cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Canton de Moissac-1
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, carcinòl de transicion ambe'ls parlars meridionals (fòc e non pas fuòc o fuèc, adissiatz a costat de adissiàs).
Istòria
Lo canton se creèt en 1973 a partir del canton de Moissac. Despartiguèron lo canton de Moissac en canton de Moissac-1 e canton de Moissac-2 pel decret del 13 de julhet 1973. Cada canton compreniá una partida de la comuna de Moissac e d'autras comunas.
A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton dispareguèt tanplan coma lo canton de Moissac-2 e se tornèt crear lo canton de Moissac pel decret del 27 de febrièr 2014. Lo canton de Moissac novèl compren la comuna de Moissac e las autras doás comunas del canton de Moissac-2. Las del canton de Moissac-1 i son donc pas.
Saint-Menoux
Saint-Menoux es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
Lo vilatge se situa a ieu-camin entre Molins e Borbó-lo Archambault, a la cœur del Bocage bourbonnais.
Le village se situe à mi-chemin entre Moulins et Bourbon-l'Archambault, au cœur du Bocage bourbonnais.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat deu lo sieu nom a sant Menulphe, egalament trucat sant Menoux, d'origina celte,.
Lo vilatge se desvolòpa a l'entorn d'un important monastèri de bénédictines. Las fièras #que i an organizat per las abbesses atrason de vendeires e acheteurs, #çò que condusís al desvolopament de la bourgade.
La municipalitat #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Maillé-sus-Rosa.
Le village se développe autour d'un important monastère de bénédictines. Les foires qui y sont organisées par les abbesses attirent marchands et acheteurs, ce qui conduit au développement de la bourgade.
La commune porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Maillé-sur-Rose.
Peninsula Italica
thumb|Imatge de satellit de la Peninsula Italica de prima La Peninsula Italica, peninsula italiana o peninsula apenina es una de las peninsulas mai grandas d'Euròpa. S'espandís sus dels Alps al nòrd fins al centre de la mar Mediterranèa al sud, d'una largor maximala de. La peninsula es coneguda per sa forma de bòta, e en italian coma Lo Stivale. La majora partida de la peninsula correspond a l'Estat d'Itàlia, levat los dos pichons Estats independents: Sant Marin e la Ciutat de Vatican.
La peninsula s'acaba a l'oèst amb la mar Ligura e la mar Tirrèna, al sud amb la mar Ioniana, e a l'èst amb la mar Adriatica. L'orografia de l'interior de la peninsula es fòrça traversuda, del nòrd al sud s'espandís la serrada Apenina. Lo clima de la peninsula es subretot mediterranèu.
Saint-Cyr-le-Chatoux
Saint-Cyr-le-Châtoux en arpitan (Saint-Cyr-le-Chatoux en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Cluj-Napoca
Cluj-Napoca es una ciutat de Romania, capitala del comtat de Cluj.
Doas de las personalitats mai celèbras nascudas dins aquesta ciutat foguèron Lucian Blaga, Matei Corvin e Iuliu Haţieganu.
Arràs
Capitala istorica e administrativa del departament del Pas de Calais, al centre de la zona economica agroalimentària pus espandida al nòrd de París, capluòc del Pas de Calais, Arràs es pr’aquò, amb 41 000 abitants, pas que la segonda vila pus poblada del departament après Calais. Es lo sèti de la comunautat urbana d'Arràs, qu'amassa 108 000 abitants dins 46 comunas. Amb las vilas de l'ancian bacin minièr situat un pauc pus al nord, es directament sota l'influéncia de l'« airal metropolitan de Lilla », ensemble metropolitan de prèp de 3,8 milions d'abitants que lo centre, la vila de Lilla, se trapa pas qu'à 45 km.
Nimbari
Lo nimbari (o niam-niam) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa qu'èra parlada en Cameron. La lenga es atudada.
Atestacion
La lenga es sonque coneguda per un vocabulari de Strümpell (1910), que foguèt collectat quand lo nimbari èra ja pus parlat. La populacion parlava fali e Strümpell podèt que reculhir qualques mots al pròp d'abitants vièlhs que se remembravan de la lenga.
Classificacion
Lewis (2009) classa lo nimbari amb lo leko dins un grop leko-nimbari que forma una branca de las lengas adamawa. kastenholz e Kleinewillinghöfer regèta aquela classificacion. Lo vocabulari de la lenga mòstra de similaritats subretot amb las duru, mas una granda part dels mots pòdon pas èsser religats amb una autra lenga. la lenga es adonc dificila de classar.
Girondelle
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
Foulzy, antany Comuna independenta, a ligat a Girondelle
Foulzy, autrefois commune indépendante, est rattaché à Girondelle
Foulzy, autrefois commune indépendante, est rattaché à Girondelle===Comunas vesinas===
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1914, le 3ème régiment de Hussards était installé sur le territoire de la commune. Il en partira le 6 août pour entrer en Belgique par Bouillon.
En 1914, lo 3ème regiment de Hussards i aviá installat sul territòri de la comuna. Ne partirà lo 6 d'agost per dintrar a Belgica per Bouillon.
Turin
Turin (Turin en piemontés, Torino en italian) es una vila d'Itàlia e la capitala de la ciutat metropolitana de Turin e de la region de Piemont. A 0 abitants e n'i a 1,7 milion dins l'aglomeracion. Sa ciutat metropolitana es una de las mai grandas de l'estat, amb 6 830 km², e tanben una de las mai pobladas, amb 0 abitants.
Turin foguèt la capitala del Ducat de Savòia tre 1563, del Reialme de Sardenha a partir de 1720, e puèi la primièra capitala d'Itàlia de 1861 a 1865. La vila es un dels centres universitaris, culturals, toristics e scientifics mai importants de l'estat italian.
Lo gentilici es turinés -esa.
Geografia
Confronta las comunas de Venaria Reale, Settimo Torinese, Borgaro Torinese, San Mauro Torinese, Collegno, Rivoli, Baldissero Torinese, Grugliasco, Pino Torinese, Orbassano, Pecetto Torinese, Beinasco, Moncalieri, Nichelino,
Istòria
thumb|right|Las [[Torres palatinas romanas]]
Epòca romana
Durant lo primièr sègle abans Crist, probablament en 28 abans Crist, los romans creèron un camp militar (Castra Taurinorum), que foguèt dedicat mai tard a August (Augusta Taurinorum). The typical Roman street grid can still be seen dins la vila modèrna, e d'un biais encara mai precís dins lo neighborhood que se coneis jol nom de Quadrilatero Romano. Via Garibaldi traces la dralha exacta Decumanus de la Ciutat romana que començava a la Porta Decumani which was later incorporated dins lo Castello o Palazzo Madama. La Porta Palatina, a la part septentrionala del districte, es estada preservada fins uèi dins un parc còsta la Catedrala. Turin teniá aperaquí 5.000 abitants en aquel temps, que totes vivián a l'interior de las grandas muralhas.
Edat Mejana
Aprèp la casuda de l’Empèri roman, la ciutat foguèt conquistada pels lombards, puèi pels francs de Carlesmanhe en 773. La Marca de Turin (un comtat) foguèt fondat dins las annadas 940, e foguèt dominat per la dinastia Arduinic fins a 1050. Aprèp lo maridatge d'Adelaïda de Susa amb lo filh d'Humbert Biancamano, Otto, la familha dels Contes de Savòia prenguèt lo contraròtle. While la dignitat de conte was held per l'avesque coma conte de Turin (1092–1130 e 1136–1191) èra regit coma una prince-bishopric pels avesques. En 1230–1235 èra a lordship jos la Marqués de Montferrat, styled Lord de Turin. A la fin del sègle XIII, quand foguèt annexada al Ducat de Savòia, la vila comptava ja 20.000 abitants. Un bèl nombre dels jardins e palaises nasquèron durant lo sègle XV quand la vila foguèt remodelada. L'Universitat de Turin foguèt tanben fondada en aquel periòde.
Lisors
Lisors en normand (Lisors en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Lisors A situat la longitud del Fouillebroc, pichon afluent de la Lieure.
Lisors est situé le long du Fouillebroc, petit affluent de la Lieure.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Una familha de Lisors, testificada dempuèi 1066 desapareis amb la conquista de la Normandie. Del XIIe fins en 1367, Lisors aperteniá a la familha Crespin, #qu'èran de barons de Etrépagny. Bienfaiteurs Del abbaye de Mortemer, èran enterrès dins la glèisa abbatiale.
Une famille de Lisors, attestée depuis 1066 disparaît avec la conquête de la Normandie. Du XIIe jusqu'en 1367, Lisors appartenait à la famille Crespin, qui étaient barons d'Etrépagny. Bienfaiteurs de l'abbaye de Mortemer, ils étaient enterrés dans l'église abbatiale.
Romont
Romont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La primièra mencion de Romont figura en la vida de sant Dié. Lo sant en s'essent decrèt en aquela localité, i aviá tirat de embarras, per un miracle, dels fustièrs #que podián pas utilizar una biga tròp cuerta dins una bastissa en bastiment. Una ussa i auriá #èsser, pel continuament, elevada a Romont, ne remembrar de l'intervencion de sant Dié. S'es fòrça pauca renseigné sus l' istòria del prieuré #que #seguir.
D'après lo chroniqueur Jean de Bayon, #qu'escriviá a la s-|XIV|e}}, lo prieuré de Romont i auriá #èsser fondat a la fin de la per un fraire del abbaye de Moyenmoutier, nomenat Hugues, a #que i auriá degut egalament la creacion de las prieurés de Belval, de Léomont, de Xures e de Clermont près de Sant-Dié. Lo papièr de Hugues, per çò qu'es de Belval, vertat es, mas la siá part en la fondacion dels autres establiments es fòrça problématique.
En 1711, lo prieuré de Romont es encara citat entre los ostals bénédictines de la congrégation de Sant-Vanne.
La première mention de Romont figure dans la vie de saint Dié. Le saint s'étant arrêté dans cette localité, avait tiré d'embarras, par un miracle, des charpentiers qui ne pouvaient utiliser une poutre trop courte dans un édifice en construction. Une cella aurait été, par la suite, élevée à Romont, en souvenir de l'intervention de saint Dié. On est fort peu renseigné sur l'histoire du prieuré qui suivit.
D'après le chroniqueur Jean de Bayon, qui écrivait au, le prieuré de Romont aurait été fondé à la fin du par un moine de l'abbaye de Moyenmoutier, nommé Hugues, à qui serait dû également la création des prieurés de Belval, de Léomont, de Xures et de Clermont près de Saint-Dié. Le rôle de Hugues, en ce qui concerne Belval, est certain, mais sa part dans la fondation des autres établissements est très problématique.
En 1711, le prieuré de Romont est encore cité parmi les maisons bénédictines de la congrégation de Saint-Vanne.
Nannay
Nannay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Geografia
Lo vilatge a traversat per un ruisseau : la Sillondre
Amb Chasnay e Châteauneuf, Nannay es la una de las tres comunas #que constituisson lo val de Bargis.
Nannay est un petit village de 128 habitants (recensement de 2007), situé le long de la route nationale 151 à égale distance de La Charité-sur-Loire et de Varzy. Outre le bourg, Nannay regroupe quelques hameaux et habitations isolés : le grand Guichy, Guichy-le-Fourneau, Malvoisine (métairie disparue), Pernay, Sous-le-Comte, la Tournerie.
Le village est traversé par un ruisseau : la Sillondre
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Hugues E Adeline Boichece son los mai ancians abitants de Nannay identificats (1335).
Al Mejan Age, Nannay fa partida de la châtellenie de Châteauneuf-val-de-Bargis. En febrièr 1552, aquela châtellenie a ligat al Nivernais per un édit reial.
Los ans desfilan e Nannay es pas sens dobte pas estalviat per las rigors de l'Istòria. Aital Nannay a ocupat pels protestants de la Caritat, en 1558, pendent las Guèrras de Religion.
Hugues et Adeline Boichece sont les plus anciens habitants de Nannay identifiés (1335).
Au Moyen Age, Nannay fait partie de la châtellenie de Châteauneuf-val-de-Bargis. En février 1552, cette châtellenie est rattachée au Nivernais par un édit royal.
Les années défilent et Nannay n’est sans doute pas épargné par les rigueurs de l’Histoire. Ainsi Nannay est-il occupé par les protestants de La Charité, en 1558, pendant les Guerres de Religion.
La Fenice
thumb|250px|Interior nau de La FeniceLa Fenice qu'ei ua sala d'opera de Venècia e un deus emponts màgers dens l'istòria de l'art liric. Qu'a vist a s'estrear mantuns opera deus màgers.
Qu'ei tanben famosa per'mor d'aver remplaçat lo teatre San Benedetto, destrusit peu huec en 1989 (çò qui era dè lo son nom a La Fenice) e per'mor d'aver cremat era medisha duas vegadas (en 1832 e en 1996). Que ho tornada bastir la segonda vegada dab l'ajuda de mecènas, de l'UNESCO e de l'estat Italian en inaugurada en 2003.
Canton de Moissac
Lo canton de Moissac es al còp una anciana e una novèla division administrativa de Carcin, en realitat sonque circonscripcion electorala dempuèi 2015, situada dins l'arrondiment dels Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo canton dispareguèt en 1973 e se tornèt crear en 2015, mès ambe una composicion diferenta. Compren 3 comunas, 7 abans 1973.
La populacion es de 14 466 abitants en 2018 e la densitat de 117 ab/km².
Composicion abans 1973
Lo canton compreniá 7 comunas :
Istòria
Lo canton se creèt en 1790 dins lo districte de Lausèrta del departament d'Òut e foguèt conservat en 1801. Cada canton compreniá una partida de la comuna de Moissac e d'autras comunas.
Despartiguèron lo canton en canton de Moissac-1 e canton de Moissac-2 pel decret del 13 de julhet 1973. .
A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton se tornèt crear pel decret del 27 de febrièr 2014, mès ambe tres comunas, la de Moissac (entièra) e las de Lisac e de Senta Tecla de Montesquiu.
Arnaud de Moles
thumb|200px|Vitrau d'Arnaud de Moles, catedrau d'AushArnaud de Moles (Sent Sever, 1470 - 1520) que ho un mèste veirièr autor de virtraus e mei que mei deus de la catedrala d'Aush.
Boçac
Boçac pòt essèr:
Ennevelin
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Geografia
thumb|left|Ennevelin En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px Ennevelin es una municipalitat de Flandre romane, situada dins lo país del Pévèle.
thumb|left|Ennevelin dans son canton et son arrondissement|180px Ennevelin est une commune de Flandre romane, située dans le pays du Pévèle.
Istòria
Faches istorics : Lo 8 de setembre de 1708, los fourrageurs franceses, prosseguits per dos batalham angleses, se #refugiar dins lo castèl de Ennevelin, #que i aviá emmurallat e de fossés, e i #refusar pendent mai d'una ora totas las cargas , fins a aquel #que se los i aguès enviat auxili [Mercuri istoric). Lo castèl de Aigremont, #qu'èra d'un polit bastiment, i aguèt destruit l'an 1794 pels atacs reïterats dels Austrians, per en déloger los Franceses , #que i èran n'abans-de plaças del camp de Pont-a-Marcq. La drecha de l'armada francesa, comandada pel pòrti de Bourgogne , en setembre 1708 , i aguèt mes darrièr d'aquel vilatge , li caliá socórrer Lille pendent qu'aquela vila èra assiégée pels Aliats. Los abitants de Ennevelin, aital coma aqueles de Fretin e Templeuve, avián drech de persec en los marais #que se tròban entre aqueles tres pòbles ; aguèron confirmat en lo sieu drech l'an 1258 per la comtesse Marguerite, a #que devián 40 sòls, moneda de Flandre, de reconeissença.
Faits historiques : Le 8 septembre 1708, les fourrageurs français, poursuivis par deux bataillons anglais, se réfugièrent dans le château d'Ennevelin, qui était entouré de murailles et de fossés, et y repoussèrent pendant plus d'une heure toutes les charges , jusqu'à ce qu'on leur eût envoyé des secours [Mercure historique). Le château d'Aigremont, qui était d'une belle construction, fut détruit en 1794 par les attaques réitérées des Autrichiens, pour en déloger les Français , qui y étaient en avant-postes du camp de Pont-à-Marcq. La droite de l'armée française, commandée par le duc de Bourgogne , en septembre 1708 , fut placée derrière ce village , elle devait secourir Lille pendant que cette ville était assiégée par les Alliés. Les habitants d'Ennevelin, ainsi que ceux de Fretin et Templeuve, avaient droit de pêche dans les marais qui se trouvent entre ces trois villages ; ils furent confirmés dans leur droit en 1258 par la comtesse Marguerite, à qui ils devaient 40 sols, monnaie de Flandre, de reconnaissance.
Miguel Torga
Miguel Torga, pseudonim de Adolfo Correia da Rocha (1907-1995) foguèt un escrivan e poèta portugués.
Assigny
Assigny pòt essèr:
Neuilly
Neuilly pòt èsser:
E tanben:
Reciclatge
thumb|right|200px|Simbòl internacional del reciclatge Lo reciclatge es una causida de valorizacion qu'es de tornar utilizar las sobras dels produches ja consomats dins la fabricacion dels produches nòus. Es a dire tornar introduire dins lo cicle produccion-consomacion de produches o materials eissits del rafatum.
Son mai que mai papièrs, metals, plastics e veires que son amassats per Reculhida Selectiva. Lo reciclatge pòt foncionar sonque mercé a l'educacion dels consomadors que devon portar e triar los materials de reciclar dins de conteneires situats dins los punts de culhida.
Lengas biu-mandara
Las lengas biu-mandara (o lengas chadicas centralas) son una de las quatre brancas de las lengas chadicas, que fan partida de la familha de las lengas afroasiaticas, e son parladas en Nigèria, en Cameron e en Chad.
Proposicion de Gravina (2014)
Gravina (2014) perpausa una nòva classificacion del chadic central qu'es diferenta de la classificacion classica de Newman (1977) :
lo jilbe demòra pas classificat, per manca de fonts sus la lenga.
Proposicion de Newman (1977)
La classificacion del chadic central de Newman (1977) es longtemps demorada una referéncia. Es representada dins lo diagrama:
700px|Newman 1977
Manlay
Manlay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bruch
Lo bruch es un polluent fisic fach d'una mescla de sons de frequéncias diferentas, que congrea una sensacion auditiva agressiva o desagradiva.
Arques-la-Bataille
Arques-la-Bataille es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Châtel
270px|thumb|left Chatél en arpitan (Châtel en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Neuffontaines
Neuffontaines es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Châtel
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Harold Macmillan
Maurice Harold Macmillan (1894–1986) editor, foguèt lo primièr ministre del Reialme Unit entre 1957 e 1963.
Neuffontaines
Geografia
La populacion se repartís entre lo bourg e los caserius :
La population se répartit entre le bourg et les hameaux :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Elle possédait au la terre de Saizy, en partage avec Monceaux-le-Comte.
Leujats
Leujats (Léogeats en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Coma per Leujac, Albèrt Dauzat e Charles Rostaing i veson lo nom germanic de persona Liudo, sigut deu sufixe -iacum.
Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, opina per l'occitan leuge + sufixe aumentatiu -at, au plurau.
Coma Dauzat e Rostaing, Bénédicte Boyrie-Fénié associa Leujats e Leujac, mès damb lo nom de persona germanica Leudo; l'evolucion serè *Leudiac(o)s [fundos] (acusatiu plurau masculin) > *Leudyacs > *Leujacs, damb la finala prononciada [-ats].
Dens un article de 2013 de la revista País Gascons, Miquèu Audoièr constata 1) que plan de comunas girondinas an una finala en -s qu'es pas etimologica e que 2) Mèste Verdièr atèsta de la prononciacion -ts per -cs. La solucion serè Leujac au plurau, damb valor probabla de collectiu (los Leujacs = los abitants de Leujac), pui confusion deu nom deu vilatge damb los deus abitants, çò que mia a la grafia Leujacs preu nom deu lòc e de la comuna.
Horcs Arriu
Horcs Arriu (Horsarrieu en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
Horcs Arriu qu’es situat en Shalòssa, près de la rota departamentau 933, a mieitat camin deu Mont (40) a Ortès (64), e a 3 quilomètres de Haget, lo capdulh deu canton. Las comunas tanhentas que son : Senta Coloma, Dume, Audinhon, Doasit e Hagetmau. vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [hursa'rriw]. Las fòrmas ancianas que son Horsarrieu (mapa de 1638), Horsariou (mapa de 1651), Horsarrieu (mapa de 1714), Horsarieu (mapa de 1733).
« Horcs Arriu » : « Las conjuntas de l’arriu ». Que cau donc qu’i agi un arriu solet, dab mei d’ua conjunta. Açò que pòt correspóner a l’arriu de la Glèisa, qui s’arrecapta totas las aigas a l’entorn deu borg, e qui se’n va de cap au nòrd, vueità’s dens lo Laudon.
Istòria
La comuna que’s tròba suu territòri de çò qui estó, dinc a la Revolucion, las caverias d’Arrimbès, de Crunhon, de Cuquerenh, e lhèu d’autas. La parròpia que s’aperava Aulha Morta (parochia Ovis Mortue). Aqueth nom, uei desbrombat, qu’es enqüèra emplegat en 1650. Dens lo medish periòde 1250-1350, on s’implantàn las bastidas (Pimbo, Casèras, Gèuna, Granada, Bona Guarda…), que bastín tanbenh borgs castraus (Brassempoi, Doasit, Montaut …) preus quaus n’am pas cartas de fondacion. Lo borg de Horcs Arriu qu’es un d’aqueths, bastit suu medish modèl: au som d’ua sèrra longa e estreta, ua carrèra rectilinèa barrada aus estrems pr’ua pòrta o un castèth, e protegida suus penents per hossats e palissadas. La glèisa de la parròpia Sent Martin d’Aulha Morta qu’èra dens la vath a 500 mètres au nòrd-oèst deu borg. Qu’estó cremada pendent las guèrras de religion. Desbastida en 1871, n’i damora pas mei sonque lo cementèri. Qu’estó lavetz la capèra deu borg, dedicada a Sent Blasi, qui vadó glèisa parropiau. Qu’èra estada alargada d’ua nau en 1867 tà poder respóner a las soas navèras foncions.
thumb|right|Romius devant la glèisa de Horcs Arriu
Suu Camin de Compostèla
La maison aperada « L’Espitau », au sud-èst de la comuna, qu’es ua anciana comanderia de l’òrdi de Malta dab un espitau, suu camin de Compostèla (via lemosia), 2 quilomètres abans d’arribar a la cripta de Sent Guironç (comuna de Hagetmau).
Athies (Pas de Calais)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tournon-Saint-Pierre
Tournon-Saint-Pierre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Andrieu de Roians
Sent Andrieu de Roians, (Saint-André-en-Royans en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Vilanòva d'Alèir
Vilanòva d'Alèir (Villeneuve-d'Allier en francés) z-es una comuna auvernhassa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a #èsser constituida l'an 1845 a partir d'una part del territòri communal de Sant-Ilpize.
La commune a été constituée en 1845 à partir d'une partie du territoire communal de Saint-Ilpize.
Comtat de Cluj
Cluj es un comtat del nòrd de Romania. Sa capitala es Cluj-Napoca.
Amanita muscaria
Distribucion e abitat
Amanita muscaria es una espècia cosmopolita, que se trapa per los bòsques de conifèrs o de ramats de las regions temperadas e borealas de l'emisfèri nòrd, e de zonas enauçadas de latitudas pus caudas coma l'Hindu Kush, la Mediterranèa o l'America centrala. Un estudi molecular recent mostrèt que Amanita muscaria  teniá una origina ancestrala en Siberia–Beringia pendent lo periòde Terciari, abans que s'espandisca en Asia, Euròpa e America del Nòrd.
Toxicitat
Amanita muscaria conten mai d'un compausats biologicament actius, que un d'entre eles, lo muscimol, es conegut per èsser psicoactiu. Un autre, l'acid ibotenic, es una neurotoxina que servís de prodròga al muscimol, e que aperaquí 10–20% se convertís en muscimol aprèp ingestion. La dòsi toxica per un adult es de 6 mg de muscimol o 30 a 60 mg d'acid ibotenic; es aperaquí çò que se trapa dins un capèl d'Amanita muscaria. La dòsi de compausats biologicament actius contenguts per campairòl es cambiadissa en foncion de la sason e de la region. Los campairòls de prima e d'estiu sont reputats per conténer 10 còps mai d'acid ibotenic que los de la davalada.
Nguyễn Xuân Phúc
Nguyễn Xuân Phúc es un òme politic vietnamita. Lo 5 d'abriu de 2021 es elejut president de Vietnam. Demissiona en genièr de 2023.
Sant Pèire de Mesoarga
Sant Pèire de Mesoarga (Saint-Pierre-de-Mézoargues en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Gigney
Gigney es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Sant Pèire de Mesoarga
Geografia
Sant Pèire de Mesoarga es una comuna pichona, 4,32 km² per una populacion de 200-250 abitants, que se situa lòng de Ròse entre Avinhon e Arle. Sa topografia presenta pas de relèus e l'altitud de son territòri varia de 9 a 18 m. Fins ais ans 1960-1970, èra sovent tocat per d'inondacions. Per aquela rason, es favorable a l'agricultura. En 2018, 81,4 % de la superficia disponibla èra ocupada per de culturas permanentas, 10,3 % per d'autrei tipes de zònas agricòlas e 8,4 % per d'aigas continentalas. La comuna fa partida de l'airau urban de Bèucaire.
Lo clima i es de tipe mediterranèu.
Istòria
La fondacion dau vilatge data dau sègle X après la decision dei còmtes de Provença de chausir una branca cadeta de l'Ostau dei vescòmtes d'Avinhon per tenir lo territòri de Bolbon. Aquò entraïnèt la construccion d'un castèu e, après de trabalhs per assecar lei paluns, la formacion d'un borg. L'existéncia dau castèu es atestada en 1125 e sei senhors venguèron d'aliats de l'Ostau dei Bauç durant lei guèrras de succession comtala dau sègle XII. L'endrech èra alora dich « Mesoarga », probablament en causa deis inondacions frequentas.
Au sègle XIII, la perseguida dei guèrras intèrnas dins lo Comtat de Provença entraïnèt la destruccion dau castèu de Mesorga en 1252. Sei senhors emigrèron dins la vigariá d'Arle. Pasmens, la destruccion dau castèu foguèt pas definitiva car es encara mencionat dins un document dau sègle XIV. De mai, la senhoriá de Mesoarga foguèt l'objècte de cambis durant lo meteis periòde. Dins aquò, perdiguèt pauc a cha pauc tota importància.
Cultura
L'edifici pus important dau vilatge es sa glèisa que data de la segonda mitat de l'Edat Mejana. Sa forma actuala provèn de trabalhs realizats en 1715 e en 1858 per l'agrandir.
Jòssa
Jòssa (Josse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei ['jɔsə]. Las fòrmas ancianas que son Sancta Fides de Aiossa, en latin, aus sègles XI-XII, homines de Joces en 1254, castrum Jouces en 1254, terre de Geosse en 1280, Iosse (mapa de 1638), Josse (mapa de 1714 e de 1733).
Per Dauzat, lo nom que vien de *Justia (villa), d'un nom latin d'òmi Justius.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que dona la medisha explicacion que Dauzat.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'opausa a l'explicacion deus precedents lo vocalisme : u long latin non dona pas [ɔ]. Qu'arreliga Jòssa au toponime catalan Josa (Iausa en 839, Yossa en 1090, Iosa en 1107, Josa en 1131, qui auré lo sens de « vath » dens un etime basco o iberobasco, prelatin en tot cas (segon Joan Coromines). Mès que's pensa i a ua auta possibilitat, lo cognomen Aio dab lo sufixe aquitanic -otz(e) (prumèra atestacion). L'expression a Aiossa que contien un iatus, qui ei evitat per la prononciacion mei recenta. J.B. Orpustan que prepausa tanben lo mot basco ai « penent », element de Aibar, Ayherre, Aierbe, puish lo sufixe locatiu -otz(e). L'autora que's pensa aqueth nom que demòra escur, mès ei d'origina aquitanica.
Robert Walpole
Robert Walpole, 1èr Comte d'Oxford (1676-1745) foguèt lo primièr primièr ministre del Reialme Unit, entre los ans 1721 e 1742.
Dompremy
Dompremy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Besenet
Besenet (en francés Bézenet, 1530 Bésenais ) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
La comuna de Besenet se creèt en 1880, a partir de Montvic.
Quercus suber
Lo surrièr (var. siurièr, suve/súver, suvier, suverier, suvrier; gasc. surre, surrè(i)r, cassoat-surre, (a)leugèr, leuge, leugèir, corcièr, còrç), (Quercus suber L.), es un arbre del folhum persistent de la familha de las fagacèas que sembla fòrça l'euse; es de talha mejana, e originari de la Mediterranèa occidentala.
Besenet
Istòria
En 1789 Besenet depend :
Quercus suber
Sa caracteristica mai remarcabla es la rusca grisenca, espessa e rugosa d'ont se trai lo siure. A causa de sa rusca, lo surrièr es expleitat en silvicultura, enriquissent las tèrras ont se pòt cultivar.
Besenet
Istòria
Es dins lo canton de Montmaraud.
Thorey
Thorey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Quercus suber
Normalament fa entre 5 e de naut mas se pòt trobar d'exemplars fòrça vièlhs de fins a. Las fuèlhas del surrièr an de 4 a de long; son leugièrament lobuladas o dentadas, verd fosc a l'envèrs e pus claras al revèrs. Lo fruch es un aglan de 2 a de long. Viu de 150 a 250 ans d'abitud e mai fins a 800 ans per de subjèctes excepcionals.
Besenet
Toponimia
Besenet ven de Biseniacum, proprietat de Bisenius (antroponim galloroman).
Thorey
Geografia
Beaucoup de forêt, vallées.
Quercus suber
Se tròba en forma boscas claras dins las tèrras bassas subretot del litoral sus de terrens siliçós. Se pòt trobar mesclat amb lo pin blanc o lo pinhièr mas l'expleitacion umana favorís la creissença del surrièr al prejudici dels autres arbres.
Thorey
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Quercus suber
Ecologia
Lo surrièr es una espècia pròpria de la region mediterranèa que demanda d'ivèrns pus umids e doces que l'euse, que lo remplaça a mesura que lo clima ven continental. Es doncas una espècia termofila perque, entre autres, fructifica pendent los meses de decembre o genièr, alara que pòt dificilament suportar las geladas.
Thorey
Nòtas
<references group=N/>
Quercus suber
Ecologia
E mai, es una espècia calcifuga alara se trapa sus de sòls acids e eliofils.
Distribucion
Lo surrièr es una espècia originària de la Mediterranèa occidentala e actualament se trapa dins la Peninsula Iberica, al sud-èst d'Occitània, en Corsega, dins la Peninsula Italica, en Tunisia, Argeria e Marròc.
Las surrièras ocuparián dins aqueles territòris un total de, que mai de la mitat se tròban en Portugal, ont es proïbit de lo copar se i a pas per causa de silvicultura o de vielhesa.
Silvicultura
thumb|Detalh del tronc pelat del surrièr. S'espelha l'arbre per ne far de surre. Los usatges principals del surrièr son la rusca e sos fruches.
De la rusca s'extrai lo siure. De la primièra pelada del surrièr s'extrai lo surre negre, un material de bassa qualitat que pòt pas servir per la fabricacion de taps. Se pòt utilizar trissat per ne far de material isolant per exemple. Las peladas seguentas se fan cada 12 ans aproximativament, d'un biais absoludament manual, e d'aquelas se n'extrai lo surre de qualitat sufisent per totes los usatges, especialament los taps de siure de las botelhas de vin.
Los fruches del surrièr, los aglans, son l'aliment de diferents animals, que los pòrcs, que dins qualques regions de la Peninsula Iberica pasturan liurament dins las surrièras, formant lo païsatge caracteristic de devesa de Castelha, Extremadura, Andalosia e Portugal.
Vjosa Osmani
Vjosa Osmani es 'na femna politica cossovara. Lo 4 d'abriu de 2021 es elegida presidenta de Cossòva.
Zenit Omega de Tolon
thumb| Lo Zenit Omega de Tolon (en francés : Zénith Oméga) es una granda sala d'espectacle. Es situat a costat de la Gara SNCF. Sieguèt inaugurat en 1992 amb una capacitat de 8 875 plaças.
Balléville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Zenit Omega de Tolon
Es un luòc qu'a reçauput un grand nombre d'artistas francés, occitans e tanben de portada internacionau.
Sus un plan istoric, sieguèt lo luòc dau darrier acamp dau president francés Nicolas Sarkozy avan sa desfacha en 2012.
Pinus pinea
Lo pinhèr, (Pinus pinea) es una espècia de pin dins la familha Pinaceae caracteristic per sas granas comestiblas: los pinhons, e mai que de pinhons d'autres espècias europèas de pin se pòscan manjar, son fòrça mai pichons (i a d'espècias americanas de pinhons gròsses que son esplechadas comercialament).
Es originari de la region mediterranèa.
Descripcion
Arbre de 30 mètres de naut, amb la rusca d'un marron rogenc e fòrça espessa. Es en forma de parasolelh. Amb d'agulhas de 20 cm de long, apariadas coma pels autres de pins autoctòns. Florís de març a mai en produsent de pinhas ovoïdas de 15x10cm amb de pinhons de 15 a 20 mm. Las pinhas maduran a l'auton del tresen an (los autres pins lo fan en dos ans).
Creis dins las garrigas, èrms e dunas fixadas. Fa venir los terrenhs silicicèus, subretot sablonencs generalament prèp del litoral.
Usatges
Fòrça utilizat per l'ornament. Los pinhons demandan fòrça man d'òbra, cal escalfar las pinhas per que se duèrban. La fusta a pas gaire d'interès.
Un autre pin amb de pinhons comestibles es lo Pinus edulis, originari de las montanhas del sud oèst dels Estats Units d'America.
Marco Nicolini
Marco Nicolini es un òme politic santmarinés. Es capitani regent del 1èr d'abril al 31 d'octobre de 2021.
Vassal
Un vassal (var. vassau), dins la terminologia feudala de l'Euròpa medievala, èra qualqu'un que s'engatjava de per la ceremonia d'omenatge a d'obligacions mutualas amb un senhor, generalament d'assisténcia militara e de proteccion mutuala, en escambi d'unas garantidas, qu'inclusián lo terren ocupat coma fèu.
Chouy
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Los abitants de Chouy an nomenat dempuèi la, las Chouyards. Dernièrement,Lo appellation de Choas #far la siá aparicion, confusion facha relativa al primièr nom del villatge de Chouy conegut #que #èsser "Choa" (en 872), de contunh, CHOY, en 1147, en lo moment de lo sieu rattachement al Valís a l'escasença de la paissièra de la Ferté Milon pels ducs de Vexin. Jos Colbert, l'administracion reiala #ligar la municipalitat al Abbaye de Longpont, los Chouyards (ditz tanben Chouillards) davant pagar la dîme als fraires cisterciens.
Les habitants de Chouy sont nommés depuis le, les Chouyards. Dernièrement,l'appellation de Choas fit son apparition, confusion faite relative au premier nom du village de Chouy connu qui fut "Choa" (en 872), puis, CHOY, en 1147, lors de son rattachement au Valois à l'occasion de la prise de la Ferté Milon par les ducs de Vexin. Sous Colbert, l'administration royale rattacha la commune à l'Abbaye de Longpont, les Chouyards (dit aussi Chouillards) devant payer la dîme aux moines cisterciens.
Maucourt-sur-Orne
Geografia
La font de la Adorna se situa a 4 quilomètres de Maucourt sus las nautors del poblatz d 'Adornes.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Cinc soldats son mòrts en lo moment de l'operacion. Dos patrouilleurs an portar sus un fusell André Maginot a Maucourt. Es de contunh condusit dins l'espital de Verdun ont comença una convalescence de sièis mes. Pendent aquel periòde escriu los sieus relats Carnets de patrolha, aquela guèrra o pòrta tot a la longitud de la siá vida a soscar totjorn sus la patz. #Metre dificilament de las siás feridas, repren las siás activitats en tant que ministra. Crèa lo ministèri de las pensions.
En 2008, un recorregut « suls passatges d'André Maginot » a creat dins lo pòble. Lo ancià lavoir n'es la cœur. Una maquette representa las desparièras patrolhas #qu'a efectuadas pendent los quatre meses del començament de guèrra. Qualques afichas explican la siá vida lo sieu compromís per la patz. André Maginot es ciutadan de Maucourt-sus-Adorna.
Guerre de 1914-1918. André Maginot a fut blessé à Maucourt le 9 novembre 1914 à l'orée du bois des haies avec ses patrouilleurs. Un monument construit en 1937 à 100 mètres de ce bois rappelait le lieu précis de l'affrontement. Il n'y avait aucun accès pour se rendre près de cette stèle. Ce monument fut déplacé en 1996 de 1200 mètres vers l'ouest mais toujours en face du bois où André Maginot et ses patrouilleurs sont tombés en embuscade.
Cinq soldats sont morts lors de l'opération. Deux patrouilleurs ont ramener sur un fusil André Maginot à Maucourt. Il est ensuite conduit à l'hôpital de Verdun où il commence une convalescence de six mois. Durant cette période il écrit ses récits Carnets de patrouille, cette guerre le mène tout au long de sa vie à réfléchir toujours sur la paix. Remis difficilement de ses blessures, il reprend ses activités en tant que ministre. Il crée le ministère des pensions.
Internet Explorer
right|150px
Maucourt-sur-Orne
Istòria
En 2008, un parcours « sur les pas d'André Maginot » est créé dans le village. L'ancien lavoir en est le cœur. Une maquette représente les différentes patrouilles qu'il a effectuées pendant les quatre mois du début de guerre. Des panneaux expliquent sa vie son engagement pour la paix. André Maginot est citoyen de Maucourt-sur-Orne.
Sant Joan de Fòrcs
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : loco nominato Gurgonigro, cap a 1029, ad Gurgite Nigro, molinos de Gurgite Nigro en 1030-31, ecclesie seu de parrochia S. Johannis de Gurgite Nigro en 1031-1060, paxeriam de Gurgite Nigro, pontem... in loco nominato Gurgo Nigro, cap a 1036-1048, parrochiam... S. Johannis de Gurgite Nigro en 1051-1074, ecclesia S. Johannis de Gurgite Nigro en 1153, villam S. Johannis de Gurgite Nigro en 1162, forciam S. Johannis de Gurgite Nigro en 1162, 1188, 1210, de ortis S. Johannis de Fors en 1206, 1210, parrochia S. Johannis de Fors en 1208, 1227, S. Johannis de Fors en 1252, 1284, ecclesia S. Johannis de Fors, alias de Gurgite Nigro en 1484, S. Johannis de Fortis, au sègle XVI, S. Jan en 1613, 1622, St Jean de Fos en 1643, St Jean de Fos en 1740-60, 1770-2 (mapa de Cassini) ; S. Jean de Foz en 1771.
Segon Dauzat e Rostaing, Sant Joan representa l'ebrèu Johannes, nom de Joan Baptista e de Joan l'Evangelista (mai sovent lo primièr dins los vocables de glèisas). Segon Hamlin, Fò(rc)s es lo resultat de l'ancian occitan fòrcs, « bifurcacion, forca d'un camin ». L'ancian determinant Gurgonigro, Gurgite Nigro (en latin) representa l'ancian occitan gorg nièr « gorg negre »; es motivat per la dintrada de las gargantas d'Erau.
La Gàrdia
La Gàrdia o La Gardia (Guardia Piemontese en italian) l'es un comun d'Itàlia, en Calàbria, ont se parla tradicionalament l'occitan vivaroalpenc (apelat gardiòl) dempuei lo sègle XV aumens. L'es una enclava de lenga occitana dins lo domeni lingüistic italian. Sa populacion l'es de 1549 abitants.
<mapframe zoom=11 latitude=39.433333 longitude=16.116667 height=600 width=600 align=center text="Occitanovaudés en Calàbria" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q53818",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff9910"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q53984",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q53888",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q53888",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "La Gàrdia" }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q11947440",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Sant Sixt" }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q18429827",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff9911", "title": "Gesuiti" }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q53818",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ffff11", "title": "Lo Casal" }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q30030181",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Sant Vincenç" }}]
Lo gentilici es gardiòl (var. non locala -òu), gardiòla. thumb|175px|left|Panèu d'intrada bilingüe
Las originas
Coma e quora la Gàrdia ilh vai nais, l’es pas possible dire ab precision, perqué la lhi es pas encartaments oficials.
Mas, studis faits en isti derríers temps, ilh testimónian sensa dubi, que la populacion de la Gàrdia ilh a las raiç dins las Vals occitanas piemontés de las Alps Còcias.
Un diplòma anjoin al fai pensa a la presença de quarque grop de valdés dins la Calàbria Citra fins dal 1269 e la se pensa que l’immigracion ilh sarèra venhua entra lo 1265 e lo 1273.
L’èra senhor de Fuscaud un cèrt Bernardo ò Zanino del Poggio, nòble lombard (ista familha ilh vai ièsser puei quiamaa de la Cisterna) qu’al avia aiut aiqué feud per mèrites de guèrra; èll al èra enemic dal clèr de Roma e amic dei valdés.
Mas pas negun encartament stòric al confèrma ista venhua.
Eclipsi solar
thumb|300px|right|Fòto der [[Eclipse solar der 11 d'aost de 1999|eclipsi totau de 1999.]] Un eclipsi solar que's produtz quan era lua e's situa enter era Tèrra e eth Só, esconent er imatge deth darrèr.
La Gàrdia
Las originas
Après de la destruccion de lhi Càtars, lo víscove de Tolosa, l’albigés Vivian dins al 1242, ensèms a quarque disciple al vai venir en Polha (ab lo nòm de Polha al venia quiamaa decò la Calàbria) per obesir a un edicte de Federic II, qu’al cachava tots lhi erètics de la Lombardia.
Eclipsi solar
Tà poder observà'u, que cau protegir eths uelhs deras dangerosas radiacions solaras portant en tot temps lunetas de filtres especiaus, sonque er astre sia totaument estujat pera lua ; totun, aqueras lunetas non se pòden pas utilizar dab un telescòpi o un aparelh de fòto.
Sotiats
Los Sotiats qu'èran un pòble aquitan de la region de Sos (Gasconha, dens lo departament de Òlt e Garona qui resistín a la conquesta romana.
La Gàrdia
Las originas
Pierre Gilles, de Peirosa e pastor evangèlic a la Tor, qu’al avia aiut istas notícias de un avo qu’al èra stat en Calàbria, al cointa que entra lo 1313 e lo 1340 a Turin, dins una locanda, dui jóvens valdés, ab un galantòm calabrés, fòrse Ugone Del Balzo, siniscalc en Piemont dal rei Robèrt D’Anjó, ilh se lamentavan de la povertat de las Valls, qu’ilh èran assai afollaas per l’arrive dei valdés de la Provença e dal Delfinat, aont la presença dal Papa a Avinhon ilh avia aumentat las persecucions. Lo Del Balzo al lhi vai envitar a venir en Calàbria, aont al possedia tèrras. Al lhi vai encoratja parllant de tèrra bona e rica e ab condicions bonas.
Lhi jóvens, qu’ilh coneissian aiquela region per çò que ilh avian cointat lhi barbas de retorn de las missions, ilh van ièsser content de la propòsta. Per visitar istas tèrras e pilhar lhi prims contacts ab lhi feudatars dal lúec, ilh van manda una delegacion.
Aiquisti, al retorn, ilh van decantar las bellícias dal lúec e las riquicas: terrens bons, vinhètas, olvíers, novíers, castanhíers, forèstas, montanhas adaptas per créisser lo bestiam.
Las condicions ilh èran bonas, perqué la lhi venia donaa la possiblitat de se constituir en comunitat segont las pròprias tradicions, de stremar las usanças e preiar dins la pròpria fe.
Vimory
Vimory es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
La Gàrdia
Las originas
Ilh van far un regular contract, qu’al vai ièsser puei confermat dal rei de Nàpols Ferdinand d’Aragon.
La prima colònia ilh èra formaa de còpias jóvens, que après de 25 jorns de camin ilh van arriva.
Vimory
Geografia
Située à 6 km au sud-ouest de Montargis, au sein de son aire urbaine, dans la région naturelle du Gâtinais, Vimory est un village de 26,22 km² à caractère rural constitué autour d'un bourg et de nombreux hameaux. Il est arrosé par deux cours d'eau, le Solin et le Puiseaux.
La Gàrdia
Las originas
Çò que ilh van pòrta ab lor la se saup pas, savèm sol que ab la venhua lor la se vai svilopa la cultivacion dal síerc, la lavoracion de la lana e la lavoracion de la concha de las pèlls, perqué istas activitats ilh van ièsser presentas a la Gàrdia fins a lhi ans 40.
Vimory
Geografia
L'autoroute A77 et la route départementale 42 traversent le territoire de la commune.
La Gàrdia
Las originas
Lor ilh van ièsser culhits dal feudatari de Montalt, qu’al lhi vai manda sus dívèrs territòris. Lo Senhor de Fuscaud al lhi vai dona lo territòri entorn a la tor darrèir dal paiament de una soma pechita.
La tradicion populara ilh ditz que lhi prims valdés ilh s’èran fermats al còç Rossin, mas la nèu e la lontanança de las tèrras de fatigar ilh lhi vai far shind.
Vimory
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Arsenic
Es semimetallic, de color grisa, lusent, copadís. Es present dins la natura jos la forma de sulfurs.
La Gàrdia
Las originas
Ilh van chèrca lo permés de construir las pròprias casas entorn a la tor. Lor l’èra gent bona e pacifica, ilh van aver lo privilègi de poer sarra de murs la ciutat. Enshit la vai nais la Gàrdia, coneissua en un prim moment coma Guardia Lombarda, puei dins al 1863 ilh vai pilha lo nòm de Guardia Piemontese.
Lhi valdés en Calàbria ilh van creis de nombre, dopuei de una cinquantena de ans ilh van far autres país.
Dins lhi « Processi della Sommaria Pandetta » sota la votz Gàrdia la lhi es scrit que a la Gàrdia la lhi avia un castèll.
Durant lo rènh de Carles I d’Anjó (1265-1285) a la Gàrdia la lhi avia ja lhi valdés, dal bon, la se lei que Carles d’Anjó “al vai confèrma lhi privilègis qu’ilh godian lhi “Gardiòts”, de aver las tèrras sensa las taxas, ilh avian pas a far lo servici militar e a aver lo permés de far star a la Gàrdia lhi fraires dal Piemont, mas paiant 50 docats a l’an, al cònte de istas tèrras a títol de casalinatge.