Sègle_IX
Istòria
827 : adopcion de l'islam mutazilita per lo califa Al-Mamun (→ 828). 827-831 : conquista de la màger part de Sicília per leis Arabes. 828 : creacion d'un tribunau cargat de jutjar leis afaires religiós per lo califa Al-Mamun. Se turtèt a l'ostilitat deis olemas (→ 833). 830 : dins lei ciutats-estats maias de Tikal e de Calakmul, abséncia de celebracions per lo 10 bak'tun. Aquò illustra la crisi prefonda de la civilizacion maia durant aqueu periòde amb un afondrament demografic e l'abandon totau de plusors vilas importantas. 830-834 : represa de la guèrra entre Bizantins e Abbassidas. Venceires, leis Arabes obtenguèron lo pagament d'un tribut (→ 837). 833 : decision dau califa Al-Mamun d'impausar lo mutazilisme a l'ensemble dau mond musulman. Son tribunau religiós menèt la repression còntra seis adversaris mai la màger part deis olemas dau Califat èran ostils a son projècte. 833 : mòrt dau califa Al-Mamun que foguèt remplaçat per son fraire Al-Mutasim. 833 : aprofichant lei dificultats deis Abbassidas, lo rèi Zacharias III de Makuria impausèt divèrsei modificacions a son avantatge dau tractat liant son reiaume au mond musulman. 834 : revirada d'una revòuta en Khorasan. 835-838 : après una campanha prudenta permetent de restaurar lei fortificacions de la region, repression de la revòuta en Azerbaitjan. 836 : invasion de Danés dins lo sud de Wessex. Bateguèron lei tropas dau rèi Egbert de Wessex a la batalha de Carhampton. 836 : revòuta dei populacions arabas e iranianas de Badgad còntra leis esclaus turcs de l'administracion dau califa. Fòrça eficaç, èran a ocupar pauc a pauc la màger part dei pòstes importants. Per amaisar la situacion, lo califa Al-Mutasim decidèt de transferir lei Turcs dins una capitala novèla a Samarra. 837-841 : rompedura de la trèva de 834 entre Bizantins e Abbassidas. Lei Bizantins perdiguèron mai d'una batalha mai capitèron d'afeblir son adversari gràcias a d'intrigas (→ 842). 840 : mòrt de l'emperaire carolingian Loís lo Piós e combats entre sei fius per sa succession (→ 843). 842 : mòrt de l'emperaire bizantin Teofil e dau califa Al-Mutasim. Aquò permetèt de redurre l'intensitat dau conflicte entre lei dos estats. Lo premier foguèt remplaçat per son fiu Miquèu III (plaçat sota una regéncia dominada per sa maire) e lo segond per son fiu Al-Watiq. 843 : scission de l'Empèri Carolingian après la signatura dau Tractat de Verdun que reglèt lo partiment de l'Empèri de Carlesmanhe entre lei tres fius de Loís lo Piós. Aquò marquèt sa disparicion au profiech de tres estats novèus : la Francia Occidentala, dirigida per Carles lo Calvet, qu'es a l'origina de França, la Francia Mediana, dirigida per Lotari, e la Francia Orientala, dirigida per Loís lo Germanic, qu'es l'ancessor dau Sant Empèri Roman Germanic. 843 : pilhatge de Nantas per lei Vikings. 843 : premiera unificacion d'Escòcia per lo rèi Kenneth MacAlpin. 843-845 : purgas importantas au sen de la cort dau califa Al-Watiq. Dirigidas còntra lei foncionaris tròp poderós, permetèron au poder de recuperar de fons importants. 845 : conclusion d'una trèva novèla entre Bizantins e Abbassidas. Aquò empediguèt pas l'organizacion d'incursions per d'emirs locaus quasi independents mai aqueleis atacas menaçavan gaire lei defensas bizantinas. 843-846 : après divèrseis incursions menadas per lei Bretons còntra sei províncias occidentalas, lo rèi Carles lo Calvet organizèt una gròssa expedicion còntra Bretanha. Lo rèi Nominoe foguèt obligat d'acceptar la senhoriá personala dau rèi franc. 844-847 : operacions militaras abbassindas dins la Peninsula Aràbia per i restablir l'autoritat dau califa e arrestar leis incursions còntra Mesopotamia. 847 : mòrt dau califa Al-Watik. Son fraire Al-Mutawakki li succediguèt e ordonèt a son torn de purgas còntra lei foncionaris que li èran ostils (→ 848). 848 : abandon dau mutazilisme coma doctrina oficiala per lo califa Al-Mutawakki. Pasmens, deguèt desenant tenir còmpte deis interès deis olemas e dau clergat qu'avián format de grops poderós durant lei rèines precedents. v. 849 : fondacion dau Reiaume de Pagan. 849-851 : represa de la guèrra entre la Francia Occidentala e Bretanha. S'acabèt per una victòria dei Bretons que recebèron lei comtats de Nantas, de Rennas e lo País de Retz. Aquò fixèt lei limits de la Bretanha istorica (→ 863). 850 : adopcion d'una lèi novèla dins lo Califat Abbassida a prepaus de l'estatut dei dhimmis. Relativament repressiva, introduguèt l'adopcion de signes vestimentaris per leis identificar, la destruccion de luòcs de culte bastits dempuei la conquista musulmana ò de limitacions regardant lo drech de trabalhar dins l'administracion. Entraïnèt de tensions entre lo poder e lei populacions crestianas, judievas e zoroastrianas. 850-855 : dins lo Califat Abbassida, importanta revòuta en Armenia que foguèt reprimida d'un biais saunós. 853 : revirada d'una incursion navala bizantina còntra Creta. En revènge, una autra ataca permetèt de pilhar lo pòrt egipcian de Damieta. 854-855 : insureccions recurrentas de la vila de Homs en causa deis abús dei caps de l'administracion abbassida locala. 855-856 : reconquista d'una partida de Tràcia per lei Bizantins. 20px 856 : après una revòuta, somission – fòrça teorica – de l'aristocracia d'Aquitània a Carles lo Calvet. 856 : incursion vikinga còntra París que foguèt pilhada e cremada (→ 861). 857 : incursion bizantina còntra l'Emirat de Melitèn, un vassau teoric dau Califat Abbassida, que menava d'operacions regularas de pilhatge dins la region (→ 863). 858 : sostengut per una partida de la noblesa de Francia Occidentala, lo rèi Loís II de Germania assaièt d'usurpar la corona de Carles lo Calvet. Pasmens, aqueu darrier reüniguèt una importanta armada e Loís II acceptèt de negociar sa retirada. 859-860 : incursion bizantina còntra lei principats arabes d'Anatolia. Aquò entraïnèt una importanta repòsta. 860 : incursion suspresa dei Rus' de Kiev que pilhèron la region de Constantinòble. 861 : abatatge dau Ciprès de Keshmar, aubre sacrat per lei Zoroastrians, maugrat una demanda dei populacions iranianas d'esparnhar l'aubre en cambi dau pagament d'un tribut important.