cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Madagascar
Diplomacia
Madagascar es un actor diplomatic segondari d'Africa que sa diplomacia es basat sus quatre axes principaus : lo mantenement de relacions bònas amb leis institucions financieras (FMI...) e leis estats susceptibles de finançar son desvolopament (França, Estats Units...), lo renfòrçament de l'integracion regionala amb la participacion a divèrseis organizacions africanas, lo desvolopament de relacions amb Asia (sustot Japon, China e Tailàndia) e la recèrca d'una visibilitat internacionala amb la participacion a d'organizacions internacionalas (Union Africana, Francofonia...). Après la crisi politica de 2009, lo país foguèt suspendut de mai d'una organizacion mai la situacion s'es normalizada amb l'organizacion d'eleccions a la fin de 2013.
Fòrças armadas
Lei fòrças armadas de Madagascar son formadas dei Fòrças Armadas Popularas (13,500 òmes en 2010) e de la Gendarmariá Nacionala (8,100 òmes). Son budget representava 0,69% dau PIB en 2012 e lo servici èra basat sus lo volontariat. Son eissidas dei fòrças colonialas francesas de l'illa e an pas participat a de guèrras importantas dempuei sa creacion. En revènge, aguèron de còps un ròtle important dins leis afaires intèrnes dau país. Sei missions principalas son de sostenir la populacion dins lo cas de catastròfas naturalas, de protegir lo territòri nacionau còntra lei menaças exterioras (sustot la piratariá de l'Ocean Indian), assegurar la seguritat dins lei regions pus isoladas de l'illa e participar a d'operacions exterioras de mantenement de la patz. Lei Fòrças Armadas Popularas son devesidas entre una branca terrèstra (13,500 òmes en 2010), una marina militara (500 òmes) e una fòrça aeriana (500 òmes). En causa de l'abséncia d'enemic declarat e de la feblessa economica malgasha, leis armaments son ancians e leugiers (PT-76, Mig-17...).
Revendicacions territòrialas
Madagascar a de revendicacions sus leis illas francesas de Bassas da Índia, d'Euròpa, de Juan de Nova, dau Banc dau Gueisèr e de l'archipèu deis Illas Gloriosas. Regardant lo Banc dau Gueisèr, l'estèu es tanben l'objècte d'una revendicacion dau govèrn comorian.
Economia
Madagascar es un país paure e pauc desvolopat amb un PIB de 11,2 miliards de dolars en 2014 siá 482 $/ab. L'agricultura n'es la basa que forma 28,1% dau PIB e emplega environ 80% de la populacion activa. Sei produccions principalas son lo ris, lo cafè, la vanilha, lo sucre, lo claveu de giròfle, lo cacau, lo maniòc, la banana e l'arachida. La màger part son consomadas localament mai lo país exporta de quantitats importantas de cafè, de vanilha e de sucre. Lo norrigatge, especialament aqueu dau zebú, a tanben un ròtle important dins l'alimentacion deis abitants. L'industria forma 17,4% dau PIB mai es un sector considerat coma important per lo desvolopament de l'economia malgasha. D'efèct, lo govèrn assaia de desvolopar l'industria miniera per esplechar lei ressorsas mineralas importantas dau territòri. Lo país es ja un exportator de mineraus de cròme mai de projèctes regardant lei resèrvas de titani, de carbon, de fèrre, de cobalt, de coire e de niquèl. Si supausa tanben l'existéncia de jaciments de petròli e de gas naturau. Existisse tanben una importanta industria textila liada au còst feble de la man d'òbra locala e una industria agroalimentara que tracta lei produchs locaus coma la vanilha ò lo sucre. Enfin, lei servicis forman 54,5% dau PIB e lo torisme li es considerat coma un axe de desvolopament gràcias a la fauna e a la flòra de l'illa.
Lei partenaires principaus de l'economia malgasha son França (21,6% deis exportacions, 11,9% deis importacions), China (19,2% deis importacions, 8,2% deis exportacions), lies Estats Units d'America (8,2% deis exportacions), Índia (6,4% eis importacions), Sud-Africa (5,6% deis importacions e 4,1% deis exportacions), lei País Bas (5,3% deis exportacions) e Alemanha (5,1% deis exportacions) e divèrseis estats dau Golf Arabic per leis importacions de petròli. En fòra deis idrocarburs, leis importacions de Madagascar regardan la norridura e lei bens manufacturats.
Arquitectura
L'arquitectura tradicionala de Madagascar es particulara en Africa en causa de sa semblança amb l'arquitectura dau sud de Bornèo. Es caracterizada per d'ostaus rectangulars bastits sus paufics. Lo paufic centrau a un ròtle important per sostenir la teulissa. Es sovent decorat e es l'objècte de rites especiaus au sen de la religion animista malgasha. Lei materiaus de construccion tradicionaus èran la tèrra dins lo centre, la fusta lòng dau litorau e una mescla dei doi matèrias dins lei regions intermediàrias. Au sègle XIX, d'influéncias estrangieras penetrèron dins l'illa e entraïnèron de materiaus novèus coma la brica, especialament per l'aristocracia merina. Enfin, après la fin de la conquista francesa, lei corrents principaus de l'arquitectura internacionala se difusèron au sen dei vilas pus importantas.
Araneae
L'aranha dins la cultura umana
En fòra d'aqueleis aspècts principaus, i a mai d'un autre sens au simbolisme de l'aranha. Per exemple, en Índia, èra de còps depintada coma un simbòl de libertat car sei fieus li permèton de se desplaçar liurament dins leis aubres. Dins certaneis endrechs, especialament en America dau Sud e en Africa Centrala, d'aranhas èran utilizadas dins de rites de divinacion. En particular, en Cameron, certanei migalas son supausadas permetre de legir lo futur. « Aranha » es alora un títol au sen de certanei pòbles per designar leis individús aguent un nivèu superior dins aqueu domeni.
Madagascar
Literatura
La literatura malgasha anciana es mau coneguda car èra largament orala e qu'una partida importanta es estada perduda. La poesia, sovent inspiradas per de tematicas mitologicas ò epicas, li aviá un ròtle de remarca. L'òbra majora d'aqueu movement es un poèma epic dich Ibonia. Pasmens, mai d'un racònte foguèt collectat per lei Francés e lei Britanics au sègle XIX, compres lo famós Tantara ny Andriana eto Madagasikara. Existiá tanben una literatura escricha que fèt son aparicion entre lei sègles VII e X gràcias ai contactes amb lei marchands arabis. L'escritura demorèt lòngtemps l'apanatge d'una partida menora deis elèits e leis escribas se concentrèron sustot sus l'enregistrament dei rites religiós e dei coneissenças medicalas.
La literatura modèrna apareguèt après la fin de la conquista francesa e l'introduccion de l'influéncia europèa dins l'illa. Leis escrivans malgashs adoptèron rapidament leis estiles diferents de la literatura occidentala (poesia, opèra, roman, novèlas...). Un nombre important fasiá de l'organizacion culturala Vy Vato Sakelika que teniá tanben d'objectius nacionalistas, çò qu'entraïnèt una repression viva entre 1915 e 1922. Lei tematicas d'aqueleis autors foguèron principalament centradas sus Madagascar e son passat avans la colonizacion e la lenga pus utilizada èra lo francés. Jean-Joseph Rabearivelo (1901 ò 1903 - 1937) es l'autor pus famós d'aqueu periòde. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, lo francés gardèt un ròtle important mai lo malgash fèt pauc a pauc sa reaparicion. En revènge, lei tematicas evolucionèron per donar una importància pus granda ais influéncias occidentalas e ai racòntes oraus ancians. Aquò entraïnèt un renovelament de la poesia e l'emergéncia d'estiles novèus (benda dessenhada per exemple).
Teatre e dança
Madagascar a una tradicion importanta d'espectacles mesclant teatre e dança dichs hiragasys. Un hiragasy dura environ tota la jornada e sei reglas acomencèron d'èsser fixadas a la fin dau sègle XVIII amb la formacion dei premierei tropas permanentas per lo prince merina Andrianampoinimerina. Pauc a pauc, leis actors integrèron pauc a pauc d'elements politics e critics e certanei tropas (Tarika Ramilison Fenoarivo) venguèron popularas dins una partida importanta de l'illa. La colonizacion entraïnèt l'introduccion dau teatre e d'instruments europèus (sustot lo pianò), de modificacions dau teatre tradicionau de part d'autors coma Andrianary Ratianarivo (1895–1949) e Naka Rabemananatsoa (1892–1952) e l'emergéncia dau teatre modèrne malgash.
Cinèma
Lo cinèma malgash es pauc desvolopat mai es pas inexistent amb un vintenau de films realizats dempuei 1974. Inspirat per lei cinèmas nigerian (Nollywood) e francés, se preocupa sustot de la lucha anticoloniala (Tabataba de Raymond Rajaonarivelo que foguèt seleccionat au Festeval de Canas de 1988) e de documentaris.
Richard Martin Willstätter
Richard Martin Willstätter (n. en 1872, m.1942) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1912 per sas recèrcas suls pigments de las plantas e especialament sus la clorofilla.
Lo Revèst
Lo o So Revèst es un toponime occitan aupenc:
Valdepiélagos
Valdepiélagos es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Austregésilo de Athayde
Belarmino Maria Austregésilo Augusto de Athayde (Caruaru, 25 de setembre de 1898 — Rio de Janeiro, 13 de setembre de 1993) foguèt un jornalista, professor, cronista, ensagista e orador brasilièr. Èra una figura emblematica de l'Acadèmia Brasilièra de Letras que ne foguèt president durant 34 ans.
Gian Luigi Bonelli
vinheta|Gianluigi Bonelli Gian Luigi Bonelli (Milan, 22 de desembre de 1908 - Alexandria, Piemont, 12 de genoièr de 2001) siaguèt un autor de bendas dessenhadas e atanben un editor prestigiós que creèt l'ostal d'edicion Bonelli, un dels pus conoscuts e famoses de l'estat italian. Venguèt celèbre gràcias al personatge de Tex Willer, creat amassa amb Aurelio Galleppini.
Espeluga Ibex
L'espeluga Ibex que s'obreish dens la cara èst de l'arròc de Gibartar. Los sons depòsts qu'an hornit rèstas paleoliticas mosterianas (òmi de Neandertal).
Vendèa (aiga)
Vendèa (en francés la Vendée) es una ribièra francesa que travèrsa lo departament de Vendèa, que li donèt lo nom. Es un afluent de la Sèvra Niortesa, flume costièr.
Blòc 0309
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Caçaire-culheire
Ua societat caçaire-culheire ei ua societat nomada ena qual era majoritat deth minjar o tot ei gahat de plantes e animals sauvatges e açò ei disparièr des societats agricultores que depenen d'espècies domesticades. Es antropològs an arremercat qu'eth terme cercaire (1) ei mès adequat tà descríuer era hònt de minjar predominant tà plan de grops non agricultors: cuélher ei ua hònt de minjar plan mès importanta que no pas caçar tàra majoritat de societats non agricultores segontes Richard Borshay Lee.
Cercar(2) a sigut, de tostemps, era mès ancestral manèra de subervíuer d'Homo. Coma ditz era Enciclopedia de Cambridge de Caçaires-Culheires: " Caçar e cuélher siguec era prumèra adaptacion qu'aguèc era umanitat e tamben era qu'aguèc mès escaduda pr'amor qu'ocupèc eth 90% dera istòria dera umanitat".
Enquia hè 12.000 annadas, toti es umans demorauen atau (3). Quan i aguèc era invencion dera agricultura, es caçaires-culheires sigueren desplaçats per pastors o grangièrs e plan d'eres an coma suplement, de còps e d'una manèra estesiva, es sòns activitats de cercaires damb animals de bòria.
Evidències arqueologiques
Pendent es annadas de 1950, Louis Binford suggeriguèc qu'es umans ancians auien eth sòn minjar hènt de carronhièrs e pas caçant (4). Es umans ancians deth Baish Paleolitic demoraven en bòsqui e tèrres damb força arbes e açò'ls permetiá cuélher crustacis, ueus, notzes e fruta ath delà de carronhejar. Mès que tuar animals grani tà auer minjar utilizaven es uassades des animals mòrts per predators o es qu'auien mòrt per causes naturals. (5)
Segontes era ipotesi dera corrida de durada, córrer longues distàncies coma quan es caça ei ua metoda encara utilizada per quauques caçaires-culheires aué e siguec era força evolutiua qu'amièc ena evolucion a arténher quauques caracteristiques umanes (aguesta ipotesi contraditz pas era ipotesi des carronhièrs: ambdús estrategies poden auer sigut utilizades de còp i alternatiuaments).
Caçar e cuélher siguec, de segur, era estrategia de sosistencia utilizada pes societats umanes hè 1.8 milions d'annadas per Homo erectus e tamben des deth neishement d'Homo sapiens hè ues 200.000 annadas. Siguec era soleta manèra de subervíuer enquia era dintrada en eth Mesolitic hé 10.000 annadas e dempús siguec remplaçada sonque graduauments damb er espandiment dera Revolucion Neolitica.
Ena transicion demest eth Miei e eth Paleolitic Superior, hè 80.000 a 70.000 annadas, diuersi grops de caçaires-culheires començaren tà especializar-se e se concentraren en caçar ua selleccion petita de cèrvis (mès que non pas auien caçat auans) e començaren tamben a cuélher ua petita selleccion de minjar.
Aguesta especializacion deth trabalh tamben amièc a crear naus utís coma es rets de pescar e es arpons d'uassi e es gafets (6). Era transicion entàra eth seguent periode neolitic ei descrit per un desvolopament sens precedents de diuerses practiques agricultores. Era agricultura s'originèc e espandiguèc en airaus desparièrs includint eth Pròche Orient, Asia, Mesoamerica e tamben en es Andes en ua epoca tan anciana coma hè 12.000 annadas.
Plantar en es bòsqui siguec tamben un sistema de produccion de minjar en diuerses parts deth mond pendent aguest periode. Es jardins salvatges aueren eth sòn origen pendent es temps preïstorics ath cant des arrius, enes selves e en es tudons enes regions damb monsons. Pendent eth proces gradual de conquistar er environament mès proche pes familhes se descurbigueren naues espècies d'arbes e de vinha que sigueren protegides e plantades mentres qu'es espècies non utilas sigueren eliminades. Tamben sigueren escolhides e sellecionades diuerses espècies estrangiéres e includides en es naus jardins (7). thumb|Damb era agricultura er òme sellecionèc ues espècies e n'eliminèc d'autes. Es caçaires-culheires començaren a declinar graduauments. Diuersi grops contunharen era sua vida coma caçaires-culheires. Totun, començaren a declinar pera pression des agricultors e des comunautats de pastors. Plan d'eri demorauen en regions desertiques o en bòsqui tropicals. Airaus qu'auans èren des caçaires-culheires adara èren - e encara son - conquistades per colonies d'agricultors. Pendent aguesta competicion pera utilizacion dera tèrra, es societats de caçaires-culheires s'adaptaren a naues practiques o migraren entàra naus airaus.
Segontes açò, Jared Diamond conferma ua arreduccion dera capacitat d'auer minjar salvatge, especiauments enes hònts animals. En America del Nòrd e America del Sud, per esemple, es espècies de mamifèrs mès granes s'auien escandit ena fin deth Pleistocèn - segontes Diamond pr'amor dera susesplotacion des umans (8). Totun, aguesta ipotesi dera caça estensiva que Diamond manten qu'ei encara plan discutida.
Coma qu'eth tamanh e nombre des societats d'agricultors creisheren e s'espandiren entàra tèrres tradicionalments des caçaires-culheires, aguest proces amiéc ath desvolopament des prumères formes de govern en es centres agricultors, coma en eth Fertil Creishent, Índia anciana, China anciana, civilizacion olmeca, Africa sos-sahariana e Norte Chico.
Fin finau, era umanitat cambiéc pera agricultura e es pauques cultures de caçaires-culheires contemporanèus demoren en airaus pas utils tàra agricultura. Es arqueològs an evidencies coma es utís de pèira tà compréner es activitats des caçaires-culheires includint era mobilitat (9).
Abitat e poblason
Es assetades de caçaires-culheires poden éster permanents, temporals o ambdús, segontes era mobilitat dera comunautat. Es comunautats mobils tipiques bastissen refugis utilizant materials tà bastir temporals o utilizen refugis d'arròca naturals on se pòt.
Estructures socials e economiques
Es caçaires-culheires an un ethos social egalitaire. Totun, es colonies de caçaires-culheires (per esemple aqueri que demoren ena costa deth nòrd-oèst d'America del Nòrd) son ua excepcion. Gaireben toti es caçaires-culheires africans son egalitaires e es hemnes an tant de poder coma es òmes (10).
Er egalitarisme tipic des umans caçaires-culheires non a sigut jamès perfecte més ei revolucionari en eth contexte dera evolucion. Un des cosins primats més proches ara umanitat, er chimpanzé, ei tot mens egalitaris e bastissen jerarquies dominades soent per un mascle alfa. Era disparietat ei tan grana damb es umans caçaires-culheires qu'es paleoantropològs soent díden qu'era arresistencia tà éster dominat siguec ua clau entàra eth neishement dera consciencia umana, era lengua, es relacions socials e era organizacion (11)(12)(13).
Quauques arqueològs díden qu'era violencia enes societats de caçaires-culheires ère totjorn present. Díden que demest un 25% e un 30% des mòrts des adults en aguestes societats èren per omicidis. En eth sègle XXau sonque son demest eth 2% o 3%. Díden qu'era arrason ère era guerra tribal constant: "Es !kung deth Kalahari, es Inuit der Artic, es aborigens d'Austràlia, dus tresaus des caçaires-culheires d'aué son en un estat de guerra constant e gaireben un 90% an de hèr era guerra un còp cada an" (14). Totun, plan d'antropològs, includint quauqu'ns qu'an demorat damb caçaires-culheires son pas d'acòrd damb açò e díden qu'es societats de caçaires-culheires nomàdes an plan pauca violencia (15). thumb|Es caçaires-culheires d'aué, coma es pigmeus, an un egalitarisme social que, de còps, enquia arriba ar egalitarisme sexual. Quauques antropològs confermen qu'es caçaires-culheires an pas de caps permanents; en lòc d'açò era persona que pren era inicitaiva cada còp depen deth trabalh a hèr (16)(17)(18). Tà hèr crèisher er egalitarisme social e economic que i a tamben soent, mès pas tostemps, egalitarisme sexual (16). Es caçaires-culheires son soent amassats sus es valors d'amistat e apertenença ara tribú (19).
Eth lòc tà víuer es matrimonis demest es caçaires-culheires qu'ei matrilocal, sustot pendent sòn inici (20). Açò vò díder qu'es mairs joenes poden auer era ajuda des sues propies mairs que contunhen de víuer en er madeish camp (21). Es sistemes d'amistat e descendencia demest es caçaires-culheires èren relatiuaments flexibles. Totun, tamben i a evidencies qu'aguesta union per amistat pòt éster matrilineal (22).
Diuersi paucs grops coma es Haida der Colómbia Britanica d'aué demoraven en un environament tant ric que podián demorar sedentaris o semi-nomàdes coma plan d'autes natius americans dera costa deth nòrd deth Pacific.
Qu'ei facil tàs escolaires occidentals de càder ena trapa de vèder es unions sexuals e socials des caçaires-culheires coma era lutz des valors occidentals. Un pont comun ena desseparacion sexual qu'ei era madeisha desseparacion deth trabalh, damb es hemnes que sustot cuelhen mentres qu'es òmes caçen. Se poderiá pensar qu'aguest hèt comporta era opression des hemnes e que las manten laguens dera esfera domestica. Totun, diuersi espiaires i son pas d'acòrd. Coma encuedar-se des petits ei un trabalh collectiu, aguesti an diuerses mairs e pairs e era esfera domestica pr'açò, qu'es hè pas mès petita se non mès poderosa.
En totes es societats de caçaires-culheires es hemnes shauten plan dera carn que porten es òmes ath camp. Un esemple illustratiu ei eth der estudi de Biesela Megan des Ju/'hoan sud-africans, " Women like Meat" (23) (Es hemnes shauten era carn). Recerques arqueologiques recents suggereishen qu'era desseparacion sexual deth trabalh siguec era innovacion organizativa fonamental qu'amiéc Homo sapiens a guanhar era batalha damb es Neanderthal  pr'amor que permetèc qu'es nosti ancessors migrassen d'Africa e s'espandissen per tota era planeta (24).
Encara aué plan de caçaires-culheires an ua desseparacion sexual deth trabalh estructurada simbolicaments e tamben conceptuauments a trauers dera ideologia dera sang (25). Totun, ei vertadièr qu'en minoritats es hemnes caçen tamben coma es òmes e de còps ath sòn costat. Es melhors esemples son es Aeta des Filipines. Segontes un estudi "prèp deth 85% des hemnes Aeta filipins caçen coma es òmes en grops o damb cans e an ua escaduda d'un 31% comparat damb eth 17% des òmes. Es sòns percentatges son encara melhor amassat damb òmes: grops mixtes an ua escaduda d'un 41% demest es Aeta (17). Tamben se trapèc qu'enter es Ju'/hoansi de Namibia es hemnes ajudaven a dur eth minjar pendent era caçera (26).
Ena conferencia de 1966 "Er òme caçaire" es antropològs Richard Borshay Lee e Irven DeVore confermaren qu'er egalitarisme ère ua des principals caracteristiques des caçaires nomàdes pr'amor qu'era mobilitat sonque a besonh de pauques posessions materials.
Ath delà i a pas de surplus tà éster amassat per un solet individú. D'autes caracteristiques confermades per Lee e DeVore son es termières territorials e era composicion demografica. Ena madeisha conferencia, Marshall Sahlins parlèc sus "Notes sus era societat original que flueish" e diguèc que era vision sus es caçaires-culheires coma ésters solets, praubes, lords, bestiudals e cuerts coma Thomas Hobbes auia descrit en 1651 ère pas vertadièra. Segontes Sahlin, es dades etnografiques arremerquen qu'es caçaires-culheires trabalhaven mens ores e auien mès d'oci qu'es membres d'ua societat industrial e qu'aguesti encara minjen ben. Siguec vaduda era idia que son urosi damb plan pauc en eth sentit material. Açò, se diguèc, qu'ère ua economia Zen (27). Aguesta gent auia es madeishi besonhs que sòns vesins sedentaris mès trapaven era vida pas tan malaisida. Dempús, en 1996, Ross Sackell hèc dus metanalisis desparièrs tà esprovar empiricauments eth pont de vista de Sahlins. Eth prumèr qu'es basava sus 102 lòcs d'estudi e eth dusau analizèc 207 estudis sus era energia des caçaires-culheires. Sackett trapèc qu'es adults quan cerquen e hèn trabalhs socials d'orticultura i son sonque 6.5 ores per dia mentres qu'era gent que trabalha en societats agricultores o industrials i son 8,8 ores per dia. (28).
Ua recerca hèta recentaments arremerca qu'era sua esperança de vida ei, susprenentments plan alta (29). Er intercambi mutu de hònts (p.e. carn caçada) ei important en eth sistema economic des societats de caçaires-culheires (19). Ath delà, aguestes societats poden éster descrites coma ues que víuen dera economia des regals.
Variabilitat
Ua manèra de desseparar es grops de caçaires-culheires ei per sòn sistema de retornar es causes. James Woodburn utiliza era categoria retorn immediat des caçaires-culheires tà mostrar es grops egalitaris e un retorn endarrerit en eth temps pes non egalitaris. Es cercaires que retornen immediataments menjen en un dia o dus dempús d'auer-lo auut. Es qu'an un retorn posterior amassen eth surplus de minjar (30).
Éster caçaire-culheire siguec eth mode de vida uman de suberviuencia mès comun pendent eth Paleolitic mès quan s'espien es caçaires-culheires d'aué se trapa pas qu'aguestes sejan parières as societats paleolitiques. Es cultures caçaires-culheires d'aué an auut plan de contacte damb era civilizacion moderna e mostren pas ues condicions parières as trapades en societats qu'an pas auut encara contacte damb eth mond modern (31).
Era transicion deth mond des caçaires-culheires entàra ua societat agricultora se pòt hèr per mès d'ua dralha. S'a confermat qu'es caçaires-culheires an ua estrategia d'adaptacion que pòt tornar a éster utilizada se n'an de besonh quan es cambis environamentals causen un stress tà auer minjar sus es agricultors (32). De hèt, qu'ei encara malaisit de diboishar ua linha clara demest es societats agricultores e es de caçaires-culheires, especiauments des der espandiment dera agricultura que amiéc a ua difusion cultural viuída pendent es darrèrs 10.000 annadas. Aguest pont de vista antropològic a pas cambiat des des annadas de 1960.
Perspectives modernes e revisionistes
Pendent es annades 80 ua petita part mès significatiua des antropològs e arqueològs sajaren de demostrar qu'es grops contemporanèus aperats caçaires-culheires an pas, ena majoritat des còps, ua istòria contunhada de caça e cerca e que an plan de còps es sòns ancessors qu'èren agricultors o pastors butats entàra airaus marginals coma resultat de migracions, explotacion economica i/o conflictes violents. Eth resultats d'açò ei que i a ua interaccion complessa demest caçaires-culheires e non caçaires pendent milenats.
Quauqu'ns que confermen aguesta teoria revisionista díden tamben qu'es caçaires-culheires purs s'escandiren pauc dempús d'auer contactes colonials e que's pòt pas apréner arren d'aguesti grops de caçaires-culheires preïstorics des deth pont de vista des estudis moderns (33)(34).
Lee e Guenther an dit non as arguments que Wilmsen (35)(36)(37), Doran Shultziner e d'autes qu'espliquen que encara podem apréner plan des estils de vida des caçaires-culheires prïstorics se estudiem es caçaires-culheires contemporanèus - sustot es sues societats egalitaires - (38).
Diuersi agriculturalistes tamben caçen e cuélhen adara e adés (p.e. que planten pendent era sason liure de heired e caçen pendent er ivern). D'autes encara caçen sustot per plaser en paises desvolopats. Ena selva brasilera aguesti grops que caçaven e cuelhien enquia hè pauc an tornat a ac hèr dempús d'auer adoptat era agricultura pr'amor que volen hugir deth control colonial o es malauties europees que arredusiren es sòns populacions enquia nivèus on era agricultura ei malaisida de practicar.
Damb tot, encara i a un nombre de caçaires -culheires contemporanèus qu'an auut contacte damb d'autes societats e contunhen damb es sòns estils de vida damb ua influencia esterna plan arredusida. Un d'aguesti ei eth des Pila Nguru der oèst australian, que demoren en eth Grand Desert de Victoria on es europeus poden pas plantar arren ( o auer de bueus). D'autes son es Sentinelesians des Isles Andaman, en er Ocean Indian, que demoren ena isla deth Nòrd de Sentinel e qu'an encara vides independents e volen pas auer contacte damb gent de dehòra.
Ameriques
Se pensa qu'es caçaires-culheires crotzaren er Estrech de Bering des d'Asia entàra America del Nòrd per un pont de tèrra aperat Beringia que i auia hè demest 47000-14000 annades (40). Hè 18.500-15.500 annadas aguesti caçaires-culheires seguien era megafauna deth Pleistocèn adara escandida a trauers de dralhes liures de gèu que i auia demest es montanhes de gèu dera Laurentida e era capa de gèu dera Cordilhera (41).
Ua aute ruta prepausada ei a pè o damb gabarròts migrant per tot eth Pacific enquia America del Sud (42)(43).
Es caçaires-culheires aurien auut escaduda enes Ameriques sustot enes Granes Planures des Estats Units e Canada e arribat enquia era Peninsula de Gaspé ena costa atlantica o tan luenh coma Monte Verde, en Chile. S'espandiren per un plan gran airau geografic e pr'amor d'açò aueren diuersi estils de vida. Totun, toti eri auien en comun gaireben eth madeish estil tà produsir utís de pèira. aguestes adaptacions regionals se trapen en totes es Ameriques e les hèien grops de demest 25 a 50 membres d'ua familha espandida (44).
Eth periode arcaic american vedèc un cambi environamental per causa d'un clima mès sec e er escandiment dera megafauna (45). Plan d'aguesti grops qu'èren ena epoca grops de caçaires-culheires qu'es movien plan, mès adara grops individuals començaren a cercar hònts de minjar locauments. Damb eth temps i a ua generalizacion d'un creishement d'estils regionals coma es deth Sud-èst, Artic, Poverty, Dalton o Plano, tradicions pro conegudes. Aguestes adaptacions regionals demorarien era norma damb ua dependencia cada còp mès petita sus caçar o cuélher e ua economia barrejada de petita caça, peish e ,segontes era sason, verdura salvatge e tamben plantes amassades pendent tot er an (46)(47).
Zòna industriala
Una zòna industriala es una zòna d'activitat prevista per un usatge industriau. Permet de concentrar sus un endrech reduch leis infrastructuras necessàrias au foncionament de l'industria (rotas especificas, camins de fèrre, pòrt, electricitat, telecomunicacions...), de separar leis activitats industrialas e leis activitats urbanas e de limitar l'impacte de la pollucion sus l'environament. Lo concèpte apareguèt amb l'arsenau de Venècia au sègle XIV mai se generalizèt a partir de la Revolucion Industriala.
Palais deis papas d'Avinhon
Lo Palais deis papas d'Avinhon, apelat simplament lo palais deis papas ò lo palais d'Avinhon (palays d’Avinhon en occitan ancian ), es la pus granda dei construccions gotica de l' Edat Mejana. A l'encòp fortalesa e palais, la residéncia pontificala foguèt pendent lo lo sèti de la crestiantat d'Occident. Lo palais dei papas es situat au nòrd d'Avinhon, foguèt bastit subre un puèg rocassós, lo ròc dei Dòms, que susplomba la riba senestra de Ròse. Set papas e dos antipapas s'i succediguèron. Lei premiers demorèron a Avinhon de 1309 a 1376. Lei segonds s'i instalèron de 1378 a 1413. Sièis conclaus se son tenguts dins lo palais d'Avinhon que menèron a l'eleccion de Beneset XII, en 1335 ; de Clamenç VI, en 1342 ; d'Inocenci VI, en 1352 ; d'Urban V, en 1362 ; de Gregòri XI, en 1370, et de Beneset XIII, en 1394.
Souligny
Souligny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Segon la legende, de la nautor de montaigu un castèl de bòsc s'i trobava mas i aguèt destruit après lo tractat de Tròias, dels registres i avián #èsser portadas mas sens grand succès...
Selon la legende, du haut de montaigu un château de bois s'y trouvait mais fut détruit après le traité de Troyes, des fouilles y avaient été menées mais sans grand succès...
Wikipèdia en espanhòl
La Wikipèdia en espanhòl es la version en lenga espanhòla de l’enciclopèdia en linha Wikipèdia. Foguèt fondada lo 20 de mai de 2001.
Arambourgiana
Arambourgiania ei un genre de pterosaure deth [[Cretacèu superior (Maastrichtian) e uaria demorat en Jordania. Ère un des mès grani representatnts de sòn grop. En er inici des annadas 1940, un trabalhaire deth camin de hèr trapèc un uas fossil plan long en Jordania. En 1943 siguèc crompat peth director d'ua mina de fosfats proche deth lòc, Amin Kawar. Mès un arqueològ britanic, Fielding, provoquèc un pauc de publicitat pr'amor qu'er uas siguec tamben ensenhat ar arrei de Jordania.
En 1953 eth fossil arribèc a Paris e estudiat per Camille Arambourg deth Museu Nacional d'Istòria Natural. En 1954 se sapiguèc qu'er uas ère eth metacarpian d'un pterosaure gegant. Cinc ans dempús siguec aperat coma Titanopteryx philadelphiae. Aguest nom de genre vò díder "ala de Titan" en grec e sòn nom specific bremba eth nom d'Amman ena ancianeitat: Filadelfia. Aramborg l'envièc ara mina de fosfats mès se perdèc.
En 1975 Douglas A. Lawson, qu'auia estudiat Quetzacoatlus diguèc qu'er uas ère pas un metacarpian mès ua vertebra cervicala.
Pendent es annades 1980 eth paleontològ rus Lev Nesov siguec informat per un entomològ qu'eth nom Titanopterx ja auia sigut utilizat per Günther Enderlain tà aperar ua familha de Simulidae en 1934. E alavetz en 1987 siguec aperat de nau laguens eth genre d'Aramburgiania tà aunorar Aramborug. Mentres eth nom Titanopteryx siguec mantengut d'ua manèra informal en Occident e eth nau nom ère un Nomen dubium.
En 1995 es palontològs David Mortill e Eberhard Frey s'amassaren en Jordania tà auer es causes mès clares. En ua oficina dera Jordan Phosphate Mines Company traparen d'autes uassi de pterosaure: ua vertebra mès petita e es estremitats proximal e distal d'ua falange dera ala mès traparen pas er original. Mentres e dempús d'anar-se'n tà Euròpa er erginher dera mina Rashdie Sadaqah hèc una enquesta en 1996 e confirmèc qu'auia sigut crompat per societat en 1969 peth geològ Hani N. Khory que l'auia dar ara Universitat de Jordania: encara ère ena colleccion d'aguest institut e podiá éster estudiat per Mortill e Frey.
Limony
Lemoniô en arpitan (Limony en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Arambourgiana
Er olotip, VF1, se compausava d'ua vertebra cervical plan longa, probaubements era cinquaua. Aué era part deth miei esisteish pas mès eth descurbiment inicial ère encara de 62 cm de longada e auia sigut desseparada en tres troçi. Era majoritat des fossils an un mòtle; mès aciu era majoritat de troçi de uassi n'auien pas sus era majoritat de troçi dera supèrficie .Era vertebra auia pas sigut descurberta sancera: un troç i ère pas dera extremitat posterior.
Limony
Geografia
Limony es la comuna la mai al nòrd del departament del Ardecha. Situada al bòrd del Ròse, la longitud de la nacionala 86.
Arambourgiana
Frey e Mortill confermaren qu'era longada ère de 78 cm hènt ua comparason damb era cinquaua vertebra de Quetzalcoatlus. E alavetz era longada ère de 3 metres. Era vertebra petita siguec comparada damb era de Quetzalcoatlus, de 66 cm, e hèia 1,18 m. Atau qu'es diguèc que Arambourgiania auia hèt uns 13 m e pas 12 m coma Quetzalcoatlus. Arambourgiania ère donques eth mès gran pterosaures jamès conegut enquia aué. D'autes scientifics an dit dempús que sonque hèia 7m (1).
Limony
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Blòc 0310
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Calandreta de Còsta Pavada
alt=Lògo de calandreta de Còsta Pavada|vinheta|bordadura|Lògo de calandreta de Còsta PavadaLa Calandreta de Còsta Pavada foguèt creada en 1981, la primièra calandreta del País Tolosan. Es una calandreta mixta, valent a dire qu'es en part publica (una classa de cicle 3 (CM1 e CM2)) e e en part privada (doas classas de cicle 1 (Seccion pichona, Seccion mejana e Seccion mejana, Granda Seccion) e doas classas de cicle 2 (CP e CE1, CE1 e CE2). En cicle 3, l’ensenhament es bilingüe (occitan e francés) a paritat orària. Se tròba a Tolosa.
Arambourgiana
Frey e Martill digueren qu'Arambourgiania ère pas un Nomen dubus o un sinonim de Quetzalcoatlus e an confermat qu'ère vertadièr coma Titanopteryx.
Calandreta de Còsta Pavada
Es membre de la Convergéncia Occitana.
Arambourgiana
Nesov en 1984 plaçèc era espècie laguens era familha des Azhdarchinae. Es dus conceptes son pas utilizats aué pr'amor que sòns clades son des Azhdarchidae.
Calandreta de Còsta Pavada
== Efectiu ==
Arambourgiana
Notes e Referències
Blòc 0310
Sa superfícia es de 0.
Valdetorres de Jarama
Valdetorres de Jarama es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Baudoïn de Belgica
Baudoïn 1 (1930-1993) foguèt rei de Belgica entre 1951 e 1993.
Sabará
Sabará es una vila de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa populacion èra estimada a 134 282 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 303,6 km².
Situada dins la region metropolitana de Belo Horizonte, a d'importants edificis istorics, coma la glèisa de Nòstra Dòna do Ó («Nossa Senhora do Ó»), de l'an 1717.
thumb|left|260px|Glèisa de Nòstra Dòna do Ó, a Sabará.
thumb|left|260px|Edificis istorics de Sabará.
Calandreta de Còsta Pavada
Bibliographia
* Elissa Pustka, «L’accent méridional : représentations, attitudes et perceptions toulousaines et parisiennes»,  Lengas  [En linha], 69 | 2011, mes en linha lo 20 mai 2014, consultat lo 28 décembre 2022. URL: http://journals.openedition.org/lengas/385; DOI: https://doi.org/10.4000/lengas.385
Adreça
Calandreta de Còsta Pavada: 7 Carrèra Xavier Darasse Tolosa (Occitània)
Espeluga Vanguard
L'espeluga Vanguard que s'obreish au bòrd de la mar a Gibartar, dens la cara èst de l'arròc. Los sons depòsts qu'an honit rèstas paleoliticas mosterianas (òmi de Neandertal).
Saint-Paul-en-Chablais
Saint-Paul-en-Chablais en arpitan (Saint-Paul-en-Chablais en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hunting
Hunting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Iona (omonimia)
Iona pòt èsser:
Exoplaneta
Un exoplaneta o planeta extrasolar es un planeta situat en defòra del Sistèma Solar. La primièra pròva d'un exoplaneta foguèt notada en 1917, mas foguèt pas reconeguda coma tala. Pasmens, la primièra deteccion scientifica d'un exoplaneta se faguèt en 1988, e mai que foguèsse pas confirmats coma essent un exoplaneta abans 2012. En 2018, i a aperaquí 3900 exoplanetas confirmats dins 2900 sistèmas planetaris descobèrts. Existisson mai d'un metòdes de deteccion dels exoplanetas. Lo Cercador de Planetas per Velocitat Radiala de Nauta Precision o HARPS (acronim en anglés) descobriguèt aperaquí cent exoplanetas dempuèi 2004, mentre que lo telescòpi espacial Kepler, dempuèi 2009, ne trobèt mai de dos mila. Kepler detectèt tanben mantun milièrs de planetas candidats, que mai de 40% son benlèu de falsas positivas. Sovent, de multiples planetas son estat observats a l'entorn d'una estela. Aperaquí 1 sus 5 estelas de tipe solar ten un planeta de talha terrèstra dins sa zona abitabla. Considerant que i a 200 miliard d'estelas dins la Via Lactèa, pòt i aver ipoteticament 11 miliard de planetas de talha terrèstra potencialament abitables dins la Via Lactèa, e fins a 40 miliard si òm inclutz los nombroses planetas qu'orbitan a l'entorn de las nanas rojas.
Félix Loustau
thumb|right|200px|Félix Loustau
Félix Loustau (nom occitanizat eventuau: Fèlix Lostau), Avellaneda, província de Buenos Aires, (25 de deceme de 1922 - 5 de genèr de 2003), jogador de fotbòl argentin d'origina occitana qui joguè dens la famosa ataca de River Plate coneguda com La Máquina.
Que joguè en las divisions inferioras deu Racing Club dinc au dia qui, aus 17 ans, un recrutaire e'u prepausè de signar per River Plate. Qu'i debutè en 1942, en bèth bastir la Máquina, dab Juan Carlos Muñoz, José Manuel Moreno, Adolfo Pedernera e Ángel Labruna.
Qu'ei atau que comencè ua de las temporas mei bonas de River Plate, qui portè 8 títols deu Campionat argentin dens la veirina deu club (1942, 1945, 1947, 1952, 1953, 1955, 1956 e 1957). Per'mor deu son fisic e deus sons movements, que ho chafrat Chaplin.
Que portè la camiseta de la seleccion argentina de fotbòl en 28 partidas, e dab era que ganhè tres edicions de la Copa América (1945, 1946 e 1947). En 1958, après aver jogat 365 partidas dab  River Plate (on e marquè 101 gòls), que passè a Estudiantes de La Plata, on acabè la soa carrièra aqueth quite an.
Arron, que ho entraïnaire e professor dens l'escòla d'entraïnaires de la Federacion Argentina de Fotbòl.
Ressonància magnetica nucleara
La Ressonància magnetica nucleara (o RMN) es un fenomèn fisic descrich pel primièr còp en 1946 per Felix Bloch e Edward Mills Purcell, que recebèron lo Prèmi Nobel de Fisica per aquela descobèrta en 1952. La RMN se basa sus l'interaccion entre : La mesura de la radiacion absorbida e emesa per los nuclèus atomics informa sus lors proprietats magneticas. La RMN se pòt utilizar sonque amb de nuclèus amb moment magnetic diferent de zèro. Aquò vòl dire d'atòms amb un nombre entièr de protons e de neutrons, coma 1H, 2H, 13C, 15N, 31P, 19F. Lo camp magnetic extèrne fa que i a de pichonas diferéncias energeticas entre aqueles estats. Se lo camp electromagnetic a la frequéncia adequada, un nuclèu pòt absorbir un foton e passar dins un estat d'energia pus elevat; quand aquel nuclèu se relaxa, emet tanben un foton. La RMN s'utiliza coma instrument espectroscopic per obténer de donadas fisicas e quimicas de produches quimics. En practica, es la RMN sus los atòms d'idrogèn o de carbòni qu'a mai d'importància, perque aqueles atòms se tròban presents dins la majoritat de las moleculas, almens las organicas (malgrat que lo 13C es pas l'isotòp mai abondant, n'i a una proporcion pro elevada dins quina mòstra que siá). Lo principi basic es que, e mai las proprietats magneticas de cada atòm dependan principalament de la composicion de son nuclèu (nombre de protons e de neutrons), l'ambient a l'entorn d'aquel atòm i a tanben un efècte. Aiçò fa possible que cada atòm (o grop d'atòms equivalents) d'una molecula done un senhal diferent dins l'espèctre RMN. Aquesta tecnica es fòrça utila en imatjariá medicala (dab lo nom d'IRM) mas tanben en biologia estructurala per determinar l'estructura de pichonas proteïna.
Challans
Challans (Chaland en peitavin-santongés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Erbivòr
Los erbivòrs son d'animals que son adaptats per manjar las plantas. L'erbovoriá es una forma de  predacion ont un organisme consoma principalament d'organismes autotròfs coma las plantas, las algas o las bacterias utilizant la fotosintèsi. Pus generalament, los organismes que se noirisson d'autotròfs son sonats consomators primaris.
Per una interpretacion estricta d'aquela definicion, fòrça campairòls, bacterias,animals, e protistas e qualques plantas parasitas podrián èsser considerats coma d'erbivòrs. Pasmens, erbivòrs se referís generalament als animals que manjan de plantas. Fungi, bacterias e protistas que se noirisson de plantas vivas se dison organismes fitopatogèns Los micròbis que se noirisson de plantas mòrtas son los saprofits. Las plantas de flors qu'obtenon sos nutritiments d'autras plantas vivas se dison plantas parasitas.
Veirièiras (Cantal)
Veirièiras (Veyrières en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Villa Verieras, al sègle XII, Vallis de Veyriera, en 1142, Valleveneria, latinizacion de 1198, Vereyras, en 1224, Veyreyras, en 1479, Prieuré de Veyrières, en 1560, Veyreyrres, en 1634, Veyreyres, en 1664, Varières, en 1670, Velvieires, en 1674, Veyreyre, en 1686, Veyrière, en 1708. Lo nom representa ben veireira, « fabrica de veire », del latin vitraria, de vitrum, « veire », amb un sufixe derivat de -aria,.
Alaincourt
Alaincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canejan (Gironda)
Canejan (en francés Canéjan o mèi Canéjean) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Wikipèdia en italian
La Wikipèdia en italian es la version en lenga italiana de l’enciclopèdia en linha Wikipèdia. Foguèt fondada lo 11 de mai de 2001.
Valverde de Alcalá
Valverde de Alcalá es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Kurt Wüthrich
Kurt Wüthrich (n. en 1938) es un quimista soís. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2002 per son trabalh sus l'aplicacion de la RMN a la biologia estructurala.
Biografia
Nasquèt lo 4 d'octobre de 1938 a Aaberg, vila situada dins lo canton de Bèrna. Estudièt quimia, fisica e matematicas a l'Universitat de Bèrna, e l'an 1964 realizèt lo doctorat en quimia a l'Universitat de Basilèa
Recèrca scientifica
Durant los sieus estudis la siá recèrca versèt sus la ressonància paramagnètica electronica aital coma la catalisi sus compostos de coire. Pendent lo sieu sojorn a Berkeley comencèt a trabalhar amb l'espectroscopia de la ressonància magnetica nucleara (RMN) per estudiar l'idrataccion dels complèxes metalics, en estudiant posteriorament pendent lo sieu sojorn als Laboratòris Bell l'estructura e la dinamica de las proteïnas.
Quand retornèt a Soïssa inicièt las siás collaboracions amb Richard R. Ernst Per desvolopar los primièrs doas experiéncias de RMN dimensionals, e establiguèt efièch nuclear de Overhauser coma manièra convenenta de mesurar de distàncias dins de las proteïnas.
Blòc 0311
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Bròsa
Bròsa (Broze en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi dins lo departament de Tarn e dins la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Las atestacions ancianas son Brutia, en 972, Broza, en 1259. Lo nom de Bròsa s'explicariá per un mot germanic (aparentat al gotic *brŭts, « borron, boton ») ambe lo sufixe -ia (doncas Brotia). Una autra explicacion es un derivat del nom latin de persona Brotius, (villa) *Brotia.
Veire tanben
Comunas de Tarn
Sainte-Agathe-en-Donzy
Sainte-Agathe-en-Donzy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Messali Hadj
Messali Hadj (en arabi: مصالي الحاج), nascut en 1898 a Tlemcen, Argeria e mòrt lo 3 junh 1974 a Gouvieux, França, foguèt un òme politic nacionalista argerian e cap dels movements per l'independéncia d'Argeria. Cofondator de l'ENA (Estèla Nòrd-Africana), del PPA (Partit del Pòple Argerian) e del MTLD (Movement per lo Trionf de las Libertats Democraticas), abans de se dissociar de la lucha armada per l'independéncia en 1954. Fondèt tanben lo MNA (Movement Nacional Argerian) que luchèt contra lo FLN (Front de Liberacion Nacionala) per lo govèrn del movement nacionalista.
Blòc 0312
Sa superfícia es de 0.
Essonne (omonimia)
Essonne pòt èsser:
Lunaç (Perigòrd)
Lunaç (Lunas en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ly’na]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Johannes de Lunas en 1117, Lonasium (latinizacion de 1117) Lunatz en 1383. Lunaç ven d'un nom galloroman, probablament d'origina celtica, Lunus, o (site de las comunas de Dordonha) de l'ancian launa (tèrra umida, sanha), ,. Segon Delamarre, lo nom ven de Lounate ( > Lūnate), la proprietat de Lounos, Lunos.
Giulio Caccini
Hilh d'un charpentièr roman, qu'arracebó ua educacion musicau e vocau. U'entrè atau com tenor e com musician au servici de Francesco de' Medici, gran duc de Florença. Autorn de la Camerata Florentina (l'amassada umanista deu comte Giovanni de' Bardi) que desvolopè lo concèpte musical de la monodia (ua tecnica de composicion qui s'eslonhava de la polifonia de la Reneishença per la valorizacion d'ua votz musicau simpla acompanhada peus acòrds deus autes musicians).
Uzi
L’Uzi es un pistolet mitralhaire israelian desvolopat a partir de 1948 per Uziel Gal (1923-2002). Intrada en servici en 1952, es una arma simpla, fisabla e compacta que conoguèt un succès fòrça important amb mai de 10 milions d'unitats produchas.
Concepcion
L'Uzi foguèt imaginat e concebut per Uziel Gal, un oficier de l'armada israeliana, après la Premiera Guèrra Israeloaraba. Voliá crear una arma leugiera, pauc costosa e susceptibla d'èsser utilizada per de combatents pauc acostumats a l'utilizacion d'un fusiu de guèrra (artilhariá, equipatge de veïculs, logistica, etc). Per aquò, s'inspirèt d'un ensemble d'armas chècas, lo ZK 476 (que demorèt a l'estat de prototipe) e lei pistolets mitralhaires dau tipe Sa 23. Un pistolet mitralhaire tirant de municions de 9 mm Parabellum èra una chausida adaptada car son utilizacion demanda pas un entraïnament lòng. Lei cartochas son tanben aisadas de produrre car son un estandard per lei pistolets.