cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ducat de Borgonha
Lo periòde Valés
Dins aquò, se lo Ducat de Borgonha aviá de ressorsas considerablas gràcias a son contraròtle dei regions preindustrialas de Flandra, aviá tanben de feblessas. La pus importanta èra sa fragmentacion territòriala que geinava sei comunicacions entre Borgonha e Flandra. De mai, la politica flamanda èra complèxa e lei revòutas frequentas. Enfin, l'estatut dei diferentei regions tengudas per lo duc (fèus sobeirans, imperiaus e francés, privilègis dei comunas...) permetiá d'intervencions frequentas de sei vesins. En particular, durant lo rèine de Loís XI (1461-1483) assaièt de redurre la poissança d'un Estat considerat coma una menaça grèva per sa frontiera nòrd. Politician fòrça abil, lo rèi de França suscitèt de revòutas dins lei domenis dau duc Carles lo Temerari (1467-1477) e capitèt de reprimir lei trèbols causats per la sieuna noblesa. Aquò foncionèt ben. Carles perdiguèt rapidament sa popularitat e moriguèt finalament durant un combat a Nancy en 1477.
Maria de Borgonha, la filha unica de Carles lo Temerari, assaièt de mantenir l'unitat deis Estats Borgonhons mai deguèt faciar d'invasions francesas e d'insureccions popularas. Tre 1477, se maridèt amb Maximilian d'Àustria e lo pareu aguèt Carles Quint coma felen. Pasmens, Maria moriguèt tre 1482 e, a sa mòrt, seis Estats foguèron integrats au sen dau domeni Absborg e dau Sant Empèri. Lo rèsta foguèt conquistat per França.
Sanà (Nauta Garona)
Sanà (Sana en francés) qu'es ua comuna gascona situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sanà qu'èra de l'eleccion de Comenge (nocion diferenta de la diocèsi de Sent Bertran de Comenge), doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa qu'es Sent Supèri. En 1790, Sanà qu'èra deu canton de Casèras, en l'an III, deu canton de Martras, en l'an X, deu canton de Casèras. Qu'estó temporàriament unit damb la comuna de Marinhac e eras Pèiras en l'an VIII.
Torcy (Sèina e Marna)
Torcy  es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Folhada
Folhada (Feuillade en francés) es una comuna situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Idrografia
miniatura|gaucha|Lo Bandiat au borg de Folhada.
Lista daus maires
miniatura|centre|Mairariá de Folhada.miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd|CC de La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd dins Charanta A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]]
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Eneritz
Eneritz es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Eure (omonimia)
Eure pòt èsser:
Ninjago
Ninjago es una seria animada de television produsida per lo Grop Lego basada subre la colleccion dau meme nòm d'aquesta compania.
Fuòc folet
vinheta|Reconstitucion d'un fuòc folet Lo fuòc folet es una manifestacion luminosa avent l'aparéncia d'una flameta. Coneguda e descricha dempuèi d'ora, aquesta manifestacion foguèt longtemps vista sonque coma aquesta d'esperits malins e d'almas perdudas vengudas jos formas de flametas trevant los bòsques desèrts, los paluns e los cementèris, e faguèt l'objècte d'un folclòre important, que siá sus l'origina d'aquestes esperits o tanben los biais de se'n desfar. Mai recentament, de recercas zeteticas orientadas cap a la quimia donan mai d'unas explicacions scientificas del fenomèn.
Descripcion
Un fuòc folet pòt aparéisser jos la forma d’una entrelusida blavanca, a vegada jaunenca o vermelhon, en forma de flamaròta flotant dins l’aire a una pichona nautor al dessús del sol o de l’aiga. La lutz es mai o mens moins difusa, trantalhanta e brèva. De fuòcs folets poirián persistir detz a trenta segondas, veire excepcionalament unas minutas. Segon los testimònis, donan pas de fum tampauc abrandan lo objeèctes, e creman pas mas èrbas amb que son en contacte. Foguèron fòrça observats dins o a l'entorn dels paluns, e subretot dins los cementèris. Segun una explicacion scientifica, amb l'assecament e la retirada de las zonas umidas e dels boscs aigats, e tanben l’enterrament dels mòrts dins los ataücs, es probable que los fuòcs folets sián venguts mai rares.
Explicacions
Lo fenomèn (que benlèu n'existís diferentas formas o que a vegadas poirián èsser confondudas amb d’autres fenomèns) recebèt difrentas explicacions :
Folclòrs
Un folclòr abondant es associat als fuòc folets e, dins totas las regions del mond ont las manifestacions luminosas se produguèron.
França
Los folets son descrichs son inspirat des cresenças catolicas coma d las almas trèvas qu'an besonh de preguièras per sortir del Purgatòri, se pòt agir d'enfants mòrts sens baptisme o d'esperits marrits que cercan a menar los vitjaires nocturns pels paluns e los bauces, o al fond dels bòscs. Los folets se manifèstan unicament la nuèch, e subretot dins lo periòde de l'avent. Los folets essent vengut dins la region de Pont-Audemer coma los espèctres de femnas pecairas condamnadas a gardar aquesta aparéncia pendent set ans.
Los folets del alsacian de Sewen, frequents per temps caud e umid, contribuiguèron a la legenda que lo lac seriá trevat pels fantasma  d'un bordièr tocat pel pelicre una verpre d'auratge. Apareisson dins las zonas de torbièra e son en realitat lo resultat de largatge gasoses sobretot de metan.
Itàlia
Dins la region de Bolonha, un celèbre meteòr nomenat Bocca d'Inferno èra benlèu vist coma una manifestacion de folets qu'apareissiá per perdre los viatjaires.
Angletèrra e Galas
En Anglatèrra, los folets son descrichs coma d'esperits del fuòc que prenon la forma de jovents portant de lantèrnas, d'ont los noms de Jack-o'-lantern (Jack de la lantèrna) et Will-o'-the-wisp (Will de la mècha). Menan enseguida los viatjaires malastrucs al fons dels boscs e près dels bauces, abans de bufar lor lantèrna e de los jetar al fons d'un vabre. Les folets son vists en Galas coma d'esperits tornats cercar un parent al morir, e la talha de lor flama correspond a l'edat de la quita persona : se lo fuòc folet es pichonèl, anoncia la mòrt d'un enfant. Lo fadet malefic Pwcca èra conegut per se cambia en flameta per perdrer los viatjaires.
Païses nordics
Los Daneses, Fineses, Suedeses, Estonians, Letons, ..., cresián que los folets marcavan lo luòc de tresaurs amagats dins lo sol o sota l'aiga, e qu'aqueste podava pas èsser trobat pas que s'èra desenterrat quand la flama se manifèsta. En Finlàndia e dins d'autres païses, lo mitan de l'estiu èra conegut per èsser lo periòde melhor de l'annada per se metre en quista de folets e de tresaurs.
Asia
vinheta|Representacion de fuòc folet, par Ogita Ansei, vèrs 1687 Un teologian asiatic establiguèt una relacion entre los fuòcs folets e los "fuòc de rainal" produchs pel kitsune dins lo folclòre japonés. En mai dels fuòcs de rainal, de fenomèns similars son descriche dins lo folclòr japonés, inclusissent hitodama (literalament "bala umana" en coma "bala d'energia"), Hi no Tama ("bala de flamas"), Aburagae, Koemonbi, Ushionibi, etc. Totes aquestes fenomèns son descrich coma de bolas de fuòcs o de lutz, a vegada associadas als cementèris, mas observats al Japon dins una granda varietat de luòcs.
Índia
En Índia, doas regions, lo Bengala e lo Kutch (Gujarat) son tocats pel fenomèn. Dins la region del Kutch, los fuòcs folets se produson sovent dins las pradas aigadas, los Kutchis nomenan dempuèi de milenaris aqueste fenomèn Chhir Batti (ચીર બત્તી), que significa Lutz de Fantasma en Kutchi. Al Bengala, lo fenomèn se produch subretot dins las regions miègjornalas près de de Calcutta e dins los Sundarbans, los bengalis penson que los folets son las almas de defunts que son en pèna.
Argentina
En Argentina se considerava la Luz Mala coma las almas en pèna dels mòrts qu'avián pas recebut una sepultura crestiana. Una de las explicacions d'aquesta legende es que s'agís de fuòcs folets.
Proteccion contra los fuòcs folets
De rituals de proteccion contra los fuòcs folets son presents dins diferents folclòrs, un d'eles consistiá a se senhar o plantar una agulha per tèrra, per contrénher los folets a passer pel trauc e poder fugir mentretant que capite. Jetar una pèira dins l'aiga èra censat far s'alunhar los folets que lusissián al dessús dels palns, se ronçavan alara dins l'aiga en rifanhant !
Vièlha Tolosa
Vièlha Tolosa o Vièla Tolosa (Vieille-Toulouse en francés) es una comuna lengadociana de Tolosan, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Vièlha Tolosa fa partida de la comunautat d'aglomeracion de Sicoval.
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga sud de Tolosa, a gaireben del centre vila.
Istòria
thumb|left|Estatua del primièr sègle ab. -C. Lo site seriá estat abitat dempuèi los sègles VIII e XIII ab. C., benlèu pels Ibèrs. A partir del sègle III ab. C. foguèt ocupat pels Vòlcas Tectosages. Lo lòc venguèt Tolosa Tectosagum, una ciutat activa amb de telièrs d'artesans, dos temples e d'importantas relacions comercialas, en particular pel vin importat d'Itàlia. Los Romans aquí s'establiguèron al sègle I ab. C. e ne faguèron un emporium, plaça comerciala ont passavan las monedas e las merças de gaireben tota Euròpa. Al sègle I, lo site foguèt abandonat al profièit de la novèla vila romana en plaça del centre vila de Tolosa.
Lo vilatge actual, Veterem Tolosam al sègle XII, se desvolopèt a l'èst de l'ancian site.
Pendent l'Ancian Regime, Vièlha Tolosa èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa èra Nòstra Dòna (ara Sent Joan Baptista). Tanlèu 1790, Vièlha Tolosa èra del canton de Castanet.
Administracion
La comuna fa una partida de la tresena circonscripcion de la Nauta Garona.
Chenommet
Chenommet es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Apres la fusion amb Aunac e Bayers, Chenommet es una comuna delegada dins Aunac-sur-Charente.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Cetacea
L'òrdre dels cetacèus conten 88 espècias, gaireben totas marinas, levat 5 espècias de dalfins d'aiga dolça. Los cetacèus vivents se subdevesisson en dos sosòrdres, lo dels misticèts e lo dels odontocèts. Un tresen sosòrdre, lo dels arqueocets, conten sonque d'espècias atudadas.
Chasteu de Bitin
Lo chasteu de Bitin se tròba a Serran, dins lo País de Tula, en Lemosin, dins lo departament de Corresa, a a l'est de Tula.
Istòria
La familha daus Selva de Serran ne fuguet proprietària dempuei lo Regim Ancian: seriá estat crompat en 1715 per Esteve de la Selva de Serran, conselhier au Presidiau de Tula, e tornar vendut per la familha en 1843 que s'installet au chasteu de la Gana.
Trotski i demoret de julhet de 1933 a junh de 1935.
Durant la Segonda Guerra Mondiala, serviguet d'infirmariá de la Resisténcia.
En 1999, Jaume Chirac i recebet en visita privada Jiang Zemin, alara president de la Republica Populara de China.
Arquitectura
Lo chasteu, que cremet en 1579, fuguet tornar bastit au començament dau segle XVII. Lo còrs de lòtja rectangulara es flancat de 'na tor carrada emb de las garitas en lampesa a chada angle.
Dos pabalhons dau segle XVIII bòrdan la cort en terrassa, que balha accés au jardin.
Sòma (departament)
Soma o Sòma (Soumo o Somo en nòrma mistralenca; Somme en francés) (80) es un departament de França, dins la region dels Nauts de França. Son nom ven del flume omonim, lo principal flume que travèrsa son territòri. Formant aperabans, amb Aisne e Oise, l'anciana region Picardia, constituís doncas, dempuèi 2016, amb quatre autres departaments (Aisne, Nòrd, Oise e lo Pas de Calais), la region dels Nauts de França.
L'Insee e la Pòsta li donan lo còde 80. La prefectura e pus granda vila es Amians. Las autres principalas vilas son Abbeville, Albert e Péronne. Amb 572 443 en 2017, es lo 44en departement pus poblat del país.
Forbes
thumb|right|Lo bastiment de Forbes sus la Cinquena avenguda de la vila de Nòva York Forbes es una revista publicada als Estats Units qu'es especializada dins la publicacion d'articles a prepaus del mond dels afars e de las finanças. Foguèt fondada en 1917 per B.C Forbes e sa sedença se tròba sus la Cinquena avenguda dins la vila de Nòva York. Son editor principal es Steve Forbes e son director es Mike Perlis.
La proximitat politica dels dirigents de la revista amb lo mitan conservador fa que recebèt divèrsas criticas coma per exemple dins son estimacion de la riquesa de Fidel Castro que se comptabilizèt la moneda de l'estat e mai acusèron lo dictator cuban d'aver de comptes en Soïssa. Per contra sembla que la riquesa de divèrses monarcas coma lo rei del Marròc o la reina d'Anglatèrra sián pas presas en compte. Lo 7 de març de 2013, foguèt lançada una version espanhòla de Forbes.
Quiron
thumb|250px|Quiron e son escolan Aquilles sus una fresca romana Quiron (en grèc ancian Χείρων, Kheírôn, ‘l'inferior’ dels filhs de Cronos) èra un centaure qu'èra reputat d'èsser lo mai savi e just de totes los membres de sa raça dina la mitologia grèga. Lo centaure, qu'èra lo filh de Cronos e Filira, viviá sul mont Pelion, mas coma d'autres centaures, ne foguèt fòrabandit pels lapitas. Se maridèt amb la nimfa Cariclo e sa filha Ocirroe foguèt la maire de Pelcos. Recebèt son ensenhament d'Apollon e Artèmis e foguèt l'ensenhaire d'Aquilles, Asclèpi, Tesèu, Jason, Aristèu e Acteon. Foguèt un grand professor dins divèrses domenis coma per exemple en musica, art, caça, morala, medecina e cirurgia.
Valadas Occitanas
Las Valadas Occitanas son la partia d'Occitània situadas en Itàlia. Al es un territòri montanhós alpenc amb de valadas que an esquasi totas la direccion Èst-Oèst e calan vèrs la plana piemontesa.
Sa populacion es estimaa a 0 estatjants (, ISTAT).
Las vilas principalas son Lo Borg Sant Dalmatz, Buscha, Barge, Bueves e Draonier.
L'enclava lingüistica occitana de La Gàrdia (Calàbria, Itàlia) fai pas partia de las Valadas Occitanas.
Ciutat Metropolitana de Turin
Map_of_Occitan_Valleys_-_Italy_-_according_to_Law_482-1999_declarations.svg e autras dependéncias dau Comtat de Niça G. Limit approximatiu de las valadas occitanas  H. Limit de la lenga occitana segond l’IRES de Piemont, ont se destria d’aicèsta  I. Limit de la lenga occitana segond l’Institut d'estudis occitans, ont se destria d’aicèsta  J. Limit nòrd de l’airal linguistic brigasc-roiasc K. Limit approximatiu de la lenga occitana L. Limit approximatiu de la lenga occitana anciana  M. Limit dau Comtat de Niça N. Limit de l'ancian departement daus Aups Maritims (1793-1814) O. Limit de l'anciana província de Niça (1859-1860)
P. Limit oriental de la non-diftongason
Q. Limit oriental de /bew/ vs /biw/ ]] Província de Turin abans lo 1èr de genièr de 2015. Populacion : 0 estatjants. Las comunas occitanas de la ciutat metropolitana de Turin son [entre parentèsis cairadas, nom italian]: L'Abaia‎ [Abbadia Alpina] (comuna de Pineròl), Angruenha [Angrogna], Bardonescha [Bardonecchia], Bibiana [Bibiana], Bricairàs [Bricherasio], Buebi [Bobbio Pellice], Campilhon e Fenil [Campiglione Fenile], Cesana [Cesana Torinese], Chantaloba [Cantalupa], Chaumont [Chiomonte], Las Clavieras [Claviere], L'Envèrs de Pinascha [Inverso Pinasca], Exilhas [Exilles], Finistrèlas [Fenestrelle], Frussasc [Frossasco], Lo Grand Sause [Sause d'Oulx],Lusèrna e Sant Joan [Luserna San Giovanni],  Luserneta [Lusernetta], Massèl [Massello],Ors (Ols, classicizant) [Oulx],Peirosa [Perosa Argentina],Perier [Perrero],Pinascha [Pinasca],Pomaret [Pomaretto],Las Pòrtas [Porte],Praal [Prali],Praamòl [Pramollo],Prajalats [Pragelato],Prarustin [Prarostino],Rolei [Roletto],Roraa [Rorà],Roure [Roure], Salbertrand [Salbertrand],Salsa (comuna) [Salza di Pinerolo],Sant German de Cluson [San Germano Chisone],Sant Pèire [San Pietro Val Lemina],Sant Second [San Secondo di Pinerolo], Sestrieras [Sestriere],Taluc (comuna de Pineròl) [Talucco] (comuna de Pineròl),La Torre de Pèlis [Torre Pellice],Usseaus [Usseaux],Lhi Vialars [Villar Perosa],Lo Vilar de Pèlis [Villar Pellice]
Val d'Ors o Auta Val Doira (Val di Susa)
Val Cluson (Val Chisone)
Val Germanasca o Val Sant Martin (Val Germanasca)
Pè de Montanha
Val Pèlis (Val Pellice)
Província de Coni
Populacion : 0 estatjants.
Las comunas occitanas de la província de Coni son [entre parentèsis cairadas, nom italian]: Acelh [Acceglio],Aison [Aisone],L'Argentiera [Argentiera],L'Arma [Macra],Banhòl [Bagnolo Piemonte],Barge [Barge],Bernès [Bernezzo], Blins (/Belins) [Bellino],Lo Borg Sant Dalmatz [Borgo San Dalmazzo],Brondèl [Brondello],Brossasc [Brossasco],Bueves [Boves],Buscha [Busca],Caralh [Caraglio],Cartinhan [Cartignano],Castelar [Castellar],Cèlas [Celle di Macra],Cervasca [Cervasca],Chanuelhas [Canosio],Chastèldalfin [Casteldelfino],Chastèlmanh [Castelmagno],La Clusa [Chiusa di Pesio],Criçòl [Crissolo],Demont [Demonte],Draonier [Dronero],Elva [Elva],Entraigas [Entracque],Envie [Envie],Estròp [Stroppo],Frabosa Sobrana [Frabosa Soprana],Frabosa Sotana [Frabosa Sottana],Fraisse [Frassino],Gaiòla [Gaiola],Gambasca [Gambasca],Isascha [Isasca],Limon [Limone Piemonte],La Màrmol [Marmora],Martinhana [Martiniana Po],Lo Mèl [Melle],Moiòla [Moiola],Montomal [Montemale di Cuneo],Montrós [Monterosso Grana],Oncin [Oncino],Ostana [Ostana],Paisana [Paesana],Panh [Pagno],Peasc [Piasco],Pèirapuerc [Pietraporzio],Pont e la Chanal [Pontechianale],Poranh [Peveragno],Pradievi [Pradleves],Prats [Prazzo],Revèl [Revello],Rifred [Rifreddo],Ritana [Rittana],Roascha [Roaschia],Robilant [Robilante],La Ròca [Roccasparvera],Ròcafòrt [Roccaforte Mondovì],Rocavion [Roccavione],La Ròcha [Roccabruna],Rossana [Rossana],Sambuc [Sambuco],Sant Damian [San Damiano Macra],Sant Frònt [Sanfront],Sant Pèire [Sampeyre],Valàuria [Valloriate],Valgrana [Valgrana],Valmala [Valmala],Vaudier [Valdieri],Venascha (/Venaissa) [Venasca],Lo Vernant [Vernante],Vilanòva [Villanova Mondovì],Lo Vilar [Villar San Costanzo],Vinai [Vinadio],Vinhòl [Vignolo], La Viosèna [Viozene] (comuna d'Ormea; oficialament dins la Província de Coni mas connectada mai que mai amb la Província d'Impèria)
Val Infernotto (Valle Infernotto e pianura padana)
Borne
Borne (en francés, lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Valadas Occitanas
Província de Coni
Val Pò (Val Po)
Borne
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Valadas Occitanas
Província de Coni
Val Varacha (Val Varaita)
Borne
Toponimia
Borne (en francés) es atestat alh sègle VIII, Borna. Borne (coma lo riu d'aquelh nom que i passa) vendriá d'un prelatin o preceltic *borna, « fònt », ; pr'aquò, los Bòrns an pas la meteissa origina, coma Dauzat cresiá (veire Sent Estròpi de Bòrn).
Valadas Occitanas
Província de Coni
Val Maira (Val Maira)
Val Grana (Val Grana)
Val d'Estura (Valle Stura)
Val Ges (Val Gesso)
Val Vermenanha (Val Vermenagna)
Valadas dau Quiè (Val Tàner (Val Tanaro))
Val Pes (Val Pesio)
Províncias d'Impèria e de Coni
Zòna dal parlar roiasc, liada a l'Auta Val de Ròia que travèrsa la frontiera francoitaliana Tèrra Brigasca.
Val de Ròia (Val Roia)
País de Niça istoric, marquesat de Doçaiga e Pinha:
Belval-sous-Châtillon
Belval-sous-Châtillon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton dels Sarrasins-2
Lo canton dels Sarrasins-2 es una anciana division administrativa de Lengadòc, suprimida en 2015, creada en 1973 per despartiment de l'ancian Canton dels Sarrasins, situada dins l'arrondiment dels Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. 5 de las 6 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton dels Sarrasins que la refòrma tornèt crear, la darrèra, Albafuèlha e la Garda, es dins lo canton de Montuèg. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian.
Sègle II apC
../.. | sègle I abC | sègle I apC | sègle II apC | sègle III apC | sègle IV apC | ../..
Canton dels Sarrasins-2
Istòria
Lo canton se creèt en 1973 a partir del canton dels Sarrasins. Despartiguèron lo canton dels Sarrasins en canton dels Sarrasins-1 e canton dels Sarrasins-2 per decret del 13 de julhet 1973. Lo canton dels Sarrasins-2 compreniá una partida de la comuna dels Sarrasins e las autras 5 comunas. A mesura que lo rurbanizacion progressava, lo segond canton veniá pus poblat que lo primièr (11443 abitants en 2012, en fòrta aumentacion, contra 6299 abitants, practicament en estagnacion.
Sègle II apC
Istòria
thumb|right|Formacion de l'[[Empèri Roman.]] thumb|right|[[Empèri Part vèrs 100.]] 101-102 : Premiera Guèrra de Dàcia de Trajan probablament entraïnada per lo besonh de l'emperaire de legitimar son poder. Permetèt ai Romans d'ocupar la màger part dau sud de Dàcia (→ 105). 102 : retirada e mòrt dau generau chinés Ban Chao qu'aviá capitat de restaurar lei protectorats imperiaus en Asia Centrala lòng de la Rota de la Seda. Pasmens, lo govèrn chinés li trobèt ges de successor eficaç e son òbra s'afondrèt rapidament. v. 105 : mòrt dau rèi part Pacorus II que foguèt remplaçat per Vologés III. Pasmens, aqueu darrier aguèt de dificultats per estabilizar son poder (→ 109). 105-106 : mòrt de l'emperaire chinés Han Hedi. Foguèt remplaçat per un enfant, Han Shangdi, e dins lei fachs, lo poder foguèt exercit per l'emperatritz Deng Sui. Après quauquei mes, Han Shangdi moriguèt e foguèt remplaçat per un autre enfant, Han Andi. 105-106 : Segonda Guèrra de Dàcia entraïnada per d'atacas dei tropas dau rèi Decebal còntra lei garnisons romans ocupant lo territòri conquist en 102. La repòsta de Trajan foguèt fòrça violenta amb la mobilizacion d'aperaquí 200,000 òmes. Dàcia foguèt totalament destrucha e annexada dins l'Empèri. 106 : en parallèl de la guèrra de Dàcia, lei legions romanas annexèron divèrsei territòris lòng de la frontiera siriana e palestiniana. Rescontrèron ges de resisténcia car lei zònas ocupadas èran ja de protectorats romans. 109 : secession d'Osroes I dins l'Empèri Part. Pacorus II mau capitèt de lo vencre mai resistiguèt a seis atacas. 113 : en Armenia, lo rèi part Osroes I installèt son fraire sus lo tròne sensa consultar lei Romans, çò qu'èra una rompedura grèva de l'acòrdi negociat per Neron en 63 (→ 114).
Canton dels Sarrasins-2
Istòria
A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton dispareguèt tanplan coma lo canton dels Sarrasins-2 e se tornèt crear lo canton dels Sarrasins pel decret del 27 de febrièr de 2014. Albafuèlha e la Garda, çaquelà, passèt dins lo canton de Montuèg.
Sègle II apC
Istòria
165-190 : grèva epidemia (probablament la variòla) que tuèt de milions d'abitants dins l'Empèri Roman (5-15 milions de victimas). 166 : en China, revòuta d'estudiants còntra la corrupcion de l'administracion. Dins aquò, lo movement foguèt reprimit.
166-180 : en Germania, guèrras entre Roma e divèrsei pòbles germanics menats per lei Marcomans. Per empedir la formacion de reiaumes barbars poderós lòng de sa frontiera septentrionala, lei Romans ataquèron e destruguèron lei confederacions germanicas localas. De mai, lei Marcomans deguèron pagar un tribut anuau. 168 : mòrt de l'emperaire chinés Han Huandi. Foguèt remplaçat per l'emperaire enfant Han Lingdi. La cort chinesa se devesiguèt rapidament entre diferentei faccions. De combats veguèron lo succès deis eunucs a la tèsta de l'administracion. Fòrça corromputs, mantenguèron aisament l'emperaire en fòra de la gestion de l'Estat (→ 184). 175 : temptativa d'usurpacion dau generau Avidius Cassius que se proclamèt emperaire après una rumor a prepaus de la mòrt de Marc Aurèli. 180 : mòrt de l'emperaire Marc Aurèli que foguèt remplaçat per son fiu Commòde. 180 : en China, començament d'una grèva crisi economica. Entraïnèt rapidament una tiera d'insureccions popularas qu'accelerèron lo declin de la dinastia Han (→ 184). 181 : mòrt de Tanshihuai, fondator de la confederacion xianbei. Son fiu lo remplacèt mai divèrsei clans refusèron aquela succession ereditària. 182 : descubèrta d'un complòt visant a eliminar Commòde. Implicava una partida important de l'elèit roman (familha imperiala, senators, cap de la garda pretoriana... etc.). Entraïnèt una repression saunosa e l'instauracion d'un regim imperiau autoritari.
184-185 : en China, revòuta de la sècta dei Turbants Jaunes còntra la corrupcion dau govèrn imperiau. Lo movement foguèt reprimit per l'armada e permetèt l'ascension de plusors generaus coma Yuan Shao, Cao Cao e Sun Jian. Pasmens, de pòchis de resisténcia contunièron de se batre fins a 205. 189 : mòrt de l'emperaire Han Lingdi. Gaire preocupat per leis afaires dau país, laissèt l'Estat dins un estat preocupant e sa disparicion entraïnèt un novèu periòde d'instabilitat fins a l'establiment de Han Xiandi en 190. Dins aquò, lo sobeiran aviá gaire de poders e èra plaçat sota l'influéncia de senhors de guèrra. v. 190-191 : temptativa d'usurpacion d'Osroes II dins l'Empèri Part. En parallèl, mòrt de Vologés IV que foguèt remplaçat per Vologés V. Aqueu darrier reprimiguèt l'insureccion. 192 : assassinat de Commòde. Sa mòrt entraïnèt una crisi de succession que foguèt reglada lo 1 de junh de 193 amb la presa dau poder per Septimi Sever. 193-194 : guèrra civila dins l'Empèri Roman entre Septimi Sever e Pescennius Niger (sostengut per lei Parts). S'acabèt per la victòria de l'emperaire (→ 197). 195-202 : après lo sostèn part a l'armada de Pescennius Niger, Septimi Sever comencèt una guèrra novèla entre Romans e Parts. Lei premiers prenguèron pauc a pauc l'avantatge e ocupèron Nisibe (195) e Ctesifont (197). 195-197 : dins l'Empèri Roman, temptativa d'usurpacion dau poder menada per lo generau Clodius Albinus. Basat en Britània, desbarquèt en Gàllia onte foguèt vencut. Se suicidiguèt laissant definitivament lo poder a Septimi Sever. 196 : en China, còp de fòrça de plusors generaus que prenguèron lo poder. Dins lei fachs, Cao Cao s'impausèt coma lo cap de l'Empèri fins a sa mòrt en 220.
Sciéncias e tecnicas
thumb|right|[[Fotografia d'una pagina dei Nòu Capítols sus l'art matematic.]] 105 : segon la tradicion, descubèrta dau papier per lo ministre chinés Cai Lun. Pasmens, l'arqueologia modèrna contesta uei largament aquela version. D'efiech, lei Chinés dau sègle II avC avián ja lo mestritge de la fabricacion dau papier. 132 : acabament de la construccion dau premier sismograf per lo sabent e òme d'estat chinés Zhang Heng. Se compausava d'una urna de bronze contenent un pendul. Lo movement dau pendul engendrat per un tèrratrem permetiá de detectar sa direccion (→ 138). 138 : premiera deteccion d'un tèrratrem per l'aparelh dau sabent Zhang Heng (→ 132).
Entre 150 e 200 : periòde probable de publicacion de l’Almagest, una importanta sintèsi dei conoissenças grècoromanas en matematicas e en astronomia redigida per Ptolemèu (v. 100-168). Son autor i prepausèt una teoria geocentrica de l'Univèrs e divèrsei metòdes de calcul deis orbitas e deis eclipsis. Lo trabalh aguèt un succès important e demorèt la referéncia en Euròpa e en Orient Mejan fins a la « revolucion coperniciana ». v. 179 : publicacion dau libre Lei Nòu Capítols sus l'art matematic, compilacion dei conoissenças dei matematicians chinés dau periòde. Prepausava un apròchi dei matematicas centrat sus la recèrca de metòdes generaus per resòuvre lei problemas ò certaneis equacions linearas. 185 : observacion de la supernova SN 185 per leis astronòms chinés.
Anton Drexler
Anton Drexler (13 de junh de 1884, Munic - 24 de febrier de 1942, Munic) èra un òme politic alemand nacionalista, pangermanista, anticomunista e antisemita. Foguèt lo fondator dau NSDAP e son cap principau de 1919 a 1921 avans d'èsser escartat per Adolf Hitler.
Obrier sarralhier de Munic, fondèt lo DAP lo 5 de genier de 1919 per desvolopar leis idèas nacionalistas au sen de la classa obriera. En octòbre, son partit recebèt l'adesion d'Adolf Hitler que venguèt rapidament cap de la propaganda gràcias a sei talents d'orators. Lo 24 de febrier de 1920, acceptèt de cambiar lo nom dau partit que venguèt lo NSDAP. Participèt tanben amb Hitler a la redaccion dau programa de 25 ponchs que venguèt la basa dau nazisme fins ais annadas 1930.
Dins lo corrent de l'estiu de 1921, inquiet de l'influéncia creissenta d'Adolf Hitler au sen dau partit, assaièt de le'n escartar. Pasmens, lo conflicte s'acabèt per sa desfacha e Drexler perdiguèt tot poder dins lo NSDAP. Dins lo corrent deis annadas 1920, quitèt lo partit avans d'i tornar venir en 1933 quand Hitler venguèt cancelier. Guierdonat de l'Òrdre dau Sang en 1934, i recebèt un pòste onorific.
Antonio Verrio
right|thumb|Autoretrach (vèrs 1700) Antonio Verrio (Lecce, 1639 – lo 17 de junh de 1707) es un pintre italian barròc del sègle XVII que foguèt fòrça actiu en Anglatèrra, coma especialista de la pintura d'istòria.
Biografia
Nascut a Lecce, dins lo reialme de Nàpols. Vèrs 1667, Antonio Verrio part en França e s'arrèsta a Tolosa e foguèt mandat per decorar lo Castèl de Bonrepaus, la proprietat de Pèire Pau Riquet, engenhaire del Canal del Miègjorn s'intalla e pinta un retaule per las Carmelitas. Vèrs 1670, Verrio foguèt a París ont se faguèt una practica aristocratica e decorèt tres ostals de familha que l'ostal Brûlart.
En març de 1672, Verrio passèt la Marga jos recomandacion de Ralph Montagu, que foguèt embaissador extraordinari d'Anglatèrra a París a partir de 1669. Gràcias a Montagu, Verrio debutèt son trabalh anglés amb d'aristocratas a Euston Hall e Arlington House ara destruits e Ham House obten rapidament la confisança de Charles II d'Anglatèrra. En 1675, pintèt lo retrach allegoric del rei The Sea Triumph of Charles II. Foguèt mandat per decorar lo Castèl de Windsor, ont collaborèt amb l'arquitècte Hugh May e l'escultor Grinling Gibbons. Es la pus granda comanda de tota sa carrièra: vint plafons, tres escalièrs, la Capèla del rei e St George’s Hall. Venguèt en 1684, Chief and first painter (Primièr e cap dels pintres). Solament tres plafons demòran aprèp que George IV d'Anglatèrra mandèt tornar decorar lo castèl en 1820. Jos James II d'Anglatèrra, Verrio contunhèt son servici reial e decorèt Whitehall Palace (brutlat en 1698) e la Henry VIII’s Chapel a Windsor (destruida).
En març de 1685, venguèt ‘Keeper of the Great Garden in St James’s Park’ (Gardian de grand jardin al pargue de St James). William III d'Anglatèrra refusèt sa proteccion pendent la Revolucion e quitèt la cort. Passèt los dètz ans seguents a Burghley House e Chatsworth. Ambedós son de bèls exemples del Barròc anglés.
En 1699, Varrio tornèt èsser envitat a la cort. Tornèt trabalhar a Windsor, e a Hampton Court Palace per William.
En 1702, Verrio pintèt per la Reina Anna a la Queen’s Drawing Room. Abans sa mòrt, lo 15 de junh de 1707, Verrio pintèt una seria de retraches e son autoretrach, ara a la National Portrait Gallery. Verrio influencièt de joves artistas coma Louis Laguerre e James Thornhill. Louis Laguerre foguèt son disciple.
Òbras
thumb|Plafon Hampton Court Palace, vèrs 1700
Maqueda
Maqueda es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Canton d'Al Buga
Lo canton d'Al Buga (o benlèu del Buga) es una anciana division administrativa del Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Sarlat e La Canedat, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 10 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de la Val de l'Òme (burèu centralizator : Montinhac) e tanben dins la Comunautat de comunas de la Val de l'Òme. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta sarladesa.
Istòria
Lo canton d'Al Buga se creèt en 1790. Lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801), lo canton se conservèt,.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton d'Al Buga fuguèt suprimit.
Aira (omonimia)
Aira pòt designar :
Floralis Generica
Qu'ei hauta de 23 m. Que representa ua hlor qui s'aubreish a se barra segon l'òra deu dia e de la nueit (que demòra totun aubèrat a l'escadença de las nueit deu 25 de mai, deu 21 de seteme e deus 25 e 31 de deceme). La soa estructura qu'ei d'alumini e de beton dab petalas d'acèr inoxidable. Lo son diamètre maximum qu'ei de 32 m e lo minimum de 16 m. Qu'ei apitada sus ua hont d'aiga qui la miralha.
Lenhièr
Lo lenhièr es una forma de pena de mòrt consistent a cremar vivent un condemnat, ligat a un pal plantat, amb de lenha que s'i apond a vegada d'autres combustibles (palha, fen, cadavres de pòrcs o de cats, pega).
Los còrs dels eretics èran sovent ofèrts al Sant Esperit. Al sens religiós, lo lenhièr èra concebut coma una « flama benita » avent un aspècte purificant.
250px|thumb|Execucion dels [[Òrdi deu Temple|Templièrs.]]
Causas de la mòrt
Quand lo fuòc èra grand (per exemple, quand un grand nombre de presonièrs èran executats ensens) la causa de mòrt sovent èra l'intoxicacion per monoxid de carbòn abans que las flamas causen de mal al còrs. Se lo fuòc èra petit, alara, lo condemnat cremava pendent un temps fins a que la mòrt a causa d'un ipertermia, choc, perda de sang o, simplament, la termolisi de las partas vitalas del còrs.
Istòria
Segons Juli Cesar, los raubaires cèltas èran executats e los presonièrs de guèrra tirats al fuòc; se nomenèron "homes de vímet".
Los indians nòrd americans sovent utilizavan la cremada coma una forma d'execucion, contra los membres d'autras tribus o contra los colons blancs dins los sègles XVIII e XIX.
Jos l'Empèri Bizantin, la cremada èra un castig pels zoroastristes desobeiessents, a causa de la cresença qu'aqueles adoravan lo fuòc. L'emperador bizantin Justinian I (527 - 565) ordenèt que la mòrt per lenhièr, la succession ab intestat e la confiscacion de totes los bens per l'Estat èra lo castig per l'eretgia contra la fé Cristiana dins lo seu Codex Iustiniani.
En 1184, la Glèisa Catolica Romana legiferèt que la cremada seriá lo castig oficial per eretgia. Aquel descret foguèt mai tard confirmat pel Concili del Lateran IV en 1215, lo Sinòde de Tolosa en 1229 e per fòrça líders del sègle XVII. Las autoritats civilas cremavan de personas consideradas eretjas jos Inquisicion medievala, coma Giordano Bruno. La Glèisa considerant la cremada d'un còrs entièr coma condicion per la resureccion, èra una dobla pèna, temporala e esperitala. A l'Edat Mejana, contra los Albigeses o per l'Inquisicion, que brutlava eretics e brueissa, Josieus e omosexuals. Tomas de Torquemada (1420 - 1498) demòra une figura majèra de l'Inquisicion espanhòla. Mas, se brutlèt mai al sègle XVI e a la Renaissença qu'a l'Edat Mejana.
thumb|Grop de [[Vielhs cresents en Russia cremant gents per lenhièrs en 1681]]
En 1790, Sir Benjamin Hammett introduguèt un projècte de lei al Parlament Britanic per metre fin a la practica de la mòrt per lenhièr. La lei foguèt fin finala aprovada pel Parlament e l'assentiment reial foguèt donat pel rei Jòrdi III.
Yvetot
Yvetot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las originas de Yvetot, e mai particularament del reialme, demòran escuras e de nombrosas ipotèsis an #èsser avançadas. Una causa es cèrta, a las XIV e XV de sègles, dels actes oficiales mencionan efectivament la qualificacion de "rei de Yvetot". Mai luènh en lo temps, la Cronica de Fontenelle de l'IX sègle cita pas pas aquel luòc. Lo nom de Yvetot a citat per las primièras fes en una charte de donation del pòrti de Normandie Richard II, en 1021, als religioses del abbaye de Sant-Wandrille. Una causa es cèrta, #existir una familha en portant lo nom de Yvetot e #que n'existís una généalogie fins a.
Los sieus senhors pòrtan sovent lo títol de rei, en beneficiant de totes los privilègis de sobeiranetat fins en 1551. Aquel títol de noblesa a testificat l'an 1024. Desligat de tot aumenatge, almens dempuèi 1203, aquel territòri demòra una principauté fins en 1789. Lo territòri en correspondent a aquela principauté ressortiá los limits actuales de la Vila de Yvetot doncas que compreniá tanben las ancianas parròquias de Sant-Clar-sus-los-Monts e Sant-Ostal-Camps.
N'en octòbre 1464, per las siás cartas brevets, lo rei Louis XI (1423-1483) confirma los dreches de la distincion de Yvetot.
La prospérité de la vila a ligat a un comèrci força desvolopat dempuèi lo, mercés a lo sieu estatut de paradís fiscal, e a filatures de coton en plena expansion après 1794. Al, la vila desvolòpa una produccion de teissut.
Practicament rasada l'an 1940 per las Alemands, es reconstruite en un estil classic. Repren del ampleur al mièg del, e mai se i aja perdut lo sieu estatut de jos-prefectura l'an 1926.
Les origines d'Yvetot, et plus particulièrement du royaume, restent obscures et de nombreuses hypothèses ont été avancées. Une chose est certaine, aux XIV et XV siècles, des actes officiels mentionnent effectivement la qualification de "roi d'Yvetot". Plus loin dans le temps, la Chronique de Fontenelle du IX siècle ne cite pas ce lieu. Le nom d'Yvetot est cité pour la première fois dans une charte de donation du duc de Normandie Richard II, en 1021, aux religieux de l'abbaye de Saint-Wandrille. Une chose est certaine, il exista une famille portant le nom d'Yvetot et dont il existe une généalogie jusqu'au.
Ses seigneurs portent souvent le titre de roi, bénéficiant de tous les privilèges de souveraineté jusqu'en 1551. Ce titre de noblesse est attesté en 1024. Détaché de tout hommage, au moins depuis 1203, ce territoire reste une principauté jusqu'en 1789. Le territoire correspondant à cette principauté dépassait les limites actuelles de la Ville d'Yvetot puisqu'il comprenait aussi les anciennes paroisses de Saint-Clair-sur-les-Monts et Sainte-Marie-des-Champs.
En octobre 1464, par ses lettres patentes, le roi Louis XI (1423-1483) confirme les droits de la seigneurie d'Yvetot.
La prospérité de la ville est liée à un commerce fort développé dès le, grâce à son statut de paradis fiscal, et à des filatures de coton en pleine expansion après 1794. Au, la ville développe une production de tissu.
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Pratiquement rasée en 1940 par les Allemands, elle est reconstruite dans un style classique. Elle reprend de l'ampleur au milieu du, bien qu'elle ait perdu son statut de sous-préfecture en 1926.
Ville-sur-Yron
Ville-sur-Yron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Sarracauva
Sarracauva (Sarrecave en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Sarracauva qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Nisan, qu'es Sent Jòrdi. Tanlèu 1790, Sarracauva qu'èra deu canton de Bolonha de Gessa.
Tooro
Lo tooro (o rutooro, toro) es una lenga banto parlada en Oganda.
Localisacion
Lo tooro es parlat dins lo districts de Kabarole, Kyenjojo, e tamben dins aquestes de Bundibugyo, Kasese e Kamwenge.
Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tooro fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo soga, lo gwere, lo nyala de l'oèst, lo talinga-bwisi e lo gungu.
Espanhac e Senta Auglari
Espanhac e Sent Auglari, (Espagnac-Sainte-Eulalie en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sainte-Magnance
Sainte-Magnance es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
Santa-Magnance es una municipalitat limitrophe de la Còsta d'Aur. A traversat per un ais viari important, la nacionala 6. Tres caserius dépendent de la municipalitat, Villeneuve, Champmorlin e Toucheboeuf.
Sainte-Magnance est une commune limitrophe de la Côte d'Or. Elle est traversée par un axe routier important, la nationale 6. Trois hameaux dépendent de la commune, Villeneuve, Champmorlin et Toucheboeuf.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Nomenada a l'origina Santa-Pierre-jos-Cordois, la municipalitat #prene lo nom de Santa-Magnance en l'onor de Magnance, una jove filha procedenta de Ravenne al bòrd de la Adriatique #que #venir raccompagner lo còrs de l'avesque Germain d'Aussèrra (380 - 448) al continuament de la mòrt d'aquel a Ravenne. Quitament-#defallir sul camin del retorn, en 448, près del pòble. Al, un pelegrin la viu ne sónia a aquel endroit ; en #prevenir los abitants del pòble. Lo sieu còrs #èsser alavetz trobat al endroit ont i aviá queigut, e portat dins lo vilatge #que #prene dempuèi alavetz lo sieu nom. Una capèla i aguèt erigit a la endroit de la siá mòrt, #que i aguèt destruit al XVIIIe sègle. En los ans 2000, una abitanta de Santa-Magnance #far un legs a la municipalitat amb la fin que i aja erigit una estatua ont s'èra per endavant levada la capèla, causa #que i aguèt fach en 2009. Lo cavòt de Magnance se tròba dins la glèisa de Santa-Magnance.
Nòtas
<references group=N/>
Serran
Serran (Sarran en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País de Tula.
Administrativament aperten au departament de Corresa e a la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Economia de Serbia
L'economia de Serbia es basada sus los servicis, los que respondon per 63% del PIB.
Maisonsgoutte
Meisengott en alemannisch (Maisonsgoutte en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
thumb|left|250px|Intrada del vilatge de Maisonsgoutte Maisonsgoutte (n'alemand: Meissengott) se situa en la vallée del Giessen de Steige, a ieu-camin entre Villé, cap de-luòc, e l'extrèm de la vallée. Lo ban communal vast de 487 a ven se appuyer al sud sus la crête del massís de la Honel #que culmini a Unitat|623|mètres}} a flor de la vallée de Charbes. Al nòrd lo pòble a environat per divèrses tucs de 350 a Unitat|450|mètres de nautor fins al ponch mai elevat del Roffling  e lo primièr contrefort del massís del Camp del Fuòc. Lo pòble se tròba a una altitud d'Unitat|300|mètres amb divèrsas separacions (Engelsbach, Kuhnenbach, Wagenbach) #qu'an adaigat per divèrs ruisseaux #que prenon las siás fonts dempuèi lo Honel o lo Roffling. Lo luòc-dich de Wagenbach a bastit a flanc de tuc, #çò que lo protegís crussas de aiga.
Aldaia
200px|vinheta Aldaia es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Munitibar-Arbatzegi Gerrikaitz
Munitibar-Arbatzegi Gerrikaitz es una comuna de Biscaia dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Niça
[[Fichièr:Panorama Cours Saleya Niça.jpg|alt=Foto del curs Saleya a Niça|vinheta|285x285px|Exploreu el Curs Saleya a Niça en 360° - Visite virtuelle Nice ]] Niça (Nice en francés) es una dei vilas mai importanti d'Occitània, es la capitala istorica dau Comtat de Niça e lo capluec dau departament deis Aups Maritims, en riba de la mar Mediterranèa, sobre la Còsta d'Azur. La sieu populacion municipala es de 0 abitants.
Lo gentilici es niçard -a.
Rocada de Tolosa
thumb|250px|La rocada de Tolosa de nuèch, sortida 23 thumb|250px|Simbòl del periferic thumb|250px La rocada de Tolosa, representa una cencha autorotièra de 35 quilomètres a l'entorn la vila de Tolosa, gaireben tot de 2×3 vias. Aquel anèl n'es pas vertadièrament un: s'agís de fach de doas brancas relgant l'A61 e l'A62, una passant a l'oèst de la vila (A620, ancian periferic oèst), l'autre passant à l'èst (A62-A61, ancian periferic èst). Las doas brancas son alara ligadas per de bretèlas permetent un continuament de circulacion. L'anèl interior (ont lo centre de la vila de Tolosa es a drecha en rodant) es nomenat uèi periferic interior. L'anèl exterior (ont la banlèga de la vila es a drecha en rodant) es nomenat lo periferic exterior. Un lògo especific foguèt creat per senhalar las sortidas, fa referéncia al sens de circulacion.
Niça
Lenga
La lenga de Niça es l'occitan, dins la sieu varietat niçarda.
Rocada de Tolosa
Sus tota la rocada, la velocitat es limitada a 90 km/h per las veituras e 80 km/h pels camions. Inicialament limitats respectivament a 110 km/h et 90 km/h, limit mes en plaça per lutar contra la pollucion.
Niça
Imno local
L'imno local de la vila es Niça la bèla.
Menica Rondelly l'escriguèt en lo 1904.
Quartiers
La vila de Niça còmpta mai d'una quarantena de quartiers amassats en uech territòris que cadun possedisse la sieu comuna.
Rocada de Tolosa
Rocada oèst : A620
La rocada èst (A620) es en realitat una via rapida urbana religant l'A61 a l'A62 en contornant la vila par l'oèst. Al contrari de la rocada èst, pus recenta doncas mai a l'exterior de la vila, la rocada oèst travèrsa l'espaci urbanizat. Es de fach una seguida de vias rapidas agençadas dempuèi los ans 1970 puèi religadas entre elas per constituir una rocada evitant Tolosa. E dempuèi 1995 lo tronçon es totalament acabat amb la construccion d'un viaducte long e naut encambant la RN 20, de vias de tren e Garona.
Niça
Quartiers
Quartiers: Sant Agustin, Santa Margarida, Lu Molins, Arenas, Sant Isidòro, Lingostiera, Li Combas, Belet, Sant Antòni
Quartiers : Estienne d'Orves, Sant Filipo, Gròsso, Lo Piòl, Sant Pèire de Feric, Sant Pancraci
Rocada de Tolosa
Rocada oèst : A620
Del nòrd al sud, la rocada oèst a dotze escambiadors:
Niça
Quartiers
Quartiers : Cimier, Rimiés, Gairaud
Quartiers : L'Ariana, La Lauveta, L'Abadia, Pasteur, Sant Poanç, Lo Trident, Rocabilhiera, Sant Carles, Bòn Viatge, Mont Gròs
Rocada de Tolosa
La rocada èst: l'A61/A62
Es a 2×3 vias sus la totalitat de son percors e es concedit a las Autoroutes du Sud de la France. La majora partida de son traçat seguís la val d'Ers tèrme comunal entre Tolosa e Balmar.
Niça
Quartiers
Quartiers : Pòrt, Riquier, Mont Boron, Diaus Blaus, Sant Ròc, Vinagrier
''Quartiers: Las Planas, Sant Silvèstre, Cessòla, Gorbèla, Borriglione, Sant Maurici, Lo Rai, Valon dei Flors Quartiers : Niça Vielha, Carabacèu, Medecin, Gambetta, Dubouchage, Liberacion, Malaussena, Josèp Garnier''
Quartiers : La Magdalena, Manhan, Califòrnia, Fabron, Cantagalet, Ventabrun, Carras, Ferber, La Lantèrna
Fònt: Comuna de Niça