cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dusau Guèrra Mondiau
L'eliminacion d'Itàlia
L'ataca dirècta còntra Itàlia comencèt lo 10 de julhet de 1943 amb lo desbarcament de Sicília. Leis Aliats conquistèron rapidament l'illa e Mussolini foguèt destituit per lo Grand Conseu Faissista durant la nuech dau 24 au 25 de julhet e arrestat. Lo poder foguèt fisat per lo rèi au manescau Pietro Badoglio. Aqueu darrier signèt lo 3 de setembre un armistici amb leis Aliats après la capitada d'un desbarcament dins lo sud de la peninsula. Son objectiu èra de permetre lo passatge deis Italians dins lo camp aliat. Dins aquò, leis Alemands reagiguèron rapidament, ocupèron la màger part dau país e liberèron Mussolini. Totalament desorganizada, l'armada italiana dispareguèt durant aqueleis eveniments.
La Wehrmacht mandèt un còrs expedicionari en Itàlia onte leis Aliats renforcèron pauc a pauc sa preséncia. Pasmens, lo relèu favorable a la defensa permetèt aisament ais Alemands d'alentir l'avançada de seis adversaris. Ansin, de combats durs foguèron necessaris dins la region de Cassino (mai de 1944) per permetre ais Aliats d'intrar dins Roma lo 4 de junh de 1944.
D'Estalingrad a la liberacion d'Ucraïna
thumb|right|[[Fotografia d'un assaut sovietic a la batalha de Korsk.]]
En despiech dei victòrias aliadas en Mediterranèa e, pus tard, en Euròpa Occidentala, lo frònt principau de la partida europèa de la guèrra foguèt lo frònt de l'Èst onte mai de 75% dei fòrças alemandas èran desplegadas. Après sa victòria d'Estalingrad, lei Sovietics organizèron de còntra-atacas sus divèrsei sectors permetent de melhorar l'avitalhament de Leningrad (genier), d'alunchar leis Alemands a 250 km de Moscòu (març) e de reconquistar una partida dei regions perdudas au sud (Rostov, Korsk, Karkòv). Pasmens, una còntra-ofensiva eficaça deis unitats blindadas de von Manstein arrestèt aquela perseguida e permetèt a la Wehrmacht de reprendre Karkòv (març).
La conferéncia de Teheran
thumb|right|[[Fotografia d'Estalin, de Roosevelt e de Winston Churchill a la conferéncia de Teheran.]]
L'annada 1943 veguèt una intensa activitat diplomatica destinada a renfòrçar lei liames entre leis Estats Units, lo Reiaume Unit, l'URSS e la China Nacionalista. La conferéncia de Teheran (28 de novembre de 1943) foguèt la cima d'aqueu procès. Confiermèt la volontat deis Aliats e dei Sovietics de durbir un segond frònt en França en 1944, de mantenir l'unitat d'Iran (qu'èra estat militarament ocupat per lei Britanics e lei Sovietics per melhorar sei comunicacions), de desmembrar Alemanha e de desplaçar lei frontieras vèrs l'oèst. Estalin acceptèt tanben de declarar la guèrra ai Japonés après la desfacha d'Alemanha e lei problemas de l'après guèrra foguèron evocats, especialament la creacion dei Nacions Unidas, e lo mantenement de la patz mondiala per lei Quatre Grands. Per prevenir un futur isolament dau Reiaume Unit, Churchill obtenguèt egalament la reconstitucion de la poissança francesa.
De Guadalcanal a Leyte
thumb|right|[[Fotografia de combats sus l'illa de Tarawa.]]
Dins l'Ocean Pacific, lo ritme de la reconquista deis illas tengudas per lei Japonés foguèt fòrça alentit per lei dificultats de la logistica necessària ai desbarcaments e a l'avitalhament dei flòtas. De mai, lei premiers teatres avián una geografia malaisada. Leis Estatsunidencs deguèron donc esperar lo 8 de febrier de 1943 per acabar la conquista de Guadalcanal e protegir sei liasons amb Austràlia. Puei, durant l'estiu seguent, capitèron de rebutar l'ataca nipona còntra Alaska. En parallèl, l'activitat de la basa de Rabaul, situada au nòrd de l'illa de Nòva Bretanha foguèt pauc a pauc reducha.
La particularitat de la guèrra estatsunidenca còntra Japon foguèt la rivalitat entre l'amirau Nimitz, partisan d'una ataca dirècta vèrs leis Illas Marianas per menaçar pus rapidament l'archipèu, e lo generau MacArthur desirós de desvolopar una ataca per lei Filipinas. Coma leis Estats Units podián sostenir lei dos esfòrç, ges de decision foguèt presa per resòuvre lo problema e lei combats se debanèron sus lei dos frònts d'un biais simultanèu. Ansin, en 1944, lei fòrças de Nimitz prenguèron lo contraròtle deis Illas Marshall (genier), dei Illas Carolinas (8 de febrier) e deis Illas Marianas (junh-aost). Permetent ai bombardiers d'atacar dirèctament lo territòri japonés, aquela desfacha entraïnèt la demission dau govèrn Tojo (18 de julhet).
De son caire, lei tropas MacArthur avancèron lòng dau litorau nòrd de Nòva Guinèa gràcias a una tiera de desbarcaments avans d'envaïr lei Molucas (setembre). Puei, se dirigiguèron vèrs lo nòrd onte desbarquèron ai Filipinas dins lo corrent d'octòbre amb l'ajuda de la flòta de Nimitz. Lei Japonés assaièron d'organizar una leca per destrurre lei naviris estatsunidencs mai la manca d'aviators experimentats e lo descriptatge dau projècte entraïnèt sa revirada totala. En plaça, la marina militara perdiguèt sa darriera flòta a la batalha dau Golf de Leyte (24-26 d'octòbre de 1944).
Succès japonés en China e desfachas en Birmania
thumb|right|[[Fotografia d'una posicion defensiva britanica a la batalha de Kohima.]]
Maugrat lei progrès de l'ofensiva estatsunidenca dins lo Ocean Pacific, China èra totjorn lo teatre principau de desplegament dei fòrças terrèstras japonesas. Dempuei lei combats de 1940, lo frònt i èra relativament estable : lei Nacionalistas èran tròp isolats per organizar una ataca d'amplor e lei problemas logistics limitavan la capacitat dei Japonés d'ocupar mai de terren. Pasmens, en mai de 1944, l'armada imperiala ataquèt dins lo sud dau país per melhorar sei liasons amb lo Sud-Èst Asiatic. Aquò li permetèt de conquistar Changsha (18 de junh) e d'establir una linha de comunicacion terrèstra anant de Manchoria fins a Singapor.
En revènge, seis accions en Birmania aguèron mens de succès. D'efech, a la prima de 1944, Japon ataquèt en direccion dau camin de fèrre Calcutta-Ledo. Pasmens, se turtèt a la resisténcia dei fòrças de l'amirau Mountbatten. Premier, lo generau estatsunidenc Stilwell poguèt bastir una rota dirècta vèrs China. Puei, l'ofensiva nipona foguèt arrestada ai batalhas d'Imphal e de Kohima (març-julhet de 1944). La retirada foguèt malaisada en causa de la manca de viures e de municions, çò que permetèt ai Britanics de prendre Akyab (genier de 1945) e d'intrar dins Rangoon (3 de mai). Aperavans, per protegir son retirament de Birmania, lei Japonés prenguèron lo contraròtle d'Indochina.
Lei movements de Resisténcia e l'acceleracion dau genocidi
thumb|right|[[Fotografia de l'execucion de partisans sovietics en 1941.]]
A partir de 1943, lei movements de Resisténcia se desvolopèron fòrça en Euròpa gràcias a l'aumentacion de la repression alemanda e au refús dau trabalh fòrçat. En Iogoslavia, lei fòrças de Tito formèron una armada vertadiera, capabla de luchar còntra l'Aisse e còntra lei movements de resisténcia rivaus (que jonhèron finalament lo camp alemand). En URSS, lo secutament dei linhas d'avitalhament de la Wehrmacht demorèt la règlas dins lei regions sovieticas encara ocupadas, especialament Bielorussia. En França e en Polonha, lei movements de resisténcia èran tanben pron poderós per formar de guerilhas. Dins aquò, coma o mostrèt la revirada de l'Insureccion de Varsòvia, l'afrontament dirècte còntra leis Alemands èra encara impossible.
De son caire, leis Alemands renforcèron l'esplecha d'Euròpa. En febrier e en junh de 1944, capitèt d'empedir la formacion de guerilhas permanentas en França. Dins totei lei territòris ocupats, la Gestapo e la SS foguèron cargadas de reprimir la Resisténcia e la violéncia dei represalhas aumentèt rapidament. Per exemple, en Occitània, lo vilatge e sa populacion foguèron anientats lo 10 de junh de 1944 (mai de 600 mòrts). Pasmens, leis atrocitats pus importantas aguèron a l'Èst onte la destruccion dei vilas e dei vilatges èra quasi sistematica. Per exemple, en Bielorussia, de 1941 a 1944, 9,200 vilas e vilatges foguèron cremats e pilhats (dont 600 totalament rasats) e 2,23 milions de civius foguèron tuats (dont 600,000 a 800,000 judieus).
Leis Alemands accelerèron tanben lo chaple dei comunautats judievas e de plusors populacions eslavas. Lo camp d'Auschwitz-Birkenau foguèt lo simbòl d'aquelei genocidis amb son procès industriau permetent d'executar aisament de desenaus de miliers de personas cada mes. Pasmens, foguèt pas l'unic camp d'exterminacion fondat per lei nazis e una partida non negligibla deis execucions se debanèron pas dins de chambras de gas.
Lei desbarcaments de Normandia e de Provença
thumb|right|[[Fotografia dau desbarcament de Normandia.]]
La dubertura dau segond frònt europèu aguèt luòc lo 6 de junh de 1944 amb lo desbarcament de Normandia. Implicant 200,000 òmes, 4,500 avions e 13,000 avions, l'operacion susprenguèt lei defensas alemandas. Pasmens, la vegetacion normanda alentiguèt l'avançada aliada fins a la rompedura dei defensas de la Wehrmacht lo 31 de julhet. Lo 19 d'aost, París se revoutèt e la vila foguèt liberada lo 25 per lei Francés Liures dau generau Leclerc. En parallèl, un segond descarbament, en Provença (15 d'aost), permetèt a d'armadas francoestatsunidencs de liberar la mitat orientala de França. Menaçadas d'enceuclament, lei fòrças alemandas se retirèron vèrs Alemanha e lo frònt s'estabilizèt lòng de Ren après la revirada de l'operacion Market Garden (setembre).
Lo 16 de decembre de 1944, leis Alemands organizèron una còntra-ofensiva blindada dins leis Ardenas. Aprofichant una meteorologia malaisada que limitava l'utilizacion de l'aviacion aliada, enregistrèron quauquei succès mai foguèron arrestats per la resisténcia dei parachutistas estatsunidencs. Leis Aliats capitèron de restablir la situacion a partir de genier. En parallèl, lei Francés reconquistèron Estrasborg.
L'intrada dei Sovietics en Alemanha
thumb|right|[[Fotografia de veïculs alemands abandonats en Bielorussia durant l'Operacion Bagration.]]
Sus lo frònt de l'Èst, lei Sovietics ataquèron en Bielorussia lo 23 de junh de 1944. Per lo premier còp, aviá la superioritat aeriana e, sus una linha de 1,000 km, avancèron de 600 km. Leis Alemands subiguèron sa pus importanta desfacha de la guèrra amb l'afondrament dau Grop d'Armadas Centre. 25 divisions i foguèron anientadas, 8 reduchas a 25% de seis efectius e 62 a 50%. L'Armada Roja reprenguèt Minsk (3-11 de julhet) e intrèt en Polonha e en Prússia Orientala. Pasmens, la Wehrmacht capitèt d'estabilir lo frònt de Vistula gràcias a plusors còntra-ofensivas. Lei Sovietics intervenguèron donc pas per sauvar leis insurgents de Varsòvia que deguèron capitular lo 2 d'octòbre. Pus au nòrd, la reconquista dei regions balticas permetèt a l'URSS de menaçar lo sud de Finlàndia. Lo 19 de setembre, lo país escandinau obtenguèt la signatura d'un armistici li permetent de mantenir son independéncia. En cambi, deguèt atacar lei fòrças alemandas encara presentas sus son territòri e, per la seguida durant la Guèrra Freja, acceptar de pas noire ais interès sovietics.
Au sud, Romania foguèt menaçada d'invasion e lo rèi Miquèu demandèt un armistici (23 d'aost). Puei, engatjèt son país còntra lo Reich. Bulgaria l'imitèt lo 7 de setembre après una declaracion de guèrra sovietica lo 6. Ongria assaièt tanben d'abandonar lo conflicte mai leis Alemands arrestèron l'amirau Horthy e lo remplacèron per un pronazi fanatic, Ferenc Szálasi. Liurèt lei judieus de son país ai camps d'exterminacion e mobilizèt lei faissistas ongrés per sostenir lei fòrças alemandas. Dirigits per Rodion Malinovski, lei Sovietics se turtèron ansin a una viva resisténcia dins lo sector dau Lac Balaton e dins la capitala ongresa (29 de decembre de 1944 - 13 de febrier de 1945). Dins lei Balcans, l'Armada Roja establiguèt la liason amb lei fòrças de Tito.
Au començament de 1945, lei Sovietics tornèron atacar en Polonha onte prenguèron Varsòvia (17 de genier) e Cracòvia (18 de genier). Subretot, capitèron de conquistar lo bacin industriau de Silesia, region importanta per l'esfòrç de guèrra alemand. Puei, l'Armada Roja assegurèt seis alas avans d'avançar vèrs Berlin.
La conferéncia de Yalta
thumb|right|[[Fotografia dei caps aliats a la conferéncia de Yalta.]]
Au començament de 1945, la desfacha de la Wehrmacht èra evidenta e lei Grandei Poissanças se reüniguèron per preparar l'après guèrra. D'efiech, dins mai d'un país, se pausava la question de la forma futura de l'Estat. Per exemple, en França, la reconoissença dau Comitat de Liberacion Nacionala aguèt unicament luòc lo 23 d'octòbre de 1944. Pasmens, lo problema pus importanta èra Polonha que son govèrn en exili, cap de la màger part dei fòrças de la resisténcia locala, èra fòrça ostil ai Sovietics. De son caire, Estalin voliá integrar lo país dins l'esfèra d'influéncia sovietica en cors de formacion. La descubèrta dau chaple de Katyn en abriu de 1943 per leis Alemands melhorèt gaire lei relacions que foguèron oficialament rompudas lo 25 d'abriu de 1943. Per o remplaçar, Estalin creèt un Comitat de Liberacion installat a Lublin.
Aquelei questions foguèron regladas a la conferéncia de Yalta (febrier) que reconoguèt lei situacions de facto. L'Euròpa Orientala demorèt sota influéncia sovietica e leis Aliats arrestèron de sostenir lei revendicacions dau govèrn polonés de Londres. En cambi, Estalin confiermèt l'intrada en guèrra de l'URSS còntra Japon. Enfin, la plaça de França foguèt restaurada per restablir l'equilibri entre lei poissanças e lo principi de la fondacion dei Nacions Unidas foguèt acceptat.
La capitulacion d'Alemanha
thumb|right|[[Fotografia de soudats sovietics issant lo drapèu sovietic sus lei roïnas de Berlin.]]
La presa de Berlin foguèt laissada a l'Armada Roja en causa dei sacrificis fòrça importants consentits per l'URSS durant lo conflicte. Se turtèt a una resisténcia acarnada car leis Alemands dispausavan encara de fòrças importantas. Pasmens, entre lo 16 e lo 20 abriu, Zhukov e Koniev capitèron de passar lei defensas exterioras e d'intrar dins la vila per lo nòrd e lo sud. Lo 30, Hitler se suicidiguèt seguit per plusors dignitaris dau regim coma Joseph Goebbels. Lo 2 de mai, la capitala alemanda capitulèt e lo poder passèt a l'amirau Karl Dönitz. Aqueu darrier contunièt la guèrra quauquei jorns suplementaris per permetre la fugida d'un maximom de soudats e d'abitants vèrs l'oèst. Puei, signèt la capitulacion sensa condicion dau Reich lei 7 e 8 de mai de 1945.
Sus leis autrei frònts, la situacion dei fòrças alemandas èra tanben malaisada. En Itàlia, la rompedura de la darriera linha defensiva establida dins lo nòrd de la peninsula permetèt ais Aliats d'intrar dins la vau de Pò. Lo 28 d'abriu, Benito Mussolini foguèt capturat e executat per de partisans. Enfin, lei tropas de Danemarc e de Norvègia èran isoladas.
La capitulacion de Japon
thumb|right|[[Fotografia de l'explosion de la bomba atomica de Nagasaki.]]
A partir de la fin de 1944, leis Estatsunidencs de Douglas MacArthur comencèron de desbarcaments per reconquistar leis illas dei Filipinas. Pasmens, maugrat plusors desfachas, lei Japonés capitèron d'i resistir fins a la fin dau conflicte. De son caire, Nimitz contunièt d'avançar vèrs Japon. Sei fòrças prenguèron leis illas d'Iwo Jima (19 de febrier de 1945) e d'Okinawa (1 d'abriu), çò que permetèt de preparar un desbarcament dirècte en Japon. Leis illas foguèron tanben utilizadas coma basas aerianas per sometre lo país a una campanha intensa de bombardaments.
Sus leis autrei teatres, lei Japonés foguèron expulsats de Birmania e sa posicion en China venguèt malaisada en causa de dificultats logisticas e d'ofensivas chinesas. Tòquio demandèt l'ajuda de l'URSS per obtenir una mediacion mai leis Aliats confiermèron sa volontat de perseguir lo combat fins a una capitulacion sensa condicion. Dins aquelei condicions, lo govèrn nipon assaièt de perseguir la combat en renfòrçant lei desfachas deis illas principalas. Ansin, per defugir un desbarcament supausat saunós, lo president Truman, successor de Roosevelt defuntat lo 12 d'abriu, ordonèt d'utilizar d'armas nuclearas per accelerar la rediccion japonesa.
Lei dos bombardaments nuclears destruguèron lei vilas de Hiroshima (6 d'aost) e de Nagasaki (9 d'aost). En parallèl, lo 8, l'URSS declarèt la guèrra ai Japonés e comencèt una campanha en Manchoria. Susprés e pauc capabla de faciar lei tacticas sovieticas, lei Japonés laissèron l'Armada Roja avançar fins au nòrd de Corèa. Aperaquí 600,000 soudats foguèron capturats durant l'operacion e mai de 80,000 tuats còntra solament 30,000 Sovietics tuats ò bleçats. A partir dau 16 d'aost, de tropas imperialas comencèron de capitular e Japon acceptèt d'arrestar sensa condicion leis ostilitats lo 2 de setembre.
= Consequéncias =
Lo reglament politic
Lo reglament politic foguèt complèx car plusors país èran en guèrra civila en 1945 (China, Grècia... etc.) e de tensions fòrtas anavan entraïnar de conflictes suplementaris en Iran ò en Corèa dins lo corrent deis ans seguents.
La conferéncia de Postdam
thumb|right|Frontiera de [[1945 en Euròpa.]]
Àustria foguèt tanben ocupada fins a la signatura d'un tractat de patz en 1955. De son caire, Itàlia deguèt abandonar totei sei colonias e quauquei territòris frontaliers, subretot lòng de sa frontiera amb Iogoslavia. Dins lei Balcans, Romania reprenguèt lei territòris annexats per Ongria. En revènge, cas unic per un país de l'Aisse, Bulgaria gardèt la sieuna. Regardant Asia, se lei Sovietics èran pas encara en guèrra còntra Japon, la definicion dei zònas d'ocupacion futuras foguèt evocada a Postdam. En particular, lo limit d'ocupacion de Corèa lòng dau 38 parallèl i foguèt fixat. Enfin, d'autrei ponchs foguèron discutits coma l'independéncia de Corèa, l'evacuacion e lo mantenement de l'unitat d'Iran, lo mantenement de l'estatut de Tangièr ò la revision de la convencion sus lei Destrechs.
Lo problema principau de la conferéncia demorèt Polonha que foguèt finalament laissada dins la zòna d'influéncia sovietica. Lo territòri polonés foguèt fòrça modificat per la pèrda de sa partida orientala e l'annexion de plusors regions alemandas. Lo govèrn prosovietic foguèt reconegut e la repression demeniguèt pauc a pauc l'importància dei movements conservators e nacionalistas.
L'emergéncia deis Estats Units coma superpoissança
Premiera poissança industriala e economica de la planeta en 1945, leis Estats Units venguèron la superpoissançadau mond capitalista en remplaçament dau Reiaume Unit e de França, durament afeblits. D'efiech, au nivèu economic, Washington poguèt impausar sei condicions per la reconstruccion de l'Euròpa Occidentala gràcias au Plan Marshall. Representant fins a 1,2% dau PUB estatsunidenc, aquela ajuda èra condicinada au respècte de condicions politicas e economicas destinadas a empachar l'installacion d'un regim comunista. Sei beneficiaris principaus foguèron lo Reiaume Unit, França, la partida occidentala d'Alemanha, Itàlia, lei País Bas, Grècia e Àustria. Favorizèt la restauracion de l'economia occidentala que conoguèt un periòde de prosperitat e de progrès quasi sensa precedents dins l'istòria fins ai crisis petrolieras deis ans 1970.
Au nivèu militar, Washington duspausava de la premiera marina militara, de l'arma nucleara e sei fòrças terrèstras èran lei pus poderosas après aquelei de l'Armada Roja. De mai, son armada aviá installat de basas en Euròpa, especialament en Alemanha, e en Asia. Dins aquela darriera region, l'ocupacion de Japon durèt fins a 1951 e permetèt ais Estatsunidencs de gardar plusors basas militaras dins lo país e una influéncia considerabla sus sa politica estrangiera.
Enfin, au nivèu culturau, lo prestigi de la victòria e de convencions favorablas ais interès de son industria cinematografica permetèron ais Estats Units de difusar sa cultura en Euròpa e, per la seguida, dins leis autrei continents. Aquela dominacion èra totjorn ben presenta au començament deis ans 2020. Dins lo domeni scientific, l'exili de plusors sabents de remarca permetèt au país de venir la premiera poissança scientifica dau mond.
L'emergéncia de l'URSS coma superpoissança
Maugrat de pèrdas e de destruccions fòrça importantas, l'Union Sovietica foguèt l'autre venceire major dau conflicte. D'efiech, au nivèu politic, la victòria còntra lo faissisme avivèt l'atrach per lo comunisme dins mai d'un país. Dins lo corrent deis ans seguents, Moscòu anava ansin venir lo menaire d'un ensemble d'estats e de movements capables de s'opausar ais interès deis Estats Units e dei poissanças colonialas. La formacion d'aqueu blòt foguèt facilitada per la mesa en plaça d'una esfèra d'influéncia sovietica en Euròpa Centrala dins lei país liberats ò conquists per lei fòrças sovieticas.
En Asia, lei Sovietics mantenguèron sei tropas en Manchoria e dins lo nòrd de Corèa per armar e organizar lei comunistas locaus. De mai, annexèron la totalitat de Sakhalina e leis Illas Habomai. Pasmens, Tòquio refusèt de reconóisser aquelei pèrdas e lei dos país signèron jamai de tractats de patz. Moscòu assaièt tanben de gardar una influéncia en Iran mai son projècte se turtèt a l'oposicion deis Angloestatsunidencs e Estalin abandonèt.
Au nivèu militar, lo país dispausava de la premiera armada convencionala dau mond. De mai, seis armaments terrèstres demorèron pus sofisticats qu'aquelei de l'Oèst fins ais ans 1960-1970 e l'arma nucleara foguèt rapidament aquistada amb la capitada d'un premier assai atomic en 1948. Una importanta preséncia militara sovietica foguèt tanben mantenguda en Euròpa Centrala fins a l'afondrament dau país en 1991.
Vèrs la Guèrra Freja
Se l'estiu de 1945 marquèt la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, es malaisat de considerar que la fin dei combats foguèt seguit per un periòde de patz. Lei tensions en cors d'emergéncia entre leis Estats Units e l'URSS, lo declin dei poissanças colonialas, lei guèrras civilas entre comunistas e anticomunistas ò lo projècte sionista entraïnèron rapidament de conflictes novèus.
L'emergéncia d'un drech internacionau novèu
La guèrra veguèt una multiplicacion deis atacas, deis atrocitats e dei chaples còntra lei populacions civilas e lei presoniers de guèrra. Lo pus òrre es de segur lo genocidi dei « raças inferioras » per leis Alemands. Pasmens, la lista complèta deis orrors dau conflicte es malaisat d'establir : chaples de militars ò de civius, represalhas còntra lei populacions, camps de concentracion, bombardaments aerians de vilas, expulsion fòrçada de populacions, utilizacion de la tortura... etc. En particular, l'Aisse utilizèt aquelei mesuras d'un biais sistematic per terrorizar lei populacions dei regions ocupadas. Lor amplor menèt a la definicion de crimes novèus coma lo crime còntra l'Umanitat, lo crime còntra la patz e lo crime de guèrra. Utilizats per lo premier còp durant lo procès dei caps principaus dau Tresen Reich, aquelei nocions foguèron integradas au drech modèrne de la guèrra. D'autra part, dins lo corrent deis ans seguents, la proteccion dei presoniers de guèrra foguèt renfòrçada.
Lo bilanç uman
Lo bilanç uman de la Segonda Guèrra Mondiala es fòrça murtrier amb au mens 60 milions de mòrts, 30 milions de personas desplaçadas e de miliers d'aglomeracions destruchas. De mai, a respècte de la Premiera Guèrra Mondiala, lo nombre de civius tuats es similar a aqueu dei militars. Aquò es la consequéncia dei caracteristicas dau conflicte (violéncia dei combats urbans, generalizacion dei bombardaments aerians còntra lei vilas, represalhas còntra lei populacions civilas...) e de l'eliminacion fisica de plusors populacions (judieus, Eslaus, Ròms, omosexuaus, comunistas... etc.) per leis Alemands e seis aliats. Dins aqueu quadre, lei pèrdas umanas pus importantas foguèron recensadas dins lei país d'Euròpa de l'Èst. L'URSS perdiguèt ansin entre 20 e 40 milions d'abitants siá 10% a 20% de sa populacion e Polonha 5,6 a 5,8 milions de mòrts siá 16% a 17% de sa populacion. China foguèt tanben victima de chaples fòrça saunós e 10 a 20 milions de Chinés moriguèron durant la guèrra (dont solament 3 a 4 milions de militars), çò que representava 2% a 4% dau nombre totau d'abitants.
Lei doas poissanças principalas de l'Aisse foguèron tanben durament tocats per lei combats e lei bombardaments. Entre 6,63 e 8,68 milions d'Alemands foguèron tuats dont 5,56 milions de militars (9,5% a 12,5% de la populacion). Japon perdiguèt 2,62 a 3,12 milions d'abitants siá 3,5% a 5% de sa populacion. Itàlia subiguèt de pèrdas relativament leugieras (496,000 mòrts) en causa de la sortida dau conflicte pus precòça de son armada. Romania perdiguèt 800,000 abitants e Ongria 580,000.
Lei país occidentaus aguèron de pèrdas mens importantas, compres dins lei regions ocupadas. França perdiguèt ansin 567,000 abitants (1,35% de sa populacion) dont 217,000 militars. Lo Reiaume Unit aguèt 383,000 militars e 67,000 civius tuats e leis Estatsunidencs enregistrèron la mòrt de 418,000 personas (dont solament 1,700 civius). En revènge, de faminas grèvas se debanèron dins mai d'una colonia europèa entraïnant la mòrt de plusors milions d'abitants ais Índias e en Indochina.
= Annèxas =
Bernat IV de Comenge
thumb|right|150px|Escut del comte de Comenge Bernat IV de Comenge († 22 de febrièr de 1225) foguèt comte de Comenge de 1176 a 1225, filh de Bernat III Dodon, comte de Comenge, e de Laurentina, filha illegitima d’Anfós Jordan, comte de Tolosa.
Biografia
A la mòrt de son paire, en de mai 1176, partegèt sos bens amb son fraire Roger, que recebèt la vescomtat de Coserans. Entre 1180 e 1195, s'emparèt de la vile de Sent Líser e ne cacèt los tres avesques que se succediguèron, entrò que lo papa intervenguèsse e designa Navarra, l'avesque de Coserans, coma lo seu legat encargat de la luta contra lo catarisme. Demorèt neutre pendent lo chaple de Besièrs e lo Sètge de Carcassona, puèi s'aliguèt amb Raimon VI, comte de Tolosa, quora Simon de Montfòrt ataquèt aqueste darrièr. Recebèt en 1201 del rei en Pèire lo Catolic lo territòri de la Val d'Aran mas a l'encòp venguèt vassal d'aqueste sus l'ensems de son comtat. Participèt als combats a Castelnòu d'Arri e a la Batalha de Murèth. En 1212, Simon de Montfòrt ocupèt Comenge, mas lo concili de Latran li tornèt son comtat en 1216. En escambi foguèt obligat de maridar sa filha Petronilha amb Gui de Montfòrt, lo filh cadet de Simon de Montfòrt. Participèt amb sos soldats a la defensa de Tolosa, e a aquesta de Marmanda. A la demanda del papa, daissèt lo combat en setembre de 1220. Moriguèt lo 22 de febrièr de 1225 e foguèt enterrat dins la glèisa de Santa Maria de la comandariá dels templièrs de Montsaunés.
Michael Schumacher
Michael Schumacher (prononciacion: [ˈmɪçaʔeːl ˈʃuːmaxɐ]; Hurth-Hermulheim, 3 de genièr de 1969) es un pilòt de Formula 1 alemand. Es estat proclamat sèt còps campion del mond de Formula 1.
Aikido
L'Aikido es un art marcial orientat sus la defensa, amb una prigonda basa filosofica, que lo defensor redirigís los movements e l'energia dels atacs al sieu quite antagonista. Es practicat per òmes e femnas sens ges dependre de las siás talhas, pes o estats. Se considèra lo mangi una de las arts marcialas mai malaisidas a ensenhar e assimilar e qualques ans de practica son necessaris abans de se ne poder vertadièrament defendre, perque las siás tecnicas semblan fòrça unas autras arts marcialas.
L'aikido tradicional refusa quin tipe que siá de competicion. Afirma lo desvolopament de l'esperit e del còs fins a aténher la completa armonia.
Etimologia
Lo nom ne ven del japonés "ai-ki-do", literalament "jónher-fòrça-camin", e significa qu'en practicant aquel art, lo combatent a de besonh usar la fòrça de l'antagonista contra l'antagonista meteis.
(305) Gordonia
(305) Gordonia es un asteroïde.
Montanha Borbonesa
La Montanha Borbonesa es un parçan d'Occitània situat en Borbonés.
Sa vila principala es Lo Maiet de Montanha.
Hulluch
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Lo vilatge de Hulluch a situat sus la RD 947 a 5 km de Lens e a 7 km de La Bassée, sus la anciana via romaine (Arras/ Estaires/ Cassel). Las vilas e de pòbles termierèrs son Wingles, Haisnes, Bénifontaine, Douvrin e Rojas.
Lo vilatge èra antany dividit entre las vilas minaires (fosse 13…) près de Haisnes e una part mai agricòla près de Bénifontaine. La separacion demòra uèi en los esperits se parla couramment del "bas de Hulluch" e de la "nautor de Hulluch".
Le village d'Hulluch est situé sur la RD 947 à 5 km de Lens et à 7 km de La Bassée, sur l’ancienne voie romaine (Arras/ Estaires/ Cassel). Les villes et villages frontaliers sont Wingles, Haisnes, Bénifontaine, Douvrin et Vermelles.
Le village était autrefois divisé entre les cités minières (fosse 13…) près de Haisnes et une partie plus agricole près de Bénifontaine. La séparation demeure aujourd'hui dans les esprits on parle couramment du "bas d'Hulluch" et du "haut d'Hulluch".
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo pòble existissiá ja al epòca gallo-romaine. Dels poteries d'aquela epòca an n'efièch #èsser d'amassadas en creusant lo jos-sòl d'una abitacion, près de la via romaine.
Le village existait déjà à l'époque gallo-romaine. Des poteries de cette époque ont en effet été retrouvées en creusant le sous-sol d'une habitation, près de la voie romaine.
Escòla de la Targa
100px|thumb|left|Escut de L'Escòla de la Targa thumb|200px|Musicians targaires dins la cort de l'Escòla thumb|200px|Interior e musèu de targaires L’Escòla de la Targa (Escolo de la Targo en grafia mistralenca) es una escòla felibrenca de Tolon fondada en 1898. Sei membres son lei targaires, en referéncia ai targas o ajustas navalas e sa devisa es : Targaires de la bòna mena, arrapats sus nòstra tintena, li farem beure un còp salat, lei que se trufan dau parlar.
Son fogau es lo bastiment 69 dau cors Lafayette, una dei carrieras majoras de Tolon. L’Escòla i garda la colleccion (libres e revistas) centenària de sa bibliotèca provençala e, mai generalament occitana.
Es un lòc de cors, de conferéncias e d’activitats ligadas a la lenga e a la cultura de Provença.
Carlos Andrés Pérez
Carlos Andrés Pérez Rodríguez (27 d'octobre de 1922 - 25 de decembre de 2010) òme politic, foguèt president de Veneçuèla en dos periòdes: 1974-1979 e 1989-1993. Durant lo sieu primièr mandat, lo país foguèt conegut amb lo subernòm de "Veneçuèla Saudita" a causa del flux de petrodolars de las intradas per l'exportacion del petròli de Veneçuèla. Lo sieu segond mandat, a diferéncia de l'anteriora, foguèt marcat per escandals de corrupcion que culminarián amb la siá separacion de la carga, davant la declaracion de procedéncia del jutjament de merit de la part de la Còrt Suprèma de Justícia acusada mauversacion de fons publics e frauda a la nacion, e la crisi sociala manifèsta en lo nomenat Caracazo. Tant los escandals de corrupcion coma lo Caracazo foguèron utilizats coma argument per Hugo Chávez e Hernán Grüber Odremán per dos assages de còp d'Estat lo 4 de febrièr e lo 27 de novembre de 1992, respectivament. En èsser separat de las siás foncions pel Congrès Nacional lo 21 de mai de 1993 pel delicte de mauversacion de fons publics, se convertiguèt en l'unic president en exercici en l'istòria a èsser destituit per una accion judiciala. Condemnat per la justícia, recuperèt la siá libertat en 1999, en resultant elegit coma congressiste en lo Congrès de la Republica dissolgut per l'Assemblada Nacionala Constituenta que redigiguèt la Constitucion veneçuelana de 1999. Autoexiliat en la Republica Dominicana e en los Estats Units, foguèt acusat de divèrses delictes economics.
La Mouche
La Mouche pòt essèr:
Ravena
Ravena (Raveno en grafia mistralenca ; Ravenna en italian) es una vila de la region italiana d'Emília-Romanha, capitala de la província del meteis nom. Sa populacion èra estimada a 153,551 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 652,83 km².
Villadangos del Páramo
Villadangos del Páramo es un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sijac
Sijac, foneticament [ʂi’za] , o Issijac (Issigeac en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Mancam pas d'atestacions ancianas : 1. Monasterium Sigiacense (mièg del sègle XI), 2. Issigiacense en 1053, 3. Issigiacum (sègle XII), 4. Issijat (1179), 5. Ichigiacum (sègle XIV), 6. Eychigiacum (sègle XIV), 7. Exigacum (sègle XIV), 8. Eyssigeac (sègle XVI).
Cada toponimista dona son etimologia : un nom d'òme gallo-roman *Iccidius, del gallés Iccius, sigut del sufixe -acum, per Dauzat e Rostaing, un nom d'òme gallo-roman *Icciacium [sembla dificil foneticament], derivat del nom d'origina gallesa Iccius, o un nom d'òme d'origina germanica Assedeus, encara emb lo sufixe -acum, per Chantal Tanet et Tristan Hordé , Iccidius (o Uxedius) e sufixe -acum (site de las comunas de Dordonha).
La varianta en occitan Issijat, de 1179, testimònia de l'afebliment de las finalas -ac en -at, presenta en lemosin, en auvernhat, en agenés e dins una partida del gascon del nòrd-èst, abans l'amudiment de las consonantas finalas, fenomèn plan posterior e que concernís lo brajairagués tanplan coma lo nòrd-occitan. La consciéncia que aquel -at representava -ac explica que las autras atestacions, quitament en occitan, gardavan la finala etimologica.
Region de Trnava
La region de Trnava (en eslovac, Trnavský kraj) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001.
Pluzunet
Plûned en breton ( Pluzunet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Region de Trnava
Sa capitala es Trnava.
Districtes
thumb|align=right200px|Carta dels districtes La region se compausa de 7 districtes : Dunajská Streda, Galanta, Hlohovec, Piešťany, Senica, Skalica e Trnava.
Govèrn local
Lo governador es Tibor Mikuš dempuèi 2005.
Lista dels governadors:
21 de junh
Lo 21 de junh es lo 172 jorn de l'annada (173 en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian.
Semèn Semènchenko
thumb|250px|Semèn Semènchenko durant una conferéncia de premsa l'1 de setembre de 2014 Sèmen Íhorovych Semènchenko, nom de guèrra de Konstantin Hrishin (en ucraïnian: Семен Ігорович Семенченко; Sebastòple, Crimèa, 6 de junh de 1974) es un combatent e politician ucraïnian. Fondador, e personatge carismatic, etnicament rus del Batalhon Donbàs, a participat a las eleccions del Parlament Ucraïnian del 26 d'octobre de 2014 en segonda posicion sus la lista del partit Samopòmich.
Lewis Hamilton
Lewis Hamilton (n. a Stevenage lo 7 de genièr de 1985), es un pilòt britanic de Formula 1. Es estat proclamat sèt còps campion del mond de Formula 1.
A Manca
vinheta|Logotipe oficial. A Manca Naziunale (en occitan Esquèrra Nacionala) es un partit politic nacionalista, independentista e anticapitalista còrs fondat lo 10 de genièr de 1998. En genièr de 2009 se faguèt la federacion còrs del Novèl Partit Anticapitalista. En genièr de 2012, A Manca reprenguèt son independéncia organizacional.
Lengas noristanianas
Las lengas noristanianas constituisson una sosfamilha de las lengas indoiranianas. Aquestas lengas son parladas dins las regions montanhosas del Noristan, en Afganistan. L'emergéncia istorica de las lengas noristanianas per rapòrt a las autras lengas indoiranianas demòra malaisit d'apreciar.
Classificacion
Las lengas noristanianas son :
Primièra Guèrra Mondiala
La Premiera Guèrra Mondiala, tanben dicha Granda Guèrra, es un conflicte que se debanèt de julhet de 1914 a novembre de 1918. Entraïnat per lei tensions entre lei poissanças principalas dau periòde tant en Euròpa que dins lei colonias, opausèt lei país de l'Entenduda (principalament França, lo Reiaume Unit, Russia, Itàlia, Japon e leis Estats Units) a aquelei de la Tripliça (Alemanha, Àustria-Ongria, Empèri Otoman). S'acabèt per una victòria de l'Entenduda que veguèt lo desmantelament d'Àustria-Ongria e de l'Empèri Otoman, la disparicion dei monarquias alemanda e russa, la formacion de Checoslovaquia e de Iogoslavia e la renaissença de Polonha.
Fòrça saunós amb mai de 15 milions de mòrts, la guèrra marquèt prefondament la premiera partida dau sègle XX en causa de son intensitat, de sa durada e de l'aparicion d'armas novèlas (carris, gas de combat, sosmarins...). Favorizèt ansin la mesa en plaça d'organismes de regulacion de la violéncia entre estats coma la Societat dei Nacions. Dins aquò, lei temptativas dau Tractat de Versalhas d'empedir tota guèrra majora novèla mau capitèron totalament car lo conflicte entraïnèt un ensemble de crisis que menèron a la Segonda Guèrra Mondiala tre la fin deis ans 1930.
Lo tornant deis annadas 1890
thumb|left|190px|« Lo pilot quita lo naviri », dessenh dau jornau satiric anglés Punch a prepaus de la demission dau cancelier Bismarck.
Lo 9 de març de 1888, la mòrt de l'emperaire alemand Guilhèm privèt lo cancelier Otto von Bismarck de son sostèn politic. Ansin, seis adversaris, principalament lei nacionalistas alemands e leis òmes d'afaires dei regions renanas, aprofichèron la situacion per lo marginalizar. Li reprochèron de tenir Alemanha en despart de la lucha coloniala e de limitar la poissança economica de l'Empèri per mantenir l'equilibri continentau europèu.
Lei questions economicas ocupèron donc una plaça creissenta. D'efiech, se lo quadre economic, lo capitalisme liberau, demorèt la nòrma fins a la guèrra, la Granda Depression de 1873-1896 modifiguèt lo ròtle de l'Estat e entraïnèt un retorn progressiu dau proteccionisme. En França, la tarifa Méline (1892) ò la lèi de proteccion de l'agricultura de 1897 ne'n foguèron d'exemples. Aquelei proteccions pesèron sus lei relacions internacionalas coma o mòstra la guèrra doaniera entre França e Itàlia de 1887 a 1898.
Médis
Médis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Primièra Guèrra Mondiala
Lo tornant deis annadas 1890
Ansin, quand Bismarck demissionèt lo 18 de març de 1890, après 18 mes de coabitacion malaisada amb l'emperaire novèu, Guilhèm II, l'eveniment marquèt la fin d'una epòca per Euròpa e lo jornau satiric anglés Punch comentèt.
Médis
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Primièra Guèrra Mondiala
L'aliança entre França e Russia
La politica alemanda de Guilhèm II cambièt rapidament d'aquela de Bismarck. D'efiech, l'emperaire novèu vouguèt establir la dominacion alemanda sus l'Euròpa Centrala e desvolopar son influéncia vèrs l'Empèri Otoman e China. La solidaritat amb leis aliats d'Alemanha foguèt donc clarament afiermada e, pensant que França aviá ren a ofrir a Russia, lo raprochament entre Alemanha e Russia realizat per Bismarck foguèt delaissat. En 1890, Guilhèm II refusèt donc de recondurre lo tractat de Reassegurença amb lo tsar. Secrèt, aqueu tractat secrèt èra un element important per lei Rus car prevesiá una neutralitat alemand en cas d'ataca austriana còntra Russia. En consequéncia, Russia foguèt isolada dins lei Balcans còntra Àustria-Ongria e, en Asia Centrala, còntra Anglatèrra. Ansin, après de negociacions lòngas e malaisadas, França e Russia concluguèron una aliança militara lo 27 de decembre de 1893 onte se considerèt tres situacions : En 1898, aquel acòrd foguèt renforçat. Lo govèrn francés acceptèt de sostenir lei pretencions russas dins lei Balcans e lei Rus faguèron la meteissa causa per lei revendicacions francesas sus Alsàcia-Lorena. Pasmens, aquela aliança, e mai s'èra defensiva, considerava per lo premier còp la possibilitat d'una guèrra generala. En particular, la mobilizacion generala automatica i èra un factor agravant dins lo cas d'una crisi importanta.
Sent Loís de Montferrand
Sent Loís de Montferrand (Saint-Louis-de-Montferrand en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
las fòrmas ancianas son Montferandi, Montferrandi, en latin, en 1278, castrum de Mons Ferrandi, en latin, en 1307-1317. Montferrand ven dau nom d'una familha qu'èra propietària d'una bona partida de la peninsula d'aquí au sègle XVIII. E Sent Loís representa versemblablament Loís IX de França. Lo nom de Sent Loís estut donat, probable, a la glèisa au sègle XVII quand lo país se poblèt.
Istòria
Coma lo lòc èra sanhós, èra desèrt. Daus engenhaires olandés vengurén per assecar los palús au sègle XVII.
Primièra Guèrra Mondiala
La construccion de l'Entenduda Corala e de la Tripla Entenduda
thumb|left|[[Fotografia dau HMS Dreadnought, un cuirassat britanic revolucionari qu'illustrèt la corsa ais armaments navaus deis ans 1900-1910.]]
Paradoxalament, l'Entenduda Corala foguèt amorsada per la crisi de Fachoda. En 1898, una expedicion francesa comandada per lo capitani Marchand agantèt lo fòrt de Fachoda. Lo govèrn francés esperava renegociar lei zònas d'influénça dins la region de Sodan amb Londres. Pasmens, lei Britanics èran determinats e la flòta britanica efectuèt de demostracions davant Brèst e Tolon constrenhent França de recular. En despiech de la tension e de l'umiliacion francesa, lei dos país rivaus comprenguèron adonc la necessitat de reglar sei diferents coloniaus. Un acòrd se concluguèt donc lo 8 d'abril de 1904 maugrat leis esitacions anglesas.
La decision britanica foguèt averada per lei necessitats de la corsa ais armaments navaus. D'efiech, lo comandament de la flòta anglesa decidiguèt en 1889 d'aplicar la règla dau « Two Power Standard » que significava que la marina britanica deviá despassar de 10% lei segonda e tresena flòtas militaras acampadas. Dins aquò, l'esfòrç alemand dins la construccion navala obliguèt leis arsenaus de Grand Bretanha a lançar de projèctes fòrça costós. En 1903, leis Anglés assaièron donc de negociar amb lo govèrn alemand que rebutèt tota concession, esperant obtenir mai.
L'acòrd entre Francés e Anglés pertoquèt solament de zònas d'influéncia (Marròc, Egipte, Siam...) e ges d'engatjament militar. Pasmens, tre 1905, l'Ententuda Corala venguèt pus importanta qu'inicialament previst. Enfin, la construccion de la Tripla Entenduda s'acabèt en 1907 amb la resolucion dei problèmas coloniaus entre Russia e Anglatèrra. Menacèt desenant fòrtament la posicion deis empèris centraus.
Lei crisis marroquinas
thumb|left|La canonièra Panthera utilizada per leis Alemands durant la crisi d'Agadir en 1911.
Entre 1906 e 1911, l'anarquia que reinava en Marròc permetèt l'intervencion pus dirècta dei tropas francesas. Aquela intervencion èra pasmens contrària ai resultats de la conferéncia d'Algesiras. En 1911, leis Alemands aprofichèron donc l'ocupacion de Fes per mandar una canonièra a Agadir causant una segonda crisi per obtenir dei compensacions colonialas en Cameron. Pasmens, la revendicacion alemanda sus tot lo Còngo francés entraïnèt Euròpa vèrs la guèrra. La flòta anglesa foguèt mobilizada mai ni França ni Alemanha èran lèstas a un conflicte major. En consequéncia, de negociacions dificilas comencèron e se concluguèron lo 4 de novembre de 1911 : França poguèt establir son protectorat sus lei territòris marroquins en cambi de la cession de quauquei regions a la frontiera entre lo Cameron Alemand e lo Còngo Francés.
Dins aquò, la crisi d'Agadir mostrèt que lei poissanças europèas podián recórrer a la guèrra per reglar sei problèmas. Ansin, mentre que lo centre de la diplomacia mondiala se desplaçava vèrs lei Balcans, la corsa ais armaments s'accelerèt.
Lei crisis balcanicas entre 1908 e 1913
thumb|left|Caricatura [[Reialme Unit|britanica dau jornau satiric Punch mostrant lei grandei poissanças assaiant d'estofar lei crisis balcanicas.]]
En 1908, Àustria-Ongria aprofichèt la desfacha russa, la Revolucion de 1905 còntra lo tsar e la Revolucion Turca de 1908 per annexar Bòsnia e Ercegovina qu'ocupava dempuei 1878. Alemanha sostenguèt fèrmament son aliat enterin que França conselhava la prudéncia. La crisi se clavèt en abriu de 1909 per un renforçament de l'aliança entre Alemanha e Àustria-Ongria. Pasmens, Itàlia, que revendicava la region austriana de Dalmàcia e s'estimava umiliada, concluguèt un acòrd amb Russia. De mai, Russia obtenguèt de crèdits francés e britanics per accelerar son redreiçament militar. Enfin, lei societats secrètas nacionalistas se multipliquèron dins lei país eslaus e l'Empèri Otoman accentuèt la turquificacion de sei províncias balcanicas, provocant l'ira deis estats crestians de la region.
Tres guèrras especèron l'Empèri Otoman entre 1911 e 1913. La premiera foguèt declarada per Itàlia en 1911. S'acabèt per una victòria italiana facila, l'annexion de Tripolitània e deis Illas de Dodecanès e d'ambicions novèlas per lei país balcanics. En 1912, Russia encoratgèt donc la formacion d'una liga balcanica entre Serbia e Bulgaria, ragantadas après per Romania e Grècia. En octòbre de 1912, leis Otomans foguèron escrachats dins lo corrent d'una guèrra de tres setmanas. Pasmens, la conferéncia de Londres de junh de 1913 contentèt pas Grècia, Romania e Serbia qu'ataquèron Bulgaria. Una guèrra novèla comencèt donc en julhet de 1913 e lo Tractat de Bucarèst modifiquèt lei cambiaments territoriaus, demenissent la part bulgara. En consequéncia, Bulgars e Otomans se raprochèron deis empèris centraus.