cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fitoterapia
Istòria e enjòcs
En Euròpa, las plantas representan l'essencial de la farmacopèa fins a la fin del sègle XIX e la venguda de la quimia modèrna. Encora plan largament utilizadas après la Segonda Guèrra Mondiala, foguèron enseguida remplaçadas pels medicaments de sintèsi mai simples d'usatge. Pasmens, los laboratòris farmaceutics estudian dempuèi qualques annadas los « remèdis de bona fama », e la farmacopèa anciana, per desvelopar de medicaments novèls. Per exemple, un estudi de 2008 estudièt los resultats terapeutics de 63 plantas mencionadas coma avent un poder antireumatismal dins d'« erbaris » pareguts en Euròpa entre los sègles XVI e XVII. Lo resultat, l'estudi faguèt aparéisser l'eficacitat in vivo o in vitro per mai de la mitat d'aqueles, e concluguèt a la necessitat d'expleitar de biais sistematic las donadas contengudas dins las seuna edicions. Quitament, las coneissenças aujolencas dels chamans e autres medecinaires d'America latina, d'Africa o d'Asia son repertoriadas en vista d'identificar los principis actius de las plantas medecinalas. Aquelas recercas s'apuèja sus de competéncias desvelopadas per aqueles pòbles, e, mejans als brevets, s'opausan que se ne faga un usatge mai larg, sens que ne tiran una remuneracion pas mai que simbolica. Aquelas practicas son denonciadas coma un pilhatge del capital genetic d'aqueles païses o aquelas populacions, e fasent prene consciéncia fins a provocar de reaccions coma en Bolivia.
Utilizacion e fabricacion
thumb|Plantas de proprietats digestivas
Tisana
En fitoterapia tradicionala, las plantas pòdon èsser utilizadas frescas o, plan mai sovent, secas. En general, s'utilisa un partida precisa de la planta, seguent las preconizacions de las farmacopèas (racina, fuèlha, flors, eca), la composicion quimica d'una planta essent rarament uniforma (vejats: plantas medecinalas). Aquelas partidas de plantas, entièras o finament trissadas, son utilizadas per ne far una tisana que se pòt preparar per infusion (se vòja d'aiga cauda sus la planta), per maceration (la planta demora mas o mens de temps al contacte de l'aiga freja), o per decoccion (la planta demora mai o mes de temps al contacte de l'aiga bolhissenta).
Extrachs idroalcoolics de plantas frescas o alcoolaturas
Un autre procés, l’extraccion, permet l’obtencion d’una forma polverulenta (extrach sec, atomizat), pastosa (extrach mòl) o liquid (extrach fluide, tintura, tintura maira) concentrada en principis actius. Après lo trissatge de la planta, la polvera obtenguda es tractada per un solvant, per simple contacte o par lixiviacion. S'utiliza mai sovent l'aiga o un alcool, o una mèscla idroalcoolica de rapòrt variable, mai sovent a caud. Lo solvant es causit al respècte de la solubilitat dels principis actius cercats. Aquela extraccion permet d’isolar totes los actius e de conservar lor eventuala sinergia d’accion. Lo liquid atal obtengut es enseguida filtrat per eliminar lo resudú insoluble (raca). Puèi una fasa d'evaporacion — mai sovent jos vuèg per evitar una pojada tròp nauta de la temperatura - elimina tot o partida del solvant. La forma atal obtenguda:
Plan segur, las plantas utilizadas per aquelas preparacions devon èsser de bona qualitat ( conforme als estandards de la farmacopèa). L'extraccion pòt en efècte, segon la natura del solvant utilizat, eliminar una partida dels contaminants (ex. : pesticidi) o al contrari los concentrar ... Quand l'extrach idroalcoolic es de taus naut, es sovent necessari que la toxicitat del “ medicament de fitoterapia ” que permet d'obtenir siá evaluada abans sa commercializacion. Existís un tresen solvant: la glicerina vegetala. S'obten alara una triple extraccion (aiga/alcool/glicerina) que permet d'obtenir une preparation pròcha del « tot » de la planta e amb un taus alcoolic mernat. L'efficacitat es mai nauta.
Autras
Tamben existisson de tinturas mairas omeopaticas, los macerats glicerinat de borrons, las ampola bevablas, los òlis essencials que constitisson una disciplina distincta, l'aromaterapia e los idrolats (o aigas floralas quand sortisson de las flors), obtenuguts, coma per gaireben totes los òlis essencials, per distillacion amb vapor d'aiga.
Bierné
Bierné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Fitoterapia
Precaucions d'usatge en fitoterapia
Unas plantas contenon de principis actius que pòdon èsser extrèmament poderoses, d'autras son toxicas a dòsi flaca. Utilizar de plantas significa pas que n'i a gaire de dangièr, la cultura liura o l'utilizacion de qualques plantas es enebida dins qualques païses, lo cas mai corrent es lo pavòt que la cultura es reglamentada coma en França e destinada a la sola industria farmaceutica.
Bierné
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fitoterapia
Precaucions d'usatge en fitoterapia
La farmacologia reconeis l'accion benefica de qualques plantas e vòl donc n'extraire lo principi actiu d'aquelas plantas. La consomacion « bruta » de la planta inducha la consomacion d'autres produchs contenguts dins la planta que lo principi actiu, permetent pas atal de conéisser la dòsi exacta del principi actiu ingerit provocant un risc de sosdosatge o de susosatge. Per de mètges fitoterapeutas, los autres principis van atenuar los efièchs secondaris intrant en interaccion. Un exemple: la distillacion de la lavanda permet de nombrar ma de 200 moleculas diferentas, que de cetonas e comarinas, que la toxicitat es mendra que s'èran utilizats sols.
Bierné
Istòria
La municipalitat fasiá partida de la sénéchaussée angevine de Castell-Gontier en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus dempuèi lo Mièja Edat fins a la Revolucion francesa.
La commune faisait partie de la sénéchaussée angevine de Château-Gontier dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers depuis le Moyen Âge jusqu'à la Révolution française.
Fitoterapia
Precaucions d'usatge en fitoterapia
La composicion d'una planta pòt variar d'un especimen a l'autre, dependent del terrenh, de las condicions de creissença, umiditat, temperatura, ensolelhament, que van determinar çò que se nomena en aromaterapia lo quemotipe.
Atal, es gaire recomandat d'utilizar de plantas d'origina doptosa, perque los factors de pollucion, la culhida e los biais de conservacion, de sèrva… pòdon alterar las proprietats de las plantas. Cal d'evitar las plantas secas vendudas en saquet transparent, perque la lutz damatja en partida lors proprietats.
Fitoterapia e professionals de santat
Fòra de l'automedicacion familhiala, la fitoterapia es utilizada en medecina sus de conselhs o prescripcions de professionals de santat, diplomats d'Estat (mètges, farmacians, dentistas, levandièras, veterinaris, infirmièras, quinesiterapeuta, eca.) o de formacion privada (naturopatas, osteopatas, eca)..
Natural significa pas benefic
L'argument del natural es sovent de tipe publicitairi o d'efièch de vam jogant sus una ambiguïtat: natural seriá « benefic » e « inofensiu » (alara que la natura es ni bona ni mala, la mòrt, la malautiá, los verins o las toxinas son naturals…). E mai, la granda majoritat dels principis actius contenguts dins los quite medicaments farmaceutics son eissits de moleculas vegetalas tanben « naturalas ».
Interaccion
La presa simultanèa de plantas medicinalas e de medicaments pòt provocar l’interaccions ambedos remèdis
.ibm
(acorcha de International Business Machines, "maquinas de burèu internacionalas", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la societat americana IBM. Es en servici dempuei lo 1 d'octobre de 2014.
.allfinanz
(de all, "tot" en anglés e Finanz, "finanças", en alemand) es un nom de domeni generic depausat per la societat de conselh financièr alemanda Allfinanz Deutsche Vermögensberatung Aktiengesellschaft. Es en servici dempuei lo 1 d'octobre de 2014.
Fisterra
Fisterra es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
La Bastiá des Fònts
La Bastiá des Fònts (La Bâtie-des-Fonts en francés) es una comuna dau Daufinat occitan, situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
La Bastiá des Fònts se situa a de Diá e  de Luc de Diés. La ribèira Droma i a la font a 1,060 m d'altitud.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Atestacions istoricas
Las atestacions istoricas son Bastida Vallis Dromae (1220), capella Bastide Foncium (Sègle XIV), ecclesia Bastide Fontium (1509), La Bastye des Fons (1661).
Atestacions occitanas
Lo toponim es estat ortografiat La Bastià dès Fònts per H.Schook.
Etimologia
L'etimologia dau nom de la comuna es franc explicita. La comuna es implantaa onte sorgisson de fònts, en i inclusent la ribièra Droma.
Realizacion fonetica e toponim occitan
Lo nom de la comuna se pronóncia [la bas'tjɔ des 'fwɔ̃ts]. Aquela realizacion fonetica testimònia de mai d'una especificitat d'aquest parçan dau Naut Diés:
Frades
Frades es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Lambaol-Blouarzhel
Lambaol-Blouarzhel en breton ( Lampaul-Plouarzel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
La municipalitat es enclavée en aquela de Plouarzel. A situat a aperaquí 25 km a l'oèst-nòrd-oèst de Brèst. Compòrta dos pòrts, #qu'un n'aigas prigondas.
D'un punt d'enguarda géologique, la region n'es rica en granites hercyniens ont se pòt trobar xénolithes mai ancianas, #çò que se pòt observar mai atentament cap a la còsta.
La commune est enclavée dans celle de Plouarzel. Elle est située à environ 25 km à l'ouest-nord-ouest de Brest. Elle comporte deux ports, dont un en eaux profondes.
Porcheville
| cp =78440 | mandat        = 2008-2014 | gentilici =Porchevillois (en francés) | alt mej =20 | alt maxi =61 | km²           =4.62 }} Porcheville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Le Bignon-du-Maine
Le Bignon-du-Maine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Porcheville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Bignon-du-Maine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Porcheville
Nòtas
<references group=N/>
Le Bignon-du-Maine
Istòria
Lo nom d'aquela parròquia de contunh de la municipalitat remontariá al (Buino). Provendriá d'una paraula pré-latin #limitar, #que significa « trauc », en lo sens actual en francés de « borgne ». Aquel toponyme fòrça difondut en lo Maine a pogudas designar un rucher, de las pichonas ruches.
Le nom de cette paroisse puis de la commune remonterait au (Buino). Il proviendrait d'un mot pré-latin borna, qui signifie « trou », dans le sens actuel en français de « borgne ». Ce toponyme très répandu dans le Maine a pu désigner un rucher, des petites ruches.
En 1919, Le Bignon devient Le Bignon-du-Maine.
Mégrit
Mégrit en galò; Megrid en breton ( Mégrit en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Mégrit A situat en region Bretanha, departament de las Còstas-de Armor, arrondissement de Dinan, costat de Broons, al cuic format de doas vias rapidas : la RN 12 e la RN 176. Dinan Es a 20 min, Sant-Malo a 30 min, Sant-Brieuc a 40 min e Roazhon a 50 min.
Mégrit est située en région Bretagne, département des Côtes-d’Armor, arrondissement de Dinan, canton de Broons, à l'angle formé par deux voies rapides : la RN 12 et la RN 176. Dinan est à 20 min, Saint-Malo à 30 min, Saint-Brieuc à 40 min et Rennes à 50 min.
Istòria
Mégrit A de traduccions desparièras mas la mai coerenta es aquela tirada del breton #que significa « Tèrra de las ruïnes ». Los landes e las rochers coma lo granite i regnen. Quand se se passèja sus las rotas e los camins, se descobrís solares e un patrimòni ric. De los nòstres jorns, la tèrra a cambiat perque l'agricultura es plan presenta.
Evolucion istorica del nom d'o comuna :
La Bigottière
La Bigottière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Mégrit
Istòria
Mégrit a des traductions différentes mais la plus cohérente est celle tirée du breton qui signifie « Terre des ruines ». Les landes et les rochers comme le granite y règnent. Lorsque l'on se promène sur les routes et les chemins, on découvre des manoirs et un patrimoine riche. De nos jours, la terre a changé car l’agriculture est bien présente.
Évolution historique du nom de le commune :
La Bigottière
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Maisons (Calvados)
Maisons  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat se tròba dins lo país del Bessin, a la confluence entre la Drôme e la Aure. Ostals se situa entre Bayeux e Pòrt-en-Bessin-Huppain, a cinc quilomètres de Bayeux e quatre quilomètres de Pòrt-en-Bessin.
La commune se trouve dans le pays du Bessin, à la confluence entre la Drôme et l'Aure. Maisons se situe entre Bayeux et Port-en-Bessin-Huppain, à cinq kilomètres de Bayeux et quatre kilomètres de Port-en-Bessin.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Donez
Donez en breton (Donges en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Irixoa
Irixoa es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Cortenai (Loiret)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son Curtiniaco en latin entre 1110 e 1116, Cortenai en occitan ancian entre 1208 e 1218 dins la Cançon de la Crosada, Cortenai e Cortenaio dins la cronica d'Alberic de Trois-Fontaines e Cortenai au segle XIII dins la cronica de Guilhèm de Puèglaurenç.
Cortenai ven dau nom de persona roman Curtinius e lo sufixe -acum.
Malpica de Bergantiños
Malpica de Bergantiños es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Mazaricos
Mazaricos es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Maizières (Calvados)
Maizières  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
A Laracha
A Laracha es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Lousame
Lousame es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Mañón
Mañón es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Cesseville
Cesseville en normand (Cesseville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La glèisa, lo mur del cementèri e la cambra de caritat an classificat Monument Istoric. En 2008, 3 personas #que vòlon preservar aquela glèisa forman una associacion, Cesseville Patrimòni. Al mes d'abril 2011, dels trabalhs an #èsser realizats amb dels sòus que l'associacion a ganhat en fasent de la manifestacion; dos concèrts, una exposicion de pintura, las jornadas del patrimòni e plan d'autras.
L'église, le mur du cimetière et la chambre de charité sont classés Monument Historique. En 2008, 3 personnes qui veulent préserver cette église forment une association, Cesseville Patrimoine. Au mois d'avril 2011, des travaux ont été réalisés avec de l'argent que l'association a gagné en faisant des manifestation; deux concerts, une exposition de peinture, les journées du patrimoine et bien d'autres.
Blandouet
Blandouet es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Charrey-sur-Saône
Charrey-sur-Saône es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Miño
Miño es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Melide
Melide es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Moeche
Moeche es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Chemaudin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boissey (Ain)
Boissey en arpitan ( Boissey en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Geografia
Boissey Fa partida de la Bressa.
Boissey fait partie de la Bresse.
Chevannes (Loiret)
Chevannes  es una comuna francesa administrada per lo departament de Loiret de la region dau Centre.
Geografia
Chevannes A localizat al Nòrd-Es del departament del Loiret, al confluisson de dos rius, lo Betz e la Santa-Ròsa, limitrophe del departament de Seine-e-Marna. La municipalitat a situat a 7 km de Ferrières-en-Gâtinais, 18 km de Montargis e 89 km de Orléans, en lo triangle format dels autoroutes A6, A77 e A19.
Lo païsatge de bòsc e de tèrras de culturas céréalières es vallonné e lo sòl, argileux, caillouteux e format de tèrras humides (mouillères e maires), es moyennement fèrtil. A l'ora d'ara, un projècte de creacion d'un parc natural regional (PNR) es en cors de reflexion per crear una entité géographique #que reagruparia las municipalitats vesinas dels tres departaments (Seine-e-marne, Yonne e Loiret) en presentant los caractéristiques géographiques del bocage gâtinais.
Chevannes est localisée au Nòrd-Est du département du Loiret, au confluent de deux rivières, le Betz et la Sainte-Rose, limitrophe du département de Seine-et-Marne. La commune est située à 7 km de Ferrières-en-Gâtinais, 18 km de Montargis et 89 km d'Orléans, dans le triangle formé par les autoroutes A6, A77 et A19.
Le paysage de bois et de terres de cultures céréalières est vallonné et le sol, argileux, caillouteux et formé de terres humides (mouillères et mares), est moyennement fertile. Actuellement, un projet de création d'un parc naturel régional (PNR) est en cours de réflexion pour créer une entité géographique qui regrouperait les communes voisines des trois départements (Seine-et-marne, Yonne et Loiret) présentant les caractéristiques géographiques du bocage gâtinais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo territòri de la municipalitat de Chevannes a #èsser ocupat dempuèi lo neolític (7000 a 5000 d'ans av. J.-C.) Coma la testifiquen los nombroses silex educats pels usatges de la persec e de la caça #que se pòt encara trobar en los camps.
Aquela preséncia d'una populacion sedentària a confirmat mai tard, a la Edat del bronze, amb lo menhir mégalithique dels « Prés del vilatge » en datant de 2500 a 1000 d'ans av. J.C.
L'epòca romaine e gallo-romaine a marcat la siá estampada amb la « via de César » en limit Nòrd de la municipalitat, camin rectilini a aquel endroit #que connectava Agendicum (Sentit) a Cenabum (Orléans).
Le territoire de la commune de Chevannes a été occupé dès le néolithique (7000 à 5000 ans av. J.-C.) comme l'attestent les nombreux silex polis pour les usages de la pêche et de la chasse que l'on peut encore trouver dans les champs.
Cette présence d'une population sédentaire est confirmée plus tard, à l'Âge du bronze, avec le menhir mégalithique des « Prés du village » datant de 2500 à 1000 ans av. J.C.
L'époque romaine et gallo-romaine a marqué son empreinte avec la « voie de César » en limite Nord de la commune, chemin rectiligne à cet endroit qui reliait Agendicum (Sens) à Cenabum (Orléans).
Adilly
Adilly es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Monfero
Monfero es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Adilly
Nòtas
<references group="N"/>
Mugardos
Mugardos es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Mesía
Mesía es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Narón
Narón es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Megan Montaner
Megan Montaner (nascuda lo 21 d'agost de 1987 a Òsca) es una actritz de cinèma e de television e modèla espanhola.
Espina (botanica)
thumb|upright=1.2|Espinas d'[[Ocotillo.]] Una espina es una excreissença punchuda e dura que fa còs amb la fusta de la tija, dels rams o d'autres organs (dichs epinoses) e pòt èsser destacada sens esquiç de las fibras. Se trapan sus fòrças arbres (albespin, Gleditsia triacanthos) e arbrilhons de las regions aridas (Ocotillo).
Las fuèlhas persistentas en agulha dels conifèrs pòdon tanben se nomenar espinas.
Quand aquel organ es absent d'una planta, aquela es qualificada d'inèrma.
Ròtle
thumb|left|Las espinas de l'[[eufòrbia semblan a aquelas del cactús e son una adaptacion als mitans fòrça chauds]] thumb|Fuèlhas en espinas sus [[vinetièr.]] Las espinas son presentas sus fòrça vegetals e servisson d'organ de proteccion contre los erbivòrs.
Las espinas dels cactus e de las tojas son de fuèlhas modificadas. Lor adaptacion al mitan arid es remarcable. Lor estructura intèrna es parcialament cava. Atal, las espinas de cactus podent èsser a l'encòp rigidas e leugièras.
Espinas o agulhons ?
thumb|left|Estipuls espinals sus Robinièr. thumb|Agulhons sus una tija de [[rosièr.]] Se diferéncia las espinas dels agulhons segon l'organ que las faguèt nàisser per adaptacion. L'espina fa còs amb la planta e suls arbres, nais del còs linhós; l'agulhon naís de l'epidèrme e se destaca sens « damnatjar » la planta.
Le Port Marly
Le Port-Marly es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Milhac (Vinhana)
Milhac (oficialament en francés Millac) es una comuna occitana de situada dins lo departament de  Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Vilatges e lhuecsdits
La comuna compren:
Neda (La Coronha)
Neda (La Coronha) es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Milhac (Vinhana)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Milhac: Amellac (sens data), Amailhac, Meilhac en 1383, Ameilhac en 1406, Ameillac en 1449, Amilhacum en 1478, Meillat en 1479, Meillac en 1520, Amilhat en 1525, Millac en 1649, Meilhac au seglhe XVIII sus la mapa de Cassini.
Abre: Apud Abram en 1286, Abres en 1430, Villagium de Abriis en 1434, Asbre au seglhe XVIII sus la mapa de Cassini
L'Âge: L'Aige Bougrin en 1525, L'Aige Bougrain en 1577
La Besge: La Bège en 1841
Lo Boschet (Le Bouchet en francés): Le Boschet, le Bouschet en 1449
Bregoux: Bregon en 1286, Bregou en 1618, Brigoux en 1730
Chalais: Chalet, Challet, rivus de Chalet en 1449, Chalest en 1474
Chemin de la Chaussade: de la grant Chaussade en 1501, Le grand chemin de la Chaussée en 1506
Chaussenigoux: Chaucenigou en 1467, Chaussenigoux en 1755
Chauvreteau: Rechauvritan en 1755
Ruisseau des Fontenilles: Le ry de Fontenilhes en 1474
La Forest (La Forêt en francés): La Forest en 1449, la Forest Bost en 1498, La Fourest Botz en 1554
Fouetenfouet: Font en Foys, Font Enfoues en 1449
Ganderin: Ganderrin en 1561, Gandery en 1579, Ganderin en 1654, Grandrin au seglhe XVIII sus la mapa de Cassini, Grandin en 1841
Ruisseau de la Gatelousière: Rivus de la Gatelousiere en 1449
Jousseau: Moulin de Joussault en 1582
La Maloire: La Mauloère en 1286, la Maloère en 1449, La Malhouère en 1579
Mondenau: Mondenavaut en 1286, Mondenault, rivus de Montdenault en 1449, Mondenau en 1453, Mondenaut en 1449
La Mondie: La Mondie en 1468, La Mondye en 1721
La Paliça (La Palisse en francés): La Pallisse en 1448, la Palisse en 1453, étang de la Palice en 1706
Ruisseau de Passedou: Rivus de Passedour en 1449
Le Grand-Pérat: Villagium de Perata en 1449, le Peyrat en 1459, le Perat en 1533
Le Petit-Pérat: Pérat (Le Petit-) en 1561
Pont-de-Vaux: Le Pont de Vaulx en 1451, le Pont de Vaux en 1460, Le Pont de Vault en 1582
Le Puistourlet: Le riou de Puyturllet en 1410, Ruisseau de Puistourlet en 1568, de Puyturlet en 1721, Puistourlet au seglhe XVIII sus la mapa de Cassini
Pueiferrier (Puyferrier en francés): Podium ferrier en 1286, Puiferrier en 1561, Puyferrier'' en 1579
La Ròcha (La Roche en francés): Rocha en 1286, villagium de Rupe Forteti en 1434, La Roche Fortet en 1449, La Roche en 1572
Rochelinart: Molendinum de Rochelinart in parochia de Millac en 1253, Isle de Rochelinard en 1672
La Roderie: Roderia en 1286, La Roderie en 1572
La Tournière: Tournière (La) en 1579
La Trapa (La Trappe en francés): Massum de la Trappa en 1286, la Trape en 1449
Las Vaus (Les Vaux en francés): Tenguta de Vallibus en 1286, les Vaux en 1711
Ruisseau de la Vergnade: Ruisseau de la Vernade en 1618
Vernessac: Vernessac en 1486
La Villate: Moulin de la Villate anciennement appellé moulin de la Barbière, sur la rivière d'Ablour en 1579, La Villatte en 1677
Istòria
Del temps de la revolucion, Milhac annèxa la comuna de Sant Paixent (en 1800, la comuna se ditz Millac et Saint Paixent en francés), mas aquela retroba son independéncia jol nom de Paixent en 1801. En 1820, Paixent es definitivament annexada per Milhac.
Nòtas
<references group="N"/>
Negreira
Negreira es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Muxía
Muxía es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Douchy (Loiret)
Douchy es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, es venguda comuna delegada de la comuna novèla de Douchy-Montcorbon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bouligneux
Geografia
Bouligneux Fa partida de la Dombes.
Bouligneux fait partie de la Dombes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Luis Gonzalo Segura de Oro-Pulido
Luis Gonzalo Segura de Oro-Pulido (Madrid, 1977) es un militar e escrivan espanhòl. Aqueste capitani de l'armada de tèrra, sovent comparat a l'american Edward Snowden, se vegèt empresonat durant dos meses, de julh a setembre de 2014, aprèp la publicacion de son libre Un paso al frente que revelava e denonciava de prigondas irregularitats comptablas al sen de l'armada espanhòla.
Béon (Ain)
Béon en arpitan (Béon en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Oroso
Oroso es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Mega Top 50
Lo Mega Top 50 es una lista de succèsses musicals setmanièra neerlandesa e un programa de radio emetut sus 3FM pel TROS. Lo parlaire actual es Olivier Bakker. Ara la compausicion de la lista s'assola sus lo nombre d'objèctes venduts, lo nombre de còps un cant foguèt sonat sus la ràdio e lo streaming. Lo compausidor es SoundAware.
Béon (Ain)
Geografia
Comuna situada a Unitat|2|km de Culoz, a Unitat|3|km  del Rhône, dins la zòna de appellation AOC de las vins del Bugey. Es al pè de la montanha del Grand Colombier. Lo GR 9A e del « torn del Valromey » passan per la comuna.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Noia
Noia es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
La Bauma Cornilhana
La Bauma Cornilhana (La Baume-Cornillane en francés) es una comuna occitana de Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Atestacions istoricas
Las atestacions istoricas son cura de Balma Cornillyana (1298), Balma Cornilliana (1332), La Balme Cornilhe (1391), Balma Curnilhana (1438), Balma Cornillana (1442), cura Balme Cornilhane (Sègle XV), La Balme Cornilhane (1527), La Baulme Cournilhanne (1626), La Beaume Cornilliane (1630).
Atestacions occitanas
F.Mistral a ortografiat La Baumo Courneliano en nòrma mistralenca, quand lo nom de comuna es estat ortografiat La Bauma Cornilhana e La Bauma Cornelhana dins la revista occitanista locala Pòrta d'Òc.
Etimologia
Lo toponim Cornilhana vendriá dau nom de la familha de Cornilhan, conegua dempuèi 1128 e en possession d'aquela tèrra. Lo blason daus Cornilhan pòrta tres gralhas (latin cornicula ), çò que fau pensar que lo nom de familha es estat empruntat au nom de l'aucèl. La comuna deu son nom a la preséncia d'una bauma, nomaa bauma de la Dama. Aquela Dama seriá Catarina de Cornilhan.
Realizacion fonetica e toponim occitan
Lo tèrme generic La Bauma es localament regularament utilizat solet per designar la comuna. L'element especific Cornilhana completa lo tèrme generic per identificar la comuna de las autras Baumas, çò que dona per nom complet La Bauma Cornilhana.
Lo nom de la comuna se pronóncia [la 'bɔwmɔ kuʀni'ʎanɔ]. Se pòt notar la realizacion du diftong -AU- en [ ɔw ] e non pas en [ aw ], çò qu'es regular dins aquesta zòna de Droma.
Douy
Douy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cabòça
thumb| [[ceba]] La cabòça (var. cabòç; cabolh; cabolha) es un organ, mai sovent sosterranh, format per de fuèlhas carnosas e una camba fòrça corta e d'ont sortisson las raices de cada planta.
Exemples de cabòça: las cebas, l'alhs... thumb|right|250px|Cabòças d'[[escaluènha]] thumb|right|250px|Cabòça d'[[Hippeastrum|Amarillis]] Una cabòça es una camba corta amb de fuèlhas carnosas o de basas de fuèlhas. Aquelas fuèlhas sovent fondan d'organs de resèrva de nutriments pendent la dormida de la planta.
Las fuèlhas basalas mas sovent pòrton pas de fuèlhas, mas contenon de resèrvas de nutriments que permet a la planta de sobreviure a de condicions dificilas. Al centre del bulb i a un punt de creissença vegetatiu o un brot que florirà sens espelir. La basa es formada per una camba, e la creiccença de la planta ocorrerà des d'aquesta placa basal. Las raiças sortisson de la partida en dejós de la basa e las cambas novèlas e las fuèlhas de la partida superiora. Las cabòças tunicadas an d'escatas exterioras membranosas qu'aparan la lamina d'escatas carnosas. Las espècias dels genres Allium, Hippeastrum, Narcissus, e Tulipa an totas de cabòças tunicadas. Las cabòças non tunicadas, coma Lilium e Fritillaria an pas la tunica protectitz e las seunas escatas son mai liuras.
D'autres tipes d'organs de resèrva (coma los còrmas, rizòmas, e tuberculs) a vegada son considerats a tòrt coma de bulbs. Geofit es lo tèrme botanic per totas las plantas que fòrman d'organs de resèrva sosterranhs entre las qualas trobam las cabòças, tubercls e còrmas. Qualques orquidèas epifitas forman de pseudocabòças, que superficialament semblan a de cabòças.
Gaireben totas las plantas que fòrman de cabòças vertadièras son de monocotiledonèas, e comprenon: Oxalis, dins la familha Oxalidaceae, es l'unic genre de dicotiledonèas que produtz de cabòças vertadièras.
La cabòça creis fins a la florason e la planta florís pendent l'estadi reproductiu. de condicions particularas del mitan son necessàrias per activar la transicion cap a l'estadi seguent, coma del refregiment ivernal cap a la pujada de las temperaturas de la prima.
Bulbilhons
Qualques plantas forman de pichonas cabòças a l'aissèla foliara. Diverses membres de la familha de la ceba, Alliaceae, inclusissent Allium sativum (alh), forman bulbilhons dins lo cap floral, a vegadas sòudats a las flors e de còp que i a al luòc de las flors. L'anomenada Ceba perpetuala (Allium cepa var. proliferum) forma de cebas pichonas mas pro grossas per èsser conservadas dins de vinagre.
Qualques falguièras, coma Asplenium bulbiferum produson de plantas novèlas a las puntas de las seunas frondas, que poirián èsser considerat coma de bulbilhons.
Ortigueira
Ortigueira es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Ordes
Ordes es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Port Villez
Port-Villez es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
La Fontenelle (Loir e Char)
La Fontenelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Paderne
Paderne es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Tiétar (Cáceres)
Tiétar es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
La Bastiá Rotland
La Bastiá Rotland (La Bâtie-Rolland en francés) es una comuna occitana de Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Geografia
La Bastiá Rotland se tròba a 10 km a l'èst de Montelaimar a l'entorn d'una còla situaa au centre de la plana de Valdana, ont rajan Robion, Vermenon e Jabron.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Atestacions istoricas
Leis atestacions istoricas son Castrum de Bastida (1272), Bastida Rollani (1332), Bastida Rollandi (1336), Ecclesia Beate Marie Magdalene Bastide Rollandi (1509), La Bastie Rolland (1595).
Atestacions occitanas
Lo toponim es estat ortografiat La Bastiá Rotland e mai simplament La Bastiá dins la revista occitanista locala Pòrta d'Òc.
Etimologia
Se la significacion dau toponim La Bastiá es evidenta, es pas aisat de determinar quand un Roland, (antroponim germanic Hrodland, compausat de hrod- (« glòria ») » e de -land (« territòri »)), senhor de la Bastida, auriá donat son nom per distinguir aquela bastida deis autrei.
Realizacion fonetica e toponim occitan
Lo tèrme generic La Bastiá es localament generalament utilizat solet per designar la comuna. L'element especific Rotland completa lo tèrme generic per identificar la comuna deis autrei Bastiás, çò que dona per nom complet La Bastiá Rotland.
Lo nom de la comuna se pronóncia [la bas'tjɔ ʀu'lɑ̃]. La Bastiá es ben au nòrd de l'isoglòssa de la chaüta de la -D- intervocalica, mentre que la -S- davant una oclusiva sorda es mantengua. De notar tanben: la nasalizacion de la -A- finala s'es mantengua dins la prononciacion de Rotland, maugrat sa proximitat de l'isoglòssa de chaüta de la nasalizacion.
Cravant (Loiret)
Cravant  es una comuna francesa administrada per lo departament de Loiret de la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los caserius de Villevert e Villemarceau, aital coma una part d'aquel de Villejouan an desligat de la municipalitat e ligats a Villorceau segon la lei de la. Lo territòri de Cravant passa d'unitat|36.85|km² a unitat|33.90|km².
Un cyclone tòca Cravant lo data|4|de e i causa de las dégâts considerablas.
Les hameaux de Villevert et Villemarceau, ainsi qu'une partie de celui de Villejouan sont détachés de la commune et rattachés à Villorceau selon la loi du 19. Le territoire de Cravant passe de 36.85 km² à 33.90 km².
Pontedeume
Pontedeume es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Cravant (Loiret)
Istòria
Un cyclone touche Cravant le 4 et y cause des dégâts considérables.
Outes
Outes es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Etruscs
thumb|Pòbles italics a l'[[Edat del Fèrre]] thumb|Zonas d'influéncia en Mediterranèa vèrs lo [[sègle V]] right|thumb|250px|Los pòbles del [[Latium al sègle V]] Los Etruscs (var. etrusques) (del latin Etrusci) son un pòble que viviá dempuèi l'Edat del Fèrre en Etruria, territòria correspondent gaireben a la Toscana d'uèi e al nòrd del Latium, siá lo centre de la Peninsula Italica, fins a l'assimilacion definitiva coma ciutadans de la Republica Romana, al sègle I AbC, aprèp lo vòte de la Lex Iulia (-90) pendent la Guèrra Sociala.
Los Romans los nomenavan Etrusci o Tusci e los Grècs los nomenavan Τυρρήνιοι (Tyrrhēnioi, es a dire Tirenians, nom que foguèt donat a la mar dels costats occidentals d'Itàlia), mas se nomenavan d'espereles Rasna (forma sincopada per Rasenna).
Una origina controversiada
thumb|250px|Femna etrusca, estatua en tèrra cuècha pintada, (sègle II), trobada a [[Chiusi, conservada a Karlsruhe]]
Segon Jean-Paul Thuillier,, lo debat demòra doncas dubèrt e. Massimo Pallottino, fondator de l'etruscologia modèrna e reconegut coma un dels mai grands etruscològs, considerava que l'emergéncia de la civilizacion etrusca podava pas resultar d'una sola migracion, mas èra lo fruch d'un long processus de formacion amb de portadas multiplas (a l'encòp autoctonas villanovians e exogèns, orientals e mai).
De recercas basadas sus l'analisi de l'ADN dels 80 individús que los rèstas foguèron pres dins de tombas etruscas (per Alberto Piazza de l’Universitat de Turin) concluguèron qu'aquel tèst presenta de similitudas amb las populacions Anatolianas, mas que difèra de biais surprenanta de l'ADN dels actuels Toscans (estudis limitats a de vièlhas familhas de Volterra, de Casentino e de Murlo ). Los elements analizats venent de tombas ricas, apartenent a l’aristocracia, l'ipotèsi retenguda seriá que s'agís d’un elèit dominant e non assimilat amb lo mai de la populacion d’alara, aquela èra benlèu d'origina villanoviana. Los Toscans actuals ne serián los descendents.
S'agís benlèu de l'una de las etnias vascoïdas (non indoeuropèa, que poblava une bona partida de l'Euròpa occidentala; los Bascs actuals serián los descendents d'aqueles pòbles vascoïds.
Lenga
La lenga etrusca fins ara se podèt pas jònher de biais satisfasant a un grop identificat, e atal pòt èsser classificada coma apartenant a un grop preindoeuropèu o protoindoeuropèu: diriam puslèu ara que l'etrusc aparten pas al grop de las lengas indoeuropèa.
La taula en dejós presenta los alfabets etruscs arcaïc e classic, e las letras equivalentas dins los alfabets grèc e latin (quand existisson) e la prononciacion reconstituida:
Religion
thumb|Tombas etruscas a [[Populonia]]
La vida quotidiana dels Etruscs èra prenhada de religiositat, fins a que Titus Livius escriguèt que tenián « mai que tota autra nacion a l'observacion dels rites religioses ». Avián de rites plan precises, consignats dins los diferents tractats de la Disciplina etrusca consacrats a la divinacion, als cultes de la fondacion de las ciutats e de consecracion dels sanctuaris, al mond d'otra tomba, als limits de la vida e al destin usant de bornatge sacrat.
Mitologia etrusca
La mitologia pels Etruscs nasquèt de la revelacion facha als Òmes per la ninfa Begoè, o Vegoia, e li Gèni Tagés. La primièra èra ligada a la fertilitat e los rituals (consignats dins un tractat) dependavan d'aquela. Lo segond passava per èsser un mainat cau, enfant vielhard, sortit d'una rega. Aquela revelacion, segon d'ancians, foguèt consignada dins lo corpus dels libres sacrats, jol nom de Disciplina etrusca.
Principals
thumb|upright 1|La Via degli Inferi, dintrada de la necropòli de Banditazccia. thumb|La Tomba Ildebranda a Sovana.
Art
thumb|Pendentin etrusc amb simbòls ([[swastika), Bolsena, Itàlia, -700 / -650, Musèu du Lovre.]] thumb|Vas plastic, grop de [[Chiusi]]
L'art produch per aquela civilizacion es d'una granda riquesa. Los Etruscs èran de fòça aisits artesans e aguèron de grands artistas, pintres de frescas dins las tombas, coma aquelas de Tarquinia per exemple, sus de vases, escultors que realizèron de vertadièr caps d'òbra en bronze e en tèrra cuècha. Èran tanben d'excellents joielhièrs, d'aisits metalurgistas. Se pòt veire lors òbras dins los grands musèus italians, coma a Florença, al Vatican o a Volterra. Mas çò que geina nòtre uèlh modèrne, emprenhat d'estetica grècoromana « classica », es la libertat de deformacion dels còrs de l'estetica etrusca a de fins d'expressivitat. L'art etrusc es un art del movement.
Societat
La societat etrusca èra en apparéncia organizada e sa vida politica e sociala estructurada. Lo Lucumon es al cap de la ierarquia ajudat per la classa oligarquica dels mèstres, fins al esclaus e los païsans. L'Etruria èra dirigida per 12 reis dirigent las 12 vilas-Etats (12 lucumonias) de la confederacion dodecapòli de l'Etruria: Vèies, Cisra (Caere dels Romans), Tarquinia, Vulcia, Velzna desplaçada a Volsinii nova, Clusium, Perusia, Cortone, Arretium, Volaterrae, Vetulonia, Fiesole. Las lucumoniás èra unidas unicament per de ligams religioses. Las vilas etruscas èran fòrça individualistas, cap dominava pas e aviá pas de solidaritat politica. I aviá 3 dodecapòlis (ligas o mech) de 12 lucumoniás.
La societat etrusca èra divisada en doas classas: esclaus e mèstres. Los rèstas arqueologics reculhits montran cap d'evolucion dins los sègles quitament se podèm supausar l'apareison al sègle VI d'una classa mejana compausada d'artesans e de marcands trabalhant per lo lor pròpri compte. L'Estat èra organizat sonque en aparència, la lucumonia èra dirigida per de rics oligarcs a que obeidissián los esclaus e los païsans (penestes) e la dodecopòli pel zilath (sens poder vertadièr). Los reis (lucumons) e los aristocrats (principes) se reuniguèron anadièrament pendent lo conciclium etruriae al luòc sacrat (Fanum Voltumnae) per discutir dels afars militars e politics, e per causir tanben un zilath meXl rasnal (governor), elegit per un an.
Los religioses gausisson d'una participacion dirècta al govèrn. Los pauc d'informacions que coneissèm venon d'epigrafs.
La familha èra compausada del paire e de la maire vivent sovent amb los enfants e los nebots. Aquela estructura es aquela del plaçament dels lièchs e de las cambra dins las tombas. Qualques gras de parentat son coneguts mercé a las inscripcions portadas pels tombèls papa' (grand paire), ati nacna (grand maire), clan (fihs), sec (filha), tusurhtir (espos), puia (esposa), thuva (fraire) e papacs (nebots).
La femna etrusca gausissiá d'una consideracion e d'una libertat egalas a aquelas de l'òme. Podava participar als convit alongada sul lo meteis klinai que son marit, participar als jòcs esportius e als espectacles. Aquò escandalisava los Romans per que etrusca èra sinonima de prostituida.
La femna transmetava lo seu nom als enfants (subretot dins la classa mai nauta de la societat). Suls epigrafs lo nom de la femna es precedit pel prenom (lo seu nom personal) coma afirmacion de la seuna individualitat al sen del grop familhal. Los noms de familha de femna frequetaments gravats suls vaisselièrs e las frescas funeraris son: Ati, Culni, Fasti, Larthia, Ramtha, Tanaquille, Veilia, Velia, Velka.
Agricultura
Cap de document escrich dirècte sus l'agricultura etrusca nos parvenguèt, mas l'arqueologia mòstra plan l'interés portat pels etruscs a l'agricultura, coma la descobèrta d'un bronze votiu, representant un laurador (- IV) venent d'Etruria septentrionala conegut jol nom « Estatuèta du laurador d'Arezzo » e conservat al Musèu nacional etrusc de la villa Giulia.
Sola la comparason amb las règles dels agronòms grècs e romans e l'analisi dels instruments agricòls escavats, o en reproduccion miniatura dins las tombas etruscas, o reprodusits sus de vases (una seriá d’aisina, de fauces e subretot d'araires) nos esclairan sul biais de trabalh del païsan etrusc e nos permeton de deduire las etapas e los periòdes per trabalhar la tèrra: lauratge, semenalhas, deserbatge, atapiment a l'entorn de las racinas, aissadament, extraccion de las plantas malautas, transpòrt de las gerbas de blat, batesons, ventatge, culhidas de la palha, garbièrament, brulatge dels camps.
Coneissèm las seunas produccions de cerealas mas tanben la vinha que mastrejavan l'empèut, pel vin qu'exportavan, las olivas tardièrament, las fibres textilas pel lin e las velas de las naus, la vianda dels seus tropèls, mas lors fruchs e legums son pas coneguts.
Pel absorbent
thumb|rightt|Pels absorbents sus de raices de granas germenadas de lachuga. Un pel racinari o pel absorbent es una cellula diferenciada del rizòma d'una raiç. Los pels absorbents son los principals sites d'absorpcion d'aiga e de sals minerals, entre autre a causa de lor granda superfícia d'escambi amb lo sol e mercé a lor paret prima e idrofila.
Etruscs
Industria
L'Industria etrusca d'en primièr metallurgica perque es dins una region rica en matèrias primièras, un vertadièra « Etruria del fèrre » a l'entorn de Populonia e de l’illa d’Elba. dins la lor mitologia, Velch es lo dieu del fuòc e dels metals.
Pel absorbent
Lo tèrme pel racinari es melhor a aquel de pel absorbent perque aquela cellula es subretot especializada dins l'acquisicion d'elements nutritius pauc mobils (fosfòr, oligoelements), los autres tipes de font nutritivas (aiga, nitrats) essent tamben absorbadas mas subretot a un nivèl diferent per d'autras cellulas racinàrias.
Descripcion
Dins la zòna pilificaira de la raiç, fòrça cellulas del rizodèrma se diferencian en pels absorbents: sus la fàcia extèrna d'un tricoblast (cellula iniciala d'un pel), una emergéncia de creissença unipolara e aviada s'insinua entre las particulas del sol. Sa progression es facilitada pel mucigèl agissent coma un lubrificant. Un pel adult a una forma tubulara fòrça prima (qualques micromètres de diamètre) e fòrça longa a l'escala cellulara (qualques millimètres). Sa paret prima e idrofila permet la circulacion de l'aiga e d'elements minerals fins a la membrana e cap a las cellulas adjacentas. Lo vacuòl ocupa gaireben tot l'espaci intracellular.