cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fòrça centripèta
Exemple numeric
ont la conversion en quilogramme-fòrça s'exprimís atal:.
Efiat
Efiat [eˈfja] (Effiat en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Fòrça centripèta
Confusions usualas
La fòrça centripèta se deu pas confondre amb la fòrça centrifuga. Aquela darrièra es una fòrça fictiva dicha d'inercia qu'interven se se plaçam dins un referencial en rotacion, per interpretar l'alunhament d'un còrs qu'escapa a aquela rotacion. Per poder utilizar las leis de Newton se cal plaçar dins un referencial non accelerat, dich referencial galilean. Dins un tal referencial las fòrças d'inercias despareisson tot simplament al benefici de las solas fòrças vertadièras (non fictivas).
Efiat
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Fòrça centripèta
Confusions usualas
La fòrça centripèta tampauc se deu pas confondre amb la fòrça centrala. Las fòrças centralas son una classa de fòrças fisicas entre dos objèctes que seguisson doas condicions: Per exemple, la fòrça gravitacionala entre doas massas o la fòrça electroestatica entre doas cargas electricas son de fòrças centralas. La fòrça centripèta manten un objècte en movement circulari es sovent una fòrça centrala, mas es pas la sola.
Derivacion geometrica
frame|Los vectors posicion e velocitat se desplaçan ambedos lo long d'un cercle.
Lo vector velocitat \vec{v} es totjorn perpendicular al vector posicion \vec{R} (perque \vec{v} es torjorn tangent al cercle); atal, coma \vec{R} se desplaça en cercle, \vec{v} fach lo meteis. Lo movement circulari de la velocitat es indicat sul dessenh de drecha, amb lo movement de l'acceleracion \vec{a}. La velocitat es lo taus de variacion de la posicion, l'acceleracion es lo taus de variacion de la velocitat.
Coma los vectors posicion e velocitat se desplaçan ensemble, tornejan a l'entorn de lors cercles respectius a un meteis instant T. Aquel temps es la distança percorrida divisada per la velocitat:
e per analogia,
Egalant aquelas doas equacions e resolvent per a, obtenèm:
la comparason dels dos cercles indica que l'acceleracion punta cap al centre del cercle R. Per exemple, a un instant donat, lo vector posicion \vec{R} punta cap a 12 oras, lo vector velocitat \vec{v} punta cap a 9 oras que (regardant sul cercle de drecha) a un vector d'acceleracion puntant cap a 6 oras. Atal lo vector acceleracion es opausat al vector posicion e punta en direccion del centre del cercle.
Derivacion per l'analisi
Una autra estrategia de derivacion es d'utilizar un sistèma de coordonadas polaras, supausant que lo rai demòra constant, e de derivar dos còps.
Siá \vec{R}(t) lo vector descrivant la posicion d'una massa a un instant t. Coma supausam que lo movement es circular unifòrme, avèm  ont r es constant (rai del cercle) e \hat{u}_R es lo vector unitari puntant dempuèi l'origina cap a la massa. La direccion es descricha per θ, angle entre l'axe de las abscissas (x) e le vector unitari, mesurat dins le sens trigonometric (sens contrari al las agulhas d'un relòtge). Exprimit dins lo sistèma de las coordonadas cartesianas en utilizant los vectors unitaris (axe de las abscissas, x) e  (axe de las ordonadas, y), avèm
En desribant per obtenir lo vectpr velocitat:
ont ω es la velocitat angular dθ/dt, e es lo vector unitari qu'es perpendicular a \hat{u}_R e que punta cap a de θ aumentant. En coordonadas cartesianas, avèm.
Aquel resultat indica que lo vector velocitat es dirigit a l'entorn del cercle e en tornant derivar obtenèm l'acceleracion \vec{a}
E Atal, la compausanta radiala de l'acceleracion es:
Bas Camp
Lo Bas Camp (Baix Camp en catalan) es una comarca de Catalonha.
Limite ar oèst damb es comarques deth Priorat e era Ribera d'Ebre, ath nòrd damb era Conca de Barberà, ath nòrd-èst damb er Alt Camp, ath èst damb eth Tarragonès, e ath sud amb eth Baix Ebre e era Mar Mediterranèa
Eth caplòc dera comarca ei era ciutat de Reus.
Es municipis dera comarca son: l'Albiol, l'Aleixar, Alforja, l'Almoster, l'Arbolí, l'Argentera, les Borges del Camp, Botarell, Cambrils, Capafonts, Castellvell del Camp, Colldejou, Duesaigües, la Febró, Maspujols, Mont-roig del Camp, Montbrió del Camp, Prades, Pratdip, Reus, Riudecanyes, Riudecols, Riudoms, la Selva del Camp, Vandellòs i l'Hospitalet de l'Infant, Vilanova d'Escornalbou, Vilaplana, e Vinyols i els Arcs.
Era poblacion dera comarca ei 167,889 abitants.
Anòia
L'Anòia (Anoia en catalan) es una comarca de Catalonha.
Angevila
Angevila (Angeville en francés) es una comuna istoricament gascona, benlèu lingüisticament lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Angevila èra de l'eleccion de Ribèra Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Angevila èra del canton de Sent Micolau de la Grava.
Glaudi de Forbin
vinheta| Glaudi de Forbin, cavalier puei còmte de Gardana, nascut lo 6 d'agost de 1656 a Gardana, mòrt a Marselha lo 2 de març de 1733, es un oficier de marina francés e occitan dau Grand Sègle.
Joan Antòni Itier
Joan Antòni Itier (fr Jean-Antoine Ytier) es un corsari provençau nascut lo 11 de julhet de 1776 au Martegue e mòrt lo 18 de julhet de 1838 au Martegue.
Boissy-Lamberville
Boissy-Lamberville en normand (Boissy-Lamberville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Maturin Gavarret
Maturin Gavarret (fr Mathurin Gabaret), segond dau nom, nascut vers 1600 a Sent Martin de Re, sus l'isla de Re, e defuntat lo 22 de setembre de 1671 a Varètja, Pirenèus, era un oficier de marina francés e corsari dau seglhe XVII.
Bages
Bages (Bages en catalan) es una comarca de Catalonha.
.jetzt
("ara", en alemand) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 15 de març de 2014.
Bussières (Nauta Sòna)
Bussières  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joan Baptista deu Casso
vinheta|Pertrèit de Joan Baptista deu Casso. Joan Baptista deu Casso, tanben conegut coma Joan deu Casso (fr Jean-Baptiste du Casse o Jean du Casse) qu'ei un capitani de marina mercanda, corsari francés e occitan puèi oficièr de marina, administrador coloniau francés e armator de naviri negrièr. Durant sa carrèra militara combatèt las flòtas deras Províncias Unidas e d'Anglatèrra.
Nòtas
<references group="N"/>
Brèches
Brèches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
Bretxes A situat al nòrd del departament de l'Indre-e-Loire. La municipalitat a situat al limit del Nautor-Anjau istorica. Fa partida de la Touraine angevine.
Brèches est située au nord du département de l'Indre-et-Loire. La commune est située au limite du Haut-Anjou historique. Elle fait partie de la Touraine angevine.
Arrondiments dels Pirenèus Orientals
Lo departament dels Pirenèus Orientals a 3 arrondiments :
Gleisanèva
Gleisanèva [gʎizaˈnɛva] (Égliseneuve-d'Entraigues en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Comunas d'Endre
Las comunas d’Endre son de las divisions administrativas creadas a la Revolucion francesa dins lo departament d’Endre.
Berguedà
Lo Berguedà (Berguedà en catalan) es una comarca de Catalonha.
Sainte-Colombe (Endre)
Sainte-Colombe es una anciana comuna d’. En 1855 es annexada per Bouges.
Bouix
Bouix es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Charles Enric d'Estanh
vinheta| Joan Baptista Charles Enric Ectòr, còmte d'Estanh, nascut al chastèl de Ravèl (Puèi de Doma) lo 24 de novembre de 1729 e mòrt guilhotinat a París lo 28 d'abril de 1794, es un aristocrata e militara auvernhat.
Bouges
Bouges es lo nom ancian de la comuna de Bouges-le-Château, dins lo departament d’Endre.
Solsonés
Lo Solsonés (Solsonès en catalan) es una comarca de Catalonha.
Mesnil-Martinsart
Mesnil-Martinsart es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Herlin-le-Sec
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
René Guiné
René Guiné, nascut le 7 de genier de 1768 aus Sablhes d'Olona e defuntat le 4 de decembre de 1821 a Nantas, es un militari peitavin.
Gargilesse
Gargilesse es lo nom ancian de la comuna de Gargilesse-Dampierre, dins lo departament d’Endre. La comuna de Gargilesse annexèt Dampierre en 1823. Prenguèt lo nom de Gargilesse-Dampierre en 1947.
Bas Empordan
Lo Bas Empordan (Baix Empordà en catalan) es una comarca de Catalonha.
Saint-Christophe (Endre)
Saint-Christophe es lo nom ancian de la comuna de Saint-Christophe-en-Bazelle, dins lo departament d’Endre. Prenguèt lo nom actual en 1847.
Auxange
Nom desconegut en arpitan (Auxange en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo territòri de Auxange, d'una superficie d'aperaquí, s'estend sus aperaquí en lo sens es-oèst e sus 1,5 a unitat|2|km  aperaquí en lo sentit nòrd-sud.
A traversat al Sud (de siás n'oèst) pel ruisseau lo Arne.
Lo autoroute A36 passa en lo bòsc en bordure sud del territòri, a 500 m aperaquí del pòble.
Lo territòri communal, pro vallonné, a ocupat en la siá granda majoritat per culturas e per pâtures. Los bòsques son pro redusits (La Rochèla, los Pichons Bòsques e qualques bosquets). La municipalitat de Auxange es totun environada per de nombroses bòsques (bòsques del Chaillot a l'Èst, bòsc de Arne al Sud, bòsc de Bussieres e bòsc del Abergement a l'Oèst) mas aquelas estendudas boisées se situan per la majoritat sul territòri de las municipalitats vesinas.
La cœur del vilatge (una cinquantena d'abitacions) se situa en lo fons de la vallée de la Arne, a qualques desenas de mètres d'aquel pichon ruisseau (approximativement dintre 220 e 230 m d'altitud).
Al Nòrd-oèst e a l'Èst, lo vilatge a dominat per de pichons tucs, #que s'elèvan entre 240 e 260 m aperaquí. En cara, al Sud, s'estend lo bòsc de Arne, tot prèp, traversada de siás n'oèst pel autoroute A36.
Cap a l'oèst, a 500 m aperaquí del vilatge (en direccion de Lavans-las-Dole), se tròba egalament un ostal isolat, en l'ancian caseriu de Bathoulange (o Bathoutange).
Le territoire d'Auxange, d'une superficie d'environ 5.2 km, s'étend sur environ 3.5 km dans le sens est-ouest et sur 1,5 à 2 km environ dans le sens nord-sud.
Il est traversé au Sud (d'est en ouest) par le ruisseau l'Arne.
L'autoroute A36 passe dans la forêt en bordure sud du territoire, à 500 m environ du village.
Garrotxa
La Garrotxa (Garrotxa en catalan) es una comarca de Catalonha.
Auxange
Geografia
Le territoire communal, assez vallonné, est occupé dans sa grande majorité par des cultures et par des pâtures. Les bois sont assez réduits (La Rochelle, les Petits Bois et quelques bosquets). La commune d'Auxange est néanmoins entourée par de nombreuses forêts (bois du Chaillot à l'Est, forêt d'Arne au Sud, bois de Bussieres et bois de l'Abergement à l'Ouest) mais ces étendues boisées se situent pour la plupart sur le territoire des communes voisines.
Le cœur du village (une cinquantaine d'habitations) se situe dans le fond de la vallée de l'Arne, à quelques dizaines de mètres de ce petit ruisseau (approximativement entre 220 et 230 m d'altitude).
Au Nord-ouest et à l'Est, le village est dominé par de petites collines, qui s'élèvent entre 240 et 260 m environ. En face, au Sud, s'étale la forêt d'Arne, toute proche, traversée d'est en ouest par l'autoroute A36.
La commune compte un hameau de quelques maisons, Les Vernes, situé environ 2 à 2.5 km plus à l'Est, en direction de Gendrey. Ce hameau est situé entre 250 et 265 m d'altitude.
Vers l'ouest, à 500 m environ du village (en direction de Lavans-les-Dole), on trouve également une maison isolée, dans l'ancien hameau de Bathoulange (ou Bathoutange).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Palindròm
Lo palindròm (substantiu masculin), deu grèc / pálin («a l'endarrèr») e  / drómos («via»), tanben aperat palindròm de letras, ei ua figura d'estil designant un tèxte o un mot deu quau l'ordi de las letras demòra lo medish que sia lejut d'esquèrra a dreta o de dreta a esquèrra.
Definicion stricto sensu
Lo palindròm ei un cas particular d'ambigrama, d'anagrama e d'anaciclic com « Agen | nega », peu quau la significacion ei la medisha dens los dus sens de lectura.
Ei comunament admés que ne's teng pas compte deus signes diacritics (accents, trèmas, cedillhas) ni tanpauc deus espacis. Totun, arren n'interditz pas au palindromista de causir règlas mei estrictas.
Mots palindròms
Los mots palindròms son a còps nommats « palindròms naturaus ». Atau, los mots radar, nen o tacat son mots palindròms.
Causse de Blandaç
Lo Blandaç es un causse de Gard. Se situa al sud del Massís Central e al sud del Vigan. Es bordat al nòrd per la val d'Arre e al sud per las gòrjas de Vis. Lo causse es conegut especialament per lo circ de Navacèlas.
Pèir Lahita
Pèir Lahita (1770-1821) èra pirata dins lo golf de Mexic e contrabandèr a la debuta deu sègle XIX. Dirigissiá egalament un talhièr de faure a la Nòva Orleans, son entrepresa legitima. Pèir èra lo fraire ainat istoricament mens conegut de Joan Lahita. Maugrat que siá pas tant marin que son hrair, èra la cara publica de l'operacion Lahita e èra conegut per son esperit e son charme, en mai de sa gestion de la venda de merças de contrabanda.
Pèir Lahita a egalament espionèt per Espanha e ordenat de las unitats d'artilhariá. Moriguèt en 1821 prèp de Dzilam de Bravo dins la peninsula deu Yucatan.
Batalha de Legnica
La batalha de Legnica (tanben dicha batalha de Liegnitz ò batalha de Wahlstatt) se debanèt lo 9 d'abriu de 1241 dins la region de la vila de Legnica en Silèsia Bassa. Opausèt lei fòrças mongòlas dirigidas per Orda ai tropas polonesas dau duc Enric II lo Piós, sostengudas per de renfòrç mandats per divèrsei poissanças europèas catolicas. S'acabèt per una victòria mongòla e per l'anientament de la màger part de l'armada d'Enric II que foguèt tuat dins lo corrent de la batalha. Pasmens, en causa de la mòrt dau khan Ogedei, lei venceires poguèron pas aprofichar aqueu succès per conquistar lo país e deguèron se retirar per participar a l'assemblada tradicionala dau pòble mongòl cargada de la succession.
L'invasion mongòla de Polonha èra destinat a protegir l'invasion d'Ongria que representava l'objectiu principau de l'armada mongòla. D'efèct, permetiá d'empachar lei Polonés de venir renfòrçar leis Ongrés que foguèron esquichats a Mohi lo 11 d'abriu. Lo debanament de la batalha es mau conegut. Pasmens, l'armada polonesa sembla èsser totalament anientada amb un nombre feble de subrevivents.
Dampierre (Endre)
Dampierre es lo nom d’una anciana comuna dau departament d’Endre. Foguèt annexada per Gargilesse en 1823. En sovenir dau chaple de Dampierre (1944), la comuna de Gargilesse prenguèt lo nom de Gargilesse-Dampierre en 1947.
Chezelles
Chezelles pòt èsser:
Chezelles, una comuna d'
Gabre (Arièja)
Gabre  ( Gabre en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Glenèva
Glenèva [ʎəˈnavɔ] (Égliseneuve-près-Billom en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Plan de l'Estanh
Lo Plan de l'Estanh (Pla de l'Estany en catalan) es una comarca de Catalonha.
Hesdin-l'Abbé
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Geografia
La municipalitat fa partida del Parc natural regional dels Caps e Marais de Opale. Se situa al sud-es de Boulogne-sus-Mar, al sud del bòsc domaniale de Boulogne e al nòrd de la Liane. La plaja la mai prèpa es a 10 km per la rota.
La commune fait partie du Parc naturel régional des Caps et Marais d'Opale. Elle se situe au sud-est de Boulogne-sur-Mer, au sud de la forêt domaniale de Boulogne et au nord de la Liane. La plage la plus proche est à 10 km par la route.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Brucquedal, « vallée Del ruisseau », es un nom probablament saxon brōaiçò ' dal'' cf. Anglés. Homonymie Amb Bruquedalle (anc. Brokedale, Anautita-Normandie)
Le nom de la commune, de type germanique latinisé Husdinium de *Husidinja signifie « abri sur une hauteur » qui a aussi donné tous les Hodeng, Hodenc, Hodent, Houdeng, Houdain, Houdan du nord et nord-ouest de la France.
Brucquedal, « vallée du ruisseau », est un nom probablement saxon brōc dal cf. anglais. Homonymie avec Bruquedalle (anc. Brokedale, Haute-Normandie)
Louis de Harismendy
Louis de Harismendy (nom francés; sos noms occitan e basco son pas coneguts), neishut vèrs 1645 a Bidart e mòrt à Baiona lo 10 de julhet de 1706, qu'ei un marin, capitani de fregata e corsari basco deu rei Loís XIV.
Marc Ouellet
Marc Ouellet, (La Motte, Canadà, 8 de junh de 1944) es un cardinal canadenc de la Glèisa Catolica Romana.
Gironés
Gironés (en catalan Gironès) es una comarca de Catalonha. Confronta amb las comarcas de la Selva, del Bas Empordan, del Naut Empordan, del Pla de l'Estany e de Garrotxa. L'extension actuala de l'airal gironés es estat definida en 1988 per un decret del govèrn de la Generalitat de Catalonha d'aquel an.
Fogats e Barrinòu
Fogats e Barrinòu (Fougax-et-Barrineuf en francés) es una comuna lengadociana e non pas foissenca, , situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Selva (comarca)
La Selva (Selva en catalan) es una comarca de Catalonha.
Fogats e Barrinòu
Fogats
La prononciacion es [fu'(ɣ)ats]. La fòrma occitana segon Patrici Pojada es Fogats (segon la prononciacion actuala) o Fogars (segon las fòrmas ancianas). Las fòrmas ancianas son Fogars en 1295, Fogariis en 1313-1314, Faugars en 1318-1325. Segon Dauzat, lo nom de Fogats ven benlèu del latin focacius « (pan) còit al forn », mès aquel nom s'explica pas topograficament. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, lo nom de Fogats ven benlèu del nom de persona Fougat, citat per Mistral, al plural. Patrici Pojada explica que las fòrmas ancianas justifican pas l'ipotèsi de Dauzat. Son de noms que fan pensar als toponimes catalans coma Fogars de la Selva (Filgariis al sègle X) e Fogars de Montclús (Felgars), que son de derivats collectius del latin filex, filicis « feuse, falguièra ». Mès dins l'occitan de l'airal i a pas vocalizacion de l davant g [cf. falgar]; de mai, au de la fòrma de 1318-1325 passa pas a [u] en occitan. La finala prononciada [-ats] pausa un autre problèma : lo grop -rs devolopa un t : ors [uts], travèrs [traβɛts], borsa [butsɔ], mès dins una varianta de falgar, -r es muda. P. Pojada dona pas d'explicacion.
Barrinòu
La prononciacion es ['βari'nɔw]. I a pas de fòrmas ancianas. Lo nom es un compausat de barri e de l'adjectiu nòu; sembla motivat per una extension de Fogats fòra del limit del vilatge.
Istòria
Las doas comunautats, inicialament del canton de Belestar, passèron en 1801 al de L'Avelhanet en 1801.
Chaparral
vinheta|280x280px|Chaparral dins las montanhas Santas Ynez, près Santa Barbara, Califòrnia Chaparral, tèrme derivat de l'espanhòl chaparro, «mata», es un ensems de plantas arbustivas que se tròba principalament dins l'Estat de Califòrnia (Estats Units) e al nòrd de l'Estat mexican de Bassa Califòrnia. Se forma jol climat mediterranèu present dins la zòna amb de plantas tolerant la secada estivala. S'incendia aisidament mas torna rapidament quand los incendis son pas tròp frequents. Las plantas del chaparral an un fulham endurcit (esclerofil) al contrari del bioma litoral costièr que lo ten tendre (que cai pendent l'estiu). Lo chaparral cobrís 5% de l'Estat de Califòrnia e lo bioma litoral costièr 3,5% mai de la superfícia totala de l'Estat.
Quand aumenta l'ariditat lo chaparral se cambia en un autre ensemble de plantas nomenats en anglés chaparral desert.
Segon la California Academy of Sciences, los ensembles arbustius de climat mediterranèu compausan mai de 20% de la diversitat de plantas mondialas.
Vèrnhe
Lo vèrnhe es un arbre de las zonas umidas que buta dins l'emisfèri nòrd e correspond al genre Alnus de la familha Betulaceae.
En mai de l'espècia Alnus glutinosa, i a dins los Alps, una autra espècia de vèrnhe: Alnus incana. Se destria de l' Alnus glutinosa subretot per sa rusca, lisa e grisa, alara qu'aquesta de l' Alnus glutinosa es asclada. En Corsega trobam Alnus cordata, que i foguèt introduch coma planta d'ornament. L'Alnus viridis es abondant dins las zonas de montanha.
Caracteristicas
vinheta|Strobils de vèrnhe amb las granas. Los vèrnhes son d'arbres de talha mejana, que pòdon aténher 20 a (rarament) 30 mètres, de fuèlhas caducas, creissent pels bòsques umids e paluns, o alara a la broa. Las flors son organizadas en catons mascles e femes. Los catons femes donan de "còns" linhoses de dos a tres centimètres de longor, ont cabon las granas. Alnus glutinosa, mai comun en Euròpa de l'Oèst, se destria per sas fuèlhas plan ovalas, denteladas, e las brotas de prima pegosas.
La rizosfèra del vèrnhe encoratja de bacterias fixatrises d'azòt. Lo vèrnhe contribuís alara a la fixacion e resiliéncia ecologica de las broas dels rius e ripisilvas.
Abitat
drecha|vinheta|250x250px|Lo vèrnhe es, amb lo [[salze e d'unes pibols, una de las espècias fòrça plan adaptadas a l'aiga. Aquí emergís de l'aiga al bòrd del lac Bobięcińskie Wielkie en Polonha. Aquestas tres espècias son capablas de rebrotar quand son talhada pel vibre amb que coevoluciona.]] Es plan frequents dins las zonas umidas, sus la broas o dins los bòsques de riu, al bòrd dels rius o a l'entorn dels braces mòrts, ont pòt aténher 25 a 30 mètres. Los vèrnhes forman d'arbrams nomenats vernhièra, verneda o vernet.
Estat de las populacions, pressions, responsas
esquèrra|vinheta|250x250px|Gyrodon lividus, una de las espècias micorizicas dels vèrnhes, que sembla poder èsser un bioindicator dels vernets damatjats per l'[[eutrofizacion.]]
Paralogisme
Un paralogisme es un rasonament fals, contenent d'errors mas fach de bona fe. Es vesin de la nocion del sofisma mas es pas una fallàcia coma lo sofisma.
Gajan (Arièja)
Gajan  (Gajan en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Paralogisme
Qualques paralogismes definits per Aristòtel
Aristòtel a definit qualques paralogismes. Se pòt veire aisidament que son endecats per d'errors de rasonament.
Premissa majora non universala
Quand dins un rasonament la premissa majora es pas universalament veraia, la conclusion es viciada.
L'accident invèrs
L'accident invèrs ( en latin, a dicto simpliciter ad dictum secundum quid) es una error d'atribucion d'una vertat generala.
Se tracha d'un rasonament qu'aplica una vertat generala a un cas "accidental", aquel cas contradisent aquela vertat.
Pseudo-causalitat
La pseudo-causalitat (en latin, post hoc ergo propter hoc) es una error dins la distinccion de las causas e dels efièches. ex. pensar qu'es la tuba que va avançar un tren de vapor.
Conjonccion d'arguments contradictòris
Se tracha de l'utilizacion d'arguments que s'opausan per natura e per logica. Es vesin del sofisma. Las doas premissas menan a una conclusion inacceptabla.
La tautologia
Consultar tautologia.
Cèrcle viciós
Consultar cèrcle viciós
Vèrnhe
Enemics
La tòra del parpalhon de jorn (Rhopalocera) seguent se noirís de vèrnhe :
Utilizacion
Las caracteristicas acosticas del vèrnhe ne faguèron una de las fustas plan adaptada a la fabricacion de guitarras de tria.
Los fruches de vèrnhes son tanben utilizats en aqüariofilia per lors capacitats a reduire lo potencial idrogèn de l'aiga, e se'n plaça de brancas per la decoracion.
La fusta del vèrnhe, plan omogenèa, se vira e s'esculpta aisidament. Se'n fa d'ornaments de mòbles, de maquetas per l'industria (subretot abans l'aparicion de las simulacions numerica en 3D) e autrescòps se'n fasiá d'esclòps, de margues de brossa, de joguinas, e d'aisinas d'ostal. vinheta|Esculptura de fusta de vèrnhe Lo tanin de la rusca èra utilizat en tanariá, e en tinturariá e capelariá (produccion d'una color negra quand la rusca es mesclada a de sals de fèrre).
Enfin, lo carbon de vèrnhe èra utilizat per la polvera de canon, donant una qualitat melhora a l'explosiu.
Lista de las espècias
Segon :
Segon (Attencion lista bruta benlèu contenent de sinonims):
Auxy (Sòna e Léger)
Auxy  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
(Lista pas exaustiva)
(liste non exhaustive)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 924 lo rei Raoul, confirma la proprietat de la tèrra de "Detla Porcheresse" a la Abbaye de Sant-Martin de Autun
En 924 le roi Raoul, confirme la propriété de la terre de "La Porcheresse" à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun
Garrigues
Las Garrigues (Garrigues en catalan) es una comarca de Catalonha.
Kankaven
Kankaven en breton ( Cancale en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Noguera
La Noguera (Noguera en catalan) es una comarca de Catalonha.
Kankaven
Geografia
Cancale se situa a l'extremitat oèst de la baia del mont Sant-Michel, sus las còstas d'Ille-e-Vilaine (còsta de Maragda), a quinze quilomètres a l'èst de Saint-Malo. La baia de Cancale es delimitada per la la pointe des Roches Noires al sud e la pointe des Crolles al nòrd.
Esgliòlas
Esgliòlas [iˈʎɔlæ] (Églisolles en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
L'abat Jean Chataing baila las fòrmas ancianas Glisolis (sègles XI e XII), Glegsoles (sègle XIV), Glisoles (sègle XV), Esglizoles (sègle XVI) e Eglizolles (sègle XVII).
Nòtas
<references group="N"/>
Pierre Desse
vinheta|Gravura de Pèir d'Essa. Pierre Desse (nom fr; lo nom occitan es desconegut, benlèu Pèir d'Essa?), nascut a Sent Lambèrt, en Paulhac, en agost de 1760 e mòrt a Larmont en junh de 1839 es un marin bordalés, capitani de naviu mercadèr, corsari, e negrièr que, de 1787 a 1817, participa a mantes operacions de traita o las comanda.
Gleisanòva
Gleisanòva [ʎizaˈnɔvɔ] (Égliseneuve-des-Liards en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Le sens daus dos elements dau nom de Gleisanòva demanda pas de traduccion. Segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, que trabalhon sobre le Perigòrd, un tau nom s'explica per oposicion a una glèisa anciana dispareguda. Dauzat atribua tanben au mot « glèisa » dins un toponime le sens d'aglomeracion bastida a l'entorn d'una glèisa.
Nòtas
<references group="N"/>
Hervelinghen
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Monts d'Edòm
Los monts d'Edòm o los monts d'Idumèa que son un massís situat sus un planèr au sud-oèst de Jordania, a l'èst de la vath de l'Arabah. Lo massís qu'a ua longor de haut o baish. Lo mont Ram, qui's situa a d'Aqaba, que n'ei lo som mei haut dab los sons 1,754 mètres.
Hervelinghen
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Claudi Terrissa
vinheta|Bust de Claudi Terrissa. Claudi Terrissa (fr Claude Terrisse), nascut a Agde en 1598 e mòrt dins la meteissa vila lo 27 de novembre de 1673, èra un marin agatenc, que foguèt corsari primièrament al servici de Carles Emmanuèl de Savòia, puèi successivament al servici de son filh Victor Amadèu Ièr, de Loís XIII e enfin de Loís XIV.
Fynbos
vinheta|Fynbos dins la província del Cap Occidental, en Sudafrica Lo fynbos (tèrme venent de l'afrikaans, /fəinbɒs/, que significa 'arbust de fuèlhas primas') es un tipe de vegetacion arbustiva que se dona dins una pichona franja de zònas litoralas e muntanhosas dins la província del Cap Occidental, en Sudafrica, dins un clima mediterranèu de pluèjas sobretot ivernalas.
Autí
Autí o Auti ambe reculament d'accent (Auty en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Fynbos
Regne floral del Cap
Lo fynbos, que creis dins una franja de 100 a 200 km dempuèi Clanwilliam, sus la còsta oèst, fins a Pòrt Elizabeth, sus la còsta sud-oèst, fa partida del regne floral del Cap, que ne representa la mitat de la superfícia totala e 80% de las espècias de las plantas. Lo fynbos de la region occidentala es mai ric amb mai de diversitat vegetala que lo fynbos oriental.
Dins lo mond i a sièis regnes florals e aquel es lo mai de pichon per superfícia, amb 46.000 km², mas lo mai ric pel nombre d'espècias en proporcion a l'estenduda. La diversitat botanica del fynbos es extraordinàriament nauta, amb unas 9.000 espècias, unas 6.200 que ne son endemica coma dins lo genre Erica. Dins lo fynbos i vivon 600 espècias, alara que dins lo rèste del mond n'i pas mai que 26.
Autí
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Fynbos
Flòra
La majoritat de las plantas del fynbos son de fulham persistent e esclerofillas. D'entre las familhas de las plantas caracteristicas i a las Proteaceae, Ericaceae e Restionaceae. I a mai de 1.400 espècias de bulb drecha|vinheta|299x299px|Protea après lo fuòc a Greyton Lo fuòc es un estadi necessari per la vida de las plantas del fynbos. Fòrça granas germinan solament après un incendi. A l'entorn de 30% de las plantas produson de granas amb eleosoma per atirar las formigas, que las escampilhan.
Ecoregions
Lo fynbos compren doas ecoregions, lo fynbos bas (sota 300 m d'altitud) e lo fynbos naut.
Autariba (Tarn e Garona)
Autariba (Auterive en francés) es ua comuna lomanhòla, situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Hernicourt
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Voivre (Nauta Sòna)
La Voivre  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Geografia
La Voivre a situat a unitat|3|km}} al sud-oèst de la municipalitat de Faucogney-e-la-Mar.
De nombrós étangs (una trentena aperaquí) recorran lo païsatge al sud del ban communal. Lo étang de la Plana Pèira es çò de mès vast de la comuna (>10a). Sèm aicí en bordure del País dels Mila Étangs.
Una quinzena de caserius e lieudits compausan la municipalitat, los principals son : Breuche, Annegray (ont a situat la comuna), Los Vigenas, Chambevaux, èca.
La Voivre est située à 3 km au sud-ouest de la commune de Faucogney-et-la-Mer.
De nombreux étangs (une trentaine environ) parcourent le paysage au sud du ban communal. L'étang de la Plate Pierre est le plus vaste de la commune (>10ha). Nous sommes ici en bordure du Pays des Mille Étangs.
Joan Gaspard de Vença
vinheta|Joan Gaspard de Vença. Joan Gaspard de Vença (nom de verificar; fr Jean Gaspard de Vence), nascut a Marselha lo 6 d'abriu de 1747 e mòrt en son castèu de Vaulichères (Tonnerre) lo 12 de març de 1808, es un corsari e oficier de marina provençau dau sègle XVIII e de la debuta dau sègle XIX, que termina sa carriera amb lo grade de contra-amirau e deven lo premier prefècte maritime de Tolon. Es lo fraire dau corsari Joan Baptista Vença.
Paulin de La Garda
Antòni daus Escalins daus Aimars, dich "Paulin de la Garda" (fr Antoine des Escalins des Aimars, dich "Paulin de la Garde") (v. 1498-1578), originari de La Garda d'Aimar, es un oficier de marina de la Corona de França e un corsari daufinenc.
La Voivre (Nauta Sòna)
Geografia
Une quinzaine de hameaux et lieudits composent la commune, les principaux sont : Breuche, Annegray (où est située la mairie), Les Vigenas, Chambevaux, etc.
Galèi
Galèi (Galey en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
La Voivre (Nauta Sòna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo tèrme voivre designa un terren humide, marécageux, als sòls boueux ; vendriá del gaulois vabero, ruisseau.
En 1285, Hugues de Annegray, senhor del masatge caseriu éponyme fòrça ancian situat sus la municipalitat, acompanha lo senhor vesin de Faucogney als festivités de Chauvency-lo-Castèl ofèrtas pel comte de Chiny. Jacques Bretel en lo sieu Tournoi de Chauvency, lo presenta en companhiá de las Oiselay, Moncley, Sant-Remy e Grailly de Grilly...
Entre los senhors de Annegray, se tròba un Bernard de Annegray, citat l'an 1150, en lo cas d'una donation a la abbaye de Clairefontaine. En 1269, lo chevalier Aimon de Annegray assistís la veusa del senhor de Faucogney, Héloïse de Joinville, en una enquèsta la oponent al comte palatin Othon IV. En 1285, Bretel cita Hugues de Annegray entre los convidats de Chauvency. Aquel meteis Hugues es encara citat l'an 1295 en lo entourage dels Faucogney. E es tanben question d'un Simon de Annegray vila amb los eretièrs de Hugues, lo sieu fraire...
Le terme voivre désigne un terrain humide, marécageux, aux sols boueux ; il viendrait du gaulois vabero, ruisseau.
En 1285, Hugues d'Annegray, seigneur du hameau éponyme très ancien situé sur la commune, accompagne le seigneur voisin de Faucogney aux festivités de Chauvency-le-Château offertes par le comte de Chiny. Jacques Bretel dans son Tournoi de Chauvency, le présente en compagnie des Oiselay, Moncley, Saint-Remy et Grailly de Grilly...
Parmi les seigneurs d'Annegray, on trouve un Bernard d'Annegray, cité en 1150, à propos d'une donation à l'abbaye de Clairefontaine. En 1269, le chevalier Aimon d'Annegray assiste la veuve du seigneur de Faucogney, Héloïse de Joinville, dans une enquête l'opposant au comte palatin Othon IV. En 1285, Bretel cite Hugues d'Annegray parmi les invités de Chauvency. Ce même Hugues est encore cité en 1295 dans l'entourage des Faucogney. Et il est aussi question d'un Simon d'Annegray cité avec les héritiers d'Hugues, son frère...
Chambon-sur-Cisse
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mesnil-Saint-Georges
Geografia
Mesnil-Sant-Georges, pichon vilatge a l'oèst de Montdidier, tot prèp (e situat al limit del departament de l'Oise), dispausa encara de 2 maires.
Mesnil-Saint-Georges, petit village à l'ouest de Montdidier, tout proche (et situé à la limite du département de l'Oise), dispose encore de 2 mares.
Metanalisi
Una metanalisi es una error d'analisi fonetica (error de compreneson dels morfèmas) o sintagmatica (error de compreneson dels lèmmas).
Mesnil-Saint-Georges
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo vilatge a #èsser complétement destruit pendent la primièra guèrra mondiala; dos briqueteries an vist lo jorn per la reconstruction #qu'a durat de divèrses ans. De nombrosas traces de la primièra guèrra mondiala demòran encara visiblas sustot al luòc dich la copa-gargamèla.
Le village a été complétement détruit pendant la première guerre mondiale; deux briqueteries ont vu le jour pour la reconstruction qui a duré plusieurs années. De nombreuses traces de la première guerre mondiale restent encore visibles notamment au lieu dit le coupe-gorge.
Nòtas
<references group=N/>
Metanalisi
Lo tèrme foguèt fargat per Otto Jespersen.
la metanalisi coma interpretacion erronèa accidentala
Se tracha d'una error de compreneson d'un enonciat que l'interlocutor interpreta d'un biais diferent de lo propausat per lo locutor.
Fa partida dels malentenduts.
Exemple en occitan
Persona 2: a quala ora?
Aicí la persona 2 a pas comprés que se trachava del nom e a interpretat l'enonciat segon çò qu' a considerat mai probable en occitan ( es arribat).
La metanalisi coma element del lexic
La metanalisi es tanben pro correnta dins lo lexic coma error d'interpretacion finalament acceptada dins lo vocabulari reconegut pels diccionaris o per las acadèmias.
Es frequent per exemple amb l'article definit e los substantius començant amb "a-".
ex. "la griòta" fòrma atestada per Mistral es una metanalisi de l'agriòta. Es concurrenta de "agriòta", lo mot essent derivat de "agre".
Mesnil-Saint-Nicaise
Mesnil-Saint-Nicaise es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Espeluga de Tibiran
Er'espeluga de Tibiran, en Bigòrra, ens Pirenèus, qu'embarra arrepresentacions d'art parietau paleolitic (10 pintruras de mans mutiladas e gravaduras).
Que's tròba a der'espeluga de Gargàs.
Metalèpsi
Una metalèpsi (del grèc ancian metalêpsis "escambi, cambiament") es una figura de retorica que consistís en far entendre una causa per una autra, que la precedís, la seguís o s'i restaca d'un biais o d'autre.
Metalèpsi e metonímia
La metalèpsi es una figura vesina de la metonímia. La diferéncia entre las doas figuras residís dins lo fach que la metalèpsi pòrta sonque sus una proposicion.
Seriá una metonímia se portèsse sus un lexèma.
Pòt tanben portar sus un grop verbal o un grop nominal.
Se restaca a l'allusion.
Ai de causas de far
- Ai de causas de far.
Segon los contèxtes se pòt entendre:
- pòdi pas venir
- pòdi pas acceptar ton invitacion
- pòdi pas acceptar de far çò que me demandas
- etc....
Dins aquel cas es una fòrma d'excusa.
En Occident
Es considerada per Henri Sulamy coma una figura de restacar a la litòta de politessa.
En Asia orientala
La metalèpsi es d'un usatge general, las declaracions tròp dirèctas essent percebudas coma pauc cortesas.
Pòt tanben èsser utilizada per far pròba de cortesiá dins una demanda. Per exemple, en chinés mandarin, 你吃饭了吗 "as manjat?" es una formula plan utilizada per saludar ( es coma dire en occitan "adieu", "(ben lo) bonjorn", "adieussiatz") o demandar "cossí va?".
Freissenet
Freissenet (Freychenet en francés) es una comuna del Comtat de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Freissenet
La prononciacion es [fɾejse'net]. Las fòrmas ancianas son Fraxeneto en 1272, Freyshenet en 1293, Fraxinetum en 1318-1325, de Fraysheneto en 1335, Fraixenet en 1385, 1390, 1394, 1401, 1403, Freyshenet en 1445; Freyxinet cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr). Segon Dauzat (e Astor, Coromines, Negre, les Féniés, citats per P. Pojada, per aqueste vilatge e d'autres de nom aparentat), Freissenet ven del latin fraxinum, ambe'l sufixe collectiu -etum, per un sens de « bòsc de frèisses, freisseda »,. Segon Patrici Pojada, le nom pausa pas de problèma de sens (un lòc plantat de frèisses), mès segon l'enquista Sacaze de las annadas 1880, la prononciacion es [fɾejse'net], ambe [s] e non pas [ʃ] (sh), çò qu'es contrari a la prononciacion de l'airal e a las fòrmas ancianas. I a doás explicacions, siá una despalatalizacion ([ʃ] > [s]), siá l'evolucion fonetica locala es estada diferenta. Normalament, una despalatalizacion concernís d'autres fonèmas (cas de Liurac, Le Carlar de Ròcafòrt, Montsegur), mès a Freissenet la non-palatalizacion concernís pas que le grope -iss entre vocalas (deissar, maissant). Las fòrmas ancianas pròvan pas res perqué l'escriba èra pas del vilatge e aplicava sa prononciacion personala, atal coma per la fòrma francesa ambe -ch-. La question demòra malsegura, mès la grafia pòt pas utilizar le digrafe -sh- : Freissenet.
Le Gavachon
La prononciacion es [leɣaβa'tʃu]. Burgan e Lafon, citats per P. Pojada, explican que per Les Gabachoux (Tarn e Garona), en francés, gavachon es lo diminutiu de gavach, que designariá l'estrangièr al país, sovent vengut de la montanha; per d'unes, gavach vendriá de gave, idronime pirenenc. Segon Patrici Pojada, Le Gavachon seriá benlèu lo nom aplicat a un abitant que son nom o son escais seriá Gavachon (rasonament circular). I a dins la comuna un autre nom aparentat, la Gavacha .
Joan Legier de La Granja
Joan Legier de La Granja (fr Jean Léger de La Grange) (nascut lo 19 de junh de 1663 e mòrt lo 15 de junh de 1721 ) era un marin, un corsari e un merchant occitano-canadian. Foguet capitani dins la marina reiala de França.
Biografia
Joan Legier de La Granja es nascut lo 19 de junh de 1663 a Ajac dins la diocèsi de Limòtges en França. Son paire èra Elias Legier (fr Elie Léger), un mercadièr, e sa maire Jeanne de Phélix. Exerciguèt la profession de cirurgian,. Èra tanben marin. D'efièch, lo 28 d'abril de 1696, recebèt lo comandament dau naviri lo Wesp qu'èra supausat préner part a l'expedicion de Pierre LeMoyne d'Iberville per Tèrranòva. Lo 8 de mai de 1697, foguèt comissionat per l'amirau de França per comandar lo Belliqueux. En 1699, èra mercadièr en la vila de Quebec en Nòva França. Pasmens, la gestion de son comèrci èra subretot assegurat per sa femna. A la debuta de las annadas 1700, foguèt comandant de naviris mercadièrs,.
En 1704, fa armat dos naviris per atacar Bonavista sus l'isla de Tèrranòva. Captura la galèra Pembroke. L'expedicion foguèt un succès amb la captura de tres petits naviris e aquela d'un grand naviri mercadièr a cargue de merluça.
Defunta a La Rochèla en França lo 15 de junh de 1721.
Nòtas
<references group="N"/>
Francés I (papa)
Papa Francés, (en latin Franciscus PP.), nascut Jorge Mario Bergoglio (Buenos Aires, 17 de decembre de 1936), es dempuèi lo 13 de març de 2013 lo 266en papa de la Glèisa Catolica Romana e evesque de Roma, lo 8en sobeiran del Vatican, primat d'Itàlia, en tanben dels autres títols nets del pontife roman.
Es lo primièr papa del continent american. Tanben es lo primièr papa non europèu despuèi Gregòri III, nascut en Siria e que foguèt papa de 731 a 741.
Ascas (Tarn e Garona)
Ascas (Asques en francés) es una comuna gascona de Lomanha, situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas d'Ascas son : domini de Asquis, en 1343, Beata Maria de Asquis, en 1480, Asquis, en 1532, Asques (Cassini). La prononciacion es : ['askɔs].
Cau benlèu metre lo nom en relacion ambe Ascas (Gironda)), Asca (Hauts Pirenèus), Ascon, Ascó (Catalonha), qu'es exactament lo meteis nom que Ascon, mès tanben damb Asco (Corsega). Son de noms qu'embarrassan los toponimistas. Per Ascon, Dauzat vei lo basque as, aitz, « punta rocassosa » e un sufixe escur, per Asco, los dos Ascas e Asca, un tèma prelatin escur . Per Ascas de Gironda, Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas de solucion, mès evòca un mot prelatin, eretat peu basque aska, « bes, regòla, comba ». Burgan e Lafon vesen pas tanpauc de solucion clara per Ascas de Tarn e Garona. La proposicion de Negre, un nom roman *asca, « hasti » es regetada per B. Boyrie-Fénié e per Burgan e Lafon, com de febla acceptibilitat toponimica,.
La situacion geografica d'aqueths toponimes presenta çaquelà quauques semblanças. Ascon tresplomba de 100 m la vath prigonda deu riu nommat en francés La Lauze. La situacion es la medisha per Asco, que domina la cluta deu riu Asco, nommat localament Stranciacone. Son pr'aquò de situacions banalas en montanha e benlèu que lo nom a una auta origina. Mès per Ascas (Gironda), es quicòm mèi. Dens la ribèra de Dordonha, las ribas alentorn despassan a pena lo nivèl del flume, tirat a Ascas, plaçat sus una tuca isolada de la planada calcària, que tresplomba dirèctament las aigas. Dens lo païsatge girondin pauc traversut, un tau siti devó impressionar los abitants. L'exemple d'Ascas ha comprene milhor perqué l'idèa de « lòc que tresplomba un riu » pòt èsser un punt comun. Per la vila d'Ascó, es pas tan caracteristic : l'aglomeracion es pus hauta qu'Èbre d'un desenat de mètres, çò qu'es banal dens un país mediterranèu, que los aigats i son perilhoses. Ascas (Tarn e Garona) es sus una planada, mès entre dus rius a pauca distància, lo Riu d'Ascas e Riutòrt : l'idèa principala es mèi o mens mantenguda. I a pas que per Asca (Hauts Pirenèus), que Michel Morvan explica per un mot basque aska, « nauc » qu'òm pòt estar embarrassat; pr'aquò, la glèisa es sus un tap que domina un riu, çò que pòt justificar un brin l'idèa prepausada.
Totis aqueths noms son dens un territòri aquitano-basco-iberic, hòra d'Asco; mès la Corsega es pas exempta de toponimes aparentats au basque. Lo mot aska, « nauc » es pas la solucion çaquelà. Cau supausar un *as-k-, benlèu aparentat au tèma idronimic *as, qu'auré quitat d'estar un apellatiu en gascon, en catalan e en lenga euscarica. Encara que lo mot asque (grafia de Palay), « lhavet, avalanca, lit » que conten per natura l'idèa de haut e de baish, es benlèu pas desprovesit de ligam semantic damb lo mot comun a totis nòstes toponimes.
Pointe-Noire (omonimia)
Pointe-Noire pòt designar
Plan d'Urgèl
Lo Plan d'Urgèl (Pla d'Urgell en catalan) es una comarca de Catalonha.
Joan Alcover
vinheta
vinheta Joan Alcover i Maspons (Ciutat de Malhòrca, 3 de mai de 1854 - Ciutat de Malhòrca, 25 de febrièr de 1926) foguèt un poèta, ensagista e politician balear. Foguèt discípol del poèta barcelonés Josep Lluís Pons i Gallarza e condiscípol del poèta Miquel Costa i Llobera, de l'avocat e politician Antoni Maura e d'autres autors contemporanèus qu'apartenián a l'Escòla Malhorquina. En 1909 foguèt Mèstre en Gai Saber e mai tard, en 1919 son òbra foguèt recompensada amb lo Prèmi Fastenrath, recompensa literària creada en 1909 pel rei d'Espanha Alfons XIII.