cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marròc
La guèrra dau Rif
En 1921, mandèt un avertiment ais Espanhòus que declarava considerar coma un acte de guèrra l'installacion de tropas espanhòlas sus son territòri. La respònsa espanhòla foguèt de mandar una expedicion per lo sometre. Pasmens, aquela armada foguèt anientada a la batalha d'Anual dins lo corrent de julhet. La màger part dau Marròc Espanhòu passèt alora sota lo contraròtle deis insurgents que fondèron una republica confederala dei tribüs en 1923. Dins aquò, en 1924, ataquèron lo Marròc Francés, çò qu'entraïnèt una repòsta viva de París. Una armada dotada d'armaments modèrnes (artilhariá, avions, arma quimica... etc.) foguèt mandada e leis Espanhòus reprenguèron seis atacas. En 1925, una ataca generala francoespanhòla s'acabèt ambé l'afondrament de la Republica dau Rif e la rediccion d'Abd El Krim (exilat a la Reünion).
Alèrta importanta per l'òrdre coloniala, la Guèrra dau Rif causèt la mòrt de 18,000 Espanhòus, de 10,000 soudats francés, de 30,000 insurgents e d'un nombre mau conegut de civius (probablament entre 100,000 e 150,000). Agravèt lo retard de desvolopament dau nòrd dau país qu'es totjorn un problema important de l'estat marroquin actuau. Pasmens, favorizèt egalament l'emergéncia dau nacionalisme marroquin.
Lo desvolopament dau nacionalisme e la fin dau protectorat
Après la Guèrra dau Rif, lo movement nacionalista marroquin faguèt son aparicion dins lo corrent deis annadas 1930. Doas tendàncias principalas lo dominèron. La premiera èra dirigida per Allal al Fassi e foguèt a l'origina dau Partit Nacionau per l'Independéncia (Istiqlal). La segonda èra centrada sus lo Partit Democratic de l'Independéncia que sa figura pus importanta èra Mohammed Hassan el Ouazanni. En 1937, al Fassi foguèt arrestat e desportat en Gabon per leis autoritats colonialas. L'Istiqlal conoguèt alora de dificultats importantas e deguèt esperar la desfacha francesa de 1940 per venir tornarmai actiu.
D'efèct, lo desbarcament aliat de novembre de 1942 e l'ocupacion aliada permetèron una resurgéncia dei movements independentistas en despiech d'una repression novèla a partir de 1944 (arrestacion dei caps de l'Istiqlal, insureccion de Fès... etc.). En 1947, lo sultan Mohammed V mostrèt oficialament son sostèn a la causa independentista e de trèbols grèus se debanèron a Casablanca. Aquò entraïnèt l'enebiment de l'Istiqlal. Puei, en 1953, ambé lo sostèn dau Glaoui, lei Francés arrestèron lo sultan e l'exilèron. Pasmens, la situacion s'amaisèt car lo reversament de Mohammed V entraïnèt l'aparicion de movements armats (atemptats... etc.) e de revòutas tribalas.
En 1954, l'acomençament de la Guèrra d'Argeria entraïnèt un cambiament de la politica francesa car París aviá besonh de concentrar sei fòrças sus lo territòri argerian. Ansin, en 1955, França restaurèt lo sultan e acceptèt de negociar la fin dau protectorat. Aguèt luòc en març de 1956 e la zòna francesa de Marròc retrobèt sa sobeiranetat.
Lo mantenement de la monarquia
Lei premiereis annadas après la restauracion de l'independéncia veguèron una lucha politica entre lo sultan e l'Istiqlal a prepaus deis institucions e de la natura dau regime. Mohammed V aprofichèt sa legimitat religiosa, sei poders estataus (armada, polícia... etc.) e leis aleujanças tradicionalas dei tribüs berbèras per mantenir la monarquia e gardar son poder. En fàcia, l'Istiqlal mau capitèt de formar un frònt unit e se devesiguèt. Tre 1959, l'autoritat dau sultan èra plus contestada e l'ala senèstra de l'Istiqlal quitèt lo partit. Sota la direccion de Mehdi Ben Barka, formèt l'Union Nacionala dei Fòrças Popularas (UNFP).
Lo rèine de Hassan II
Après la mòrt de Mohammed V, son fiu Hassan II (1961-1999 li succediguèt e dirigiguèt lo país d'un biais despotic. D'efèct, foguèt a l'origina de l'adopcion d'una constitucion fisant un ròtle preponderant au rèi. Puei, eliminèt lei partits d'oposicion tròp virulents coma l'UNFP. Ben Barka foguèt condamnat a mòrt per contumàcia en 1963 e assassinat dos ans pus tard. La meteissa annada, d'esmogudas a Casablanca entraïnèron la dissolucion dau Parlament per lo rèi e la proclamacion de l'estat d'excepcion. En 1971 e 1972, dos atemptats organizats per de militars assaièron sensa succès de tuar Hassan II.
En 1975, quand Espanha se retirèt dau Sahara Occidentau, Hassan II organizèt la Marcha Verda. 350,000 civius foguèron installats sus aqueu territòri qu'èra revendicat per Marròc. Aquò foguèt considerat coma una invasion per lei populacions localas e una guerilha independentista, lo Frònt Polisario, menèt la resisténcia. Pasmens, aquela guèrra permetèt d'unificar la populacion a l'entorn dau rèi. Ansin, la segonda mitat dau rèine foguèt mens agitada e Hassan II poguèt procedir a una liberalizacion limitada dau regime.
Militarament, leis operacions còntra lo Frònt Polisario contunièron fins a la signatura d'una alta-au-fuòc en 1991. Dempuei aquela data, l'armada marroquina ocupa solidament la mitat occidentala dau Sahara Occidentau e lo Frònt Polisario tèn lei regions orientalas. Un referendum sus l'estatut dau territòri es previst mai son organizacion es pas a l'òrdre dau jorn.
Lo rèine de Mohammed VI
Dempuei 1999, Marròc es dirigit per Mohammed VI. Au començament de son rèine, lo rèi novèu manifestèt mai d'un còp son intencion de liberalizar lo regime eiretat de son paire. Pasmens, dins lei fachs, la monarquia a gaire evolucionada e lo rèi contunia de tenir la màger part dau poder. De mai, dempuei leis atemptats de setembre de 2001, lo reiaume es regularament la buta de movements islamistas (atemptats de Casablanca en 2003 e de Marraquèsh en 2011). Aquò favorizèt pas lei movements d'oposicion e la Prima Aràbia de 2011 aguèt pauc de repercussions en Marròc. Un cambiament constitucionau donant teoricament mai de poder au Parlament foguèt adoptat e d'eleccions legislativas, ganhadas per d'islamistas moderats, foguèron organizadas. Pasmens, Mohammed VI garda totjorn una votz preponderanta.
Blocus de Berlin
thumb|right|[[Fotografia d'un avion de transpòrt estatsunidenc participant au pònt aerian.]]
Lo blocus de Berlin es una crisi de la Guèrra Freja qu'opausèt lei dos blòts a prepaus de la question de l'Alemanha ocupada. D'efiech, en 1947, lei relacions entre Estatsunidencs, Britanics, Francés e Sovietics èran vengudas marridas e la gestion quadripartita dau país arrestèt de foncionar. Lo 20 de març de 1948, l'URSS quitèt lo Conseu de Contraròtle e refusèt de participar a la reforma monetària discutida durant la conferéncia de Londres (23 de febrier - 1 de junh). Lei Sovietics assaièron alora d'obtenir l'evacuacion de Berlin-Oèst per lei poissanças occidentalas. Per aquò, Estalin ordonèt lo blocus terrèstre de la vila.
L'operacion durèt dau 24 de junh de 1948 au 12 de mai de 1949. Pasmens, a l'iniciativa dau generau estatsunidenc Lucius D. Clay, un important pònt aerian foguèt més en plaça per avitalhar lei 2,2 milions d'abitants de Berlin-Oèst. En fàcia d'aquela revirada, l'URSS acceptèt finalament de levar lo blocus en cambi d'una reünion entre lei quatre poissanças lo 26 d'abriu de 1949. Aquela condicion foguèt acceptada lo 12 de mai seguent. La conferéncia aguèt luòc lo 23 de mai e s'acabèt sensa resultat. Au contrari, la crisi renforcèt lo camp occidentau car, en aost de 1948, França acceptèt l'integracion economica de sa zòna d'ocupacion a la Bizòna Angloamericana. De mai, leis Aliats favorizèron la formacion de la Alemanha de l'Oèst durant aqueu periòde.
Camp magnetic terrèstre
vinheta|Variacion modelizada del camp magnetic terrèstre fàcia a una tempèsta de « vent solar ». vinheta|Camp magnetic terrèstre mesurat en junh de 2014 per la sonda Swarm (ESA/DTU Space). Lo camp magnetic terrèstre, tanben nomenat bloquièr terrèstre, es un camp magnetic present dins un vast espaci a l’entorn de la Tèrra (de biais non unifòrme a causa de son interaccion amb lo vent solar) e tenben de l’escòrça e lo mantèl. Trapa son origina dins lo nuclèu extèrne, per un mecanisme de dinamo autoexcitada.
Edat e origina
Segon los estudis de John Tarduno de l'universitat de Rochester (EUA), la Tèrra aviá ja un camp magnetic fa 3,45 milliards d'annadas,. A aquesta epòca l'intensitat del camp èra de 50 a 70 % de sa valor actuala. Mas a partir de 3,2 Ga lo camp terrèstre èra tant intens qu'uèi,.
Descripcion
La teoria del potencial descrich, a partir de l'equacion de Laplace, qu'aqueste asimant drech se superpausan en segond òrdre un quadrupòl, al tresen òrdre un octopòl, etc., fins a l'infinit. Aquesta decomposicion dicha en armonicas esfericas admet de coeficients que ponderan l'importança a atribuir a cada asimant. Lo primièr a aver mesurat lor valor es Gauss a partir d'un malhum d'observatòris magnetics destriats a l’entorn de la Tèrra, puèi de ne tirar d’estudis estatisticas.
D'autras planètas del sistèma solar tenon un camp magnetic: Mercuri, Saturne, Uranus, Neptun e subretot Jupitèr. Ne ten tanben lo quita Solelh.
Quitament se los asimants ajan estat coneguts dempuèi l'Antiquitat, son lo Chineses que, vèrs l'an 1000-1100 los utilizèron per s'orientar amb la bossòla. La relacion entre los asimants e lo camp magnetic terrèstre foguèt descobèrta en 1600, per William Gilbert, un fisician anglés e mètge de la reina Elisabèt I que publica en 1600 de Magno Magnete Tellure (Del Grand Asimant de la Tèrra). Aquesta teoria es la primièra al subjècte de las caracteristicas globalas de la Tèrra, abans la gravitacion d'Isaac Newton. Mostrèt cossíuna bossòla plaçada a la superfícia d'une bola magnetizada (la « Terrella ») indica sempre lo mèsme punt, coma lo fa sus la Tèrra.
Nocion de pòl
vinheta|Lo dipòl terrèstre. L'ensemble de las linhas de camp magnetic de la Tèrra situadas al dessús de l'ionosfèra, siá a mai de, es nomenat magnetosfèra. L'influéncia del camp magnetic terrèstre se fa sentir find a desenas de milierats de quilomètres.
Lo pòl Nòrd magnetic terrèstre es de fach un pòl de magnetisme « sud ». S'agís d'una pura convencion, duguda a la causida de nomenar « nòrd » la punta de l’agulha de la bossòla que punta aqueste pòl magnetic, qu’es pròche del pòl Nòrd geografic.
L'axe geomagnetic, passant pels dos pòls geomagnetics, fa un angle de 11,5° al respècte de l'axe de rotacion de la Tèrra. Una mesura d'abril de 2007 pel projècte « Poly-Arctique » situèt lo pòl Nòrd magnetic (Nm) a una latitud de 83,95 °N e una longitud de 121,02 °O (83.95°N, -121.02°W). Es a dire situat a del pòl Nòrd geografic (Ng) e avent alara una velocitat mejana de desplaçament de  (o una mejana d’unes  o ). Al’estiu de 2010, foguèt estimat qu'èra sonque a del pòl Nòrd geografic. Mai la posicion del pòl magnetic varia pendent la jornada, se desplaçant atal d’unes desenats de quilomètres a l’entorn de sa posicion mejana.
Lo pòl Sud magnetic se trapa el al larg de la Tèrra Adelia, dins la mar d'Urville, a 65 °S e 138 °E.
Proprietats del camp magnetic
En un punt donat del camp magnetic terrèstre, lo vector camp magnetic pòt se destriar en una compausanta verticala Bv (dirigida segon la verticala locala, en gròs cap al centre de la Tèrra) e una compausanta orizontala B0. Als pòls magnetics, la compausanta orizontala a una valor nula. L'angle format per B e B0 es nomenat « inclinason ». Aumenta donc a l’apròcha dels pòls, tendent cap a 90°.
Lo vent solar es responsable de variacions del camp mesurat, pels corrents electrics que provòca dins l'ionosfèra e la magnftosfèra. Segon l'activitat solaire, los auratges magnetics pòdon perturbar lo camp magnetic terrèstre fasent variar l'intensitat de la compausanta orizontala B0. Mai, los vents solars desforman las linhas del camp magnetic terrèstre. Costat jorn, son aplanidas cap a la Tèrra, e dels costat nèch, s’escartan sus un desenat de rais terrèstres.
La valor de l'induccion magnetica es exprimida en teslas (nom de l'unitat dins lo Sistèma Internacional d'unitats), en onor a Nikola Tesla. Ara, es de l'òrdre de 47 μT al centre de la França.
L’arqueomagnetisme, fondat sus l'estudi dels ressons de camp magnetic fixats dis los objèctes arqueologics (bricas, ceramicas, etc.), e lo paleomagnetisme, fondat puslèu sus las ròcas, permeton de comprene l'evolucion del geomagnetisme amb lo temps; marcant las inversions de polaritat magneticas dins las edats, per exemple.
Metòdes de las Periòdes
Per doas bobinas de Helmholtz identicas separadas d'una distància egala a lor rai, lo camp creat al mitan d’ambedoas bobina se pòt considerar coma unifòrme (las doas bobinas son percorregudas pel mèsme corrent). Plaçant aquestas bobinas de tal biais que lo camp qu’iduson siá alunhat amb lo camp magnetic terrèstre, lo camp total resultant entre las bobinas es donc:
Una agulha asimantada (bossòla) plaçada en R/2 s’alinha amb aqueste camp resultant. Escartada de sa posicion d’equilibri, oscilla a un periòde:
ont μ designa lo moment magnetic de l’asimant e J son moment d’inercia.
quand s’invèrsa lo sens del corrent dins las bobinas, lo camp induch cambia de sens (conservacion del cap colinear al camp terrèstre). Vigilantque lo camp induch per la bobina siá inferior al camp magnetic terrèstre (Cal pas que lo cambiament del sens del corrent induga un cambiament de sens de l'agulha), l’agulha oscilla alara de periòde:
A partir d’aquestas doas periòdas s’obten:
Atal, se considèra de bobinas de rai R, compausadas de N espiras e percorreguda per un corrent d’intensitat I, mesurant T1 ee T2 se’n deduch lo camp magnetic terrèstre:
Metòde de las Tangentas
Las bobinas de Helmholtz son aqueste còp plaçadas de tal biais que lo camp qu’induson siá ortogonal al camp magnetic terrèstre.
L’agulha asimantada, somesa a l’accion de dos camps, s’orienta seguent lor resultanta. Lo camp resultant qu’es somés la bossòla es egal a la soma del camp terrèstre e del camp induch e es alinhat dins lo cap α tal que:
Una mesura de l’angle α permet d’obténer la valor del camp magnetic:
La bossòla
L'agulha d'una bossòla perfiècha (non perturbada per un camp parasit), s'orienta seguent la compausanata parelella al quadrant (normalament posicionat orizontalament), demorant tangenta a la linha de camp del luòc ont se trapa. La bossòla indica lo cap del Pòl Nòrd magnetic (e non pas aqueste del Pòl Nòrd geografic); la diferéncia angulara relativa se nomena la declinason magnetica, que la valor depend del luòc que se trapa.
La bossòla utilizada en navigacion, nomenada compàs, mai sovent indica pas lo Nòrd magnetic, mas lo Nòrd compàs, cap que cal encora ne far una correccion (nomenada lo desviament del compàs), per tornar trobar lo cap del Nòrd magnetic.
La declinason magnetica d'un luòc es donada sus las mapas detalhadas (1/50 000 o 1/25 000) de la region. Sus las mapas marinas e aeronauticas es tanben provesida d’una estimacion de sa variacion annala (per exemple diminucion de 6' per an). Per unas aplicacions modèrnas (aviacion...), s’utiliza puslèu un magnetomètre, que mesura las tres compausantas del vector camp magnetic.
Lo paleomagnetisme
Se destria l’arqueomagnetisme, fondat sus l'estudi dels ressons de camp magnetic fixats dins los objèctes arqueologics (bricas, ceramicas, etc.), del paleomagnetisme fondat sus l'analisi de las variacions del camp magnetic registrat per las ròcas. Pendent la solidificacion « rapida » d'un material (cuècha d'una terralha, erupcion volcanica...), lps dipòls magnetics que contenon se calhan, donant atal un instantanèu del cap de camp magnetic terrèstre. Las òbras de Xavier Le Pichon dins las annadas 1970, permetèron de mostrar lo fenomèn de deriva dels continents, a partir de l'estudi de la variacion del camp magnetic terrèstre enregistrada al nivèl de las dorsalas medioatlanticas. Se pòt alara descobrir que lo camp magnetic terrèstre tenguèt multiplas inversions de polaritat pendent de milions d'annadas.
L'exploracion minièra
La prospeccion minièra constituís un dels grands domènis d'aplicacion de l'estudi del geomagnetisme. Diferentas ròcas possidissent diferentas asimantacions, la valor de l'intensitat del camp magnetic terrèstre se’n trapa modificada. Ven alara possible d'obténer una mapa de las estructuras en prigondor, segon las variacions d'asimantacion de las ròcas.
Un bloquièr protector per la vida
Lo camp magnetic terrèstre jòga un ròtle essencial dins lo desvolopament de la vida sus Tèrra, desviant las particulas mortalas del vent solar formant atal las auroras borealas e australas. Los scientifics observan una diminucion del camp magnetic terrèstre, l'anomalia magnetica de l'Atlantic sud essent lo signe mai espectacular.
La Tèrra presentarà alara de condicions comparablas a aquestas que presentan la Vènus d’ara, sens camp magnetic global.
Un dels mejans de guidatge d'animals migrators
Fòrça animals grands migrators terrèstres (ex. : ausèls) o aquatics (ex. : tartugas marinas) semblan dotadas d'una percepcion prima del camp magnetic terrèstre (magnetoreceptcion), quitament se d'autres sens intervenon pendent de migracions. Per exemple las tas tartugas caretas son sensiblas a la latitud en segon lo camp magnetic terrèstre e de son inclinason. Atal de fòrça jovas tartugas d’aquesta espècia plaçadas, pauc après lor espelida, en bacin reprodusent de condicions de camp magnetic d’autras regions (Puerto Rico e Cap Verd, situits sus lor rota migratòria abituala a la mèsma latitud (20°N), mas a de longituds diferentas) son lèu orientadas cap ont anarián dins aqueste mitan (respectivament cap al NE e lo SE).
Inversion del camp magnetic terrèstre
L'inversion del camp magnetic terrèstre es un fenomèn recurrent dins l'istòria geologica terrèstra, lo pòl nòrd magnetic se desplaça cap al pòl sud geografic, e inversament. Aqueste resulta d’una perturbacion de l’estabilitat del nuclèu de la Tèrra. Lo camp magnetic s’enfolís alara pendent una corta periòde (de 1000 a ) pendent que los pòls magnetics se desplaçan lèu sus tota la superfícia del glòbe, o desapareisson, segon las teorias.
Pendent aquesta transicion, l'intensitat del camp magnetic es fòrça feble e la superfícia de la planèta pòt èsser expausada al vent solar, possiblament dangierós pels organismes vivents. Se se produiriá uèi, fòrça tecnologias utilizant lo camp magnetic poirián tanben èsser tocadas.
A la fin d’aquesta periòde de transicion, o los pòls magnetics tornan a lors posicions precedentas, s'agís alara sonque alors seulement d'una passejada geomagnetica, o permutan e se dich inversion.
Lo camp terrèstre capvirèt unes 300 còps aquestes d'annadas. La darrièra se passèt fa 780 000 ans e la darrièra passejada fa 33 000 ans, se sap pas quand se debanarà la seguenta.
8 d'abril
Lo 8 d'abril es lo 98 jorn de l'an (99 en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian.
Decèsses
Vejatz tanben :
Saran
Saran es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La vila a situat al nòrd de Orléans, en lisière dels regions naturalas de la bòsc de Orléans al Nòrd-Es e de la Beauce al Nòrd/Nòrd-Oèst, en lo airal urban e la unitat urbana de Orléans.
Las vias de comunicacion desservant Saran son la Départementale 2020 (Ex rota nacionala 20, la tangentielle de Orléans (RN60), una bretelle de la autoroute A10 e la linha SNCF París-Orléans.
Vilanova de la Barca
Vilanova de la Barca es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Saran
Geografia
Les voies de communication desservant Saran sont la Départementale 2020 (Ex route nationale 20, la tangentielle d'Orléans (RN60), une bretelle de l'autoroute A10 et la ligne SNCF Paris-Orléans.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Des restes d'un atelier de poterie, datant du Moyen Âge, ont été retrouvés. Une occupation plus ancienne (âge du fer, période de Hallstatt, jusqu'au haut moyen âge) est attestée par des fouilles sur la ZAC des vergers.
Étival-lès-le-Mans
Étival-lès-le-Mans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Blòcs de Moneghetti
Dins lo principat de Mónegue, lo sector de Moneghetti es divisit en blòcs (îlots, en francés) numerotats 0901 a 0918, que lo blòc 0907 foguèt suprimit.
Vaudaina
Vaudaina es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (e ai confinhas de Provença).
(418) Alemannia
(418) Alemannia es un asteroïde.
Gala
right|200px|thumb|La cantaira pop dance italiana Gala en 2014 Gala Rizzatto, mai conegut per son nom de scèna Gala, nascuda lo 6 de setembre de 1975 a Milan en Itàlia, es una compositritz e cantaira anglofòna de pop, e mai que mai de pop dance.
Artista culte de la pop dance de las annadas 90, l'Italiana Gala a vendut mai de 6 milions de disques dins lo monde entier, fasent d'ela l'una de las ambaissadoiras las mai famosas de "l'eurodance". Sas cançons las mai conegudas e que foguèron d'immenses tubes en 1996 e 1997 son Let a Boy Cry, Come into My Life e sustot Freed from Desire. En França en particular, aquel títol, Freed from Desire, n°1 al mes d'octobre de 1996, marcarà durablament los esperits, talament que serà quitament en 2022 un imne informal de l'equipa de fotbòl francesa pendent la Copa del Monde, 26 ans après sa sortida.
Clinton Joseph Davisson
Clinton Joseph Davisson (1881-1958) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1937.
Òl·ha Saladokha
thumb|250px|Òl·ha Saladokha en 2013 Òl·ha Valerivna Saladokha (en ucraïnian: Ольга Валеріївна Саладуха; en transcripcion internacionala Olha Saladukha; Donetsk, Ucraïna, 4 de junh de 1983) es una atlèta ucraïniana. Especialista del triple saut, ganhèt la medalha de bronze als Jòcs Olimpics de 2012 de Londras e es campiona del Mond e d'Euròpa en triple saut feminin.
8 de decembre
Decèsses
Veire tanben :
Vencenc
Vencenc es un parçan d'Occitània situat en Provença.
Sei vilas principalas son Antíbol, Canas e Vença.
Vilanova de l'Aguda
Vilanova de l'Aguda es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
(419) Aurelia
(419) Aurelia es un asteroïde.
Canton de Granhòs
Lo canton de Granhòs qu'es ua anciana division administrativa de Vasadés, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment de Lengon, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 10 comunas que son dempui 2015 dens lo canton deu Sud Gironda, burèu centralizator a Lengon. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon deu Vasadés centrau.
Espaci interstellar
vinheta|300x300px|La reparticon d'idrogèn ionizat dins de regions del mitan interstellar, vist d’empuèi l'emisfèri nòrd de la Terre. En astronomia, lo mitan interstellar es la matèria que, dins una galaxia, emplena l'espaci entre las estelas e se fond dins lo mitan intergalactic a l’entorn. Es una mescla de gas (ionizats, atomics e moleculars), de rais cosmics e de posca interstellara. L'energia qu’ocupa lo mèsme volum, jos forma de rai electromagnetic, correspond al camp de rai interstellar.
Las estelas se forman al sen de las regions mai densas del mitan (los nívols moleculars) e provesisson lo mitan en matèria e en energia per de nebulosas planetàrias, vents solars, supernòva e lor extinccion finala. Aquesta interaccion entre las estelas e lo quita mitan interstellar ajuda a definir aide la velocitat qu’una galaxia agota sa sèrva gasosa, e donc sa durada de formacion d'estelas.
Lo mitan interstellar ocupa una posicion importanta dins l'astrofisica entre las escalas estelaras e galacticas. Aquestas regions (e los procediment que s’i produson) devon èsser estudiadas mejans de telescòpis infraroges (per exemple l'IRAS) que fan pas d’emission de lutz visibla.
Composicion e fasas
Lo mitan interstellar se compausa de diferentas fasas, segon l'estat de la matèria (ionic, atomic o molecular), sa temperatura (milions de kelvins, milierats de kelvins o desenats de kelvins) e sa densitat. Aqueste modèl de tres fasas foguèt desvolopat per Chris McKee e Jerry Ostriker dins un article publicat en 1977 e serviguèt de basa als estudis menats pendent las 25 annadas De seguir. Las proporcions relativas d’aquestas fasas son encora discutidas dins los cercles scientifics. Lo modèl acceptat de per abans cmptava doas fasas.
Las pressions termicas d’aquestas fasas son gaireben a l’equilibri. Los camps magnetics e las turbuléncias son tanben de fonts de pression dins lo mitan, tipicament mai importantas al nivèl dinamic que la pression termica.
Per totas la fasas, lo mitan entre estelas es extrèmament prim al respècte de l'atmosfèra terrèstra. Dins lo primièr se constata una densitat caracteristica de l'òrdre d'una particula per centimètre cubic alara que, sur Tèrra, la densitat mejana es tipicament de l'òrdre de 10 particulas per centimètre cubic (quinas que sián las particulas).
L'Algérino
Samir Djoghlal (Marselha, 2 de mai de 1981) escaissat L'Algérino es un cantaire de rap marselhés. Rapeja en francés, amb d'escapolons en arab.
Espaci interstellar
Recercas
Los màger subjèctes d’estudis del mitan interstellar son: los nívols moleculars, los nívols interstellars, las regions HII, los remanents de supernòva, las nebulosas planetàrias, e d'autras estructuras difusas.
Lo mitan interstellar demora uèi encora un subjècte de recerca complèxe, que siá al nivèl de la fisica o de la quimia que s’i debanan. Sempre mai, los estudis realizats prenon en compte ambedos aspèctes per assajar d'explicar las abondanças d’elements observats dins lo mitan interstellar.
Referéncias
<references responsive="" group="">
Gatineau
Gatineau es una vila de la província de Quebèc, en Canadà. Es la quatrena vila en importància de Quebèc amb una populacion de 273 915 abitants. Situada en riba nòrd del riu Ottawa, de cara a la vila d'Ottawa la vila s'estend a l'èst e a l'oèst del riu Gatineau. Es la vila pus importanta de la region administrativa d'Outaouais e forma, amb Ottawa, la region metropolitana d'Ottawa-Gatineau, qu'es la quatrena aglomeracion de Canadà, aprèp Toronto, Montreal e Vancouver.
Ana Free
Ana Gomes Ferreira, mai coneguda coma Ana Free (Lisbona, 29 de junh de 1987) es una cantautora portuguesa.
Charnizay
Charnizay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Poliomieliti
Coneguda dempuei l'Antiquitat Auta, la malautiá toca principalament leis enfants car lo sistèma immunitari uman es capable de produrre una immunitat duradissa còntra una segonda infeccion. La medecina modèrna comencèt de l'estudiar durant lo sègle XIX quand apareguèron d'epidemias recurrentas entraïnant, cada an, plusors miliers de decès e de paralisias permanentas. Lo poliovirüs foguèt descubèrt en 1908-1909 e son foncionament foguèt globalament comprés entre leis ans 1900 e 1940. Après divèrsei reviradas, aquò permetèt la concepcion de dos vaccins dins lo corrent deis ans 1950. Obligatòris dins totei lei país, an permés d'eradicar lo poliovirüs en America, en Euròpa, en Oceania e dins la màger part d'Africa e d'Asia. L'eradicacion definitiva de la poliomieliti es un objectiu major de l'Organizacion Mondiala de la Santat que serà probablament agantat durant leis ans 2020.
Origina dau poliovirüs
Lo poliovirüs a una estructura similara ais autreis enterovirüs umans (coxsackievirüs, ecovirüs, rinovirüs) qu'utilizan de procès quasi identics per reconéisser e envaïr lei cellulas de son òste. D'estudis filogeneticas sugerisson qu'es una evolucion eissida d'una transformacion dau virüs coxsackie A. Segon aquela teoria, aqueu virüs, que se fixa sus lo receptor cellular ICAM-1 per infectar sei cellulas ciblas, auriá mutat per utilizar lo receptor CD155. Aquò auriá entraïnat una aumentacion de son caractèr patogèn e li auriá permés d'atacar lei teissuts nerviós.
De l'Antiquitat a la descubèrta de la natura epidemica de la malautiá
Lei premierei descripcions modèrnas de la poliomieliti foguèron realizadas a la fin dau sègle XVIII. La pus anciana es probable aquela dau cas de l'escrivan Walter Scott (1771-1832) que foguèt tocat per lo virüs en 1773. Au començament dau sègle XIX, la patologia portava plusors noms coma « paralisia infantila espinala », « paralisia regressiva », « tefromieliti » ò « paralisia dau matin ». La premiera descripcion clinica foguèt l'òbra dau mètge britanic Michael Underwood (1736-1820) en 1789. Foguèt completada per Jakob Heine (1800-1879) que destrièt clarament la paralisia causada per la poliomieliti e l'emiplegia en 1840. Enfin, en 1890, lo Suedés Karl Oskar Medin (1847-1927) identifiquèt per lo premier còp la natura epidemica de la malautiá amb l'estudi d'una epidemia de 44 cas subrevenguda dins la vila d'Estocòlme en 1887.
La descubèrta dau poliovirüs
La descubèrta de l'aspèct epidemic de la poliomieliti e lei progrès generaus de la medecina dau periòde entraïnèron de recèrcas importantas per assaiar de descubrir la causa de la malautiá e un tractament eficaç. De mai, a partir dau sègle XIX, d'epidemias de poliomieliti – causa desconeguda avans la Revolucion Industriala – comencèron de se multiplicar dins lei país desvolopats. Per exemple, en 1916, 6,000 personas foguèron tuats per una epimedia que se difusèt dins l'ensems deis Estats Units d'America, una partida importanta dei victimes (2,000) se concentrant a Nòva York.
L'identificacion de l'agent infecciós foguèt malaisada. Avancèt en 1905 amb la descubèrta de l'importància dei cas benignes per lo mètge suedés Ivar Wickman (1872-1914). D'efiech, demostrèt que lei malauts patissent de formas garissablas èran tanben contagiós. Assaièt tanben de comprendre perqué la malautiá atacava principalament leis enfants. En 1908, Karl Landsteiner (1868-1943) e Erwin Popper (1879-1955) injectèron una mòstra de mesolha espinala d'un enfant tuat per la malautiá a un grop de moninas que foguèron rapidament paralizats. L'an seguent, plusors grops capitèron de reprodurre l'experiéncia. Pasmens, degun capitèt de trobar lo microorganisme responsable qu'èra inicialament supausat èsser un bactèri. En 1909, foguèt donc classat entre lei virüs qu'èran d'aqueu temps una categoria fòrça mau coneguda.
La Vaur (Lengadòc)
thumb|left|200px|Catedrala de Sant Alan thumb|Vista aeriana de La Vaur
Val d'Estura
La Val d'Estura (var. non locala Vau/Vath d'Estura) (en italian Valle Stura di Demonte), es una val dels Alps italians e un parçan d'Occitània que se situa dins las Valadas Occitanas. Lo riu Estura li dona son nom.
La Vaur (Lengadòc)
La Vaur (Lavaur en francés) es una comuna lengadociana de Castrés situada dins lo departament de Tarn e la region. Se situa subre la riba esquèrra d'Agot, cap al nòrd-èst de Tolosa, al sud de Galhac e a l'oèst de Castras.
Val d'Estura
Es situada dins la província de Coni, entre los Alps Còcis al nòrd e los Alps maritims al sud. Confronta al nòrd la val Grana e la val Maira, e al sud lo departament francés dels Aups Maritims. Sa longor es d'aperaquí, dempuèi lo còl de la Magdalena , passatge rotièr important entre França e Itàlia, duscas la plana de Pò qu'atenh al Borg Sant Dalmatz.
La Vaur (Lengadòc)
Lo gentilici es vaurés, -esa.
Val d'Estura
Sa vila principala es Demont, las autras son, d'amont cap aval : Pèirapuerc, Vinai, e Moiòla.
Poliomieliti
La descubèrta dau poliovirüs
Entre leis ans 1910 e 1930, divèrsei descubèrtas permetèron d'identificar lo foncionament dau virüs dins l'organisme. Premier, tre 1909, Carl Kling mostrèt lo caractèr patogèn de teissuts d'intestin, de laringe e de gola d'adolescents victimas de la malautiá. Puei, entre 1928 e 1931, Pierre Lépine (1901-1989) establiguèt la subrevivença dau virüs dins lei mitans exteriors, especialament dins l'aiga, çò que foguèt confiermat per Kling e Constantin Levaditi.
La Vaur (Lengadòc)
Toponimia
Lo nom ven del gallés *vobero/*vabero que aviá lo sens de riu, riu rescondut, entraucat, o de rèc (barranc, vaure/vabre), assortit de l'article femenin. L'evolucion fonetica se faguèt ambe una vocalisacion del b, a la diferéncia de Vabre (cf. tanben faure/fabre).
Poliomieliti
La recèrca de tractaments
Amb lo desvolopament de la comprenença de la malautiá, divèrsei tractaments apareguèron au començament dau sègle XX. Certaneis, a basa d'idroterapia e d'electroterapia, èran inutils e perilhós. Pasmens, foguèron utilizats fins ais ans 1950. D'autrei, coma la cura de vitamina C estudiada per Claus Jungeblut que donèt benlèu de resultats sus de moninas en 1935, foguèron jamai confiermats.
La Vaur (Lengadòc)
Istòria
En 1211 la vila foguèt presa per Simon de Montfòrt pendant la crosada dels Albigeses après un sètge de mai d'un mes. Dòna Guirauda, castelana responsabla de la vila foguèt precipitada dins un potz. Ochanta cavalièrs foguèron penjats e quatre cents perfièches e perfièchas foguèron cremats dins de lenhièrs.
Poliomieliti
La recèrca de tractaments
Dins aquò, i aguèt tanben quauquei descubèrtas beneficas. La pus famosa foguèt lo paumon d'acier inventat en 1928 per una còla estatsunidenca d'Harvard. Melhorat per John Haven Emerson (1906-1997), permetiá d'assegurar la subrevida de pacients aguent perdut la capacitat de respirar normalament gràcias a un sistèma de pression negativa. Èra generalament destinat a un usatge provisòri (quauquei jorns ò setmanas avans restauracion dei foncions respiratòrias ) mai certaneis individús i visquèron plusors decennis.
Dins leis ans 1940, l'infiermiera australiana Elizabeth Kenny (1880-1952) inventèt un ensems d'exercicis fisics que son objectiu èra de redurre l'atrofia musculara dei malauts. Debatut, aqueu metòde se difusèt pauc a pauc e èra totjorn utilzat au començament dau sègle XX. En parallèl, durant lo decenni 1950, lo mètge estatsunidenc William Hammon (1904-1989) desvolopèt un serum format d'anticòrs eissit de mòstras de sang purificat de malauts de la poliomieliti. Un assai clinic menat en 1951-1952 mostrèt de resultats interessants (80% de proteccion après d'assais sus 55,000 enfants). Dins aquò, l'aparicion de vaccins eficaç entraïnèt l'abandon d'aquelei recèrcas.
La revirada dei premiers vaccins e la descubèrta dei diferentei socas viralas
La recèrca d'un vaccin antipoliomieliti comencèt dins lo corrent deis ans 1910 amb Simon Flexner (1863-1946) qu'assaièt de s'inspirar dau vaccin antirabic de Pasteur. Aquò foguèt lo començament d'un lòng trabalh marcat per una revirada grèva en 1934-1935 quand doas còlas estatsunidencas independentas, respectivament dirigidas per Maurice Brodie (1903-1939) e per John Kolmer (1886-1962), prepausèron dos vaccins. En causa de l'urgéncia, foguèron rapidament utilizat dins certanei regions deis Estats Units d'America. Pasmens, foguèron relativament ineficaç e mai, dins quauquei cas, perilhós car foguèron a l'origina de reaccions allergicas grèvas.
En 1941, aquò permetèt a un grop de l'espitau Johns-Hopkins de Boston de precisar lo cicle de replicacion dau virüs dins l'organisme. Puei, en 1946, divèrseis estudis menats en America e en Africa mostrèron l'abséncia de sèrvas viralas animalas. Enfin, en 1949, lei progrès de la comprenença dau foncionament dau virüs permetèron de desvolopar de culturas artificialas de certanei socas, çò que durbiguèt lo camin vèrs lo desvolopament de vaccins novèus.
La concepcion dei vaccins modèrnes
Lei progrès realizats durant leis ans 1940 sus lo virüs permetèron de tornar considerar lo desvolopament d'un vaccin. La descubèrta d'un vaccin eficaç en lei moninas per Isabel Morgan (1916-1991) en 1948 encoratjèt lo movement e lei projèctes se multipliquèron. Lo premier que capitèt foguèt aqueu menat per Jonas Salk (1914-1995). En 1952, capitèt de desvolopar un vaccin injectable basat sus un virüs inactivat. En despiech de criticas virulentas, son vaccin foguèt assaiat en 1953-1954 sus 1,8 milions d'enfants. L'experiéncia s'acabèt per un succès, proclamat lo 12 d'abriu de 1955 per leis autoritats estatsunidencas.
Dins aquò, tre lo 25 d'abriu de 1955, la reputacion dau vaccin de Salk foguèt grèvament tocada per l'incident Cutter. En Califòrnia, lei laboratòris d'aquela companhiá mau capitèron de fabricar corrèctament lo vaccin entraïnant la contaminacion d'au mens 120,000 personas per de virüs vivents. Lo 8 de mai, lo programa de vaccinacion foguèt arrestat ais Estats Units e l'incident causèt finalament 56 paralisias grèvas e 5 decès.
La represa de la vaccinacion aguèt luòc amb lo desvolopament d'un vaccin pus segur per Salk e Lépine que desvolopèron, en 1957, un procès per realizar doas inactivacions successivas dau virüs. Pasmens, lo progrès pus important foguèt lo desvolopament d'un segond vaccin, de tipe orau, per Albert Sabin (1906-1993) en 1956. Largament adoptat, permetèt de vaccinar de milions de personas dins lei país dau blòt de l'Èst en 1957-1958 e ais Estats Units en 1960. Marginalizèt rapidament lo vaccin injectable que foguèt pasmens melhorat en 1987.
La recèrca sus lo poliovirüs dempuei leis ans 1980
L'aparicion de vaccins eficaç entraïnèt pas l'acabament dei recèrcas sus lo poliovirüs e sus la poliomieliti. Ansin, durant leis ans 1980, lo sindròme post poliomieliti, qu'èra estat descrich per lo premier còp en 1875 per Jean-Martin Charcot (1825-1893) e per Fulgence Raymond (1844-1910), recebèt son nom actuau. Venguèt l'objècte d'estudis car toca aperaquí 700,000 en Euròpa e un milion ais Estats Units d'America.
D'autra part, en 1981, lo poliovirüs foguèt clonat e son genòma sequenciat per Vincent Racaniello (nascut en 1953), David Baltimore (nascut en 1938) e Eckard Wimmer (nascut en 1936). Aquela tecnica permet de produrre un virüs estandard. Es desenant un metòde frequent d'estudi dei malautiás viralas.
Vèrs l'eradicion de la malautiá
Lei campanhas de vaccinacion organizada a partir deis ans 1950 permetèron la regression rapida de la malautiá. Pasmens, l'eradicacion de la poliomieliti foguèt pas imaginada avans aquela de la veròla en 1977. D'efiech, se la malautiá presentava de trachs favorizant sa disparicion (virüs present unicament en l'òme, vaccin orau eficaç e pauc costós, epidemias aisadas de detectar...), l'existéncia de portaires sans èra una dificultat importanta. Dins aquò, l'assemblada de l'Organizacion Mondiala de la Santat (OMS) decidèt d'organizar l'eradicacion en 1988.
Per aquò, foguèt adoptat un important programa basat sus lo mantenement dau taus aut de vaccinacion dins totei lei país, de campanhas de vaccinacion massisas e la mesa d'un sistèma de susvelhança activa. Lei resultats arribèron rapidament : la malautiá foguèt declarada eradicada en America en 1994, dins lo Pacific Occidentau en 2000 e en Euròpa en 2002.
Dins lo rèsta dau mond, l'OMS se turtèt a mai de resisténcias (còsts importants dei campanhas per redurre de fogaus desenant limitats, oposicion vaccinala...) ò a de dificultats (Segonda Guèrra d'Afganistan, trèbols en Nigèria...). Ansin, i aguèt entre 500 e 2000 cas cada an entre 2002 e 2011. Pasmens, en 2010-2011, lei darrierei províncias indianas onte circulava lo virüs foguèron vaccinadas permetent l'eradicacion de la malautiá en Asia dau Sud-Èst en 2014. En 2016, foguèt enregistrat lo darrier cas naturau en Nigèria e, en 2019, la poliomieliti existiá a l'estat endemic unicament en Afganistan e en Paquistan (22 cas en 2017, 33 en 2018).
Causas
La poliomieliti es causada per tres virüs d'ARN, dichs poliovirüs PV1, PV2 e PV3, dau genre deis Enterovirus e de la familha dei Picornaviridae. Son estructura es relativament simpla amb un genóma ribonucleïc protegit per una capsida dotada de proteïnas li permetent d'interagir amb lo receptor CD155 dei cellulas umanas. A l'ora d'ara, l'òme es l'unica sèrva naturala coneguda dau virüs.
Dins lei regions temperadas, leis infeccions son favorizadas d'estiu e durant l'autona. Aquela sasonalitat es mens marcada dins lei país tropicaus. Lei tres tipes de virüs son fòrça contagiós e la transmission es aisament assegurada per contacte entre dos individús. Puei, l'intrada dins l'organisme a luòc per la boca e lo poliovirüs s'installa generalament dins lo sistèma digestiu. Ataca premier d'un biais preferenciau lei cellulas dau faringe e de la mucosa intestinala. Après una setmana, migra vèrs leis amigdalas, lo teissut limfoïde intestinau e lei glandolas limfaticas avans de passar dins la circulacion sanguina. Pòu alora infectar diferenteis endrechs de l'organisme coma lei muscles, lo teissut adipós ò lo sistèma nerviós.
Evolucion naturala
En lei subjèctes aguent un sistèma immunitari foncionant normalament, l'infeccion per lo poliovirüs demòra benigna dins mai de 70% dei cas. D'efiech, la reaccion immunitària es generalament capabla de secretar d'anticòrs dins lo sistèma digestiu e lo virüs es arrestat avans de passar barriera intestinala. Lo tèrme « poliomieliti » leis autrei cas.
Poliomieliti extraneuronala
La poliomieliti extraneuronala que regarda aperaquí 24% deis individús contaminats. L'infeccion se manifesta per de simptòmas menors e non especifics coma una infeccion respiratòria (tussir, fèbre, mau de gòrja...), un trèbol digestiu (nausèas, dolors abdominalas, constipacion, diarrèas...) ò un sindròme gripau. De còps, s'observan de miocarditis ò de pericarditis. Lo gariment intervèn en mens d'una setmana.
Poliomieliti neuronala non paralitica
Dins 1 a 5% dei cas, la malautiá aganta lo sistèma nerviós centrau entraïnant una meningiti de liquid cerebrospinau clara d'evolucion favorabla. Lei simptòmas principaus son de cefalèas, de dolors cervicalas e dorsalas, de nausèas, de vòmits e una letargia. En lo noirisson, aquela forma pòu èsser pus sevèra amb una fèbre importanta, de modificacions dau comportament e de crisis convulsivas generalizadas. Una paralisia faciala periferica es tanben possibla. Lo gariment intervèn après dos a dètz jorns e es generalament complèt.
Poliomieliti neuronala paralitica
Dins mens d'1% deis infeccions de poliovirüs, la malautiá pòu evolucionar vèrs una forma fòrça grèva qu'entraïna una feblessa musculara creissenta. Aquela situacion es causada per una migracion dau virüs vèrs la còrna anteriora de la mesolha espinala, lo tronc cerebrau ò lo còrtex motor. I contamina de neurònas motritz, çò que causa una deterioracion dau sistèma nerviós. Aquela evolucion pòu entraïnar de sequelas grèvas e mai la mòrt dau pacient.
La mòrt es l'eissida per 5% a 10% dei pacients tocats per una poliomieliti paralitica, principalament en causa de la destruccion dei nèrvis comandant lei foncions respiratòrias. Per leis autrei, un quart gardar d'andicaps grèus (paralisia, amiotrofia...), un quart patisson de sequelas moderadas e una mitat garisson totalament. Pasmens, 30 a 40 ans après la fin de la malautiá, pòdon presentar un sindròme postpoliomieliti que se caracteriza per un lassitge important, una feblessa musculara e de problemas respiratòris. Aquò seriá una consequéncia tardiva dei lesions causadas au sistèma nerviós.
Immunizacion
Lo contacte amb lo virüs (per infeccion ò per vaccinacion) es immunizaire, çò qu'explica lo fach que la poliomieliti siegue princilament una malautiá infantila. En revènge, l'immunitat complèta necessita un contacte amb lei tres tipes de poliovirüs.
Songeons
Songeons es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
Soniam a situat a la cœur de la Picardie verda sus l' anciana rota de Dièpa, en la vallée del Thérain, al bas del Bòsc de Caumont.
Soniem se situa tanben al limit de la Seine-Maritima (76), en lo País de Bray.
Songeons est située au cœur de la Picardie verte sur l'ancienne route de Dieppe, dans la vallée du Thérain, au bas de la Forêt de Caumont.
Poliomieliti
Diagnostic
Lo diagnostic de la poliomieliti es pas aisat car, dins lei cas pus frequents (poliomieliti extraneuronala e poliomieliti neuronala non paralitica), i a ges de simptòmas especifics. L'estudi dei signes clinics necessita alora d'eliminar totei lei causas d'inflammacion ò de trèbols mecanics similars coma lo sindròme de Guillain-Barré, la mieliti aguda transvèrsa, d'autreis infeccions causadas per d'enterovirüs e certanei malautiás entraïnadas per un bactèri. En revènge, la malautiá pòu èsser sospichada en preséncia de paralisia d'una camba amb una demenicion dei reflèxs osteotendinós sensa demenicion dei capacitats cognitivas.
Songeons
Geografia
Songeons se situe aussi à la limite de la Seine-Maritime (76), dans le Pays de Bray.
Poliomieliti
Diagnostic
Uei, una cèrca dins leis antecedents dau pacient pòu de còps èsser utila car la màger part dei cas actuaus de poliomieliti son entraïnats per lei campanhas de vaccinacion. Per exemple, en 2018, i aguèt 33 cas causats per de virüs naturaus e 105 per de virüs vaccinaus.
Songeons
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pendent la guèrra de, en 1426, la garnison anglesa de Gournay libre un combat contra partidaris del rei de França. vignette|left|Dintre 1894 e 1934, la vila dispausava d'una estacion, al [[ponch kilométrique|PK 12,1 de la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique Milly-sus-Thérain - Formerie de las camins de fèrre départementaux de l'Oise]]
vignette|left|Entre 1894 et 1934, la ville disposait d'une gare, au [[point kilométrique|PK 12,1 de la ligne de chemin de fer secondaire à voie métrique Milly-sur-Thérain - Formerie des chemins de fer départementaux de l'Oise]]
Poliomieliti
Tractaments
I a ges de tractament curatiu de la poliomieliti. Lei formas extraneuronalas e neuronalas paraliticas son unicament l'objècte de suenhs destinats a redurre lei simptòmas. Dins lo cas d'una poliomielitica paralitica, leis objectius son tanben l'atenuacion dei simptòmas mai fau egalament preparar la recuperacion e assaiar de prevenir lei complicacions. Lei tractaments son donc fachs d'antalgics per demenir la dolor, d'antibiotics per empedir de surinfeccions bacterianas, d'exercicis fisics moderats e d'un regime alimentar adaptat. La convalescéncia es lònga e pòu necessitar una reeducacion fisica, l'utilizacion d'equipaments adaptats (ortèsis, cana, cadiera rotlanta...) e d'intervencions ortopedicas.
Prevencion de la transmission de la malautiá
I a ges de reglas espeficicas pertocant la prevencion de la transmission de la poliomieliti. S'aplican unicament, coma per mai d'una autra malautiá, lei nòrmas d'igiena alimentària de basa e lo netejatge regular dei mans.