cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artemisia vulgaris
Descripcion
Los fruchs son d'aquènas sens tufa e mesuran 2 mm, una sola planta ne pòt produire de desenas de milièrs.
Distribucion e abitat
L’artemisa buta naturalament dins las zonas de climat temperat coma en Euròpa centrala, en Africa del Nòrd e un pauc en Asia.
Cultura
Las artemisas comunas vivon subretot per las talvèras, escombres, broas, èrms. Agrada los sòls rics en azòt, pòdon butar fins a una altitud de 1600 m e suportar de temperaturas fins a -15 degrés. Son presentas partot en Euròpa.
Lista de las varietats
Segon Catalogue of Life :
Usatge culinari
L'Artemisa (Artemisia vulgaris) èra utilizada autrescòps per atendrir las polalhas que la carn èra tròp dura. Uèi ven perfumar las polalhas mas tanben de còcas sucrats o salats.
Al Japon, dintra dins la composicion d'unes daifuku, de dessèrts a basa de ris viscós. Aqueste tipe de còca se trapa tanben en China (caobing).
Usatge terapeutic
L'Artemisa (Artemisia vulgaris) es una analòga de l'Aussint (Artemisia absinthum). Atal presenta fòrta dòsi un caractèr toxic. De proprietats li son reconegudas: tonica, febrifuga, antispasmodica, vermifuga e estomaquica. En infusion, regulariza lo cicle de las menstruacions a la menopausa. S'utiliza tanben per curar las infeccions urinàrias. Plaçasa dins las cauçaduras, aquesta planta auriá coma vertut de demesir la fatiga pendent la caminada. Abans, èra utilizada per aromatizar la bièra e per farcir lo piòt. Ten un gost amar e sucrat, çò que se reconeis al gost de la vianda o del lach dels animals que ne manjan. Aquesta plantas pòdon tanben s'utilizar en cas d’epilepsia. Los brots son tendres e sucrats e se pòdon mesclar dins d'ensaladas o d'aperitius
En medecina chinesa, s'utiliza per far de moxas : bastonets d'artemisa secada que se fa brutlar près dels punts dels meridians per los caufar. Aqueste principi es utilizat en moxibustion e es una alternativa à l'acupunctura e l'acupression.
Al jardin
En aiga de femorièr (maceracion longa fins a la bolida), l'artenisa, que conten de tujòna, es un repulsiu eficaç contra los insèctes, rosegaire, cagaraulas e limaces
Usatge esperital
se dich que l’artemisa es utila per l'induccion de sòmis lucids e del viatge astral. Fumar o consomar d’artemisa jos forma de planta o en solucion abans de dormir poiriá intensificar los sòmis o lor contraròtle e ajudar a se'n sovenir. Al Mexic, l’èrba es sovent fumada coma substitut de la marijuana.
Vogüer
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las formas ancianas son Vaulgueil en 1252, Vogono, Vogorium en 1275, Vogorio au segle XIV, Volgerio en 1516, Volguer en 1573, Voguiers en 1576, Vogué (o Vogùé, Vogüé) al sègle XVIII sus la mapa de Cassini.
La prononciacion d'un informator de Prunet es [vugy'e].
Noordpeene
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Noordpeene En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px Noordpeene es un vilatge del Westhoek en Flandre francesa, en la arrondissement de Dunquèrca. Amb una superficie de 1712 ectaras, Noordpeene es la mai granda municipalitat del costat de Cassel. La linha de camin de fèrre Hazebrouck-Dunquèrca passa a l'extrèm Nòrd del territòri dempuèi 1848. La linha de TGV París-Londres talha la municipalitat de Siás n'Oèst dempuèi 1992. Al Nòrd, lo Mont Balinberg (70 mètres) e lo Tom (62 mètres) diboishen los primièrs contreforts dels monts de Flandre. La vallée de la Peene, #que se flueix plàcidament, separa aqueles dos monts. Al Sud e a l'Oèst, lo territòri s'inclina en direccion del marais audomarois. L'altitud bassa fins a mens de 10 mètres en direccion del marais. Los principals corses d'aiga son la Lyncke Becque e la Peene Becque (la Peene, #qu'a donat lo sieu nom a la batalha de 1677 #que #parlar la annexion d'una part de la Flandre a la França). La méridienne verda passa per Noordpeene.
thumb|left|Noordpeene dans son canton et son arrondissement|180px Noordpeene est un village du Westhoek en Flandre française, dans l'arrondissement de Dunkerque. Avec une superficie de 1712 hectares, Noordpeene est la plus grande commune du canton de Cassel. La ligne de chemin de fer Hazebrouck-Dunkerque passe à l'extrême Nord du territoire depuis 1848. La ligne de TGV Paris-Londres coupe la commune d'Est en Ouest depuis 1992. Au Nord, le Mont Balinberg (70 mètres) et le Tom (62 mètres) dessinent les premiers contreforts des monts de Flandre. La vallée de la Peene, qui s'écoule paisiblement, sépare ces deux monts. Au Sud et à l'Ouest, le territoire s'incline en direction du marais audomarois. L'altitude descend jusqu'à moins de 10 mètres en direction du marais. Les principaux cours d'eau sont la Lyncke Becque et la Peene Becque (la Peene, qui a donné son nom à la bataille de 1677 qui causa l'annexion d'une partie de la Flandre à la France). La méridienne verte passe par Noordpeene.
Istòria
Lo vilatge a #èsser lo teatre d'un évènement d'una importància decisiva per l'istòria de la guèrra d'Olanda (1672-1678); la batalha de la Peene l'an 1677. #Èsser causa de la annexion del nòrd del Artés e dels châtellenies de Cassel e Bailleul al reialme de França.
Le village a été le théâtre d'un évènement d'une importance décisive pour l'histoire de la guerre de Hollande (1672-1678); la bataille de la Peene en 1677. Elle fut cause de l'annexion du nord de l'Artois et des châtellenies de Cassel et Bailleul au royaume de France.
Charlie Puth
vinheta|Charlie Puth Charlie Otto Puth Jr., mai conegut coma Charlie Puth (Rumson, Nòva Jersei, 2 de decembre de 1991) es un cantaire american. Se faguèt conéisser gràcias a de cançons que mandèt sus YouTube a partir de 2010 e venguèt famós en 2015 a partir de l'espelida e succès de son títol "Marvin Gaye".
Irkotsk
Irkotsk (prononciacion: [ɪrˈkutsk]; en rus: Иркутск) es una de las vilas russas mai importantas de Siberia e la capitala de la província d'Irkotsk o Óblast d'Irkotsk. Aquesta localitat, qu'es demest las mai pobladas de Siberia, comptava 606.137 abitants en 2013.
Clima
Irkotsk coma las autras vilas siberienas a un clima subartic. Lo mes pus caud de l'an es julhet amb una temperatura mejana de mentre que lo mes pus freg es genièr amb una temperatura mejana de.
Blòc 0912
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Saint-Aubin-de-Blaye
Saint-Aubin-de-Blaye qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Referéncias
.
Emboscada de Clonfin
thumb|Eth comtat de Longford siguèc un lòc d'emboscades entre era Armada Republicana Irlandes e es soldats anglesi pendent era Guèrra d'Independència Irlandesa (1919-1921). Era Emboscada de Clonfin siguèc ua emboscada hèta pera ARI (Armada Republicana Irlandesa o IRA), eth 2 de hereuèr 1921 pendent era Guérra d'Independéncia d'Irlanda (1919-1921). Aguèc lòc ena vila de Clonfin ( o Coonfin), plaçada entre Ballinalee e Granard, en eth comtat irlandés de Longford. Quate membres dera Division Auxiliar dera Policia Irlandesa Reial (RIC) siguèren mòrts e 8 herits.
Circomstàncies
Era Colomna Voladera deth Nòrd de Longford dera ARI (IRA) damb 21 òmes e miada per Séan Mac Eoin s'avie creat en 1920. Aguest an ja avien mòrt 4 policièrs deth Royal Irish Constabulary (RIC). En noveme, ua companhia d'auxiliars - ua fòrça policièra paramilitar formada per ex-oficials - avie sigut plaçada en eth comtat de Longford entà finir era ARI aquiu. Mès fòrces arribaren ath lòc en gèr de 1921. S'avans era ARI avie sajat d'operar en grani nombres, e soent en tot atacar comissariats dera policia, des d'aqueth moment eth Quartier Generau plaçat en Dublin ordenèc atacs mès soent mès tanben mès petits.
Eth lòc dera emboscada, ua via entre Granard e Ballinalee avie sigut escolhit. Mac Eoin causiguèc un lòc on es emboscaires èren plan ben protegits e pauc vists pes britanics. Eth plan ère hèr explosar ua mina mentres es camions britanics i passaven. Dempús, es britanics dideren "qu'era emboscada non ère clara".
Era emboscada
thumb|Séan Mac Eoin ère eth cap dera Colomna Voladera deth Nòrd de Longford dera ARI (IRA) e ordenèc as sòns òmes d'atacar es camions britanics pendent era emboscada de Clofin, en 1921. Era ARI (IRA) hèc petar era bomba mentres dus camions passaven sus un pònt e tuaren eth menaire deth prumèr camion lèu. Era ARI dubriguèc huec sus es camions pendent dus ores. Un des auxiliars podèc húger entà portar mès fòrces. Pendent era luta, quate membres deth grop dera ARI lutaren ath costat des auxiliars britanics e tuaren eth sòn comandant, eth lòctenent comandant Worthington Craven. Dempús dera sua mòrt, era rèsta de policièrs abandonaren era luta. Quate auxiliars avien sigut mòrts e ueit herits. Mac Eoin siguèc cavalièr damb es presoèrs. Diguèc qu'ac avien hèt ben e non permetèc que sòns òmes los hessen mau. Tanben portèc aiga de prèp tàs herits. Quan eth madeish siguèc dempús gahat, tres auxiliars, qu'avien estat en Clonfin, declararen pendent eth judici, qu'en Clonfin avien sigut plan ben tractats. Mac Eoin s'avie comportat ben damb es britanics mès tanben avie hèt qu'es perdesse un temps preciós pr'amor que quasi 14 camions damb fòrçes britaniques arribassen ath lòc e es gahessen. Totun, que poderen húger pes bòsqui de Clonfin. Era ARI (IRA) avie podut gahar 18 rifles, 20 revòlvers, ua Lewis e 800 bales.
Resultat
Dempús dera emboscada, es britanics arribaren as viles de Killoe, Ballinamuck, Drumlish, Ballinalee, Edgeworthtown, Granard e Ardagh entà sajar de gahar es òmes dera ARI. Un nombre de bòries e ostals sigueren ahlamats e un paisan siguèc tanben tuat. Ère Michael Farrel, e siguèc tuat en revenja pera emboscada.
Era colomna voladera que hèc era emboscada non sajèc de hèr-ne mès enquiara fin deth mes. Eth cap dera ARI de Longford, Mac Eoin siguèc gahat ena gara de tren de Mullingar pendent er inici de març e siguèc acusat de tuar eth policièr deth RIC DI Mgrath. Siguèc dempús deishat liure pr'amor que s'avie hèt ua trèva entà sajar de finir es ostilitats.
Un momunent siguèc dempús quilhat en eth lòc dera emboscada. Es lutadors èren Mac Eoin (Ballinalee), Sean Duffy (Ballinalee), James J. Brady (Ballinamuck), Tom Brady (Cartronmarvey), Paddy Callaghan (Clonbroney),Seamus Conway (Clonbroney), Pat Cooke (Tubber), Seamus Farrelly (Purth), Paddy Finnegan (Molly), Larry Geraghty (Ballymore), Mick Gormley (Killoe), Hugh Hourican (Clonbroney), Jack Hughes (Scrabby), Mick Kenny (Clonbroney), Paddy Lynch (Colmcille), John McDowell (Clonbroney), Jack Moore (Streete), Mick Molligan (Willsbrook), Michael F. Reynolds (Killoe), Sean Sexton (Ballinalee) e Jim Sheeran (Killoe).
Abadín
Abadín es un municipi de la província espanhòla de Lugo e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Ain (departament)
Ain (En en francoprovençau) qu’ei un departament francés d’Arpitània creat lo 4 de març de 1790. Administrativament que hè partida de la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Saxònia
Saissa (Saisso en grafia mistralenca; Saisonha ("Saissonha" ) o Sansoingna en occitan ancian) o Saxònia se pòt referir a:
Roman de Jaufre
Lo Roman de Jaufre qu'ei un roman medievau en occitan. Qu'estó escriut sia a la fin deu sègle XII (de cap a 1180) sia au començar deu sègle XIII (de cap a 1220). Los cercaires en literatura medievau ne son pas enqüèra d'acòrd aquiu dessús. Dab Blandin de Cornoalha, lo roman de Jaufre qu'ei la sola òbra en occitan qui pertanh au cicle arturian.
Influéncias
Si lo subjecte ei directament gesit de la literatura francesa, la faiçon qui l'autor a de contar l'istuèra d'amor e los dialògs amorós enter los personatges que son hèra inspirats de la poesia deus trobadors.
Blòc 0913
Sa superfícia es de 0.
Surfontaine
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas indoarianas del nòrd
Las lengas indoarianas del nòrd (o lengas pahari) son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan dins lo nòrd d'Índia, en Nepal, al sud de l'Imalaia.
Classificacion
La classificacion de l'indoarian del nòrd es :
Karachi
Karachi (en ordo: کراچی‎; en sinde: ڪراچي) es la vila mai granda e lo pòrt principau de Paquistan. Foguèt la capitala entre 1947 e 1958. Amb una populacion estimada entre 14 910 352 d'abitants, es lo centre de la 13 aglomeracion de la Planeta.
Charmes-Saint-Valbert
Charmes-Saint-Valbert es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Floyd Ayité
Floyd Ayité (Bordèu, 15 de decémer de 1988) ei un fotbolaire professionau occitan.
Clubs:
D’origina togolesa, ei seleccionat en 2007 dins l’equipa nacionau de Tògo. A 26 seleccions e 7 buts.
Sigala
Sigala (Sigale en francés ) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Castèu de Tarascon
thumb|300px|left|thumb|200px| Lo castèu de Tarascon o castèu dau rei Rainier es un dei pus bèu e dei meilhs conservats de. Se tròba au costat dau Ròse pròche de la ciutat de Bèucaire en posicion defensa de la termièra de Provença.
Darney
Darney es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nomain
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
200px|thumb|Nomain en lo sieu costat e lo sieu arrondissement Nomain es una pichona vila #que se situa entre Lille e Valencianas.
200px|thumb|Nomain dans son canton et son arrondissement Nomain est une petite ville qui se situe entre Lille et Valenciennes.
Istòria
Segon lo archéologue Roger Félix, una villa gallo-romaine i auriá #èsser descobèrta a Nomain, #çò que confirma l'idèa #que Nomain i aviá viscut pendent l'Antiquitat. Totun, lo toponyme d'origina germanique e los luòcs-diches post-romains indican que lo luòc i aguèt abandonat e que lo vilatge #èsser vertadièrament fondat al Mejan Age, pauc après las invasions normandes.
A l'origina de lo sieu bastiment, la glèisa #que data del èra d'estil roman, de las tuiles e de las carreaux an #èsser récupérés e utilizats dins la glèisa a partir ruïnes de la famosa villa gallo-romaine. Nomain A citat al en un títol del Abbaye de Sant-Amand. La tèrra, constituida de divèrsas fiefs e de distincions #que la mai importanta n'èra aquela de Roupy, levava del castèl de.
Nomain Se truca alavetz Nomaing (nom en venent del germanique Naminghem, en significant sojorn de Namo). Al mièg del, la tèrra del Pévèle compren la distincion de Orchies, aquelas dels pòbles de Bouvignies, Auchy, Coutiches, Flines, l'aumenatge dels sires de Landas e aquel del Sire dels Wastines #que la distincion se n'estend sus Capelle, Bersée, mas tanben sus Nomain. A Nomain, lo senhor de Lannay li cal verser un impòst a lo sieu suzerain, lo senhor de Orchies.
En 1415, Jean de Lannais, senhor de Lannais a Nomain e Louis del Quesnoy an aucit a la batalha de Azincourt. En 1512, Jean de Montmorency édifie un castèl a Nomain, sus lo sieu domeni de Roupy (#que vendrà lo "Roupion"), en cara de la crotz del Dieu de pèira actuala (los darrièrs vestigis del castèl an desaparegut en lo moment del bastiment de la linha de camin de fèrre Ascq-Orchies).
Pendent lo periòde disturbi de la Revolucion, un sacerdòt rebèl, #que refusait de prestar serment a la Constitucion Civila del Clergé, lo vicari Louis Howell, emigra a Alemanha, e tòrna a Nomain en 1796. Demòra amagat en una granja pendent dos ans, abans d'èsser denonciat, decrèt de contunh guillotiné a, lo 20 de genièr de 1799.
En 1820, la primièra glèisa protestante baptiste a fondat a Nomain, carrièra de Lannay, malgrat de violentes conflictes amb los fisèles de Bernard de Felice, pasteur de Lille. Seguiguèt alavetz una fòrta implantacion en las concas houillers en plen desvolopament.
Fin finala, pendent la guèrra mondiala, los abitants de Nomain organizan una ret de resisténcia cargada de comunicar d'informacions als aliats, per l'intermediari de comprenèm de viatgèrs mas la ret a desmantellat l'an 1917. Se lo cònsol, Léon Delsart, escapa a la mòrt, Henri Caignet, Flore Lafrance, Georgine Bossuyt e Georges Remy son fusillés a la citadelle de #Virar, lo 31 d'octòbre de 1917.
Selon l'archéologue Roger Félix, une villa gallo-romaine aurait été découverte à Nomain, ce qui confirme l'idée que Nomain était habité pendant l'Antiquité. Néanmoins, le toponyme d'origine germanique et les lieux-dits post-romains indiquent que le site fut abandonné et que le village fut véritablement fondé au Moyen Age, peu après les invasions normandes.
À l'origine de sa construction, l'église qui date du était de style roman, des tuiles et des carreaux ont été récupérés et utilisés dans l'église à partir des ruines de la fameuse villa gallo-romaine. Nomain est citée au dans un titre de l'Abbaye de Saint-Amand. La terre, constituée de plusieurs fiefs et seigneuries dont la plus importante était celle de Roupy, relevait du château de Douai.
Nomain s'appelle alors Nomaing (nom venant du germanique Naminghem, signifiant demeure de Namo). Au milieu du, la terre du Pévèle comprend la seigneurie d'Orchies, celles des villages de Bouvignies, Auchy, Coutiches, Flines, l'hommage des sires de Landas et celui du Sire des Wastines dont la seigneurie s'étend sur Capelle, Bersée, mais aussi sur Nomain. À Nomain, le seigneur de Lannay doit verser un impôt à son suzerain, le seigneur d'Orchies.
Pendant la période trouble de la Révolution, un prêtre réfractaire, qui refusait de prêter serment à la Constitution Civile du Clergé, le vicaire Louis Howell, émigre en Allemagne, et revient à Nomain en 1796. Il reste caché dans une ferme pendant deux ans, avant d'être dénoncé, arrêté puis guillotiné à Douai, le 20 janvier 1799.
En 1820, la première église protestante baptiste est fondée à Nomain, rue de Lannay, malgré de violents conflits avec les fidèles de Bernard de Felice, pasteur de Lille. Va suivre alors une forte implantation dans les bassins houillers en plein développement.
Ain (omonimia)
Ain (en francés) o En (en francoprovençau) pòt èsser:
Rabin
Los rabins (ebrieu רבי, rabbí segon la prononciacion usuala, ribbī o rebbí segon la prononciacion mizrahí e iemenita, rebbè segon la prononciacion yiddish; plur. רבנים rabbanim) son, dins lo judaïsme, unes «mèstres» o pus literalament unes «grands (dins l'estudi de la Torah)». Lo mot deriva en fach de רב rav significant e  en ebrieu biblic.
Tomàs d'Aquin
De son nom venon los tèrmes :
En 1879, lo papa Leon XIII, dins son enciclica Æterni Patris, declarèt que los escriches de Tomàs d'Aquin exprimissián adeqüatament la doctrina de la Glèisa. A l'epòca se distinguissiá encara mal la pensada de Tomàs d'Aquin el meteis de l'escòla tomista e dels desviaments de las nocions deguts a sa recepcion dins lo temps. Lo concili Vatican II prepausèt l'interpretacion autentica de l'ensenhament dels papas sul subjècte, mai precís e mai dubèrt al meteis còp, en demandant que la formacion teologica dels capelans se faga.
Dins lo continuament del prepaus de la Glèisa Catolica, Tomàs d'Aquin prepausèt, al sègle XIII, una òbra teologica que repausa, segon qualques aspèctes, sus un ensag de sintèsi de la rason e de la fe, subretot quand tend de conciliar la pensada crestiana e la filosofia vertadièra d'Aristòtel. Distinguís las vertats accessiblas a la sola rason, d'aquelas de la fe, definidas coma una adesion incondicionala a la Paraula de Dieu. Qualifica la filosofia de serventa de la teologia per exprimir coma las doas disciplinas collabòran d'un biais subaltèrne a la recèrca de la coneissença de la vertat, camin cap a la beatitud.
Jovença e desir per la vida dominicana (1225-1244)
Filh del comte Landulphe d'Aquin e de la comtessa Teodora d'Inverno, d'origina normanda, Tomàs nais en 1225 al castèl de Roccasecca, dins lo Reialme de las Doas Sicílias. La familha d'Aquin es una granda familha d'Itàlia, partisana del partit pontifical.
De 1230/1231 a 1239, es oblat a l'abadiá benedictina de Monte Cassino. I demòra nòu ans, pendent qu'apren de legir e d'escriure, e mai los rudiments de la gramatica e del latin, associats a una formacion religiosa elementària.
A partir de 1239, Frederic II, en luta contra Gregòri IX, expulsa los monges de l'abadiá. Sul conselh de l'abat, los parents de Tomàs ja l'envièron a Nàpols per i estudiar al Studium regni (qu'es pas una universitat, mas una acadèmia locala), fondada per Frederic II en 1220. I estudièt alara amb los mèstres las disciplinas classicas del Trivium e del Quadrivium; descobriguèt sens dobte alara Aristòtel a travèrs d'Averroès que las traduccions latinas començavan de corrir. Alara encontrèt los fraires presicaires que lor vida e lor vitalitat apostolica l'atirèron.
Son paire moriguèt lo 24 de decembre de 1243, rendent lo jove Tomàs un pauc pus liure de son destin. Decidís de dintrar dins l’Òrdre dels dominicans en abril de 1244, a l'edat de vint ans, contra l'avís de la familha que voliá que venguèsse abat del Monte Cassino. Sa maire lo fa alara raubar e l’assigna a demorar a Roccasecca pendent un an. Tomàs cambièt pasmens pas d’avís, e la familha deguèt acceptar sa causida.
Estudis a París, primièrs ensenhaments (1245-1259)
Estudièt a París de 1245 a 1248, jol reialme de Loís IX de França. Puèi seguèt son mèstre Albèrt lo Grand (dominican comentator d'Aristòtel) a Colonha fins a 1252, ont sos condisciples li donèron l'escais de « buòu mut » en rason de son estatura e son caractèr taciturne. Quand tornèt a París, seguèt los corses universitaris classics dels escolans en teologia: es bachelièr biblic (lecturas comentadas de las Escrituras) de 1252 a 1254, puèi bachelièr sentenciari. Redigís pendent aquel periòde un comentari dels libres d'Isaias e de Jeremias (Super Isaiam e Super Ieremiam), atal que De ente et essentia (De l'èsser e de l'esséncia) (1252). Coma bachelièr sentenciari, comentèt lo Libre de las Senténcias de Pierre Lombard, lo libre dels estudis teologics de l'Universitat de París dempuèi la començança del sègle XIII. Tomàs d'Aquin ne fa lo comentari, en doas annadas, pendent son ensenhament de bachelièr sentenciari. Son comentari (Scriptum super libros Sententiarum) es enòrme: mai de 600 paginas in-folio), escritas de 1254 a 1256, tot en seguent qualques corses dins las escòlas parisencas e al Studium dominican de Sant Jaume. A la prima de 1256, amb l'apuèg del Sobeiran Pontife que deu intervenir prèp de l'universitat, dins lo contèxte de conflicte de l'oposicion dels mendicants e dels seculars, sosten sa mestriá en teologia. Comença sulcòp d'ensenhar e redigís las Questions disputadas : De veritate (De la vertat) (1256-1259), los Quodlibet (7 a 11) ; comenta lo De Trinitate de Boèce (1257-1258)… Son activitat consistís subretot en disputas teologicas (disputatio), en comentaris de la Bíblia e en predicacions publicas.
Primièr ensenhament italian (1259-1268)
thumb| Tomàs d'Aquin e lo papa [[Urban IV, de Lorenzo Lotto, 1508, òli sus fusta, 155 x 67 cm, Recanati, Musèu municipal.]]
En 1259, Tomàs a 34 ans anèt per l'Itàlia ont ensenhèt la teologia fins a 1268, aviá ja una granda reputacion.
Es en primièr assignat a Orvieto, coma lector conventual, es a dire responsable de la formacion permanenta de la comunautat. Redigís l'explicacion continua dels evangèlis, nomenada pus tard la Cadena d'aur (Catena aurea), una garba de citacions dels Paires de la Glèisa organizadas fins a constituir un comentari continú dels Evangèlis, per cada versat. Aquel obratge d'importància dins l'istòria de la recepcion dels autors crestians grècs, es redigit de 1263 a 1264 sus la demanda del papa Urban IV a qui Tomàs dedica la cadena sus Matèu.
Tomàs es enviat a Roma entre 1265 e 1268 coma mèstre regent per la formacion intellectuala dels joves dominicans. Redigís tanben De potentia Dei (1265-1266), e comença en 1266 la redaccion de la Soma teologica e sos comentaris sus Aristòtel en adoptant lo metòde d'explicacion mot per mot dels grands comentaris (tafsîr) d'Averroès. Compausa l'Ofici del sant Sacrament al moment de l'instauracion de la Fèsta del Corpus Christi. Redigís tanben qualques opusculs, en responsas a las questions de personas particularas o de superiors, portant sus de questions divèrsas: economicas, canonicas o moralas.
Pendent aquel periòde, visitèt la cort pontificala (que demorava pas a Roma); seriá possible qu'aguèsse seguit lo papa dins sos desplaçaments continús.
Seriá pendent aquel periòde que poguèt presicar los sermons sul Credo, lo Pater e l'Ave Maria.
Segond ensenhament italian, creacion del studium generale de Nàpols (1272-1273)
Aprèp lo trabalh incredible fach a l'encòp per l'ensenhament e la redaccion de son òbra, las lutas continualas que deu menar al sen meteis de l'Universitat, Tomas es enviat per sos superiors a Nàpols per i organizar lo studium generale dels fraires dominicans (fondat en 1269), destinat a la formacion dels joves fraires dominicans de la Província de Roma, e i ensenhar coma mèstre regent en teologia. Las rasons d'aquel rampèl a Nàpols son pas claras. Se pòt supausar que foguèt sus demanda del rei Carles d'Anjau, lo fraire de Loís IX de França. Es segur que foguèt malgrat las suplicacions de l'Universitat de París. Entre fin de junh e de setembre de 1272 seguís la redaccion de la tresena partida (IIIa Pars) de la Soma teologica, a partir de la question 7; redigís subretot las questions sul Crist e los sacraments, qu'acabarà jamai. Torna ensenhar sus las letras de Paul (Epistòlas als Romans), lo comentari dels Psaumes (1272-1273), e qualques comentaris d'Aristòtel.
Sa darrièra vision e sa mòrt (1273-1274)
thumb|left|Caissa de las relíquias de Tomàs d'Aquin dins la glèisa dels Jacobins de Tolosa A partir del 6 de decembre de 1273, aprèp aver agut una experiéncia esperitala tresviranta pendent la messa, arrèstèt d’escriure, perque, çò diguèt, en comparason de çò que compreniá del mistèri de Dieu, tot çò qu'escriviá li pareissiá coma de palha. Sa santat declinèt alara lèu. Quasiment afasic, anèt pasmens al concili de Lion ont seriá estat convocat pel papa Gregòri X. Moriguèt en camin, lo 7 de març de 1274, a l'edat de 50 ans, al monastèri cistercian de Fossanova. I repausèt fins a la translacion de sas rèstas en 1369 a Tolosa, a la Glèisa dels Jacobins, ont repausa totjorn uèi. Se ditz que comentava lo Cantic dels Cantics als monges que l'acompanhavan, sus son lièch de mòrt. Recebent sa darrièra comunion, diguèt :
Gaireben totes los testimoniatges concòrdan a lo presentar coma un òme grand e fòrt. Son aparéncia deviá èsser armoniosa perque, quand anava pels camps, lo bon pòble abandonava sos trabalhs e se precipitava cap a son encontra,. Sos estudiants lo presentavan coma un òme que voliá pas ofensar degun per de marridas paraulas, e fòrça assidú al trabalh, se levant fòrça d'ora, abans los primièrs oficis, per començar de trabalhar. Sa pietat anava subretot cap a la celebracion del sacrifici de la messa e cap a l'imatge del Crist crucificat.
Sas òbras son catalogadas dins un escrit de 1319, mas lor cronologia exacta repausa sus una critica complèxa de fonts e de manuscrits; es fixada uèi ara per l'essencial, levat qualques punts de detalh encara discutits.
L'òbra de Tomàs d'Aquin foguèt condemnada lo 18 de març de 1277 per l'archevesque anglés Robert Kilwarby. Guilhèm de la Mare, franciscan, publiquèt vèrs 1279 un correctorium de fraire Tomàs, recensant 117 proposicions tròp ausardas. Reabilitat ulteriorament, amb l'influéncia totjorn mai granda de l'Òrdre Dominican, es canonizat en 1323 pel papa Joan XXII. Pasmens sas idèas contunhan de far debat, quitament dins l'Òrdre Dominican ont cal repetir mai d'un còp l'obligacion de pas criticar las tèsis de Tomàs d'Aquin dins los capítols generals.
thumb|Tomàs d'Aquin (drecha), Sant Domenge e la Verge Maria amb l'enfant, de [[Fra Angelico, 1420, fresca, 196 x 187 cm}}, Sant Petersborg, Musèu de l'Ermitatge.]]
Tomas dins son temps
Lo trabalh de tornar metre en contèxte Tomàs d'Aquin e sa pensada, longtemps considerat coma la philosophia perennis al sen de la Glèisa, comencèt al sègle XX per Marie Dominique Chenu dins L'introduction à l'étude de saint Thomas d'Aquin, puèi encara a la fin de las annadas 1990 per Jean Pierre Torell, dins son Initiation à saint Thomas d'Aquin e seguent son ensenhament, per l'Escòla teologica de Friborg. En efèit, coma tot pensador, Tomàs d'Aquin se tròba dins las problematicas de son temps, totas d'òrdre teologicofilosofic. Atal es pas possible d'estudiar la pensada de Tomàs sens considerar que trabalhava dins un contèxte entièrament crestian, amb sa pròpria fe dins lo Dieu crestian, e amb los metòdes e los limits de son temps.
Tomàs d'Aquin escriguèt la majoritat de son òbra a l'Universitat de París al sègle XIII sègle, jol reialme de Loís IX de França. La didactica universitària repausava a l'epòca sus tres pilars: l'explicacion dels tèxtes, las questions disputadas e la presicança. Las disputas argumentadas pòrtan, las unas sus de questions precisas causidas pel mèstre, e las autras, ditas quodlibeticas, sus de subjèctes prepausats per los estudiants o causits a l'azard. Coma totes las òbras teologicas universitàrias de l'epòca, las questions e articles de la  Soma teologica adòptan l'estructura dialectica de las questions disputadas, malgrat que la Soma jamai faguèt pas l'objècte d'un ensenhament per Tomàs.
Teologian abans d'èsser filosòf
Tomàs d'Aquin, qu'es un dels primièrs – o lo primièr – a destriar una teologia naturala e una teologia revelada, èra en cèrca d'una intelligéncia de la fe, per la rason naturala, en s'apuejant per exemple sus Aristòtel. Pasmens, los estudis contemporanèus an recordat que Tomàs d'Aquin es d'en primièr teologian, e que sa filosofia s'inserís dins un sistèma teologic crestian, que pren en compte la creacion, l'existéncia de Dieu, la vida de la Gràcia, la Redempcion.
Los rapòrts entre la fe e la rason
Dempuèi la fin del sègle XIX, las objeccions de la critica racionalista an incitat l'apologetica catolica a metre en evidéncia qualques posicions de Tomàs d'Aquin concernent los rapòrts de la fe e de la rason. Tomàs d'Aquin sosteniá en efèit que la fe crestiana es pas incompatibla o contradictòria amb un exercici de la rason en conformitat a sos principis, es a dire non desvirada de sas tòcas naturalas pel vici e lo pecat. Las vertats de la fe e aquelas de la rason se pòdon integrar dins un sistèma sintetic armoniós, sens se contradire. A l'epòca ont la filosofia començava de s'organizar en disciplina autonòma dins las escòlas e las universitats, plaça las vertats transmesas par la Sacra doctrina – lo Revelament – en dessús de totes las sciéncias, perque lo Revelament ven de Dieu, que, per definicion, se pòt pas enganar o nos enganar. Dins aquela perspectiva teologica, Tomàs d'Aquin pausa coma principi lo respècte de l'òrdre racional, creat e volgut per Dieu per permetre a l'òme de conéisser la vertat. Distinguiguèt per aquò la rason naturala e rason esclarida per lo Reveliment (Escritura e Tradicion), teologia naturala e teologia revelada.
Filosofia realista
Lo coneissement intellectual uman es lo fruch d'un procèssus cognitiu d'abstraccion que condusís l'esperit uman de l'experiéncia sensibla e materiala cap a la coneissença immateriala de l'intellècte per la mediacion del coneissement sensible que qualifica d'immaterial. Dins una objeccion del De Veritate, resumiguèt aquel principi per l'adagi escolastic nihil est in intellectu quod non sit prius in sensu qu'es pas  l'autor e qu'apareis qu'un còp dins tota son òbra. Çò qu'es dins l'intelligéncia es doncas abstrach dels imatges fornits pels èimes.
L'epistemologia de Tomàs d'Aquin se destria en partida del corrent neoplatonician segon que los èimes fornisson que d'informacions enganantas e lo còrs es una preson per l'arma. A de veire mai de l'encontra de la filosofia realista d'Aristòtel e de la conviccion de fe dins l'origina divina e la bontat de la creacion materiala. Las facultats sensiblas de l'òme son doncas intrinsecament bonas, creadas sens intencion d'enganar per permetre a l'òme d'accedir al coneissement del Verai e del Ben.
Dieu conegut per sos efèits
Amb Sant Pau, Tomàs establiguèt que l'Òme pòt aquerir la coneissença de l'existéncia de Dieu a partir del monde e non a partir de l'estudi dels principis logics o abstraches. Es fòrt possible d'accedir a una coneissença de Dieu - subretot son existéncia, son estatut de causa primièra - sens Revelament, en observant lo monde, per una coneissença indirècta e a posteriori. Es lo sens de las vias dichas que conduson a la coneissença de l'existéncia de Dieu a partir de l'observacion de l'univèrs. Tomàs d'Aquin prepausèt cinc vias que conduson a conclure, per l'exercici de la rason, a l'existéncia d'un èsser que tot lo monde nomena Dieu: las Quinquae viae. Repausan sul destriament entre çò que Dieu es « per nosautres » (quoad nos) (per exemple Dieu coma creator del monde) e çò que El es « en el meteis » (in se) (çò qu'es pas possible de conéisser integralament dins aquel monde, perque, en rason de sa perfeccion suprèma, El es al delà de çò que la creatura pòt conéisser d'esperela. L'exercici d'aquela coneissença racionala demòra sovent empachat pel pecat El deu doncas èsser ajudat e completat pel Revelament e per la gràcia de la redempcion, mejans que l'Òme, creat capable de Dieu (capax Dei), es condusit cap aténher sa finalitat darrièra: contemplar l'esséncia de Dieu en fàcia dins la Beatitud, es a dire aprèp la mòrt pels benaüroses.
La natura umana al centre de son projècte
L'èsser uman es al centre de tota l'òbra de Tomàs d'Aquin. La natura de l'Òme coma èsser material e esperital, al tèrme entre l'univèrs vesible e invesible, es analisada amb los espleches aristotelicians. L'Òme es en esséncia còrs e intelligéncia. Tomàs d'Aquin adòpta atal l'ilemorfisme (l'òme considerat coma compausat unificat de matèria e de forma), e la teoria de la coneissença realista, es a dire que considerèt que i pas res dins l'intelligéncia que abans foguèt del domeni de las percepcions. Tomàs dona de sens e l'analisa de l'Òme coma èsser de la natura e pas mai solament coma creatura. Aguèt totjorn una granda consciéncia dels limits de la natura umana, mas tanben de sas capacitats, que sián naturalas o subrenaturalas.
La morala coma retorn cap a Dieu
La morala de Tomàs d'Aquin es finalista, perque aguèt en vista una fin suprèma, e naturalista, perque se repausa sus una antropologia de la natura umana precisa e realista. L'Òme se deu inserir dins l'òrdre de l'Univèrs volgut per Dieu, es a dire far çò per que foguèt creat: conéisser e amar Dieu. La morala, perque pòrta sus l'èsser uman, coma un èsser compausat d'arma e de còrs, deu integrar dins son camin totas las enclinasons sensiblas, totas las passions, totas los amors, fins que l'Òme arribe a sa fin dins tota son integritat: aquela fin es lo bonaür dins l'òrdre natural e la Beatitud dins l'òrdre subrenatural. La vida morala consistís doncas, per cada òme, a desvolopar al punt pus naut sas capacitats e sas possibilitats naturalas jos la conduita de la rason, e de se dubrir a la vida subrenaturala ofèrta per Dieu.
Teologia e filosofia
Dieu es l'objècte de tot lo trabalh de Tomàs d'Aquin. Segon aquel, la filosofia estúdia en primièr los èssers creats, per s'auçar aprèp al coneissement de Dieu ; dins l'òrdre de la teologia, al contrari, començam per l'estudi de Dieu, e es efectivament aquel òrdre qu'es seguit dins las Somas. Alara, l'òrdre de la teologia se pòt adjectivar atal:.
Filosofia e teologia diferisson doncas per l'objècte primièr de la coneissença umana, e diferisson tanben en consequéncia per lor metòde: existís un estatut epistemologic pròpri a cadun d'aqueles dos discors, aquò pausa la question de saber s'arribam dins los dos domenis a de vertats que s'acòrdan o non e de quin biais.
La tèsi de Tomàs es que fe e rason se pòdon pas contradire perque emanan totas doas de Dieu; la teologia e la filosofia pòdon doncas pas pervenir a de vertats divergentas. Es l'argument de la dobla vertat que se tròba dins la Soma contra los Gentils e dins la question 1 de la Soma teologica : coma la lutz de la rason e aquela de la fe venon totas doas de Dieu, se pòdon pas contradire. Encara un còp, la fe se servís de la rason tot coma de la gràcia se servís de la natura, es a dire que las vertats de la rason naturala (ratio naturalis) servisson per esclairar los articles de fe.
Ratio naturalis e Revelament
Dins la Soma contra los Gentils, Tomàs d'Aquin faguèt clar lo concèpte de rason naturala (ratio naturalis) per rendre compte de la fe crestiana fàcia a las objeccions de la rason, de las eretgias e dels filosòfs, tant ancians coma contemporanèus, josieus e musulmans. Utilizèt la Bíblia o los Paires de la Glèisa dins los domenis de discussion pròpriament teologicas coma lo mistèri de l'èsser de Crist. Tomàs d'Aquin expausèt dins un primièr temps d'arguments purament racionals per mostrar fin finala que concòrdan amb la Bíblia. Dins aquel sens, la rason naturala servís de terren comun per tota l'umanitat e permet de provar la coeréncia entre las vertats reveladas e las vertats de rason. Pasmens, la rason naturala pòt pas pervenir « per sas fòrças pròprias » a la compreneson totala dels mistèris revelats. En efèit, la teologia dita naturala es ascendanta: va del bas (las creaturas) cap al naut (Dieu); mas son desvolopament es limitat dins los quadres del « per se ». Dieu serà pas vist dins çò qu'El es el meteis « in se », mas dins çò qu'El es per nosautres; per exemple, se pòt pas saber s'El es creator en El meteis, mas a partir de las creaturas, se pòt inferir qu'El es creator « per nosautres ». Al contrari la teologia basada sul Revelament es descendenta dins la mesura que partís de naut (las vertats recebudas de Dieu) cap al bas (las creaturas). La teologia es doncas pas un discors deductiu basat sus la sola rason. Es per natura coneissença de e per la Sacra doctrina: l'Escritura santa recebuda dins la tradicion de la Glèisa.
Tomàs d'Aquin emplega de tèrmes precís per far clar aquel destriament fe/rason e lors comunas interaccions. Nomena « revelable » (revelabile) las coneissenças reveladas accessiblas a la rason naturala (coma l'existéncia de Dieu, per exemple) e « revelada » (revelatum) çò que pòt èsser conegut sens lo Revelament (coma l'incarnacion del Crist, per exemple). Es possible de conéisser los objèctes inaccessibles a la rason naturala per mejan de la gràcia :
Existís un darrièr mode de coneissença de Dieu que se fa dins la Beatitud, es a dire en fàcia de l'esséncia divina.
Aprigondiment dels quatre sens de l’Escritura
Tomàs d'Aquin consacrèt tota una question disputada (disputatio) a aqueles sens de l'Escritura : Lo Sens de l'escritura Sacrada - De sensibus Sacrae Scripturae en 1266.
Dieu segon Tomàs d'Aquin
Tomàs d'Aquin es abans tot un teologian: son objècte principal es de descobrir Dieu jol vela de la metafisica a nòstra existéncia umana. Dieu es absoludament pertot dins l'òbra de Tomàs d'Aquin: en metafisica (coma creator, primièr motor, etc.), en morala (coma principi e fin de l'òme), en teologia morala (coma distribuidor de l'Esperit Sant), etc. Dieu es identificat, e es una primièra, a l'èsser (ens) e pas mai al bonum (ben). Es una interpretacion ontoteologica de Dieu que repausa sus l'analisi prigonda de « Soi Aquel que es » de l'Exòde. Lo metòde de la teologia desvolopat par Tomàs d'Aquin es una teologia dita negativa, perque progrèssa amb un mòde de privacion. Lo metòde serà atal: Dieu es infinit perque es pas finit, es bon perque es pas mal, etc.
L'existéncia de Dieu
Perque temptar de demostrar l'existéncia de Dieu en plen mitan del sègle XIII, alara que l'environament es entièrament crestian, e que Tomàs s'adreça a de teologians ? L'existéncia de Dieu seriá pas evidenta e seriá pas inutil de la demostrar ? En fach, Tomàs d'Aquin cèrca pas tant de provar l'existéncia de Dieu que de trobar las condicions de la possibilitat qu'a l'òme per remontar cap a Dieu per las fòrças de sa rason.
Podèm pasmens conéisser que Dieu es per la « lutz naturala », es a dire per la rason. Sèm pas encara aisís dins la vertadièra teologia; que Dieu es, es çò que mòstra la filosofia naturala. Tomàs reprend atal per o mostrar cinc vias de rasonament que parton del real existissent per montar fins a Dieu. E, dins aqueles tres biaisses de conéisser Dieu, ditz que coneissèm puslèu lo creat que l'increat el meteis. Atal, per exemple, se pòt pas afirmar amb nòstra sola rason que Dieu es creator en el meteis, mas qu'El es creator al respècte de nosautres perque siam creats.
'Soma Teologica'', partida I, question 2, article 3 : « Dieu existís ? »'''
Tomàs d'Aquin ditz qu'existís cinc vias (quinquae viae) per provar que Dieu existís:
1° pel movement : las causas son totjorn en movement, alara es necessari qu'aja una causa motritz per tot movement. Per pas remontar d'una causa motritz a una autra, cal reconéisser l'existéncia d'un « Primièr motor non mogut » : es Dieu.
2° per la causalitat eficiénta (ex ratione causae efficientis) : observam un encadenament de causas a efèits dins la natura, alara es pas possible de remontar de causas en causas a l'infinit; cal necessàriament una Causa Primièra: es Dieu.
3° per la contengéncia : i a dins l'univèrs de causas necessàrias qu'an pas en elas meteissas lo fondament de lor necessitat. Cal doncas un Èsser d'esperel necessari qu'es Dieu.
5° per l'òrdre del monde : s'obsèrva un òrdre dins la natura: l'uèlh es ordenat a la vista, lo palmon a la respiracion, etc. Alara per tot òrdre cal una intelligéncia que lo comanda. Aquela Intelligéncia ordenatritz es aquela de Dieu.
Tomàs d'Aquin aviá pas ges de tòca de provar l'existéncia de Dieu; s'adreçava en efèit als estudiants en teologia (es a dire als fraires presicaires, als capelans, etc.), per que aquela existéncia èra considerada coma aquista. L'intencion de Tomàs d'Aquin foguèt puslèu de mostrar que se podián accedir a Dieu per mejan de la rason naturala, en anant de çò que se constata d'un monde. Es perque prepausèt pas de « pròvas », mas de « vias ».
Lo Dieu unic, lo Dieu Trine
I descobrissèm que Dieu existís (qu. 2), qu'El es simple (qu. 3), infinit (qu. 7-8), perfèit (qu. 4-6) e immudable e eternal (qu. 9-10).
Primièrament, a pas de còrs: Dieu es lo primièr motor immobil, alara pas cap de còrs morís pasmens que siá mogut, doncas Dieu a pas un còrs. Pòt pas èsser compausat de matèria e de forma, perque la matèria es en poténcia e que Dieu es acte pur. Son existéncia enclusís l'esséncia o « Dieu es identic a son èsser » perque l'acte d'existir demanda pas que la causa d'existéncia, qu'es per se en Dieu.
La Trinitat es compausada del Paire (qu. 33), del Filh qu'es Vèrbe e imatge, (qu. 33-35) e del Sant Esperit que se nomena « Amor » e « Don » (qu. 36-38). Lors relacions son estudiadas de la question 39 a la question 43 de la Soma teologica. I a en Dieu doas processions: aquela de la generacion e aquela de l'amor. Tomàs d'Aquin, per explicar l'unitat substanciala de las tres Personas divinas, utiliza la nocion de relacion.
Lo Dieu Trinitari e lo Dieu unic son una sola e meteissa entitat incomprenable en ela meteissa. Lo Dieu de la fe (Trinitati) es absoludament pas en contradiccion amb lo Dieu de la rason (Dieu Unic).
Nos situam aicí dins çò que Martin Heidegger nomenava una ontoteologia, es a dire dins un esquèma ont Dieu es concèpte racional abans d'èsser lo Dieu de la fe: Dieu dintra en filosofia abans de dintrar en trologia. Pasmens d'autres comentators, coma Étienne Gilson mòstran que la metafisicoteologia de Tomàs d'Aquin escapa a aquela critica ontoteologica d'Heidegger.
Lo Crist
Lo Crist es lo Filh, es a dire la persona Trinitària qu'es Vèrbe. La Cristologia de Tomàs d'Aquin es desvolopada dins la tertia pars de la Soma teologica en 90 questions (e 99 se se compta lo complement). Lo prològ de la tertia pars comença atal: Dieu s'encarnèt (qu. 1-26) ; sofriguèt dins sa carn per los òmes (qu. 27-59). Nos accedissèm a la vida eternala e als sacraments per e dins lo Crist. Son incarnacion foguèt convenabla a Dieu: es çò que se nomenèt las rasons de convenéncia : « apareis de la mai nauta convenéncia que per las causas vesiblas sián manifestadas los atributs invesibles de Dieu. Lo monde entièr foguèt creat per aquò, segon l'apòstol (Rm 1, 20) : “Las perfeccions invesiblas de Dieu se descobrisson a la pensada per sas òbras.” Mas, ditz S. Joan Damascène, es pel mistèri de l’Incarnacion que nos son manifestats al còp la bontat, la saviesa, la justícia e la poténcia de Dieu : sa bontat, perque mespresèt pas la flaquesa de nòstra carn ; sa justícia perque, l’òme que visquèt pel tiran del monde, Dieu volguèt qu'aquel tiran foguèsse vencit a son torn per l’òme el meteis, e es en respectant nòstra libertat que nos arranquèt a la mòrt; sa saviesa, perque a la situacion pus dificila, saupèt donar la solucion mai adaptada; sa poténcia infinida, perque res es pus grand qu'aquò: Dieu que se fa òme. »
Totjorn dins aquelas rasons de convenéncia, Tomàs d'Aquin se repausa sul bonum diffusium sui : lo Ben es çò que se difusa. Dieu se comunica doncas: « Atal tot çò que ressortís a la rason de ben conven a Dieu. Alara aparten a la rason de ben que se comunica a autrú coma lo mostre Denys. Atal aparten a la rason del sobeiran ben que se comunica sobeiranament a la creatura. E aquela sobeirana comunicacion se realiza quand Dieu s'unís a la natura creada de biais a formar qu'una sola persona d'aquelas tres realitats: lo Vèrbe, l'arma e la carn »
L'Incarnacion, en mai d'èsser necessària al salut dels òmes, per via de necessitat superlativa (del melhor biais possible), es doncas atal que la manifestacion sensibla de Dieu dins sa glòria, volguda per Dieu El meteis.
L’exitus reditus
Tomàs d'Aquin considèra la creacion coma una accion transitiva venent de Dieu, es a dire coma una causa emanant d'el, mas que va tornar cap a El per un movement d’exitus reditus (sortida / retorn). La creacion es doncas interpretada dins una dinamica metafisica intrinseca a las causas.
La Soma teologica comença atal :
« Avent a expausar aquela doctrina, cal tractar: