cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Homo heidelbergensis
Homo heidelbergensis es una espècia d'ominidat que visquèt en Euròpa e en Africa entre 600,000 e 200,000 ans avans l'èra istorica. L'olotipe d'Homo heidelbergensis es la mandibula de Mauer, descoberta en 1907 dins una sablièra prèp de Heidelberg, en Alemanha. Foguèt descrita en 1908 per Otto Schoetensack. Nombroses fossils atribuïts a Homo heidelbergensis foguèron descobèrts dempuèi 1907 dins mantun païses d'Euròpa.
Mielina
La mielina es una substància constituida principalament de lipids (sfingomielina) que las sisas alternan amb de sisas de protids. D'un biais general, la mielina servís per isolar e protegir las fibras nerviosas, coma o fa lo plastic a l'entorn d'un fial electric.
Les cellulas de Schwann enròdan los axòns de las fibras nerviosas del sistèma nerviós periferic. Al nivèl de nombrosas fibras (mas pas totas), aquelas cellulas son espotidas e sas membranas plasmicas son enrodadas a l'entorn dels axòns. Las cellulas de Schwann forman alavetz un long forrèl discontinú dich la « gaina de mielina », que pòt presentar entrò a 300 sisas de membrana. La gaina de mielina permet d'aumentar la velocitat de propagacion de l'inflús nerviós al long d'aquelas fibras nerviosas, que se pòt alavetz propagar de 10 a  : d'efièch entre cada part mielinizada de l'axòn se trapa una part "nusa" de l'axòn que, ela, es conductritz. Aquel endrèch se ditz un nos de Ranvier. Aital, l'	inflús sauta d'un nos de Ranvier a l'autre al long de l'axòn, çò que li permet de percorir le meteis camin en un temps mendre. Es aquò que se ditz la « conduccion saltatòria ». Dins lo còs uman, aqueste mòde de conduccion es utilizat ont la velocitat d'inflús a d'èsser rapida. Los nèrvis que se dirigisson cap als muscles esqueletics, per exemple, son fach de fibras mielinizadas de conduccion saltatòrias.
Pax Romana
thumb|right|Formacion de l'[[Empèri Roman.]]
Les Barils
Les Barils en normand (Les Barils en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Monts Cantabrics
Lei Monts Cantabrics son una cadena de montanhas situats dins lo nòrd de la Peninsula Iberica.
Cordilheras catalanas
Lei Cordilheras catalanas son un ensems de doas cadenas de montanhas situadas en Catalonha.
Premiera Guèrra Medica
La Premiera Guèrra Medica se debanèt entre 492 e 490 avC. Opausèt l'Empèri Pèrsa qu'assaièt de conquistar Grècia a una coalicion de ciutats-estats grègas dirigidas per Atenas e Eretria. Lei Pèrsas ataquèron leis illas grègas de la Mar Egèa gràcias a lor flòta. Se Lindos capitèt de resistir, Naxos, Karistos e Eretria foguèron presas. Pasmens, après aquelei succès, leis assais de desbarcament foguèron replegats per leis armadas d'Atenas e de Platèa a Maraton. Après de pèrdas importantas, lei Pèrsas decidiguèron d'abandonar provisòoriament leis assauts còntra lo continent.
Cordilhera Iberica centrala
La Cordilhera Iberica centrala es una cadena de montanhas dau centre de Portugal e d'Espanha.
Toutainville
Toutainville en normand (Toutainville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rodelinghem
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Éréac
Eriac en galò; Erieg en breton ( Éréac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
A situat a ieu-recorregut entre Roazhon e Sant-Brieuc e sus la rota Dinan - Vannes per Josselin - D 793. Es una municipalitat fòrça ancian, çò de mès de vièlh document en fasent mencion data de 1330 (Yriac).
Elle est située à mi-parcours entre Rennes et Saint-Brieuc et sur la route Dinan - Vannes par Josselin - D 793. C'est une commune très ancienne, le plus vieux document en faisant mention date de 1330 (Yriac).
Istòria
La capèla de las Rothouers data de 1765. Èra de bastiment mediocre e #èsser reconstruite l'an 1858. A environat d'un espaci plantat d'arbres. Davant aquela capèla, dos arbres considerables : « Cryptomeria japonica » #que son arribats a una granda talha.
La capèla del Chatelier es dédiée a Sant-Jean-Baptiste ( e s) édifiée al centre del vilatge del Chatelier ; es vesina d'una motte castrale fòrça plan conservada.
La chapelle des Rothouers date de 1765. Elle était de construction médiocre et fut reconstruite en 1858. Elle est entourée d'un espace planté d'arbres. Devant cette chapelle, deux arbres remarquables : « Cryptomeria japonica » qui ont atteint une grande taille.
La chapelle du Chatelier est dédiée à Saint-Jean-Baptiste ( et s) édifiée au centre du village du Chatelier ; elle est voisine d'une motte castrale très bien conservée.
Robecq
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Berchères-les-Pierres
Berchères-les-Pierres es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Istòria
A l'origina, aiçò èra una pature de feda. Lo vilatge se apele Bercherias en 1100, Bercheriae Episcopi cap a 1250 (Abbé Guy Villette, "los noms de las vilas e dels pòbles d'Eure-e-Loir") de contunh Berchères-lo Evêque. En 1793, pren lo nom de Berchères-las-Pèiras en referéncia a las carrièras de pèiras #que #servir al bastiment de nombroses ostals e bastissas, #que la catedrala de Chartres. El redevint Berchères-lo Evêque de 1806 a 1879 e definitivament Berchères-las-Pèiras a partir d'aquela data. Vilatge agricòla e carrier fins al començament de la, Berchères n'es vengut una aglomeracion satellit de Chartres, l'activitat agricòla contunha mas la produccion de pèiras de talha existís pas mai. Chamblay, Pòbli-carrièra situada sus l'ais Chartres-Voves es un gròs masatge caseriu agricòla. En 1300, s'i conreava de la garance. L'autre caseriu, Bussay, compòrta pas que tres granjas.
La Paz (omonimia)
La Paz pòt èster:
Berchères-les-Pierres
Istòria
À l'origine, c'était une pature de mouton. Le village s'apele Bercherias en 1100, Bercheriae Episcopi vers 1250 (Abbé Guy Villette, "les noms des villes et des villages d'Eure-et-Loir") puis Berchères-l'Evêque. En 1793, il prend le nom de Berchères-les-Pierres en référence aux carrières de pierres qui servirent à la construction de nombreuses maisons et édifices, dont la cathédrale de Chartres. Il redevint Berchères-l'Evêque de 1806 à 1879 et définitivement Berchères-les-Pierres à partir de cette date. Village agricole et carrier jusqu'au début du, Berchères est devenue une agglomération satellite de Chartres, l'activité agricole continue mais la production de pierres de taille n'existe plus. Chamblay, village-rue situé sur l'axe Chartres-Voves est un gros hameau agricole. En 1300, on y cultivait de la garance. L'autre hameau, Bussay, ne comporte que trois fermes.
Comtat de Provença
Lo Comtat de Provença es un fèu medievau, situat en Provença, qu'existiguèt de 855 a 1790. Pus importanta entitat territòriala de la region durant aqueu periòde, se formèt a partir dau Comtat d'Arle e foguèt integrat au sen dau Sant Empèri Roman Germanic. Aprofichant lo declin de l'autoritat imperiala, sei senhors aquistèron una autonomia fòrça importanta avans de venir oficialament independents en 1366. Pasmens, lo Comtat intrèt pauc a pauc dins l'esfèra d'influéncia francesa e foguèt integrat, gràcias a una tiera de maridatges, ai domenis dau rèi de França en 1482. I demorèt fins a la Revolucion Francesa que veguèt sa dissolucion.
De la formacion ai còmtes de Barcelona
La formacion dau Comtat de Provença es un procès complèx qu'aguèt luòc entre leis ans 850 e 970. Es eissit d'un ensems de fèus formats durant lo periòde de crisi e de division que conoguèt l'espaci carolingian après la mòrt de Loís lo Pietós (814-840). Foguèt finalament au domeni deis emperaires que lo fisèron ai còmtes d'aquela vila. Pasmens, dins lei fachs, son autoritat èra febla e la màger part de la region venguèt fòrça autonòms. Simbòl d'aquela feblessa, la region de Fraissinet foguèt conquista per de marins sarrasins en 890. L'utilizèron per menar d'incursions còntra lei domenis crestians vesins.
Dins aqueu contèxte, la creacion vertadiera dau Comtat foguèt l'òbra de Guilhèm I de Provença (962-993) que capitèt d'expulsar lei Sarrasins en 973 (batalha de Tortor) e d'impausar son poder ai senhors de l'èst de Provença. Son fèu venguèt un dei domenis majors dau Reiaume d'Arle e sei rèis assaièron d'afeblir l'autoritat dei còmtes amb la creacion de plusors vicomtats (Marselha, Ate, Cavalhon). De mai, encoratjèron la division dau poder comtau entre lei Bosonids, çò que donèt pauc a pauc naissença au Comtat de Forcauquier e au Marquesat de Provença que privèron pauc a pauc lo Comtat de sei territòris au nòrd de Durença.
Au començament dau sègle XII, la division entre lo Comtat e lo Marquesat de Provença venguèt duradissa quand lo segond passèt dins lo domeni dei còmtes de Tolosa en 1019. Puei, en 1112, après la disparicion dei Bosonids de Provença, lo Comtat foguèt dirigit per lei còmtes de Barcelona. Un conflicte opausèt rapidament lei dos ostaus per definir lo limit entre lei dos fèus que foguèt fixat en 1125 lòng de Durença.
Lo periòde barcelonin
Lo periòde barcelonin durèt de 1112 a 1245 e aguèt una gròssa importància dins l'estructuracion dau Comtat. Premier, lei còmtes de Barcelona s'ocupèron de sometre la noblesa provençala que deguèt acceptar sa senhoriá. En particular, de 1144 a 1162, tres guèrras entraïnèron una importanta reduccion de la poissança de l'ostau dei Bauç. De mai, [Anfós II (1195-1209) capitèt de recuperar la partida meridionala dau Comtat de Forcauquier gràcias a un maridatge. Aquò permetèt de redurre aqueu fèu a sa mitat nòrd que foguèt integrada au sen de Daufinat. Enfin, lo rèine de Ramon Berenguier V de Provença (1209-1245) veguèt la creacion d'un govèrn e d'una administracion modèrnes. La Crosada deis Albigés (1209-1229) permetèt tanben au còmte de redurre la menaça tolosenca.
Lo periòde anjavin
A la mòrt de Ramon Berenguier V, lo Comtat foguèt cedit a sa filha Beatriç qu'èra la frema de Carles I d'Anjau (1242-1285). Intrèt donc dins l'esfèra d'influéncia francesa mai demorèt independents car sei senhors de l'Ostau d'Anjau avián generalament d'interès diferents d'aquelei dei rèis de França. En 1388, la question de la succession au sen d'aquela dinastia entraïnèt ansin una guèrra civila opausant lei partisans de Carles de Duratz (Ais e la màger part dei vilas) a aquelei de Loís I d'Anjau (Marselha, Arle). Lei dos actors principaus de la guèrra foguèron lei vilas de Marselha e d'Ais qu'assaièron d'impausar son autoritat sus la region. La mòrt dei dos pretendents marquèt la fin dau conflicte e Loís II d'Anjau (1384-1417) foguèt reconegut coma còmte. Pasmens, en 1388, Niça e sa region preferiguèron demorar fidèus a Carles de Duratz e decidèron de quitar lo Comtat (dedicion de Niça). Aquò amputèt lo Comtat de sei regions orientalas e es a l'origina dei particularismes culturaus niçards.
Eneïda
thumb|right|250px|Virgili escrivent l’Eneïda entre [[Clio e Melpomèna, mosaïca del Musèu Nacional del Bardo, Tunis]]
L'Eneïda (en latin Aeneis), es una òbra escrita per Virgili entre 29 ab. C. e sa mòrt en 19 ab. C., qu'es generalament considerada coma lo poèma epic central de la literatura latina, e vista coma una de las òbras màgers de la literatura al mond.
Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs. Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium). Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge. Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir. Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.
Reiaume deis Astúrias
Lo Reiaume deis Astúrias foguèt un reiaume crestian establit a partir de 718 dins lo nòrd de la Peninsula Iberica après l'afondrament dau Reiaume Visigòt e la conquista de la màger part de la peninsula per lo Califat Omeia. Dispareguèt en 925 e foguèt devesit entre lei Reiaumes de Galícia e de Leon.
Lockheed U-2
Lo Lockheed U-2, escaissat "Dragon Lady", es un avion monomotor de reconeissença en nauta altitud utilizat per l'United States Air Force (USAF) e aperabans mes en servici per la Central Intelligence Agency (CIA). Pòt fornir d'entresenhas jorn e nuèit, en altitud fòrça nauta (21.000 m), e per totes los temps. Foguèt tanben utilizat per la recerca electronica, la calibracion de satellits e dins de tòcas de comunicacion.
Lo U-2 es estat mai que mai emplegat durant mantun eveniment de la Guèrra Freja, que subrevolèt de longa l'Union Sovietica, China, lo Vietnam del Nòrd, e Cuba. En 1960, lo pilòt de la CIA Gary Powers foguèt abatut del temps que pilotava un U2 al dessús del territòri sovietic. En 1962, un U-2 pilotat pel Major Rudolf Anderson, Jr. foguèt abatut en dessús de Cuba per un missil sòl-aire pendent la crisi dels missils cubans.
Lo U-2 que demorèt en servici a la fin de la Guèrra Freja, foguèt utilizat mai de 50 ans. Participèt a de conflictes coma l'Afganistan e l'Iraq, e a d'operacions multinationalas de l'OTAN. Lo trabalh de l'U-2 es uèi de mai en mai executat per d'autres mejans coma, los satellits de susvelhança, los dròns de reconeissença coma lo Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk, e d'avions convencionals.
Berrien
Berrien en breton ( Berrien en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Gembria
Gembria (Gembrie en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Fluy
Geografia
La commune est implantée sur un plateau, dont le sol est plat, excepté à l'Ouest, où se trouve le cimetière, le long duquel descend un chemin vert en direction de Fresnoy-au-Val (qui comme son nom l'indique est bâti dans un creux).
Gembria
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Fluy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gembria
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [gém'briyo] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Gimbria, en latin, en 1387, Gembrie (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Fluy
Istòria
Lo toponyme a mencionat dempuèi 1066 jos la forma « Floy », en 1638 jos aquela de « Flenuy » de contunh en 1657 jos la variante « Fleuny ».
Gembria
Toponimia
Segon Dauzat (qui escriu Gembrié), Gembria que vien deth gascon gimbre, dab eth sufixe -arium. Segon Negre, Gembria que vien deth gascon gimbre. R. Aymard : idem.
Segon Miquèu Grosclaude, era ipotèsi deth gimbre que s'impausa; pr'aquò eth sufixe -ia fòrma normalament pas de collectius vegetaus.
Fluy
Nòtas
<references group=N/>
Agustí Pedro i Pons
Agustí Pedro i Pons (Barcelona, 9 de mai de 1898 - Barcelona, 17 de març de 1971) foguèt un mètge catalan. Presidiguèt l'Acadèmia de Sciéncias Medicalas de Catalonha e de Balearas de 1939 a 1958 e l'Acadèmia de Medecina de Barcelona de 1957 a 1971.
Gennes (Maine e Léger)
Gennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Gennes est une commune ligérienne située dans le Saumurois, au cœur du Parc naturel régional Loire-Anjou-Touraine.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Gennes A #èsser lo teatre de combats acarnissats los 18, 19 e 20 de junh 1940 dintre las tropas alemandas e los escolans officiers de l'escòla de cavalleria de Saumur, appuyés per tirailleurs algerians. Qualques marcas de combats son encara visiblas suls murs de tuf de las bastissas mai expausadas de la vila, de tant mai que qualqu'uns d'en eles #servir de retranchement a las tropas francesas.
Maquina
Una maquina es un sistèma que permet de transformar una energia en un trabalh util. Coneguts dempuei l'Antiquitat, aquelei dispositius an conegut un procès de complexificacion amb lo progrès tecnic. Venguèron ansin pauc a pauc pus nombrós e pus complèxs, especialament a partir de la Revolucion Industriala. Uei, son presentas dins totei lei domenis de l'economia modèrna.
Gennes (Maine e Léger)
Istòria
La defensa del pont en essent sens esperança, decision #èsser presa d'o far sautar dempuèi l'aparicion de las primièras tropas alemandas als Rosèrs-sus-Loire, #çò que #isolar sus una isla una part dels defensors. Lo pont, #que pas #èsser reconstruit que de divèrses ans après la fin del conflicte, #èsser provisoirement remplaçat per qualques vaissèls. Un projècte de téléphérique desboca pas manca pas de mejans de contunh de tempses.
Maquina
Definicion
Una maquina es un sistèma transformator d'energia que permet de produrre un trabalh. Es constituïda de tres elements principaus : Lo rapòrt entre l'energia utila e l'energia utilizada definís lo rendiment de la maquina. Es sistematicament inferior a 1 en causa dei fretaments e dei pèrdas d'eficacitat liats au foncionament de sei pèças.
Gennes (Maine e Léger)
Istòria
Entre las pèrdas a déplorer en lo moment d'aquel conflicte se tròba tres civils gennois d'una meteissa familha, déportés e totes aucits après que lo un dels los sieus i aja contribuit a una ret de passeurs clandestines.
Maquina
Definicion
La natura de l'energia recebuda e dau trabalh util produch es sovent utilizada per qualificar la maquina. Per exemple, una maquina que transforma una energia electrica en fòrça motritz es dicha motor electric. Dins l'industria modèrna, la màger part dei maquinas son de sistèmas informatics o cibernetics que son classats dins tres categorias principalas :
Gennes (Maine e Léger)
Istòria
Gennes a été le théâtre de combats acharnés les 18, 19 et 20 juin 1940 entre les troupes allemandes et les élèves officiers de l'école de cavalerie de Saumur, appuyés par des tirailleurs algériens. Des marques de combats sont encore visibles sur les murs de tuf des bâtiments les plus exposés de la ville, d'autant plus que certains d'en eux servirent de retranchement aux troupes françaises.
Maquina
Maquinas simplas
Lei maquinas simplas son de dispositius mecanics elementaris que permèton de transformar una fòrça de modul e de direccion determinats en una fòrça de modul e de direccion diferents. Aquela nocion foguèt importanta fins a la Revolucion Industriala que veguèt l'aparicion e la multiplicacion de maquinas complèxas. Segon leis autors, n'existís entre sièis e uech : l'aigre, la ròda, la carrèla, lo cunh, lo plan clinat, la vitz, l'engranatge e lo torn.
Lei motors
thumb|right|Motor termic automobil de 1996.
Gèdra
Gèdra (Gèdre en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish eth 1èr de gèr de 2016, qu'ei comuna delegada e caplòc dera comuna navèra de Gavarnia e Gèdra.
Gennes (Maine e Léger)
Istòria
Parmi les pertes à déplorer lors de ce conflit se trouve trois civils gennois d'une même famille, déportés et tous tués après que l'un des leurs ait contribué à un réseau de passeurs clandestins.
Maquina
Lei motors
Lei motors son de maquinas particularas que permèton de transformar una fònt d'energia en fòrça motritz generalament utilizada per alimentar d'autrei maquinas o per produrre d'electricitat. N'existís mai d'un tipe segon l'energia utilizada. Lei motors termics son basats sus la recuperacion de l'energia quimica liberada per una reaccion de combustion. Au mens dos tipes principaus de motors termics existisson : Aquelei motors an sovent un rendiment feble (environ 25%) car lei transmissions mecanicas, lei pèrdas de calor e l'escapament entraïnan de deperdicions d'energia importantas. Pasmens, lei carburants son aisats de fabricar e d'estocar, çò que facilita lor utilizacion.
Gèdra
Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Pranhèras, Trimbarelhas, Airuas, Saussar, Hears, Gèdra-Dessús, Sarrat-de-Vent. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['yèdro] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son: en Gedra en 1438, Gedre (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Maquina
Lei motors
Lei motors electrics son l'autra familha de motors d'usatge comun tant per alimentar d'aparelhs domesticas qu'industriaus (refrigerators, maquinas otís...). Son classats segon la natura dau corrent utilizat (continú o alternatiu) o lo tipe de foncionament (sincròn o asincròn). De microprocessors pòdon èsser aponduts au motor per reglar sa poissança de sortida e afinar seis aplicacions.
Gèdra
Toponimia
Segon Dauzat, Gèdra qu'ei un nom escur; eth mot gascon gèdra qu'ei ua simpla omonimia. Comparar dab Gerda e dab Jarderés. Segon Palay e Negre, Gèdra que vien deth nom dera gèdra.
Segon Miquèu Grosclaude, eth nom s'explica pas per era gèdra. De mei, era fòrma bigordana qu'ei gèira; eth nom que demòra escur.
Maquina
Lei pompas
Lei pompas son de maquinas alternaticas o viradissas que son destinadas a relevar lo nivèu d'un fluid liquid o pastós, freg o caud. Divèrsei classas son definidas a partir dei caracteristicas dau motor utilizat per aqueu pretzfach. Leis autrei paramètres importants d'una pompa son generalament son debit, son autor d'aspiracion (diferéncia maximala de nivèu entre la pompa e lo liquid d'aspirar) e son autor de refolament. Leis usatges dei pompas son fòrça nombrós e lei pus coneguts regardan lo transpòrt de l'aiga (agricultura, distribucion de l'aiga potabla...) e d'idrocarburs (oleoductes, injeccions dins lei motors termics...).
Lei maquinas otís
Lei maquinas otís son de maquinas destinadas a faiçonar la matèria au mejan d'un otilhatge més en òbra a partir d'operacions sequencialas definidas per de programas d'usinatge memorizats e especifics a cada pèça de fabricar. Lei pus frequentas permèton de levar de tròç de matèria a un objècte gràcias a de movements circulars o rectilinèus alternatius de la pèça (tornatge, rabotatge...) o de l'otís (fresatge, traucatge, alisatge, limatge...). Aqueleis operacions necessitan de reglar lei paramètres de velocitat de copa e d'avança que varian generalament segon lei materiaus trabalhats e lo resultat d'obtenir. De mai, fau egalament sovent considerar la necessitat de refrejar lei pèças o leis otís gràcias a un sistèma d'arrosatge (fluid de copa). Aquò es indispensable per assegurar la qualitat de la pèça producha e per mantenir lo bòn foncionament deis otís.
Un tipe pus rar de maquina otís son aquelei que trabalhan per deformacion de la matèria. Utilizan d'otís permetent de deformar, e de còps de traucar, coma una pressa, un laminador o una ponchonaira. Enfin, cas encara pus rar, certanei maquinas otís permèton de modificar la matèria d'un objècte gràcias a un cambiament d'estat (fusion, dissolucion...). Lei pus conegudas son lei maquinas de sodatge.
Lei robòts
Lei robòts son de maquinas automaticas capablas de manipular un objècte o d'executar d'operacions segon un programa definit. Son normalament compausats d'un sòcle, d'au mens un organ de prenement (pinças, ventosas, asimants...), d'au mens un accionnaire (pneumatic, idraulic, electric...) e d'au mens un organ de tractament de l'informacion. Leis accionaires e leis organs de tractament de l'informacion permèton de definir quatre categorias de robòt. Lei pus simples son d'automatismes sequenciaus amb de cicles programables. Lo segond nivèu es ocupat per de robòts capables de realizar de gèstes pus complèxs (movement d'un èsser uman...) a partir d'un programa enregistrat. Au dessüs, se tròban lei sistèmas capables de movements complèxs e variats gràcias a l'utilizacion de lengatges de programacion especiaus. Enfin, existís de robòts « intelligents » que pòdon adaptar sei decisions a lor estat e a lor environament. Per aquò, son dotadas d'un nombre important de captors e d'una importanta capacitat de tractament de l'informacion.
Gèr (Hauts Pirenèus)
Gèr (Ger en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Maquina
Lei robòts
Lei robòts son fòrça utilizats dins l'industria per realizar d'operacions repetitivas, peniblas o dangeirosas. Per exemple, pòdon metre en òbra una maquina otís, trabalhar dins d'environaments toxics o transportar de cargas pesucas. Pasmens, leis aplicacions de la robotica son a se multiplicar amb l'aparicion de robòts complèxs dins de sectors non manufacturiers coma la medecina, lo netejatge o lei trabalhs miniers.
Gèr (Hauts Pirenèus)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [yèrr] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Guilhem Fuert de Ier, W. Fuert de Ieir o Ierr, cap a 1050-1070, de Ieir, en 1309, de Ieer en 1313, Guerrium, De Gerrio en 1313, Ger, Geir en 1338, Ger en 1379 e 1403, Geer en 1384 e 1403, Gerr en 1406, Ger en 1541, Ger (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Ger qu'ei benlhèu ua variacion deth tèma preindoeuropèu gar, « arròc »; cf. pic du Ger''. Segon Negre, Ger que vien deth gascon gèr / jèr / gers, « terren erbós sus era montanha, granja e pradas ath entorn (segon Simin Palay). Segon R. Aymard, que vien deth gascon gèr / jèr « erbatge dab granja » (de eremus).
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion de Negre e d'Aymard qu'ei impossibla, pr'amor -r finau ei sensible, que i a fòrmas dab ua -rr dobla, ath lòc que gèrm, ièrm (erbatge), vienuts deth latin eremus e s'acaban per -rm (a comparar dab Gèrms). Era ipotèsi de Dauzat (preindoeuropèu *gar) qu'ei possibla, mes qu'ei ua suposicion.
Véser tanben Gèr (Bearn).
Cf. Gerri de la Sal, Ayerbe, Gerb, etc (mots dab o shens -be), explicats per Joan Coromines dab eth basco agirr-/agerr-, « obèrt, clar, evident, manifèste », dens un sens topografic « lòc obèrt, expausat a quauquarren (eth vent, etc) ». Pr'aquò, è qu'ei obèrt; influéncia de -rr ?
La Fatura
La Fatura (Villeneuvette en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Una fabrica de linçòls puèi d'unifòrms militars, i es implantantada dempuèi lo sègle XVIIen e son istòria se confond amb la de la comuna. Creada en 1673 jos Loís XIV de França, la fabrica foguèt declarada manufactura reiala en 1677 per Jean-Baptiste Colbert.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
La fòrma occitana es pas representada a l'escrit dins las atestacions.
Segon Dauzat e Rostaing, *Vilanoveta ven de villa (granda proprietat rurala, puòi vilatge), de nòva e d'un diminutiu [las consideracions sus las aglomeracions medievalas son fòra de prepaus dins aquel cas] ; segon Hamlin, *Vilanoveta es un diminutiu del tipe villa nova, que mena a vialanòva; lo sufixe -eta, ajustat posteriorament, permet de destriar de vilatge de talha desparièra. Lo nom es inusitat en occitan.
La manufacture vieille (autre nom francés e luòc diferent)
Las fòrmas ancianas son : les bâtiments et les terres de la Manufacture en 1682, la Manufacture en 1740-60, Manufacture Vieille en 1770-72 (mapa de Cassini), Mairie vieille (mapa d'Estat-Major). S'agís d'una fabrica qu'existissiá abans la fondacion per Colbert de la « manufacture royale » de drap en 1667.
Allonne (Oise)
Allonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gençac (Hauts Pirenèus)
Gençac (Gensac en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [gén'sak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Gensaco, en latin, en 1313, De Gensaco, en latin, en 1342 e 1379, Genssac, Gensac en 1429, Gensac (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Lo nom de Gençac que vien deu nom latin d'òmi Gentius, dab lo sufixe -acu(m). Que s'ageish donc d'ua anciana proprietat antica, qui avèva per mèste Gentius, , latinizacion d'un sufixe celtic -*acon.
Varois-et-Chaignot
Varois-et-Chaignot es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Zatia Rocher
Zatia Rocher, nascuda a Madagascar, es una manequin e influençaira malgacha.
Es la primièra femna malgacha obèrtament transgenre, , , mas considèra que fa pas partida de la communautat LGBT.
Rick Astley
thumb|250px|Rick Astley en concèrt a Singapor en 2008 Richard Paul Astley, mai conegut coma Rick Astley (Newton-le-Willows, 6 de febrièr de 1966) es un cantaire, compositor e musician anglés.
Roclincourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left| En lo sieu costat e en lo arrondissement de Arras
thumb|left| dans son canton et dans l'arrondissement d'Arras
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fleury (Sòma)
Floury (Sonme) en picard (Fleury en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Geografia
Vilatge rural establit en la vallée del ruisseau dels Évoissons, e #que çò ruisseau dels Parquets ne constituissi en partida lo limit amb la municipalitat vesina de Contra.
Village rural établi dans la vallée du ruisseau des Évoissons, et dont le ruisseau des Parquets constitue en partie la limite avec la commune voisine de Contre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La distincion de Fleury #que deteniá lo senhor de Conty, i aguèt dividit en dos l'an 1196. Comptava deu almens fiefs.
Un castèl bastit al per Texans de Paillart a #èsser démoli al.
Un château construit au par Jean de Paillart a été démoli au.
Nòtas
<references group=N/>
Sant Pèire (illa)
L'illa de Sant Pèire es una illa de l'archipèla de Sant Pèire e Miquelon, en America. Amb qualques illas menoras a l'entorn, constituís la comuna de Sant Pèire.
Folies
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Rety
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Granda Miquelon
L'illa de Granda Miquelon es una illa de l'archipèla de Sant Pèire e Miquelon, en America. Es religada a l'illa de Langlada per un istme arenós. Constituís amb aquela la comuna de Miquelon e Langlada.
Langlada
L'illa de Langlada o Petita Miquelon es una illa de l'archipèla de Sant Pèire e Miquelon, en America. Es religada a l'illa de Granda Miquelon per un istme arenós. Constituís amb aquela la comuna de Miquelon e Langlada.
Peramelidae
Los Peramelidae), mai conoissuts jos lo nom de bandicots o peramèls, son de marsupials que son pes pòt anar d'un centenat de gramas a un parelh de quilogramas. Son digitigrades amb sos membres inferiors adaptats per córrer e sautar. Lor det quatren es mai desvolopat que los autres.
Sant Pèire (Sant Pèire e Miquelon)
Sant Pèire es una comuna e lo capluèc de la collectivitat d'otramar de Sant Pèire e Miquelon. Lo territòri correspond a l'illa de Sant Pèire. La populacion legala èra en de 0 abitants (0 sens comptes dobles).
Peramelidae
Del meteis biais que pels koalas e los wombats, los bandicots desvolopan un placenta del temps de sa gestacion, caracteristica particulara d'aquelas tres espècias e unenca en cò dels marsupials.
De notar
Crash Bandicoot es un videojòc que lo personatge principal es un bandicot.
Marans (Maine e Léger)
Marans es una ancian comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Es dempuèi lo 15 de decembre de 2016, una de las 15 comunas delegadas de la comuna novèla de Segré-en-Anjou Bleu.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Amy (Oise)
Amy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vilespassens
Vilespassens (Villespassans en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Lo nom seriá benlèu, per Dauzat e Rostaing, un derivat de l'« ancian provençal » espasar (dins la grafia d'Emil Levy, comprene espaçar/espassar), qu'auriá lo sens d' alunhar. Mas espaçar aviá d'autras significacions : « garir, espetar, passar, cessar, arrestar, quitar, fenir, faire cessar/quitar » e justament alunhar es lo sol que Levy i bota un punt d'interrogacion. Segon Hamlin, lo segond element possedís lo sens de « passatge », pr'amor de la situacion del vilatge a un caireforc natural ...
Participi o pas, dempuèi l'Edat Mejana, lo nom es passat de la terminason -ans a -ens, coma sovent los participis presents del primièr grope, per analogia amb las autras doás conjugasons.
Forges (Maine e Léger)
Forges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Geografia
Municipalitat angevine, Forges se situa en lo Saumurois.
Commune angevine, Forges se situe dans le Saumurois.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vauchignon
Vauchignon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Miquelon e Langlada
Miquelon e Langlada es una comuna e lo capluèc de la collectivitat d'otramar de Sant Pèire e Miquelon. Lo territòri correspond a las illas de Granda Miquelon e Langlada. La populacion legala èra en de 0 abitants (0 sens comptes dobles).
Touville
Touville en normand (Touville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Bélieu
Geografia
Municipalitats limitrophes : Fuans, La Trabalha, Lo Bizot, Noël-Cerneux, Las Fins, Fournets-Luisans e Guyans-Vennes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Valtelinés
290px|thumb|Varietats del lombard occidental, o insubre Lo valtelinés es una varietat del lombard occidental parlat dins la Valtelina e la vila de Sondrio, çò que correspond globalament a la màger part de la  província de Sondrio.
Chasteurós
Chasteurós o ben Chasteu Ros (en los dos mots etimologics), prononciada Chaste(r)rós (Chastè-Ròus o ben Chastè-Rous en grafia mistralenca; Châteauroux-les-Alpes en francés), es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Maire de Dieu Pòrta del Cèl
Pòrta del Cèl es un titre atribuit a la Verge Maria dins los mondes catolics e ortodòx, a l’encòp qu'es lo nom d'una icona bizantina.
Chasteurós
En parlar provençau, la comuna es apelada Castèu Ros (Castèu-Rous en grafia mistralenca ).
Nòtas
<references group=N/>
Gasòst
Gasòst (Gazost en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ga'zòst] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Per de Gazost en 1294, Gazost, en 1309 e 1313, Gazost en 1338 e 1403, Gasost en 1313, De Gazosto, en latin, en 1342, de Gasosto, en latin, en 1379, Gasost en 1614, Gazos en 1768, Gazost (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Eth radicau qu'ei prelatin e escur, benlhèu un nom de persona. Eth sufixe -òst, diferent de -òs, qu'ei prelatin (aquitan ?) e escur,.
Teoria polivagala
Nòtas
<references group="N"/>
Escòla cretesa
Se ditz escòla cretesa un mòument iconografic post-bizantin en Creta entre los sègles XV e XVII, mentre que Creta èra jol contraròtle de la Republica de Venècia. Aprés que los Venecians foguèron cochats de Creta de pels Turcs al sègle XVII, l'escòla subrevisquèt dens las Illas Ionianas.
Al mieg dels mondes bizantin e latin, l'art cretés mesclava de thèmas e traches de l'art bizantin amb uns de l'art italian. Las òbras de sos mèstres èran demandats tant pel monde catolic que pel monde ortodòx.
Rosario (Santa Fe)
thumb|150px|Església del Perpetuo Socorro Rosario qu'ei ua vila de la província de Santa Fe, en Argentina. La populacion qu'ei de 1,036,286 abitants (2009).
The Puppini Sisters
250px|thumb|The Puppini Sisters durant The Graham Norton Show en Nadal de 2012 The Puppini Sisters es un trio feminin anglés de pop/jazz especializat dins lo cant a cappella en utilizar la tecnica d'armonia pròcha, plan populara dins las annadas 1940. La formacion, creada en 2004 a Londres, compren actualament las fondadoras l'italiana Marcella Puppini, l'anglesa Kate Mullins e puèi Emma Smith qu'integrèt lo grop en 2012. Lo nom del grop s'inspira d'una formacion celèbra, The Andrew Sisters, en utilizar lo nom d'una de las fondadoras coma se foguèssen sòrres.
Martino di Bartolomeo
vinheta|Assompcion, Museo Diocesano, Cortone. Martino di Bartolomeo o Martino di Bartolomeo di Biago (1389 – 1435) foguèt un artista italian nascut a Roma e que foguèt actiu a Siena a la fin del sègle XIV e lo començament del XV. Es un dels màgers artistas de l'escòla sienesa de la suá generacion, faguèt l'enluminaire, lo doraire de manuscrits e lo pintre entre 1389 e 1434.
Anita Ward
Anita Ward (20 de decembre de 1956, Memphis, Tennessee) es una cantaira americana. Es coneguda a nivèl mondial per lo sieu reüsit simple de 1979 "Ring My Bell".
Carrièra
Abans de signar un contracte discografic, Ward obtenguèt lo sieu títol en psicologia en Rust College en Holly Springs, Mississippí e se convertiguèt en professora. Mentre enregistrava çò qu'anava èsser lo sieu album debut, la companhiá discografica de Frederick Knight li presentèt una cançon la que mai tard seriá de Stacy Lattisaw. A Ward li agradèt pas aquela cançon, mas Knight insistissiá que la cançon èra necessària per capitalizar la tendéncia de musica disco, e Ward acceptèt. La cançon, qu'al principi èra una melodia dirigida a adolescents que parlan per telefòn, mai tard foguèt re-escricha amb unas letras dirigidas mai per adults, e lo resultat foguèt "Ring My Bell". Lo simple atenguèt lo luòc #1 en Canadà, Estats Units, e en lo Reialme Unit en 1979.
Punta del Este
thumb|150px|Punta del Este Punta del Este qu'ei ua vila d'Uruguai. Qu'acesa ua populacion de 12.423 abitants (2011).
Folleville (Sòma)
Forville en picard (Folleville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Virson
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Ressorsas inicialas
Lei ressorsas inicialas designan la quantitat disponibla d'una matèria premiera avans son esplecha per l'òme. Segon lo tipe de ressorsa, es sovent una quantitat ipotetica que varia segon lo nivèu de la tecnologia disponibla.
Le Tremblay-Omonville
Le Tremblay-Omonville en normand (Le Tremblay-Omonville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vilatèla
Vilatèla (Villetelle en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : terra S. Geraldi en 1043-1060, S. Guiraldi de Villetella en 1156, Valletellam, [legir : Ville-] en 1226, Villatella en 1405, Villetelle en 1526, 1622, 1648, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat e Rostaing, Vilatèla ven dau latin villa, amb lo sufixe -att-ella ; segon Hamlin, Vilatèla ven de villa, amb lo doble sufixe diminutiu -et-ela comprene -et-èla. Mas, quina es la prononciacion ?
Vila ven dau latin villa « ostau de campanha » (per l'intermediari de l'italian, lo mot recent vilà ne deriva). Lo latin villa agèt longtemps lo sens de « domèni rurau »; pendent l'Edat Mejana, son resultat prenguèt pauc a pauc lo sens de « vilatge » e, après, « vila »,.
Antilly (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rémy (Pas de Calais)
Rémy es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Rémy A situat en la vallée de la Sensée.
thumb|none|La Sensée
Rémy est située dans la vallée de la Sensée.
Efiech Veblen
L'efiech Veblen (ò efiech d'esnobisme) es un fenomèn d'aumentacion simultanèa dau prètz e de la demanda d'un ben. S'explica per lo signe sociau que representa la cròmpa d'un ben a un prètz aut e s'aplica generalament ai produchs de luxe. Foguèt identificat per lo premier còp en 1899 per Thorstein Veblen.
Renty
Renty es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cana de sucre
Lo tèrme cana de sucre designa un ensems d'espècias de plantas de la familha de las Poaceae e del genre Saccharum. Son cultivadas per las cambas, que se ne trai de sucre. Amb un volum annadièr de produccion superior a 1,7 miliard de Tonas, son las primièras plantas cultivadas pel mond amb prèp de 23 % de la massa totala producha en agricultura pel mond.
Èran fins al començament del sègle XIX la sola font importanta de sucre e representan encara 65 a de la produccion de sucre.
Descripcion
thumb|La cana de sucre dins une sèrre dels [[Jardins botanics reials de Kew|Kew Gardens]]
La cana de sucre es una granda graminèa tropicala erbacèa de potada a la dels canavèras, d'una nautor anant de 2,5 a. Las canas, d'un diamètre de 1,5 a, son plenas. Las fuèlhas, altèrnas, son repartidas en doas filas oposadas e an un limb de prèp de long sus 2 a  de larg. Son al nombre de dètz sus las plantas de plena creissença, la partida inferiora de la tija se desnudant a mesura que las fuèlhas basas se dessecant.
L'inflorescéncia es una panicula terminala de cinquanta centimètres a un mètre de long. En cultura, la cana es mai sovent copada abans la florason. Est una planta vivaça per sa soca rizomatosa.
Origina et distribucion
La planta existís pas pus a l'estat salvatge. Lo seu luòc d'origina seriá l'archipèla de Nòva Guinèa, que seriá estat espandida per l'òme d'en primièr dins totas las illas del Pacific e dins l'ocean Indian fins en Malàisia, o ben dins la peninsula indochinesa. L'espandiment poiriá èsser ligat a l'espandiment dels Austronesians mejans l'Insulíndia e lo Pacific.
De diferentas espècias presentas dins aquelas regions, Saccharum officinarum es aquela que foguèt domesticada. Mai tard foguèt crosada amb las espècias salvatges (Saccharum robustum, Saccharum barberi, Saccharum spontaneum e Saccharum sinense) per melhorar lo rendement en sucre e la resisténcia als diferents climas.
Ara, es cultivada dins totas los païses tropicals o temperats cauds.
Cultura
L'airal de culture de la cana de sucre s'espandís de 37° de latitud nòrd a 30° de latitud sud. La cana de sucre suporta pas lo fret, demanda fòrça de solelh e grandas quantitats d'aiga, e ama los sols rics s'assecant plan. D'origina tropicala, es cultivada de en America del Sud subretot (e al Brasil, primièr productor mondial), en Índia, en Asia (subretot en China), dins fòrça illas tropicalas, mas tanben en Austràlia e en America del Nòrd (subretot en Florida).
Reproduccion
thumb|Dessenh botanic de cana de sucre en flor.
Salus Populi Romani
Salus Populi Romani (Salut del Pòble Roman) es lo nom d'una icòna fòrt vièlha de la Verge Maria que se tròba a Roma. Aquèsta icòna foguèt pencha dins las annadas 590, çò que ne fa l'icòna mai vièlha dins lo monde, e mai una dels 5 mai vièlhs imatges de la Verge Maria.
Cana de sucre
Reproduccion
De crosaments foguèron realizats entre Saccharum officinarum e d'autres espècias del genre per obtenir d'ibrids. Lo genòm de la cana de sucre cultivada es fòrça complèxe.
La cana de sucre regropa mai d'una espècias e ibrids, e mai de 4,000 varietats foguèron identificadas, que:
Semenason
Dins las culturas comercialas de canas, dels plants de canas sans e vigoroses venent de plantolièrs son seccionadas puèi plantadas en linha jos una sisa de 3, 5 e fins a de tèrra segon lo nivèl d'umiditat dels sols determinat per la qualitat dels sols, lor perméabilitat e lo nivèl de precipitacion. Las seccions son de preferançat copadas dins la partida nauta de la cana, los brots venent de la partida inferiora se desvelopant mens ben e mai lentament. Las canas sont plantadas dins un selhon anant fins a de prigondor, de plan o de lièchs suselevats (sgon la qualitat d'assecament dels sols). La cana demanda fòrça aiga, mas ama pas los terrens faunhejats. Los selhons o rengs son espaçats de 1,5 a, pel trabalh de las maquinas, obbièr e asagatge. Aquel abitud fa que la densitat de las expleitacions ès flaca, e un augment dels rendements es permes per de densitats mai nautas mas fa de dificultats per la mecanizacion. Dins la natura, la cana buta a de densitats fòrça mai nautas, anant fins a 5 o d'espaçament entre los plants.