cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Commercy
Commercy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region dels Grand Èst.
Geografia
Commercy se tròba dins la val de Mòsa, a mièg camin entre Bar-le-Duc a l'oèst, e Nancy a l'èst.
Villalonso
Villalonso es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Comunautat d'aglomeracion de la Provènça Vèrda
La Comunautat d'aglomeracion de la Provènça Vèrda es una intercomunalitat, provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Son còdi SIREN es 200068104. La lenga autoctòna es l'occitan provençau.
Istòria
Lo projècte d'esquèma departamentau de cooperacion intercomunala de 2015 desirava una fusion deis tres comunautats de comunes : Comunautat de comunas de Comtat de Provènça, Comunautat de comunas de Santa Bauma-Mont Aurelian e Comunautat de comunas de la Vau d'Içòla (que correspondiá exactament au canton de Ròcabrussana) per tau de constituïr una comunautat d'aglomeracion novèla de 95 278 abitants en 2014, articulada a l'entorn dei pòles urbans de Brinhòla e Sant Maissemin de la Santa Bauma.
La comunautat d'aglomeracion de la Provènça Vèrda se creèt lo 1er de genier de 2017 per l'arrestat dau 5 de julhet de 2016.
Ambé la comunautat de comunas de Provènça Verdon, la CA fòrma lo País de la Provènça Vèrda.
thumb|290px|left|L'anciana CC de Comtat de Provènça thumb|290px|right|L'anciana CC de Santa Bauma-Mont Aurelian thumb|290px|center|L'anciana CC de la Vau d'Içòla
Vèire tanben
thumb|600px|center|Mapa deis EPCI de Var lo 1èr de genier de 2019
Adrià Puntí
Josep Puntí, mai conegut artisticament coma Adrià Puntí (Salt, 13 de junh de 1963) es un musician e cantaire catalan. Foguèt membre del grop Umpah-pah.
Haitham bin Tariq
Haitham bin Tariq al Said (n. 1954) es lo soudan d'Oman dempuèi 2020. Succedís al cosin Qaboos que l'aviá nomenat successor dins una letra de durbir après sa mòrt.
Christopher Hornsrud
Christopher Andersen Hornsrud (1859-1960) proprietari agricòla e òme politic, foguèt primièr ministre de Norvègia entre lo 28 de genièr e lo 15 de febrièr de 1928.
Oglalas
Los Oglalas o Oglala Lakota son un deus sèt clans amerindians que formen la tribú deus Lakotas. Quela entitat es 'pareguda au sègle XVIII. A la debuta deu sègle XIX, los Oglalas se separeten deus autres Sioux Lakotas : vers 1830, eran.
Oglala vòu dire « se dispersen » en linga lakota. Tashunca-Uitco (Crazy Horse) era un deus chaps de queu clan au sègle XIX.
drecha|vinheta|275x275px|Lu chap Coá de fer (Iron Tail / Siŋté Máza)'''
.pf
.pf es lo nom de domeni d'Internet per la Polinesia Francesa.
Referéncias
Toppdomän
Corjac
Corjac en occitan restablit (en francés Courgeac) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Schirrhein
Schirrhein en alemannisch (Schirrhein en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Durban (Gers)
Durban (Durban en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Schirrhein
Geografia
Schirrhein Es un vilatge situat sus la rota départementale n°37 #que connècta Bischwiller a Soufflenheim en transeünt per Oberhoffen e Schirrhoffen. La linha de camin de fèrre Haguenau-Rastatt travèrsa la municipalitat mas es desgraciadament barrada dempuèi los ans 60.
Durban (Gers)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Segon Albèrt Dauzat, Durban que vengueré d'un nom d'òme desconegut, dambe'l sufixe latin -anum. Segon Negre, Durban que vengueré deu gallic duro « fortificacion » e banno « còrn ». N.B. Dŭron qu'a pas lo sens supausat, mes meilèu lo de « mercat barrat » e lo resultat de la prumèra sillaba qu'es en [du-], non pas [dy-]. Los Féniés qu'i vesen lo gallic dunum, « tuca fortificada », çò qui sembla malaisit ! Delamarre que l'explica per un *Dūrobannon, inatestat, « la punta d'acèr » : dūro- (diferent de dŭron) qui auré lo sens de « hèr, acèr, dur » e banno- qui seré « punta (e bana, còrna) »; dens quauques cas, lo nom qu'auré un sens personau, « lo qui a un casco damb ua punta de hèr ».
Schirrhein
Geografia
Schirrhein est un village situé sur la route départementale n°37 qui relie Bischwiller à Soufflenheim en passant par Oberhoffen et Schirrhoffen. La ligne de chemin de fer Haguenau-Rastatt traverse la commune mais elle est malheureusement fermée depuis les années 60.
Le village est coincé entre la lisière sud de la forêt de Haguenau et une terrasse qui surplombe abruptement le ried (zone inondable et humide du Rhin) d'environ 20 m, ce qui permet de diviser le ban communal en deux zones : la partie haute (la Hardt) et la partie basse (le Ried). Cette topographie est la raison pour laquelle le village a un aspect particulier. En effet il s'étire le long d'une artère principale (la D37) sur près de 2,5 km et avait jadis l'aspect d'un village-rue. Il est traversé au pied de la terrasse par une rivière, le Fallgraben, et par plusieurs petits ruisseaux provenant de la forêt qui mêlent leurs eaux à la rivière. Le point le plus haut du village est situé à 141 m au-dessus du niveau de la mer (rue du sommet et place du tumulus) et son point le plus bas à 118 m (dans une zone marécageuse appelée le Bosch). Le village est totalement attenant à Schirrhoffen, si bien que l'on ne remarque même pas que l'on passe d'un village à l'autre.
Dolhet
Dolhet (en francés Doyet) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Bielefeld
Bielefeld es una vila alemanda del Land de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion èra estimada a 325 846 abitants en 2005. Sa superfícia totala es 257,8 km².
thumb|230px|left|La vila de Bielefeld, Alemanha.
Bèuhòrt
Bèuhòrt (Beaufort en francés) qu'es ua comuna gascoa, en Savés, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 40 km al sud-oèst de Tolosa e a 18 km al sud-oèst de Murèth
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bèuhòrt qu'èra de l'eleccion de Ribèra Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa qu'es Senta Magdalena. Tanlèu 1790, Bèuhòrt qu'èra deu canton de Riumas.
Lòcs e monuments
thumb|250px|right|Bèuhòrt
.pg
Referéncias
Toppdomän
Paniza
Paniza es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bucarèst
Bucarèst (Bucureşti en romanés) es la capitala e pus granda vila de Romania, e son centre cultural, industrial, e financièr. Se situa al sud èst del país, a 44.4325°N, 26.10389°W, sus las riba del riu Dâmbovița, a mens de 60km al nòrd de Danubi e de la frontièra bulgara.
La vila es mencionada pel primièr còp dins de documents en 1459. Venguèt la capitala de Romania en 1862 e es lo centre dels medias, de la cultura, e de las arts. Son arquitectura es una mescla d'estils (neoclassic), interbellum (Bauhaus e art deco), èra communista e modèrna. Dins lo periòde d'entre doas guèrras, l'arquitectura elegantade la vila e la sofisticacion de sas elitas balhèron a Bucarèst l'escais de "Pichon París" (Micul Paris). E mai se fòrça bastiments e quartièrs dins lo centre istoric foguèron fortament degalhats o destruits per la guèrra, los tèrratrems, e lo programa de sistemizacion de Nicolae Ceauşescu, un grand nombre subrevisquèron. Dins los darrièrs ans, la vila visquèt una expansion economica e culturala. En 2016, lo centre istoric èra listat coma "en perilh" per World Monuments Watch.
Segon lo recensament de 2011, 1,883,425 abitants vivon dins los limits de la ciutat, en baissa respècte al recensament de 2002. En apondre las vilas satellitas a l'entorn de l'aira urbana, l'aira metropolitana auriá una populacion de 2.27 milion de personas. Segon Eurostat, Bucarèst aviá una aira urbana fonccionala de 2,412,530 residents (en 2015). Bucarèst es la sesena pus granda vila de l'Union Europèa en populacion dins los limits de la vila, après Londres, Berlin, Madrid, Roma, e París.
Economicament, Bucarèst es la vila pus prospèra de Romania e un dels principas centres industrial e de transpòrt d'Euròpa de l'èst. La vila ten de salas de congrèsses una ret educativa e culturala e comerciala.
La ciutat es administrativament coneguda coma "Municipalitat de Bucarèst" (Municipiul București), e ten lo meteis nivèl administratiu qu'un disticte nacional, e mai que siá devesida en sièis sectors, cadun governat per un conse local.
Acuèlh ancian
<div id="acuelh_titol">
Corleone
Corleone (Cunigghiuni en sicilian) es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Palèrme en Sicília. Teniá 11 244 abitants en 2014.
Es distanta de 54 km de Palèrme, 115 km d'Agrigento, 133 km de Caltanissetta, 249 km de Catania, 152 km d'Enna, 299 km de Messina, 251 km de Ragusa, 324 km de Siracusa e 101 km de Trapani.
Luc
Luc es un topomin per:
o lo prenom occitan Luc.
Klaas
200px|right|thumb|Klaas Gerling en 2020 Klaas Gerling, o mai simplament Klaas, es un discjòquei e productor de musica electronica alemand nascut lo 3 de genièr de 1981 a Colonha (Alemanha). En 2008, sa version adobada de Infinity de Guru Josh Project ven un tube enòrme en Euròpa tota. Sa novèla mèscla de What is love? de Haddaway es tanben una gròssa capitada a la fin de 2009.
.ph
.ph es lo nom de domeni d'Internet per las Filipinas.
Referéncias
Toppdomän
Fanjaus
vinheta|Crotz de Tolosa
Fanjaus ( Fanjeaux en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Pistacia lentiscus
Lo lentiscle o restincle (Pistacia lentiscus L.), es un arbrilhon butant dins las garrigas e subretot lis maquisses dels climas mediterranèus. Planta de la familha de las anacardiacèas, de fuèlhas persistentas, balha de fruches, d'en primièr roges, puèi negres.
Fanjaus
Fanjaus
Lo nom ven del latin fanum iovis, "temple de Jupitèr".
Pistacia lentiscus
Lo nom pistachièr ven del grèc pistakê. Lo nom lentiscle ven del latin lentus (vescós).
Morfologia generala e vegetativa
Lo lentiscle es en general un arbrilhon podent aténher tres mètres passant pas los sièis. Se distinguís de las doas autras espècias de pistachièrs mediterranèus (subretot del Pistacia terebinthus L., petelin) pels caractèrs seguents:
Fanjaus
Prolha
Frederic Mistral cita de fòrmas ancianas Prolha, Prulianum, en latin, Prolianum. Se lo nom es ancian, poiriá venir de noms latins d'òmes coma Probilius o benlèu Proculus, que Dauzat e Rostaing citan per de toponimes franceses, ambe'l sufixe -anum, puèi reculament posterior de l'accent (*Prolhan > Prolha). Los meteisses noms pòdon probablament explicar de noms occitans coma Prolhac, anciana comuna, dins Gordon, ambe'l sufixe -acum; Prouillac (nom francés) es tanben un antroponime (nom de familha) ancianament espandit en Perigòrd qu'es probablament un nom d'origina (lo d'una persona nascuda dins lo lòc o que ne ven). Se Prolhac existís, Prolhan es tanben possible. Mès se lo nom de Prolha es simplament medieval, i a pas de certitud.
Saint-Hilaire-sur-Risle
Saint-Hilaire-sur-Risle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Pistacia lentiscus
Morfologia generala e vegetativa
Las foliolas, pro estrechas e coriaças, son de forma ovala cap a elliptica, acabadas per una pichona punta. Lor nombre varia de dos a dotze. Aquelas foliolas pòrtan sovent una gala.
Saint-Hilaire-sur-Risle
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pistacia lentiscus
Morfologia florala
Coma los autres pistachièrs, lo lentiscle es dioïc: las flors masclas e femes butan sus d'arbrilhons diferents. Forman de racas de pichonas talhas a l'aissèla de las fuèlhas. Las flors son apetals. Los mascles an cinc pichons sepals qu'emergisson cinc etaminas rogencas repausant sus un disc nectarifèr. Las femes, de tres o quatre sepals, an un ovari amb un estil cort de tres pistils. La florison se fa de març a mai.
Fruch e granas
Lo fruch es una pichona drupa comestibla, redonda, d'aperaquí cinc millimètres. D'en primièr roge, ven negre. La grana es identica a pistachas e pòt èsser preparada en la fasent bolhir amb de favas pichonas, de blat e de césers, a la coseson, banhada d'un pauc d'òli d'oliva.
Airals de reparticion
A Ghisonaccia (Corsega), se trapa un individú que son edat es estimada entre 700 e 1000 ans.
Malautiás e parasits
thumb|Gala de lentiscle Es corrent d'observar de galas formadas al despens del limbe foliar del lentiscle. Los parasits qu'induson la produccion d'aquelas galas, e se'n noirrisson apuèi, son l'acarian Eriophyes stefanii e subretot lo pesolh Anopleura lentisci.
Utilizacion
En medecina tradicionala, s'utiliza la resina del pistachièr lentiscle per sonhar los ulcèras d'estomac. Son eficacitat contra la bacteria Helicobacter pylori foguèt recentament confirmada. Aviá estat vérificada per mai d'un estudis scientifics. Aquel metòde consistís a eliminar la bacteria H. pylori per masticacion de resina del lentiscle, arbre expleitat subretot dons l'illa grèga de Chios.
Aquela goma s'emplega tanben en pastissariá e per la fabricacion de licors coma la mastika e de cosmetics.
La fusta del lentiscle es de color ròsa o òcra, amb de venas jaunas. S'emplega en menusariá e ebenistariá.
Villalpando
Villalpando es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Le Malesherbois
Le Malesherbois es una comuna novèla francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region Centre e Vau de Léger, creada lo 1èr de genièr de 2016 pel regropament de set ancianas comunas.
Creada par un arrestat prefectoral del 30 de novembre de 2015, es sortida del regropament de las comunas de Coudray, Labrosse, Mainvilliers, Malesherbes, Manchecourt, Nangeville et Orveau-Bellesauve que venon de comunas delegadas. Lo capluòc es fixat a Malesherbes.
Bertrand de París
vinheta|upright|Letrina, Guordo, B. de París, cançonièr La Vallière (BnF).
Bertrand de París èra un trobador, senhor de París en Roergue (actualament Parisòt en Tarn e Garona). Visquèt aproximativament de 1225 a 1300. Trevava la cort dels comtes de Rodés . Nos demòra d'el un sirventés-ensenhament de nonanta dos vèrses. Es adreiçat a un joglar nomenat Gordon. Li repròcha son ignorància tot fasent una enumeracion de personatges epics e biblics.
Lengas planòl del nòrd-oèst
Las lengas planòl del nòrd-oèst, parladas en Nigèria, constituisson un grop de las lengas planòl, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.
Classificacion
La classificacion del planòl del nòrd-oèst es, :
Rignovelle
Rignovelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Sully Prudhomme
René-François-Armand (Sully) Prudhomme (16 de mars 1839 – 6 de setembre 1907) foguèt un escrivan e poèta francés. Recebèt lo primièr Prèmi Nobel de Literatura de l'istòria, en 1901.
Biografia
Naissèt lo 16 de març de 1839 dins la vila de París filh d'un comerçant d'aquela vila. Estudièt inicialament engenhariá al Licèu Bonaparte de París mas plan lèu cambièt aqueles estudis per los de filosofia.
L'an 1881 se convertiguèt en membre d'Academia Françesa, en ocupant lo sèti numèro 24 d'aquela institucion. Foguèt un dels mai fèrmes partidaris de Alfred Dreyfus en lo nomenat Cas Dreyfus. Moriguèt lo 6 de setembre de 1907 a Châtenay-Malabry, vilòta situada dins l'actual airal metropolitana de París, victima d'atacas de paralisia.
.pk
.pk es lo nom de domeni d'Internet per Paquistan.
Ferran Torrent
Ferran Torrent i Llorca (Sedaví, València, 31 de mai de 1951) es un escrivan e jornalista valencian. Venguèt famós dins la panorama literari dels Païses Catalans en 1984 a partir de la publicacion de No emprenyeu el comissari. Es un dels escrivans mai famoses e prolifics de la literatura catalana del País Valencian.
Paracuellos de Jiloca
Paracuellos de Jiloca es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
.娱乐
(punycode .xn--fjq720a, yúlè, "divertiment", en chinés) es un nom de domeni generic depausat per la Banca industriala e comerciala de China. Es en servici dempuèi lo 9 de mai de 2015.
Ali (Cantal)
Ali (Ally en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las fòrmas ancianas son, per luòc:
La prononciacion modèrna es ['ali] (informator de Barriac, nascut en Corresa, a 20 km), ['aʎe] (Chaucinac), entre ['aʎe] e ['aʎi] (a Ascoralha). L'auvernhàs naut refusa normalament una finala en -i posttonic (e tanben una -l- intervocalica, qu'altèra en -g- o en -r-, mas aicí sèm a son orada meridionala, près de l'orlhagués). Aquò's tanben a notar que los parlars qu'accèptan una -lh- molhada per Ali la iodizan pels mots ordinaris (la chamjan en -i- consonantic). Per comparason, la prononciacion de Sench Ipòlit a Apchon es [sentʃ i'pɔgə] : l'ancian canton de Pleus fai transicion entre l'auvernhàs e lo lengadocian del costat del prumèir.
Nòtas
<references group="N"/>
Villalube
Villalube es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
.pl
.pl es lo nom de domeni d'Internet per Polonha.
Referéncias
Toppdomän
Estela Esportiva Paulhan Pesenàs
L' Estela Esportiva Paulhan Pesenàs (oficialament en francés Etoile Sportive Paulhan-Pézenas o ES Paulhan-Pézenas) es un club amator occitan de fotbòl basat a Pesenàs, Erau, dins l'Estadi Municipal (1 000 plaças). Fondat en 2012 en seguida de la fusion de l' Etoile Sportive Paulhanaise e l'AS Pézenas Tourbes. Jòga ara dins lo seten nivèl de fotbòl francés.
.accenture
(acorcha de Accent on the future, "accent sul futur", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá Accenture (ancianament Andersen Consulting). Es en servici dempuèi lo 9 de mai de 2015.
Ivar Lykke (politician)
Ivar Lykke (Trondheim, 9 de genièr de 1872 - Trondheim, 4 de decembre de 1949) foguèt un òme d'afars e politician norvegian membre del partit conservador Høyre. Ocupèt lo cargue de primièr ministre de Norvègia de 1926 a 1928.
L'Enclhaustre
L'Enclhaustre en occitan restablhit (en francés Lencloître) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Lengas planòl centralas
Las lengas planòl del centralas, parladas en Nigèria, constituisson un grop de las lengas planòl, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.
Frogueiret
Frogueiret (Frugères-les-Mines en francés) z-es una comuna auvernhassa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Xouaxange
Xouaxange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chalencon
Chalencon (Chalencon en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
.pn
.pn es lo nom de domeni d’Internet per l’Illa Pitcairn.
Referéncias
Toppdomän
Leinster
Leinster (gaelic irlandés: Laighin) es la província occidentala d'Irlanda, que compren lei comtats de Carlow, Dublin, Kildare, Kilkenny, Laois, Longford, Louth, Meath, Offaly, Westmeath, Wexford e Wicklow.
Menthonnex-en-Bornes
Mentonè en arpitan (Menthonnex-en-Bornes en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
.nec
(acorcha de Nippon Electric Company, "companhiá electrica de Japon", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá japonesa 日本電気株式会社 (Nippon Denki Kabushiki Gaishan, ancianament NEC). Es en servici dempuèi lo 9 de mai de 2015.
Arfonts
Arfonts (Arfons en francés) es una comuna lengadociana en la Montanha Negra, situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Arfonts, pichon vilatge de 182 abitants que balha son nom a la comuna, al còr de la Montanha Negra dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lo nom ven de Orbi Fontes: fonts amagadas, ont fòrças fonts a l'entorn èran l’objècte de culte a l’epòca romana. Aquelas fonts fòrman dos rius, lo Sòr e l’Aigabèla, reialme de la trocha. Dos masatges, Los Bastols e Los Escudièrs.
Luòcs e monuments
thumb|right|La Rigòla de la Montanha - La Verge amb l'enfant sègle XV, al canton de l'ostal Trilhe.
- La "Tostona", pichona estatua pagana del sègle XII, al Plò del Barbièr.
- La Presa d'Alzeau, punt de départ de la Rigòla de la montanha que alimenta lo Canal del Miègjorn.
- Las croses, fonts e bacins per la montanha.
.food
("noiritura", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi lo 10 de novembre de 2016.
Arfonts
Veire tanben
thumb|right|Arfons al còr de la Montanha Negra
Paracuellos de la Ribera
Paracuellos de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
.pr
.pr es lo nom de domeni d’Internet per Puerto Rico.
Referéncias
Toppdomän
Pinçac
Pinçac (Pinsac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lengas planòl del sud-èst
Las lengas planòl del sud-èst, parladas en Nigèria, constituisson un grop de las lengas planòl, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.
Pinçac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lengas planòl del sud-èst
Classificacion
La classificacion del planòl del sud-èst es, :
Jordi Colomina
Jordi Colomina i Castanyer (Alcoi, 1952) es un filològ e lingüista valencian. Es l'actual president de la seccion de lexicografia de l'Académia Valenciana de la Lenga (AVL). Es un dels especialistas màgers de la dialectologia del catalan valencian.
Pinçac
Istòria
Cassini@ehess.fr precisa lo 23 de genièr 2017, (en francés : Monsieur... la commune de Meyraguet devenue section en 1801 par son rattachement à la commune de Pinsac, est transférée par décret du 06/10/1879 à la commune de Lacave. C'est un oubli de notre part. XXXX En esperant una correccion oficiala sus las fichas concernidas.
Ambierle
Ambierle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Villamayor de Campos
220px|vinheta Villamayor de Campos es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Arriu de la Plata
thumb|200px|Argentina, arriu Uruguai, arriu Paranà, e UruguaiL'arriu de la Plata qu'ei l'estuari format per la juntada deus arrius Paranà e Uruguai e qui desboca suber l'ocean Atlantic. Qu'ei tant large que, vist de Buenos Aires o de Colònia, que semblaré estar ua mar. Lo son nom que vien de la credença deus conquistadors qu'aqueste fluvi e miaré de cap a l'argent (plata en castelhan). Que dè donc lo son nom a Argentina.
.box
("boita" o "bòxa", en anglés) es un nom de domeni generic. , Es en servici dempuèi l’11 de novembre de 2016.
Pastriz
Pastriz es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Diplomacia
La diplomacia es la conducha de negociacions e de reconoissenças diplomaticas entre d'Estats, de grops o d'individús per reglar un problema sensa violéncia. Utilizat formalament, lo tèrme designa generalament la diplomacia internacionala. Es diferenta de la politica estrangiera qu'es la definicion de l'estrategia internacionala d'un govèrn.
La diplomacia es una activitat anciana qu'existiá avans l'invencion de l'escritura. Es probablament apareguda amb la sedentarizacion e l'aparicion de conflictes entre comunautats agricòlas. Sei practicas actualas foguèron fixadas en 1961 per la Convencion de Viena sus lei relacions diplomaticas.
De l'Antiquitat a l'Edat Mejana
L'existéncia d'una activitat diplomatica entre leis Estats es atestada dempuei l'Antiquitat Auta amb la descubèrta de tractats entre ciutats-estats mesopotamianas. Son aparicion sembla de datar de l'aparicion de la civilizacion e de la conflictualitat entre comunautats umanas. Fòrça cas de presents son enregistrats dins leis archius o lei cronicas istoricas. Aquelei cambis permetián ja de desvolopar de relacions complèxas entre Estats amb la conclusion d'alianças, d'acòrds de cooperacion o de tractats complèxs (cambi de territòris, concession comerciala...). Per exemple, foguèt lo cas de China, de l'Empèri Bizantin o la Glèisa Catolica qu'avián una tradicion diplomatica ben establida que li permetiá d'obtenir d'informacions utilas sus sei vesins.
Una evolucion importanta aguèt luòc en 1455 amb la creacion de la premiera ambaissada permanenta per lo duc de Milan Francesco Sforza dins la Republica de Gènoa. D'efiech, aperavans, se certaneis Estats avián una cancelariá permanenta, lei diplomatas mandats dins de país estrangiers èran de messatgiers excepcionaus o d'individús que viatjavan per d'autrei rasons (marchands, missionaris, romieus...). L'idèa de Sforza foguèt lèu imitada per leis autreis Estats italians dau periòde. Puei, se generalizèt pauc a pauc au rèsta d'Euròpa.
L'estructuracion de la diplomacia modèrna
thumb|right|Lo sistèma d'alianças e d'acòrds de cooperacion de Bismarck per isolar [[França es una illustracion dei possibilitats novèlas de la diplomacia de la fin dau sègle XIX.]]
Entre lei sègles XV e XVIII, lei missions diplomaticas permanentas venguèron la nòrma per lei poissanças principalas dau continent europèu. D'efiech, implicadas dins de conflictes regulars, èran sovent obligadas d'aver d'emissaris locaus per assegurar lor influéncia. França e Espanha aguèron un ròtle motor dins aquela evolucion. Aquò menèt a una premiera estructuracion dau mestier de diplomata amb la publicacion d'obratges sus lo subjècte coma l’Ambaissador perfèct de Jean Antoine de Vera (1583-1658) o l’Ambaissador e sei foncions d'Abraham de Wicquefort (1606-1682). Au sen dei govèrns, aqueu desvolopament foguèt sostengut per la creacion de pòstes permanents de ministres deis afaires estrangiers.
Leis ambaissadors d'aqueu periòde èran sovent de nobles, de patricians o de marchands aisats. Sei rivalitats permetèron d'estructurar mai lei règlas de seguir entre diplomatas. En particular, foguèron pauc a pauc definits lo reng de cada diplomata per empedir lei conflictes entre delegacions diferentas. Per facilitar lei cambis, lo francés venguèt la lenga de la diplomacia europèa gràcias au prestigi importanta de la monarquia francesa.
Après lei guèrras napoleonencas, lo Congrès de Viena reüniguèt un nombre fòrça important de diplomatas entre 1814 e 1815. Destinat a tornar fondar Euròpa, sei règlas venguèron la nòrma de la diplomacia. De mai, metèron en plaça una organizacion permetent d'amaisar lei conflictes coma, per exemple, lo Congrès d'Ais d'Alemanha encargat de definir lo reng de cada ambaissador. Durant aqueu periòde, lei còrs diplomatics conoguèron una extension importanta. Aquò entraïnèt una complexificacion de la diplomacia europèa amb l'aparicion de « sistèmas » coma aquelei que caracterizèron la politica dau cancelier alemand Otto von Bismarck.
Lei convencions diplomaticas actualas
La forma modèrna dei relacions diplomaticas foguèt definida dins un tractat adoptat en 1961 a Viena, completat en 1963 per un segond acòrdi sus lei consulats. Eiretier dei convencions dau sègle XIX, lo tèxte prevetz l'inviolabilitat d'una ambaissada, dei residéncias dei diplomatas e deis archius diplomatics. Per assegurar aquelei drechs, lo país d'acuelh es obligat de permetre de laissar de mejans de comunicacions liures e protegits a un còrs diplomatic. La convencion definís tanben lo biais de rompre de relacions diplomaticas e d'expulsar una delegacion estrangiera. Enfin, permetèt de clarificar lo principi de l'immunitat diplomatica que foguèt limitada ais activitats diplomaticas dau personau.
Mission diplomatica
thumb|right|[[Letras credencialas de nominacion d'un ambaissador de la Republica Chèca en Letònia. Es redigida en francés qu'es totjorn la lenga de la diplomacia.]]
Una mission diplomatica es un grop de plusors personas nomats per un meteis país, dich « Estat acreditant », que demòran dins un autre país dich « Estat acreditor ». Sei membres son plaçats sota l'autoritat d'un cap de mission per assegurar de foncions diplomaticas. Aqueleis individús son dichs diplomatas e l'ensemble dei diplomatas d'un país forma son còrs diplomatic.
Lei missions pus importantas, dichas « ambaissada », son dirigidas per un « ambaissador » qu'es lo representent d'un cap d'Estat pròche d'un autre cap d'Estat. Aqueu títol es lo reng pus aut que pòu ocupar un diplomata en mission. Pasmens, existís de diplomatas e de missions de reng inferior coma lo cònsol que dirigís un consolat. De mai, i a quauquei cas particulars liats a de tradicions istoricas :
Per intrar en foncion, un cap de mission dèu èsser acreditat. Per aquò, dèu presentar a l'Estat acreditor de letras credencialas emesas per l'Estat acreditant. Es possible d'acreditar un meteis ambaissador dins mai d'un país. L'acceptacion dei letras credencialas a normalament luòc durant de ceremònias regularas. De discussions prealablas permèton sovent l'acceptacion sistematica dei letras credencialas mai pòu encara i aver d'excepcions e de refús.
Lo rèsta dau personau d'una mission diplomatica es chausit per l'Estat acreditant. Pasmens, dèu transmetre l'identitat d'aquelei personas a l'Estat acreditor. Lo nombre de personas dins la mission es generalament fixat per un acòrd entre lei dos país. Fauta d'acòrd, l'Estat acreditor pòu limitar unilateralament lo nombre de personas que fan partida de la mission diplomatica. Cada membre de la mission, compres l'ambaissador, pòu èsser declarat persona non grata. Dins aqueu cas, la persona dèu quitar lo país.
Foncions de la mission diplomatica
Lei foncions normalas d'una mission diplomatica son actualament definidas per l'article 3 de la Convencion de Viena de 1961 :
Leis articles 45 e 46 definisson de foncions excepcionalas coma la presa en carga de la proteccion deis interès d'un Estat tèrç qu'auriá romput sei relacions amb l'Estat acreditaire.
Immunitat diplomatica
Lei diplomatas en mission benefician generalament d'una immunitat diplomatica dins lo quadre de sei foncions. Es una particularitat juridica qu'assegura au diplomata : Aquela proteccion es sovent estenduda ai personaus de la mission e a lor familha. Regarda unicament leis actes comés durant sei foncions e pòu èsser revocada per l'Estat d'origina.
La possession d'un passapòrt diplomatic a sovent un liame amb l'immunitat diplomatica mai aquò es pas sistematic. D'efiech, l'immunitat es definida per d'acòrds entre lei dos Estats aguent establit de relacions. Lo passapòrt diplomatic es un document emés per un govèrn per facilitar lo trabalh de sei diplomatas.
Schirrhoffen
Schirrhoffen en alemannisch (Schirrhoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
Schirrhoffen A mencionat per las primièras fes de manièra clara l'an 1347 jol nom de Schürhof. Aiçò èra una proprietat féodale #que fasiá de partits bens #que jouissaient los Dotzler, n'es-a dire los conflam del palai imperial de Haguenau. Aquela proprietat compreniá un castèl, una granja, un étang, dels jardins, dels prés e una pichona capèla #que lo patron n'èra sant Jacques. Lo orthographe actual de Schirrhoffen datariá del temps de la Revolucion francesa. Lo nom « Schirrhoffen » a una dobla raïtz : Schüre o Schir e Hof. Schüre O Schir, n'alemand Scheune, significa mesa, hangar a emmagazinar lo foin. Hof Designa l'ancian castèl dels mèstres del Schirrhof. Schirrhoffen Significa doncas « las granjas situadas près de de lo castèl ».
Schirrhoffen est mentionné pour la première fois de manière claire en 1347 sous le nom de Schürhof. C'était une propriété féodale qui faisait partie des biens dont jouissaient les Dotzler, c'est-à-dire les bouffons du palais impérial de Haguenau. Cette propriété comprenait un château, une ferme, un étang, des jardins, des prés et une petite chapelle dont le patron était saint Jacques. L'orthographe actuelle de Schirrhoffen daterait du temps de la Révolution française. Le nom « Schirrhoffen » a une double racine : Schüre ou Schir et Hof. Schüre ou Schir, en allemand Scheune, signifie remise, hangar à stocker le foin. Hof désigne l'ancien château des maîtres du Schirrhof. Schirrhoffen signifie donc « les granges situées près du château ».
Joan Veny
Joan Veny i Clar (Campos, Malhòrca, 22 d'agost de 1932) es un lingüista e dialectològ balear. Sa contribucion a la dialectologia catalana es immensa e comencèt tre 1978 amb la primièra edicion de son libre mai prestigiós, Els parlars catalans, òbra qu'elabòra una sintèsi de la variacion dialectala de la lenga catalana amb de descripcions de las caracteristicas màgers dels grands ensems dialectals del catalan. Mai recentament a mes en foncionament la publicacion de l'Atles Lingüístic del Domini Català. Son domeni de recerca es vast que s'es trachat de mantuna varietat baleara, del rosselhonés e de l'influéncia occitana o espanhòla sul catalan septentrional.
Steve Ballmer
Steven Anthony Ballmer, mai conegut coma Steve Ballmer (Detroit, 24 de març de 1956) es un empreneire american. Es famós mondialament qu'a dirigit lo gigant informatic Microsoft dempuèi lo mes de genièr de 2000. Lo 23 d'agost de 2013 anoncièt qu'anava demissionar a l'entorn d'agost de 2014. En 2013, sa fortuna personala èra estimada a 18 miliards de dolars, çò que lo situava en 21ena posicion de la lista Forbes 400.
La Gràcia de Dieu
La Gràcia de Dieu (Lagrâce-Dieu en francés) es una comuna lengadociana istoricament, mès benlèu lingüisticament gascona mai o mens, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada sus l'anciana RN622 a 18 km al Sud-Èst de Murèth.
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de La Gràcia de Dieu e de las comunas prèpas.
Toponimia
Lo nom vendriá d'una capèla del vocable de Nòstra Dòna de Gràcia.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Gràcia de Dieu èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, La Gràcia de Dieu èra deu canton d'Autariba. La glèisa es jol patronatge de Sent Joan Baptista. Magrens o Magrin (meteissas apertenéncias) foguèt annexat a La Gràcia en l'an X; le vocable de la glèisa de Magrens, annèxa de Mauressac, es Sent Jòrdi.
La parròquia de Sainte-Colombe-[sur-Lèze] èra de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa d'Aurivalh, èra Senta Colomba (o Senta Coloma). La glèisa e lo lòc an disparegut. Mès Sainte-Colombe-[sur-Lèze] es probablament dens Sent Somplesi, e pas dens La Gràcia de Dieu.
Arnaldo Otegi
thumb|250px|Arnaldo Otegi en 2016 Arnaldo Otegi Mondragon (Elgoibar, Guipuscoa, 6 de julh de 1958) es un politician basc. Foguèt lo portavotz de Batasuna e tanben ex- parlamentari basc dels partits Herri Batasuna, Euskal Herritarrok e Batasuna, que foguèron totes tres declarats illegals dins l'estat espanhòl tre 2003 ja que se considerèt qu'èran jos la tutèla d'ETA.
Lo 14 d'octobre de 2009 foguèt arrestat aprèp un òrdre del jutge de l'Audiéncia Nacionala espanhòla Baltasar Garzón, jos l'acusacion d'aver volgut tornar bastir Batasuna. Dos jorns mai tard foguèt empresonat e es demorat en preson fins a l'1 de març de 2016. Malgrat son incarceracion ocupèt lo cargue de secretari del partit Sortu creat en 2011, fins a uèi.
Era
Era, de còps estilizat +eRa+, es un projècte musical new age fondat pel musician francés Éric Lévi, ancian sòci del grop de ròck Shakin' Street.
Lo primièr album, Era, enregistrat en 1996, a obtengut una plan granda capitada en França e dins d'autres païses, portat per lo del single Ameno que n'es estat tirat en 1997.
L'univèrs visual d'Era utiliza la mistica dels simbòls de la religion e de l'univèrs medieval, per exemple lo videoclip de Ameno es estat filmat en Occitània al castèl de Montsegur.
Genèsi d'Era
Abans la creacion d'Era, Éric Lévi s'illustra dins las annadas 1970 dins lo grop de hard ròck Shakin' Street, puèi a la debuta de las annadas 1990 e a son retorn dels Estats Units, compausa de musicas de filmes. Collabòra sustot ambe Jean-Marie Poiré, que li demanda de compausar en 1991 la musica de son filme Opération Corned Beef, e en 1993, la del filme Les Visiteurs. Lo filme se debana entre doas epòcas, l'Edat Mejana e lo sègle XX, alavetz Éric Lévi compausa una musica originala ambe un tèma coral faiçon Carmina Burana, mas i mescla de guitarras electricas faiçon ròck de la fin del XXe, e d'autras sonoritats modèrnas.
Ambe mai de tretze milions de dintradas en França, lo filme Les Visiteurs es una de las mai grandas capitadas del cinèma francés, e en seguida la benda sonòra d'Éric Lévi es nommada aus Césars coma melhora musica de filme, ambe sustot lo tèma principal Enae Volare. Aquela capitada incita Éric Lévi a crear son projècte musical Era, dins l'estili d'aqueste tròç Enae Volare de la benda sonòra dels Visiteurs.
Connacht
Connacht (gaelic irlandés: Connachta), tanben amb la grafia: Connaught, es la província occidentala d'Irlanda, que compren lei comtats de Galway, Leitrim, Mayo, Roscommon e Sligo.
Sant Liòns
Sant Liònç o Sant Luònç/Sant Luòns (aplicacion probabla del sillogisme de Socrates e del cat) o Sant-Liòns (Saint-Léons en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Jean Reno
Jean Reno (nascut Juan Moreno y Jederique Jiménez en Marròc, lo an 1948) es un actor francés de familha espanhòla.
Sant Liòns
Es lo luòc de naissença de l'entomologista Joan Enric Fabre.
Geografia
Lo vilatge se situa al limit del Causse Roge e de Leveson, en la val de Musa a l'èst del departament d'Avairon. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Etimologia
Lo nom de Sant Liònç es dedicat a Leontius, bisbe de Bordèu que s'i anèt recaptar al s. VI.
Istòria
Lo vilatge de Sant Liòns es atestat dempuèi lo sègle IX. Portava alavetz lo nom de Noviliacum. Al sègle X lo luòc es donat al monastèri de Vabres, puèi al sègle XIe passa jos la dependéncia de l'abadiá de Sant-Victor de Marselha. Lo prior del monastèri bénédictin "Sant Pèire e Sant Leonci" èra al cap d'un territòri que cobrissiá las actualas municipalitats de Sant Liòns e Sent Laurenç de Leveson. Fins a la Revolucion Francesa, lo senhor féodal es doncas lo prior del monastèri. Dotze fraires compausavan la comunitat bénédictina. Entre eles, lo cambrièr, lo sacristan e lo pitancièr avián de prètzfaches particulars e gausissián de revenguts suplementaris. Pendent l'Edat mejana, lo nom de "Sant Pèire de Noviliacum" desapareis al benefici d'aquel de Sant Leonci / Sant Liònç. Lo periòde de prosperitat de Roergue (mitat de sègle XV - mitat del sègle XVIe) es atestat per la preséncia de polidas bastissas talas que lo castèl dels priors, dich "de Sant Martin" (mitat del sègle XV), e los ostals de torreta d'escalièr fòra d'òbra e de fenèstras de traversièrs. A aquela epòca, lo prior ven comendatari : demòra pas pus a Sant Liòns, e los fraires causisson un d'entre eles coma prior clastral. Las guèrras de religion tòcan particularament Sant Liòns, ont lo prior laic passa al protestantisme e transforma lo monastèri en plaça fòrta. En 1580, los catòlics assetjant Sant-Léons, canonan e afogan lo vilatge, lo sieu castèl e lo sieu monastèri. Los vestigis actuals del monastèri correspondon aperaquí a son estat d'après 1580. En 1739, lo conselh del Rei decidís de secularizar Sant Victor de Marselha e los sieus priorats. La comunitat religiosa de Sant Liòns ven un capítol de canonges, e lo prior es alara nomenat dirèctament pel rei. Los canonges daissan pauc a pauc lo vilatge. En 1789, un sol d'entre eles residís a Sant Liòns, e la venda dels bens eccésiastiques coma bens nacionals sembla d'aver pas levat de contestations màgers ; tant mai que los notables locals ne son los principals beneficiaris. L'anciana senhoriá ven cap de-luòc de comuna e comuna. Es en 1869 que los abitants de Sent Laurenç de Leveson obtengan la creacion de sa pròpria comuna. Sant Liòns coneguèt son apogèu demografica al sègle XIXe e foguèt puèi tocat per l'exòdi rural. Las grandas fièiras de bestial an declinadas e desaparegudas, los comèrcis an barrats e las residéncias secondàrias se son multiplicadas Un vam novèl pel vilatge es ligat a la dubertura de Micropolis, e a la proximitat de la sortida de l'A 75.
Evangèlis
vinheta|302x302px|'Papir 52', lo manuscrit mai ancian conegut del Nòu Testament Los Evangèlis constituisson, pel cristianisme, lo nuclèu d'origina e fondamental d'aquela fe. S'agís d'escrits que contan la vida e lo messatge de Jèsus de Nazaret, nomenat pels crestians Jesus Crist. Pendent los primièrs sègles del cristianisme se n'escriguèron diferentas versions, mas solament quatre foguèron retenudas coma canonicas: los evangèlis diches de Matèu, Marc, Luc e Joan; e las autras los son nomenadas evangèlis apocrifs. Ara lo tèrme s'emplega sovent mostrar çò qu'es essencial dins lo messatge crestian en relacion amb çò que s'apondèt amb lo temps.
Origina del nom
«Evangèli» deriva del grèc ευαγγέλιον, evangelion (eu, 'bon', angelion, 'messatge'). A l'origina designava la recompensa ofèrta al messatgièr portaire de bonas nòvas. En plural, indicava las ofrendas presentadas als dieus en gratitud per una bona novèla recebuda. Puèi venguèt a designar la quita novèla, gaireben totjorn una victòria militara. I a de testimònis que tanben nomenavan «evangèli» la naissença d'un emperaire roman o son accès al tròn. Dins l'anciana version grèga de la tanakh, coneguda coma Los Setanta, lo tèrme apareis sièis còps, parlant sempre d'un messatge joiós o de la recompensa percebuda per l'aver transmés. Mas jamai, a pas un sens religiós.
Lo cristianisme utiliza tanben lo tèrme «evangèli» per exprimir qu'una realitat es comunicada e que provòca jòia en qui la recep. Pels crestians, aquel evangèli es la bona notícia de la salvacion de Dieu, anonciada e realizada per Jèsus de Nazaret, lo Senhor, lo Messias, lo Filh de Dieu. «Evangèli» equival, doncas, a l'ensems del messatge crestian.
Los evangelistas utilizan pas jamai lo tèrme «evangèli» per indicar los libres que coneissèm ara coma Evangèlis. Dins la pensada dels autors del Nòu Testament, lo tèrme conten un sens triple. Designa, en primièr luòc, l'anóncia de Jèsus sul Reialme de Dieu. Ven après a designar tota la vida de Jèsus e lo sieu messatge: la persona de Jèsus es la bona novèla que cal anonciar. Mai tard, al sègle II, lo tèrme «evangèli» indica los tèxtes que se deu organizar en material de la tradicion al respècte de çò Jèsus diguèt e faguèt. L'objectiu dels quatre evangèlis es, doncas, d'ofrir als lectors una presentacion dels eveniments màger que dessenhan la vida e l'òbra de Jèsus, e los far alara viure en acòrdi damb son messatge.
Istòria
Dempuèi las originas de la Glèisa, los discípols de Jèsus conservan l'ensenhament del Mèstre. Pasmens pareisson, seguent las nòrmas literàrias de l'epòca, diferentas tradicions oralas que se desvolòpan segon los besonhs de cada comunautat. Mai tard, aquelas tradicions se pausèron per escrit, qu'es una demanda amb lo creissement de las glèisas e lo prètzfach d'instruccion pels convertits: sorgisson de recuèlhs de parabòlas, de miracles e de paraulas, e d'episòdis de la vida de Jèsus, e tanben lo raconta de la passion, que servisson de basa a la predicacion e a la catequèsi.
Dins la presentacion del messatge crestian, la vida e l'activitat de Jèsus son un ponch de referéncia constant. Pasmens quand naisson los evangèlis. Los autors trabalhan a partir del material recebut de la tradicion, que se mòstran amb el fòrça respectuosos; aquò es una pròva de l'importança que deviá aver entre las comunitats aquela paraula viva, sorgida del quita Jèsus, capabla d'alimentar l'existéncia dels nòus crestians e de satisfar las sieunas exigéncias. Mas los autors dels evangèlis s'arrestan pas a reculhir lo material literari e l'organizar en un tèxte plan estructurat, mas, i apondon d'informacions pròprias, elabòran d'òbras qu'an una nautor teològica e una configuracion literària particulara.
Cal concebre Jèsus mejans la tradicion de çò que diguèt e faguèt; e la tradicion, per definicion, interprèta los eveniments que relata. Pasmens, dins aqueles eveniments i a lo resson segur de la persona istorica de Jèsus de Nazaret. Cada pagina de l'evangèli dona testimòni del personatge de Jèsus, que nasquèt e demorèt en Palestina al començament la nòstra èra e moriguèt clavat a la crotz a Jerusalèm, aquel que la comunautat confessa coma èsser lo Messias e Senhor. Doncas, s'es pas possible de conéisser totas e caduna de las paraulas e accions concrètas de Jèsus, los quatre evangèlis apòrtan de donadas sufisentas per dessenhar los elements fondamentals del sièu messatge; d'autre costat, los evangèlis menan a la fe en Jèsus Crist ressuscitat, viscuda e proclamada per la comunautat crestiana.
Evangèlis canonics
vinheta|[[Crist pantocrator|Pentocrator de Sant Climent de Taüll, amb Jèsus enrodat pels quatre evangelistas]] Dels evangèlis, dins lo sens literari, que foguèron escrichs los primièrs sègles de la nòstra èra, quatre foguèron acceptats per las autoritats eclesiasticas coma partida del canon del Nòu Testament. L'insisténcia de conservar solament quatre libres canonics foguèt l'òbra centrala de Irenèu de Lion v. 185. Per defendre los quatre evangèlis canonics, declarèt qu' "es pas possible qu'i aja ni mai ni mens de quatre", e presentèt una analogia amb lo libre d'Ezequièl, de las quatre creaturas amb las quatre caras: d'un òme, d'un leon, d'un buòu, e d'una agla. Aquel es l'origina dels simbòls convencionals, subretot dins lo catolicisme, dels evangelistas, es a dire, los escrivans dels evangèlis canonics:
Fiménil
Fiménil es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Evangèlis
Origina dels evangèlis canonics e lo problèma sinòptic
Lo parallelisme dels tres primièrs evangèlis es estat estudiat per nombroses filològs e teològs. L'alemand J.J. Griesbach (1776) ordenèt los recits dels tres primièrs evangèlis en una taula de tres colomnas nomenadas "sinpòsi". Al final de son estudi, aqueles evangèlis venguèron èsser coneguts coma "evangèlis sinoptics", e la question de la similitud es coneguda coma lo "Problèma Sinoptic". I a de diferenta teorias qu'explican la similitud d'aqueles tres evangèlis:
Fiménil
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Evangèlis
Datas
Las estimacions de las datas dels evangèlis vàrian significativament, qu'existís pauc de pròva. La majoritat dels filològs accèpta las seguentas datas: