cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panjab (Paquistan)
En 2017, la populacion de Panjab s'enauçava a près de 110 milions d'abitants, siá un pauc mai de la mitat dels abitants del país. La província es lo còr economic, agricòla, cultural, universitari e militari de Paquistan. En 2000, lo PIB de la província representava 55 % d'aquel del pas, e lo sector dels servicis 62 %. Los pandjabis son l'etnia majoritària e lo panjabi la lenga mairala pus parlada de Paquistan.
Panjab beneficia, coma las autras províncias de Paquistan, de poders importants dins l'encastre d'una organizacion federala de l’Estat. Ten una Assemblada provinciala elegida directament per lo pòble e un governament local dirigit per un ministre en cap. Lo poder de l’Estat federal es representat per un governador nomenat per lo president de la Republica, sul conselh del Primièr ministre.
Giverville
Giverville en normand (Giverville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al rez-de-cauçada : en bas a esquèrra, i i aviá la cosina e lo réfectoire, al centre, lo hall, a drecha, las bureaux.
A escalona : a esquèrra e al centre, las cambras de las filhas, a drecha, las estanças dels moniteurs.
Al darrièr escalona : los gojats.
Au rez-de-chaussée : en bas à gauche, il y avait la cuisine et le réfectoire, au centre, le hall, à droite, les bureaux.
Au 2 étage : à gauche et au centre, les chambres des filles, à droite, les appartements des moniteurs.
Au dernier étage : les garçons.
Senta Fe de Peirolièras
Senta Fe de Peirolièras (Sainte-Foy-de-Peyrolières en francés) es una comuna gascoa deu parçan de Savés, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Senta Fe qu'èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa qu'es de segur Senta Fe. Tanlèu 1790, Senta Fe qu'èra deu canton de Sent Lis. En l'an VIII, lo nom èra Cambernard et Sainte-Foy (fusion temporària damb Campbernat). Oficiaument, Sainte-Foy vengoc Sainte-Foy-de-Peyrolières per decret deu 22 de març 1929.
Pendent l'Ancian Regime, La Salvetat (probablament La Sauvetat) o La Salvetat de Sainte-Foy qu'èra ua parròquia de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Senta Fe, qu'es Senta Anna. La Sauvetat qu'es au sud-oèst de Senta Fe, sus ua tuca.
Noctilionidae
Aquesta familha de ratapenadas compren pas qu'un sol genre :
Finés
Lo finés o finlandés (en finés : suomi) es una lenga finoogrica parlada per lei populacions de cultura finesa, mai que mai en Finlàndia, en Carèlia (Russia) e dins un canton au nòrd-èst de Suècia.
Agulha (arquitectura)
Una agulha es un element arquitectural que se situa en la part superiora d'una torre, cloquièr o glèisa a la manièra d'un coronament.
La forma de las agulhas pòt variar en foncion dels diferents estils arquitecturals, e aver una forma piramidala, conica o bulbosa e s'acabar en forma de punta aguda, especialament dins l'arquitectura gotica ont la culminacion visuala del temple es un simbòl del rapròchament de Dieu.
Simbolicament, las agulhas an doas foncions. La primièra es la de proclamar una poténcia militara. Una torre, amb sas reminiscéncias de la punta d'una lança, fa l'efièit d'una fortalesa. La segonda es d'arribar cap al cèl.
Urèa
200px|right|thumb|Modèl compacte 200px|left|thumb|Formula desenvolopada L'urèa qu'ei un produt quimic organic compausat d'atòms de carbòni, d'oxigèn, d'azòt e d'idrogèn. Istoricament que ho descobert en 1773 peu quimista francés Hilaire Rouelle e sintetizat artificiaument en 1828 peu quimista aleman Friedrich Wöhler, eb bèth vàder atau lo purmèr compausat quimic qui l'òmi be'n mestresé la soa sintèsi.
Qu'ei presenta dens l'urina deus mamifèrs e tanben dens la deus ausèths e qu'ei emplegada, enter autas foncions, com fertilizant.
Districte de Shi Yomi
Lo districte de Shi Yomi es un districte de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Tato. Lo districte foguèt fondat en partejant lo districte de West Siang. La creacion es efectiva lo 10 de decembre de 2018,.
Arrondiment de Condòm
L'arrondiment de Condòm qu'ei ua division administrativa francesa, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus, adara d'.
A partir de 2015
Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Condòm que pòt variar. Qu'ei de 159 en 2015, 158 en 2016 e 162 en 2017.
Indonesia
Indonesia (nom complèt Republica d'Indonesia) es un país d'Asia dau Sud-Èst situat entre l'Ocean Indian e l'Ocean Pacific au nòrd-oèst d'Austràlia e au sud-èst de Malàisia. Es un estat insulari que s'estend sus la màger part deis archipèus de la region qu'es independent dempuei 1945. Es eissit deis Índias Neerlandesas que sa formacion foguèt l'òbra de la politica coloniala de la Companhiá neerlandesa deis Índias orientalas (VOC) e dei País Bas. Entraïnèt leis annexions successivas d'una tiera d'estats princiers generalament musulmans. D'efèct, crosiera comerciala entre China e Índia, la region veguèt l'aparicion d'estats marchands a partir dau sègle VII. Inicialament basat sus lo modèl indian e lei principis dau bodisme e de l'indoïsme, s'islamizèron pauc a pauc a partir dau sègle XIV e l'arribada dei Portugués remplaçats per leis Olandés a la fin dau sègle XVI. Après l'independéncia, Indonesia conoguèt principalament de regimes autoritaris, especialament aqueu dau generau Suharto que foguèt finalament reversat en 1998 per laissar la plaça a un regime democratic.
Indonesia es un país musulman fòrça poblat amb aperaquí 254 milions d'abitants (2015). Es una republica de regime presidenciau que sa capitala es Jakarta. Sa lenga oficiala es l'indonesian qu'es una varietat de malai. Pasmens, au mens 700 autrei lengas son parladas dins l'archipèu. La geografia deis illas es montanhosa e la region es geologicament fòrça activa. A un clima umid que varia de tipe tropicau ò eqüatoriau. Son economia conoís un desvolopament economic fòrça important dempuei la fin dau sègle XX. Aquò a permés au país de venir una poissança regionala importanta qu'a un ròtle actiu au sen de l'ASEAN e que fa partida dau G20.
Enfin, au nivèu culturau, Indonesia a un patrimòni fòrça ric gràcias a la diversitat etnica de son poblament, a l'aparicion d'estats estructurats au sègle VII, a l'influéncia de plusors religions majoras (bodisme, indoïsme, islam e cristianisme) e de culturas desvolopadas (indiana, chinesa, aràbia, europèa) e d'una politica dau govèrn en favor de la promoccion dei culturas localas.
Topografia
Indonesia es un estat insulari (17,508 illas) d'una superficia de 1,919,440 km² que s'estend sus aperaquí 5,000 km d'èst en oèst e 2,000 km dau nòrd au sud. Gropa la màger part deis illas d'Insulíndia entre l'Ocean Pacific a l'èst e l'Ocean Indian a l'oèst. Se pòu destriar dos arcs principaus. Lo premier se situa lòng de l'Ocean Indian e se forma dins leis illas Simeulue, Nias e Mentawai, se perseguís amb leis illas pichonas de Sonda (Sumba, Timòr... etc.) e se corba vèrs lo nòrd (Illas Tanimbar, Kai) e enfin vèrs l'oèst (Celebas). Lo segond arc gropa lei zònas montanhósas de Sumatra, deis illas meridionalas de Sonda (Bali, Sumbawa, Alor... etc.) e se corba vèrs lo nòrd. Situat au limit entre lei placas australiana e eurasiatica, es una region fòrça activa ai nivèus sismic e volcanic amb un centenau de volcans actius. Certanei representan un perilh important en causa d'una activitat importanta e d'una populacion nombrosa installada a proximitat per aprofichar lei tèrras drudas. La Papoa Occidentala fa partida d'un ensems geologic diferent situat au limit entre lei placas australiana e pacifica. S'i troba la cima pus auta dau país (Puncak Jaya, 4,884 m).
L'idrografia es limitada a de rius pichons en causa de la talha relativament deis illas e de sa topografia escabrosa que favoriza la formacion de traçats idrografics dirèctes entre lei montanhas e l'ocean. En revènge, se pòu nòtar l'existéncia de glaciers sus lei cimas pus autas de Papoasia que fan partida dei rars glaciers situats a una latitud quasi eqüatoriala. Pasmens, en causa dau rescaufament climatic globau, son en regression rapida e sa disparicion totala es prevista per lo sègle XXI.
Demografia
En 2014, la populacion indonesiana èra estimada a 253,6 milions d'abitants (4 reng mondiau). Lo país conoís una aumentacion demografica regulara dempuei la segonda mitat dau sègle XX qu'es encuei sostenguda per lo mantenement d'un taus de feconditat sufisent per permetre lo renovelament dei generacions (2,18 enfants per frema en 2014) e una esperança de vida en aumentacion (72,2 ans totjorn en 2014. Lo vieilhiment de la populacion es encara limitat mai es en cors de formacion amb 42,3% de la populacion qu'a un temps entre 25 e 54 ans e 50,9% qu'a un temps entre 0 e 24 ans.
La populacion indonesiana es compausat de centenaus de pòbles diferents que son generalament d'origina austronesianas ò papós. Lei pus importants èran lei Javanés (40,1%) e lei Sondanés (15,5%). Ges d'autrei grops etnics passava 5% de la populacion. De regionalismes culturaus fòrça importants existisson dins lo país. Pasmens, aquò es equilibrat per l'existéncia d'un sentiment nacionau fòrt que son desvolopament foguèt un axe major de la politica dei govèrns centraus successius dempuei l'independéncia. Ansin, en fòra d'Aceh qu'èra aperavans lo centre d'un estat independent poderós, dei regions papós que luchan per son independéncia dempuei leis annadas 1960 e de l'anciana província de Timòr Orientau venguda independenta en 2002, Indonesia es relativament estable.
Lengas
Indonesia presenta una diversitat lingüistica fòrça importanta amb aperaquí 700 lengas diferentas parladas dins l'archipèu. Aqueu nombre fa dau país lo segond espaci lingüistic pus ric de la planeta après Papoa-Nòva Guinèa. Pasmens, en fòra de l'indonesian qu'a l'estatut de lenga oficiala, leis autrei lengas, dichas lengas regionalas per lo govèrn, an ges d'estatut e certanei son menaçadas de disparicion. La màger part son dei lengas austronesianas. L'excepcion principala regarda la partida pus orientala de l'archipèu qu'es dominada per de lengas papós.
L'indonesian (ò Bahasa Indonesia) es una varietat dau malai que se desvolopèt dins lo corrent dau sègle XX a l'iniciativa dau movement independentista. En 2010, èra parlat per la quasi totalitat de la populacion mai èra solament la lenga mairala de 16,8% de la populacion. Lo javanés èra la premiera lenga mairala dau país amb au mens 82 milions de locutors natius (32,2% de la populacion). Leis autrei lengas importantas èran lo sondanés (13,7%), lo malai (7,1%) qu'es considerat coma lenga regionala en Sumatra maugrat sa proximitat amb l'indonesian, lo madurés (5,9%), lo magindanao (3,1%), lo batak (2,7%), lo bugis (2,0%), lo balinés (1,6%), lo macassarés (1,3%) e lo sasak (1,0%). Au mens dètz autrei lengas èran parladas per mai de 400,000 personas.
Lo neerlandés es en cors de disparicion car son ensenhament ais indigèns foguèt tardiu e limitat. D'efèct, lei colons refusavan d'utilizar la sieuna lenga per parlar ais abitants locaus e utilizavan en plaça lo malai. Ansin, la lenga dau colonizator foguèt unicament ensenhada a una minoritat fòrça pichona d'enfants indigèns destinats a venir foncionaris deis Índias Neerlandesas, principalament a partir deis annadas 1920. L'ocupacion japonesa e l'independéncia entraïnèt la fin d'aqueu sistèma avans l'obtencion de resultats.
Religions
Indonesia es un país musulman dempuei la fin de l'Edat Mejana. La libertat religiosa i es assegurada per la constitucion e lo govèrn reconoís oficialament sièis religions que son l'islam, lo catolicisme, lo protestantisme, l'indoïsme, lo bodisme e lo confucianisme. En revènge, existís certanei limits coma l'enebiment dei maridatges entre fidèus de religions diferentas. De mai, fins a 2015, l'ateïsme èra enebit.
Lo darrier recensament oficiau se debanèt en 2010. 87,18% deis abitants se declaravan alora musulmans, 9,7% crestians (7,0% de protestants e 2,9% de catolic), 1,7% indós (sustot en Bali ont aquela religion es totjorn majoritària) e 0,7% bodistas. Lo confucianisme (0,05%) e leis autrei relgions (0,13%) èra fòrça minoritaris. Un aspèct important de la religion en Indonesia es son aspèct sincretic, especialament en Java e en Bali, en causa dau mantenement de mai d'un rite tradicionau en despiech de l'adopcion dau bodisme ò de l'islam. La coexisténcia religionsa entre lei diferentei comunautats es generalament pacifica franc de quauquei regions coma lei Celebas onte de tensions grèvas existisson.
Lo poblament de l'archipèu
Lo poblament iniciau deis archipèus d'Insulíndia a doas originas diferentas que son liadas a de migracions terrèstras e maritimas. L'ensems de migracions terrèstras acomencèt probablament i a 40,000 ans segon lei descubèrtas paleontologicas de la Granda Bauma de Niah (Saravak) ò lei pinturas de la Bauma de Maros (Celebas). Aquò èra possible gràcias a la baissa dau nivèu dei mars consecutiva au darrier periòde glaciari. Aqueu procès s'avabèt i a 5,000 a 6,000 ans amb la remontada deis oceans. Pasmens, aquò empachèt de migracions maritimas a partir dau sud de China, de Formosa e dei Filipinas qu'acomencèron i a 5,000 ans e qu'entraïnèron l'introduccion de la cultura dau ris e dau milh.
Dins lo corrent dau millenari I av. JC, una influéncia vietnamiana es identificada per leis arqueològs en causa de similituds dins lei tecnicas de metallurgia dau bronze. Au sègle III av. JC, l'archipèu es mencionat per lo premier còp dins un document istoric d'origina indiana. Au sègle I ap. Jc, divèrsei ciutats-estats marchandas de l'oèst fasián partida dau ret comerciau centrat sus lo reiaume de Funan situat au sud de l'Indochina actuala. Pasmens, leis informacions sus aquelei vilas e estats son fòrça raras.
Leis estats preislamics
Lei premiereis informacions conegudas sus leis estats apareguts sus leis illas de Java e Sumatra datan dau sègle VII ap. JC. Lo periòde es caracterizat per un desvolopament dei cambis comerciaus maritims amb la peninsula indiana e la difusion progressiva de trachs culturaus e politics indians. En particular, l'indoïsme e lo bodisme s'implantèron dins l'oèst de l'archipèla e certanei sobeirans encoratjèron son expansion en parallèl de l'adopcion de modèls politics indians permetent de renfòrçar son autoritat. Pasmens, aqueu fenomèn èra pas unifòrme e plusors tradicions culturalas indigènas se mantenguèron, especialament en Java.
La ciutat-estat de Sriwijaya, situada sus l'illa de Sumatra, foguèt lo centre principau d'aqueu periòde gràcias au dinamisme dei navigators malés que capitèron de durbir un itinerari marchand a travèrs l'Estrech de Malaca au despens de la via terrèstra de l'istme de Kra. Centre religiós bodista major de la region, Sriwijaya venguèt pauc a pauc una talassocràcia que dominèt lei litoraus de Sumatra, de Java e de la peninsula de Malàisia. Son declin acomencèt en 1025 amb lo pilhatge de la capitala per una flòta chola. A la fin dau sègle XIII, perdiguèt son independéncia e foguèt destrucha un sègle pus tard per lo reiaume javanés de Majapahit.
A son apogèu, Sriwijaya dominava la partida occidentala de Java, paura e de lenga sondanesa, que formèt ai sègles XIV-XV lo reiaume de Pajajaran. En revènge, lei regions centralas e orientalas de l'illa, de lenga javanesa e pus ricas gràcias a de tèrras drudas, demorèron independentas e formèron de reiaumes mai ò mens duradís basats sus d'aristocracias terrencas. Enfin, lei regions meridionalas s'interessèron sustot au comèrci entre lei Molucas e leis Estrechs. La dinastia Sailendra, apareguda dins lo corrent dau sègle VIII, dominèt l'illa fins a la premiera mitat dau sègle IX e fondèt lo reiaume de Mataram. Favorizèt lo bodisme e foguèt a l'origina de la bastida dau temple de Borobudur. Foguèt remplaçada per la dinastia Sanjaya, indoïsta, que predominèt fins a la fin dau sègle IX ò a l'acomençament dau sègle X.
La disparicion dei Sanjaya favorizèt l'emergéncia de reiaumes dins la partida orientala de Java que reüniguèron assisa agricòla e implicacion fòrta dins lo comèrci maritim. Per exemple, foguèt lo cas dau reiaume de Janggala qu'agantèt son apogèu durant la premiera mitat dau sègle XI pendent lo rèine d'Airlangga (1019-1049). Foguèt remplaçat a la fin dau sègle XII per lo reiaume de Kediri. En 1222, un aventurier dich Kren Angrok ne'n prenguèt lo contraròtle e fondèt un reiaume novèu que sa capitala foguèt installada a Singasari. Durant la segonda mitat dau sègle XIII, lo rèi Kertanagara (1254-1292) adoptèt una politica d'expansion militara e conquistèt en particular Bali e Sriwijaya. Pasmens, foguèt assassinat en 1292 après son refús de pagar un tribut a una delegacion mongòla. Aquò entraïnèt la revòuta de plusors territòris, especialament Kediri que retrobèt son independéncia, e l'afondrament de Singasari.
Raden Vijaya, gendre de Kertanagara, capitèt de temporizar amb lei Mongòls puei organizèt una revòuta victoriosa. En 1293, fondèt lo reiaume de Majapahit amb Trowulan coma sèti de son poder. Sota la direccion de Gajah Mada, premier ministre de 1331 a 1364, e de Rajasanagara, rèi de 1350 a 1389, Majapahit afirmèt son poder dins la region. A son apogèu, lei dos tèrç de Java èran sota son contraròtle dirècte e lo rèsta de l'archipèla formava sa zòna d'influéncia. A partir dau sègle XV, l'establiment d'un sultanat comercialament dinamic a Malacca entraïnèt l'isolament de Majapahit. Lo reiaume conoguèt un declin rapide en causa de conflictes de succession fins a sa conquista per Kediri en 1478. Dins aquò, son prestigi demorèt important e mai d'un estat ulterior se presentèt coma son eiretier.
Lo periòde d'influéncia dau Sultanat de Malacca
L'islam agantèt lo nòrd de Sumatra dins lo corrent dau sègle XIII mai progressèt pas dins lo rèsta de l'archipèla avans lo sègle XV e la formacion dau sultanat de Malacca. Aquel estat foguèt fondat en 1402 per Paramesvara, lo darrier rèi de Singapor qu'èra estat obligat d'abandonar son illa après una invasion de l'armada de Majapahit en 1398. Convertit a l'islam per ganhar lo sostèn dei musulmans locaus, capitèt de transformar Malacca en centre comerciau de premiera importància e d'estendre son territòri a la peninsula de Malàisia e ai litoraus de Sumatra. Pasmens, lo sultanat declinèt rapidament en causa de luchas de succession. En revènge, aguèt un ròtle primordiau dins l'expansion de l'islam gràcias a la circulacion dei marins malés e a la conversion de Javanés installat dins sa capitala. La religion novèla venguèt rapidament un signe de solidaritat entre princes marchands de la region e conoguèt alora una difusion rapida au sen dei talassocràcias malesas e indonesianas segon un procès classic de conversion dei sobeirans imitats mai ò mens rapidament per sei subjèctes. Aquò foguèt facilitat per la tolerància deis autoritats religiosas musulmanas pertocant lo mantenement dei crèires tradicionaus de la populacion. L'oposicion ai Portugués dins lo corrent dau sègle XVI acabèt de soudar la comunautat musulmana de l'archipèla.
L'arribada dei Portugués
Lei navigators portugués agantèron Índia dins lo corrent dau sègle XV. Rapidament, s'interessèron ais illas indonesianas depintadas coma una fònt importanta d'espècias. En 1511, faguèron la conquista de Malacca avans de s'establir dins lei Molucas, en Ambon e en Timòr. Fins ais annadas 1570, participèron activament au comèrci regionau e i ganhèron de sòmas importantas. Pasmens, mau capitèron de renfòrçar sei posicions en causa de l'ostilitat suscitada per sa politica de conversion de la region au cristianisme. En 1580, l'union de Portugal e d'Espanha entraïnèt un declin importanta de la preséncia portuguesa dins la region. Atacats per leis Olandés, lei Portugués i perdiguèron pauc a pauc la màger part de sei possessions franc de Timòr.
L'emergéncia dei sultanats
La presa de Malacca entraïnèt una reorganizacion importanta dei rets comerciaus animats per lei princes e marchands musulmans. Sa basa foguèt la concentracion dei poders dins lei grands pòrts que venguèron lo còr de sultanats maritims. Lei pus importants foguèron aquelei d'Aceh situat a la poncha nòrd-oèst de Sumatra que venguèt la crosiera dau comèrci amb Índia, de Palemberg (nom novèu de Sriwijaya) au sud-èst de Sumatra, de Brunei au nòrd l'illa de Bornèo, de Banjarmardin au sud de la meteissa illa, de Ternate e de Tidore dins lei Molucas, de Macassar au sud de Sulavesi de Demak lòng de la còsta meridionala de Java e de Banten a chivau sus lei regions sud de Sumatra e lei regions occidentalas de Java.
Aquelei sultanats intrèron en concuréncia amb lei Portugués. Aquò entraïnèt lo declin dau Sultanat de Demak que deguèt en mai d'aquò faciar leis ambicions d'un prince musulman de l'interior de l'illa dich Hadiwijaya (1549-1582) que fondèt lo sultanat efemèr de Pajang (1568-1586). En revènge, la region de Mataram, a l'origina un simple fèu de Pajang, conoguèt un desvolopament important e serà a l'origina d'un reiaume poderós au sègle seguent.
Castia de la Branda
Castia de la Branda (en francés Casties-Labrande) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Indonesia
L'apogèu dei sultanats
Lo declin dei Portugués que perdiguèron Malacca en 1641 au profiech deis Olandés renforcèt la poissança dei sultanats de l'archipèla qu'agantèron son apogèu dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XVII. Ansin, durant lo rèine d'Iskander Muda (1607-1636), Aceh poguèt engatjar una politica d'expansion territòriala lòng dei còstas de Sumatra e en Malàisia. En Java, Mataram venguèt la premiera poissança de l'illa sota la direccion dau sultan Agung (1613-1645) que conquistèt la màger part de l'illa mai mau capitèt de caçar leis Olandés de Batavia en 1629. En Sulavesi, lei sultans de Macassar venguèt lo ponch de raliment dei marchands non olandés aumentant son influéncia sus lo comèrci regionau.
L'irrupcion de la VOC
La premiera expedicion olandesa dins l'archipèla arribèt a Java en 1596. Sièis annadas pus tard, la Companhiá neerlandesa deis Índias orientalas (VOC) foguèt fondada per prendre lo contraròtle dau comèrci de l'Ocean Indian, especialament aqueu deis espècias. Foguèt ajudada per sa superioritat navala sus lei Portugués e leis Espanhòus e per son abséncia de consideracions religiosas. En particular, leis Olandés assaièron pas de convertir lei musulmans e concluguèron d'acòrds tant amb de marchands musulmans que non musulmans. En 1619, fondèron Batavia que venguèt sa basa principala dins la region. Puei, renforcèron sa preséncia dins lei Molucas (chaple deis abitants deis Illas Banda e somission d'Ambon). En 1633, acomencèron lo blocus de Malacca que tombèt en 1641 portant un còp decisiu a l'influéncia portuguesa dins lo sud-èst asiatic.
A partir deis annadas 1640-1650, la VOC adoptèt una politica pus aggressiva per s'assegurar lo monopòli dau comèrci d'espècias. Sa decision principala foguèt de concentrar la cultura de clavet dins l'illa d'Ambon e de l'enebir dins leis autreis illas. Aquò se turtèt a l'ostilitat dau sultan de Ternate que foguèt finalament vencut en 1656. Puei, foguèt lo torn dau sultan de Macassar vencut en 1668 amb l'ajuda de la poissança navala dei Bugis. En parallèl, leis Olandés aprofichèron de revòutas còntra Aceh en Sumatra per plaçar leis insurgents sota sa proteccion e s'installar dins certanei pòrts de l'illa (Padang, 1662). Enfin, en Java, lo sultan Amangkurat I faguèt la patz amb leis Olandés. En cambi d'una ajuda militara de la VOC per reprimir una granda revòuta intèrna en 1674-1677, li donèt lo territòri de Priangan au sud de Batavia e lo pòrt de Semarang. S'opausèt tanben pas ais intervencions olandesas dins leis afaires dau sultanat de Banten minat per de conflictes de succession.
Castia de la Branda
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castia qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Poi de Tojas, qu'èra Sent Clar e Sent Prim. Tanlèu 1790, Castia qu'èra deu canton deu Hosseret. Qu'ajustèn a Castia, en 1790, la parròquia de La Branda (pas comunautat), annèxa de Luçan, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa; lo sent patron d'aquesta es pas coneishut. Lo nom de la comuna qu'èra Labrande-et-Casties, puish Casties-Labrande. La glèisa de La Branda qu'a dispareishut; demòra pas qu'un castèth d'aqueth nom e un vilatge nommat en francés Bas-Labrande, a l'oèst de Castia.
Indonesia
Lei guèrras javanesas
A la fin dau sègle XVII, lo renfòrçament de la preséncia olandesa en Java aviá modificat l'equilibri dei fòrças sus l'illa e lo sultan de Mataram èra d'ara endavant lo protegit de la VOC. Aquela situacion foguèt fòrça mau acceptada per la populacion. Aquò entraïnèt de revòutas e de querèlas de succession que formèron de pretèxtes per d'intervencions olandesas. La VOC prenguèt ansin lo contraròtle de Cirebon e de l'èst de l'illa de Madura (1707), eliminèt una partida de la concuréncia chinesa (chaple de 5,000 Chinés a Batavia en 1740) e la totalitat dau litorau nòrd e la poncha èst de Java (1743). En fàcia d'aquelei progrès, lo sultan de Mataram deguèt abandonar sa capitala per s'installar a Surakarta. Enfin, en 1749-1757, una guèrra novèla permetèt de devesir Mataram entre tres estats afeblits.
La gestion coloniala de la VOC foguèt de laissar en plaça un maximom d'institucions localas. Aquò permetèt de mantenir lei societats tradicionalas. Pasmens, i aguèt divèrseis excepcions coma lei Molucas, roïnadas per la destruccion dei culturas d'espècias, onte la piratariá s'èra desvolopada ò lei zònas de culturas cafeièras que necessitavan l'esplecha — generalament dura — de la man d'òbra locala.
Lo declin de la VOC
En despiech de l'aumentacion de son assisa territòriala, la VOC foguèt confrontada a de questions malaisadas que causèron son declin progressiu dins lo corrent dau sègle XVIII. Premier, deguèt faciar la demenicion de seis intradas d'argent liada au declin dau comèrci deis espècias que foguèt remplaçat, en partida mai pas totalament, per la produccion de cafè, d'indi e de sucre. La corrupcion deis agents de la companhiá — que participavan sovent a de rets de còntrabanda au prejudici de la VOC — agravèt aquela situacion. Autrei problemas, la pèrda de la supremàcia navala olandesa au profiech de la marina anglesa e l'aumentacion de sei possessions qu'entraïnèron una aumentacion importanta dei despensas militaras e administrativas. Sei beneficis demeniguèron e sei dificultats financieras aumentèron fins a l'invasion dei Províncias Unidas per la França Revolucionària en 1795. Refugiat a Londres, lo govèrn olandés fisèt lei possessions de la VOC au Reiaume Unit e la companhiá, asfixiada per sei deutes, dispareguèt oficialament en 1799.
La transicion dau regime de la VOC vèrs lo regime coloniau
Durant lei guèrras napoleonencas, leis Índias Neerlandesas foguèron protegidas de França gràcias a son alunchament d'Euròpa. Pasmens, foguèron brèvament ocupada per lei Britanics de 1811 a 1816. La Lèi Fondamentala dei País Bas fisèt au rèi neerlandés lo contraròtle dei colonias mai l'establiment de la gestion dirècte d'aquelei territòris se turtèt a mai d'una dificultat. D'efèct, tre 1817, aquò entraïnèt una revòuta de l'illa d'Ambon e un conflicte intèrne acomencèt en Sumatra entre musulmans rigoristas e partisans dei crèires tradicionaus integrats au sen de l'islam indonesian. Après d'esitacions, lei neerlandés intervenguèron au profiech dei segonds. Enfin, en 1825, una novèla querèla dinastica entraïnèt la revòuta d'un prince de Yogjakarta dich Diponegoro. Sostengut per l'aristocracia e lei païsans maucontents de la preséncia estrangiera, Diponegoro resistiguèt fins a 1830. Aquela victòria foguèt l'ocasion per lei Neerlandés d'annexar d'autrei territòris dins l'illa e de redurre lei darriers estats javanés a de principats pichons e isolats.
L'autre subjècte important dau periòde foguèt la definicion deis esfères d'influéncia respectivas amb lo Reiaume Unit. D'efèct, Londres aviá restituit Malacca en 1818 mai s'èra installada en Malàisia e sus l'illa estrategica de Singapor. De negociacions permetèron de reglar la question en 1824. Lo nòrd deis Estrechs, compres Malacca, passèt sota influéncia de Londres e lo sud, compres lei possessions britanicas de Sumatra, intrèt dins aquela d'Amsterdam.
Regardant lo foncionament intèrne de l'illa, lei culturas colonialas (cafè, sucre... etc.) venguèron la proprietat de l'Estat que favorizèt son desvolopament per relevar sei finanças. Aquò entraïnèt una generalizacion de l'esplecha dei païsans per leis autoritats. L'aristocracia tradicionala foguèt largament mantenguda per facilitar aqueu contraròtle e aperaquí 300 princes avián totjorn un ròtle politic dins leis Índias Neerlandesas en 1914. Tocavan una partida dei beneficis de l'esplecha de sei subjèctes, çò que permetèt de s'assegurar de sa fidelitat. De protestacions còntra aqueu sistèma apareguèron pauc a pauc en metropòli mai la situacion evolucionèt lentament fins a son abandon en 1917. De mai, aquela disparicion foguèt en partida contornejada per lo desvolopament de companhiás privadas.
Enfin, autra evolucion importanta pertocant lei societats de l'archipèla, leis autoritats colonialas decidèron d'evangelizar lei populacions non musulmanas. Aquò entraïnèt l'aparicion de missions, especialament au sen dei Minahasans dau nòrd dei Celebas, dei Bataks de Sumatra e dei Dayaks de Bornèo.
L'expansion territòriala deis Índias Neerlandesas
A partir de la segonda mitat dau sègle XIX, la progression britanica dins lo sud-èst asiatic acomencèt de preocupar lei Neerlandés que comencèron la conquista sistematica deis illas de sa zòna d'influéncia. Se concentrèron premier sus Bornèo per còntrar lei Britanics installats lòng dau litorau nòrd-oèst. Someteguèron lei Chinés que fasián l'esplecha dei jaciments d'aur de la region de Pontianak e annexèron lo sultanat de Banjarmasin en 1863. En Sumatra, someteguèron definitivament lei Bataks en 1872 e avancèron en direccion d'Aceh. Lo sultanat demandèt en van l'ajuda de l'Empèri Otoman en 1869 e la guèrra acomencèt quatre ans pus tard. Lo sultan faguèt rapidament sa somission mai pas son pòble que sostenguèt una guèrra lònga e saunosa fins a 1904. A l'èst, acomencèt la conquista de la mitat occidentala de Nòva-GUinèa reconeguda en 1885 per Alemanha e lo Reiaume Unit. Enfin, au començament dau sègle XX, lei darrierei zònas encara independentas foguèron ocupadas ò somesas sovent après d'intervencions militaras saunosas (Bali, 1906... etc.).
L'aparicion dau nacionalisme indonesian
Tre la fin dau sègle XIX, certanei regions acomencèron de desvolopar un sentiment nacionau, especialament Aceh que menava una guèrra dura còntra lei Neerlandés e lo nòrd deJava en reaccion ai menaças còntra l'islam e a l'intrusion de marchands chinés. En 1911, se formèt lo premier partit nacionalista indonesian (moderat) dich Sarekat Islam (« Associacion Islamica » en occitan) per defendre leis interès dei marchands javanés. Conoguèt un succès important e recrutèt rapidament au sen d'autrei classas de la societat. En 1920, apareguèt tanben lo Partit Comunista Indonesian (PKI) que menèt divèrsei grèvas d'amplor. Pasmens, en 1926, sa temptativa d'organizar una grèva insureccionala s'acabèt per una revirada en causa de la manca de sostèn e lo partit foguèt esquichat per leis autoritats neerlandesas. Aquela desfacha e lo programa moderat dau Sarekat Islam permetèt en 1927 la fondacion dau Partit Nacionau d'Indonesia (PNI) per Sukarno. Adoptèt lo drapèu roge e blanc e lo bahasa indonesia coma lenga oficiala. Pus radicaus, lei caps d'aqueu partit foguèron arrestats au començament deis annadas 1930 e liberats per lei Japonés durant la Segonda Guèrra Mondiala.
L'ocupacion japonesa
En 1942, lei fòrças japonesas ataquèron e ocupèron sensa dificultat vertadiera leis Índias Neerlandesas mau defendudas per de tropas dispersadas e mau equipadas. L'objectiu dei Japonés èra d'esplechar a son profiech lei ressorsas de l'archipèla mai se turtèron a l'inercia deis abitants. En 1943, s'alièron donc amb lei nacionalistas indonesians liberats de preson per formar un embrion de govèrn e de fòrças armadas per sostenir son esfòrç de guèrra. En 1944, prometeguèron la creacion d'un estat indonesian independent a l'eissida dau conflicte. Foguèron sostenguts per mai d'un cap nacionalista coma Sukarno ò Mohammad Hatta. D'autrei coma Sutan Sjahrir — amb l'acòrd de Sukarno e de Hatta... — refusèron e dirigiguèron de movements de resisténcia.
Lo retorn dei Neerlandés e l'independéncia
Après la desfacha japonesa, lei País Bas comptèt reprendre sa posicion dins l'archipèla e ocupèron tornarmai Batavia en octòbre. En mai de sa superiotat militara, Amsterdam esperava aprofichar lei feblessas de l'estat novèu (armada febla, ocupacion parciala dau territòri, divisions politicas entre durs e moderats ò entre musulmans e comunistas, retirament provisòri dei caps collaborators coma Sukarno... etc.) empurar lei divisions regionalas e se fisar dau sostèn internacionau còntra un estat eissit de l'ocupacion japonesa. Pasmens, lo retorn dei soudats neerlandés cimentèt lei diferents movements nacionalistas còntra un enemic comun entraïnant l'acomençament d'una crisi de quatre annadas.
Après l'obtencion dau sostèn deis elèits de Bornèo, dei Celebas e dei Molucas, lei Neerlandés acomencèron lei negociacions amb una prepausicion de formacion d'una federacion autonòma demorant au sen dei País Bas. Sota la pression deis Estats Units d'America, deguèron reconóisser de facto l'estat proclamat per lei nacionalistas e l'integrar dins son projècte. Aquò entraïnèt la signatura d'un acòrd creant leis Estats Units d'Indonesia en 1947. La republica independentista n'èra un membre coma leis estats encara fidèus a Amsterdam. Pasmens, lo tractat foguèt jamai aplicat car de fraccions importantas dei dos camps i èran fòrça ostilas.
En julhet de 1947, après aquela revirada, lei Neerlandés ataquèron lei posicions republicanas fins a un alta-au-fuòc impausat per l'ONU en aost. En genier de 1948, un acòrd novèu foguèt signat fòrça pròche dau premier tractat. Pasmens, dins lo corrent de l'annada, la republica deguèt combatre una insureccion comunista dins l'èst de Java. Aprofichant aquelei combats, lei Neerlandés organizèron una ofensiva militara novèla que li permetèt de conquistar Yogjakarta e de capturar Sukarno. Dins aquò, aquela represa deis ostilitats se turtèt a l'oposicion de Washington qu'èra desfavorable a la restauracion de l'òrdre coloniau neerlandés. Après de pressions diplomaticas e economicas, leis Estats Units d'America obtenguèron l'aplant de l'ofensiva e lei País Bas foguèron obligats d'acceptar l'independéncia deis Índias Neerlandesas levat la Nòva Guinèa Occidentala que demorèt inicialament sota son contraròtle.
En decembre de 1949, foguèron donc creats leis Estats Units d'Indonesia segon un acòrd largament influenciat per la vision estatsunidenca de l'archipèla. Dins lei fachs, leis Estats Units d'Indonesia foguèron una revirada car plusors estats avián d'intencion de participar a aquela union. De mai, correspondián tanben pas a la vision dei nacionalistas. Ansin, après una declaracion d'independéncia dei Molucas dau Sud en abriu de 1950, lo federalisme foguèt abandonat au profiech d'un estat unitari proclamat en aost. En novembre, lei Molucas dau Sud i èran reïntegradas per fòrça.
Lo periòde parlamentari
De 1950 a 1956, Indonesia foguèt dirigida per un regime parlamentari. De 1950 a 1953, la majoritat foguèt tenguda per un partit musulman moderat dich Majsumi aliat au Partit Socialista Indonesian (PSI) de Sjahrir. Adoptèt una politica prudenta au nivèu economic e assaièt de se raprochar deis Estats Units au nivèu internacionau. En 1953, perdiguèt lo profiech d'un govèrn dominat per lo PNI e lo Nahdatul Ulama (NU), partit rurau eissit d'una scission au sen dau Majsumi. Aqueu govèrn adoptèt una politica pus sociala e anticolonialista (conferéncia de Bandung, 1955) mai deguèt faciar de dificultats economicas en causa de la manca d'invertiments estrangiers dins lo país.
En 1956, Sukarno critiquèt lo foncionament deis institucions republicanas e sei partits politics. A son iniciativa, un conseu nacionau foguèt creat per dirigir lo país e l'armada foguèt reorganizada per lo generau Abdul Haris Nasution per sostenir sa politica. Aquò entraïnèt d'insureccions en fòra de Java, especialament dins lei Celebas que proclamèt son autonòmia e en Sumatra ont un govèrn rivau sostengut per lo PSI e lo Majsumi foguèt instaurat a Padang. Pasmens, l'armada capitèt de reprimir aquelei movements e en 1959, Sukarno èra lo mèstre dau país.
Lo periòde Sukarno
Après aqueu succès, Sukarno se preocupèt d'empachar la formacion de Malàisia. Son objectiu èra de formar de regimes sostenguts per Indonesia dins lo nòrd de Bornèo per preparar l'annexion de la totalitat de l'illa. Aquela politica dicha « confrontacion » mau capitèt totalament e suscitèt l'ostilitat deis autreis estats asiatics. En parallèl, Sukarno deguèt faciar de dificultats financieras grèvas e, en 1965, lo país èra menaçat de bancarrota e plusors generaus crenhián l'instauracion d'un regime comunista. En setembre de 1965, la màger part dau comandament superior de l'armada foguèt executat per un comando que son accion foguèt aprovada per lo PKI. Pasmens, Nasution aviá escapat a l'assassinat. Sostenguèt un generau alora desconegut, Suharto, qu'obtenguèt lei plens poders e ordonèt una repression anticomunista feròça (entre 500,000 e 1,000,000 de victimas).
Almensilla
Almensilla es un municipi de la província espanhòla de Sevilha dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Indonesia
Lo periòde Suharto
Suharto donèt lo nom « d'Òrdre Novèu » a son regime. Economicament liberau, anticomunista, autoritari amb d'institucions democraticas de façada e donant de poders importants ai fòrças armadas, se raprochèt dau blòt occidentau e obtenguèt rapidament una ajuda economica e l'arribada d'investisseires estrangiers. Pasmens, la corrupcion prenguèt de proporcions fòrça importantas, compres au sen de l'armada que sei generaus acomencèron de s'interessar ais afaires, entraïnant de manifestacions en 1974, en 1978 e en 1984 reprimidas per lei militars. Un periòde de desvolopament economic dins leis annadas 1980 permetèt d'amaisar aquelei tensions fins a la crisi asiatica de 1997. Privat dau sostèn occidentau dempuei la fin de la Guèrra Freja, Suharto foguèt obligat de laissar lo poder en 1998.
La restauracion de la democracia
La casuda dau regime de Suharto permetèt la restauracion d'una democracia encara fragila. En 1999, lo conservador musulman Abdurrahman Wahid foguèt elegit president de la republica mai foguèt destituit dos ans pus tard. Megawati Soekarnoputri, la filha de Sukarno, li succediguèt fins a 2004 e l'organizacion de la premiera eleccion presidenciala au sufragi universau dirècte amb dos torns. Susilo Bambang Yudhoyono (Partit Democrata basat sus lei cinc principis enonciats en 1945 per l'independéncia) ganhèt l'escrutinh e dirigiguèt lo país fins a 2014. Sota sa direccion, lo país conoguèt un periòde de creissença economica gràcias ai cors auts dei matèrias premieras fins a 2012. Pasmens, Indonesia es totjorn tocada per de problemas de corrupcion, de movements secessionistas dins lei regions perifericas e de tensions grèvas dins certanei regions entre musulmans e crestians. La reduccion dau ròtle politic dei militars es tanben un problema important.
Organizacion politica
Indonesia es una republica de regime presidenciau que seis institucions son regidas per una constitucion adoptada en 1945 e emendada mai d'un còp dempuei l'independéncia. Aplica lo principi de la separacion dei poders executiu, legislatiu e judiciari. Sa capitala es Jakarta.
Lo poder executiu es tengut per lo president de la republica qu'es tanben lo cap dei fòrças armadas, dau govèrn e de la diplomacia. Noma lei ministres que son pas necessariament chausits entre lei parlamentaris. Lo president es elegit au sufragi universau dirècte per un mandat de cinc annadas. Lei governadors provínciaus son tanben pauc a pauc elegits au sufragi universau dirècte, lei prefèctes per leis assembladas departamentalas e lei premiers consòls per leis assembladas comunalas.
La justícia es devesida entre diferentei corts especializadas. La pus importanta es la Cort Suprèma que s'ocupa deis afaires de cassacions e de revisions. Pasmens, se pòu citar la Cort d'Estat qu'a un ròtle important per leis afaires civius, la Cort de Comèrci que s'ocupa dei cas de falhida, la Cort Administrativa que s'ocupa deis afaires liats a l'activitat dau govèrn e de l'administracion, la Cort Constitucionala qu'es importanta per jutjar la legalitat dei lèis e validar lo resultat deis eleccions e la Cort Religiosa que tracta certaneis afaires religiosas especificas. La pena de mòrt es en vigor e aplicada.
Organizacion territòriala
Lo territòri indonesian es devesit entre quatre nivèus d'unitats territòrialas. Lo pus important es aqueu dei 34 províncias que son dirigidas per de governadors e d'assembladas elegits per leis abitants. Cinc an d'estatuts especiaus que li donan una autonòmia certana. Aceh a ansin lo drech d'aplicar la lèi islamica per lei musulmans e tenir lo sieu imne e lo sieu drapèu, lei doas províncias papós an tanben de drechs especiaus regardant son imne, son drapèu e la politica environamentala, Yogyakarta a pas de governador elegit car aquela posicion es ocupada per lo sultan de la vila e Jakarta a de drechs particulars en causa de son ròtle de capitala. Lei províncias son devesidas entre de departaments (kabupaten) e de vilas (kota) amb un estatut especiau. Lei departaments son dirigidas per una assemblada locala qu'elegís un prefècte e lei vilas especialas (95 en 2015) per una assemblada comunala. Províncias, departaments e vilas especialas an de competéncias politicas localas dins l'educacion, lei questions socialas, lo desvolopament economic regionau ò l'amainatjament dau territòri.
Lei kabupaten e lei kota son devesits en districtes que son d'entitats administrativas dirigidas per un camat qu'es un foncionnari nomat per lo prefècte ò l'assemblada comunala. Enfin, leis unitats de basa dau territòri son dichas kelurahan (comuna) ò desa (vilatge). Sei caps son nomats per lei prefèctes ò leis assembladas comunala dei kota après prepausicion dei caps de districtes. Dins lei províncias d'Aceh e de Papoasia, lei districtes, lei comunas e lei vilatges portan de noms diferents.
Essay
Essay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Natalidae
Aquesta familha de ratapenadas compren pas qu'un sol genre :
Essay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Indonesia
Simbòls nacionaus
Indonesia a un drapèu, un blason, un imne e una devisa coma simbòls nacionaus :
Afraires estrangiers
Indonesia es una poissança diplomatica regionala que fa partida dei principaleis organizacions internacionalas e continentalas. En particular, a un ròtle primordiau au sen de l'Associacion dei Nacions dau Sud-Èst Asiatic (ASEAN) e foguèt membre dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas en 2007-2008. Lo país fa pereu partida dau G20 onte defend un ponch de vista, favorable a la reduccion deis emissions de gas d'efiech de sèrra, fòrça rar au sen deis estats en desvolopament. La cooperacion amb Austràlia, autra poissança regionala e relèu deis Estats Units d'America dins la region, Malàisia e Singapor, estats importants per la proteccion deis Estrechs dau sud-èst asiatic, son tanben d'axes importants de la diplomacia de Jakarta. Enfin, lei relacions amb Washington e Pequin son de questions importantas que son l'objècte de melhoraments progressivas après d'annadas de tension.
D'efèct, la relacion amb Washington se normaliza pauc a pauc dempuei la casuda dau regime de Suharto. La levada d'un embarg estatsunidenc sus leis armas en novembre de 2005 ne'n una etapa importanta avans la signatura d'una tiera d'acòrds economics e militars en 2010. Aquel interès deis Estats Units d'America foguèt confirmat en 2010 e 2011 per dos viatges presidenciaus oficiaus. Un autre aspèct d'aqueu raprochament es lo desvolopament de relacions pron estrechas amb Austràlia que venguèt un partenari estrategic marcat per d'acòrds diplomatics (rescòntre anuau 2 + 2 entre lei ministres deis afaires estrangiers e de la defensa... etc.), militars (lucha còntra lo « terrorisme »... etc.) e politics (rescòntre anuau entre lei caps d'estat dei dos país... etc.). Pasmens, demorèt una maufisança certana coma lo mostra un escandòl d'espionatge dau govèrn indonesian per l'ambaissada australiana en 2013.
Vicent Partal
Se considèra qu'es un dels pionièrs d'Internet dels Païses Catalans. Dempuèi junh de 2016 es lo president de Centre de Jornalisme Europèu que n'èra anteriorament lo vicepresident.
Indonesia
Afraires estrangiers
Amb China, lei relacions foguèron lòngtemps malaisadas e complèxas en causa de rivalitats regionalas e de l'existéncia d'una minoritat chinesa importanta dins lo país. Pasmens, dins lo corrent dei darriereis annadas, lo desvolopament de l'interès chinés per lei ressorsas naturalas an permés un raprochament entre lei dos país. China es uei lo partenari economic principau d'Indonesia. Dins aquò, lo desacòrdi territòriau en Mar de China contunia de perturbar lei relacions bilateralas.
Vicent Partal
Biografia
En 1994 farguèt lo primièr sistèma informatiu dins Internet dels Païses Catalans, e a mai d'Espanha que se sonava El Temps Online.
En 1995 creèt la societat Partal, Maresma & Associats qu'a per tòca de porgir de conselhs e d'assisténcia sus l'emplec d'Internet e de ne facilitar l'accès. N'espeliguèt puèi l'Infopista catalana que, en 1996 venguèt Vilaweb, la revista electronica de nòvas mai importantas en catalan, que ten mai de cinquanta edicions dins tot lo mond.
Indonesia
Conflictes intèrnes e desacòrdis territòriaus
En 2015, Indonesia deviá faciar mai d'un conflicte intèrne. Lo pus important e lo pus ancian es la Guèrra de Papoasia Occidentala acomençada en 1962 e que fa partida dei conflictes pus murtriers dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (entre 150,000 e 400,000 mòrts). Foguèt entraïnat per l'annexion de la mitat occidentala d'Iran Jaya per Indonesia qu'es refusada per una guerilha papó. Dempuei leis annadas 2000, lo conflicte es agravat per lo desvolopament dei culturas d'òli de palma que causa l'expulsion de mai d'un païsan. En mai d'aquò, plusors illas, especialament dins lo nòrd de l'archipèu, son lo teatre de tensions religiosas entre musulmans e non musulmans que desbordan de còps sus de violéncias grèvas (2012 e 2013).
En fòra dei conflictes en cors, Indonesia es tanben implicat dins un nombre important de desacòrdis frontaliers :