cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pobòu
Pobòu (Poubeau en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Cf. Púbol (Catalonha).
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Pobòu qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia d'Aush. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Portèth de Luishon, qu'es Sent Simplici. Tanlèu 1790, Pobòu qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon.
Departament d'Aude
Lo departament d’Aude Fichièr:ltspkr.png (Aude en grafia mistralenca ) es una division administrativa de l’estat francés, inclosa dins la region administrativa d’Occitània. Part del Lengadòc istoric, es complètament situat en Occitània.
En 1790, la creacion d'un departament de Carcassona es decidida (decrèt del 29 de genièr de 1790). Pren finalament lo nom del riu del meteis nom.
Lo capluòc n’es Carcassona e la vila mai poplada n'es Narbona.
Lo gentilici es audenc -a    o mai rarament (e benlèu erronèament) audés -esa (audés -eso en grafia mistralenca ).
Codificacion
Lo departament pòrta a sa creacion lo numèro 10, que se garda tot au long dau sègle XIX. Dins las annadas 1940, reçaup lo còde 11.
Eraldica
Coma la màger part dels departaments, Aude a pas d’escut oficial. L’escut de Carcassona es la compausicion d’aquel de la vila nauta (lo castèl sus fons de flors de liri) e d'aquel de la vila baissa (l’anhèl). Dins l’Atlas de Levasseur s'utilizava una version sens flors de liri de l’escut de la vila baissa de Carcassona.
Alet èra diocèsi abans 1801. La Grassa e Quilhan foguèron caplòcs de districte de 1790 a 1795. Castèlnòu d'Ari foguèt caplòc d'arrondiment de 1800 a 1926.
Geografia
thumb|400px|left|Relèu d'Aude
Passejada dels Canèls
thumb|250px|Pont de Miraflores en sus de la Passejada
La Passejada dels Canèls (en basc: Ubide pasealekua) a Bilbao, en Biscaia, dins lo País Basc, jonh l'anciana molina del Ponton e lo quartièr d'Atxuri.
Istòria
Los canèls aqüeductes èran una òbra d'engenhariá, de conduches que servissián per transvasar l'aiga. Se podián bastir en divèrs materials: fusta, pèira... Fa mai de 700 ans Bilbao foguèt enrodat dels barris, donc arrestèt d'èsser una vila autosufisenta. Lo conselh municipal deguèt garantir lo provesiment del pan e de l'aiga. Los dos venián de la molina del Ponton, ont se fasiá lo pan e se captava l'aiga del sistèma fluvial de Nervión-Ibaizabal. Lo besonh del provesiment d'aiga faguèt bastir, fa mai de quatre cents ans, de canèls aqüeductes dempuèi las fònts o gotilhs. Los primièrs canèls de la passejada datan de 1523-1526, èran de tèrra cuècha o de fusta, e l'aiga i rajava en plen aire. En 1558 los canèls foguèron cobèrts amb caladas de gres per que l'aiga arribèsse pus linda a la vila. Sota las caladas rajava tanben d'aiga captada de la ria, que s'emplegava principalament pel netejatge de las carrièras. Aquel caladat seriá lèu emplegat coma luòc d'òci, en naissent alavetz la Passejada dels Canèls. Pendent mai de dos sègles se servèt e s'agrandiguèt aquela estructura de provesiment d'aiga. Al mièg del sègle XVIII se realizèt l'òbra granda: s'i incorporèt de canalizacion, amb tudèls de plomb. Al sègle XIX, i foguèron incorporats de tudèls de fèrre fondut, elaborats dins l'usina de Santa Anna de Bolueta. Al long de la correguda dels canèls foguèron bastits de castèls d'aiga e de registres. Caliá los castèls d'aiga per franquir la desnivelacion del terren e per gardar l'aiga. Los registres èran de ponches ont l'estat d'aquel sistèma original de provesiment èra contrarotlat.
Una passejada per totes
Las fagedas esplendidas, lo mormolh de l'aiga, los pibols, l'illa de Sant Cristòl -uèi desapareguda-, la molina e la fornariá del Ponton èran fòrça cars a l'escrivan bilbaïn Miguel de Unamuno. Los jorns cauds, los banhaires anavan en riba pròcha de la molina del Ponton per i gaudir de l'aiga fresca, las bugadièras i estendián las bugadas blancas entre los arbres, e los pibalièrs (anguilonièrs) i demoravan en esperant una pesca bona de la noiridura apreciada. Èra una passejada campestra, fòrça frequentada dels bilbaïns, ont los aucèls volavan entre los pibols e las acacias. Per servar la seguretat, i apareguèt un personatge novèl, lo garda montazguero, que li èra comandada la vigilància, e de pòrtas i foguèron levadas per fin de protegir lo luòc del vandalisme nocturne.
Las pesadas de l'àngel e del diable
A l'entrada de la passejada i aviá doas caladas amb de penejadas gravadas, que una èra larga e grossièra e l'autra, detz caladas vèrs l'interior, prima e minuscula. Segon la legenda, dins lo quartièr de Bilbao la Vièlha viviá una familha umila que sa filha èra fòrça bèla, d'aperaquí 18 ans. Los carpaires l'importunavan e lo quite diable semblava d'èsser entre eles. Mas èra tanben protegida per son àngel gardian. La manca d'aiga potabla dins lo quartièr aviá afectat irremediablament sa santat febla. Quand la jove èra a mand de morir, son àngel gardian la prenguèt dins sos braces. En sautant fòrtament, arribèt a la Passejada dels Canèls, ont metèt sos pès e, d'un lanç sus una calada, volèt cap a Miraflores, ont deviá emprene l'ascension. Lo diable, que li preteniá arrancar l'arma de la jova, lo perseguiguèt e sautèt tanben fins a la passejada, en daissant gravada sa pesada detz caladas enrèire; o poguèt pas agantar e, furiós, s'amaguèt dins una cauna pròcha. Se ditz que, de temps en temps, daissa la cauna per temptar los mai pervèrs.
Edat Contemporanèa
Al sègle XIX l'indústria se començèt d'apropriar de las ribas de la ria e la populacion foguèt de mai en mai nombrosa. L'arribada de l'activitat minièra e del camin de fèrre e l'installacion de nombrosas indústrias causèt de damatges suls canèls aqüeductes e sus l'environament. La pollucion de la ria comencèt d'èsser evidenta, un problèma fòrça grèu pr'amor que ne proveniá una partida importanta del provesiment de l'aiga de la vila; las fèbres tifoïdas causèron de mòrts nombrosas. En 1913 la comuna procediguèt a l'adjudicacion publica d'un projècte de filtracion e d'esterilizacion de l'aiga del riu per resòlver aquel problèma de santat publica. A causa de l'aumentacion de la demanda d'aiga pel creissement de la populacion, se decidiguèt en 1927 de far lo barratge d'Ordunte, dins la província de Burgos, que dempuèi 1933 Bilbao n'obten l'aiga. Mai tard lo provesiment s'es completat amb l'aiga d'autres barratges e paissièras d'Alaba. La passejada es uèi fòrça diferenta. Las caladas foguèron enterradas. Lo cors del riu foguèt modificat après las grèvas inondacions de 1983.
Michael Ansara
thumb
Michael George Ansara (Siria, 15 d'abril de 1922 – Calabasas, Califòrnia, 31 de julhet de 2013) foguèt un actor e comedian american d'origina siriana. Foguèt conegut per son interpretacion del cap indian Cochise dins la sèria de television Broken Arrow. Aguèt d'autres ròtles famoses coma lo de Kane dins la sèria Buck Rogers del sègle XXV de 1979 a 1981, lo del Comandador Kang dins Star Trek, e del marshal Sam Buckhart dins la sèria Law of the Plainsman de la cadena americana NBC.
Olba
vinheta|Olba
Restauracion Meiji
La Restauracion Meiji correspònd au periòde entre 1868 e 1869 onte l'emperaire japonés, reduch au ròtle de figura religiosa dempuei de sègles, retrobèt son poder e acomencèt la modernizacion dau país après una guèrra civila corta, la guèrra Boshin, e l'abolicion dau Shogunat Tokugawa.
D'efèct, la dubertura forçada dau país au comèrci internacionau e ai nacions estrangieras après una expedicion militara estatsunidenca en 1854 entraïnèt una crisi prefonda de la societat e dau govèrn feudau japonés. Divèrsei faccions apareguèron devesidas a prepaus de l'influéncia deis estrangiers e de la modernizacion dau país. Rapidament, lo poder tradicionau dau shogun foguèt criticat puei escomés per de clans opausats ais estrangiers e favorables a una restauracion dau poder de l'emperaire. Fàcia a la poissança creissenta dei partisans de l'emperaire, lo shogun Tokugawa Yoshinobu acceptèt en persona l'abolicion dau shogunat en 1867 e lo retorn dau poder entre lei mans dau jove emperaire Meiji.
Pasmens, aquela decision èra encara pas sufisenta per certanei partisans de l'emperaire que crenhèron una manòbra dau shogunat per gardar son poder. Una guèrra civila acomencèt donc en genier de 1868 fins au 17 de mai de 1869. Lei diferents adversaris dau govèrn imperiau novèu foguèron desfachs après una tiera de campanhas militaras vèrs lo nòrd dau país.
Après aquela guèrra, lo país foguèt transformat prefondament per una seria de reformas que toquèron la societat, l'economia e lei fòrças armadas japonesas. La division deis abitants en castas foguèt abolida e la modernizacion occidentala venguèt la nòrma. Enfin, Japon tenguèt per lo premier còp un govèrn centrau fòrt e capable d'impausar sei decisions au rèsta dau país.
La convencion de Kanawaga
thumb|Representacion japonesa dei naviris de l'expedicion dau còmmodore Perry en [[1854.]]
.tab
(marca, acorcha de Totalisator Agency Board, "companhiá de jòga mutuala", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa australiana de jòcs Tabcorp Holdings Limited. . Es en servici dempuèi lo 13 de novembre de 2015.
Restauracion Meiji
La convencion de Kanawaga
En març de 1854, foguèt signada ambé lo commodòre Perry la convencion de Kanawaga. Permetèt la dubertura de tres pòrts (Nagasaki, Shimoda e Kakodate) ai batèus estatsunidencs recercant de viures, un tractament corrècte per lei naufragiers estatsunidencs e l'installacion d'un consul estatsunidenc a Shimoda. Pasmens, aqueu tractat èra contrari ai desirs de l'emperaire, causant un maucontentament de la populacion còntra lo shogunat.
Consequéncias de la convencion de Kanawaga
thumb|[[Hotta Masayoshi.|130px]]
En causa d'aquela politica, l'oposicion au conselhier Abe venguèt fòrça importanta e foguèt remplaçat en 1855 per Hotta Masayoshi (1810–1864). Lo cap de la dissidéncia èra alora Tokugawa Nariaki que combinava una leiautat fòrta per l'emperaire e un sentiment egalament grand còntra leis estrangiers. Èra tanben lo cap de la defensa nacionala dempuei 1854.
Crisi politica
thumb|Comèrci estrangier a Yokohama en 1861.
La politica de dubertura dau país entraïnèt de crisis novèlas e un premier afebliment dau shogunat. D'efèct, en causa de sa politica, Hotta perdeguèt lo sostèn dei senhors principaus, e quand Tokugawa Nariaki s'opausèt au tractat, mandèt una sancion imperiala. Devinant la feblesa dau shogunat, lei jutges imperiaus rebutèron lo planh, mesclant l'emperaire a la politica dau país per lo premier còp dempuei de sègles. Puei, après la mòrt dau shogun Iesada Tokugawa en 1858, Tokugawa Nariaki prepausèt son fiu Tokugawa Yoshinobu per la succession ambé l'ajuda de divèrsei senhors. Dins aquò, Hotta averèt la lucha per lo poder e Tokugawa Nariaki e Tokugawa Yoshinobu foguèron arrestats. Naosuke Ii venguèt shogun provisòri. Enfin, de tractats novèus foguèron signats ambé leis Estats Units.
Crisi economica e solevaments
thumb|Ataca de l'ambaissada britanica en 1861 vista per lo jornau Illustrated London News.
thumb|Representacion japonesa d'un bombardament de naviris occidentaus dins lo destrech de Shimonoseki per lo clan Choshu.
La dubertura dau comèrci exterior japonés causèt una instabilitat economica importanta. L'inflacion e lo chaumatge aumentèron enterin que lo país èra tocat per de gròssei faminas. De mai, lo sistèma monetari japonés s'afondrèt en causa deis investisseires estrangiers. D'efèct, la paritat tradicionala au Japon entre l'òr e l'argent èra egala a 1 per 5 contra 1 a 15 dins lei país estrangiers. Aquela diferéncia entraïnèt de còmpras massissas d'òr per lei marchands estrangiers, forçant lo govèrn de desavalorar la moneda. Enfin, de centenaus de miliers d'abitants moriguèron d'una epidemia de colera, egalament aducha per leis estrangiers.
Ansin, dins leis annadas 1860, lei revòutas païsanas e lei violéncias urbanas se multipliquèron. D'incidents aguèron tanben luòc entre d'abitants japonés e d'estrangiers. De movements antiestrangiers poderós apareguèron. Naosuke Ii, signatari dau tractat de 1858, foguèt assassinat en març de 1860 a Sakuradamon. Divèrsei marins europèus foguèron tuats en 1860 a Yokohama. Puei, en 1861, l'ambaissada britanica foguèt atacada e doas personas foguèron tuadas. En consequéncia, lei nacions estrangieras deguèron prendre de mesuras violentas per protegir sei ciutadans.
L'oposicion armada a l'influéncia estrangiera degenerèt finalament en conflicte armat quand l'emperaire Komei rompèt ambé de sègles de non-intervencion imperiala e ordonèt l'expulsion deis Occidentaus e deis Estatsunidencs lei 11 de març e 11 d'abriu de 1863. Aquel òrdre foguèt especialament seguit per lo clan Choshu basat a Shimonoseki, sota la direccion dau senhor Mori Takachika. D'efèct, a partir dau 10 de mai, acomencèt de tirar sus totei lei naviris estrangiers temptant de traversar lo destrech de Shimonoseki maugrat leis òrdres dau shogunat. D'autra part, en setembre de 1863, l'ambaissada estatsunidenca d'Edo foguèt incendiada.
Intervencions militaras occidentalas
thumb|Batalha de Shimonoseki en [[1864.]]
L'influéncia estatsunidenca, inicialament importanta, declinèt a partir dau començament de la Guèrra de Secession en 1861. Foguèt remplaçada per Reiaume Unit, França e País Bas. Coma lo shogunat se declarèt pas capable de punir lei dos clans principaus dau camp antioccidentau, lei clans Choshu e Satsuma, lei fòrças occidentalas decidiguèron d'agir esperelei.
Ansin, en 1863, Estatsunidencs e Francés ataquèron dins lo destrech de Shimonoseki en julhet e aost. Leis Estatsunidencs averèron una batalha navala contra una flòta rebèlla e lei Francés destruguèron una vila pichona e una posicion d'artilhariá. Pendent lo meme periòde, lei Britanics bombardèron Kagoshima, sus lo territòri Satsuma, en respònsa a la mòrt d'un marchand britanic. Destruguèron tanben quauquei naviris. De negociacions acomencèron donc entre lei Britanics e lo clan Satsuma qu'èra opausat au shogun mai non a la dubertura e a la modernizacion dau país. Ansin, après pagament de reparacions per lo clan Satsuma, lei relacions se melhorèron. Ansin, pendent la guèrra de Bonshin, lei Britanics foguèron aliats e Satsuma obtenguèt de naviris de guèrra de vapor.
Còntra lo clan Choshu, leis operacions venguèron pus importantas en 1864. Lei 5 e 6 de setembre, una flòta internacionala ataquèt lo destrech e desbarquèt de fòrças terrèstras. Lo 8, lei fòrças Choshu deguèron se rendre e lei fortificacions de la region foguèron destruchas. Après aquela intervencion, leis Occidentaus demandèron una indemnitat fòrça gròssa de 3 milions de liuras au shogunat. Per redurre la soma, lo shogunat negocièt e leis Europèus demandèron la ratificacion dau tractat d'amistat de 1858 per l'emperaire, la dubertura dei pòrts de Hyogo e Osaka e una uniformizacion dei taxas a 5%. Per far pression sus l'emperaire, una flòta foguèt mandada a Hyogo en 1865 e l'emperaire finiguèt per calhar e autorizar lo shogun de negociar ambé leis estrangiers.
Succès militars dau shogunat e restauracion provisòria de son govèrn
thumb|Organizacion de la defensa dau palais imperiau per [[Tokugawa Yoshinobu pendent la revòuta Hamaguri en 1864.]]
Entre 1864 e 1867, data de sa dissolucion nominala, lo shogunat retrobèt una partida importanta de son poder e de son influéncia. D'efèct, lo 20 d'aost de 1864, capitèt de repossar puei d'esquichar una revòuta a Kyoto sostenguda per lo clan Choshu. Una expedicion punitiva, mandada en setembre, obtenguèt per la seguida lo deliurament dei caps de la rebellion refugiats sus lo territòri Choshu. Foguèron condamnats a mòrt. De mai, entre mai de 1864 e genier de 1865, una autra rebellion, la rebellion Mito, foguèt egalament desfacha per leis armadas dau shogunat maugrat unei victòrias inicialas deis insurgents. Coma per la revòuta de Kyoto, la repression foguèt saunosa. Lei basas dau govèrn tradicionau foguèron donc installadas tornarmai e lo movement anti-shogunat reprimit.
Segonda expedicion punitiva contra lo clan Choshu e fin nominala dau shogunat
thumb|Representacion dei tropas modèrnas dau shogunat durant la segonda expedicion Choshu.
Lo declin definitiu dau shogunat foguèt entraïnat per sa desfacha durant la segonda expedicion punitiva contra lo clan Choshu. Acomençada en 1866, l'expedicion foguèt desfacha per l'aliança e lei fòrças modèrnas dei clans Choshu e Satsuma. De mai, lo shogun Tokugawa Iemochi moriguèt, bessai d'empoisonament, la mema annada e Tokugawa Yoshinobu venguèt lo shogun novèu. Capitèt d'establir un alta-au-fuòc mai lo prestigi dau shogunat èra d'ara endavant grèvament afectat. Puei, lo 30 de genier de 1867, l'emperaire Komei moriguèt e son jove fiu Meiji li succediguèt enterin que l'influéncia de la rebellion Choshu-Satsuma aumentava. Lo shogun Tokugawa Yoshinobu prepausèt donc de rendre son poder a l'emperaire. La fin dau shogunat aguèt oficialament luòc lo 9 de novembre de 1867. Dins aquò, lo poder dei Tokugawa èra ja fòrça important e l'estructura de son govèrn totjorn en plaça.
Guèrra Boshin
thumb|Operacions principalas de la guèrra Boshin entre lei fòrças imperialas (en roge) e aquelei opausadas a l'emperaire (en blau).|500px
Restauracion de l'emperaire e començament de la guèrra
Maugrat la fin dau shogunat prononciada per Tokugawa Yoshinobu, lei relacions entre lei doas faccions èran encara tendudas. La rompedura aguèt finalament luòc au començament de l'annada 1868 e la guèrra civila acomencèt rapidament en genier. D'efèct, lei clans pus engatjats, principalament Satsuma e Choshu, dins lo camp de l'emperaire crenhèron que la fin dau shogunat proclamada per Tokugawa Yoshinobu foguèsse solament una manòbra per gardar un poder non oficiau important. Lo 3 de genier de 1868, de tropas dei dos clans ataquèron lo palais imperiau per liberar l'emperaire que proclamèt la restauracion de son poder. Puei, e mai se la majoritat dei senhors desiravan contuniar la collaboracion ambé lei Tokugawa, Saigo Takamori dau clan Satsuma, menacèt de suprimir lo títol de shogun e de sasir lei tèrras Tokugawa.
De son caire, lo shogun, inicialament d'acòrd ambé la proclamacion de l'emperaire, s'estimèt plus liat per aquela lo 17 de genier. Aquela decision foguèt presa après la destruccion dau castèu d'Edo, una residéncia dau shogun, e l'ataca d'un burèu dau govèrn per de partisans dau clan Satsuma. L'endeman, lei fòrças dau shogun ataquèron donc lo palais dau daimyo Satsuma a Edo. Quauquei personas foguèron capturadas o tuadas. Après aqueleis eveniments, una guèrra civila dubèrta, dicha guèrra Boshin, comencèt rapidament.
Batalha de Toba-Fushimi e presa d'Osaka
Lo 27 de genier de 1868, 15,000 soudats dei fòrças dau shogunat ataquèron 5,000 combatents dei tropas dei clans Satsuma e Choshu a Toba e Fushimi, vèrs l'intrada sud de Kyoto. Equipats d'armas modèrnas mentre qu'una partida importanta dei tropas Tokugawa avián encara sei materiaus feudaus, lei clans Choshu e Satsuma resistiguèron. De mai, venguèron oficialament l'armada imperiala lo 28. Aprofichant lo cambiament de camp de divèrsei senhors entre lo 5 e lo 6 de febrier, capitèron donc de rebutar l'armada dau shogun. Après aquela desfacha, Tokugawa Yoshinobu, se retirèt a Edo e son prestigi èra entamenat. L'armada imperiala acomencèt d'avançar e prenguèt lo castèu d'Osaka lo 8 en causa de la retirada dei fòrças dau shogun.
En revenge, sus lo teatre navau, la flòta imperiala èra pas encara capabla de batre lei naviris shogunaus. Foguèt batuda a Awa lo 28 de genier e perdiguèt un naviri.
Neutralitat dei país estrangiers
thumb|Representacion de la [[batalha de Koshu-Katsunuma.]]
thumb|Samurai dau clan Satsuma durant la guèrra Boshin.
Divèrsei país estrangiers tenián d'interès au Japon e assaièron d'intervenir au començament de la guèrra Boshin. Pasmens, pauc a pauc, après de negociacions ambé l'emperaire e fàcia a l'intransigéncia dau shogun, evolucionèron vèrs una neutralitat mai o mens respectada.
D'efèct, en febrier, leis Occidentaus reünits dins lo pòrt dubèrt de Hyogo declarèron que lo shogunat èra totjorn considerat coma lo govèrn legitim dau Japon. Aquela declaracion permetèt l'espèr d'una intervencion occidentala, especialament francesa, per ajudar lo shogunat. Dins aquò, una delegacion imperiala venguèt a Hyogo quauquei jorns après aquela declaracion. Lei diplomatas de l'emperaire rementèron l'abolicion dau shogunat e prometèron lo respèct dei tractats e la proteccion deis estrangiers. Ansin, obtenguèron finalament la reconoissença internacionala dau govèrn de l'emperaire. Pasmens, la reconoissença de l'emperaire arrestèt pas lo movement e leis atacas antiestrangiers. Per exemple, 11 marins francés foguèron tuats per un clan favorable a l'emperaire lo 8 de març de 1868. L'ambaissador anglés foguèt tanben atacat dins una carriera de Kyoto vèrs la fin dau mes.
Lo refús de l'ajuda diplomatica francesa per lo shogun acabèt lei poissanças occidentalas de demorar neutras dins la guèrra civila. Aquela ajuda foguèt la proposicion d'un plan prepausat per l'ambaissador Léon Roches per arrestar l'avançada dei tropas imperialas a Odawara, darrier ponch estrategic avans una ofensiva contra Edo. Léon Roches demissionèt e en març, sota l'influéncia dau Britanic Harry Parkes, les nacions estrangieras concluguèron l'adopcion d'una neutralitat estricta enebissent intervencions dirèctas e liurasons de materiaus.
Pasmens, aquel acòrd de neutralitat foguèt parcialament respectat car lei Francés ajudèron l'armada dau shogun ambé lo mandadís de conselhiers mai o mens oficiaus per formar de soudats. De mai, d'una maniera generala, lei dos camps capitèron d'obtenir de materiaus de guèrra modèrnes europèus o estatsunidencs.
Reddicion d'Edo
thumb|Tropas d'Enomoto Takeaki en camin per lo nòrd de Japon après la reddicion d'Edo.
Après sei premierei victòrias, Saigo Takamori dirigiguèt lei fòrças imperialas vèrs l'èst e lo nòrd de Japon, ganhant la batalha de Kōshū-Katsunuma lo 29 de març. Sei tropas poguèron donc enceuclar Edo en mai de 1868, entraïnant la reddicion de la vila e dau shogun Tokugawa Yoshinobu. Quauquei grops assaièron de contuniar la lucha mai foguèron vencuts lo 4 de julhet durant la batalha d'Ueno.
Pasmens, lo cap de la flòta Tokugawa, Enomoto Takeaki, refusèt la capitulacion. Amb uech naviris sota dotze e 2,000 òmes, capitèt d'anar vers lei territòris dau nòrd, revoutats contra l'emperaire. Foguèt egalament ajudat per un grop de conselhiers militars francés, especialament Jules Brunet.
Campanha contra la coalicion dau nòrd
thumb|Castèu d'Aizu parcialament destruch après la batalha d'Aizu.
Après la desfacha e la reddicion de Tokugawa Yoshinobu, la màger part de Japon acceptèt lo govèrn e l'autoritat de l'emperaire. Dins aquò, unei senhors dau nòrd, sostenguts per lo clan Aizu, refusèron l'òrdre novèu e formèron una aliança per combatre lei tropas imperialas. En mai de 1868, l'aliança tenguèt lei clans de Sendai, Yonezawa, Aizu, Shonai e Nagaoka. De mai, un prince imperiau aviá fugit au nòrd ambé de partisans dei Tokugawa. Venguèt lo cap nominau de la coalicion. Enfin, la flòta d'Enomoto arribèt a Sendai lo 26 d'aost. Pasmens, maugrat una superioritat numerica importanta, 50,000 combatents, lei fòrças de la coalicion èran mau equipadas maugrat l'obtencion de 3 canons Gatling e de 2,000 fusius francés modèrnes ambé l'ajuda d'un marchand alemand.
Una campanha relativament corta permetèt de véncer la resisténcia de la coalicion. D'efèct, en mai de 1868, lo daimyo de Nagaoka foguèt atacat. Capitèt d'exercir una resisténcia importanta durant la batalha de Hokuetsu e d'infligir de pèrdas autas ais Imperiaus. Pasmens, son castèu foguèt pres lo 19 de mai. Puei, lei tropas de aigo Takamori capitèron de pertusar lei defensas de la coalicion construchas dins la passa de Bonari per atacar directament lo clan Aizu. Aqueu clan foguèt vencut en octòbre durant la batalha d'Aizu. En consequéncia, la posicion de Sendai èra desenant indefendabla e la flòta d'Enomoto se retirèt a Hokkaido.
Formacion de la Republica d'Ezo
thumb|Fòto de la mission militara francesa au Japon en [[1866.]]
Après la desfacha sus l'illa d'Honshu, Enomoto Takeaki se retirèt a Hokkaido ambé sa flòta, sei conselhiers francés e 3,000 òmes. Entre lo 20 e lo 26 d'octòbre, eliminèron la resisténcia dau clan Matsumae puei prenguèron lo contraròtle de tota l'illa pendent lo mes de novembre. Pasmens, la flòta perdeguèt dos naviris importants au larg d'Esashi en causa d'una tempèsta. Puei, organizèron un govèrn sus l'illa e proclamèron la Republica d'Ezo lo 25 de decembre de 1868 ambé l'objectiu de formar una nacion independenta. Enomoto foguèt facilament elegit president. Leis autoritats d'Ezo assaièron adonc d'obtenir un sosten internacionau o un acòrd ambé l'emperaire mai leis Estatsunidencs, lei Francés e lei Rus refusèron de reconóisser la republica novèla. Puei, Enomoto prepausèt que l'illa foguèsse dirigida per lo shogun sota l'autoritat de l'emperaire. Dins aquò, aquela proposicion foguèt tanben refusada per lo Conseu Imperiau. Durant lei mes d'ivèrn, lei fòrças d'Ezo fortifiquèron adonc lo sud de l'illa per assaiar de rebutar l'assaut de l'armada imperiala. Un comandament d'oficiers japonés e francés foguèt egalament organizat e quatre bregadas venguèron operacionalas per l'armada d'Ezo.
Campanha d'Hokkaido
thumb|Lo naviri imperiau Kotetsu, buta de l'operacion rebèlla de la [[Batalha de la baia de Miyako|baia de Miyako.]]
Lo 20 de març de 1869, una flòta imperiala agantèt la baia de Miyako dins lo nòrd de l'illa d'Honshu. Lo 6 de mai, anticipant lo movement, la flòta d'Ezo assaièt d'atacar e de capturar lo naviri pus poderós de la flòta, lo Kotetsu. Pasmens, en causa dau marrit temps e de la preséncia d'armas modèrnas sus lo naviri, l'assaut contra lo Kotetsu manquèt.
Aquela revirada permetèt a l'armada de l'emperaire d'atacar directament l'illa d'Hokkaido amb una fòrça de 7,000 soudats desbarcats lo 9 d'abriu. Gràcias a lor superioritat numerica, capitèron de prendre pauc a pauc lei posicions defensivas fins a Hakodate, la capitala de la republica. Puei, entre lo 5 e lo 10 de mai de 1869, dins la baia d'Hakodate, la flòta d'Enomoto foguèt destrucha o capturada per lei naviris de l'emperaire. Aquela victòria permetèt ai tropas de l'emperaire de finir l'enceuclament d'Hakodate e d'obtenir finalament la capitulacion de sa garnison lo 17 de mai.
Consequéncias
La Restauracion Meiji accelerèt l'industrializacion dau país ja acomençat durant la fin dau shogunat. Japon venguèt donc rapidament una poissança militara importanta, capabla de véncre leis armadas europèas coma en 1905 contra lei tropas russas.
Au nivèu de la politica interiora japonesa, lo govèrn novèu introduguèt de reformas per afeblir lei sostens dau shogunat abolit (daimyos, clans e samurais) e consolidar son poder. Ansin, una capitala novèla, Tokyo, venguèt lo centre dau poder e lei tèrras Tokugawa, 25% dei tèrras cultivadas, foguèron sasidas per lo govèrn imperiau. Puei, entre 1869 e 1871, leis autrei fèus foguèron egalament représ per l'emperaire. D'autra part, a partir de 1873, la casta dei samurais foguèt tanben abolida pauc a pauc maugrat la rebellion dau clan Satsuma en 1877. Dins aquò, la màger part dei samurais acceptèt aquelei transformacions e capitèron d'obtenir de pòstes importants dins la societat novèla (oficiers, ensenhants, foncionaris, fabricants d'arma de fuòc...) en causa de sei conoissenças. De mai, l'esperit d'elèit de lor classa subrevisquèt.
Lei fòrças armadas subiguèron tanben de reformas fòrça importantas ambé la disparicion de la classa dei samurais qu'èra la soleta que podiá tenir d'armas. Aqueu privilègi foguèt estendut a totei leis abitants. De mai, l'armada venguèt una armada de conscripcion amb un servici militar de quatre ans. Enfin, lei samurais poguèron plus portar en vila d'armas mostrant lor estatut ancian.
Enfin, lo govèrn imperiau desvolopèt fòrtament l'industria japonesa transformant lo país en poissança mondiala modèrna. Per exemple, la produccion de carbon, 600,000 tonas en 1875, agantèt 21,300,000 tonas en 1913. Autre exemple, lo nombre de naviris de vapor aumentèt de 26 en 1875 a 1,514 en 1913.
Pessan
Pessan, o Peçan (en francés Pessan) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'aira urbana d'Aush situada sus l'anciana nacionala 626 a 6 km au sud-èst d'Aush. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom qu'es atestat Pessan en 1230. Que vengueré d'un nom latin d'òme Peccius o Pecius, dambe'u sufixe -acum, , , latinizacion deu sufixe gallés -aco(n), çò qui justificaré ua grafia Peçan, refusada per la mapa deu Conselh Generau de Gers e per Patrici Pojada (qui accèpta pr'aquò Luçan, a despièit de la medisha mapa). Com que sia, la comuna qu'èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qui avèva per mèste Pec(c)ius.
Savigny-le-Temple
Savigny-le-Temple es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Ellipsi
L'ellipsi es una figura d'estil.
Camponotus piceus
vinheta Camponotus piceus es una formiga de talha mejana e granda (3,5 à 7 mm). A lo còrs totalament negre lusent e fòrça unifòrme. Las antenas, las tibias e lo tòrs an un ton roge e los femurs son marrons. Los desparièrs individús dins un quita colonia an un polimorfisme fòrça prononciat. An de pèls e los uèlhs son de color negre. La formacion de nòvas colonias se desvolòpa de mai a junh.
Propiari
Propiari (Proupiary en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Propiari, ancianament La Goutte-Gontaud, qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Senta Catarina. Tanlèu 1790, Propiari qu'èra deth canton de Sent Martòri.
Priap
thumb|150px|right|Fresca de Priap dins l'ostal dels Vettii a [[Pompèi]]
Dins la mitologia grèga, Priap (en grèc ancian Πρίαπος / Príapos) es un dieu de la fertilitat, es un dieu itifallic, protector dels jardins e dels tropèls. Son equivalent dins la mitologia romana se nomena en Mutunus Tutunus, pasmens s'es sovent citat jol nom Priap. Se coneis Priap per son pènis gigantesc de contunh ereccion. Aquela particularitat donèt son nom al tèrme medical priapisme.
Mite
Existisson al subjècte de la naissença de Priap mai d'un mites que son benlèu pas que de variantas d'una tradicion unica. Segon aquela, lo dieu seriá estat lo fruch dels amors de Zèus e d'Afrodita. La divessa de l'amor auriá pas escapat a la gelosiá vindicativa d'Èra. Quand Afrodita foguèt sul punt de pausar lo seu fais, l'esposa legitima de Zèus venguèt lèu cap a ela e li toquèt de la man lo ventre. Ne resultèt que d'Afrodita nasquèt un èsset d'un aspècte rebutant, amb una lenga e un ventre enòrmes. Esglasiada, la divessa fugiguèt, abandonant lo recent nascut, que grandiguèt amb de pastres presant sa rusticitat, abans de jònher mai tard lo cortègi de Dionís.
Una autra version fa de Priap lo filh de Dionís e d'Afrodita, alara qu'una tradicion diferenta li dona per paire Adonis. Segon aquela legenda, Afrodita, esposa de Dionís, auriá profeitat del seu viatge fins a l'Índia, per mantenir de relacions copablas amb Adonis. Al moment del retorn de Dionís, après li aver fa d'en primièr un acuèlh fòrça presat, Afrodita fugiguèt a Lampsac ont, après l'intervencion d'Èra, nasquèt un enfant que podava pas suportar la vista. E tanben se disiá que Priap èra filh de Dionís e de la Naïada Quionè.
Aborrís los ases e demanda que se ne sacrifique un per son culte. Son fasti per aquel animal vendiá del fach qu'una nuèch ont anava, segon Ovidi, violar Estia, la divessa fuguèt avertida pel bram de l'un d'aqueles e podèt escapar. Aquela aventura se confond amb aquela que circula a una epòca mai tardièra que conta una relacion que lo dieu aguèt amb la ninfa Lotis, totjorn segon Ovidi (Metamorfòsis e Fastes), e que remembra la legenda de Pan e de Sirinx. Al moment ont Priap crei aver capitat, Lotis es metamorfosada en l'arbre que pòrta son nom, lo lotus. Tanben se conta que l'entrepresa del dieu faguèt fracas perque a l'instant ont anava violentar la ninfa somiada, l'ase de Silèna comencèt a bramar, çò que permetèt a Lotis fugir. De colèra, Priap tuèt l'animal qu'aviá contrariat los seus projèctes.
Una explicacion diferenta es donada a l'òdi contra aqueles equids: a per origina una querèla amb un ase que Dionís balhèt de la paraula per li aver servit de caval. La causa n'es la talha respectiva de lor membre viril. Priap comparèt son organ sexual a aquel de l'animal e tuar aquel darrièr après aver constatat la dimension.
Lo dieu dels jardins aviá tuat l'âase que Dionís placèt dins los astres. es malaisit de comprene quina es la basa d'aquel mite. Sonque se sap qu'a Lampsac se sacrificava d'ases a Priap, alara que per la fèsta d'Estia, al contrari, los ases èra coronats de flors.
Iconografia
Priap es mai sovent representat amb un enòrme fallus en ereccion de contunh. Los Romans plaçan sovent dins lor jardin d'estatuas impudicas de fusta (hermai) de figuièr, pintas de vermelhon, representant Priap, per servir d'espavental. Escarta le malastre e son estatua apara los vergièrs, mas coneis pas lo plaser nimai la feconditat. Quand es presentat jos forma umana, los seus brases son mai sovent cargats d'attributs ligats a l'agricultura.
Oliete
Oliete es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
.grainger
(marca: de William Wallace Grainger, creator de W. W. Grainger, Inc. en 1927) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Grainger Registry Services, LLC. . Es en servici dempuèi lo 13 de novembre de 2015.
Pondicherry
En setembre de 2006, lo territòri cambièt son nom oficial de Pondicherry per lo nom vernacular original, Puducherry, que significa "vilatge nòu" en tamol. Lo territòri se ditz புதுச்சேரி (Putuccēri) o பாண்டிச்சேரி (Pāṇṭiccēri) en Tamol, o Pondichéry en francés.
Balaguièr de Rance
Balaguièr de Rance (Balaguier-sur-Rance en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Intestin gròs
L'intestin gròs es la darriera partida dau sistèma digestiu.
Atemptats de 2015 en Illa de França
Veire:
Vespertilioninae
Aquesta de ratapenadas compren los s seguents :
Atemptats de novembre de 2015 a Beirot
Lo 12 de novembre de 2015 doas bombas fan mai de 40 mòrts a Beirot (Liban). Es un doble atemptat revindicat per l’organizacion Estat Islamic.
Teleferic urban del sud de Tolosa
Lo teleferic urban del sud de Tolosa (o Téléo de son nom comercial, e originalament apelat Aerotram) es un projècte de teleferic urban que l'obertura es prevista per 2020, e que farà lo ligam entre l'Oncopòl e l'universitat Pau Sabatièr, dins la partida sud de Tolosa.
Istoric
Lo projècte de crear un transpòrt en comun transversal dins la partida sud de l'aglomeracion tolosenca, jos forma de teleferic, es lançat pel còsol màger Pierre Cohen. Lo projècte es mantengut malgrat lo cambiament de majoritat après las eleccions municipalas de 2014 (malgrat lo repròchi del naut cost 80 millions), quitament son lançats d’estudis de prologacions envisatjadas.
Tisséo apròba lo 9 de decembre de 2015 lo bilanç de la concertacion, organizada del 2 al 20 de novembre precedents, e avent per objècte la realizacion del teleferic. L'atribucion del mercat, consistissent en una concepcion, realizacion e mantenéncia de l'equipament, es previst per la fin de l'an 2016. Lo 30 de març, a l'eissida de l'apèl d'ofèrtas, quatre finalistas son retenguts per la mestresa d'obratge: BMF, Doppelmayr, Leitner e Poma; l'envelopa financièra es compresa entre 44 e 63 milions d'euròs, per una mesa en servici en 2020.
Fin 2016 lo teleferic urban Tolosenc es atribuit al grop Poma.
Economia
Lo montant del projècte es de 54,6 milions d'euròs.
Percors la linha
La linha de l'aerotram es prevista per ligar l'Oncopòl e l'universitat Pau Sabatièr, en passant al dessús de Garona e del Puèg David. Lo percors mesurarà unes 2,6 quilomètres. Una estacion intermediària es prevista per servir l'Espital de Ranguelh,.
Per aqueste percors, seguent las opcions tecnicas causidas, entre cinc e quinze pilòns son prevists.
Lo percors retengut farà lo ligam entre la linha de bus Linéo 5 e la linha B de mètro de Tolosa.
Servici previst
Lo teleferic en projècte deurà ligar los dos caps de linha en unas detz minutas, amb una cabina cada 1,5 a 2 minutas; lo trafec envisatjat es de per jorn. Lo servici deuriá èsser assegurada de 5h15 del matin a mièjanuèch,.
Lo trajècte, abans la realizacion d’aquesta linha, pren gaoreben quaranta e cinc minutas amb los transpòrts en commun e vint minutas en veitura fòra oras de punta.
Perlongaments eventuals
Dos prelongaments eventuels de la linha son envisatjats, a l'èst per servir lo quartièr en construction de Montaudran e a l'oèst per ligar l'actual cap de la Linha A, l’estacion Baisha Coma. Dins aquesta configuracion, la linha perlongada mesurariá près de detz quilomètres de long.
Mogadisho
Mogadisho (en somali: Muqdisho, popularament: Xamar; en arabi:مقديشو Maqadīshū; en italian: Mogadiscio, es la pus granda ciutat de Somalia, e sa capitala.
Sa populacion èra estimada a 1,700,000 abitants en 2006.
Mogadisho es situada dins la region de Benadir sus la còsta de l'Ocean Indian, e la ciutat foguèt un pòrt de comèrci regional important pendent mantun sègle. Amb la casuda en 1991 del govèrn central en Somalia, Mogadisho vegèt 16 ans de combats entre milícias rivalas. D'annadas de guèrra civila an fach de Mogadisho una de las vilas pus anarquicas e dangierosas del mond. thumb|230px|left|Lo pòrt de Mogadisho.
Marina Alta
La Marina Alta es una comarca centrala e costièra del País Valencian, que la capitala n'es Dénia.
Es limitròfa al nòrd amb la Safor, al nòrd e a l'èst amb la Mar Mediterranèa, al sud amb la Marina Baixa e a l'oèst amb lo Comtat.
Las mila e una nuèits
thumb|right|[[Fotografia d'una edicion de 1838 en alemand dei Mila e una nuechs.]]
Lei Mila e una nuechs son un recuelh de còntes orientaus que datan probablament de l'Edat Mejana e son d'origina araba e persana. Collectats au començament dau sègle XVIII per Antoine Galland, anticari de Loís XIV, foguèron traduchs en francés a partir de 1704. Obtenguèron un succès immens e venguèron un cap d'òbra de la literatura araba, traduch dins mai d'una lenga. En Euròpa, aquò donèt naissença a l'orientalisme, un important corrent intellectuau d'interès per l'Orient.
Lei Mila e una nuechs son constituïdas per una istòria centrala qu'es aquela de la princessa Shahrazad que dèu trobar cada nuech un cònte novèu de dire a son marit, lo sultan de Pèrsia. Se mau capita, serà executada car, après un afaire d'adultèri, lo rèi tua sa femna lo matin que seguís lei nòças. La princessa tròba d'istòrias de contar durant mila e una nuechs e lo sultan accèpta finalament de la gardar coma esposa. Aquela trama centrala permet d'integrar plusors còntes de durada variabla. Entre aqueleis istòrias, certanei son vengudas fòrça famosas coma Aladin ò lo Lume meravilhós, Ali Baba e lei Quarante raubaires ò Sibad lo marin.
Ménil-Gondouin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Las mila e una nuèits
Leis originas
thumb|right|Manuscrit [[sirian dei Mila e una nuechs que data dau sègle XIV.]]
Leis originas dei Mila e una nuechs son mau conegudas. Segon lei sabents arabis Al-Masudi (mòrt en 956) e Ibn al-Nadim (mòrt vèrs 995-998), seriá lo resultat de l'adaptacion en arabi d'un obratge persan intitulat Hézâr afsâna (« Mila còntes » en occitan). Aquelei còntes serián eissits d'una fònt indopersana situada entre lei sègles III e VII e d'un fons arabi de la region de Bagdad que data probablament dei sègles IX a XI. Pus tard, un tresen ensemble, format de còntes populars egipicians dei sègles XII e XIII, auriá completat lo recuelh. L'estabilizacion dau còrpus aguèt luòc au sègle XVI. Pasmens, l'existéncia dei Hézâr afsâna, basa dei premiereis etapas d'aqueu scenari, es pas demostrada.
Lo fragment pus ancian d'un manuscrit dei Mila e una nuechs conegut data dau sègle IX. Dos manuscrits, datant dei sègles XIV e XV, an una gròssa importància dins l'istòria dau recuelh car foguèron a l'origina de son estabilizacion. Son respectivament conservats a Tübingen e a la Bibliotèca Nacionala de França. En particular, la segonda foguèt mandada en França onte foguèt utilizada per Antoine Galland per realizar la premiera traduccion europèa de l'obratge.
La traduccion d'Antoine Galland
thumb|right|Premiera edicion en [[francés de la traduccion d'Antoine Galland en 1730.]]
La premiera traduccion europèa es l'òbra d'Antoine Galland (1646-1715) e foguèt publicada de 1704 a 1717. Anticari dau rèi e professor d'arabi au Collègi de França, Galland aviá viatjat en Orient e es un deis iniciators de l'orientalisme, un movement artistic europèu dei sègles XVIII e XIX caracterizat per l'interès per lei culturas arabas e turcas. Organizèt lei tèxtes e chausiguèt d'apondre d'istòrias suplementàrias que li foguèron transmés per lei viatjaires Paul Lucas (1664-1737) e, subretot, Hanna Diab (vèrs 1688-1763). En particular, integrèt Aladin ò lo Lume meravilhós, Ali Baba e lei Quarante raubaires e Sinbad lo marin e decidèt de pas tradurre certanei passatges considerats coma tròp ausats.
Dins lo mond arabi, aqueu succès suscitèt un certan interès per l'òbra. En 1775, la premiera version estampada foguèt editada au Caire. Conteniá au mens 200 còntes mai es perduda. Una autre version en arabi foguèt imprimida en 1814-1818 a Calcuta per la Companhiá deis Índias. Dins aquò, l'edicion pus importanta foguèt aquela de 1835. Dicha « edicion de Bulaq », foguèt compausada a l'iniciativa dau govèrn egipcian e aguèt una influéncia importanta sus lei traduccions europèas ulterioras. En parallèl, divèrsei recèrcas permetèron de descubrir de manuscrits, d'origina generalament desconeguda, contenent de còntes dei Mila e una nuechs.
Lei traduccions anglesas
thumb|right|Illustracion de [[1896 realizada per William Strang per Sinbad lo marin e Ali Baba e lei Quarante raubaires.]]
Lei premierei traduccions en anglés foguèron basadas sus lo tèxte de Galland. Foguèt necessari d'esperar la fin deis ans 1830 per veire la publicacion per Edward William Lane (1801-1876) de la premiera traduccion dirècta de l'arabi vèrs l'anglés. Lei versions anglesas aguèron una influéncia importanta sus la difusion dei Mila e una nuechs. La pus famosa es aquela publicada a partir de 1885 per Richard Francis Burton (1821-1890). Conteniá dètz volums e èra la premiera traduccion de l'ensemble dau tèxte, compres lei passatges que parlan de sèxe. Sièis volums suplementaris foguèron editats per reünir divèrsei còntes persans. Pasmens, sa chausida d'un lengatge arcaïc e son interès marcat per lei scenas sexualas foguèt criticada.
Lo trabalh dei traductors anglés entraïnèt una cèrca per lo tèxte originau dei Mila e una nuechs. Dins aqueu quadre, lei Britanics s'interessèron puslèu ai fònts egipcianas que còmptan un nombre pus important de racòntes e qe semblan donc pus « complètas ». Ansin, lei versions egipcianas venguèron pauc a pauc l'estandard de l'òbra. Dins aquò, lei còntes introduchs per Antoine Galland foguèron generalament conservats en causa de sa popularitat.
La traduccion de Joseph-Charles Mardrus
La traduccion de Joseph-Charles Mardrus a una influéncia importanta dins l'espaci francofòn car foguèt la premiera dempuei aquela de Galland. Son objectiu èra d'èsser pus complèta e pus fidèus ai fònts. Per aquò, utilizèt la version en arabi estampada en 1835 – egalament utilizada per leis autors anglés – mai realizèt tanben de comparasons amb d'autrei versions originalas e amb d'autrei traduccions. De mai, Mardrus integrèt tot lo tèxte, compres lei passatges non traduchs per son predecessor. Lo resultat foguèt publicat de 1899 a 1904 sota lo títol Lo libre dei Mila e una nuechs.
Aqueu trabalh entraïnèt pas la disparicion dei versions Galland. Pasmens, obtenguèt un important succès maugrat de criticas regardant l'estile d'escritura qu'exacèrba l'exotisme, l'erotisme e lo fast e la preséncia d'errors ò de pleonasmes (compres dins lo títol).
Lei traduccions pus recentas
Durant lo sègle XX e au començament dau sègle XXI, plusors traduccions pus modèrnas foguèron publicadas dins plusors lengas. En Occitània, lei traduccions en francés contunièron de predominar. Dins leis ans 1960, René Khawam (1917-2004) utilizèt una dotzena de manuscrits vièlhs per redigir una traduccion pus fidèla. Per aquò, retirèt leis còntes aponduts per Galland e divèrseis ajusts anonims de la version de Bulaq. Puei, traduguèt tot lo tèxte sensa seguir leis excès de Mardrus. Dins aquò, la traduccion de referéncia actuala es aquela de 1991, realizada en 1991 per André Miquel (nascut en 1929) e Jamel Eddine Bencheikh (1930-2005) per la Bibliotèca de la Pleiada. Es eissida de la version de Bulaq.
En anglés, l'interès per la traduccion de l'integralitat dei Mila e una nuechs demeniguèt après lo trabalh de Burton. Pasmens, una traduccion integrala novèla foguèt publicada en 2008. Es l'òbra de Malcolm C. Lyons e d'Ursula Lyons. Es basada sus l'edicion Calcuta II qu'es una recension egipciana editada dins leis Índias Britanicas en 1839-1842.