cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Canaples
Quénape (Sonme) en picard (Canaples en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Canaples A adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Canaples est arrosée par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de Canaples vendriá de « cannabis, cannabium, canapsa », es-a dire canabàs o luòc ont se o conrea. Al nòrd del pòble, lo luòc-dich "Las Chanvrières del Rhin" en testifica.
Al Mièja Edat, un castèl dominava lo pòble. Uèi, ne demòra pas mai res. Se situava a l'oèst de la glèisa actuala (anciana capèla del castèl). Dempuèi la, divèrses escrits relatan l'existéncia dels senhors de Canaples : A, los abitants del vilatge patisson de divèrses periòdes de disette. Lo "Quasèrn de Doléances" de 1789 relòtge #qu'èran luènh de pagar amb plaser los impòstes e los redevances de totas sòrtas #que lor caliá a el far cara.
A, se trabalhava çò lli a Canaples. Desgraciadament, En la segonda mitat del sègle, los importations de lli de l'estrangièr estendon a far desaparéisser/desaparéisser aquela (sòla) indústria fins ailà fòrça prospère. En 1897, subsisteix encara tres fabricants de lli #qu'ocupan los tres-quatrens dels obrièrs. Mas aqueles obrièrs, mal pagats, desèrtan pauc a pauc la municipalitat, perque dempuèi divèrses ans, en la Vallée de la Nièvre e de la Soma, foncionan las nòvas fabricas de texila #que trabalhan lo jute.
Le nom de Canaples viendrait de « cannabis, cannabium, canapsa », c'est-à-dire chanvre ou lieu où on le cultive. Au nord du village, le lieu-dit "Les Chanvrières du Rhin" en témoigne.
Avant 1295, le village est attesté sous les formes Canapes, Canapres, Kanapes et Chanaples.
Au Moyen Âge, un château dominait le village. Aujourd'hui, il n'en reste plus rien. Il se situait à l'ouest de l'église actuelle (ancienne chapelle du château). Depuis le, divers écrits relatent l'existence des seigneurs de Canaples : Au, les habitants du village subissent plusieurs périodes de disette. Le "Cahier de Doléances" de 1789 montre qu'ils étaient loin de payer avec plaisir les impôts et les redevances de toutes sortes auxquels ils devaient faire face.
Au, on travaillait le lin à Canaples. Malheureusement, dans la deuxième moitié du siècle, les importations de lin de l'étranger tendent à faire disparaître cette (seule) industrie jusque là très prospère. En 1897, il subsiste encore trois fabricants de lin qui occupent les trois-quarts des ouvriers. Mais ces ouvriers, mal payés, désertent peu à peu la commune, car depuis plusieurs années, dans la Vallée de la Nièvre et de la Somme, fonctionnent les nouvelles usines de textile qui travaillent le jute.
Nòtas
<references group=N/>
Pezou
Pezou es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Reiners
Reiners en catalan (Reynès en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Talteüll
Talteüll en catalan (Tautavel en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament francés dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Montoriol
Montoriol en catalan (Montauriol en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Cerisy-Buleux
Çrisin-Buleux (Sonme) en picard (Cerisy-Buleux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Istòria
(Embarg pas exaustiu !)
(saisie non exhaustive !)
Nòtas
<references group=N/>
Escrennes
Escrennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La commune est située sur les bords de la rivière Œuf.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A, las tèrras de la municipalitat apertenián als religioses del abbaye de Sant-Benoit-sus-Loire.
A, elas échurent a Henri E, Pòrti de Enghien e Prince de Conte.
De 1632 a 1786, Escrennes #venir la proprietat de la familha de las Étangs de contunh aquela de François de Toustain de 1786 a 1791.
En 1791, un notaire parisenc, Gaspard Monnet, #crompar Escrennes al títol de plan nacional.
Un castèl #èsser édifié en 1650 al mièg del bourg de contunh engrandit per Gaspard Monnet en 1791. Délaissé A la fin de la, #èsser démoli en 1905 ; sòla la orangerie subsisteix a aquel jorn.
Au, les terres de la commune appartenaient aux religieux de l'abbaye de Saint-Benoit-sur-Loire.
Au, elles échurent à Henri I, Duc d'Enghien et Prince de Conti.
De 1632 à 1786, Escrennes devint la propriété de la famille des Étangs puis celle de François de Toustain de 1786 à 1791.
En 1791, un notaire parisien, Gaspard Monnet, acheta Escrennes au titre de bien national.
Un château fut édifié en 1650 au milieu du bourg puis agrandi par Gaspard Monnet en 1791. Délaissé à la fin du, il fut démoli en 1905 ; seule l'orangerie subsiste à ce jour.
Échigey
Échigey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Corbera de les Cabanes
Corbera de les Cabanes en catalan (Corbère-les-Cabanes en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Plougastell-Daoulaz
Plougastell-Daoulaz en breton (Plougastel-Daoulas en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Geografia
thumb|left|240px|Localizacion de la comuna en Finistèrra
Istòria
thumb|Lo Dieu de la feconditat de la font blanca
Champien
Chimpien (Sonme) en picard (Champien en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Flagey-Rigney
Flagey-Rigney es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marboué
Marboué es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat dins zòna périurbaine de Châteaudun, a 5 km al nòrd, e sus un ais viari important (la N10), #çò qu'explica lo sieu creissement démographique positiva dempuèi 1982. Mai a l'oèst, la D955 trauèssa egalament lo territòri de la comuna.
Sus la près de la N10 existís una zòna d'activitats economicas amb sustot la preséncia de la fabrica Ebly.
Le village est situé dans la vallée creusée par le Loir, la commune s'étend jusque dans les dernières plaines de Beauce, à l'ouest, où se situent quelques hameaux dépendants de cette commune : Mortiers, Vilsard, Anouillet, le Plessis, le Tronchet et Villarmoy.
La commune est située en zone périurbaine de Châteaudun, à 5 km au nord, et sur un axe routier important (la N10), ce qui explique sa croissance démographique positive depuis 1982. Plus à l'ouest, la D955 traverse également le territoire de la commune.
Sur le bord de la N10 existe une zone d'activités économiques avec notamment la présence de l'usine Ebly.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
El Tec
El Tec, ancianament nommat la Borda del Tec o el Pont del Tec en catalan (Le Tech en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Minieg-Begerel
Minieg-Begerel en breton ( Miniac-sous-Bécherel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Istòria
La preséncia de doas menhirs diches « las Ròcas del Diable » testifica d'una preséncia umana almens dempuèi lo Neolític sul territòri de Miniac. La glèisa St Pèira de Miniac poiriá d'après Erwan Vallerie, portar lo nom d'un fundus gallo-romain. La municipalitat de Miniac a traversat per la via romaine Roazhon-Dinan, al niveu del luòc-dich la Echaussée. La parroise de Miniac apareis per las primièras fes l'an 1122 e levava de la Abbaye St Melaine de Roazhon. Pendent las guèrras de succession de Bretanha, los environs de Bécherel avián ocupat pels Angleses #que lo luòc fòrt de Bécherel. Aquela aucupacion #donar luòc a de nombroses afrontaments. Lo periòde seguent mes jos la dynastie de las Montforts #portar la patz e dels escambis comerciales #que ne favorisson lo bastiment de nombroses solares per familhas roturières nouvellement enriquidas e ennoblides coma aquela de Jehan Laevin en 1431, Georget Mysenz, e Jouban Nysenz l'an 1441. Residís sul territòri de Miniac de nombroses solares en un païsatge bocage : solares de St Baud, de la Crotz-Cuerta, de Lessart e del Frêne. Lo solar de Montifault de los nòstres jorns destruits, èra lo banc de la juridiction de Miniac e dépendait encara a la baronnie de Bécherel en 1770. En 1448, lo solar aperteniá a Jean Pè-de-Vaca, passa de contunh a la familha Urvoy l'an 1661 e mai tard a las Lanjamet. Del, lo país de Bécherel èra renommé mercés a la siá prospérité ligada a l'indústria toilière coma lo testifiquen los nombroses ostals de vendeires toiliers e solares, #que #èsser de contunh descatalogats en granjas. Una carta brevet de Jean V de 1535, confirma l'aguda de fièras a Miniac. En 1590, pendent la Liga, las tropas del Pòrti de Mercoeur assiègent la vila. Mai tard pendent la Revolucion, la chouannerie pas #estalviar pas la region. Lo déclin de l'indústria toilière, a la fin de la, #portar la populacion a se virar cap a las activitats agricòlas e artesanalas.
La présence de deux menhirs dits « les Roches du Diable » atteste d’une présence humaine au moins depuis le Néolithique sur le territoire de Miniac. L’église St Pierre de Miniac pourrait d’après Erwan Vallerie, porter le nom d’un fundus gallo-romain. La commune de Miniac est traversée par la voie romaine Rennes-Dinan, au niveu du lieu-dit l’Echaussée. La parroise de Miniac apparaît pour la première fois en 1122 et relevait de l’Abbaye St Melaine de Rennes. Durant les guerres de succession de Bretagne, les environs de Bécherel étaient occupés par les Anglais dont la place forte de Bécherel. Cette occupation donna lieu à de nombreux affrontements. La période suivante placée sous la dynastie des Montforts amena la paix et des échanges commerciaux qui favorisent la construction de nombreux manoirs par des familles roturières nouvellement enrichies et anoblies comme celle de Jehan Laevin en 1431, Georget Mysenz, et Jouban Nysenz en 1441. Il réside sur le territoire de Miniac de nombreux manoirs dans un paysage bocage : manoirs de St Baud, de la Croix-Courte, de Lessart et du Frêne. Le manoir de Montifault de nos jours détruit, était le siège de la juridiction de Miniac et dépendait encore à la baronnie de Bécherel en 1770. En 1448, le manoir appartenait à Jean Pied-de-Vache, ensuite passe à la famille Urvoy en 1661 et plus tard aux Lanjamet. Du, le pays de Bécherel était renommé grâce à sa prospérité liée à l’industrie toilière comme le témoignent les nombreuse maisons de marchands toiliers et manoirs, qui furent ensuite déclassés en fermes. Une lettre patente de Jean V de 1535, confirme la tenue de foires à Miniac. En 1590, durant la Ligue, les troupes du Duc de Mercoeur assiègent la ville. Plus tard durant la Révolution, la chouannerie n’épargna pas la région. Le déclin de l’industrie toilière, à la fin du, amena la population à se tourner vers les activités agricoles et artisanales.
Cornellà de Conflent
Cornellà de Conflent en catalan (Corneilla-de-Conflent en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Échemiré
Échemiré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Estouy
Estouy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Lo Val
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Farceaux
Farceaux en normand (Farceaux en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vilallonga dels Monts
Vilallonga dels Monts en catalan (Villelongue-dels-Monts en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Vilamulaca
Vilamulaca en catalan (Villemolaque en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Tour-en-Bessin
Tour-en-Bessin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Torn-en-Bessin es una municipalitat del Bessin situada sus la rota nacionala 13 a sièis quilomètres a l'oèst de Bayeux.
Tour-en-Bessin est une commune du Bessin située sur la route nationale 13 à six kilomètres à l'ouest de Bayeux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sainte-Fauste
Sainte-Fauste es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Marchéville
Marchéville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.
Rigardà
Rigardà en catalan ( Rigarda en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Ouzouer-le-Marché
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Ouzouer-Lo-Mercat auriá lo sieu nom de Oratoire sus marais, d'ont la denominacion dels abitants. La localité s'i seriá desvolopat a l'entorn d'un sojorn, al limit dels vallées del #Agre e dels Malves, sus una rusca d'argila d'almens. Los ancians abitants drainaient los terrens per un sistèma de maires e de fossés (se dénombrait encara onze maires a ).
Lo pichon castèl, flanqué al nòrd per una échauguette e al sud-es per un torn en apareissent mai anciana, constituissi pas mai #qu'una part del bastiment primitive #qu'a patit de demolicions a.
Una crotz en pèira, près de Chandry, a classificat al títol dels monuments istorics.
Ouzouer-le-Marché tiendrait son nom de Oratoire sur marais, d'où la dénomination des habitants. La localité se serait développée autour d'une demeure, à la limite des vallées de l'Aigre et des Mauves, sur une couche d'argile d'au moins 9 m. Les anciens habitants drainaient les terrains par un système de mares et de fossés (on dénombrait encore onze mares au ).
Par la présence de nombreux silex taillés (dont il y a une petite collection à la mairie), on peut dire que la région a été très tôt peuplée. De la période du néolithique, Ouzouer ne conserve plus aujourd'hui qu'un seul dolmen : la pierre « Daillot », près de Chandry.
Le petit château, flanqué au nord par une échauguette et au sud-est par une tour paraissant plus ancienne, ne constitue plus qu'une partie de la construction primitive qui a subi des démolitions au.
Vilanova de Raó
Vilanova de Raò en catalan (Villeneuve-de-la-Raho  en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Ouzouer-le-Marché
Istòria
Une croix en pierre, près de Chandry, est classée au titre des monuments historiques.
Terrats
Terrats en catalan ( Terrats en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region.
Ribesaltes
Ribesaltes en catalan (Rivesaltes en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d' Occitània.
Durtal
Durtal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Montescot
Montescot en catalan ( Montescot  en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region.
Durtal
Geografia
Aquel vilatge angevin de l'oèst de la França se situa en lo Baugeois.
Comunas limitrophes : Los Rairies, Daumeray, La Capèla-d'Alinhat.
Communes limitrophes : Les Rairies, Daumeray, La Chapelle-d'Aligné.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La creacion de la municipalitat es ne ligam amb la fondacion de la fortalesa de Durtal en 1040 pel comte d'Anjau Foulques Nerra.
Al Mièja Edat, Durtal dépendait de la sénéchaussée de Baugé.
Jol Ancian Regim e fins a la Revolucion francesa, Durtal dépendait del País d'eleccion de La Fletxa.
La création de la commune est en lien avec la fondation de la forteresse de Durtal en 1040 par le comte d'Anjou Foulques Nerra.
Au Moyen Âge, Durtal dépendait de la sénéchaussée de Baugé.
Écutigny
Écutigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Porzh-Pêr
Porzh-Pêr en breton, Port-Saent-Pèrr en galò (Port-Saint-Père en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Mièges
Mièges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montesquiu d'Albera
Montesquiu d'Albera en catalan (Montesquieu-des-Albères en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region.
Bula d'Amunt
Bula d'Amunt en catalan (Boule-d'Amont en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Fatouville-Grestain
Fatouville-Grestain en normand (Fatouville-Grestain en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dammartin-Marpain
Dammartin-Marpain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Flangebouche
Flangebouche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tesà
Tesà (Tesan en occitan, Théza en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Cornellà del Bèrcol
Cornellà del Bercol en catalan (Corneilla-del-Vercol en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Vilanova de la Ribera
Vilanova de la Ribera en catalan (Villeneuve-la-Rivière en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Cortsaví
Cortsaví en catalan (Corsavy en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Montferrer
Montferrer en catalan ( Montferrer en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Cavillon
Geografia
thumb|left|A lo dintrat Nòrd del pòble Situat a 6 quilomètres del cap de-luòc de costat Picquigny e a 22 quilomètres a l'oèst de la capitala picarde, Amians, Cavillon es un pichon vilatge fleuri, environat de camps e de bòsques, traversat del nòrd al sud per la Départementale 95.
thumb|left|A l'entrée Nord du village Situé à 6 kilomètres du chef-lieu de canton Picquigny et à 22 kilomètres à l'ouest de la capitale picarde, Amiens, Cavillon est un petit village fleuri, entouré de champs et de bois, traversé du nord au sud par la Départementale 95.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo luòc de Cavillon existís dempuèi l'epòca gallo-romaine. Al periòde de labours, dels archéologues enregistran encara lo sòl entre lo vilatge e lo luòc-ditz « La Briqueterie », ont èra bastida una villa gallo-romaine.
Testificat Jos la graphie « Cavellon » dempuèi 1166, aquel pòble i aguèt mencionat « Caveillon » en 1301, per aparéisser/aparéisser jos lo sieu nom actual de « Cavillon » en 1567.
Le site de Cavillon existe depuis l'époque gallo-romaine. À la période de labours, des archéologues fouillent encore le sol entre le village et le lieu-dit « La Briqueterie », où était construite une villa gallo-romaine.
Attesté sous la graphie « Cavellon » dès 1166, ce village fut mentionné « Caveillon » en 1301, pour apparaître sous son nom actuel de « Cavillon » en 1567.
Nòtas
<references group=N/>
Toès i Entrevalls
Toès i Entrevalls en catalan ( Thuès-Entre-Valls en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Tourgéville
Tourgéville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Lo vilatge se situa en lo país de Auge e jouxte Deauville.
Le village se situe dans le pays d'Auge et jouxte Deauville.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Les Fins
Les Fins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'origina del nom vendriá del fach qu'aquel vilatge délimite la fin del Val de Morteau e la fin del scenari de Maîche, d'ont « Las Fins ».
Lo nom del vilatge a conegut dempuèi lo. Lo pòble central es alavetz Renau del Mond. Los caserius dels Suchaux e dels Frenelots ocupan la vallée de la Tanche. IncendiatS en 1636 per las mercenaires de Porcellana-Weimar, aqueles caserius son reconstruits a la fin del.
Lo sègle dona a las Fins un papièr de comunicacion dintre Pontarlier e Montbéliard, papièr accentuat al  mercés al relèu de diligence dels Lavottes. Lo découpage cantonal de 1790, en reprenent la subdivision del prieuré dins quartièr de 1462, atribuissi a las Fins la mai vasta superfícia, e consagra aital la siá vocacion agricòla fins en las ans 1980. La municipalitat participa al essor rellotger del val amb los obrièrs dels Suchaux e dels Frenelots #que trabalhan dins las grandas fabricas de la vila se prèpa de Morteau, del als ans 1970. Lo bastiment de la fabrica Sandoz-Frainier (venguda Petitjean) l'an 1972 sul scenari de las Fabricas marca lo desvolopament dels lotissements e dels ZA : La Tanche a bastit de 1955 a 1960 e fa cara dins lo quartièr del Mondey, bastit al meteis periòde a Morteau. Las Fabricas son loties en 1968 e l'abitat s'estend dempuèi vèrs lo serral en portant al Mont Vouillot e cap a Morteau. Las zònas artesanalas cap a las Lavottes, e comercialas cap a la Tanche, marcan las estapas de la prospérité d'aquela municipalitat del País Rellotger.
Le nom du village est connu dès le. Le village central est alors Renau du Monde. Les hameaux des Suchaux et des Frenelots occupent la vallée de La Tanche. Incendiés en 1636 par les mercenaires de Saxe-Weimar, ces hameaux sont reconstruits à la fin du.
Le siècle donne aux Fins un rôle de communication entre Pontarlier et Montbéliard, rôle accentué au  grâce au relais de diligence des Lavottes. Le découpage cantonal de 1790, reprenant la subdivision du prieuré en quartier de 1462, attribue aux Fins la plus vaste surface, et consacre ainsi sa vocation agricole jusque dans les années 1980. La commune participe à l'essor horloger du val avec les ouvriers des Suchaux et des Frenelots qui travaillent dans les grandes fabriques de la ville si proche de Morteau, du aux années 1970. La construction de l'usine Sandoz-Frainier (devenue Petitjean) en 1972 sur le plateau des Usines marque le développement des lotissements et des ZA : La Tanche est construite de 1955 à 1960 et fait face au quartier du Mondey, construit à la même période à Morteau. Les Usines sont loties en 1968 et l'habitat s'étend depuis vers le coteau menant au Mont Vouillot et vers Morteau. Les zones artisanales vers les Lavottes, et commerciales vers la Tanche, marquent les étapes de la prospérité de cette commune du Pays Horloger.
Plouvara
Plouvara en breton ( Plouvara en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Montlluís
Montlluís en catalan (Mont-Louis en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament francés dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Plouvara
Istòria
Plouvara Ven del ancià breton "ploe" (parròquia) e de sant Bara (sant breton). Se tròba los appellations seguents : Plevara (en 1184-1189), Ploevara (en 1198), eccl. De Plevara, Plebara (en 1202), Plevara (en 1206), Plovara, Plevara (en 1211), Plenarga, Plenaria (en 1225), Plevara (en 1264, en 1296), Plovera (vèrs 1330), Ploevara (en 1428), Plouvara (en 1603).
Plouvara vient de l'ancien breton "ploe" (paroisse) et de saint Bara (saint breton). On rencontre les appellations suivantes : Plevara (en 1184-1189), Ploevara (en 1198), eccl. de Plevara, Plebara (en 1202), Plevara (en 1206), Plovara, Plevara (en 1211), Plenarga, Plenaria (en 1225), Plevara (en 1264, en 1296), Plovera (vers 1330), Ploevara (en 1428), Plouvara (en 1603).
Tuïr
Tuïr (en catalan), o Thuir (en francés), es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Sent Gautier
Sent Gautier (Saint-Gaultier en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Mondeverzh
Mondeverzh en breton ( Mondevert en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Geografia
La superficie totala de la municipalitat es de 501 ectaras 82 ares.
En 1845, aquela superfícia se repartissiá aital:
- 312 li cal de tèrras labourables
- 79 ectaras de prés e pâtures
- 34 ectaras de bòsques
- 34 ectaras d'òrtas e jardins
- 41 ectaras de landes e de tèrras incultas
La superficie totale de la commune est de 501 hectares 82 ares.
En 1845, cette surface se répartissait ainsi:
- 312 Ha de terres labourables
- 79 hectares de prés et pâtures
- 34 hectares de bois
- 34 hectares de vergers et jardins
- 41 hectares de landes et terres incultes
Istòria
La municipalitat independenta de Mondevert a #èsser creada l'an 1790, per démembrement de la municipalitat de Erbrée. Abans, Mondevert èra pas #qu'una succursale de la parròquia de Erbrée.
La commune indépendante de Mondevert a été créée en 1790, par démembrement de la commune d'Erbrée. Avant, Mondevert n'était qu'une succursale de la paroisse d'Erbrée.
Miéry
Miéry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dorres
Dorres es una comuna catalana, situada dins lo departament francés dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Vivers
Vivers en catalan (Vivès en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Rodès
Rodès en catalan ( Rodès en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Torderes
Torderes en catalan ( Tordères en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Mosset
Mosset en catalan ( Mosset en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Faverelles
Faverelles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La Cheuille, afluent de la Loire, travèrsa lo territòri de la comuna.
La Cheuille, affluent de la Loire, traverse le territoire de la commune.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Paolieg-ar-Rozioù
Paolieg-ar-Rozioù en breton (Pouillé-les-Côteaux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Les Cluses
Les Cluses  es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Damparis
Damparis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Costoja
Costoja en catalan (oficialament en francés Coustouges) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Er
Er en catalan (Err en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Sant Andreu de Sureda
Sant Andreu de Sureda en catalan (Saint-André en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'.
Sosmarin
thumbnail|The [[USS Los Angeles (SSN-688)|Un sosmarin d'ataca estatsunidenc de la classa Los Angeles.]]
Un sosmarin es un naviri capable de navegar sota la superficia d'aiga. Imaginat tre l'Antiquitat, apareguèt a la fin dau sègle XVIII. Objècte de programas de recèrca a partir de la segonda mitat dau sègle XIX, foguèt introduch dins la màger part dei marinas militaras a partir deis ans 1880. Ansin, son usatge es encara largament marcat per seis aplicacions militaras. Lei doas pus importantas son l'ataca dei naviris de comèrci e de transpòrt enemics (apareguda durant lei doas guèrras mondialas) e la dissuasion nucleara (apareguda pendent la Guèrra Freja). Leis usatges civius son pus rars e limitats a la recèrca scientifica e ai servicis industriaus.
Lei premiers assais de sosmarins
L'idèa d'un naviri sosmarin apareguèt per lo premier còp durant l'Antiquitat en Grècia au sègle IV avC. Segon la legenda, èra inspirat per lo principi de la campana de cabussada e foguèt utilizat per Alexandre lo Grand (336-323 avC) per menar una reconeissença de l'illa de Tir. Seriá estat inventat per Aristòtel (384-322 avC). Dins aquò, dos sègles pus tard, lo concèpte d'un naviri sosmarin leugier destinat a l'observacion apareguèt tanben en China. Dins lei dos cas, lo projècte foguèt abandonat en causa de limits tecnologics dau periòde.
Tornèt aparéisser durant la Renaissença quand plusors inventors prepausèron de plans. Lo premier foguèt lo Venecian Roberto Valturio (1405-1475) en 1472. Lo pus famós foguèt probable l'Italian Leonardo da Vinci (1452-1519) qu'imaginèt un naviri submergible « destinat a aprefondar d'autrei naviris ». Lei recèrcas avancèron gràcias a l'estudi de sistèmas similars a la campana de cabussada. Aquelei trabalhs foguèron menats per la còla italiana formada de Guglielmo da Lorena, de Francesco De Marchi e de Leonardo Bufalini ò per Anglés William Bourne (v. 1535-1582).
Lo premier assai vertadier foguèt l'òbra dau fisician olandés Cornelius Jacobszoon Drebbel (1572-1633). En 1641, un autre engenh foguèt concebut en França per Jean Barrié. Totalament metallic, èra destinat a la recuperacion d'espavas. L'interès militar dau sosmarin foguèt rapidament comprés e lei Províncias Unidas, en guèrra còntra Anglatèrra, assaièron de crear un premier modèl militar en 1653. Dins aquò, lo projècte foguèt una revirada.
Lei premiers sosmarins militars
A partir de la fin dau sègle XVIII, lei prototipes de sosmarins militars se multipliquèron au sen dei marinas occidentalas. La premiera ataca menada a partir d'un sosmarin aguèt luòc en 1776 durant la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units (1775-1783). Leis insurgents remorquèron de nuech un engenh en forma d'uòu propulsat per una eliç a proximitat d'un naviri de linha britanic. Sa mission èra de fixar una mina sus sa còca mai l'operacion mau capitèt en causa dei condicions meteorologicas qu'alentiguèron lo sosmarin e permetèron sa deteccion per l'equipatge. Durant lei guèrras napoleonencas, lei Francés assaièron tanben un prototipe, dich Nautilus, qu'èra equipat de minas per destrurre lei naviris enemics. Capitèron d'aprefondar dos naviris de guèrra durant d'assais mai adoptèron finalament pas l'engenh. Enfin, se fau nòtar un tresen assai en 1812, pendent la guèrra entre Anglatèrra e leis Estats Units, que s'acabèt per una revirada e la mòrt de son pilòt.
Lei progrès contunhèron durant la premiera mitat dau sègle XIX e de programas de recèrcas seriós foguèron finançats per certanei flòtas militaras. La Guèrra de Secession (1861-1865) foguèt ansin l'ocasion per lei dos camps de testar de sistèmas novèus coma l’Alligator, premier sosmarin de l’US Navy, ò lo CSS Hunley, premier sosmarin que capitèt de destrurre un naviri enemic lo 18 de febrier de 1864. Pasmens, subrevisquèt pas a l'ataca.
Durant aqueu periòde, lei recèrcas sus lo sistèma de propulsion entraïnèron l'abandon deis eliç accionadas per la fòrça umana de l'equipatge au profiech de propulsion mecanica. Lo premier assai d'una tala motorizacion foguèt realizat en 1863 per la Marina Francesa amb un motor utilizant d'aire comprimit. Puei, un an pus tard, lo Catalan Narcís Monturiol (1819-1885) prepausèt un prototipe utilizant una maquina de vapor a la superfícia de l'aiga e un motor quimic en immersion.
La generalizacion dei sosmarins militars
A partir deis ans 1870-1880, divèrsei progrès permetèron l'adopcion de sosmarins au sen de plusors marinas militaras. Premier, regardèron la motorizacion. Ben coneguda, la maquina de vapor foguèt utilizada per lo Suedés Thorsten Nordenfelt (1842-1920) per produrre plusors modèls que podián aver, coma lo Nordenfelt I, una autonòmia de 240 km. Pasmens, la vapor presentava de problemas importants durant lei sotadas, çò qu'encoratjèt de recèrcas sus d'autrei sistèmas. L'electricitat foguèt una premiera solucion amb d'assais au Reiaume Unit, en Russia, en França e en Espanha. En particular, la marina francesa dispausèt, tre lo començament dau sègle XX, de sosmarins electrics capables de navegar sus de distàncias de 100 milas. Dins aquò, la solucion pus eficaça foguèt la motorizacion mixta diesel e electrica imaginada entre 1895 e 1902 per lo Britanic John Philip Holland (1841-1914). Utilizant una propulsion diesel a la superficia e un motor electric durant lei sotadas, permetèt la mesa en servici dei premiers sosmarins capables de menar de missions luechencas.
D'efiech, lo melhorament de la propulsion se conjuguèt a l'aumentacion de la poissança de fuòc dei prototipes amb lo remplaçament progressiu dei minas per de torpilhas. En 1886, lo sosmarin otoman Abdulhamid, concebut per Nordenfelt, venguèt lo premier naviri capable de tirar una torpilha en immersion. Aquò donèt au sosmarin una capacitat de destruccion considerabla car una torpilha es aisament capabla de destrurre un naviri enemic, compres lei pus pesucs. Pasmens, fins a la Segonda Guèrra Mondiala, lei modèls disponibles èran pauc fisables. Un canon de proa foguèt donc pauc a pauc installat per completar lei torpilhas.
L'aparicion de sosmarins capables de menar de missions lòngas e d'aprefondar un naviri enemic favorizèt l'adopcion generala dau sosmarin per totei lei marinas militaras modèrnas. Per exemple, tre 1881, durant la Guèrra de Pacific (1879-1884), Peró decidèt de construrre un submersible equipat de torpilhas. Lei premiers sosmarins èran destinats a la proteccion dei pòrts ò a l'observacion mai l'aumentacion de l'autonòmia (1,400 milas per lo U-boot 1 alemand de 1906) permetèt de preveire de missions pus complèxas. Ansin, au començament de la Premiera Guèrra Mondiala, èran venguts d'unitats frequentas amb 62 unitats operacionalas en França, 62 au Reiaume Unit e 29 en Alemanha.
La Premiera Guèrra Mondiala
La Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) foguèt lo premier conflicte que veguèt lei sosmarins tenir un ròtle important. D'efiech, en causa de la superioritat numericas dei flòtas de l'Entenduda, la marina militara alemanda utilizèt de sosmarins per atacar lo comèrci e lei convòis aliats. De 1914 a 1918, 345 U-Boote aprefondiguèron 6,394 naviris marchands e un centenau de vaissèus militars. Solament 178 foguèron perduts. Pasmens, la guèrra sosmarina a outrança menada per leis Alemands entraïnèt l'intrada en guèrra deis Estats Units d'America que permetèt la victòria finala deis Aliats en octòbre-novembre de 1918.
Lei submersibles utilizats avián una propulsion mixta. La velocitat de superficia èra lenta (6-9 nos) mai permetiá una autonòmia importanta (mai de 9,000 milas per la classa UB III). En sotada, lei performàncias demenissián netament amb una velocitat de 4-5 nos e una autonòmia de quauquei desenaus de milas. Lei sosmarins se desplaçavan donc a la superficia e sotavan per atacar ò per s'enfugir. Podián atacar un adversari amb un canon de proa (per de butas non perilhosas), de torpilhas ò de minas. Certanei modèls foguèron especialament concebuts per l'ancoratge de minas lòng deis aisses marchands ò a l'intrada dei pòrts.
L'entre doas guèrras
Durant l'entre doas guèrras, divèrsei concèptes de sosmarins foguèron explorats per lei marinas militaras dei país principaus. Lo pus capitat foguèt la construccion de sosmarins dotats d'un envan permetent de desplegar d'idravions. L'objectiu èra de desvolopar un sosmarin cargat de missions de reconeissença a l'avans d'una esquadra ò d'un convòi. De son caire, França assaièt de crear un crosaire sosmarin capable de combatre de naviris de guèrra a la superficia. Dins aquò, la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) validèt pas aquelei chausidas.
L'entre doas guèrras veguèt subretot de progrès en matèria de lucha antisosmarina. L'estudi de la propagacion dau sòn dins l'aiga permetèt de realizar de prototipes de sonar e d'armas amb una mesa a fuòc acostica. Lei destroièrs e còntra-torpilhaires venguèron tanben pus rapides amb una velocitat de 45 nos per aquelei de la classa Le Fantasque produchs entre 1931 e 1932.
Regardant lei sosmarins, lei descubèrtas en acostica permetèron de melhorar lei captors dei sosmarins. L'autonòmia deis engenhs foguèt tanben fòrtament aumentada, çò que permetèt de desvolopar de submersibles oceanics. Dins aqueu domeni, lo Neerlandés Jan Jacob Wichers (1894-1983) inventèt en 1936 lo schnorchel, un tube que permet au sosmarin de demorar en sotada pauc prefonda tot en gardant sa propulsion diesel. Innovacion importanta, aqueu sistèma es totjorn utilizat sus lei sosmarins modèrnes. Dins aquò, aquela idèa foguèt gardada secrèta e se generalizèt pas avans l'invasion dau país per leis Alemands en 1940.
Utilizacions dei sosmarins dins lei combats
Gràcias ai progrès realizats en matèria d'autonòmia, la Segonda Guèrra Mondiala foguèt lo teatre d'una utilizacion massisa dau sosmarin per totei lei camps. Aquò entraïnèt l'aparicion rapida de tacticas e de sistèmas novèus destinats a s'adaptar ais evolucions de la guèrra sosmarina. D'efiech, per luchar còntra lei convòis protegits per de naviris d'escòrta, leis Alemands imaginèron lo principi de la chinareda que consistiá a dispersar de grops de sosmarins lòng deis aisses maritims per detectar lei naviris aliats. Puei, totei lei sosmarins atacavan, çò que limitava lei capacitats deis escortaires. Per faciar aquela menaça, leis Aliats formèron d'esquadras d'escòrta de composicion establa. Aquò permetiá ais equipatges d'una meteissa unitat de desvolopar d'abituds. Leis Estatsunidencs creèron tanben de grops de caça, generalament format a l'entorn d'un pòrta-avions d'escòrta, per atacar dirèctament lei sosmarins detectats e dispersar lei chinaredas.
Lo resultat de la guèrra sosmarina a otrança menada per leis Alemands foguèt tornarmai una revirada maugrat la destruccion d'au mens 3,500 naviris marchands e de 175 bastiments militars. D'efiech, sus lei 2,211 convòis aliats organizats durant la guèrra, solament 273 enregistrèron de pèrdas. Durament atacada per leis Aliats, la marina alemanda perdiguèt 783 submersibles.
Lo principi de la guèrra sosmarina alemanda foguèt aplicat amb mai de succès per leis Estatsunidencs dins l'Ocean Pacific. D'efiech, aprofichant l'abséncia de mesuras defensivas a l'entorn dei cargos japonés, la marina estatsunidenca utilizèt sei sosmarins per atacar lei rotas comercialas a l'entorn de l'archipèu. Destruguèron 1,178 naviris entraïnant una reduccion de 95% de la flòta marchanda japonesa entre 1941 e 1945. Solament 52 sosmarins estatsunidencs foguèron perduts dins aquelei combats (sus un totau de 289). Lei sosmarins nipons aguèron un ròtle feble car sa mission principala èra de cercar leis esquadras de combats aliats, ben protegidas, ò d'avitalhar lei garnisons isoladas.
Evolucions dei sosmarins
Lei progrès tecnics realizats durant la Segonda Guèrra Mondiala. Dins lo domeni de la deteccion, lo sistèma ASDIC, un precursor dau sonar, se generalizèt autorizant una deteccion d'un submersible advèrs entre 100 e 3,500 m. A partir de 1943, foguèron completats per de radars centimetrics que podián trobar un sosmarin navegant en superficia a plusors quilomètres de distància. Apareguèron egalament de detectors sonòrs permetent de cercar lo bruch deis eliç. Principalament utilizats per lei sosmarins, foguèron de còps utilizats per leis escortaires. Pasmens, totei lei camps desvolopèron rapidament de loires per lei trebolar. Enfin, venguèt possible d'interceptar lei sinhaus radios emés per lei convòis ò per lei sosmarins afin de triangular la posicion de l'enemic.
La concepcion generala dei sosmarins realizèt pereu d'avançadas permetent d'aumentar la durada de sotada, de melhorar lei capacitats de deteccion e d'accelerar la fabricacion. Lo modèl pus sofisticat foguèt lo U-Boot tipe XXI qu'intrèt en servici en 1945. Gràcias a un schnorkel e de motors electrics fòrça melhorats, podiá demorar plusors jorns en immersion e i mantenir una velocitat pus importanta qu'a la superficia (15,6 nos a la superficia e 17,5 nos en sotada). Per l'ataca, èra equipat d'un sonar passiu, d'un detector de radar, de torpilhas e de minas. Enfin, la construccion èra basat sus un ensems de modules que podián èsser produchs dins d'endrechs diferents avans l'assemblatge finau.
Pasmens, aquelei sosmarins deguèron faciar una varietat fòrça importanta d'armas sosmarinas. Lei cargas de prefondor foguèron melhoradas per cubrir de prefondors pus importantas e de sistèmas apareguèron per gropar lei tirs afin de tocar de zònas pus largas (eiriçon, calamar). Foguèron tanben inventadas de torpilhas antisosmarinas amb un detector acostic. Lei modèls largats per d'avions s'averèron redobtables. Enfin, leis Aliats aprendiguèron de minar lei pòrts e lei basas de sosmarins per ne'n blocar lei sortidas e leis intradas.
La Guèrra Freja e lei sosmarins modèrnes
La Guèrra Freja foguèt un periòde d'evolucions importantas per lei sosmarins amb l'introduccion de l'energia nucleara per la propulsion, lo desvolopament d'una classa novèla de submersibles equipats de missils nuclears e la realizacion de progrès importants per melhorar la furtivitat. L'utilizacion de la propulsion nucleara permetèt d'aumentar la velocitat dei naviris, la quantitat d'armas e l'autonòmia. D'efiech, après l'aparicion de sistèmas capables de produrre d'oxigèn a partir d'aiga de mar, lo morau de l'equipatge e la quantitat de viures embarcats venguèron lei limits principaus de l'autonòmia d'un sosmarin nuclear. La furtivitat foguèt l'autre aspèct fòrça estudiat durant la Guèrra Freja amb una reflexion generala sus la furtivitat exteriora (limitar lo bruch dei motors...), sus la furtivitat electromagnetica (reduccion de la signatura sonar e radar...) e sus la furtivitat acostica (silenci radiò, limitar la cavitacion deis eliç...).
Aquelei progrès entraïnèron l'aparicion de dos tipes novèus de sosmarins que son lo sosmarin nuclear d'ataca (SNA) e lo sosmarin nuclear lançaire d'engenhs (SNLE). Lo premier garda lo ròtle tradicionau dau sosmarin convencionau que consistís a atacar lei naviris advèrs. Lo segond es equipat de missils nuclears intercontinentaus capables de destrurre plusors desenaus de vilas enemics. Es vengut lo vector principau dau mantenement de la dissuasion nucleara car pòu demorar escondut durant de setmanas a 300 m de prefondor. Dins lo cas d'una alèrta, pòu rapidament remontar e tirar totei sei missils en quauquei minutas. En parallèl, lei sosmarins de propulsion convencionala contunièron d'existir. Utilizant de batariás anaerobias, aguèron inicialament una discrecion superiora ai sosmarins nuclears. Pasmens, aquel avantatge a uei largament disparegut.
Enfin, au nivèu de l'armament, lei progrès en matèria de furtivitat foguèron aplicats ai torpilhas per complicar sa deteccion. La marina russa desvolopèt tanben de torpilhas de velocitat auta (500 km/h per la VA-111 Chkval) que son utilizadas per la defensa raprochada dau sosmarin. Enfin, apareguèron de missils antisosmarins que son de missils antinaviris permetent de tirar una torpilha a proximitat de la buta. Certanei son equipats d'una carga nucleara per maximizar la zòna de destruccion.
Menezaoter
Menezaoter en breton (Montautour en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Sosmarin
Principis de foncionament
Lo foncionament d'un sosmarin despend de plusors principis. Lei pus importants son aquelei d'Arquimèdes e de Pascal. Pasmens, la forma, la reparticion dei massas au sen dau naviri, leis eliç e lo sistèma de propulsion son tanben de factors importants.
Vingrau
Vingrau [biŋˈgraw] (en francés Vingrau [vɛ̃gʁo]) es una comuna occitana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region Occitània.
Sosmarin
Lo principi d'Arquimèdes
Lo principi d'Arquimèdes depinta la fòrça verticala recebuda per un còrs submergit dins un liquid. Dins lo cas d'un bastiment de superficia, se lo pes dau naviri es inferior au pes dau volume d'aiga desplaçada per la partida immergida, lo naviri floteja. Pasmens, dins lo cas d'un submersible en sotada, aquò vèn pus complèx car es necessari de mestrejar la prefondor de navegacion. Per aquò, lo sosmarin dèu donc èsser capable de modificar sa massa totala – e donc son pes – per montar ò descendre. Es donc equipat de balasts que son emplits d'aiga ò d'aire segon sei besonhs.
Vingrau
Lenga
Lo parlar local de Vingrau es de tipe occitan (lengadocian), amb de traches de transicion vèrs lo catalan. Ça que la los traches occitans i dominan. Aital o ditz l'enquista lingüitica sus plaça de Joan Coromines dins l'Onomasticon Cataloniae.
Sosmarin
La reparticion de la massa
La reparticion de la massa au sen dau sosmarin es un aspèct important per assegurar l'equilibri dau naviri en sotada. Per aquò, es necessari d'alordir lei partidas inferioras e d'aleujar lei partidas superioras, generalament amb l'installacion d'una saorra dins la zòna pus bassa de l'estructura. Totjorn per gardar aquel equilibri, lei balasts son, sus lei sosmarins modèrnes, plaçats a l'arrier e au davant. Aquò permet de mantenir lo sosmarin dins lo « bòn » sens en sotada e, a la superficia, de navegar coma un bastiment tradicionau.