cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oberon (luna)
Geologia
La natura de las tacas escuras, qui son a magèr part presentas sus l'emisfèri abans e dins los cratèrs, es desconeguda. Cèrts scientifics supausan que son d'origina cryovolcani ca, talas las marias lunara. Segon d'autras, los impactes aurián mes al jorn del material escur sosterrat abans jos la crosta de glaç pur. Aquela darrièra ipotèsi significariá que Obéron seriá almens parcialament diferenciada amb una crosta de glaç en susfàcia, mentre que l'interior del satellit seriá pas différentiat.
Origina e evolucion
Obéron se seriá format a partir d'un disc d'accrecion o jos-nebulosa, es a dire un disc de gas e de poscas. Aqueste auriá siá estat present a l'entorn d'Uranus pendent qualques temps après sa formacion, siá seriá estat creat per l'impacte gigant a lo qual Uranus deu sa oblicitat. La composicion precisa de la jos-nebulosa es desconeguda, mas la densitat relativament elevada de Obéron e d'autras lunas d'Uranus pertocant las lunas de Saturne indica que deviá èsser paura en aiga,. Aquela nebulosa auriá pogut èsser compausada d'importantas quantitats de azote e de carbòni presents jos forma de monoxid de carbòni e de diazòt e non pas jos forma de ammoniac ni de metan. Los satellits formats dins aquela jos-nebulosa contendrián mens de glaç d'aiga (amb de CO e de N2 entrapelats jos forma de clathrates) e mai de ròcas, çò qu'explicariá la lor densitat nauta.
L'accrecion de Obéron durèt probablament mantes milièrs d'annadas. Los impactes qu'acompanhèron l'accrecion an caufat lo jaç extèrn del satellit. La temperadura maximala de mai o mens   es estada atenguda a la prigondor de mai o mens  . Après la fin de la formacion del satellit, lo jaç sub-surfacique s'es refrejat, mentre que l'interior de Obéron foguèt recalfat per la descomposicion dels elements radioactius presents dins las ròcas. Lo jaç refrejat jos la susfàcia s'es contractat, mentre que l'interior s'es dilatat. Aquò entrainèt de fòrtas constrenchas dins la crosta del satellit e provoquèt d'unes fendilhas. Aquel procès qui durèt mai o mens 200 milions d'annadas poiriá èsser a l'origina del sistèm de falhas visibla sus Obéron. Tota activitat endogèn se's acabat i a mantes miliards d'annadas.
L'escalfament inicial consecutiu al accrecion e la desintegracion radioactiva dels elements an probablament estats pro intenses per far fondre lo glaç s anti-gelada tal l'ammoniac èra present (jos la forma d'idrata d'ammoniac). Una fusion importanta poiriá aver separat lo glaç de las ròcas e engendrat la formacion d'un nuclèu rocós entornejat d'un mantèl de glaç. Un jaç d'aiga liquida (ocean) ric en ammoniac dissòlvat se poiriá èsser formada a la frontièra entre lo nuclèu e lo mantèl. La temperadura de fusion d'aquela mèscla es de  . Se la temperadura davalèt enjós d'aquela valor, l'ocean seriá gelat. La solidificacion de l'aiga auriá conduch a l'expansion de l'interior, una autra causa possibla de la formacion de las falhas. Pasmens, las coneissenças actualas sus l' evolucion passada de Obéron demòran fòrça limitadas.
Exploracion
Ara, los sols imatges disponibles de Obéron son d'imatges de resolucion flaca preses per la sonda Viatjar 2, que fotografièt la luna pendent lo subrevòl d'Uranus en genièr de 1986. La distància minimala entre la sonda Viatjar 2 e Obéron es estada de 470 00 km, los melhors imatges de la luna an una resolucion espaciala de mai o mens 6 . Los imatges cobrisson mai o mens 40 % de la susfàcia, mas sols 25 % de la susfàcia foguèron fotografiats amb una qualitat sufisenta per efectuar una cartografia geologica. Pendent lo subrevòl d'Obéron, l'emisfèri sud èra cara cap al Solelh e en consequéncia l'emisfèri nòrd èra escur e poguèt doncas pas èsser estudiat. Pas cap de sonda de mai espaciala de mai visitèt Uranus e Obéron dempuèi. O programa Uranus orbiter and probe, lo lançament poiriá èsser programat a l'entorn de 2031, deuriá aportar de precisions sus la coneissença dels satellits d'Uranus e subretot sus Titania.
Economia d'Ucraïna
Après Russia, la Republica Socialista Sovietica d'Ucraïna èra la mai importanta republica de l'Union Sovietica en tèrmes economics. Lo sieu sòl fèrtil produsissiá 1/4 de la produccion agricòla sovietica. Après l'independéncia en 1991 lo sieu govèrn liberèt la majoritat dels prèses e ensagèt de començar un procès de privatizacion, mas aiçò sofriguèt de fòrtas resisténcias dins lo govèrn e lo legislatiu. La produccion en 1999 caiguèt a mens de 40% de la de l'an 1991.
Ucraïna es fòrça dependenta de las fonts d'energia de Russia. Gaireben 3/4 del gas natural e del petròli consomat dins lo país, plan aital 100% del combustible nuclear son importat.
Lo produch interior brut cresquèt mai de 7% a l'an entre 2006 e 2007 impulsat pels prèses internacionals de l'acièr. Malgrat aiçò, en 2008 lo país comencèt a èsser afectat per la crisi internacionala e en 2009 la creissença caiguèt de mai de 14%, una de las piègers retraccions economicas del mond.
Monzón de Campos
Monzón de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Districte de Kasaragod
Lo districte de Kasaragod (en malaialam, കാസർഗോഡ് ജില്ല kāsargōḍ jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Kasaragod.
Lemud
Lemud es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Teror
Teror es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Vernie
Vernie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Moratinos
Moratinos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(654) Zelinda
(654) Zelinda es un asteroïde.
Tolo
Lo tolo (autonim ತುಳುಭಾಷೆ tuḷubhāṣe) es una lenga dravidica parlada par los tolova dins los estats de Karnataka e de Kerala en Índia.
Aletta Ocean
Dóra Varga, mais coneguda coma Aletta Ocean (Budapèst, 14 de decembre de 1987) es una actritz pornografica ongresa.
Nòstra Dama de Sanilhac
Nòstra Dama de Sanilhac (Notre-Dame-de-Sanilhac en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dempuei lo 1er de genier 2017, es comuna delegada de la comuna novela de Sanilhac, emb Bruelh e Marsanés. Amai n'es lo chapluec.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Seneilhac, en 1199, Senelacum (latinizacion), au segle XII, Senilhacum, au segle XIII, Ecclesia Nova de Senilhac, en 1243, Sanilhac, en 1556, Notre Dame, en 1793. La prononciacion es [nɔːtrɒ’damɒ] [deʂɒni’ʎa]. Sanilhac ven d'un nom gallo-roman, donc d'origina gallesa, Senelius / Senelios (Tanet e Hordé, site de las comunas de Dordonha) o Senilius / Senilios (Dauzat e Rostaing, Delamarre), emb lo sufixe -acum,, , , latinizacion dau sufixe gallés -āco(n). Nòstra Dama de Sanilhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mestre Senilios. La gleisa es vodada a Nòstra Dama de las Vertuts; una legenda, que se tròba en autre luòc, explica qu'una pastora descrubiguèt una estatua de la Verge dins un boisson que los motons i demoravan a costat per pàisser; menèron l'estatua dins una gleisa de Periguers, solament l'estatua tornèt a son boisson; decidiguèron donc d'i bastir una gleisa. La gleisa fuguet bastida au mieg dau segle XVII e agrandida au segle XVIII.
Istòria
En 1823, Saint-Pierre-ès-Liens (nom francés) fuguet annexat a Nòstra Dama de Salinhac.
(655) Briseïs
(655) Briseïs es un asteroïde.
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez, escaissat popularament Gabo o mai Gabito (Aracataca, Colómbia, 6 de març de 1927 - Ciutat de Mexic, 17 d'abril de 2014) foguèt un escrivan colombian. Aqueste autor, dels mai famoses de son país, se faguèt conéuisser mai que mai per son roman Cien Años de Soledad. Son òbra se caracteriza per un estil nomenat realisme magic.
Per la riquesa de sa produccion recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1982.
Biografia
Gabriel García Márquez nasquèt en 1927 a Aracataca, una vilòta colombiana del nòrd del país, dins una familha amonedada, enfant de Gabriel Eligio García e Luisa Santiaga Márquez. Anteriorament, quand sos parents venguèron amoroses, lo paire de Luisa, lo coronèl Nicolás Ricardo Márquez Mejía, s'opausèt drasticament a la relacion que sabiá que Gabriel, qu'èra arribat a la vila per i far de telegrafista, èra conservador e femnassièr. Considerava doncas qu'èra pas l'òma mai indicat per sa filha. Pasmens Gabriel multipliquèt las pròvas d'afeccion a tal ponch amb de serenadas de violon, de poèmas d'amor e de mandadisses enòrmes de letras que malgrat que Luisa foguèsse estada mandada defòra de la vila, al cap d'un moment lo militar donèt son acòrdi pel maridatge. Aqueste se celebrèt l'11 de junh de 1926 a Santa Marta. L'istòria e tragicomèdia d'aqueste episòdi inspirèt mai tard lo futur escrivan per escriure lo roman El amor en los tiempos del cólera.
Pauc de temps aprèp sa naissença, son paire se faguèt farmacian e s'anèt installar amb son esposa a Barranquilla. Lo jove nenon foguèt fisat alara als paires de sa maire, sa grand, Doña Tranquilina Iguarán e son marit lo Coronèl Márquez Mejía que l'abaliguèron durant una part granda de son enfància.
Òbras
250px|thumb|Gabriel García Márquez
Angel Dark
Viktória Knezová, mai coneguda coma Angel Dark (Sobrance, Eslovaquia, 11 d'abril de 1982) es una actriz pornografica eslovaca.
Sodan francés
Lo Sodan francés es una anciana colonia francesa, venguda independenta en 1960 jol nom de Mali.
Karl Ziegler
Karl Ziegler (n. en 1898, m.1973) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1963.
Tías
Tías es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Trelhas
Trelhas o erronèament ? Truèlhas (Trilo, Trilho o benlèu Trelho en grafia mistralenca, Treilhos en grafia de Savartés ; Treilles en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es trelhenc -a (trihen/trilhenc -enco en grafia mistralenca ). Lor escais-nom es manja-perdigal (manjo-perdigau, pl?. manjo-perdigals en grafia mistralenca ).
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Alos de Trolias en 966; Trolïas… in eadem ecclesia en 978; Villa Trolias en 990; Rector de Troliis en 1351; Truelhas al sègle XIV; Le lieu de Trilhes en 1389-1589; Truelhas en 1402; Tonnelles = Truelles en 1536; Al loc de Trelas…, Trelhas en 1538; Trelhes en 1595; Treilles en 1781; Treilhos en 1912 (Savartés). Trelhas vendriá, segon Dauzat e Rostaing, del latin trichila, « verdura en brèç, trelha, tonèla », mes coma per La Trilha, lo nom sembla venir de l'estrat dialectal (après l'epòca latina) e se tractariá, se l'etime èra bon, de vinha especialament. Lo vocalisme de la fòrma de 966 al sègle XIV fa pensar a quicòm mai, benlèu una varianta en -a, plurala a l'origina, de truèlh, del latin torculum (preséncia d'un o tonic, vengut puèi -uè- per diftongason jos l'influéncia de iod (cf. podium > puèg). L'atraccion posteriora de trelha, soslinhada per l'amusanta traduccion de 1536, explica la fòrma francesa actuala. Lo grop -ei de la prononciacion donada per l'abat Savartés sembla correspondre a è.
Abu Nuwas
thumb|right|Retrach actuau d'Abu Nuwas.
Abu Nuwas (entre 747 e 762, Ahvaz - vèrs 815, Bagdad) es lo subrenom d’al-Ḥasan Ibn Hāni’ al-Ḥakamī (أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي en arabi ), un poèta arabopersan de la fin dau sègle VIII e dau començament dau sègle IX. Famós per sei poèmas erotics e baquics logant lo vin e l'omosexualitat e per son mòde de vida « desviant » a la cort dei califas abbassidas de Bagdad, es considerat coma un dei pus importants poètas arabis. D'efiech, son òbra participèt au renovelament de la poesia islamica tradicionala gràcias a l'introduccion de formas, de genres e d'estiles novèus coma lo poèma cinegetica ò lo poèma baquic. Favorizèt tanben un usatge pus liure dei figuras de retorica que venguèt un element important dins l'art de l'eloquéncia arabi.
Origina e formacion
Abu Nuwas nasquèt entre 747 e 762 dins la vila d'Ahvaz en Pèrsia. Son paire, dich Hani, èra un soudat arabi de l'armada dau califa omeia Marwan II (744-750). Sa maire, dicha Golban, èra una teisseira iraniana. La familha fasiá de la tribü sud-aràbia d'Al-Jarrak Ibn Abdallah al-Hakami. Aquò explica la nisba « al-Hakami » que pòrta l'escrivan. Tres ipotèsis son tradicionalas avançadas per explicar l'origina dau subrenom « Abu Nuwas » : lo nom d'una montanha, una allusion a sa coifadura ò una referéncia d'Abu Nuwas eu meteis a un sobeiran dau Reiaume de Himyar.
Encara enfant, Abu Nuwas foguèt vendut per sa maire a un especier de Basra. Puei, anèt a Kufa onte recebèt un important ensenhament en filologia. Foguèt fòrça paure durant aqueu periòde mai sa situacion se melhorèt quand venguèt lo protegit dei poètas Waliba Ibn al-Hubab. De mai, Waliba l'inicièt a la poesia e au libertinatge, compres omosexuau. Segon la tradicion, Abu Nuwas quitèt finalament son protector, amb son autorizacion, per perseguir son estudi de la poesia amb de tribüs bedoïnas dau desèrt. Puei, jonhèt lo poèta Khalaf al-Ahmar per acabar son aprendissatge. Totjorn segon la tradicion, Khalaf ordonèt a son discípol d'aprendre de miliers de vèrs ancians. Puei, li ordonèt d'oblidar aquelei tèxtes avans de començar l'escritura de son premier poèma.
(656) Beagle
(656) Beagle es un asteroïde.
Abu Nuwas
Lo premier sejorn en Bagdad
Après l'acabament de sa formacion, Abu Nuwas anèt a Bagdad, la capitala dau Califat Abbassida, benlèu en companhiá de Waliba Ibn al-Hubab. Gràcias a sei poèmas de laus, integrèt rapidament la cort dau califa Harun ar-Rachid (786-809). Ganhèt tanben la favor dei vizirs de l'Ostau dei Barmecidas. Aquò suscitèt de reaccions ostilas de part de poètas ja installats dins la vila coma Aban al-Lahiqi, egalament un protegit dei Barmecidas. Pasmens, aquelei rivalitats empachèron pas Abu Nuwas de venir lèu famós dins la vila gràcias a sei poèmas tractant de la vida urbana, de l'amor dei jovents e dei jòias dau vin. Son umor pebrat e sa finesa foguèron tanben una causa de son succès. Pròva d'aquela popularitat, lo futur califa al-Amin venguèt son discípol.
Pasmens, l'aura escandalosa d'Abu Nuwas afebliguèt pauc a pauc sa posicion a la cort. Après la casuda e l'execucion dei Barmecidas, deguèt donc s'enfugir en Egipte per escapar a la repression menada per Harun ar-Rachid. Pendent aqueu periòde, escriguèt de poèmas de laus en favor d'Al-Khatib Ibn Abd-al-Hamid, lo cap dau governador locau en carga de la collècta de l'impòst fonsier pagat per lei dhimmis.
Lo retorn a Bagdad
Abu Nuwas s'entornèt dins la capitala abbassida en 809 après la mòrt d'Harun ar-Rachid. D'efiech, foguèt remplaçat per Al-Amin (809-813). Poèta e libertin, lo califa novèu nomèt Abu Nuwas botelhier e comensau. Son rèine es l'epòca pus fasta de la vida d'Abu Nuwas. Dins aquò, lei relacions ambiguas entre lo califa, lo poèta e lo vin entraïnèt de criticas vivas. Al-Amin condamnèt donc son poèta a tres mes de preson en causa de sei mors jutjats contraris a la morala musulmana e li enebiguèt la consumacion de bevendas alcoolizadas. Aquò menèt Abu Nuwas a la redaccion de plusors poèmas ascetics per demandar perdon a Dieu.
Fin de vida
En 813, Al-Amin foguèt assassinat per son fraire, Al-Mamun (813-833), e Abu Nuwas perdiguèt son protector. La fin de sa vida es pas ben coneguda e au mens tres tradicions diferentas depintan sa mòrt. Segon la premiera, moriguèt dins un cabaret. Segon una autra version, moriguèt dins una preson après una arrestacion causada per un vèrs considerat coma sacrilègi sus la familha de Maomet. Aquela version a una sosversion detalhada qu'explica que lo vèrs regardat èra dirigit còntra Ali. Enfin, una tresena legenda ditz que foguèt assassinat per una familha chiita que volián se venjar de trufariás escrichas per lo poèta.
Òbras e influéncia
thumb|right|Recuelh de poèmas d'Abu Nuwas ([[1824).]]
La Pèira Sant Martin
La Pèira Sant Martin qu'ei ua estacion d'esquí bearnesa dens la comuna d'Areta, vath de Varetons. Qu'ei tanben un site d'espeleologia dab lo gorg de la Pèira Sant Martin.
Abu Nuwas
La poesia muhdhat
Abu Nuwas es considerat coma lo poèta pus important dau corrents dei Muhdathûn, es a dire dei « Modèrnes ». Aparegut au sègle VIII, aqueu movement contestava l'idealizacion dei formas poeticas preislamicas. En plaça, lei Muhdathûn adoptèron un vocabulari pus simple e un usatge pus liure dei figuras d'estile e de retorica. Aquel estile novèu èra destinat a una poesia urbana e badina caracterizada per de genres novèus coma lo ghazal (badinatge amorós mai ò mens erotizat). De mai, Abu Nuwas se trufèt frequentament dei formas classicas de la poesia tradicionala (la qasida). Per exemple, dins una imitacion d'una òda classica començant per una lamentacion sus lo tèma dau campament abandonat, Abu Nuwas expliquèt « Lo miserable desvia per lei traças d'un campament abandonat e leis interròga de lònga ; ieu, desviant, interrògui sus la tavèrna de l'endrech ».
La poesia d'Abu Nuwas es relativament diversificada amb de poèmas sus la caça, sus l'amor dei jovents (mujûniyya), de poèmas satirics (hijâ’), de panegirics sus sei protectors e mecènas (madh). Sei dos tèmas de predileccion èran lo beure e l'amor que li inspirèron de poèmas baquics e erotics. La derision e la satira son tanben dos trachs importants de son òbra. Pasmens, Abu Nuwas inscriguèt pas tot son trabalh dins la linhada dei « Modèrnes ». D'efiech, per lei poèmas destinats a logar sei mecènas, demostrèt un bòn mestritge de la poesia tradicionala.
La transmission de son òbra
La transmission de l'òbra d'Abu Nuwas foguèt assegurada per lo trabalh de collècta d'As-Suli e d'Hamza al-Isfahani. Lo premier gardèt unicament lei tèxtes ben autentificats mentre que lo second Hamza al-Isfahani recampèt totei lei poèmas atribuïts a Abu Nuwas sensa questionar sei fònts. Sa compilacion compren donc 13,000 vèrs e 1,500 poèmas. Aquela d'As-Suli es tres còps mens importanta.
Considerat coma lo poèta pus important de son periòde per sei contemporanèus, Abu Nuwas es encara relativament popular dins lei país arabis ò dins lei mitans culturaus arabizats. Es donc l'objècte d'onors e d'omenatges regulars dins la màger part deis Estats musulmans. Pasmens, leis aspèctes de sa vida jutjats contraris a l'islam, coma son omosexualitat, son de còps censurats, especialament dempuei lo sègle XX. Per exemple, en 2001, 6,000 còpias d'un poèma omoerotic foguèron cremadas en Egipte a l'iniciativa dau Ministèri de la Cultura.
Pengo
Lo pengo es una lenga dravidica parlada per los pengos dins lo district de Nabarangpur situat dins l'estat d'Odisha en Índia.
Copa dau Monde de la CONIFA de 2018
La Copa dau Monde ConIFA 2018 es la tresen copa dau monde organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbol Independentas (ConIFA) dau 31 de mai au 10 de junh de 2018.
Participants
Lei còlas que participan a la competicion son :
Districte de Kollam
Lo districte de Kollam (o districte de Quilon, en malaialam, കൊല്ലം ജില്ല kōllaṁ jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Kollam.
Sent Andrieu d'Olerargues
Sent Andrieu (d'Olerargues) (Saint-André-d'Olérargues en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Reialme de Portugal
Lo Reialme de Portugal èra la denominacion de Portugal jol govèrn d'un regim monarquic, e al començament sens lo reialme dels Algarves.
Aquel reialme se localizava a l'oèst de la peninsula Iberica, Euròpa. Existiguèt de 1139 a 1910, pendent 771 ans, 35 monarcas e 4 dinastias, amb per aquela de Borgonha: 9; aquela d'Avís: 9; la Filipina: 3 e aquela Bragança: 14.
Après l'instauracion de la Republica portuguesa lo 5 d'octobre de 1910, foguèt remplaçada per una republica, pela Primièra Republica Portuguesa que la primièra estapas de l'implantacion es lo regicidi de 1908 e, definitivament instaurada, après la revolucion del 5 d'octobre de 1910.
Començament e fin
Lo Comtat de Portugal (1093-1139) èra un comtat integrant lo reialme de Galícia e, après, lo Reialme de Leon (910-1230).
Lo procediment de son independéncia se realiza en tres moments claus:
Anfós comença la dinastia de Borgonha, essent, originari del familha ducala de Borgonha e ascendent de la darrièra familha reiala portuguesa, l'Ostal de Bragança-Saxe-Coborg e Gota.
Pendent uièt cent ans, de reis èran al cap de Portugal e conquistèron diverses territòris formant lo vast empèri ultramarin portugués. La classa dominanta e rica per tot aquel periòde, èra la noblesa portuguesa, que gausissiá de diverses privilegis.
Wavignies
Wavignies es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
WWE Hall of Fame
La WWE Hall of Fame es una institucion americana que fa omenatge a la carrièra d'ancians membres de la World Wrestling Entertainment.
Reialme de Portugal
Començament e fin
Em 1908, lo rei Carles I de Portugal foguèt assassinat (regicidi) a Lisbona. A monarquia portuguesa demorèt fins al 5 d'octobre de 1910, quand, mejans una revolucion, foguèt capvirada la monarquia, exiliat lo rei Manuèl II e proclamada la republica portuguesa. Amb lo renversament de la monarquia en 1910 comencèt 17 ans de luta per installar la democracia parlamentara dins una Republica.
Las descobèrtas
A partir de la conquista de Ceuta en 1415, comencèron de campanhas otramar, per la conquista de plaças en Africa, coma Ceuta e Tànger. Vesent la riquesa en que vivián la region, los portugueses s'esforcèron de descobrir totjorn mai de territòris. Lo pretèxto inicial de la conversion cristana comecèt a se revelar alara un verdadièr esperit aventurièr, lo gost per descobrir e, al meteis temps, s'enriquir. Portugal comença un long camin per la còsta Africana, tornent descobrir Madèira, Açòres e descobrissent São Tomé e Príncipe, Cabo Verde, Angòla e Guinèa fins a que Joan II de Portugal, se basant sus de rumors que demoran a clarificar, comença la realizacion d'un projècte que trairà lo Portugal al nivèl las poténcias mondialas: una rota comerciala maritima cap a Índia. Se comença a entreprene lo projècte, alara amb Vasco da Gama, al temps del rei Manuèl I de Portugal, vei la lutz dins l'ocean Indian e escampilha la présencia portuguesa per la còsta orientala africana, fins a Índia. Per sagelar aquela basa seguís lo Tractat de Tordesilhas, amb Espanha, que resòlv de per abans una friccion previsibla entre ambedoas super-poténcias en creissença, per despartir atal çò que serà atench al mar. Mentretant se reconeguèt, amb Cristòl Colomb, un nòu territòri a oèste, mai tard nomenat Índias ocidentalas, las Americas. E foguèt Pedro Álvares Cabral que reconeguèt, l'empèri ultramarin portugués, lo Brasil, em 1500.
Wavignies
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Reialme de Portugal
Las descobèrtas
Coma totas sas colonias estabelecidas, Portugal venguèt lèu un important explorator comercial, fasent de la peninsula Iberica la poténcia mondiala màger de l'epòca.
Empèri Portugués
Lo Reialme de Portugal jamai foguèt designat oficialament coma empèri, pasmens es designat atal lo periòde que Portugal obtenguèt la dominacion d'aquelas regions fòra del continent europèu. Se considèra coma començament de l'empèri portugués la conquista de Ceuta, em 1415.
Amb lo temps de colonias conquistèron lor independéncia, coma lo Brasil, a l'egal de Portugal en 1815, amb l'auçada de Brasil a la condicion de reialme, e que dempuèi lo 7 de setembre de 1822 venguèt independent, formant l'Empèri de Brasil, governat per la familha imperiala brasilenca, una branca de l'Ostal de Bragança.
Lo 5 d'octobre de 1910, amb la proclamacion de la republica al Portugal, lo rèste de l'empèri passèt jol contraròtle de l'actuala Republica Portuguesa. Aquò s'acabèt a la fin del sègle XX, quand lo darrièr territòri ultramarin de Portugal foguèt devolut (Macau, en 1999), daissant sonque a Portugal dos territòris ultramarins (dempuèi regions autonòmas).
Dinastia Filipina
En 1580, amb la mòrt del rei Sebastian a Batalha d'Alcácer-Quibir, Portugal afronta una crisi dinastica que l'analisi es complèxa. Malgrat los esforces d'António, o Prior do Crato, lo tròn cai dins las mans dels reis d'Espanha, jol la forma de Monarquia duala - dos reialmes, un rei.
Pendent la dinastia Filipina, l'empèri portugués sofriguèt  de grands revèrs essent entrainat dins los conflictes d'Espanha amb Anglatèrra, França e a Olanda. Los afrontaments comencèron amb lo pretèxte de la Guèrra d'Ochanta Ans. Entre 1595 e 1663 se debana la Guèrra Luso-Olandesa coma las Companhiás olandesa de las Índias orientalas e occidentalas, qu'ensejavan de prene los malhums del comèrci portugueses de las espècias asiaticas, dels esclaus de l'Africa occidentala e del sucre de Brasil. Portugal foguèt implicat dins lo conflicte essent en union jos la corona dels Absbogs, mas los afrontaments durèron vint ans après la Restauracion de l'Independéncia lo 1èr de decembro de 1640.
Fàcia als eveniments, e l'instabilitat sociala provocada per la promeça trencada dels reis castelhans, Portugal viu un periòde de guèrra intèrna per la restauracion de l'Independéncia, fins a obtenir la Patz qu'aucèt Joan IV e a son ostal de Bragança al tròn de portugués.
Après 1640 (fin de la dinastia filipina), la Corona Portuguesa creèt lo Conselh Ultramarin, encargat d'una novèla politica coloniala, coma l'objetiu de mestrejar la situacion economica que conéis la Metropòli. Dins aquel contèxte, Brasil, coma la màger e mai rica de las colonias, èra la cibla d'una crisi economica e administrativa, e al meteis temps, estimulat per la recerca d'aur e de pèiras. Alara, se cerca a reduire los poders de las cambras municipalas, caracteristizat dins lo localisme politic dels “Òmens Bons” de la Colonia.
Era pombalina e la luces
Al començament del sègle XVIII, Sebastião José de Carvalho e Melo, Marqués de Pombal, assuma la carga de primièr-ministre de Portugal, e venguèt responsable de las reformas dins mai d'un domèni. Foguèt introdusida al Portugal la doctrina del "drech divin dels reis", se revelant un despòta esclairat al servici d'un atudat rei absolut, Josèp I. Los jesuistas, defensors del pacte de subjeccion del rei a republica, foguèron naturalamente expulsats. Las corts jamai se reunguèron. Foguèt fòrça contestat per sa crudeltat e rigiditat, evident dins lo procés dos Távora. La reconstrucion de la bassa de Lisbona, après lo tèrratrem de 1755, exprima los concèptes urbans e estetics de la luces. Al subjècte de Brasil, lo marqués lo considerava una colonia estrictament dependent de Lisbona e al servici de l'enriquiment del Reialme de Portugal.
Las invasions francesas
Amb la desbandada de Prússia en 1806 e l'aliança franco-russa de 1807 (Tractat de Tilsit), Napoleon Bonaparte orienta sa politica cap a Espanha, formalamente un país aliat, mas que la dinastia Napoleon, coma o aviá fach dins d'autres Estats, pretend plaçar la dinastia Bonaparte. dins aquel contèxte se realiza l'invasion de Portugal, aliat d'Anglatèrra e, alara, non aderent al sistèma del Blocatge Continental decretat en 1806 (Decret de Berlin).
Per aténher sas intencions, Napoleaon contracta amb Espanha lo Tractat de Fontainebleau (27 d'octobre de 1807), que prevesiá la division de Portugal en tres reialmes jos influéncia de França. Al meteis temps, Napoleon planificava ja de prene lo Brasil e de colonias espanhòlas. Lo plan es executat a la davalada de 1807, amb l'invasion de Portugal per una armada comandat per general Jean-Andoche Junot, qu'atenguèt la frontièra portuguesa de Beira Baixa a la fin de novembre. Per l'invasion, las tropas francesas foguèron reforçadas per tres còs d'armada espanhòls. Mas, totes los plans de Napoleon fracassèron. La familha reiala portuguesa, tota la cort e lo govèrn, al total gaireben 15 mila pessonas, partiguèron cap a Brasil, d'ont contunhèt, amb un indenegable succés, la política internacionala portuguesa. Amb la rebelion populara espanhòla, las tropas espanhòlas abandonèron Portugal, daissant la plaça a la revòlta de Porto (7 de junh de 1808) e per la constituicion de la junta previsionala, al meteis temps que, dins tot lo territòri portugués s'espandís un movement de resisténcia populara que la ferosa repression de las fòrças francesas, que se destaquèt plan lo general Loison (L'infama «punh»), capitarà pas a desrabar. Lo desembarcament d'una fòrça expedicionària britanica comandada per Arthur Wellesley, futur duc de Wellington, près de Figueira da Foz (1èr d'agost) fa caser los plans d'ocupacion e dissolucion de Portugal. Desbandat a Roliça e Vimeiro (21 de agosto), Junot aguèt pas d'autra alternativa que de signar un armistici (Convencion de Sintra, del 30 d'agost de 1808), que, contra l'avís portugués, li permitèt d'abandonar Portugal dins de naus britanics, amb sas tropas e o sas pilhas. Èra acabat la brèva domacion de Napoleon Bonaparte sus Portugal, al meteis temps que la guèrra tòca tota la peninsula Iberica, acabant per comprometre tota a política imperiala da França.
Dins la doas invasions seguentas, aquela de Soult (1809) e de Massena (1810), la resisténcia luso-britanica, que s'exprimís dins la batalhas do Buçaco (27 de setembro de 1810) e das Linhas de Torres Vedras, trenquèt las alas a politica imperiala e als sòmis de dominacion sus la peninsula. A Rio de Janeiro, lo govèrn portugués, amb al cap Rodrigo de Sousa Coutinho, Conte de Linhares, obtenguèt d'Anglatèrra la signatura del Tractat de Londres de 1807, al meteis temps que mandava que Guaiana, siá devoluda a França après lo Congrès de Viena.
La Revolucion Liberala de 1820
Lo 24 d'agost de 1820 espeliguèt a Porto una revolucion que objectiu imediat èra de convocar la Corts que dotèsse Portugal d'un tèxte constitucional. left|thumb|Corts portuguesas Aquela revolucion encontrèt pas d'oposicion. Donat que la vila de Lisbona aderiguèt al moviment, se formèt una junta provisòria qu'aviá per objectiu d'organizar las eleccions per constituir las corts. Los deputats elegits, venent de tot lo territòri contrarotlat per Portugal (Brasil, Madeira, Açores, dependencias d'Africa e d'Asia) formèron las corts constituissentas.
Lo rei João VI foguèt intimat per las corts de tornar a Portugal. Antes de tornar nomenèt lo sieu filh, lo principe Pèire d'Alcântara, regent del reialme do Brasil, çò que desaprovèt las corts constituissentas que comprendavan que la sobeiranetat sonque se podava reglar al Portugal continental. Las corts ordenèron tanben que lo prince Pèire daisse Brasil per èsser educat en Euròpa. Aquelas posicions provòca los descontentaments dels 65 deputats brasilencs de las corts constituissentas, que quitan lo país cap a Brasil. Mai, lo 7 de setembre de 1822, lo principe Pèire recep un mesatge de las corts, que se desempache dels sieus companhs, s'exclamèt: "l'ndependéncia o la mòrt!". Aquel acte, conegut coma lo crit d'Ipiranga, marca la data de l'independéncia de Brasil.
Aquel meteis an, las corts aprovèron la constitucion. Inspirada de la constituicion francesa de 1791 e de la constitucion de Càdis de 1812, consagra la division tripartita dels poders - legislatiu, executiu e judiciari, limita lo poder del rei, instituissent la partida màger al govèrn e dins parlament unicamaral elegit pel sufragi dirècte. Es una mòstre fòrta de l'influéncia de las luces de l'epòca.
Wavignies
Istòria
thumb|left|Le village disposait d'une gare sur la ligne de chemin de fer secondaire à voie métrique reliant [[Ligne Estrées-Saint-Denis - Froissy - Crèvecœur-le-Grand|Estrées-Saint-Denis - Froissy - Crèvecœur-le-Grand de 1891 à 1961.]]
Voyenne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mudá
Mudá es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Èunas
Èunas (Eaunes en francés) es ua comuna gascona deu departament de la Hauta Garona e de la  region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Saint-Pierre-en-Val
Saint-Pierre-en-Val es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de  Normandia.
Èunas
Geografia
La comuna es dins l'airal urban de Tolosa
John E. Walker
John Ernest Walker (1941) es un bioquimista britanic. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1997 amb Paul D. Boyer per l'elucidacion del mecanisme enzimatic de la sintèsi de l'adenosina trifosfat.
Èunas
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Èunas èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Leugèr (d'après l' Ordo). Èunas èra ua comunautat d'abitants destacada de Murèth per los arrèsts deu Conselh deu 18 de heurèr 1777 e 18 d'agost 1778 en seguida de longas contestacions entre los cònsols de Murèth e l'abadia d'Èunas. En 1790, Èunas èra deu canton de Murèth, en 1997, de Portèth.
Saint-Pierre-en-Val
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Reialme de Portugal
Guèrra Civila Portuguesa (1828-1834)
A la mòrt del rei Joan VI, se pausa un problèma de sucession. Après que Pedro IV foguèt obligat d'abdicar del tròn de Portugal en favor del tròn de Brasil, Maria II poja al tròn en legitimitat. Mentrtant, Miguèl, que ja s'èra manifestat al mens per dos còps e exiliat a Viena, foguèt nomenat regent del reialme, e lo maridatge amb Maria foguèt arrenjat. En 1827, Miguel quita Viena e en decembre arribèt en Anglatèrra, ont encontrèt lo Duc de Wellington, que a l'epòca èra lo primièr ministre del partit conservator e encoratjava Miguèl a restablir lo regim ancian al Portugal, lo regent encontrèt lo rei Jòrdi IV e tanben faguèt de visitas pel país essent plan recebuts pels britanics. Lo 13 de genièr de 1828, daissèt Londres cap a Lisbona, lo 22 de febrièr, la fragata Pérola intrèt al riu Tage essent recebut per de salvas de canon de las naus e dels puèges, al desembarcar una fola l'esperava aplaudissent, campanas d'unas glèisas sonant, s'ausissent de cantics, de flors essent getadas per las finèstras, lo pòble cridant per las carrièras: Òsca ò Senhòr D. Miguèl I lo nòstre rei absolut alara que d'autres cridan: Mòrt a D. Pèire e Mòrt a constituicion liberala. Aquel supòrt popular s'explica per la decennia de guèrras, invasions e revòltas que roïnavan lo país que tanben perdèt l'estatut de Metropòli per Brasil, Lo pòble lèu acreditèt que sonque un rei fòrt podava salvar la nacion, se disiá que los liberals èran francmaçons anticlericals e anticatolics dins un país ont gaireben cent per cent de la populacion èra catolica e ligada a la Glèisa Catolica, qu'èra l'instituicion màger de caritat provesissiá manjar e abric als mendicaires e necessitoses, tanben Miguèl èra un catolic gaireben devòt e vesiá la Maçonaria coma un dels seriós problèmas del país.
Welles-Pérennes
Welles-Pérennes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Reialme de Portugal
Guèrra Civila Portuguesa (1828-1834)
Per resòlvre la situacion, Pèire I de Brasil e IV de Portugal abdica del tròn brasilenc per lo sieu filh Pèire d'Alcântara (futur emperaire Pèire II de Brasil), e s'impausa per la fòrça; viatja en Anglatèrra, ont monta una fòrça militar e desembarca als Açores, contrarotlats pels liberals locals, apiejat per Espanha e Anglatèrra; en seguida Pèire amb lo Duc de Terceira e lo Duc de Saldanha desembarca 12 000 soldats liberals dins la vila de Porto, ont estacionava una garnison de 60 000 absolutistas. Los liberals prenguèron lo principals ponts de la vila, trobant los absolutistas surprés; après la conquista de Porto, las tropas liberalas podèron avançar cap a l'interior del país. En 1833, lo Duc da Terceira desembarca a Faro, en Algarves, ajudat per una flòta britanica, e marcha per to l'Alentejo fins a prene Lisbona; mentretant, la flòta britanica ataca e desbanda la flòta absolutista a la Batalha do Cabo de São Vicente. Maria II es aclamada Reina de Portugal e lo sieu paire Pèire torna èsser regent. L'armada miguelista se retira de Santarém, ont Miguèl I establiguèt sa nòva base d'operacions; mentretant, lo sieu ancian aliat l'infant espanhòl Carles de Borbon decidiguèt de retirar son ajuda, e lo general espanhòl José Ramón Rodil y Campillo intra en Portugal per percaçar Carlos de Borbon e la sieuna pichona pendent las Guèrras Carlistas; mentrtant, lo Duc de Terceira desbanda los miguelistas a la Batalha d'Asseiceira, lo 16 de mai de 1834, Miguèl fugiguèt de Santarém cap a Elvas, e quand èra a Évora los sieus generals lo conselhèron d'anar a la Convencion d'Évora Monte, e permitre de restaurar la Carta Constitucionala de 1826 e lo tròn de Maria II. Alara, en mar de desfar son fraire Miguel, plaçar sa filha sul tròn e restaurar la constituicion, Pèire en mai compausa la musica del Imne de la Carta que se venguèt l'imne portugués fins a 1911. Lèu en seguida, Pèire moriguèt vitima de tuberculòsi.
Monarquia constitucionala
Pendent lo regne de Maria II, Portugal comencèt un desvolopament educatiu desirat per la reina que se bastisson escòlas e universitats, tanben reformèt lo sistèma educatiu portugués, quand moriguèt en 1853, lo succediguèt lo sieu filh Pèire V, considerat coma un grand monarca per sa generositat e bontat visitant los malauts, ajudant los necessitós, bastissent d'espitals e instituicions de caritat, foguèt jols sieu reialme que en 1855, foguèt inaugurat lo primièr telegraf eletric del país e en 1856, a primièra linha de camin de fèrre entre Lisbona e Carregado.
Em 1861, la mòrt subte, victima de fèbre tifoïda, de Pedro V a 24 ans faguèt que lo sieu fraire Loís I assume lo tròn, pendent lo regne espeliguèron dos importants partits politics, lo Partit Regenerator e lo Partit Progressista, que se remplacèron al poder dins un periòde nomenat Rotativisme, jol comandament del primièr ministro Fontes Pereira de Melo, un periòde de desvolopament comencèt, camins de fèrre, fabricas, pòrts, carrièras, e tanben l'abolicion de l'esclavatge al Portugal, e de la pena de mòrt, la promulgacion del primièr còdi civil. En 1884, Portugal prepausèt la creacion de la Conferéncia de Berlin per definir los territòris europèus en Africa, resultant la Mapa Ròsa que pretendava unir las colonias portuguesas d'Angòla e Moçambic, mentretant l'oposicion britanica obliguèt los portugueses a renonciar al sieu projècte jos l'Ultimatum Britanic de 1890, puèi los britanicos desirèron bastir un camin de fèrre ligant Lo Caire al Cap. Foguèt tanben pendent lo regne de Loís I que foguèt creat lo Partit Republican Portugués qu'èra compausats per de membres maçons e carbonistas, e mai espeliguèron de movements intelectuals coma lo Realisme qu'Eça de Queiroz n'es un grand escrivan portugués del sègle XIX. Lo rei financièt d'expedicions e recercas oceanograficas n'utilizant una bona partida de sa fortuna, e mai bastiguèt un dels primièrs aqüaris del mond. Lo rei morriguèt lo 19 d'octobre de 1889, li sucediguèt lo sièu filh Carles I.
Ultimatum britanic de 1890
Lo rei  Carles I de Portugal pojèt sul tròn en 1889, al meteis an l'emperaire Pèire II de Brasil foguèt depausat per èsser lo pairin de l'infant Manuèl nascut lo 15 de novembre de 1889. En 1890, los britanics mejans un ultimatum demandèron l'anexacion portuguesa de territòris africans qu'aurián permés lo ligam entre las colonias portuguesas d'Angòla e de Moçambic, que los britanics volgavan bastir un camin de fèrre ligant sas colonias del Caire a Ciutat del Cap.
Portugal avián pas las fòrças terrèstras e maritimas per una eventuala guèrra contra Anglatèrra, lo govèrn cedèt a la pression britanica se retirant d'aqueles teritòris novèls preferissent fortificar e aumentar l'influéncia dins sas ancianas colonias s'espadissent cap a l'interior. left|thumb|Los territòrios jos interés portugués en ròsa. Las guèrras en Africa creèron d'eròis nacionals coma Paiva Couceiro, Mouzinho de Albuquerque, Aires de Ornelas, Caldas Xavier, permetent la colonizacion de l'interior d'aquelas colonias e tanben lor pacificacion combatent los líders tribals que s'oposavan a la dominacion portuguesa. Quand lo portugueses acceptèron l'ultimatum britanic, lo velh explorador portugués Silva Porto, obtenguèt pas l'autorizacion d'un líder tribal per l'estacion de las tropas de Paiva Couceiro sul sieu territòrio, e foguèt umiliat pel líder, preferiguèt s'enrodar d'una bandièra portuguesa e en seguida faguèt petar los barrils de polvera, morriguèt lo jorn seguent.
Revòlta del 31 de genièr de 1891
L'ultimatum britanic e a la consequéncia de la mòrt de Silva Porto, exaltèt las almas dels portugueses, una cançon patriotica coneguda coma A Portuguesa foguèt compausada, essent d'en primièr una cançon contra los britanics amb una paraula d'un ton provocator disent "contra los bretons, marchar, marchar!", mas lo vers foguèt cambiat en 1957, per "contra los canons, marchar, marchar!". Amb las paraulas d'Henrique Lopes de Mendonça e música de Alfredo Keil, la cançon venguèt populara. Lo matin del 31 de genièr de 1891, de republicans e militars se revoltèron dins la vila de Porto, los rebèls prenguèron la cambra municipala e un dels líderes Alves da Veiga proclama la republica, una bandièra roja e verda vermelha e verde es issada, A Portuguesa foguèt utilizada coma imne dels rebèls e la fola, dins lo movement decidèt de prene las Pòstas e Telegrafs. Caminant, las tropas de la garda municipala posicionadas dins la Glèisa de Santo Ildefonso en cima de la carrièra, ausissent de tirs, benlèu venent de la fola, reagiguèron fusiliant de civils e militars. Lo pòble corriguèt en desbandada, mentretant 300 rebèls montèron una barricada al frent de la cambra municipala, mas la garda municipala amb l'ajuda de l'artilhariá, cavalaria e infantaria desfasèron los darrièrs resistants a detz oras del matin. De líders capitèron a fugir, Alves da Veiga, cap a França, lo jornalista Sampaio Bruno e l'avocat António Claro anèron cap a Espanha e Augusto Malheiro fugiguèt al Brasil. De centenas foguèron jutjats e desportats cap a las colonias, alara que A Portuguesa foguèt enebida.
Aflaquiment del regim
Amb l'ultimatum britanic e a la Revòlta de 1891, lo regim s'acaba, e mai que lo Rotativisme foncionava pas coma per abans, lo còst per manténer l'infrastrutura del país contribuís a l'agotament de las finanças obligant lo govèrn a se declara en falhida en 1891. En 1901, una ala do Partit Regenerator se dissocia formant lo Partit Regenerator Liberal jol cap de João Franco. En 1905, se realiza la ruptura del Partit Progressista formant un autre nomenat Dissidéncia Progressista. Al començament del sègle XX, la situacion èra complicada, la Question dels Tabacs provòca la confusion e la casuda de dos gabinets. Quand lo primièr ministre Hintze Ribeiro casèt, Carlos I nomenèt João Franco coma novèl primièr ministre al mai de 1906. Franco resolvèt la Question dels Tabacs donant lo monopòli estatal sus la Companhiá dels Tabacs de Portugal. En 1907, una cauma academica a l'Universitat de Coïmbra e las agitacions socialas foguèron utilizats coma pretèxte per Franco de convéncer lo rei de dissòlvre lo Parlament e differir las novèlas eleccions, los progressistas que pensavan èsser nomenat per governar après la casuda de Franco demorèron iritats per las sieunas actituds, l'oposicion acusèt lo govèrn de Franco de ditadura. En 1907, lo prince eritièr Loís Felip de Bragança viatjava per las colonias portuguesas africanas, ont torna afirmar la sobeiranetat portuguesa per empachar que los britanics o fagan. En 1908, lo climat politic èra tendut, los republicans planificavan un nòu còp amb l'ajuda dels dissidents progressistas, avián pas la certitud sus l'objetiu del còp, d'unes volgagan obligar lo rei a abdicar, après qu'aurián capitat a capvirar João Franco e quitament l'assassinar alara que d'autres èran per implantar la republica d'en primièr. Mentretant um policièr aprenguèt lo còp d'un amic dels sieus qu'ensagèt de lo convéncer a i participar, mas o policièr avisèt los sieus superiors e Franco a l'aprene lo plan placèt las tropas fidèlas en alèrta e la garda municipala dins de ponts estrategics, tanben prenguèt lo líders dissidents desorganizant atal lo moviment. Lo 28 de genièr de 1908, los golpistas se reuniguèron dins l'Elevador da Biblioteca, ont pretendavan proclamar la republica, de republicans alà s'amassèron, entre eles èra Afonso Costa, se realizèt unas escaramossas endacòm dins la capitala entre los dissidents e los partisans del govèrn, fin finala lo còp d'Estat foguèt aclapat e de golpistas preses. Franco profeitèt de l'escasença per obténer l'autorizacion del rei per los desportar dins las colonias africanas.
Lo regicidi
Lo 1èr de febrièr de 1908, lo rei Carles I, son esposa Amelia d'Orleans, los princes Loís Felip de Bragança e Manuèl  tornèron a Lisbona après de vacanças a Vila Viçosa, anciana demorança dels Braganças, après aver pres un tren que desralhèt, arribèron dins la capitala a bòrd del vapor "D. Luís", desembarcant al Terreiro do Paço, d'aquí contunhèron en calècha obèrta per la plaça quand dos republicans e membres carbonistas, Manuel Buíça e Alfredo Costa assassinèron lo rei, lo prince Loís Felip ensagèt de reagir, mas foguèt ferrit al pitre, pasmens capitèt a tirar quatre còps cap a Alfredo Costa alara que a reina Amelia lo pica a còps d'un ramelet de flors, mas Buíça l'aténh a la fàcia esquèrra, l'infante Manuèl ensag de secorrir son fraire eissugant la sang que rajava, mas la faissa es lèu plena e el meteis es tocat al braç per un tiraire desconegut, la reina foguèt la sola que ne sortiguèt salva, los assassins morriguèt jols còps de la polícia e la fusilhada acabada.
Al arribar al Arsenal de la Marina, foguèt constata la mòrt del rei Carles I e lo sieu filh ainat, lo prince reial Loís Felip de Bragança, Manuèl II pojèt al tròn e João Franco depausat, lo Regicidi de 1908 nafrèt lo rèste del mond, que lo rei èra amic de mai d'un caps d'Estat.
Aria Giovanni
vinheta
Reialme de Portugal
Lo regicidi
En 1932, après la mòrt del darrièr rei de Portugal, una pretenduda filha naturala de Carles I e, donc, pretendudament, miègasòrre del rei Manuèl II, coneguda coma Maria Pia de Saxe-Coborg e Bragança, encara s'afirma coma cap de l'ostal reial de defend sa legitimitat coma Reina de Portugal.
Aria Giovanni
Cindy Renee Volk, mai coneguda coma Aria Giovanni (Long Beach, 3 de novembre de 1977) es una modèla e actriz erotica americana.
(657) Gunlöd
(657) Gunlöd es un asteroïde.
Reialme de Portugal
Proclamacion de la Republica
Lo 5 d'octobre de 1910, José Relvas proclama la republica depuèi lo balcon de la cambra municipala de Lisbona formant un Govèrn Provisòri
Santa Lúcia
populacion (an) 13 687abitants (2003) Densitat 298 ab./km² - Jorn 22 de febrièr de 1979
Reialme de Portugal
Reis de Portugal
Lista dels reis de Portugal‎
Santa Lúcia
Santa Lúcia es una illa e un país independent situat en Mar Cariba. Es un membre de la Commonwealth, comunautat formada per las èx-colonias del Reialme Unit.
Istòria
Los primièrs estatjants indigènas arribèron venent d'America del Sud a l'entorn del sègle III mas amb lo temps foguèron assimilats per la tribú dels caribas.