cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atemptats de genièr de 2015 en Illa de França
Assalts de las fòrça de polícia
L'assalt pòrta de Vincennes se faguèt a 17 oras 12 pel RAID e la BRI que penetrèron dins lo mercat après lo lançament de quatre grenadas assordissentas. Fòrça tirs d’armas automaticas s'ausiguèron pendent que los ostatges son liberats. Lo prenaire d’ostatges, Amedy Coulibaly, foguèt tuat alara qu’ensejava de sortir. Quatre personas son gravament feridas e quatre foguèron assassinadas: Yohan Cohen, Yoav Hattab, Philippe Braham e François-Michel Saada, ,. Dos policièrs del RAID e un autre de la BRI son ferits. Una operacion de desminatge contunhèt fins a 17 h 30. Lo ser mèsme, vèrs 19 h 55 a la television, François Hollande qualifica la presa d'ostatges d'« acte antisemita esglasiant » e cridèt que se faga « pas cap d'amalgama ».
Reaccions nacionalas
Gaireben quatre milions de personas participèron aquela dimenjada a aquelas manifestacions.
Reaccions internacionalas
thumb|San Francisco, EUA thumb|Ambassada de França a Moscòu L'emocion passèt las frontièras e pendent tres 3 jorns, lo mond entièr seguissèron los eveniments: los mai grands jornals e magazins s'indignèron de l'ataca facha a la libertat de la premsa. Una èrsa de sosten venguèt de pertot ont dirigents, jornalistas, personnalitats o citadans mostrèron lor solidaritat e lor indignacion fàcia a l'ataca contra Charlie Hebdo, amb d'acamps, o la difusion del messatge "Je suis Charlie" (Soi Charlie). De dirigents europèus e del mond, una quarantena, s'invitèron a París l'11 de genièr de 2015 a la passacarrièra.
Revendicacion e sosten als terroristas
Al-Qaïda dins la peninsula Arabica (AQPA) revendiquèt l'atemptat contra Charlie Hebdo lo 9 de genièr, mas dins son comunicat fa pas de referéncia a la atacas de Amedy Coulibaly, qu'el aviá fach aleujança a l'Estat Islamic. Segon Wassim Nasr, journalista especialista dels movements djihadistas, sols de ligams d'amistat personals entre los fraires Kouachi e Coulibaly menèron a las atacas coordonadas. Mas pas cap de planificacion foguèt menada ensemble entre los caps d'Al-Qaïda e aqueles de l'Estat Islamic, perque son rivals, dins la lucha ideologica e se fan de combats murtrièrs en Siria. E mai lo biais de far, las accions dels fraires Kouachi avián estat preparadas de longas en ligam amb AQPA, la sola branca d'Al-Qaïda avent los mejans d'agir en Occident, alara que las atacas de Coulibaly son mai improvizadas.
Lo 14 de genièr, Al-Qaïda dins la peninsula Arabica revendica l'atemptat contra Charlie Hebdo dins une vidèo mesa en linha e ont aparéis Nasser Ben Ali al-Anassi. Declara que, afirma que l'operacion foguèt menada sus òrdre d'Ayman al-Zauahiri e en conformitat a la volontat postuma d'Ossama ben Laden. Al-Anassi fa tanben omenatge a Amedy Coulibaly, mas revendica pas sas actions.
Se l'ataca es revendicada per AQPA, de reaccions de sosten son tanben portadas per d'autras organizacions salafistas djihadistas. Es lo cas de l'Estat Islamic que dins una radio qualifica d'« eròi » los autors de l'ataca contra Charlie Hebdo. Al-Qaida al Magrèb islamic (AQMI) menciona tanben Coulibaly saludant, Jamaat al-Ahrar, una branca du Tehrik-e-Taliban Paquistan , Boko Haram e Al-Shabbaab saludan tanben los atemptats a París.
D'autras reaccions ponctualas se faguèron en Argeria, al Liban , en Índia , per d'extremistas sur Twitter , per un imam anglés. En Turquia, lo jornal Yeni Akit publica Ataca sul magazin qu'aviá provocat los musulmans, e Türkiye, un jornal pròche del govèrn Ataca sul magazin qu'insultèt lo nòstre profèta.
Sud l'Internet francofòn, s'observa de dichs aprovant los atemptats,. De personas faguèron l'apologia dels atemptats son arrestats en França.
Dins la premsa
La premsa internacionala es tanben solidària. E mai, de presentators de television americans, a l'imatge de Jon Stewart, Conan O'Brien, Bill Maher o Jimmy Kimmel ,, mostrèron lor sosten a Charlie Hebdo.
Fòrça medias estatsunidencs — CNN, New York Daily News, Fox News e Associated Press — evòca l'afar enfoscant l'imatge de las coberturas de Charlie Hebdo, ont es representa Maomet. Al Reialme Unit, The Guardian e The Telegraph fan lo mèsme. Un dels patrons de CNN, Richard Griffiths, explica que la cadena. Tanben conselha d'evitar los plans tròp pròche dels manifestants mostrant d'exemplars que farián los dessenhs satirics tròp vesibles. The Washington Post al contrari decidís d'illustrar un dels seus articles per una de las cobertura de Charlie Hebdo representant Maomet. D'autres medias anglosaxons, coma Bloomberg, The Huffington Post o The Daily Beast, faguèro tanben lo mèsme.
Dins lo mond politic
Lo 9 de genièr de 2015, la fondacion Robert-Schuman compta 45 reaccions de caps d'Estat o de govèrn, venent de 39 païses e institucions internacionalas« Reaccions oficiala après l’ataca del 7 de genièr de 2015 contra lo jornal Charlie Hebdo: in Fondation Robert-Schuman, Attentat de Paris #JesuisCharlie : l’Europe unanimement solidaire de la France, newsletter, 9 janvier 2015. ,.
thumb|[[Barack Obama signant lo registre dels dòl a l'ambassada de França dels EUA a Washington, D.C.]]
Los caps d'Estat o de govèrn de desenas de païses, tanben de musulmans, exprimisson lèu lor indignacion e lor compassion al respècte de las familhas de las victimas,. D'insténcia e de personalitaats islamicas denoncian tanben l'atemptat. Es lo cas de l'universitat al-Azhar, del president del partit islamista tunisian Ennahdha, Rached Ghannouchi, o de Tariq Ramadan. Lo paire Ciro Benedettini, vicedirector del Burèl de premsa de la Santa Se.
Hassan Nasrallah, cap de l'organizacion Hezbollah, tanben condamnèt los actes perpetrats per e de declarar. L'Hamas anocia que.
Anonimes
D'acamps de sosten a la victimas se faguèron dins fòrça vilas d'Euròpa e pel mond,.
« Je suis Charlie »
thumb|« Je suis Charlie », [[Praga, Chequia]] L'slogan « je suis Charlie » (Soi Charlie) venguèt lo simbòl del sosten a la victimas, de l'indignacion fàcia a la atacas terroristas, de defensa de la libertat d'expression, de fraternitat. Creat per un grafista, Joachim Roncin, qualques minutas après l'ataca, l'slogan prenguèt vam suls malhums socials coma Twitter. Traversèt las frontièras.
Consequéncias indirèctas
Lassana Bathily, jove Malian francofòn musulman, aviá amagat de clients del supermercat hypercasher dins la per qu'escapen a la vista d'Amedy Coulibaly, sa naturalizacion foguèt decidida lo 15 de genièr de 2015}.
Lo 14 de genièr de 2015, lo jornal Charlie Hebdo es publicat. Lo primièr tiratge se vendèt en qualques minutas Los jornalistas decidiguèron de lo tornat estampar fins al dijóus seguent.
Notas
<references group="N"/>
(1221) Amor
(1221) Amor es un asteroïde.
Vergesa
Vergesa (Vergèze en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Sus son territòri se tròba lo Domeni dei Bolhents, lo centre de la fònt de la companhiá d'aiga gasosa Perrier.
Los Gatos
200px|thumb|Los Gatos en 1967 Los Gatos que ho un deus purmèrs grans grops de rock argentin. Que ho fondat en 1967 e lo son títol La Balsa que ho ua de las purmèras escadudas deu ròck argentin e ua cançon coneguda per totas las generacions. Lo grop que durè dinc a 1971. En 2007 que ho tornar fondar per ua virada internacionau.
En 1967 lo grop que's compausava de Alfredo Toth a la baisha, Ciro Fogliatta au clavièr, Kay Galifi a la guitarra, Litto Nebbia cantaire e a l'armonicá e Oscar Moro a la bateria. A partir de 1969, lo gran guitarrista argentin de ròck Pappo Napolitano que remplacè Kay Galifi.
MARRS
MARRS, taben de còps escrit M|A|R|R|S, M/A/R/R/S o M.A.R.R.S. es un projècte de musica electronica eissit de la collaboracion entre Colourbox e Ar Kane, dos gropes angleses del label independent 4AD.
En 1987, an publicat lo tròç Pump Up the Volume que foguèt una capitada enòrma (foguèt lo primièr tròç house n°1 al Reialme Unit), devengut aital culte en fasent de la house music un estili popular. Aital, MARRS es considerat coma pionièr del genre house.
Janne Väätäinen
Janne Markus Väätäinen (Kuopio, Finlàndia, 6 de març de 1975) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.
Retirat dempuèi 2000, venguèt posteriorament entrainador de l'equip de Finlàndia d'aquesta disciplina.
Canton de Lausès
Lo canton de Lausès es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Caors, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton entièr passèt dins un canton novèl, Causse e Vals (burèu centralizator : Cajarc). En 2017, foguèt despartit entre 3 arrondiments, màgerment lo de Gordon. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, carcinòl mejan probablament.
Istòria
Lo canton de Crabairet se creèt lo 15 de febrièr 1790 e se conservèt lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801), mas en venent canton de Lausès, ambe las meteissas comunas çò sembla,.
En 2011, la brigada de gendarmariá de Lausès foguèt suprimida. I aviá pas mai de gendarmas dins lo canton.
A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Lausès foguèt suprimit.
Lo 1èr de genièr de 2016, las comunas de Sent Martin de Vèrn e de Sent Sarnin formèron la comuna novèla dels Puèges de Vèrn.
En 2017, la composicion dels arrondiments de l'Òut foguèt modificada per s'adaptar a las intercomunalitats : tant solament Crabairet, del Grand Caors, demorèt dins l'arrondiment de Caors, Sauliac, de la Comunautat de comunas del Grand Fijac, passèt dins l'arrondiment de Fijac e las autras comunas, de la Comunautat de comunas del Causse de La Bastida Fortunièra, anèron dins l'arrondiment de Gordon.
(1222) Tina
(1222) Tina es un asteroïde.
Voireuze
La Voireuze (nom occitan inconegut) es un riu que cor dins los dos departaments de Cantal e de Naut Léger. Pren la sorsa dins los monts del Sejalèir, al còr del pargue natural regional dels Volcans d'Auvèrnhe. Es un afluent en riba esquerra d'Alanhon doncas un jos-afluent de Léger per Alèir.
Geografia
La Voireuze es un riu dont lo nom càmbia tot lo long de son percors. Pren lo nom definitiu al vilatge del Bruelh situat sus la comuna de Las Vaus.
L'ensems de las sorsas possiblas son situadas al sud del senhal del Luguet, ponch culminant dels monts del Sejalèir. Lo riu de Vins-Naut qui pren sa sorsa al pè de la ròca de Piroux e lo riu de Bòsc-Bertin (Bostberthy) que pren la sorsa al mont de Chanusclada (1 307 mètres) se rejonhon a Bòsc-Bertin per formar lo riu del Bartonet. Aquel darrièr davala los monts del Sejalèir en direccion Est sus mai de 6 quilomètres. Rejonh lo riu de Las Vaus al nivèl del vilatge del Bruelh e pren lo nom de Voireuze.
Lo riu garda son nom sus mai o mens, fins a son embocadura amb la Alanhon al Babory de Bleila. Son percors total es de 11,4 quilomètres.
Comunas traversadas
D'amont en aval, la Voireuze travèrsa tres comunas : Las Vaus (departament de Cantal, arrondiment de Sant Flor) puèi Sent Estefe de Bleila e Blesle (departaments de Naut Léger, arrondiment de Briude).
Bacin versant
La Voireuze travèrsa una sola zòna idrografica La Voireuze & sos afluents (K257) de  km2 de superficia. Lo bacin versant es constituit a 64,95 % de bòsques e mitans semi-naturals, a 34,76 % de territòris agricòlas, e a 0,41 % de territòris artificials.
Afluents
La Voireuze a nòu afluents referenciats dont :
Lo reng de Strahler es doncas de cinc pel Bartonet, l'Archèir, lo riu de la Ravela e ?
Enrique Santos Discépolo
200px|left|thumb|Enrique Santos Discépolo Enrique Santos Discépolo, chafrat Discepolín (Buenos Aires, lo 27 de març de 1901 - Lo 23 de deceme de 1951) òmi de letras, musician argentin autor deus tangos deus mei famós com Qué sapa señor, Yira yira (ho interpretats, enter autes, per Carlos Gardel), Cambalache e Cafetín de Buenos Aires.
Orfanin elhevat peu son hrair Armando. Que comencè au teatre (com autor e tanben con actor). En 1927 compausè el tango "Esta noche me emborracho" interpretat per Azucena Maizani. Après aquesta purmèra escaduda que continuè com autor de tango. Que joguè tanben au cinema.
En 1928 que conegó la soa molhèr Tania.
Uei lo dia que demora un deus autors los mei emblematics deu tango.
Neufchef
Neufchef es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla en la region del Grand Èst.
Geografia
La vila es estada bastida sul platèl entre la val de Fensch e lo vallon de Conroy a una altitud mejana de 310 m. En observant lo mapa geologic, s'obsèrva que la rega que s'es installada correspond a la falha geologica de Hayange. E es lo long de la rota que repren aquel ais natural de comunicacion, que la vila s'es establida.
Dempuèi pauc, los qualques ostals de la ciutat artisanala e sos abitants qu'èran sus la comuna de Hayange, son estats ligats administrativament al ban comunal de Neufchef.
Los bòsques dels entorns son traversats sustot pel GR 5, que partís dels Païses Basses e arriba fins a la Mediterranèa.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'origina de Neufchef remonta a l'epòca gallo-romaine. En la vallée del Pérotin, se situava un pichon masatge caseriu @dénommer Tondar; sembla que las condicions climaticas en la vallée del pérotin an empenchas los abitants de Tondar a s'installar sul scenari actual, a las condicions plmus clémentes, d'aquel fach, l'origina del nom de Neufchef rèsta controvertida: Tondar i auriá possedit nòu ostals ont pòt èsser de nòus caps de familhas i aurián viscuts d'ont l'origina de Neufchef (de familhas),l'autra  version constanta pel Diccionari étymologique dels noms e luòcs de França, supausa que lo nom de Neufchef proven simplament del latin  Nòu (nòva) e #Plaçar (ostal), nom obtengut en lo moment de l'implantacion del vilatge sul scenari. Demòra que la data approximative de la migracion de la vallée del Pérotin a la siá localizacion actuala rèsta desconeguda. Lo vilatge dépendait de l'anciana província del Barrois, en la distincion de Sancy. La mapa archéologique, conservada al Servici Regional de Arqueologia de Mètz, apren que dels elements de colomna an #èsser trobats en lo luòc del pérotin, en datant del periòde Franque. Mas çò de mès d'interessant es la descobèrta de nombrosas rèstas de basses-foguets. Neufchef Se tròba en la conca ferrifère lorrain, e l'espleitacion de minaré e lo sieu tractament sembla doncas remontar a aquela epòca.
A partir d'ans 1970, la sidérurgie lorraine comença la siá reconversion. Usinor-Sacilor #Qu'a federat una granda part de la sidérurgie Lorraine comencèt a barrar las minas. Neufchef Marca doncas un temps d'estancada en lo sieu creissement.
A partir d'ans 1980, lo desvolopament s'opèra pas mai pel bastiment de lotissements amb una unitat architecturale. Es l'explosion del pavillonnaire.
Prèp de la vila de Luxemborg, de nombroses trabalhadors transfronterers venon s'establir en aquela part de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Mètz e Luxemborg vei de mai en mai lo bastiment de lotissements. La constitucion d'aquel tipe d'abitat met de problèmas en tèrmes de gestion de l'espaci, de relacion amb lo païsatge, d'entorn urban e de collectivitat. Arriba sovent de veire qualques lotissements formar d'autenticas separacions amb la vila. Aquel genre d'intervencion met doncas lo problèma fòrça actual, de la vida al se d'una municipalitat e d'una comunitat.
L’origine de Neufchef remonte à l’époque gallo-romaine. Dans la vallée du Pérotin, se situait un petit hameau dénommé Tondar; il semble que les conditions climatiques dans la vallée du pérotin ont poussées les habitants de Tondar à s'installer sur la plateau actuel, aux conditions plmus clémentes, de ce fait, l'origine du nom de Neufchef reste controversée: Tondar aurait possédé neuf maisons où peut être neuf chefs de familles y auraient vécus d’où l’origine de Neufchef (de familles),l' autre version soutenue par le Dictionnaire étymologique des noms et lieux de France, suppose que le nom de Neufchef provient simplement du latin  Nova (nouvelle) et Casa (maison), nom obtenu lors de l'implantation du village sur le plateau. Reste que la date approximative de la migration de la vallée du Pérotin à son emplacement actuel reste inconnue. Le village dépendait de l’ancienne province du Barrois, dans la seigneurie de Sancy. La carte archéologique, conservée au Service Régional d’Archéologie de Metz, nous apprend que des éléments de colonne ont été retrouvés dans le site du pérotin, datant de la période Franque. Mais le plus intéressant est la découverte de nombreux restes de bas-fourneaux. Neufchef se trouve dans le bassin ferrifère lorrain, et l’exploitation de minerai et son traitement semble donc remonter à cette époque.
Le village de Neufchef, à proprement parlé, n’est mentionné qu’en 1183. On voit donc un déplacement de la population du Vallon du Conroy vers le plateau afin de pouvoir étendre les zones de culture. En dehors des données iconographiques du, comme la carte de Naudin ou celle de Cassini, la première véritable image de Neufchef que nous possédons remonte au cadastre « napoléonien » de 1826. Le village s’étend alors le long de la rue principale qui relie la vallée de la Fensch au vallon du Conroy. En 1817, Neufchef village de l’ancienne province du Barrois avait pour annexes la ferme de Homesweiller et le moulin du Pérotin ce qui représente 434 habitants répartis dans 100 maisons. Les grands changements dans l’urbanisme de Neufchef vont se manifester à partir des années 1950. L’économie à nouveau florissante et la création de la Communauté européenne du charbon et de l’acier transforment cette région de Lorraine en véritable El Dorado. Les entreprises De Wendel, propriétaires de la mine d’Hayange, aident à la construction des premières cités. La cité artisanale en 1951, puis les cité Pinay, Castors, CECA, et Cherez sortent rapidement de terre. La ville va continuer sa progression durant les années 1960 et 70.
À partir des années 1970, la sidérurgie lorraine entame sa reconversion. Usinor-Sacilor qui a fédéré une grande partie de la sidérurgie Lorraine va commencer à fermer les mines. Neufchef marque donc un temps d’arrêt dans sa croissance.
À partir des années 1980, le développement ne s’opère plus par la construction de lotissements avec une unité architecturale. C’est l’explosion du pavillonnaire.
Proche de la ville de Luxembourg, de nombreux travailleurs transfrontaliers viennent s’établir dans cette partie de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Metz et Luxembourg voit de plus en plus la construction de lotissements. La constitution de ce type d’habitat pose des problèmes en termes de gestion de l’espace, de relation avec le paysage, d’environnement urbain et de collectivité. Il arrive souvent de voir certains lotissements former de véritables écarts avec la ville. Ce genre d’intervention pose donc le problème très actuel, de la vie au sein d’une commune et d’une communauté.
Sent Martin de las Combas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ m mar’ti] [dɛj’ku m bɒ]. Lo nom es atestat en latin Sanctus Martinus de Combis en 1197. Sent Martin es un agiotoponime : 'quò's un nom de luec que fai referéncia a un nom de sent, Sent Martin de Tors (316-397), avesque de Tors, evangelizator de las Gàllias au sègle IV,. Lo vocable es signe d'una granda ancianetat per una paròfia.
Lo determinant es l'occitan comba, vengut dau gallic *cumba. Lo mot comba abonda dins la toponimia dau Perigòrd, sol o emb un adjectiu, un nom de persona, etc. Lo releu de la comuna es pusleu traversut e lo vilatge es dins una comba, çò que justifica lo nom.
Macroplata
Macroplata ère un reptil marin apertenhent ara familha des plesiosaures que demorèc pendent eth jurassic inferior (Hè d'aperaquí 198 milions d'ans). Es sues despulhes an sigut trapades en Anglatèrra.
Estadi Tomás Adolfo Ducó
thumb|left|200px|Façada classica de l'estadithumb|200px|L'Estadi Tomás Adolfo Ducó o Estadia d'Huracán tanben conegut com lo Palais (el Palacio en castelhan) que tròba a Buenos Aires dens lo quartièr de Parque Patricios e qu'acesa las partidas de fotbòl deu Club Atlético Huracán.
Macroplata
Descripcion
Aguest animal, coma era majoritat de plesiosaures dera sua epòca devolopèc un cap gran e un còth cuert. Ère donques plan idrodinamic. Totun, Macroplata auia un còth pro desvolopat (dus còps era mesura deth cap) mentres qu'eth cran ère mès petit e long que non pas es de sòns ancessors. Aguest plesiosaure hèia prèp de 4,5 m e auia un cran de 60 cm. Pr'açò que serie un des predators marins mès grans deth jurassic. Coma d'autes plesiosaures de còth cuert, Macroplata ère un poderòs nedaire e plan rapide. Eth morre ère ponchut e eth còth robust e rigid damb 57 vertèbres cuertes.
Classament
Es fossils d'aguest animal sigueren trapades ena formacion de Blue Lias, En Warwickshire, en Anglatèrra e son deth jurassic, des mès ancians trapats enquia aué d'un plesiosaure.
Era prumèra descripcion de Macroplata tenuiceps ei de 1930 e siguec hèta per Swinton. Dempús se trapèc ua dusaua espècie, Macroplata longirostris. En 2011 aguesta espècie, totun, siguec classada coma dens deth genre Haffiosaurus. Macroplata ère un romaleosaurid, un grop de plesiosaures ancians tipic deth jurassic inferior e miei damb un còth relatiuaments cuert e ua testa ponchuda mès disparièr d'autes pliosaurids. D'autes romaleosaurids coma Macroplata podien auer aigut Avalonnectes o Annigasaura.
Eth sòn nom vò díder omoplat long e vie deth grec. Er epitet tenuiceps vò díder damb cap prim.
Paleobiologia
Macroplata ère un predator tarrible. Minjaua peishi e d'autes animals marins pendent eth jurassic inferior que gahava damb es sues poderoses dents. Es uassi der omomplat èren longui e confermen qu'auia ua grana impulsion quan nedava. Pr'açò qu'ère un plesiosaure plan rapide.
Bibliografia
· Swinton, W. E., 1930, Preliminary account of a new genus and species of Plesiosaur: Annals and Magazine of Natural History, 10th series, v. 6, p. 206-209.
· F. R. O'Keefe. 2001. A cladistic analysis and taxonomic revision of the Plesiosauria (Reptilia: Sauropterygia). Acta Zoologica Fennica 213:1-63
· Ketchum H.F. & Benson R.J.B. 2010. Global interrelationships of Plesiosauria (Reptilia, Sauropterygia) and the pivotal role of taxon sampling in determining the outcome of phylogenetic analyses. Biological Reviews 85, 361�392.
· H. F. Ketchum and A. S. Smith. 2010. The anatomy and taxonomy of Macroplata tenuiceps (Sauropterygia, Plesiosauria) from the Hettangian (Lower Jurassic) of Warwickshire, United Kingdom. Journal of Vertebrate Paleontology 30(4):1069-1081
· Roger B. J. Benson, Hilary F. Ketchum, Leslie F. Noè and Marcela Gómez-Pérez (2011). "New information on Hauffiosaurus (Reptilia, Plesiosauria) based on a new species from the Alum Shale Member (Lower Toarcian: Lower Jurassic) of Yorkshire, UK". Palaeontology 54 (3): 547–571. doi:10.1111/j.1475-4983.2011.01044.x
Estadi Tomás Adolfo Ducó
Que deu lo son nom a un militar pròche de Juan Domingo Perón e important president istoric deu club.
Qu'ei lo lòc on se virè ua de las scènas mei emblematicas deu cinema argentin dens lo filme Lo secret deus sons uelhs.
L'Espinassa
L'Espinassa (Lespinasse en francés) es una comuna lengadociana del departament francés de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Es dins l'airal urban de Tolosa e dins la Comunautat urbana del Grand Tolosa.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, L'Espinassa èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Joan Baptista. En 1790, L'Espinassa èra del canton de Bruguièras, en l'an IX, del canton de Frontonh. La comuna de Novital-Viguerie (nom francés) fosquèc suprimida per ordenança del 4 d'agost 1846 e despartida entre Sent Jòri e (en pichona partida) L'Espinassa.
(1223) Neckar
(1223) Neckar es un asteroïde.
Kari Ylianttila
Kari Ylianttila (Rovaniemi, Finlàndia, 28 de agost 1953) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.
Folco de Baroncelli-Javon
Lo marqués en Folco de Baroncelli-Javon (Ais de Provença, lo 1 de novembre de 1869 – Avinhon lo 15 de decembre de 1943) fuguèt un aristocrata occitan, un escrivan e poèta felibrenc provençau, èra tanben manadièr e gardian.
Poèta de consciéncia politica fòrta, fuguèt un grand defensaire dau pòble e dei tradicions camarguencas Pròche de Frederic Mistral e de Josèp Romanilha, fondèt amb elei lo jornau dau Felibritge: l'Aiòli.
Bibliografia
Apertenent dau costat de son paire a una vielha familha florentina installada en Provença tre lo sègle XV, naissèt a Ais de Provença, mai fuguèt batejat a Avinhon ont sa familha possediá lo Palais dau Rore. Sei grand mairaus èran d'aristocratas nimesencs qu'encara parlavan provençau malgrat la substitucion de la lenga per lo francés dins las classas aristocraticas a aquesta epòca. Partejèt son enfància e sa joinessa entre Arle, Nimes e Bolhargues. Comencèt d'escriure en occitan a l'atge de 18 ans e durant sei estudis a Nimes, encontrèt Frederic Mistral que li confisèt la direccion de l'Aiòli, lo jornau dau Felibritge. A Bolhargues, en pichòta Camarga, au Castèu de Bèla Còsta, au contacte dei cavaus e dei buòus, s'enamorèt de la vida deliura mai dura de gardian, e aquistèt la "fe dei buòus". Tanlèu desliurat de la tutèla familhala, venguèt manadièr e s'installèt au mas de l'Amarèu, près dei Santei Marias de la Mar. Ailà fondarà la Manada santenca <Manado santenco> e esposarà la filha d'un proprietari de Castèunòu de Papa que li donarà tres filhas.
Jan de Boset
Jan Boset (en francés Jean Bouzet, en bearnés que's signava Yan de Bouzet en grafia de l'Escòla Gaston Febus, e segon la nòrma classica qu'ajudè a establir : Joan de Boset - Pontac, 11 de genièr de 1892 - 26 d'octobre de 1954) que ho un escrivan occitan, un professor agregat, un lingüista, un gramatician e un ispanista bearnés. Que joguè un ròtle màger dens la mesa en plaça de l'ensenhament e la difusion de l'occitan en Bearn durant la segonda meitat deu sègle XX.
Vita
Que perseguí los estudis segondaris a Sent Pèr de Bigòrra. Que comencè la soa carrièra com professor dens la Val de Dios en Astúrias ; subervicó san e sauv e dab lo grad d'oficièr, a la Prumèra Guèrra Mondiau (qui l'inspirè lo son poema A la memòria d'un amic mort) abans d'escàder s'i a la Licéncia e a l'Agregacion de castelhan.
Dens lo monde academic francés que joguè un ròtle autant important dens l'ensenhament de l'espanhòu au nivèu nacionau e sa gramatica espanhòu que ho per annadas la purmèra referéncia entaus estudiants francofòns (e que l'ei enqüera com modèl de lenga ultra academica).
La soa gramatica bearnesa (hèra rica e precisa, escrivuda ua pausa abans la mesa en plaça sistematica de la grafia classica) qu'ei bastida suu medish modèl que la soa Grammaire espagnole.
Mairinhac
Mairinhac (Meyrignac-l'Église en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Nicole Kidman
thumb|Nicole Kidman (2015) Nicole Kidman (nascuda en 1967 a Honolulu, Hawaii) es una acrtitz de cinèma americana.
= Ligams extèrnes =
Josée Massi
Josée Massi (n. a Lion lo 6 de genièr de 1951 ) es una femna politica. Es conselhièra departamentala dau canton de Tolon 1, dins lo Var dempuèi 2021 e conselhièra municipala de Tolon dempuèi 2014. Adjoncha, ven la cònsola de Tolon a la destitucion d'Hubert Falco en abril de 2023.
Celtic Frost
thumb|right|400px|Celtic Frost en concèrt au [[Tuska Open Air Metal Festival 2006]]
Celtic Frost siguèt un grope d'heavy metal soís, format en 1984 sus lei cendres dau grope Hellhammer.
Lo grope a tocat aperaquí a totei lei sensibilitats d'aqueu genre de musica : dau thrash metal en passant per lo death, lo black, e aguèt un periòde avant-garda metal e doom.
Darkthrone
Darkthrone es un dei premiers gropes de black metal norvegian. Si compausa de Fenriz a la batariá e ai paraulas, e de Nocturno Culto ai guitarras, bassa e vocaus.
(1225) Ariane
(1225) Ariane es un asteroïde.
Vougrey
Geografia
Lo vilatge se compausa de 3 ilots d'abitacion : Vougrey pròpiament ditz a l'entorn de la glèisa, las Crots près de la comuna, e la Charmaie, mai al nòrd.
Le village se compose de 3 ilots d'habitation : Vougrey proprement dit autour de l'église, les Crots près de la mairie, et la Charmaie, plus au nord.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A la fin del XIXe sègle, la comuna comportava al rez-de-cauçada, una escòla mixte primària. Per continuament d'un efectiu insufisent, aquela escòla i aguèt barrat en los ans 1930, e ligada a aquela de Lantages.
En 1870, JB Guyot, curé de Vougrey #fondar sul tuc entre lo vilatge e la rota de Chaource a Bar sus Seine, un orphelinat agricòla jol vocable de Sant-Joseph-de detlas-Vinhas. Aquel orphelinat protegissiá qualques pensionnaires e lo desafia curé se évertuait a alimentar coma o podiá e sovent plan chichement los sieus protegits, a tal ponch #qu'el récupérait los caps de vacas alacaigudes. Lo abbé Prud #que viviá amb la siá doas sœurs lududes #succedir : aquel #èsser lo darrièr curé de Vougrey. A la siá mòrt, cap a 1900, lo orphelinat #desaparéisser. Se podiá veire encara qualques ruïnes, en los ans 1940. Demòra coma darrièr vestigi, una polida estatua de St Joseph acollidor dos mainats, #que se lèva solitaire sul tuc. Desgraciadament, En 2009/2010, las doas estatuas de orfes an #èsser voladas.
À la fin du XIXe siècle, la mairie comportait au rez-de-chaussée, une école mixte primaire. Par suite d'un effectif insuffisant, cette école fut fermée dans les années 1930, et rattachée à celle de Lantages.
En 1870, JB Guyot, curé de Vougrey fonda sur la colline entre le village et la route de Chaource à Bar sur Seine, un orphelinat agricole sous le vocable de Saint-Joseph-des-Vignes. Cet orphelinat abritait quelques pensionnaires et le brave curé s'évertuait à nourrir comme il le pouvait et souvent bien chichement ses protégés, à tel point qu'il récupérait les têtes de vaches abattues. L'abbé Prud qui vivait avec ses deux sœurs lui succéda : ce fut le dernier curé de Vougrey. À sa mort, vers 1900, l'orphelinat disparut. On pouvait voir encore quelques ruines, dans les années 1940. Il reste comme dernier vestige, une belle statue de St Joseph accueillant deux enfants, qui se dresse solitaire sur la colline. Malheureusement, en 2009/2010, les deux statues d'orphelins ont été volées.
Janne Ylijärvi
Janne Ylijärvi (Göteborg, Suècia, 14 de març 1979) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.
Neufgrange
Neufgrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cambòtja
Lo reialme de Cambòtja (en khmer: Kampuchea Fichièr:Official_name_of_Cambodia.png, AFI:, nom complet: Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea) es un país d'Asia del Sud-Èst amb una populacion d'aperaquí 13,000,000 personas.
Confronta Tailàndia a l'oèst nòrd-oèst, Laos al nòrd-èst, e Vietnam a l'èst. Al sud de Cambòtja se trapa lo Golf de Tailàndia. La geografia de Cambòtja es dominada per Mekong e pel Tonlé Sap.
La capitala es Phnom Penh.
Lo gentilici es cambotjan -a (o khmer).
Cambòtja es l'estat que succediguèt al poderós Empèri Khmer indó e bodista que regnèt sus la màger part de la peninsula Indochinesa entre los sègles XI e XIV.
De la Preïstòria au reiaume de Chenla
thumb|right|[[Indochina durant lo sègle V]] La Preïstòria de Cambòtja es fòrça mau coneguda mai foguèt probablament poblada per Homo sapiens i a aperaquí 40,000 ans. Vèrs 3,000 av. JC, de populacions de austroasiatics, lei rèires dei Mons, vengudas dau sud de la China actuala s'installèron dins la region. Subiguèron l'influéncia de la cultura indiana (lenga, escritura... etc.) a partir dau sègle I ap. JC gràcias a de contactes ambé de marins e de marchands. Aquò entraïnèt la formacion d'un reiaume dich Funan, dominat per lei Mons, que durèt fins au sègle VII.
L'Empèri Khmer
Dau sègle IX au sègle XV, Cambòtja venguèt lo còr de l'Empèri Khmer e un dei reiaumes pus poderós dau Sud-Èst Asiatic. Foguèt fondat per Jayavarman II (802-850), prince khmer educat en Java, que se proclamèt rèi e restaurèt l'unitat dau pòble khmer. Son rèine foguèt marcat per un important programa de construccions, la restauracion dau culte dau dieu-rèi basat sus l'indoïsme e la creacion d'un estat centralizat sostengut per una burocracia.
Sei successors contunièron sa politica e fondèron Angkor a la fin dau sègle IX. Au sègle XI, l'Empèri Khmer dominava lo sud d'Indochina fins au bacin de Mekong e a l'istme de Kra. Agantèt son apogèu pendent lo rèine de Suryavarman II (1113-1150), que foguèt a l'origina de la bastida dau temple d'Angkor Vat. Puei, sota Jayavarnam VII (1181-1219), lei Khmers ocupèron Champa e bastiguèron Angkor Thom que venguèt la novèla capitala de l'Empèri.
Pasmens, l'amplor dei despensas dau rèine de Jayavarnam VII èra tròp importanta per lei ressorsas de Cambòtja. Aquò entraïnèt lo declin de l'Empèri que foguèt agravat per l'aparicion d'una menaça militara tai au nòrd-oèst. En 1219, fondèron lo Reiaume de Sukhotai. Vèrs aquela annada, l'armada khmer foguèt tanben obligada d'abandonar Champa. En parallèl d'aqueleis evolucions, lo bodisme theravada faguèt son aparicion dins lo país.
Periòde de dominacion siamés e vietnamian
En 1350, lei Tais fondèron lo reiaume de Siam que venguèt una poissança majora a l'oèst de Cambòtja mentre que lòng de la frontiera orientala, Vietnam renforcèt tanben pauc a pauc son poder. Ansin, fins au sègle XIX, lei Khmers passèron sota l'influéncia de sei dos vesins.
Aquò comencèt ambé lo pilhatge d'Angkor per lei Siamés. I destruguèron lei sistèmas d'aigatge causant de degalhs grèus a l'agricultura khmer. En 1431, après una destruccion novèla d'Angkor, la capitala foguèt transferida a Phnom Penh qu'èra pus alunchada dau territòri tai. Pasmens, aquò permetèt ai Siamés d'annexar certanei províncias occidentalas de Cambòtja. En parallèl, lei Chams menacèron mai d'un còp lo deltà de Mekong.
Chey Chetta II (1613-1628) restaurèt l'independéncia dau país e fondèt una capitala novèla installada a Oudong. Pasmens, per faciar la repòsta siamesa en 1623, deguèt s'aliar a la dinastia vietnamiana dei Nguyen. Obtenguèt son ajuda mai deguèt en cambi permetre l'installacion de colons vietnamians dins la region de Saigon. Coma après sa mòrt, sei successors se devesiguèron e demandèron l'ajuda dei Siamés ò dei Nguyen, aquò entraïnèt un caòs politic important en Cambòtja e permetèt ai Nguyen de conquistar lo litorau sud-èst (Cochinchina). A l'oèst, lei Siamés aprofichèron la situacion per annexar lei províncias de Battambang e de Siem Reap, compres Angkor.
En 1812, la situacion s'agravèt encara quand lo rèi Ang Chan II (1806-1837) se reconoguèt vassau de Vietnam. D'efèct, aquò entraïnèt una invasion dau país. Un an pus tard, una còntra-ofensiva vietnamiana permetèt de tornar conquistar lo sud e la capitala mai lei Siamés capitèron de se mantenir dins lo nòrd dau territòri khmer. Siamés e Vietnamians trobèron alora un acòrd per mantenir sei posicions. Puei, en 1841, lei Vietnamians decidèron d'annexar sa partida entraïnant una revòuta generala dei Khmers en 1845 que foguèt reprimida per lei Siamés. Après aquela insureccion, lei dos país trobèron un acòrd e Cambòtja venguèt un protectorat comun.
Lo protectorat francés
Interessats tre leis annadas 1840 per Indochina, lei Francés aprofichèron lei dificultats intèrnas de China per establir un protectorat sus la region. D'efèct, l'endrech interessava la marina e lei missions francesas dempuei la premiera mitat dau sègle XIX. Ansin, dins lo corrent deis annadas 1840-1850, missions e demonstracions de fòrça — generalament per liberar de missionaris arrestats per leis autoritats vietnamianas — se succediguèron fins a la conquista de Saigon en 1859. Puei, entre 1862 e 1867, l'emperaire Tu Duc deguèt abandonar Cochinchina ai Francés. L'ensems venguèt una colonia.
En Cambòtja, aquò creèt una situacion novèla car, se Siam tornèt afirmar sa senhoriá sus lo país, França prepausèt en 1863 son protectorat au rèi Norodom qu'acceptèt. Incapable de s'opausar a la poissança militara francesa, Siam deguèt renonciar a sei revendicacions en 1867. De son caire, Norodom assaièt d'aprofichar la preséncia francesa per modernizar son reiaume. Capitèt de desplaçar la capitala a Phnom Penh mai seis autrei reformas se turtèron au conservatisme de l'aristocracia.
En 1884, aqueu blocatge politic entraïnèt una intervencion dirècte dei Francés que placèron de facto lo protectorat sota la direccion de foncionaris francés. En 1887, Cambòtja foguèt integrat au sen de l'Indochina Francesa. Pasmens, aquò li permetèt de tornar trobar sei frontieras ancianas car Siam deguèt restituir entre 1904 e 1907 totei lei territòris khmers annexats dempuei 1795. Per lo rèsta, l'esplecha coloniala foguèt limitada car lo país aviá pauc de ressorsas susceptiblas d'interessar la metropòli. Ansin, lei projèctes d'infrastructuras foguèron rars, l'administracion subretot fisada a de foncionaris vietnamians e lo contraròtle dau comèrci laissat a de marchands chinés. La formacion d'una elèit khmer occidentalizada foguèt lònga e foguèt pas una realitat avans leis annadas 1930.
L'independéncia
En 1940, après la desfacha francesa còntra Alemanha, Japon aprofichèt la situacion per ocupar l'Indochina Francesa ambé l'acòrd de Vichy. La preséncia japonesa entraïnèt la retrocession a Tailàndia dei territòris frontaliers annexats entre 1904 e 1907. Causèt tanben l'emergéncia de sentiments autonomistas e independentistas. Enfin, lei Japonés obliguèron en 1945 lo rèi Norodom Sihanouk de proclamar l'independéncia.
Lo periòde Sihanouk
Cap de Cambòtja dempuei 1952, Sihanouk dominèt la vida politica dau país fins a 1970. En 1955, abdiquèt au profiech de son paire, Suramarit, per poder se consacrar a una carriera politica enebida per son estatut de rèi. Fondèt lo Sangkum que ganhèt leis eleccions de 1955. Proclamèt la neutralitat de Cambòtja en 1957 e assaièt de tenir una politica d'equilibri entre lei dos blòts. Ansin, tre 1956, se raprochèt de China. Vengut « cap de l'Estat » après la mòrt son paire en 1960, ordonèt una tiera de nacionalizacions dins l'encastre de l'adopcion d'un « socialisme bodista ». Aquò mau contentèt lei partits de drecha e lei país de la region coma Tailàndia qu'èran ostils au comunisme.
L'extension e la generalizacion de la Guèrra de Vietnam a tota l'anciana Indochina Francesa agravèt la situacion e menacèt la neutralitat dau país. Sihanouk mau capitèt d'amaisar lei tensions entre la drecha, dirigida per lo generau Lon Nol e sostenguda per leis Estatsunidencs, e lo Partit Comunista Khmer (PCK). En 1968, acomencèt una insureccion armada organizada per lo PCK e certanei regions khmers venguèron de basa de sostèn per lo Vietcong vietnamian. En fàcia d'aquela situacion, Sihanouk foguèt obligat de nomar Lon Nol coma cap dau govèrn en març de 1970. Pasmens, ambé l'ajuda deis Estats Units, lo novèu Premier Ministre lo reversèt rapidament e prenguèt la totalitat dau poder.
La premiera guèrra civila e lo regime dei Khmers Roges
En octòbre de 1970, Lon Nol, d'ara endavant sostengut per la preséncia dirècta de soudats estatsunidencs e sud-vietnamians, proclamèt la republica. Dins aquò, son regime foguèt rapidament minat per la corrupcion, la manca de competéncias e la manca d'eficacitat dei bombardaments aerians estatsunidencs còntra lei Khmers Roges. Ansin, après lo retirament de Washington en 1973, lo regime de Lon Nol conoguèt una evolucion similara a aquela dau Vietnam dau Sud. En dificultat a partir de 1973, s'afondrèt totalament en abriu de 1975 e lei Khmers Roges de Pol Pot prenguèron la direccion dau país.
Lo regime novèu decidèt de « ruralizar » lo país e defendre un modèl de desvolopament basada sus la cultura de ris amb una distincion entre lo « pòble ancian », lei païsans aguent sostengut la guerilha, e lo « pòble novèu », leis abitants dei vilas que foguèron desportats a la campanha. Lo segond grop subiguèt un « genocidi » amb aperaquí 1,7 milions de mòrts en causa de faminas liadas a la desorganizacion de l'economia, a de persecucions e ai condicions de la desportacion.
En 1976, Cambòtja prenguèt lo nom de Kampuchea Democratic. Lo regime deguèt faciar la question de sei relacions ambé seis ancians aliats devesits entre lei partisans de Vietnam (e donc de l'Union Sovietica) e de China. En 1977, Pol Pot chausiguèt lo camp chinés e acomencèt d'atacar lei comunautats vietnamianas installadas en Cambòtja. Aquò entraïnèt una reaccion viva de Hanòi que sostenguèt la formacion d'un Frònt Unit de Salut Nacionau gropant lei comunistas opausats a Pol Pot. Puei, au començament de 1979, ocupèt militarament lo país per reversar ei Khmers Roges.
La guèrra de Cambòtja
En despiech dei crimes dei Khmers Roges, l'invasion vietnamiana mau capitèt de restablir la patz. Au contrari, marquèt l'acomençament d'una segonda guèrra civila entre lo govèrn provietnamian, la Republica Populara de Kampuchea (RPK), e lei Khmers Roges, sostenguts per una coalicion eteroclita d'enemics de Vietnam (China, Estats Units, Tailàndia... etc.) e per una partida de la ruralitat. De negociacions de patz acomencèron en 1987 e l'armada vietnamiana se retirèt dau territòri khmer l'annada seguenta.
En 1991, un acòrd de patz generau foguèt signat a París e lei Nacions Unidas installèron una autoritat provisòria per organizar lo desarmament dei diferentei guerilhas e organizar d'eleccions liuras en 1993. Sihanouk tornèt venir rèi — mai sensa poder vertadier — e Hun Sen, Premier Ministre de la RPK dempuei 1985, demorèt cap dau govèrn. La RPK cambièt tanben de nom per venir l'Estat de Cambòtja.
Cambòtja dempuei 1991
En 1993, leis eleccions venguèron la victòria dau partit reialista Frònt Uni Nacionau per un Cambòtja Independent, Neutre, Pacific e Cooperatiu (FUNCINPC) seguit per lo Partit dau Pòble Cambotjan (PPC) de Hun Sen. Una constitucion foguèt proclamada lo 24 de setembre e lo reiaume de Cambòtja oficialament restablit. Norodom Ranariddh e Hun Sen ocupèron la foncion de Premier Ministre. Lei Khmers Roges assaièron de s'opausar a aqueu procès mai, d'ara endavant privat de sostèns estrangiers, foguèron definitivament eliminats entre 1996 e 1999.
En 1997, se debanèt una grèva crisi politica en causa de rumors d'aliança entre reialistas e Khmers Roges. Hun Sen capitèt d'organizar un còp d'estat que li permetèt d'arrestar Norodom Ranariddh. Una purga entraïnèt l'execucion de plusors foncionaris e caps dau FUNCINPC. Dempuei aquela annada, Hun Sen domina sensa dificultat la vida politica cambotjana. A contuniat la politica de pacificacion dau país e assaia de favorizar son desvolopament ambé la bastida d'infrastructuras e la creacion progressiva d'un sector toristic.
Alfama
thumb|right|250px|Quartièr d'Alfama Alfama (aɫˈfɐmɐ, prononciacion portuguesa) es un dels quartièrs mai ancians e tipics de la vila de Lisbona. Actualament, se compausa de freguesias de São Miguel, Santo Estêvão e São Vicente de Fora. Son nom ven de l'arabi al-hamma (الحمّة) que significa « tèrmas e fonts ».
Aquel quartièr es conegut internacionalament per sos bars de fado. Es situat entre lo castelo de São Jorge e lo Tage. Es percorregut per l'eléctrico 28. Las tres fonts d'Alfama son Chafariz de El-Rei, Chafariz de Dentro,Chafariz da Praia.
L'Alfama es un quartièr fòrça particular, sembla un ancian vilatge que totas las personas se coneisson e se complimentan cada jorn. Lo quartièr es considerat coma un dels pus segurs e frequentats de la vila e es conegut per sos restaurants e sos ostals, a mai per sas fèstas dels sants populars, aquela de Sant Antòni de Pàdoa (nascut a Lisbona), los 12 e 13 de junh.
Païses occitans
thumb|right|200px|Regions d'Occitània thumb|right|200px|Sosregions d'Occitània
Vaquí la lista de las províncias istoricas d'Occitània.
==
Marcha
== thumb|right|200px|Província de Lengadoc.
==
=La Gàrdia=
=Galeria=
Ieroglifs determinatius
Un ieroglif determinatiu qu'ei ua soscategoria deus ieroglifs. En dechifrar los ieroglifs, Joan Francés Champolion que descrobí que los ieroglifs qu'èran ua combinason de signes fonetics (com las letras de l'alfabet occitan) e ideografics dab signes determinatius qui simbolizan ua idea. Lo signes fonetics qu'èran a l'origina determinatius qui hon emplegats per simbolizar lo son qui en lenga egipciana representava oraument l'idèa que simbolizavan ideogaficament. Atau,  "Ra" que vòu díser lo so (o lo diu so Ra) mes tanben lo quite son ra. Com las detzeas de ieroglifs fonetics (unilitaris, bilitaris e trilitaris) que representan objectes o idèas hèra frequentas que cau marcar, dab lo signe  que lo ieroglif que s'exprimeish aquiu dab lo son aspecte determinatiu e non pas fonetic. Alavetz: Que vòu díser que cau léger lo son ra
mentre qui  que vòu díser lo so o lo diu Ra.
Com ac descrobí tanben Champolion, dab lo temps, lo nombre hèra gran de determinatius que's sinplifiqué dab determinatius mei generaus qui non simbolizavan pas mei objectes especifics mes categorias. Per exemple, lo nom d'un diu que podèva emplegar lo quite determinatiu d'aqueth diu o lo determinatiu mei generau per un diu :
Bairro Alto
thumb|250 px|left|... [[Bairro Alto, Lisbona...]] Lo Bairro Alto (Quartièr Naut en portugués), es un quartièr de Lisbona pintoresc amb carrièras caladadas, prèp dels quartièrs del Carmo e del Chiado, compausat d'ostals vetusts e de pichons magazins. Foguèt autrescòps nomenat Vila Nova dos Andrades.
Bastit a la fin del sègle XVI seguent un plan gaireben octogonal, lo Bairro Alto es un dels quartièrs pus pintorescs de la vila.
Lo quartièr, amb fòrça bars, restaurants, ostals de fado, es una zòna fòrça coneguda de la nuèch lisboèta dempuèi las annadas 1980.
Dempuèi pauc, lo quartièr es tanben avalorat coma luòc de demorança per una populacion jove.