cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quaresma
Quaresma de las Glèisas d'Orient
Selon un dels mai importants teologians ortodòxes, Alexandre Schmemann : « avant tot la Quaresma es un viatge esperital e sa destinacion es Pascas ». L'importança e la rigor de la Quaresma dins la Glèisa ortodòxa esa a la mesura de l'importança que pòrta a la fèsta de Pascas. Es en efièch pendent de la fèsta de Pascas que s’amassa lo mai grand nombre de fidels dins los païses de tradicion orientala (ortodòxes e catolics de rite bizantin); e sovent, plan mai qu'a Nadal (al contrari del país occidentals de tradicion catolica romana), lo sol jorn de fèsta ont venon aquestes que practican pas abitualament.La Quaresma de las Glèisas d'Orient de rite bizantin es precedit d'un periòde de preparacion nomenat Quaresma Pichona que s’acaba pel Carnaval. La quita Quaresma, dicha Quaresma Granda, comença l’endeman del dimenge de carnaval, lo Diluns Pur (48 jorns avant Pascas).
Refugiat climatic
Pujada de las aigas e refugiats pel mond
thumb|250x250px|L'atòl de [[Funafuti a Tuvalu]] Existís pas d'estatisticas plan precisas sul fenomèn. Es un dels subjèctes de trabalh del malhum scientific TERRA (Travaux, Études, Recherches sur les Réfugiés et l'Asile). Segon un estudi de l'OCDE, las 10 vilas mai economicament menaçadas per la pujada de las aigas son al Païses Basses (Rotterdam), als EUA e Japon.
Quaresma
Quaresmentrant e Mièjaquaresma
Unes jorns que precedisson la Quaresma son festejats per de carnavals dins unas tradicions. De carnavals an lor origina dins de celebracions paganas e son percebuts coma la darrièra escasença de far tamponada avant lo periòde de june. Pòdon s'espandir sus un periòde d’unes jorns, que se nomenava Quaresmentrant, lo dimarç de Quaresmentant, es a dire lo Dimars gras, es lo jorn que lo carnaval es a son plen.
La Mièjaquaresma es festejada lo dijóus de la tresena setmana entièra dels quaranta jorns de peniténcia.
Refugiat climatic
Oceania
Lo president de las Kiribati, Anote Tong, prenguèt la paraula, dins de soms internacionals, per explicar a la comunautat internacionala los efièchs del cambiament climatic sus son país, e per sollicitar l'ajuda dels païses rics. L'ONU es pels Kiribati un forum privilegiat al subjècte. Lo 2 d'octobre de 2007, la delegacion I-Kiribati afirma a l'Assemblada Generala de las Nacions unidas : « Ja, benlèu, sèm arribats al punt de non-tornar », affirme Tong en junh de 2008, per pauc de vaire los Kiribati de pas mai existir. Apond : « Se preparar pel jorn ont nòstre país existará pas mai es fòrça dolorós, mas pensi qu'es çò que devèm far. »
Quaresma
Nòtas e referéncias
<references responsive="" group="">
Refugiat climatic
Asia
En 2005, la mitat de l'illa de Bhola, al Bangladèsh, s'enfoncèt, après la catastròfa 500 000 personas venguèron sens abrics. Los abitants de Bhola foguèron descrichs coma fasent partida dels primièrs refugiats climatics pel mond. En 2007, un scientific bangladés afirmava: « Vesèm ja de centenas de milièrs de refugiats climatics que venon s’installar dins de barracaments a Dhaka. » Encara un còp cal nuanciar, e quitament contrar aquelas declaracions remembrant que lo Bangladèsh aumenta sa superfícia de gareben 20 km2 cada an <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,
Euròpa
Fòrça concernats per la pujada dels oceans dempuèi lor espandiment territorial en poldèrs aparats per de digas, los Neerlandeses investiguèron dins un important programa d'infortiment de las mesuras de luta contra lo risc d'invasiment marin e d'inondacion venent de la tèrra, risc que poiriá aumentar amb l'escalfament global.
Avançada dels desèrts
Es subretot lo Sahara qu'es conegut per s'espandre, regetant entre autre d'elevaires peuls del Mali e del Burkina Faso cap al Ghana. Lo fenomèn se repetèt dins los ans seguents, amb en 1992-93 d'agricultors mozambicans fuigiguèron cap a Zambia, e de Soninkés de la region de Kayes al Mali.
Reculada dels bòsques tropicals
En zona tropicala la rapida reculada dels bòsques provocada pel desboscament e localament per d'incendis de bòsc, es una font suplementària de refugiats d'entre las populacions autoctònas, qu'una partida son ja eissidas de grops que s'i èra refugiat.
Belmont-d'Azergues
Belmont-d'Azergues en arpitan (Belmont-d'Azergues en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Broyes (Marna)
Broyes es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Limonha
Lo canton de Limonha es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Caors, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton foguèt despartit entre dos cantons novèls : 3 comunas, Calvinhac, Senibièras e Sant Martin Laboval passèron al canton de Causse e Vals (burèu centralizator : Cajarc) e las autras 9 al canton de Las Marcas del Sud-Carcin (burèu centralizator : Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, carcinòl mejan.
Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790. Se conservèt lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801),.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Limonha foguèt suprimit.
Òsa
thumb|upright=0.7|Fructòsa Leis òsas o monosacarids son lei glucids mai simples, que contenon de tres a sièis atòms de carbòni. La formula bruta es (CH2O)n onte n ≥ 3. Se nomenan en fasent referéncia au nombre de carbònis (3-7), fenit per lo sufixe -òsa. La cadena carbonada dei monosacarids es pas ramificada e totei leis atòms de carbòni mens un contenon un grop idroxil (-OH). L'atòm de carbòni restant es jonhut a un grop carbonil (C=O). S'aquest grop carbonil es dins l'extrèmitat de la cadena, se tracta d'un grop aldeid (-CHO) e l'òsa recep lo nom d'aldòsa. Se lo carbòni carbonilic es dins una autra posicion, se tracta d'una cetòna (-CO-) e l'òsa recep lo nom de cetòsa.
Ansin per leis aldòsas de 3 a 6 atòms de carbòni avèm: Lei cetòsas de 3 a 6 atòms de carbòni son:
Salta
Salta qu'ei ua ciutat argentina, capitala de la província deu medish nom. Qu'ei situada au pè deus Andes, dens la vath de Lerma. Per'mor de la beutat d'aquesta vath e deu son patrimòni arquitecturau, la vila qu'ei susnomada Salta la Bèra.
Istòria
La ciutat que ho fondada per Hernando de Lerma lo 16 d'abriu de 1582. Que he partida de la Vicereiautat deu Peró dinc a 1776, annada de la creacion de la Vicereiautat de l'arriu de Plata (qui la soa capitala be hore Buenos Aires). Que vadó capitala de l'Intendéncia de Salta del Tucumán.
Durant la Guèrra d'Independéncia, los gauchos aus òrdis deu generau Güemes que combatón las tropas espanhòus en las empachar de tornar conquestar Argentina. En 1813, lo generau argentin Manuel Belgrano qu'obtiengó ua victòria decisiva per la libertat definitiva deu país suber los reialistas espanhòus durant la batalha de Salta.
Durant lo sègle XIX, Salta que demorè estremada e que tornè conéisher ua importanta activitat economica dab l'arribada deu trin (1890) e, dab eth, deus immigrants : italians, espanhòus e sirio-libanés. Despuish la fin deu sègle XX qu'a pravat hèra, au punt d'engolir las vilas pròchas entà formar lo Gran Salta.
Espital Larrey
L’espital Larrey es un establiment public de santat situat a Tolosa. Fa partit del centre espitalièr universitari de Tolosa.
Le Mée-sur-Seine
Le Mée-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Tito Puente
Tito Puente (nascut Ernesto Antonio Puente Jr. en 1923, m.2000) foguèt un musician american (filh de puertoricans) de mambo, jazz, salsa e cha-cha-cha. Trabalhèt amb la cantaira cubana Celia Cruz dins lo filme Los reyes del mambo cantan canciones de amor en 1992.
Espital Larrey
Istòria
Ancian espital militar.
Le Mée-sur-Seine
Nòtas
<references group=N/>
Espital Larrey
Istòria
Fondat per Alexis Larrey, quirurgian-Major a l’Espital de la Grava, en 1793. Foguèt foncional fins als ans 1980 dins los ancians bastits de la Plaça de Sant Pèire Saint-Pierre. Qu'après aver estat inscrich als monuments istorics abrigan lo conservatòri d'arrajada regional de Tolosa.
Hippolyte Larrey es lo nom donat al novèl espital militair del sègle XX situat sul Puèg David pròche de Espital de Ranguelh. En 2000 es integrat al centre espitalièr universitari de Tolosa.
Amanita
Li amanitas son un genre de bolets basidiomicèts a lamas qu'an un aneu e una vòlva generalament blancs. Li espòras son sistematicament blanqui. En lo 2020, environ 600 espècias èran estadi identificadi. Saupre identificar lu espècias manjadissi (oronge...) es important per lu recoltaire que totplen d'amanitas son verinoï (amanita tua-moscas, amanita pantera...) ò mortali (amanita falloïda, amanita printaniera).
Caracteristicas
Una amanita jova sembla a un uòu dins lo sòl. Es totalament envelopat per una membrana blanca. Après l'espelida, lo bolet trauca la membrana cen que libèra lo pen e lo capeu. Lu rèstas de la membrana pòdon tacar de blanc lo capeu, formar un aneu lòng dau pen e una vòlva a la sieua basa. Totun, de pluèias importanti pòdon entraïnar la disparicion d'aquelu trachs distintius. Li lamas son totjorn liuri e li espòras blanqui.
Filogenèsi
Lo genre Amanita enclau 2 sotagenres e 7 seccions :
Comestibilitat e toxicitat
Lo genre dei amanitas comprèn mai d'una espècia comestibla mai lu micològs non conselhan ai amators de li recoltar. En efècte, totplen d'amanitas son mortali e lu riscs de confusion son importants. Totun, la consomacion de manti espècias es tradicionala dins mantuna region : amanita dei Cesars en Mediterranèa, amanita dei Cesars de Zambia en Africa Centrala, amanita de Jackson en Mexic...
Angla
Angla (d'Anglin) (nom fòrça probablhhe, veire la toponimia; Angles-sur-l'Anglin en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
miniatura|gaucha|La [[plaça.]]
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Purina
La purina es un compausat organic biciclic (format de dos anèls jonches entre els). Se nomenan purinas los compausats derivats de la purina. Doas de las basas azotadas dels acids nucleïcs, adenina e guanina son de purinas. Dins l'ADN aquelas basas, a travèrs de ligams idrogèn se jonhon amb sas complementàrias las pirimidinas; la timina e la citosina. Dins l'ARN, la complementària de l'adenina es l'uracil e pas la timina. 300px|thumb|right|Estructura de la purina. Quand las purinas son metabolizadas produsisson d'acid uric que se cristalliza dins las articulacions, pòt provocar la gota. La pèrda de guanina o d'adenina per l'eliminacion del ligam glucosidic entre la basa e la desoxiribòsa, es una lesion de l'ADN nomenada despurinizacion.
Pierre de Coubertin
250px|thumb|Pierre de Coubertin en 1925 Pierre de Frédy, baron de Coubertin, mai conegut coma Pierre de Coubertin (París, 1 de genièr de 1863 – Genèva, 2 de setembre de 1937) foguèt un pedagòg e istorian francés. Sortit d'una familha aristocratica, es subretot conegut coma fondador del Comitat Olimpic Internacional e es considerat coma lo paire dels Jòcs Olimpics modèrns.
James Monroe
James Monroe, òme politic, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1817 e 1825.
Lista dels presidents de Senegal
thumb|200px|Blason de Senegal. Lo president es lo cap d'Estat de Senegal. Es elegit per un periòde de sèt ans per la populacion.
Lo Lavandor
thumb|750px|left|Vista dau Lavandor
Lista dels presidents de Senegal
Vaquí la lista dels presidents de Senegal dempuèi 1960.
Saint-Lambert-du-Lattay
Saint-Lambert-du-Lattay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Lo Lavandor
Lo Lavandor (Le Lavandou en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Saint-Lambert-du-Lattay
Geografia
Situada sus l'ais Angieus-Cholet (RN 160), la municipalitat es distant de 24 km de Angieus e de 35 km de Cholet. Los rius del Layon al nòrd e del Hyrôme a l'èst voregen aquel vilatge viticole.
Lo Lavandor
Es una estacion balneària que fasièt partida endusqu'a 1913 de la vila de Bòrmas.
Saint-Lambert-du-Lattay
Geografia
La siá superficie es de 14,44 km e la siá altitud vària de 16 a 96 mètres (mièja de 66 m).
Sant-Lambert-de detlo-Lattay es limitrophe amb 5 comunas #que son Sant-Aubin-de-Luigné al nòrd-oèst, Ròchafòrt-sus-Loire al nòrd, Beaulieu-sus-Layon al nòrd-es, Chanzeaux al sud e La Jumellière a l'oèst.
Lo Lavandor
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Lambert-du-Lattay
Geografia
Située sur l'axe Angers-Cholet (RN 160), la commune est distante de 24 km d'Angers et de 35 km de Cholet. Les rivières du Layon au nord et de l’Hyrôme à l'est bordent ce village viticole.
Economia de Moldàvia
L'economia de Moldàvia, tradicionalament agricòla, comencèt, cossent damb la rèsta de territòris del Union Sovietica, un accelerat procès de industrializacion, mai que mai alimentària (vin e sucre refinat). La produccion de refrigerators, confeccion, materialas de bastiment e maquinària agricòla es tanben significativa. Lo país es un dels pus paures d'Euròpa.
Chenonceaux
Chenonceaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre e Vau de Léger.
Economia de Moldàvia
L'agricultura, en essent encara un important motor economic, perdèt pes ras de l'accelerada industrializacion. Malgrat aiçò, a atengut florir de nòu davant la crisi de lo sieu sector industrial. A l'ora d'ara, mai de la mitat de la populacion activa de la Republica de Moldàvia se consacra a l'agricultura.
Saint-Lambert-du-Lattay
Geografia
Sa superficie est de 14,44 km et son altitude varie de 16 à 96 mètres (moyenne de 66 m).
Economia de Moldàvia
La produccion agricòla moldava es variada: virasolelh, tabac, granatges, vinha, ortalécias, bledaraba sucrera e trufa. L'elevatge es pauc significatiu, e es principalament de bovids e pòrcs, e tanben la cria d'ausèls de corral.
Saint-Lambert-du-Lattay
Geografia
Saint-Lambert-du-Lattay est limitrophe avec 5 communes que sont Saint-Aubin-de-Luigné au nord-ouest, Rochefort-sur-Loire au nord, Beaulieu-sur-Layon au nord-est, Chanzeaux au sud et La Jumellière à l'ouest.
Los Realejos
Los Realejos es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Saint-Lambert-du-Lattay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cap a 1028-1037, la comtesse d'Anjau Hildegarde concède lo bòsc del Lattay a la sœurs de la abbaye del Ronceray #que decidisson de lo sieu peuplement e de lo sieu défrichement. Es a aquela data #que comença la fondacion de Sant-Lambert-de detlo-Lattay.
En 1792, la parròquia de Santa-Foy-en-Mauges a ligat a Sant-Lambert-de detlo-Lattay.
Al moment dels guèrras de Vendée, la parròquia de Sant-Lambert es la una de la primièra a se levar. Es fòrça durement tocada per aquela guèrra : en particular la batalha del Pont-Barrat del 19 de setembre de 1793, colomnas infernals de Turreau en 1794.
Malgrat aiçò cèrts pès de vinha an étonnamment resistit al phylloxéra. Uèi encara, se pòt veire aqueles pès dels mai vièlhs de França, sustot entre las vinhas de la familha Saudreau, darrièr de la proprietat en un luòc trucat la pironerie. Una vinification particulara en apelant en sabent-far de antan permet de produsir una cuvée annala de 250 botelhas numérotées. Lo sieu gost fòrça particular testifica saveurs desbrembadas. Lo Musèu de la Vinha e del Vin d'Anjau, creat l'an 1978 a Sant Lambert del Lattay presente los mutations de la viticulture dempuèi la crisi del phylloxéra fins a la mecanització de la viticulture en los ans 1950.
Vers 1028-1037, la comtesse d'Anjou Hildegarde concède la forêt du Lattay aux sœurs de l’abbaye du Ronceray qui décident de son peuplement et de son défrichement. C’est à cette date que commence la fondation de Saint-Lambert-du-Lattay.
En 1792, la paroisse de Sainte-Foy-en-Mauges est rattachée à Saint-Lambert-du-Lattay.
Au moment des guerres de Vendée, la paroisse de Saint-Lambert est l’une des première à se soulever. Elle est très durement touchée par cette guerre : en particulier la bataille du Pont-Barré du 19 septembre 1793, colonnes infernales de Turreau en 1794.
Feliç Remise
Feliç Remise (1865–1941) dich Lo Grelhet foguèt un escrivan occitan de Losera. Istorian, jornalista e contaire, foguèt prèire del Diocèsi de Mende (ordonat en 1888), puèi canonge (1909), e arquivista diocesan. Utilizèt l'escai de Lo Grelhet, e tanben plusors autres : Blase, l'Alurat, Janon, l'Ainat, Cascabèl de Jabos, Pèire del Ròc.
Vida
Nasquèt en Tèrra de Peire dins la masada de Grandvialà, parròquia de la Chasa de Peire. Èra l'ainat d'una mainada de tretze. Anèt al seminari de Mende. Ordonat en 1888, començava sa corse coma susvelhant e professor al pichòt seminari de Mende. Puèi venguèt jornalista a la Crotz de Losera.
Sas òbras
Lo Grelhet foguèt un istorian (mai de cinquanta publicacions, dont Los trobadors del Gevaudan en 1897)
Èra tanben un musicaire (autor de canticas), un arquitècte ( dessenhava los plans d'escòlas, de chapèlas et de cluchiers) e un lexicograf :son  amor per la lenga lo faguèt amassar fòrça mots que son pas dins lo Tresaur de Mistral. Aquel trabalh es la fònt principala del diccionari d'occitan gevaudanés que paraguèt en 1992.
Escriguèt dins sa "grafia gevaudanesa", una mescla de nòrma mistralenca amb qualques emprunts a la novèla grafia classica qu'espelissiá (nh/lh, accents...).
Armanac de Losera
La primièira publicacion foguèt en 1899 e i es indicat que "marqua las fièiras, las fèstas, las lunas, las sasons,. I a de contes, de provèrbis, de chansons, de farças per far passar lo temps al brave monde de nòstre país".
Pareguèt sos la direccion de Lo Grelhet cada annada de 1903 a 1914, puèi de 1920 a 1940 e aviá un tondral de succès.
Lo Grelhet escriguèt praticament solet las 64 fuèlhs d'aquel armanac (avià quand mèsme qualques contributors) s'escondent darrièrs forçà escais.
Saint-Lambert-du-Lattay
Istòria
Au début du, le phylloxéra ravage le vignoble. La population se tourne alors vers la culture des herbes médicinales : camomille, rose de Provins, soucis, etc. sous l'implusion d'Émile Godillon, maire et pharmacien de la commune. La vigne ayant été replantée en utilisant des portes greffes américains, résistants au phylloxéra, la culture des herbes médicinales décline peu à peu et sera reprise par les communes voisines, Chanzeaux et Chemillé.
Cependant certains pieds de vigne ont étonnamment résisté au phylloxéra. Aujourd'hui encore, on peut voir ces pieds des plus vieux de France, notamment parmi les vignes de la famille Saudreau, derrière la propriété dans un lieu appelé la pironerie. Une vinification particulière faisant appel au savoir-faire d'antan permet de produire une cuvée annuelle de 250 bouteilles numérotées. Son goût très particulier témoigne des saveurs oubliées. Le Musée de la Vigne et du Vin d'Anjou, créé en 1978 à Saint Lambert du Lattay présente les mutations de la viticulture depuis la crise du phylloxéra jusqu'à la mécanisation de la viticulture dans les années 1950.
Feliç Remise
Contes del Gevaudan
En 1966, Feliç Bufière, nebot del Grelhet e professor à l'Institut Catolic de Tolosa, publicava en tres volums e quicòm de 1200 fuèlhs tots los contes que lo Grelhet escriguèt per l'Armanac sobre lo titol de "Contes del Gevaudan" amb introducion e revirada en francés.
Virapassadas en occitan
Lo Grelhet es famós per sas reviradas gostosas de las fablas Jan de la Font (Cent fablas de Jan de la Font reviradas en lenga nòstra, publicadas en grafia classica en 2006). A tanben traduit las Coquinariás de Scapinon de Molière.
Referéncia
Contes del Gevaudan - Rome 1966
Celia Cruz
Celia Cruz (n. Úrsula Hilaria Celia Caridad Cruz Alfonso en 1925, m.2003) foguèt la mai coneguda cantaira cubana de salsa del sègle XX.
Sent Júlia de Lamponh
Sent Júlia de Lamponh, escrich anteriorament Sent Júlian de Lamponh, (Saint-Julien-de-Lampon en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɪ n ʦy'ʎɔ] [delɔ̃ m ’pũ ɲ ]. Lo nom es atestat, Sanctus Julianus, en latin, en 1326. Julianus es lo nom de mai d'un sent, dont lo martir de Briude al sègle IV. La dificultat es per Lamponh, probablament lo nom latin d'òme Lamponius, segon lo site de las comunas de Dordonha, lo nom germanic d'òme Appon, emb apondi d'un l inicial de valor d'article, o lo riu Lampo, del gallic *ambe, segon Chantal Tanet e Tristan Hordé.
Istòria
Sent Júlia de Lamponh èra de la diocèsi de Caors.
Julhac (Corresa)
Julhac (Juillac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Toponimia
Lo nom de Julhac ven dau nom d'òme latin Julius (chauriá pas i veire Juli Cesar ! mas un simple propietari de villa) e dau sufixe -acu(m), qu'es lo sufixe gallés -*ako- latinizat.
Virus H1N1
Los Influenzavirus A jos-tipe H1N1 designan los virus de la gripa apartenent al sostipe H1N1 de la linhada d'Influenzavirus A. Se caracterizan per un poder patogèn elevat per l'èsser uman, que son responsables de gaireben la mitat de totas las infeccions de gripa umana e especialament d'una granda part dels cases de gripa sasonièra.
D'unas socas de H1N1 son endemicas als umans, d'autras son endemicas dins los aucèls (gripa aviària) e los pòrcs (gripa porcina).
De virus del sostipe H1N1 son responsables de las pandemias de gripa de 1918 e de 2009 e mai d'una part de las gripas pandemicas sasonièras.
Lo nom H1N1 indica que lo virus presenta a sa superfícia la combinason de doas moleculas-antigènas :
Gripa de 1918
Un virus presentant la combinason antigenica H1N1 foguèt responsable de la pandemia de gripa dicha espanhòla de 1918-1919, que tuèt gaireben trenta milions de personas. Lo pauc de coneissença sus la vida dels virus permet pas de saber cossí aquel virus apareguèt puèi desapareguèt en 1919 e tornèt aparéisser d'un biais fòrça mens virulent.
Gripa de 1977-1978
De mai, un virus H1N1 foguèt tanben responsable de la pandemia de 1977-1978 amb una mortalitat relativament bassa. Se trobèt dins d'autres epidemias localas, coma als Estats Units e en Espanha dempuèi 2007.
Gripa de 2009
Al mes de març de 2009, un virus H1N1 a fach son aparicion en Mexic jos un biais genetic inedit, e se propaga rapidament a l'entorn del mond. Segon un rapòrt de l'OMS al mes de junh de 2009, la mortalitat es flaca e tòca principalament de personas ja afeblidas mas que 30% a 50% dels cas arriban dins de personas joves e en bona santat. Dins la majoritat dels cas, los malauts an presentat que de simptòmas benignes e lor garison foguèt rapida e completa.
Las personas presentant los simptòmas de la gripa A(H1N1) son tractadas amb de paracetamol e per los cas pus sevèrs amb d'inibitors de la neuraminidase dels virus gripals coma l’oseltamivir o lo zanamivir
El Rosario
El Rosario es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Cauchó
thumb|right|200px|Reculhiment del cauchó Lo cauchó es una matèria que se pòt obtenir per la transformacion del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals (per exemple, l'evea), o de manièra sintetica (nomenat elastomèra)
Istòria
L'istòria del cauchó comença plan abans la fin del sègle XV, quand amb las grandas descobèrtas, los europèus començan d'observar, en America Centrala e en America del Sud, l’usatge secular que fasián las populacions localas d'una matèria alara desconeguda en Euròpa. Provenent del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals - coma l’evea e lo guaiulo -, aquesta substància ten d'usatges variats: pelòtas, bòtas, telas enduchas, botelhas, gants, preservatius... Es l'invencion dels pneumatics (apiejada mai tard per l'explosion de la produccion automobila) e lo succès de las bicicletas que provoquèron lo "bom" de la produccion de cauchó a la fin del sègle XIX.
Mòdes de fabricacion
Lo cauchó natural s'obten per calhament del latèx d'unes vegetals, mai que mai de l'evea, Hevea brasiliensis, familha de las ginosclas (euphorbiaceae), venent d'Amazonas. La collecta es facha per la talha de la rusca dels troncs de manièra que lo latèx, venent dels canals lactifèrs, raja dins de gòts. En Amazonas, es lo trabalh dels seringueiros. Lo latex reculhit pòt èsser ara estabilizat amb d'amoniac e concentrat per demesir sa tenor en aiga.
La cultura de l'evèa, venent d'America del Sud, se desvolopèt dins lo sud-èst asiatic e, pus modestament, en Africa Eqüatoriala (Nigèria, Còsta d'Evòri, Cameron).
Formulacion e vulcanizacion
Lo cauchó, natural o sintetic, es gaireben totjorn mesclat amb d'autres ingredients :
Produccion
La produccion mondiala de cauchó passa los 21 milions de tonas.
Passavant-la-Rochère
Passavant-la-Rochère es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
dins aquel país, al passat pesadament cargat d'istòria, s'es levat en lo bòsc las traces de la via romaine disposicion de Besançon a las Vòges per Scey-sus-Saône e Cor. Se pòt i veire tanben los vestigis d'una fortalesa trucada "lo camp dels Suedeses", en datant de la guèrra de 30 ans e aquel son las pèiras de las siás remparts #qu'an servit al bastiment del país. Passavant-La-Rochère possedís la mai anciana verrerie de tradicion de França, fondada l'an 1475.I aguèt fondat pels gentilhommes Verriers venguts de Bohême per exercir lo sieu art en bòsc de Darney e en la Vallée de la Ourche .Lo hallier recep mai de 120.000 visitants per an. Dempuèi lo primièr tèrç de la e pendent un cèrt temps, la municipalitat i aguèt una vocacion industriala, i existissiá un establiment métallurgique. Se Passavant, dicha una memòria de 1790, i aviá compausat de quatre municipalités, uèi lo país es vengut una unitat territoriala homogène virada cap al futur, mas ont lo passat rèsta omnipresent, la capèla e un lavoir original son en cors de restauracion.
Dans ce pays, au passé lourdement chargé d'histoire, on a relevé dans la forêt les traces de la voie romaine allant de Besançon aux Vosges par Scey-sur-Saône et Corre. On peut aussi y voir les vestiges d'une forteresse appelée "le camp des Suédois", datant de la guerre de 30 ans et ce sont les pierres de ses remparts qui ont servi à la construction du pays. Passavant-la-Rochère possède la plus ancienne verrerie de tradition de France, fondée en 1475.Elle fut fondée par les gentilhommes Verriers venus de Bohême pour exercer leur art en forêt de Darney et dans la Vallée de l'Ourche .Le hallier reçoit plus de 120.000 visiteurs par an. Dès le premier tiers du et durant un certain temps, la commune eut une vocation industrielle, il y existait un établissement métallurgique. Si Passavant, dit un mémoire de 1790, était composé de quatre municipalités, aujourd'hui le pays est devenu une unité territoriale homogène tournée vers le futur, mais où le passé reste omniprésent, la chapelle et un lavoir original sont en cours de restauration.
Montlaur e Vernet
Montlaur e Vernet (Monlaur-Bernet en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Demografia Vernet
Véser a l'article.
Sent Teodorit
Sent Teodorit (Saint-Théodorit en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Wiesbaden
Wiesbaden es la capitala del Land alemand d'Èssa. Sa populacion èra estimada a 275,562 abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 204,1 km².
thumb|230px|left|Lo centre de la vila
thumb|230px|left|Wiesbaden
Villy-le-Maréchal
Villy-le-Maréchal es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
SK-105 Kürassier
thumb|right|[[Fotografia d'un SK-105 austrian.]]
Lo SK-105 Kürassier es un carri leugier austrian, de còps depintat coma un caçaire de carris, desvolopat dins lo corrent deis ans 1960. Es subretot destinat ai regions montanhosas. Son armament principau es un canon de 105 mm derivat dau canon desvolopat per GIAT per certanei versions dau carri leugier AMX-13. La fabricacion comencèt en 1971 e aperaquí 700 unitats foguèron produchas. Foguèt principalament adoptat per Àustria, Argentina, Marròc, Tunisia e Botswana.
Roffey
Roffey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Pirimidina
La pirimidina es un compausat organic, semblable al benzèn, mas amb un anèl eterociclic: dos atòms d'azòt substituisson lo carbòni dins las posicions 1 e 3. Se nomenan pirimidinas o derivats pirimidinics, los derivats de la pirimidina. Tres de las basas dels acids nucleïcs (citosina (C), timina (T) e uracil (U)), son derivats pirimidinics. En l'ADN e l'ARN, aquelas tres basas forman de ligams idrogèn amb las siás purinas complementàrias.
Equacion de Schrödinger
L'Equacion de Schrödinger qu'ei ua equacion perpausada per lo fisician austrian Erwin Schrödinger en 1925 qui descriu, en mecanica quantica (o fisica quantica), l’evolucion d’ua particula o d’un sistèma dens lo temps. Qu’ei l’equivalent de la dinamica en mecanica classica.
Istòria
Atau, Louis de Broglie qu’associa ua frequéncia ν e ua longor d’onda λ a cada particula liura d’energia E e de quantitat de movament p :
dab h : constanta de Planck.
En 1926, Max Born que balha ua explicacion fisica a l’equacion de Schrödinger. Aquera equacion qu’introdusish un caractèr probabilista e mei d’un fisician de l’epòca que se’n véser entà l’acceptar.
L’equacion
i : nombre imaginari
ħ : constanta de Dirac ; ħ=h/2π ; h : constanta de Planck
Melanie Klein
thumb|250px|Melanie Klein en 1952 Melanie Reizes Klein (Viena, Àustria, 30 de març de 1882 – Londres, 22 de setembre de 1960) foguèt una psicoanalista austrianobritanica.
Antonio Gramsci
Antonio Gramsci (Ales, Sardenha, 22 de genièr de 1891 – Roma, 27 d'abril de 1937) foguèt un teorician politic, politician, escrivan, filosòf, sociològ e lingüista sard. Amb Amadeo Bordiga e d'autres, creèt lo Partit Comunista Italian e ne venguèt tanben lo menaire. Amb l'arribada al poder de Benito Mussolini e l'instauracion de la repression fascista se vegèt arrestat e empresonat.
Gramsci foguèt un dels intellectuals e pensaires principals del marxisme durant lo sègle XX. Son pensar es conegut mai que mai per sa teoria d'egemonia culturala, que descriu cossí los estats utilizan las institucions culturalas per conservar son poder dins las societats capitalistas.
Liez
Liez es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sètge de Melun (1420)
Lo sètge de Melun se debanèt en 1420 durant la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Après la signatura dau Tractat de Troyes, lo rèi d'Anglatèrra Enric V e lo duc Felip III de Borgonha acomencèron una campanha militara per assegurar sei posicions a l'entorn de París. Prenguèron sensa dificultat majora lei vilas de Sens e de Montereau mai la vila de Melun, defenduda per una garnison de 600 a 700 òmes dirigits per Arnaud Guilhèm de Barbadan, demorèt fidèla au Daufin Carles. Lo sètge de la ciutat durèt cinc mes en causa de la resisténcia acarnada dei defensors. Foguèt a l'origina de pèrdas importantas dins lei dos camps e d'una famina dura que donèt sa devisa actuala a la vila Fides muris usque ad mures (en occitan « Fidèus a sei barris fins a manjar de rats »). Pasmens, la manca de viures e l'abséncia d'ajuda entraïnèron finalament sa capitulacion. Arnaud Guilhèm de Barbadan foguèt capturat e torturat fins a sa liberacion en 1429 per l'armada francesa. Lei soudats escocés qu'avián participat a la defensa foguèron dirèctament executats. Melun deguèt tanben liurar d'ostatges e una garnison anglesa s'i installèt.
Chahains
Chahains es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Andrés y Sauces
San Andrés y Sauces es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Albèrt Peirotet
Joan Albèrt Peirotet (en francés: Albert Peyroutet; Aubertin, 23 d’octobre de 1931 – 25 de junh de 2009) qu'èra un escrivan, contaire e ensenhaire occitan de Bearn.
La pèth de Cohet, capítol 8 (extrait)
[...] Desempuish qui l'avèn dat lo certificat d'oficièr de polícia judiciària, lo maréchal-des-logis-chef'' Lagarda qu'avè un sentiment agut de las responsabilitats soas. Gran legedor de romans policièrs, admirator de Sherlock Holmes, qu'avè lo gormandèr de las enquèstas de terrain. Lo son tesic secret qu'èra de poder un dia har reconéisher los sons talents de detective en desclant, sonque per lo son saber-har, quauque gran ahar criminau. A Carboèras, brigadòta tranquilla d'un canton esbarrit, que hasè vinagre com un chivau travat. Lo trempe tranquillàs de Pulòl que'u hasè biscar.'' ''_ Avossetz avut la bicicleta en estat de rotlar, qu'averem podut encaminà'ns mei de d'òra, ce'u digó, miei trufandèc, miei sevère. Qu'averem profieitat de la frescura matièra.'' _ Autanplan qu'averem podut aténder dinc a doman, Chef'', ce tornè lo gendarma. Com ne i a pas mort d'òmi...'' ''_Huec suspècte, totun. Dongas possibilitats de desaguís. Aunestament, Gendarma, ne podèm pas renviar la nosta intervencion. Ne cau pas deishar ahredar lo traç... Vam, vos qui ètz de vielh a la brigada, e la coneishetz, la nomada Ziegler Paulà, esposa Carrèra ?'' ''_ Que l'èi vista bèth còp. N'ei pas de per ací, mes quan vatz tà lor, qu'ètz plan recebuts : lo pâté sus la taula e bon borrat de vin.'' ''_ Que compreni... Mes, d'après çò qui sabem, lo son òmi qu'a vint e quate ans de mei qu'era. Quin se son maridats ? _ Era qu'èra refugiada, en 40. Carrèra que la s'arrecaptè, tà díser.'' ''_ Tot que s'esclareish. Quin òmi ei, aqueth Carrèra ?'' ''_ Un brave òmi... E que'u s'i vau : n'a pas dret a la paraula. Lo chef, qu'ei era... Desencusatz-me, Chef.''
Canton de Saramon
Lo canton de Saramon es ua anciana division administrativa francesa, situada dens lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus (auèi ).
Geografia
Aqueth canton qu'èra organizat au torn de Saramon dens l'Arrondiment d'Aush. La sua altitud que va de 157 m (Aurimont) a 314 m (Moncornelh e Grasan) per ua altitud mejana de 239 m.
Composicion
Lo canton de Saramon se compausava de las 16 comunas seguentas :
Arnaud Guilhèm de Barbadan
Arnaud Guilhèm de Barbadan dich lo « chivalier sensa repròche » (1360, Barbadan Dessús - 1431, Bulgnéville) foguèt un chivalier occitan de la Guèrra de Cent Ans. Foguèt conselhier, premier camarlenc e capitani dau rèi Carles VII de França e un adversari acarnat dei Borgonhés. En 1420, dirigiguèt la resisténcia de la vila de Melun còntra leis Anglés e lei Borgonhés mai foguèt capturat a l'eissida de cinc mes de sètge. Liberat per La Hira en 1429 ò en 1430, retrobèt sa posicion a la Cort e au sen de l'armada reiala. Pasmens, foguèt tuat tre 1431 a la batalha de Bulgnéville.
L'Avana
L'Avana (en castelhan La Habana, Ciudad de La Habana) es la capitala de Cuba e tanben la pus granda ciutat de la Cariba. Sa populacion totala en 2002 es 2,201,610 abitants. Sa superficia totala es 728,3 km².
Istòria
thumb|380px|left|Panorama de la ciutat de L'Avana, capitala de Cuba. Foguèt fondada per Cristòl Colomb l'an 1515 e lo sieu centre istoric (La Habana Vieja) es considerada Patrimòni de l'Umanitat per la UNESCO. En los ans 1920 durant la proïbicion del alcòl nels Estats Units, L'Avana se convertiguèt en una destinacion populara per las vacanças dels americanes. Los clubs de nuèch e lo jòc subrevisquèron, mas foguèron barrats mai en lo 1959 après la Revolucion Cubana.
L'Avana foguèt candidata per èsser vila del Jòcs Olimpics d'estiu de 2012, mas foguèt eliminada abans de la finala.
Sent Victor de Maucap
Sent Victor de Maucap (Saint-Victor-de-Malcap en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lalibela
Lalibela (Geez : ላሊበላ) es una ciutat monastica situada à d'altitud sul penjal sud-oèst dels monts de l'anciana província del Lasta, dins l'actuala region Amhara en Etiopia, a 500 quilomètres de la capitala, Addis-Abeba. Lalibela es lo mai grand site crestian d’Africa. Son vam s'explica per la preséncia d'onze glèisas talhadas pel ròc jos l'òrdre del rei Gebre Meskel Lalibela. Lo site foguèt classificat al patrimònis mondial en 1978. Lo nom de la vila ven del roi Gebre Mesqel Lalibela (1172-1212), canonizat per la Glèisa etiopiana, que foguèt bastir fòrça convents e glèisas, après s'èsser convertit al cristianisme.
Vila santa dels crestians ortodòxes d'Etiopia, demora celèbra per sas onze glèisas monolitas medievalas. Son cavadas sota lo nivèl del sol, dins la ròca sus de desenas de mètres de profondor e d’un sol blòt, coma Bete Amanuel, esculptada sus tres nivèls, Bete Abba Libanos, ligada al ròc per la teulissa o Medhane Alem, la mai vasta glèisa monolitica del mond.
Istòria
L'Etiòpia es un dels primièrs país africans a aver cristianizat al sègle IV sota lo reialme d'Axom que fondèt un grand empèri crestian. Mas al sègle VII, l’islamizacion del bacin de la Mar Roja provòca son declin. A la fin del sègl XII, la vila se nomena Roha (Ge'ez : ሮሃ) pendent sa fondacion per una novèla dinastia, la dinastia dels Zagwés, qu'aviá estat causit de far la vila sa demorança e capitala de l'Empèri. Aquesta novèla dinastia es solida e capabla de tornar bastir un reialme crestian poderós. Es una veraia novèla naissença. Los reis Zagwés son venguts al sègle XIII sus aquesta tèrra pagana dins un esperit de conquista per assetar lor poder. Coma lo dich l’arqueològ Marie-Laure Derat : « Los reis Zagwés [volgavan] que sián identificats a l’empèri amomita, conegut per aer estat un reialme crestian poderissim. Quand los Zagwés [arribèron] dins la region de Lalibela, [volguèron] mostrar qu’[èran] una dinastia fòrça religiosa e que lor arribada al poder [anava] engendrar la reneissença del cristianisme », religion que los rèstes anteriors apareisson per exemple en periferia de las glèisas, ont se trapavan un ancian cimentèri, ont son ara installadas d'ostals. Los arqueològs i descobriron las tombas mai ancianas datant del sègle XI. Aquestas tombas èran orientadas cap al nòrd, coma lo fan los pagans de l’epòca. Pasmens, las sepulturas mai tardièras, a partir del sègle XIII, son orientadas cap a l’oèst segon la tradicion crestiana. Los arqueològs ne concluguèron que las populacions que vivián dins aquestes monts isolats avián estat crestianas al sègle XIII pels reis Zagwés, coma lo fabulós Lalibela.
A causa de l'espandiment de l'islam, veniá malaisit pels pelegrins crestian etiopians d'anar a Jerusalèm. Es perque, lo rei Gebre Meskel estimèt qu'èra necessari de far bastir un sanctuari dirèctament dins la vila. Aquesta novèla Jerusalèm auriá tanben son Jordan e son mont Sinai, d'autres noms biblics de luòcs son tanben utilizat.
Construccion de la glèisas
Per verificar se lo rei Lalibela foguèt plan lo comanditari d'aquestas glèisas, Marie-Laure Derat estudièt aquesta de Bete Gebriel-Rufael, ancian bestiment visiblament excavat pels pagans puèi transformat en glèisa. L'arqueològ de dire: « Coma podes lo veire aquí, i a tres finèstras que son traucadas mirant cap a l’èst, per que la lutz del solelh levant dintre dins la capèla e donc es la creacion d'aquestas finèstras que permet la creacion d’una capèla e donc la transformacion en quicòm de crestian. » Que totas las capèlas cretianas devon aver de doberturas a l’èst.
Quand s’agissiá, non pas de transformacion, mas d’una novèla construccion, los obrièrs de l’epòca talhavan pas de gròs blòcs correspondent al volum de la glèisa, qu’escavavan e talhavan enseguida. Al contrari, ils faiçonavan cada detail a mesura de la davalada dins lo ròc. Cavavan e esculptavan l’interior e l’exterior en mèsme temps, levant l'escombre per las finèstras. Totas las òbras foguèron realizadas amb d'aisinas pro simplas coma de picas e martèls. Pas res bastit en nautor mas tot èra cavat. Los obrièrs sortissián del ròcs de pilars regdes amb los capitèls, d'arcas e finèstras decoradas, amb un estil particular.
Preservacion e mesa en valor
Las proteccions son bastidas a partir de 2004. Mas, i a pas acòrdi e las òbras, qualificadas de « faraonicas » per l'antropològ e arquitècte italian Franco La Cecla, aurián produch d'estructuras pereissent de « estacion servici » que menaçarian ara de s'aclapar.
Escavacions arqueologicas
Avec son equipa, Marie-Laure Derat comecèt per far de mapas del site, per determinar los luòcs ont anavan escavar. Mostrèron tres grands grops de glèisas. Al nòrd, i a la gigantèsca Medhane Alem e cinc autras glèisas. A l’èst, un autre grop de cinc glèisas amb l'esplendida Bete Amanuel. E, isolada a l’oèst, Bete Giyorgis, l’emblèma del site en forma de crotz.
Las glèisas son escavadas dins lo ròc, de tal biais que los nivèls mai recents se trapan en bas del ròc alara que lo naut, al nivèl del sol, correspond al nivèl mai ancian, es a dire lo contrari d'una escavacion arqueologica classica. Es donc una estratigrafia capvirada. Per datar la construccion del site, cal donc escavar la partida mai anciana, es a dire las teulissas de las glèisas. Mas, de pèire, ofrissián pas cap d'indici cronologic. Marie-Laure Derat e son equipa deciguèron d'escavar un pauc mai luènh dins los rèstes de cavament de las glèisas e foguèron mes al jorn una paret de pèiras talhadas datadas al carbòni 14, d'u trocet de carbon vegetal. Tampauc, i a pas cap de documentacion escricha permetent de comprene la metodologia utilizada per escavar las glèisas. En 2012, Antoine Garric, un peirièr testèt diferents tipes d’aisinas e recampèt las marcas que daissèron dins la pèire de Lalibela. Se concluguèt que solas d'aisinas simplissimas foguèron utilizadas, coma de picas e de martèls.
En estudiant las qualitats de la ròca, los arquolgs faguèron una descobèrta: tendre per la talha, aquesta ròca de l'escoriá de basalt se durcís al contacte de l’aire liure. Al contacte de l'aiga, cambia totalament de consisténcia. Quand la ròca es banha, se transforma en fanga. I aviá donc, dins las corts de las glèisa, de flangassas e calguèt far que desaparescan, sortissent l’aiga en subrecavant per encontrat de novèla ròca sana. Es lo fenomèn de la gota d’aiga. Per la simpla casuda d’una gota e sas projeccions, los pilars s'erodèron a la basa. Los obrièrs baissèron lo nivèl de sol un primièr còp per aténher la ròca sana non tocada per l'aiga. Mas l’erosion torava. Après un aclapament, escavèron encara puèi encara, fins a aténher lo sol actual. Aquesta descobèrta permet d’afirmar qu'unas glèisas foguèron retocadas plan mai tard lo règne de Lalibela.
La legenda de Lalibela
Segon la legenda, al sègle XIII, lo rei Lalibela recebèt la mission divina d’edificar detz glèisas d’una sola pèira. Per çò far, recebèt l'ajuda dels ángels qu'ajudèron los obrièrs pendent la jornada e contunhèron pendent la nuèch. Atal lo site nasquèt e recebèt lo nom del rei fondator, Lalibela. Dins una de las glèisas se trapa un altar que pòrta una inscripcion en gueze, la lenga liturgica etiopiana. Es escrich « Àngel Gabrièl, intercedís per ièu e dona-me, en partatge, ton reialme. Per ièu, ton servitor, lo pecaire es fautiu. Lalibela. Amèn. » Es una dedicàcia, una preguièra que lo rei Lalibela adreça a l’arcàngel Gabrièl li dedicant aqueste altar. Dins la mèsma glèisa i a un manuscrit sus que figurava una donacion del rei Lalibela per l’entreténer lo clergat de las glèisas. Es donc a l'encòp lo comanditari e benfactor de totas aquestas glèisas. Faguèt pas que transformar de bastits ancians en glèisas, tanben ne creèt de novèlas, coma per exemple Bete Giyorgis.
Sent Just (Perigòrd)
Sent Just (Saint-Just en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Leicester
Leicester es una vila d'Anglatèrra situada dins la region dels Midlands de l'Èst. Administrativament, constituís una autoritat unitària dempuèi 1997, mas demòra part integranta del comtat ceremonial de Leicestershire, que i donèt lo nom. Es situada a ras del riu Soar, e de la National Forest. Al moment del recensament de 2011, l'autoritat unitària de Leicester comptava, mentre que l'aira urbana de Leicester ne comptava , fasent d'ela la pus granda vila dels Midlands de l'Èst e la desena del Reialme Unit.
Sent Just (Perigòrd)
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃n’ðyː] o [ʂɛ̃n’zyː]. Lo nom es atestat, Sanctus Justus, en latin, au segle XIII. Justus es benleu lo nom d'un evesque de Lion au segle IV, mas una legenda ditz qu'era un filh de paisans de Limòtges; ensenhat dins la fe per Alari (Hilarius), evesque de Peitieus, faguet de miracles e fuguet missionari en Perigòrd. Quand moriguet, vougueren portar son còs a Limòtges, mas la caissa venguet talament pesanta que l'enterreren a Sent Just; solide, un fais de miracles se fagueren sus sa tomba, d'aquí lo nom dau luec, ,.
Provèrbi
Un provèrbi (o encara repervèri, arrepervèri, revitèri, (ar)reproèr) es una formula brèva que conten un ensenhament moral o una vertat d'experiéncia que se considèra bona de remembrar. La maxima, la senténcia, l'aforisme, la dicha (díser gasc.), dicton o dich (?), la paremia e l'apoftègma son de concèptes pròches del provèrbi. Miguel de Cervantes ne fa aquela definicion: (...) son de senténcias brèvas, tiradas de l'experiéncia e de l'especulacion de nòstres sabents ancians (Don Quichòte: segonda partida, capítol LXVII).
Son de senténcias abitualament anonimas. Ça que la, fòrça expressions literàrias e d'autras culturas son tanben vengudas far partida del recuèlh popular. I a de provèrbis venent de l'experiéncia collectiva coma espècia al long del temps, amb de tèmas coma la meteorologia o lo destin invariable e fatalista de l'existéncia.
Lor estructura es generalament rimada e se servisson de figuras literàrias (antitèsi, ellipsi o parallelisme) per facilitar lor continuitat orala. L'estudi dels provèrbis s'apèla paremiologia.
Écausseville
Écausseville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
ZSU-23-4
thumb|right|ZSU-23-4 durant un entraïnament.
Timòr (illa)
Timòr es una illa de l’archipèla de las illas de la Sonda, d’una superficia de 30 737 km². Es devesida en dos: un país independent Timòr Èst e una dependéncia d’Indonesia. Lo gentilici es timorés.