cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maxamed Cabdulaahi Maxamed
Lo 8 de febrièr de 2017 es elegit president de la Republica pel parlament.
Lista de caravanserralhs a l'Azerbaitjan
Aquela es una lista de caravanserralhs a l'Azerbaitjan.
François Petrini
François Petrin (Berlin, 1744 - que ho un arpista e un compositor classic vadut aleman e puish installat en França.
Tolosan (sosdialècte)
Lo tolosan es una varietat occitana parlada dins l'airal de Tolosa. Aqueste sosdialècte lengadocian meridional presenta d'afinitats e de transicions marcadas amb lo gascon. Sa varianta orientala es plan vesina de la vila mondina e mai s'i installèt istoricament dins qualques barris, que Tolosa es la capitala d'aquel airal mixt e doncas la ciutat per excelléncia ont se va trabalhar e far de comèrci. Per encausa d'aqueste ròtle la Gasconha tolosana a son torn recebèt una influéncia lengadociana marcada e se presenta actualament coma un espandi de transicion amb son article le e la h gascona per exemple.
François Petrini
Son pair qu'èra arpista deu Rei de Prússia tanben e que ho lo son mèste e qu'avó un hilh, Henri, arpista tanben neishut de cap a 1775 a París e mort joen.
Tolosan (sosdialècte)
La percepcion de diferéncia dialectala es remarcada simbolicament per un mot en l'expression de la salutacion: cossí. aquest emplèc faguèt que los locutors gascons designavan amb l'escais les cossís los lengadocians de Tolosa, perque los gascons dison "coma va?" e pas "cossí va?".
Bessey-lès-Cîteaux
Bessey-lès-Cîteaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Tolosan (sosdialècte)
Un dels escrivans mai importants e representatius del país mondin e de sa varietat es Pèire Godolin.
Egira
thumb|right|Exilis musulmans de 615 e de 622.
Tolosan (sosdialècte)
Limits entre gascon e lengadocian
Los limits entre lo gascon e lo lengadocian son plan coneguts dempuèi l’enquèsta d'Edoard Bourciez en 1895. Son consideradas gasconas las comunas ont la -f- es remplaçada per una -h-. Atal, avèm la lista que seguís per la Hauta Garona [g : gascon. lg : lengadocian.] : Sent Cesert (g), Launac (g), Larrà (g) / Granada (lg). Daus (g) / Mervila (lg). Ausona (g), Selh (g), Bausèla (g), Còrnabarriu (g), Colomèrs (g) / Blanhac (lg). Pibrac (g), Legavin (g), Fontanilhas (g) / Salvetat Sant Gièli (lg). Plasença de Toish (g), Cunhaus (g) / Tornafuèlha (lg).
Egira
L'Egira (en arabi هِجْرَة / Hijra) designa la migracion dei premiers musulmans e de Maomet de La Mèca vèrs Medina en 622. La fin d'aquela partença marca lo començament dau calendier musulman.
Fronçadés
Lo Fronçadés es una petita entitat istorica e umana dau Libornés, enquèra viva pr'amor de la Comunautat de Comunas dau Canton de Fronçac e de l'ancian canton de Fronçac, disparegut en 2015. Sa capitala tradicionala es Fronçac
Mont Uhud
Mont Uhud (1,077 m) es una cima situada au nòrd de Medina en Arabia Saudita.
Tolosan (sosdialècte)
Limits entre gascon e lengadocian
Los barris de Tolosa de Sent Martin deu Toish e Sent Simon (g) e totes les autes barris de Tolosa (lg).
Bessey-lès-Cîteaux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Loup (Charanta Maritima)
Saint-Loup  es una comuna francesa administrada per lo departament de Charanta Maritima de la region de Peitau-Charantas.
Tolosan (sosdialècte)
Limits entre gascon e lengadocian
Portèth (g), Pinçaguèl (g), Ròcas (g), Murèth (g) / La Crotz Falgarda (lg). Pins e Justaret (g), Labarta de Lèsa (g) / Goirans (lg), Clarmont le Fòrt (lg). Le Vernet (g) / Venèrca (lg).
Saint-Loup (Charanta Maritima)
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Tolosan (sosdialècte)
Limits entre gascon e lengadocian
Lagardèla de Lèsa (g) / Grepiac (lg). Beumont de Lèsa (g), Aurivalh (g) / Miramont (lg). Lagraça-Diu (g), Poi Danèu (g), Mauressac (g) / Autariba (lg). Espèrça (g) / Galhac Tolzan (lg).
Morfologia
a + le(s) > al(s) de + le(s) > del(s) ([dez/deiz] davant vocala e [dej] davant consonanta manca [p], [t], [k] entà + le(s) > ental(s) ende + le(s) > endel(s) per + le(s) > pel(s) sus + le(s) > sul(s)
[au/as, déu/dés, éntau/entàs, éndeu/éndés, péu/pés, so/sos]
Conjugason
La primièra persona del vèrb "èsser" es "som" [sun] e de conèisser es conegui.
Segon Schnakenburg en 1840:
'aver' fa: aja/auja, ajas, aja, ajam, ajatz, ajan e 'èstre' fa: siá, siás, siá, siam, siatz, sián
'aver' fa: aguessa/auguessa, agueessas, aguessa, aguèssem, aguèssetz, aguèssen e 'èstre' fa: foguessa/fosquessa, foguessas, foguessa, foguèssem, foguèssetz, foguèssen
Per mai d'informacions sus las conjugasons tolosanas Tableau synoptique et comparatif des idiomes populaires ou Patois de J. F. Schnakenburg
Lexic
Mots e locucions exclusivas (o partejadas amb un o mants dialèctes occitans), aicí los 63 primièrs dels 798 resultats per la mencion "Toul." al diccionari de Loís Alibèrt e lo diccionari occitan-francés de Nicolas Rey-Bèthbéder e d'autras fonts.
la terre")
Exemple de tèxte en tolosenc
Le Ramelet Moundi, Prumiero floureto. Pèire Godolin 1617 (extrach)
''Siôn quitis dan les que dounon del nas à la lengo moundino, tant per nou se poude pas enprigoudi dedins la couneissenço de sa gracio, coumo per nous fa creire qu'elis an troubat la fabo à la coco de la sufisenço. Acampen le mesprèts dan le mesprèts, et de toutos lours paraulos uflados et trufandièros fazan autant de mobles de boudouflo, (...)''
''Siam quitis damb les que donan del nas a la lenga mondina, tant per non se poder pas emprigondir dedins la coneissença de sa gràcia, coma per nos far creire qu'elis an trobat la fava a la còca de la sufisença. Acampèm le mesprètz damb le mesprètz, e de tota lors paraulas unfladas e trufandièras fasam autant de mòbles de bodofla.''
Ligams
Lingüistica > Lenga > Occitan > Lengadocian > Tolosan
Batalha de Badr
La batalha de Badr, en arabi غزوة بدر, se debanèt lo 13 de març de 624 dins la region occidentala de la Peninsula Aràbia entre l'armada musulmana de Maomet e una armada de la tribú Quraish (La Mèca). Foguèt la premiera batalha importanta de la guèrra entre Medina e La Mèca e s'acabèt per una victòria musulmana.
Vézillon
Vézillon en normand (Vézillon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Abu Bakr as-Siddiq
thumb|right|Territòri musulman a la mòrt d'Abu Bakr.
Abu Bakr as-Siddiq (vèrs lo 27 d'octòbre de 573, La Mèca - 23 d'aost de 634, Medina) es lo prumier califa de l'islam de 632 a 634. Successor directe de Maomet, foguèc remplaçat per Umar (634-644). Relativament breu, son rèine aguèc una gròssa importància per l'estructuracion de l'islam car deguèc combatre las revòutas de las tribús aràbias desirosas de tornar venir independentas après la mòrt de Maomet e, de còps, d'abandonar la religion novela.
Vézillon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Georgians
Lei Georgians (en georgian: ქართველები) son lo pòble kartvelo mai important de Caucàs, èran estimats a 5,000,000. Lei Georgians representan la màger part d’aquela populacion de Georgia.
Abu Bakr as-Siddiq
Biografia
Abu Bakr nasquèc a La Mèca au sen d'una familha de marchands aisats que fasián partida de la tribú Qurays. Segon la tradicion sunita, foguèc lo prumier òme qu'acceptèc de se convertir a l'islam après l'esposa e los dos fius adoptius de Maomet. Durant l'Egira, Abu Bakr s'enfugissèc amb lo Profèta a Medina ont s'installèt. Après la mòrt de Maomet en 632, Abu Bakr foguèc chausit per li succedir per los companhons del Profèta. Prenguèc lo títol de « khalifat rasul Allah » (« successor de l'enviat de Dieu »).
77 (còdi)
Lo nombre 77 es utilizat coma còdi:
Abu Bakr as-Siddiq
Biografia
Après son eleccion, deguèc combatre de movements de contestacion en las tribús de bedoins. En particular, de tribús de Hedjaz assaièron d'abandonar l'islam e de tribús de Najd refusèron de pagar lo tribut. Enterin, de profetas noveus contestèron lo messatge de Maomet. Aquò entraïnèt una tiera de guèrras fòrça violentas que son dichas Guèrras de Ridda. Aquelos combats s'achabèron per una victòria dels musulmans que mantenguèron l'unitat de la religion novèla. Pasmens, las pèrdas foguèron importantas e es, durant aquelas batalhas, qu'apareguèc la necessitat de fixar a l'escrich lo texte de l'Alcoran.
Abu Bakr moriguèc en causa d'una malautiá lo 23 d'aost de 634. Avans sa mòrt, designèc Umar coma successor.
Takaroa
Takaroa es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas Tuamotu e de Gambier. .
Arpa llanera
thumb|left|Arpa llanera dab maracas interpretant un joropo L'arpa llanera o arpa veneçolana qu'ei un instrument tanhent de la familha de las arpas latino-americanas (atau com l'arpa andina e sustot l'arpa paraguaiana) descendenta de las arpas importadas d'Euròpa peus colons espanhòus.
Le Hamel (Oise)
Le Hamel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Arpa llanera
Qu'ei l'instrument deu joropo, ua dança rapida de las planas (lo llano es castelhan, qui da lo son nom a l'instrument) de Veneçuela. L'arpa llanera joga normalament pas jamei sola, qu'ei acompanhada au minimum de maracas, mes tanben deu cuatro.
Le Hamel (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arpa llanera
A la diferéncia de la arpas paraguaiana qu'ei un pauc mei larja a la basa, dab los trauc dessús e l'ellipsa deu coide mens marcas, gaireben plata (lo quadre de l'arpa llanera b'ei donc quasi triangular).
La tecnica tanben qu'ei eretèra de l'arpa espanhòu de l'epòca barroco, dab la diferéncia qu'aquesta generaument b'èran arpas doblas) dab ua man dreta que joga nòtas agudas dab onglas largas e ua man esquèrra qu'ostenta un jòc diferent : pauma quasi pausada sus las còrdas e lo dit poç luenh d'estara quilhat). Lo còde de colors de la còrdas qu'ei tanben hèra diferent deu de las arpas classicas.
Enter los sons mei famós interprètes que podèm mentàver Carlos Orozco (chafrat "Metralleta").
Batalha d'Uhud
La batalha d'Uhud se debanèt lo 19 de març de 625 se debanèt dins un vau pròche lo Mont Uhud dins lo nòrd-oèst de la Peninsula Aràbia entre l'armada musulmana de Maomet (Medina) e l'armada de la tribú Quraish (La Mèca) durant la guèrra entre lei doas vilas. En causa d'efectius fòrça inferiors, lei musulmans foguèron esquichats e Maomet bleçat pendent lei combats. L'annada seguenta, Medina foguèt menaçada per l'avançada dei tropas de La Mèca.
Noyellette
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Abergement-le-Grand
Nom desconegut en arpitan (Abergement-le-Grand en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Poussy-la-Campagne
Poussy-la-Campèstre en normand (Poussy-la-Campèstre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Taputapuatea
Taputapuatea es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas jol Vent. .
Tatakoto
Tatakoto es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas Tuamotu e de Gambier. .
Lèssia Orobets
thumb|250px|Lèssia Orobets en decembre de 2013 durant las manifestacions EuroMaidan Lèssia Ióriivna Orobets (en ucraïnian: Ле́ся Ю́ріївна Оробе́ць; 3 de mai de 1982) es una jurista e politiciana ucraïniana. Es actualament, e dempuèi 2007, membre del Parlament d'Ucraïna. Foguèt elegida primièr amb lo partit Nòstra Ucraïna - Autodefensa Populara) e reelegida un segond còp en 2012 coma membre del partit Batkivshchyna capitanejat per Iólia Tymoshenko.
Son combat contra la corrupcion governamentala coma dins la societat ucraïniana ne faguèron una de las figuras d'oposicion màger al govèrn de Víktor Ianokòvych. Activa participaira a las manifestacions proeuropèas e antigovernamentalas sonadas EuroMaidan foguèt victima d'una agression de la Berkut durant lo mes de genièr a la carrièra Hroshevskoho.
Se presentèt a las eleccions a la comuna de Kyiv que se faguèron lo 25 de mai de 2014 mas obtenguèt mens de 10% mentre que son rival lo boxaire Vitali Klychkò, que s'emportèt mai de 55% dels sufragis, venguèt lo novèl cònsol de la capitala ucraïniana.
Brezièrs
Brezièrs (Bréziers en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Batalha de Mysunde
La batalha de Mysunde se debanèt lo 2 de febrier de 1864 durant la guèrra dei Ducats entre Prússia e Danemarc. S'acabèt per una victòria de Danemarc que sei defensas fortificadas capitèron de replegar lo premier assaut prussian de la guèrra.
Esparron (Auts Aups)
Esparron (Esparron en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Istòria
Esparron Fasiá partida del costat de Barcillonnette, format l'an 1791 del démembrement del costat de Mison, en los Bassas-Alpes. Aquel costat e los tres comunas #que lo compausan (Barcillonnette, Esparron e Vitrolles) son desligats Bassas-Alpes en genièr 1810.
Esparron faisait partie du canton de Barcillonnette, formé en 1791 du démembrement du canton de Mison, dans les Basses-Alpes. Ce canton et les trois communes qui le composent (Barcillonnette, Esparron et Vitrolles) sont détachés des Basses-Alpes en janvier 1810.
= Barciloneta
Batalha de Sankelmark
La batalha de Sankelmark se debanèt lo 5 de febrier de 1864 au començament de la guèrra dei Ducats entre Danemarc e l'Empèri Austrian après l'abandon de la linha fortificada dau Dannevirke. Lei Danés capitèron de replegar leis assauts austrians e permetèron de protegir la retirada dau rèsta de l'armada danesa.
Nort-Leulinghem
Nort-Leulinghem es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Bisa
Bisa (Bize en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Boishèra, era Sèrra, era Hita, Aura, era Senhada. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['bizo] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Bares de Visa, en Bidal de Visa ath miei deth sègle XIII, De Bisa superiori et inferiori, Bisa, en latin, en 1387, Bize (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), Bize en 1790 e 1801, Bise en 1790, Bize-Nistos en 1806.
Segon Dauzat, Bisa que vien deth nom gallic d'òme *Bitius (inatestat) o Bisius, shens sufixe. Segon Negre, Bisa que vien deth nom « romanic » Bisius, damb a. Segon R. Aymard, era ipotèsis precedentas que son acceptablas, mes damb era necessitat d'un sufixe -anum.
Miquèu Grosclaude que s'autointoxica. Segon eth, qu'ei mauaisit distinguir aqueth Bisa, Bize (Nauta Marna), e Bisa de Menerbés. Per aqueths darrèrs vilatges, qu'admeten [imaginari] eth nom d'òme Bisius. Per Bisa d'Aude, qu'an provat eth nom vien de Bisius [?] + -anum, puish arreculament de l'accent tonic. Boisgontier que remarca per eth vilatge de Nestés i a pas cap de rason d'imaginar un sufixe en -anum, absent de totas eras atestacions. Mes, pr'amor d'aquò, que caleré renonciar ath etime Bisius, pr'amor era finala en -a auré pas d'explicacion. Aquí perqué, contra tota evidéncia, Grosclaude supausa Bisius, dab eth sufixe d'apertenéncia -anum, puish arreculament deth accent (un pauc après Bisius qu'ei remplaçat per Bicius, perqué ?). Eths toponimistas tradicionaus, qui coneishèvan pas era derivacion celtica neutra plurau en -a, qu'utilizavan era finala -a, dab villa sosentenut.
Segon Delamarre, Bisa que vien deth nom celtic d'òme Bitios (o Bittios), atestats, damb era derivacion en -on. Eth etime que seré alavetz *bition (o *bittion). En realitat, Delamarre que coneish eth nom en francés. Que cau corregir era proposicion : que s'ageish dera derivacion neutra plurau en -a, donc *bitia.
Tractat de Viena (1864)
Lo Tractat de Vièna de 1864 es lo tractat de patz signat lo 30 d'octòbre de 1864 entre l'Empèri d'Àustria, lo Reiaume de Prússia e lo Reiaume de Danemarc. Marca la fin de la guèrra dei Ducats e l'annexion dei ducats d'Holstein e d'Schleswig per lei venceires.
Carmen Castán
Carmen Castán (Gabás, Aragon, 1954) ei ua escrivana e mèstra de lengua aragonesa, membre deth Consello d'a Fabla Aragonesa.
Articles
Licenciada en filologia hispànica pera Universitat de Saragossa, a escrit diuèrsi articles, coma ''Una experiencia didáctica: la enseñanza del patués para adultos. Breve recorrido por el patués escrito (1996), Siete cuentos benasqueses: un mundo mágico y ancestral (1998) e Chen que charra l'aragonés benasqués en Benás en 1997'' (1998).
Romans e òbres cuertes
Coma escrivana en pròsa, Castán ei autora des romans La descordada bida de Sinforosa Sarte e Cuan lo odio esbatega pe'l aire, qu'obtenguec es Prèmis Arnal Cavero en 1997 e 2003. Ath delà, a escrit d'autes òbres literàries cuertes coma L'aigua rosegui, La uló de la eschelagra, El sielo ye coma la musica (Prèmi Bila de Benás en 2000) e El somni de les tres llunas, La coba interior i El espiello, aquelas darrièras tres Prèmis El Grau en 1989, 1990 e en 1997. Enes sues istòries tracte de preservar er idiòma dera zòna e es istòries tradicionaus locaus, atau coma es ancianes costums des vilatans.
Estil literari
Enes sòns escrits se pòden destacar un estil barròc, damb descripcions exacerbades; era fatalitat inevitabla, dilhèu similara ara manèra des tragèdies grègues; era mescla dera realitat e era fantasia, de manèra similara ath realisme magic; e era preséncia constant de referéncies etnografiques; aguestes caracteristiques conjuguen era tecniciana literària damb era tradicion e es legendes dera zòna.
Guerdons
Siguec premiada damb eth prèmi El Chulet del Patués, autrejat pera Comuna de Benasc pera difusion e defensa dera parla pròpria dera val de Benasc ("Chulet" signifique guarda). Atau madeish, arrecebec eth Prèmi Aragon Identitat 2014 per part dera Fondacion Aragonesista 29 de junh.
Bruis
Bruis (Bruis en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Haucourt (Oise)
Haucourt  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Oise de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boisville-la-Saint-Père
Boisville-la-Saint-Père es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Giovanni Spadolini
Giovanni Spadolini (n. 21 de junh de 1925 - m. 4 d'agost de 1994) foguèt un jornalista e òme politic italian, primièr ministre del seu país entre 1981 e 1982.
Xiphophorus maculatus
Descripcion
Existisson fòrça varietats que diferisson per lors colors (Tuxedo, Luna, Hawaï, Wagtail, Coralh…) en aqüariofilia. Los subjèctes mascles possedisson de maculas negras plan distintas.
Abitat e reparticion
Aqueles peisses se rencontran en America centrala (Mexic, Belize e Guatemala).
Compòrtament
Los platys son de peisses, que se passan lor temps a recercar de noiridura.
Pasmens, mantun mascle dins lo meteis nauc pòdon engendrar qualques pelejas estressantas per tota la comunautat de l'aqüari.
Genetica
Dins lo comèrci, se tròba una multitud de formas e de colors per aqueste peis, que son estadas seleccionadas long dels ans. Las varietats son totas la frucha de seleccions e d'ibridacions dins e amb las tres espècias seguentas : Xiphophorus helleri, Xiphophorus variatus e Xiphophorus maculatus. Lo platy salvatge es mens colorat, e sas tintas van del gris al jaune òcre.
Alimentacion
Son omnivòrs, amb çaquelà una preferéncia pels vegetals.
A l’ocasion d'una reproduccion en nauc liure (sens proteccion per la rabalha), arriba fòrt sovent que los adultes mangen los pichons a pena nascuts.
Reproduccion
Aqueste peis es ovovivipar, aquò significa que la fecondacion es intèrna. Una partida de la nadarèla anala del mascle a evoluat en un organ reproductor tubular, lo gonopòde. Coma los guppy, los platys son extrèmament prolifics. Lo nombre de peissonets per peissonada vària entre 10 e 40.
Quand la femèla es a mand de far los pichons, sa taca anala es plan negra e son ventre conflat d'uòus. Los uòus espelisson, puèi la femèla pond de peissonets vivents, ja capables de se noirir solets.
Los platys pòdon viure de 2 a 3 ans.
Mantenença en captivitat
Lor agrada una aiga a una temperatura compresa entre 21– ( per la reproduccion), amb un pH leugièrament alcalin comprés entre 7,0 et 8,0 (7,5 per la reproduccion) e amb una duretat mejanament elevada compresa entre 10°d GH e 25°d GH, (14°d GH per la reproduccion). Aquestas valors son generalas e qualques especimèns que provenon de rius especifics an de besonhs completament diferents.
Reproduccion en captivitat
La reproduccion aisida e lo caractèr prolific de l'espècia pòt entrainar la subrepopulacion de l'aqüari.
JV
Las letras JV constitueishen un còde alfabetic utilizat dens mei d’ua escadença:
Gauville (Sòma)
Gueuville en picard (Gauville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Lo vilatge de Gauville a situat en lo Sud-Oèst del departament de la Soma, al limit amb la Seine-Maritima.
Le village de Gauville est situé dans le Sud-Ouest du département de la Somme, à la limite avec la Seine-Maritime.
Nòtas
<references group=N/>
Batalha de la Resclausa
La batalha de la Resclausa se debanèt lo 24 de junh de 1340 durant la guèrra de Cent Ans. Premiera batalha importanta dau conflicte, opausèt flòta angloflamanda a una fòrça navala francogenoesa cargada d'empachar un desbarcament anglés en Flandra. Lo combat, lòngtemps indecís, foguèt un deis afrontaments pus saunós de tota la guèrra ambé mai de 15,000 mòrts dins lei rengs de l'armada au servici dau rèi Felip VI de França e 9,000 dins aqueleis dei tropas fidèlas a Edoard III d'Anglatèrra. Pasmens, finalament, la flòta francogenoesa foguèt quasi anientada ambé la destruccion ò la captura de 170 naviris sus 190 e leis Anglés poguèron desbarcar.
Batalha de Rugen
La batalha de Rugen foguèt un combat naval de la guèrra dei Ducats que se debanèt lo 17 de març de 1864 entre Danemarc e Prússia. Foguèt la premiera batalha de l'istòria de la flòta prussiana dempuei sa formacion en 1848. S'acabèt per una revirada dei naviris prussianas que foguèron pas capables de levar lo blocus dei pòrts de Prússia per la flòta danesa.
Batalha d'Als
La batalha d'Als se debanèt lo 29 de junh de 1864 durant la guèrra dei Ducats entre Danemarc e Prússia. Foguèt la darriera batalha majora de la guèrra e lei Prussians prenguèron lo contraròtle de l'illa d'Als. Lei Danés perdèron 3,000 tuats, bleçats o presoniers mai la màger part de la garnison (9,000 òmes au començament de la batalha) capitèt de s'escapar.
Batalha de Heligoland (1864)
La batalha de Heligoland foguèt un combat naval que se debanèt lo 9 de mai de 1864 durant la guèrra dei Ducats e opausèt la flòta danesa ai flòtas aliadas de Prússia e de l'Empèri Austrian. La flòta danesa capitèt de replegar una ofensiva novèla deis Aliats.
Tubuai
Tubuai es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas Australas. .
Bisós
Bisós (Bizous en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Gamaches
Gamaches en picard (Gamaches en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Bisós
Geografia
Aute vilatge e quartièr : Er'Espona. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Gamaches
Geografia
Gamaches A situat sul marge drech de la Bresle, a lo sieu confluisson amb la Vimeuse a una quinzena de quilomètres de la mar. La Bresle marca lo limit entre la Soma (Picardie) e la Seine-Maritima (Anautita-Normandie). Gamaches A situat a 8 km de Blangy-sus-Bresle, a 13 km de Agut, a 16 km de Oisemont, a 18 km de Moyenneville, a 24 km de Sant-Valery-sus-Soma e a 26 km de Abbeville.
Bisós
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bi'zous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Bidossio, en latin, en 1387, Bizous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Gamaches
Geografia
L'accès al A 28 a situat a 9 km en direccion de Roan (échangeur n° 5) e a 16 km en direccion de Abbeville (échangeur n° 4).
Bisós
Toponimia
Segon Dauzat e tanben R. Aymard, Bisós que vien deth nom gallic *Bitius (que Dauzat supausa inatestat), o Bisius, dab eth sufixe -osum,.
Gamaches
Geografia
Gamaches Es desservie per la parca de Longroy - Gamaches situada sus la linha de Épinay - Villetaneuse al Tréport - Mars. Antany, L'estacion èra egalament desservie per la linha de Canaples a Longroy - Gamaches.
Bisós
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, com per Bisa, eth radicau que sembla d'estar Bisius; era atestacion de 1387 que sembla anonciar un sufixe -ossum; era dificultat qu'ei era prononciacion [-ous], contra [-òs] normalament. Que i a donc dus vilatges dab eth medish nom de persona e sufixes diferents.
Gamaches
Geografia
A l'oèst del bourg, en direccion del Tréport, la longitud de la Bresle, de vastes étangs, en partida ancianas sablières e paradís per pescadors, acuèlhon dempuèi qualques ans una basa de loisirs nàutiques.
Gamaches est située sur la rive droite de la Bresle, à son confluent avec la Vimeuse à une quinzaine de kilomètres de la mer. La Bresle marque la limite entre la Somme (Picardie) et la Seine-Maritime (Haute-Normandie). Gamaches est située à 8 km de Blangy-sur-Bresle, à 13 km d'Eu, à 16 km d'Oisemont, à 18 km de Moyenneville, à 24 km de Saint-Valery-sur-Somme et à 26 km d'Abbeville.
L'accès à l'A 28 est situé à 9 km en direction de Rouen (échangeur n° 5) et à 16 km en direction d'Abbeville (échangeur n° 4).
Gamaches est desservie par la gare de Longroy - Gamaches située sur la ligne d'Épinay - Villetaneuse au Tréport - Mers. Autrefois, la gare était également desservie par la ligne de Canaples à Longroy - Gamaches.
À l'ouest du bourg, en direction du Tréport, le long de la Bresle, de vastes étangs, en partie anciennes sablières et paradis pour pêcheurs, accueillent depuis quelques années une base de loisirs nautiques.
Istòria
Le bourg était autrefois protégé par une enceinte percée de cinq portes.
Nòtas
<references group=N/>
Teatre nacional azèri de drama rus
thumb|300px|Vista del teatre Lo Teatre nacional azèri de drama rus (en azèri: Azərbaycan Dövlət Rus Drama Teatrı, en rus: Азербайджанский государственный русский драматический театр) es un teatre a Bakó, Azerbaitjan. Foguèt inaugurat lo 1937 e nomenat en onor del poèta e dramaturg azerbaitjanés Samed Vurgun dempuèi 1956. Lo director de teatre es Adalet Haciyev e lo director artistic es Alexander Sharovski. Los espectacles del teatre son principalament d'òbras russas d'art e literatura amb qualques espectacles d'escrivans azerbaitjanés e europèus classics. I a tanben d'espectacles per mainats la serada las dimenjadas.
Noyelles-sous-Bellonne
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Mard (Charanta Maritima)
Saint-Mard  es una comuna francesa administrada per lo departament de Charanta Maritima de la region de.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Batalha de Dybbol
La batalha de Dybbol se debanèt dau 7 au 18 d'abriu de 1864 durant la guèrra dei Ducats entre Prússia e Danemarc. S'acabèt per una desfacha major dei Danés que perdèron 4,800 òmes sus una fòrça de 11,000 combatents. Après aquela desfacha, la situacion militara dei fòrças terrèstras danesas èran vengudas fòrça malaisadas mai lei venceires aprofichèron pas aqueu succès per ocupar lo rèsta de Jutland car crenhiá una reaccion britanica en cas de menaça de l'independéncia de Danemarc.
Batalha de Wissembourg (1870)
La batalha de Wissembourg se debanèt lo 4 d'aost de 1870 au començament de la Guèrra Francoalemanda. Opausèt tres còrs d'armada alemands (60,000 òmes) a la garnison francesa de la vila (8,000 òmes). Après una resisténcia acarnada, lei Francés deguèron abandonar la vila permetent ais Alemands d'acomençar l'invasion de França. Leis Alemands perdèron au mens 3,500 tuats còntra 2,200 tuats, bleçats e presoniers per lei Francés.
Brest
Brest pòt designar:
Igea (mitologia)
Dins las mitologias grèga e romana, Igea, (grèc: Ὑγιεία o Ὑγεία, latin: Hygēa o Hygīa), èra la filha del Dieu de la Medecina, Asclèpi, e d'Epione. Èra la personificacion de la santat (grèc: ὑγίεια - hugieia ), e de la netetat.
Lo culte d'Igea
Dins las religions grèga e romana, lo culte d'Igea es estrictament associat a lo de son paire Asclèpi, per l'aparament de l'estat de santat de l'individú. Igea es invocada per fin de prevenir las malautiás e los damatges fisics; Asclèpi per lo tractament de la malautiá e lo restabliment de la santat perduda.
Dins la mitologia romana, Igea es nomenada Salus o Valetudo, sinonim, en latin, de (bona) santat.
Batalha de Wörth (1870)
La batalha de Wörth, tanben dicha batalha de Reichshoffen o batalha de Fröschweiler, se debanèt lo 6 d'aost de 1870 au començament de la Guèrra Francoalemanda. Opausèt una armada prussiana de 81,000 òmes e 300 canons a una armada francesa de 37,000 òmes e 100 canons. Fòrça inferiors en nombre, lei Francés foguèron esquichats e perdèron 20,000 òmes còntra 11,000.
Tumaraa
Tumaraa es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas jol Vent. .
Bonahont
Bonahont (Bonnefont en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bouno'houn] o [bouno'foun] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Gillelmus Bonifontis, Gillelmus de Bonofonte, en latin en 1211, de Bonafonte, en latin, en 1386-1384, de Bonofonte, en latin, au sègle XIVau, Bone Font en 1429, Bonnefont d'Antin en 1742, Bonnefont (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Bonahont que vien deu deu gascon bona hont. La prononciacion francisada [bouno'foun] qu'ei un neologisme,.
Auriavath
Auriavath (Auriébat en francés) qu'ei ua comuna gascona d'Armanhac situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : La Lana.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [awrya'bat] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Odo de Auriebat en 1095, Auriabat, Auriabad, au sègle XII, Auriabad en 1265, Auriabatum, en latin, en 1300, De Aurievalle, en latin, en 1342 e 1379, Auriabat en 1738-1742 e 1789, Auriebat en 1743-1788, Auriebat (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Auriavath que vien deu latin aurea, « daurat » e vallis, « vath ».
Segon Negre, Auriavath que vien benlhèu deu latin auri pellem, « auripèth », la finale -bel atirada per lo gascon vath, ja sia la localitat sus un turon. Segon R. Aymard, aurea vallis de Dauzat qu'ei plausible, mes benlhèu que s'ageish deu nom d'òmi Aurius.
Miquèu Grosclaude que's garda de comentar las divagacions de Negre e qu'arrefusa las objeccions d'Aymard. Lo nom qu'ei vertadèrament Aurea vallis, vath daurada, la sola dificultat qu'ei la motivacion deu nom.
Guèrra dei Ducats
La guèrra dei Ducats se debanèt dau 1 febrier au 30 d'octòbre de 1864 entre la Confederacion Germanica (magerament Prússia e Àustria) e Danemarc dins lo sud de la peninsula danesa. S'acabèt per una victòria de la Confederacion Germanica e l'annexion dei ducats de Holstein e de Schleswig.
La causa de la guèrra foguèt l'estatut especiau dei ducats de Holstein e de Schleswig qu'èran partida de la Confederacion Germanica mai dirigits en union personala per lo rèi de Danemarc. Lo premer èra unicament poblat per de populacions alemandas mai lo segond teniá una minoritat danesa importanta. Aquela dominacion danesa èra mau acceptada per lei nacionalistas alemanda e ja, en 1848, la dieta revolucionària alemanda de Francfort aviá demandat au rèi de Prússia de conquistar lei dos ducats. Pasmens, la resisténcia danesa e una menaça d'intervencion britanica còntra lei Prussians aviá entraïnat la dubertura de negociacions. En mai de 1852, una conferéncia organizada a Londres ordonèt lo retorn au statu quo ante : lei ducats de Holstein e de Schleswig èran dirigits per lo rèi danés en union personala e l'integracion d'aquelei territòris dins lo reiaume de Danemarc èra defenduda. Òr, lo 30 de març 1863, Frederic III aprofichèt lei dificultats intèrnas prussianas per proclamar l'integracion dei dos ducats dins son reiaume. Pasmens, sa mòrt sensa eiretier dirèct lo 15 de novembre seguent i entraïnèt una crisi de succession. Segon lo tractat de Londres, son successor deviá tanben gardar lo títol de duc de Holstein e de Schleswig mai lei populacions alemandas dei dos ducats sostenguèron la candidatura dau prince liberau Frederic d'Augustenborg.
Per Otto von Bismarck, cancelier prussian desirós de realizar l'unificacion d'Alemanha a l'entorn de Prússia, aquela crisi èra l'occasion d'annexar lei dos ducats au reiaume prussian. Pasmens, per aquò, deguèt contornejar l'oposicion dau rèi de Prússia gaire favorable au projècte, deis Austrians e de la màger part dau rèsta de la Confederacion Germanica. Establiguèt donc un plan per escondre seis intencions vertadieras e ganhar l'aliança de Viena. D'en premier, prepausèt donc au govèrn austrian de formar una aliança conservatritz per empachar l'arribada au poder d'un prince liberau. Un ultimatum foguèt donc mandat au rèi de Danemarc per restablir lo statu quo. Aquela demanda moderada permetèt tanben d'empachar una repòsta importanta de Reiaume Unit.
Lo 23 de genier de 1864, lo refús danés permetèt d'acomençar una guèrra. Pus nombrós, lei Prussians e leis Austrians prenguèron pauc a pauc l'avantatge e ocupèron militarament lei ducats. Lo 30 d'octòbre de 1864, Danemarc acceptèt sa desfacha e la sobeiranet sus lei ducats foguèt balhada a Prússia e Àustria. Lo reglament dau sòrt dei territòris conquists va alora venir un problema diplomatic grèu entre lei dos venceires. La degradacion dei relacions entre lei dos va entraïnar una guèrra novèla en 1866 entre Prússia e Àustria.
Microscòpi
Lo nòm '''microscòpi" que pòt referir se a dus apers emplegats mei que mei en biologia :
Batalha de Borny-Colombey
La batalha de Borny-Colombey se debanèt lo 14 d'aost de 1870 durant la Guèrra Francoalemanda. Opausèt una fòrça francesa de 83,500 òmes a una fòrça prussiana de 67,500 òmes. S'acabèt per un succès tactic francés (3,900 tuats e bleçats còntra 6,100) e una retirada alemanda. Pasmens, lo generau francés Bazaine foguèt pas capable d'aprofichar sa victòria e lei Prussians poguèron finalament enceuclar lei Francés dins la zona de Metz a partir dau 19 d'aost.
Bonamason
Bonamason (Bonnemazon en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Assay
Assay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Bonamason
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bounama'zou] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : castrum et villam que dicitur Bona Domus, en latin, en 1256, De Bona Domo, en latin, en 1313 e 1379, De Bonamasonio, en latin, en 1342, Bonnemason en 1760, Bonnemaison en 1790, Bonnemaison (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Assay
Geografia
Comuna de 1453 ectaras, environada d'un massís forestal en formant una resèrva de caça, ela quitament serpentée de divèrsas ruisseaux e de rius. La municipalitat se tròba a 5 km de Champigny-sus-Veude e a 9 km de Richelieu. La municipalitat es largament environada de camps principalament céréaliers.
Bonamason
Toponimia
Segon Dauzat, Bonamason, en latin bona mansio, qu'a eth sens de « bon castèth »; mansio qu'èra ua estacion sus ua via romana, puish ua demòra, un castèth. Segon R. Aymard, eth sens qu'ei de « bona mason ».
Assay
Geografia
Commune de 1453 hectares, entourée d'un massif forestier formant une réserve de chasse, elle même serpentée de plusieurs ruisseaux et rivières. La commune se trouve à 5 km de Champigny-sur-Veude et à 9 km de Richelieu. La commune est largement entourée de champs principalement céréaliers.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bonamason
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, eth sens de « bona mason », deth latin bonam mansionem, qu'ei evident, mes com precisar sa motivacion ? Era abadia de l'Escaladiu qu'ei dens era comuna; autes sens possibles, ostalaria sus un camin gran, lòtjament entaths romius, etc.
Assay
Istòria
Dempuèi lo e fins al, Assay es fief de Faye-la-Vineuse jol nom de « Assay-sus-Faye ».
En 1823, Assay a annexat la municipalitat de Grazay.
En 1823, Assay a annexé la commune de Grazay.
Viévigne
Viévigne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Martin Bormann
thumb|right|[[Fotografia de Martin Bormann en 1934.]]
Martin Bormann (17 de junh de 1900, Wegeleben - 2 de mai de 1945, Berlin) es un òme politic alemand. Generau SS, cap de la cancelariá dau NSDAP e secretari personau d'Adolf Hitler, es una personalitat majora dau III Reich. Foguèt ansin condamnat ai procès de Nuremberg per crimes de guèrras e crimes còntra l'Umanitat.
Biografia
Au sen dau partit nazi, Bormann venguèt rapidament un responsable regionau de la region de Turíngia. Ansin, en octòbre de 1933, venguèt lo secretari personau de Rudolf Hess, un amic pròche d'Adolf Hitler. Lo mes seguent, foguèt elegit deputat au Reichstag. Dins lo corrent deis ans 1930, continuèt son ascension au sen dau NSDAP e se destrièt amb la construccion de la residéncia de montanha d'Hitler a Berchtesgaden. En parallèl, intrèt pauc a pauc au servici personau dau Fuhrer, çò que li permetèt de venir un dei caps de la burocracia dau NSDAP. Ansin, après la fugida de Rudolf Hess en mai de 1941, foguèt nomat cap de la cancelariá dau partit.
A partir d'aquela posicion, Bormann venguèt un sostèn important de la politica d'Hitler durant la Segonda Guèrra Mondiala. D'efiech, sei foncions li donèron la responsabilitat de l'organizacion de l'agenda personau dau Fuhrer e de la gestion dau fons Adolf-Hitler per l'industria. Participèt tanben fòrça ai combats politics e administratius engatjats per lo III Reich per mobilizar lei ressorsas d'Alemanha au profiech de l'esfòrç de guèrra e de la politica nazi. Lo 12 d'abriu de 1943, sa posicion foguèt renfòrçada per lo títol oficiau de « secretari dau Fuhrer ». Après la temptativa de còp d'Estat de 1944, venguèt un aliat de Joseph Goebbels que voliá renfòrçar lo ròtle dau NSDAP dins lo quadre de sa politica de « guèrra totala ». Pasmens, trabalhèt tanben amb Heinrich Himmler per adoptar lei decrèts de mobilizacion de totei lei ressorsas umanas dau Reich.
Fin 1944, en fàcia dei signes de desagregacion de la Wehrmacht, se refugièt dins lo trabalh burocratic (contraròtle besuquet dau trabalh de l'administracion, preparacion de projèctes per l'après-guèrra... etc.). Pasmens, ordonèt ai foncionaris e ai responsables dau partit de gardar lor pòste, çò que foguèt un factor de la resisténcia acarnada dei tropas alemandas ais ofensivas aliadas e sovieticas de 1945. Après lo suicidi d'Hitler, Bormann foguèt nomat cap dau NSDAP e, après d'esitacions, decidèt de s'enfugir dau bónquer dau Fuhrer dins la nuech dau 1 au 2 de mai de 1945. Foguèt tuat, dins de circonstàncias desconegudas, durant la fasa finala de la batalha de Berlin.
Dins aquò, lo cadabre de Bormann foguèt pas trobat per lei Sovietics e l'unic testimòni de sa mòrt èra Artur Axmann. Foguèt donc considerat coma vivent per leis Aliats e jutjat condamnat a mòrt ai procès de Nuremberg per crimes de guèrras e crimes còntra l'Umanitat. Son còrs foguèt finalament descubèrt en 1972 durant de trabalhs organizats dins la capitala alemanda. Sa mòrt foguèt oficializada en 1973 e un tèst ADN la confiermèt definitivament en 1998. Segon leis elements descubèrts sus son esquelèt, un suicidi per absorpcion d'una ampola de cianur es la causa pus probabla de la mòrt.
Sètge d'Estrasborg
thumb|250px|Illustracion dins un jornal anglés de la capitulacion d'Estrasborg
Lo sètge d'Estrasborg se debanèt dau 15 d'aost au 28 de setembre de 1870 durant la Guèrra Francoalemanda entre una armada alemanda (40,000 òmes) e la garnison francesa de la vila (17,000 òmes). S'acabèt per la capitulacion dei Francés e la conquista de la vila.
Sètge de Toul
Lo sètge de Toul se debanèt dau 16 d'aost au 23 de setembre de 1870 durant la Guèrra Francoalemanda. Opausèt una fòrça alemanda de 13,000 òmes a una garnison francesa de 2,400 òmes sostenguda per una artilhariá fòrça importanta (120 canons). S'acabèt per la capitulacion dei Francés e la conquista de la vila per leis Alemands.
Hécourt (Oise)
Istòria
Hécourt A #èsser separat de la municipalitat de Sant-Quentin-de detlos-Prés l'an 1932.
Hécourt a été séparé de la commune de Saint-Quentin-des-Prés en 1932.
Noyelles-lès-Humières
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Baraize
Baraize es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Batalha de Mars-la-Tour
La batalha de Mars-la-Tour se debanèt lo 16 d'aost de 1870 durant la Guèrra Francoalemanda. Opausèt dos còrs d'armada prussians acampant 80,000 òmes a l'armada francesa de Ren gropant 127,000 òmes. Fòrça saunós, lo combat s'acabèt per una victòria prussiana e una retirada dei Francés vèrs Metz onte foguèron totalament enceuclats lo 19 d'aost.
Lo Dous Cossire
Lo Dous Cossire (en catalan actual: El dolç neguit, en occitan actual: lo doç lagui) es un poèma escrich per Guillem de Cabestanh pendent la fin del sègle XII.
(Primièr vèrs)
Lo dous cossire
que.m don'Amors soven,
dona, .m fai dire
de vos maynh ver plazen.
pessam remire
dire
vostre cors car e gen,
cuy ieu dezire
mais que no fas parven.
E sitot me desley
per vos, ges no.us abney,
qu'ades vas vos sopley
ab fina benevolensa.
Dompn'en cuy beutatz gensa,
maytans vetz oblit mey,
qu'ieu lau vos e mercey.
Benda sonora
La benda sonora d'un filme constituís sa partida sonora. De 1891 (data dels primiers filmes de cinèma) a 1927, i a pas de benda sonora accompanhant la benda imatge, s'agís de filmes muts. Mas lo cinèma mut es gaire silenciós, los filmes son accompanhats de musica jogada in situ o gravada sul cilindre o disc de cera, e de bruchs a cada sesilha. La misa al punt de sons enregistrats, tornats en sincronisme amb l'imatge, balhèt al cinèma un vam nòu. L'arribada d'un engenhaire del son suls emponts revolucinèt los bais de realizacion d'un filme.
Composicion d'una benda sonora
Aquelas diferentas fonts sonoras son mescladas per constituir la benda sonora finala del filme.
Son analogic
Lo processus primitiu de començament simultanèu de doas maquinas comportavan los riscs possibles de desincronizacion mecanic, amb la variacion de lor velocitat respectiva, e un problèma insolvable quand un accident de projeccion avián per consequéncia l'amputacion d'imatges deterioradas, la benda imatge venent alara mai corta que lo son coplat. Lo processus Vitaphone eliminava lo primièr inconvenient, mas podava pas res contra l'acorciment accidental de la benda imatge, la sola solucion èra de remplaçar los imatges tombadas per d'entamenon negre, o — solucion mai costosa — de tirar una copia nòva.
thumb|300px
A partir de 1927, lo son portat sus la quita benda imatge remplaça lo disc de cera utilizat de per abans. . En retorn, una lampa esclaira fortament la "listra optica" de la copia de projeccion, l'intensitat de la lutz traversant lo filme es mesurada per una cellula fotoelectrica que transforma aquela intensitat en un senhal electric, senhal qu'es aprèp enviat cap a un processus d'amplificacion. Las variacions de nivèl de gris provòcan las variacions de l'intensitat luminosa, doncas del senhal electric. Mas aquel processus es accompanhat d'un fòrt bruch de fond degut a l'usura progressiva de la gelatina del filme e en consequéncia la pèrda en intensitat de la gama dels grises, deca amplificada per las raiaduras degudas als pasatges nombroses dins los mecanismes, e lo depaus d'òli venent de las pèças en movement. En 1928, Radio Corporation of America (RCA) lancèt lo son Photophone qu'es dich de densitat fixa. . Lo son de densitat fixa utiliza pas la gama dels grises, perque es enregistrat sus una emulsion ortocromatica que garda de la lutz sonque lo blanc, dessenhant sul fond negre del filme la representacion analogica de l'intensitat e de la nautor dels sons. Lo lector se situa aprèp lo fenestron de projeccion, amb un descalatge de 20 imatges. Çò qu'explica que, quand l'imatge sauta o es copada, la deca sonora arriba un pauc mens d'una segonda aprèp (aquel descalatge existís pas mai amb un son numeric). Se la copia es mal cargada, le son pòt èsser leugièrament en avança o en retard al respècte de l'imatge; s'agís alara d'un problèma de projeccion independent dels eventuals problèmas de sincronizacion en pòst-produccion.
Dins los ans 1950, lo son estereo es lançat. Perque es nacessari de lotjar doas listras sul bòrd del filme, que la largor es donada, tot en gardant la compatibilitat amb le son monofonic, cada listra es dos còps mai pichona qu'una listra mono, çò que merma la qualitat del son. Es lo metòde d'enregistrament e de filtratge de l'entreprisa Dolby que permet alara la mesa al punt de l'estereo al cinèma. Aquò s'apond un autre problèma: l'espectator deu èsser a la mitat de dos nautparlaires per aver un bon retorn. Cal doncas desvelopar un sistèma de tres nautparlaires esquèrra-centre-drech, donant un retorn ben melhor. De fach, las intensitats de las doas bendas sonora (esquèrra e drecha), nomenadas aici Lt e Rt, son compadas:
Aquó es lo sistèma dich « Dolby Stereo ». A la tres voces L (esquèrra), C (centre) e R (drecha), s'apond un canal arrièr dich « ambient », o surround en anglés. Lo senhal enviat sul canal d'ambient S es subretot basat sus la diferéncia de fasa entre los dos canals Lt e Rt. Aquó dona una impression supplementari de relèu, provocant des sons a l'arrièra de l'espectator.