cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sòja
Los tres quarts de la produccion mondiala de granas de sòja servisson per far de tortèl de soja, utilisats dins l’alimentacion animala. China es lo principal utilizator de tortèl de sòja (avec de tonas), seguit luenh darrièr per los Estats Units e l’Union Europèa (resp.  e ). Per respondre a l’augmentacion de la demanda, los productors sud-americans an convertit  d’ectaras de la selva amazonica e de savanas e pradariás de Cerrado, de Chaco e de Pantanal en tèrras agricòlas, entre 2000 et 2010.
Descripcion botanica
La sòja es una planta erbacèa annala coneguda solament a l'estat cultivat. Existisson de nombrosas varietats diferentas segon la portadura: planta de pujar o de rebalar, mai prèpa dels tipes originals. Las formas nanas son las pus cultivadas.
La planta es entièrament (fuèlhas, cambas, gòlças) cobèrta de pels fins grises o bruns. Las cambas son longas de 30 a.
Las fuèlhas semblan aquelas de la monja. Longas de 6 a 15 cm e largas de 2 a 7 cm, tomban abans que las gòlças sián maduras.
Las flors, blancas o porpres, fòrça pichonas, gaireben inapercebudas, apareisson jos las fuèlhas, gropadas en tres o cinc. Son ermafroditas e autogamas, mas la pollinizacion crosada es plan possibla.
Los fruches son de gòlças peludas, longas de 3 a 8 cm, de forma drecha o arcada, e contenon 2 a 4 granas.
Las granas, de forma esferica o elliptica, an un diamètre de 5 a 11 mm. Son comestiblas.
La sòja conten en mejana 22 % d'òli e 40 % de proteïnas.
Genomica
Sus gèns identificats, 73 % son ortològs d'una o mai sequéncias d'autras angiospèrmas.
Airal de reparticion
La sòja es originària de las regions caudas del sud-èst d'Asia, mas los Estats Units d'America son lo primièr productor mondial amb 38 % de la produccion mondiala. Las zonas de clima subtropical umid van ben per la cultura, mas la cultura s'espandís cap a las zonas de clima continental fins a Quebèc par exemple.
Los Estats Units d'America son lo primièr productor mondial amb 80,5 milions de tonas de sòja en 2008, que 34 milions de tonas exportadas. Amb Brasil e Argentina, fornisson la màger part de las exportacions de sòja. Índia e la China son tanben productors importants. Pasmens, China, granda consomatritz, deu importar de sòja americana e brasilièra.
Cultura
La cultura de sòja es en desvolopament constant dins lo monde los darrièrs 20 ans. La produccion atenguèt 211 milions de tonas en 2008/2009, sus una superfícia de prèp de 90 milions d'ectaras. Prèp de 70 % de la sòja cultivada es geneticament modificada, o 69.3 milions d'ectaras de sòja transgenica, contra 20.7 milions d'ectaras de sòja non transgenica en 2009.
Lo grope Monsanto comercializa 93 % de las semenças de sòja transgenicas.
Los europèus son los principals clients per la sòja non transgenica, facturat prèp de 10 % mai car.
Pietragalla
Pietragalla es 'na comuna italiana de 0 abitants, situada dins la provincia de Potenza, dins la region de Basilicata, en Itàlia meridionala.
Sòja
Cultura
Aqueles darrièrs ans, la produccion a aumentat fòrça en Argentina e Brasil. Aquel darrièr indica que poiriá encara liberar de superfícias agricòlas importantas se las condicions del mercat o demandavan.
Pietragalla
Geografiá
Localitat dau Naut Bràdano a proximitat de Pentoza, Pietragalla es vironada de tres montanhas: La Terra, San Michele e La Serra.
Sòja
Cultura
En America Latina, la cultura de la sòja provòca de conflictes entre los pichons expleitants e los grands proprietaris, qu'utilizan de metòdes de cultura fòrça mecanizats e demandant pauc de man d'òbra.
Pietragalla
Comunes vesinas
Acerenza, Avigliano, Cancellara, Forenza, Potenza, Vaglio Basilicata.
Sòja
Cultura
La sòja pòt èsser damatjada per de parasites, coma lo nematòde de la sòja.
Produccion
Dins l'Union Europèa, Alemanha, los Païses Basses e Espanha son los principals trissaires de sòja. Itàlia es un productor significatiu amb 346,000 tonas. En 2006, França produguèt 123,000 tonas de sòja, a comparar amb 4,5 milions de tonas qu'importèt, subretot de Brasil. ,
Problèmas environamentals
La cultura de sòja - especialament en Brasil - a ja destruït d'enòrmas zonas de la selva amazonica e encoratja un desboscament suplementari. La causa principala d'aquela desforestacion es la demanda mondiala de carn, que a son torn fa mestièr de gigantescas espandidas de tèrra per cultivar de culturas foratgièras pel bestial. Aperaquí 80% de la recòlta mondiala de sòja servís per noirir lo bestial. Las importacions de sòja representan 47% de l’emprenta del desboscament en Euròpa, contre 14% per l’expansion de las pasturas pel bestial e 10% per l’òli de palme.
Un moratori introduït pels exportators brasilans de sòja en 2006 a reduït l'expansion del sòja en Amazonia, mas a pas protegit d'autres ecosistèmas, coma lo Cerrado vesin, ont l'expansion del sòja entraina totjorn lo desboscament. En 2015, 48% de la produccion de sòja de Brasil veniá del biome Cerrado, mentre que 13% solament veniá d'Amazonia. L'eissartatge directe de la selva per la cultura del sòja es un problèma permanent, mas la majoritat de la cultura del sòja remplaça lo pasturatge del bestial perque ven mens productiu. Aqueles pasturals pel bestial an pr'aquò remplaçat lo bòsc primari.
Utilizacion
thumb|Camp de sòja
La màger part de la produccion es destinada per l'alimentacion del bestial, jos la forma de farina e de tortèl de sòja.
Utilizacion dirècta
Segon los estudis de Lester Brown, en 2005, sus los 220 milions de tonas de sòja produit dins lo monde entièr, 15 milions de tonas son consomidas « dirèctament » pels umans sos forma de tofú, de iaort, e de lach de sòja.
La sòja dins l'alimentacion umana
La sòja dins l'alimentacion umana es utilizada, subretot en China e Japon, jos las formas de:
Sa composicion mejana es:
Son interès dietetic es d'èsser una font de proteïnas non carnadas.
Dins l'industria alimentària, d'ingredients alimentaris amb basa de sòja son emplegats dins fòrça produches corrents:
Existisson tanben de iaorts de basa de sòja.
La sòja dins l'alimentacion animala
Sosproduch de la trissada de las granas, la pastèla de sòja, amb un taus en proteïnas brutas de prèp de 45 %, a un interès dins l'alimentacion de las vacas laitièras, subretot aquelas noiridas amb ensilatge de milh (paure en proteïnas). La pastèla de sòja es tanben la principala font de proteïnas de l'alimentacion dels pòrcs e de la polalha. En França, 70 % de las pastèlas consumidas son de sòja. Cal tostar las pastèlas abans la consomacion per suprimir los elements contranutricionals presents naturalament dins las granas.
Sòja e santat
La grana de sòja es pas gaire utilizada crusa subretot a cause d'elements contranutricionals (acid fitic qu'empresona lo fosfòr, antitripsics que perturban la digestibilitat de las proteïnas dels animals d'un sol estomac coma l'Òme o las lectinas qu'an una activitat emaglutinanta). La sòja conten tanben de proteïnas naturalament allergizantas.
Sòja e malautiás cardiovascularas
En 1999 l'administracion americana la « FDA » afirmèt que pòt existir un ligam entre la consomacion de proteïnas de sòja e la diminucion del risc de malautiás cardiovascularas. Mas existisson de contestaires scientifics daissant un dobte. Pasmens semblariá que l'efèit de la consomacion de proteïnas de sòja sus la baissa del taus de colesteròl total e del taus de LDL siá demostrat.
L'Albagés
L'Albagés es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
(344) Desiderata
(344) Desiderata es un asteroïde.
Sevilha
Sevilha es la capitala de la Comunautat Autonòma d'Andalosia, en Espanha. Sa populacion èra estimada a 724,414 abitants, en 2006. Sa superficia totala es de 141,3 km².
Lo gentilici es sevilhan -a.
Personatges ligats amb la vila
L'escrivan Gutierre de Cetina n'èra originari.
Monuments istorics e sites remarcables
Sevilha possedís un patrimòni arcquitectural considerable. Es per aquò una de las mai ricas ciutats europèas. Fòrça monuments son sus las listas del Patrimòni Mondial de l'Umanitat
Patrimòni civil
D'entre los mai espectacloses edificis civils de la vila se distinguisson lo palais :
D'autres bastiments civils :
Patrimòni militar
Sevilha consèrvas qualques rèstes de sa cencha fortificada :
(345) Tercidina
(345) Tercidina es un asteroïde.
Wadelincourt (Ardenas)
Wadelincourt es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
Lo vilatge a situat a l'èst de Sedan.
Le village est situé à l'est de Sedan.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Existís un libre sus l' istòria de Sedan e de las municipalitats environnantes #qu'a #èsser publicat amb l'ajuda de souscripteurs #que qualqu'uns ne vivon la municipalitat publicada l'an 1969.
Il existe un livre sur l'histoire de Sedan et des communes environnantes qui a été publié avec l'aide de souscripteurs dont certains habitent la commune publié en 1969.
Il existe un livre sur l'histoire de Sedan et des communes environnantes qui a été publié avec l'aide de souscripteurs dont certains habitent la commune publié en 1969.==Administracion==
Maska (rap francés)
Bastien Vincent dich Maska (París, 21 de mai de 1985) es un cantaire de rap d’origina cevenòla. .
Participa au grop parisenc Sexion d'Assaut dempuèi 2002. Son primièr album d’a solet sortís en 2014.
Ofici public de la lenga occitana
L’Ofici public de la lenga occitana (en francés Office public de la langue occitane; sigla ÒPLO) es un establiment public de cooperacion culturala creat lo 23 de setembre de 2015. Son domeni d'accion se limita a la cooperacion entre l'Estat francés e doas regions administrativas que son la Nòva Aquitània e la Region de Tolosa (dicha "region Occitània"). Agís pas dins las autras regions occitanas.
Rigaud (Provença)
Rigaud (Rigaud en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Ofici public de la lenga occitana
Missions
La tòca d’aquela estructura es d’assegurar, sul territòri que curbís, la salvagarda e lo desvolopament de la lenga occitana.
Rigaud (Provença)
Geografia
Lo vilatge de Rigaud (Provença) surplombe de nautor la vallée del Cians, jos las ruïnes de la siá fortalesa medievala, anciana commanderie de las Templiers.
Ofici public de la lenga occitana
Segonda composicion (2016)
Après las fusions de regions e las eleccions regionalas, las regions signatàrias venon las doas regions grandas Aquitània Lemosin Peitau e Charantas e Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Rigaud (Provença)
Geografia
Le village de Rigaud (Provença) surplombe de haut la vallée du Cians, sous les ruines de sa forteresse médiévale, ancienne commanderie des Templiers.
Ofici public de la lenga occitana
Segonda composicion (2016)
Los representants èran:
L'eleccion del burèu se faguèt lo 22 de març de 2016.
Primièra composicion (2015)
Lo primièr conselh d’administracion s’acampèt lo 12 de novembre de 2015 a Tolosa e nomenèt:
Estève Cròs foguèt recrutat coma director a partir del 1èr de genièr de 2016.
Democracia participativa
La democracia participativa es una forma de partatge e d’exercic de poder forme de partage et d'exercice du poder, fondada sus l’enforçament de la participacion dels ciutadans a la presa de decision politica. Se dich tanben « democarcia deliberativa » per insistir l'accent suls diferents procediments permetent la participacion del public a la realizacion de las decisions, pendent la fasa de deliberacion. La democracia participativa o deliberativa pòt prene diferentas formas, mas primièr s’instaurèt sul terren de l’amenatjament del territòri e de l'urbanisme, abans de s'espandre dins los camps de l'environament. Dins aquestes encastres, las associacions jògan un ròtle central coma interlocutors per las autoritats publicas. En França una Carta de la participacion del public publicada en 2016 fa la lista de las bonas practicas en matèria de la participacion del public.
L'imperatiu participatiu: « democratizar la democarcia »
Aparegut a la fin de las annadas 1960, lo concèpte politic de democracia participativa se desvolopèt dins lo contèxte d’una interrogacion creissenta sus las limitas de la democracia representativa, del fach majoritari, de la professionalizacion del politic e de l'« omnisciéncia dels expèrts ». Atal s’afirmèt l’imperatiu de metre a disposicion los mejans de debatre, d’exprimir lors avises e de pesar dins las decisions lo concernant.
Aqueste novèl biais de comprene la decision politica respond tanben al besonh etic d’estuar sus las controvèrcias sociotecnicas eissidas entre autre de las novèlas descobèrtas tecnologicas e scientificas. L'obratge de Michel Callon, Pierre Lascoumes e Yannick Barthe, Agir dins un mond incertan, resumís de biais sistematic aqueste problèma e los mejans de passar: « Las avançadas de las sciéncias e tecnicas son pas mai contrarotlables per las institucions politicas que dispausam ». Los decideires devon aver, en cas d'error, la possibilitat de corrigir las decisions publicas e de tornar prene de nòu d’opcions qu’avián abadonadas. Per evitar l'irrevocable, cal daissar l’encastre de las decisions tradicionalas e acceptar de prene, puslèu qu'un sol acte trencat, una seria d'actes mesurats, enriquits al respècte dels profans. Es per exemple, dins lo domèni de la santat publica, un aquerit de las associacions de pacients victimas del sida. Es uèi admés qu’aquestes movements de malauts participèron a un equilibri novèl de la relacion entre mètge e pacients que los beneficis faguèron profièch al delà de la luta contra lo sida.
Aquesta necessitat de reviscolar la democracia se pièja donc sul ròtle e un poder novèl devolguts als ciutadans. Se pièja, coma lo disiá lo filosòf pragmatista John Dewey, sus una « ciutadantat activa e informada » e sus la « formacion d'un public actiu, capable de desplegar una capacitat d'enquèsta e de cercar d’esperel una solucion adaptada a sos problèmas ». Dins aqueste sens, la participacion ciutadana es intrinsecament ligada al drech d'accès a l'informacion, çò qu’es formalizat, per exemple, dins la Convencion d'Aarhus sus l'accès a l'informacion, la participacion del public al procediment decisionel e l'accès a la justícia en matèria d'environament de 1998.
Democracia e coesion sociala
Se la democratcia es una valor e pas solament una « tecnica de govèrn », una majoritat de 51 % dels votants, representant pas qu'una partida inferiora a aqueste chifre dels còrs electoral, sufís pas a justificar una politica. L'Estat es encargat d'assegurar la coeréncia dins una societat qu’es eterogenèa. Uèi lo problèma de la coesion se substituís a aqueste de l'integracion. La democracia es una activitat collectiva que la foncion essenciala es de « far societat ».
Lo desinterés
La participacion al primèr torn de las legislativas, qu’èra de 80 % en 1958, casèt a 60 % en 2007. Dich autrament 40 % dels electors potencials en 2007 (abstencion + blancs) participèron pas al primièr torn. Aqueste desinterés de la causa publica es, en partida, degut a las derivas mediaticas de l'Estat espectacle. L'imatge personal dels actors politics, se piejant sus las tecnicas de comunicacion, pren lo pas sul fons.
La nonrepresentativitat
La nonrepresentativitat al sen del Parlament concernís, entre autras, las categorias socioprofessionalas. Caduna d’aqueste a son habitus. Michel Koebel soslinha que nòstras visions son prigondament marcada e dependantas de nòstras condicions d'existéncia. Los brièrs desapareguèron de l’Assemblada nacionala. Obrièrs e emplegats, que constituisson la mitat dels actius en França, representan pas que 5 % dels deputats. La nonrepresentativitat tòca tanben los joves, las femnas, las minoritats. Concernís l'ensems de las institucions politicas ont aquestas categorias fan rarament partit del personal dirigent, quitament dins los partits, çò que los exclusís de las posicions de poder politic. Al plan local de competéncias sempre mai espandidas son necessàrias a l’exercici d'un mandat local après de la decentralizacion. Ne resulta una professionalizacion dels elegits locals. L'ensemble d’aquestes factors crea una trencadura entre los professionals de la politica e los profans.
L'abséncia d'una vision d'avenir
Segon Pierre Rosanvallon, « los regims democratics an de mal a s’integrar sens prene en compte lo long tèrme ». Son en causa la professionalizacion dels actors politics, lor personalizacion e la proximitat de las escasenças electoralas. Mas es le long tèrme qu’es portaire de l’interés general.
Segon Dominique Bourg, l'avenir es un aspècte negligit de la democracia representativa modèrna. Requerís prediccion, precaucion e novelum politic. Mai, lo problèma del cambiament climatic pren un caracter intrinsècament prospectii. Al subjècte de las generacions futuras, la quita nocion de « representacion » es desviària.
Cristograma IHS
thumb|right|150px|IHS Lo cristograma IHS - un monograma en essent un simbòl de Jesucrist en forma de acrònim.
Democracia participativa
L'imperatiu delibératiu: de melhors debats per de melhoras decisions
La democracia participativa es pas gaire reductible a la « democracia d'opinion » que crea las condicions al debanament d’un debat public obèrt e democratic. Inspirat per de pensaires de la deliberacion collectiva coma Jürgen Habermas e James S. Fishkin (en), l'imperatiu deliberatiu se fonda sus una logica simpla: melhora es la qualitat del debat, mai legitims e eficaces son las decisions venetas légitimes et efficaces sont les décisions qui en découlent.
Cristograma IHS
De grèc es una abreviatura del nom IHΣΟΥΣ (Jèsus).
Democracia participativa
Las formas de la democracia participativa
La participacion a una decision pòt prene la forma d'una consultacion, d'una concertacion, d'una coelaboracion o d'un referendum.
Cristograma IHS
Dins la Glèisa Ortodòxa lo cristograma (crismon) es compausat amb las letras X e P o I e X reparada a en la crotz. Son las letras primièras d'una de las doas paraulas en lenga grèga: Crist o Jèsus Crist.
Dins la cultura occidentala existís las composicions: "IHS" e tanben "IHC" essent las letras primièras (iota-eta-sigma) del nom Jèsus en alfabet grèc: ΙΗΣΟΥΣ (Ίησοῦς) o ΙΗϹΟΥϹ. L'abreviatura en forma "IHS" apareguèt en primièr còp sus las monedas de Justiniano II sul torn dels sègles VII e VIII.
Democracia participativa
Concertacion
La concertacion publica es regida per la « Carta de la concertacion ». Impausa de proceduras en amont del projècte, alargissant la transparéncia, implicant de debats e favorisant la participacion. Mas lo poder decisional demora entièrament dins las mans de l'autoritat publica.
Cristograma IHS
L'Òrdre dels Jesuistas, en d'autras paraulas la Companhiá de Jèsus (Societas Iesu), adoptèron IHS coma lo sieu fix emblema - lo simbòl en sègle XVII. Semblèron tanben d'interpretacions latinas de l'abreviatura IHS, entre unas autras: e tanben:
Democracia participativa
Concertacion
Existís diferents tipes de concertacion :
Cristograma IHS
Aquelas inscripcions desvolopadas foguèron formadas çò de mès probablament a causa qu'a l'Edat Mejana s'inexactemente avián legit li letra E coma H.
Segon una legenda, aquela inscripcion amb la crotz foguèt vista per l'emperaire Constantin I lo Grand en lo sieu sòn abans la batalha contra Maxentius en 312 sul Ponte Milvio.
Democracia participativa
Coelaboracion
Aquesta forma de participacion pòt cararcterizar un nivèl naut de democracia participativa, que (per exemple a Grigny) lo budget participatiu, una partida del budget general, es pres segon las decisions collectivas.
Cristograma IHS
De comentators ostils a la Glèisa Catolica Romana interprètan de còps l'abreviatura IHS coma derivada de las idòlas solaras de la religion de l'ancian Egipte: Isis, Òrus e Seth. Malgrat aiçò, la coneissença scientifica actuala confirma pas de talas interpretacions.
Democracia participativa
Coelaboracion
Las conferéncias de ciutadans representan una autra forma de coelaboracion. Se las instàncias decisionàrias seguisson pas las conclusons de la conferéncia, son tengudas de ne far las justificacions. Lo principi de las conferéncias de ciutadans, sovent utilizadas dins de païses coma lo Danemarc o lp Canadà, permet de testar diferents escenaris e de veire aqueste qu’empòrta l’adesion dels ciutadans. Dins aqueste dispositiu, un vintenat de ciutadans tirat al sòrt son formats sus un tèma donat e devon respondre, après formacion e debats amb de personalitats, a una question pausada. L'objectiu es de mesurar mai finament possible la necessitat e l'acceptabilitat d'una reforma e de desengatjar lo lindal consensual mai larg possible per l'avenir. Los Parlements d’unes païses del Nòrd d'Euròpa l’utiliza sovent.
Cristograma IHS
Referéncias
Christogram
Democracia participativa
Referendum nacional
Segon Thierry Ménissier, autor de « Maquiavel o la politica del centaure », lo referendum nacional « crea pas las condicions d'una conversacion civila durabla e demora paure al vejaire de la cultura de participacion ». En Uruguai, per exemple, los protestataris contra la pollucion creada per las industrias extractivas e l'agricultura intensiva regetan la via d'un referendum nacional. « Sus la basa de l'experiéncia de mai de vint ans aquesta via (menariá segon eles) a la desarticulacion del movement, la volontat populara essent influenciada per aqueste qu’an la capacitat de far una publicitat milionària dins los grands medias ». Dins aqueste sens, lo referendum correspondriá puslèu a un mecanisme de democracia dirècta qu’a de democracia participativa.
Exemples de democracia participativa
A Kingersheim, vila al bòrd de de Mulhouse (Naut Rin), lo cònsol màger, Jo Spiegel, instituiguèt de conselhs participatius per totas las grandas decisions de la comuna. son compausants amb 40 % de volontaris, 20 % de personas dirèctament concernidas e 40 % de ciutadans tirats al sòrt. Los membres d’aquestes conselhs recebon una formacion prealabla e los elegits son presents mai coma animator que decideires.
En 2014, a Salhens (Provença), la lista a las municipalas aviá un programa « electoral realizat per l'ensemble dels abitants qu’avián podut o volgut i contribuir. Dempuèi amb de « Commissions participativas » e de « Grops Action Projècte », l'equipa municipala se limita volontàriament, e tant que possible, a un simple ròtle d'animator e d’entrepreneire de las decisions presas per la populacion del vilatge.
Passar los paradòxes del govèrn representatiu
Bernard Manin, dins son obratge Principis del govèrn representatiu, mòstra l'actual paradòxe del govèrn representatiu: « o rapòrt entre los representants e los représentats ara percebut coma democratic, alara que concebut coma en oposicion amb la democracia ». Atènas, Florença, Venècia, Novèla Angletèrra... l'Istòria es marcada d'experiéncias participativas qu'aguèron fòrça pauc de resson dins la pensada politica. B. Manin explica en efièch fasent aclapar la dominacion anglesa (pendent la Revolucion Americana) o lo Regim Ancian (pendent la Revolucion Francesa), los revolucionaris avián pas coma ideal l'autogovèrn del pòple mas l'aristocracia electiva. Al nom del govèrn dels elèits, los caminaments politics participatius (coma lo tiratge al sòrt) seràn daissat al benefici d'una democracia representativa que l'orizont pauc a pauc s'alarguèt al sufragi universal.
La dualitat de la democracia representativa s'explica donc per son istòria: démocratica que cada ciutadan pòt far valer sa votz; aristocratica que « l'eleccion causí necessàriament entre los elèits ».
Fins ara, la democracia participativa, luènh de s'opausar als fondaments de la representacion, se presenta coma forma complementària de partatge de las decisions, gardant l'importança de l'elegit mas associant mai largament e mai dirèctament los ciutadans a la realizacion de l'interés general.
Reconéisser lo poder dels « quin que siá »
La democracia participativa dona al ciutadan, a quin que sià ciutadan, una plaça centrala dins lo procediment democratic. Sens tornar sul saber politic dels elelgits ni las coneissenças dels expèrts, aquesta novèla forma de partatge del poder demanda en amont sa realizacion la reconeissença d'una expertisa ciutadana legitima. Es atal, per Jacques Rancière, « la poténcia subversiva sempre novèla e sempre menaçada de l'idèa democratica » : l'establiment d'un poder fondat ni sus la naissença, ni sus l'argent, ni sul saber. La reconeissença del « poder dels quin que siá », « poder d'aquestes qu'an pas mai de títol per governar o d'èsser governats ». L'escandal democratic es l'escandal de la quita politica, de l'egalitat dels òmes. Qu'existís, al sen de las democracias, una paur latenta de « l'individú democratic », jutjat a vegada irracional, a vegada calculaire e egoïsta. Paur que prefigura la preeminéncia de la legitimitat dels savents, governants o expèrts, coma la contestacion de la legitimitat populara, estigmatizada coma « populista » que s'opausa a la logica elitista dominanta. Un vejaire esceptic del « saber ciutadan » preval uèi encara, dins de tèrmes sovent vesins d'aquestes utilizats per Joseph Schumpeter en 1940:
« Lo ciutadan tipic cai a un nivèl inferior de performança mentala d'el moment que dintra dins lo camp politic. Argumenta e analisís d'un biais que reconeisseriá sul pic coma infantil dins l'esfèra de sos intesresses reals. Torna primitiu. Sa pensada vira assocoativa e afectiva ».
Pendent las juradas d'assisas, es una autra forma de saber que se reconéis al ciutadan: lo « sen », la capacitat de jutjar coma cal, sens passion, en preséncia de problèmas que pòdon pas èsser resolguts per un rasonament scientific. Aqueste « sen », que deu èsser rigorosament destriat de « sens comun », correspond a la formacion d'una opinion enlusida, sus la basa d'una informacion sufisenta, pendent una deliberacion de qualitat, e fonda en politica la quita nocion de democracia: la reconeissença per totes los ciutadans d'una egala dignitat de principi.
Democracia participativa e Internet
Lo desvolopament de l'internet ofrís una possibilitat de desvelopament per las aisinas de la participacion: budgets participatius en linha (coma dins la vila Belo Horizonte, Brasil), assembladas participativas electronicas (coma le projet Ideal-EU, primièra assemblada participativa electronica europèa, realizada entre las Regions Peitau-Charentas, Catalònha e Toscana) et l'e-participacion legislativa (coma en Estònia). Un site internet de democracia participativa nomenada Democrateek prepausa de federar d'iniciativas politicas e lor donar de la votz en metent a disposicion d'internautes una comunautat e d'espleches de lobbying ciutadan. Pasmens, aquestas novèlas tecnologia son pas que d'aisinas, que cal pas de fetichizar: son propicis a la constitucion de comunautats alargadas que « deterritorializadas », mas remplaçant pas la qualitat d'una deliberacion de cara a cara. La « democracia electronica » deu pas penjar del costat de la privatizacion generalizada o de l'estrechament de l'esfèra politica.
Emergéncia d'espleches de democracia open source
Las initiaciativas de participacion democratica en linha pòdon butar contra diferents escuèlhs: volontat politica dels dirigents fins alara pauc espandida, risc de privatizacion e d'opacificacion de la mecanica democratica per d'entrepresas foncionant amb de còde e algoritmes proprietaris. La logica de ben comuns numerics en open source s'impausèt coma una de las pistas per garantir que los ciutadans garden le contraròtle de lor espelech d'expression politica.
Per passar aquestas limitas, d'initiativas de la societat civila se mobilizèrons per ofrir un supòrt permetent una participacion ciutadana dirècta dins la construccion de las politicas publicas.
Svalbard e Jan Mayen
Svalbard e Jan Mayen es un gropament de dos territòris per l’organizacion internacionala d’estandardizacion (ISO) dins son còde ISO 3166 del noms de país (còdes SJ, SJM e 744). Dins la realitat, Svalbard es un territòri de Norvègia administrat per un governador mentre que Jan Mayen depend del comtat de Nordland.
(346) Hermentaria
(346) Hermentaria es un asteroïde.
23 de decembre
Decèsses
Veire tanben :
(347) Pariana
(347) Pariana es un asteroïde.
Collégien
Collégien es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sent Legíer
Sos abitants s'apelan los Sent-leginauds.
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Sent Legíer en Nauta Vinhana
Odd Olsen Ingerø
Odd R. Olsen Ingerø (n. a Skjeberg lo 22 de setembre de 1950) es un jurista norvegian. Foguèt governador d’Svalbard de 2001 a 2005, e o es tornar dempuèi 2009.
(348) May
(348) May es un asteroïde.
Jaiac
Jaiac (Jayac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʣɒ’ja] Lo nom de Jaiac es atestat en 1251, emb la fòrma Gayac. Amai se Jaiac ven del nom latin d'òme Gaius emb lo sufixe -acum, , , latinizacion del sufixe gallés -āco(n), caldriá pas creire que G- representèsse totjorn un g dur dins los manuscrits ancians; cal donc legir puslèu Jaiac. Jaiac èra donc, emb un naut nivèl de certitud, una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Gaius. Coma per Archinhac, lo tractament *Gaiacon > Jaiac es de tipe nòrd-occitan, sense se prononciar sus l'apertenéncia actuala de la comuna al dialècte lemosin o al dialècte lengadocian, nimai sus l'isoglòssa actuala ca/cha, mas lo tractament per La Cassanha, vilatge situat puslèu al nòrd e que son nom es en teoria pus recent (preséncia de l'article) es de tipe lengadocian.
Marchampt
Marchampt en arpitan (Marchampt en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cesare Bendinelli
Cesare Bendinelli (Verona, 1542 – 1617) que ho un trompetista, un compositor e un teorician de la trompeta italian de la debuta de l'epòca barròca.
Durant la soa carrièra que ho trompetista de divèrsas corts. Qu'ei l'autor d'un tractat e de composicions per la trompeta estampat devath lo títol : Tutta l'arte della trombetta.
(349) Dembowska
(349) Dembowska es un asteroïde.
Toars (Peitau)
Toars (en occitan ancian Toarts; en peitavin-sentongés Touars e en francés Thouars) es una comuna francesa, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Novela Aquitània.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Istòria
Foguèt lo sèti d'una vescomtat.
Toponimia
En occitan ancian, la vila s'apelèt Toarz e Toarts.
Nòtas
<references group="N"/>
H
Lo grafèma H (prononciat [ˈat͡ʃo̝]) es eiretada del latin ont èra l'ochena letra segon l'òrdre de son alfabet. Es una letra escassa dins la lenga occitana modèrna manca en gascon, varietat que remplacèt la F latina mejançant una pèrdia del ponch d'articulacion inicial (procès popularament sonat "aspiracion") per una consonanta fricativa glotala sorda notada [h]. Aital FARINA i venguèt haria, FORMICA > hormiga per exemple. Dins divèrsas varietats gasconas, lo son a desaparegut en seguida d'un procès d'amudiment qu'a afectat similarament l'espanhòl. Aquesta letra apareis pr'aquò combinada a d'autras letras, coma dins los digrafs nh, lh e en gascon sh.
Del latin a las lengas romanicas modèrnas
En latin, la H èra ja pas prononciada sistematicament a l'entorn dels sègles III o IV, que l'Appendix Probi indica doas formas incorrèctas gramaticalament, ostiae per hostiae e aduc en luòga d'adhuc. Las lengas romanicas, doncas, eiretèron pas aquel son e las que pronóncian (coma lo romanés o l'occitan gascon) o an prononciat una [h] (coma l'espanhòl) l'obtenguèron ulteriorament a partir d'evolucions d'autras consonantas (coma en gascon o en espanhòl a partir de F) o per encausa de las influéncias d'autras lengas. Graficament pr'aquò la letra es estada servada dins la màger part de las lengas romanicas per de rasons etimologicas. Fan excepcion a aquesta causida l'occitan modèrn (franc del gascon) e l'italian (que pr'aquò la sèrva per de rasons de discriminacion visuala dins la conjugason d'avere coma per exemple dins ho o hai).
La letra H per contra trobèt mai d'utilitat dins una granda varietat de combinasons amb d'autras consonantas, sovent per indicar de fonèmas novèls qu'existissián pas en latin. Aital en italian, occitan ancian e catalan ancian serviguèt per servar lo son [k] de c- davant [e] o [i] (en catalan modèrn se pòt veire encara dins qualques noms d'ostal coma Domènech).
Cap al sègle XIII son emplec en occitan se generalizèt per marcar de sons palatalizats, coma dins los digrafs lh e nh, fins a tal ponch qu'èran encara emplegats dins lo francés dels documents del sègle XVI e que son estats servats dins lo nom en francés de qualques localitats occitanas coma Paulhan o Rodilhan per exemple.
Sent Laurenç deu Bòsc
Sent Laurenç deu Bòsc (en francés Saint-Laurent-du-Bois) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
(350) Ornamenta
(350) Ornamenta es un asteroïde.
Pescara
Pescara es una vila italiana capluòc de la província del meteis nom dins los Abruces.
thumb|300px|left
Filipe Nyusi
Felipe Jacinto Nyussi (o Nyussi; Namau, Districte de Mueda, 9 de febrièr de 1959) es un engenhaire e òme politic de Moçambic qu’es president de la republica dempuèi lo 15 de genièr de 2015.
Joachim Patinir
thumb|left|La traucada deu Stix200px|thumb|right|Huéita en EgipteJoachim Patinir o Patinier o Patiner (c. 1440 - 1524) que ho un pintre holandés de la debuta de la Renaishença originari de l'actuau Valonia.
Influenciat per Geròni Bosch qu'ei considerat com un deus purmèrs païsatgistas.
Emancipacion
Lo concèpte d' emancipacion o desalienacion (eissit d'al latin alienare & alienus, alienum) s'utiliza per tal d'exprimir l'estat esperital o animic que pòt abastar un èsser uman quand ne capita de sortir de la: L'eissida d'aquesta situacion de dependéncia pòt permetre a l'individú o al grop uman que la patissián una melhorança de la siá vida vidanta amai sa plena realizacion.
Vejatz tanben
Articles:
Naarden
Naarden ( pron. [ˈnaːrdə(n)]) es una vila e municipalitat neerlandesa de la region de Gooi, situada dins la província d'Olanda del Nòrd.
(333) Badenia
(333) Badenia es un asteroïde.
Las Tèrnas
Las Tèrnas (Les Ternes en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Dire Straits
Las cançons las mai conegudas de Dire Straits en Occitània son Money for nothing (1985), Sultans of swing (enregistrat en 1978, lor primièr succès en 1979), Walk of Life (1986), Private Investigations (1982), Your Latest Trick (1986 e 1993) e Calling Elvis (1991).
K
K es l'onzena letra e l'ochena consonanta de l'alfabet latin. A un emplec fòrça limitat en occitan qu'i apareis mai que mai dins la toponimia estrangièra o dins la transcripcion e se pronóncia [k]. Seguida d'una h, forma un digraf, -kh-, que representa lo son [x] dins las transcripcions de noms e toponims estrangièrs Interven coma abreviacion del prefix quilo-/kilo- dins mantun mot coma quilomètre (km), quilograma (kg), quilohertz (kHz) e en informatica (kb per kilobit, kB per kilobyte etc...). En quimia es, jos sa forma majuscula, lo simbòl del potassi e en fisica s'emplega per lo gra kelvin.
Origina
Se pensa que l'escritura actuala d'aquesta letra es venguda per l'etrusc, que faguèt una adaptacion de la kappa grèga. L'evolucion grafica de la letra seriá la seguenta:
Albatàrrec
Geografia
Lo vilatge es dins la ribièra de Segre, exactament sus una ribièra nauta que domina lo flume d'un vintenat de mètres, a quicòm coma 6 o 7 km de Lleida. A l'OSO del vilatge, i a un lotejament, l'Urbanització L'Abella. Malgrat la rapide espandiment demografic, l'arboricultura es plan presenta dins lo paisatge.
Toponimia
Localament se ditz Albatarri o Lo Batarri. L'origina etimologica es discutida. Poiriá èsser d'un nom arabe, Abu Tarik, o del basque patar/patarra/petar, «còsta escalabrosa», que s'explicariá pel sector del tossal de Pedrós. . Se'n coneisson qualques formes antigues : Albatarre (1228), Albatarra (1359), sense -c epentetic (cf. las evolucions tomate > tomàtec, tave > tàvec, etc).
Max Roqueta
Max Roqueta (Argelièrs, lo 8 de decembre de 1908 - Montpelhièr, 22 de junh de 2005) foguèt un escrivan occitan del país de Montpelhièr. Es, amb Joan Bodon, Bernat Manciet, Marcela Delpastre e Robèrt Lafont, un dels autors màgers de la literatura occitana del sègle XX. A l'encòp poeta, contaire e autor dramatic, una granda part de son òbra narrativa es recampada dins las garbas de sos Verd Paradís. Son activisme social e cultural foguèt considerable que presidiguèt l'Institut d'Estudis Occitans de 1952 a 1957 e aguèt un ròtle màger dins la recuperacion e l'espandiment del jòc del tambornet en crear en genièr de 1939 la Federacion Francesa del Jòc de Tambornet.
Biografia
Max Roqueta nasquèt lo 8 de decembre de 1908 a Argelièrs, vilatjòt del Montpelhierenc, dins la val mejana d’Erau. Son paire, Constantin Roqueta, qu'èra viticultor li faguèt descobrir l'escritura occitana mentre que sa maire Adèla Altairac li ensenhèt l'amor de la poesia. Faguèt sos primièrs estudis a l'escòla de son vilatge. La vida de l'enfant se vegèt trebolada quand, a mand d'arribar als 10 ans, una epidemia de gripa espanhòla devastèt lo país e emportèt sa maire. L'an seguent partiguèt per la capitala, Montpelhièr, far sos estudis al Pichon Licèu de la carrièra Lakanal. Aprèp d’estudis segondaris al Licèu de Montpelhièr, seguiguèt d’estudis medicals dins la Facultat que s’i formèt Rabelais e que i ensenhèt Rondelet. Sa vocacion d’escrivan espeliguèt fòrça d'ora e durant aqueles estudis superiors, fondèt, en 1928, Le Nouveau Languedoc, associacion dels estudiants lengadocians e gropament d’accion regionalista que presidís Joan Lesaffre e que el ne venguèt vicepresident amb Rogièr Barta. Assegurèt tanben las foncions de secretari de la Seccion Corporativa, la Corpo de Medecina e las de delegat dels estudiants en medecina a l’Associacion Generala dels Estudiants de Montpelhièr.
De genièr de 1928 a novembre de 1930, se nòta, dins Lou libre d’Aur dels Dissabtièrs, sa participacion als acamps e popianadas d’aquela gaia societat montpelhierenca, de cotria amb d'autres escrivans e intellectuals d'aquela epòca coma Renat Tulet, Josep Sebastià Pons e lo mèstre d’òbra L’Escotaire- Francés Deseuse.
L’internat de medecina, seguit de tira pel servici militar, totes dos efectuats a Tolon, marquèron una cèrta rompedura dins son activitat occitanista entre 1933 e 1935. Membre de la Societat d’Estudis Occitans (S.E.O), n'assegurèt las foncions de cap-redactor de la revista Occitania, organ mesadièr de la joventut occitanista de 1936 a la guèrra (dirigit per Carles Camprós e Marcel Carrières). De 1936 a 1946, exerciguèt la medecina a Aniana (Erau), puèi perseguíguèt sa carrièira fins a 1974 coma mètge d’igièna escolara (1946-47) e mètge-conselh de la Seguretat Sociala a Montpelhièr.
Amb lo Doctor Ismaèl Girard e Camilha Solan, fondèt en 1945 l’Institut d’Estudis Occitans (I. E. O.) e succediguèt a Joan Casso a sa presidéncia. A partir de setembre de 1954, assegurèt la direccion de la novèla revista trimestriala occitana e catalana Vida Nova. En 1962 a Avinhon, pendent un congrès e en preséncia de Miguel Angel Asturias, Pablo Neruda, Henry Miller e André Chamson, fonda, amb l’ajuda de Joan Camp e Jòrgi Rebol, lo PEN club de Lenga d’òc que presidís puèi. De 1978 a 1983, dirigís tanben la revista literària Oc. A los que precedisson, cal apondre qualques noms que Max Roqueta revendica lor fòrta influéncia intellectuala e una longa amistat: l’escrivan rosselhonés Josep Sebastià Pons (1886-1962), l’escultor rosselhonés Enric Frère (1908-1986), lo pintor montpelhierenc Jòrdi Deseuse.
L'òbra de Max Roqueta
L'òbra de Roqueta se debana sus 72 annadas ininterrompudas e non acabadas d’escritura e de publicacion. Son primièr escrich publicat foguèt aculhit en 1927 per la revista La Campana de Magalona. Cap a la fin dels ans 30 comencèt d'escriure una pèça de teatre que se deviá sonar Cogolin o la rason d'estat mas abandonèt aquela idèa e ensagèt de destruire çò qu'aviá escrich. Una proporcion importanta de poèmas e de tèxtes en pròsa pareguèt primièr dins de revistas abans d’èsser publicada dins de recuèlhs poetics o volums. Max Roqueta collaborèt aital, cronologicament, e per las mai importantas d’entre elas, a las revistas seguentas: La Campana de Magalona (1927-30), Le Nouveau Languedoc (1931-32), Calendau (1933-1942), Trencavel (1937), Occitania (1936-1939, 1948), Tèrra d’Òc (1941-1945 e cronica Dins la boca del poble d’Òc), L’Ase negre (1946-1947), L’Avant-scène (1955, 1957), Cahiers du Sud (1942), Letras d'òc (1965-1966), Òc (1931-1998), Connaissance du pays d’oc (1981), Folklore (1944, 1980, 1985), Obradors (1971-72), Vida nòva (1955-1962, 1974).
L'escritura e l'imaginari de Roqueta prenguèron son inspiracion dins mantun element provenent de culturas divèrsas coma per exemple l'òbra de l'escrivan espanhòl Federico García Lorca que ne publiquèt dins la revista Òc en 1941 qualques reviradas o mai Volpone de l'escrivan anglés Ben Jonson.
Istòria d'Africa
drecha|vinheta|Africa precoloniala L'istòria d'Africa comença amb l'aparicion de l'espècia umana dins la bana d'Africa, fa unes  2,5 milions d'annadas. Puèi, de pòbles se formèron, se desvelopèron, e s'espandiguèron sul territòri african. Vèrs la fin de la Preïstòria, Sahara, qu'èra alara format de grands lacs, venguèt arid e desseparèt l'Africa en dos. L'istòria de l'Africa del Nòrd se mesclava alara a aquesta de la mar Mediterranèa, e l'Africa subsahariana se desvelopèt d'esperela.
Max Roqueta
L'òbra de Max Roqueta
Manquèt mantun còp d'aver lo Prèmi Nobel de Literatura.
Istòria d'Africa
L'Africa del Nòrd, brèç dels berbèrs foguèt jos la dominacion quora dels fenicians (per exemple amb los establiment de Cartage al nòrd èst de l'actuala Tunisia) al milleni Ièr abans nòstra èra, quora dels romans, quora dels arabs. Ara, l'Africa del Nòrd es majoritàriament musulmana. Mas l'Africa del Nòrd foguèt tanben l'objcte de la colonizacion.
En Africa subsahariana, se desvolopèron d'empèris e de reialmes medievals. D'unes, subretot al nòrd del 10en parallèl, foguèron islamizats a partir del sègle VII. Per finir, l'Africa foguèt l'objècte de colonizacion al sègle XIX e se descolonizèt entre 1910 e 1975.
Paleolitic
vinheta|322x322px|Esquèma estructural simplificat del grand rift èst african. L'istòria del continent african es primièr lo fruchs de sa geografia.
Max Roqueta
L'eiretatge de Max Roqueta
"Las paraulas son de lutz en camin, que sabon pas se quauqu'un las espèra".
Istòria d'Africa
Paleolitic
Las descobèrtas màger al subjècte dels començaments de l’aventura umana an per encastre lo continent african, e subretot l’Africa orientala e australa. Es d'aquestas regions que venon los fossils mai ancians atribuits a la familha dels Ominids: d'entre aquestes aujòls - o parents pròches - de l’Òme se trapan los Australopitècs (amb Australopithecus afarensis e la celèbra Lucy, puèi Australopithecus africanus e Paranthropus robustus) e los primièrs representants del quita genre uman dich (Homo rudolfensis puèi Homo habilis, lo primièr a aver una capacitat craniana mai de 600 cm3).
Es de là tanben que venon los mai ancians esplechs de pèira talhada coneguts fins ara: datats de 3,3 Ma BP, foguèron descobèrts sul site arqueologic de Lomekwi al Nòrd de Kenya que donèt d'objèctes de pèira caracterizats per lor cadena operatòria: talha sus un « nuclèu » d'asclas e faiçonatge d'aques produchs asclats). Aquesta descobèrta torna sus l'idèa comunament admisa fins alara que l'aparicion dels esplechs de pèira seriá ligada a l'emergéncia del genre Homo e a de cambiaments climatics. S'aquestes primièrs esplechs son mai sovent pauc elaborats, de descobèrtas recentas fachas dins lo site de Lokalalei al Kenya (Oèst del lac Turkana), montrèron que la talha de la pèira podava èsser pro organizada e revelava una cèrta abiletat tecnica a partir de 2,3 Ma BP.
Après un periòde qu'èran rares, los sites d'esplechs litics se multiplican a partir de 1,9 Ma BP. Los sites d’Olduvai en Tanzania o de Koobi Fora a Kenya faguèron fòrça rèstes d'aquesta industria nomenada Oldowayen. Las aisinas d'aqueste epòca demoran pro simples e son asclada simplament o de còdols talhas.
Civilizacions neoliticas
vinheta|270x270px|L'arqueològ britanic [[John Desmond Clark examinant de gravaduras rupèstras dins lo Sahara (Mauritània, 1967)]] A la fin de la darrièra glaciacion, fa unes 10 500 ans, Sahara èra una region fertila e poblada.
En Africa, la domesticacion del bestial precedís l'agricultura e sembla aver existit en mèsme temps que las tribús de caçaires culhèires. L'elevatge seriá estat practicat en Africa del Nòrd a partir de 6000 AbC.
Las primièras traças de cultura del ris e de la milhòca data de 5000 AbC. dins la region de Sahèl.
Formacion del Sahara
Lo Sahara se sequèt pauc a pauc jos l’efièch del calfament 5 000 ans mai tard. Sos abitants comencèron alara à pujar la val del Nil en quista de tèrras mai aculhentas, al delà de la segonda cataracta.
A partir de 4000 l'avançada del desèrt al Sahara s'intensifiquèt rapidament, secant lacs e rius, aquò provoquèt de migracions cap a l'Africa de l’Oèst, mai umid.
Après la desertificacion de la region, las populacions nord-africanas se sedentarizèron lo long de la val del Nil, ont anavan donar naissença a las primièras civiliszacions egipcianas.
Desvelopament de l’agricultura e metallurgia
Vèrs 3000 AbC., una migracion majora de populacions d'agricultors venguts del Pròche-Orient se debana cap a l'Africa. Aquesta installacion de novèlas populacions es entre autre presenta dins la bana de l'Africa. L'agricultura se desvolopa gaireben simultanèament en Africa de l’Oèst, amb la cultura del nham e del palmièr d'òli, e en Etiopia, amb lo cafè e lo tef.