cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quebrada de Humahuaca
La Quebrada de Humahuaca es una gòrga d'origina tectonica e fluviala situada au nòrd-oèst d'Argentina dins la província de Jujuy. Son nom vèn de la vila de Humahuaca. En causa de l'interès de sei païsatges e de la preséncia de vestigis precolombians e coloniaus, foguèt classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en julhet de 2003.
Sant Feliu Sasserra
Sant Feliu Sasserra es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Cal Orcko
Cal Orcko es un site paleontologic de Bolívia situada dins la region de la vila de Sucre. Es format d'un bauç d'aperaquí 80 m d'autor e de 1,200 m de longor onte son estadas observadas lei piadas de 293 espècias de dinosaures dau Cretacèu Superior.
Sant Fruitós de Bages
Sant Fruitós de Bages es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Bazoches sur Guyonne
Bazoches-sur-Guyonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Veirièras (Puèi Domat)
Veirièras (Verrières en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe..
Sant Fost de Campsentelles
Sant Fost de Campsentelles es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Hipòlit de Voltregà
Sant Hipòlit de Voltregà es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Iscle de Vallalta
Sant Iscle de Vallalta es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
L'Étoile
L'Étoile es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
ASM Clarmont Auvèrnhe
L'ASM Clarmont Auvèrnhe es un club professionau de rugbi de XV basat a Clarmont d'Auvèrnhe. Foguèt fondat en 1911 per Marcel Michelin e fa partida de l'elèit dau Campionat de França de Rugbi de XV dempuei 1926 e dei clubs pus importants dau campionat dempuei leis annadas 1990. A una plaça especiala dins l'istòria dau rugbi francés en causa dau nombre fòrça important de finalas perdudas per lo club. Jòga a lo Parc dels Esports Marcel Michelin (19 022 plaças).
Sant Joan Despí
Sant Joan Despí es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Millery (Ròse)
Milyeri en arpitan (Millery en francés) es una comuna arpitana administrada per lo departament de Ròse de la region de Ròse-Aups.
Geografia
Situada sus un tuc a 300 m de nautor, la pichona municipalitat de Millery a conegut per las siás vinhas, lo sieu vin, los sieus arbres fruitiers...
Située sur une colline à 300 m de hauteur, la petite commune de Millery est connue pour ses vignes, son vin, ses arbres fruitiers...
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Jaume de Frontanyà
Sant Jaume de Frontanyà es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Lagamars
Lagamars (Lagamas en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : d'Agamatz, Agamarz en 1163, Mas d'Agamas en 1740-60, Mas Dagamas en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). Lagamars dependiá de temps passat de Nòstra Dòna de la Garriga e tira son nom dau riu de Lagamars, qu'es situat dessús in Agamarz en 1106-1120, ultra aquam Marciam en 1129, la Gammas en 1740-60, ruiss... d'Agamas en 1740-60, l'Agamas en 1740-60, la Gamas en 1770-72 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, lo nom es escur ; segon Hamlin, Lagamars ven dau nom germanic d'òme Agomarus, amb aglutinacion recenta de l'article definit en francés (mas non en occitan) davant lo nom dau riu.
Vartaison
Vartaison [vaʁteˈzwœ] (Vertaizon en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Elzeard Bouffier
Es nascut en 1858. A vescut tota vida en Auta Provença.
A vescut una granda partida de sa vida solet perque a perdut sa frema e son fiu. A estat pastre puei apicultor. Mai es sustot conegut per aguer reboscat tota una region. Es un òme generós, pacient, trabalhor e benvolant. L' agrada pas de parlar. Son òbra a permés de refaire viure sa region. Força de gents devon lo bonur a Elzeard Bouffier.
Es mòrt pasiblament en 1947 a Banon. A inspirat tot un molon d' ecologistas dins lo monde.
Béhoust
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Vertolalha
Vertolalha [vɛʁtuˈlajɔ] (Vertolaye en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Nòtas
<references group="N"/>
Premiera Guèrra de Tayasal
La Premiera Guèrra de Tayasal es un conflicte que se debanèt de 1622 a 1624 en Yucatan. Es la consequéncia de la temptativa deis autoritats colonialas espanhòlas localas de conquistar la ciutat-Estat de Tayasal, darrier Estat maia independent. Lo refús deis abitants, exprimit en 1618, de se convertir au catolicisme foguèt lo motiu oficiau de la guèrra. Coma l'accès a Tayasal èra pas simple e lo governador de la region deguèt esperar quatre ans per organizar una expedicion per sometre lei Maias. Pasmens, lo grop foguèt destruch dins una emboscada. Puei, una segonda expedicion, iniciada en 1624, conoguèt la meteissa fin e lo poder coloniau renoncièt a son projècte. Aquò permetèt a Tayasal de gardar son independéncia fins a 1697.
Bourneville (Eure)
Bourneville en normand (Bourneville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Léger-lès-Authie
Saint-Léger-lès-Authie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Nòtas
<references group=N/>
San Bartolomeo in Galdo
San Bartolomeo in Galdo es una comuna de Campània de 0 abitants. Es administrativament dins la província de Benevent e la region de Campània de l’estat italian.
Geografia
<mapframe zoom=9 latitude=41.416 longitude=15.016 height=600 width=800 align=center text="Sant Bertomieu (irange) dins la província de Benevent."> [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q16134",  "properties": {  "fill": "#ffffff",  "stroke": "#555555"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q55954",  "properties": {  "fill": "#ff6622",  "stroke": "#ff6666"  }} ]
Sant Julià de Cerdanyola
Sant Julià de Cerdanyola es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Llorenç Savall
Sant Llorenç Savall es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Llorenç d'Hortons
Sant Llorenç d'Hortons es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Tòri
Lo tòri es un element quimic de la taula periodica, lo simbòl que n'es Th e son nombre atomic es 90. Es un metal leugièrament radioactiu, que se tròba dins l'escòrça terrèstra, e es considerat coma una possibla alternativa a l'urani coma combustible nuclear.
Aplicacions
Aplicacions del tòri:
Istòria
Lo tòri foguèt descobèrt en 1828 pel quimista suedés Jöns Jacob Berzelius, que lo donèt lo nom s'inspirant de Tòr, lo dieu del tròn, dins la mitologia nordica. Se trobèt pas cap d'utilitat pel metal fins a 1885, que se comencèt foguèt usat per de mangas, per las lantèrnas de gas.
Lo nom ioni (ionium), amb lo simbòl Io, foguèt donat en un estudi precedent d'elements radioactius a l'element que se formava amb lo nombre massic 230 de la cadena de descomposicion radioactiva de l'urani-238. Mai tard, foguèt descobrèt que l'iòni e lo tòri èran lo mèsme element.
Sant Just Desvern
Sant Just Desvern es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha. Comptava 15.874 abitants en 2012.
La Manta
La Manta (tanben en piemontés; Manta en italian) es una comuna de Salucés, autres còps de lenga occitana. Faguèt part del marquesat de Buscha e del marquesat de Saluças. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l'estat italian.
Istòria
A l'ocupacion francesa, foguèt dins lo departament d’Estura. A la reünificacion d’Itàlia, es del canton de Verzòl e de l’arrondiment de Saluças, dins la província de Coni. Perdèt qualque territòri en 1947 al profièch de Lanhasc.
La Fòrça (Aude)
La Fòrça  (La Force en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Vilatge en circulada situada en Lauragués.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La Fòrça ven de l'occitan fòrça, del bas latin fortia, derivat del latin classic fors, fortis, « fòrt »; lo nom es motivat per una fortalesa,.
Istòria
Abans La Fòrça de Ramond Ferrand, faguèt frontièra entre Aquitania prima e Septimània, aquela vila doncas apreteniá a l'Aquitània al sens del naut Edat Mejana, es a dire al Reialme de Caribert. Ramond Ferrand èra un patronim corrent a l'epòca mas aquel poiriá èsser de Fanjaus (mencion en 1211) e foguèt mesclat a l'afar catar.
Mencion del nom : Dins lo cartulari de Prouilhe se trapa Fortia, en 1275. En 1313 : Forcia. En 1317 : Forcia Raymondi Ferrandi.En 1336 : Villa de Fortia. Diocèsi de Sant Pàpol. En 1441 : Ecclesia S. Marie de Forsia prope monasterium Prouilhianum. En 1777 : La Force Raymond Ferrand.
Le cloquièr carrat de la glèisa pareis èsser anterior a aquela. Es en realitat una torre de vila carrada que vigilava sur la carrièra que domina, la carrièra d'uèi es mai recenta. L'escalièr d'aquela torre vira a esquèrra. La glèisa foguèt bastida contra la tor, mentre lo castèl, al mièg de sa circulada dins lo naut del vilatge, es mai tardièr. Aquela glèisa es d'estil romanic, son plan amb baptisteri exterior (la pòrta d'accés es estada ocultada) es primitiu.
Gwiler-Kerne
Gwiler-Kerne en breton ( Guiler-sur-Goyen en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Sant Julià de Vilatorta
Sant Julià de Vilatorta es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Vaira e Monton
Vaira e Monton (prononciat [ˈvɛiro‿e‿muˈtu]) (Veyre-Monton en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Lo vilatge se compausa de doas parts distinctas :
Nòtas
<references group="N"/>
Tazumal
Tazumal es un site arqueologic maia situada au Salvador. Fa partida dau complèx arqueologic de Chalchuapa.
Poblat tre lo periòde preclassic, l'endrech venguèt un centre demografic important durant lo periòde classic (200-900 apC) en despiech d'una destruccion probabla per una erupcion dau volcan Ilopango a la fin de l'epòca preclassica ò au començament dau periòde classic. A son apogèu, la ciutat aviá de liames importants ambé Teotihuacan, Kaminaljuyu, Copán e probablament Chichen Itza. Lo site foguèt abandonat vèrs 1200 au profiech d'un autre endrech de Chalchuapa.
De recèrcas foguèron menadas sus lo site dins lo corrent deis ans 1940 per l'Estatsunidenc Stanley Boggs (1910-1991) que comencèt tanben de trabalhs de restauracion. En 1947, lei vestigis foguèron classats monuments istòric nacionau per lo govèrn salvadorian. Pasmens, lei recèrcas s'arrestèron après la partença de Boggs. Au començament dau sègle XXI, certaneis estructuras s'afondrèron entraïnant la mobilizacion de doas còlas d'arqueològs per estudiar tornarmai lo site.
Sant Martí d'Albars
Sant Martí d'Albars es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Martí de Centelles
Sant Martí de Centelles es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Alanha
Alanha (Alaigne en francés) es una comuna lengadociana de Rasés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
Alanha èra nominativament caplòc d'un canton, mès la realitat de la foncion èra a Bèlvéser, a 3 km. A la fin del sègle XIX, Bèlvéser rejonhèt la populacion d'Alanha (ambe un territòri plan mendre), puèi entre la Primièra Guèrra Mondiala e las annadas 50, la populacion d'Alanha s'esfondrèt, signe d'una pèrda de las activitats economicas (comercialas mai que mai), puèi baissèt pus lentament dins la segonda mitat del sègle, mentre que la de Bèlvéser contunhava de créisser. Los comèrcis de Bèlvéser son ara incomparablament pus nombroses, e variats; los servicis son tanben mai desvolopats (una piscina per exemple) e l'administracion los acompanhèt : la gendarmariá es a Bèlvéser (dempuèi quora ?), non pas al caplòc oficial. Significativament, l'anciana comunautat de comunas de la Costièra de Rasés (10 comunas) que durèt de 2003 a la fin de 2013 aviá la residéncia a Bèlvéser. Dins lo paisatge, la plaça de l'abitat massat, sovent ancian, es importanta a Alanha (mai que mai la « circulada », vilatge redond) mentre que l'abitat dessarrat, generalament recent, es gaireben exclusiu a Bèlvéser (lo centre ancian es pichonèl); tot aquò es coërent ambe un desvolopament plan mai important de Bèlvéser dempuèi lo sègle XIX.
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Ecclesia Sancti Petri de Alaniano. Gallia escriu Alamano en 1129; Apud Alanhan en 1257; Castrum de Alagnano en 1252; Alignanum = Alagnanum en 1262; Alanhanum in Redesio en 1278; Castrum de Alanhano en 1309; Alanha, Alenha en 1396; Alanhe en 1594; Allaignie, Alaignie en 1594; Prieuré de Sainct Pierre d’Alaigne en 1639; Alágno (prononciacion occitana). Segon Dauzat, Alanha ven del « nom etnic » Alanus, valent a dire Alan, ambe'l sufixe -anum; Dauzat sembla dire que lo nom Alanus es un nom de persona d'aquela etnia, puslèu qu'un grope d'Alans mèstres de la villa.
Beauchamps-sur-Huillard
Beauchamps-sur-Huillard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Geografia
Çò Huillard E lo canal de Orléans travèrsen lo territòri de la comuna.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Kazon
Kazon en breton ( Casson en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Sant Martí Sarroca
Sant Martí Sarroca es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Martí de Tous
Sant Martí de Tous es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
USAP
vinheta L'USAP (en catalan Unió Esportiva Arlequins de Perpinyà e en francés Union Sportive Arlequins Perpignan) es un club de rugbi de XV professional basat a Perpinhan. Fa partida de l'elèit del Campionat de França de Rugbi de XV dempuei 1911.
Gruidae
Los Gruidats (Gruidae) son una familha de grands aucèls de l'òrdre dels Gruiformes. Aquesta familha compren 2 genres e quinze espècias existentas.
Descripcion
Los gruidats son d'aucèls terrèstres bèls (de 90 a 176 centimètres), gracioses, de còl e patas longas, de plumatge amb dominantas grisas o blancas.
Abitats e reparticion
Se trapan sus totes los continents, levat Antartida, las illas d'Oceania e l'America del Sud. Òm obsèrva la mai granda diversitat dels genres en Africa e d'espècias en Asia. Los gruidats frequentan las zonas umidas o erbosas estendudas.
Lista de las espècias
D'après la classificacion de referéncia (version 2.6, 2010) del Congrès ornitologic internacional (òrdre filogenic) :
Bennecourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sant Mateu de Bages
thumb|250px|Carrièra de Sant Mateu de Bages Sant Mateu de Bages es un municipi de la província catalana de Barcelona e del Principat de Catalonha.
Lista dei sobeirans assirians
Periòde neoassirian
thumb|right|Extension e declin de l'Empèri Neoassirian.
Saint-Léger-lès-Domart
Saint-Léger-lès-Domart es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Geografia
Sant-Leugièr-lès-Domart a adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Saint-Léger-lès-Domart est arrosé par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Pommiers (Ròse)
Pommiers en arpitan (Pommiers en francés) es una comuna arpitana administrada per lo departament de Ròse de la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Pere de Torelló
Sant Pere de Torelló es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Busseaut
Busseaut es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Pere de Riudebitlles
Sant Pere de Riudebitlles es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Volton
left|250px|miniatura|Tardoira Volton (Vouthon en francés) es una comuna de la Charanta Occitana situada dins lo País d'Òrta e Tardoira. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Couddes
Couddes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bacin de Petén
Lo bacin de Petén es una region geografica de Mesoamerica situada dins la partida septentrionala de Guatemala. Centre major de la civilizacion maia, es uei una zòna d'interès toristica amb un nombre important de vestigis arqueologics.
Istòria
Tre la premiera mitat dau milleni I avC, lo bacin èra un centre important de la civilizacion maia onte se trobavan lei ciutats de Nakbé, d'El Mirador, de Naachtun, de San Bartolo e de Cival. Durant lo periòde classic (vèrs 200 - 900 apC), la region èra probablament poblada per de milions d'abitants. En particular, s'i trobava la ciutat-estat de Tikal que fasiá partida dei poissanças maias pus importantas. Pasmens, l'intensivitat de l'agricultura necessària per produrre la norridura demandada per aquela populacion demeniguèt rapidament lei ressorsas dei sòus. Lo bacin conoguèt alora una lònga crisi alimentària e demografica ai sègles IX e X. Durant aqueu periòde, la populacion demeniguèt probablament de dos tèrç.
Après lo periòde classic, l'arribada de malautiás veïculadas per leis Espanhòus agravèt mai l'afondrament demografic. Ansin, en 1524-1525, quand Hernán Cortés agantèron per lo premier còp dins la region, i trobèron solament de vilatges e una populacion dispersada e pauc nombrosa. Pasmens, lei darrierei ciutats maias de l'endrech resistiguèron d'un biais acarnat fins a 1697 (Tayasal). Après la conquista, leis Espanhòus fondèron la vila de Flores en plaça de Tayasal.
Sites arqueologics
Gràcias a son istòria rica, lo bacin de Petén presenta un nombre fòrça important de sites arqueologics majors :
Sant Pere de Vilamajor
Sant Pere de Vilamajor es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Pere Sallavinera
Sant Pere Sallavinera es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Martí Sesgueioles
Sant Martí Sesgueioles es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Quintí de Mediona
Sant Quintí de Mediona es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Brasa
Las brasas pòdon aténher de temperaturas fòrça nautas que n'i a mai de partidas volatilas (endotermicas). Donan una quantitat de calor importanta longtemps après l'atudament de las flamas e pòdon respelir un fuòc mòrt en aparéncia, representant atal un dangièr d'incendi segon las escasenças. Per defugir lo risc, se recomanda de vojar d'aiga o de tèrra sus las brasas e demorar vigilant. Las brasas son responsablas de fòrça represas de fuòc de bòsc que pòdon reviscolar mai de 48 oras après l'amoçatge.
Las brasas irradian una calor mai omogèna e constanta que las flamas d'un fuòc. Son sovent utilizadas en cosina per tres rasons diferentas : Las brasas dona de lutz segon lor temperatura (de brasas irange son mai caudas que de brasas roge escur).
Arian (Polha)
Arian (Ariano Irpino en italian dempuèi 1930, tradicionalament Ariano o Ariano di Puglia) es una comuna de 0 abitants de la província d’Avellin. Es considerada coma provençala per Giuseppe Morosi. Administrativament, es dins la region de Campània de l’estat italian.
Geografia
<mapframe zoom=8 latitude=41.1527 longitude=15.08 height=600 width=800 align=center text="Arian (roge) e Montagut (irange) dins la província d'Avellin e la region de Campània."> [{ "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q1438",  "properties": {  "fill": "#FEFEFE",  "stroke": "#444444"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q16120",  "properties": {  "fill": "#FFFDD0",  "stroke": "#444444"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q55000",  "properties": {  "fill": "#ff8888",  "stroke": "#ff8888"  }}, { "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q55055",  "properties": {  "fill": "#ff8800",  "stroke": "#ff8800"  }} ]
Istòria
A l’unificacion la comuna d’Arian (Ariano en italian) es de la província del Principat Ulterior (venguda província d'Avellin en 1882). Lo 31 de decembre de 1868 la comuna es renomada Ariano di Puglia. Lo 17 de julhet de 1830 pren lo nom oficial d’Ariano Irpino.
Vichèl
Vichèl [vjiˈtsɛj] (Vichel en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Sant Quirze de Besora
Sant Quirze de Besora es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Quirze del Vallès
Sant Quirze del Vallès es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Beynes (Ivelinas)
Beynes  es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sant Pol de Mar
Sant Pol de Mar es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Vilanoveta
Istòria
Lo 1èr de mai de 1928, es annexada a Verzòl per lo regim fascista. Es pas restablida a la liberacion.
Sant Sadurní d'Anoia
Sant Sadurní d'Anoia es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Sadurní d'Osormort
Sant Sadurní d'Osormort es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Salvador de Guardiola
Sant Salvador de Guardiola es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Vicenç de Castellet
Sant Vicenç de Castellet es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Sant Quirze Safaja
Sant Quirze Safaja es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Lullaia
Lullaia es un rèi assirian que reinèt vèrs 1622-1618 avC. Succediguèt a Bazaia (1650-1622 avC) e foguèt remplaçat per Kidin-Ninua (1618-1602 avC). Seis originas son desconegudas. Son rèine correspòond a un periòde suau dins l'istòria d'Assiria.
Estadi Francés París
L'Estadi Francés París es un club professionau de rugbi de XV basat a París. Participèt a la creacion dau Campionat de França de Rugbi de XV e demorèt au sen de l'elèit fins a la fin deis annadas 1950. Remontèt en premiera division en 1997 e fa d'ara endavant dei clubs pus importants dau Top 14.
Barbacoa
vinheta|Una barbacoa bastida. vinheta|BBarbacoa realitzada a la Patagònia, Argentina La barbecoa (tradicionalament brasièra) es una aisina de cosesson. Los aliments son plaçats sus una grasilha o un ast e son expausats a la radiacion d'una font de calor. La noirudura atal preparada es nomenada «carbonada» o «grasilhada». La cosesson es mai sovent realizada en plen aire.
Lo mot barbacoa pòt tanben designar un repai, sovent festiu, pendent que s'utiliza aque aparela aisina.
Origina
L’etimologia retenguda pels linguistas es la seguenta: ven l'ispanoamerican barbacoa, d'un mot arawak designant una canissa servissent a rostir o fumar la vianda. Lo tèrme passèt en Euròpa mejans l'anglés american barbecue dins los ans 1950.
Tecnica d'alucatge de las barbacoas de carbon de vegetal o de fusta
Las barbacoas de gas e electrica dona pas cap dificultat d'alucar, al contrari d'aquelas de fusta o de carbon vegetal. Existís diferentas solucions: papièr jornal (jornal agorrufar, entorchat), produch aluca fuòc (natural: briquetas de carbon vegetal solida, parafina, esca; chimic : liquid aluca fuòc, gèl o cubs o pasta), aluca barbacoa electric.
Toxicitat
La combustion incomplèta de las grassas animalas al contact de las flamas de carbon vegetal dona de benzopirèns coneguts coma cancerigèns. Las concentracions en benzopirèn pòdon aténher 10 μg/kg de vianda. Un bistèc atal grasilhat pòt contener, en benzopirèn, l'equivalent de 600 cigaretas.
Diferentas categorias de barbacoas
vinheta|Barbecoa d'usatge unic Existís mai d'una mena de barbacoas :
Saint-Léger-sur-Bresle
Saint-Léger-sur-Bresle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Vialanòva (Lembron)
Vialanòva [vjavaˈnɔvɔ] (Villeneuve en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Nòtas
<references group="N"/>
Laurenç
Laurenç (Laurens en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [lαu'rèns]. Las fòrmas ancianas son : parrochia de Laurencs en 1139, prior S. Johannis de Laurencs, ecclesie de Laurencs en 1146, de Laurenx, sense data [transmés al sègle XII], castrum de Laurencs en 1247-48, castro de Laurentiis en 1270, de Laurên en 1323, de Laurencs en 1344, de Laurenchis en 1351, Laurens en 1529, 1571, Laurans en 1585, de Laurenciis al sègle XVI, en 1636, Laurent en 1622, Laurens en 1708, 1740-60, 1771, 1770-72 (mapa de Cassini).
Sant Vicenç de Torelló
Sant Vicenç de Torelló es un municipi de la província catalana de Barcelona e de la Generalitat de Catalonha.
Lauret (Erau)
Lauret (Lauret en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : parrochia S. Briccii de Laureto, villam de Laureto en 1154, ecclesiam S. Brixii de Laureto, cap a 1160, de Laureto, sense data [sègle XII ?], villam de Laureto en 1228, ville et parrochie de Laureto en 1270, parrochia de Laureto et de Alayraco en 1293, prior de Laureto en 1331, de Laureto en 1529, 1550, Lauret en 1526, 1743, 1740-60, 1774-75 (mapa de Cassini).
Segon Dauzat, Lauret ven dau latin laurus « laurièr », amb lo sufixe collectiu latin -etum ; segon Hamlin, Lauret ven dau latin laurum, amb lo sufixe collectiu -etum o de l'ancian occitan laur, amb lo sufixe collectiu -et. Lo sens es de « luòc plantat de laurièrs » o de « bòsc de laurièrs».
Nòva Orleans
La Nòva Orleans (New Orleans en anglés, La Nouvelle-Orléans en Francés) es la vila mai granda de l'Estat de Loïsiana, als Estats Units d'America, comptant e 1,167,764 dins l'aglomeracion (cens federal de 2010). Las limitas de la parròquia d'Orleans, una de las 64 parròquias divisant l'Estat de Loïsiana, correspondon a las de la vila de La Nòva Orleans.
Es un centre industrial e de distribucion, un pòrt de mar important e una vila de vida culturala rica, anciana e vibranta (que lo chafre de Big Easy, la « gròssa aisida »), subretot per sa musica, lo jazz, e sa cosina a basa de cauquilhum e crustacèus (cambaròts, ustras, escaravissas). La vila es situada sus las ribas de Mississipí, près de la boca, sus las broas sud del lac Pontchartrain.
Periòde colonial
En 1691, los explorators franceses percorrèron la region del delta del riu Mississipí. Los coureurs des bois (correires dels bòsques) e trappeurs (tendeires) franceses e canadians percorrèron lo territòri e escambièron la forradura amb los amerindians. En 1701, un primièr establiment de comèrci de la fin del sègle XVII foguèt fortificat jol nom de Fort Saint-Jean a la confluéncia del bayou Saint-Jean e del lac Pontchartrain just al nòrd de la futura ciutat de La Nòva Orleans.
thumb|left|200px|Vista de La Nòva Orleans en 1720. La vila foguèt fondada pels Franceses capitanejats pel Canadian Jean-Baptiste Le Moyne, Sieur de Bienville, en 1718. Lo nom de la vila foguèt causit en onor del regent, Felip, duc d'Orleans. Al començament simple establiment de la Companhiá del Mississipí, venguèt la capitala de Loïsiana francesa en 1722 (la capitala fuguèt transferida de Biloxi cap a La Novèla Orleans).
Los plans de La Nòva Orleans foguèron dessenhats per Adrien de Pauger e Le Blond de la Tour sul modèl tradicional de las vilas novèlas, es a dire un damièr simetric, que la talha maximala deuriá èsser de 88 ectaras divisadas en 66 illòtas, amb una plaça ont i a la glèisa (la futura catedrala Sant Loís), l'ostal del governador e de casèrnas. Suls cais foguèron bastits des magazins, un espital e lo convent de las Ursulinas. Foguèt Adrien de Pauger que dessenèt los plans del Vieux Carré amb sas carrièras d'angle drech. La construccion venguèt fòrça dificil a causa del clima mas tanben dels bosques denses qu'ocupavan lo site: l'auragan de 1722 causa de grands damatges. La manca de man d'òbra, las epidamias e los moissals alentisson tanben los trabalhs. L'escavament del grau comencèt en 1723. La levada lo long del Mississipí foguèt acabada en 1724. thumb|left|200px|La Nòva Orleans en 1728. thumb|left|200px|Plan de La Nòva Orleans en 1763. thumb|200px|Lo vieux carré, lo quartièr francés. thumb|200px|La catedrala Sant Loís vista de Jackson square. Lo fach que la Loïsiana foguèt desprovesida d'estructuras socialas, politicas e religiosas rigidas donavan e totes le sentiment d'una libertat aumentada. Segon los registres parroquial de l'epòca, la mitat dels catolics de La Nòva Orleans fasián pas lors pascas e entrèron sonque rarament dins la glèisa Sant Loís. La frequentacion dels Amerindians de mors mai liuras, coma en matèria sexuala, deguèt contribuir a l'evolucion de las mentalitats. Mas subretot la manca de la femnas èra un problèma màger. Lo Reialme de França envièt de contingents de femnas per la Nòva França e tanben per la Loïsiana francesa. De Filhas del Rei foguèron enviadas a la fin del sègle XVII. Al sègle XVIII arribèron las Filhas de la caisseta, provesidas d'un trocèl constituit suls fond de la caisseta reiala. En qualques ans, arribèron de França mai de, que 160 prostituidas. Los cas de bigamia èran pas rares e fòrça colons franceses prenián de joves amerindianas e subretot de joves femnas negras coma calinhairas, qu'installavan dins lor proprietat mercé al sistèma del plaçatge, lo Còdi negre empachant tot maridatge interracial. Brèu, la vila de La Nòva Orleans abrigava una comunautat cosmopolita, multiraciala e quitament equivòca.
En 1733, quand Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville tornèt èsser governador de Loïsiana, La Nòva Orleans aviá ja la reputacion d'una vila liura e alègra, amb de fèstas, bonas taulas e danças. Pendent tot aquel periòde, lo francés de França demorèt la lenga oficiala de la colonia: èra la sola lenga dels Blancs, mas los Negres parlavan lo creòl (de basa de francesa) e los amerindians, lors lengas ancestralas.
La Nòva Orleans venguèt la capitala economica de la Loïsiana. Exportavan de pèls vengudas de l'interior e tanben des produchs de las plantacions (indigòt, tabat…).
En 1762, la colonia foguèt daissada a l'Empèri espanhòl per un acòrdi secret: lo tractat de Fontainebleau, que foguèt confirmat pel tractat de París, mas cap governador espanhòl (Antonio de Ulloa) venguèt per prene lo contraròtle de la vila abans de 1766. Tanpauc, pauc d'ispanofòns venguèron s'installar dins la capitala loïsianesa. Uns dels primièrs colons franceses jamai foguèron satisfachs del regime espanhòl e faguèron fòrças peticions per tornar jol precedent. Lo 28 d'octobre de 1768, un grop de colons creòls ensagèron de caçar los Espanhòls de la vila a la seguida de l'establiment de l'exclusiu. Lo retorn a l'òrdre se faguèt per una tropa enviada en julhèt de 1769. Los menaires foguèron arrestats e nòu d'entre eles foguèron condamnats a mòrt. Un conselh municipal foguèt instaurat per satisfar las revendicacions localas.
Un incendi destruiguèt 856 immòbles de La Nòva Orleans lo 21 de març de 1788 e un autre 212 en decembre de 1794. En consequéncia, un reglament d'urbanisme impausèt la brica en remplaçament de fusta pels ostals a estatges, e las teules per las coberturas.
La populacion de la vila se limita a en 1785, amb un total de  per tota la Loïsiana, alara espanhòla e comprenent la partida occidentala de Florida, subretot vèrs Biloxi.
En 1791, lo nòu governador de la Loïsiana, Carondelet, comencèt una politica culturala tot en desvelopant l'amelioracion e lo confòrt dels loïsianeses, coma l'installacion de l'esclairatge de las carrièras. Un teatre foguèt bastit carrièra Saint-Pierre, qu'es un bastit de fusta dins lo centre vila de la Nòva Orleans, situada dins lo quartièr del Vieux carré.
En 1795, Espanha autorisèt los Estats Units d'America a utilizar lo pòrt. La vila tornèt jol contraròtle francés en 1800 mas en 1803 Napoleon Bonaparte vendèt la Loïsiana (que compreniá un territòri fòrça mai espandida) als Estats Units d'America per. A l'epòca, la vila comptava pès de uèit mila abitants. Lo mèsme an, lo primièr cónsol de la via, Étienne de Boré, nomenat pel governador William C. C. Claiborne, instituiguèt una fòrça de polícia, capitanejada per Pierre Achille Rivery, al cap de vint e cinc òmes.
La populacion patiguèt d'epidemias de fèbre jauna, malària e vairòla, eradicadas après 1905.
thumb|250px|Lo Vieux carré (quartièr francés) de La Nòva Orleans, Loïsiana.
Lo sègle XIX
lupright=3|thumb|center|450px|Vista de La Nòva Orleans en 1803
La Loïsiana venguèt un dels Estats dels Estats Units d'America en 1803. La Nòva Orleans, en 1805, comptavan al total. Recebèt de 1806 fins a decembre 1809 un total de refugiats franceses de Sant Domingo en America, que,  e , çò que faguèt mai que doblar sa populacion. En 1810, la vila comptava que sonque.
La populacion de la vila doblèt encara amb l’arribada de creòls franceses que daissèron Sant Domingo a la fin de la coloniá en 1802 e 1803 puèi, amb una segonda èrsa en 1809, per aqueles que foguèron expulsats pels Espanhòls de l'illa de Cuba ont fòrça s'èran refugiats a l'entorn de Santiago; unes cultivèron lo coton dins los quatre Estats du Sud dels Estats Units d'America que representèron 80 % de la cultura du coton en 1860 (Loïsiana, Alabama, Mississipí e Georgia). Pendent la Guèrra angloamericana de 1812 los Britanics envièron una fòrça per ensajar de conquerir la vila mas foguèron vençuts per las tropas comandadas per Andrew Jackson a qualques quilomètres en aval, a Chalmette, l'8 de genièr de 1815 (batalha de La Nòva Orleans).
La populacion de la vila doblèt dins los ans 1830. Vèrs 1840, atengava, ne fasent la quatrena vila dels Estats Units d'America.
La vila foguèt capitala de l’Estat de Loïsiana fins a 1849, puèi de 1865 a 1880. A l'epòca, Baton Rouge prenguèt lo relai. Son pòrt aviá un ròtle màger dins lo comèrci dels esclaus, alara qu'aviá la mai granda comunautat d'origina servila.
L'istòria de Delphine Lalaurie es benlèu la mai coneguda dels afars macabres del Vieux carré. Madama Lalaurie, mondana respectada, aculhissiá fòrça grands eveniments dins son opulent ostal, 1140 carrièra Royale. Son estil de vida somptuós èra servit per fòrça esclaus. Pr'amor, lo mal tractament dels esclaus èra illegal, la societat començava a evitar LaLaurie après qu'un vesin aviá susprés aquela femna eleganta perceguent una filha d'esclau amb un foet. La filha sautèt del teulat dins un esfòrç desesperat per fugir LaLaurie que se tuèt. Lo vesin avertiguèt las autoritats. Atal s'acabèt la carrièra sociala de Lalaurie, forgetada per la bona societat.
Pendent la guèrra de Secession, La Nòva Orleans foguèt presa per l’Union (los Nordistas) sens combat lo 1 de mai de 1862. Coma garda urbana, las milícias dels ciutadans europèus e subretot franceses empachèron la destruccion de la vila desirada pels insurgents.
Demòra un caractèr istoric amb la riquesa del sègle XIX al delà del Vieux Carré o carrat francés. La vila aculhiguèt l’Exposicion universala dicha del centenari del coton.
La vila prenguèt una reputacion vila del vicis e de jòcs a la fin del sègle XIX e lo començament del sègle XX coma amb lo quartièr dobtós de Storyville.
Lo sègle XX
thumb|right|Canal Street. thumb|right|250px|La Nòva Orleans (al centre, vista del satellit) e la corba del riu [[Mississipí (riu)|Mississipí (al sud), que lo chafre The Crescent City (la vila creissent). Lo lac Pontchartrain es al nòrd.]] thumb|right|250px|Foto aeriana del centre vila (a la drecha del riu). Lo cercle blanc es lo [[Superdome.]] Una granda partida de la vila es situada jos lo nivèl del mar. De l'autre costat, es bordada pel riu Mississipí e lo lac Pontchartrain. Fin finala, la ciutat es confortada e cenchada de levadas. Fins al començament del sègle XX, las construccions s'arrestavan a la partida un pauc suslevada naturalament e los bayous perque lo rèste de la region èra constituida de paluns somes a de frequentas aigadas. Aquó fa de la vila, a sègle XIX, la forma d’un creissent. Dins los ans 1910, l'engenhaire A. Baldwin Wood prepausèt un plan ambiciós d'assecament amb de pompas de sa concepcion que son encara utilizada fins ara.
Dins los ans 1920, dins un esfòrç de modernizacion de l’aspècte de la vila, fòrça de barandas dels balets de la carrièra del Canal, la carrièra comerçanta, foguèron levadas. Dins los ans 1960, los streetcars foguèron remplaçats per d'autobuses. Aquelas decisions foguèron enseguida consideradas coma d'errors e ara la carrièra tornèt a l'aspècte inicial, pel plaser dels toristas.
Sègle XXI
Après lo passatge de l'auragan Katrina lo 29 d'agost de 2005, sa populacion foguèt, en granda partida, desplaçada cap a de vilas de Loïsiana, de Tèxas e d'autres Estats dels Estats Units d'America americana. Ara la vila se torna bastir pauc a pauc, mas una partida dels abitants desplaçats tornèt pas, La Novèla Orleans a de fach perdut 30% de sa populacion.
Los 30 e 31 d'agost de 2008, la vila tornèt èsser evacuada, a l'anóncia de l'arribada de l'auragan Gustav, que contornèt fin finala vila l'endeman.
Site
La vila s'espandís, que 48,45 % de paluns e aigas. La Nòva Orleans seguís una corba del Mississipí, que son chafre The Crescent City (la vila creissent). La vila es clavada entre lo lac Pontchartrain al nòrd, lo Mississipí que passa per la vila al sud, la parròquia de Jefferson al sud oèst e la parròquia Plaquemine al sud èst. La mai granda partida de son territòri es situada jos lo nivèl del mar (uns ). De zònas se trapant ja a en dejós del nivèl del mar contunhan a s'enfonsar en mejana de  e fins a  per an dins uns quartièrs. Las restancas e las levadas bastidas per arrestar las aigadas del Mississipí e facilitar lo trafec fluvial avent privat la boca de las lisas e alluvions, las zònas umidas qu'aparavan la vila de las aigas desfrenadas son ara jos las èrsas.
Clima
La Nòva Orleans es somesa a un clima subtropical umid, caracterizat per d'ivèrns pauc umids (16 a ) en mejana la jornada. La prima es un dels periòdes melhor per visitar la vila a causa de las bonas temperaturas e son pauc d'umiditat. L'estiu, las temperaturas son plan nautas, los matins e los començaments d'après dinada son solelhadas e de periòdes auratjoses se fan sentir en fin de jornada. L'umiditat del clima es dificil a viure en estiu, a la fin de que la vila pòt èsser tocada per des auragans venent del golf de Mexic. Las davaladas son cauds e secs.
Pendent son istòria, la vila foguèt devastada vint e set còps per d'auragans o d'aigadas, es a dire un còp cada onze ans.
Demografia
Segon lo cens american de 2000, La Nòva Orleans es compausada de:
Sociologia
La Nòva Orleans es una de las vilas mens ricas dels Estats Units d'America. Compta una de las mai importantas populacions negras de país (67 % dels abitants de la vila).
Quand lo taus nacional de la criminalitat mermèt, aquel dels omicidis aumentèt de biais significatiu a La Nòva Orleans. Atal, una persona demorant a La Novèla Orleans a dètz còps mai de risc de se far assassinar que l'American mejan. Lo taus d'omicidis i es superior a aquel de las autras vilas grandas coma Nòva York, Los Angeles o Chicago.
Donadas generalas
thumb|left|Lo centre dels afars de La Nòva Orleans, vista dempuèi lo Mississipí thumb|[[Rafinariá de petròli près de La Nòva Orleans, sul Mississipí.]] L'economia de La Nòva Orléans es en declin dempuèi de generacions. Pendent de temps èra un grand pòrt internacional que profeitava de sa situacion privilegiada a la boca de las Grandas Planas: lo pòrt exportava de cerealas ( en 1996). Viviá tanben mercé un rèirepaís espandit asaigat pels del malhum fluvenc del Mississipí e afluents.
Al sègle XIX, La Nòva Orleans èra le site d'un ostal de las Monedas. Ara, lo bastiment es un musèu de l'Estat de la Loïsiana.
Al sègle XX, jos l'administracion autoritària del governador Huey Long, l'Estat de Loïsiana desvelopèt sas installacions portuàrias e l'industria ligada a l'activitat petrolièra, fasent que fòrça abitants integrar la classa obrièra o mejana. Lo talhièr naval Avondale es le principal site industrial de Loïsiana pels emplecs.
Mas enseguida, lo desvelopament de l'economia productiva o dels sectors coma l'energia o lo comèrci, donant de salaris nauts, foguèron abandonats al benefici de las arts, de la cultura e subretot del torisme.
Lo torisme venguèt l'activitat principala de basa de La Nòva Orleans. Mas es una activitat de salaris pauc nauts, sovent de 50 % mendre de la mejana nacionala permetent a gaireben de la mitat dels emplegats, subretot negres, de mantenir lor familha en dessús del lindal de pauretat.
Lo pòrt
thumb|Doas naus de crosièra de la Societat Carnaval al cai de La Nòva Orleans requisicionadas après lo passatge de Katrina
Lo pòrt de La Nòva Orleans es lo cinquen pòrt dels Estats Units d'America en volum de merças, en valor de merças transportadas, lo pòrt de La Nòva Orleans se situa a la dotzena posicion. Dispausa tanben de la mai granda logor de cai amb 3,1 quilomètres de long e s'i pòdon acostar 13 naus al meteis temps.
Aquela installacion portuària tracta un volum de de fret per an. Lo pòrt del sud de Loïsiana situat entre La Nòva Orleans e Baton Rouge, tracta de fret. Ambedós combinats forman lo mai grand pòrt del mond, pel gròs tonatge e lo quatren en volum anadièr tractat.
La Nòva Orleans es un dels principals pòrts del mond per le transbòrdament d'acièr, de cauchó e de cafè. Aculhís mai de 6000 naus par an e en transit pels Caribas, Mexic e Bahamas.
Las exportacions del pòrt de La Nòva Orleans se concentran subretot sus las produccions del sud dels Estats Units d'America: las cerealas e los produchs petrolièrs.
Lo pòrt aculhís dins sos terminals « Erato street », « Julia street 1 » e « Julia street 2 » siá près de de diferentas companhiás coma: Carnival Cruise Lines, Royal Caribbean Cruise Line, Norwegian Cruise Line e ACCL
Eretatge cultural de La Nòva Orleans
thumb|right|Scèna del [[Carnaval de La Nòva Orleans.]] La vila es al còr de la cultura de las Caribas e tanben culta del Vodó. Fòrça de visitors adoptan l'eslogan cadian, coma en landrant dins lo Vieux Carré) (quartièr francés) qu'es bordat pel riu e las carrièras Rempart, Canal e Esplanade. Una de las especialitats localas a beure al Café du Monde (près del French Market) : le café al lach amb de bonhetas. Lo Natchez, una nau de palas, fach cada jorn un torn sul riu Mississipí.
Ara i a doas linhas de streetcars (un biais de tramvai) amb la linha roja parallelament a la carrièra Canal pel Vieux Carré e la verda le long de la carrièra Saint-Charles. Una passejada nostalgica immortalizar dins la celèbra pèça de Tennessee Williams Un tramvai nomenat desir.
A cause de la nautor de la jaça freatica, los cementèris utilizan de cròtas. Dempuèi de temps, de ceremonias funèbras son acompanhadas per de musicians de jazz..
Gastronomia
D'entre la especialitats culinàrias: las bonhetas, las mongetas rojas amb du ris, lo Po'boy e los (entrepans) Muffaletta; las ustras del golf e las Crawfish (escaravissas) ; l'Étouffée, lo Jambalaià, lo Gumbo e la cosina creòla
Istoric
A la venta de la Loïsiana per Napoleon Bonaparte als Estats Units en 1803, lo territòri loïsianés èra subretot poblats de colons d'origina francesa, d'Acadians, de Canadians franceses, de creòls e d'esclaus. Vengut l'Estat de Loïsiana, lo pòrt de La Nòva Orleans recebèt fòrça e de contunh d'imigrants fins a la guèrra de Secession. Los primièrs de s'installar entre 1804 e 1810 foguèron de milierats de Franceses venent de la colonia de Sant Domingo fugissent amb lors esclaus la revolucion haitiana. Puèi arribèron quatre fluxes continús d'immigrants venguts del rèsta dels Estats Units d'America, de França, d'Irlanda e d'Alemanha.
Vila francofòna
thumb|right|300px|Mapa de las municipalitats e zònas linguisticas de La Nòva Orleans en 1863. Alexis de Tocqueville en 1832 encontrèt lo procurador general de la Loïsiana, Étienne Mazureau qu'aviá de donadas sociologicas, demograficas e linguisticas sus la Loïsiana tanben sus La Nòva Orleans. La vila portuària èra alara divisada en tres municipalitats; doas son francofònas e una anglofòna.
Declin del francés
Fins a la guèrra de Secession, la lenga francesa èra preponderanta a La Nòva Orleans, mas la division entre Francofòns Blancs e Francofòns Negres e Creòls apareguèron pendent lo conflicte armat entre Confederats e Unionistas. Los Francofòns Blancs, majoritàriament esclavagistas faguèron causas comunas amb los Confederats majoritàriament favorables al sistèma esclavagista. Preferiguèron abandonar una partida de lor identitat per s'integrar melhor als Confederats anglofòns. Los Creòls, mestisses, mulastres e esclaus negres demorèron fidèls a la lenga francesa.