cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Civilizacion maia
Èra situada sus lei territòris dau sud de Mexic, especialament la peninsula de Yucatan, de Belize, de Guatemala, de Honduras e dau Salvador. Seis originas preïstòricas se situan entre lo milleni VII avC e lo milleni III avC amb la sedentarizacion de populacions de caçaires culheires. A partir dau milleni II avC, la societat maia venguèt pus complèxa amb l'aparicion de classas socialas diferenciadas. Entre 1000 e 400 avC, la division sociala se desvolopèt e de ciutats-estats comencèron de s'organizar. Lei principalas foguèron Copan, Tikal e Palenque. Conoguèron son apogèu entre lei sègles VI e IX apC mai deguèron faciar una crisi que sei causas son desconegudas. A la fin d'aqueu periòde, aquò entraïnèt l'abandon de la màger part dei centres urbans.
Après lo sègle IX, certanei ciutats-estats contunièron de se desvolopar mai lo declin de la civilizacion maia contunièt. Ansin, la màger part dei sites importants èra abandonada quand lei conquistadors espanhòus arribèron dins la region au sègle XVI. Espanha ne'n comencèt la conquista après la casuda de l'Empèri Astèc en 1521. Pasmens, maugrat una superiotat tecnologica importanta, se turtèron a una resisténcia acarnada après una premiera campanha aisada còntra lei Maias de Guatemala. Quatre guèrras foguèron necessàrias per rompre aquela resisténcia e lo [Tayasal|darrier estat maia independent]] capitulèt solament en 1697 après doas guèrras suplementàrias.
Periòde preclassic
Dins lo corrent dei sègles seguents, d'autrei regions conoguèron un procès progressiu d'urbanizacion. En Sonusco, de vilatges apareguèron vèrs 1,800 avC. Leis abitants i avián lo mestritge de l'agricultura e de la terralha. Dins lei tèrras bassas, la premiera vila vertadiera coneguda es Nakbe onte d'infrastructuras importantas foguèron bastidas vèrs 750 avC. De mai, d'elements permèton de pensar la preséncia de densitats de populacion fòrça importantas dins aquela region durant lo meteis periòde. Per exemple, la ciutat d'El Mirador i agantèt una superficia d'aperaquí 16 km². Dins lei tèrras autas e la region pacifica, l'emergéncia de vilas foguèt pus lenta mai èra realizada en 400 avC a l'entorn de Kaminaljuyu dins lo premier cas e de Takalik Abaj e Chocolá dins lo segond.
Lo periòde preclassic s'acabèt dins lo corrent dau sègle I apC. Per de rasons desconegudas, lei vilas foguèron abandonadas e la civilizacion maia conoguèt una crisi grèva que durèt fins au sègle III apC.
Desvolopament e apogèu de la civilizacion maia classica
Lo periòde classic (sègle III-IX) de la civilizacion maia correspònd a una epòca importanta d'urbanizacion e de construccions. La màger part dei vestigis e deis inscripcions maias coneguts a l'ora d'ara data d'aquelei sègles. Sa caracteristica principala foguèt la dominacion dau modèl de la ciutat-estat dirigida per un rèi ò una aristocracia guerriera. Un autre aspècte major dau periòde foguèt la demografia importanta dei regions maias amb plusors aglomeracions de 50,000 e 120,000 abitants liadas entre elei per de rets relativament dens de rotas.
L'istòria dei Maias classics es relativament ben coneguda gràcias ais estèlas gravadas durant aqueu periòde. Comencèt amb una influéncia marcada de l'ensemble dei regions maias per a civilizacion de Teotihuacan (situada dins la vau de Mexic). D'efèct, en despiech de la distància, Teotihuacan capitèt de reversar lo rèi de la ciutat de Tikal e d'i installar una dinastia favorabla a seis interès. Aquò permetèt a Tikal d'obtenir un important sostèn e de venir la principala poissança maia dins lei tèrras bassas. Pasmens, se turtèt a la resisténcia de Calakmul e lei doas ciutats desvolopèron d'importanteis alianças e se liurèron mai d'una guèrra.
Batalha de Tondibi
La batalha de Tondibi se debanèt lo 12 d'abriu 1591 durant l'invasion de l'Empèri Songaï per lei fòrças dau Marròc. Equipadas d'armas de fuòc e d'artilhariá, aquelei darrieras capitèron de replegar una armada fòrça pus nombrosas e d'anientar una partida deis unitats d'elèit de l'Empèri Songaï. L'emperaire songaï deguèt abandonar Gao, sa capitala, que foguèt pilhada per lei venceires e se retirar vèrs Lolami. Aquò marquèt la fin de l'Empèri Songaï que va rapidàment se devesir entre un desenau d'estats.
Civilizacion maia
Afondrament de la civilizacion classica
La civilizacion maia classica conoguèt una grèva crisi dins lo corrent dau sègle IX qu'entraïnèt son afondrament politic e l'abandon de la màger part dei ciutats. Sei causas son totjorn pas clarament identificadas mai plusors elements, sovent liats entre elei, son generalament avançats coma una demenicion de la produccion agricòla, una populacion tròp importanta a respècte dei ressorsas disponiblas e lei consequéncias dei guèrras quasi permanentas entre vilas. Aquela crisi foguèt pasmens pas unifòrma e lei ciutats dau nòrd de Yucatan, coma Chichén Itzá e Uxmal, foguèron pas abandonadas e venguèron de centres poderós durant aqueu periòde.
En revènge, dins lo sud, leis inscripcions venguèron pus raras e mens precisas e lei construccions novèlas de monuments demeniguèron avans de s'arrestar. En particular, dins lo baçin de Petén, lei ciutats pus poderosas, coma Tikal e Calakmul, foguèron totalament abandonadas en 50 a 100 ans e lei rets marchands contornejèron d'ara endavant l'endrech.
Periòde post-classic
Lo periòde post-classic durèt dau sègle X au sègle XV. Maugrat son declin, la civilizacion maia se redreiçèt dins lei tèrras bassas dau nòrd de Yucatan, onte de vilas novèlas se formèron, e dins quauqueis endrechs isolats dei tèrras autas dau sud. De migracions toltècas, qu'influencièron fòrça lei Maias post-classics, sostenguèron probablament aquela renaissença. Pasmens, la populacion demorèt d'ara endavant concentrada a l'entorn dei fònts e lei tèrras abandonadas foguèron pas tornadas poblar.
Ansin, dau sègle X au començament dau sègle XVI, lei ciutats pus importantas foguèron Chichén Itzá (sègles X a XII ) e Mayapan (sègles XIII a XV ). Se fau egalament nòtar la preséncia, dins lo sud, de Q'umarkaj qu'èra la capitala dei K'iche. De mai, durant aqueu periòde, la civilizacion maia foguèt influenciada per de migracions toltècas a l'origina de plusors dinastias localas.
Dins aquò, lei crisis contunièron e lei vilas importantas foguèron a cha pauc abandonadas. Aqueleis episòdis semblan fòrça similars a la crisi finala dau periòde classic mai an una escala pus reducha. En particular, Mayapan foguèt abandonada en 1448 en causa de problemas politics, environamentaus e sociaus. Aquò marquèt la disparacion de la darriera granda vila maia e entraïnèt una guèrra violenta e generalizada per l'egemonia entre leis estats subrevivents. Dins lo sud, lei K'iche foguèron atacats per lei Kaqchikel que venguèron pauc a pauc la principala poissança maia.
La conquista espanhòla
Au contrari de l'Empèri Astèc, la conquista dei territòris maias per leis Espanhòus foguèt lònga e malaisada. Comencèt en 1521, après la casuda de Tenochtitlan, quand Hernán Cortés mandèt una armada dirigida per Pedro de Alvarado en direccion de Guatemala. Aquela fòrça enregistrèt de succès importants amb la presa de Q'umarkaj (1524) e la somission dei Kaqchikel (1525). En revènge, lei ciutats maias dau nòrd resistiguèron d'un biais acarnat e enregistrèron mai d'una victòria. Ansin, foguèron pas vencudas avans 1546. Enfin, lo baçin de Petén, vengut una region fòrça isolada, poguèt aprofichar sei junglas per mantenir son independéncia fins a la presa de Tayasal en 1697.
Persisténcia de la cultura maia
Se la conquista de Yucatan e dau bacin de Petén entraïnèt la disparicion de la civilizacion maia urbana e d'una partida importanta de sa cultura, plusors vilatges demorèron isolats deis autoritats colonialas. Aquò permetèt lo mantenement de la cultura e dei conoissenças maias, compres dins lo domeni religiós (maugrat leis esfòrç dei missionaris catolics). Ansin, lo calendier rituau de 260 jorns demorèt en usatge e, uei, aperaquí un milion de locutors de lengas maias vivon totjorn en Yucatan.
Organizacion politica
Au contrari deis Astècs e deis Incas, la zòna culturala maia foguèt jamai politicament unificada. En plaça, i aguèt una multitud de ciutats-estats qu'èran pas totjorn organizadas de la meteissa maniera. Pasmens, d'un biais generau, dins lei vilas majoras, lo rèi èra lo centre dau poder coma cap de l'armada, de l'administracion, de l'economia, de la justícia e de la religion. La justificacion d'un tal poder èra de natura religiosa e de rites religiós frequents permetián de lo renfòrçar publicament.
Entre elei, lei ciutats pus poderosas èran liadas per un ret complèx d'alianças destinadas a protegir seis interès sociaus e economics. Lei relacions entre lei vilas principalas e lei ciutats segondàrias èran de tipe feodau. Lei caps d'aquelei vilas podián de còps èsser chausits per lo rèi, siá au sen de sa familha siá entre sei fidèus. Segon leis endrechs, la natura dau poder d'aquelei vassaus sembla variar d'un estatut de sobeiran de drech divin – similar ai caps dei vilas majoras – a aqueu de governador militar.
Religion
Segon lei descubèrtas arqueologicas e istoricas, èra dirigida per un clergat poderós que formava un grop reduch eissit de l'elèit. Menava de rites complèxs, compres de sacrificis umans, e fòrça codificats. De mai, èran en carga dei mesuras astronomicas que permetián de mantenir lei calendiers. Existiá pereu de chamans qu'èran utilizats per la populacion per establir de liames dirècts amb lei divinitats gràcias a de rites basadas sus la consumacion de plantas allucinogènas. Enfin, i aviá una gròssa importància donada a un culte dei mòrts ò deis ancians que permetiá d'afichar l'estatut de la familha.
La cosmogonia associada ai crèires maias èra fòrça estructurada. Lo mond i èra devesit entre un paradís de 13 nivèus, un mond sosterrenh de 9 nivèus e un endrech intermediari que correspondiá au plan d'existéncia dei mortaus. Cada nivèu aviá quatre ponchs cardinaus, identificats amb un color, qu'èran associats ai divinitats principalas. Fòrça nombrós, lei dieus presentavan, en mai d'aquò, d'aspèctes diferents segon lei nivèus e l'ora de la jornada . Lei pus importants èran :
Organizacion economica
L'organizacion economica dei Maias es mau coneguda car lei tèxtes ancians ne'n parlan pas. Leis Espanhòus s'interessèron tanben gaire au subjècte e sei rareis observacions son estacadas a un periòde de declin avançat de la civilizacion maia. Pasmens, l'arqueologia an permés de trobar plusors indicis mostrant una activitat economica intensa.
L'agricultura, lo norrigatge (sustot lo can e lo dindon), la caça (cèrvi, pecari, tapir, monina, aucèu...) e la pesca n'èran la basa. Se lei metòdes agricòlas èran avançats (brutladís complèx, bancaus...), lei païsans maias aviá ges d'otís de metau.
De cambis comerciaus importants avián luòc entre ciutats, compres amb de vilas situats dins d'autrei regions de Mesoamerica. Lo transpòrt èra realizat per d'òmes (sur lei rotas) ò per de naviris leugiers (sus lei cors d'aiga). La ròda èra probablament coneguda mai foguèt pas utilizada per lo transpòrt. De favas de cacau e de campanetas de coire èran utilizadas coma moneda. Lei bens principaus qu'èran cambiats èran de metaus preciós (aur, argent e coire), de cacau, de plumas de quetzal, de gemas (sustot lo jade), de terralhas, de mòbles e divèrseis objèctes de luxe.
Agricultura
Per norrir una populacion importanta, lei Maias deguèron desvolopar divèrsei metòdes agricòlas destinadas a maximizar sa produccion. L'usatge dau brutladís n'èra la basa. Per aquò, lei païsans cremavan lei brossalhas d'una parcèla mai i laissavan en plaça leis aubres. Après quauqueis ans d'utilizacion, l'endrech èra laissat en garach e leis aubres n'acceleravan la regeneracion.
Lei brutladís foncionavan ben dins lei regions volcanicas e drudas dei Tèrras Autas. Pasmens, dins lei Tèrras Bassas, la fertilitat èra febla e d'autrei tecnicas foguèron necessàrias. Ansin, lei Maias bastiguèron de bancaus per aparar lei tenements còntra l'erosion e de camps subreauçats dins lei regions palunósas. De rets d'aigatge permetián de provesir l'aiga necessària. De mai, la fanja que blocava lei canaus èra utilizada per remplaçar la tèrra perduda dins lei bancaus ò contuniar de subreauçar lei montets.
Lei culturas maias principalas èran lo gròs blat, lo faiòu e la cocorda. Aqueleis aliments permèton d'aver un regime alimentari quasi equilibrat que necessita pauc de complements carnats. Aquò permetiá de limitar l'importància de la caça (practica dins la jungla) e de la pesca (practicada dins lei canaus d'aigatge).
Terralha
Installats dins una region rica de mineraus fòrça variats gràcias au volcanisme e a una gròssa diversitat d'argiela, lei Maias desvolopèron un mestritge de remarca de la fabricacion de terralhas. Cinc periòdes principaus de produccion son generalament identificadas per leis arqueològs. Durant lo Preclassic (fins 250 avC) e lo Preclassic Tardiu (250 avC - 250 apC), lei terralhas an unicament una foncion utilitària e una forma de cocorda destinada au transpòrt d'aiga ò de manjar. Aquela forma particulara indica probable l'utilizacion anteriora de cocordas cavadas coma recipient. L'ornamentacion d'aquelei terralhas èra simpla (emprentas de calhau, gravaduras simplas...). Pasmens, vèrs la fin dau Preclassic Tardiu, comencèron d'aparéisser de formas pus complèxs coma de terralhas tetrapòdas de color roja.
Durant lo Classic Aut (250-550), la cultura de Teotihuacan agantèt lei país maias. La policromia apareguèt e lei tecnicas de fabricacion venguèron omogenèas dins tot l'ensems maia – au contrari dei dos periòdes precedents. Certanei terralhas, especialament aquelei ambé plusors colors, venguèron de bens de luxe reservats a l'elèit. Aquela tendància contunièt durant lo periòde seguent (dich Classic) que veguèt tanben una diversificacion dei formas e l'aparicion de scenas figurativas.
Enfin, après la fin de l'èra classica, apareguèron de terralhas en partida inspiradas per lei Toltècs amb una color arange (975-1200) puei roja (1200-1540). L'art maia de la terralha dispareguèt après la conquista espanhòla.
Escritura
Utilizada dau sègle III avC au sègle XVII apC, l'escritura maia èra formada de glifs que representavan de mots ò de sillabas. Una sillaba podiá èsser escricha de plusors manieras diferentas e un mot podiá ansin aver plusors representacions : un glif « ideografic », de glifs sillabics ò una combinason de glifs ideografics e sillabics. Una classa d'escribas, que fasiá partida de l'elèit de la societat, aviá lo mestritge d'aqueu sistèma – relativament complèx – e sa comprenença per lo rèsta de la populacion es desconeguda. Pasmens, permetèt la creacion d'una literatura rica, largament destrucha per leis Espanhòus.
En despiech dei destruccions de la conquista coloniala, plusors tèxtes maias an subreviscut, especialament gràcias ais estelas gravadas per celebrar d'eveniments importants. De mai, lo monge Diego de Landa (1529-1579), qu'aviá assaiat d'anientar lei vestigis de la civilizacion maia, aviá paradoxalament laissat una mena de sillabari. Son utilizacion foguèt malaisada e la traduccion de l'escritura maia avancèt pas fins ai trabalhs dau Sovietic Yuri Knorozov (1922-1999). Aqueu darrier descubirguèt la natura sillabica dei glifs. Puei, l'Estatsunidenc David Stuart (nascut en 1965) descurbiguèt la natura ideografic de certanei glifs. Amb aperaquí 800 glifs identificats a l'ora d'ara, aquò a permés de tradurre 80% dei tèxtes maias coneguts.
Matematicas e astronòmia
Per de rasons probablament religiosas, lei Maias desvolopèron l'estudi dei matematicas e de l'astronomia amb de resultats relativament impressionants en comparason dau nivèu tecnologic feble de sa civilizacion. Per aquò, utilizèron lo sistèma de basa 20 qu'existiá en Mesoamerica. Dotat d'un element zèro, aqueu sistèma matematic foguèt conjugat amb de representacions graficas per permetre lo manejament de chifras importants, compres de calculs a l'infinit.
Leis aplicacions pus conegudas d'aquelei conoissenças son astronomicas. En particular, permetèron de mesuras fòrça precisas dei posicions deis astres. Per exemple, lei Maias avián estimat la durada d'un an a 365,2420 jorns còntra 365,2422 per leis astronòms modèrnes (e 365,2425 per lo calendier gregorian). De mai, èran capables d'estudiar e de preveire lo movement de la Luna e dei planetas.
Calendiers
Pasmens, lo tzolk'in e lo haab permetián pas de datar corrèctament un eveniment car seis ans èran pas numerotats. Per aquò, lei Maias desvolopèron lo còmpte lòng que permetiá d'establir un liame entre lei dos calendiers e d'i posicionar una data istorica. De còps, èra completat per de donadas eissidas de l'observacion dei movements de la Luna.
En mai d'aquò, lei Maias avián d'autrei metòdes per mesurar lo temps. En particular, podián utilizar lei cicles solars (equinocis e solsticis) e lei cicles de Vènus. D'efiech, lei movements d'aquela planeta èran sovent associats amb lo mau.
Arquitectura
L'arquitectura maia èra inspirada per l'arquitectura mesoamericana e per lei concepcions maias de l'Univèrs. En particular, lei ciutats respectan l'imatge maia dau cosmòs, çò que permetèt ai sobeirans d'afiermar sa legitimitat divina durant lei rites e lei ceremònias religiosas. Sei principis generaus son l'existéncia d'un còr urban format d'un centre ceremoniau, reservat a l'elèit, enviroutat dei quartiers irregulars restats per lo pòble.
Lei centres ceremoniaus èran bastits segon d'estiles monumentaus. Seis infrastructuras son pas totjorn aisadas d'identificar en despiech de vestigis sovent importants. Pasmens, entre lei construccions pus frequentas, l'òm pòu citar :
En causa de l'istòria lònga dei Maias e dei particularismes regionaus marcats, l'arquitectura maia presenta d'estiles diferents segon leis epòcas e leis endrechs. Lei materiaus utilizats èran generalament la fusta e la pèira. Pasmens, dins certanei regions, coma Comalcalco, leis abitants utilizèron tanben de bricas d'argiela (benlèu en causa de la manca de pèira ). L'abséncia d'otís de fèrre e de mejans de transpòrt animaus èra gaire un problema car lei materiaus de construccion èran fòrça comuns, especialament lo calcari.
Leis ostaus de la populacion generala èran fachs de materiaus passadís coma de ramèus trenats cubèrts d'argiela. La teulissa èra realizada amb de fuelhas de pauma. De clujadas podián tanben èsser utilizadas. Aqueu tipe d'ostau existís totjorn en Yucata n.
Pèira
L'escultura maia, probablament eissida de l'escultura olmèca, èra un art major. Apareguda tre lo Periòde Preclassic, donèt naissença a divèrsei tipes d'objèctes :
Estuc
Lei Maias aprenguèron d'utilizar l'estuc dins lo corrent dau Periòde Preclassic Tardiu. Se'n serviguèron principalament per curbir e protegir sei construccions ò per empegar de panèus de pèira escultada sus una muralha. Pasmens, èran tanben capables de l'adoptar per realizar dirèctament d'esculturas complèxas qu'èran de còps pintadas. Per exemple, foguèt lo cas dins lo temple dau rèi Yax K'uk' Mo' de Copán.
Lei tecnicas de trabalh d'aqueu materiau èran variadas mai, sovent, lei Maias realizavan de serias de panèus qu'èran per la seguida associats per formar una frisa ò un ensems pus complèx. Lo nivèu de detalh agantat per leis artesans trabalhant l'estuc, quasi identic an aqueu deis artistas de l'Empèri Roman, demorèt inegalat en Mesoamerica.
Fusta
L'escultura de la fusta èra probablament fòrça frequenta mai pauc d'exemples an subreviscut a la conquista espanhòla e ais efiechs dau temps. Pasmens, quauqueis esculturas e lei testimònis dei conquistadors permèton d'identificar un usatge comun, compres dins lei palais e lei temples. En particular, una escultura de fusta descubèrta en Tikal mòstra un rèi amb una figura protectritz. Plusors lintaus de fusta, gravats e ornats, foguèron pereu trobats per leis arqueològs dins aquela ciutat.
Pintura
En causa de l'umiditat dau clima, la màger part dei pinturas maias es perduda. Pasmens, lei descubèrtas arqueologicas permèton d'afiermar l'importància d'aquel art au sen de l'elèit de la societat. En particular, lei bastiments importants e leis ensems funeraris èran ornats de pinturas muralas que podián representar de motius geometrics, de scenas de la vida vidanta, de scenas istoricas (sovent accompanhadas de tèxtes) e de scenas mitologicas representant de divinitats.
L'autre aspècte important de la pintura maia qu'es conegut a l'ora d'ara es son utilizacion per la decoracion dei terralhas de luxe qu'èran cambiats per l'aristocracia. D'efiech, aquelei terralhas pòrtan sovent de scenas istoricas ò mitologias, de tèxtes e de motius geometrics realizats amb un suenh extrèm.
Musica
La musica maia es coneguda gràcias a de descripcions realizadas per d'Espanhòus e a de tèxtes datant dau Periòde Classic. Aquò a permés d'identificar mai d'un instrument e de mostrar l'importància de la musica au sen de la societat maia. En revènge, la notacion musicala es totalament perduda.
Leis instruments principaus èran lei trompetas, lei maracas e lei tambors. Segon lei pinturas representant de scenas de musica, lei trompetas èran fòrça utilizadas per anonciar l'arribada dau rèi e per comunicar a la caça ò sus lo prat batalhier. Lei maracas èran a l'origina realizats a partir de cocorda mai leis arqueològs an tanben descubèrt de modèls pus avançats qu'èran fachs de terralha. Enfin, lei tambors avián de formas e de concepcions variadas. La màger part èran de fusta mai d'autrei materiaus, coma de coirassas de tortuga, foguèron de còps adoptats. Seis usatges èran nombrós e leis Espanhòus l'observèron coma mejan de comunicacion durant la conquista de Yucatan.
Saint-Angel (Puèi Domat)
Saint-Angel (Saint-Angel en francés) z-es 'na comuna auvernhassa dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Civilizacion maia
Literatura
La literatura maia apareguèt vèrs 300 avC e dispareguèt ambé la conquista espanhòla ai sègles XVI e XVII. Es en partida desconeguda car lei conquistadors e lei prèires espanhòus organizèron sa destruccion sistematica. Pasmens, quatre libres e un nombre important d'estelas e de terralhas escrichas subrevisquèron. Aquò permetèt de comprendre l'importància de la literatura maia que foguèt probablament la pus sofisticada de Mesoamerica.
Saint-Angel (Puèi Domat)
Nòtas
<references group="N"/>
Civilizacion maia
Literatura
Lei tèxtes coneguts tractan de religion e d'istòria. Depintan lo mond maia ò d'eveniments importants coma la construccion d'un monument ò la victòria d'un rèi còntra un rivau. En revènge, lei tèxtes scientifics e filosofics son perduts.
Dança
La dança èra fòrça importanta dins tota la societat maia (dei sobeirans ai plebeus ). Lo glif designant la dança foguèt identificat en 1992 e lei tèxtes parlant de dança illustran l'importància dau subjècte. Pasmens, en causa de la destruccion dei libres maias per leis Espanhòus, la màger part d'aquel art es uei perduda.
Gwennenid
Gwennenid en breton ( Besné en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Comèrci triangular
thumb|right|Esquèma generau dau comèrci triangular.
Lo comèrci triangular, tanben dich tracha atlantica o tracha occidentala, foguèt una tracha negrièra entre Euròpa, Africa e America qu'existiguèt entre lei sègles XVI e XIX. Permetiá d'assegurar la distribucion d'esclaus negres dins lei colonias europèas d'America a partir de rets comerciaus basats sus lei diferents continents. Entraïnèt la desportacion d'au mens onze milions de personas.
Segon la definicion classica dau comèrci triangular, Euròpa èra a l'origina dei cambis e s'ocupava de reünir lei capitaus, lei naviris e leis equipatges necessaris per assegurar lo transpòrt deis esclaus e dei marchandisas. Africa organizava la « produccion » e lo transpòrt deis esclaus vèrs lei pòrts de venda. Enfin, America èra l'endrech de produccion de produchs agricòlas qu'èran exportats vèrs lei centres de consomacion en Euròpa. Pasmens, aquel esquèma simplificat escond d'esquèmas mai complèxs. D'efèct, d'autreis itineraris mens coneguts mai fòrça importants existián coma lo comèrci dirèct entre lei colonias portuguesas de Brasil e d'Angòla, lo trafec intèrn au continent american d'esclaus en cambi de certanei produchs o encara lei comèrcis negrièrs en direccion dei colonias europèas asiaticas o deis estats arabis.
Sent Victor e Rosaud
Sent Victor e Rosaud ( Saint-Victor-Rouzaud en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Piedralaves
Piedralaves es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Poyales del Hoyo
Poyales del Hoyo es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ponches-Estruval
Ponches-Estruval es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Nòtas
<references group=N/>
Sent Pau de Jarrat
Sent Pau de Jarrat (Saint-Paul-de-Jarrat en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Sent Pau de Jarrat
La prononciacion es [sem'paw ðeʒa'rat]. Las fòrmas ancianas son eclesie Sancti Pauli de Gerad en 1140 (pr'aquò, segon los editors del cartulari de Sant sarnin de Tolosa, seriá un lòc près de Savardun), villa de Gariat en 1241, S. Paulo en 1272, Sent Paul en 1293, Sanctum Paulum de Jerrato en 1308, Sanctus Paulus de Gerrato / Ierrato en 1318-1325, Sent Paul en 1373, 1380, 1385, 1387, Sent Pau en 1390, Santo Paulo de Gerrato en 1398, Sent Paul en 1401, 1442-43, Sent Paul de Gerrat en 1445, Sant Paul en 1450 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr). Segon Dauzat e Rostaing, lo nom de Sent Paul es lo de l'apòstol Pau. Segon Lemoine, citat per Patrici Pojada, Jarrat ven del nom galloroman d'òme Garius, ambe'l sufixe -acum. Segon Felip Carbona, citat per Patrici Pojada, Jarrat ven del basc gerr « grand espaci descobèrt, lòc dubèrt, lòc expausat », + ate(e) « còl, pòrt », per un sens global de « còl del grand espaci descobèrt ». Segon Patrici Pojada, lo nom de Sent Pau es sense dificultat quitament se lo vocable de la glèisa parroquiala es Sent Germièr. Per Jarrat, lo sufixe -acum es improbable. La fòrma pus anciana es Gerrat, ambe un passatge posterior de -err- a -arr- banal en occitan. En eliminant l'etimologia populaire, lòc de fabricacion de jarras (gèrlas), l'ipotèsi de F. Carbona a l'avantatge d'èsser coërenta ambe'l vocalisme de las fòrmas ancianas; at seriá un còl, un passatge. Gerrat pòt èsser le nom d'origina abans l'aparicion del nom de sent. NB. Lo sens de « passatge » es admissibla (la ribièra s'estresís pr'amor d'una corba de Siòs e d'una avançada del travèrs de la riba dreta), non pas lo de « còl ».
Sent Paulet
La prononciacion es [sempaw'let]. Las fòrmas ancianas son Sent Paulet de Gerrat en 1385, 1390, Sant Paulet en 1445 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr). S'agís d'un diminutiu de Sent Pau de Jarrat, çò que la fòrma de 1385 e 1390 permet d'assegurar.
Cabrifuèlh
thumb|Es la nuèch que lo cabrifuèlh (aicí [[Lonicera periclymenum exala mai lo seu parfum, atrach de luènh los parpalhons que venon fecondar las flors.]] thumb|lo Limenitis reducta es un dels parpalhons de jorn que la tòra manja la planta thumb|Avelanièr desformat per l'enlaçament d'un cabrifuèlh Los cabrifuèlhs (genre Lonicera) son d'arbrilhon o de lianas de la familha dels caprifoliacèas.
Lo cabrifuèlh a de fuèlhas dentadas buta a las aurièras de las sèlvas e talvèras.
Argelàs
thumb|Genista scorpius
Gaston de Ròcamaurèl
Gaston de Ròcamaurèl (en francés: Louis François Gaston Marie Auguste de Roquemaurel), foguèt un marin e explorador, nascut lo 27 de setembre de 1804 a Tolosa, e mòrt lo 1èr d'abril de 1878 dins la meteissa vila.
Cabrifuèlh
Diversitat
Se conéis gaireben 200 espècias dins las regions temperadas de l'emisfèri nòrd e las regions subtropicalas.
Argelàs
L'argelàs (Genista scorpius), es una espècia d'arbrilhon fòça espinós, naut d'1 a, de la familha de las Fabaceae.
Gaston de Ròcamaurèl
Biografia
Nebot, per la maire, de Joan Pèire Marcassus de Puèigmaurin, que s'ocupèt de son educacion après la mòrt del paire: Gaston de Ròcamaurèl foguèt escolan al collègi d'Aush puèi a collègi reial de Tolosa, ont preparèt lo concors d'intrada a l'Escòla politecnica. Recebut en 1823 acabèt los estudis 1825 e comencèt dins la carrièra d'oficièr de marina.
Argelàs
De notar: lo gadòus (Genista anglica) e lo Genista germanica son tanben d'argelàs.
Gaston de Ròcamaurèl
Biografia
Naviguèt longtemps en Mediterranèa, promogut lòctenent de vaissèl en 1834, obtenguèt mejans lo capitani Jacquinot, jols òrdres de quin aviá servit pendent l'expedicion d'Arger de 1830, e qu'èra lo segond de Dumont d'Urville, un embarcament dins sa segonda expedicion a l'entorn del mond e en Antartida. Ròcamaurèl tenguèt lo jornal de bòrd de l'expedicion, que durèt del 7 de setembre de 1837 al 6 de novembre de 1840. Un cap de la Peninsula antartica, recentament descobèrt foguèt nomenat Ròcamaurèl en onor de Gaston de Ròcamaurèl. De retorn en 1841, Ròcamaurèl foguèt fach cavalhièr de la Legion d'onor e capitani de fregata e concebèt lo seu projècte d'expedicion pel mond mas li foguèt negat. Après la revolucion de 1848, Ròcamaurèl foguèt presentat al nòu ministre de la marina, François Arago que foguèt son ancian professor a la Politecnica. Venguèt son cap de cabinet. Après la partença d'Arago, venguèt director del personnal amb lo grade de capitani de vaissèl. Demissionèt lo 12 de genièr de 1849 e tornèt als seus projèctes de circumnavigacion.
Argelàs
Espandiment
Oèst de la region mediterranèa.
Cabrifuèlh
Diversitat
L'abitat de gaireben totas las espècias de cabrifuèlhas, es l'aurièra de las sèlvas e per extension los randls e talveras.
Planta d'ornament
Los cabrifuèlhs, autoctons o exotics son frequentament utilizats per formar de randals o parets decoratius
Gaston de Ròcamaurèl
Biografia
Lo 21 de febrièr de 1850 foguèt nomenat comandant de la corveta Capricieuse e recebèt per mission de partir pel Pacific en passant pel Cap Hòrn, per Tahiti, de s'arrèstar a Ualan per mesurar amb precision un meridian astronomic qui serviriá a las futuras navigacions, d'ocupar l'estacion navala de la mar de China, e d'explorar las còstas pauc conegudas de Corèa, de Siberia, de Japon, per dessenhar los blancs daissats sus las mapas dempuèi La Peirosa. La Capricieuse compliguèt plan la mission, malgrat de problèmas politics serioses encontrat en China. Dintrèt a Tolon lo 15 de març de 1854, après aver prés pel retorn la rota du Cap de Bona Esperança.
Cabrifuèlh
Emplaçament
Plan solelh fins a ombre leugièra.
Gaston de Ròcamaurèl
Biografia
Malgrat la reüssita de sa mission, Ròcamaurèl obtenguèt pas de reconeissença, ni de recompença, nimai de promocion. Après un cort repaus per malautiá (èra astmatic) li foguèt confiat lo comandament d'una nau de transpòrt pendent la guèrra de Crimèa. Foguèt desbarcat definitivament en junh de 1856 e obtenguèt sos dreches a la retirada en agost de 1862.
Cabrifuèlh
Multiplicacion e talha
Per empèut de fusta miègdur en estiu.
Gaston de Ròcamaurèl
Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa
Se retirèt alara a Tolosa, ont intrèt a l'Acadèmia dels Jòcs Florals. Pendent sos viatges, Ròcamaurèl aviá amassat una importanta colleccion bibliografica e etnografica legada a la Vila de Tolosa. En 1882 las donas de Ròcamaurèl foguèron transportadas e presentadas dins lo nòu Musèu d’Art decoratiu ancian e exotic (dins l’ancian collègi de Sant Ramond) puèi transferidas en 1922 al Musèu d'istòria naturala. Es tanben a l'origina de las colleccions de malacologia exotica del quite Musèu. En 1950 l’espaci daissèt a l’etnografia asiatica oceaniana foguèt nomenada « Galariá de Ròcamaurèl », la collection de Ròcamaurèl èra la basa iniciala dels fons etnografic fòrça ric del musèu d'Istòria Naturala de Tolosa.
Cabrifuèlh
Multiplicacion e talha
Los vièlhs plants podon èsser regeneradas le rebatent al sol.
Gaston de Ròcamaurèl
Onors
En 1947 la vila de Tolosa remplacèt lo nom de l’ancian camin de Tornafuèlha, del quartièr Sant Çubran, per carrièra Ròcamaurèl.
Cabrifuèlh
Multiplicacion e talha
L'espècia supòrta la talha, que permet de l'empachar de desbordar de l'espaci disponible.
Espècias del genre Lonicera
thumb| tòra manjant una fuèlha de cabrifuèlh Lo malhum GRIN recensa 139 espècias de Lonicera. Per eFloras, i a près 180 espècas.
Pozanco
Pozanco es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Salsenh
Salsenh o Sansenh (Salsein en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània.
Cantons d'Òut e Garona
Los cantons d’Òut e Garona son una anciana division administrativa e una division electorala de l’Estat francés dins lo departament d’Òut e Garona.
Istòria
Los cantons son creats amb lo departament en 1790. La primièra division establís 72 cantons, e rapidament 73 amb la creacion del canton de Levinhac.
En 1797 l’administracion del departament ne redusís lo nombre a 51.
3 cantons sont destacats d’Òlt e Garona per la creacion de Tarn e Garona en 1808.
Lo nombre de canton càmbia pas gaire entre 1808 (25) e 2014 (40). Las creacions son fachas a Agen (de 2 a 5 cantons), Marmanda e Vilanuèva.
La refòrma de 2015 crea 21 cantons novèls.
Stephan Eicher
thumb|250px|Stephan Eicher Stephan Eicher (Münchenbuchsee, 17 d'agost de 1960) es conegut coma cantaire francés, çaquelà nascut dins la partida alemanda de Soïssa e ambe d'originas gitanas ienissas. Eissit del corrent new wave, qu'èra l'estili de son grop Gauzone abans d'entemenar sa carrièra en solitari, s'es tanben sarrat del rock e de la cançon francesa, ajudat pels tèxtes escriuts pel romancièr parisenc Philippe Djian.
Biografia
Stephan Eicher es nascut dins la partida alemanica de Soïssa, a Münchenbuchsee dins la banlega de Bèrna. Stephan Eicher sap donc parlar alemand (sa maire es Alsaciana), e mai precisament lo dialecte alemanic de Bèrna. En mai d'aquò reïvindica aver per son paire d'originas del pòple nomad Ienís. Comencèt de cantar susquetot en anglés (album I Tell This Night en 1985 ambe lo quite tube Two people in a room), per fin finala aver una fama fòrça importanta per sas cançons en francés (Combien de temps, tube en 1988), que los tèxtes èran en realitat sovent los del romancièr parisenc Philippe Djian : Déjeuner en paix, Pas d'ami comme toi, Des hauts des bas... Canta çaquelà tanben ocasionalament en lenga alemanda (Hemmige, tube en 1992).
Au som de sa popularitat dins las annadas 90, sa cançon la mai coneguda se titola Déjeuner en paix (1991). En 1993, a enregistrat son seten album en Occitània a Carcassona, e es per'mor d'aquò que l'a titolat Carcassonne. Tirat d'aqueste disc, son tube Des hauts, des bas serà tanben représ per Gaëtan Roussel e Florent Marchet en 2011.
Recebèt en 1986 lo Bus d'Acier, lo Grand prèmi del rock francés.
Saint-Benoît-d'Hébertot
Saint-Benoît-d'Hébertot es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1827, Sant-Benoît-de Hébertot (437 abitants l'an 1821) absorbeix Tontuil (51 abitants — se sona uèi « Tontuit »), Al nòrd de lo sieu territòri. Las doas comunas fasián alavetz partida del costat de Blangy. La municipalitat aital recomposée intègra lo costat de Pont-l'Avesque en 1872.
En 1827, Saint-Benoît-d'Hébertot (437 habitants en 1821) absorbe Tontuil (51 habitants — on dit aujourd'hui « Tontuit »), au nord de son territoire. Les deux communes faisaient alors partie du canton de Blangy. La commune ainsi recomposée intègre le canton de Pont-l'Évêque en 1872.
Alain Soral
Alain Soral, de son nom complèt Alain Bonnet de Soral, es un assagista, jornalista e realizator francés (detèn tanben la nacionalitat soïssa) que naissèt lo 2 d'octòbre de 1958 as Aix-les-Bains e que si presenta coma un "intellectuau francés dissident".
Militant dau Partit Comunista dins leis ans 1990, venguèt en novembre de 2007 un sòci dau comitat centrau dau Frònt Nacionau, cargat especialament deis afaires sociaus e dau problèma dei banlègas, fins a sa partença d'aqueu partit lo 1er de febrier de 2009. Presida despuei 2007 Egalitat e Reconciliacion, associacion "nacionalista de senèstra" qu'es son fondator, e exprimèt seis idèias toei lei doas setmanas coma cronicor au jornau Flash de qué si retirèt despuei après un problèma que portava sus l'evolucion dau jornau.
Si prensentèt ais eleccions europèas de 2009 en Illa de França en cinquena posicion sus la "lista antisionista menada per Dieudonné.
Maridat, viu a Baiona e es instructor de bòxa anglesa (obtenguèt lo diplòma en junh de 2004). Es lo fraire de l'actritz Agnès Soral.
Autruy-sur-Juine
Autruy-sur-Juine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Autruy-Sus-Juine es distant d'aperaquí 70 km de París.
Lo riu Juine pren la siá font sul territòri de la municipalitat, al bòsc de la Muda. Après aver-i traversat una part del departament del Essonne, pren lo riu Essonne.
Autruy-sur-Juine est distant d'environ 70 km de Paris.
La rivière Juine prend sa source sur le territoire de la commune, au bois de la Muette. Après avoir traversé une partie du département de l'Essonne, elle rejoint la rivière Essonne.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pradosegar
Pradosegar es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Aladèrn de fuèlha larga
thumb|Phillyrea latifolia
Es una espècia pro pròche de l'olivièr.
Abitats e espandiement
L'espècia espèce es presenta dins lo bacin mediterranèu e Occitània tota en mescla amb l'euse.
Felip Isidòr Picot de La Peirosa
Felip Isidòr Picot de La Peirosa (en francés: Philippe-Isidore Picot de Lapeyrouse) ,nascut lo 20 d'octobre de 1744 a Tolosa e mòrt lo 18 d'octobre de 1818 al castèl de La Peirosa, foguèt un naturalista occitan.
Abans 1789
Son paire, Jaume Picot de Buissaizon de La Peirosa (1709-1781) es noble, eissit d'una familha de negociants, senher de Buissaizon, de La Peirosa, e de Bellòc. Es capitol de Tolosa e avocat de las requèstas al Parlament de Tolosa de 1769 a 1777. Aïnat de sèt enfants, quatre dels seus fraires causiguèron l'emplec militar.
Felip Isidòr Picot de La Peirosa es li fraire del baron Esteve Guilhèm Picot de Basús general de division e del baron Joan Batista Picot de Buissaizon, cap de batalhon dels Gardas soïssas au castèl de Versalhas.
Felip d'en primièr causiguèt l'emplec de magistrat e optenguèt en 1768 una carga d'avocat general a la chambra de las aigas e sèlvas del parlament de Tolosa.
Un del seus oncles, baron de La Peirosa, moriguèt en 1775 e li leguèt fortuna e títol. Se maridèt, lo 15 de setembre de 1772, amb Magdalena de Sacasa de Sent Biat, apartenent a una familha de religioses, e plan dotada. N'avent pas mai a de sociar d'òrdre pecuniari, avent demissionat de son pòste, car refusava la reforme de l'administracion de René Nicolas de Maupeou (1714-1792) en 1771, se consacrèt alara a sa passion vertadièra, l'istòria naturala.
Felip Isidòr Picot de La Peirosa passèt gaireben tot son temps a vitjar e estudiar. Publiquèt en 1781 Description de plusieurs nouvelles espèces d'orthocératites et d’ostracites (Erlangen) qu'es consacrat a de coquilhums fossils. E dins Mémoires de l'Acadèmia de Tolosa faguèt de comunicacions sus la fauna, la flora e los minerals dels Pirenèus. Sas observacions ornitologicas se trapan dins Dictionnaire des oiseaux, publicadas dins l'encastre de l'Encyclopédie méthodique. En 1786, publiquèt Traité des mines et forges à fer du comté de Foix. Felip Isidòr Picot de La Peirosa foguèt correspondent de l'Acadèmia de las sciéncias.
De 1789 a 1815
En 1789, ja èra un naturalista e minéralogista conegut, membre de las Acadèmias de las sciéncias d'Estocòlme e de Tolosa. Foguèt encargat de la redaccion des quasèrns de dolénças de l'òrdre de la noblesa de la sencauçat de Tolosa. Èra dubèrt a las idèas novèlas. Es l'autor, en 1789, de De l'administration diocésaine en Languedoc, pour servir d'instruction aux députés de cette province aux États-Généraux. En 1790, foguèt nomenat president de l'administracion del districte de Tolosa. En 1806, foguèt elegit mantenaire de l'Acadèmia dels Jòcs Florals. Foguèt tanben garda nacional e publiquèt la Réclamation de Philippe Picot, président du district de Toulouse.
Pr'amor qu'aviá renonciat a tota foncion politica a partir de 1792, foguèt arestat e passèt dètz e uèit meses en prison coma « partisan del feferalisme e president d'una seccion federalista ». Liberat après la casuda de Robespierre, tornèt a sas recercas e venguèt inspector las minas, puèi successivament professor d'istòria naturala a l'escola centrala de Tolosa, a l'escole de las minas de París, e en 1811 a la facultat de las sciéncias de Tolosa, lo meteis an dins degan de facultat. En 1800, fonguèt nomenat cònsol màger de Tolosa, foncion qu'ocupèt fins a 1806, e venguèt lo primier president del conselh general de Nauta Garona. Foguèt fach baron d'Empèri lo 1 de març de 1808 e cavalhier de la legion d'onor. Faguèt una òbra importanta coma cònsol de la vila.
Son amic Loís Ramon de Carbonièras (1755-1827), especialista en botanica e geologia dels Pirenèus centrals, decidiguèt, en 1797, de capitar projècte seu qu'aviá dempuèi de temps: aténher lo trescòl del Mont Perdut per resòlvre la controvèrsia que l'oposava a Deodat Gratet de Dolomieu (1750-1801) e La Peirosa sus l' « edat primitiu » dels calcaris de la cadena centrala. L’espedicion comptava un quinzenat de personas, que lo Picot e unes de sos escolans. Trobèron fòrça fossils mas capitèron pas lo suc. Lo recit de la pujada pareguèt en 1797.
Foguèt per sas leissons que La Peirosa faguèt paréisser en 1799 sas Tables méthodiques des mammifères et des oiseaux observés dans le département de la Haute-Garonne. La Peirosa projectèt de far pareisser una flora dels Pirenèus, mas sonque podet far editar Monographie des saxifrages (1801). E foguèt una version abreujada que publiquèt en 1813. Après lo restabliment, en 1807, de l'Acadèmia de Tolosa, suprimida en 1792, que ne venguèt lo secretari perpetual.
En mineralogia descrit una espècia, que creava, novèla amb un escandalh du pic d'Eredliz, e la bategèt cofolita inspirat de doas racinas grègas: pèira leugièra. .
Es a l’origina de la creacion del Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa.
Après 1815
Après lo retorn dels Borbons, coma ancian deputat pendent los Cent jorns, esperèt 1816 per tornar a Tolosa.
La Peirosa èra francmaçon acti e un amic d'Alexandre Du Mège (1780-1862). Fòrça influenciat per Jean-Jacques Rousseau, fondèt la lotja Les amis du désert, puèi de 1814 a 1818 foguèt lo venerable de la granda lotja provinciala de Tolosa.
Son filh Isidòr Picot de La Peirosa nascut en 1776 e mort en 1835 li succediguèt a la cadèira d'istòria naturala de la facultat de las sciéncias de Tolosa en 1818.
Onors
Doas espècias mineralas son de dicadas ambedos declassificada al reng de varietat
Lo nòu anfiteatre del Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa pòrta lo nom de Picot de Lapeyrouse.
Existís un institut de las sciéncias naturalas Picot de Lapeyrouse, ligat al Musèu d'Istòria Naturala Tolosa.
Puerto Castilla
Puerto Castilla es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Rasueros
Rasueros es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Aladèrn de fuèlha estrecha
thumb|Phyllirea angustifolia L'aladèrn de fuèlha estrecha (Phillyrea angustifolia) es un arbuste de la familha de las oleacèas. Aparten al genre Phillyrea que compren tres espècias, las autras essent l'aladèrn de fuèlha larga e lo Phillyrea media.
Es un arbrilhon mediterranèu anemofil, pro pròches de l'Olivièr e que l'abitat naturel estde tipe garriga.
Rcentament foguèt montrat per aquela espècia un sistèma de reproduccion « novèl ».
Sistèma de reproduccion particular
Aquela espècai comprend un taus naut de mascles en mescla amb d'ermafroditas (que las flors, fertilas, pòrtan d'organs mascles e femes). Pr'amor existisson do grops morfologicament a priori absoludament identics e los individus de cada grop son esterils entre eles, alara que son fertils amb los individus de l'autre grop. D'autre biais lo pollen dels ermafroditas podon fecondar sonqu'un individu su dos alara que lo pollen dels mascles dels dos grops pòt fecondar quin que siá ermafrodita d'ambedos grops, aquó permet que los mascles siá pas desavantatjats e que sián pas desaparegut per seleccion naturala.
Abitats e espandiment
L'espècia espèce es presenta dins lo bacin mediterranèu e Ociitània tota en mescla amb l'euse.
Antoigné
Antoigné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Belargan
Belargà o Belargan (Bélarga en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es belarganés -esa (fr bélarganais -aise). Los sobriquets dels abitants son los manja cerièiras e los manja sépias (manjo-sépio en grafia mistralenca ).
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Belargà
Las fòrmas ancianas son : apud Bellesgar en 1203, versus Belesgar en 1236, castrum de Belergar en 1281, de Belesgario en 1310, 1341, 1347, de Belesgario en 1341, de Bello Esgario en 1344, prior de Euseto... alias dictus de Balesegario en 1351, de Belerga en 1529, 1571, Belhergua, au sègle XVI, Belarga en 1622, Bilarga en 1626, Belarga en 1643, 1708, 1740-60, Belargua en 1740-60, Balargua en 1740-60, Belarga en 1770-72 (mapa de Cassini).