cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Armada Siriana Liura
vinheta|Soldats de l'ASL amb la [[bandièra de l'oposicion siriana.]] L'Armada Siriana Liura (en arabi الجيش السوري الحر) es un rassemblament de grops rebèls format lo 29 de julhet de 2011 durant la guèrra civila siriana. Formèt a la debuta del conflicte la principala fòrça armada opausada al regim de Bashar al-Assad, abans d'èsser suplantada dins cèrtas regions per de faccions islamistas o jihadistas. Constituida d'ancians oficièrs de l'Armada Siriana, se caracteriza essencialament per son nacionalisme e son objectiu democratic.
Ròcadun
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Rocdun, en 875, de Rocaduno, en 1156. Ròca es un mot occitan qu'es lo resultat de *rocca, mot prelatin. Designa una montanha o un puèg rocassut, puèi pren lo sens de castèl fòrt. Lo segond element es lo gallés dunum, puèg, fortalesa, donc quicòm de meteis sens que ròca. Aquela formacion pleonasmica es lo signe que lo mot gallés -dunon èra pas mai comprés, çò qu'explica que dins un segond temps tombèt en francés (e benlèu en occitan) dins l'attraccion de l'adjectiu dur,.
Curtis LeMay
thumb|250px|Curtis LeMay Curtis Emerson LeMay (Columbus, Ohio, 15 de novembre de 1906 - 1 d'octobre de 1990) foguèt un militar american. Èra general de las fòrças aerèas dels Estats Units.
Corpe
Corpe es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Crosville-sur-Douve
Crosville-sur-Douve es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Divisions administrativas d'Occitània
Vaicí la lista dei subdivisions administrativas de basa que cuerbon Occitània.
Convencions:
Mónegue
Lo Principat de Mónegue es entierament en Occitània. L'occitan n'es una dei doas lengas tradicionalas, l'autra essent lo ligur monegasc qu'es enclavat dins lo domeni occitan.
Itàlia
Tres províncias italianas cuerbon Occitània (pus precisament, lei Valadas Occitanas), mai la zona occitana es minoritària dins aquelei províncias. La Gàrdia es dins la Província de Cosença (CS, còde ISTAT 078).
Bibliografia
De referéncias concordantas subre la delimitacion de la lenga occitana, donc d'Occitània, son aquestei:
Agropament en regions
En gras italic: "region" (França, Itàlia) o "comunautat autonòma" (Espanha).
Laneuveville-devant-Bayon
Laneuveville-devant-Bayon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Situé à 5 km de Bayon, Laneuveville-devant-Bayon est à mi-chemin entre Bayon et la voie express RN 57, et entouré de champs agricole et des champs de mirabelles, fruits d'or de Lorraine.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tolosa Olimpic XIII
vinheta|En [[2014, Tolosa se ganhèt lo Campionat de França.]] Tolosa Olimpic XIII (en francés Toulouse Olympique XIII) es un club occitan de rugbi de XIII fondat en 1937 e basat a Tolosa. Lo club foguèt sièis còps campion de França: 1965, 1973, 1975, 2000, 2014 e 2015. Tolosa jòga a domicili dins l'Estadi Ernest-Argelès que se situa dins Blanhac al Nòrd Oèst de Tolosa. Ofrís 4 000 plaças.
Boadilla del Camino
Boadilla del Camino es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Extremadura (Espanha)
Toponimia
Sus las originas del nom de Extremadura i a divèrsas ipotèsis:
Devèm pas nos confóner amb la vièlha provincia portuguesa d'Estremadura, maugrat que l'origina etimologica siá la meteissa.
Districte de Jaisalmer
Lo districte de Jaisalmer es un districte de l'estat de Rajasthan en Índia.
Geografia
Lo capluòc del districte es la vila de Jaisalmer.
Economia de las Bahamas
thumb|250px|left|[[Nassau.]] Las Bahamas son un país en desvolopament estable, amb una economia basada sus lo torisme e d'activitats bancàrias.
Lo torisme sol ne representa mai de 60% del PIB e emplega dirèctament o indirècta, la mitat de la man d'òbra de l'archipèla.
L'expansion constanta d'aicesta activitat resultèt en creissença de l'ofèrta d'otèls e l'expansion del bastiment d'abitatges, qu'avián condusit a una creissença solida del PIB durant d'annadas, abans 2006, mas dempuèi aquel an i aguèt una casuda del nombre de toristas e visitors.
Roberto Fontanarrosa
Roberto Fontanarrosa (chafrat El Negro - Rosario, lo 26 de noveme de 1944 - 19 de julhet de 2007) qu'ei un autor e un dessenhaire argentin de benda dessenhada e l'autor deu famós Inodoro Pereyra, ua carricatura de la figura deu gaucho rebel.
Economia de Mauritània
La mitat de la populacion de Mauritània depend encara de l'agricultura e de l'elevatge per la siá sosteni. Aperaquí 70% de las noiduras son importadas o donadas per las Nacions Unidas.
Lo país dispausa de ressorsas minairas importantas de fèrre que constituisson lo gròs de las siás exportacions, e mai de petròli. La pesca es un sector fondamental, que las siás còstas se tròban dins una zòna fòrça rica que s'estend fins a las Illas Canàrias. L'espleitacion de las ressorsas maritimas de la part de la pròpria flòta del país es escassa, e la màger part de las extraccions se realizan per de vaissèls en provenéncia de Japon e de l'Union Europèa (especialament Espanha en vertut dels acòrdis internacionals signats).
Pèire V de Portugal
Pèire V de Portugal (portugués Pedro V de Portugal e nom complet: Pedro de Alcântara Maria Fernando Miguel Rafael Gonzaga Xavier João António Leopoldo Victor Francisco de Assis Júlio Amélio de Saxe-Coburgo-Gotha e Bragança) 16 de setembre de 1837 — 11 de novembre de 1861, chafrat l'Optimista  (O Esperançoso), lo Benaimat (O Bem-Amado) o lo Plan Aimat  (O Muito Amado), foguèt Rei de Portugal de 1853 a 1861. Filh ainat de la reinha Maria II e del sieu consòrt, lo rei Ferrand II e èra nebòt de l'emperaire de Brasil Pèire II, fraire mai jove de sa maire.
Biografia
Accediguèt encara fòrça jove al tròn portugues, sonque aviá 16 ans, o considèran fòrça coma un monarca exemplar, que reconcilhèt lo pòble amb l'ostal reial, après lo reialme de sa maire que donèt una guèrra civila vencuda. Ferrand II, lo sieu paire, joguèt un ròtle fondamental al començament del sieu reinalme, exercissent lo govèrn de la nacion en qualitat de regent del reialme, orientant lo jove rei al subjècte de la grandas òbras públicas realizadas. Pèire V es mai sovent descrich coma un monarca amb de valors socialas, em parte degut a son educacion, que compren lo trabalh amb las collectivitats e una granda coneissença del continent europèu.
Lo 16 de setembro de 1855, fasent sos 18 ans, foguèt aclamat rei, presidissent ongan l'inauguracion del primièr telegrafe elctric del país e, l'ano seguent (28 d'octobre), inaugurèt lo camin de fèrre entre Lisbona a Carragado. Tanben foguèt jol sieu reialme que comencèron los primièrs viatges regulars de nau, entre Portugal e Angòla.
Se consacrèt fòrça al govèrn del país, estudiant minunosament las deliberacions governamentalas. Creèt En 1859 introdusiguèt lo sistèma metric al Portugal.
Portugal èra, a l'ora d'ara, aflaquida per doas epidèmias, una de còlera, entre 1853 e 1856, e una autra de fèbre jauna, subretot en 1856/1857. Pendent aqueles ans lo monarca, puslèu que s'aparar, percorriá los espitals e demorava al cabèç dels malauts, que ne venguèt popularidar.
En 1858, Pèire V se marida, per procuracion, amb la princesa Estefânia de Hohenzollern-Sigmaringen, que morriguèt l'ano seguent. left|thumb|Pèire, Duc de Bragança (a esquèrra) e Loís, Duc de Porto, al Palais de Sintra.  Pintura comendada per la reina [[Victòria dau Reiaume Unit|Victòria a William Barclay Jr., 1843,   Royal Collection ]] Coma la santat publica foguèt una de sas preocupacions, tanben n'èra de son esposa, la princesa Estefânia de Hohenzollern-Sigmaringen, que Pèire fondèt l'espitals publics e instituicions de caritat. Lo monarca fondèt o L'Espital de Dona Estefânia, a Lisbona, après sa mòrt.
Morriguèt a sonque 24 ans, l'11 de novembre de 1861, que segond de mètges, seriá fèbre tifoïda (alara que lo pòble suspechava d'empoisonament e alara ne venguèron e se mutinar). Sa mòrt provoquèt una enòrma tristesa dins totes los mitans de la societat. Aquèt pas de filhs, li sucediguèt son fraire, l'infant Loís, que habitava então no sul de França.
Repausa al Panteon Reial de la Dinastia de Bragança, al Mostèri de São Vicente de Fora, a Lisbona.
Aguèt tanben una notabla preparacion morala e intelectuala. Estudièt las sciéncias naturalas e filosofia, dominava plan lo grèc e lo latin e estudièt l'anglés. Foguèt influenciat per la convivéncia que teniá d'Alexandre Herculano, son educador. Recebèt alara fòrça conselhs sul biais de governar e sul sens de l'Estat per Mário Jorge de Castro Botelho, amb que entretengava una correspondéncia pendent tot lo regne.
Brian May
thumb|250px|Brian May en 2013 Brian Harold May (Hampton, Londres, 19 de julh de 1947) es un musician e astrofisician anglés. Guitarrista e pianista de rock, foguèt un dels membres fondadors del grop Queen, qu'i compausèt una part bèla de las cançons mai conegudas de la formacion (coma "We Will Rock You", "I Want It All", "Save Me"...). Es considerat coma un dels melhors guitarristas del mond entièr.
Katie Bouman
Formacion
Katie Bouman es nascuda dins l'Indiana. Elle entend pel premièr còp parlar de l'Event Horizon Telescope pendent sas estudis segondàrias a West Lafayette. Estudia l'engèni electric a l'universitat del Michigan, e obten son diplòma de licéncia en 2011, ambe mencion cum laude.
Rembrandt
Rembrandt van Rijn (15 de julhet de 1606, Lèida - 4 d'octòbre de 1669, Amsterdam), dich Rembrandt, es un pintre olandés dau sègle XVII considerat coma un artista major de l'istòria de la pintura, especialament dau periòde barròc. Foguèt tanben l'autor de gravaduras e d'aigafòrts. Una caracteristica importanta de son òbra foguèt son mestritge dau clar-escur que li permetèt de realizar de contrasts sostenguts e de donar mai d'intensitat e de vida a sei tablèus.
Aprendissatge e installacion an Amsterdam
Nascut lo 15 de julhet de 1606 a Lèida, Rembrandt Harmenszoon van Rijn èra lo uechen enfant d'un molinier que fasiá partida de la borgesiá aisada. De 10 a 14 ans, seguèt lei cors de l'escòla latina qu'èra una institucion calvinista amb un important ensenhament religiós. I descurbiguèt lo dessenh e i menèt d'estudis li permetent de jónher l'universitat. Pasmens, i anèt probablament jamai car preferiguèt començar una carriera de pintre.
En 1621, comencèt son aprendissatge dins sa vila natala sota la direccion de Jacob van Swanenburgh (1571-1638). Coma lo demandava l'ensenhament dau periòde, comencèt ambé l'estudi de la preparacion de la tela e dei colors puei dei tecnicas de dessenh. En 1624, jonhèt Pieter Lastman (1583-1633) qu'èra considerat coma lo melhor pintre de la ciutat. Aquò li permetèt de descubrir leis influéncias italianas de son mèstre.
Après un viatge an Amsterdam en 1624, Rembrandt s'entornèt en 1625 a Lèida ont installèt lo sieu atalier. Tres ans pus tard, prenguèt son premier aprendís. Dich Gerrit Dou (1613-1675), anava tanben venir un pintre famós que son estil es fòrça pròche d'aqueu de son mèstre. En 1629, Rembrandt recebèt la visita de Constantin Huygens, secretari de Maurici de Nassau. Aquò li donèt una certana notorietat e de comandas. En 1631, après la mòrt de son paire, poguèt ansin s'establir an Amsterdam.
Lo succès e la glòria
An Amsterdam, Rembrandt venguèt famós tre 1632 amb un retrach collectiu dich Leiçon d'anatomia dau doctor Tulp. Après aqueu succès, abandonèt lo patronim Van Rijn e signèt d'ara endavant « Rembrandt fecit » (« Rembrandt faguèt » en occitan). En 1634, se maridèt ambé Saskia van Uylenburgh (1612-1642) qu'èra la neboda de Hendrick van Uylenburgh (1587-1661), important marchand qu'auberguèt Rembrant an Amsterdam. Lo pareu aguèt quatre enfants mai solament un, Titus nascut en 1641, subrevisquèt. En despiech d'aquelei disparicions, fins a 1642 e la mòrt de sa frema, Rembrandt conoguèt un periòde de prosperitat e de bonur e son obrador e sei discípols – que mai d'un venguèt tanben un pintre famós – venguèron fòra prestigiós. En particular, ganhèt de sòmas importantas gràcias a la venda de sei pinturas car aguèt l'idèa de lei vendre dirèctament per aprofichar sa valor sus lo mercat deis arts olandés.
Lo declin e lei dificultats
Après lo decès de Saskia van Uylenburgh, tuada per la tuberculòsi en 1642, Rembrandt conoguèt un periòde dificultats moralas e financieras. Premier, son tablèu Ronda de nuech foguèt mau acuelhit per sei comanditaris entraïnant la pèrda de plusors practicas. Puei, sa relacion ambé la norriça de son fiu foguèt a l'origina d'un escandòl e lo pintre foguèt finalament obligat de la congediar en 1649. Pasmens, la norriça comencèt un procès còntra Rembrandt a prepaus d'una promessa de maridatge. Juridicament en dificultat, Rembrandt capitèt d'obtenir son embarrament dins un asile d'alinats en 1650. Dins aquò, aquel afaire marquèt pas la fin dei vicissidus moralas dau pintre que recebèt en 1654 un blaime de part de la Glèisa après la naissença d'un enfant eissit d'una laison amb una autra serventa dicha Hendrickje Stoffels (1625-1663).
Durant aqueu periòde, Rembrandt contunièt de realizar un nombre important de pinturas mai la fònt principala de sei revenguts venguèt seis aigafòrts. Pasmens, aquò permetèt pas d'assegurar un trin de vida dispendiós (crompa d'òbras d'art utilizadas coma modèl, crompa de costums...). En 1656, poguèt plus remborsar sei deutes e deguèt vendre son ostau a l'enquant.
La roïna e la mòrt
Après 1656, Rembrandt deguèt viure dins un ostau pus modèst ambé Titus e Hendrickje Stoffels. La familha i tenguèt una botiga d'objèctes d'art que li permetèt de viure. En parallèl, Rembrandt contunièt de recebre de comandas mai sei comanditaris foguèron pas totjorn contentats per son trabalh. Per exemple, la Conjuracion de Claudius Civilis, comandanda per la comuna d'Amsterdam, li foguèt remandada en 1660. Après la mòrt de Hendrickje en 1663, Rembrandt arrestèt de s'interessar a l'elèit de la societat e sei dificultats s'agravèron. Son fiu Titus moriguèt en 1668 e lo pintre eu meteis dispareguèt lo 4 d'octòbre de 1669 dins l'anonimat. Foguèt enterrat dins una tomba arrendada de la glèisa Westerkerk.
Generalitats
Autor d'aperaquí 400 pinturas, 300 aigafòrts e 300 dessenhs, Rembrandt es considerat coma un mèstre dau clar-escur. D'efèct, una caracteristica majora de son òbra es una utilizacion de la lutz e de la sornura, inspirada per la tecnica dau Caravaggio, per atraire lo regard sus de constrastes ben marcats. Aquò li permetiá de se concentrar sus l'intensitat e la vida de sei modèls per ne mostrar leis expressions, la compassion e l'umanitat. Ansin, a respèct de sei contemporanèus, pintèt pauc la beutat e la richessa e esitèt pas de representar d'indigents ò de vièlhs.
Sei tèmas de predileccion èran lei retrachs (compres leis autoretrachs) e lei scenas biblicas e istoricas. Pasmens, realizèt tanben de scenas de vida vidanta e de scenas popularas. En revènge, au contrari de la màger part dei pintres olandés, s'interessèt gaire ai païsatges. Lei tèmas mitologics son pereu rars dins son trabalh. Sa familha pròcha (sa frema Saskia, son fiu Titus e sa concubina Hendrickje) aparéisson regularament dins sei pinturas. Rembrandt realizèt tanben un centenau d'autoretrachs que mòstran son evolucion fisica lòng de sa vida.
Lo periòde de Lèida
Lo periòde de Lèida dura de 1625 a 1631 e correspond a l'apprendissatge ambé Pieter Lastman. Lei pinturas d'aqueleis ans son de talha modèsta amb un nombre fòrça important de detalhs (costums, joièus...). Lei tematicas dei tablèus son sustot biblicas.
L'arribada an Amsterdam
Après son arribada an Amsterdam, Rembrandt aguèt un periòde, fins a 1636, onte comencèt d'utilizar de telas pus largas e de colors pus poderosas. Lei retrachs i foguèron nombrós e dins leis autrei tablèus, lei scenas representadas venguèron pus espectaclosas. Aqueleis annadas foguèron tanben aquelei dei premiers succès coma La Leiçon d'anatomia dau doctor Tulp.
La fin deis ans 1630
Durant la fin dau decenni 1630, l'òbra de Rembrandt conoguèt un periòde particular marcat per de païsatges, fòrça rars durant lo rèsta de sa vida. La natura i es representada d'un biais agressiu e violent.
Leis ans 1640
A partir de 1640, lo trabalh de Rembrandt venguèt pus sòbri, probablament en causa dei tragèdias familialas dau periòde. La talha dei telas demeniguèt e l'exuberència dispareguèt au profiech de sentiments sovent interiorizats. Regardant lei scenas biblicas, lo Novèu Testament venguèt una fònt d'inspiracion pus importanta que l'Ancian. Enfin, dins lei representacions de la natura, la violéncia dispareguèt e Rembrant comencèt de representar un nombre important de scenas ruralas olandesas suavas.
Leis ans 1650
Dins lo corrent deis ans 1650, l'estile de Rembrandt tornèt cambiar ambé l'adopcion de telas pus grandas e l'utilizacion de colors pus ricas. A respèct de sei contemporanèus, refusèt la mòda dau detalh e de la finor. Contunièt de s'inspirar de la Bíblia mai pintèt desenant de scenas pus intimistas ambé de personatges solets.
Après 1663
Après la mòrt de Hendrickje Stoffels, Rembrandt realizèt sustot d'autoretrachs ont exprimiguèt sa sofrença.
Discípols e autenticitat
Durant sa carriera, Rembrandt aguèt plusors discípols que venguèron famós a son torn coma : La multiplicacion d'aqueleis aprendís entraïna uei de questions sus l'autenticitat de plusors òbras de Rembrandt. D'efèct, leis òbras dau mèstre son ja malaisadas d'identificar car certanei son pas signadas e car Rembrandt cambièt mai d'un còp de signatura. Pasmens, signèt de còps de tablèus realizats per seis aprendís ò permèt sei discípols d'utilizar sa signatura per aumentar la valor de la pintura. Enfin, per complicar la situacion, Rembrandt encoratjèt seis aprendís dins la realizacion d'òbras sus de tèmas identics a son trabalh. Per exemple, Willem Drost pintèt tanben un tablèu de Betsabèa amb la letra de David.
En 1836, i aviá aperaquí 600 telas qu'èran atribuidas a Rembrandt, nombre qu'aumentèt per agantar un milier au començament dau sègle XX. Dins aquò, dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, un important trabalh de recèrca sus lo mèstre e seis aprendís entraïnèt una demenicion dau nombre de pinturas claramanent identificadas coma òbra de Rembrandt entre 300 e 420. En particular, plusors òbras majoras de l'obrador de Rembrandt, coma Lo Cavalier polonés ò L'Òme amb un casc d'aur, son atribuidas a sei discípols.
Colleccions principalas dins lo mond
Ai País Bas, tres musèus an de colleccions importantas d'òbras de Rembrandt. La principala se tròba au Rijkmuseum d'Amsterdam onte se pòu veire per exemple La Ronda de nuech e La Nòvia jusieva. Un nombre d'autoretrachs son conservats au Mauritshuis de L'Aia. Enfin, l'ostau de Rembrandt an Amsterdam assosta un gròs nombre de sei gravaduras. Dins lo mond, lei colleccions principalas apartènon a de musèus majors coma la Gemäldegalerie de Berlin, lo Metropolitan Museum of Art de Nòva York, l'Ermitatge de Sant Petersborg, lo Lovre de París e la National Gallery de Londres.
Laneuveville-en-Saulnois
Laneuveville-en-Saulnois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Potosí
Potosí qu'ei ua ciutat boliviana capitala deu departament deu medish nom. Durant la colonizacion espanhòla que ho un lòc màger d'extraccion d'argent a partir de la soa Sèrra Bèra. Que ho per aquesta rason ua vila de las granas e de las màgers e uei qu'ei classada Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. thumb|1000px|left|Vista de Potosí dab la soa Serra Bèra
Maurens e Escotpònt
Maurens e Escotpònt (Maurens-Scopont en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
La comuna es situada dins l'airal urban de Tolosa.
Brañosera
Brañosera es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Cynthia Lavigne
thumb|Cynthia Lavigne Cynthia Lavigne qu'ei ua anciana actora de cinèma pornografic francesa.
En deceme de 2007, com èra au somiu de la soa carrièra, fatigada de rodar que decidí de pausar un tèrmi a la soa carrièra.
Vouarces
Vouarces es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Ans 1680
../.. | Ans 1650 | Ans 1660 | Ans 1670 |  Ans 1680 | Ans 1690 | Ans 1700 | Ans 1710 | ../..
Héctor Germán Oesterheld
thumb|200px|Héctor Germán Oesterheld dens la annadas 50.Héctor Germán Oesterheld (Buenos Aires, lo 23 de julhet de 1919 - Sequestrat e desaparegut en 1977) que ho un escrivan argentin de bendas dessenhadas e notament l'autor de las istòrias deu personatge de sciéncia-ficcion El Eternauta, qui, cargat d'un contengut e d'un messatge de portada politica e'u voloren d'estar pres, sequestrat e executat per la dictatura politica argentina de la fin de las annadas setanta.200px|thumb|left|Imatge de El Eternauta ondrant l'estacion Uruguayde la linha B deu [[Subte]]
Ans 1680
Istòria
1680 : en Japon, mòrt dau shogun Tokugawa Ietsuna (1651-1680) que son rèine èra estat marcat per un lòng periòde de patz. Foguèt remplaçat per son fraire Tokugawa Tsunayoshi (1680-1709). Lo dàimio Hotta Masatoshi foguèt nomat cap dau conseu dau novèu shogun (→ 1684). 1682 : en Etiopia, mòrt dau negus Yohannes I (1667-1682). Son rèine marquèt lo començament dau declin de l'autoritat centrala dei negus minada per l'autonòmia creissenta de l'aristocracia. Foguèt remplaçat per son fiu Iyasu I (1682-1706). 1682 : en Japon, enebiment de la prostitucion e de divèrsei produchs de luxe per lo shogun Tokugawa Tsunayoshi. Son objectiu èra d'aumentar lo nivèu de vida deis abitants mai aquò favorizèt subretot lo desvolopament de la contrabanda. 1682 : Dins la region dau Golf de Guinèa, començament d'una tièra de campanhas militaras expansionistas en direccion dau sud-oèst per la ciutat-estat d'Oyo. thumb|Pintura representant Joan III Sobierski au [[sètge de Viena (1683)|sètge de Viena.]]
Héctor Germán Oesterheld
El Eternauta que ho dessenhat per Francisco Solano López puish per Alberto Breccia.
Ans 1680
Istòria
1683 : revirada dau sètge otoman de Viena après una còntra-ofensiva menada per d'armadas austrianas e polonesas. 1683 : dins lo sud d'Etiopia, invasion d'una armada oròmo que foguèt victoriosament arrestada per lei fòrças dau negus Iyasu I (1682-1706) a la batalha de Melka Shimfa.
1683-1684 : aprofichant lei dificultats intèrnas d'Espanha e son isolament diplomatic, França menèt una brèva guèrra lòng de sa frontiera nòrd-èst per conquistar divèrsei territòris que fasián partida dau relarg tradicionau dei vilas annexadas a l'eissida dei guèrras francoespanhòlas precedentas. 1684 : en China, començament d'una politica de repoblament dei regions litoralas gràcias a una politica d'avantatges fiscaus. 1684 : per de rasons mau conegudas, assassinat de Hotta Masatoshi, conselhier principau dau shogun. Tokugawa Tsunayoshi aprofichèt l'occasion per limitar lei poders donats ai daimios au profiech dei camarlencs qu'èran mens poderós. 1685 : en China, l'emperaire Kangxi contunièt sa politica en favor dei païsans chinés amb una lèi enebissent lei confiscacions de tèrras. 1685 : en Etiopia, temptativa d'usurpacion dau poder per un pretendent, Yeshaq Iyasu, sostengut per lei senhors dau sud de Gojjam. Leis insurgents foguèron rapidament vencuts e l'usurpator executat. 1685 : en Yucatan, resisténcia de la ciutat-estat maia de Tayasal còntra una ataca espanhòla (→ 1687). 1687 : revirada novèla d'una ataca espanhòla destinada a convertir la vila maia de Tayasal que gardèt son independéncia e sa religion (→ 1697). 1687 : per de rasons religiosas, lo shogun enebiguèt de mautractar ò de tuar lei chins (→ 1695).
Cultura
1681 : acabament de la construccion dau Canau dei Doas Mars qu'èra dirigida per Pèire Pau Riquet dempuei 1661. Foguèt classat Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1996.
Sciéncias e tecnicas
1685 : premiera publicacion per Isaac Newton (1643-1727) de la lèi de la gravitacion. 1686 : publicacion de la premiera carta meteorologica per l'astronòm Edmund Halley (1656-1742). 1687 : publicacion per Isaac Newton (1643-1727) de son òbra majora, Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (en occitan Principis matematics de la filosofia matematica). I presentèt son trabalh qu'èra una sintèsi dei descubèrtas realizadas dempuei la fin dau sègle XVI amb lo principi d'inercia, la proporcionalitat dei fòrças e deis acceleracions, l'egalitat de l'accion e de la reaccion, lei lèis dei collisions, lo movement dei fluids e la teoria de l'attraccion universala. Aquò permetèt de desvolopar la mecanica classica que demorèt la nòrma fins a l'aparicion de la mecanica relativista en 1905.
Saint-Ambreuil
Saint-Ambreuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Istòria
Au cours de la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de La Loi-sur-Grosne.
Federico Luppi
Enter los filmes on a jogat los sons ròtles principaus que's pòt mentàver : Plata Dulce, La Patagonia Rebelde, El Laberinto del Fauna.
Buenavista de Valdavia
Buenavista de Valdavia es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Gorg d'Esparròs
Eth gorg d'Esparròs, enas Baronias de Bigòrra, qu'embarra delicadas agulhas e finas concrecions arborescentas de cristaus d'aragonita blanca, estalactitas excentricas e d'autes espeleotèmas.
Era vath deras Baronias Gasconas qu'ei un parçan on er'aiga ei present pertot e on e's tròba mes de 400 espelugas, duas deras quaus (aceras deths Shivaus ena Bastida e deth Bòsc deth Cantet en Espeisha) estón ondradas peths òmis dera Preïstòria.
Era sua longor coneishuda qu'ei haut o baish de. Era sua pregondor qu'ei de despuish er'entrada naturau situada aths entorns deth còth de Copa, a près de  d'altitud.
Uei, un tunèl artificiau que permet d'accedir dirèctament ath nivèu inferior, enas galerias orizontaus qui embarran eras beròias cristallizacions d'aragonita.
Era legenda que conta er'entrada deth gorg qu'estó descobèrta ara debuta deth sègle XX per ua aulhèra qui avèva perdut un anhèth en un putz naturau, nombrós en parçan; er animau que'u sauvè un boscassèr qui avertí era aulhèra eth putz que s'en·honsava entaras pregondors dera Tèrra. Mei tard, en 1938 eth celèbre espeleològ Norbèrt Casteret dab eth son companh Germain Gattet que s'i enternè en tot explorar un hialat de mei de. Era beror e era puretat deths cristaus que l'arrebrembèn eths. Que vadó longtemps un lòc secret desconeishut tara màger part deras gents per'mor d'evitar eths pilhatges.
Ua partida deth gorg qu'ei uei accessibla solament taths espelològs; ua dusau partida, era qu'ei sancèrament protegida; fin finala, ua tresau partida, on e's pòt arribar aisadament, qu'ei obèrta aras visitas toristicas.
Bryson Tiller
Bryson Djuan Tiller, mai conegut coma Bryson Tiller (Louisville, Kentucky, 2 de genièr de 1993) es un cantaire american.
Coutarnoux
Coutarnoux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
La municipalitat de Coutarnoux a situat en la vallée del Seren, a 4 km de lo sieu cap de-luòc, Lo Isle-sus-Seren.
La commune de Coutarnoux est située dans la vallée du Serein, à 4 km de son chef-lieu, L'Isle-sur-Serein.
Ses habitants sont appelés les Arnulphiens.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mont Jefferson (Oregon)
Toponimia
La montanha (tanben nomenada Vancouver per los britanics, e Seekseekqua per los americans natius) foguèt apercebuda lo 30 mars 1806 per los membres de l'expedicion de Lewis e Clark que la batejèron aital en onor del president Thomas Jefferson.
Coutarnoux
Istòria
Coutarnoux A citat l'an 1188 jol nom de Curtis Arnulphi.
A donat per Charles Martel al abbaye Sant-Germain d'Aussèrra en 735, #que lo aliéna l'an 1741. Lo territòri a dividit en quatre fiefs al Mièja Edat. Lo bòsc de Hervaux èra domeni reial jols Carolingiens e aperteniá als senhors de lo Isle a la Mièja Edat.
Mont Jefferson (Oregon)
Topografia
thumb|upright=1.3|alt=Carte topographique du mont Jefferson.|Carte topographique du mont Jefferson.
Coutarnoux
Istòria
Lo vilatge i aviá environat per una muralla defensiva #que ne demòra encara qualques traces, sustot del costat del couchant.
Espetadas dempuèi la, las carrièras de Camp Retard e de Crot-Rateau an servit a fornir las pèiras del Pont Nòu a París e del Castell de Versailles.
Coutarnoux est citée en 1188 sous le nom de Curtis Arnulphi.
Elle est donnée par Charles Martel à l'abbaye Saint-Germain d'Auxerre en 735, qui l'aliéna en 1741. Le territoire est divisé en quatre fiefs au Moyen Âge. La forêt d'Hervaux était domaine royal sous les Carolingiens et appartenait aux seigneurs de l'Isle au Moyen Âge.
Le village était entouré par une muraille défensive dont il reste encore quelques traces, notamment du côté du couchant.
On retrouve sur plusieurs tombes de l'église le nom des Sainte-Maure, famille d'ancienne noblesse, dont une branche était établie sur les terres de Coutarnoux, Sainte Colombe, Provency et Dissangis.
Exploitées depuis le, les carrières de Champ Retard et de Crot-Rateau ont servi à approvisionner les pierres du Pont Neuf à Paris et du Château de Versailles.
Nòtas
<references group=N/>
Montcassin
Montcassin (Moncassin en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna de Gasconha situada entre Miranda e Masseuva sus la Petita Baïsa. Lo borg qu'es a quauquarren com 240-245 m d'altitud. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Montcassin que pòrta lo nom de l'abadia benedictina de Monte Cassino en Itàlia. Lo nom qu'es donc un transferiment,. Mès Montcassin qu'es pr'aquò sus un « mont », en posicion dominanta.
Bustillo de la Vega
Bustillo de la Vega es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saint-Georges-sur-l'Aa
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Districte d'Ahmedabad
Lo districte d'Ahmedabad (en gujarati, અમદાવાદ જિલ્લો amadāvāda jillō) es un districte d l'estat de Gujarat en Índia. Es lo districte d'Índia lo mai poblat.
Geografia
Lo capluòc del districte es d'Ahmedabad, la magèr vila de Gujarat.
Prèmi Nobel de Quimia
La lista çai jos compren totes los laureats del Prèmi Nobel de Quimia de 1901 fins a l'ora d'ara.
left|80px|Medalha Prèmi Nobel
Ans 1900 - 1910 - 1920 - 1930 - 1940 - 1950 - 1960 - 1970 - 1980 - 1990 - 2000 - 2010
Ans 1900
pels servicis extraordinaris qu'a rendut amb las descobèrtas de las leis de la dinamica quimica e de la pression osmotica de las solucions
pels servicis extraordinaris qu'a rendut per sos trabalhs sus la sintèsi dels idrats de carbòni e de las purinas
pels servicis extraordinaris renduts a l'avançament de la quimia per sa teoria de la dissociacion de las electrolitas
en reconeissença de la descobèrta dins l'aire d'elements gasoses inèrtes, e de la determinacion de lor posicion dins la taula periodica
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia organica e industriala, gràcias a sos trabalhs suls colorants organics e los compausats idroaromatics
en reconeissença dels grands servicis qu'a rendut per la descobèrta del fluòr e de sas proprietats, e per aver mes a disposicion de la sciéncia lo forn electric que pòrta son nom
per sas recèrcas en bioquimia e la descobèrta de la fermentacion en l'abséncia de cellulas
per sas recèrcas sus la desintegracion dels elements e la quimia de las substàncias radioactivas
en reconeissença de sos trabalhs sus la catalisi e per sas recèrcas suls principis fondamentals que govèrnan los equilibris quimics e las velocitats de reaccion
Ans 1910
en reconeissença dels servicis renduts a la quimia organica e a l'industria quimica per sos trabalhs de pionièr dins lo domeni dels compausats aliciclics
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia per sa descobèrta dels elements radi e polòni, per aver isolat lo radi e estudiat la natura e los compausats d'aqueste element remirable
Mosens (Perigòrd)
Mosens (Mouzens en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Prèmi Nobel de Quimia
Ans 1910
² per son metòde d'idrogenacion dels compausats organics en preséncia de metals finament devesits, çò qu'a permés de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
Mosens (Perigòrd)
La creacion de la comuna novèla de Lo Cos, Bigaròca e Mosens, ratificada par l'arrestat del 21 de decembre de 2015, fuguèt efectiva lo 1èr de genièr de 2016, e transformèt las doás ancianas comunas, Lo Cos e Bigaròca e Mosens, en comunas delegadas. Lo 1èr de genièr de 2020, las comunas delegadas fuguèron suprimidas.
Toponimia
La prononciacion es [mu’ʐɛ̃ n ]. Lo nom es atestat en 1333, jos la fòrma Mozens. Segon los toponimistas, lo nom de Mosens es format d'un nom germanic d'òme, emb lo sufixe -ing(os), Mozo, Muozzo , o Mausos, que seriá lo mèstre d'una propietat. L's finala es l'eretièra de la de -ingos.
Prèmi Nobel de Quimia
Ans 1910
per sos trabalhs sus las ligasons dels atòms dins las moleculas, gràcias als quals a portat un esclairatge novèl sus d'estudis anteriors e dobèrt de domenis novèls de recèrca, tot particularament en quimia minerala
en reconeissença de sas determinacions precisas dels peses atomics d'un grand nombre d'elements quimics
per la sintèsi de l'ammoniac a partir de sos elements
NB : prèmi decernit en 1919 e remés en 1920
Triturus
Triturus es un genre d'urodelas de la familha daus Salamandridae.
Prèmi Nobel de Quimia
Ans 1920
en reconeissença de sos trabalhs en termoquimia
Triturus
Lista de las especias
Segon :
Prèmi Nobel de Quimia
Ans 1920
per sas contribucions a sas coneissenças de la quimia de las substàncias radioactivas, e per sas recèrcas sus la natura dels isotòps
per sas descobèrtas gràcias a l'espectromètre de massa, d'un grand nombre d'isotòps non radioactius, e mai per l'enonciat de la règla dels entièrs per las massas atomicas
per son invencion del metòde de microanalisi de las substàncias organicas
per sa demostracion de la natura eterogenèa de las solucions colloïdalas e pels metòdes qu'a utilizat, los quals son venguts d'un interès fondamental dins la quimia colloïdala modèrna
per sas recèrcas sus la constitucion dels acids binaris e de las substàncias aparentadas
pels servicis renduts per sas recèrcas sus la constitucion dels esteròls e lors relacions amb las vitaminas
per lors trabalhs sus la fermentacion dels sucres e los enzims qu'i participan
Ans 1930
per sos trabalhs sus la constitucion de l'emina e de la clorofilla e especialament per la sintèsi de l'emina
en reconeissença de lor contribucion dins la descobèrta e lo desvolopament dels metòdes quimics jos nauta pression
per sa descobèrta de l'idrogèn pesuc
en reconeissença de lors sintèsis d'elements radioactius novèls
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura moleculara gràcias a sas recèrcas suls moments dipolars e sus la difraccion X e electronica dels gases
¹ per sas recèrcas suls glucids e la vitamina C
² per sas recèrcas suls carotenoïdes, las flavinas e las vitaminas A e B2
per sos trabalhs suls carotenoïdes e las vitaminas
¹ per sos trabalhs sus las ormonas sexualas
² per sos trabalhs suls polimetilèns e los terpèns superiors
Ans 1940
per sos trabalhs sus l'utilizacion dels isotòps coma traçaires dins l'estudi dels procèssus quimics
per sa descobèrta de la fission dels nuclèus pesucs
¹ per la descobèrta de la cristallizacion dels enzims
² per la preparacion d'enzims e de proteïnas viralas jos forma purificada
per sas recèrcas sus las substàncias vegetalas d'importància biologica, particularament los alcaloïdes
per sas recèrcas sus l'analisi per electroforèsi e adsorpcion, e en particular per sas descobèrtas de la natura complèxa de las seroproteïnas
per sas contribucions a la termodinamica quimica, e en particular per aver estudiat las proprietats dels còrses a temperatura fòrça bassa
Ans 1950
per aver descobèrt e desvolopat la sintèsi dienica
per lors descobèrtas dins la quimia dels elements transuranians
per lor invencion de la cromatografia de partiment
per sas descobèrtas dins lo domeni de la quimia macromoleculara
per sas recèrcas sus la natura de la ligason quimica e lors aplicacions a la determinacion de l’estructura de substàncias complèxas
per sas recèrcas suls compausats sofrats d'importància biologica e particularament per la primièra sintèsi d'una ormona polipeptidica
per lors recèrcas suls mecanismes de las reaccions quimicas
per sos trabalhs sus las nucleotids e las coenzims nucleotidics
per son trabalh sus l’estructura de las proteïnas, especialament la de l'insulina
per la descobèrta e lo desvolopament del metòde d'analisi polarografic
Ans 1960
per son metòde de datacion al carbòni 14 utilizable en arqueologia, geofisica, e dins d'autres domeni de la sciéncia
per sos trabalhs sus l'assimilacion del dioxide de carbòni sus las plantas
per lors trabalhs sus l’estructura de las proteïnas globularas
per lors descobèrtas dins lo domeni de la quimia e de la tecnologia dels nauts polimèrs
per la determinacion per la tecnica de la cristallografia de rais X de l’estructura d'importantas substàncias biologicas.
per sas realizacions remirablas dins l'art de la sintèsi organica
per lors estudis de las reaccions quimicas extrèmament rapidas efectuadas en perturbant l'equilibri amb l'ajuda d'impulsions d'energia cortetas
per lor contribucion al desvolopament del concèpte de conformacion e son aplicacion en quimia
Ans 1970
per la descobèrta dels nucleotids-sucres e de lor ròtle dins la biosintèsi dels idrats de carbònis
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura electronica e de la geometria de las moleculas, e en particular dels radicals liures
¹ per sos trabalhs sus la ribonucleasa, e especialament los que concernisson la relacion entre la sequéncia dels acids aminats e la conformacion biologicament activa
Linha E
Lo terme linha E es utilizat per designar un grand nombre de linha de transpòrts en comun :
Prèmi Nobel de Quimia
Ans 1970
² per lor contribucion a la coneissença de las relacions entre l’estructura quimica e l'activitat catalitica del centre actiu de la ribonucleasa
per lors trabalhs de pionièrs, realizats independentament, suls compausats organometallics apelats compausats sandwich
per sos trabalhs teorics e experimentals dins lo domeni de la quimia fisica macromoleculara
¹ per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las reaccions enzimaticas
² per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las moleculas e de las reaccions organicas
per sos trabalhs sus l’estructura dels borans, qu'an portat un esclairatge novèl sus la ligason quimica
per sa contribucion a la termodinamica del non-equilibri, e mai particularament per la formulacion de la teoria de las estructuras dissipativas
per sa contribucion a la compreneson del transferiment de l'energia biologica per la teoria quimiosmotica
pels progrèsses aportats, per lors trabalhs respectius, suls compausats del bòr e del fosfòr, als metòdes de la sintèsi organica
Ans 1980
² per lors contribucions a la determinacion de las sequéncias de basas dins los acids nucleïcs
per lors teorias, desvolopadas caduna separadament, sul cors de las reaccions quimicas
per sos trabalhs suls mecanismes de las reaccions per transferiment d'electrons, en particular dins los complèxes metallics
per son desvolopament de la metodologia de la sintèsi quimica sus matritz solida
per lors realizacions remirablas dins la mesa al punt de metòdes dirèctes de determinacion de las estructuras cristallinas
per lors contribucions a la dinamica dels procèssus quimics elementaris
per l'elaboracion e l'utilizacion de molecula exercent, del fach de lors estructuras, d'interaccions nautament selectivas
per la determinacion de l’estructura tridimensionala d'un site de la reaccion fotosintetica
per la descobèrta de las proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc
Ans 1990
pel desvolopament de la teoria e de la metodologia de la sintèsi organica
per sas contribucions a la teoria de las reaccions per transferiment d'electrons dins los sistèmas quimics
² per sas contribucions fondamentalas a la coneissença de la mutagenèsi e a l'estudi de las proteïnas
per sas contribucions a la quimia de las carbocacions
per lors trabalhs sus la quimia de l'atmosfèra, particularament en çò que concernís la formacion e la descomposicion de l'ozòn
per lor descobèrta de las fullerènas
¹per lor elucidacion del mecanisme enzimatic de la sintèsi de l'adenosina trifosfat
¹per sa teoria de las foncions de densitat
²per aver desvolopat de metòdes de calculs informatics en quimia quantica
per sos estudis dels estats de transicion de las reaccions quimicas, en utilizant l'espectroscopia de femtosegonda
Ans 2000
per la descobèrta e lo desvolopament de polimèrs conductors
¹per lors trabalhs sus las reaccions d'idrogenacion amb catalisi quirala
²per sos trabalhs sus las reaccions d'oxidacion en catalisi quirala
¹per lor desvolopament dels metòdes de desorpcion per ionizacion doça per d'analisis de macromoleculas biologicas per espectrometria de massa
²per son desvolopament de l'espectroscopia per ressonància magnetica nucleara per la determinacion de l’estructura tri-dimencionala de macromoleculas biologicas en solucion
¹per la descobèrta de las aqüaporinas dins las membranas cellularas
²per sos estudis estructurals e mecanistics dels canals ionics dins las membranas cellularas
per lors trabalhs sus la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina
per lors trabalhs sul desvolopament del metòde de la metatèsi en sintèsi organica per l'estudi de las basas molecularas de la transcripcion eucariotica, qu'explica lo procès pel qual l'informacion genetica de DNA es copiada a RNA Per sas recèrcas a prepaus de las reaccions quimicas en las superfícias solidas per lors trabalhs sus la proteïna fluorescenta verda per lors trabalhs sus lo ribosòma
Ans 2010
per la discoberta dels quasicristals
Ieroglif
thumbnail|right|250px|Qualques ieroglifs egipcians sus un mur del temple de [[Kom Ombo]] Los ieroglifs pòdon èsser
Etimologia
Lo mot ieroglif deriva dels mots grècs: ἱερός (hierós 'sacrat') e γλύφειν (glúphein 'escalprar' o 'escriure', veire glif), e foguèt emplegat per primièr còp per tal de descriure los ieroglifs egipcians. Los grècs que venguèron en Egipte abans e pendent lo periòde ptolemaïc (305 abans Crist - 30 aprèp Crist) remarquèron que mentre que l'escritura demotica s'emplegava dins los documents seculars, lo simbòls dessenhats se podián trobar frequentament dins un contèxt religiós - escalprat suls murs dels temples e las estructuras funeràrias, coma tanben suls monuments oficials.
Amy Winehouse
thumb|250px|Amy Winehouse en concèrt a las Eurockéennes en 2007
Amy Jade Winehouse (Southgate, Londres, 14 de setembre de 1983 - Camden, Londres, 23 de julh de 2011) foguèt una cantaira e cantautora anglesa. Se faguèt conéisser tre 2003 al Reialme Unit gràcias a son primièr album Frank e son genre vestimentari fòranòrma e sa vida particulara. Son segond album Back to Black li conferiguèt una notorietat internacionala e li permetèt de ganhar cinc Prèmis Grammy en 2008. Moriguèt tragicament lo 23 de julh de 2011 dins son apartament londonenc, aparentament per encausa d'un excès de consomacion d'alcoòl.
Bustillo del Páramo de Carrión
Bustillo del Páramo de Carrión es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Economia de Belize
Autras informacions
Produccion d'electricitat: (2004) Consomacion d'electricitat: (2004) Deficit comercial: US$ 173,4 milions (2006)
Districte de Viana do Castelo
Lo districte de Viana do Castelo es un districte de Portugal que correspond a la nòva comunautat intermuninicipala del Naut Minho.
Nadalhac (omonimia)
Nadalhac pòt designar:
Mélanie Coste
thumb|Mélanie Coste (2003) Mélanie Coste (Melania Còsta en occitan) -pseudonim de Delphine Dequin- qu'ei ua anciana actora de cinèma pornografic francesa. Qu'ei vaduda lo 31 de març 1976 a Bordèu.
Que rodè ua vintea de filmes enter 2002 e 2004. En 2003, que recebó lo Venus Award de miélher actora francesa; duas vegadas, en 2004 e 2005, qu'estó nominada a l'AVN Award au títol d'interprèta femenina de l'annada.