cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis Pasteur
Lei recèrcas sus lo « fenomèn vitau » dei fermentacions
Aquela descubèrta aviá una portada considerabla car permetiá d'invalidar la teoria de la generacion espontanèa qu'èra un deis obstacles empachant lo desvolopament de la medecina modèrna. Pasmens, Pasteur se turtèt a una viva oposicion de part dei partisans de teorias advèrsas. En 1861, après aver estudiar lo mecanisme de la fermentacion butiric, completèt sa trobada amb la descubèrta d'un gèrme capable de viure sensa oxigèn.
Lei recèrcas sus lo vin e lei manhans
thumb|right|[[Fotografia de Louis Pasteur en 1857.]]
En decembre de 1862, après la mòrt de Jean-Baptiste Biot, Pasteur foguèt nomat a l'Acadèmia dei Sciéncias. Decidèt de reprendre sei recèrcas sus la fermentacion en vista d'estudiar lei malautiás contagiosas. En 1864, descurbiguèt ansin, en estudiant lo desvolopament dei ferments a l'origina dei « malautiás » dau vin, qu'una aumentacion brèva de la temperatura permetiá de protegir lo beure sensa redurre sei qualitats gustativas. Aquò marquèt lo començament d'una tiera d'experiéncias sus leis efiechs de la temperatura que menèt a la concepcion de la pasteurizacion.
Après aqueu succès, a la demanda de Jean-Baptiste Dumas, Pasteur s'interessèt a l'epidemia de pebrina, una malautiás que tocava lei manhans e menaçava la produccion de seda francesa. Amb l'ajuda de sa femna e maugrat lo decès de son paire, Pasteur anèt a Alès en junh de 1865 per estudiar la patologia. I demostrèt la contagiositat de la malautiá e prepausèt d'accions per eliminar lei manhans contaminats. En particular, mostrèt la necessitat d'eliminar leis uòus eissits de parpalhons tocats per la pebrina per tornar constituir de populacions sanas. En 1867, aquò li permetèt d'obtenir de finançaments especiaus per modernizar son laboratòri. Puei, durant un sejorn a Orleans, s'interessèt au ròtle de Mycoderma aceti dins la fabricacion dau vinaigre. En particular, identifiquèt lo mecanisme de formacion de l'acid acetic e lei riscs d'errors dins la mesa en òbra dau procès. Definiguèt tanben un procès novèu permetent de quadruplar la produccion.
En genier de 1868, menèt una campanha de premsa per sostenir lo desvolopament de la recèrca. Foguèt inicialament censurat per leis autoritats imperialas mai, gràcias a l'ajuda de l'òme politic e istorian Victor Duruy (1811-1894), poguèt publicar son article dins una revista scientifica. Finalament, lo 16 de març, Napoleon III (1848-1870) acceptèt de donar de mejans suplementaris a plusors sabents francés per permetre au país de rivalizar amb leis autrei poissanças scientificas dau periòde. Puei, dins lo corrent de l'annada, Pasteur anèt a Tolon onte melhorèt lei procès de conservacion dau vin.
Lei recèrcas sus la bièrra
De 1868 a 1870, Pasteur conoguèt un periòde mens productiu en causa de problemas de santat. D'efiech, lo 18 d'octòbre de 1868, foguèt victima d'una ataca cerebrala que lo laissèt en partida emiplexic. Poguèt tornarmai trabalhar a partir de genier de 1869 e estudièt de biais per melhorar la seleccion dei manhans per permetre lo redreiçament de la sericultura francesa. Pasmens, lei productors francés apliquèron pauc sei mesuras, au contrari deis Italians e deis Austrians que renforcèron ansin sa posicion.
Après la desfacha de 1870, Pasteur critiquèt tornarmai la manca de mejans de la recèrca e de l'ensenhament superior en França. Puei, durant un viatge en Anglatèrra, s'interessèt ai mejans necessaris per protegir lo most còntra la poussa. De mai, identifiquèt divèrsei « malautiás » de la bièrra e donèt quauquei conseus per limitar lor aparicion. De retorn dins la capitala francesa, concebèt un sistèma de caufatge de la bièrra entre 50 e 55 °C destinat a assegurar sa conservacion.
La pasteurizacion dei liquids
Au començament deis ans 1870, Pasteur deguèt faciar un nombre importanta d'atacas de part dei partisans de la generacion espontanèa. En particular, una descripcion dei levaduras li foguèt demandada per seis adversaris, causa malaisada en causa dei limits dei microscòpis dau periòde. De mai, d'un biais pus generau, per una partida importanta de la comunautat scientifica, èra pas simple d'imaginar d'organismes capables de subreviure sensa oxigèn. Pasmens, en parallèl, d'autrei descubèrtas mostravan l'importància dei resultats obtenguts per Pasteur. En particular, Jean-Antoine Villemin (1827-1892) aviá demostrat la contagiositat de la tuberculòsi. Encara pus important, Casimir Davaine (1812-1882) aviá observat de similituds entre lei ferments identificats per Pasteur e d'elements observats dins lo sang de malauts dau carboncle.
Pasteur decidèt donc d'estudiar l'origina dei malautiás en s'interessant a l'infinidament pichon. Premier, Pasteur demostrèt experimentalament l'interès dei règlas d'igièna definidas per Alphonse Guérin (1816-1895), Joseph Lister (1827-1912) e Just Lucas-Championnière (1843-1913). Puei, mostrèt que lo caufatge a 120 °C d'una mòstra d'urina permetiá d'i empachar lo desvolopament de gèrmes. Conjugat amb la descubèrta de metòdes d'esterilizacion deis objèctes entre 150 e 200 °C, aqueu succès permetèt de melhorar lei condicions d'exercici de la cirurgia e Pasteur venguèt una celebritat mondiala.
L'estudi dau carboncle
thumb|Retrach de Louis Pasteur en [[1878.]]
A partir de 1877, Pasteur estudièt lo carboncle, una malautiá perilhosa e contagiosa causada per una bacteria relativament aisada d'observar qu'èra estada identificada per Davaine quauqueis annadas aperavans. Pasteur mostrèt la natura viventa d'aqueu gèrme e sa capacitat de se multiplicar dins un environament favorable, compres en fòra de l'organisme. Autre resultat important, diferencièt lei gèrmes liats au carboncle e aquelei liats a la putrefaccion dei teissuts tocats. Lo 30 d'abriu de 1878, publiquèt una teoria dei gèrmes qu'afiermava lo ròtle d'aquelei microorganismes dins l'aparicion, lo desvolopament e la transmission dei malautiás. Per la sostenir, presentèt lei mecanismes de l'epidemiologia dau carboncle.
Se fau nòtar qu'aquelei trabalhs de Pasteur s'integravan dins un ensemble pus larg. En particular, la meteissa annada, Charles-Emmanuel Sédillot (1804-1883) inventèt lo mot « micròbi ». D'efiech, aquò èra vengut necessari car mai e mai de microorganismes èran descubèrts gràcias ai progrès de la microscopia. Sa difusion rapida au sen de la populacion permetèt ai tèsis medicalas novèlas de s'impausar lentament au sen de la comunautat scientifica.
La descubèrta dau principi d'atenuacion
Vèrs 1879, Pasteur s'interessèt au colerà dei galinas, una malautiá aviària que podiá aisament tuar 90% d'una populacion d'aucèus. A l'azard, descurbiguèt qu'una cultura vièlha de gèrmes responsables d'aquela infeccion aviá perdut sa viruléncia. De mai, una galina contaminada per aquela cultura èra protegida còntra una infeccion dirècta per la malautiá. Pasteur realizèt la similitud entre aqueu fenomèn e aqueu de la vaccinacion descubèrt en 1796 per lo mètge anglés Edward Jenner (1749-1823). A partir d'aqueleis elements, Pasteur concebèt lo premier vaccin a basa de bacterias attenuadas.
En parallèl, vèrs aqueu periòde, Pasteur prenguèt Émile Roux (1853-1933) coma assistent. Futur director de l'Institut Pasteur, venguèt un dei collaborators pus importants de Pasteur e foguèt l'autor de plusors descubèrtas importantas sus la difteria, la tuberculòsi, la sifilis, la pneumonia e lo tetanòs.
Lo vaccin còntra lo carboncle
thumb|right|Representacion d'una campanha de [[vaccinacion còntra lo carboncle realizada per Pasteur.]]
Après son trabalh sus lo colerà dei galinas, Pasteur orientèt sei recèrcas vèrs la concepcion d'un vaccin còntra lo carboncle. Per aquò, apliquèt lo resultat de sei descubèrtas recentas sus lei gèrmes responsables de la malautiá. En caufant una cultura bacteriana vièlha a 42 °C, capitèt de fabricar una cultura de gèrmes attenuats. Una experiéncia menada en junh de 1882 li permetèt de mostrar l'eficacitat de son vaccin. Aquò foguèt un succès considerable. En particular, foguèt elegit a l'Acadèmia Francesa lo 8 de decembre de 1881. Recebèt tanben d'onors variats dins d'autrei país, especialament en Anglatèrra.
Lo vaccin còntra la ràbia
A partir de 1884, Pasteur dirigiguèt seis esfòrç vèrs la ràbia. Assaièt premier d'inocular l'infeccion a de conius gràcias a d'injeccions de mòstras de saliva e de sang de cans |enrabiats. Aquò li permetèt de descubrir la possibilitat de crear de cas de ràbia reproductibles en injectant de mòstras contaminadas dins lo cervèu dei conius. Poguèt alora recuperar de tròç de mesolha espinala de conius tuats per la malautiá. En laissant vielhir e secar aquelei tròç, attenuèt la viruléncia de l'agent patogèn a l'origina de la ràbia. Puei, testèt l'eficacitat vaccinala d'aquelei mòstras de mesolha sus de cans.
Lo 6 de julhet de 1885, Pasteur recebèt un enfant de nòu ans, Joseph Meister, qu'èra estat mordut per un can |enrabiat. Après d'esitacions, acceptèt de li injectar de tròç de mesolha mai e mai virulents. Un mes pus tard, l'enfant aviá pas desvolopat la malautiá e èra considerat coma sauvat. En octòbre de la meteissa annada, un segond succès foguèt enregistrat amb lo tractament de Jean-Baptiste Jupille, un pastre de 15 ans mordut sièis jorns avans la premiera inoculacion. Rapidament, de desenaus de bleçats foguèron mandats a París. Maugrat quauquei reviradas, lo vaccin foguèt eficaç e lo metòde d'attenuacion desvolopat per Pasteur permetèt la recèrca d'autrei vaccins.
La fondacion de l'Institut Pasteur
thumb|right|[[Tombèu de Louis Pasteur dins la cròta dau Musèu Pasteur.]]
Gràcias au succès de la vaccinacion còntra la ràbia, Pasteur obtenguèt lo sostèn de l'Acadèmia dei Sciéncias per fondar un institut encargat d'estudiar lei malautiás e la mesa au ponch de tractaments adaptats. Tre 1886, de soscripcions nacionalas e internacionalas permetèron de reünir lei sòus necessaris au projècte. Aquò donèt la possibilitat ai collaborators de Pasteur, especialament Jacques-Joseph Grancher (1843-1907), Ilia Ilich Mechnikov (1845-1916), Émile Roux (1853-1933), André Chantemesse (1851-1919) ò Alexandre Yersin (1863-1943), de perseguir seis estudis dins de condicions favorablas. En particular, avans la fin dau sègle XIX, identifiquèron lei gèrmes de la difteria e de la pèsta ò lo ròtle dei toxinas dins certanei malautiás e trobèron un tractament eficaç còntra la difteria.
En revènge, Pasteur poguèt gaire i trabalhar car sa santat declinèt après un accident neurologic. Participèt encara a certaneis activitats de sei collaborators e aculhiguèt Marie Curie (1867-1934) a son arribada a París en 1895. Pasmens, moriguèt lo 28 de setembre de 1895. Foguèt premier enterrat dins la Catedrala de Nòstra Dòna de París avans un transferiment dins una cròta dau Musèu Pasteur.
La descubèrta de l'estereoquimia
Pasteur es considerat coma lo fondator de l'estereoquimia per son trabalh sus la polarizacion de la lutz per de solucions d'acid tartric a la fin deis ans 1850. D'efiech, demostrèt lo poder rotatòri de dos isomèrs d'aquela molecula. Se Pasteur abandonèt sei recèrcas dins aqueu domeni quand orientèt son trabalh vèrs la bioquimia e la medecina, sa descubèrta foguèt a l'origina d'evolucions importantas en quimia. En particular, menèt a l'identificacion dau ròtle major tengut per l'organizacion espaciala deis atòms dins una molecula.
Lo mecanisme de la fermentacion
Regardant la fermentacion, Pasteur foguèt lo continuaire de Charles Cagniard de Latour (1777-1859) qu'aviá menat, en 1838, una experiéncia permetent de multiplicar lei levaduras assegurant la fermentacion de la bièrra. De mai, aviá explicat lo ròtle dei levaduras dins aqueu mecanisme. En 1843, Jean-Baptiste Dumas aviá tanben sostengut una tèsi relativament similara. Pasmens, lei dos òmes devián faciar d'oposicions fòrtas. Per exemple, Jöns Jacob Berzelius (1779-1848) pensava que la fermentacion èra puslèu un fenomèn catalitic.
De 1857 a 1867, Pasteur demostrèt la validitat deis ipotèsis de Cagniard de Latour e de Dumas. De mai, foguèt capable d'explicar lo ròtle dei levaduras dins la transformacion dau sucre en alcòl. Descurbiguèt tanben de factors susceptibles d'influenciar lo rendiment d'aqueu mecanisme. Per exemple, identifiquèt « l'efiech Pasteur » qu'es una inibicion de la fermentacion gràcias a una aumentacion de la concentracion d'oxigèn. Enfin, establiguèt tanben lei mecanismes dei fermentacions lactica e butirica, çò que li permetèt de descubrir l'existéncia dei bacterias anaeròbias.
La pasteurizacion
thumb|right|Installacion [[industriala de pasteurizacion deis ans 1960.]]
L'idèa de caufar un aliment per assegurar sa conservacion èra estada prepausada per Nicolas Appert (1749-1841) en 1810 ò per Alfred de Vergnette de Lamotte (1806-1886) en 1846. Pasmens, aqueleis idèas èran pas explicadas scientificament e son usatge èra fòrça limitat. Pasteur poguèt provesir aquela explicacion gràcias a sei descubèrtas sus l'existéncia dei microorganismes. Concebèt tanben dos metòdes que foguèron rapidament adoptats per protegir lo vin e la bièrra. Puei, son idèa foguèt aplicada a d'autrei produchs coma lo lach en 1886.
Arribant dins lo quadre de plusors descubèrtas importantas en matèria d'igièna, la pasteurizacion venguèt un simbòl dei progrès d'aqueu periòde. Es totjorn fòrça utilizada per l'industria agroalimentària, principalament per conservar la bièrra e lo lach. Pasmens, pòu tanben èsser aplicada au jus, au mèu, au cidre, a la confitura, a la compòsta, au concentrat de tomata, a la carn ò a la crèma.
Lo principi dau vaccin attenuat
Lei recèrcas de Pasteur sus lei vaccins còntra lo colerà dei galinas e la variòla li permetèron de descubrir lo principi dau vaccin attenuat. Aqueu metòde consistís a afeblir una soca d'agent patogèn per redurre sa viruléncia avans de l'injectar a un individú san per obtenir una reaccion immunitària. Lei procès utilizats per demenir lo poder patogèn son fòrça variablas (vielhiment, apondon d'un produch quimic...).
En revènge, Pasteur foguèt pas capable d'explicar lei rasons dau foncionament dei vaccins. Sa premiera teoria supausava la consumacion d'una substància necessària au desvolopament de la malautiá per lo vaccin. Puei, prepausèt una segonda ipotèsi qu'èra basada sus la produccion per lo vaccin d'un compausat qu'empachava lo desvolopament ulterior dau micròbi. Aqueleis idèas foguèron invalidadas durant lo sègle XX per la descubèrta dau sistèma immunitari uman e de sei mecanismes.
Influéncia e posteritat
thumb|right|[[Estatua de Pasteur dins la vila d'Arbois.]]
Celebritat mondiala a la fin de sa vida, Louis Pasteur aviá recebut plusors prèmis prestigiós coma la medalha Rumford en 1856, lo prèmi Jecker en 1861, lo Grand Prèmi de l'Exposicion universala de 1867 ò la medalha Copley en 1874. Recebèt tanben fòrça medalhas onorificas en França (Legion d'Onor, Meriti agricòla e medalha d'onor deis epidemias) e dins nòu autrei país. Uei, fa totjorn partida dei scientifics pus importants de l'istòria per sei descubèrtas en igièna e en medecina. Son nom es ansin frequentament donat a de carrieras e a d'edificis publics (sovent d'escòlas) en França e dins d'autrei país. Existís tanben un cratèr Pasteur sus la Luna e sus Mart. Un asteroïde de la cencha principala pòrta egalament lo nom dau sabent francés.
Au nivèu scientific, plusors descubèrtas de Pasteur son totjorn ensenhadas dins lei programas escolars de basa, especialament l'importància de la pasteurizacion e de la vaccinacion. L'Institut Pasteur es tanben totjorn un centre de recèrca majora dins lo domeni medicala. Dempuei sa creacion, es a l'origina de plusors descubèrtas importantas aguent permés de luchar còntra la difteria, lo tetanòs, la tuberculòsi, la poliomieliti, la gripa, la fèbra jauna, la pèsta, l'epatiti B e lo SIDA. Son trabalh es estat guierdonat per un desenau de prèmis Nobel.
Plouigno
Plouigno en breton (Plouigneau en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Istòria
Plouigneau Deu lo sieu nom a Sant Ignace aquela dicha en breton Sant Igneau d'ont Ploué-Igneau, Fraire de Cornouaille Britanic del nom de Quiniau #que #traversar la Mange a la Vida sègle per s'establir sus las nòstras còstas.
Mas es Lannelvoez #que #èsser parròquia abans Plouigneau. Lo ancià presbytère, lo potz, la fontaine Sant-Ignace testifiquen l'existéncia d'aquela primièra fondacion religiosa.
Malgrat lo érection après la Revolucion de 1789 de la trève de Lanneanou en municipalitat independenta #que anciennement fasiá partida 8 trèves #que compausava la municipalitat de Plouigneau (St Eloi, Luzivilly, Lanleya, la Capèla del Mur, la Villeneuve, Lannelvoëz e St Didy), Plouigneau es demorat una de las municipalitats los mai estendudas del Finistère :.
(100) Hekate
(100) Hekate es un asteroïde.
Plouigno
Istòria
Integrada al Costat de Plougonven de contunh a aquel del Ponthou, la Municipalitat de Plouigneau #venir cap de-luòc de costat.
En 1896, un document indica que los Sœurs de la Immaculée Concepcion de Sant-Méen assistissián e sonhavan gratuitament los malauts de Plouigneau dins abitança.
Fin 2011, la municipalitat se soslinha per lo sieu humour en publicant una rubrique fòrça graciós en lo sieu bulletin municipal.
Plouigneau doit son nom à Saint Ignace ce dit en breton Sant Igneau d'où Ploué-Igneau, Moine de Cornouaille Britannique du nom de Quiniau qui traversa la Manche au VIe siècle pour s’établir sur nos côtes.
Mais c’est Lannelvoez qui fut paroisse avant Plouigneau. L’ancien presbytère, le puits, la fontaine Saint-Ignace attestent l’existence de cette première fondation religieuse.
Malgré l’érection après la Révolution de 1789 de la trève de Lanneanou en commune indépendante qui anciennement faisait partie des 8 trèves que composait la commune de Plouigneau (St Eloi, Luzivilly, Lanleya, la Chapelle du Mur, la Villeneuve, Lannelvoëz et St Didy), Plouigneau est resté une des communes les plus étendues du Finistère : 6347 ha.
Intégrée au Canton de Plougonven puis à celui du Ponthou, la Commune de Plouigneau devint chef-lieu de canton.
En 1896, un document indique que les Sœurs de l'Immaculée Conception de Saint-Méen assistaient et soignaient gratuitement les malades de Plouigneau à domicile.
Fin 2011, la commune se signale par son humour en publiant une rubrique très drôle dans son bulletin municipal.
Tractat de Corbeil (1258)
Lo Tractat de Corbeil es un acòrdi que foguèt signat l'11 de mai 1258 a Corbeil (Illa de França) entre Jaume Ièr d'Aragon e Loís IX de França.
La mòrt de Raimon Berenguièr V de Provença en 1245 e lo maridatge de la seuna filha Beatritz amb Carles d'Anjau (fraire de Loís IX) e la mòrt de Raimon VII de Tolosa (que sa filha èra maridada amb un autre enfant de l'ostal francés) aviá aflaquit la posicion de l'ostal d'Aragon-Catalonha.
Per aquel tractat:
-Fenolhedés e Pèirapertusés ambe los castèls de Puèglaurenç, Fenolhet, Pèirepertusa, Querbús, Castelfisèl.
-Albigés, Carcin, Carcassés, Rasés, Lauragués; Termenés e Menerbés (enfeudats en 1179 a Rogièr III de Besièrs).
-Besièrs, Narbona, Sant Geli; Agde e Nimes (enfeudats als comtes de Barcelona dempuèi 1112); a Roergue, a Milhau e a Gavaudan (drets derivats de l'eiretatge de Doça de Provença).
Lo renonciament als dreches feudals sul Comtat de Fois, inicialament previst dins lo Tractat, foguèt regetat per Jaume I. Lo 17 de julhet, Jacme I renonciava als seus dreches sus Provença en favor de Margarida, filha de Raimon Berenguièr V, esposa del rei de França.
Leeds
Leeds es una granda vila anglesa del comtat de Yorkshire. Se situa sus la ribièra d'Aire. Leeds fa partida del districte nomenat City of Leeds. Lo nom de Leeds proven de Loidis, d'origina celta.
Torreblascopedro
Torreblascopedro es un municipi de la província espanhòlade Jaén e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Pèir Bordièu
Pèir Bordièu (Denguin, Bearn, lo 1 d'agost de 1930 - París, lo 23 de genèr de 2002) que ho un hèra important sociològ bearnés de renomada internacionau e un deus màgers actors de la vita intellectuau francesa de la fin deu sègle XX e debuta deu sègle XXI.
Fauç
right|thumb|Femna amb fauç en transportant d'espigas culhidas La fauç o lo volam es un espleit agricòla que s'utilisa per segar o dalhar o l'èrba. Son origina ven del mesolitic e es a l'ora d'ara fòrça mens utilizada dins lo mond occidental o desvolopada a causa de la mecanizacion del sector agricòla. Compren un lama corbada de metal que la partida intèrna o concava es amolada e s'acaba per un margue cort del meteis material o de fusta. Lo mecanisme d'accion cronsistís a capturar las tijas de las cerealas las acampant dins la corvadura e las segar limpant amb la partida talhanta. Utiliza lo meteis sistèma que la dalha mas a una escala mai pichona e donc amb rendiment mendre.
Istòria
left|thumb|Fauç d'argila cuècha de [[Sumèr 3000 AbC]] Las primièras fauces trobadas dins de jaces preïstorics èran de pèira o d'argila cuècha que s'apondava, encastrats, a son entorn de pichon troces amolats, de silex mai sovent, perque l'ensems venga talhant.
Las primièras fauces son anterioras a l'agricultura e s'emplegavan per la culhida de cerealas salvatjas.
Dins lo periòde agricòla es un espleit d'utilizacion manuala, mai sovent emplegat per culhir de cerealas o de plantas que se segan ja secas e que se talhan mas aisidament.
Per evitar las feridas dins la man qu'acciona pas l'inturment, los segaires portavan una mena d'esclòp de fusta dins l'autra man que la protegissiá del talh de la fauç. Tanben las cambas èran protegidas d'un meteis biais.
Dins una granda partida del mond passèt sens transicion de segar amb la fauç per o far amb de maquinas acampairas.
Region de Karlovy Vary
La region de Karlovy Vary (en chèc, Karlovarský kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000.
Sa capitala es Karlovy Vary.
Districtes
La region se compausa de 3 districtes : Karlovy Vary, Cheb e Sokolov.
Administracion locala
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 3 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Aš, Mariánské Lázně, Ostrov e Kraslice.
Govèrn local
Lo governador es Petr Kubis (2020).
Pere Verdaguer
Pere Verdaguer i Juanola, nascut a Banyoles, lo 9 d'abril de 1929 e mòrt a Perpinhan lo 1 de febrièr de 2017, es un dels autors de lenga catalana dels mai prolifics de Rosselhon.
Fondèt lo Grup Rossellonès d’Estudis Catalans en 1960, puèi l'Universitat Catalana d’Estiu a Prada de Conflent en 1969.
Escriguèt de romans de sciéncia-ficcion, de contes, de teatre. Traduguèt lo roman de Mercè Rodoreda La plaça del diamant en 1971.
Justus Claproth
thumb|right|Retrach de Justus Claproth.
Pere Verdaguer
Recebèt la Creu de Sant Jordi de la Generalitat de Catalonha (1983) e lo premi Carles Rahola en 1992.
Justus Claproth
Justus Claproth (28 de decembre de 1728, Kassel - 20 de febrier de 1805, Göttingen) es un inventor de la segonda mitat dau sègle XVIII. Es famós per aver concebut lo premier procès permetent de levar la tencha e de reciclar lo papier.
Pere Verdaguer
Òbras
Dialectologia:
Literatura:
Sciéncia-fiction :
Novèlas:
Divers:
Nòtas e referéncias
<References/>
Betlan
right|thumb|240px|Escut der’anciana comuna de Betlan right|thumb|240px|Era comuna de Betlan 1860 Betlan ei un antic municipi dera Val d'Aran qu'auie agregats es pòbles d'Aubèrt, Betlan, Mont e Montcorbau (véder es letres ABMM sus er escut).
Eth vilatge de Betlan se tròbe a 1041 mètres d'altitud, en un planèr a man dreta de Garona. Ei adara en era EMD d'Aubèrt e Betlan, ath municipi de Vielha e Mijaran e tanh ath terçon de Marcatosa.
Bandièra d'Escòcia
thumb|right|Bandièra escocesa amb la color oficiala thumb|Bandièra escocesa amb una color pas gaire abituala
Lo ton color del blau, varièt long de l'istòria, es pas estat fixat de manièra oficiala malgrat qu'un comitat del Parlament aja prepausat de far servir lo nomenat Pantone 300.
Lo sautor e camp escocés es un dels compausants de la bandièra del Reialme Unit. Una version amb las colors invèrsas se pòt trobar dins l'escut e bandièra de Nòva Escòcia, mas lo blau es generalament mai luminós.
Amazònas (mitologia)
vinheta|Amazòna, troç de [[mosaïc de pavement de Dafnè (actuala Turquia), 2a mitat del sègle IV  París, Lovre.]] Dins la mitologia grèga, las Amazònas (en grèc ancian o ) son un pòple de femnas guerrièras que la tradicion situa sus las broas de la mar Negra, d'autres istorians las plaçant mai precisament en Asia Minora, e unes en Libia. Al delà de l'aspècte mitologic, d'istorians suggerisson que las Amazònas poiriánt correspondre istoricament a las femnas guerrièras dels pòbles escitas e sarmatas.
De biais general, lo tèrme venguèt a descriure quin que siá groo de femnas guerrièras, que l'existéncia es sovent fantasmada.
Las legendas de las Amazònas
vinheta|Combat entre les Grècs e las Amazònas, sarcofag del sègle I AbC, [[París, Lovre.]] vinheta|[[Eracles combatent las Amazònas, detailh d'una amfòra atica de figuras negras, vèrs 530-520 abc., París, Lovre.]] vinheta|[[Pierre-Eugène-Émile Hébert, Amazòna se preparant à la batalha, Washington, National Gallery of Art.]] Segon l’Istòria dels animals d'Aristòtel, las Amazònas abitan las ribas del flume Termodon, al nòrd de la Capadòcia, dins l'actual Turquia. Tiarián lors enfants masles o los fasián cècs o garèls, per enseguida los utilizar coma servicials, e per realizar lor descendéncia s'unirián un còp per an amb los òmes dels pòbles vesinas, al causir los mai bèls.
Segon l'historian Justin, la tradicion inspirada de l’Etiopidia d'Arctinos de Milet pretendent que las Amazònas talhavan lor sen drech o lo brutlavan es lo resultat d'una falsa etimologia, lo mot « Amazòna » vent de a- (ἀ-) e maços (μαζός), « sens sen ». Mas los ancians testimoniatges artistcs mòtran pas cap d'indici dins austes sens : las Amazònas son sempre descrichas amb lors dos sens, aqueste de dreche essent mai sovent cobèrt. L'istoriana de las sciécias Adrienne Mayor suggerís tanben que lo mite a son origina dins una falsa etimologia,. Segon Jacques Boulogne, professor d'universitat en lenga e literatura grègas, l'aparicion d'aqueste mite dins la tradicion literària del sègle V AbC s'explica tanben per la fisiologia ipocratica, que vòl qu'una atrofia artificiala practicada localament abans la creissença d'un enfant pòt provocar, per derivacion de la nutricion, una ipertrofia de las partidas corporalas vesinas. Los atributs de las Amazònas son lo (pletè), un bloquièr leugier en forma de mièjaluna, la lança, l’arc e las flechas, pròpres dels cavalièrs de las estepas, lo caval e lo destral —  (sagaris) d'abord, puèi lo destral doble, a partir de l'epòca ellenistica, per exemple segon Quint d'Esmirna. Lo senhal abans la batalha es donat pel sistre mai sovent de bronze.
Segon los recits, de fòrça eròis grècs  — Bellerofont, Aquilles, Eracles, Tesèu o encara Priam — deguèron lo afrentar, e plan sovent, cadun aguèt sa reina d'aimar e, fin finala, tuar. Bellerofon, après aver tuat la Quimèra, afronta e venç las Amazònas. Priam, vièlh rei troian, auriá ramndat una invasion d'amazònas. Aquilles afronta Pentesilèa venguda a l'ajuda dels Troians, se n'amora e la tua al mèsme temps. S'encontra tanben aqueste tèma per Ellanicos, lo pseudo Apollodor, e lo poèta Virgili.
Per son ochen trabalh, eracles deu panar la cencja d'Ipolita e acabarà per massacra aquesta, e tanben sa companhas.
Las Amazònas veson lor continuitat al feminin, que la legenda dich que tuan los enfants masles, e elevan pas que las filhas, çò que pòt paréisser malaisit per realizar lor perpetuacion, mas seriá possible qu'après lo desmamatge, los mainats ajan estat confiats als òmes amb que avián enfantat. Aquò supausava puslèu un tipe de societat matriarcala, çò que lis Grècs aviá òrre. Aquò poiriá èsser la rason que blaiman tant aquesta populacion. La legenda conta tanben que las Amazònas ne gardan près d’elas pas que d'òmes mutilats, estropiats, pretendent qu'aquò aumentariá la dominacion de lor sèxe, l’infirmitat empachant los òmes d'èsser violents e d’abusar del poder. Se dich al subjècte que la reina Antianeira auriá respondut a una delegacion d’òmes Escitas qei s’èran prepausats coma amants sens decas fisicas que « l’estropiat es un melhor amant ».
Realitat istorica
Erodòt dona dins una digression una version istoricizada de la legenda de las Amazònas. a la seguida de violents combats amb los Egipcians vèrs -2000, de las tribús escitas ocupan la Capadòcia. De guerrièrs escitas son exterminats dins una emboscada e las femnas demoradas solas prenent las armas. Erodòt crei a tòrt que lo nom « amazòna » significa « privada de mamèla », los Grècs pensant qu'es per l'objectiut de tirar mai aisidament a l’arc placant la còrda contra lor pitre. En lenga caucasiana, aqueste nom significariá al contrari « aquestes que manjan pas de pan » (çò que fa referéncia a las societats nomadas e donc non pas agricòlas) o « aquestes qui vivon ensemble » o poirá far allusion a una eventuala « cencha magica » portada per las Amazònas. Lo geograf grèc Estrabon dobtava pasmens de lor existéncia.
L'etimologia populara admesa pendent l'Antiquitat decompausa lo mot en un, « privatiu », e , « sen » en ionian : « aquestas qu'an pas de sen ». En efièch, la legenda dich qu'avián costuma de se talhar lo sen drech per poder tirar a l'arc de flecha. Lo tèrme poiriá venir puslèu del nom d'una tribú iraniana, *ha-mazan, « los guerrièrs », o encore del persan ha mashyai, « las pobladas [de las estèpas] ».
Lo caval es inseparable de las populacions de las estèpas, que'n son lo Escitas e Sauromatas - proto-Sarmats - coneguts dins l’Antiquitat coma elevaires de cavals e excellents arquièrs. Se pòt supausar, seguent Erodòt, que las Amazònas son las esposas dels Escitas, e, fa inconcevable per un Grèc, an lo drech de cavalgar e de far la guèrra. D'aquí nais lo mite de ferotjas guerrièras, elevadas atal. I a pasmens istoricament existís de guerrièras, entre autre de femnas grèga sollicitadas quand la patrida es en dangièr.
En 2012, d'escavacions arqueologicas, menadas per l’arqueològa Jeannine Davis-Kimball a la frontièra entre la Russia e lo Cazacstan, permetrèron de mostrar de tombas de femnas guerrièras, dintradas amb lors armas entre 600 e 200 AbC., benlèu cavalièras coma lo mòstra l'analisi osteologica. Una d'aquestas tombas èra ricament garnida de fòrce objècte e jòias femenins e tanben de 100 ponchas de flechas. Una enquista prigonda menada dins la mèsme region mostrèt l'existéncia d'una tradicion vivaça de la femna arquièra e cavalièra adrecha, lor arc èran de forma plan caracteristica exactament identica a aqueste qu'es presentat sus las ceramicas anticas. De relacions geneticas foguèron tanben provadas entre los rèstes umans trobats dins las tombase e unas familhas mongolas que de filhas naisson a vegada blondas, caracteristica particulara de las Amazònas, çò qu'es un fach plan unic dins aquestas etnias de cabeladura uniformament negras e que tend a probar una mescla entre de tribús mongolas e los rèstes de l'etnia de las Amazònas que l'origina exacta demora encara un mistèri.
Alexandre e las Amazònas
Una tradicion situada a la frontièra de l’istòria e del mite atribuís a Alexandre lo Grand una encontra amb la reina de las Amazònas epicurianas, Talestris (o Mirina). Aquesta tradicion eissida de la Vulgata d'Alexandre (Diodòr, Quint Curci, Justin ) ven de Clitarc e d’Onesicrit, contemporanèu de las conquistas de l’Asia que los recits donan una partida de fablas e de meravelhós. Un istorian de la conquista, non identificat, jutge qu’Alexandre se deu d'encontrar las Amazònas qu'Eracles e Aquilles, son aujòl mitic, las an combattudas.
Diodòr escriu que la reina de las Amazònas dedira un enfant d’Alexandre: « Per sos espleits, es en efièch mai brave de totes los òmes alara qu’ela emportaca sul lrèste de las femnas per sa fòrça e sa valentiá. Aqueste de naicerà de parents excellents subrepassariá donc lo rèste de l’umanitat ». Quint Curci Ruf apond que « tretze jorns foguèron consacrats a satisfar la passion de la reina ».
Aquesta encontre amb la reina de las Amazònas es considerada coma una ficcion per Plutarc e Arrian,. Aquestes dos istorians antics, partesant d’autenticitat, seguisson l’avís de Ptolemèu I Sòter, d’Aristobul e de Doris que ja contestan la realitat d'aquesta encontre. Pasmens, Arrian e Plutarc cercan le fondament istoric : Seguent l’avís d'Erodòt, que ja considèra las Amazònas coma essent de femnas guerrièras scitas o sauromatas, mot qu'utiliza Platon dins las Leis, Arrian e Plutarc esenjant de portar una mòstra istorica a una encontra legendària.
Versions
Segon las Istòrias incresiblas de Palaifatos de Samos, las Amazònas èran pas de femnas guerrièras, mas d'òmes de quitons longs fins al pès, coma las femnas de Tràcia, çò qu'explica que passavan per de femnas al vejaire de lors enemica; raça biaisuda al combat, las Amazònas coma armada de femnas jamai existiguèt. Mai, segon Palaifatos, quitament a son epòca, se'n vesiá pas pus.
Representacions artisticas
vinheta|Amazonomachie, musèu arqueologic de Nicopolis d'Epira. Lo tèma de l'Amazòna apareis sovent dins l'art grèc. Son representadas portant de tunicas cortas, coma d'Artèmis, o alara amb de bragas bofantas asiaticas. Sovent, un sen es desnudat. Pasmens, se trapa pas caps d'escasença de sen talhat. Las joventas alètas son sovent presentadas en Amazònas.
L'amazonomaquia, o combat dels Grècs contra las Amazònas, es tanben un tèma popular: es present sus la cara del bloquièr d'Atèna Partenos o sul tròn de Zèus a Olimpia, o alara sul sarcofag de las Amazònas realizat benlèu al sègle IV AbC a Tarquinia. Es sovent presenta amb lo combat dels Lapits contra los centaures, coma es lo cas su las metòpas del Partenon.
En particular, lo combat d'Eracles contra las Amazonas es un dels tèmas mai populars de la pintura suls vases atics de figuras negra: se trapa sus près de 400 vases. Dins l'esculptura monumentala, es presentat dins las metròpas del tresaur dels Atenians de Delfes, del temple E de Selinont, del temple de Zeus a Olimpia e de l'Efaïstion d'Atenas, e tanben sus la frisa del temple d'Apollon a Bassae. Es en fach un combat singular qu'es descritz: Eracles vestit de sa pèl de leon afronta una Amazona portant gaireben sempre una armadura d'oplita, mai rarament vestida coma un arquièr escita o coma un guerrièr pèrsa. Lo combat de Tesèu es tanben frequent, mas aqueste de Bellerofon es pas present dins l'art grèc.
Las Amazònas d'Amazonia
vinheta|Cossí las Amazònas tractan aqueles que prenon en guèrra (1557), fusta gravada. Al sègle XVI, las primièras exploracions espanhòlas de la region equatoriala d'America del Sud, qu'an a lor cap l'explorator Orellana creson descobrir de las pobladas similàrias suls bòrds del Maranhon que nomenan alara lo « flume de las Amazònas », « Amazòna ». I encontran en efièch de femnas que combaton tant fèrament que los òmes. Las Amazònas d'Amazonia son a vegadas presentadas de pèl blanca.
Amazònas al Dahomey e femnas-guerrièras del Senegal e de l'empèri Zolo
vinheta|Frederick Forbes, Amazòna del Dahomey (1851). Existís d'autras tradicions de femnas-guerrièras fòra dels pòbles de las estèpas d'Asia centrala. Al Reialme del Dahomey, Tasi Hangbe (o Nan Hangbe), bessona d'Akaba, règna sul Dahomey de 1708 a 1711 après la mòrt sbte d'Akaba en 1708. Es alara una campanha contra los vesins Oemenó del reialme que preguèt lo cap de l'armada, travestida — per galvanizar sas tropas — a l'imatge de son besson defunt Akaba. Es la creatritz del còrs de las amazònas del Dahomey. Foguèt gaireben amagada de l'istòria oficiala del Dahomey, jol rei Agadja son successor, que los partisans obliguèron la reina a demissionar.
Mai tard, lo sobeiran Ghezo (1818-1858) creèt de companhiás femininas de cavalariá e d'infanteriá que seràn batejadas las « Amazònas verges del Dahomey » e combatran primièr dins las nombrosas guèrras de secession avent opausat lo Dahomey als Iorobas. En seguida lo rei Beanzin las utiliza contra las tropas colonialas francesas.
Metonimia
La metonimia (del grèc meta, 'al delà', e -ònim, 'denominacion') es l'identificacion d'un tèrme amb lo nom d'un autre, non pas que se semblan formalament mas per una relacion semantica basada sus un concepte mejancièr, es a dire, contigú. La relacion entre los dos tèmas pòt èsser de diferents tipes: lo tot per la partida (sinecdòca), l'autor per òbra, lo luòc de provenéncia per produch, contenent per contengut, etc.
Per exemple, «Lo duc demandèt la man de la princessa al rei»: quand se parla de la man de la princessa se fa referéncia a tota la princessa. La relacion de contigüitat entre la man de la princessa e la princessa residís qu'es la part del tot. Dins una metafòra i a pas cap de relacion de contigüitat entre totes dos significats.
«Anem prene un veire»: per contigüitat entre lo continent e lo contengut, dins aqueste exemple emplegam lo un per l'autre. Tanben, i a metonimia en «Que bon plat!», Quand se fa referéncia sovent al contengut (platat) e pas al contenet (plat).
Tipes
Exemples de modalitats de substitucion:
Metonimia en lingüistica
Demòra Jakobson donèt una explicacion per las relacions entre metonimias e metafòras utilizant las consideracions estructuralistas de Saussure. Mai, lo quita Jakobson explica en partida la diferéncia d'afasias, unas metonimicas, las autras metaforicas. Jakobson pren en consideracion la distinccion de l'antropològ James George Frazer que considèra la metonimia coma magia per contagion, e metafòra magia omeopatica o imitativa. Tanben Jakobson suggerís que los procediments de l'inconscient, nomenats per S. Freud «Desplaçament» e «condensacion», poirián èsser compararta la metonimia e a la metafòra, respectivament. A partir d'alà Lacan exprimís que l'inconscient es estructurat coma un lengatge, mejançant de procediments de tipes metonimic e metaforic.
En la semiotica de la metonimia cal dire que las principalas modalitats de metonimia se donan segon la relacion dels tèrmes en jòc; per exemple: de contenent a contengut («beguam un veire d'aiga» puslèu de «beguam l'aiga qu'es dins un veire»); de matèria a objècte («la carn» en sens figurat -o metonimic- per far allusion al còrs); de luòc de provenéncia («beguèt un galhac» puslèu de «un vin de Galhac»); del abstracte al concrèt e del signe a la causa significada o viceversa. En utilizant una terminologia tipica de la semiotica, se pòt dire que la metonimia es lo desplaçament d'un significat, dempuèi un significant cap a un autre significant, que li es pròcha en quicòm.
Dins las darrièras decènnias, subretot dempuèi la publicacion de Metaphors We Live By de George Lakoff lo corrent intellectual conegut coma lingüistica cognitiva tornèt utilizar l'estudi de la metonimia coma fenomèn conceptual que, amb la metafòra conceptuala, constituís un mecanisme basic d'organizacion lingüistica a nivèl tant sincronic coma diacronic. La metonimia es pas, pasmens, un fenomèn exclusiu de l'organizacion lingüistica mas qu'es reconeguda per las sciéncias cognitivas coma una operacion cognitiva generala fondamentala en procediments cognitius basics coma la percepcion, l'atencion e la memòria.
(101) Helena
(101) Helena es un asteroïde.
Montsurvent
Montsurvent es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Torredonjimeno
Torredonjimeno es un municipi de la província espanhòlade Jaén e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Patrick Rafter
Patrick Rafter es un ex-jogaire de tennis australiano. Nasquèt lo 28 de decembre de 1972 en Mount Isa, Austràlia. Foguèt nº 1 del mond pendent 1 setmana. Rafter ganhèt 2 US Open, 11 torneges en individuales e 10 en dobles.
Se retirèt en 2002:
Ashraf Ghani
thumb|200px|right|En Ashraf en 2014 Ashraf Ghani Ahmadzai (província de Logar, 12 de febrièr de 1949) es un economista, antropològ e òme politic afgan, qu’es president del país dempuèi lo 29 de setembre de 2014.
Acanthocephala
Los acantocefals (verms de cap espinós) son de pichons animals vermifòrmes parasits dels vertebrats. Se caracterizan per un proboscis retractable portant d'espinas corbadas en rèire que lor permet de s'acrocar a la paret intestinala de lors òstes.
Se ne coneis actualament 1150 espècias en 3 classas e 4 familhas :
Septmonts
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Geografia
Septmonts A situat a unitat|5|km}} de Soissons sus la RN2, en Picardie.
Septmonts est situé à 5 km de Soissons sur la RN2, en Picardie.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat de Septmonts a #èsser creada cap de-luòc de costat l'an 1793. En 1801, #pèrdre aquel estatut per aperténer al costat de Soissons, de contunh en 1973 a aquel de Soissons-sud.
Lo 1 en agost 1835, Victor Hugo, en viatge, escriviá : « A dos luòcs de Soissons ... En una charmante vallée ... I a un admirable châtelet de la ... Ancian sojorn de las avesques de Soissons. »
La commune de Septmonts a été créée chef-lieu de canton en 1793. En 1801, elle perdit ce statut pour appartenir au canton de Soissons, puis en 1973 à celui de Soissons-sud.
Charles Eugène Gabriel de La Croix
thumb|200px|right|Lo marescal de Castrias Charles Eugène Gabriel de La Croix (París, 25 de febrièr de 1727 - Wolfenbüttel, 11 de genièr de 1801), marqués de Castrias, baron dels Estats de Lengadòc, comte de Charlus, baron de Castèlnòu e de Montjovent, senhor de Puèglaurenç e de Lesinhan, es un marescal de França.
Septmonts
Istòria
Le 1 août 1835, Victor Hugo, en voyage, écrivait : « À deux lieux de Soissons ... dans une charmante vallée ... il y a un admirable châtelet du ... ancienne demeure des évêques de Soissons. »
Charles Eugène Gabriel de La Croix
Après una carrièra dins l'armada reiala (expedicion de Corsega, guèrra d'independéncia d'America), partiguèt en emigracion a la Revolucion e moriguèt en exilh.
Son nom foguèt donat en 1756 a la capitala de Santa Lúcia.
Ladon
Ladon pòt essèr:
Zeus faber
Lo Zeus faber es una espècia de peisses de la familha dels Zeidae. Es tanben nomenat peis de Sant Pèire (quitament s'aquel tèrma designa tanben, mas de biais mens corrent, doas autras espècias de peisses) o encara gal de mar. Lo Zeus faber se noirís de peisses vivent en grops (sardinas, arencs pichons) e de cefalopòds.
Descripcion
Lo peis es de còs naut e prim. Es marcat d'une taca circulària escura suls flancs. Pòt mesurar fins a 70 cm e pesar fins a. La primièra aleta dorsala es constituida de rais espinós alongats. De bòças espinosas son a la basa de las aletas dorsalas e analas.
Origina religiosa del nom
La legende dit que Sant Pèire, apostòl de Jèsus, puèi primièr evèsque de la cretientat, trapèt un jorn lo peis sus òrdre del Crist per tirar de sa boca una pèça d'aur. La marca de son poce demorèt e se perpetuèt amb las generacion. De fait, lo peis pòrta totjorn de puntàs negras suls flancs. Aquela legenda se trapa dans la Bíblia (per ex. Mat 17.27) pasmens se la mar de Galilèa siá pas l'abitat natural del sant peire.
Reparticion e abitat
Es un peis de nauta mar que viu subretot dins l'ocean Atlantic de Norvègia fins a las costats oèst d'Africa, en mar Mediterranèa e mar Negra. Viu solitar o en pichons grops suls fonds sabloses del plan continental.
Alimentacion
Es un peis que caça al pòst e se noirís de pichons peisses, sépias e de crustacèus. Se desplaça puslèu lentament ondulant sas grandas aletas dorsalas e analas. En ivèrn, intra en mar del Nòrd a la recerca de noiritura.
Reproduccion
Groa mai sovent de junh fins a agost dins lo golf de Gasconha, en mar Celtica, mar d’Irlanda e Mediterranèa. La fecondacion se fa de mai a agost segon lo climat. Los uòus contenon una goteta d'òil que los fa flautar. Aprés l'espelida, las larvas vivon liura dins l'aiga,.
Metòde de caça
Se pòt veire lo Zeus faber s'aprochar de sa presa nadant lentament sul costat. Dins aquela postura, sa morfologia fa que la presa lo vei vertical mas fòrça mai pichon que n'es. Quand es pro pròche, Zeus faber se geta sus sa victima qu'atal aviá enganada.
Pèsca
Aquel peis de carn fòrça bona, es present en quantitat tròp flacas sus las còtas per lo cercar especificament. Pica l'esca carnada e los calamars. Es sovent pres dins los chaluts.
Malhas legalas per França
La malha pel sant pèire, es a dire la talha legala de captura pels pescaire profesionals o non es fixada en Mediterranèa, en Atlantic. Las talhas minim legalas son fixadas en França per l'arrestat del 16 de julhet de 2009 determinant la talha minimala o lo pes minim de captura e de desbarcament dels peisses e autres organismes marins e tanben per fòrça autres tèxtes de referéncias de la Comunautat Europèa.
Malhas biologics
La malha biologica, es a dire la talha que 100 % dels sant pèires se sont reproduits es de.
Cosina
left|thumb|Sant pèire dins una peissonariá Lo sant pèire es un dels peisses intrant dins la composicion de la bolhabaissa tradicionala de Marselha.
Faverges
Favèrges en arpitan (Faverges en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Torreperogil
Torreperogil es un municipi de la província espanhòlade Jaén e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Febrièr
Lo segond mes de l'an del calendièr gregorian es febrièr.
En autras lengas
Annada > febrièr < Calendièr d'eveniments
Dzhokhar Dudaiev
thumb|150px|left|D. Dudaiev Dzhokhar Musaievich Dudaiev (Джохар Мусаевич Дудаев en rus), Dudiyn Musa-khant Ƶovxar (Дудийн Муса-кӀант Жовхар en chechèn), nascut a Ialkhoroi lo 15 de febrièr de 1944, mort a Gekhi-Chu lo 21 d'abril de 1996, foguèt general de la Fòrça Aeriana de l'Union Sovietica e lo primièr president de la republica chechèna independenta.
Foguèt assassinat per dos missils de l'armada russa guidats sul senhal de son telefòn mobil.
Aubigny (Vendèa)
Aubigny es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Nòtas
<references group="N"/>
Rasès
Rasès (Razès en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.