cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josep Bonaplata
Emancipacion e formacion d'entrepreneire
En 1828, decidiguèt de crear sa pròpri entrepresa, e amassa amb Joan Vilaregut, sortit el tanben d'una dinastia de fabricants de textil, creèt una fabrica de teissuts de coton dins la vila de Sallent, localitat d'ont èra originari son associat. Tre 1829, èra ja a pensar a modernizar lo procès de fabricacion textila que recebèt un privilegi de l'estat espanhòl e l'autorizava a importar las maquinas de vapor novèlas que i aviá en Anglatèrra.
Lo novèl entrepreneire partiguèt doncas en Granda Bretanha amb qualques collègas, Joan Rull e un cèrt Camps, pr'amor de s'assabentar melhor del foncionament de las industrias textilas de Lancashire e a l'encòp aquesir las maquinas necessàrias que volián portar cap a Catalonha. Obtenguèt l'autorizacion de l'ambaissador espanhòl a Londres, Francisco Cea Bermúdez, per las poder importar a la peninsula iberica. Un pauc de temps aprèp, en julh de 1830, Bonaplata e Rull tornèron a Barcelona sens Camps, qu'èra demorat dins una fabrica de Manchester per i recebre una formacion.
Bonaplata constituiguèt, lo 30 de setembre de 1831, sa societat "Bonaplata, Rull, Vilaregut i Cia.", que i participavan tanben sos fraires Salvador, Ramon e Narcís, amb son amic Joan Vilaregut, e lo sòci novèl, Joan Rull. Comencèron son activitat gràcias a un capital que montava a 1.600.000 reals. La Fabrica Bonaplata, que foguèt tanben coneguda popularament coma "El Vapor", se situava dins lo carrer Tallers de Barcelona. Se cargava de doas activitats diferentas mas complementàrias, teniá una fondariá de fèrre amb un talhièr mecànic per i construire las maquinas que foguèt creat en 1832, e la quita fabrica concebuda per téisser e filar d'una biais mecanic, que foguèt fondada ela un paic mai tard, en novembre de 1833. La societat revolucionèt lo panorama de l'industria textila de l'estat espanhòl qu'èra la primièra que fasiá servir la maquina de vapor coma font d'energia. L'impacte social de l'entrepresa foguèt tanben vital per l'airal, que donava de trabalh d'un biais dirècte a aperaquí 700 personas. A mai, l'iniciativa despertèt una granda curiositat e, a l'encòp, una volontat de conéisser mai de causas per far progressar e modernizar lo foncionament de las fabricas d'aquel temps.
L'1 d'abril de 1837 Josep Bonaplata compareguèt en persona a aquel parlament per comprometre's a construire tornarmai una fabrica de vapor encara mai granda per tal de metre en plaça la modernizacion de l'industria espanhòla, mas ulteriorament la comission de finanças acabèt que determinèt que l'entrepreneire deviá renonciar a son indemnizacion se voliá obtenir un investiment de l'estat.
En 1837, abans qu'aquesta resolucion se prenguèsse, Bonaplata èra ja partit viure a Madrid. Ailà aviá creat una autra companhiá, la "Bonaplata, Sandford y Cía" per mostrar al govèrn seas intencions de tornar començar son projècte. L'entrepresa foguèt installada dins lo convent de Santa Bàrbara dels mercedaris descauces qu'èra estat desabitat, dins lo barri d'Hortaleza, e el meteis va i prenguèt una cambra per ne far son lotjament. A quaranta-dos ans èra encara celibatari. Implantèt sa segonda fondariá ailà gràcias a la collaboracion del maquinista anglés William Sanford. Es pro probable que comencèsse ja a sentir sos primièrs problèmas de santat en aquel moment, çò que podriá explicar lo fach que sos fraires Ramon e Narcís se venguèron jónher a el un autre còp. En 1839, l'entrepresa cambièr de nom per se transformar en "Bonaplata y Hermanos", mentre que Sandford sortissiá de l'accionariat per i demorar sonque coma tecnician. Investiguèron 200.000 reals dins l'entrepresa madrilena que passèt jos la gestion de Ramon. Despensèron 90.000 reals suplementaris per dobrir una novèla fondariá en Andalosia, a Sevilha, jos la direccion de Narcís Bonaplata, amb el compromís dels dos de consultar son fraire ainat quand caldriá prendre de decisions importantas.
Malnutricion
La malnutricion designa l'estat patologic causat per lo deficit o l'excès d'un o unei nutriments.
Josep Bonaplata
Emancipacion e formacion d'entrepreneire
Dos ans aprèp, Narcís Bonaplata volguèt emancipar la fabrica andalosa. En consequéncia l'entrepresa de Madrid, que gardèt la marca, se trobèt amb un capital de 403.063 reals. E mai s'èra Josep Bonaplata que ne possedissiá la màger part, èra son fraire Ramon qu'agissiá coma administrador unic de la fàbrica de "Santa Bàrbara". Es probable que sa santat foguèsse ja precària, pr'aquò fins a aquel moment se reservava encara lo drech d'intervenir sus çò que li semblava important.
Los afars agrícolas
Tot bèl just aprèp la destruccion de sa societat El Vapor, en desembre de 1835, Josep Bonaplata decidiguèt de cromprar per 187.000 reals lo mas de l'Espinar, que se situava dins lo tèrme valencian de Llíria. I realizèt d'investiments importants coma per exemple la construccion d'un molin d'òli e la plantacion massiva d'ametlièrs. Parallèlament investiguè la quantitat fòrça considerabla d'1.190.000 reals dins un projècte ambiciós, la construccion del Canal de Tamarit que voliá unir las concas dels rius Cinca e Segre per promòure l'asaigament dins la comarca de la Llitera. Aquela entrepresa èra promoguda per son amic Antoni Gassó, pasmens en aquel moment lo canal capitèt pas jamai de se materializar.
Los darrièrs ans de sa vida
Se sap qu'almnys dempuèi 1839 Josep Bonaplata patissiá de problèmas respiratòris pro grèus que l'empachavan de se trachar de sos afars eficaçament. De paur d'èsser victima de son d'asma faguèt son testament en mai de 1840. Finalament decidiguèt de s'anar retirar dins la masada de l'Espinar de Llíria. Lo 30 de mai de 1843 donèt lo testament a son marmessor per poder far lo viatge sul pic. Visquèt pas gaires jorns de mai, qu'amb sos palmons fòrça malauts e aflaquits, s moriguèt d'una darrièra crisi d'asma lo 2 de junh, a Bunyol abans d'arribar a sa proprietat quand aviá tot escàs 48 ans.
Moriguèt sens descendéncia dirècta e o donèt tot a sos fraires. Aguèt una filha illegitima que recebèt lo nom de Sofia, mas èra mòrta a sa naissença en 1840.
Dòna Carcàs
vinheta|Buste de la Dama Carcas davant la pòrta narbonesa. Simbòl de resisténcia, es erigit al   pel cònsol de la vila perque sas doleancias son pas presas en compte pel rei de França. vinheta|337x337px|Cap de l'estatua originala. Dòna Carcàs es un personatge legendari de la vila de Carcassona. Es d'aprep la legenda la femna de Ballac, prince musulman de Carcassona, tuat al combat contra Carlesmanhe,. En seguida del decès de son marit, auriá pres en man la defensa de la vila de cap a l'armada franca e l'auriá facha fugir,.
Legenda
Lo raconte legendari, nascut al, afirma que Carlesmanhe e son armada èran a las pòrtas de la vila de Carcassona per tal de la préner. La vila de Carcassona aviá per rei un musulman del nom de Balaac. Aquel darrièr quand aprend que las tropas francas de Carlesmanhe van arribar, partís a son rescontre amb son armada mas es desfach per l'emperador ; li e totes sos òmes perisson pendent la batalha. Dòna Carcas, la mólher de Balaac, va alara organizar la defensa de la vila.
La Princessa Carcàs auriá d'en primièr emplegada una rusa consistissent en la realizacion d'òmes de palha, cadun amb sa balèsta, que faguèt fabricar e plaçar dins cada torre del castèl. Faquent lo torn de las muralhas, tira des traits suls enemics en faguent creire que son tirats per aqueles falses soldats, per tal de descorajar los atacants.
Lo sètge menat pels Francs se fa long e dura dempuèi ja cinc ans. A la debuta de la seisena annada la noirridura e l'aiga se fan de mai en mai raras e la màger part dels soldats de la vila son mòrts. Dòna Carcàs auriá agut alara l'idèa de far l'inventari de totas las resèrvas qui li rèsten. La vila essent sarrasina una part de la populacion, musulmana, consumís pas de pòrc. Los vilatgencs menan aital a Dòna Carcàs un pocel e una saca de blat. Fa engraissar lo pòrc amb la saca de blat puèi ba precipita dempuèi la mai nauta torre de la Vila al pè dels barris exteriors.
Carlesmanhe e sos òmes, cresent que la Vila es encara comola de que manjar al ponch de degalhar aital un pòrc noirit al blat, leva lo sèti. Vesent l'armada de Carlesmanhe abandonar la plana davant la Ciutat, Dòna Carcàs confla de jòia per la capitada de son estrategia decidís de far sonar totas las campanas de la vila. Un dels òmes de Carlesmanhe auriá bramat « Carcas sona ! », d'ont lo nom de la Vila.
Daumasan
Daumasan (Daumazan-sur-Arize en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'.
Méharicourt
Maricourt (Canton d'Rousière) en picard (Méharicourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Méharicourt A situat en una de las parts los mens accidentadas del Santerre. Lo sieu territòri a situat sus un scenari #que lo ponch en culminant n'es a 87m. Al centre se tròba una leugièra depression ocupada en partida pel vilatge e #que contunha cap a l'Oèst per un vallon gaireben totjorn a shut, #qu'es la continuation de la vallée superiora de la Luce. Lo ponch çò de mès de bas d'aquel vallon es a 78 m d'altitud. Superficie : 701 a
Méharicourt est situé dans une des parties les moins accidentées du Santerre. Son territoire est situé sur un plateau dont le point culminant est à 87m. Au centre se trouve une légère dépression occupée en partie par le village et qui continue vers l'Ouest par un vallon presque toujours à sec, qui est la continuation de la vallée supérieure de la Luce. Le point le plus bas de ce vallon est à 78 m d'altitude. Superficie : 701 ha
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'istòria de Méharicourt remonta a temps fòrça ancians perque s'es trobat entre lo vilatge e Lithons dels cercueils romains. Li caliá i aver probablament un camp romain sul scenari nòrd-es de la comuna. En los tempses un pauc mens aluenhats, la legenda ditz que las Huns son venguts jusuqe Méharicourt mas, de #encobrir, demòra pas cap de traça. Lo pòble a segurament sofèrt de la guèrra de 100 ans, #qu'a patit los estralls dels Angleses e dels Bourguignons, sustot a. A, es la guèrra de la Liga e las invasions espanhòlas #que tòcan Méharicourt. Méharicourt Es un ancian luòc de pelegrinatge de Sant Candide e Sant Flamidien, martirs de la légion Thébaine. Los sieus reliques aguèron informat de Roma pel comte de Marcellus en 1688 #que los #donar al Sr. De Blicourt, comte de Tincourt #que lududes-quitament en #far presenta a la glèisa Sant Martin de Méharicourt. Aqueles reliques aguèron amagat pendent la revolucion. La es una epòca de prospérité e dempuèi 1719, los abitants an autorizat a trabalhar la lana. En 1790, Méharicourt #èsser cap de-luòc de la region mas #pèrdre aquel títol en benefici de Rosières. La debuta per l'invasion de las cosaques l'an 1814-1815. 1840 es un an de grand disette mas es a aquela data #qu'aguèron elaborat las carrièras del pòble al mejan d'una souscription de 3000 F en favor dels obrièrs sens trabalh. A aquela meteissa epòca, la Eglise a restaurat, èra fins alavetz compausada de desparièrs bastiments anautitas successivament e sens armonia, segon lo besonh progressiu de la populacion. En 1842, lo campanal, #que i aviá #èsser bastit l'an 1607, es reconstruit. En 1863, una escòla de filhas e una sala de asile an establit de manièra definitiva a Méharicourt. thumb|left|La carrièra de [[Lihons cap a 1905 e lo trabalh a ferrièr.]] A la fin de la, i i aviá de pas bòsc ni de friche perque cada pichon extrèm de tèrra i aviá conreat. Lo gibier èra pauc abondiu. Lo pòble èra sustot industrial e aviá l'aspècte d'un pichon bourg. I i aviá de pas cors d'aiga, se comptava tot al mai qualques maires #qu'èran plan sovent a shut del temps que las aigas sauvatjas (pluèja, nèu) se fluïen cap a Vrely per un pichon ravin, parlador sustot una inondacion l'an 1856.
Méharicourt I aurà tocat per la Primièra Guèrra mondiala e la siá glèisa i aurà restaurat a nòu.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, Méharicourt aurà sus lo sieu territòri un terren de aviation militar alemand #que las fondacions n'an #èsser fachas amb las briques e las pèiras de L'ostal de vila de Rosières, desmontat pels alemands.
L'histoire de Méharicourt remonte à des temps très anciens car on a trouvé entre le village et Lithons des cercueils romains. Il devait probablement y avoir un camp romain sur le plateau nord-est de la commune. Dans les temps un peu moins éloignés, la légende dit que les Huns sont venus jusuqe Méharicourt mais, de cela, il ne reste aucune trace. Le village a sûrement souffert de la guerre de 100 ans, qui a subi les ravages des Anglais et des Bourguignons, surtout au. Aux, c'est la guerre de la Ligue et les invasions espagnoles qui touchent Méharicourt. Méharicourt est un ancien lieu de pèlerinage de Saint Candide et Saint Flamidien, martyrs de la légion Thébaine. Leurs reliques furent rapportées de Rome par le comte de Marcellus en 1688 qui les donna à M. de Blicourt, comte de Tincourt qui lui-même en fit présent à l'église Saint Martin de Méharicourt. Ces reliques furent cachées pendant la révolution. Le est une époque de prospérité et dès 1719, les habitants sont autorisés à travailler la laine. En 1790, Méharicourt fut chef-lieu de la région mais il perdit ce titre au profit de Rosières. Le débute par l'invasion des cosaques en 1814-1815. 1840 est une année de grande disette mais c'est à cette date que furent élaborées les rues du village au moyen d'une souscription de 3000 F en faveur des ouvriers sans travail. A cette même époque, l'Eglise est restaurée, elle était jusqu'alors composée de différentes constructions élevées successivement et sans harmonie, selon le besoin progressif de la population. En 1842, le clocher, qui avait été bâti en 1607, est reconstruit. En 1863, une école de filles et une salle d'asile sont établies de façon définitive à Méharicourt. thumb|left|La rue de [[Lihons vers 1905 et le travail à ferrer.]] À la fin du, il n'y avait pas de bois ni de friche car chaque petit bout de terre était cultivé. Le gibier était peu abondant. Le village était surtout industriel et avait l'aspect d'un petit bourg. Il n'y avait pas de cours d'eau, on comptait tout au plus quelques mares qui étaient bien souvent à sec tandis que les eaux sauvages (pluie, neige) s'écoulaient vers Vrely par un petit ravin, causant notamment une inondation en 1856.
En 1899, Méharicourt comptait 3 usines à vapeur pour confectionner le tissage de la laine. Elles occupaient 500 ouvriers et produisaient des bas, des chaussettes et des gilets de chasse.
Méharicourt sera touché par la Première Guerre mondiale et son église sera restaurée à nouveau.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, Méharicourt aura sur son territoire un terrain d'aviation militaire allemand dont les fondations ont été faites avec les briques et les pierres de l'hôtel de ville de Rosières, démonté par les allemands.
Candé-sur-Beuvron
Candé-sur-Beuvron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Geografia
thumb|left|La confluence Beuvron -Léger thumb|Lo Cosson a Candé-sur-Beuvron.
Comuna situada al doble confluisson del Léger amb lo Beuvron e lo Cosson.
Commune située au double confluent de la Loire avec le Beuvron et le Cosson.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al començament de la, lo curé a fach transferir la glèisa paroissiale (al títol de sant Bienheuré) dempuèi la près del Beuvron a flanc de serral. Demòra un elegant sojorn en lo sieu luòc e luòc.
Vendémiaire
Vendémiaire es lo 1 mes del Calendièr republican.
Chavin (Endre)
Benleu Chavin (Chavin en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Candé-sur-Beuvron
Istòria
Lo 19 de març de 2006, un referendum communal a #èsser organizat a l'entorn de l'adesion de la municipalitat a Agglopolys estructura intercommunale de l'aglomeracion blésoise agrandida. Lo resultat n'a #èsser favorable a una cuerta majoritat.
Les Bréseux
Les Bréseux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Candé-sur-Beuvron
Istòria
Dels lotissements càmbian largament la disposicion del bourg de Candé, #qu'a tendéncia a se desplaçar de la longitud de la vallée del Beuvron cap al scenari de Villebazin e de Frileuse.
Les Bréseux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chavin (Endre)
Geografia
La comuna es situada dins lo sud dau departament, dins la region naturla de Boischaut Sud.
Se situa a : de Châteauroux e  d'Argenton-sur-Creuse.
Francesca Bonnemaison
Francesca Caterina Josepa Bonnemaison i Farriols (Barcelona, 12 d'abril de 1872 - Barcelona, 13 d'octobre de 1949) foguèt una pedagòga e promotora de l'educacion feminina populara catalana. Son implicacion dins lo mond politic, amb un caire conservador e religiós pasmens, se revelèt fondamentala per far cambiar las visions e las tradicions a prepaus del ròtle de la femna dins la societat catalana. Son activisme negligiguèt pas pr'aquò l'aspècte social e cultural; aital fondèt la Bibliotèca Populara de la Femna en 1909, dins lo barri de Sant Pere de la capitala catalana, que venguèt lèu lo centre de çò que foguèt conegut mai tard coma l'Institut de Cultura e Bibliotèca Populara de la Femna, sonat popularament "la Cultura".
Rosa Sensat
Rosa Sensat i Vilà (1873 - 1961) foguèt una institutritz espanhòla e catalana qu'aguèt un ròtle major dins lo desvolopament de l'escòla publica catalana dins lo corrent dau premier tèrç dau sègle XX.
Après d'estudis a Barcelona e a Madrid, s'installèt definitivament a Barcelona en 1903 ambé son marit David Ferrer. Aguèron una filha dicha Àngels l'annada seguenta. Gràcias a sei qualitats d'organizacion, venguèt la premiera frema directritz d'escòla en 1914. I favorizèt la difusion dei tendàncias modernistas de l'educacion fins a la fin de la Guèrra civila en 1939. La victòria franquista l'obligiguèt de se retirar de l'ensenhament.
Candé-sur-Beuvron
Istòria
Le château, sis dans le bourg, à l'extrémité nord, a été donné par la famille de La Ville Baugé au diocèse d'Orléans. Pendant la Seconde Guerre mondiale, des jeunes y ont été dissimulés aux autorités d'occupation. Ce château de La Ville Baugé est, depuis 1993, la maison-mère et le séminaire de la Communauté Saint-Martin, société de prêtres fondée à Gênes en 1976 par Jean-François Guérin.
Le 19 mars 2006, un référendum communal a été organisé autour de l'adhésion de la commune à Agglopolys structure intercommunale de l'agglomération blésoise élargie. Le résultat en a été favorable à une courte majorité.
Des lotissements changent largement la disposition du bourg de Candé, qui a tendance à se déplacer du long de la vallée du Beuvron vers le plateau de Villebazin et de Frileuse.
Vendémiaire
Franska revolutionskalendern
Francesca Bonnemaison
Existís actualament un centre cultural que pòrta son nom, e tanben una bibliotèca de la Deputacion de Barcelona.
Enfància
Francesca Bonnemaison nasquèt a Barcelona en 1872 dins una familha borgesa amonedada. Son paire, Gil Bonnemaison, èra un comerciant nòrd-catalan originari de Sant Pere dels Forcats qu'èra vengut a Barcelona quand èra jovenet per i vendre lach, burre e formatges abans de s'i installar definitivament e de dobrir de botigas de vestits plan reputadas. Sa maire, Agustina Farriols, sortissiá d'una familha rica de la borgesiá barcelonesa plan ancorada dins lo catolicisme.
Francesca, enfant unica del parelh, aguèt una educacion fòrça religiosa mas, a l'encòp, dobèrta sul mon de las arts e de las lengas. Aprenguèt aital lo dessenh, la pintura e la musica, e malgrat la severitat mairala anava frequentament a d'espectacles faches al Licèu e dins los teatres de la capitala catalana. Pro sovent, amb lo paire fasiá de viatges a l'estat francés, mai que mai dins l'airal d'origina d'aqueste, en Cerdanha.
La feminista conservadora
Sa vocacion de portar una cèrta educacion a las trabalhadoras comencèt en 1909, quand lo capelan de Santa Anna li prepausèt de se trachar de la bibliotèca parroquiala. Gràcias a la soma de 500 pessetas e als 100 libres que li foguèron fisats, capitèt de crear la primièra bibliotèca per las femnas obrièras. La creacion coneguèt un succès tal que lo local se vegèt ganhat per un public cada còp mai nombrós que faguèt que lèu l'espaci venguèt a mancar. Aprèp un an l'endrech mudèt cap a un espandi mai grand e a l'encòp Francesca Bonnemaison diversifiquèt las foncions del centre.
Son engatjament politic e social
thumb|250px|Narcís Verdaguer, lo marit de Francesca Bonnemaison, en 1905 Lo 19 de julh de 1893 se maridèt amb l'avocat e politician vigatan Narcís Verdaguer i Callís, un cosin del prestigiós poèta Jacint Verdaguer. L'activitat politica de son òme li faguèt conéisser lo politician conservador e fondador de la Lliga Regionalista, Francesc Cambó. Venguèron rapidament amics totes dos e aguèron una correspondéncia escricha que durèt tota la vida.
Son marit moriguèt pro jove, a tot bèl just 50 ans, lo 5 d'abril de 1918 e demorèt veusa tot lo demai de sa vida, e sens enfants.
A partir del moment que se proclamèt la Republica s'impliquèt activament dins la vida politica del país. Aital foguèt una de las participairas mai notablas dins las campanhas que fasián pression per que las femnas poguèssen votar tre 1931 e puèi en prendre la direccion de la seccion feminina de la Lliga Regionalista l'an seguent. En 1934 se presentèt a las eleccions municipalas, çò que faguèt d'ela una de las primièras femnas candidatas a Barcelona, en Catalonha, e mai dins l'ensems de l'estat espanhòl.
Lo temps de l'exili
Coma Cambó, aguèt de fugir tre la debuta de la Guèrra Civila Espanhòla que sa participacion a la Lliga Regionalista, e subretot lo ròtle jogat per son marit dins lo jutjament e condemnacion de Francesc Ferrer i Guàrdia, ne fasián una victima potenciala de las milícias republicanas. S'exilièt en Soïssa e visquèt qualque temps a Montreux amb Esperança Traver, una cosina de son amic Cambó.
Lo retorn al país
Seguiguèt los conselhs de prudéncia de Cambó que la preguèt d'esperar un temps per tornar al país malgrat la victòria franquista. Gaireben al cap de dos ans, en 1941, retrobèt Catalonha e son ostal, pasmens las condicions de vida e l'ambient i èran pas bons pels catalanistas, e mai foguèssen de drecha. Assistiguèt impotenta a la degenerescéncia de sa creacion, son Institut de Cultura e Bibliotèca Populara de la Femna èra passats dins las mans de la Falange espanhòla e aviá perdut tota mena d'idèa progressista de l'estatus de la femna.
Qualques temps aprèp, son estat de santat mermèt dapasset e rosegada per l'artròsi se vesiá obligada a sèire sovent. Malgrat aquò participava a d'activitats catalanistas clandestinas, generalament a son ostal; e mai d'ancians escolans sieus capitèron de li far un omenatge dins un collègi religiós dins l'esquina de las autoritats. E mai sortiguèsse pas gaire servèt sos ligams amb lo mond del monastèri de Montserrat e son amistat amb l'abat Escarré. Aital participèt discretament a las fèstes d'intronizacion de la Verge de Montserrat, que se debanèron en 1947.
Eiretatge
Francesca Bonnemaison laissèt a sa mòrt, un fons important, servat a l'Archiu Nacional de Catalonha, jol nom de "fons Narcís Verdaguer Callís - Francesca Bonnemaison". A l'origina los documents èran servats dins lo domicili particular de la feminista fins qu'esclatèt la Guèrra Civila Espanhòla. Se vegèt preservat gràcias a las intervencions de mantun membre de la familha abans d'èsser finalament recuperat e estremat per Ramon Rucabado i Comerma, lo marit de Clara Verdaguer, una neboda del parelh. Lo fons es estat conservat puèi per las filhas de Ramon Rubalcado e Clara Verdaguer, las tres sòrres Roser, Montserrat e Mariàngela Rucabado i Verdaguer, que lo faguèron arribar puèi a l'Archiu.
Dins lo material de Narcís Verdaguer figura de documentacion personal e familiala, de tèxtes inediches, mai que mai de documentacion en vista de la traduccion en catalan de l'òbra màger de Dante Alighieri, La Divina Comèdia), la correspondéncia amb mantuna personalitat politica e cultural d'aquel moment, de documents de projeccion sociala e politica ligat al Centre Escolar Catalanista, la Liga de Catalonha, la Deputacion Provinciala de Barcelona, la Comuna de Barcelona, lo Foment del Trabalh Nacional e d'autras entitats, que compren de manifèstes, de discorses, de projèctes, de correspondéncia, etc.
Per çò qu'es del material de Francesca Bonnemaison, compren de documentacion academica e de documents personals, qualques tèxtes literaris coma de poèmas, una bibliotèca e emerotèca que reculhís un ensems considerable de monografias e de publicacions periodicas de tematica culturala generala, d'escriches a prepaus d'aquesta militanta pels dreches de la femna. Pasmens la porcion mai interessanta d'aqueste fons son los documents generats e recebuts per l'Institut de Cultura e Bibliotèca Populara de la Femna que compren los estatuts, las memòrias, los rendut-comptes de las amassadas del burèu e dels conselhs, los programas e publicacions divèrsas de l'entitat.
Chavin (Endre)
Geografia
Les comunas limitròfas son : Le Pêchereau, Le Menoux, Mosnay, Malicornay, Pommiers et Badecon-le-Pin.
Hinges
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cròs La Tartèira
Cròs La Tartèira kʁolataʁˈtajʁa] (Lo Cròs dins le Cantau, Cros en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Trabuc
thumb| upright=1.5|right|Trabuc bastit segon lo warwolf
Lo trebuc es una pèça d’artilhariá medievala de contrapés. Es una maquina de sètge que foguèt utilizada a l'Edat Mejana, per destruire la maçonariá de la muralhas, o per lançar de projectils per dessús los barris.
Lo trebuc de contrapés apareguèt dins la primièra partida del sègle XII dins los païses del bacin mediterranèu a l'encòp dins las tèrras crestianas e dins las regions contrarotladas pels musulmans. Podiá lançar de projectils de tres cents liuras e los projectar de granda velocitat contra los barris enemics. Segon las circonstàncias, de cadavres infectats per de malautiás foguèron getats dins las vilas per tòca de propagar las epidèmias d'entre los asetjats, es la varianta medievala de la guèrra biologica. Lo trabuc de compés aparegut en China a l'entorn del sègle IV, en Euròpa al sègle VI e venguèt obsolet solament al sègle XVI, plan aprèp l'introduccion de la polvera de canon. Lo trebuc es fòrça mai precís que los autres catapultas de l'Edat Mejana. Pendent las crosadas, Ricard Còr de Leon donava de noms plan evocators als dos trabucs utilizat al sètge de Sant Joan d'Acre en 1191 "God's Own Catapult" e "Bad Neighbor ".
Las armas de contrapés
thumb|right| upright=1.3|Trebuc al [[Castèl de Castelnòu e La Capèla|Castèl de Castelnòu]]
Saint-Barthélemy (Nauta Sòna)
Saint-Barthélemy  es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Trabuc
Las armas de contrapés
L’edat d'aur del trebuc se situa al sègle XIII. Foguèt utilizada pendent la crosada dels Albigeses, coma lo mòstan d'escavacions fachas a Carcassona e al castèl de Montsegur per exemple.
Saint-Barthélemy (Nauta Sòna)
Geografia
Sant-Barthélémy a situat al nòrd-es de la Anautita-Saône, en las Vòges Saônoises. La municipalitat aperten al costat de Melisey, en lo arrondissement de Lure. A traversat per la RD73. Sant-Barthélémy es limitrophe amb Melisey. Sòla lo riu lo Ognon separa las doas comunas.
Trabuc
Las armas de contrapés
S'estima comunament que lo trebuc podava tirar de bolets pesant fins a cap una distància d’un pauc mai de. Se deviá mantenir una distància minimala de 150-200 mètres per se tenir fòra de portada los arquièrs assetjats. Una maquina de talas dimensions èra mai sovent emplegada coma arma de sètge. Èra puntada cap a un punch precís dels barris enemics qu'èran alara bombardats. Lo trebuc constituava tanben una arma de dissuasion eficaça. En efècte, sufisiá a vegadas que los assetjants comencèron a erigir une maquina per que la plaça fòrta capitule.
Saint-Barthélemy (Nauta Sòna)
Geografia
Saint-Barthélémy est située au nord-est de la Haute-Saône, dans les Vosges Saônoises. La commune appartient au canton de Melisey, dans l'arrondissement de Lure. Elle est traversée par la RD73. Saint-Barthélémy est limitrophe avec Melisey. Seule la rivière l'Ognon sépare les deux communes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat deu lo sieu nom al titular de la glèisa paroissiale : Sant-Barthélémy.
A l'origina, Sant-Barthélémy aperteniá a la baronnie de Melisey e dépendait de la tèrra de Faucogney. A dintrat en lo district de Lure e lo costat de Melisey en 1790. I i aviá antany un castèl a Sant-Barthélémy, a drecha de la rota actuala en direccion de Malbouhans. I aguèt destruit l'an 1643 per Turenne. Uèi, sòl subsisteix lo potz.
La commune doit son nom au titulaire de l'église paroissiale : Saint-Barthélémy.
A l'origine, Saint-Barthélémy appartenait à la baronnie de Melisey et dépendait de la terre de Faucogney. Elle est entrée dans le district de Lure et le canton de Melisey en 1790. Il y avait autrefois un château à Saint-Barthélémy, à droite de la route actuelle en direction de Malbouhans. Il fut détruit en 1643 par Turenne. Aujourd'hui, seul subsiste le puits.
Trabuc
Las armas de contrapés
Una de las darrièras utilizacions del trebuc coma arma de sètge que foguèt consignada per escrich data de 1521. Per manca de polvera, Hernán Cortés faguèt montar un trebuc al sètge de la capitala aztèca Tenochtitlán. Se dich que seviguèt pas mai d'un còp e que provoquèt la seuna destruccion al primièr tir.
Caracteristicas tecnicas
Se las dimensions e la massa de la maquina pòdon variar fòrça d’un modèl a un autre, un trabuc de talha mejana deuriá possedar las caracteristicas tecnicas seguentas:
Foncionament del trabuc
|thumb|300px|Principi de foncionament Es fach d’un assemblatge ligant una vèrga a un contrapés articulat. De l'autre costat èra ligat una pòcha qu'èra plaçat lo projectil, mai sovent un bolet de pèira talhada.
Descripcion detalhada
Nota: Aquela descripcion tradusís aquela de l’Encyclopédie médiévale de Viollet le Duc que compila las coneissenças teoricas sul trabuc a la fin del sègle.
page=59|thumb|right|Pagina del casnèrn de [[Villard de Honnecourt que se pòt legir la frasa citada per Viollet le Duc]]
Villard de Honnecourt nos dona lo dessenh d’un de'aqueles grands trabucs de contrapés, tan fòrt emplegats pendent las guèrras del sègle XII e XIII. Alara que l’elevacion d'aquela maquina manca dins lo manuscrich de nòtra arquitecte picard del sègle XIII, pasmens la figura quel presenta e l’explicacion ajuda a comprendre aquelas menas de maquinas. Villard escrich al bas de son plan la legenda seguenta (del francés ancian):
Lo trabuc dels Albigeses
Al sètge del castèl de Menèrba (en Minerbés), Pierre de Vaux-Cernay dich, ''se levèt del costat dels Gascons una maquina d'aquela que se nomena manganèls, qu'i trabalhavan nuèch e jorn amb fòrça d’ardor. Quitament, al mièjorn e al nòrd, s'auçava doas maquinas, saber una de cada costat. Fin finala, del costat del comte, es a dire a l’orient, èra una excellenta e imensa pèirièra, que cada jorn costava vint e una liuras pel salari dels obrièrs qu'i èran emplegats.''
Al sètge de Castèlnòu d'Arri, començat contra Simon de Montfòrt, lo comte de Tolosa faguèt  En efècte, totjorn s'encledava aquelas maquinas tan per empachar los enemics de las destruire que per preservar los òmes que las servissián.
Al sètge de Tolosa, Pierre de Vaux-Cernay conta que, dins lo combat que Simon de Monfòrt foguèt tuat,
Es alara que Simon de Monfòrt foguèt atengut per una pèira lançada per una peirièra que se ne servissiá las femnas, sus la plaça de Sant Sarnin, es a dire a cent tesas al mens del luòc que se passava lo combat..
Villard de Honnecourt nomena l’engenh de contrapés suspendut per de bièlas, de contrapés en forma de panièras, trabuc ; que se deu conclure que se lo manganèl es tanben un engenh de contrapés, sonque pòt èsser un engenh de balancièr, coma aquel figurat dins lo bas relèu de Sant Nazèri de Carcassona e dins fòrça de imatges de manuscrichs.
An Heizeg
Geografia
Orgères A situat a 15 km al sud de Roazhon e a 90 km al nòrd de Nantas.
La municipalitat es desservie per las rotas départementales 39, 41 e 286 e sustot per la rota nacionala a 4 vias rota nacionala 137 dicha « Rota de las Estuaires » sus aquela part, ponduda en servici en decembre 1990, e #qu'a considerablament acorchit lo temps de trajècte fins a Roazhon.
Un servici de autobus assegura de connexions jornalièras amb Roazhon.
Orgères est située à 15 km au sud de Rennes et à 90 km au nord de Nantes.
La commune est desservie par les routes départementales 39, 41 et 286 et surtout par la route nationale à 4 voies route nationale 137 dite « Route des Estuaires » sur cette partie, mise en service en décembre 1990, et qui a considérablement raccourci le temps de trajet jusqu'à Rennes.
Un service d'autobus assure des liaisons quotidiennes avec Rennes.
Istòria
País ont se conrea l'òrdi, dison qualqu'uns, o encara país #que conten de l'aur, dison d'autras, impòrta pauc, lo tresaur de Orgères es ja, coma l'escriviá en 1882, un poèta local, en "lo encant de la siá campanha plàcida e reposante", #çò qu'es fòrça apreciable en lo nòstre temps.
Voici Aquel #que se tròba en lo Pouillé Istoric de Roazhon a la paraula ORGERES : "ORGIARIAE (1148 – ORGERIA (1181) – DE ORGERIIS (1516).
Entre los òmes celèbres de la municipalitat figura lo curé Vanneau, deputat dels Estats-Generales l'an 1789.
Lo Castèl de Orgères, a 600 m al Nòrd Oèst del bourg e a l'Oèst de la rota, compreniá a la s-|XVIII|e}} una vasta bastiment amb una copòla centrala e dos pabalhons, mas a #èsser en partida incendiat al començament de la e se compausa uèi de doas bastissas accolés de desigual nautor. Lo mens elevat es #çò que demòra de l'ancian castèl.
La distincion de Orgères i aguèt erigit en châtellerie en 1640 e en baronnie l'an 1664 e 1774. Levava originairement de la distincion de Bourgbarré, de contunh dirèctament del rei dempuèi 1640. La tradicion conserva lo remembre d'un combat liurat entre los republicans e dels chouans al tribunal de Orgères, près del castèl. De nombroses sojorns conservan de remembres istorics coma l'ancian solar de Serrière #que levava de la distincion de Châteauloger en Sant-Erblon. Lo solar de la Noguera (en partida démoli l'an 1806), ne demòra una pichona fenèstra dins bancs e una caminada #que lo linteau de bòsc n'es sculpté d'un écusson en punta. L'ancian solar del Ourme ; l'ancian solar del Châtenay ; l'ancian ostal de la Guibertière ; l'ancian solar del Plessis. L'ancian solar de Bouharée. A #èsser restaurat a e conserva una tourelle redonda. Se preten #que i a agut a Bouharée una colònia romaine.L'anciana capèla de la Hermitière, èra encara desservie a. Se conserva la siá campana dins lo vilatge del Hermitière e la se sona quand un dels abitants ven morir. Lo caseriu de la Douve, a l'Èst d'aquel se tròba un talus circular trucat lo castèl, environat d'una douve de 3 mètres de largeur constantament emplida
Pays où l'on cultive l'orge, disent certains, ou encore pays qui contient de l'or, disent d'autres, peu importe, le trésor d'Orgères est déjà, comme l'écrivait en 1882, un poète local, dans "le charme de sa campagne paisible et reposante", ce qui est fort appréciable en notre temps.
La paroisse semble remonter au. La glèisa a été construite aux, sauf la tour (1844). On rapporte que les carrières d'Orgères ont fourni des matériaux pour les fortifications de Rennes au.
Voici ce qu'on trouve dans le Pouillé Historique de Rennes au mot ORGERES : "ORGIARIAE (1148 – ORGERIA (1181) – DE ORGERIIS (1516).
Le saint patron de la paroisse est Martin. Au pays de Bretagne, les fidèles que Martin avait convertis formèrent une pieuse colonie à l'extrémité des landes d'Orgères, la place où se dressait la cellule de Saint-Martin est aujourd'hui un hameau nommé "l'Hermitière", une oasis de verdure, dans lequel les arbres cachent les maisons.
Parmi les hommes célèbres de la commune figure le curé Vanneau, député des États-Généraux en 1789.
Le Château d'Orgères, à 600 m au Nord Ouest du bourg et à l'Ouest de la route, comprenait au une vaste construction avec un dôme central et deux pavillons, mais il a été en partie incendié au début du  et se compose aujourd'hui de deux bâtiments accolés d'inégale hauteur. Le moins haut est ce qui reste de l'ancien château.
La seigneurie d'Orgères fut érigée en châtellerie en 1640 et en baronnie en 1664 et 1774. Elle relevait originairement de la seigneurie de Bourgbarré, puis directement du roi depuis 1640. La tradition conserve le souvenir d'un combat livré entre les républicains et des chouans à la cour d'Orgères, près du château. De nombreuses demeures conservent des souvenirs historiques comme l'ancien manoir de Serrière qui relevait de la seigneurie de Châteauloger en Saint-Erblon. Le manoir du Noyer (en partie démoli en 1806), il en reste une petite fenêtre à bancs et une cheminée dont le linteau de bois est sculpté d'un écusson en pointe. L'ancien manoir de l'Ourme ; l'ancien manoir du Châtenay ; l'ancienne maison de la Guibertière ; l'ancien manoir du Plessis. L'ancien manoir de Bouharée. Il a été restauré au et conserve une tourelle ronde. On prétend qu'il y a eu à Bouharée une colonie romaine.L'ancienne chapelle de l'Hermitière, elle était encore desservie au. On conserve sa cloche dans le village de l'Hermitière et on la sonne quand un des habitants vient à mourir. Le hameau de la Douve, à l'Est de celui-ci se trouve un talus circulaire appelé le château, entouré d'une douve de 3 mètres de largeur constamment remplie
Brumaire
Brumaire es lo 2 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Frimaire
Frimaire es lo 3 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Nivôse
Nivôse es lo 4 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Cerusa
thumb|right|Mòstra de cerusa.
La cerusa (ò blanc de plomb, blanc de Saturne ò blanc d'argent) es un pigment blanc, a basa de plomb, de formula quimica (PbCO3) 2 ·Pb(OH) 2. Es una substància toxica capabla d'entraïnar de cas de saturnisme. Foguèt utilizat tre l'Antiquitat per fabricar de pinturas e de fards. Coneguda durant lo periòde roman, sa toxicitat empachèt pas son utilizacion maugrat de denóncias regularas de part deis autoritats medicalas. Pasmens, maugrat l'existéncia de produchs alternatius mens perilhós coma lo blanc de zinc ò lo blanc de titani, demorèt utilizat fins a son enebiment dins la màger part dei país au començament dau sègle XX.
Ventôse
Ventôse es lo 6 mes del Calendièr republican.
Franska revolutionskalendern
Pau Claris
Pau Claris i Casademunt (Barcelona, 1 de genièr de 1586 – Barcelona, 27 de febrièr de 1641) foguèt un politician e eclesiastic catalan. Venguèt president de la Generalitat de Catalonha tre la debuta de la Guèrra dels Segaires. Mai tard, lo 16 de genièr de 1641, proclamèt la Republica Catalana jos la proteccion de França. Claris moriguèt un mes aprèp la victòria, en febrièr de 1641, e mai se patissiá ja, dempuèi almens un an, de problèmas de santat, es pro probable que foguèsse estat enverinat.
Enfància, joventut e formacion
Pau Claris nasquèt a Barcelona en 1589 dins una familha de notables de la nauta borgesiá de la capitala catalana. Son paire, Joan Claris, èra un jurista coma o èra estat lo grand, Francesc Claris, originari de Berga. L'avocat, amb sa femna, Peronella Casademunt, aguèt quatre enfants que Pau n'èra lo darrièr. La familha Claris aparteniá a la borgesiá administrativa barcelonesa e aviá doncas per aquesta rason un poder economic e politic fòrça grand. Francesc, lo fraire ainat, que faguèt tanben una carrièra de jurista, exerciguèt una influéncia considerabla sus Pau Claris.
Se sap pas grand causa suls estudis que seguiguèt Claris quand èra jove; sonque sabèm que venguèt doctor en drech civil e canonic a l'Universitat de Barcelona e que faguèt sa carrièra universitària dins lo periòde comprés entre 1604 e 1612.
Mai tard, lo 28 d'agost de 1612, Pau Claris foguèt nomenat beneficiat de la La Seu d'Urgèl, e puèi pro rapidament durant lo mes seguent, lo 25 de setembre, canonge. Foguèt mandat a la diòcesi d'Urgèl
L'accès a la politica
En 1626, Claris foguèt causit coma representant del Braç eclesiastic a las Corts de Barcelona que foguèron dobèrtas lo 28 de març del meteis an, al mitan d'una granda tension pro anciana, que veniá ja de 1621. Se deviá al fach qu'en aquel temps, Felip IV, lo successor del rei d'Espanha Felip III, volguèt pas jurar las constitucions de Catalunya. Los motius de dissencion entre los Braces e la monarquia espanhòla èran ligats mai que mai a la question dels quints, un impòst que consistissiá a que las ciutats del Principat paguèssen una cinquena part de sos impòstes annuals a la Corona espanhòla, al problèma de l'Observança, una constitucion acordada en 1481 e qu'exigissiá l'obligacion que los oficièrs reials respectèssen lo drech catalan, e la volontat permanenta de voler frenar los privilegis de l'Inquisicion en tèrras catalanas. Lo Braç Eclesiastic, aqueste còp, adoptèt pas una actitud servila, qu'èra agotat economicament per encausa de la pression dels impòstes reials e minat per la castelhanofobia deguda als nomenament continus d'avesques castelhans dins las diocèsis catalanas. Lo fach que los capítols catedralicis abandonèssen la sala lo 3 de mai d'aquel an, en voler sometre una votacion per que foguèssen concedits al rei espanhòl 3.300.000 ducats, provoquèt la retirada immediata del rei cap a Madrid.
Las Corts se tornèron reprendre en 1632, encara amb los meteisses deputats qu'en 1626. Foguèt durant aquesta escasença que venguèt mai vesedoira la rebellion contra la Corona espanhòla d'una generacion brilhanta de juristas catalans capitanejats per Joan Pere Fontanella. Amassa ataquèron juridicament a prepaus de doas nòvas rasons d'enfrontament: lo drech dels conselhièrs a demorar cobèrts davant la preséncia del rei e la mecanica de l'insaculacion, en la que se disputava la facultat dels Braces de provesir de foncionaris de la Generalitat sens necessitat d'o demandar al rei.
En 1632, Claris foguèt designat per son Braç pr'amor de tractar del tèma de l'insaculacion e puèi lo 15 de julh los Estaments nomenèron 18 personas -la Divuitena- que deviá exercir lo ròtle autentic de Conselh Executiu.
L'episòdi politic mai significatiu d'aqueste periòde de la vida de Claris foguèt, sens cap mena de dobte, çò que recebèt lo nom d'aldarulls de Vic. En seguida d'una concession papala al rei d'Espanha de l'establiment d'una decima sus las rendas de la glèisa en Espanha, que serviriá de subsidi a la Corona, esclatèt lo malèsser popular dins la diocèsi de Vic amb viruléncia, jos la guidança de l'archidiaca vigatan, lo doctor Melcior Palau e lo supòrt passionat de dos canonges d'Urgèl: Jaume Ferran e Pau Claris. L'embargament de la proprietat eclesiastica de Vic per part de la Reiala Audiéncia, provoquèt de manifestacions revolucionàrias amb de panflets difamatòris e de menaças de subversion dins lo campèstre, durant la prima e l'estiu de 1634. Malgrat las pressions de l'avesque de Girona, lo Conselh d'Aragon gausèt sonque empresonar un diacra dissident, Pau Capfort. Finalament, lo conflicte s'apasimèt pel fach de retardar lo pagament de la decima fins a novembre.
Claris assistiguèt, durant las annadas 1630 e 1636 als Concilis Eclesiastics Provincials de Tarragona. Del temps del concili que se faguèt en 1636, malgrat los esfòrces anequelidors de l'arcavesque de Tarragona, lo castelhan Justino Antolínez, se capitèt d'aprovar una disposicion per la que totas las predicacions dins lo Principat se farián en catalan.
La presidéncia de la Generalitat
Lo 22 de julh del 1638, Pau Claris foguèt elegit deputat eclesiastic per tal de constituir la Diputacion. Los autres membres causits amassa amb Claris foguèron: Jaume Ferran (qu'èra tanben canonge d'Urgèl), Rafael Antic e Rafael Cerdà coma ausidors del Braç Eclesiastic, Militar e Reial respectivament e puèi Francesc de Tamarit e Josep Miquel Quintana coma deputats dels Braces Militar e Reial.
Coma deputat eclesiastic, Claris se vegèt presidir las sessions de la Generalitat. Segon Elliott, lo vicerei Santa Coloma ensagèt de badas de crompar Claris e Tamarit, qu'èran de personatges incomòdes per sa foncion al servici del rei.
Claris se trobèt una Generalitat que coneissiá de problèmas economics fòrça grèus, consequéncia d'un bon nombre d'annadas de marrida gestion e amb lo conflicte que se dobriguèt amb la Corona espanhòla referent a l'acusacion de contrabanda que faguèt a la Generalitat a causa de l'inacompliment dels edictes dels ans 1635 e 1638 que enebissián tota mena de comèrci amb França per encausa de la Guèrra dels Trenta Ans. L'intervencion de l'agutzil Montrodón a la demanda del vicerei Santa Coloma als magazins de Mataró e de Salses, desencadenèt lo conflicte, que tornarmai lo jurista Joan Pere Fontanella i joguèt un ròtle preponderant en favor de las tèsis dels deputats de la Generalitat. E mai se a la debuta la ciutat de Barcelona se mostrava reticenta, acabèt per sostenir los deputats en 1639, subretot aprèp la decision que la Corona espanhòla prenguèt d'instaurar una collècta generala en Catalonha, durant las annadas 1639 e 1640, de 50.000 liuras annualas.