cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mairs de la plaça de Mayo
A la debuta de la loa organizacion tres mairs que hon desapregudas e aucidas. Puish la junta militara que le nom è las hòlas de Mayo. Arron la caduda de la dictatura las Mairs que militèn en favor deus jutjaments deus responsables de las morts deus lors hilhs puish tanben entà tornar trobar los arrèrhilhs de desapareguts (nenets près dab lor lors pairs e hidats a familha pròche deu regim qui'us avèva aucits).
Fin finala las Mairs qu'ensajan de perseguir l'òbra deus lors hilhs (sovent desapareguts sia per'mor d'engatjaments politics d'esquèrra, sia, mei simplament, per'mor d'estar estat implicats dens projèctes d'ajuda aus praubes) en tant qu'ONG entà lutar contre lo praubèr, l'analfabetisme eca.
Haussà (lenga)
Lo haussà (Hausanci dens la lenga Hausanci) es una lenga afroasiatica, del grop chadic, parlada en Africa occidentala e centrala. Es la principala lenga del grop chadic e una de las lengas majoras d'Africa.
Classificacion
Lo haussà fa partida de la larga familha de las lengas afro-asiaticas, ramificacion chadica.
Las lengas chadicas an tres brancas: occidentala, centrala e orientala. Lo haussà fa partida del grop occidental. Cal notar que tot ben que las lengas chadicas compten mai d'un centenat de lengas, lo haussà sol representa gaireben 80% del nombre total de locutors de la ramificacion chadica.
Estatut
Es una de las tres lengas africanas majoras oficialas de Nigèria e la mai importanta.
Es una lenga nacionala de Nigèr e es parlat per la majoritat de la populacion.
Es tanben una lenga veïculara largament utilizada en Africa occidentala e centrala (de Ghana a Sodan).
Dialectologia
Lo haussà a un vintenat de dialèctes. Es lo de Kano (Kananci) que sèrv de referéncia e de basi a la lenga estandarda.
Nombre de locutors
Als 50 000 000 de locutors de lenga mairala (que representa mai o mens lo nombre de Haussàs), cal ajustar un nombre desconegut de locutors qu'utilizan lo haussà coma lenga segonda. Cal pasmens reconéisser que lo nombre de 70 000 000 (sovent donat) es del tot possible vist que la lenga domina lo nòrd de Nigèria e Nigèr tot.
Los paises que comptan lo nombre mai grand de Haussàs son:
- Niger: al recensament de 2001 55,4% se declarèt haussà (en 1988 èran 53%). Amb una populacion de 18 000 000 en 2015 se pòt estimar a gaireben 10 000 000 los Haussàs d'aqueste país.
Vrigny
Vrigny es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
thumb|left|upright=1.6|Vista del bourg dempuèi la plana, direccion Lo Pichon-Riu.
thumb|right|upright=1.1|Vista del bourg dempuèi la plana.
Lo vilatge es niché entre plana e bocage en lo Parc natural regional Normandie-Maine. La reparticion dels païsatges de la municipalitat es fòrça contrastada. En bordure de la bòsc de Écouves, la part meridionala del vilatge s'estend sus un terren vallonné e boisé, de mai, lo bocage i es plan conservat. Per çò qu'es de la zòna septentrionala, es fòrça mai monòtona e fòrça degradada. Se materializa per planas descobèrtas ont las labours dominan.
thumb|left|upright=1.6|Vue du bourg depuis la plaine, direction La Petite-Rivière.
thumb|right|upright=1.1|Vue du bourg depuis la plaine.
Le village est niché entre plaine et bocage dans le Parc naturel régional Normandie-Maine. La répartition des paysages de la commune est très contrastée. En bordure de la forêt d'Écouves, la partie méridionale du village s’étend sur un terrain vallonné et boisé, de plus, le bocage y est bien conservé. Quant à la zone septentrionale, elle est beaucoup plus monotone et très dégradée. Elle se matérialise par des plaines découvertes où les labours dominent.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Abans la Revolucion francesa de 1789, Vrigny i aviá compausat de 2 parròquias : Sant Pierre e Sant Martin.
Avant la Révolution française de 1789, Vrigny était composé de 2 paroisses : Saint Pierre et Saint Martin.
Lo Banquet (Platon)
Lo banquet o Simposi (en grèc ancian Συμπόσιον, Symposion) es un dialòg de Platon escrich vèrs -380 AbC que tracta de l'amor. Aquela òbra, amb lo Fedra (dialòg) fabrega l'idèa de l’amor platonic.
Contengut
Lo recit se situa pendent lo banquet organizat pel poèta tragic Agaton per celebrar la seuna victòria pendent las fèstas Lenèas de 416 AbC Aprèp lo repais Eriximac, prepausa de passar lo temps dins de discursos comuns e debatre sus tèma de Fedra. Eriximac demanda que cadun dels convidats improvise un elògi a Erós perque, segon lo dichs de Fedra, essent aquel dieu un dels mai importants, recep rarament lo laus que merita.
Es alara lo quita Fedra que comença la seriá, amb un elògi passionat de l'amor, Eròs, que considèra èsser lo mai antic e admirable dels dieus. Segon, lo sofista Pausanias, parla de la doble natura de l'amor, destriant entre una origina vulgara e l’autre qu'aspira al bèl e bon. Eriximac, lo tresen de parlar, preapusa una vision una mica mai cientifica, comprend l'amor coma principi fonamental que, al costat de l'òdi, domina a la natura e a l'òme.
Seguís alara lo discors d’Aristofanes, que se deu sens dobte una granda partida de la fama que gaudís Lo Banquet. Introdusís un mite segon que, èra un temps que la tèrra èra abitada per de personas esfericas de doas caras, quatre cambas e quatre braces. Tres sèxes existissián alara: lo masculin, descendent del solelh, lo femenin, descendent de la tèrra e l androgin, descendent de la luna, que participava en ambedos. L'arrogància d'aqueles èssers provoquèt l’ira de Zèus que per los sotmetre los dividiguèt amb lo seu lamp, los cambiant en èssers incomplets e los condemnant a desirar per sempre l'union amb la seuna mitat perduda. Las tres formas de l'amor sexual son explicadas atal: los eterosexuals son descendents d'èssers androgins e los omosexuals venon d'èssers completament masculins o femenins.
Aprèp lo bèl discors de Aristofanes lo torn ven a Agaton e aprèp a Sòcrates, que comença amb un premici ironic qu'avertís que fará pas l'elògi Eròs per manca de coneissença vertadièra sus el mas que contarà çò que sap de l'amor sens calar çò que seriá pas bèl. Socrates explica que foguèt instruit suls afars amoroses per Diotima, una femna sàvia de Mantinèa la veracitat istorica d'aquò es pas pron clara.
L'amor, essent pas parfècte coma lo son los dieus, cerca la beuta, la coneissença, en un mot una certa perfeccion. Es pas aquela perfeccion que cerca. Los òmes volon èsser astrucs, e quand tenon vertadièrament lo bonaür, cercan pas res pus; aquò es la tòca (telos) o lo ben suprèma, al dela de que se ne trapa pas d'autre que sia encara superior.
Mas, se lo fach de possedar de causas torna astruc, sufís de las possedar pas mai per que lo bonaür desaparesca. Es perque l'amor es pas sonque lo desir de possedar çò qu'es bon, mas lo desir de le possedar per sempre. Pasmens, que se pòt possedar totjorn ? L'èsser uman es mortal e imperfècte. Lo sol biais per passar aquel triste constat, e accedir a una (relativa) imortalitat, es de procrear. « Pel vivent mortal es quitament aquò qu'es imortal: la feconditat e la procreacion ». L'immortalitat es d'esséncia divina, e lo laid es en discordància amb lo divin alara que lo bèl s'accòrda amb el. Aquel qu'es fecond s'apròcha doncas de la beutat per enfantar: l'amor es « amor de la procreacion e de l'enfantament dins lo beròi ».
Manhaut e Tausiar
Manhaut e Tausiar (Maignaut-Tauzia en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Labruyère
Labruyère pòt èsser:
Manhaut e Tausiar
Manhaut
Segon Dauzat, Manhaut que vengueré benlèu deu nom germanic d'òme Magin-wald. Segon Negre, Manhaut que vengueré deu nom germanic d'òme Magnaldus.
(Lo) Tausiar
Lo Tausiar qu'es un lòc on i avè casses tausins; lo sufixe que pòt estar lo resultat de -are (-n- intervocalica que despareish en gascon).
Yvrandes
Yvrandes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Jugasan
Jugasan (en francés Jugazan) es una comuna occitana deu Vasadés istoric, lingüisticament gascona, en Guiana, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Iugazan, sense data, Iugasan, en 1184-1192. Dauzat considèra qu'aqueth nom galloroman es escur, mes prepausa sense certitud lo nom d'òme Jucundius emb lo sufixe -anum. Bénédicte Boyrie-Fénié prepausa pas de nom d'òme, mes un tèrme vengut deu latin jugatione(m), una mesura agrària, associada au sufixe -an, de valor locativa.
Pòrta d'August
thumb|250px|La pòrta d'August
La Pòrta d'August és un monument romà que fou bastit al sègle I ab. J.-C. a Nimes (Lengadòc). Ha estat classificada com a monument històric per l'estat francés al 1840.
Història
Situada a la part oriental, al centre de Nimes, la Porta d'August marcava l'època romana l'entrada principal de la vila, i el punt d'arribada de la via Domícia dins la colònia. Al 1389, lo rei francés Carles VI que visitava Lengadòc va fer bastir una fortalesa au quite endrech ont se trobava lo monument per tal d'apasimar las luchas ardentas entre nòbles e borgeses. Las construccions ancianas serviguèron de supòrt a las fortificacions novèlas e ansin se perdèt de vista lo monument fins a 1790. En aquel temps s'ordenèt lo demoliment dau castèl e la construccion romana reapareguèt.
Províncias Unidas
Província Unidas (en neerlandés : Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, çò que significa Republica dels Sèt Païses Basses Units e en latin : Belgica Foederata) es lo nom que prenguèron las sèt províncias del nòrd de las Dètz e sèt Províncias o Païses Basses espanhòls en 1581 fins a la creacion pels Francés de la Republica batava (1795) puèi lo Reialme d'Olanda (1806).
Las Províncias Unidas son tanben nomenada Païses Basses septentrionals o Païses Basses del nòrd, al respècte dels Païses Basses meridionals o del sud Belgica Regia tornandas jos dominacion espanhòla pendent la Guèrra d'ochanta Ans.
Lo 26 de junh de1581, amb l'Acte de L'Aia, aquelas províncias, alara jos l'autoritat del rei d'Espanha, prenguèron lor endenpendéncia e bastiguèron una federacion. Las causas de la secession èran una reaccion fàcia a la centralizacion en cors jols Absborg, e la confession religiosa, los abitants d'aquelas províncias avent majoritáriament causit lo calvinisme en contra de las politicas ultracatolicas de Felip II d'Espanha. Dempuèi 1586, los Estats generals de las Províncias Unidas bastiguèrin l'union confederala en forma de republica.
Dependéncias
Las dependéncias de las Províncias Unidas comprenavan:
País de Drenta
Lo País de Drentae (Landschap Drenthe) èra administrat per una assemblada d'estats mas èra pas representada als Estats generals.
Guanche
Lo guanche (tanben s'escriu güanche) es un dialècte (o un grop de dialèctes), ara desparegut, que pertanhiá versemblablament a la lenga berbèra e que se parlava dins leis illas Canàrias. Èra la lenga de la populacion autoctòna dei guanches.
Províncias Unidas
Païses de la Generalitat
Los Païses de la Generalitat avián cap d'assemblada d'Estats e èran administrats pels Estats generals.
Colonias e establiments d'otramar
La creacion e l'expleitacion d'establiments e colonias foguèt confiada pels Regents a doas societats per accions, la GWC e la VOC, vesrtadièrs Estats dins l'Estat. Los cors expedicionaris de la VOC capitèron pas jamai aprene l'establiment de Macao.
Guanche
Lo guanche a laissat de traças dins l'espanhòu actuau que se parla ai Canàrias, amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. En seguida de la penetracion europèa ai Canàrias au sègle XIV, puei de la conquista per Castelha de 1402 a 1496, sembla que lo guanche coexistiguèt amb l'espanhòu e que despareguèt de l'usatge corrent au sègle XVIII.
Províncias Unidas
Las causas politicas de la sacession
Abans 1581, los Païses Basses èran constituits de ducats, comtats, evescats e autras senhorias independantas, gaireben totas fasent partida del Sant Empèri Roman Germanic, e lo territòri èran mas omens constituit per las Detz e sèt Províncias cobertas per la Pragmatica Sancaion de Carles Quint.
Ostau de Tucumán
thumb|200px|left|Ostau originau en [[1868]]thumb|350px|Ostau uei L'Ostau de Tucumán (en castelhan Casa de Tucumán) o l'Ostau Istoric de l'Independéncia (Casa Histórica de la Independencia) qu'ei lo lòc on ua majoritat de representants de las províncias de l'anciana Vicereiautat de l'Arriu de la Plata promulguèn la loa independéncia de l'Empèri Espanhòu. Que's tròba a San Miguel del Tucumán.
Saint-Martin-la-Patrouille
Saint-Martin-la-Patrouille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Províncias Unidas
Las causas politicas de la sacession
Per mariadatge, guèrra o venta, totes aqueles Estats acabèron dins las mans dels Absborg, l'emperaire Carles Quint e son filh, Felip II d'Espanha. En 1568, qualques províncias, menadas per Guilhem lo Taciturn, se revoltèron contra lo governaire del Rei à Brusselas, Ferand Alvare de Toledo, duc d'Albe, contra sass tentativas de modernizacion e de centralizacion de las estructuras, de sa politica absolutista, de las execucions capitalas dels oposants e dels impòstes elevats, e tanben de la persecucion dels protestants. Foguèt lo començament de la Guèrra d'Ochanta Ans.
Guanche
Se coneis lo guanche parcialament a travèrs d'inscripcions ancianas en tifinaghs e a travèrs de mots reculhits dins lei cronicas ancianas en espanhòu.
Ostau de Tucumán
Lo bastiment originau, d'estil coloniau ondrat de 2 colomnas salomonicas e dab hèr a las frinèstas que devó estar avalit en 1903 per'mor deu mau estat de conservacion (que's conservè totun lo salon de la signatura).
Províncias Unidas
La guèrra contra Espanha (1581-1609)
Es lo periòde mai tormentat de la Guèrra d'Ochanta Ans entre 1568 e 1648. Una mediacion del rei de França permetèt la conclusion de la trèva de Dotze Ans del 9 d'abril 1609 entre Espanha e las Províncias Unidas.
Guanche
Encuei, de movements nacionalistas canaris utilizan sovent lo guanche coma lenga emblematica e simbolica (títols, formulas, noms d'organizacions) e participan au movement berbèr.
Províncias Unidas
Las Províncias Unidas als sègles XVII e XVIII
thumb|Familha Olandesa, par [[Pieter de Hooch, 1662]]
Ostau de Tucumán
Que ho tornat bastir a l'identic e dab los medish materiaus en 1941.
Soulaines-sur-Aubance
Soulaines-sur-Aubance es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Ostau de Tucumán
Istòria deu bastiment
Que's tracta d'un ostau deu sègle XVIII qui los proprietari mei ancians coneguts èran los Bazán e que ho eretada per la loa hilha Doña Francisca Bazán esposa d'un certe Migule Laguna. Sia prestat per aquesta dauna o sia logat (mei probablement segon las recèrcas istoricas) l'ostau qu'acessó la signatura de la declaracion d'independéncia per Congrès de Tucumán en 1816. En 1874 l'ostau que ho crompat a la familha de Zavalía decendents deus Laguna-Bazán. L'ostau originau que ho avalit en bèth conservar lo salon e ua façada d'estil neoclassic que remplacè la façada originau. L'ostau que ho ua vegada mei avalit en 1904 per'mor deu mau estat e un aute bastiment (aperat el templete) qu'emparè un còp mei lo salon. En 1916 un terrenh tanhent qeu ho dat mes dab la condicion d'i bastir quauquarren au cors de 100 ans (en 2009 arren n'èra pas estat hèit) si non que tornare a la familha donanta. En 1941 que's decidè de tornar bastir l'ostau a l'identic, çò qui ho hèit devath la direccion de l'arquitècte Mario J. Buschiazzo e acabat en 1943. Que ho declarat Monument Istoric Nacionau.
Soulaines-sur-Aubance
Geografia
Situada a 14 km de Angieus, Soulaines fa partida de l'aglomeracion angevine, lo bourg es a penas a qualques quilomètres del Aubance (#que lo vilatge ne pòrta lo nom). Soulaines Fa partida de la Vallée de la Loire.
Lignières-sur-Aire
Lignières-sur-Aire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Soulaines-sur-Aubance
Geografia
Située à 14 km d'Angers, Soulaines fait partie de l'agglomération angevine, le bourg est à peine à quelques kilomètres de l'Aubance (dont le village porte le nom). Soulaines fait partie de la Vallée de la Loire.
Lignières-sur-Aire
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Soulaines-sur-Aubance
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Soulaines Viu nàisser en 1770 Renascuda Bordereau, #que #combatre vestida n'òme en lo Armada catolica e reiala.
Províncias Unidas
Las Províncias Unidas als sègles XVII e XVIII
Lo sègle XVII es considerat coma le sègle d'aur de las Províncias Unidas: lo país èra alara al cap d'un poderós empèire colonial e comercial. Las vilas atirèron los entreprenaires e obrièrs de tota Euròpa. La reputacion de tolerança e de libertat fasiá de las Províncias Unidas un fogal intelectual e cultural al vam.
Politica
L'independéncia de las sèt Províncias Unidas es definitivament reconeguda per la monarquia espanhòla pel Tractats de Vestfàlia en 1648. La poténcia de la Republica de las Províncias Unidas durèt pendant dos sègles. Al sègle XVII, las Províncias Unidas faguèron de gèrras contre Angletèrra, que se disputavan la superioritat navala e comerciala dins la Mar del Nòrd. Las Províncias Unidas èran, coma enemic, de totas las guèrra de Loís XIV; aquel los menaçava per sas pretencions d'annexar los Païses Basses espanhòls (Belgica actuala). Es lo cas a Noordpeene, pendent la batalha de la Peene, l'11 d'avril de 1677: le rei de França envièt son fraire, Philippe d'Orleans, assetjar Saint-Omer, sola vila d'Artés encara en Païses Basses espanhòls; la coalicion antifrancesa dirigida per las Províncias Unidas (amb lo quita Guilhèm III d'Aurenja al cap) foguèt desfacha; Saint-Omer casèt en seguida (tractat de Nimèga).
Institucions
Las institucions de las Províncias Unidas son eritadas del periòde dels trebolums; la ficcion politica n'es la reünion de sèt provícias que s'èran separadas del lor sobeiran e decident de daissar vacanta l'emplec. Bastiguèron doncas un sistèma de republica federala pro flac. Al contrari de las republicas italianas coma Venècia o Gènoa, las Províncias Unidas coneguèron en efècte pas de poder central fòrt amb un cap formal de l'Estat o un territòri unificat.
Al nivèl central
De fach, la sola institucion atal centrala coneguda es l'assemblada dels Estats generals de las Províncias Unidas (Staten generaal). Foguèt gaire pas una institucion autonòma per que se compausava pas que de delegats de las assembladas dels Estats provincials. Pasmens aguèron un ròtle de deliberacion important dins los afars tocant l'ensems de las Províncias (comerci, religion, eca.) e administravan los païses de la generalitat e los territòris non constituits en Província. La máger partida de la fiscalité repausa suls impòstes indirèctes.
De bais informal, pr'amor, los magistrats de la Província d'Olanda aguèron de foncions que se poirian calificar de centralas. Lo pés economic e politic d'aquela Província es tal que res se pòt pas decidir sens lo seu acòrdi. E mai èra sul seu territòri que se reünián las institusions centralas.
Dins las Províncias
Lo poder efefectiu, dins la republica de las Províncias Unidas, demorava de fach al nivèp provincial. Cada Província dispausa d'un govèrn gaireben simple de tres pilars:
Equilibris e evolucions
Lo grand debat institucional al sen de las Províncias unidas fogèt l'equilibri entre las foncions civilas, representadas pels Estats e los pensionaris, e lo poder militar dels Stathouders. Lors foncions remembravan pro en efècte aquelas d'un monarca, subretot un cap de guèrra.
De partits se formèron, los partits Aurengistas, calvinistas e liberal coabitavan mai o mens. Se balançan entre una monarque de tipe britanica (alternative sostenguda pels aurengistas e calvinistas) e una republica (alternativa sostenguda pels liberals). Un statu quo demorèt fins a 1650, an de l'eleccion de Johan de Witt. Sostengut per Cromwell, prononcièt lo faidiment dels Aurenja Nassau, suspectats per l'Angletèrra republicana de sostener los Stuarts en exili e per l'olanda de voler restablir la monarquia dins los Païses Basses. L'stathouderat foguèt doncas suspendut en Olanda e en Zalanda; de províncias, al contrari, mantenguèron lor d'el. Se profeitèt pendent un vintenat d'ans d'una libertai gaireben complèta, que gausissiá entre autres lo filosofe Spinoza.
Las catastròfa militaras de la guèrra d'Olanda, en 1672 menèron Witt a la disgracia: foguèt rendut responsable de las victòria francesa. Le sentiment d'une punicion divina dels ans de licéncia èra poderós. De Witt fin finala foguèt reprovat puèi linchat, alara que los Aurenja Nassau tornèron èsser nomenat al poder. Aprèp una segonda oligarquia, l'Stathouderat foguèt fin finala reformat en 1747. Venguè una foncion unica e ereditária, comuna a l'ensems de las províncias. Aquele segonda institucio del stathouderat demorèt fins a l'invasion francesa de 1795 e l'instauracion d'une republica batava.
Populacion e economia
thumb|Vermeer, Vista de Delft Lo succès economic de las Províncias Unidas s'explica gaires pels atots natuels: Lo territòri es pichon, gaireben pauc poblat al repècte de França. Lo territòri se bastiguèt progressivament per la conquèsta de tèrras novèlas sus la mar del Nòrd. Una grand partida del país es constituit de poldèrs d'altutud plan baissa. Las Províncias Unidas deguèron s'apara de las tempèstas per de levadas qu'empachèron pas totjorns las aigadas. Encara que lo país es plan situat entre la mar del Nòrd et la Marga. Profeitèt de la rota fluvenca e comerciala del Ren.
La populacion de las Províncias Unidas èra de prèp de al mitan del sègle XVII. Aculhèron una fòrta migracion venguda d'Alemanha e de Scandinavia. Los Jusieus iberics e los Huguenots ne faguèron un refugi al sègle XVII.
L'agricultura èra fòrça productitz per l’epòca: las culturas ortalencas se desvolopèron a l'entorn de las vilas utilizant fòrça engrais. Las culturas industrialas e de renda èran desvolopadas (cambe, colzat, aubelon, tintura, tabat, lin, eca). Las vilas faguèron butar de blat sus las ribas de la Baltica. La pèsca dels arencs, de la merluça e de la balena èra tanben un sector dinamic. Mas subretot, las Províncias Unidas s'enriquèron a l'epòca modèrne amb lo comerci maritim. Dominan lo comerci en mar Baltic e dintrant dins lo malhum mediterranèu. La prosperitat economica e financière del país es basat sul grand comerci maritim.
thumb|left|Mapa anacronica de l'empèri colonial
Lo comerci de las Províncias Unidas declinava pendent lo sègle XVIII. Se vei la casuda de las importacions de fusta balta (2/3 en 1720, 1/5 en 1740), de vin du Ren (96 % en 1710, 40 % en 1750), d'arenc de la Baltica (60 % en 1700, 15 % en 1740). La Companhiá neerlandesa de las Índias occidentalas perdèt las seunas posicions en Índia e en China. La produccion de papièr passèt de 150,000 ramas en 1730 a 80,000 en 1750. Lo nombre de manufacturas de tabat d’Amsterdam passèt de 30 en 1720 a 8 en 1751. Las construccions navalas s’esfondrèron pendent lo sègle. Leyde produgava 139,000 pèças de teissuts en 1671, 54,000 en 1750, 29,000 en 1795. La populacion estagnèt a l'entorn de e s'apauriguèt. Los còstes salarials trop naut, lo vam comercial e industrial de las poténcias europèas coma la Grand Bretanha e França son a l’origina d'aquel declin.
Cultura
thumb|Rembrandt, La ronda de nuèch Las Províncias Unidas foguèron un fogal cultural al vam als sègles XVII e XVIII. Aquela republica toleranta aculhèt alara totas las religions e favorizèron las libertats individualas. Donèt a la filosofia un dels mai grand: Baruch Spinoza (1632-1677). Los filosofes francese Pierre Bayle e René Descartes i tabalhèron e publiquèron longtemps.Montesquieu admirava aquel modèl politic e faguèt publicat las Lettres persanes a Amsterdam en 1721.
Lo país dispausava de centres d'edicion e d'estampariá (Amsterdam), d'universitats renomadas (subretot l'universitat de Leyde, fondada en 1575). Al sègle XVII s'espandiguèt una pintura olandesa renomada e representada per Jan Vermeer (1632-1675), Rembrandt (1606-1669) e Frans Hals (1580-1666). La borgesia d'afars, les armadors e los escabin passavan des comandas a aqueles artistas e se faguèron bastir d'ostals de familha dins las vilas.
Magny-sur-Tille
Magny-sur-Tille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Montfaucon-Montigné
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Magny-sur-Tille
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Allouville e Bellefosse
Istòria
Aquela comuna es nascuda de la fusion de las municipalitats d’Allouville e de Bellefosse en 1823.
Sablons
Nom desconegut en arpitan (Sablons en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Blainville-sur-Mer
Blainville-sur-Mer es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Caubiac
Caubiac o meilèu Cauviac (Caubiac en francés) es una comuna gascona situada dens le departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Mesves-sur-Loire
Mesves-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Caubiac
Toponimia
Cauviac es atestat de Calviaco, en 1316. Cauviac ven deu nom latin d'òme Calvius, de Calvus, « le cappelat, le cauv », dambe'u sufixe -acum, , latinizacion deu sufixe gallés -ācon. Cauviac èra doncas probablament ua anciana grana proprietat antica qu'avèva per mèste Calvius. La grafia es de segur Cauviac.
Mesves-sur-Loire
Geografia
Situat la longitud de la Loire, la municipalitat a connectat a París o a Nivèrns pel autoroute A77
Caubiac
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Cauviac èra de l'eleccion de Lomanha, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa èra Sent Mesard, ara Sent Pèir. Tanlèu 1790, Cauviac èra deu canton de Cadors. En 2015, suprimiguèn le canton de Cadors e Cauviac passèc au canton de Legavin, largament espandit.
Mesves-sur-Loire
Geografia
Situé le long de la Loire, la commune est reliée à Paris ou à Nevers par l'autoroute A77
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Anciana Masava, la localité figura sus la Taula de Peutinger. De nombrosas trobalhas gallo-romaines an #èsser fachas sus aquel luòc.
Ancienne Masava, la localité figure sur la Table de Peutinger. De nombreuses trouvailles gallo-romaines ont été faites sur ce site.
Alòdi
L'alòdi (dau francic alôd, latin allodium) èra l'eretatge liure d'obligacions feudalas.
A l'Edat Mejana, un alòdi èra una tèrra possedida en proprietat complèta, opausat ai fèus o ai cens qu'implicavan una redevença senhorala. S'agissiá aladonc d'una tèrra independenta de ges de senhoriá fonziera.
Segon la lei salica, lo mot d'alòdi manifèsta lei fons ereditaris per oposicion ais aquists. Sota lei carolingians, l'alodier deu lo dèime a la Glèisa e l'ajuda militara au sobeiran s'es atacat per çò que sol lo rei se declara senhor de totei leis alòdis.
En seguida de la delimitacion de l'òrdre carolingian per lo desvolopament de la feudalitat a partir dau sègle X, l'alòdi designa un ben possedit en plena proprietat, sens senhor e lo pus sovent eretat:
Galhèra
Galhèra (Gaillères en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'ʎɛrə]. Las fòrmas ancianas que son castellum Gayera en latin, en 1143, Gahère en 1343, Gallieres (mapa de 1714), Galhere (mapa de 1733).
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'interprèta lo nom dab lo gascon galhèra, « estat de çò qui ei vivaç, vigorós », justificat benlhèu per un sòu ric.
Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat perqué lo mot ei pas coneishut dens lo lexic e per rasons semanticas. Que i a avè ua plaça hòrta donada aus Prémontrés de la Casa Diu en 1143. Lo nom que seré deu tipe Château-Gaillard e l'etime que poderé estar lo prepausat per Negre, galhèra. -S finala que seré adventícia, mès la question ei de saber se la prononciacion donada ei autentica o vertuosa.
Canton d'Aush Sud-Èst
Lo canton d'Aush Sud-Èst es una division administrativa francesa, situada dins lo departament de  e la region de.
Geografia
Aqueth canton qu'ei organizat au torn d'Aush dens l'Arrondiment d'Aush. La sua altitud que va de m ([]]) a m per ua altitud mejana de m.
Composicion
Lo canton d'Aush Sud-Èst se compausa de las 9 comunas seguentas :
Malavath
Malavath (Malabat en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
Comuna de Gasconha situada sus l'Arròs. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Malavath qu'es format de mala, « maishanta » e vath,.
Canton de Navarrencs
Lo canton de Navarrencs qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada dens l'arrondiment d'Auloron, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Despuish 2015, la comuna de Lishòs qu'ei dens lo canton de Montanha Basca (burèu centralizator : Maulion e Lisharra), la comuna de Preishac de Geusvath dens lo canton d'Auloron-1 e las autas 21 comunas dens lo canton deu Còr de Bearn (burèu centralizator : Morencs). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la soa varianta bearnesa.
Istòria
Lo canton de Navarrencs que's creè en 1790 dens lo districte d'Auloron.
En 1801, lo canton de Navarrencs qu'estó conservat.
Gerbamont
Gerbamont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Geografia
Gerbamont Es una pichona municipalitat del piémont vosgien, nichée en una cuvette entre las vallées de la Moselotte e del Bouchot. A situat a 2 km a l'èst de Vagney #que n'a separat pel tuc del Mettey (622 m). L'abitat se dispersada en la vallée, entre 450 e 500 mètres d'altitud, en divèrs lieudits : Lejole, la Bruche, lo Teatre, l'Enregistrada...
Lo relief s'elèva progressivament cap a l'èst per arribar a 1023 m a las Ròcas Santas-Jacques e 1008 m a la Piquante Pèira, anautit luòc de la Resisténcia partejat amb Bassa-sus-lo-Rupt. Divèrses ruisseaux i naisson : la Peute Gota, la Gota Mathias... La municipalitat es enclavée en lo parc natural regional de las Pilòtas de las Vòges mas ne fa pas pas partida.
Gerbamont est une petite commune du piémont vosgien, nichée dans une cuvette entre les vallées de la Moselotte et du Bouchot. Elle est située à 2 km à l'est de Vagney dont est elle séparée par la colline du Mettey (622 m). L'habitat se disperse dans la vallée, entre 450 et 500 mètres d'altitude, en divers lieudits : Lejole, la Bruche, le Théâtre, la Fouillée...
Le relief s'élève progressivement vers l'est pour atteindre 1023 m aux Roches Saint-Jacques et 1008 m à la Piquante Pierre, haut lieu de la Résistance partagé avec Basse-sur-le-Rupt. Plusieurs ruisseaux y naissent : la Peute Goutte, la Goutte Mathias... La commune est enclavée dans le parc naturel régional des Ballons des Vosges mais n'en fait pas partie.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Redevença
Una redevença es un pagament que deu aver luec de maniera regulara, en chamnhament d'un drech d'esplecha (brevet o autra proprietat intellectuala coma un drech d'autor, de mina, de terra agricòla...) o d'un drech d'usatge d'un servici.
Sant Caprai (Alèir)
Sant Caprai (Saint-Caprais en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Dèime
Lo dèime (var. dèume) (dau latin decima) foguèt, de l'Edat Mejana a la Revolucion Francesa, una redevença en natura o en argent, subretot sus lei revenguts agricòlas, collectada en favor de la Glèisa Catolica.
Thoirette
Thoirette es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Les Vastres
Les Vastres (Les Vastres en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Fléville
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Geografia
Fléville A situat en la vallée de la Airal, al pè dels tucs del Argonne.
Fléville est situé dans la vallée de l'Aire, au pied des collines de l'Argonne.
Levet
Levet es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Ligny-en-Barrois
Ligny-en-Barrois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Onomastica
L' Onomastica es la part de la Lingüistica qu'estúdia los noms pròpris.
L'Onomastica se subdevesís en la Toponimia, que estúdia los noms pròpris d'elements geografics, e l'Antroponimia, que estúdia los noms pròpris de persona. A aquestas doas grandas disciplinas ne cal ajustar d'autras que estúdian los noms pròpris que demòran fòra d'aquestas doas brancas màgers, coma ara l'estudi dels noms pròpris d'animals (la Zoonimia), l'estudi dels noms pròpris de las òbras d'art, etc.
Vocabulari de l'onomastica
Aquesta lista descriu un cèrt nombre de fenomèns de evolucion fonetica. Vejatz tanben la lista dels tipes de modificacions fonetics.
Vejatz tanben
Categoria.lexicologia
Accolay (Iona)
Accolay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Canton d'Aush Nòrd-Oèst
Lo canton d'Aush Nòrd-Oèst es una division administrativa francesa, situada dins lo departament de  e la region de.
Accolay (Iona)
Geografia
Accolay A traversat per la Curació afluent del Iona e pel canal de Accolay #que connècta la municipalitat vesina de Vermenton al Yonne e al canal del Nivernais.
Canton d'Aush Nòrd-Oèst
Geografia
Aqueth canton qu'ei organizat au torn d'Aush dens l'Arrondiment d'Aush. La sua altitud que va de m ([]]) a m per ua altitud mejana de m.
Accolay (Iona)
Geografia
Accolay est traversée par la Cure affluent de l'Iona et par le canal d'Accolay qui relie la commune voisine de Vermenton à l'Yonne et au canal du Nivernais.
Canton d'Aush Nòrd-Oèst
Composicion
Lo canton d'Aush Nòrd-Oèst se compausa de las 9 comunas seguentas :
Accolay (Iona)
Istòria
La notoriété de la municipalitat es estretament ligada a la preséncia sul luòc d'una comunitat de potiers a l'origina de la poterie de Accolay.
La notoriété de la commune est étroitement liée à la présence sur le site d'une communauté de potiers à l'origine de la poterie d'Accolay.
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Martin-des-Champs
Saint-Martin-des-Champs pòt essèr:
Montalban
Montalban  (Montauban en francés) es una comuna occitana de Carcin, situada administrativament dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Los abitants son apelats los montalbaneses.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Aroffe
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Convent de San Carlos Borromeo
thumb|200px|Convent de San CarlosLo convent de San Carlos de Borromeo a (San Lorenzo qu'ei lo lòc o s'ostalèn las òste de José de San Martín e on librèn lo combat de San Lorenzo, purmèra batalha de la Guèrra d'Independéncia Argentina e sola batalha gavidada per aqueth generau suu sòu argentin.
Qu'èra alavetz un convent de l'òrdi deus hrairs menors començat en 1792, enqüèra en bastida e quitament inacabat. D'estil coloniau, la soa glèisa qu'ei ua òbra de Juan Bautista Segismundo, l'arquitècte de la recova de Buenos Aires.
Dens lo son refectòri que s'installè l'espitau on e morí lo sargent Cabral, famós eròi de la batalha.
Uei lo convent qu'ei lo Museo Histórico del Convento San Carlos dab soviers de la batalha e mòstras d'art religiós.
Arrentès-de-Corcieux
Arrentès-de-Corcieux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Convent de San Carlos Borromeo
En 1940 lo convent e lo camp batalhèr que hon decretats Monument Istoric Nacionau.
Patronim
Lo mot « patronim » es d’origina grèga e significant etimologicament « nom del paire ». Lo patronim d'una persona es donc pas sempre son nom d’ostal.
Batalha de Shiloh
thumb|right|Situacion generala de la [[Guèrra de Secession durant lo periòde de la batalha de Shiloh.]]
La batalha de Shiloh se debanèt dau 6 au 7 d'abriu de 1862 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Opausèt leis armadas unionista dei generaus Ulysses S. Grant e Don Carlos Buell (67,000 òmes) ai tropas dei generaus confederats Albert S. Johnston e P. G. T Beauregard (45,000 òmes). S'acabèt per una victòria nordista.
La batalha foguèt la consequéncia d'una temptativa sudista per s'opausar a la conquista de Tennessee per lo Nòrd. Un autre objectiu dei Confederats èra d'empedir leis Unionistas d'agantar Mississipí. Per aquò, lei Sudistas organizèron una ataca suspresa còntra lei fòrças de Grant avans l'arribada d'un important renfòrç menat per Buell. Lei Nordistas deguèron recular mai capitèron d'organizar una posicion defensiva sostenguda per plusors pèças d'artilhariá. Lo generau Johnston foguèt tuat durant aquelei combats e remplaçat per Beauregard. Aqueu darrier organizèt una ofensiva novèla mai Grant mantenguèt sa posicion. Lo 7, l'arribada dei tropas de Buell obliguèt lei Confederats d'ordonar la retirada vèrs lo sud. Espaventats per sei pèrdas, lei Nordistas assaièron pas de lei perseguir.
Saint-Bonnet-Tronçais
Saint-Bonnet-Tronçais es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
La municipalitat es sustot coneguda per la bòsc de Tronçais, #qu'es la mai polida e la mai vasta rovièra d'Euròpa. N'espleitacion dempuèi Colbert, aquel bòsc a sustot donat del bòsc per la marina de Louis XIV. Lo roure de Tronçais demòra fòrça réputé uèi, sustot en la fabricacion de barrils o barriques destinats a l'activitat vinicole (vin bordelais, californian, mas tanben cognac).
La commune est surtout connue pour la forêt de Tronçais, qui est la plus belle et la plus vaste chênaie d'Europe. En exploitation depuis Colbert, cette forêt a notamment donné du bois pour la marine de Louis XIV. Le chêne de Tronçais reste très réputé aujourd'hui, notamment dans la fabrication de tonneaux ou barriques destinés à l'activité vinicole (vin bordelais, californien, mais aussi cognac).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dempuèi l'epòca gallo-romaine, la vila constituissi un encreuament entre la via en connectant Avaricum (Borges) a Augustonemetum (Clermont-Ferrand) e aquela disposicion de Borbó a Drevant (près de Sant-Amand-Montrond).
Julhac (Gironda)
Julhac (en francés Juillac) es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Saint-Bonnet-Tronçais
Istòria
L'aiga de las étangs, amb lo bòsc e lo minaré, son a l'origina del essor de Santa-Casqueta-Tronçais. Lo nom de la municipalitat facha referéncia al bòsc de Tronçais. Tronçais Deriva de la paraula tronce, en vièlh francés, #que designa los gròsses troncs de roure. La municipalitat pòrta aquel nom dempuèi 1893. Per endavant, se sonava Santa-Casqueta-lo-Desèrt. La municipalitat #portar, pendent la Revolucion francesa, lo nom de Casqueta-sus-Sologne de contunh aquel de Lo Desèrt Abans de venir Santa-Casqueta-lo-Desèrt.
Julhac (Gironda)
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Julhac (parrochia de ~), en 1378, Jullaco (de ), en latin, au sègle XVI. Tots los especialistas (Dauzat e Rostaing, Ernèst Negre, Jacques Astor, Bénédicte Boyrie-Fénié , que cita los dus darrèirs) ne'n son d'acòrd : lo nom de Julhac ven deu nom d'òme latin Julius (farré pas i veire Juli Cesar ! mès un simple propietari de villa) e deu sufixe -acu(m), latinizacion deu sufixe gallés -acon. Adara, la prononciacion es [Ʒy'ʎa], mès [-k] final s'entend en francés.
Saint-Bonnet-Tronçais
Istòria
Dès l’époque gallo-romaine, la cité constitue un carrefour entre la voie reliant Avaricum (Bourges) à Augustonemetum (Clermont-Ferrand) et celle allant de Bourbon à Drevant (près de Saint-Amand-Montrond).
La Nueit deus Gredons
La Nueit deus Gredons qu'ei un episòdi de la repression de las annadas de plomb e de la Guèrra lèda miada per la Dictatura Argentina e on 9 estudiants enter 16 e 18 ans (la màger part menors com la famosa Maria Claudia Falcone) e hon gahats illegaument, sequestrats dens lòcs secrets, aucits e desaparaguts de còs. Que hon gahats lo 16 de seteme de 1976.
La rason de la lor repression e semble estar lo hèit d'aver participat a un moviment de revendicacion d'un bilhet de transpòrt a gratis entaus liceans orgaizats peu sindicta d'eslhèves deu segondari Unión de Estudiantes Secundarios.
Dehens l'istòria de la Guèrra Lèda, aqueth ahar qu'ei particularament conegut per'mor de l'etat de las victimas, deu ridicul e derisòri deu motiu e per'mor deu testimoniatge d'un subervivent : Pablo Díaz.
Un filme, La Noche de los Lápices qu'illustra aquesta hèita.
Zigliara
Geografia
Le Taravo (U Taravù en langue corse) coule non loin de Zigliara.
Tè verd
Un tè verd, en japonés 緑茶 (Ryokucha) en chinés (tradicional) 绿茶, (simplificat) 綠茶, (pinyin) lǜchá es un tè que l'oxidacion naturala s'arrèsta lèu après la culhida. Ne resulta un teé nonoxydat amb una taus maxim de gallat d'epigallocatequina e autras cataquinas. Lo teé verd conten tanben una concentracion importanta de L-teanina e una concentracion de cafeïne inferiora a aquela del tè negre. Un còp infusat, se pòt prene caud o freg.
L'arrèst de l'oxidacion de las fuèlhas de tè, moment clau dins la produccion del tè verd, se pòt realizar per dos biais: al biais chinés, que la fuèlhas son calfadas dins de cubas, e al biais japonés que s'arrèsta l'oxidacion amb la vapor çò que garda mai las proprietats de la fuèlhas de tè. Aqueles tè de tria se coneisson a la color fescura de lors fuèlhas, a lor odor d'algas una còp infuzats e alor gost erbacèu e iodat. Fòrça productors, subretot al Japon, , van ara cap a una produccion de tès verds confòrme a las exigéncias de l'agricultura biologica.
Lo tè verd es lo tè mai consomit en China, en Corèa e al Japon. S'espandís ara en Occident, ont se beu tradicionalament puslèu lo tè negre. Los diferents terridors, cultivars utilizats e bias de cultura permeton d'obténer de tès verds fòrça diferents. Se lo sencha es lo tè quotidian dels Japoneses, per la ceremonia del tè japonesa s'utiliza lo matcha, una polvera de tè verd trissat. Lo matcha es ara incorporat dins de pastissariás e es l'ingredient de basa del matcha latte. Los tès verds mai prestigioses coma lo gyokuro (Japon) o lo long jing (Zhejiang, China) pòdon èsser fòrça car. Lo tè verd es tanben utilizat per la produccion del tè aromatizat coma lo genmaicha (associat al ris) o lo gunpowder (ingredient de basa del tè a la menta)
Fabricacion
vinheta|Camps de tè prèsts per culhida. Los ventadors s'utilizan per levar la rosada del fulham. Saitama (Japon) Après la culhida, las fuèlhas de teièr (Camellia sinensis) son blasidas, puèi rotladas per n'extraire lo chuc, puèi calfadas peu neutralizar l'enzima responsable de l'oxidacion. Son fin finala secadas. Lo calfatge se realiza de dos biais : al biais chinés dins de cubas de coire plaçadas jos fuòc o al biais japonés passant las fuèlhas per de gets de vapor.
Tes chineses
vinheta|Tè verd de tipe [[Gunpowder]] vinheta|Tè vert [[Long Jing o « potz del dragon »]] Existís en China de centenas de varietats de tè diferents. Recebon de noms convencionals, ligats mai sovent a la forma de las fuèlhas. Aqueles nom an pas de garantida d'autenticitat ni de qualitat. Sols lo seriós e l'onestat del vendeire son d'asseguranças sus l'origina del tè.
D'entre los tès verds mai coneguts:
Tès japoneses
vinheta|Tè verd japonés Sencha vinheta|Tè verds Genmaicha Lo Japon produch uèi pas mai que de tè verd, dins una vasta gama de prètz e de qualitat. Las plantacions se situan subretot sus las illas de Kyūshū e de Shikoku. I a quatre culhidas de tè, anant de mièg d'abril a fin de setembre. La primièra es mai reputada que lo tè es mai fin e astringent que las seguenta.
Autres tès verds
Amb lo vam dels tès verds en Occident, fòrça regions del mond comencèron a ne produire : Ceylan, Vietnam, Darjeeling. Aqueles tès son preparats al biais chinés, e pareisson a un Gunpowder o un Chun Mee. Lo tè verd vietnamian es fòrça perfumat naturalament. Se garda dins un sac ermetic e a l'abric de la lutz per que demòre d'un verd esmerauda coma quand se prepara al biais « chinés ». Un còp preparat, se lo cal beure pro rapidament senon pèrd sa color verda.
Lo tè verd de Tailàndia nasquèt en 1988 jol vam de la familha reiala. La region montanhosa situada lo long de la frontièra de la Birmania e del Laos es coneguda jol nom de triangle d'aur e totas las condicions geologicas e climatologicas son reünidas per produire d'excellents tès de mont. Aquò contribuís al desvelopament durable e al comèrci equitable per exemple amb la tribús Akhas. Aquelas region produch tanben de tès verds Oolong tanben nomenats Tès Blaus lo n°17 (Primièra jove brot) e le n°12 de granda qualitat.
Interès per la santat
Las proprietats del tè verd sont multiplas: rica en tanins, aqueles polifenòls antioxidants que donan al tè son aròma e son gost amar particular. Lo tè verd content tanben de vitamina C. Mas çò que destria lo tè verd dels autres, es que content una catequina nomenada epigallocatequina EPGC. L'EPGC possedís de proprietats fòrça mai poderoses qu'aquelas d'un simple antioxidant. Lo tè verd (verd qu'es non fermentat) conten detz còp mai d'EPGC que lo tè negre e 2,5 còps mai que lo tè Oolong (tipe de tè amb oxidacion incomplèta).
Lo taus de cafeïna es semblable a aquel del tè negre a dire 20-90 mg per tassa mas sos efièche excitants son mermat per la preséncia de tanins. Lo tè conten tanben de teanina, un aminoacid analòg a l'acid glutamatic, qu'a un efièch apasimant qu'ienebís l'efièch ipertensor de la cafeïna. Es conegut coma un dels compausats responsables del gost umami e de la reduccion de lor amarum,. L’activitat de la teanina sul cervèl montrèt una reduccion de l'estrès mental e fisic, un efièch relaxant e aumenta la produccion del ritme alda dins lo cervèl.