cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tikal
Tikal foguèt un dels principals centres culturals e de poblament de la civilizacion maia. La tomba del fondador possible de la dinastia Yax Ehb' Xook data de circa l'an 60, encara que mòstra una ocupacion dempuèi 600 abC segon las descobèrtas a Mundo Perdido, la part mai anciana de la ciutat.
Quetzal resplendent
Lo quetzal resplendent (Pharomachrus mocinno) es un aucèl de la familha dels trogonids. Se trapa del sud de Mexic fins a l'oèst de Panamà (contrariament als autres quetzals del genre Pharomachrus, que se trapan en America del Sud e a l'èst de Panamà). Es famós per son plumatge colorat. Existisson doas sosespècias, P. m. mocinno e P. m. costaricensis.
Tikal
Prosperèt principalament durant lo periòde classic maia, aperaqui de 200 a 850, data aprés la quala se bastiguèron pus cap grands monuments, e ont d'unes palais de l'elit foguèron cremats, e la populacion descreissèt fins a çò que  lo luòc foguèsse abandonat a la fin del sègle X. L'ultim monument datant de 899.
Quetzal resplendent
Lo quetzal joga un ròtle important dins las mitologias mesoamericanas. Lo quetzal resplendent es l'aucèl nacional de Guatemala, e son imatge es sus la bandièra e sus l'escut de Guatemala. Es tanben lo nom de la moneda del país (abreviacion GTQ).
Sarlabons
Sarlabons (Sarlabous en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sarla'bous] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Salabombos en 1300, De Serlo Bonio, de Serlobone, en latin, en 1313, de Sarlobonio, en latin, en 1342, de Sarlobonis, en latin, en 1369, de Serlobonis, en latin, en 1379, Sarlabous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon R. Aymard, era explicacion qu'ei « sarra la bona » ! per ua posicion fortificada.
Boisgontier que's pensava la prumèra partida deth nom qu'èra benlhèu eth mot sèrra. Segon Miquèu Grosclaude, era segonda partida qu'ei enigmatica; benlhèu eth nom d'òmi Lobon; eth nom que demòra escur.
Julie Newmar
vinheta
Julia Chalene Newmeyer (nascuda en 1933) es una actritz americana.
Châtillon (Jura)
Châtillon  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Merili Varik
Merili Varik (Kuressaare, Estònia, 1983) es una cantaira estoniana de musica rock. Anciana vocalista, e a l'encòp una de las fondadoras, del grop Agent M, e actualament vocalista de Sõpruse Puiestee, venguèt famosa internacionalament en setembre de 2014 per son supòrt a l'independéncia catalana amb sa cançon "It's Time".
Crompa Gadsden
La Crompa Gadsden (Gadsden Purchase en anglés) designa l'aquisicion en 1853 per leis Estats Units d'America d'un territòri de 77,000 km² situat au nòrd de Mexic e que forma a l'ora d'ara lo sud deis estats estatsunidencs d'Arizòna e de Nòu Mexic. L'objectiu d'aquela crompa èra de permetre la bastida d'un camin de fèrre transcontinentau que foguèt finalament jamai realizada. Lo pretz foguèt fixat a 10 milions de dolars estatsunidencs.
Juziers
Juziers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Simpatia
L'idèa de simpatia es aquela de participacion, ligam, concordança, comunicacion. Aquò fa que dona diferents senses, segon que se parla de la simpatia entre causas o de la simpatia entre personas.
Lo mot deriva de la lenga grèga συμπάθεια (simpateia), de σύν (sýn) que significa ensems e de πάθος (patòs) patiment (de πάσχω - pascho, patir).
La simpatia universala: concepcion en relacion amb l'estoïcisme
Posidonios d'Apamèa (131-51 ab.C.), qu'es del mejan estoïcisme, compren la simpatia al respècte entre las causas terrèstras:
Per Plotin, la simpatia es (IV, 4, 41).
Lo mot grèc "simpatia" se podiá tanben aplicar, per animisme, a de correspondéncias entre objèctes inanimat e/o dels èsser vius, coma per l’ocultista Bolos de Mendès (II° s. abC.). Ciceron parla de l'antipatia entre la vinha e los caulets (De la natura dels dieus, II, 47, § 120). A la Renaissença, fòrça autors parlan de las simpatias e antipatias : Paracèlse, Cardan, Tommaso Campanella, Giambattista Della Porta, etc.
La simpatia morala e sociala
Hume edifica sa teoria del jutjament moral a l'entorn de la simpatia, definida coma una tendéncia nòstra per recebre (Tractat de la natura umana, 1739-1740 ; II, 1, 11); aprèp, la simpatia designa lo desir de viure en comunautat amb los autres òmes ; apuèi, la simpatia es far coma si esprovariái de sentiments que esprovi pas, me metre fictivament al luòc d'autrú, perque imagini que deuriái èsser dins aquel luòc.
Adam Smith, amic d'Hume, definís la simpatia (sympathy) coma la, 1759 ; I, 1, 3). Fa de la simpatia lo mobil primièr dels actes e lo fondament dels jutjaments morals.
Per Max Scheler, la simpatia (Mitgefühl) es un acte intencional de comunicacion entre personas (Natura e Formas de la simpatia.
La simpatia psicologica
Dins l'usatge corrent, la simpatia es sovent presa coma la compreneson qu'avèm d'un autre, de son malur o de sa patiment, son chagrin.
La simpatia pòt tanben se referir a èsser conscient de las emocions positivas esprovadas pels autres.
Dins un sens pus larg, se pòt referir a l'apartenéncia a una ideologia particulara, per exemple politica. Se ditz alara qu'una persona es simpatizanta.
La simpatia fisiologica
La simpatia fisiologica es una mena de contagion per que una persona reprodusi per imitacion o influéncia los comportaments d'un autre. Atal es del badalh, del rire.
Quetzal (moneda)
Lo quetzal (codi ISO 4217: GTQ) es la moneda nacionala de Guatemala. Se dividís en 100 centaus (en espanhòl centavos).
Dins l'anciana civilizacion maia, fasián servir coma moneda las plomas de la coa del quetzal, e donar lo nom de l'aucèl a la moneda nacionala li balha una fòrta valor istorica indicativa dels pòbles nadius de Guatemala.
Champagny
Champagny pòt essèr:
Quetzal (moneda)
Fins a 1979 èra en paritat amb o dolar dels Estats Units.
Actualament i a en circulacion de monedas d'1, 5, 10, 25 i 50 centaus e 1 quetzal, e de bilhets ts de 50 centaus e d'1, 5, 10, 20, 50, 100 e 200 quetzals.
Enez-Tudi
Enez-Tudi en breton ( Île-Tudy en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Vitz-sur-Authie
Vitz-sur-Authie (Visse en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Tanben nomenada Vitz-lès-Willancourt, la parròquia i aguèt possedit per la ostal de Abbeville.
Aussi nommée Vitz-lès-Willancourt, la paroisse fut possédée par la maison d'Abbeville.
Nòtas
<references group=N/>
R. Kelly
Robert Sylvester Kelly (escaissat R. Kelly, nascut en 1967) es un cantaire anglofòn american. En Occitània, es fòrça conegut per dos tubes, I believe I can fly en 1997 e If I Could Turn Back The Hands Of Time en 2000.
Rudolf Schuster
Rudolf Schuster (Košice, 4 de genièr de 1934) es un escrivan e politician eslovac. Foguèt lo president d'Eslovaquia de 1999 a 2004.
Quetzal (omonimia)
Quetzal (de còps que i a ortografiat quezal) pòt designar:
Sariac
Sariac (Sariac-Magnoac en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Lo Cap de las Còstas.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sa'ryak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : de Sariaco, en latin, en 1248, de Serinhaco, en latin, en 1383-1384 e en 1405, de Sarinhaco, en latin, au sègle XV, Sariac en 1746 e en 1790.
Segon Dauzat, Sariac que vien d'un nom latin d'òme Sarius o *Sarrius damb lo sufixe -acum.
Bourgneuf-en-Mauges
Bourgneuf-en-Mauges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Sariac
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, las fòrmas ancianas que hèn supausar un nom latin d'òme Sarinius, e non pas Sarius. L'existéncia d'un patronime actuau Sarignac que justifica aquera ipotèsi. Sariac èra ua proprietat antica, formada deu nom latin d'òme Sarinius e deu sufixe -acum. Qu'èra la proprietat de Sarinius.
Bourgneuf-en-Mauges
Geografia
Aquela municipalitat rurala de l'oèst de la França se situa en las Mauges, a la encreuament de las rotas de Montjean-sus-Loire, Chalonnes-sus-Loire e Chemillé.
Los Mauges son un territòri del Maine-e-Loire situats a l'extrèm sud-es del Massís armoricain, e délimités al Nòrd per la Loire (fleuve) e a l'Èst pel Layon (riu).
La siá superficie es de près d'unitat|12|km|2 –  (1,164 a) e la siá altitud vària de 80 a unitat|152|mètres  –.
Lo riu lo Juret es lo principal cors d'aiga #que travèrsa lo pòble.
Unix
thumb|Istoric de las versions d'Unix|550px Unix es un sistèma operatiu desvolopat en 1969 per un grop d'emplegats d'AT&T dins lo centre de recèrcas Bell Labs: Ken Thompson, Dennis Ritchie, Brian Kernighan, Douglas McIlroy e Joe Ossanna. Desvolopat en assemblador, Unix foguèt tre 1973 tornat escrich en C, çò que permetèt son adaptacion sus un fum de materials. Ara Unix es dividit en maitas versions, siá comercialas, coma Xenix, Solaris o Mac OS X, siá liuras, coma FreeBSD o Linux.
Bourgneuf-en-Mauges
Geografia
Cette commune rurale de l’ouest de la France se situe dans les Mauges, au carrefour des routes de Montjean-sur-Loire, Chalonnes-sur-Loire et Chemillé.
Les Mauges sont un territoire du Maine-et-Loire situés à l'extrême sud-est du Massif armoricain, et délimités au Nòrd par la Loire (fleuve) et à l'Est par le Layon (rivière).
La rivière le Juret est le principal cours d'eau qui traverse le village.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Formas ancianas del nom : Lo bourge de Bourgneuf en 1577. Coma lo sieu nom l'indica, Bourgneuf es un bourg nòu, una aglomeracion nòva.
Cossí en tota la region, lo territòri de Bourgneuf a #èsser marcat pels fòrça nombroses combats de l'epòca de las guèrras de Vendée.
Comuna creada l'an 1865 a partir de La Pommeraye e de Sant-Laurent-de-la-Plana, jol nom de Bourgneuf ; reputacion Bourgneuf-en-Mauges en 1897.
A la fin de la a bastit una ret secondaire de camin de fèrre, lo Pichon-Anjau. Una de las linhas (Sants-Texans-de-Linières a Beaupréau) passava per Bourgneuf.
Formes anciennes du nom : Le bourge de Bourgneuf en 1577. Comme son nom l'indique, Bourgneuf est un bourg neuf, une agglomération nouvelle.
Comme dans toute la région, le territoire de Bourgneuf a été marqué par les très nombreux combats de l'époque des guerres de Vendée.
Commune créée en 1865 à partir de La Pommeraye et de Saint-Laurent-de-la-Plaine, sous le nom de Bourgneuf ; renommée Bourgneuf-en-Mauges en 1897.
À la fin du est construit un réseau secondaire de chemin de fer, le Petit-Anjou. Une des lignes (Saint-Jean-de-Linières à Beaupréau) passait par Bourgneuf.
Kugenn
Istòria
La parròquia de Cuguen fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Martin.
La paroisse de Cuguen faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Martin.
Voyennes
Voyennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Boney M
Boney M. es un grop vocal alemand d'anglofons de las Caribas de disco-pop, creat e dirigit pel productor alemand Frank Farian e que foguèt actiu de 1976 a 1985. Los quatre membres a l'origina del grop son Bobby Farrell (defundut lo 30 decembre de 2010 a Sant Petersborg en Russia), Liz Mitchell, Maizie Williams, e Marcia Barrett. Reggie Tsiboe cantèt amb eles de 1982 a 1985, sa foto pasmens pareis pas sul site oficial.
Istòria
En decembre de 1974, lo cantaire e compositor alemand Frank Farian (de nom vertadièr Franz Reuther), que travalhava pel labèl alemand Hansa Records, enregistrèt en estudio Baby Do You Wanna Bump?, que faguèt a l'encòp la votz grava e las voces de tèsta. Mes sul marcat per Farian que prenguèt lo pseudonim de Boney M., lo titre coneis un grand vam als Païses Basses e en Belgica.
Formava un grop avidament per ne far la promocion dins las discotècas e a la television. Engatgèt de coristas antilhadas: Maizie Williams, originària de l'illa de Montserrat, Sheyla Bonnick, cantaire jamaïcana, e un dansaire del nom de « Mike » (als primièrs temps).
Maxim Dondiok
thumb|Retrach de Maxim Dondiok Maxim Dondiok (en ucraïnian: Максим Дондюк e en transcripcion internacionala: Maxim Dondyuk; region de Khmelnytsky, 15 de julh de 1983) es un fotograf ucraïnian. Especializat dins los documentaris, realizèt un trabalh que lo revelèt a prepaus de la tuberculòsi en Ucraïna abans de se veire recompensat en 2014 amb lo Prèmi Rémi Ochlik, per son reportatge "Euromaidan o la cultura de la confrontacion" dins l'encastre del festenal Visa pour l'Image organizat annadièrament dins la vila de Perpinhan.
Boney M
Istòria
En 1975, Sheila Bonnick foguèt remplaçada per Claudja Barry (qu'aviá succedit a Donna Summer dins la comèdia musicala Hair) e Mike per Bobby Farrell, dansaire exotic originari de l'illa d'Aruba. La caira jamaïcaina Marcia Barrett integrèt a son torn lo grop. En 1976, Liz Mitchell, ancian membre dels Humphries Singers, remplacèt Claudja Barry, demissionària, lassada de far pas que de la sincronizacion labiala.
La grop es ara constituit de Liz Mitchell, Maizie Williams, Marcia Barrett, e de Bobby Farrell.
S'oficialament Bobby Farrell es lo dansaire e cantaire del grop, la vòtz rocasuda es aquela de Frank Farian d'esperel, modificada per l'electronica e enregistrada sus banda magnetica. Quitament, Maizie Williams jamai cantèt de tota la seuna carrièra dins lo grop. Gaireben totas las cansons son cantadas per Liz Mitchell e Frank Farian, Marcia Barrett fasián los còrs, e qualques cansons en solo (coma Belfast).
Michal Kováč
Michal Kováč, banquièr e òme politic (Ľubiša, 5 d'agost de 1930 - Bratislava, 5 d’octobre de 2016), foguèt lo primièr president d'Eslovaquia, de 1993 a 1999.
Boney M
Istòria
L'imatge de Boney M., tres filhas prosternadas als pés d'un mèstre vodó pareissent un proxenet, sens dobte contribuiguèt al succès del grop, mas es subretot la qualitat de las melodiás e de las instrumentacions, fòçra obratjada, qu'explican lo trionf fenomenal qu'emportèt lo grp en Euròpa amb de titres Daddy Cool (1976), Sunny (1977) o Ma Baker (1977) coma la lors version del classic del reggae dels Melodians, Rivers of Babylon (1978), tresena melhora venta de discs 45 torns de tota l'istòria dels classaments britanics.
Aprèp Rasputin (1978) e una reprisa du Painter Man de The Creation (1979), lo grop coneguèt los seus darrièrs vams disco amb ''Hooray! Hooray! It's a Holi-Holiday! (1979), Gotta go Home (1979) e El Lute'' (1979).
L'an 1980 es pro calma amb la sortida de quatre cançons: Bahama Mama, My friend Jack, Children of paradise e Felicidad.
Seguèt una virada en Africa e l'enregistrament de l'album Boonoonoonoos que pareguèt a l'automne de 1981.
En 1982, Bobby Farrell quitèt lo grop e foguèt remplaçat per Reggie Tsiboe, fins al son retorn dins lo grop en 1984.
Las sortidas comercialas venguèron mais rares e l'album Ten thousand lightyears sortiguèt qu'en 1984. Lo grop encontra mens lo vam que coneguèt dins los ans disco.
En 1985, Boney M. sortiguèt son darrièr album Eye dance que foguèt escac comercial e aprèp un espectacle celebrant lo lors 10 ans de carrièra e la sortida d'una recopilacion, los membres del grop se separèron en 1986.
En 1989, alara que Liz, Marcia, Maizie e Bobby son totes espandits epl monde, lo grop original se tornèt formar e trionfèt encara en Euròpa amb un « Megamix » seguit del « Summer Megamix »: s'agís d'un recopilacion de totes los vams dins una novèla version. La mòda dels « Megamix » foguèt alara lançada e fòrça artistas s'i ensagèron. Foguèt lo darrièr còp que los quatre membres oficials de Boney M. foguèron sua scèna ensemble.
De 2006 a 2010, cada membre original del grop se produguèt amb sa pròpria formacion jos nom de « Boney M. »
Bochotnica
Bochotnica es un vilatge dau sud-èst de Polonha amb una populacion de 1500 abitants, entre Puławy e Lublin subre lo riu Wisła. Es situat e lo destrech (en polonés powiat) de Puławski, qu'es una subdivision administrativa dau Voivodat de Lublin.
Istòria
Lo vilatge foguèt probable fondat au sègle XIV.
Lainville en Vexin
Lainville-en-Vexin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Foulenay
Foulenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chazelles (Jura)
Chazelles  es una comuna francesa administrada per lo departament de Jura de la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arrondiment de Clarmont-Ferrand
L’arrondiment de Clarmont-Ferrand z-ei na division administrativa francesa, situada dens lo departament dau Puèi de Doma e la region d’Auvèrnhe.
Arrondiment d'Embèrt
L’arrondiment d’Embèrt z-ei na division administrativa francesa, situada dens lo departament dau Puèi de Doma e la region d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Sanós
Sanós (Sanous en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Aute vilatge o quartièr : Lo Bualar. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sa'nouh] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : de Sanono, en latin, en 1300, de Cenosio, en latin, en 1379, Senos en 1429, Sanous (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon R. Aymard, Sanós que vien d'un radicau San- qui devèva estar *Sanus, « san, sanís, sanitós », dab lo sufixe -òs.
Boisgontier que pensava lo sufixe èra lo sufixe qualitatiu latin -osum > ós [ous] o lo sufixe aquitan -òs barrat en -ós [ous] per l'influéncia de la consonanta nasala antecedenta n. Segon Miquèu Grosclaude, lo radicau pòt pas estar lo latin sanus (part s'ei vienut nom de persona, mes aquel nom existeish probablament pas). Lo nom qu'ei escur.
Les Chalesmes
Les Chalesmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Cailly-sur-Eure
Cailly-sur-Eure en normand (Cailly-sur-Eure en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vraignes-en-Vermandois
Vraignes-en-Vermandois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Airan
Airan en normand (Airan en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Vraignes-en-Vermandois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Airan
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vraignes-en-Vermandois
Nòtas
<references group=N/>
Lévis Saint Nom
Lévis-Saint-Nom es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Salas d'Ador
Salas d'Ador (Salles-Adour en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['salos] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Salas au sègle XII, A Salas, cap a 1200-1230 e en 1407, De Salis, en latin, en 1313, en 134, etc, Salas, Sales en 1429, Salles (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Salas que vien deu germanic seli, alemand Saal, « cramba, castèth ».
Segon Miquèu Grosclaude,sala qu'ei ua residéncia senhorala, un castèth (petit).
Chemin (Jura)
Chemin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Linhac
Linhac (Lignac en francés) es una comuna —en partida peitavina-santongesa, en partida occitana—, en Marcha, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Malgrat la fòrma actuala, *Linhac es pas la propietat d'un *Linius (de Linus) antic. Dauzat e Rostaing, que citan la fòrma de 1252, Laygnac, interprètan que lo nom dau vilatge ven dau nom latin d'òme Latinius, amb lo sufixe -acum, coma los nombroses Ladinhacs.
Samuran
Samuran (Samuran en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing qu'escriven Samuran e vien deth nom gallic *Samurius, dab eth sufixe -anum, quan an utilizat Samulla (Cf. D. Ellis Evan (Gaulish personal names, Oxford 1967) entà Samolhan, ua linha ath dessús (problèma de vocalisme dera pretonica, probablament) . Segon Negre, citat per M. Grosclaude, qu'escriu era medisha causa (se i a pas agut ua error d'atribucion, çò qui correspón a Dauzat e a Negre que sembla d'estar inversat). Rohlfs e R. Aymard qu'utilizan eth nom aquitan d'òmi *Samburus, dab eth sufixe -anum.
Segon Miquèu Grosclaude, eth nom aquitan d'òmi *Samburus + eth sufixe -anum, que mia regularament a Samuran, èra proprietat de Samburus.
Quetzal
Quetzal designa mantuna espècias d'aucèls de la zona neotropicala apartenent als genres Pharomachrus e Euptilotis, de la familha dels trogonids. Aqueles aucèls vivon en America centrala e an un plumatge verd. Lo mascle a de plomas caudalas longas e una tufa.
Etimologia
Lo nom "quetzal" ven del nahuatl quetzalli AFI:/keˈt͡salːi/, "pluma caudala larga lusenta" (American Audubon Dictionary) o "pluma caudala del quetzal" (Merriam–Webster's Collegiate Dictionary), de la raiç nahuatl quetz = "quilhat" per designar las plumas quilhadas.
Lo mot "quetzal" èra a l'origina utilizat sonque per lo quetzal resplendent, lo famós quetzal de longa coa del sud de Mexic e d'America Centrala, qu'es l'aucèl nacional de Guatemala e lo nom de sa moneda. Lo mot fa sovent referéncia a aquel aucèl mas tanben a d'autras espècias dels genres Pharomachrus e Euptilotis.
Solferino (omonimia)
Solferino es una comuna de Lombardia en Itàlia.
Vraignes-lès-Hornoy
Vraignes-lès-Hornoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sainte-Honorine-des-Pertes
Sainte-Honorine-des-Pertes es una anciana comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a situat en un void de la falaise, a quatre quilomètres a l'oèst de Pòrt-en-Bessin-Huppain e a 12 quilomètres al nòrd-oèst de Bayeux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Al, lo fief de Santa-Honorine-de detlas-Pèrdas a agut per la familha Marguerie, en l'espècia Pierre, defallit lo 15 d'agost 1460.
Au, le fief de Sainte-Honorine-des-Pertes est tenu par la famille Marguerie, en l'espèce Pierre, décédé le 15 août 1460.
Amfreville (Calvados)
Amfreville en normand (Amfreville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Amfreville A situat a Unitat|2|km}} de Sallenelles a coord|49|14|54|N|0|14|06|W|region:FR, la longitud de la Adorna.
Amfreville est située à 2 km de Sallenelles à 49.24833°N, -0.235°W, le long de l'Orne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Per la siá posicion géographique prèpa del littoral del débarquement de Normandie, Amfreville i aguèt liberat dempuèi la.
Par sa position géographique proche du littoral du débarquement de Normandie, Amfreville fut libérée dès le 6.
Choux (Jura)
Choux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Angerville (Calvados)
Angerville  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Guèrra de Mexic
La Guèrra de Mexic se debanèt dau 8 de decembre de 1861 au 21 de junh de 1867. Foguèt la consequéncia d'un projècte francés de crear un Empèri de Mexic conservador e catolic capable d'equilibrar la poissança estatsunidenca sus lo continent american. La question dau deute public dau govèrn mexican foguèt utilizada coma pretèxte per Napoleon III per organizar una expedicion comuna ambé lo Reiaume Unit e Espanha. Lei tropas europèas ocupèron aisament lo pòrt de Veracruz per faire pression sus lo govèrn de Mexico. Pasmens, Espanhòus e Britanics partejavan pas l'objectiu francés e se retirèron tre 1862 ambé la conclusion d'un acòrd de pagament dau deute. Laissèron lei Francés ocupar lo centre dau país en 1863 ambé lo sostèn dei conservadors mexicans e de la Glèisa qu'èran en conflicte còntra lo govèrn centrau republican. En 1864, Maximilian de Habsborg, fraire de l'emperaire austrian, foguèt proclamat emperaire de Mexic per lei Francés e seis aliats.
Dins aquò, lo govèrn republican de Juárez capitèt de se retirar dins lo nòrd de Mexic onte poguèt aprofichar lo sostèn deis Estats Units d'America ostils a la creacion d'un Mexic susceptible de representar una menaça. En despiech d'unei campanhas victoriosas, lei Francés e l'armada imperiala mau capitèron de sometre lei guerilhas republicanas. A partir de 1865, en fàcia dau còst de la guèrra e dei menaças de conflicte sus lo continent europèu, Napoleon III decidèt de retirar pauc a pauc lei tropas francesas. La pèrda dau sostèn francés afebliguèt lo poder de Maximilian e lo govèrn imperiau perdiguèt a cha pauc lo contraròtle dau país. Pasmens, maugrat l'avançada dei tropas republicanas, Maximilian refusèt d'abdicar e contunièt lo combat après la partença definitiva dau còrs francés en març de 1867. Sa posicion militara se desgradèt alora rapidament fins a sa captura e son execucion en junh de 1867. Lo govèrn de Juárez restabliguèt alora son autoritat sus lo país.
Cliczon (Clisson)
Clisson en francés (Cliczon en galò) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Guèrra de Mexic
Una repression saunosa foguèt dirigida còntra leis aliats dei Francés, especialament còntra lei conservadors e la Glèisa. Aquò permetèt ai faccions liberalas d'eliminar seis adversaris e la situacion politica mexicana s'estabilizèt dins lo corrent deis annadas 1870 après d'annadas de caòs dempuei l'independéncia dau país en 1821. En França, la revirada de l'expedicion descreditèt mai lo regime imperiau que s'afondrèt definitivament en 1870 ambé la desfacha còntra Prússia.
Cliczon (Clisson)
Toponimia
Las atestacions pus ancianas son Clizun en 1075 et Clicio en 1152.
L'origina del nom de Clisson seriá :
Lo nom galò de Clisson, situat sul limit entre lo galò et lo peitavin es : Cliczon (escritura ELG).
Longor d'onda
La longor d’onda es una grandor fisica omogèa a una longor, caracteristica d'una onda monocromatica dins un mitan omogèu, definit coma la distància separant dos maxims consecutius de l'amplitud.
La longor d'onda depend de la celeritat o velocitat de propagacion de l'onda dins lo mitan ont passa. Quand l'onda passa d'un mitan a l'autre, ont sa celeritat es diferenta, sa frequéncia demora incambiada, mas sa longor d'onda varia.
Quand l'onda es pas monocromatica, l'analisi armonic permet de la decompausar dins una soma d'ondes monocromaticas. Los fenomèns fisics ne son jamas estrictament periodics; l'analisi espectral mena a una soma infinida d'ondas monocromaticas. se considèra alara la longor d'onda dominanta, es a dire aquesta que correspond a la frequéncia que pòrta mai d'energia, o de frequéncia centrala de la plaja que pòrta mai d'energia.
Las longors d'onda son d'un usatge corrent en acostica, en radiografia, en optica.
Definicion
vinheta|Representacion de la longor d’onda d’una foncion [[Foncion trigonometrica|sinus.]] Una onda es una perturbacion que se propaga dins un mitan sens modificar pas de biais permanent sas proprietats."Exemples:" Per estudiar aquestas perturbacions, es util de simplificar la realitat, en considerant que lo mitan es omogenèu e que las ondas son monocromaticas, es a dire se repetisson a l'infinit amb una sola frequéncia. L'analisi espectral mòstra que, se las relacions fisicas dins lo mitan son linearas, totas las perturbacions se pòdon descriure en una seguida, eventualament infinida, de fenomèns periodics monocromatics, descrichs per de sinusoïdas. S'estudia de biais separat las transicions entre los mitans omogenèus. Se un mitan varia progressivament, se considèra qu'aquesta variacion es una seguida de transicions entre de mitans fòrça pròches.
Dins aquesta condicions e amb aquestes metòdes, l'estudi de las ondas monocromaticas dins un mitan omogenèu es la basa de totes los autres estudis.
Dins un mitan omogenèu, una perturbacion monocromatica se propaga amb una celeritat constanta. En observant l'estat del mitan dins un punt donat, se torna trobar identic a cada periòde. En observant l'estat del mitian entièr dins un instant donat, la longor l'onda es la distància entre dos punts que son al mèsme estat. Se pòt causir coma punt de referéncia per la mesura lo passatge en bassa al punt d'equilibri, o tot autre punt plan definit."Exemple:""Supausam que lo fenomèn periodic siá una colomna de ciclistas identics que pedalan sens fin, espaciats regularament, sus una carrirèra.""lo periòde es la durada que lo pedon qu'espèra per passar mesura entre dos ciclistas;""la longor d'onda es la distàcia entre dos ciclistas."En fisica, se nòta sovent la longor d'onda per la letra grèga λ (lambda).
Se l'onda descrich una foncion periodica quina que siá, se pòt definir la longor d’onda coma mai pichon λ > 0 tal que per tot x, avèm : La longor d’onda es l’equivalent espatial del periòde temporal. En efièch, la longor d’onda es la distància parcorruda per l’onda pendent un periòde. Se se nomena c la celeritat de l’onda e T son periòde temporal e f sa frequéncia, avèm  : çò qu'equival a  que T=\frac 1 f Lo periòde es l’equivalent temporal de la longor d’onda  : lo periòde es lo temps minimal que s’escola entre doas repeticions identicas de l’onda dins un mèsme punt. Per una onda sinusoïdala, la longor d’onda es la distància entre dos pics de mèsme signe successius.
La longor d'onda en optica
alt=Le spectre de la lumière visible obtenu avec les raies de Fraunhofer, avec une longueur d'onde entre 385 et 765 nanomètres|vinheta|L'espèctre de la lutz visibla amb las raias de Fraunhofer. La longor d'onda a una importança istorica e practica en optica. Al sègle XIX, Joseph von Fraunhofer estudièt l'espèctre solar, e tornanrà ligar las colors de la lutz decompausada pel prisme optic de lonors d'onda dels rais correspondents, calculadas segon las interferéncias al passatge d'un ret optic. Los rets ligan, per una relacion geometrica, las longors d'ondas a las colors. Los rets optics e los filtres interferencials contunhan d'aver fòrça aplicacions, e lor calcul implica la longor d'onda. Avèm donc l'abitud, en optica, de caracterizar los rais per lor longor d'onda."Quand se parla de longor d'onda en optica sens autre precision, cal comprene longor d'onda dins lo void."La velocitat de la lutz dins l'aire es pauc diferenta d'aquesta dins lo void, mas varia sensiblament per los mitan que passa, l'aiga, los veires optics, los mitans organics que compausan l'uèlh uman. La frequéncia, ligada a l'energia que pòrta la radiacion electromagnetica quand se considèra coma un flus de fotons, es invariable. En consequéncia, la longor d'onda varia segon los mitans per ont passa.
La longor d'onda dins lo material de la fibra optica es un paramètre capital per ne determinar lo mòde de transmission.
La longor d'onda en acostica e en radio
L'istòria de l'acostica comença amb l'estudi de fenomèns vibratòris, que la frequéncia, calculada per extrapolacion de sistèmas vibrants de mai grandas dimensions, èra la caracteristica mai accessibla. La longor d'onda interven sonque dins lo calcul de las resonàncias dins un tub.
A partir del sègle XX, los sistèmas electronics permetèron d'espandre progressivament lo domèni de las frequéncias produchas. Dins los primièrs temps de la radiodifusion, se designava mai generalament lo segnal per sa longor d'onda puslèu que per sa frequéncia. Se classava las bendas en grandas ondes, ondas mejans e ondas cortas, e se disiá 1 852 mètres puslèu que 162 quilohertz.
La longor d'onda demora una caracteristica segondària, importanta quand s'agís d'antena radioelectrica e de linha de transmission.
Coma aquela de la lutz dins diferents mitans, la celeritat de las ondas electromagneticas es inferiora dins las linhas de transmission a çò qu'es dins lo void, alara que la frequéncia demora invariabla.
Vector d'onda e nombre d'onda
A cada longor d’onda es associada un nombre d’onda e un vector d’onda.
Lo vector d’onda es paln util per generalizar l’equacion d’una onda a la descripcion d’una familha d’ondas. Se totas las ondas d’una familha se propagan dins la mèsma direccion e possedisson la mèsma longor d’onda, pòdon totas se descriure per lo mèsme vector d’onda. Lo cas mai corrent d’una familha d’onda respectant aquestas condicions es aquela d’una onda plana, per que la familha d’ondas es tanben coerenta (totas las ondas possedisson la mèsma fasa).
Onda electromagnetica
Una onda electromagnetica se propaga dins lo void, a una velocitat constanta e impassabla. La velocitat de la lutz dins lo void c es una importanta constanta fisica. ont:
Longor d'onda de De Broglie
Louis de Broglie decobriguèt que totas las particulas fisicas dotadas d’una quantitat de movement an una longor d’onda, nomenada longor d’onda de De Broglie (veire Mecanica ondulatòria). Per una particula relativista, la longor d’onda de De Broglie es donada per ont ~h~ es la constanta de Planck, ~p~ es la quantitat de movement de la particula, ~\gamma~ lo factor de Lorentz, ~m_0~ la massa de la particula al repaus, ~v~ la velocitat, e ~c~ la celeritat de la lutz dins le void.
Longor d'onda termica de De Broglie
La longor d'onda termica de De Broglie correspond a la longor d'onda de De Broglie tipic de las particulas d'un gas portat a una temperatura T donada. Aquesta grandor interven (entre autres) dins las discussions justificant que los efièch quantics son de negligir quand se considèra un volum macroscopic de gas.
Aubigny (Calvados)
Aubigny  es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
La municipalitat a situat a tres quilomètres de Falaise.
La commune est située à trois kilomètres de Falaise.
Limay
| cp =78520 | mandat        = 2008-2014 | gentilici =Limayens Limayennes (en francés) | alt mej =28 | alt maxi =137 | km²           =11.48 }} Limay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Dambron
Dambron es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Vrély
Vrély es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Cize (Jura)
Cize es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Limetz e Villez
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Châtillon-le-Duc
Châtillon-le-Duc es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Châtillon-Lo-Pòrti es una municipalitat franca-comtoise situada a aperaquí 8 km de Besançon, la capitala regionala. Fa partida del Grand Besançon al meteis títol que 59 autras comunas.
Lo vièlh vilatge a bastit a l'entorn del fòrt en datant del sègle, sus un tuc surplombant la vallée de la Ognon e los pòbles environnants. Al cors dels darrièrs ans, de nombroses lotissements an vist lo jorn, #que qualqu'uns a divèrses quilomètres del centre perque la municipalitat n'es fòrça vasta.
Châtillon-le-Duc est une commune franc-comtoise située à environ 8 km de Besançon, la capitale régionale. Elle fait partie du Grand Besançon au même titre que 59 autres communes.
Le vieux village est construit autour du fort datant du siècle, sur une colline surplombant la vallée de l'Ognon et les villages environnants. Au cours des dernières années, de nombreux lotissements ont vu le jour, dont certains à plusieurs kilomètres du centre car la commune est très étendue.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saligòs
Saligòs (Saligos en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Saligòs qu'ei tanben despuish 2017 ua comuna navèra fusionada dab Visòs qui guarda eth medish nom de Saligòs.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sa'ligòs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Saligos ath sègle XII e en 1313, De Saligossio, en latin, en 1342 e 1379, Saliguos en 1429, Saligos en Barèges en 1768-1779.
Segon Rohlfs puish Dauzat e Rostaing, Saligòs que vien deth nom gallic d'òmi Salica, dab eth sufixe aquitan -ossum. Segon Negre, Saligòs que vien deth nom preceltic d'òmi Saliga, dab eth sufixe aquitan -ossum. R. Aymard qu'aima mei un nom de persona que non pas salica, « sauceda, sauçareda ».
Segon Miquèu Grosclaude, eth sufixe -ossum ei pas necessàriament associat dab un nom d'òmi, donc un sufixe d'apertenéncia. Eth mot salica, « sausseda, saussareda », dab eth sufixe -ossum, ath sens de « lòc on i a » que convién; Saligòs qu'ei en arriba de Gave.
Govèrn de Manuel Valls (2)
Lo govèrn de Manuel Valls (2) es lo 38 govèrn de la cinquena Republica francesa nomenat lo 25 d'agost de 2014.
Sa composicion foguèt fixada par un decrèt lo 25 d'agost de 2014 ; s'agís del tresen govèrn nomenat pel president de la Republica François Hollande.
Lo govèrn es compausat de 16 ministres: 8 femnas e 8 òmes, e de 17 secretaris d'Estat :8 femnas e 9 òmes.
remanejament del 4 de setembre de 2014
Thomas Thévenoud, demissionèt lo 4 de setembre de 2014, après de problemas amb le fisc. Foguèt remplaçat per Matthias Fekl, deputat d'Òlt e Garona.
Nòtas e referéncias
<References/>
20px: Origina o avent viscut en Occitània
Batalha de Solferino
La batalha de Solferino se faguèt lo 24 de junh de 1859 pendent la Campanha d'Itàlia. Se debanèt en Lombardia, dins la Província de Màntoa. Es essida una victòria de l'armada francesa de Napoleon III aliat a l'armada sarda sus l'armada austriaca de l'emperador Francés Josèp Ièr.
Mai de 330,000 soldats combatèron dins aquela batalha. I aviá gaireben 150,000 soldats austriacs e un total de gaireben 190,000 francosardes.
Dins la batalha s'utilizèt de tecnicas novèlas coma lo transpòrt de las tropas francesas pel tren, que se desplacèron sonque en quatre jorns per anar de Lion fin al Piemont, los canons e fusilhs ranurats (mai precises e poderoses). L'artilhariá tenguèt un grand ròtle, pauc de combats se faguèron còs a còs.
Condicions sanitàrias
A Castiglione, los ferits son pertot. La glèisa e l’escòla foguèron transformadas en espitals. S'ajancèron los victimas per las carrièras. Qualques abitant n'abriguèron quin que siá lor bord. Henri Dunant es testimòni d'aquela vision d'orror e decidiguèt alara d'ajudar lo pau d'infirmièras presentas enluòc. Pendent quatre jorns, s'investiguèt còs e bens per l'ajuda als maluroses. En efèit, curava, comprava d'esperel manjar e vestits pels rescapats de la batailha (que sián italians, francés o austriacs); tanben escriguèt a lor familha. Perque se sabiá pas res sus la contaminacion per las bacterias èra conegut, fòrça moriguèron d'infeccion. Capitèt, per mejan de la Societat Evangelica de Genèva, que Dunan n'èra membre actiu, a informar lo public de las ajudas escassas pels ferits de guèrra. Genèva decidiguèt alara d’enviar una mission de secors a Castiglione.
Seleishan
Seleishan, error de Patrici Pojada, o meilèu Saleishan (Saléchan en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [salé'chã] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : apud Salisa, Salissa, cap a 1180-1190, Salisian ara fin deth sègle XII, Sancti Juliani de Salicianis, en latin, ara fin deth sègle XII, Salisha, ath començament deth sègle XIII, ecclesiam Sancti Juliani de Salicianis, en latin, en 1246, De Salixano, en latin, en 1387, Salechan (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII). Era grafia qu'ei Saleishan.
Segon Dauzat e Rostaing, Saleishan que vien probablament deth nom galloroman d'òme (compréner : d'origina gallica) *Salisius, tirat de Salius, dab eth sufixe -anum. Segon Rohlfs, que s'ageish de *Salissius, dab eth sufixe -anum, segon Negre, deth nom latin d'òme Salejus, medish sufixe, segon R. Aymard, de Salisius, medish sufixe.
Segon Miquèu Grosclaude, foneticament, eth nom latin ? *Salissius que s'impausa; Saleishan qu'èra era proprietat de *Salissius.
Segon Delamarre, Saleishan que vien deth nom celtic d'òme Salisios, marcat com atestat; eth etime que seré *Salisiānon; *Salicios, inatestat (donc *Saliciānon), qu'ei possible tanben.
Colonne (Jura)
Colonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Épuisay
Épuisay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Josèp Vailet
Josèp Vailet (en francés Joseph Vaylet; còsta Sent Ginièis d'Òlt, Roergue, 12 de novembre de 1894 – 19 de decembre de 1982) foguèt un escrivan occitan de Roergue e Majoral del Felibritge.
Biografia
Josèp Vailet nasquèt en novembre de 1894 a la bòria del Mas Novèl, situada entre los vilatges de Sent Ginièis d'Òlt e Pomairòls. Faguèt los estudis a Espaliu. Partiguèt a la Primièra Guèrra Mondiala e ne tornèt nafrat a la camba. Venguèt puèi grafièr del tribunal de comèrci a Sent Ginièis de 1921 a 1925, e puèi a Espaliu fins a 1963. S'èra installat dins aquela vila en 1927 aprèp que se maridèsse amb Alfonsina Vergèli, e lai aguèron dos enfants.
Vailet foguèt un dels autors, amb Joan Bodon, Enric Molin e mai d'autres, que portèron una contribucion importanta al reviscòl occitan en país roergàs. En 1921 foguèt un dels membres fondadors del Grelh roergàs amb sos companhs Enric Molin, e Eugèni Seguret. Èra a l'encòp un grand colleccionaire e ajudèt bèlament a la conservacion del patrimòni local e bastiguèt un musèu per aparar los elements de temps passat. Per son òbra abondosa foguèt guerdonat amb divèrses prèmis. Recebèt tanben mantuna recompensa per son prètzfach civic e professional coma las Palmas academicas en 1935, lo Meriti civic (1966) e la Legion d'onor l'11 de julh de 1979.
Defuntèt lo 19 de decembre de 1982 aprèp aver passat los 88 ans e aguèt pas l'astre de veire la realizacion a Espaliu de la Santa Estèla de 1983 qu'aviá aprestada amb los amics.
Lo musèu Josèp Vailet
A partir de çò qu'aviá collectat pacientament, Josèp Vailet creèt un musèu pro conegut qu'èra encabit abans dins l'ostal familial del baloard Polenc (de 1954 a 1963), mai tard (entre 1963 e 1977) al Vièlh Palais Renaissença, e finalament dins l'anciana glèisa de Sant Joan (del sègle XV).
Solferino (Itàlia)
Istòria
En 1859, Solferino foguèt ont se debanet la batalha de Solferino entre l'armada austrica e aquela de Napoleon III.
Henri Dunant, testimòni dels evenements e penat pel sòrt reservat als ferits, decidiguèt en tornant a Genèva, de fondar la Crotz Roja. Escriguèt un libre sus aquela batalha: Un sovenir de Solferino.
Ftiraptèrs
L'òrdre compta unas 4,900 espècias consideradas coma validas.
Classificacion
Dins la segonda edicion de son Systema Naturae (1758), Carl von Linné pren coma nom de genre lo nom latin del pesolh, Pediculus. I amassa pasmens fòrça animals que podon avar l'aspècte de pesolh, es a dire los posolhs vertadièrs (anoplors), los pesolhs dels aucels (mallofags), los psòcs e tanben un diptèr hippoboscideu. Lo seguèt sul subiècte Johan Christian Fabricius (1775).
La primièr destriament entre los posolh vertadièrs, chucaires de sang, e las espècias amb de mandibulas trissadoiras (mallophages) es degut a Charles de Geer en 1778: gardèt lo nom de genre Pediculus pels primièrs e designa los segonds jol nom de Ricinus.
La classificacion tradicionala oposant aqueles dos òrdres, mallofags e anoplors, foguèt contestada en 1985 sus la basa d'una analisi cladistica basada sus la morfologia. Dempuèi, la classificacion filogenetica adoptada mai tard varièt pauc e foguèt confortada per de trabalhs de filogenia moleculara. Compta quatre grands grops sovent considerats coma de sos-òrdres.
|thumb|left|upright|Trinoton anserinum (Amblycera), parasit dels [[cicnes]] |thumb|left|Strigiphilus sp. (Ischnocera), parasit de la chòta d'Oral |thumb|left|upright|Fahrenholzia pinnata (anoplor), parasit dels [[Dipodomys|rats cangorós]]