cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexandre Deulofeu
Biografia
Alexandre Deulofeu nasquèt en 1903 a l'Armentera, un vilatjòt del Naut Empordan, ont lo sieu paire èra farmacian. A tres ans, anèt viure a Sant Pere Pescador e aprèp nòu ans se desplacèt a Figueres. Estudièt e obtenguèt lo bachelierat al licèu Ramon Muntaner de Figueres e a Barcelona. Faguèt puèi los estudis universitaris de farmacia e sciéncias quimicas a Madrid, e acabèt aquela filièra a Barcelona. Quand tornèt a Figueres ganhèt lo concors a cadièra e faguèt de professor al licèu de Figueres. Comencèt alara una etapa d'intensa activitat politica, d'en primièr coma dirigent de la Joventut Nacionalista Republicana d'Empordan e aprèp en qualitat de regidor per ERC. Cònsol accidental de Figueres pendent la Guèrra Civila, evitèt d'afrontaments, de sacatges e de persecucions dins la vila. Foguèt mobilizat per far de sanitari al front. S'exilièt lo 5 de febrièr de 1939 amb la retirada republicana en França. Pendent l'exili faguèt mantun mestièr: ensenhèt de matèrias diferentas, musician violonista e saxofonista dins diferents grops de musica de recreança e classics, pagés experimental e creador de plantacions sens tèrra amb de solucions liquidas de la siá invencion, obrièr de fabrica, maçon, escrivan, poèta, e causas autras. Faguèt amistat amb Francesc Pujols e Salvador Dalí. Tornèt de l'exili lo 22 de genièr de 1947 e se consagrèt a la farmacia, a contunhar las siás investigacions e a escriure. Moriguèt a Figueres lo 27 de decembre de 1978, e laissèt sens la finalizar la version espandida de la siá òbra granda entitolada La matematica de l'istòria.
Pensada
Afirmèt que las civilizacions e los empèris passan per de cicles equivalents als cicles naturals dels èssers vius. Cada civilizacion pòt arribar a complir, almens, tres cicles de 1700 ans cadun. Compreses dins las civilizacions, los empèris an una durada mejana de 550 ans. Afirmèt que mejançant la coneissença de la natura dels cicles se pòdon evitar las guèrras, consideradas que son pas necessàrias, fasent que los procèsses vengan pacifics. Tanben diguèt que l'umanitat poirà èsser capabla, se los coneis, d'alterar sos pròpris cicles, e qu'aquela deu tendre a s'organizar jos la forma d'una confederacion universala de pòbles liures.
L'enonciat de la lei matematica que, segon el, determina l'evolucion dels pòbles se resumís en los punts seguents (capítol III de La Matematica de l'istòria en catalan, edicion de 1967):
La siá pensada es en relacion amb las idèas d'Oswald Spengler e d'Arnold J. Toynbee, que tanben enoncièron de teorias sus lo caractèr ciclic de las civilizacions, mas sens arribar a la mesura matematica mai precisa qu'expausa Deulofeu.
Pendent lo sieu exili e tanben amb posterioritat, Deulofeu percorreguèt mantun musèu, temple e monument de diferents païses ont, entre autras conclusions, deduguèt d'aver rescontrat l'origina de l'art romanic al sègle IX entre Empordan e Rosselhon, qu'èra l'origina de çò qu'el nommava lo segond cicle de la civilizacion europèa occidentala, aprèp lo primièr cicle.
Saint-Barthélemy-Lestra
Saint-Barthélemy-Lestra es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Quintana del Puente
Quintana del Puente es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Pali
Lo pali (pāḷi) es una lenga indoariana derivada del sanscrit e que faguèt partida del grop prakrit. Es classificada demest las lengas indoarianas mejanas. Es una lenga mòrta mas encara largament estudiada pr'amor qu'una bona partida del Canon Pali, o Tipiṭaka, es estat escrich dins aquesta lenga. Es tanben la lenga liturgica del bodisme theravada.
Millenni III abC
../.. | | millenni III abC | | ../..
Lista dels millennis | Lista dels sègles
(702) Alauda
(702) Alauda es un asteroïde.
Millenni III abC
Istòria
v. 3700-2900 : acabament dau periòde d'Uruk. Gràcias a de progrès agricòlas importants, permetèt l'aparicion dei premierei societats estatalas en Mesopotamia, en Siria, en Anatolia Orientala, en Iran Occidentau. v. 3150-2850 : en Egipte, la I dinastia contunièt son òbra d'unificacion dau país amb la perseguida de sa politica de melhorament dau ret d'aigatge e de construccion d'una economia prospèra. Durant aqueu periòde, leis Egipcians assaièron tanben d'estendre son influéncia vèrs Nubia e Palestina. Sègle XXX : dins la region dau Peró actuau, aparicion de la civilizacion de Caral. Mau coneguda, aquela civilizacion establiguèt pauc a pauc un ret urban de ciutats prospèras dirigidas per de prèires (→ sègle XIX avC). v. 2850-2640 : rèine de la II dinastia d'Egipte. Renforcèt lo poder absolut dei faraons e contunièt l'òbra d'unificacion de sei predecessors. Aquò foguèt marcat per un desvolopament important de l'escritura e l'installacion de la capitala dau Nòrd a Menfis.
v. 2700-2570 : en Egipte, remplaçament de la II dinastia per la III. Aquò marquèt lo començament de l'Ancian Empèri mai sembla pas de marcar una rompedura dinastica vertadiera. Sei sobeirans contunièron de centralizar e d'aumentar lo poder dei faraons e de Menfis. Comencèron tanben d'utilizar de piramidas coma monument funerari. Sègle XXVII : segon de tèxtes ancians complèxs e d'objèctes descubèrts dins un temple de Nippur, la vila de Kish seriá la premiera poissança de Mesopotamia durant aqueu sègle. En particular, auriá ganhat de combats còntra d'Elamitas. Pasmens, lei detalhs son febles e la precision es mau segura. thumb|right|Extension de la [[civilizacion de la Vau d'Indus.]] v. 2600 : aparicion de vilas vertadieras dins la vau d'Indus. Se desvolopèron pauc a pauc per formar una importanta civilizacion que son istòria es mau coneguda. thumb|right|[[Fotografia dei Piramidas de Giza edificadas per la IV dinastia egipciana.]] v. 2570-2450 : periòde la IV dinastia egipciana qu'es a l'origina dei Piramidas de Giza. En fòra d'aquelei projèctes, sei faraons fortifiquèron lo territòri egipcian e menèron divèrseis expedicions luechencas per estendre son influéncia (generalament gràcias a d'acòrdis comerciaus). Sègle XXVI : construccion d'un ensems mau conegut de tombas reialas dins la vila mesopotamiana d'Ur. Aqueleis edificis contenián de tesaurs importants coma de cascos d'aur, d'armas ò d'instruments musicaus. v. 2450-2300 : rèine de la V dinastia egipciana que veguèt mai d'una evolucion importanta per la societat egipciana. Au nivèu religiós, lei faraons donèron inicialament fòrça importància au dieu solar Ra avans de s'orientar vèrs Osiris. Au nivèu politic, laissèron mens de poders ai princes de sa familha entraïnant una professionalizacion de l'administracion. Sègle XXV : aparicion de la I dinastia d'Ur. Foguèt fondada per Mesannepada que moriguèt probablament vèrs 2525 avC. Durant son rèine, dominava la vila santa de Nippur e son santuari d'Enlil, objècte de prestigi fòrça important en Mesopotamia. Sègle XXV : totjorn en Mesopotamia durant lo meteis periòde, emergéncia de centres politics poderós a l'entorn de Lagash e d'Umma. v. 2300 - 2200/2150 : en Egipte, la VI dinastia conoguèt pauc a pauc un periòde de trèbols en causa de la baissa de la poissança economica dau faraon, lentament demenida per cinc sègles de distribucion de drechs feodaus. Aquò favorizèt lo renfòrçament dei poders regionaus e plusors governadors poguèron pauc a pauc ignorar leis òrdres dei faraons. A partir de 2200-2150, de problemas climatics agravèron la crisi e la fin dau rèine de Pepí II veguèt la fragmentacion dau país (Premier Periòde Intermediari). Sègle XXV-XXIV : premier apogèu de la vila de Mari. Situada entre Siria e Mesopotamia, la vila èra probablament una crosiera importanta entre lei doas regions. v. 2350 : emergéncia d'Ebla coma vila poderosa de Mesopotamia. thumb|right|Extension maximala de l'[[Empèri d'Akkad.]]
v. 2330 : dins de circonstàncias mau conegudas, un oficier de la cort reiala de Kish quitèt la vila per fondar Akkad. Dich Sargon, organizèt una armada poderosa e comencèt la conquista dei regions vesinas. En particular, ocupèt Uruk, Ur, Nippur, Umma e Lagash fondant l'Empèri d'Akkad, premier empèri de l'istòria umana eissit de conquistas militaras. v. 2300 : fin dau Mesolitic e començament dau Neolitic en Euròpa Septentrionala. thumb|right|Estela de victòria de [[Naram-Sin.]] Sègle XXIII : après la mòrt de Sargon, sei successors (Rimush e Manishtusu) capitèron de mantenir en plaça l'Empèri d'Akkad maugrat de revòutas recurrentas de part dei pòbles e ciutats ocupats. Puei, son tresen successor, Naram-Sin (v. 2254-2218) restabliguèt tota la poissança akkadiana gràcias a una tiera de victòrias còntra lei rebèls (destruccion probabla d'Ebla) e la presa de vilas novèlas coma Mari. Susa foguèt tanben brèvament ocupada. Fin dau sègle XXIII : arribada dei Gutis en Mesopotamia. Originari de la region dei Monts Zagros, aqueu pòble, considerat coma barbar per lei Mesopotamians, menèt d'incursions violentas còntra lei ciutats sedentàrias de la vau. Fin dau sègle XXIII : durament tocada, Akkad declinèt a la fin dau sègle XXIII entraïnant la fragmentacion de son empèri. Pasmens, la ciutat subrevisquèt probablament fins au sègle XXII. Lei causas de sa disparicion definitiva son desconegudas. Sègle XXII : en Elam, renfòrçament de la poissança de Susa durant lo rèine de Kutik-In-Shushinak. En Mesopotamia, invasions violentas dei Gutis. Gràcias a divèrsei succès, capitèron d'i conquistar un territòri e d'i formar un estat. Sègle XXII : aprofichant la disparicion de l'Empèri d'Akkad, Lagash ocupèt Ur. Pasmens, ne'n perdiguèt rapidament lo contraròtle au profiech d'Uruk ont una dinastia poderosa èra a se formar. 2118 : victòria importanta d'Utu-hegal, rèi d'Uruk, còntra lei Gutis que dispareguèron dei tèxtes istorics. Aquò donèt un prestigi major de la dinastia d'Uruk. Dins de circonstàncias mau conegudas, foguèt remplaçat per Ur-Nammu qu'èra benlèu son fraire. Lo rèi novèu desplacèt sa capitala a Ur e i fondèt la Tresena dinastia d'Ur.
Acid nitrós
L’acid nitrós es un compausat quimic acid feble de formula generala HNO2. Fòrça instable, es preparat en cas de besonh per una reaccion entre l'acide cloridric HCl e lo nitrit de sòdi NaNO2. Intra dins la fabricacion dei colorants azoïcs.
Millenni III abC
Istòria
Sègle XXI : durant lei rèinas d'Ur-Nammu, de Shulgi, d'Amar-Suenna e de Shu-Shuenna, la III dinastia d'Ur prenguèt lo contraròtle de la màger part de Mesopotamia. Per renfòrçar son poder, aquelei sobeirans menèron de guèrras regularas còntra Elam e bastiguèron divèrsei monuments coma lo temple de Nanna ò la tomba de Shulgi. v. 2100-2050 : en Sumèr, publicacion d'un còdi juridic, atribuït a Ur-Nammu, qu'es lo còdi pus vièlh conegut a l'ora d'ara. Es presentat sota la forma « Si [crime] alora [punicion] » e lei penas previstas son pas totjorn eissidas de la lèi dau talion. v. 2051-2044 : succès d'una campanha militara d'Ur còntra Arbela.
2033 : en Egipte, Mentuhotep II (vèrs 2061-2010 avC) capitèt de tornar unificar lo país. Restaurèt tanben la preséncia egipciana en Egipte e lo culte dei sobeirans. Aquò marquèt la fondacion de l'Empèri Mejan. Fin dau sègle XXI : probablament installats entre la Mar Mediterranèa e lei fluvis de Mesopotamia, leis Amorritas comencèron de migrar vèrs Mesopotamia. Aquò entraïnèt una tiera de guèrras entre leis abitants dei zònas agricòlas e leis Amorritas. 2025-2004 : començament dau rèi d'Ibbi-Sin que veguèt lo declin rapide de l'Empèri d'Ur. Per de rasons desconegudas, foguèt pas capable de mantenir son contraròtle sus lei governadors dei ciutats que proclamèron pauc a paux son independéncia (Larsa vèrs 2025-2023, Umma en 2017, Isin en 2017-2016, Eshnunna en 2010...). En parallèl, deguèt faciar una crisi agricòla grèva. Finalament, Ur foguèt presa e pilhada per una armada elamita. Lagash, venguda la vila pus importanta de Mesopotamia conoguèt un declin similar. 2017-2016 : fondacion de la I dinastia de la vila d'Isin per Ishbi-Erra, un oficier en revòuta còntra Ibbi-Sin. v. 2000 : annada probabla de la disparicion de la darriera populacion de mamots lanuts (Mammuthus primigenius).
Cultura
v. 2900 : en Egipte, aparicion dei mastabas. Son d'evolucions dei tucs funeraris primitius que representavan lo tuc primordiau de la religion d'Eliopòlis. v. 2700 : en Egipte, adopcion de la piramida coma luòc de sepultura per lei faraons e leis autrei personalitats majoras. Aqueleis edificis son uei lo simbòl de la civilizacion egipciana antica. v. 2200 : aparicion dei zigorats en Mesopotamia. Egalament presents en Elam, èran de bastiments religiós piramidaus que sa cima èra probablament utilizada coma plataforma per bastir un temple. Foguèron generalament gropats au sen d'un meteis santuari.
Sciéncias e tecnicas
thumb|right|[[Fotografia dau pòt de Bronocice amb la pus anciana representacion d'un carri de quatre ròdas identificada en 2020.]]
v. 3000 : aparicion dei premierei vilas en Egipte. La region venguèt ansin probablament la segonda region de s'urbanizar gràcias au desvolopament de l'agricultura. v. 3000 : data estimada de l'invencion dau papirús en Egipte. v. 3000 : difusion de la faiença en Egipte a partir de Mesopotamia ò de Siria. v. 3000 : invencion dau crusòu en Mesopotamia-Siria. Permetèt de melhorar lei tecnicas metallurgicas dau periòde. v. 3000 : invencion dau batèu de plancas per leis Egipcians. v. 2625 : construccion de la premiera piramida en Egipte. v. 2500 : en Babilònia, fabricacion de la tauleta de Gasur qu'es la premiera carta geografica. Marca la fondacion de la cartografia. v. 2500 : en Mesopotamia, invencion de la granulacion de l'aur. v. 2500 : premiera mencion coneguda de l'utilizacion de rems sus lei naviris egipcians. L'idèa se difusèt dins lo rèsta dau mond antic e foguèt benlèu de còps tornada trobar d'un biais independent. Permetèt de melhorar la propulsion dei naviris dins lei rius e lei mars suavas. v. 2500 : invencion de la ròda plena en Mesopotamia, dins lei Balcans e en Euròpa Orientala. Lei doas invencions foguèron probablament independentas mai aquò es pas segur e de descubèrtas arqueologicas vènon regularament cambiar la cronologia de l'aparicion de la ròda. v. 2400 : invencion de la posaraca en Mesopotamia. Aquò permetèt de progrès en matèria d'aigatge e participèt au desvolopament agricòla de la region. v. 2100 : invencion dau premier calendier en Sumèr. v. 2000 : aparicion dau sistèma sexagesimau en Sumèr.
Cotobade
Cotobade es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Saint-Clément (Iona)
Saint-Clément  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Cerdedo
Cerdedo es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Saint-Clément (Iona)
Geografia
Sant Clément es limitrophe de Sens e se tròba a 110 km al sud de París. Al nòrd del departament del Yonne (Region de Bourgogne).
La vila a traversat pel Ru de la Xavala, #que sourd a Fontaine-la-Xavala e se tira en la Yonne a Sant-Denis-lès-Sentit.
Saint Clément est limitrophe de Sens et se trouve à 110 km au sud de Paris. Au nord du département de l'Yonne (Région de Bourgogne).
Istòria
Se çò istòria dels sants indica que Santa Colombe #èsser décapitée en 400 pas luènh de la Fontaine de Azon (situada sus l'actual territòri de Sant-Clément), cal esperar la per testificar per escrits l'existéncia de Sanctus-Clemens "entre las Popelins e la vila de Sens".
Entèrra de vignobles (fins al començament de la ) e de agricultura, Sant-Clément #que i aguèt traversat per la Via Agrippa, creis lentament als costats de Sentits #que #èsser capital dels Gaules e un fòrça poderós archevêché fins a.
Banc d'una imponent maladrerie al Mièja Edat, lo vilatge avança fòrça lentament cap a la modernité fins al començament dels ans 1960 #que veson l'arribada de l'indústria automobila.
Si l'histoire des saints indique que Sainte Colombe fut décapitée en 400 non loin de la Fontaine d'Azon (située sur l'actuel territoire de Saint-Clément), il faut attendre le pour attester par des écrits l'existence de Sanctus-Clemens "entre les Popelins et la ville de Sens".
Terre de vignobles (jusqu'au début du ) et d'agriculture, Saint-Clément qui fut traversée par la Via Agrippa, croît lentement aux côtés de Sens qui fut capitale des Gaules et un très puissant archevêché jusqu'au.
Siège d'une imposante maladrerie au Moyen Âge, le village avance très lentement vers la modernité jusqu'au début des années 1960 qui voient l'arrivée de l'industrie automobile.
Nòtas
<references group=N/>
Òsca
Situada au centre d'una depression nommada Plana d'Òsca aviá, en 2015, 52,239 abitants dins una superfícia de a. Es a de la vila vesina de Saragossa. Lo clima d'Òsca es mediterranèu amb de matís continentaus e lei precipitacions son a l'entorn de annuaus.
Istòria
Dins l'Edat Antica, leis ibèrs (en concret leis ilergèts) ocupavan la region avans l'arribada dei romans. La vila en aquela epòca se sonava Bolskan (50px), e ja batiá moneda au sègle II avC.
L'Òsca dei romans (en latin Osca), au sègle I avC ja èra una ciutat romanizada de fresc. Foguèt capitala de l'Ispània solevada de Sertòri còntra la Republica, e s'enaucèt a la categoria de municipi amb August en 30 avC.
Après l'etapa dei visigòts, puei l'invasion aràbia, Òsca foguèt contrarotlada per lei musulmans, que la sonèron en arabi Wasqa. Transformada en frontiera en fàcia dei reiaumes crestians au nòrd, deguèt afrontar pron d'assauts, çò que l'obliguèt de venir una plaça militara de premier òrdre.
En 1094 lo rei crestian Sanç Remíriz d'Aragon assagèt de conquistar la ciutat en construsent lo castèu de Montearagón. Lo rei Sanç Remíriz moriguèt en se fasent tocar per una sageta mentre que reconoissiá la muralha. A la prima de 1096, l'armada crestiana, amb lo rei Pèire I d'Aragon endavant, assautèron Òsca pendent sieis mes. La vila foguèt liurada au rei Sanç, venceire a la batalha dei Plans d'Alcoraz, segon un acòrd entre musulmans e crestians.
Fèstas
Lei fèstas de Sant Laurenç, dau 9 au 15 d'aost, e la Setmana Santa d'Òsca son estadas declaradas "fèstas d'interès toristic". Lo 22 de genier se celèbra la fèsta de Sant Vincenç. Leis abitants d'Òsca gausan encendre de fogaus, rostir de [tartifles???] e se lei manjar.
Canton de Bolonha de Gessa
Lo canton de Bolonha de Gessa qu'es ua anciana division administrativa de Gasconha e de Comenge, situada en l'arrondiment de Sent Gaudenç, lo departament de la Hauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Las 24 comunas que son dempuèi 2015 dens lo canton de Sent Gaudenç. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon, dens la sua varianta orientau.
Composicion
En 2017, Lunats e Pegulhan que formèn la comuna navèra de Pegulhan.
Istòria
Lo canton de Bolonha de Gessa que's creè en 1790.
(703) Noëmi
(703) Noëmi es un asteroïde.
Blangy-le-Château
Blangy-le-Château es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Coexisténcia Pacifica
thumb|right|Rescòntre entre [[Nikita Khrushchov e John Fitzgerald Kennedy en 1961.]]
La Coexisténcia Pacifica es un periòde de la Guèrra Freja que durèt de 1956 a 1962. Iniciada per Nikita Khrushchov après sa presa dau poder en URSS, aviá per objectiu d'abandonar la corsa ais armaments e lei perspectivas d'un conflicte militar entre lei dos blòts au profiech d'una confrontacion pus pacifica dins lei domenis ideologics, scientifics, culturaus e economics. Sa mesa en òbra suscitèt una certana maufisança mai foguèt finalament favorizada per l'obtencion de l'arma nucleara per leis Union Sovietica e per leis Estats Units que podián plus intrar en conflicte dirècte. Lei doas superpoissanças reconoguèron sei zònas d'influéncia respectivas e limitèron leis ambicions de seis aliats respectius coma, per exemple, durant la crisi de Suèz. Dins aquò, la confrontacion contunièt dins mai d'una region (empèris coloniaus, guerilhas comunistas sud-americanas, etc.).
La Coexisténcia Pacifica permetèt de demenir lei tensions entre lei dos blòts mai sei limits apareguèron en 1962 amb la crisi dei missils de Cuba. Ansin, après lo reglament d'aquela crisi, l'Oèst e l'Èst decidèron de s'engatjar dins la Destenduda que foguèt un periòde marcat per una demenicion importanta de la rivalitat americanosovietica.
Per extension, lo tèrme es de còps utilizat per designar d'autrei periòdes istorics similars marcats per una temptativa de reduccion dei tensions entre dos blòts ò dos empèris rivaus.
Fèliç Daval
Fèliç Daval, nascut en 1948 dins lo Carladés (Cantal) es un escrivan auvernhat autor de romans en occitan.
Puègvèrd
Puègvèrd (Puyvert en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Caçolet
Lo caçolet (var. cassolet), o  mongetada es una especialitat culinària de Lengadòc que conten principalament mongetas e carn.
Una legenda raconta que l'origina del caçolet remonta a la Guèrra de Cent Ans : quand los angleses èran en Lengadòc, los pageses de Castèlnòu d'Arri avián pas que qualques mongetas e un pauc de salsissa per manjar e aguèron l'idèa de getar aquela noiridura dins un plat de tèrra cuècha. Aquel plat s'apèla la caçòla.
Tres vilas, Castèlnòu d'Arri, Tolosa e Carcassona, se disputan l'origina del caçolet. Caduna de las vilas a una recèpta pròpria amb d'ingredients diferents.
Segon Prospèr Montanhièr (Prosper Montagné), un famós cosinièr lengadocian : Lo caçolet, es lo Dieu de la cosina occitana; Dieu lo Paire, es lo caçolet de Castèlnòu d'Arri, Dieu lo filh es lo de Carcassona e lo Sant Esperit lo de Tolosa.
Corrièr electronic
Lo corrièr electronic, en abreujat corric, designa lo servici de transferiment de messatges mandats per un sistèma de messatjariá electronica via una ret informatica cap a la boita de letras electronica d'un destinatari causit per l'emeteire. Principalament utilizat sus Internet, jòga lo ròtle d'una letra postala.
Bétignicourt
Bétignicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Covelo
Covelo es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Missorí (ribièra)
thumb|right|250px|Vista satellit de Missorí Missorí es un afluent del flume Mississipí, e la ribièra pus longa dels Estats Units. Missorí comença al jonhent de Madison, Jefferson, e Gallatin en Montana, e raja cap al sud-èst per se getar dins Mississippí al nòrd de Sant Loís. Amb 2540 km de long, drena aperaquí un seisen del continent nòrd-american. Missorí amb sas corbas originalas èra lo riu pus long d'America del Nòrd. Prèp de 72 km del riu foguèron remplaçat per de canals e es ara comparable en longor al riu Mississippí. La combinason dels dos rius pus longs d'America del Nòrd forma lo quatren fluvi al mond.
A son jonhent, Missorí dobla gaireben lo volum de Mississippí, e representa 45% del debit a Sant Loís en temps normal e mai de 70 % pendent las secadas. Es en volum lo segond afluent de Mississippí, aprèp lo riu Ohio.
Sent Cric de Shalòssa
Sent Cric de Shalòssa (Saint-Cricq-Chalosse en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sen'krik]. Las fòrmas ancianas que son Sen Cric, cap a 1072, Arnaldo de Sancto Quirico, en latin, en 1279, de S. Cirico, en latin, au sègle XIII, S. Cirq (mapa de 1651), S. Cric (mapa de 1714), S. Cricq (mapa de 1733).
L'agionime qu'ei lo nom grecolatin de dus martirs deu sègle IV, Cyricus. Per metatèsi regressiva, Circ- que passè a Cric-, ,.
Lo determinant Shalòssa que sembla ben estar l'eretèr de Sialossa, atestat au sègle XIII per Castèthnau de Shalòssa, mès aqueth nom a pas d'explicacion.
Istòria
thumb|left|Castèth de Lataulada
Sòl-re-sòl
Lo sòl-re-sòl es una lenga construcha trobada per Joan Francés Sudre, un albigés, per poder parlar a tot lo monde, emai los sords o los òrbs, amb de mots compausats de colors o de nòtas de musica: do, re, mi, fa, sòl, la, si (si de còps escrich ti segond lo metòde de Sarah Ann Glover).
Sant Andrieu de Valbornha
Sant Andrieu de Valbornha (Saint-André-de-Valborgne en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Sòl-re-sòl
Aquela lenga se sona Lenga musicala universala (Langue musicale universelle) dins lo libre de Sudre publicat en 1866 e las publicacions precedentas.
En 1902, Boleslas Gajewski publica un libre que parla de solrésol (sòl-re-sòl) que ven lo nom utilizat per parlar de la lenga.
Vocabulari
Lo vocabulari se basa sus las sèt nòtas.
Gramatica
Los mots opausat inversan las sillabas: fala (bon) e lafa (missant), midòrefa (abans) e faredòmi (après).
L'accentuation pòt èsser remplaçada per de dièsis. Exemple:
Semoy
Semoy pòt essèr:
Reinoso de Cerrato
Reinoso de Cerrato es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Aleksandrs Kerčs
Aleksandrs Kerčs (Arkhangelsk, Russia, 16 de març de 1967) es un jogaire de hockey professional leton d'origina ucraïniana. Jòga actualament dins lo club DHK Latgale.
Congrès Nacional African
vinheta|[[Bandièra del partit.]] Lo Congrès Nacional African (o ANC per African National Congress en anglés) es un partit politic de Sud-Africa membre de l'Internacionala Socialista. Creat en 1912, a Bloemfontein per defendre los interèsses de la majoritat negra contra la dominacion blanca, foguèt declarat illegal per lo Partit Nacional pendent l’apartheid en 1960. Serà tornar legalizat en 1990 alara que l'apartheid serà avalit en junh de 1991.
En 1994, las primièras eleccions multiracialas permeton a Nelson Mandela d'èsser elegit president de la Republica sud-africana. Dempuèi, l'ANC domina largament la vida politica sud-africana (60-70 % de las voses a las diferentas eleccions generalas de 1994, 1999, 2004 e 2009).
Son cap actual es Cyril Ramaphosa e son sèti es installat dins la Chief Albert Luthuli House, immòble de vint-e-dos estagis situat a Johannesburg e que portava aperabans lo nom de Shell House.
(704) Interamnia
(704) Interamnia es un asteroïde.
Saint-Pierre-lès-Elbeuf
Saint-Pierre-lès-Elbeuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Sant-Pierre-lès-Elbeuf es nascut l'an 1857 al continuament d'un decrèt Napoléonien. S'agissiá de reagrupar una part de la municipalitat de Caudebec-lès-Elbeuf amb la municipalitat de Sant-Pierre-de detlo-Lierroult. La fusion de las doas comunas #donar naissença a Sant-Pierre-lès-Elbeuf.
Dempuèi totjorn, la municipalitat possedís, en los sieus jardins, de nombrós potz. #Çò qu'explica que Sant-Pierre-lès-Elbeuf es egalament trucat "La vila a las #cent margelles".
S'es trobat sus la municipalitat de las traces de peuplement uman en remontant a 600 000 ans abans J.C., #Çò qu'es una dels mai ancianas traces de preséncia umana en Normandie.
La commune de Saint-Pierre-lès-Elbeuf est née en 1857 à la suite d'un décret Napoléonien. Il s'agissait de regrouper une partie de la commune de Caudebec-lès-Elbeuf avec la commune de Saint-Pierre-du-Lierroult. La fusion des deux communes donna naissance à Saint-Pierre-lès-Elbeuf.
Depuis toujours, la commune possède, dans ses jardins, de nombreux puits. Ce qui explique que Saint-Pierre-lès-Elbeuf est également appelé "La ville aux cent margelles".
On a retrouvé sur la commune des traces de peuplement humain remontant à 600 000 ans avant J.C., ce qui est une des plus anciennes traces de présence humaine en Normandie.
Renedo de la Vega
Renedo de la Vega es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Proton
250px|thumb|right|Estructura intèrna d'un proton, amb sos tres [[quarks (u (+2/3) + u (+2/3) + d (-1/3) = proton de carga electrica +1)]] Lo proton es una particula subatomica amb carga electrica positiva de 1,6 × 10-19 coulomb e massa de 1,672 6231 × 10-27 kg (aproximativament 1800 còps mai pesant que l'electron). Foguèt descobèrt en 1919 per Ernest Rutherford. Lo proton se classifica coma barion, e se compausa de tres quarks (uud). L'antiparticula correspondenta, l'antiproton, a las meteissas caracteristicas que lo proton, mas amb una carga electrica negativa.
Amassa amb los neutrons, los protons fan partida del nuclèu atomic, mentre que los electrons se bolegan a son entorn. Lo nuclèu de l'isotòp pus comun de l'idrogèn es format per un sol proton. En quimia e bioquimia, s'emplega lo tèrme de proton per se referir a l'ion de l'idrogèn en dissolucion aquosa.
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (21 de mai de 1471, Nurembèrg – 6 d'abriu de 1528, Nurembèrg) es un gravaire e un pintre alemand de la premiera mitat dau sègle XVI. Desvolopant amb dos viatges en Itàlia un estil personau mesclant tradicion alemanda, influéncias vengudas de la peninsula e cèrca sus la perspectiva e lei proporcions, venguèt rapidament famós per sei serias de gravadura portant sus de tèmas religiós coma l'Apocalipsi, la vida de la Verge ò la passion dau Crist. Foguèt tanben l'autor de pinturas reconegudas e recebèt una pension de part deis emperaires Maximilian I e Carles Quint. En parallèl, menèt un important trabalh teoric sus l'estudi dei règlas matematicas dau dessenh.
Après sa mòrt, foguèt fòrça copiat per d'artistas de la premiera partida de la Renaissença. Conoguèt tanben una popularitat importanta durant lo sègle XIX quand lei romantics s'inspirèron de sei gravaduras e de sei retrachs. Demòra encara un artista famós expausat dins de musèus prestigiós.
Jovença e formacion
thumb|right|Exemple d'òbra d'[[orfebrariá realizada per Albrecht Dürer lo Vielh.]]
Albrecht Dürer nasquèt lo 21 de mai de 1471 dins la vila alemanda de Nurembèrg. Èra lo tresen fiu d'Albrecht Dürer lo Vielh (1427-1502), orfebre famós e reconegut per sei realizacions, e de Barbara Holper (1452-1514) qu'èra la filha de l'orfebre Hieronymus Holper (mòrt en 1476). Lo pareu aguèt 18 enfants mai solament tres subrevisquèron fins a l'edat adulta.
Puei, coma o voliá la tradicion alemanda dau periòde, Dürer realizèt un viatge de formacion dins lo país per aprendre d'autrei tecnicas. Aquò durèt d'abriu de 1490 a mai de 1494. Son trajècte es mau conegut. Segon certaneis indicis, anèt probablament en Olanda e arribèt a Colmar onte sa preséncia es atestada en 1492. I demorèt gaire car voliá rescontrar lo pintre Martin Schongauer qu'èra defuntat en febrier de 1491. Se dirigiguèt alora vèrs Basilèa onte trabalhèt amb Nicolaus Kessler, un editor que li demandèt una pagina títol per una edicion dei Letres de Sant Jiròni. Puei, s'entornèt a Nurembèrg per se maridar amb Agnes Frey (1475-1539), la filha d'un musician reputat, lo 18 de mai de 1494. Mau acordat, lo pareu aguèt ges d'enfant.
Premier viatge en Itàlia
Tres mes après son maridatge, Dürer debutèt un viatge en Itàlia. Aquò èra una costuma tradicionala per lei pintres dau periòde – e o demorèt fins au sègle XIX – mai sa partença foguèt benlèu accelerada per una epidemia de pèsta que tocava la region de Nurembèrg. Visitèt Venècia per i estudiar lei tecnicas italianas e i descurbiguèt leis òbras de Giovanni Bellini (1430-1516), d'Antonio del Pollaiuolo (1429 ò 1433 - 1498), Lorenzo di Credi (1459-1537) e d'Andrea Mantegna (1431-1506). En particular, sembla fòrça influenciat per lo trabalh de Pollaiuolo sus lei proporcions dau còrs uman. S'interessèt tanben fòrça ai tablèus de Mantegna e ne'n realizèt plusors copias.
Premier retorn a Nurembèrg
Dürer demorèt a Nurembèrg de 1495 a 1505 e durbiguèt son obrador. Desvolopèt un estil mesclant d'influéncias nordicas e italianas. Utilizèt fòrça la fusta coma supòrt per realizar d'òbras inspiradas per de tèmas religiós. Per aquò, fasiá probablament lo dessenh de l'òbra finala gràcias a sei coneissenças dins lei domenis de la pintura e de la gravadura. Puei, la realizacion èra assegurada per un gravaire especializat dins lo trabalh de la fusta. D'efiech, Dürer aviá probablament pas lo mestritge necessari per talhar e gravar eu meteis la fusta car aqueu pretzfach èra un mestier especializat.
Lei gravaduras tènon donc una plaça importanta dins aquela epòca de la vida de Dürer. Lei pus famosas son la seria de 1498 dedicada a l'Apocalipsi qu'exprimís lei crenhenças de la fin dau sègle XV. Comencèt tanben sei serias intituladas la Granda Passion e la Vida de la Verge que foguèron acabadas ulteriorament. Dins aquò, realizèt de pinturas coma lo Poliptic dei Sèt Dolors per l'elector Frederic III de Saxònia (1463-1525). Constituïda de sèt panèus pintats entre 1500 e 1502, presenta sèt etapas de la vida de Jèsus. Es egalament l'autor de retrachs per de practicas coma lo marchand Oswolt Krel.
En parallèl, Dürer s'interessèt a l'estudi de la perspectiva. Aprofichèt ansin lo viatge en Alemanha de l'artista venecian Jacopo de' Barbari (vèrs 1460/1470-1516) per melhorar sei tecnicas. Pasmens, l'Italian refusèt d'ensenhar totei sei coneissenças. Aquò encoratjèt Dürer de menar lei sieunas recèrcas sus lo subjècte, çò que venguèt una activitat importanta de son trabalh e li permetèt pauc a pauc d'aquistar un important saber teoric en matèria de dessenh.
Segond viatge en Itàlia
De 1505 a 1507, Dürer viatjèt un segond còp en Itàlia. Venècia foguèt tornarmai l'etapa principala car l'artista i demorèt de 1506 a 1507. Vengut famós, foguèt cargat per la comunautat alemanda de la vila de pintar un retaule per la glèisa de San Bartolomeo (La Verge de la fèsta dau rosari). Durant aqueu periòde, realizèt d'autrei pinturas coma Jèsus entre lei doctors.
Segond retorn a Nurembèrg
Lo periòde 1507-1520 marquèt probablament l'apogèu de la carriera de Dürer. Desenant largament coneguda en Euròpa, èra en relacion amb la màger part deis artistas importants dau periòde coma Rafèu (1483-1520), Giovanni Bellini, Lorenzo di Credi (1459-1537) e Leonardo da Vinci (1452-1519). En 1512, acceptèt lo patronatge de l'emperaire Maximilian I (1508-1519) que li comandèt plusors òbras. Pasmens, la religion contunièt d'èsser son tèma d'inspiracion principala.
La pintura prenguèt una plaça pus importanta dins l'òbra de Dürer. En particular, lo periòde veguèt la realizacion de tablèus fòrça famós coma Adam e Eva (1507), lo Martir dei dètz mila crestians (1508), l’Adoracion de la Trinitat (1509-1511) e un retrach de Maximilian I. Dins aquò, la gravadura demorèt son supòrt de predileccion amb l'acabament dei serias començadas avans lo segond viatge en Itàlia e la realizacion d'ensembles novèus coma la Pichona Passion (1511), Lo Chivalier, la Mòrt e lo Diable (1513), Sant Jiròni dins sa cèla (1514), Malanconiá I (1514) e lo Rinoceròs de Dürer (1515). Aqueu darrier imatge, realizada a partir de descripcions escrichas de l'animau, pivelèt plusors generacions d'artistas e foguèt utilizada dins d'obratges scientifics fins au sègle XVIII.
Retorn definitiu a Nurembèrg
A partir de la fin deis ans 1510, Dürer esprovèt de problemas de santat, probablament l'artriti, que demeniguèron pauc a pauc son abiletat. Lo darrier periòde de sa vida veguèt donc una produccion artistica febla amb de projèctes importants e ambiciós que foguèron jamai acabats coma lo tablèu Salvator Mundi. En revènge, escriguèt plusors tèxtes importants regardant la perspectiva e seis aspèctes matematics e anatomic. S'interessèt tanben a l'art militar amb un tractat sus lei fortificacions. Enfin, aculhiguèt favorablament la reforma protestanta mai refusèt de seguir lei franjas pus radicalas dau movement.
Au nivèu artistic, la gravadura contunièt de dominar lo trabalh de Dürer tot en laissant una plaça a la pintura. Realizèt ansin un certan nombre de retrachs per de tractats e de retrachs per sei tractats. En pintura, foguèt l'autor d'un retrach de Hieronymus Holtzschuher, d'una Verge amb son enfant, de dos panèus pintats per de glèisas e dei Quatre Apòstols qu'es considerat coma son darrier cap d'òbra.
Fin de vida
Dürer moriguèt lo 6 d'abriu de 1528 e foguèt enterrat dins lo cementèri Johanniskirchhof de Nurembèrg. Laissèt una fortuna importanta (6,874 florins d'argent) que foguèt partejada entre sa femna e sei dos fraires en vida. Agnes Dürer obtenguèt de revenguts suplementaris amb la venda de divèrseis òbras, especialament un important ensemble d'aqüarelas. Moriguèt en 1539 e la vila de Nurembèrg decidèt de conservar l'ostau e l'obrador de son marit que son uei un musèu.
Lei pinturas
Lei pinturas de Dürer comprèn principalament de scenas religiosas e de retrachs. Son estil èra inicialament d'inspiracion alemanda ò italiana durant lei premierei partidas de sa carriera. Puei, venguèt pus personau amb l'aparicion d'una pintura de tradicion alemanda marcada per l'adopcion d'influéncias italianas e l'integracion progressiva d'elements eissits de sei descubèrtas personalas en matèria de perspectiva e d'anatomia. Aquelei dos domenis prenguèron pauc a pauc mai d'importància dins son trabalh li permetent de realizar d'òbras realista qu'impressionèron fòrça sei contemporanèus.
Lei gravaduras
Lei gravaduras de Dürer aguèron un succès considerable e foguèt considerat de son vivent coma un artista de referéncia dins aqueu domeni. Foguèt ansin largament imitat per plusors artistas europèus de son epòca, especialament en Itàlia e en Alemanha. S'interessèt principalament a de tèmas religiós amb la produccion de serias importantas sus la passion dau Crist (Pichona Passion e Granda Passion), l'Apocalipsi e la vida de la Verge. Foguèt tanben l'autor de gravaduras isoladas famosas coma l‘Adam e Eva de 1504. Son estil es marcat per sei recèrcas sus la perspectiva e l'anatomia.
Leis autoretrachs
Dürer foguèt pivelat tota sa carriera per lo genre de l'autoretrach. Foguèt ansin lo premier pintre que ne realizèt una importanta quantitat. Totei mòstran d'expression de fiertat e d'assegurança. Aquò sembla indicar una volontat de laissar un imatge positiu. Pasmens, l'evolucion dei mesas en scena sembla tanben mòstrar l'evolucion dei pensadas de l'artista. Per exemple, se representèt coma un noble venecian en 1498 quand sa celebritat comencèt de venir importanta. Puei, dos ans pus tard durant un periòde de trabalh sus l'Apocalipsi, adoptèt una composicion similara a aquela tradicionalament utilizada per pintar lo Crist.
Leis estudis teorics
Dins sa recèrca sus la perspectiva, Dürer s'interessèt fòrça ai teorias matematicas dau dessenh. Per aquò, estudièt lei trabalhs d'autors antics coma Euclides, Pitagòras e Vitruvi e pus recents coma Leon Battista Alberti e Luca Pacioli. Reüniguèt ansin una importanta documentacion que venguèt la basa d'un obratge sus lei matematicas e seis aplicacions dins l'art. S'aqueu libre foguèt jamai acabat, Dürer l'utilizèt per escriure divèrsei tractats. Lo pus important es Instruccions per la mesura a la règla e au compàs editat en 1538. Es devesit en quatre libres que desvolopan la construccion de figuras geometricas, de solids, una teoria de l'ombra e una teoria de la perspectiva.
Posteritat e influéncia
Dürer es un artista fòrça famós qu'a laissat una influéncia fòrça importanta, especialament dins lo domeni de la gravadura. Ansin, seis òbras aguèron un succès considerable de son vivent dins tot lo continent europèu e son totjorn relativament popularas a l'ora d'ara. Inspirèt d'artistas majors durant la premiera partida de la Renaissença e durant lo movement romatic. De mai, son estil foguèt largament copiat durant la premiera partida dau sègle XVI fins a l'invencion d'una tecnica de gravadura superiora per l'Italian Mercantonio (vèrs 1470/1482-1534).
Collecions principalas dins lo mond
Lei colleccions principalas consacradas a de Dürer dins lo mond se tròban au musèu Albertina de Viena (140 òbras), a l'Universitat de Lièja, a l'Alte Pinakothek de Munic, ai Musèus d'Estat de Berlin e au Germanisches Nationalmuseum de Nurembèrg.
Laüt
200px|right|thumb|Un laütièr de la Renaishença
Lo laüt qu'ei un instrument de còrdas puntejadas pròche de la guitarra mes qui conegó ua istòria desseparada. Qu'ei originari deus país arabs on b'ei aperat od (qui balhè laúd en castelhan puish laüt en occitan) e que ho importat en Euròpa entà i conéisher ua evolucion originau. Que ho hèra popular durant la Renaishença e a l'epòca barròca qui dè d'autes instruments com lo teorba (un instrument d'endom màger) e las divèrsas mandolinas. 200px|right|thumb|Laüt europèu de la Renaishença
De la Renaishença que cau destacar las composicions melancolicas de John Dowland per laüt e votz. L'instrument que dore lo son nom au fabricant de tots los instrument de còrdas puntejadas e hregadas
Lo repertòri del laüt
Los compositors principals de musica per laüt:
Renaissença--Itàlia Renaissença--Euròpa Centrala Renaissença--Anglatèrra Renaissença--França Barròc--Itàlia Barròc--França Barròc--Alemanha Modèrnes e contemporanèus
John Howard Northrop
John Howard Northrop (n. en 1891, m.1987) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1946.
Barjòus
Barjòus (Barjols en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Au sègle XIX, Barjòus devenguèt una importanta vila dau cuèr amb 24 tanariás e 19 molins de tan, 3 papetariás, una blancariá e una fabrica de cartas per jogar.
La Fèsta dei tripetas
Cada an, a una data pròcha de Sant Marcèu, patron dau vilatge (lo 17 de genièr), a luòc la fèsta dei tripetas. Durant la ceremònia, un buòu es manjat per leis abitants. La dança dei tripetas a luòc a la glèisa e fa sautejar lei participants, coma pendent lei passacarrieras au son dei tamborins e de la petarrada deis arcabusas. Es una dei fèstas pus conegudas de Provença.
(705) Erminia
(705) Erminia es un asteroïde.
Lo Borguet
Lo Borguet (Le Bourguet en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Situat au nòrd dau departament a proximitat dau limit deis Aups de Provença Auta, lo Borguet es un vilatge relativament isolat que joís d'un clima mediterranèu refrejat per l'altitud. Integrat dins lo Pargue Naturau Regionau de Verdon, fa tanben partida de la Resèrva Naturala Geologica d'Auta Provença. Son territòri es traversat per lo riu de Jabron. L'abitat forma un masatge unic qu'es enviroutat per una seuva mediterranèa d'altitud. L'existéncia dau vilatge es atestada dins un document de 1297 que menciona lo nom de son senhor. En 1342, foguèt restacat a la vigariá de Castelana per lo còmte de Provença. L'endrech foguèt ravatjat per la Pèsta Negra e abandonat entre 1350 e 1450. La restauracion comencèt en 1460 e una pichona comunautat rurala se restabliguèt a la fin dau sègle XV. Pasmens, totei lei recensaments demografics organizats mòstran una comunautat rurala pauc poblat que son istòria precisa es pauc coneguda. A son apogèu, avans lo començament de l'exòdi rurau, agantèt 188 estatjants en 1806. Son declin foguèt lòng e marcat fins a un minimom de 20 abitants recensats en 1990. Dempuei aquela data, la populacion demòra fòrça febla mai es en leugiera aumentacion amb 41 estatjants en 2019. Pasmens, lo Borguet es totjorn menaçat per la desertificacion.
Crecente
Crecente es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Walter Gross
thumb|Walter Gross en unifòrme nazi en 1933 Walter Groß, tanben escrich Gross (Kassel, 21 d'octobre de 1904 – Berlin, 25 d'abril de 1945) foguèt un mètge alemand nazi.
Quinta dau lop
thumb|Cicle de las quintas e comma pitagorician Tradicionelament la quinta dau lop (o quinta del lop, quinta deu lop, quinta delh lop...) es l'intervala format per las notas la\flat - mi\flat dins los instruments a clavier construchs a la Renaissença e pendent lo periòde barròc (òrgue e clavecin).
'La es lo resultat de l'accòrd successiu de las 11 autras quintas, dins la construccion d'un temperament.
(706) Hirundo
(706) Hirundo es un asteroïde.
Requena de Campos
Requena de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ustrada-Ġala
Ustrada-Ġala (o Orga-Ġala, en rus Argun) es una ciutat de Chechenia.
Cuntis
Cuntis es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
(707) Steina
(707) Steina es un asteroïde.
Rihanna
thumb|Rihanna (2018) Robyn Rihanna Fenty, pus conoscuda jos l'escais de Rihanna (Saint Michael, 20 de febrièr de 1988) es una cantaira barbadiana de las pus apreciadas mondialament. Sa musica se noirís de raïses R&B, reggae, dancehall, e dance.
Neutron
thumb|200px|Lo [[neutron compausat deus sons tres quarks (u (+2/3) + d (-1/3) + d (-1/3) = neutron de carga electrica 0)]]
Lo neutron es una particula subatomica sens cap de carga electrica e de massa similara a la del proton. Lo neutron se classifica coma barion, e se compausa de tres quarks (udd).
Defòra del nuclèu, los neutrons son inestables, e an una vida mejana d'aperaquí quinze minutas (τn = 886,7±1,9 s).
Los neutrons son someses a las fòrças febla, fòrta e gravitacionala. La fòrça electromagnetica, s'unifica parcialament amb la febla a d'energias nautas; o dich d'una autre biais, a de distàncias mendres que lo diamètre d'un proton, las doas fòrças sonque son dos aspèctes d'una fòrça, la fòrça electrofebla. Aital lo neutron, encara que la soma de las cargas electricas de sos compausants, los quarks, (u (+2/3) + d (-1/3) + d (-1/3) = 0) siá nulla, es tanben somés a l'interaccion electromagnetica.
Fibra optica
Una fibra optica es un fial que lo còr, primissim, de veire o de plastic, a la proprietat de  conduire la lutz e es utilizada per la fibroscopia, l'esclairatge o la transmission de donadas numericas. Permet un debit d'informacion plan superior a aquel dels cables coaxials e se pòt utilizar de supòrt a un ret de « larga benda » per que transitan tanben los senhals de television, de telefonia, de visioconferéncia o las donadas informaticas. Lo principi de la fibra optica data del començament del sègle XX mas es sonque en 1970 que se desvolopèt una fibra utilisabla utilizabla per telecomunicacions, dins los laboratòris de l'entrepresa americana Corning Glass Works (ara Corning Incorporated).
A l’interior d'una gaina protectritz, la fibra optica pòt èsser utilizada per conduire la lutz entre dos luòcs distants de centenats o de milierats, de quilomètres. Lo senhal luminós codat per una variacion d'intensitat es capable de transmetre una granda quantitat d'informacion. Permet de realizar de comunicacions a fòrça longa distància e a de debits fins alara impossiblas, las fibras opticas constituiguèron un dels elements claus de la revolucion de las telecomunicacions. Sas proprietats son tanben expleitadas dins lo domèni dels captaires (temperatura, pression, etc.), dins l'imatgeria e dans l'esclairatge.