Sègle_X
Istòria
934-940 : erupcion dau complèx volcanic islandés d'Eldgjá. A l'origina de l'emission de 21 km3 de materiaus volcanics, aguèt d'efiechs importants sus lo clima mondiau en causant un refrejament globau durant quauqueis annadas. 935 : capitada d'una expedicion ongresa d'amplor còntra lei reiaumes d'Euròpa Occidentala. Pilhèt Soabia, Alsàcia, Lorena, Borgonha e Itàlia fins a la region de Nàpols. Puei, sus lo camin dau retorn, pilhèt Borgonha un segond còp, Turíngia, Franconia e Bavièra (→ 937). 935-936 : en Egipte, lei governadors locaus aprofichèron l'afebliment deis Abbassidas per venir independents. En parallèl, revirada d'una campanha militara abbassida per mantenir lei Hamdanides dins son esfèra d'influéncia. Aquò entraïnèt l'independéncia totala de l'emirat. 937 : incursion ongresa novèla en Euròpa Occidentala entraïnant lo pilhatge de Lorena, de Borgonha, de Sàvoia e dau nòrd d'Itàlia (→ 939). 938 : signatura d'un tractat de patz entre Bizantins e Abbassidas. Lei Hamdanides e leis emirs locaus situats lòng de la frontiera bizantina èran pas regardats per aqueu tractat. 938-939 : guèrra dins lo Califat Abbassida entre lo visir Muhammad ibn Ra'iq e lo generau turc Bajkam. Lo conflicte entraïnèt de destruccions considerablas e s'acabèt amb la victòria dau segond. Lei Hamdanides aprofichèron la situacion per s'estendre en Siria e en Iraq. P 939 : pagament d'un tribut per lo duc de Lombardia per defugir una incursion ongresa. 940 : mòrt dau califa abbassida Ar-Radi que foguèt remplaçat per Al-Muttaqi. Lo generau Bajkam demorèt lo cap vertadier dau Califat. 941 : revirada quasi totala d'una incursion dei Rus' còntra la region de Constantinòble. 941-944 : après la mòrt dau generau Bajkam, trèbols intèrnes grèus dins lo Califat Abbassida. Lei Hamdanides aprofichèron la situacion per annexar la totalitat de Siria. Assaièron tanben sensa succès d'ocupar Bagdad. Finalament, lo califa Al-Muttaqi foguèt reversat per un generau turc, Tuzun, que prenguèt lo contraròtle de Bagdad e nomèt un califa fantòche. 941-945 : guèrra entre lo Rus' de Kiev e l'Empèri Bizantin. S'acabèt per un succès bizantin que permetèt de tornar equilibrar lei clausas dau tractat signat en 911. Pasmens, aquò empachèt pas lo restabliment rapide dei relacions entre lei dos Estats (→ 969). 943 : incursion ongresa còntra Tràcia. Lei Bizantins acceptèron de pagar un tribut en cambi d'una trèva de 5 ans. 943-944 : menaçadas per lei Bizantins, lei vilas d'Alèp e d'Edessa acceptèron de venir tributàrias de Constantinòble. 943-947 : en Magrèb, importanta revòuta menada per lo teologian ibadita Abu Yazid còntra lei Fatimidas. Federèt totei lei maucontents de la region, compres du sunitas, e conquistèt Tunis avans d'èsser batut e capturat. 944-945 : tiera de còps d'Estat dins l'Empèri Bizantin amb lo reversament de Roman Lecapèn per sei fius, Estève Lecapèn e Constantin Lecapèn. Pasmens, foguèron a son torn reversat per lei partisans de Constantin VII Porfirogènit. Aqueu darrier laissèt lo poder a sei generaus e sa frema, Elena Lecapèn. 945 : presa de Bagdad per lei Buyides que fondèron lo sieu emirat e placèron lo califa abbassida sota tutèla. Aquò marquèt la fin de l'independéncia dei califas abbassidas fins a la fin dau sègle XI. 946 : mòrt dau califa fatimida Al-Qaim bi-Amr Allah que foguèt remplaçat per son fiu Al-Mansur. 949 : revirada d'una expedicion navala bizantina còntra l'Emirat de Creta. Segonda mitat dau sègle X : abandon definitiu dei ciutats-estats maias de Tikal e de Calakmul. 952-953 : combats entre Bizantins e Hamdanides dins la vau d'Eufrates. thumb|right|Representacion [[Edat Mejana|medievala (1457) de la batalha de Lechfeld.]] 955 : importanta victòria dau rèi Oton de Francia Orientala còntra leis Ongrés a la batalha de Lechfeld. Aquela batalha marquèt la fin progressiva deis incursions ongresas en Euròpa e lo començament de l'estructuracion dau reiaume medievau d'Ongria. 958-959 : conquista bizantina de divèrsei territòris dins lo nòrd de Siria e de Mesopotamia. thumb|right|Representacion de la campanha bizantina de [[Creta.]] 960-961 : reconquista de Creta per lei Bizantins. 962 : pilhatge d'Alèp per lei Bizantins. 965 : revirada d'una expedicion navala bizantina dirigida còntra Sicília. 965 : importanta victòria dau grand-duc de Kiev, Sviatoslav I, còntra lei Bulgars. Aquò li permetèt de protegir sa frontiera sud mai precipitèt una intervencion bizantina dins la region (→ 969). 966 : conquista de Cilícia per lei Bizantins. thumb|Tribüs principalas deis Eslaus Occidentaus ai sègles IX e X. 966 : conversion dau prince Mieszko I de la tribü dei Polans au cristianisme. Aquò li permetèt de normalizar sei relacions ambé lo Sant Empèri Roman Germanic e de renfòrçar son autoritat. Per la Glèisa de Roma, aquò permetèt la creacion dau premier evescat polonés en 968. 967-971 : encoratjats per Constantinòble, lei Rus' de Kiev ataquèron e pilhèron lo nòrd dau Khanat Bulgar. Dins aquò, lei Bizantins foguèron rapidament obligats d'intervenir per empedir la conquista totala de Bulgaria per lei Rus'. Capitèron d'annexar totei lei regions au sud de Danubi. Lo rèsta dau Khanat deguèt acceptar la senhoriá de Kiev. 969 : invasion e conquista d'Egipte per lei Fatimidas. Lei venceires ordonèron la construccion dau Caire coma capitala e desplacèron lo centre de son territòri de Magrèb vèrs Egipte. Aquò permetèt pauc a pauc ai governadors fatimidas de Magrèb de venir independents. 969 : assassinat de l'emperaire bizantin Nicèfor II Focas que foguèt remplaçat per lo generau Joan Zimisces. 969 : en Euròpa Orientala, importanta victòria dau grand-duc de Kiev, Sviatoslav I, dins l'estèpa. Li permetèt de vassalizar lei Cazars, un important pòble nomada. 969-971 : en causa de l'expansionisme de l'emperaire Joan Zimisces dins lei Balcans, guèrra dins la region entre l'Empèri Bizantin e una aliança gropant Bulgars e Rus'. S'acabèt per una victòria bizantina. Pasmens, lei Rus' obtenguèron de condicions favorablas (→ 1024). 970 : conquista de Jerusalèm per lei Fatimidas. 972 : en China, restabliment de l'examen imperiau d'intrada dins l'administracion per lo govèrn Song. 972-974 : revirada d'una campanha militara dei Carmatas còntra l'Egipte Fatimida. 20px 973 : batalha de Tortor qu'entraïnèt la conquista dei fortalesas provençalas tengudas per lei Sarasins per lo còmte Guilhèm I de Provença. Permetèt tanben au còmte de tornar establir son autoritat sus lei regions orientalas dau comtat. 974 : vassalizacion de l'Emirat de Mossol per lei Bizantins. Un an pus tard, una armada bizantina ocupèt Damasc, Trípol, Sidon e plusors autrei vilas de Siria. Pasmens, poguèt pas se mantenir dins tota la region (→ 983). 976 : mòrt de l'emperaire Joan Zimisces que foguèt remplaçat per Basili II. 979 : nominacion d'Ibn Killis coma visir dau Califat Fatimida. Sa politica permetèt de redreiçar la situacion economica d'Egipte e d'assegurar la prosperitat de la dinastia. 980 : començament d'una guèrra novèla entre l'Empèri Bizantin e un Khanat Bulgar restaurat. 983 : avançada dei Fatimidas en Siria ont prenguèron Damasc e intrèron en contacte amb lei Bizantins (→ 988). 987 : en Francia Occidentala, eleccion d'Uc Capet coma rèi per l'aristocracia. Aquò marquèt lo començament de l'estructuracion dau reiaume de França. 988 : conversion au cristianisme dau grand prince de Kiev, Vladimir lo Grand. Aquò entraïnèt la conversion de la màger part de la noblesa de la Rus' e, pauc a pauc, dau rèsta de la populacion. 988 : signatura d'una trèva entre Bizantins e Fatimidas. Organizèt un cambi de presoniers e reconoguèt l'emperaire bizantin coma lo protector dei crestians vivent sus lo territòri fatimida e, reciprocament, lo califa fatimida coma lo protector dei musulmans vivent sus lo territòri bizantin. Lo nom dau califa abbassida foguèt tanben remplaçat per aqueu dau califa fatimida dins l'apèu de la mosqueta de Constantinòple (→ 994). 988 : fondacion d'una universitat dins la Mosqueta Al-Azhar dau Cairo per lo califa Abu Mansur Nizar al-Aziz Billah. 990 : data tradicionala de la fondacion dau reiaume d'Etiopia per Mara Takla Haymanot. 994-995 : combats entre Bizantins e Fatimidas en Siria. 996-997 : guèrra civila dins l'Empèri Gaznevida per la succession de Sebüktigin. S'acabèt per la victòria de Mahmud de Ghazni. 998-1000 : combats novèus entre Bizantins e Fatimidas en Siria. Lei dos camps mantenguèron sei posicions e signèron una trèva de 10 ans. 999 : annexion de Moràvia per Polonha. 1000 : annexion d'Ibèria per Constantinòble en cambi de la distribucion de títols prestigiós au sen de l'aristocracia locala. 1000 : batalha de Svold entre la flòta d'Olafr Tryggvason e lei flòtas coalizadas de Danemarc, de Suècia e dei jarls de Lade. S'acabèt per la destruccion ò la captura dei naviris d'Olafr e sa mòrt. Après aqueu resultat, Norvègia foguèt partejada entre lei diferents venceires sota la senhoriá dei rèis danés e suedès. Aquò marquèt l'aplant dei temptativas d'unificacion de Norvègia a l'entorn d'un prince crestian fins a l'assai d'Olaf II. 1000 : fondacion d'un arquevescat en Polonha.