cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arenas de Nimes
Leis Arenas a partir de l'epòca dei visigòts
Après que s'enibiguèsson lei combats de gladiadors en 404, lei visigòts transformèron leis Arenas en fortalesa. Per se protegir de las atacas, frequentas durant los periòdes d'invasion, las gents s'amassavan dins l'endrech fins que finalament venguèt un vilatge fortificat. Aqueste arribèt a comptar doas glèisas, 220 ostals e mai una pichona fortificacion. La preséncia umana continua provoquèt evidentament divèrsas degradacions del monument sens comptar las pèiras qu'i foguèron raubadas per bastir d'autras abitacions.
La recuperacion deis Arenas
200px|thumb|Arrèst dau Conseu d'Estat Lòng dei sègles l'anfiteatre èra vengut un endrech que s'i èra implantat una part de la populacion nimesenca, çò qu'empachava de veire la beutat dau monument e mai lo deteriorava constantament. Quand passèt per Nimes lo filosòf Jean-Jacques Rousseau, s'indignèt de l'abandon deis Arenas e comparèt l'estat òrre del monument nimesenc amb lo circ de Verona mens polit e mai pichon mas en ben melhor estat. Leis autoritats lengadocianas ensagèron de metre en plaça divèrsei mesuras per restaurar lo monument coma en agost de 1786 quand leis Estats de Lengadòc s'adrecèron au rei de França e que foguèt edictat un arrèst dau conseu d'estat de Loís XVI, que disiá que la monarquia prestava la quantitat de 150,000 francs a l'entitat lengadociana. Foguèt sonque tre 1810 que s'ordenèt la demolicion deis ostaus e la neteja de l'anfiteatre.
Leis Arenas, centre de l'espectacle
thumb|left|300px|Panorama deis Arenas amb l'estatua de Nimeño davant Dempuèi sa remodelacion l'anfiteatre es vengut un endrech apreciat per i organizar tota mena d'espectacle. A la fin del sègle XIX aculhiguèt d'òbras de teatre e actualament es subretot emplegat per lei corregudas de buòus (mai que mai corridas) e de concèrts. La tauromaquia i es venguda talament presenta que davant leis Arenas se pòt veire l'estatua en bronze del matador Nimeño II.
František Vymazal
František Vymazal (Topolany de Vyškov, 6 de novembre de 1841–Brno, 6 d'abril de 1917) èra un poliglòta, pedagòg, autor e traductor del rus e de l'alemand.
Vida
Nascut dins una familha fòrça paura, èra autodidacte e viviá coma corrector dins una estampariá de Brno, un trabalh fòrça mal pagat que deguèt daissar pr'amor d'una malautiá dels uòlhs. Visquèt sol, sens familha e gaireben sens amics. En 1916 foguèt jutjat per nautra traïson que volguèt pas respectar l'imne de lAustria-Ongria, en realitat vengut sord l'aviá pas conegut e foguèt lèu liberat. Moriguèt escrachat per un tramvai qu'aviá pas vist venir, qu'èra gaireben òrb.
Òbras
Publiquèt tota una seria de manuals per aprene las lengas, coma lo rròm de Chequia.
Peñalsordo
Peñalsordo es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Peraleda del Zaucejo
Peraleda del Zaucejo es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Tasca (Ancian Regim)
Jos l'Ancian Regim, la tasca (var. tascha) o lo garbatge o lo terratge èra un impòst senhoral, levat en natura, proporcional a la culhida, qu'oscillava de 1/12 a 1/6. Se levava aprèp lo dèime degut al clergat.
Lo beneficiari es apelat o.
Aquel levament èra efectuat pel senhor sus las tèrras roturièras en cultura, plan sovent sus las cerealas (pus aisadas de conservar), en mejana una garba sus uèch.
A partir del sègle XVI, foguèt sovent convertit en cens: un pagament reduch, mas en argent, e particularament dins l'Illa de França. De tascas en natura perdurèron ça que la entrò la Revolucion, per exemple en Borgonha.
Saint-Christophe (Savòia)
Geografia
Saint Christophe la Grotte est composée de grandes forêts mais aussi de  pâturages. On distingue de nombreux hameaux dans la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al mièg del, se bastís lo tunèl Napoleon que # passa per el la D1006. Es en 1886 #que se #condicionar pels visitants la via sarde, abandonada dempuèi lo bastiment del tunèl, #que pòrta en las tutas.
Au milieu du, on construit le tunnel Napoléon par lequel passe la D1006. C'est en 1886 que l'on aménagea pour les visiteurs la voie sarde, abandonnée depuis la construction du tunnel, qui mène dans les grottes.
Saint-Léger (Savòia)
Saint-Léger en arpitan (Saint-Léger en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de Savòia de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Palomas
Palomas es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Puebla de Alcocer
Puebla de Alcocer es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Lahar
Un lahar es una colada de fanga compausada de material piroclastic e aiga que s'escorrís sul pendís d'un volcan, puèi generalament lo long de la rega d'una val fluviala.
Lo tèrme de lahar ven d'Indonesia e en javanés significa lava.
Los lahars an la consisténcia del beton: se compòrtan coma un fluid quand se mòvon, e coma un solid quand s'arrèstan. Los Lahars pòdon èsser enòrmes: lo lahar Osceola produit fa 5600 ans pel Mont Rainier dins l'Estat de Washington produguèt una paret de fanga de de prigondor dins las gòrjas de la White River e cobriguèt un airal de  correspondent a  de material. Un lahar pòt èsser extremament perilhós, amor de son energia e velocitat: un lahar grand se pòt mòure a mantun desenats de mètres per segonda subre fòrça quilomètres, causant destruccions e catastròfas. Lo lahar de l'erupcion del Nevado del Ruiz en Colómbia en 1985 provoquèt la Tragedia d'Armero, que tuèt 23,000 personas quand la vila d'Armero foguèt rebonduda jos de fanga.
Causas
Los lahars son deguts a divèrsas causas : E mai que los lahars sián associats mai que mai als efièches d'activitat volcanica, aquestes se pòdon produire pasmens sens cap d'activitat volcanica actuala, se las condicions son reünidas per provocar un esfondrament e un resquilhatge de fanga qu'a per origina los depaus de cendres volcanicas.
La Parra
La Parra es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Canton d'Agen 2
Es compausat de 3 comunas:
Istoric
De 1801 a 1973 lo canton èra format de cinc comunas:
En 1973 lo canton d’Agen 2 prend lo nom de Agen Èst. Es partejat en dos en 1984, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst.
Lo novèl canton d’Agen 2 es creat en 2015.
Tiret
Lo tiret es un signe tipografic. Dens ua frasa, serveish tà isolar e hicar en relhèu dens ua frasa un mot o un grop de mots que constitueishen un comentari. Se met generaument un tiret abans lo comentari e un aute après. Lo segond tiret desapareish quan l'element isolat correspon a la fin d'ua frasa. A la debuta d'ua frasa, un tiret sol serveis tà introdusir dens un dialòg las paraulas deus diferents intervienents e, dens un dialòg, tà senhalar un cambiament d'interlocutor. Dens aquesta cas, las verguetas ne s'emplegan pas.
Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas Aquitània
Lo Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas qu'ei ua associacion lei 1901 e qu’a per objectiu la promocion de la lenga occitana au truvèrs deus sons cors e de las soas formacions. Lo CFPÒC qu’ei membre de la ret de Centres de Formacion Professionala Occitans dab los centres de Besièrs e de Tolosa.
Metòds pedagogigcs
L’objectiu principau qu’ei balhar la prioritat a la comunicacion, a l’expression orau. Tad favorizar la presa de paraula, un grop n'aurà pas mei de 10 aprenents. L’oralitat e l’interactivitat que son elements màgers a l’aprenedissatge de la lenga. Qu’ei a comptar d’aquesta foncion comunicativa que seràn determinadas e estudiadas las nocions gramaticaus, qui s’esfòrçan apuish d’utilizar dens la vita vitanta.
Quesnoy-sur-Airaines
Quesnoy-sur-Airaines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
La Calanca
thumb|250px|Cobèrta dau primièr numèro de La Calanca La Calanca (a l'origina La Calanco en grafia mistralenca) foguèt una revista editada per l'Escòla dei Felibres de la Mar que se publiquèt pas qu'en dos numèros, en 1879 e 1882, a Marselha. Se definissiá coma un recuèlh de literatura provençala e porgissiá una revirada en francés dei tèxtes publicats.
Quesnoy-sur-Airaines
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas Aquitània
Co-ordenadas
thumb|200px|Ortès 10 avenguda deu president Kennedy 64300 Ortès
Quesnoy-sur-Airaines
Nòtas
<references group=N/>
Elicoptèr d'ataca
Un elicoptèr d'ataca es un elicoptèr militar destinat a l'ataca de butas terrèstras coma d'unitats d'infantariá, de veïculs blindats o de bastiments. Es donc generalament equipat de mitralhièras pesucas, de roquetas e de missils èr-sòu. De còps, certanei modèls son tanben equipats de missils èr-èr per assegurar una defensa còntra una aeronau o un elicoptèr enemic. Doas missions principalas son donc fisadas ais elicoptèrs d'ataca : lo sostèn aerian raprochat e la destruccion dei veïculs blindats.
Bellis perennis
La margarideta o la pimpanèla o la pimparèla o la lilòia (Bellis perennis) es una planta vivaça de la familha de las asteracèas.
Puebla de la Reina
Puebla de la Reina es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
La Calanca
Istòria
La Calanca nasquèt en 1879.
Batalha d'Ollantaytambo
La batalha d'Ollantaytambo es una batalha de la conquista espanhòla de l'Empèri Inca que se debanèt en genier de 1537. Marquèt una importanta victòria defensiva inca que permetèt au rèi Manco Inca II de fondar lo Reiaume de Vilcacamba, sèti de la resisténcia inca fins a 1571, e d'organizar una còntra-ataca en direccion de Cusco que foguèt assetjada sensa succès en 1536-1537.
Ollantaytambo èra una fortalesa inca situada a 75 km au nòrd-oèst de Cusco. En despiech dei desfachas de 1532 a 1535, permetèt a Manco Inca II, un subrevivent de la dinastia reiala plaçat sus lo tròne per lei conquistadors, de federar lei guerriers desirós de resistir ais Espanhòus. Son projècte foguèt tanben ajudat per lei combats entre Francisco Pizarro e Diego de Almagro. Dispausant d'una armada de 30,000 òmes, Manco Inca II fortifiquèt leis accès a la fortalesa e comencèt lo sètge de Cusco lo 6 de mai de 1536. En fàcia, Hernando Pizarro reüniguèt una fòrça de 30,000 guerriers indigèns menats per un centenaus de conquistadors. Ataquèron lei posicions incas en genier de 1537 e se turtèron a una resisténcia acarnada. De mai, après cinc ans de guèrra, leis Incas avián realizat de progrès importants e èran desenant capables d'utilizar d'armas europèas. Ansin, après aver arrestat plusors assauts, poguèron passar a l'ataca. En dificultat, leis Espanhòus aprofichèron la nuech per abandonar lo prat batalhier.
Premiera victòria inca majora dins la guèrra còntra leis Espanhòus, la batalha d'Ollantaytambo permetèt ais Incas de renforçar sei posicions a l'entorn de Cusco. Pasmens, l'arribada de renfòrç espanhòus en març permetèt ai defensors de resistir victoriosament. Leis Incas contunièron de tenir la fortalesa durant quauqueis annadas avans de se retirar a Vilcacamba. Demenits, leis Espanhòus poguèron pas menar de perseguida e lo Reiaume Inca subrevisquèt fins a 1571.
Sant Gervasi (Auvèrnhe)
Sant Gervasi (Saint-Gervazy en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Chimborazo (província)
Lo Chimborazo es una província de l'Eqüator creada lo 25 de junh de 1824. S'espandís sus una superfícia de 6499 km. Sa capitala es Riobamba. Ten lo non del volcan Chimborazo. Aquela província es situada dins la Cordilhièra dels Andes al centre de l'Eqüator. Es limitada al nòrd per la província de Tungurahua, a l'èst per la província de Morona-Santiago, al sud per la província de Cañar, al sud oèst per la província de Guayas e a l'oèst per la província de Bolívar.
Ovesa
Ovesa es una ribiera d'Occitània que raja en Daufinat e Provença. Es un afluent de Ròse.
Geografia
thumb|200px|left|La vau d'Ovesa vista dal còl de Perti en Droma thumb|200px|Pont sus Ovesa a Vaison thumb|200px|Ovesa amb una auçada de siá  lo 31 de mai de 2008 a Bedarida |thumb|200px|Boca d'Ovesa au [[Ròse, riba senèstra]] |thumb|200px|Jonhent amb [[Ròse, en riba drecha]] A sa font dins la montanha de Chamosa, près de Somecure, situat dins lei Baroniás Daufinencas dins lo sud-èst de Droma. Raja vèrs l'oèst en passant a Montguers, Lo Bois dei Baroniás, Pèiralonga, Molan. Dins Vauclusa, s'escola vèrs lo nòrd-oèst de Ventor e au nòrd dei Dentèlas de Montmiralh per passar a Vaison.
Après Vaison, raja dins una plana pron umida situada entre Lo Rastèu e Sòrgas. Ovesa rejonh Ròse en passant à l'oèst de Sòrgas fàcia a l'illa de la Bartelassa.
Jaro Prohaska
Jaro Prohaska (1891–1965) es un baritòn-bassa austriac conegut mai que mai per de ròtles wagnerians.
Ovesa
Idrografia
Principaus afluents :
Jaro Prohaska
Biografia
Jaro Prohaska o Jaroslav Prohaska (son nom oficial ?) nasquèt a Viena (Austria) lo 24 de genièr de 1891 e moriguèt a Munic lo 28 de setembre de 1965.
Ovesa
Idrografia
Autres afluents :
Jaro Prohaska
Biografia
Son fraire cabdèt Paul Georg, violoncellista, nasquèt lo 9 d'abrial de 1903 a Viena e moriguèt lo 2 de junh de 1989 a Graz.
Importància musicala
Es documentat dins de ròtles de baritòn, Kurwenal (Tristan e Isòlda), Friedrich von Telramund (Lohengrin) e de baritòn-bassa, Hans Sachs (Los Mèstres cantaires de Nurembèrg), l'Olandés (L'Olandés volant), etc.
Cessey
Cessey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo vilatge compòrta un vilar "Les Champs du fourneaux", contigu a la municipalitat vesina de Charnay. Aquel luòc se sona en dialècte "Les iôdés".
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Telhet (Arièja)
Telhet (Teilhet en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Puebla de Sancho Pérez
Puebla de Sancho Pérez es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Puebla de la Calzada
Puebla de la Calzada es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Puebla de Obando
Puebla de Obando es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Philip Roth
Philip Roth es un escrivan nòrd-american d'origina jusieva. Nasquèt lo 19 de març de 1933 en Newark, Nòva Jersei (Estats Units). Escriu roman, mas tanben de contes e d'assages.
A ganhat fòrça prèmis coma lo prèmi Pulitzer o lo National Book Award.
Bonnœuvre
Banvre en breton ( Bonnœuvre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Puebla del Maestre
Puebla del Maestre es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Margarida d'Oingt
Marguerite de Oingt, mòrta l'11 de febrièr de 1310, foguèt una religiosa mistica e escrivana que laissèt una òbra en latin, doas autras en lenga francoprovençala (la premièra qu'escriviguèt en francoprovençal), e de letras nombrosas. Es eissida de la familha senhoriala d'Oingt. Venerada dins la region de Lion fins a la Revolucion francesa (1789), pasmens es pas estada ni canonizada ni beatificada oficialament.
Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America
La Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America es un conflicte internacionau que se debanèt d'abriu de 1775 a setembre de 1783. Opausèt lo Reiaume Unit ai rebèls dei Tretze Colonias d'America dau Nòrd que foguèron pauc a pauc sostenguts per França, Espanha e lei Províncias Unidas. Entraïnada per de desacòrdis prefonds regardant la taxacion e la representacion dei colonias, la guèrra s'acabèt per una victòria deis insurgents que venguèron independents e formèron leis Estats Units d'America. Seis aliats europèus obtenguèron la restitucion de certanei colonias perdudas a l'eissida de la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763).
Lei tensions entre lei Tretze colonias e Londres
La causa premiera de la guèrra d'independéncia deis Estats Units foguèt lei despensas importantas dau tesaur anglés durant la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763) per entretenir sa marina militara. D'efiech, son deute public aviá fòrtament aumentat e lo govèrn londonenc foguèt donc obligat de crear d'impòsts novèus. Pasmens, coma aquela guèrra èra estada principalament menada per defendre leis interès dei colons nòrd-americans, decidèt d'aplicar certanei taxas unicament dins lei colonias. Quatre impòsts foguèron ansin impausats per lo Parlament de 1763 a 1773. Aquò suscitèt un important maucontentament e lei colons refusèron de pagar. Revendiquèron lo drech d'èsser representats au Parlament e lièron rapidament lo contentament d'aquela demanda au pagament deis impòsts (no taxacion without representation ).
En fòra de la situacion fiscala, lei colons avián d'autrei desacòrdis amb sa metropòli. Lo premier èra lo limit impausat per Londres a l'expansion vers l'Oèst afin de defugir de conflictes amb leis Amerindians. Un autre ponch, pus grèu, èra leis avantatges comerciaus de la metropòli. En particular, l'obligacion per lei colons de cargar sei marchandisas sus de naviris anglés suscitava una ostilitat mai e mai gròssa car empachava lo desvolopament dau comèrci locau. Au contrari, per lo Parlament, aquò representava una compensacion justa en cambi de la proteccion militara provesida per la Royal Navy. Ansin, lo blocatge entre lei dos partits èra quasi totau, çò qu'explica la rapiditat de la rompedura après 1773.
Lo desequilibri entre poissanças europèas
Un autre factor que favorizèt l'expansion dau conflicte èra lo desequilibri entre poissanças europèas eissit de la Guèrra de Sèt Ans. Venceiritz principala, Anglatèrra aviá impausat sa dominacion maritima e annexat la màger part dei colonias francesas. La Cort de Versalhas esperava de prendre sa revènge. Per aquò, aviá modernizat sa flòta e son armada. Pasmens, França èra pas l'unic maucontent dau continent. Espanha aviá perdut Florida e estimava son empèri sud-american menaçat. De tensions colonialas existián tanben entre Anglatèrra e lei Províncias Unidas. Enfin, plusors país s'inquietavan de la supremacia navala deis Anglés.
La rompedura entre lei Tretze Colonias e Londres
thumb|right|Representacion de la [[Boston Tea Party que veguèt un grop de colons rebèls, desguisats en Indians, destrurre de marchandisas britanicas per protestar a l'aumentacion dei taxas decidida per lo Parlament Britanic.]]
La rompedura definitiva entre lei Tretze Colonias e Londres comencèt en 1773 amb l'adopcion dau Tea Act, una lèi qu'obligava lei colons de crompar unicament un tè taxat per lo govèrn e vendut per la Companhiá deis Índias Orientalas. Venent après plusors movements de revòuta còntra l'impòst, aquò entraïnèt de trèbols dins lei pòrts americans que refusèron de descargar lei marchandisas que foguèron finalament destruchas per un grop de colons de Boston lo 16 de decembre de 1773 (Boston Tea Party). En respònsa, lo Parlament ordonèt la sarradura dau pòrt de Boston fins au remborsament dei bens destruchs. Adoptèt tanben plusors lèis, li permetent de jutjar lei rebèls e de reprimir sei sostèns (possibilitat de presa dirècta dau poder dins lei colonias, extradicion, sancion còntra leis autoritats localas...), que foguèron qualificadas d'Intolerable Acts per lei colons ostils ai deputats londonencs.
Aguent obtengut lo sostèn d'una partida importanta de la populacion, leis adversaris dau Parlament reüniguèron a Filadèlfia un Congrès en setembre e octòbre de 1774 amb de representants dei Tretze Colonias. Contestèron lo drech dau Parlament de legiferir sus leis afaires intèrnes dei colonias e instaurèron un boicòt dei produchs anglés qu'entraìnèt una reduccion de 97% dau comèrci amb lo metropòli. En parallèl, en Massachusetts, onte lo Parlament aviá suspendut lo govèrn locau, se creèt un Congrès Provinciau que capitèt rapidament d'establir son autoritat sus l'ensems de la colonia franc de Boston, tengut per de tropas britanicas.
En 1775, lo Parlament refusèt de cedir e votèt de sancions comercialas còntra lei Tretze Colonias. De son caire, lei colons renforcèron sei milícias. Lo 14 d'abriu, lo generau Thomas Gage recebèt l'òrdre de lei desarmar, çò qu'entraïnèt lo començament dei combats quatre jorns pus tard.
La resisténcia deis insurgents e la declaracion d'independéncia dei colonias
thumb|right|[[Pintura representant la declaracion d'independéncia deis Estats Units d'America (1776).]]
De 1775 a 1778, leis operacions militaras veguèron de combats limitats opausant de fòrças de quauquei miliers d'òmes. D'efiech, per lei rebèls, teoricament dirigits per lo generau George Washington, l'objectiu èra inicialament de subreviure en fàcia de tropas professionalas e pus nombrosas. Per lei Britanics, èra necessari de tenir lei pòrts que permetián l'arribada de renforç e de metre en plaça un blocus eficaç. Lei premierei campanhas foguèron lentas e leis insurgents ganhèron plusors escaramochas coma la batalha de Lexington (19 d'abriu de 1775) e obliguèron lei Britanics d'evacuar Boston (17 de març de 1776). En revènge, una incursion còntra Quebèc foguèt rebutada per la resisténcia deis abitants (decembre de 1775).
Aprofichant aquela resisténcia, lei colons comencèron de preparar sa declaracion d'independéncia que foguèt oficialament proclamada lo 4 de julhet de 1776 per lo Congrès de Filadèlfia. Lei Tretze Colonias creèron una confederacion onte cada entitat – que prenguèt lèu lo nom d'Estat – gardava sa libertat e sa sobeiranetat. Dins aquò, la situacion militara venguèt rapidament inquietanta per leis Estatsunidencs amb l'arribada d'importants renfòrç britanics. Aquò permetèt au generau William Howe d'ocupar Nòva York e Rhode Island e de menaçar Filadèlfia (junh de 1776). Washington repostèt durant la sason ivernenc que li permetèt de passar Delaware e de capturar un regiment de mercenaris saxons a la batalha de Trenton (25 de decembre de 1776). Après una segonda desfacha a Princeton (3 de genier de 1777), lei Britanics deguèron se retirar vèrs lo sud.
Aquela revirada entraïnèt la mesa en plaça d'un important plan britanic afin d'enceuclar la mitat nòrd dei territòris rebèls. Per aquò, Howe desbarquèt en Maryland e bateguèt lei fòrças de Washington a la batalha de Brandywine (11 de setembre de 1777), çò qu'entraïnèt l'evacuacion de Filadèlfia per lei congressistas. D'un biais simultanèu, lei Britanics ataquèron a partir de Canadà amb una armada comandada per John Burgoyne. Pasmens, secutada e isolada per lei fòrças dau generau Horatio Gates, foguèt enceuclada e obligada de capitular a Saratoga (19 de setembre - 7 d'octòbre de 1777).
L'intrada en guèrra dei poissanças europèas
La victòria estatsunidenca de Saratoga revelèt l'amplor dei dificultats militaras britanicas dins lo conflicte. Aquò encoratjèt donc lei poissanças europèas de participar dirèctament au conflicte. Tre lo 6 de febrier de 1778, França signèt ansin un tractat d'amistat e d'aliança amb leis Estats Units. Foguèt jonhada dins la guèrra còntra Londres per Espanha en 1779 e per lei Províncias Unidas en 1780 (Quatrena Guèrra Angloolandesa). Leis autreis estats adoptèron una posicion neutra dictada per son maucontentament deis inspeccions maritimas menadas per la marina britanica còntra tot naviri sospichat de transportar d'avitalhaments per lei rebèls.
Leis Europèus ataquèron lei colonias britanicas en America e ais Índias. Menacèron tanben sei basas mediterranèas e França comencèt d'entraïnar una armada destinada a un desbarcarment en Anglatèrra. Atacats sus plusors frònts e sensa aliat, lei Britanics foguèron donc obligats de dispersar sei fòrças.
Teatre estatsunidenc
thumb|right|[[Pintura de la capitulacion de Yorktown.]]
A partir de 1778-1779, la guèrra sus lo teatre estatsunidenc venguèt pus violenta e lei Britanics multipliquèron leis exaccions. Assaièron tanben d'atraire lei rebèls dins lo Sud onte la populacion èra considerada pus fidèla a la Corona. Prenguèron Savannah e enceuclèron una armada estatunidenca dins Charleston. Après sièis setmanas de resisténcia, la garnison capitulèt (29 de març - 12 de mai de 1780).
Pasmens, leis insurgents recebèron l'ajuda de la flòta francesa qu'assaièt sensa succès d'atacar Savannah (setembre de 1779) e que desbarquèt un còrs expedicionari dirigit per lo còmte de Rochambeau (julhet de 1780). A partir d'aost de 1780, lo generau Nathanael Green comencèt una novèla ataca còntra lei Britanics. Batut per Charles Cornwallis a Camden, contunièt de lo secutar e capitèt finalament de reconquistar la totalitat de Georgia e de Carolina levat de Savannah e Charleston. Perseguit per lei Francoestatsunidencs, Charles Cornwallis deguèt se retirar dins Yorktown. Lo 5 de setembre de 1781, la flòta francesa capitèt de prendre lo contraròtle de la baia de Chesapeake a l'eissida d'una batalha navala. Aquò permetèt d'isolar totalement Yorktown que capitulèt lo 19 d'octòbre entraïnant la rediccion de 7,500 soudats britanics.
Teatre antilhés
Lei combats dins leis Antilhas comencèron en 1778. Numericament inferiors, lei Britanics foguèron batuts per una flòta francesa a Granada (6 de julhet de 1779) e perdiguèron plusors colonias conquistas per lei Francés (Dominica, Sant Vincent, Granada) ò par leis Espanhòus (Florida). Lei còntra-ofensivas britanicas, franc de la presa de contraròtle de Santa Lúcia, mau capitèron en causa de problemas logistics e maugrat quauquei succès iniciaus.
Après aquelei succès, lei dos aliats comencèron de preparar l'invasion de Jamaica, importanta fònt de revenguts per lei Britanics. Pasmens, la flòta francesa foguèt durament batuda a la batalha dei Saintes (12 d'abriu de 1782) onte perdiguèt sèt naviris de linha e 7,000 òmes. Aquò entraïnèt l'abandon dau projècte e la fin deis operacions dins la region.
Teatre indian
thumb|right|[[Pintura de la batalha de Trinquemalay (1782).]]
Leis Índias venguèron un teatre dau conflicte après l'intrada en guèrra deis Olandés. Pasmens, lei Britanics i èran ja en guèrra còntra Mysore dempuei 1778. Ansin, se formèt una coalicion gropant lei Províncias Unidas, França e Mysore.
Comencèt alora una guèrra de sètges (Mangalore, Cuddalore...) marcats per divèrsei combats navaus onte ges de camp capitèt de destrurre son adversari. Dins aquò, en fòra de la reconquista de Trincomalee per lei Francés, i aguèt gaire d'evolucions.
Teatre europèu
thumb|right|[[Pintura de la batalha d'Ouessant (1778).]]
En Euròpa, la guèrra foguèt dirigida sus la conquista dei basas navalas britanicas isoladas e sus lo mantenement de la circulacion maritima per perseguir lo combat en America e ais Índias. Regardant lo premier ponch, foguèron atacats Gibartar, Jersei e Menòrca. Totei lei posicions resistiguèron franc de l'illa baleara que foguèt presa per lei Francés e leis Espanhòus (5 de febrier de 1782).
Leis autrei combats dins leis aigas europèas empediguèron lei Britanics d'i establir sa superioritat maritima. D'efiech, au contrari de la Guèrra de Sèt Ans, lei Francés resistiguèron a la batalha d'Ouessant (27 de julhet de 1778). Aquò permetèt a la marina francesa d'atacar lei convòis britanics coma a la seconda batalha dau cap Sant Vincenç (9 d'aost de 1780). Pasmens, la Royal Navy gardèt egalament la possibilitat d'atacar lei transpòrts francés coma a la segonda batalha d'Ouessant (12 de decembre de 1781). De mai, poguèt contuniar d'avitalhar Gibartar e capitèt d'infligir una desfacha ais Olandés au Dogger Bank (5 d'aost de 1781).
Fin dei combats
La rediccion de Yorktown entraïnèt la casuda dau govèrn North e lo Parlament votèt còntra la perseguida de la guèrra dins lei Tretze Colonias. Aquò menèt a la dubertura de negociacions a París. Lei tractats preliminaris foguèron signats entre novembre de 1782 e setembre de 1783. Foguèron ratificats un an pus tard.
Pèrdas umanas e economicas
Lei pèrdas umanas de la guèrra son mau conegudas en causa de l'imprecision dei donadas pertocant l'armada estatsunidenca qu'auriá perdut entre 25,000 e 70,000 òmes, principalament en causa de malautiás ò dei condicions de vida dins lei presons britanicas. Lei pèrdas deis autrei belligerants son mai establidas. Lei Britanics perdiguèron 78,000 combatents, lei Francés 7,000, leis Espanhòus 5,000 e leis Olandés 500.
Reina
Reina es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America
Pèrdas umanas e economicas
Lei participants, levat Espanha, deguèron tanben faciar de problemas grèus en causa dau còst dau conflicte. En França, aquò creèt una crisi financiera grèva que menèt a la crisi de 1786 e, finalament, a la Revolucion Francesa. Dins lo Reiaume Unit, foguèt necessari de metre en plaça d'impòsts de guèrra importants. Enfin, ais Estats Units, lo pagament dei deutes privats e publics entraïnèron de trèbols grèus fins ais ans 1790.
L'independéncia e la formacion deis Estats Units d'America
La consequéncia principala de la guèrra foguèt la formacion deis Estats Units d'America a partir dei Tretze Colonias aguent declarat son independéncia en 1776. De mai, obtenguèron la possession – encara nominala – de totei lei territòris a l'èst de Mississipí entre Canadà au nòrd e Florida au sud e divèrseis avantatges comerciaus. L'objectiu dei Britanics èra de favorizar la creissença de la nacion estatsunidenca per esplechar son mercat sensa còst administratiu.
Lo reequilibratge territòriau entre poissanças colonialas
L'autra consequéncia de la guèrra foguèt un reequilibratge territòriau entre lo Reiaume Unit e sei rivaus francés e espanhòu. Sensa menaçar lo primat mondiau britanic, permetèt ai Francés de tornar formar un empèri coloniau amb la restitucion de Loïsiana, de Tobago e de Senegau. De son caire, s'Espanha deguèt rendre Loïsiana, recuperèt Florida e Menòrca. Enfin, leis Olandés qu'avián pauc participat au conflicte, retrobèron sei colonias americanas e africanas mai perdiguèron Negapatam ais Índias.
Yucatan
Yucatan es un dels 31 estats que constituisson Mexic. Es localizat al sud-èst del país, al nórd de la peninsula de Yucatan. Al sud-oèst confronta l'estat de Campeche e de Quintana Roo al  nòrd-èst. Es bordat pel Golf de Mexic al nòrd. La capitala n'es Mérida. vinheta|Yucatán.
Chauffours
Chauffours es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Baccon
Baccon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Lo vilatge a situat en la region naturala de la Beauce a aperaquí al Nòrd de Meung-sus-Loire. A traversat per un braç dels Malves.
Le village est située dans la région naturelle de la Beauce à environ 10 km au Nòrd de Meung-sur-Loire. Il est traversé par un bras des Mauves.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chusé Inazio Nabarro
Chusé Inazio Nabarro (Tauste, Saragossa, 30 de novembre de 1962) es un poèta e filològ aragonés. Dempuèi 2004 es president del Consello d'a Fabla Aragonesa.
Quintana de la Serena
Quintana de la Serena es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Pteranodon ingens
Pteranodon ingens ( volador gegant ) èra un Pterosaure que visquec enter eth miei e eth finau deth cretacèu. Apertenguec ara familha des Pteranodontidae e plan d'ossi fogueren trapats en er estat nòrd-american de Kansas. Era longada des sues ales ere de 7 metres aperaqui.
Es prumèrs ossi fossils de pterosaure de Nòrd-America van éster descrits per Othniel Charles Marsh en 1871. Es ans 1870 e 1871 va descurbir quaques fossils en Smoky Hill River a Kansas. Enter aguesti un gran nhòc de material de pterosaure, includida era clusca. En comparason damb es ornithocherids anglesi, aguest pterosaure gegant non auie dents més auie ua cresta plan longa en eth final dera clusca, causa que heia qu'aguesti reptils semblèssen plan tondrals.
Pr'amor d'açò Marsh pensec necessari ja en 1876 de destriar es pterosaures americans deth cretacèu des sóns cosins anglesi. Creec eth nom Pteranodon (volador shens dents) pera eths e placec aguesti bèsties ena familha des Pteranodontidae ( per se ) damb un sub-orde tanben propi, es Pteranodontia. Includèt un aute genus aciua, Nictosaurus (reptil nud) qu'auie estat trapat amassa damb ossi de Pteranodon en ua peirièra de gis de Kansas.
Cap deres clusques revades o descrites per Marsh siguec relacionada damb ossi dera resta dera esqueleta, damb era excepcion des vertebres deth cuòl. Ath delà d'açò, en Marsh distinguèt enter diuersi especies de pteranodon, qu'eren diuersi es uns des autes pera morfologia des sues clusques, especiaument ena forma dera cresta.
Per exemple, Pteranodon Ingens auie ua clusca d'1,79 m de longada, era meitat dera qual era cresta, auçant-se plan cap eth darrèr. Auie ua longada estimada d'ales d'aperaqui 7 metres. En contrast damb es pterosaures damb cuòls plan longs com Quetzalcoatlus, pteranodon auie un cuòl relativament cuert damb ues poderoses vertebres cervicaus ben cuertes. Era sua long, afilada dentadura auie pas de dents e eth horat deth uèlh ei relativament petit e plaçat plan en naut dera clusca. Tostemps i a ua cresta en darriér deth cap més pas ena baisha dentadura. Toti es ossi son plan leugèrs e pneumatics. Açò vole díder qu'eren clocs e qu'avián petites canalières d'aire. Ei possible que permetéssen era penetracion d'aguest en sacs d'aire ont eren connectats damb es paumons coma en es audèths moderni. Es vertebres avián tanben dobertures laterals plan granes e eren bastides plan leugeres.
Eth pes deth Pteranodon foguèt calculat en 16.6 KG. Damb aguest pes era bèstia era cabedís d'arténher ua velocitat de 50 Km/h.
Saint-Marcel (Savòia)
Saint-Marcel en arpitan (Saint-Marcel en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de Savòia de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rena (Badajoz)
Rena (Badajoz) es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Puebla del Prior
Puebla del Prior es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Pueblonuevo del Guadiana
Pueblonuevo del Guadiana es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Ribera del Fresno
Ribera del Fresno es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Retamal de Llerena
Retamal de Llerena es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Lac Roi
Lac Roi [laˈʁwe] (Saint-Hilaire-la-Croix en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Le nom de la comuna èra "Saint Hilaire Lacroy" sobre la carta de Cassini. Le nom ven de Lacus Rubeus, "Le Lac Roge". Le nom chamgèt en La Croix a causa de l'omofonia daus mots : [lakʁwa].
Nòtas
<references group="N"/>
Balma de Dargilan
right|250px La Balma de Dargilan (escaissada la ) se dobrís sul Causse Negre al prèp de Maruèis. Descobèrta a la fin de la tardor de 1880 per Saüquet, un jove pastre alavetz al percaç d'un volp, calguèt esperar 1888 perque l'espeleològ Édouard-Alfred Martel ne faguesse una exploracion complèta. Foguèt dobèrta al public en 1890.
Descripcion
Encara en activitat, aquela balma es remarcabla per la varietat de las concrecions que embarra. En mai de las classicas estalactitas e estalagmitas, doas colomnas datadas de rivalizan amb una paret de  de long e  de naut, unica en Euròpa e benlèu dins lo mond, entièrament cobèrta de drapariás. Al plafon de la sala superiora, marcada per un esfondrament datat de, penjan un grand nombre de fistulosas o macaròni, concrecions tubularas que precèdon la naissença de las estalactitas. Mantuna sala inferiora seguís l'ancian cors d'un riu que se tròba actualament a al dejós de la balma e se geta sulcòp dins Jonta. L'aiga s'i acumula encara dins de gorgs pauc prigonds, abans de rejónher per infiltracion lo cors actual del riu.
Dargilan es tanben remarcabla per sas colors. L'oxid de fèrre la tenh aicí en ròse e en marron escur. L'oxid de manganès mescla de gris a aquelas colors. Se pòt tanben véser divèrsas òcras e de blanc.
Barra oblica
La barra oblica es un signe de pontuacion. La màger part deu temps es una barra clinada simpla. Dessepara generaument dus elements que s'opausan e, dens aqueste cas, pren un espaci insecable abans e après (ex.: can /gat, fuòc / aiga). Dessepara tanben, dens ua categoria o un paradigme dus elements equivalents. Dens aqueste cas, n'i a pas nat espaci ni abans ni après (ex.: cosina/sala de manjar).
En fonologia, la barra oblica serveish tà enquadrar ua transcripcion fonologica. Per exemple, en gascon, lo mot vin es compausat de dus fonèmas notats /b/ e /i/. En matematicas, es tanben lo signe de la division dens las expressions fraccionàrias (ex : 15/3 = 5,120 km/h). Enfin, la barra oblica s'emplega après la chifra de las segondas entà marcar los detzaus o centaus de segonda (ex : 17/100 de segonda).
Sent Eren
Sent Eren (Saint-Hérent en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Alari de los Monges
Saint-Hilaire-les-Monges (Saint-Hilaire-les-Monges en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Fernand Pigòt
thumb|250px|Retrach de Fernand Pigòt Fernand Pigòt (Cabestanh, 1867 – Cabestanh, 22 de junh de 1928) foguèt un escrivan occitan del país besierenc. Venguèt capiscòl de l'Escòla del Titan.
Biografia
Fernand Pigòt s'interessèt fòrça jove a l'istòria de son airal e publiquèt tre sos 23 ans un estudi sus l'istòria de Capestanh que li faguèt ganhar la medalha de bronze de la Societat Arqueologica, Scientifica e Literària de Besièrs. A l'encòp que menèt son activitat viticòla, faguèt una carrièra jornalistica e literària de tria. Foguèt un dels pionièrs del crèdit mutualista agricòla, correspondent de Radio France e aguèt la gestion de las Arenas de Besièrs. Quand se produsiguèt la crisi viticòla de 1907 s'impliquèt politicament per ensajar d'unificar lo movement. Foguèt lo fondador de la revista occitana Lo Camèl e del jornal en francés Le Petit Biterrois. Lo 1 d'octobre de 1926 venguèt consul onorari de la Romania a Besièrs. Moriguèt en seguida d'un accident a Capestanh lo 22 de junh de 1928.
Risco
Risco es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Canton d'Agen Èst
Lo canton d’Agen Èst es una anciana division administrativa del departament francés d’Òut e Garona, de 1973 a 1984. Lo còde de l’INSEE èra 4702. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés, damb de fenomèns de transicion cap al gascon.
Prenguèt la seguida del canton d’Agen 2 (1801-1973) en 1973, dins lo meteis territòri. Èra compausat de cinc comunas:
Istoric
Lo 1èr de genièr de 1974, Bajamont foguèt incorporat al Pont del Casse. La fusion foguèt anullada lo 24 de novembre de 1983. Entretant, lo nombre de comunas èra passat a quatre:
En 1984 lo canton foguèt devesit en dos, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst.
Lo canton d'Agen Èst se creèt en 1973, atal coma los cantons d'Agen Centre, Agen Nòrd e Agen Oèst.
Avant la creacion d'aquel canton, i agèt : lo canton d'Agen entre 1790 e 1801; lo Agen 1 e lo Agen 2 entre 1801 e 1973.
En 2015, los cantons d' Agen centre, Agen Nòrd, Agen Oèst, Agen Nòrd-Èst e Agen Nòrd-Èst foguèron suprimits. Lo despartiment cantonal novèl es : Agen 1 (tròç d'Agen, Bajamont, Folaironas e Lo Pont del Casse), Agen 2 (tròç d'Agen, Boèr e Bonencontre o Nòstra Dama), Agen 3 (tròç d'Agen solet) e Agen 4 (tròç d'Agen e Lo Passatge).
Salvaleón
Salvaleón es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Gigi de Nissa
thumb|400px|Gigi de Nissa en concèrt al Vilatge occitan de Besièrs en agost de 2011 Loís Pastorelli, d'escais Gigi de Nissa, es un cantaire dau país de Niça qu'es lo menaire dau grop de reggae Nux Vomica e qu'a l'encòp mena actualament una carrièra en solista.
Biografia
Loís Pastorelli es un dai militants mai actius per la cultura de l'airau de Niça. Creèt lo Carnavau Independent Niçard e s'es implicat d'a fons dins la vida culturala de sa vila que siá coma pintor o coma cantaire. Quauques amics e collaboradors l'incitèron a començar una carrièra de solista, çò que Loís entamenèt tre 2009 sota l'escais de Gigi de Nissa.
Auverse
Auverse es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger. Dempuèi lo 15 de decembre de 2016, la comuna es una comuna delegada de la comuna novèla de Noyant-Villages.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Harry Govier Seeley
Harry Govier Seeley (1839-1909) siguéc un paleontològ anglés que determinéc qu'es dinosaures se classificauen en dus grops: es saurisquis e es ornitisquis. Tà hér açò se baséc ena natura des ossi e articulacions dera pelvis.
Etan
L'étan es un idrocarbur de la familha dels alcans de formula bruta C2H6. Es un gas combustible, incolòr e inodòr que se pòt trobar dins lo gas natural e tanben dins los gases del petròli.
Quiry-le-Sec
Quiry-le-Sec es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nèrta
La nèrta (var. nerta) o  mirta (var. murta), (Myrtus communis) es una planta de la familha de las mirtacèas que buta a l'entorn de la mar Mediterranèa. Etimologicament Myrtus communis ven del grèc Μύρτος que significa perfum qu'es una planta fòrça aromatica.
Harry Govier Seeley
Seely trapéc es dus grops tan diferenti que tanben defenséc un origen desseparat. Va éster pas enquia es ans 1980 qu'es naues tecniques d'analisi cladística demostraren qu'andús grops de dinosaures auien compartit un ancessor comun en eth triassic.
Etan
L'etan es un constituent del gas de petròli liquefiat qu'es un combustible utilizat coma remplaçant del gas natural per d'aplicacions particularas.
Nèrta
Ecologia
La nèrta a una origina cosmopolita. S'espandís dempuèi Africa, passant per Euròpa fins a l'Asia temperada, es a dire, dins la zona mediterranèa, qu'es una planta termofila.
San Pedro de Mérida
San Pedro de Mérida es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
Nèrta
Ecologia
En l'Asia temperada sonque se tròba dins la zona d'Israèl, Jordania e Siria.
En Euròpa, se trapa tant al sud-èst europèu (Grècia, Itàlia, Malta) com al sud-oèst europèu (Occitània, Portugal e Espanha) dins la zonas de maquís.
Descripcion
La Myrtus communis, qu'aperten a la familha de las mirtacèas, presenta un cicle vital perenne. Es un arbust fanerogama d'1 a 3 m de naut de fulham dens, fòrça ramificat, amb pèls glandulars dins los rams mai joves.
Gladiador
thumb|350px|Pollice verso o Bas Les Pouces del pintor francés [[Jean-Léon Gérôme, 1872. Vision romantica de la gladiatura, aqueste gèst del poce per decidir de la vida o de la mòrt dels gladiadors en realitat existiguèt pas jamai dins l'Antiquitat.]] Los gladiadors o gladiators (del latin: gladiatores, valent a dire lo combatent amb un glavi) èran de luchaires professionals. Podián èsser d'esclaus o pas que se batián entre eles o combatián d'animals salvatges (generalament de leons). A l'origina los combats se fasián per onorar la memòria d'un mòrt, mas dapasset se transformèron en divertiment pel public. Las representacions mai ancianas de combats rituals dins la peninsula italiana son estat descobèrts dins de tombas lucanianas a Paestum e datan d'entre 370 e 340 abans Jèsus Crist.
Nèrta
Descripcion
Las fuèlhas se caracterizan per èsser simplas, coriaças, subsessilas, amb fòrça puntets translucids, fòrça aromaticas per fregadís e per èsser en disposicion oposada. La forma del limbe es entre lanceolada e ovalada. A l'apèx acuminat e la forma de la base es atenuada. La seuna superfícia es revolutada amb una nervadura pennada e de marge divisat. left|thumb|Flors de nèrta. Las flors de 30mm de diamètre, ciclicas actinomorfas situadas sus de pedicèls longs e prims de biais axial, presentan una corolla gamopetala rotacèa de 5 petals blanquinoses. Quant als caractèrs sexuals, l'androcèu presenta fòrça estaminas essent atal polidelfas e exsertas e lo ginecèu pentacarpellat gardant un l'ovari inferit.
Quiry-le-Sec
Nòtas
<references group=N/>
Gladiador
A Roma, lo combat de gladiadors mai ancian atestat dins los tèxtes d'aquel temps se debanèt en 264 abans Jèsus Crist, dins lo Forum Boarium (lo mercat dels buòus), un espaci qu'èra utilitari e pas gaire prestigiós. Èra situat tocant l'extremitat septentrionala del Circus Maximus. Aquel combat rapidament ne generèt d'autres que sa finalitat perdèt son caractèr sagrat. Aital en 105 abans Jèsus, los jòcs se faguèron publics. Qualques sègles mai tard, durant lo sègle IV foguèron enebits per l'emperador Constantin I. Pasmens en realitat la mesura foguèt pas aplicada a de bon fins la fin d'aquel sègle. Fin finala mai qu'aquela proïbicion, l'avaliment dels jòcs se deguèt a l'aflaquiment de las vilas e a la recession economica que menèron a la desaparicion dels gladiadors.