cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tres dimensions
Imatges « 3D » imprimats
Mai d'una tecnicas permeton d'estampar d'imatges pdent donar une impression de prigondor; D'autras tecnicas permeton o permetran de daisar la lunetas especialas; Lo prototip realizat en 2010 mesurava mas lo grop pensa poder capital un panèl de cinc mètres. L'imatge modificat per ordinator es estampada sus un malhum de centanas de milièrs de lentilas qui la rebatant de biais diferent segon lo punt de vista. De milièrs de punts de vista son possibles.
Imatges estereoscopics animats
Dempuèi lo seus començaments e abans l'apareisson de la coulor, lo cinèma aviá exploitat l'estereoscopia, subretot amb los procediments d'anaglifs. Pendent los ans 1950, los estudios hollywoodians exploitant lo sistèma amb de filtres polarizars puèi a partir dels ans 2000 amb lo desvolopament dels formats numerics, las salas foguèron tanben dotadas del principi electronic d'obturacion alternada (lunetas dichas « activas »). Malgrat las experienças anaglificas dempuèi los ans 1930 puèi 1950, lo vam comercial de la Television en 3D venguèt una realitat a partir de la fin dels ans 1990 per coneisser un vertadièr desvelopament industrial a partir dels ans 2000. Dos principis e dispositius per donar los efèctes estereoscopics son comercializats: de tipe « actiu » amb luneta electronicas o de tipe « passiu » amb lunetas amb filtres polarizats. Mai complèxe e mai cotos a industrializar subretot pels ecrans de granda talha, l'autostereoscopia (efècte relèu sens luneta) es desvolopat subretot amb l'Allioscopia dempuèi la fin dels ans 1990, sul principo lenticulari. La videoprojeccion estereoscopica destinada al grand public demanda de lunetas « activas » electronicas o un ecran especial (metaliezat o podent rebatre de la lutz) associat a des lunetas « passivas » amb filtres polarizats.
Sons « 3D »
Mai d'una tecnicas, per exemple lo Showmax dins le cinèma, permeton de representer de sons podent donar una impression de « 3D ».
Vuillecin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Veire Dommartin
Voir Dommartin
Étinehem
Étinin (Sonme) en picard (Etinehem en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
thumb|350px|Lo president catalan, Artur Mas, en companhiá dels autres dirigents dels partits signaires de l'acòrd sul referendum Lo referendum d'autodeterminacion de Catalonha (en catalan: Referèndum d'autodeterminació de Catalunya, en espanhòu: Referéndum de autodeterminación de Cataluña) es un referendum d'independéncia que se deu celebrar lo 9 de novembre de 2014. La data e la question de la consulta foguèron anonciadas pel President de la Generalitat de Catalonha, Artur Mas, lo 12 de decembre de 2013 amb lo supòrt dels grops parlamentaris de Convergéncia e Union, Esquèrra Republicana de Catalonha, Iniciativa per Catalonha Verds - Esquèrra Unida e Alternativa e Candidatura d'Unitat Populara, çò que representa 87 dels 135 deputats que compta lo Parlament de Catalonha. La data causida coincidís amb lo 25en anniversari de la casuda del Mur de Berlín.
Étinehem
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
Lo referendum s'articula a l'entorn de doas questions, definidas pr'aquò oficialament coma una question dividida en doas parts: "Volètz que Catalonha siá un Estat?" e "En cas afirmatiu, volètz qu'aqueste Estat siá independent?", çò que dona als votaires tres possibilitats: una responsa negativa qu'implica la volontat de demorar dins l'estat espanhòl, una responsa negativa a la segonda part que pròna una solucion federalista, valent a dire la tresena via defensada per Josep Antoni Duran i Lleida mentre que sonque las doas responsas afirmativas, conegudas popularament coma "síisí", son favorablas a una independéncia de l'estat espanhòl.
Capitòli (Roma)
thumb|290px|Lo temple de Jupitèr sul Capitòli jos la Republica romana (illustracion de Friedrich Polack, 1896)
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
Antecedents
Lo sentiment independentista ocupava una plaça pro minoritària dins la societat catalana fins a 2009.
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli (Capitolinus Mons, ara : Campidoglio) es un dels sèt puèges de Roma. Èra lo centre religiós e de poder de la vila. Per modèl cada ciutat romana se deviá d'aver lo seu Capitòli.
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
De 2009 a 2012: iniciativas localas e manifestacion "Som una nació. Nosaltres decidim"
thumb|250px|Fòto de la manifestacion "Som una nació. Nosaltres decidim" que se faguèt lo 10 de julh de 2010 a Barcelona
Étinehem
Istòria
A l'origina, Etinehem se @dénommer "Stéphani-hamus", #çò que voliá dire l'ostal de Estienne, de contunh successivament, Athinehem, Esthinehem e fin finala Etinehem, ont se tròba lo radical de Etienne, lo primièr mèstre e fondator d'aquel vilatge establit sul marge drech del canal de la Soma.La siá origina poiriá datar de l'epòca gauloise e sembla #que ne siá la possession de la abbaye de Corbie.
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli de Roma
Lo Capitòli es la mai pichon dels sèt puèges de Roma, amb una longor de per una largor mejana de, e se trapant entre lo Forum Romanum e lo Camp de Mart. Lo puèg èra bordat per de bauces escalabroses de totes costats levat al sud-èst, qu'èra accessibla de la val del Forum Romanum.
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
De 2009 a 2012: iniciativas localas e manifestacion "Som una nació. Nosaltres decidim"
Durant las annadas 2009 e 2010 se celebrèron de consultas sus l'independéncia de Catalonha dins mantuna localitat catalana, sens qu'aguèssen un pes oficial. S'obtenguèt alara una majoritat bèla de vòts favorables a l'independéncia.
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli de Roma
Lo Capitòli èra una forterelesa naturala de Roma. La posicion estrategica al còr de las viás de las comunicacions terrèstras e fluvialas, dominant d'un costat lo flum Tibre e de l'autre costat la val del Forum (Velia), permetiá als romans de contrarotlar la traversada e la ciculacion del flum.
Étinehem
Istòria
Una causa mens contestable es #que Etinehem i aviá fòrça mai d'importància a la Mièja Edat, doncas que dos caserius del nom de "Pichon Avèm" e "Hébuterne" en dépendaient (Son encara citats sus la mapa de Delisle e en la costum de Péronne). Mas lo vilatge #èsser dévasté l'an 1636 per l'armada Espanhòla, quand se #aluenhar de Bray per #passar la Soma a Cerisy. Aqueles desastres #parlar la ruïna totala de Pichon-Avèm e de Hébuterne e #afeblir fòrça Etinehem lududes-quitament #que comptava per endavant près de 1400 armas, e #èsser de contunh redusit a 270 abitants.
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli de Roma
Es en fach constituit de dos puèges separats per una baissa:
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
2012: la manifestacion "Catalonha, nòu estat d'Euròpa" e las eleccions
L'11 de setembre de 2012 se debanèt una manifestacion importanta istoricament a Barcelona qu'aguèt coma eslogan "Catalunya, nou estat d'Europa". L'eveniment capitèt d'amassar entre 1 e 1,5 milions de personas que se declarèron en favor de l'independéncia del Principat de Catalonha. Aquel succès d'assisténcia marquèt un moment clau e un ponch d'inflexion dins l'evolucion de la situacion politica catalana e tanben un catalizador dels eveniments ulteriors coma per exemple la Via Catalana.
Zincourt
Zincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Étinehem
Istòria
À l'origine, Etinehem se dénommé "Stéphani-hamus", ce qui voulait dire la maison d'Estienne, puis successivement, Athinehem, Esthinehem et enfin Etinehem, où l'on retrouve le radical d'Etienne, le premier maître et fondateur de ce village établi sur la rive droite du canal de la Somme.Son origine pourrait dater de l'époque gauloise et il semble qu'il en soit la possession de l'abbaye de Corbie.
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
Aprèp d'anonciar lo referèndum
Aprèp que foguèssen estadas anonciadas la data e las questions del referendum, se metèron en plaça divèrses movements e mai de questionaments sus la formulacion d'aqueste.
Neuilly (Nièvre)
Neuilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Étinehem
Istòria
Une chose moins contestable est qu'Etinehem avait beaucoup plus d'importance au Moyen Âge, puisque deux hameaux du nom de "Petit Hem" et "Hébuterne" en dépendaient (Ils sont encore cités sur la carte de Delisle et dans la coutume de Péronne). Mais le village fut dévasté en 1636 par l'armée Espagnole, lorsqu'elle s'éloigna de Bray pour aller passer la Somme à Cerisy. Ces désastres causèrent la ruine totale de Petit-Hem et d'Hébuterne et affaiblirent beaucoup Etinehem lui-même qui comptait auparavant près de 1400 âmes, et fut ensuite réduit à 270 habitants.
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
La(s) question(s) del referendum
Inicialament èron arribadas mantunas possibilitats de questions per aqueste referendum. La causida finala foguèt criticada per la CUP que pr'aquò ratifiquèt las questions unanimament lo 21 de decembre de 2013 en manifestar a l'encòp sa volontat de las cambiar.
Zincourt
Geografia
Zincourt Es un pichon vilatge situat a Unitat|3|km a l'èst de Châtel-sus-Moselle, sul adret de la vallée del Durbion. Lo ponch culminant, sus la rota de Moriville, al nòrd de la municipalitat, ofrís un maco punt d'enguarda.
Étinehem
Nòtas
<references group=N/>
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
La polemica del percentatge
Segon lo jornal Ara lo meteis jorn de la decision del referendum, lo president Mas demandèt d'ajornar lo debat a prepaus dels percentatges que permetrián de ganhar, çò que laissa presagiar que i deurà aver un autre acòrd ulteriorament entre los partits catalans. Pr'aquò l'endeman de l'acòrd, la secretària generala d'ERC, Marta Rovira, anoncièt que bastariá que l'opcion de doble sí ganhèsse amb un 51%, siá aperaquí 26% del total, per ganhar l'independéncia.
Lo 14 de decembre, un dels jornals de Catalonha El Periódico publiquèt un sondatge que disiá que se lo referendum se celebrèsse sulpic, a basa de calculs criptics, los vòts independentistas arribarián pas a 50% e que serián finalament de 44,1% contra 36,2% que serián contra la secession.
Zincourt
Geografia
Zincourt est un petit village situé à 3 km à l'est de Châtel-sur-Moselle, sur l'adret de la vallée du Durbion. Le point culminant, sur la route de Moriville, au nord de la commune, offre un joli point de vue.
Referendum d'autodeterminacion de Catalonha
Las pressions e menaças del PP
Lo 6 de genièr de 2014, la dirigenta de la representacion catalana del PP, Alicia Sánchez-Camacho, anoncièt que las comunas dirigidas per aqueste partit fornirián pas las donadas de populacion localas que devon servir a establir la lista dels votaires. A l'encòp demandèt als socialistas de far la meteissa causa mas sa demanda foguèt pas seguida manca pel cònsol de Tarragona, Josep Fèlix Ballesteros qu'anoncièt sa decision lo 8 del meteis mes. Qualques jorns mai tard dins aquesta vila, lo 10 de genièr, l'artista Jill Love se liguèt las mans e se metèt una saca sul cap per manifestar la desaprovacion d'aquesta decision.
Zincourt
Istòria
L'aucupacion del luòc es fòrça anciana : s'i es descobèrt racloirs e de las bifaces en quartzite en datant del Paléolithique inferior.
A l'epòca romaine, la via Langres-Estrasburg traversava lo vilatge en direccion del Donon.
Lo nom de Zincourt, jos la siá forma actuala, a testificat l'an 1203. Zincourt Aperteniá al bailliage de Épinal. A, la distincion foncière de Zincourt èra al pòrti per un tèrç, dins l'ostal de Froville o als sieus eretièrs pels dos unes autres tèrces. Los jesuïtes de Épinal avián qualques dreches seigneuriaux.
L'occupation du lieu est très ancienne : on y a découvert des racloirs et des bifaces en quartzite datant du Paléolithique inférieur.
À l'époque romaine, la voie Langres-Strasbourg traversait le village en direction du Donon.
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli de Roma
Èra tanben lo centre religiós de l’anciana Roma amb lo temple consacrat a Jupitèr, Junon e Minèrva. Èra tanben lo luòc de la Roma Republicana e imperiala ont tenián sessilha la poténcia que dirigissiá l’Empèri. Dins la zona del temple èran bastits fòrça pichons temples, d'ediculs, de portics e d'arcs de trionf qu'aquel de Scipion l'African, descorat de sèt estatuas de bronze daurat. I aviá tanben fòrça estatuas e bustes d'emperaires e de generals, que se sap pas ara las posicions exactas de totes. Jos August, n'èran tants que l'emperaire ne faguèt transferir dins lo quartièr nòu del Camp de Mart.
Zincourt
Istòria
Le nom de Zincourt, sous sa forme actuelle, est attesté en 1203. Zincourt appartenait au bailliage d'Épinal. Au, la seigneurie foncière de Zincourt était au duc pour un tiers, à la maison de Froville ou à ses héritiers pour les deux autres tiers. Les jésuites d'Épinal avaient quelques droits seigneuriaux.
Capitòli (Roma)
Lo Capitòli de Roma
Del costat del Tibre se trapa tanben la celèbra ròca Tarpeiana, del naut de laquala èran precipitats, jos la Roma antica, los traïdors a la patria. Èran tanben lo centre religiós de l'anciana Roma, amb lo temple de Jupitèr Capitolin consacrat a Jupitèr, Junon e Minèrva.
Pendent la Roma antica
Lo Barri servian foguèt agrandit per inclure la còla entièra.
Lo temple primitiu, Temple de Jupiter Capitolin seriá estat bastit per Tarquin l'Ancian e acabat per Tarquin lo Supèrb, mas segon Titus Livius foguèt consacrat mai tard en 509 AbC alara que la primièra annada de la Republica romana.
vinheta|Las aucas del Capitòli, per [[Henri-Paul Motte, 1889]] En 390 AbC, pendent una invasion dels galleses, las cridas de las aucas del Capitòli, consacradas a Junon, aurián, segon la legenda, alertat la garnison, salvant atal la majestuosa vila de l'invasion. La vertadièra version d'aquel gloriós fach attribuit als aucèls es mai prosaïca. D'esclaraires galleses pujats sul bastion lancèron de pan als cans per los empachar de ladrar. Las aucas, atalentadas coma totes los autres assetjats, disputèron als destinataris aquel manjar inesperat. Lo bruch que seguèt avertiguèt los romans.
Lo 23 d'abril de 215 AbC, un temple foguèt dedicat a Vènus Ericina (Venus Erycina) per remembrar la desfacha romana a l'eissida de la batalha del lac Trasimèn.
En 244 AbC, foguèt bastit lo Temple de Junon Moneta que foguèt a l'origina de la moneda romana.
En 83 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr sus òrdre del dictator Silla.
En 26 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr par August.
Juli Cesar auriá fach levar 3,000 libras d'aur per los vendre, aur que remplacèt per de coire daurat.
En 69 AbC, l’annada dels quatre emperaires, lo Capitòli patiguèt d'un sètge e foguèt encendiat pels partisans de Vitellius : vejatz l'encendi del Capitòli.
En 75 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr per Vespasian.
En 83 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr par Domician. Foguèt en totalitat cobèrts de marbre, çò que l'aparava desl encendis venets.
Pendet la Roma modèrne
Dels dos costats al suc del penjal foguèron plaçats los grops dels Dioscuris d'epòca imperiala tardièra.
A l'ora d'ara, lo Capitòli acculhís los Musèus capitolins. Lo Palais del Senat abriga lo sèti de l'ostal de vila de Roma.
Lo Tabularium
Lo Tabularium foguèt bastit a la demanda de Silla en 78 AbC, per Q. Lutatius Catulus. Es lo sol rèste de l’antic Capitòli que demòra ara d'elements significatius. Assamblava los archius de l’Estat Roman. Las ancians leis de la Roma Antica i èran gravadas sus de taulas de bronze.
Lo Temple de Jupitèr Capitolin
Foguèt bastit a l’iniciativa del Rei Tarquin l’Ancian per remplaçar de temples mai ancians bastits pels Sabins. Èra acabat a la fin del sègle VI AbC per Tarquin lo Supèrb puèi dedicat en 509 AbC, la primièra annada de la Republica. Aquel temple èra lo mai grand de la Roma Republicana, simbolisaca la poténcia de la vila e n'èra lo centre religiós.
Lo Temple de Junon
Aquel temple foguèt bastit per L. Camille en 343 AbC sus la segonda nautor del Capitòli (l’Arx). Èra dedicat a Junon Moneta. Desapareguèt gaireben tot amb lo temps.
Los capitòlis romans
Cada colonia possedava un capitòli: amb lo seu temple dedicat a Jupitèr, Junon e Minèrve (temple de la triada capitolina) e lo seu tresaur.
Los capitlis posteriors a l'epòca romana
Lo nom de « capitòli » foguèt donat a diferents monuments servissent de centre a la vida municipala o nacionala coma per exemple pel Capitòli de Tolosa qu'abriga l'ostal de vila.
Als Estats Units d'America:
Lily Laskine
thumb|Lily Laskine dab [[Maurice Ravel]]Lily Laskine (de son nom vertadèr Aimée Émilie Laskine, París, lo 31 d'agost de 1893 e lo 3 de març de 1988) que ho ua arpista francesa d'origina russa e ashkenazim. Que ho la mestressa d'un heish d'arpistas dens las generacions seguentas.
Que comencè joena a estudiar l'arpa e qu'entrè au Conservatòri de París en 1904, be i ho escolana d'Alphonse Hasselmans e qu'arrecebó purmèrs prèmi aus 11 ans 13 ans. A 16 ans qu'entrè dens l'Orquèstra de l'Opera de París e que vadó solista de l'Orquèstra Nacionau de França.
Qu'espocè en 1936 lo violonista Roland Charmy.
Durant la Segonda Guèrra Mondiau, com judiva, qu'avó (com d'autes artistas judius) de s'escóner en Provença en çò de Lily Pastré dens lo son castèth de familha : lo Castèth de Pastré.
Après la guèrra, qu'enregistrè hèra, en particular entà Erato e dab lo flaütista Jean-Pierre Rampal que hè gravè ua version deu Concerto per flaüta e arpa de Wolfgang Amadeus Mozart.
Mikael Agricola
Mikael Agricola (vèrs 1510 - 9 d'abriu de 1557, Nykyrka) es un prèire e un escriban finlandés dau sègle XVI considerat coma lo fondator de la literatura finesa.
Consacrat evesque d'Abo en 1554 sensa l'aprobacion de la papautat, foguèt un partisan important de la Reforma Protestanta dins lo Reiaume de Suècia. Ne favorizèt la difusion gràcias a sei traduccions en finés dau Nòu Testament e de libres de preguieras, çò qu'entraïnèt la conversion de la region au luteranisme e permetèt de definir la premiera nòrma vertadiera dau finés.
Pashto
Lo pashto (پښتو pax̌tō AFI:|ˈpəʂt̪oː, ˈpəçt̪oː, ˈpʊxt̪oː|); tanben conegut istoricament coma afgani (افغاني afğānī) o patani, es la lenga del pòble pashto del sud de l'Asia centrala. Lo pashto aparten al grop de las Lengas iranianas.
Lo pashto es una de las doas lengas oficialas d'Afganistan (l'autra essent lo dari), e es tanben parlat coma lenga regionala  a l'oèst e al nòrd-oèst de Paquistan e al dintre de la diaspora pashto pel mond entièr.
Estat liure d'Islàndia
thumb|right|Blason de l'Estat liure d'Islàndia.
L'Estat liure d'Islàndia es un estat viking islandés de l'Edat Mejana. Existiá dau començament de la colonizacion de l'illa en 930 fins a sa vassalizacion au reiaume de Norvègia en 1262.
Art romanic
thumb|[[Absida e campanar de la Basilica de Sant Sarnin de Tolosa, de la fin del sègle X]] thumb|[[Absida e campanar de la Sant Climent de Taüll (Alta Ribagorça,Catalonha]]
L'art romanic se desvolopèt en l'Euròpa Occidentala del sègle X al sègle XIII, aprèp la dislocacion de l'Empèri Carolingian.
En mai de las influéncias evidentas romanas apareisson de novèlas tendéncias lombardas que s'exprimiguèron per de novèlas formas e estructuras inspiradas pels edificis encara subsistissent, tanben i a una assimilacion clara dels modes orientals.
L'estil novèl lèu s'espandiguèt per totas las culturas europèas mediterranèas, traversant los Alps cap als païses de Ren e tanben los Pirenèus per tota la Peninsula Iberica.
Al començament l'estil èra especialament foncional e austèr, utilizant subretot pèira de talha. Per la nau s'aplicava la volta de brèç, sens decoracions o duberturas. Plan sovent la pòrta de dintrada es situada del costat del miègjorn e sola dubertura, amb d'escasses fenèstras de doble arcas. E mai a l'exterior de las absidas e dels murs ressortissiá de lesenas (o faciada lombarda) e d'arcs cècs. Las naus podián èsser divididas amb de pilastres units per arcs de plen cindra.
A la fin del sègle XI se produguèron de cambis importants com las primièras realizacions amb de pèiras polidas, de decoracions esculturalas de las fenèstras, portals, capitèls, veirals e objèctes de culta, ... E foguèt, al sègle XII, qu'esclatèt la construccion de las grandas òbras romanicas, amb pinturas muralas, enlairament de grands campanars, clastras... Mai totjorn limitats pels recorses arquitectonics que melhorèron basicament l'estil gotic.
Los elements de l'arquitectura romanica
thumb|right|[[Abadiá de Santa Fe de Concas Roergue(vèrs 1050)]] thumb|Catedrala de Spire ([[Renània-Palatinat) (vèrs 1060) – Vòuta tunèl –]] S'agís d'un art subretot religiós que las construccions seguisson de dessenhs centrats o -es la moritat- de dessenhs diches de basilicas. Se trapa dins aqueles darrièrs los elements seguents : A l'exterior del bastiment, figuran d'elements decoratius al començament fòrça simples coma la paret lombarda, puèi mai rics amb de fòrça esculturas. Lo bastiment es orientat cap a l'Èst
A la fin del primièr art romanic apareisson los deambulatòris que lor desvolopament s'explica pel vam del culte de las relíquias e dels pelegrinatges.
L'estructura del dessenh, fòrça simpla al començament venguèt pus complèxa a l'apogèu (Clunhic) subretot dins l'organizacion de la partida Èst de las construccions (crosièr, còr, absida) ; en reaccion a aquela riquesa arquitecturala ostentatòria, l'art cistercenc pretend de tornar a la simplicitat.
L'enluminadura dels manuscrits
thumb|left|upright|Los tres [[Reis Mages|mages du Salmièr de St. Albans, Anglatèrra, sègle XII]] thumb|right|150px|Salmièr d'Hunter a la [[Hunterian Museum and Art Gallery]] Fòrças escòlas regionalas convergiguèron per produire los primièrs manuscrits enluminats: l'escòla d'Anglatèrra e del nòrd de França "channel school" influénciada fòrça par l'art Anglosaxon tardiu, alara que Occitània l'estil es d'influéncia iberica, e en Alemanha e en dejós l'art otonian perseguèt e los estils Bizantins influiguèron Itàlia. A la fin del sègle XII, las influéncias recipròcas de totes aqueles estils se mesclèron, tot en gardant de diferéncias regionalas.
Lo subjècte tipic de l'enluminadura romanica es la Bíblia, ont cada libre pòt èsser prefaciat per una granda Iniciala illustrada, e los Salmièrs, ont de majusculas inicialas èran enluminada tanben. De cicles de scènas podián èsser representadas sus de paginas entièrament enluminadas, de cop qu'i a mai d'una pagina per scèna, dins de compartiments. Las Bíblias avián en particular de paginas de dimensions grandas e podián èsser religats en mai d'un volum. Per exemple, lo Salmièr de Sant Alban, aquel d'Hunter, la Bíblia de Winchester, aquela de Fécamp, de Stavelot e de Parc Abbey. A la fin d'aquel periòde, de talhièrs comercials d'escribas e d'artistas venguèron importants, e l'enluminadura, e los libres en general, venguèron totjorn mai disponibles pel clerjat coma pels laïcs.
Pintura romanica
thumb|Fresca [[Catalonha|catalana, uèi al Museu Nacional d'Art de Catalunya.]] De largas superfícias de parets e de vòutas del periòde romanic son aisidament disponibles per la decoracion murala. Malurosament, fòrça d'aquelas pinturas foguèron destruidas per de restauracions, o perque las parets tornèron èsser engeissadas o pintadas..
La pintura d'una glèisa seguis un esquèma classic, derivat d'exemples precedents de mosaïcs. Lo punt focal es dins la vòuta de nau, amb un Crist en Majestat o un Crist redemptor sus son tròn e una mandòrla enquadrada per quatre elements alats, simbòls dels Quatre Evangelistas, en comparason dirècta amb los exemples de las coberturas ornadas o las enluminaduras dels evangeliaris de l'epòca. Se la Verge Maria es la dedicacion de la glèisa, pòt remplaçar Crist. Sus las parets de l'absida, en dejós, son representats los sants e apòstols. Sus las arcas del santuari èran de figuras dels apòstols, profètas, o los 24 aujòls gaujoses de l'Apocalipsi, regardant lo Crist, o son simbòl jos forma d'anhèl, a la cima de l'arca. La paret nòrd de la nau pòt presentar de scènas narrativas de l'Ancian Testament, e la paret sud lo Novèl Testament. Sul mur oèst de darrièr i a lo Jutjament darrièr, amb un Crist sus un tròn que jutja a la cima.
Las Frescas son aisidas de realizar, mas cal trabalhar lèu perque sus un enduit fresc. Aquela tecnica pauc costosa explica que de glèisas modèstas avián de decoracions pintadas. Las colors son vivas.
Veirals
thumb|upright|lo profèta Danièl de la catedrala d'Augsborg, fin del sègle XI Los fragments mai ancians coneguts de veirals pintats medievals serián del sègle X. Los personatges mai ancians pintats intactes son los cinc profètas del veiral d'Augsborg, (fin del sègle XI). Dins las catedralas de Le Mans, Canterbury e Chartres, e la Basilica de Sant-Denís de París, fòrça panèls del sègle XII son encara presents. Los artesans del veiral foguèron pus lents que los arquitèctes per cambiar lors estils, e fòrça veirals de la primièra partida del sègle XIII se pòdon considerar coma romanics. Entre las bèlas òbras conegudas, i a lo veiral de l'an 1200 de la catedrala d'Estrasborg (en partida dins lo musèu) e aquel de l'an 1220 de la glèisa de Sant Kunibert a Colonha.
Elements de l'escultura romanica
thumb|150px|left|[[Capitèls de la Resurreccion de Abadiá de Mosac]]
En primièr decòra los capitèls dins las cròtas, las clastras e las glèisas. A la fin del sègle XI, sortisson sus las faciadas de las glèisas, del biais dels antics Arcs de trionfs. L'escultura ven « monumentala ». A de fins pedagogicas, aquelas d'ensenhar la vida dels apòstols e dels sants, d'illustrar de passatges de l'Ancian Testament. S'inspira dels bas relèus e dels capitèls romanics mas subretot dels imatges plaçats dins los manuscrits enluminats e suls objèctes d'orfebreriá.
Los principals escultors coneguts de l'epòca romanica son: lo Mèstre de Cabestanh, Bernard Gilduin, Gislebert, Unbertus, Wiligelmo, Niccolo e Antelami
Esculturas e ensembles romanics remarcables :
Las ivòris
Se trapa de bèls cofrets d’ivòri, que un de l'epòca carolingiana al musèu de Clunhic; es de marquetariá de fusta colorada e ivòria, amb d'entrelaces e quadres bordant d'animals fantastics.
thumb|Crist en majestat dins una mandòrla, amb emblèmas dels evangelistas: placas d'ivòri sus un cofret de fusta, Colonha, primièra mitat del sègle XIII ([[Musèu de Clunhic)]] thumb|[[Olifant escultat dins l'Itàlia meridionala a l'epòca bizantina.]]
Los olifants, que lor nom deriva etimologicament d'elefant, essent talhats dins l'extremitat de lors defensas. Lors usatges, a l'Edat Mejana, èran variats: instruments de musica, banas per beure o caissa de relíquias.
L'apogèu de l'orfevreria
thumb|Crist sus la caissa de saint Calmin e de Namadie (sègle XII) - [[abadiá de Mosac]] En relacion amb lo desvolopament del culte de las relíquias, los orfèbres produson de reliquiaris e de caissas de granda qualitat.
Union de Kalmar
L'Union de Kalmar designa l'union personala dei tres reiaumes escandinaus (Danemarc, Norvègia e Suècia) sota un sobeiran unic de 1397 a 1523.
.ею
(version cirillica de .eu, Punycode .xn--e1a4c) es un nom de domeni geografic. , Es en servici dempuèi lo 18 de genièr de 2016.
Vènus
Vènus pòt designar:
Pertheville-Ners
Pertheville-Ners es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Ducat de Bretanha
Lo Ducat de Bretanha foguèt un estat medievau qu'existiá dau sègle X au sègle XVI. Foguèt annexat per lo reiaume de França entre 1532 e 1547.
Pertheville-Ners
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.мон
.мон (mon, còdi punycode: .xn--l1acc) es lo nom de domeni d'Internet en cirillic per Mongolia. Lo domeni en alfabet latin es .mn.
Reiaume de Corsega
thumb|right|Extension teorica dau Reiaume de Corsega.
Deitat
Una deitat es un supausat èsser subrenatural, qu'es venerat e jòga un ròtle per d'unas religions e cults animistas. Les deitats son consideradas coma possedent de poders subreumans, e dins l' immensa majoritat dels cases son immortalas. Usan del sieu caractèr divin per influir subre la vida dels umans e pel mond en general.
Gralhen
Gralhen (Grailhen en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [gra'lyén] (grafia fonetica deths autors). Eth nom qu'es atestat en latin, en 1387, de Grelhenio.
Segon R. Aymard, Gralhen que vien deth nom latin d'òme Graculus, « agraula ».
Miquèu Grosclaude qu'accèpta eth nom latin d'òme Graculus, damb eth sufixe autoctòn -ennu; Gralhen qu'es un nom de proprietat antica qui avè per mèste Graculus.
Nolay (Nièvre)
Nolay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Peter O'Toole
thumb|250px|Peter O'Toole dins Lawrence of Arabia en 1962 Peter Seamus O'Toole (North Leeds, Yorkshire, 2 d'agost de 1932 — Londres, 14 de decembre de 2013) foguèt un actor e comedian irlandobritanic. Venguèt celèbre mondialament tre 1962 quand interpretèt T.E. Lawrence dins Lawrence of Arabia.
Vilabrumièr
Vilabrumièr (Villebrumier en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vilabrumièr èra de la diocèsi civila de Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Vilabrumièr èra caplòc de son canton.
Le Tilleul-Lambert
Le Tilleul-Lambert en normand (Le Tilleul-Lambert en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Angus Young
thumb Angus McKinnon Young es un jogaire de guitarra e originari d'escocesa nascut lo 31 de març 1955. Eu es lo co-productor de ACDC. Fa de musica Hard Rock.
Saartjie Baartman
Saartjie Baartman (abans 1790 – 29 de decembre de 1815) foguèt una femna Khoikhoi que foguèt exibida coma atraccion en Euròpa al sègle XIX jol nom de Vènus otentòta; "Otentòt" èra lo nom correntament balhat a l'epòca als membres del pòble Khoi, uèi considerat coma un tèrme pejoratiu.
Sector primari
Lo sector primari es un sector economic que gropa l'ensems deis activitats liadas a la produccion de matèrias premieras non transformadas. Es a dire que se compausa dei domenis qu'esplechan dirèctament de ressorsas naturalas coma l'agricultura, la pesca ò l'activitat miniera.
Nassau (estat)
Lo Nassau èra un estat alemand membre dau Sant Empèri Roman Germanic puei de la Confederacion Germanica. Se formèt durant lo sègle X onte apareguèt la linha dei còmtes de Nassau. En 1806, venguèt un ducat que foguèt annexat en 1866 per lo Reiaume de Prussia.
Vilamada
Vilamada (Villemade en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la regiond', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Republica de Corsega
La Republica de Corsega foguèt un estat qu'existiguèt entre 1755 e 1769 sus l'illa de Corsega. Foguèt envasit e annexat per França a partir de 1767.
John McCain
thumb|250px|Retrach de John McCain John Sidney McCain III (Basa americana de Coco Solo, Canal de Panamà, 29 d'agost de 1936) es un politician american republican. Aqueste veteran de la Guèrra de Vietnam es senador de l'estat d'Arizòna dempuèi 1987. Se presentèt en van a las eleccions primàrias en 2000 per venir candidat del Partit Republican, mas per contra capitèt d'èsser investit en 2008 mas perdèt en fàcia del candidat democrata, l'actual president Barack Obama. En mai de 2008, la revista Time lo classifiquèt cinquen de las personas mai influentas del mond. En 2013 se desplacèt a la capitala d'Ucraïna, Kyiv, per i donar supòrt als opausants a la politica prorussa del president del país Víktor Ianokòvych.
Beaumont-les-Autels
Beaumont-les-Autels es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
Beaumont-Los-Autars aperten al Parc natural regional del Portamantèl.
Beaumont-les-Autels appartient au Parc naturel régional du Perche.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La commune est née de la réunion, le 6 février 1835, des anciens villages de Beaumont-le-Chartif et Les Autels-Tubœuf.
Lista dels primièrs ministres d'Haití
thumb|250px|Blason d'Haití. Lo primièr ministre es lo cap de govèrn d'Haití. Lo president indica lo primièr ministre, e lo parlament aprova son nom. La carga se creèt en 1988.
Vaquí la lista dels primièrs ministres d'Haití.
Vènus (mitologia)
Venus èra la diva romana de l'amor, de la belesa, de la sexualitat, de la fertilitat e la prosperitat. Dins la mitologia romana, es la maire del pòble roman a travèrs de son filh, Aeneas, que subrevisquèt a la casuda de Tròia e fugiguèt en Itàlia. Juli Cesar lo revendiquèt coma son aujòl. Vènus èra al centre de divèrsas fèstas religiosas romanas, e èra venerada per mantun cultes.
Los roman adaptèron los mites e l'iconografia de son equivalenta grèga Afrodita dins l'art e la literatura. dins la tradicion classica occidentala, Vènus es venguda la divinitat de la mitologia grecoromana pus comunament referenciada e l'incarnacion de l'amor e la sexualitat.
Chambra auta
Una chambra auta es un tèrme politic que designa una dei doas assembladas d'un Parlament bicamerau. Es caracterizada per un mòde de seleccion mens popular que per la chambra bassa.
Touillon
Touillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Bicamerisme
thumb|201x201px| Lo bicamerisme designa un sistèma d'organizacion politica que devesís lo Parlament entre doas chambras diferentas. Es generalament adoptat dins lei país de superficia importanta ò presentant una populacion pauc omogenèa que necessita de representar leis abitants segon una basa nacionala e una basa regionala.
Opiacèu
Los opiacèus son de substéncias derivadas (al sens larg) de l'òpi e agissent suls receptors opiacèus. Los compausats essent pas quimicament aparentats a l'òpi (es a dire non derivats o sintetizats a partir de compausats naturalament present dins l'òpi) mas avent una accion similara als opiacèus suls receptors opiacèus son designats jol tèrme opioíds.
La morfina e d'autres opiacèus son utilizats en medecina per lor poderoses accion analgesica.
Los opiacèus provòcan una fòrta dependéncia fisica e psicologica, levat lo loperamid que passa pas la barrièra ematoencefalica.
Alphonse Hasselmans
Qu'estudiè au Conservatòr d'Estraborg, gavidat alavètz per son pair Joseph Hasselmans.
Oisy (Nièvre)
Oisy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vyt-lès-Belvoir
Vyt-lès-Belvoir es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Fèrri
thumb|right|[[Fotografia dau fèrri francés Danielle Casanova.]]
Un fèrri (var. ferry-boat, pòrtacarris ) es un naviri destinat au transpòrt de veïculs rotiers e ferroviaris amb sei cargaments e sei passatgiers. Es generalament compausat de pònts reservats ai passatgiers, de còtas d'estocatge dei veïculs e de rampas d'accès. Es tanben un naviri rapid, manejable e voluminós. Aquò li permet d'assegurar de viatges rapids e d'acostar sensa ajuda exteriora.
US Endome
L’Union eSportiva Marselha Endome Catalans es un club francés de fotbòl fondat en 1925 e que s'atròva a Marselha.
De notar que lei colors d'Endome son en omenatge au club de l'OGC Niça, que dins leis annadas 1950, dins lo temps que lo club niçard enregava lei títols de Campion de França, regalèt de son juec de camisòt l'USMEC qu'atraversava de dificultats financieras.
Es estat pendent de temps lo segond club de la ciutat de Marselha, avans que de cabussar en division d'onor e de veire lo club dau GS Consolat li passar davans.
Hauban
Hauban (Hauban en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Bigòrra. Qu'ei administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Era Contenta. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [haw'ba] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Auben en 1429, Hauban en 1740 (registres parropiaus de Merlhèu) e en 1790, Hauban (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, qui cita dab un dobte ua fòrma Alba de 1308, Hauban que vien deth nom latin d'òmi Albus, dab eth sufixe -anum. Segon R. Aymard, Hauban que vien deth gascon faube/haube per eth intermediari deth germanic falw, dab eth sufixe -an.
Segon Miquèu Grosclaude, per acceptar era proposicion de Dauzat, que caleré estar segur que h- èra absent dera prononciacion anciana. E com seré vienut ? (aquera ei pas la mei mauagida, era atraccion de haut, explicada peth site; que demòra pr'aquò un dobte a prepaus deth vocalisme dera segonda sillaba).
Eth gascon haube, deth germanic falw, dab eth sufixe -anum, que convién foneticament; mes Grosclaude que pensa un mot germanic ei trop tardiu per aqueth sufixe latin (d'un aute costat, que i a eth latin fulvus, medish sens). Cap ipotèsi ei pas segura.
Istòria
Abans la revolucion, Hauban èra pas parròpia, que depenèva de Merlhèu (la glèisa Senta Bernadeta que data de 1988). Hauban qu'ei a un km de Merlhèu tot dret, mes per era rota que cau plan mei.
Batalha de Koh Chang
La batalha de Ko Chang se debanèt lo 17 de genier de 1941 durant la Guèrra Francotailandesa. S'acabèt per una victòria francesa que sa pichona flòta d'Indochina capitèt de destrurre o de neutralizar la mitat de la flòta tailandesia.
Saint-Georges (Pas de Calais)
Saint-Georges es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Saint Georges est situé dans le pays des Sept Vallées, et est traversé par le fleuve côtier la Canche. Saint Georges est situé à 5 km de Hesdin et jouxte Vieil-Hesdin. Ce village possède une pisciculture, qui fut l'une des plus grandes d'Europe dans les années 1950. Cet édifice a été rénové pour accueillir des touristes, et pêcheurs et aménagé en gîte rural. Le circuit du Ravin, circuit de quads et motos se situe également à l'extérieur du village, entre Le Quesnoy-en-Artois et Saint Georges. On trouve également un parcours de chasse, qui sert à accueillir les futurs chasseurs dans le cadre de la formation au permis de chasse.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nicolas Bochsa
thumb|Nicolas Bochsa Nicolas-Charles Bochsa (Montmédy, 9 d'agost de 1789 - Sydney, lo 6 de genèr de 1856) que ho un arpista francés fondator de la Royal Academy of Music a Londres.
Hilh d'un musician de Boèmia, qu'estudiè au Conservatòri de París abans de vàder arpista de l'Orquèstra Imperiau. Pro aventurèr, que ho condemnat per ahars pauc legaus e qu'avó de huéger a Londres on e fondore la Royal Academy of Music on i hore professor d'arpa (que ho lo mèste en particular de Elias Parish Alvars). Puish, qu'avó d'eishí d'Anglatèrra dab Ana Bishop, molher deu compositor Henry Bishop, entà escapar de cap a Austràlia en plena hrèbe de l'aur, on e s' morí.
Aretha Franklin
Aretha Franklin (nascuda a Memphis, Tennessee, 25 de març de 1942 – mòrta a Detroit, Michigan, 16 d'agost de 2018) foguèt una cantaira americana especializada en estils gospel e soul, tanben coneguda jos l'escais de "La Reina del Soul".
Filha d'un predicator baptista popular, als catorze ans cantava a la glèisa amb las siás sòrs Carolyn e Erma. Coneguèt e recebèt d'influéncias de las estelas del gospel Clara Ward e Mahalia Jackson. Entre 1956 e 1960 se consacrèt solament a cantar de gospel.
En 1960 foguèt contactada per la Columbia Records, qu'orientèt la siá carrièra d'un biais que li permetiá pas d'exprimir completament lo sieu talent. Lo disc qu'aguèt mai succès amb aquela companhiá foguèt Rock-a-bye Your Baby with a Dixie Melody
En 1966 passèt en çò de la companhiá Atlantic Records, e tornèt a l'estil R&B e i enregistrèt lo sieu primièr grand succès, que se'n vendèron mai d'un milion de còpias: E never loved a man (The way I love you), compausat per Ronnie Shannon, ont Aretha cantava e tocava lo piano. La siá carrièra musicala contunhèt amb de material original e de versions d'autres compositors, coma: (You make me feel like) A natural woman, de Gerry Goffin e Carole King, I say a little prayer, de Burt Bacharach e Hal David, Eleanor Rigby, de The Beatles, Border song (Holy Moses), de Elton John, Bridge over troubled water, de Simon & Garfunkel, o Until you come back ton me (That's what E'm gonna don), de Stevie Wonder
En 1980 passèt a la discografica Arista, ont amb lo sieu primièr album, intitulat Aretha, e la cançon, United together, arribèt al "top ten". Lo duet amb George Michael ''I Knew You Were Waiting For Me foguèt tanben un grand "hit".
Al cinèma joguèt dins The Blues Brothers (1980) e Blues Brothers 2000 (1998)
Catrin Finch
thumb|Catrin Finch, [[Lorient, Bretanha]]Catrin Finch (24 d'abriu de 1980) qu'ei ua arpista galèsa d'origina anglèsa e alemanda.
Qu'ei professora sens los Royal Welsh College of Music & Drama e Royal Academy of Music.
Qu'emportè lo Prèmi Lily Laskine (un concors francès d'arpa) en 1999 e, de l'an 2000 dinc a 2004, que ho Arpista Oficiau auprès deu Princi de Galas (un títol hèra ancian que la Reina Victòria avèva avalit e que Carles Windsor tornè instituir).
Que comencè a estudiar l'arpa aus 6 ans e qu'entrè dens lo National Youth Orchestra of Great Britain en bèth vàder la mès joena persona a participar aus concèrts de The Proms.
Narcís
Narcís es un genre d'erbacèa vivaç de la familha de las Amaryllidaceae, o de las Liliaceae segon la classificacion classica. La classificacion filogenetic prepausa de classificar aquel genre d'entre la sosfamilha de las Amaryllidoideae, de la familha de las Amaryllidaceae.
Descripcion
Lo nom Narcís es d'origina persana: es ligat a l'istòria de nargessa (l'uèlh). En grèc, foguèt transposat en νάρκισσος (flor de narcís), puèi en latin narcissus. Dins la mitologia grèga Narcís èra un dels mai bèls òmes de Grècia, mas los dieus avián decidit que jamai poiriá mirar lo seu rebat. La ninfa de las fonts Ecò, qu'aviá estat condamnada per Eras a poder dire al seus interlocutors pas laque la fin des frasas que voliá prononciar, s'enamorèt de Narcís. Foguèt rebutada per la vanitat de Narcís, e per se venjar, Ecò demandèt als dieus de lo punir. Per castig, faguèron que Narcís visqua lo seu rebat e en alara s'enamorèt. Demorèt alara fijat, fàcia a l'aiga que rebatia lo seu roste. Ecò, per desesper, se jetèt del naut d'un mont: s'aquí ven lo mot d'ecò, e Narcís foguèt transformat en planta. Aquela planta pòrta lo seu nom, a causa de clinat de las flors cap a l'aiga.
Los narcises son des plantas de bulbe, de fuèlhas basalas e de tijas craucas, portant una o mai flors. Los flors an sèis tepals petaloíds. Las etaminas, al nombre de sièis, son inseridas dins una corona o paracorola en forma de copa o de trompeta. Lo fruch es una capsula trilobada contenent fòrça granas.
Los narcises son de plantas de bulbe que la beutat es très pron amada dins los jardins. Existís fòrça espècias e varietats orticolas. Son de plantas toxicas, que, comma los galanthus, contenon de la galantamina. La florason se fa de març a junh, las flors essent de color blanca o jauna segon las espècias. Lor odor fòrta pòt donar la mal de cap. Unas espècias pasmens, coma Narcissus serotinus e Narcissus viridiflorus, son de florason automnale.
Pèça de moneda
thumb|right|[[Fotografia de pèças de moneda d'originas variadas.]]
Una pèça de moneda es un tròç de materiau solid qu'es utilizat coma moneda. A generalament una forma de disc e es fach de metau ò de metalloïd. Segon la tradicion, lei premierei pèças foguèron batudas durant lo rèine dau sobeiran lidian Cresus (561-546 avC). Pasmens, lei descubèrtas arqueologicas mòstran puslèu una aparicion pus larga dins lei regions nòrd-èst de la Mar Mediterranèa au sègle VII avC. Lei pèças de moneda aguèron un ròtle major dins l'economia fins a la generalizacion dau bilhet de banca. Pasmens, demòran totjorn utilizadas dins la societat modèrna per de transaccions de valor febla.
L'estudi dei pèças de moneda es dicha numismatica e fa partida dei sciéncias auxiliaras de l'istòria.
Nap
Lo nap, Brassica rapa L. subsp. rapa, (del latin napus : caulet nap, rapum : rava, bulb de raiç; del grèc ράπυς, ράπυος : rava, nap), es una planta erbacèa de la familha de las Brassicacèas, cultivada coma planta d'òrt o de forratge per sa raiç carnosa longa o redonda, consomida coma legum. Lo tèrme designa tanben  aquel legum.
Noms comuns : nap, navet, nabet, navèu, rava (en francés: navet, en espanhòl  : nabo, catalan: nap, roman  : nap, italan  : navone o rapa, albanés  : repë, serbocroat: repa, rus: репа, bulgar  : ряпа, alemand  : Rübe, grèc ancian  : βουνιάς, grèc modèrne  : γογγύλι, persan  : شَـلْغَم [chalgham], turc  : șalgam, arabi: لـِفـْتٌ [left] o شَـلْجَمٌ [chaljam], ebrieu  : לֶפֶת [lépheth]).
Lo nap es una planta erbacèa bisannala que dona una tija florala d'ochenta centimètres de naut, la segonda annada. Las fuèlhas son entièras, oblongas, las flors son jaunas. La raiç es carnuda e fòrça variabla dins sa forma: esferica, alongada, plana..., e dins sa color: jaune palle, blanca, negra, bicolor ròse e blanc...
Principalas varietats cultivadas
esquèrra|vinheta|Naps Mai 150 varietats son inscrichas al catalòg europèu de las espècias e varietats e mai 25 al catalòg oficial francés. Coma:
Varietats non ibridas
Varietats d'usatge familhal
Utilizacion
Las raices constituisson un legum que se manja cuèch, sautat, rabinat, en purèa, en mescla amb d'aures legums, en acompanhament de plats de vianda, o per perfumar de potatges, los bolhits. Se pòt apreciar sa sabor subtila e non picanta lo manjant crud, coma son parent pròche lo rabeta.
Es un legum ric en potassi que tenguèt longtemps una granda plaça dins l'alimentacion en Euròpa, remplaçada uèi per la trufa. Es sovent descriat per sa pretenduda fador, alara que paradoxalament son gost es pro caracteristic, subretot quand es pas tròp jove.
Tradicionalament, en Escòcia, lo haggis se manja amb de naps e trufas (en anglés escossés : neeps and tatties).
L'Étoile (Sòma)
L'Étoèle (Sonme) en picard (L'Étoile en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un cementèri mérovingien a descobèrt l'an 1817.