cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Formiga
Defensa
Lei formiguiers devon èsser defenduts còntra leis agressions d'autreis animaus o insèctes, especialament d'autrei formigas, e còntra lei problèmas climatics coma leis inondacions o la calor.
Ansin, per se defendre còntra un agressor o una ataca de formigas enemics, lei membres de la colonia tènon divèrseis armas. Lei premierei son lei mandibulas que pòdon copar o immobilizar un enemic. Existís sovent d'obrieras especializats dins lo combat, dichas soudats, ambé de mandibulas pus grandas e pus dangerosas que lo rèsta de la colonia. L'abdomèn dei formigas dissimula tanben generalament una arma que pòu èsser un agulhon venimós o una glandola capabla de projectar d'acid formic. De mai, de feromònas especialas alarman e mobilizan la colonia per luchar còntra l'enemic.
En fòra d'aquelei capacitats de combat, certaneis espècias an desvolopat d'autreis armas. Dins d'espècias de Camponotus de Malàisia, leis obrieras pòdon « se suicidar » e far petar de glandolas emplidas de produchs quimics capables d'immobilizar un grop d'adversaris. Un autre sistèma de defensa necessitant de còps lo suicidi de membres de la colonia es observat en Brasil per Forelius pusillus ont un grop d'obrieras sagèla l'intrada de la colonia puei demòra a l'exterior cada nuech en proteccion.
Ivernacion
thumb|right|[[Camponotus Cruentatus a la prima après la fin de l'ivernacion.]]
Dins lei regions eqüatorialas, o amb una temperatura sufisenta, lei formigas son activas tot l'an. En revènge, dins lei zònas pus frejas coma Occitània, obsèrvan d'ivèrn un periòde de repaus dich ivernacion. Durant aqueu periòde, l'organisme dei formigas demenís son activitat metabolica. Ansin, an generalament pas besonh de se norrir fins a la prima seguenta onte se debana lo revelh termic de la colonia. Aqueu darrier eveniment es de còps espectaclós ambé la sortida d'un nombre important d'obrieras a l'exterior dau formiguier per captar lo raionament solar e restablir lo ritme normau de l'activitat metabolica de l'organisme.
(650) Amalasuntha
(650) Amalasuntha es un asteroïde.
Mazariegos
Mazariegos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Jean Ferrat
Jean Ferrat, de son nom vertadièr Jean Tenenbaum (Vaucresson, França, 26 de decembre de 1930 - Aubenàs (Vivarés), 13 de març de 2010) foguèt un cantaire (cantautor), musician amai escrivan francés.
Èra lo filh d'un deportat josieu executat a Auschwitz. Del costat de sa maire, es de soca occitana, vist que sa menina, Antoinette Geneix, e son pepin, Pierre Malon, venon d'Auvèrnhe : Antoinette es nascuda en 1851 a Sartiaus, e Pierre es nascut en 1848 a Sant Simon, ont se son maridats en 1876.
Jean Ferrat foguèt politicament engatjat al costat del partit comunista francés mas pas jamai ne foguèt sòci.
Son nom d'artista li ven de la vila occitana de Sant Joan de Cap Ferrat (còsta Niça) que la se descubriguèt mainadòt. En 1964, quita la region parisenca e s'installa en Occitània a Entraigas, en Vivarés. Aquí, i compausa la cançon benlèu la mai coneguda de son repertòri, La montagne (La montanha).
Nuèch e nebla (1963)
thumb|300 px|right
La fugida sens briu e sens prèissa del temps Ne subreviure un jorn d'una orada 'ncara a tengut Quantes de torns de ròdas amai aplantadas partenças Que pas jamai n'acaban de destilar l'espèr Li ne disián Jean-Pierre o Natàsha Samuel D'unes pregavan Jès Jehova o Vishnó D'autres pregavan ges mas de qu'enchaut lo cèl Ne volián simplament pus viure de genolhs
N'abastavan cap totes a la fin del viatge Los que si ne tornèron s'aüroses pòdon èsser N'assajan d'oblidar estonats qu'al siu atge Las venas de sos braces li venguèron tan blavas Los alemands gachavan d'als miradors estant La luna se calava coma vautres parièr vos calavetz En s'agachar al luènh en s'agachar defòra Vòstra carn èra tendra pels sius cans policièrs
Çò me dison qu'adara mos mots son fòra mòda Que plan melhor ne val cantar cançons d'amor Que la sang seca aviat en s'adintrar l'istòria Que servís per pas res de prene una guitarra Mas qual fant de chichorla me ne pòt arrestar L'ombra venguèt umana e ne ven uèi d'estivejar Twistejariái los mots los calguèsse twistar Per qu'un jorn los pichons sapiguèssen cu èretz
Vint e cent qu'èretz de milherats n'èretz Nusets e magròts tremolaires dins aquels vagons plombadasses Qu'esquiçavetz la nuèch amb las vòstras onglas batentas Qu'èretz de milherats vint e cent n'èretz
La montanha (1964)
thumb|500 px|right|... [[Entraigas (Vivarés)|Entraigas de Vivarés... ]]
Pr'aquò la montanha es tan bèla Cossí se n'imaginar ne podem En tot veire un vòl d'irondonas Que ven just de tardorejar
Amb las mans dessubre'ls sius caps Se n'èran montadas parets paredonas Fins al cimèl de la colina De qu'enchautan e jorns e annadas Dins totes l'arma racejava Noselosa coma un pè de vit Las vits son a córrer en per la forèst Lo vin serà pas mai tirat Qu'èra un vinassàs dels pus òrres Mas te fasiá de centenaris Qu'un tal abondi t'asondava Se ne viravas pas canturla
Doas cabras amai d'unes motons Bona una annada l'autra ges E sens vacanças e sens sortidas Las joventas dançar que ne vòlon I a pas res al mond mai normal Que de voler viure sa vida Lor vida ne seràn flics o foncionaris De qué s'esperar sens tròp lagui L'ora de la retirada O cal saber çò que l'òm s'aima E tornat dins son hlm Manjar de pol claufit d'ormonas
Ieu ne canti ges per passar lo temps (1965)
Saique benlèu vo'n desagradi En pintrar la realitat Mas se o fau ieu pro desliure Me'n devi ges desencusar Lo mond dubert a ma finestra Que ne tampessi o pas l'aubiaga Se contunha el de m'aparéisser Cossí ne fariái autrament
Ieu ne canti ges per passar lo temps
Mon Dieu mon Dieu tot o assumir L'odor del pan mai de la ròsa Lo pes de la man que se pausa Testimònia de çò mal d'aimar Lo crit que se confla lo pitre D'un Lorca o un Maiakovskii Dels Poètas que los s'assassinan O lo's tuan perdequé per quales
Lo mond dubert a ma finestra Ne trenquessi o pas cap la glaça Se contunha el de m'aparéisser De qué ne voletz ieu i fague Mon còr còr miu se tu t'arrestas Coma piano que lo's desacòrdan Me ne sòbre un sola còrda Per qu'a la fin mon cant clantigue
La libertat es de viatge (1966)
Tampatz las relhas tampatz las gàbias La libertat es de viatge
Subre l'aire de las gapetas E dels traïns de banlèga Lo temps d'un risolet Ont ne voles e quora o voldràs Amb 'n acordeonet Un chicolonet de vin blanc Amai l'escarpoleta Ai sacatz-me-i dedins
Amb l'escana-ronhassa Lo paure Harry Cow L'inutil grandaràs E sos cacaracàs Amb lo coniflassàs Los esquicha-perrècs Los oncles cracinaires E los conifletòts
Amb lo pingoïnàs malve Que's minja los maishants Los pensaires dels uèlhs cappelats Los Sòrre Miá ben pensadors Amb un crocodilàs Que breça los pichons Amb çò indelebil Que maca fins al sang
Amb zoli zolinets Tos prigonds reindibus Tas palmas lapidus E ton aucelonet Amb ta flamba moreta E la sorga al mitan Amb ieu te'n pregui Dieu E ta man dins ma gàbia
Amb çò de polit çò de lag Çò de drech mai çò de torsut Amb sopeta de lach E lo res va pas pus Amb d'unes Nom de Dius Amai de noms de flors De noms pichons de fòc Mai d'escaisses de còr
Ma França (1969)
De planas en forèsts de combèls en serrats D'a la prima per nàisser a tas mòrtas sasons D'ailò tot que'm vivèri fins a çò qu'imagini Quitarai pas jamai d'escriure ta cançon Ma França
Aquel buf subreliure qu'en delai las frontièras Los pòbles estrangièrs teniá d'embriagats E que n'usurpatz uèi vosautres lo prestigi Ne repond tostemps ela del nom d'en Robespierre Ma França
La del vielh Hugonet tot tronàs d'a l'exili Des mainats de cinc ans carbonièrs dins las minas La qu'amb totas sas mans montèt vòstras usinas La que lo monsur Tièrs diguèt fusilhatz-la Ma França
Picasso ten lo mond al cap de sa paleta D'a las pòtas d'Eluard s'envòlan de colombas N'acaban pas jamai tos artistas profètas Per afortir qu'es ora ne crebe lo malastre Ma França
La que se ne ten d'aur sonque lo siu desvelh Per la lucha testarda d'aquel temps quotidian D'al jornal que vendem de matin lo dimenge A l'aficha pegada sul mur de l'endeman Ma França
Que poge d'a las minas d'a las còlas davale La que dintre ieu canta la bèla la rebèla Se ten l'avenidor quichat dins sas mans finas La de trenta e sièis a seissanta uèch candèlas Ma França
La femna es òme avenidor (1975)
Lo poèta a sempre rason Que vei el mai luènh que l'asuèlh E lo futur es son reialme Fàcias a la generacion nòstra Ieu declari amb Louis Aragon La femna es òme avenidor
Entre çò ancian çò novèl Vòstra lucha a totes nivèls De la nòstra es indevesibla Dins los òmes que fan las leis Se d'unes cantan per ma votz D'autres decretan per la bíblia
Lo poèta a sempre rason Destrusís l'anciana orason L'imatge d'Èva e de la poma Fàcias a las vièlhas malediccions Ieu declari amb Louis Aragon La femna es òme avenidor
Per jasilhar sens patiment Per contarotlar las naissenças De millenaris nos calguèt Se sortissem de l'edat mejana Vòstres sègles d'infinit servatge Pesugàs pesan 'ncara sus tèrra
Lo poèta a sempre rason Que n'anóncia el la florison D'autras amors en son reialme Torna el quilhar la cançon E declara amb Louis Aragon La femna es òme avenidor
Nos caldrà tornar saber viure Amassa escriure un novèl libre Tornar descubrir çò possible Cada causa enfins partejada Tot dins lo parelh va cambiar D'un biais del tot irreversible
Lo poèta a sempre rason Que vei el mai lunh que l'asuèlh E lo futur es son reialme Fàcias a las autras generacions Ieu declari amb Louis Aragon La femna es ome avenidor
Potemkin (1965)
thumb|250 px|right|... Aficha originala de [[Lo cuirassat Potemkin d'en Sergei Mikhailovich Eisenstein...1925]]
Se me ne sabretz mal se ieu vos disi un mond Que canta al fons de ieu al bruch de l'ocean Se me ne sabretz mal se clantís la revòlta Dins aquel nom que disi al vent dels quatre vents
Suauda suaudeta canta ma memòria Potemkin
N'èran els de marins durs a la disciplina N'èran els de marins n'èran els de guerrièrs E lo còr d'un marin al ventarràs se n'uscla N'èran els de marins sus un grand cuirassat
En per l'ersam t'imagini Potemkin
Se me ne sabretz mal se ieu vos disi un mond Onte lo qu'a talent va èsser fusilhat Lo crim se n'alestís e la mar es prigonda Que fàcias als rebèls montan los fusilhièrs
Es lo miu fraire que lo s'assassinan Potemkin
Mon fraire mon amic mon filh mon camarada Tu ne tiraràs ges sus qual patís o's planh Mon fraire mon amic ieu te fau mon alcade Marin non tires cap sus un autre marin
Se me ne sabretz mal se ieu vos disi un mond Ont aital se castiga lo que mòrt vòl balhar Se me ne sabretz mal se ieu vos disi un mond Ont n'es pas tostemps l'òm d'al bàndol del pus fòrt
Ara de ser m'aimi la marina Potemkin
(Paraulas d'en Jòrdi Colonjas...)
La joinessa (1965)
Quand tu n'aplaudiràs sul cendrum de l'estadi Los gojats de l'estiu dels tòrses de colors Quand lo't veiràs vibrar vibrejar en l'estrada Qu'en Vilar e'n Planchon sauta-en-bancas i venguèron Quand tu los te veiràs en de nèus penjadissas Escriure en negre e blanc e lo risc e l'esfòrç Mai la mar riulejaira estacada als sius còsses
Quand te n'atissaràn aquels risolets pècs Aquels tarrabastals del ser aquels indecents bosinasses Quand te n'afligiràs del jukebox cretinàs De las danças novèlas que tu las danças pus Quand lo monòm pegòt te barrarà camin Torna-te'n suls tius passes te menan a la prima E ne mormolharàs per la que a tu t'escota Que quand fasiái aquò manjavi ieu dètz e sèt ans
Alara capiràs alara t'aimaràs La joinessa la joinessa la joinessa
Quand esmogut seràs davant lor gaug de viure Davant lor gaug d'amor quand tu n'auràs plorat Per un Alain Fornièr vivent lo temps d'un libre O com en Guiu Moquet morent al temps d'aimar Lo temps d'aimar se perd lo temps es çò que passa Lo temps quò's quò que mor l'espèr b'ei çò qui neish Agacha gojats e gojatas en farandòla de potons Ne va nàisser per eles lo temps que tu voliás
Alara t'aimaràs amai saludaràs La joinessa la joinessa la joinessa
(idem)
Cuba sí (1967)
De nuèch quand ieu me'n vau tot sòmi alandat Qu'alandi mon enclusa a totas las descisas Cuba tot remolin de crocodil verdàs Cuba es en cò tiu qu'arribi
Me rescontri un vièlh negre dels uèlhs de fusta arsa Setat davant la mar grun de cafè brutlant Lo front siu al solelh me mòstra el tot risent Ailaluènh The Florida Coast
Cuba Cuba Cuba sí Cuba Cuba sí
Çò ditz Harlem vegèri çò ditz la Nòva York vegèri E negre aviái tan paur davant los cans per negres Que'm seriái preferida la pèl ròsa d'un pòrc Pegada al miu pitre magròt
Adieu Cuba saunei men de la pèl moreta Mos esparrons d'argent tindan sus tas codoladas E mon chivau somiat que se nifla la luna Se trepeja ja l'aigasau
Que ieu ne vengue un jorn un vièlh monin tot rufas Que lo cèl de Cuba se trenque coma veire Me ne sabi qu'aicí se pòt viure per una idèa Mas aquò es un autre afar
Cuba Cuba Cuba sí Cuba Cuba Cuba sí
( Paraulas de n' Enric Gogaud...)
Jean Ferrat 2000
150 px thumb|600 px|right|... L'artista en 1980...
Bibliografia
100 px
amai
... Notre Jean Ferrat, dins Envol, mesadièr de la Federacion de las Òbras Laïcas d'Ardescha, suplement al numèro 600, mai de 2010 (16 pp) (id)
e ca
Filmografia
75 px
Alcochete
Alcochete es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Districte de Kannur
Lo districte de Kannur (en malaialam, കണ്ണൂർ ജില്ല kaṇṇūr jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Kannur.
Santa Lucía de Tirajana
Santa Lucía de Tirajana es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Setóbal
Setóbal es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Asu
L'asu (tanben sonat abewa, ebe) es una lenga nupoïda parlada dins l'Estat de Nigèr, dins la part occidentala de Nigèria. Los locutors d'asu èran estimats a 5 000 en 1998.
Millenni II abC
../.. | | |  | ../..
| | | | |
| | | |
Lista dels millennis | Lista dels sègles
Ornitorinchidae
Aquesta familha es estat creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1825 e conten pas qu'un sol genre d'una sola espècia : Ornithorhynchus Blumenbach, 1800.
Ornithorhynchus
Aqueste genre conten pas qu'una sola espècia : Ornithorhynchus anatinus (Shaw, 1799) o Ornitorinc.
Sesimbra
Sesimbra es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Getúlio (filme)
Getúlio es un filme dramatic brasilièr realizat per João Jardim en 2014, e presentat en primièra mondiala al Grande Prêmio do Cinema Brasileiro 2015.
Lo film conta los darrièrs 19 jorns de la vida de Getúlio Vargas, d'un vejaire intim.
Lagomorpha
Aquestes animals foguèron classats longtemps dins l'òrdre dels rosegaires. Se ne destrian principalament per lor dentura. Aicesta se caracteriza per la preséncia de dos parelhs d'incisivas a la maissa superiora (una, mai pichona, situada darrièr l'autra e amagada per ela) que son, coma las de la mandibula, entièrament recobèrtas d'esmalt.
Los lagomòrfs presentan una adaptacion particulara a la digestion de la cellulòsa. Lor intestin a un gròs cæcum de foncion fermentària ont de bactèris atacan la cellulòsa en produsent d'acides grasses volatils que servisson de nutriments. De mai, a certans moments, los lagomòrfs evacuan d'aqueste cæcum de fensas mòlas e esfericas que tornan engolir. Aquesta matèria rica en vitaminas e en proteïnas bacterianas es redigerida. Es la cæcotrofia, una adaptacion que lor permet, coma la ruminacion pels romiaires, de tirar partit de la cellulòsa e d'aumentar lor racion de proteïnas mentre qu'an un regim vegetarian estricte.
Cresenças popularas
Las cresenças popularas o supersticions son un fach important de cada cultura o civilizacion. Las cresenças popularas especialament occitanas son mai que mai ruralas. Mas se pòt tanben mencionar lo desvolopament de çò que li dison legendas urbanas.
Desplegant commons
Pel document Imatge:WMDOC Commons one-pager fr.pdf
Wikimedia Commons, la mediatèca numerica liura
Wikimedia Commons es una mediatèca numerica liura en linha que servís de repertòri de fichièrs multimèdia jos licéncia liura. Es enriquida de contunh pels utilizaires que i plaçan lors fichièrs pròpris o de fichièrs venent de fonts liuras. Son nom ven del mot anglés commons, designant los « bens comuns ». Los fichièrs partejats sus Commons son, aital, d'un biais legal, utilizables per totes e per tot usatge, especialament per l'ensemble dels projèctes Wikimedia coma Wikipèdia. Wikimedia Commons prepausa mai d'un milion de fichièrs multimèdias de totes tipes : fotografias, dessenhs, esquèmas, musicas, tèxtes escriches e parlats, animacions e vidèos. Totes los documents disponibles sus Com­mons se pòdon reütilizar liurament, copiats segon las condicions causidas per lor autor. Aqueste pòt doncas impausar sa paternitat o lo partiment d'òbras derivadas jos una licéncia identica.
Chifras e ligams Començat lo : setembre de 2004 Nombre de fichièrs: -4 milions 500000 Contributors actius: -21500 Adreça : http://commons.wikimedia.org
''Estadistica de mai de 2009. Actiu qu'a contribuit almens un còp pendent lo mes passat. Wikimedia Commons e son lògo son de marcas depausadas de Wikimedia Foundation, Inc. ''
Ornithorhynchidae
Aquesta familha foguèt creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1825 e conten pas qu'un sol genre d'una sola espècia : Ornithorhynchus Blumenbach, 1800.
Mazuecos de Valdeginate
Mazuecos de Valdeginate es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Macau
Lo gentilici es macanean -a.
Istòria
Los mercants portugueses s'installèron a Macau al sègle XVI. Fòrça dels mercants estrangièrs daissèron Macau per Hong Kong aprèp la Guèrra de l'Òpi en 1841. Los afars e las activitats economicas a Macau declinèron. Administrat per Portugal fins en 1999, èra la mai vielha colonia europèa en China. Lo poder administratiu sobre Macau foguèt transferit a China en 1999.
Economia
A l'ora d'ara Macau a desvolopat d'industrias coma textils, electronica e joguets, e tanben una industria toristica significativa amb una larga causida d'ostalariá, restaurants e casinòs. Coma dins lo passat, l'economia de Macau es estrechament ligada a la de Hong Kong e de la region del dèlta del fluvi de las Pèrlas en China continentala, qu'es qualificada coma un dels Tigre d'Asia de l'Èst. Amb de bonas infrastructuras, Macau provesís de bons servicis financials e bancaris, personals administratius, equipaments de transpòrt e comunicacions.
Montegrosso
Montegrossu en còrs (Montegrosso en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Palmela
Palmela es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Puegoulen
Puegolen , ò Piolen (Piolenc en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Andy Warhol
thumb|left|200px|Campbell Soup, [[1968, Metropolitan Museum, Nava York]] 200px|thumb|[[BMW, ondrada per Warhol]] Andy Warhol que ho un artista grafic nòrd american, a l'origina illustrator comerciau, puish dessenhador, realizator de filmes, membre au còp dau monde culturau "sosterrenh" marginau (underground) e tanben deus ceucles oligarquics, qu'ei considerat d'un biais controversiau com un pintre e ua de las personalitats artisticas (e dehòra de las consideracions directament tecnicas e esteticas) mei famosas deu sègle XX.
Qu'ei l'autor d'ua de las frasas mei famosas (au punt de l'aver perseguit per manca d'originalitat deus sons entervistaires) d'aqueth sègle : "Au sègle XX cadun que gaudirà d'ua quitzea de minutas de celebritat".
D'un punt de vista picturau, qu'ei considerat com un representant deu pop art qui los sons pertrèits de celebritats (com lo deu president chinés Mao Zedong) e'n son icòna representativas.
Seixal
Seixal es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Lamborghini
Automobili Lamborghini S.p.A., mai coneguda coma Lamborghini, es una filiala d'Audi AG. Es una entrepresa italiana fabricant d'automobilas "superesportivas" localizada a Sant'Agata Bolognese, a Bolonha, a pauques kilòmetres de Maranello. Foguèt creada en 1963 per Ferruccio Lamborghini (1916 - 1993) après la capitada de sa fabrica de tractors, Lamborghini Trattori S.p.A..
Moita
Moita es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Lebeuville
Lebeuville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Santa María de Guía de Gran Canaria
Santa María de Guía de Gran Canaria es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Jean Racine
thumb|right|200px|Jean Racine Jean Racine, vadut a La Ferté-Milon en Picardia en 1639 e mort a París en 1699, qu'ei un poèta tragic francés, lo mei gran dab Pierre Corneille qui'u davantejava d'ua generacion.
Cartagena
Cartagena pòt significar las vilas o la region de:
Jean Racine
Orfalin a quate ans, qu'estó neurit peus sons grans-parents dinc a la mort deu son pairbon en 1649. Ad aquera data, la soa mairbona qu'entrè au convent jansenista de Port-Royal pròche de París e que s'i hasó seguir lo mainatge qui avó atau lo parat de recéber ua instruccion excepcionau per l'epòca a las petitas escòlas de Port-Royal.
Arron ua temptativa mauescaduda entà obtiéner un benefici eclesiastic a Usès, que causeish de's consacrar a la literatura. lo teatre qu'ei en vòga au sègle XVIIau per'mor que correspond a las aspiracions d'un public drin instrusit mes qui lei pòc, e qu'ei favorizat dens las annadas 1660 e 1670 per Loís XIVau qui s'i hè a ajudar las arts dens l'encastre de la soa politica de prestigi.
Arron ua pèça sus Alexandre lo Gran, la soa pèça Andromaque (1667), en prumèras representada dens l'apartament privat de la reina, que l'assegura lo succès e la reconeishença, qui non van pas totun shens criticas de las parts de'us qui regretan l'estille de Pierre Corneille.
A comptar de 1677, que's retira deu teatre, per'mor qu'ei nomat dab Nicolas Boileau istoriografe deu rei, e per'mor tanben, ç'asseguran los istorians de la literatura, qu'auré cedit a las criticas jansenistas deu teatre.
Que i tornarà, totun, dab duas tragedias inspiradas de la Bíblia Esther (1689) e Athalie (1691), òbras pedagogicas destinadas a las escolanas de Saint-Cyr, escrivudas a la demanda de Madame de Maintenon, la devòta favorita deu rei.
Melgar de Yuso
Melgar de Yuso es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sai (arma)
Lo sai es una arma asiatica que son origina es mau coneguda. Es una arma pichona que sembla a un trident. A ges de talh mai permet de picar d'estòc un adversari. Es probablament eissida d'un otís agricòla utilizat per plantar lo ris ò d'una pica de fruchs. Foguèt principalament utilizat dins l'archipèla d'Okinawa. Lei païsans l'utilizavan per luchar còntra lei samorais armats de katanas ò de bos car permet de blocar e rompre aisament la lama d'una espasa. Foguèt tanben lòngtemps utilizat per lei policiers de l'illa. Divèrsei variantas existisson dins d'autrei regions païsanas d'Asia.
Saaren
Sara Khoshshans (n.2000) es una famosa cantaira pop dels Iran.
Barreiro
Barreiro es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Prince d'Astúrias
thumb|right|200px|Escut del prince d'[[Astúrias]] thumb|left|200px|Bandiera d'[[Astúrias]]
L'eiretèir del tròn d'Espanha pòrta lo titre de Prince d’Astúrias.
Lo primèir prince d’Astúrias èra Enric III (Burgos, 4 d’octòbre de 1379 - Toledo, 1406).
Dempueis 1977, lo prince d’Astúrias z-es Felipe d'Espanha.
Almada
Almada es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Peninsula de Setóbal).
Cree
thumb|right|150px|Bandièra cree thumb|left|200px|Vilatge cree de Nemaska Los Cree son una nacion autoctòna d'America del Nòrd. Sos territòris s'espandisson entre las montanhas rocosas e l'ocean Atlantic, mai que mai en Canadà (Quebèc, Ontàrio, Manitòba, Saskatchewan e Albèrta), mas tanben als Estats Units (oèst de Minnesòta e uèi Montana).
Districte d'Idukki
Lo districte d'Idukki (en malaialam, ഇടുക്കി ജില്ല iṭukki jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Lo districte es situat dins la cadena de montanhas dels Ghats occidentals.
Cree
La lenga cree de la familha de las lengas algonquinas es, amb aperaquí 117,000 locutors, una de las pus parladas en America del Nòrd. A causa de l'acceptacion dels maridatges intertribals, existís una comunitat mestissa eissuda d'unions entre crees e europèus, qu'a desvolopada una lenga pròpria sonada michif, qu'es una mescla de francés (mai que mai per los noms) e de cree (subretot pels vèrbs).
Districte d'Idukki
Administracion
thumb|Plantacions de tè a Munnar Lo capluòc del districte es la vila de Painavu.
Cree
En Quebèc, a l'encòp las activitats minièras e los grands projèctes idroelectrics de l'estat quebequés dins los ans 1970 a l'entorn de la baia de James aguèron per consequéncias l'apropriacion per de companhiás quebequesas de fòrça tèrras dels crees, e l'installacion sus sos territòris de vilas non autoctònas.
Entre los grops màger i a d'oèst cap a l'èst :
Gerardus 't Hooft
Gerardus 't Hooft (Den Helder, 5 de julhet de 1946) es un fisician neerlandés. Es laureat del Prèmi Nobel de Fisica en 1999. Es membre de:
Lunèl
thumb|250px|left|Los Caladons
Lunèl [lyˈnɛl] (pron. locala: [lø̞ˈnɛl]; en francés Lunel, e Lunèu en forma provençalizanta) es una vila occitana de 26,000 abitants situada a la termièra del departament d'Erau e la region d'Occitània a ras del riu de Vidorle que dissepara lo departament d'Erau de Gard.
Recentament una estatua que representa aqueste personatge es estada bastida al Cors Gabriel Péri.
Geografia
La comuna se situa a 25 km a l'èst de Montpelhièr e a 25 km al sud-oèst de Nimes (departament de Gard) traversada per la rota nacionala RN113.
Sus la riba drecha de Vidorle, qu'es del departament d'Erau, son territòri es constituit principalament d'una plana alluviala entre la plana de Mauguiò e la de la dicha Pichòta Camarga. Aquesta plana aculhís d'activitats viticòlas e arboricòlas, coma tanben la vila de Lunèl. Lo sud es cada còp mai umid dau mai s'es mai a ras de las localitats de Marsilhargues e de Sant Nazari de Pesan. A nòrd, començan los tucs de la garriga que a son pè se trapa lo canal d'irrigacion del Bas Ròse-Lengadòc que permetèt lo desvolopament de l'activitat fruchièra dins aquesta partida orientala d'Erau.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : castro de Lunello infra muros en 1096, apud castrum Lunel en 1116-20, mansum de Lunello en 1152, ad Lunellum en 1153, foro Lunelli en 1154, ecclesiam S. Marie de Lunello castro en 1161, de Novicio et Lunello novo, de Lunello et Novicio, sense data [sègle XII ?), in castello Lunelli, a Lunello en 1197, dominus Lunelli en 1253, priore Lunelli en 1296, Beate Marie de Lunello en 1324, ecclesie de Lunello novo en 1331, prior ecclesie Beate Marie de Lunello en 1332, apud Lunellum novum, ville Lunelli en 1338, archidiaconus Lunelli, prior de Lunello Novo en 1392, en nostre dite ville de Lunel en 1414, Lunel Neuf en 1526, Lunelli en 1529, Lunel en 1570, 1613, 1622, 1648, Lunel la ville en 1668-69, Lunel ville en 1740-60, Lunelville corregit en Lunel en 1740-60, Lunel la Ville en 1770-1771 (mapa de Cassini), Lunel en 1771.
Segon Dauzat, Lunèl ven probablament dau nom gallic d'òme Lunus, amb lo sufixe -ellum; Dauzat compara amb Vichel, format tanben d'un nom de persona amb lo meteis sufixe desacostumat; segon Hamlin, Lunèl ven probablament pas dau nom de persona Lunus; res permet pas tanpauc de supausar un ligam amb lo mot latin luna « luna », ni per las tradicions (cf. la traduccion medievala ebraïca Yarh « luna » (Roblin, 3n Congrès Internacionau de Toponimia e d'Antroponimia, III, p. 766); Lunèl es pas tanpauc un derivat dau mot preceltic *lòna (ipotèsi de Berthelé). Es evident per l'autor que Lunèl èra a l'origina lo nom de Lunèl Vièlh; las doás localitats aurián en gròs una importància egala au mens dempuòi l'Edat Mejana e datarián probablament totas doás de l'epòca galloromana. I a d'autras localitats dau nom de Lunel o Luneau. Hamlin imagina un mot prelatin, benlèu gallic, *lunello-, benlèu de sens idronimic.
Istòria
Se sap pas exactament quora Lunèl foguèt fondat mas se sap qu'en 888 la vila foguèt erigida en baroniá qu'agropava tretze vilatges. A l'entorn de l'an 1000, èra proprietat de Bernat d'Andusa, baron de Sauva que la cediguèt puèi a la familha dels Gaucelm, los senhors de Lunèl. Foguèt pas qu'en 1295 que passèt jos lo poder del Rei de França. A l'Edat Mejana, i aviá a Lunèl una comunitat jusieva fòrça activa, amb una escòla de medecina. Centre d'erudicion important, la vila comencèt a declinar amb lo forabandiment dels jusieus pel rei de França aperaquí cap a l'an 1300. Lunèl coneguèt de periòdes de lucha constanta pendent lo sègle XVI per sa situacion geografica entre catolicisme e protestantisme que totas doas comunitats convivián dins la vila. En 1632, en seguida de la patz d'Alès, las fortificacions foguèron desrocadas. Un sègle mai tard, en 1728, s'acabèron las òbras d'un canal e d'un pòrt que religava Lunèl al litoral. Aquesta construccion, utilizada pendent gaireben dos sègles, foguèt tapada en part tre 1941 e 1972 per sa manca d'utilitat.
Epatiti B
L’epatiti B es una epatiti virala liada a una infeccion per lo virüs de l'epatiti B (VHB) qu'entraïna una inflamacion dau fetge.
Lei simptòmas de la malautiá aguda son principalament una inflamacion dau fetge e de trèbols digestius ambé de nausèas. La patologia es alora sovent benigna. Pasmens, pòu evolocionar vèrs de formas grèvas e venir una infeccion cronica caracterizada per una fèbre moderada, un lassitge important, de trèbols digestius, una jaunissa, una urina sorna ò d'excrements descolorits. Puei, una epatiti cronica pòu degenerar en cancèr dau fetge
La transmission dau virüs se fa per lo mejan dei liquids e dei secrecions biologicas. Lei mòdes de transmission principaus son lei relacions sexualas, leis injeccions, lei transfusions sanguinas e lei transmissions de la maire a l'enfant durant l'acochament. Es una malautiá umana frequenta que tocava en 2005 entre 3% e 6% de la populacion mondiala. Es endemica en China e dins plusors autrei regions d'Asia.
Un vaccin foguèt descubèrt en 1982. Permet pas de garir lei malauts mai permet d'empachar l'infeccion dins 90 a 95% dei cas.
Aficheta don
Pel document Imatge:Affichette_don_V4NB.pdf
L'enciclopèdia liurament reütilizabla que cadun pòt melhorar.
Wikipèdia es un projècte sens publicitat e difusat jos licéncia liura, albergat per la Wikimedia Foundation. Aquela organizacion de tòca non lucrativa es finançada gaireben solament pels seus lectors.
Sostenètz Wikipèdia ! Fasètz un don ! Per far un don a la Wikimedia Foundation: http://www.wikimediafoundation.org/donate/fr
Per far un don a l'associacion Wikimédia France en levant fins a 66% del don dels vòstres impòstes: http://dons.wikimedia.fr/
info@wikimedia.fr
Wikimédia France es una associacion segon la lei 1901 de tòca non lucrativa que sosten los projèctes albergats per la Wikimedia Foundation e la difusion liura de la coneissença.
www.wikimedia.fr
Vorges
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Amour-Bellevue
Saint-Amour-Bellevue es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Sant-Amor es un vilatge viticole situat al sud-oèst de Mâcon, sus las primièras nautors del Beaujolais.
Istòria
Al cors de la Revolucion francesa, la municipalitat, alavetz nomenada simplament Sant-Amor, #portar provisoirement lo nom de Bellevue abans de reprene lo sieu nom precedent.
Es en 1903 que la municipalitat #apondre lo nom revolucionari a lo sieu nom originel.
Au cours de la Révolution française, la commune, alors nommée simplement Saint-Amour, porta provisoirement le nom de Bellevue avant de reprendre son nom précédent.
C'est en 1903 que la commune ajouta le nom révolutionnaire à son nom originel.
Galilèa
Galilèa es una region del nòrd d'Israèl situada entre los monts Hermon, Carmèl e Guilboa  e la val de Jordan, inclusent lo lac de Tiberiàs. Al còr se quilha lo mont Tabòr.
Musèu de las Bèras Arts de Pau
200px|right|thumb|Entrada deu musèu Lo Musèu de las Bèras Arts de Pau que ho inaugurat en 1864 a l'iniciativa de la Societat Bearnesa deus Amics de las Arts dab ua colleccion de sonque vint e cinc òbras ; que ho espandit en 1874 per donacions deu colleccionaire bearnés Loís La Casa. L'annada 1878 que ho marcada per la presentacion deu Burèu de Nava Orleans d'Edgar Degas. En 1931 qu'estreè lo son bastiment actuau bastit suu plans de Jacques Ruillier (1901-1986).
Galilèa
Lo territòri foguèt confiat a Eròdes Antipas de 4 abC a 39, puèi a son nebot Eròdes Agripa I de 41 a 44. D'aquí endavant, foguèt incorporat a la província romana de Judèa, que en 135 venguèt part de la província de Siria Palestina.
Musèu de las Bèras Arts de Pau
300px|left|thumb|[[Edgar Degas : Un Bureu de coton a Nava Orleans - 1873]]Uei lo dia, la soa colleccion, la màger de la Region d'Aquitània après la deu Musèu de las Bèras Arts de Bordèu, qu'ostenda òbras de Bruegel, Egar Degas, El Greco, Guillaumin, Jordaens, Lhote, Morisot, Nattier, Diego Ribera, Rubens, Joaquín Sorolla, Van Loo e Zurbaran e d'artistas regionaus com Eugèni Devéria (1805-1865) e Victor Galòs (1828-1879)
Hodent
Hodent es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Ligier
thumb|la Ligier JS11 de [[Jacques Laffite (presentada aici a Goodwood en 2008).]] Ligier es un fabricant d'automobilas francesa. Uèi especializat dins la construccion de veituretas, Ligier es subretot conegut per son implicacion dins le campionat del monde de Formula 1 entre 1976 e 1996 e sas participacion a las 24 oras del Mans.
Teguise
Teguise es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Pins e Justaret
Pins e Justaret (Pins-Justaret en francés) es una comuna istoricament gascona del departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La comuna es dins l'airal urban de Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Pins [la parròquia es Pins, Justaret es un vilatge en riba d'Arièja] èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Saubens, es Senta Barba (d'après l' Ordo). En 1790, Pins (Pins-Justaret) èra del canton de Murèth, en 1997, del Portèth.
Loures
Loures es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Granda Lisbona).
Vila Franca de Xira
Vila Franca de Xira es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Granda Lisbona).
Ostal de Latròba
Demèst sos enfants mai coneguts:
Mimar Sinan
thumb|200px|left|Mosqueta Selimiye
Baia de James
La baia de James, (en anglés: James Bay, en francés: Baie James) es un golf que perlonga al sud la baia d'Hudson en Canadà. Las doas baias son consideradas coma d'extensions de l'ocean Artic. La baia de James confronta las províncias de Quebèc e Ontàrio; las illas de la baia (que la pus granda es l'illa Akimiski) fan partida del territòri de Nunavut. Lo bacin de drenatge (o bacin idrografic) de la baia de James es lo site de divèrses projèctes idroelectrics màgers. Aquesta region compren los territòris tradicionals de divèrsas comunitats autoctònas, coma la primièra nacion Kashechewan e nòu comunitats afiliadas al Grand Conselh dels Crees del nòrd de Quebèc.
Mimar Sinan
thumb|200px|Representacion qui lo personatge d'esquèrra es supausat estar Sinan
Baia de James
Los primièrs europèus i dintrèron en 1610, quand Henry Hudson explorèt la baia qu'a ara pres son nom. La baia de James recebèt ela son nom en onor de Thomas James, un capitani anglés qu'explorèt pus completament aquesta region en 1631.
Mimar Sinan
Mimar Sinan que ho un arquitècte e un engenhaire otoman d'origina cristinana orientala e contemporanèu de la Reneishença europèa e de Michelangelo e Leonardo da Vinci.
Que ho oficiau de genisers e que comencè la soa carrièra com engenhaire militar en bèth bastir fortificacions, rotas e aute estructuras arquitecturaus militaras.
Que ho nomat cap engenhaire de Suleiman I, Selim II, e Murad III e que bastir entad eth un grand nombre d'estructuras màger, mei que mei edifici religiós com la mosqueta Selimiye d'Andrinòple.
Lemoncourt
Lemoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Bertomiu
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [,sənbərtu'miw]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana, St Barthelemy (mapa « de Maremne », au sègle XVIII). La comuna qu'estó creada en 1848 dab ua seccion de Sent Andrèus de Senhans.
L'agionime qu'ei lo nom d'un deus dotze apòstos, Bartholomaeus, en aramèu Bar-Thalmai, « hilh de Thalmai », qui morí martir (que seré estat escorçat = pelat), ,.
Couches
Couches es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Districte de Thrissur
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Thrissur.
Oeiras (Portugal)
Oeiras es un municipi portugués de l’Airal Metropolitan de Lisbona (Granda Lisbona).
Elisha Cuthbert
Es un sex symbol, sovent se cita coma una de las femna pus "sexy" e polida del mond.
Tejeda
Tejeda es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Derry
Derry o Londonderry (/ˈlʌn.dən.dɛ.ɹi/, oficialament en anglés), Doire (en irlandés) o Derrie (en scots), es la segonda ciutat d'Irlanda del Nòrd e cinquena ciutat de l'illa d'Irlanda. La vièlha vila fortificada s'espandís sus la riba oèst de la ribièra Foyle, e la ciutat actuala cobrís a l'encòp las ribas èst (waterside) e oèst (Cityside) que son religadas per dos ponts. Lo districte s'espandís dins las zonas ruralas al sud-èst de la ciutat.
La populacion de la vila sola èra de 83,652 personas en 2001. L'airal urban de Derry (qu'inclutz Culmore, New Buildings e Strathfoyle) ten una populacion de 90,736 personas.
Toponimia
Lo nom oficial de la ciutat es Londonderry dempuèi una decision recenta de la nauta cort (genièr de 2007) e es aquel qu'apareis sus las mapas. Mas la vila es fòrça coneguda coma Derry, qu'es una anglicizacion de l'irlandés Doire, que significa "bòsc de garrics". Lo nom foguèt cambiat de Derry en Londonderry en 1613 pendent lo procèssus de colonizacion nomenat Plantation of Ulster. Ça que la, fòrça irlandeses, a l'ostal o a l'estrangièr, preferisson sempre d'utilizar Derry, alara lo quite nom de la ciutat es un subjècte de bregas. Derry es utilizat per los nacionalistas d'Irlanda del Nòrd; los Unionistas preferisson lo nom oficial de la ciutat, Londonderry. Dins la Republica d'Irlanda, la ciutat e lo comtat son gaireben sempre apelats Derry.
Hernán Cortés
thumb|200px|right|Hernán Cortés thumb|right|200px|Escut de Cortés
Hernán Cortés de Monroy y Pizarro (Medellín, 1485 – Castilleja de la Cuesta, 2 de decembre de 1547) es un conquistador espanhòu deis ans 1520-1540. Es famós per aver conquistat e somés l'Empèri Astèc en 1521 e per aver fondat la Ciutat de Mexic tres ans pus tard. Es uei considerat coma una figura istorica controvertida car, se sa conquista es a l'origina de la societat mexicana actuala, es egalament a l'origina de la mòrt de desenaus de milions d'abitants de Mesoamerica.
Nascut dins lo Reiaume de Castelha, traversèt l'ocean per faire fortuna e visquèt dins l'illa d'Hispaniola e a Cuba onte recebèt una proprietat coloniala (una encomienda). A la fin deis ans 1510, organizèt una expedicion de conquista dau continent maugrat l'ostilitat dau governador de la colonia, Diego Velázquez de Cuéllar. Desbarquèt dins lo Golf de Mexic. Comprenguèt rapidament l'ostilitat de mai d'un pòble amerindian còntra la supremacia astèca. Capitèt tanben d'esplechar a son avantatge de mites religiós astècs e la superioritat tecnologica militara europèa. Aquò li permetèt ansin de sometre lo rèi Moctezuma II. Brèvament expulsat per una revòuta, capitèt de rompre la resisténcia astèca au sètge de Tenochtitlan e d'annexar sei territòris a la corona d'Espanha.
En recompensa de sei servicis, Hernán Cortés foguèt nomat marqués de Oaxaca. S'entornèt en Espanha en 1540 amb de richessas fòrça importantas. En 1541, se prepausèt coma volontari per dirigir una ataca còntra Argier que mau capitèt.
Familha e jovença
Hernán Cortés nasquèt entre 1483 e 1485. Èra lo fiu unic d’una familha de l’aristocracia auta d’Espanha. Son paire, Martin Cortés de Monroy, es un hidalgo qu'ocupèt plusors cargas oficialas coma aquela de Procuraire generau. Divèrsei membres de la familha avián participat amb succès a la Reconquista, especialament dins la província d'Estremadura ont obteguèron de fèus. La maire de Cortés èra Catalina Pizarro Altamirano qu'èra egalament eissida de l'aristocracia auta espanhòla. Segon la legenda, lei parents de Cortés èran relativament paures en despiech de son estatut mai aquò es contestat per mai d'un istorian.
A 14 ans, Cortés foguèt mandat per dos ans a l'Universitat de Salamanca. I aquistèt de basas en latin, en drech e en retorica que li foguèron pus tard utilas durant sei campanhas militaras. Pasmens, per de rasons desconegudas, abandonèt seis estudis après dos ans e comencèt una carriera militara. Après d'esitacions entre lei Guèrras d'Itàlia e l'exploracion d'America, decidèt de s'embarcar en 1504 ò en 1506 per participar a la colonializacion de l'illa d'Hispaniola.
La descubèrta dau mond coloniau
A son arribada en Hispaniola, Cortés recebèt de tèrras e d'esclaus. Durant aqueu periòde, rescontrèt Nicolás de Ovando, governador de l'illa, que li donèt la carga de notari. Puei, après aver participat a una campanha de conquista de Cuba, i recebèt de tèrras suplementàrias e venguèt cònsol de Santiago de Cuba. Pasmens, comencèt a s'interessar ais autrei regions americanas e a escotar lei racòntes deis aventuriers partits dins lo Golf de Mexic. En particular, en 1517, Francisco Hernández de Córdoba menèt d'expedicions en Yucatan e parlèt a son retorn de ciutats ricas amb de tesaurs considerables. Ansin, en 1518, Cortés decidèt de preparar una expedicion en direccion d'aquela region.
Lei premiers contactes
thumb|right|Esquèma generau de [[Mesoamerica a l'arriba deis Espanhòus dins la region.]]
La preparacion de l'expedicion foguèt malaisada car Diego Velázquez de Cuéllar, governador de Cuba e bèufaire de Cortés après son maridatge amb Catalina Juárez Marcaida, se fisava pas d'eu. Pasmens, acceptèt en causa de la preséncia d'aur. Cortés vendiguèt donc totei sei bens per crompar e pagar lo materiau e leis òmes necessari. Dins aquò, la maufisança demorèt entre lei dos òmes e lo conquistador foguèt obligat de precipitar sa partença amb solament 11 naviris e mens d'un milier d'òmes. Pasmens, la màger part èran de soudats experimentats qu’avián participat ai guèrras d’Itàlia. De mai, Cortés dispausava d'entresenhas relativament precisas. Per exemple, èra au corrent de la captivitat dau prèire Gerónimo de Aguilar qu'èra esclau d'un cap maia. Gràcias a un recapte de veirotalha, obtenguèt sa liberacion e Aguilar venguèt una fònt preciosa d'informacions sus lei societats mesoamericanas.
L'expedicion arribèt lo 22 d'abriu de 1519 a proximitat dau luòc ocupat per la vila modèrna de Veracruz. Lei premiers contactes amb lei Maias foguèron relativament bons. En mai d'Aguilar, Cortés descurbiguèt una esclava, dicha Malintzin. Acceptèt de servir Cortés coma interprèta e venguèt egalament sa mestressa. Aviá una conoissença importanta dei lengas, dei populacions e deis estats de la region. Es donc durant aquela etapa que Cortés aprenguèt l'existéncia d'un país dich « Mexico » que semblava d'èsser lo centre dei richessas circulant en America. Decidèt donc de se dirigir vèrs aquela region.
De la fondacion de Vera Cruz au chaple de Cholula
thumb|right|[[Dessenh representant lo chaple de Cholula per lei tropas de Cortés.]]
Per començar la conquista de Mexic, Cortés decidèt de fondar una vila, la Veracruz actuala, a l'endrech de son desbarcament (9 de julhet de 1519). Ne venguèt lo capitani generau, çò qu'èra una afiermacion d'independéncia a respècte dau governador de Cuba. Aquò maucontentèt una partida de sei tropas e Cortés deguèt eliminar lei caps principaus dau movement per reprendre lo contraròtle de l'expedicion. Per empedir una revòuta novèla, ordonèt tanben la destruccion dei naviris. Puei, laissant una pichona garnison a Veracruz, comencèt son expedicion vèrs Mexic lo 16 d'aost de 1519.
Lo 2 de setembre de 1519, arribèt dins l'Estat de Tlaxcala onte foguèt atacat per leis abitants. Capitèt de rebutar l'ataca gràcias a la superioritat de seis armas. Gràcias ai conseus de Malintzin, comprenguèt rapidament la situacion politica mesoamericana e metèt en plaça de relacions diplomaticas amb de pòbles enemics deis Astècas. Aquò li permetèt ansin de conclure una importanta aliança amb Tlaxcala qu'acceptèt, maugrat lo combat recent, de lo sostenir. Enfin, Cortés descurbiguèt lo dieu Quetzalcoatl, divinitat principala de tota la region d’America Centrala, e lei tradicions parlant de son retorn sota la forma d’un òme blanc.