cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chhattisgarhi
Lo chhattisgarhi es una lenga indoariana parlada en Índia.
André Patry
Descobriguèt 9 asteroïdes e ne nomenèt un autre, (1514) Ricouxa. L’asteroïde (1601) Patry, descobèrt per Louis Boyer en 1942, pòrta son nom.
Chhattisgarhi
Localisacion
La lenga es parlada dins lo nòrd e lo centre de l'estat de Chhattisgarh e dins lo sud-èst de Madhya Pradesh.
André Patry
Asteroïds descobèrts per André Patry:
Chhattisgarhi
Classificacion e istòria
Lo chhattisgarhi, coma l'avadhi e lo bagheli fa partida del grop dels parlars indis de l'èst, çò que ne'n fa una lenga indoariana centrala.
François Fillon
François Charles Amand Fillon, nascut lo 4 de març de 1954 a Lo Mans, es un avocat e notari public e un òme politic francés, membre de Los Republicans. Foguèt primièr ministre de França entre 2007 e 2012.
Santa María de Sando
Santa María de Sando es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Chanaliech Mascher
Chanaliech Mascher (Chenailler-Mascheix en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Les Molunes
Les Molunes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cranc (crustacèu)
Los crancs son de crustacèus de cinc parelhs de patas que la primièra es modificada per formar un parelh de pinças, una carapaça puslèu plata, e un abdomèn cort e larg plaçat jol torax. I a dos gropes principals: l'infraòrdre dels Brachyura o vertadièrs crancs e los Paguroidea, o crancs ermitas. Los crancs ermitas, o bernat ermita, vivon recatats dins de cauquilhas voidas, que i pòdon protegir son ròstre mòl.
L'aparicion dels crancs remonta a l'èra segondària; lo pus ancian fossil de cranc conegut data del jurassic mejan, fa environ 170 milions d'annadas.
Noiridura
Lo cranc es fòrt voraç es a dire que manja fòrça: de cauquilhatges, de rafatum. Lo cranc dobrís los cauquilhatges ambe sas pinças. Pòt devorar dusqu’a 50 lustras joves per jorn. Quitament se pòt atacar a de tortugas de mars pichonas que venon d'espelir e que se trigòssan sus la plaja per rejónher la mar.
Reproduccion
Lo mascle recèrca una femèla qu'es a pelmudar per s'acoblar.
Valor economica
Dins lo Bacin Mediterranèu, lo cranc de ròca (cranc verd) fa comunament partida de las recèptas tradicionalas coma la sopa de peis. Per çò qu'es del tortèl, es generalament pescat en Bretanha.
Fontangy
Fontangy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Les Négresses Vertes
right|250px|thumb|Les Négresses Vertes sus l'empont en 2018
Las Negras Verdas an agut dincas a nau sòcis, los principals essent Stéfane Mellino a la guitarra e al cant, Noël Rota dit "Helno" al cant, Paulo Paulus (bassa, cant, guitarra),    Iza Mellino (femna de Stéfane), Matias Canavese o encara Michel Ochowiak dit "Mich" (trompeta).
An agut quasi sulcòp de succès tre lor primièr album de 1988, Mlah, amb dos tubes emblematics, Zobi la mouche e Voilà l'été, una popularitat confirmada pel plebiscit de l'album seguent, Famille Nombreuse, sortit a la fin de 1991 e que conten lo tube de 1992 Sous le soleil de Bodega. En plena glòria, lo grop es alavetz subte afectat per la mòrt lo 22 de genièr de 1993 del cantaire principal, Noël Rota, victima d'una subredòsi d'eroïna.
Quitament, lo grop contunha de jogar sus l'empont e d'enregistrar d'albums, per pas se separar qu'en 2001, puèi se reforma brèvament per qualques concèrts en 2016.
En 2018, lo grop torna partir en virada per festejar lo trenten anniversari del primièr album, Mlah, e contunha fin finala la virada en 2019.
Barcelos
Divisions administrativas
Las freguesias (parròquia civila, division administrativa) de Barcelos son las seguentas: thumb|right|200px|Mapa de Barcelos Nova (São Pedro e São Martinho) e Couto de Vilar e Encourados Pedro) e Tamel (São Pedro Fins) e Fonte Coberta de Rates e Bastuço (São João e Santo Estêvão) Eulália) (Santa Leocádia) e Vilar do Monte
Istòria
Alfons III de Portugal autrejèt una carta a la vila en 1140.
Santa Marta de Tormes
Santa Marta de Tormes es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sonny Anderson
Sonny Anderson da Silva Nilmar (n. en 1970) es un jogaire de fotbòl brasilièr que joguèt en l’Olimpic de Marselha en 1994.
Chirac
Chirac pòt designar :
Sausseuzemare-en-Caux
Sausseuzemare-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lengas chapacuranas
thumb|260px|L'espandida geografica de las lengas chapacuranas Las lengas chapacuranas son una familha de lengas amerindianas parladas en Amazonia, al Brasil e al Bolívia, en America del Sud.
Classificacion
Las lengas chapacuranas son :
D'autras lengas atudadas e pauc atestadas fuguèsson estacadas a la familha chapacurana. Son los parlars de los grops uomo, urunamakan, matawa, herisobocona e aricoroni.
Aquila chrysaetos
L'Agla reiala (o aigla reiala) es un dels aucèls de preda mai coneguts dins l'emisfèri nòrd. Coma totas las aglas, aperten a la familha Accipitridae.
I a sièis sosespècias d'agla reiala que diferisson per la talha e la pluma. Se pòdon trapar dins diferentas partidas del mond:
Vejatz tanben
Aigla
Vitamina
Las vitaminas (del latin vita (vida) + ammoniakós (del grèc 'producte libi', 'amoníac') + -ina (del latin substància)), son de compausats eterogenèus indispensables per la vida.
Las vitaminas son de moleculas organicas que lor manca pòt provocar de malautiás dichas avitaminòsis. L'organisme las pòt pas sintetizar, mas las deu aquerir amb las noiriduras. Una dieta que i mancan provocarà de tresviraments metabolics. Lor excès dich ipervitaminòsi pòt èsser toxic, especialament dins lo cas de las vitaminas liposolublas. L'intoxicacion per lor acumulacion dins lo còrs es possibla, après un periòde long d'abús. Las vitaminas agisson tanben coma substàncias antioxidantas, que prevenon mantun tipe de càncer, coma coenzimas e coma grops prostetics dels enzims. I a actualament 13 vitaminas classificadas dins dos bèls grops:
Faula
vinheta|Gat gardant d'aucas. Egipte, vèrs -1120 Una faula es un cort raconte en vers o en pròsa dont l'objèctiu es de far agradiva una leiçon de vida. Se caracteriza sovent per un raconte fictiu de composicion naïva e allegorica que protagonizada per animals que parlan, d'umans o d’autras entitats d'aspècte animal mas personificadas. Una morala es exprimida a la fin o la començament de la faula. Aquesta es sovent implicita, lo lector l'a de trobar d'esperel. vinheta|Bust de l'epòca ellenistica supausat representar [[Esòp, lo creator del gènre.]] vinheta|La faula Lo Còrb e lo Rainard ja contada per Esòp e [[Fèdae. (Ill. de Grandville, 1838)]] vinheta|Lo Lop e l'Anhèl es tanben una faula fòrça anciana. (Ill. de H. Weir, 1867) Per Fedra, lo fabulista latin, « Lo meriti de la faula es doble: provòca lo rire e dona una leiçon de prudéncia. » Aquesta portada didactica de las faulas pòt explicar que las faulas circulèron e foguèron utilizadas d'una cultura cap a una autra. Segon G. K. Chesterton, « la faula es una mena d'alfabet de l'umanitat pem mejan del qual se poguèt escriure las primièras certituds filosoficas; e per aquesta rason las figuras devián foncionar coma d'abstraccions algebricas o de pèças d'un jòc d'escacs.»
Etimologia
Lo mot faula ven du latin fabula (« prepaus, paraula »), que designa lo fach de parlar en inventant. En grèc, tanpauc i aviá pas de mot especial per nomenar lo genre de la faula, qu'èra designada pel mot significant raconte: μύθος (que donèt lo mot « mite »). Per far referéncia al genre, l'usatge lèu s'espandís per designar las faulas coma d 'aesopica (literalament : « prepaus d'Esòp »), çò que se traduirà a l'Edat Mejana per isopets.
Gènre literari
La faula es una forma particulara d’apològ, que designa tot racontede portada moralizanta. Se destria de la parabòla, que met en scèna d'umans e daissa lo sens obèrt a la discussion. Tanben se destria de l'exemplum, qu'es un raconte presentat coma veridic. Enfin se destria del faulèl, qu'es un conte satiric o moral, sovent calhòl.
Istoric
La faula sortís sas raices de la nuèch dels temps e de totas las culturas. Fa partit de la tradicion orala plan sovent abans l'invencion de l'escritura. Es sempre activa dins los païses ont la cultura orala demora viva e pròche de la natura, coma es lo cas en Africa o dins las societats ruralas.
La Mesopotamia sembla aver estat lo bèrç del genre, a causa de la descobèrta que s'i faguèt de fòrça faulas venent de dos mila ans abans nòtre èra. De tauletas venant de bibliotècas escolaras de l’epòca sumeriana contan en brèu d'istòrias de rainard flataire, de can maladreit (« Lo can del fabre, avent pas podut capvirar l’enclutge, versèt la dorna») o de moissal se'n cresent (« Un moissal se pausant sus l'esquina d’un elefant li demanda se son pes li es suportable o se puslèu deuria s’envolar »). Fòrça d'aquestes tèxtes mòstran una granda afinitat amb los provèrbis e an una construccion antitetica (« Çò qu'encontrèt, ne'n parlas pas; mas çò que perdèt, ne'n parlas. ») Pasmens, possedisson pas de morala explicita. Lo Talmud conten diferents ensenhaments illustrats de faulas de Rainard, faulas que son passadas dins la literatura occidentala per las compilacions crestianas d'"exemples" servissent a la composicion dels sermons.
Antiquitat grecoromana
Al començament, la faula existissiá pas coma genre autonòm, mas solament jos forma d'extrach inserit coma d'illustracion dins un tèxte en vers o en pròsa. Atal, la primièra faula coneguda es d'Esiòde dins Los Trabalhs e los jorns, escrich al sègle VIIIe AbC. Es l'istòria Lo Rossinhòl e lo Segairòl, que conte cossí un rossinhòl pres dins las arpas d’un segairòl se fa dona la leiçon.
Esòp en Grècia
vinheta|Las faulas d'Esòp foguèron de contunh traduchas e illustradas dins los ans passats e mai. Çai dessús Lo Leon e lo Rat, dins una edicion de Steinhowel de 1521. vinheta|Illustracion de Grandville per Lo Rainard e lo Boc. La faula se constituís coma genre literari amb Esòp, ma grand fabulista de l'Antiquitat, que visquèt entre los sègles VII e VI AbC, e que seriá originari de Tràcia, près de la mar Negra. Considerat coma lo paire de la faula, li donèt son nom. Los Ancians destriavan entre la faula esopica, que met en scèna d'animals o d'objèctes inanimats, e la fabla libiana, ont d'òmes intergisson amb d'animals.
Esòp èra ja fòrça popular a l’epòca classica, coma lo mòstra lo fach que lo quita Socrates auriá consacrat sos darrièrs moments de preson abans sa mòrt a metre en vers de faulas d'aqueste autor. Auriá explicat a son discípol: « Un poèta deu prene per matèria de mites [...] Atal ai causit de mites jos la man, aquestas faulas d’Esòp que coneissiái per còr, a l'azars de las encontras. » Diogènes Laèrci atribuís una faula a Socrates, que començava atal: « Un jorn, Esòp dich als abitants de Corint que se deu pas sometre la vertut al jutjament del popular. » E, s'agís aquí d'un precèpte ara tipicament associat al filosòf puslèu qu'al fabulista. Socrates utilizava de segur lo nom d'Esòp per far passar sos precèptes al mejan d'apològs.
Al sègle IV AbC., Demetrios de Falèra publica lo primièr recuèlh de faulas istoricament atestat. Lo recuèlh, perdut, donèt fòrça versions. Una d'aquesta es servada jos la forma d’un ensems de manuscrits datant benlèu del sègle I, colleccion nomenada Augustana. Es a aquesta que se referís çò que se dich ara las « faulas d'Esòp ». Conten mai faulas, totas en pròsa, que las mai popularas, son Lo Còrb e lo Rainard, La lèbre e la Tartuga, Lo Boscassièr e la Mòrt, Lo Vent e lo Soleilh, etc.. Benlèu lo nom d'Esòp foguèt utilizat per recampar tota mena de racontes que circulavan antan de biais oral e que presentavan de caracteristicas comunas.
Fedra a Roma
De la Grècia, la faula passa a Roma. Oraci prepausa una remarcabla adaptacion de Lo Rat de vila e lo Rat del camp (Satiras, II, 6). Es seguit per Fedra que, coma Esòp, nasquèt en Tràcia e èra esclau abans d'èsser afranquit per August. Escriguèt sièis libres de faulas, que lo primièr comença amb Lo Lop e l'Anhèl. Amb aqueste recuèlh entèrament en vers, Fèdra fa de la faula un genre poetic d'esperse. En mai d'adaptar Esòp en latin, fa pròva d'originalitat: sus las 126 faulas del recuèlh, mens de la mitat son de manlèus d'Esòp. Quitament se sas faulas faguèron pas sa glòria de son vivent, Fèdra serviguèt de modèl.
Periòde ellenistic
Lo vam de la faula grandís dins lo mond grecoroman. I a diferentas referéncias a de faulas de l'autor grèc Lucian de Samosata, coma los monins dançaires, que jòga sus l'oposicion entre l'inat e l'aquerit, tèma comun de fòrça faulas. Al sègle IV, lo poèta roman Flavi Avian ne daissa 42, gaireben totas d'adaptacions de Fedra, mas que mai d'unas, son atestadas endacòm mai, son fòrça plan bastidas. Son contemporanèu, Aftoni daissèt un recuèlh de 40 faulas en pròsa. Dins la dralha latina, las faulas d'Esòp passèron a l'Edat Mejana e inspirèron d'innombrables successors.
La font indiana e persana
vinheta|Una pagina del Kalîla wa Dimna, version persana del sègle XV (Musèu del palais de Topkapı, [[Istambol|Istanbul)]] vinheta|Kalîla wa Dimna, edicion siriana de 1534. La lèbre engana l'elefant li mostrant lo rebat de la luna. La faula coneguèt un succès remarcable en Índia. Ja se'n trapa dins la granda epopèa del Mahabharata, fondatritz de l'indoïsme, coma dins los racontes del Jataka e lo Kathasaritsagara, mas la colleccion mai importanta se trapa dins lo Panhatantra. Originalament redigit en sanscrit entre -300 e 570 per un braman del nom de Pilpaí dins la region del Cashmir, aqueste recuèlh de faulas aviá per objectiu d'ensenhar la saviesa als princes e lo succès dins la vida. Foguèt retocat sovent amb tanben de versions derivadas, qu'una se titula Hitopadesha o L'Instruccion utila, datant del sègle XII. I a dins lo Panchatantra lo bestiari abitual de las faulas (ase, leon, monin, sèrp, etc.), amb la diferéncia que dos chacals, Carataca e Damanaca, an lo ròtle del rainard europèu, tot en se comportant a vegada nèciament. Aqueste recuèlh compta 70 faulas, subretot en pròsa.
Aqueste obratge arriba en Occident al tèrme d'un caminament fòrça complèxe, mostrant que l'interès que la faula podè provocar dins diferentas culturas. Lo Libre de Pilpaí es introduchs en Pèrsa pel rei sassanida Cosrau Ier (531-579) que, avent apres l'existéncia en Índia d'un obratge contenent la font de tota formacion intellectuala, aviá missionat son mètge del l'obténer. L'obratge es alara traduch en persan mejan jol títol Kalîleh va Demneh, qu'es version mai anciana de Panchatantra que se pòsca referir, l'original indian essent perdut. Après la conquista de la Pèrsa pels Arabs al sègle VII, es traduch en arabi jol títol Kalîla wa Dimna (o Kelileh va Demneh) per Abdullah Ibn al-Muqaffa (vèrs 750), que transpausa los racontes originals dins un contèxte arab. Las faulas i son inseridas dins un raconte continú que los dos chacals — Calila (Karataka) e Dimna (Damanaka) — son los protagonistas.
Pas cap d'obratge originari d'Índia foguèt tant espandit. Amb mai de 200 versions dins mai de sesenta lengas, coma lo turc, lo siriac, lo malés e l'etiopian, influencièt las literaturas d'Asia, d'Africa del nòrd e d'Euròpa. Foguèt traduch en grèc par Simeon Set a la demanda de l'emperaire bizantin Alexis Ier Comnèna (sègle XI) e en ebrieu per Jacob ben Eleazar de Tolèda al començament del sègle XIII. L'obratge es alara remarcat pel rei de Castelha Anfós X, que lo faguèt traduire de l'arabi en espanhòl jol títol Calila y Dimna en (1251). En 1263, Joan de Capoa traduch en latin la version ebraïca pel cardinal Orsini li donant lo títol de Directorium humanae vitae (litt. « La conducha de la vida umana »). En 1313, a la demanda de la reina Joana de Navarra, Ramon de Besièrs ne publica una autra edicion, qu'utiliza aquesta de Joan de Capoa tot en i integrant de donadas de la version espanhòla.
A una epòca anciana, abans l'aparicion del Kalîla wa Dimna, la faula sembla aver èsser ligada dins lo mond arab al nom de Locman lo Savi. Aqueste auriá viscut a la mèsma epòca qu'Esòp e tanben auriá estat esclau. L'Alcoran lo menciona coma essent un savi. En 1615, Thomas van Erpe publica una traduccion latina d'un recuèlh contenent 34 faulas, atribuidas a Locman per un autor anonim, mas que fòrça apartenon en fach al còrs esopic tradicional. E coma per Esòp, lo nom de Locman sembla aver foncionat dins lo mond arab coma un « aimant generic », aglutinant los racontes del mèsme genre que circulavan dins la tradicion orala. Lo nom de Locman lo Savi serà alara a vegada ligat a la faula coma un dels fondators mitics del genre.
Lo grand poèta persan Rumi (1207-1273), qu'èstudièt las faulas d'Esòp quand èra jove, ne faguèt una adaptacion originala dins son libre Masnavî-ye-Masnavî. Filh d'un teologian sofi e d'esperel considerat coma un sant, dona a las fablas una morala sovent mistica, plan diferenta de la morala classica. La leiçon de'n tirar es pas tant de se mesfisar dels autres que de se mèsme e de la partida animala de son alma.
Faula chinesa
vinheta|Sòmni del parpalhòl (Del Ziling, 1988) La faula a una fòrça longa istòria en China e existissiá ja sota forma orala tres mila ans abans nòstra èra. Pendent los periòdes de las Primas e dels Automnes e dels Reialmes combatents, ven un genre literari d'esperse e aparéis dins fòrça òbras de l’èra preQin, mas totes los libres d'aquesta epòca foguèron destruchs sus òrdre de l'emperaire Qin Shi Huang en 213 AbC. Las faulas chinesas son pas associadas a la pluma d’un sol autor. La lenga correnta garda la memòria de las faulas de Zhuangzi e fòrça faulas popularas son anonimas. Aquestas rebaton las aspiracions, las demandas e l’ideal de las massas laboriosas. Ara encara son legidas e se'n tira de leiçons. Fòrça faulas chinesas quitament venguèron d'expressions popularas de quatre mots, coma « Zhuang zhou meng die » (庄周梦蝶), qu'evòca lo sòmni del parpalhon de Zhuangzi.
Lo mot chinés per designar la « faula » (寓言yùyán) apareguèt pel primièr còp dins « Capítol Faula » de Zhuangzi. Significa « exprimir de pensadas per de paraulas » —çò qu'es comparable al sens primièr del mot faula en latin e en grèc.
Las faulas chinesas pòdon èsser destriadas en quatre genres, segon las epòcas :
Edat Mejana
vinheta|Lo Còrb e lo Rainard (Steinhowel, 1521) La faula contunha a se transmetre dins tot l'Edat Mejana jos la forma de recuèlhs, los Isopets (d'Esiòp). Un recuèlh atribuit a Romul, que compte 84 faulas en latin, amb 51 traduchas de Fedra, es immensament popular pendent tot lo periòde e serà un dels primièrs obratges a èsser imprimit. D'entre los autors que la tradicion gardèt lo nom, i a tanben Sintipas e pseudo-Dositèu, que se sap pas tròp se fa referéncia a de personatges reals o mitics. La qualitat literària es alara abandonada al benefici de las moralitats.
La tematica de la faula pren un espandiment singular amb lo Roman de Renart, colleccion de racontes deguts a de clergues anonims del sègle XII. Dins aquestas istòrias inspiradas d'Ysengrinus, òbra latina del poèta flamand Nivard de Gand, la luta del gopil contra lo lop servís de pretèxte a une vigorosa satira de la societat feudala e de sas injustícias. La faula ven alara una comèdia animala ont tot se ten.
En Anglatèrra, Eudes de Cheriton (1190 - 1246/47) redigís en latin un recuèlh de faulas, que fòrça venon d'Esòp e d'autres autors. Utiliza la faula ensems amb de parabòlas e d'exemplum per provesir de sermons e presics.
Renaissença
vinheta|Lo Rainard e la Cigonha d'Esòp, dins l'edition de Gilles Corrozet (1542). vinheta|Lo Còrb e lo Rainard de Guéroult. Al contrari del vam que lo genre coneguèt a l'Edat Mejana, los poètas del sègle XVI s'interessèron pas gaire a la faula.
I a de faulas en pròsa integradas a de contes, novèlas o satiras. En 1558, Bonaventure Des Périers conta l'istòria que donarà La Lachièra e lo Pòt de lach de La Fontaine. Margarida de Navarra n'introduguèt tanben per exemple dins son Eptameron.
Amb la novèla descobèrta de las fonts grègas pels umanistas, los recuèlhs de faulas anticas se multiplican. En Anglatèrra, William Caxton publica en 1484 lo primièr recuèlh de faulas esopicas a partir de fonts anticas grègas e latinas, tot en lor donant una dòsi d'umor capable de seduire un larg public. Aqueste obratge venguèt una referéncia incontornabla dins le mond anglofòn fins a la sortida d'una novèla traduccion pel folclorista Joseph Jacobs a la fin del sègle XIX.
Villon (Iona)
Villon  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Faula
Renaissença
En Itàlia, Laurentius Abstemius publica en 1495 un recuèlh de 100 faulas titulat Hecatomythium, qu'unes son traduchas d'Esòp alara que d'autres son de son invencion. I apond mai tard un segond recuèlh de 100 faulas, que publica amb de faulas de Lorenzo Valla, Erasme, Aulu-Gelle e autres. Giovanni Maria Verdizotti publiquèt un recuèlh de 100 faulas en 1570, titulat Cento favole bellissime.
Villon (Iona)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Faula
Renaissença
En França, Gilles Corrozet publica en 1542 Les Fables du très ancien Ésope, una traduccion en vers del tèxte grèc acompanhat de somptuosas illustracions. Cinc ans mai tard, Guillaume Haudent publica Trois cent soixante et six apologues d’Ésope traduchs en vers. En 1610, lo Soïssa Isaac Nicolas Nevelet, alara de 20 ans d'eadat, publica Mythologia Aesopica, obratge que compren lo tèxte grèc e una traduccion latina de las faulas d'Esòp e de Babri, e tanben de Fedrea, Avian e Abstemi.
Villon (Iona)
Nòtas
<references group=N/>
Faula
Renaissença
D’autres escrivains practican de faulas en Euròpa, coma lo portugués Sá de Miranda.
Bagheli
Lo bagheli es una lenga indoariana parlada en Índia.
Faula
Lo sègle de Jean de La Fontaine
vinheta|La Gata metamorfozada en femna (Ill. de Leloir, 1873) Al sègle XVII, la faula torna al vam e los recuèlhs se multiplican. Aqueste vam s'explica en partida pel desvelopament de l'educacion e la plaça que se fasiá la faula dins las escòlas per entraïnar a manejar la lenga e far d'exercicis de grèc e latin. Lo contèxte es favorable a l'espelida del genre.
Bagheli
Localisacion
La lenga es parlada dins lo nòrd e lo centre nòrd de l'estat de Madhya Pradesh e dins lo centre sud d'Uttar Pradesh.
Classificacion e istòria
Lo bagheli, coma l'avadhi e lo chhattisgarhi, fa partida del grop dels parlars indis de l'èst, çò que ne'n fa una lenga indoariana centrala.
Faula
Lo sègle de Jean de La Fontaine
Posant sas fonts dins la literatura mondiala de totes los temps (Esòp, Fedra, Oraci, Abstemius, Maria de França, Joan de Capoa, Guéroult, etc.), La Fontaine se contenta pas de traduire o d'actualizar de pèças conegudas, mas fa sa marca sul genre amb de racontes vivents, variats e fòrça plan contats, que fan una larga plaça al dialòg e testinònian d'una granda precision dins l'observacion, que s'apond una ironia doça, que tòca sovent a la satira a vegada a la filosofia.
Sègle XVIII
vinheta|Lo Vaquièr e lep garda caça de Florian. (Ill. de Grandville) Antoine Houdar de La Motte (1672-1731) explora una poetica de la faulas que trenca deliberadament amb los autors antics, considerant que las opinions comunas son sovent infondadas e que la coneissença evoluiguèt dempuèi Esòp e Fedra.
Las faulas de Florian son a vegada jutjadas mai adaptadas als enfants qu'aquesta de La Fontaine que lo messatge n'es mens ambigú e las oposicions entre los personatges mens trencadas:
La faula es tanben practicada pels filosòfs de las Luses : Diderot n'introduch a l'escasença dins sas Letras o dins sas Mesclas filosoficas. Lo succès prodigiós de la faula inspira alara fòrça vocacions. En 1777, Jean-Jacques Boisard publica un recuèlh que ne conten, alara que lo jesuista François-Joseph Desbillons ne produch 560 l'an seguent.
Gotthold Ephraim Lessing illustra lo genre en Alemanha, Ignacy Krasicki en Polonha.
Dempuèi lo sègle XIX
vinheta|Jean-Pierre Saint-Ours, La lectura de la faula (1796) Al sègle XIX, la faula serà gaireben pus practicada en França. Aqueste relatiu desinterès coïncidís amb la pujada del roman. Pasmens, Victor Hugo en setembre de 1852, dins son recuèlh Los Castigs, utiliza la faula per denonciar lo comportament de Napoleon III. Compara aqueste a un monin dins sa Faula o istòria.
En Russia, pasmens, la faula conéis un vam de popularitat amb Ivan Krylov, que ne fa son genre de predileccion. Cristóbal de Beña (Fábulas políticas) e Juan Eugenio Hartzenbusch ne fan çò mèsme en Espanha.
Ambrose Bierce utiliza la faula amb per objectiu la satira politica als EUA. Es a vegada aparentat al genre de la faula, dins lo sens larg d'apològ, La Bòrda dels animals (Animal Farm) de George Orwell. Publicat en 1945, aqueste apològ descrich una bòrda ont los animals se revòltan puèi prenon lo poder e caçan los òmes, après que sián estats negligits. Orwell prepausa una satira de la Revolucion russa e una critica de l'estlinisme. Blackham i vei un desvelopament de la faula Lo Lop e lo Can.
Franz Kafka (1883-1924) daissèt de borrolhons de faulas, coma Pichona faula, ont una mirga percaçada per un gat vei los murs d'un corredor s'estreitir inexorablament davant ela. La Partença met en scèna lo mèsme univèrs d'ància que dins sos romans. Dins aquesta vana esopica desviada, la morala es absenta e las certituds son remplaçadas pel sentiment d'incertitud generalizada.
La faula fa l'objècte de pastís e de parodias. Es lo cas per exemple per James Joyce amb The Ondt and the Gracehoper inserat dins Finnegans Wake, ont se trapa Mooske and the Gripes. Eugène Ionesco introduch dins La Cantatritz clòscapelada une pseudofaula, Lo Can e le Buòu..
Utilizacion psicanalitica de la faula
A la mitat del sègle XX, la psicanalista Louisa Düss realizèt un metòde d'exploracion dels conflictes inconscients de l'enfant amb un ensems de « faulas » bastís per aquò. Un estudi de las responsas a aquestes racontes permetriá de « desveler los trebles afectius causats a l'enfant per una situacion familiala anormala ». Cal notar que las faulas d'aqueste ensems se confòrman pas a l'esquèma classic, que pas cap de raconte conten de resolucion o de desnosament. Per exemple: « Es la nòça de Papà e de Mamà. S'aiman fòrça e faguèron una bèla fèsta. Pendent la fèsta, l'enfant se lèva e va solet al fons del jardin. Perqué? ».
Esquèma narratiu
Selon Houdar de La Motte, la faula s'organiza a partir de la morala que se vòl mostrar:
Sovent, los dos personatges se trapan dins de posicions subjectivas fòrça destriadas. Un es ufan de sa fòrça, de sas abiletats o de son importança: es en posicion nauta; l'autre aparéis coma fèble o desprovesit de ressorça: ocupa la posicion bassa. Mercé a un eveniment narratiu imprevist, aqueste qu'es en posicion nauta se traparà en posicion bassa e vice versa. Se pòt veire una illustracion dins la faula Lo Garric e la Sanha de La Fontaine (I, 22). Lo garric (A1), que se fa glòria al començament de sa soliditat e mepresava la sanha fèbla (B1), es desrasigat per la tempèsta (A2) alara que la sanha demora intacta (B2) que sabèt se plegar sens se rompre. Los personatges an donc realizat un percors inverse. L'esquèma es designat coma « un doble capvirament ». Se vei dins de desenas de faulas, sovent las mai popularas, coma Lo Còrb e lo Rainard, Lo Leon e lo Moscalhon, Lo Leon e lo Rat, La Colomba e la Formiga, Lo Gal e lo Rainard, Lo Caval e lo Lop, Lo Caval e l'Ase, Los Dos Gals, Lo Lop e lo Rainard, Lo Gat e lo Rainard, Lo Tresaur e los Dos Òmes, La Lèbre e la Tartuga, Lo Rainard e la Cigonha.
A vegada, lo capvirament se fa al benefici d'un tresen personatge, coma dins Los Panaires e l'Ase; La Granhòta e lo Rat; L'Aucelaire, lo Voltor e l'Alauseta; Lo Gat, la Mostèla e lo Conilhet; Lo Caval s'essent volgut venjar del Cèrvi; L'Usta e los Plaidejaires. A vegada encara, lo modèl del doble capvirament es un pauc sincopat, coma dins La Cigala e la Formiga ont la situacion iniciala mostrant l'avantatge de la cigala sus la formiga es evocada sonque a la fin de la faula (« — Qué fasiatz al temps caud? — Caminant, nuèch e jorn / Cantèri vos ne desplaga »). Es tanben lo cas per Lo Rat de vila e lo Rat de camps ont La Fontaine comença per l'invitacion del rat de vila alara que dins la version esopica, e d'Oraci, aquesta invitacion veniá sonque après un repai a çò del rat de camp que lo cosin de la vila aviá mespresat per la simplicitat de sos plats. Al contrari, dins L'Ase cargat d'espongas e l'Ase cargat de sal, La Fontaine renoncièt a l'estructura del modèl esopic, fasent intervenir dos protagonistas puslèu qu'un sol. Dins fòrça faulas, la faula se desvelopa sus de relacions antiteticas entre de subjècte, d'objècte, de situacions o de proprietats. Aquò permet de verrolhar lo sens de la faula e de veïcular una morala aisida de deduire, subretot dins la faula antica.
La faula se prèsta mens bien que lo conte tradicional a l'identificacion de l'autor amb un personatge. Qui causir, lo gat o lo rainard, lo rainard o l'esquiròl, lo leon o lo rat, la cigala o la formiga? Aquesta dificulat pel lector a se projectar dins lo raconte, en s'identificant d'en primièr a un personatge, a per efièch de lo manténer dins l'expectativa e de lo plaçar dins la posicion d'un observator o puslèu que d'un jutge. La faula s'adreça alara mai a l'intelligéncia e a la facultat de jutjament qu'a un desir d'evasion o de sòmni sentimental. Çò qu'es un genre privilegiat per servir a « l'educacion dels pòbles ».
Dimension morala
vinheta|Lo Rainard e la Cigonha. vinheta|La Tartuga e los dos Guits. vinheta|Los Dos Rats, lo Rainard e l'Uòu. vinheta|Lo Carretièt enfangat Luènh d'èsser una annèxe al raconte, la morala n'es lo resumit, l'argument sus que se bastís, constituís un element essencial de la faula. Segon Hegel, « La faula es coma una enigma que seriá sempre acompanhada de sa solucion.
Dins unas faulas que lo sens es evident, la morala es pas formulada explicitament, l'autor preferissent daissar al lector lo plaser de la deduire d'esperel del raconte.
La valor « morala » de las faulas foguèt sovent criticada. Segon Jean-Jacques Rousseau la morala de la faula es sovent doptosa, veire purament imorala, e inapropriada a l'educacion dels enfants.
Aquestas criticas serián justificadas se la faula se presentava efectivament coma una leiçon de vertut, alara que sa caracteristica principala es d'èsser « una estructura narrativa especifica qu'impausa d'esperela una interpretacion transcendanta », es a dire una interpretacion que passa lo nivèl aparent del raconte.
Quitament s'unas faulas an una portada etica, coma per Esiòde, fòrça son d'istòrias de mesa en garda, ensenhant cossí subreviure dins lo mond ostil de las societats tradicionalas, ont lo poder dels poderoses s'exercís sens contrapes e ont se risca sempre d'aver afar amb lo mai fòrt o abil que se. Per lor desnosament, ont lo personatge ufan de sos vantatges al començament es plan castigat a la fin, la faula recomanda a cadun de demorar en posicion bassa. Lo filosòf Michel Serres exprimís l'idèa autrament: « cal evitar d'èsser pres dins los avatars del minor e del major […] Se volètz ganhar, jogatz lo minorant».
La faula tanben avertís contra los actes inconsiderats e l'abséncia de reflexion prealabla a una accion, coma de davalar dins un potz sens aver envisatjat lo mejan de'n tornar (Lo Rainard e lo Boc). Preven fin finala contra la tenda dels automatismes e tira sos melhors efièchs de situacions ont se produch per un dels personatges una reaccion reflèxa inapropriada: obrir la boca per mostrar la beutat de son cant (Lo Còrb e lo Rainard) o per respondre a una escomesa alara que la situacion exigissiá de demorar mut (La Tartuga e los Dos Guits), o que sèm emportat per son aviditat (Lo Can que quita lo pàisser pel belar). Ou encara, un amic dona tròp de fòrça per espotir una mosca (L'Ors e l'Afogat dels jardins). Quitament Jupitèr pòt pas s'empachar de complir un acte reflèxe (L'Agla e l'Escaravat). N'es lo mèsme per la joventa qui se daissa emporter per son imaginacion que ne pèrd lo pòt que teniá (La Lachièra e le Pòt de lach). Aquestas accions mancadas provòcan lo rire del lector, que, come lo remarquèt lo filosòf Henri Bergson, « lo comic es aquò per ont lo personatge se liura a sa desebuda, lo gèst involontar, lo mot inconscient».
Fòrça faulas se presentan encara coma de responsas a un problèma o coma lo deschiframent d'una enigma. Es lo cas per exemple dins Lo Leon malaut e lo Rainard, Lo Carretièr enfangat, Los dos Rats, lo Rainard, e l’Uòu o La Cort del Leon.
Faula e allegoria
vinheta|La faula d'Esòp l'Ase salvatge e l'Ase domètge veguèt per La Fontaine Lo Lop e lo Can. Una mèsma idèa se traduch de biais diferent segon las epòcas. Una allegoria consistís dins la juxtaposicion d'un sens aparent e d'un sens amagat. La faula es donc una forma d'allegora, que l'istòria imatginada qu'i es contada es ligada a una morala abstracha, donant una portada generala a çò qu'èra en aparéncia pas qu'una anecdòta. Atal, dins Lo Rainard e la Cigònha, la morala fa pas que desvelar la leiçon del raconte e ne tirar una portada generala:
Un segond nivèl allegoric aparéis quand cadun dels personatges del raconte, o cadun dels elements de l'accion, deu èsser interpretat a un nivèl metaforic que lo sens del raconte aparesca. Es lo cas, per exemple, dins Lo Viatge de Florian, ont cal apercebre lo rapòrt entre los moments de la vida umana e aqueste d'un viatge que comença a l'alba e s'acaba de vèspre. Aqueste mecanisme d'interpretacion seriá una caracteristica generica de la faula, que « erigiguèt en sistèma la capacitat que possedís tot raconte de s'acabar per una evaluacion».
Santiago de la Puebla
Santiago de la Puebla es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mercy-le-Haut
Mercy-le-Haut es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Istòria
Vilatge de l'anciana província del Barrois. Comuna independenta fins en 1811, Boudrezy es uèi ligada a la municipalitat de Mercy-la-Nautor. Franz von Mercy #batre Turenne, e i aguèt batut per Louis II de Borbó-Condé ; #arturar los Turcos a Tanesvar a Ongria ont se tròba los noms dels pòbles lorrains #que lo comte de Mercy i n'aviá fach venir los abitants. Pòble natal del president Albert Lebrun (ont es inhumé).
Lilian Gish
Lillian Diana Gish (14 d'octòbre de 1893, Springfield, Ohio - 27 de febrier de 1993, Nòva York) es una actritz e una vedeta estatsunidenca dau cinèma mut deis annadas 1910 e 1920 gràcias a de ròtles dins The Birth of a Nation (1915), Intolerance (1916), Broken Blossoms (1919), Way Down East (1920) e Orphans of the Storm (1921). A partir deis annadas 1930, orientèt sa carriera vèrs lo teatre de Broadway. Pasmens, participèt encara ponctualament a de tornatges coma Night of the Hunter (1955) o The Whales of August (1987). Recebèt en 1971 un Prèmi especiau de l'Acadèmia.
Mornant
Mornant en arpitan (Mornant en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Santibáñez de Béjar
Santibáñez de Béjar es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Gal de Barcelos
thumb|right|230px|Gal de Barcelos. Lo gal de Barcelos es un dels emblèmas portugués mai conegut.
Simbòl du Portugal
A Barcelos, agradabla vila del nòrd de Portugal, se debana un mercat agricòla, a es un centre reputat de fabricacion d’aisinas e objècte de decoracion en ceramica, que de gals de totas talhas amb fòrça decoracions, illustran la legenda d’un avi vengut simbòl de la vila puèi emblèma toristic de tot lo país.
Legenda
La legenda del Gal de Barcelos conta l'intervencion miraculosa d'un gal mòrt per provar l'inocéncia d'un òme acusat a tòrt. Es associat al calvari del sègle XVII que fa partit de la colleccion del Musèu Arqueologic, e que se situava al Palais dels Comtes de Barcelos.
Segon la legenda, los abitants de Barcelos se preocupavan d'un crime, qu'encara s'èra pas descobèrt lo responsable. Un jorn, apareguèt un galician que foguèt sospectat. Las autoridats volgavan lo penjar, alara que cridava la seuna inocéncia, qu'èra sonque de passatge per romavatge a Sant Jaume de Compostèla, per realizar una promessa.
Lo jutge apratèt lo plat e ignorèt l'apellacion, mas quand s'anava penjar lo pelegrin, lo gal rostit se quilhèt sus la taula e cantèt. Comprenent la seuna error, lo jutge corriguèt cap al chafaud e descobriguèt que lo galician èra salvat mercé a un nos sanat. L'òme foguèt liberat sulcòp e enviat en patz.
Qualques ans mai tard, lo galician seriá tornat a Barcelos per escultar lo Calvari al Sénher del Gal en onor a Virge Maria e a Sant Jaume, monument que se tròba al Musèu Arqueologic de Barcelos.
Variantas
Dins totes los cases, la legenda del gal de Barcelos conta l'istòria d'un gal mòrt que canta per provar l'inonéncia d'un òme acusat. Vaquí unas de las la variantas:
Quarré-les-Tombes
Quarré-les-Tombes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Geografia
Es un pichon vilatge typique del Morvan situat entre los vallées de la Curació e del Trinquelin. A situat sus un tuc granitique elevada de 450 mètres, #çò qu'expausa lo vilatge als vents del Nòrd. « La temperatura i es freda e dura. »
Lo pòble a situat a un encreuament de rotas:
La superficie de la municipalitat es de 4605 ectaras e lo bourg compte 37 caserius.
C'est un petit village typique du Morvan situé entre les vallées de la Cure et du Trinquelin. Il est situé sur une colline granitique haute de 450 mètres, ce qui expose le village aux vents du Nord. « La température y est froide et dure. »
Le village est situé à un carrefour de routes:
La superficie de la commune est de 4605 hectares et le bourg compte 37 hameaux.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo subernòm del pòble proven del grand nombre de cavòts vuèges, en pèira, mesas en lo cementèri en environant la glèisa. Aqueles cercueils, al nombre de dos mil antany, an #èsser meses a jorn a l'escasença de la creacion d'un cementèri extra-muros e provendrián de la carrièra de Camp-Rotard près de Dissangis.
Quarré, anciennement Careacum, Aperteniá a Corbon, senhor de Corbigny. Los sieus fils lo #legar en 706 al abbaye de Flavigny.
Al, lo pòble #passar jos la dependéncia de las sires de Chastellux, Barons de Quarré. Lo castèl i aviá bastit a lo-dessous del étang actual. La motte i aguèt anivelat en 1863.
Al, Sant-Georges-lez-Cairat-los-Cavòts fa partida del Bailliage de Avalon e compte 34 fuòcs l'an 1763.
La revòlta dels Mainats de Vermiraux #provocar en 1910 la clausura de la orphelinat e un procès #que se #aver ad a Avallon en 1911. En metent n'evidéncia l'espleitacion abusiva dels mainats e los carences de l'administracion en la gestion de la tuberculose endémique, en evocant n'indigne abuses sexuales possibles, Lo procès i aguèt una ressonància nacionala #que #metre en parlar las insuffisances o las complaisances de ministres de la III Republica cara als partits ligats a las institucions catolicas. La question a marcat l'istòria de la Assisténcia Publica e a fach en 2011 l'objècte de commémorations.
Le surnom du village provient du grand nombre de tombes vides, en pierre, placées dans le cimetière entourant l'église. Ces cercueils, au nombre de deux mille autrefois, ont été mis au jour à l'occasion de la création d'un cimetière extra-muros et proviendraient de la carrière de Champ-Rotard près de Dissangis.
Quarré, anciennement Careacum, appartenait à Corbon, seigneur de Corbigny. Son fils le légua en 706 à l'abbaye de Flavigny.
Au, le village passa sous la dépendance des sires de Chastellux, Barons de Quarré. Le château était construit au-dessous de l'étang actuel. La motte fut nivelée en 1863.
Au, Saint-Georges-lez-Carré-les-Tombes fait partie du Bailliage d'Avalon et compte 34 feux en 1763.
Nòtas
<references group=N/>
Papir
thumb|right|220px|Planta dau papir Lo papir es una planta aqüatica comuna dins certans luòcs dau Bacin Mediterranèu, especialament en Egipte. Es un jonc de palun de la categoria biologica de las ciperacèas (Cyperus papyrus) utilizat per la fabricacion d'objèctes utilitaris, en essent son usatge principau l'elaboracion dau supòrt daus ancians manuscrits, denominats maitot papir.
Lo papir coma supòrt d'escritura
Las chambas se talhavan verticalament, en cenchas, empejadas puèi una sobre l'autra en crosar las fibras. La fuèlha obtenguda coma aquò èra escrachada e sechada per fornir un bon papèir (lo mot papèir proven dau tèrme grèc πάπυρος = papyros). Generalament, en jónher de fuèlhas divèrsas una a l'autra, fasián de rotlèus; aqueles podián compassar quauques mètres e se gardavan de costuma enroltats a l'entorn d'un supòrt cilindric de fusta.
Lo papir pus ancian conegut es en blanc e lo descobriguèron dins la tomba d'Hemaka, lo vizir dau faraon Den, de la I Dinastia, vèrs 3000 avC, dins la necropòli de Saqqara.
Gràcias aus manuscrits sobre papir coneissèm fòrça tèxts de l'Edat Antica, sobretot de l'Egipte antica, e tanben de tèxts biblics.
Dessobre utilizavan una tinta elaborada a partir de suèja, de peja, d'aiga e d'òli de cèdre.
Classificacion daus papirs
thumb|right|220px|Papir egipcian En rason dau grand nombre de papirs trobats, an utilizat d'esquèmas divèrs de classificacion per los poder identificar, ansin:
Aus papirs lor assignan en mai d'aquò un numèro per facilitar lor identificacion dins las òbras de classificacion.
Ancianament se classificavan per lor qualidat, en uèit classas segon Plini lo Vièlh:
Santibáñez de la Sierra
Santibáñez de la Sierra es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Mary Pickford
Mary Pickford (8 d'abriu de 1892 - 29 de mai de 1979), que son nom vertadier es Gladys Louise Smith, es una actritz e una vedeta de cinèma mut canadiana e estatsunidenca. Participèt a la fondacion de l'industria cinematografica de Hollywood e es cofondatritz deis estudiòs United Artists e de l'Acadèmia deis arts e dei sciéncias dau cinèma (Academy of Motion Picture Arts and Sciences). Aguèt tanben una influéncia importanta dins la creacion dau sistèma d'estèlas dau cinèma estatsunidenc e foguèt la premiera actritz que ganhèt mai d'un milion de dolars anuaus. Recebèt l'Oscar de la melhora actritz en 1930 mai mau capitèt de s'adaptar au cinèma sonòr e arrestèt sa carriera en 1933.
Uvernet e Forns
Uvernet e Forns (Uvernet-Fours en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Avit (omonimia)
Sant/Sent Avit pòt designar:
Volckerinckhove
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Volckerinckhove En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Volckerinckhove dans son canton et son arrondissement|180px==Istòria==
Etymologie : Volckerinckhove Vendriá de Folkharding (=la tèrra de Folkhard), #que li a apondut a el l'element hof (=barralha)
- 1209 : Volcrinchove (cartulaire de Watten)
- 1218 : Folchringhova
- 1299 : Foukelinchove (tresen cartulaire de Flandres)
Etymologie : Volckerinckhove viendrait de Folkharding (=la terre de Folkhard), auquel il est ajouté l'élément hof (=ferme)
- 1299 : Foukelinchove (troisième cartulaire de Flandres)
Santiz
Santiz es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Bonnefoi
Bonnefoi pòt essèr:
Chirac (Corresa)
Chirac  (localament Lo borg d'a Chirac e Chirac-Bellevue en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Lengas ge
thumb|260px|Las lengas ge, indicadas amb de ponches jaunes clars, e las autras lengas macro-ge, amb de ponches jaunes escurs. L'espaci clar mòstra l'espandida de las lengas macro-ge abans l'arribada dels europèus Las lengas ge son una familha de lengas amerindianas parladas al Brasil America del Sud.
Classificacion
La classificacion de las lengas ge es,.
Lo macro-ge
Las lengas son sovent presentadas coma una brancha de la familha macro-ge. Aquèla familha demòra una ipotèsi mal establida.
Boitron (Orne)
Boitron es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Outines
Outines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Los Santos
Los Santos es un municipi de la província espanhòla de Salamanca dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Outines
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Groupe OC
right|200px|thumb|Christian Salès, fondator del grop ÒC en 1999
Lo grop ÒC es nascut en 1999 a Argelièrs dins Menerbés (Lengadòc), a l'iniciativa del musician, compositor e cantaire Christian Salès.
Eissit d'una familha lengadociana de vinhairons (son arrièr grand paire a costejat Marcelin Albèrt pendent la revòlta de 1907), Christian Salès es impregnat de cultura meridionala. L'estil del grop ÒC es donc una sintèsi dels mites fondators de l'istòria e la cultura occitana, dels Catars a la revòlta dels vinhairons lengadocians de 1907 en passant per las tematicas dels Trobadors o del Canal del Miègjorn, amb un cant sovent en occitan, de còps quitament en occitan medieval, placat sus una musica New age e electro, a basa d'una mescla originala d'instruments tradicionals e de sintetizors, musica que s'inscriu dins la dralha de las produccions quasi contemporanèas de la fin de las annadas 1980 e de las annadas 1990 coma la de la cantaira irlandesa Enya, o encara mielh, la del grop Enigma o de Era.
Lo primièr album "OC", musique occitane du IIIème millenaire, es publicat lo 12 d'octobre de 1999. Aqueste album obten una capitada considerabla (disc d'aur), e Christian Salès contunha alavetz dempuèi lo projècte del "groupe OC", amb sus l'empont d'espectacles son e lum ambicioses, e d'autres albums estudiòs, totjorn en demorant dins aquela meteissa demarcha artistica, amb d'elements de la cultura occitana pel fons, e per la fòrma, una musica originala e ibrida a basa d'instruments medievals (lira, citara) e modèrnes (sintetizors o ordenators).
Alessandro Scarano
Alessandro Scarano (nascut lo 3 de setembre de 1983) es un politician santmarinés qu'es un dels dos capitanis regents (caps de govèrn per San Marino) dintrat en foncions lo 1èr d'abril de 2023. Servís amb Adele Tonnini.