cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pontors
Toponimia
La prononciacion es [pũ n ’tur]. Las fòrmas ancianas son Parochia de S. Vincent de Pontos en 1281, Portus (cacografia) en 1286, Sanctus Martinus de Pontous en 1315, Pountors en 1319 (atraccion de las finalas en -ors). Segon Dauzat e Rostaing, Pontors ven de pont, del latin pons, emb lo sufixe -osum [error]. Chantal Tanet e Tristan Hordé ajustan a aquela explicacion una segonda, lo derivat ponto, al plural pontones, « balandra, batèl, nau de transpòrt », associat logicament al ga galloroman que traversava Dordonha. Lo site de las comunas de Dordonha se contenta logicament de l'occitan pontons (balandra, batèl de traversada), del latin pontones.
Saint-Valérien (Iona)
Geografia
Beneficia d'una situacion autoroutière e ferroviaire favorabla, #qu'o luòc a 1h30 de París dins de condicions de circulacion normala. S'accedís al autoroute francesa A19 pel ponch d'en primièr de Villeneuve-la-Dondagre, #que pòrta en qualques km al A5, Melun-Sénart-Tròias e l'èst cap al Euròpa, e al A6, París-Lion e lo Sud-Es e cap a Orléans per arribar a dirèctament las regions Sud-Oèst e l'Oèst.
Situat a 14 km de Sens, Sant Valérien beneficia tanben de la connexion ferroviaire del TGV-Mediterrani, #que cada jorn, levat dels dissabtes, fa una estapa a Sens a 8h18. Aital Sant Valérien es a 2h de Lion e 3h50 de Marselha.
Gaspar Zerbin
Gaspar Zerbin (1590–1650) foguèt un escrivan e avocat occitan de Provença.
Saint-Valérien (Iona)
Geografia
Saint-Valérien est situé dans le Gâtinais bourguignon (nord de la Bourgogne), secteur Est du Gâtinais qui couvre une partie des départements de l’Iona, du Loiret et de la Seine-et-Marne.
Il bénéficie d'une situation autoroutière et ferroviaire favorable, qui le place à 1h30 de Paris en conditions de circulation normale. On accède à l’autoroute française A19 par le point d’entrée de Villeneuve-la-Dondagre, qui mène en quelques km à l’A5, Melun-Sénart-Troyes et l’Est vers l’Europe, et à l’A6, Paris-Lyon et le Sud-Est et vers Orléans pour atteindre directement les régions Sud-Ouest et l’Ouest.
Gaspar Zerbin
Biografia
Gaspar Zerbin èra fiu d'un procuraire de z-Ai e, partir de 1622, foguèt eu meme avocat dins la mema ciutat. Influenciat pels escriches de Glaudi Brueis e amic de Pèire Pau, foguèt l'autor d'una òbra importanta per la literatura occitana del país d'Ais: La Pèrla dei musas e comèdias provençalas. Conten de comédias galòias en octosillabs. Robèrt Lafont sotalinha l'emplec a còps dau francés per subrelinha lei diferéncias socialas e lo fach qu'aquò illustra una pichona francisacion de la societat de z-Ais dempuei la recption de l'òbra teatrala de Brueis (e tanben un assenament de l'umor, mens crud en cò de Zerbin.
Aquesta òbra foguèt reeditada e revirada per Florian Vernet en 2001.
Saint-Valérien (Iona)
Geografia
Situé à 14 km de Sens, Saint Valérien bénéficie aussi de la liaison ferroviaire du TGV-Méditerranée, qui chaque jour, sauf les samedis, fait une étape à Sens à 8h18. Ainsi Saint Valérien est à 2h de Lyon et 3h50 de Marseille.
Istòria
Lo 15 de setembre 1331 èra redigida, jol regna de François E, la costum de Lorris-Montargis #que regissiá la municipalitat de Sant-Valérien #que i aviá #èsser representada en lo moment d'aquela redaccion per Pèira Gibault e Jacques Philippe, respectivament vicari del curé de Sant-Valérien e fiscal mandaté pels abitants pel primièr, e representant de Vincent del Puys, chevalier, mèstre de l'otèl del Rei, Senhor de Sant-Valérien, pel segond.
La distincion "Sanctus Valerianus" aviá per senhor, lo abbé dels chanoines regulars de Sant-Augustin, del òrdre dels Génovéfains. A quina data aquela abbaye #èsser fondada ?
Lo se sap pas pas. Se coneis pas que lo luòc #qu'ocupava : lo fief de Briquemault, a un quilomètre del vilatge en disposicion sus la rota de Sentit. La tèrra aperteniá en 1518 a Pèira Dupuy #que la #cedir a la familha Dauvet. La trobam en 1700, proprietat de la familha Rérouart. #Tornar fin finala al Sr. Douchin #Que la filha épousa çò ne marques de Roquelaure. #Acabar la vida sus la échafaud en 1794.
Lo luòc dich Coleuvrat èra un fief particular de la distincion de Nemours.
Le 15 septembre 1331 était rédigée, sous le règne de François I, la coutume de Lorris-Montargis qui régissait la commune de Saint-Valérien qui avait été représentée lors de cette rédaction par Pierre Gibault et Jacques Philippe, respectivement vicaire du curé de Saint-Valérien et procureur mandaté par les habitants pour le premier, et représentant de Vincent du Puys, chevalier, maître de l'hôtel du Roi, Seigneur de Saint-Valérien, pour le second.
La seigneurie "Sanctus Valerianus" avait pour seigneur, l'abbé des chanoines réguliers de Saint-Augustin, de l'ordre des Génovéfains. À quelle date cette abbaye fut-elle fondée ?
On ne le sait pas. On ne connaît que le lieu qu'elle occupait : le fief de Briquemault, à un kilomètre du village en allant sur la route de Sens. La terre appartenait en 1518 à Pierre Dupuy qui la céda à la famille Dauvet. Nous la retrouvons en 1700, propriété de la famille Rérouart. Elle revint enfin à M. Douchin dont la fille épousa le marquis de Roquelaure. Il acheva la vie sur l'échafaud en 1794.
Le lieu dit Coleuvrat était un fief particulier de la seigneurie de Nemours.
Nòtas
<references group=N/>
Bóveda del Río Almar
Bóveda del Río Almar es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Brincones
Brincones es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Evahon
Evahon  ', Evaus o Evaun o enquera Esvaun (Évaux-les-Bains) en francés) es una comuna lemosina istoricament, mas lingüisticament auvernhata, situada en Combralha; es administrada per lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Strazeele
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Strazeele En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
Evahon
Nòtas
<references group="N"/>
Strazeele
Geografia
thumb|left|Strazeele dans son canton et son arrondissement|180px.
Mitra (mitologia persana)
thumb|right|Mitra e lo taur, fresca de [[Marino (Laci).]] Mitra es un dieu iranian, filh d'Anahita, que lo culte coneguèt son apogèu a Roma als sègle II e III ApC.
Lo culte
Le mitraïsme èra un culte politeïsta anterior de mai de 1500 ans al cristianisme primitiu, mas que coneguèt son apogèu a Roma al moment de la naissença d'aquel darrièr.
Mitra es une divinitat indoeuropèa. De documents ititas confirman son existéncia a partir del millenari II AbC. Dins la Pèrsia antica, lo culte obtenguèt una vertadièra importança e comença a èsser conegut un pauc melhor.
Se desvelopèt a Roma benlèu a partir del sègle I ApC., sens que se sap exactament quand e cossí foguèt introdusit dins l'empèri. Segon l'istorian Plutarc, lo mitraïsme seriá arribat en Itàlia amb las expedicions de Pompèu contra los piratas de Cilicia. Pasmens, sembla que son introduccion foguèt mai tardièra e diverses ipotèsis existisson a aquel subjècte,.
Aquel culte èra plan popular dins las armadas, subretot pels soldats e centurions e tanben de qualques legats. Fòrça esclaus e afranquits tanben n'èran fidèls. Los senators e cavalièrs semblent al contrari èran mai reticents a aderir al mitraïsme. Las femnas ne serián estat exclusidas pasmens s'es pas absoludament segur. Lo culte s'espandiguèt subretot en Itàlia, en Granda Bretanha, sul Ren e lo Danubi. Mas, sembla aver pas conegut un grand vam e sonque tadièrament dins la partida orientala de l'Empèri Roman ,
Pau d'elements son coneguts sul contengut del mitraïsme e las seunas valors. Se supausa, a l'ora d'ara, que las valors d'amistat e de leialtat èran primièras. Solas doas scènas de la gesta de Mitra son plan conegudas e identificadas: sa naissança e la tauroctonia.
Mitra, que se crèt d'esperel de la ròca (se dich petrogèn), es a l'encòp primogenitus e autogenitus. La representan aquela scèna fòrça estatuas.
La tauroctonia es de segur la scèna mai representada dins los sanctuaris del dieu, que siá d'esculturas, de bas relèus o de frescas. Sembla qu'après aver caçat lo taur, Mitra auriá trapat e tuat. Lo sacrifici del taur seriá a l'origina de la vida, lo sang de l'animal fertilizant la tèrra.
Los sanctuaris
A Roma, la Basilica Sant Clement del Latran possèda dins los sossols de rèstes d'un temple mitraíc.
En Occitània se trapèt de rèstes de sanctuaris dedicats a Mitra a Arle, Bordèu o Lo Borg Sant Andiòu,. E endacom mai en França a Angieus, Biesheim,Nuits-Saint-Georges, Septeuil e Estrasborg.
En Esapnha a Els Munts, Altafulla, Tarragona; Mérida, Extremadura; lugo, Galícia.
En Argeria, a Lambèsa e Skikda (la Rusicade romana).
Aret (constellacion)
thumb|right|200px|La constellacion d'Aret. Aret (simbòl 20px) es una constellacion del zodiac entre Peisses a l'oèst e Taure a l'èst.
Belafaire
Belafaire (Bellaffaire en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
La villa Jugurnis aperteniá al abbaye Sant-Victor de Marselha.
La localité, #qu'apareis al començament de la XII sègle en los chartes, a dotat d'un consulat a la XIII sègle.
En 1348, la reina Jeanne, caçada de lo sieu reialme de Nàpols, li calguèt se refugiar en Provence. Per reconquérir los sieus Estats napolitains, #vendre Avignon al pape per formatnum:80000 –  florins, e #obténer al passatge lo absolution pontificale #que la ruscava de tota sospècha en l'omicidi de lo sieu primièr espós André d'Ongria. Reconnaissante, #Ofrir a Guillaume II Roger, fraire del pape, lo fief de Valernes, #que i aguèt erigit en vicomté per cartas brevets en 1350. La notícia vicomté compreniá las comunitats de Bayons, Vaumeilh, la Motte, Belafaire, Gigors, Lauzet, las Mées, Mézel, Entrevennes e lo Castellet, amb los sieus juridictions e de dependéncias.
En 1793, lo castèl apertenent a la familha Eyssautier a mes a las enchères per demolicion. Totjorn jos la Revolucion, lo Pré lo Tribunal o de Fréchenie a vendut cossí plan nacional.
La localité, qui apparaît au début du XII siècle dans les chartes, est dotée d’un consulat au XIII siècle.
En 1793, le château appartenant à la famille Eyssautier est mis aux enchères pour démolition. Toujours sous la Révolution, le Pré la Cour ou de Fréchenie est vendu comme bien national.
Isles-lès-Villenoy
Isles-lès-Villenoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(786) Bredichina
(786) Bredichina es un asteroïde.
Vilardonèl
Vilardonèl (Bilardounèl en grafia de Savartés ; Villardonnel en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
(787) Moskva
(787) Moskva es un asteroïde.
Hala de Sent Lis
vinheta|La hala. La hala de Sent Lis es una hala situada a Sent Lis, dens lo departament de Hauta Garona.
Localizacion
La hala es au centre de la plaça Nacionala, sus la comuna de Sent Lis.
Istòria
La hala es construsida entre 1842 e 1846 per Edmond Chambert.
Joan Cavalièr
Joan Cavalièr (28 de novembre de 1681 - 17 de mai de 1740) foguèt un famós cap dels camisards, nascut al Mas Rós, un masatge de la comuna de Ribauta prèp d'Andusa, en Lengadòc.
Hala de Sent Lis
Istòria
L'edifici es classat au títol deus monuments istorics en 2004.
Joan Cavalièr
Biografia
Lo sieu paire, un pagés illetrat protestant, foguèt secutat per tal de se convertir el e sa familha al catolicisme roman. Malgrat aquela menaça sa maire li balhèt secretament la fe protestanta. Dins sa joventut foguèt pastre, e cap a sa vintena annada aprenguèt a far lo fornièr. Amenaçat de perseguidas per encausa de sas opinions religiosas se n'anèt a Genèva, ont demorèt tot l'an 1701. Tornèt puèi en Cevenas a la velha de la revòuta dels camisards, aprèp lo murtre de l'abat de Chaila al Pònt de Montverd dins la nuèch del 24 de julhet de 1702. Qualques meses pus tard ne venguèt lo menaire. Mostrèt que possedissiá un engèni de la guèrra extraordinari, e lo marescal Villars li faguèt lo compliment de dire qu'èra tant coratjós dins l'ataca coma èra prudent dins la retirada, e que de per sa coneissença extraordinària del país mostrava dins la direccion de sas tropas un biais digne dels oficièrs mai qualificats. Durant dos ans, faguèt fracassar las ofensivas del comte Victor Maurice de Broglie e lo marescal Montrevel, generals de Loís XIV, e mantenguèt una guèrra terribla de resisténcia.
Buenamadre
Buenamadre es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Joan Cavalièr
Biografia
Organizèt las fòrças dels camisards e mantenguèt la pus sevèra disciplina. Coma orator trapèt son inspiracion dels profètas d'Israèl, e enaucèt l'estrambòrd de sos rudes montanhòls a un nivèl tant fòrt qu'èran prèsts a morir amb el e per la libertat de consciéncia. Cada batalha aumentava la terror del seu nom. Lo jorn de Nadal de 1702 tenguèt una assemblada religiosa a las pòrtas d'Alès, e metèt en fugida la milicia locala venguda l'arestar. A Vanhas, lo 10 de febrièr de 1703, encontrèt las tropas reialas, mas, batut al seu torn, foguèt obligat de cercar lo salut dins la fugida. Tornèt, e foguèt tornarmai desfach a la Torre de Bilhòt (lo 30 d'abril), mas un còp de mai se reviscolèt en recrutar de tropas nòvas per remplaçar las perdas.
Amb una tièra longa de successes, Cavalièr ganhèt una solida reputacion e obtenguèt la fisança del pòble. Foguèt sens efèctes que de mesuras pus duras foguèron presas contra los camisards. Cavalièr portèt coratjosament la guèrra fins a la plana lengadociana, faguèt de represalhas terriblas, e mai amenacèt Nimes. Lo 16 d'abril de 1704 encontrèt lo marescal Montrevel se meteis al pont de Nages, amb 1000 òmes contra 5000, e, e mai que batut aprèp un combat desesperat, faguèt una retirada amb succès amb los dos terces de sos òmes. Foguèt a aqueste moment que lo marescal Villars, volguèt metre fin a aquestas luchas terriblas, en  dobrir de negociacions, e Cavalièr foguèt convidat a venir discutir al Pont d'Avne pròche Alès l'11 de mai de 1704, e lo 16 de mai se sometèt a Nimes. Aquestas negociacions, amb lo monarca mai fièr d'Euròpa, las menèt, non pas coma un rebèl, mas coma lo cap d'una armada que s'èra batuda onorablament. Loís XIV li balhèt lo grad de coronèl, que Villars li presentèt personalament, e una pension de 1200 livres. Al meteis temps autorizèt la formacion d'un regiment Camisard per servir en Espanha jos son comandament.
Abans de daissar Cevena pel darrièr còp, venguèt a Alès e a Ribauta, seguits d'una immensa fola. Mas Cavalièr aviá pas pogut obténer la libertat de consciéncia, e sos camisards gaireben coma un sol òme esclatèron de colèra contra el, li recriminant çò que descrivián coma sa desercion perfida. Lo 21 de junh de 1704, amb una centena de camisards que li èran encara fidèls, partiguèt de Nimes e arribèt a Neu-Brisach (Alsàcia), ont deviá èsser acantonat. De Dijon, se tornèt a París, ont Loís XIV li donèt audiéncia e ausiguèt son explicacion sus la revòlta de la Cevena. De retorn a Dijon, crentant d'èsser empresonat dins la fortalesa de Neu-Brisach, se fugiguèt amb sa tropa prèp de Montbéliard e se refugièt a Lausana.
Mas èra tròp militar per abandonar la carrièra de las armas. Ofriguèt sos servicis al duc de Savòia e, amb sos camisards, faguèt la guèrra dins la Val d'Aosta. Après la patz, tornèt en Anglatèrra, ont formèt un regiment de refugiats que prenián part a l'expedicion espanhòla del comte de Peterborough e Sir Cloudesley Shovell en mai de 1705. Pendent la Batalha d'Almansa, los camisards se retrobèron opausats a un regiment francés, e sens tirar, los dos coses se precipitèron l'un sus l'autre. Cavalièr escrich mai tard (10 de julhet de 1707): "La sola consolacion que me rèsta es que lo regiment qu'ai agut l'onor d'ordenar a pas jamai agachat enrè, mas a vendut sa vida carament sul camp de batalha. Ai combatut tant qu'un òme èra de pè al costat d'ieu e fins a çò que las chifras me mestrèjan, perdent tanben una immensa quantitat de sang d'una dotzena de nafras qu'ai recebudas." Lo manescal Berwick jamai parlèt pas d'aquel eveniment tragic sens emocion visibla.
A son retorn en Anglatèrra, una petita pension li es acordada e s'installa a Dublin, ont publica las Memòrias de las guèrras de la Cevena jol comandament del coronèl Cavalièr, escriches en francés e traduch en anglés amb un dedicadís a Lord Carteret (1726). Malgrat que Cavalièr recebèsse, sens cap de dobte, d'ajuda per la publicacion de las Memòrias, es pasmens verai que forniguèt los documents e que son trabalh es la font mai preciosa per l'istòria de sa vida. Foguèt nomenat general lo 27 d'octobre de 1735 e, lo 25 de mai de 1738, foguèt nomenat luòctenent governador de Jersey. Escrivent l'annada seguenta (26 d'agost de 1739), ditz: "Soi subrecargat de trabalh e cansat; vau préner las aigas en Anglatèrra per èsser en estat de preparar la guèrra contra los espanhòls se refusan los conselhs de prudéncia." Promogut al grade de major general lo 2 de julhet de 1739, defunta l'annada seguenta. Dins lo registre parroquial de St Luke's, en Chelsea, i a una intrada: "Burial A.D. 1740, 18 May, Brigadier John Cavalier." (Enterrament lo 18 de mai de 1740, Brigadièr Joan Cavalièr)
I a una istòria qu'o representa coma l'urosa rivala de Voltaire per la man d'Olympe, dròlla de Madama Dunoyer, autora de las Letras galantas. Pendent son sojorn en Anglatèrra, a esposat la dròlla de Capitani de Ponthieu e de Margarita de la Ròcha Focaud, refugiats vivent a Portarlington. Malesherbes, lo defensor coratjós de Loís XVI, retòrna lo testimoniatge eloquent seguent a aquel jovent eròi de la Cevena: "Confessi", ditz, "qu'aquel guerrièr, que, sens jamai serviguèt, s'es retrobat pel sol don de la natura un grand general, aquel camisard que gausèt punir un crim en preséncia d'una tropa feroça que se manteniá per de petits crims, aquel pagés grossièr que, admés a vint ans dins la societat de las gents cultivadas, a pres lors manièras e a ganhat lor amor e lor estima, aquel òme que, malgrat qu'abituat a una vida auratjosa e justificat d'èsser fisar de son succès, aviá pr'aquò en el pro de filosofia per natura per gaudir pendent trenta cinc ans d'una vida privada tranquilla - sembla ieu d'èsser l'un dels personatges mai rars de l'istòria."
Carrièra Pierre Seel
Jean-Luc Moudenc consol de Tolosa enaugurèt la carriera Pierre Seel lo 25 de febrièr de 2008 al Pòrt de Sant Salvador. []
Organizacion Mondiala del Comèrci
L’Organizacion Mondiala dau Comèrci (OMC ) es una organizacion internacionala fondada en 1995 per remplaçar lo GATT. Es encargada de regir lei relacions comercialas entre leis Estats membres (164 en 2016) e d'organizar de negociacions per redurre lei drechs de doana mondiaus. Son sèti es installat a Genèva.
La creacion de l'OMC
Après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), durant lo periòde de construccion dei Nacions Unidas, apareguèt l'idèa de crear una Organizacion Internacionala dau Comèrci (OIC) encargada de reglementar lei cambis comerciaus mondiaus e de favorizar la mesa en plaça de cooperacions economicas internacionalas amb l'ajuda deis institucions financieras fondadas per leis acòrdis de Bretton Woods signats en 1944. Pasmens, l'ostilitat dau Congrès deis Estats Units entraïnèt l'abandon dau projècte.
En plaça, foguèt signat l'acòrdi generau sus lei tarifas doanieras e lo comèrci}} ([[GATT ) en 1947. Aqueu tractat menèt a la formacion d'una organizacion provisòria, sensa poder e sensa estructura fixa, que son ròtle unic foguèt l'organizacion de cicles regulars de negociacions sus lei règlas aplicablas au comèrci internacionau. Dichs rounds, lei principaus foguèron lo Dillon Round en 1960-1961, lo Kennedy Round en 1964-1967, lo Tokyo Round en 1973-1979 e l'Uruguay Round en 1986-1994. Aquelei discussions menèron a de reduccions progressivas dei drechs de doana.
La decision de crear l'Organizacion Mondiala dau Comèrci foguèt adaptada a l'eissida de la ratificacion de l'acte finau de l'Uruguay Round en abriu de 1994 (acòrdi de Marraquèsh). Operacionala a partir dau 1 de genier de 1995, l'OMC remplacèt lo GATT e installèt son sèti a Genèva. Son objectiu es de perseguir la liberalizacion dei cambis comerciaus mondiaus passat de 57,5 a 3,600 miliards de dolars en 1948 e 1992.
L'OMC dempuei 1995
thumb|right|[[Fotografia dei manifestacions de Seattle en 1999.]]
Dempuei sa creacion, l'OMC assegura doas missions principalas mai se turta a de resisténcias importantas de part de movements opausats a la perseguida de la liberalizacion dau comèrci. La premiera es lo reglament dei desacòrdis marchands entre leis Estats que fan partida de l'organizacion. Es ansin l'objècte de criticas regularas emesas per lei país e lei partits aguent pas obtengut contentament de sei revendicacions. De mai, l'organ de reglament dei desacòrdis es sovent criticat per sa lentor, çò que menèt a un conflicte amb leis Estats Units durant la presidéncia de Donald Trump (2017-2021) que bloquèt la nominacion dei jutges.
Dins aquò, lei criticas pus importantas que regardèron l'OMC foguèron d'òrdre politic. D'efiech, tre sa creacio, l'organizacion metèt en plaça un cicle novèu de negociacions per renfòrçar la liberalizacion de l'economia mondiala. Aquò entraïnèt la mobilizacion de plusors movements ostils a aqueu procès e a de manifestacions importantas, especialament a Seattle en 1999. La diversitat deis oposicions (altermondialistas, ecologistas, conservators... etc.) entraïnèt alora la revirada dei negociacions de Cancún en 2003 e lo blocatge dau cicle de Doha iniciat en 2001. En 2021, la situacion aviá pauc evoluït amb d'oposicions importantas sus lei questions agricòlas.
Principi generau
L'OMC es una organizacion internacionala compausada d'Estats sobeirans. Pasmens, i a una particularitat per lei membres de l'Union Europèa que son representats per l'Union. D'un biais generau, lei règlas de foncionament son adoptadas per lo consensus de totei lei membres de l'organizacion. Pasmens, l'organizacion dispausa tanben d'institucions independentas encargadas d'aplicar lei decisions eissidas d'aquelei consensus.
Acòrdis internacionaus e ròtles
En 2021, un centenau de tractats internacionaus definissián lo ròtle e lo foncionament de l'OMC. Pasmens, lei tres pus importants son : Segon aquelei tèxtes, l'organizacion es cargada de liberalizar lo comèrci dei marchandisas e dei servicis en creant un quadre juridic generau unificat per permetre l'aplicacion dei decisions contengudas dins l'acte finau de l'Uruguay Round.
En parallèl, l'OMC es egalament un organisme de contraròtle d'un acòrdi comerciau particular. En particular, pòu fixar lei règlas d'aplicacion d'un tau tractat e arbitrar lei conflictes entre Estats regardant son aplicacion. Dins aqueu cas, pòu facilitar la tenguda de discussions, prepausar una solucion ò prononciar de sancions.
Adesion e membres
thumb|right|Carta dei membres complèts de l'organizacion ([[verd), dei membres representats per l'Union Europèa (blau), dei país candidats amb l'estatut d'observator (jaune) e dei país non candidats (roge) en 2016.]]
L'adesion a l'OMC es possible per d'Estats sobeirans e per d'entitats non estatalas coma l'Union Europèa, Hong Kong ò Macau. Pasmens, es un procès lòng de doas etapas : L'intrada au sen de l'OMC necessita teoricament un vòte amb una majoritat qualificada (2/3) dei membres. Dins aquò, en realitat, lo consensus de totei leis Estats membres es requist. Generalament, lei candidats son obligats de faire de concessions importantas, çò qu'explica la durada dei discussions. Per exemple, aquelei a prepaus de l'adesion de la Republica Populara de China comencèron en 1986 e s'acabèron en 2001.
Après son adesion, un membre dèu respectar lei règlas fixadas dins lei tractats comercialas signats. Pasmens, pòu de còps evocar de clausas de non aplicacion per lei questions de moralitat publica, de proteccion de la santat ò de l'environament, de proteccion dei bens culturaus excepcionaus, dei ressorsas naturalas non renovelablas, dei produchs de basa ò de trabalh fòrçat. Dins certanei cas, de clausas de non aplicacion particularas pòdon èsser adoptadas coma aquela entre Turquia e Armenia. Una situacion de carestiá pòu tanben èsser reconegudas coma un cas legitim de non aplicacion deis acòrdis comerciaus.
Institucions dei membres
thumb|right|[[Fotografia de la conferéncia ministeriala de 1998.]]
Leis institucions compausadas dei membres de l'organizacion son leis organs decisionaus de l'OMC per lei questions regardant l'evolucion dau comèrci internacionau e lei règlas d'aplicar. La pus importanta es la conferéncia ministeriala qu'es generalament organizada totei lei dos ans. Dirigida per lo ministre dau comèrci dau país d'acuelh, permet ai membres de discutir dei negociacions en cors e de supervisar lo trabalh dei comitats encargats d'estudiar de ponchs particulars coma lo Comitat dei negocacions comercialas.
Secretariat
L'estructura fixa de l'OMC, dich Secretariat, es relativament pichona per una organizacion internacionala tant importanta amb solament 677 salariats en 2012 per un budget d'aperaquí 190 milions de francs soís. Son sèti se tròba a Genèva dins lo Centre William-Rappard. Lo Secretariat es encargat de provesir una ajuda per l'acuelh dei delegacions (traduccions...), de seguir l'evolucion de l'economia mondiala (estudis, estatisticas...) e de conselhar lei membres durant lei negociacions. En mai d'aquò, lo secretariat dèu assegurar lo foncionament de quauqueis estructuras intèrnas coma l'organ de reglament dei desacòrdis, lo fons per l'aplicacion dei nòrmas e lo desvolopament dau comèrci e lo quadre integrat renfòrçat.
Lo secretariat es dirigit per lo director generau de l'OMC. Lo mandat dura 4 ans e es renovelable un còp. Lei responsabilitats dau director generau son pas definidas dins lei tèxtes. Dins lei fachs, encarna lo secretariat. Sa nominacion es sovent complèxa car pòu èsser l'objècte de blocatges de part dei membres pus influents coma leis Estats Units.
Organ de reglament dei desacòrdis
L'organ de reglament dei desacòrdis es l'estructura permanenta pus importanta de l'OMC. Es cargat d'arbitrar lei conflictes entre Estats a prepaus de l'aplicacion dei tractats comerciaus internacionaus. Lei membres de l'organizacion dèvon lo sasir per reglar sei desacòrdis e respectar sei decisions. Lei desacòrdis regardan generalament la non aplicacion d'un acòrdi e pòdon dos grops d'Estats. Durant una procedura, d'autreis Estats pòdon egalament declarar un interès per l'accion en cors.
Per cada afaire, l'organ de reglament dei desacòrdis dèu premier encoratjar la tenguda de discussions. Puei, après 60 jorns, es format un grop d'arbitratge especiau constituït d'expèrts. L'arbitratge es susceptible d'un apèu e l'ensemble de la procedura dura normalament un an (sensa apèu) ò un an e tres mes (amb apèu). Lei sancions prènon generalament la forma d'un drech de retorsion sus lei tarifas doanieras aplicablas ai produchs de l'Estat considerat coma copable.
Conflictes amb lei drechs fondamentaus
Coma l'OMC fa pas partida dau sistèma dei Nacions Unidas, es pas obligada d'aplicar lei principis de basa edictats per d'organizacions coma l'Organizacion Internacionala dau Trabalh (OIT). Una situacion comparabla existís amb lei tractats de proteccion de l'environament concluts dins lo quadre de la lucha còntra lo rescaufament climatic. Ansin, l'OMC es sovent accusada de privilegiar lo desvolopament dau comèrci a la proteccion dei drechs de l'Òme ò deis ecosistèmas.
Criticas politicas
Lei criticas politicas de l'OMC pòdon èsser gropadas au sen de dos ensembles principaus. Per leis altermondialistas, l'organizacion es un otís destinat a accelerar e renfòrçar la mondializacion e la liberalizacion dei cambis, compres dins de domenis fondamentaus coma la santat ò l'educacion. Son donc fòrça ostils e assaian regularament de trebolar son foncionament amb, per exemple, l'organizacion de manifestacions popularas dins lei vilas d'acuelh dei conferéncias ministerialas. Contestan tanben lo foncionament democratic de l'OMC car favoriza sovent leis Estats pus poderós, capables de seguir d'un biais simultanèu e eficaç plusors desenaus de dossièrs.
Lo segond ensemble de criticas politicas provèn dei movements pus liberaus. Per elei, l'organizacion es una revirada car organiza pas la liberalizacion dau comèrci mondiau mai sa regulacion segon una concepcion mercantilista.
(788) Hohensteina
(788) Hohensteina es un asteroïde.
Abril de 2006
Vejatz tanben: Març de 2006 - Mai de 2006 - 2006
= Actualitats del mes d'abril de 2006 =
Taure (constellacion)
Taure (latin Taurus, simbòl ♉) es una de las constellacions del zodiac. Es situada entre la constellacion d'Aret a l'oèst e la constellacion de Geminis a l'èst.
Loudrefing
Loudrefing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mardié
Mardié es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Lo bourg a situat a una quinzena de quilomètres a l'èst de Orléans en lo airal urban e la unitat urbana de Orléans, al nòrd de la Loire, sul canal de Orléans. A traversat pel riu Cens, afluent del fleuve reial.
Le bourg est situé à une quinzaine de kilomètres à l'est d'Orléans dans l'aire urbaine et l'unité urbaine d'Orléans, au nord de la Loire, sur le canal d'Orléans. Il est traversé par la rivière Cens, affluent du fleuve royal.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Buenavista
Buenavista es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
El Cabaco
El Cabaco es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saligny (Iona)
Saligny  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Edat Mejana
L'Edat Mejana (o Atge/Eatge Mejan en lemosin e parlars nòrd-occitans) es un periòde istoric que s'estend dau sègle V au sègle XV. Generalament definit dins lo cas d'Euròpa, sei limits pus frequents son la casuda de l'Empèri Roman d'Occident en 476 e la presa de Constantinòble per lei Turcs en 1453 o la descubèrta dau continent american per Cristòl Colomb en 1492. Per extension, aquela epòca se pòu tanben definir per leis autrei continents.
La fin deis empèris antics e lei grandeis invasions
A partir de la fin dau sègle V, leis empèris principaus deguèron faciar de crisis militaras grèvas ai frontieras. La mager part foguèt envaïda e unei dispareguèron rapidàment. Pasmens, lei mèstres novèus d'aquelei territòris utilizèron generalament leis institucions dei territòris conquists per assegurar lor poder. Ansin, leis envasidors, mens nombrós que lei populacions autoctònas, foguèron pauc a pauc assimiladas, mai o mens parcialament, per la cultura deis estats antics. Ansin, d'estats novèus apareguèron coma l'Empèri Carolingian en Euròpa Occidentala, lo Califat Omeia o l'Empèri chinés de la dinastia Tang que poguèron revendicar una partida de l'eiretatge de l'Antiquitat. De movements similars se debanèron tanben sus lo continent american per formar leis empèris dominants de la premiera partida de l'Edat Mejana.
La fin de l'Empèri Roman e l'aparicion de l'Occident crestian
thumb|right|Division de l'Empèri Roman en [[395.]]
thumb|right|Lei reiaumes europèus en [[527.]]
Dins l'Oèst d'Euròpa, lo sègle V foguèt caracterizat per leis invasions massivas de l'Empèri Roman d'Occident per de populacions germanicas e per lo desvolopament important dau crestianisme que va venir la religion dominanta. D'efèct, en 406, lei frontieras romanas foguèron rompudas e l'Empèri foguèt plus capable de replegar leis envasidors barbars que poguèron s'installar e crear de reiaumes novèus sus d'ancianei províncias romanas. Au contrari, lei Romans acceptèron aqueleis occupacions en cambi de l'ajuda dei pòbles ja intrats dins l'Empèri per defendre lo rèsta dau monde roman occidentau còntra d'invasions novèlas. Aqueu sistèma d'alianças foguèt relativament eficaç per luchar còntra leis atacas dei Huns d'Atila en 451-452 mai mostrèt l'afebliment prefond de l'Empèri. Ansin, l'assassinat d'Aetius, generau venceire d'Atila, marquèt lo començament d'un periòde d'anarquiá dins leis institucions romanas que va s'acabar en 476 per la disparicion finala de l'Empèri Roman d'Occident. Avans la fin dau sègle V, sei darriers vestigis foguèron conquistats per lei Germans que lei reiaumes principaus foguèron aquelei dei Visigòts (Septimània e Peninsula Iberica), dei Burgonds (Borgonha), dei Francs (nòrd de França) e dei Vandals (nòrd d'Africa).
En fàcia d'aquela crisi, lei populacions se repleguèron dins lei luòcs defenduts e protegits, magerament dins lo relarg dei sètis deis autoritats de la Glèisa. Ansin, l'influéncia d'un arquevesque èra sovent un element decisiu dins la fidelitat o non d'una vila e de sa region au cap dau reiaume. De mai, leis estructuras eclesiasticas èran la forma principala d'administracion qu'existiá encara après l'afondrament de l'Empèri Roman. Son sostèn èra donc capitau per legitimar lei rèis barbars novèus. Aquelei darriers adoptèron donc, o avián ja adoptat, lo crestianisme coma religion e encoratjèron son desvolopament. Per exemple, foguèt lo cas dau rèi franc Clovís que venguèt crestian vèrs 496. D'autra part, totjorn per assegurar lor poder, leis envasidors assaièron tanben de gardar leis institucions romanas encara existentas. Aquò entraïnèt donc una assimilacion relativament rapida dei pòbles germans per la cultura romana e permetèt au crestianisme de venir la religion principala d'Euròpa Occidentala.
La formacion de l'Empèri Bizantin
thumb|right|Extension de l'Empèri Bizantin vèrs [[550 après lei conquistas de Justinian.]]
thumb|right|Extension de l'Empèri Bizantin vèrs [[1025.]]
Mentre que l'Empèri Roman d'Occident s'afondrava en fàcia deis invasions barbaras, l'Empèri Roman d'Orient capitèt de resistir e de se transformar per formar un estat novèu que va venir la poissança mediterranèa principala fins au sègle X. Per aquò, l'Empèri d'Orient poguèt aprofichar sa posicion privilegiada (capitala ben defenduda, armada e demografia nombrosas, economia prospèra...) per desviar leis invasions vèrs l'Occident pus feble. Per exemple, de tributs foguèron pagats per obtenir lo retirament d'armadas barbaras intradas dins lei Balcans. Enfin, en fòra de la region de Constantinòple, lei províncias estrategicas de l'Empèri èran Egipte e Siria que foguèron gaire menaçats d'invasion durant aqueu periòde.
Aquò permetèt lo renfòrçament dau poder deis Emperaires d'Orient, inicialament fòrça afeblit per lei luchas intèrnas. De 491 a 518, Anastasi Ièr capitèt de redreiçar lo sistèma financier e l'Empèri s'adaptèt a sa region. Per exemple, lei soudats germanics de seis armadas foguèron remplaçats dins lo corrent dau sègle V per de combatents recrutats dins lei províncias orientalas. Leis annadas entre 518 a 610, especialament lo rèine de Justinian (527-565), marquèt l'apogèu d'aqueu periòde que veguèt la reconquista d'una partida de l'Empèri d'Occident (Itàlia, sud d'Espanha e nòrd d'Africa) e un esfòrç legislatiu important per restaurar lei lèis. Aqueleis annadas marcan donc tanben l'evolucion de l'Empèri d'Orient vèrs l'Empèri Bizantin.
La fin d'aqueu procediment se debanèt durant la premiera mitat dau sègle VII quand l'Empèri perdiguèt sei províncias africanas e deguèt se replegar en Anatòlia. D'efèct, après un conflicte acarnat còntra lei Sassanidas (602-628), lei Bizantins deguèron faciar leis Aràbis musulmans. Vencuts en 636 au fluvi Yarmok, lei Bizantins deguèron abandonar Siria e lo nòrd d'Africa mentre que Constantinòple foguèt menaçat per unei sètges. En 717, Leon III capitèt de tenir Anatòlia e decidiguèt de prendre de mesuras per restaurar la fe crestiana e l'autoritat imperiala per contuniar la lucha. Pasmens, aquò entraïnèt una crisi religiosa grèva (querèla de l'iconoclasme) fins au començament dau sègle IX. Permetèt finalament la restauracion dau poder imperiau mai afebliguèt lòngtemps l'Empèri. Ansin, lei Bizantins poguèron pas empachar la creacion d'un reiaume bulgar sus una partida dau nòrd de l'Empèri.
La restauracion bizantina aguèt luòc au sègle IX. Foguèt caracterizat per la renaissança de la cultura crestiana e la reunificacion de la Glèisa imperiala durant la Patriarcat de Fotios (858-867 puei 877-889). Ansin, leis armadas bizantinas capitèron de reconquistar Grècia, l'Èst d'Anatòlia e contunièron d'avançar en direccion de Siria. En Euròpa, de missionaris bizantins evangelizèron lei populacions eslavas de Crimèa, d'Ongria, de Polonha e de Dalmàcia. A la fin dau sègle X, l'Empèri èra donc tornarmai vengut una poissança importanta capabla de se batre victoriosament còntra leis estats eslaus (Bulgaria en 1018) o turcs fins ais annadas 1060.
L'Empèri Carolingian
thumb|right|Extension maximala de l'Empèri Carolingian e de sei marchas.
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident, l'Occident crestian veguèt la formacion d'uneis estats barbars que luchèron entre elei. Lo venceire principau foguèt lo reiaume franc qu'aprofichèt la disparicion dau reiaume visigòt per venir la poissança majora d'Euròpa Occidentala. Aqueu movement foguèt sostengut per la Glèisa de Roma qu'i veguèt lo mejan per impausar sa version de la fe crestiana en Occident. L'Empèri Franc, dirigit per lei dinastias merovingiana puei carolingiana, foguèt donc considerat coma la restauracion de l'Empèri Roman occidentau. Pasmens, l'aumentacion de l'inseguritat sus lo continent entraïnèt un fraccionament de l'autoritat centrala au profiech de relacions pus pròchas e basada sus la proteccion dei personas. Aquò entraïnèt donc finalament la division deis estats francs e lo començament de la feodalitat.
Ansin, la conversion de Clovís au crestianisme vèrs la fin dau sègle V li donèt lo sostèn de la Glèisa. D'efèct, meme se lo crestianisme èra ja fòrça escampat, la màger part dei reiaumes barbars èran convertits a l'arianisme considerat coma una eresia. Clovis ganhèt donc lo sostèn dau clergat europèu dins sei conflictes ambé sei vesins. Aquò li permetèt donc d'unificar rapidàment Gàllia fins a sa mòrt en 511 fondant l'Empèri Merovingian. A la mòrt de son fondator, aquel empèri foguèt devesit entre seis eiretiers segon lei costumas germanicas. Pasmens, leis estats francs demorèron pròches ai nivèus culturaus e politics. En revènge, après lo rèine de Dagobert I (629-639), lo poder dei rèis merovingians demeniguèt au profiech de l'aristocràcia auta. En particular, a partir dau sègle VIII, la familha dei Carolingians prenguèt una posicion dominanta e poguèt rebutar la dinastia merovingiana en 751.
Renforcèron l'òbra merovingiana e, en 800, Carlesmanhe foguèt sacrat emperaire per lo papa. Estendut sus França, Alemanha e lo nòrd d'Itàlia, l'Empèri Carolingian foguèt considerat coma lo successor de l'Empèri Roman d'Occident e lo protector de la Glèisa. Maugrat sa division en 843 entre leis eiretiers de la dinastia, contunièt de tenir aqueu ròtle e sa partida orientala foguèt a l'origina de la fondacion dau Sant Empèri Roman Germanic au començament dau sègle X.
L'expansion e la division de l'Islam
thumb|Territòri musulman après la mòrt de Maomet en [[632.]]
thumb|right|Califat Abbassida au començament dau sègle IX.
Au començament dau sègle VII, apareguèt una religion novèla, l'Islam, dins la Peninsula Aràbia basada sus lei revelacions divinas recepudas per lo profèta Maomet a partir de 611. Après una guèrra civila (622-630) còntra lo govèrn de La Mèca, sèti de la religion poleteïsta aràbia, capitèt d'i prendre lo poder e acomencèt la difusion de l'Islam en fòra d'Aràbia. Fins a la mitat dau sègle VIII, leis armadas musulmanas conquistèron un empèri important dich Califat. Pasmens, aquel estat se devesiguèt rapidàment entre leis eiretiers de la dinastia fondada per Maomet. Ansin, tre lo sègle VIII, de versions novèlas de l'Islam apareguèron e de sobeirans locaus fondèron d'estats rivaus d'un Califat que veguèt sei territòris frontaliers prendre mai e mai d'independéncia a respèct dau govèrn centrau entraïnant la division dau monde islamic entre senhors rivaus.
D'efèct, tre la mòrt de Maomet e de son successor Abu Bakr, lei califas musulmans acomencèron de conquistar lei regions vesinas fòrça afeblida per de conflictes recurents. Tre 636, l'armada bizantina foguèt esquichada a Yarmok e lei musulmans poguèron envaïr l'Orient-Pròche, lo nòrd d'Africa puei lo sud d'Espanha e menaçar Constantinòple. La situacion foguèt similara sus lo frònt pèrsa après la batalha de Qadissiya. Aqueu succès permetèt ai musulmans de covertir de populacions novèlas (Turcs, Pèrs...), d'ocupar Pèrsia e d'avançar en direccion d'Índia e vèrs lo centre d'Asia. Pasmens, aquela progression va s'acabar durant la premiera mitat dau sègle VIII en causa de l'alunchament entre leis armadas musulmanas e sei basas e d'una tièra de reviradas.
Una autra causa de l'aplant de l'expansion musulmuna foguèt la division de son empèri entre estats rivaus e de sa religion entre divèrsei brancas. A partir de la fin deis annadas 650, de problemas de succession a la tèsta dau Califat entraïnèron l'aparicion de doas divisions que foguèron lo kharigisme e lo chiisme. De combats se debanèron entre aquelei grops, especialament en causa dau refús d'acceptar l'autoritat de l'aristocràcia sunita per lei chiistas e lei kharigistas. Lo Califat capitèt de faciar aqueleis oposicions durant lei premierei decennis per formar un estat poderós amb una cultura e una economia florissentas. Dins aquò, la dinastia deis Omeiadas deguèt faciar de revòutas dins lei províncias de l'Empèri. En 750, l'insureccion deis Abassidas entraïnèt una guèrra civila acarnada dins lo centre dau Califat e lo rebutament deis Omeiadas. Leis Abassidas formèron un califat novèu que conoguèt son apogèu au començament dau sègle IX.
Dins aquò, lo Califat abbassida poguèt pas gardar lo contraròtle de tot l'Empèri e lo poder de l'autoritat centrala demeniguèt pauc a pauc. A partir de 820, la màger part de Pèrsia venguèt autonòma e Egipte foguèt conquista per lei Fatimidas. Au sègle X seguent, la dinastia foguèt atacada per sei vassaus ancians e gardèt solament un poder simbolic d'un monde musulman devesit entre un desenau d'estats majors e unei principats mai o mens indepedantas.
La formacion e la fin de l'Empèri Tang
thumb|right|Extension e declin de l'Empèri Tang.
thumb|right|L'Empèri Song e lo Reiaume Liao vèrs [[1111.]]
Au començament dau sègle III, la dinastia Han e son empèri s'afondrèron e lo país conoguèt una succession de periòdes de division o d'unitat. Doas evolucions aguèron durant aquelei procediments. Lo premier foguèt lo desvolopament de la religion bodista que prenguèt una plaça majora en China. Lo segond foguèt l'emergéncia d'una produccion culturala fòrça importanta, especialament dins lo domeni de la literatura.
Aqueu periòde foguèt tanben aquela de l'aparicion e de l'extension dau Bodisme en China. Sa preséncia venguèt pron importanta pendent lei darriereis annadas dei Han e, vèrs 450, la dinastia dei Wei dau Nòrd adoptèt la religion novèla. Rapidàment rebutada per lei Jins, seis institucions marquèron lo país e lo bodisme contunièt son expansion. Un nombre important de sanctuaris foguèt donc construchs coma aquelei de Yungang o de Luoyang durant tot lo periòde e lo bodisme venguèt un aspèct major de la religion chinesa.
La formacion d'estats dins lo sud e l'èst asiatic
Lo sud e l'èst asiatic veguèron la formacion d'uneis estats. Dins lo premier cas, foguèt la consequéncia de la destruccion de l'Empèri Gupta en causa deis invasions dei Huns Blancs. D'estats novèus apareguèron coma aqueu de la dinastia Pallava que sa capitala èra Kanchipuram. Contunièt de s'estendre fins a la fin dau sègle IX mai foguèt vencuda per lei Colas. Aqueu periòde veguèt d'evolucions au nivèu religiós ambé la pèrda d'influéncia dau bodisme au profiech de l'Indoïsme.
Dins lo sud-èst dau continent, la poissança principala foguèt Vietnam. Largament influenciat per lei Chinés, prenguèt la forma d'una monarquiá amb un ret d'institucions governamentalas capablas de modernizar lo país. Puei, en 939, l'aristocràcia aprofichèt l'afebliment chinés causat per la casuda dei Tang per prendre son independéncia e formar un estat novèu au sud de China. Mai au sud, entre lo sègle VI e IX, se desvolopèt au centre e au nòrd-èst de Tailàndia la civilizacion de Dvaravati qu'aprofichèt sa posicion sus lei rotas comercialas de la region.