cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terraformacion
De la ficcion cap a la sciéncia
En seguida d'aquel primièr desvelopament, la terraformacion s'impausèt pauc a pauc coma una veradièra possibilitat e ara la terraformacion de Mart es un subjècte seriosament envisatjat per fòrça scientifics.
Mart
right|thumb|Vision d'artista de la terraformacion de Mart Los imatges evocats per Mart son aqueles d'una planeta roja, seca, rocasuda… e subretot sens vida (s'es pas encara descobèrta). Pasmens, s'i pòt veire a vegadas de vals d'aparéncia limadas e la recercas in situ semblan indicar la preséncia d'ancians fluvis e d'ancianas mars. Mas si l'aiga, element essencial a la vida tal coma la coneissem, rajèt sus Mart, ont se trapa ara e se la pòt far resorgir? Son la questions principalas qu'animan los debats al subjècte de la terraformacion de la planeta. L'objectiu es donc de tornar balhar a Mart mitan qu'aurá perdut e apondre lo necessari per l'Òme.
Estat dels luòcs
left|thumb|Vision d'artista de la terraformacion de Mart Mart possèda de punts comuns amb la Tèrra. Sa velocitat de rotacion, l'inclinason de son orbita o l'aspècte de sa superfícia dona de païsatges modelats per las sasons remembran aqueles de la Tèrra. Lo sol (regolit) martian es compausat de fòrça oxids ( Si O 2 a 45 % e Fe 2 O 3 a 15 % gaireben). Pasmens lo clima actual es pas gaire favorable : a causa de son alunhament del solelh, la temperatura mejana es a l'entorn de <span title="−76 °F ou 213,2 K" contenteditable="false">−60 <span title="−76 °F ou 213,2 K" contenteditable="false"> <abbr class="abbr" title="degré Celsius" contenteditable="false">°C e la pression atmosferica es 160 còps mendre a aquela de la Tèrra. Mai, Mart a una gravitat equivalenta a quasi un tèrç d'aquela de la Tèrra: una gravitat tan flaca provocariá a meja, tèrme moyen un aflaquiment e una pèrda de contraòtle musculars. Sola una activitat fisica importanta permetriá d'evitar aquela atrofia. En l'abséncia de camp magnetic e d'una atmosfèra consistenta, la superfícia de Mart es de contunh bombardada per de rais cosmics e ultraviolets qu'an un efièch letal sur l'òme a cort/mejan tèrme. Lo regolita martian es fin e abrasiu auriá d'efièchs plan nefasts sus la fisiologia umana.
Vènus
thumb|228x228px|Vista d'artista de la terraformacion de Vènus. Lo principal obstacle a la Terraformacion de Vènus es sa temperatura de superfícia podent passar <span title="896 °F ou 753,2 K" contenteditable="false">480 <span title="896 °F ou 753,2 K" contenteditable="false"> <abbr class="abbr" title="degré Celsius" contenteditable="false">°C. La pression i es 90 còps mai d'aquela de la Tèrra, e es cobèrta de nívols d'acid sulfuric. Vènus fa pasmens gaireben leo mèsme diamètre que la Tèrra.
Mermar la temperatura
Doas dralhas son exploradas per mermar la temperatura a la superícia de Vènus:
Mermar la pression atmosferica
Expulsar de gas fòra de la planeta sembla fòrça dificil. La solucion melhora seriá de transformar lo gas en compausat solids o liquids. De metòdes son envisatjables: o enviant de posca de magnèsi o de calci (que se pairiá levar de Mercuri), çò que menariá a la formacion de carbonats, o injectant d'idrogèn que manariá a la produccion de grafit e d'aiga amb la reaccion de Bosch. Una autra solucion seriá d'introduire d'organismes vivents, coma de bactèris extremofilas, mas se la temperatura al sol demra la mèsa, la matèria organica tornariá sul còp en gas carbonic. Transformar una quantitat importanta de gas carbonic en carbòni e aiga coma explica mai naut permetriá a aqueles organismes de subreviure en nauta atmosfèra e de far créisser lo taus d'oxigèn a una velocitat onorabla.
De ciutats flotantas dins los nívols
Una idèa originala per permetre una colonizacion aviada de Vènus, prepausada per Geoffrey A. Landis, es de far flotar d'immenses sacs de gas a uns 50 km d'altitud, a condicion que los quita sacs resistiscan a la pluèjas d'acid sulfuric frequentas a aquela altitud, ont la pression atmosferica e la temperatura son pròches de las condicions terrestres. Se poiriá bastir de vilas a l'interior dels sacs, que flotarián sus l'atmosfèra densa de Vènus coma de montgolfièras. Lo gas a l'interieur seriá una mescla respirabla.
Autras modificacions possiblas
La rotacion de Vènus es fòrça lenta, alara un jorn venusian dura quasi un an. Accelerar la rotacion demandariá tròp d'energia, mas un sistèma de miralhs en rotacion poirian realizar de successions de jorns de nuèchs mai abitualas pels Terrians.
Diemeringen
Diemeringen en alemannisch (Diemeringen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
Diemeringen A situat en la vallée de la Eichel en Alsace bossue. La municipalitat fa partida del Parc natural regional dels Vòges del Nòrd. Lo bourg a situat a Unitat|9|km}} de Sarre-Union, a Unitat|10|km de Drulingen, a Unitat|14|km  de Rohrbach-lès-Bitche, a Unitat|26|km  de Sarreguemines e a Unitat|30|km  de Ingwiller. La municipalitat es desservie per la parca de Diemeringen situada sus la linha de Estrasburg a Sarreguemines. Lo échangeur 43 del A 4 es del pòble.
Diemeringen est située dans la vallée de l'Eichel en Alsace bossue. La commune fait partie du Parc naturel régional des Vosges du Nord. Le bourg est situé à 9 km de Sarre-Union, à 10 km de Drulingen, à 14 km de Rohrbach-lès-Bitche, à 26 km de Sarreguemines et à 30 km d'Ingwiller. La commune est desservie par la gare de Diemeringen située sur la ligne de Strasbourg à Sarreguemines. L'échangeur 43 de l'A 4 est à 8 km du village.
Bouresse
Bouresse es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Bouresse es situat a 10 km au nòrd de Civray e a 24 km al sud-oest de Montmaurilhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Alconada de Maderuelo
Alconada de Maderuelo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saint-Germain-en-Montagne
Saint-Germain-en-Montagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pèire Verlhac
Pierre Verlhac nasquèt en 1868 a Solhac e moriguèt en 1955 a las Quatre rotas.
Faguèt una carrièra d'institutor. Laïc, amic de Louis-Jean Malvy, Pierre Verlhac militava en favor dels excluses e de sa lenga mairala.
Animator de la seccion de Solhac de la Liga dels Dreches Umans, s'engatgèt en favor dels republicans espanhòls.
Tanben èra un musician popular, un fin contaire occitan enrasigat entre Solhac e Martèl, un autor de poèmas e cançons. Foguèt un dels primièrs que militèt per l'ensenhament de l'occitan.
Casalarreina
Casalarreina es una comuna de la Rioja.
Plaça Lavalle
thumb|200px|Plaça Lavalle dab la colomna thumb|left|200px|Palais Miró, anciana residéncia de la familha Dorrego La Plaça Lavalle qu'ei un espaci vert qui capèra 3 brolhs d'ostaus dens lo quatièr de San Nicolás a Buenos Aires.
Chemilli
Chemilli es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia, ancianament de la Bassa Normandia.
Plaça Lavalle
Nom
Que deu polemicament lo son nom a la colomna en aunor au generau Juan Lavalle ; Lavalle qu'ei ua figura controversada per aver hèit fesilhar lo generau Manuel Dorrego a la debuta de la longa guerra civila argentina enter Unitari e Federaus. Lo palais de la familha Dorrego que costejava la plaça qui los portava atau ofensa. Aqueth palais que ho abandonat e avalit en 1937 en bèth har créisher un chic mei la plaça.
Chemilli
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Plaça Lavalle
Emplaçament, monuments e entorns
thumb|200px|left|Façada deu Teatro Colón vista desempuish la Plaça Lavalle thumb|200px|Canton de la carreras Talcahuano e Tucumán, dab ua mescla d'edicis ancians e modèrnes pro emblematics de la plaça La Plaça Lavalle qu'ei bordada per un cèrte nombre de bastiments importants o notables per'mor de la loa foncion o la loa estetica :
Chemilli
Toponimia
Lo nom de Chemilli ven del nom latin d'òme Camillius, ambe'l sufixe d'apertenéncia acum, latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Chemilli èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Camillius.
Plaça Lavalle
Emplaçament, monuments e entorns
Lo monument mei famós de la plaça qu'ei de segur la colomna en aunor de generau Lavalle ; la plaça qu'acesa tanben lo monument en omatge a las victimas de l'atemptat de l'AMIA (la mutuau israelita).
Près de la plaça se troba l'Obelisc apitat en lòc de la glèisa de San Nicolás de Bari (qui da lo nom au quartièr) e on lo drapèu argentin e ho hissat per purmèra vegada.
Aguilafuente
Aguilafuente es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Plaça Lavalle
Emplaçament, monuments e entorns
L'Avienguda Diagonau Nòrt que s'acaba sus Lavalle, arreligant atau l'Ostau Arroset (sus la Plaça de Mayo) e los Tribunaus ; simbolicament, que junta atau los poders executiu e judiciari.
Istòria
thumb|200px|left|Estación del Parquethumb|200px|Monument a las victimas de l'[[atentat de l'AMIA]] A l'origina qu'èra ua plaça shens nada construccion, traucada per un deus arriulets de la ciutat (lo Tercero) dab un pont conegut com lo Puente de los Suspiros. En 1822 un parc d'artilheria e ua fabrica d'armas que s'i installèn dens çò qui alavetz èra la ''plaza del Parque.
Grandfontaine
Grandfontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Plaça Lavalle
Istòria
En 1856 (a l'emplaçament de l'actuau Teatro Colón) que's bastí l'Estación del Parque entau Camin de Hèr de l'Oest de Buenos Aires.
Grandfontaine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Plaça Lavalle
Istòria
En 1867 s'intallè lo purmèr manètge de la ciutat (mudat alavetz dab chivaus).
En 1890 la Revolucion deu 90 qu'i petè quan la horrera impulsada per l'Unión Cívica Radical e gavidada per Leandro Alem e ensagè de préner lo parc d'artilheria. La hèita que hè 300 morts e la rendicion deu pòble que ho signada dehens lo Palais Miró.
Lista dels presidents de Mauritània
thumb|200px|Blason de Mauritània. Vaquí la lista dels presidents e caps d'Estat de Mauritània aprèp l'independéncia, en 1960.
Riumas
Riumas (Rieumes en francés) es ua comuna gascona entre Savés e Tolosan, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Riumas èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Geli. Tanlèu 1790, Riumas qu'èra caplòc de canton. Fusionèc damb Lespérès per ordenança deu 6 de mai 1836.
Pendent l'Ancian Regime, Lespérès o Lespériès (en francés) qu'èra ua comunautat non parròquia de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush e de la senescaucia de Tolosa. En l'an VIII, pareish com ua comuna deu canton de Riumas.
Pendent l'Ancian Regime, Notre-Dame de l'Ormette (Nòsta Dauna de l'Ormeta ?) èra ua parròquia de la diocèsi de Lombèrs.
Lac Chagan
Lo Lac Chagan es un lac artificiau situat en Cazacstan creat en 1956 per un assai nuclear sovietic dins lo quadre d'un programa de recèrcas d'aplicacions civilas a l'arma nucleara. L'objectiu èra d'estudiar la possibilitat de crear de resèrvas artificialas d'aiga gràcias a una explosion nucleara. Lo resultat foguèt negatiu car la radioactivitat demorèt tròp importanta per permetre l'utilizacion de l'aiga.
Mesnes
Mesnes o Mènes (Méasnes en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País Dunés e la Nauta Marcha. Administrativament aperten au departament de Cruesa e a la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es lo marchés.
Nòtas
<references group="N"/>
Alt Pirineu i Aran
[[File:Àmbits_de_Catalunya_Abril_2016.png|thumb|200px|
Lengadocian
Sas caracteristicas màgers son, se se pren pas en compte mantun parlar periferic:
Sent Mierd de Moissídan
Sent Meard de Moissídan o Sent Mierd de Moissídan (Saint-Médard-de-Mussidan en francés) es una comuna d'Occitània dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lengadocian
Aquelas caracteristicas son pas jamai exclusivas e son partejadas amb un o mantun dialècte, çò que ne fa un dialècte a l'encòp central e conservador. Es per aquò que d'unes vòlon far l'estandardizacion de l'occitan (occitan larg) a partir d'aqueste dialècte. Domergue Sumien, dins sa tèsi de novembre de 2004, prepausa una estandardizacion pluricentrica que concernís pas solament lo lengadocian mas cada grand dialècte de l'occitan, dins lo respècte dels divèrses centres de l'espaci occitan.
Sent Mierd de Moissídan
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Lengadocian
Variacion intèrna
vinheta|500px|Lengadocian e sosdialèctes segon [[Loís Alibèrt|Alibèrt.]] Aquesta classificacion dels sosdialèctes del lengadocian es la de Loís Alibèrt amb d'ajustaments (bas-vivarés e sarladés). D'autras classificacions son possiblas: per exemple los parlars d'Agen a Besièrs se semblan, forman un sotadialècte "bastard", mas amb una certana omogeneïtat. Constituisson una benda dialectala entremitan del gascon, del lengadocian meridional, del lengadocian septentrional e del lengadocian oriental.
Sent Mierd de Moissídan
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ m ’mjær] [demwɛj’ʂidɒ]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Medardus de Limul (Limuèlh), en latin, en 1117, Sanctus Medardus de Limolio, prope Moyssidanum, en latin, en 1455, Saint Médard de Limeul en 1612. Lo nom dau sent es Medardus (456 - 8 de junh 545), evesque de Noyon en Picardia (França), dont lo nom ven dau germanic Math-hard, ,.
Lengadocian
Variacion intèrna
Las varietats meridionalas e l'agenés forman, amb lo gascon, lo diasistèma aquitano-pirenenc.
Fonologia
En seguida avètz una descripcion detalhada de la fonologia del lengadocian en general, e mai regionalament.
Alt Pirineu i Aran
]] Alt Pirineu i Aran (Aut Pirenèu e Aran) ei un es ueit encastres foncionaus territoriaus definidi eth çò Pla territoriau generau de Catalonha. Plaçat ath nòrd-èst de Catalonha, concrètaments en Pirenèus, includís es comarques de nauta montanha dempús deth limit damb er Aragon enquiara Cerdanha: Auta Ribagòrça, Aut Urgèl, Bassa Cerdanha, Palhars Jusan, Palhars Sobeiran e Val d'Aran. Per poblacion ei er encastre damb mens poblacion, 72,929 abitants eth 2007, que contraste damb es 4,863,161 der Àmbit metropolità de Barcelona. Ne l'informi Roca siguec prepausada coma ua sotsvegueria dera vegueria de Ponent, damb eth nòm deth Alt Pirineu i Val d'Aran.
Lengadocian
Vocalas
Remarcas:
Alt Pirineu i Aran
Pes sòns trèti diferenciaus, ar encastre i conviuen dues leis importantes entath territòri. Ua qu'afècte a totes eres ei era Lei 2/1983, de 9 de març, de nauta montanha, anteriora ath Plan territoriau generau de Catalonha, e que definís aguestes comarques coma "comarques de montanha". En tot arreconéisher era especificitat des airaus de montanha, entà desvolopar es competéncies dera Generalitat de Catalunya era matèria de tractament especiau d'aguesti airaus. Ua auta lei ei era qu'afècte ena Val d'Aran, Lei 16/1990, de 13 de junhsèga (DOGC 1326, de 3 d'agost), que definís eth regim especiau d'Aran e que permetec er organ de govèrn autonòm dera val, eth Conselh Generau d'Aran.
Lengadocian
Alternança vocalica
Remarcas:
Consonantas
Remarcas:
Assimilacion consonantica
En lengadocian, se fa pro sovent una assimilacion consonantica. Aquesta assimilacion consonantica seguís las règlas seguentas:
Nom
Lo nom es un mot o un grop de mots servissent a designar d’èssers, de causas, de concèptes. Lo nom pòt tanben designar una categoria de personas, d'animals o de causas, mas tanben de nocions, d'accions, avent de caracteristicas comunas, o, al contrari, designar un èsser o un luòc, veire una causa particulara, alara, s’agís d’un nom pròpri. Lo nom pòt èsser sinonim d’apellacion o de denominacion, de destriar del nom, al sens gramatical del tèrme, qu’es sinonim de substantiu.
Lengadocian
Conjugasons regularas
Modèls: Parlar, Finir, Batre
Missil antiaerian
Un missil antiaerian es un missil destinat a atacar e destrurre un aeronau advèrs. Apareguts a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, se generalizèron a partir deis ans 1950 amb l'intrada en servici de bombardiers capables de volar a una altitud superiora a la portada dei canons antiaerians. Puei, dins lo corrent dei decennis seguents, foguèron concebuts de missils de portada pus porta que completèron lei canons antiaerians utilizats sus lo prat batalhier avans de lei remplaçar. Un autre objectiu dei camps en preséncia durant la Guèrra Freja foguèt d'aumentar la mobilitat dei sistèmas de tir per lei protegir còntra una ataca de missils.
Existís donc una diversitat importanta de missils antiaerians que son distinguits segon son tipe, sa carga e son sistèma de tir :
Nom
Estructura del nom
Lo nom pòt èsser constituit pas que d’un substantiu: camin, poma…
Nomenclatura binomiala
En taxinomia (botanica, zoologia, etc.), lo nom binomial, o binòmi, proven de la combinason de dos noms e servís a designar un taxon de reng inferior al genre. Formalizada per Linné al sègle XVIII, la nomenclatura binomiala amb d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituisson lo « sistèma linnean ».
Nom
Estructura del nom
Mas pòt tanben èsser constituit d’una locucion nominala, nomenada tanben sintagma nominal calhat, o lexicalizat, que lo mot principal es un substantiu: camin de fèrre, peses de sentor, laurièr ròsa …
Nomenclatura binomiala
La nomenclatura binomiala es doncas una convencion estandardizada per nomenar las divèrsas espècias. Coma la paraula binomiala o suggerís, lo nom scientific d'una espècia es compausat per la combinason de dos mots: lo genre e l'espècia, aital dins un meteis genre pòdon existir divèrsas espècias que mantenon lo primièr tèrme e càmbian lo segond dins la nomenclatura binomiala. Lo nom de genre comença totjorn amb una majuscula e lo de l'espècia totjorn en minuscula; ambedós tèrmes s'escrivon en cursiva, per exemple: Homo sapiens.
Nom
Estructura del nom
D’estructuras similàrias se trapant dins los noms pròpris: Bretanha, Carlesmanhe, Païsses basses, Organizacion de las Nacions unidas…
Los noms constituits de diferents mots son a vegada redusits, per l’emplec:
Tèrme designant un nom
De tèrmes precises son atribuits a unas categorias de noms pròpris, per ne precizar lo camp. Atal, existís, per exemple, un tèrme per designar:
La lista es pas exaustiva. D'autres tèrmes permeton de definir de noms especifics, gaireben totes essent de mots sufiats en -onim.
Drech
De noms fan l’objècte d’una reglamentacion particulara. Es le cas per exemple per:
Informatica
Es la mèsma causa, dins lo domèni de la programacion, pels noms d'elements, aquestes darrièrs devent per exemple respectar de convencions.
Al subjècte de las donadas de l’utilisator, la gestion del contengut dels dossièrs es realizat mejans d’espacis de noms. Los noms dels elements contenguts dins un dossièr son atal servats dons l’espaci de noms correspondent.
Diglossia
En lingüistica (e pus especialament en sociolingüistica), la diglossia es la coexisténcia inegalitària de doas varietats lingüisticas dins una meteissa societat: una es la varietat auta e l'autra es la varietat bassa. Las doas varietats opausadas pòdon èsser doas lengas distintas (diglossia amb bilingüisme) o ben pòdon aperténer a la meteissa lenga (diglossia sens bilingüisme).
Nom
Sciéncias
Dins lo domèni de las sciéncias, los noms pòdon èsser regits per de convencions de nomenatge e èsser ligats a una nomenclatura. Es lo cas:
Diglossia
Psycharis (1928)
Diglossia es bastit a partir del grèc diglôssia que significa "doas lengas" (la diglossia es un concèpte diferent d'aquel de bilingüisme —del latin bi + lingua que significa tanben "doas lengas"— car lo bilingüisme parla de la coexisténcia de doas lengas sens precisar s'an d'estatuts egals o inegals, e sovent se limita a l'escala de l'individú).
Nom
Economia
En economia, la creacion de noms constituís una activitat especializada, nomenada naming.
Las entreprisas possedisson diferents tipes de noms: una denominacion sociala, denominacion juridica de la societat comerciala, e un nom comercial, nom jos que l’activitat de l'entrepresa es coneguda du public. Ambedos noms son pas necessàriament identics.
Diglossia
Psycharis (1928)
Lo concèpte de diglossia foguèt utilizat pel primièr còp en 1928 per l'ellenista occitan e francés d'origina grèga Joan Psycharis que tractava de la diglossia en Grècia, ont i aviá doas varietats concurrentas de lenga grèga (la dimotikí populara e la katharevoussa sabenta).
Nom
Creacion lexicala
Los noms constituisson una de las fonts de creacion del lexic d’una lenga. Diferents procediments pòdon èsser utilizats.
La derivacion lexicala, a partir
Diglossia
Segon la sociolingüistica americana
En 1967, lo lingüista nòrd-american Joshua Fishman enriquiguèt lo concèpte en dire que la diglossia se definís bèl primièr per la varietat auta e la varietat bassa, e qu'aquel esquèma se pòt aplicar tanben a doas lengas distintas (diglossia amb bilingüisme) e pas forçadament a doas varietats d'una meteissa lenga (diglossia sens bilingüisme).
Segon la sociolingüistica catalana e occitana
Ça que la los modèls americans precursors de Ferguson e Fishman se revèlan tròp "simplistas" e encontran de dificultats per tractar de cases nombroses. En l'ocurréncia, acòrdan una plaça mendre als aspèctes politics qu'intervenon dins las posicions de las lengas, an una vision non critica de la diglossia, çò que li repròchan los sociolingüistas especialament catalans e occitans.
Nom
Creacion lexicala
La lexicalizacion, que pòt concernir un nom pròpri utilizat per antonomasa (cas particular de metafòra e de catacrèsi), mas tanben un acronim o una sigla, tanben, per exemple, a partir
Diglossia
Segon la sociolingüistica catalana e occitana
L'escòla catalana e occitana de sociolingüistica es apareguda entre 1966 e 1970 amb Lluís Aracil, Rafael Ninyoles, Francesc Vallerdú, Antoni Badia i Margarit (del costat catalan) puèi Robèrt Lafont (del costat occitan), seguits de fòrça autres cercaires. Lor aportacion essenciala es la critica de la diglossia amb bilingüisme e l'engatjament assumit per la defensa de las lengas subordenadas, perque son menaçadas dins lor existéncia. Estiman que i a pas ges de diglossia establa e serena entre las lengas: i a un conflicte entre las lengas. Lo sociolingüista catalan Xavier Lamuela, en particular, a prepausat de distinguir dins la diglossia (e sustot dins la subordinacion d'una lenga per una autra) dos concèptes fòrça importants:
Nom
Creacion lexicala
L’univerbacion : « malastre » de mal astre.
Quand lo mot d’origina es un nom pròpri, lo mot produch es nomenat onomastisme.
Diglossia
Segon la sociolingüistica catalana e occitana
Aquelas visions renoveladas de la diglossia an motivat fòrça recèrcas sus la situacion actuala de l'occitan, que subís una subordinacion en fàcia del francés, de l'italian (Valadas Occitanas) e de l'espanhòl (Aran).
Serrat de la Capella
Er eth darrèr Plan Generau d'Organizacion Urbanistica de la Seu d'Urgèl, se preve un ampliament deth barri que melhorarie es equipaments dera zòna e es connexions damb eth nuclèu principau.
Umaru Musa Yar'Adua
Umaru Musa Yar'Adua, quimista, professor e òme politic, nascut en 1951, foguèt lo president de Nigèria de 2007 a son decès en 2010.
Germigny (Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1801, la municipalitat portava lo nom de Germigny-dins-la-Montanha.
En 1801, la commune portait le nom de Germigny-en-la-Montagne.
Marjarida (Corresa)
Marjarida  (Margerides en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Lo Pòrt (Reünion)
Lo Pòrt (Le Port en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Reünion e la region de la Reünion.
Aldea Real
Aldea Real es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mokaná
Los Mokaná (tanben Mocaná) son un grop etnic indigèna que viu al departament de l'Atlantic a Colómbia, l'unica comunitat indigèna d'aquel departament. La lenga Mokaná, part de la familha Malibu de lengas, es extinguida; solament 500 paraulas son conservadas.
Sedan (assai nuclear)
L’assai Sedan es un assai nuclear estatsunidenc realizat lo 9 de julhet de 1962. D'una poissança de 104 kt, èra destinat a estudiar leis aplicacions civilas de l'arma nucleara per cavar rapidament de minas ò de cratèrs d'usatge civiu. Pasmens, l'explosion, realizada a una prefondor febla, entraïnèt la contaminacion d'una region importanta dins lo centre deis Estats Units d'America e lo projècte foguèt abandonat.
Santa Magdalena (la Seu d'Urgèl)
Santa Magdalena ei un barri de La Seu d'Urgèl plaçat ath sud-oèst dera ciutat. N'ei fòrça coneishuda era sua Glèisa, metuda jos era advocació dera madeisha Santa; aguesta Glèisa ei era dusau era importància sociau de la Seu.
Messier 31
La galaxia d'Andromèda (M 31, NGC 224, PGC 2557) es una galaxia espirala situada dins la constellacion d'Andromèda ai coordenadas 0h 42m 44,330s e +41° 16′ 07,50″2. Situada a 2,54 milions d'annadas lutz, es la galaxia pus importanta dau Grop Locau ambé la Via Lactèa. D'un diamètre d'aperaquí 140,000 annadas lutz, tèn un nombre d'estelas pus important que la galaxia nòstra mai una massa pus febla. A dos satellits principaus que son lei galaxias M 32 e M 110.
Santa Magdalena (la Seu d'Urgèl)
A Santa Magdalena tanben i a eth CEIP Mossen Albert Vives e er ancian aucider, qu'aué dia ei un centre civic entà joens. Era zòna, coneishuda coma "es cases barates", ei de bastiments economics, er aguest cas marides unifamiliars era arrua, bastides dempús dera Guèrra Civiu, sus terrens expropriadi ara familha deth qual siguec eth Baile dera ciutat que proclamèc era Republica eth 1931, Ne Enric Canturri e Ramonet.
Messier 31
Depintada per lo premier còp en 1612 per l'astronòm alemand Simon Marius (1573-1624), èra probablament ja coneguda car son nuclèu se pòu observar a uelh nus. D'efèct, la galaxia d'Andromèda a una magnitud aparenta, relativament auta, de 3,4 e sa talha angulara de 190' x 60' permèton una observacion aisada. Classada au sen dau catalòg Messier, foguèt considerada, coma leis autrei galaxias, coma una nebulosa fins ais annadas 1920.
Parey-Saint-Césaire
Parey-Saint-Césaire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Algol
Algol es una estela variabla de la constellacion de Persèu, de magnitud aparenta 2,12, que sa luminositat demenís periodicament d'una magnitud 1,3 totei lei 2,87 jorns. Situat a 92,8 ans lutz de la Tèrra, es en realitat un sistèma estellar triple e lei variacions de luminositat son causadas per d'eclipsis parcialas entre lei doas estelas pus importantas. Descubèrta en 1889, aquela explicacion marquèt una etapa importanta dins la comprenença deis estelas variablas car permetèt d'imaginar l'existéncia d'estelas variablas diferentas dei novas.
Corbièras (region)
Las Corbièras o las Corbièiras (en catalan les Corberes, en francés les Corbières) son una region naturala situada al limit de Lengadòc (Occitània) e de Rosselhon (Païses Catalans). La partida nòrd forma un parçan occitan e la partida sud una soscomarca de Rosselhon.
Algol
Pòrta un nom d'origina araba que provèn de l'expression ra's al-ghoul que significa la « tèsta dau demòni ».
Corbièras (region)
La vila principala de la part occitana es Lesinhan de las Corbièras.
Algol
Istòria
La variabilitat de la luminositat d'Algol èra coneguda per leis Egipcians que la notèron dins un calendier realizat vèrs 1200 avC. Per la seguida, demorèt coneguda per mai d'una civilizacion e l'estela foguèt associada amb una creatura demoniaca tant per lei Grècs que per leis Arabs. En Euròpa Occidentala, la variabilitat d'Algol foguèt notada per l'astronòm italian Geminiano Montanari (1633-1687) mai ges de mecanisme explicatiu foguèt trobat. La premiera explicacion foguèt prepausada per John Goodricke (1764-1786) qu'imaginèt una teoria implicant lo passatge regular d'un objècte sorn entre la Tèrra e l'estela. La presentèt en 1783 a la Royal Society e obtenguèt la medalha Copley per son trabalh. En 1881, l'astronòm Edward Charles Pickering (1846-1919) presentèt una teoria novèla basada sus un sistèma d'estelas binàrias amb eclipsi. Aquela teoria foguèt validada per Hermann Carl Vogel (1841-1907) en 1889 gràcias a de mesuras d'efiech Doppler.
Aquela descubèrta permetèt d'explicar la variabilitat d'estelas diferentas dei novas qu'èran l'unica explicacion coneguda avans lei trabalhs de Goodricke e de Pickering. Premiera sistèma d'aqueu tipe identificat, Algol venguèt lo prototipe de la classa deis estelas variablas de tipe Algol que formavan en 2003 un grop de 3,554 objèctes recensats dins lo General Catalogue of Variable Stars.
Corbièras (region)
Geografia
La region de las Corbièras comença a l'estanh de Leucata per s'acabar a costat de Carcassona. Al nòrd, las Corbièras son separadas de Menerbés per lo flume d'Aude. Lo punt mai naut de las Corbièras es lo puèg de Bugarag (1230 m). Las Corbièras son constituidas en majoritat de sèrres calcaris de 400 m a 500 m d'altitud amb una vegetacion rara. Aquela region es coneguda per son vin (vin de las Corbièras).
Algol
Caracteristicas
thumb|right|Imatge dau sistèma realizat amb l'[[interferomètre CHARA.]] thumb|right|Reconstitucion deis eclipsis entre Algol A e B gràcias a d'imatges de l'[[interferomètre CHARA.]]
Algol es un sistèma estellar multiple d'una massa totala de 5,8 massas solaras. Tres estelas i son clarament identificadas e l'existéncia de doas autreis es sospichada. Son notadas : Lei dos estelas a l'origina deis eclipsis (Aa1 e Aa2) son separadas per una distància febla, de l'òrdre de 0,062 UA. D'un biais susprenent, l'estela pus massisa es totjorn sus la sequéncia principala mentre que l'estela en orbita es una sosgiganta. Aquela situacion es dicha paradòxa d'Algol e es explicada per de transferiments de matèria entre lei doas estelas. Lo sistèma es una fònt importanta de rais X e radiò, probablament formats per l'interaccion entre lo camp magnetic dei doas estelas.
Entrevaus
Entrevaus (Entrevaux en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Algol
Caracteristicas
I a aperaquí 7,3 milions d'ans, Algol es passada a 9,8 ans lutz dau Soleu. Sa luminositat dins lo cèu nuechenc èra de -2,5 e, en causa de la massa importanta dau sistèma, a benlèu trebolat l'estabilitat dau Nívol d'Oort entraïnant la formacion d'un gròs nombre de cometas.
Corbièras (region)
Toponimia
Lo toponim Corbièras ven de la racina prelatina kor/kar, tipica dels noms de montanha (una legenda populara  mas inexacta ditz que vendriá del nom d'aucèl, lo còrb). A l'Atge Mejan, la region s'apelava en latin Vallis Corbaria.
Entrevaus
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Algol
Cultura
thumb|right|Representacion d'Algol coma la tèsta de la [[Gorgonas dins l’Uranographia de Johannes Hevelius en 1690.]]
Algol foguèt sovent associat amb de fenomèns violents e saunós en causa de sa variabilitat. Per exemple, en Grècia, representava la Gorgonas de Persèu e èra associada amb la mòrt per decapitacion. Pus tard, dins lo mond europèu e arab, Algol foguèt considerada coma un simbòl de desfortuna. Au sègle XVI, foguèt listada entre lei 15 estelas magicas recensadas per l'ocultista Heinrich Cornelius Agrippa (1486-1535). Dins l'astronomia chinesa, Algol fasiá partida de l'asterisme Dailing que representava un mausolèu.
Aldealcorvo
Aldealcorvo es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lengas de Romania
Romania es un país a l'encòp unitari e multicultural. Totun, l'istòria de Romania nos porgís una seguida gaireben inagotabla d'invasions e d'immigracion qu'explican la preséncia de nombrosas minoritats subre lo territòri romanés. De pòbles de totas originas balagèron l'espaci romanés sens relambi, de la casuda de l'Empèri Roman fins al sègle XIX. D'unes que i a s'installèron e daissèron de grops que resistiguèron a l'assimilacion al romanés. A l'ora d'ara, las minoritats son principalament los ongreses e los gitanos.
La politica oficiala foguèt entre 1945 e 1989 relativament respectuosa de las minoritats malgrat una volontat afichada de promòure la conéissença del romanés per tots los ciutadans e dins un avenidor mai o mens luènh l'unificacion lingüistica del país. Dempuèi 1989 e, a despart de qualques trantalhadas, la situacion de las minoritats s'es melhorada.
Segon la Constitucion, la lenga romanesa es la sola lenga oficiala mas localament las lengas minoritàrias an un caractèr de semioficialitat dins las regions que mai de 20% de la populacion i parlan una lenga autra que lo romanés. Aquestas disposicions son seguidas subretot pels Ongreses mas pas solament. Per exemple, las comunas de Lupac e Carasova an reconoscut lo sèrbocroat mentre que l'ucraïnian es oficial dins 7 comunas (Bistra, Bocicoiu Mare, Poienile de sub Munte, Remeți, Repedea, Rona de Sus e Ruscova).
Situacion del romanés, recensament 2002
Donadas del recensament de 2002.
Lo romanés es la lenga oficiala e dominanta de Romania. Pasmens i a qualques regions que los romaneses i son plan minoritaris (Harghita e Covasna) o tot just majoritaris (Mureş, Satu Mare). Dins las regions que i a mai de 20% de locutors d'una lenga minoritària, la lenga minoritària pòt èsser emplegada oficialament mas sonque al nivèl local.
Situacion linguistica, recensament de 2011
Contrariàment als recensaments precedents, lo recensament de 2011 es incomplet amb 1 230 028 personas que donèron pas lor lenga matèrna. Aiçò es degut en partida al recomptage de la populacion e l'inclusion dels emigrats dins la populacion totala per limitar la casuda demografica oficiala. Pasmens aquestes emigrats estimats poguèron pas donar lors entresenhas e per aquesta rason i a pas cap de donada per mai d'un milion de personas.
Cal notar tanben l'estabilizacion de las proporcions de las lengas. Après un long periòde d'expansion del romanés (1918-2002), las lengas minoritàrias que s'amermavan an trobat un equilibri e s'estabilizan.
Aicí dejós la lista de las principalas lengas matèrnas (las personas que donèron pas cap de donada son pas inclusas) :
El Tiempo
El Tiempo es un jornal quotidian fondat lo 30 de genièr de 1911 per Alfonso Villegas Restrepo a Colómbia. Es a l'ora d'ara lo jornal de mai circulacion a Colómbia.
Dingsheim
Dingsheim en alemannisch (Dingsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Aldealengua de Pedraza
Aldealengua de Pedraza es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mokokchung
Mokokchung es una vila de l'estat de Nagaland en Índia.
Mallièvre
Mallièvre es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Mokokchung
Administracion
Mokokchung es lo capluòc del districte de Mokokchung.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 35 913 abitants.
Mallièvre
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sant Pere (la Seu d'Urgèl)
Sant Pere ei un barri de la Seu d'Urgèl, ath Aut Urgèl. Eth barri se tròbe plaçat ar èst deth barri de Sant Antoni ath nòrd-èst dera ciutat. Ath delà tanben includís eth paratge de Sant Pere. Se tròbe peth dessús dera N-260 (èish pirenenc) isolat de la Seu d'Urgèl.
Plaçat ara fin dera plana de de la Seu a on comence era Sèrra de Sant Pere que da nòm en barri, çò 2001 auie 55 abitants. Administrativament Se tròbe dividit e aparten ath municipi de la Seu d'Urgèl e a les Valls de Valira.
42.36146°N, 1.48208°W
Serú Girán
Serú Girán qu'ei un grop argentin de Rock de la fin de las annadas 70 e debuta de las 80 compausadas de tres votz solistas : Charly García (lo mei famós, jogant tanben deu clavièr, de la guitarra, de la baisha), David Lebón (guitarra, baisha, percusion), Pedro Aznar (baisha, guitarras, sintetizador) e Óscar Moro (bateria).
Que ho fondat en 1978 e qui viscó dinc a 1982. Enter 1992 e 1993 que ho tornat constitir per ua seria de concèrts.
Beuluòc (Vivarés)
Bèuluòc (Beaulieu en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Abadiala de Belluec
L'abadiala benedictina de Sant Peire de Belluec se tròba en Bas Lemosin, dins lo departament de Corresa.
Istòria
Lo n'es 'na font d'entresenhas fòrça importanta. De sa lectura, Maximin Delaroche ne dedusiguet que l'abadiala fuguet fondada en 855 per Raol de Torena, archevesque de Borges, sus de las terras apertenent a son paire, vescomte de Torena, dichas Bellus Locus (d'ente Bel Luec). Essent estat format a l'abadiá de Solenhac, faguet venir 12 monges de 'quela abadiá. Per permetre lo desvolopament de l'abadiá, li faguet daus dons a partir de sos bens e ofriguet de las relíquias de Sant Prim, de son fraire Sant Felician e de Santa Felicitat qu'aviá obtengut a Roma. D'autres membres de l'Ostau de Torena fagueren tanben de las donacions.
Saint-Pierre-d'Albigny
Saint-Pierre-d’Albigny en arpitan (Saint-Pierre-d’Albigny en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
El País
El País es un jornal quotidian en espanhòu publicat a Madrid.
Art rupèstre
L'expression d'art rupèstre designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre ròcas, lo pus sovent en plen aire. Correspond a l'expression anglesa rock art e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art parietau (art subre parets de baumas o cave art) mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar). Aquesta forma d'art ocupa una partida màger dins l'art preïstoric. Es pas lo fruch d'una etnia o d'una cultura particulara, mai s'es espandit dins lo mond en seguissent una distribucion universala.
Lenin
Vladimir Ilich Ulianov (22 d'abriu de 1870, Simbirsk - 21 de genier de 1924, Gorki), dich Lenin, es un revolucionari e un òme d'Estat rus de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX.
Eissit d'una familha anoblida e progressista, s'engatjèt dins lo movement revolucionari après l'execucion de son fraire, condamnat a mòrt per una temptativa d'assassinat dau tsar Alexandre III. Aderiguèt rapidament ai teorias de Karl Marx e comencèt d'organizar de movements obriers tre leis ans 1890. Aquò entraïnèt son arrestacion e sa desportacion en Siberia de 1897 a 1900.
Après aqueu periòde, Lenin quitèt son país per s'exiliar en Euròpa ont assaièt d'organizar lo Partit Obrier Sociau Democrata Rus. En 1902, expausèt ansin sa concepcion d'un partit centralizat, format d'un pichon nombre de revolucionaris professionaus, que deviá èsser l'avans-gàrdia dau proletariat. Pasmens, se turtèt a una viva oposicion au sen dau Partit qu'entraïnèt sa scission entre un corrent majoritari (bolchevic) e una tendància minoritària (menchevic).
Nom pròpri
En gramatica, lo nom pròpri es una soscategoria de noms, s'opausant al nom comun.
Lenin
Cap de la fraccion majoritària, Lenin aprofichèt l'afondrament de la monarquia russa per s'entornar dins son país en 1917. A partir d'abriu, comencèt d'organizar la presa dau poder qu'aguèt luòc amb la Revolucion d'Octòbre. Aquò marquèt lo començament d'una guèrra civila saunosa entre lei Bolchevics (dichs lei Roges), leis autrei faccions revolucionàrias, leis armadas favorablas au restabliment dau regime tsarista e divèrsei movements independentistas. S'acabèt en 1921-1922 amb una victòria dei Roges que permetèt a Lenin d'enfortir lo regime novèu.
Nom pròpri
L'estudi de l'etimologia, de la formacion e de l'usatge dels noms pròpris, segon las lengas e las societats, es l'onomastica.
Lenin
Après aqueu succès, Lenin adoptèt de mesuras per organizar l'Union Sovietica (oficialament fondada en 1922) e per redreiçar l'economia (abandon dau « comunisme de guèrra » au profiech de la Novèla Politica Economica d'inspiracion pus liberala). Pasmens, aqueu periòde veguèt tanben la repression de l'Oposicion Obriera, corrent bolchevic opausat a la politica de Lenin que foguèt menaçat d'exclusion dau Partit, e de l'insureccion dei marins de Kronstadt.
Nom pròpri
Diferentas varietats de noms pròpris
Un nom pròpri aparten donc « en pròpri » a un referent determinat (una persona, un animal o una causa), qu’aqueste referent, real o imaginari, existís naturalament (un element geografic per exemple) o que siá artificialament creat per l'òme (una òbra d'art, una òbras literària, etc.).
Lenin
Grèvament malaut a partir de la fin de 1921, Lenin deguèt pauc a pauc abandonar la direccion deis afaires. Son influéncia politica demeniguèt fins a sa mòrt. Ansin, sei temptativas per escartar Estalin e Trotski ò per enraiar lo desvolopament de la burocracia mau capitèron totalament. Moriguèt lo 24 de genier de 1924 e venguèt lo centre d'un important culte de la personalitat. Per exemple, de 1924 a 1991, la vila de Sant Petersborg portèt lo nom de Leningrad.
Nom pròpri
Diferentas varietats de noms pròpris
Cada còp que sèm en preséncia d'una causida individuala, existís segur una escasença arbitrària din l'atribucion d'un nom pròpri. Per exemple, coma proprietari d'un gat, pòdi li donar lo nom que vòli. Pòdi causir un nom dins la resèrva dels noms pròpri (Minet, Artús, Napoleon…) ; pòdi n’inventar un (Bobó…) ; pòdi utilizar un nom comun o un mot quin que siá (Melon, Pachà, …). Se demandi a mon vesin se volriá anar « noirir lo gat pendent que soi absent », mon vesin pòt plan pensar que « lo gat » es un nom comun designant lo mèu animal. Mas sa ai decidit de nomenat aqueste « Lo Gat », aqueste sintagma, fasent una antonomasa del nom comun, ven un nom pròpri per ma sola volontat. Quand l'atribucion es pas pus individuala ma collectiva, sèm en preséncia d'un verai usatge lingüistic que cal ara de presisar.
Lenin
Origina e formacion
Vladimir Ilich Ulianov nasquèt lo 22 d'abriu de 1870 a Simbirsk, vila de mai de 30,000 abitants situada lòng de Vòlga. Son paire, Ilia Nikolaievich Ulianov (1831-1886), èra inspector de l'ensenhament primari. Eissit d'una familha de sèrvs, conoguèt una ascension sociala importanta, marcada per un anobliment en 1876. Sa maire, Maria Aleksandrovna Blank (1835-1916), èra filha d'un mètge. Lo pareu aguèt uech enfants : Anna en 1864, Olga en 1868 (mòrta avans 1871), Alexandre en 1870, Olga en 1871, Nikolai en 1873 (mòrt durant sa premiera enfança), Dmitri en 1874 e Maria en 1878.
Nom pròpri
Noms geografics
D'ordinari, un nom geografic (o toponim), es sempre un nom pròpri, que lo referent siá faiçonat per l'òme o per la natura.
Lenin
Origina e formacion
La familha èra sensibla ais idèas progressistas e revolucionàrias dau periòde. En particular, Alexandre jonhèt lo grop anarquista Narodnaïa Volia. Assaièt sensa succès d'assassinar lo tsar Alexandre III (1881-1894). Arrestat, foguèt condamnat a mòrt e executat lo 20 de mai de 1887.
Nom pròpri
Títols d'òbras
Los títols d’òbras d'art (literàrias, musicalas, pincturalas…) son segur de noms pròpris.
Als títol d’òbra, se pòt associar los noms de marcas: Renault, Scotch, Panzani, Wonder, etc.
Lenin
Engatjament en politica
Son estile èra basat sus l'utilizacion de l'ironia e sus d'atacas violentas còntra seis adversaris, sovent presentats coma « d'enemics ». Li donèt un certan prestigi que li permetèt d'establir de contactes amb de grops revolucionaris estrangiers. Ansin, en 1895, poguèt viatjar en Euròpa onte rescontrèt Karl Liebknecht (1871-1919) a Berlin e Paul Lafargue (1842-1911) a París. Puei, a la fin de l'annada, capitèt de reünir plusors movements revolucionaris au sen d'un ensems unic dich Union de lucha per la liberacion de la classa obriera.
Arrestacion e deportacion en Siberia
Lo succès deis activitats politicas de Vladimir Ulianov atraiguèt l'atencion de la polícia que l'arrestèt lo 21 de decembre de 1895. En febrier de 1897, foguèt condamnat a tres ans de deportacion en Siberia dins un vilatge de la region de Minusinsk. Acompanhat per sa maire e per Nadejda Krúpskaia, sa collaboratritz que l'esposèt lo 22 de julhet de 1898, Vladimir i demorèt fins au 10 de febrier de 1900. I ganhèt son subrenom de « Lenin » que significa « l'Òme de Lena », un fluvi de Siberia Centrala.
Aqueu periòde de relegacion foguèt marcat per un important trabalh de reflexion sus lo marxisme e sus lo biais de conquerir lo poder. Lenin acabèt ansin la redaccion dau Desvolopament dau capitalisme en Russia e de Pretzfach dei sociaus democratas rus. I legitimèt leis aspiracions revolucionàrias dau proletariat, presentat coma la premiera fòrça demografica de Russia, e i analizèt la penetracion irreversibla dau capitalisme au sen de la societat russa. Aquò li permetèt d'afiermar qu'una evolucion vèrs lo socialisme èra possibla en Russia.
L'exili e la formacion dau corrent bolchevic
A la fin de son periòde de deportacion, Lenin foguèt pas autorizat de tornar s'installar dins una vila industriala. Lo 28 de julhet de 1900, chausiguèt donc de quitar Russia. Largament decimat per la repression menada per la polícia dau tsar, lo movement revolucionari rus aviá assaiat de tornar fondar un parti, lo Partit Obrier Sociau Democrata Rus (POSDR), en 1898 mai la temptativa èra estada rapidament enraiada.
Lengas tuu
Classificacion
las lengas tuu èran inclusas dins l'ipotèsi khoisan, ont èran nomenadas lengas khoisan del sud. Las lengas son en dangièr o ben ja atudadas, indicat aquí per lo signe †.
Lenin
L'exili e la formacion dau corrent bolchevic
La reorganizacion comencèt amb Gueorgui Plekhanov e Lenin que fondèron lo jornau Iskra (« Beluga » en occitan). Menaçat per la polícia, la redaccion deguèt regularament desmainatjar. Pasmens, lo problema pus important foguèt intèrne car de divergéncias importantas apareguèron rapidament entre lei partisans d'un jornau centrat sus lo melhorament immediat de la condicion obriera e aquelei favorables a un organe teoric intellectuau. Lenin refusèt aqueu destriament e decidèt d'explicar lei questions de politica e d'organizacion a un public larg. Critiquèt tanben l'accion dirècta practicada per lei grops anarquistas.
Lengas tuu
Classificacion
Las lengas tuu son constituidas de doas cadenas dialèctalas, lo taa e lo ǃkwi:
Lenin
La Revolucion de 1905 e la scission entre Bolchevics e Menchevics
En 1905, l'Empèri Rus foguèt tocat per una tiera de trèbols populars que comencèron en genier quand lo tsar ordonèt de tirar sus una manifestacion d'obriers. En junh, la situacion s'agravèt amb la formacion de soviets d'obriers e la mutinariá de l'equipatge dau cuirassat Potemkine. En octòbre, Nicolau II (1891-1917) foguèt finalament obligat de concedir una constitucion d'inspiracion liberalisme. En particular, lo tèxte preveguèt la creacion d'una assemblada elegida au sufragi universau e lo respèct de plusors libertats fondamentalas.