cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Libertat d'expression
Mòdes d'expression implicits
Es possible que sens utilizar las tecnicas classicas de comunicacion li permetent d'exprimir expressament sas idèas, un individú las exterioriza per son sol comportament. Atal, unas accions coma la participacion a una reünion, a una manifestacion , a una associacion o a una activitat d'ensenhament , la creacion e mòstra d'una òbra d'art , le portada d'un vestit o d'un signe distinctiu , veire un acte de provocacion coma l'otratge a la bandièra o a l'imne nacional pòdon èsser revendicats coma l'afirmacion implicita de conviccions o de causida, donc coma modalitats d'exercici de la libertat d'expression.
Aqueste argument es en general considerat coma subsidiari, veire superflús, se lo comportament es dirèctament annexat a d'autres drechs o libertats especificament garantidas: son aquestes qu’alara son principalament en causa. S’es pas lo cas, la referéncia a la libertat d'expression ven alara determinanta. Per exemple, es a ela que la Cort europèa dels drechs de l'òme a incorporèt la mòstra d'un quadre controversiat en considerant qu’«aquestes que crean, interprètan, difusan o expausan una òbra d'art contribuisson a l'escambi d'idèas e d'opinions indispensable a una societat democratica. D'ont l'obligacion, per l'Estat, d’encambar pas indegudament lor libertat d'expression». Tanben, lo Conselh d'Estat francés reconeguèt qu'incriminar penalament la profanacion de la bandièra tricolora es plan un prejudici a la libertat d'expression.
Règlas corollàrias
Quitament se los tèrmes de l'article 11 de la Declaracion francesa de 1789 n'evocavan pas que l'expression de las «pensadas» e «opinions», a l'epòca ja, la libertat èra concebuda mai largament coma s'espandissent a la difusion de tot messatge, quitament de simpla informacion, e coma implicant en mai del drech de la donar, aqueste de la recebre. Dempuèi, son camp d'aplicacion foguèt precizat pels tèxtes, e subretot completat per un cèrt nombre de principis d'interpretacion extensius eissits de las jurisdiccions que siá nacionalas o supranacionalas, que los presentan coma de corollaris permetent de garantir son eficiéncia. Atal, dins lo cors de sa jurisprudéncia, la Cort europèa dels drechs de l'òme aguèt l'escasença d'admetre que la libertat d'expression s'aplicava a la publicacion de fotogarfias, que la nocion d'«informacion» podava s'espandre a la divulgacion d'elements de la vida privada de personas avent una notorietat publica, e que lo drech d'afirmar sas conviccions implicavan tanben aqueste d’assajar de convéncer altrú de los adoptar.
D’aquestes corollaris, lo mai important es aqueste del pluralisme, d’en primièr evocat per incidéncia, amb la tolerança e l'esperit d'obertura, coma condicion d'una societat democratic per la Cort Europèa dels derechs de l’Òme, puèi auçat enseguida al reng de règla d’esperela, «que l’Estat es l’ultim garant».
Doe
Lo doe (o dohe) es una lenga banto parlada en Tanzania.
Libertat d'expression
Règlas corollàrias
Aqueste principi impausa d’en primièr que la libertat d'expression s'aplica de biais indiferent quin que siá lo contengut del messatge difusat. Atat, per la Cort EDÒ, «val que siá per las « informacions » o « idèas » aculhidas amb favor o consideradas coma inofensivas o indiferentas, o tanben per aquestas que tustan, ofensan o inquietan». Tanebn, per la Cort suprèma dels EUA, «una de las foncions principalas de la libertat d'expression es d'invitar al debat. Pòt servir de verai pel melhor aqueste nòble objectiu quand provòca un estat de treble, crèa un malcontentament a subjècte de las situacions establidas, o mème provòca las gents a la colèra».
En segond luòc, lo pluralisme impausa que las possibilitats concrètas d'expression sián obèrtas sens discriminacion a totas las tendéncias. En França, s'alinhant sul caminament de la Cort, las jurisdiccions suprèmas la consacrèron amb valor superiora. Atal, dins l'audiovisual, segon lo Conselh constitucional, la libertat d'expression de l'article 11 de la Declaracion de 1789 ne pòt èsser efectiva pas qu’utilizant lo respècte del «pluralisme dels corrents d’expression socioculturals», qu’«es d’esperse un objectiu de valor constitucionala». Tanben, lo Conselh d'Estat ne fa une libertat fondamentala.
Dins lo domèni de la premsa, lp Conselh Constitucional jutgèt que «lo pluralisme dels quotidians d'informacion politica e generala (...) constituís un objectiu de valor constitucionala», que justifica per exemple una ajuda excepcionala de 13 milions de francs al jornal l'Humanité menaçat de disparicion.
Es tanben coma corollari de la libertat d'expression que foguèt consacrat en França pel Conselh constitucional «lo drech per cadun de causir los tèrmes jutjats per el apropriats melhor a l’expression de sa pensada». Sus aqueste fondament, foguèt censurada una lei pretendent far prevaler l'article 2 de la Constitucion que «la lenga de la Republica es lo Francés», en interdisent de biais tròp general lo recors a una terminologia estrangièra.
Exercici estrictament encastrat
Lo primièr amendament a la constitucion dels EUA prevei pas de resèrvas a las diferentas modalitats de la libertat d'expression que proclama, mas demora isolat. En efièch, los autres tèxtes afirmant los mèsmes drechs los acompanhan de possibilitats de restriccion, per exemple per la lei.
Atal, après aver pausat lo drech a la libertat d'expression, l'article 10.2 de la Convencion europèa dels drechs de l'òme preciza que: « L'exercici d’aquestas libertats compòrtant de devers e de responsabilitats pòt èsser somés a unas formalitats, condicions, restriccions o sanccions previstas per la lei, que constituisson de mesuras necessàrias, dins una societat democratica, a la seguretat nacionala, a l'integritat territoriala o a la seguretat publica, a la defensa de l'òrdre e a la prevencion del crime, a la proteccion de la santat o de la morala, a la proteccion de la reputacion o dels drechs d'altrú, per empachar la divulgacion d'informacions confidencialas o per garantir l'autoritat e l'imparcialitat del poder judiciari. » Al delà de las diferéncias de formulacion adoptadas dins los tèxtes nacionals, aparéis que las limitas susceptiblas d'èsser pausadas dins aqueste encastre se ligan a dos fondaments complementaris: la proteccion dels individús e de las comunautats, e aquesta dels interesses publics, que provòca fòrça dificultats en ofrissent de multiplas possibilitast de restriccion, a vegada denonciadas coma font de censura arbitrària e sovent a l'origina de litigis portats davant los tribunals.
La proteccion dels individús e de las comunautats
Ja, Kant, recampant « los devers al subjècte dels autres òmes, considerats simplament coma òmes », insistissiá sul necessari respècte d'altrú, e, d’entre los vicis susceptibles d'i far prejudici, citava los abús de la libertat d'expression. Uèi, aqueste pòt en principi lagalament s'exercir pas que se fa pas prejudici als drechs e libertats d'una o mai personas determinadas o daterminablas.
Perque los tèxtes e la jurisprudéncia concòrdan per definir largament la proteccion de l'individú, lo drech compren fòrça escasenças ont aquesta de prevaler.
Atal, es impossible de se’n reclamar quand son usatge constituís una difamation, fa damatge a la presompcion d'innocéncia d'un accuzat , divulga d’informacions confidenciala sus la santat o sus la vida privada e familhala de notabilitats. Tanben, la publicacion d'imtges fasent fòrça damatge a la dignitat de las victimas dels crimes o de delictes es possible qu'amb lor acòrdi.
A aquestas restriccions, ja font de fòça contencioses, s'apond encara l'interdiccion dels comportaments provocators tustant de tròp la susceptibilitat dels individus o de las comunautats qu’apartenon. Kant, citant d’exemples de vicis susceptibles de far damatge al respècte d'altrú, denonciava l’escarni, « penjal far los autres ridiculs » que qualificava de « marridesa » e destriava de la simpla galejada, qu'admetava. L'encastre juridic de la libertat d'expression s'inspira dels mèsmes principis e pausa a la trufaria e a la derision de limitas d'una rigor variabla segon las escasenças.
Dins los regims teocratics coma dins aquestes ont existís una religion d’Estat, aquestes comportaments son mai sovent considerats coma ofensant a l’encòp la divinitat e la comunautat de sos fidèls, e pòdon èsser plan sevèrament sanccionats. Atal, dins fòrça païses musulmans, lo blasèmia es castigat de mòrt.
Pasmens, los regims adoptant una actitud neutra al vejaire de las religions ne oficialament pas una pòdon logicament se pausa dirèctament en defensors de las divinitats otratjadas. Fòrça d’aquestes se gardan una facultat d'intervencion indirècta, mai sovent al nom de la proteccion de la libertat de lors ciutadans, a l’encòp sus un plan individual, que las atacas contra las conviccions dels cresents pòdon far damatge a lor libertat de causida, e sus un plan collectiu, que lor comunautat pòt se sentir ofensada, veire estigmatizada.
Atal, en octobre 1895, pendent la cauma dels veirièrs de Carmauç, es, segon la premsa de l'epòca, per tocar a la libertat del trabalh dels obrièrs dichs <i id="mw2A">« jaunes »</i> que « la femna Fréjet » assajant de los persuadir d’anar pas a l'usina foguèt portada al tribunal de simpla polícia.
L'aplication d’aquesta restriccion fa de dificultats particularas en matèria religiosa. En efièch, las religions pòrtan una explicacion totala del mond e dels precèptes fondats sus la fe que s’aderís que son tenguts per la Vertat. D’ont la tentacion de far testimòni a títol d’exemple per altrú e de persuadir los tèrces de s'i ligar, que la conversion pòt èsser considerada coma benefica a l’encòp per la grandor de la divinitat e per la salvacion del novèl fidèl. Estatuent al respècte de la repression de l’accion dels Testimònis de Jehovà en Grècia, la Cort Europèa dels drechs de l’òme adoptèt una solucion nuanciada en jutjant a l’encòp que lo « drech de manifestar sa religion » implica l’existéncia d’un drech « d’assajar de convéner son propdan », mas tanben que cal destriar entre la « evangelizacion veraia », sola legitima, e lo « proselitisme abusiu » que n’es pas qu’« una corrupcion, o una desformacion » e pòt èsser interdit. Aparten donc a las autoritats competentas de vigilar a la delicata conciliacion entre lo drech dels cresents d’espandre lor fe e lo respècte de la libertat de consciéncia dels individús. .
Los imperatius generals de l'interés public
Quand es pas possible d'invocar la proteccion de l'individú per limitar l'exercici de la libertat d'expression, lo pòt sus d'autres fondaments. En efièch, se, d’un biais general, cadun es liure al dedins de se de pensar e creire çò que vòl, l'exteriorizacion d’aquestas pensadas e cresenças es a vegada considerada coma noisibla a l'òrdre social. Atal, a l'escasença de la cauma dels veirièrs de Carmauç, ja evocada, se lo tribunal alarguèt de la perseguida per entrava a la libertat del trabalh « la femna Fréjet » exortant los non caumaires, pasmens la condamnèt a quatre jorns de preson per « bruchs injuriós per la carrièra », alara qu'un obrièr cridant « Òsca la sociala! » èra arrestat e condamnat per « tarabast nocturn ».
Comentant los evenients de Carmauç, l'autor germanista Henri Lasvignes dins sa prefàcia L'Unic e sa proprietat observava ja en 1900 que « la lei es d'una ambiguïtat jesuitica suls fachs que constituisson un damatge a la libertat ». Aparéis en efièch que quitament considerat coma lo modèl democratic mai complit, lo regim dich de l'Estat de drech pausa fòrça limitas a la libertat d'expression al nom d'objectifs jutjats essencials a la seguretat a la qualitat de la vida sociala. S’aquestas restriccions existisson a de gras diferents dins totes los òrdres juridics, la França fa per tradicion partiada dels Estats que n’utilizan mai. Sens assajar de n’establir un catalòg exaustiu se’n pòt mencionar unas de las mai correntas, en las classificant segon lors objèctius.
Defensa de las institucions e de lors representants
Enseguida, aqueste modèl serà utiliza dins las monarquias, mai sovent jol nom de crime de lesamajestat. Atal, la França de l'Ancian Regime coneis lo « crime de lesamajestat umana al segond cap », acte volent « ferrir la majestat del Prince sens la destruire » en « atacant l'onor e la dignitat del Prince per paraulas, per escrich, o via de fach ».
Tanben, al Japon, jos l'èra Meiji, après doas « ordonanças de premsa » de 1873 e de 1875 dobladas d'una « lei de difamacion » visant subretot a protegir la familha imperiala e l'aparelh d'Estat, en 1911 jos pretèxte d'un complot contra l'Emperaire, vint e sièis condamnacions a mòrt per crime de lesamajestat (daygyaku jiken) seràn prononciadas, per exemple contra de jornalistas, anhentissent lo movement socialista e sa premsa.
Uèi encara, dins gaireben totes los Estats, de disposicions especialas permeton de sanccionar las formas d'expression considaradas coma otrajantas pels titularis del poder o lor entorn, e son utilizadas amb una frequéncia variabla segon las escasenças e l'orientacion autoritària o liberala del regim. Atal, en Tailàndia, l'article 8 de la constitucion de 2007 apara la persona del Roi, e l'article 112 del Còde penal castigat de 15 ans de preson difamacions, insultas o menaça contra lo rei, la reina, l'eritièr del tròn o lo regent. En Arabia saudita, la « Lei penala relativa als crimes terroristas e a lor financiament » dintrada en vigor lo 1èr febrièr de 2014 definit coma actes de terrorisme las accions que « menaçan l'unitat de l'Arabia Saudita, trebolant l'òrdre public, o difament la reputacion de l’Estat o lo rei », formula susceptibla de conténer tota manifestacion d'oposicion. En Espanha, « quin que siá calomnia o injúria lo Roi o quin que siá de sos ascendents o descendents, la Reina consòrta o lo consòrt de la Reina, lo Regent o un membre de la Regéncia, o lo Prince o la Princesa de la Astúrias, dins l’exercici de sas foncions o en rason o a l’escasença d’aquestas, es castigat de la pèna d’empresonament de sièis meses a dos ans se la calomnia o l’injúria es grava, e a aquesta de multa de sièis a dotze meses se l’es pas ». En Polonha, lo còde penal prevei lo delicte d'insulta a un cap d'Estat estrangièr e sus aqueste fondament. En França, la lei del 29 de julhet de 1881 sus la libertat de la premsa prevesiá dins sos articles 30, 31 e 33 un regim especific de proteccion contra difamacion e injúria al benefici de las màger autoritats de l'Estat, qu’a partir de l'origina pasmens empachèt de violentas atacas contra unas institucions. Aquestas disposicions existisson encara dins la version actuala de la lei, mas amb valor mai simbolica. En efièch, la Cort europèa dels drèchs de l'òme considèra qu'« una proteccion aumentada per una lei especiala en matèria d’ofensa es pas, en principi, confòrma a l’esperit de la Convencion », que las notabilitats, quinas que sián, pòdon « far sanccionar los prejudicis a lor onor, o a lor reputacion, o encara los prepauses injurioses tenguts contra eles, dins las condicions de drechs reconegudas a tota persona ». Atal, « l'interés d'un Estat de protegir la reputacion del sieus cap d'Estat (...) poiriá pas justificar de conferir a aqueste darrièr un privilègi o una proteccion especiala al vejaire del drech d'informar e d'exprimir d’opinions a son subjècte. Pensar autrament saupriá pas se conciliar amb la practica e las concepcions politicas d'uèi ».
Unes Estats tiran las consequéncias d’aquesta jurisprudéncia en modificant lor legislacion dins un sens mai liberal. Atal, desavoada mai d’un còp per la Cort, la França abroguèt las disposicions inicialas de la lei del 29 de julhet de 1881 creant los delictes d'ofensa al President de la Republica (article 26), d'ofensa comesa publicament a un cap d'Estat estrangièr (article 36) e d'otratge comés publicament a un diplomata (article 37).
Quand demora un regim protector derrogatòri e que la Cort es saisida de recors contra de condamnacions, de biais pragmatic, torna pas sus l'existéncia de las disposicions especificas protectriças dels notables, mas contraròtla estrictament lor aplicacion considerant que « s’es plan legitim que las institucions de l’Estat sián protegidas per las autoritats competentas en lor qualitat de garantas de l’òrdre public institucional, la posicion dominanta qu’aquestas institutions ocupan comanda a las autoritats de mostrar de retenguda dins l’usatge de la via penala ». Atal, jutjèt contrari a l'article 10 sus la libertat d'expression la pena de preson prononciada en Espanha contra un parlementari basc avent pendent una conferéncia de premsa declarat que lo rei, qu’es cap suprèma de las armada, èra « lo responsable dels torcionaris » e aparava la tortura.
En efièch, s’aquestes benefician en principi al mèsme títol que los autres ciutadans de la libertat d’opinion e de consciéncia, a causa de lor qualitat de representants de las personas publicas, lor libertat d'expression es mai sovent somesa a de constrenchas particularas, variablas segon lor nivèl ierarquic e l'Estat que los emplega.
Atal, en Turquia, l’estatut dels militaris prevesent la sanccion dels comportaments revelators d'« opinions politicas illegalas, subversivas, separatistas, integristas e ideologicas », un coronèl podèt èsser legalament plaça en retirada d'ofici per islamisme radical. En Grand Bretanha, lo Code de la foncion publica (Civil service) fa una tièra de « principis generals de conducha » interdisent per exemple als agents de la Corona los comportaments o activitats mostrant la parcialitat o noisent de biais significatiu al foncionament o a l'imatge de l'administracion. Als EUA, los foncionaris benefician coma totes los ciutadans de la libertat d'expression prevista pel Primièr amendament, e en 1968, la Cort suprèma jutgèt que pòdon contribuir al debat public en anant fins a criticar la lor administracion sus de subjèctes d'interés general. Atal, una Cort d'apellacion de circuit a anulèt le refús de renovelar l'embaucha d'una assistanta d'escòla maternala negra avent criticat publicament mai d’un còps lo sistèma escolar, alara que los primièrs jutges avián decidit que la question èra plan d'interés public, mas que l'objecti d'estalivar las tensions sus las questions racialas e l'escòla deviá primar sus la libertat de paraula. Pasmens, en 2006, la Cort suprèma restrenguèt la portada de sa jurisprudéncia iniciala en decident que lo Primièr amendament es invocable pas que se lo foncionari s'exprimís coma ciutadan coma los autres, e non pas dins l’encastre de sas foncions oficialas. Aquesta decision foguuèt considerada coma une regression obligant los foncionaris al leialisme, al prejudici dels quincaires.
En França, la lei del 13 de julhet de 1983 portant drechs e obligacions dels foncionaris lor garantís dins son article 6 la libertat d'opinion e de religion, mas evòca pas la libertat d'expression. Aquesta deu s'exercir, que siá dins lors foncions o fòra del servici, jos de condicions.
Dins l'exercici de lors foncions, los agents publics devon mostrar la neutralitat quina que sián las lors conviccions, en s’abstenent de tota manifestacion susceptibla de ne far temòni. Atal, un professor d'istòria exprimissent pendent sas leiçons sos dobtes suls caples realizats pels nazis pòt èsser legalament remandat d'ensenhament.
Fòra del servici, los agents publics son en principi de ciutadans coma los autres, liures d’agir, de s’exprimir, d’aderir, de militar, amb, pasmens, l'obligacion d'observar retenguda e dignitat. Atal a podut èsser retrogradat un policièr sindicalista criticant la politica de govèrn en tèrmes otrancièrs, e plaça en retirada d'ofici pel Conselh Superior de la Magistratura un Avocat general de la Cort de Cassation autor, dins un article d'una revista sindicala, d'un jòc de mots dobtós contra un de sos collègas josieu. Mai, los nauts foncionaris, titulars d’emplecs a la discrecion del govèrn, son tenguts a un cèrt leïalisme. Atal foguèt jutjada legala la revocacion d’una encargada de mission pels drechs de la femna qu’aviá criticat la politica del govèrn, que lo Conselh d'Estat, s’èra « desfacha del dever de resèrva que s'impausa a tot agent public, e especialament a un agent nomenat a collaborar dirèctament amb lo prefècte del departament ».
Proscripcion de las idèas e doctrinas jutjadas perniciosas
Malgrat lo pluralisme prevalent dins los regims se reclamant de la democracia, unas tèsis son a vegada considaradas coma susceptibles de produire d’efièchs nefasts sus l'òrdre social, per exemple en torant suls fondaments jutjats intangibles. Malgrat lor contengut escandaloses, se pòt pasmens jutjar preferable de los daissar s’exprimir liurament per los combatre activament, en combinant tolerança e pedagogia, puslsèu qu'interdire lor difusion en riscant de butar lors tenents a l’encòp a se pausar en victimas d'una censura a las espandir per de vias deviadas extralegalas. Es mai sovent la solucion retenguda dins los païses anglosaxons, coma als EUA, ont la Cort Suprèma vigila de contunh a far prevaler la libertat d'expression. Per exemple foguèt declarat contra lo Primièr amendament una lei d'Estat sanccionant la profanacion de la bandièra dels EUA, la condamnacion d'un membre del Ku Klux Klan cridan la « revanja » [sic] contra los josieus e los Americans d'origina africana , o la condamnacion de militants omofòbs trebolant las funeralhas dels omosexuals portant de panèls injurioses e lor prometent l'infèrnr.
Nombre de Païses/Estats adòptan pasmens pas aqueste tipe de caminament e dispausan d'una legislacion lor permetent de reprimir la difusion de las idèas jutjadas deletèras. Per exemple, dins son títol 12 consacrat als « crimes o delictes contra la patz publica », lo Còde penal soís conten un article 261 bis castigant aquestes que publicament auràn « incitat a l’òdi o a la discriminacion contra una persona o un grop de personas en rason de lor apartenéncia raciala, etnica o religiosa;(...) espandiguèt una ideologia visant a despreciar o a denigrar de biais sistematic los membres d’una raça, d’una etnia o d’una religion; (...) per la paraula, l’escritura, l’imatge, lo gèst, per de vias de fach o de tot autre biais, umiliat o discriminat d’un biais qu’ataca la dignitat umana una persona o un grop de personas a causa de lor raça, de lor apartenéncia etnica o de lor religion » o negat, minimizat grossièrament o cercat « a justificar un genocidi o d’autres crimes contra l’umanitat ». De disposicions analògas existisson a Reialme Unit, ont lo Public Order Act de 1986 castiga dins sos articles 18 e seguents las paraulas, escrichs e comportaments de natura a incitar a l’òdi racial largament espandit coma « definit per referéncia a la color, la raça, la nacionalitat (compresa la ciutadanetat) o las originas etnicas o nacionalas ».
En França, l'article 24 de la lei del 29 de julhet de 1881 sus la premsa castiga per exemple, entre autres comportements, totes « crits e cants sedicioses proferits dins de luòcs o reünions publics », e, quinas que sián las formas, l’apologia dels murtres, pilhatges, incendis, viòl, crimes de guèrra. Es sus son fondament que la Cort de Cassacion validèt la condamnacion del general Aussaresses, autor d'un obratge sus la guèrra d'Argèria contant de tals actes e los presentant coma justificats. En 1990, un article 24 bis foguèt apondut a la lei per sancionnar la difusion de las tèsis dichas negationistas nagant la realitat dels crimes nazis.
Mouilleron (Nauta Marna)
Mouilleron es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Libertat d'expression
Proscripcion de las idèas e doctrinas jutjadas perniciosas
Las subtilitats de la jurisprudéncias sul negacionisme e lo debat recurrent sus l’oportunitat d’incriminar d'autras manifestacions de la libertat d'expression coma los dichs afirmant l’inegalitat de las raças o criticant las religions plaçant dins la lutz la dificultat de penalizar l'exteriorizacion de las idèas jutjadas noisiblas.
Mouilleron (Nauta Marna)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Libertat d'expression
Proteccion de l'òrdre public
Presentat de biais somar, l'òrdre public es l'estat ideal d'una societat ont la combinason de las mesuras preventivas e se cal repressivas permet qu'existís pas cap de treble màger. Uèi es entendut extensivament que conten en mai de la seguretat fisica d’aspèctes imaterials coma la moralitat, o la dignitat de la persona umana. Per çò garantir, una multitud de reglementacions, mai sovent dichas de polícia, encastran totas las activitats, a vegada los interdisant, a vegada en los sometent a autorizacion o declaracion prealabla, a vegada en los daissant liures, mas sempre en reservant a las autoritats publicas una facultat d'intervencion.
Atal, quinas que sián sas modalitats d'exercici, la libertat d'expression pòt far l'objècte al nom d'un òrdre public a vegada utilizat coma pretèxte comòde, de restriccions que per manca d'establir lo catalòg exaustiu es possible de presentar d’exemples.
Al Reialme Unit, lo Public Order Act de 1986 reglamenta las manifestacions dins sos articles 11 e seguents en prevesent la possibilitat de lor interdiccion en cas de risc de trebles serioses a l'òrdre public (serious public disorder).
Als EUA, se mai sovent la Cort suprèma admet plan que restrictivament los recors dels particulars contre l'exercici de la libertat d'expression quitament quand lo jutjan destorbant, daissa a las autoritats publicas una pro larga marga d'apreciacion per l'encastrar al nom de la defensa de l'òrdre public. Atal, dins un arrèst de principi del 21 de junh de 1973, Miller v. California, remanda del benefici del 1èr amendament las publicacions obscènas, que pòdon donc èsser interditas pels Estats. Tanben jutgèt per estalivar d'eventuals riscs de trebles, l'Estat del Texas pòt sens violacion del 1èr amendament refusar als nostalgics de l'anciana Confederacio de pausar sus lors veïculs des placs d'immatriculacion ornadas de sa bandièra. Tanben, lo 7 març de 2016, refusèt d'examinar lo recors de l'American Defense freedom initiative contra lo refús opausat pels contat de King (Estat de Washington) d'autorizar suls bus publics una campanha publicitària afichant las fotografias de las caras de setze terroristas arabs presumit, en estimant que la prevencion de las reaccions susceptiblas de resultar de l’estigmatizacion de las minoritats deviá l'emportar sus l'aplicacion del 1èr amendament.
En França, quitament se lor nombre tend a se reduire, las reglamentacions ofrissent als poders publics l'escasença d'allagar la defensa de l'òrdre public per restrénher la libertat d'expression son encora nombrosas.
Atal, au plan nacional, las emissions de l’estacion de radio Skyrock foguèt temporàriament arrestadas a causa de dichs contra l'òrdre public e la dignitat umana après qu'un de sos animators se gausiguèron per quatre còps sus las ondas del murtre d’un policièr per de malfactors, e le visa balhat al film <i id="mwATg">« Baise moi »</i> foguèt remandat, sa simpla interdiccion als menors de 16 ans d’edat e l'avertiment essent jutjats insufisents al respècte del « messatge pornografic e d’incitacion a la violéncia » que portava. Tanben, foguèt reconeguda legala una circulària del ministre de l'interior fasent lo punt sus las possibilitats d'interdiccion d'un espectacle de l'umorista Dieudonné susceptible d’atacar la dignitat de la persona umana. Sul plan local, una manifestacion sus la plaça de Notra Dona de París d’adversaris de l'avortament podèt èsser interdita, l’assemblament dins aquestes luòc essent « de natura a trebolar l'òrdre public ». Tanben, a una epòca ont los jutges administratius admetavan encara que la moralitat d'un film podava s'apreciar de biais diferent segon les localitats, « Le Feu dans la peau » a podut legalament èsser interdit de projeccion à Niça.
Conven pasmens d'observar que lo contraròtle juridiccional tendent en general a far prevaler la libertat d'expression, las mesuras la restrenhent son dins la majoritat de las escasenças declaradas injustificadas, o disproporcionadas als trebles que pretendon evitar, e donc illegalas. Atal, foguèt annulada l'interdiccion de tota manifestacion per la comunautat tibetana pendent la visita del president chinés a París, lo ric de « damatjar las relacions internacionalas de la Republica » essent pas une menaça a l'òrdre public. Tanben foguèt declarada illegala l'interdiccion d'un espectacle de Dieudonné a Cornon d'Auvèrnhe.
Circonstàncias excepcionalas divèrses
Dins las situacions de crisi, las règlas abitualas de la legalitat s'escafan mai sovent al benefici d'autoritats dispausant de poders exorbitants lor permetent entre autres de contrarotlar la difusion de las informacions e de las opinions. Atal, pendent la guèrra d'Argeria, lo Conselh d'Estat aviá admés implicitament sonque al respècte de la situation, lp prefècte d'Argièr auriá podut far sasir de jornals per prevenir los trebles susceptibles de resultar de lor difusion. En periòde de conflicte armat, la legislacion francesa sus l'estat de sètge eissit de la lei del 9 d’agost de 1849 represa per l'article L 2121-7 4° del Còde de la defensa abilita l'autoritat militara a« interdire las publicacions e las reünions que jutja de natura a menaçar l'òrdre public ». Atal foguèron sistematicament amagadas pendent las doas guèrras mondialas totas las novèlas jutjadas susceptiblas d'afectar lo moral dels combatents e de la populacion.
Recesvint
Recesvint (o Receswinthe, en espanhòl: Recesvinto) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 653 al 672. Succidiguèt a son paire Chindasvint.
Loches-sur-Ource
Loches-sur-Ource es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant-Servez-Landivizio
Sant Servez Landivizio en breton (Saint-Servais en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Sant-Servissiá i aguèt erigit en trève de Plounéventer l'an 1587, e fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon.
Saint-Servais fut érigée en trève de Plounéventer en 1587, et faisait partie de l'archidiaconé de Kemenet-Ily relevant de l'évêché de Léon.
Rodés
Rodés (Rodez en francés) es una vila occitana de Guiana. Es la capitala de Roergue e lo capluòc del departament d'Avairon dins la region d'Occitània. Es la vila mai poblada del departament e compta una populacion de  abitants (rodaneses).
Geografia
Rodés se situa entre las vals e nauts planèls dels Grands Causses e dels puèges umids del Segalar. Se tròba a una altitud mejana de 570 mètres, lo minimum i es 500 mètres e lo maximum 640 mètres). Son territòri s'espandís per la part sud-oèst del Massís Central.
Etimologia
Joan Coromines explica que Rodés (coma apareis escrit en son òbra) coincidís amb lo toponime catalan Rodés, e que tots dos derivan d'un locatiu, en plural: Rŭtēnīs, d'origina latina o ben d'una forma de genitiu segon lo testimoniatge, pel vilatge catalan, de 1068-95 castellum Rodenis. Puèi se presenta en la comuna del Rosselhon sens -n en 1152, Redes (sic), e Rodés los ans 1153, 1213, 1225, i 1346, e amb ultracorreccion Roders en 1354.
Istòria
Rodés es una vila fòrça anciana, qu'a mai de dos mila ans. Las traças mai ancianas de son existéncia se situan a l'entorn del sègle V abans Crist, quand un pòble cèlta vengut d'Euròpa centrala, los rutèns, s'i installèron. I fondèron un dels oppidums mai caracteristics de la civilizacion galesa, l'oppidum de Segodunum.
Gepids
Los gepids son un ancian pòble germanic de l'èst.
Origina
Segon Jordanes los gepids son originaris de Scandza, es a dire d'Escandinàvia, e s'establissèron parièrament que los gòts dins lo dèlta de la Vistula.
Empèri hun
Jos lo règne d'Atila, Los gepids son vassals dels huns e vivon dins una region limitada per los rius de Sava e de Tisza e per las montanhas de Carpats. Atila, segon Jordanes, donèt lo poder a un rei, Ardaric. Los gepids combaton dins l'armada huna. Mas, après la mòrt del cap hun, en 453, Ardaric se revòlta e, aliat a d'autres pòbles germanics, los eruls, skirs, los sueus, bat lo filh e successor d'Atila, Ellac, que mòr a la batalha de Nedao en 455.
Reailme gepid
Ardaric establís un reialme que s'espandís sus de parts de Romania, Ongria e Serbia. En 567, lo reialme es destruch per los avars.
Domvallier
Domvallier es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
À l’écart des grands axes, le village s’est en partie implanté sur la côte de Bulgnéville. Entre le plateau haut du village et le bas de la butte, le dénivelé est de 46 mètres. Le paysage très vallonné permet la juxtaposition de différentes unités écologiques : vergers, vignes, forêt, prairies. La majeure partie des terres sont constituée de marnes compactes et lourdes, favorisant des récoltes fructueuses de blé. Mais si longtemps la culture du blé était prédominante, actuellement le village est essentiellement entouré de vastes prairies. C’est un village-rue constitué de fermes datant du. Le bâti traditionnel y est encore très visible, pavage en pierre, murs en pierres sèches, usoirs nous donnent un exemple de village typique de la région
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Les origines du village de Domvallier sont lointaines. Le premier nom date du : Wridicus Pinguis de Damviliaco puis se succèderont : le fiei de Donvaleir, Curatus de Dompno Valerio, Dompvalier, Donvalier, Donvalley, Dompavillier.
Le village fut une des seigneuries du duc de Lorraine. Il y possédait un château, et le village comprenait également une église fortifiée et un étang seigneurial. À ce jour, il ne reste de l’ancienne église que la chapelle castrale avec, sur le mur extérieur, le bandeau funéraire des seigneurs du lieu et la tête brisée d’une statue de pierre du. Du château, qui était placé près de l’étang, il ne reste rien mis à part la toponymie du lieu « le Château ». Du second château, situé en haut du village, on devine encore quelques fondements de l’importante bâtisse.
Tornos
Tornos es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Medinhan
<mapframe zoom=12 latitude=42.049486 longitude=2.865211 height=450 width=600 align=center text="Comunas a l'entorn de Medinyà" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q11776837",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]
Meharin
Meharin (Mehaine en basco, Méharin en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Miei
L'arriu de Lihurri e lo son afluent l'arrivet d'Argaxuriko que passan per la vila.
Mètre
Lo mètre (simbòl : m) es l'unitat de basa de longor dau Sistèma Internacionau. Se definís coma la distància percorreguda per la lutz dins lo vuege en un interval de temps de 1/299 792 458 s. Son nom vèn dau grèc μέτρον metron,. Es una unitat fòrça utilizada dins la vida vidanta per mesurar de distàncias pichonas. Per de longors pus importantas, lo quilomètre es preferit.
Lei premierei definicions
thumb|270px|La barra de [[platin-iridi utilizada per escandau dau mètre de 1889 a 1960]]
Lo mètre foguèt definit inicialament en 1791 per l'Acadèmia dei Sciéncias coma la dètz milionena partida dau quart dau meridian terrèstre (ansin, la circonferéncia de la Tèrra es de ). Foguèt adoptat per França lo 7 d'abriu de 1795 per mesura de longor oficiala. Quauqueis annadas puei, en 1799, un mètre escandau de platin foguèt creat a partir d'aquela definicion e venguèt la referéncia.
En junh de 1792, Jean-Baptiste Joseph Delambre foguèt encargat de mesurar la distància de Dunquèrca a Rodés mentre que Pierre Méchain mesurava la distància de Rodés a Barcelona. Aquò permetriá d'establir precisament la valor dau mètre. En 1793, sus la còla de Montjuïc, Méchain s'avisèt d'una diferéncia de 3" entre la mesura geodesica e la mesura astronomica de la longitud de Barcelona. Aquel escart (qu'en fach s'apreniá pas a una error de manipulacion, mai ai tecnicas de l'epòca) lo desvarièt mai que mai. La Guèrra Francoespanhòla l'empachèt de reprendre sa mission ; en 1799, ne rendèt còmpte en fraudant sei resultats : lo mètre serà tròp cort de ; la « frauda » serà descubèrta per Delambre ren qu'en 1806, l'an que resseguirà l'ensemble dei resultats au moment de la redaccion de Basa dau sistèma metric.
En 1889, lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras tornèt definir lo mètre coma la distància entre dos ponchs sus una barra d'un aliatge de platin e d'iridi. Aquela barra se consèrva encara a Sèvres, en França.
L'adopcion de la definicion modèrna
En 1960, gràcias a l'arribada dei lasèrs, l'11 Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras (CGPM) definís lo mètre coma 1,650,765.73 longors d'onda d'una radiacion aranjada emessa per l'isotòp 86 dau cripton.
Enfin la conferéncia de 1983 se fonda sus la lutz e tòrna definir lo mètre coma la distància percorreguda per la lutz dins lo vuege en 1/299 792 458 s. Estent que la velocitat de la lutz dins lo vuege es una constanta fondamentala de la fisica (segon la teoria de la relativitat), es una definicion universala e qu'es de bòn transmetre. Subretot, es una distància que se mesura pus aisadament que la distància entre dos ponchs, car la segonda es l'unitat mielhs coneguda de l'SI.
Relacions amb leis autreis unitats de longor
Lo mètre es egau a :
Relacions amb d'autreis unitats de mesura
Existís una relacion entre lo mètre e leis unitats de superficia (m2) e de volum (m3) :
Diccionari lengadocian-francés
thumb|Primièr volum de la seconda edicion de 1785. Lo Diccionari lengadocian-francés (originàriament Dictionnaire languedocien-françois) de Pèire Augustin Boissièr de Sauvatges es una de las principalas òbras lexicograficas occitanas de l'epòca modèrna, que serviguèt coma òbra de referéncia per als autors occitans del sègle XIX, abans de l'aparicion lo 1846 del diccionari Provençal-Francés de Simon Juda Onorat, e del Tresaur del Felibritge, de Frederic Mistral, publicat lo 1878. N'i aguèt 3 edicions, la 1a edicion a Nimes, per l'editor Michel Gaude, 1756; una 2a edicion aumentada seguida per un recuèlh de provèrbis e dictons, de 1785, Nimes, per l'editor Gaude, père, fils et Cie, en 2 volums, e una 3a redicion a Alès, en 1820, en 2 vòl. Foguèt tanben représ per Charvet e d'Hombres a la fin del sègle XIX.
Lei Cròtas
Lei Cròtas es un quartier dau quinzen arrondiment de Marselha.
Montgilbert
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joan de Cantalausa
Louis Combas (Bedarius, 30 de mai de 1925 - Cenhac, 22 de setembre de 2006), mai conegut coma Joan de Cantalausa o simplament Cantalausa, foguèt un autor occitan. Foguèt capelan e tanben professor d'universitat en França, Anglatèrra, e als Estats Units. Poliglòt, escrivan, traductor, grand defensor de la lenga occitana, atentiu a las publicacions per la joventut.
Cantalausa es l'autor d'una òbra granda que compren mai de trenta obratges en occitan. L'òbra sieuna pus coneguda es lo Diccionari General Occitan, publicat en 2002, diccionari qu'a mai de 100,000 dintradas e 200,000 definicions e qu'es lo primièr diccionari occitan unilingue, malgrat son aspècte fòrça incomplet qu'es pas encara confòrme amb la lexicografia. Avodèt vint annadas de sa vida per tal de far aqueste diccionari. Foguèt tanben autor del Diccionari Occitan Illustrat de 15,000 mots acompanhats d'una definicion brèva e d'un imatge. Foguèt tanben la traduccion en occitan dels quatre Evangèlis, del "Libre de la jungla" de Rudyard Kipling, "La Bòria de l’animalum" de George Orwell e de qualques aventuras d'Asterix.
Foguèt licean a Rodés e Tolosa ont estudièt sustot lo grèc e latin, puèi un temps obrièr agricòla. Après se dediquèt a l'anglés e l'alemand, mai endavant a l'espanhòl e l'italian e, a l'edat de 45 ans, a sa lenga mairala, en seguida d'èsser estat assistent de francés dins un licèu anglés. Posteriorament, borsièr en America, exercèt de curat d'una parròquia de New York, de professor de lenga a Rodés e per acabar, de conselhièr pedagogic de mantuna region occitana.
Lo 13 de mai de 2003, lo Centre d'Agermanament Occitano-Català (CAOC) li faguèt un sopar d'omenatge a Barcelona. Se moriguèt a Cenhac lo 22 de setembre de 2006, a ras de Rodés, a l'edat d'81 ans.
== Biografia facha per Carles Pons ==
Loís Combas dit “Joan de Cantalausa” nasquèt lo 30 de mai de 1925 a Bedarius dins Erau. Quand a 4 ans, sos parents tornan a Montfranc dins Avairon, país d’origina de la familha mairala, que i van far valer una pichota bòria de tres ectaras. Aviá 13 ans quand son paire moriguèt. Après lo Certificat, deven pensionari al Pichon Seminari de Belmont. Pendent las vacanças, ajudarà la seuna maire e son fraire Emili als trabalhs de la bòria. A jamai oblidat sa joventut, lo trimatge de païsan, las tristas annadas de la guèrra, las condicions de vida modèstas, los sacrificis realizats : tot aquò a fargat sa personalitat per la vida.
En octobre de 1943, dintra al Grand Seminari de Rodés. Puèi, es lo servici militar en Alemanha. A son retorn, serà en 1947, secretari de la Comuna a Montfranc. Retorn al Grand Seminari en 1949. Serà ordenat prèire lo 29 de Junh de 1951 en la Catedrala de Rodés. Nomenat mèstre d’internat al Pichon Seminari de Sant Pèire a Rodés, sa set d’aprendre, d’anar al davant dels autres, lo quitarà pas pus : sejorns en Anglatèrra, licéncia en letras classicas e licéncia d’anglés obtengudas a Tolosa, sejorn al licèu anglés de Chichester en qualitat de professor de francés.
Nomenat curat de la parròquia francesa de Nòva York, rencontra de personalitats del mond politic, artistic e de la societat civila : lo Rus Gromyko, lo Francés Couve de Murville, l’Alemand Von Hildebrand, los Americans Dorothy Day, Martin Luther King, la Francesa Edith Piaf. Escotatz-lo : “Un matin de setmana, a la sacrestia, me cargavi la casubla per dire la messa. Qualqu’un tustèt a la pòrta. Una femnòta ennegresida dintrèt, acompanhada per cinc o sièis domaisèlas pimparèlas e mirgalhadas “Soi Edith Piaf, me diguèt l’ennegresida. M’agradariá que diguèssetz la messa per mon grand amor Marcèl Cerdan”. Prometèri de dire la messa demandada… Ela demorèt una mesada a Nòva York, una mesada trionfala. E tornèt mai d’un còp a la messa.”
Retorn a Rodés ; alara se seguisson los encastres de gropes d’escolans, los camps, los viatges en Itàlia, en Espanha, puèi en 1964 tornar als Estats Units, al Colorado. Altre país que lo marcarà per totjorn, en 1968, al moment d’un viatge d’estudis: Índia.
Tornat a Rodés, ensenha alara l’anglés dins un collègi e assumís tanben la foncion de susvelhant. Es a la debuta de las annadas 1970 que va se revelar la granda aventura de sa vida, son enrabiadura per l’occitan. A 45 ans, se ronça a tot perdut dins l’estudi e l’aparada d’aquesta lenga amb un vam remarcable. Professor d’occitan dins los licèus de Rodés, redigís de manuals pedagogics en occitan, puèi un Diccionari illustrat. Seguiràn nombrosas reviradas, demest las qualas, Los evangèlis (la Bona Novèla) a partir del tèxt grèc original, lo Libre de la Jungla, lo Cantic dels cantics, Las Letras de mon molin, Lo Vièlh òme e la Mar, Reprim de Giono, De Mirgas e d’Òmes de Steinbeck ; en mai de bendas dessenhadas d’Asterix per ne citar que las mai remarcablas.
Cercaire infatigable, li caldrà sièis annadas de trabalhs per capitar en 1989 un libre monumental entitolat A las raices de la lenga nòstra, un estudi de las lengas parladas entre 480 e 1080 de l’èra aquesta. En 2003 publica l’obratge considerat per fòrces coma son obratge màger, lo diccionari General Occitan subre lo qual aviá trabalhat 30 ans : 1022 paginas - 100,000 dintradas - 200,000 definicions, de sinonims, un trentenat de documents. En 2005, publica Tèxtes per l’an 3000 e al delà. En 2006, son darrièr obratge Lenga viva siá 12,000 frasas amb illustracions e activitats pedagogicas. En 2007, doas reedicions (per Cultura d’Òc - Gèli Combes - 71 camin Sant Alòi - 81990 CUNAC) de Un còp èra e Vida privada d’unes animals son estadas enriquidas d’un DVD amb la vòtz de Cantalausa. Vaquí una biografia resumida d’aqueste lingüista fòra de concors que nos a quitats lo 22 de setembre de 2006. Qualques testimoniatges d’òmes que l’an conegut o qu’an trabalhat amb el :
- Clamenç PECH - Dins son libre de jovença Sus los camins de la vida, un libre testament, intellectual e esperital d’aqueste autor prolific, daissa tressusar son esmoguda, sa retenguda, son umilitat malgrat un eretatge tant important o encara sa combativitat. Cita un vèrs de Guilhèm d’Aurenja : “L’espèr es pas necessari per entreprene, capitar es pas necessari per contunhar”. L’abat Combas aguèt paur d’aver vodat tant de temps per res, a sa lenga… La preséncia de son diccionari sus fòrça burèus o tauletas de nuèch, la meteissa enveja capuda de tornar aprene la seuna lenga, generacion aprèp generacion e la volontat persistenta de veire lo mond segon un autre crivèl, l’aurián lèu fach, rassegurat.