cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Constantin XI Paleològ
Constantin XI Paleològ (8 de febrier de 1405, Constantinòble - 29 de mai de 1453, Constantinòble) foguèt lo darrier sobeiran de l'Empèri Bizantin dau 31 d'octòbre de 1448 au 29 de mai de 1453. Succediguèt a Joan VIII Paleològ (1425-1448).
Fiu de l'emperaire Manual II Paleològ (1391-1425), venguèt cosenhor dau Despotat de Morèa amb son fraire Tòmas en 1443. Restaurèt la muralha de l'Hexamilion que protegissiá lo sud de Grècia e assaièt de renfòrçar son autoritat qu'èra menaçada per lei proprietaris terrencs e per lei magistrats dei vilas. Pasmens, capitèt subretot de resòuvre aquela crisi gràcias a de nominacions de pròches ai cargas importantas sensa modificar l'organizacion prefonda de la província.
En 1448, venguèt emperaire après la mòrt de Joan VIII Paleològ. Sensa succès, assaièt de trobar d'aliats en Occident per faciar la menaça otomana. Obtenguèt solament l'ajuda de quauqueis aventuriers e mercenaris que renforçèron la pichona garnison de Constantinòble. Atacat a partir d"abriu de 1453 per lei Turcs dau sultan Mehmet II (1451-1481), dirigiguèt la defensa de la capitala e moriguèt durant sa casuda lo 29 de mai de 1453, probablament durant una còntra-ataca.
Democracia ateniana
drecha|vinheta|354x354px|Estèle dicha de la democracia, portant una lei contra la tirania, e un relèu representant lo Demos coronat per la Democracia, musèu de l'Agora antica d'Atenas. La democracia ateniana designa lo regim politic realizat pauc a pauc dins la ciutat d'Atenas pendent l'Antiquitat e conegut per èsser l'aujòl de las democracias modèrnas. Lo tèrme democracia ven dels mots grècs  («lo pòble») e  («la poténcia, lo poder»). S'agís donc d'un regim ont las decidions son presas pel pòble.
La ciutat
drecha|vinheta|Plataforma de la Pnix d'ont parla l'oratpr public. En rèreplan, l'[[Acropòli.]] Atenas es fondada formalament vèrs 750 AbC. per sinecisme de diferentas aglomeracions parcialament preservadas de l'invasion dels Dorians.
Lo site es causit per la fortalessa natural qu'es l'Acropòli; los abitants pòdon resistir a mas òrdas d'arlandièrs que menaçavan la region, aumentant amb las annadas sa fortificacion. A partir de 510 AbC., aquesta foncion defensiva es abandonada, lo luòc essent consacrat als cults e d'entre eles aqueste d'Atena, divesa protectritz d'Atenas. De barris enròdan a partir de 478 AbC. la via e son pòrt, lo Pirèu. Rares son los bastits fòra de las quinze majestuosas pòrtas, levat lo quartièr popular lo Ceramic que la produccion s'espandís tot lo mond grèc, e tanben unes gimnases e escolas de filosofia s'excentrant per que lors escolans profièchen de la tranquillitat e sián isolats pendent las doas anadas de lor efebia.
L'agora ven lo centre social e politic de la ciutat amb l'installacion de las institucions democraticas ss aquesta plaça. En estiu fòrça debats agitats o amicals se debanan a l'ombra del portic sud e de la Stoa Pecile, se discutís politica e filosofia gaitant los centenats d'estals emplits de manjalha e lors mercands que cridan lo client. De targas oratòria d'un autre genre se debanan sus la Pnix, puèg ont son votats totas las leis atenianas. La ciutat es donc lo còr de la democracia.
Alunhats dels ambiants festius mai o mens decisius dins la mena de l'Estat, tanben viu lo mond rural. Los rics proprietaris avent pas desertats lo camp per la vila profièchan, amb los regidors d'aquestes que se n'anèron, de la dolce vita facha de solelh, d'òli d'oliva e de bèlas esclavas pendent que se plegan lors autres esclaus al trimadís impausat pel climat arid de l'Atica.
Astrat melhor, los pescadors bordejant l'Atica manjan a lor fam sens pasmens aver accès a l'estat dels tèrratenents necessari per dintrar dins los arcans del poder. Las femnas, coma los esclaus, ant pas de poder politic
Genèsi de la democracia
La naisença de la democracia pòt èsser considerada al respècte d'un orizont politic al sens larg del tèrme que farà aquesta reforma possibla e necessària, una crisi politica e sociala totala, la stasis. Los ciutadans que regisson lors afars son menats a soscar al sistèma politc melhor, a la politeia melhora, es a dire lo melhor biais de s’organizar per passar aquesta crisi multipla.
Las originas de la democracia ateniana: la crisi de la ciutat grèga
La democracia trapa son origina dins la greva crisi de la ciutat gèga e las mutacions pròpras a Atenas. Al sègle VI AbC, las ciutats del mond grèc son confrontadas a une greva crisi politica, resultant de dos fenomèns concomitants: d'una partida l'esclavatge per deutes, ligant situacion politica e situacion financièra, tòca un nombre grandissent de païsans non proprietaris terrencs: l'inegalitat politica e lo mescontentament son fòrts dins lo mitan rural; d'autre partida lo desvelopament de la moneda e dels escambis comercials fa emergir una novèal classa social a urbana aisida, compausada des artesans e armatos, que revendica la fin del monopòli dels nòbles sus l'esfèra politica. Per respondre a aquesta dobla crisi, fòrça ciutats modifican radicalament lor organizacion politica. A Atenas un ensemble de refòrmas desencadena un procediment arribant al sègle V AbC sus l'aparicion d'un regim politic inedit: una mena de democracia pels òmes liures mas amb contunhant l'esclavatge. A títol d'exemple lo filosòf marxista Jacques Rancière estima que « la democracia es nascuda istoricament coma una limita mesa al poder de la proprietat. Es lo sens de las grandas refòrmas qu'instituèron la democracia dins la Grècia antica: la refòrma de Dracon que reformèt la justícia, la refòrma de Clistenes al sègle VI AbC., instituissent la comunautat politica sus la basa d’una novèla redistribucion territoriala que trencava lo poder dels rics proprietaris; la refòrma de Solon interdisant l’esclavatge per deutes ». Se saupriá pasmens pas ignorar lo ligam essencial entre democratizacion economica e sociala e democratizacion politica, e tanben lo vam naval atenian a partir de 483 AbC. que condicionèt la democracia.
Pauperisacion rurala
D'una, los agricultors grècs son pauc competitius fàcia a la concurréncia sempre mai viva de las tèrras fertilas de la Grand Grècia recentament colonizada. Sempre mai de païsans, incapables de vendre pro de lor producvion, son condamnats a se vendre coma esclaus per far fàcaa lors deutes. Aquesta man d'òbra servila es utilizada pels urbans e ven donc en concurrencia als pichons artesans independents. Aquestes subjèctes pauc fortunats, sus que repausa una partida creissanta de l'economia, venon grandir lo reng dels caumaires e manifestan lor mescontentament.
Revolucion oplitica: emergéncia d'una pichona borgesia
vinheta|224x224px|Gravadura d'un oplita. D'autra, en correlacion de l'apauriment de las massas païsanas, emergís una novèla classa de subjèctes aisits, facha de comerçants e d'artesans. Aquestes son ara pro rics per crompar d'equipments d'oplitas: la guèrra es pas pus lo privilègi de l'aristocracia. Lo sistèma aristocratic basat sus la proprietat agrària e contradich per la revendicacions egalitàrias d'aquestes novèls ciutadans soldats. Es evocada la revolucion oplitica.
Instabilitat politique
Al sen de cada ciutat les grandas familhas se pièjan sul malcontentament popular (dels païsans apaurits e dels nòus rics urbans) per se disputir melhor lo poder. Esitan pas tanpauc a cridar de poténcias exterioras per capvirar los tirans. Atal, las ciutats se combatan entre elas, provacan de revòltas, e reprmidas duraments. Mas las guèrra son tanben a vegada un factor de coesion intèrna de las ciutats.
Mai, cada ciutat grèga bat alara sa moneda, fabregant atal una novèla compausanta majora de son identitat. Al sègle V AbC., las ciutats grègas baton pas pus la moneda de biais irregular e caduna pausa un signe particular sus la moneda que bat, l'epicena, que permet de la reconéisser. Per la moneda ateniana, es un chòt. Qu'ajornan o precipitan l'espelida d'un regim novèl, las diferentas mesuras politicas (guèrras, casudas de regim, repressions, levadas o baissas d'impòsts, introduccions de monedas) i faràn pauc: la dona sociala cambièt definitivament.
Pertot la novèla configuracion dels rapòrts de fòrces socialas fa emergir una novèla dona politica. Dos novèls modèls, nomenats a s'opausar dins lo sègle venent, se destrian per leur originalitat: l'oligarquia militara esparciata e la democracia ateniana.
Las reformas politicas
La democracia ateniana nàis pas d’insurreccions popularas mas de l'engatjament de ciutadans en politica per assegurar l'unitat de la ciutat. Las quatre principalas serias de reformas son:
Mokgweetsi Masisi
Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi (n. lo 21 de julhet de 1962), es un òme politic de Botswana, vicepresident de l'estat de 2014 a 2018 e president de la republica dempuèi lo 1èr d'abril de 2018.
Democracia ateniana
Reformes de Dracon
Dracon es mandatat, en 621-620 AbC., per metre a l'escrich de leis; se conéis plan pas que sa legislacion suls murtres: ara, tot murtrièr es levat la vengença dels clans e un verai procès se debana fàcia l'Aeropag o fàcia als tribunals dels Efetas. La severitat de las penas previstas deuriá demorar legendària, e l'adjectiu draconian es vengut sinonime d'implacable. Mesura limitada que, pasmens, afirma pel primièr còp l'autoritat de l'Estat al dessús de las parentats dins lo domèni de la justícia, instaura un drech comun per totes e, alara, contradich l'arbitrari dels aristocratas. Sièis tesmotetas (gardians de la lei escricha) venon alara renforçar lo collègi dels arconts. Malgrat l'amplificacion de la crisi, lo monopòli economic e politic de las grandas famihas atenianas, los Eupatrids, es pasmens pas tocat, lps arconts (dirigent collegialement la ciutat) essent sempre eissits d'aquestes mitans. Dos modèls resolvant aquestes problèma emergiguèron en Grècia al sègle VI AbC:
Amb Solon, lo logislator, puèi amb los Pisistratids, Atenas farà successivament l'experiéncia de l'una e de l'autra.
Reformas de Solon
drecha|vinheta|300x300px|Solon. Atenas es en plena crisi politica e sociala quand los adversaris se meton en acòrdi per causir Solon coma arbitre. Arcont de -594 a -593, legislator, autor d’un còde de leis, auriá escafat los deutes, interdit l’esclavatge per deutes e desfach las leis draconianas.
Subretot realizèt de reformas constitucionalas que li valguèron la reputacion d'èsser lo paire de la democracia. Lo sistèma que prepausèt es un pauc diferent de la plotocracia. Existiriá alara quatre grops socioeconomics a Atenas:
Dels òmes liures, Solon tira quatre classas censitàrias. Segon lo nombre de mesuras de blat, de vin e d'òli que lo ciutadan possedís, aparten a una de las quatre « classas » seguentas:
Las mai nautas magistraturas son accessiblas pas qu'a las mai nautas classas; los tetas an accès sonque a l'Ecclesia e als tribunauls. L'accès a las cargas passava pasmens per una eleccion a l'Ecclesia. Aristòtel afirma qu'auriá creat un segon Conselh de quatre cents membres (amb 100 per tribú) de foncionament proboleumatic mas pas cap de pròba de son existéncia foguèt descobèrta find ara.
La veraia originalitat de Solon demora sempre dins sas reformas judiciàrias: crea l'Elièa, un tribunal popular dobèt a totes ont, novelum, cadun podava intervenir en justícia contra quin qie siá auriá passat las leis, afirmant atal la responsabilitat collectiva dels citoyens.
Reformas de Clistenes e pujada politica dels tetas
esquèrra|vinheta|260x260px|Organizacion geografica de l'Atica, amb los detz filèus ("tribús"), los tres ensemsble, las trenta trittiase las dèmas. Amb sa reforma de -508, Clistenes, membre d’una de las mai grandas familhas d’Atenas, los Alcmeonids, conceda al pòble la participacion la decisions politicas e tanben las foncions politicas en cambi de son sosten. Aquesta reforma repausa sus la novèla organizacion de l’espaci civic. Las ancianas estructuras politicas fondadas sus la riquesa e los grops familhas foguèron remplaçadas per un sistèma de reparticion territoriala. Un ciutadan atenian se definís ara sonque per son apartenéncia a un dèma, circonscripcion administrativa de basa de la vida civica; cada ciutadan atenian deu èsser admés dins son dèma al complir sos detz e uèit ans d'edat.
L'Atica es divizada en tres ensems: la vila (asti), la còsta (paralia), e l’interior (mesogèa). Dins cada ensemble se trapa detz grops de dèmas, nomenats trittias. La reünion de tres trittias, una de cada ensemble, forma una tribú, filèu: i a donc detz tribús. Cada tribú regropa diferents membres; son mesclats e non pas classificat per cultura, region e classas socialas que la populacion se destrie de biais omogenèu e que los gosts (politics e culturals) e las envejas sián totas entendudas. Aqueste sistèma, sus que se basa la novèla organizacion de las institucions, trenca la practica del clientelisme tradicional. Se dich d'isonomia, que significa pas « egalitat fàcia a la lei », coma es sovent afirmat, mas « egala reparticion » (del verbe grèc, repartir, destriar).
A l'estructura sociala e administrativa ierarchiséa :
Clistenes fa correspondre una estructura ierarquizada de poder:
La Bolé passa atal de 400 a 500 membres, 50 per cada novèla tribú, e servís pas pus a entresenhar l'Areopag mas a definir l'òrdre del jorn de l'Ecclesia. Malgrat la creacion dels tribunals de l'Elièa, la manmesa sul poder judiciari de l'Areopag demora predominant.
La reforma pren pas lo vòte coma mòde màger de designacion dels responsables politics, li preferissent de tiratges al sòrt (per la designacion dels boleutas e dels eliastas) e un sistèma d'alternança regulara pels pritanes, çò que fa, per partida, de la democracia ateniana una estococracia.
Reformas de Periclès
Vèrs la mitat del sègle V AbC., en 451 AbC. Pericles establís una indemnitat jornalièra de preséncia al sen de l'Elièa e de la Bolé, e tanben als espectacles de las Panatenèas: es lo mistos (« salari ») destinat a far participar los ciutadans mai paures e demorant mai luènh de la vila. Lor permetava de far cauna un jorn per assegurar lors foncions civicas e politicas. Lo pretz d'aquesta indemnitat o mistos passa de dos a tres obòls per jorns jos Cleont, l'equivalent del fèble salari d'un obrièr. Aquesta mesura enfòrça lo caractèr democratic del regim atenian.
En -451, Pericles faguèt adoptar un decret qu'impausèt, per venir ciutadan, d'èsser nascut de l'union legitim d'un paire ciutadan e d'una maire, filha de ciutadan.
La ciutadanetat ateniana
Los esclaus e las femnas considerats respectivament coma de bens e d'eternalas minoras, e tanben los metècas (estrangièrs) foguèron exclusits de la comunautat politica, coma dins gaireben totas las ciutats grègas. Pasmens, se un mrtèca non barbar (es a dire grèc) complissiá de nauts fachs per la ciutat, podava recebre, de biais excepcional e en prima per sas accions, la ciutadanetat ateniana, per pagament. Una tala decision podava èsser presa sonque après un vòte de l'Ecclesia amassant 6 000 ciutadans. Aquestas naturalizacions son donc fòrça raras e solmnes. Per exemple, un mtèca ric faguèt don a la ciutat d'Atenas de mai de 1 000 bloquièrs, e jamai obtenguèt aquesta ciutadanetat. La raretat d'aqueste drech de ciutat balhat a d'estrangièrs s'explica sonque pel desir de manténer un equilibri optim entre lo territòri e aquestes que se le partejan, e de far pas créisser de tròp lo nombre dels citutadans, es a dire d'avents drech.
La ciutadanatat balhava un poder politic, mas tanben una proteccion judiciària, los ciutadans podent ni èsser somés a la question (tortura), ni èsser condamnats al suplici o a una pena corporala. Las solas penas que podavan lor èsser infligidas èra donc l'amenda, l'atimia, l'exili, e la mòrt per suicidi forçat.
La ciutadanetat balha tanben un privilègi economic: sols los ciutadans pòdon aver una propriatat fonzièra. Aqueste privilègi s'explica per l'istòria de la democrcia ateniana; eritièr d'un passat aristocratic, lo regim considerava l'agricultura coma lo sol trabalh digne d'un ciutadan, e valorizava la vida de rentier.
Lo ciutadan atenian aviá lo drech de votar e d'èsser elegit mas aviá lo drec de far la guèrra e de pagar los impòsts. Mai, los rics devián financiar las liturgias e los paures devián èsser ajudats financièrament per poder participar a la vida de la ciutat.
L'Ecclesia
esquèrra|vinheta|Ostracon portant lo nom de Temistocles, vèrs 490-480 o 460, Musèu de l'Agora antica d'Atenas. Es l'assemblada qu'assembla totes los ciutadans que s'amasson sul puèg de la Pnix. Vòta las leis en general amb un quorum de 6 000 ciutadans, per unas escasenças; la participacion es normalament inferiora a aqueste chifre segon Tucidides,. Aquestes vòtes se fan a man levada e a la majoritat simpla. Quin que siá ciutadan pòt prene la paraula (libertat qu'en grèc ancian se nomena, isegoria), exercir son poder d'amendament e prepausar una mocion. Es la caracteristica de la democracia dirècta. Un còp votada, la lei es expausada al public sus l'Agora.
Segon un procediment similar, l'Ecclesia pòt, un còp per an, prononciar l'exili d'un ciutadan. Aqueste vòte es nomenat l'ostracisme que lo nom ven del troç de ceramica (l'ostracon) ont es escrich lo nom de la persona que se demanda lo bandiment. Aquesta sanccion es dura, que lo fòrabandit es pas pus protegit per sa ciutat. Pòt alara tot subir, fins a venir esclau. La reünion annala d'ostracoforia se realiza après aquesta pendent que los magistrats, boleutas e eliastas son tirats al sòrt per des mandats d'un an. Demanda la preséncia de 6 000 membres, es lo celèbre quorum de 6 000. Aquesta practica dispareissiá en -417, après aver tocat un decenat de grands òmes politics atenians.
La Bolé
La Bolé es lo nom generic dels conselhs dins diferents regims grècs. A Atenas, la Bolé es sovent nomenada « Conselh dels Cinc Cents », que, a partir de las reformas de Clistenes, es compausada de 500 membres (boleutas) de compat de cinquanta per tribú. Los boleutas son tirats al sòrt d'entre de listas realizadas per cada dèma de ciutadans volontaris de mai de trenta ans d'edat: l'abséncia de tota qualificacion autre que l'edat empacha pas que la foncion siá l'objècte d'une competicion; un ciutadan pòt pas èsser boleuta al maxim sonque dos còps non successius, çò qu'exclusís la possibilitat d'i far mestièr. Aquesta assembada fa sesilha de biais permanent. La presidéncia e la coordinacion del trabalh son asseguradas pels pritanes. Cada tribú assegura pendent un desen de l'annada (35-36 jorns) la pritania, es a dire la permanéncia. Lo principal trabalh de la Bolé es de recampar las proposicions de lei presentadas pels ciutadans, puèi de preparar los projèctes de lei per poder enseguida convocar l'Ecclesia. La Bolé fa sesilha al Boleuterion, bastit contigú a la Tolos sus l'Agora. Se disiá que de la bolé ateniana èra « una maquina a eliminar las influéncias e a far trionfar lo sens comun del demos, e lo melhor garant de la democracia ».
Los magistrats
drecha|vinheta|350x350px|Getons d'identitat pel tiratge al sòrt de las magistraturas, Musèu de l'Agora antica d'Atenas. La magistratura es una institucion de la democracia ateniana. Compren unes 700 magistrats, causits per eleccion, designacion, o per tiratge al sòrt. Lor mandat dura mai sovent 1 an mas existís d'excepcions.
Abans d'èssser investits, los òmes tirats al sòrt devián passar una comission de contraròtle qu'avián per mandat de s'assegurar que los individús causits possediscan las competéncia necessària per exercir la magistratura per que avián estat designadas. La docimasia es l'examèn preliminari que subisson los futurs magistrats per limitar los malastrucs efièchs del tiratge al sòrt. S'agís d'un examen de capacitat legala: permet de verificar que lo candidat es plan ciutadan, qu'a plan l'edat minim e lo cens que cal, qu'a pas jamai ocupat lo pòste e qu'es pas catigat d'incapacitat juridica. Se debana fàcia a la Bolé o fàcia a l'Elièa. D'entre eles, i a dons los 10 estrategs, elegits per un an e religibles: a lors foncions militaras, que son encargats del comandament de l'armada, èran ligadas de multiples afars que lor an valgut una competéncia e una autoritat grandissentas. Son los magistrats mai importants de la democracia.
L'Areopatge
L'Areopatge es una institucion politica, precedent l'aveniment de la democracia e a las originas miticas, qu'aguèt per primièr objectiu de « conservar las leis », es a dire de vigilar al respècte de la constitucion, e avent per çò far de poders judiciaris plan espandits. Es format d'ancians arconts, es a dire d'ancians nòbles rics e poderós abans que foguèsse tirats al sòrt. Es tradicionalament l'institucion ateniana mens democratica e mai aristocratica. Son nom ven del puèg d’Ares o fan sesilha los areopagitas. Son emplaçament, fòra de l’Agora qu'es lo còr de la ciutat, a una fòta simbolica: lo crime a, literalament, pas lo drech de ciutat.
Las refòrmas de Dracon permetèron als ciutadans de formar de recors près de l'Areopag contra de magistrats los avent fa damatge dins l'exercici de lors foncions. Aquestas de Solon enfòrcèron encara lo poder de l'Areopag, que faguèt alara figura de conselh dels Savis, protegissent la ciutat contra las menaças intèrnas (e aparant atal — paradoxalament — los complots ordits contra la democracia) mas tanben las menaças extèrnas. Per aqueste títol, l’Areopag fasiá pas de comptes près de pas cap autre institucion. Après las reformas de Clistenes e las guèrras medicas, lo pode tengut per l'Areopag ven donc preponderant. Efialtes e Temistocles trabalhèron ensems per reduire aquesta influéncia al benefici de l'Ecclesia, de la Bolé, e dels nòus tribunals de l'Elièa. Atal, après -462, l'Areopag dispausa pas pus de poder politic mas fa mòstre de venerable institucion.
L'Elièa
L'accuzacion es sempre, en l'abséncia d'equivalent a « ministèris publics » d'uèi, una initiativa personala d'un ciutadan. Aqueste percebent, en cas de condamnacion, une partida de l'amenda, per indemnizacion e prèmia de sos esfòces per la justícia, de ciutadans fan de la delacion lor mestièr, son lossicofantas. Malgrat de mecanismes limitant las derivas d'aqueste sistèma, aquò contribuís a divisar la ciutat et serviguèt d'argument fòrt al partit aristocratica contra le regim novel.
Per un sistèma complicart e segon l'afar, se designa per tiratge al sòrt (jols contraròtle d'un magistrat instructor) un mai o mens grand nombre d'eliastas per cada procès. Atal, a títol d'exemple, per un procès privat, 201 jutges fasián sesilha normalament, 401 excepcionalament. Pels procès publics, son 501, 1 001, veire 1 501 jutges. Lo prètzfach de jutjar es tan mai dificil qu'i pas de còde de procedura, ni còde penal, ofrissent atal une granda libertat d'interpretacion de las leis (que son de nombre redusit).
Mai, los verdictes son sens apellacion e executòris sul pic, se comprend alara l'important ròtle politic que prenon los tribunals de l'Elièa. 200 reünions se dabanan per an, caduna jos la presidéncia d'un magistrat que prengavan pas part al vòte. Lo tribunal dels Efetas, jutja de causas criminalas, compta 51 membres, es aqueste que preguèt mai de prerogativas de l’Areopag; pòt far sesilha en quatre luòcs diferents segon los tipes d'afars: vinheta|280x280px|Getons de vòte utilizats pels jurats de l'Elièa, musèu de l'Agora antica d'Athènes.
Equilibri entre l’Ecclesia e l’Elièa
Amb lo temps, l’Elièa limitèt lo poder de l'Ecclesia. Al sègle V AbC, a l'epòca de Pericles, la democracia es radical e l'Ecclesia vòte tot, ela sola.
Mas al sègle IV AbC, a l'epòca de Demostenes, l'Ecclesia vòte mai que los decrets, las leis devon èsser votadas pels nomotetas sus proposicion de l'Ecclesia. Los nomotetas son tirats al sòrt del mèsme biais que los membres del tribunal de l'Elièa, d'esperela encargada de vigilar a la legalitat dels decrets.
En efièch, en -416 la procedura de grafé paranomon es una accion en illegalitat per la mesa en accuzacion d'un decret; se substituiguèt a la practica de l'ostracisme utilizada pel darrièr còp l'annada precedenta. Permet a quin que siá far examinar per un tribunal de l’Elièa, dich dicasterion, tot decret avent estat votat per l’Ecclesia o pendent de proposicion per l’Ecclesia. Se lo tribunal jutja lo decret o la proposicion de decret contrari a las leis, es annulada e mai son autor, e l’epistata dirigent los debats al moment de son adopcion (o proposicion), son passibles de pesugas sanccions, anant fins a l’atimia. Se lo tribunal es nomenat per jutjar un decret en cors de proposicion e que la declarèt compatible amb la lei, aquò provocava son adopcion sens novèl examèn per l’Ecclesia.
Lo grafé paranomon ofrís donc a l’Elièa amb lo temps un ròtle de colegislator, partejant lo poder legislatiu amb la Bolé e l’Ecclesia. Resultat: a partir de -355 las lutas politicas se tenon sus la Pnix, e tanben fàcia als Eliastas que, al contrari dels Ecclesiastas, avián fach un juramentt, votavan de secret, devián aver al mens trenta ans, e consacravan una jornada entèra per afar, alara que l'Ecclesia votava diferents decrets dins una mièja jornada.
Los Atenians considerava donc que las decisions dels nomotetas èran superioras, a causa del jurament religiós las doas partidas e de se determinar dins son alma e consciéncia, de la saviesa que ven amb l'edat e del temps consacrat a cada afar. Pasmens los nomotetas son tanben tirats al sòrt dins l'ensemble dels ciutadans volontaris, constituisson donc pas una limitacion elitista de la sobeiranetat del demos.
Las penas a Atenas
Las penas riscadas pels criminals a Atenas foguèron sovent jutjadas inegalitàrias, los ciutadans podavan pas, als contrari dels metecas subirla tortura. Los ciutadans podavan:
Mercé a aqueste sistèma, los citadans èran plan mai protegits al vejaire de la lei: per exemple, lo murtre d'un citutadan èra castigat de la pena de mòrt alara que lo murtre d'un meteca provocava le bandiment.
Las grandas crisis: guèrra del Peloponès e còps d'Estat
drecha|vinheta|280x280px|L'empèri atenian abans la [[Guèrra de Peloponès|guèrra del Peloponès.]] L'annada -430 marca lo començament del declin d'Atenas, la desastrosa luta contra Esparta conjugada a una epidèmia de fèbre tifoïda, fatala per Pericles en -429, menna inexorablament la ciutat ara demoralizada a sa pèrda. L'ocupacion per las tropas esparciatas mena al retorn de la tirannia en -411, amb lo còp d'Estat dels Quatre Cents, capvirada d'en primièr puèi tornant jos una novèla forma en -404 amb los « Trenta tirans ». Aquestes supprimiguèron l'Elièa, restaurèronales prerogativas passadas de l'Areopag, e donèron a l'Ecclesia un simple ròtle consultatiu, s'assegurant d'espereles los rètnas del poder. Aqueste regim, prigondament reaccionari e mespresant al mai naut punt la democracia, surbrevisquèt pas a la partença de l'ocupant esparciat al començament de l’an -403.
Sègle IV AbC. : una ciutat fèbla e un regim trantalhant
esquèrra|vinheta|280x280px|[[Jacques-Louis David, La Mòrt de Socrates 1787, Metropolitan Museum of Art.]] Al sègle IV Abc, la ciutat, poderoda descasuda, es considerablament apaurida. L'empèri atenian desapareguèt, la democracia ateniana es pas pus un modèl s'exportant. Pasmens, un vam novèl de democratica tòca la ciutat, l'extension del mistos (fins alara reservat als eliastas e boleutas) als cuitadans anat a l'Ecclesia, provòca un aflus d'urbans de totes mitans (nòbles, pichons e grands comerçants, tornejaires, e descargaires) dins l'assemblada, que la sobeiranetat serà pas pus mes en causa. Aqueste succés popular de la democarcia (qu'es, per se remembre, a l'origina una invencion de politicians aristocratas per far fàcia a las revendicacions d'una pichona borgesia naissenta) es criticat. Per Aristofane, que critica per exemple lo passatge a tres obòlas del mistos jos Cleont dins sa pèça las Guèpias, mas tanben Aristòtel, los paures, sempre mai implicats dins l'exercici del poder, son mai sensibles als arguments dels demagògs. Atal la fola dels ciutadans, jos l'influéncia de la vindicta populara, pren de decisions deseimadas coma la condamnacion a mòrt de l'exemplar Socrates, lo populisme èra nascut. Es dons pas susprenent que la critica intellectuala de la democacia aparesca d'en primièr, dins forma plan sevèra, pel principal discípols de Socrates: Platon. Aqueste dins la Republica fa la ierarquia dels regims politics plaçant la democracia just devant la tirannia e enrè de l'aristocracia, la timocracia, et l'oligarchie.
Periòdes ellenistic e romaine
Alexandre lo Grand aviá menat una coalicion dels Estats grècs a la guèrra amb l'Empèri pèrsa en -336, mas sus soldats grècs èran d'otatges pel comportament de lors Estats tant que d'aliats. Sas relacions amb Atenas èran ja tendudas quand tornèt a Babilònia en -324. Après sa mòrt (-323), Atenas, qu'aviá recobrat sas finanças e fòrça navalas, e Esparta menèron d'Estats grècs a la guèrra amb la Macedònia e perdèron aquesta guèrra. Atenas deguèt adoptar un regim oligarquic protegit per une garnison maedoniana. Iperides foguèt executat e Demostenes se suicida.
Aquò menèt a un cèrt nombre de periòdes pendent que una fòrça exteriora comandada Atenas. Sovent, lo poder exterior placèt un agent local coma govenaire politic a Atenas. Mas quand Atenas èra independanta, foncionava jos sa forma de govèrnt tradicional. Rarament contrarotlèt tota l'Atica, que lo Pirèu es una excellenta basa navala, e un dels reis ellenistics abitualament la contratlava. Quitament los governaires, coma Demetrios de Falèra qei governava Atenas pel compte de Cassandre entre -317 e -307, mantengava las institucions tradicionalas formalament.
L'Atenas independanta èra una poténcia minora a l'epòca ellenistica. Aguèt rarament fòrça a far de la politica estrangièra. Demorava mai sovent en patz, ligada o amb la dinastia dels Ptolemèus, o mai tard, amb Roma. Quand va a la guèrra, lo resultat (coma dins la guèrra lamiaca cremonidas o de Mitridata) èra mai sovent desastrós.
La Coma i la Pedra
La Coma i la Pedra es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
26 de genièr
Decèsses
Veire tanben :
Grop dels 20
Lo Grop dels 20 (o G20) es un grop de 19 païses mai l'Union Europèa que lors ministres, lors caps de las bancas centralas e lors caps d'Estat se reünisson regularament. Foguèt creat en 1999, aprèp la seguida de crisis financièras dins las annadas 1990. Vòl favorir la concertacion internacionala, en avent per principi un dialòg larg prenent en compte lo pes economic creissent pres per nombre de païses.
Lo G20 representa los dos tèrces del comèrci e de la populacion mondiala e mai de 90 % del produch mondial brut (soma dels PIB de totes los païses del monde).
Lo 15 de novembre de 2008, pel primièr còp de son istòria, foguèron los caps d'Estat o de govèrn que se reüniguèron e pas unicament los ministres de las finanças. Ara lo G20 se reünís de tres bandas : los G20 regropant los caps d'Estat e de govèrn, los G20 finança regropant los ministres de las finanças e los governadors de las bancas centralas e, dempuèi los 20 e 21 d'abril de 2010, los G20 socials, reünissent los ministres de l'emplec.
Creacion
Lo G20 foguèt creat en marge del G7 del 25 de setembre de 1999 de Washington, jos l'iniciativa del ministre de l'economia canadian Paul Martin, pendent una reünion dels ministres de las finanças del grop. Lo but d'aquel novèl grop venguèt de favorir l'estabilitat financièra internacionala e de crear de possibilitats de dialògs entre païses industrializats e païses surgents, çò que las reünions dels ministres de las finanças del G7 permetián pas.
Per Fareed Zakaria,. D'autras rasons explican aquel ponch de vista. D'una banda, lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas es paralisat pel drech de vèto. Sas missions poirián se reüssir melhor pel G20 pus representatiu dels rapòrts de fòrça mondials. D'autra banda, se los Estats Units d'America an pas mai la fòrça d'impausar sols lors visions, pòdon per mejan d'aquela instància aver un ròtle positiu de catalisor.
Membres del G20
Los membres del G20 sont representats pels ministres de las finanças e los directors de las bancas centralas dels 20 païses o organizacion seguentas :
Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa
Lista dels Estats per PIB en 2009*?! donada pel Fons Monetari Internacional
Lista dels Estats donada en 2010 per la Central Intelligence Agency
Lo G20 es en primièr un grop politic que lo grop dels 20 primièras economias mondialas. Los païses europèus deurián en teoria representar 40 % e pas 25 % dels Estats membres del G20. En efèit, quatre Estats son pas membres del G20 alara que fan partida dels 20 primièrs PIB de la planeta: Los quatre païses non membres son totes de païses europèus. Se pòt remarcar una marginalizacion d'Euròpa dins las instàncias decisionalas internacionalas. Cal ramentar que los païses europèus representan 70% dels Estats membres del G7 en 1976.e representan pas mai que 25% del G20 -supausat de se substituir al G7- en 2008.
Al contrari se tròban tres païses non membres de las 20 primièras economias mondialas e presents al G20:
L'Union Europèa es representada pel President del Conselh Europèu e aquel de la Banca Centrala Europèa, çò qu'explica lo nom de G20. Pasmens los presidents de la Banca Mondiala e del Fons Monetari Internacional son tanben presents al G20, aquò relativiza la preséncia de las institucions europèas.
Saverieg
Saverieg en breton (Saffré en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Grop dels 20
Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa
Los membres actuals del G20 representan prèp de 65,2% de la populacion mondiala. Los regims se repartisson atal : 1 union de tipe confederal, 14 republicas (que 7 republicas federalas e 1 republica populara) e 5 monarquias (que 1 monarquia absoluda).
Los 3 Estats de l'ALENA son membres del G20 que compta tanben 2 Estats del MERCOSUR, 4 Estats de l'Union Europèa (que sèti tanben esperela) e 3 Estats membres de l'Organizacion de la Conferéncia Islamica. Lo continent asiatic es relativament plan representat amb de païses coma China, la Corèa del Sud, Índia, Indonesia, Japon e tanben Turquia e l'Arabia Saudita ; l'Africa del Sud es sola representant del continent african al G20.
G 20 Social
S'agís de far progressar lo drech social e sindical al nivèl mondial
Javanés
Lo javanés (escritura javanesa : ꦧꦱꦗꦮ, Pegon : باسا جاوا‎) es una lenga malaiopolinesiana parlada pel pòble javanés del centre e de l'èst de l'illa de Java, en Indonesia. Existisson tanben de parlaires de javanés sus la còsta nòrd de l'oèst de Java. Es la lenga mairala de mai de 98 milions de personas.
Lo javanés es la pus importanta de las lengas austronesianas en nombre de locutors natius. I a mai d'un dialèctes regionals clarament desparièrs. Las lengas vesinas pus pròchas son lo sondanés, lo madurés e lo balinés. La màger part dels locutors de javanés parlan tanben l'indonesian pels afars oficials e lo comèrci e per comunicar amb los indonesians non javaneses.
I a de locutors de javanés en Malàisia (concentrats dins la part de la còsta oèst dels Estats de Selangor e Johor) e a Singapor. Lo javanés es tanben parlat per las comunautats d'imigrants tradicionals d'origina javanesa en Surinam, Sri Lanka e Nòva Zelanda.
Amb l'indonesian, lo javanés es lenga oficiala dins la region especiala de Yogyakarta, en Indonesia.
La Chapela de Gonaguet
La Chapela de Gonaguet [lò sòpélò dé gonòge] (La Chapelle-Gonaguet en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de la Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lɒɕɒ’pɛlɒ] [degunɒ’ge]. Las fòrmas ancianas son Capella d'Agonaguet en 1199, Gonaguetam, en latin, en 1380. Lo mot chapela aguèt los sens successius de « partida de la gleisa de Tors que gardava lo manteu, la cappa, de Sent Martin », de « partida de gleisa amb un autar segondari » (sens enquera conservat), puèi de « pichona glèisa ». Gonaguet, lo nom ancian dau vilatge, es un diminutiu d'Agonac, emb aferèsi (Agonaguet > Gonaguet), ,.
26 de junh
Decèsses
Vejatz tanben:
Frémonville
Frémonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo comtat de Blâmont en avent #èsser amassat al duché de Lorraine en 1506
Après los terribles fléaux del #qu'an estrossejats la Lorraine, demorava pas mai cap de abitanta a Frémonville e mai #qu'un solelh a Blémerey, a Repaix, Barbas, Autrepierre.
Le comté de Blâmont ayant été réuni au duché de Lorraine en 1506
Après les terribles fléaux du qui ont ravagés la Lorraine, il ne restait plus aucun habitant à Frémonville et plus qu'un seul à Blémerey, à Repaix, Barbas, Autrepierre.
Ibn al Nafis
Ala-al-din abu Al-Hassan Ali ibn Abi-Hazm al-Qarshi al-Dimashqi (1210-1288), mai conegut jol nom Ibn al Nafis, èra un mètge mètge arab.
Originari de Damasc, es conegut per aver descrit, lo primièr, lo precediment de la circulacion sanguina dins lo còs uman al Caire en 1242, e subretot de la circulacion pulmonària. Son òbra demorèt fòrça ignorada car foguèt revelada en Euròpa sonque 260 ans après sa mòrt. En effet un de ses ouvrages "Commentaris del Canon d'Ibn Sina" foguèt tardierament tradusit en latin e publicat Venècia, en 1527, par Andrea Alpago, qu'aviá estat mètge del Consulat de Venècia a Damasc. Aquel obratge fuguèt trobat en 1924 dins la libraria nacionala de Berlin pel Doctor Al-Tatawi, mètge egipcian demorant en Alemanha.
Sos escrits
thumb|La pagina d'obertura de las òbras medicalas d'Ibn al Nafis Lo volum mai voluminós es Al-Shamil fi al-Tibb (Comentaris sus l'Anatomia del Canon de la medecina d'Ibn Sina), una enciclopedia prevista de 300 volums, mas inacabada per causa demòrt. Lo manuscrit n'es disponible a Damasc.
Tanben escriguèt:
Escriguèt tanbe fòrça « comentaris » en matèria de lei e de medecina, per exemple sus des libres d'Ipocrates e d'Avicena.
Descripcion de la circulacion pulmonària
En 1924 un mètge egipcian, lo doctor Muhyo Al-Deen Al-tatawi, qu'èra interessat per l'istòria de la medecina araba, descobrís un manuscrit titulat Comentaris sus l'Anatomia del Canon d'Ibn Sina dons la libraria nacionala berlinesa de Prússia.
Aquel manuscrit es considerat coma un dels melhors libres scientifics. Al Nafis parla en detalh de l'anatomia umana, de las patologias e de la fisiologia. Es lo primièr libre consacrat a la circulacion pulmonària.
Explica dins son libre:
"Quand la sang foguèt rafinada dins aquel cròs (lo ventricul drech del còs), es indispensable que passe dins lo cròs esquèrra ont naisson los esperits vitals. Mas existís pas de passatge dirècte entre aqueles darrièrs. L'espés septum del còr èra pas cap de biais pertusat e comprtava pas de pòres visibles tot coma o pensavan certans, nimai de pòres invisibles coma o imaginava Galien. Al contrari los pòres del còr i son tancats. Aquela sang del cròs drech del còr devián circular, dins la vena arteriosa (la nòstra artèra pulmonara), cap al palmons. S'espandís enseguida dins la substància d'aquel organ ont se mesclava amb l'aire. Per que sa partida mai prima siá purificada e passada dins l'artèra venosas (las nòstras venas pulmonaras) per arribar dins son cròs esquèrra del còr e i forma l'esperit vital."
Endacòm mai dins son libre:
Descrivent l'anatomia dels palmons indica:
Ville-en-Tardenois
Ville-en-Tardenois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Ibn al Nafis
Descripcion de la circulacion pulmonària
"Los palmons son constituits de diversas partidas, una d'aquelas es las broncas, la segonda correspond a las brancas de l'artèra pulmonara e la tresena a las brancas de las venas pulmonaras. Totas son ligadas amb un parenquima flac e porós"
Ville-en-Tardenois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Estève Pelabon
thumb|left|Ostau nadau de Pelabon (lo 3en en tot partir dau canton a man drecha) thumb|thumb|left|Placa pauvada subre l'ostau nadau de Pelabon thumb|thumb|Batalha de Trafalgar onte perdèron lei manuscrits de Pelabon Estève Pelabon (Tolon, 25 de genèr de 1745 - Marselha? 1 de novembre de 1808) foguèt un escrivan de teatre provençau de lenga occitana dau sègle XVIII. Èra tolonenc e comencèt coma maquinista de teatre avans de compausar en provençau.
Ville-en-Tardenois
Istòria
Lo nom de "Villa Tardini" apareis en documents datats de 1192. Lo vilatge s'estend suls dos marges de la Brandouille. Cap de-luòc de costat dempuèi la formacion dels departaments l'an 1790, Vila en Tardenois, #que comptava pas mai que 332 abitants l'an 1982, a sabut atraire citadins désireux d'aprofechar d'un autre art de viure, e compta uèi près de 600 abitants. La glèisa, classificat monument istoric e en datant de la, es dédiée a Sant Laurent (celèbra patronale la dimenge d'agost).
Ibn al Nafis
Descripcion de la circulacion pulmonària
Apond :
Estève Pelabon
Pasmens son òbra marquèt decisivament l'istòria dau teatre occitan e tolonenc ambé sa comèdia Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr (Lou Groulié Bel Esprit, vo Suzeto et Tribor) interpretada a Tolon en 1789.
Linha Siegfried
thumb|right|Vestigis de la linha dins la region d'[[Ais d'Alemanha.]]
Estève Pelabon
Se maridèt en 1766 ambé Margarida Loïsa Ponç e aguèron ensems dos enfants: Victor Josèp Alexandre en 1772 e Loís Estève en 1784. Après, escriguèt La Réunion Patriotique ò Minerve a Toulon (La réunion patriotique vo Minerve à Toulon en grafia originala) en 1790 e Matiu e Ana (Matiéu e Ano) en 1792. Maquinista a Marselha, foguèt menaçat per lei revolucionaris, qu'aviá sauvat la vida d'un reialista, e escriguèt per s'aparar una pèça revolucionària: Lo sens culòta a Niça (Lou sèns-culoto à Niço) que celèbra l'intrada dei tropas jacobinas a Marselha.
En defòra de çò d'estampat, sei manuscrichs foguèron malurosament perduts per son fiu, lo marin e poèta provençau Loís Estève Pelabon, dins un naufragi a l'escasença de la batalha de Trafalgar.
Lo felen d'Estève Pelabon, Loís Pelabon foguèt tanben poèta provençau e tolonenc.
Ville-en-Tardenois
Istòria
Le nom de "Villa Tardini" apparaît dans des documents datés de 1192. Le village s'étend sur les deux rives de la Brandouille. Chef-lieu de canton dès la formation des départements en 1790, Ville en Tardenois, qui ne comptait plus que 332 abitants en 1982, a su attirer des citadins désireux de profiter d'un autre art de vivre, et compte aujourd'hui près de 600 habitants. L'église, classée monument historique et datant du, est dédiée à Saint Laurent (fête patronale le 2 dimanche d'août).
Ibn al Nafis
Descripcion de la circulacion pulmonària
"Los palmons exigisson una artèra pulmonara car aquela balha la sang que foguèt aprimada e caufada dins lo còr per que çò que susa per de pòres de las brancas d'aquel vaissèl cap als alveòls pulmonars pòsca se mesclar amb l'aire que s'i trapa e se combinar amb el, la substància obtenguda essent alara en mesura de venir l'esperit après qu'aquela mescla ganhèt la cavitat esquèrra del còr. La mescla es menada cap a las venas pulmonaras."
Sant Frichós
Sant Frichós (Saint-Frichoux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ibn al Nafis
Descripcion de la circulacion pulmonària
Explica tanben lo ròtle de las artèras coronàrias dins l'irrigacion del còr :
"En mai, lo postulat [d'Avicena] que volgava que la sang dels costat drech sèrva a noirrir lo còr es absoludament pas verai en efèit la nutricion del còr ven de la sang circulant dins les vaissèls que penetran lo còs del còr."
Tarnòs
Tarnòs (Tarnose en basco, Tarnos en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Etimologia
Lo nom de la vila qu’es estat ortografiat Tarnos desempuish lo Cartulari de Dacs, aus sègles XIau e XIIau. Qu’apareish devath lo nom de Larnos sonque sus la carta de Gudocus, en 1630, e que s’a tornat aqueth nom de hiu desempuish (Carta deu Ducat de Labrit de 1647, Carta d’Amsterdam de 1714, Carta de Guiana e Gasconha de 1733, e cartas deu sègle 18au). Tots los grans lingüistas (Dauzat, Rostaing, Nègre, Astor, e B. Boyrie-Fénié) que s’avienen tà soslinhar l’origina antroponimica d’aqueth nom, un nomat « Tarinus », benlhèu lo luenhec ajòu qui a fondat la « villa » qui l’estó balhada, de cap au sègle dusau, com gratificacion a un ancian gradat qui avè servit en l’armada romana abans que ne s’arretirèssi de la contrada.
Trilh
thumb|200px|left|Duas notacions d'un Do en trilhthumb|200pxRealizacion d'un Do en trilh en començar peraquesta medisha nò.thumb|200px|Do en trilh aviat per la nòta superiora - lo Re -En solfegi, lo trilh qu'ei ua alternància enter duas nòta tanhentas (generaument deseparadas per sonque un miei ton o un ton).
Lo trilh que pòt estar començat a partir de la soa nòta o de la nòta superiora dab lo quau aquesta b'ei alternada (aquò qu'ei lo cas mei probable dens las musicas barròca e classica).
Ligam intèrne
Abbellimento
Coubert
Coubert es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Teodor Llorente
Teodor Llorente i Olivares (Valéncia lo 7 de genièr de 1836- 2 de julhet de 1911) èra un escrivan en lenga valenciana e castelhana. Es lo poèta mai important de la Renaissença valenciana. Foguèt tanben Majoral del Felibritge de 1876 a 1893.