cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estela
Sequéncia principala
Cada estela de la sequéncia principala emet un vent estellar fach de particulas que constituisson un flux gasós continú vèrs l'Espaci. Per la màger part deis estèlas, la pèrda de massa causada per lo vent estellar es negligibla. Per exemple, lo Soleu pèrd 10-14 de sa massa cada an en causa dau vent solar, siá 0,01% de sa massa durant son existéncia complèta. Dins aquò, una estèla supermassissa pòu pèrdre entre 10-7 e 10-5 de sa massa cada an, modificant fortament son evolucion. Ansin, una estela de 50 massas solaras pòu pèrdre la mitat de sa massa iniciala pendent son passatge sus la sequéncia principala.
La durada passada dins la sequéncia principala varia principalament en foncion de la quantitat iniciala d'idrogèn e de la velocitat de reaccions de fusion dau nuclèu. Valent a dire que lei dos paramètres importants son la massa e la luminositat inicialas. Per lo Soleu, aqueu periòde es estimat a 1010 annadas. Leis estèlas massissas comborisson fòrça rapidament sei resèrvas de carburant e an donc una existéncia corta. En revenge, leis estelas pus pichonas, dichas nanetas rojas, comborisson lentament sei resèrvas d'idrogèn e pòdon foncionar durant de desenaus o de centenaus de miliards d'annadas.
Enfin, après la massa, un autre paramètre important es la quantitat d'elements pus pesants que l'èli. D'efècte, per leis astronòms, leis elements quimics pus pesants que l'èli son dichs metaus e sa concentracion es dicha metallicitat. Aquela metallicitat influéncia la durada dei reaccions de fusion, contraròtla la formacion dau camp magnetic de l'estela e modifica l'intensitat dau vent estellar.
Evolucion après la sequéncia principala
Quand leis estelas amb una massa superiora a 0,4 massa solara agotan lei resèrvas d'idrogèn dau nuclèu, sei jaç exteriors se dilatan per formar una estela giganta roja. Per exemple, lo rai dau Soleu serà d'environ 150 milions de quilomètres dins cinc miliards d'annadas còntra 70,000 a l'ora d'ara. Enterin, auriá perdut 30% de sa massa actuala en causa dei reaccions de fusion.
Aquela dilatacion es entraïnada per dos fenomèns que son l'extension dei reaccions de fusion de l'idrogèn dins lei jaç exteriors de l'estela e la contraccion dau nuclèu ont acomençan lei reaccions de fusion de l'èli. Dins aquò, aquelei fenomèns son pas necessariament simultanèus. D'efècte, per leis estelas gigantas rojas amb una massa inferiora a 2,25 massas solaras, aquela transicion comença per l'aumentacion dau rai en causa de la fusion de l'idrogèn dins lei jaç exteriors. Puei, aquela dilatacion aumenta la pression dins lo nuclèu, permetent adonc lo començament dei reaccions implicant l'èli. En revenge, una massa superiora a 2,25 massas solaras es sufisenta per entraïnar la fusion de l'èli. La fusion de l'èli causa generalament una aumentacion brusca de la luminositat e de la temperatura de superficia. Enfin, après la consumacion dei resèrvas d'èli dau nuclèu, lei reaccions de fusion s'estendon ai jaç superiors.
Durant la fasa de fusion de l'èli, leis estelas d'una massa superiora a nòu massas solaras pòdon formar d'estèlas supergigantas. Après l'agotament dei resèrvas d'èli, aqueleis estèlas pòdon entraïnar la fusion d'elements pus pesants que l'èli. D'efècte, lo nuclèu se contracta e la fusion dau carbòni pòu començar. Puei, lei reaccions de fusion se propagan au neon, a l'oxigèn e au silici per pervenir a la produccion de fèrre qu'es lo darrier element produch. Ansin, certaneis estèlas ancianas aurián un nuclèu de fèrre mai leis elements pesants pòdon egalament agantar la superficia. Lo vent solar es adonc relativament dens.
Fin deis estelas
thumb|200px|right|Rèstas de [[supernova de la Nebulosa dau Cranc (M1).]]
Per leis estelas pus massissas, lei reaccions de fusion contunian fins que la massa dau nuclèu de fèrre vèngue tròp importanta (environ 1,4 massas solaras). Lo nuclèu s'afondra adonc rapidament en causa de sa gravitat, causant una onda de tuert. Aquela onda entraïna l'explosion dei rèstas de l'estèla. Una explosion, dicha supernova, pòu èsser brevament tant lusenta coma una galaxia. Ansin, lei supernovas de la Via Lactèa foguèron descrichas coma d'estèlas novèlas per leis astronòms ancians. La màger part de l'estela es ejectada au luench per l'explosion creant un tipe particular de nebulosa dich rèstas de supernova. Un exemple fòrça conegut es la Nebulosa dau Cranc (M1). De son caire, lo nuclèu vèn un pulsar o per leis estèlas pus massissas, un trauc negre.
Massa
La massa es la caracteristica fisica pus importanta d'una estela car permet la determinacion de sei paramètres d'evolucion essenciaus. Pòu montar a 100 o 150 massas solaras coma per Eta Carinae o benlèu 265 massas solaras per RMC 136a. Dins aquò, la massa d'una estèla pòu tanben èsser fòrça febla coma per AB Doradus C amb una massa egala a 93 còps la massa de Jupitèr. Lo limit inferior per la massa deis estèlas seriá situat entre 75 e 87 massas jovianas e variariá en foncion dau taus de metaus. Lei còrs pus pichons son de nanetas brunas. Lo limit superior es mau conegut. Fins a la descubèrta de RMC 136a, leis astrònoms supausavan l'existéncia d'un maximum entre 100 e 150 massas solaras.
Temps
Lo temps deis estelas conegudas a l'ora d'ora varia generalament entre un miliard e dètz miliards d'annadas. L'estela pus anciana coneguda es HE 1523-0901 amb un temps egau a 13,2 miliards d'annadas. La durada d'existéncia d'una estèla depend quasi unicament de sa massa. Es corta, quauquei milions d'annadas, per leis estelas pus massissas que comborisson rapidament sei resèrvas de carburant. En revenge, leis estelas pus pichonas pòdon existir durant de desenaus o de centenaus de miliards d'annadas.
Composicion quimica
La composicion massica mejana deis estèlas de la Via Lactèa es environ 71% d'idrogèn e 27% d'èli amb un percentatge feble d'elements pus pesants. Generalament, la porcion d'elements pesants es recampada au taus de fèrre dins l'atmosfèra estellara car son espèctre d'absorcion se mesura facilament. Ansin, la quantitat de fèrre dins una estèla pòu permetre l'identificacion d'un sistèma de planetas l'enviroutant.
L'estela amb lo taus pus feble de fèrre es l'estèla naneta HE1327-2326 que tèn 5.10-6 de la concentracion solara. En revenge, existisson d'estèlas, coma μ Leonis o 14 Herculis, amb dos o tres còps lo taus de fèrre dau Soleu. Enfin, certaneis estèlas an un espèctre enriquit amb un element especial.
Diamètre
Lo diamètre reau d'una estela varia de 20-40 quilomètres per un pulsar a environ 900 milions de quilomètres per una estèla supergiganta coma Betelgeuse. Dins aquò, en causa dei distàncias fòrça importantas ambé la Tèrra, leis estèlas son vistas coma de ponchs pichons que beluguejan dau fach deis efèctes atmosferics. Ansin, a l'excepcion dau Soleu, l'estèla ambé la talha aparenta pus granda es R Doradus, amb un diamètre visible egau a 0,057 segondas d'arc.
Lei discs visibles deis estèlas son donc tròp pichons per d'observacions ambé de telescòpis optics. Aquelei mesuras necessitan generalament l'utilizacion dei telescòpis interferomètres per obtenir d'imatges o l'estudi per ocultacion. Per exemple, se la luminositat d'una estèla es coneguda precisament pendent son ocultacion per la Luna, lo diamètre vesedor pòu èsser estimat.
Velocitats e movements deis estelas
thumb|Leis estèlas d'un amàs, coma lei Plèiades, an generalament un movement pròpri similar.
Lo movement d'una estela a respècte dau Soleu pòu permetre d'obtenir d'informacions quant a son origina, son temps, son estructura e son evolucion dins la Via Lactèa. Aqueu movement es devesit en doas compausantas que son la velocitat radiala, se l'estèla s'aluencha o non dau Soleu, e sa velocitat angulara, transversala, dicha movement pròpri. La velocitat radiala es mesurada per efècte Doppler a partir dei espèctres de linhas deis estèlas. Lo movement pròpri es mesurat per d'observacions astronomicas precisas per obtenir sa parallaxi. Generalament, leis estèlas pròchas dau Soleu an un movement pròpri important. Puei, aquelei compausantas permeton de calcular la velocitat de l'estèla a respècte dau Soleu o de la Via Lactèa. Leis estèlas de populacion II, pus ancianas, an generalament una velocitat superiora ais estèlas pus jovas de populacion I. De mai, de comparasons entre lei movements d'estelas diferentas permeton l'identificacion d'associacions mostrant una origina comuna probabla.
Camp magnetic
thumb|Camp magnetic de l'estela [[SU Aurigae.]]
Lo camp magnetic deis estèlas es entraïnat en causa de l'efècte dinamo creat per de movements de conveccion. L'intensitat dau camp magnetic varia en foncion de la massa, de la composicion e de la rotacion a l'entorn de l'axe de l'estela. Son activitat entraïna la formacion dei tacas sornas de la superficia que son de regions amb un camp magnetic fòrça important. De mai, l'activitat magnetica influéncia lei movements dau plasma dins l'atmosfèra estellara e lei projeccions de matèria.
D'autra part, leis estelas jovas an generalament una superficia pus activa e una rotacion pus auta en causa de lor camp magnetic. Aqueu camp a donc un ròtle de fren per alentir la rotacion de l'estèla a l'entorn de son axe. Ansin, leis estelas pus ancianas, coma lo Soleu, an una velocitat de rotacion pus febla e una activitat de superficia relativament bassa. Dins aquò, l'activitat deis estèlas es egalament ciclica ambé de maximums e de minimums.
Velocitat de rotacion
La velocitat de rotacion d'una estèla se pòu mesurar aproximativament per espectroscòpia o pus exactament per observacion dau movement dei tacas sornas de la superficia. Leis estelas jovas an una velocitat de rotacion auta ambé de valors eqüatorialas superioras a 100 km/s. Ansin, per exemple, Achernar tèn una velocitat de rotacion de qu'entraïna un aplatiment important de l'estèla. Per contrast, la velocitat de rotacion dau Soleu es a l'eqüator. Ansin, la velocitat de rotacion, que depend de l'intensitat dau camp magnetic, es signe de l'evolucion de l'estèla. Enfin, lei rèstas d'estèlas, especialament lei pulsars, tènon de velocitats de rotacion fòrça importantas. Per exemple, lo pulsar de la Nebulosa dau Cranc fa trenta torns cada segonda.
Temperatura de superfícia
La temperatura de superficia d'una estela de la sequéncia principala es determinat per lo repòrt entre la produccion d'energia dau nuclèu e lo rai estellar. Pus generalament, la classificacion actuala deis estèlas es basada sus la color, e donc la temperatura de superficia. Utiliza 7 categorias principalas, de la classa A a la classa Q, e divèrsei classas especialas per destriar leis estelas diferentas. De mai, uei, la classificacion es estenduda ai nanetas brunas. Cada categoria es devesida en dètz grops pus pichons, egalament en foncion de la temperatura de superficia :
Diagrama de Hertzsprung-Russell
Lo diagrama de Hertzsprung-Russell es un graf mostrant la luminositat deis estèlas en foncion de la temperatura de superficia. Aqueu diagrama mòstra l'existéncia d'una diagonala dau canton aut a senèstra (estèlas brilhantas e caudas) au canton bas a drecha (estèlas gaire lusentas e frejas) onte se situa la majoritat deis estèlas. Aquela diagonala es dicha sequéncia principala. La region auta a drecha tèn leis estelas gigantas amb un esclat important e una temperatura de superficia febla. Au dessús, lo canton aut a drecha es poplat per leis estelas supergigantas. Enfin, dins la partida bas a senèstra, i a una diagonala isolada dau rèsta dau diagrama amb lei nanetas blancas que tènon una temperatura de superficia granda amb una magnitud febla.
Naneta bruna
Lei nanetas brunas son pas d'estelas, o puslèu, son d'estèlas mancadas. Lor massa se situa entre aquela d'una estèla pichona e aquelei dei planetas gròssas. D'efècte, fau environ 0,08 massa solara per entraïnar lei reaccions de fusion dins lo nuclèu d'una protoestela e crear adonc una estèla vertadiera. Òr, lei nanetas brunas an una massa inferiora e pòdon solament emetre un raionament feble per contraccion gravitacionala.
Naneta roja
Lei nanetas rojas son d'estelas rojas e pus pichonas car lei nanetas o lei pulsars an plus de reaccions nuclearas. Lor massa se situa entre 0,08 e 0,8 massa solara e lor temperatura de superficia es entre 2,500 e. La color roja es causada per aquelei temperaturas. Lei nanetas rojas mens massissas (amb una massa inferiora a 0,35 massa solara) son entierament convectivas. Aqueleis estelas consuman lentament sei sèrvas d'idrogèn e an donc una existéncia lònga. 80% deis estèlas de la Via Lactèa son de nanetas rojas que son lo tipe pus frequent d'estèla. Per exemple, l'estèla pus pròcha dau Soleu es una naneta roja dicha Proxima Centauri. Lo segond sistèma estellar en proximitat es tanben una naneta roja dicha estèla de Barnard.
Naneta jauna
Lei nanetas jaunas son d'estèlas amb una talha mejana e una temperatura de superficia d'environ 6,000 K. An una superficia amb una color jauna, quasi blanca. Lo periòde d'existéncia d'aqueleis estèlas es estimat a 10 miliards d'annadas. Environ 10% d'estèlas de la Via Lactèa son de nanetas jaunas coma lo Soleu, Alfa Centauri, Tau Ceti e 51 Pegasi.
Giganta roja
Lei gigantas rojas son de nanetas jaunas qu'an agotat sei resèrvas d'idrogèn. Lei reaccions de fusion de l'èli acomençan adonc e entraïnan un gonflament fòrça important de l'estèla. Ansin, lo nuclèu se contracta e lei jaç exteriors se dilatan, se refrejan e rogisson. Quand lei resèrvas de l'èli son consumadas, l'estela s'amòrça. Lei jaç exteriors son expulsats au luench per formar una nebulosa planetària e lo centre se contracta per venir una naneta blanca.
Giganta blava e supergiganta roja
Leis estelas pus caudas e amb una massa superiora a 10 massas solaras son dichas gigantas blavas. Consuman rapidament sei resèrvas d'idrogèn. Puei, lei reaccions de fusion de l'èli començan enterin que l'estela se dilata e sa superficia se refreja per venir roja. Es adonc una supergiganta roja. Lei reaccions de fusion dau nuclèu pòdon produrre d'elements pesants coma lo fèrre, lo niquèl, lo cròme, lo cobalt, lo titani... Pasmens, l'estèla vèn instabla e finís de realizar sei reaccions termonuclearas. Peta adonc en supernova e forma segon sa massa un pulsar o un trauc negre.
Naneta blanca
Lei nanetas blancas son lei rèstas d'estelas amb una massa situada entre 0,8 e 5 a 8 massas solaras coma lo Soleu. Lor talha es pichona, similara a la Tèrra. Inicialament, son d'astres fòrça cauds amb una color blanca. Puei, se refrejan per raionament. 97% d'estelas de la Via Lactèa formaràn de nanetas blancas dau fach dau nombre limitat d'estèlas fòrça massissas.
La densitat dei nanetas blanca es fòrça auta ambé de valors mejanas egalas a environ 109 kg.mm-3. Ansin, la matèria compausant lei nanetas blancas es dicha degenerada car l'expression dei fòrças de pression es adonc basada sus lo principi d'exclusion de Pauli.
Naneta negra
Lei nanetas negras son d'objèctes ipotetics. Serián de nanetas blancas pron refrejadas per emetre mai de lutz. Dins aquò, a l'ora d'ara, l'Univèrs es tròp jove per tenir de nanetas negras.
Pulsar e trauc negre
Lei pulsars son d'astres fòrça pichons mai massís. Per exemple, un pulsar fa 1,5 massas solaras amb un diamètre d'environ 10 quilomètres. Son lei vestigis d'estelas fòrça massissas, superioras a 10 massas solaras, que son nuclèu s'es contractat après una supernova. La densitat d'un pulsar es fòrça auta. De mai, aqueleis objèctes an un camp magnetic e una velocitat de rotacion fòrça importants. Dins aquò, certaneis estèlas an una massa talament auta que la contraccion dau nuclèu entraïnèt la formacion d'un objècte pus massís qu'un pulsar dich trauc negre.
Catalòg d'estelas
Divèrsei catalògs d'estelas foguèron creats per listar leis estèlas. Lei pus celèbres son lei catalògs HD (Henry Draper) e BD (Bonner Durchmusterung). Leis estelas son classadas ambé sei coordenadas e recebon un numèro de classament coma, per exemple, HD 122653 coneguda per son percentatge fòrça feble d'elements metallics.
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Bantanges
Geografia
Bantanges Fa partida de la Bressa louhannaise. La municipalitat s'estend la longitud de la D 971 de Louhans a Cuisery. La Seille (limita amb Savigny-sus-Seille) e la Sâne Mòrta (limita amb Ménetreuil) travèrsen Bantanges.
Bantanges fait partie de la Bresse louhannaise. La commune s'étend le long de la D 971 de Louhans à Cuisery. La Seille (limite avec Savigny-sur-Seille) et la Sâne Morte (limite avec Ménetreuil) traversent Bantanges.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Husar
Husar o meilèu Usar [y'za] segon la prononciacion autentica despuish bèra pausa, a véder fòrmas ancianas (Uza en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [y'za]. Las fòrmas ancianas que son : castrum d'Usar cap a 1119, castet aperat Usar en 1269, Husar en 1280, Usar en 1299, Usa (mapa deu sègle XVIII), Usa en 1638 (mapa), Uzaa (mapa de 1647), Uza (mapa deu començament deu sègle XVIII), Usa (mapa de 1714), Uza (mapa de 1733).
Miquèu Grosclaude (qui probable coneishèva pas las fòrmas ancianas) que pensa a un nom latin d'òmi Usius dab lo sufixe -anum; Astor (medish problèma) a un nom latin d'òmi Utius o Usius [medish sufixe, implicitament]. Bénédicte Boyrie-Fénié que tròba un sufixe -are > -ar (prononciat [-a] e non pas [-an]). Que's pensa lo nom ven d'un ensemble de vegetaus, un derivat de heuç (eretèr deu latin filice); un tau nom que dona lo gascon heusar, dab reduccion deu diftongue èu en u en gascon negue (mès, au sègle XII ?). E dab un sol h- e pas cap de f- a l'Edat Mejana dens las fòrmas ancianas ? Ua prononciacion shens h- iniciau ? Comparar dab Heugars.
Istòria
Husar que's formè en 1872 a partir de tròç deu Binhac, de Lit e Micse et de Sent Julian de Bòrn (arrestat prefectorau deu 18 de genèr 1872).
Cementèri militar alemand de La Cambe
Inicialament, leis Americans enterrèron durant l'estiu de 1944 sus dos campàs adjacents de soudats americans e alemands a La Camba. Rapatrièron lei dos tèrç dei còrs americans ais Estats Units a la demanda dei familhas, e transferèron lo tèrç que sobrava dins lo cementèri american de Colleville-sur-Mer a quauquei quilomètres d'aquí. En 1954, après l'acòrdi franco-alemand sus lei tombas de guèrra, si decidèt de faire dau site de La Cambe un dei sièis cementèris alemands de Normandia. Coma aquò lei servicis dau Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge ramblèron, en mai dei soudats alemands ja enterrats sus lo site, mai de 12 000 mòrts que lei còrs si despartissián dins lei cementèris provisòris pertot en Calvadòs e Orne.
Lo tumulus centrau dau cementèri, dominat per una gròssa crotz de granit de 5 mètres d'aut, rambla quauquei soudats que sei noms son gravats sus de placas que s'atròban au pè d'aquest.
En 1958, La Cambe siguèt lo site dau premier camp de jovents organizat per lo Volksbund en França. Despuei aqueu moment, de joves participants sostenguts per de soudats de la Bundeswehr ajudan a l'entretenença dau cementèri.
Adjacent au cementèri, si bastissèt lo Jardin de la Paix (Jardin de la Patz) onte sus tres ectaras plantèron 1 200 agasts en simbòle de patz, cada finançat per un donator de país diferents.
Lo 5 de junh de 2009, dins lo quadre dau 65en anniversari dau Desbarcament, Lucien Tisserand, lo conservator dau cementèri despuei 1989, organizèt a la demanda de l'Ambaissada d'Alemanha en França una ceremònia que reünissèt entre 600 e 700 personas amb de veterans francés, alemands e americans e de representants d'autres país Aliats que participèron a la Batalha de Normandia.
Si pòu apercebre lo cementèri despuei l'N13 (que jonhe Caen e Cherbourg) que passa just au nòrd dau cementèri.
Mineralogia
thumb|right|[[Fotografia d'un cristau de qüars.]]
La mineralogia es una branca de la geologia que son objectiu es de recensar lei mineraus, de lei descriure e d'estudiar sei proprietats e sei condicions de formacion. Fòrça anciana, es una disciplina apareguda amb lei premierei listas de mineraus establits dins de tèxtes antics. Uei, es fòrça utilizada dins lo quadre de la prospeccion e per la cèrca d'aplicacions en sciéncia dei materiaus. Per aquò, necessita l'usatge de tecnicas avançadas afin de determinar l'estructura dei mineraus (cristallografia, difraccion X, sciéncia dei materiaus...). En certanei cas, permet tanben d'imaginar d'assemblatges novèus gràcias a de simulacions informaticas.
Lando Norris
Lando Norris (n. a Bristol lo 13 de novembre de 1999), es un pilòt britanic de Formula 1.
George Russell
George Russell (n. a King's Lynn lo 15 de febrièr de 1998), es un pilòt britanic de Formula 1.
Julia Roberts
Julia Fiona Roberts (Smyrna, 28 d'octobre de 1967) es una actritz americana de cinèma. Foguèt maridada al cantaire de musica country Lyle Lovett de junh de 1993 a març de 1995.
Biografia
Julia Roberts nasquèt en 1967 a Smyrna, cristianada amb lo nom de Julie Fiona Roberts. Los sieus parents abans qu'ela nasquèsse se consacravan a manténer un talhièr d'interpretacion. Julia a un fraire e una sòrre que lo mai popular es l'actor Eric Roberts nascut lo 1956. Sa sòrre Lisa, nascuda lo 1965, es tanben actritz. A tanben una sorrastra: Nancy.
Regular Show
Regular Show es un programa de television d'animacion american.
E (nombre)
Lo nombre e (tanben dich nombre d'Euler ò constanta de Neper) es una constanta matematica fòrça importanta qu'es la basa dei logaritmes neperians, es a dire lo nombre definit per ln(e) = 1. Sa valor es environ egala a 2,71828.
Oleg lo Savi
thumb|right|Tumulús de la [[tomba supausada d'Oleg lo Savi a proximitat de Staraya Ladoga.]]
Oleg lo Savi († 912) es lo premier sobeiran istoricament atestat de la Rus' de Kiev. Reinèt de 879 a 912 e auriá succedit a Rurik, personatge semilegendari considerat coma la fondator de la Rus'. A sa mòrt, foguèt remplaçat per son gendre Igor de Kiev (912-945). Son rèine es conegut gràcias a de mencions dins leis archius bizantins. Es considerat coma lo fondator vertadier de Rus' en installant la capitala a Kiev e, gràcias a una guèrra victoriosa, a la signatura d'un important tractat amb Constantinòble que permetèt ai marchands e guerriers kievians de comerçar liurament amb l'Empèri Bizantin e de venir mercenaris dins leis armadas imperialas.
Sant Jòrdi d'Òrcas
Sant Jòrdi d'Òrcas (Saint-Georges-d'Orques en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : villam de S. Georgio en 1155, apud S. Georgium d'Orcas en 1157, ecclesiam S. Georgii de Dorcas en 1165-7, villa S. Jeorgii en 1187, 1199, S. Georgii en 1187, 1247, de S. Georgio, sense data [sègle XII ?],  villam S. Georgii en 1202, prior S. Georgii en 1292, 1392, Saint George en 1526, S. Georgii en 1529, S. Georgii de Dorgnes en 1536, S. Georgii d'Orques en 1550, S. George en 1613, 1622, 1626, St Iordi en 1648, St George d'Orgues en 1740-60, St Georges d'Orques en 1740-60, cap a 1780.
Suavegòta de Burgondia
Suavegòta de Burgondia foguèt una reina franca, segonda esposa de Tièri I.
Sant Jòrdi d'Òrcas
Toponimia
Sant Jòrdi es un agiotoponime, un nom de luòc que fa referéncia a un nom de sant. Lo nom, Georgius, es grèco-latin e pòt representar Sant Jòrdi de Lydda, martir mòrt en 303, (sant sauroctòn segon la legenda) o benlèu l'apòstol de Velai, primièr avesque legendari del Puèi de Velai au sègle III, , (autras fòrmas occitanas : Jòrge, Jòrgi, Juèri, Jòri, Jors, etc).
Suavegòta de Burgondia
Filha de sant Sigismond, rei dels Burgonds, e de la princessa Ostrogòta (ela meteissa filha de Teodoric lo Grand), Suavegòta es coneguda per aver sostengut l'episcopat de Rems amb sa filha Teodechildis. Redigiguèt son testament jos l'evesque Mapinus (entre 536 e 565).
Sant Jòrdi d'Òrcas
Toponimia
Òrcas seriá un luòc au nòrd dau vilatge [absent de las mapas usualas]. Lo nom ven probablament d'un nom grèc de femna Δορκάς e designava una granda proprietat d'epòca galloromana, puslèu que lo latin orca, « tona (de vin, etc) » o lo gallic olca, « bona tèrra de cultura », rotacizat tardivament en Erau.
Pòl Sud magnetic
Lo pòl sud magnetic es un punt variable a la superficia de la Tèrra ont las linhas de fòrça del camp magnetic terrèstre son dirigidas a la verticala e en naut. Se deu pas confondre amb lo punt (mens conegut) nomenat Pòl Sud geomagnetic
Sa variacion continua se deu a de perturbacions del camp magnetic terrèstre. En 2005, s'estimava sa posicion a -64.53°N, 137.86°W prèp de la còsta de la Tèrra de Wilkes, dins l'Antartida. Va cap al nòrd-èst prèp de 10 a 15 km/an.
Expedicions
Lo 16 de genièr de 1909, tres òmes (Douglas Mawson, Edgeworth David, e Alistair Mackay) de l'expedicion Nimrod de Sir Ernest Shackleton anoncièron d'aver atench lo punt del Pòl Sud magnetic, d'aquel temps sus tèrra. Pasmens, i a uèi de dobtes sus se la localizacion foguèt corrècta.
Pòl sud geomagnetic
Coma aproximacion de primièr ordre, lo camp magnetic terrèstre se pòt modelizar coma un dipòl simple (un sistèma de doas cargas de meteissa valor, mas de senhals opausats, situadas a corta distància una de l'autra), desviant de prèp de 11º de l'axe de la rotacion terrèstra e centrat al centre de la Tèrra. Los demais foguèron un camp non dipolar. Los pòls geomagnetics nòrd e sud son antipòdes entre eles, ont l'axe d'aquel dipòl teoric travèrsa la superficia terrèstra. Se lo camp magnetic terrèstre èra un dipòl perfèit, alara las linhas del camp magnetic serián verticalas dins los pòls geomagnetics e coïncidirián amb los pòls magnetics. Pasmens, existís una distància entre los pòls magnetics e geomagnetics. En 2005 s'estimava la posicion del pòl sud geomagnetic a -79.73333°N, 108.21667°W prèp de l'estacion Vostok. Lo punt coïncidís pas amb lo pòl sud magnetic, coma dins l'autre emisfèri.
Referéncias
<References>
Südpol Polo Sur Zuidpool
Ska-P
right|200px|thumb|Ska-P sus l'empont en 2013 Ska-P es un gròp de ska-punk de Madrid. Ska-P es un grop anarquista que s'engaubia en 1994 e se sompartir en 2005.
Las cançons las mai conegudas de Ska-P en Occitània son Legalización (apelada tanben Cannabis) e El Vals Del Obrero.
Mondorff
Mondorff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
‘Akilisi Pohiva
Samiuela ‘Akilisi Pōhiva dit ‘Akilisi Pohiva (n. 7 d'abril de 1941) ei un òme politic deu DPFI (partit democratic de las isclas amistosas). Deputat dempuish 1987, ei elejut purmèr ministre de Tònga lo 29 de decémer de 2014.
Charles Joseph Bonaparte
vinheta|Charles Joseph Bonaparte Charles Joseph Bonaparte, naissut lo 9 de junh 1851 a Baltimore (Maryland) e defuntat lo 28 de junh 1921 dins lo Comtat de Baltimore es una personalitat politica americana e lo rèire nebot de Napoleon lo 1er.
Biografia
Es fieu de Susan May Williams (1812-1881), eissuda d'una rica familha de Baltimore e de Jérôme Napoleon Bonaparte (1805-1870), fiu de Jérôme Bonaparte (lo fraire mai jove de l'Emperaire Napoleon lo 1er), e de sa premiera molher, Elizabeth Patterson, amb laquela s'èra maridat a Nòva York en 1803.
Sòrte diplomat de drech d'Harvard e trabalha puei coma juriste a Baltimore, venent tanben un politic locau puei nacionau. Es sòci dau Board of Indian Commissioners de 1902 à 1904 e president de la National Civil Service Reform League.
En 1905, lo president Theodore Roosevelt lo nomena dins son cabinet coma secretari a la Marina. De 1906 fins lo bot dau mandat dau president serà Attorney General (equivalent dau ministre de la Justícia). Lo 26 de julh de 1908 establís lo Bureau of Investigation (BOI), premiera apelacion de l'actuau FBI.
Morís a Bella Vista dins lo Comtat de Baltimore, dins Maryland, victim de la corèa.
Son fraire, Jérôme Napoléon Bonaparte II, mai vièlh de 21 ans, servís dins l'US Army, puei dins l’armada francesa a l'arribada de Napoleon III au poder.
Waziers
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Sismologia
thumb|right|[[Fotografia d'una vila chilena destrucha per un tèrratrem en 1960.]]
Waziers
Geografia
200px|left|thumb|Waziers en lo sieu costat e lo sieu arrondissement
Sismologia
La sismologia es una branca de la geologia que son objectiu es l'estudi dei tèrratrems, dei movements dau sòu e de la propagacion deis ondas a l'interior de la Tèrra. Es devesida entre plusors sosdisciplinas que son centrats sus la cèrca dei mecanismes a l'origina dei tèrratrems (sismogenèsi), sus l'estudi deis estructuras tectonicas (sismotectonica), sus l'exploracion dei jaç prefonds de la Tèrra (sismoexploracion) ò sus l'estudi de son estructura globala (sismologia generala).
Waziers
Geografia
200px|left|thumb|Waziers dans son canton et son arrondissement.
Istòria
La paraula « wazier » a aparegut a la s-|XIII|e}}. Designa una estenduda de tèrra marécageuse détrempée per l'aiga. Divèrses tèrmes se son succedits que # Wasers, Wassers, Wasiers.
Goux-les-Usiers
Goux-les-Usiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Waziers
Istòria
De la moneda gallo-romaine i a entre el #èsser amassada l'an 1905. Uèi expausada al Musèu de la Chartreuse de, aquel "tresaur" testifica que lo territòri de Waziers i aviá viscut dempuèi la.
Goux-les-Usiers
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Barberino Val d'Elsa
Barberino Val d'Elsa es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Florença, dins la region de Toscana.
Waziers
Istòria
La vila de Waziers a considerat coma un bastion del Partit Comunista Francés, doncas que dempuèi la creacion del Partit l'an 1920, la vila a totjorn agut un cònsol comunista a l'excepcion del periòde 1939-1945 (Segonda Guèrra mondiala).
Barberino Val d'Elsa
Confronta las comunas de Castellina in Chianti, Certaldo, Montespertoli, Poggibonsi, San Gimignano, Tavarnelle Val di Pesa
Waziers
Istòria
Le mot « wazier » est apparu au. Il désigne une étendue de terre marécageuse détrempée par l'eau. Plusieurs termes se sont succédé parmi lesquels Wasers, Wassers, Wasiers.
De la monnaie gallo-romaine y a été trouvée en 1905. Aujourd'hui exposée au Musée de la Chartreuse de Douai, ce "trésor" atteste que le territoire de Waziers était habité dès le.
Waziers est une ville dont l'histoire plus récente est fortement liée à l'exploitation minière: le charbon a été mis en évidence en 1851. En 1945, au lendemain de la guerre le ministre communiste Maurice Thorez est venu à Waziers faire son discours historique sur l'augmentation indispensable de la production de charbon.
La ville de Waziers est considérée comme un bastion du Parti Communiste Français, puisque depuis la création du Parti en 1920, la ville a toujours eu un maire communiste à l'exception de la période 1939-1945 (Seconde Guerre mondiale).
Girolamo Amati
Girolamo Amati (Cremona, 1561 - 1630) que ho un laütièr cremonés, hilh d'Andrea Amati, un deus purmèrs mèstes e deus fondators de la laüteria deu vriulon.
Qu'ei conegut com lo "hrair" Amati per'mor que tribalhè dab lo son hrair Antonio Amati, defuntat abans eth. Ambs que signava los lors inetruments en tot mentar "Antonius & Hieronymus Amati" dens l'etiqueta.
Que ho lo pair de Nicolò Amati qui hore lo mèstes d'Andrea Guarneri e Antonio Stradivari, lo dus laütièrs mes laurats de l'istòrias.
Un violoncèl de Girolamo Amati, prestat per tostemps au Sheku Kanneh-Mason que ho l'instrument solista a l'escasença de la nòça deu princi Henry de Susex.
Jessains
Jessains es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|[[Stèla romana Descobèrta a Jessains]]
Shillong
Shillong es la capitala de l'estat de Meghalaya en Índia.
Administracion
Shillong es la capitala de l'estat de Meghalaya e lo capluòc del districte d'East Khasi Hills.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 143 229 abitants e aquela de l'aglomeracion, sonada la metropòli, èra de 354 759.
Bagneux (Marna)
Bagneux es una comuna francesa situada administrativament dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Wemaers-Cappel
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Wemaers-Cappel En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Wemaers-Cappel dans son canton et son arrondissement|180px.
Istòria
La legenda assegura que lo senhor del luòc i auriá ofrit la glèisa paroissiale a condicion que lo vilatge portès lo sieu nom.
La légende assure que le seigneur du lieu aurait offert l'église paroissiale à condition que le village portât son nom.
Sent Front la Ribiera
Sent Front la Ribiera (Saint-Front-la-Rivière en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃n’frũm] [lari’bjɛrɒ]. Las fòrmas ancianas son Ecclesia S. Frontonis de Riparia, en latin, en 1192, Sanctus Fronto de Ripperia, en latin, au segle XIII. Fronto es un sent en partida legendari, discípol dau Crist e prumier evesque de Periguers (mas lo nom dau prumer evesque de Periguers es Paternus). Ribiera, « ribatge d'una aiga, fons alluviau d'una vau », ven dau latin tardiu riparia, ,.
thumb|250px|center|Lo paneu d'entrada de Sent Front la Ribiera.
Felip III
Felip III es un nom portat per mai d'un sobeiran europèu :
Dsungaripterus
thumb|Eth fossil de Dsungaripterus siguec trapat pendent ua expedicion chinesa dirigida peth paleontològ C.C. Young en eth sègle XXau. Eth Dsungariptèr (Dsungaripterus weii) ei un pterosaure descubèrt per eth professor C. C. Young, un paleontològ chinès plan conegut. Eth fossil èren tròci d'un cran e ua maishèra inferior e es despulhes d'ua esqueleta plan ben conservades.
En 1973 ua expedicion paleontològa trapèc mès esqueletas de Dsungaripterus prèp de Wuerho, en er nòrd-oèst dera conca de Junggar, includint crans sancers, un sternum, un sacrum e diuersi uassi pelvians.
D'autes traches de Dsungaripterus son ua cresta sus eth cran, sus es uelhs e q'anaua entà darrèra deth cran. Eth horat mès gran d'aguest ei eth horat nasopreorbital. Dsungaripterus auia ua serie de vertebres dorsals, e un notarium, vertebres sacrals fonzudades e un sinsacrum coma es audèths.
Tromba marina
Una tromba marina es un revolum d'aiga e d'aire situat en dessota d'un nívol convectiu e au dessüs d'una estenduda d'aiga. Se fòrman, dins de condicions d'instabilitat meteorologicas, quand una massa d'aire freg passa sus un jaç d'aiga cauda.
Dos tipes de tromba existisson. Lo pus frequent es dich tromba d'aire freg. La velocitat dei vents i passa rarament lei 100 km/h e lo fenomèn disparéis quand arriba sus una estenduda de tèrra. Pasmens, pòu representar una menaça per lei naviris ò per la vida aqüatica.
Lo second tipe es dich tromba tornadica e representa generalament un perilh pus important car es, en realitat, un tornado format en mar. Lo fenomèn es donc pus intens e pòu, sensa dificultat, perseguir sa progression sus una estenduda de tèrra.
Wervicq-Sud
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Bursard
Bursard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Basina de Turíngia
Basina o encara Bazina, (nascuda en 445 - mòrta en 491), filha de Basin de Turíngia (390-v.462), e de Basina de Saxònia (414-?), foguèt princessa de la Liga dels Turíngias, puèi reina dels Francs salians.
Biografia
Rencontrèt Childeric, jove rei dels Francs salians, quand los senhors Francs, sensibles als otratges faches a lors femnas e alassats per son comportament lubric, s'aliguèron per lo destronar e l'obliguèron a fugir. Se refugièt a la cort de Turíngia pendent uèch ans abans de tornar dins sos domenis.
Childeric sedusiguèt Basina, la femna del rei de Turíngia, son òste e son amic.
A la mòrt de Basin, lo reialme de Turíngia foguèt partejat entre sos tres filhs : Bodevie, Hermanfried e Berthaire. S'enseguiguèt una guèrra fratricida. Basina, lor sòr s'enfugiguèt per rejónher Childeric e se maridèron 463. D'aquesta union nasquèt Clodovèu en 466.
Vert (Lanas)
Geografia
vignette|centre|upright=1.8|Mapa de la comuna de Vert e de las comunas vesias.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son Le Bert, en 1305, capellanus de Cera et de Bert, cap a 1375, Bert, mapa de 1638. La prononciacion qu'ei [bert].
Vert que vien deu gallés verno, verna, « vèrn, vèrnhe » (Dauzat e Rostaing, Negre, Astor, Bénédicte Boyrie-Fénié). La fòrma Vert ven [a l'orau com a l'escriut] de l'atraccion de l'adjectiu verd, qui a barrat la vocala en [e]. La fixacion deu nom qu'ei d'epòca romanica, non pas antica pr'amor lo mot d'origina gallesa uerna e passè dens lo gascon.
Catetinho
Le bastiment foguèt concebut per Oscar Niemeyer e bastit en solament detz jorns, del 22 al 31 d'octobre de 1956, per èsser inaugurat lo 10 de novembre de la meteissa annada.
Charles Barbier
thumb Nicolas-Charles-Marie Barbier de la Serre (Valencianas, 18 de mai de 1767 - 29 d'abril de 1841, foguèt oficièr de l'armada francesa conegut per aver ensajat un procèssus d'escritura dels sons en relèu: la sonografia.
Biografia
Charles Barbier nasquèt dins una familha de notables a Valencianas en 1767. Son paire, contrarotlador de las bòrias del rei, lo faguèt admetre en 1782 dins una escòla militara, que ne sortiguèt oficièr. Capitani d'artilhariá, emigrèt en America del temps de la Revolucion, mas tornèt en França al començament de l(Empèri. Volguèt alara codificar e legir las instruccions de nuèch sens lutz. Inventèt vèrs 1808, lo sistèma dich l'escritura nocturna. Presentèt un primièr còp son sistèma a l'Institut Nacional dels Joves Cecs (París) en 1820, mas lo director Guillié se mostrèt fòrça reservat. En 1821, Barbier faguèt una novèla temptativa. Lo nòu director, Pignier, estimèt que sols los joves cecs podián jutjar lo sistèma. Assemblèt los escolans per lor explicar lo sistèma e que l'experimentèssen amb de papièr embosat. D'entre los escolans èra Louis Braille que se mostrèt fòrça interessat.
Sonografia
Lo principi de la sonografia es de transcriure de sons (36) amb de punts de relèu plaçats sus una grilha de 2 × 6 punts.
Louis Braille se passionèt pel sistèma ingeniós de punts de relèus inventat per Barbier, mas qu'an lo desavantatge de transcriure solament las sonoritats, supriment l'ortografia, la gramatica, la pontuacion e ignorant las chifras. E a 16 ans, inventèt lo sistèma d’escritura que pòrta son nom e qu'utiliza una matritz de 2x3 punts, mai aisit d'aprendre amb la pulpa del det.
Sordes
thumb|Sordes siguec eth prumèr pterosaures descubert qu'auia conservat peus e damb eth qu'es poguec demostrar qu'es pterosaures èren bèsties de sang cauda. En es ans 1960 A.G. Sharov descurbiguèc despulhes de pterosaure deth cretacèu superior en strata des montanhes Karatau, includint ua esqueleta gaireben sancera damb huelhes des parts mòfles deth cos e membranes d'ales. Eth sensacional descurbiment siguèc que, pr'amor dera finesa des grans des sediments on eth fossil ère tanben es peus primi qu'auien caperat eth cos dera creatura s'auien conservat.
Açò qu'ère ua esprova segura qu'es pterosaures auien pas escames coma es reptils o qu'auien era pèth despulhada mès qu'auien peu e açò poderie díder qu'auien era sang heireda. Despulhes de peu dejà auien sigut trapades en Holzmaden e Solnhofen mès jamès encara es madeishi peus. Sharov aperèc aguest nau pterosaure de coa longa Sordes pilosus (er esperit reau damb peu).
Sharov espièc que peu long e dens caperaua tot eth cos e era corvatura des peus suggereishen ua ampla elasticitat. Tanben i auia peu enes membranes de vol, dets e pèth demest es dets deth pè, mès aciu qu'èren mès cuerts. Tanben era fin dera coa auia peu mès sonque demest aguest troç pr'amor qu'es autes troçi dera coa èren despolhats. Es peus mès longui deth cos hèien 6 mm.
Lairoux
Lairoux es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Igor de Kiev
Igor de Kiev (vèrs 878 - 945, Iskorosten) es un prince de la Rus' de Kiev que reinèt vèrs 912-945. Succediguèt a Oleg lo Savi (879-912) e foguèt remplaçat per Olga de Kiev (945-962). Contunièt la politica de son predecessor en menent de campanhas militaras per estendre lo territòri kievian. Deguèt ansin luchar còntra leis incursions dei nomadas de l'estèpa (Comans e Pechenegs). En parallèl, assaièt d'atacar Constantinòble mai sa flòta foguèt batuda per de naviris bizantins equipats dau fuòc grèc. Pasmens, capitèt de restaurar la patz en gardant la màger part deis avantatges obtenguts per lei Rus' en 911. Foguèt tuat en 945 durant una campanha per prelevar un tribut sus lei Drevlianas. Sa femna Olga assegurèt alora la regéncia fins a sa mòrt.
Lairoux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sordes
Es membranes alars qu'an suberviscut en Sordes arremerquen qu'es uassi des pates èren integrats ena membrana. Açò deishaua era coa despulhada liure tà moir-se e açò qu'ère vital tàth vol. Pr'açò qu'auia ua ala plan grana.
Lairoux
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sordes
Sordes ère un pterosaure rhamhorhynchoid damb es caracteristiques comunes des pterosaures de coa longa com un uas metacarpal cuert e ua coa vertebrada longa. Era fin dera coa ère plana. I a pas signes qu'era fin dera coa estosse romboide coma en Rhamphorhynchus de Solnhofen. Eth cinquau det ère plan long e corv e dilhèu ère utilizat tà gahar era membrana deth ala.
Eth cran e es dents son perièrs as de Scaphognathus e poderien éster dera madeisha familha. Ambdús an pauques dents, aislades e uns dets relatiuaments cuerts. Sordes pòt éster classat coma un memebre des Rhamphorhynchoidea.
S'an trapat 3 esqueltas. Eth cran hèia 8 cm de longad ae era ala 63 cm. Sordes ère, de segur, piscivòr ,e tanben podie auer minjat insectes.
Tupou VI
ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho Tupou dit Tupou VI ei lo rei de Tònga dempuish 2012.
Sheku Kanneh-Mason
Sheku Kanneh-Mason qu'ei un violoncelista britanic d'origina afro-caribea vadut en 1999 (d'ua data incerta).
Que ho elegit peu Pinci Enric de Susex entà har lo solista en la soa nòça.
Que signè un contracte dab Decca Classics.
A despart deus sons enregistraments d'òbras de compositors deus màgers com Antonín Dvořák e Dimitri Shostakovich que s'ei tanben destacat per la soa interpretacion de la cançon tradicionau El cant dels ocells qui ho emblematica deu mèste catalan deu violoncèl Pau Casals e deu catalanisme. Que revindica l'influénia artistica de Jacqueline du Pré, Mstislav Rostropovich e Pau Casals.
Que joga dab un violoncèl prestat de 1610 deu hrair Antonio Amati e Girolamo Amati (totun per aquestas temporas Antonio qu'èra defuntat), hilh d'Andrea Amati, de 1610.
Daufin (Aups d'Auta Provença)
Daufin (Dauphin en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Le vilatge es quilhat a 445 m d’altitud. La comuna es traversada per dos rius : Larga e Laia.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Marchémoret
Marchémoret es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Unitat de còmpte
Una unitat de còmpte es, en economia, una unitat estandardizada que permet de mesurar la valor dei cambis e lei resèrvas de bens, de servicis ò d'actius. Es una dei tres foncions economicas de la moneda.
Olga de Kiev
thumb|right|Representacion d'Olga e de son escòrta dins un manuscrit bizantin dau [[sègle XIII.]]
Mawkyrwat
Mawkyrwat es un vilatge de l'estat de Meghalaya en Índia.
Administracion
Mawkyrwat, qu'es solament un vilatge, es lo capluòc del districte de South West Khasi Hills.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del vilatge èra de 1 666 abitants. L'alfabetizacion es plan nauta, amb 94,62 % de la populacion que sap legir escriure, una chifra qu'es de 94,44 % par la populacion feminina.
Teatro Colón
thumb|200px|left|Copola de [[Raúl Soldi]] left|200px|thumb|Davant deu teatre Colomb dant suber la [[plaça Lavalle]] Lo Teatre Colomb (Teatro Colón en castelhan) qu'ei la mei grana sala d'opera (dab mei 3000 plaças) e de balet de la ciutat de Buenos Aires. Bastit en un vinteat d'annadas suber l'emplaçament de l'anciana gara deu camin de hèr de l'oest (Ferrocarril Oeste en castelhan) e dusau teatre de gran endom de portar aqueth nom dens aquesta ciutat (lo purmèr, toca tocant de l'Ostau Arroset, qu'ei uei lo dia lo Banco de la Nación Argentina, la Banca Nacionau) que s'estreè lo 25 de mai (diada de hèsta nacionau) de 1908. Qu'èra l'òbra de l'arquitècte Francesco Tamburini e de Víctor Meano. La copòla que ho ondrada per l'artista argentin Raúl Soldi.
Los talhèrs e colissas deu teatre que son sosterranhs e en partida situats devath la vesia plaça Lavalle.
Durant la soa istòria lo teatre que ho marcat per grans noms com los de : Arturo Toscanini, Enrico Caruso, Maria Callas, Plácido Domingo, Luciano Pavarotti, Ástor Piazzolla o Mercedes Sosa.
Banca centrala
Una banca centrala es una institucion estatala cargada d'aplicar la politica monetària d'aquel estat. Son ròtle varia donc segon lei país mai sei missions son sovent d'assegurar l'emission de la moneda fiduciària, de susvelhar lo foncionament dei mercats financiers, d'assegurar lo respècte dei reglementacions financieras e de tenir lo ròtle de prestaire de darrier ressòrt dins lo cas d'una crisi economica majora.
Capraia e Limite
Capraia e Limite es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Florença, dins la region de Toscana.
Confronta las comunas de Carmignano, Empoli, Montelupo Fiorentino, Vinci
Choye
Choye es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Laurenç de la Verneda
Sent Laurenç (de la Verneda), mens probable Sant Laurent de Verneda (Saint-Laurent-la-Vernède en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Sent Front de Champs Niers
Sent Front de Champs Niers (nom ancian), foneticament [ʂɛ̃n’frũm] [deʦa’ɲeː], o Sent Front de Nisona (nom moderne) (en francés: Saint-Front-sur-Nizonne, Saint-Front-de-Champniers davant 1912) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Comtat de Monterey
Lo Comtat de Monterey es un comtat situat sus la còsta pacifica de l'estat american de Califòrnia. Son sèti e mai granda ciutat es Salinas.