cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antoine de Saint-Exupéry
Dins l’aviacion
Reportaire per Paris-Soir, viatjèt al Vietnam en 1934 e a Moscòu en 1935. En decembre de 1935, temptèt una expedicion París-Saigon, mas foguèt obligat de pausar en catastròfa son avion, un Caudron Simoun, dins lo desèrt Libic en Egipte. Anèt en l’Espanha en 1936. De totes aqueles viatges, se faguèt plan fòrça de souvenirs, d’emocions e d’experienças, que li serviguèron a fabregar sa reflexion sul cap a donar a la condicion umana. Sa reflexion lo cpnduguèt a l’escritura de Tèrra dels òmes, que foguèt publicat en 1939. Es dins aquel roman que se trapa la celèbra frasa prononciada per Henri Guillaumet aprèp son accident dins los Andes:.
thumb|right|Placa comemorativa sus l'ostal onte Sant Exupèri demorèt a Quebèc. thumb|right|Stèla comemorativa a l’aeropòrt de [[Bastia]]
Guèrra de 1939-1945
En 1939, foguèt mobilizat dins l'armada de l'aire e nomenat dins une esquadrilha de reconeissença aeriana. Lo 23 de mai 1940, susvolava Arras alara que los panzers alemands envasissián la vila. A l'armistici, quitèt França per Nòva York amb per objectiu de far dintrar en guèrra los americans. Jutjat comapetainista per uns, gaullista pels autres, li foguèt dificil de se far entendre. Coma la granda majoritat dels franceses, seriá estat d'en primièr favorable al Vichèi, que li semblava representar la continuitat de l'Estat, e se mesisiá doncas del general de Gaulle. De fach, subretot ensagèt de reconciliar las faccions opausada; pendent son apèl radiofonic del 29 de novembre de 1942 dempuèi Nòva York, lancèt:, mas foguèt incomprés, perquèra tròp tard e lo temps èra aquel de l'afrontament general. Pasmens, segon d'archius americans semblariá que los servicis secrets americans aurián pensat de lo pojar al luòc del general de Gaulle.
En mai de 1942, demorèt al Canadà dins la familha De Koninck pendent cinc setmanas al Quebèc a causa de problèmas de visá. En avril de 1943, pasmens que considerat pels alliats coma un pilòt mediòcre, incapable de pilotar un avion de combat modèrne, tornèt al servici actiu dins l'aviacion en Tunisia mercé a sas relacions e a las pressions del comandament francés. Faguèt qualques missions de reconeissença, mas foguèt victima de mai d'un incidents e foguèt mes « en reserva de comandament », a causa de son edat, son marit estat de santat, e dels diferents accidents. Demorèt alara en Argeria, al Marròc, puèi en Argeria encara, onte obtenguèt a la prima de 1944 l'autorizacion del comandant en cap de las fòrças aerianas en Mediterranèa, lo general american Eaker, de jònher lo prestigiós grop 2/33 basat a L'Alguer, en Sardenha. Faguèt de vòls, amb de panas e d'incidents. Lo 17 de juilhet de 1944, lo 2/33 s'instalèt a Borgo, mon luènh de Bastia, en Corsega. Es dempuèi l'aeropòrt vesin de Poretta que despeguèt amb son F-5B-1-LO, version foto del bimotor P-38 Lightning, lo 31 de juilhet a 8 h 25 lo matin, per una mission de cartografia (cap sus la Val de Ròse, via Annecy e retorn per la Provença): de reconeissenças fotograficas per dessenhar de mapas precisas del país, fòrt utilas per lo desbarcament de Provença venent, previst pel 15 d'agost. Èra lo sol a bòrd, son avion èra pas armat e aviá de carburant per sièis oras de vòl. A 8 h 30, foguèt signalar lo darrièr ecò radar. Son avion se seriá espotit prèp de las còrat de Provença. Èra alara impossible de far de recercas sul terren en temps de guèrra. « Saint Ex » desapareguèt oficialament portada desaparegut.
thumb|right|Cadeneta de Sant Exupèri trobada en 1998.
Lo mistèri de sa mòrt
Mas qinas son las circonsténcias de sa mòrt?. En 1950, un pastor d'Aquisgran, ancian oficièr de rensenhaments dins la Luftwaffe, testimonhèt aver aprés, lo 31 de julhet de 1944, qu'un P-38 Lightning seriá estat abatut en Mediterranèa per un Focke-Wulf alemand. Puèi, en 1972, venguèt lo testinòmi postúm d'un jove oficièr alemand, l'aspirant Robert Heichele, qu'auriá tirat sul Lightning dempuèi son apparelh, un Focke-Wulf 190, vèrs miègjorn, aldessús de Castelana. Mas Heichele foguèt tocat en agost de 1944. Dins los ans 1990, un autre testimòni surgiguèt: una abitanta de Carcairana qu'auriá vist, lo jorn fatidic, lo Lightning se far abatre. La mar auriá enseguida getat lo còs d'un soldat sus la plaja, que seriá estat enterrat anonimament dins lo cementèri de la comuna. Seriá Sant Exupèri? Per saber, caldriá exumar lo còs e comparar l'ADN amb los membres de sa familha, que s'i opausan. Cada còp, aquelas « revelacions » tornan l'interés dels especialistas e tanben del grand public pel « mistèri Sant Ex ». Fin finala, en 2000, de rèstes de son aparelh foguèron trobat en Mediterranèa al larg de Marselha. Lo 7 de setembre de 1998, un pescaire aviá ja trobat sa cadeneta, prèp de l'illa de Rion. Mas res permet de donar una conclusion definitiva sus las circonstàncias de sa mòrt. Seriá la consequéncia d'una pana tecnica, d'un malaise del pilòt? N'i a que van, al grand escandal dels seus, fins a pensar suicidi de Sant Exupèri disminuit fisicament, desesperat pel monde que s'anociava, tèsa confortada al darrièrs escriches, del ton francament pessimista, coma a Pierre Dalloz :
Òbras
Se son pas totas autobiograficas, sas òbras son plan inspiradas de sa vida de pilòt aeropostal, levat pel Lo Princilhon (1943) — sens dobte son succès mai popular qu'es puslèu un conte poetic e filosofic.
Escriguèt d'autres libres, tanplan fòrça coneguts: Corrièr Sud (1929), Vòl de nuèch (1931), Tèrra dels òmes (1939), Pilòt de guèrra (1942), Lettra a un otatge (1944), Escriches de guèrra (collectats en 1982), et Ciutadèla (postúm, 1948). Totes aqueles romans contan l'istòria de sos viatjes ne faguent ficcion e creant de fantasiá.
L'Aviator
Corrièr sud
Tèrra dels òmes
Pilòt de guèrre
Antonio Luis Beruti
Antonio Luis Beruti (Buenos Aires, lo 2 de seteme de 1772 – Província de Mendoza, lo 19 de noveme de 1841) que ho un revolucionari e un militar argentin qui la soa accion (amassa dab lo son amic Domingo French e ho determinanta dehens lo procès de la Revolucion de Mai de 1810 e mei que mei dens la destitucion deu vicerei espanhòl Baltasar Hidalgo de Cisneros.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Lo Princilhon
Antonio Luis Beruti
French e Beruti qu'èran uns deus gavidaires d'un grop politic designat uei com los chisperos (los hargaires de belugas). Com lo purmèr cabildo abierto (amassada qui devèva decidir quin governar Buenos Aires en abséncia d'autoritata reiau per'mor de l'ocupacion d'Espanha per França) designè ua junta gavidada peu medish Cisneros, Beruti que'u miacè dab ua tirada famosa dens l'istòria argentina :
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Lettra a un ostatge
Antonio Luis Beruti
''Sénhers deu Cabildo: aquò que va d'ara enlà mei luenh qu'ua joguina; b'èm pas en circontància que vosautes e vs' trufin de nosautes dab peguèssas. S'avèm hèit dinc ara dab prudéncia, qu'ei estat entà ns' estauviar desastres e barrejament de sang. Lo pòble, qui parlam en lo son nom, qu'ei armat dehens las casèrnas e ua grana partidas deus abitants qu'espèra en autes lòcs la paraula entà arrecotir entàd aquiu. E volètz véder aquò ? Hèit bronir aquesta campana e autament que seram nosautes qui harem bronir la generau e vosautes que vederatz la cara d'aqueth pòble, qui la soa preséncia avètz tan de manca. Òc o non pas ! Lèu, sénher, qu'ac cau díser ara medish, per'mor b'èm pas dispausats a patir nat retard ni engan; però, se tornam dab las armas hens las mans, non reponem pas d'arren.''
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Citadèla
Laton
right|thumb|250px|Dat decoratiu de laton, al costat d'exemples de [[coire e zinc.]] Lo laton es un aliatge de coire e zinc. Es mai dur que lo coire, es ductil e se pòt fabregar de placas primas. L'aliatge actual comencèt a èsser utilizat vers lo sègle XVI.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Letras de jovença (1923-1931)
Laton
Avant se nomenava laton quin que siá aliatge de coire, realizat amb d'estam. Es possible que lo laton dels temps antics sián fach amb de coire e estam, çò que coneissem ara coma bronze.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Quasernets
Antonio Luis Beruti
French e Beruti, lo dia deu 25 de mai de 1810 distribuín bendas de color entà poder idetificar los partisans de l'independéncia entà empachar lo camp advèrs d'accedir au Cabildo de Buenos Aires.
Après la Revolucion, com tanhent deu grop de Mariano Moreno (los qui s'amassavan dehens lo Café de Marcos) que's devó exiliar de Buenos Aires abans de tornar mercé au trionf de las idèas revolucionàrias. Que participè a la guèrra d'independéncia aus òrdis deu generau San Martín dab l'Armada deus Andes e atau que contribuí a la liberacion d'Argentina e de Chile, e mei que mei que s'ilustrè a l'escadença de la batalha de Chacabuco.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Letras a sa maire
Laton
Obtencion
Per obtenir de laton, se mescla lo zinc amb lo coire dins un crusòl o un forn. Los lingots se laminan a freg. Las barras o placa se pòdoen laminar en barretas o se talhar en bendad capables de s'estirar-se per fabricar de fials.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Escriches de guèrra (1939-1944)
Laton
Tipes
I a fòrça tipes segon l'utilitzacion que son destinats, lo laton a una composicion quimica diferenta. Qualques exemples:
Bourg-sous-Châtelet
Bourg-sous-Châtelet es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Manon, dançaira
Bourg-sous-Châtelet
Geografia
Lo territòri de la municipalitat a una superficie de 84 a #que 36 li cal bòsc. L'altitud mièja del vilatge es de 418 mètres.
Bourg-Jos-Châtelet dètz lo sieu nom al pichon castèl (lo « châtelet » #qu'el ne rèsta pas de traça #qu'en la toponymie) e a la capèla castrale #qu'aurián existit entre lo e lo  a la reünion de la butte #que domina Sant-Germain-lo-Châtelet e Bourg.
Le territoire de la commune a une superficie de 84 ha dont 36 ha de forêt. L'altitude moyenne du village est de 418 mètres.
Bourg-sous-Châtelet doit son nom au petit château (le « châtelet » dont il ne reste de trace que dans la toponymie) et à la chapelle castrale qui auraient existé entre le et le  au sommet de la butte qui domine Saint-Germain-le-Châtelet et Bourg.
Antoine de Saint-Exupéry
Òbras
Cinèma
Bibliografia
Document audio : Saint-Exupéry raconte "Terre des Hommes" à Jean Renoir. Collection CD Gallimard 1999
Bourg-sous-Châtelet
Istòria
Jusqu'à la fin du, le village n'était qu'un groupe de quelques fermes abritant 70 habitants environ. Il avait possédé une chapelle jusqu'au milieu du mais était rattaché à la paroisse d'Étueffont. C'est avec la construction en 1776 de son église qu'Anjoutey devint une paroisse englobant Bourg.
La Bastida de Shalòssa
La Bastida de Shalòssa (Labastide-Chalosse en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [labas'tiðə].
Dauzat qu'explica lo nom bastida, deu latin bastita, participi passat substantivat, a l'origina ua petita fortificacion, puèi petitas vilas fondadas aus sègles XIII e XIV, dab franquessas peus poblants.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta lo vèrbe bastir vien deu francic *bastjan, « trenar », qui's refereish a las fortificacions trenadas dab paus a l'entorn d'un castèth. En 1327 que fondèn la bastida deu Pont de la Reina, qui prengó pendent la Convencion, lo nom de La Bastida de Shalòssa.
Antiquitat
Un site roman qu'estó reconeishut en 1986. L'endret, aperat deu nom revelator de "Glizia" (gleisiar), qu'a balhat sòbras d'ua paret (enterradas) e un chic de mobiliari (vertèlh, tròç de teula e de ceramica).
Edat Mejana
Ua cavaria de Monbet (actuaument ostau de "Mombeigt" : Mont Bèth, sus la comuna de la Bastida), dab maison e molin nòbles, qu'es mentavuda entre 1262 e 1757. Tanbenh, que tròban mencion d'ua ecclesia de Montbet en 1335 pròche de las de Casalon, Ponte reginæ, e Capra.
A ua data de mau precisar (fin deu sègle XIII o debuta deu XIV), ua bastida qu'es edificada dens la vath deu Lui de França. Qu'es aperada "la bastida de Pont la Reina". Çò de segur, la vila qu'èra dejà fortificada en 1333 quan lo Ramon Durand e's hasò tuar au cors de l'assaut que lançà dab lo senescau de Gasconha contra la bastida on s'èran embarrats los bastards de Caupena e de Podens.
En junh de 1467, la parròpia de La Bastida de Pont la Reina e la d'Audinhon qu'estón unidas a la baronia de Haget au benefici d'Odet d'Aidia, baron de Haget.
Epòca modèrna
Segon la legenda, la Bastida que seré estada arroeinada per la Joana de Labrit. Pr’amor d’un escarni que l’aurén hèit lo monde de pr’aquiu, la reina que demandà :
Mantuas publicacions que disen (shens balhar nada hont) que la bastida seré estada abatuda en 1569 preus Huganauts, mes lo verbau deu Carles IX (1572), ne mentau pas sonque la glèisa e ua maison cresmadas : arren mei que per las autas parròpias de l'avescat d'Aira.
La parròpia de « Labastida la Reina » qu'èra un annèx de Montsegur e que depenè de l'archiprestat de Shalòssa (que lo sièti n'èra Aulès) dens la diocèsi d'Aira. Quenha que sii l'epòca de destruida o d'abandon de la bastida, a l'entrada deu sègle XIXau n'i damora pas sonque la glèisa de Nosta Dauna de Labastida entornejada deu son cemitèri de las estelas discoïdaus.
Epòca contemporanèa
Tanlèu començat lo sègle XIX, la parròpia que vad annèx de Casalon (uei en Momui). La glèisa de Sent Vincenç de Labastida qu'es bastida en 1873. La glèisa vielha qu'es despitada entà n'arrecaptar las pèiras de talha e auts materiaus tà bastir la glèisa nava. Que l’arcastavan d’estar de tròp mau-sana, desanada e estremiada au sud de la comuna. Lo cemitèri vielh qu'es enqüèra utilizat en 1873.
Canton de Schaffhausen
Lo canton de Schaffhausen (en alemand: Kanton Schaffhausen; en alemanic: Kanton Schaffhuuse) es un dels 26 cantons de Soïssa. Lo son capluòc es la ciutat de Schaffausen. Rejonhèt la confederacion en 1501 coma 12en canton.
Listrac de Medòc
Listrac de Medòc (Listrac-Médoc en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Girancourt
Girancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
thumb|left|Situacion géographique Situat en la Plana (part oèst del departament dels Vòges en comprenent los 5/11 d'aquel), lo vilatge s'estend la longitud del canal de l'Èst sus divèrses quilomètres. Compta dos caserius excentrés : lo Bòsc-de-Girancourt e lo Void-de-Girancourt. Lo réservoir de Bouzey empiète sus la part orientala de la comuna. La longitud del canal flueix lo ruisseau dels Sèt Pescadors.
thumb|left|Situation géographique Situé dans la Plaine (partie ouest du département des Vosges comprenant les 5/11 de celui-ci), le village s'étend le long du canal de l'Est sur plusieurs kilomètres. Il compte deux hameaux excentrés : le Bois-de-Girancourt et le Void-de-Girancourt. Le réservoir de Bouzey empiète sur la partie orientale de la commune. Le long du canal coule le ruisseau des Sept Pêcheurs.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Aquel vilatge (Girancuria, Girancourt) èra antany çò cap de-luòc d'un ban #que compreniá lo Void-de-Girancourt, Audoncourt, Barbonfaing, Dommartin-a los-Bòsques, Hagémont, Méloménil, Nayémont, las Granjas de Renaufief e de Renauvoid, Olima, Thiélouze e la Carrièra-de Uzemain. Es question de Girancourt, jol nom de Girandi Curtis, en la fondacion del prieuré de Deuilly, en 1044. En 1289, Vauthier de Montfaucon, chevalier, #declarar #que i èra vengut l'òme-lige del pòrti Transbordador III de Lorraine e #que i aviá represes de lududes la mitat del ban de Hairo (Harol) e de Girancourt. Lo 29 de genièr de 1610, François Dubois, receveur de Arcs, #vendre al pòrti Henri los dos tèrces en la mitat de la distincion de Girancourt 3300 francs. La glèisa de Remiremont preniá, al ban de Girancourt, mitat en totas las épaves, confiscations, attrahières, mòrtas-mans, e totes los profits d'anautita, mièja e bassa justícia. La glèisa data de 1721-1722. Los actes de bateges, matrimònis e sépultures començan en 1654.
Ce village (Girancuria, Girancourt) était autrefois le chef-lieu d'un ban qui comprenait le Void-de-Girancourt, Audoncourt, Barbonfaing, Dommartin-aux-Bois, Hagémont, Méloménil, Nayémont, les Granges de Renaufief et de Renauvoid, Olima, Thiélouze et la Rue-d'Uzemain. Il est question de Girancourt, sous le nom de Girandi Curtis, dans la fondation du prieuré de Deuilly, en 1044. En 1289, Vauthier de Montfaucon, chevalier, déclara qu'il était devenu l'homme-lige du duc Ferry III de Lorraine et qu'il avait repris de lui la moitié du ban de Hairo (Harol) et de Girancourt. Le 29 janvier 1610, François Dubois, receveur d'Arches, vendit au duc Henri les deux tiers en la moitié de la seigneurie de Girancourt 3300 francs. La glèisa de Remiremont prenait, au ban de Girancourt, moitié dans toutes les épaves, confiscations, attrahières, morte-mains, et tous les profits de haute, moyenne et basse justice. L'église date de 1721-1722. Les actes de baptêmes, mariages et sépultures commencent en 1654.
Glaire (Ardenas)
Glaire es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region del Grand Èst.
Escarmain
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Kick-boxing
right|thumb|Combat de kick-boxing Lo tèrme kick-boxing designa un ensems de disciplinas o espòrts de combat qu'utilizan los pès e los ponhs. En particular es una de las disciplinas de bòxa pès-ponhs que desvolopèron primièr los japoneses e après los nordamericans.
A mejans dels ans sesenta lo japonés Kurosaki, practicant de Karate Kiokushinkai, viajèt a Tailàndia descubrient lo Muay-Thai. A su retorn al Japón decidièt mezclar sas tecnicas de Karate amb las del Muay-Thai, suprimient los còps de cod e genolh, así nacièt un nov espòrt denominat kick (patejar) boxing (boxear).
Entre los pas japoneses que mai éxits consiguièron, destacan lo francés Christian Guillaume, qu'en 1969 consiguièt cuatre victòrias e dos nuls; e l'american Benny "The Jet" Urquidez, que'en 1977 ganèt Tatsuyuki Suzuki en cuatre asalts.
Lo 1973 Urquidez e Howard Hanson crearon la W.K.A. (Asociacion Mondial de Karate), cambiant ans après la "K" de karate per la de Kick-Boxing.
Los campeons mai coneguts son Rob Kaman, Benny Urquidez, Dennis Alexio, Marek Piotrowski e Ernesto Hoost.
Reglamento
Los còps de ponh e pierna (patada o còp de pè) estan autorizats per sobre de la cintura, los barrids e los low kicks (còps amb la pierna al musl) tanben estan autorizats.
Los combats amateurs se celebran en tres asalts, e los profesionals pasan dels cinc asalts; 10 en campeonats d'Euròpa e 12 dins los campeonats del mond, amb un descans d'un minut entre asalts.
Los còps amb la pierna al musl (low kick) solen marcar la diferéncia dins los combats.
Pers-en-Gâtinais
Pers-en-Gâtinais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat de Pers-en-Gâtinais a installat sul ru de Santa-Ròsa, afluent del Betz, #lo que se tira en lo Loing. Es un païsatge de bocage a vocacion agricòla.
La commune de Pers-en-Gâtinais est installée sur le ru de Sainte-Rose, affluent du Betz, lequel se jette dans le Loing. C'est un paysage de bocage à vocation agricole.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Se tròba sus la comuna tres menhirs descriches sul luòc Internet.
Après la jubilacion de Russia en 1812 e lo revers de la campanha de 1813 a Alemanha, las rèstas de la Granda Armada #temptar ne va d'arturar l'armada dels coalisés (Austrians, Bavarois e Russes). Lo 14 de febrièr de 1814 l'enemic i aviá conquistats Nogent-sus-Seine, de Senses e Pont-sus-Yonne en la siá estrategia de talhar las rèstas de l'armada napoléonienne dels auxilis en procedéncia del sud de la Loire. Montargis Èra encara defenduda per una armada de linha. De nombrosas escarmouches avián luòc la longitud de la vallée del Loing. Es en aquel contèxt #que se situa la famosa épopée del curé de Pers que conta l'istorian Frédéric MASSON, especialista de l'epòca napoléonienne, #cent ans après los évènements.
Aulnay (Auba)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pers-en-Gâtinais
Istòria
Veire lo luòc de la municipalitat, capítol "Patrimòni, projècte d'estatua".
Après la retraite de Russie en 1812 et le revers de la campagne de 1813 en Allemagne, les débris de la Grande Armée tentèrent en vain d'arrêter l'armée des coalisés (Autrichiens, Bavarois et Russes). Le 14 février 1814 l'ennemi avait conquis Nogent-sur-Seine, Sens et Pont-sur-Yonne dans sa stratégie de couper les restes de l'armée napoléonienne des secours en provenance du sud de la Loire. Montargis était encore défendue par une armée de ligne. De nombreuses escarmouches avaient lieu le long de la vallée du Loing. C'est dans ce contexte que se situe la fameuse épopée du curé de Pers que nous conte l'historien Frédéric MASSON, spécialiste de l'époque napoléonienne, cent ans après les évènements.
Voir le site de la commune, chapitre "Patrimoine, projet de statue".
Morzine
Morzena en arpitan (Morzine en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Istòria
En sollicitant de Morges (costat de Vaud, Soïssa) o Morgins (costat del Valiá, Soïssa), lo sieu nom significa pòt èsser mas res lo pròva pas la frontièra, lo limit. Aquel vilatge se situa n'efièch dins la frontièra del Valiá. Morzine Es alavetz qualificada de « grange ». Las granjas constituissián los rouages essenciales de l'economia de las monastèris cisterciens. Lo tèrme grangia designava a las fes las bastissas d'espleitacion e l'ensems de las siás dependéncias foncières (alpages, òrtas) e immobiliàrias (molins, battoirs, étables).
En 1253, los abbés de la poderosa abbaye cistercienne Sant Ostal de Aulps, distant de 6 km de Morzine, #crompar totes los dreches de justícia en pesant sus las familhas de Morzine al sire Aimon II de Faucigny. Lo vilatge #èsser dempuèi alavetz integrat en aquela distincion eclesiastica e #formar amb lo pòble de Montriond (alavetz trucat Chairavaux) una dels métralies (circunscripció judicial e fiscal) de la abbaye.
En 1313, los comptes levats per un impòst especial, la Régale, fan aparéisser/aparéisser que Morzine compta ja 57 familhas. Falha totun esperar lo 7 de junh de 1505 perque una parròquia siá oficialament creat.
Aquel pòble paysan a vist lo sieu desvolopament touristique accelerat per la victòria de Jean Vuarnet a las Jòcs olympiques de 1960 a Squaw Valley. N'efièch, Jean Vuarnet se #lançar en l'edificacion d'una station d'espòrts d'ivèrn : Avoriaz.
Sous la forme Morgenes, Morzine est citée pour la première fois en 1181 dans une bulle octroyée par le pape Alexandre III à l'abbaye d'Aulps
En 1253, les abbés de la puissante abbaye cistercienne Sainte Marie d'Aulps, distante de 6 km de Morzine, achetèrent tous les droits de justice pesant sur les familles de Morzine au sire Aimon II de Faucigny. Le village fut dès lors intégré dans cette seigneurie ecclésiastique et forma avec le village de Montriond (alors appelé Chairavaux) une des métralies (circonscription judiciaire et fiscale) de l'abbaye.
Ce village paysan a vu son développement touristique accéléré par la victoire de Jean Vuarnet aux Jeux olympiques de 1960 à Squaw Valley. En effet, Jean Vuarnet se lança dans l'édification d'une station de sports d'hiver : Avoriaz.
Diego Maradona
Escaissat El Pibe de Oro, Pelusa, Dieguito, o encara Lo Mèstre, es considerat amb lo brasilièr Pelé coma un dels dos melhors fotbolaires de l'istòria del fotbòl. Un sondatge sus Internet organizat per la FIFA en 2000, l'elegiguèt Melhor Jogaire del Mond.
Maradona, venceire de la Copa del mond de fotbòl en 1986, estela de las annadas 1980 e 1990 e icòna de l'equipa de Nàpols, a agut de problèmas d'addiccion a la cocaïna, çò qu'a perturbat sa carrièra de jogaire professional.
Sant Joan de Vals
Sant Joan de Vals (Saint-Jean-de-Vals en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Carlos Lleras Restrepo
Carlos Lleras Restrepo (1908-1994) avocat e òme politic, foguèt president de Colómbia entre 1966 e 1970.
Menaucourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ougny
Ougny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Turgòvia
Lo Canton de Turgòvia es un dei 26 cantons de Soïssa.
Comunautat de comunas de las Tèrras de las Confluéncias
La comunautat de comunas de las Tèrras de las Confluéncias es una intercomunalitat, gascona, carcinòla e lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200 066 322.
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian e lo gascon de Lomanha.
Istòria
Lo 18 de març de 2016, la Commission Departamentala de cooperacion intercomunala (CDCI) decidiguèt que lo 1er de genièr de 2017, doás comunautats de comunas fusionarián :
thumb|center|350px|L'anciana CC de Sera Garòna Gimona (a l'Èst, las doás grandas comunas son Moissac al Nòrd e Los Sarrasins al Sud
Composicion
thumb|500px|center|Mapa de las densitats de populacion.
Veire tanben
thumb|450px|center|Mapa dels EPCI de Tarn e Garona lo 1èr de genièr de 2019
Delain
Delain es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Soizé
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Berilli
Lo berilli es un element quimic de simbòl Be e de numèro atomic 4. Es un metal alcalinoterrós gris bivalent, relativament rar sus Tèrra e mai dins l'univèrs que ten un periòde de vida pro cort. Es toxic e dur mas a l'encòp leugièr e rompedís. Es emplegat principalament coma enduridor dins los aliatges, mai que mai quand an de coire.
Salardú
Salardú oficiaument (e Salardun en grafia englobanta etimologica) ei un vilatge, capitala deth municipi de Naut Aran, deth terçon de Pujòlo, laguens era comarca dera Val d'Aran.
Toponimia
Segon Xavier Delamarre, Salardú qu'èra Salāro-dūnon (dunon, « fòrt », donc « eth fòrt de *Salaros, inatestat, o de Salarus » (eth mot dunon qu'ei celtic, un determinant tanben celtic que sembla donc plausible).
Istòria
Per encausa dera sua situacion geografica estrategica, çò ei ara dintrada dera Val d'Aran peth Pòrt dera Bonaigua, ena epòca medievau siguèc fortificada. Er antic castèth ère situat en lòc on actuaument ei era glèisa. S'i vesen encara quauques rèstes dera fortificacion deth costat der absís.
Eth sector economic principau dera vila ei estat tradicionaument era agricultura e era ramaderia, totun aguesta activitat a mermat fòrça en seguida der interès pes espòrts d'ivèrn, subretot a Vaquèira-Beret.
Demografia
Era poblacion ei de 452 abitants (2006).
Rainer Werner Fassbinder
Rainer Werner Fassbinder es un realizaire alemand, nascut lo 31 de mai de 1945 à Bad Wörishofen (Bavièra) e mòrt lo 10 de junh de 1982 a Munic. Èra un dels representants majors del nòu cinèma alemand dels ans 1960-1970. Foguèt tanben actor, autor e scenograf de teatre.
Vida e òbra
left|190px Filh d’un mètge, Hellmuth Fassbinder, e d’una traductritz, Liselotte Eder, nascuda Pempeit (dicha tanben Lilo Pempeit) (1922–1993), èra un enfant unic, al desesper dels seus parents, qui divorièron en 1951 quand aviá sièis ans. La maire se tronèt maridar en 1959 amb lo jornalista Wolff Eder.
De jove s’interessèt al cinèma, arrestant pas de regardar de filmes. Pasmens realizèt pas lo seu desir de far una escòle de cinèma (foguèt pas admés a l'escòla de cinèma de Berlin), e acabèt l'escòla Steiner sens obtenir lo bachelierat. Faguèt fòrça mestièrs. Foguèt per exemple jornalista al Süddeutsche Zeitung.
Influenciat per les melodramas de Douglas Sirk — autor qu’encontrèt en 1971 —, en pauca mesura per Jean-Luc Godard, e tanben pels filmes policièrs dels grands realizators hollywoodians coma John Huston, Raoul Walsh o Howard Hawks, comencèt lo seu primièr projècte cinematografic amb la seuna tropa.
Escriquèt e metèt en scèna des pèças de teatre (Preparadise Sorry Now, eca.) fins a 1976 que la seuna pèça Las Bordilhas, la Vila e la Mòrt, injustament acusada d’antisemitisme, es adaptada al cinèma per Daniel Schmid dans Schatten der Engel (L’Ombra dels àngels).
Alara que maridat amb Ingrid Caven de 1970 a 1972 per qu'aguèt mai d'una cançon: Alles aus Leder, Freitag im Hotel, Nietzsche, Die Straßen stinken, èra bisexual. Faguèt jogar los seus amants successius, Günther Kauffmann, El Hedi ben Salem e Armin Meier, dins fòrça filmes. Faguèt un omenatge a aquel darrièr — que s'èra suicidat — dins In einem Jahr mit 13 Monden (L'annada de las 13 lunas) e a El Hedi ben Salem — que s'èra suicidat en prison qualques semanas avant la seuna mòrt — dins Soog (Querèla). De 1978 a 1982, visquèt amb Juliane Lorenz, venguèda dempuèi presidenta de la fondacion Fassbinder. Fassbinder faguèt tanben participar la maire, Liselotte Eder (Lilo Pempeit) a detz e set dels seus films, li confisent de pichons ròtles.
A partir de 1972 los seus filmrs evoluèron: venguèron mai professionals e enriquits. Foguèt ara acclamat per la critica als festenals de Berlin successius mas ignorat pels jurats d’alara. Foguèt sonque en 1982 amb son avant darrièr filme, Die Sehnsucht der Veronika Voss (Le Secret de Veronika Voss) que foguèt primat per l’Ors d'aur.
Dins los anadas 1970, creèt de personatges feminins d'importança del cinèma de la pòstguèrra e que los filmes eponimes son passats a la posteritat: Maria Braun e Lili Marleen, incarnadas per Hanna Schygulla, mas tanben Lola, jogada per Barbara Sukowa.
Guillermo León Valencia
Guillermo León Valencia Muñoz (1909-1971) avocat, jornalista e òme politic, foguèt president de Colómbia entre 1962 e 1966.
Rainer Werner Fassbinder
Vida e òbra
En 1980, escriguèt per la television la seriá d'importança Berlin Alexanderplatz segon Alfred Döblin, copada dins une introduccion, dotze episòdis e un epilòg. La seriá foguèt mai tard projetada dins de cinèma per una durada mai de quinze oras.
Fassbinder trabalhèt de contunh dins un ritme descabestrats. Moriguèt a Munic lo 10 de junh de 1982 d’una rompadura d’aneurisme (se dich que la suna mòrt seriá la consequéncia d'una mèscla de cocaïna e de benzodiazepina e que se seriá suicidat) a solament trente e set ans, alara que trabalhava al montatge del seu darrièr filmz Querèla adaptat d’un roman de Jean Genet (1946), e que preparava un filme sur Rosa Luxembourg, fin finala realizat en 1987 per Margarethe von Trotta.
Es enterrat au cimentèri de Bogenhausen, a Munic.
thumb|right|200px|Tomba de Fassbinder al cimentèrie de Bogenhausen
Realizator au cinèma
Quand joga un ròtle dins los seuss filmes, aquel es precizat aprèp lo titre del filme.
Realizator per la television
Quand joga un ròtle dins los seuss filmes, aquel es precizat aprèp lo titre del filme.
Balaiçagas
Balaiçagas (Baleyssagues en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Sola atestacion anciana : Balaisagues (1260). La prononciacion es [balɛj'ʃaƔǝ], mès s'entend tanben [balɛj'saƔǝ], emb un chotament leugèir.
Dauzat e Rostaing supausan *Ballaciaca (villa), d'un nom d'òme latin *Ballacius, derivat de Ballius, e sufixe -acum [fòrma femenina deu sufixe, evidentament]. Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mèi Balacius + -acas (terras). Jacques Astor, citat tanben per B. Boyrie-Fénié, opina per un nom d'òme latin *Ballatius o Ballacius, derivats de Ballius. Pierre-Henri Billy, citat enquèra per B. Boyrie-Fénié s'aparta de la posicion deus collègas en prepausant lo gallés *balladio-, «ginèsta», emb -acas.
Bénédicte Boyrie-Fénié discutís las proposicions de Negre e la de Billy. Per Balaciacas, lo grope [kj] (graficament -ci-) dona a son idèia [s] sense conservacion de [j], çò que faré *Balaçagas e non pas Balaiçagas. Per la proposicion de Billy, *ballaydagas (anteposicion de iòd) seré passat a *ballayzagues, donc emb una sonora e non pas la sorda, eventualament chotada, de la fòrma orala. De mèi, probable que lo sufixe seré estat diferent emb una planta. En conclusion, Bénédicte Boyrie-Fénié se pronóncia pas per un etime precís, mès constata que lo nom correspond a un domeni de l'Antiquitat o de la Nauta Edat Mejana. Cita tanben dus luecs de la comuna, Lavagnac e Bagnac (en francés) que corresponden a d'autres sites antics (se son pas de simples patronimes de propietaris). Apondrem qu'au limit de Gasconha, un nom que comença per Ball-, coma quauques uns de citats, pòt eventualament evolucionar en *Bar-, sense certitud.
Istòria
Entre 1841 e 1852, Balaiçagas annexet Senta Colomba de Duràs; la comuna portava lo nom de Balaiçagas.
Clamecy (Aisne)
Clamecy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lista dels primièrs ministres de Nòva Zelanda
thumb|100px|Blason de Nòva Zelanda. Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Nòva Zelanda. Vaqui una lista dels primièrs ministres de Nòva Zelanda aprèp l'independéncia, fins a uèi.
L'Enfant au masculin
L'Enfant au masculin [L’enfant en masculin] es un ensag de l’escrivan francés Tony Duvert, publicat en 1980 per edicions de Minuit. Amassa amb Le Bon Sexe illustré (1974), es l’ensag ont Tony Duvert exprimís amb mai força las siás idèas sus sexualitat e pedofilia, tèma central de la siá òbra. Es tanben un dels libres teorics de politica sexuala mai importants e radicales publicats fins uèi a l’Estat francés.
Contengut
A L’Enfant au masculin Tony Duvert analisa e denóncia çò que considèra la perpetuacion d'una dominacion suls omosexuales, los pedofiles e los enfants, pas de classa ni sexuala, mas morala e de "cultura sexuala": l'"heterocracia". Un autoritarisme que seriá exercit tant per heterosexuals masculins coma femenins, parents e maires, conservadores e progressistas.
Duvert afirma que lo contacte sexual entre mainats e òmes es pas mai pels mendres qu'una relacion omosexuala, que pòt se revenir a la siá orientacion sexuala, tot en assimilant la condemna de la pedofilia a la repression de l'omosexualitat. Davant aiçò, l'escrivan defend e sollicita la reconeissença de ço que considèra lo drech natural dels mendres d'aver una vida sexuala. En aquela òbra, l'autor escriu qu'el meteis a agut companhs sexuales de sièis ans d'edat.
A travèrs del problèma de l’omosexualitat en los mendres e de la pederastia, Duvert questiona lo drech dels heterosexuales de "se reprodusir" en lor filhs. L'autentica liberacion de l'amor, del comportament e de la pensada passa, segon Duvert, per l’abolicion d'aquel drech e per la desaparicion dels heterocrates.
Pusignan
Pusignan es una comuna francesa situada dins lo departament de Ròse e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Pusignan deu lo sieu nom a un tinent de Juli Cesar, del nom de Pusinius. S'es trobat a Pusignan dels cavòts burgondis aital coma las traces d'un fòrt romain al luòc-dich le Pavillon, qu'èra una plaça de vigiláncia e un ponch de supòrt militar, perque se podiá d'ailà, susvelhar l'importanta rota comerciala de Lion a Crémieu.
Al i aguèt bastit un castèl, destruit en 1789. Mas la capèla subsisteix encara, e se tròba uèi al centre del vièlh cementèri.
La comuna que fasiá partida del departament d'Isèra, a èsser ligada lo 1èr de genièr de 1968 a aquel del Ròse.
Canton d'Appenzell Defòra
Lo canton d'Appenzell Defòra (en romanch: Appenzel Dadora; en alemand: Appenzel Ausserrhoden) es un dels 26 cantons de Soïssa.
Landes-sur-Ajon
Landes-sur-Ajon en normand (Landes-sur-Ajon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La referéncia al riu « Ajon » a #èsser aponduda en 1950 al nom de la comuna.
La référence à la rivière « Ajon » a été ajoutée en 1950 au nom de la commune.
Aiti
Istòria
"Aiti tempi fà" (Aiti autrfois) : Veire ligam externe aicí-dessous.
"Aiti tempi fà" (Aiti autrfois) : voir lien externe ci-dessous.
Sant-Priest-en-Murat
Sent Priest de Murat (nom probable) (en francés: Saint-Priest-en-Murat) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnha.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
vignette|Esquèrra|Lo vilatge #èsser desservi per la linha de [[camin de fèrre secondaire de Sancoins a Lapeyrouse del Ret départemental de l'Aliar de 1892 a 1949]]
Ménil-aux-Bois
Ménil-aux-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Buxy
Buxy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Situat a una vintena de quilomètres de Chalon-sus-Saône. Es un vilatge viticole de la Còsta Chalonnaise.
Situé à une vingtaine de kilomètres de Chalon-sur-Saône. C’est un village viticole de la Côte Chalonnaise.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Escaudain
thumb|left es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
Escaudain A situat près de la vila de Denain.
Istòria
Escaudain a une histoire très riche
Benny Goodman
Benny Goodman, n. Benjamin David Goodman (1909–1986) foguèt un clarinetista e director de jazz american. Conegut coma Lo rei del swing, es amb Glenn Miller e Count Basie, lo representant màger d'aquel estil de jazz. Director d'una de las big band pus popularas de la siá epòca, desvolopèt sustot la varietat mai doça del genre, la de las sweet bands, e foguèt l'iniciador de la famosa "èra del swing". Una de las siás cançons mai coneguda es, per exemple, "Sing, sing, sing (with a swing)", emplegada en fòrça bandas sonòras, òbras de teatre e musicalas, en mai d'èsser una de las cançons guerdonadas pels Grammy.
Arties e Garòs (Terçon)
thumb|{{legend|#d7a733|Terçon d'Arties e Garòs, dins Aran}} thumb|150px|Arties e Garòs Arties e Garòs, ancianament Arties, ei un terçon tradicionau dera Val d'Aran, utilizat com circonscripcion territoriau entaras eleccions ath Conselh Generau. Eth son territòri correspond damb er ancian municipi d'Arties e Garòs en eth municipi actuau de Naut Aran.
Tancoigné
Tancoigné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton d'Appenzell Dedins
Lo Canton d'Appenzell Dedins (en alemand: Appenzell Innerrhoden; en romanch: Appenzell Dadens) es un dels 26 cantons de Soïssa.
Lista dels presidents de Centrafrica
thumb|right|100px|Blason de Centreafrica Lo president es lo cap d'Estat de Centreafrica. Vaquí la lista dels caps d'Estat de Centreafrica dempuèi 1960.
La Tour-Saint-Gelin
La Tour-Saint-Gelin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Geografia
Lo Torn-Sant-Gèlen a situat a aperaquí 8 quilomètres de Richelieu.
La Tour-Saint-Gelin est située à environ 8 kilomètres de Richelieu.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Vilatge del sud de la Touraine #qu'a #èsser conegut per los sieus vins de qualitat pendent sègles.
Village du sud de la Touraine qui a été connu pour ses vins de qualité pendant des siècles.
Longchamps
Longchamps pòt essèr:
Arties e Garòs (Municipi)
right|thumb|240px|Escut d'Arties e Garòs right|thumb|240px|La comuna d'Arties en 1860 Arties e Garòs o Arties ei un ancian municipi aranés, e adara ua entitat municipau descentralizada depenenta der ajuntament de Naut Aran, ara part sud-occidentau deth tèrme. Es dus pòbles que la formen, Arties (era tèsta dera entitat, damb 445 abitants eth 2003) e Garòs (142 abitants), estan plaçadi ath long dera Garona e dera carretèra nacionau C-28 qu'unís Vielha damb Esterri d'Àneu peth pòrt dera Bonaigua, enter Casarilh ar oèst e Gessa ar èst.
Arties e Garòs, amassa damb auti pòbles deth municipi actuau de Naut Aran, ja auien format part deth terçon de Garòs, antica mairia dera Val d'Aran. Auec ajuntament pròpri enquiath 21 de deseme deth 1967, en qué se va unir damb Salardú, Gessa, Tredòs e Bagergue entà constituir eth municipi de Naut Aran.
Lista dels primièrs ministres de Marròc
thumb|120px|Blason de Marròc. Lo Primièr Ministre es lo cap de govèrn en Marròc, nomenat per lo Rei, qu'es, segon la constitucion del país, lo cap d'Estat.
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Marròc de 1955 fins a uèi.
Lista de Primièrs Ministres
1 La figura de Primièr Ministre foguèt abolida e remplaçada per una monarquia absoluda durant lo renhe de Mohammed V dempuèi lo 20 de mai de 1960 fins al 26 de febrièr de 1961. Après la mòrt del Rei, lo sieu filh Hassan II venguèt Rei de Marròc e mantenguèt lo regim absolut fins al 13 de novembre de 1963, quand se tornèt crear la foncion de Primièr Ministre. Malgrat tot, dins lo periòde entre lo 7 de junh de 1965 e lo 7 de julhet de 1967, la carga tornèt desaparéisser.
Oulon
Oulon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Istòria
La municipalitat se nomenava Oolum al.
La commune se nommait Oolum au.
Listrac de Durèsa
Listrac de Durèsa (Listrac-de-Durèze en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es atestat, shens data, sus lo Cartulari de La Seuva, Listrag. Listrac ven d'un cognomen atestat mes rare, Lister, emb lo sufixe -acu(m) :*Listeracu(m) > *Listerago > *List(e)rag (sincòpa de la pretonica) > Listrac,. Listrac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avé per mèste Lister.
Lo determinant es lo nom d'un riu, Durèsa, vengut d'un prelatin *Durecia, que conten una basa *dur-, presenta dens plan de cors d'aiga, influénciada per l'adjectiu latin durus, « dur », çò qu'explica lo vocalisme : [dy-] (e pas [du-]).
Ad van den Berg
Faguèt la primièra aparicion publica coma representant del PNVD lo 31 de mai de 2006, davant las camèras del programa neerlandés d'actualitat NÒVA. Van den Berg i expliquèt los objectius politics del partit, que comprenián, entre d'autres, la legalizacion de las relacions sexualas entre adults e enfants e de la pornografia infantila. Se reconeguèt coma pedofile e denoncièt qu'als Païses Basses la pedofilia es un "tabó" e rèsta "ignorada".
A març de 2011 foguèt detengut jos cargas de possession de pornografia infantila. Lo 29 de març inicièt una cauma de fam e refusèt lo sieu tractament d'insulina en senhal de protèsta per la discriminacion dels pedofiles, segon anoncièt Martijn lo 4 d'abril a travèrs d'un comunicat de premsa. Lo 4 d'octòbre foguèt condemnat a quatre ans de preson.
Saint-Prix (Alèir)
Saint-Prix (en francés) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Quark up
Lo quark up (ò quark aut) es una particula elementària dau grop dei quarks. Es un fermion que tèn una carga electrica de ⅔ e e una massa situada entre 1,5 e 3 MeV.c-2. Prevista en 1964 dins lo premier modèl dei quarks desvolopat per Murray Gell-Mann (1929-2019) e George Zweig (nascut en 1934), son existéncia foguèt demostrada en 1968.
Saint-Prix (Alèir)
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Quark up
Lo quark up participa a la formacion dei pions cargats π+, dei pions neutres π0, dei mesons η e η’ e de divèrsei barions.
Pujòlo
thumb|Es terçons dera Val d'Aran damb es limits municipaus actuaus
Pujòlo ei un terçon tradicionau dera Val d'Aran, utilizat com circonscripcion territoriau entaras eleccions ath Conselh Generau. Eth son territòri correspond damb es ancians municipis de Bagergue, Gessa, Salardú, Tredòs e Unha, ara toti agropats (damb eth terçon d'Arties e Garòs) en eth municipi de Naut Aran. Es auti lòcs deth terçon son Cap d'Aran, Montgarri, Montrós (pòble desapareishut), Pujò e Vaqueira.
Eleccions de 2011:
Corrosion
La corrosion es un problèma industrial important, perque pòt causar d'accidents (fagilizacion de las pèças) e, mai, representa un còst important, perque s'estima que cada segonda se dissòlvan cinc tonas d'acièr pel mond. Qualques pichons nanomètres o picomètres invisibles sus cada pèça, multiplicats per la quantitat d'acièr existent pel mond, son vertadièrament una pèrda importanta de material
La corrosion es un camp de las sciéncias de materials que demanda de coneissença de quimia e de fisica (fisicoquimica)
Apròcha de la corrosion dels metals
La corrosion dels metals es un fenomèn de caire natural. En efècte, malgrat de rares excepcions (l'aur, lo fèrre d'origina meteoritica...) los metals son presents sus la Tèrra en forma d'oxid, dins los minerals (coma la baucita s'es alumini, l'ematita s'es fèrre...). Dempuèi de la preïstòria, tota la metallurgia constituissiá a reduire los oxids en bases forns, per fabricar lo metal. La corrosion, de fach, es lo retorn del metal al seu estat natural, l'oxid.
La corrosion es una reaccion quimica (oxidoreduccion) qu'intervenon dos elements: Sovent se parla de l'"acièr inoxidable"; lo tèrme es inadequat per doas rasons:
Oxidareccion de la corrosion
thumb|Esquèma de la corrosion del fèrre La corrosion dels metals es un procès electroquimic qu'implica doas semireaccions: