cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Planeta
Planeta giganta de glaç
Una giganta de glaç es una planeta giganta principalament constituida d'elements leugiers (idrogèn, èli) mai que tèn una proporcion significativa de compausats volatils, coma l'aiga, lo metan ò l'amoniac, que son dichs « glaç » en astrofisica. Seriá formada d'un nuclèu centrau rocassós e metallic, d'un mantèu relativament omogenèu de glaç e d'una atmosfèra facha d'idrogèn e d'èli (ambé de traças de glaç). Sa massa se situariá entre 10 e 50 massas terrèstras e sa densitat es febla.
Leis observacions an permés de descubrir dos sostipes de gigantas de glaç que son dichs Neptun freg e Neptun caud. Lo premier gropa lei gigantas de glaç que son alunchadas de son estela, coma Uranus e Neptun. Lo segond designa lei gigantas de glaç qu'orbitan a proximitat de son estela.
Planetas dau Sistèma Solar
Uech planetas son conegudas dins lo Sistèma Solar. Dins l'òrdre, a partir dau Soleu, son dichas Mercuri, Vènus, la Tèrra, Mart, Jupitèr, Saturne, Uranus e Neptun. Lei quatre pus intèrnas son dau tipe telluric. Lei doas seguentas son de gigantas gasosas e lei doas darrierei son de gigantas de glaç.
L'existéncia d'una novena planeta es predicha per certanei teorias. Permetriá d'explicar certanei particularitats dins leis orbitas deis objèctes de la cencha de Kuiper.
Exoplanetas
Una exoplaneta es una planeta situada en fòra dau Sistèma Solar. La premiera foguèt descubèrta en 1992 e 3,903 èran estadas identificadas lo 1 de decembre de 2018. Observar aquelei planetas dempuei la Tèrra es fòrça malaisat car son d'objèctes pichons e pauc luminós. Ansin, lei detalhs sus leis exoplanetas son sovent limitats. Pasmens, aquò a permés d'observar d'autrei sistèmas planetaris (certanei encara en formacion) e de descubrir de tipes novèus de planeta coma lei Jupitèr cauds. De mai, a permés d'estimar lo nombre de planetas dins la Via Lactèa (1,6 planetas per estela ).
Planeta nana
Una planeta nana es un objècte intermediari entre una planeta e un asteroïde. Presenta ansin de caracteristicas de planeta (equilibri idrostatic e estructura intèrna diferenciada) mai sa fòrça gravitacionala foguèt pas pron poderosa per li permetre de « netetjar » son orbita. L'exemple caracteristic es Pluton qu'orbita dins la cencha de Kuiper ambé d'autreis objèctes comparables coma la planeta nana Haumea.
Asteroïde
Leis asteroïdes son d'objèctes generalament irregulars, de massa febla a respèct d'una planeta. Dins lo Sistèma Solar, son probable de rèstas dau disc protoplanetari. Presentan donc una gròssa diversitat d'aspèct e certanei pòdon, de còps, aver una forma mai ò mens esferica e una estructura intèrna diferenciada. En causa de sa massa limitada, son pas capables de contraròtlar lo movement deis objèctes presents lòng de son orbita. Au contrari, son sovent trebolats per d'objèctes pus massís e mai d'un asteroïde seguís una trajectòria fòrça elliptica e clinada.
Nana bruna
thumb|right|[[Fotografia d'una nana bruna a l'entorn de l'estela Gliese 229.]]
Una nana bruna es una mena d'estela mòrt-nada, es a dire un objècte celestiau que sa massa es inferiora a la massa minimala necessària a la fusion termonucleara de l'idrogèn-1, carburant de basa deis estelas, mai superiora a aquela permetent la fusion dau deutèri. Segon lei modèls astronomics, aquò correspondriá a una massa situada entre 13 e 75 massas jovianas.
Un tal astre es pas considerat coma una planeta car es d'origina diferenta. D'efiech, sa formacion a luòc, coma leis estelas vertadieras, a partir de l'afondrament gravitacionau d'un nívol de gas. Son estructura es donc probable fòrça diferenta amb un nuclèu de matèria degenarada (eissida de gas somés a de pressions fòrça importantas) enviroutat de jaç de gas. Pasmens, exteriorament, dèu retraire a una giganta gasosa de tipe jovian.
Lei nanas brunas son fòrça malaisadas d'observar car emèton un raionament feble. Certanei metòdes son identics ai tecnicas de deteccion dei planetas (mesura de variacions de l'esclat d'una estela) e i a donc un risc important de confondre gròssa planeta e pichona nana bruna.
Rosaceae
vinheta|Rosaceae Las Rosaceae (Rosacèas) son una familha botanica qu'acampa environ 3 370 espècias repartidas en mai d'un centenat de genres.
Aquesta familha cosmopolita compren tant de plantas erbacèas vivaças coma d'arbusts o d'arbres. Es representada per nombrosas espècias salvatges e cultivadas, entre las mai importantas podèm citar: lo sorbièr, l'albespin, l'agrenièr, l'agalancièr, lo romèc, los fraguièrs, la reina dels prats, etc.
La Linda
thumb|250px|right|La glèisa de La Linda
La Linda (Lalinde en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Zenit (tramvai de Tolosa)
Zenit (ancianament Cartocharia) es una estacion de las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa.
Situacion sul malhum
Ipodròm es situada sus las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa, entre las estacions Cartocharia al nòrd-oèst e Ipodròm al sud-oèst.
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 11 de decembre de 2010.
Neuville-en-Avesnois
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Istòria
Las primièras informacions datan de la fin de la. Neuville Es répertorié coma una parròquia del décénat de Haspres. La distincion es mouvante del comte d'Enaut a #que la vila li cal ost e chevauchée; lo abbaye de Maroilles possedís un dîmage e lo drech de conferir un benefici eclesiastic. Neuville Patís de nombrosas incursiós e d'invasions. La l'an particularament tocat.
A, es la una de las 10 comunas de la arrondissement ont se fabrica de la batiste. De 36 mestièrs batents l'an 1789, s'arriba a 31 a 1804. Mas l'economia pausa sustot sus la tèrra. Las culturas l'empòrtan largament sus las pradas.
Lo vilatge compti 562 abitants quora an bastit l'ostal d'escòla e la comuna l'an 1883. Al darrièr recensement 2009 solament 289 Neuvillois an comptat.
Au, c'est l'une des 10 communes de l'arrondissement où l'on fabrique de la batiste. De 36 métiers battants en 1789, on passe à 31 à 1804. Mais l'économie repose surtout sur la terre. Les cultures l'emportent largement sur les prairies.
Le village compte 562 habitants lorsque sont bâties la maison d'école et la mairie en 1883. Au dernier recensement 2009 seulement 289 Neuvillois sont comptés.
Territòri dau País selonenc
Lo territòri d’Alen, Aurons, Bèrra, Charlaval, Aiguiera, La Barbent, La Fara deis Oliviers, Lamanon, Lançon, Malamòrt, Pelissana, Ronhac, Sanch Amanç, Selon, Senàs, Velaurs e Lo Vernegue (oficialament en francés, Territoire d’Alleins, Aurons, Berre-l'Etang, Charleval, Eyguières, La Barben, La Fare-les-Oliviers, Lamanon, Lançon-Provence, Mallemort, Pélissanne, Rognac, Saint-Chamas, Salon-de-Provence, Sénas, Velaux, Vernègues ) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat d’aglomeracion de l’Aglopòli Provença.
Es compausat de 13 comunas deis Bocas de Ròse. A 0 abitants.
Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd
thumb|right|Estats membres de l'OTAN. thumb|right|Drapèu de l'OTAN.
L’Organizacion dau Tractat de l'Atlantic Nòrd (abreujada OTAN ò NATO ) es una aliança militara fondada lo 4 d'abriu de 1949 per leis Estats Units d'America e onze autreis estats d'America dau Nòrd e d'Euròpa Occidentala. Destinada a protegir sei membres còntra una ataca de part dei fòrças dau blòt de l'Èst durant la Guèrra Freja, subrevisquèt a la disparicion de l'Union Sovietica en 1991 e veguèt lo nombre d'estats membres aumentar. En 2019, 29 país fasián partida de l'aliança.
Largament dominada per leis Estats Units que provesisson entre 65 e 80% dei fòrças militaras de l'aliança, l'OTAN es l'organizacion militara pus poderosa de la planeta dempuei l'afondrament de l'URSS. En 2019, dispausa de mai de 3 milions d'òmes, de 16,000 carris de combat, de 6,300 avions militars, de 400 naviris de guèrra auturiers e de 150 sosmarins. En mai d'aquò, seis estats membres representavan 60% dei despensas militaras mondialas, çò que permet d'assegurar un nivèu d'entraïnament e d'equipament relativament aut.
Lo principi de foncionament de l'aliança es relativament simple que prevei de consultacions obligatòrias dins lo cas d'una ataca ò d'una menaça grèva còntra un estat membre. De mai, tota ataca còntra un membre de l'aliança es considerada coma una ataca còntra la totalitat dei membres. Pasmens, lo tractat prevei de reaccion automatica de part dei país aliat e lo nivèu de respònsa es laissat liure.
Formacion
thumb|right|[[Fotografia de la signatura de l'adesion de la RFA a l'OTAN en 1955.]]
La formacion de l'OTAN aguèt luòc a la fin deis ans 1940, après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945 ) dins l'encastre de l'aparicion dei dos blòts qu'anavan se liurar la Guèrra Freja. D'efiech, après la presa dau poder per lei comunistas en Checoslovaquia lo 25 de febrier de 1948 (còp de Praga) e la rompedura dei discussions regardant Alemanha entre lei quatre Grands dins lo corrent dau mes de març seguent, leis estats d'Euròpa Occidentala, inquiets de l'expansionisme sovietic, concluguèron un acòrd d'assisténcia mutuala lo 17 de març de 1948. Dich Pacte de Brussèlas, aqueu tractat gropava França, lo Reiaume Unit e lei tres país de Benelux.
Pasmens, après lo començament dau blocus de Berlin (24 de junh de 1948 - 12 de mai de 1949), aquela aliança apareguèt rapidament limitada en fàcia de la poissança militara de l'Union Sovietica. Per la completar, leis Estats Units d'America abandonèron donc sa politica enebissent la formacion d'aliança militara en temps de patz e comencèron de negociar la creacion d'una coalicion pus larga. Lo 4 d'abriu de 1949, aquò entraïnèt la signatura dau Tractat de l'Atlantic Nòrd que fondèt l'OTAN. En mai dei cinc de Brussèlas, l'organizacion èra compausada deis Estats Units, de Canadà, d'Itàlia, de Portugau, de Danemarc, de Norvègia e d'Islàndia.
Lei principis de basa dau tractat èran la defensa de la democracia liberala, la cooperacion economica en temps de patz e una assisténcia mutuala automatica en cas de guèrra (art. 5). L'intrada de país suplementaris au sen de l'aliança èra permesa e prevista e divèrseis institutions foguèron creadas coma lo Conseu de l'Atlantic Nòrd. Ansin, Grècia e Turquia jonhèron l'OTAN en 1952. L'Alemanha de l'Oèst leis imitèt en 1955. En parallèl, la Guèrra de Corèa (1950-1953) precipitèt leis eveniments amb l'installacion dau centre de comandament dau generau Dwight D. Eisenhower a Rocquencourt dins la region parisenc. Lei país signataris li fisèron la direction de tot ò d'una partida de sei fòrças armadas entraïnant la formacion dau Grand Quartier Generau dei poissanças aliadas en Euròpa (SHAPE ).
La formacion dau Pacte de Varsòvia
thumb|right|Estats membres de l'OTAN e dau [[Pacte de Varsòvia en Euròpa en 1955.]]
Per aquò, Moscòu aprofichèt de discussions entre Checoslovaquia, Polonha e la RDA qu'èran a estudiar la possibilitat de conclure un pacte defensiu còntra la RFA. Donant mai d'amplor au projècte, Nikita Khrushchov obtenguèt la signatura dau Pacte de Varsòvia lo 14 de mai de 1955. Gropant l'URSS e sèt país comunistas d'Euròpa, èra una organizacion de cooperacion e d'assisténcia mutuala. Per leis aliats de l'Union Sovietica, èra tanben un mejan d'assaiar d'aleujar la tutèla de Moscòu. Dins aquò, la manòbra de Khrushchov e lei doas alianças renforcèron mai la division d'Euròpa.
De la formacion de l'aliança a la Destenduda
thumb|right|[[Fotografia de soudats alemands en 1960, cinc ans après la reconstitucion de l'armada alemanda e l'adesion de la RFA a l'OTAN.]]
De sa creacion au començament deis ans 1960, l'OTAN conoguèt un periòde d'estructuracion marcat per l'integracion progressiva de l'armada alemanda reconstituida e la formacion de fòrças convencionalas capablas de s'opausar a la superioritat numerica dau camp sovietic. La Guèrra de Corèa (1950-1953) aguèt una importància majora dins aqueu procès car permetèt d'imaginar la possibilitat d'un afrontament dirèct entre lei dos blòts en Euròpa. Òr, au començament deis ans 1950, lei fòrças occidentalas avián d'efectius largament inferiors a aquelei de l'armada sovietica.
Per faciar aquela situacion, l'estrategia generala de l'aliança dins lo corrent deis ans 1950 foguèt de centrar sei plans sus una utilizacion massísa de l'arma nucleara per arrestar tota menaça sovietica e sus la preparacion de linhas defensivas lòng de Ren e d'Ijssel (fins a 1958) puei lòng de Weser e de Lech. En parallèl, un esfòrç d'estandardizacion deis equipaments utilizats per lei diferents membres comencèt. Dominat per lo complèx industriau militar deis Estats Units, entraïnèt pauc a pauc la difusion deis armaments estatsunidencs au sen dei fòrças armadas deis autrei país.
La posicion francesa
A partir de la fin dau decenni 1950, la França dau generau de Gaulle comencèt de se plànher de la dominacion estatsunidenca sus l'aliança. De mai, en 1956 durant la crisi de Suèz, Washington aviá refusat de sostenir la posicion francesa e, au contrari, menaça lo país de represalhas economicas. Au començament deis ans 1960, París èra donc a cercar de mejans per limitar sa dependéncia a respèct deis Estats Units, çò que foguèt a l'origina dau programa nuclear militar francés.
Au nivèu politic, de Gaulle assaièt premier de donar mai d'influéncia a França au sen de l'aliança. Ansin, tre 1958, prepausèt sensa succès la creacion d'un triumvirat Estats Units - Reiaume Unit - França per dirigir l'organizacion. Aquela revirada lo decidèt de quitar pauc a pauc l'estructura integrada de l'aliança e de donar a París la capacitat de negociar una patz separada dins lo cas d'una guèrra duberta còntra lo blòt de l'Èst. Aqueu procès foguèt lòng e durèt de 1959 a 1967 amb coma etapas principalas lo retirament de la Flòta de Mediterranèa dau comandament aliat (1959), l'enebiment d'estacionar d'armas nuclearas estrangieras sus lo territòri francés (1959), lo retirament de totei lei fòrças francesas – franc d'aquelei posicionadas en Alemanha – dau comandament aliat (1966) e, enfin, la partença dei tropas de l'OTAN estacionadas en França.
Aqueu retirament donèt a França una posicion particulara au sen de l'OTAN fins a la fin de la Guèrra Freja. D'efiech, aquò permetèt au país d'obtenir una autonòmia pus importanta per sa diplomacia que poguèt s'opausar a aquela deis Estats Units sus certanei subjèctes coma, per exemple, la Guèrra de Vietnam. Pasmens, durant lei crisis pus grèvas, coma la crisi de Cuba en 1962, París afiermèt totjorn sensa ambigüitat son apartenància a l'OTAN e son sostèn a Washington.
De la Destenduda a la disparicion de l'Union Sovietica
thumb|right|Estats membres de l'OTAN e dau [[Pacte de Varsòvia en Euròpa durant la crisi deis euròmissils.]] thumb|right|[[Fotografia de carris estatsunidencs en Alemanha en 1985.]]
Au començament deis ans 1960, lo comolament de la diferéncia numerica a respèct dei fòrças convencionalas dau Pacte de Varsòvia e lo contèxte internacionau novèu dubèrt per la Destenduda entre lei doas superpoissanças permetèron a l'OTAN de definir una estrategia novèla jutjada pus realista. Son aspèct pus important foguèt l'abandon de l'utilizacion massísa de l'arma nucleara au profiech dau concèpte de repòsta graduada. Ansin, d'ara endavant, lei plans militars deis Occidentaus venguèron subretot defensius e preveguèron l'utilizacion de mejans de natura similara a aquelei utilizats per una eventuala ataca sovietica. La premiera consequéncia d'aquela evolucion foguèt de preveire una utilizacion d'armaments nuclears unicament per arrestar una traucada advèrsa. La segonda foguèt de plaçar la linha de defensa principala de l'OTAN dirèctament lòng de la frontiera de la RFA.
Dins aquò, aqueu raprochament entre lei dos blòts empachèt pas de crisis. La pus grèva foguèt aquela deis euròmissils que se debanèt de la fin deis ans 1970 au començament deis ans 1980. Comencèt en 1977 quand lei Sovietics installèron sus son territòri de missils de portada intermediària SS-20. Gràcias a sa poissança e sa precision, avián teoricament la capacitat de destrurre totei lei fòrças de l'OTAN en Euròpa. Per faciar aquela menaça, de missils Pershing 2 foguèron desplegats per leis Estats Units a partir de 1978 entraïnant de negociacions lòngas que s'acabèron per lo retirament de totei leis armaments de portada intermediària en 1987.
La redefinicion dau ròtle de l'aliança
thumb|right|[[Fotografia de la 16 cima de l'OTAN en 1999 qu'aguèt un ròtle important dins la redefinicion deis objectius de l'aliança.]]
Après la disparicion de l'Union Sovietica en decembre de 1991, l'aliança foguèt mantenguda per sei membres. Per aquò, l'organizacion se donèt d'objectius novèus eissits dei conflictes deis ans 1990 coma la Guèrra de Kuwait (1990-1991), lei Guèrras de Iogoslavia (1991-1995) ò la Guèrra de Kosova (1999). Lo premier foguèt lo mantenement de la patz en Euròpa e dins lo rèsta dau mond. Lo segond foguèt la dubertura vèrs lei país d'Euròpa Orientala, compres Euròpa.
Pasmens, en parallèl, la fin de la Guèrra Freja entraïnèt un renforçament dau pes deis Estats Units d'America au sen de l'OTAN. D'efiech, lei país europèus aprofichèron la fin de la menaça militara sovietica per redurre sei despensas militaras e lo volum de sei fòrças armadas. Ansin, se leis Estats Units representèron 64% dau budget militar totau dei país membres durant la confrontacion entre l'Èst e l'Oèst, aquela proporcion passèt a 79% pendent leis ans 1990. De mai, au començament dau sègle XXI, l'influéncia de Washington foguèt mai aumentada amb l'intrada de país diplomaticament pròches deis Estatsunidencs coma Polonha.
Aquela influéncia se manifestèt amb una difusion acrescuda deis equipaments e dei doctrinas militaras estatsunidencs, ja ben presents durant la Guèrra Freja, au sen de l'aliança. La despendéncia dei país d'Euròpa Occidentala e Centrala a respèct deis Estats Units d'America es donc venguda pus importantas, çò qu'a refortit l'influéncia estatsunidenca en Euròpa. Dins aquò, aquò a renforçat l'imatge de l'OTAN coma otís au servici de l'imperialisme de Washington e a, de còps, agut d'efiechs negatius sus l'eficacitat militara de l'aliança, coma durant la Segonda Guèrra d'Afganistan.
La dubertura vèrs lei país d'Euròpa Orientala
thumb|Extension de l'OTAN.
Après la disparicion de l'URSS, l'OTAN e lei país que fasián partida dau Pacte de Varsòvia ò de l'Union Sovietica decidiguèron de se raprochar. Per aquò, en 1994, l'aliança establiguèt un partenariat comun, dich Partenariat per la Patz (PPP). Permet ai país partenaris de demandar de consultacions ai país membres de l'OTAN se son integritat territòriala, son independéncia ò sa seguretat son menaçadas. Favoriza tanben lei cambis de personaus militars e la participacion de contingents eissits d'armadas dau PPP a d'operacions de l'OTAN.
Pasmens, lo PPP es subretot l'antichambra de l'OTAN per lei país desirós de jonhér l'aliança. D'efiech, en 1999, Ongria, Polonha e Republica Chèca lo quitèron per venir membres de plen drech de l'organizacion. Foguèron imitats per Bulgaria, per lei tres estats baltics, per Romania, per Eslovaquia e per Eslovènia en 2004 e per Croàcia e Albania en 2009. Enfin, en junh de 2007, Montenegro venguèt lo 29 estat membre de l'OTAN.
Ansin, franc de l'URSS e de la RDA qu'an disparegut, totei leis estats signataris dau Pacte de Varsòvia fan uei partida de l'aliança. Un procès similar sembla aver luòc dins lei Balcans amb l'adesion de tres republicas eissits de l'èx-Iogoslavia. A respèct dei signataris d'origina, lei membres novèus son sovent fòrça ostils a Russia e favorables a una extension de l'aliança ais èx-republicas sovieticas, çò que complica lo dialòg entre Occidentaus e Rus.
Lei relacions amb Russia
Lei relacions amb Russia, poissança eiretiera de la màger part deis arsenaus militars sovietics, son una question centrala de la politica de l'OTAN en Euròpa. Dins lo corrent deis ans 1990, l'aliança sostenguèt l'estabilizacion de l'economia russa qu'aviá conegut un afondrament brutau amb la transicion dau comunisme vèrs lo capitalisme. Per exemple, en 1999, leis Estats Units ajudèron economicament Russia qu'èra a faciar de dificultats importantas après la crisi de 1998. Durant aqueu periòde, Washington acceptèt d'alentir lo procès d'alargament de l'OTAN per rassegurar Moscòu qu'es opausat a una extension de l'OTAN fins a sa frontiera.
Aquelei relacions bònas comencèron de se deteriorar au començament dau sègle XXI. La renaissença economica e militara de la Russia de Vladímir Pótin inquietèt fòrça lei país d'Euròpa Orientala. Trobèron de sostèns importants au sen dei fòrças armadas estatsunidencas onte de generaus consideravan totjorn Russia coma l'adversari principau. De son caire, lei Rus s'inquietèron dei progrès occidentaus dins l'èx-espaci sovietic. A partir de 2003, comencèron de s'i opausar entraïnant una multiplicacion dei conflictes e dei crisis (Ucraïna, Crimèa, Georgia...) e un raprochament de Russia e de China dempuei leis ans 2010.
L'intervensionisme militar de l'aliança
thumb|right|[[Fotografia de la destruccion d'una barca de piratas somalians per un destroièr estatsunidenc en 2010.]]
Se l'OTAN es jamai intervengut militarament còntra l'Union Sovietica e seis aliats durant la Guèrra Freja, sa decision de sostenir lo mantenement de la patz l'a menat a participar a mai d'una guèrra dempuei 1991. Ansin, l'aliança luchèt còntra Serbia durant lei Guèrras de Iogoslavia de 1993 a 1995 e la Guèrra de Kosova (1999). Aquò permetèt d'acabar lei conflictes saunós consecutius a la desintegracion de Iogoslavia mai aguèt de consequéncias negativas per lei populacions sèrbas, especialament en Kosova.
Après leis atemptats dau 11 de setembre de 2001, l'aliança intervenguèt en Afganistan ont una fòrça principalament estatsunidenca assaièt de véncer la guerilha dei Talibans e d'estabilizar lo país. Pasmens, se turtèt a una resisténcia acarnada, alimentada per lei civius tuats per lei bombardaments estatsunidencs, e a una corrupcion fòrça importanta. Pauc a pauc, leis estats membres retirèron donc sei tropas. En 2019, demorava solament un còrs d'aperaquí 15,000 conselhiers cargats de formar l'armada nacionala afgana.
Enfin, l'OTAN intervenguèt tanben en Africa en Libia e lòng dau litorau somalian. Dins lo premier cas, en 2011, una fòrça francoestatsunidenca aprofichèt lei dificultats de Moammar al-Gaddafi, menaçada per una insureccion populara, per lo reversar. A tèrme cort, l'operacion foguèt un succès totau. Pasmens, lei venceires mau capitèron un govèrn estable entraïnant una novèla guèrra civila e un afondrament dau país. Dins lo segond cas, divèrsei flòtas occidentalas organizèron de patrolhas dins l'Ocean Indian per protegir de naviris per de piratas basats en Somalia.
Foncionament
L'Organizacion dau Tractat de l'Atlantic Nòrd es una aliança militara defensiva que son foncionament de basa es descrich per lo Tractat de l'Atlantic Nòrd signat entre leis estats fondators en 1949. Lo còr d'aqueu tèxte es son article 5 que considera que tota ataca menada en Euròpa ò en America dau Nòrd còntra un estat membre serà considerada coma una ataca còntra totei leis estats membres de l'aliança. Ges de reaccion automatica es prevista e lei membres son liures de decidir de son nivèu d'engatjament. Dins aquò, de consultacions obligatòrias son previstas per l'article 4 se l'integritat territòriala, l'independéncia ò la seguretat d'un estat membre son menaçadas.
L'article 9 creèt un Conseu de l'Atlantic Nòrd cargat de crear leis estructuras necessàrias per assegurar lo foncionament de l'aliança. Per contrabalançar l'influéncia deis Estats Units que noman lo comandant militar suprèm dei fòrças de l'OTAN en Euròpa, es tradicionalament presidit per un Europèu. En parallèl, cada estat dèu renfòrçar sei mejans militars d'un biais individuau e collectiu. L'adesion de membres suplementaris es permesa per l'article 10. Necessita l'acòrd unanim dei membres. L'article 13 autoriza la sortida de l'aliança mai es estat jamai utilizat.
Estructura e organizacion
L'OTAN tèn d'estructuras e de mejans militars permanents cargats de l'aplicacion dau tractat d'aliança. Aquò destria l'OTAN deis alianças que l'an precedida e favoriza lo renforçament dei liames entre leis estats membres e l'integracion entre sei fòrças militaras. De mai, en cas de guèrra, leis Estats Units d'America e seis aliats principaus (França, Reiaume Unit, Alemanha, Itàlia e Turquia) dispausan de mejans militars sensa precedents dins l'istòria umana.
Estructuras politicas
thumb|right|[[Fotografia d'una cima de l'OTAN en 2002.]]
Lo foncionament politic de l'OTAN es assegurat per tres estructuras civilas que son : De conferéncias gropant lei caps deis estats membres son tanben regularament organizats. Permèton la presa dei decisions pus importantas coma l'adesion d'un membre novèu, la mesa en plaça de partenariats amb de país tèrç ò l'adopcion d'iniciativas novèlas.
Estructuras militaras
L'aliança es dirigida per tres estructuras militaras multinacionalas que son plaçadas sota l'autoritat d'un Comitat militar :
Mejans militars pròpris
L'OTAN tèn quauquei mejans operacionaus pròpris. Son d'unitats militaras multinacionalas restacat au Comandament Aliat Operacions : Per cada operacion militara, lei mejans militaris necessaris son portats per leis estats membres segon sa volontat de participar.
Mejans militars deis Estats membres
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, l'OTAN es l'aliança militara pus poderosa de la planeta e sembla pas aver de rivaus dirècts. D'efiech, en 2019, dispausava d'un uechen deis efectius militars actius, d'un quart de l'aviacion militara mondiala, de dos tèrç dei pòrta-aeronaus disponibles, de mai de la mitat dei sosmarins nuclears en servici e de la mitat deis arsenaus nuclears mondiaus. La sòma dei budgets de defensa dei país membres representava aperaquí 60% dei despensas militaras mondialas, çò que permetiá d'assegurar un entraïnament de qualitat ai personaus e de crompar d'armaments sofisticats, generalament qualitativament superiors a aquelei deis autrei poissanças (Russia, China...). De mai, la poissança de l'OTAN es encara renforçada se son pres en còmpte lei capacitats deis autreis aliats de Washington coma Japon, la Corèa dau Sud, Austràlia, l'Arabia Saudita e Israèl.
Acòrdis de cooperacion e d'associacion amb d'autrei país
L'OTAN tèn d'acòrdis de partenariat amb d'autrei país. Lo pus important es lo Partenariat per la Patz (PPP) que son objectiu es d'establir un dialòg amb leis autreis estats de l'espaci europèu, compres Russia. Dèu permetre de melhorar la cooperacion entre l'aliança e leis estats partenaris e de preparar son intrada dins l'aliança. D'autrei grops de dialògs existisson amb de país d'autrei regions coma l'Iniciativa de cooperacion d'Istambol amb lei monarquias petrolieras dau Golf Persic, lo Dialòg Mediterranèu amb sèt país mediterranèus e lo Partenariat Globau per la Seguretat amb divèrseis aliats deis Estats Units (Japon, Austràlia, Paquistan, Colómbia, Iraq...). De partenariats individuaus son tanben possibles amb certaneis estats. Dins aquò, segon leis interès dei membres de l'aliança, aquelei sistèmas de dialògs foncionan pas totjorn d'un biais regular.
Courquetaine
Courquetaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Chagrin d'Amour
Chagrin d'Amour èra un grop de pop franco-american de las annadas 1980, compausat del francés Grégory Ken e de la cantaira americana Valli. Es mai que mai conegut per la cançon Chacun fait (c'qui lui plaît).
Fin 1981, lor cançon Chacun fait (c'qui lui plaît) ven un tube en França : lo 45 torns se vend a 3 milions d'exemplars e es n°1 de las ventas de disques a la debuta de l'annada 1982. Pr'amor del frasejat placat sus la musica jos forma d'un dialòg entre Grégory Ken e Valli, aquela cançon es de còps considerada coma lo primièr tròç de rap francés.
Académie de Prestidigitation
Era Académie de Prestidigitation ei ua institucion fondada per Georges Méliès en 1891. Ère ua associacion plaçada en París ont magicians illusionistes se trapauen entà partejar diuersi aspèctes de lor profession. Devenguec un cèntre de referència pes magicians de toti es endrets.
Sérifontaine
Sérifontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Antonietta Di Martino
thumb|250px|Antonietta Di Martino Antonietta Di Martino (Cava de' Tirreni, 1 de junh de 1978) es una atlèta italiana. Aquesta especialista del saut de nautor a ganhat mantuna medalha tre 2007.
Ganhèt una medalha d'argent durant los Campionats del mond d'atletisme leugièr a Ōsaka en 2007 en marcar un novèl recòrd d'Itàlia amb 2,03 mèters. Sa participacion als Campionats europèus d'atletisme leugièr a Birmingham en 2007 li valguèt una autra medalha d'argent amb 1,96 m. Obtenguèt puèi una medalha de bronze als Campionats del mond d'atletisme leugièr de Daegu en 2011 amb 2 mètres e aquel meteis an venguèt campiona europèa indoor a París. En 2012 s'emportèt la medalha d'argent als mondials indoor d'Istambol en anar mai amont que la marca plaçada a 1,95 m.
Boulogne
Boulogne es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Björn Borg
thumb|200 px|left|[[Södertälje...]]
4 de març
Lo 4 de març es lo 63 jorn de l'annada (lo 64 en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian. Demòran 302 jorns per finalizar l'an.
Björn Borg
Björn Borg (idem Björn Rune Borg per l'estat civil suedés, nascut a Södertälje, ran Estocòlme lo 16 de junh de 1956) es un jogaire de tennis suedés ara retirat, ex numèro 1 mondial e considerat per totòm demest los campions màgers de l'istòria del sieu espòrt.
4 de març
Decèsses
Vejatz tanben:
Björn Borg
Vida e carrièra
thumb|300 px|right|... thumb|300 px|right| ''[[Wimbledon...... ]] thumb|300 px|right|[[...]]
Las victòrias
Ganhèt 11 torneges del Grand Slam o Grand Chelèm, 6 còps Roland-Garros en 1974, 1975, 1978, 1979, 1980 e 1981, 5 còps adereng Wimbledon, recòrd de l'istòria per çò qu'es dels torneges ganhats de seguit, en 1976, 1977, 1978, 1979 e 1980.
Foguèt tanben venceire del Masters, 2 vegadas, en 1979 e 1980, e primièr del ranking o classament de l'ATP - Associacion dels Jogaires de tennis Professionals, en 1980 e 1981.
Obtenguèt per son país, qu'èra lo primièr còp per Suècia, la Copa Davis en 1975.
Los adversaris
Sos adversaris mai famoses e pinhastres, remirables sovent, mas pr'aquò pas totjorn fairplays (e d'unes que i aguèt lo se chafrèron Ice-borg, d'unes autres Ice Man, o l' Extraterrèstre (sic lo grand jogaire romanés tan talentuós coma coquin e badinaire Ilie Nastase), amb un fum de mesprètz dins lo ton, en bocas, per molts, e los " jornalistas " beles primièrs (mas susquetot amb fòrça despièch, que los mediòcres, li n'agrada pas cap lo pur gèni...), foguèron los nòrd-americans Jimmy Connors e John McEnroe , lo chèc Ivan Lendl, l'argentin Guillermo Vilas e l'italian Adriano Panatta (lo sol que ganhèt contra el a París, dos còps, en 1973 e 1976, dins los torns preliminars).
Un desplaser màger
Poguèt pas jamai ganhar l'US Open que lai arribèt 4 còps en finala (en 1976,1978,1980 e 1981) nimai l'Australian Open que son melhor resultat ailai foguèt un tresen torn en 1974.
La retirada
Se retirèt sobte en 1983, sens aclarar cap las rasons d'aicesta decision, d'un biais estonant e susprenent assatz, quand èra encara lo numèro 2 del ranking de l' ATP.
Aviá sonque 27 ans.
Una certa lassièra tanplan o pòt explicar. D'efièch, aviá començat la siá carrièra subre d'ora, a l'edat de 15 ans, en Copa Davis.
De qu'unas annadas puèi, temptèt un retorn timidòt a la competicion pr'aquò, mas aprèp una partida "tèst" perduda contra lo catalan Jordi Arrese, en 1991, a l'Open de Montcarles, renoncièt definitivament, aprèp una ultima darrièra desfacha en finala a Moscòu, contra lo jogaire rus Alexandre Volkov, en 1993.
Lo problèma màger per el es, èra qu'aviá perdut un pauc, just un pauc mas èra ben pro, las qualitats qu'èran las siás de per abans.
Lo bilanç
S'èra agut ganhats en total 64 torneges oficials ATP, 100 amb las exibicions, çò es 36 de mai en torneges de participacion limitada o d'invitacion...) en simple (que demest eles 11 de Grand Slam e 5 finalas perdudas) mai 4 en dobles sul circuit mondial.
La siá primièra victòria s'escasèt a l'Open de Nòva Zelanda, a Auckland, en genièr de 1974, e la darrièra a Genèva, en Soïssa, dins lo Martini Open, en setembre de 1981.
Es tanben una de las caracteristicas de la siá carrièra que, fin finala, ne foguèt pro corta, sonque 8 annadas de vertadièra activitat al cim del tennis mondial, quand d'unes autres que i a, li ne cal 12 o 15 ans o mai, per se fargar un palmarès, una carrièra, una fama, una plaça al solelh mondial.
Un espet dels màgers foguèt la siá victòria al Roland-Garros de 1980, sens pèrdre un sol set.
Se capitèt pas jamai de véncer a Nòva York, las siás ajustas esportivas amb Jimmy Connors e John McEnroe demòran çaquelà demest las pus acarnassidas e remirablas de l'istòria del tennis mondial.
Los recòrds
Lo recòrd absolut, femenin, es lo de l'australiana Margareth Court-Smith que de 29 torneges jogats, ne ganhèt 24 (82%).
Per çò que del nombre de victòrias en Grand Slam se tracha, es 4en, detràs Roger Federer (16), Pete Sampras (14) e l'australian Roy Emerson (13).
Lo sieu jòc
La qualitat extrèma del sieu jòc de fons de cort, lo sieu passing, lo sieu revèrs de doas mans, el lo drechièr, la siá e tant excepcionala percepcion visuala, lo sieu retorn de servici folzejaire e assassin, mas tot parièr lo sieu desplaçament (lateral mai que tot mas aprenguèt lèu-lèu a montar a la ret, que se ganha pas 5 còps Wimbledon sens o far...), e malgrat un fisic rasonable mas pas cap excepcional (1m.82, 72 k, en las siás annadas melhoras...) amb çaquelà una condicion fisica espectaclosa tostemps, ne faguèron lo sol jogaire de l'istòria tota del tennis fins ara a poder obténer, d'un biais simultanèu o quasi, 5 triomfs a Wimbledon e 6 a Roland-Garros, çò es sus de superfícias de jòc, la tèrra batuda e la tepa, gaireben incompatiblas e del tot opausadas, diferentas, antagonicas gaireben, e que demandan de qualitats pro particularas caduna, quand de campions coma lo nòrd-american Pete Sampras poguèt pas jamai ganhar a París, e lo soís Roger Federer se deguèt esperar pacientós que pacientós, aprèp 3 finalas perdudas davant lo catalan malhorquin en Rafa Nadal, 2009 per o capitar.
La question inutila...
Saber se ne foguèt el o pas lo melhor jogaire de l'istòria del tennis es un problemòt segondari... parlan per el sos resultats, sos recòrds e sas performàncias, lo sieu palmarès.
E lo sieu biais per lo s'abastar.
Documents audiovisuals
1. Les Fondations;
2. Le Jeu et les Joueurs;
3. Tennis et Spectacle;
4. Le Tennis et l'Argent,
4 caissetas VHS, amb comentari dich per en Jean-Paul Loth (blanc e negre & color, 54' + 53' + 54' + 52'), FFT/ACES PRODUCTION, MAGIC MOVIES, França, 1992 (en francés)
Arzillières-Neuville
Arzillières-Neuville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Administracion
]
Hindu Kush
Hindu Kush es una cadena de montanhas autas d'Asia. Es centrat sus Afganistan mai s'estend à l'èst sus lo territòri dei país vesins fins ai cimas d'Imalaia. Sa cima pus auta es Tirich Mir (7,708 m).
Élégance
Élégance es mai que mai conegut per la cançon Vacances, j'oublie tout (en francés) o Key West Wanna Groove (en version anglesa), cançon qu'es estada un tube en França en 1982.
Aquesta cançon, Vacances, j'oublie tout, èra una produccion de Michel Boudon (ambe Gilbert Di NinoLos), e es estada adobada en estúdio per François Feldman.
Territòri dau País d'Aubanha e de l'Estèla
Lo territòri d’Aubanha, Auriòu, Brecòda, Ca d'Oliva, Cuja dei Pins, Bolhadissa, La Destroça, La Pena d'Evèuna, Puegpin, Ròcavaira, Sant Savornin e Sant Jacariá (oficialament en francés, Territoire d’Aubagne, Auriol, Belcodène, Cadolive, Cuges-les-Pins, La Bouilladisse, La Destrousse, La Penne-sur-Huveaune, Peypin, Roquevaire, Saint-Savournin, Saint-Zacharie ) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat d’aglomeracion dau País d’Aubanha e de l’Estela.
Es compausat de 12 comunas: 11 deis Bocas de Ròse e Sant Jacariá, dins lo Var. A 0 abitants.
Sanaüja
Sanaüja es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Amin Maalouf
right|thumb|Amin Maalouf, 2013. Amin Maalouf (en arabi أمين معلوف) es un escrivan Libanés d'expression francesa nascut lo 25 de febrièr de 1949 a Beirot.
Biografia
Nasquèt a Beirot, pasmens los primièrs ans d'Amin Maalouf se debanèron en Egipte, patria qu'adoptèt los grands mairals. De retorn al Liban, la familha s'installèt dins un quartièr cosmopolit de Beirot, ont vivián la grand partida de l'an, mas l'estiu demoravan a Machrah, vilatge del Mont Liban que los Maalouf ne son originaris.
Lo paire es un jornalista fòrça conegut al Liban, tanben poèta e pintre, eissit d'una familha d'ensenhants e de directors d'escòlas. Los aujòls, catolics, se convertiguèron al protestantisme al sègle XIX.
La maire es eissida d'una familha francofòna e catolica, istamboliòta, vila fòrça simbolica dins l'imaginari d'Amin Maalouf, l'unica que siá citada dins caduna de sas òbras.
Los estudis primaris d'Amin se faguèron a Beirot dins una escòla francesa dels Jesuistas. Sas primièras lecturas èran en arabi, enclusits los classics de la literatura occidentala, mas sas primièras temptativas literàrias, secrètas, èran en francés, qu'es per el, a l'epòca, la « lenga d'ombra », per oposicion a la « lenga de lutz », l'arabi.
Estudiant en sociologia e sciéncias economicas, encontrèt Andrée, educatriz especializada, qu'esposa en 1971. Pauc aprèp venguèt jornalista pel principal quotidian de Beirot, An-Nahar, escriguèt d'articles de politica internacionala.
La guèrra civila esclatèt en 1975, obligant la familha a se retirar dins lo vilatge del Mont Liban. Amin Maalouf lèu decidiguèt quitar lo Liban per França, en 1976. Sa femna e lors tres enfants seguèron.
Tròba en França un trabalh de jornalista dins un mensual d'economia.
En 1981 obtenguèt son primièr contracte d'edicion, (Jean-Claude Lattès), per Les Croisades vues par les Arabes, que foguèt publicat en 1983. Encontrèt son primièr succès amb Léon l'Africain, en 1986, e decidiguèt de se consacrar a la literatura.
Obtenguèt en 1993 lo Prèmi Goncourt per Le Rocher de Tanios, que se passa dins los monts libaneses de son enfança.
Trabalha amb Kaija Saariaho compositriz finlandesa per escriure d'operas.
En 2007-2008, presidiguèt, per la Comission Europèa, un grop de reflexion sul multilinguisme, que produguèt un rapòrt: Un desfís salutari: coma la multiplicitat de las lengas poirà consolidar Euròpa.
Es doctor honoris causa d'universitats de Liban, d'Espanha, de Portugal o de Belgica.
Influéncias e inspiracions
L'autor se ditz influenciat, entre autres, per las òbras de Thomas Mann, Albert Camus, Leon Tolstoi, Marguerite Yourcenar, Charles Dickens, Stefan Zweig e Omar Khayyam e la poesia de lenga aràbia.
Los romans d'Amin Maalouf son marcats per sas experiéncias de la guèrra civila e de l'immigracion. Se caracterizan (entre autres) per de viatjaires entre las tèrras, las lengas e las religions. Dins son libre Les Identités meurtrières, s’indigna dels comportaments umans quand l’afirmacion de se va plan sovent amb la negacion de l’autre. Sa filosofia umanista le convenci que podèm demorar fidèl a las valors qu'eretarem, sens al meteis temps se creire menaçat par las valors que d’autres son portaires.
Mal uèlh
vinheta|[[Nazar (amulet)|Nazars, amulets utilizat per esconjurar lo mal uèlh.]] Lo mal uèlh es una malediccion que se crei èsser getada per un agach malvolent, sovent lança a una persona n'es pas conscienta. Fòrça culturas creson que recebre lo mal uèlh causa malastre o prejudici. De talisman son creats per s'aparar contra lo mal uèlh.
L'idèa exprimida per aqueste tèrme s'entend de biais diferent segon las culturas segon las mesuras de proteccion contra el. Lo concèpte e son sens varia fòrça segon las diferentas culturas, subretot en Asia Occidentala. L'idèa apareis mai d'un còp dins la literatura rabinica. Es una cresença que s'espandiguèt fòrça sus gaireben tot lo bacin Mediterranèu e las tribús e cultura d'Asia. D'amulets en forma d'uèlh nomenadas nazars, que son utilizadas per remandar lo mal uèlh, son comuns en Armenia, Albania, Argeria, Tunisia, Liban, Turquia, Egipte, Iran, Iraq, Paquistan, Israèl, Morròc, sud d'Espanha, Itàlia, Grècia, lo Levant, Afganistan, Curdistan, Siria, e Mexic, e venguèron una causida populare de sovenirs pels toristas.
Istòria
La cresença dins lo mal uèlh ven de l'antiquitat classica. Es sitat per Esiòde, Callimac, Platon, Diodòr de Sicília, Teocrit, Plutarc, Eliodòr, Plini lo Vièlh o Aule Gelli. Peter Walcot dins Envy and the Greeks (1978) lista mai d'un centenat d'òbras d'aquestes e d'autres autors mencionant lo mal uèlh.
Antiquitat Classica
vinheta|Mosaïc Roman d'Antiòca mostrant un esemble de dispositius del mal uèlh Los autors classics ensejant de donar d'explicacions pel mal uèlh. L'explicacion scientifica de Plutarc indica que los uèlhs son la primièra, senon l'unica, font dels rais mortals qu'èran supausats dardar en poison del prigond de la persona possedent lo mal uèlh. Plutarc tractèt lo fenomèn del mal uèlh coma quicòm que pareis inexplicable qu'es fon de poder e causa d'incredulitat.
La cresença dins lo mal uèlh pendent l'antiquitat varia segon los diferents luòcs e periòds. Lo mal uèlh èra pas crentat amb la mèsma intensitat dins cada caire de l'Empèri Roma. Endacòm de personas sentisson mai consciéncia lo dangièr del mal uèlh. A l'Epòca Romana, pas sonque los individús èra considerats de possedir lo poder del mal uèlh mas tanben de tribús entièras, subretot per aquestes del Pont e Escitia, se cresiá que transmetián lo mal uèlh. L'amulet fallic que se nomena fascinum en latin, del the verb fascinare, "enfachinar", èra utilizat contra lo mal uèlh.
L'espandiment de la cresença al mal uèlh al Pròche Orient seriá per d'unes realizat per l'Empèri d'Alexandre lo Grand, que lo semenèt aquesta idèa grèga per son Empèri.
Pel mond
drecha|vinheta|Arbre de nazars en [[Capadòcia, Tuquia.]] La cresença al mal uèlh es fòrta en Asia Occidentala, America Latina, Africa de l'Èst e de l'Oèst, America Centrala, l'Asia Centrala, e Euròpa, subretot dins la region mediterranèa; tanben s'espandiguèt also per d'autres airals, coma l'Euròpa del Nòrd, subretot las regions Celticas, e las Americas, menada pels colonc europèu e lo migrants en Asia de l'oèst.
La cresença dins lo mal uèlh se trapa dins la doctrina Islamica, basat sus un dich del Profèta Moamet, "L'influéncia del mal uèlh es un fach..." [Sahih Muslim, Libre 26, N° 5427]. De practicas autenticas per esconjurar lo mal uèlh se practican comunament pels Musulmans: puslèu que d'exprimir de biais dirècte una apreciacion, per example, sus la beutat d'un enfant, es de costuma de dire Masha'Allah, per, "Se Dieu vòl", o invocant la benediccion de Dieu sus un objècte o una persona que s'admira. Un nombre de cresenças amb per subjècte lo mal uèlh son tanben presents dins la religion populara, a l'entorn tipicament de l'usatge d'amulets o de talismans coma mejans de proteccion.
Dins la region Egèa e d'autras zonas ont la color clara dels uèlhs es pro rara, les personas amb uèlhs verd e subretot blaus, son sensats portat malastre, de biais intencional o non. Atal, en Grècia e Turquia, los amulets contra lo mal uèlh pren la forma d'uèlhs blaus, e dins una pintura de John Phillip, que, sèm testimònis de tusts cultural viscut per una femna que sopçona l'agach de l'artista de mal uèlh.
Talismans e remèdis de proteccion
esquèrra|vinheta|La [[Hamsa, una amulet made per alunhar lo mal uèlh.]] Per ensejar d'alunhar la malediccion de mal uèlh s'utiliza fòrça mena de talismans segon las culturas. Una classa d'aquestes, so qualificats "apotropaïc" (del grèc "profilactic" / προφυλακτικός or "preventiu"), significant qu'alunha o torna enrè.