Ans_1960
Sciéncias e tecnicas
1960 : intrada en servici dau MiG-21, avion de caça supersonic desvolopat per l'Union Sovietica. En causa de sei performàncias e de son còst feble, conoguèt un succès fòrça important en Euròpa, en Africa e en Asia. Ansin, amb aperaquí 11,000 unitats produchas de 1959 a 1985, foguèt l'avion de reaccion pus fabricat de l'Istòria. 1960 : lo 11 de març, capitada dau tir de la sonda espaciala Pioneer 5 per la NASA. Totjorn ais Estats Units d'America, capitada dau premier tir de la fusada Deltà (13 de mai) e de la mesa en orbita de Transit 1, premier satellit d'ajuda a la navegacion. 1961 : intrada en servici dau premier pòrta-avions equipat d'una propulsion nucleara (USS Enterprise estatsunidenc). En matèria d'armament terrèstre, intrada en servici dei dos premiers carris de combat de segonda generacion (lei T-62 sovietic e M60 Patton estatsunidenc). A respècte dei carris de premiera generacion, dispausavan de proteccions NBC, de capacitats renfòrçadas de combat de nuech e d'un canon principau d'un calibre d'au mens 105 mm. 1961 : capitada dau premier vòl espaciau abitat (Vostok 1) dau cosmonauta sovietic Iurii Gagarin lo 12 d'abriu. Lo 5 de mai, leis Estats Units d'America capitèron tanben un vòl espaciau abitat (Freedom 7) amb Alan Shepard. 1961 : en medecina, desvolopament de la scintigrafia, tecnica basada sus l'injeccion d'una substància radioactiva que se fixa sus un organ d'estudiar. 1962 : premiera susvolada de la planeta Vènus per la sonda espaciala estatsunidenca Mariner 2. La mission realizèt divèrsei mesuras e descurbiguèt la temperatura fòrça auta de la superficia (mai de 700 K). Observèt tanben l'abséncia de camp magnetic, la quasi abséncia d'aiga dins l'atmosfèra e confiermèt lei mesuras regardant lo periòde de rotacion. 1962 : capitada dei premiers tirs dei fusadas Titan e Ianguel, respectivament estatsunidenca e sovietica. 1962 : isolament dau virüs de la rubeòla per doas còlas menadas respectivament per lei fisicians Parkman e Weller. Aquò permetèt de desvolopar un vaccin dins lo corrent deis ans 1960 (comercializat a partir de 1970). 1962 : capitada de la mesa en orbita per la NASA dau premier satellit de telecomunacions civiu vertadier (Telstar). 1963 : premier vòl espaciau (Vostok 6) d'una femna realizada per la cosmonauta sovietica Valentina Terechkova (16-19 de junh). 1963 : intrada en servici dau premier subregenerator (ais Estats Units) e dau premier tokamak (en Union Sovietica). 1963 : desvolopament dau premier vaccin còntra lo sarrampiu per la còla dau biologista estatsunidenc Maurice Hilleman (1919-2005). 1963 : descubèrta dau virüs de l'epatita B per lo genetician estatsunidenc Baruch Blumberg (1925-2011). Aquò li permetèt d'estudiar de mecanismes novèus de lucha còntra lei virüs. En 1976, recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina. 1964 : premiera conjectura regardant l'existéncia dei quarks per lei fisicians estatsunidencs Murray Gell-Mann e George Zweig. 1964 : realizacion de la premiera angioplastia per lo mètge alemand Andreas Gruentzig (1939-1985). 1965 : capitada dau premier tir de la fusada sovietica Proton.. 1965 : capitada dau premier tir de la fusada francesa Diamant e de son satellit Astérix (26 de novembre). França venguèt ansin la tresena poissança espaciala. 1965 : concepcion de la premiera soritz informatica per l'engenhaire estatsunidenc Douglas Engelbart (1925-2013). 1965 : invencion dau lengatge de programacion Basic per leis informaticians estatsunidencs John George Kemeny (1926-1993) e Thomas Eugene Kurtz (nascut en 1928). thumb|right|Restanca de la centrala marejamotritz de la Rance. 1966 : intrada en servici de la premiera — e totjorn unica — centrala marejamotritz en Bretanha (26 de novembre). 1966 : desvolopament d'un procès siderurgic utilizant de forns d'arc electric per la companhiá estatsunidenca NUCOR. A respècte deis autrei procès, aquela tecnica utilizava de ferralhas coma matèria premiera. Aquò revolucionèt la siderurgia car lo metòde novèu èra fòrça eficaç per produrre d'acier corrent e d'aciers especiaus. Leis usinas foguèron donc pauc a pauc desplaçadas vèrs lei pòrts (coma Fòs en Occitània) onte se tròban lei « jaciments » de ferralhas transportadas per naviri. 1967 : premiera observacion d'un pulsar per Jocelyn Bell (nascuda en 1943). Aquò permetèt de confiermar l'existéncia d'aquel objècte celèste previst tre 1932 per la teoria quantica. 1967 : dins lo Sistèma Solar, susvolada de Vènus per lei sondas Venera 4 (URSS) e Mariner 5 (Estats Units). Aquò permetèt de realizar divèrsei mesuras e la mission sovietica capitèt de largar una capsula dins l'atmosfèra. Lo modul foncionèt fins a altitud de 24 km, çò que permetèt de collectar de donadas sus sa composicion. 1967 : en Union Sovietica, capitada dau premier tir d'una fusada Soiuz. Ais Estats Units, capitada dau premier tir de la fusada pesuca Saturn V. 1968 : premiera deteccion d'un quark up durant un assai realizat dins l'accelerator SLAC. Aquò èra una confiermacion importanta dau modèl dei quarks establit en 1964 per Murray Gell-Mann e George Zweig. 1968 : premiera presentacion d'una experiéncia de fusion nucleara per confinhament magnetic a l'Institut Kurchakov de Moscòu. Pasmens, de recèrcas parallèlas èran menadas ais Estats Units d'America e en Euròpa Occidentala (subretot en França e au Reiaume Unit). 1969 : descubèrta de l'emission de proton, un fenomèn rar de desintegracion radioactiva d'un nuclèu atomic instable. 1969 : desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Unix. Invencion dau lengatge de programacion Pascal per l'informatician Niklaus Wirth. 1969 : premiera implantacion d'un còr artificiau per lo mètge estatsunidenc Denton Cooley. Lo còr implantat èra fòrça pesuc (250 kg per lo compressor) mai permetèt au pacient d'esperar 62h l'ensèrt d'un còr. Pasmens, lo pacient moriguèt 32h après l'ensèrt en causa d'una infeccion dei palmons agravadas per leis immunosupressors.