cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Republica socialista federativa sovietica de Russia
Creacion
Pendent la revolucion de Febrièr (1917), a la seguida de l'abdicacion del tsar Nicolau II lo 15 de març de 1917, la Russia es dirigida per un govèrn provisòri, presidit a partir del 6 d'agost de 1917 per Kerenski qu'instaura una Republica. Començant de reformas, ensag pasmens de respectar los engatjaments de la Russia al respècte de sos aliats (França, Reialme Unit, etc.) contunhant la guèrra. L'impopularitat d'aquesta darrièra mesura es utilizada pel Partit bolcevic que, lo 25 d'octobre de 1917, capvira lo govèrn a Petersborg (alara capitala de la Russia) per las armas : es la Revolucion d'Octobre. La patz es signada amb loa Alemands al prètz de fòrça concessions territorialas (Polonha, partida de l'Ucraïna, païses baltics, ...). drecha|vinheta|Primièra bandièra de la RSFSR utilizada entre 1918 e 1937. La Russia ven la RSFSR lo 23 de genièr de 1918, es dotada d'una Constitucion, bastida per la Comission dirigida per Sverdlov e ratificada lo 10 de julhet de 1918 pel Vn Congrès dels Soviets. Una guèrra civila, enseguida, opausèt pendent tres ans los Russes blancs (republicans o monaquistas, comptant dans lor reng los generals Krasnov, Denikin e Kornilov), assistits per las poténcias occidentalas, als bolchevics. Après lor victòria, los bolchevics regropan, lo 22 de decembre de 1922, las diferentas republicas sovieticas e bolchevicas al sen de l'Union de las republicas socialistas sovieticas. En consequéncia, la RSFSR ven una de las republicas de l'Union de las republicas socialistas sovieticas.
Demografia
En 1989, la populacion de la RSFS de Russia èra de 147 386 000 abitants, ne fasent  la RSS mai poblada de l'Union de las republicas socialistas sovieticas (amb 51,4 % de la populacion).
La RSFSR pendent lo desmantelament de l'URSS
vinheta|Darrièra bandièra, adoptada en 1991. Gorbatchev arriba al poder en 1985 al cap del Partit comunista de l'Union Sovietica (PCUS) amb lo desir de reformar lo regim per combatre l'estagnacion economica e los rèstes de l'estalinisme, mas sas reformas an pauc de resultats. La Perestroïka (« restructuracion ») atenh pas los objectius esperats avent agravat la carestiá dels bens de consomacion e las inegalitats socialas, alara qu'una democratizacion del regim, començada amb la Glasnost (« transparéncia »), desencadena de confictes interetnics e la pujada dels nacionalismes, mal percebuda pels Russes.
En 1989, pel primièr còp dempuèi lo començament de l'èra sovietica, se debanan d'eleccions liuras, los partits politics son autorizats en 1990. Aquestas oberturas es subretot l'escasença pels pòbles de las diferentas nacionalitats compausant l'URSS de manifestar lors desirs de sobeiranetat. Vèrs 1991, un vertadièr dualisme del poder s'installa a Moscòu. En efièch, la potencia venenta de las estructuras estaticas russas liberadas de la tutèla du PCUS, amb Ieltsin al cap, se trapan fàcia al organs du poder sovietic e comunista, « arcaíc » e « conservator », ensajant en van d'arrestar las « reformas gorbatchevianas » e de gardar lo sistèma sovietic. Mikhaïl Gorbatchev el tanben ensag de gardar la coesion de l'Union sovietica, e d'aflaquir la RSFSR : en reaccion, Ieltsin fa votar sa sobeiranetat lo 22 de junh de 1990 pel 1èr Congrès dels deputats del pòble de la RSFSR.
Lo 25 d'agost de 1991, lo PCUS es dissolgut e l'URSS dintra lo 8 de decembre de 1991 amb los acòrdis de Minsk e lo 21 de decembre de 1991 pels acòrdis d'Alma-Ata : las republicas que la constituissiá prenin lor independéncia. La RSFSR, que'n constituís lo nuclèu istoric, torna prene de l'anciana granda poténcia mondiala los 3/4 de son territòri, mai de la mitat de sa populacion, los 2/3 de son industria e la mitat de sa produccion agricòla. Eritièra màger de l'URSS, ocupa ara sa plaça dins las institucions internacionalas, coma lo sèti permanent al Conselh de seguretat de las Nacions unidas, mas pren tanben lo passiu financièr de l'anciana URSS. Una union politica e economica, la CEI, es fondada lo 8 de decembre de 1991 per la RSFSR, l'Ucraïna e la Bielorussia per ensejar de mantenir de ligams privilegiats entre los païses eissits de l'ex-URSS. Lo 25 de decembre seguent, la RSFSR foguèt nomenada Federacion de Russia. L'endeman, l'URSS es formalament dissolguda.
Divisions administrativas de la RSFSR
Al moment del desmantelament de l'Union sovietica, en 1991, i aviá:
Adriana Calcanhotto
Adriana Calcanhotto (n. 3 d'octobre de 1965 a Porto Alegre ) esas una cantaira brasilièra de MPB e pop.
Sinha
Sinha (Signes en francés) es un vilatge de Provença d'unes 0 abitants. Administrativament, es dins lo departament de Var e dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Lo registre parroquial mai ancian d’Occitània se tenguèt a Sinha a partir de 1500.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Lengas utoastècas
Las lengas utoastècas son una familha de lengas indigènas d'America qu'amassa un trentenat de lengas. Las lengas utoastècas son totas localizadas a l'oèst del Estats Units e en Mexic. Lo nom d'aquesta familha de lengas foguèt causit per mostrar que reünís a l'encòp la lenga ute d'Utah e las lengas astècas de Mexic.
Classificacion
La classificacion intèrna del utoastèc es :
Bethoncourt
200px|thumb|left Bethoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Bethoncourt Se situa al Nòrd de Montbéliard, en limit de la Anautita-Saône (Héricourt), e del Territòri de Belfòrt. Traversada per la Lizaine, anciennement trucat Luzine, per la linha SNCF Estrasburg-Lion e la rota D438.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dependéncia del duché de Alsace al, Bethoncourt a vendut al Comte de Montbéliard en 1274.
La Reforma i a introdusit en 1541. Dempuèi lo, los abitants descobrisson l'utilitat del minaré de fèrre e pòrtan dempuèi alavetz lo nom de ''golutch'se ', dels sabots portats pel trabalh en las minas.
En 1793, Bethoncourt a ligat a la França amb la rèsta del comtat de Montbéliard.
En genièr 1871, Bethoncourt es lo teatre de la furiosa batalha de la Lizaine #qu'opausa l'Armada Francesa del General Bourbaki als Prussiens.
La municipalitat a dividit en doas parts per la Lizaine e per la linha de camin de fèrre Belfòrt / Besançon. Sul marge esquèrre çò de "Grand Bethoncourt" e sul marge drech lo "Pichon Bethoncourt" traversat per la RD 438. Lo quartièr de Champvallon situat sus las nautors del "Grand Bethoncourt" acuèlhon, en los ans 1960, los nombroses obrièrs emplegats per Peugeot.
Dépendance du duché d’Alsace au, Bethoncourt est vendu au Comte de Montbéliard en 1274.
La Réforme y est introduite en 1541. Dès le, les habitants découvrent l’utilité du minerai de fer et portent dès lors le nom de golutch's, des sabots portés pour le travail dans les mines.
En 1793, Bethoncourt est rattaché à la France avec le reste du comté de Montbéliard.
En janvier 1871, Bethoncourt est le théâtre de la furieuse bataille de la Lizaine qui oppose l’Armée Française du Général Bourbaki aux Prussiens.
Ribes nigrum
Lo cassís  (Ribes nigrum) es una planta del genre Ribes de la familha Grossulariaceae originària de l'Euròpa del nòrd e central e tanben del nòrd d'Asia ont se considèran a vegada de la varietat sibiricum o tanben l'espècia Ribes cyathiforme. Es un arbust que pòt aténher 2 mètres de naut. Las fuèlhas an una disposicion altèrna e fan de 4 a 9 cm de long e amb 5 lòbes (las fuèlhas fan una fòrta odor desagradabla). Las flors fòrça pichonas se dispausan en rasim de 5 a 10 cm de long. Lo fruch, es una baia (amb mai d'una granas) de 1 cm de diàmetre de color porpra fòrça escur, practicament negra.
Cultura e usatges
esquèrra|vinheta|Baias de cassís Se cultiva en climas temperats o temperas fregs (s'adaptan pas plan al clima mediterranèu a causa de la secada e calor de l'estiu). S'espandís al nòrd fins al centre de Finlàndia e Siberia. Se reprodusson aisidament en porreta de troces lenhos a la davalada.
Las baias son comestiblas, mai apreciadas en produchs derivats coma de chucs e melmeladas. L'infusion de las fuèlhas es fòrça apreciada (malgrat que las fuèlhas frescas an una odor desagradabla, coma l'urina del cat). Elaboracion de licors: crèma de cassís o Ribena al Reialme Unit e EUA. S'utiliza tanben per aromatitzar la vòdka.
Lo chuc de la riba negra conten aperaquí 4 còps mai vitamina C que lo chuc d'iranja. Las baias son una rica font de antocianinas qu'aumentan la resisténcia dels capillars, an de proprietats vasoprotectors, antiedematòsis, antioxidants e favorisson la regeneracion retiana. Es un aliment antifatiga e antiinfecciós. L'apòrt en calci (60 mg per 100 g) contribuís a la santat dels òsses. Favorisa l'eliminacion de l'acid uric. Es doncas util per combatre los reumatismes, la gota, l'artròsi. A un efièch en estimulant de las glandulas suprarenalas. Existisson d'estudis que verifican son activitat antigripala. Coma diürètic estimula la foncion epatica e la foncion renala. Es util per combatre l'obesitat. Se considèra benefic pels problèmas circulatòris e de tension nauta. A de proprietats per combatre la disenteriá e la diarrèa. En aplicacion extèrna s'utiliza per aleugir los efièches de la fissadas d'insèctas. Se pren tanben coma cicatritzant.
Bellenot-sous-Pouilly
Bellenot-sous-Pouilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vicente do Rego Monteiro
Vicente do Rego Monteiro (1899-1970 en Recife ) foguèt un pintor, escultor, professor e poèta brasilièr, de tradicion modernista.
Bury (Oise)
Bury es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Geografia
La municipalitat de Bury s'estend sus una superficie de 17,05 km2, lo nombre d'abitants avoisine los 3000, amb una densitat de 174 hab./Km2. Las coordinadas géographiqes son 49°18′52″ Nòrd e 2°20′39″ Èst.
La commune de Bury s'étend sur une superficie de 17,05 km2, le nombre d'habitants avoisine les 3000, avec une densité de 174 hab./km2. Les coordonnées géographiqes sont 49°18′52″ Nord et 2°20′39″ Est.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Preséncia umana a l'epòca gallo-romaine mercés a la preséncia de cavòts.
En 1358 una entrevista a luòc entre lo futur Charles V e lo rei de Navarra a Domaslieu, un masatge caseriu de Bury uèi desaparegut.
En 1591, lo vilatge a destruit pendent la Liga catolica.
Présence humaine à l'époque gallo-romaine grâce à la présence de tombes.
En 1358 une entrevue a lieu entre le futur Charles V et le roi de Navarre à Domaslieu, un hameau de Bury aujourd'hui disparu.
En 1591, le village est détruit pendant la Ligue catholique.
Aulnay (Charanta Maritima)
Aulnay o Aulnay-de-Saintonge, es una comuna francesa au departament de Charanta Maritima de la region de Nòva Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas. .
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Lo nom de la comuna ven pas de l'aubre aulne (nom francés del vèrnhe), nimai d'un ensemble de vèrnhes (français aulnaie), d'aitant mai que lo mot francés regional es demorat longtemps vergne (equivalent del mot occitan). Es una etimologia populara, favorizada per l'l parasita de la fòrma grafica francesa. Coma Aulnay correspond a la vila romana de Aunedonnacum, dins l'itinerari d'Antonin, e Auedonnaco sus la taula de Peutinger, se vei que i a una continuïtat ambe'l nom antic (del nom d'òme Aunedo, ambe sufixe -acum ).
Sanch Erièg
Sanch Erièg (Saint-Sériès en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : S. Chererium en 1226, prior S. Erigii en 1392, de S. Erigio, a la fin dau sègle XIV, Saint Seriès en 1526, priore S. Erigii en 1529, 1550, S. Cirier en 1622, St Sirie (?) en 1626, S. Seriezy en 1626, Serich en 1648, Saint Ceriez en 1703, Saint Seriès en 1705, St Seriez en 1740-60, St Siriés ou St Seriez en 1740-60, St Seriés en 1770-71 (mapa de Cassini), Serieh en 1771.
Segon Dauzat, Sanch Erièg vendriá, segon Longnon, dau nom latin d'Aredius, abat en Lemosin au sègle VI (a l'origina dau nom de Sent Iriès), mas per un remandadís, los autors daissan la possibilitat dau vocable d'un avesque de Lion au sègle VII, Arigius ; segon Hamlin, Erièg seriá un avesque de Gap, Aregius (o Aredius). Lo nom francés es degut a una marrida copadura, Sanch Erièg > *San Cherièg, comparabla a la de Sanch Inhan, interpretat Saint-Chinian. Veire la fòrma de 1226.
Artigamin
Artigamin o Artigamí (Artiguemy en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada en departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [artiga'mi]. Eras fòrmas ancianas que son : de Artigamino, en latin, en 1300 e 1313, De Artigamio, en latin, en 1342, Artigami en 1760, Artigamy en 1790, Artiguemilh en 1790, Artigami (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Dauzat qu'explica sonque Artiga, deth prelatin (aquitan) artica, « tèrra inculta ». Segon Negre e R. Aymard, citats per Miquèu Grosclaude, Artigamí que vien deth occitan artiga, « tèrra eishartigada » d'origina preceltica aquitana + miei.
Segon Miquèu Grosclaude, Artigamí que vien d'artiga, « tèrra eishartigada », dab [eth resultat] deth latin minor, « tèrra d'eishartigatge mei petita ». Eth nom que s'explica per un arreculament deth accent : Artigamino (Artigaminor) > artigamio (artigamior) > artigamí. Era explicacion de Negre convién pas : *Artiga mediana (artiga situada au miei) > *Artigamesan > Artigamesa, atau com Lanamesa. NB. Segon çò qu'escriu Grosclaude, Negre que s'èra contentat d'ua aposicion artiga + miei, shens supausar *Artiga mediana.
Campagne (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En mai 1841, en lo moment del recensement, entre los 46 ostals viscudas, 36 an cobèrt en chaume, del temps que 2 la son en pissarra e 8 en tuile.
En mai 1841, lors du recensement, parmi les 46 maisons habitées, 36 sont couvertes en chaume, alors que 2 le sont en ardoise et 8 en tuile.
Artalens e Soïn
Artalens e Soïn (Artalens-Souin en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens era arribèra de Davantaiga, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Artalens
Era prononciacion qu'ei [arta'lenns] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : in Artalense, de Artelensi, en latin, cap a 870, Artalens ath sègle XII o XIII, D'Artalencs en 1342, d'Artalenxis, en latin, en 1379, Artalenx, Artalencx, Artelenx en 1429, Artalens en 1459, Artalens en 1760, Artalens (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Artalens que vien benlhèu deth gallic artòs, « ors », ath sens pròpi o en tant que nom de persona, dab eth doble sufixe al-inco. Segon Negre, Artalens que vien deth nom germanic d'òmi Hartilo, dab eth sufixe germanic -ingos. Segon R. Aymard, era ipotèsi de Negre qu'ei la qui convién milhor.
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion de Negre qu'ei impossibla, pr'amor H- germanic se consèrva en gascon. Era de Dauzat qu'a besonh de dus sufixes e qu'en horneish pas eth sens; eth nom que demòra escur ; tanben, que cau pensar Grosclaude accèpta rarament eras explicacions celticas en Bigòrra. Comparar dab Artassens.
Soïn
Era prononciacion qu'ei [sou'wi] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Suin en 1168, Soi ath sègle XII o XIII, De Sohi en 1313, Sohii en 1349, de Soyno, en latin, en 1379, Sohy, Soyi, Soii en 1429, Souy en 1768, Souin en 1789, Souin (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Miquèu Grosclaude, que i a en bas-latin un adjectiu suinus, « deth pòrc » que convién foneticament; totun, Jacques Boisgontier qu'èra reservat sus aquera origina; que caleré precisar eth sens : lòc on elèvan pòrcs, porcaria o lòc on i a pòrcs-sanglars ? .
Aute lòc
Sent Andrei : grèc Andreas.
Glomel
Groñvel en breton ( Glomel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
Glomel Es una municipalitat rurala situat en l'extrèm Sud-Oèst de las Còstas-de Armor e limitrophe al sud del departament del Morbihan. Per la siá superficie, se classifica al segond reng de las municipalitats los mai estendudas del departament, darrièr de Loudéac. La municipalitat es fòrça vallonnée e las siás nautors constituisson la extremitat orientala de las Montanhas. Çò Cap de-luòc es excentré al nòrd de la municipalitat del temps que la ancià bourg trévial de Trégornan ocupa una posicion entièrament a l'opausat al sud. Lo canal de Nantas a Brèst la trauèssa. I arriba a l'altitud la mai elevada de lo sieu recorregut, 184 mètres, al nivèl d'un tròç trucat la granda tranchée en connectant las concas vessants del Aulne e del Blavet. Lo riu Ellé pren la siá font sus lo sieu territòri près de de lo castèl de Trégarantec. I recep las aigas del ruisseau de Crazius abans de se dirigir cap al sud.
Glomel est une commune rurale située dans l'extrême Sud-Ouest des Côtes-d'Armor et limitrophe au sud du département du Morbihan. Par sa superficie, elle se classe au deuxième rang des communes les plus étendues du département, derrière Loudéac. La commune est très vallonnée et ses hauteurs constituent l'extrémité orientale des Montagnes Noires. Le chef-lieu est excentré au nord de la commune tandis que l'ancien bourg trévial de Trégornan occupe une position complètement à l'opposé au sud. Le canal de Nantes à Brest la traverse. Il y atteint l'altitude la plus élevée de son parcours, 184 mètres, au niveau d'un tronçon appelé la grande tranchée reliant les bassins versants de l'Aulne et du Blavet. La rivière Ellé prend sa source sur son territoire près du château de Trégarantec. Elle y reçoit les eaux du ruisseau de Crazius avant de se diriger vers le sud.
Istòria
La parròquia de Glomel a #èsser erigit en municipalitat l'an 1790 e a annexat los territòris de las siás doas ancianas trèves : Trégornan e Sant-Michel. La municipalitat, d'una superficie a l'origina d'Unitat|84.82|, a #èsser amputada l'an 1970 de dotze pòbles e del bòsc de Kerbescond en benefici de la siá vesina Rostrenen, e cobrís pas mai dempuèi aquela data #qu'una superfícia d'Unitat|79.93|.
La paroisse de Glomel a été érigé en commune en 1790 et a annexé les territoires de ses deux anciennes trèves : Trégornan et Saint-Michel. La commune, d'une superficie à l'origine de 84.82 km², a été amputée en 1970 de douze villages et du bois de Kerbescond au profit de sa voisine Rostrenen, et ne couvre plus depuis cette date qu'une surface de 79.93 km².
Chasteu de la Chetardia
Lo chasteu de la Chetardia se tròba a Eissiduelh dins la Charanta Lemosina.
Istoric
Lo nom ven de la familha Chétard, que la darriera dau linhatge esposet en 1500 Joan Trotti, çò que donet la familha de la Chetardia. Jaume Joaquim Trotti de la Chetardia (1705-1759), oficier, diplomata e escrivan, es lor descendent mai conegut.
Arquitectura
Dau chasteu dau segle XI subsistís ren que doas tors chapeladas de garitas. Lo chasteu rectangular fuguet tornar bastir au segle XVII e chamnhat au segle XVIII, en particular emb l'ajust de valats secs.
'Na peça en rotonda d'inspiracion russa fuguet ajustada sus l'autra façada dau chasteu per lo Jaume Joaquim, ministre plenipotenciari de Loís XV dins 'queu país.
Los fossats e lo portau, las façadas e los teulats dau chasteu e de las doas tors, en mai de l'eschalier interior e lo plafon pintat de la tor situada a l'est son inscrichs monument istoric dempuei lo 30 d'octòbre de 1973.
Noel Rosa
Noel Rosa (1910 - 1937) foguèt un cantaire brasilièr de samba.
Silan
Silan o Silhan (Sillans-la-Cascade en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Antônio Carlos Gomes
Antônio Carlos Gomes (1836 - 1896) foguèt un musician classic brasilièr, d'estil romantic.
Blocus
Un blocus ò blocatge es una operacion militara que son objectiu es d'empachar l'avitalhament ò lei comunicacions d'una zòna (vila, region, estat) per fòrça. Es generalament un acte de guèrra menada còntra de linhas maritimas mai pòu tanben èstre organizat d'un biais pacific (per exemple, dins l'encastre de sancions diplomaticas sensa declaracion de guèrra) ò còntra de linhas terrèstras.
Es sovent una operacion malaisada d'organizar car un blocus eficaç despend d'unei factors. De'n premier, necessita una superiotat militara pron sufisenta per mantenir en plaça lo blocatge e empachar una sortida advèrsa ò lo passatge d'elements exteriors. Per exemple, dins lo corrent de la crisi dei missiles de Cuba, leis Estats Units mobilizèron sièis pòrta-avions còntra la flòta fòrça limitada de Cuba. Puei, l'objectiu dau blocus dèu aver una importància sufisenta per gardar mobilibilizadas lei fòrças importantas necessàrias a l'establiment dau blocus. Per exemple, la defensa dau territòri nacionau permetèt ais Aliats de mantenir un blocus de 1914 a 1918 còntra leis Empèris centraus durant la Premiera Guèrra Mondiala. Enfin, un blocus necessita una volontat pron fòrta per lo mantenir. Per exemple, en 1962, la volontat estatsunidenca de mantenir en plaça lo blocus de Cuba maugrat lo risc de guèrra nucleara entraïnèt finalament lo retirament dei missiles sovietic de l'illa.
Istòria de la comunautat jusieva en Palestina
Aquel article tracta de la comunautat jusieva que demorèt en Palestina abans de 1920. Qualques jusieus emigrèron als sègles XVIII e XIX, d'autres arribèron pendent l'Edat Mejana.
Populacion indigèna
Los Jusieus Mustarabim èran nadius de Palestina e èran jamai sortits de Tèrra Santa. Amb lo temps se barregèron amb la populacion sefardita que tornèt de la diàspora jusieva. Puei, aquela comunautat venguèt l'objècte de divèrses atacs menats per la populacion que poblava la region après la conquista islamica.
Maimonides
Maimonides viatgèt d'Espanha en Marròc e dempuèi ailà, en Egipte. Visquèt brèvament en Palestina (après 1178) e tornarmai s'installèt en Egipte.
Colons ashkenazitas
Un grop de 300 jusieus dirigits pels ashkenazitas d'Anglatèrra e de França en 1211 coneguèron fòrça patiments quand arribèron en Tèrra Santa, perque dispausavan pas de sufisent de supòrt financièr e possedissián pas tanpauc de negòcis pròpris per poder se ganhar la vida ailà. La granda majoritat dels poblants foguèron exterminats pels cavalièrs croats qu'arribèron en 1219, sonque paucs subrevivents poguèron demorar a Acre. Lors descendents se mesclèron amb los jusieus residents en Palestina e amb qualques jusieus d'origina marroquina, tanben nomenats Magrebim.
Najmanides
Najmanides arribèt en 1267 e s'establiguèt a Acre. En 1488, quand lo rabin Ovadia dempuèi Bertinoro arribèt en Palestina, envièt de letras regularament als sieus parents en Itàlia, e fòrça jusieus que vivián dins la diaspòra ne venguèron a considerar eles tanben la possibilitat d'emigrar en Tèrra Santa.
L'exili d'Espanha
En 1492, puèi en 1498, quand los Jusieus sefarditas foguèron expulsats d'Espanha e de Portugal, respectivament, qualqu'uns o prenguèron coma una crida del cèl per tornar a lor pàtria, Palestina. Dòn José Nasi capitèt lo repoblament del jusieus sefarditas a Tiberiàs e Safed en 1561. Nombroses èran d'ancians marranos. Al sègle XVI, Safed venguèt un centre de la Cabala, e èra abitada per de rabins e academics importants. Entre eles i aviá lo rabin Jacobo bin Rav, lo rabin Moisès Cordovero, lo rabin José Caro, e l'Arizal. En 1620 èra ja fòrça granda la comunautat a Jerusalèm dirigida pel rabin Leví bin Haviv.
Lo rabin Yehuda lo Khasid
En 1700, un grop de mai de 1500 jusieus ashkenazitas se formèt per anar en Tèrra Santa e s'establir a Jerusalèm. En aqueste moment, la populacion jusieva de la vila vièlha èra principalament sefardita: 200 jusieus ashkenazitas per una comunautat sefardita de 1000 personas. Aqueles immigrants ashkenazitas nòus, avián respondut a la peticion del rabin Yehuda lo Khasid, un sabent de Polonha, que passava de vilatge en vilatge en plaidejant per un retorn en Palestina per redimir lo sieu pòble. Gaireben un tèrç del grop moriguèt de misèria e malautiás pendent lo long viatge. En arribar en Tèrra Santa, anèron sulcòp a Jerusalèm. Qualques jorns pus tard, lor cap, lo rabin Yehuda lo Khasid, moriguèt. Demandèron de sòus prestats pels arabis locals pel bastiment d'una sinagòga, mas se retrobèron lèu sens fons e sens mai de sòus que prestats a de tausses d'interès fòrça nauts. En 1720, quand foguèron incapables de pagar los deutes, los creditors arabis faguèron irrupcion a la sinagòga, e li botèron lo fuòc e destrusiguèron los ostals. Los Jusieus fugiguèron de la vila e pendent lo sègle entièr, tot Jusieu que siá vestit amb la ròba d'un ashkenazita èra objècte d'atacs. Qualques jusieus ashkenazitas que demorèron comencèron alara de se vestir en jusieus sefarditas.
Khasidim e perushim
Al sègle XVIII, los grops de khasidim e perushim s'establiguèron en Palestina. En 1764, lo rabin Nakhman de Horodenka, s'installèt a Tiberiàs. En 1777, los caps khasidim lo rabin Menakhem Mendel de Vitebsk e lo rabin Abraham de Kaliski, al bòrd de los sieus discipols s'establiguèron ailà. Qualqu'uns d'entre eles comencèron d'arribar en 1780. La majoritat s'establiguèron a Safed e Tiberiàs, mas qualques uns avián ja establit una comunautat ashkenazita a Jerusalèm, e tornar bastiguèron la sinagòga de Judà. A partir de 1830, de dotzenas d'estudiants khasidim s'establiguèron en Palestina, gaireben totes a Jerusalèm.
Tèrratrem a Safed
Fin finala, lo tèrratrem de 1837 destrusiguèt Safed en Galilèa, auciguèt per milièrs los sieus abitants, e los subrevivents del massacre trobèron refugi dins la vila de Jerusalèm, que dempuèi es lo centre principal del Yishuv.
Halukka
Fòrça dels Jusieus qu'arribèron en aquela epòca èran pus vièlhs e arribèron amb lors pròpris estalvis. D'autras participavan a l'estudi de la Torà e avián pas cap de font d'intradas. Per aleujar las siás dificultats financièras, se creèt un sistèma d'ajuda que los jusieus desvolopèron nomenat halukka. Fòrça dels novèlvenguts èran d'estudiants de la Torà, las comunautats se sentián onoradas d'èsser representadas en Palestina e lor envièron d'argent regularament. Una ret se creèt per permetre als jusieus de se sèire e d'aprene sens aver de trabalhar per se ganhar la vida. Los sòus per aquela intencion se recoltèron per las comunitats jusievas del monde entièr per la siá distribucion entre los desparièrs estudiants. Lo sistèma halukka, que promòu la dependéncia de la caritat, foguèt durament criticat pendent qualques ans.
Exportacion de citrons
L'exportacion de citrons cultivats a Palestina foguèt tanben una font d'intradas pel Yishuv Ancian. Aiçò es anterior a l'idèa del nòu Yishuv de tornar a la tèrra e a l'agricultura jusieva, abans que se cultiven los citrons per lo sieu usatge en la festivitat de Sucot se cultivavan exclusivament pels païsans arabis e se comercializavan après pels Jusieus. Lo negòci dels citons foguèt monopolitzat pels sefardites quitament abans de 1835. Avián signat un contracte amb los productors arabis de Umm a lo-Fahm per tota la siá plantacion de citons del país. En lo decènni de 1840 aguèron tanben un ròtle decisiu dins l'introduccion dels citrons grècs que se cultivavan ja dins las proprietat dels jusieus. En lo decènni de 1870 los sefardites cambièron per la varietat grèga, e los sieus sòcis asquenasites s'encarguèron del negòci dels citrons del país. Après un temps, esclatèt la controvèrsia de saber s'èran kosher. Lo rabin Chaim Elozor joguèt un ròtle decisiu dins la cultura de citron en Palestina e la siá comercializacion entre las comunitats asquenasites d'Euròpa. Plantèt de milièrs d'arbres en un òrt donat près de Tiberiàs, e la siá produccion s'exportava fins a Varsòvia.
Las installacions agricòlas
Los objectius de la nòva societat Yishuv foguèron similars als de l'anciana societat Yishuv, es a dire, tornar a Palestina, e viure en santetat dins la Tèrra Santa, mas amb l'intencion addicionala de cutivar la tèrra. Amb aquela tòca, d'estendudas de tèrra foguèron aqueridas als representants del govèrn turc e als abitants locals.
Alimentacion
Dins las comunautats jusievas de l'anciana Yishuv, lo pan se cosiá a l'ostal. Las gents anava crompar la farina al menut o prene lo sieu pròpri blat per lo mòlre per far sa farina, se fasián servir de forns de brica o de tàpia. Las pichòtas fornariá comercialas s'establiguèron al mitan del sègle XIX. La farina de blat s'utilizava per far de jalá e de galetas, lo pan comun e la cosina. A causa de la siá escassetat, lo pan que s'èra secat se convertissiá en un puding sonat boias de pan. Lo lach èra generalament reservat a las femnas prens e als malauts. Lo lach d'amètlas s'utiliza sovent coma substitut. Lo lach agra o Leben èra crompat de còps als païsans arabis. Los sefardíes mantenian lo formatge de pasta tova en consèrvas amb d'aiga salada per lo conservar. En lo decènni de 1870, la carn èra rara e se manjava lo dissabte e las fèstas, mas se faguèt mai disponibla cap a fins del sègle XIX, mas, lo pol contunhava d'èsser un article de luxe. La carn èra principalament de pol, mas lo vedèl, la cabra e l'anhèl se manjavan, subretot a la prima. Gaireben totas las parts de l'animal s'utilizavan. Lo peis fresc èra un aliment rar a Jerusalem, subretot l'ivèrn. Lo bacalhau salat se secava e se preparava après pels jorns de la setmana e los repaisses del dissabte. Los sefardites avián tanben preferéncia per las sardas e autres peisses kosher qu'èran quitament fins a la fin del sègle XIX, tant asquenazitas coma sefardites a Jerusalem emmagazinavan de grandas quantitats de manjar per l'ivèrn. Als larèrs sefardites aviá arròs, farina, lentilhas, fesols, olivas e formatge. Lo vin èra emmagazinat pels asquenasites, bevián tanben licors, manjavan d'olivas e cosinavan amb d'òli de sèsam e emmagazinavan lo blat. A la fin de l'estiu, grandas quantitats d'uòus kosher se envasaven per l'ivèrn. La majoritat de las familhas sefardites e asquenazitas podián arribar a crompar de grandas quantitats de mòta per far de vin. Los sefardites manjavan tanben olivas e merinjanas.
Periòde dei Reiaumes Combatents
thumb|right|Reiaumes Combatents vèrs [[-260|260 avC.]]
Lo Periòde dei Reiaumes Combatents es un periòde istorica de China Antica. Son començament se situa au sègle V avC, entre 481 e 403, e sa fin en 221 avC quand Qin Shi Huang capitèt d'unificar lo país.
Sant Privat (Erau)
Sant Privat (Saint-Privat en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sant Privat
Las fòrmas ancianas son : G. de S. Privat en 1246 (identificacion malsegura), parrochia S. Marie de Salsis et de S. Privato en 1253, de S. Privato en 1344, capellam S. Privati en 1484, l'eglise de St Privat en 1740-60, St Privat en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini), Saint-Privat-des-Salses en 1865.
Lo nom ven de Sant Privat, avesque de Mende e martir del sègle III,.
Las Salças (nom supausat)
Las fòrmas ancianas son : parrochia S. Marie de Salsas en 1082, 1122, in valle Salses en 1116, [ecclesiam] de Salsis en 1162, S. Mariae de Salsis en 1236, 1252, 1253, ecclesiam de Salsis, ecclesiam Beate Marie de Salsis en 1326, ecclesia Beate Marie de Salsis en 1484, prior de Salsis al sègle XVI, Saulces en 1613, Saulze en 1622, l'eglise de Salses en 1740-60, Salses en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Frank R. Hamlin, (Las) Salças o Sauças ven de l'occitan sause. Puslèu que del latin classic salicem, sause es lo resultat d'una varianta vulgara *saliceam. Sause es generalament femenin dins la toponimia. Un nom de tipe salça(s), sauça(s) pòt pas èsser lo resultat de sauSe (amb -s- sonòra), mas d'un etime ancian en saliç- > salç.
La Roqueta
Las fòrmas ancianas son : villam que vocant Rocheta en 1032, mansum... que vocant Rocheta en 1077-1099, mansum de la Roqueta en 1219, e village de la Rouquette en 1740-60, la Rouquette en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Frank R. Hamlin, roqueta es un diminutiu de ròca, mot probablament d'origina preindoeuropèa, al sens de « castèl fòrt », anteriorament « plaça fòrta situada sus un puòg »).
Franqueville (Sòma)
Franqville en picard (Franqueville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Aspin
Aspin (Aspin-Aure en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei [as'pi]. Eras fòrmas ancianas que son : Lespin blanc en 1300 (enquista reiau, citat per Lesjosne), De Spino, en latin, en 1387, locum d'Aspii en 1389, Aspin (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Aspin que vien d'un tèma prelatin asp-, inexplicat, dab eth sufixe -inum.
Segon R. Aymard, Aspin que vien du gascon espin (latin spina) « bròc blanc ».
Segon Miquèu Grosclaude, que i a duas possibilitats, espin « bròc blanc », o eth « basco-aquitan » as-pe, « devath eth ròc ». Eth nom deth còth que vien deth nom deth vilatge, com de costuma.
Franleu
Franleu en picard (Franleu en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Franleu A situat a unitat|17|km}} a l'oèst de Abbeville, a ieu-distància entre aquela vila e Ault.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La fòrça granda majoritat dels investigadors – i #comprene dom Graèr e Jules Corblet – se concedís sul étymologie del toponyme Franleu, #que seriá una alteracion de « Francorum locus », Luòc ocupat per l'acampada de las Francs en lo moment de l'avançada, cap a julhet 881, dels Normands en lo Vimeu, #qu'aguèron batut per Louis III en lo moment de la batalha de Saucourt.
La très grande majorité des chercheurs – y compris dom Grenier et Jules Corblet – s'accorde sur l'étymologie du toponyme Franleu, qui serait une altération de « Francorum locus », lieu occupé par le campement des Francs lors de la progression, vers juillet 881, des Normands dans le Vimeu, qui furent battus par Louis III lors de la bataille de Saucourt.
Nòtas
<references group=N/>
Soliers-Pònt
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Vascœuil
Vascœuil en normand (Vascœuil en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Vascœuil Se tròba en l'Eure, al limit de la Seine-Maritima, a 10 km de Lyons-lo-Bòsc, e a 25 km del cap de-luòc de la region Anautita-Normandie, Roan. D'una superficie de mens d'unitat|8|km², aquel pichon vilatge typique protegís lo castèl de Vascœuil e la glèisa Santa-Martial.
La municipalitat a traversat pel Andelle e lo Crevon.
Mosquet
Un mosquet es una arma de fuòc portabla formada d'una cròça d'espatla, d'una platina de mecha ò de rodet e d'un canon lòng. Foguèt inventat per desvolopar una arma pus poderosa que l'arcabusa e utilizat fins au començament dau sègle XVIII. Es a l'origina dau fusiu modèrne.
Vascœuil
Geografia
Vascœuil se trouve dans l'Eure, à la limite de la Seine-Maritime, à 10 km de Lyons-la-Forêt, et à 25 km du chef-lieu de la région Haute-Normandie, Rouen. D'une superficie de moins de 8 km², ce petit village typique abrite le château de Vascœuil et l'église Saint-Martial.
La commune est traversée par l'Andelle et le Crevon.
Istòria
Lo fòrt de Vascœuil fa partida al de la linha de fortificació de la vallée de la Andelle, en dependent del castèl de Lyons. La Distincion a conservat per una familha en portant lo nom del pòble. Lo castèl amb los « solares e de jardins situats parròquia de Vascoeuil » fan l'objècte d'un escambi l'an 1312 dintre lo abbaye Sant-Leugièr de Préaux e lo rei de França Louis X lo Hutin, a donat de contunh a Enguerrand de Marigny.
Le fort de Vascœuil fait partie au de la ligne de fortification de la vallée de l'Andelle, dépendant du château de Lyons. La Seigneurie est conservée par une famille portant le nom du village. Le château avec les « manoirs et jardins situés paroisse de Vascoeuil » font l'objet d'un échange en 1312 entre l'abbaye Saint-Léger de Préaux et le roi de France Louis X le Hutin, puis est donné à Enguerrand de Marigny.
Codonhièr
Lo Codonhièr (Cydonia oblonga) es una espècia d'arbusts o d'arbrilhons de la familha de las Rosacèas originàrias de las regions temperadas del Caucàs e d'Iran. Los fruchs son los codonhs. Es l'unic representant del genre Cydonia.
Lo genre èra ancianament compausat de quatre autras espècias uèi destriadas dins dos autres genres : Pseudocydonia (coma lo codonhièr de China, Pseudocydonia sinensis) e Chaenomeles amb que se lo confond sovent.
Etimologia e dénominations
Lo latin imperial lo designa cotōneum el meteis venent benlèu del grèc κυδώνιον [μῆλον kydonion] (mêlon) « poma de Kydonia »  o poma de La Canèa, en Creta.
Lo nom scientific del genre, Cydonia, atribuit al codonhièr pel botanista escocés Philip Miller en 1768, es tanben bastit sus κυδώνια (Kydonia), « La Canèa ».
Descripcion
esquèrra|vinheta|Flors. Lo codonièr es un arbrilhon de fuèlhas caducas, mesurant 5 a 8 m de naut e 4 a 6 m de larg. Las ramas jovas son tornementats.
Las fuèlhas son altèrnas, simplas, de 6 a 11 cm de long, de bòrd pubescent.
Las flors de cinc petals blanc-rosat an 4 a 5 cm de diamètre.
Fruch
esquèrra|vinheta|Un [[codonh.]] Cosin del pomièr e del perièr, lo codonhièr forma coma eles de fruchs de granas, los codonhs. Los fruchs immaturs son verds e cotonoses en superfícia. Gaireben totas las varietats pèrdon aquel vela cotonós abans la fin de la davalada lo fruch cambia de color e ven jaune daurat quand matur. Pirifòrms o malifòrms, voluminoses e fòrça odorants, los codonhs mesuran de 7 a 12 cm de long sus 6 a 9 cm de larg.
Lo codonh esun fruch comestible a la base de fòrça preparacions (confitura, compòta, fruch confit...).
Istòria
vinheta|Codonhs per [[Francisco de Zurbarán.]] esquèrra|vinheta|lo codonh. Lo codonhièrs es originari de las regions del Caucàs e del nòrd de l'Iran. Unes espandisson son airal d'origina al Turquestan e a l'Arabia saudita. I a pas de documentacions arqueobotanicas sus la cultura d'aquel fruchièr. Mas, las fonts literàrias semblan indicar que seriá arribat dins las regions mediterranèas pas qu'a l'epòca classica.
Lo fruch èra conegut dels Acadians e se pensa que la cultura del codonh auriá precedat aquela de la poma. Fòrça tèxtes ancians, coma lo Cantic dels cantics, evocant la poma poirián èsser en realitat relatius al codonh.
Pels Grècs ancians, lo codonh èra una ofèrta rituala fach pels maridatges, que seriá vengut del Levant amb Afrodita e demorèt sacrat per ela qu'èra estat ofèrta per Paris. Plutarc conta qu'una promesa grèga rosegava un codonh per perfumar son baisar abans de l'intrada dins la cambra nupciala, « per que lo primièr salut siá ni desagrable, ni desplasent ». Es per tres codonhs d'aur qu'Atalant s'arrèsta dins sa corsa.
Los Romans taben utilizavan lo codonh, lo libre de cosina romana d'Apicius dona de receptas d'olada de codonh amb de mèl, e prepausa tanben una mescla, inabituala per nosaltre, amb de pòrres. Plini lo Vièlh menciona quatre varietats e dona lor usatge.
Distribucion e abitat
Lo codonièr es originari de las regions temperadas anant de la mar Caspiana cap a la mar Negra : Iran, Armenia, Azerbaitjan, Russia Caucasiana, Turcmenistan.
S'installèt en Occitània ont se trapa dins las baranhas e sus la broas dels rius. Es cultivat dins de nombrosas regions temperadas del mond.
Cultura
vinheta|Flors e fuèlhas. Lo codonh es rustic e demanda un periòde de freg (al dejós de 7 ° C) per florir coma cal. L'arbre es autofertil pasmens lo rendement serà melhor per una fecondacion crosada.
La maturitat complèta del codonh demanda un clima de long periòde de calor (Portugal, Grècia...). Pòt alara se consomir crud. Sinon, los codonhs demoran durs, astringents e acids e pòdon èsser consomit pas qu'après coseson. Un metòde los daissava expausat a las geladas per que vengan mòl e levar un pauc de tanins.
Dins de regions de Gasconha, los codonièrs marcan las limitas dels terrens e sont presents dins las baranhas.
Lo codonhièr foguèt introduch dins lo Mond Novèl, mas es rare en America del Nòrd a causa de sa sensibilitat al fuòc baterian. S'espandiguèt fòrça en Argentina, al Chili e en Uruguai.
Principalas varietats
Las varietats de codonhs son departit en dos grops: Cydonia oblonga piriformis (en forma de pèra) e Cydonia oblonga maliformis (en forma de poma). Los mai espandit es:
Utilizacion
vinheta|Pasta de codonh. Lo codonhièr produch un fruch jaune e odorant a maturitat: lo codonh. Se consomís mai sovent cuèch jos forma de geladèas, de confituras, de pastas de fruchs o de còcas.
Pòrta enpèut del perièr
Lo codonhièr es tanben utilizat coma pòrta empèut del perièr comun malgrar sa fòrta sensibilitat al fuòc bacteriann. L'inaptitud del perièr al brocatge classic e tanben l'eterogeneïtat e la tròp granda vigor dels perièrs francs menèrona a praticar d'empèuts sus codonhièr. Se creat per aquel usatge las varietats BA 29 t Sydo.
Malautiás
L'entomosporiòsi es una malautiá que provòca de tacas brunas o negras sus las fuèlhas e suls fruchs. Las fuèlhas e rams erbacèus son tanben atacadas per l'oïdium e los fruchs per la moniliòsi.
Cerièr
Lo cerièr, cirièr, cerièis o ceresièr es un nom vernacular generic que designa mai d'una espècias d'arbres del genre Prunus, de la familha de las Rosaceae. Son siá d'arbres fruchièrs donant de cerièras, siá d'arbres ornementals originaris d'Asia Orientala (China, Japon) plantats unicament per sas flors e dont los fruches son insignificants. Los cerièrs cultivats per produire de fruches son eissits de la seleccion de las espècias Prunus avium e Prunus cerasus, e de crosaments entre elas. Entre las espècias ornamentalas cal senhalar Prunus serrulata, lo famós cerièr del Japon.
Morfologia
Lo tronc es drech, e la cima fòrça estrecha, subretot en mitan forestièr. Las brancas son gropadas en coronas anadièra. Atenh 20 a 25 metres de naut, e 0,60 m de diàmetre. La rusca es de color grisa rogenca lusenta, lissa amb fòrça lenticèlas blanquinosas. Mai tard se forman de bendas orizontalas, e aprèp de placas, que se fendilhan. Pasmens arriba que la rusca demore lissa longtemps. Las fuèlhas son ovala a oblongas, dentadas, amb una o doas glandolas rojas al tèrme del pecol. A l'auton prenon una color roja, mas, en condicions desfavorablas se pòt passar pendent l'estiu. Las flors son blancas, amb cinc petals, ermafroditas, gropadas en corimbas, de fecondacion crosada pels insèctes (abelhas). La florida se fa al mes d'abril o mai, abans l'apareisson de las fuèlhas. Los fruches, las cerièras, se desvolopan dos meses aprèp, e son de drupas. L'enrasigament depend de las caracteristicas del sòl. En terrens prigonds forma un sistèma poderós, al contrari de çò que se passa en terrens paures, amb evident dangièr de desrabament per las ventadas.
Reproduccion
thumb|300px|right|brot de cerièr Per granas
Las granas del cerièr se disseminant pels aucels, que manjan los fruches, las cerièras; mas aquel sistèma es pauc eficaç, a causa de nombrosas dificultats e d'enemics a véncer: insèctes parasits de las granas, destruccion dels brots pels mamifèrs, subretot cèrvids e conilhs, besonh de lutz per se desvolopar.
Rebrot
Lo cerièr rebrota fòrça plan aprèp de talhat.
Brots de racina
Lo cerièr a la capacitat de rebrotar per la racina. Los rebrots mai fòrts se fan aprèp una talhada. Dins aquelas circonstàncias las joves plantas pòdon profeitar de la lutz necessària per créisser. Aquel sistèma de regeneracion fa que sovent lo cerièr se tròban dins de clarièra dins los bòscs. Es lo biais de reproduccion qu'an mai de probabilitats de succès pel cerièr, atal los brots an fòrça vitalitat, a causa del profèich d'un sistèma radical ja plan poderós.
Ecologia
Lo cerièr viu fins a cent ans, pasmens es melhor de l'expleitar per torns de 80 ans, per evitar los poiriments de soca.
Airal natural de distribucion
Es una espècia Europèa e d'Asia Occidental, se pòt trobar coma espècia forestala espontanèa al sud d'Escandinàvia fins la Mediterranèa, incloses les ilas Britanicas.
Influéncia del clima
Es fòça resistent al freg ivernal, mas prospèra melhor dins los airals de fregs limitats. Atal en França buta fins a d'altitud, mas es mai espandit jols 800 m.
Demanda pas de grandas quantitats d'aiga, mas l'agradant pas las extrèmas. Supòrta pas los terrens saturats d'aiga pendent de temps, tampoc las secadas estivalas fòrtas.
Pendet los primièrs ans viu melhor aparat de la lutz excessiva, pasmens leu demanda lutz dirècta e supòrta pas èsser dominat. Per contra, val ami que los troncs sián aparats del solelh dirècte.
Supòrta un ventalh força larg de pH, de 4,5 a 8; e tanben d'estructura, del moment que lo sol es prigond. Li agradan pas los sols pesucs, amb massa aiga o tròp compactes, doncas demanda que siá arejat. Preferís los sols umids.
Campeaux (Oise)
Campeaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Cerièr
Produccion de frucha
Es un arbre fòrça resistent al freg e plan a la secada que, empeutat sus l'espècia Prunus mahaleb, tanben se lo pòt far butar en tèrras calcàrias. La florida de la fin de març al començament d'abril permet normalament d'escapar a risc de las geladas. Las varietats utilitzadas ara ("Burlat", "Napoleon", "Van", "Ambrunesa o Picota" eca.) son d'origina francesa o americana amb de cerièras mai grossas e dolças que los tipes ancians. Recentament s'introduguèt de varietats autocompatiblas ("Summit" "Sunburst", "Stella" eca.) qu'an pas besonh de pollinizadors d'un altre mena per donar de fruch. Las malaltiás mai freqüentas del cerièrs son la gomòsi (emission de goma producha per causas fisiologicas o consequéncias de l'ataca d'insèctes) e la poiridura de las racinas provocada per de campairòls terrèstres.