cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taròt
Etimologia
Lo mot « taròt » es benlèu un manlèu de l'italian « tarocchi » (mèsme sens), que vendriá de « tara », « pèrda de valor », lo jogaire devent per escasença metre una carta de costat.
D'autres etimologias mens consensualas prepausèron, coma una referéncia al riu italian Taro.
Empèri Bizantin
Arts e arquitectura
L'arqutectura e leis arts decoratius bizantins son un aspècte fòrça famós de la cultura bizantina en causa dau nombre important de monuments construchs per l'Empèri. Es eissida de l'art roman oficiau e dei tradicions artisticas dau cristianisme primitiu. Aquò explica l'importància dei basilicas crestianas inspiradas per lo modèl de la basilica judiciària romana ò dei plans integrant d'octogòns. Fins au sègle VI, l'arquitectura bizantina es ansin pauc diferenta d'aquela de l'Empèri Roman unificat e lei construccions de forums ò de colonas èran encara frequentas.
La premiera evolucion majora aguèt luòc durant lo periòde de Justinian. Foguèt caracterizada per l'adopcion de la copòla centrala. A l'origina de constrenchas particularas sus lei construccions, entraïnèt una transformacion dau modèl de la basilica amb la necessitat de cambiar leis estructuras permetent de sostenir un edifici. Lo modèl d'aquela transformacion es l'Hagia Sophia. Amb lo temps, lei solucions trobadas per resòuvre aquelei problemas d'estabilitat venguèron pus finas e permetèron de plans fòrça complèxs. De mosaïcas e de pinturas ornavan aquelei bastiments mai l'iconoclasme a entraïnat de destruccions importantas. En plaça, leis emperaires iconoclastas ordonèron l'adopcion de motius geometrics, de vegetaus ò d'animaus. Après lo restabliment dau culte deis imatges, lo programa de l'iconografia dei glèisas foguèt mai ò mens fixat a l'entorn de la Trinitat, de la Vèrge e de l'emperaire.
Lei periòdes seguents veguèron d'evolucions importantas dins l'ornamentacion dei bastiments, especialament au nivèu dei pinturas. L'arquitectura bizantina contunièt de gardar la copòla coma element caracteristic mai se difusèt en fòra de l'Empèri. Leis artistas bizantins èran tanben famós per sei miniaturas, sei teissuts, sei joièus e son trabalh de l'evòri e deis esmauts. D'un biais generau, l'arquitectura e leis arts bizantins dispareguèron pas en 1453 e inspirèron fòrça leis arts grèc, rus e turc.
Musica
La musica bizantina comportava doas brancas principalas (la musica sacrada e la musica profana) que son depintadas gràcias a de tractats sus la musica antica. Pasmens, lei desvolopaments bizantins de la musica profana son pauc coneguts. L'utilizacion d'instruments (citara, òrgue...) es atestada dins de gravaduras muralas ò de tèxtes literaris. En revènge, ges de particion es estada trobada e certaneis istorians pensan que l'ensenhament d'aquela musica èra unicament orau.
La musica sacrada es mai coneguda gràcias a plusors obratges d'òbras e a de tractats tecnics. Inspirat per la poesia siriana e lei cants judeocrestians de la Glèisa primitiva dau sègle III, venguèt una forma sabenta de musica que son istòria s'acabèt pas amb la fin de l'Empèri. D'efiech, se destrian generalament tres periòdes musicaus principaus que son lei periòdes paleobizantin (950-1200), mediobizantin (1200-1450) e neobizantin (1450-1800). Existiá au mens dos corrents principaus que son basadas sus lei cants dei libres e sus lei libres escripturaris e sus lei libres de cants diastematics.
Taròt
Etimologia
A l'origina, las cartas de taròt son nomenadas trionfi en italian (« trionfs »).
Generalitats
Coma un jòc de cartas ordinari, lo taròt comten quatre ensenhas (que varian de segon la region : ensenhas francesas en Euròpa del Nòrd, ensenhas latinas en Euròpa del Sud e ensenhas alemandas en Euròpas centrala). Cada ensenhas compta dètz cartas de punts, de l'as al dètz, e quatre caras: vailet, cavalièr, dama e rei. En mai, lo taròt se destria per un ensems de d'atot e una segonda carta nomenada Lo Fòl e l’Excusa o lo Mat ; segon lo jòc, aquesta darrièra servís d'atot o la jogar per estalivar d'aver a sortir una autre carta.
Existís una granda varietat de cartas de taròt e un cèrt nombre de tipes regionals sorgiguèron. Istoricament, una de las varietats mai importantas es lo taròt de Marselha; unas edicions actualas basadas sus aqueste taròt ven d'un jòc estampat pel cartièr Nicolas Conver en 1760. Lo Troccas soís remplaça la Papesa e lo Papa per Junon e Jupitèr. A Florença, un jòc espandit, lo Minchiate, es utilizat al sègle XVI; compta, amb de simbòls astrologics. De jòcs existisson subretot coma òbra d'art e contenon a vegada pas que las d'atot.
Empèri Bizantin
Musica
La conoissença dau premier es malaisat car sei notacions pòdon pas èsser transcrichas. Es compausada de formulas pichonas que son sens es perdut dempuei lo declin dei cants escripturaris vèrs 1200. Pasmens, foguèt probablament fòrça popular entre 850 e 1200 car existís una notacion establa que sei traças son presentas dins tot l'Empèri. Una partida dau segond pòu èsser transcrich vèrs lo sistèma de notacion musicala modèrne (generalament per leis òbras dau periòde mediobizantin). De mai, tres obratges permèton d'explicar la construccion d'aquela musica que mèscla divèrseis elements segon de règlas precisas.
Omelmont
Omelmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Taròt
Ensenhas latinas
vinheta|Tarot piemontés: [[Lo Fòl (taròt)|lo Fòl.]] Los tarots d'ensenhas latina (bastons, copas, aurs e espasas) son las mai vielhas formas de cartas de taròt, realizats al sègle XV dins lo nòrd d'Itàlia. Quatre tipes son encara utilizats ara:
Los taròts destinats a un usatge divinatòri son mai sovent basats sus aqueste tipe de taròts.
Ensenhas francesas
Los taròts d'ensenhas francesas (còrs, carrèls , picas ♠ e flors ♣) aparéisson en Alemanha pendent lo sègle XVIII. Las primièras cartas descrivan de scènas animalièras suls atots e son tanben anomenadas taròts animalièrs (Tiertarock en alemand). Le cartièer Göbl de Munic es sovent creditat d'aqueste novelum.
Empèri Bizantin
Literatura
Coma per leis autrei formas d'art, la literatura bizantina es eissida dei tradicions de l'Empèri Roman. Pasmens, dins la mitat orientala de l'Empèri, l'influéncia grèga èra demorada importanta amb la preséncia de centres intellectuaus majors a Constantinòble ò a Alexàndria. La filosofia e la teologia ne'n foguèron lei motors iniciaus mai d'autrei genres apareguèron (ò tornèron aparéisser) rapidament coma lo roman ò lo teatre. Dins aquò, lei tractats religiós, lei cronicas istoricas e lei commentaris de filosòfs antics gardèron lòngtemps un prestigi pus important. De mai, lo latin ò lo grèc antic foguèron utilizats, en despiech de son caractèr arcaïc per la societat medievala, per mai d'una òbra importanta.
Tres ò quatre periòdes literaris principaus son sovent definits per descriure la literatura bizantina. La premiera es aquela de la transicion entre l'Antiquitat e l'Edat Mejana qu'es fòrça marcada per lei combats per impausar lo cristianisme e per un caractèr antic marcat. La segonda comença amb la dinastia justiniana e dura fins a la Renaissença Bizantina dau sègle IX. La teologia e la filosofia ne'n son lei dos domenis nòbles. Pauc a pauc, se desvolopèt l'escritura de tractats d'istòria e lei genres se diversiquèron pauc a pauc (poesia, teatre...). Lo tresen periòde es aqueu de la Renaissença Bizantina e dura fins au pilhatge de 1204. Vetz una diversificacion amb l'introduccion dau roman, dau borlesc, de l'amor cortés e de legendas orientalas dins un quadre totjorn dominat per la religion e l'istòria. Lo darrier periòde, de 1200 a 1450, veguèt aquelei dos tèmas gardar son predominància (especialament per defendre l'ortodoxia còntra lo catolicisme) mai se fau egalament nòtar lo desvolopament dau roman inspirat per lei tradicions de chivalariá europèa.
La literatura bizantina dispareguèt pas après la presa de Constantinòble per leis Otomans car venguèt una basa de la literatura grèga modèrna.
Sciéncias
Lei sciéncias e tecnicas bizantinas son lo prolongament dei sabers grècoromans de l'Antiquitat. Pasmens, coma durant lo periòde « roman » de l'Empèri, lei Bizantins èran mai d'experimentators que de teoricians. Aquò permetèt de concebre lo fuòc grèc ò de construrre d'edificis complèxs coma l'Hagia Sophia au sègle VI mai lei contribucions novèlas foguèron raras. Lo periòde dei conquistas arabas trebolèt tanben l'organizacion de la societat bizantina amb la pèrda de centres intellectuaus majors coma Antiòquia, Alexàndria ò Cartage.
Pasmens, durant la Renaissança Bizantina, lei sabents bizantins foguèron rapidament capables d'integrar lei sabers arabomusulmans, especialament en astronomia e en matematicas. La medecina conoguèt tanben de desvolopaments car lei Bizantins èran leis eiretiers dei pensadas igienistas de Roma. De banhs, d'espitaus ò de sistèmas de conduchs foguèron entretenguts durant plusors sègles dins lei vilas pus importantas coma Constantinòble ò Tessalonica.
Robert Boyle
thumb|right|Retrach de Robert Boyle.
Robert Boyle (25 de genier de 1627, Lismore Castle - 31 de decembre de 1691, Londres) es un fisician e quimista irlandés de la segonda mitat dau sègle XVII. Pionier de la recèrca experimentala, estudièt divèrsei proprietats de l'aire après aver melhorat lo termomètre de Galilei e la maquina pneumatica d'Otto von Guericke. Puei, descurbiguèt una premiera version de la lèi de compressibilitat dei gas, favorizèt l'introduccion de la nocion modèrna d'element quimic e descurbiguèt lo ròtle de l'oxigèn dins la combustion e dins la respiracion. Enfin, prepausèt una classificacion deis acids, dei basas e dei saus.
Boyle ocupa una plaça importanta dins l'istòria de la quimia. D'efiech, l'ensemble de sei descubèrtas representan una rompedura majora amb lei sabers medievaus qu'èran encara inspirats per lei trabalhs d'Aristòtel. Menèt a de progrès importants que permetèron la fondacion de la quimia modèrna a la fin dau sègle XVIII. En mai d'aquò, Boyle reüniguèt plusors sabents au sen d'un grop que foguèt a l'origina de la creacion de la Royal Society.
Taròt
Ensenhas francesas
Aquestas cartas son utilizadas ara pels taròts jogats en França e en Euròpa centrala. Lo simbolisme dels atots es fòrça diferent dels ancians modèls italians. A de rares excepcions, los taròts d'ensenhas francesas son utilizats gaireben exclusivament pels jòcs de cartas e rarament per la divinacion.
Taròt divinatòri
vinheta|Cartas d'un jòc divinatòri, Colleccion Musées départementaux de la Haute-Saône La divinacion amb de cartas de jogar es presenta a partir de 1540 dins lo libre Le Sorti di Francesco Marcolino da Forlì que descriu un metòde simple, ont las cartas son utilizadas sonque per causir un oracle a l'azard e an pas cap de sens d'esprelas. De manuscrits de 1735 (The Square of Sevens) e 1750 (Pratesi Cartomancer) documentent una significacion rudimentària de las cartas de taròts, coma un sistèma per las presentar. Giacomo Casanova escriguèt dins son jornal qu'en 1765, sa mestresa rusa utiliza frequentament d'un jòc de cartas per la divinacion.
Nelling
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dépendait De l'anciana província de Lorraine, comuna de Insming.
Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, mairie d'Insming.
Har Gobind Khorana
Har Gobind Khorana (9 de genièr 1922 - 9 de novembre 2011) es un cercaire indian. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1968, amb Marshall Warren Nirenberg e Robert William Holley, per son trabalh sus la sintèsi de las proteïnas e pus particularament la descripcion del còde genetic.
Biografia
Naissèt lo 9 de genièr de 1922 dins la vila de Raipur, situada en aqueles moments a l'Índia colonial britanica o Raj Britanic e qu'uèi jorn fa partida de la region del Punjab al Paquistan. Estudièt quimia a l'Universitat de Punjab de Lahaur, ont se graduèt l'an 1945, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat a l'Universitat de Liverpool l'an 1948. Aital meteis agrandiguèt los sieus estudis al Institut Tecnologic Federal de Zuric, en trabalhant al bòrd de Vladimir Prelog, e a l'Universitat de Cambridge, e foguèt après nomenat professor a l'Universitat de la Colómbia Britanica, l'Universitat de Wisconsin e l'Institut Tecnologic de Massachusetts. L'an 1960 atenguèt la ciutadania nòrd-americana.
Recèrca scientifica
Pendent lo sieu sojorn a l'Institut Tecnologic Federal de Zuric trabalhèt al bòrd de Alexander R. Todd, en realizant d'investigacions suls nucleotids, los composts que forman las unitats estructuralas dels de acides nucleics ADN e ARN.
Societat sabenta
Una societat sabenta es una associacion d'artistas, de sabents ò d'erudits especialistas d'una disciplina artistica, literària ò scientifica. Lei societats sabents conoguèron un desvolopament important dins lo corrent dau sègle XVIII. Trabalhan sovent en collaboracion amb de musèus, d'escòlas, d'universitats, d'organismes de conservacion deis archius e d'autrei societats sabentas. An tanben un ròtle major dins la valoracion e la proteccion dei sabers locaus.
Margaret Court-Smith
thumb|right|Margaret Court-Smith en [[1970.]]
Margaret Court-Smith (nascuda lo 16 de julhet de 1942, Albury) es un jogairitz australiana de tennis que foguèt professionala de 1959 a 1977. Nascuda dins una familha d'esportius, mostrèt de qualitats de jòc au servici, a la volada e en fons de terren. Ganhèt ansin 24 tornegs dau Grand Chelem amb 11 succès a l'Open d'Austràlia (1960-1966, 1969-1971 e 1973), 5 a l'US Open (1962, 1965, 1969, 1970 e 1973), 5 a Roland-Garros (1962, 1964, 1969, 1969 e 1970) e 3 a Wimbledon (1963, 1965 e 1970). En mai d'aquò, ganhèt 42 autrei títols dau Grand Chelem en doble e foguèt premiera mondiala en simple e en doble.
Mercuri (omonimia)
Mercuri pòt designar:
Tèxte
L'estudi formal dels tèxtes se pièja sus la lingüistica, qu’es l'apròche scientific del lengatge.
Etimologia
Lo sens figurat d'elements de lengatge organizats e encadenats apatéis avant l'Empèri roman: designa un agençament particular del discors. Exemple : « epistolas texere = compausa d’epistòlas » - Ciceron (sègle I Ab<abbr class="abbr nowrap" title="avant Jésus-Christ">C. ) o mai netament per Quintilian (sègle I ApC.) : « verba in textu jungantur = l'agençament dels mots dins la frasa ».
Las formas ancianas de l’Edat Mejana designan al sègle XII lo quita volum que conten lo tèxte sacrat dels Evangèlis, puèi al sègle XIII lo tèxte original d'un libre sant o dels dichs de qualqu'un. Al sègle XVII lo mot s’apliaca al passatge d'un obratge prés coma referéncia e al sègle XIX pren lo sens general d'« escrich ».
Tèxte literari
Un tèxte respond de biais mai o mens pertinent a de critèris quie ne determinan la qualitat literària. Se pren en compte l’estructura d'ensemble, la sintaxi e la puntuacion, l'ortografa lexicala e gramaticala, la pertinéncia e la riquesa del vocabulari, la preséncia de figuras d’estil, lo registre de lenga e la foncion cercada (narrativa, descriptiva, expressiva, argumentativa, injonctiva, poetica). Es l'objècte de l'analisi literària.
En informatica
En informatica, la nocion de tèxte s'opausa a la nocion de donadas binàrias, se dich alara:
Nòtas e referéncias
<references responsive="" group="">
Paulette Goddard
Biografia
Comencèt la siá carrièra professionala coma modèl publicitari e, après, coma integrant de la companhiá musicala Ziegfeld Follies de Florenz Ziegfeld. Après se maridar amb lo milionari Edgar James, se transportèt a demorar en Hollywood. A començaments dels ans 1930 participèt a papièrs segondaris en òbras coma City Streets (1931) de Rouben Mamoulian amb Gary Cooper e Sylvia Sidney, o The Kid from Spain (1932) de Leo McCarey al bòrd de Eddie Cantor.
Lo 1936 joguèt amb Charlie Chaplin, en lo film Modern Times (1936), la darrièra pellicula qu'apareis "Charlot" coma personatge, e posteriorament en d'autras produccions de Hollywood. Après lo rodatge de la pellicula se maridèron en una ceremònia secrèta. Quatre ans tornèron après rodar amassa un nòu film, Lo Grand Dictator (1940), pellicula critica contra lo nazisme alemand e, per estenduda, contra totes los fascismes e dictaturas. Ambedós títols conforman doas de las òbres de mèstres del genial director, la que causa evitèt pas qu'aquel meteis an se trinquès lo matrimòni.
Torrelavega
Torrelavega es un municipi de la província de Cantàbria.
Ar Roc'h-Morvan
Ar Roc'h-Morvan en breton ( La Roche-Maurice en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Nòtas
La Roche-Maurice es una comuna francesa, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Val d'Allière
Val d'Allière (Valdallière en francés e oficialement) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia. Es creada en 2016 per la fusion de 14 comunas de la Val d'Allière.
Christophe-la-Montagne
Christophe-la-Montagne (Cristofòri de la Montanha) es un nom de la comuna de Sant Cristofòri de Dolason del temps de la revolucion francesa.
Districte de Chandel
Lo districte de Chandel es un districte de l'estat de Manipur en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Chandel. En decembre de 2016, una part del districte foguèt destacada de son territòri per fondar lo nòu districte de Tengnoupal.
The Huffington Post (EUA)
The Huffington Post es un jornal d'informacion estatsunidenc publicat sonque sus Internet fondat per Arianna Huffington, Kenneth Lerer e Jonah Peretti, e utilizant fòrça collaboracions e fonts extèrnas.
L' Huffington Post cobrís un larg ventalh de domenis: actualitat, politica, cultura, divertiment, mèdias, religion, vida videnta, afars, eca. Foguèt més linha lo 9 de mai de 2005, per ofrir una responsa progressista (liberal en anglés) a d'autres sites coma Drudge Report.
Istoric
Lo site foguèt comprat en febrièr de 2011 per America Online (AOL) per la soma de 315 milions de dolars americans, ,. Lo site lancèt una web TV als EUA, l'« HuffPost live », lo 13 d'agost de 2012.
En abril de 2011, lo site enfrentèt a un recors collectiu de blogaires que demandavan una remuneracion pel contengut qu'avián publicat.
Controvèrsia
L' Huffington Post es criticat per son estíl tròp sensacionalista e per l'utilizacion de clickbaits, consistissent a puntar sus d'elements sensacionals al prejudici de la qualitat o de l'exactitud per tòca de portar de revenguts publicitaris.
Oscar Palavecino
Oscar Palavecino (Rancho El Ñato, departament Rivadavia, província de Salta, lo 18 de deceme de 1959) conegut deu son nom d'empont El Chaqueño Palavecino qu'ei un cantaire de folclòre argentin originari d'ua region argentina coneguda com lo Chaco salteño (qui ei en vertat la region deu Chaco pertanhent a la província de Salta).
Que comencè com musician amator en tot har lo cauhaire de colectivo dinc a que hosse descobèrt en 1992 a l'escadença de la hestejada de Cosquín (amassa annau màger deus musicians de folclòre argentin). En 1993 que vadó unicament musician professionau. thumb|left|Arriu Pilcomayo, emblematic de la region deu Chaco salteño e ligam enter [[Bolívia, Paraguai e Argentina]] Com lo Chaco b'ei ua region partatjada dab Paraguai e que, en mei d'aquò, Salta que costeja tanben Bolívia, la musica deu Chaqueño qu'ei marcada peus ritmes e per las orquestracions deu nòrd d'Argentina, de Bolívia e de Paraguai. Qu'ei dens l'encastre d'aquesta tripla influéncia que la soa musica e la deus sons musicians qu'a dat un vam navèth a la chacarera, la grana dança de Salta de de Santiago del Estero.
Mervila
Mervila (Merville en francés) es una comuna gascona, al mens istoricament, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Mervila èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Sarnin. Tanlèu 1790, Mervila èra deu canton de canton de Granada.
Christophe
Christophe (Cristofòri) es un nom de la comuna de Sant Cristofòri de Dolason del temps de la revolucion francesa.
Tresviso
Tresviso es un municipi de la província de Cantàbria.
Filosofia del lengatge
vinheta|[[Las Meninas (Velásquez)|Las Meninas de Diego Velázquez (1657). « Mas lo rapòrt del lengatge a la pintura es un rapòrt infinit […] son irreductibles l'un a l'autre: quitament se de dich çò que se vei, çò que se vei pas jamai cap dins çò que se dich, e quitament se se fa veire, per d’imatges, de metafòras, de comparasons, çò que sèm a dire, lo luòc ont trelusisson es pas aqueste de desplegan los uèis, mas aqueste que definisson las successions de la sintaxe. E le nom pròpri, dins aqueste jòc, es pas qu'un artifici: pemet de guinhar, es a dire de passar d’amagat de l'espaci ont se parla a l'espaci ont s’agacha, es a dire de los embarrar de biais aisit un sus l'autre coma s'èran adeqüats […] benlèu i a, dins aquesta pintura de Velázquez, una mena de representacion de la representacion classica, e la definicion de l'espaci que fa espelir. » Michel Foucault, Los mots e las causas, introduccion.]] La filosofia del lengatge s'interèssa subretot a la significacion, a la referéncia o al sens en general, a l'usatge del lengatge, a son aprendissatge e a sos procediments de creacion, e tanben a sa comprension, a la comunicacion en general, a l'interpretacion e a la traduccion.
Emai se los problèmas filosofics pausats pel lengatge faguèron l'objècte d'analisis ja de Platon e Aristòtel e tanben dins la filosofia medievala e classica, se mòstra subretot per la filosofia del lengatge, coma camp especific, la tradicion analitica que se desvelopèt al sègle XX, majoritàriament dins la filosofia anglosaxona. Pasmens, la filosofia continentala daissèt pas lo camp del lengatge, e se desvelopèt quitament un autre vejaire, subretot a partir del concèpte d'intencionalitat dins la fenomenologia husserliana. Ontologia, metafisica e filosofia del lengatge son d'efièch ligadas, e aquò dempuèi Parmenides, que lo discors sembla far referéncia al real. Ambedoas tradicions, analitica e continentala, se crosèron, per exemple dins lo debat entre Jacques Derrida e John Searle o encara per la formulacion d'objeccions, per Hubert Dreyfus, computacionalisme presicat per Jerry Fodor.
Istòria
Platon (subretot dins lo Cratil), Aristòtel (dins unes obratges de l'Organon, coma Categorias, De l'interpretacion etc.) e los sofistas ja escriguèron sus aquestas questions coma o faguèron mantuns filosòfs de l’Edat Mejana (Roger Bacon, Duns Scotus, Guilhèm d'Occam, etc.) e mai tard de filosòfs modèrnes coma Giambattista Vico, Leibniz, Christian Wolff, Rousseau, Johann Georg Hamann, Johann Gottfried Herder, Kant, Wilhelm von Humboldt, Hegel, Peirce e Nietzsche. La Logica de Port-Royal es tanbe un monument filosofic consacrat a las questions de logica e de lengatge.
Al sègle XX, las lengas e lo lengatge venguèron de tèmas centrals dins las tradicions mai diferentas de la filosofia europèa, coma:
Din los païses anglosaxons, la filosofia analitica dominèt lo discors filosofic sul lengatge: Gottlob Frege, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein, Willard van Orman Quine, Donald Davidson, John Searle, Saul Kripke.
Los problèmas de filosofia del lengatge
La filosofia del lengatge se pauda de questions coma:
Dos vejaires possibles
esquèrra|vinheta|[[Parmenides, detalh de L'escòla d'Atenas de Rafèl. « Pòdes aver coneissença de çò qu’es pas, pòdes pas lo sasir nimai l’exprimir; que lo pensar e l’èsser son una mèsma causa. » (Parmenides).]] D'un biais general, i a dos vejaires possibles del problèma de la significacion, que son pas necessàriament incompatibles : o se partís de la foncion expressiva del lengatge, es a dire del rapòrt dels mots a las idèas que son censats comunicar; o se partís puslèu de la foncion representativa del lengatge, es a dire del rapòrt dels mots a las causas o encora al real.
Lo vejaire expressiu es aqueste de Hobbes, qu’afirma alara que: « l'usatge general de la paraula es de transformar nòstre discors mental en discors verbal e l'encadenament de nòstras pensadas en un encadenament de mots » (Leviatan, I, 4 ). Aquesta teoria calssica del lengatge repausa sus una teoria dels signe lingüistic e de las idèas. Mas, la teoria classica del signe destria entre « signes naturals », ont per exemple lo fum es lo signe del fuòc, e « signes convencionals », ont lo mot « can » es lo signe del can. Coma l'indica la Logica de Port-Royal, lo signe rebat sempre çò qu’es representat ; mas la mèsma causa pòt èsser causa e signe. Al subjècte de las idèas, aquestas pòdon, dins la filosofia classica, far referéncia als imatges mentals, a las pensadas, mas tanben a las sensacions. Las idèas son atal tot çò que pòbla la nòstra ment, de biais independent del mond real. Mas, se los mots pòdon remandar al mond, es que, segon aquesta paradigme de la representacion, son los signes de las idèas que son d’esperèlas los imatges de las causas. Aquò pausa pasmens un problèma, levat per Berkeley: cossí un imatge, particular, pòt rebatre un tèrme abstrachs o de tèrmes sincategorematics ?
Al sègle XX, lo vejaire expressiu foguèt utilizat per Jerry Fodor e Paul Grice. Fodor, un dels defendeire màger delcomputacionalisme, un corrent màger de las annadas 1980 que popularizèt l'analogia entre l'esperit e l'ordinator, defend atal l'idèa d'un « lengatge de la pensa », le « mentalés » (mentalese) que foncionariá mejans d'operators simbolics. D’un autre biais, la pensada seriá, segon el, estructurada coma un lengatge. Fodor utiliza alara l'ipotèsi de la lingua mentalis que se pòt trobar de premissas a l’Edat mejana amb Guillaume d'Ockham. Lo computacionalisme de Fodor se pòt caracterizar coma una sintèsi entre lorealisme intencional e lo fisicalisme. Se lo realisme intencional afirma l'existéncia e la causalitat dels estats mentals e pren en compte las actituds proposicionalas, es a dire lo bias que lo subjècte se compòrta a respècte d'una proposicion : « crèsi que x », « pensi que p », etc., lo fisicalisme afirma, el, que tota entitat existenta es une entitat fisica: aquesta teoria es fortament ligada a las recercas en intelligéncia artificiala e en sciéncias cognitivas.
Grice, el, afirma que las proprietats del lengatge dependon de proprietats de pensadas: la « significacion del locutor », lo sens qu’aqueste dona a sa frasa dins un o autre contèxte, prima sus la « significacion convencionala ». Es çò que lo locutor vòl dire que permet de trencar las frasas ambigüas. Se parla de teoria de la pertinéncia. Tenent de la pragmatica, movement iniciat per John L. Austin, Grice insistís per exemple sus las implicaturas conversacionalas, es a dire sus çò que lo locutor implica sens qu’aquò siá explicit dins l'enonciat. Dins aqueste cas, lo sens de la frase depend pas simplament de son contengut semantic mas tanben del contèxte conversacional. Se nòta qu'a l’Edat Mejana, la semantica de Bacon fasiá tanben dependre « la significacion en mai del quite signe mas tanben d’aqueste que ne fa usatge e de l'intencion pausada. »
Aqueste vejaire expressiu foguèt fortament criticada per Frege e Husserl, que s’opausan al « psicologisme », es a dire a la cresença segon que las leis de la logica serián pas que de descripcions de regularitats psicologicas o encara de generalizacions se fondant sul rasonament individual de cadun. Defendon al contrari un vejaire objectivista de la significacion. Lo sens dels mots se pòt reduire, segon eles, a d’entitats subjectivas coma d’idèas, çò que menariá a acceptar que siá somés a la fantasiá de cadun.
Aqueste vejaire cap a una teoria de la vertat correspondéncia : un enociat conten un contengut proposicional, qu’est verai se correspond amb un estat de causa real. Per exemple, la frase « plòu » e « it's raining » contenon lo mèsme contengut proposicional qu’es sa significacion. Mas, aquesta frasa es veraia se plòu per de bon. Dins La filosofia de l'atomisme logic (1918), Russell atrach atal l'atencion sus aquesta « lapalissada » que dins lo mond i a pas d'un costat de « fach » e de l'autre des « cresenças » al subjècte d’aquestes fachs, susceptiblas d’èsser veraias o falsas. Los fachs, o l’estat de causas, son donc las condicions de veritat de la proposicion qu’es portaira de verat, es a dire susceptible d'èsser veraia o falsa. I a donc d'un costat los truth-bearers (en) o « portaires de veritat », las proposicions susceptiblas d'èsser veraias o falsas, e de l'autre los truth-makers o « fasaires de vertat », las entitats en foncion de que los portairers de veritat son verais o fals.
Frege e la « teoria naïva de la significacion »
vinheta|[[Domenico Zampieri, Joventa e unicòrn, Fresca, 1604–1605, Palai Farnese, Roma. Lo problèma de las entitats nonexisténcia es pausada a la filosofia del lengatge dempuèi sas originas. Aristòtel s'interròga tanben al subjècte del « boc-cèrvi », e se demanda: que rebat aqueste nom?]] Aquesta concepcion pòt tanben èsser qualificada de « teoria candida de la significacion » (o encara de teoaria de la referéncia dirècta): per que la frasa siá dotada de significacion, Cal d’elements referencials, que remembran a un estat de fach; d’elements predicatiu (vèrbs, adjectius); e l’estructura gramaticala de la frasa. Mas aquesta teoria mena tanben a unas enigmas, formuladas per Frege e que menèron a son destriament entre sens e referéncia diss son article Sens e referéncia (1892).
Atal, d’enonciats sinomims, que fan referéncia al mèsme subjècte real, pòdon pasmens aver una significacion diferenta. Per exemple, « Superman es Superman » e « Superman es Clark » am lo mèsme referent, mas pas la mèsma significacion. En efièch, la primièra frasa es una simpla tautologia, alara que la segonda aprend que Superman es la mèsma persona que Clark, lo jornalista. Mas, la « teoria cadida de la significacion » permet pas de destriar aquestes dos enonciats.
Segonda enigma: « Pèire crei que Ciceron es un grand orator » e « Pèire crei que Marcus Tullius es un grand orator ». Quitament se ambedoas frasas fan referéncia al mèsme subjècte real, Marcus Tullius Cicero, la primièra pòt èsser veraia sens que la segonda lo siá: sufís en efièch que Pèire sapia pas que Ciceron e Marcus Tullius sián la mèsma persona.
Tresena enigma: « l'actual rei de França existís pas » o « lo Paire Nada existís pas ». Aquestes enonciats singulars existencials negatius, que foncionan a l'ajuda de descripcions definidas mostrant un individú, semblan a primièr vejaire verais. Pasmens, segon la teoria candida de la significacion, son o levats de sens, o fals. En efièch, se l'individú designat pel subjècte de la frasa existís pas, alara aquesta a pas de significacion, que correspond a pas cap d’estat de fach real. Se, al contrari, a un referent qu’existís, alara la frasa es falsa.
La teoria fregeana permet d'enlusir d’enigmas, senon de las resòlvre complètament. La referéncia aparéis en efièch mejans lo sens de la proposicion: Se pòt conéisser lo referent pas que mejans lo sens. « Ciceron » e « Marcus Tullius », o « Superman » e « Clark », pòdon atal aver lo mèsme referent sens aver lo mèsme sens. Se parla tanben en tèrmes de sens e de denotacion: « lugran » e « estela del Bergièr » denòtan la mèsma causa (Vènus) mas al pas lo mèsme sens. Una expression pòt tanben, segon Frege, aver un sens avent pas de referent, per exemple : « la seguida de nombres que convergís mai rapidament ». Se pòt comprene de talas proposicions, sens que denòtan pas res de real. Frege daissa pasmens a costat lo problèma dels enonciats singulars existencials negacion (lingüistica) (« l'actual rei de França es cauv »), que feran l'objècte de l'atencion de Russell (veire descripcion definida).
Se remarca, al passatge, que del moment que se dich que lo lengatge se referís al real, sèm menats a s'interrogar sus l'èsser, es a dire sus çò que pòt èsser dich real. La Metafisica d'Aristòtel pòt tanbe èsser considerada com un tractat fondator de la filosofia del lengatge, tot coma l'usatge de sas categorias (veire lo debat al subjècte de l'article d'Émile Benveniste, « Categorias de pensada e categorias de lenga »). La filosofia del lengatge demanda tanben una ontologia: « Se pòt tot simplament pas far de metafisica sens se preocupar del lengatge, ni pretendre bastir una teoria de la significacion sens s'interrogar sus l'èsser » (P. Ludwig ).
Internalisme e externalisme
Segon Frege e Russell, lo sens dels mots s'identifica largament a lor concèpte. Cada mot conòta atal un concèpte, es a dire un ensemble de predicats que permet de formar una classa d'objèctes (tanben se parla d'intension). La compreneson es alara compresa, coma per Descartes, coma una operacion intèrna de la ment: sasir lo sens d'un mot, es possedar lo concèpte o la representacion mentala permetent de l'aplicar coma cal.
Donnellan destriava entre l'usatge atributiu e l'usatge referencial de las descripcions definidas: l'usatge atributiu de « l'assassin de Dupont » designa la persona qu’assassinèt Dupont, quin que siá; l'usatge referencial designa aqueste que se ten per èsser lo copable de l'assassinat, e que pòt donc diferir, en cas de manca, del primièr.
Kripke, el, mòstra la separacion irreductibla qu’existís entre una descripcion definida e un nom pròpri: aquestes darrièrs conòtan pas un ensemble de proprietats, mas son, segon el, de designators règdes. Atal, Aristòtel rebat pas a las proprietats « escolan de Platon » e « filosòf grèc », mas fonciona puslèu coma un designator règde, designant Aristòtel dins totes los monds possibles. Atal, quitament se dins un mond possible Aristòtel avián pas estat filosòf, lo nom pròpri Aristòtel contunhariá pasmens a designar lo quita individú. Kripke mòstra taben que se pòt pas reduire la significacion d'un nom pròpri a un ensemble de proprietats, coma lo cresiá encara Russell que capitava (levat de noms logicament pròpris) a transformar, mejans de quantificator existencial, los noms pròpris e las descripcions definidas en descripcions indefinidas.
Enfin, dins l'experéncia de la Tèrra bessona, Putnam plaça en avant una competéncia lingüistica partejada, o « division del trabalh » lingüistica: las significacions son pas psicologicas (meaning ain't in the head) mas socialas. Atal, pòdi malconéisser la denotacion d'un tèrme, par exemple se un fau e un olm son per ièu indiscernables; aquò vòl pas dire que la denotacion dels tèrmes « fau » e « olm » cambian quand es ièu que los utiliza, o quand es un gardabòscs que lo fa.
La filosofia del lengatge ordinari o la pragmatica
Paul Grice aviá insistit, dins las annadas 1960, sus la significacion del locutor per contraste amb la significacion del quite enonciat. Mentretant, John L. Austin publica Quand dire es far, un obratge que s'opausa a l'objectivisme de Frege e de Russell, per insistir suls enonciats que ne dependon pas de conditcions de vertat, mas d'actes de paraula (una promesa o un òrdre, per exemple, son ni verais ni fals, mas agisson sul mond). Realizada per Austin, la nocion de performativitat vendrà centrala dins la filosofia del lengatge ordinari, tèrme que la contrasta amb insisténcia sul lengatge formal (aqueste de la logica) de Frege e Russell.
Aquesta, que trapa tanben pel segond Wittgenstein, aqueste las Investigacions filosoficas, un davancièr, s'interrèssa en efièch mai al lengatge natural qu'al lengatge formal, e a son enonciat dins d’encastres concrets. Pròche, dins aqueste sens, de la pragmatica, s’encontra amb John Searle un dels grands defenseires.
La filosofia del lengatge uèi
Tres tèsis fòrtas dominèron la filosofia del lengatge al sègle XX, quitament se son pas partejadas per totes :
Las tèsis 1 e 2 menèron un cèrt nombre de filosòfs a atribuir de valors semanticas a cada expression, per exemple sens et denotacio per Frege, o intension e extension per Carnap. Russell s'opausava pasmens a aquesta posicion, de mèsme que le fan uèi lo teorician de la referéncia dirècta.
Frege sostenguèt las tèsis 2 e 3, e tanben la primièra, qu’es tanben soslinhada per Wittgenstein dins la Tractatus logico-philosophicus.
Articles connèxes
Denotacion | Descripcion definida | Epistemologia | Logica | Vertat | Teoria de la referéncia dirècta
La Chapelle-au-Moine
La Chapelle-au-Moine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Novella
Nuvella en còrs (Novella en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Geografia
Novella Es amb Lama, Urtaca, Pietralba e Palasca, la una de las cinc comunas de la vallée de la Ostriconi, territòri tanben nomenat Paesi de Ostriconi, situat a l'èst de la Balagne.
Novella est avec Lama, Urtaca, Pietralba et Palasca, l'une des cinq communes de la vallée de l'Ostriconi, territoire aussi nommé Paesi d'Ostriconi, situé à l'est de la Balagne.
Sent Martin de Fraissenjas
Sent Martin de Fraissenjas (Saint-Martin-de-Fressengeas en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Montdauphin
Montdauphin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Sent Martin de Fraissenjas
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Montdauphin
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Andornay
Andornay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Calpre
Los calpres constituisson un genre d'arbres e arbrilhons de la famila de las Betulacèas (anciana de familha de las Corilacèas ara integrada a las Betulacèas). Aquel genre (Carpinus) compta una trentena d'espècias de las regions temperadas de l'emisfèri nòrd, d'Asia menora e d'Euròpa. Dona una fòrça bona lenha, de bonas fustas de tornar e autras fustas.
Caracteristicas generalas
esquèrra|vinheta|Fuèlha de calpre comun Los calpres son d'arbres podent mesurar fins a 25 mètres, de fuèlhas marcescentas, altèrnas, pichonas (de 3 a 10 cm de long), simplas, amb lo bòrd del limbe finament dentelat. esquèrra|vinheta|200x200px|Calpres vièlhs de la selva de Sababurg (Alemanha) esquèrra|vinheta|200x200px|Fruchs del calpre comun Las flors son agropadas en inflorescéncias, en forma de catons pendents, polinizadas pel vent. Las flors masclas e femes se trapan sus de catons diferents mas ambedos sèxes son presents sus cada planta (espècia monoïca). Las flors masclas sens periant son pas qu'etaminas au nombre de 10 a 20. Las flors femes an un pistil constituït d'un ovari de doas lòtjas subremontadas de dos estigmats amb un calici.
Los fruchs son d'aquènis lenhoses de 3 a 6 mm de long, logats a una bractèa en forma de fuèlha simpla o trilobada que forma una ala favorizant son espandiment. Mai sovent i a de 10 a 30 granas per caton.
Distribucion
Las espècias de calpre son originàrias des regions temperadas de l'emisfèri nòrd, subretot de regions d'Orient Extrèm coma la China. Una sola espècia es d'origina nordamericana Carpinus caroliniana) e dos son europèas (Carpinus betulus e Carpinus orientalis).
La selva naturala mai granda de calpres d'Euròpa es la Selva d'Hardt a l'èst de la region de Mülhausen.
Lista de las espècias e sosespècias
Segon Kew Garden World Checklist  (22 déc. 2010) :
Utilizacion
vinheta|Calpreneda arcada  de [[Theux (Belgica)]] Lo calpre Carpinus betulus que se talha plan es sovent plantat coma arbre d'ornament dins los pargues e jardins, e per realizar d'andanas (Calprenedas) e de plaisses.
La fusta dels calpres es fòrça dura, densa t blanca e la dificultat encontrada per ne far d'òbras limitèt son utilizacion. Pasmens es cercat pels usatges demadant una fusta dura, coma las bancas dels maselièrs, de macetas o de margues. Es tanben utilizat coma lenha (brasas excellentas) et en tornatge.
Lo poder calorific del calpre es d'entre los mai nauts de las espècias d'arbres europèus. Son carbon va plan per las fargas.
Leninisme
Lo leninisme es l'ideologia fondada sus lei teorias de Vladimir Ilich Ulianov (1870-1924) dich « Lenin ». Derivat dau marxisme, es una adaptacion dei doctrinas de Karl Marx (1818-1883) destinat a conquistar e conservar lo poder dins l'Empèri Rus dau començament dau sègle XX. Dins aquela concepcion, lo partit comunista a l'origina de la revolucion comunista èra vist coma l'otís principau de la direccion de la lucha dau proletariat còntra la borgesiá.
Après la presa dau poder per lei bolchevics e la mòrt de Lenin, lo leninisme, qu'èra encara un ensemble divèrs de directivas provisòrias, foguèt estructurat per Estalin (1878-1953). Desenant fondat sus de principis quasi dogmatics, lo leninisme prenguèt lo nom de « marxisme-leninisme ». Inspirèt lo foncionament de l'Union Sovietica e dei país dau blòt de l'Èst fins a la fin de la Guèrra Freja. Pasmens, uei, lo leninisme es largament descreditat per l'afondrament finau dau blòt sovietic
Canton de Verdun de Garona
Le canton de Verdun de Garona (o de Verdun de Garòna) es una division administrativa de Gasconha, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Montalban, le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dambe la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, le canton se conservèc e passèc de 9 a 13 comunas. 7 de las 9 comunas d'origina son demoradas dins le canton, mès Borèth e Combarogèr son dempuèi 2015 dins le canton de Bèumont de Lomanha. Las autras 6 comunas del canton novèl venon de l'ancian canton de Grisòlas. Totas las comunas del canton (ancian o novèl) son de la comunautat de comunas del Grand Sud Tarn e Garona. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta meridionala e l'occitan gascon, dins sa varianta orientala, les dos de transicion.
Composicion dempuèi 2015
vignette|center|Mapa del canton de Verdun dins le Tarn e Garona (dempuèi 2015)
Le canton novèl de Verdun compren :
Istòria
Le canton se creèc en 1790. Èra del districte de Granada,. A la creacion dels arrondiments èra de l'arrondiment dels Sarrasins, que passèc al Tarn e Garona quand le departament se creèc en 1808. En 1926, a l'ocasion de la supression de l'arrondiment de Moissac, quauques cantons ne profitèron per demandar a cambiar per l'arrondiment de Montalban, pr'amor de relacions comercialas pus intensas dambe la prefectura. Atal se passèt pel canton de Verdun, coma pels cantons de Grisòlas e de Montuèg.
Mont-Pelé
Mont-Pelé (Montpelat) es un nom de la comuna de Sant Cristofòri de Dolason del temps de la revolucion francesa.
Dauendorf
Geografia
La municipalitat de Dauendorf a situat a aperaquí 12 km de Haguenau e 35 km de Estrasburg. Compren un vilatge annèx, Neubourg, situat a qualques quilomètres al nòrd-es.
La commune de Dauendorf est située à environ 12 km de Haguenau et 35 km de Strasbourg. Elle comprend un village annexe, Neubourg, situé à quelques kilomètres au nord-est.
Istòria
En 1133, dels fraires cisterciens del abbaye de abbaye de Lucelle #fondar lo abbaye de Neubourg, #que ne demòra pas uèi #qu'un porche e dels murs. Lo abbaye #èsser definitivament destruida pendent la revolucion francesa.
A l'ora d'ara, se tròba de bens del monastèri tanben plan a la glèisa Saint-Nicolas de Haguenau #qu'al Mont Sainte-Odile (esfèra solara multiface).
En 1133, des moines cisterciens de l'abbaye de abbaye de Lucelle fondèrent l'abbaye de Neubourg, dont il ne reste aujourd'hui qu'un porche et des murs. L'abbaye fut définitivement détruite pendant la révolution française.
Actuellement, on retrouve des biens du monastère aussi bien à l'église Saint-Nicolas de Haguenau qu'au Mont Sainte-Odile (cadran solaire multiface).
Garravet
Garravet (Garravet en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Yazz
Yazz, escais de Yasmin Evans, nascuda lo 19 de mai de 1960 a Londres (Anglatèrra). es una cantaira anglofòna britanica de pop dance, qu'a conegut un succès enòrme a la fin de las annadas 1980, en particular en 1988 amb lo títol The Only Way Is up, represa house d'una cançon del cantaire soul american Otis Clay.
Jully-sur-Sarce
Jully-sur-Sarce es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Jully-Sus-Sarce #que se nomenava antany (a la Mièja Edat) Jully-lo-Châtel i auriá possedit un castèl mai o mens grand. Aquel castèl i aguèt destruit mas cap de traça escricha a pas #èsser encara descobèrta per explicar la causa d'aquela destruccion #que pòt èsser volontària coma involontària.
Jully-sur-Sarce qui se nommait autrefois (au Moyen Âge) Jully-le-Châtel aurait possédé un château plus ou moins grand. Ce château fut détruit mais aucune trace écrite n'a été encore découverte pour expliquer la cause de cette destruction qui peut être volontaire comme involontaire.
Béruges
Béruges es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Sougy
Sougy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
La municipalitat a situat en lo airal urban de Orléans.
La commune est située dans l'aire urbaine d'Orléans.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Districte de Senapati
Lo districte de Senapati es un districte de l'estat de Manipur en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Senapati. En decembre de 2016, una part del districte foguèt destacada de son territòri per fondar lo nòu districte de Kangpokpi.