cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lokaa
Lo lokaa (o yaka, yakö, yakurr) es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river nauta.
Localisacion
Lo lokaa es parlat dins la zòna de govèrn local d'Obubra de l'Estat de Cross Rivers.
Escritura
L'alfabet lokaa es :
Couvrot
Couvrot es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Molsheim
L’arrondiment de Molsheim es una division administrativa francesa, dins lo departament del Bas Ren.
Pèire de Rogièr
200px|thumb|Pèire de Rogièr Pèire de Rogièr o Pèire Rotgièr o Pierre Roger que ho un trobador auvernhat de la segonda meitat deu sègle XIII, probablament originari de Rogièr en Cantal. Que ho cononge de la catedrau de Clarmont puish trobador e qu'acabè la soa vita com monge de l'abadia Sant Miquèu de Grandmont.
Segon Renat Lavaud e Renat Nelli uèit pèças d'eth (cansos e sirventés), que demorèn. Que ho perpausat com un possible autor de Flamenca, çò qui ei chic probable.
''Tant ai mon cor en joy assis, ''per que no puesc mudar no'n chan, ''que joys m'a noirit pauc e gran; ''e ses luy non seria res, ''qu'assatz vey que tot l'als qu'om fay ''abaiss' e sordey' e dechai, ''mas so qu'amors e joys soste.
Muelas del Pan
Muelas del Pan es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Réaux
Réaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Saverne
L’arrondiment de Saverne es una division administrativa francesa, dins lo departament del Bas Ren.
Vailats
Vailats (Vaylats en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Brotteaux (mètro de Lion)
vinheta|Una [[Boca de mètro|boca de l'estacion.]] Brotteaux es una estacion de la linha B del mètro de Lion.
Situacion
L'estacion es situada dins lo quartièr omonim sus la Place Jules-Ferry, a proximitat de l'anciana gara de Lion-Brotteaux, dins lo seisen arrondiment de Lion.
Chevagnes
Chevagnes es una comuna francofona, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
La municipalitat de Chevagnes a adaigat pel Acolin, afluent de marge esquèrre de la Loire, e lo sieu afluent de marge esquèrre la Huzarde.
La commune de Chevagnes est arrosée par l'Acolin, affluent de rive gauche de la Loire, et son affluent de rive gauche l'Huzarde.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Castèthnau d'Eusan
Castèthnau d’Eusan (Castelnau d'Auzan en francés) qu'ei ua anciana comuna de Gasconha, situada en Armanhac, dens lo departament de Gers e la region de, ancianament de Mieidia-Pirenèus. Lo 1èr de genèr de 2016 vasoc part de la comuna navèra de Castèthnau d'Eusan e La Barrèra, damb l'estatut de comuna delegada.
Chevagnes
Istòria
La municipalitat #portar, pendent la Revolucion francesa, lo nom de Chevagnes-lo Acolin En remembrant lo nom del riu en adaigant lo pòble.
La commune porta, pendant la Révolution française, le nom de Chevagnes-l'Acolin rappelant le nom de la rivière arrosant le village.
La Coronha (província)
La província de La Coronha es una província de Galícia en Espanha. Sa capitala es La Coronha.
Watt
Lo watt (simbòl : W) es una unitat derivada dau Sistèma Internacionau d'Unitats per la poissança. Es nomenat en onor de James Watt.
Arrondiment de Schlettstàdt e Eerstain
L’arrondiment de Schlettstadt e Erstein es una division administrativa francesa, dins lo departament del Bas Ren. Es la fusion, en 1974, dels ancians arrondiments de Schlettstadt e d’Erstein.
Sardón de Duero
Sardón de Duero es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Bras-sur-Meuse
Bras-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gorg de l'Uèlh Dotz
Lo gorg de l'Uèlh Dotz es una dolina o cenòte situat sus la comuna de Fluris dins lo massís de la Clapa, e lo departament d'Aude. Es constituit de nautas parets calcàrias (40 m) e verdejantas que dominan l'estenduda d'aiga verda esmerauda.
Istòria
L'aiga de l'avenc es salabrosa: la salinitat, mas tanben lo nivèl, vàrian amb la pluviometria e los movements de la mar (distant de sonque 1 500 mètres). La prigondor es de 15m mai o mens sus un fons de blòcs rocoses. Las exploracions nombrosas an pas mostrat cap de sortida de galariá penetrabla.
Luòc protegit
Per i accedir, cal estacionar lo veïcul siá al parcatge del Domeni de l'Ostalet e seguir lo camin pedestre cap al corral, siá al parcatge del gorg situat a la rota que va de Fluris a Sant Pèire de Mar.
Galariá fotografica
centrat|vinheta|Vista panoramica del gorg vinheta|Vista del gorg de l'Uèlh Dotz al massís de la Clapa
Sonnac (Roergue)
Sonnac (Sonnac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Comuna situada al latz de la Dièja
Codos
Codos es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lista dels presidents de las Maldivas
thumb|200px|Blason de las Maldivas. Lo president esas lo cap d'Estat e cap de govèrn de las Maldivas. Vaquí la lista dels presidents e caps de govèrn de las Maldivas, de 1953 fins a uèi.
Soltanat de Maldivas (1954 fins a 1968)
Durant lo periòde de soltanat (1954 fins a 1968) Muhammad Fareed Didi foguèt lo soltan del país.
Muga de Sayago
Muga de Sayago es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Electronica
L'electronica es la branca de la fisica qu'estúdia lei dispositius electronics foncionant per de flux d'electrons o d'autrei particulas.
Part (lenga)
Lo part es una lenga iraniana atudada que foguèt parlada en Partia e que foguèt la lenga oficiala de l'Empèri Part.
Classificacion
Lo part es una lenga iraniana del nòrd-oèst qu'es donc pas diractament aparentada a las autras lengas iranianas mejanas conegudas en Asia Centrala e en Turkestan, lo sogdian, bactrian, lo khotanés e lo khwarezmian.
Istòria
Lo part es atestat dins los tres primièrs sègles après Crist, dins l'empèri Part. Pasmens los tèxtes son rares, qu'aquela epòca l'elita parta contiunhèt a utilizar lo grèc, lenga ereretada dels seleucidas.
L'exploracion dels sites arqueologics del Turkestan metèt al jorn fòrça manuscrits dins fòrça lengas, lo chinés, lo pèrsa mejan, lo sogdian, lo khotanés.
Al temps de la conquista araba que metèt fin a l'Empèri Sassanida, lo part aviá cessat d'èsser parlat, almens dins los centras urbans, e èra remplaçat per lo pèrsa mejan. La « lista des pòbles » sogdiana del sègle IX menciona pas de pòble part.
Mervilar
Mervilar (Mervilla en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Mervilar es una comuna de la comunautat d’aglomeracion del Sicoval.
Comuna residenciala de las costièras del sud-èst tolosan, una particularitat de Mervilar, a 10 minutas de l'estacion de mètro de Ramonvila, es encara son identitat agricòla.
Comuna de l’airal urban de Tolosa e de son Unitat urbana Mervilar es situada dins la banlèga Sud, a al sud/sud-èst de Tolosa, sus las costièras orientadas sud-èst nòrd-oèst, dominant Castanet Tolosan e la val de l’Èrs Mòrt. Las costièras del sud-èst tolosan son dispausadas en bendas parallèlas, amb de camins en linhas de cresta coma la carrièra que travèrsa Mervilar. Son limitadas al nòrd e a l’èst per la val d'Èrs (RN 113, A61, canal del Miègjorn), e s’acaban en bauç, à l’oèst, en dessús de la plana de Garona e d’Arièja.
Ourense (província)
La província de Ourense es una província de Galícia en Espanha. Sa capitala es Ourense.
Mervilar
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Mervilar èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Mervilar èra del canton de Castanet.
Lòcs e monuments
Ostal dels sègles XVI e XVII.
La Sauvedat
La Sauvedat (La Sauvetat en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna de Gasconha situada sur l'anciana rota nacionala 654 entremiei Florença e Condòm.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
A despièit de la sonorizacion irregulara deu -d- intervocalic, lo mot sauvetat se coneish. Lo nom, deu latin salvitas, es totjorn d'origina medievala, e meilèu deus sègles XI e XII. Las salvetats èran a l'Edat Mejana, en Occitania, de zònas de refugi creadas per la Glèisa catolica e delimitadas a l'entorn d'ua glèisa. Garantishèvan lo dret d'asil, dens lo quadre de la Patz de Dieu. Avèvan un ròtle de pòblament e de colonizacion de las tèrras verges, un pauc com mei tard las bastidas, fondacions laïcas, ,.
La Seca
La Seca es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lengas iokaguiras
Las lengas iokaguiras son una pichona familha de lengas de Siberia. Son compresas dins l'ensem geografic de las lengas paleosiberianas.
Siria
Siria, oficialament la Republica Aràbia Siriana , es un estat de l'Orient Mejan situat a la broa de la mar Mediterranèa, al sud de Turquia, a l'oèst d'Iraq e al nòrd de Jordania, Israèl e Liban.
Istòria
Los arqueològs demostrèron que Siria aculhiguèt una de las civilizacions pus ancianas e los amorritas (un dels pòbles pus ancians de l'Antiquitat).
Dins la vila excavada d’Ebla, dins lo nòrd-oèst de Siria, los arqueològs descobriguèron en 1975 los vestigis d’un grand empèri semita, que s'estendiá del nòrd de la mar Roja a Turquia e fins en Mesopotamia dins sa part orientala.
Aquel empèri que remonta a 2500 a 2400 ans abans J.-C. fa de l'eblaïta la lenga semitica la pus anciana. Siria compta d’autres grands sites arqueologics coma Mari ont foguèt retrobat un còdi comparable al Còdi de Hammurabi a Babilònia, Ogarit e Doura Europos. thumb|right|200px|[[Palmira.]]
Plataforma per Catalunya
Plataforma per Catalunya (PxC) ei un partit politic catalan, populista e identitari. Eth sòn discors se sosten er un major contraròtle dera immigracion qu'arribe en Espanha dempús de fins deth sègle XX e principis deth sègle XXI (sustot provenent deth Magrèb e de America del Sud), era aplicacion de "tolerància zèro" deuant era delinquéncia e eth terrorisme, era defensa des valors tradicionaus dera familha e er emparament der urbanisme actuau.
Siria
Istòria
Lo país se desliurèt de l’ocupacion otomana après la Revòlta araba, las fòrças arabas dintrèron a Damasc en 1918. Un reialme arab sirian independent foguèt creat. Faisal, eissit de la familha ashemiti, fraire d’Abd Allah ibn Hussein, ne serà lo primièr e darrièr rei. D'efièch, l’independéncia del reialme s'acabarà amb l'ocupacion francesa en 1920. Après la batalha de Maisalon en julhèt de 1920, la colomna del general Goybet, dintra a Damasc. Los franceses impausèron son mandat dins lo país, çò qu'entrainèt l'exili de Faisal en Iraq. França e lo Reialme Unit, que se disián aliats de las fòrças arabas de Faisal, s’èran mes d’accòrd per se partejar l'Orient Mejan.
Après l’acòrd Sykes-Picot, los franceses e los britanics se repartisson administrativament los territòris de l'Empèri otoman descaigut, en crear artificialament de paises distints. L’acòrd acabèt amb la Siria istorica, Bilad al-Cham, qu'amassava la Siria actuala, Liban, (Jordania, Palestina (actuals territòris palestinian e israelian). Lo periòde del mandat vegèt la pojada del nacionalisme e de la revòlta contra l’armada francesa. Siria faguèt partida, amb Egipte, de la Republica Aràbia Unida entre 1958 e 1961.
Pendent un brèu periòde dins lo decenni de 1970, Siria amb Libia e Egipte formèt una federacion que pretendiá d'èsser l'embrion de l'unitat aràbia definitiva. Aquela federacion èra estada impulsada de manièra decidida pel cap libian Moammar al-Gaddafi, mas fracassèt, per encausa dels conflictes d'interèsses entre los tres païses que se vegèron dividits entre autres per sa postura fàcia a Israèl. En 1970, après une seria de dictaturas militaras instablas, Hafez el-Assad, alavetz ministre de la Defensa, prend lo poder per un nòu còp d'estat. Son regim fortament autoritari, estructurat a l'entorn d'un partit unic, lo partit Baas, a mes en plaça un contraròtle de l'ensemble de la vida politica siriana. Es responsable del chaple de Hama.
A sa mòrt en 2000, son filh, Bashar al-Assad, li succediguèt e mantenguèt lo regim instaurat per son paire, amb un certan destibament de las libertats al començament del mandat.
Politica
L'oposicion armada consistís en divèrses grops que se formèron long del conflicte, d'en primièr l'Armada Siriana Liura, que foguèt la primièra de prene las armas en 2011, e lo Front Islamic format en 2013. En 2013, lo Hezbollah dintrèt dins la guèrra en supòrt de l'armada siriana. A l'èst, l'Estat Islamic, un grop jihadista militant originari d'Iraq, obtenguèt de victòrias rapidas a l'encòp en Siria e en Iraq, dintrant tanben en conflicte amb los autres grops rebels. En julhèt de 2014, contrarotlava un terç del territòri sirian e una granda part de sa produccion de petròli e de gas, çò que ne fasiá de fach la principala fòrça d'oposicion. En febrièr de 2019, una aliança arabo-curda lancèt son ofensiva finala contra l'ultim recapte d'aquel grop.
Geografia fisica
Dins lo país se destinguisson, d'oèst en èst, tres regions: a l'oèst se tròba una plana litorala, separada de l'interior pel Jabal Ansaria, una doble serra a l'interior de la qual sorgisson diversas vals; lo centre del país es format per un plan accidentat amb diverses pics volcanics e qu'es traversat del nòrd-èst al sud-oèst per una serra que i se destinguisson diversas formacions: Jabal Abd al-Aziz, Jabal Visir, Jabal Buwaida, Jabal Saar, Jabal al Sarqi e Jabal Garbi; la region de l'èst es constituïda per la val d'Eufrates. Aqueste es lo principal riu que traversa lo país, que penetra per l'èst e sortís pel nòrd-oèst; son importants tanben los afluents Jabur e Orontes, a l'oèst. A l'extrèm nòrd-èst, la frontièra amb Turquia seguís Tigre. A la part oèst del país lo clima es mediterranèu, mas en s'avançant cap a l'èst ven pus sec e caud.
Organizacion politicoadministrativa
Síria ten 14 províncias o governorats (muhafazat, singular: muhafazah), devesidas en 60 districtes, manatiq (sing. mintaqah), que al seu torn se subdevesisson en subdistrictes, o nawahi (sing. Nahia). Los nawahi se compausan de vilas o ciutats, que son las unitats administrativas pus pichonas.
Economia
En çò que tanh a l'economia lo país es en via de desvolopament, e mai se dempuèi 1973, e a causa de de problèmas politics que li an fach destinar part del sieu pressupòst a de despensas militaras, l'inflacion a frenat aqueste progrès.
Alexei Navalni
Alexei Anatòlievich Navalni (en rus: Алексе́й Анато́льевич Нава́льный; 4 de junh de 1976) es un jurista, politician e activista financièr rus. Dempuèi 2009, sa popularitat a crescut d'un biais enòrme en Russia, e subretot dins los mejans de comunicacion del país e internacionals, coma un critic ferotge de la corrupcion dins la societat russa e a l'encòp del president Vladímir Pótin. Capitèt d'organizar de manifestacions multitudinàrias en favor de la democracia e contra la corrupcion politica, contra lo govèrn de Potin, e sos aliats politics. En 2012, lo jornal american Wall Street Journal lo descriguèt coma "l'òme que mai paur fa a Vladímir Potin"
En julh de 2013, la justícia russa jutgèt que Navalni èra estat copable d'aver desviat d'argent. Foguèt doncas condemnat a cinq ans de preson, jutjament que foguèt denonciat pels Estats Units e l'Union Europèa coma un procès politic per encausa de son oposicion al regim.
En decembre de 2016 Navalny comencèt sa campanha electorala per las eleccions presidencialas de 2018, mas ne faguèt empachat per la Comission electorala russa en decembre de 2017. El e sos supporters foguèron arrestats victims d'atacas en mai d'una occasions durant la campanha.
Valaquia morava
thumb|Un Valac de Moravia, per Brumova, en 1787 La Valaquia morava (en chec : Valašsko, en romanés Vlahia moravă) dins l’est de la Republica Chèca, es 'ne region qui deu son nom a un deus dos gropes romanofones que migreten vers l’oèst a l'atge mejan dempuèi l’aira de reparticion deus Romanés, l’autre grope estant lu deus Istro-romanés, en Croàcia occidentala.
thumb|Ecòmusèu [[Valacs|valac de Moràvia a Rožnov pod Radhoštěm.]] thumb|Ecòmusèu valac de [[Rožnov pod Radhoštěm en Republique chèca.]]
Glandon
Glandon (Glandon en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Glandons.
Personalitats liadas a la comuna
Lo Toine de Glandon
Lugo (província)
La província de Lugo es una província de Galícia e de l'estat espanhòu. Sa capitala es Lugo.
Volodýmyr Klychkò
thumb|250px|Volodýmyr Klychkò en 2010
Humbauville
Humbauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region del Grand Èst.
Volodýmyr Klychkò
Son fraire ainat, Vitali Klychkò, es campion del Conselh Mondial de Bòxa e actual cònsol de Kyiv. Forma un parelh amb l'actritz americana Hayden Panettiere dempuèi 2011.
Humbauville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Graffigny-Chemin
Graffigny-Chemin es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Contamina
Contamina es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bois-Sainte-Marie
Bois-Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Geografia
Bòsc-Sant-Ostal fach partit del Brionnais.
Bois-Sainte-Marie fait partie du Brionnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Bòsc-Marida.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Bois-Marie.
Liban
Liban, oficialament la Republica Libanesa (es), un pichon estat del Pròche Orient situat entre Siria al nòrd e a l'èst, e Israèl al sud.
La siá capitala es Beirot e lo gentilici es libanés - esa.
Geografia
Basicament lo relèu libanés, fòrça montanhós, pòt se dividir en quatre grandas unitats estructuralas, que se succedisson d'oèst a èst:
Istòria
Eiretier de Fenicia situat au ponch de convergéncia entre Mesopotamia, Egipte, Anatolia e Grècia, lo Liban actuau foguèt roman e bizantin avans d'èsser conquistat per leis Arabes durant lo sègle VII. Durant lo periòde dei Crosadas, foguèt lo centre dau Comtat de Trípol — unic reiaume crosat d'origina occitana — fins a la presa de contraròtle de la region per lei Mamelocs d'Egipte a la fin dau sègle XIII. Puei, au començament dau sègle XVI, passèt sota l'autoritat deis Otomans.
Durant aquelei periòdes, son relèu montanhós ne faguèt un refugi per divèrsei minoritats. Ansin, tre la fin de l'Edat Mejana, son poblament èra ja vengut un mosaïc fòrça complèx format de glèisas crestianas d'obediéncia catolics, ortodòxs e armènis e de corrents religiós musulmans ortodòxs (sunisme e divèrsei brancas dau chiisme) ò eterodòxs (Druzes).
L'instauracion de la region autonòma dau Mont Liban
En 1831, Mehemet Ali (1805-1831) conquistèt Palestina e Siria. En Liban, la preséncia egipciana entraïnèt d'oposicions entre lei diferentei comunautats. En particular, lei sunitas chausiguèron de sostenir leis Otomans entraïnant una repression dura. En parallèl, leis Europèus aprofichèron la situacion per estendre son influéncia dins la region. Ansin, lei Francés venguèron lei protectors dei Glèisas catolicas, lei Rus deis ortodòxs e lei Britanics dei Druzes. Aquela proteccion se manifestèt en 1860 ambé lo desbarcament d'un còrs expedicionari francés après un chaple de maronites. Se retirèt un an pus tard mai obtenguèt la creacion d'una region autonòma dirigida per un governador crestian per assegurar la proteccion dei crestians. Dicha Mont-Liban, aquela region foguèt a l'origina dau Liban actuau.
Lo periòde francés
Après la Premiera Guèrra Mondiala, França recebèt un mandat de la SDN sus Siria e la region dau « Grand Liban » (lo Mont-Liban, Beirot, Trípol e divèrsei territòris vesins). En 1922, l'acte de Londres confiermèt aquela cession e mantenguèt la separacion entre Liban e Siria.
L'aumentacion dau territòri libanés entraïnèt una demenicion de la populacion crestiana. Fòrça majoritari en 1914, representavan 55% de la populacion en 1921 e 51% en 1932 a l'eissida dau darrier recensament organizat dins lo país. En 1926, una constitucion organizèt un sistèma confessionau qu'assegurava una representacion equitabla a cada comunautat. Dins lei fachs, lei maronites dominèron la vida politica e leis abitants de Beirot la vida economica. Dins lei regions interioras, aquò suscitèt d'oposicions ambé leis ortodòxs, lei Druzes e lei sunitas (desirós de jónher Siria). En 1936, un tractat francolibanés — jamai ratificat per Liban — reconoguèt lo principi de l'independéncia e donèt d'importants drechs militars e economics a França per una durada de 25 ans.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei mandats de Siria e de Liban passèron sota lo contraròtle dau regim de Vichèi en 1940. L'annada seguenta, foguèron ocupats per una fòrça francobritanica. Leis autoritats novèlas prometèron l'independéncia per la fin de la guèrra mai leis elèits locaus la demandèron immediatament. Doas crisis opausèron en 1943 e en 1945 leis independentistas au poder francés. Pasmens, ambé lo sostèn dei Britanics, lei premiers obtenguèron la partença dei Francés en 1946.
Lo « Pacte Nacionau »
En 1943, dins lo corrent de la lucha còntra França, leis elèits libanés avián conclut un acòrd dich « Pacte Nacionau ». Prevesiá un partiment dei pòstes de l'Estat e dau Parlament entre crestians e musulmans segon un rapòrt de sièis a cinc. Fins a 1958, aqueu sistèma foncionèt ben car l'Estat demorèt feble. D'efèct, d'aqueu temps, Liban èra totalament somés a l'iniciativa privada e l'interès de tenir lo poder èra limitat.
La situacion cambièt en causa dei mutacions de la societat libanesa de la fin deis annadas 1950. Premier, una crisi agricòla que causèt l'exòdi de païsans paures vèrs Beirot. I trobèron ges d'ajuda de part dau govèrn e venguèron rapidament una fònt d'agitacion. Puei, la creissença demografica dei chiitas modifiquèt l'equilibri entre crestians e musulmans qu'èra a la basa dau pacte. En 1958, l'oposicion entre lo president crestian Camille Chamoun, favorable ais Occidentaus, e plusors caps arabes se reclamant dau panarabisme entraïnèt una crisi grèva. D'esmogudas entraïnèron un desbarcament estatsunidenc. Puei, lei Libanés capitèron de trobar un acòrd per restablir l'òrdre.
Lo president Fouad Chehab (1958-1964) capitèt de mantenir l'equilibri entre lei comunautats. Pasmens, après son mandat, lei tensions aumentèron pauc a pauc au sen de la societat libanesa. Kamal Joumblatt, cap dei Druzes, e Pierre Gemayel, un maronite cap dei Falanjas Libanesas, foguèron lei doas figuras principalas d'aqueu periòde.
En 1970-1971, aquela situacion foguèt destabilizada per l'arribada de refugiats palestinians dins lo sud dau país. D'efèct, lei Palestinians utilizèron lo territòri libanés per menar d'incursions còntra Israèl. Òr, aquò entraïnèt de repòstas israelianas qu'agravèron lei tensions entre musulmans, solidaris dei Palestinians, e crestians. Ansin, en abriu de 1975, de combats entre de Palestinians, sostenguts per lo Movement Nacionau Libanés de Joumblatt, e lei Falanjas degenerèron rapidament en una guèrra generala entre comunautats qu'anava causar la mòrt de 150,000 personas.
La guèrra civila
Après l'estiu de 1975, lei combats venguèron fòrça violents. Au començament de l'annada seguenta, lo president sirian Hafez el-Assad prepausèt de modificar lo Pacte Nacionau per instaurar l'egalitat entre crestians e musulmans. Pasmens, Kamal Joumblatt refusèt e exigiguèt la fin dau confessionalisme. En mai, la perseguida deis afrontaments entraïnèt l'intervencion de l'armada siriana qu'impausèt en octòbre d'altas-au-fuòc au MNL e ai Palestinians.
Pasmens, lei combats de 1975-1976 avián entraïnat l'afondrament de l'Estat que son autoritat foguèt pas restaurada per l'aplant deis operacions. Au contrari, cada comunautat se retirèt sus sei bastions tradicionaus : maronites a Beirot-Èst e au nòrd dau Mont Liban, musulmans a Beirot-Oèst, Druzes au sud dau Mont Liban e Palestinians dins lo sud dau país. En mai d'aquò, l'armada siriana gardèt de fòrças dins lo plan de Bekaa.
L'invasion israeliana
En 1978, Israèl ataquèt lo sud de Liban per i establir una « zòna de seguretat » destinada a protegir sa frontiera septentrionala còntra leis infiltracions palestinianas. Agantèron rapidament lo riu Litani e s'alièron ambé lei milícias catolicas dau melkite Saad Haddad. En 1981, lei crestians de Béchir Gemayel — lo fiu de Pierre — après una desfacha còntra lei Sirians, s'alièron ambé leis Israelians.
Aquò permetèt a l'armada israeliana d'organizar una gròssa ofensiva en 1982. L'armada siriana deguèt se retirar vèrs lo nòrd mai lei Palestinians e lei musulmans resistiguèron au sètge de Beirot-Èst. En aost, una fòrça internacionala francoestatsunidenca desbarquèt per supervisar l'evacuacion dei fòrças palestinianas vèrs d'autrei país arabes. Lo mes seguent, Béchir Gemayel, que veniá d'èsser elegit president, foguèt tuat per un atemptat. En represalhas, lei milícias crestianas aliadas d'Israèl chaplèron, ambé l'acòrd de l'armada israeliana, mai de 3,000 civius palestinians dins lei camps de Sabra e Chatila. Puei, Amin Gemayel — lo fraire de Béchir — signèt en 1984 un acòrd de patz amb Israèl.
Aquel acòrd entraïnèt lo retirament deis Israelians vèrs Saïda. Pasmens, Amin Gemayel mau capitèt d'impausar son autoritat sus lo rèsta de Liban. Au contrari, foguèt obligat de se raprochar de Siria e de remandar lo tractat de 1984. Dins aquò, durament condamnat après lei chaples de 1983, Israèl deguèt contuniar son retirament vèrs lo sud onte gardèt fins a 2000 lo contraròtle d'una « zòna de segueretat ».
La fin de la guèrra civila
Lo tresen periòde de la guèrra civila foguèt marcat per lo ròtle creissent dei chiitas. D'efèct, ben implantada dins lo sud dau país, son organizacion principala, Amal, se renforcèt gràcias a sa participacion a la resisténcia còntra Israèl. Revendiquèt una reforma deis institucions e lo mantenement de liames estrechs ambé Siria. Pasmens, tre 1982, deguèt faciar la concurréncia d'un segond movement chiita, dich Hezbollah, qu'èra sostengut per Iran e desirós d'establir una republica islamica.
Après lo retirament israelian dins lo sud, lei faccions libanesas tornèron prendre seis afrontaments (Amal còntra lo Hezbollah, Amal còntra lei Druzes...). Lei maronites foguèron pereu victimes de conflictes intèrnes e en 1987, Siria s'impliquèt tornarmai d'un biais actiu dins lo conflicte. En 1988, lo generau Michel Aoun, nomat Premier Ministre per Amin Gemayel, assaièt d'impausar son primat gràcias a un sostèn iraquian. Pasmens, après de combats saunós a Bagdad, son camp subiguèt una desfacha importanta que permetèt de durbir de negociacions. Ansin, en octòbre de 1989, una conferéncia araba organizada a Taëf prepausèt de modificar lo Pacte Nacionau per establir la paritat entre crestians e musulmans.
Michel Aoun assaièt de s'opausar a l'acòrd de Taëf mai la crisi de Kowait de 1990 lo privèt de l'ajuda de Saddam Hussein. Se refugièt a l'ambaissada de França e l'armada siriana, ambé l'acòrd deis Estats Units d'America, intervenguèt per far respectar lo tèxte. En setembre de 1991, lei Sirians avián restaurats l'Estat e l'armada libanés, çò que permetèt de desarmar lei milícias — franc dau Hezbollah e d'Amal que luchavan còntra l'ocupacion israeliana. Aquela estabilizacion permetèt de començar la reconstruccion e un « tractat de fraternitat » venguèt legitimar la tutèla siriana.
La tutèla siriana e la reconstruccion
Perdeires principaus de la guèrra, lei crestians s'opausèron a la politica de reconciliacion siriana. Refusèron donc de participar ai legislativas de 1992 que veguèron la victòria de la coalicion menada per lo sunita Rafic Hariri. De 1992 a 1995, aprofichèt un contèxte economic favorable per començar la reconstruccion. Pasmens, a partir de 1995, la situacion financiera dau país venguèt fòrça marrida ambé d'aumentacions dau deute nacionau, de la pauretat e dau caumatge.
Dins lo sud, la situacion èra agravada per lei combats opausant lei movements de resisténcia chiitas a l'armada israeliana e seis aliats locaus. De mai, en 1993 e en 1996, aqueu conflicte se generalizèt a la totalitat dau territòri libanés ambé de bombardaments israelians còntra lo Hezbollah e lei rets d'infrastructuras. Lei tropas israelianas se retirèron finalament dau Sud-Liban en març de 2000. La zòna abandonada foguèt rapidament conquistada per lo Hezbollah qu'eliminèt l'Armada dau Liban-Sud, aliat principau d'Israèl durant l'ocupacion. Pasmens, aqueu retirament permetèt pas d'establir la patz qu'un sector orientau de la frontiera israelolibanesa fa totjorn l'objècte de desacòrds entre Israèl e lo Hezbollah. Ansin, leis escaramochas demorèron frequentas lòng de la frontiera sud.
D'aqueu temps, Liban conoguèt divèrsei crisis politicas en causa dei luchas d'influéncias que menavan Occidentaus (França e Estats Units principalament) e Sirians per lo contraròtle dau país. Ansin, lo govèrn venguèt pauc a pauc pus autoritari ambé, per exemple, l'arrestacion de 200 opausants crestians en 2001. La guèrra d'Iraq de 2003 agravèt encara lei tensions fins a l'adopcion per lei pro-Sirians d'un emendament modificant la constitucion per permetre au president Émile Lahoud de se tornar presentar.
La « Revolucion dau Cèdre »
Lo 14 de febrier de 2005, Rafic Hariri foguèt tuat dins un atemptat, çò qu'entraïnèt de manifestacions còntra Siria sospichada d'aver eliminat son èx-aliat. París e Washington aprofichèron la situacion per obtenir dei Nacions Unidas una resolucion demandant lo retirament (acabat lo 26 d'abriu) dei tropas sirianas estacionadas en Liban. En parallèl, lei diferentei faccions libanesas — franc dau Hezbollah — se devesiguèron entre partisans e adversaris de la preséncia siriana. Après un periòde de transicion, d'eleccions organizadas en junh de 2005 veguèron la victòria dei pro-occidentaus (72 sètis sus 128) que formèron un govèrn dirigit per Fouad Siniora, un pròche de Rafic Hariri. Pasmens, aquò amaisèt pas la situacion e de negociacions començadas en març de 2006 s'acabèron sensa resultat.
La Guèrra de Julhet
Lo 12 de julhet de 2006, una escaramocha frontaliera entre lo Hezbollah e Israèl s'acabèt per la captura de dos soudats israelians. Tel Aviv reagiguèt en organizant una ofensiva còntra tot lo sud de Liban per destrurre la milícia chiita. Aquò entraïnèt una guèrra d'un mes (12 de julhet - 14 d'aost de 2006) que s'acabèt per una revirada de l'armada israeliana, incapabla de rompre lei defensas de son adversari. En revènge, coma en 1993 e en 1996, una campanha de bombardaments aerians entraïnèt la destruccion d'un nombre fòrça important d'infrastructuras.
Una resolucion de l'ONU permetèt d'acabar la guèrra mai lei tensions demorèron lòng de la frontiera. Una fòrça internacionala i foguèt desplegada per separar lei dos adversaris. Pasmens, en fòra dei destruccions e dei victimas (1,300 mòrts, principalament de civius), la consequéncia principala dau conflicte foguèt de renfòrçar lo prestigi dau Hezbollah vengut un Estat dins l'Estat. Aquò li permetèt de contestar lo govèrn de Fouad Siniora afeblit per sa posicion neutra durant l'ataca israeliana.
Liban dempuei 2006
Après la guèrra, divèrsei país arabes assaièron de trobar una solucion per amaisar lei tensions entre lo govèrn Siniora e l'oposicion menada per lo Hezbollah. Finalament, de combats opausèron divèrsei faccions en mai de 2008 a Beirot, a Trípol e a Halba. S'acabèron per la victòria dau Hezbollah e de seis aliats. Puei, lo 21 de mai, un compromés foguèt trobat per formar un govèrn d'union nacionala dirigit per Fouad Siniora e cargat d'organizar d'eleccions legislativas en junh de 2009.
Aquel escrutinh veguèt la victòria dei pro-occidentaus gropant sunitas, crestians e Druzes de Walid Joumblatt sus l'oposicion gropant lei chiitas (Hezbollah e Amal), lei crestians partisans de Michel Aoun e lei Druzes menats per Talal Arslan. Saad Hariri venguèt Premier Ministre. Pasmens, en 2011, deguèt demissionar après la demission de plusors ministres ostils ai drechs fòrça importants donats a un tribunau internacionau cargats d'enquistar sus l'assassinat de Rafic Hariri. De negociacions e de cambiaments d'aliança entraïnèron alora la formacion d'un govèrn dirigit per Najib Mikati ambé lo sostèn dei partits chiitas.
Pasmens, a partir de 2012-2013, lei preoccupacions principalas de Liban se dirigiguèron vèrs la guèrra civila en Siria. D'efèct, aperaquí 500,000 Sirians se refugièron en Liban e divèrsei movements islamistas utilizan lo territòri libanés per intrar en Siria. En mai d'aquò, lo Hezbollah participa tanben au conflicte dins lo camp de Bachar el-Assad. Ansin, per defugir una destabilizacion novèla de Liban, un govèrn d'union nacionala foguèt tornarmai format en febrier de 2014.
Navianos de Valverde
Navianos de Valverde es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Treize-Vents
Treize-Vents es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Lengas indoarianas
Las lengas indoarianas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan dins lo nòrd e lo centre d'Índia, en Paquistan, en Nepal, en Botan, en Sri Lanka, en Maldivas, e en Bangladèsh.
Varaire
Varaire (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Varaire seriá Varatedo (nom celtic, lo meteis que lo de Vairas (Gironda)), una estacion sus la viá romana de Lion a Bordèu per Rodés.
Següeda
Següeda (Saiguède en francés) qu'es ua comuna gascoa de Savés, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa en Savés, es situada sus l'aigavèrs entre Sava e Garona, a 25 km dins l'oèst de Tolosa e 3 km de Sent Lis (caplòc de canton).
Istòria
Dependent del comtat dempuèi dels Estats de Comenge de 1130 a 1789, lo vilatge seriá estat creat, segon la legenda, per de colons bascos o espanhòls. Segur que s'agís d'una comunautat medievala de tipe « salvetat », que lo senhor Laroche de Fontenlhas balhèt de costumas en 1283.
Pendent l'Ancian Regime, Següeda qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Següeda qu'èra deu canton de Sent Lis. Qu'estoc incorporada temporàriament a Bonrepaus en l'an VIII. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Fontanilhas, qu'es Senta Magdalena.
Demografia
thumb|right|150px|Evolucion demografica de Següeda entre 1962 e 2006
Politica d'Azerbaitjan
La politica d'Azerbaitjan es l'ensems de condicions e administrativas que las leis de l'Azerbaitjan dictan pel foncionament que los organs legislatius considèran bon pel país.
La majoritat d'edat es establida en 18 ans. La religion es separada del govèrn e la lei garantís la libertat de religion.
Istòria politica
Lo 1990, lo Conselh Suprèm de la RSS d'Azerbaitjan retirèt las paraulas "Socialistas Sovietica" del nom oficial del país; aprovar la Declaracion de Sobeiranetat de la Republica d'Azerbaitjan e restaurèt la bandièra de la Republica Democratica d'Azerbaitjan. Lo 8 de setembre de 1991 foguèt elegit un president en eleccions nacionalas.
Poisigur
Poisigur (Puysségur en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Politica d'Azerbaitjan
Istòria politica
Lo 18 d'octòbre de 1991, del Conselh Suprèm d'Azerbaitjan adoptèt una declaracion d'independéncia que foguèt afirmada per un referendum nacional en lo decembre seguent quand l'Union Sovietica se dissolguèt oficialament. Los primièrs ans d'independéncia foguèron eclipsats per la Guèrra de Nagorno-Karabakh, que la populacion armènia d'aquela region preteniá la separacion de l'Azerbaitjan e l'union a Armenia. A la fin de las hostilitats en 1994, Azerbaitjan perdèt lo contraròtle de fins a 16% de lo sieu territòri, compreses los de Nagorno-Karabakh, mar que se constituiguèron a la Republica de Nagorno-Karabakh. En 1993 lo President Əbülfəz Elçibəy foguèt desrocat per Heydər Əliyev, lo exlíder sovietic d'Azerbaitjan.
Poisigur
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Poisigur qu'èra de l'eleccion de Lomanha, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, qui èra annèxa de Drudàs, qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Poisigur qu'èra deu canton de Cadors. En 2015, que suprimiguèn le canton de Cadors e Poisigur que passèc au canton de Legavin, largament espandit.
Politica d'Azerbaitjan
Istòria politica
Lo 1995, s'evitèt un assag de còp d'estat de la part del comandant de la polícia militar, lo que se saldèt amb la mòrt d'aquel darrièr e la dissolucion de la polícia militar Azerbaitjan.
İlham Əliyev succediguèt a lo sieu paire coma President en 2003.
Democracia e de dreches umans
En l'indèx de democracia de 167 païses de la revista The Economist apareis en lo luòc 129, e merita la pancarta de "autoritari" amb una pontuacion de 3,31 sus 10. En lo sieu informe mai recent, l'organizacion conservadora Freedom House l'a pas declarada liura" (amb una pontuacion de 6 en l'indèx de dreches politics e de 5 en lo de libertats civilas, en essent 7 çò de mès autoritari e 1 çò de mès de democratic).
En matèria de dreches umans, per çò qu'es de l'apertenença en los sèt organismes de la Carta Internacionala de Dreches Umans, que comprenon al Comitat de Dreches Umans (HRC), Azerbaitjan a signat o ratificat.
Un ministre de salut (apondre nom) foguèt imprisonat per aquerir una mansion de 17 milions de dolars lo 2008.
Lengas samoièdas
Ligams extèrnes
Lo red book dels pòbles de l'Empèri Rus
Escaut
Escalda (Escaut en francés, Escô en valon, Schelde en neerlandés), es un flume europèu de 355 km de long, que travèrsa tres païses (França Belgica e Païses Basses), abans de s'escampar dins la mar del Nòrd. La font d'Escaut se tròba a Gouy, dins lo departament d'Aisne al nòrd de França. Raja cap al nòrd a travèrs Cambrai e Valenciennes, e dintra en Belgica prèps de Tournai. La vila de Gant s'es desvolopada al jonhent de Lys, un dels afluents principals, e d'Escaut, que vira puèi cap a l'èst. Prèp d'Anvèrs, la pus granda vila de sas ribas, Escaut se pren la direccion de l'oèst dins los Païses Basses cap a la mar del Nòrd.
Serrada
Serrada es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Bèravath
Bèravath o Bèra Vath, (Bellebat en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Belabat, Bellabat, Berabat, aus sègles XI e XII, Bella Vallis, en latin, aus sègles XI e XII, prioratus Belle Valli, en latin, en 1197, prioratus de Belabat, en 1326, ''cap. Sancti Christophori de Berabat'', en 1342. Lo sens es evident : bèra, dau bas latin bella, vath, dau latin valle. La motivacion pòt estar una depression naturala o, segon Léo Drouyn, d'un « hossat que partissèva en dus... una estructura en tèrra de 300 m de long sus 160 m de larg, entornejada de hossats » <ref name=BBF/,. Lo borg es a la neishença d'una comba, la dau riu de Fontaneau; au nòrd, lo terrenh es pas pus naut, mès au sud-oèst, i a de las hautors de mèi de 110 m.
Deslanatge
thumb|300px|right|Trabalh de la lana a [[Masamet en 1912.]]
Bèravath
Lòcs e monuments
Glèisa de Sent Jacme, d'estile romanic, bastida au sègle XII, inscrita aus monuments istorics en 1925.
Deslanatge
Lo deslanatge es una technica que consistís a tractar las pèls de fedas per separar la lana del cuer sens degalhar lo cuer, per lo procediment de l'escalfada, mes al punt a Masamet en Occitània.
Aquela industria faguèt, a la fin del, la fama de Masamet qui comptava en 1900 une cinquantena de fabricas de tractament de las pèls trabalhant per lo mond entièr. Las aigas d'Arneta, riu qui raja a Masamet, tenon de proprietats (abséncia de calcari) que permeton de realizar lo deslanatge dins des condicions optimalas. Las doas darrièras fabricas de deslanatge de la Montanha Negra tanquèron sas pòrtas en 2004.
Goustranville
Goustranville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hecmanville
Hecmanville en normand (Hecmanville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Papiamento
Lo papiamento es una lenga creòla parlada dins las Antilhas e dins lo mond per mai de 300 000 personas.
Origina de la lenga
Segon l'autor Frank Martinus Arion, lo papiamento es sortit d'un dialècte sonat lo Guene, un pidgin portugués emplegat pels eslaus africans. La preséncia d'una populacion judeoportuguesa significativa dins las colonias olandesas, imigrada de Pernambuco, en Brasil, ajudèt a desvolopar la lenga. Aperaquí 60 % del lexic ven del portugués, 25 % de l'espanhòl, e lo restant del neerlandés, del francés, de l'anglés e de las lengas africanas.
Oz
Oz en arpitan (Oz en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Martin (Meurthe e Mosèla)
Saint-Martin  es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Geografia
Sant-Martin es celèbre per lo sieu vòt en favor de la drecha nacionala e conservadora francesa en lo moment de las eleccions presidencialas.
En 2007, al primièr torn Jean-Marie Le Pen #far : 51,85 % l'an 2007, al primièr torn Philippe de Villiers #far : 5,56 %
Saint-Martin est célèbre pour son vote en faveur de la droite nationale et conservatrice française lors des élections présidentielles.
Reifiòc
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Saint-Martin (Meurthe e Mosèla)
Geografia
En 2002, au premier tour Jean-Marie Le Pen fit : 52,63 % En 2002, au premier tour Bruno Mégret fit : 2,63 %
En 2007, au premier tour Jean-Marie Le Pen fit : 51,85 % En 2007, au premier tour Philippe de Villiers fit : 5,56 % Ce qui fit de Saint-Martin la troisième commune de France à avoir le plus voté pour Jean-Marie Le Pen en 2002, après Veney et Brachay.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nigèria
Nigèria es un estat d’Africa de l’Oèst situat dins lo Golf de Guinèa. Es enviroutat de Cameron a l’èst, Chad au nòrd-èst e Benin a l’oèst. Sa capitala es Abuja. Es geograficament dominat per lei vaus de Nigèr e de Benoue que forman un deltà important dins lo sud dau país. Son clima es devesit entre una zòna sud umida e una zòna nòrd arida. Es l’estat pus poblat d’Africa ambé mai de 200 milions d’abitants.
Lo poblament de Nigèria comencèt durant lo millenari X avC. Après l’aparicion de l’agricultura au millenari IV avC, la premiera civilizacion li apareissèt au millenari I avC avans lo començament de l’installacion dei principaus pòbles actuaus a partir dau sègle VII. Unei reiaumes si formèron gràcias au comèrci a travèrs de Sahara puei ambé lei marchands europèus lòng de la còsta. Lo nòrd, en contacte ambé de marchands musulmans, adoptèt pauc a pauc l’islam a partir de la fin de l’Edat Mejana. Lo desvolopament dau comèrci d’esclaus entraïnèt una multiplicacion deis estats sus lo territòri actuau de Nigèria. Pasmens, a partir dau sègle XIX, deguèron faciar la pression colonialista dau Reiaume Unit e de França. Entre 1895 e 1905, Nigèria foguèt ocupat per lei Britanics e va demorèt fins a son independéncia en 1960. Independent, lo país deguèt faciar d’agitacions importantas entre lo sud crestian e lo nòrd musulman (chaples recurrents entre lei doas comunautats) ò entre lei regions productritz de petròli e leis autrei (Guèrra de Biafra en 1967-1970). Aquò es accentuat per sa diversitat etnica. La consequéncia foguèt una tièra de còps d’estat militar e la formacion malaisada d’institucions democraticas dempuei 1998.
Nigèria es un estat federau amb un poder centrau poderós a respèct dei competéncias reservadas ais autoritats localas. Son economia es dominada per l’esplecha de petròli que lo país es un exportator important e qu’es la fònt principala de sei revenguts. Dins aquò, conjugada ambé l’instabilitat politica, aquela dependéncia a empachat lo desvolopament deis autrei sectors economics que facian de dificultats importantas, en particular l’agricultura, premiera activitat de la populacion activa, e l’industria. Pasmens, aquelei problemas empachan pas Nigèria d’èstre una poissança demografica e economica importanta dau continent e es ansin vengut dempuei leis annadas 1990 un actor militar e diplomatic major de la region.
Geografia fisica
Nigèria es un país de 923,768 km². Sa topografia es dominada per dos rius importants que son lo fluvi Nigèr a l’oèst e son afluent Benoue a l’èst. Au sud, lòng d’una costat irregulara compausada de mangròvas e de lònas, forman un deltà de 24,000 km² dins lo Golf de Guinèa. A l’interior dau país, dessenhan doas vaus estendudas que limitan lei relèus importants au centre e au sud-èst. Pòdon passar 2,000 m d’altitud e la cima pus auta es lo Chappal Waddi (2,419 m) que si troba sus la frontiera entre Nigèria e Cameron. Enfin, lo nòrd es ocupat per una savana que presenta de zònas umidas e secas.