cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Literatura augusta
Istòria e literatura
La satira, en pròsa, en teatre o en poesia, èra lo genre qu'atraguèt los escrits mai enérgicos e voluminoses. Las satiras creades en lo periòde august èran ocasionalmente amables e inespecíficas —de comentaris sobratz la cómicamente defectuosa condicion umana —mas almens amb parièra frequéncia èran criticas especificas sobratz politicas, d'accions e de personas concrètas. Quitament aquestas òbras estudiosamente pas topicas èran, en realitat, d'afirmacions clarament politicas dins lo sègle XVIII. En consequéncia, los lectors de la literatura d'aqueste sègle an de besonh comprene l'istòria del periòde mai prigondament que los lectors de quina autra literatura que siá. Los autors escrivián per un public informat e sonque de manièra fòrça segondària per la posterioridad. Quitament los autors que criticavan aquesta literatura coyuntural (coma Jonathan Swift e Alexander Pope, en The Dedication to Prince Posterity de Conte d'una barrica e La dunciada, entre d'autras pèças) criticavan a d'autors concrèts que son desconeguts sens una coneissença istorica de l'epòca. La poesia d'aquesta centuria, en totas las siás formas, èra dins dialòg constant: cada autor respondiá e comentava a d'autres. Los romans de l'epòca s'escrivián contra d'autres romans contemporanèas (vejatz-vos las batalhas entre Henry Fielding e Samuel Richardson e entre Laurence Sterne e Tobias Smollett). Las òbras de teatre s'escrivián per se trufar d'autras òbras, o per contrarestar la capitada de de autras (vejatz-vos la reaccion en contra e en favor de Catón e, mai tard, la de Fielding The Authors Farce). Doncas, istòria e literatura son jonhudas d'una manièra rara còp vist en d'autres moments istorics. Aquesta escritura metropolitana e politica pòt semblar intima o literatura de salon, mas, d'autra banda, èra la literatura de personas prigondament compromesas amb la recèrca d'un nòu tipe de govèrn, de nòvas tecnologias, e de nòvas provocacions ofensius per las certituds filosóficas e religiosas.
Jornalisme e assag
Samuel Johnson (1709-84) es lo prototipe de ensayista neoclassic, amb d'òbras coma un Diccionari e Lives of the Poets (de Vidas de poètas).
Filosofia e religion
Lo periòde august aguèt mens literatura de controvèrsia religiosa que l'epòca de la Restauracion. Aguèt, malgrat aiçò, d'autors puritanos, e òm dels noms usualmente associats amb lo roman es benlèu lo mai prominente escrivan puritano: Daniel Defoe. Après la coronación de la reina Ana, las esperanças dels dissidents de revertir la Restauracion èran dins lo sieu ponch mai bas, e la literatura dissident passèt de l'ofensiva a la defensiva, de çò de revolucionari a çò de conservador. La infame ofensiva de Defoe en la lucha entre la nauta e la bassa glèisa se produsiguèt en la forma de The Shortest Way with the Dissenters; Or, Proposals for the Establishment of the Church. L'òbra èra satírica, en atacant totas las preocupacions de las figuras del sistèma sobratz las provocacions dels dissidents. Es, en d'autres mots, defensiva. Mai tard encara, lo trabalh mai majestuoso de l'epòca, e l'òbra mai citada e liejuda, anèt la de William Law A Serious Call to a Devout and Holy Life (1728). Foguèron tanben populars las Meditations de Robert Boyle. Tant Law coma Boyle invocaban una renaissença, e ponèron las condicions pel desvolopament del metodismo e l'estil de sermón de George Whitefield. Malgrat aiçò, las siás òbras se dirigissián als individus, mai qu'a las comunitats. L'epòca dels revolucionaris religioses e de militants evangelistas èra ja passat. esquèrra|vinheta|215x215px|Primièra pagina de l'edicion londonenca de 1776 de la riquesa de las nacions. Tanben en contrast amb la Restauracion, quand la filosofia en Anglatèrra èra totalament dominada per John Locke, lo sègle XVIII vegèt una vigorosa competicion entre los seguidors de Locke. George Berkeley estendèt l'enfasi de Locke sobre la percepcion per argumentar que la percepcion per se sola resòlv lo problèma cartesiano de la coneissença subjectiva e objectiu en disent "èsser es èsser percebut." Sonque aquelas causas que son percebudas per una consciéncia son realas, ditz Berkeley. Para Berkeley, la persistencia de la matèria residís en lo fach que Dieu percep aquelas causas que los umans pas, qu'un Dieu viu e continualament atent, conscient e implicada es l'unica explicacion racionala per l'existéncia de la matèria objetiva. En esséncia, doncas, lo escepticismo de Berkeley amie a la fe. David Hume, per la siá part, amièc lo escepticismo empírico fins a l'extrèm, e anèt lo filosòf empirista mai radical de l'epòca. Ataquèt las premissas que las gents acceptava sens examinar, e la siá escepticismo apuntava a la Metafísica dins d'airals qu'unes autres empiristas avián assumit qu'èran materiales. Hume obstinadamente Refusèt entrar dins de consideracions de la siá fe personala en la divinidad, mas lo sieu assaut a la logica e de prejudicis de la teodicea e la cosmogonía èra devastador, e se concentrèt en çò de probable e o empírico d'una forma qu'amiarie al utilitarismo e al naturalismo mai serada.
En filosofia sociala e politica, l'economia se tròba en la basa de granda part de la discussion. The Fable of the Bees (Fábula De las abelhas, 1714) de Bernard de Mandeville se placèt en lo centre de la controvèrsia en relacion amb lo comèrci, la moralidad e l'etica sociala. Mandeville Argumentèt que lo despilfarro, la lujuria, l'orgulh e totes los autres vicios "privats" èran bones per la societat en lo sieu conjonch, doncas cadun d'eles amiauen a l'individu a emplegar a d'autres, a gastar liurament, e liberar lo principal per que fluyera en l'economia. L'òbra de Mandeville es plea de paradòxas e preten, almens en partida, polemizar sobre çò qu'el vesiá coma una filosofia ingenua del progrès uman e de la vertut innata. Malgrat aiçò, los arguments de Mandeville, inicialament un atac sobratz la corrupcion de la Guèrra de Succession Espanhòla, serián citats sovent per d'economistas que desiravan eliminar la moralidad d'afars comerciales.
Los profanos remembran a Adam Smith coma paire del capitalisme, mas la siá òbra La teoria dels sentiments morales de 1759 ensajava tanben trobar una nòva basa a l'accion morala. La siá enfasi en lo "sentiment" èra fòrça pròpria de l'epòca, doncas accentuèt lo besonh de "simpatia" entre d'individus coma la basa d'una accion avienta. Aquestas idèas, e la psicologia de David Hartley, influiguèron en lo roman sentimental e quitament en lo naciente movement metodista. Se los sentiments de simpatia transmetián moralidad, seriá pas possibla indusir a la moralidad en proporcionant de circonstàncias agradablas? La màger òbra de Smith foguèt Investigacion de la natura e causas de la riquesa de las nacions de 1776. Çò Qu'aviá en comun amb de Mandeville, Hume, e Locke èra que començava examinand analíticamente l'istòria dels escambis materiales, sens soscar envolopa la moralidad. En luòc de dedusir dempuèi çò d'ideal o çò de moral a çò de real, examinèt la realitat e ensagèt formular de nòrmas inductivas.
Lo roman
Las basas del roman foguèron establidas pel jornalisme, lo teatre e la satira. Longas satiras en pròsa coma Los viatges de Gulliver (1726) avián un personatge central que viu de divèrsas aventuras e pòt (o pas) aprene de leiçons. Malgrat aiçò, la mai importanta font satírica per l'escritura de romans venguèt del Quishòt (1605, 1615), de Cervantes. En general, pòdon se veire aquestes tres d'aisses, teatre, jornalisme e satira, en se jonhent e en originant tres tipes distintos de roman.
Fielding Contunhèt hostigando a Richardson amb Joseph Andrews (1742), lo conte sobratz lo frair de Shamela, Joseph, que se passa la vida en ensajant protegir la siá pròpria virginidad, en invertint d'aquesta manièra los papièrs de la depredación sexuala de Richardson e satirizando l'idèa d'aténher l'ascens social mejançant lo sèxe. Malgrat aiçò, Joseph Andrews es pas una parodia de Richardson, doncas Fielding ejemplificaba la siá cresença en la "bona natura," qu'es una qualitat de vertut innata qu'es independenta de la classa e que pòt totjorn prevalecer. L'amic de Joseph, lo párroco Abraham Adams, e mai se es pas un bobo, es ingenuo e possedís bona natura. La siá pròpria bontat basica li empedís veire la maldad del mond, e los incidents en lo camin (doncas la màger part del roman es l'istòria d'un viatge) permet a Fielding satirizar las condicions del clero, la praubesa rurala (e los hacendados), e la cruseltat dels òmes de negòcis.
De 1747 a 1748, Samuel Richardson publiquèt Clarissa en forma de seria. A diferéncia de Pamela, es pas un conte que se recompense la vertut. En lo sieu luòc, es un relat extrèmament tragic e conmovedor d'una jove cuyos de paires ensajan la forçar a se maridar amb un nòvi incompatible, en la lançant d'aquesta forma als braces d'un libertino calculador cridat Lovelace. A la fin, Clarissa morís en el per lo sieu pròpri desir. Lo roman es òm òbra mèstra de realisme psicologic e efècte emocional, e quand Richardson anava acabar lo serial, quitament Henry Fielding li escriguèt, per li demandar qu'auciguèsse pas a Clarissa. Coma amb Pamela, Richardson destaquèt a l'individu sobratz la societat, e çò de personal per lo dessús de la classa. E mai se Fielding liegie e gaudissiá de Clarissa, al meteis temps escriviá en contra de los sieus messatges. La siá Istòria de Tom Jones, un expósito de 1749 ofrís lo reverso de l'argument de Clarissa. Tom Jones es substancialament cossent damb lo poder de l'individu d'èsser qualquarren mai o mens de çò que la siá naissença prevesiá, mas de nòu destaca lo luòc de l'individu en la societat e los embrancaments socials de las eleccions individualas. Fielding Respond a Richardson en ofrint un tipe d'istòria similara (s'una gojata pòt escuélher o pas lo sieu pròpri coble) mas en mostrant cossí la familha e la aldea pòdon complicar e apresurar emparejamientos e felicitat. esquèrra|vinheta|243x243px|Un retrait de Tobias Smollett. An de se mencionar d'autres dos romancièrs, que, coma Fielding e Richardson, dialogauen a travèrs de las siás òbras. Las òbras de Laurence Sterne e Tobias Smollett ofrisson de ponchs de vista opausada sobre la persona en la societat e lo metòde del roman. Lo clèrgue Laurence Sterne conscientemente volguèt imitar a Jonathan Swift amb lo sieu Tristram Shandy (1759–1767). Tristram Vòl escriure lo sieu autobiografía, mas coma lo narrador de Swift en Conte d'una barrica, se preocupa pr'amor que brica de la siá vida pòt s'entendre sens comprene lo sieu contèxt. Per exemple, compte al lector qu'en lo meteis moment en qu'èra concebut, la siá maire disiá, "Donères còrda al relòtge?" Per explicar cossí sabiá aquò, explica que lo sieu paire se preocupava per li donar còrda al relòtge e "d'autres afars de familha" un jorn al mes. Per explicar perqué caliá li donar còrda al relòtge alavetz, li cal explicar a lo sieu paire. En d'autres mots, la biografia va cap a enrè, mai que cap a davant en lo temps, sonque per, alavetz, sautar cap a davant divèrses ans, tocar d'autre ponch, e anar cap a enrè de nòu. Es un roman amb una energia excepcionala, amb digresiones a de multiples nivèls, de divèrsas satiras, e de frequentas parodias.
Per la siá part, lo jornalista, revirador e istorian Tobias Smollett, escriguèt de romans aparentament mai tradicionales. Se concentrèt en lo roman picaresca, qu'un personatge d'inferiora origina passariá en el per una seria interminabla d'aventuras. Sterne Pensava que los romans de Smollet prestavan una atencion indeguda als aspèctes mai basses e vulgars de la vida, que enfatizaban la suciedad. E mai se aquesta es un planh superficial, soslinha una importanta diferéncia entre los dos coma d'autors. Sterne Arribèt al roman dempuèi un passat satírico, del temps que Smollett arribèt dempuèi lo jornalisme. En lo sègle XIX, los romancièrs aurián de tramas mai prèpas a las de Smollett que las de Fielding o Sterne o Richardson, e lo sieu desvolopament lineal de l'accion auriá capitada.
Aguèt d'autras tendéncias. Lo roman sentimental comencèt en los ans 1760 e experimentèt un breve periòde de domeni. Aqueste tipe de roman destaquèt los sentiments. En mantenent las teorias d'Adam Smith e David Hartley (amunt expausadas), lo roman sentimental se concentrava en de personatges qu'experimentan de rapids cambiaments d'umor e extraordinària empatía. L'òbra de Sarah Fielding David Simpla vendèt mai que lo Joseph Andrews de lo sieu frair Henry, e amièc la teoria de la "bona natura" a una natura sentimentala. Autras femnas escrivián de romans en l'epòca: de romans utopics, coma la de Sarah Scott titolada Millennium Hall (1762); de romans femenins autobiográficas coma las de Frances Burney (Evelina es la mai destacada), quitament d'adaptacions femeninas de motius anteriors masculins, coma en l'òbra de Charlotte Lennox La femna Quishòt (1752). Aquestes romans seguisson pas generalament una linha estricta de desvolopament o influéncia. Malgrat aiçò, foguèron d'òbras popularas, aplaudidas per de lectors e lectoras, aital coma pels critics.
Istorians del roman
L'òbra de Ian Watt The Rise of the Novel (1957) domina encara los assages d'escriure una istòria del roman. Lo sieu ponch de vista es que l'esperrequi critic del roman del sègle XVIII es la creacion del realisme psicologic. Èst esperrequi, arguyó, contunhariá e influiriá al roman tal coma la s'a coneguda fins al sègle XX. Michael McKeon aportèt un aprochament marxista a l'istòria del roman en la siá òbra The Origins of the English Novel (1986). McKeon Considèra que lo roman èra un constant camp de batalha entre de concepcions opausadas del mond: whig/tory, disidencia/sistèma establit, e capitalisme/feudalismo residual.
Satira (sens classificar)
esquèrra|vinheta|251x251px|"Lo rei de Brobdingnag e Gulliver". Un nom destaca en la satira en pròsa dieciochesca: Jonathan Swift. Swift Escriguèt poesia e pròsa, e las siás satiras abastan totes los tèmas. Críticamente, La satira de Swift marquèt lo desvolopament de la parodia en pròsa escarte de la satira simpla o burlesca. La parodia en pròsa comença imitando a un autor al que se desprecia per passar sulpic a o redusir a l'absurd, en fasent que la victima digatz de causas groseras o idiotas. Autras satiras atacarián una abitud, practica o politica en se trufant de la siá portada, la siá composicion o los sieus metòdes. Çò Que faguèt Swift es combinar la parodia, amb la siá imitación en forma o estil de de autre, e la satira en pròsa. Las òbras de Swift pretenon parlar a la votz d'un oponente e imitar lo sieu estil e far que l'òbra paródica en se meteissa siá una satira. La primièra satira destacada de Swift foguèt Conte d'una barrica (1703–1705), que presenta una division entre ancians e modèrns que serviriá coma una distincion entre l'ancian e nòu concèpte de valor. Los "modèrns" cercan lo comèrci, la sciéncia empírica, la rason de l'individu per lo dessús de la de la societat, del temps que los "ancians" cresián en la valor inherente e inmanente de la naissença, e de la societat sobratz las determinacions individualas de çò de bon. En la satira de Swift, los modèrns semblan fòls e orgulhoses de la siá baujum, e despreciativos de la valor de l'istòria. En la satira mai significativa de Swift, Los viatges de Gulliver (1726), se barrejan autobiografía, alegoría, e filosofia. Per lo sieu tèma, Los viatges de Gulliver es una critica a la vanitat umana, a l'orgulh. Comença amb lo viatge a Liliput (LibroI), en representant lo mond tal coma es. Lo Libre II mòstra que la nacion idealizada de Brobdingnag amb un rei filosòf es pas luòc per l'anglés contemporanèu. Lo Libre IV representa la tèrra dels Houyhnhnms, una societat de cavals governats per la rason pura, a on l'umanitat es representada coma un grop de "yahoos" (barbars) cobèrts d'escobilha e dominats per de desirs infames. Mòstra que, en vertat, lo pròpri desir per la rason pòt èsser indeseable, e que los umans an de lutar per se convertir pas en Yahoos ni en Houyhnhnms, doncas lo Libre III mòstra çò qu'arriba quand la rason campa a las siás amplas sens cap consideracion per la moralidad o l'utilitat (aquò es, la baujum, los tarcums e la fam).
Aviá d'autres satíricos que trabalhavan de forma mens virulenta, qu'adoptavan una pose de perplexitat e se risián sonque alegremente. Tom Brown, Ned Ward, e Tom D'Urfey èran totes satíricos en pròsa e poesia cuyas d'òbras apareguèron en la primièra part del periòde august. L'òbra mai famosa de Tom Brown en aquesta tendéncia foguèt Amusements Serious and Comical, Calculated for the Meridian of London (1700). L'òbra mai memorable de Ned Ward foguèt The London Spy (1704–1706). The London Spy, Abans de The Spectator, assumissiá la posicion d'un observaire e informava sens comprene plenament. L'òbra de Tom D'Urfey Wit and Mirth: or Pills to Purge Melancholy (1719) èra d'autra satira qu'ensajava esvagar, mai que far critica politica, en forma de cançons groseras e pegadizas.
Après la capitada de Swift, la satira paródica resultèt atractiua pels autors al cors de tot lo sègle XVIII. Divèrses factors amièren al auge de l'escritura e la satira politica. La capitada de Robert Walpole, amb lo sieu domeni de la Camèra de la Comuna foguèt una causa fòrça efectiva per una literatura radicalizada e doncas lo auge de la satira paródica. La satira paródica desmonta los cases e de plans de la politica sens que, necessàriament, aportès una nòrma o un conjonch de valors positivas. Doncas, èra un metòde ideal d'atac pels ironics e conservadores —aqueles emplàstics de prepausar d'autres cambiaments, mas que condemnavan los cambiaments actuales coma brica recomendables. La satira se trobava presenta en totes los genres pendent lo periòde august. Benlèu en principi faguèt partida d'un debat politic e religiós. Cada politic destacat e acte politic aguèt de satiras qu'o ataquèron. Paucas d'aquestas èran de satiras paródicas, mas las aguèt tanben en lo debat politic e religiós. Tan omnipresente e poderosa foguèt la satira en lo periòde neoclassic que mai d'una istòria literària s'es referit a el coma l'"Epòca de la satira" en literatura.
Poesia
En l'epòca augusta, totes los poètas escriguèron coma contrapunt e expansion dirècta de de autre, amb cada poèta en escrivent satira quand èra dins l'oposicion. Aguèt una granda lucha sobratz la natura e lo papièr del pastoral a principis de sègle, reflèxe de dos movements simultáneos: l'invencion de l'ieu subjectiu coma un afar digne, amb l'emergéncia d'una prioritat sobratz la psicologia individuala, contra l'insisténcia en totes los actes artistics d'èsser una interpretacion e un gèst public realizat en benefici de la societat en lo sieu conjonch. Lo desvolopament ulterior sembla qu'amièc a l'acòrd entre ambedós costats, amb una graduala adaptacion de totas las formas de poesia de totes los sieus vièlhs emplecs. Las òdas daissarián d'èsser un encomio, las belegades daissèron d'èsser narrativas, las escuelhiás èran pas mai sincères recordatorios, las satiras serián pas ja entretenimientos especifics, las parodias èran pas mai de pèças dramaticas sens sarcasmo, las cançons serián pas mai mordaces, e la lirica se convertiriá en una celebracion de l'individu, mai que lo planh de l'amant. Aquestes desvolopaments pòdon se veire coma d'extensions del Protestantismo, coma arguyó Max Weber, doncas representan un creissement gradual de las implicacions de la doctrina de Lutero del sacerdocio de totas las cresentas, o pòt se veire coma lo creissement en poder e asertividad, de la borgesiá e un resson del desplaçament del trabalhador en çò que toque a lo sieu ostal en l'industrializacion creissenta, coma an soslinhat marxistas coma E.P. Thompson. Pòt se soslinhar que lo desvolopament de l'individu subjectiu front a l'individu social èra una reaccion naturala al comèrci sobratz d'autres metòdes economics. Amb independéncia de quina siá la causa, un grop de voses pro conservadoras defendián una persona sociala e un ample grop emergent de voses plaidejavan per la persona individuala. esquèrra|vinheta|225x225px|Alexander Pope, lo poèta mai influyente de l'epòca augusta. Alexander Pope domina tota la poesia augusta. Los sieus vèrses se repetiguèron tant qu'aportèron una seria de clichés e de provèrbis a l'anglés modèrn. Pope Aguèt paucs rivales poetics, mas èra òc pendenciero per escrit, en avent fòrça enemics personals e oponentes politics, filosóficos o religioses. Pope E los sieus enemics (sovent cridats "the Dunces (los somèrs)" a causa de la exitosa satira que Pope faguèt d'eles en La dunciada) s'afrontèron envolopa lo tèma avient per la poesia e de l'actitud apropriada de la votz poetica.
La lucha sobratz la pastorala s'inícia après que Pope publiquès las siás Pastoralas de las quatre d'estacions en 1709. Una critica en lo Guardian vantèt las pastoralas de Ambrose Philips sobre las de Pope, e aqueste repliquèt amb una falsa alabanza de las Pastoralas de Philips que las escarnecía. Pope Citèt los pejors vèrses de Philips, se trufèt de la siá execucion, e se deleitó en soslinhant los sieus vèrses vuèges. Pope Mai tard expliquèt en el que quina representacion que siá dels pastors e los sieus amants en la pastorala an de pas èsser de pastors contemporanèus, mas d'icònas de l'edat d'aur: "avèm de pas descriure los nòstres pastors coma son en realitat a l'ora d'ara, mas per cossí pòt se concebre qu'èran, quand los melhors òmes se consacravan a aquesta activitat" (Gordon). Las Pastoralas de Philips èran pas de poesias particularament dolentas, mas rebatián lo sieu desir d'"actualizar" la pastorala. En 1724, Philips actualizariá de nòu la poesia en escrivent una seria d'òdas consacradas a "totas las edats e de caractèrs, dempuèi Walpole, lo timonel del reialme, a la senhoreta Pulteney en la cambra dels mainats." Henry Carey foguèt òm de qui satirizaron aquestes poèmas, e lo sieu Namby Pamby se convertiguèt en una obliteración, amb granda capitada, de Philips e lo sieu esfòrç. Çò Que destaca de Philips front a Pope, malgrat aiçò, es lo fach qu'ambedós poètas adaptavan la pastorala e l'òda, ambedós alteravan aquestes genres. L'insisténcia de Pope sobre una Edat d'Aur pastoral èra una afirmacion politica pas mendre que lo desir de Philips de l'actualizar. Es facil veire en Ambrose Philips l'esfòrç per un triomfe modernista, mas es pas mens cèrt que Pope usava una pastorala artificiosamente restringida coma una declaracion de çò qu'a d'èsser l'ideal. vinheta|234x234px|Retrait de John Gay. Lo sieu apacible satira contrasta amb las mai ásperas de Pope e Swift. L'amic de Pope John Gay adaptèt tanben la pastorala. Gay, En trabalhant per suggestion de Pope, escriguèt una parodia de la pastorala actualizada en The Shepherd's Week. Tanben imitó las Satiras de Juvenal amb la siá Trivia. En 1728, lo sieu The Beggar's Opèra foguèt una enòrma capitada, en arribant a l'insolit nombre d'ochanta representacions. Totas aquestas òbras an en comuna un gèst de compasión. En Trivia, Gay escriu coma se se compadeciera d'aqueles que vivon en Londres, e se tròban menaçats per la ruinosa albañilería e los lançaments d'aigas mendres dempuèi los ostals, e The Shepherd's Week representa amb granda detalhe las baujums de la vida quotidiana e del caractèr excéntrico. Quitament The Beggar's Opèra, qu'es una satira de Robert Walpole, retrata los sieus personatges amb compasión: los villanos an de cançons patéticas per drech pròpri e agisson mai per besonh que per pura maldad.
Al cors de l'epòca augusta foguèt un luòc comun l'"actualizacion" de poètas classics. Èran pas de traduccions, mas puslèu imitaciones de modèls classics, e la imitación permetèt als poètas velhar la siá responsabilitat pels comentaris que fasián. Alexander Pope atenguèt se far referéncia al pròpri Rei en de tèrmes brica elogiosos per la via de "imitar" a Horacio en la siá Epístola a Augusto. De la meteissa manièra, Samuel Johnson escriguèt un poèma que què dins lo periòde august amb lo sieu "imitación de Juvenal" titolada Londres. La imitación èra inherentemente conservadora, doncas argumentava que tot çò de bon se trobava en la vièlha educacion classica, mas la siá finalitat èra progressista, coma los poètas que los usavan solien o far per se plànher de la situacion politica.
Pope Atenguèt dos de las màgers satiras poeticas de tot lo periòde august. Lo rapto del rizo (1712 e 1714) èra una doça falsa poesia epica. Pope Aplica l'estructura eroïca e epica de Virgilio a l'istòria d'una jove, Arabella Fervor, que l'amorós baron Lord Petre li talhava a el amb d'estalhants un rizo. L'estructura de la comparason força a Pope a inventar de fòrças mitológicas que supervisan la lucha, e cree aital una batalha epica, completada amb una mitologia de sílfides e metempsicosis, envolopa un jòc de zanga, qu'amie a una desalmada apropriacion d'un rizo de pel. Fin finala, apareis un Deus ex machina e lo rizo experimenta una apoteosis. Fins a cèrt ponch, Pope adaptava una abitud de Jonathan Swift, en Conte d'una barrica, de preténer que las metafòras son de vertats literales, e inventava aital de mites qu'anavan amb çò de quotidian. Lo poèma aguèt una enòrma capitada de public. esquèrra|vinheta|235x235px|Portada de The Dunciad Variorum, d'Alexander Pope, de 1729. Una década después de la sátira moderada y divertida de El rapto del rizo, Pope escribió su obra maestra de la invectiva y el oprobio concreto, en La dunciada. Cuenta la historia de la diosa Aburrimiento eligiendo un nuevo avatar. Se encarna en uno de los enemigos personales de Pope, Lewis Theobald, y el poema describe la coronación y los juegos heroicos entre todos los burros de Gran Bretaña para celebrar la ascensión de Theobald. Cuando los enemigos de Pope respondieron a La dunciada con ataques, Pope produjo la Dunciad Variorum, con un comentario "erudito" sobre La dunciada original. En 1743, añadió un cuarto libro y cambió el héroe de Lewis Theobald pasó a ser Colley Cibber. En el cuarto libro de la nueva Dunciada, Pope expresa el punto de vista de que, en la batalla entre la luz y la oscuridad (la Ilustración y la Edad Oscura), Noche y Aburrimiento estaban predestinadas a la victoria, que todas las cosas de valor pronto iban a desaparecer bajo la cortina de la ignorancia.
John Gay e Alexander Pope son a un costat de la frontièra que celebravan entre el a l'individu e es quaus celebravan çò de social. Pope Escriguèt Lo rapto del rizo, diguèt, per resòlver un desacòrd entre doas grandas familhas, per las far rire e d'aquesta manièra demorar en patz. Quitament La dunciada, que sembla èsser una tuada en seria de tota la lista d'enemics de Pope, installa a aquestas figuras coma d'expressions de fòrças perilhosas e antisocialas en las letras. Theobald E Cibber demòran marcats per la vanitat e l'orgulh, descuidados de la moralidad. Las plumas logadas que Pope li ataca a el sens pietat en la seccion dels jòcs eroïcs de la Dunciada personifican la avaricia e las messorgas. De la meteissa manièra, Gay escriu sobratz societat politica, dels perilhs socials, e de las baujums qu'an de se tractar per protegir al conjonch. Los individus de Gay son un microcosmos de la societat en lo sieu conjonch. A l'autre costat de la frontièra son es quaus se mòstran conformes amb las politicas de Gay e Pope (e Swift), mas pas amb lo sieu tractament. Incluson, a la debuta del periòde august, a James Thomson e Edward Young. L'òbra de Thomson Las estacions (1730) es poesia de la natura, mas se sembla pas en brica a la nocion de Pope sobre la pastorala de l'Edat d'Aur. Lo poèta de Thomson parla en primièra persona tre l'observacion dirècta, e lo sieu pròpri estat d'ànim colorea las descripcions del païsatge. A diferéncia de l'òbra de Pope Lo bòsc de Windsor, las estacions de Thomson an pas mitologia, ni aplaudisson en Grand Bretanha o la corona. L'ivèrn, en particular, es melancólico e meditativo. Las Pensadas nocturnas de Young (1742–1744) foguèron immediatament popularas. Èra, mai encara que l'ivèrn, un poèma de prigonda solitud, melancolía e desespèr. En aquestes dos de poètas, batana la lirica tala coma los romantics la veirián: la celebracion de las responsas d'un individu en particular davant la vision del mond, de responsas idiosincrásicas mas paradigmáticas. vinheta|273x273px|Lo poèta [[Escòcia|escocés James Thomson.]] Aquestas allusions al poèta solitari atenguèron un nòu nivèl amb l'òbra de Thomas Gray, cuya Escuelhiá escricha en un cementèri de aldea (1750) fixèt una nòva tendéncia de reflexion melancólica en la poesia. S'escriguèt en lo "camp," e pas coma opausat a o comparat amb Londres. Lo poèma installa a l'observaire solitari en una posicion privilegiada; en essent unicament pòt pas que lo poèta parlar d'una vertat que s'obsèrva sonque individualmente. Après Gray, un grop de poètas, conegut coma de Poètas de cementèri comencèron a imitar la siá actitud, quand pas lo sieu estil. Oliver Goldsmith (La aldea abandonada), Thomas Warton, e quitament Thomas Percy (Lo ermitaño de Warkworth), totes eles conservadores e clasicistas (lo quite Gray èra professor de grèc), acceptèron la nòva poesia de solitud e pèrda.
Quand los romantics apareguèron a de fins del sègle XVIII, acceptavan pas una invencion radicalament nòva de l'ieu subjectiu, mas en formalizant çò qu'èra arribat abans. De la meteissa manièra, la fin del sègle XVIII vegèt una revitalización de la belegada, amb l'òbra de Thomas Percy Reliques of Ancient English Poetry (Reliquias de la poesia anglesa anciana). Aquestas reliquias èran pas totjorn fòrça ancianas, doncas fòrça de las belegades datavan pas que del sègle XVII (coma las belegades de Bagford o Lo dragon de Wantley en lo Percy Folio), e çò que comencèt coma un movement anticuario se faguèt lèu un movement folcloric. Quand aqueste impuls inspirat en lo folclore se combinèt amb l'impuls solitari e individualista dels poètas de cementèri, lo Romanticismo se faguèt pauc mens qu'inevitable.
Teatre
Coma arriba amb la pròsa e la poesia, i a pas un moment en clar que s'inície en el l'"èra augusta" en lo teatre, mas la fin es clarament marcada. Lo teatre de l'epòca augusta finaliza definitivament en 1737 amb la lei de censura teatrala telefonada Theatrical Licensing Act. Abans de 1737, la scèna anglesa cambièt rapidament de la comèdia de la Restauracion e la tragèdia de la Restauracion e los sieus nòbles tèmas pel melodrama, que se desvolopèt rapidament.
Joseph Addison escriguèt tanben una òbra titolada Catón (Cato) en 1713. Catón Se fasiá referéncia al estadista. L'an de la siá estrea es important per entendre perqué l'òbra es unica, doncas la reina Ana èra seriosament malauta per alavetz, e tant lo ministre tory de l'epòca coma l'oposicion whig (ja dirigida per Robert Walpole) èran preocupats per la succession. Ambedós grops èran dins contacte amb lo frair d'Ana, l'exiliat Jacobo Francisco Estuardo. Los londonencs captèron aquesta ànsia, doncas Ana aviá pas de filhs que la subrevisquèsson; totes los successors prèps en la familha Estuardo èran catolics romans. Doncas, la figura de Catón èra un simbòl transparent d'integritat romana. Los whigs vesián en el lo refús whig a acceptar un monarca absolut de l'ostal de Estuardo, del temps que los tories vesián en el la personificación de los sieus sentiments politics. Ambedós partits aplaudiguèron l'òbra, e mai se lo pròpri Addison èra clarament whig. L'òbra de John Home Douglas (1756) auriá una destinacion semblabla a Catón en la seguenta generacion après la Theatrical Licensing Act.
Coma pendent la Restauracion, anèt l'economia era quau comandèt en los scenaris del periòde august. Pendent lo reinatge de Carlos II lo mecenazgo de la cort significava capitada economica, e doncas los scenaris de la Restauracion foguèron ocupats per d'òbras que s'adaptavan al rei o la cort. Lo entretenimiento avient èra alavetz lo drama que celebrava als reis e narrava l'istòria dels monarcas britanics. Coma Carlos II èra un femnassièr, la comèdia de la Restauracion se caracteriza per las siás òbras extrèmament sexualizadas. Malgrat aiçò, après lo reinatge de Guillermo e María, la cort e la corona daissèron de s'interessar pel teatre. Los teatres lor caliá subreviure per çò que lo public paguès, un public ciutadan que demandaba d'òbras que rebatèsson las ànsias de la vila e celebrèsson las vidas de las siás moradores.
Aital, aguèt unas cuantas d'òbras qu'èran pas en absolut literàrias e que se representèron mai que las òbras literàrias. John Rich e Colley Cibber disputèron per efèctes teatrales especiales. Representèron d'òbras qu'èran pas qu'espectacle, a on lo tèxt de l'òbra èra gaireben un apondi del darrièr moment. Dragons, de remolins, de trons, d'ondas de l'ocean, e quitament d'elefants reales se representavan en lo scenari. Batalhas, d'explosions, e de cavals, se ponèron sobre las taulas (Cibber). Rich S'especializèt en la pantomima e foguèt famós pel personatge de "Lun" en las representacions tipe arlequín. Las òbras representadas d'aquesta manièra son pas generalament preservadas ni estudiadas, mas lo sieu monopòli sobratz los teatres enforisquèt als autors literaris.
L'opèra trionfèt en Anglatèrra pendent aqueste periòde. Doncas que combinava lo cant amb l'accion, èra un genre mixte, çò que violava totas las nòrmas del Neoclasicismo. Mai encara aquestas nòblas melodías exprimissián dolor o jòia, en trincant aital lo "decoro." Per apondre mai ofensa, los despartiments e d'estelas destacadas èran estrangièrs e, coma arribèt amb Farinelli e Senesino, castrati. Los satíricos vegèron en l'opèra lo va pas mai de la discriminacion. Coma diguèt Pope en La dunciada: John Gay parodió l'opèra amb lo sieu satírica Beggar's Opèra (1728) e amb ela liurèt una satira de las accions de Robert Walpole pendent l'escandal de la Burbuja de las mars del Sud. En la siá superfícia, l'òbra se fa referéncia a un òme cridat Macheath que dirigís una banda per un receptador criminal cridat Peachum, cuya filha, Polly Peachum, es enamorada d'el, e que s'escapa de la preson una e un autre còp a causa de que la filha del carcelero, Lucy Lockitt, es tanben enamorada d'el. Aquesta istòria aviá un vesedor paralelismo amb lo cas de Jonathan Wild (Peachum) e Jack Sheppard (Macheath). Malgrat aiçò, èra tanben lo relat de Robert Walpole (Peachum) e los directors de las mars del Sud (Macheath).
L'òbra foguèt una capitada, las cançons, aital coma l'òbra, s'estampèron e vendèron. Malgrat aiçò, quand Gay escriguèt una segonda part, telefonada Polly, Walpole faguèt que l'òbra se suprimiguèsse abans de la representacion.
Los dramaturgs se trobèron, doncas, en de dificultats. Per un costat, los teatres prescindissián d'eles en recorrent a pantomimas escrichas per d'autors de loguièr. D'autra banda, quand apareissiá una òbra satírica, lo ministre whig la suprimissiá. Aqueste antagonismo foguèt pres per Henry Fielding, qui temiá pas provocar al ministre. Lo sieu Tom Thumb (Pulgarcito) (1730) èra una satira sobratz totas las tragèdias escrichas amb anterioritat, amb citas de totas las pejors òbras tustadas amassa per aténher màger efècte absurd, e la trama se fasiá referéncia al hombrecito epónimo qu'ensajava dirigir las causas. Èra, en d'autres mots, un atac a Robert Walpole e la manièra de se far referéncia a el en li cridant "lo Grand òme". En l'òbra lo defècte del Grand Òme èra evident, doncas faguèt d'el un enano. Walpole Respondèt en suprimint las representacions de l'òbra, e la revision de Fielding de l'òbra apareguèt pas qu'en forma de libre. Èra escricha per "Scribblerus Secundus", segontes anonciava la primièra pagina e foguèt la Tragèdia de tragèdias, que foncionèt coma una satira paródica clarament swiftiana. Lo sentiment anti-walpoleano se mòstra tanben en l'existéncia d'òbras de mai en mai politicas, que los teatres representavan. L'òbra d'autor desconegut titolat A Vision of the Golden Rump (Una vision del trasero daurat) es era quau serviguèt de desencusa dins lo Parlament per aprovar la Licensing Act de 1737. Aquò s'entend al considerar que "rump", en anglés, s'aplica a las ancas, la rabadilla o la part trasera d'un animal, en mai d'a las nalgas umanas; mas en de sens figurat s'aplica dins lo Parlament anglés qu'en 1648 foguèt purgado dels elements pas favorables al tractament del rei Carlos I. Dempuèi se li coneguèt alavetz vulgarmente coma Rump Parliament, en lo sens de "Parlament purgado" o redusit a una pichona part, e pas justament la part mai nòbla (la relacion del parlament amb aquesta part se dona tanben en Espanha, a on se sona als deputats "culiparlantes", mai que mai als mens significats, que van votar sonque, donat que antiguamente se fasiá en se ponent depès front al banc per comptabilizar los vòts).
La lei de censura teatrala impliquèt que totas las òbras que se volguèsson representar avián de passar abans per un censor, e sonque aquelas qu'obtenguèsson la siá aprobacion podián se representar. La primièra òbra que se proïbiguèt amb la nòva lei foguèt Gustavus Vasa de Henry Brooke. Samuel Johnson escriguèt una satira paródica a l'estil de Swift sobre los censores, titolada A Completatz Vindication of the Licensers of the Stage (1739). La satira, per supausat, èra pas una vindicación mas al contrari, una reductio ad absurdum de la posicion de la censura. Se los censores aguèsson pas ejercitado lo sieu labor de manièra tan parciala, la lei aguès pas afectat tan dramáticamente a la scèna anglesa, mas lo public èra conscient de las proïbicions e la censura, e en consequéncia, una òbra que superès la censura èra gardada amb sospècha pel public. Doncas, los teatres avián pas mai remèdi que representar pantomimas, òbras ancianas e autras sens cap contengut politic concebible. La reputacion de William Shakespeare creishec enòrmament al cuadruplicarse lo nombre de las siás representacions, e la comèdia sentimentala e lo melodrama èran las unicas opcions.
A de fins del periòde august, Oliver Goldsmith ensagèt se resistir a la marea de comèdia sentimentala amb la siá òbra She Stoops to Conquer (Ela descen per conquistar) (1773), e Richard Brinsley Sheridan montariá de divèrsas òbras satíricas après la mòrt de Walpole, mas en granda mesurada lo damatge èra ja fach, e durariá un sègle.
Curgy
Curgy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Située à 7 km du Parc naturel régional du Morvan, elle est entourée par Auxy au sud et à l'est, par Dracy au nord-ouest et à l'ouest, par Saint-Léger-du-Bois au nord-est et Saint-Pantaléon au sud-ouest. Distante de 7 km d'Autun, elle fait partie du Canton d'Autun-Sud. Elle est située à une altitude moyenne de 418 m, avec un point culminant à 537 m et au minimum 299 m. La mairie est à 347 mètres.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Aquel finage, anciana parròquia Sant-Denis de Péon, a testificat a. Ela dépendait del Diocèse e del archiprêtré de Autun.
Ce finage, ancienne paroisse Saint-Denis de Péon, est attestée au. Elle dépendait du Diocèse et de l'archiprêtré d'Autun.
Cardelhac
Cardelhac (Cardeilhac en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Durcet
Durcet es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Oullins
Oullins es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'.
Ormersviller
Ormersviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Amb la siá separacion de Selven, lo vilatge de Ormersviller se situa en país descobèrt, a la frontièra alemanda, en defòra de las vias de comunicacion. Entièrament métamorphosé dempuèi la Segonda Guèrra mondiala, lo centre del vilatge a #èsser considerablament empobrit pels reconstructions consecutivas a las bombardements. Dels granjas precedidas de amplàries usoirs, acollidor los fumiers mas tanben plantats de arbres, enquadravan la glèisa.
Avec son écart de Selven, le village d'Ormersviller se situe en pays découvert, à la frontière allemande, en dehors des voies de communication. Complètement métamorphosé depuis la Seconde Guerre mondiale, le centre du village a été considérablement appauvri par les reconstructions consécutives aux bombardements. Des fermes précédées de larges usoirs, accueillant les fumiers mais aussi plantés d'arbres, encadraient l'église.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|200px|Vista de la [[capèla en 1918]] De las tumuli protohistoriques e de divèrses luòcs gallo-romains descobèrts sul ban communal testifiquen d'una aucupacion anciana. Lo pòble a mencionat en 1308 jos la forma Ormerswylre, del nom d'òme Aurmarus e del suffixe villare, weyler. En la segonda mitat del, fa partida del fief de Volmunster cedit en 1748 a Léopold Bexon, tinent general del bailliage de Sarreguemines.
thumb|right|200px|Vista del en restaurant Nèu en [[1918]] Del punt d'enguarda esperital, Ormersviller es succursale de Volmunster fins en 1802, data #que li a a el erigit en parròquia de la archiprêtré del meteis nom. Al començament del, se vesiá encara la torn, sens dobte romane, de la anciana glèisa paroissiale, accolée dins l'ostal d'escòla, #que pas subsisteix mai uèi que la traça d'un arc sul mur-pignon.
thumb|left|200px|Vue de la [[chapelle en 1918]] Des tumuli protohistoriques et plusieurs sites gallo-romains découverts sur le ban communal témoignent d'une occupation ancienne. Le village est mentionné en 1308 sous la forme Ormerswylre, du nom d'homme Aurmarus et du suffixe villare, weyler. Dans la seconde moitié du, il fait partie du fief de Volmunster cédé en 1748 à Léopold Bexon, lieutenant général du bailliage de Sarreguemines.
Jan-Loïs Baradat
Jan-Loïs Baradat o Joan-Loïs Baradat (en francés Jean-Louis Baradat, Pau, 1959) es un escrivan d'expression occitana.
Saint-Jean-des-Baisants
Saint-Jean-des-Baisants es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Districte d'Upper Subansiri
Lo districte d'Upper Subansiri es un districte de l'estat d'Arunachal Pradesh en Índia. Lo Subansiri, que dona son nom al districte, es un afluent del Bramapotra
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Daporijo. En octòbre de 2017, parts del districte e d'aquel de Lower Subansiri foguèron destacats per fondar lo nòu districte de Kamle.
Cucumis sativus
Lo cogombre (Cucumis sativus L., 1753) es una planta e una ortalha de la familha de las Cucurbitaceae.
Districte d'Upper Subansiri
Populacion
La populacion del districte èra de 83 448 abitants al recensament de 2011 e èra a 83,94 % campèstra, e a sonque 16,06 % ciutadina.
Sant Africa
Sent-Africa o Sant Africa (Saint-Affrique en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
center|thumb|300px|Sant Africa, glèisa e pont vièlh
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. La comuna se situa dins lo Massís Central meridional e lo departament d'Avairon. Es traversada per la Sòrga, que, amb los sieus afluents, an retalhats sèt montanhas : los Angleses, la Quilha, la Fos, lo sèrre, las Casas,  Nogairòla e lo Ròc de Cailús. Cinc ponts permeton la circulacion, per òrdre d'ancienetat: lo pont Vièlh, lo pont Nòu, lo pont del Centenari (o dels Fraires), lo pont Ferroviari e lo pont de la Resisténcia. (Fòtos dels ponts sus Structurae).
La vila es la capitala del Sant-African, país ligat a la region naturala dels monts de La Cauna que ne constituís los darrièrs relèus. Presenta de paisatges, una flora, una fauna e un patrimòni fòrça diversificats. Lo territòri de la municipalitat constituís una fraccion del Pargue Natural Regional dels Grands Causses.
Bielorús
Lo bielorús (en bielorús: беларуская мова, en alfabet latin - łacinka: biełaruskaja mova; autras transcripcions: BGN/PCGN: byelaruskaya mova, Scientific: belaruskaja mova) es una lenga eslava parlada en Bielorussia amb l'estatut de lenga oficiala e tanben dins qualques regions de Polonha.
Sant Africa
Geografia
Divèrsas zonas geologicas fòrça desparièras se tròban a proximitat:
Bielorús
Los locutors son estimats a aperaquí 8 milions de personas (sèt milions en Bielorussia, mièg milion en Russia, aperaquí 200 000 en Polonha e benlèu 150 000 en Ucraïna). La lenga mòstra de caracteristicas de transicion entre l'ucraïnés e lo polonés, amb de fòrtas influéncias del lituanian. Se devesís en quatre dialèctes: nòrdoriental (a Połack, Viciebsk i Mahilou), sudoccidental (Hrodnia, Baranavičy, Słuck i Mazyr), zabłudau o central, qu'es emplegat coma basa de la lenga literària, e polesian. thumb|left|250px|Localizacion
Sant Africa
Geografia
Tres influéncias climaticas se fan sentir :
Toponimia
300px|center|thumb|Panèl de Sant Africa. Lo nom de Sant Africa ven d'Africanus, avesque del Comenge al sègle VI,. L'atestacion de 1204, Sang Affrican (ambe -g de Sang que cal prononciar coma dins puèg), mòstra que i a agut un reculament d'accent desempuèi (Africa(n) = Africà ---> Africa).
Joanda
Biografia
Sortit de Lengadòc, es plan naturalament en occitan que Joanda a causit de compausar e d’exprimir sos sentits. Per aquò far, mescla los instruments contemporanèus amb los instruments mai tradicionals occitans coma la viòla de ròda, la bodega (de la montanha negra), lo saltèri, las flaütas…
Joanda precisa : « La Nòva cançon occitana nasquèt pel plan de Larzac dins las annadas 70, entre Erau e Avairon. Èri en agost de 2003 per aquel quite planòl. Aquí que 30 ans aperabans, ausissiam clantir sus aquela tèrra seca los acòrdis de guitarra d’aqueles que cantavan lo País. Aqueles artistas m’an legada aquesta set de libertat que retrobam dins mas paraulas. Dins caduna de mas cançons o gaireben, tròbi aquí la fòrça de l’inspiracion que me buta per cantar en occitan la libertat, l’apetís, l’enveja. Lor devi ma desirança prigonda de crear. »
Desempuèi d’annadas, Joanda se voda per sa lenga de còr qu’es l’occitan. L’ensenha e s’investís dins un fum d’autras activitats ligadas a l’occitan : organizacion de manifestacions culturalas e concèrts, conferéncias, mesa en plaça d’associacions, participacion a d’unes filmes e creacion de DVD, creacion e animacion d’una ràdio, redactor dins d’unes jornals e revistas, presentator tv…
D’un autre latz, Joanda a l’enveja de compausar sas cançons. Es en 2008 que decidís de registrar l’album Register. Dintra en estudiò a l’Ostal a Besièrs-Servian, al Poligòn a Tolosa-Blanhac e al Petit Boun a Cazèras-St Miquèl. l’album Register es una collaboration realizada amb Brunò Mylonas, conescut dins lo mitan musical per son trabalh amb d’artistas coma Vanessa Paradis, Michel Berger, Marc Lavoine e mai Yannick Noah. En 2012-2013, Joanda dintra en estudio per registrat son album nòu titolat Entre 2 Mondes. Joanda registrat amb Brunò Mylonas, Erick Benzi (Khaled, Cheb Mami) e Laurenç Guéneau (Sinsémilia, Souad Massi). L'album es sortit al mès de mai de 2013.
Ortalha
Ortalha o ortalissa o ortalécia es lo nom generic balhat a totas las plantas que butan pels òrts e cultivadas a per l'alimentacion.
Lengas komanas
thumb|280px|Carta de las lengas komanas, amb lo gumuz Las lengas komanas son una branca de las lengas nilosaharianas parladas en Etiopia e al Sodan.
Classificacion intèrna
Las lengas komanas son : Lo gule, una lenga atudada fa benlèu partida del koman.
Classificacion extèrna
La classificacion del koman es discutida. Dempuèi Greenberg (1955), la familha es plaçada al sen del nilosaharian. Ehret (2001) la classifica coma una branca primària de la familha. Considera, coma d'autres lingüistas, que lo koman forma una sola familha amb lo gumuz.
Per Dimmendaal (2008), l'apartenéncia del koman al nilosaharian es pas provada, e vei lo koman coma una familha de lengas independenta.