cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marqueria
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Negre, Marqueria que vien deu gascon marcarie, deu germanic marka, dab lo sufixe -aria, « quartièr, proprietat de las termièras d'ua comuna » (diccionari Palay),.
R. Aymard que precisa Marqueria qu'ei ua posicion avançada de Bigòrra au limit de l'Arrostanh.
Segon Miquèu Grosclaude, Marqueria que vien deu gascon marcaria, marqueria, deu vielh mot gascon marca, « termièra, limit »; lo sufixe -aria que passè a -eria. Lo nom qu'indica la situacion deu vilatge a las termièras orientaus de Bigòrra, quasiment enclavada dens l'Arrostanh.
Sultanat
Un sultanat es un estat dirigit per un sultan.
Baigneux-les-Juifs
Baigneux-les-Juifs es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Brazil (film, 1985)
thumb|logo del ministèri de l'informacionBrazil es un film d'anticipacion britanic realizat per Terry Gilliam, sortit en 1985.
Sinòpsi
Sam Lowry, un burocrata d'un mond retrofuturista totalitari, ensaja de corrigir una error administrativa, e el meteis vendrá un enemic de l'Estat.
Sam es satisfach de son trabalh e sa vida tranquilòta se contentant de s'escapar en sòmi dins un mond d'eròis romantics. Son existéncia satisfacha, mas solitária, es perturbabda per l'arrestacion brutala d'un Archibald Buttle, a causa d'una error administrativa. Ensaja d'arrenjar l'injustícia e deu lutar contra un sistèm de contraròtle del mai prim que lo considèra totjornmai coma un dissident. Las tentativas de sa maire de li obtenir una promocion, l'intrusion d'un caufatgista rebèl al sistèma, Harry Tuttle, e l'arribada encarnada de la femna dels sòmis son los autres elements de l'intriga.
Distribucion
Terry Gilliam es un dels tres espions/badaires sus la carrièra de Sam Lowry
Genèsi
Amb The Crimson Permanent Assurance — sequéncia de dubertura de quinze minutas del film The Meaning of Life e la satira brilhanta d'un grop de vièlhs foncionaris que provòcan una motinariá contra los supervisors — l'exMonty Python Terry Gilliam realisa un preambul al seu film Brazil. Barròc, postmodèrne, neoexpressionista, Brazil descriu un univèrs escur, ofegant e plan de detalhs, que tornan dins d'autres òbras del realizator coma Time Bandits, Jabberwocky o Twelve Monkeys.
Brasil
En contrapunt a çò que se porriá pensar, lo film mòstra cap de ligam dirècte e explicit amb Brasil, mas puslèu amb lo tèxte de la canson Brazil (Ary Barroso) que s'entend de contunh dins lo film amb las variacions orquestralas (Michael Kamen). Seriá tanben lo país dont ven l'insècte barejan las pistas entre Buttle e Tuttle al començament del film. En efècte, l'idèa originala de la sequéncia liminária consistiá a seguir lo vol d'un insècte dempuèi d'una sèlva brasiliana rasada per d'enòrmas rèssas mecanicas, abans d'acabar espotit sus la paret d'un burèl del Ministèri de l'Informacion (M.O.I.), provocant la reaccion en cadena kafkaïana. Aquela scèna complicada Gilliam la deguèt abandonar per respectar lo budgèt.
Títol
Vaqui l'explicacion de Gilliam : « La primièra idèa de Brazil, es un imatge. Fasiái de reperatge al País de Galas en vista del filmatge de Jabberwocky, e visitavi una vilòta industriala amb d'acierias. Una vila òrra dins una region minièra. La plaja èra complètament nègra, a causa de la polvera de carbon. Èra tan nègra se serián pensat a boca de nuèit. Soi anat sus la plaja, una mena de descarga, e vegèri un òme assetat solet, amb un transistor, passant d'una estacion a l'autra e tombant par azard sul tèma « Brazil » (d'Ary Barroso). Un ritme semblabla existís gaire dins lo seu mond. De tota sa vida, aquel òme jamai aviá escotat una musica parièra, entraïnanta, romantica, joiosa, sincopada e evocatritz d'evasion latina, suggerissent qu'al delá de las torres d'acièrs e los gratacèls se tròba un mond luxuriant e pasible. Perque aquela musica l'obsedissiá, cambièt sa vida. Per aquela rason, teniái que lo títol del film siá aquel d'aquela canson. »
Idèa fondatritz
« De prima abòrd, conta Gilliam, Brazil s'interèssa a un foncionari sens istòria, Sam Lowry, que trabalha al sen d'una enòrma maquina burocratica, lo Ministèri de l'Informacion, que ne ven d'ora la victima. Es tanben l'istòria de calcun que pren pas la realitat en seriós e que perd tròp de temps a somiar. »
1984 de George Orwell
Pendent l'an 1984, un vertadièr deluvi d'articles, libres, entrevista e discors foguèron vodats a de tòca profeticas de George Orwell e de son classic literari, escrich en 1948.
Atal Brazil se presenta coma une interpretacion postmodèrna de las tòcas profeticas de George Orwell. I troban l'aspècte dictatorial d'un empèri burocratic que Sam Lowry, personatge principal, es confrontat. Alara que se revòlta progressivament contra lo sistèma — çò que se tradusís pel realisme e la brutalitat totjorn mai agressiu al respècte dels seus sòmis —, seguís la traça de la femna qu'o treva, Jill, que se revèla èsser un personatge puslèu insomés e irreverenciós. Es aquela cèrca de la realitat qu'alunhará Sam de l'illusòria ambicion burocratica e li opauserá una presa de consciéncia e de reculada dins la descobèrta de causas simplas e fondamentalas.
Coma 1984, Brazil abòrda doncas la problematica de la responsabilitat individuala dins un sistèma totalitari. La replica lançada per l'amic torcionari de Sam Lowry, « Fai pas las causas mai complicadas que ne son », illustra plan lo subjècte. L'atmosfèra generala qu'emana del film — que sovent fa sosriser a causa l'absurditat de las situacions e del jòc dels actors — es pasmens plan diferenta d'aquela del libre. Alara que lo film 1984 de Radford seguís de prèp l'istòria literária d'Orwell, Brazil pren de libertats, de distanças, e mòstra d'autras influéncias.
Pieter Brueghel lo Vièlh (1525-1569)
Los quadres de Bruegel influencièron fòrça Gilliam dins la concepcion estetica de Brazil. « La pintura abstracha, afirmís lo realizator, venguèt quicòm que tracta de la pintura, coma un biais de manierisme. Alara que l'art tracta de la vida e del real, l'abstrach tracta de pas res. Es perque ami Bruegel: i a tant d'umanitat dins cada dels seus detalhs. Cada personatge es unic e fat quicòm de particular. Lo quadre pòt aver per subjècte un gran eveniment, coma la Crucifixion, mas al rèireplan, i a totjorn qualqu'un fasent quicòn. I a mai de vida aquí dedins que dins de rectangles e de carrats. Gaitar la realitat es mai interessant. »
Don Quichòte de Cervantes (1605–1615)
Resson subretot pel simbolisme utilizat dins de sequéncias de combat onirics de Sam Lowry, e mai generalament dins sa cerca totjorn mai fervorosa d'un sòmi perdut dins d'un mond governat per la burocracia. Gilliam ensajèt una adaptacion cinematografica d'aquela òbra quinze ans mai tard.
An Occurrence at Owl Creek Bridge d'Ambrose Bierce (1890)
Lo cervèl de Sam Lowry se refugiant dins los sòmis per s'aparar de la tortura, s'imagina èsser salvat pel seu benfactor Tuttle. Lo fenomèn remembra çò qu'es descrich dins la celèbra novèla An Occurrence at Owl Creek Bridge d'Ambrose Bierce, ont un òme condamnat al penjament tròba dins lo sòmi una escasença de s'evasir. Dins Brazil, aquela scèna ven un ais narratiu important, fasant convergir lo recit cap a una concluson trebolanta, que sòmi e realitat se confondon dins una extraordinária mestritge de la mesa en scèna.
Lo Procès de Kafka (1925)
Coma dins gaireben totes lo films de Terry Gilliam, Brazil tracta, amb una riquesa de tons a vegada trebolanta (mesclant poesia, cinisme e umor absurd), de l'intimitat del rapòrt entre lo sòmi e la realitat. Atal es possible de comparar Brazil del Procès de Kafka, per exemple per l'absurditat progressiva de las situacions oposant Sam Lowry a un òrdre pareissent a l'encòp insolit e esglasiant. Se pòt tanben notar plan de similituds, dins l'estetica e los motius e tanben dins las tecnicas emplegadas, entre Brazil e Lo Procès, film d'Orson Welles adaptat del Procès de Kafka.|
Броненосец «Потёмкин» de S. M. Eisenstein (1925)
Quand Tuttle e Lowry ensajan de fugir del Ministèri de l'Informacion, Gilliam ne profitís per far allusion a la celèbra tuariá del film Lo coirassat Potemquin, un apèl visceral a la revòlta contra l'autoritat que, sens la participacion de la classa obrièra, seriá futila. Dins aquela scèna, una femna de servici recep un projectil en plan centre de la lunetas, sens que cap de son sortís de la boca, lo realisator utilizant lo silenci vocal plan caracteristic dels primièrs temps del cinema, totalament justificat dins lo contèxte de la scèna; un aspirator es substituit a la carretona del nenon associat al Lo coirassat Potemquin, las fòrças de l'òrdre davalant las grasas del M.O.I. coma los soldats del Potemquin aquelas d'Odessa.
Metropolis de Fritz Lang (1927)
Los decòrs de Brazil — influenciat per aqueles d'Otto Hunte dins Metropolis — compòrtant una estructura tubulara omnipresenta. « Soi obsedat per las visceras, mecanicas o organicas, e totjorn foguèt fascinat pel foncionament intèrne de las causas, precisa Gilliam. Ama aquela idèa que « Central Services » emplís totes nos besonhs, e que cadun accèpte de veire aquela estructura envasida çò d'el per poder accedir al seus servicis. »
Triumph des Willens de Leni Riefenstahl (1935)
A la dubertura del film, Terry Gilliam nos situa: « 8 h 49. Nodal; Endacòm al sègle vint… », indicacion superpausada sus un cel nivolós en que « flòta » literalement la camerá, allusion al celèbre film de propagande de Leni Riefenstahl.
七人の侍, d'Akira Kurosawa (1954)
Dins la version europèa del film, la sequéncia del samorai se debana en continuitat dins una longa sequéncia a contrario de la version americana divisada en tres partidas distinctas. Lo samorai es una referéncia, un omenatge indirècte a Akira Kurosawa, un dels mèstres de Gilliam, e tanben una clinhada ironica a la nauta tecnologia sovent venet del Japon.
Paths of Glory de Stanley Kubrick (1957)
Una de las scènas clau del film se dubrís sus un impressionnant movement de camerá dins lo luòc de trabalh de Sam Lowry, ont virolejan de dossièrs e formularis e ont bolèga una fola de burocrats. Aquela scèna, filmada dins una minotariá abandonada del Royal Victorian Docts a Londres seriá, nos dit Gilliam, « un omenatge a Stanley Kubrick, qu'utiliza aquela mena de travelling per traversar las trencadas del camp de batalha dins Paths of Glory. »
Vertigo d'Alfred Hitchcock (1958)
Lo plan quand Sam sauta dins l'ataüc de Mrs Terrain semble fòrça a la casuda de James Stewart dins Vertigo. Aquel plan respond un còp mai al conflite entre lo sòmi e la realitat explorat per Gilliam.
Der Tiger von Eschnapur de Fritz Lang (1959)
qualques plans de la scèna de sòmi posterior a l'arrestacion de Sam Lowry son inspirats du premièr batant del diptic Lo Tigre d'Eschnapur / Lo tombèl indó, films realizats par Fritz Lang, sortits en 1959. Quand Sam Lowry, pendent los obsèquis d'Alma Terrain, cai dins un potz partant de l'ataüt de la defunta, acaba dins un mond escur, ont es percçat, fins a l'eissida aparenta, per de personatges remembrant fortament los leproses percaçan fins a la pòrta de la leprosariá clandestina lo personatge d'Harald Berger.
Psycho d'Alfred Hitchcock (1960)
La scèna mostrant Jill pendent l'arrestacion de Buttle remembra fòrça la celèbra scèna de la docha de Psicòsi, a mai d'un títol: Lo decòrs, una sala de banhs amb banhadoira e malons blancs, es similar, alara que lo personatge de Jill presenta una semblança fisica amb aquel de Marion Crane - poiriá n'èsser una version degradada. Dins lo film qu'agacha Jill ("coconuts" dels Marx Brothers) s'ausís una replica "we have no vacancies… but we've got plenty of rooms", que seriá un autre rebat als contèxte e dialògs del film d'Hitchcock. L'apareisson d'una siloeta dins un miralh, e sustot la musica facha d'una repeticion similara d'acòrdis estridents, complètan aquela referéncia e omenatge al mèstre del suspens. Las esperas de l'espectator son alara desviadas d'una mena gaireben comica, perque es pas la gojata qu'es atacada, mas la familhz vivent en dejós. Aquela musica torna a la fin, quand lo sòmi de Sam Lowry s'acaba e qu'entrevesèm amb englasi los dos torcionaris.
Filmatge
Amb un modèste budgèt de quinza milions de dollars e pas que dotze setmanas de preproduccion, la cerca de solucions innovatritz e tanben d'una economia de ressorsas umanas e materialas venguèron d'obligacions per far capitar lo projècte.
Sequéncias del sòmi
Per realizar las nombrosas sequéncias de sòmi, Gilliam empleguèt pels efèctes especials l'experimentat George Gibbs e lo maquetista Richard Conway, amb que aviá ja trabalhat per The Meaning of Life.
Sultan
Un sultan es un títol, aparegut a partir dau sègle XI, portat per de monarcas musulmanas. Designa un governador poderós au sen d'un califat ò un senhor independent mai pas pron poderós ò legitim per pretendre au califat. Lo territòri dirigit per un sultan es dich sultanat.
Brazil (film, 1985)
L'òme volant
Dins las sequéncias d'efèctes especials desirats pel realizator, i aviá aquel del sòmiaire Lowry volant liurament dins un cèl nivolós, ensejant de retrobar la figura idilica que representa la femna somiada. Levat los plans sarrats del personatge, aquela sequéncia es tota realizada per l'equipa de las maquetas. Es dins los estudiós Lee International Soundstages que lo decòrs, mesurant vint e cinq mètres de long sus dotze de larg, foguèt bastit per l'equipa de Richard Conway. Coma per gaireben totas las maquetas, l'òme volant deviá èsser filmat amb una velocitat de cinc còp mai que la normala, per tornar la fluiditat dels movements quand son jogats a velocitat normala de vint e quatre imatges per segonda. » Las camerás possedavant a l'epòca una velocitat normala de seissenta e dos imatges per segonda, mas aquela utilizada per l'equipa de Conway èra una version modificada de la Mitchell, que capitèron a far tornejar a la velocitat demandada de cent vint imatges per segonda.
Los monolits
L'un dels desfis mágers èra de realizar la scèna dicha « dels monolits », alara que de gigantas colomnas de bricas gessissent del sol levant la tèrra, blocant lo camin de l'òme volant. « Qualq'un diguèt que los sòmis son sexuals, comenta Gilliam. Quant los monolits gessisson de tèrra, son d'immenses ereccions que l'empachon de veire » Gibbs apond: « Perque Terry volgava aver de plans davalants e montant implicant de panoramics verticals, una maqueta du païsatge, fasant uèit mètres de larg sus dètz e uèit mètres de long, se deguèt bastir. La maqueta foguèt installada sus una	plataforma, a prèp de tres mètres en l'aire, per nos permetre de butar los monolits cap al naut mercé a un sistèma de pression idraulica. Aprèp cada presas, tot lo decòrs de superfícia, es a dire la tepa e los arbres, devián tornar èsset tot bastits. »
Los uèlhs (sequéncia rebutada)
Lo sómi tal que d'en prmièr previst, e qu'aviá convencut lo productor Arnon Milchan, vesiá puslèu Sam transportar Jill, emprisonada dins sa gàbia, al luènh dels monolits, capa a una èrmas. Los dos protagonistas descòbran alara que volan de fach sus un ocean de glòbs oculars los agachant fixament, e que lo cèl se dubrís al dessús d'eles aspirant la gàbia de Jill, abandonant Sam dins l'escur. Un omenatge a Dali que foguèt filmat, mas rebutat al montatge final per que Gilliam n'èra pas satisfach.
Lo robòt
George Gibbs explica: « Terry Gilliam nos diguèt que volgava tanben una mena de camerá robotizada qu'anava jogar un ròtle important dins la scèna que Sam apercep Jill pel primièr còp, dins l'hall del Ministèri de l'Informacion. Los imatges filmats per aquela camerá de susvelhança mobila, supausada niflar e palpar sas victimas, anavan èsser visibles dins lo film, alara devèm far que lo prototipe siá a l'encòp elegant e fonccional. Avèm utilizat d'una camerá de susvelhança vertadièra montada sus carri, qu'avèm ligat a un bras telecomandat fabricat a partir d'un telescòpi electronic, d'un supòrt de lampa, de pèças d'aisinas dentárias e de lampas venent d'ancianas ràdios. »
Lo percaç en camion
Aquela celèbra sequéncia « mobila » de Brazil, fa pensar a aquela Duel o de Raiders of the Lost Ark de Steven Spielberg, es una combinason de maquetas e d'un filmatge a l'ecala umana en banlèga de París. « Perque al començament aviam pas encara lo camion, precisa Gilliam, avèm filmat sonque los punts de vista subjectius dels personatges. Avèm tot simplament pausat un fals capòt a l'abans d'una veiture, puèi fixat la camerá sul teulat, l'objectiu puntant cap al bas. Mai tard, avèm podut filmar los plans d'un vertadièr percaç entre veïculs, alternant amb aqueles de las maquetas per obtenir l'efècte desirat. » Lo tractador utilizat per Jill es un Scammell S24, totes camins, destinat al transpòrt de carris d'assaut.
Los amants suspreses al lièch par la milícia
Aquela sequéncia, una de las solas que s'inspiran del 1984 de Michael Radford, ofrís dins Brazil una curiosa surpresa: un plan a la verticala presentant un vel se serrar coma un diafragme, envelopant lo parelh enlaçat, espandits sus un lièch. « Las formas corbas, rondondas, son femeninas, las escapadas duras son masculinas, explica Gilliam. Tot çò qu'implicava la burocracia aviá de formas duras, agressivas, masculinas. Las autras èran mai suavas, mai femeninas ; atal l'escalièr que mena a çò de la maire (Katherine Helmond) es una espirala, un cocon. Dins la scèna de la cambra de dormir, la rondor del canapè, l'erotisme de las formas, èra previst, mas pas lo plan a la verticala dins lo cilindre format per la cortina, que j'ami fòrça. Avèm dos biais de filamr aquela scèna, siá los mostrant sautant pertot sul lièch fornicant coma de fòls, o fasent coma dins los films d'antan, amb una tampadura de l'iris o amb un movement d'aparelh qu'ana quadrar endacòm mai. » L'efècte foguèt remarcat per un dels cameramans alara que preparava lo plan vertical de Sam e Jill. Vist del naut, lo vel formava un cercle perfèch, e Gilliam descobriquèt que lo tornejant sus el meteis, formava una seriá de cercles concentrics remembrant aqueles d'un iris, al meteis temps que fasiá una allusion erotic coerent amb la logica del realizator.
La mòrt de Tuttle
Es quand se refugia dins los sòmis que Sam Lowry fa espetar lo Ministèri de l'Informacion, aprèp una scèna omenatge al film Lo Coirassat Potemquin de Sergueï Eisenstein ont la celèbra scèna de la carretona davalant lo grand escalièr d'Odessa dabans los soldats tirant dins la fola, remplaça la carretona per un carri d'aspirator. En companiá de Tuttle, s'alunha de la pluèja de papièr que ne resulta, ensajant de desapareisser dins la fola. Es alara que Tuttle es estranhament « atacat » pel papièr gessissent de l'explosion; facturas e formularis burocratics cobrisson lo seu còrs coma per l'engolir. « Avèm d'en primièr cobèrt lo seu costum d'una prima capa peganta, puèi bufat cap a el una seriá de papièrs per que s'i pègan, explica George Gibbs. Per qu'un simple ventador nos accordava pas sufisentament de contraròtle sus la direccion dels papièrs, avèm utilizat una seriá de bocas d'aeracion, similaras a aquela que trobam dins los imòbles e que permeton a l'aire de seguir de corbas sens perdre de sa velocitat. Per d'autres plans, las fuèlhas de papièr essent d'en primièr pegadas sul costum puèi levats amb de fials invisibles, lo film desfilant al revèrs. » Quand Sam, ralentit per la fola, ensaja de portar secors a Tuttle, demòra pas pus ren, levat una sola siloeta de papièrs leu esvanida pel vent. « Tuttle es devorat pel seu enemic mai grand, explica Gilliam. L'arquetipe de l'Eròi foguèt desfach. Fa alara partit del delire de Sam, pendent que l'univèrs d'aquel darrièr s'aclapa, engolit per la burocracia. Es tanben çò que demòra de nosautres aprèp nòstra mòrt: de papièrs ».
La cambra d'exterminacion
Gilliam aviá d'idèas fòrça especificas de çò que deviá pareisser la cambra, mas foguèt quand donèt una ulhada a l'interior d'una torre de refregiment de la Croydon Power Station, a l'entorn de que l'equipa filmava dempuèi qualques jorns, que Gilliam tornèt sus la seunas idèas: « Totjorn aviá desirat que los edificis del Ministèri de l'Informacion sián regulars e anguloses, amb de formas plan talhadas, sens cap de corba. Mas quand vegèri l'interior de la torre, deguèri i renonciar. Lo luòc èra tant susprenent que podavam tot simplament pas passar a costat. »
Conflicte amb Universal
A la fin del filmatge se produguèt un conflicte entre Terry Gilliam e los productors, coma Sidney Sheinberg (a l'epòca al cap d'Universal), que desirèt de cambis radicals dins l'estructura del film. Gilliam explica: « Qualqu'un suggerissiá d'acabar lo film quand Sam e Jill van al lièch ensems, puèi s'envolan cap al cèl... Un autre prepausèt d'acabar quand Sam e Tuttle fan espetar l'edifici del Ministèri de l'Informacion, çò qu'auriá fach de Brazil un film de vengença de la mena de Rambo. Las gents d'Universal sabián gaire çò qu'èra Brazil. Comprengavan pas lo film. Per eles, l'important èra de levar tot çò que podava destorbar lo public, en fach, tot çò qu'o fasiá interessant. » Pres dins l'engranatge de la maquina a profèit hollywoodiana, lo realizator se trapèt al seu torn assetat sus la cadièra de tortura d'una torre de burèls prenent ironicament l'aire del Ministèri de l'Informacion; una misa en abisme que la realité rejonh la ficcion…
Aquel conflcite es contat dins lo documentari The Battle of Brazil. Pressentant los passes juridics menant al fracas e Gilliam engatjant una batalha mediatica organizant de projeccions secrètas pels jornalistas, e comprèt una pagina dins Variety escrivent le messatge:
Versions diferentas
Lo conflcite amb Universal donèt tres versions diferentas del film:
Prèmis
Oscars del cinemá de 1986:
Cors Dillon
Lo cors Dillon es una via de la vila de Tolosa en Lengadòc. Es situat long de Garona près del Pont Nau, del castèl d'aiga de Tolosa e de la Prada dels Filtres.
Istòria
Es l'òbra d'un arquevèsque de Tolosa, Arthur Richard de Dillon, descendent de pars d'Irlanda, evèsque d'Evrieis a 32 ans, arquevèsque de Tolosa à 37 ans, arquevèsque de Narbona e president dels Estats de Lengadòc en 1763. Demorava subretot a l'ostal de Hautefontaine, (Oise), se comportant mai coma grand senhor qu'en evèsque, e emigrèt lo 23 desetembre de 1791.
D'en primièr èra a la broa de Garona, una simpla passejada, amb un cai modèst per las naus. Èra lo cai dels Olms, que de magnifics rengs d'arbres ne fasián l'ornament. Ja èra un luòc agradable e fòrça frequentat. En 1701, a l'escasença de visita dels ducs de Borgonha e de Berric, s'i trapèron mai 250 carròças. En 1756, per aparar de la aigadas, l'arquevèsque Arthur Richard de Dillon faguèt bastir una bona levada de tèrra que lèu foguèt transformada en agrabla passejada. Foguèt un luòc repaus e de léser. Un fenetrà s'i debanèt longtemps.
Paradís dels pietons, s'assegurava de lor tranquillitat, fins a que en 1872 s'enbiguèt a d'oficièrs d'i passar a caval, que se permetián lo galop. Lo cors Dillon aviá per dependéncia naturala la prada dels Filtres. En 1844, se bastiguèt un escalièr de dobla revolucion, amb de grasas largas e de rampas superbas per l'accès del cors a la prada. Un teatre de plen aire, a la mitat de la passejada, èra celèbre. Èra lo luòc de corregudas ciclistas, de las primièras fièras de Tolosa, de las fèstas de gimnastica. Abans 1914, es sul cors Dillon que se debanava en fin d'an escolar, la distribucion solemna dels prèmis e certificats als escolans de las escòlas laïcas.
La grasilha
vinheta|Anciana Grasilha del Cors Dillon Al sègle XVIII, lo tèrme sud del Cours Dillon èra tancada per una grasilha tanben nomenada « barrièra de Mureth ». Aquela grasilha, concebuda en 1782 per l'ingenhaire de la província de Lengadòc, Joseph-Marie de Saget, foguèt realizada en 1784 pel ferrièr Joseph Bosc.
En 1875, la grasilha foguèt tocada per las garonadas. En 1896, tornèt èsser montada dins los jardins del musèu dels Agustins.
La consòla que cobrava la parabanda del cai per n'empachar l'escalada foguèt portada al musèu de Sant Ramon.
Activitats
Es un cap de linhas de bus del ret Tisséo de Tolosa. I a tanben un bolodròm, frequentat pels abitants del quartier vesin de Sent Çubran. Sul cors, la clinica del cors Dillon, fondada en 1897 pel doctor Maynard foguèt creada especialament pels "malauts d'ambedos sèxes, pauc fortunats" vigilats per la monjas de l'òrdre de Nòtre Dama del Calvari.
Fonteny (Mosèla)
Fonteny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Prada dels Filtres
Istòria
La quantitat d'aiga producha foguèt redusida après l'aigada de 1870 qu'aviá dametjat la qualitat d'una partida d'aigas. Pasmens, en 1872, d'autras fonts d'aigas foguèron presas en compta coma los filtres de Porteth.
Lo vast espaci que se creèt foguèt lo luòc privilegiat de fòrça manifestacions popularas, coma la fèsta del 20 de novembre de 1846 sus l'initiativa del conse municipal Atoze Arzac. Fòrça "institutcions" s'i esbliguèron, per exemple l'escòla de natacion ont los soldats i venián. Pendent l'estiut de 1873, los abitants del cai de Tonís, qu'es en fàcia de la prada dels filtres, se planhan d'aquel "vesinatge": "Los paires de familhas d'aquel quartier son tafurats de veire los soldats nuds expausats als uèis de lors familhas". En abril 1866, lo cónsol màger Amilhau faguèt organizar de fèstas de caritat. S'etabliguèt sus la prada d'emponts per una correguda de vacas landesas. Los emponts desmontats, la fusta restava pels ribauds... En novembre de 1877, se planh que la prada es devastada, qu'es utilizada coma camp de manòbra per las tropas. drecha|vinheta|Match de l'Estadi Tolosenc a la prada dels filtres en 1907 En 1889 s'i celebrèt lo centenari de la Revolucion, e lo 22 setembre 1892 un simulacre de la batalha de Valmy se debana sus la prada. L'èrba grassa e generosa podèt noirir longtemps un tropèl de motons. Tanen foguèt lo primièr camp de rugbi ont se debanava las partidas de l'Estadi tolosenc, e lo luòc d'acuèlhs pel grands circs.
A la bèla epòca, la prada aculhiva fòrça manifestacions popularas: atterrissatge dels primièrs avions susvolant Tolosa, expleits de l'equipa de rugbi, fièra agricòla. Es tanben segon los besonhs, convertida en pastenc per fedas o en òrt obrièrs (1914-1918). Fòrça reducha per l'amenatjament del fluvi, per apara de las aigadas, la prada dels filtres contnhèt d'aculhir los tradicionals fuòcs d'artifici del 14 de julhet. Jardin public dempuèi 1976, la prada dels Filtres es ara l'un dels jardins mai agrables de Tolosa.
Activitat
Lo pargue es conegut dels Tolosencs per i aculhir un club d'esqui nautic près del Pont Nau. L'activitat i es sasonièra de mai a decembre. Lo club faguèt sos 40 ans en 2009.
Fotografias
centrat|vinheta|Prada dels Filtres e Pont Nau
Vejatz tanben
Cada annada lo festenal Rio Loco se debada en granda partida per la perda en junh, e tanben d'autras manifestcions culturalas.
Reiaume de Pagan
Lo Reiaume de Pagan (ò Empèri de Pagan) foguèt lo premier reiaume unificat qu'ocupèt lo territòri de la Birmania actuala. Existiguèt lòng de la Vau d'Irrawaddy de 849 a 1297 e capitèt de s'estendre dins lei regions vesinas. Favorizèt lo desvolopament de la lenga e de la cultura birmanas dins la region. Favorizèt tanben l'implantacion dau bodisme theravada en Asia dau Sud-Èst.
Lo reiaume se formèt dins lo corrent dau sègle IX a partir de la vila sanctuari de Bagan fondat per de Mranmas — que venguèron per la seguida lei Birmans — venguts dau reiaume de Nanzhao. Fins au sègle XI, aquel estat capitèt de conquistar leis autrei principats de la region per i venir la poissança dominanta vèrs 1050-1060 durant lo rèine d'Anawrahta. Sei successors contunièron son òbra d'expansion e comencèron d'estendre son influéncia en direccion de la peninsula de Malàisia e vèrs lei regions meridionalas de China. Aquò permetèt l'implantacion dau bodisme theravada dins la region gràcias au sostèn dau govèrn que bastiguèt aparaquí 10,000 temples bodistas. Pasmens, a partir de la mitat dau sègle XIII, lo reiaume acomencèt son declin en causa d'una crisi financiera, en partida entraïnada per leis exempcions fiscalas donadas ai temples. Aquò causèt una demenicion de sa capacitat militara una tièra d'invasions mongòlas a partir de 1277 entraïnèt la disparicion dde l'autoritat centrala e la fragmentacion dau reiaume.
Aulària de Barcelona
Aulària de Barcelona, en latin Eulalia, es una santa crestiana, martira mòrta en 304. Poiriá èsser la meteissa persona que Santa Aulària de Mèrida.
Sultanat de Malaca
Lo Sultanat de Malaca foguèt un sultanat malai independent de 1400 a 1511 centrat sus l'estat actuau de Malaca. Se formèt vèrs 1400 a l'iniciativa d'un sultan rebèl de Singapor. Venguèt una crosiera comerciala importanta dins lo Sud-Èst d'Asia e ocupèt una partida importanta de la peninsula de Malàisia, deis illas Riau e de de Sumatra. Favorizèt tanben lo desvolopament e l'implantacion de la cultura malai dins la region. Pasmens, en 1511, sa capitala foguèt atacada e conquistada per lei Portugués. Lo darrier sultan deguèt s'enfugir mai Malaca e son territòri contunièron de gardar una identitat pròpria importanta. Formèron a l'ora d'ara un reiaume de la federacion de Malàisia.
Delme (Mosèla)
Delme es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'epòca gallo-romaine, Delme a mencionat sus la Taula de Peutinger jol nom Ad Duodecimum (A la douzième hita). Aiçò èra una plaça sus la rota de Mètz a Estrasburg. Lo sieu nom a derivat de la posicion : dotze lleguas gauloises romanisées (Leucae Duodecim de Mètz).
A la renaissance, Delme fa partida del marquisat de Nomeny #que #aperténer al pòrti de Mercoeur, paire de la reina Louise de França e de Philippe-Emmanuel de Lorraine.
En 1661, lo rei Louis XIV ocupa Nancy. Impausa doncas al pòrti Charles IV de Lorraine la cession de la « rota de Alsace » que # se tròba sus el Delme. Lo bourg ven una possession del rei de França.
En 1790, Delme a ligat al departament de la Meurthe.
Al cors de lo sieu regna, Napoleon auriá de divèrsas fes facha estapa a Delme, a la granja del castèl.
En 1871, lo Tractat de Frankfurt, en fasent continuament a la guèrra franco-prussienne dona al nòu Empèri alemand los terrtioires germanophines de mla França : Lo departament de la nautor-Rhin amb Mülhausen, Colmar, lo départemnt del Bas-Rhin amb Estrasburg, Saverne, Sélestat e Wissembourg, los costats vosgiens de Schirmeck e Saales, lo arrondissement Mosellan de Sarreguemines, en lo departament de la Meurthe, la arrondissement de Sarrebourg.
L'estat-màger alemand impausa al cancelièr Bismarck lo annexion de Mètz, prefectura de l'ex-départment de la moselle e vila romane mas luòc-fòrt de primièra importància. Mas la vila se tròba fòrça prèpa de la nòva frontièra franco-alemanda, per la protegir d'una avançada de stroupes francesas, la arrondissement de Chateau-Salins #que ne fa part Delme, e mai se de tradicion romane, es egalament annexat. Aquela proteccion se revelarà eficaça pendent lo conflicte seguent.
La municipalitat de l'ancian departament de la Meurthe, #que lo nom n'es germanisé en "Delm", a ligat al Landkreis Castell-Salins en lo Bezirk Lothringen, lo nòu district alemand de Lorraine.
Quand la Primièra Guèrra mondiala esclata, los trucats delmois, coma totes los conscrits del Reichsland Elsaß-Lothringen, se baton bon gré, marrit gré, pel Empèri alemand. La victòria francesa serà plan acceptada pels abitants del costat, #erosa de trobar la patz. Lo bourg es reconquis per l'armada americana l'an 1918.
Après lo Tractat de Versailles, Delme redevient Francés e a ligat al nòu departament francés de la Moselle.
L'espleitacion comerciala viatgèrs de l'estacion de Delme s'artura al començament dels ans 1970 e aquela del fret, cap a 1980.
A la renaissance, Delme fait partie du marquisat de Nomeny qui appartint au duc de Mercoeur, père de la reine Louise de France et de Philippe-Emmanuel de Lorraine.
En 1661, le roi Louis XIV occupe Nancy. Il impose donc au duc Charles IV de Lorraine la cession de la « route d'Alsace » sur laquelle se trouve Delme. Le bourg devient une possession du roi de France.
Une importante communauté israélite, composée principalement de marchands de chevaux, profite de la présence des armées françaises pour s’installer à Delme. Prospère, elle dispose d'une synagogue, aujourd'hui convertie en musée d'art contemporain. Elle donna à la ville plusieurs maires, parmi lesquels il convient de citer David Worms (-1842), Abraham Vormus (1872-1892) et Emile Worms en (1925-1935).
En 1790, Delme est rattachée au département de la Meurthe.
Au cours de son règne, Napoléon aurait plusieurs fois fait étape à Delme, à la ferme du château.
En 1871, le Traité de Francfort, faisant suite à la guerre franco-prussienne donne au nouvel Empire allemand les terrtioires germanophines de mla France : La département du haut-Rhin avec Mulhouse, Colmar, le départemnt du Bas-Rhin avec Strasbourg, Saverne, Sélestat et Wissembourg, les cantons vosgiens de Schirmeck et Saales, l'arrondissement Mosellan de Sarreguemines, dans le département de la Meurthe, l'arrondissement de Sarrebourg.
L'état-major allemand impose au chancelier Bismarck l'annexion de Metz, préfecture de l'ex-départment de la moselle et ville romane mais place-forte de première importance. Mais la ville se trouve très proche de la nouvelle frontière franco-allemande, pour la protéger d'une avancée de stroupes françaises, l'arrondissement de Chateau-Salins dont fait partie Delme, bien que de tradition romane, est également annexé. Cette protection se révélera efficace durant le conflit suivant.
La commune de l'ancien département de la Meurthe, dont le nom est germanisé en "Delm", est rattachée au Landkreis Château-Salins dans le Bezirk Lothringen, le nouveau district allemand de Lorraine.
Lorsque la Première Guerre mondiale éclate, les appelés delmois, comme tous les conscrits du Reichsland Elsaß-Lothringen, se battent bon gré, mal gré, pour l’Empire allemand. La victoire française sera bien acceptée par les abitants du canton, heureux de retrouver la paix. Le bourg est reconquis par l'armée américaine en 1918.
Après le Traité de Versailles, Delme redevient Français et est rattaché au nouveau département français de la Moselle.
La Seconde Guerre mondiale et le drame de l'Annexion au troisième Reich marqueront plus longtemps les esprits. Le nom de la commune est de nouveau germanisé et devient "Delmen". Dans l'après-midi du 3 septembre 1944, la centre de triage ferroviaire est bombardé par des obus américains. La commune, meurtrie par les combats, ne sera libérée que le 17 novembre 1944, le même jour que Dieuze et Château-salins.
L'exploitation commerciale voyageurs de la gare de Delme s'arrête au début des années 1970 et celle du fret, vers 1980.
Dioscorides
Dioscorides (en grèc ancian Πεδάνιος Διοσκορίδης Pedanios Dioskoridês), nasquèt entre los ans 20 e 40 ApC., a Anazarbe en Cilíciia (una província romana situada al sud-èst de l'actuala Turquia) e mòrt vèrs 90 ApC.. Es un mètge, farmacològ e botanista grèc que l'òbra foguèt una font de coneissenças màger en matèria de medecinas de natura vegetala, animala o minerala, pendent 1 500 ans que cobrisson las epòcas de l'Empèri roman, de l'Empèri bizantin, del periòde arab classic e de l'Edat Mejana al començament de l'epòca modèrna en Euròpa. Es l'autor de Peri hulês iatrikês (Περὶ ὕλης ἰατρικῆς), « Al subjècte de la matèria medicala », òbra redigida en grèc mas mai coneguda jol nom latin de De Materia Medica. Considerat coma una de referéncia dins lo domèni de la farmacologia europèa e musulmana, se servèt e propaguèt pendent tota l'Antiquitat e l'Edat Mejana, per de còpias du tèxte grèc sus papir, pergamin e papièr e mejans sas traduccions en latin, siriac, arabi, persan e lengas europèas.
Fins al començament del sègle XVI, l'obratge foguèt fòrça recopiat (e mai o mens retocada) e l'objècte d'unas exegèsis, sens que siá portaire d'un progrès notable dins l'analisi botanica o terapeutica ,. Lo cambiament se realiza a la Renaissença, quand los rics comentaris del mètge Mattioli balha una contribucion novèla a la matèria medicala e anonciant d'autres que siá dins les prescripcions medicalas o en botanica, coma foguèt lo cas dels estudis de terren precises fachs als sègles seguents, pels botanistas Tournefort e John Sibthorp.
Mai tard, lo tèxte de Dioscorides foguèt pauc a pauc abandonat coma obratge de referéncia de la matèria medicala. Alara que los desvelopaments de las sciéncias biologicas e de la quimia donan un nòu paradigme de l'evaluacion de las medecinas, l'objècte de la recerca passa de la matèria medicala als principis actius, de las rusca de quinquina a la quinina, del pavòt a la morfina, etc.
D'autras grandas tradicions medicalas apareguèt dins l'Antiquitat a l'entorn del sègle, d'obratge fondators de lor matèrias medicalas respectivas (lo Shennong bencao jing en China, e lo Caraka samhita en Índia). Pasmens, las medecinas tradicionalas chinesa o indiana aguèron una evolucion contrastada amb la medecina europèa. Al contacte de la medecina modèrna, se racionalizèron e abandonèron las nocions magicas e religiosas, mens acceptables uèi. Mas realizèron pas las trencaduras epistemologicas amb los concèptes de las ancianas medecinas sabentas, e en mai d'aver pas estat espotidas per la bioquimia coma o foguèt la medecina grecolatina, contunhèron d'èsser exercida e quitament eissamar dins fòrça regions del mond.
Al subjècte de las ancianas matèrias medicalas, que sián d'origina chinesa o indiana, l'analisi quimic e las evaluacions clinicas modèrnas acaban de segur a d'òbras de farmacognosia, identics a aqueles realizat pertot pel mond (veire par exemple l'obratge Pharmacognosie de Jean Bruneton, de valor totalament universala, tractant de totas las plantas medicinalas quina que siá lor origina).
Biografia
Avem pauc d'elements sus la vida de Dioscorides. Segon los escrichs del mètge grèc Galen del sègle II, Dioscorides seriá nascut a Anazarbe, dins la província romana de Cilícia, en Anatolia miègjornala, près de Tars. Tanpauc se sap sa data de naissença o aquela de sa mòrt. Comparant los passatges parallèls de l'Istòria naturala de Plini lo Vièlh e de Materia medica de Dioscorides, John Scarborough ne conclutz qu'aquel darrièr seriá nascut a l'epòca del règne de Tibèri (14-37) o de Caligula (37-41). Mai precís, Alain Touwaide avança l'an 25. Plini, son contemporanèu, consacrèt dos libres (los XXVI e XXVII) de son Istòria naturala a las plantas medicinalas. Los dos deguèron aver redigit lors obratges sus de remèdis naturals pendent gaireben lo meteis periòde mas sens se conéisser, que sens jamai citar lors òbras respectivas. Dioscorides descriu son trabalh a Areius, un ensenhaire respectat de Tars que l'encoratgèt dins son trabalh. Mas se sap pas s'èra son escolan e quina èra sa formacion medicala. Pasmens, Marie Cronier pensa que Areius fuguèt benlèu son mèstre. Auriá fach sos estudis medicals a Tars o per unes especialistas a Pergam e Alexàndria.
Dioscorides indica dins sa prefàcia que dempuèi son enfança, sempre manifestèt lo mai viu interés per la matèria medicala e ditz a Areius « percorriguèri fòrça territòris - que sabètz que menèri una vida militar - per recampar, amb vos encoratjaments, la matèria de cinc libres ». Se'n pòt conclure qu'èra un mètge militar coma sovent foguèt afirmat? Res de mens segur pels istorians contemporanèus. Benlèu l'allusion a sa « vida militara » seriá pas qu'un mejan retoric per indicar la vida rufa del viatjaire qu'anava pels monts e vals per recampar los sabers medicinals. Benlèu viviá fasent l'exercici la medecina, seguent lo modèl d'Ipocrates que curava los pacients anant de vilas en vilas, tot apregondissent sas coneissenças medicalas. Benlèu tanben, percorriguèt los camp per culhir las plantas medicinalas, los servar e las vendre? Aquelas doas activitats èran conegudas dins l'antiquitat jols noms de rhizotomos ριζοτομος « copaire de raiç » (recampaire de plantas, erborista) e de pharmakopôlês φαρμακοπώλης « vendeire de drògas ». Le rizotòma se carga de la culhida de las plantes que dona al farmacopòl qu'a la responsabilitat de la composicion dels remèdis e de la venda.
Per escriure son obratge sus la matèria medicala Peri hulês iatrikês, deguèt beneficiar de las òbras realizadas per diferents autors precedents. Mas pauc d'aqueles nos parvenguèron. Comparant le contengut de l’òbra amb aquela de son contemporanèu Plini lo Vièlh Istòria naturala, sul meteis subjècte, Marie Cronier pensa que la redaccion datariá dels tresen quart del sègle I.
Roma e l'Asia grèga de Dioscorides
centrat|vinheta|Empèri roman a la fin del sègle I La Cilícia, la patria de Dioscorides, se trapa a la periferia orientala de l'empèri Al sègle II AbC, los Romans consolidavan pauc a pauc lor preséncia en Grècia, fins a que en -146, un cònsol roman prenga d'assalt Corint e faga de la peninsula un protectorat roman. La Cilícia, la region natala de Dioscorides, es una region costièra al sud èst de l'Anatòlia qu'après aver estat jos la dominacion de la Siria dels Seleucids fuguèt integrada a l'Empèri roman per Pompèu. Vèrs -27, jos Tibèri, après son incorporacion a la província romana de Siria, deguèt subir una assimilacion culturala accelerada. Dioscorides deguèt frequentar lo mitan del poder roman local. L'Asia grèga, sostracha a la zona d'influéncia dels Seleucids, possedís d'escòlas de medecina a Pergam, Esmirna, Efès o dins l'illa de Cos (bèrç de la medecina ipocratica), que van poder prosperar sens subir lo mendre damatge dels generals romans victorioses.
Las vastas conquèstas romanas se traduson per de fenomèns d’acculturacions contrastats : d'un costat una fòrta presa del latin e del drech roman en Occident alara que de l'autre, en Orient, una presa que demòra marginala. Esquematicament, gaireben totas las regions europèas conqueridas son romanizadas alara que dins la Granda Grècia, son los conquerents romans que s'ellenizèron al contacte dels Grècs. Segon lo vèrs celèbre d'Oraci « la Grècia conquerida conqueriguèt son ferotge venceire e portèt sos arts al Laci...» (Epistòla, II, 1, 156). Per escalons, Roma assimilèt l'ellenisme cultural non sens desrevelhar la reaccion d'unes « vièlhs Romans » per defendre l'identitat culturala romana.
Longtemps, los elèits romans manifestèron de reaccions d'atraccion-repulsion al respècte de la pensada especulativa grèga. Al sègle II AbC de decrèts provòcan l'expulsion de tres filosòfs grècs qu’Atenas aviá enviat al Senat roman en -155. Tant espavantèron Caton que los faguèt lèu caçar. L. Mummi qu'aviá rudament pilhat Corint, mai, la metropòli de l'art, fa enviar a Roma, los caps d'òbra de l'estatuariá e de la pintura e jonh a la presa, d'esclaus erudits, de pedagògs e de mètges- (Polibi, Ist. IX, 10). A Roma, tradicionalament, las curas ostalencas se n'ocupava lo paterfamilias e se basava sus les vertuts del caulet, sobeiran sos totas sas formas contra la gota, la melancolia, las palpitacions e unas incantacions contra las luxacions e fracturas, lo rèste èra pas mai que messorgas dels Grècs. Lo pòble roman jamai balhèt a l'art medical una fòrça granda dignitat. Lo pauc d'estima per aqueles qu'execissián aquela activitat faguèt que pendent longtemps, de grandas familhas possedián un mètge esclau per lor usatge privat.
Plini lo Vièlh qu'èra pas mètge mas un enciclopedista roman contemporanèu de Dioscorides, consacrèt mai d'un libres de sa monumentala Istòria naturala a la medecina. Comença lo libre XXIX afirmant qu'es lo primièr a tractar dins la lenga latina de l'art medicalDona enseguida un requisitòri sens pietat contra los mètges grècs.
Los predecessors de Dioscorides
Per se sonhar, los ancians Grècs podavan utilizar a la medecina costumièra dels medecinaires o ensajar los secors de la medecina religiosa que se realizavan dins los santuaris d'Apollon puèi d'Asclèpi (coma a Épidaure). A costat d'aquelas practicas, se desvolòpan a partir del sègle VI AbC, de centres medical ont se reliza una medecina basada sus l'observacion e l'analisi racionala. Es lo cas a Crotona en Itàlia del Sud o dins l'illa de Cos, celèbre a causa de l'ensenhament d'Ipocrates (-460, -370).
La tradicion medicala a sa font dins lo Corpus ipocratic, que rebuta tota intervencion divina dins las malautiás presica l'observacion dels simptòmas per establir lo pronostic. Las malautiás an de causas naturala e deven èsser tractadas racionalament sens far de preguièras, sortilègis e operacions magicas.
Montaigu (Vendèa)
Montaigu es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Dioscorides
Los predecessors de Dioscorides
Los remèdis, pharmaka, agisson al contrari dels procediments patologics identificats segon lor quita qualitat. Lo Corpus ipocratic recampa pas mens de 300 plantas diferentas per tractar fòrça afeccions.
Montaigu (Vendèa)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dioscorides
Los predecessors de Dioscorides
Teofrast (-371, -288), inspirat pel caminament d'Aristòtel que preferissiá l'observacion dirècta del mond a la reflexion filosofica a priori, ofrís amb son obratge Recercas sus las plantas, una descripcion metodica dels vegetals se basant sus lor morfologias e lor abitat. Fonda alara una sciéncia botanica autonòma de la medecina. Aquel trabalh davancièr demorèt sens equivalent pendent de sègles, pertot pel mond. Mai, la botanica vendrà pendent aquel fòrça long periòde, sinimim d'estudis de las plantas medicinalas. Foguèt sonque en Itàlia, al sègle XVI, qu'aquelas òbras botanicas teoricas seràn utilizada per Ghini e Aldrovandi (Amigues, 2010).
Aulària de Mèrida
Aulària de Mèrida, en latin Eulalia, es una santa crestiana, martira mòrta en 304. Poiriá èsser la meteissa persona que Santa Aulària de Barcelona.
Dioscorides
Los predecessors de Dioscorides
Lo libre IX de Recercas sus las plantas concebut independentament del còrs de l'obratge e titolat Las vertuts de las simplas, tracta de las substàncias vegetalas aromaticas e de plantas medicinalas. Es lo primièr obratge europèu sus las plantas medicinalas integralament conservat. Dona las cresenças dels rhizotomos, los « copaires de raices », que combinan d'observacions precisan amb de practicas magicas. Dins una autra seccion, dona lo nom e la descripcion de fòrça espècias de plantas medicinalas, associada amb lo metòde de culhida e de preparacion, las indicacions medicalas e o biais d'administracion. Dioscorides cita tres còps aquel obratge.