cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pèire Solatges
Òbras aprèp son experiença de l'Otranegre
Aprèp 1979, los quadre utilizan fòrça de relieus, d'òscas, de regas dins la matèria negra que creson a l'encòp de jòcs de lutz e de... colors. Perqu'es pas la valor negra d'esperla que'es lo subjècte de son trabalh, mas la lutz que revèla e organiza: s'agís doncas d'aténher un al delà del negre, que lo tèrme d'otranegre utilizat per qualificar sos quadres dempuèi la fin dels ans 1970; que tanben l'utilizacion del qualificatiu « monopigmentàri » melhor qu'aquel de « monocròma» per qualificar la pintura de Solatges.
L'otranegre presenta una varietat d'efèctes: utilizacion de colors coma lo brun o lo blau, mescladas al negre; utilizacion del blanc en contraste violent amb lo negre e de blanc sus l'entièra superfícia del quadre; utilizacion, aprèp 2004, de l'acrilic, qui permet d'efèctes de matèria fòrça mai importants e dona la possibilitat de contrastes mat/brilhant...
Es una de las personalitats a l'origina de la creacion de la cadena de television Arte.
Entre 1987 e 1994, realizèt 104 veirals, trabalhant amb lo talhièr de Jean-Dominique Fleury a Tolosa, per la glèisa abadiala de Concas.
En 2007, lo Musèu Fabre de Montpelhièr li consacrèt una sala per presentar la donacion facha pel pintor à la vila. Aquela donacion compren 20 quadres de 1951 a 2006 d'entre los majors dels ans 1960, dos grands otranegres dels ans 1970 e de grands poliptics.
Un musèu Solatges foguèt bastit a Rodés. L'artista faguèt una donacion de 250 òbras (pinturas sus tela e sus papièr, bronzes, totalitat de l'òbra estampada, òbra de joinessa e trabalh preparatòris a la realizacion dels veirals de l'abadiala de Concas) e un fons documentari important per la comunautat d'aglomeracion del Grand Rodés. L'artista d'esperel depausèt la primièra pèira d'aquel musèu lo dimècres 20 d'octòbre de 2010. Lo musèu foguèt inaugurat en preséncia del president de la Republica, François Hollande, lo 30 de mai de 2014.
Semiramis
alt=Semiramis legendary queen of Babylon, 1905, the work of Cesare Saccaggi from Tortona.|vinheta|Semiramis legendary queen of Babylon, 1905, the work of Cesare Saccaggi from [[Tortona.]]
thumb|Representacion italiana deu sègle XVIII Semiramis qu'ei lo nom en grèc d'ua reina miei-lengendària associada dab lo personatge istoric Shammuramat, reina assiriana associada per l'istorian grèc Erodòt dab la bastida deus Jardins penjats de Babilònia.
Taxa Tobin
La Taxa Tobin o ITF (Impost sus las Transaccions Financièras) es una prepausa d'impòst sul flux de capitals dins lo monde facha per l'economista estatsunian James Tobin en 1971, que recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1981, l'instauracion al nivèl internacional foguèt promoguda pel moviment ATTAC.
Tobin el meteis considerava que s'abusèt de son nom e de son idèa. En 2011 tornèt demandar la creacion d'un impòst a las transaccions financièras, coma d'autors politics e monetaris -Union Europèa- e d'ONG coma Oxfam.
Dancé (Orne)
Dancé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Taxa Tobin
Los moviments per un movement antiglobalizacion penson que los revenguts qu'aquel impòst poirián venir una importanta font de finançament per combatre la pauretat del monde, per d'autres, sobretot los liberals de l'escòla austriaca la considèran coma una mesura intervencionista pro perniciosa per far obstacle al liure escambi, causant prejudici segon eles als païses mai paures e presentent d'enòrmas dificultats de recobrament, gestion e utilizacion dels fons.
Dancé (Orne)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La populacion es passada de 680 abitants al recensement de 1806 a 402 l'an 1999.
Taxa Tobin
Istòria
Lo 15 d'agost de 1971, per òrdre del president Richard Nixon, lo Dolar american daissèt d'èsser convertible en lingots d'aur tanben pels govèrns e bancas centralas estrangièras. Atal èra la fin del sistema de Bretton Woods, e lo còp de gracia de l'escandalh aur. Amb l'adopcion d'un sistema de taus d'escambi flautants e la fin dels contraròtles suls moviments de capitals, Tobin suggeriguèt un nòu sistema per l'estabilitat monetària mondial e prepausèt qu'aquel sistema incluiguèsse una taxa que tocariá las transaccions comercialas internacionalas.
Dancé (Orne)
Istòria
La population est passée de 680 habitants au recensement de 1806 à 402 en 1999.
Taxa Tobin
Istòria
La idèa demorèt en sòm mai de 20 ans, rebutada per Tobin el meteis, que pretendava qu'èra estat malinterpretada. Mas, en 1997, Ignacio Ramonet, editor de Le Monde Diplomatique, revelhèt lo debat sus la creacion de la Taxa Tobin e creèt una associacion per la promòure: ATTAC (Associacion per la Taxacion de las Transaccions e per l'Ajuda als Ciutadans). La taxa venguèt un subjècte defendut pels grops altermundistas e venguèt al debat politic per qualques parlamants o coma per l'expresident francés Jaume Chirac. D'altra banda, la Banca del Sud recentament creada, iniciativa del president Hugo Chávez de Veneçuèla e l'expresident Néstor Kirchner, prevei, per mantenir son autonomia al respècte amb organismes financièrs internacionals (Banca Mondiala, FMI, BID, CAF, e mai); sa capitalizacion amb los revenguts d'una taxa Tobin introdusida a escala regionala.
La taxa
La Taxa Tobin consistís a pagar un impòst cada còp que se produtz una operacion de cambi entre devisas, per frenar lo passatge d'una moneda a una autra e per, segon los dichs de Tobin, dels mercats monetaris e financièrs internacionals. La taxa deuriá èsser baissa, a l'entorn de 0,1%, per penalizar pas que las operacions purament especulativas d'anar e tornar a fòrça cort tèrme entre monedas, e pas los investiments.
La Conferéncia de las Nacions Unidas sul Comèrçi e lo Desvolopament (UNCTAD) concluguèt que la taxa Tobin permetriá de reculhir anals, de distribuir en partidas inegalas entre los govèrns collectors e los païses mai paures. Lo PNUD (progama de las Nacions Unidas pel Desvolopament), el, afirma qu'amb 10% de la soma collectada seriá possible d'ofrir de suènhs a totes los abitants de la planeta, suprimir las formas gravas de malnutricion e de fornir d'aiga potable al monde entièr, e qu'amb 3%, se poiriá reduire de mitat lo taus d'analfabetisme present dins la poblacion adulta, universalizant d'aquel biais l'ensenhament primari.
Alara que la taxa Tobin seriá orientada a totas las transaccions comercialas internacionalas, si se pensa reduire l'espèctre de son aplicacion, a causa de l'amplor del comèrçi, de l'economia reala, al camp exclusiu de las transaccions financièras de caràcter especulatiu, se fara un important diferéncia. Qualques son en acòrdi que la taxa Tobin vendriá atal dins un instrument del contraròlte de l'activitat especulativa basada en instruments financièrs complexes, de naut risc e nauta volatilitat. La crisi economica de 2008-2010, provocada pels inverstiments de naut risc de long tèrme, financiats amb deute de cort tèrme, mòstran que la taxa Tobin poirà venir un instrument estabilizador que poiriá evitar las crisis economicas.
Criticas
Los liberals, eles, rebutan l'idèa perque afirman que damatjaran sobretot los païses paures. Avançan los seguents seguents:
Referéncias
<References/>
Ròchabruna
Ròchabruna (Rochebrune en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Lu Yu
Lu Yu (733-804) foguèt un autor chinés dau periòde Tang. Es principalament conegut per son òbra dicha Lo Classic dau Tè.
Còl de l'Eschala
Lo còl de l'Eschala es un còl daus Aups occitans a d'altitud. Es situat dins lo departament daus Auts Aups, sul territòri de la comuna de Nevascha, a sièis quilomètres de la frontièra entra França e Itàlia.
Geografia
Lo còl de l'Eschala fa la ligason entre lo vilatge de Nevascha, dins la vau de Clarèia, e la vau Estrecha, ela meteissa tanben per part sul la comuna de Nevascha. Lo ponch de passatge entre las doas vaus s'enauça a d'altitud, a qualques quilomètres au nòrd de la localizacion oficiala dau còl de l'Eschala, au Malpas. Entre los dos còls se trapa una pichona vau sècha endoreïca.
Beura
La Beura (Bévéra en francés e Bevera en italian) es un riu occitan que travèrsa tres comunas francesas a tres comunas italianas.
Hiermont
Hièrmont en picard (Hiermont en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Vilatge picard situat 6 km al sud de Auxi-lo-Castèl, desservi pel ancià traçat de la rota nacionala 41 (actuala RD 941)
Village picard situé 6 km au sud d'Auxi-le-Château, desservi par l'ancien tracé de la route nationale 41 (actuelle RD 941)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Villedieu
Villedieu pòt essèr:
Felip l'Arabi
Rèine
Foguèt elegit emperaire per l'armada après la mòrt de Gordian III durant una campanha còntra lei Sassanidas en 244. Negocièt la patz e la liberacion dei presoniers romans còntra lo pagament d'una indemnitat. S'installèt alora a Antiòquia per reorganizar l'armada, especialament de lòng de Danubi. En 248, organizèt lei Jòcs Seculars a Roma per celebrar lo milleni de la fondacion de la vila. Pasmens, a partir d'aqueu periòde, lo maucontentament aumentèt en causa de sa politica fiscala e divèrsei generaus foguèron proclamats emperaire per lei legions. Una guèrra civila novèla acomencèt per lo contraròtle de l'Empèri e Felip foguèt tuat durant la batalha de Verona còntra lei tropas de Deci que venguèt emperaire.
Arrondiment de Riam
L'arrondiment de Riam es una division administrativa francesa, situada dins lo departament dau Puèi de Doma e la region Auvèrnhe Ròse Aups. Amassa 155 comunas e 8 cantons per una populacion de 136 440 abitants (2019) sus una superfícia de 2 705,3 km2.
Glacièr Cook
thumb|Imatge satellita ambé la localizacion dau glacièr Cook.
Lo glacièr Cook es lo glacièr principau deis Illas Kerguelen. Es situat dins lo centre l'illa principala de l'archipèla e tèn una superficia d'aperaquí 400 km².
Ranchy
Ranchy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a situat a quatre quilomètres a l'oèst de Bayeux.
La commune est située à quatre kilomètres à l'ouest de Bayeux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pesadas d'Happisburgh
thumb|400px|Airal ont se trobèron las pesadas amb un agrandiment d'una marca de pè
Las pesadas d'Happisburgh son un ensems d'un cinquenat de marcas de pès d'ominids fossilizadas que datan de la debuta del Pleistocèn trobadas sus una plaja d'Happisburgh, un vilatge del país de Norfolk en Anglatèrra. Foguèron descobèrtas en mai de 2013 per Nicholas Ashton, conservador del British Museum, e Martin Bates de l'Universitat Trinity Saint David. Se podián observar dins un jaç de sediments revelat per l'erosion litorala consecutiva a la tempèsta qu'afectèt l'airal durant aquel periòde. Pasmens las pesadas poguèron pas èsser preservadas, e al cap de doas setmanas desapareguèron del tot per encausa de l'erosion. Malgrat l'impossibilitat de conservar las pesadas, los cercaires ne poguèron enregistrar d'imatges en 3D per mejan de fotogrametria en trabalhar durant los periòdes de marèa bassa, sovent jos una fòrta pluèja. Los documents foguèron analisats posteriorament per Isabelle De Groote de l'Universitat John Moores de Liverpool e aquesta confirmèt que s'agissiá de pesadas d'omininis.
Los resultats de l'estudi de las traças foguèron faches publics lo 7 de febrièr de 2014, e s'indiquèt alara qu'èran mai ancianas que 800.000 ans, çò que ne fa las pesadas d'ominids conegudas mai ancianas en defòra del continent african. foguèron publicats dins la revista electronica PLOS ONE.
L'airal de descobèrta
thumb|250px|Localizacion geografica de la trobalha L'airal d'Happisburgh es un espandi ont s'es fach un nombre important de trobalhas arqueologicas d'un biais constant dempuèi fòrça temps que la còsta es somesa de longa a l'erosion marina. Las atestacions mai ancianas datan de 1820 que de pescaires i trobèron dins sas sàrcias de dents, d'òsses, e mai de banas de mantun animal preistoric coma d'elefants, de cèrvis, de rinocèrosses e d'autras espécias desaparegudas. Mai recentament en 2000, un òme que se passejava amb son gos per la plaja trobèt un bifaç de selze negre que data d'entre 600.000 e 800.000 ans.
Herenni Etrusc
Herenni Etrusc (vèrs 227 - junh de 251) foguèt un coemperaire roman que reinèt en 251 ambé son paire Deci. Foguèt tuat ambé son paire, a la batalha d'Abrittus, durant una campanha còntra lei gòts en junh de 251.
Sultanat Hafsida
Lo Sultanat Hafsida foguèt un estat centrat sus la Tunisia actuala qu'existiguèt de 1229 a 1574.
Dinastia Marinida
thumb|right|Extension dau reiaume merinida dins lo nòrd d'Africa.
La dinastia Marinida foguèt una dinastia berbèra que reinèt sus una partida dau nòrd d'Africa entre lei sègles XIII e XV.
Sorbona
La Sorbona, o la Sorbòna (en francés Sorbonne), es un establiment public d'ensenhament superior, ara devesit en doas universitats (Universitat de París III e IV). Se tròba al centre de París, dins lo V arrondiment, davant lo licèu Louis Le Grand e lo Collègi de França, prèp del Panteon, de las Universitats (París I, II, V, VI) e del Jardin de Luxemborg.
Sultanat d'Abd al-Wadid
Lo Sultanat d'Abd al-Wadid foguèt un estat musulman centrat sus la vila de Tlemcen. Existiguèt de 1235 a 1256.
Sorbona
Foguèt fondada en 1257 per Robert de Sorbon amb l'intencion de facilitar l'ensenhament de la teologia pels escolans paures. Tres sègles aprèp venguèt un espaci privilegiat pels debats de la facultat de teologia e aguèt un ròtle important dins las querèlas religiosas del país, contra los jesuistas al segle XVI e contra los jansenistas al segle XVII.
Dins las salas de classa, bastidas de nòu entre 1885 e 1901, s'ensenha ara subretot umanitats, istòria, geografia, drech e lengas.
Chéri Gaussem
Raymond Gaussem dit Chéri Gaussem, vinhairon, estut maire de Gavarnac de 1892 a 1919. Damorèva au lòc de Faugars, dont lo molin li servèva de burèu d'escritura. Redigit en efèit un brave talh de reflexions e de poèmes, "filosofant sus l'estat de las causas, la natura e la condicion de l'òme". Pòdem citar Los vins de la Gironda <Lous bins de la Girounde> publicat en 1900.
= Referenças =
Deci
Deci (vèrs 201, Budalia - junh de 251) foguèt un emperaire roman que reinèt de 249 a junh de 251. Son fiu Herenni Etrusc foguèt associat a son rèine coma coemperaire durant l'annada 251. Succediguèt ai coemperares Felip l'Arabi e Felip II e foguèt remplaçat per son fiu Hostilian e lo generau Trebonian Gal.
Rèine
Venguèt emperaire après una revòuta victoriosa còntra Felip l'Arabi vengut impopular en causa d'aumentacions tròp importantas deis impòsts. Assaièt de restaurar l'autoritat imperiala e d'estabilizar l'Empèri gràcias a una politica basada sus lei principis dei sègles I e II.
Hostilian
Hostilian (mòrt en 251) foguè un coemperaire roman que reinèt en 251. Succediguèt a son paire Deci e a son fraire Herenni Etrusc ambé lo generau Trebonian Gal. Pasmens, moriguèt rapidament en causa d'una malautiá.
Fossan
Fossan (Fossan en piemontés; Fossano en italian) es una vila italiana de la província de Coni en Piemont.
Francesco Petrarca
|thumb|right|222px|Retrach de Petrarca per Andrea del Castagno Francesco Petrarca (Arezzo o 20 de julhet 1304 - Arquà Petrarca o 18 de julhet de 1375), foguèt un escrivan e umanista italian. Escriviá en latin e en italian. Es considerat, amb Dante e Giovanni Boccaccio, un dels paires de la literatura en italian. Son òbra mai coneguda es lo Canzoniere.
Biografia
Filh d'un commerciant de Florença, ser Pietro di Parenzo di Garzo dell'Incisa, e de Eletta Cangiani. Petrarca estudièt lo drech a l'Universitat de Montpelhièr e de Bolonha e frequentèt la cort cultivada e rafinada de Roberto d'Angion qu'èra amic personal de son paire. En 1327 l'an seguent la mòrt del paire deguèt tornar en França in Avinhon e faguèt la coneissença de Laura, l'amor de la siá vida. En 1348 la pèsta causa la mòrt de Laura. En 1350 faguèt la coneissença de Giovanni Boccaccio que venguèt un grand amic.
Lo Canzoniere (1349-1351)
Lo Canzoniere (Francisci Petrarchae laureati poetae Rerum vulgarium fragmenta) es mai que mai un recuelh de poesie; que conda l'amore de Petrarca per Laura.
Trionfi
Òbra allegorica que mai un recuelh de poesie (Trionfo dell'Amore, Trionfo della Castità (o Pudicizia), Trionfo della Morte, Trionfo della Fama, Trionfo del Tempo, Trionfo dell'Eternità)
Pompèu
Pompèu, dich Pompèu lo Grand (latin: Cnaeus Pompeius Magnus) es un general e òme d'Estat roman, nascut lo 29 de setembre de 106 AbC dins lo Picèn, dins l'actuala region de las Marchas en Itàlia e mòrt lo 28 de setembre de -48 AbC a Pelusi, en Egipte orientala. Se marida cins còps e una de las esposa èra Julia, la filha de Juli Cesar.
Comença sa carrièra militara jols òrdres de son paire, puèi, remarcat per Sulla que li accordís sa fisança, empòrta sos primièrs succès militars importants en Sicília e en Africa en 82 AbC. De 77 Abc a 72 AbC, Pompèu es engatjat de menar en Ispània una guèrra dificila contra Sertori, que constituiguèt dins la peninsula iberica un Estat independent. S'essent cobèrt de glòria per sa victòria suls piratas en Mediterranèa en 67 AbC puèi per sas conquèstats en Orient l'an seguent essent imperator, conclutz amb Cesar e Cras lo primièr triumvir, que los tres se partejan lo poder a Roma en 60 AbC.
En 52 AbC, es nomenat pel Senat cónsul unic de Roma, fach excepcional, per tornar establir l'òrdre e lo calme dins la ciutat, en presa a d'afrontaments.
Es l'adversari de Cesar quand lo guèrra civila que se desencadena en 49 AbC. Malgrat de l'oposicion de Caton, inquiet de son influéncia grandissenta dins los afars de l'Estat, la majoritat dels senators se plaça reire el e declara Cesar enemic public. Après uae campanha dificila en Grècia en 48 Abc contra las fòrças de Cesar, que s'acaba per sa desfacha contra lors de la batalhas de Farsala, Pompèu se refugia en Egipte, ont es assassinat jos l'òrdre de Ptolemèu XIII, sus la plaja de Pelusi lo 28 de setembre 48 AbC
Brilhant general, foguèt declarat tres trionfs pendent sa vida. Es chafrat per Sulla e sos soldats « Pompèu lo Grand » en referéncia a Alexandre lo Grand. Coma administrator, Pompèu vòl èsser bon bastssaire. Fonda Nicopolis, dins la província del Pont Euxin. Revendica la creacion de plan d'autras ciutats en Orient, coma Pompeiopolis, en Cilícia, e tanben en Ispània. A Roma, fa bastir lo teatre de Pompèu e d'autres temples. Es tanben l'instigator de la creacion de las províncias romanas de Siria e de Pont-Bitínia.
Originas
Pompèu es lo filh de Gnae Pompei Estrabon, originari del Picèn, una region situada en Itàlia centrala. Estrabon possedís de domènis tan vasts ques en mesura de levar lel meteis de tropas d'entre los tenents. Cònsol en -89 AbC. se fa remarcar per sos succès pendent guèrra sociala e, enseguida, per l'òdi del pòbles de Roma per son avarícia, çò que ferà dire a Plutarc : « Jamas paire capitèt a obténer tan d'òdi e son filh tan de glòria ». La fortuna de Pompèu Estrabon èra ja considerable, aquela de Pompèu es una de las mai importantas de son temps, estimada a al mens dos cents milions de sesterces.
Jovença e formacion
En 90 AbC, la Guèrra sociala comença en Itàlia. En efièch, los aliats italians se revòltan contra Roma après l'assassinat del tribun de la plèba Livi Drus, qu'aviá pausat una mocion al Senat per tòca de far accedir aqueles pòbles a la citadanetat romana. Pompèu es al costats de son paire pendent aquela guèrra coma tribun militar. Assistís e agís al sètge d'Asculum que dona a son paire un butin extraordinari pendent lo pilhatge de la vila per sas tropas, li valent lo pòste de cònsol per l'an 89 AbC. Es pendent aquel sètge que Pompèu encontra lo jove Ciceron, de meteissa edat qu'el.
Pompèu e Sulla
La mòrt del paire coïncidís amb lo trionf dels « populares » de Cinna e Mari, que fan regnar la terror a Roma. Mai de 10 000 mòrts se compta sul Forum. Pompèu, coma « optimate », se deu de se far pas remarcar. Sa ostal roman es saquejada pel gardas del còr de Cinna. Al tornar a Roma, es perseguit per recapte del butin du pilhatge pendent lo sac d'Asculum. Sas promesas amb la filha del jutge, Antistia, li assegura lèu l'absolucion.
Pompèu, el, se trapa dins son domèni du Picenum e se ten dins lo camp de Sulla. lèva en consequéncia una armada dins la region e capita a reünir tres legions, unes 15 000 òmes. Amb son armada, rebuta los partisans de Mari del Picenum, ligant atal tota la region a Sulla. Lo cònsol Carbo envia sos legats Carrinas, Brut e Celi per acabar amb los actes de Pompèu. Malgrat de fòrça inferioras en nombre, aquel darrièr lor tend una emboscada e se destria pendent lo combat. Plutarc conta que Pompèu, tuant lo primièr enemic, un cap gallés fasent partit de la cavalaria marianista, que s'avançava, pròca la desbrandada de sos adversaris. Pompèu fa son ligam amb Sulla en 83 Abc. Aquel darrièr aprecia l'aliança de Pompèu, que las tropas constituisson una pièja de pas negligir. Entre eles i a Cras, que ven fòrça lèu lo rival de Pompèu pendent aquela guèrra. Sulla, el, e aprodelat per Pompèu, camina cap a Roma, ont lo filh de Mari fa assassinar totes aqueles que sopçona la simpatia per Sulla. D'entre las victimas i a Antisti, lo sògre de Pompèu. Lo cònsol Carbo, el, fugís en Sicília.
Alara que Sulla dintra dins Roma, la mitat de son armada, que Pompèu, afronta las tropas marianistas dins lo centre de l'Itàlia. Pompèu se destriant encara espotissent una armada superiora en nombre en Òmbria per una emboscada ausarda. Per se ligar a Pompèu, Sulla li ofris sa nòra, Æmilia Scaura, coma esposa. Æmilia es ja maridada e prensa mas divòrcia de son marit. Pompèu fa del meteis amb sa femna Antistia. Alara qu'Æmilia morís en jasilha pauc de temps après, lo maridatge confirma la fidelitat de Pompèua a Sulla, çò qu'ajuda fòrça a l'avançament de sa carrièra.
En 82 AbC, Pompèu es encargat de rebutar las tropas marianistas de Sicília e d'Africa. Venç aisidament los partisans de Cai Mari en Sicília puèi debarca en Africa. D'aquel epòca data son chafre de Adulescentulus Carnifex (« l'Adolescent maselièr ») a causa de sa frejor e de sa crudeltat sul camp de batalha. Per exemple li es reprochat l'execucion ignominiosa del cònsol Carbo en Sicília, que pasmens l'aviá sostengut alara que l'aviá accusat de recapte unes ans abans. En Africa, afronta lo marianista Domici. Alara que debarca dins la région, mai 7 000 soldats de Domici se ligan a el, çò que li fa una armada de mai de 40 000 òmes. Après aver vencut Domici, Pompèu dintra en Numidia per far tornar l'infuéncia romana dins aquel reialme que Domici i aviá plaçat un sobeiran favorable als populares. Pompèu sortís victoriós d'aquela campanha.
A causa de sas victòrias successivas e de sas proesas personalas sul camp de batalha, es acclamat imperator per sas tropas, alara qu'es encara pas qu'un cavalièr, çò qu'es un fach excepcional per l'epòca. Aviá pas cap de carga oficiala. Après la Numidia, Sulla li ordona de tornar a Roma. Revengut victoriós de sas campanhas contra los darrièrs partisans del partit de Mari, recep de Sulla lo chafre (cognomen) de « Magnus », çò que significa « lo Grand » en referéncia a Alexandre lo Grand. Aquel chafre (sens dobte sarcastic a causa de l'edat de Pompèu) lo flatava discrètament e jutjarà bon de l'utilizar mai tard, quand sa glòria militara serà a apogèu. Sulla alara dictator de Roma decidís de li far un trionf. Aquel jorn, Pompèu vòl eclipsar sos ainats amb un carri de trionf tirat per quatre elefants, remembrant sas conquèstas africanas, mas los elefants capitan pas a passar la pòrta de la vila, font d'un grand embolh de Pompèu e lo divertiment del public. Es pendent aquel periòde qu'a un ligam amb una cortesana nomenada Flora, que dura pasmens pas que Sulla li ofrís una novèla esposa, Mucia Tercia, la femna de Mari lo Jove, lo filh del quita Mari.
En 80 AbC, Sulla n'acaba amb la politica e se retira dins sa vila de Campània. Morís 78 AbC. Pompèu es exclusit de son testament: malgrat la desaprobacion de Sulla, aviá piejat la candidatura al consulat de Lepid. Sulla li aviá alara predich que Lepid serà una dificultat. Los eveniments li donan rason.
Pompèu contra Lepid
Après la mòrt de Sulla, lo cònsol Lepid e sos partisans s'opausan a çò que se realize los obsèquis que cal a un òme de son reng. Pompèu, utilizant son prestigi, vòl se destriar d'esperel, e los obliga a renonciar a lor projècte e torna a Sulla totes los onors. Aqueles obsèquis son lo primièr exemple de funeralhas nacionalas romanas.
Lepid, que se trapa en Gàllia Cisalpina amb sos partisans, ven en conflicte amb lo senat. Los senators confian a son collèga Catul lo pretzfach de reprimir la rebellion e li jonhon Pompèu, sens que se sap exactament a quin títol, coma legat de Catul, o independent. En 77 AbC. Pompèu amassa sas legions, camina contra Mutina e fa lo sèti d'un dels luòctenents de Lepid, Brut (lo paire de Marc Juni Brut, l'assassin de Juli Cesar) La victòria es aisidament obtenguda contra de fòrça pauc motivadas. Brut es tuat dins d'escasenças escuras. L'episòdi mòstra un dels aspèctes a vegada escur de Pompèu: li es reprochat d'aver fach executar Brut, alara qu'aquel s'èra rendut.
Pendent aquel temps, Lepid decidís de caminar sus Roma evitant Pompèu. Catul, apren la novèla de la victòria de Pompèu, reünit una armada e afronta aquela de Lepid a las pòrtas de Roma. L'armada de Lepid, pauc motivada, se desbranda e fugís en Etrúria. Pompèu, que caminava amb son armada cap a Roma, crosa los fugidor e ne chapla fòrça. Lepid, el, fugís en Sardenha ont morís pauc après.
Pompèu en Ispània
Après aver mandat al senat una letra menaçanta evocant sa possibla desfacha al cas que d'ajuda e de blat li serián pas tornat, Pompèu recebèt doas legions de mai en 74 AbC. A partir d'alara, Pompèu e Metèl començon a prene l'avantatge sus lor adversari en progressant lentament mas segurament, prenent las vilas enemigas las unas après los autres, çò qu'a per efièch de provocar de manca totjorn mai nombrosas dins lo camp de Sertori. En 73 AbC, Pompèu contunha sol una campanha victoriosa al centre de l'Espanha, que se sap pas los detalhs. L'an seguent, après una novèla ofensiva de Pompèu e de Metèl, los Marianistas contraròtlan pas mai que Lusitània. Segon Apian, Sertori ven alara l'alcoolic e gorrin, perdent pauc a pauc son autoritat suls òmes.
Vesent la possibla desfacha de Sertori fàcia a las tropas de Pompèu e de Metèl, Perpenna, son principal luòctenent, l'assassina pendent un banquet en 72 AbC, çò que precipita la casuda dels marianistas dins la region. La mòrt de Sertori permet donc a Pompèu de l'emportar e d'acabar pauc après la pacificacion d'Ispània.
Après que torna en Itàlia pels Pirenèus. Al pas entre Gàllia e l'Ispània, al pòrt de Panissars, fa bastir un monument conegut jol nom de Trofèu de Pompèu (trobat en 1984), remembrant las ciutats e los pòbles sometits pendent sa campanhas.
Pompèu contra Espartac
esquèrra|vinheta|Los darrièrs eveniments de la guèrra contra Espartac en 71 AbC. La mapa mòstra los combats qu'opausan Crass e lo gladiator. Se pòt remarcar las legions de Pompèu que rejongan lo nòrd per prene los subrevivents. En 71 AbC, torna en Itàlia amb sas legions alara que la peninsula crenta la revòlta servila dirigida per Espartac. Aquel fugís d'una escòla gladiators de Càpoa e saquejèt lo Picenum, region natala de Pompèu, amb 100 000 òmes en armas.
Cras, qu'es encarga de lo véncer, conéis de revèrs. Fa alara una error, qu'e regretarà: demandar al senat de donar l'òrdre à Pompèu de venir l'ajudar. Fin finanala avalís lo grop màger de revoltats e Espartac es tuat. De son costat, ganhant alara l'afeccion del pòble de Roma, Pompèu fa s'escampilhar la darrièra benda erranta (unes 5 000 òmes), qu'ensajan de fugir pel nòrd.
Lo consulat de Pompèu e de Cras
De retorn a Roma, Pompèu se presenta al consulat per l'an seguent. Sa candidatura es totalament anormala qu'a pas seguit lo cursus honorum, camin obligat per accedir al consulat. Sa popularitat es tala que se pòt pas far autra causa que de li acordar una dispensa. Cras pausa tanben sa candidatura. Son ambedos elegits cònsols per l'an 70 AbC. Los dos generals, contra la tradicion, puslèu que de licenciar lors soldats, los mantemon campats en armas près de Roma. Pompèu assegura qu'il licenciarà sas legions après son trionf. Cras, el, afirma que licenciarà las sieunas pas que se Pompèu lo fa d'en primièr. Pompèu celèbra alara son trionf, alara que Cras deu se contentar d'une ovacion, onor mendre. Los dos òmes se rendon fin finala a las suplicas del pòble e se reconcilian en public sul Forum puèi desmobilizan lors tropas, çò qu'alinha l'espèctre d'una novèla guèrra civila.
Pendent son mandat consular, Pompèu ganha la favor del pòble tornant als tribuns de la plèba los poders que lor avián estat levat jos Sulla, es a dire l'initiativa legislativa e lo drech de veto sus las decisions d'autres magistrats o del Senat. Torna tanben als cavalièrs lo drech de sèti dins los tribunals. Pasmens se pas cap d'istorians o menciona, se pòt supausar que los cavalièrs deguèron lor testimoniar financièrament lor reconeissença. Atal, Pompèu, qu'aviá contribuit a la victòria dels optimates jos Sulla, torna sus l'escaquièr politic. Provòca pasmens la fisança de fòrça senators, crentant la dictatura.
A la fin de lor mandat, Pompèu coma Cras renoncian al proconsulat que lor torna. Lo comandament d'una província es per un ancian cònsol l'escasença o de se cobrir de glòria per l'un o l'autre expleit militar, o de s'enriquir a las cargas dels administrats. Cras es ja plan fòrça ric. E Pompèu, ja afiá fach sas pròvas militarament. Se contenta de tener son sèti al Senat, qu'es, a 37 ans, un dels mai joves membres, esperant que li siá atribuit un comandament militar a sa mesura. Deura pacientar un pauc peu.
Pompèu contra los piratas
Los senators, amb Quint Lutaci Catul, un dels dos cònsols de l'an 78 AbC, que crenta una novèla dictatura, son reticents a li acordar de tals poders. La lei es pasmens adoptada jos la pression del pòble. Pompèu realiza sa foncion metodicament. Dispausa de 500 naus de guèrra e de 120 000 òmes, l'equivalent de vint legions. La Mediterranèa es divizada en tretze zonas, caduna donada a un dels 24 legats al cap d'una flòta. La mar es lèu netejada de l'oèst cap a l'èst e los piratas son rebutats cap a lors reparis de Cilícia dins l'èst del bacin mediterranèu. A aquel moment Pompèu va pel primièr còp Atenas. Fòrça popular, Pompèu es acclamat per la fola ateniana que prenguèt pas los bens dels temples de la vila.
Per véncer los piratas definitivament, lo quita Pompèu, al cap de seissenta naus, lèu rejonh per fòrça autres, lor balha alra lo còp final atacant lo pòrt de Coracesium. Obten los capitulacion e sap fa mòstra magnanimitat per aqueles que se rendon, installant un grand nombre d'entre eles amb lors familhas dins la vila de Soli, que se torna nomenar Pompeiopolis. En efièch, aquela vila, fondada per Mitridat, foguèt sacatjada e destrucha pendent la darrièra guèrra contra lo Pont. Pompèu torna colonizar alara aquela vila amb los piratas repentits. Compliguèt sa mission en tres meses e venguèt fòrça ric metent la man sul butin que los piratas avián comolat pendent d'annadas.
Pompèu en Orient
Alara que demorava en Grècia après sa victòria suls piratas, Pompèu guinha capa a l'Orient, ont Lucul a de mal avéncer lo rei del Pont Mitridat VI Eupator. En 66 AbC, la lex Manilia, iniciada pel tribun de la plèba Cai Manili, pièjat enntre antre per Ciceron, balha de nòu a Pompèu dels poders d'imperium excepcionals en Asia menora. Fòrça senators avertits per la tendéncia a la creissença del poder personal dels generals, s'i opausan en van. vinheta|Lo Reialme del Pont a son apogèu, lo Reialme d'Armenia es en verc esquèrra|vinheta|Lo rei Mitridat VI Pompèu va en Galàcia per relevar Lucul de son comandament. Segon Dion Cassi, sa primièra accion seriá estat prepausar la patz a Mitridat. Li auriá mandat un messatgièr, sens obtenir de responsa. Pompèu conclutz alara una aliança amb lo rei dels Parts Fraates e li ofrís los territòris de l'Armenia. Espaventat, Mitridat auriá alara demandat la patz. Fàvccia a las exigéncias exorbitantas de Pompèu, sos soldats se revòltan e lo rei pòt pas los calmar sonque pretendent que sos emisssaris avián pas estat cargats de negociar, mas d'observar çò que fasián los Romans. Pompèu va en Galàcia per relevar Lucul de son comandament. L'entrevista es d'en primièr cortés, mas las voces pujan, fins a que los dos òmes s'emponhen, retenguts per lors gardas del còrs. Après aquel encontre, Lucul deu tornar a Roma e daissa lo comandament de las dos legions d'Asia menora a Pompèu. Aquel darrièr dispausa atal de mai 60 000 òmes e de 3 000 cavalièrs, siá una desena de legions, sens comptar los nombroses auxillariss, per n'acabar amb lo rei del Pont.
D'en primièt, Mitridat evita lo combat e destrusís la regions traversadas per las tropas de l'imperator per los afamer. Puslèu que de percaçar Mitridat, Pompèu passa per l'Armenia Minora, una província fertila del Reialme del Pont. Mitridat decidís d'atirar Pompèu en Armenia per prevocar l'ostilitat del rei Tigrani II contra los Romans. Pompèu agafa lo rer del Pont e dona una batalha de nuèch contra sas fòrças. Las armadas de Pompèu fan mai de 10 000 mòrts. Mitridat es vencut e fugís pel Reialme del Bosfòr, sus bòrds de la Mer d'Azov, abans d'aver ordonat a totas las plaças fòrtas ponticas de resistir als Romans. Dins unes meses, Pompèu n'acaba amb lo vielh rei.
Pompèu se trapa als confins del reialme d'Armenia e decidís de ne far un Estat client de Roma. Conscient de l'inutilitat de tota resisténcia, Tigrani II, un monarca vielh, daissa a Roma una partida de sas possessions (Siria e Fenícia, una partida de Capadòcia e de Cilícia e tanben la Sofèna) e consentís a Pompèu una importanta contribucion financièra après una encontra amb aquel darrièr. Per la sola via diplomatica, Pompèu sometèt l'Armenia tota e anexièt fòrça territòris. Pòt donc se lançar al percaç Mitridat, passant pel Caucàs.
Davalant l'Araxe e tornant pojar lo cors del Cir, Pompèu dintra dins lo reailme dels Albans e venç lo rei Oroses. En 65 AbC, après aver ivernat a çò dels Albans e los aver vencuts, somet lo reialme vesin dels Ibèrs jol reialme d'Artoques emprotant una victòria decisiva sul Cir. Pauc après, Oroses, lo rei dels Albans, se revòltan e tornan la ostilitats. Lèva una armada de 60 000 òmes e 12 000 cavalièrs. Mas aquela es compausada pas que de pastres e païsans sens formacion militara que Pompèu espotís de nòu sus l'Abas. Jamai una armada romana s'èra riscada tan luènh de la Mediterranèa. Aquelas bèlas victòrias permeton a Roma de s'espandre capa a la Bitínia, lo Pont e la Siria, pausant atal las basas de la futura dominacion de l'Empèri roman en Orient.
La campanha es acabada. Pasmens se Mitridat siá encara en fugida, Pompèu sometèt los Armenians, los Albans e los Ibèrs del Caucàs. Pòt procedir al restabliment de la patz dins aquela region trocejada per las guèrras. D'en primièr, s'acaba la guèrra entre l'Empèri part e lo Reialme d'Armenia per via diplomatica. Rejonh enseguida amb totas sas legions son legat Afrani en Siria. En camin va a Zela, ont una armada romana es desfacha per Mitridat. Pompèu tend a far enterrar los rèstes dels soldats romans que son tombat sul camp de batalha. Un còp Siria, fonda província de Siria, nòu territòri de la Republica. I promulga de leis e fa  venir fòrça magistrats romans per administrar aquela novèla província. Abant de tornar en Itàlia, Pompèu vòl encara reglar dos problèmas : ordenar la Judèa, en plena guèrra civila, e contrarotlar Aretas III, rei dels Nabatèus.
Mata Hari
thumb|Mata Hari en [[dançaira javanesa]] Mata Hari, del seu nom vertadièr Margaretha Geertruida « Grietje » Zelle, èra una dançaira nascuda lo 7 d'agost de 1876 a Leeuwarden, Païses Basses, e mòrta lo 15 d'octòbre de 1917 a Vincennes, França. Foguèt fusilhada per França per espionatge pendent la Primièra Guèrra Mondiala.
Pompèu
Pompèu en Judèa
Es a aquel moment qu'un messatgièr li aprend que Mitridat, que s'èra refugiat dins le Bosfòr, s'èra suicidit. La guèrra contra lo Pont es fin finala acabada e l'objectiu de Pompèu en Orient es capitat. Pasmens ne vòl acabar amb Aristobul. Un còp intrat a Jerusalèm, que la populacion èra divisada, fa lo sètge dels partisans d'Aristobul retirats sul Mont del Temple. Aquel es ganhat d'assalt e, d'aquel episòdi, l'istòria reten que Pompèu penetrèt dins lo Sant dels Sants del temple de Jerusalèm, çò que constituisssiá un sacrilègi pels Josieus, mas i tòca pas res. L'assalt del Temple fa mai de 12 000 mòrts, mas fòrça pauc del costat de Pompèu. La Judèu es sul pic somesa. Mas Pompèu restaura pas la reialtat : solament torna integrat Ircan dins sas foncions de grand prèire del temple de Jerusalèm.
Pompèu, qu'es de segur a l'apogèu de sa glòria en Orient, envisatja de projèctes per assetar sa poténcia, coma caminar cap a la mar Roja, o alara far una expedicion en Egitpe. Lo Faraon Ptolemèu XII li demanda de mestrejar una revòlta dins son país. MAs Pompèu renoncia a tot aquò per tornar cap a la Siria.
Mata Hari
Originas
Margaretha Zelle nasquèt a Leeuwarden (Frise), d'Adam Zelle, un ric marchand de capèls e de capas neerlandés e d'Antje van der Meulen. Aïnada d'una familha de quatre enfants, agut tres fraires. En 1889, lo seu paire faguèt quicanèla, lo parelh se separèt en setembre de 1890 e la seuna maire moriguèt uèit meses mai tard en 1891. Faguèt d'estudis a Leiden per venir professòra mas foguèt renviada de l'escòla aprèp un escandal implicant una relacion amb lo director. A 18 ans, l'11 de julhet de 1895, se maridèt amb un oficièr de la marina neerlandesa de dètz e nòu ans son aïnat, Rudolf MacLeod, amb que s'anèt viure a la Índias neerlandesas. Aguèron dos enfants, un garçon e una filha (son filh foguèt empoisonada per une serviciala qu'èra l'amanta de son marit, en 1899).
Pompèu
Pompèu administrator
Après sa campanha liuç en Judèa, Pompèu transforma la regions que conquerís al benfici de Roma. Obten la capitulacion d'aquelas plaças fòrtas del Pont e pòt tanben procedir a la nòva organizacion politica de l'Orient. Daissa doas legions en Judèa jos comandament de Scaur. Installat a Sinòp, creèt las províncias de Siria e de Pont-Bitínia (constituida de la Bitínia e de la mitat occidentala del reialme del Pont). L'organizacion d'aquela província demorarà un dels legats mai durables : Plini lo Jove ne fa encara mencion al sègle I. S'espandís tanben a la Cilícia. A Amisos, recep dotze princes e reis de las regions conqueridas. A aquelas qu'èran favorables a Rome, Pompèu garda lor títol fasent de lor territòris un Estat tap, client de Roma. Deuran li tornar de fòrtas somas d'argent e li balhar de soldats. Es atal que los reialmes del Bosfòr, de Capadòcia, d'Armenia, los principar de Galàcia e de Colquid venon d'Estats vassals de la Republica romana. vinheta|La [[Republica Romana|Republica romana al temps de Cesar, en burèl, las conquèstas de Pompèa]] Pompèu vòl imitar Alexandre lo Grand fondant de novèlas vilas. Revendica la creacion de uèit vilas en Capadòcia, mai vint en Cilícia. Aquò es plan exagerat : mai sovent, s'agís de  localitats ja existisssenta renomenadas e agrandidas, coma Magnopolis, que la construccion conencèt jos Mitridat. Nicopolis, fondada a luòc ont Pompèu aviá vencut Mitridat, constituís sens dobte l'excepcion. Pasmens torna bastir mai d'una ciutats destruidas per la guèrra en Cilícia, en Capadòcia e en Cele-Siria. Mai, promulga de leis, balha la citadanetat romana e de notables locals e ordona la destruccion de totas las fortalesas de la region per empachar la creacion de fogals de resisténcia. Toutes aquelas mesuras lo fa popular en Orient e obtenon l'adesion dels cavalièrs romans establit dins la region. Sa mission en Orient es acabada, es lo temps per el de tornar a Roma.
Mata Hari
Originas
En 1902, de retorn en Euròpa, divorcièt a L'Aia de son marit qu'èra un òme violent e alcolic. En novembre de 1903, faguèt una arribada pauc remarcada a París, aguèt 26 ans. Jogant sul patronim ecossés de son marit, se faguèt nomenar « Lady MacLeod » e, per viure, se trabalhèt dins un circ coma escudièra. A la prima de 1905, amb la collaboracion involontària d'Émile Guimet, lo fondator del musèu del meteis nom, trionf dins un numèro de dançaire erotica exotica jol nom de Mata Hari, significant « solelh » en malais.
Pompèu
Retorn de Pompèu a Roma
Pompèu torna en Itàlia en decembre de 62 AbC. Debarca a Brindes amb sas legions e, quitament abant de recebre l'òrdre del Senat, licencia sas tropas, provocan surpresa e solaç general. L'istorian Vellei Patercul traduch aque sentiment : « Fòrça gents, en efièch, avián afirmat que tornariá pas à Roma sens èsser acompanhat de son armada, e que limitariá a son grat la libertat dels ciutadans. » . Lo solaç es tal que se'n ven a l'aclamar de pertot. Sa popularitat es alara a son zenit. Lo Senat éèra espaventata  l'idèa que Pompèa pòsca prene lo poder amb sas legions e instaurar una novèla dictatura. Mai, Pompèu ara fòrça ric mercé al tresaurs comolats en Orient.
Mata Hari
Mata Hari, dançaire exotica
Emplumada, se produguèt dins fòrça capitalas, fasent los titres dels jornals pels seus capèls, los seus cans, las seunas forraduras, los seus joièls e amants. A l'entorn d'ela se créi una legenda: seriá nascuda a Java que los prèstres de Shiva que seriá estat iniciada als secrets del culte e de las danças. Lo seu paire èra baron. Son marit, un oficièr superior qu'èra separada, èra fòrça jalós (Mata Hari anèt fins a affirmat que li auriá arrancat un teton en la mordant mas aprèp sa mòrt se trobèt fals ). Foguèt tanben una cortisana que se preocupava pas tròp de la nacionalitat de las seunas conquistas. Personalitat flambejaira, s'inventèt atal un personatge e una istòria.
Mata Hari, l'espia
thumb|Mata Hari, vèrs [[1909]] Lo 2 de setembre de 1916 que, dins son parcors per obtenir un salconduch per Vittel, faguèt l'encontra (que demandava pas) del capitan Ladoux, cap dels servicis du contraespionatge francés. Aquel darrièr l'invitèt far profeitar sa relacions internacionalas e sas facultats del deplaçament al servici de França. Acceptèt contra promessa d'una soma d'un milion de francs… que jamai foguèt pagada. Coma ressortissenta dels Païses Basses, podava liurament passar las frontièras (son país natal essent demorat neutre pendent lo conflite). Per evitar los combats, s'anèt als Païses Basses via Espanha (entontrèt dins la capitale espanòla Marthe Richard, ambedoas essent jol comandament del colonel Denvignes qu'ala èra ) e Granda Bretanha. Cortejada per fòrça oficièrs alliats, foguèt pasmens interrogada pels servicis britanics que reconeguèron son apartenença als servicis secrets franceses, alara que mai tard los eveniments la desmentiràn. Se sap pas se mentiguèt a aquela occasion, cresent qu'aquela istòria la fasiá mai intriganta, o se los servicis franceses l'utilizavan sens lo reconéisser, a causa de las reaccions internacionalas qu'aquela revelacion provoquèron.
Pompèu
Retorn de Pompèu a Roma
A son retorn a Roma, divòrcia de son esposa Mucia Tertia, dont l'inconducha es notòri. Cerca enseguida a contractar una novèla union e demanda la man d'una neboda Caton per de nòu atirar las favors dels optimates. A Roma los maidatges son l'objècte de fòrça manòbras politicas. Per aquela union, Pompèu cerca donc a se conciliar de senators mai conservators. Es un fracas, amb lo refús regde de Caton, refusant de veira sa libertat politica alinada d'aquel biais e li fa dire que « ...es pas per las femnas que se pòt prene Caton... ». Plutarc repròcha a Caton son manca de sens politic dins aquela escasença, que, son refús, menarà Pompèu a se tornar cap a Cesar, que li ofrirà sa filha en maridatge, amb de consequéncias desastrosas per l'Estat: « ...èra obligar Pompèu a se virar del costat de Cesar, e de contractar un maridatge que, unissent la poténcia de Pompèa a aquela de Cesar, manca de capvirar l'empèri de Roma, e perdèt al mens la republica. »
Mata Hari
Mata Hari, l'espia
En genièr de 1917, l'atacat militar alemand a Madrid, lo major Kalle que Mata Hari aviá ensejat de seduire, transmetèt un messatge ràdio a Berlin, descrivent las activitats d'un espion, del nom de còde H-21. Los servicis secrets franceses interceptèron lo messatge e, amb las informations que conteniá, foguèron capables d'identificar H-21 coma essent Mata Hari. Per estranh, los Alemands chifrèron lo messatge amb un còde que savián plan conegut pels Francese, daissant los istorians pensar que la tòca del messatge èra que, se trabalhava efectivament pels Franceses, aqueles poirián decobrir sa dobla identitat e la neutralizar.
Pompèu
Retorn de Pompèu a Roma
Lo jorn de son quaranta e cinquen anniversari, celèbra son trionf de orbi universo (« sul mond entièr »), qu'aviá estat ajornat de sièis meses pel Senat que vei encara amb mesfisança aquel general victoriós cobèrt de glòria e de succès.
Pompèu vòl far atribuir de tèrras al sieus veterans e ratificar los actes qu'aviá pausat en Orient. Fisançós dins sa popularitat, crei i capitat aisidament. Buta a l'opposicion de fòrça senators, coma aquela de Caton, que l'opinion es facha, mas tanben aquela de Lucul, qu'a pas obliat l'umiliacion que Pompèu li aviá facha en Orient. Aquela aliança de la vertut e de la rancòr irita Pompèu. Ara fòrça ric, crei poder i capitar fasent de pes sus l'eleccion dels cònsols de l'an 60. Financia l'election de son ancian legat Afrani. Aquel es coma previst elegit cònsol en 60 AbC mas a per collèga Metèl Celer, del clan dels Metelli, que Pompèu aviá ofensat en divorciant de lor mièjadòrre Mucia. Un còp elegit, Afrian es pas una pièja pro eficaça, de contunh contrat per Metèl Celer. Pompèu demanda alara al tribun de la plèba Flavi de pausar una mocion per crompar de tèrras en Itàlia per las distribuir al sieus legionaris. Metèl Celer caput s'i opausa, comença alara un afar pla estranh. Lo tribun Flavi apond a sa mocion una lei agrària que permet l'atribucion de tèrras a de simples ciutadans, çò que provòca la colèra dels optimates. Debant l'oposicion de Metèl Celer e en tota legalitat, Flavi lo fa metre en prison. Celer reünís lo Senat dins la prison, mas Flavi se seta debant l'intrada per empachar los senators de passar. Coma Flavi, qu'es tribun de la plèba, es intocable, Metèl respond en traucant la paret per escotar los senators debant las menaças de Flavi. Se cal creire Dion Cassi, «Pompèu s'enrogís aprenent aquel eveniment». Quand Flavi menaça Celer de lo privar de proconsulat après son mandat se plega pas, aquel darrièr s'obstina. Pompèu, impoderós, deu provisòriament renonciar.
Lo primièr triumvirat
Pauc après, Cesar torna en Itàlia a la fin de son mandat de propretor d'Ispània. Segur que torna mas endeutat, mas ven fòrça popular a Roma. Vòl venir cónsol en 59. Per asetar son projècte, a besonh de sostens. Es cap a Cras e Pompèu que vira. Podent pas èsser lo primièr dins Roma, Pompèu vei aquel ligam de biais favorable, qu'encara vòl obténer de tèrras pels sieus veterans e veire sos actes en Orient ratificats.
Mata Hari
Procès e mòrt
thumb|L'execucion de Mata Hari (film de 1920)