cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cowboy
Equipaments e tecnicas
Au nivèl de l’equipament, i a l’indispensable capèl larg, un eritièr dirècte del sombrero mexican. Lo Stetson es un dels modèls mai agradats, son feutre indeformable e sos bòrds largs protegent plan del solelh o de la pluèja. Tanben pòt sevir d’abeurador o de cravacha. Lo mocador (bandana) per se protegir de la posca coma los esperons per dirigir lo caval son tanben manlevats als vaqueros. A aquò s'apondon las bòtas e garramanchas de gròs cuer, las chaparreras, aquí encara d’origina mexicana. La panoplia se complèta d’un pantalon solide, d’una cobèrta e d’un cirat, a vegada d’un revòlver prestat per l’emplegaire (fòrça pauc cowboys an los mejans de se pagar una arma personala). esquèrra|vinheta|Un cowboy manejant son laç Mas subretot, l'aisina màger del cowboy, es son caval. Un vièlh dich de l’Oèst afirma pas qu'un òme a pè es tot mas pas un òme? Es dessús sa montura que se prenon las bèstias per las marcar, que se las dirigisson dons la prada e que se percors las longas distàncias que se demanda tansumància. Aparten gairebn sempre al patron que, amb près de 300 300 $ l’unitat, un cowboy pòt pas se padar un tal luxe. Autre element fòrça important, la sèla representa sovent la sola riquesa del cowboy qu'estalivava de meses par poder la causir amb sonh: passa gaireben tot son temps dessús.
Vida videnta del cowboy
Se conéis la vida dels cowboys per diferentas fonts e tetimònis, coma aqueste Charlie Siringo : A Texas Cow-boy, or fifteen Years on the Hurridane Deck of a Spanish Poney, paregur en 1885.
Abans de partir : assamblar le tropèl
esquèrra|vinheta|Cowboys al trabalh, [[Colorado (estat)|Colorado]] Lo drive dura entre cinc e tretze setmanas, segon la rota de seguir e los imprevists : de San Antonio a Abilene, prengava unes 90 jorns, del Tèxas al Wyoming, près de sièis meses.
Abans de menar las bèstias cap a lor darrièra destinacion, son gropadas, destriadas e marcadas e los vedèls crestats a la prima. Los animals non marcats son nomenats « mavericks ». Lo cowboy utiliza alara son laç per prene los animals segon las tecnicas eritadas dels vaqueros. Aquesta etapa, lo round-up, dura de setmanas, que fa assemblar de milierats de bèstias sus un territòri fòrça espandit (fins a 4000 a 5000 milas carrats, o mai 10 000 a 12 500 12500 km).
Lo viatge
Un còp lo round-up acabat, es l'aviada. Cal sovent unes jorns per que los animals avancen, lo temps que prengan l'abitud a lors menaires. Cal far aviar una massa movena e imprevisibla compausada d’unas 3 000 bèstias, que s'alonga sus de quilomètres de long e sovent unes centenats de mèstres de larg, lo tot pas tròp aviadament per los fatigar pas, tampauc pas tròp lentament per evitar lor esapada. La distància percorrida varia de 20 a 40 quilomètres per jorn. Lo camin es guidat pels punts d’aiga. Existisson doas dralhas màger : la Old Chisholm Trail  e la Western Trail, mai a l'oèst, que passa per Dodge City.
L’equipa es constituida d’une desena de cowboys dirigidas per un cap, lo boss (« cap de dralha »). Aquestes es responsable del tropèl, e deu conténer los estrambòrds d'umors de sos òmes, que la penibilitat e la monotonia del trabalh fa plan sovent agressius. Conéis la pista, los punts d’aiga e los passatges de ga. A aquò s'apodon lo cosinièr e lo guida indian, que dobrís la rota amb un pauc d’avança.
La dralha manca pas de dangièrs, mas los mai grands riscs son pas sempre aquestes esperats. Lo risc indian tan expleitat pel cinèma existís, mas es de luènh mens frequent e moins greu que los problèmas ligats al quita tropèls. Sovent, la dòna d’una bèstia coma pagament per passar una resèrva, apasima plan los mancas.
Los panaire de bestial o los bordièrs iroses pausan a vegada lo mèsme problèma mai, de fach, lo grand dangièr que crenh lo cowboy quand se fa nuèch. Alara, una atencion de sempre ven necessari d'evitar un drama. En efièch, lo mendre bruch, lo mendre bram de coiòt o un auratge (violents dins las Grandas Planas) pòt far paur al tropèl: es alara la granda crenta dels cowboys, que lo tropèl se ronça drech en avant: es lo stampede. Melhor val pas èsser sus son camin, e « passar d’un infèrn cap a l’autre », segon l’expression del temps. S'assag alara de calmar lo tropèl per un vaste movement circular. Pendent un auratge près de Dodge City, un trail boss explica que calguèt una setmana per tornae trobar las bestias. Un autre, E. C. Abbott, conta qu’en 1882, « i aguèt un auratge que tuèt quatorze tèstas de bestial, sièis o set cavals e dos òmes ». A vegada, es l’incendi de la prada qe pòt se transformar en drama, o alara lo lamp que tòca los cavalièrs sus lor montura. Passar los rius o flumes ten a vegada de l'escomesa: cal a vegada près de tres jorns abans que lo tropèl volga s’i engatjar, al mens que torne virar d'esperel. Dins los cors d’aiga mai prigondas, los cowboys nadan debans lors cavals, seguits del tropèls, mas un instant d’inatencion pòt tot far capvirar: nombrosas foguèron las negadas de bèstias, mas tanben d'òmes. A vegada, al contrari, l’aiga manca crudelament. S'apond modura mortala de mofetas portairas de la rabia o las atacas dels lops, s’apercep sens dificultat que lo mai grand enemic del cowboy, luènh d’èsser l’India n : es la natura. Al delà de totas aquestas peripecias que fan d'aqueste mestièr una reala aventura, i a pasmens la rotina, las jornadas de seguir lo tropèl dins la posca e la calor intensa, o jos de pluèjas torrencialas amb, per sll orizont, la prada a pèrda de vista. Pendent la jornada, dos « puntaires », sovent los cowboys mai experimentats, menan lo tropèl e encontran lo camin : lor cal estilivar los autres tropèls, las vilas e totas causas que poiriá noire a la bona avançada dels animals. Sus las còstas, los gardas flancs e, al rèire, los drag-riders son cargats de far tornar los perduts, plaças consideradas coma degradantas. De vèspre, se sonha los cavals, se copa la fusta e se fa lo torn de garda abans de dormir unas oras. E l'endeman ven una jornada diferenta, mas pasmens tan semblabla a la precedenta. Las distraccions son inexistantas: en efièch, lo tropèl pren sonh d’evitar los centres urbans e l’alcòl es interdit. A vegada, en cas d’alèrta, los cowboys pòdon demorar en sèla pendent de jorns : atal Charles Goodnight cita lo sieu exemple, que deguèt demorar a caval tres jorns de contunh, per gardar la seguretat del tropèl.
Lo chuck wagon mèna lo manjar : la rota es longa e, suls 1 000 1000 km, i a pas qu'una sola especiariá. Se manja de biscuits, de bacon, de cafè, de fruich secs, a vegada, per melhorar l’ordinari, de la caçalha o un buòu del tropèl que se deguèt tuar. Amb una noiritura tan momotòna, lo cosinièr es pas amat dels cowboys. Aqueste imatge contunha dins los westerns ont es sovent l’arquetipe del « pelegre ».
L'arribada en vila
Enfin, es l’arribada en vila, dins las « cow-towns » (o « cattle towns ») de tant mala reputacion coma Abilene, Dodge City, Ellsworth o Newton. Aquestas vilas serviguèron de basa pels decòrs dels westerns hollywoodians al començament del sègle XX. Pels abitants, l'arribada dels tropèls menats pels cowboys es a vegada bona fortuna e a l'encòp una font de problèmas. Los cowboys an mala reputacion, qu'aquestes darrièrs merçan gaireben tot lor salari dins los comèrcis locals, çò que fa viure una partida de la populacion locala. Enfin, aquestas localitats basan lor prosperitat economica sul le comèrci dels tropèls.
En efièch, un còp pagats, los cowboys profièchan de las escasenças ofèrtas sus plaça : banhs cauds, barbièr, botièr, capelièr e sartre. Lo saloon permet de rompre amb las setmanas d’abstinéncia forçada, e las pintadas degenèran sovent en bagarra. Los ostals de dança, las salas de jòcs, o los « ostals de filhas » son tanben fòrça populars près dels recents arribants.
Aquestas vilas an fòrça mala reputacion: un jornalista de passatge a Kansas City en 1870-1880 conta que « après la tombada de la nuèch, la tèrra civilizada conéis pauc d'espectacles de gorrinitge tan desbridada e desvergonhada qu’un ostal de dança dins las vilas de la frontièra ». Aquò es en partida justificada : los òmes embriacs provòcan de frequentas bagarras mas los omicidis demoran fin finala pro rares. A Dodge City, entre 1867 e 1890, i a 55 omicidis, qu'un vintenat per la quita polícia. Dins totas las vilas de bestial, la portada d'armas armes es en principe interdit. Mai, los quartièrs del jòc e de la prostitucion son plan destriats des quartièrs ont vivon los « onèstes protestants ». Las vilas minièras de l'Oèst son fin finala fòrça mai violentas que las vilas de bestial.
Après unes jorns passats dins ces « Sodòmas de l’Oèst », le cow-boy se torna mai sovent sens argent : deu tornar trobar de trabalh retrouver esperant la transumància venenta. Gaireben sempre, se fa engatjar per un patron de ranch que paga sos deutes avançant sul futur salari.
Fòra de sason
Unes trapan pas d’emplecs entre novembre e març e devon alors s’emplegar a de trabalhots: tuar los lops qui e vendre lors pèls, adobar las barralhas, traire las vacas, fabricar lo seu a partir de la grassa de buòu…
La fin de las grandas transumàncias
En 1870, lo govèrn american dobrís de tèrra a de migants novèls al Tèxas, al Nòu Mexic, dins l'Arizòna e l'Oklahoma. L'elevatge en open-range se desplaça alara cap al Nòrd, dins lo Wyoming, lo Dakota oriental e Montana. Pasmens, la coabitacion amb los recents venuts es malaisida, veire impossibla, çò que provòca de guèrras del bestial (cattle wars). Los bordièrs se gropan en sindicats a partir de 1874 e embarravan lors expleitacions amb d'aram espinut invetat fa un an. Malgrat l’engatjament d’òmes de man per copar aquestas barralhas, los barbelats de contunh de ganhar de terren. En efièch, es un mejan pauc car d'empachar los tropèls de passar.
Lo camin de fèrre es la segonda granda causa del declin de las grandas transumància. Las linhas ferroviàrias se son alongadas e ligan ara dirèctament lo Midwest al Tèxas. Alara, pas besonh pel tropèl de percorir 1 000 1000 km per rejònher la gara: es ara lo tren que ven a el. Lo tren es tanben un mejan de transpòrt que mèna fòrça colons qu'envasisson la prada e considèran pas plan grands desplaçaments… Es tanben acusada la difusion de l'elevatge ovin de degradar los sols, a la fin del sègle XIX. Lo pintre Frederic Remington, que faguèt fòrça les scènas de l'Oèst, plan resumèt aquò : « l'arribada de l'aram espinut e del camin de fèrre a tuèt le cowboy ».
Los factors climatics e socials provòcan tanben un cambiament del mestièr. L'ivèn de 1886-1887 es rufe: l cabal es decimat (1 000 000 de bèstias perisson ), scèna immortalizada dins lo quadre de Charles Russel, jove cowboy que ne foguèt testimòni, lo darrièr dels 5000. MAi, en 1882, 1883 e 1884 de caumas de cowboys se de banèron per demandar de salaris mai nauts.
Tot aquò fa baissar de la rendabilitat, veire ven inutil un tal sistèma. Li cal s'adaptar: es la fin de l'open-range. Las bèstias son a present sonhadas dins un espaci de segur sempre immens, mas a present delimitat. Dins las annadas 1890, la transumància passa de mòda, fasent inutils los « cavalièrs de la plana », jos aquesta forma al mens. Aquestes se sedentarizan e torna èsser de simples macips d'emplecs redusits a l'entreten del tropèl, coma los vaqueros, lors predecessors. Cal tanben cultivar la tèrra per obténir de pastura : l'ufan cavalièr ven païsan. La dralha es acabada e la nostalgia comença. centrat|vinheta|Lo 101 Ranch, en Oklahoma.
L'emergéncia del mite del cowboy
esquèrra|vinheta|Aficha del Wild West Show L'invencion de la premsa de vapor permet la publicacion de tiratges rapids, e per exemple la naissença dels dimes novels (« romans bon mercats »), ont i a de « fulhetons » que jògan un grand ròtle dins la mitificacion del cowboy. A la fin del sègle XIX, lo public american se lassa de las aventuras de cap e d'espada tipicament europèas. En 1860, Ned Buntline (de nom verai Edward Judson) renovèla le genre. Alara que la guèrra civila es al plen, vaga l'oèst e encontra William F. Cody, un jova guidaire « vanitós coma una bèla femna ». Dins lo New York Weekly, comença a contar las aventuras d'aqueste que se nomena alara Buffalo Bill, i incorporant las istòrias mai invraisemblablas que circulan dins los saloons de l'Oèst e los fasent semple mai « calhòlas ». Lo public es sedusit. Lo genre ven al vam, amb d'autors prolifics coma Prentiss Ingraham o Edward L. Wheeler.
Los Americains trapan alara dins lo cowboy una identitat nacionala: lo cowboy simboliza l'òme abil, valent, entreprenent e individualista. Represent las valors fondatriças dels EUA, mas subretot es libre dins una praada que s'espandís a pèrda vista, vision d'una frontièra decontunh retocada e un espaci illimitat qu'existís pas pus. La popularitat del cowboy aumenta, miralh de l'ambicion collectiva americana, e l'idèa ven alara de lo metre en scèna. vinheta|L'actor [[Will Rogers]] D'en primièr dins los rodeòs, aquestes concors d'abiletat a caval censats reproduire lo round-up. Apareisson vèrs 1880 e de vilas se'n disputan la paternitat. Pel cowboy, aquestes eveniments son de pretèxtes per far la mòstra de sa capacitat a utilizar pel melhor sa montura, en atrapant al laç dels bovilhons desliurat diss una arèna. A la fin del sègle XIX, li rodeò-espectacle ven fòrça popular,que contunha fins ara.
En 1872, Buntline lança lo cowboy sus l'empont, mercé a una pèça de teatre, The Scouts of the Prairie, amb, dins lo ròtle de Texas Jack, un jove Virginian, John Omahundro. Lo succès es immediat, d'en primièr a Chicago puèi dins totas las grandes vilas. Es la primièra « estela » cowboy, que ne precedís va plan mai d'autras…
En 1873, Buffalo Bill sentís l’oportunitat que poiriá tirar de sa popularitat grandissenta: comença lo Wild West Show en 1883. Pendent tres oras, jos una tenda de circ, los espectators assistisson a totas las scènas que simbolizan l'Oèst : l'ataca del correg de pionièrs, d'una diligéncia, l'intervencion de la cavalariá e lo massacre final dels Indians. Segon los testimoniatges de l’epòca, èra fòrça impressionant, mas sens aver los dangièrs d’una veraia visita dins l’Oèst. En 1886 a Nòva York, l'espectacle atrach un milion d'espectators. En 1893, 50 espectacles se produson dins los EUA e, en 1888-1889, s'expòrta aamb una virada europèa, que serà seguida de fòrça autras. Mai, Buffalo Bill contribuís al vam de son espectacle recrutant de veraias legendas vivantas coma Annie Oakley (que podava, çòdich, copar, d'una bala, una carta de jòc) e lo capIndian Sitting Bull.
Lo fenomèn s'espandís encara amb la publicacion de las istòrias de William A. Rogers dins lo Harper's Weekly, lo Frank Leslie's e lo Police Gazette. En 1885, Charlie Siringo, ancian cowboy, publica sas memòrias, puèi Owen Wister sortís son roman The Virginian en 1902, obratge que se vend a 50 000 exemplars en dos meses, signe de la popularitat del genre.
E mai, son los conençament del cinèma amb, a partir de 1903, lo primièr western, The Great Train Robbery. Aquestes primièrs films prenon pauc en compte la realitat istorica, mas los decòrs naturals de l'Arizona donan un relèu jamai esperat a las aventuras dels cowboys. Los primièrs films muts essent arribats alors que las grandas transumàncias acabavan de desaparéisser, subretot rebaton un imaginari collectiu. Fòrça westerns foguèron filmats dempuèi (mai de 1 700), amb de succès inegals. Unes demorèron celèbres, coma The Searchers (1956), Rio Bravo (1959) o encara C'era una volta il West (1968).
Ara
vinheta|[[Ronald Reagan amb son caval Little Man a Rancho Del Cielo, 1977]] Lo cowboy « tradicional » demora indissociable de l'imatgeria de la conquista de l'Oèst: es sens dobte per aquò que l’imatge que se pòt n'aver es mai sovent produch d’un imaginari collectiu puslèu que lo miralh de la realitat. En efièch al cowboy aventurós, amb multiples sabers, afogat de libertat vivent en comunautat, valent, defensaire de la veusa e de l’orfanèl, se pòt opausar la vida rotinièra e pasmens riscada d’un èsser brut e solitari, simple macip, al servici de grands proprietaris. Se plan segur l'aventura existantís, foguèt largament exagerada dins los multiples racontes de la vida d'aquestes personatges. A causa d'una mediatizacion massissa (desvelopament del cinèma, obratges de grand tiratge, etc.) e subretot a las valors que representa, podèt venir lo simbòl que se cenéis ara. Uèi encara, lo cowboy pivela, e fòrça Americans contunhan a s’identificar a aqueste personatge, fins a unes dirigents (George W Bush dins son ranch, o Ronald Reagan e sa frasa del 1é d'agoost de 1987 « Sempre ai dich qu’i aviá pas res de melhor per un òme que d’èsser setat sus un caval. »). Es dire fins a que lo personatge fondèt l’identitat americana.
De segur, encara existís un personal per gardar los tropèls dins los ranchs, que garda lo caval, los vestits e unes accessòris preses al cowboy original. Pasmens, los cowboys actuals son d'emplegats sedentaris qu'an fin finala pauc de causas en commun amb los òmes que seguissián la dralha sus de milierats de quilomètres. Se nomena tanben cowboys los participants dels concors de rodèos, que son a vegada de verai esportius professionals.
Sent Laurenç de l'Òrmia
Sent Laurenç de l'Òrmia (Saint-Laurent-Lolmie en francés) es una anciana comuna carcinòla administrada pel departament francés d’Òlt e la region d’, ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2018, es comuna delegada de la comuna novèla de Lendon de Carcin (nom supausat) ambe Sent Çabrian e Las Cabanas.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bocariá
vinheta|230x230px|Bocariá La bocariá o masèl (var. masèu (prov.), carnisseria (gasc.), es un establiment ont se comercializan diferents tipes de carns crudas consacradas a la consomacion umana. Mai sovent dins la bocariá se realizan los prètzfaches de tractament final coma talhar o picar las carns. L'equipament minim d'una bocariá conten un refrigerador industrial, un supòrt de talh, un ensems de cotèls e un taulièr refrigerat.
Istòria
esquèrra|vinheta|Illustracion medievala del Tacuina sanitatis ([[sègle XIV).]] vinheta|230x230px|Bocariá a [[Valéncia.]] Dempuèi l'epòca romana lo mestièr del boquièr o maselièr foguèt reglamentat, diversificat e a vegada dotat de privilègis. A l'Edat Mejana europèa èra una carga ereditària. En 1096 foguèt creat lo primièr establiment de venta de carn a París (actuala pòrta del Châtelet)
Los estatuts de 1589 en França obliguèron los boquièrs far un comèrci just de la carn al pes la passant sus una balança, e non pas a l'uèlh coma se la vendiá dempuèi de temps.
Ara las bocariás vendon de carns frescas talhadas en majoritat, mas se dobrisson a de preparacions crudas (coma las salsissas) o cuèchas (coma de plats cosinats).
Batalha de Zama
La batalha de Zama se debanèt lo 19 d'octobre de 202 AbC e es la batalha decisiva de la Segonda Guèrra Punica. Una armada romana comandada pel consul Scipion l'African derrotèt una armada cartaginesa comandada pel general Annibal Barca. Après aquela desfacha, sofrida pas gaire luènh de la quita vila de Cartage, lo senat cartaginés foguèt obligat d'acceptar la patz. Amb aquel fach s'acabèt la Segonda Guèrra Púnica.
Abans de la batalha
Après aver liquidat las fòrças cartaginesas a Ispània, Scipion l'African, prepausèt al Senat roman d'acabar la guèrra en atacant a la vila de Cartage e los territòris a l'entorn, que, mai o mens, se situa l'actuala Tunis. Malgrat la 	prudéncia del Senat roman, Scipion l'African recebèt del pòble de Roma l'autoritat necessària per ensajar l'invasion. Après lo desembarcament en Africa, Scipion l'African operèt amb prudéncia en territòri cartaginés, se limitant a enforçar la seuna armada recrutant dins la populacion locala d'opausants al regim cartaginés. Un còp que Masinissa I saquèt lo procartaginés Sifax del tròn nimíd, Scipion l'African se sentiguèt capable de se riscar a menaçar la ciutat de Cartage mejançant una batalha qu'acabariá la guèrra. Alavetz lo senat cartaginés cridèt a lo sèu general Annibal Barca, que se trobava a Itàlia en luchat contra Roma. Annibal, al cap d'una armada de veterans d'Itàlia e de ciutadans cartagineses, anèt a l'encontra de l'armada d'Scipion. Ambedoas armadas se trobèron dins la plana de Zama.
La batalha
A Zama se faguèt una virada de 180 gras contra de las tipicas batalhas de la Segonda Guèrra Púnica perque los romans èra en inferioritat numerica al respècte de l'infanteriá e de la cavalariá cartaginesas, amb la traïson numida, èran vencuts per 5700 cavalièrs romans.
Al començament de la batalha la cavalleriá romana encerclèt la cartaginesa, mas al luòc de tornar sul còp al front principal de la batalha, contunhèron la sèuna manòbra. Après una granda escaramossa entre la infanteriá leugièra romana e la combinason cartaginesa de infanteriá leugièra e d'elefants de guèrra, las formacions principalas s'encontrèron. Annibal aviá desplegat los sièus veterans en la formacion esglaonada darrièra de la primièra linha de combat, amb l'intencion d'encerclar los flancs de l'armada romana. Pasmens, Scipion aviá fach lo mèsme combinant de colomnas de triarii e de principes, çò permetèt a l'armada romana de resistir a la manòbra cartaginesa. Alara, los legionaris romans faguèron de bruches tarabastièrs, qu'espantèron los elefants de guèrra que fugiguèron cap a l'armada cartaginesa, fasent atal de taucadas dins las formacions punicas. Alra que los romans s'afrontavan ja amb la infanteriá cartaginesa, la cavalleriá romana se tornèt atacant la reiregarda cartaginesa. Aquela ataca de dos fronts desintegrèt las formacions cartaginesas e assegurèt la victòria romana. Annibal subrevisquèt e fugiguèt a Cartage per informar de la desfacha cartaginesa.
Las repercussions de la batalha
Quand lo senat cartaginés aprenguèt de la derrota aguèt pas d'autra opcion qu'acceptar la patz que Roma impausava. Amb aquel fach, la Segonda Guèrra Púnica s'acabèt. Cartage foguèt obligada, per subreviure, a renonciar a las sèunas possessions en Ispània, a aver una armada controtlada per Roma e pagar 300000 quilos d'aur en 50 ans. De mai, granda partida de las possessions africanas de Cartage las calguèt daisar al reialme de Numidia perque lo sèu rei, Masinissa I, èra aliat de la Republica de Roma. Aquela desfacha significava que Cartage poirá pas tornar a luchar contra Roma per dominacion de la Mediterranèa occidentala. 50 ans après, pendent la Tresena guèrra púnica, Cartage podèt pas qu'organizar la defensa de la vila, que, après un sètge, foguèt vencuda e totalament destruida.
Auchy-lez-Orchies
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
200px|left|thumb|Auchy-lez-Orchies en lo sieu costat e lo sieu arrondissement Situada en la pévèle
200px|left|thumb|Auchy-lez-Orchies dans son canton et son arrondissement Située dans la pévèle
Istòria
Citada en 1090 en un acte del avesque de.
Citée en 1090 dans un acte de l'évêque de Tournai.
Numidia
thumb|La província de Numidia de l'Empèri roman. Numidia (202 - 46 a. C.) èra un ancian reialme berebèr african ara desaperegut. S'espandissiá suls territòris actuals d'Argeria e en partida de Tunisia (Nordafrica) que mai atard venguèt una província romana e un estat vassal roman. Se trapa dins la frontièra orientala de l'Argeria d'uèi, bordada per la província romana de Mauritània (dins l'Argèria e lo Marròc modèrnes) a l'oèst, la província romana d'Africa (Tunisia actuala) a l'èst, la mar Mediterranèa al nòrd e lo desèrt del Sahara al sud. Los sieus abitants èran los numíds.
Istòria
La Numidia Nova èra pas mais qu'una pichona partida del país que los romans d'en primièr nomenèron atal, e que s' espandissiá dempuèi fins als tèrmes del territòri de Cartage e del riu Malva, correspondent de l'Argeria d'ara. Se dividissiá en una multitud de pòbles amb de caps independents, los mai comengut son los masils e los masesils. La raïtz *masi-  qu'apareis dins fòrça etnonims e de noms d’ostal nimíds es ligada al mot amazigh.
Saint-Ciers-sur-Bonnieure
Toponimia
miniatura|Anciana gara de Saint-Ciers-sur-Tardoire. Sanctus Ciricus 1147 (Cart. egl. Ang.). Cyricus o Quiricus, martir en Cilicie, 305. (Jean Talbert, 1928) V. Biblio.; Epòca revolucionària.: Basse Tardoire (fructidor an II) Val Charante.
Una forma anciana en latin es Sanctus Ciricus en 1147.
Lo nom de Sant-Ciers proven de Circ de Tars, martire en Cilícia en 305. Son nom en latin Cyricus o Quiricus es ortografiat Circ (Veire l'omonimia) dins la region.
Pendent la Revolucion, la comuna s'es sonada provisòriament Basse-Tardoire (Bassa Tardoira), en fructidor an 2.
S'es sonada fins a pro recentament Sant-Ciers-sus-Tardoire, que Boniura era considerada coma un afluent de Tardoira e non pas lo contrari coma uei. Pasmens, en 1912, Martin-Buchey considèra ja que Sant-Ciers es traversada per Boniura, dins la quala Tardoira se geta. Lo nom es ortografiat Saint-Ciers sus la mapa de Cassini e Saint-Cier sus la mapa d'Estat-Major. Creada Saint-Ciers en 1793, es venguda Saint-Ciers-sus-Bonnieure en francés en 1962.
Lista daus maires
miniatura|dreita|Las comunas de Charanta A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Pioneer 4
Pioneer 4 foguèt una mission espaciala d'estudi de la Luna mandada per la NASA en 1959. Mau capitèt d'orbitar a l'entorn dau satellit mai poguèt assegurar un sosvolada de sa superficia.
Província de Florença
La Província de Florença (provincia di Firenze en italian) es una anciana província de la region de Toscana en Itàlia. Es remplaçada per la Ciutat Metropolitana de Florença dempuèi lo 1èr de genièr de 2015.
Campagnolles
Campagnolles en normand (Campagnolles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Normandia.
Geografia
Campagnolles Es una municipalitat del Bocage virois. Lo sieu bourg es a l'oèst de La Graverie, a Unitat|7|km  al nòrd-oèst de Vire e a Unitat|12|km  al nòrd-es de Sant-Sever-Calvados.
La municipalitat es sul Brébion, jos-afluent de la Vire per la Cunes e la Drôme.
Campagnolles est une commune du Bocage virois. Son bourg est à 4.5 km à l'ouest de La Graverie, à 7 km au nord-ouest de Vire et à 12 km au nord-est de Saint-Sever-Calvados.
La commune est sur le Brébion, sous-affluent de la Vire par la Cunes et la Drôme.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luna 2
Luna 2 foguèt una mission espaciala d'estudi de la Luna mandada per l'URSS en 1959. Venguèt lo premier objècte uman que capitèt d'agantar la superficia de la Luna.
Bambara
Lo bambara (o bamana) es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en Mali.
Localisacion
lo bambara es la lenga la mai parlada, coma primièra o segonda lenga de Mali.
Escritura
Lo bambara s'escriu amb l'alfabet latin, mas tamben amb l'escritura nko. L'alfabet latin bambara es:
Brennes
Brennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Los abitants de Brennes se nomenan los Sarcophagiens e los Sarcophagiennes.
Les habitants de Brennes se nomment les Sarcophagiens et les Sarcophagiennes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luna 3
Luna 3 (en rus: Луна-3) foguèt una mission espaciala d'estudi de la Luna mandada per l'URSS en 1959. Capitèt de realizar lei premiereis observacions de la fàcia esconduda.
Jaume Cabré
Biografia
Jaume Cabré nasquèt al costat de l'Eixample a Barcelona en 1947. Adolescent s'apassionèt per la literatura e passava fòrça temps a legir. Demest sas lecturas qu'integravan d'autors famoses de la literatura catalana coma Mercè Rodoreda o Joan Perucho e subretot Pere Calders, figuravan tanben maites autors d'autres païses, de latinoamericans coma Jorge Luis Borges o Julio Cortázar, d'americans coma William Faulkner, e d'autres classics coma James Joyce e Marcel Proust. Estudièt a l'Universitat de Barcelona e s'i diplomèt en Filologia Catalana en 1972. Foguèt en aquel temps que publiquèt un conte El tipògraf dins la revista Lluc. Venguèt puèi ensenhaire e trabalhèt aital primièr dins un licèu de Vila Real, vila del nòrd del País Valencian e aprèp a Terrassa. Qualques annadas mai tard dintrèt finalament coma professor a l'Universitat de Lhèida.
Publiquèt son primièr libre, Faules de mal desar en 1974. Dos ans mai tard, en 1976, s'integrèt dins lo collectiu Ofèlia Dracs. Foguèt en 1983 qu'arribèt finalament la consagracion amb La teranyina que li valguèt l'obtencion del Prèmi Sant Jòrdi.
Tre 1985 comencèt a trabalhar coma scenarista per la television e participèt a l'elaboracion d'episòdis de mantuna sèria del canal catalan TV3.
Dapasset son prestigi literari cresquèt a l'estat espanhòl amb la publicacion d'autras òbras coma Senyoria en 1991, L'ombra de l'eunuc en 1996 e subretot Les veus del Pamano, espelit en 2004, que li permetèt de ganhar lo Prèmi de la Critica Catalana de narrativa. La notorietat anèt puèi mai enlà dels Pirenèus gràcias a son darrièr roman Jo confesso que foguèt guerdonat mantun còp en Catalonha en 2012 (Prèmi de la Crítica Catalana de narrativa, Prèmi Critica Serra d'Or, Prèmi Maria Àngels Anglada de Narrativa e lo Prèmi Crexells de l'Ateneu Barcelonès). Aital la traduccion polonesa del libre se situèt en primièra posicion de las melhoras vendas de libre en Polonha en març de 2013.
Fontenoy
Fontenoy pòt essèr:
Biches
Biches es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Çò annuaire Gillet Per 1890 declara sens vacil·lar : Biches; Bichiis (de bia, doç e chiis de cavèrnas, plurala de #cagar) siá que lo temple de Villars ajatz remplaçat cavernes druidiques, siatz que lo prieuré de Biches i aja preses la succession. Cap de argument ven pas al supòrt d'aquela opinion.
Lo abbé J.Lo Sr. Meunier, Especialista dels parlers nivernais, aima #que mai de mil noms de luòcs de la Nièvre tiren la siá origina de produchs naturales. A defècte de tèxt, s'es temptat de far derivar Biches, Bichia, del bas latin buxea, buxus, buis, luòc ont empenhián buis, planta encara pro escàs e malaisit a aclimatar en la region. Lo nom se tròba per un domeni de la Nièvre : los Biches, comuna de Dompierre. A difondut en lo centre de la França jos las formas Boësse, Bouisse, Bisseuil, Bussière, Boissière, èca.
Lo album dona un plànol dels registres empreses, desgraciadament sens repères sufisents : s'estendon cap a l'oèst fins a #cent mètres del Aron e cap al nòrd sus cinquanta mètres la longitud del riu. #Çò que demòra a déblayer seriá sens dobte doas fes mai estenduda. Lamentam que l'aventura tempta pas persona.
Extrach de Biches en Bazois de Albert Garreau
L'annuaire Gillet pour 1890 déclare sans hésiter : Biches; Bichiis (de bia, doux et chiis cavernes, pluriel de chia) soit que le temple de Villars ait remplacé des cavernes druidiques, soit que le prieuré de Biches ait pris la succession. Aucun argument ne vient à l'appui de cette opinion.
L'abbé J.M. Meunier, spécialiste des parlers nivernais, estime que plus de mille noms de lieux de la Nièvre tirent leur origine de produits naturels. À défaut de texte, on est tenté de faire dériver Biches, Bichia, du bas latin buxea, buxus, buis, lieu où poussaient des buis, plante encore assez rare et difficile à acclimater dans la région. Le nom se retrouve pour un domaine de la Nièvre : les Biches, commune de Dompierre. Il est répandu dans le centre de la France sous les formes Boësse, Bouisse, Bisseuil, Bussière, Boissière, etc.
La grande campagne de fouilles eut lieu de 1839 à 1842. Le commandant Barat, l’un des auteurs du fameux Album du Nivernais, engagea l’ingénieur Job, qui travaillait à l’achèvement du canal dans la vallée de l’Aron, à prendre les terres de remblais aux points indiqués par l’annuaire Gillet, ce qui permit de dégager une partie notable des restes : « Des fouilles récentes, lit-on dans l’album, ont mis à découvert une salle pavée en mosaïque. Ce qui restait des parois avait, à l’intérieur, des fresques si vives qu’on les aurait prises volontiers pour une œuvre moderne. Elles représentaient ici un crocodile que l’ighneumon et des hommes nus, mais armés de sagaies, se disposent à attaquer, là des groupes dans des postures lascives. A l’obscénité des traits, on reconnaît le Venerum, ce réduit secret qui, dans les villas romaines, était consacré au culte de Vénus. On continue les déblais dans les directions de l’ouest et l’on arrive bientôt à un pavillon composé de plusieurs appartements en mosaïque : c’est le fragment de l’une d’elle qu’on voit au musée de Nevers. Dans les décombres ont été recueillis une charmante tête d’enfant en marbre blanc, une clef, un lacrymatoire, des fers de lance, des glaives de formes diverses, une table en marbre blanc sur laquelle sont figurés un dauphin, Vénus surgissant de la mer et un petit temple qui s’ouvre sur le rivage à la déesse (reproduit). Cette habitation n’a encore livré à notre investigation que son aile méridionale ; une citerne a donné la position de sa cour intérieur ; la partie septentrionale est encore inexploitée. »
L’album donne un plan des fouilles entreprises, malheureusement sans repères suffisants : elles s’étendent vers l’ouest jusqu’à cent mètres de l’Aron et vers le nord sur cinquante mètres le long de la rivière. Ce qui reste à déblayer serait sans doute deux fois plus étendu. Regrettons que l’aventure ne tente personne.
Extrait de Biches en Bazois de Albert Garreau
Asteridae
Los Asteridae son una sosclassa de plantas dicotiledonèas. En classificacion de Cronquist (1981) la sosclassa es devesida en 11 òrdres :
En d'autras classificacions i a de gropes comparables, coma la sosclassa Sympetalae (en classificacion de Wettstein, 1935) e lo clad de las Asteridèas (en classificacion APG II, 2003).
La Bastida (omonimia)
La Bastida pòt designar diferents toponims en Occitània:
en : en : en : en :
Canton de Tolon-5
Lo canton de Tolon-5 es una anciana division administrativa de Provença, creada en 1964, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Tolon, lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada per leis eleccions de 2015, lo canton foguèt suprimit.
La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria dei cantons de Tolon
Lo canton de Tolon, creat en 1790 dins lo districte de Tolon, foguèt devesit en canton de Tolon Èst e canton de Tolon Oèst en 1801. Aqueus cantons foguèron devesits en canton de Tolon-1, canton de Tolon-2, canton de Tolon-3 e canton de Tolon-4 per la lei dau 8 de julhet de 1901.
Per lo decret dau 28 de genier de 1964, s'i ajustèt lo canton de Tolon-5 per division dei cantons 1 e 3.
En 1973 (decret dau 2 d'aost), novèla division : canton de Tolon-1, canton de Tolon-2, canton de Tolon-3, canton de Tolon-4, canton de Tolon-5, canton de Tolon-6, canton de Tolon-7, canton de Tolon-8 e canton de Tolon-9.
Eis eleccions departamentalas dau 22 de març de 2015, en aplicacion dau decret n° 2014-270 dau 27 de febrier de 2014, que pòrta delimitacion dei cantons dins lo departament de Var, demorèron quatre cantons : canton de Tolon-1, canton de Tolon-2, canton de Tolon-3 e canton de Tolon-4. Doncas, lo canton de Tolon-5 foguèt suprimit.
Bernard de Sedirac
Bernard de Sedirac o de La Sauvetat, Bernard de Clunhic o Bernard de Toledo (Agen,? - Toledo, en abril de 1128), monge de Clunhic e arquevèsque de Toledo.
Biografia
Se sap pas l'an de sa naissença, e las primièras informacions sus el lo mòstan en 1080 coma monge benedictin al monastèri d'Aux, depenent de Clunhic. Faguèt partida de la comunautat qu'arribèt a Castelha, benlèu requerit pel rei Alfons V (influienciat per son esposa Constança de Borgonha), e foguèt sul pic nomenat abat de Sahagún en 1081 per remplaçar un autre clunhician, Roberto. Aquel foguèt destituit per l'abat Uc de Clunhic après una peticion del papa Gregori VII, segurament per sa pauca dilligéncia per la substitucion del rite ispanic o mossarab pel rite roman coma establit pel Concili de Burgos de 1080. Dempuèi son ròtle d'abat de Sahagún e conselhièr reial realizèt un important trabalh per l'aplicacion de la Reforma gregoriana, subretot al subjècte de la disciplina del clergat, l'expandiment de la reforma clunhiciana e a l'implantacion del Rite roman (jol sieu mandat se reorganiza lo Scriptorium del monastèri, que ven la font de nòus cedèxs).
Isle-et-Bardais
Isle-et-Bardais es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Bernard de Sedirac
Arquevèsque de Toledo
Après la reconquista de Toledo per Alfons VI, Bernard aguèt un ròtle fòrça important dins la capitulacion de la vila e per l'acceptacion del Rite roman per la populacion, conselhant lo rei que mantenga lo rite ispanic dins unas parròquias toledanas. De fach, abans sa mòrt (lo meteis jorn de la reconquista de Toleda) lo papa Gregòri VII l'aviá nomenat arquevèsque de Toledo, per causa del decès papal podèt pas prene possession de la cadièra. Per confirmar la nominacion se n'anèt trobar lo nòu papa, Urban II, en Itàlia, qual l'aucèt arquevèsque Toleda en 1088, e primat d'Ispània. Lo papa mendèt una letra dempuèi Anagni als evèsques ispans informant de la nominacion e de son ajuda; dins ela disiá qu'aquel eveniment es d'acòrdi amb la magnificéncia del reialme gòt:
Isle-et-Bardais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bernard de Sedirac
Arquevèsque de Toledo
«antiquis adtestantibus priuilegiis»
Isle-et-Bardais
Istòria
Lo vilatge a compausat de doas ancianas parròquias : Isle-sus-Marmande e Bardais.
Bernard de Sedirac
Activitat reformista
En 1091 convoquèt los evèsques dels reialmes de Castelha, Leon e Galícia a un concili dins la capitala leonesa, ont renòva las nòrmas reformatriças del Concili de Burgos de 1080. De fach, son acòrdi amb l'aplicacion dels precèptes reformistas a la glèisa ispanica foguèt reconegut per Urban II en 1093 (o 1096), per sa nominacion de legat d'Ispània e de la Narbonesa, anullant atal la pretenuda primacia de la cadièra metropolitana de Tarragona que deguèt acceptar la submission a Toledo.
Viatgèt lo 1095 e Occitània per encontrar Urban II, per una visita apostolica en Narbonesa, e assistiguèt als concilis de Clarmont e de Nimes (1096). En 1097 convoquèt un concili de la Tarraconesa e de la Narbonesa a Girona, e pendent 1098 se consacrèt a confirmar l'aplicacion de las mesuras presas. En 1099 assistiguèt a Roma a un concili pendent Pascas, e obtenguèt del papa Urban II qu'esciga una bulla que los diocèsis d'Oviedi, Leon e Palència venguèsson en sufraganis de Toledo.
Isle-et-Bardais
Istòria
Le village est composé de deux anciennes paroisses : Isle-sur-Marmande et Bardais.
Bernard de Sedirac
Darrièrs ans
Sas marridas relacions amb la reina Urraca e l'aparicion d'un nòu papa, Calixte II, conhat d'Urraca, oncle d'Alfons VII e amic personal de l'avèsque Diego Gelmírez, mermèron son poder: en 1120, per exemple, lo papa Calixte concediguèt la dignitat metropolitana a Santiago de Compostèla, quitament sen tocar la primacia toledana. Moriguèt a Toledo pendent lo mes d'abril de 1128.
Crotelles
Crotelles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Abadiá de Clunhic
L' abadiá de Clunhic, es una abadiá benedictina de la localitat de Clunhic, situada dins lo departament de Sòna e Léger, en Borgonha. Foguèt fondada dins una resèrva forestièra lo 2 de setembre de 909 per Guilhèm Ièr, duc d'Aquitània, comte d'Auvèrnhe, installèt alà  l'abat Bernon de Bauma, e metèt l'abadiá jos l'autoritat mejans lo Papa Sèrgi III. L'abadiá e sa constellacion de dependéncias venguèt lèu l'exemple tipic de vida religiosa del sègle XI.
Crotelles
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Abadiá de Clunhic
L'òrde benedictin foguèt clau per l'estabilitat de la societat europèa del sègle XI, e en partida a causa que foguèt lo modèl d'estil de la vida monacala en Occident a partir de la fin del sègle X. Una succession d'abats competents foguèron tanben de figuras considerablas de plan internacional. Lo meteis monastèri de Clunhic venguèt lo monastèri mai grand e prestigiós, e en l'institucion monastica la melhòra preparada en Euròpa. L'influéncia de Clunhic s'espandiguèt dempuèi la segonda mitat del sègle x fins al començament del XII.
L'abadiá foguèt saquejada e destruida per fòrça revolucionaris en 1790. A l'ora d'ara, demora pas qu'una pichona partida de l'ensemble arquitectonic original.
Luxemborg (estat)
Primièr ministre''' Xavier Bettel
Luxemborg, oficialament lo Grand Ducat de Luxemborg (en alemand Großherzogtum Luxemburg; en francés Grand-Duché du Luxembourg; en luxemborgés Groussherzogdem Lëtzebuerg) es un estat d'Euròpa sens accès a la mar membre de l'Union Europèa. Confronta Alemanha a l'èst, França al sud e Belgica a l'oèst.
Sa capitala es la vila de Luxemborg e lo gentilici es luxemborgés -esa.
Lengas
Lo Luxemborg a pas de lengas oficialas. Pasmens Luxemborg reconeis tres lengas administrativas: l'alemand, lo francés e lo luxemborgés. Aqueste benefícia d'estatut de lenga nacionala de Luxemborg.
Istòria
L'annada 963 marca la debuta de l'istòria luxemborgesa amb un escambi entre lo comte Sigifred de Luxemborg e l'abadiá Sant-Maximin de Trevèri. En 1354, lo comtat de Luxemborg es auçat al reng de ducat del Sant Empèri Roman Germanic. Amb l'extincion de la dinastia dels comtes de Luxemborg, foguèt primièr integrada a l'Estat borgonhon de Felip lo Bon puèi passèt als Habsborg d'Espanha, dins los Païses Basses espanhòls, malgrat que provisòriament annexada per Loís XIV en 1684 al reialme de França. Una situacion economica grèu conduch a l'union doanièra amb Prússia e Luxemborg en 1842 ven indirèctament membre del Zollverein, dont sortirà pas qu'en 1918.
En mai de 1940, l'Alemanha nazi viòla la neutralitat luxemborgesa e ocupa lo Grand Ducat. Lo regim nazi considerava Luxemborg coma una region alemanda. En 1952, la vila de Luxemborg es lo sèti de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr. L'adesion a la Comunautat Economica Europèa es lo ponch de partença d'una expansion economica caracterizada per una fòrta immigracion.
En 1985, la vila de Schengen a aquerit una reputacion internacionala en vertut del tractat omonim qu'es estat signat per d'unes païses europèus e qu'es a la basa de la liura circulacion de las personas dins l'Union Europèa.
Politica
Lo Luxemborg es una monarquia costitucionala ereditari de tipe monista. Lo parlament de Luxemborg es format per 60 deputats, près de lo qual es mes en plaça un Conselh d'Estat (en francés: Conseil d'État) amb de poders consultatius. Lo governament el exercís lo poder executiu.
L'actual granduca del Luxemborg es Enric dempuèi l'abdicacion de son paire Joan lo 7 de octobre de 2000. Son actual primièr ministre jos son regne es Xavier Bettel dempuèi lo 4 de decembre de 2013.
Geografia
Luxemborg es un dels païses pus pichons d'Euròpa. Los principals rius del país son Mosèla (afluent de Ren) e Sûre. Lo nòrd del país es compausat de sèrras e de montanhas bassas, es traversat per de nombrosas vals e fa partida del massís de las Ardenas, amb la sèrra del Kneiff coma ponch culminant a 560 mètres. thumb|230px|right|Carta de Luxemborg
Economia
De veire: Economia de Luxemborg.
Nòtas e referéncias
<references responsive="1" group="">
Província de Pisa
La Província de Pisa es una província de la region de Toscana en Itàlia.
Chinatown
Chinatown es un filme american realizat per Roman Polanski e produit per Robert Evans, sortit en 1974. Chinatown es un dels grands classics de las annadas 1970. Es originalament distribuit per la Paramount.
Sinòpsi
Chinatown es un Filme negre, que se passa dins las annadas 1930 a Los Angeles, en plena secada. Una femna que se presenta coma Mma Mulwray, contracta lo detectiu Jake Gittes (Jack Nicholson) per seguir lo seu marit, engenhaire de las aigas de la vila e sospechat d'adultèri. Aquel es lèu trobat mòrt, negat. Gittes perseguís son enquèsta, e descobrís que la femna que lo contractèt es pas la vertadièra Mma Mulwray. Puèi s'amorosís d'Evelyne Mulwray (Faye Dunaway), la vertadièra femna de l'engenhaire, e perseguís sas recèrcas malgrat las menaças de tuaires professionals, fins a la descobrir de la vertat. Lo filme s'acaba dramaticament.
Arrondiment de Dacs
L'arrondiment de Dacs qu'ei ua division administrativa francesa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània.
A partir de 2015
Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Dacs que pòt variar. Qu'ei de 153 en 2015 e en 2016, 152 en 2017.
Lindsay Davenport
thumb|right|Lindsay Davenport
Lindsay Davenport es una èx-jogaira de tennis nòrd-americana. Nascuda lo 8 de junh de 1976 a Palos Verdes, Califòrnia (Estats Units). Foguèt nº 1 del mond pendent 98 setmanas. Ganhèt 3 torneges de Grand Chelem e la medalha d'aur als Jòcs Olimpics d'Atlanta. Davenport ganhét 55 torneges en individuals e 37 en dobles. Ganhèt tanben 3 Fed Cup (96, 99 e 00) e 1 copa Hopman (04).
Davenport se retirèt en 2009. Ganhèt 750 partits per 193 desbrandas.
Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi
Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi (vèrs 780, Khiva - vèrs 850, Bagdad) es un sabent pèrse de la premiera mitat dau sègle IX qu'es considerat coma una figura majora de l'Edat d'Aur dei sciéncias arabas medievala. Cap de la bibliotèca de l'Ostau de la Sapiença, important centre scientific de Bagdad, publiquèt plusors obratges importants en astronomia, en matematicas e en geografia que permetèron de pausar lei basas de progrès ulteriors dins aquelei domenis. En particular, per son trabalh sus la resolucion sistematica deis eqüacions dau premier e dau segond gras, Al-Khwarizmi es considerat coma lo fondator de l'algèbra modèrna. La deformacion latina de son nom es tanben a l'origina dau mot algoritme.
Biografia
La vida d'Al-Khwarizmi es desconeguda en causa de la manca d'informacions dirèctas. Es probablament nascut dins la vila de Khiva vèrs 780 e èra originari de la comunautat turca de Khwarezm. De cultura pèrsa, èra un intellectuau arabizat de l'Edat d'Aur dei sciéncias arabas, reconegut coma un astronòm de remarca per sei contemporanèus. Vèrs 820, foguèt ansin nomat astronòm e de cap de la bibliotèca de l'Ostau de la Sapiença de Bagdad. Èra tanben matematician, istorian, geograf e astrològ. Sei trabalhs son relativament ben coneguts gràcias a sei publicacions. Moriguèt vèrs 850 dins la capitala abbassida.
Matematicas
thumb|right|Fac-simile d'una pagina dau [[Kitābu 'l-mukhtaṣar fī ḥisābi 'l-jabr wa'l-muqābalah.]]