Ans_1800
Sciéncias e tecnicas
1801 : descubèrta dau raionament ultraviolet per lo fisician alemand Johann Wilhelm Ritter (1776-1810). 1801 : començament d'una tiera d'estudis dau fisician britanic John Dalton (1766-1844) per assaiar de demòstrar la teoria de l'indivisibilitat de la matèria desvolopada per leis Ancians. Per aquò, estudièt la composicion de mèsclas de gas, especialament l'evolucion de sa pression en foncion de la temperatura. Publicats en 1802-1803, aquelei trabalhs anavan en realitat pervenir au contrari e permetre de desvolopar lei premierei teorias atomicas modèrnas. 1802 : descubèrta per azard dau segond asteroïde conegut, Pallas, per l'astronòm alemand Heinrich Olbers après una temptativa mancada per retrobar l'asteroïde Ceres descubèrt l'annada precedenta. 1802 : premiera experiéncia demonstrant lo principi de foncionament d'un acumulator realizada per lo fisician alemand Johann Wilhelm Ritter (1776-1810). D'efiech, capitèt de recargar una pila gràcias a una reaccion quimica. Pasmens, aquela descubèrta trobèt ges d'aplicacion fins a la segonda mitat dau sègle XIX. 1802 : descubèrta de la lèi de Gay-Lussac per Joseph Louis Gay-Lussac (1778-1850). Permetèt d'establir que lo rapòrt P/T es constant a volum constant. Aquela relacion participèt a la definicion dau modèl dau gas perfècte (→ 1834). thumb|right|Simbòls quimics utilizats per [[John Dalton dins una publicacion de 1808.]] 1803 : dins lo corrent de son estudi sus la composicion de la matèria, lo fisician britanic John Dalton (1766-1844) inventèt lei premierei notacions simbolicas dei còrs quimics (H, N, C, O, P, S). 1804 : descubèrta dau tresen asteroïde conegut — considerat alora coma la 10 planeta dau Sistèma Solar — per l'astronòm alemand Karl Ludwig Harding. L'objècte novèu foguèt dich Junon. 1804 : descubèrta de Louis Joseph Gay-Lussac qu'establiguèt lo liame entre un volum de gas a una temperatura donada e son volum a 0°C (lèi de Gay-Lussac). 1805 : determinacion de la composicion de l'aiga (un volum d'oxigèn e dos d'idrogèn) per Gay-Lussac (1778-1850) e von Humboldt (1769-1859). 1805 : publicacion per Theodor Grotthuss (1785-1822) de la premiera teoria depintant lei fenomèns de dissociacion entraïnats per l'electrolisi d'una solucion. 1806 : premiera definicion de l'escala dei vents de Beaufort per l'amirau britanic Francis Beaufort (1774-1857). Permetèt d'uniformizar leis indicacions de vent escrichas dins lei rapòrts dei naviris de la flòta e foguèt pauc a pauc adoptada per leis autrei marinas puei per totei lei meteorològs. 1807 : premiera utilizacion dau tèrme energia dins son sens fisic modèrne. Foguèt l'òbra Thomas Young (1773-1829) durant sei trabalhs sus l'estudi de la tension de superficia. 1807 : descubèrta dau quatren asteroïde conegut — considerat alora coma la 11 planeta dau Sistèma Solar — per Heinrich Wilhelm Olbers. Segond objècte d'aquela classa trobat per Olbers, foguèt dich Vesta. Olbers expliquèt aquela multiplicacion d'objèctes pichons entre Mart e Jupitèr per la destruccion d'una planeta anciana que foguèt dicha Faetont. 1807 : gràcias ai tecnicas d'electrolisi desvolopadas dempuei 1800, Humphry David (1778-1829) descurbiguèt lo sòdi e lo potassi. 1807 : depaus d'un brevet depintant lo foncionament dau premier motor de combustion intèrne per l'engenhaire soís Isaac de Rivaz (1752-1828). Aquò èra la conclusion d'un trabalh començat en 1804. Pasmens, son motor recebèt pas un succès important car leis engenhaires dau començament dau sègle XIX consideravan lo motor de vapor pus prometeire.