cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monsures
Geografia
Abritée dans la vallée de la Selle, elle est entourée de 70 hectares de bois et forêts mais reste très proche des grands axes de communication (sortie  de l'autoroute A16 à 6 km, Paris à 100 km).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La distincion levava d'aquela de Conty, #que los titulars n'èran senhors de Monsures a partir del
La municipalitat dispausava d'una halte de camin de fèrre sus la linha Beauvais - Amians #que transpòrta los viatgèrs de 1876 a 1939. La plataforma d'aquela linha a #èsser transformada en camin de passejada, la Fluïda verda, #que connècta Crèvecœur-lo-Grand a Vèrs-sus-Selles.
La seigneurie relevait de celle de Conty, dont les titulaires étaient seigneurs de Monsures à partir du
La commune disposait d'une halte de chemin de fer sur la ligne Beauvais - Amiens qui transporta les voyageurs de 1876 à 1939. La plate-forme de cette ligne a été transformée en chemin de promenade, la Coulée verte, qui relie Crèvecœur-le-Grand à Vers-sur-Selles.
Nòtas
<references group=N/>
Montagne-Fayel
Montagne-Fayel (Montane-Foéyé en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sofia Vergara
Sofia Vergara (n. 1972 en Baranquilla) es una actritz colombiana de cinèma.
Porcairòla
right|thumb|300px|Mapa topografica de Porcairòla L’illa de Porcairòla es la pus granda e la pus occidentala dei tres illas d'Ieras situadas au larg de Provença.
Ten una superfícia de, una forma en arc orientat èst-oèst ambé de còstas descopadas, de de lòng per  de larg. Lo vilatge de Porcairòla, au fons d'una rada, a bailat lo nom a l'illa tota entièra e fuguèt creat a partir de 1820, lo far en 1837 e la glèisa en 1850. La còsta nòrd es formada de plajas de sabla cobèrtas de pins, de brucs e de nertas odoriferantas ; la còsta sud, de bauç. Lo parc nacionau de Pòrt-Cròs gera 75 % de l'illa dempuèi 1971 e administra dempuèi 1979 lo Conservatòri botanic nacionau mediterranèu de Porcairòla.
L'illa fa partit de la comuna d'Ieras.
Arca de Noè
right|thumb|300px|Animals pojant l'Arca de Noè per parelhas [[Edward Hicks.]] L'arca de Noè, es l'embarcacion que Noè construguèt seguent las instruccions de Dieu per se salvar del deluvi universal segon lo recit de la Bíblia.
Lo recit biblic
L'istòria de l'arca es trapa dins los capítols 6-9 del Genèsi. Dieu vòl destruire l'umanitat corrompuda amb un grand deluvi e causís Noè per salvar l'espècia perque èra un òme juste.
Noè construguèt una arca ont placèt la seuna familha e un parelh de cada espècia per que morisca pas la Creacion divina. Lo deluvi dura quaranta jorns e quaranta nuèchs (lo quaranta es lo simbòl de multitud dins la cultura ebraïca) fins a inondar lo mond sincèr.
L'arca navega sus las aigas dos e cents jorns fins que s'encale sul mont Ararat. Noè deciguèt d'enviar diverses aucèls per veire se ja podavan desbarcar (se ja avián baissat lo nivèl de l'aiga). Lo tresen ensag, una colomba pòrta una branca d'olivièr indicant qu'exitís de tèrra seca a l'entorn e la familha de Noè comença una nòva vida merejant Dieu.
Lo recit mèscla doas fonts diferentas, cossí se passa per tot lo capítol de la Genèsi, atal se remarca contradiccions e reperacions.
La tradicion rabinica
En mai dels debats sus la veracitat literala del recit, abandonats gaireben totes ara, alara qu'es acceptat que la lectura de la Bíblia de biais metaforic, demòran los debats dins la tradicion rabinica.
Un d'aqueles es la passivitat de Noè que prevenguèt pas los seus compatriòtas, èra un òme juste qui dassariá morir l'umanitat? Per salvar la vertut del personatge, la tradicion se fixèt suls fachs que faguèt d'avertiments en construsent l'arca e suls cèdres que, se supausa, plantèt (sembla que la fusta de l'arca èra de cèdre) coma simbòl e que los umans ignoravan los avertiments.
De recits posteriors afirmisson que los quites animals venguèron a l'arca e que foguèron admeses sèt parelhs de cada espècia pura e sonque una per las impuras.
La tradicion cristiana
Agustin d'Ipòna faguèt un dels primièrs a prepausar una lectura allegorica de l'arca, e, dins la ciutat de Dieu estudièt literalament las quitas proporcions, dictadas per Dieu, e ne concluguèt que son a l'escala del còs uman, qu'es l'ecala del Crist, qu'es a l'escala de la Glèisa.
La tradicion musulmana
Noè tanben aparéis dins l'Alcoran coma profèta. Lo récit de Noè dins la version coranica es simple e desctiu una inondacion que se salvan qualques òmes e vagament de cada parelh (de bèstias), en arabi: من كل زوج اثنان. L'inondacion es provocada per Allah en responsa a las preguièras de Noè contra son pòble adorant de pèiras quilhadas, sa generacion corrompuda dèu èsser destrusida. la tradicion musulmana amplifiquèt lo recit coranic al contacte de las populacions conqueridas (subretot judeocrestianas), e seguent l'imaginari popular
La recerca de l'arca
thumb|Vista del [[mont Ararat]] Lo fach que lo recit de situa l'arca dins un luòc precís, lo mont Ararat, se debanan las recercas dempuèi de sègles. Se créi que foguèt Faust de Bizanci, al sègle IV, que lo primièr donèt una localizacion de la montanha mitica.
Dins lo pòble armenian, que demorava sus las tèrra supausadas ont i a Ararat, circulan de legendas que contan que Dieu apara l'arca e empacha que pas degun ne s'apropie las seunas rèstas.
Se trobèt d'estranhas formacions rocasudas qu'alimentèron la polemica per saber se l'arca es enterrada o nom. E mai, se manifestèron d'autres candidats per èsser li site del mont Ararat, sovent per de questions políticas.
L'istòria de l'Arca segon la fonts documentadas
L'istòria de l'Arca explicada dins Genèsi es basada sus doas fonts a l'origina gaireben independentas, e prenguèt la forma presenta fins al sègle V AbC. L'ipòtesi de la fonts documentadas sosten que lo procès de composicion se passant pendent fòrça sègles ajuda a explicar l'aparenta confusion e repeticion dins lo tèxte. Al contrari, fòrça josieus ortodòxes e crestians tradicionals refusan aquela analisi, e afirmisson que l'istòria de l'Arca es vertadièra, qu'a un autor unic (Noè), e que las errors percebudas pòdan s'explicar de biais racional.
L'istòria de l'Arca a de parallels amb lo mite sumerian d'Utnapishtim, que narra cossí un ancian rei foguèt avertit pel seu dieu personal que construga una embarcacion per escapar a un deluvi enviat pel conselh superior dels dieus.
Givenchy-en-Gohelle
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Estrées-Mons
Estrées-Mons es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Givenchy-en-Gohelle
Geografia
La ville se trouve dans l'arrondissement d'Arras mais se situe dans la banlieue de Liévin (arrondissement de Lens).
Agostino Casaroli
200px|thumb|Lo Cardenal Agostino Casaroli Agostino Casaroli (Castel San Giovanni, 24 de novembre de 1914 - Ciutat de Vatican, 9 de junh de 1998) foguèt un cardenal e òme d'estat italian. Comencèt primièr per servir lo Papa coma arcavesque titular de Cartage e foguèt posteriorament Secretari d'Estat del temps de la casuda del Mur de Berlin.
Givenchy-en-Gohelle
Istòria
thumb|250px|right|Fotografia alemanda de las ruïnes del pòble, en [[1914]] Lo vilatge de Givenchy a #èsser entièrament destruit en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala, dempuèi 1914.
Agostino Casaroli
Foguèt fach cardenal pel papa Joan Pau II lo 30 de junh de 1979.
Estrées-Mons
Geografia
Vilatge situat en la vallée de la Omignon.
Landebaëron
Landebaeron en breton ( Landebaëron en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Agostino Casaroli
L'escòla de Castel San Giovanni foguèt dedicada al cardenal Casaroli.
Estrées-Mons
Geografia
Village situé dans la vallée de l'Omignon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marcèl Cortiada
Marcèl Cortiada <Jean-Marcel Courthiade> (Montceau les Mines, 2 d'agost de 1953-Tirana, 4 de març de 2021) èra un lingüista occitan, cercaire e aparaire de la lenga e de la cultura romaní.
Estrées-Mons
Istòria
Estrée Es una paraula de ancià francés, issu del latin strata (via), #que designava una « via cobèrta de pèiras planas », per oposicion a rupta (via) > rota. S'es conservat dins la majoritat de las lengas romanas (cf. Lo italian e lo romanés strada) e a #èsser manlevat pel germanique (cf. Lo anglés street, lo alemand Straße e lo néerlandais straat ). La paraula estrée a desaparegut del francés a la fin del Mièja Edat, mas demòra en un grand nombre de toponymes, particularament en lo nòrd de la França, en soslinhant la proximitat d'una via romaine. Aicí aquela via es la Cauçada Brunehaut, telefonada uèi en aqueles environs D1029.
Ducat de Curlàndia
Lo Ducat de Curlàndia èra un estat vassau mai fòrça autonòm de l'union de Polonha-Lituània qu'existèt de 1561 a 1795. Èra poblat per de populacions alemandas e letonas. Sa capitala èra Jelgava.
Estrées-Mons
Istòria
Estrée est un mot d'ancien français, issu du latin strata (via), qui désignait une « voie couverte de pierres plates », par opposition à rupta (via) > route. Il s'est conservé dans la plupart des langues romanes (cf. l'italien et le roumain strada) et a été emprunté par le germanique (cf. l'anglais street, l'allemand Straße et le néerlandais straat ). Le mot estrée a disparu du français à la fin du Moyen Âge, mais il demeure dans un grand nombre de toponymes, particulièrement dans le nord de la France, signalant la proximité d'une voie romaine. Ici cette voie est la Chaussée Brunehaut, appelée aujourd'hui dans ces environs D1029.
Le village a été détruit pendant la Première Guerre mondiale.
Ducat de Curlàndia
Foguèt fondat en 1561 après la secularizacion de l'Òrdre dei Chivaliers Pòrta-Gleva que son darrier grand mèstre formèt lo ducat e venguèt vassau dau rèi de Polonha. Pasmens, la senhoriá polonesa demorèt lasca e lo ducat èra fòrça autonòm e de còps quasi independent. Ansin, Curlàndia poguèt menar la sieuna politica e venguèt una poissança comerciala e coloniala (a Trinitat e Tobago) dins lo corrent dau sègle XVII. Lo ducat dispareguèt en 1795 ambé lo partiment de Polonha-Lituània entre Prússia, Russia e Àustria.
Estrées-Mons
Istòria
En 1973, les communes d'Estrées-en-Chaussée et de Mons-en-Chaussée fusionnent pour devenir la commune d'Estrées-Mons
Lista dels municipis de Catalonha
Aquestas son las 947 municipis (comunas) de la comunautat autonòma de Catalonha ordonadas alfabeticament:
Estrées-Mons
Nòtas
<references group=N/>
Marcèl Cortiada
Biografia
Marcèl Cortiada comencèt d'estudis de medecina a l'universitat de Clarmont-Ferrand, mas las daissèt al profièch de l'estudi de las lengas eslavas amb especializacion dins lo domeni de las lengas sèrbocroata e polonesa.
Après d'estudis a l'Institut nacional de las lengas e civilizacions orientalas (INALCO) a París ont obten son diplòma en lengas albanesa, macedoniana e polonesa, comença un doctorat en Fonologia de las varietats dialectalas de Rromani e diasystèmes graficas de la lenga Rromani.
Durant sos estudis, s'implica dins lo trabalh d'ONG activas dins de projèctes educatius visant los ròms albaneses. Coordona e gerís mantes projèctes educatius e culturals. Pendent quatre ans, trabalha coma analista politic e interprèt a l'ambaissada de França en Albania. Durant son estada a Tirana obsèrva d'enfants d'originas mescadas que parlan una mena de pidgin, lo postrolhàs.
Après la defensa de sa tèsi de doctorat en 1995, es professor associat en sociolinguistica romani a l'Escòla practica dels nauts estudis (EPHE).
A partir de 1997, es mèstre de conferéncias a l'INALCO de París.
En 2008, es, amb Esma Redžepova, la figura principala del film Lo Cant dels Rroms de Louis Mouchet.
Viu amb la poëtessa romaní Jeta Duka, de nacionalitat albanesa. Quora lo govèrn d’Emmanuel Macron expulsa sa bèla-filha andicapada en Albania, desmainatja ailà, e s’agota a viatjar entre los dos país. Morís de lassitge a Tirana en març de 2021.
Mont Ararat
thumb|Mont Ararat 3D Lo Mont Ararat ("Ağrı" en turc, "Արարատ" en armenian legit Masis o Masik, "Agirî" en curd, "آرارات" en persan legit Koh-i Nuh, "אררט" en ebrieu), es una montanha de l'actuala Turquia. S'i encalèt l'arca de Noé après lo grand deluvi universal. segon la genèsi capítol noven.
Pel tractat de Turkmančay del 2 al 14 de febrièr de 1828 Pèrsia cedèt lo penjal nòrd de la montanha a Russia (districtes de Surmlu, Kulp e Igdir), conservant lo penjal èst, alara que los penjals sud e oèst demoran territòri turc. La cima del Grand Ararat demorèt en territòri rus alara que lo Petit Ararat formava lo punt d'union de las frontièras entre Pèrsia, Russia e Turquia coneguda coma "frontièra dels tres emperaires". Pel tractat de Moscòu del 16 de març de 1921 entre Russia e Turquia, la plana de l'Aras èra concedida a Turquia. L'acòrdi turc - iranian del 23 de genièt de 1932 concediá a la Turquia una pichona part del penjal oriental. La partida russa demorava dins la Republica autonoma de Nakhtchivan e venguèt territòri d'Azerbaitjan dempuèi 1991.
Ligams extèrnes
thumb|center|730px|Petit Ararat (esquèrra) e Grand Ararat (drecha) (Landsat, [[NASA).]]
Jardin de las Esperidas
thumb|300px|Eracles rauba las "pomas d'aur" del Jardin de las Esperidas, detalh del mosaïc roman de [[Llíria, Valéncia]]
Lo Jardin de las Esperidas es un luòc mitologic situat, segon uns, als tèrmes de l'occident, segon d'autres dins los desèrts de Libia o ben al nòrd alunhat, sempre mai al delà de las limitas conegudas, ont sonque los eròis s'i aventuran a la recerca de l'immortalitat. Dins aquen jardin propietat de la divesa Èra i vivon las ninfas Esperidas e l'arbre de la vida amb las "pomas dauradas", fruches precioses que balhan l'immortalitat. Èra i placèt Ladon un drac o sèrp de cent caps que jamai dormissiá, perque gardava las pomas preciosas.
Un dels dotze trebalhs que lo rei Euristèu carguèt a Eracles foguèt de raubar las pomas. L'eròi capita a matar lo drac (o, segon d'autres, lo quite Atlàs las anèt culhir alara qu'Eracles sosteniá la vòlta del cèl per el). Mai tard, Atena tornèt las pomas al jardin de las Esperidas.
Origina
thumb|150px|Constellacion del Dragó L'origina d'aquel mite se tròba dins l'astrologia. Juste sus la constellacion de la Lira i a la Granda Orsa, que sonque foguèt considerada coma una constellacion aprèp lo sègle VI AbC, quand pasèt a paréisser coma un orson. Fins alara èra considerat qu'èran sèt sòrs, en concrèt las Esperidas, que tanben formava l'ala de la constellacion del Drac.
La constellacion de la Granda Orsa demora entre la Pichona Orsa e l'ecliptica de la Lira. En temps ancians pensava en ela coma dins un pomièr, las estelas mai brilhantas n'essent los seus tres fruches, qu'ara se considèra coma la coa de l'ors. Entre la Granda Orsa e la Pichona Orsa i a la constellacion del Drac, que sembla èsser protegir las «pomas» de la Granda Orsa e demora coma la linha frontala jos que i a las estrelas de la Pichona Orsa. Lo Drac mira menaçant cap al sol quand aquel es en Lira.
Hardinghen
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Retorica
La retorica (via lo latin rhetorica del grèc ancian, rhêtorikê tekhnê, significant «tecnica oratòria») designa l'art de ben parlar e l'ensemble de las tecnicas ligadas a aquest art.
Retorica e estilistica
L'estilistica es plan vesina de la retorica mas a pas las meteissas tòcas ni mai lo meteis public.
La retorica es mai que mai centrada sus la volontat de persuadir, convéncer. Es una activitat que se manifèsta oralament (discors, plag...) en general davant un public.
L'estilistica es mai que mai centrada sus lo tèxte e vòl estudiar los biaisses e las tecnicas utilizadas dins los tèxtes.
Las doas nocions son pasmens plan vesinas pr'amor que l'estilistica ven de la confluéncia de la retorica antica e dels apòrts de la lingüistica modèrna. Per aquesta rason, las figuras d'estil e las figuras de retorica son doas expressions sinonimas, tot ben que se pòdon destriar per quant a la finalitat.
De consultar tanben: estilistica.
Del temps dels Ancians
vinheta|Platon
Per Platon, los sofistas o Aristòtel la retorica aparten a l'art de la persuasion. Platon i vei una fallàcia que la tòca es la persuasion destacada de la nocion d'onestetat.
Pels stoïcians grècs, o encara per Quintilian o Ciceron, la retorica es subretot l'art de ben parlar (ars bene dicendi) e necessita al contrari moralitat e sapiéncia.
A l'epòca modèrna
La dobla percepcion de la retorica, entre fallàcia e vertut, explica las divergéncias epistemologicas e axiologicas dins la definicions de la retorica a l'epòca modèrna.
Per Roland Barthes, es una ajuda-memòria.
Per Schopenhauer, es mai que mai una tecnica per parlar en public.
Çaquelà, se las finalitats de la retorica son variadas e discutidas, i a acòrdi per çò qu'es de reconéisser la retorica coma un ensemble de tecnicas.
Retorica e argumentacion
Ambedoas nocions son vesinas mas son pas identicas.
L'argumentacion èra considerada pels Ancians coma una partida de la retorica. Es per aquesta rason que Zenon d'Elea comparava l'argumentacion a un ponh sarrat e la retorica a una man dobèrta.
L'argumentacion, stricto sensu, met en situacion un rasonament dins l'encastre d'una communicacion orala o escricha, segon Philippe Breton.
Quand la retorica cèrca solament de convéncer, s'aparenta a la fallàcia. (ex. publicitats messorguièras).
Quand la retorica es simplament utilizada per "ben parlar" es completament diferenta de l'argumentacion.
De consultar tanben: argumentacion.
Lista de figuras de retorica
Las figuras de retoricas se comptan per centenas e tenon de definicion de còps divergentas segon los autors.
Per mai de detalh, consultar: figura de retorica.
Acrostic
Adinaton
Alliteracion
Anastròfe
Antanaclasi
Antimetabòla
Apodiòxi
Argument ad hominem
Argument ad personam
Catacrèsi
Circomlocucion
Crasi
Enallage
Endiadin
Epitrocasma
Geminacion
Iperbat
Ironia
Macaronisme
Metabòla
Metafòra
Metalèpsi
Metanalisi
Metatèsi (lingüistica)
Paralogisme
Personificacion
Pleonasme
Prosopopèia
Protèsi (lingüistica)
Simploque
Tautograma
Tautologia
Zeugma
Polimnia
Polimnia (Πολυμνία) es la musa de la retorica, de la poesia sacrada e dels imnes. Simbolisa l'eloquéncia e inspira los aedes.
Tchan Tchou Vidal
Tchan Tchou Vidal (nascut Paul Vidal lo 22 denovembre 1923 a Ais e mòrt en 1999) es un guitarrista de jazz francés. Aperten au corent jazz manoish que Django Reinhardt era lo menaire dins las annadas 1930 e 1940.
Vidèo
La vidèo regropa l'ensems de las tecnicas permetent l'enregistrament e la restitucion d'imatges animats, acompanhats o non de son, sus un supòrt electronic e non de tipe fotoquimic.
Lo mòt « vidèo » ven del latin « video » que significa: « vesi ». Es l'apocòpa de videofonia o videograma.
Teoria
Un flus vidèo es compausat d'una succession d'imatges que desfilan a un ritme fixe (per exemple 25 per segonda dins la norma Francesa L o 30 per segonda dins d'autra normas) per far l'illusion del movement. Cada imatge es descompausat en linhas orizontalas, cada linha essent una succession de punts. La lectura e la restitucion d'un imatge se fa donc sequencialament linha per linha al biais un tèxte escrich: d'esquèrra cap a drecha puèi de naut cap al bas.
Escansion per entrelaçament
L'imatge d'un televisor es una succession d'escancions lineárias, partant del naut cap al bas de l'ecran. Als començaments de la television, la qualitat dels elements fosforescents del tube èra mediócre. Per aquel fach, quand lo fais tocava lo bas de l'ecran, lo naut aviá ja desparegut, provocant un fenomèn de beluguejament, sentit fortament per l'uèlh uman a l'entorn de o. La solucion mai simpla seriá estat d'accelerar la cadéncia de la scancion, mas aquó seriá estat plan costós en benda passanta. Una solucion mai astuciosa foguèt de sautar una linha sus doas per cada imatge, permetent atal de doblar la cadéncia de scancion tot en gardant una mèsma benda passanta. Atal, una primièra passa aficha totas las linhas imparas en dos còp mens de temps que per un imatge sensèr e una segonda passa aficha las linhas mancantas paras: aquó es l'entrelaçament. S'obten alara lo mèsme nombre de linhas d'escancion per un imatge, e se fa dos passatges a l'ecran per afichar un sol imatge. Se dich « trama » (« field » en anglés) una passa. Un imatge es donc constituit de doas tramas, per que cal doas passas per definir l'imatge (« frame » en anglés).
Las cameràs, que foncionan coma un « televisor inversat », utilizavan tanben aquel entrelaçament. Dins la primièra mitat del temps d'un imatge, una 1 presa de vista definís totas las linhas imparas, e una mitat d'imatge mai tard, una segonda presa de vista definís las linhas paras. Cal plan comprendre que las doas presas de vista son separadas dins lo temps (d'una mitat d'imatge). E quitament ambedoas presas de vistas son complementárias d'un punt de vista espacial (ambedos passatges se complètant dins lo quadre), ambedoas presas de vista n'afichan pas lo mèsme contengut! Se un subjècte se desplaça dins lo camp, tendra una posicion diferenta sus caduna de las doas tramas: i a alara un efècte de zig-zag sus cada « frame ».
Aquel problèma foguèt en partida resolgut per un dispositiu de lamas cristallinas birefringentas que « liçam » los detalhs en desdoblant los rais luminoses. Ne resulta una pèrda de definicion que balha als sistèma PAL e SECAM una resolucion verticala multiplicada per 0,7 (factor de Kell) e vertadièrament sonque d'unas 400 linhas.
Escancion progressiva
Quand l'afichatge es pas mai entrelaçat, se dich escancion progressiva. Es lo biais de captura causit pels filmes realizats en HD TV o en D-cinemà destinats a èsser transferits e projectats en 35 mm.
Los 25 imatges progressius (25p) balhan alara a las cameràs un temps de pausa de 1/25 de segonda çò qu'es tròp long en tèrmes de resolucion temporala. Se preferís alara limitar lo temps d'integracion de las tramas a 1/50 s (obturator electronic).
Los estandards de difusion en color
thumb|300px|Estandards vidèo analogics pel mond: [[NTSC en verd, PAL en jaune, SECAM en irange]]
Los estandards PAL o SECAM an pas de rapòrt amb l'escancion d'un imatge, aqueles estandards permeton sonque d'apondre la color als imatges en blanc e negre:
Dins los primièrs temps de la television, sola la luminéncia definís l'imatge per un nombre de punts orizontals e tanben per tres factors de nuéncia de gris.
Quand la television color apareciá calguèt que los televisors blanc e negre pòscan encara restituir un imatge, lo senhal de luminéncia foguèt conservat e s'apondèt un senhal que lo televisor blanc e negre podava pas distingar e donc afichar pas, quitament coma senhal parasit, es la compatibilitat ascendanta o retrocompatibilitat.
S'apondèt donc las doas diferéncias de color R'-Y e B'-Y (lo ' significa que los senhals pòrtan una correccion especifica d'una corbadura de gamma per resòlvre, a l'epòca, un problèma de nonlinearitat de restitucion dels tubes catodics) per que, en combinant l'ensems amb la luminéncia, se pòsca extraire lo verd.
Atal per la color; ara calguèt poder transportar ambendoas diferéncias e d'aici ven lo conflicte d'estandard, totes los païses adoptèron pas lo meteis biais de transmetre de senhals de crominéncia.
E lo rèsta del mond, lo PAL Phase Alteration Line (distinccion de las doas diferéncias enviadas al meteis temps e amb de fasas diferentas).
Lo senhal de crominéncia es enseguiuda una sosportaira de la luminéncia…
Lo nombre de linhas, la velocitat d'escansion, lo tipe de senhal positiu o negatiu dempuèi l'emission, fan partit de las normas seguent lo país e an res a veire amb los estandards de difusion color (PAL, SECAM, MESECAM, e NTSC).
De fach de la captura en doas tramas de 1/50 de segonda caduna, es lo temps de pausa en vidèo (25i).
Los captors fotografics
Las primièras cameràs, foncionant sul meteis principi que los televisors, analisan l'imatge formada per l'objectiu amb un tube catodic. Dempuèi la fin dels ans 1980, son dotadas d'un captor fotografic de tipe CCD o CMOS.
Definicion de l'imatge e frequéncia d'escancion
thumb|240px|Aspècte Racios e Resolucions Existisson diferents formats d'imatge vidèo, que dependon sustot de la frequéncia d'escancion verticala de l'imatge.
Cal distingar doas frequéncias d'escancion de l’imatge:
Donant las valors seguentas:
Color
Fa qualques decenias, los especialistas aprenguèron las particularitats espectralas de l'uèlh uman, que preferís netament d'unas colors. De mai, savián que l'espèctre cromatic de l'uèlh pòt se decompausar en tres colors primàrias, que permeton per mescla de tornar gaireben totas las autras colos de l'espèctre. Lo cinemà color expleita aquó utilisant d'emulsions de sisas, que caduna es sensible a una color primària.
Los ecrans emetent de lutz, los engenhaires utilisèron la sintèsi additiva compausada de roge, verd e blau (al contrari lo papièr absòrba la lutz e utilisa la sintèsi sostractiva compausat de cian, magenta e jauna) Lo roge, verd e blau son las colors primàrias d'aquela sintèsi additiva. Del meteis que lo cian, magenta e jaune son las colors primàrias de la sintèsi sostractiva.
La presa de vista en color se fa segon un prisme optic que repartís la lutz sus tres captors, davant que i a respectivament un filtre roge, verd e bleu. Atal, cada captor enregistra sonque las informacions de lutz tocant una color. Sufisís enseguida d'enregistrar puèi tornar las 3 compausantas RVB sus un monitor color acceptant las tres entradas RVB: i a tres senhals a la plaça d'un sol. Cal en mai de triplar totes los ligams cablats entre los diferents equipaments, mas tanben triplar las pistas d'enregistrament sus un magnetoscòpi, triplar totes los equipaments de realizacion fins als equipaments de difusion ertziana. Lo desfís èra donc de crear un senhal unic englobant tres informacions diferentas, e que devián pas se mesclar abans lo tractament pel pòste de recepcion.
Un còp d'acòrdi per aquel blanc e negre colorizat, calguèt trobar l'astucia que permetava de transmetre la lutz (Y) e la croma (C). De procés electronics foguèron realizats. I a per exemple «modulacion d'amplitud en quadratura de fasa, de sosportaira suprimida». Aquelas solucions devián a l'encòp de mesclar dos senhals de biais a poder los discriminar a la recepcion, mas tanben aver pas cap interferéncia visibla dins l'epèctre del senhal blanc e negre.
Aquelas solucions foguèron trobadas e aplicadas. Atal nasquèron l'NTSC als Estats Units d'America, lo SECAM en França, e lo PAL en Alemanha, Espanha e Itália. Lo codatge permet de transformar lo RVB en senhal color compatible blanc e negre. L'NTSC, lo SECAM e lo PAL son tres tipes de codatges diferents incompatibles entre eles. Passar d'un tipe de codatge a un autre se nomena lo « transcodatge ».
Pasmens cap d'aquelas tres solucions es transparenta, de luènh. Un senhal transcodat patís d'artefactes mai o mens visibles segon lo codatge.
Un senhal vidèo atal codat es dich senhal composit, car conten mai d'una font de natura diferent. Los estandards vidèo utilisant lo composit anant de l'U-MATIC / U-MATIC SP al VHS en passant pel 8mm o Vidèo 8, lo Betamax, lo VCR o encara lo V2000. A causa de las degradacions causadas pel codatge, èra urgent de se n'afranquir en produccion.
Al començament dels ans 1980, Sony realizèt un format vidèo de composantas separadas, constituit de senhals distinctes, veïculats per de cables distinctes: lo Betacam / Betacam SP. Per demorar compatible amb lo blanc e negre, la societat evita meticulosament lo RVB, e causís naturalament un format comportant l'Y, mai d'informations de crominéncia veïculats per enhal: U et V (tanben nomenat Cr e Cb).
Aquelas composantas son ligadas per des formulas U = R - Y e V = B - Y, ont Y = 0,30R + 0,59V + 0,11B (los coeficients essent diferents segon le codatge utilisat). Aquela transformacion de RVB en YUV se nomena matriçatge. Aquel matriçatge es una operacion mai simpla que lo codatge que genèra pas de degradacion, tot en ofrissent l'avantatge de la compatibilitat Y.
Quelquas ans mai tard, un format grand public apareguèt: l'S-Vidèo o Y/C, que la luminéncia Y e la crominéncia C (codada en NTSC, PAL o SECAM) èran separadas (S-VHS, Hi-8, Super-Betamax). Aquel format es de qualitat melhora qu'un format composit, perque la crominéncia encamba pas mai sus la benda de frequéncias de la luminéncia, çò que podava menar a d'artefactes colorats sus de detalhs prims. La resolucion orizontala d'aqueles formats podava donc èsser fins a doblada (400 punts/linha al luòc de 240-250).
Introduccion
Lo procés de l’acquisicion vidèo analogic e de sa conversion en numeric pòt s’assimilar al passatge del lengatge oral al lengatge escrich. Per prendre en nota lo discors oral d’una persona, aquela deu pas parlar tròp aviadament, senon ven dificil d’escotar e de transcriure simultanèament. La persona poiriá ralentir son debit de paraula mas se s'assimila aquelas paraulas amb lo senhal vidèo analogic, se comprend aisidament que lo debit pòt pas èsser ralentit. Se procedís donc a l’escandalhatge del discors, es a dire que se pren sonque de « troces » de messatge per los tornat transcriure mai tard. La precision de la retranscripcion depend dirèctament del nombre d’escandalhs de discors levats. Per la vidèo, lo fenomèn es identic: es necessari avans tot de conéisser lo senhal e de saber quines son los senhals de numerizar.
Istoric
L’istòria del numeric dins la vidèo comença veritadièrament de 1972 a 1982. A l’origina los equipements de sincronizacion, los aparelhs se sofistiquèron abans d’intrar dins lo mitan professional. Alara, los industrials prenguèron consciéncia de l’aveniment d'aquel nòu fenomèn e presentèron de normas en matèria de numerizacion. Una anarquia numerica reinava alara sul mercat obligant lo CCIR (Comitat consultatiu internacional de las radiocomunicacions) a normalizar un format vidèo en compausants numerics compatibles pel mond entièr: aquela norma es lo CCIR 601. Especifica los paramètres de codatge de senhals de numerizar (escandalhatge, quantificacion…). Alara los novelums acabèron pas de s’encadenar per permetre ara a la vidèo numerica de se generalizar dins los centres de produccion, cadenas de television e regias de pòstproduccion per assistir lo montatge vidèo.
Perque un codatge de las composantas?
Lo senhal vidèo numeric deuriá sens cap de dobte, èsser identic per totes los païses: l’idèa èra de numerizar de donadas comunas als sistèmas 625 linhas (PAL, SECAM) e 525 linhas (NTSC). Lo CCIR a donc unanimament decidit de numerizar de biais separada los senhals de luminéncia (Y) e de crominéncia (Cr ; Cb). Un sistèma basat sul codatge numeric de las composantas vidèo exclusís totes los problèmas qu’aurián podut crear un codatge de senhal vidèo composite e permet una compatibilitat a escala mondiala. Aquel sistèma deuriá donc apareisser coma essent l’accessòri principal d’un desvelopament de nòus equipaments, mai tanben e sustot d’un escambi internacional de donadas, constituissent la basa de l’audiovisual: la comunicacion.
L'escandalhatage
L’escadalhatage d’un senhal, es lo descopatge en talhs temporals o « escadalhs » d'aquel darrièr. Es dirèctament seguit de la quantificacion que consistís a convertir la valor de l'escandalh en valor numerica representada par un nombre entièr. Es donc necessari que lo ritme de descopatge (frequéncia d’escandalhatge) siá naut per poder tornar transcriure las variacions del senhal las mai brèvas. Car se l’interval de temps entre dos escandalhs consecutius es superior al temps de la variacion mai aviada del senhal d’origina, aquela darrièra se trapa perdida e será pas presa en compte dins lo senhal numeric. En consequéncia, per escandalhar un senhal, ne preservant son informacion, es necessari de conéisser la frequéncia mai nauta qu'es susceptible de variar. Lo teorèma d'escandalhatge de Nyquist-Shannon establís qu’« un senhal que l'espèctre es limitat a la frequéncia Fmax es entièrament definit enseguida dels seus escandalhs levats a d'intervals de temps regulars de valor « T » inferiors a 1/(2 Fmax) ».
En consequéncias, la frequéncia d’escandalhatge deu èsser ƒe > 2 Fmax per respectar la representacion d’origina. S'aquela condition es pas complida, las composantas espectralas repetitivas del senhal escadalhat son pas pro espaçadas e s'encamban. La zona de retirada, o « aliasing zona», crea una frequéncia parasita se tradusent per un efècte irizat sus l’imatge. Per resòlvre aquel problèma, un filtre passa-bas (filtre anti-aliasing) es dispausat en amont de la conversion. Aquel filtre de penjal regde fòrageta las frequéncias del senhal analogic d’intrada que son superioras a 1/2 ƒe.
Lo senhal vidèo de luminéncia possedís una benda passanta a l'entorn de. Per qu'aquel senhal siá correctament numerizat, sa frequéncia d’escandalhatge deu respectar los critèris de Shanon et Nyquist, siá: ƒe(Y) > 6 x 2 =
Pr'amor, per èsser utilizada al nivèl mondial, ƒe(Y) deu èsser multiple comun de las frequéncias linhas dels sistèmas de 525 e 625 linhas, a saber 15,625 e. Lo CCIR donc retenguèt la frequéncia d’escandalhatge seguenta: ƒe(Y) =. Aquela frequéncia es egala a 864 còps la frequéncia linha dels sistèmas de 625 linhas e 858 còps aquela dels sistèmas de 525 linhas (una linha activa contenent 720 escadalhs).
Pels senhals de crominéncia, se pòt realizar sens emabarràs visuala un sosescandalhatge, car l’èsser uman qu'es mens sensible a las variacions de color qu’a las variacions d’esclairament. Concrètament, lo contorn d'un objècte pareisserá net se la luminéncia varia aviadament, mas es pas indispensable que la crominéncia varie tanben aviadament. La benda passanta pels senhal de crominéncia es de gaireben. L CCIR decidiguèt de los escandalhonar a una frequéncia dos còps mendre qu'aquela de la luminéncia, siá ƒe(Cr) = ƒe(Cb) =. Per aqueles senhals, i a donc sonque 360 escandalhs per linha activa.
Aquelas frequéncias d’escandalhonatge determinadas pel CCIR s’aparenton als chifres 4, 2 e 2. Per un grope d'8 pixels (4 pixels per linha e sus 2 linhas), lo chifre 4 representa lo nombre de valors indicadas per linha per la luminéncia, 2 lo nombre de pixels possedissent una valor propria crominéncia ( = 13,5/2) sus las linhas paras, e lo darrièr 2 idèm per las linhas imparas. Es atal que la norma CCIR 601, nascuda d'aqueles estudis, a per nom corren norma 4:2:2.
La periodicitat de doas tramas permet tres tipes d'estructuras d’escandalhonatage: ortogonala, quincònci linha e quincònci trama. Es l'estructura ortogonala que fouèt retengut per la norma 4:2:2. Dins aquela estructura, la fasa del relòtge d’escandalhonatge es identic per cada linha e cada trama. Los escandalhs son donc situats als mèsmes emplaçaments d’una linha cap a l’autre e d’una trama cap a l’autre.
La quantificacion
Cada escandalh es « pesat », coma d'aliment, per ne determinar son pés. En numerica, aquela pesada es nomenada quantificacion. S’efectua, seguent l'analogia, mejans una balança de dos platèus: dins un dels platèus se trapa l’escandalh de pesar, dins l’autre los peses necessaris per trapar l’equilibri. La precision de la pesada depend donc de la valor del pes mai pichon disponible. En vidèo, lo pés de l’escandalh es la tension del senhal electric de numerizar e la balança un quantificator. Aquel aparelh convertís las tensions en valors numerics, expleitablas per una estacion de montatge virtuala, per exemple.
Pasmens, la quantificacion pòt pas representar parfèctament la tension de l'escandalh del senhal analogic d'origina. En efècte, un senhal analogic (representat per un nombre real) pòt prene una infinitat de valors, mas será convertit en un senhal format d'un nombre finit de valors numericas « N » que caduna es codada sus « n » bits (es a dire jos forma d'un nombre entièr que la valor maximala es limitada). I aurá donc necessáriament, après quantificacion, una error d'arrondida. La precision del senhal convertit será donc ligada al nombre de valors disponiblas per traduire cada escandalh. L'interval situat entre doas valors es notat « q » e se nomena « pas de quantificacion ». A cada instant « t », l'amplitud del senhal se trapant a l'interior d'un escandalh es remplaçat per la valor de l'escandalh mai pròche. Se compren aisidament que mai los pases de quantificacion son pichons, mai son nombroses sus una plaja donada e donc que mai la precision del senhal quantificat es importanta (lo taus d'error de quantificacion essent determinada per la relacion Terr = 1/2n).
La quantificacion del senhal vidèo es uniforme, lineari e s'efectua de biais separada sus Cr e Cb. D'en primièr fixada sus 8 bits, la quantificacion del senhal vidèo de la norma 4:2:2 es passada a 10 bits. En efècte, una quantificacion sus 8 bits permet de dispausar de 2^8 = 256 nivèls numerics (que 220 utils per representar los nivèls de gris) çó qu'a vegada es pas sufisent. Per un desgradat de gris del blanc al negre, per exemple, un « efècte d'escalièr » aparéis après numerisacion. En mai, lo rapòrt S/B (senhal sus bruch) d'una quantificacion sus 8 bits es de 56 dB alara que las cameràs d'ara atenhon los 60 dB. Lo C.C.I.R. causiguèt donc de quantificar lo senhal vidèo sur 10 bits, çò que fa 1024 nivèls (que 880 utils) o 4 còps mai qu'una quantificacion sus 8 bits, e amb per rapòrt S/B 68 dB.
Lo senhal de luminéncia es totjorn positiu e pausa pas de problèmas de numerizar, al contrari los senhals de crominéncia son bipolars. Donc se deguèt fixar una valor pel senhal nul: las valors al dessús correspondent a un senhal positiu e aquelas al dejos d'un senhal negatiu. Aquela « valor zerò » foguèt fixada pel C.C.I.R. a 512 (a mièg camin entre 0 e 1024).
Lo codatge del canal
Un còp escadalhonat e quantificat, lo senhal vidèo deu èsser codat per optimizar son estocatge o sa transmission. Diferentas formas de codatge existisson e presentan caduna lors avantatges e inconvenients. La tòca es donc de causir lo còdi mai adaptat a l'utilizacion. Per aquò, aqueles còdis son a disposicion:
Existisson encara d'autres còdis (coma lo còdi Miller o còdi Miller carrat) que son utilizats sonque dins qualquess magnetoscòpis numerics.
L'estructura de la linha numerica
Las linhas analogicas dels sistèmas a 625 e 525 linhas son de duradas leugièrament diferentas. Atal, la capacitat d’una linha activa deu èsser sufisanta per caber un nombre sufisent d’escandalhs per cobrir las linhas dels dos sistèmas. Lo CCIR causiguèt 720 escandalhs pel senhal de luminéncia e 360 pels senhals de crominéncia. Aquò es sufisent car las linhas activas analogicas mai longas son aquelas dels sistèmas de 525 linhas que demandan mai de 710 escandalhs per èsser totalament analizadas. La linha activa 4:2:2 es donc codada sus 1,440 mots (720 x 2). Los senhals permeton de posicionar la linha activa numerica son codats respectivament sus 264 e 24 mots pels sistèmas de 625 linhas e sus 244 e 32 pels sistèmas de 525 linhas. Lo front davant de las impulsions de sincronizacion linha (SAV) determina l’arribada d'en primièr escandalh e la referéncia de temps per la conversion analogica-numerica. Lo front rèire (EAV) ne determina la fin.
Remarcas sus la deteccion e la correccion d'errors
Lo supòrt d’enregistrament o canal de transmission pòt engendrar d'errors dins lo flus de donadas numericas. Es a dire qu’una valor binara pòt prene una autra valor (un « 0 » ven « 1 » et viceversà) o ben qu’una informacion pòt mancar a un moment donat. Aquela error pòt o afectar l’imatge vidèo visibla o los autres senhals vidèo segon los bits qu’afècta. Se pòt donc aver de consequéncias mai o mens importantas d’aquò l’utilitat de las detectar e de las corrigir.
La dificultat dels sistèmas correccion d’error demora dins lo fach que cal d'en primièr detectar l’error avant de la poder corrigir. Per aquó, de donadas redondantas son apondudas pendent codatge a las donadas utilas, segon una lei definida e coneguda del codaire e del descodaire. Cada còp qu'aquela lei es pas verificada al descodatge, un procés de correccion es lançat. Se lo manca d’informacion es tal que las quitas donadas redondantas sufison pas a tornar al senhal d’origina, de processus de compensacion, que consistís a calcular la valor mejana entre escandalhs pròches, son realizats. Lo senhal atal corrigit pòt fin finala èsser utilizat pels diferents equipaments numerics.
Rapòrt largor / nautor
Istoricament, la television se realizèt sus d'ecrans de format 4/3 (un rapòrt de 1,33/1). Aquel format foguèt causit car èra aquel del cinemà a l'epòca de crecion de la television dins los ans 1940. Dempuèi, lo cinemà evoluèt, amb lo cinemascòpi o la panavision basats sus l'utilizacion d'un objectiu anamorfosic, los formats corrents al cinemà son lo 1,85/1 e lo 2,35/1. Quand foguèt decidit de passar la television cap a un format panoramic, es lo format 16/9 que foguèt causit. Correspond a un rapòrt d'imatge de 1,77/1, plan pròche de 1,85 e demora un bon compromés entre lo 1,33 (barras a esquèrra a drecha) e lo 2,35 (barras negras en naut e en bas). Los puristas conservan las barras negras per veire l'integralitat de l'imatge, alara qu'aqueles que peferisson profeitar de l'ecran en plan utilizan lo zoom del televisor mas pèrdon en consequéncia una partida dels bòrds de l'imatge.
Vidèo e informatica
Los afichatges informatics dispausan de resolucions especificas e de biais d'escancion tanben especifics. Los microordinators 8 bits e los primièrs 16 e 32 bits èran destinats a un brancament sus un aparelh de television, lor sortida vidèo èra donc de 740/50 o 525/60. Las normas utilizadas sul PC son diferentas:
Los autres mòdes d'afichatge son pas vertadièrament normalizats. Los formats d'imatge estandards son declinats en un nombre vertadièr de colors (16, 256, 65,536, 16,777,216, 4,294,967,296 e mai). La frequéncia d'escancion es compresa entre e mai de. Totes aqueles afichatges son d'escancion progressiva pr'amor que dins las nautas resolucions, siá possible de trobar de mòdes entrelaçats.
Es a causa de las frequéncias d'escancion diferentas qu'es pas possible de brancar un ordinator dirèctament sus un televisor, quitament pòt provocar la destruccion del televisor. E mai, un encodaire color (PAL, SECAM o NTSC) es necessari per realizar un enregistrament vidèo d'un imatge informatica. Per aquó qualques ordinators son dotats d'una sortiada vidèo independanta de la sortida destinada al monitor.
La Chapelle-Saint-Sauveur (Sòna e Léger)
La Chapelle-Saint-Sauveur  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
La Capèla-Santa-Salvador fach partida de la Bressa louhannaise.
La Chapelle-Saint-Sauveur fait partie de la Bresse louhannaise.
Istòria
Jos la Revolucion francesa, la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Masselibre.
Sous la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de Masselibre.
Montauban-de-Picardie
Montauban-de-Picardie (Montaubin en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Oruchuban Ebichu
Oruchuban Ebichu es un manga e anime escrich e illustrat per Risa Ito, En 1990. Foguèt publicat en la revista Giga/chan, de l'editoriala japonesa Shufutoseikatsusha, entre 1991 e 2007.
La Chapelle-Montmartin
La Chapelle-Montmartin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gimiaus (sud Puèi de Doma)
Gimiaus [dʒəˈmjɔ] (Jumeaux en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Eva Amurri
Eva Amurri (nascuda Eva Maria Olivi Amurri Martino en 1985) es una actriz de cinèma americana.
Montdidier (Sòma)
Nòtas
<references group=N/>
Paulhac (Roergue)
Paulhac es una anciana comuna de Roergue, annexada per Verfuèlh, autres còps dins Avairon, ara dins Tarn e Garona.
Lo Casterar de Boset
Lo Casterar o Lo Casterar deu Boset (disen Lo Boset ) o Lo Casterar de Boset (Castéra-Bouzet en francés) es una comuna gascona de Lomanha, situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Furçac (omonimia)
Furçac es un toponim occitan:
Lo Casterar de Boset
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.