cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suedés
Una caracteristica importanta del suedés es un reng vocalic fòrça complet, amb 17 sons possibles.
Douglas MacArthur
Nascut dins una familha de militars d'Arkansas, Douglas MacArthur intrèt dins l'acadèmia de West Point en 1899. A sa sortida quatre ans pus tard, venguèt sosluòctenent dins l'engèni. Realizèt plusors missions en Asia e en Mexic avans la Premiera Guèrra Mondiala. En 1917, foguèt nomat coronèu e venguèt cap d'estat-major de la 42 division estatsunidenca, unitat que participèt ai combats en França a partir de febrier de 1918. MacArthur se destrièt durant aqueleis operacions e recebèt plusors medalhas. Venguèt generau en junh de 1918 e, après la guèrra, foguèt encargat de la direccion de l'escòla de West Point. Puei, foguèt nomat ai Filipinas avans d'acabar sa carriera coma cap d'estat-major de l'armada de 1930 a 1935.
En julhet de 1941, en causa de l'aumentacion dei tensions entre leis Estats Units e Japon, Roosevelt tornèt integrar MacArthur au servici actiu e li fisèt lo comandament dei fòrças estatsunidencas dei Filipinas. Resistiguèt a l'invasion japonesa de l'archipèu fins a març de 1942. Roosevelt lo nomèt alora comandant dei fòrças aliadas dau sud-oèst de l'Ocean Pacific. Durant aqueu periòde, MacArthur s'opausèt sovent a l'estrategia de l'amirau Chester Nimitz que comandava lei flòtas aliadas en l'Ocean Pacific. Coma leis Estats Units avián lei ressorsas per seguir lei doas estrategias, MacArthur poguèt aplicar seis idèas. Aguèt ansin un ròtle important dins la destruccion dei fòrças japonesas dins leis illas dau sud e ai Filipinas. En 1945, foguèt nomat cap de totei lei fòrças aliadas dau teatre pacific e dirigiguèt leis armadas d'ocupacion de Japon.
En 1950, recebèt la direccion dei tropas dei Nacions Unidas, principalament compausadas de tropas estatsunidencas, en Corèa. I organizèt lo desbarcament d'Incheon que menèt a la destruccion de la màger part de l'armada nòrd-coreana. Dins aquò, MacArthur foguèt susprés per la còntra-ofensiva chinesa. Per restablir sei posicions, demandèt d'atacas nuclearas còntra lo territòri chinés. Aquò inquietèt lo president Truman que preferiguèt remplaçar MacArthur per lo generau Ridgway en abriu de 1951. Fins a sa mòrt, MacArthur demorèt una personalitat populara ais Estats Units e conselhèt plusors presidents sus leis afaires militars.
Lonlay-l'Abbaye
Lonlay-l'Abbaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
La Nou de Gaià
La Nou de Gaià es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Lonlay-l'Abbaye
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat deu lo sieu nom al abbaye de Lonlay fondada al.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Lonlay-sus-Égrenne.
La commune doit son nom à l'abbaye de Lonlay fondée au.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Lonlay-sur-Égrenne.
Le Poiré-sur-Velluire
Le Poiré-sur-Velluire es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Andalosia
Andalosia (en espanhòl: Andalucía) es una comunautat autonòma del sud d'Espanha. Tira son nom de l'arab al-Àndalos (en arab classic: الأندلس).
Le Poiré-sur-Velluire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Los Adolins
Los Adolins qu’ei ua anciana comuna de Gasconha, en Occitània, suprimida en 1822 per la Republica francesa, qui l’administrava dens lo departament de Gers.
Andalosia
Localitats:
Le Poiré-sur-Velluire
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Los Adolins
Istòria
Los Adolins qu'èran de la comunautat de Masseuva dinc a 1769, quan e vadon ua comunautat independenta, puish una comuna deu canton de Masseuva.
Le Poiré-sur-Velluire
Nòtas
<references group="N"/>
Los Adolins
Istòria
En 1822, la comuna qu’ei suprimida. La mei grana part qu’ei reünida a Belagarda e Los Adolins, la mei petita a Pis-Bajon qui estó mei tard partejada enter Belagarda e Los Adolins e Besuas e Bajon.
Toponimia
Las atestacions modèrnas de la comuna son Adolins o Adoulins. Totun, lo nom gascon qu'ei plan Los Adolins.
Linha 3 dau tramvai de Niça
La linha 3 dau tramvai de Niça, apelada T3, es una linha de transpòrt collectiu en site pròpri espleitada per la regia Linhas d'Azur.
Diplòma d'accès als estudis universitaris
En França, lo diplòma d'accès als estudis universitaris (DAEU) es un diplòma preparat dins una universitat per fin d’obténer una equivaléncia al bachelierat.
Istoric
La capacitat en drech foguèt creada en 1804. En 1969, l’examèn especial d'intrada a l'universitat es creat ; es remplaçat en 1994 pel diplòma d'accès als estudis universitaris.
Condicions d'admission
Per obténer lo diplòma, fa mestièr d’èsser inscrich dins una universitat per una annada de preparacion.
L’inscripcion es reservada als candidats :
Quatre inscripcions al maximum son possibles.
ISTAT
thumb|Logo de l’ISTAT L’Istituto nazionale di statistica (ISTAT - "Institut nacional d'estatistica") es l’organisme public en carga de las estatisticas dins l’estat italian. Foguèt creat en 1929. A lo sèti a Roma.
Es en carga, per exemple, dels recensaments de populacion e de la codificacion de las entitats territorialas ("còdi ISTAT").
Centrala nucleara
thumb|[[Centrala nucleara de Golfuèg (Tarn e Garona)]] Una centrala nucleara es un site industrial qu'utiliza la fission dels nuclèus atomics per produire de calor, qu'una partida es transformada en electricitat (entre 30 % e 40 % segon la diferéncia de temperatura entre la font freda e la font cauda). Es la principala utilizacion de l'energia nucleara dins lo domeni civil.
Una centrala nucleara es constituida d'un o mai reactors nuclears que la poténcia electrica va de qualques megawatts a mai de pel reactor sovietic de granda poténcia RBMK. Lo reactor europèu EPR, deuriá aténher una poténcia recòrd de.
En 2009, 439 reactors èran en foncion dins 31 païses del monde, que 58 en França, o un total de produsent prèp de  de l'electricitat mondiala. La Catastròfa de Chornobyl conduguèt a prendre de moratòris e la baissa dels prètz del petròli pendent los ans 1990 confirmèt la tendéncia de construire mens de novèls reactors. Mas dempuèi los ans 2000 la pression suls prètz del petròli e la pression internacionala per baissar l'emprenta de carbòni redonèt vam al nuclear civil, vam que poirà tombar a causa de l'accident nuclear de Fukushima. Mentretant, las centralas vielhisson: en 2006, la majoritat dels reactors avián de 15 a 36 ans, sèt avent de 37 a 40 ans.
Istòria
Lo 20 de decembre de 1951, la primièra centrala nucleara dintra en servici als Estats Units d'America al Experimental Breeder Reactor I (EBR-I) prèp de la vila d'Arco (Idaho). Lo 27 de junh de 1954, una centrala nucleara civila es connectada al malhum electric a Obninsk en Union Sovietica, amb una poténcia de produccion d'electricitat de cinc megawatts. Las centralas nuclearas seguentas foguèron aquelas de Marcola en Provença lo 7 de genièr de 1956, de Sellafield al Reialme Unit en 1956, e Shippingport als Estats Units d'America, en 1957.
La poténcia nucleara mondiala lèu aumentèt, d' en 1960 cap a a la fin dels ans 1970, fins a  a la fin dels ans 1980. Dempuèi, la capacitat mondiala a aumentat fòrça mens, atenguèt en 2005, a causa del programa nuclear chinés.
Los còstes economics creissents, deguts a las duradas de construccion de mai en mai longas, e lo flac còst dels combustibles fossils, faguèron lo nuclear mens competitiu dins los ans 1980 e 1990. E mai, l'opinion publica, inquieta dels risques d'accidents nuclears e del problèma dels descais radioactius, conduguèt a renonciar a l'energia nucleara.
Descripcion
Una centrala nucleara regropa l'ensemble de las installacions permetent la produccion d'electricitat sus un site donat. Compren sovent mai d'un escalons, identics o non; cada escalon correspond a un grope d'installacions concebuda per fornir una poténcia electrica donada:
Las autras installacions de la centrala electrica:
Foncionament tecnic
Una centrala nucleara fonciona del meteis biais qu'una caudièra. Un combustible (qu'aicí es nuclear) permet de crear de calor. Aquela calor permet amb un escambi de transformar l'aiga en vapor, que accelerada entraïnarà mecanicament una turbina. Aquela turbina entraïnarà a son torn un alternator que produirà l'electricitat. La produccion de calor s'obten dins lo reactor. L'escambiador se nomena GV (generator de vapor).
Per recuperar d'energia mecanic amb de calor, cal dispausar d'un circuit termodinamic: una font cauda, una circulacion e una font freda. Dins una centrala nucleara, aquel circuit es forçat (utilizacion de pompas). Per simplificar :
Beauchemin (Nauta Marna)
Beauchemin es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Centrala nucleara
Foncionament tecnic
Atal, un escalon nuclear de tipe REP compòrta tres circuits d'aiga importants independents:
Beauchemin (Nauta Marna)
Istòria
thumb|upright|left|[[Aéronaute|Aérostiers A Beauchemin (1915)]]
thumb|upright|left|[[Aéronaute|Aérostiers à Beauchemin (1915)]]
Centrala nucleara
Circuit primari estancat
Lo circuit primari se situa dins una encencha de confinhament. Se constituís d'un reactor integrant de pinèls de contraròtle e lo combustible, e, segon lo tipe d'escalon, de 3 o 4 generators de vapor (GV) associat respectivament a una pompa primària centrifuga, un pressurizador que manten una pression dins lo circuit a. Vehicula, en circuit estancat, d'aiga liquida jons pression qu'extrai las calorias del combustible per las transportar als generators de vapor (ròtle de fluide caloportaire). L'aiga del circuit primari tanben a per utilitat la moderacion dels neutrons (ròtle de moderator) eissits de la fission nucleara. La termalizacion dels neutrons los alentís per lor permetre d'interagir amb los atòms d'urani 235 e provocar la fission de lor nuclèu. Encara, l'aiga procura un efèit estabilizador al reactor : se la reaction s'embalava, la temperatura del combustible e de l'aiga aumentariá. Aquò provocariá d'un costat, una absorcion dels neutrons pel combustible (efèit combustible) e d'un autre costat una moderacion mendre de l'aiga (efèit moderator). Lo cumul d'aqueles dos efèits es dich « efèit poténcia »: l'aumentacion d'aquel tèrme provocariá l'estofament de la reaccion d'esperela, es un efèit autoestabilizant.
Circuit segondari estancat
Lo circuit d'aiga segondari se descompausa en doas partidas:
Circuit de refregiment mièg dubèrt
Aquel circuit assegura lo refregiment del condensor. L'aiga de refregiment es escambiada dirèctament amb la mar, un flum o un riu, amb de de pompas de circulacion. Per aqueles dos darrièrs cas, l'aiga pòt èsser refregida per un corrent d'aire dins una torre aerorefregiranta d'ont una pichona partida de l'aiga s'escapa en vapor jos forma de fum blanc.
La desconnexion imprevista de l'alternator del malhum demanda de reduire lèu lo provesiment en vapor de la turbina amb de vanas de reglatge dispausada sus las tudelariás de vapor, se non la velocitat de rotacion aumentariá fins a la destruccion a causa d'un coble generator excessiu. Pasmens, l'escalon demòra en servici per una poténcia flaca: la turbina es en rotacion e demòra prèsta a èsser tornarmai acoblada sul malhum.
Risc d'accident
L'« accident major » examinat per los estudis de seguritat es la fusion d'un còr d'un reactor nuclear.
Per las centralas nuclearas francesas de primièra generacion, l'objectiu èra d'aver una probabilitat de fusion d'un còr inferiora a 5 sus 100,000 per reactor e per an. Aquela seguretat foguèt melhorada dins la segonda generacion. Las chifras per las centralas alemandas son comparablas. Aquel nivèl de seguretat èra un pauc superior a aquel constatat dins lo rèste del monde: al començament de 2009, l'industria nucleara aviá acumulat una experiéncia totala de 13,000 ans x reactor de foncionament.
Pasmens.
Una catastròfa majora se produguèt sus una de la centralas de primièra generacion de tipe RBMK (nivèl 7 sus l'escala INES), l'explosion de la centrala de Chornobyl en 1986. Tres autres accidents majors se produguèron: l'encendi de Sellafield de 1957, l'accident de Three Mile Island en 1979 e de la centrala japonesa de Fukushima pendent los tèrratrem e tsunami de Sendai (2011).
Risc d'exposicion au raionament ionizant
En decembre de 2007, los resultats de l'estudi del Registre nacional alemand dels càncers de l'enfant indican qu'observam en Alemanha un ligam entre la proximitat d'una abitacion al respècte de la centrala nucleara mai prèpa e lo risc pels enfants d'èsser atenguts, abans l'edat de 5 ans, d'un càncer o d'una leucemia. Pasmens, lo raionament ionizant pòt en principi pas èsser interpretat coma una causa, l'exposicion al raionament ionizant essent pas mesurada o modelizada.
Rendement d'una centrala nucleara
Lo rendement teoric de conversion de las installacions d'una centrala nucleara es egal a 33 % - que ne cal sostraire las pèrdas en linha sul malhum Fòrça Nauta Tension. Las centralas electricas alimentadas en fiol o en carbon possedisson un rendement un pauc superior (~ 40 %) perque foncionan amb una temperatura de vapor pus elevada (mens de constrencha de seguritat). EDF garantís que los reactors futurs EPR auràn un rendement de 35 %.
Los diferents tipes de reactors
Una centrala nucleara es equipada d'un o mai reactors nuclears. Un reactor nuclear pòt apartenir a mai d'una filièras:
Debat politic sus l'energia nucleara
Lo nuclear es la tecnologia qu'anima los conflictes d'opinion mai intenses. Alara la filièra nucleara produsiá solament de l'electricitat dins lo monde en 2006, o  de l'energia primària mondiala e  de l'energia finala.
Los descais
Los descais radioactius venon de diferentas estapas del cicle del combustible nuclear. Prèp de d'aqueles descais son d'elements de fòrta activitat radiologica o de longa semivida. La gestion d'aqueles descais es un procèssus complèxe, en general fisat a una organizacion especifica.
En mai dels descais radioactius, una centrala nucleara emet de descais termics, l'excès d'energia produsit essent dissipat jos forma de calor, produsent un caufament de l'aire e de l'aiga.
Desmantelament
Aprèp l'arrèst definitiu de l'expleitacion, una centrala nucleara es en principi desmantelada en entièr, los reactors nuclears compres. Segon Nicholas Lenssen, en 1999, 94 reactors nuclears fuguèron arrestats definitivament, alara que 429 contunhan de foncionar dins lo monde.
Còtes e economia
thumb|400px|Los còstes del nuclear segon diferents estudis. En 2007, en Lituània, los còstes de construccion d'un site d'una capacitat de 800 a foguèron estimats entre 2,4 e 4 miliards d'èuros.
Lo Pug (Sauvatèrra)
Lo Pug (Le Puch en francés) es una anciana comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània e absorbida en 1965 per Sauvatèrra de Guiana.
Geografia
L'ancian borg es situat a tres km au nòrd de la vila de Sauvatèrra, prèp de la RD 670 La Rèula-Liborna.
Toponimia
Lo Pug (atestacion de Podio, en 1281). Es una fòrma [vasadesa e bordalesa] deu mot latin podium, que designa un lòc elevat, una tuca. Lo mot es espandit en occitano-romanic, tanben en Aragon, dens lo sud-oèst francés, etc, mès es generalament sigut d'un determinant.
Lòcs e monuments
Glèisa Sent Cristòfle (fòrma supausada, mès près de Liborna i a Sent Cartòfle), romanica deus sègles XI e XII. Es classada aus monuments istorics per arrestat deu 14 d'abriu 1909 per lo portau e inscrita en totalitat dempui lo 16 d'abriu 2002.
Punycode
En informatica, Punycode es una instància de la sintaxi d'encodatge general d'Unicode que servís a convertir una cadena de caractèrs d'Unicode dins una cadena en caractèrs latins sens accent.
Nulles
Nulles es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Mana (Nauta Garona)
Mana  (Mane en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Mana qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Mana qu'èra deth canton de Salias.
Bretteville-le-Rabet
Bretteville-le-Rabet es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Els Pallaresos
Els Pallaresos es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Ans 1950
../.. | Ans 1920 | Ans 1930 | Ans 1940 |  Ans 1950 | Ans 1960 | Ans 1970 | Ans 1980 | ../..
Istòria
1950 : extension dau drech de vòte ai femnas en Haití. 1950 : en Indochina, la victòria dei comunistas chinés permetèt au Vietminh de renfòràar sei posicions dins lo nòrd. Menaçadas d'isolament, lei garnisons francesas situadas lòng de la frontiera assaièron de se retirar. Pasmens, la màger part foguèt destrucha. Aquò entraïnèt lo mandadís de renfòrç per França e la guèrra venguèt pus intensa (→ 1951).
1950 : en junh, començament de la Guèrra de Corèa amb l'invasion de la Corèa dau Sud per la Corèa dau Nòrd. Mens nombrosas e suspresas per son adversari, lei fòrças dau Sud capitèron a mantenir una pòchi de resisténcia a l'entorn dau pòrt de Pusan onte l'ajuda estatsunidenca arribèt pauc a pauc. D'efiech, aprofichant lo refús de l'URSS de participar ai debats de l'ONU, leis Estats Units d'America obtenguèron la condamnacion de la Corèa dau Nòrd per lo Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas. Ansin, l'ONU organizèt un còrs expedicionari, principalament estatsunidenc, encargat de defendre la Corèa dau Sud. En octòbre, una còntra-ofensiva estatsunidenca a Incheon entraïnèt la revirada de l'ataca nòrd-coreana e la destruccion de la màger part dei fòrças de Pyeongyang. Pasmens, aquò entraïnèt una intervencion chinesa per empachar l'afondrament de son vesin comunista (→ 1951). 1951 : en Corèa, lo còrs expedicionari estatsunidenc, susprés per l'intervencion chinesa, deguèt se retirar vèrs lo sud. Dins de condicions malaisadas, arrestèt l'ofensiva dei fòrças de Pequin avans d'organizar una còntra-ofensiva que li permetèt de tornar venir dins la region dau 38 parallèl. Escagassats, lei dos camps comencèron de negociar un reglament de la crisi (→ 1953). 1951 : independéncia de Libia. 1951-1953 : en Indochina, lei Francés adoptèron una estrategia pus defensiva destinada a protegir lei zònas pobladas e economicament importantas. Aquò li permetèt d'enregistrar plusors succès defensius còntra lo Vietminh mai empediguèt pas la guerilha d'estendre son influéncia dins lei zònas ruralas de la mitat nòrd de Vietnam. 1952 : extension dau drech de vòte ai femnas en Grècia, en Bolívia e en Liban. thumb|right|[[Fotografia de la premiera explosion d'una bomba H.]] 1952 : explosion de la premiera bomba H (31 d'octòbre). Pus poderosa que la bomba A, èra destinada a permetre ais Estats Units de mantenir sa superioritat tecnologica en matèria d'armaments nuclears sus l'URSS (→ 1953). 1952 : au Reiaume Unit, mòrt dau rèi Jòrdi VI. Elisabèt II li succediguèt. 1952 : creacion de la Comunautat Europèa dau Carbon e de l'Acier per França, l'Alemanha de l'Oèst, Itàlia, Belgica, lei País Bas e Luxemborg. L'objectiu èra de crear un mercat comun de l'acier e dau carbon entre aquelei país per aumentar la cooperacion economica. 20px 1953 : procès dau chaple d'Orador de Glanas. 21 soudats i foguèron jutjats. Totei foguèron condamnats franc d'un accusat que foguèt capable de demostrar son abséncia durant lo chaple. Pasmens, tre la fin dau procès, lei soudats d'origina alsaciana foguèron amnistiats, çò qu'entraïnèt de protestacions vivas en Lemosin. 1953 : premiera explosion d'una bomba H sovietica (→ 1957). 1953 : en Corèa, signatura de l'armistici de Panmunjeom (27 de julhet). Restabliguèt mai ò mens lo statu quo ante bellum amb una linha de separacion situada a l'entorn dau 38 parallèl.
1953 : còp d'Estat en Iran en favor dau chah. Largament organizada per lei servicis secrèts estatsunidencs e britanics, l'operacion aviá per objectiu de reversar lo Premier Ministre Mohammad Mossadegh que sei projèctes de nacionalizacion de l'industria deis idrocarburs menaçava leis interès de Washington e de Londres. 1953 : en Cuba, revirada d'una temptativa d'insureccion organizada per Fidel Castro. 1953 : extension dau drech de vòte ai femnas en Mexic. 1953 : premiera ascension dau Mont Everest per l'alpinista Edmund Hillary e lo sherpa Tenzing Norgay. thumb|right|Drapèu dau [[Vietminh plantat sus una posicion francesa a l'eissida de la batalha de Dien Bien Phu.]] 1954 : en Indochina, batalha de Dien Bien Phu e capitulacion d'una garnison francesa dins lo nòrd de Vietnam. S'aquela desfacha cambiava pas lo rapòrt de fòrça, foguèt utilizada per lo govèrn francés per abandonar la region e assaiar de concentrar sei fòrças sus sei colonias d'Africa. L'Indochina Francesa foguèt donc devesida entre quatre estats novèus : Laos, Cambòtja, Vietnam dau Sud e Vietnam dau Nòrd. Dins lei fachs, la guèrra contunièt car lei guerilhas comunistas de Laos, de Cambòtja e, subretot, de Vietnam dau Sud èran maucontentadas de la formacion de govèrns desenant protegits per leis Estats Units. 1954 : dins lo Sud deis Estats Units, resurgéncia de la question raciala. D'efiech, lei Negres estatsunidencs, qu'avián largament participat a la victòria durant la Segonda Guèrra Mondiala, volián d'ara endavant obtenir de drechs egaus a aquelei dei Blancs. Divèrseis afaires èran en cors de jutjament mai dins lo corrent de l'annada, la Cort Suprèma deis Estats Units publiquèt una decision importanta (Brown v. Board of Education) que declarèt inconstitucionala la segregacion dins leis escòlas publicas. En despiech de protestations fòrça violentas dei Blancs dau Sud, aquò marquèt lo començament de la fin dei lèis segregacionistas. 1954 : extension dau drech de vòte ai femnas en Colómbia, en Paquistan e en Siria. 1955 : dubertura dau premier restaurant McDonald's a Des Plains en Illinois (15 d'abriu). thumb|Division d'[[Euròpa entre l'OTAN e lo Pacte de Varsòvia.]]
Ezekiel Kemboi
thumb|250px|Ezekiel Kemboi en 2013 als Campionats Mondials d'Atletisme Ezekiel Kemboi Cheboi (25 de mai de 1982) es un atlèta kenyan. Especializat dins la categoria dels 3.000 mètres steeplechase, ganhèt als Jòcs Olimpics de 2004 e de 2012, e tanben als Campionats Mondials de 2009, de 2011, de 2013 e de 2015.
Ans 1950
Cultura
1952 : descubèrta de la tomba dau rèi maia K'inich Janaab' Pakal I. 1957 : publicacion dau roman La Grèva de l'escrivana estatsunidenca Ayn Rand (1905-1982). Còntra-utopia depintant l'afondrament de la societat après lo retirament volontaris deis « òmes d'esperit » (entrepreneires onèsts, scientifics independents, artistas individualistas... etc.), denòncia la democracia sociala e lo partiment dei richessas. Aquela òbra defend ansin lo capitalisme individualista e aguèt un succès considerable au sen de la societat estatsunidenca.
Ununpenti
L’ununpenti es lo nom provisòri d'un element quimic, de simbòl Uup e de numèro atomic 115. Foguèt descobèrt lo 1èr de febrièr de 2004 per una còla de l'Institut Rus d'Estudis Nuclears e del laboratòri american LLNL (Lawrence Livermore National Laboratory).
Teleologia
La teleologie es l’estudi de las causas finalas, de la finalitat. Teleologia e teleonimia son d'especificacions del finalisme.
Ans 1950
Sciéncias e tecnicas
1950 : publicacion dau trabalh de l'astronòm neerlandés Jan Oort postulant l'existéncia d'una sèrva de cometas dins lei regions perifericas dau Sistèma Solar. Se Oort èra pas lo premier d'imaginar una tala estructura, sei recèrcas èran basadas sus l'estudi de la trajectòria de 46 cometas. Mostrèron l'existéncia possibla d'un ensemble de nuclèus de cometas a de distàncias estimadas entre 100 e 150,000 ua. 1950 : invencion de la disqueta per l'inventor japonés Yoshiro Nakamatsu (nascut en 1928). Cedèt lei drechs d'esplecha dau concèpte a la companhiá estatsunidenca IBM. 1951 : premiera capitada d'un assai de produccion d'energia nucleara per la còla estatsunidenca trabalhant sus lo reactor EBR-I dau Laboratòri nacionau d'Idaho. Aquò permetèt la concepcion e la construccion dei premierei centralas nuclearas. 1952 : comercializacion dau premier antibiotic de la classa dei macrolids. 1952 : premier assai capitat d'una bomba H. Basada sus lo principi de la fusion nucleara, es totjorn l'arma pus poderosa concebuda per l'èsser uman. 1952 : premiera utilizacion de l'ecografia, aplicacion dau principi dau sonar au còrs uman, per l'Estatsunidenc John Wild (1914-2009).
Teleologia
Es tanben una doctrina que vòl explicar de fenomèns per l'intervencion d'una causa finala (lo telos) : un fenomèn A serà explicat per la necessitat d'una causa finala posteriora B (lo telos). Lamarck dins sa Filosofia Zoologica dona un celèbre exemple d'intervencion de causa finala (que se revelèt mai tard scientificament invalid) : l'èrba essent rara dins la savana, la girafa deu aténher lo fulham dels arbres per se noirir (causa finala B), alara l'abitud de contunh e l'esfòrç per l'aténher provòcan un alongament de sas patas avant e de son col amb la generacions (fenomèn A). Aquel exemple mòstra la precéncia de l'intencionalitat dins la nocion de teleologia (a destriar del desir  : la girafa a pas lo desir d'aténher lo fulham, l'intencionalitat a un caractèr de necessitat, d’esfòrç, dins aquel cas precís la subrevida de l’espècia). Atal, la teleologia s'opausa a la vision mecanista de l’explicacion dels fenomèns, per exemple al sen de las sciéncias del vivent e de la cibernetica. Aquelas darrièras inventèron la nocion de teleonomia (caractèri necessari mas non pas intencional) dins los ans 1960, per integrar de leis mecanicas donc scientificas dins lo concèpte de finalisme, la nocion de teleologia essent jutjada especulativa , de ressons metafisics.
Ans 1950
Sciéncias e tecnicas
1953 : descubèrta de l'estructura de l'ADN per James D. Watson (nascut en 1928) e per Francis Crick (1916-2004). 1953 : assai de la premiera pèça d'artilhariá tirant d'obús nuclears per leis Estatsunidencs. 1954 : publicacion per lo Japonés Ukichiro Nakaya (1900-1962) d'un diagrama permetent d'establir un liame entre la formacion de flòcs de nèu, la temperatura e la saturacion de vapor d'aiga. Aquò foguèt la premiera explicacion vertadiera de la formacion dei cristaus de nèu. thumb|right|[[Fotografia de la centrala nucleara d'Obninsk après sa sarradura en 2002.]] 1954 : intrada en servici de la centrala sovietica d'Obninsk (27 de junh), premiera centrala nucleara operacionala dau mond. França e lo Reiaume Unit imitèron lei Sovietics en 1956 e leis Estats Units d'America en 1957. 1954 : invencion dau lengatge de programacion Fortran per l'informatician estatsunidenc John Backus (1924-2007). 1955 : intrada en servici dau premier sosmarin de propulsion nucleara (dins la flòta estatsunidenca). Rapidament imitat per leis autrei poissanças navalas majoras de la planeta, aqueu concèpte donèt una autonòmia fòrça importanta ai sosmarins que son desenant lo vector principau de la dissuasion nucleara. 1955 : premiera sintèsi de diamants sintetics per la companhiá estatsunidenca General Electric. 1956 : concepcion dau premier motor de piston rotatiu per l'engenhaire alemand Felix Wankel (1902-1988). 1956 : descubèrta de la vancomicina, un antibiotic poderós que permet de luchar còntra d'infeccions grèvas d'estafilocòcs ò de pneumocòcs. 1956 : presentacion dau premier disc dur per la companhiá estatsunidenca IBM. Dich RAMAC 305, èra compausat de 50 discs de 60 cm de diamètre permetent d'enregistrar aperaquí 5 Mo de donadas. La totalitat pesava 1 t. thumb|right|Reproduccion de [[Sputnik 1.]]
Teleologia
Lo rasonament teleologic es rebutat par la metodologia scientifica modèrna per causa del principi de causalitat qu'implica un ligam entre una causa e un efièt que l’efièt pòt pas precedar la causa. Alara, la teleologia s’opausa a dos problèmas :
Etimologia e origina
Teleologie ven del grèc ancian τέλος ( telos ), « fin, tòca », e de λόγος (logos), « discors ». Lo tèrme fuguèt inventat en 1728 pel filosòf allemand Christian von Wolff dins son òbra Philosophia rationalis sive Logica.
Ans 1950
Sciéncias e tecnicas
1957 : capitada dau premier vòl de la fusada sovietica R-7 Semiorka (21 d'aost). Puei capitada de la premiera temptativa, totjorn sovietica, de mesa en orbita d'un satellit artificiau (Sputnik 1) lo 4 d'octòbre. De son caire, leis Estats Units capitèron lo premier tir de la fusada Atlàs (11 de decembre). 1957 : publicacion d'un estudi sus la fusion termonucleara per lo fisician britanic John Lawson (1923-2008). I prensentèt lei condicions necessàrias per obtenir una reaccion de fusion que son d'ara endavant dichas critèris de Lawson. 1957 : capitada de la premiera implantacion d'un còr artificiau (sus un chin) per lo mètge estatsunidenc Willem Johan Kolff (1911-2009). L'animau subrevisquèt 90 minutas. Aquò marquèt lo començament de recèrcas importantas regardant lo desvolopament d'un còr artificiau per l'èsser uman. 1957 : ubertura de la premiera usina siderurgica utilizant un procès modèrne de reduccion dirècta a Monterrey en Mexic. Inspirat per lei tecnicas anticas de reduccion, aqueu metòde utilizèt lo gas naturau coma reductor. Gràcias au còst limitat dau gas naturau, aqueu procès se desvolopèt e es totjorn utilizat a l'ora d'ara.
Teleologia
Etimologia e origina
Teleonomia ven del grèc ancian τέλος (telos), « fin, tòca », et de νόμος (nomos), « lei ». Le terme foguèt inventat per Colin S. Pittendrigh en 1958.
Platon
Per Platon, lo mond e los organismes que lo constituisson son creats par un demiurg (dieu organisaire) segon un plan preestablit, exterior al mond sensible  : siam en preséncia d’una teleologia extrinseca. Dins lo Timèu :
''Lo mond es lo resultat de l'accion combinada de la necessitat e de l'intelligéncia. L'intelligéncia ganha sus la necessitar, la persuadissent de produire gaireben totas las causas del biais mai pefèit; la necessitat daissèt als savis de conselhs de l'intelligéncia; e es atal que qu'univèrs foguèt constituit dins lo principi.''
Ans 1950
Sciéncias e tecnicas
1958 : descubèrta dau complèx d'istocompatibilitat principau per lo mètge francés Jean Dausset (1916-2009). Aquò marquèt una evolucion importanta dins la comprenença dei paramètres permetent de favorizar leis ensèrts. Jean Dausset recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1980 per aquelei trabalhs. 1958 : invencion dau premier pacemaker per lo mètge suedés Ake Senning (1915-2000). 1959 : depaus de brevet depintant lo premier circuit integrat. Son autor èra l'engenhaire estatsunidenc Jack Kilby (1923-2005). Aqueu dispositiu permet de formar de circuits complèxs amb plusors compausants diferents. Capables de realizar de foncions complètas, son venguts un element important dei sistèmas informatics. 1959 : invencion dau lengatge de programacion Cobol (8 d'abriu). 1959 : en Union Sovietica, intrada en servici dau premier brisa-glaça de propulsion nucleara que foguèt dich Lenin. Aquò representava una evolucion importanta car la propulsion nucleara permetiá d'eliminar lo problema de l'avitalhament de carburant dau naviri, totjorn malaisat dins lei regions polaras blocadas per la banquisa.
Teleologia
Platon
Pasmens cal esperar lo sègle XX XX e siècle  per que primièra interpretacion teleologica del Timèu siá propausada per G.E.R. Lloyd. Remarca que Platon ensaja d’establir la necessitat de realizacion del Ben dins l’univers, en partida mercé a un òrdre matematic – atal foguèron sovent formulada dins las interpretacions prelloydianas, mas tanben per l’intervencion d’un telos.
Aristòtel
Aristòtle dans sa Metafisica destria quatre causas dins la formacion de las causas  : la causa materiala (matèria de la causa), la causa formala (esséncia de la causa, eidos), la causa eficienta (fòrça motriça, kinèsis) e la causa finala (çòper tòca de que la causa es facha, telos). Aristòtel essent un naturalista, lo telos es un principi de desvelopament immanent e intèrne a tot èsser natural: al contrari de Platon, siam en preséncia d’una teleologia intrinseca.
La finalitat es un concèpte capital per Aristòtel, mai que dins sa filosofia de la natura (per exemple presenta dins sas Partidas dels animals), que dins sa filosofia de l’art (al sens de tékhnê) qu'encontram dins la Fisica e l’Etica a Nicomac  :
''Tot art e tota investigacion, coma tota accion e tota causida tendon cap a un ben, a çò que paréis. Atal foguèt declarat amb rason que lo Ben es çò cap a que totas las causas tendon. Aristòtel, Etica a Nicomac'', libre I, 1094a
Mai, seriá absurd de creire que las causas [de la natura] se produson sens tòca, perque que veiriam pas lo motor deliberat son accion. Aristòtel, Fisica, II, 8, 199b27-9
Leibniz
Per Leibniz, las doas explicacions possedisson pasmens de limitas: la causa finala tend al verbalisme quand ensag d’explicar de fenomèns particulars (i.e.fòra de las leis e principis de la natura). Al contrari, la causa eficienta tend a vegada cap a la complexitat inutila, alara que l’intervencion d’un telos dins lo rasonament pareissariá mai simple e natural.
De mai Leibniz fa de la causa finala un principi necessari al fondament de las leis de la natura (fundamentum naturæ legum) : es pas necessari que mejans los fenomèns la mèsme quantitat d'energia siá conservada. En efièt, las causas e lo efièt devon totjorn èsser equivalents, al risc de tombear dins lo perpetuum mobile (mai dins l’efièt que dins la causa) o al contrari dins una regression de la perfeccion naturala (mens dins l’efièt que dins la causa), esquèmas que son impossibles a causa de l’òrdre divin regnant dins lo mond. L’immutabilitat divina (la Monada) respond donc per un jòc de miralh a la necessària equivaléncia de las causas e dels efièts dins la natura (las monadas) per un principi teleologic. Lo tèrme foguèt inventat en 1728 per Christian von Wolff, discípol de Leibniz, dins sa Philosophia rationalis sive Logica. Fortament influenciat per aquel darrièr, fondèt una escola qu'utilizèt e apregondiguèt fòrça concèptes leibnizians (monadologia, optimisme, distinccion de la percepcion e de l'apeticion, morala de la perfeccion…).
Kant
La teleologia possèda una plaça màger per Kant. Dins son òbra, la causa finala cambia de sens : un fenomèn serà causat par un telos se formant en concèpte  (e.g. se un individú malaut demanda una medicina, es lo concèpte de santant que causa son acta).
Mai precisament, la teleologia ocupa la segonda partida de sa Critica de la facultat de jutjar ont lo concèpte reliza l’intermediari entre la facultat de coneisser (Erkenntnisvermögen) e la facultat de desirar (Begehrungsvermögen). L’estetica kancinana rampela una teoria generala de la finalitat absoluda amb doas experiéncias : l’una sensibla e estetica, i.e. lo sublim, l’autra formala, es a dire la lei morala.
Kant considèra tanben la finalitat inscrita dins la natura, la qualificant d’illegitima: se pòt pas atribuir de tòcas e de fenomèns fisics o biologics. Alara, los individús son levats dins una teleologia projectada, rebatida : permet d’organizar la natura, de reconeisser un òrdre d'entre los fenomèns coma s’èran regits par de relacions vertadièras de tòcas e de mejans. La teleologia es donc una idèa regulatritz, tot coma la libertat dins la segonda Critica.
Bacon
Lo scientific e filosòf anglés Francis Bacon es un dels primièrs de contradire veritadièrament la teleologia d’un vejaire epistemologic. En efièt, davancièr de l’empirisme, desvelopa dins son Novum Organum de 1620 una critica de la causa finala aristoteliciana: la teleologia enebissent tota verificacion experimentala, es pas compatibla amb las sciéncias (mas pòt èsser emplegada en metafisica), e mena a mermar lo camp de las recercas naturalas s'es admesa. Al subjècte dich dins lo Novum :
''La sciéncia deu èsser tracha de la lutz de la nature, deu pas èsser tracha de l'escuritat de l'Antiquitat. Çò qu'impòrta es pas çò que se faguèt. Cal veire çò demora de far. Francis Bacon, Novum Organum'', 1620, Libre I, CXXII
Alara, los contraròtles en sciéncias son necessaris per apartar las illusions d’opticas, las idola, e mai precisament las idola tribus : aquela tendéncia pròpia a la natura umana de percebre en permanéncia de finalitats. Bacon capitèt en partida son projècte, modificant la procediment scientific posterior e subretot dels contemporanèus coma Harvey que, s'alunha pauc a pauc de la causa finalis, demora aristotelician malgrat l’influéncia mai granda del baconisme e de l’empirisme.
Descartes
Al meteis la epòca que Bacon, Descartes comença une reflexion sus la teleologia que ne ven a la refutacion. Alara que lo primièr emplega un rasonament empirista, Descartes prepausa un argument teologic : Dieu essent un Èsser infinit, podèm pas comprene l’integralitat de sas accions, voler comprene sas tòcas relèva donc de la presompcion. Lo mond essent compausat d’una infinitat d’elements, la sola fin possible de tot çò qui se produsís deu èsser lo quita Dieu. Mas aquel rasonament arriba a pausar de tèrme a l’esséncia del mond e a aquela de Dieu : la teleologia es donc rebutada. Se trapa aquel argumentari dins Los Principis de la filosofia de Descartes :
Alara nos arrestam pas a examinar las tòcas que Dieu prepausèt creant lo mond, e rebutam tot entièr de nòstra filosofia la recerca de las causas finalas; que devèm pas tant presumir de nosaltre, que de creire que Dieu nos aja volgut far part dels seus conselhs: mas, lo considerant coma l’autor de totas causas, ensagèm solament de trobar per la facultat de rasonar que nos donèt, cossí aquelas qu'apercebèm per l’entremesa dels nòstres senses se podon produire [...]- Descartes, Principis de la filosofia, 1644, I, 28
Descartes es tanben un dels fondators del mecanisme, movement oposat al finalisme, e aguèt una influéncia importanta dins lo camp de la biologia, per exemple pels seus escrichs mas subretot mercé a sa « metòde ».
Spinoza
Spinoza es qualificat de davancièr par Nietzsche dins sa critica de la teleologia. Desvolopa un argumentari teologic : es a causa de l' ignorança de las causas realas que determinan los fenomèns naturals que los òmes fan intervenir una causa finala. Atal lo finalisme presupausa una volontat antropomorfica organizant tota causa dins la natura per l’utilitat dels òmes : mas tot çò qu'existís dins la natura pas que la substança infinida de Dieu que totes los èssers son de mòdes (panteïsme espinozista). Considerar de causas finalas dins la natura seriá donc admetre l’imperfeccion de Dieu: lo panteïsme transcendantal essnet incompatible amb la teoria del finalisme immanent, Spinoza rebuta aque darrièr. Desvelopa aquela tèsi dins son Etica :
[…]Dieu existís necessariament, es unic, existís e agís per la sola necessitat de sa natura, es la causa liura de totas causas e de tal biais, que totas causas son en el e dependon d'el, de tal que pòdon pas èsser ni èsser concebudas sens el, fins que tot foguèt predeterminat per Dieu, non pas en vertut d'una volontat liura o d'un absolut bon plaser, mas en vertut de sa natura absoluda o de son infinida poténcia.
Darwin
Darwin es sovent considerat coma un davancièr de las sciéncias modèrnas per son rebut de la teleologia. S'opausa entre autre a Lamarck e sa Filosofia Zoologica: Darwin postula pas mai quin que siá esfòrç dins l’idèa d’evolucion, li levant tota fòrça amagada que li donariá un sens necessari. Al contrari, postula que las variacions du vivent apareisson coma d'« accidents », de las puras factualitats, se refusant de las explicar en vista d’una tòca precisa. Pasmens, la tèsi de las variacions fortuitas al sen del vivent encontra un cert nombre d’objeccions, entre autre dins lo celèbre exemple de l’uèlh que Darwin fa lo comentari:
Sembla absurd tant coma se pòt, o reconeissi, de supausar que la seleccion naturala aja podut formar l'uèlh amb totas las inimitablas dispositions que permeton d'ajustar lo fogal a diversas distàcia, d'admetre una quantitat variabla de lutz e de corrigir las aberracions esfricas e cromaticas - Charles Darwin, L'Originina de las espècias, ch. VI
Dins l’interpretacion correnta de Ghiselin, Darwin substitua una causa eficienta – la teoria de l’evolucion – a l’aparenta teleologia (causa finala) de l’òbra dins lo mond biologic. Pasmens se Ghiselin admet la preséncia de « metafòras teleologicas » dins L'origina de las espècias, sosten que son autor fa pas intervenir quin que siá telos dins sa teoria.
Pasmens, fòrça autors critican la posicion de Darwin, coma per exemple son utilizacion del langatge que daissariá supausar de biais teleologics e axiologics. Substituís per exemple la causa finala lamarckiana per la nocion de « foncion », qu'es pasmens pas exempta de teleologia, la foncion essent virada cap a una tòca (e.g. le còr a per foncion de pompar lo sang).
Nietzsche fa tanben una critica del darwinisme : la seleccion naturala donariá un sens, un cap a l’evolucion per melhorar progressivament de caractèrs e la subrevida dels fittest (mai adaptats). Alara, aquel jutjament moral implicita pausas per avança la finalitat cap ont l’evolucion se dirigís: seriam en preséncia d’una teleologia amagada dins lo darwinisme.
Biologia
La biologia contemporanèa se caracteriza per l'omnipreséncia del vocabulari foncional. Totas las brancas de la biologia atribuisson de foncions a lors objèctes d'estudi. Per illustrar, en fisiologia s'atribuís au còr la foncion de pompar lo sang, en biologia moleculara s'atribuís a l'ADN la foncion de portar de l'ereditat ...
De teorias filosoficas foguèron elaborada per alunhar la teleodireccionalitat del langatge biologic. La teoria etiologica, naís en 1972 dins un article fondator de Larry Wright, es un nòva interpretacion de la nocion de foncion en tèrmes de causa eficienta. Wright caracteriza un organ o foncion biologica (X) e son activitat (F) coma foncion se e solament se : La teoria etiologica tornèt èsser formulada coma teoria de l'efièt seleccionat par Karen Neander (selected effect ) segon que la foncion d'un trait es l'efièt per que foguèt seleccionat. Atal, dire « La foncion del còr es de pompar le sang » equival a dire « Le còr foguèt selecionat naturalament per pompar le sang ». Se dich tanben teoria retrospectiva (backward-looking ) de las foncions en rason de çò que segon ela l'atribucion d'una foncion a un trait depend de l'istòria evolutiva d'aquel trait. La teoria etiologica repausa tanben crucialament sus la teoria de l'evolucion per seleccion naturala de Darwin.
Segon Christopher Boorse, una analisi de las foncions deu respectar tres condicions : Sus aquela basa, Boorse fa d'objeccions a la teoria etiologica: per un organ rudimentari (apendici per exemple), la tèsi etiologica atribuís necessariament una foncion a aquel alara que ne dispausa pas en realitat. Quitament i a de cases d’organs cambiants de foncion (shifting functions problem), coma lo plumatge dels aucèls que serissiá a l’origina a l’isolacion termica, alara que sa fonccion pel vòl es mai recenta : quina es donc la foncion pròpia del plumatge ?
Cibernetica
La cibernetica es la sciéncia constituida per l'ensems de las teorias suls procediments de comanda e de comunicacion e lor regulacion per l'èsser vivent, dins las maquinas e dins los sistèmas sociologics e economics. A per objècte màger l'estudi de las interaccions entre « sistèmas governants » (o sistèmas de contraròtle) e « sistèmas governats » (o sistèmas operacionals), segon un principi teleologic de regulacion, de retroaccion, es a dire d’una modificacion autoproducha per aténher un objectiu.
La tòca es entre autre de traduire d'assercions biologicas invocant la nocion de teleologia en langatge cibernetic, tot montrant que le concèpte de « comportament intencional » (purposive) es explicable dins lo langatge de la racionalitat scientifica modèrna: es l’emergéncia de la teleonomia.
Pasmens se a priori la cibernetica permet de sistèmas mai aisidament testables que lors expressions teleologicas associadas, çò que pòt se transformar en limita. Per conservar la logica e lo sens de l’assercion traduita, cal que las doas expressions sián intersubstituablas (salva veritate), es a dire que doas teorias equivalentas devon admetre las meteissas consequéncias observablas. Alara la cibernetica se trobariá dins una androna : lo caractèr intertraduisible de las assertions equivalentas entre los dos sitèmas legitima, per la caucion del langatge, l’explicacion teleologica ?
Eugenio Calabi
thumb|250px|Eugenio Calabi Eugenio Calabi (Milan, 11 de mai de 1923 in Milan) es un matematician italoamerican. Professor emerit de l'Universitat de Pennsilvània, es especializat en geometria diferenciala, eqüacions diferencialas parcialas e sas aplicacions.
Livermòri
Lo livermòri (ancian nom provisòri ununèxi, simbòl Uuh) es un element quimic, de simbòl Lv e de numèro atomic 116. Es de còp sonat ecapolòni (en dejós del polòni).
Foguèt sintetizat pel primièr còp lo 19 de julhet de 2000 per la còla del professor Yuri Oganessian, del laboratòri Felrov de reaccions nuclearas, dins l'institut unificat de recèrcas nuclearas a Dobna, en Russia, en projectant ions de calci 48 sus de curi 248.
Vire
Vire en normand ( Vire en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Tamèsi
thumb|300px|Tamèsi a Londres Tamèsi (en anglés: the Thames ) es un fluvi que raja a travèrs del sud d'Anglatèrra, e una de las vias navegablas màgers en Anglatèrra. Es benlèu lo mai conegut pr'amor que travèrsa lo centre de la ciutat de Londres, lo fluvi asaga tanben d'autras vilas e ciutats importantas, inclusent Oxford, Reading e Windsor.
Lo fluvi dona son nom a la Thames Valley (Val de Tamèsi), una region d'Anglatèrra centrada a l'entorn del fluvi entre Oxford, l'oèst de Londres, e l'estuari de Tamèsi, e a la Thames Gateway (Entrada de Tamèsi), la zòna centrada a l'entorn del bacin de marèa de Tamèsi e son estuari a l'èst de Londres. thumb|right|300px|Mapa de Tàmesi
Sénoville
Sénoville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fabrizio Donato
thumb|250px|Fabrizio Donato en 2009 Fabrizio Donato (Latina, Itàlia, 14 d'agost de 1976) es un atlèta italian. Es especialista de triple saut e de saut de longor.
Engolmés
Engolmés o (mens localament?) Engolemés (Engoulemés en grafia mistralenca ; Engoumaes en peitavin-santongés; Angoumois en francés) es una anciana província francesa e una diocèsi, que recobriá la mai granda partida de l'actuau departament de Charanta. La diocèsi s'espandissiá sus lo territòri de la ciutat romana qu'aviá Icolisma per capitala, l'actuau Engoleime. Lo territòri de la diocèsi e lo de la província èran diferents.
Una petita franja orientala d'Engolmés se tròba en Occitània, dins l'actuala Charanta Occitana.