cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Universal (metafisica)
La question centrala debatuda en metafisica es alara de saber se los universals an una existéncia en se (realisme, al sens du realisme dels universals) ont sont de simples concèptes produchs per la ment, que dins lo lengatge s’exprimisson per de noms (nominalisme) ? E se tenon una existéncia reala, cossí s'articula amb l'existéncia dels particulars ?
L'oposocion entre realisme e nominalisme ven d’aquesta entre Platon e Aristòtel. L’escolastica medievala utilizèt aqueste debat pendent la celèbra querèla dels universals.
Après una eclipsi relativa pendent la modernitat, lo debat tornèt al sen de la filosofia analitica a partir del sègle XX, per exemple via Bertrand Russell, e subretot David M. Armstrong, que defend una posicion realista d'inspiracion aristoteliciana e coordonadas a las donadas scientificas al vejaire de las proprietats existissentas. Aqueste debat opausa dins lo camp de la metafisica analitica Armstrong e los segents als partisans de tròpes (proprietats irreductiblament particularas).
Querèla dels universals
Los universals foguèron l'enjòc d'una querèla entre logicians. Demorada celèbra, se debanèt del sègle XII al XIV. Las escòlas s'opausavan sus la question de saver se:
Origina de la querèla
Aquesta oposicion passa per l'istòria de la filosofia. Platon, idealista (de fach realista de las Idèas), e Aristòtel, realista, presentèron de tèsis opausadas. Per Platon, las Idèas existisson coma realitats superioras e exterioras: transcendenta. Al contrari, segon la logica constituida per Aristòtel, Porfir de Tir e Boeci, las categorias (substéncia, quantitat, qualitat...) son los atributs de l'èsser, los predicats (lo genre, mas tanben la definicion, lo pròpri, l'accident) son de simplas categorias logicas, e non pas d’esséncias, de substéncias, e los mots se palçan sota aquestas categorias. La posicion d'Aristòtel es en general compresa coma un realisme immanent dels universals (l'Òme, la Blancor), ont aquestes darrièrs an una existéncia reala e sont instenciats, aplicats dins las causas particularas (aqueste òme blanc), los individús (aqueste òme). Sembla tanben possible de prepausar una lectura mens realista d’aquesta posicion.
Aristòtel fondèt sa logica, veire sa pensada, sus la nocion de predicat. Un predicat (un atribut), es çò qu’es afirmat d'un subjècte; dins la frasa « Socrates es mortal », « Socrates » es subjècte, « mortal » predicat. Mai, un predicat pòt èsser donat a diferents subjèctes: Socrates es mortal, Callias es mortal. Los genres, e a dire las idèas generalas o las classas contenent diferentas espècias, per exemple la mortalitat, son de causas universalas predicablas.
Mas per "causas" (pragmata), compren Aristòtel de realitats concrètas o de concèptes ?
Segon las realistats dels universals, cal destriar predicable e universal; lo predicable coma "çò qu’es capapble d’èsser dich de mai d’un": lo predicable es un tèrme; e l'universal es "çò qu’es capable d’èsser en mai d’un" : l'universal es una proprietat. Segon los nominalistas, predicable e universal son sinomes, son de tèrmes del lengatge mental designant de tèrmes (concèptes o signes); sonque demora lo predicable, l'idèa qu'un tèrme es universal quand significa mai d’una causas.
Artres
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Universal (metafisica)
Origina de la querèla
Alexandre d'Afrodisi, vèrs 200, a posé la question de l’estatut ontologic de l'universal: quin es lo mod d'èsser de l'universal? Destria l'universal « immanent a las causas » e l'universal « posterior de las causas ».
Artres
Geografia
Artres A situat sus la riu Rhônelle a aperaquí nòus quilomètres al sud de Valencianas.
Universal (metafisica)
Origina de la querèla
La question pausada per l'Isagogè de Porfir de Tir, vèrs 268, cal saber se los genres e las espècias son de realitats subsistentas o de produchs de l'intellècte. Son separadas del sensible (incorporalas) o immanentas al sensible (corporalas)?
Artres
Geografia
Artres est située sur la rivière Rhônelle à environ neuf kilomètres au sud de Valenciennes.
Universal (metafisica)
Origina de la querèla
Una primièra alternativa opausa [I] lo "realisme" platonician de las Idèas (los genres e las espècias, per ex. l'Abelha en son esséncia, an una existéncia reala, un caractèr general, coma Formas idealas, Idèas separadas) al [II] conceptualisme aristotelician ("las idèas generalas existisson solament dins la ment"). Una segonda causida paréis a l'interior de la primièra branca de l'alternativa. Admetem la tèsi platoniciana, que pausa la subsisténcia dels universals. Dos autres problèmas se presentan. Lo segond problèma relèva de la filosofia estoïciana: aquetes genres e espècias son o corporals o incorporals. Per d’estoïcians, gaireben tot es corporal, levat lo luòc, lo temps, lo void e l'exprimible; per Platon, l'universal es un incorporal. Lo tresen problèma ten del debat entre Platon e Aristòtel: l'universal es o una Forma separada (coma lo crei Platon) o un concèpte mental posterior a las causas dins l'òrdre de l'èsser - coma lo sosten Aristòtel, que sembla tanben atribuir una forma de realitat als universals, non separats del sensible e recebent l’estatut d'èsser subsistent dins las causas.
Artres
Istòria
Artres, Del latin atrium, un luòc ont se retia justícia. Demòra de l'epòca romaine los vestigis d'un aqueduc.
Universal (metafisica)
Origina de la querèla
La solucion de Boeci, vèrs 515, es composita. Segon Boeci, los universals son a l’encòp intelligibles e substancials. Dins la realitat, an una existéncia singulara e an una realitat universala dins la ment. Existisson tanben en Dieu jos forma d'idèas divinas. Es lo realisme moderat (utilizat per Tomàs d'Aquin). Totas las solucions son bonas. Mas Boeci introduch una distinccion entre voces (formas generalas del lengatge) e las res (causas) visadas dins lo discors.
Artres
Istòria
Lo abbaye de Maroilles possedissiá en la s-|XII|e}} fòrça bens a Artres. En 1184, los senhors de Famars #qu'èran los senhors de la tèrra de Artres, ne venián la mitat al comte de l'Enaut.
Universal (metafisica)
Origina de la querèla
La posicion d’Ecot Erigèn, vèrs 860, ten del realisme dels universals, e radicalament. Per el, lo particular es un assemblament de proprietats universalas.
Artres
Istòria
En 1340, al començament de la guèrra de, los Franceses #cremar lo pòble.
Universal (metafisica)
A l’Edat Mejana
Los universals son de concèptes abstrachs de valor universala: lo genre ("lo genre, es, per exemple, l'animal", dich Porfir), l'espècia (per exemple, l'òme), l'òme en general, l'Umanitat en se, la qualitat Blanc, lo Caval, la Cavalitat. La querèla dels universals se calha dins l'oposicion entre sententia vocum (doctrina dels mots: las idèas generalas son de fluses de sons, pas pus) e sententia rerum (doctrina de las causas: las idèas generalas exprimisson las realitats). Pèire Abelard comença las ostilitats en 1108, en s'atacant a son mèster Guilhèm de Champeaux que sosteniá alara, segon los mots de Pèire Abelard, sa primièra teoria, la teoria de l'esséncia materiala:
Artres
Istòria
De la a, lo fief de Artres i aviá possedit per la familha de Haynin.
En 1834, la familha de Haussy fonda una doç. Es lo començament del desvolopament economic de Artres e de la campanha environnante, #que serà encara refortilhat per l'arribada del camin de fèrre amb una estacion a Artres. Mai de 400 personas i trabalhavan pendent la campanha sucrière. Al començament de la, de nòvas bastissas de doç an bastit. #Protegir de contunh d'unas autras activitats industrialas. Artres A possedit tanben una briquerie (destruida l'an 1936). Artres, Amb los sieus camps de remolatxas, a gardat lo sieu caractèr rural e agricòla.
Una part de la pellicula Germinal, adaptacion del roman de Émile Zola, a #èsser virada a Artres, sustot en l'anciana estacion.
Artres, du latin atrium, un lieu où l'on rendait justice. Il reste de l'époque romaine les vestiges d'un aqueduc.
L'abbaye de Maroilles possédait dans le beaucoup de biens à Artres. En 1184, les seigneurs de Famars qui étaient les seigneurs de la terre d'Artres, en vendaient la moitié au comte du Hainaut.
Universal (metafisica)
A l’Edat Mejana
Teoria 1: lo nominalisme, segon que lo concèpte ven après la causa (post rem), los universals son pas que de mots (voces), alens de voces. Lo canonge de Compiègne Roscelin, vèrs 1090, afirma que los universals son primièrs d’abstraccions, qu’an d'existéncia pas que dins la ment d’aqueste que las forma e al mejan dels mots o dels noms que se las designe. Las idèas generalas, los universals, son pas que de mots, emissions de votz (tèsi vocalista), que sol an de realitat l'existéncia particulara, l'individú (tèsi particularista). Per exemple, lo mot "Umanitat" a pas cap de rapòrt amb la realitat, amb los òmes individuals, es aps qu'un flus verbal, lo genre "Òme" a pas d'existéncia. Roscelin foguèt sguit per Rainbèrt de Lilla, Arnulfe de Laon, Gerland de Besançon.
Sent Daunís de Catús
Sent Daunís de Catús, mai simplament Sent Daunís (Saint-Denis-Catus en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Vo Nguyen Giap
Võ Nguyên Giáp (25 d'agost de 1911 – 4 d'octobre de 2013) foguèt un general de l'Armada Populara Vietnamiana e un politician. Giáp foguèt lo comandant principal dins doas guèrras: la Guèrra d'Indochina (1946–1954) e la Guèrra de Vietnam (1960–1975). Giáp èra tanben jornalista, ministre de l'interior del govèrn Việt Minh del president Hồ Chí Minh, comandant militar del Việt Minh, comandant de l'armada populara vietnamiana, e ministre de la defensa. Foguèt membre del Politburo del partit trabalhista vietnamian, que en 1976 venguèt lo Partit Comunista Vietnamian.
Foguèt lo cap militar pus important, aprèp Ho Chi Minh, pendent la guèrra de Vietnam, e èra responsabla de las operacions majoras e leader entrò la fin de la guèrra.
Universal (metafisica)
A l’Edat Mejana
Teoria 2: lo realisme dels universals, segon que lo concèpte precedís la causa (ante rem), los universals son veraiament de causas (res), de realitats qu’existisson fòra de la ment umana, avant los èssers particulars. Lo "realista" de las esséncias sosten que los universals son de causas, an une realitat ontologica (tèsi platonista), e que los concèptes son pas que de noms, de mots, an un fondament dins la realitat (tèsa reïsta, antinominista). Per exemple, i a quicòm de l'Òme (tèrme universal) en tot òme (causa particulara). Atal penson Guilhèm de Champeaux vèrs 1100, Ansèlm de Laon vèrs 1110, puèi, vèrs 1140, Alberic de Rems, Robèrt de Melun, Gilbert de la Porrée, Gautièr de Mortanha. Per Gulhèm de Champeaux (es sa segonda teorie, après 1108: la teoria de la nondiferéncia), l'universal es una natura que los singulars se destrian pas, "los òmes singulars, distinctes d’espreles, son un mèsme èsser dins l'òme" ; ja Platon sosteniá aquesta teoria de la nondiferéncia, en sostenent que la Forma es "çò per que de causas diferisson pas". Los disciples de Robèrt de Melun, dins l’Ars meliduna (L'Art de Melun), presentan doas teorias realistas: 1) l'universal es una causa intelligibla participabla per mai d’un, 2) l'universal es una esséncia indiferenta de mai d’una causas. Defendon lo realisme: Robèrt Grosseteste, Albèrt lo Grand, Tomàs d'Aquin , Duns Scot , John Wycliffe , Jeròni de Praga…
Artres
Istòria
En 1340, au début de la guerre de Cent Ans, les Français brûlèrent le village.
Sent Daunís de Catús
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Universal (metafisica)
A l’Edat Mejana
Teoria 3: lo conceptualisme, segon que lo concèpte es dins la causa (in re), los universals son en realitat de concèptes (intellectus, conceptus), de construccions mentalas mas en rapòrt amb la realitat. Vèrs 1108, Pèire Abelard, ancian escolan de Roscelin a Loches (entre 1093 e 1099 ?) puèi de Guilhèm de Champeaux a París (vèrs 1100), cercan una posicion mediana: lo conceptualisme. Aquesta varietat de nominalisme resulta de l'impossibilitat d'atribuir un estatut real a l'universal pensat. Segon Abelard, lo realisme dels universals de Guilhèm de Champeaux mèna a de contradiccions: cossí una esséncia umana pòt se trapar tot entièra a cò Paul o Pèire? Cada èsser es singular e irreductible. Sol l'individú existís de real e substéncia. Segon son mèstre Guilhèm de Champeaux, los òmes an totes la mèsma esséncia, mas subís de modificacions accidentalas. Abelard conclutz que l'universal concernís los individús que s'acòrdan dins lo fach d'èsser òme. L'universalitat pòt èsser pas que de l'òrdre del lengatge (tèsi nominalista), que los concèptes generals son de noms que rendon compte de causas sens èsser d’esperelas de causas (tèsi nominista, antireïsta). Per exemple, i a pas un òme que representa tot l'Òme, mas, del moment que se trapa un òme, que s’utiliza lo mot "òme", realizam lo concèpte d'òme. Abelard pren l'exemple de la ròsa. Quitament s'i aviá pa pus una sola ròsa al mond, lo nom « ròsa » auriá una significacion per la compreneson.
De teorias intermediàrias existisson.
Artres
Istòria
En 1834, la famille d'Haussy fonde une sucrerie. C'est le début du développement économique d'Artres et de la campagne environnante, qui sera encore renforcé par l'arrivée du chemin de fer avec une gare à Artres. Plus de 400 personnes y travaillaient pendant la campagne sucrière. Au début du, de nouveaux bâtiments de sucrerie sont construits. Ils abritèrent ensuite d'autres activités industrielles. Artres a possédé aussi une briquerie (détruite en 1936). Artres, avec ses champs de betteraves, a gardé son caractère rural et agricole.
Sent Daunís de Catús
Toponimia
Lo nom ven de Dionysius, avesque e martir del Parisís al sègle III. Per Basalgas, Daunís es una francisacion de Daunès, mas en latin, -y- d'aquel nom d'origina grèga es una longa, çò que permet la conservacion  regulara de -i- tonic (malgrat Sent Daunès).
Universal (metafisica)
A l’Edat Mejana
Tomàs d'Aquin (1225-1274) defend un realisme dels universals moderat. Per el, los universals exprimisson plan la natura de las causas, mas lor estat d'universalitat lor es conferit pas que per la ment. L'universal representa realament las naturas, mas vistas dins un estat de subjectivitat.
Duns Scot (1265-1308) adòpta un realisme subtil. Sosten que se l'universalitat es atribuida per la ment a las entitats particularas, demora qu’aquestas possedisson una natura comuna, qu’es coma tala indiferenta a l'universalitat o a la particularitat. Aquesta natura comuna es particularizada dins l'èsser, ont cada individú possedís una esséncia singulara o ecceitat. Es concebuda coma universala per la ment, mas sus la basa del fondament real que constituís dins las causas. Duns Scot afirma tanben que se pòt pas extraire l'universal del particular, ni comprene la particularitat d'un individú coma tala. La ment pòt pas que procedir a una distinccion formala, per que se destria natura comuna e natura comuna individuada. Aqueste distinccion se caracteriza pel fach que destria de trachs que son pas realament separables, mas que possedisson un fondament in rebus (dins las causas).
Cauna de la Vaca
right|250px|thumb|Intrada left|250px|thumb|Pantèra o leon, òs gravat, Magdalenian (fa 14,000 ans). La cauna de la Vaca es situada a Aliat, prèp de Niaus, dins lo País de Fois. I son estats trobats de vestigis e d'òbras d'art mobiliari ligats a l'epòca magdaleniana.
Universal (metafisica)
A l’Edat Mejana
Gauthier Burley representa lo realisme radical (De universalibus, Dels universals, 1337). Per el, una proposicion logica es coma un agregat d'objèctes.
La querèla filosofica entre nominalistas e realistas, plan viva entre 1400 e 1480, prenguèt un torn politic. Lo 25 de setembre de 1339 la facultat de las arts de l'universitat de París interdiguèt al a doctrina de Guilhèm d'Occam (1285-1347) d'ensenhament en public o en privat. Lo 10 d’octobre de 1341, la facultat fa obligatòri lo jurament de sosténer pas la scientia okamica (la doctrina d'Occam). Lo 1èr de març de 1474, per l'edicte de Senlis, Loís XI interdit l'ensenhament dels « renovators »  Guilhèm d'Occam e los autres Nominals, fins a 1481
Cauna de la Vaca
Istoric e descobèrtas
Los vestigis ossoses, testimònis de l'alimentacion dels magdalenians, apertenon a prèp d'una cinquantena d'espècias animalas; son dominats pel boquetin e los lagopèds.
Universal (metafisica)
Dins los temps modèrnes
En 1911-1912, Bertrand Russell (« On the Relations of Universals and Particulars ») admet pas que doas classas d’entitats realas: los particulars (objèctes fisics, sensacions...), los universals (predicats e relacions).
Cauna de la Vaca
Istoric e descobèrtas
Foguèt una de las primièras caunas cercadas dins lo departament d'Arièja per Fèlix Garrigon, abans 1867. Un segond jaç foguèt descobèrt en 1952 e cercat per son inventor Roman Robèrt fins a 1964.
Lo material exumat foguèt descrich dins una monografia collectiva pareguda en 2003.
Toponimia
L'origina probabla de son nom ven de l'utilizacion que se ne faguèt durant los sègles passats. En efièch, las caunas a l'entorn del vilatge d'Aliat portavan autres còps lo nom de. Pasmens, lo ròc en fàcia de l'intrada de la cauna evòca sens dobte los contorns d'una vaca.
Universal (metafisica)
Exemples
Per exemple, las leis qu’assag de formular la fisica semblan implicar d’universals. Es opausat tradicionalament una concepcion regularista de las leis de la natura (las leis son pas que la formulacion de regularitats constatadas) contra una concepcion mai realista, coma aquesta de David M. Armstrong, ont aquestes leis son concebudas coma de relacions entre universals, es a dire entre proprietats universalas.
Exemples de filosòfs nominalistas:
La querèla dels Universals en Índia
Las escòlas indoas Nyāya-Vaiśeṣika e Mīmāṃsā defendon lo realisme. L'escòla bodica sautrāntika nega los universaux.
Tèxtes classics per òrdre cronologic
Antologia: P. V. Spade, ''Five texts on the Mediaeval Problem of Universals. Porphyry, Boethius, Abelard, Duns Scotus, Ockham'', Indianapolis, Hackett Publishing Company, 1994.
Susa (Iran)
Susa èra una ciutat de Mesopotamia antica situada au sud-oèst dau plan iranian. Vila fòrça importanta d'Elam, aguèt un ròtle politic major durant lei periòdes elamitas e aquemenida.
Geisalic
Gesaleic foguèt un rei visigòt de 507 a 510. Èra filh illegitim e successor d'Alaric II, elegits pels nòbles a Narbona a la mort del seu paire a la batalha de Vouillé.
Entre en 508 e 511 Gesaleic mantenguèt una estrecha amistat amb los ostrogòts d'Itàlia, mas en 511 "s'alièt amb los enemics dels ostrogòts" (segon Isidòr de Sevilha) benlèu un partit visigòt opausat a l'influéncia ostrogòta
En 511, Gesalic fogèt expulsat del tròn pel general ostrogòt Ibba e fugiguèt en Africa al reialme dels Vandals. Ensejèt en van d'obtenir lor ajuda e tanben aquela dels Ostrogòts. Lo general Ibbas proclamèt lo jove Amalaric rei a Barcino, filh d' Alaric II e felen (per la maire) de Teodoric lo Grand. Lo rei novel aviá sonque nòus ans, per que lo quite Teodoric assumèt la regéncia.
Gesaleic, mentretant, demorava en Aquitània ont podèt reünir una armada d'amics e mercenaris (se sap que en 511-512 la sosmission d'Aquitània als francs èra pas complèta). En 512 l'armadat de Gesaleic dintrèt en Tarraconesa pels passatjes pirenencs orientals mas foguèt derrotat per Ibbas a 20 km de Barcelona. Gesaleic fugiguèt al nòrd, passèt la Narbonesa, essajent de dintrar en Burgondia, mas foguèt capturar e matat en passant la Durença, benleu per de soldats ostrogòts (512).
Vicente Aleixandre
Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandre y Merlo (n. en 1898, m.1984) foguèt un escrivan espanhòl. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1977.
Ors de Kodiac
right|thumb|240x240px|Ors de Kodiak L' ors de Kodiak (Ursus arctos middendorffi) es la subespècia mai gròssa de l'ors brun. Los mascles adults pesan près 500 kg e las femèlas un 20 o 30 % mens. Es omnívor: manja de vegetals e de cadavres d'animals mòrts en l'ivèrn (après l'ivernacion), salmons (a partir de mai) e d'autres peissons, baias, algas, invertebrats e, dins una mendra mesura, de cèrvis, alces e d'autras romiants. Demòra en las islas de l'Archipèla Kodiak al sud d'Alaska. En 2005 es estimada la poulacion a 3.500 individus.
Referéncias
<div data-cx-draft="true" data-cx-weight="101" data-cx-state="source" data-source="178" class="reflist " id="cx178" style=" list-style-type:decimal;" contenteditable="true">
Mézères
Mézères (Mézères en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Chassagny
Chassagny en arpitan (Chassagny en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Boisheda
Boisheda (Boissède en francés) es ua comuna de, en , administrada peu departament de la e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Chassagny
Geografia
A 300 mètres d'altitud, Chassagny se tròba sabut lo scenari en fasent la jonction entre la vallée del Rhône, a l'èst, e los monts del Lionès a l'oèst. Lo sieu jos sòl granitique a longtemps #èsser espetat per n'extraire de la pèira de talha.
A 300 mètres d'altitude, Chassagny se trouve su le plateau faisant la jonction entre la vallée du Rhône, à l'est, et les monts du Lyonnais à l'ouest. Son sous sol granitique à longtemps été exploité pour en extraire de la pierre de taille.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boisheda
Lo son nom indica un.
200px|thumb|left|Nau e còr de la glèisa de Sent Joan Baptista left|thumb|200px|Mairia e escòla de Boisheda
Geografia
Vitrau de sent Joan Baptista||150px|thumb|left|Vitrau damb Sent Joan Baptista Es tanhenta de L'Isla de Haut. vignette|centre|Mapa de Boisheda e de las comunas vesias.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Boisheda qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi d'Aush e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Boisheda qu'èra deu canton de L'Isla de Haut
Arbignieu
Arbignieu en arpitan ( Arbignieu en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Béard
Béard es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Senta Maria de Gòssa
Senta Maria de Gòssa (Sainte-Marie-de-Gosse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [,səntəmar'ri(j)ə]. Las fòrmas ancianas que son Sancta Maria de Gonossa, en latin, aus sègles XI-XII, S. Marie (mapa de 1638), Ste Marie (mapas de 1647, de 1714 e de 1733).
Lo nom qu'ei lo de la Verge, deu son nom en ebrèu Miriam, latinizat en Maria dab l'influéncia deu latin Marius,.
Per çò qui es deu nom deu país, « Gòssa », que procedeish d’un ancian « Gonòssa », coneishut suu Cartulari de Dacs aus sègles 11au e 12au, dab lo sens de « tèrras las mei hautas », çò qui correspon efectivament en ua realitat suu terrenh, medish quan las altituds e son hòrt relativas. L'evolucion segon Bénédicte Boyrie-Fénié que seré *gòienòssa [cf. basco goyen] > *gòinòssa > *gònòssa > gòssa (tombada de -n- intervocalica).
Ponç de Montlaur
thumb|Los abitants de Montlaur encara brembavan Ponç de Montlaur 600 annadas dempuèi. Ponç de Monlaur o Montlaur foguèt un baron e trobador provençal plan actiu al començament del sègle XIIIen. Èra lo senhor de Montlaur e aviá esposat Guida, sòrre d'Ug IV de Rodés, en 1235. Ug èra un mecenas de trobadors e Pons aviá agut noticias d'el a travèrs de la sieuna femna e tanben a travèrs del trobador italian Sordello: dins plan de sas poesias se pòdon veire los senhals (epitets) N'Agradavit e Restaur. Lo pintraire francés Adolphe Joseph Thomas Monticelli, pendent un viatge a Montlaur en lo sègle XIXen, escribiá que las gents del vilatge encara se'n brembavan.
Ponç escriguèt "Qal preiatz mais.a ops d'amor", un partimen amb un poèta apelat "Esperdut", probablament Gui de Cavalhon.
Dommary-Baroncourt
Dommary-Baroncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Istòria
Las primièras mencions per Dommary donan Domna-Maria Xs. E aquelas de Baroncourt Baronis-curtis Xs. E Baronis-castrum XIIs.
Un sol regroupement a #èsser trobat Inter Baronis-curtem e Domnam-Mariam cap a 1125.
Aqueles dos caserius fasián partida de la châtellenie De Bouvigny, comuna uèi desapareguda en tant que tala mas coneguda jos la denominacion de las granjas de Bouvigny.
La rumor o l'imaginacion infantila soslinhariá l'existéncia d'un tunèl secrèt entre las localizacions del castèl de Bouvigny e de l'anciana glèisa de Dommary o de l'ancian molin de Baroncourt. Aquel darrièr semblariá mai logica, lo molin e lo castèl en essent sul meteis marge del Othain.
Abans 1790, Dommary e Bouvigny fasián partida de la doyenné de Amel (decanatus christianitatis de Amella) sens cap de mencion de Baroncourt. En 1898, la municipalitat de Dommary-Baroncourt a creat amb la fusion de las lieudits de Bouvigny, de Dommary e de Baroncourt.
A la fin del, una estacion a bastit amb un triage relativament important #que #servir a la desserte de la mina locala (potz III) de extraction del fèrre (minette) e de la linha de camin de fèrre en portant als potzes de la conca de Landres
La parca de Baroncourt es totjorn n'activitat ; es la sola estacion meusienne de la linha SNCF en connectant Nancy a Longwy.
Les premières mentions pour Dommary donnent Domna-Maria Xs. et celles de Baroncourt Baronis-curtis Xs. et Baronis-castrum XIIs.
Un seul regroupement a été trouvé Inter Baronis-curtem et Domnam-Mariam vers 1125.
La rumeur ou l'imagination enfantine signalerait l'existence d'un tunnel secret entre les emplacements du château de Bouvigny et de l'ancienne église de Dommary ou de l'ancien moulin de Baroncourt. Ce dernier semblerait plus logique, le moulin et le château étant sur la même rive de l'Othain.
Avant 1790, Dommary et Bouvigny faisaient partie de la doyenné d'Amel (decanatus christianitatis de Amella) sans aucune mention de Baroncourt. En 1898, la commune de Dommary-Baroncourt est créée avec la fusion des lieudits de Bouvigny, de Dommary et de Baroncourt.
À la fin du, une gare est construite avec un triage relativement important qui servit à la desserte de la mine locale (puits III) d'extraction du fer (minette) et de la ligne de chemin de fer menant aux puits du bassin de Landres
La gare de Baroncourt est toujours en activité ; elle est la seule gare meusienne de la ligne SNCF reliant Nancy à Longwy.
Lau (lenga)
Lo lau es una lenga oceaniana parlada a las Illas Salamon.
Localizacion
Lo kwaio es parlat dins lo nòrd de l'illa de Malaita.
Classificacion
Lo lau fa partida de las lengas malaita-makira, restacadas a las lengas salamonicas del sud-est, un grop de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Superembrancament (biologia)
En sistematica del monde vivent, un superembrancament es un reng taxinomic de nivèl intermediari, immediatament superior al reng embrancament dins la classificacion scientifica tradicionala dels èssers vivents (vejatz classificacion classica).
Se canta
Una version adaptada a la Val d'Aran i es imne oficial jol nom Montanhes araneses. Existís tanben una version aragonesa de la cançon, sonada Aqueras montanyas qu'es estada adaptada e interpretada pel grop Biella Nuei e puèi, entre d'autres, pel cantaire, autor-compositor e escrivan militant José Antonio Labordeta.
Simbolica de la cançon
Se chanta seriá en fait non solament un imne d'amor e de nostalgia envèrs la femna aimada, mas egalament, e sens dobte sustot, una cançon que fa secretament allusion a la celèbra Crosada contra los albigeses, lo rossinhòl simbolizant l'accés a la dimension mistica en çò dels catars, las montanhas e los obstacles materials e interiors entravant aquesta, l'amor per la femna aimada reenvia finalament a la quista de l'amor espiritual.
Assevent
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Se canta
Exemple de version lengadociana
thumb|300px|Cobèrta de la particion d'una version de la cançon Dejós ma fenèstra I a un auselon Tota la nuèch canta Canta sa cançon.
Repic :
Assevent
Geografia
thumb|left|Pont sus la Sambre Assevent se situa a l'èst del aglomeracion de Maubeuge al bòrd de la Sambre.
thumb|left|Pont sur la Sambre Assevent se situe à l'est de l'agglomération de Maubeuge au bord de la Sambre.
Se canta
Exemple de version lengadociana
Aquelas montanhas Tard s'abaissaràn E mas amoretas Se raprocharàn.
Assevent
Istòria
thumb|left|Decoració printanière Assevent, #Que i aviá pas encara pas 100 abitants l'an 1700, a pendent dels sègles #èsser un vilatge insignificant, #que testifica encara la pichona sala de las fèstas. La municipalitat ne coneis dempuèi los ans 1950 un fòrt creissement démographique, a causa de la siá posicion per çò qu'es de Maubeuge. Venguda segonda del Costat Maubeuge-Nòrd per la densitat de populacion e tresena pel nombre d'abitants, la vila es plan equipada amb una escòla maternal, lo grop escolar Pauline-Kergomardes, lo centre socioculturel Georges-Brassens, dels terrens d'espòrt e un gymnase; las siás carrièras fleuries e una met joliment condicionada amb un quiosc a dança, caractéristique pel Avesnois, apondon a la qualitat de vida dins lo pòble. thumb|Lo gymnase thumb|Centre pénitencier
Se canta
Exemple de version lengadociana
Baissatz-vos montanhas Planas, levatz-vos Per que pòsca veire Mas amors ont son.
Assevent
Istòria
thumb|left|Décoration printanière Assevent, qui n'avait pas encore 100 habitants en 1700, a pendant des siècles été un village insignifiant, dont témoigne encore la petite salle des fêtes. La commune connaît depuis les années 1950 une forte croissance démographique, due à sa position par rapport à Maubeuge. Devenue deuxième du Canton Maubeuge-Nord pour la densité de population et troisième pour le nombre d'habitants, la ville est bien équipée avec une école maternelle, le groupe scolaire Pauline-Kergomardes, le centre socioculturel Georges-Brassens, des terrains de sport et un gymnase; ses rues fleuries et une place joliment aménagée avec un kiosque à danse, caractéristique pour l'Avesnois, ajoutent à la qualité de vie dans le village. thumb|Le gymnase thumb|Centre pénitencier
Se canta
Exemple de version lengadociana
Al fons de la prada I a un píbol traucat Lo cocut i canta Benlèu i a nisat.
Savigné-sur-Lathan
Savigné-sur-Lathan es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat al nòrd-oèst del departament del Indre-e-Loire en la region del Nautor-Anjau e de la Touraine angevine.
La commune est située au nord-ouest du département de l'Indre-et-Loire dans la région du Haut-Anjou et de la Touraine angevine.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
.
Cal esperar la fin del Mièja Edat per trobar traces de Savigné en l'archiu. Las muralles #qu'estrenhon las 3 li cal Savigné an bastit al e atribuidas a Jacques del Bellay, senhor de Gizeux.
Jol Ancian Regim, Savigné dépendait de Castell-la-Vallière e fasiá part intégrante de la Anjau e mai justament de la sénéchaussée angevine de Baugé (en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus) fins a la Revolucion francesa.
Il faut attendre la fin du Moyen Âge pour trouver traces de Savigné dans les archives. Les murailles qui enserrent les 3 ha de Savigné sont construites au et attribuées à Jacques du Bellay, seigneur de Gizeux.
Sous l'Ancien Régime, Savigné dépendait de Château-la-Vallière et faisait partie intégrante de l'Anjou et plus précisément de la sénéchaussée angevine de Baugé (dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers) jusqu'à la Révolution française.
Orlhagués (sosdialècte)
Lo sosdialècte orlhagués o carladesenc es una varianta septentrionala del lengadocian. Es parlada en Auvèrnhe e en Lengadòc dins un airal correspondent a l'ancian Carladés, çò es lo sud-oèst de Cantal (Castanhau, Carladés e ancian canton de Pèirafòrt) e le nòrd del departament d'Avairon (Lo Mur de Barrés).
Origina
esquèrra|vinheta|Placa de la carrièra Vermenosa a [[Orlhac (Auvèrnhe)|Orlhac.]]
Particularitats
Lo carladesenc designa tradicionalament lo dialècte parlat dins l'ancian vescomtat de Carlat o Carladés. Aquesta denominacion a tendéncia a èsser remplaçada per la d'orlhagués. Correspond a l'Arrondiment d'Orlhac. Fa partida del Lengadocian mas presenta un substrat auvernhat que segon ca:Piare Bonaud demostra lo cambi de polarizacion d'aquesta zòna passada durant l'Edat Mejana de l'Auvèrnhe al Lengadòc, amb de consequéncias sus la lenga que passèt del dialècte auvernhat a un lengadocian marcat per la lenga anteriora. Piare Bonaud inclutz aquel espaci dins un creissant meridional que fa de transicion entre l'auvernhat e la lenga d'òc meridionala.
Diferent de l'Auvernhat, lo carladesenc es vengut una varietat septentrionala del lengadocian, se distinguís donc tanben dels autres dialèctes cantalencs, que son de varietats de l'auvernhat. N'es un exemple lo santfloran (region de Sant Flor) que s'apròcha del sosdialècte brivadés (region de Briude) e del  mauriagués (region de Mauriac) que malgrat qu'es d'auvernhat, possedís qualques traits similars al lemosin. Lo dialècte carladesenc es al contrari tras que prèp del roergàs, qu'es egalament del domeni lingüistic del lengadocian.
En 1894, Arsèni Vermenosa (1850-1910) publica lo manifèst félibrenc que fonda en l'Escòla Auvernhata (Escolo oubernhato), amb Marcellin Boule (1861-1942), Eugèni Lintilhac (1854-1920) e lo canonge Courchinoux, futur director del jornal orlhagués La Croix du Cantal. L'an seguent, en 1895, s'organisan de felibrejadas a Vic de Cera, las solas jamais tengudas en Auvèrnhe. L'Escòla Auvernhata a fait pausar de placs en marbre blanc amb lor nom escrit en letras d'aur per senhalar los lòcs ont visquèron Pierre de Vic, a Vic de Cera, Auguste Bancharel (1832-1889), a Relhac.
Lor revista La Cabreta (Lo Cobreto), donarà naissença a La Veillée d'Auvergne (1909-1914), fondada en 1908 al cafè l'Athénée Saint-Germain, per lo Duc de La Salle de Rochemaure (1856-1915), Augustin de Riberolles (1878-1959), Maurice Prax (1880-1902), Eugène de Ribier (1867-1944), Pierre de Nolhac (1859-1936), Raymond Tarbournel (1872-1914/18), Arsèni Vermenosa, Charles de Pomairols (1843-1916).
L'ortografia adoptada per aquel movement, format per mants universitaris e sabents distinguits, seguiá de prèp la de las ancianas cartas e actes notarials.
vinheta|[[Arsèni Vermenosa, escrivan de l'Orlhagués.]] esquèrra|vinheta|360x360px|Bavardages sur la place d'un bourg d'Auvergne, tapisseria, Victor Fonfreide, 1920.
Pablo Picasso
thumb|410x410px|Retrach del pintor andalós per n'[[Amedeo Modigliani (1915).]]
Pablo Ruiz Picasso (Malaga, lo 25 d'octòbre de 1881 - Mogins, lo 8 d'abrial de 1973) foguèt un pintor, dessenhaire e escultor espanhòl.
Beaulieu
Beaulieu pòt èsser:
Pablo Picasso
Biografia
thumb|409x409px|Retrach d'en Picasso jovenet, [[Ramon Casas (1900) conservat al Museu Nacional d'Art de Catalunya. ]]
Guernica
thumb|252x252px| Reproduccion murala de Guernica (1937) a [[Gernika-Lumo, País Basc.]]
Tell Brak
Tell Brak èra una ciutat de Siria antica que foguèt ocupat dau millenari VII au millenari II avC.
Dhaka
thumb|300px|left| Shahid Sriti Stombho - Sohrawardy Uddan.
Dhaka (nom bengalin exacte: ঢাকা = Ḍhākā; en anglés: Dhaka/Dacca) es la capitala de Bangladèsh. Sa populacion èra estimada a 6,724,976 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 816 km².
thumb|430px|left|Vista de Dhaka.
Yingluck Shinawatra
Yingluck Shinawatra (n. 21 de junh de 1967) entrepreneira e femna política es l'actual primièra ministra de Tailàndia.
Guèrra còntra Nabis
La Guèrra còntra Nabis es un conflicte que se debanèt en 195 av. JC. Opausèt la ciutat-estat grèga d'Esparta a una coalicion gropant Roma, la Liga Aquèa, Pergama, Ròdes e Macedònia. S'acabèt per una victòria dei coalizats qu'entraïnèt lo declin definitiu d'Esparta.
Lei causas d'aquela guèrra son eissidas de la politica d'equilibri entre Roma e Macedònia dau rèi espartenc Nabis durant la Segonda Guèrra de Macedònia (200-196 av. JC). D'efèct, per s'assegurar de la neutralitat d'Esparta, lo rèi Felip V de Macedònia li aviá fisat la garda de la vila d'Argòs. Aquò èra una oportunitat per Nabis de restaurar la poissança de sa vila e lo rèi s'èra alora rapidament raprochat dei Romans per obtenir la reconòissença de sa conquista. Pasmens, après la desfacha macedoniana, tornar formar una Esparta poderosa èra contrari ais interés de Roma. En 195 av. JC, lei Romans mandèron donc un ultimatum a Nabis per li ordonar d'abandonar Argòs, çò que foguèt refusat.
Lei Romans, dirigits per Titus Quinctius Flamininus, capitèron aisament de formar una coalicion importanta ambé leis estats ostils au retorn d'Esparta dins lo jòc politic grèc. Premier, lei coalizats assetjèron e conquistèron Argòs. Puei, prenguèron lei ciutats portuàrias espartencas avans d'assetjar dirèctament Esparta. Batut, Nabis deguèt acceptar una patz fòrça dura. Esparta i perdiguèt la quasi totalitat dei vilas encara sota sa dominacion e pagar una importanta indemnitat de guèrra ai Romans. Aquò aguèt per consequéncia d'entraïnar una grèva crisi an Esparta. Tres ans pus tard, Nabis èra assassinat e la vila perdiguèt son independéncia.
Senèca
Se distinguèron dos Senèca
Jauceran de Sant Desdèir
Jauceran o Gauceran de Sant Desdèir (nòrma mistralenca: Gausseran de Sant Leidier [o Deisdier] ; occitan ancian: Jauceran, Gauseran o Gauceran de Sant Leidier) èra un trobador èra un trobador de Velai e lo petit garçon o nebot delh trobador Guilhèm de Sant Desdèir. Es originari Sant Desdèir de La Seuva.
Adab
Adad èra una ciutat antica de Mesopotamia situat sus lo plan iranian.
Tuttul
Tuttul èra una ciutat-estat de Mesopotamia antica situada en Siria.
Peire de Cols
Peire de Cols èra un trobador auvernhat.
Borís Ieltzin
Borís Nikolaievich Ieltzin (Борис Николаевич Ельцин), engenhaire e òme politic, foguèt lo primièr president de Russia; governèt entre 1991 e 1999.
Robert Huber
Robert Huber (n. en 1937) es un bioquimista alemand. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1988, amb Hartmut Michel e Johann Deisenhofer.
Region Nòrd (Brasil)
La Region Nòrd de Brasil (en portugués, Região Norte) es la mai granda region geografica del país, en superfícia totala. Es formada per 7 estats: Acre, Amapá, Amazonas, Pará, Rondônia, Roraima, Tocantins.
Geografia
thumb|left|250px|Image de satellit d'una part de la plana amazonica Amb una superfícia de, que reven a 42,27% del territòri brasilièr, es la region brasilièra mai granda. En aquela region se localizan los dos estats pus vastes de Brasil, que son Amazonas e Pará, e tanben las tres municipalitats brasilièras pus grandas: Altamira, Barcelos e São Gabriel da Cachoeira. Cadun d'aqueles tres possedís mai de de superfícia, una estenduda superiora dins aperaquí 105 estats del mond.
Los rius principals de la region son Amazonas, Tocantins, Xingu, Madeira e Negro.
La vegetacion principala de la region es la selva eqüatoriala (tanben coneguda coma ).
La region nòrd es la pus vasta de las regions brasilièras. Es tanben la region mens poblada e qu'a lo mens d'abitants per quilomètre carrat.
Lo relèu de la Region Nòrd es constituit per tres grandas unitats:
Economia
Las principalas activitats economicas de la region son las minas (principalament de fèrre, alumini e manganès), l'industria (principalament a Manaus e en l'estat de Pará), l'extraccion vegetala (fusta, cauchó, castanha d'Amazonia) e la produccion d'energia idroelectrica (al barratge de Tucuruí, en lo riu Tocantins, Pará).
thumb|150px|Extraccion de latèx d'un [[arbre del cauchó o seringueira (en portugués).]] Aquela activitat, que foguèt ja la principala de la Region Nòrd, a perdut importància economica en los darrièrs ans. Actualament la fusta es lo principal produch d'extraccion de la region; la siá produccion se concentra dins los estats de Pará, Amazonas e Rondônia. Lo cauchó representa pas mai la basa economica de la region, coma foguèt en lo sègle XX, malgrat que se produsís encara dins los estats de l'Amazonas, Acre e Rondônia. Coma consequéncia de l'avançada dels airals destinats a l'activitat agropecuaria, s'es vengut una granda reduccion dels airals cobèrts pels arbres del cauchó.
L'extraccion animal, representada per la caça e pesca, se practica tanben a la region. Amb una fauna extrèmament rica, la region ofrís una granda varietat de peisses - destacan lo tucunaré, lo tambaquí e lo pirarucú. Aital coma tortugas e una granda varietat d'autras espècias. Lo produch d'aquela activitat, generalament, ajuda a completar l'alimentacion dels abitants del Nòrd, compausada per arròs, carabassa, mongetas, milhòc, bananas, etc.
L'extraccion mineral se basa en la recèrca e extraccion de mineralas metallicas, coma l'aur a la Sèrra Pelada, diamants, alumini, estanh e fèrre en grand escalièr a la Sèrra dos Carajás. Lo manganès e lo niquèl se tròban a l'oèst de Pará, del temps qu'a la Serra do Navio, dins l'estat d'Amapá, i a de minas de baucita e manganès. S'extrai petròli e gas natural del camp d'Urucum, dins l'estat d'Amazonas, qu'es lo tresen productor de petròli pus grand de Brasil. Al districte de Bom Futuro, a Ariquemes (Rondônia), se tròba la mina de cassiterita a cèl dobèrt mai grand del mond. A Espigão d'Oeste, tanben dins l'estat de Rondônia, i a una mina de diamants proprietat dels indigènas d'etnia Cinta Larga.
Zabalam
Zabalam èra una ciutat de Mesopotamia antica. Aguèt un ròtle religiós e comerciau important.
Mare Nostrum
Lo periòde roman
Los Romans sempre aimèron mai la tèrra fèrma a la naus saquejadas per l'aiga, contra la flòta de Cartage (batalha del Cap Ecnomus), estimèron mai atraire la naus enemicas cap al fèrm per combatre pasmens venguèron mèstres de totas las còstas maritimas de la Mediterranèa e considerèron aquelas aigas coma una « piscina d'ostal » que l'expression mare nostrum e evitavan l'ocean al delà de las Colomnas d'Ercules.
La nostalgia faissista d'una poténcia romana
Benito Mussolini cercava de far d'Itàlia un país crentat e respectat restaurant las glòrias de l’Empèri Roman e realizant lo contraròtle italian sus la Mediterranèa. Aquela politica produguèt pauc de resultat e menèt Itàlia cap al desastre de la Segonda Guèrra Mondiala. En abril de 1926, dins un discors a Trípol, Mussolini avancèt l’idèa d’una mar mare nostrum, amb una talassocracia italiana sus Mediterranèa.
Pons de Capduelh
Pons de Capduelh, Capduell, Capdveyll, Capdveill, Capduoill, Capdoill, Capdolh, o Chapteuil èra un trobador de Velai.
Tresena dinastia d'Ur
thumb|right|Extension dau territòri de la tresena dinastia d'Ur.
La tresena dinastia d'Ur èra una dinastia de la ciutat-estat d'Ur que capitèt d'unificar la region sota sa dominacion de 2112 a 2004 avC. Foguèt compausada de cinc sobeirans que foguèron Ur-Nammu, Shulgi, Amar-Sin, Shu-Sin e Ibbi-Sin.
Chalandry-Elaire
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Malé
Malé (pr. locala Maalai) es la capitala de las Maldivas. Sa populacion èra estimada a 81,647 abitants en 2004. Sa superfícia totala es 2,74 km².
thumb|430px|left|Vista de Malé.
Piscop
Piscop es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dompcevrin
Dompcevrin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gustavia
Gustavia que pòt èster:
Malaita
Malaita es una illa de las Illas Salamon.
Geografia
Malaita es la màger illa de la província de meteis nom.
Demografia
thumb|left|Las lengas de Malaita Fòrça lengas son parladas sus l'illas: lo toqabaqita, lo kwaio, lo 'are'are, lo sa'a, lo lau. Fan partida del grop de lengas oceanianas de las lengas salamonicas del sud-est.
Sent Daunís de Martèl
Sent Daunís de Martèl (Saint-Denis-lès-Martel en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Hopitu shinumu
thumb|left|300px|'Na femna coifa 'na jòuna dròlla pas maridada.
Recensava 7494 Hòpis repartits en set pueblos en 1775, alora que n-y en aviá pus que 6500 en 1990. Eran tornats montar a mai de 18 000 en 2010, ,.
Deba
Deba es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Hopitu shinumu
thumb|300px|Maison hòpi, 1896.
300px|thumb|Diferentas varietats de [[milh|brigaroelh hopi.]]
Kakabe
Lo kakabe es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en Guinèa.
Localisacion e dialèctes
Lo kakabe es parlat dins lo centre de Guinèa, dins la region de Fouta Djalon. Los tres dialèctes son lo kakabe central, lo mai parlat, lo kakabe de l'oèst, dins la sosprefectura de Niagara e dins lo nòrd d'aquela de Mafara. Lo dialècte del nòrd es parlat defòra del Fouta Djalon dins la sosprefectura de Kankalabé. La lenga es fortament influenciada per lo pular, al qual lo kakabe a manlevat 20% de son vocabulari.
Classificacion
Lo kakabe es una lenga mande del grop mokole, que n'en fan tamben partida de parlars vesins, lo mogofin, l'ore-kaba e lo koro-maninka.
Barrais e Bussolles
Barrais e Bussolles (en francés, Barrais-Bussolles) es una comuna francofòna de Borbonés dins lo departament d’Alèir, e la region d’.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La comuna es creada en 1833 per fusion de las comunas de Barrais e Bussoles.
Iphur-Kish
Iphur-Kish èra un cap de la ciutat mesopotamian de Kish qu'organizèt una revòuta còntra Akkad au començament dau rèine de Naram-Sin. Maugrat lo sostèn de Sippar, d'Eresh e de Kazallu, son movement foguèt vencut.
Alexandre Millerand
Alexandre Millerand, avocat e òme politic, foguèt president de la Republica Francesa entre 1920 e 1924. Tanben foguèt primièr ministre, entre lo 20 de genièr e lo 20 de setembre de 1920.