimient d'idroterapia de St. Ann cerca de Blarney, County Cork, Irlanda. L'an seguent, se n'obriguèt un a Manchester, e l'idèa leu s'espandiguèt al nòrt d'Anglatèrra. E a Londres en julhet de 1860 Roger Evans n'obriguèt un, Carrièra 5 Bell, Aprèp de Arc de Marbre.
Daltonisme
Cossí se percebon las colors
vinheta|250x250px Quand gaitam un objècte, la color que percebèm a un instant pòt variar segon l'intensitat e lo tipe de lutz. Al ser las colors semblan diferentas de cossí los vesèm al lutz del solelh e son tanben diferentas segon qu'utilizem de lutz naturala o artificiala. Alara quand causissèm de colors per decorar l'interior d'un ostal, se deu prene compte lo tipe e la font de lutz.
Banh turc
Istòria
Del nom arabi al-ḥamma (الحمّة) deriban los toponims espanhòls «Alhama» e portugueses «Alfama».
Daltonisme
Cossí se percebon las colors
Los objèctes absorbisson e rebaton la lutz de biais diferent segon sas caracteristicas fisicas, coma sa forma, composicion, etc. La color que percebèm d'un objècte es lo rai de lutz que refusa. Nosautres captam aqueles “rebombs” amb diferentas longor d'onda, mercés a l'estructura dels uèlhs. Se los rais de lutz passan l'objècte, aquel es transparent.
Banh turc
Efèctes
thumb|[[Jean-Auguste-Dominique Ingres (1862).]] L'accion principala d'aquel banh es una importanta vasodilatacion produsent una relaxation plan eficaça.
Daltonisme
Cossí se percebon las colors
Las cellulas sensorialas (fotoreceptors) de la retina que reagisson en responsa al lutz son de dos tipes: còns e bastonets. Los bastonets s'activan al l'escur e permeton distinguir sonque lo negre, lo blanc e los diferents grises. Permeton percebre lo contraste. Los còns, al contrari, foncionan de jorn e mitans alucats e fan possible la vision de las colors. Existisson tres tipes de còns; un subretot sensible a la lutz roja, d'autre a la lutz verda e un tresen al lutz blava. Còns e bastonets se connèctan amb los centres cerebrals de la vision mejans lo nèrvi optic.
Banh turc
Contraindicacions
thumb|[[Jean-Léon Gérôme (1824-1904).]]
Daltonisme
Cossí se percebon las colors
La combinason d'aqueles tres de colors basicas: roge, verd e blau permet diferenciar fòrça tons. L'uèlh uman pòt percebre près de 8000 colors e tons amb un determinat nivèl de lutz. Es dins lo cervèl que se realiza aquela interpretacion.
Los daltonians discriminan pas del meteis biais las colors a causa de la modificacion del gèns encargats de produire los pigments dels còns. Atal, segon lo pigment tocat, la persona se veirà tocada per la percepcion d'unas colors o d'autres. Per exemple se lo pigment modificat es lo del roge, l'individú pas discriminarà egalament lo roge e sas combinasons.
Tipes de daltonisme
vinheta|250x250px|Espèctre visual d'una persona sens cap d'alteracion de la percepcion de la color. vinheta|250x250px|Espèctre que visualiza una persona amb protanopia. vinheta|250x250px|Espèctre que visualiza una persona amb deuteranopia. vinheta|250x250px|Espèctre que visualiza una persona amb tritanopia. Pasmens se existisson fòrça tipes de daltonisme, 99% dels cases correspondon a protanopia e deuteranopia o sos equivalents (protanomalia e deuteranomalia).
Acromatic
Lo daltonisme acromatic vei en el en blanc e negre (escala de grisa). L'individú percep pas cap de color siá que possedís pas un dels tres de tipes de còns o per de rasons neurologicas. Se presenta unicament un cas per cada 100.000 de personas.
Monocromatic
Se presenta quand existís unicament un dels tres pigments dels còns e la vision de la lutz e la color demòra redusida a una dimension.
Dicromatic
Lo dicromatisme es una manca moderadament grèva que disfonciona un dels tres mecanismes basics de la color. Es ereditari e pòt èsser de tres tipes diferent: Protanopia, deuteranopia e tritanopia.
Tricromatica anormala
La persona tocada possedís los tres de tipes de còns, mas amb de modificacions foncionalas, per çò que confond una color amb d'autra. Es lo grop mai frequent e comun de daltonians, an tres tipes de còns, mas percebon los tons de las colors alteradas. An de percepcions similaras als daltonians dicrometics, mas mens notablas. Las alteracions que s'incluson dins aquel grop son la protanomalia (1 % dels òmes, 0.01 % de las femnas), deuteranomalia, la mai usuala (6 % dels òmes, 0.4 % de las femnas) e tritanomalia fòrça pauc frequenta (0.01 % dels òmes e 0.01 % de las femnas).
Diagnostic
Lo procediment mai emplegat pel diagnostic, e mai se pas l'unic, son las cartas de Ishihara. Consistís en una seria de 38 lamas que la tòca es identificar un nombre sus que lo pacient es incertan.
Un autre metòde es lo Tèst de Farnsworth que constituís un ensemble de fichas coloradas que se diferéncian per lor tonalitat e son numerotadas al revèrs. Lo pacient deu las ordenar segond la graduacion de la color.
Lo anomaloscòpi es un aparelh qu'utiliza de colors espectralas obtengudas mejans de prismas que descompausan la lutz blanca. Lo pacient deu comparar diferents tonos. Es un dispositiu fòrça precís que permet apreciar se existís deficit en la vision de la color e sa gravetat, es l'unic metòde que fa possible de distinguir a un dicromata d'un tricromata anomal. Mas son utilizacion es limitada per son còst e es pas disponible dins totes lo gabinets d’exploracion.
Fenicians
Lei Fenicians èran un pòble antic originari de la region dau Liban actuau. Aguèron una influéncia importanta sus lo desvolopament dei civilizacions mediterranèas dau millenari I avC. Pasmens, en causa de la manca de documents escrichs per lei Fenicians esperelei, lei conoissenças actualas son magerament basadas sus lei testimònis laissats per lei populacions vesinas.
A partir dau sègle VIII avC, lei ciutats-estats foguèron tornarmai atacadas per d'empèris poderós coma leis Assirians, lei Babilonians, lei Pèrs, lei Grècs e finalament lei Romans. Pasmens, capitèron generalament de gardar son autonòmia e de demorar una poissança comerciala importanta. Ansin, la region gardèt de trachs fenicians de sègles après la pèrda de Fenicia per lei Bizantins. En parallèl, de colonias fenicianas venguèron de centres mediterranèus importants, especialament Cartage que foguèt una poissança majora fins a la fin dau sègle III avC.
La Cela (Alèir)
La Cela (en francés La Celle) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Umiditat
vinheta|Un captor d'umiditat ambianta. L'umiditat es la preséncia d'aiga o de vapor d'aiga dins l'aire o dins una substància (linge, pan, produch quimic, etc.).
Dins l'aire se pòt se mesurar amb un igromètre de cabèl o numeric e ne donant lo porcentage mai sovent.
Lo tèrme umiditat utilizat dins lo langatge de la construccion correspond a une preséncia anormala d'aiga dons un bastit. Se pòt far jos forma de liquida, de vapor d'aiga o de remontada capillara.
Mesura de l’umiditat
Segon lo domèni d'aplicacion, l'umiditat pòt designar diferentas grandors (engenh dels procediments, meteorologia, tractament de l'aire, etc.).
Geomatica, mesuras per satellit (teledeteccion)
L'imatgeriá satellitària o aeriana (infraroge) dona ja de preciosas informacions sus l'umiditat del sol e l'estrès idric per la vegetacion, los fongis o la microfauna dem sol. Un satellit especializat, SMOS (per Soil Moisture and Ocean Salinity), lançat en 2009, promés de grands progrès dins la precision de las mesuras e lor utilizacon. Demora a precisar los modèls e algoritmes utilizats per l'analisis.
Importança pels èsser vivants
L'aiga es un element vital per totes los èsser vivants coneguts. Los sons e las odors circulan de biais diferent dins l'aire umid. Gaireben totes los animals an un o mai sistèmas sensorials capables de detectar la vapor d'aiga dins l'aire, la condensacion. Fòrça insèctes detectan tanben fin finala e directament las condicions termoigrometricas. De gèns claus implicats, e las neurònas sensorialas associadas als receptors d'umiditat, foguèron recentament identificats per la mòsca dels fruchs (Drosophila melanogaster) dins una mena de saquet amagat dins las antenas de l'insècte. Un organ subís una desformacion mecanica proporcionala a l'umiditat relativa del mitan ont se trapa la mòsca.
Comprene melhor la biologia sensoriala al respècte de l'aiga dins l'aire o lo sol poiriá desembocar sus una melhoracion dels mejans de lutar contre los moissals o d'autres insèctes geinants per l'òme. La partida del cervèl (neurònas) de la mòsca que gerís los estimuls ligats a l'umiditat es situada just a costat d'aquela que gerís las informacions ligadas a la temperatura, mas  « las responsas de la mòsca a l'umiditat e a la temperatura son separadas, çò que permetre a l'animal d'adaptar melhor son comportament a l'environament cambiadís » segon los autors de l'estudi. Comprene aqueles mecanismes permet tanben d'envisatjar melhor los efièchs del dereglament climatic sus una espècia o l'ecosistèma, per exemple al subjècte d'un pollinizator o d'un insècte-clau.
Nòtas
<references group="N"/>
Oton (emperaire roman)
Oton (28 d'abriu de 32, Ferentium - 16 d'abriu de 69, Brescello) foguèt lo seten emperaire de l'Empèri Roman e lo segond de l'Annada dei Quatre Emperaires. Succediguèt a Galba e foguèt remplaçat per Vitellius. Fòrça brèu, son rèine se debanèt dau 15 de genier au 16 d'abriu de 69.
Son rèine foguèt marcat per la guèrra civila còntra lo generau Vitellius que refusava de reconóisser lo poder d'Oton. La batalha decisiva se debanèt a Bedriacum lo 14 d'abriu de 69. Oton foguèt desfach e se suicidiguèt dos jorns après sa revirada.
Vespasian
Vespasian (17 de novembre de 9 - 23 de junh de 79) foguèt lo noven emperaire de l'Empèri Roman de 69 a 79 e la fondator de la dinastia flaviana. Succediguèt a Vitellius e foguèt remplaçat per son fiu Titus.
Rèine
Sa presa dau poder foguèt permesa per sa proclamacion coma emperaire per lei legions de la mitat orientala de l'Empèri e per l'impopularitat de Vitellius. Après sa victòria, son rèine foguèt marcat per una politica de reorganizacion de l'Empèri Roman caracterizada per la bastida de monuments publics importants coma lo Colisèu a partir de 75 e per lo renfòrçament e la fortificacion dei frontieras. Definiguèt tanben l'estatut e lo ròtle de l'emperaire e legitimèt sa designacion per l'armada.
Vapor d'aiga
thumb|L'Old Faithful del [[pargue nacional de Yellowstone se vaporisa subretot a l'eissida dins l’atmosfèra.]] thumb|Corbadura de creacion de la vapor d’aiga (que lo domèni es grisat); en ordonada (escala [[logaritme|logaritmica), la pression en bars; en abscissi, la temperatura en gras Celsius.]] thumb|Evolucion dels taus coneguts de qualques [[gases de l'atmosfèra terrèstra (autrescòps mai ric en vapor d'aiga, e mai acid (a causa de l'acid carbonic format amb lo ). Per far aquelas variacions mai visibles, l'escala temporala es pas lineara]]
Segon lo diccionari de fisica de Mathieu (professor a l'Universitat P & M Curie), Kastler (prèmi Nobèl de fisica) e Fleury (director de l'institut d'optic) de 1985, "La vapor es l'estat d'un fluid ocupant tot l'espaci que li es ofèrt, en dejós de la seuna temperatura critica Tc. Al dessús de Tc, la vapor ven un gas ." Puèi aquel diccionari distria la vapor saturanta, qu'es en equilibri amb lo liquid de meteissa composicion quimica e la vapor seca qu'es non saturanta.
Segon aquel diccionari, la vapor es doncas pas definida coma un gas, mas coma un fluid que, dins de casses (en dessús de la seuna temperatura critica), es un gas. Aquela definicion indica doncas que la vapor d'aiga es, dins las condicions abitualas, constituida del gas aiga e de la nèbla aiga. Limitar la vapor d'aiga al gas aiga (invisible) es doncas impròpri a l'esgard d'aquela definicion.
La temperatura de la vapor d'aiga pòt doncas èsser: La nocion de vapor es pas limiada a la vapor d'aiga, quitament se dins lo vocabulari corrent, vapor es sinonime de vapor d'aiga. Dins las condicions ordinàrias, las expressions vapor de mercuri o vapor de solvant son corrèctes al vèser de la definicion d'en dessús. Al contrari, l'expression vapor d'aire a de sens sonque a bassa temperatura, se l'aire es susceptible de se condensar.
Proprietats fisicas
La pression de vapor saturanta es una foncion de la temperatura que fòrça formulas d'aproximacion foguèron establidas. La mai simple es la formula de Duperray que la precision es de qualques percents entre e  :
que dona pS en atmosfèras per t exprimit en gras Celsius.
Proprietats de la vapor d'aiga e de l’aiga liquida a las condicions de saturacion
Lo punt critic de l’aiga es:, 220,87 bar.
Calor massica per volum constant,, 1 atm : 1410 J/kg.K
Velocitat del son : 401 m/s a ; aquela aumenta plan fortament amb la temperatura : es de gaireben 800 m/s a.
Utilizacion industriala
thumb|Montatge d’una turbina de vapor Siemens L’industria faguèt fòrça usatges de la vapor d’aiga; subretot coma fluid calorportaire o pel foncionament de maquinas de vapor (coma la turbina de vapor, la locomotiva de vapor). Accessòriament, la seuna detenta es utilizada dins d'ejectors de vapor servent a posar de fluids (per far lo void, per exemple), o dins de sirènas o de fiulets. S'utiliza tanben las proprietats de transferiment de calor pels procediments d'esterilizacion.
La vapor se produch dins de caudièras calfadas per un combustible fossil, a vegadas electricas, o mai generalament per ebulicion de l’aiga mesa al contacte d’una font cauda, coma indirèctament dins los generators de vapor dels reactors nuclears d'aiga pressurizada, o dirèctament dins los reactors nuclears d'aiga bolhenta, o dins lo sota-sòl per expleitar l’energia geotermica o encara dins las centralas solaras de concentracion.
Autras utilizacions
thumb|Fèrre de vapor, que la sòla perforada permet lo passatge de la vapor.
Existís fòrça usatges domestics de la vapor d’aiga, coma:
La vapor es utulizada dins:
Ciergue e Julita
Ciergue (en grèc Κηρύκος (Kērykos)), e sa maire Julita (en grèc, Ἰουλίττα) foguèron segon la tradicion crestiana martirizats a Tars (Turquia actuala) en l'an 304. Non se'n conserva pas cap testimòni istoric mas son venerats coma sants per tota la crestiantat, coma protectors dels paures e dels mainatges. Lo nom de Sant Ciergue, Sant Cirgue o sant Cierge es fòrça present dins la toponimia occitana, en Tarn, Òlt, Cantal, Corresa, Naut Léger, Puèi de Doma, Ardecha. S'encontran tanben pus rarament las formas Sant Circ e Sant Ceri e Sant Cirici.
Còllongas (Hauts Pirenèus)
Còllongas (Collongues en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [kol'loungéh] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Colognas au sègle XII, De Colongas au sègle XII, A Colonquas, cap a 1200-1230, de Colonquis, en latin,en 1313, De Colonguis, en latin, en 1342, Colonques en 1429, Collongues (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Còllongas que vien deu latin colonica, tèrra cultivada per un colon, distincte de colonia, colonia romana, tèrme mei ancian.
Segon Miquèu Grosclaude, la prumèra idèa qu'ei de pensar au resultat de colonica. Mes Boisgontier qu'explica aquera interpretacion tien pas compte de dus problèmas : 1) ua -ll- dobla, qui apareish dens las grafias modèrnas e dens quauques fòrmas ancianas, e qui ei pas presenta dens l'etime colonicas; aquera -ll- dobla non s'pòt explicar que si cada èla ei d'un mot diferent, donc Còllongas que's deu interpretar Còl-longas; 2) La prononciacion occitana actuala, ò obèrt dens la sillaba iniciau e non pas [u] (ou) : la preséncia d'aqueth ò obèrt qu'implica lo mot a dus accents tonics, çò qui confirma lo mot ei doble. Lo latin colles, « sèrras, tucas » longas, « alongadas » que convien, mes lo mot collis (plurau colles) es estat utilizat aquí au femenin e non pas au masculin com en latin classic.
Brianta
Brianta (Briantes en francés) es una comuna, apertenent probable a Occitània e a Lemosin, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Titus (emperaire roman)
Rèine
Son rèine foguèt marcat per una tièra de catastròfas coma l'erupcion de Vesuvi en 79, la destruccion de Roma per un incendi en 80 e finalament una epidemia de pèsta que va entraïnar la mòrt de l'emperaire.
Vaths (Volvèstre)
Vaths (Bax en francés) es una comuna lengadociana de Volvèstre administrada per lo departament de la Nauta Garona de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vaths èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Vaths èra del canton de Rius, en l'an VIII, del Canton de Montesquiu de Volvèstre, en l'an XII, èra tornada al canton de Rius. La glèisa, annèxa de La Trapa, èra jol patronatge de Sent Ferriòl.
Monts-en-Ternois
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Jaume en Gaudemar
Sant Jaume en Gaudemar (Saint-Jacques-en-Valgodemard en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat, situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.