cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Judèa
La Judèa (de l'ebrieu יהודה, Yehudah) es lo nom istoric e biblic d'una region montanhosa que correspond uèi a una partida de Cisjordania e del sud d'Israèl. Son nom ven de la tribú de Juda que constituissiá le territòri. Dins l'Antiquitat, es una region puslèu alunhada de relièu escalabrós. La Judèa foguèt lo centre de mai d'un reialme e províncias anticas: lo reialme de Juda a l'edat del fèrre, la província pèrsa de Yehoud Medinata, las dinastias dels asmoneans e dels erodians puèi la provícia romana de Iudaea. vinheta|Los monts de Jerusalèm al centre dels monts de Judèa vinheta|Lo nahal Darga dins lo desèrt de Judèa vinheta|La Judèa dins l'[[Empèri Roman|empèri roman]]
Lamarche-sur-Saône
Lamarche-sur-Saône es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha Franca Comtat.
Judèa
Nom
Lo territòri de Judèa (en ebrieu, Yéhouda יהודה) es tanben donat per Juda, nom de l'un dels dos reialmes de l'Israèl antic e l'edat de fèrre.
Lamarche-sur-Saône
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Judèa
Nom
Dins lo Novèl Testament, lo nom « Judèa » a dos sens : En 135, l'emperaire Adrian cambièt lo nom de la província de Judèa en Syria Palaestina (Siria Palestina).
Geografia
Judèa se termina al nòrd per la Samària, al sud pel Nèguev, a l'oèst per la plana costièra e a l'èst per la val du Jordan. Es una region arida e montanhosa. L'altitud maximala se trapa sul Mont Ebron a 1 020 mètres, l'altitud minimala se trapa a 400 mètres al dejós del nivèl de la mar, al bòrd de la Mar Mòrta.
La Judèa se divisa en tres sosregions : Las limitas de Judèa avent evoluat pendent l'istòria, la plana costièra situada entre Tel Aviv-Jaffa al nòrd e Ashkelon al sud pòt tanben èsser considerada coma fasent partida de la Judèa. Es perque los esablisments josieu que s'i son desvelopadas a partir del sègle XX portavan lo nom de moshavot de Juda.
Los quita monts de Judèa pòdon se divisar entre tres zonas, amb del nòrd al sud : Judèa es uèi divisada entre Israèl e Cisjordania.
Sens modèrne del tèrme
Los tèrmes de Judèa e Samària son uèi utilizats pel govèrn israelian per designar en ebrieu Cisjordania. L'Organizacon de las Nacions unidas los utilisèts en 1948 per far referéncia a una partida del sud dels actuals Cisjordania e Israèl.
Preïstòria/Protoistòria
La preséncia umana dins aquela region es atestada dempuèk l'edat de la Pèire.
Los paleoantropològs pensan que la region èran sus la rota de las grandas migracions dels Homo sapiens, fa 100 000 ans.
L'arqueologia mostrèt que la vila de Jerich existís depuèi fa mai de 11 000 ans.
Edat du fèrre
vinheta|Lo reialme d'Israèl segon la Bíblia, a l'epòca de David. La Judèa es al centre d'aqueli, e en son còr, Jerusalèm. L'istòria dels Israelits es contat per la Bíblia segon que, après la sortida d'Egipte dels Ebrieus, menats per Moïses, las tribús d'Israèl arriban en Tèrra promesa, e s'i espandisson. La tribú de Juda s'installa dins una zona comprenent los actuals Nèguev, Shefelá e desèrt de Judèa, e tanben la region a l'ntorn de Jerusalèm. Las tribús s'unisson en un sol e meteis reilame d'Israèl, avent per capitala Jerusalèm, per reis successius Saúl, eissit de la tribú de Benjamin, David puèi son filh Salomon, eissus de la tribú de Juda. Un esquisma entre nòrd e sud creat un Reialme d'Israèl e un Reialme de Juda.
Lo Nòrd demora dos sègles, abans d'èsser envasit pels Assirians. La casuda del reialme del sud ven en 586 AbC, quans Judèa es envasida pels Neobabilonians.
La Judèa pèrsa puèi grèga
Après l'Exili a Babilòna, es la dominacion dels Persas Aquemenids puèi dels Grècs Seleucids.
Lo reialme dels Asmoneans
La resisténcia dels asmoneans faguèt un temps un reialme independant, lo reialme de Judèa, governat pe d'etnarcs, grands-prèires asmoneans.
Lo periòde roman puèi bizantin
Judàa cai enseguda jos dominacion romana en 63 AbC : Ircan II e Aristobul, filhs de la reina Alexandra, se pelejan lo tròn, Aristobul cida Pompèu. Lo comportament d'Aristobul plai pas Pompèa, e plaça Ircan sul tròn. Judèa ven un Estat-client, independent de jure mas domint de facto. Quand Pompèu fuguèt vencut per Juli Cesar, Ircan fuguèt mes a l'escart e lo poder efectiu foguèt donat a Antipater, un dels sieus ministres, que govèrna fins sa mòrt en 44 AbC. En 40, Ircan foguèt tuat e son nebot, Antigòn II Matatiá, monta sul tròn. Darrièr dels Asmoneans, foguèt tuat en 37 AbC. sus l'òrdre d'Eròdes lo Grand (filh d'Antipater, tetrarc de Judèa dempuèi 41 nomenat per Roma), e de Marc Antòni.
En 37 AbC, Eròdes prenguèt lo títol de rei, jol nom d'Eròde Ièr lo Grand. Los Romans lo nomenan « rei, aliat e amic del pòble roman » (rex socius amicusque populi Romani). A sa mòrt en 4, parteja son reialme entre sos enfants, que Eròdes Arquelaos, que govèrna tan mal que foguèt capvirat en l'an 6 per August, a l'apèl de la siuena populacion, e Eròdes Antipas, espós d'Erodiada, que n'es question dins le Novèl Testament. Ara, Judèa èra directament jol contraròtle roman: ven un districte dependent del governador de Siria e administrat per un pefècte, de l'Òrdre equèstre sonque a causa de la mendra importança de la província. Ponç Pilat fuguèt un d'aqueles, en carga benlèu de 26 a 36. Per mostrar lo títol praefectus de Pilat, i a une inscripcion de pèira descobèrta a Cesarèa. La capitala passa de Jerusalèm a Cesarèa, bastida jos Eròdes le Grand.
Judèa ganha un pauc d'independéncia entre 41 e 44, quand Eròdes Agrippa recep lo títol de rei de l'emperaire Claudi, puèi quand son filh, Eròdes Agrippa II, monta sur leven al tròn e 48. Pendent so regne se debanèt la primièra granda revòlta de Judèa, en 66–70: es matada per Tit, qu'aclapèt lo Temple de Jerusalèm. A la mòrt d'Eròdes Agrippa II, la província torna jol contraròtle roman dirècet. Doas revòltas se debanan encara : A la seguida d'aquela darrièra revòlta que faguèt subir de pèrdas pesugas a las armadas romanas, Adrian cambia lo nom de la província en « Siria Palestina », Syria Palæstina, e Jerusalèm foguèt nomenada en Ælia Capitolina, per umiliar los Josieus. Segon l'istorian cretian Eusèbi, Adrian enebís als Josieus d'abitar la polis o colonia de Ælia Capitolina, pasmens se los josieus contunhèron d'abitar las autras partidas del país, jos son nòu nom de Siria Palestina. Es fals de creire qu'Adrian expulsèt los Josieu de totas las partidas de l'anciana Judèa.
L'Edat Mejana
Jerusalèm es conquerida pels musulmans e ven la tresena "Vila Santa" de l'Islam. Los Arabs abbassids s'i installan. Daissan los cretians far lor pelegrinatge. En 1078, los Turcs seldjoquids deslòtjan los Arabs de Jerusalèm, e blocan lo pelegrinatge cretian. Las crosadas cemençan en 1095 (cf. Crosadas), de reialmes crestians latins seran fondats dins la region, coma lo Reialme de Jerusalèm, avent per centre Jerusalèm e Judèa. Casèt en 1187.
En 1516 comença lo periòde otoman, que s'acaba en 1917 amb la Primièra Guèrra mondiala. Mentretemps, pendent lo sègle XIX, de Josieus sionistas venon s'installar sus la Tèrra promesa, mas mens sovent en Judèa. De 1917 a 1948, Judèa fa partit de la Palestina mandatària.
Dempuèi 1948 : Judèa dins Israèl e dins los territòris arabs
Le Plan de partatge de la Palestina de 1947 prevesiá que la majora partida de la Judèa faga partida de l'Estat arab. Seguís la Guèrra civila de 1947-1948 en Palestina mandatària. Lo 14 de mai de 1948, l'independéncia de l'Estat d'Israèl es proclamada, comença alara la Guèrra israeloaràbia de 1948-1949. Las jovas armadas israelianass rebutan las frontièras du jove Estat, una partiada de la Judèa ven israeliana, l'autre jordaniana. La guèrra de 1967 dona lo contraròtle de tota la Judèa à Israèl mas los acòrdis d'Oslo de 1993 ne confian l'administracion d'una partida als Palestinians, alara que la question de las colonias josievas dins los territòris ocupats ven fòrça sensible. vinheta|De Bedoins vivon dins l'ancian desèrt de Judèa
Club Atlético San Lorenzo de Almagro
200px|thumb|left|Lo Pair [[Lorenzo Massa]] 200px|thumb|left| Lo Club Atlético San Lorenzo de Almagro qu'ei ua institucion esportiva de Buenos Aires e un de las 5 granas equipas de fotbòl d'Argentina (amassa dab River Plate, Independiente, Boca Juniors e Racing Club).
Que vadó dens lo quartièr d'Almagro a Buenos Aires quan Lorenzo Massa, un prèste salesian, e perpausè aus mainatges qui hasèvan au fotbòl sus las vias deu tramway de jogar suu terren de la soa congregacion en escambi d'acceptar d'arrecéber ua educacion.
Uei l'estadi de San Lorenzo (aperat lo Gasomètre Navèth - Nuevo Gasómetro en castelhan) que's troba dens lo quartièr deu Baish Flores. Lo gran rival istoric de San Lorenzo qu'ei l'equipa d'Huracán.thumb|left|200px|Lo [[Gasomètre Navèth]]
Lo chafre de San Lorenzo qu'ei el cuervo (lo "corbaish")
Rosse (region)
La region de Rosse (Област .......) es una region de Bulgaria.
Barbara
En 1958, comença d'aver una capitada publica sus la scèna de cabarets parisencs coma L'Écluse : enregistra son primièr 45 torns amb los títols J'ai troqué e J'ai tué l'amour, puèi son primièr album Barbara a L'Écluse en 1959.
En 1960 e 1961, enregistra dos albums de represas de Brassens puèi de Brel. Jòga en primièra partida de Georges Brassens en 1964. Sa popularitat creissenta li permet de venir alavetz a partir d'aquela annada de 1964 l'una de las cantairas emblematicas de la scèna francesa : en 1965, jòga sus la scèna de Bobino, e en 1969, a l'Olimpia, e en 1970, enregistra l'Aigle noir que demòra encara uèi son disc lo mai conegut. D'alhor, en 1971, la cantaira catalana Maria del Mar Bonet a tanben obtengut de succès ambe una represa en catalan de la cançon L'Aigle noir (L´Aguila negra).
Porto Novo
Porto Novo (tanben Hogbonou o Adjacé) es la capitala constitucionala de Benin. Sa populacion èra estimada a 230,000 abitants, en 2002.
Braga
Braga es una dei vilas principalas de Portugau. Sa populacion èra estimada a 173,946 abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 183,51 km².
Shavcat Mirziïòiev
Shavcat Mirziïòiev (n. 24 de julhet de 1957) es un òme politic ozbec. Primièr ministre dempuèi 2003, ven president per interim a la mòrt del president Ioldashev en setembre de 2016. Es elegit lo 4 de decembre de 2016.
Omerville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Orador (de Vairas)
Orador (de Vairas) (Ouradou en grafia mistralenca ; Oradour-sur-Vayres en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Oradors.
Joèc
Joèc en occitan restablhit (Jouhet en francés) es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Geografia
Lo territòri comunau es arrosat per Gartempa.
Orador (de Vairas)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Joèc
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Vilafranca de Lauragués
Vilafranca o Vilafranca de Lauragués (calc del toponim oficial francés Villefranche-de-Lauragais) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vilafranca èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna. En 1790, Vilafranca èra caplòc de canton e de districte; en l'an VIII de canton e d'arrondiment. L'arrondiment fosquèc suprimit pel decret del 10 de setembre de 1926 a annexat a l'arrondiment de Tolosa. Le nom oficial de Villefranche-de-Lauragais fosquèc confirmat pel decret del 18 de junh 1958.
Las glèisas e quitament le nom an disparegut.
Bubalus bubalis
Lo bufle domestic es un bovid de granda talha, l'espècia tipica del genre Bubalus, que compren diferentas autras espècias endemicas d'Asia tropicala.
Es tanben conegut coma bufle d'Asia, (B. b. bubalis) e bufle dels rius (B. b. kerabau). Selon las raças e païses, pòrta tanben los noms : arni, karbau, kerabaü...
A l'estat salvatge, lo bufle d'Asia es una espècia en dangièr, que l'abitat tipic es los paluns d'Asia del Sud e del Sud-Èst. Sota sa forma domesticada, es un animal corrent en China, dins lo soscontinent indian e en Asia del Sud-Èst, subretot agradat per son lach e coma animal de bast e de laurada.
La bufla es tanben elevada en Euròpa per son lach en Romania e en Itàlia, subretot en Campània, per la producccion de la mozzarella. I a de rèstes arqueologics d’òs atestant la preséncia del bufle domestic dempuèi l'epòca arcaïca, a l'alba de l'Antiquitat, dins los Balcans, en Anatolia, Siria, Mesopotamia e Pèrsa o Itàlia.
Coma pel buòu domestic, existís diferentas raças, qu’unas foguèron exportadas luènh de lors tèrras d'origina: uèi, lo bufle es elevat en Tunisia, mas tanben al Brasil, ont foguèt introduch sus l’illa de Marajó, e dins lo nòrd de l'Austràlia, ont de bèstias escapadas dels elevatges vengèron de bèstias per caçar. vinheta|Tres bules d'Asia (Bubalus bubalis) se banhant dins lo Mekong a Don An (Si Phan Don, Laos) amb los tèstas al dessús de l'aiga. Aquestes bufles se rafrescan sovent dins l'eaiga (o la fanga), quand fa caud. Aquestes animals de laurada an una còrda infiltrasa dins lo morre per facilitar lor mestresa, e fins a març seràn pas ligats, donc liures de circular pertot sus l'illa. vinheta|Dos Bubalus bubalis (bufles d'Asia) se banhant a Don Det (Si Phan Don, Laos) levant naut lo mus e fixant l'observator. vinheta|Rebat dins l'aiga d'un bufle d'Asia se banhant près de l'illa de Don Det (Si Phan Don, Laos). Mai 2018. En Occitània una bòrdas fermes n’elevan per la carn e lo lach e dins los Nauts-de-França un tropèl es utilizat per gerir lo palun de Sacy. Una populacion liura foguèt introducha als Païses Basses, dins lo poldèr d'Overdiepse.
Le buffle sauvage (Bubalus arnee bubalis)
La populacion salvatge que comptariá mens de individús maturs es subretot espandida en Índia, al Nepal, al Botan e en Tailàndia. Una desena d'individús demoran al Cambòtja, en Birmania e en Malaisia peninsulària. La populacion de Bornèo seriá un crosament amb d’individus fèrs, es lo mèsme al Sri Lanka.
Las principalas menaças pels bufles es lo braconatge, l’ibridacion amb la populacion domestica, las malautiás, la destruccion de lor ecosistèma, lo trocejment de lor abitat e las catastròfas naturalas.
Los bufles vivon subretot dins los paluns, la jungle e la savana arborada del sud e del sud-èst asiatic. Mai sovent, los bufles salvatges vivon en tropèls d'un trentenat d'individús que se noirisson subretot d'èrbas, de plantas aquaticas veire de fruchs e de fuèlhas d'arbre. Las predators màger del bufle son lo tigre, l'òme e lo crocodil pels buflons. Lo bufle es lo segond mai grand buòu salvatge après lo gaur e pèsa de 700 a, ten las mai grandas banas pels romiants: pòdon mesurar dos mètres.
Sent Laurenç (Carcin)
Sent Laurenç (Saint-Laurent-les-Tours en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Palo Alto
right|thumb|University Avenue, Palo Alto Palo Alto es una vila del comtat de Santa Clara, dins l'Airal Metropolitan de San Francisco, Califòrnia. La vila es situada al Nòrd extrèm de la Silicon Valley, prèp de l'Universitat de Stanford. Diversas companhiás de tecnologia coma Hewlett-Packard,Google, Facebook, Sun Microsystems o Xerox, entre d'autres, an de burèus a Palo Alto. En 2010, la vila aviá una populacion de.
Palo Alto foguèt fondada en 1895. Es un dels luòcs mai cars per viure als Estats Units d'America.
Situada a la cantonada nòrd-oest del Comtat de Santa Clara, dins la baia de San Francisco de Califòrnia, Estats Units d'America. Los tèrmes de la vila sont a l'Èst, Mountain View, Els Alts, Els Alts Hills, Stanford, Portolà Valley, e Menlo Park. Porta lo nom d'una sequoia nomenat El Palo Alto. La vila compren de partida de l'Universitat de Stanford, es lo sèti d'una seriá d'entrepresas de nauta tecnologia de la Silicon Valley, coma Hewlett-Packard, VMware, Tesla, Inc., Ning, IDEO, e Facebook, e serviguèt de plantolièr per mai autras entrepresas de nauta tecnologia, com Google, Logitech, Intuit, Sun Microsystems, e PayPal.
Sent Martin d'Armanhac
Sent Martin d'Armanhac (Saint-Martin-d'Armagnac en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Sent Martin, en latin Martinus, avesque de Tors, qu'estó un evangelizator de las Gàllias au sègle IV, , e las parròpias qui pòrtan lo son nom que datan normalament de l'Antiquitat tardiva o de la Hauta Edat Mejana.
Batalha de l'Escalda
La batalha de l'Escalda se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 2 d'octòbre au 8 de novembre de 1944. Designa una tiera d'operacions militaras deis Aliats, principalament menada per l'armada canadenca, per conquistar leis illas e lei ribas d'Escalda a l'entorn dau pòrt d'Anvèrs. D'efèct, en despiech de la presa d'aquela vila per lei Canadencs en setembre, leis Alemands ne'n blocavan totjorn l'accès.
Cinc setmanas de combats acarnats foguèron necessàrias, especialament per conquistar Terneuzen (20 de setembre), Woensdrecht (16 d'octòbre), Berg-op-Zoom (24 d'octòbre), per redurre totalament la pòcha de Breskens (2 de novembre) e finalament ocupar l'illa de Walcheren (8 de novembre). 12,873 soudats aliats (6,367 Canadencs) foguèron perduts durant la batalha còntra aperaquí 52,000 Alemands (10,000-12,000 tuats e 41,000 presoniers). La fin dei combats permetèt d'eliminar lei minas blocant lo pòrt d'Anvèrs que foguèt dubèrt ai naviris aliats lo 29 de novembre de 1944.
Razgrad (region)
La region de Razgrad (Област .......) es una region de Bulgaria.
Riu
Un riu (var. arriu) o rèc o sòrga es un pichon corrent d'aiga alimentat per una font naturala, pauc prigond e de debit moderat, que se pòt getar dins un autre riu, un estanh, un lac o una ribièra. Se pòt agotar l'estiu en cas de secada especialament en zona de clima mediterranèu.
Advance Australia Fair
Advance Australia Fair es l'imne nacional d'Austràlia.
Alancha
Alancha (Allanche en francés) z-es 'na comuna auvernhata situada dins lo departament del Chantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
La vila z-es situada dins lo sud de Sejalèir.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son, per luòc:
Nòtas
<references group="N"/>
Azerbaitjan
populacion (an) 2 074 300 (2003) Densitat
106 ab/km 2 - Jorn 30 d'agost de 1991 Ora d'estiu UTC+5
Azerbaitjan (en azèri: Azərbaycan; retranscrich Azärbaycan), oficialament la Republica d'Azerbaitjan (en azèri: Azərbaycan Respublikası; retranscrich Azärbaycan Respublikası), es un país a las confinhas d'Asia e d'Euròpa, al sud de Caucàs; es un estat-nacion de lenga azèria. Confronta Iran al sud, Armenia e Georgia a l'èst e Russia al nòrd. Es limitat per la mar Caspiana a l'èst. Possedís l'enclava de Naxçıvan entre Armenia, Turquia e Iran.
La capitala es Bakó e lo gentilici es azèri o azerbaitjanés -esa .
L'Azerbaitjan istoric e cultural despassa l'estat d'Azerbaitjan e englòba tanben una zona vasta al nòrd-oèst d'Iran, a l'entorn de Tabriz.
Istòria
Situat au nòrd de Mesopotamia e de Pèrsia, lo territòri de l'Azerbaitjan actuau foguèt abitat per l'èsser uman d'un biais precòç. Son apelacion es eissida de la deformacion dau nom dau satrapa Atròpates que se refugièt dins la region dins lo corrent dau periòde d'Alexandre lo Grand. Annexat per l'Empèri Sassanida au sègle III ap. JC, lo país passèt sota contraròtle arabi vèrs 650. Pasmens, s'i interessèron gaire e au sègle X, la region aviá un poblament fòrça complèx qu'èra la consequéncia dei movements de populacions dei periòdes precedents. Au centre e au sud, se trobavan d'etnias iranianas, a l'oèst dominavan leis Armènis e lei Curds e au nòrd, èran installats divèrsei pòbles ancians originaris dei montanhas. La formacion dau pòble azèri acomencèt a partir dau sègle XI ambé l'arribada de nomadas turcs venguts de l'estèpa eurasiatica.
Leis invasions turcas e mongòlas
thumb|right|Azerbaitjan dins lo corrent dau periòde deis invasions [[Empèri Mongòl|mongòlas.]]
L'origina dau pòble azèri se troba dins leis invasions turcas d'Orient Mejan e d'Iran que comencèron dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XI. Son iniciator principau foguèt una tribü de Turcs Seldjokides, dirigida per Toghrul Beg, que conquistèt pauc a pauc Pèrsia a partir de 1040. Quinze ans pus tard, ne'n contraròtlava la màger part e son cap poguèt i fondar lo Sultanat dei Grands Seldjokides. Aquel estat, inspirat dei principis de poder centralizat dei pòbles sedentaris dau Platèu Iranian, èra inicialament estrangier ai Seldjokides e l'abandon dau mòde de vida nomada suscitèt de tensions.
Menats per Arslan Israil, lei partisans dau mantenement dei tradicions nomadas se dirigiguèron vèrs l'oèst. Dichs Turcomans, aquelei Turcs tradicionalistas participèron ai guèrras dei Seldjokides còntra l'Empèri Bizantin. Après la batalha de Manzikert (1071), plusors grops de Turcomans intrèron en Anatolia Centrala onte fondèron rapidament un estat sedentari dich Sultanat de Rom. En revènge, aquela evolucion aguèt pas luòc en Anatolia Orientala e en Azerbaitjan onte lo nomadisme demorèt la nòrma per lei pòbles turcs.
Lei Turcomans dau Moton Negre e dau Moton Blanc
La fragmentacion de l'Ilkhanat, devesit entre quatre estats rivaus a partir de 1335, e lei campanhas militaras timuridas de 1380-1405 entraïnèron de cambiaments prefonds dins l'estructura politica de la region. Lei nomadas turcomans ne'n foguèron lei beneficiaris principaus après la mòrt de Tamburlan. Azerbaitjan passèt sota lo contraròtle de la Confederacion tribala dau Moton Negre que dominèron lo territòri azèri e la Mesopotamia Auta fins a 1467-1468.
Foguèron remplaçats per lei Turcomans dau Moton Blanc que conquistèron l'Iran Orientau, lo rèsta de Mesopotamia e una partida de l'Anatolia Orientala. Azerbaitjan èra alora lo còr dau territòri turcoman ambé Tabriz coma capitala. La decision d'Uzun Hasan d'adoptar la legislacion islamica en plaça de la lèi mongòla — ja ben modificada — entraïnèt de revòutas au sen de mai d'una tribü de la confederacion. Afeblit, lo Moton Blanc foguèt finalament vencut per lei Safavidas entre 1502 e 1508.
L'emergéncia dau pòble azèri
thumb|right|Azerbaitjan dins l'encastre dei guèrras entre l'[[Empèri Otoman e l'Empèri Safavida.]]
Originari d'Azerbaitjan, la dinastia safavida unifiquèt tornarmai Pèrsia. Azerbaitjan venguèt lo centre politic de l'empèri novèu e demorèt un centre economic. Au començament dau sègle XVI, de revòutas turcomanas dirigidas en Anatolia còntra l'Empèri Otoman e sostengudas per lei Safavidas entraïnèt una guèrra entre lei dos empèris. Batuda a Chaldiran en 1514, Pèrsia perdiguèt la màger part de l'Anatolia Orientala.
Egalament vencuts, leis insurgents turcomans deguèron se refugiar en Pèrsia. S'installèron principalament en Azerbaitjan onte venguèron majoritaris. I impausèron pauc a pauc sa cultura e sa lenga ai minoritats de la region. Aqueu procès entraïnèt la formacion progressiva dau pòble azèri modèrne e la lenga turcomana evolucionèt a cha pauc per formar l'azèri. Lei populacions localas adoptèron tanben lo chiisme coma religion tant en causa de sa promocion activa per lei Safavidas que per afirmar son ostilitat ais Otomans sunitas.
L'autra consequéncia majora de la batalha de Chaldiran foguèt lo transferiment dei centres de poder iranians vèrs l'èst per leis alunchar de la frontiera. Azerbaitjan perdiguèt ansin son importància politica mai gardèt un ròtle important per la defensa de Pèrsia. Mai d'un còp, foguèt atacat per lei Turcs Otomans (e brèvament ocupat de 1590 a 1608) fins a l'afondrament de la dinastia safavida en 1722.
Leis avançadas russas en Caucàs e la division d'Azerbaitjan
Au començament dau sègle XIX, l'expansionisme Rus en Caucàs modifiquèt l'equilibri regionau entre l'Empèri Otoman e Pèrsia. D'efèct, après l'annexion per l'armada dau tsar de Karabagh (1803), de Chirvan (1803), de Bakó (1806) e de Derbent (1806), lei Pèrsas reagiguèron entraïnant una guèrra que durèt de 1804 a 1813 e que s'acabèt per la victòria de Russia. Pèrsia deguèt reconóisser leis annexions russas e lo nòrd d'Azerbaitjan passèt sota contraròtle rus.
Pasmens, Pèrsia refusèt d'acceptar aquela desfacha e foguèt a l'origina d'una guèrra novèla en 1826-1828. Tornarmai vencuda, foguèt obligada d'abandonar la region d'Erevan e Nakhitchevan aumentant ansin la preséncia russa en Azerbaitjan. La frontiera definida a l'eissida d'aqueu conflicte es totjorn en vigor a l'ora d'ara e marca totjorn la separacion entre lo nòrd d'Azerbaitjan (uei independent) e l'Azerbaitjan Iranian.
Dins lo corrent dau rèsta dau sègle XIX, Azerbaitjan demorèt ansin devesit entre Russia e Pèrsia. Au sud, èra totjorn la region pus rica dau país e, tradicionalament, lo prince eiretier n'èra lo governador. Sa Cort se situava a Tabriz que sa populacion èra comparabla a aquela de Teheran. Pasmens, la societat, tant au nòrd qu'au sud evolucionèt gaire.
De transformacions acomencèron a partir de 1871 quand apareguèt l'industria petroliera de Bakó. Lei besonhs de man d'òbra entraïnant l'imigracion d'un grand nombre d'estrangiers e la formacion d'un proletariat obrier, d'idèas novèlas e, de còps, revolucionàrias, emergiguèron. Se difusèron rapidament a la region de Tabriz gràcias ai movements deis azèris d'un costat e d'autre de la frontiera. Son influéncia i venguèt importanta, çò que pòu observar per la participacion activa deis azèris a la Revolucion Constitucionala Persana (1905-1911). En particular, en 1908, una insureccion prenguèt lo contraròtle de Tabriz après la suspension de la constitucion per lo chah. L'annada seguenta, aquelei trèbols entraïnèron una intervencion russa per restablir l'òrdre mai leis idèas revolucionàrias dispareguèron pas. Au contrari, se formèt en 1911, dirèctament en Azerbaitjan Rus, un partit revolucionari e nacionalista dich Mussavat.
L'Azerbaitjan independent de 1918-1920
En Russia, lei jaciments de petròli azèris atisèron lei cobesiás deis Otomans, dei Britanics e de divèrsei faccions russas, especialament lei bolchevics que contraròtlavan Bakó gràcias au sostèn deis obriers locaus. De son caire, lo Mussavat participèt a la creacion de Transcaucàsia e, après la dissolucion d'aquela federacion en mai de 1918, formèt un govèrn independent a Gandja.
Lei nacionalistas azèris se raprochèron lèu deis Otomans ambé la signatura d'un tractat militar lo 4 de junh. En reaccion, lei Britanics s'alièron ambé lo soviet bolchevic de Bakó. Aquò empachèt pas la presa de la vila per lei Turcs lo 25 de julhet maugrat una còntra-ataca britanica dins lo corrent de setembre. En parallèl, de combats opausèron Armènis e azèris qu'èran la consequéncia de l'ostilitat entre aquelei pòbles a prepaus dau contraròtle de Karabagh e de Nakhitchevan e per l'òdi còntra la borgesiá armèni de Bakó. En particular, aperaquí 20,000 Armènis foguèron tuats a Bakó.
Dins aquò, lo succès otoman foguèt brèu car l'Empèri foguèt vencut sus totei leis autrei frònts. Lo 30 d'octòbre, deguèt signar l'armistici de Mudros e abandonar Azerbaitjan. Lo país foguèt alora ocupat per lei Britanics mai lo govèrn azèri demorèt en plaça. Londres assaièt d'arrestar lei combats e impausèt son arbitratge ais azèris e ais Armènis. Lei premiers obtenguèron la region armenia de Karabagh e lei segonds la region azèria de Nakhitchevan. En aost de 1919, l'òrdre britanic semblava pron solide per permetre un retirament dei tropas en novembre. En genier de l'annada seguenta, lo govèrn azèri obtenguèt de facto la reconóissença de son independéncia per leis Aliats.
L'Azerbaitjan Sovietic
En 1920-1921, de negociacions entre Turcs e Sovietics permetèron de reglar lei desacòrdis frontaliers en Caucàs fins a la fin deis annadas 1980. Au Tractat de Kars (21 d'octòbre de 1921), lei Sovietics acceptèron lei demandas turcas d'integrar Karabagh e Nakhitchevan au sen de la RSS d'Azerbaitjan.
L'Azerbaitjan Sovietic èra una associacion de dos ensems fòrça diferents. Sa capitala, Bakó, èra un centre industriau favorable ais idèas comunistas. En revènge, lo rèsta dau país èra demorat relativament arreirat e l'influéncia dei grands proprietaris terrencs dau periòde imperiau èra encara importanta. Lei premiereis annadas dau periòde sovietic veguèron un desvolopament culturau de la societat azèri que s'acabèt ambé lei purgas ordonadas per Estalin, la collectivizacion fòrçada e la repression violenta dei movements nacionalistas. Pasmens, Azerbaitjan foguèt tanben l'objècte d'investiments importants de part de Moscòu per desvolopar sei capacitats industrialas.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'Azerbaitjan Sovietic foguèt tornarmai utilizat coma basa per una ocupacion comuna d'Iran ambé lo Reiaume Unit. En 1945-1946, Estalin sostenguèt brèvament leis independentistas azèris iranians avans de retirar sei fòrças dau territòri iranian sota la pression de Londres e de Washington. Après la guèrra, la RSS d'Azerbaitjan declinèt pauc a pauc a mesura de la demenicion de son importància au sen de l'industria petroliera sovietica (de 75% en 1946 a 2% en 1989).
A la fin deis annadas 1980, lo declin de l'Union Sovietica entraïnèt una resurgéncia de la question de Karabagh qu'èra totjorn revendicat per leis Armènis. Après la demanda oficiala deis Armènis d'Aut Karabagh d'èsser restacats a la RSS d'Armenia en mai de 1988, de tensions vivas opausèron tornarmai leis azèris e la minoritat armenia d'Azerbaitjan. Moscòu assaièt de restablir l'òrdre mai lei trèbols s'agravèron. En decembre, un Frònt Popular (anticomunisme) se formèt en Azerbaitjan e de grèvas importantas bloquèron Bakó en aost-setembre de 1989. A la fin de l'annada, l'armada sovietica intervenguèt per restaurar l'autoritat azèria en Aut Karabagh mai de violéncias novèlas aguèron luòc còntra leis Armènis en Bakó dau 13 au 15 de genier de 1990. Aqueu còp, lei militars sovietics intervenguèron per restaurar l'òrdre dins la capitala azèria (600 mòrts). Puei, lo PC Azèri, dirigit per Aizaz Mutalibov ganhèt d'eleccions organizadas en setembre-octòbre de 1990.
Pasmens, aquela demonstracion de fòrça resistiguèt pas a l'afondrament dau poder centrau sovietic. Lo 29 d'aost de 1991, lo Parlament azèri proclamèt l'independéncia d'Azerbaitjan. Aizaz Mutalibov foguèt elegit a sa tèsta dins lo corrent de setembre mentre que la guèrra entre Armènis e azèris acomençava dins lo sud-oèst.
L'Azerbaitjan Iranian dempuei 1917
La segonda insureccion se debanèt en 1945-1946 quand lei Sovietics sostenguèron lo projècte dau Partit Democratic d'Azerbaitjan de Jafar Pishevari (1893-1947) d'establir un govèrn autonòm. Pasmens, sei metòdes violents suscitèron l'ostilitat d'una gròssa partida de la populacion e foguèt abandonat per Moscòu en abriu de 1946. En decembre, sei fòrças foguèron definitivament vencudas e Teheran restaurèt tornarmai son poder dins la region.
Après 1946, l'Azerbaitjan Iranian e l'Azerbaitjan Sovietic evolucionèron d'un biais separat. L'adopcion d'un modèl pluriculturau per lo govèrn iranian favorizèt l'integracion deis azèris iranians. Pasmens, la decision dei Pahlavi de suprimir l'usatge de l'azèri dins leis escòlas, leis institucions localas e la premsa suscitèt un fòrt maucontentament. La Revolucion Iraniana de 1979 foguèt ben aculhida e plusors caps religiós ò òmes politics azèris jogan un ròtle important. Per exemple, lo Guida Suprèm Ali Khamenei fa partida deis azèris iranians. Dins aquò, de problemas existisson encara e lei tensions pòdon rapidament aparéisser tornarmai coma lo mostra d'esmogudas en 2006. Existís tanben totjorn un corrent autonomista fòrt qu'es representat per l'aiatòllah Kazem Shariatmadari.
L'Azerbaitjan independent dempuei 1991
La sucession de desfachas entraïnèt rapidament de trèbols intèrnes e Aizaz Mutalibov foguèt obligat d'abandonar lo poder en mai de 1992. Abulfaz Elchibey lo remplacèt mai foguèt reversat en 1993 per Heydar Aliyev, un ancian cap dau PC Azèri. Instaurèt un regime autoritari e se raprochèt de Turquia e deis Estats Units d'America. Redreiçèt tanben l'industria petroliera dau país. A sa mòrt en 2003, foguèt remplaçat per son fiu e Premier Ministre Ilham Aliyev que contunièt sa politica.
Dempuei la fin deis annadas 2010, la question d'Aut Karabagh es tornarmai regularament evocada per lo govèrn azèri qu'a adoptat una importanta politica de rearmament. Lei negociacions amb Armenia, sostenguda per Russia, son totjorn blocadas e Aut Karabagh es totjorn militarament ocupat per leis Armènis.
La Résie-Saint-Martin
La Résie-Saint-Martin es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coïmbra
Coïmbra (Couïmbro en grafia mistralenca ; Coimbra en portugués) es una dei vilas principalas de Portugau. Sa populacion èra estimada a 140,796 abitants, en 2021. Sa superfícia totala es 319,4 km².
Denuelha de las Minas
Denuelha de las Minas (en francés Deneuille-les-Mines) es una comuna occitana de Borbonés situada dins lo departament d’Alèir e la region francesa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Kara-indash
Kara-indash foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Burna-Buriash Ier e foguèt remplaçat per Kurigalzu Ier.
Plovdiv (region)
La region de Plovdiv (Област .......) es una region de Bulgaria.
Bangui
Bangui es una vila qu’es la capitala de Centrafrica. Sa populacion èra estimada a 684,190 abitants, en 2005.
John Nevil Maskelyne
thumb|John Nevil Maskelyne. John Nevil Maskelyne (1839-1917) siguec un illusionista e inventor britanic.
Ei conegut mès que mès pera mèrca de maishines d'escríuer Maskelyne que, ara fin deth sègle xix, innauèc en tot presentar es prumèrs modèus de maishines d'escríuer damb un espaciat proporcionau ara mesura deth caractèr, caracteristica que sonque reintrodusic era entrepresa IBM en 1941.
Ei pairin der illusionista Jasper Maskelyne.
Desèrt de Judèa
Lo desèrt de Judèa (en ebrieu : מִדְבַּר יְהוּדָה, Midbar Yehuda, en arab  : صحراء يهودا, Sahara Yahudan) es un desèrt situat en Israèl e en Judèa-Samària, territòri controversiat ara ocupat per Israèl.
Es tanben conegut jol nom de Yeshimon (יְשִׁימוֹן), significant « desèrt » o « èrm ». Montanhós, se situa a l'èst de Jerusalèm e davalant cap a la mar Mòrta. Pel desèrt passan d'oèds e de barrancs, d'una prigondor mai sovent 365 m a l'oèst e de 183 m a l'èst.
Willerwald
Geografia
Willerwald Es una municipalitat de près de 1,470 abitantas situadas a 12 km al sud de Sarreguemines. Lo autoroute A4 es a 1 km de Willerwald. Situat sus una nautor dintre Sarralbe e Hambach, lo vilatge s'es desvolopat la longitud d'un ais nòrd-sud representat uèi per la RN 61. Una dotzena de carrièras son perpendiculaires a aquel ais. Aquela trame viaire tisse una morphologie urbana originala mas fòrça escampilhada. En parallela de la RN 61 mas en environant lo pòble, la via ferrée desservant la Europôle de Hambach travèrsa la comuna.
Malgrat lo sieu nom, la municipalitat possedís pas bòsc. Tres ruisseaux travèrsan la comuna : lo Hoppbach, lo Waldscheingraben e lo Dorrenbach. La municipalitat es tanben traversada pel canal dels houillères de la Sarre e la Sarre.
Willerwald est une commune de près de 1,470 habitants située à 12 km au sud de Sarreguemines. L’autoroute A4 est à 1 km de Willerwald. Situé sur une hauteur entre Sarralbe et Hambach, le village s’est développé le long d’un axe nord-sud représenté aujourd’hui par la RN 61. Une douzaine de rues sont perpendiculaires à cet axe. Cette trame viaire tisse une morphologie urbaine originale mais très dispersée. En parallèle de la RN 61 mais contournant le village, la voie ferrée desservant l’Europôle de Hambach traverse la commune.
Malgré son nom, la commune ne possède pas de forêt. Trois ruisseaux traversent la commune : le Hoppbach, le Waldscheingraben et le Dorrenbach. La commune est aussi traversée par le canal des houillères de la Sarre et la Sarre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Un primièr vilatge nomenat Viller o Albeviller, a conegut dempuèi la XIII sègle. I aguèt destruit a la XVI sègle. Dempuèi 1601, un nòu pòble #començar a s'elevar sul ancià ban défriché. En 1766, Willerwald #passar amb lo duché de Lorraine jos la sobeiranetat de la França ; e lo prince de Sarrebruck #cedir a la França los bens #que possedissiá a Willer.
Una primièra glèisa, dédiée a St Nicolas, i aguèt bastit l'an 1777. Una nòva glèisa d'estil gotic, amb un campanal de 60 m i aguèt bastit l'an 1910-11, consagrada solennellement lo 15 de mai de 1911. Deteriorada Per faches de guèrra lo 6 de junh de 1940, #èsser totalament démolie pendent l'aucupacion.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo pòble a #èsser deslotjat lo 1 en setembre 1939 en lo departament de la Charanta (a Salas-de Cuiques, de contunh a Châteaubernard e Sant-Félix). Lo pòble i aguèt bombardat lo 14 de junh de 1940 e ocupat per las tropas alemandas lo 15 de junh de 1940. Egalament bombardat lo 4 de decembre de 1944, 47 ostals aguèron destruit entièrament e los autres fòrtament deteriorades. I aguèt liberat per l'armada americana lo 5 de decembre de 1944.
Un premier village nommé Viller ou Albeviller, est connu dès le XIII siècle. Il fut détruit au XVI siècle. Depuis 1601, un nouveau village commença à s’élever sur l’ancien ban défriché. En 1766, Willerwald passa avec le duché de Lorraine sous la souveraineté de la France ; et le prince de Sarrebruck céda à la France les biens qu’il possédait à Willer.
Une première église, dédiée à St Nicolas, fut bâtie en 1777. Une nouvelle église de style gothique, avec un clocher de 60 m fut construite en 1910-11, consacrée solennellement le 15 mai 1911. Endommagée par faits de guerre le 6 juin 1940, elle fut totalement démolie pendant l’occupation.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, le village a été évacué le 1 septembre 1939 dans le département de la Charente (à Salles-d'Angles, puis à Châteaubernard et Saint-Félix). Le village fut bombardé le 14 juin 1940 et occupé par les troupes allemandes le 15 juin 1940. Également bombardé le 4 décembre 1944, 47 maisons furent détruites complètement et les autres fortement endommagées. Il fut libéré par l’armée américaine le 5 décembre 1944.
Manuel Ávila Camacho
Manuel Ávila Camacho, militar e òme politic (1896-1955) foguèt president de Mexic entre 1940 e 1946.
Ataca en fòrça
L’ataca en fòrça es un tipe d'accion militara ofensiva qu'es destinada a submergir ò anientar un dispositiu militar enemic gràcias a la superioritat dei mejans utilizats durant l'assaut. Tactica militara relativament simpla, es utilizada dempuei l'Antiquitat. Uei, es un element centrau de la pensada militara de plusors Estats coma leis Estats Units, Russia e la màger part dei membres de l'OTAN.
Principis generaus
Una ataca en fòrça a per objectiu de saturar un dispositiu enemic per lo submergir ò per l'anientar. Sa capitada despend donc de la superioritat dei mejans utilizats per agantar aquela superioritat e de la quantitat de municions disponiblas. Dins la guèrra modèrna, l'assaut dèu saturar la prefondor de l'enemic en neutralizant la segonda linha, en esquichant la còntra-batariá, en blocant l'arribada de renfòrç dempuei l'arrier ò lei flancs, en borrolant lei comunicacions, en « polluïssent » lei zònas utilizadas per lei manòbras de còntra-ofensiva (minas terrèstras, gas de combat...), en suprimissent sei mejans d'observacion, etc. Ansin, quand l'ataca comença, i a tròp de butas de tractar per lei defensors que pòdon pas empachar l'intrada deis asalhidors dins son perimètre defensor. En certanei cas, la defensa pòu tanben s'arrestar en causa de la manca de municions.
En despiech de sa simplicitat aparenta, una ataca en fòrça necessita una planificacion estricta e sovent ben detalhada. Premier, fau ben escondre son dispositiu car la saturacion de la zòna en mejans militars aumenta fòrça lo risc de pèrdas en cas d'ataca ò de tir enemic. Per assegurar l'ataca ela meteissa, fau tanben aver una bòna zòna de desbocat per permetre l'intrada deis asalhidors dins la zòna de combat. La gestion dei desplaçaments es centrala car, en causa de la saturacion de l'espaci, de movements mau mestrejats pòdon rapidament entraïnar de gèinas, de blocatges ò de tirs fratricidas. De mai, una bòna gestion e rotacion dei tropas a un autre interès qu'es de plaçar de lònga una unitat fresca a la tèsta de l'ataca. Enfin, la logistica es tanben un paramètre de considerar car leis accions de combat consuman una gròssa quantitat de municions, de carburants, de pèças destacadas, etc.
L'ataca en fòrça pus simpla es menada frontalament. Pasmens, es possible de realizar un desbordament preliminar. La mesa en plaça d'accions de decepcion es tanben conselhada per empachar ò limitar la preparacion de l'enemic.
Reaccion possibla dau defensor
En fàcia d'una ataca en fòrça, lo defensor a plusors reaccions possiblas per arrestar l'ataca : Aquelei reaccions necessitan una preparacion preliminara au combat. Franc dei situacions ont un camp ataca un ponch fòrt, aquò necessita de dispausar d'informacions sus lei plans e lei movements de l'adversari. Ansin, d'un biais generau, leis analisis istoricas mòstran que lo nivèu de preparacion es lo factor decisiu per determinar l'eissida d'una ataca en fòrça
Desert Storm
thumb|right|Esquèma generau de l'ofensiva terrèstra de la coalicion internacionala entre lo 25 e lo 28 de febrier de [[1991.]]
L’Operacion Desert Storm es l'operacion terrèstra que marquèt la fin de la Guèrra de Kuwait. Après una preparacion aeriana intensa, la coalicion internacionala menada per leis Estats Units organizèt una ataca dirècte còntra l'armada iraquiana desplegada en Kowait e dins lo sud d'Iraq. En mai de la campanha aeriana, d'accions de decepcions foguèron organizadas per enganar lo comandament iraquian que concentrèt sei tropas en Kowait. Aquò permetèt a la coalicion d'organizar un desbordament en passant per lo territòri iraquian. Gràcias a la superioritat de sa poissança de fuòc e a un sostèn aerian eficaç, lei fòrças de la coalicion rompèron lei defensas iraquianas, suspresas e largament destruchas per lei bombardaments. Mai de 2,500 veïculs militars foguèron destruchs lòng deis autorotas au sud de Basra. Entre 25,000 e 50,000 soudats iraquians foguèron tuats, 75,000 bleçats e 80,000 obligats de se rendre. Solament 70,000 a 80,000 capitèron de s'enfugir mai leis unitats en retirada perdiguèron lor coeréncia. Tre lo 28 de febrier, Saddam Hussein anoncièt acceptar l'abandon de Kowait marcant la fin de la guèrra.
Lo Camin dei Damas
La batalha dau Camin dei Damas (ò ofensiva Nivelle) es una batalha de la Premiera Guèrra Mondiala que se debanèt sus lo frònt de l'Oèst en abriu e mai de 1917. Opausèt 850,000 Francés comandants per lo generau Robert Nivelle a 683,000 òmes dirigits per lo generau Erich Ludendorff. Nivelle concentrèt de fòrças importantas e donèt d'instruccions fòrça detalhadas ai tropas d'assaut. Pasmens, aquela preparacion foguèt detectada per leis Alemands qu'abandonèron lei posicions pus menaçadas per una linha de defensa pus favorabla. Puei, organizèron de defensas solidas en aprofichant la durada tròp importanta de la preparacion francesa.
Dins aquò, Nivelle refusèt d'abandonar son idèa e l'ataca comencèt lo 16 d'abriu. En despiech d'una preparacion d'artilhariá fòrça importanta e de quauquei gasanhs iniciaus dins un sector ben defendut, l'assaut obtenguèt pauc de resultats. En revènge, 100,000 soudats francés foguèron perduts en una setmana. Tre lo 21, foguèt necessari d'arrestar l'ataca. Una represa aguèt luòc au començament de mai. Pasmens, se turtèt tornarmai a una resisténcia ben organizada. Lo 15 de mai, Robert Nivelle foguèt remplaçat per Philippe Pétain.
La batalha dei Termopilas
La batalha dei Termopilas es una batalha de la Segonda Guèrra Medica qu'aguèt luòc en 480 avC. Se debanèt entre una fòrça de ciutats grègas dirigida per lo rèi d'Esparta Leonidas I (7,000 òmes) e l'armada de l'Empèri Aquemenida de Xèrxes I (au mens 40,000 òmes). La posicion dei Termopilas èra coneguda per lei Grècs per son importància estrategica. I preparèron donc una defensa eficaça destinada a canalizar l'ataca aquemenida gràcias a un sistèma de muralhas esplechat la topografia locala. Ansin, l'ataca dei tropas de Xèrxes Ier foguèt rompuda per la falanja grèga car son infantariá, fòrça leugiera, poguèt pas se desplegar corrèctament per esplechar son avantatge numeric. En plaça, foguèt obligada d'atacar un pas onte l'infantariá pesuca grèga prenguèt aisament l'avantatge. Dins aquò, après tres jorns de combat, leis Aquemenidas trobèron un camin permetent de contornejar la posicion defensiva de Leonidas gràcias a un pastre locau. Menaçats d'enceuclament, lei Grècs se retirèron a l'excepcion de la rèire-gàrdia que se sacrifiquèt per retardar l'armada de Xèrxes
Sanzoles
Sanzoles es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Jerico
Jerico (en arab : Rīḥa o Arīḥā ; en ebrieu  : Yerīḥo ; en grèc  : Iεριχώ) es una vila de Cisjordania, situada sus la riba oèst del Jordan. Son nom ven de la raíç semitica /wrḥ/ « luna » e indica que la vila foguèt un dels primièrs centres de cult de las divinitats lunaras. Jerico foguèt mencionat pel primièr còp dins lo Deuteronòni. Es considerada coma vila mai anciana (pasmens se lo tèrme es uèi discutat) abitada dins lo mond e los arqueològs escavèron de rèstes de mai de 20 establiments successius, e que lo primièr s'intallèt fa 9 000 ans AbC. La cutat a uèi una populacion de gaireben 27 000 abitants.
Jerico foguèt descricha dins la Torah coma la « vila dels palmièrs », o d'abondantas fonts d'aiga tibesa et d'aiga freja sordan e permeton la cultura de citrons, d'iranges, de bananas, de plantas oleaginosas, de melons, de figas et de raisims. La cultura de la cana de sucre i es presenta a partit del sègle X. Jerico es la vila lmai bassa del mond amb une altitud pròche de -240 m.
Neolitic
L’occupacion del site remontariá al millenni X AbC, a un periòde ont lo nivèl de la mar Mòrta èra possiblement fòrça mai nauta que ièu. Jerio es a vegada considerada coma una mai anciana ciutat del mond, pasmens se lo tèrme de « vila », al sens d’una aglomeracion importanta presentant une diversitat economica e sociala, se pòt certadièrament emplegar qu'a partir del réellement qu’à partir du millenni IV AbC. per la Mesopotamia, la Siria e l’Iran.