cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Igor Stravinskii
En 1926, fa son retorn, amb Oedipus Rex, segond lo drama de Sofòcles, que se situís entre l'oratòri e l'opèra, e conten un trabalh rítmic impausant. Per la seguida, lo compositor contunha d'explorar d'influéncias variadas.
En 1939 moriguèt sa femna mentre qu'el, èra als Estats Units, quand comencèt la guèrra. S'i refugirà e i contunharà de compausar. Viatgèt tanben en URSS en 1962, ont Dmitry Chostakovich lo venguèt saludar. Stravinsky s'arrestèt d'escriure en 1968 e moriguèt a Nòva Yòrk lo 6 d'abril de 1971.
(1481) Tübingia
(1481) Tübingia es un asteroïde.
Saint-Martin-d'Arcé
Saint-Martin-d'Arcé es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Lo 1èr de genièr 2013, las comunas de Baugé, Montpollin, Pontigné, Saint-Martin-d'Arcé e Le Vieil-Baugé se son regropadas per formar la comuna novèla nomenada Baugé-en-Anjou, que Saint-Martin-d'Arcé n'es una comuna delegada.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Godall
vinheta|Godall, Tarragona. Godall es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
(1482) Sebastiana
(1482) Sebastiana es un asteroïde.
Gratallops
Gratallops es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Publicitat
thumb|250px|Publicitat de Coca Cola de la fin del sègle XIX La publicitat es una activitat comunicativa qu'a per tòca de menar a la comercializacion. S'agís de metre en valor un produch per lo vendre per mejan de canals de difusion divèrses (afichas, ràdio o television). La publicitat fa servir de tecnicas de marqueting, de coneissença del mercat, per difusar de messatges de promocion del produch a comercializar. La publicitat se caracteriza per una comunicacion massiva indipensable al foncionament de la societat de consomacion. La publicitat investiga e analiza sa cibla dins lo public e lo contèxte social en fasent servir divèrsas disciplinas coma la psicologia, sociologia, antropologia, estatistica e economia entre autras.
La publicitat a per tòca de modificar lo comportament de compra dels consomators. La publicitat non solament delivra d'informacions sus de produches concrèts, mas en mai, comunica d'informacions sus la classa de personas que devèm considerar atractivas, los luòcs ont nos auriá agradar de viure e los estandards qu'avèm d'observar dins lo biais de se vestir, de parlar, etc.
Dins la societat actuala, la publicitat comerciala es un element motor de l'economia, que servís a impulsar la consomacion o la surconsomacion.
Fluxus
thumb|386x386px|Manifèst Fluxus Fluxus – En latin fluere significa flugir – es un malhum internacional d'artistas, compositors e dessenhaires coneguts per sas mesclas dels mejans e disciplinas artisticas, coma lo videoart, la musica, la literatura, la performança, l'arquitectura e lo dessenh, entre autras. Foguèt actiu dins las decennias seissanta e setanta del sègle XX. S'afirma contra lo tractament de l'objècte artistic tradicional qu'es una merça e se proclamèt d'esperel coma l'antiart. Fluxus, l'organizèt informalament en 1962 George Maciunas e s'espandiguèt als Estats Units d'America, en Euròpa e al Japon, amassant d'artistas d'orizant divèrsa, coma Yoko Ono, Nam June Paik, Wolf Vostell, Joseph Beuys, Daniel Spoerri, Charlotte Moorman e mai
Konk-Kerne
Konk-Kerne en breton (Concarneau en francés), es una comuna situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Fluxus
Tanben s'afirmèron sul terren politic, apondent una compausanta revendicatritz a sas accions, alara que criticavan lo mercantilisme de l'art. tanben, cercavan a fair agir l'espectator, amb l'idèa quin que siá pòt èsser artista, que fa resson l'eslogan «fai-o tu meteis». Maciunas afirmèt en 1965 que volgava «mòstrar que qué que siá pòt èsser d'art e qui que siá pòt o far».
Konk-Kerne
Istòria
La vila de Concarneau a bastit a l'entorn de la vila close. Dels faubourgs se son desvolopats sul continent a l'entorn d'aquela « isla-citada ». Aquel es pas #que recentament en l'istòria de Concarneau que la vila es sortida de las siás remparts.
Fluxus
Etimologia
Fluxus, significa "flus". La paraula Fluxus èra lo títol d'una revista pensada pel quita Maciunas ont se deuriá tractar de l'art e de l'antiart, de la musica e de l'antimusica e de la poesia e de l'antipoesia. La revista se realizèt pas jamai, mas lo nom l'empleguèt per definir totes aqueles actes qu'avián lo meteis esperit que la revista.
Konk-Kerne
Istòria
La ville de Concarneau est construite autour de la ville close. Des faubourgs se sont développés sur le continent autour de cette « île-cité ». Ce n'est que récemment dans l'histoire de Concarneau que la ville est sortie de ses remparts.
Fluxus
Etimologia
Sovent Fluxus es descrich coma un «intermedia» un tèrme de Dick Higgins extrach d'un famós ensag de 1966:
George Maciunas publiquèt dins de prospèctus lo senst de fluxus coma venent del mot anglés flux e de l'accion de fluir, doncas s'agís d'un movement continú semblable a un corrent e de cambiaments de contunh, alara intègra los cambiaments de contunhs dins los genres e disciplinas de totes los sèus membres:
Lo movement Fluxus
thumb|Rebat illustrat d'una accion de Philip Corner en 1962 a [[Wiesbaden ont espotiguèt un piano de marteladas e punhs. Per fluxus lo piano es un emblèma de la musica classica que cal desacralizar]] thumb|Rebat d'una pèça de [[Benjamin Vautier|Plan Vautier]] thumb|Una de las primièras membres del grop Fluxus foguèt [[Yoko Ono.]] Fluxus se basa pas sus l'idèa de l'avantgarda coma un novelum lingüistic, mas preten far un usatge diferent dels canals oficials de l'art se destriant de tot lengatge especific, es a dire, preten l'interdisciplinarietat e l'adopcion de mejans e materials venent de diferents camps. Lo lengatge es pas la fin, mas lo mejan per crear de nòus sons de l'art, comprés coma "art total".
Coma dins lo movement Dadà, Fluxus escapa a tota temptativa de definicion o de categorizacion. Segon Filliou, es:
Aital lo quita Robert Filliou opausa lo Fluxus a l'art conceptual per sa referéncia dirècta, imediata e urgenta a la realitat quotidiana, e aderís a la proposicion de Duchamp, qu'a partir del Ready-made, introdusís la quotidianitat en l'art. Fluxus Dissòlv l'art dins la quotidianitat. Fluxus pretend aver sul public un efièt de compreneson de la vida e de rapòrt a la vida.
D'entre los primièrs membres i a Joseph Beuys, Dick Higgins, Nam June Paik, Wolf Vostell, La Monte Young e Yoko Ono e explorèron de camps compreses entre las performanças e l'art, entre la musica experimentala e lo cinèma.
S'observam lo mercat internacional de l'art dempuèi los ans setanta fins ara, se pòt pas negar l'influéncia multipla del movement Fluxus, suls happenings e videoart. L'estructura e los mejans expressius de fòrça òbras d'art qu'emplisson uèi las galariás son sovent un aumenatge involontari als davancièrs que, dins los ans seissanta, trabalhavan amb lo movement Fluxus e amb d'happenings e artistas consacrats al videoart. Maucinas definís lo ligam de Fluxus amb los movements d'avantgarda del sègle XX aital:
— George Maciunas.
Filosofia Fluxus
Aquel movement, començat en Alemanha, defendava un cambiament de las valors artisticas: de las esteticas e de las eticas, ignorant las teorias artisticas e encoratjant l'exploracion artistica e l'activisme social e politic. Aital, cambièron l'importància de l'objècte creat e la transformèron en actes, opinions e emocions seus. Son actitud èra similara a aquela qu'aviá agut lo dadaïsme.
Thimory
Thimory es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fluxus
Filosofia Fluxus
La complexitat de las accions e dels concèrts Fluxus e la collaboracion de diferents artistas coma Joseph Beuys, Wolf Vostell, Nam June Paik e Charlotte Moorman creèron d'interpretacions fasent resson entre elas que transmetián una concepcion especiala de l'existéncia. Los concèrts Fluxus son pas cap d'expression auditiva ligada a de tecnologias sonòras elaboradas perfiètament afinadas. Existís pas cap de ton bas precís, cap de ton mejan natural ni cap de ton naut clar coma lo cristal que crèe un equilibri acostic.
La debuta en Alemanha
Lo primièr festenal fluxus èra lo Festum Fluxorum, del 1 al 23 de setembre de 1962 al Städtische Museum de Wiesbaden, en Alemanha. Foguèt organizar per George Maciunas, dins d'un projècte conegut coma lo Fluxus Festival Internacional de Musica Novèla. Aquel concèrt èra la presentacion coma violonistas de cinc personatges venguts de Viena e que jamai pas avián jogat de violin, son interpretacion èra lo fach que pendent mai de tres oras se debèt «compausar» una «musica antiviolon».
En Setembre de 1963, Rolf Jährling inaugurèt a Wuppertal la Galariá Parnass. Valdis Abolins dobriguèt la Galariá Aachen a Aquisgran lo 1966. En 1969, Helmut Rywelski e Angar Nierhoff, amb sa Galerie Art Intermedia de Colonha, realizèron l'escultura accion en beton Ruhender Verkehr, de Wolf Vostell. En 1970, Inge Baecker dobriguèt sa Galariá Baecker a Bochum e la Galariá René Block a Berlin. Totes promoguèron los artistas de l'happening e del movement Fluxus, vigilant e permetent de realizar aquela evolucion de l'art que son influéncia difusa fins ara.
Espandiment
Lo movement passèt d'enprimièr per diferentas vilas alemandas e a Nòva Yòrk, mas plan lèu s'espandiguèt per diferent luòcs coma Tòquio, París, Amsterdam, Copenhague, Londres, Estocòlme, Praga o Madrid, espandiment facimitat pels viatges dels artistas, l'escambi de particions, d'idèas, d'instruccions per las accions e poèmas, pel corrièr electronic.
Caractèr politic
L'idèa de Maciunas amb sos concèrts fluxus èra l'interpretacion neutra de antimusica, amb çò que «pretendava liberar lo mond de la vida borgesa e trencar la realitat del nonart... Dissòlvre las estructuras de las revolucions culturalas, socialas, politicas en un front comun» e far amb alara que l'art arribe per tot lo pòble. Quand anèt a Nòvaa Yòrk en 1963 e en collaboracion amb d'autres artistas, comencèt una nòva expression de Fluxus amb un caractèr mai politic. Dins son Action against cultural Imperialism realizada amb Henry Flint, exprimisson l'imperialisme amb la musica de jazz e l'art popular. Un autre membre del grop, Joseph Beuys l'an 1978 amb Aufrufzur Alternative, faguèt circular de fulhatons realizats en serigrafia sus de subjèctes politics e d'actualitat, paucs ans abans (1971) la o aviá fach en unes messatges politics editats dins Son Kann die Parteiendiktatur überwunden werden.
Archiu
Del actes de Fluxus, los rèstes d'accions e d'happening temporaris demorèron de vestigis, en çò que podava èsser una valor contrària a l'intencion originala, essent de montatges efemèrs de corta durada, demorèron atal coma de testimònis de sos actes. Existís tanben la Silverman Fluxus Collection de Detroit, que mòstra lo de procediment de formacion, entre aqueles archius e la documentacion de trabalhs artistics montats per d'artistas coma Wolf Vostell.
Referéncias
<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; list-style-type:decimal;">
Livaie
Livaie es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mont Logan
Lo Mont Logan (5,959 m) es la cima pus auta de Canadà e la segonda d'America dau Nòrd après Denali (èx-Mont McKinley, 6,190 m). Situat en Yukon lòng de la frontiera amb Alaska, es un massís format per la subduccion de la placa pacifica en dessota de la placa nòrd-americana. Pòrta lo nom dau geològ canadenc William Edmond Logan (1798-1875). La premiera ascension aguèt luòc en 1925 e foguèt l'òbra d'una expedicion dirigida per Albert H. MacCarthy.
Samasan
Samasan qu’ei un toponim occitan:
Joan Evangelista
Joan Evangelista tanben Joan lo Teològ o Joan lo Divin (grèc ancian) es lo presumat autor de l'Evangèli de Joan, e, benlèu, d'autres Escrichs Joanics al Nòu Testament - las tres Epistòlas de Joan e, segon d’unes, de l'Apocalipsi. La paternitat d'aquestas òbras es fòrça discutida (e l’es dempuèi l'an 200), e s'acordèt quitament pas que lo nomenat "Evangèli de Joan" foguèsse escrich per un individu nomenat "Joan" (Ἰωάννης o יוחנן) pasmens, la nocion de "Joan l’Evangelista" existís, se considèra en general coma essent la mèsma persona que l'apostòl Joan.
L’Evangelista
La paraula "evangelista" significa aquí "escrivan d'un evangèli", del grèc ancian Mejans lo latin evangelium.
L'Evangèli de Joan fa referéncia al non nomenat "discípol que Jèsus amava" o discípol amat, citat dins Joan 20:2 çò que "vendriá solament a ne donar lo testimòni" (del messatge de l'Evangèli). L'autor de l'Evangèli de Joan semblava interessat a manténer l'anonimat intèrne de l'identitat de l'autor, seguent l'interpretacion de l'Evangèli a la lutz delevengèlis sinoptics, (considerant que l'autor menciona — e doncas afirma pas èsser — Pèire e Jaume), es comunament acceptat que l'autor ni èra l'apostòl Joan ni voliá se far passar per el.
La tradicion crestiana ditz que Joan Evangelista foguèt l'apostòl Joan. De fach, Joan l'Apostòl foguèt una figura istorica, un dels "pilars" de la Glèisa de Jerusalèm après la mòrt de Jèsus. Foguèt un dels primièrs dotze apostòls de Crist e se crei qu'es l'unic de viure fins a una edat avançada e que foguèt pas assassinats per sa fe. Joan s'assòcia amb Efès, ont se dich qu'alà visquèt e i es enterrat. Unes creson que foguèt exiliat (vèrs 95) a Patmos, ont escriguèt l'Apocalipsi. Tanben aquò es un tèma de debat, e s’atribuís la paternitat de l'Apocalipsi a un autre òme, nomenat Joan de Patmos, o a Joan lo Presbitèr.
Los savents ortodòxes de la Glèisa Catolica Romana, la majoritat de las glèisas protestants, e la totalitat de la Glèisa Ortodòxa Orientala atribuisson tota la literatura de Joan a la mèsma persona, lo "Sant Apostòl e Evangelista, Joan lo Teelòg", e qu’es identifica amb lo "discípol amat" de l'Evangèli de Joan. esquèrra|vinheta|Veiral de la Catedrala de Sant Aidan, Irlanda
Festivitat
esquèrra|vinheta|Un retrach del Libre de Kells, c. 800 La festivitat de Sant Joan dins la glèisa Catolica Romana, se nomena "Sant Joan, apostòl e evangelista", e en los calendièrs de la Comunion Anglicana e Luteriana, dison "Joan, Apostòl e Evangelista", es lo 27 de decembre. Dins lo calendièr tridentin se remembrava tanben cadun dels seguents jorns fins a e comprés lo 3 de genièr, l’octava de la festivitat del 27 de decembre. Aquesta octava foguèt abolida pel Papa Piu XII en 1955. La color liturgica tradicionala es lo blanc.
Dins l'art
[[Fichièr:Zampieri_St_John_Evangelist.jpg|esquèrra|vinheta|St. Joan Evangelista per Zampieri (1621-1629)
(1483) Hakoila
(1483) Hakoila es un asteroïde.
Joan Evangelista
Dins l'art
]] esquèrra|vinheta|Los quatre evangelistas de [[Jacob Jordaens|Jacob Jordaens. Joan Evangelista es representat coma un jovent.]] Joan Evangelista es representat mai sovent coma un òme jove. Son simbòl del Tetramòrf es una agla, que simboliza la nautor intellectuala e conceptuala qu'atenh lo primièr capítol de son Evangèli. Un autre simbòl sieu es lo calici que foguèt adoptèt a la fin del sègle e que s'interpreta coma una referéncia a la cèna.
Lo simbolisme del calici fa tanben referéncia a la legenda que Sant Joan prenguèt una copa de vin empoisonat, que, per sa benediccion, se n'aucèt lo verin en forma de sèrp. Benlèu l'explicacion mai naturala es la que se tròba dins las paraulas de Crist a Joan e Jaume "sufís que beuriatz ma copa" Matèu 20:23
La pintura Santa Joan Evangelista de Domenico Zampieri foguèt estimada a Londres en decembre de 2009, a 16,5 milions de dolars USA. Se vendèt 9.225.250 liuras esterlinas. Aquel quadre del pintor barròc italian Zampieri s'expausèt a la National Gallery de Londres, coma prèst d'una colleccion privada. Joan Evangelista es representat coma un jove acompanhat Segon son simbòl tradicional de l'agla e dos amorets. Son agach se dirigís al cèl, cap a Dieu quand recèp l'inspiracion per son evangèli, afortit pel fòrt clarescur de lutz que cai sus el. Aquò èra tipic de l'estil de l'artista, que contunhava la forma del darrièr Rafèl e lo sièu mèstre Annibale Carracci.
Referéncias
<references responsive="1" group="">
Apostròf (tipografia)
L’apostròf es un signe tipografic de pontuacion, un diacritic, veire une letra. Eissida d’una pontuation de l’alfabet grèc qu'indica l’elision, foguèt empruntada per d’autres escrituras, que l’alfabet latin subretot.
Uèlhs de l’apostròf
L’apostròf a la forma d’una virgula plaçada en nautor. , segon Jean-Pierre Lacroux. En alemand, dins lo lengatge corrent o popular, es nomenada Hochkomma, literalament « virgula nauta ».
A causa de las contrenchas tecnicas dels clavièrs de maquinas d'escriure, puèi ara dels ordinators, es sovent traçada coma una barra verticala drecha dins los documents electronics. Aquel apostròf se nomena apostròf dactilografic ou drecha. Segon los usatges dels tipografes, deuriá pas èsser emplegada.
Signes pròches de l’apostròf
Dins l’Alfabet fonetic internacional una linha verticala corta en nautor pròcha de l’apostròf drecha davans la sillaba portant un accent tonic.
L’apostròf es tanben un signe tipografic vengut d'en primièr de l’alfabet grèc, que donèt naissança a un diacritic d'aquel alfabet], la corònis, de forma similara, e que se deu pas confondre amb los esperits, semblables, respectivament, a un apostròf e un apostròf culbussada mas d’origina diferenta.
Tipografia
Las taulas seguentas mòstran los tipes d'apostròfs e simbòls semblants:
thumb|left|350px|Representacion corrècta de diferents uèilhs de l’apostròf e de signes pròches
En occitan
En occitan, l’apostròf servís de signe tipografic marcant l’elision de las vocala finala a, e, o de qualques mots. L’elision se fa quand aqueles mots sont seguits d'un mot començant per una vocala. Atal i a: lo + aucèl → l’aucèl, se + es → s’es, que + es → qu’es, la + ababiá → l’abadiá, ne + èsser → n’èsser.
E especialament se + ne → se’n,, lo + 11 de genièr → l’11 de genièr.
Los mots que s'elidan son lo, la, de, me, ne, te, se, que
Monodontidae
Aquesta familha compòrta dos genres, qu'an cadun una espècia :
Signes distintius de la familha
Contràriament als autres cetacèus, las doas espècias d'aquesta familha an de vertèbras cervicalas non soudadas, permetent una cèrta flexibilitat del còl e autorizant de desplaçar son cap lateralament.
Bèlmont (Carcin)
Bèlmont (Belmont-Bretenoux en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Just (Lemosin)
Sent Just (dau Martèu) (Saint-Just-le-Martel en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Sent-justauds.
Geografia
miniatura|gaucha|250px|Situacion de St Just dins l'aglomeracion de Limòtges miniatura|centre|250px|Situacion de Sent Just (Lemosin) en Nauta Vinhana
Basse-Rentgen
Basse-Rentgen es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Inpo
200px|thumb|left|Inpo Inpo (egaument aperat Anubis en grèc) qu'ei un diu egipcian deu cap de chacau (o can) negre. Qu'ei associat dab la mort e lo sepeliment e que mia los defunts de cap a l'aute monde.
Emil Levy
Emil Gabriel Levy (Amborg, 23 d'octobre de 1855 - Friborg de Brisgòvia, 28 de novembre de 1917) siaguèt un romanista e lexicograf alemand especializat en occitan ancian.
Biografia
Emil Levy nasquèt a Hamburg en 1855. Estudièt a Heidelberg e a Berlin. Lai s'interessèt a la filologia romanica e siaguèt discípol d'Adolf Tobler. Obtenguèt lo doctorat en 1880 amb una tèsi sul trobador Guilhèm Figuèira. Passèt puèis quauque temps a París e atanben a Montpelhièr ont venguèt amic de Camille Chabaneau.
Lorda (Nauta Garona)
Lorda  (Lourde en francés) qu'es ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament dera Nauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Glàudi Gilliot
Glàudi Gilliot nasquè lou 6 de janvié 1940 à Guemps. Es un islamoulogue francès, e fraire douminican recouneigu (o. p.).
Lorda (Nauta Garona)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Glàudi Gilliot
Agrega d'Arabe en 1979, es titulàri en 1987 d'un dóutourat d'Estat titra : "Aspects de l’imaginaire islamique commun dans le Commentaire de Tabari " ("Aspèt de l'imaginàri coumun dins lou Coumentàri de Tabari", pamens panca revira en óucitan). Proufessour retira d'estùdi arabo e d'islamoulogìo à l'Universita de Prouvènço, es l'autour de mant-un article sus l'esegèsi couranico e la teoulogìo musulmano de l'epoco dicho "classico". Soun terraire de travai e de recerco es subre-tout l'estùdi de la fourmacioun inicialo dóu Couran.
Lorda (Nauta Garona)
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Lorda qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Sent Pèr d'Ardet, qu'es Sent Cristau. En 1790, Lorda qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc. La comuna qu'èra Lorda e Luscan en l'an IV (mès las duas comunas se tòcan pas, que i a un dobte).
Personalitats ligadas damb la comuna
Panteon pirenenc
Districte de North Sikkim
Lo districte de North Sikkim es un districte de l'estat de Sikkim en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Mangan.
Populacion
La populacion del districte èra de 43 709 abitants al recensament de 2011 e èra a 89,38 % campèstra, e a sonque 10,62 % ciutadina. La densitat de populacion es de 10 abitants/km².
Las lengas parladas son lo nepalés, lo bhutia, tamben sonat sikkimés e lo lepcha.
Guilhèm Figuèira
Guilhèm Figuèira (Tolosa, 1195 - 1250) siaguèt un trobador occitan pròche d'Aimeric de Peguilhan e de Guilhèm Augièr Novela. Filh d'un sartre, en seguida de la crosada dels Albigeses, s'exilièt en Lombardia e se refugièt puèi a la cort de l'emperador Frederic II. En Itàlia, el e Aimeric, companhon d'exilh, ajudèron a fondar une tradicion trobadoresca de lamentacion del "bon temps vièlh" de Lengadòc d'abans la crosada. Los successors lombards natiufs dels exiliats contunhèron d'emplegar la lenga occitana, e foguèt pas qu'a l'epòca de Dante Alighieri que l'italian aguèt una literatura vernaculara importanta.
Quenopòdi
right|thumb|250px|Fuelhas de graissa pola, Chenopodium album Chenopodium (en latin, erba grassa en vivaroaupenc ; graissa pola, pas d'aucha, farinos, blet/bledon... en lemosin), los quenopodis, son un genre de plantas dicotiledònes, de la familha de las Amarantacias o, de las quenopodiacias, en fonccion daus botanistas. Lo genre deu son nom a la semblancia de las fuelhas de l'especia emb la traça d'una pauta d'aucha (dau latin scientific chenopodium, format a partir daus mots grecs χήν,-νός [aucha] e πόδῖον [pitit pè], littéralement pauta d'aucha).
Portulaca oleracea
Portulaca oleracea (en latin, bordolaiga en vivaroaupenc, erba roja, pipol, porpier... en lemosin)es 'na especia de plantas erbacadas a las verjas rampantas, suvent de vetz considerada coma 'na adventicia, bien que 'la sia cultivada per l'alimentacion e utilizada en fitoterapiá. Qu'es 'na annuala plan comuna dins los vargiers e qui ven de preferencia dins las zònas chaudas e especialament dins lo sud de l'Occitània (mesma si ne'n trombem aisament daiciant'a oest dau Massíu Centrau).
Friedrich Christian Diez
right|thumb|. Friedrich Christian Diez (Gießen, Hesse-Darmstadt, 15 de març de 1794 - Bonn, 29 de mai de 1876) siaguèt un filològ e romanista alemand.
Poullignac
Poullignac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Naruse Mikio
Mikio Naruse (Naruse Mikio del sieu nom vertadièr segon l'us millenari japonés d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut a Tòquio en 1905, defuntat idem en 1969) es un màger cineasta japonés.
l'Òme
thumb|300 px|left|... Lo gost de la perfeccion...
l'Òbra cinematografica
thumb|250 px|right|... Aficha japonesa de [[Nagareru / Al briu del corrent... ]]
los Caps d'òbra
thumb|200 px|right|... [[Yama no Oto / Lo Resson dins la Montanha... ]] thumb|250 px|right|... [[Tsuma no Kokoro / Lo Còr d'una Esposa... ]]
a l'entorn d'en Naruse Mikio
e ca
istòria del cinèma japonés
amai
e ca
nado
Alpha Ursae Minoris
L'estela polara, del nòrd terrèstre
A causa de sa posicion que se confond amb la direccion de l'axe de rotacion terrèstre, totas las autras estelas del cèl pareisson de virar a l'entorn d'aquela, e sortís jamai de l'emisfèri nòrd, alara que se pòt jamai veire dins l'emisfèri sud.
Malgrat que que Shakespeare aja escrich « Soi tan constant coma l'estela polara », lo pòl nòrd celèst càmbia de posicion al fil dels sègles per causa de la precession dels equinòccis, es a dire un lent cambiament de la direccion de l'axe dels pòls terrèstres. L'axe dels pòls terrèstre evolucionarà fins a aténher una direccion al pus prèp lo 24 març de 2100, après anarà s'alunhar pendent de millennis, fins a èsser alunhat de gaireben 45 gras.
L'utilitat de Polaris coma ajuda a la navigacion (se nomena tanben Stella Maris, estela de la mar) es atestada dempuèi las pus ancianas escrituras assirianas. Es facil de trobar Polaris en seguent la linha traçada dempuèi β Ursae Majoris (Merak) a travèrs α Ursae Majoris (Dubhe), las doas estelas al bòrd drech de la caçairòla caracteristica de la Granda Orsa. Se pòt tanben, a l'opausat, seguir la partida drecha de la punta centrala del « W » de Cassiopèa.
A nòstra epòca, Polaris a pas d'equivalent prèp del pòl sud celèst ; l'estela pus pròcha del pòl sud celèst, σ Octantis, es fòrça pauc luminosa. Pasmens la Crotz del Sud punta cap al pòl sud e es utilizada per lo mercar (amb mens de precision qu'amb Polaris, per lo pòl nòrd).
Caracteristicas pròprias
Polaris se tròba a gaireben 430 annadas lutz de la Tèrra. Es una variabla cefelida]] supergiganta, amb dos companhons pus pichons.
En 1899, sa magnitud varièt de gaireben un desen, sus un cicle de quatre jorns, o una variacion d'esclat de gaireben 25%. Puèi, l'amplitud d'aquela variacion comencèt de demenir, lentament d'abòrd, puèi de mai en mai rapidament.
Lo jornalista scientific Serge Jodra revelèt en junh de 1994 un fach estranh e totjorn pauc conegut dels astronòms: la luminositat de l'estela s'estabilizèt completament.
En 2010, son esclat sembla totjorn estable.
Denominacions
Entre los nombroses noms de Alpha Ursae Minoris, i a aquel d'origina grèga Kinosura, o Cinosura (rèsta del fach que la constellacion foguèt un can). Es tanben nomenada tramontana.
Els Guiamets
Els Guiamets es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Ans 1980
Istòria
1983-1985 : succession de crisis en Sodan amb la represa de la guèrra civila (1983), una famina grèva (1984) e d'esmogudas popularas. Minat per aquelei problemas, Gaafar Nimeiry foguèt obligat de laissar lo poder ai militars (6 d'abriu). Lo generau Siwar al-Dahab venguèt lo novèu cap de l'estat. Mantenguèt la natura autoritària dau regime mai prometeguèt l'organizacion d'eleccions liuras per 1986. 1985 : en Bangladèsh, 10,000 mòrts après lo passatge d'un ciclòn tropicau. thumb|right|Fotografia de la vila d'[[Armero après sa destruccion per l'erupcion dau volcan Nevado del Ruiz.]] 1985 : en Colómbia, erupcion dau volcan Nevado del Ruiz que causèt la destruccion de la vila d'Armero pendent la nuech dau 13 au 14 de novembre. Entre 21,000 e 25,000 personas foguèron tuats per una colada de fanga. En causa de la manca de preparacion per faciar una catastròfa, lei secors manquèron d'eficacitat e lei subrevivents deguèron tanben faire fàcia a d'epidemias e a de pilhatges. Dins aquò, permetèt de facilitar lei campanhas de comunicacion ulterioras sus la menaça representada per lei volcans au sen dei govèrns e dei populacions (→ 1991). 1985 : violent tèrratrem (magnitud de 8,0) dins la Ciutat de Mexic. Entraïnèt de destruccions importantas e la mòrt d'au mens 9,500 abitants. thumb|right|Imatge satellit dau « trauc » dau jaç d'[[ozòn en 1987.]] 1985 : conegut dempuei lo començament dau sègle, lo « trauc » dau jaç d'ozòn estratosferic au dessús de l'Antartic venguèt un subjècte d'estudi per la comunautat scientifica. D'efiech, son aumentacion importanta entraïnèt una alèrta demandant l'enebiment dei gas CFC a l'origina de la disparicion de l'ozòn. Lo 22 de març, plusors estats adoptèron ansin la Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn per melhorar la cooperacion entre elei afin de demenir lei riscs de destruccion d'aqueu jaç. Lo tèxte èra pas constrenhent mai prevesiá de discussions ulterioras que permetèron d'enebir lei gas CFC (→ 1987). 1987 : dos ans après la signatura de la Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn (→ 1985), plusors estats signèron lo Protocòl de Montreal per enebir l'utilizacion dei gas CFC a partir de 2009 (franc de quauqueis usatges limitats en medecina). Aqueu tèxte foguèt pauc a pauc ratificat per totei leis estats de la planeta. 1987 : intrada en servici dau premier sosmarin nuclear lançaire d'engenhs chinés. 1987 : en Iraq, l'intrada de tropas iranianas en Curdistan a proximitat de Sulaymaniyya entraïnèt una intensificacion de la repression anticurda menada per leis autoritats de Bagdad. En particular, Saddam Hussein autorizèt l'utilizacion d'armas quimicas còntra lei populacions civilas en revòuta. Dins lo Golf, Iran assaièt d'internacionalizar lo conflicte en atacant de naviris marchands per obtenir la fin dau sostèn internacionau a Iraq. Aquò entraïnèt una repòsta viva deis Estats Units que placèron divèrsei naviris sota sa proteccion e mandèron de naviris militars dins la region. Una tiera de combats navaus s'acabèron per de desfachas iranianas que perdiguèron plusors naviris leugiers.
Sciéncias e tecnicas
thumb|right|Lògo dau [[sistèma operatiu|sistèma d'esplecha Windows.]] 1985 : desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Windows per la companhiá estatsunidenca Microsoft. Aqueu sistèma foguèt integrada sus seis ordinators per IBM en 1987 e es vengut lo sistèma d'esplecha pus escampat dins lo mond (90% en 2008). 1985 : presentacion dau premier ecran tactil per la companhiá estatsunidenca Zenith. 1986 : premier vaccin còntra lo paludisme. Pasmens, lo projècte s'acabèt per una revirada car aviá ges d'efiech còntra Plasmodium falciparum. thumb|right|[[Fotografia de la supernova SN 1987A.]] 1987 : dins lo Grand Nívol de Magellan, explosion de la supernova SN 1987A que foguèt la premiera supernova visibla a uelh nus dempuei 1604. Foguèt fòrça estudiada per leis astronóms que collectèron d'importantei donadas sus lo fenomèn. En particular, l'estela a l'origina de l'explosion, una supergiganta blava, foguèt una suspresa car aqueu tipe d'estèla èra alora pas supausada èsser capable d'entraïnar una supernova. 1987 : aumentacion sobda de la luminositat de l'asteroïde Quiron. En 1988, l'explicacion dau fenomèn foguèt trobada amb la descubèrta d'una coa cometària. Aquò menèt a la creacion d'una classa novèla d'asteroïde : lei centaures. 1989 : durant lo passatge de Voyager 2 a proximitat de Triton, lo satellit principau de Neptun, premiera observacion d'una activitat criovolcanica. Dins leis annadas seguentas, aqueu fenomèn foguèt identificat a la superficia d'autreis objèctes fregs dau Sistèma Solar.
(1484) Postrema
(1484) Postrema es un asteroïde.
Tenon
Tenon (Thenon en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [te’nu]. Las fòrmas ancianas son Teno en 1197, Theno au segle XIII. Tenon ven d'un nom latin d'òme, *Tenus, inferit de Tenatius, o *Attenus (Dauzat e Rostaing) o Attienus, *Attenus (Chantal Tanet e Tristan Hordé), o Attenus (site de las comunas de Dordonha), emb lo sufixe -onem, ,. Tenon èra benleu la propietat de *Tenus, o d'*Attenus. 250px|left|plancarta a Tenon
(1485) Isa
(1485) Isa es un asteroïde.
Harris
Harris es un antroponim anglés e pòt èsser:
Mèuva
Mèuva (Melve en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
thumb|En 1125, lo territòri fa partida del [[comtat de Provence.]] L'an 1125, lo territòri se situa en la part nòrd del comtat de Provence. La localité apareis per las primièras fes en las chartes al (Melva). Lo centre del pòble, #que la glèisa paroissiale, i n'aviá situat a la Hivernacle, a l'ora d'ara un caseriu, abans que los guèrras de religion pas saccagent la glèisa. Lo centre de la comunitat se desplaça alavetz al masatge de Luéry (actual pòble).
Una glèisa e una escòla an bastit al. L'activitat es alavetz essencialament agricòla (blat, légumes, nòu).
La municipalitat pèrd mai de 100 abitants en los ans 1920, ne recupèra de contunh près de 60 a la fin del deceni seguent. Un èxode rural massiu se produsís de 1841 a 1876, la populacion transeünt de 348 a 253, abans de connaitre de las variations pendent 35 ans.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo departament a ocupat per l'Itàlia en 1942 - 1943, de contunh per l'Alemanda nazie fins n'en agost 1944. Lo débarquement de Provence aital coma desparièrs bombardements permeton una desliurança progressiua de la zòna.
En 1982, la municipalitat connait un minim de populacion (72 abitants) de contunh un creissement de 40 abitants l'an 20 ans. A estabilitzat en los ans 2000 a l'entorn de 110 abitants.
thumb|En 1125, le territoire fait partie du [[comté de Provence.]] En 1125, le territoire se situe dans la partie nord du comté de Provence. La localité apparaît pour la première fois dans les chartes au (Melva). Le centre du village, dont l’église paroissiale, était situé au Serre, actuellement un hameau, avant que les guerres de religion ne saccagent l’église. Le centre de la communauté se déplace alors au hameau de Luéry (actuel village).
Harrison
Harrison es un antroponim anglés e pòt èsser:
Mèuva
Istòria
La commune perd plus de 100 habitants dans les années 1920, puis en regagne près de 60 à la fin de la décennie suivante. Un exode rural massif se produit de 1841 à 1876, la population passant de 348 à 253, avant de connaitre des variations durant 35 ans.
Durant la Seconde Guerre mondiale, le département est occupé par l'Italie en 1942 - 1943, puis par l'Allemagne nazie jusqu'en août 1944. Le débarquement de Provence ainsi que différents bombardements permettent une libération progressive de la zone.
En 1982, la commune connait un minimum de population (72 habitants) puis une croissance de 40 habitants en 20 ans. Elle est stabilisée dans les années 2000 autour de 110 habitants.
Dommartin-sur-Vraine
Dommartin-sur-Vraine es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
Dommartin Es una municipalitat rurala vorejat al sud per la Vraine, jos-afluent de la Meuse pel Vair. Lo mont Sants-Texans de Rovet domina lo vilatge al nòrd, el culmini a Unitat|492|mètres}}.
Dommartin est une commune rurale bordée au sud par la Vraine, sous-affluent de la Meuse par le Vair. Le mont Saint-Jean de Rovet domine le village au nord, il culmine à 492 mètres.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo toponyme de Dommartin (Donmartin) per designar l'actuala municipalitat de Dommartin-sus-Vraine a testificat almens en 1168. Cap de-luòc d'una baronnie, Dommartin-sus-Vraine aperteniá al bailliage de Neufchâteau. La siá glèisa, dédiée a sant Martin, èra del diocèse de Toul, doyenné de Châtenois. La curació èra a la collation del senhor del luòc. De 1790 a l'an X, Dommartin-sus-Vraine a fach partida del costat de Vicherey. Lo bòsc d'Anautit-Cercle aperteniá a aquela comuna. Èra enclavé en la municipalitat de Rainville, #que li a a el #èsser amassat per ordonnance del 10 de febrièr 1831. La comuna e l'escòla de gojats an #èsser bastidas l'an 1840, l'escòla de filhas l'an 1860.
Horta de Sant Joan
Horta de Sant Joan es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Franklin
Jackson es un antroponim anglés e pòt èsser:
Saussemesnil
Saussemesnil es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tantonville
Tantonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent German las Vòlps
Sent German las Vòlps (Saint-Germain-Lavolps en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
(1486) Marilyn
(1486) Marilyn es un asteroïde.
Lisosòma
300px|right|thumb|Copa esquematica d'una cellula Lo lisosòma es un organet de la cellula qu'a de formas variablas; es recubèrt per una membrana e conten d'enzims qu'idrolizan lei macromoleculas. Foguèron isolats mai de quaranta enzims diferents dins lo lisosòma. Totei an la caracteristica d'èsser d'idrolasas, es a dire, d'enzims que catalizan de reaccions que s'apondon en eu o s'eliminan de moleculas d'aiga. Intervenon en la digestion dei substàncias que la cellula capta de l'exterior per se noirir e fan tanben foncion de digestion intracellulara. Segon son origina, i a dos tipes de lisosòmas:
(1487) Boda
(1487) Boda es un asteroïde.
El Lloar
El Lloar es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Ambrief
Ambrief es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Ambrief #Èsser un anautit-luòc dels templiers.
Ambrief fut un haut-lieu des templiers.
Pluma
thumb|Pluma thumb|Estructura detalhada d'una pluma
Las plumas (var. plomas) son d'estructuras queratinosas de la pèl dels aucèls. Son estructura es mai complèxa que la de las autras parts dels vertebrats coma las escatas, lo pel, las banas, etc. Son fondamentalas per volar, que forman la superficia portadoira de l'ala. Lo plumatge forma un jaç dens, isolant, que protegís l'animal de l'aiga e del fred. Las plumas tenon a mai d'autras foncions ligadas a sa color e a sa visibilitat, coma la reconeissença entre membres d'una meteissa espècia, lo camoflatge, la diferenciacion de sexes e la seduccion.
Primièra aparicion
Apareguèron las primièras plumas suls dinosaures. D'estudis recents an demostrat que lo Shuvuuia, lo Microraptor e d'autres dinosaures descobèrts aquestes darrièrs ans avián de plumas o d'estructuras mai simplas: las (protoplumas). Las plumas avián al començament una foncion qu'aviá pas res de comun amb lo vòl. Probable que d'en primièr foguèron emplegadas per la termorregulacion e per la seduccion, coma uèi fan qualques aucèls. Posteriorament, los dinosaures arboricòlas adaptèron son emplec per poder planar, e puèi es probable que d'aquí sortiguèsse sa foncion essenciala actualament.
Madison
Madison es un antroponim anglés e pòt èsser:
Pézy
Pézy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dotze trabalhs d'Eracles
thumb|250px|Tablèu del pintor espanhòl [[Zurbarán que representa la lucha contra lo leon de Nemèa]] Los Dotze trabalhs d'Eracles es lo nom del castig que foguèt impausat a l'èroi e mièg-dieu Eracles, pr'amor d'èsser perdonat per aver assassinat sos enfants durant una crisi de baugiá causada per la divessa Èra. Aguèt de seguir los òrdres del rei Euristèu de Micènas, que li comandèt de tascas quasiment impossiblas de realizar. Aqueles dotze trabalhs èran de tuar lo leon de Nemèa, l Idra de Lèrna, de batre a la corsa la cèrvia de Cerinia, de capturar lo singlar d'Erimanta, de netejar las écuries d'Augiàs, de tuar los aucèls del lac Estinfal, de dondar lo taur cretenc de Minos, de capturar las ègas manjairas d'òmes de Diomède, de portar la cintura de la reina de las amazonas Ipolita, de véncer lo gegant Gerion e raubar son tropèl de buòus, de portar de pomas d'aur del jardin de las Esperidas e de davalar a l'infèrn e i encadenar lo gos Cerbèr.
Lo leon de Nemèa
La primièra de las espròvas d'Eracles foguèt de tuar lo leon de Nemèa, un animal monstruós que terrorizava las gents del país. La pèl de la bèstia èra tant espessa qu'èra impossible de lo nafrar amb d'armas. Quand l'eròi se n'avisèt, escampèt son espasa e escanèt lo leo amb sos quites braces. Pasmens la tasca èra pas acabada, lo mièg-dieu deviá portar la pèl de l'animal a Euristèu, e li èra impossible de la copar que cap instrument ne podiá pas penetrar la pèl. Atèna venguèt ajudar Eracles e l'assabentèt que las arpas del leon podián traversar la pèl. Aital, Eracles poguèt finalament escorjar la bèstia e se vestir aprèp amb la pèl del leon.
La cèrvia de Cerinèa
La cérvia de Cerinèa qu'aviá de batas d'aram èra l'animal mai rapid que se coneguèsse; èra estada capabla d'escapar a mai a las temptativas de la divessa Artèmis per la capturar. Lo tresen trabalh d'Eracles consistissiá a l'agantar e la portar viva a Micenas. L'eròi acorseguèt la bèstia durant fòrça jorns fins que finalament s'arrestèt un brieu per s'abeurar. Alara Eracles la nafrèt a un tendon gràcias a una flècha e aprèp la poguèt capturar.
Energia nucleara
Segon lo contèxte d'usatge, lo tèrme d’energia nucleara a dos senses diferents:
thumb|upright=1.5|[[Centrala nucleara]]
Reaccions nuclearas
L’energia nucleara es producha pels nuclèus dels atòms que subisson de transformacions; son las reaccions nuclearas. Aqueles repairaraments nuclears conduson a de configuracions pus establas, lo diferencial d’energia (correspondent al diferencial de massa) constituís alara l’energia liberada per la reaccion. Las aplicacions de l'energia nucleara utilizant aquela energia. Las reaccions nuclearas a la basa de las diferentas aplicacions son:
Fission
thumb|[[Fission nucleara]]
Quand un neutron percutís lo nuclèu de qualques isotòps pesucs, existís una probabilitat que lo nuclèu tusta se partege en dos nuclèus mai leugièrs. Aquela reaccion, que se nomena fission nucleara, se tradutz per una emission d'energia fòrça importanta (gaireben per eveniment, a comparar a las energias de las reaccions quimicas, gaireben.
L'importància de l’energia emesa dins la fission ven del fach que l’energia de ligason per nucleon del nuclèu inicial es mai flac qu'aquela dels nuclèus produsits (gaireben per nucleon pels elements pesucs, contra 8,8 pel fèrre). La pus granda partida de l'energia se transforma en energia cinetica dels neutrons e dels nuclèus filhs, energia recuperada coma calor dins los reactors.
Radioactivitat
Un còrs radioactiu emet naturalament un flux lentament descreissent de calor. Aquela calor se pòt utilizar per generar d'electricitat per de pichons generators, los generators termoelectrics de radioisotòp. Aquela aplicacion es fòrça cara, e delicata per utilizar a causa del fòrt environament radioactiu. Es doncas utilizada solament que per de pichonas poténcias, par exemple per progit en energia una sonda espaciala que s'alunha del Solelh, e que pòt pas mai utilizar las placas solaras fotovoltaïcas.
Fusion
thumb|[[Fusion nucleara]]
La fusion nucleara es una reaccion ont dos nuclèus atomics s’assemblan per formar un nuclèu pus pesuc (par exemple un nuclèu de deutèri e un nuclèu de triti se jonhon per formar un nuclèu d’èli mai un neutron). La fusion dels nuclèus leugièrs emet una enòrma quantitat d’energia venent de l’interaccion fòrta, fòrça mai importanta que la repulsion electroestatica entre los constituents dels nuclèus leugièrs. Aquò se tradutz per una manca de massa (cf. energia de ligason; E=mc²) ; lo nuclèu resultant avent una massa mens elevada que la soma de las massas dels nuclèus d’origina.
Aquela reaccion es possibla pas qu'a de temperaturas fòrça nautas (mai de dètz milions de grases) ont la matèria es dins l’estat de plasma. Aquelas condicions son acampadas al sen de las estelas o pendent l’explosion d’una bomba de fission nucleara, que atal amorça l’explosion termonucleara (bomba H).
A l'ora d'ara, pas cap d'aparelhatge permet de produire d'energia tot en contrarotlant las reaccions de fusion nucleara. Se contunhan las recèrcas per obtenir un plasma pendent una durada sufisenta, per que l'energia de fusion producha siá superiora a aquela investida dins lo calfatge de las particulas. E se fan de recèrcas dins lo quadre internacional per desvolopar l’usatge civil de l’energia de fusion nucleara per la produccion electrica.
Reaccions nuclearas contrarotladas
thumb|Còr d'un reactor nuclear ([[EPFL)]]
Las aplicacions de l’energia nucleara concernisson, subretot, dos domenis:
Una autra aplicacion es la produccion d’isotòps radioactius utilizats dins l’industria (radiografia de sòudadura per exemple) e en medecina (medecina nucleara e radioterapia) D’autras utilizacions foguèron imaginadas, e quitament experimentadas, coma la produccion de calor per provesir un malhum de calfatfge, lo dessalatge de l’aiga de mar o la produccion d’idrogèn.
Las reaccions de fission nucleara i son amorçadas, moderadas e contrarotladas dins lo còr: assemblatge de combustible e de barras de contraròtle traversat per un fluide caloportador que n'extrai la calor. Aquela calor es aprèp convertida en energia electrica (o en energia motritz dins lo cas de propulsion navala) per l'intermediari de turbinas.
Centralas nuclearas
La part de l'electricitat nucleara dins la produccion d'electricitat totala es de 14% en 2009. Lo país comptant lo pus grand nombre de centralas nuclearas es los Estats Units d'America (104 reactors nuclears per una poténcia de ), puèi França (59 reactors nuclears per una poténcia de ). En proporcion, Lituània es lo segond país per l'importància de l'energia nucleara, amb 69,6 % de son electricitat producha a partir del nuclear segon l’AIEA, França venent en primièra posicion amb 78 % de son electricitat producha a partir del nuclear. La produccion d'energia nucleara en China foguèt en progression rapida a partir de la mitat dels ans 2000. En 2004, foguèt de 50 TWh. Actualament dispausa de 13 reactors d'una poténcia de 10,8 GW per aténher 40 GW en 2020.