cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sirici
Segon la tradicion, nasquèt a Roma vèrs 320. Après la mòrt de Damasi, foguèt elegit a l'unanimitat a la fin de l'annada 383. Contunièt la politica de son predecessor en renfòrçant l'autoritat dau papa sus la Glèisa e la lucha còntra lei diferenteis eresias dei sègles premiers dau cristianisme. D'efèct, tre 385, decidiguèt d'establir de sancions còntra leis opausants ai decisions dei concili de Nicèa (325) e de Sardica (343). Puei, dins lo corrent de son pontificat, adoptèt divèrsei decisions regardant la castetat dei clercs ò la realizacion d'una enquista preliminara sus lei candidats ais òrdres que foguèron a l'origina de la legislacion pontificala.
Pertocant la lucha còntra leis eresias, condamnèt l'evesque Bonose de Sardica e lo monge Jovinian que negavan la virginitat de Maria. Pasmens, laissèt lo clergat locau decidir dei sancions necessàrias. Intervenguèt tanben dins l'afaire dei priscillianistas condamnats per Damasi. Après l'execucion de Priscillian en 385 e unei condamnacions suplementàrias, autorizèt finalament la reïntegracion dei priscillianistas pentós au sen de la Glèisa. Lei sostèns principaus dau priscillianisme se someteguèron un an après la mòrt de Sirici.
Enfin, son pontificat veguèt la bastida de la Basilica de Sant Pau Fòra lei Muralhas sota la direccion de l'emperaire Valentinian II.
Pèira filosofala
La pèira filosofala (en latin : lapis philosophorum) es una ipotetica substéncia alquimica.
Per Louis Figuier, los alquimistas atribuissián a la pèira filosofala tres proprietats essencialas :
vinheta|The Alchymist, In Search of the Philosophers' Stone de Joseph Wright of Derby, 1771.
Istoric
I a de referéncias a la Pèira Filosofala a partir de Cheirokmeta de l'alquimista greco-egipcian Zosim de Panopolis (300 AbC), e dins lo Kitab al-Fuṣūl al-ithnay ‘ashar fī ‘ilm al-hajar al-mukarram (Lo libre dels dotze capítols sus la sciéncia de la Pèira Illustra) atribuit a Ostanès. Los escrivans alquimistas li atribuisson una origina plan mai anciana. Elias Ashmole e l’auteur anonime de Gloria Mundi (1620) prtendon que son istòria data d’Adam, qu'auriá estat informat per Dieu de l’existéncia d'aquesta Pèira. Aqueste saber se seriá transmes pels patriarcas de la Bíblia. Aquesta legenda es tanben comparada e l’eveniment biblic del Temple de Salamon e de la pèita angulara descricha dins le Psalm 118.
Las raïces teoricas descrivon la creacion de la pèira pòdon èsser atribuidas a la filosofia grèga. Los alquimistas utilisèron mai tard los elements classics, lo concèpte de l'anima mundi, e de las istòrias de creacion presentadas dins de tèxtes coma lo Timèu de Platon coma analogias per lor procés. Segon Platon, los quatre elements son eissits d'una font comuna o materia prima (matèria primària), associada al caòs. Prima Materia es tanben lo nom que los alquimistas atribuisson a la matèria primièra per la creacion de la Pèira Filosofala. L'importança d'aquesta question filosofica màger contunhèt dins l'istòria de l'alquimia. Al sègle XVII, Thomas Vaughan escriu : "la matèria primièra de la Pèira es la mèsma que la primièra question de totas causas" « la matière première de la Pierre est la même que la première question de toutes choses ».
Edat Mejana
L'alquimista del sègle VIII Jabir ibn Hayyan (latinizat coma Geber) analisèt cada element classic en tèrmes de las quatre qualitats fondamentalas. Lo fuòc èra a l'encòp caud e sec, la tèrra freja e seca, l'aiga freja e umida, e l'aire caud e umid. Teorizèt que cada metal èra una combinason d'aquestes quatre principis, dos d'entre eles interior e dos exteriors. D'aqueste principi, foguèt estimat que la transmutacion d'un metal dins un autre poiriá èsser afectada per la reorganizacion d'aquestas qualitats de basa. Aqueste cambiament seriá benlèu mediada per une substéncia, que venguèt a èsser nomenat al-iksir en arab (d'ont ven lo tèrme elixir). Es sovent considerat coma existent jos una forma de polvera roja sec (tanben conegut coma al-Kibrit al-Ahmar الكبريت الأحمر- sofre roge) fa a partir de la legendària pèira, : la peira filosofala. La teoria de Jabir èra basada sul concèpte que los metals coma l'aur e l'argent poirián èsser amagats dins los aliatges e las minièras, d'ont poirián èsser recuperats pel tractament quimic que cal. Lo quita Jabir es considerat coma l'inventor de l'aiga règia, una mescla de muriatic (cloridric) et d'acid nitric, una de las raras substéncias que pòdon dissòlvre l'aur (e qu'es encaea sovent utilizada per la recuperacion de l'aur e sa purificacion).
Al sègle XI, la possibilitat de la transmutacion fasiá debat al sen del mond musulman. Un adversari principal èra Avicena (Ibn Sina), que discreditèt aquesta teoria, declarant : "Aquestes de l'engenh quimic sabon plan que pas cap de cambiament pòt pas èsser realizat dins las diferentas espècias de substéncias, quitament se pòdon produire l'apareisson de tals cambaments". Selon la legenda, al sègle XIII, lo scientific e filosòf Albèrt lo Grand auriá descobèrt la pèira filisofala. L'auriá transmesa, pauc de temps abans sa mòrt (vèrs 1280), a son escolan, Tomàs d'Aquin. Magnus confirma pas dins sos escrichs qu'aviá descobèrt la pèira, mas conta que foguèt lo testimòni de la creacion de l'aur per « transmutacion ».
Renaissença e començament de l’èra modèrna
L'alquimista soís del sègle XVI Paracelse cresiá en l'existéncia de l’« alkaest », que cresiá èsser un element desconegut a partir de que totes los autres elements (tèrra, fuòc, aiga, aire) èran tot simplament de formas derivadas. Paracelse pensava qu'aqueste element èra, de fach, la pèira filosofala. Un tèxte mistic publicat al sègle XVII nomenat lo Mutus Liber sembla èsser un manual d'instruccion simbolic per preparar una pèira filosofala. Nomenat lo « libre sens paraulas », èra una colleccion de 15 illustracions.
La possibilitat de transmutar de vils metals en aur se basava sus l'idèa de la feconditat de las minas. Se pensava que las venas e mimièras se transformavan e creissián coma los vegetals. Se poiriá alara tirar de l'aur, lo semen de l'aur, o poder accelerar lo procés de formacion e de creissença de l'aur al sen de la tèrra. Los alquimistas cefrquèron aqueste semen dins lo rosal matinal, apareissent amb lo solelh (aur fondut al centre del mond), dins los vegetals, lo vin o la mèl, dins los animals, la sang o l'urina... e fin finala dins los quita minerals, subretot dempuèi lo sofre, del mercuri e del plomb. Es l'ensemble d'aquestas darrièras operacions que constituisson la granda òbra.
Aqueste tipe de procés desapareis pendent lo sègle XVII, la pèira filosofala ven subretot un afar de passa-passa e d'engana, ont los mai dodats capitan a aténher fins als Reis de França.
En 1710, en Provença, s'ausiguèt qu'un alquimista aviá capitat a transmutar lo plomb en aur. Joan Taxil, un ric mercand de Dinha, tractèt amb un alquimista nomenat De Lisle que pretendava aver encontrat la pèira filosofala. Joan Taxil recebèt près de De Lisle vints libres de lingòts d'aur que tornèt vendre a Lion per de somas grandassas,. Intrigat per la rumor, lo rei Loís XIV demandèt de li far venir De Lisle per que presente son procés. De Lisle trobèt mila pretèxtes per i anar pas, mas fin finala foguèt emprisonat a la Bastilha per fals monedatge. De Lisle morís de biais estranh lo 30 de genièr de 1712. L'enquèsta mòstra que lo faseire d'aur èra pas qu'un charlatan. Sa tecnica foguèt revelada : simpla mas eficaça, presentava una veraia pèça en aur e amaga que lo rèste de la produccion èra sonque de pacotilha.
Dins l'Enciclopedia de Diderot, se trapa lo còp final portat a aquestes que pretendon aver lo secret de la pèira filosofala : « Aquestes gents se fan sempre pagar fòrça car, e padar d'avança, lor secret. Perqué an besonh d'argent s'an la poténcia de compausar los metals? ».
Dins lo bodisme e l’indoïsme
L'equivalent de la pèira filosofala dins lo bodisme e l'indoïsme es lo Chintamani. Lo tenon los bodisatvas, Avalokiteshvara e Kshitigarbha. Se lo vei tanben portat dins l'espatla del caval del vent qu'es presentat sus las bandièras de preguièras tibetanas. Recitant lo Dharani de Chintamani, la tradicion bodista sosten que s'atenh la saviesa de Boda, que podèm alara comprene la vertat dels Bodas, e que las afliccions son transformadas dins lo Bodi. Se dich que permet de veire lo Sant cortègi de Amitaba e son assemblatge sus son lièch de mòrt. Dins la tradicion bodista tibetana lo Chintamani es a vegada descriu coma una pèrla luminosa e seriá en possession de mai d'unas diferentas formas de Boda. Un grand savi indó escriguèt al subjècte de l'acompliment esperital de la Gnòsi utilisant la metafòra de la pèira filosofala. Jnaneshvara (1275-1296), comentèt un tèxte amb 17 referéncias a la pèira filosofala que transmuta explicitament lo metal de basa en aur. Lo savi indian del sègle VII Tirumular dins son classic Tirumandhiram explica lo camin de l'òme cap a la divinitat immortala. Al vèrs 2709, declara que lo nom de Dieu, Shiva o lo dieu Shambala, es un veïcul alquimic que transforma lo còrs en ar immortal.
Psicologia analitica
Carl Gustav Jung per exemple vei dins la lapis philosophicae (Pèira Filosofala) la metafòra culturala de procés d'evolucion psiquic de tot èsser uman, la fòrça lo butant cap a mai de diferenciacion, dins un sistèma de mesa en abisme del microcosme e del macrocosme.
Pollença
Pollença es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Sa Pobla
Sa Pobla es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (Nyieri, Kenya, 1èr d'abril de 1940 - Nairobi, Kenya, 25 de setembre de 2011) èra una activista politica e ecologista kenyana, de l'etnia kikuyu. En 2004 recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz per. Foguèt la primièra femna africana que recebèt aquel titre. La doctora Maathai èra membre elegida al parlament e ministra de l'environament e de las Ressorsas Naturalas dins lo govèrn presidit per Mwai Kibaki.
Activisme e vida politica
En 1977, Maathai fondèt lo Green Belt Movement (o Movement de la Cencha Verda), una mena de lobby ecologista responsable de la plantacion de mai de 30 milions d'arbres per tot lo país per evitar l'erosion del sòl, e per melhorar la qualitat de vida de las femnas que los plantavan. Per aquò recebèt l'escais afectuós de Tree Woman (o Femna Arbre). Après venguèt una femna fòrça activa suls subjèctes environamentals e en favor de las femnas.
Prèmi Nobel de la Patz
, diguèt lo Comitat Nobel norvegian a la lectura de la proclamacion del prèmi Nobel de la Patz de 2004. .
Controvèrsia
Maathai faguèt controvèrsia dins los medias quand, dins la conferéncia de pressa que seguèt a l'anoncia del prèmi, suggeriguèt que lo virus VIH responsable del SIDA èra lo produch de l'engenhariá genetica e que mai tard foguèt liberat en Africa per d'investigadors occidentals non identificats coma una arma de destruccion massiva per . Pasmens, sonque una pichona minoritat aderiguèt a aquela teoria conspirativa del sida, qu'es pas l'unica. Dempuèi atenuèt la seuna postura.
Prèmis
Li autrejèron los prèmis:
Porreres
Porreres es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Fetge gras
Lo fetge gras es una especialitat culinària a basa de fetge fresc eissit de l'elevatge e de l'engraissament per embucatge de las aucas e dels tirons.
Lo fetge gras es un plat de fèsta populara e fòrça conegut dins la cosina occitana e francesa. Se consumís crus, mièg cuèch o cuèch, e pòt èsser prepausat jos forma de produches fresques o de consèrvas, consumit sol o en acompanhament d'autres plats coma una carn. Segon la lei francesa, « lo fetge gras fa part del patrimòni cultural e gastronomic protegit en França. Òm ausís per fetge gras, lo fetge d'un tiron o d'una auca especialament engraissats per embucatge ».
Se la tecnica d'embucatge data del sègle XXV av. J.-C., quand los egipcians de l'Antiquitat an començat d'embucar los aucèls per los engraissar, la consomacion de fetge gras pròpriament dich es estada senhalada pel primièr còp dins la Roma antica.
Isla d'Ais
miniatura|dreita|Vuda aeriana de l'isla miniatura|gaucha|Carta de l'isla (Fr) L'isla d'Ais (var. illa, inla, ièrla/gèrla, isola; en francés île d'Aix) es una isla dau sud-oest de la França. Banhada per l'ocean Atlantic, es situada au large de las còstas de la Charanta Maritima. Emb las islas de Re, d'Olairon e Madama, fai partida de l'archipela charantesa.
Toponimia
Autre temps apelada Aia, l'isla d'Ais podriá aver per
Fetge gras
Uèi, França es de luènh lo mai grand país productor e consumaire de fetge gras, seguida per la rèsta d'Euròpa, los Estats Units e China.
Isla d'Ais
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Aias en 1049-1060; Aias en 1114; de Ais en 1267.
Nòtas
<references group="Nòta"/>
Fetge gras
Del fach de las controvèrsias sus l'embucatge dels animals, mantes païses o jurisdiccions an promulgat de las leis contra la produccion o la comercializacion de produches obtenguts amb gavatge forçat jos la pression d'associacions militant pel benestar animal. Una alternativa consistís a reconéisser e promòure l'embucatge natural.
Istòria
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Egyptiangeesefeeding.jpg/220px-Egyptiangeesefeeding.jpg|esquèrra|vinheta|Una [[fresca egipciana mostrant lo gavage de las aucas.]] Representada dins las frescas de tombas vièlhas de 4 500 ans a Saqqarah, la practica del gavatge de las aucas remonta almens a l'Egipte anciana. Los egipcians embucavan mantas espècias d'aucèls palmipèdes, dont d'aucas, a l'ajuda de grans rostits e umidificats.
La practica s'es perseguida dins la Grècia antica e jos l'Empèri roman. Atenèu e mantes autors del teatre grèc rapòrtan dins sos escrits la practica grèga de la engraissement de las palmipèdes amb de froment esclafat dins l'aiga. Pline l'Ancian evoca l'embucatge d'aucas en çò dels romans amb de boletas de figas secadas e trissadas, molhadas pendent 20 jorns per las atendresir. Al , lo De re coquinaria de Apicius dona sa primièra recèpta. Lo fetge produsit se sonava en latin Jecur ficatum, qu'òm tradusiguèt literalament per « fetge a las figas ». Los ancians conservèron que lo tèrme ficatum o figa per sa denominacion, çò que donèt la forma figido al sègle VIII, puèi fedie, feie al # e finalament « fetge ». Aquela raiç se retròba dins las lengas romanicas, coma lo francés, l'italian, lo portugués, l'espanhòl e lo romanés.
Del al, existís pauc de tralhas escrichas o iconograficas sul fetge gras e sos metòdes de produccion. La tradicion del fetge gras s'es perpetuada après lo saut de l'Empèri roman en Euròpa centrala, dins las comunitats jusievas. Los jusieus utilizavan frequentament la graissa d'auca per la coseson, que lo burre amb la carn e lo sagin lor èran enebits.
De mai, los òlis d'olivas e de sésame estançonan dificils a obténer en Euròpa centrala e de l'oèst. Lo fetge gras s citat dins mantas òbras dont la de  (en) "Ein neu Kochbuch" 1562 que descriu las recèptas d'Euròpa centrala, dins la de Bartolomeo Scappi "Opera" (1570) cap de cosina del papa Piu V. Los jusieus espandiguèron l'elevatge de las aucas, d'Alsàcia fins als Orals, e aprenguèron a ne mestrejar l'embucatge, subretot dins las regions ont òm cultiva lo milh (que foguèt introduch al  ) e après lo desvolopament de l'apertizacion : Alsàcia (l'invencion del  pastís de fetge gras a z-Estrasborg cap a 1780 per Jean-Pierre Clausula, cosinièr del manescal de Contades, es benlèu una legenda, mas la recèpta data d'aquela epòca) e Ongria. Es mencionat dins un libre de cosina de Francfòrt en 1581.
L'origina del fetge gras es fòrça anciana : es pasmens definida dins la lei francesa coma fasent part del patrimòni cultural e gastronomic del país.
En França, l'industrializacion de la produccion a luòc a partir de las annadas 1980 en relacion amb la granda distribucion, los industrials « se son meses a produsir de fetges grasses e de tiron confit a la cadena, prometent una consomacion de massa, mas tanben una seriosa baissa de qualitat ».
Tecnica d'elevatge e de gavatge
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Gavage-cages-collectives-France.jpg/170px-Gavage-cages-collectives-France.jpg|vinheta|Gavage de tirons. Lo principi de basa per obténer de fetge gras es d'abalir d'aucas o de tirons, puèi de los embucar durant lo periòde precedissent l'abatatge (en general, una dotzena de jorns) per tal d'engraissar l'animal, çò que permet subretot de far grossir lo fetge fins a l'estadi de la steatosa epatica, e d'obténer aital lo fetge gras crus.
Otra lo fetge gras, las volalhas aital engraissadas fornisson tanben d'autres produits coma los magrets, las cuèissas o los còls servissent a l'elaboracion d'especialitats culinàrias coma lo confit de tiron o d'auca per exemple.
A l'estanci mondial
La produccion mondiala de fetge gras es de 27 116 tonas en 2011, dont prèp de 96 % es de fetge de tiron. Lo primièr productor mondial de fetge gras es França amb 19 99 tonas en 2011, seguit de fòrça luènh per Bulgaria 2 660 tonas (2011), Ongria 2 450 tonas (2011), Espanha 850 tonas (2011) enfin China o la produccion de fetge gras es sonque de 200 tonas (2010) mas dont lo mercat progrèssa de mai de 20 % per an. En America del Nòrd, Canadà expòrta una centena de tonas per annada als Estats Units. La produccion se concentra dins la província de Quebèc.
En França
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Canetons_%28Canards_Mulards%29%2C_%C3%A9lev%C3%A9s_en_semi_libert%C3%A9.jpg/220px-Canetons_%28Canards_Mulards%29%2C_%C3%A9lev%C3%A9s_en_semi_libert%C3%A9.jpg|vinheta|Guitons mulards elevats en semi libertat. En 2007, las tres primièras regions productrises de fetge gras ne part de mercat son : Aquitània : 9 000 tonas, Miègjorn-Pirenèus :  840 tonas, Païses-de--Léger : 3 500 tonas, seguidas, dins una mendre mesura, per la region Peitau-Charantas e Bretanha (4 %). Per departament, la produccion francesa se despartís coma seguís : Lanas (24 %), Pirenèus Atlantics (15 %), Vendèa (13 %), Gers (11 %), Dordonha, Òlt e Garona, Doas Sèvras, Hauts Pirenèus, Òlt, Léger Atlantic.
En 2008, segon TNS Sofres, « los mercats del fetge gras grand public an perdut 8 % en volum », e segon lo CIFOG, « l'esbalausiment dels mercats del fetge gras per la restauracion e l'export an engendrat una subreproduccion sus l'ensems de la filièra de mai o mens 20 % ».
En 2009, segon lo CIFOG, « lo contèxte internacional desfavorable, la baissa de l'activitat restauracion al nivèl mondial e lo barrament de las frontièras (Japon, Russia…), an de repercussions sus las exportacions francesas de Fetges Gras cruses. Se son elevadas a 2 178 tonas, siá una baissa de 18 % respècte a 2008. »
En 2012, en rason, entre autras, del gavage industrial, de las condicions d'elevatge, de l'accion de las organizacions de defensa del benestar animal, e de l'intrada en vigor en Califòrnia lo 1èr de julhet de 2012, d'una lei enebissent la produccion e la comercializacion de fetge gras, lo mercat del fetge gras es fragilizat e la consomacion d'aquel darrièr se replega de 2,8 % pertocant 2011.
En 2013, las vendas de fetge gras suls dètz primièrs meses de l'annada an baissada en volum de 11,2 % pertocant lo meteis periòde en 2012.
En 2016, tocada per l'interdiccion d'abalir e d'embucar los palmipèdes pendent prèp de cinc meses, a causa de l'epizootia d'influenza aviari, la filièra fetge gras occitana coneis una crisi sens precedent. Segon lo CIFOG, la manca a ganhar per la filièra dins son ensems deuriá s'aprochar dels 350 milions d'èuros sus l' annada.
Mai de 70 % de la produccion francesa son realizats per tres grops qui son a la basa de las cooperativas de collècta de milh : Maïsadour amb las marcas Comtessa del Barri, Excel e subretot Delpèirat ; Lur Berri amb Labeyrie Fina Foods (primièra marca de fetge gras en grandas susfàcias) ; Euralis, mai gròsses productor mondial de fetge gras, amb las marcas Rougié e Montfort.
Apellacions
Los tèxtes franceses definisson diferentas qualitats pels produches meses ne venda, per exemple :
Preparacion
Côté cosina, lo fetge gras qui existís jos forma de caçòla, pòt èsser preparat de diferentas manièras :
Consomacion
França es de luènh lo primièr país consumaire de fetge gras amb una consomacion de 71 % dels volums mondials produsits en 2012, çò que representa 18 000 tonas per an, 50% essent consumits pendent lo sol mes de decembre. Mentre qu'a la debuta de las annadas 1980, la consomacion èra pròcha d'una cinquantena de gramas per abitant, atenh vint ans mai tard, en 2003, prèp de 280 gramas per persona. En Euròpa, lo fetge gras es consumit en Soïssa, en Espanha, en Belgica, al Reialme Unit, e en Alemanha. En defòra del continent europèu, lo fetge gras es consumit a Japon, en China, als Estats Units e en Israèl.
Es consumit tradicionalament freg en dintrada, lo mai sovent durant los repaisses de fèsta (réveillon de Noël e del Sant-Sylvestre per exemple). Es egalament possible d'o consumir caud, sol (escalope de fetge gras poêlée) o coma ingredient d'una recèpta mai elaborada (subretot dins un tournedos Rossini).
Lo fetge gras es acompanhat lo mai sovent d'un vin liquoreux, tals lo Sauternes o lo Monbazillac mas cèrts, subretot dins lo Sud-oèst, l'aprècian egalament acompanhat d'un vin roge fòrça tannique coma lo Madiran o un Bordèu (Médoc per exemple).
Pasmens pòt tant èsser acompanhat per un vin blanc sec qui li aportarà mai de frescor. Per soslinhar lo onctuosité del fetge gras, los vins blancs de la Val de Ròse o autanplan de Léger pòdon aportar de las associacions gustatives interessantas.
Òm parla fòrça dels liquoreux o dels blancs mai generalament, mas un vièlh millésime de roge pòt donar de l'encanta al met. Per exemple, las espècias e o fondant de tannins d'un Châteauneuf-de detlo-Papa o encara un Còsta-Rostida s'acòrdan ben sus un fetge gras poêlé.
Per mai de leugieretat, Champanha pòt acompanhar lo fetge gras mi-cuèch en caçòla. Es preferible de privilegiar lo blanc de negres 100% pinot negre qui deten una teneur en aciditat mendre de faiçon a equilibrar la debuta de repais.
Practicas illicitas
Lo de  de 2019, en seguida d'una enquèsta menada en  près de  establiments, la DGCCRF ennauta de nombrosas non-conformitats dins 31% dels establiments contrarotlats,, amb subretot un dépassement, dins  % dels blòcs de fetge gras testats, de la quantitat legala d'aiga autorizada (adulteracion), fixada per decrèt a 10%,,,. De las sancions e de las persecucions judiciàrias son estadas engatjadas,.
Controvèrsias a l'entorn del fetge gras
Coma produch emblematic, lo fetge gras es particularament tocat per las controvèrsias a l'entorn del gavage de las aucas e dels tirons. Los militants de la causa animala denóncian las condicions d'obtencion del fetge gras, e lor lobbying a agut per consequéncias, d'una part de las interdictions legalas dins diferents païses, d'autra banda l'aparicion de produches de substitucion. Aquela controvèrsia a egalament agut de las ramificacions diplomaticas, los ministres de l'agricultura francés defent aquel « produch d'excelléncia francesa » en rason de son importància economica e culturala. Lo lobbying de las associacions pòt portar sos fruches autanplan en l'abséncia de interdiction legala, aital l'associacion L214 a butat cèrts caps franceses a renonciar al fetge gras,, l'associacion Animèt a contribuit a çò que los supermercats cèssan de ne distribuir a Danemarc, e PETA a contribuit a çò que los distributeurs de Granda Bretanha renóncian a ne vendre.
En 2015, un productor de fetge gras vendéen qui èra perseguit per « actes de cruseltat » per una associacion es estat relaxat fauta d'elements sufisents segon lo procurador,. En Califòrnia cèrts caps an raportat èsser estats menaçats de mòrt sus internet per aver servit del fetge gras après l'ennautada de son interdiction.
Interdiccions tocant lo fetge gras
En Euròpa, la directiva 98/58/CE del Conselh del 20 de julhet de 1998 tocant a l'empara dels animals dins los elevatges estipula que « cap de animal es alimentat o abeurat de tal biais que ne resulte dels patiments o dels damatges inutils ». Cèrtas associacions interpretan aquela directiva coma enebissent lo gavage, doncas de fa la produccion de fetge gras. Polonha, de per abans productritz de fetge gras (al 5n  mondial), a aital barrat los elevatges consagrats a aquela produccion pel 1r de genièr de 1999.
Lo 1r de  lo fetge gras francés es enebit a la venda dins l'Estat de Califòrnia en seguida de l'intrada en vigor d'una lei votada en 2004, la quala laissava sèt ans als productors per trobar una alternativa al gavage. Aquela interdiction a agut per efièch segondari d'aumentar la consomacion de fetge gras dins aquel Estat, lo produch essent crompat en privat pels consumaires a d'entrepresas fòra de Califòrnia. Lo fetge gras francés es ré-autorizat en 2015, puèi tornarmai enebit en setembre de 2017 per una cort d'apèl federala situada prèp de Los Angeles, que « jutjat crudèl pels animals ». Lo 7 de genièr de 2019, la Cort suprèma dels Estats Units valida lo interdiction del fetge gras en Califòrnia, metent un tèrme a una longa batalha judiciària entre defensors del fetge gras e militants de la causa animala.
Lo 3 de julhet de 2014, en seguida de las denóncias dels defensors dels animals contra la cruseltat dels metòdes de gavage utilizadas, la direccion generala del comèrci exterior d'Índia emet una notificacion enebissent tota importacion de fetge gras sus son territòri,.
En mai de, lo conselh municipal de Sao Paulo, la granda vila de Brasil, vòt a l'unanimitat la interdiction del fetge gras dins totes los restaurants de la vila per de rasons de patiment animal.
Alternativas al fetge gras
ligam=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Saveurs_2018_31_Marie-Sophie_L.jpg/220px-Saveurs_2018_31_Marie-Sophie_L.jpg|vinheta| Marie-Sophie L. presenta sa caçòla « la bona fe » sus un salon alimentari, en 2018. En rason de las controvèrsias entornejant la produccion de fetge gras, dos tipes d'alternativas son estadas espandidas : d'una part una alternativa a la metòde de produccion tradicionala (lo gavage forçat), per obténer un fetge en minimizant los patiments animals, d'autra banda de las alternativas vegetarianas o véganes.
Alternativas al gavatge forçat
L'alternativa al gavage forçat, explotant una capacitat naturala de las aucas a se suralimenter e a acumular de resèrvas abans la migracion d'ivèrn, pausa sus una alimentacion ad libitum. Permet qu'un abatatge per an e lo produch obtengut es comercializat en Anglatèrra 60 % mai car qu'un fetge gras obtengut per gavage. Malgrat qu'un fetge produsit per aquela darrièra metòde siá estat premiat al Salon internacional de l'alimentacion en 2006, cèrts autors meton en dobte son adequacion a l'espèra dels consumaires e lo INRA indica aver fracassat a obténer per una tala metòde un produch commercialisable coma fetge gras.
En decembre de 2021, lo deputat Loïc Dombreval depausa una proposicion de lei pretendent alargar l'apellacion fetge gras als produches eissits de gavatge natural.
Ses Salines
Ses Salines es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Fetge gras
Alternativas vegetalas
Mantes patès vegetals se presentan d'un autre costat coma de substituts de fetge gras. L'associacion bèlga de defensa dels dreches dels animals GAIA comercializa dempuèi 2009 lo fals gras, presentat coma una alternativa. S'agiguèt d'una caçòla vegetala de fabricacion alemanda, produsida de longa data per la societat Tartex, aromatizada al champanha e a las trufas. O produsís fa l'objècte d'una comunicacion garida visant lo meteis imatge de luxe que lo fetge gras,, e sos ordenas son passadas de 30.000 pòts en 2009 a 185.000 pòts en 2014.
Kit Harington
thumb|250px|Kit Harington en 2013 a la Convencion Internacionala dels Comics de San Diego Christopher Catesby Harington, mai conegut coma Kit Harington (Londres, 26 de decembre de 1986) es un actor anglés. Se faguèt celèbre internacionalament tre 2011 gràcias a son interpretacion de Jon Snow, un dels personatges centrals de la sèria americana Game of Thrones.
Fetge gras
Alternativas vegetalas
En França, existís mantas recèptas végétaliennes, talas lo « Tofoie Gras », a basa de tofu, inventat per l'autor culinari Sebastian Kardinal, o la « Bona fe » de la cheffe Marie-Sophie L, caçòla vegetala e crusa a basa de notz de cajou, de campairòls, de miso, d'òli de coco e d'espècias,.
Nòtas e referéncias
<references responsive="1" group="">
Puigpunyent
Puigpunyent es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Sant Antoni de Portmany
Sant Antoni de Portmany es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Ostal de vila d'Umeå
thumb|250px|Vista de l'ostal de vila dempuèi lo flum Ume L'ostal de vila d'Umeå (en suedés: Umeå rådhus) es un edifici que se situa en plen còr de la vila suedesa d'Umeå, sus la broa septentrionala del flum Umeälven. Es un bastiment d'estil neorenaissentista, que foguèt construch en 1890 sus l'emplaçament de l'ancian ostal de vila, qu'èra estat destruch del temps de l'incèndi de 1888.
Bornay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ribeaucourt (Sòma)
Ribeaucourt (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Ribeaucourt A situat al sud-oèst de Bernaville, en direccion de Ailly-lo-Anautit-Campanal, e al nòrd de Domart-en-Ponthieu.
Ribeaucourt est située au sud-ouest de Bernaville, en direction de Ailly-le-Haut-Clocher, et au nord de Domart-en-Ponthieu.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
çò toponyme Ribeaucourt Es la déformation de « Erembauldocurtis » (#que ven de "Eremboldus" = cap de victorieux o abila e de "curtis" #que designa un ostal fortificada. Eremboldus èra lo nom o lo subernòm d'un dels fils del comte de Ponthieu, (lo seten segon la tradicion de la familha de Ribeaucourt totjorn existenta), citat l'an 811 en los chartes del abbaye de Sant-Riquier, e en 831 en las cronicas de Harinflus en çò que tanh a la abbaye de Sant-Riquier ont aquel chevalier li caliá èsser present dins las fèstas de Noël, Pâques, Pentecôte e al Sant-Riquier. Los Ribeaucourt son vassaux per la siá tèrra de Ribeaucourt de la dicha abbaye. Las municipalitats de Ribeaucourt en Meuse, de Raimbeaucourt en lo Nòrd e del luòc dich Ribeaucourt a Mazinghien en lo Nòrd an la meteissa origina.
Le toponyme Ribeaucourt est la déformation de « Erembauldocurtis » (qui vient de "Eremboldus" = chef victorieux ou habile et de "curtis" qui désigne une maison fortifiée. Eremboldus était le prénom ou le surnom d'un des fils du comte de Ponthieu, (le septième selon la tradition de la famille de Ribeaucourt toujours existante), cité en 811 dans les chartes de l'abbaye de Saint-Riquier, et en 831 dans les chroniques d'Harinflus au sujet de l'abbaye de Saint-Riquier où ce chevalier devait être présent aux fêtes de Noël, Pâques, Pentecôte et à la Saint-Riquier. Les Ribeaucourt sont vassaux pour leur terre de Ribeaucourt de la dite abbaye. Les communes de Ribeaucourt en Meuse, de Raimbeaucourt dans le Nord et du lieu dit Ribeaucourt à Mazinghien dans la Nord ont la même origine.
Nòtas
<references group=N/>
Claret (Erau)
Claret (en occitan e en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Amalrico de Clarito en 1043-1060 (identificacion mausegura), valle de Claret en _1123-24, a Clareto en 1260, de Clareto, versus Claretum en 1279, valle S. Felicis de Clareto en 1285, castri de Clareto en 1293, parrochia de Clareto en 1293, parrochia S. Felicis de Vetula sive de Clareto, sense data, castri de Clareto, S. Felicis de Vetula sive de Clareto en 1312, dominus S. Felicis de Clareto en 1323, 1405, Claret en 1622, 1648, 1740-60, 1774-75 (mapa de Cassini).
Hamlin, aitau coma Dauzat, que creson a l'existéncia d'un radicau oronimic preindoeuropèu *kl-ar-, amb lo sufixe -et, dau latin ittum. La partida mai anciana dau vilatge se situa a la naissença d'un travèrs, expausat au miègjorn.
Rumilly (Nauta Savòia)
Rumilly en arpitan (Rumilly en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de la Nauta Savòia de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fòssa de las Marianas
thumb|Localizacion de la Fòssa de las Marianas. La Fòssa de las Marianas es la mai prigonda fòssa marina coneguda e lo luòc mai prigond de la rusca terrèstra. Tròba son origina dins un processus de subduccion. Se localiza al fons del Pacific nòrdoccidental, al sud-èst de las Illas Mariannas, prèp de Guam.
La fòssa es longa de 2550 quilomètres e de largor mejana de 70 quilomètres. La pression al fons de la fòssa es de 108,6 MPa (o 1072 atm).
Exploracion
La fòssa foguèt explorada pel primèr còp en 1951 per la fregata de la Marina Reiala Britanica HMS Challenger, que donèt lo nom de la partida mai pregonda de la fòssa, la Fòssa Challenger. Per ecolocalizacion, foguèt mesurada una prigondor de 11,012 m a 11.31667°N, 142.25°W. En 1957, la nau sovietica Vityaz mesurèt una prigondor de 10,934 mètres. En 1962, lo M.V. Spencer F. Baird registrèt una prigondor de 11,022 mètres.
thumb|Lo [[batiscaf Trieste abans son immersion, lo 23 de genièr de 1960.]]
Foguèt pas que lo 23 de genièr de 1960, que davalèt pel primèr e unic còp, lo batiscaf Trieste inventat pel Auguste Piccard e capitanejat per Jacques Piccard, lo seu filh. Evitèron atal los efèctes de la granda pression existissent a de talas prigondors. Lo luòc de la davalada èra a l'extrèma sudoccidental de la fòssa, a prèp de 338 km de Guam. Los sistèmas de bòrd indiquèron una prigondor de 11,521 m, que aprèp seriá revisada e corregida a 11,034 mètres.
Dins la fòssa i se trapèt un calamar gigant del genre Architeuthis e d'autras espècias desconegudas fins alara.
L'actuala prigondor de la fòssa Challenger foguèt mesurada lo 1èr de junh de 2009 per un sonar e ne resultèt 10,971 m. (35.994 pés) (6,82 milas).
Sant Joan de Labritja
Sant Joan de Labritja es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Tèrra Santa
La Tèrra Santa es lo nom donat pels crestians a la region ont nasquèt e visquèt Jèsus.
Geografia, luòcs sants
Se prenèm lo critèri dels sites mencionats dins los Evangèlis coma essent visitats per Jèsus, la Tèrra Santa correspond geograficament uèi:
Una definicion mai precisa dels luòcs sants crestians de la Tèrra Santa es eissida per la tradicion liturgica, interrompuda aprèp las crosadas.
Istòria
thumb|right|Mapa de la [[Diocèsi|Diocoesis Orientis al sègle IV]]
L'istòria de la Tèrra Santa es fòrça ligada a aquela dels grands empèris de la region. A la patz bizantina succedís, aprèp una brèva invasion sassanida, la patz del califat arabi, omeiada e abbassida. La dominacion musulmana faguèt pèrdre al cristianisme sa posicion privilegiada, mas demorèt amb de corrents minoritaris, siriacs, nestorians, armènis, admeses a partejar los luòcs sants amb lo clergat ortodòxe.
Lo periòde de las crosadas es tanben una epòca que se tornèron bastir e descobrir lo sites evangelics.
Los franciscans tornèron a Jerusalèm al començament del sègle XIII e obtenguèron de dreches del sultan al sègle seguent. I demòran presents encara uèi.
Institucions
I a tres Patriarcas a Jerusalèm : grèc, latin, e armèni. Capitan la glèisa locala e vigilan los luòcs sants e los pelegrins.
E mai i a una Custòdia franciscana de Tèrra Santa, que ven del temps de Sant Francés d'Assisi e que vigila los luòcs sants que la proprietat es de la Glèisa Catolica.
Fòrça monastèris ortodòxes son en Tèrra Santa dempuèi lo començament dels temps crestians, que lo celèbre Mar Saba, e fòrça congregacions catolicas latinas, contemplativas o activas (espitalièras o ensenhantas), son installadas. Los protestants son tanben presents.
Bibliografia
Relation de Terre Sainte (1533-1534), par Greffin Affagart, 1902.
Ribemont-sur-Ancre
Ribemont-su-Inke en picard (Ribemont-sur-Ancre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat a traversat per la riu Àncora, un afluent de la Soma. Un ais ferroviaire passa en la vallée e Ribemont-sus-Àncora a tanben una estacion sus la linha Apòstes-Lille.
La commune est traversée par la rivière Ancre, un affluent de la Somme. Un axe ferroviaire passe dans la vallée et Ribemont-sur-Ancre a aussi une gare sur la ligne Paris-Lille.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Just de Tiberiàs
Just de Tiberiàs, en Galilèa, foguèt un escrivan e istorian jusieu del sègle I. Foguèt un dels caps de la revòlta dels jusieus de Galilèa contra los romans en 66. Sa biografia es coneguda gràcias a un escrich d'un de sos adversaris politics, expressament redigit contra el, l'autobiografia de l'istorian Flavi Josèp, comandant de las tropas jusievas en Galilèa, puèi passat dins lo camp roman. Just èra un jusieu de cultura ellenica que venguèt un ciutadan important de sa vila natala per sos talents oratòris. Prenguèt una part activa pendent la Primièra guèrra judèoromana (66-73), en s'opausar als romans e a Flavi Josèp que n'èra estat pròche un moment. Foguèt empresonat per Flavi Josèp amb d'autres tiberians. Après la reconquista de Galilèa pels romans, Vespasian reclamèt son execucion mas Just foguèt alavetz protegit pel tetrarca Agripa II a la requèsta de sa sòrre la princessa jusieva Berenice. Agripa ne faguèt son secretari mes fin finala lo saquèt per mesfisança. Dins lors òbras respectivas, Just e Josèp semblan se reprochar las originas de las revòltas. En mai d'una istòria d'aquela guèrra, escriguèt una cronica dels reis d'Israèl, de Moïses a la mòrt d'Eròdes Agripa II. Son òbra es perduda. Al sègle IX, lo grand erudit Fòci, patriarca de Constantinòble, senhalèt amb estonament que i aviá pas cap de mencion a Jèsus de Nazaret dins sa cronica.
Riencourt
Riencourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Aguson e Chantòsma
Aguson e Chantòsma o Ajusòn e Chantòsme (en francés: Éguzon-Chantôme) es una comuna d'Occitània, en Marcha (Lemosin), situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Josèp Massabuòu
thumb|250px|Josèp Massabuòu en 1914 Josèp Massabuòu (en francés: Joseph Massabuau; Sent Ginièis d'Òlt, 27 de julhet de 1862 – Sent Ginièis d'Òlt, 14 d'octobre de 1939) èra un politician occitan de Roergue que foguèt deputat de 1898 a 1914 e mai senador d'Avairon de 1921 a 1930.
Biografia
Josèp Massabuòu nasquèt en 1862 dins una vièlha familha del país que trabalhèt de contunh dins lo comèrci e l'industria. Son paire Felip Massabuòu, que venguèt puèi cònsol de la vilòta, èra un republican acarnassit e lo jove Josèp foguèt abalit dins aquesta tradicion politica.
Josèp faguèt d'estudis de drech e quand acabèt s'inscriguèt coma avocat a Espaliu, a mai se contunhava de trabalhar la vinha. Dintrèt puèi al Conselh general. Foguèt tanben president de la cambra consultativa de las arts e manufacturas de Sent Ginièis.
Sant Llorenç des Cardassar
Sant Llorenç des Cardassar es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Musèu de Västerbotten
thumb|250px|Lo Musèu de Västerbotten en 2014 Lo Musèu de Västerbotten (en suedés: Västerbottens museum) es un musèu regional situat dins la vila suedesa d'Umeå. Aquesta institucion creada en 1886 a per tòca d'explicar l'istòria culturala del Comtat de Västerbotten.
Lo musèu, qu'emplega actualament un seissantenat de personas, es un dels mai visitats del país e vegèt passar 229.000 visitaires en 2009.
Istòria
En genièr de 1886 la Societat de las Antiquitats del Comtat de Västerbotten decidiguèt de crear un depaus per i gardar las antiquitats e puèi un musèu per Umeå. Foguèt inicialament installat dins lo domeni Ullbergska qu'es actualament lo blòc Thor de la carrièra principala de la vila, Storgatan. Malastrosament, qualques ans aprèp, lo 25 de junh de 1888, la colleccion d'objèctes del departament meridional foguèt destruch completament quand se produsiguèt un incendi que cremèt la màger part de la vila.
Sant Josep de sa Talaia
Sant Josep de sa Talaia es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Chouzy-sur-Cisse
Chouzy-sur-Cisse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Geografia
Situada en region Centri, Chouzy-sus-Cisse (comuna d'aperaquí 2000 abitants) constituissi un luòc priviliegiat a las pòrtas de Bles dintre Cisse e Loire. Se tròba en lo val de Loire just al endroit ont una branca de la Cisse se tira en la Loire e una autra ven parallela a la Loire a causa de la vallée.
Située en région Centre, Chouzy-sur-Cisse (commune d'environ 2000 habitants) constitue un site privilégié aux portes de Blois entre Cisse et Loire. Elle se trouve dans le val de Loire juste à l'endroit où une branche de la Cisse se jette dans la Loire et une autre devient parallèle à la Loire à cause de la vallée.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Luòc de afrontament cap a 834 dintre lo rei Louis lo Estaques e los sieus fils amotinat, Chouzy-sus-Cisse recèle divèrses monuments testimònis de la siá istòria : prieuré en dependent de Marmoutier, glèisa Santa-Martin, abbaye de la Fenestreta, solara de Laleu.
Lieu d'affrontement vers 834 entre le roi Louis le Pieux et son fils révolté, Chouzy-sur-Cisse recèle plusieurs monuments témoins de son histoire : prieuré dépendant de Marmoutier, église Saint-Martin, abbaye de la Guiche, manoir de Laleu.
Sant Lluís
Sant Lluís es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Vau Mas
Vau Mas (Vaumas en francés) z-es una comuna de Borbonés, situada dinc lo departament d'Alèir.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Universitat d'Umeå
En 2012, l'universitat foguèt classificada 23ena mondialament demest las institucions d'educacion superiora que sa creacion es inferiora a 50 years per la revista britanica Times Higher Education (THE). L'an seguent, en 2013, se vegèt arribar en primièra posicion de las universitats suedesas dins lo Baromètre dels Estudiants Internationals en foncion de la satisfaccion dels estudiants estrangièrs.
L'Universitat d'Umeå comptava en 2013 mai de 36.000 estudiants inscriches qu'aproximativament 17.000 d'eles i estudiavan en temps complet envirats per una equipa de 365 ensenhaires. L'estructura emplega en total mai de 4.000 personas.
Es coneguda internacionalament subretot per sas aportacions dins los domenis scientifics e tecnics. Aital foguèt pionièra dins las sciéncias naturalas amb sas recercas sul genòma del píbol, e aportèt de bèlas contribucions dins lo domeni de las matematicas, mai que mai al nivèl del problèma de Gleason e dels espacis foncionals de las fractalas. Sa facultat de concepcion industriala es de las mai prestigiosas mondialament.
Organization
thumb|250px|Mapa de l'Universitat d'Umeå (OpenStreetMap) L'Universitat d'Umeå compta quatre facultats e nòu escòlas de campus, amb de dependéncias addicionalas dins las vilas de Skellefteå e Örnsköldsvik.
Aquestas quatre facultats son:
Kastell-Geron
Kastell-Geron en breton ( Châteaugiron en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
La municipalitat de Châteaugiron s'a engrandit en febrièr 1971, pel rattachement de la municipalitat de Veneffles e la rectification dels limits communales amb Domloup e Noyal-sus-Vilaine. La superficie de la anciana comuna èra de 52 a, contra 798 a uèi, se resumissiá coma fòrça vilas fortificades al bas tribunal del castèl. La vila sembla pas pas totun possedir de muralles a l‘epòca medievala. thumb|left|250px| Çò [[Castell de Châteaugiron|castèl data del al ]]Una celèbra enluminure de la primièra granda istòria de Bretanha de Pierre Lo Baud representa lo castèl de Châteaugiron. Aquela enluminure d'un manuscrit de la BNF a #èsser longtemps l'afar d'una polemica per çò qu'es dels eveniments #qu'evoca e dins lo castèl #que representa. Una labor recenta de Stéphanie Vincent, Mètge en literatura e especialista de la iconographie medievala, al continuament d'un estudi metòdic del document, illumina : lo castèl representat es plan aquel de Châteaugiron. S'i apren egalament la cronologia de las modificacions patidas per la fortalesa e de pichonas istòrias de la vila coma per exemple l'arribada somptueuse de Hélène de Laval esposa de Jean de Derval senhor del luòc, en la bourgade.
En 2009, la vila celebrava lo sieu millenari. Participa al projècte d'inscripcion a la UNESCO de las Caminas de Bretanha
La commune de Châteaugiron s’est agrandie en février 1971, par le rattachement de la commune de Veneffles et la rectification des limites communales avec Domloup et Noyal-sur-Vilaine. La superficie de l’ancienne commune était de 52 ha, contre 798 ha aujourd’hui, elle se résumait comme beaucoup de villes fortifiées à la basse cour du château. La ville ne semble pas néanmoins posséder de murailles à l‘époque médiévale. thumb|left|250px| Le [[Château de Châteaugiron|château date du au ]]Une célèbre enluminure de la première grande histoire de Bretagne de Pierre Le Baud représente le château de Châteaugiron. Cette enluminure d'un manuscrit de la BNF a été longtemps le sujet d'une polémique quant aux événements qu'elle évoque et au château qu'elle représente. Un ouvrage récent de Stéphanie Vincent, docteur en littérature et spécialiste de l'iconographie médiévale, à la suite d'une étude méthodique du document, nous éclaire : le château représenté est bien celui de Châteaugiron. On y apprend également la chronologie des modifications subies par la forteresse et de petites histoires de la ville comme par exemple l'arrivée somptueuse d'Hélène de Laval épouse de Jean de Derval seigneur du lieu, dans la bourgade.
En 2009, la ville fêtait son millénaire. Elle participe au projet d'inscription à l'UNESCO des Marches de Bretagne
Isla d'Olairon
miniatura|dreita|250px|L'isla d'Olairon miniatura|dreita|250px|Lo drapeu d'Olairon