cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eliocentrisme
Del modèl geocentric cap a l'eliocentric
La teoria Eliocentrica es un modèl astronomic ont la Tèrra e las planetas se mòvon a l'entorn d'un Solelh que se tròba relativament al centre del Sistema Solar. Istoricament, l'eliocentrisme s'opausava al geocentrisme, que plaçava la Tèrra al centre. L'idèa que la Terra torneja a l'entorn del Solelh ja èra prepausada al sègle III AbC per Aristarc de Samos, mas trobèt ne faguèron pas reson los astronòmas de l'antiguitat.
Foguèt fin finala al sègle XVI, pendent la renaissença, qu'un modèl matematic completament predictiu d'un sistema eliocentric èra presentat pel matematic, astrònoma e clèrgue catolic polonès Nicolau Copernic, amb la publicacion en 1543 del libre “De Revolutionibus Orbium Colestium”. Aquò marquèt lo començament de çò que se nomena ara dins l'istòria de la sciéncia la “revolucion copernicana”.
Aristarc de Samos
Aristarc foguèt lo primèr filosòf que defendèt un sistèma eliocentric, vèrs l'an 200 AEC. Pasmens se sa teoria èra mai pròcha de la realitat que pas una autra, aguèt pas de succès perque lo sistèma geocentric èra completament alunhat de la societat.
Nicolau Copernic
Copernic es considera coma lo primèr científic de prepausar, mostrar e defendre un modèl eliocentric. Revolucionèt l'astronomia e la sciéncia en general al postular que la Tèrra e las autras planetes se mòvon en orbitas circularas a l'entorn del Solelh (Levat la Luna que vira a l'entorn de la Tèrra). Adòpta l'idèa revolucionària d'una Tèrra en moviment que, mai, torneja sus ela meteissa, alara que lo Solelh demora immobil. Son idèa èra tan revolucionària que cerca l'ajuda dels filosòfs grècs coma Aristarc.
Son tèma central èra lo calcul corrècte de las posicions planetàrias e per aquò esita pas a trencar amb una tradicion de mai de 2.000 ans del concèpte d'una Tèrra al repaus. Aquel modèl s'adaptava pas plan se s'introdusiá pas de corbas nomenadas epiciclas, que fasiá tan complicat lo modèl ptolemaíc. Alara que lo sieu modèl, explica de biais mai simple las irregularitats de las planetas (moviment retrograd, cambiament de luminositat, etc.).
Giordano Bruno
Un còp conegut lo modèl eliocentric e l'enòrma distància entre la Tèrra e las estelas de que parlavan pel primièr còp los astrònomas de l'epòca, Bruno arribèt a la concluson que las distàncias cosmologicas son infinidas. Atal, l'Univèrs es infinit e lo Sistèma Solar es d'entre los autres sistèmas semblants o màger, que lo nombre es illimitat. Alara lo nòstre Solelh ocupa pas un luòc privilegiat dins l'Univèrs, car es un Univèrs infinit qu'a pas de centre.
Galileo Galilei
En 1610, Galileo realizèt un telescòpi e lo dirigiguèt cap al firmament. Foguèt lo primièr a concebre la veritadièra magnitud de l'Univèrs. Observèt las estelas jamai vistas fins alara. Descobriguèt los quatre satellits de Jupitèr e constatèt que viran a l'entorn d'aquela planeta e que alara la Tèrra es pas lo centre de totes los moviments dels corses celèsts; descobriguèt los cratèrs de la Luna e las tacas solaras, çò que li donèt lo dobte que los astres sián compausats per un etèr immutable diferent dels elements terrèstres. E mai descobriguèt las fasas de Vènus.
Per explicar tot, çò que gaireben anava a li costar la vida, adoptèt lo modèl eliocentric de Copernic, mas contunhèt supausant d'orbitas circularas per las planetas.
Tycho Brahe
Brahe prepausèt un modèl geoeliocentric, ont la Tèrra èra lo centre de l'Univèrs mas que las autras planetas (levat la Luna) viran a l'entorn del Solelh, e aquò a l'entorn de la Tèrra.
Kepler
2. lo radivector qu'unís la planeta amb lo Solelh, escoba d'airas egalas en de temps egals.
3. per totas las planetas, lo carrat de lor periòde orbital o lo temps que meton a far un torn al Solelh, es proporcional al cube de la distància mejana amb lo Solelh
Aquelas leis son validas pel movement de las planetas a l'entorn del Solelh e pel movement dels satellits a l'entorn d'una planeta.
Isaac Newton
Newton definir las leis de tipe matematic mostradas per Galilèu. Sos estudis comprenon un gran nombre de disciplinas. Apliquèt las leis de la dinamica a l'estudi dels fenomèns naturals per a elaborar son explicacion de la realitat. Supausèt que lo fach que la Luna vira a l'entorn de la Tèrra puslèu que de sortir projectada en linha drecha se deu a la preséncia d'una fòrça que la buta cap a la Tèrra e la fa descriure una circumferéncia. Nomenèt aquela fòrça gravetat e supausèt qu'agissiá a distància, qu'i a pas res que connècta físicament la Tèrra e la Luna. Newton mòstrar que la meteissa fòrça que fa caire un objècte sus la Tèrra, manten a la Luna sus son orbita. A partir de les leis de Kepler, ne deguguèt la lei de la gravitacion universala: la fòrça d'atraccion entre dos còrs, amb massas m1 e m2 respectivament, es proporcionala al produch de las massas m1 e m2 e inversament proporcionala al carrat de la distància que separa los dos còrs.
.reise
("viatges" en alemand) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Campanet
Campanet es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
.versicherung
("assegurança" en alemand) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Amanda Filipacchi
thumb|250px|Amanda Filipacchi Amanda Filipacchi (París, 10 d'octobre de 1967) es una escrivana francoamericana. L'autora se faguèt conéisser tre 1993, quand aviá pas que 25 ans, gràcias a son primièr roman Nude Men. Seguiguèron dos autres libres posteriorament escriches tanben en anglés, Vapor en 1999, e Love Creeps en 2005. Sas òbras son estadas traduchas en 13 lengas.
Filipacchi escriu tanben d'articles dins lo jornal american New York Times e a partir de sas cronicas s'ataquèt al sexisme de la Wikipèdia.
Cèlas (Lodevés)
Cèlas  (Celles en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Cèlas ven dau latin crestian cella (occitan cèla), « ermitatge » e de còps, « pichon monastèri », en seguida dau regropament daus ermitas a l'epòca carolingiana,.
Sent Ors (Puèi Domat)
Sent Ors (Saint-Ours en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Alh blanc de Lomanha
thumb|Alh blanc L'Alh blanc de Lomanha es une apellacion que designa una produccion tradicionala d'alh del parçan de Lomanha.
Aquela produccion gausís dempuèi lo 10 decembre de 2008 del labèl europèu DOP (Denominacion d'Origina Protegida). L'organisme de defensa e de gestion d'aquela apellacion es l'« Associacion de defensa de l'alh blanc de Lomanha » que lo sèti es a Agen. L'organisme de certificacion e de contraròtle es la societat Qualisud. .
Airal geografic
L'airal geografic de produccion de l'Alh blanc de Lomanha foguèt delimitat prenent en compte las tradicions istoricas de cultura e las caracteristicas del terrador. Compren 200 comunas, que 154 dins lo departament francés del Gers e 46 dins aquel del Tarn e Garona.
La cultura d'esperela, mas tanben totas las operacions realizadas aprèp la culhida (secatge, pelatge e trenatge), coma l'agradament, devon de realizar dins l'airal limita.
.autos
("autòs" en alemand e francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Napoleon Peirat
Napoleon Peirat, nascut lo 10 de genièr de 1809 a Las Bòrdas d'Arisa, en Arièja, e mòrt lo 4 d'abril de 1881 a Saint Germain en Laye, foguèt un pastor protestant, istorian del catarisme e de la Reforma, e un poèta en lenga francesa, amb lo subrenom de «Napol lo pirenenc».
Biografia
Napoleon Peirat foguèt lo filh de Joan Eusèbi Peirat e de Margarida Gardel. Faguèt sos estudis a la facultat de teologia protestanta de Montalban de 1826 a 1831 e sosten una tèsi de bachillerat intitulada Christianisme au xixe siècle. Foguèt preceptor qualques annadas a Bordèu. Foguèt nomenat pastor auxiliar de la Glèisa Reformada de Saint Germain en Laye en 1844, puèi pastor titular en 1847. Faguèt edificar lo temple de Saint Germain en Laye en 1862.
Galician
Lo galician es una lenga originària principalament de la region de Galícia (Espanha), dont pòrta lo nom.
Napoleon Peirat
Biografia
Foguèt admés coma membre del Felibritge en 1877, e rejonch la tendéncia de las «felibres rojas».
Galician
Es una lenga romanica fòrça vesina del portugués, e mai se parla d'una sola lenga galègoportuguesa dins certans sectors de la societat galiciana e de la lingüistica romanica. Tant lo galician coma lo portugués sòrton de la meteissa evolucion del latin, lo galègoportugués, que son nuclèu d'origina èra la Galícia actuala e lo nòrd de Portugal. Cèrtas parts de la societat galiciana (los reïntegracionistas) defendon la reïntegracion del galèc dins lo sistèma galègoportugués, en adoptar la nòrma ja en vigor en portugués (al nivèl gramatical e grafic). Afirman l'unitat de la lenga galègoportuguesa. S'opausan a la nòrma oficiala de la region de Galícia, que li repròchan de se calcar tròp subre l'espanhòl. Mas la nòrma portuguesa es pas fòrça logica per representar foneticament la lenga galiciana, e es plan dificila pels galicians, pr'amor que lo sistema fonetic del galician modern es plan diferent del portugués, aital las grafias S e SS, Z e Ç, J e X, GE e XE, GI e XI, e qualques autras, que representan de sons diferents en portugués an pas cap de diferéncia en galician, alara se pòt dire que la nòrma portuguesa es pas fòrça logica per la lenga galiciana, per tant la nòrma oficiala d'aquesta lenga es fòrça mai facila, e gaireben totes los galicians la preferisson.
Napoleon Peirat
Activitats istoriograficas
Es celèbre sustot per son Histoire des Albigeois en cinc volums, una biografia de Béranger e de Lamennais aital coma tres recuèlhs de poesias. Escriguèt tanben Histoire des pasteurs du Désert depuis la révocation de l'édit de Nantes jusqu'à la Révolution française, 1685-1789.
Galician
Lo galègoportugués foguèt del sègle XII al sègle XIII la lenga poetica de la part occidentala de la Peninsula Iberica, dins un movement literari ligat al dels trobadors (Las cantigas de santa Maria, del rei de Castelha, Anfós lo Savi).
La veïculacion d'ora de Galícia dins la corona de Castelha castelhanizèt las classas nautas de la societat e menèt a una castelhanizacion relativa de la lenga. Ça que la, lo galician a pas daissat d'èsser parlat pels galicians. A l'ora d'ara tres milions de personas parlan galician dins l'estat espanhòl (Galícia, la Franja occidentala d'Astúrias, lo Bierso dins la comunitat autonòma de Castelha e Leon) e los immigrants dins d'autras parts de l'estat espanhòl, en Euròpa e en America.
Napoleon Peirat
Activitats istoriograficas
Amb lo catarisme Peirat desvolopèt una idèa teologica estonanta per son epòca, e es a la basa, mercés a son imaginacion lirica, de la mitificacion modèrna de Montsegur e dels catars. A talh d'exemple, vesèm un tractament abusiu de la part de Peirat en lo personatge d’Esclarmonda de Fois, doncas qu'en son òbra la convertís en una diaconessa catara, en fondatritz e profèta de la ciutadèla de Montsegur e en sa protectritz, ont sas despolhas i reposarián totjorn en una granda cripta catada dins la montanha.
Galician
Lo galician a un estatut de cooficialitat amb lo castelhan en Galícia.
Napoleon Peirat
Activitats istoriograficas
Creèt una vision elogiosa e largament romantica dels catars, presentats coma los predecessors dels camisards e de las valors republicanas, los unes coma los autres s'opausant a un catolicisme intolerant. Aquel imaginari creat per l'autor alimentèt l’occitanisme e un cèrt ermetisme neocatar que coneisserà un succès durable.
.homes
("domicilis" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Galician
Nom en occitan
Galician es la denominacion adoptada pel CPLO e incorporada dins lo diccionari referencial basic del Congrès. *Galhego es un ispanisme non incorporat dins lo diccionari referencial del Congrès. *Galhèc es un ispanisme non incorporat, que ven de gallec, forma catalanizada modèrna de gallego, non atestada en catalan ancian, las formas medievalas en catalan èran galego e gallego. *Galèc es un neologisme non incorporat dins lo diccionari referencial del Congrès. Lo mot medieval 'galec' es plan atestat dins la poesia trobadorenca  (vej. W. Wiacek, Lexique des noms géographiques et ethniques dans la poésie des troubadours du 12e et 13e siècle, Paris, 1968). Ça que la, los trobadors emplegavan indistintament las formas 'galic' e 'galec’. La significacion del mot medieval es pas vertadièrament univòca, la question es pas tan simpla. Segon l'estudi fòrça plan argumentat de K. Lewent (Bemerkungen zu provenzalischen Sprache und Literatur, Neuphilolog. Mittel. 28 (1938) pp.22-27), Guiraut de Bornelh emplega aqueste mot per designar non pas los galicians mas los galeses. De l'autra part, M.  Tyssens nos membra qu'es fòrça dobtós que lo mot designe los galicians jos la pluma de Pèire d'Auvernhe quora fa allusion al malastre del rei dels "galecs" (ved. M. Tyssens, Lyrique romane médiévale, acte du colloque de Liège, 1989, p. 257). En efèit, Galícia foguèt pas jamai un reiaume independent, fasiá partida del reiaume de Leon e las cronicas repòrtan pas qu'un rei de Leon foguèsse particularament malastruc. Se deviá agir puslèu dels escoceses, un allusion probabla al rei Donnchad Mac Crinain (alias Duncan Ier), dit "An  t-Ilgarach" (valent a dire "Lo Malaut" en gaelic), malastruc a la batalha calamitosa de Durham qu'aviá provocat el-meteis (1039) e qui finiguèt tuat en 1040 pel duc Mac Bethad mac Findlàich, o siá Macbeth, que lo remplacèc coma rei. Aquesta istòria populara, redigida per un cronicaire medieval e dont existís una version en latin afrancesat, foguèt represa per Shakespeare cinc sègles mai tard. En realitat, a l'origina, l'etimon de 'galic' e 'galec' porriá èsser lo de 'gaelic', non lo de 'gallego', e lo gentilici correspondent, lo d'una nacion celtica de las Islas Britanicas, probablament Escòcia e, per confusion, lo País de Galas. Aquesta ipotèsi explica per qué los catalans de l'atge mejan emplegavan pas jamai lo mot 'galec' o 'galic' per dire galician mas sonque 'galego' e 'gallego'. 'Galic', 'galec', 'gales', la confusion èra la règla en çò deus trobadors.
Vernaus
Vernaus (Vernaux en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Vernaus, en 1074 e en 1390, Bernaux, al sègle XV (Cronica d'Esquerrier). Lo nom de Vernaus ven del gallés verna, verno-, « vèrnhe, vèrn », ambe lo sufixe gallés -avum. Lo mot gallés es passat dins de lengas romanicas, coma l'occitan. Dins lo cas de Vernaus, lo sufixe mòstra que la fixacion del nom ven de l'epòca gallesa.
Remiencourt
Remiencourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Edifício Altino Arantes
right|thumb|280px|Edifício Altino Arantes
Edifício Altino Arantes es un gratacèl de São Paulo de 40 nivèls, a una nautor de 161 mètres e la construccion foguèt acabada en 1947.
Lavariá de la carrièra de l'Agulhariá
Origina del projècte
Alara que l'anciana SEO (Societat d'Estudis Occitan) cambièt de nom en 1945 per devenir l'actuala IEO (Instut d'Estudis Occitan), un bolh creatiu de pus en pus grand al sen de l'organisacion creèt rapidament lo besonh d'una diversificacion de sos revenguts que se basavan cap a aqueste moment mai que mai suls fons financiaris de son cofondator Ismaël Girard. Es alara qu'inspirat per sas accions en çò d'una lavariá de Tolosa que li venguèt lèu-lèu l'idèa de dobrir una lavariá tenguda a 100% per l'IEO d'aqueste temps.
Concretisacion, inauguracion e fracàs del projècte
En qualquas setmanas, lo projècte pren fòrma a l'entorn de tres actors importants : D'en primièr Ismaël Girard, d'en segond Robèrt Lafont e d'en tresen Leon Còrdas. Los dos primièrs s'ocupavan de cercar de fons e lo tresen, alara en plena dificultat amb una grèva secariá en çò de sa vinha de Sira devenguèt tras que rapidament lo motor d'aqueste projècte. Çaquelà e qualquas meses aprèp sa doberturà, la lavariá se transformarà un fracàs total. En efièit, a causa de son marrit posicionament e amb dintrant en concurància dirècta amb una autra lavariá que s'installèt qualques passes pus luènh, los investiment dels tres actors venguèron rapidament a zèro (especialament per Leon Còrdas qu'avia investit una quantitat importanta d'argent e de temps dins aqueste projècte.
Fårö
Fårö es una illa de la mar Baltica situada a quelques quilomètres al nòrd de l'illa de Gotland en Suècia, que ne'n depend administrativament. Es la segonda illa pus granda de la província de Gotland. Sa superfícia es de 111,35 km2, dont 9,7 de sanhas o d'ilets.
Le realizator Ingmar Bergman s'establiguèt sus l'illa, ont rodèt sièis filmes : En pel miralh (1961), Persona (1966), L'Ora del lop (1968), La Vergonha (1968), Una passion (1969) e Scènas de la vida de parelh (1972). I defuntèt loe 30 de julhet de 2007.
.yachts
(mot anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Droisy (Nauta Savòia)
Drouèsi en arpitan (Droisy en francés) es una comuna arpitana de Savòia administrada per lo departament de la Nauta Savòia de la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.rio
("riu" en portugués e espanhòl) es un nom de domeni generic e geografic, que foguèt creat per Rio de Janeiro. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.
Copa del Mond dels Clubs de la FIFA
La Copa del Mond dels Clubs de la FIFA opausa lo club campion de la Liga dels Campions de l'UEFA, campion de la Copa Libertadores CONMEBOL, campion de la Liga dels Campions AFC, campion de la Liga dels Campions CAF, campion de la Liga dels Campions CONCACAF, campion de la Liga dels Campions OFC e lo club campion nacional del país  organizator. Las còlas jogan per lo títol de campion del mond.
Institut supérieur de l'automobile et des transports
L’Institut supérieur de l'automobile et des transports (ISAT) es una granda escòla francesa situada a Nivèrns.
Es Castell
Es Castell es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
École nationale supérieure de mécanique et des microtechniques
L’escòla nacionala superiora de mecanica e de las microtecnicas (en francés École nationale supérieure de mécanique et des microtechniques o pus simplament ENSMM) es una granda escòla francesa situada a Besançon.
Capdepera
Capdepera es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Ciutadella de Menorca
Ciutadella de Menorca es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Bozeg
Bozeg en breton ( Bouée en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Canton d'Agen Sud-Èst
Lo canton d’Agen Sud-Èst es una anciana division administrativa del departament francés d’Òut e Garona de 1984 a 2015. Lo còde de l’INSEE èra 4740.
Se creèt damb la mitat sud del canton d’Agen Èst en 1984. Èra compausat de tres comunas:
Dispareguèt en 2015.
Istòria dels cantons d'Agen
Lo canton d'Agen foguèt creat en 1790 e suprimit en 1801. Foguèt despartit en canton d'Agen 1 e canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973.
Los cantons Agen Centre, d'Agen Èst (correspondent al canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973), Agen Nòrd e Agen Oèst se creèron en 1973. En 1984, despartiguèron Agen Èst en cantons d'Agen Nòrd-Èst e canton d'Agen Sud-Èst.
En 2015, los cantons d'Agen Centre, Agen Nòrd, Agen Oèst, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst foguèron suprimits. Lo despartiment cantonal novèl es : Agen 1 (tròç d'Agen, Bajamont, Folaironas e Lo Pont del Casse), Agen 2 (tròç d'Agen, Boèr e Bonencontre o Nòstra Dama), Agen 3 (tròç d'Agen solet) e Agen 4 (tròç d'Agen e Lo Passatge).
Consell
Consell es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Enric Oddo
160px|thumb|Enric Oddo Josèp Pau Enric Oddo (en francés Henri Oddo; Marselha, 19 de febrièr de 1844 - ) foguèt un erudit e escrivan occitan de Provença fòrça actiu dins l'organizacion dau Felibritge.
Biografia
Enric Oddo nasquèt a Marselha en 1844. Per son paire èra descendent deis Oddo della Pietà, un familha nòbla florentina. Un de seis avantpassats èra estat membre dau Parlament de Provença.
Vernhòla
Vernhòla (Verniolle en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Costitx
Costitx es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Gourlizon
Gourlizon en breton ( Gourlizon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Campos
Campos es un municipi catalan de l’illa de Malhòrca. Administrativament, es dins la comarca de Migjorn e dins la província e Comunautat Autonòma de las Illas Balearas, dins l’estat espanhòl.
Toponimia e istòria
Campos ven del mossarab ont l'acusatiu latin en -os s’es fossilizat coma forma unica dels plurals. S’es pas modernizat nimai catalanizat en Camps. La comuna (universitat) de Campos foguèt fondada en 1300 pel rei Jacme II.
<mapframe zoom=9 latitude=39.64314 longitude=2.9 height=400 width=500 align=center text="Campos (roge) dins la comarca de Migjorn (irange) sus l'illa de Malhòrca" > [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1384606",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ffc010"  }}, {  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q743716",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]
Escorca
Escorca es un municipi de la província catalana de las Illas Balearas e de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas.
Barville-en-Gâtinais
Barville-en-Gâtinais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Lo riu del Fusain (longitud: 37 km) pren la siá font en las douves del castèl.
La rivière du Fusain (longueur: 37 km) prend sa source dans les douves du château.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Del  al s, lo territòri de Barville-en-Gâtinais aperteniá als fraires del abbaye de Sant-Denis.
Du  au s, le territoire de Barville-en-Gâtinais appartenait aux moines de l'abbaye de Saint-Denis.
Lanmodez
Lanvaodez en breton ( Lanmodez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Istòria
La parròquia de Lanmodez, enclavée en la évêché de Tréguier, fasiá partida del doyenné de Lannion en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Maudez.
Rethonvillers
Rethonvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
Dinastia Jin (265-420)
La dinastia Jin (晉, 265–420), devesida en Jin occidentals o Jin de l'Oèst o Xi Jin (西晉)(265-316) e Jin orientals o Jin de l'Èst o Dong Jin (東晉)(316-420), succedís al Reialme de Wei del periòde dels Tres reialmes de China e compta en tot 15 emperaires. Sas capitalas son Luoyang (265-311) puèi Jiankang (316-420), amb un brèu intermèdi a Chang'an (311-316). Los Setze Reialmes ocupan lo Nòrd de la China pendent lo periòde dels Jin orientals. Aqueles darrièrs acaban per èsser capvirat en 420 per la dinastia Liu-Song o Song del Sud, eveniment que marca lo començament del periòde de las dinastias del Nòrd e del Sud.
Es un periòde crucial de l'istòria de China, pr'amor que sas primièras annadas representan una brèva parentèsi de patz après las devastacions qu'aviá mercat lo periòde dels tres Reialmes. Reunifica lo territòri chinés e mèna un breu periòde prosperitat entre 280 e 304, çò qu'empacha pas l'emergéncia de fòrça problèmas politics e socials, coma la migracion de contunh de la tribús non sinizadas al sen del territòri dels Jin.
Aflaquit per la pèrda del nòrd, lo govèrn dels Jin Orientals deu compausar en permanéncia amb los grands clans del Sud e de poderoses generals, coma Wang Dun e Huan Wen. Aqueles generals lançan regularament de las expedicions per reconquerir lo nòrd de la China, mas en van. En efièch, la conjugason de la flaquesa economica del Sud e de las tensions perpetualas entre lo govèrn e l'armada provòca lo fracàs de gaireben totes aquelas expedicions.
En 383, los Jin de l'èst devon far fàcia a la menaça de l'empèri dels Qin anterior, que tornèron unificar lo nòrd de la China a lor benefici. Malgrat una inferioritat numerica fòrça granda, l'armada dels Jin capita a véncer sos enemics pendent de la batalha del riu Fei, çò que provòca la casuda dels Qin anteriors e una novèla division del nòrd de la China entre diferents reilames concurrents. Tirant avantatge d'aquel torn de situacion, las armadas Jin dirigidas per Xie An, puèi per Liu Yu, lançant una seria d'expedicions que permeton l'annexion de gaireben totes los territòris situats al sud del fluvi Jaune, aquò malgrat una decenniá de guèrra civila. Los Jin tiran partit d'aquelas victòrias, que en 420, lo general Liu Yu destituís Jin Gongdi, lo darrièr emperaire dels Jin de l'èst, metent atal fin a la dinastia.
La dinastia Jin es en luta de contunh contra los senhors de guèrra e los sobeirans de las etnias non Han qu'acaban per ocuper lo Nòrd. La faquesa de las institucions etaticas permet a las grandas familhas e als generals de disputar lo poder als emperaires, çò que provòca una instabilitat politica cronica. Aquela instabilitat empacha los Jin de consolidar lor posicion sus l’ensemble del país.
Lo desplaçament de la cort e de l’aristocracia dins la region de l’actuala de Nankin après la casuda dels Jin occidentals contribuís a la continuacion de l’integracion del Sud dins l’empèri. Malgrat (o a causa) l’instabilitat politic, lo periòde es fecond sul plan de la filosofia e de la religion: naissença e desvelopament dels corrents de pensada Xuanxue e Qingtan, apogèu dels Mèstres celèsts e naissença de novèls corrents taoïstas, desvolopament de l’alquimia e de bodisme del Sud amb de personalitats coma Ge Hong e Huiyuan. Dels progreses tecnics se faguèron, subretot dins los domènis del tissatge, de las colors de papièr, de la medecina e de la metallurgia. Dins lo domèni de las arts, se pòt citar lo calligraf Wang Xizhi (303-361) e lo poèta Tao Yuanming.
Pujada del clan Sima e fondacion de la dinastia
vinheta|L'espandiment aproximatiu dels Tres reialmes vèrs 260, abans de la conquista de Shu per Wei. vinheta|[[Boda datant de la dinastia Jin.]]
La primièra pèira de las fondacions de la dinastia Jin es pausada per Sima Yi. Filh de Sima Fang (149-219), que foguèt membre del censorat imperial a la fin de la dinastia Han, Sima Yi ven al servici del senhor de guèrra Cao Cao e ven un amic pròche de son filh, Cao Pi. Après la mòrt de Cao Cao, aquel darrièr destituís lo darrièr emperaire Han e fonda lo reialme de Wei en 220. Quand Cao Pi morís a son torn en 226, son jove filh Cao Rui es pas en edat d'èsser governaire e Sima Yi se trapa al sen del conselh de regéncia qu'assistís lo jove emperaire e ven le comandant militar suprèma del Wei.
La primièra partida de la carrièra de Sima Yi es marcada per fòrça fachs d'armas. Rebuta d'ensags d'invasion lançats pels reialmes de Shu e de Wu, los rivals dels Wei. Mai son mai grand expleit es de capitar a véncer en 238 Gongsun Yuan, un vassal del Wei que contraròtle lo Liaodong e que se revòlta contra sos mèstres. Cao Rui morís a son torn en 238 e daissa el tanben un successor, Cao Fang, tròp jove per governar. Sima Yi se trapa encara un còp a la regéncia e son poder sembla renforçat que parteja la conducha dels afars del reialme amb lo sol Cao Shuang, un administrator civil eissit del clan al poder. En realitat, Shuang capita al començament de las annadas 240 a prene lo contreròtle de l'armada e pren la realitat del poder pendent detz ans. Sima Yi pren paciéncia e acaba per fénher de se retirar de la vida politica. Fenh d'èsser malaut per endormir la mesfisança de son rival, mas en realitat prepara son retorn. Fòrt del prestigi que retira dels successes militars e d'una estrategia d'aliança al sen de grandas familhas del Wei, Sima Yi decidís de passar a l'action en 249. Capita a eliminar fisicament Cao Shuang e sos partisans après l'incident de las tombas de Gaoping e a plaçar l'emperaire jol sieu jo. Ven alara lo mèstre vertadièr del reialme, mai morís en 251, après aver menat una darrièra campanha militara dins la region de Souchun.
Es son aïnat, Sima Shi, que prend lo poder après la mòrt de Sima Yi. Los començaments son pas tan glorioses qu'aqueles del paire e lo fracàs de sas primièras campanhas militars aflaquisson sa posicion fàcia a un clan Cao que cerca a tornar prene lo poder. Shi reagís vigorosament capvirant en 254 l'emperaire Cao Fang per lo remplaçar per son cosin Cao Mao. La reaccion dels enemics es subte, que de l'annada seguenta lo general Guanqiu Jian, en pòste a Souchun, se rebèla amb l'ajuda dels partisans dels Cao e del Wu. Sima Shi capita a véncer los rebèls e morís pauc après. Es son fraire cabdet Sima Zhao, que li succedís al cap del clan e de l'Estat. Plan lèu, Zhao deu far fàcia a una tresena susmauta dins la region de Souchun, menada per Zhuge Dan, un general del Wei qu'aviá ajudat son paire e son fraire a matar las doas autras susmautas. En 260 l'emperaire Cao Mao ensag de capvirar los Sima. Fa fracàs e es tuat pendent los combats. Es remplaçat sul tròn per Cao Huan.
Se los talents militars e las victòrias dels Sima tenon una granda plaça dins lor arribada e lor manten al poder, es tanben lor capacitat e raliar a lor causa las grandas familhas del Wei que lor assegura lor longevitat. Per arribar a aquel resultat, los Sima combinan un sistèma d'alianças matrimonialas amb fòrça grandas familhas e una postura de defenseires del confucianisme. En efièch, aquel corrent filosofic, majoritari al sen de las grandas familhas, s'opausa al biais de govenar dels Cao que son mai pròches, de fach, del legisme. Per completar aquel sistèma, los Sima sostenon tanben los diferents corrents taoïstas. Aquela supremacia militara e morala pòt explicar perque revendican pas sul còp lo títol imperial, alara que dempuèi 251, son eles los mèstres vertadièrs del Wei.
Sima Zhao a pas lo temps de pojar del tròn, que morís en 265. Es son filh e successor Sima Yan, qu'acaba amb la dinastia dels Cao recebent l'abdicacion del darrièr emperaire del Wei en febrièr de 266. Fonda alara la dinastia Jin e pren lo nom de reialme de Wudi,.
Primièras annadas e conquista del Wu
vinheta|L'empèri dels Jin occidentals e sas províncias après la reünificacion, dins las annadas 280.
Reunificacion de la China
Un còp vengut l'Emperaire Jin Wudi, Sima Yan se concentra sul còp sus la conquista del Wu, lo darrièr dels tres reialmes, que contraròtle lo sud èst de la China. En efièch, las tropas del Wu arcèlan en permanéncia aquelas dels Jin tot lo long de la frontièra e la reünificacion de la China permetriá a Wudi de setar definitivament son poder; mas lo Wu es pas lo sol problèma militar que lo novèl emperaire deu far fàcia. En efièch, los Xianbei e los Qiang, dos pòbles non-Han vivent dins las províncias de Qin (秦) e de Liang (涼), fan susmauta e gaireben totes los foncionaris de la cort son mai preocupats per aquelas revòltas que pel Wu. Crenhan tanben que lis Xiongnu se rebèlan a lor torn, qu'aquel autre pòble non-Han s'installèt dins la zona que correspond ara al Shanxi après la destruccion de lor reialme per Cao Cao en 216. Dempuèi aquela data, son susvelhats e crenhs per lors capacitats militaras.
Seguent los conselhs dels sieus generals Yang Hu e Wang Jun e aqueles de son estratègi Zhang Hua, Wudi remanda sos projèctes de conquista e envia de tropas matar los rebèls, mas dins un primièr temps, espandís sas fòrças entre la preparacion de la futura annexion del Wu e la repression de la rebellion. Es sonque après de desfachas de las tropas fàcia a Tufa Shujineng (禿髮樹機能), lo principal cap de guèrra Xianbei, que l'Emperaire concentra totas sas fòrças per disciplinar de pòbles revoltats. En 271, es al torn de Liu Meng (劉猛), un cap Xiongnu, de se rebellar. Totas aquelas rebellions desvian l'atencion de Wudi, çò que daissa lo camp liure au Wu. Atal en 271, la província de Jiao (交州), qu'aviá fa aleugéncia al Jin dempuèi lo començament del règne de Jin Wudi, es reconquerida pel Wu. En 272, lo general Bu Chan (步闡) del Wu vòl far defeccion al benefici del Jin obrissent las pòrtas de la vila de Xiling (西陵), un important punt estrategic, a las tropas de Wudi. Allàs per Chan, las tropas que lo Jin li envia en ajuda son arrestats pel general Lu Kang del Wu, que lo tua enseguida après que tornèt prene Xiling. A la lutz d'aqueles fracaces e qui'i a pas los mejans militars de se batre sus tant de fronts, Wudi cambia de tactica. Coma Sun Hao, l'emperaire del Wu, es conegut per èsser crudèl e incompetent, Jin Wudi decidís de'n far benefici realizant una politica de "destenta" amb Lu Kang e tractant generosament las populacions frontalièras del Wu, per melhorar l'imatge qu'an de la dinastia Jin.
En 280, totas las rebellions son matadas e una armada compausada de 200,000 soldats es prèsta per envasir lo Wu. Las tropas de Wudi son divisadas en sièis colomnas, e atacan lo Wu per la tèrra e la via fluviala, dempuèi lo nòrd e lo Sichuan. La combinason de l’entraïnament complet de las tropas d'invasion, de l'incompeténcia de Sun Hao e de la preparacion "psicologica" realizada près dels frontalièrs dona de resultats impressionnant. L'armada del Jin venç rapidament tota resisténcia, e tanben l'ensag de Zhang Di, lo cancelièr del Wu, d’arrestar los envasissors amb una armada de 30,000 òmes. Lèu, las tropas de Sima Yan fan lo sètge de Nanjing, la capitala del Wu, qu'es defenduda sonque per 20,000 soldats. Comprensnt que tot es perdut, Sun Hao se rend. Es la fin del periòde dels tres reialmes, la China es reünificada al benefici de la dinastia Jin.
Refòrmas politicas e judiciàrias
Quand puja sul tròn en 265, Wudi pren un ensemble de mesuras politicas visant a assegurar l'estabilizacion de son poder e far acabar los trebles. Un dels primièrs gèstes es de promulgar una amnistia al subjècte de diferents oposants, subretot los membres del clan Liu e aqueles del clan Cao. En 269, Wudi promulga un novèl còde ritual que balha de cambiaments dins los rites ligats a l'exercici del poder, çò que constituís una mesura simbolica fòrta al vejaire de l'importança dels rites imperials en China medievala e subretot pels confucèus. Per aquó, contunha la politica de ralliament dels elèits confucianistas de sos predecessors.
Wudi a un prigond respècte per las tradicions venent dels Han e vòl que sa novèla dinastia siá vist coma una perlongacion d'aquel periòde, qu'es idealizada coma una edat d'aur perdut. Atal, fa sieu la ierarquia qu'es en vigor al sen de la familha imperiala a aquel periòde e dona a sa maire Wang Yuanji lo reng d'imperatritz doarièra. Nomena tanben emperaire Jing de Jin (晉景帝) a títol postym son oncle Sima Shi pel ròtle qu’aviá jogat dins son accession al tròn e dona a sa veusa, Yang Huiyu, lo meteis reng qu'a sa maire. Fin finala, en l'an 267, fa de son aïnat Zhong lo prince eritièr del tròn. Aquela nominacion es motivada pas que pel respècte de la tradicion confucèa volent que lo filh aïnat de l’esposa de l’emperaire siá l'eritièr del tròn, e pasmens se Zhong es un andicapat mental incapable de regnar sol.
A l'imatge de las dinastias que precedèron, Wudi fa compilar un còdi, un recuèlh ont son compiladas totas las leis en vigor dins l'empèri, una mena de precedent chines del còde penal. Aquel còde, lo Còde Jin, es promulgat en 267 e ensaja de corrigir la duretat excessiva del drech penal de son predecessor, lo Còde Wei. Pasmens, los principals beneficiaris d'aqueles cambiaments son los nòbles que, quand cometon de crimes recebon sovent de simplas semonsas, alara que las pènas donada als non-nòbles demoran tan duras qu'a l'epòca del Wei.
Al subjècte de l'organizacion de las institucions imperialas, Wudi retòca aquela dels Wei, que elas tanben son una version modificada de las institucions dels Han. Dins l'administracion centrala, las mai nautas cargas politicas son confiadas als directors del Secretariat imperial (zhongshu sheng) e segondàriament a la Chancelleriá (menxia sheng). Los « ministèris » son repartits dins lo Departament dels Afars d’Estat (shangshu sheng), qu'es divisat en « cinc burèls » (wucao): Burèl de personal (libu), dels sacrificis (cibu), de la guèrra (wubing), del cens (zuomin) e de las rendas (duzhi). L'administracion provinciala es constituida de circonscripcions, que son, de la mai a la mens importanta, la província (zhou), la comandariá (jun) e la comtat (xian). La defensa de l'empèri es tradicionalament confiada a doas armadas diferentas. I a aquela estacionada dins la capitala Luoyang qu'es organizada a l'entorn d'una garda imperiala e d'un còrs d'intervencion, e aquela regropant las tropas que son estacionadas dins las províncias, que son dirigidas per de comandants militaes designats per l'emperaire (dudu). A costat d'aquelas doas armadas, i a tanben de tropas localas jols òrdres dels governaires provincials.
L'Emperaire Jin Wudi modifica aquela estructura a partir de 266. Segon el, la casuda dels Han se deu al fach qu'an donats tròp de poders als governaires e aquela del Wei se deu al fach que lo clan Caò perdèt tot son poder e totes sos sostens al fial del temps. Per evitar qu'arriba la meteissa causa a sa dinastia, plaça sos parents pròches al cap de principats/reialmes (guo), a qui dona de poders espandits. Puèi en 280, après la casuda del Royaume de Wu, lèva als gouvernaires de província lors poders militaes e limita lor camp d'accion a las questions purament civilas. Agissent atal e sens se'n rendre compte, fa pas que crear fròrça e poderoses govèrns regionals capable d'enfrentar al govèrn central. La sola diferéncia al respècte del periòde da la fin dels Han la essent qu'aqueles govèrns son dirigits pels membres de son clan e pas mai dels nauts foncionaris.
D'entre las autras mesuras presas après la reünificacion, un cens es organizat en 280, que revèla que las 19 províncias divisadas en 173 comanderiás e reialmes de l'empèri comprenon 2,459,840 fogals e 16,163,863 subjèctes; contra 10,677,960 fogals e 56,486,856 subjèctes quand los Han orientals avián procedit al darrièr cens, en 157. Una bèla partida d'aquela diminucion es deguda a las destruccions causadas pels conflctes que s'èran debanats entre las doas datas, que provoquèron una bassa demografica, de las migracions e foguèron creadas de zonas d'instabilitat ont lo poder central a pas pus d'autoritat. Mas aquò revèla tanben un autre fenomèn important, los sols fogals censats son aqueles que devon d'impòsts e de pretzfachs a l’Estat. Mas aqueles que vivon dins de grands domènis o que ne dependon son pas someses a aquelas contribucions e son donc pas comptabilizats. E coma aqueles grands domènis grandiguèron fòrça dempuèi l'epòca dels Han orientals, aquò explica perque tant de personas « escapèron » als recensaires. Segurament per far fàcia a aquela concentracion de las tèrras que diminuís sas rendas fiscalas, que l'emperaire Wudi proclama una novèla mei agrària nomenada zhantian, que vòl redistribuir de tèrras als païsans.
La prosperitat de l’èra Taikang
vinheta|225x225px|Un clerc remettant un rapport. Terre cuite funéraire, [[mingqi. Changsha, Hunan. Musée national de Chine, Pékin]] Jol règne de Jin Wudi, la China coneis un periòde de prosperitat que correspond gaireben a l’èra Taikang. Lo poder central encoratja la reconstruccion diminuissent las taxes e en lançant una politica de grandas òbras d'asagatge e d'autras construccions beneficiant a l'agricultura. L'economia es tanben estimulada pel retorn del comèrci que seguís la reünificacion.
Un bon indicator d'aquela prosperitat es lo luxe sempre mai ufan ont viu l'emperaire. Un dels oficials de la cort conta aver fach venir un pòrc que se noirís de lach uman per distraire l'emperaire, pendent qu'un autre depensa 20,000 Wushu per jorn en noiridura. Fin finala, l'emperaire se constituís un dels ginecèus mai importants de l’istòria imperiala, anant fins a interdire en 273 los mariadatges per causir sas concubinas en prioritat. Aquela descadença es criticada pels autres oficials de la cort, que s’inquiètan de las migracions totjorn mai importantas, que se traduson per l'installacion de pòbles non sinizats dins lo nòrd de la China.
Guèrra dels Uèit princes
Jin Wudi mòrt, lo clan Sima s'entregafa per determinar qui prendrà lo contraròtle de la cort e del novèl emperaire, Jin Huidi, un andicapat mental incapable de dirigir l'empèri sol. Aquel conflicte intèrne al clan regnant degenèra rapidament dins una sanguinosa guèrra civila, la guèrra dels uèit princes (bawangzhiluan), que ravatge lo còr economic e politic de la China entre 291 e 306.
D'en primièr, es l'imperatritz doarièra Yang Zhi, la sògra de l'emperaire, que pren lo contraròtle de la cort imperiala. Plaça los membres de sa familha, lo clan Yang, a diferents pòstes-claus e dona de grands poders a Yang Jun, son paire. L'imperatritz Jia Nanfeng, la femna de l'emperaire, es totalament exclusida de la mena dels afars de l'Estat, çò que l’exaspèra. S'apròcha de Sima Liang e de son pichon nebòt Sima Wei que l'ajude. D'en primièr, Sima Wei se desfach de l'imperatritz doarièra e fa executar 3000 membres de son clan. Après, l'imperatritz Jia elimine Liang e Wei utilisant de rumors e falses edictes imperials, çò que li permet de prene lo contraròtle de la cort. Gerís los afars de l'empèri plaçant los membres de son clan e sos òmes de confiença als diferents pòstes claus, al depens dels membres del clan Sima. Pendent son "règne", siá entre 291 ee 299, la China coneis una relativa estabilitat politica, mas de rumors començon a corrir sus l'imperatritz Jia; l'acusant de gorrinariá e de tiranniá. Aquelas rumors fan malcontents e alimentan las ambicions dels membres del clan Sima, que vòlon tornar al poder. Tot aquò acaba en susmauta obèrta a la fin de la decenniá.
En 300, l'imperatritz organiza la casuda e la mesa a mòrt del prince eritièr Sima Yu, ont que lo clan Sima plaçava de grands espers e qu'auriá podut revendicar la direccion dels afars de l'empèri. Aquel nòu complòt de la reina causèt sa casuda, qu'après aquela execucion, Sima Lun decidís d'agir. Prince de Zhao e fraire pichon de Sima Liang, Sima Lun es un ancian gouvernaire provincial vengut cap de la garda imperiala, qu'èra fins alara l'alliat de l'imperatritz. Après l'execucion de Yu, cambia d’alleugéncia e fa assassinar l'imperatritz abans de prene lo pòste de primièr ministre, eliminant al passatge de personalitats de l'elèit politic de l'empèri. Mercé a aquel còp de fòrça, lo clan Sima capitèt a gardar son poder, per s'entregafar melhor per determinar qui deu dirigir al sen del quita clan. Atal, Lun acaba d'èsser nomenat primièr ministre que lo prince de Huainan contesta son autoritat e fa susmauta. Un còp aquel rebèl tuat debans las pòrtas del palai impérial, lo prince de Zhao ne profiècha per capvirar l'emperaire e pular sul tròn. D'autres princes dintran alara en rebellion contra el per protegir l'autoritat de l'emperaire descasut: Sima Jiong lo prince de Qi, Sima Ying lo prince de Chengdu e Sima Yong lo prince de Hejian, que son tres dels principals comandants militars provincials. Presas en tenailha, las tropas de Sima Lun son vencuts e aquel darrièr es executada alara que l'emperaire Hui es liberat.
La guèrra civila s'arrèsta pas pasmens e quitament pren una novèla amplor en 302, amb la mòrt de l'eritièr designat, qu'obrís una crisi per la nominacion d'un successor. D'en primièr, es Sima Jiong, lo prince de Qi, que domina la cort, mas aquel de Hejian se vira contra el e obtien l'ajuda de Sima Yih lo prince de Changsha. Aquel darrièr es lo comandant d'una tropa de la capitala e profèita de sa situacion per eliminar Sima Jiong. L'emperaire es alara partejat entre lo prince de Changsha, establit a Luoyang, aquel de Hejian qu'es a Chang'an, e aquel de Chengdu, qu'es a Ye. En 303, lo segond e lo tresen se liga contra lo primièr, e lors tropas fan lo sètge la capitala. Lo princi de Changsha es traís a son torn per Sima Yue qu'es a l'encòp lo prince de Donghai e lo comandant d'un còrs de tropas de la cort. Lo prince de Changsha es liurat a un general servissent lo prince de Hejian, que lo fa metre a mòrt. Lo prince de Chengdu a sonque lo temps de plaçar la cort jos sa tutèla, que lo prince de Donghai se liga a l'emperaire contra el. Lor campanha fa fracás e lo prince de Donghai fugís dins sas tèrras dins lo Shandong, alara que l'emperaire es capturat e menat a Ye, ont demora lo prince de Chengdu. Mas las tropas frontalièras del Nòrd contunhan de sosténir lo prince de Donghai e lançan una ataca contra Ye, çò que constrench lo prince de Chengdu a fugir amb l'emperaire. Capturats per las tropas del prince de Hejian, son menats dins son fèu de Chang'an. Lo prince de Donghai decidís alara de levar de tropas e ataca lo prince de Hejian, çò qu'espandís lo conflicte a fòrça províncias de l'empèri, que los govenaires prenon partit per l'un o per l'autre dels princes. En 306, Chang'an cai e saquejada, çò que permet al prince de Donghai de prene lo dessús. Dins l'annada que seguís, d'actors principals d'aquela guèrra morisson: l'emperaire Hui, a qui succediguèt son jove fraire Sima Zhi; lo prince de Chengdu e sos filhs, executats a l'instigacion del prince de Donghai e lo prince de Hejian, mes a mòrt per un dels fraires del prince de Donghai contra l'avís d'aquel darrièr.
Mentretant, de susmautas contra l’empèri inspiradas pel nacionalisme Wu se debanan dins lo Sud. D’origina populara, son reprimidas per las grandas familhas localas Zhou – basdas a Yixing- e Shen – basadas a Wuxing
A aquel estadi del conflicte, lo país e la dinastia Jin son fòrça aflaquits, la poténcia militara dels membres del clan Sima e de lors alliats es gaireben avalit e l'empèri lèu deu far fàcia a une novèla menaça.
La revòlte dels "Wu Hu"
Fòrça pòbles non Han que son installats al nòrd de la China al corts dels sègle precedents, la tradicion retenguèt los cinc mai importants, jol nom de « Cinc Barbars » (Wu Hu). Aqueles Wu Hu sonː