cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joan de Cantalausa
- Sèrgi GAIRAL - Darrièr l’òbra i a un òme e quin òme ! Un òme a l’encòp simple e excepcional. La lectura de sas memòrias me confirmèt una de sas qualitats extraordinàrias, sa memòria. Jamai ai legidas de descripcions tan precisas e detalhadas dels paisatges americans o de la vida en Índia. Cossí s’es possible de se remembrar tot aquel vocabulari tocant a las divinitats, a las gents, als vestits, a las costumas… ? Cap d’especialista auriá escrich mièlhs qu’el ! E tot aquò dins un occitan d’una riquesa incresible ; per dire d’avançar mai rapidament abans de se lançar complètament dins l’estudi de l’anglés, memorèt 20,000 mòts e après, agèt pas lo mendre problèma per dintrar dins una lenga que parlava correntament. Descobriguèri sa memòria tan lèu que comencèrem a trabalhar ensems 10 ans fa. Se remembrava quand e ont aviá entendut (o legit) tal mot, tala expression e qual l’aviá emplegada. Ne soi encara a me demandar cossí òm pòt conéisser tan prigondament una lenga. Cal l’aimar fòrt plan, mas aquò sufís pas ; cal èsser qualqu’un a part, çò qu’èra Cantalausa e cal tanben una capacitat de trabalh fòra nòrma. Quant d’oras passèt a cercar, a legir, a espepissar de manuscrits ancians, a passar minuciosament totas las paginas de mantunis diccionaris o d’autres obratges, a prene de notas. Per son Diccionari General Occitan, quand encapèt que sens l’informatica i arribariá pas, trabalhèt pendent 6 ans, gaireben nuèit e jorn e enfin lo publiquèt, conscient que i a viá de mancaments e de causas a melhorar. Contunhèt d’i trabalhar per faiçonar una edicion nòva que se pòt descargar sul site : http://Amourdelire.free.fr/tele.html e que se pòt crompar en CD ROM. Dins son libre de sovença òm se maina qu’es pas totjorn aisit d’èsser tanben òme de glèisa per çò qu’agèt qualques dificultats amb la ierarquia. Un prèire que s’interèssa aitant a l’anglés coma al latin o al grèc… ? Calguèt que s’embordesquèsse per que l’evesque de l’epòca lo daissèsse perseguir sos estudis. Li faguèri remarcar qu’èra mai d’un còp passat prèp de la mòrt. Quand los Alemands manquèron lo fusilhar ambe son fraire, quand manquèt s’asfixiar amb un fornèl de carbon, quand manquèt se negar dins una piscina de Santa Fe, quand passèt còsta d’una sèrp en furor sus un camin de Las Vegas, quand un policièr d’Atlanta se virèt cap a el, lo revolver a la man, quand fotografièt un fòl a Bombay ocupat a matar amb un palfèr totes los que vesiá a son entorn. Foguèt susprés qu’aguèssi remarcat aquò, per çò que per el, èran d’anecdòtas de la vida : tot òme a una fin, accidentala o pas. Parlàvem sovent de Bodon, l’òme mai extraordinari qu’aja encontrat dins sa vida, çò disiá : “A Nòva Iòrc ai encontrat un farramat de mond… Nat òme m’a marcat aitant coma Bodon”. Ieu dirai que l’òme mai extraordinari encontrat dins ma vida es el, Cantalausa.
Tardoira
Tardoira (Tardoire en francés) es una ribiera d'Occitània (e d'Engolmés). A sa font a Pajas dins lo departament francés de Nauta Vinhana a 440 m mètres d'altitud e se geta dins Bonoira a Saint-Ciers-sur-Bonnieure dins lo departament de Charanta.
Panjàs
Panjàs (Panjas en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comuna de Gasconha situada dans l'Armanhac.
Toponimia
Lo diccionari de Simin Palai que dona un panjà qui a lo sens de « panèra, mòble peu pan » e que pòt prénguer un sens umoristic, « estomac »; que met aqueth mot en relacion explicitament dab Panjàs. Dauzat e Rostaing qu'imaginan, dab hòrt de dobtes, ua valor topografica a panjà(s). Segon eth, l'etimologia de Panjàs que seré lo latin panticem, « pança », dab lo sufixe pejoratiu e aumentatiu -aceum. Lo producte gascon de pantex, panticis, panticem qu'ei pança, mès dab lo sufixe -às, pansàs, ua dissimilacion en panjàs qu'ei possibla. Negre ditz pas arren.
Occitània (revista, 1905)
Occitània foguèt una revista catalanooccitana, creada en genièr de 1905 per l'escrivan catalan Josep Aladern e l'occitan Prospèr Estieu. Perpetua una longa tradicion de relacions entre d'occitans e de catalans (originada per Víctor Balaguer e Frederic Mistral), voliá crear de ligams entre escrivans occitans e catalans aviá coma sostítol: "revista literària e sociala de las tèrras de Lenga d'òc". La revista, que sortissiá cada mes, passèt pas jamai d'aver un tiratge superior a una cinquantena d'exemplaris. S'arrestèt al cap de dètz numèros (en octòbre de 1905).
I collaborèron pel costat catalan l'escrivan Angel Guimerà, l'alguerés Joan Pais, Eugeni d'Aurs, lo malhorquin Miquel Còsta e Llobera e lo valencian Teodor Llorente e pels occitans Antonin Perbòsc e Loís Funèu entre d'autres.
Chindasvint
Chindasvint (o Chindaswinthe, en espanhòl: Chindasvinto) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 642 al 653. S'apoderèt del poder reial en 642. Lo jòune rei Tulga es enviat dins un monastèri. En 653, lo filh de Chindasvint, Recesvint, li succediguèt.
Pergam
Pergam (en grèc  / Pérgamon, literalament « ciutadèla », en latin Pergamum) es una anciana vila anatoliana, situada en Eolidia al nòrd d’Esmirna, a la confluéncia del Caïc e del Cetios, a près de  de la mar Egèa. Ara, son nom es Bergama (Turquia, província d'Izmir).
Istòria
esquèrra|vinheta|Mapa istorica de l'[[acropòli de Pergam.]] vinheta|Cistofòr de la ciutat de Pergam. Data: c. 123-100 AbC. Nom del talhièr/vila: Pergam Descripcion cara: Cista mistica de que s'escapa una sèrp; lo tot dins una corona dionisiaca. Descripcion revèrs: Arc e gorit ornat d'un aplustre entre doas sèrps; dins lo camp a drecha, lo pal d’Esculap; al dessús, una estela. Lo pòblament de Pergama es atesta a partir del sègle VIII AbC. Quitament se la tradicion dich que foguèt fondada per de Grècs d'Arcadia, es pauc probable que siá estat Una colònia grèga, a causa son alunhament de la mar. Lo rei de Pèrsia la dona a l’Esparciat Demarat vèrs -480. Una autra mencion atestada de la vila ven de -339, data qu’es governada per un tiran grèc.
Lo reialme de Pergam
Pergam emergís après la mòrt d'Alexandre lo Grand, en -323. Lo diadòc Lisimac, un de sos generals, i a servava sos tresaurs gardat per l'eunuc Filetairos. Celui-ci s'empare de Pergame et fonde en -282. l'Estat Pergamian. Règna primièr jos la tutèla dels seleucidas. Profiechant de la luta entre aquestes darrièrs, son nebòt e filh adoptiu Eumèn I, verai fondator de la dinastia dels Atalids, venç Antiòc Ièr en -262 e realiza atal l'independéncia de Pergam, afortida per son successor Atal I, primièr de la dinastia a prene lo títol de rei. Se liga amb los Romans Pendent la primièra guèrra macedoniana, contra Felip V de Macedònia. Après la victòria romana de Magnesia de l’Esipil en -189, per la patz d'Apamèa, Pergam recep de Roma una granda partiada de l'Asia menora. Per la victòria d'Atal I contra los Galats (de Cèltas d'Anatolie centrala), Pergam espandís son territòri de l'Ellespont a la Caria e l'Ionia, a la Capadòcia e a la partida occidentala de la Frigia. Es alara un reialme continental, amb un sol pòrt important, Atalia, que los pòrts grècs de la mar Egèa gardan lor independéncia.
L'apogèu de Pergama es atencha jos Eumèn II († -159), rei a partir de -197. La vila possedís una agricultura e una industria prospèras: l'industria realiza de teissuts, de ceramica e subretot, de pergamins (grèc ancian : περγαμηνή / pergamênế, es a dire « pèl de Pergam), que l'industria se desvelopèt après l'interdiccion de Ptolemèu V, gelós de la bibliotèca de Pergam, d'exportar de papirs egipcians cap a Pergam. Grand bastisseire, Eumèn II agrandís la vila, afortís los barris, edifica lo Grand Altar (ara al Pergamon Museum de Berlin) e lo temple d'Atena, fòrça gimnases, e una granda bibliotèca. Crompa d’esculturas e protegís Dèlfes. A aquesta epòca, Pergam es a l’encòp l'alliada de Roma e un promotor de l'ellenisme en Asia Menora per far contrapé a aquesta alliança generatritz d'enemistats de la part de las vilas grègas. Ven un dels grands centres de la cultura ellenistica, amb Atenas e Alexàndria. Atira fòrça escultors e filosòfs. vinheta|Lo reialme de Pergam a son apogèu territoriala 188. Lo darrièr sobeiran atalid, Atal III (-139 – -133), sens eritièr, causís per testament Roma coma executor, en -133, li daissent la causida de trobar lo melhor successor. Lo Senat roman preferís gardar l'administracion del ric reialme, que ne fa la província d'Asia. Jos govèrn roman, la prosperitat e l'espandiment de Pergam contunhan.
Presocratics
Se nomenan presocratics los filosòfs grècs anteriors a Socrates, mas aquela denominacion es pas totalament exacta, perque qualques uns serián contemporanèus d'el e pas precedent (los pluralistas). Lor preocupacion basica es ontologica, cèrcan l'esséncia o arqué de las causas, del monde, atal s'explica son origina. Aquel tèrme venguèt celèbre amb la publicacion de l'òbra Fragmente der Vorsokratiker de Hermann Diels en 1903, alara que ja existissiá dempuèi lo sègle XIX.
Pergam
Lo reialme de Pergam
Al sègle II ApC., conéis un segond apogèu, amb l'edificacion de temples, coma lo temple dels dieus egipcians, dich « Basilica roja » (Kızıl Avlu). Lo sanctuari d'Asclèpi ven un centre medical plan conegur. Es la patria del grand mètge Galen.
A la fin d’aqueste mème sègle II, Pergam se convertís al cristianisme. Lo temple de Serapis, dins lo sanctuari dels dieus egipcians, es transforma en glèisa crestiana, es citada dins l'Apocalipsi d’entre las set Glèisa d'Asia. E los crestianas de la vila son avisats contra los tenents del nicolaïsme. La vila coneis enseguida lo declin de l'Empèri roman.
Presocratics
Certans son d'acòrdi per que los filosòfs sofistas poirián èsser incluses coma "filosòfs presocratics", encara que gaireben totes los sofistas importants foguèron, en realitat, contemporanèus de Socrates. En general, i son abitualament pas incluses perque l'interès dels uns (presocratics) per la natura e l'interès dels autres (sofistas) per la politica, lo social o l'uman es la marca d'una diferéncia notabla.
Del Mite al Logos
Los mites son de legendas fantasticas que se transmeton de paires a filhs. A Milet, dins la Ionia grèga, sorgiguèt la filosofia perque fòrça òmes temptèron de donar de responsas als problèmas de l'umanitat. Lo concèpte de destin balha lo bonaür. La filosofia comença quand l'òme es el meteis. Lo primièr filosòf reconegut foguèt Tales de Milet (624-546 AbC).
Pergam
Lo reialme de Pergam
En 716, es conquerida pels Arabs, puèi es presa pels Bizantins e passa jos domina ion otomana al sègle XIV. Aquesta vila provinciala existís encara, jol nom de Bergama.
Presocratics
Del Mite al Logos
Aquela expression del mite al logos fa referéncia a l'origina de la filosofia coma despassament de las formas miticas e religiosas de la pensada e a l'aveniment d'una pensada racionala qu'inclutz la filosofia coma la sciéncia. E temptèron de respondre a las questions que los preocupava sens aver recors a las Musas, cercant las causas necessàrias dels fenomèns dins la natura meteissa, ensajant de trobar una lei a partir de que s'explica racionalament, e non arbitrariament, la realitat. Logos/rason serviguèt per l'observacion e l'experiéncia.
Los filosofs presocratics dison que la coneissença umana se pòt capitar de dos biaisses:
Pergam
La vila a son apogèu al sègle II Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C.
vinheta|Maquèta de la vila antica de Pergam, Staatliche Museen de Berlin. Pergam, bastida sus un puèg, est la superposicion de tres vilas, assembladas las unas a las autras per d’escalièrs, amb de belveser e de terrassas portant de portics de dos estatges. Dins la vila nauta se trapan los bastits administratius (agora, palais, arsenal, bibliotèca, teatre, temples de Dionís, d’Atena Polias, Grand Altar dich Altar de Zèus) e dins la vila mejana, un magnific gimnàs, los temples de Demetèr e d’Èra Basileia, lo Pritanèu. La vila bassa constituís le centre comercial.
Presocratics
Miracle Grèc
Lo passatge del mite cap al logos es considerat coma un miracle grèc. Dins las civilizacions ancianas precedissián las sciéncias subretot las matematicas. Las coneissenças èran dominadas pels prèires egipcians e influenciadas per la religion. La sciéncia comencèt en Grècia.
Pergam
La vila a son apogèu al sègle II Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C.
Admirabla capitada arquitecturala, la vila es al centre d’un ric terridor (blat, olivièrs, vinhas, elevatge). L’industria es diversificada (perfums, draps fins, pergamins). Sa bibliotèca rivaliza amb aquesta d’Alexàndria; es rica de 200 000 volums. Lo palais reial conten un verai musèu d’esculturas. Es celèbra per son escòla de retaires, sos talhièrs d’escultors. Sos artistas dionisiacs ne fan lo màger fogal de l’art dramatic.
Presocratics
Miracle Grèc
Segon se creson que totas las causas se compausan d'una esséncia unica o non, se pòdon classificar cossí:
Pergam
La bibliotèca de Pergam al sègle II AbC.
La bibliotèca de Pergama afronta la celèbra bibliotèca d'Alexàndria en Egipte, se disputant amb ela los melhorrs manuscrits e los melhors especialistas, dins dos vejaires divergents:
Presocratics
Ligams extèrnes
Los presocratics sul site del Dr. Ramon Alcoberro
Kuttolsheim
Küttolsheim en alemannisch (Kuttolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Pergam
Lista dels reis de Pergam
vinheta|Vista generala de l'Asclepieion
Kuttolsheim
Geografia
Aquela municipalitat a traversat per una anciana via romaine disposicion activa d'Estrasburg a Saverne, uèi nomenada "rota de las Romains".
Cette commune est traversée par une ancienne voie romaine allant allant de Strasbourg à Saverne, aujourd'hui nommée "route des Romains".
Paul Revere
Paul Revere (1èr de genièr de 1735 – 10 de mai de 1818 a Boston) foguèt un orfèbre american, patriòta de la Revolucion americana. Immortalizat per sos gèstes eroïcs durant la batalha de Lexington e Concord, es conegut per sa corsa a caval dins la nuèch del 18 d'abril de 1775, la Midnight Ride.
Bougainville (mètro de Marselha)
vinheta|L'estacion. L'estacion de Bougainville es una estacion cap de la linha 2 dau mètro de Marselha.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 14 de febrièr de 1987, amb la tresen part de la linha 2.
En 2014, un òme defuntèt dins l'estacion, butat suls ralhs per un desequilibrat.
Presentacion e arquitectura
Es una estacion aeriana, susplomanta un parc d'estacionament de la RTM.
Situacion
Es situada dins lo quartièr dei Cròtas, sul baloard Ferdinand de Lesseps.
Les Sablhes d'Olona
vinheta|Los Sablhes sus una mapa dau [[peitavin-sentongés.]] Les Sablhes (d'Olona) (Lés Sablles [d'Oloune] en peitavin   ; Les Sables-d'Olonne en francés) es una comuna peitavina, situaia dins le departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Istòria
vinheta|País de las Olonas au [[seglhe XVIII.]] L'embauraia d'aquela baia aitau coma aquela de Talmont conduson le prince Savaric de Mauleon de fondar un nòu pòrt a l'emplaçament de l'actuau barri de La Chauma e dins las dunas d'Olona (d'ont ven le nom de la vila). La vila va alara s'espandir sus le versant nòrd de la duna. En 1754, Les Sablhes d'Olona e la Chauma fusionan.
Nòtas
<references group="N"/> <references group="N"/> Segon la poema de Guionet, le parlar locau sembla estre en -eire (m e f), coma -eir(e), -eira en certs parlars occitans per dire -ièr, -ièra.
Utopia (omonimia)
Luòcs:
Autres:
Tulga
Tulga (o Tulca) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 639 al 642. Succediguèt a son paire Chintila, mas son règne foguèt brèu, que en 642, Chindasvint s'apoderèt del tròne. Lo jòune rei foguèt enviat dins un monastèri ont moriguèt.
Evencs
Los Evencs o Evenkis (rus : эвенков ; chinés simplificat : 鄂温克族 ; chinés tradicional : 鄂溫克族 ; pinyin : Èwēnkè Zú, autrescòps coneguts jol nom de Tongoses o Tongozes), son un dels pòbles tongozes mai importants de Russia e de China. Èran un pauc mai de 69 000 en 2015. En 2010, èran 37 843 en Russia e 30 875 en China segon las donadas dels recensaments d'aquestes países. 535 Evencs mongolozats vivián tanben en Mongolia a la meteissa data.
Los Evencs parlan tradicionalament l'evenki mas sonque 36% tot al mai l'aurián servat coma lenga mairala. Parlan tanben lo rus, lo mandarin estandard e lo mandarin del Nòrd-Èst. D'unes que i a parlan tanben lo daur o lo mongòl.
Origina
Segon las recèrcas mai recentas los Evencs aurián viscut a l'entorn del lac Baikal dempuèi lo neolitic. Se respandiguèron a partir d'aquest territòri cap al Nòrd de Siberia e a Manchoria.
En China
Dins la Prefectura de Hulunbuir son concentrats dins la Bandièra Autonòma Evenca (31,9% dels Evencs de China e 6,6% de la populacion de la bandièra autonòma), dins la Bandièra Autonòma Daur de Morin Dawa (16,8% dels Evencs de China e 1,7% de la populacion de la bandièra autonòma) e dins la Bandièra Autonòma Oroqina (10,3% dels Evencs de China e 1,1% de la populacion de la bandièra autonòma). Dins totas aquestas regions representan de minoritats reduchas en nombre. Los Hans son dominants dins la prefectura de Hulunbuir tota.
En Russia
En Russia, los Evencs son escampilhats en petits grops espandits sus un territòri plan vast, de Sakhalin a la region occidentala de Siberia. Benefician d'un district, lo District Evenc dins lo Krai de Krasnoyarsk. Lor lenga es ensenhada.
Son majoritaris dins lo district d'Oleniosk en Iakotia.
Bernac
Bernac es una anciana comuna d'Agenés. En 1826 es fusionada amb Lobés dins Lobés e Bernac.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son p. de Bernaco, en latin, en 1520, p. Sancti Johannis Beati Veri (?) sive Beate Marie de Bernaco, au sègle XVII, en latin. La finala -ac marca que Bernac èra una anciana granda propietat romana, emb un nom de propietari que demanda de las precisions. Bénédicte Boyrie-Fénié recensa l'interpretacion deu nom Bernac per los toponimistas : Brennus per Dauzat, Bernus per Negre, Vernus per Grosclaude. Causís lo cognomen Vernus, atestat, que la fai escriure Vernac ; mès dins lo dobte, la grafia pus simpla s'impausa, d'aitant que l'isoglòssa deu betacisme (confusion de v e de b) es près e qu'a poscut camjar dempuèi lo sègle XVI. Vau mai escriure Bernac.
Weber
Lo weber (simbòl : Wb) es l'unitat derivada de flus d'induccion magnetica dau Sistèma Internacionau (SI). Es dich en onor dau fisician alemand Wilhelm Eduard Weber.
Claudi Ptolemèu
thumb|Claudi Ptolemèu, segon una gravadura alemanda del sègle XVI thumb|right|Representacion dau modèl cosmologic aristotelician qu'inspirèt lo modèl de Ptolemèu.
Claudi Ptolemeu (en grèc: Κλαύδιος Πτολεμαίος, Klaudios Ptolemaios); vèrs 85 a Ptolemaïs de Tébaïde (Nauta Egipte) - vèrs 165 a Canòp, d'autres autors dison v. 100- v. 170) foguèt un astronòm, geograf e matematician grecoegipcian, nomenat comunament Ptolemèu.
Visquèt e trabalhèt a Alexàndria, Egipte (Cresquèt en la famosa Bibliotèca d'Alexàndria). Foguèt astrològ e astronòm, activitats que en aquesta epòca èran intimament ligadas. Es l'autor del tractat astronomic l'Almagest (en grèc Ἡ Μεγάλη Σύνταξις Hè Megalè Syntaxis, Lo grand tractat) que foguèt servat, coma totes los tractats de sciéncia grècs classics, dins los manuscrits arabis e venguèt disponible dins la traduccion en latin de Gerard de Cremona al sègle XII.
Eretièr de la concepcion de l'Univèrs donada per Platon e Aristòtel, son metòde de trabalh diferiguèt notablament d'aquela d'aquestes, perque mentre que Platon e Aristòtel donavan una cosmovision de l'Univèrs, Ptolomèu èra un empirista. Son trabalh consistiguèt a estudiar la granda quantitat de donadas existissent sus lo movement de las planetas e a far construire un modèl geometric qu'expliquèt las dichas posicions dins lo passat e foguèsse capable de predire sas posicions futuras.
La sciéncia grèga a doas possibilitats per explicar la natura: l'explicacion realista, que consistiguèt a exprimir de forma rigorosa e racionala çò que realament se passa dins la natura; e l'explicacion positivista, que consistiguèt a exprimir de forma racionala çò qu'es aparent, sens se preocupar de la relacion entre çò que se vei e çò qu'en realitat es. Ptolomèu afirmèt explicitament que son sistèma pretendiá pas descobrir la realitat, mas èra solament un metòde de calcul. Èra logic qu'adoptèsse un esquèma positivista, perque sa teoria geocentrica s'opausava flagrantament a la fisica aristoteliciana: per exemple, las orbitas son sistèma èran excentricas, respècte a las circularas e perfèctas de Platon e Aristòtel.
Ptolomèu repertorièt fòrça estelas, assignant a aquelas un treslutz e una magnitud, e establiguèt de nòrmas per predire los eclipsis.
Son apòrt fondamental va èsser son modèl de l'univèrs: cresiá que la Tèrra èra immobila e ocupava lo centre de l'Univèrs, e que lo Solelh, la Luna, las planetas e las estelas, viravan a son entorn. A partir d'aquò, per mescla de la tecnica de l'epicicle-deferent, que son invencion s'atribuís a Apolini de Perge, ensajèt de resòlvre amb pro de succès los dos grands problèmas del movement planetari:
Sas teorias astronomicas influiràn la pensada de l'astronomia e las matematicas scientificas fins al sègle XVI. thumb|Mapa del monde del sègle XV facha a partir de las coneissenças de Ptolemèu
Apliquèt sos estudis de trigonometria a la construccion d'astrolabs e relòtges solars. E tanben apliquèt l'estudi de l'astronomia a l'astrologia, creant los oroscòps. Totas aquelas teorias e estudis figuran dins son òbra Tetrabiblon.
Foguèt tanben bon en optica e geografia. Dins lo camp de l'optica explorèt las proprietats de la lutz, subretot de la refraccion e de la reflexion. Son òbra Optica es un bon tractat subre la teoria matematica de las proprietats de la lutz.
Una autra granda òbra seuna foguèt la Geografia, que descriu lo monde de son epòca, amb mapas d'Agatodemon. Utilizèt un sistèma de latitud e de longitud, que servirà d'exemple als cartografes pendent fòrça ans. Una de las vilas descricha en aquela òbra es La Mèca, dins la Peninsula Arabica, que nomenèt Makoraba.
Lo monde de la musica es tanben conegut per Ptolemèu. Escriurà un tractat de teoria musicala nomenat Armonicas.
Albino Jara
Albino Jara Benegas (1877-1912) professor, militar e òme politic foguèt president de Paraguai entre lo 17 de genièr e lo 5 de julhet de 1911.
Torre de Arcas
vinheta|Torre de Arcas (Teruel). Torre de Arcas es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
vinheta|Torre de Arcas (Teruel).
Montfranc
Montfranc (Montfranc tanben oficialament) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. Montfranc es una municipalitat limitròfa del departament del Tarn, situada dins lo parc natural regional dels Grands Causses, sul massís dels monts d'Alban. Fasiá partida de la Comunitat de comunas del País de Sent Sarnin, entorn de Sent Sarnin de Roergue.
Artemia salina
Artemia salina es un pichon crustacèu vivent dins los lacs salats, las lagunas e los paluns salants.
Fòrt ricas en proteïnas, s'utiliza los artèmias coma noiridura viventa en aqüariofilia e en aqüacultura. Los elevatges son de bèls consomidors d'uòus d'artèmias, los nauplius son donats als peisses tre l'eclosion o aprèp 24 a 48 oras d'enriquiment en proteïnas e lipidas (a aqueste estadi son de metanauplius). Las larvas (nauplius) van èsser donadas als rabans, alara que los individús adultes serviràn de repais als peisses mai grosses.
Lor resisténcia extraordinària ne fa una noiridura d'apunt ideala, lors cistes podant èsser conservats desidratats mantuna annada dins de bonas condicions (al recès de l'umiditat). Espeliràn tre que retrobaràn un mitan aquós favorable.
Bernac (omonimia)
Bernac es un toponim occitan:
Grendel
vinheta|Un representacion de Grendel per J. R. Skelton dins l'obatge de Henrietta Elizabeth Marshall Stories of Beowulf (1908). Grendel es un personatge del poèma anglo-saxon Beowulf. Aqueste mostre es lo primièr antagonista de l’eròi Beowulf.
Istòria
Avent entendut parlar de la situacion, le Geat Beowulf se prepausa de venir en ajuda a Hrothgar e passa la nuèch dins Heorot amb sos companhs. Quand Grendel arriba, una violenta luta a mans comença entre Beowulf e el. Lo Geat ne sortís fin finala venceire e arranca un braç del mostre, que fugís brmant cap a sa tuta. Una granda fèsta se debana alara, e lo braç de Grendel es clavelat als cabirons de Heorot. L’endeman, Eschere, un conselher de Hrothgar, es tuat: es la maire de Grendel, venguda venjar son filh. Serà lo segond adversari de Beowulf.
Etimologia
L'etimologia del nom Grendel es pas segura. Seriá ligat a grind (« brigalhar »).
Torre de las Arcas
Torre de las Arcas es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Siurac (Carcin)
Siurac (Cieurac en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Santa Margalida Dromeu (mètro de Marselha)
vinheta L'estacion de Santa Margalida Dromeu es una estacion cap de la linha 2 dau mètro de Marselha.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 1er de febrièr de 1986.
Situacion
Es situada dins lo quartièr Santa Margalida.
Sondika
Sondika es una comuna de Biscaia dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Vila (Marcatosa)
Istoricament apertiec ath terçon de Marcatosa. <mapframe zoom=11 latitude=42.735 longitude=0.795278 height=600 width=600 align=center text="Vila (irange) dens Vielha e Mijaran" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q12647",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q28468098",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff8811", "title": "Vila" }}]
Les (flume)
Les es un flume d'Occitània, en Lengadòc, que passa a Montpelhièr. S'escampa dins la mar Mediterranèa.
Espeluga de Marsolàs
Er'espeluga de Marsolàs, en Comenge e en departament dera Hauta Garona, tanben aperada espeluga deras Hadas, qu'ei de talha petita mès d'ua grana riquesa arqueologica.
Les (flume)
Geografia
thumb|left|La font de Les a [[Sant Clamenç]] Sa longor es de. Sa font apareis d'una ressorgéncia dau vast ensems carstic dau nòrd montpelhierenc, dins la penda sud d'una còla dau nòrd de la comuna de Sant Clamenç. Les s'escola puèi cap au sud dins una plana estrecha entre los vilatges de Sant Clamenç e Montferrièr de Les en riba drecha, Pradas de Les e Clapièrs en riba senèstra. Es dins aquela zona que se tròba lo cabòt dau Les, pichon peis endemic au riu, descobèrt en 1964 e amenaçat d'escantiment.
Espeluga de Marsolàs
Istòria
A partir de 1883, que hoc excavada per abat David Cau-Durban, qui hè eras prumèras descobèrtas. En 1897, Félix Régnault qu'identifiquèc pintruras e gravaduras parietalas. Que s'ageish dera prumèra espeluga ondrada descobèrta ens Pirenèus. Eths preïstorians Henri Breuil e Emili Cartalhac que realizèren un prumèr estudi e un inventari deras òbras parietalas der'espeluga.
F. Régnault que i mièc ua recèrca arqueologica en tot descorbir vestigis sustot magdalenians, mès tanben indicis aurinhacians e asilhans.
Les (flume)
Geografia
Arribat au pè dau bòsc de Montmaur (territòri de Montpelhièr), passa entre los relèus montpelhierencs e de Castèlnòu au fons d'una gòrja. Es a aqueste nivèl que recep en « sosten d'estivatge » las aigas de Ròse porgidas per la Companhiá de Ròse Bas Lengadòc a un debit de 160 litres per segonda. Retròba la plana litorala abans de daissar Montpelhièr per se dirigir cap a Latas. Un canal natural format entre los estanhs de l'Arnèl e dau Mejan li permet de rejónher la mar Mediterranèa a Palavàs.
Moldàvia
Moldàvia se pòt referir a:
Espeluga de Marsolàs
Istòria
Era recèrca enterpresa en 1931 que revelèc ua grana quantitat de mobiliari preïstoric, sensiblament ua conca hèra grana dab traç d'òcra.
Les (flume)
Geografia
Las comunas traversadas son:
Espeluga de Marsolàs
Art parietau
<Gallery> Pendeloque en lignite Marsoulas MHNT.PRE.2012.0.6.95.jpg| Conque Magdalenienne de Marsoulas.jpg| Bison, Marsoulas.JPG| </Gallery>
Proteccion
Er'espeluga que vadó en 1910. Entad assegurar era sua conservacion, non pòt pas estar visitada. Totun, ua replica dera grana frisa que's tròba ath Parc pirenenc der art preïstoric de Tarascon d'Arièja.
Matengo
Lo matengo es una lenga banto parlada en Tanzania.
Les (flume)
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Ledum flumen al primièr sègle ap. J.-C. (Pomponius Mela, II. 5), Heledus aus sègles IV-VI (Avienus, Dra maritima, 592; identificacion dobtosa), fluvium Leto (varianta : Lico) en 799, flumine que dicitur Lesus, cap a 1070, in flumine Lesi en 1103, in Lisio en 1124, de Leso veteri en 1130, pontem de Lisio en 1146, flumine Lesi en 1147, 1167, 1171, flumine Ledi en 1172, fluminis Lesi en 1189, ex parte Lezi en 1191, flumen quod vocatur Lez en 1192, flumine Lesi en 1193, ponte de Les en 1255, flumine Lezi en 1272, riperia Leni en 1308, ripperia Lani, riperia Lani en 1317, la ribieyra del Les en 1409, lo Les en 1487, Lez fl en 1570, Les R. en 1648, Lez R. en 1703, le Lés en 1740-60, le Lez R.  en 1770-71 (mapa de Cassini). A prepaus de las fònts de Les : fonte Lesi en 1247, Source du Lez en 1626, la source du Lers en 1740-60, Source du Lés en 1770-71 (mapa de Cassini).
Las grafias Lani, Leni, etc, s'explican per una confusion amb la Lène (nom francés). La majoritat de las fòrmas testimònian d'una evolucion Led- > Lez; i a en mai una faussa regression Leto dins la de 799. Segon Frank R. Hamlin, lo nom de Les es probablament en relacion amb lo mot gallic ledo « reflús » (citat per Dottin, p. 265), que representariá las aigas gorgotantas de la fònt de Les, que se vesián abans los trabalhs de captatge de 1981-82, puslèu qu'amb lo radicau *les-, variante de *lesa « bauç », supausat per Fabre.
Segon Delamarre, especialista contemporanèu dau celtic, Les s'explica per un tipe idronimic abondós ledos (varianta ledā > Lèisa, Lesa), probablament celtic pr'amor de sa recurréncia.
Torre del Compte
Torre del Compte es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Ménil-Jean
Ménil-Jean es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chintila
Chintila (o Chinthila) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 636 al 639. Succediguèt a Sisenand, mas son règne foguèt brèu. En 639, a sa mòrt, son filh Tulga li succediguèt.
Montgasin
Montgasin (Montgazin en francés) qu'es una comuna lengadociana istoricament, mès benlèu lingüisticament gascona, o de transicion, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna al tèrme amb lo departament d'Arièja situada en Volvèstre a 21 km al Sud de Murèth e prèp de 40 al sud de Tolosa.
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de Montgasin e de las comunas prèpas.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montgasin e Montaudet qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Montgasin qu'èra deu canton de Saint-Sulpice-Lezadois, Sent Somplesi. La glèisa qu'es devath lo patronatge de Senta Catarina. Montaudet, au sud de la comuna, qu'èra parròquia, tot com Montgasin (mapa de Cassini.
Loís XVIII de França
Loís Estanislau Xavièr de França dich Loís XVIII (Versalhas, lo 17 de novembre de 1755 - París, lo 16 de setembre de 1824) foguèt comte de Provença de 1755 a 1795, e rei de França e de Navarre de 1814 a 1815 puèi de 1815 a sa mòrt en 1824.
Armentières-sur-Ourcq
Armentières-sur-Ourcq es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Drevant
Drevant es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Moldàvia (region)
Moldàvia (en romanés Moldova) es una region istorica romanesa, ara dividida entre dos estats:
Comunautat de comunas del País de Fenelon
La Comunautat de comunas del País de Fenelon es una intercomunalitat, perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200040830. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian sarladés.
Moldàvia (region)
Lo gentilici es moldau -ava.
Potawatomi
Los potawatomis que son un pòble originari deu continent nòrdamerican e mei exactament de la region superiora de Mississipí.
La loa lenga qu'ei taben aperada Potawatomi, de la familha de las lengas algonquianas.
Comunautat de comunas del País de Fenelon
Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr de 2014 per l'arrestat prefectoral n° 2013149-0001 del 29 de mai de 2013.
Efectiva lo 1èr de genièr de 2014, resulta de la fusion de :
La CC compren donc 19 comunas e correspond als ancians cantons de Carluç e de Salanhac e Aivigas. Son nom foguèt lo d'una anciana intercomunalitat, suprimida en 2003, situada al sud del canton de Carluç.
Composicion
Mapa de la CC del País de Fenelon|thumb|center|upright=2.1 Densitat de populacion de las comunas del País de Fenelon lo 1èr de genièr de 2019.|thumb|center|upright=2.1
Veire tanben
thumb|600px|center|Mapa dels EPCI de Dordonha al 1èr de genièr de 2019
Torre los Negros
Torre los Negros es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Sisenand
Sisenand (en espanhòl: Sisenando) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 631 al 636. Venguèt rei en far tombar Suintila, mas son règne foguèt brèu. En 636, Chintila li succediguèt.
Juan Natalicio González
Juan Natalicio González Paredes (1897-1966) jornalista e òme politic foguèt president de Paraguai entre agost de 1948 e genièr de 1949.
Pogolo
Lo pogolo (o pogoro) es una lenga banto parlada en Tanzania.
Localizacion
Lo pogolo es parlat dins l'èst de Tanzania, dins lo district d'Ulanga de la region de Morogoro. La lenga a tres dialèctes, lo pogolo, lo bhwiganji e lo shidabaga.
Saint-Avold
Saint-Avold es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A, la erudit bénédictin Dom Calmet escriviá : « Sant-Avold a jogat un papièr de primièr plànol en lo istòria lorraine. Protegissiá en los sieus murs dels ducs de Lorraine, dels reis de França e dels emperaires d'Alemanha ».
Torrecilla de Alcañiz
Torrecilla de Alcañiz es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Saint-Avold
Istòria
Au, l’érudit bénédictin Dom Calmet écrivait : « Saint-Avold a joué un rôle de premier plan dans l’histoire lorraine. Elle abritait dans ses murs des ducs de Lorraine, des rois de France et des empereurs d’Allemagne ».
Laurenç Mallol
Laurenç o Lorenç o Llorenç Mallol (anciana grafia Lorenz) (de cap a 1350) èra un poèta catalan del s. XIV, lo primièr petrarcan del sieu país, e un dels darrièrs trobadors. N'avèm d'el pas que dos poèmas en occitan ancian.
Sent Gervasi (omonimia)
Sent Gervasi o Sant Gervasi es un toponim occitan:
Ortoncourt
Ortoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|left|Glèisa Santa-Urbana. Lo nom de la municipalitat, Ortonis curte, a testificat dempuèi la. Ortoncourt Aperteniá al bailliage de Châtel-sus-Moselle. La siá glèisa, dédiée a sant Urban, èra annèxa de Moyemont.
De 1790 a l'an IX, Ortoncourt a fach partida del costat de Fauconcourt en lo district de Rambervillers.
Le nom de la commune, Ortonis curte, est attesté dès le. Ortoncourt appartenait au bailliage de Châtel-sur-Moselle. Son église, dédiée à saint Urbain, était annexe de Moyemont.
Steintal
Existiguèt de 1974 a 1991 qu'èra la fusion de:
Lei de la gravitacion universala
La lei de la gravitacion universala de Newton ditz que la fòrça d'atraccion entre dos còrs, amb massas m1 e m2 respectivament, es proporcionala al produch de las massas m1 e m2 e inversament proporcionala al carrat de la distància que separa los dos còrs. Matematicament s'exprimís coma:
ont F es lo modul de la fòrça de la gravitat, G es la constanta gravitacionala, m1 e m2 son las massas dels dos objèctes qu'inician la fòrça, e d es la distància entre los dos centres de gravitat de las doas massas, que se considèran concentradas en un punt.
La valor de G dins lo Sistèma Internacional d'Unitats es:
Amb la lei de la gravitacion universala, Newton capitèt a reproduire las leis de Kepler, donant atal una explicacion pus fondamentala de las tres leis, que fins alara èran solament empiricas.
Per exemple, a la superficia terrèstra se pòt considerar que la distància al centre de la Tèrra es la meteissa en totes los punts (es una aproximacion: la diferéncia de la distància mejana del centre de la Tèrra a un punt del nivèl de la mar e al suc d'una montanha de 1000 mètres es de mens de 0,02%).
Aicí M es la massa de la Tèrra e R son rai mejan. Generalament es una bona aproximacion de considerar g coma una constanta. De fach g es l'acceleracion que los còrs subisson a la superficia terrèstra e qu'es la meteissa per totes los còrs independentament de la seuna massa (coma se pòt deduire del calcul precedent) e que serà demostrat empiricament per Galileo Galilei.
Morancourt
Morancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fritz Krüger
Fritz Krüger (Grodk, Lusàcia Bassa, 7 de decembre de 1889 - Mendoza, Argentina, 17 d'agost de 1974) foguèt un ispanista e romanista alemand.
Cargat de filologia romanica a l'Universitat d'Amborg entrò 1945, foguèt licenciat pels aliats pr'amor de son adesion al partit nazi. Li calguèt emigrar a Argentina, per tornar trabalhar: lai foguèt professor a l'Universitat Nacionala de Cuyo (a Mendoza) e ont demorèt fins a la mòrt.
Sa tèsi, en 1910 a l'Universitat de Giessen, estudiava los limits entre lo catalan e l'occitan. Sas conclusions pro documentadas que trantalhava pas a anar sul terrenc, foguèron pas totas represas pels especialistas de l'occitan coma Ronjat e Alibèrt, mas foguèron tornar descobèrtas e expleitadas per los catalanistas e occitanistas contemporanèus (coma Claudi Balaguer ).
Trapagaran
Trapagaran es una comuna de Biscaia dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Victor Balaguer i Cirera
Víctor Balaguer e Cirera (Barcelona, 11 de decembre de 1824 – Madrid, 14 de genièr de 1901), autoanomenat Lo trobador de Montserrat, foguèt un politic liberal, jornalista, escrivan romantic, poèta, dramaturg e istorian catalan. Foguèt un dels principals personatges romantics catalans per antonomàsia e un dels impulsors del movement de la renaissença catalana.
Fritz Krüger
Après la tèsi, se virèt cap a las relacions entre la lenga e la cultura materiala, mai que mai dins los airals de mai accedir al nòrd de l'estat espanhòl. Sos estudis aguèron una influéncia de las grandas sus las òbras de maites, coma José Miguel de Barandiarán e Ramon en Violant e Simorra. Deguèt far la Primièra Guèrra Mondiala e poguèt pas sosténer sa tèsi d'abilitacion abans 1919, a Amborg, amb Bernhard Schädel. Lai venguèt professor en 1924 e prenguèt en 1927 la succession de Schädel. Venguèt membre del partit nacionalsocialista alemand en mai de 1937.
Contunhèt son òbra linguistica en Argentina, ont ajudèt a espandir una romanistica modèrna e dobèrta. D'un vejaire politic, foguèt reabilitat pels biografs contemporanèus.
Victor Balaguer i Cirera
Joenessa e matrimòni
Víctor Balaguer nasquèt lo 11 de decembre de 1824 dins la carrièra de Sant Pau de Barcelona. Filh unic. Lo sieu paire se sonava Joaquim Balaguer, mètge de pensada fòrça liberal, moriguèt lo 1834 en lo daissant orfe quand èra encara un enfant. Malgrat aiçò Víctor Balaguer ne prenguèt la meteissa ideologia. La siá maire se sonava Teresa Cirera.La relacion ela foguèt totjorn mai malaisida. Ela voliá que lo sieu filh foguèsse mètge o avocat e las siás idèas avançadas e la siá vocacion per la literatura dificultèron la relacion fins al ponch que lo arribèt a desheretar.
Amb solament 14 ans estreèt ja la siá primièra òbra lo 1838: Pepín lo Jorobado, qu'èra ja un drama istoric coma fòrça dels que vendrián après; e lo 1843 obtenguèt un bon succès amb Enrique lo Dadivoso. Après, afrontat irremeiablement amb la siá maire, aquela l'acabèt desheretant, motiu que se metèt per el a escriure mai d'òbras ja sens cap de fren e tanben per se ganhar la vida. Dintrèt a l'Universitat de Barcelona ont comencèt los estudis de Drech e dintrèt en contacte amb la literatura de Voltaire, Rousseau, Dumas, Hugo, Scott, entre d'autras. En aquela epòca comencèt a collaborar amb un jornal intitulat Lo Hongo.
Lo 1845 se transportèt demorar en Madrid sens aver acabat los estudis universitaris, fach que li comportèt una fòrta discussion amb la siá maire e aver de se cercar la vida per lo sieu compte dins la capitala. Comencèt a trabalhar per Wenceslao Ayguals de Izco, qual li ofriguèt trabalh coma revirador al castelhan d'escrivans franceses del moment, que se publiquèron a la colleccion Museo de las Hermosas. La situacion s'alonguèt de paucs meses a causa de la siá precarietat economica e en brèu tornariá a Barcelona, ont contunhariá de trabalhar de revirador e jornalista. De nòu a Barcelona, lo 1847 foguèt nomenat poèta oficial del Licèu. Mai endavant o seriá tanben del Teatre Principal, fach que li donariá cèrta popularitat a nivèl local.
Lo 1851 se maridèt amb Manuela Carbonell e Catalan al monastèri de Sant Jeroni de la Val d'Ebron, aquerit pel paire de la nòvia. Un an realiza après un cicle de conferéncias sus l' istòria de Catalonha per comanda de la Societat Filarmonica de Barcelona.
Maturitat politica e literària
Pendent lo decènni de 1850 dintrèt en contacte amb lo General Espartero e amb lo General Prim, en se jonhent al Partit Progressista, en aumentant progressivament lo sieu pes e influéncia en lo partit. Es en aquel periòde ont comença a recuperar la memòria istorica de l'anciana Corona d'Aragon.
Tanben en aquela epòca comença a reivindicar la lenga catalana coma una lenga literària. Lo sieu primièr poèma en catalan s'intitulèt A la Vèrge de Montserrat publicat lo 1857. Ven progressivament fòrça actiu en lo procès de la renaissença de la literatura catalana, en impulsant la restauracion dels Jòcs Florales en mai de 1859, en venent el membre del primièr consistòri. Tanben alavetz inicièt los sieus primièrs tèxtes historiogràfics. Après los jòcs anèt trabalhar a Itàlia coma correspondent de la Guèrra d'independéncia. Entre lo 1860 e lo 1864 publiquèt en 5 volums la Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón, que foguèt un succès de ventas sens precedentas e que Balaguer i reivindicava lo modèl de la monarquia federala e la tradicion del pactisme entre pòble e rei.
Foguèt unes ans exiliats a Provença entre lo 1865 e lo 1867 per aver participat a la conspiracion del general Prim. I coneguèt ailà Frederic Mistral lo 1865 e poguèt participar al Felibritge, que ne'n foguèt nomenat vice-president. Foguèt membre de la delegacion catalana qu'autregèt la Copa Santa als escrivans occitans.
Lo 1867 tornèt a Catalonha. A comptar d'alavetz e pendent tot lo Sexenni revolucionari s'impliquèt fòrça activament en la politica espanhòla. Pendent lo reinatge de Amadeu E d'Espanha foguèt nomenat ministre lo 1871 (Ministre de Foment e d'Otramar) pendent la Primièra Republica Espanhòla, mercés a una intervencion d'Antoni Samà, a causa de l'estenduda del districte electoral que se compreniá dins d'el Vilanova e la Geltrú. Aquel seriá un dels motius que mai endavant decidiguèt per el establir lo sieu projècte cultural en aquela vila, coma senhal de gratitud. Balaguer tornèt ocupar la meteissa carga lo 1886 pendent lo govèrn de Práxedes Mateo Sagasta.
Òbra
thumb|Bust de Víctor Balaguer al [[Parc de la Ciutadella|parc de la Ciutadèla de Barcelona]] thumb|Edicion de 1868 de Los bandolers catalans o lo balh d'en Serrallonga.
Premsa
Maçó, Liberal e d'idèas romanticas, collaborèt a divèrses jornals liberales coma Lo Constitucional, Lo Laurel, Lo Genio e La Lira e lo 1846 partiguèt a Madrid, ont coneguèt las principalas personalitats literàrias e de politicas de l'epòca. Fondèt a Barcelona lo jornal liberal La Corona de Aragón, ont declarava una adesion fervent al passat gloriós de Catalonha a l'encòp qu'exigissiá una descentralizacion pels territòris de l'anciana Corona d'Aragon.
Poesia
Dins de las siás poesias completas: En seguint lo lèma dels Jòcs Florales "Pàtria, fe e amor".
Roman
Istòria
Cal aver present qu'en aquel camp faguèt pas descobèrts documentaris ni foguèt gaire critic en la siá incipient recèrca istorica, que i apondiá sovent tanben las legendas. Escriviá en fach fòrça influenciat per las siás idèas romanticas e liberalas, fach que foguèt per el fòrça durament criticat per los sieus enemics e competitors mens prestigioses que, d'aquela manièra, atacavan la popularitat d'un fèrm progressista. En fach, aquela manca de rigor èra plan comuna entre los istorians de l'epòca, influenciats per un romanticisme nacionalista que cercava arreu mitificar lo pròpri passat. Conscient de las siás mancas coma investigador escèptic, Víctor Balaguer admetèt totjorn èsser solament un divulgador eficaç que sentiá amor per l'istòria locala de la societat catalana, la que presentava dempuèi una perspectiva liberala de manièra fòrça intelligent.
Ne va pas, la siá pròsa sus la tradicion constitucionalista de la Corona d'Aragon en general e Catalonha en particulara seguissiá las peadas d'Antoni de Capmany e Avel·lí Pi e Arimon Malgrat qu'es evidenta la anacronisme de ligar las libertats medievalas e modèrnas que ne gaudissián los catalans amb las libertats contemporanèas del liberalisme, tanben vertat es que la tèsi qu'afirma lo caractèr pactista de la nacion catalana es un trach pro consolidat al cors del cors istoric del país. Amb aquela premissa generala Balaguer traguèt de nombrosas interpretacions concrètas qu'encara uèi jorn son en vigor.
Los sieus primièrs tèxtes estrictament historiogràfics los faguèt lo 1852, amb 28 ans, per participar a unas conferéncias que tractavan las "beutats" de l'istòria catalana. La principala òbra en aquel camp foguèt la celèbra Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón, publicada entre 1860 e 1864. Fòrça après, lo succès del libre faguèt necessària una segonda edicion lo 1885 en una Istòria de Catalonha.