cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roquesteron de Grassa
Sa Ròca (Roquesteron de Grassa o Sa Ròca de França ) o La Ròca de Provença (nom en francés La Roque-en-Provence dempuèi 2015, Roquestéron-Grasse aperabans) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Coulommes
Coulommes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Vascons
Los Vascons (Baskoiak en basque, Vascones, Wascones, gens vasconum en latin) son un pòbla de la peninsula Iberica que lo territòri s'espandís al sègle I AbC entre lo cors superior dl riu Ebre e sul penjal peninsular dels Pirenèus occidentals, una region que correspond a l'epòca contemporanèa a gaireben tota de la Navarra actuala, los airals du Nòrd-Oèst d'Aragon, del Nòrd-Èst e del Centre de La Rioja e del Nòrd-Èst del Guipuscoa.
Es pel nom de Vasconii que lps Romans de l'Antiquitat designavan un pòble conegut en seguida jos noms de Gascons e de Bascs. Vasconia, Gascònha e Bascoat son de formas successivas del mèsme nom.
Los Vascons, qu'atengan un naut gra d'integracion dins lo mond roman, subretot dins las planas, lo long de las broas del riu Ebre e dins los airals a l'entorn de las ciutats romanas de Pompælo e Oiasso (Irun), pòblan la region mai al nòrd e mai montanhosa, conegudas coma lo Vasconum Saltus, pendent la crisi economica e sociala qu'acompanha la decomposicion de l'Imperium e la pression causada per las invasions barbaras dels pòbles germanics e asiatics (Uns, Alans, Taïfals) al començament del sègle V. Dintran enseguida en conflicte per escasenças amb los reialmes dels Visigòts e dels Francs que son installats suls dos penjals dels Pirenèus.
Après l'invasion musulmana de la peninsula Iberica al començament del sègle VIII, que mèna a la dissolucion del reialme visigòt e a la retirada parciala dels governaires francs al nòrd d'Aquitània, los descendents dels Vascons, qu'avián adoptat lo cristianisme pendent lo Bas-Empèri roman, tornèron s'organizar al sègle IX a l'entorn de las entitats feudalas del ducat de Vasconia en Gasconha e d'aquesta del reialme de Pampelona. Aquesta darrièra entitat farà naícer a l'Edat Mejana al reialme de Navarra.
Epòca romana
vinheta|242x242px|Retrach fictiu de [[Tit Livi, que dona la primièra notícia istoriografica, que demora conservada de l'Antiquitat sul pòble dels Vascons.]] La descripcion del territòri que los Vascons ocupavan pendent l'epca antic entre lo sègle I AbC e lo II, foguèt transmesa pels tèxtes d'autors classics, coma Tit Livi, Estrabon, Plini lo vièlh e Ptolemèu. Aqueste tèxtes venguèron de referéncias, alara qu'unes dls dichs mancan de coeréncia, e a vegada induson una contradiccion de las informacions o una mala interpretacion, subretot amb las fonts venent d'Estrabon.
La notícia istoriografica mai anciana correspond a Tit Livi (59 AbC.-17 ApC.) que, dins un breu passatge del fragment del libre XCI de son òbra sus la campanha de 76 AbC. pendent de la guèrra sertoriana, conta cossí Sertori puja de l'Ebre e passa per la civitas de Calagurris Nasica, passa lo territòri dels Vascons (o Vasconum agrum) fins a las limitas de sos mejancièrs, los Berons. Amb un estudi comparat d'autras partidas del mèsme fragment, es possible de deduire qu'aquestes vesins èran a l'oèst, car al sud los Vascons èran los vesins de la ciutat celtibèra de Contrebia Leucade.
Plini lo Vièlh, dins son Istòria naturala, reproduch un tèxte precedent a l'an 50 AbC. ont los Vascons son situats dins lo tèrme occidental desl Pirenèus, vesins dels Varduls, e que lo territòri s'espandís cap als monts d'Oiartzun e cap a la mar Cantabrica dins una zona nomenada Vasconum saltus. Lo geograf grèc Estrabon, a l'epòca d'August (63 AbC.-14 ApC.), se referís als Vascons (en grèc ancian, Ούασκώνων, amb l'alfabet latin Úaskóonoon) en situant lor polis màger coma la vila de Pampelona, amb tanben la vila de Callagurris (Calahorra).
Aquestas donadas se trapan dins l’òbra de Claudi Ptolemèu (que viu al sègle II), Tractat de geografia, que lo libre II, capítol 6, 66, detalha lo nom de 15 vilas a l'interior del territòri dels Vascons, en mai de la vila costièra d'Oiasso (Irun) : Eturissa, Pompælo, Bituris, Andelos, Nemeturissa, Curnonium, Iacca, Graccurris, Calagurris, Cascantum, Ercavica, Tarraga, Muscaria, Segia e Allauona.
Saint-Vaast-de-Longmont
Saint-Vaast-de-Longmont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sainte-Anne
Sainte-Anne pòt essèr:
Guixers
Guixers es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Domblain
Domblain es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Domblain Fasiá partida de la principauté de Joinville.
Hyracotherium
Hyracotherium (bèstia semblanta a un daman), conegut tanben coma Eohippus, es un genre atudat de mamifèrs perissodactils de la familha Palaeotheriidae.
Es considerat coma un aujòl del tapir, del rinocèros e del caval. Èra un animal quadrupèd que visquèt dins l'emisfèri Nòrd (en Asia, Euròpa e America del Nòrd), pendent lo periòde Eocèn, fa de 60 a 45 milions d'ans.
Hyracotherium èra un pichon erbivòr de la talha d'un guèine, aviá quatre dets a las patas avant e tres a las patas de darrièr que lo central èra pus long, protegits per de batas.
28 de mai
mai
Decèsses
Veire tanben :
Union montanhòla de l'Alta Val de Susa
L'Union montanhòla de l'Alta Val de Susa (en italian, Unione montana dell'Alta Valle Susa) es un agropament de 9 comunas occitanas e arpitanas de Piemont (ciutat metropolitana de Turin) creat en 2014. Lo caplòc es Ors.
Ivars de Noguera
Ivars de Noguera es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Fiji
Fiji o las illas Fiji es un archipèla e un estat d'Oceania, al sud de l'Ocean Pacific.
Lo gentilici es fijian -a.
Politica
Fiji es una republica parlamentària. Lo cap d'Estat es lo president, elegit per lo Grand Conselh per un periòde de cinc ans.
Economia
De veire: Economia de Fiji
Isona i Conca Dellà
Isona i Conca Dellà es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Spadenland
Spadenland es un barri del districte de Bergedorf dins l'estat d'Amborg en Alemanha. En 2011 comptava 466 abitants per una superficia de 3,4 km².
Parçay-Meslay
Parçay-Meslay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Loèr
Loèr (Louer en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat qu'explica Loèr per Lonhar, nom germanic d'òmi.
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que pensa Loèr vien de lou banè, « l'aiguèra » qui devèva significar tanben « varat, canau, esgot »; en gascon, -b- que vien -w- [mès pas dens tots los cas] e -n- intervocalica que s'amudeish : Lou(b)a(n)er.
La fòrma de 1140 qu'ei benlhèu ua refeccion sabenta inspirada de Lop Aner, fondator deu Mont de Marsan, mès aqueth nom explica pas Loèr, atestat abans l140. Loèr qu'ei benlhèu un derivat deu gascon lau, « tèrra èrma, lana », mès que caleré precisar lo sufixe. Lo nom que demòra inexplicat.
Ivars d'Urgell
Ivars d'Urgell es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
La Fuelhada
La Fuelhada (La Feuillade en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion es [lɒfø’ʎadɒ]. Las fòrmas ancianas son La Folhada au segle XIII, Foliata, en latin, en 1365. La Fuelhada ven dau latin folia, « fuelha » e per extension « bòsc, ombratge daus aubres », emb lo resultat dau sufixe latin -ata; lo site de las comunas de Dordonha precisa que lo nom es l'occitan fuelhada, « forest de fuelhós », per oposicion a una forest de rosinós; Chantal Tanet e Tristan Hordé escriven que lo nom ven de fuelha, , , mas la prumiera atestacion sembla bastida sus l'occitan vielh folha, non diftongat, 'laidonc que la fòrma actuala es estada atirada per fuelha, fòrma diftongada pus recenta.
Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr
Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr, tanben titolat Manicla (Lou Groulié bèl-esprit, Maniclo, Suseta e Tribòrd dins son edicion en grafia mistralenca) es una pèça de teatre povençala en occitan escricha e interpretada a Tolon per lo maquinaire de teatre Estève Pelabon en 1789.
Marquèt pregondament e definitivament la literatura provençala en particular e occitana en generau per son estatut d'òbra dramatica en lenga d'òc e per sa capitada majora. Segon Cristian Anatole e Robèrt Lafont, la premiera edicion foguèt estampada a 12,000 exemplaris.
Sinòpsi
thumb||Tolon dau temps de Manicla Manicla e la defunta maire de Suseta avián adobat lo maridatge ambé Tribòrd mai ara que lo grolier es vengut sindic de sa corporacion d'estima mai de donar sa filha a Trottoir (que li ven la demandar) per amor de sa richessa. Per convencre Suseta, Manicla li fa creire que la bensai oblidada puei qu'an reçauput ges de nòva. Suseta crei que vòu en fach rescondre qu'es mòrt. Marròta la rassegura e mai acaba per aprendre lo retorn de Tribòrd. Ne'n faliá pas tant per que Suseta refuse lei avanças ridiculas e Trottoir e que comprengue lo plan de son paire. Tribòrd, tòrna just a temps per impressionar Trottoir e lo menar e renonciar e tanben a suenhar la susceptibilitat de Manicla qu'accèpta fin finala Tribòrd coma espós de Suseta.
= Resumit e extrach =
Acte premier
Manicla, lo paire de Suseta, cònta d'ora davant son ostau qu'es grolier e qu'eu e la defunta maire de sa jova filha, avián inicialament promés aquesta au marin Tribòr (practicament son fiu adoptiu, partit per un viatge mar) ; en mai d'aquò lei dos joves s'aman ; pasmens, ara qu'es vengut sindic de sa corporacion, s'estima mai de la donar an un riche mercadier que la li a demandada. Sòna sa filha e li demanda de se vestir e de venir.
Manicla e Suseta son a espinchar lei sabatas dei clients ; avans de sortir, lo paire ditz a sa filha que li deu parlar de son maridatge a son retorn.
Demorada sola, Suseta se languís de l'abséncia de Tribòr dempuei cinc mes, e conoissent sa fiseletat e son amor, crenh lei causas de la manca de novèlas. Se bota a cantar un aire : Revèn, Tribòr, vèn consolar ta ben aimada
Intrada de Marròta. Lei doas filhas parlan ensems de Tribòr, de l'amor, dau maridatge de Papolit ambé Laideta. Marròta ditz a Suseta qu'es tròp crentosa e que non fau pas se pressar per se maridar e que fin finala tot anarà ben. Lei doás cantan. Marròta sòrt e Manicla intra.
Tornat Manicla, sa filha li demanda çò qu'aviá a li dire subre son maridatge. Ditz que Tribòr tornarà pas de lèu perque van anar en Martinica e que va sap perque lo fiu de Mèstre Domenico a escrich, fa una setmana, au contrari de Tribòrd que sembla leis ignorar. Fin finala, li fa creire que Tribòr es mòrt per li anonciar que li a trobat lo fiu d'un mercadier. Ela crei pas per amor de sa condicion sociala de filha de grolier e pensa qu'es un engenh per la consolar ; en mai d'aquò ditz que vòu seguir Tribòr dins la mòrt. Manicla li demanda de se preparar per reçaupre lo pretendent.
Fjòrd
thumb|right| 250px|Naerøyfjorden, en Norvègia Un fjòrd es una valada que foguèt somesa a una fòrta erosion glaciària, e posteriorament ocupada per la mar.
Lo mot es d'origina escandinava.
Formacion geologica
Un fjòrd se forma quand un glacièr talha una val en forma d'U per abrasion del jaç de ròcas superficial. Fòrça vals se formèron durant la darrièra edat glaciària. La fonda glaciària es acompanhada per un rebomb de la rusca terrèstra tre que la carga de glaç e de sediments erodats desapareis (aquesta pujada de la rusca terrèstra qu'es deguda a l'equilibri isostatic es tanben sonada rebomb glaciari o movement eustatic ). De còps que i a lo rebomb es mai rapid que la pujada del nivèl marin. Nombroses fjòrds son pus prigonds que las mars adjacentas; Sognefjord, en Norvègia, atenh jol nivèl de la mar. Los fjòrds generalament an un lindal o son enauçats a sa boca, pr'amor de la morrena terminala de l'ancian glacièr, çò qu'es sovent la causa de la preséncia de fòrt corrents marins (veire skookumchuck). Saltstraumen en Norvègia es sovent descrit coma lo mai fòrt corrent de marèa del mond. Aquestas caracteristicas destrian los fjòrds de las rias (veire la Baia de Kotor), que son de vals negadas per la pujada de las mars.
Los fjòrds dins lo monde
Son generalament situats sus las còstas montanhosas occidentalas (dobèrtas cap al ponent) al delà dels 48° de latitud de l'emisfèri nòrd e dels 42° al sud. Se tròba de fjòrds a las còstas de: thumb|right|200px|Sognefjord, Norvègia
Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr
Acte premier
Manicla se lamenta dau biais que prenon lei causas e crenta d'aver "fach dins tot aquò: de petards dins la fanga" e se prepara, au pièger, a emplegar l'autoritat.
Fjòrd
Los fjòrds dins lo monde
Las longas baias semblablas als fjòrds de Nòva Anglatèrra son de còps nomenadas "fiards".
Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr
Acte premier
Intrada de Trottoir, tardier e gaug perqué a fach pagar una creança. Demanda de consèus subre coma parlar a Suseta mai tant Manicla coma eu son ridiculs subre aqueu ponch. Ensems parlan deis afars que faràn coma se lo maridatge fosse entre elei. Trottoir sòrt en prometent de tornar.
Acte segond
Suseta a vist Timon, es rassegurada e Marròta va quèrre Tribòrd per tornar amb eu.
Benastre de Suseta ("L’amor vos fa morir, mai vos rende la vida") e aire.
Arriban Manicla e de Trottoir e lo premier laissa lèu lo segond ambé Suseta per non pas aver da escotar que sap que Tribòrd es tornat.
Trottoir fa son compliment, Suseta li ditz que son calenhaire es tornat e qu'eu es tròp vielh, e davant l'assegurança de Trotoir, fisant dins l'engatjament dau paire, lo menaça d'aver a faire ambé Tribòrd.
Suseta soleta se lamenta :
Marròta tòrna amb Tribòrd e lei dos calenhaires son contents de s'embraçar. Tribòrd parla de son amor per Suseta, son paire e son amiga e es estonat justament que Marròta siegue pas encara maridada ambé Papolit mai ela li cònta satisfacha lo maridatge que faguèt en fach ambé Laideta. Assabenta tanben Tribòrd dau maridatge adobat per Manicla maugrat sa promessa e Suseta li explica que va vòu pas e que Trottoir es tròp vièlh per ela.
Intrada de Manicla ; Tribòrd lo sòna paire mai eu es fòrça fachat dau tractament que sa filha faguèt a Trottoir e, en tot reconéisser que l'aviá promesa a Tribòrd, ditz que la filha deu obeïr au paire e la fa tornar dedins l'ostau.
Manicla demorat solet ambé Tribòrd li explica que l'ama ben mai que vengut sindic, es pas mai grolier e deu maridar sa filha au mens amb un mercadier. Tribòrd li ditz que lei fasent malurós obtendrà pas mai que sei mòrts. Manicla resta solet e, afectat per sa tendressa per lei dos, esita.
Monològ de Tribòrd malurós e furiós.
Tribòrd rescòntra Trottoir, assaja de l'impressionar e va capita : Tribòrd (a despart) Cresi que vieu aicí mon illustre rivau! / Li farai fòrça pauc e pas gaire de mau. / Es pa’ qui que vodriáu exerçar mon coratge; / Mai siegui mautractat, respectarai son atge.
thumb|200px|Edicion de 1901
Trottoir E que vos fai aquò? Vòles cercar querèla ? / Ieu vos conoissi pas. Ansin laissatz m’estar.
Tribòrd Ieu vos conoissi ben ; segur me trompi pas.
Tribòrd Dien que venètz aicí per esposar Suseta, / Laissatz-la, cresètz-me. Me fètz pas enrajar / Que se fètz lo marrit vos farai lèu pojar.
Trottoir Se veni per aquò, son pas vòstreis afaires, / E li pòdi venir, car siáu son calenhaire : / L’ai fach un compliment… Laissatz m’està' la fin. / Podètz vos enanar. Passatz vòstre camin.
Tribòrd Son calenhaire, vos ? Digatz-me despuei quora, / E m’anetz pas cercar miegjorn a quatòrze oras, / Car de vos sentir ‘qui, sabètz, siáu dejà las.
Trottoir (a despart) Bogre! m’atròbi ben dins un grand embarràs. / Dins aquesto moment ai pa’nveja de rire; / Mi fa quasi entramblar, sabi plus que li dire.
Tribòrd Anem, per lo combat fèm pas ges de façon: / Me bati noblament a gròssei còps de ponh. / Fètz lèu, despachatz-vos. Sonjatz a vos defendre, / Car vau dins un moment vos dislocar lei membres : / E per tot acabar, lo partit lo pus cort… / Es de començar lèu.
Trottoir (cridant) Au secors ! Au secors !
Alarmat per lo bruch de la disputa, Manicla sòrt. Dins l'explicacion, Trottoir ditz que sabiá pas que Suseta èra promesa a Tribòrd e ditz que refusa de l'esposar. Manicla de son costat la refusa totjorn e Tribòrd que declara alora partir per se pas disputar e poder totjorn sonar Manicla dau nom de paire, que de tot biais, auriá jamai fach ges de mau e Trotoar. Esmogut, Manicla ditz qu'èra en vertat jamai tornat subre sa paraula mai que voliá esprovar l'amor de Tribòrd.
Manicla promet un autre partit a Trottoir.
Manicla prepausa Maròta a Trottoir. Marròta accèpta en pensant de lo faire morir lèu e, en mai d'aquò, prepausa de condicions que fan lèu renonciar lo mercadier :
Vòli de vòstre ben n’èstre totjorn mestressa. / Quand sarem maridats portarai lei ribans. / En tot çò que vodaài m’anaretz au davant. / Me cromparetz totjorn lei pus bèlei dantèlas, / E me faretz portar l’endiana la pus bèla. / Tanben per me flatar n’aurai un parpalhon / Ambé la cheina d’òr e non pas de leton. / Me cromparetz tanben çò que sarà de mòda ; / Aurem un gròs mirau, 'mb una bèla comòda. / E totei lei matins, avans de me levar / M’adurretz lo cafè vò ben lo chicolat. / Aurem, per se servir, faiança la pus bèla, / E que chasque topin ague sa cabucèla. / Vaquí mon sentiment : Se vos pòt agradar, / Deman, ambé Tribòrd, farem lei dos contracts / E se maridarem.
Cartocharia (tramvai de Tolosa)
Situacion sul malhum
Cartocharia es situada sus las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa, entre las estacions Purpan al nòrd-oèst e Zenit al sud-èst.
Ivorra
Ivorra es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Cartocharia (tramvai de Tolosa)
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 11 de decembre de 2010.
Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr
Acte segond
A la fin d'un aire de conclusion, Manicla clava la pèça subre lo constat que mai que lo bèl esperit, es melhor lo bòn sens :
Villeneuve-la-Lionne
Villeneuve-la-Lionne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr
Acte segond
Messiers, estudiam toei lei jorn Lei moiens de vos plaire; Mai, per li reüssir totjorn Ne'n faudriá ben mai faire. Per variar vòstrei plesirs. Variam lo langatge: Urós se podiam obtenir D’aver vòstre sufratge.
Villeneuve-la-Lionne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Voiteur
Voiteur es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montvalent (Albigés)
Montvalent (Montvalen en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Lo nom es atestat en 1259, en latin, Montevalenti. Es format del nom occitan mont, coma plan de lòcs situats sus una nautor, una autura (lo vilatge tresplomba de combas al nòrd, a l'oèst e al sud). S'i ajusta l'adjectiu occitan valent, mot de la familha de valor; lo sens es « solide, valent », , , donc capable de resistir als assauts. Es una formacion medievala.
28 de març
Decèsses
Vejatz tanben:
Montelaimar
Montelaimar o Lo Montelaimar (Montélimar en francés) es una comuna dau Daufinat occitan, dins lo departament de Droma e la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Lo gentilici es montelenc -a.
Montelaimar es la Pòrta Nòrd de Provença, e se situa entre leis influéncias de Provença e dau Daufinat. Es la capitala mondiala dau nogat, un dei Tretze dessèrts.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Sent Genès de Lobaut
Sent Genès de Lobaut o Sent Genès de Lombaut (Saint-Genès-de-Lombaud en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Sanctus Genesius, en latin, aus sègles XI-XIII, Lobaut, aus sègles XI-XIII, parrochiani de Lobaut, en 1273, Sanctus-Genesius-de-Lobaut, en 1339-1340, cappella de Lobaut, en 1354, 1356 e 1367.
Sant Gauderic
Sant Gauderic (Saint-Gaudéric en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
País de Concas
Lo País de Concas es un parçan d'Occitània situat en Roergue (Guiana).
Sa vila principala es Concas.
Montigny-en-Ostrevent
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Las primièras traces de Montigny-en-Ostrevent remontan a la préhistoire. N'efièch, existís de vestigis d'òmes préhistoriques presents sul luòc actual de la vila (al luòc-dich del Bòsc de las Vinhas), sustot dels fuòcs en servint a comunicar amb lo vilatge vesin de Leuwarde.
En 1285, Jacques Bretel soslinha en lo moment del tournoi de Chauvency-lo-Castèl, un senhor de Montigny, vengut tournoyer en companhiá de las Lallaing, Auberchicourt, Haussy, Enaut, batalha Èca. en la baralha contra Henri de Briey.
Les premières traces de Montigny-en-Ostrevent remontent à la préhistoire. En effet, il existe des vestiges d'hommes préhistoriques présents sur le site actuel de la ville (au lieu-dit du Bois des Vignes), notamment des feux servant à communiquer avec le village voisin de Leuwarde.
En 1285, Jacques Bretel signale lors du tournoi de Chauvency-le-Château, un seigneur de Montigny, venu tournoyer en compagnie des Lallaing, Auberchicourt, Haussy, Hainaut, etc. Il bataille dans la mêlée contre Henri de Briey.
Martigny-les-Gerbonvaux
Istòria
A l'epòca gallo-romaine, Martigny èra ja un luòc de passatge, situat sus la via de Langres a Mètz.
À l'époque gallo-romaine, Martigny était déjà un lieu de passage, situé sur la voie de Langres à Metz.
Societat de consomacion
Societat de consomacion o Societat de consomacion de massas es un tèrme utilizat en economia e sociologia per designar lo tipe de societat que correspond a una estapa avançada de desvolopament industrial capitalista e que se caracteriza per la consomacion massiva de bens e servicis, disponibles mercés a la seuna produccion massiva. Lo concèpte de societat de consomacion es ligat a aquel de l'economia de mercat e, doncas, al concèpte de capitalisme, considerant l'economia de mercat aquela que tròba l'equilibri entre ofèrta e demanda mejans la liura circulacion dels capitals, produchs e personas, sens intervencion estatala.
Apareisson
I a istoricament dos eveniments que transformèron la societat capitalista industriala en una societat de consomacion de massas:
Critica
Una critica mai comuna sus la societat de consomacion es aquela qu'afirma que s'agís d'un tipe de societat que se " rendèt" fàcia a las fòrças del sistèma capitalista e que, doncas, los sieus critèris e basas culturalas son someses a las creacions plaçadas a la disposicion del consomator. Dins aquel sens, los consomators finals perdrián las caracteristicas d'èsser umans e individús per venir a èsser considerats coma una massa de consomators que se pòt influenciar amb la tecnicianas del marketing, quitament capitant a crear de besonhs "falses" entre eles.
Dins lo camp dels ecologistas, la societat de consomacion se vei coma insostenable,perque implica un aument de contunh de l'escavament de resorças naturalas, e de l'amolonament dels degalhs, fins al ponch de menaçar la capacitat de regeneracion per la natura de las quitas resorças indispensablas per la subrevida umana.
Del punt de vista de l'inegalitat de las riquesas internacionalas, foguèt indicat tanben que lo modèl consumista menèt las economias dels païses paures fins al blocatge per satisfar l'enòrma consomacion de las societats mai industrializadas, arrestant de satisfar los besonhs tan fondamentals coma l'alimentacion de las lors pròprias populacions, doncas lo mercat fa que las rosorças son destinadas a satisfar aqueles que pagan mai d'argent.
Los dos vejaires precedents se combinan a l'ora d'ara per soslinhar que, se la majoritat de la populacion mondiala arribariá a un nivèl de consomacion similara a aquel dels païses industrializats, las resorças de primièr òrdre s'agotarián en pauc temps, çò que pausa de serioses problèmas economics, etics e politics.
La societat de consomacion fa referéncia en mai de la consomacion de bens a aquel dels servicis, que prenon totjorn mai d'importança dins las societats desvolopadas; fruch, fondamentalament, d'una disponibilitat mai granda del revengut e del temps liure. Dins aquel sens, la critica d'aquel tipe de societats sona per l'efièch de manipulacion de l'informacion, per tòca de "modelar" lo consomator per que venga lo "consomator ideal" que las entrepresas pretendon èsser en capacitat de lo fabregar.
Sociologia e consomacion
Del punt de vista de la sociologia, la consomacion demòra definida coma “l'ensems de processes socioculturals que realiza l'apropriacion e los usatges dels produchs o servicis”. Produchs o servicis que pòdon èsser a la disposicion del consomator ont que siá e que pòdon èsser consomats de diferents biais. Lo simple fach de l'existéncia dels produchs o dels servicis los transforma potencialament en consomables e dona a tot consomator lo drech legitim d'aspirar a los obtener.
La consomacion implica de relacions de possession, de dominacion, mas tanben d'imitacion, lo mimetisme cultural essent un mobil important per la consomacion quitament se la consomacion es una causida conscienta de cada persona e depend de la sa cultura. Tampauc se la persona pòt pas crompar los bens, la sola illusion que pòt arribar a lo far, la simpla consomacion visuala, dona lo plaser e fa que la persona se sentís participar a aquel mond.
Dins aquel sens, lo biais de vida postindustrial e l'aquesicion progressiva de bens de consomacion, qu'autrejan lo nomenat “confòrt“, mena a çò que los objèctes acceleran lo sèu cicle de vida amb lo sègle avançar. Lo paradigma d'aver d'objèctes que duran tota la vida, alara sinomim de prestigi, venguèt un sistèma ont los objèctes son gaireben d'un usatge unic.
Aquela transicion ont los objèctes se fan vectors rapids de la valor venguèt lo prestigi immediat de satisfar la creacion de besonhs, e manten lo nivèl actual de produccion dels bens.
Per Jean Baudrillard jos la dimension economica de la consomacion agisson de factors intrinsècs de l'individú combinat amb d'imperatius socials, per que l'univeritari afirma qu'aquel fenomèn depend totjorn mai del desir e mens del besonh.
L'autor anglés Robert Borock remarca que la consomacion es una practica sociala que sorgís amb la societat modèrna, la foncion principala que n'es porgir a l'individu de formas de se destriar dels autres grops de diferent nivèl social.
Aquela situacion novèla es nomenada per George Katona la societat de consomacion de massas e a coma principalas caracteristicas l'afluéncia, lo poder del consomator e la psicologia de l'individú que crompa.
Aquel estudi el fenomèn mòstra l'importança del consomator dins l'economia e destaca que dins aquel sistèma los besonhs son pas creats artificialament d'una biais aleatòri mas que son lo produch d'un comportament e qu'es un procés d'intercomunicacion entre un subjècte e un estimuli. Katona Parla que destriar los besonhs basics dels besonhs supausadament creats artificialament a pas sens, doncas qu'en la nòstra cultura la socializacion se produsís dins un contèxte que condiciona las eleccions de consomacion posteriora. Atal lo sèu vejaire se pòt resumir en çò totes los besonhs, que transcendisson los imperatius biologics, son socials dins sa natura.
L'analisi dels factors de produccion d'un punt vista comptable, amb una Matritz de comptabilitat sociala, completa encara l'estudi de la societat de consomacion.
Beckum
Beckum es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins l'Alemanha.
Friedrich Ebert
thumb|250px|Friedrich Ebert Friedrich Ebert (Heidelberg, 4 de febrièr de 1871 – Berlin, 28 de febrièr de 1925) foguèt un politician alemand. Dirigent del Partit Socialdemocrata Alemand (SPD), foguèt lo primièr president de la Republica de Weimar.
País de Bueg
Lo País de Bueg es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (e tanben en Provença). La ribièra de Bueg li dona son nom.
Sent Paul
Sent Pau (Saint-Paul en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
País de Bueg
Sa vila principala es L'Aranha Montaiglin.
Sent Paul
Sos abitants s'apelan los sent-paus.
Particularitats dau parlar comunau
Sent Paul : shen pau'
Internacionala Situacionista
Formalament creada en julhet de 1957 a la Conferéncia de Cosio di Arroscia, l'Internacionala Situationista nasquèt de l'aprochament d'un ensems internacional de movements d'avantgarda, que l'Internacionala letrista, lo Movement Internacional per un Bauhaus Imaginista, lo Comitat Psicogeografic de Londres e un grop de pintres italians. Son document fondator, Rapòrt sus la construccion de situacions..., foguèt redigit per Guy Debord en 1957. Dins aquel tèxte programatic, Debord pausa l'exigéncia de « cambiar lo mond » e prevei lo despassament de totas las formas artisticas per « un emplec unitari de totes los mejans de tresvirament de la vida quotidiana ».
Saint-Genès-de-Fronsac
Saint-Genès-de-Fronsac qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Internacionala Situacionista
Un dels objectius principals de l'Internacionala Situationista èra la relizacion de las promessas contengudas dins lo desvelopament de l'aparelh de produccion contemporanèu e la liberacion de las condicions istoricas, per una nòva apropriacion del real, e aquò dins totes los domenis de la vida. Lo despassament de l'art fuguèt son projècte primièr.
Al començament, los Situationistas venguèron coneguts a causa l'utilizacion del calembor coma arma politica, escarnissent l'art contemporanèu per mostrar l'inanitat e lo superficial d'una cultura dicha borgesa.
Puèi l'IS aviadament orientada cap a una critica de la societat de l'espectacle, o societat « espectaculària mercanda », accompanhada d'un desir de revolucion sociala. En 1962 se fa la trencadura entre « artistas » e « revolucionaris » e l'exclusion dels primièrs.
Al subjècte organizacional, l'IS conserva la posicion marxista d'un partit teoric representant lo nivèl mai naut de consciéncia revolucionària. La teorizacion d'aquela posicion se faguèt sonque mai tard dins la Definicion Minim de las Organizacions revolucionàrias (IS <abbr class="abbr" title="numéro">no <abbr class="abbr" title="numéro"> 11), adoptada per la <abbr class="abbr" title="Septième">7a <abbr class="abbr" title="Septième"> Conferéncia de l'IS en 1967, que foguèt en França l'una de las referéncia del conselhisme seguent mai de 1968, e en 1969 dins los Preliminaris suls conselhs e l'organizacion conselhista (IS <abbr class="abbr" title="numéro">no <abbr class="abbr" title="numéro"> 12).
Teoria(s) situationista(s)
Lo projècte situacionista se basa sus :
La revolucion de la vida videnta se pòt far sonque dins l"encaster de l'autogestion generalizada, sus de basas egalitàrias, e supremissent los rapòrts mercands. S'apièja sus una idèas:
Per descruire l'estadi modèrne del capitalisme, Guy Debord torna utilizar leo concèpte d'« espectacle » evocat per Marx. Aquel concèpte a mai d'una significacions. L'espectacle es d'en primièr l'aparelh de propaganda del poder capitalista, mas tanben es « un rapòrt social entre de personas mediatizat per d'imatges ». Apareis amb la societat de consomacion, dins los ans 1930. Guy Debord destria tres formas d'espectacle, que la darrièra succedís a las doas autras : Alara qu'en Union sovietica e dins los païses de l'Èst l'espectacle se concentra sus la persona del dictator (Stalin puèi Khrushchov e Brejnev), l'espectacle se presenta dins las societats liberalas occidentalas de biais difús, jos la forma de merças que contenon tota la propaganda de l'ideologia capitalista. Guy Debord observa que dins los ans 1980 la doas formas d'espectacla avián fusionat jos la forma d'« espectacular integrat » : ara, l'espectacle es pas sonque dins la merça, los rapòrts socials que predispausa o dins la simpla propaganda del poder, « ara, l'espectacle es present partot. » Regís tot dins las relacions entre las personas, perque ara totes los rapòrts socials tendon e venir de rapòrts mercands : los rapòrts socials son pas que de rapòrts de significants, autrament dich de simulacres. D'espereles son de simulacres.
Quitament al delà dels rapòrts socials, l'espectacular integrat es present dins las c ausidas de l'arquitectura, la geografia, le modelatge dels païsatges, de las consciéncias, la falsificacion de la noiritura e quitament de la degradacion de la natura (pollucions diversas, radioactivitat, escalfament global, organismes modificats genticament).
A l'ora d'ara, mai d'una organizacions del movement altermondialista posan una partida de lors idèas dins la filosofia situationista. De grops coma Antipub o d'escrivans coma Naomi Klein afirman s'inspirar dels escrivans situacionistas.
La revista
L'Internacionala Situacionnista produtz las seunas òbras teoricas dins sa revista Internationale situationniste e subretot dins dos libres: Traité de savoir vivre à l'usage des jeunes générations (1967), de Raoul Vaneigem e La société du spectacle (1967), de Guy Debord.
La revista Internationale situationniste fuguèt tanben redigida per Guy Debord, Mohamed Dahou, Giuseppe Pinot-Gallizio, Maurice Wyckaert, Constant, Asger Jorn, Helmut Sturm, Attila Kotanyi, Jørgen Nash, Uwe Lausen, Raoul Vaneigem, Michèle Bernstein, Jeppesen Victor Martin, Jan Stijbosch, Alexander Trocchi, Théo Frey, Mustapha Khayati, Donald Nicholson-Smith, René Riesel, René Viénet, eca. 12 numeros foguèron publicats entre 1958 e 1969. Aquela revista èra un terren d'experimentacion discursiu e tanben un mejan de propaganda.
Critica(s) (dels) situacionista(s)
Partisana radicala contra lo trabalh alienat (e alienant) e l'espectacle coma rapòrt social mediatizat per d'imatges, l’IS se refusa a tota alienacion de l’individú e essent un grop presicant la seuna liberacion. Los membres se refusan a totas proposicions formals podant la dirigir, çò que foguèron vivament criticat per d’autres movements de l’« esquèrra extrèma » de l'epòca (lo maoïsme o l'estructuralisme).
Las criticas situacionistas, que siá aquela de societat qu'unes d'aqueles disam combatre, èran vivas e « avantgardistas », menant al radicalisme la critica e l’accion. Ara d'unes venant de ts mitan recupèran Debord, lausant sa personalitat e son estil d’escritura, e anientant sa pensada. Atal sortiguèron de mòstras e d'obratges literaris dins de luòc coma lo Centre Pompidor (tipe d’institucion fòrça criticat pels situacionistas). De mai, de conselhistas contunhont de se dire situacionistas. Unes penson pasmens qu'es abusiu de se declarer atal a l'ora d'ara e qu'aquò torna a la recuperacion del movement, denonciat al començament (l’IS volgava un despassament de lor pensada e non pas la dogmatizar).
Companhs
Lo sinològ Simon Leys es sovent associat al movement situacionista, dos dels seus libres venon confirmar l'analisi d'aquel movement al respècte del sistèma politic chinés: Les Habits neufs du président Mao e Ombres chinoises. Lo quite estil dels títols es dins la dralha de l'esperit d'aquel movement.
Notas e referéncias
<div data-cx-weight="2397" data-cx-state="source" data-source="736" class="references-small decimal" id="cx736" style="-moz-column-count: 2;" contenteditable="true">
Hartzviller
Hartzviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
País de Faiença
Lo País de Faiença es un parçan d'Occitània situat en Provença.
Sa vila principala es Faiença.
Gené
Geografia
La municipalitat a situat en lo Segréen.
La commune est située dans le Segréen.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bellefontaine (Martinica)
Bellefontaine es una comuna francesa administrada per lo departament de Martinica de la region de Martinica.
Digestion
La digestion es lo procès biologic de transformacion de la norridura en nutriments dirèctament assimilables per lei cellulas d'un organisme. Es presenta dins leis organismes eterotròfs e necessita generalament una succession de mecanismes fisics e quimics per rompre l'estructura de moleculas de talha importanta e produrre de moleculas simplas pus aisadas d'absorbir. A generalament luòc a l'interior deis organismes mai d'excepcions nombrosas existisson.
Asia (província romana)
vinheta|350x350px|La província romana d'Asia. La província romana d'Asia compreniá diferents reialmes antics d'Anatòlia: la Caria, la Lidia, la Misia, la Frigia et la Troada. Aviá una superfícia d'unes 78 000 quilomètres carrats.
Digestion
Digestion extèrna e intèrna
La digestion intèrna necessita la preséncia d'un sistèma digestiu. Pus complèxa, permet de tractar la màger part de la matèria organica atacada per leis enzims e son environament fisicoquimic es generalament ben optimizat gràcias a de mecanismes de contraròtle biologic. Aqueu tipe de digestion s'observa en la màger part deis organismes complèxs amb quauqueis excepcions coma leis aranhas qu'an un sistèma digestiu implicant una etapa extèrna.
Sistèmas secretors
Franc de procès fòrça primitius, totei lei sistèmas de digestion coneguts utilizan d'enzims per degradar de matèrias organicas. Per aquò, tènon d'organs secretors. N'existís de tipes diferents segon la complexitat de l'organisme. Certanei son dotats de canaus permetent de transportar d'enzims ò de substàncias quimicas dins un endrech precís, de seringas molecularas ò de mecanismes de liberacion de vesiculas contenent d'enzims.
Leis enzims digestius son de moleculas capablas de catalizar de reaccions quimicas, generalament de reaccions permetent de rompre una molecula lònga ò complèxa. A respècte d'autrei catalisaires, leis enzims permèton d'accelerar considerablament lei reaccions de desgradacion mai son fòrça especifics e foncionan dins de condicions fisicas e quimicas ben definidas. Ansin, un enzim donat pòu unicament atacar un grop de moleculas organicas donadas, çò que participa a la definicion dau regim alimentari de l'organisme. Lei substàncias quimicas son sovent de compausats acids permetent d'abaissar lo pH.
Asia (província romana)
De 56 à 49 AbC, los tres districtes orientals de Cibira, Sinnada (Şuhut) e d'Apamèu (Dinar) ne son destacats al benefici de la Cilícia. Juli Cesar las li torna e li liga la Panfília. En 36 AbC, Marc Antòni ne destaquèt aquesta al benefici del reialme galat d'Amintas.
La Roqueta de Sianha
La Roqueta de Sianha (La Roquette-sur-Siagne en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Asia (província romana)
Jos l'Empèri, venguda província senatoriala, conguèt un periòde astrat.
Digestion
Fagosòma
thumb|right|[[Fotografia d'un bactèri (Entamoeba histolytica) amb d'ematias en cors de fagocitòsi dins de fagosòmas.]]
Asia (província romana)
Jos Dioclecian foguèt partejada en set província: Asia, illas, Ellespontic, Lidia, Caria, Frigia Ia e IIa totas jos l'autoritat d'un sol procónsol.
Jos Constantin e sos successors, faguèt partida de tres diocèsis:
Digestion
Fagosòma
Un fagosòma es una vacuòla formada a l'entorn d'una particula durant sa fagocitòsi. Permet de concentrar de compausats quimics sus la particula en vista de la destrurre e de la digerir. Es un fenomèn frequent per lei microorganismes e la vida cellulara. Per exemple, es una basa dau sistèma immunitari uman.
Digestion umana
thumb|Organizacion generala dau sistèma digestiu uman
Lo sistèma digestiu de l'èsser uman es organizat a l'entorn de plusors organs intèrnes permetent d'assegurar la fragmentacion e l'absorpcion deis aliments per lo sang. La premiera etapa a luòc dins la boca e dins l'esofag. Gràcias a l'accion dei dents, la norridura es masticada e mesclada amb la saliva. Puei, es transferida vèrs l'estomac. Constituït d'una pòchi formada de muscles poderós e de cellulas emetritz d'un suc gastric contenent d'acid cloridric e d'enzims digestius, permet de dissòuvre lo manjar per o transformar en emulsion de particulas finas que passan dins l'intestin prim.
Autrei mamifèrs
thumb|right|Esquèma de la premiera partida dau sègle XX presentant l'[[estomac d'un romiaire.]]
L'arquitectura generala dau sistèma digestiu uman pòu s'observar dins leis autrei mamifèrs. Pasmens, leis erbivòrs an generalament d'elements suplementaris que son necessaris a la degradacion dei matèrias vegetalas mentre que lei carnivòrs tènon un sistèma digestiu simplificat per digerir la carn.
Tornamira (Cantal)
Tornamira (Tournemire en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Juncosa
thumb
Tornamira (Cantal)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Digestion
Autrei mamifèrs
Entre leis adaptacions pus importantas deis erbivòrs, se pòu mencionar l'estomac dei romiaires. Devesit entre quatre pòchis diferentas, es dotat d'una flòra bacteriana fòrça importanta que permet de multiplicar lei reaccions de degradacion deis aliments (atacas enzimaticas, fermentacion...) per n'extraire lo maximom d'energia. Se pòu egalament citar lo desvolopament important de la premiera partida de l'intestin gròs, lo caecum, dei rosigaires. Coma l'estomac dei romiaires, permet la fermentacion deis aliments per produrre de quantitats importantas de nutriments a partir d'una alimentacion paura.
Juncosa
Juncosa es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Digestion
Aucèus
Leis aucèus dispausan d'un sistèma digestiu fòrça eficaç qu'es capable d'entretenir un metabolisme fòrça rapid. Presenta de similituds amb aqueu dei mamifèrs car lo fetge e lo pancrèas i tènon lo meteis rótle. Pasmens, es egalament formada d'adaptacions especificas. Ansin, l'esofag es generalament larg, especialament en leis espècias carnivòras, per permetre l'estocatge de manjar ò lo transpòrt d'una presa. Aquela particularitat es completada per l'existéncia d'una pòchi extensibla, dicha gavais, que permet de gardar de resèrvas de norridura. Desprovesit de glandas digestivas, aquel organ favoriza l'umidificacion deis aliments avans son transferiment vèrs l'estomac. Es fòrça important per leis aucèus granivòrs que l'utilizan per manjar de quantitats importantas de granas avans d'anar s'escondre per lei digerir.
Erich Honecker
Erich Honecker (Neunkirchen, 25 d'aost de 1912 - Santiago de Chile, 29 de mai de 1994) foguèt un òme politic de la Republica Democratica Alemanda. Coma secretari generau dau Partit Socialista Unificat d'Alemanha (SED) e president dau Conseu d'Estat de la RDA, dirigiguèt l'Alemanha de l'Èst de 1976 a 1989. Adoptèt una economia de « consomacion socialista » e aguèt un ròtle important dins lo raprochament entre la RFA e la RDA. Pasmens, deguèt pauc a pauc faciar de dificultats economicas en causa de la manca de modernizacion de l'economia dau país e refusèt de sostenir la politica de dubertura iniciada per Mikhaïl Gorbachov. Per aquò, foguèt reversat per la direccion dau partit en 1989. En 1991, foguèt arrestat per son ròtle dins la repression estatica menada per leis autoritats de la RDA e rapidament liberat en causa de la malautiá. S'exilèt au Chile onte moriguèt.
Digestion
Aucèus
L'estomac es compausat de doas pòchis successivas. La premiera, dicha proventricul, es alongada e extensibla. Contèn de glandas especializadas secretritz dau suc gastric. La segonda es un organ muscular dich perier. Permet de trissar e de mesclar leis aliments. Sa longor varia segon lo regime alimentari de l'animau. Es còrt en lei carnivòrs e lòng en leis erbivòrs. Per melhorar son foncionament, certaneis espècias, generalament granivòras, avalan de pèiras. Dins certaneis espècias carnivòras, lo perier es pus cort e tèn puslèu lo ròtle de separator e de filtre en permetent de separar leis elements indigeribles (òs, pluma, fusta, quitina, dent...) que son regitats per lo bèc sota la forma de pelòtas.