cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Djam
Djam es un site arqueologic d'Afganistan situat dins la Vau dau riu Hari Rud. Presenta en particular un minaret de 65 m d'autor bastit a la fin dau sègle XII ò a l'acomençament dau sègle XIII. Oblidat en causa de l'isolament de la region, lo luòc foguèt redescubèrt dins lo corrent dau sègle XIX. La significacion dau minaret es mau coneguda car sembla pas associat a una mosqueta. Es belèu una tor marcant la conversion de la region a l'islam e bastida dins l'anciana capitala de la dinastia dei Gúrides. D'efèct, de cavaments clandestins an mostrat l'existéncia de vestigis importants e rics (maubre, porcelana chinesa, pèças de moneda d'origina zoroastriana... etc.) dins lo sector.
Lo luòc foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 2002. Pasmens, es fòrça menaçat en causa dei cavaments clandestin, dei combats qu'an luòc en Afganistan dempuei leis annadas 1970 e dei vengudas deis aigas recurrentas de Hari Rud.
Quim Monzó
Quim Monzó i Gómez (Barcelona, 24 de març de 1952) es un romancièr e jornalista catalan e un dels escrivans mai apreciats en Catalonha actualament. Son òbra es estada traducha en mai de vint lengas.
Biografia
Quim Monzó estudièt lo dessenh grafic a l'Escòla Massana de Barcelona. Comencèt puèi a publicar de reportatges a la debuta del decènni de 1970. Escriguèt de reportatges sus Vietnam, Cambòtja, l'Irlanda del Nòrd e l'Africa del Índic a Tele/eXprés. A escrich d'articles per divèrses jornals, entre eles lo Diari de Barcelona, l'Avui, El Periódico de Catalunya o El País, e a l'ora d'ara escriu una colomna jornalièra a La Vanguardia. Dempuèi la mitat dels ans ochanta es collaborador de Catalunya Ràdio, Rac1 e TV3.
Lo sieu primièr roman es de 1976. En genièr de 1982 gràcias a una borsa anèt a Nòva York, ont demorèt fins a 1983. En 2007 foguèt cargat d'escriure e recitar lo discors inaugural de la Fièra del Libre de Francfort ont la cultura catalana èra la convidada alavetz. Monzó acceptèt e per aquela escasença dessenhèt un aplaudit escrich jos la forma d'un conte qu'èra totalament diferent dels discorses tradicionals. De decembre del 2009 en abril del 2010 se debanèt a la Galariá Arts Sants Mònica de Barcelona una granda exposicion retrospectiva sus la siá vida e la siá òbra, qu'aviá per títol Monzó.
Monzó a publicat un bèl nombre de romans, contes e recuèlhs d'articles, es estat tradusit en mai de vint lengas e a ganhat divèrses prèmis literaris. Sas collaboracions dins los mejans de comunicacion an contribuit a ne far un dels autors catalans mai populars. A tradusit Truman Capote, J.D. Salinger, Ray Bradbury, Thomas Hardy, Harvey Fierstein, Ernest Hemingway, John Barth, Roald Dahl, Mary Shelley, Javier Tomeo, Arthur Miller, Eric Bogossian... A escrich, amb Cuca Canals, los dialògs del filme Jamón, jamón, del director de cinèma Bigas Luna. A escrich l'òbra dramatica per teatre El tango de Don Joan, amb Jérôme Savary.
Al cors de la siá carrièra a recebut divèrses prèmis, entre eles lo Prèmi Prudenci Bertrana de roman l'an 1976 per L'udol del griso al caire de las clavegueres, lo Prèmi de la Critica Serra d'Or l'an 1981, 1986, 1994 e 1997 per Olivetti, Moulinex, Chaffoteaux et Maury, L'illa de Maians, El perquè de tot plegat e Guadalajara respectivament, lo Prèmi de Roman El Temps l'an 1989 per La magnitud de la tragèdia, lo Prèmi Ciutat de Barcelona l'an 1993 per El perquè de tot plegat, lo Prèmi Lletra d'Or e lo Prèmi Nacional de Literatura l'an 2000 per Vuitanta-sis contes, e lo Prèmi Maria Àngels Anglada l'an 2008 per Mil cretins.
Ceirèsta
Ceirèsta (Céreste en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Protegida au nòrd per los monts de Vauclusa, e au sud per la cadena de Leberon, Ceirèsta es a la frontièra entre la Bassa e l'Auta Provença, sus l'anciana via Domícia, a 370 m d'altitud.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Varennes (Iona)
Varennes  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Christine Kangaloo
Christine Kangaloo (n. 1961) es una jurista e femna politica de Trinitat e Tobago. Lo 20 de març de 2023 ven la 7ena presidenta de la Republica d’aquel estat.
Comunas de Gers
Per las autras comunas, vejatz Listas de las comunas de França.
Lista de las 463 comunas deu departament de  per òrdre alfabetic, amb lor còde INSEE e lor còde postau principau. Vejatz tanben la lista dels cantons e la lista de las ancianas comunas.
Cèri
Lo cèri es un element quimic, de simbòl Ce e de numèro atomic 58.
Berstheim
Berstheim (en francés e en alemand estandard; Barschem en alemannisch) es una comuna d’Alsàcia bassa. Administrativament es dins lo departament del Bas Ren e la region del Grand Èst dins l’estat francés.
Cèri
Lo cèri es un metal gris argent, lo pus abondant del grop de las tèrras raras.
A temperatura ambienta, es malleable e s'oxida rapidament a l'aire.
Berstheim
Geografia
Lo vilatge es entre la val de Zorn e la val de Moder, a 25 quilomètres al nòrd d’Estrasborg.
Peñacaballera
Peñacaballera es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Districte de Banka
Lo districte de Banka (en indi: बाँका ज़िला bānka zilā) es un districte de l'estat de Bihar en Índia.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del districte èra de 2 034 763 abitants. Es en majoritat campèstra, que la populacion èra per 96,50 % rurala e sonque per 3,50 % ciutadina.
Polypera simushirae
Polypera simushirae es una espècia de peis apartenent a la familha dei liparids e l’unica dau genre Polypera.
Alimentacion
Manja subretot d'autres peis.
Abitat
es un peis maritim, de clima temperat que viu entre 0-833 m de pregondor.
Distribucion geografica
Se tròba au Pacific nòrd-occidental: Japon, leis illas Kurils e lo sud-est de Kamchatka.
Observacions
Es inofensiu per leis umans.
Gironda (omonimia)
Gironda que pòt estar:
(1019) Strackea
(1019) Strackea es un asteroïde.
Sèrras Gaston
Sèrras Gaston (en francés: Serres-Gaston) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Meisenthal
Meisenthal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Sèrras Gaston
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['sɛrəs]. Las fòrmas ancianas que son Willelm de Serres, lo casted de Serre Gaston, en 1274, Serres gaston (mapa de 1638), Serres (mapas deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733).
Meisenthal
Geografia
Situat als confinhs de Lorena e d'Alsàcia, al còr dels Vòges, lo vilatge de Meisenthal s'espandís en "país cubèrt", dominat per la separacion de Schieresthal. Una tièra de peiras levadas en 1608 per marcar la frontièra entre lo Ducat de Lorena e lo comtat de Hanau-Lichtenberg, la Pèira dels dotges Apòstols de Meisenthal e una colomna enaussada al primièr Empèri materialisan encara vuèi aquela rara.
Sèrras Gaston
Toponimia
Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per un prelatin serra, « montanha alongada ». Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta caleré precisar sèrra ei lo resultat romanic o occitan de l'etime e ei un simple tuc.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que precisa ei la fòrma femenina deu mot sèrra/sèrre e s'ageish d'un mont qui ei pas rocós; que cred de poder díder lo plurau ei tardiu. Que sembla en realitat lo mot sèrras designe l'ensemble confús de tucas enter Los e Gavàs. Mès que i a benlhèu ua auta explica. Sèrras que’s pòt compréner com : « lo fiu de la familha « Sèrras ». La familha Sèrras, au sègle XIIIau, qu’avè en efèit fius en Sèrras Gaston com en Sèrralós.
Lo petit nom Gaston, tirat deu germanic gast, « òste », qu'ei estat lo de numeroses senhors e vescomtes de Bearn. Qu'èra probable lo nom deu mèste deu petit castèth mentavut en 1274. Qu'ei un toponime feodau, mès lo lòc qu'estó ocupat abans : a la Haute Salle, qu'an descobèrt vestigis d'ua villa galloromana.
Sent Sepise (Dun)
Sent Sepise (Saint-Sulpice-le-Dunois en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País Dunés dau parçan de la Nauta Marcha; es administrada per lo departament de Cruesa e la region de de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom de Sent Sepise es lo d'un evesque de Borges, o dos segon los autors, aus segles VI e VII,. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpice, en francés) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, Supesis, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés. Sèm aici dins lo segond cas.
Nòtas
<references group="N"/>
Jean de Lattre de Tassigny
Intrat dins l'armada francesa en 1911, foguèt bleçat cinc còps dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala e recebèt la Legion d'Onor e la Military Cross. Vengut generau en 1939, se destrièt durant la batalha de França e capitèt de gardar la coeréncia de sei tropas fins a l'armistici de junh de 1940. Demorèt dins l'armada de Vichèi fins a setembre de 1943. En decembre d'aquela annada, foguèt nomat a la tèsta de la I Armada Francesa per lo generau de Gaulle. Participèt au desbarcament de Provença, a la liberacion de França e ai campanhas de Ren e de Danubi. Lo 8 de mai de 1945, representèt França a la ceremònia de capitulacion dau Tresen Reich.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt lo cap suprèm dei fòrças francesas en Alemanha (1945) puei cap d'Estat Major generau de la Defensa nacionala (1945-1947) e comandant dei fòrças terrèstras de l'OTAN en Euròpa (1948-1950) ambé lo manescau Montgomery. En 1950, foguèt mandat en Indochina onte prenguèt la direccion dau còrs expedicionari francés. Infligiguèt plusors desfachas ai fòrças dau Viet Minh que permetèron de redreiçar la situacion dei Francés en Tonkin.
Malaut e fatigat, se retirèt en 1951 e moriguèt lo 11 de genier de 1952. Foguèt nomat manescau de França a títol postum per lo president Vincent Auriol lo 15 de genier seguent.
Sent Antòni e Cucmont
Dempuei lo 1er de genier de 2017, es gropelada emb Festalems e Sent Privat daus Prats e es venguda comuna delegada de la comuna novela de Sent Privat de Perigòrd.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ntɔ̃n’tɔni] [ky’mũm].
Musica tradicionala occitana
vinheta|La [[flaüta a tres traucs e le tamborin de còrdas son plan utilisats per las musicas a dançar.]] La musica occitana tradicionala es l'ensemble de las cançons e dels aires que se jògan tradicionalament en Occitània. Es una partida de la musica occitana.
Instruments utilisats
La puspart dels instruments utilisats dins la musica tradicionala occitana son pas especifics e s'emplègan tanben dins autras regions d'Euròpa e del monde. Podèm citar
vinheta|Una [[Boha.]]
Si i a pas cap d'instrument especific a tota Occitània, i a pasmens d'instruments que son especifics a sas regions. Podèm citar
Repertòri
Le repertòri de las musicas tradicionalas occitanas es plan divèrs.
Se compausa (lista non-exaustiva)
Se conèis pas de musica que siá tradicionala d'Occitània tota a l'excepcion notabla del Se Canta.
Çaquelà, coma pels instruments, i a d'estiles e de musicas que son especifics de cèrtas regions coma la borrèia d'Auvèrhne
Originas
Si cèrtas tradicion s se pòden datar precisament (coma l'associacion de la cabreta e de l'acordeon dins las musicas a dançar, qu'aparèis al sègle XX ), d'autras semblan mès ancianas e lor origina istorica imprecisa. Es le cas dels sauts bearnés e bascs per citar un exemple. vinheta|una particion d'una cançon de [[Cyprien Despourrins.]] Localament, de cançons escritas per autors identificats son passadas dins le repertòri de la cançon tradicionala en occitan. Es le cas per òbras de Cyprien Despourrins pel cant polifonic bearnés e de Nicolas Saboly pels nadalets provençals.
Renavida e ibridacion amb autres estiles
A la fin del sègle XX etnomusicològs e musicaires d'Occitània s'interessan de mès en mès a las tradicions de lors países, coma es le cas dins fòrça regions d'Euròpa. Le nombre de musicaires tradicionals torna créisser e s'organisa de bals e de concèrts. vinheta|Le grop [[Lo Dalfin jòga rock e musica tradicionala occitana.]] Unes artistas d'aquesta generacion nòva van essajar de perpetuar las tradicion d'un biais le mès fidèl possible mes d'autres van crosar lors influéncias tradicionals amb las musicas pop, rock, jazz, electronica o encara metal.
(1020) Arcadia
(1020) Arcadia es un asteroïde.
Lo Verdon de Mar (comuna)
Lo Verdon de Mar (Le Verdon-sur-Mer en francés) es una comuna situada a l'estrem nòrd de Medòc, en riba de l'ocean Atlantic e de l'Estuari de Gironda. Se tròba dens lo departament de Gironda e la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Una particularitat de la comuna es que constitueish una enclava lingüistica dau peitavin-santongés e non occitan.
Au ras de la comuna, dens la mar, se tròba lo far de Cordoan que marca l'entrada dens l'Estuari de Gironda.
thumb|300px|right|Lo Verdon de Mar
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Dispròsi
Lo dispròsi es un element quimic.
Fireballet
Fireballet siguèt un grope american de rock progressiu actiu au mitan deis annadas 1970.
Istòria quantitativa
L'istòria quantitativa es una branca de l'istoriografia, mai precisament de l'istòria economica e sociala e de l'istòria coma sciéncia sociala (social science history), que si definisse per l'utilizacion de la recèrca quantitativa e deis otís informatics e estatistics. Lei tres jornaus academics principaus son : Historical Methods (1967-), Social Science History (1976-), e Journal of Interdisciplinary History (1968-).
Peñaparda
Peñaparda es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Momia
vinheta|Momia d'un dels tres enfants de Llullaillaco dins la [[província de Salta (Argentina)]] vinheta|Momia al [[Lovre]] Una momia (del latin medieval mummia, « substància liquida extracha dels còsses embaumats utiliszada coma dròga medicinala », lel meteis venet de l’arab مومياء, mūmyāʾ, « mescla de pega e de quitran, substància que los ancians Egiptcians utilizavan per embaumar lors mòrts », derivat del persan موم, mūm, « cera » ) es un cadavre qu'es preservat de la destruccion e de la putrefaccion per de rasons naturalas o per de tecnicas umanas.
Mai sovent, s'agís d'una intensa dessicacion e d'una desinfeccion (per evitar la proliferacion dels micròbis que provòca la putrefaccion del cadavre). Es dessicacion naturala dins una cauna sepulcrala qu'es a l'origina de la momia mai anciana atestada : la momia de Fallon. Descobèrta en 1940 dins la Cauna de l'Esperit, sa datacion en 1996 al carbòni 14 creèt una surpresa imensa, son adat d'en primièr donat a s'alunhèt fins a   (mai o mens 25 ans).
De per abans lo recòrd èra tengut per la tèsta momificada de « Chulina », datada de al carbòni 14. Trobada, en 1936, dins un abric de la quebrada de Chulin.
Egipte antica
vinheta|Momias d'animals ([[British Museum)]] Segon los tèxtes dels sarcofags, los Egipcians de l'Antiquitat que cresián que la preservacion del cadavre dels faraons (puèi dels notables e quitament d'animals coma los cats; d'animals momificats foguèron trobats per milièrs dins los sites sagrats de l'Egipte antica) li asseguravan una vida eternala dins l'al delà, utilizavan un ensemble complèxe de tecnicas coma lo retrache de las viscèras e del cervèl, lo lavatge al natrum, l'emplissatge del còs amb de quitrans, de bitumes e de plantas, la proteccion extèrna de la momia essent completada per un embalatge dins un ret de fòrça vetas.
En realitat, alara que la veraia momificacion destinadas als privilegiats aparéis a la IVa dinastia egipciana amb la foncion d'embaumaires titolats, de tecnicas de preservacion dels còsses (per exemple l'inumacion per la quita larena cauda que secava los còsses) existissiá a partir de -4500 alara que de tecnicas de momificacion mai simplas s'espandiguèron a partir del millenni I abC e practicadas per totas las jaças de societat. De momias parcialas (mandibulas o mans momificadas de femnas a Ieracompolis) foguèron trobadas a partir de 3600 abC.
Una etiqueta de fusta inscritcha ligada a la momia, a l'epòca romana, servissiá a identificar lo còs d'entre las desenas amolonats pendent las inumacions collectivas.
La medecina araba utiliza sovent de mummia <span class="indicateur-langue" title="Équivalent de l’article « mummia » dans une autre langue">(en)
, polvera eissida d'aquelas momias egipcianas qu'èran supausadas aver lo don de garrir contre fòrça malautiás (cefalèas, nausèas, paralisia, mals de gòrja, fracturas, tuberculòsi, eca.), èsser un bon engrais. Aquela medecina foguèt introducha en Euròpa al retorn de las crosadas. Aquela polvera venguèt tant al vam (mai la mummia bianca veniá de cadavres de drolletas mòrtas verges, que la mummia nera eissida de momias empegadas de bitum ) que se desvolopèt al sègle XV un comèrci de momias egipcianas mas tanben d'escrocariás, per exemple prenent de còsses panats sus las forcas. Se desvolopèron tanben lo baume de momia, la licor de momia amb de supausadas vertuts curatriças. Al sègle XVI, le brun momia èra utilizada en alquimia, coma tintura e coma pigment per las pinturas d'òli. Al sègle XVIII, des sessions publicas de destrocelament de momias se debanan dins los cabinets de curiositats. Fins al sègle, de millièrs de momias umanas e animalas son importacas d'Egipte per servir de papièr d'embalatge, de fusta de caufatge, de combustible per las maquinas de vapor o d'engrais. En 1888, las momias de 300 000 cats son descobèrtas dins una necropòli egipciana. Trissadas, 19 tonas son mandadas per servir d'engrais a d'agricultors d'Angletèrra.
China
vinheta|Momia del Musèu d'istòria de Jingzhou Dempuèi los ans 1970, se trobèt en China de còsses embaumats dins un estat de conservacion excepcional. La soplesa dels membres, la conservacion de totas las partidas del còs es tan excepcionala, que los cercairess chineses los nomenan « còs fresc », qu'an pas res dels còsses desecats de las momias egipcianas.
Las descobèrtas de las momias
Una momia chinesa foguèt descobèrta en 1972 per l'arqueològ Paul Fabre e son filh Francois-Maurice Fabre : es lo còs d'una femna, descobèrta in situ, que los membres gardèron tota lor souplesa.
Lo meteis an, uèit còsses momificats son descobèrts a Qilakitsoq, al Groenlàndia.
En 1974, a Mawangdui a al nòrd de Jingzhou, una momia foguèt descobèrta, presentent de caracteristicas de conservacion tanben excepcionalas. Sa sang foguèt analizada (grop AB). Lo personatge atal embaumat se nomenava Su-Hi, e èra magistrat, mòrt en -167.
En 2002, a Lianyungang, sus la còsta, una autra momia (d'una femna) semblabla foguèt descobèrta, dins lo meteis tombèl que tres autres ataücs contenent pas que des ossaments. Malaurosament la calor ambianta e lo pauc de coneissença dels arqueològs de la region dins lo domèni an rapidament damtjat lo còs a la descobèrta. Zhou Yangchen, un especialista de Shanghai, possedissent de momias similaras, coma la momia del militar Yan Fuzheng, dins de cambras frejas los ajudèt a limitar los degalhs.
Una femna
Mas lo còs conservat al melhor es de segur aquel de Xin Zhui, descobèrt en 1972 près de la vila de Changsha en Hunan e autopsiat per Peng Longxiang. Lo còs foguèt conservat pendent.
L’estat de conservacion èra excepcional, coma los autres momias chinesas, aviá las particularitats seguentas: Aquela femna èra de l’aristocracia: èra l’esposa del marqués de Daï, mòrte vèrs -160. Son pes,, coma lo mòbles trobats dins lo tombèl, indican qu’èra bona viventa, veire golarda. Èrat enterrada dins un tombèl de ×, amb un millièr d’objèctes, que los dos tèrç devián servir per taulejar dins la vida eternela. Il aviá entre autre de panièrs contenent menas de vitalhas: fruch confits, viandas, uòu de parrats, cicne, eca. I aviá tanben lo servici de taula mai complet jamai trobat dins una tomba.
De momias dins un estat de conservacion analòg tanben foguèron trobats al Vietnam.
Desèrt de Gòbi
Fa 500 ans, nuòu membres d'una meteissa famillha foguèron escanat dins lo desèrt de Gòbi. Los assassins abandonèron los còsses, las còrdas encara ligada a lors còls trencats. De pastres los descobriguèron en 1974, momificats per l'aire del desèrt. Las victimas, de joves enfants e un òme quadragenari, ajudan ara los scientifics per tornar escriure la vida rufa (e la mòrt) dels nomads al començament de la dinastia Ming. L'analisi complèta durèt d'ans, mas l'ADN e los resultats d'autres tèsts luran ja d'indicis. Seriá un castig e non pas un crime, avança Bruno Frohlich, antropològ legista a la Smithsonian Institution, qu'estudia las momias dempuèi 2004. Una fauta comesa per un individú podèt aver provocat la punicion de tota sa familha.
Autras civilizacions
vinheta|Man e pitre d'una momia de Guanajuato al [[Mexic]] vinheta|Momia Guanche al Museo de la Naturaleza y el Hombre, [[Santa Cruz de Tenerife (Espagne)]] En 1983, fòrça plan conservats de Chinchorros son trobats jos un massís al centre de la vila d'Arica a Chile. En 1995, la momia incà chafrada Juanita foguèt descobèrta al Peró, près d'Arequipa, per l'antropològ e andinista Johan Reinhard. Èra a gaireben d'altitud, sul volcan Ampato, e foguèt descobèrta a cauda de la fonda de cinquante mètres de glaç provocada per l'erupcion d'un volcan vesin. Lo còs de drolla, vièlh de mai de, es remarcablament conservat (d'en primièr pel glaç, ara artificialament) e es expausada al musèu Santuarios Andinos d'Arequipa.
Fòrça autras civilizacions son conegudas per aver practicat l'embaumament dels còsses a mai o mens granda escala:
Momificacion naturala
vinheta|Resultat d'una momificacion naturala ([[British Museum)]] A vegadas se trobèt de còsses naturalament momificats, coma:
La momia, substància medicamentosa
Al sègle XVI, le mot « momia » designava siis substéncias diferentas :
Acapulco
La vila, qu'es la mai importanta de tot l'estat, es situada sus una baia semicirculara que faguèt d'ela una de las platjas mai toristicas que serviguèt de luòc de divertiment dels actors e milionaris americans a partir de las annadas 1950.
Marcieu
Marcieu es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Piòt
<span id="sous_titre_h1">Meleagris <span id="sous_titre_h1">
Lo piòt es un aucèl del genre Meleagris e de la familha de las Phasianidae. Son d'aucèls de polalha que se fan venir per sa carn.
Istòria
left|thumb|lo Piòt plumat ([[Francisco Goya|Francisco de Goya, Neue Pinakothek, munich)]] Endemic de Nòrd-america, lo pòl salvatge sauvage foguèt lo sol volatil domestic e elevat a l'epòca preispanica, de l’Oasiamerica (al sud oèst dels EUA d'ara) fins al Centre del Mexic ; tanben se caçava lo meleagris ocellata dins lo sud de la Mesoamerica, dins los boscs tropicals maias de la Peninsula de Yucatan. Dins la rèsta de Mexic, ont lo piòt èra e demora conegut jol nom de guajolote, del nahuatl huexōlōtl (amb una simbolica de virilitat a causa dels <span class="page_h">apendicis carnuts <span class="page_h">, e de feconditat), a encara una plaça importanta dins la gastronomia mexicana.
Los Europèus lo coneisson dels primièrs colons espanhòls que nomenavan « pola d'índia » e los missionaris jesuistas lo menèron vèrs 1500 en Euròpa ont se difusèt aviadament, l'aucèl essent assimilat a la polalha (amb pol e pintarda).
Lista de las espècias
Segon la classificacion de referéncia (version 2.2, 2009) del Congrés ornitologic internacional (òrdre filogenic) : Lo nom scientific del genre se referís al gal (genre Gallus) perque sembla a aquel gallinacèu e al pavon (genre Pavo) car los mascles de las doas espècias se pavan e fan la ròda.
Los piòts domestics venon gaireben sonque del piòt salvatge, lo piòt ocelat essent fòrça rare en elevatge.
Malautiás
Aquel aucèl es fòrça sensible a las zoonòsis, que: Factor suplementari de risc : totes los elevatges de piòts de la planèta ven d'un nombre pichon de reproductors importats puèi seleccionats dempuèi tres sègles, çò que provoquèt una pèrda de diversitat genetica, fasent las socas domesticadas benlèu mai sensiblas a las pujadas epidemicas.
Video
thumb|Piòt domestic que parada davant una feme. Film de 20 segondas filmat a [[Colonjas, Lemosin]]
Chickasaw
Lo chickasaw es una lenga muscogèa parlada fins al sègle XIX, dins lo sud-èst dels Estats Units. La lenga es uèi parlada per los Chickasaw que vivon en Oklahoma. La lenga es pròcha del choctaw.
Tennis de cadieral de ròdas
Inventat per Brad Parks, se practica dempuèi los ans 1970.
Règlas
Lo tennis de cadieral seguís las règlas de la Federacion internacionala de tennis. Las dimensions del terren e la nautor del filat son los meteisses qu'al tennis per valids. La sola adaptacion al respècte del tennis practicat pels valids es que los jogaires de tennis de cadieral pòdon daisser la bala rebombir dos còps abans de la tornar. Lo segond rebomb se pòt far a l'exterior de las limitas del terren. Se pòt jogar al tennis en cadieral en simple, en doble o en doble mixte. Se un jogaire tetraplegic es dins l'impossibilitat de lançar una bala al servici, alara una autra persona pòt lançar la bala per ela, mas se deu utilizar lo meteis biais per cada còp.
Lo jogaire perd lo punt se pòt pas tornar la bala abans lo tresen rebomb e se garda pas lo contacte d'una una de las doas patèrlas amb son cadieral quand frapa la bala. vinheta|cadieral especific per la practica del tennis andiespòdrt La condicion de participacion es d'aver un andicap motor que permet pas la practica del tennis de pé. Los jogaires an donc un andicap d'un o dels dos membres inferiors. I a pas de categoria d'andicap coma dins los autres andiespòrts.
Sols los jogaires o jogairas, que son tocats a un o dos membres superiors, jògan dins una categoria especifica: los Quads. Pòdon se ligar la raqueta a la man e unes utilizan un cadieral electric.
Lo cadieral de ròdas utilizat per la practica del tennis de cadieral es un material especific, amb un carroçtge important (20°) de ròdas arrièr, e una o doas rodetas avant per una estabilitat melhora. Sas qualitats son un pes fleble, una granda maniabilitat, una granda estabilitat e una simplicitat dels reglatges (sisa e posicionament).
(1021) Flammario
(1021) Flammario es un asteroïde.
Òlmi
L'òlmi es un element quimic que son simbòl es Ho sus la taula periodica e de numèro atomic 67.
Districte de Bhagalpur
Lo districte de Bhagalpur (bagalpor, en indi: भागलपुर ज़िला bhāgalapur zilā) es un districte de l'estat de Bihar en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Bhagalpur.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del districte èra de 3 037 766 abitants. Es en majoritat campèstra, que la populacion èra per 80,17 % rurala e sonque per 19,83 % ciutadina.
Humza Yousaf
Humza Yousaf (n. lo 7 d'abril de 1985) es un politician escocés, membre del Partit Nacional Escocés. Es lo Primièr Ministre d'Escòcia actual.
Èrbi
L'èrbi es un element quimic.
Maxéville
Maxéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Maxéville Es una municipalitat limitrophe de Nancy, longée a l'èst per la Meurthe e traversada per la autoroute A31 en direccion de Mètz. Se distinguís globalement tres quartièrs tradicionales : Meurthe-Canal, lo Centre e Camp-la-Bœuf, aquel darrièr, a l'extrèm-oèst, partejat amb Laxou. Un quatren quartièr a vist lo jorn sus la Nautor de Lesse, en dominant la vièlha vila de los sieus 320 mètres, los Aulnes, en bordure del Nautor-de detla-Lèbe nancéien.
Maxéville est une commune limitrophe de Nancy, longée à l'est par la Meurthe et traversée par l'autoroute A31 en direction de Metz. On distingue globalement trois quartiers traditionnels : Meurthe-Canal, le Centre et Champ-le-Bœuf, ce dernier, à l'extrême-ouest, partagé avec Laxou. Un quatrième quartier a vu le jour sur le Haut de Lesse, dominant la vieille ville de ses 320 mètres, les Aulnes, en bordure du Haut-du-Lièvre nancéien.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Antany Maxéville S'escriviá Machéville e fins a una data recenta (1840) los abitants an trucat la siá vila aital. Se pòt totun veire sus la gravure de Melchior Tavernier sul banc de Nancy pendent la guèrra de Trenta Ans lo nom de Marchinville.
Autrefois Maxéville s'écrivait Machéville et jusqu'à une date récente (1840) les habitants ont appelé leur ville ainsi. On peut toutefois voir sur la gravure de Melchior Tavernier sur le siège de Nancy durant la guerre de Trente Ans le nom de Marchinville.
(1022) Olympiada
(1022) Olympiada es un asteroïde.
Oasiamerica
thumb|Localizacion dels territòris de las culturas màger d'Oasiamerica. L'Oasiamerica es una region culturala de la Nordamerica precolombiana situada al nord oèst de l'actual Mexic e al sud oèst dels actuals EUA. Aquela nocion foguèt inventada per Paul Kirchhoff. Se definís coma una cultura de transicion, fòrça mai sedentària que l'Aridoamerica, e adaptada a un clima mai arid qu'aquela de Mesoamerica.
Peñaranda de Bracamonte
vinheta
Peñaranda de Bracamonte es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Batalha de Poltava
thumb|right|[[Pintura de 1726 representant la batalha.]]
La batalha de Poltava se debanèt lo 27 de junh de 1709 durant la Granda Guèrra dau Nòrd (1700-1721). Opausèt una armada russa comandada per Pèire I (74,000 òmes) a una armada suedesa dirigida per Carles XII (31,000 òmes). S'acabèt per una victòria russa decisiva marcada per la destruccion de la principala armada de campanha suedesa.
Après la revirada de son projècte còntra Moscòu en 1707-1708, Carles XII s'èra dirigit en Ucraïna ont una partida de la populacion èra lèsta a se revòutar còntra lo tsar. Pasmens, lei Suedés aguèron de problemas d'avitalhament e, d'un biais generau, lei Cosacs demorèron fidèus a Pèire I. L'objectiu de l'armada suedesa foguèt donc de prendre la fortalesa de Poltava per obligar lei Rus a un combat dirècte. Pasmens, la garnison resistiguèt e una importanta armada arribèt per rompre lo sètge lo 5 de junh. Après plusors jorns d'espèra per trobar un passatge permetent de passar lei ribieras localas, lei Rus decidèron d'atacar a partir dau 15. Malaut, Carles XII deguèt laissar lo comandament, çò que causèt de problemas de comunicacion au sen de sei tropas. Pasmens, son Estat-Major decidèt d'atacar car lei Rus èran dins una posicion malaisada en causa dei dificultats de passatge dei ribieras. Aguent ben comprés aquela menaça, lei Rus establiguèron de posicions defensivas ben fortificadas.
Lei rèstas de l'armada suedesa se dispersèron ò s'enfugiguèron vèrs l'Empèri Otoman qu'èra d'aqueu temps un aliat de Suècia. Lo rèi Carles XII i demorèt cinc ans dins una situacion de semilibertat avans d'èsser autorizat a s'entornar dins son reiaume. Durant aqueu periòde, lei Rus enregistrèron plusors succès còntra lei Suedés. De mai, Danemarc, Saxònia, Polonha, Prússia, Anglatèrra e lei Províncias Unidas jonhèron Russia per aprofichar la vulnerabilitat suedesa.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson, matematician, avocat, politic, inventor, paleontològ, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1801 e 1809.
Trevendel
Trevendel en breton ( Treffendel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
Dos fièras s'avián al Breilhoussoux : a la Sant Georges çò 23 d'abril e a la Sant Fiacre çò 30 d'agost.
Treffendel, masatge caseriu De la parròquia primitive de Plélan-lo-Grand, es vengut parròquia independenta solament en 1803.
La glèisa, reconstruite en 1574, #èsser alavetz consagrada a Sant Pierre ; mas i aviá per patrons Sants Ostal-Madeleine en 1727, e Sant Malo al mièg del XVIIIen sègle. Aquela darrièra dédicace, conservada fins a uèi, poiriá èsser aquela de las originas, n'acòrdi amb la forma bretonne del nom del pòble.
Deux foires se tenaient au Breilhoussoux : à la Saint Georges le 23 avril et à la Saint Fiacre le 30 août.
Treffendel, hameau de la paroisse primitive de Plélan-le-Grand, est devenue paroisse indépendante seulement en 1803.
L'église, reconstruite en 1574, fut alors consacrée à Saint Pierre ; mais elle avait pour patrons Sainte Marie-Madeleine en 1727, et Saint Malo au milieu du XVIIIè siècle. Cette dernière dédicace, conservée jusqu'à aujourd'hui, pourrait être celle des origines, en accord avec la forme bretonne du nom du village.
(1023) Thomana
(1023) Thomana es un asteroïde.
Parc de la zòna umida d'iSimangaliso
Lo Parc de la zòna umida d'iSimangaliso es una resèrva naturala d'Africa dau Sud centrada sus lo lac de Santa Lucia e de son estuari. Foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en 1999.
Chapela Espinassa
Chapela Espinassa (Chapelle-Spinasse en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Frotey-lès-Lure
Frotey-lès-Lure es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Le village recouvre une grande butte. Il recouvre une superficie total de 721 hectares, dont 246 boisé. L'altitude est de 300 mètres bien qu'il faille tenire compte de la dénivellation du terrain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un pacte entre lo Abbaye de Lure e un senhor fach mencion de la bourgade l'an 1294.
Un pacte entre l'Abbaye de Lure et un seigneur fait mention de la bourgade en 1294.
Bodas de Bamian
Lei Bodas de Bamian èran un grop de tres estatuas monumentalas excavadas dins un bauç de la Vau de Bamian situada dins lo centre d'Afganistan. Foguèron bastits entre 300 e 700 a l'iniciativa d'un centre religiós bodista situat lòng de la Rota de la Seda. Aqueu centre èra aparegut au sègle II e dispareguèt au sègle IX ambé l'islamizacion dei regions centralas dau continent asiatic. Segon lei racòntas de mai d'un viatjaire, leis estatuas èran ornats de pinturas, de joièus e d'aur.
Après la disparicion dau bodisme d'Asia Centrala e la destruccion de la vila de Bamian per lei Mongòls, leis estatuas perdiguèron sei decoracions. Doas estatuas demorèron visiblas fins a sa destruccion per lei Talibans en 2001. Lo destin de la tresena es totalament desconegut e es belèu ensablada.
Hervé Chevreau
Hervé Chevreau, que naissèt lo 22 de novembre de 1959, es un òme politic francés de drecha (MPF puei MoDem puei UDI), cònsol d'Épinay-sur-Seine (Sèina Saint Denis) despuei 2001, conselhier departamentau de la Sèina Saint Denis.
Peñarandilla
Peñarandilla es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Guilhèm IX de Peitieus
thumb|Guilhèm IX de Peitieus: Bibliotèca Nacionala de França, MS cod. fr. 12473, sègle XIII
Guilhèm IX de Peitieus, escaissat Guilhèm IX lo trobador, nasquèt lo 22 d'octobre de 1071, moriguèt lo 10 de febrièr de 1126. Foguèt comte de Peitieus jol nom de Guilhèm VII e duc d'Aquitània e de Gasconha de 1086 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Guilhèm VIII a l'edat de 15 ans, çò que li valguèt l'escais de Guilhèm lo Jove al començament de son renhe.
Es tanben lo primièr poèta conegut en lenga vernaculara occitana (d'aquí son escais).
Èra batalhaire e libertin al punt d'èsser escomenjat.
Genealogia
Filh de Guilhèm VIII de Peitieus e d'Ildegarda de Borgonha, es brèvament maridat a Ermengarda d'Anjau (filha de Folc IV lo Rechin, comte d'Anjau), abans d'esposar Felipa de Tolosa (filha de Guilhèm IV, comte de Tolosa) o Felipia en 1094, amb qui a quatre enfants :
Foguèt lo grand d'Alienòr d'Aquitània e rèire-grand de Ricard Còr de Leon.
L'apogèu del principat d'Aquitània
Contunha de desvolopar l'embrion d'organizacion administrativa de sos predecessors, amb l'ajust d'un prebòst a Surgèras en 1087 e la creacion d'agents forestièrs. Pren e destrutz lo castèl de Blaia al comte Guilhèm V d'Engoleime, per refrenar las entrepresas d'aqueste en Santonge.
Avent aquerit de dreches sul Comtat de Tolosa per sa femna Felipia, los fa valer per las armas en prenent Tolosa en 1098. Guilhèm lo Trobador rejonh la Primièra Crosada, menada per Godofred de Bouillon, aprèp la casuda de Jerusalèm en març de 1101. Demòra un an e mièg en Orient, a combatre lo pus sovent en Anatolia, ont es grèvament batut dos còps.
S'empara de bens de la Glèisa en 1113 per finançar sa campanha contra Tolosa, e abandona sa femna Felipia per l'esposa de son vassal lo vescomte de Châtellerault. Aquestes actes li valon l'escumenge. Marida çaquelà son filh Guilhèm a la filha de son amanta en 1121.
A la fin de sa vida, participa a un episòdi de la Reconquista: es aliat al rei de Castelha e Leon, Anfós lo Batalhaire, qu'a esposat sa sòrre Beatritz. De 1120 a 1123, guerrejan per la conquista del reialme de Valéncia, ganhant en particular la batalha de Cutanda, prèp de Calamocha.
(1024) Hale
(1024) Hale es un asteroïde.
Guilhèm IX de Peitieus
Un prince cultivat
Mas Guilhèm IX de Peitieus marca subretot l'istòria coma un òme de letras, que sap entreténer una de las corts mai rafinadas d'Occident.
Amic dels artistas e trobador el-meteis
Aculhís atal a sa cort lo bard Galés Bledri ap Davidor, que reïntrodutz sul continent l'istòria de Tristan e Iseut.
Es el-meteis un poèta, utilizant la lenga occitana per sas òbras, poèmas sovent meses en musica.
Es lo primièr poèta medieval, dempuèi sant Fortunat a (que demòra longtemps a l'abadiá de Santa Crotz de Peitieus), que d'òbras, ni sacradas ni a la glòria d'eròis guerrièrs, sián conservadas. Sos vèrs tractan lo pus sovent de las femnas, d'amor e de sas proesas sexualas. Sa poesia es de còps fòrça cruda (per exemple dins la cançon convenabla, quand demanda a sos companhs quin caval deu montar, d'Agnès o d'Arsens), rebat d'una epòca que la Glèisa a pas qu'una empresa limitada sus la societat. Considerat coma un dels precursors del fin amor, es un del modèls influents de l'art dels trobadors, que poesia va devenir pus galanta.
A son retorn de crosada, repudia sa femna, e pren per mestressa una femna maridada, qu'invòca coma musa dins sos poèmas jol nom de Dangierosa (la Maubergeonne). Evòca tanben la fondacion d'un convent que sas monjas serián causidas demest las pus bèlas femnas del comtat. A la batalha de Cutanda, auriá combatut amb lo còs de sa mestressa pench sus son escut.
Evòca tanben la guèrra e las consequéncias qu'aguèt per el : segon Orderic Vital, conta sa captivitat en Orient de manièra plasenta.
Exemple de cançon
Vaquí una de las òbras compausadas pel comte duc, en occitan:
Adorarai pas qu'ela ! (Cançon)
Ligam extèrne
Sas òbras
Mont Loura
Lo mont Loura, que culmina a l'altituda de 1 515 mètres, es una montanha de Guinèa que constituís lo ponch culminant dau massís de Fouta Djalon.
Sus un dei pendís si tròba, a l'altituda de 1 500 mètres, una pareïdòlia que representa lo visatge de la frema que li dién la Dama de Mali o Dama dau mont Loura. Versemblablament es l'erosion eoliana que talhèt la formacion rocassosa. Tanben, a costat de la Dama de Mali (Nene Fouta) si dreiça gaire mai bas lo Savi de Mali, formacion rocassosa que fa solament quauques ans que la descurbèron.
Floriano Peixoto
Floriano Vieira Peixoto, militar (marescal), foguèt lo 2 president de Brasil, entre 1891 e 1894.
Quettetot
Quettetot es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cotinhac
Cotinhac (Cotignac en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Per lei cresents catolics es un luòc d'aparicion de la Verge Maria e de Sant Josèp.
Luòcs e monuments
thumb|200px|right|Rocàs
Pablo Espinosa
Pablo Espinosa (nascut lo |10 de març de 1992 a Villajoyosa) es un actor e cantaire espanhol.
Palatin
Palatin (Palatium en latin, Palatino en italian) es una de las Sèt Còlas de Roma. Ocupava una posicion centrala dins la Roma antica que n'es una de las parts pus ancianas. Dona sul Forum Roman al nòrd e sul Circus Maximus al sud. Durant l'Empèri, Palatin èra ocupat per d'impausantas demòras bastidas pels emperaires, çò que donèt naissença al mot « palais ». Sas roïnas ocupan encara uèi una granda part de la còla.
Police Football Club (Oganda)
Lo Police Football Club es un club ogandés de fotbòl establit a Jinja.
Peralejos de Abajo
Peralejos de Abajo es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(1025) Riema
(1025) Riema es un asteroïde.
Districte de Darbhanga
Lo districte de Darbhanga (en indi: भागलपुर ज़िला bhāgalapur zilā) es un districte de l'estat de Bihar en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Darbhanga.
(1026) Ingrid
(1026) Ingrid es un asteroïde.
Peralejos de Arriba
Peralejos de Arriba es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sitges
300px|thumb|right|Sitges, Catalonha, Espanha Sitges, vila catalana situada a 40 km al sud de Barcelona, longtemps demorèt enclavada. Encerclada pels serrats e la mar, es uèi accessibla per l'autoestrada dempuèi Barcelona mas, fòrça longtemps, solas una rota pichona en bòrd de mar e una rota traversant las montanhas per Sant Pere de Ribes permetián de la rejónher. Cosmopolita, dobèrta e gaujosa, la vila es fòrça presada.
Choctaw
Lo choctaw es una lenga muscogèa parlada fins al sègle XIX, dins lo sud-èst dels Estats Units. La lenga es uèi parlada per los Chickasaw que vivon en Oklahoma e per una banda qu'es demorada al Mississipi, prèp de Philadelphia. La lenga es pròcha del chickasaw.
Robben Island
Robben Island ò Robbeneiland es una illa de Sud-Africa situat au larg dau Cap. Foguèt utilizada coma preson, leprosariá, espitau psiquiatric e posicion militara de defensa. La preson venguèt famosa au sègle XX per aver acuelhit plusors opausants importants au regime d'apartheid (Nelson Mandela, Kgalema Motlanthe, Jacob Zuma... etc.). L'illa foguèt classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1999.
Rinhac (Roergue)
Rinhac (Rignac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Gaireben equidistanta de Vilafranca de Roergue,Capdenac, La Sala, Concas, e Rodés, la comuna s'espandís sus una part del plan cristallin del Segalar, asagat per maites fònts, riussets, e estanhs d'un latz, e la val de la ribièira Avairon amb sos travèrses, d'autre.
L'Herbergement
L'Herbergement es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Rinhac (Roergue)
Nòtas
Notre Rignac -une terre...une histoire..des vies... - obratge collectiu estampat en 2009 per l'Imprimerie Delaroche 12390 Rignac
L'Herbergement
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Jean Rocchi
Jean Rocchi (en occitan : Jan Rocchi), que naissèt a Bandòu lo 23 d'aost de 1928, es un jornalista francés (premier a l'Union Française d'Information, puei au jornau L'Humanité). Es tanben un romancier e un dramaturge.
Pereña de la Ribera
Pereña de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(1027) Aesculapia
(1027) Aesculapia es un asteroïde.
Forum Roman (Roma)
Lo Forum Roman o Forum de Roma (Foro Romano en italian, Forum Romanum en latin), que li disián tanben Forum Magnum ("Grand Forum") o Forum Vetus ("Forum vièlh"), es un forum rectangular enrodat de roïnas d'ancians bastiments governamentals, situat dins lo site arqueologic plus important de Roma, entre las còlas del Capitòli e del Palatin.
Lo forum es la plaça principala de la Roma antica. Son importància istorica, religiosa e politica ne faguèt l'endreit a l'entorn del qual tota la vida de la vila s'articulava : celebracion de maridatges, organizacion de jòcs, de combats de gladiadors, de ceremonias e de fèstas religiosas, de passacarrièras militars (sus la Via Sacra), de proclamacions politicas (per exemple durant la cremacion de Juli Cesar, dins aqueste luòc)..., es lo centre vivent de la vila, a l'imatge de l'agora, luòc de rassemblament politic e mercantil de las ciutats gregas.
Bettwiller
Bettweiler en alemannisch (Bettwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Istòria
Ciutat en tant #que In marea Bettune l'an 713 en las chartes de donation "Traditiones Wizenburgenses".
Cité en tant que In marea Bettune en 713 dans les chartes de donation "Traditiones Wizenburgenses".
Unterkirnach
250px|thumb|Localizacion geografica d'Unterkirnach Unterkirnach es una comuna alemanda de Baden-Württemberg, situada dins l'arrondiment de Selva Negra-Baar, del districte de Friborg de Brisgòvia. Comptava 2.459 abitants en decembre de 2012.
Francs
Los francs èran una confederacion de tribús germanicas que los poblaments son atestats tre lo sègle III per las ribas drechas de Ren. Entre los sègles III e V d'unes francs faguèron d'incursions dins los territòris romans mentre que d'autres jonhèron las tropas romanas en Gàllia. Sols los francs salians formèron un reialme que foguèt reconegut pels romans après 357. Dins lo clima d'afondrament de l'autoritat imperiala a l'oèst, las tribús francas s'uniguèron jol poder merovingian e conquistèron tota la Gàllia levat Septimània al sègle VI. L'elita politica saliana èra una de las fòrças pus activas dins la crestiantat que s'espandissiá subre l'oèst d'Euròpa. Los francs creèron un dels reialmes barbar dels pus fòrts e estables.
La dinastia merovingiana, descendenta dels Salians, fondèt una de las monarquias germanicas que remplacèron l'Empèri Roman d'Occident a partir del sègle V. L'estat franc consolidèt son poder subre una granda part de l'Euròpa de l'oèst a la fin del sègle VIII, per donar l'Empèri Carolingian qu'anava dominar tota la region. Aqueste empèri evoluèt dapasset per donar França e lo Sant Empèri Roman Germanic.