cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antropomorfisme
Preïstòria
Als començaments de la modernitat comportamentala umana a l'èra del Paleolitic superior, fa unes, d'exemples d'òbras zoomòrfas (d'aparéncia animala) representan l'idèa de l'antropomorfisme. Una d'aquestas òbras mai conegudas comprenon l'esculptura d'evòri de l'òme leon, una aparéncia umana amb la tèsta d'un leon, dicha venent de ,.
Es impossible de saber çò qu'aquestas òbras preïstoricas pòdon veraiament representar. Un exemple mai recent inclutz lo pichon masc amb un arc musical, una pintura enigmatica localizada dins la balma dels Tres Fraires, Arièja, en França ; la significacion d'aquesta art demora desconeguda, mas es interpretada coma una mena d'esperit o de mèstre contraròtlant los animals.
Aqueste art antropomòrf foguèt ligat per l'arqueològ Steven Mithen amb l'emergéncia de la caça a l'èra del Paleolitic superior (Mithen, 1998). Suggerís qu'aquestes son la pròva d'un cambiament de l'arquitecture de l'esperit uman, una fluiditat cognitiva melhorada entre l'istòria naturala e las capacitats socialas, ont l'antropomorfisme permetava als caçaires d'identificar empateticament los animals que caçavan e atal anticipar melhor lor movements.
Brunet
Brunet (en occitan e en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Antropomorfisme
Religion e mitologia
Dins la religion e la mitologia, l'antropomorfisme representa la percepcion d'èssers divins, o de dieus, d'aparéncia umanas, o las valors umanas dins aquestes èssers. Fòrça d'aquestes èsser son de divinitats que s'exprimisson mejans de caracteristicas umanas coma la gelosia, lo tristum o l'amor.
Brunet
Istòria
En los ans 1950, dels cavòts romaines an #èsser mesas a jorn a Trabaye, Louvière e de Ricavi. Un itinerari gallo-romain seguissiá la vallée de la Asse e passava a Brunet. Èra encara utilizat a la fin del.
La localité apareis per las primièras fes en las chartes en 990. La glèisa Santa-Ostal levava de la abbaye Sant-Victor de Marselha, #que requectava las intradas ligadas dins aquela glèisa, del temps que çò prieuré Sant-Martin levava del abbaye de Montmajour fins en 1204, data #que li passa a el jol contraròtle del avesque de Risètz. Lo avesque de Risètz i possedissiá un castèl. Una part de la municipalitat dépendait del marquisat de Trans (erigit en 1506 pels Villeneuve).
Antropomorfisme
Religion e mitologia
Los Dieus grècs, coma Zèus e Apollon, mòstran sovent de trachs de caractèrs umans. L'antropomorfisme dins aqueste cas se referís a l'antropoteisme.
Brunet
Istòria
La comunitat levava de la viguerie de Moustiers.
Antropomorfisme
Etologia
L'antropomorfisme pren aquí la significacion de projectar las motivacions e las emocions umanas sus l'animal. Lo primièr a aver abordat aqueste subjècte es Conwiy Lloyd Morgan (1852-1936) dans son revolucionària (a l'epòca) canon de Moran :
« In no case is an animal activity to be interpreted in terms of higher psychological processes, if it can be fairly interpreted in terms of processes which stand lower in the scale of psychological evolution and development », çò que se pòt se traduire per : « De cap de biais, una activitat animala se deu interpretar en tèrmes de processús psicologics superiors, se se pòt pas interpretar de biais equitable en tèrmes de processús que se situison mai bas dins l'escala de l'evoludion e del desvolopament psicologics ».
Brunet
Istòria
Dans les années 1950, des tombes romaines ont été mises au jour à Trabaye, Louvière et de Ricavi. Un itinéraire gallo-romain suivait la vallée de l’Asse et passait à Brunet. Il était encore utilisé à la fin du.
La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 990. L’église Sainte-Marie relevait de l’Marselha, qui percevait les revenus attachés à cette église, alors que le prieuré Saint-Martin relevait de l’abbaye de Montmajour jusqu’en 1204, date à laquelle il passe sous le contrôle de l’évêque de Riez. L’évêque de Riez y possédait un château. Une partie de la commune dépendait du marquisat de Trans (érigé en 1506 pour les Villeneuve).
Antropomorfisme
Etologia
En zoopsiquiatria, aquesta nocion pren una significacion un pauc diferenta : es lo fach d'un proprietari d'un animal de compahiá que projècta la sieuna vision a son companh amb totas sas consequéncias. Aqueste estat s'acompnha sovent de derivas comportamentalas mai o mens problematicas anant de l'agressivitat animala al home grooming (persona, sovent d'edat, en ruptura sociala compensant per un besonh compulsiu extrèm de possession d'animals).
Arquitectura
En arquitectura, l'antropomorfisme consistís a utilizar la representacion del còrs uman dins d'obratges d'estructura (per exemple : las cariatidas ont la estatuas son de colomnas).
Brunet
Istòria
La communauté relevait de la viguerie de Moustiers.
Antropomorfisme
Arquitectura
Es tanben l'integracion d'unas proporcions del còrs uman dins las proporcions d'obratges d'estructura (per exemple : las proporcions de la colomna dorica son inspiradas de las proporcions d'un guerrièr grèc en armadura).
Enfin, es possible de compausar tot un bastit, veire una vila o una porcion de territòri, seguent un traçat regulator dirèctament inspirat de las proporcions del còrs uman.
Literatura e benda dessenhada
L'antropomorfisme es a vegda utilizat per parlar d'umans, per exemple dins las faulas d'Esòp o de Jean de La Fontaine, dins lo Roman de Renart, fòrça dessenhs animats de Walt Disney, etc.
(1078) Mentha
(1078) Mentha es un asteroïde.
Antropomorfisme
Literatura e benda dessenhada
Lor prestant de fisionomias animalas, l'autor es dispensat de descriure lo caractèr de sos personatges. Atal lo rainard serà fals e maliciós, la mirga modèsta, la rata oportunista, lo leon majestuós, la lova fidèla e brava, etc.
L'antropomorfsme es fòrça utilizada en benda dessenhada e en dessenh animat que permet al dessenhator de destriar sos personatges fisicament tot en lor balhat de psicologias fòrça tipadas. Dins aqueste cas, « zoomorfisme » e « antropomorfisme » son una sola causa : l'animal servís a parlar de l'uman, e una forma d'umanitat es atribuida a d'animals.
Cinèma e television
Lo film de sciéncia ficcion francés Le Voyage dans la Lune (1902) de Georges Méliès utiliza l'antropomorfisme per representar la Luna, a la superfícia ont una fusada terriana s'espotissèt.
Dis las annadas 1960 fins a las annada 1990, l'antropomorfisme foguèt largament implicat dins las serias animadas.
En 1988, dins Qui encarèt Roget Rabbit? (Who Framed Roger Rabbit) de Robert Zemeckis, lo film met en scèna de Toons (personatges de dessenhs animats) costejant d'umans. Los Toons abitan Toonvila mejancièra d'Hollywood, e se desplaçan regularament a çò dels umains per filmar de dessenhs animats. Dins lo film, Roger Rabbit, un lapin actor e eròi de dessenhs animats dels « Maroon Cartoons », es accusat del murtre del productor Marvin Acme, inventor delirant e director de l' ACME Corporation.
Dons Osmosis Jones (2001), lo film utiliza l'antropomorfisme per representar le sistèma imunitari de l'èsser uman.
En 2006, los films Cars e Cars 2 expausan sonque de veituras o autres veïculs antropomòrfs.
En 2016, Zootopia, le 135n long mestratge d'animacion Disney, presenta d'animals antropomòrfs.
Miratge
Lo miratge a ren de subjectiu : si pòu fotografiar. Lo miratge a ren d'irracionau : s'explica per l'optica geometrica e lei lèis de la refraccion.
Antropomorfisme
Videojòcs
En 1991, lo videojòc Sonic the Hedgehog es comercializat, expausant un eriç blau coma protagonista. Los personatges d'aquesta seria son gaireben totes d'animals antropomòrfss, coma de rainards, dats e d'autres erices, e capablas de parlar e caminar coma d'umans verais.
Ans 1760
Istòria
thumb|right|[[Pintura de la retirada prussiana après la casuda de la fortalesa de Kolberg.]] 1759-1762 : periòde malaisat per l'armada prussiana que deguèt abandonar una partida de son territòri e perdiguèt de desenaus de miliers d'òmes. Pasmens, leis Austrians e lei Rus mau capitèron de leis anientar. 1760 : en Japon, abdicacion dau shogun Tokugawa Ieshige au profiech de son fiu ainat Tokugawa Ieharu. 1761 : en Índia, batalha de Panipat entre Afgans e Marates. S'acabèt per una victòria afgana qu'empediguèt lei Marates de conquistar Delhi. Dins aquò, leis Afgans, tròp alunchats de son territòri, poguèron pas esplechar aqueu succès. 1761 : capitulacion de la garnison francesa de Pondichéry. Aquò permetèt ais Anglés de venir la poissança europèa principala dins la peninsula. 1762 : publicacion de Dau Contracte sociau ò Principes dau drech politic dau filosòf francés Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Òbra major dau periòde dei Lutz, afierma lo principi de la sobeiranetat dau pòble sostengut per lei nocions de libertat, d'egalitat e volontat generala. Aplicadas a partir de la Revolucion Francesa, aqueleis idèas fan partida de la basa de la màger part deis estats modèrnes. 1762 : « Miracle de l'Ostau de Brandeborg » : gràcias a la retirada de Russia en fòra dau conflicte après la mòrt d'Eisabèu de Russia, l'armada prussiana capitèt de rebutar leis Austrians e de tornar conquistar lei territòris perduts. Descorajats, leis Austrians demandèron la dubertura de negociacions de patz. thumb|right|Bombardament de [[L'Avana per lei Britanics.]] 1762 : intrada en guèrra d'Espanha dins la Guèrra de Sèt Ans dins lo camp francoaustrian. Pasmens, leis Espanhòus, isolats, foguèron batuts mai d'un còp e perdiguèron L'Avana. 1763 : fin de la Guèrra de Sèt Ans. En Euròpa, s'acabèt amb una restauracion dau statu quo ante bellum. En revènge, dins lei colonias, veguèt la disparicion dau premier espaci coloniau francés que foguèt annexat per lei Britanics ò cedit ais Espanhòus coma compensacion de la pèrda de divèrsei colonias. Aquò permetèt au Reiaume Unit de venir la premiera poissança mondiala en plaça de França. 1764 : a la demanda dei Genovés, desbarcaments de tropas francesas en Corsega. 1765-1769 : temptativas d'invasion de Birmania per lei Chinés. Pasmens, leis armadas Qing foguèron batudas ò decimadas per lei malautiás. 1768 : premiera observacion documentada de la Granda Barriera de Corau. Foguèt l'òbra dau navegaire francés Louis de Bougainville (1729-1811) (→ 1770). 1768-1769 : cession de Corsega a França per la Republica de Gènoa. En despiech de la resisténcia dei tropas de Pasquali Paoli, lei Francés conquistèron l'illa en 1769. 1769 : en Etiopia, afondrament definitiu de l'autoritat centrala dau negus e començament dau Temps dei Princes, un periòde de division que veguèt cada província importanta venir independenta.
Sciéncias e tecnicas
1760 : redescubèrta de la toxicitat dau blanc de plomb per lo mètge Maurice Deshais-Gendron (→ 1777). 1761 : invencion de la percussion per lo mètge austrian Leopold Auenbrugger (1722-1809) permetent d'estudiar certanei modificacions dins lei cavitats toracicas e abdominalas. 1764 : durant una observacion de l'amàs globular M4, l'astronòm francés Charles Messier (1730-1817) veguèt plusors estelas dins l'amàs. Aquò permetèt de comprendre la natura d'aqueleis amàs d'estelas. 1765 : invencion de la premiera maquina de vapor utilizada coma un motor per l'engenhaire escocés James Watt (1736-1819). A l'origina, aquò èra destinat a pompar l'aiga dins lei minas tròp umidas per permetre l'utilizacion d'una maquina de Newcomen (1712). Pasmens, sa maquina conoguèt rapidament un nombre pus important d'aplicacions e favorizèt l'emergéncia dei premiereis industrias modèrnas a la fin dau sègle. 1765 : observacion d'una avança de Mercuri au nivèu de son perihèli a respècte de la trajectòria prevista per la mecanica classica. Inexplicat, aqueu fenomèn venguèt una enigma fins a l'aparicion de la mecanica relativisita (→ 1859 e 1916). 1766 : formulacion de la lèi de Titius-Bode enonciada per l'astronòm prussian Johann Daniel Titius (1729-1779). Depintava la posicion dei planetas dau Sistèma solar segon una seguida de rason 2. En despiech de son caractèr erronèu (confirmat au sègle seguent per la descubèrta de Neptun), aquela ipotèsi favorizèt la recèrca e la descubèrta deis asteroïdes car prevesiá la preséncia d'una planeta desconeguda entre leis orbitas de Mart e de Jupitèr. 1766 : presentacion a la Societat Reiala de Londres de sei trabalhs per lo quimista e fisician britanic Henry Cavendish (1731-1810) sus lei gas de l'èr. I demostrèt l'existéncia de plusors gas e isolèt per lo premier còp l'idrogèn. Capitèt tanben d'establir de relacions de densitat entre diferents gas (diidrogèn, gas carbonic...).
Hazaribagh
Hazaribagh (en indi: हज़ारीबाग, hazārībāg, en santali: ᱦᱚᱡᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱜᱽ) es una vila de l'estat de Jharkhand en Índia.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 142 489 abitants e aquela de l'aglomeracion, sonada la metropòli, èra de 153 595.
Sent Estefe
Sent Estefe o Sent Esteve Ledrós, fòrma imaginària (Saint-Estèphe en francés e ancianament St-Etienne-Le-Droux) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ntej’teːfɛ] o [ʂɛ̃ntɛ’teːfɛ]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Stephanus deus Ledros, en partida en latin, en 1253, Saint-Étienne le Droux au segle XVIII. Stephanus, en grec Stephanos, « lo coronat », es lo premier martir crestian; Ledroux seriá l'occitan drolh, varietat de jarric (Chantal Tanet e Tristan Hordé), ,. Ledrós es un derivat sufixat d'edra, ledra, emb l'article, donc L'Edrós (Veire Savinhac Ledrier). Estefe es una varianta mieg' sabenta d'Esteve, presenta dins los noms de gleisas e per consequent de vilatges; Esteve demòra lo pichon nom e lo patronime qu'en deriva (pas un sol patronime Estephe).
Sant Vincenç d'Olargues
Sant Vincenç d'Olargues (Saint-Vincent-d'Olargues en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : preceptor domus S. Vincentii Hospitalis S. Johannis Jerosolimitani en 1351, St Vincent en 1550, 1770-72 (mapa de Cassini). Lo determinant d'Olargues [nom de l'ancian canton e vilòta limitròfa] es oficial en francés dempuèi 1955.
Lo sant eponime es un diague de l'avesque de Saragossa mòrt en 304 a Valéncia, o eventualament un monge de Lerins au sègle V,.
Laci
Laci (en italian Lazio) es una region del centre-oèst d'Itàlia.
Sa capitala es Roma.
Lo gentilici es lacial -ala (var. laciau -ala).
Geografia
Laci se dividís en cinc províncias: Frosinone, Latina, Rieti, Roma, Vitèrbe.
Davinhac
Davinhac (Davignac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Lengas mongòlas
Las lengas mongòlas son una familha de lengas parladas en Asia orientala e, per una lenga, dins l'èst de l'Euròpa.
(1080) Orchis
(1080) Orchis es un asteroïde.
Lengas mongòlas
Classificacion
thumb|right|400px|Distribucion de las lengas mongòlas Las lengas mongòlas son :
Qatna
thumb|right|Lo palais reiau (aira H) thumb|left|Lo palais reiau Qatna qu'ei ua vila de la Siria antica. Que correspond au sit actuau de Tell al-Mišrifeh, situat a au nòrd de Homs e a  au nòrd de Damasc. Qatna que vadó lo center d'un gran reiaume au millenni II abC. Que sembla estar estada destrusida peu rei itita Suppiluliuma Ièr en 1360 abC au temps de la conquista e de l'annexion peus ititas de Siria. Los vestigis visibles au dia de uei que constitueishen un tell d'ua superfícia d' situat sus ua planada calcària tòcatocanta dab lo desèrt sirian e dominant la plana fertila de Homs. Lo sit de Qatna qu'ei aucupat despuish lo Neolitic.
Frotey-lès-Vesoul
Geografia
La municipalitat fa partida de l'aglomeracion de Vesoul.
La commune fait partie de l'agglomération de Vesoul.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Veire la généalogie de l'ostal de Frotey
Voir la généalogie de la maison de Frotey
Viré-en-Champagne
Viré-en-Champagne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Calfapança
right|250px|thumb|Calfapança dins l'[[ostal natal de Joana d'Arc a Domrémy]] left|250px|thumb|Contracòr del [[sègle XVII dens la Ciutadèla de Besançon, allegoria de l'amor unissent dos còrs]] right|250px|thumb|Contracòr de [[1777]] La calfapança (var. cauhapança) o lo contracòr es una placa de fonda apausada contra la paret del fons del lar d'una chimenèia per fin d'evitar que la calor del fuòc se pèrda dins la paret e per la tornar enviar vèrs la pèça.
Sègle XI
|  |
../.. | Sègle IX | Sègle X | Sègle XI | Sègle XII | Sègle XIII | ../..
Istòria
1001 : expedicion de Mahmud de Ghazni còntra Índia. Amb una pichona armada de cavaliers, ataquèt e pilhèt lo territòri de Jaipal, raja de Lahore e de Kabol. Esquichat e umiliat, lo raja se suicidiguèt mai son fiu, Anandapala, lo remplacèt e comencèt l'organizacion d'una importanta coalicion per s'aparar còntra una incursion novèla (→ 1004). 1001 : començament dau rèine dau prince Estève I que marquèt l'intrada d'Ongria au sen dei reiaumes crestians. 1001 : annexion de l'Eslovaquia actuala per lo duc Boleslau I de Polonha. 1002 : en França, la mòrt dau duc Enric I de Borgonha, fraire dau rèi Uc Capet, entraïnèt una guèrra entre lei senhors borgonhés desirós de se partejar l'eiretatge dau duc e lo rèi Robèrt II que voliá lo mantenir dins lo reiaume capecian (→ 1015). 1003-1004 : importants combats entre Bizantins e Bulgars. S'acabèron per una trèva de 10 ans qu'èra globalament a l'avantatge de Constantinòble (→ 1014). 1004-1013 : après l'annexion de Boèmia per lo duc Boleslau de Polonha en 1003, començament d'una guèrra entre lo Sant Empèri Roman Germanic de l'emperaire Enric III e lei Polonés. S'acabèt per una victòria polonesa : en cambi d'un jurament de fidelitat, Polonha gardèt la màger part de sei conquistas (→ 1015). 1004 : incursion novèla de Mahmud de Ghazni dins la Peninsula Indiana onte pilhèt la region de Bhatia. 1005 : data tradicionalament retenguda per la fondacion de la Republica de Gènoa. 20px 1008 : revòuta d'una partida de la noblesa provençala còntra lo còmte Guilhèm II. 1009 : en aplicacion de sa politica ostila ai populacions non musulmanas, lo califa fatimida Al-Hakim ordonèt la destruccion de la Glèisa dau Sant Sepulcre de Jerusalèm. Aquò entraïnèt de protestacions importantas en Euròpa e foguèt una causa de l'organizacion dei crosadas a partir de la fin dau sègle (→ 1030). 1014-1018 : conquista e annexion dau Khanat Bulgar per lei Bizantins. Aquò permetèt a Constantinòble d'eliminar una menaça importanta e de tornar posicionar sa frontiera lòng de Danubi. 1015 : aliança entre Gènoa e Pisa per assaiar d'empachar la conquista de Sardenha per l'emir de Denia. 1015 : en França, reglament de la question dau Ducat de Borgonha amb una victòria dau rèi Robèrt II que capitèt de mantenir lo fèu dins son esfèra d'influéncia. thumb|right|Representacion bizantina de la [[batalha de Kleidion, succès decisiu de la reconquista de Bulgaria.]] thumb|right|[[Empèri Bizantin vèrs 1025 après la reconquista de Bulgaria.]] 1015-1018 : guèrra novèla entre Polonha e lo Sant Empèri Roman Germanic. Coma lo conflicte precedent, s'acabèt per una victòria polonesa. L'Empèri deguèt abandonar una partida de Lusàcia e de Moràvia a seis adversaris. En revènge, gardèt lo contraròtle de Boèmia. 20px 1018 : mòrt dau còmte Guilhèm II de Provença durant una temptativa de reprimir una revòuta de Ponç de Fòs. Aquò entraïnèt de sei domenis entre sei fèus e afebliguèt l'autoritat dei còmtes.
1094 : mòrt dau visir fatimida Badr al-Jamali qu'èra lo cap vertadier dau Califat. Foguèt remplaçat per son fiu Al-Afdal Shahanshah. Dins aquò, aquela succession mau contentèt lei partisans d'una restauracion de l'autoritat califala. Gropats a l'entorn de Nizar ben al-Mustansir, fiu dau califa Al-Mustansir Billah, assaièron sensa succès de reversar lo visir. Gardèron pasmens de posicions en Siria e en Palestina e i fondèron lo movement nizarita, çò qu'afebliguèt la preséncia fatimida dins aquelei regions. 1095 : viatge dau papa Urban II en França per predicar l'organizacion d'una expedicion armada destinada a reconquistar lei Luòcs Sants dau cristianisme ocupats per lei musulmans (→ 1096). thumb|right|Representacion dau [[sètge de Jerusalèm (1099)|sètge de Jerusalèm (sègle XIII).]]
1096-1099 : après l'apèu dau papa Urban II, organizacion de la Premiera Crosada que reüniguèt plusors senhors importants d'Euròpa Occidentala (Ramon IV de Tolosa, Robèrt Courteheuse, Godofred de Bouillon, Boemond de Tarent...). Après 3 ans de combats en Anatolia, en Siria e en Palestina capitèron d'aprofichar la division dei princes musulmans locaus per prendre Jerusalèm e fondar un ensemble d'estats dins la region. Sostenent inicialament l'operacion, l'emperaire bizantin Alexis I Comnèn capitèt de tornar conquistar divèrsei territòris en Anatolia. 1097 : dins la Peninsula Iberica, batalha de Consuegra entre Almoravides e reiaumes crestians. Yusuf ibn Tashfin foguèt tornarmai venceire mai poguèt pas esplechar sa victòria.
Cultura
thumb|right|[[Fotografia de la Mosqueta Al-Hakim en 2014.]] 1013 : en Egipte, acabament de la Mosqueta Al-Hakim que fa partida dei mosquetas pus importantas dau mond musulman. thumb|right|[[Fotografia de la Pagòda de Fèrre en 2008.]] 1049 : acabament de la construccion de la Pagòda de Fèrre en China dins la vila de Kaifeng. Totjorn intacta au començament dau sègle XXI maugrat 38 tèrratrems e 6 vengudas deis aigas, es considerada coma una òbra majora de l'arquitectura dau periòde Song. 1086 : en Mesopotamia, restauracion dau santuari de l'imam Ali qu'èra estat destruch per un incendi. Iniciat per lei Seldjokids, aqueu trabalh marquèt la segonda etapa de la construccion dau monument. 1098 : acabament de la glèisa romanica Sant Andrieu de Cracòvia. Foguèt l'unica glèisa de la vila que subrevisquèt au pilhatge mongòl de 1241.
Sciéncias e tecnicas
v. 1000 : documents mostrant un usatge frequent de la variolizacion en Asia Orientala, premiera tecnica d'immunizacion coneguda còntra una malautiá. Èra basada sus l'innoculacion volontària de la variòla a un individú per l'immunizar. Perilhosa, aquela tecnica foguèt utilizada sus la planeta fins ai trabalhs de Jansen sus la vaccinacion en 1796. 1005 : fondacion de l'Ostau dau Saber a l'iniciativa dau califa fatimida Al-Hakim bi-Amr Allah. L'ensemble assostava una bibliotèca publica fòrça importanta e d'ensenhaments regardant lei sciéncias (astronòmia per exemple), la filosofia e la religion.
thumb|right|[[Fotografia d'una edicion de 1597 de l'òbra d'Avicena.]] 1005 : publicacion dau Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb (« Lo Libre de la Lèi regardant la medecina » en occitan). Òbra majora dau sabent persan Avicena, èra una enciclopedia escricha en arabi que gropava la màger part dei coneissenças medicalas dau periòde au sen de cinc libres regardant l'anatomia, lei medicament simples, lei patologias, lei fèbres, la cirurgia, lei poisons e la farmacopèa. Aguèt una gròssa influéncia sus tota la medecina medievala. 1006 : explosion de la supernova SN 1006 que foguèt probablament la pus lusenta de l'Istòria umana. Lo fenomèn foguèt descrich per plusors astronòms en Euròpa, en Asia e en Orient Mejan. D'Amerindians marquèron tanben aquela observacion sus una estela. Sa magnitud aparenta agantèt benlèu -9, çò que permetèt a la supernova de far ombra ais objèctes sus Tèrra.
v. 1020 : data probabla de la publicacion dau Canon de la Medecina d'Avicena. Sintèsi enciclopedica de la medecina medievala, venguèt la referéncia de l'ensenhament medicau fins au sègle XVII.
1021 : publicacion dau Kitab al-Manazir (« Tractat d'Optica » en occitan) per lo sabent arabopersan Alhazen. Escrich entre 1015 e 1021, aqueu tractat èra devesit entre sèt libres regardant la fisica (subretot l'optica), lei matematicas e la medecina. Permetèt de donar una definicion melhora de la chambra negra e de desvolopar lo metòde scientific modèrne. Aquela òbra aguèt una influéncia gròssa sus lo desvolopament dei sciéncias dins lo corrent dei sègles seguents. 1037 : mòrt dau sabent arabe Ibn Tahir al-Baghdadi, autor de l'al-Takmila fi-l-Hisab, qu'es a l'origina de progrès importants dins lo domeni de la teoria dei nombres. 1044 : publicacion dau libre Wujing Zongyao (Principis generaus dau classic de la guèrra en occitan) que donèt lei premierei recèptas conegudas de la polvera, probablament inventada dins lo corrent dau sègle VII. L'obratge depintèt tanben lo principi de foncionament de la bossòla. 1046 : illustrant la perseguida de la diffusion dau papier en direccion d'Euròpa, divèrsei testimònis atestan l'existéncia de papetariás en Al-Andalús (→ 1085). 1054 : observacion de la supernova a l'origina de la Nebulosa dau Cranc per d'astronòms chinés, arabes e europèus. Foguèt pron lusenta per demorar visible de jorn. 1068 : publicacion a Còrdoa dau Kitāb al-Masālik wa-al-Mamālik (Libre dei Rotas e dei Reiaumes) òbra principala de l'istorian e geograf Al-Bakri (1014-1094). Depintava lei regions dau nòrd e dau centre d'Africa. 1070 : publicacion dei Demonstracions de problemas d'algèbra dau matematician persan Omar Khayyam (1048-1131). I demostrèt l'existéncia d'equacions ambé doas solucions e menèt lo premier estudi sistematic deis equacions cubicas gràcias ai conicas per determinar lo nombre de racinas realas e leis avalorar d'un biais aproximatiu. 1078 : illustracion dei progrès tecnics complits en China durant lei sègles IX, X e XI, la produccion d'acier foguèt estimada a 127,000 tonas. 1085 : difusion dau mestritge de la fabricacion de papier dins l'espaci crestian amb l'existéncia de papetariás dins la vila de Toledo. 1088 : publicacion de Meng xi bi tan (« Discussions de pincèu dempuei un raiòu de pantais » en occitan), òbra majora dau generau, foncionari e sabent chinés Shen Kuo (1031-1095). Aqueu libre tracta d'un nombre important de domenis regardant lei sciéncias (geologia, astronomia, botanica, zoologia, estudi de fenomèns naturaus...), la tecnologia (estampariá de caractèrs mobils, espasas...), la filosofia, la musica ò lei crèires. Per exemple, dona la descripcion d'una bossòla magnetica e depinta la descubèrta de fossils dins la ròca d'un bauç. 1092 : publicacion d'una carta dei constellacions per l'astronòm chinés Su Song. En fòra de sa precision avançada, l'aspècte pus important d'aqueu trabalh foguèt l'utilizacion d'una projeccion fòrça similara a la projeccion de Mercator. 1097 : invencion probabla (au mens en Euròpa) dau trabuc de contrapés per lei Bizantins. Pus eficaç que lo trabuc de traccion qu'existiá dempuei l'Antiquitat, se difusèt rapidament en Mediterranèa tant dins leis armadas crestianas que musulmanas.
Saint-André-des-Eaux (Còstas d'Arvòr)
Sant-Andrev-an-Dour en breton (Saint-André-des-Eaux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Istòria
Les origines de la paroisse de Saint-André-des-Eaux demeurent mal connues des historiens. Selon certains, le territoire de Saint-André-des-Eaux, divisé par la Rance et le Linon, aurait formé à l'origine une trève dépendant des grandes paroisses primitives de Plouasne et de Plumaudan. Elle fut peut-être érigée en paroisse autonome au cours du XIIe siècle, comme les trèves voisines dépendant de Plouasne : Saint-Pern en 1149, Bécherel en 1164, Tréfumel avant 1187. La mention ecclesia de Sancto Andrea apparaît pour la première fois dans les registres paroissiaux en 1581. La paroisse, enclavée dans l'Sant-Maloù faisait partie du doyenné de Bobital relevant de l'évêché de Dol.
Sètge de Niça
L'expression sètge de Niça correspònd a plusors sètges de la vila :
(1081) Reseda
(1081) Reseda es un asteroïde.
Plasma (fisica)
Lo plasma es un estat de la matèria que gaireben totes los atòms son ionizats. Es un fluid, format per d'electrons, e d'ions positius.
Es considerat coma lo quatren estat de la matèria:
Lo plasmà, quatau estat de la matièra
Lo plasmà o plasma qu’ei lo quatau estat de la matièra. Qu’ei ua “garbura” de particulas. N’ei pas un estat vertadèr coma descriu la termodinamica pr’amor n’i a pas de transicion de fasa. Mes lo plasmà qu’a proprietats diferentas de las d’un gas neutre.
Lo plasmà qu’existish sus Tèrra dens las eslamas de hauta temperatura, dens los perigles (fólzer en lengadocian), dens las auròras boreaus... o dens l’industria (fusion nuclear, gravadura, microelectronica, daubuns televisors...)
Qu’existish tanben dens l’univèrs dens lo vent solar, las codas de las cometas o las estelas. Que parlan de Plasmà Quarks Gluons (QGP) per l’estat de l’univèrs just après lo Big Bang e de plasmà astrofisic per designar la mescla d’ions e d’electrons dens l’espaci hòra las galaxias, las estelas e los planetas.
Origina deu mot plasmà
En 1928, lo quimista american Irving Langmuir qu’empleguèc lo mot plasmà per analogia dab lo plasmà sanguin.
Formacion d’un plasmà
En sosmetant un gas a un camp electric hòrt, electrons liures e ions positius que pòden aparéisher. Lo gas que vad conductor. Se l’ionisacion ei pro importanta, lo gas que vad un plasmà. Lo nivèu d’ionisacion qu’ei :
dab r : grad d’ionisacion,  ne : nombre d’electrons per unitat de volume, nn : nombre d’atòms neutres.
En generau, que cau au mensh ua temperatura de 11 000 K tà formar un plasmà.
Categorias de plasmà
Que pòden distinguir los plasmàs segon la pression, l’equilibri termodinamic, la temperatura, las honts d’energia, etc.
La Société Française de Physique (SFP) que parla de plasmàs cauts (o de fusion), plasmàs naturaus e plasmàs hrets (o industriaus). Las termièras ne son pas plan definidas.
Lo plasmà quark gluon (QGP) après lo Big Bang
Just après lo Big Bang, pendent quauquas milionaus de segondas, l’univèrs que s’ei pleat d’ua "garbura" densa e cauda, compausadas de particulas qui bolegavan a ua vitessa pròcha de la vitessa de la lutz. Aquestas particulas qu’èran quarks (particulas fondamentaus de la matièra) e gluons qui ligaràn mei tard los quarks tà constituir los protons e los neutrons.
Mes aus prumèrs moments, los quarks e los gluons que son liures e que mudan coma vòlen.
Experiencias dab plasmà quarks gluons
Tà tornar crear las condicions de l’univèrs primordiau, qu’emplegan accelerators hòrt potents qui provocan colisions enter ions pesucs coma nuclèus d’aur o de plom. En tot se percutir a quauques milions de milions d’electronvòlts, ua bòla de huec que’s forma dens la quau tot hon e vad un plasmà de quarks e de gluons. Puish la bòla que s'en·hredish. Alavetz los quarks e los gluons que’s tornan combinar en tot crear matièra : pions, kaons, protons neutrons, antiprotons, antineutrons. Aqueths schisclats de matièra qu’estón observats pendent las experiéncias STAR e PHENIX en 2003 e mei recentament. Experiéncias en cors ALICE, ATLAS , CMS que permetaràn de’n saber mei.
Armas a plasma en sciéncia ficcion
Armas a plasmà que son emplegadas au cinèma coma lo blaster de Han Solo (jogat per Harrison Ford) o los arcs a energia de las Sòrs de la Nueit en Star Wars, lo canon electric de John Krugger (jogat pet Arnold Schwarzenegger) en Eraser, lo de l’armada americana en Transformers 2, etc.
Que i a tanben armas a plasmà dens bendas dessenhadas o mangas. Mes qu’ei sustot en jòcs que trobam aqueras armas : lo fusil Gauss deu jòc Failout 3, lo fusil de Quake, lo Rail-Gun de Perfect Dark o de Robocraft, etc.
Nòtas e referéncias
(fr) ions lourds et plasma de quarks e de gluons, CERN
Sètge de Marselha
L'expression sètge de Marselha pòu designar :
(1082) Pirola
(1082) Pirola es un asteroïde.
Bonnemaison
Bonnemaison es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sètge d'Arle
L'expression sètge d'Arle pòu designar :
Valavoira
Valavoira (Valavoire en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Indianapòlis
Indianapòlis es la capitala de l'estat american d'Indiana. Sa populacion totala foguèt estimada a 794,160 abitants, lo 1èr de julhet de 2004. Sa superfícia totala es de 953,5 km².
(1084) Tamariwa
(1084) Tamariwa es un asteroïde.
Ans 2010
../.. | Ans 1980 | Ans 1990 | Ans 2000 |  Ans 2010 | Ans 2020 | Ans 2030 | Ans 2040 | ../..
Sciéncias e tecnicas
2010 : descubèrta de la ferroquina, un derivat de la cloroquina. 30 còps pus eficaç que la molecula d'origina, es uei utilizat amb l'artemisina (→ 1972) per luchar còntra lo paludisme. thumb|right|[[Fotografia de Pluton realizada lo 29 de julhet per la sonda News Horizon.]] 2015 : arribada de la sonda estatsunidenca News Horizon dins lo sistèma de Pluton. Realizèt plusors fotografias e mesuras de la planeta nana e de sei satellits (especialament Caront). Estudièt tanben la composicion de l'atmosfèra e de la superficia de Pluton. En particular, i descurbiguèt una superficia geologicament activa amb de montanhas de glaç d'aiga de 3 km d'autor e de regions liscas. 2015 : demonstracion, gràcias a l'estudi de mesuras realizadas per l'instrument VIRTIS de la sonda Venus Express, de la preséncia de volcans actius a la superficia de Vènus.
Le Grez
Le Grez es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Regnéville-sur-Mer
Regnéville-sur-Mer es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
KwaZulu-Natal
Lo KwaZulu-Natal (sovent sonat simplament KZN o Natal) es una província de Sud-Africa eissida de la fusion de l'anciana província de Natal amb lo bantostan zolo de KwaZulu.
Cap a 1830 la part nòrd èra lo reialme zolo e la part sud foguèt brevament una Republica boer sonada Natalia (1839-1843). En 1843 aquesta darrièra venguèt una colomia britanica: la colonia de Natal; la tèrra zolo (KwaZulu en zolo) demorèt independenta dusca en 1879.
La província es dicha la "província jardin" e es la tèrra de la nacion  Zolo. Dos pargues naturals : lo  iSimangaliso Wetland Park e lo  uKhahlamba Drakensberg Park, foguèron declarats Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l' UNESCO. Situada al sud-èst del país, la província ten una longa còsta subre l' Ocean Indian. Confronta tres autras províncias e los païses vesins de  Moçambic, Swaziland, e  Lesotho. Sa capitala es Pietermaritzburg e la pus granda vila Durban.
Françoise Dorléac
Françoise Dorléac (lo 21 de març de 1942 - lo 26 de junh de 1967 a Niça) èra una actritz francesa. Èra la sòr de Catherine Deneuve.
(1085) Amaryllis
(1085) Amaryllis es un asteroïde.
Trensac
Trensac, , o meilèu Trençac segon l'etimologia (Trensacq en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing, Negre, Astor (los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie-Fénié) e B. Boyrie-Fénié que son d'acòrd per explicar Trençac per un nom latin de persona Terentius, damb lo sufixe -acum ,, latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Trençac qu'èra donc probablament ua anciana granda propietat antica qui avè per mèste Terentius. Curiosament, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'escriu Trensac, en contradiccion damb la soa explicacion.
Briouze
Briouze es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de Normandia.
Geografia
thumb|left|Marais Del Grand Hazé vist dempuèi lo ponch d'observacion ornithologique
Bourgade situada en lo Bocage normand, ara considerada coma la capitala del país de Houlme. Luòc considerable, lo marais del Grand Hazé classificat Natura 2000.
Sent Estefe de Pueicorbier
Sent Estefe de Pueicorbier (segon las reglas graficas) o Sent Estefe de Puei Corbier (Saint-Etienne-de-Puycorbier en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Briouze
Geografia
thumb|left|Marais du Grand Hazé vu depuis le point d'observation ornithologique
Sent Estefe de Pueicorbier
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Briouze
Geografia
Bourgade située dans le Bocage normand, maintenant considérée comme la capitale du pays d'Houlme. Site remarquable, le marais du Grand Hazé classé Natura 2000.
Sent Estefe de Pueicorbier
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n tɛ j ’tɛfe] [depɛ j kur’bje]. Las fòrmas ancianas son Saint-Estèphe, sens data (per Sent Estefe); Poi Corber au segle XIII, Corbene en 1382, Podium Corbier en 1556. Stephanus es lo prumier martir e lo nom d'autres sents; Chantal Tanet e Tristan Hordé pensan que Estefe es un daus resultats de l'evolucion fonetica occitana de Stephanus. Pueicorbier es format dau resultat lemosin dau latin podium e de corbier, nom de persona o probablament adjectiu qualificatiu de puei, format sus còrb, dau latin corvus, « cròc, corbeu »; Lo Pueicorbier seriá « lo terme, l'autura, lo puei daus cròcs », , ,.
N.B. Estève/Esteve es lo resultat de l'evolucion fonetica, present dins los petits noms e los patronimes qu'en derivan, Estèfe/Estefe es una fòrma mieg-sabenta de l'oest occitan, probablament d'origina eclesiastica, presenta dins los noms de gleisas e los noms de vilatges e de comunas qu'en derivan, absenta daus autres usatges, çò que fai pròva.
Briouze
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sévis
Sévis es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En la nuèch del 10 al 11 de junh de 1927, Paul-Émile Lasgi, 22 ans, assassina a còps de marteau Gustave Facon, 74 ans e lo sieu mossardet Gustave Guerrand, 67 ans, pels volar, e met lo fuòc a la granja. I aurà condemnat a mòrt e executat lo 27 de març de 1928 a la preson Bona-Nòva de Roan. Lo jorn de l'execucion, denóncia lo sieu complice, Henri Renaux, #que i aurà condemnat al bagne a perpétuité,.
Dans la nuit du 10 au 11 juin 1927, Paul-Émile Lasgi, 22 ans, assassine à coups de marteau Gustave Facon, 74 ans et son domestique Gustave Guerrand, 67 ans, pour les voler, et met le feu à la ferme. Il sera condamné à mort et exécuté le 27 mars 1928 à la prison Bonne-Nouvelle de Rouen. Le jour de l'exécution, il dénonce son complice, Henri Renaux, qui sera condamné au bagne à perpétuité,.
Conway Twitty
thumb|250px|Conway Twitty en 1974 Harold Lloyd Jenkins, mai conegut per son escais artistic Conway Twitty (Friars Point, Mississipí, 1 de setembre de 1933 — Springfield, Missorí, 5 de junh de 1993) foguèt un cantaire e musician de musica country american. Cantèt sovent en duo amb Loretta Lynn.
Toscana
Toscana (Touscano en grafia mistralenca; Toscana en italian) es una region de l'oèst d'Itàlia.
Istòria
Durant l'Empèri Roman foguèron fondadas las ciutats de Luca, Pisa, Siena e Florença. L'esfondrament de la civilizacion ocurrit al sègle V amb l'invasion de pòbles gotics. Al sègle VI, los lombards cambièron la capitala de la region per la ciutat de Luca.
Divisions administrativas
La Region de Toscana es devesida en 10 províncias :
Lenga
En Toscana se parla lo dialecte toscan, [...]
Uòu de Colomb
thumb|Representacion de l'anecdòya segon William Hogarth. L'expression « uòu de Colomb », utilizada per qualificar una idèa simpla mas engenhosa, ven d'una anecdòta.
Alphonse de Lamartine situa l'anecdòta après lo primièr viatge de Colomb ; Jules Verne, après lo segond. Segon Voltaire, « aquel conte es raportèt del Brunelleschi [...] longtemps abans que Colomb existisca » e Roselly de Lorgues qualifica l'anecdòta de « conte estupid » d'una « enòrma inversemblable ».
(1086) Nata
(1086) Nata es un asteroïde.
Underworld
Underworld es una saga cinematografica començada en 2003 que compren quatre parts.
Trochtelfingen
Trochtelfingen es una vilòta del districte de Reutlingen situada dins la region de Baden-Württemberg en Alemanha. Se tròba a 20 km al sud de Reutlingen. Comptava 6.271 abitants en decembre de 2011.
(1087) Arabis
(1087) Arabis es un asteroïde.
Canton de Fumèl
Lo canton de Fumèl es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment de Vilanuèva d'Òut, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 7 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton du Fumélois (burèu centralizator Fumèl) e son tanben de la Comunautat de comunas Fumèl Val d'Òut. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian.
Oirat
L'oirat (ᡆᡕᡅᠷᠠᡑ ᡘᡄᠯᡄᠨ, oirad kelen) es una lenga apartenent a la familha de lengas mongòla. Es parlat per mai de 2 milions de personas en Mongolia, país que n'es la lenga oficiala jol nom de khalkha, mas tanben en China (3 milions), e en Russia (boriats e calmocs). Lo nombre total de locutors es avalorat a mai de 6 milions.
Großdeutscher Rundfunk
La Großdeutscher Rundfunk (ràdio de la Granda Alemanha) siguèt la designacion dau programa unificat de radiodifusion nacionau socialista dins lo Tresen Reich, dau 1er de genier de 1939 a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en aost de 1945.
Maisoncelles-en-Brie
Maisoncelles-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
(1088) Mitaka
(1088) Mitaka es un asteroïde.
Hartford (Connecticut)
thumb|280px|right|Ostal de [[Mark Twain a Hartford, Connecticut.]]
Claude Jade
Claude Jade (n.1948, m.2006), foguèt una actritz francesa de cinèma, de television e de teatre.
Deguèt son primier ròtle de cinèma amb François Truffaut e capitèt de se far conéisser internacionalament per son ròtle dins lo filme Baisers volés (1968), que fan d'ela una deis eroïnas luminosas de Truffaut (Domicile conjugal, L'amour en fuite), Alfred Hitchcock (Topaz), Edouard Molinaro (Mon oncle Benjamin), Gérard Brach (Le bateau sur l'herbe), Kei Kumai (Kita no misaki), Sergei Iutkevich (Lenin in Paris), Jean-Pierre Mocky (Bonsoir)...
Bandièra de Marselha
vinheta|Bandièra de Marselha. La bandièra de Marselha es blanc a la crotz d'azur. Adoptat coma pabalhon au cors dau Edat Mejana, a la particularitat d'èsser a l'origina dei armas de la vila e pas l'invèrs.
Donzenac
Donzenac (Donzenac en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Maisoncelles-en-Brie
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Quincerot
Quincerot pòt essèr:
Sent Julian de Pairolaç
Sent Julian de Pairolaç (Saint-Julien-de-Peyrolas en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
(1089) Tama
(1089) Tama es un asteroïde.
Braille
thumb|Rampa de fusta gravada en braille ont es escrich le mot premier (primièr) thumb|Interfàcia de lectura en Braille Lo Braille es un mètode d'escritura e de lectura tactil pensat pels cecs. Foguèt inventat pel Louis Braille a la mitat del sègle XIX. Cada matritz braille se constituís de sièis punts de tres linhas e doas columnas. Cada matritz se determina per combinason d'aqueles de punts en relèu per permetre una codificacion d'un signe.
Ambrières (Marna)
Ambrières es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Homo Sacer
Homo sacer (expression latina per "òme sacrat") es un estatut que vèn dau drech roman : si tracta d'una persona qu'excluson, que si pòu far tuar per cu que sieche, levat per un sacrifici uman au moment d'una ceremònia religiosa. La persona dispausa gis de drech civic.
Wattrelos
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Robert Armstrong
Robert Armstrong (Saginaw, 20 de novembre de 1890 - Santa Monica, 20 d'abril de 1973) foguèt un actor american conegut per son ròtle de Carl Denham dins lo filme King Kong en 1933.
Gaillon
Gaillon es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Felip Gardy
Felip Gardy (Chalon-sur-Saône, 1 de mai de 1948) qu'ei un escrivan e universitari occitan. Ei un deus especialistas màger de la literatura occitana en generau e, mei particularment, de la soa premodernitat.
Per las soas òbras e produccion academica, ho guerdonat damb lo Prèmi Robèrt Lafont en 2012.
Biografia
Com critic Felip Gardy qu'ei un deus màgers cercaires autor sus mantuns decennis de las teorias mei endavant e mei au hiu, membre deu CNRS e professor a l'Universitat de Montpelhier III-Pau Valery e tanben a l'Universitat de Bordèu. Qu'ei editor de criticas literàrias, meique mei la revista Lengas.
A despart de la soa activitat critica, qu'ei tanben escrivan e poèta en provençal. Ei editor de la colleccion Pròsa occitana en çò de l'ostau d'edicion Trabucaire e tanben de Jorns, ua colleccion gavidada amassa dab Joan Claudi Forêt.
Que tradusí lo roman màger de Joan Baptista Fabre (Istòria de Joan-l'an-pres) entà acompanhar la longa critica d'Emmanuel Leroy-Ladurie e aquesta traduccion que ho après arrevida entà l'anglés.
Òbras
Poesias:
Boofzheim
Boofzheim en alemannisch (Boofzheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Geografia
thumb|left|Dintrada del vilatge de Boofzheim. thumb|left|Ostals a colombages thumb|left|Glèisa protestante de Boofzheim (vista posteriora de la bastissa) Situat en plen Ried, lo vilatge fa partida del costat de Benfeld e del arrondissement de Sélestat-Erstein. A situat al encreuament de la D5 #que connècta Benfeld al Alemanha e la D468 parallela al Rhin #que connècta Estrasburg a Bâle en transeünt per de nombroses pòbles fleuris de Alsace. Per en un autre luòc, a situat sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam. Los abitants an conegut jol nom de Boofzheimois.
thumb|left|Entrée du village de Boofzheim. thumb|left|Maisons à colombages thumb|left|Église protestante de Boofzheim (vue arrière de l'édifice) Situé en plein Ried, le village fait partie du canton de Benfeld et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Il est situé au croisement de la D5 qui relie Benfeld à l'Allemagne et la D468 parallèle au Rhin qui relie Strasbourg à Bâle en passant par de nombreux villages fleuris d'Alsace. Par ailleurs, il est situé sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam. Les habitants sont connus sous le nom de Boofzheimois.
(1090) Sumida
(1090) Sumida es un asteroïde.
Planken
La comuna es escamparlada en cinc tròces e caup doas enclavas.
Santali
Lo santali es una lenga austroasiatica parlada en Índia.