cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Papièr
Tractaments complementaris
Lei tractaments complementaris son relativament nombrós. Permèton de donar certanei proprietats coma au papier. N'existís dos tipes principaus que son :
Procès modèrne
thumb|right|[[Fotografia d'una maquina de papier modèrna.]]
Vilapinta
Vilapinta (Bilopínto en grafia de l'abat Savartés ; Villepinte en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Papièr
Procès modèrne
Lo procès modèrne de fabricacion utiliza la fusta ò lo papier coma matèria premiera. La proporcion varia entre lei país mai la part de papier reciclat pòu aisament agantar de valors superioras a 50% dins de regions dotadas d'un sistèma de collecta eficaça. Lo papier es estraçat e plaçat dins de sèrvas emplidas d'aiga per tornar formar una pasta qu'es filtrada. Es possible de levar la tencha mai aquela operacion es pas sistematica. De son caire, la fusta es plaçada dins un desfibraire. Aquò es una maquina verticala que permet de caufar la fusta entre 100 e 175 °C. De produch quimics son aponduts per facilitar la liberacion dei fibras. L'engenh es tanben equipada de cadenas per deruscar la fusta e d'una mòla per la trissar. Puei, la matèria ansin tractada tomba dins una sèrva d'aiga. La mescla permet de produrre la pasta qu'es generalament lavada e filtrada avans utilizacion. Un traitement de blanquiment pòu tanben aver luòc amb de peroxids ò de compausats clorats dins lei metòdes ancians e de dioxigèn dins lei pus recents.
Vilapinta
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Papièr
Procès modèrne
Lei produchs quimics permèton de donar de proprietats diferentas au papier. Lo bisulfit (acid) es basat sus l'accion dau dioxid de sofre que permet de solubilizar la lignina e leis impuretats dei conifèrs. Permet de produrre una pasta que sei proprietats son similaras a aquelei dei pastas fabricadas a partir de pelha. Lo sulfat (alcalin) permet de tractar totei lei tipes de fusta ò de vegetaus. Son agent actiu es la soda. Entraïna la formacion d'una pasta sorna. Aquela color demorèt lòngtemps un problema car son blanquiment es pus malaisat d'aqueu de la pasta realizada amb de bisulfits.
Per l'injeccion dins la maquina de papier, la pasta arriba dins una caissa de tèsta. Fòrça diluïda (1% de concentracion), passa dins un sistèma de labras que permèton de formar un giscle ben omogenèu sus una taula de formacion compausada d'una tala e de sistèmas d'estorratge. La gravitat e la velocitat de la taula (mai de 2,000 m/mn) permèton d'eliminar una importanta partida de l'aiga, çò qu'entraïna la formacion d'un tapís de fibras de mai en mai dens. Aqueu darrier es alora dirigit vèrs de sistèmas d'aspiracion e una pressa que permèton de redurre la proporcion d'aiga a 60%. A la sortida de la pressa, lo fuelh es pron solid per quitar son supòrt de formacion e passar dins lei secadors. L'objectiu es de secar lo papier gràcias a un ensems de cilindres curats caufants. La temperatura i es pauc a pauc aumentada fins a 120 °C. Aquò permet de demenir la concentracion d'aiga entre 5 e 10%.
Vilapinta
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lòc:
Papièr
Caracteristicas principalas
Leis usatges e la qualitat dau papier son definits per la mesura de plusors grandors caracteristicas. Entre lei pus importantas, se pòdon citar :
Tipologia
Lo segond gropa lei papiers destinats a l'embalatge. Son concebuts per protegir un ben. N'existís dos sostipes. Lo premier es format per lei cartons que son de papier espés, de còps ondejat, que permèton de crear d'embalatges presentant un bòn compromés entre la resisténcia e lo pes. Lo rèsta es compausat de papier d'embalatge fòrça resistents. Principalalent produch dins lei Lanas en Occitània, lo papier kraft fa partida d'aquel ensems.
Lo tresen tipe major de papier es aqueu dei papiers d'igièna. Intran dins la fabricacion dau papier teissut ò dei mocadors. Enfin, lo quatren grop recampa totei lei papiers industriaus ò especiaus. Necessitan generalament de procès de produccion pus avançats e son destinats a d'aplicacions sensiblas ò complèxas (bilhets de banca, papiers abrasius...).
Produccion e consumacion
La produccion mondiala de papier èra de 399,5 milions de tonas en 2015. Aquò es una valor en aumentacion (+10% entre 2005 e 2015) en causa dau desvolopament dei capacitats de l'industria papetiera chinesa que son passadas de 38 a 105 milions de tonas durant lo meteis periòde. Lo país es ansin vengut lo premier productor mondiau seguit per leis Estats Units d'America (73 milions de tonas), Japon (26,6 milions de tonas), Alemanha (22,6 milions de tonas) e la Corèa dau Sud (11,5 milions de tonas). Plusors país tenent de seuvas importantas sus son territòri figuravan tanben en tèsta dau classament (estats escandinaus, Canadà, Brasil, Indonesia, Itàlia, França...).
Impacte environamentau
La produccion e la consumacion de papier an un impacte environamentau non negligible. Lo premier regarda sei besonhs de matèrias premieras. Aperaquí 40% de la produccion mondiala de fusta es ansin destinat a l'industria papetiera. Lei quantitats d'aiga requistas son tanben fòrça importantas, especialament durant leis etapas de preparacion de la pasta. Fau egalament produrre l'energia necessàrias au caufatge de la mescla d'aiga e de fusta e a l'alimentacion dei maquinas de produccion. Enfin, aqueleis efiechs negatius sus la biodiversitat son agravats per lei substàncias utilizadas durant lei procès de fabricacion (produchs clorats) e per aquelei contenguts per lo papier e, subretot, la tencha durant sa decomposicion.
Per faciar aquelei problemas, l'industria a ja adoptat quauquei mesuras de reduccion de l'impacte de seis activitats. Per exemple, en Euròpa, l'utilizacion de certanei produchs de blanquiment es desenant enebida. D'autra part, un nombre important de companhiás an crompat de seuvas per assegurar sei provesiments e defugir l'usatge de fusta eissida de la desforestacion. Dins aquò, aquela practica entraïna sovent la creacion de seuvas artificialas que pòdon pas tenir lo ròtle biologic d'una seuva vertadiera. Lo desvolopament dau reciclatge es pereu une solucion. Dins aquò, lo papier es pas un materiau que pòu se reciclar infinidament car lei fibras de cellulòsa se denaturan pauc a pauc. Ansin, dins lo cas d'un papier d'edicion, una tona de papier gausit permet pas d'obtenir mai de 900 kg de papier reciclat.
Tatar de Crimèa
thumb|Mapa de l'usatge del tatar de Crimèa. En blau encre, luòcs ont la lenga es abituala; en blau clar, luòcs segondaris que s'i parla tanben (2007) Lo tàtar de Crimèa (Qırımtatar tili, Qırım tili) es una lenga turquesa parlada per gaireben un mièg milion de personas tant en Crimèa coma en Ozbequistan, Turquia, Romania e Bulgaria. Es tanben conegut jol nom de crimean (Qırım tili, Qırımca) e turc de Crimèa (Qırım Türkçesi). S’escriu en alfabet latin.
Es de pas confondre amb lo tatar de la Volga, parlat dins autres regions, nimai amb lo krymchak e lo karaim, parlats en Crimèa, lengas en dangièr d’extincion.
Nombre de locutors
Ara serián de la lenga. Fins a 1989, 90% dels tatars de Crimèa (en tatar de Crimèa: qırımtatarlar, al singular: qırımtatar; en ucraïnés: Кримські татари, Krymski tàtary) vivián en Ozbequistan, qu’i foguèron deportats en 1944. Ara 250 000 tatars de Crimèa vivon en Crimèa, qualques 150 000 encara en Ozbequistan, qualques 24 000 en Romania e 3 000 en Bulgaria. Tanben i a de tatars dins de luòcs pròche de Crimèa, dins los oblasts de Kherson e Zaporíjia, segon la mapa lingüistica çai-dessús.
Mai d’ de Turquia son de tatars de Crimèa emigrats en al sègle XIX.
Dialèctes e caracteristicas
I a tres dialèctes: lo del nòrd (Noğay) o de las estepas, venent del Kiptchak-Nogai, lo central (Orta yolaq), format del Kiptchak-Cuman e qu'es la lenga literària, e lo miègjornal (Yalıboylu), format de l'Oghuz.
La lenga se destria del turc per las caracteristicas seguentas:
Vièla (Vath d'Aussau)
Vièla (Bielle en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Villemoyenne
Villemoyenne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Birkenwald
Birkenwald en alemannisch (Birkenwald en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Geografia
Birkenwald Se situa al pè dels Vòges, a unitat|4|km de Singrist e de la RN 4 #que lududes femna de accèsses sus la ais Estrasburg-Saverne. La municipalitat se limitrophe de Dimbsthal e Salenthal al nòrd-se, de Allenwiller al èst, de Wangenbourg-Engenthal al sud-oèst e de Hengwiller al nòrd-oèst. Crompan N'indigne de separacions a Ludwigshof e Melkerei.
Niché En lo vallon format de la Sommerau, còrs de aiga #que se tira en la Mossig a Romanswiller e se alimenté per las ruisseaux Klingenhalt, Mittelbergbach e Grassbach. Lo vilatge èra antany probablament Situat jamai sul flanc del tuc coma sembla la testificar la preséncia d'una capèla consagrada a la Vèrge e datada de 1751. Lo ban communal Se principalament dominat pel bòsc en la siá part sud, lo autra mitat a cobèrt de pradas ont qualques arbres fruitiers marcan encara la preséncia de òrtas extensifs en en en delimitant la zòna viscuda.
La rota départementale 229 trauèssa lo vilatge e assegura una connexion locala cap a Dimbsthal d'un costat e Obersteigen del autre. La desserte de Birkenwald en transpòrts collectius a assegurat per la ret de cars gerit pel departament del Bas-Rhin (ret 67) sus la linha 404.
Birkenwald se situe au pied des Vosges, à 4 km de Singrist et de la RN 4 qui lui donne accès sur l'axe Strasbourg-Saverne. La commune est limitrophe de Dimbsthal et Salenthal au nord-est, d'Allenwiller à l'est, de Wangenbourg-Engenthal au sud-ouest et de Hengwiller au nord-ouest. Elle comprend en outre des écarts à Ludwigshof et Melkerei.
Niché dans le vallon formé par la Sommerau, cours d'eau qui se jette dans la Mossig à Romanswiller et est alimenté par les ruisseaux Klingenhalt, Mittelbergbach et Grassbach. Le village était autrefois probablement situé plus sur le flanc de la colline comme semble l'attester la présence d'une chapelle consacrée à la Vierge et datée de 1751. Le ban communal est principalement dominé par la forêt dans sa partie sud, l'autre moitié est couverte de prairies où quelques arbres fruitiers marquent encore la présence de vergers extensifs encerclant la zone habitée.
La route départementale 229 traverse le village et assure une liaison locale vers Dimbsthal d'un côté et Obersteigen de l'autre. La desserte de Birkenwald en transports collectifs est assurée par le réseau de cars géré par le département du Bas-Rhin (réseau 67) sur la ligne 404.
Istòria
Per carta datada de Aix-la-Capèla, del 17 de febrièr de 843, Santa Richarde, esposa de Charles lo gròs, e fondatritz de la abbaye de Andlau, i aviá concédé dins aquel ostal divèrs bens patrimoniales #que s'èra reservats en los Vòges, e sustot "Bürckwald", o Birkenwald. Los abbesses de Andlau #donar Birkenwald en fief a un senhor del país, Nicolas-Jacques de Ingenheim, #lo que bastís en 1562 lo chateau.
Par lettre datée d'Aix-la-Chapelle, du 17 février 843, Sainte Richarde, épouse de Charles le gros, et fondatrice de l'abbaye d'Andlau, avait concédé à cette maison divers biens patrimoniaux qu'elle s'était réservés dans les Vosges, et notamment "Bürckwald", ou Birkenwald. Les abbesses d'Andlau donnèrent Birkenwald en fief à un seigneur du pays, Nicolas-Jacques d'Ingenheim, lequel bâtit en 1562 le chateau.
voir : Société d'Histoire et d'Archéologie de Saverne et Environs (shase) "Pays d'Alsace" Cahier N°215b "La Seigneurie de Birkenwald" par l'Abbé Robert Metzger.
(1513) Mátra
(1513) Mátra es un asteroïde.
SIDA
Lo sindròm de l'immunodeficiéncia aquerida, abreujat SIDA, es una malautiá infecciosa contagiosa transmissibla per via sexuala ò sanguina que se caracteriza per l'afondrament dau sistèma immunitari de l'organisme. Descubèrta au comenaçement deis ans 1980, es causada per un virüs a l'origina d'una pandemia que tòca totei lei continents. Lo SIDA es donc un problema sanitari mondiau amb mai de 75 milions de personas contaminadas entre 1981 e 2017 e mai de 35 milions de mòrts. D'efiech, a l'ora d'ara, existís ges de tractament ò de vaccin permetent de sonhar aquela patologia. Lei tractaments actuaus, dichs triterapias, son unicament capables de blocar l'evolucion de la malautiá. De mai, an d'efiechs segondaris fòrça importants que limitan la subrevida dau pacient a 35 ans après lo començament de la presa dei medicaments.
L'origina dau virüs de l'immunodeficiéncia umana
Lei dos virüs de l'immunodeficiéncia umana (VIU) coneguts a l'ora d'ara son d'origina simiana e africana. D'efiech, es eissit d'un ensems de virüs, dichs virüs de l'immunodeficiéncia simiana (VIS), que causan de sindròmes similars au SIDA en lei primats dempuei au mens 32,000 ans. En revènge, lei condicions de l'evolucion dau VIS vèrs lo VIU son encara desconegudas.
La descubèrta de l'epidemia
Lei premiers cas documentats de SIDA aguèron luòc durant leis ans 1950-1970. Foguèron descubèrts a posteriòri quand de còlas scientificas assaièron d'identificar lo pacient zèro de l'epidemia. Lo premier qu'es clarament averat data de 1959 e foguèt trobat dins una mòstra de sang prelevada en Léopoldville en 1959. Pasmens, l'identitat dau malaut demòra desconeguda. Puei, foguèron retrobats lei cas de Robert Rayford, adoslescent estatsunidenc mòrt en 1969, d'un grop d'enfants ugandés presentant un taus de contaminacion de 50% en 1972-1973, d'una familha norvegiana defuntada en 1976 e d'una cirurgiana danesa mòrta en 1977. Dins lei dos darriers, une preséncia dau marit e dau cirurgian dins de pòrts africans es atestada e sembla explicar l'origina de la contaminacion. Lo premier demòra pus misteriós car indica una preséncia dau virüs ais Estats Units d'America tre leis ans 1960.
L'epidemia de SIDA comencèt a la fin deis ans 1970 ò au començament deis ans 1980. D'efiech, durant aqueu periòde, se multipliquèron lei cas de pacients victimas d'una malautiá inexplicada qu'èra caracterizada per una immunodefisiéncia grèva. La premiera alèrta oficiala foguèt emesa lo 5 de junh de 1981 per lo Centre per lo contraròtle e la prevencion dei malautiás d'Atlanta (CDC) après la descubèrta d'una aumentacion anormala dau nombre de cas de malautiá de Kaposi – una malautiá oportunista associada a l'estadi finau dau SIDA – au sen de plusors comunautats omosexualas deis Estats Units.
Inicialament, la malautiá foguèt considerada coma una infeccion tocant unicament leis omosexuaus. Dins aquò, tre l'estiu de 1982, i aviá pron de cas au sen de la populacion eterosexuala per cambiar aquela idèa. L'apelacion SIDA remplacèt alora definitivament lei premiers noms donats a la malautiá (pneumonia omosexuala, deficiéncia immunitària omosexuala... etc.). Aquela origina demorèt pasmens dins la consciéncia collectiva e, sota l'influéncia dei mitans e dei societats ostils a l'omosexualitat, donèt un aspèct vergonhós a la malautiá. Rapidament, entraïnèt l'aparicion de discriminacions a respèct dei malauts (agravadas per la mortalitat dau sindròme) e alentiguèt la reaccion en certanei país.
La descubèrta dau virüs
La descubèrta dei virüs a l'origina dau SIDA se debanèt entre 1983 e 1986. D'efiech, en causa de la menaça representada per l'epidemia en cors, d'esfòrç importants foguèron engatjats per assaiar de comprendre lo foncionament de la malautiá. Sei mòdes de transmission (rapòrt sexuau, transmission sanguina, transmission durant la grossesa) foguèron trobats gràcias a l'estudi dei quatre categorias subrerepresentadas en lei pacients dau periòde (leis omosexuaus, lei toxicomans, lei emofils e leis imigrants haicians.
L'identificacion deis agents infecciós foguèt pus malaisada. Avancèt d'un biais decisiu en 1983 amb la descubèrta d'un virüs desconegut, dich LAV, en un pacient victima dau SIDA per una còla de l'Institut Pasteur dirigida per lo professor Luc Montagnier. Pasmens, aqueu resultat contentèt pas una partida de la comunautat scientifica que sospichava puslèu lo virüs HTLV, identificat en 1977 en Japon. Per complicar mai la situacion, en 1984, doas còlas estatsunidencas observèron a son torn de virüs desconeguts, nomats HTLV-III e ARV, dins de pacients tocats per la malautiá.
Foguèt necessari d'esperar 1985 per establir que lei tres grops avián fach la meteissa descubèrta. Puei, en mai de 1986, lo LAV foguèt tornat dire virüs de l'immunodeficiéncia umana ò VIU. Dins aquò, aqueu tèrme foguèt tornat modificar en julhet de 1986, amb la descubèrta d'un segond virüs (mens virulent) present en Africa Orientala, per venir lo VIU-1. De son caire, lo segond virüs venguèt lo VIU-2.
La pandemia
thumb|right|Esperança de vida corregida de l'incapacitat per lo SIDA en [[2004, dos ans après l'oficializacion de la pandemia per l'OMS.]]
La difusion dau VIU-1 dins lo mond foguèt relativament rapida. Ja present au moment de sa descubèrta en Africa, en America e en Euròpa Occidentala, arribèt sus leis autrei continents dins lo corrent deis ans 1990. La propagacion de la malautiá durant aqueu periòde es malaisada de seguir. Trobèt un terren fòrça favorable en Africa onte eviá ja existir de fogaus epidemics locaus e onte leis autoritats e lei populacions èran pas ò mau informadas sus la malautiá. La situacion venguèt ansin lèu catastrofica amb 5,7 milions de cas en 1990, 13,6 milions en 1995 e 20,8 milions en 2000.
Dins lo rèsta dau mond, lo virüs s'implantèt d'un biais duradís dins la region cariba e en Tailàndia, probablament gràcias au torisme sexuau. L'Asia dau Sud-Èst veguèt lo nombre de malauts passar de 400,000 en 1990 a 3,5 milions en 2000. Leis autrei país foguèron mens tocats mai l'abséncia de tractaments eficaç e la difusion de la malautiá dins totei lei jaç de la societat suscitèron un vam de panica. Lo 27 d'octòbre de 1987, l'ONU adoptèt ansin una resolucion demandant a totei leis Estats de cooperar per luchar còntra la malautiá. Divèrsei programas de lucha ò de prevencion foguèron creats per d'associacions, de país ò d'organizacions internacionalas. En despiech de l'oposicion de certanei mitans conservators (especialament còntra l'usatge dau preservatiu), aquò permetèt de restancar la malautiá dins lei país desvolopats onte lo nombre de cas novèus comencèt de s'estabilizar tre leis ans 1990.
Lei premiers progrès dins la lucha mondiala còntra lo SIDA apareguèron vèrs 2002-2003 gràcias a de politicas de prevencion pus eficaça e, a partir dau decenni 2010, un accès pus aisat ais antiretroviraus. Ansin, lei progrès de la malautiá alentiguèron en Africa amb una estabilizacion dau nombre de malauts : 23,3 milions en 2005, 24,5 milions en 2010 e 25,7 milions en 2017. La situacion es similara en Asia dau Sud-Èst onte lo nombre de seropositius a leugierament demenit de 3,9 milions durant leis ans 1990 a 3,5 milions en 2017. En revènge, i a d'inquietuds sus un desvolopament de l'epidemia en Russia.
La lucha còntra la malautiá
En 1984, leis autoritats sanitàrias mondialas estimavan que lo desvolopament d'un vaccin còntra lo SIDA seriá rapide. Pasmens, l'apròcha vaccinala classica, qu'assaia d'atacar una proteïna ben identificada de l'envolopa virala, mau capitèt en causa de la variabilitat genetica fòrça importanta dau virüs.
Lo desvolopament dei triterapias
En l'abséncia de tractaments definitius, lei scientifics an desvolopat una estrategia destinada a trebolar lo foncionament deis enzims necessàrias au cicle de replicacion dau virüs. Comencèt en 1987 amb l'adopcion de la zidovudina (AZT), qu'èra coneguda dempuei 1964, qu'es un medicament permetent de trebolar la transcripcion de l'ARN virau. Puei, lei descubèrtas se multipliquèron e, dins lo corrent deis ans 1990, apareguèron lei triterapias.
Lei triterapias son desenant capablas d'arrestar l'evolucion de la malautiá. Pasmens, an d'efiechs segondaris importants. Certanei, coma la nevirapina, an ansin vist son usança venir fòrça rara. La recèrca assaia donc de trobar de substàncias mens nociva per l'organisme ò de desvolopar de classas novèlas de medicaments coma leis inibitors de fusion que son apareguts dins leis ans 1990 amb l'enfuvirtide. Pasmens, son usatge es fòrça complèx e costós e lo risc d'efiechs segondaris importants non negligible.
La recèrca vaccinala
La recèrca vaccinala comencèt tre la descubèrta dau virüs mai se turtèt a sa variabilitat genetica extrèma. En 2019, lo vaccin anti-VIU pus eficaç èra lo RV144. Segon un estudi realizat en Tailàndia entre 2003 e 2009, permet de demenir lo risc d'infeccion de 31%. Dins aquò, es ineficaç dins mai d'una situacion.
Causas
Lo SIDA es causat per lo virüs de l'immunodeficiéncia umana qu'es un retrovirüs que fa partida dau genre dei lentivirüs. Es transmés per de fluids corporaus (sang, secrecions vaginalas, espèrme, lach mairau) : Un còp arribat dins l'organisme, lo virüs utiliza lei linfocits T4, lei macrofags, lei cellulas dendriticas e lei cellulas glialas per se multiplicar. Per aquò, es dotat d'una proteïna, dicha gp120, que cibla lo receptor CD4 e un coreceptor que varia segon lei cellulas atacadas (CXCR4 per lei linfocits T4 CD4+, CCR5 per lei macrofags...). Aquela union libera la proteïna gp41 que permet l'intrada dau virüs dins la cellula.
A l'interior de la cellula, lo virüs libera son ARN que subís una operacion de transcripcion invèrsa que lo convertís en ADN. Aquela etapa, caracteristica dei retrovirüs, es assegurada per un enzim, dich transcriptasa invèrsa. Puei, l'ADN virau integra lo nuclèu cellular gràcias a d'enzims li permetent de passar la paret nucleara e de s'inserir dins lei bots d'ADN en plaça. Aquò li permet de corrompre la cellula que va desenant utilizar sei capacitats per produrre de virüs novèus (aperaquí 10,000 virions cada jorn).
La particularitat dau VIU es son etapa de transcripcion invèrsa qu'es pas capabla d'assegurar una retranscripcion fidèla dau còdi genetic dau virüs. Aquò entraïna entre una e dètz mutacions per cada cicle de replicacion. Lei virüs ansin produchs son relativament diferents dei virüs originaus, çò qu'empacha lo sistèma immunitari de lei ciblar d'un biais eficaç. La malautiá es donc una infeccion duradissa que va pauc a pauc afeblir lei defensas immunitàrias dau pacient.
Entre lei dos tipes de VIU, lo pus agressiu es lo VIU-1 qu'es a l'origina de la pandemia mondiala. D'efiech, lo VIU-2 es subretot presenta en Africa de l'Oèst e es mens virulent e mens contagiós. Per exemple, la transmission maire-enfant durant la grossesa es fòrça rar e l'evolucion vèrs l'estadi de deficiéncia immunitària sembla pas sistematica. Lo tèrme VIU fa donc generalament referéncia au VIU-1.
Aqueu darrier es devesit en quatre grops que son dichs M, N, O e P. Pasmens, dins lei fachs, lo VIU-1 dau grop M es largament predominant. Per complicar mai la situacion, existiá 9 sostipes de virüs M (de A a K ) que pòdon se mesclar entre elei. Aquò explica lei dificultats per concebre un vaccin fisable còntra la malautiá.
Evolucion naturala
L'activacion de la respònsa immunitària entraïna lo començament dau periòde de laténcia clinica que pòu durar plusors annadas. Iperactivat, lo timus capita de remplaçar una partida dei linfocits T4. Pasmens, en causa dau taus de mutacions important dau VIU, l'organisme mau capita de lo destrurre totalament e la malautiá contunia. Lo malaut vetz alora son taus de linfocits T4 declinar lentament e la concentracion plasmatica dau virüs aumentar leugierament. Lei simptòmas associats amb aquela etapa de la malautiá son febles (gonflament dei glandolas linfaticats...).
La laténcia clinica s'acaba quand lo taus de linfocits T4 vèn tròp bas per permetre lo mantenement dau foncionament normau dau sistèma immunitari. Sa fin es liada a l'agotament dei teissuts cargats de renovelar lei linfocits T4. Laissa la plaça a una fasa d'afebliment immunitari que permet l'aparicion de malautiás, dichas oportunistas, qu'aprofichan la disparicion dei defensas dau malaut per se desvolopar. D'origina infecciosa (tuberculòsi...) ò tumorala (malautiá de Kaposi...), van causar la mòrt dau malaut.
Signes clinics
Durant lo periòde de laténcia, lei signes demòran totjorn pauc especifics. Lei principaus pòdon èsser de manifestacions cutaneomucosas (dermita seborreïca, prurigo, folliculita, zonà, verruga, condilòma, molluscum contagiosum, candidòsi bucala ò genitala recidivanta, leucoplasia peluda buccala), de manifestacions generalas (alteracion de l'estat generau, susors nuechencas) ò de diarrèas cronicas. Pus rarament, se pòdon observar de leucotropenias, de trombopenias, d'anemias, d'ipergammaglobulinemias policlonalas.
Enfin, durant l'estadi finau de la malautiá, lei signes clinics majors son subretot aquelei dei malautiás oportunistas que son aparegudas.
Examens complementaris
En causa de l'abséncia de signes clinics caracteristics, lo diagnostic necessita de detectar la preséncia dins lo sang de marcaires dau VIU. Lo pus simple e rapide es lo test ELISA que cèrca d'anticòrs anti-VIU. Per confiermar un resultat positiu, s'utiliza generalament lo test Western-Blot qu'es dirigit, d'un biais pus especific, còntra de proteïnas dau virüs eu meteis. Enfin, après aver diagnosticat l'infeccion, es necessari de mesurar la concentracion virala dins lo sang que permet d'establir l'avançament de la malautiá dins lo temps.
Tractaments
A l'ora d'ara, i a ges de tractament permetent de garir lo SIDA. En revènge, existís de medicaments permetent la mesa en plaça d'una triterapia antiretrovirala que permet de blocar son evolucion. Son principi es de trebolar lo foncionament de la transcriptasa invèrsa e generalament d'un autre enzim virau. Per aquò, es necessari de mesclar dos inibitors nucleosidics de la transcriptasa invèrsa (lamividuna, emtricitabine, abacavir, [tenofovir disoproxil fumarata]]) e una substància variabla coma un inibitor de la proteasa dau VIU (rinavir), un inibitor non nucleosidic de la transcriptasa invèrsa (rilpivirina) ò un inibitor de l'integrasa dau VIU (dolutegravir, elvitegravir/cobicistat, raltegravir).
Pasmens, totei aquelei medicaments son toxics per l'organisme e an d'efiechs segondaris importants coma una lipodistrofia (la graissa migra vèrs lo ventre en leis òmes e vèrs lei cueissas en lei fremas), una dislipedia (aumentacion de la concentracion de colesteròl e de trigliceridas) e de trèbols dau metabolisme glucidic. L'esperança de vida d'un malaut qu'observa corrèctament son tractament es donc limitada, a l'ora actuala, a 35 ans.
Prevencion
En causa de l'incurabilitat de la malautiá, la prevencion a una importància primordiala per empedir sa difusion. Dins aquò, dèu èsser adaptada ai diferents mòdes d'infeccion dau VIU : Lo diagnostic dei malauts es tanben un aspèct major de la prevencion car permet d'informar lei portaires dau virüs dei riscs de transmission per leis autrei.
Epidemiologia
Lo diagnostic dei malauts, l'informacion sus la malautiá e l'accès ai medicaments adaptats son lei mejans principaus de lucha còntra l'epidemia. D'efiech, una partida importanta dei personas infectadas ignoran sa situacion e son donc susceptiblas de propagar involontàriament lo virüs. La conoissença de la malautiá li es donc indispensabla. L'informacion permet tanben d'assegurar la prevencion per demenir lei comportaments riscats (rapòrts sexuaus non protegits, utilizacion de seringas non esterilizadas per de toxicomans ò de personaus medicaus...). Enfin, lei triterapias permèton de redurre la mortalitat dau SIDA.
Lei resultats d'aquelei campanhas enregistran de progrès lents marcats per una demenicion progressiva dau nombre de contaminacions. Es ansin passat de 2,8 milions en 2000 a 1,8 milions en 2017. Lo nombre de victimas a pereu demenit, d'un biais pus important, amb 940,000 mòrts en 2017 còntra 1,5 milions en 2000 (e mai 1,9 milions en 2005).
L'Hermenault
L'Hermenault es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Boissy-Maugis
Boissy-Maugis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sanchón de la Ribera
Sanchón de la Ribera es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(1514) Ricouxa
(1514) Ricouxa es un asteroïde 	de las regions interioras de la cencha d'asteroïdes, d'aperaquí 7 quilomètres de diamètre. Foguèt descobèrt per l’astronòm alemand Max Wolf a l'observatòri d'Heidelberg-Königstuhl dins lo sud d'Alemanha lo 22 d'agost de 1906 e nomenat per l’astronòm occitan André Patry.
Sanchón de la Sagrada
Sanchón de la Sagrada es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Istoric de l'informatica
L'informatica es un domeni relativament novèl, que sas raiç son dins la mecanografia, l'electronica, las matematicas, la logica e la lingüistica. Es dins la segonda mitat del sègle XX que l'informatica foguèt reconeissuda coma una disciplina de plen drech e desvolopèt los sieus metòdes pròpris e la sieuna metodologia pròpria.
Encara aqueste imatge foguèt subrestimat al començament : perque los primièrs a programar los ordenadors èran estats d'engenhaires afachs a la tecnica de las equacions diferencialas (los primièrs ordenadors, scientifics, èran fòrça utilizats per aquò), de programadors sens formacion particulara, de còps que i a venguts de la mecanografia, cercavan volontièrs de beneficiar eles tanben d'aqueste label de rocket scientist afin de justificar de salaris renduts confortables per :
L'emergéncia d'una programacion vertadièrament scientifica (e non pas dins las aplicacions scientificas solas que son programadas) se manifèsta amb la seria The Art of Computer Programming de Donald Knuth, professor a l'Universitat de Stanford, a la fin de las annadas 60, òbra monumentala encara inacabada en 2004. Las òbras d'Edsger Dijkstra, Nicklaus Wirth e Christopher Strachey procedisson d'un apròchi tanben pus sistematic e el tanben quantificat.
Quauqu'un demandava a Donald Knuth dins las annadas 1980 se valiá mai contunhar de restacar l'informatica (computer science) a l'engèni electric — çò qu'es sovent lo cas dins las universitats americanas — o a un departament de matematicas. Respondèt : « La classariái volontièrs entre la plombariá e lo despanatge automobil » per soslinhar lo costat encara artesanal d'aquesta sciéncia jove. Totun, la scientificitat fòrta dels tres primièrs volums de son enciclopèdia suggerís que se tracta aquí puslèu d'una botada de la sieuna part.
Apròchi organizacional de l'informatica
L' informatica per l'Organizacion es un element d'un sistèma de tractament d'informacion (las entradas pòdon èsser de formularis papièr per exemple) e d'automatizacion. Despuèi Henry Ford, l'automatizacion dels prètzfaches estent estada identificada coma un avantatge concurrencial, la question es : que pòt èsser automatizat ?
Lengas yanomani
thumb|L'espandida geografica de las lengas yanomami. {{legend|#ffccaa|yanomamö [guu]}} {{legend|#ff9955|ninam [shb]}} {{legend|#ff6600|yanomámi [wca]}} {{legend|#aa4400|sanumá [xsu]}} {{legend|#552200|yaroamë [yro]}} Las lengas yanomami son una familha de lengas amerindas parladas en Amazonas, al Brasil e al Veneçuèla, en America del Sud.
Classificacion
Las lengas yanomami son:
Raipur
Raipur (raipor, en indi: रायपुर rāyapur) es la capitala de l'estat de Chhattisgarh en Índia. Es tamben la magèr vila de l'estat.
Administracion
Raipur es la capitala de l'estat de Chhattisgarh e es tamben lo capluòc del districte de Raipur.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 1 010 433 abitants e aquela de l'aglomeracion, sonada la metropòli, èra de 1 123 558.
Mercy-le-Bas
Geografia
Mercy-Lo-Bas, #que compta 1450 abitants, fa partida de la arrondissement de Briey, costat de Audun-lo-Roman.
Es una dels 12 localités #que compausan l'establiment public “EPCI de la conca de Landres”.
Situada près de las frontièras : Luxemborg, Belgica , Alemanda.
Mercy-La-Bassa rèsta una localité prèpa dels grands povàses urbans : Longwy, Longuyon , Briey , Diedenhofen , Mètz , Verdun , Nancy.
Mercy-le-Bas, qui compte 1450 habitants, fait partie de l’arrondissement de Briey, canton d’Audun-le-Roman.
C’est une des 12 localités qui composent l’établissement public “EPCI du bassin de Landres”.
Située à proximité des frontières : Luxembourg 20 km, Belgique 22 km, Allemagne 50 km.
Mercy-le-Bas reste une localité proche des grands pôles urbains : Longwy 18 km, Longuyon 20 km, Briey 24 km, Thionville 35 km, Metz 55 km, Verdun 55 km, Nancy 110 km.
Istòria
Vilatge de l'anciana província del Barrois.
Chavaròcha
Chavaròcha (Chaveroche en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Le Duo des Non
Lo Duo des Non a conegut qualques partenaris diferents. Es a l'ora d'ara compausat de Jean-Jacques Cripia e de Delphine Delacambra.
Lo Duo des Non foguèt pendent 16 ans una emission quotidiana de ràdio, Radio Bourcagneux, difusada sus Sud Radio de 1998 a 2014, puèi sus Radio 100% e Radio Couserans dempuèi 2014.
Leonardo da Vinci
thumbnail|Autoretrach de Leonardo da Vinci Leonardo di ser Piero da Vinci, correntament sonat Leonardo da Vinci, nascut a Vinci lo 15 d'abril de 1452 e mòrt a Amboise lo 2 de mai de 1519, foguèt un pintor florentin. Èra un òme d'esperit, a l'encòp artista, scientific, engenhaire, inventor, anatomista, escalpraire, arquitècte, urbanista, botanista, musician, poèta, filosòf e escrivan.
Leonardo foguèt escolan del famós pintor florentin Andrea del Verrocchio. Las seunas primièras òbras importantas foguèron realizadas al servici del duc Loís Maria Sforza a Milan. Puèi trabalhèt a Roma, Bolonha e Venècia, e passèt los darrièrs ans de sa vida en França, convidat pel rei Francés Ièr.
S'es sovent descrich Leonardo de Vinci coma l'arquetipe e lo simbòl de l'òme de la Renaissença, un gèni universal e un filosòf umanista que sa curiositat illimitada foguèt sonque egalada per la fòrça de la seuna capacitat creatritz. Es considerat coma un dels pintors màgers de tots los temps e benlèu la persona mai talentosa, dins un nombre bèl de domenis diferents, qu'aja jamai existit. Es mai que mai coma pintor que Leonardo es conegut. Doas de las seunas òbras, La Gioconda e La Cena, son de pinturas fòrça famosas, sovent copiadas e parodiadas e son dessenh de l'Òme de Vitruvi foguèt tanben reproduit dins de nombroses trabalhs derivats.
Biografia
thumb|left| Leonardo da Vinci
Enfança
Leonardo de Vinci nasquèt lo dissabte 15 d'abril de 1452, «a la tresena ora de la nuèch», tres oras aprèp l'Ave Maria, valent a dire 22 oras 30 minutas, dins lo castèl de Vinci, còsta Floréncia, d'una relacion amorosa illegitima entre son paire, Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci, notari, cancelhièr e ambaissador de la Republica florentina, descendent d'una familha rica de notables italians, e sa maire, Caterina, una umil filha de pageses del vilatjon toscan d'Anchiano, que se tròba a dos quilomètres de Vinci, en lo territori de Florença. Un estudi de 2006 destaca que sembla probable que Caterina foguèt una esclava venguda del Pròche Orient.
Leonardo, o puslèu Lionardo coma es estat escrich coma nom de bateg, foguèt batejat després de viure los sieus cinc primièrs ans a Vinci amb son paire, on fou tractat com un fill legítim. Recebèt una instruccion e aprenguèt a legir e escriure, e mai l'aritmetica. Totun, non estudièt pas lo latin d'un biais prigond, basa de l'ensenhament tradicional, e lo fach qu'aviá una ortografia caotica nos indica qu'aquesta instruccion aviá de lacunas e, en totes cases, non foguèt pas la d'un universitari.
En 1457, quand Leonardo aviá cinc ans, sa maire se maridèt amb Antonio di Piero Buti del Vacca da Vinci, un pagés de la ciutat, e amassa aguèron cinc enfants. Llavors foguèt admés a la casa de la familha de son paire, dins lo vilatge de Vinci. Entretant, lo iseu pare s'èra maridat amb Albiera degli Amadori, una goja de 16 anys que pertanyia a una rica família de Florença. Albiera, que non aguèt filhs, depositèt tot son afècte en Leonardo; malastrosament, moriguèt tras que jove, el 1464. De sa naissença ençai foguèt considerat per son paire coma un filh mai mas, ça que la, jamai non foguèt legitimat. Lo paire se maridèt quatre còps e aguèt dètz fraires e doas sòrs legitims nascuts apuèi Leonardo. Aguèt de bonas relacions amb la darrièra esposa de son paire, Lucrezia Guglielmo Cortigiani, afècte que se fa evident dins una nòta on daissa escrit: «Aimafa e doça maire ».
Dins l'Euròpa d'aquel temps, s'èran pas plan desvolopadas las convencions actualas que s'emplegan dins lo noms de personas. Sol las granda familhas emplègan lo nom de lor pertinença patronimica. La major partida de las personas èran designadas per lor prenòm al qual s'ajonhua tota precision necessària: lo nom del paire, lo luòc d'origina, un escaisnom o lo nom del mèstre dins lo cas d'un artesan. Doncas, en aqueste cas, lo nom de l'artista foguèt Leonardo di ser Piero Da Vinci, que significa que l'individú se sonq Leonardo, e es filh del mèstre Piero De Vinci. Pasmens lo «Da» a una majuscula per tal de precisar que s'agís d'un patronim. Leonardo signava sos travalhs simplament amb "Leonardo", o "Io, Leonardo" («Ieu, Leonardo»). La majoritat de las autoritats pòrtab doncas sos trabalhs a Leonardo sens lo da Vinci. De manièra versemblanta, non utiliza lo nom de son paire perque foguèt un dròlle illegitim. «Vinci» proven del nom de «vinchi», vim, utilizat per l'artesanat toscan i que creissián prèp lo riu Vincio.
Sa grand pairala, Lucia di ser Piero di Zoso, ceramista e persona plan pròpa de Leonardo foguèt, benlèu, la persona que l'inicièt a las arts. Una legenda popularizada explica qu'un milan vengut del cèl auriá fach un vòl sus son brèç, e que la coa de l'aucèl auriá tocat sa cara.
Giorgio Vasari, lo biograf dels pintors de la Renaissença del sègle XVI, narrèt l"istòria d'un pagés local que demandèt a Ser Piero que son talentós filh li pintàs un imatge sus una placa. Leonardo pintrèt un imatge que representava un dragon que escupissiá de fòc, e l'aviá facha tant polida que ser Piero la vendèt a un comerciant d'art florentin, que a son torn la vendèt al duc de Milan. En cambi, despuèi aver obtengut un benefici, ser Piero crompèt una placa amb un còr traversat per una flècha, que donèt al pagés.
Formacion dins lo talhièr de Verrochio
thumb|left| [[Baptisme de Crist (Verrocchio)|Bateg de Crist, òli sus fusta de Verrocchio (ca. 1470-1480), que Leonardo i pintrèt subretot l'angèl a man esquèrra]] Lo jove Leonardo èra plan interessat per la natura, que n'observava amb una bèla curiositat totes los detalhs. Dessenhava de caricaturas e practicava l'escritura especulara dins son dialècte toscan. Giorgio Vasari, contèt una anecdòta a prepaus dels primièrs passes dins la carrièra artistica d'aquel grand artista: un jorn, ser Piero, « prenguèt qualques-uns de sos dessenhs e los mostrèt a son amic Andrea del Verrocchio e li demandèt amb insisténcia que li diguèsse se Leonardo se podriá dedicar a l'art del dessenh e se podriá obtenur quicòm en aquesta matèria. Andrea foguèt plan susprés dels començaments extraordinaris de Leonardo e exortèt ser Piero que li laissàs causir aqueste mestièr, de tal biais que ser Piero resolguèt que Leonardo entrariá a trabalhar dins lo talhièr d'Andrea. Leonardo non se faguèt pregar; e non content d'exercir aqueste ofici, exerciguèt tots lo que se relacionavan amb l'art del dessenh». Foguèt cosí que, a partir de 1469, Leonardo dintrèt coma aprenent dins un dels talhièrs d'art mai prestigioses jos lo mestratge d'Andrea del Verrocchio, a qui deu una part de son excellent formacion multidisciplinària, on frega altres artistas com Sandro Botticelli, Perugino e Domenico Ghirlandaio. En efecte, fins a 1468, encara que Leonardo èra inscrit coma resident del municipi de Vinci, anava plan sovent a Florença ont trabalhava son paire.
La formacion que recebèt del temps de son aprendissatge dins lo talhièr de Verrochio va mai enlà i e s'estend a d'autres domènis culturals. Estudièt lo calcul algoritmic e mostrèt sa bona coneissença qu'aviá citant los dos abacistes florentins mai prestigioses, Paolo Toscanelli del Pazzo e Leonardoo Chernionese. Posteriorament, Leonardo tanben citèt la Nobel opera de arithmética de Piero Borgi, imprés a Venècia lo 1484, e que representa ben la sciéncia d'aquestas escòlas d'abacistas.
Pro lèu Leonardo despontèt tanben coma engenhaire. En 1478, oferís de levar la glèisa octogonala de Sant Joan de Florenla, l'actual baptisteri, sens aver de far runa, per i ajostar fe fondaments. Es l'an que Leonardo aviá 26 ans, e quand partiguèt del costat de son mestre aprèp que l'aguèt superat brilhantament dins totes los domenis. Aital comencèt a venir un mèstre pintre independent.
Còth de Maria Blanca
200px|thumb|Còth de Maria Blanca Lo còth de Maria blanca d'ua hautor de 1035 m qu'ei un punt de comunicacion enter las vaths d'Aspa e d'Aussau en Bearn. Qu' ei regularament traucat peu torn de França.
Lo còth que deu lo son nom a un deus biais aussalés d'aperar lo vutre percnoptèr d'Egipte : la Maria Blanca.
thumb|200px|[[Quebrantahuesos 2007]]
Ardensi
L’ardensi es una lenga construcha de Libor Sztemon.
Descripcion de la lenga
Es una lenga construcha indoeuropèa. S'escriu ambe l'alfabet latin, e la letra Š. Libor Sztemon daissèt pas cap de descripcion de la lenga, mas sonque de tèxtes.
Fonts
Coneissèm pas qu'aquels quatre tèxtes crestians.
Lexic
Lo lexic de l'ardensi es indoeuropèu.
Lista deus còdes ISO 639-1
C-D
E-F
G-H
I-J K-L
M-N
O-P Q-R S-T
Sanchotello
Sanchotello es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ternat
Ternat pòt essèr:
Villaines-sous-Malicorne
Villaines-sous-Malicorne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Carles III d'Espanha
Èra lo filh delh rei d’Espanha Felip V d'Espanha e de sa segonda femna Isabel de Farnesio. Èra lo tresen filh de Felip V e lo primèir d’Isabel.
Se casèt embe María Amalia de Sajonia. Agueron 13 enfants entre quelh :
Quinéville
Quinéville es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Sent Aubin de Nabirac
Sent Aubin de Nabirac o Sent Albin de Nabirac (Saint-Aubin-de-Nabirat en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɪ n tɒl’bi] [denɒbi’ra]. Lo nom es atestat, Sanctus Albanus, en latin, en 1326. Lo nom de sent es Albanus o Albinus ? Albèrt Dauzat e lo site de las comunas de Dordonha supausan qu'es Sent Albin, Chantal Tanet e Tristan Hordé son per Sent Alban, emb atraccion posteriora de Sanctus Albinus. Albanus es un martir anglés del sègle III, Albinus es lo nom d'un avesque d'Angieus al sègle VI o d'un avesque de Lion al sègle IV, ,.
Entre-Deux
Entre-Deux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Reünion e la region de la Reünion. .
Sòrts e Òssagòr
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [sɔrts osəgɔr] o localament [sɔrts ˌɔsəɣˈɔɾt]. Las formas ancianas que son (per Sòrts) Sanctus Stephanus de Souz aus sègles XI-XII, de Solz aus sègles XI-XII, Sorts (mapa de 1647), Sortz en Marene (mapa de 1714), Sorr (mapa de 1733); (per Òssagòr) Haussegor en 1511, Ossegor (mapas de 1714 e de 1733), Lac d'Ossegore (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Dauzat e Rostaing qu'explican Sòrts per ua varianta deu gascon sourde (grafia de Palay), « hont qui giscla ».
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que's pensa Sòrts que pòt viéner de sigòrra, « sòrta de junc » [mot que Palay religa dab lo basco zigor]. Òssagòr qu'ei lo gascon hòssa + sigòrra.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta meilèu l'explicacion de Dauzat e Rostaing per Sòrts. Lo vèrbe sórder e lo nom sordar que son dens lo lexic gascon, pr'aquò conéishen pas de deverbal deu vèrbe sórder. Que i a un nom sorten-, « lòc on i a honts ». B. Boyrie-Fénié que cred la prumèra forma correspond a un o barrat; dens lo vèrbe surgere, u que dona [o] barrat (puish [u]). La dificultat qu'ei las formas seguentas e son en [ɔ] (o obèrt), mès l'influéncia de r que pòt eventualament obrir la vocala.
Lo nom Òssagòr que sembla format dus mots deu lexic prelatin : l'idronim òssa e l'adjectiu agòr, « sec, tarit » o gorr, « arroi, nud ». Òssagòr que seré ua « aiga arroia », donc ferruginosa. Lo lòc Bas Rouge au nòrd de Lon e la forma femenina (Lac d'Ossegore) de la mapa de Cassini, lo lòc l'Aiga seca, a Trensac que pòderén confirmar aquera solucion. Aqueths noms que demòren escurs e que datarén de l'epòca aquitanica.
Sent Alari de Bretmàs
Sent Alari de Bretmàs (Saint-Hilaire-de-Brethmas en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lizy-sur-Ourcq
Lizy-sur-Ourcq es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Legato
thumb|400px|left|Nòtas ligadasLo legato o ligat qu'ei ua articulacion musicau qui consisteish a interpretar duas o mei nòtas dens ua medisha impulsion. Lo legato que s'opausa au staccato on cada nòtas qu'ei atacada individualment e d'un biais hèra marcat.
En solfegi, lo legato qu'ei marcat dab ua linha corba.
La tecnica que'n pòt variar segon los instruments : dens lo cas de la votz o deus instruments de vent duas nòtas ligadas que seran interpretadas dab ua medisha expiracion ; per un instrument de còrdas hregadas dab un arquet, duas nòtas ligadas que seran jogadas dab un medish còp d'arquet ; entaus insruments de còrdas puntejadas òm ensajarà d'encadenar las nòtas shens pausa e dab atacas las mens marcadas possiblas.
Sancti-Spíritus (Salamanca)
Sancti-Spíritus (Salamanca) es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Villers-Sire-Nicole
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Sando
Sando es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sainte-Marie-du-Lac-Nuisement
Sainte-Marie-du-Lac-Nuisement es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
André Patry
André Patry (Àlans, Dordonha, 22 de novembre de 1902 - Niça, 20 de junh de 1960) foguèt un astronòm occitan. Eissit d’una familha lemosina, trabalhèt sustot a l’Observatòri de Niça.