cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Economia d'Uruguai
Transpòrts
La ret viària nacionala de l'Uruguai compta amb 8705 km de rotas d'un o mai de carrils, mai de 2300 km d'autopistas o autovias segon la National Geographic, que se distribuisson en los de territòri e servisson en mai de tres milions d'abitants e desenas de milièrs de toristas, la que causa significa un dels mai nauts indèxes d'accèsses a divèrsas parts del territòri d'America Latina.
Los camins de fèrre uruguaians comptan amb aperaquí 2900 km de linhas, de 1435 mm, traccion Diesel e solament 11 km de dobla via.
L'Uruguai a aperaquí 64 aeropòrts o d'aerodròms segondaris, que nòu n'an pista d'aterratge asfaltada, en essent los autres cinquanta cinc, aerodròms segondaris o pistas d'emergéncia amb la pista amb paviment leugièr.
Dins los 450 km de còstas sul Río de la Plata e 220 km de còstas marinas se plaçan coma pòrts principals lo Pòrt de Montevideo, Colonia del Sacramento, Fray Bentos (en realitat, en l'extrèm sud del riu Uruguai), Nueva Palmira, La Paloma, Piriápolis e Punta del Este.
Chavannes
Chavannes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Torre d'Egues
La Torre d'Egues (La Tour-d'Aigues en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Amoncourt
Amoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Marco Uccellini
400px|thumb|right|Sonata d'Uccellinithumb|left|200px|Castèth de Forlompopoli, ciutat nadau d'UccelliniMarco Uccellini (Forlimpopoli, 1603 o 1610 - Parma, 1680) que ho violonista e un deus purmèrs compositors barròcs italians.
Qu'estudiè au seminari d'Assisi. Que ho Mèste deus musicians (Capo degl’ instrumentisti) a la cort d'Este enter 1641 e 1662 e Mèste de capèra a la catedrala de Modena enter 1647 e 1665.
Arpino
Arpino es una comuna italiana de la província de Frosinone dins lo Laci. Arpino es situat a 99 km a l'èst-sud-èst del centre de Roma, e a 104 km al nòrd-oèst del centre de Nàpols, sus un escarpament que domina la val de Liri.
Marco Uccellini
Après, que ho mèste de capera a la cort Farnese a Parma dinc a la soa mort. Qu'i avó lo parat de compausar opèras e balets que non son pas parvienguts dinc a uei lo dia.
Arpino
Histoire
Arpino èra coneguda dins l'antiquitat amb lo nom d‘|Arpinum. Ten de vestigis de murs ciclopèus.
Johann Michael Haydn
200px|thumb|Johann Michael haydnJohann Michael Haydn (Rohrau, lo 14 de seteme de 1737 - Salzborg, lo 10 d'agost de 1806) que ho un compositor autriac d'estil classic. Qu'èra lo petit hrair de Joseph Haydn.
Arpino
Histoire
Apertenguèt al volsques, puèi als samnites e fin finala als romans (305 ab JC). Obtenguèt lo dreit de ciutat roman en 302 ab JC, segon Tite-Live. En -188 recebèt le dreit de sufragi, que fins ara li èra refusat, del Tribun de la plèba C. Valérius Tappus.
Marius i nasquèt en 156 ab JC e Ciceron lo 3 de genièr 106 ab JC. Aqueste i sojornèt sovent dins l'ostal familial e situèt los dialògs de son tractat De Legibus (sus las Leis) dins lo bòsc sagrat d'Arpinum. ab JC
Marco Uccellini
Que conservam mei que mei la soa musica instrumentau : sonatas e concertos. Qu'ei uei hèra famós per'mor de la soa Bergamasca e qu'ei tanben reputat estar un deus purmèrs compositors referençat per aver emplegada la sheisau posicion de la man esquèrra au vriulon.
Saméon
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
200px|left|thumb|Saméon en lo sieu costat e lo sieu arrondissement
200px|left|thumb|Saméon dans son canton et son arrondissement.
Istòria
Saméon Aperten al abbaye de Sant-Amand-Las-Aigas dempuèi lo.
Saméon appartient à l'abbaye de Saint-Amand-Les-Eaux dès le.
Economia de Nicaragua
Nicaragua, lo país pus paure d'America Centrala e lo segond pus paure de l'emisfèri, a un grèu problèma de subocupacion e praubesa disseminats. L'acòrd de liure comèrci entre los Estats Units e l'America Centrala es en vigor dempuèi 2006 e a ampliat las possibilitats d'exportacion per fòrça produchs agricòlas e manufacturats.
Los textils e lo vestiari respondon per gaireben 60% de las exportacions nicaragüencas, mas los auments del salari minim durant lo govèrn Daniel Ortega auràn de redusir aquel avantatge comparatiu de l'industria. Ortega a promogut la creacion d'entrepresas binacionalas administradas per las entrepresas petrolifèras estatalas de Nicaragua e Veneçuèla. Aquelas iniciativas, amassa amb lo flac sistèma legal, poiràn prejudiciar lo clima per inversions d'entrepresas localas e estrangièras en un futur prèp.
Fernando Lugo
Fernando Armindo Lugo Méndez, ancian evesque e òme politic, foguèt lo president de Paraguai, de 2008 a 2013 (en drech). En 2012 un còp d'estat "legal" lo demesiguèt.
Los Darrièrs Jorns del mond
Los Darrièrs Jorns del mond (títol original en francés : Les Derniers Jours du monde) es un film de sciéncia-ficcion francés realizat pels fraires Larrieu, d'après lo roman eponim de Dominique Noguez. Sortit en França lo 19 d'agost de 2009, foguèt projectat en primièra mondiala sus la Piazza Grande lo 9 d'agost de 2009 dins l'encastre del Festenal Internacional de Cinèma de Locarno.
Sinòpsi
La fin del mond se sarra. Robinson Laborde (Mathieu Amalric) se lança dins un viatge a travèrs lo Bascoat, lo nòrd d'Espanha e Occitània, dins un ambient preapocaliptica que lo butarà dins los braces de nombrosas femnas en quista d'amor.
A l'entorn del film
Après que París siá bombardada, Tolosa ven la capitala de França. Dins la desbranda, lo govèrn s'installa dins l'ostalariá de luxe de la plaça del Capitòli. De nombrosas scènas son filmadas dins diferents lòcs del centre-vila de Tolosa.
Almenêches
Almenêches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
1822 : la municipalitat de Sant-Hippolyte-sus-Adorna a ligat a Almenêches.
Bueu (Pontevedra)
Bueu es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
Satyajit Ray
Satyajit Ray (nascut a Calcuta, Bengala, lo 2 de mai de 1921, defuntat idem lo 23 d'abril de 1992) es un òme de cinèma, un cineasta (productor, realizator, scenarista, montaire, compositor de musica de filmes), escrivan e musician bengalin.
L'òbra siá, eiretièra de la cultura bengalina millenària, mas tanben de moltas autras lengas e culturas de l'Índia multiculturala e democratica d'aprèp fu l' Empèri Britanic, ne fa un cineasta total, la màger part del temps pro aluenhat o en lucha contunhosa contra lo sistèma bollywoodian indian de produccion de filmes (mas tostemps solidari amb el quand n'èra o foguèt necite...), considerat per totòm uèi coma un mèstre demest los mèstres de l'istòria vertadièra del 7en Art.
Filmografia
150 px
Ligams extèrnes
50 px
Johann Pachelbel
thumb|200px|Signatura de PachelbelJohann Pachelbel (Nurembèrg, batejat lo 1 de seteme de 1653 - Nurembèrg, lo 3 de març de 1706) que ho un compositor barròc aleman.
Qu'ei mei que mei conegut per lo son Canon e giga en re major per tres vriulons e baisha contínuo.
(688) Melanie
(688) Melanie es un asteroïde.
Chat (omonimia)
Chat pòt designar:
(689) Zita
(689) Zita es un asteroïde.
Vaudes
Vaudes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Geografia
Altitud de la Comuna: ponch çò de mès d'anautit: ponch çò de mès de bas:
altitude de la Mairie:129 m point le plus haut:135 m point le plus bas:60 m
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Población de Arroyo
Población de Arroyo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Viòla de gamba
Las viòlas de gamba (de l'italian gamba qui vòu díser "cama") que constitueishen dab la familha deu vriolon l'auta grana familha d'instruments de musica de còrdas hregadas. Que s'opausan a la lira da braccio (ajòu deu vriolon e de la soa familha) per la posicion verticau de l'instrument quan òm ne joga.
Enter las caracteristicas qui caracterizan la viòla de gamba e qui la desseparan de la familha deu vriolon que podem mentàver :
Que cau soslinhar que la contrabassa de la familha deu vriolon que pertatja las tres purmèras caracteristicas de la viòla de gamba mentavudas aquiu (que's pòt jogar dab duas menas d'arquets, un deus dus gahat com un arquet de viòla de gamba) ; que donc un instrument tanhent de las duas familhas.
Deu medish biais, la viòla d'amor qui ostenda ua forma pròcha de la de la viòla de gamba que's jòga suu braç com un vriolon e en gahant l'arquet d'un biais similar au deu vriolon, pertanhent atau a las duas familhas.
Las familhas deu vriulon e de las viòlas de gamba que son los hruts de duas evolucions diferentas e contemporanèas: cap de las duas b'ei mei anciana que l'aute (a maugrat qui la purmèra be 's hosse impausada suber la dusau).
Illas Salamon
populacion (an) 56 339 abitants (2003) Densitat 17/km² - Jorn 7 de julhet de 1978
Unalaska (vila)
Unalaska es una vila situada dins las illas Aleutianas occidentalas de l'estat d'Alaska, als Estats Units.
Illas Salamon
Las Illas Salamon son un estat d'Oceania format per 990 illas situadas a l'èst de Papoa-Nòva Guinèa.
Unalaska (vila)
Sa populacion èra de 4 376 abitants segon lo recensament de 2000, amb una superfícia totala de 546,2 km2.
Illas Salamon
Istòria
Lo Reialme Unit establiguèt un protectorat sobre las illas dins lo decenni de 1890. Deperabans, èran estadas exploradas al sègle XVI pel marin espanhòl Álvaro de Mendaña.
Aqueste territòri foguèt lo sèti de qualques unas de las pus intensas batalhas de la Segonda Guèrra Mondiala, en particular la de Guadalcanal.
L'autogovèrn foguèt establit en 1976 e l'independéncia lo 7 de julhet de 1978. La revòlta civila posteriora menèt a un caumatge gaireben total de l'activitat normala: los foncionaris publics foguèron pas pus pagats durant de meses, e las reünions del govèrn aguèron d'èsser realizadas en secrèt per empachar l'interferéncia dels senhors de guèrra locals. Las fòrças de seguretat foguèron incapablas de restaurar lo contraròtle, en granda partida pr'amor que fòrça dels sòcis de la polícia e d'autras fòrças de seguretat èran associats als gropes rivals.
Politica
Las Illas Salamon son una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn. La reina Elisabèt II es la monarca de las illas, e es representada pel governador-general, qu'es elegit per lo Parlament per un periòde de cinc ans. Lo Parlament es unicameral e a 50 membres, elegits per un periòde de quatre ans.
Geografia
thumb|180px|Las Illas Salamon. Las illas Salamon son un archipèla constituit per d'illas nombrosas, plaçat al sud-oèst de l'Ocean Pacific, a l'èst de Papoa-Nòva Guinèa. Las illas principalas son: Choiseul, las illas Nòva Georgia, Santa Isabel, las illas de Russel, las illas Florida, Malaita, Guadalcanal, Sikaiana, Maramasike, Ulawa, Uki, San Cristóbal, Santa Ana, Rennell e Bellona e las illas Santas Cruz. La distància entre las illas occidentalas e las illas orientalas es aperaquí de 1500 km.
Economia
De veire: Economia de las Illas Salamon
Frederik Willem de Klerk
vinheta|de Klerk (1990)
Frederik Willem de Klerk ( Johannesburg, 18 de març de 1936- Lo Cap 11 de novembre de 2021 ) foguèt un òme politic sud-african que foguèt president del govèrn sud-african entre agost de 1989 e mai de 1994. En 1993 li foguèt atribuit lo Prèmi Nobel de la Patz conjuntament amb Nelson Mandela.
Venent d'una familha bòer amb una fòrta tradicion politica, foguèt licenciat en dreit e 1958. Posteriorament fondèt un estudi d'avocats a Vereeniging e, en 1972 foguèt elegit deputat al Parlament pel Partit Nacional de Sud-Africa. Durant lo ans seguents ocuparà divèrsas foncions ministerialas: entre 1979 e 1982, la de las Minas e de l'Energia; entre 1982 e 1985, la de l'Interior; e entre 1984 e 1989, la dels Afars Exteriors.
En aqueste darrièr an remplacèt Pieter Willem Botha a la presidéncia del govèrn, pòst a partir del qual començarà una politica de reformas encaminada a l'abandon de l'apartheid. Abroguèt las leis segregacionistas, e faguèt desliurar los presonièrs politics negres, que entre eles i aviá Nelson Mandela, legalizèt lo Congrès Nacional African (CNA) e dotèt lo país d'una nòva Constitucion.
Chat (Internet)
Lo chat es una discussion en temps real sus Internet entre dos o mai d'un utilizaires.
Tractat de Rapallo
L'expression Tractat de Rapallo designa dos acòrdis internacionaus concluts après la Premiera Guèrra Mondiala :
Veda
Lo Veda (devanāgarī : वेद - sanskrit : « vision » o « coneissença ») es un ensemble de tèxtes que, segon la tradicion, foguèron revelats (per l'ausida, Shruti) als savis indians nomenats Rishi. Aquesta « coneissença revelada » foguèt transmesa oralament de braman a braman al sen del vedisme, del bramanisme, e de l'indoïsme fin ara sus un periòde indeterminat.
L'origina dins lo temps dels tèxtes vedics es una question que fa debats en Índia e pels indianistas europèus. Pels autors europèus, los primièrs tèxtes de la tradicion vedica aurián estats compausats a partir del sègle XV AbC, d’autors indians prepausan una datacion mai anciana. Per marcar l'unitat del Veda que se manifèsta en una multiplicitat de tèxtes, la tradicion indoa nomena « Triple Veda » l'ensemble dels tres primièrs recuèlhs de tèxtes, un recuèlh de poèmas (estanças) forma lo Rig-Veda, un recuélh de cants rituals lo Sama-Veda, un ancamp de formulas sacrificialas lo Yajur-Veda. Una familha de bramans nomenada Atharva dona son nom a l'Atharva-aṅgiras, libre de magia blanca e negra, qu’es acceptat coma constituissent lo « Quadruple-Veda », jol nom de Atharva-Veda, après un long periòde de controvèrsisas.
Lo passatge del vedisme al bramanisme comença amb la redaccion ds Brāhmaṇa, especulacions ritualas en pròsa. E la transicion del bramanisme a l'indoïsme s'accompanha de la redaccion dels Āraṇyaka puèi dels Upaniṣad. La compilacion d’aquestes tèxtes es atribuïda al savi Vyāsa, e las partidas mai recentas de las escrituras del Veda datarián del sègle V AbC. Aqueste corpus literari, un dels mai dels ancians conegut, es la basa de la literatura indiana. Aquestes tèxtes, que tractan del ritual e de filosofia, contenon de passatges qu'estudieràn l'astrologia e l'astronomia, que son utizats per sa datacion. « La tradicion dels cant vedic » foguèt proclamada en 2003 puèi inscricha en 2008 per l'UNESCO sur la lista representativa del patrimòni cultural imaterial de l’umanitat.
Etimologia
Per Jean Varenne, lo lexèma VID- dona dos tèmas verbals diferenciats mas de sens complementaris: VID- > VED- > VET- > vetti (sap) e VID- > VIND- > vindati (tròba: hij vindt en neerlandés, he finds en anglés, er/sie findet en alemand).
La semantica del nom veda- s'espandís donc lo sens de « descobèrta, revelacion » que correspond a l'experiéncia dels primièrs savis vedics qu’entendisián lo son primordial manifestat pel Veda original, fins a aqueste de « sciéncia, saber » donat uèi per l'indoïsme a aqueste mot. Louis Renou espandís atal la traduccion del mot veda- : « coneissença, sciéncia, per exemple sciéncia sacrada, tèxtes sacrats, Escrituras santas, Veda al nombre de quatre o de tres ».
Lo Veda
Veda es un mot eritat del vièlh indian passat enseguida dins la lenga sanscrita, que pòt se traduire per « vision » o « coneissença ». Coma concèpte de la cultura indiana arcaïca, lo Veda es una poténcia agissenta fondamentala que se manifèsta dins l'intuicion cognitiva de l'òrdre cosmic per d’òmes inspirats. S’i trapa unas tendéncias al monisme concebon donc pas cap de separacion al sen d'un mond unitari, mond ciclic que sens començament e sens fin, mond dinamic que percebon los fenomèns naturals e mentals coma de manifestacions de fòrças amagadas numenosas. En coeriencia amb aquesta ment, los indians de totes los temps considèran tanben lo Veda coma unic, dinamic, e increat.
La cooperacion delVeda als cicles cosmics permet a la cultura indiana d'i agafar las frasas successivas de son evolucion. Lo Veda es considerat, dempuèi l'origina, coma manifestacion de las regularitats de l'òrdre cosmic dins l'escocha atentiva dels savis primordials (la Shruti dels Rishi). Aquesta « escocha » marca la naissença del vedisme, per que lo ritual del yajña es l’« embonilh » de la manifestacion del Veda, centrada sus la vedi, un cròs superficial cobèrt d'èrba barhis. Lo Veda demora sempre aqueste fòrça agissenta singulara que manifèsta lo fondament dinamic de l'univèrs.
Ancianatat
L'origina dins le temps dels tèxtes vedics es una question qu’es l'objècte de debats en Índia e d’entre los indianistas europèus. La máger dificultat es la desconeguda de la longor d'una tradicion orala que precedèt la fixacion per l'escritura. Per unes autors europèus, los primièrs tèxtes de la tradicion vedica son compausats a partir del sègle XV, e son pauc a pauc acampat en colleccions nomenadas Saṃhitā.
Per d’autors indians coma Lokamanya Bâl Gangadhar Tilak, l'origina ven de fòrça mai luènh. Aqueste, dins son libre Orion o Recercas sus l'Antiquitat dels Vedas escrich en 1893 s'esfòrça, mejans d'observacions astronomicas venent dels Veda-saṃhitā, de desmostrar, per unes dels « imnes », una datacion alunhant d'al mens quatre mila ans, veire mai.
Los Rishi
Los Rishi (ṛ ṣi en IAST, ऋषि en devanāgarī) son los savis primordials mitics qu’escochan, e entendon lo ṛ ta, ritme del cosmos manifestat dins lo cors regular de las estelas (ṛ kṣa) e la succession regulara de las sasons (ṛ tu).
L'ausida perpetuala (Shruti) de l'òrdre eternal (ṛ ta) permet als Rishi de conéisser (Veda) aqueste òrdre e de trobar (Veda) los mejans de l'exprimir en estròfas (ṛ cā) ritmadas, plan mesuradas, que se transmeton regularament de boca a aurelha fins als indians d'uèi e los passan, eternalament transmesas a las generacions indoïstas debvenir que, « Aryas paires d'una astruca linhada, poscam cantar longtemps encara dins lo sacrifici ».
Shruti e literatura sacrada
Lo mot Shruti (écrit श्रुति en devanāgarī e transcrit śruti en IAST) es bastit sus la raiç sanscrita ŚRU- que significa « ausir, entendre, aprene ». L'adjoncion d'un sufixe -ti permet de bastir un nom feminin signalant una accion, śruti es literalament una « audicion » que manifèsta una « revelacion ». La Shruti revèla lo Veda, l'ausida mèna a la descobèrta e al saber. Aquesta Shruti es lo fruch d'una cognicion intuitiva de la vertat eternala per de savis inspirats nomenats Rishi (ṛṣi). La literatura indiana classica compren doas categorias de tèxtes, los tèxtes « sacrats » qu'agafa a la Shruti, escocha de manifestacions del Veda, e las òbras profanas nascudas de l'inventivitat umana, transmesa per la Smriti, la memorizacion.
Uèi encara son transmeses pas qu'oralament per una tecnica mnemonica unica, mot per mot, sillaba per sillaba, una tecnica mai fisabla encara que la retranscricion, que lèu vira al telefòn arabi. Los primièrs traductors europèus del Triple Veda lo considèra coma un obratge de poesia lirica, e nomenan « imnes » las estanças del Rig-Veda. Per la cultura indiana, aquestes tèxtes fondamentals intègran lo Veda, « coneissença » absoluda, que s'exprimís pel son primordial de l'univèrs revelat als Rishi, e lo mormolh produch per son activitat modulat dins l'expression orala del contengut literari dels Saṃhitā.
La multiplicitat dels Veda-saṃhitā e dels tèxtes « sacrats » que s'intègran enseguida pauc a pauc al Veda incita unes erudits a nomenar « los vedas » las diferentas Saṃhitā e los tèxtes subsequents que s'i agafan, coma los Brahmana, los Aranyaka, los Upanishad.
Smriti e literatura profana
Presa al sens larg, la memorizacion (Smriti) de tèxte « profans » inclutz diferentas colleccions de Sutra, de tèxtes explicatius de tecnicas vedicas tanben escrich jos la forma de sutra, de tractats legals dichs Dharmashastra, de tèxtes etics dichs Nitishastra, e de tèxtes epics coma lo Mahābhārata e lo Ramayana.
Vedisme
Las tres primièras colleccions, coma l'ensemble se nomena Triple-Veda per mostrar pla l'unitat del Veda, son las estanças vedicas del Rig-Veda, los cants vedics del Sama-Veda, e las formulas vedicas sacrificialas del Yajur-Veda.
Triple Veda-samhita
Los Saṃhitā (devanagarī : संहिता) del Triple Veda son:
La Rigveda-saṃhitā (devanāgarī : ऋग्वेद) conten d’imnes per mercejar e cridar los devas. Lo Rig-Véda es lo recuèlh de basa que son derivats los autres Veda-samhitas. Compta 1028 imnes destriats en 10462 estanças, lo primièr essent dedicat a Agni, protector del Rig-Veda. Constituisson un tresaur poetic font d'inspiracion de preguièras o de recitacions liturgicas.
Población de Campos
Población de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Veda
Triple Veda-samhita
La Sāmaveda-saṃhitā consistís subretot en estanças tiradas del Rig-Veda e adaptadas a la recitacion cantada. Es un cantic amb de notacions musicalas e d’indicacions de melodias.
La Yajurveda-saṃhitā amassa de formulas en vèrs e en pròsa mesclats, dirèctament tocats al culte e dispausada dins l'òrdre ont son utilizadas pendent de ceremonias de la liturgia.
Quadruple Veda-samhita
Força mai tard, aqueste quatren recuèlh, l’Atharva-Véda (de « Atharva », nom d'una familha de prèire) foguèt pauc a pauc acceptat coma integranta del Quadruple-Veda.
La societat vedica
Los Veda-samhitas permeton de conéisser las basas de la cultura dels Arians. Fan refréncia als enemics dels Arians coma essent los Dâsas (demònis) o Daysus (barbars, bandits, bandilièrs), qu’unes indianistas descrivon coma negre de pèl (benlèu los Dravidians). Pasmens, pas cap d’imne lo menciona. Los Arians constituisson de monarquias tribalas dirigidas pel raja (râja), tèrme parent del latin « rex ». Parteja sa sobeiranetat amb dos conselhs de tribú, la sabhâ e la samiti, que participan a son eleccion. Es assistit per un general (senâni) e un grand prèire oficiant (purohita) que, per de sacrificis, assegura la prosperitat de la tribú e sa victòria a la guèrra.
La religion vedica es una religion sociala e non pas individuala. A set ans d’edat, lo jovent, elevat fins alara per las femnas dins lo ginecèu, recep l’initiacion (upanayana) e deu enseguida començar a aprene ses devers religioses. Un mèstre li ensenha de rites en li fasent repetir de formulas, tot en relatant los mites que los explican. A detz e set ans d’edat alara que mestreja lo saber religiós (Veda), se marida. Las filhas son pas exclusidas de l’initiacion, al mens dins la mai antiquitat, que « a l'epóca vedica, [la femna] foguèt, a totes vejaires, tenguda per l'egala de l'òme. Al mèsma títol que el, èra investida de la veta sacrada ; coma [l'òme], recebiá l'ensenhament esperital (mai d’unas Upanishad foguèron composadas per de femnas). ».
Lo sacrifici vedic
La religion domestica compòrta un cèrt nombre de rites obligatòris coma l’agnihotra, sacrifici quotidian que consistís en una libacion de lach molzut de frèsc de treslús. Un grop important de rites, reservat a un elèit d’iniciats, s’organiza a l’entorn de la consomacion d’una bevenda sacrada, lo Soma (obtengut a partir d'una planta, encara non definida uèi que los efièchs son descrichs dins RV IX. 113 e RV X 119).
Bramanisme
Après un periòde d'ausida (la Shruti dels Rishis), seguís un periòde de descobèrta de la poténcia cosmica fondamentala manifestada dins lo ritual vedic (primièra forma del Veda), naís un periòde d'intelligéncia especulativa que mèna los bramans a soscar a l'importança d'un poder afermissent fondamental (lo braman).
Brāhmana
Per lors interpretacions del braman, los bramans assajan d'explicar las especificitats ritualas del yajña, lo sacrifici vedic, manifestadas dins las estanças (Rik) proclamadas per l'oficiant hotṛ, dins las melodias (Sama) cantadas per l'oficiant udgātṛ, e dins las formulas variadas (Yajus) utilizadas per l'oficiant adhvaryu. Lo fruch de lors recercas acampat dins un ensemble d'escrichs nomenats Brāhmana (ब्राह्मण), que l'escritura s'espandís entre lo sègle X e VII avant l'èra correnta.
Son de comentaris en pròsa del Triple-Veda. Aquestes relatius a la Rigveda-samhita son los Aitareya-brahmana e Kausitaki-brahmana. Aqustes al subjècte de la Samaveda-samhita son lo Pañcavimsha-brahmana e Jaiminiya-brahmana. Aquestes que volon comentar la Yajurveda-samhita son los Taittiriya-brahmana e , e unas partidas en pròsa de la Yajurveda-samhita, initiatriças d’aqueste mòde novèl de pensada de l'Índia anciana.
Diferentas brancas (shakha) de bramans destriadas gardan deVeda-samhita e los Brahmana que lor son relativas coma un tresaur de familha. Aquestas brancas (shakha) se nomenan Aitareya, Kausitaki, Jaiminiya, Taittiriya. Los Shatapatha-brahmana coneisson doas recensions, aquesta de la shakha dels Kanviya e aquesta dels Mandhyandina.
Lo contengut dels Brahmana presenta d’explicacions e d’etimologias prescientificas, de combinasons numericas, diferentas classificacions pigalhadas de mites e fablas ancianas, qu’assajan de justificar totes los detalhs del ritual vedic.
Sūtra
Los Shrautasûtra e subretot los Latyayana-shrautasûtra contenon los sûtra mai ancians d’aquesta tradicion, destinada a guidar los oficiants dins l'execucion mai justa de las modalitats del rite vedic.
Los Grihyasûtra comentan l'activita del purohita, medicinaire del râja paire de familha,. Aquestas sūtra concernisson donc pas lo ritual del sacrifici yajña. De recensions remarcablas de grihyasûtra son aquestas de las linhadas bramanicas Apastambiya, Ashvalayana, , Gobhila, Hiranyakesi, Paraskara, e Shankhayana.
Los Kausika-sûtra intègran l'Atharvaveda-samhita e contenon doas categorias d'explicacions, aquestas relativas al ritual domestic (Grihya) e aquestas relativas als rites magics.
Indoïsme
L'indoïsme concep pauc a pauc los devas coma de personas, qu'esitz pas a representa per l'iconografia de per abans desconeguda, e culmina dins la bhakti. Diferents tèxtes s'apondon enseguida al primièr corpus de tèxtes vedics, los Āranyaka e los Upanishad que marcan la transicion del vedisme a l'indoïsme, e son considerats per cada novèla sisa culturala coma integrant lo Veda, unic e eternal.
Aranyaka
Las Āranyaka (आरण्यक), contenon las explicacions esotericas e misticas dels mantra.
Lo ritualisme acaba pauc a pauc d'èsser lo sol pensament dels bramans, sembla satisfar pas lor psiquisme en quista d'explicacions filosoficas mai prigondas. Unes d’eles se retiran dins los boscs per meditar. E per escriure dins los « tèxtes del bòsc » (Aranyaka) un saber esoteric considerat dangierós pels tenents del ritual vedic tradicional. Aquestes escrichs forman la transicion entre lo bramanisme e l'indoïsme ancian.
Transicion del vedisme a l'indoïsme
L'indoïsme atribuís la redaccion dels tèxtes ancians a Vyâsa (lo compilator) a que es atribuís tanben la redaccion de l'epopèa Mahâbhârata.
L'indoïsme intègra son incarnacion Brama al sen d'una trimûrti (Brama, Vishnó, Shiva).
Segon lo Ṛgveda, i a 33 dieus, mas aqueste nombre es incomplet. Aqueste chifre, simbolic, de 33 s’encontra dins la Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (3, 9, 1) : « Lo nombre dels dieus es aqueste mencionat per las Escrituras. Lor nombre es tres cent tres e tres mila tres. » Dins l’indoïsme tardièr, es representat pel nombre de 33 crores (330,000,000).
Aquestas diferéncias son pas d’oposicions mas lo resultat d'una lenta evolucion de las ments en Índia. Vedisme, bramanisme enindoïsme considèran totes que lo Veda es uni e eternal, mas que sas manifestacions pendent lo cicle cosmic pren un nombre infinit de nuanças.
Veda e indós uèi
En 1966, la Cort suprèma de l'Índia decretèt l’encastre de la fe indoa en set punts. Lo primièr punt va de « l’acceptacion respectuosa dels Vedas coma Nautissima Autoritet suls subjèctes religioses e filosofics e l’acceptacion respectuosa dels Vedas pels pensaires e filosófs indós coma basa unica de la filosofia indoa »,. Pasmens, l'UNESCO constata que se lo Veda jòga encara un ròtle important en Índia, solas tretze brancas vedicas sus las mila alara existentas son encara presentas.
Nòtes e referéncia
<references responsive="" group="">
Bibliografia
Monografias
Anselme Payen
thumb|200px|Anselme PayenAnselme Payen (París, lo 6 de genèr de 1795 - lo 12 de mai de 1871), que ho un scientific francés e un deus fondators de la bioquimia en bèth descobrir la diastasa (aperada uei amilasa).
(690) Wratislavia
(690) Wratislavia es un asteroïde.
Lo Baucet (Var)
Lo Baucet (Le Beausset en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Es pròcha de Tolon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Morainville
Morainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(691) Lehigh
(691) Lehigh es un asteroïde.
Districte d'Alappuzha
Lo districte d'Alappuzha (en malaialam, ആലപ്പുഴ ജില്ല ālappuḻa jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila d'Alappuzha.
Demografia
Al recensament de 2011, la populacion del districte èra de 2 127 789 abitants. La magèr part de la populacion èra ciutadana amb 53,96 %, mentre que 46,044 % èra rurala.
Sonsaina
200px|right|thumb|Sonsaina
La sonsaina (tanben aperada vièla, reg. sansònha, velha o vièna) qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas au mejan d'ua arròda e jogat au mejan d'ua manivèla qui hè virar l'arròda e d'un clavièr qui prem las còrdas.
Sancourt (Nòrd)
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Jane Austen
thumb|250px|Jane Austen segon un retrach fach per sa sòrre Cassandra Jane Austen (Steventon, Hampshire, 16 de decembre de 1775 – Winchester, Hampshire, 18 de julh de 1817) foguèt una escrivana anglesa. Es un dels autors angleses mai legits e apreciats de la literatura en lenga anglesa.
Montserrat
Montserrat es una illa de la Mar Cariba e un territòri d'otramar del Reialme Unit.
Istòria
Foguèt descobèrta per Cristòl Colomb en 1493, e recebèt lo nom d'una montanha de Catalonha.
En 1997, l'erupcion volcanica de la Sofrièra rendèt inabitabla la mitat sud de l'illa, e forcèt l'evacuacion de la capitala Plymouth. Los centres administratius son ara a Brades, mas bastisson una novèla capitala a Little Bay.
Adriano Emperado
Adriano Emperado (nascut lo 16 de junh de 1926 a Honolulu) es lo principal de cinc artistas marcials, qu'an elaborat lo kajukenbo (un sistèma de defensa pròpria).
(693) Zerbinetta
(693) Zerbinetta es un asteroïde.
Projècte de Rosèta
Lo projècte de Rosèta, aviat per la La Long Now Foundation (creadada en 1996 aus Estats Units d'America), qu'ei un projècte collaboratiu d’especialistas de lenga entà hèr conéisher las lengas de uei a las generacions futuras. Que s’inspira atau de la pèira de Roseta qui a permés de legir los ieroglifes en 1822.
Estat de las lengas en l’an 2000
La Long Now Foundation que's pensa que 50 a 90% de les lengas de la planeta e van desaparéisher au sègle XXIau. Las uas que son documentadas, las autas non pas. La Long Now Foundation qu’a seleccionat mei de 1 000 lengas, dont l’occitan o l’esperanto, e qu’a enregistrat mots e tèxtes (sustot la Genèsi e la Declaracion universala dels dreches umans) sus tres supòrts: un disc de niquèl, un libe de referéncia e archius en linha.
Lo disc pèira de Roseta
Que gravèn en 2002 un prumèr disc de niquèl de 2 poces (5,08 cm), previst per resistar a temperaturas de 1500°C, e per durar 1 000 ans sense domatge, e benlèu 10 000 ans. Que conteng 13 000 paginas d’informacion e 1 500 lengas. Cada pagina que mesura 400 microns (l’espessor de 5 pèus). Tà’u legir que cau un microscòpi qui aumenta 650 còps.
Un exemplari d’aqueth disc qu’ei dens la sonda espaciau Rosetta, aviada en 2004 e qui vira au torn de la cometa 67P Churyumov-Gerasimenko.
Cromatografia
100px|thumb|Cromatografia desseparant los pigments d'ua [[huelha clorofiliana desseparant cloropilas (vertas) e carotèns (iranges)]] La cromatografia qu'ei ua tecnica emplegada en bioquimia qui consisteish en har passar ua fasa mobila (gas o liquid) per ua fasa estacionària (papèr, gel o aute) entà desseparar los elements dissots dens la purmèras au long de la segonda en foncion de las loas proprietats fisicas per, atau, los poder identificar e estudiar (dens lo cas d'ua cromatografia analitica) o recuélher (que's parla alavetz d'ua cromatografia preparativa).
(694) Ekard
(694) Ekard es un asteroïde.
Polentinos
Polentinos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Audrey Hollander
thumb|250px| Audrey Hollander (Alexandria, Virgínia, 4 de novembre de 1979) es una actritz pornografica americana.
Población de Cerrato
220px|vinheta Población de Cerrato es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Sant Andrieu de Ròcapertusa
Sant Andrieu de Ròcapertusa o Sent Andrieu (de Ròcapertús) (prononciat ; grafiat Sent Andriéu de Roco-pertus en nòrma mistralenca; Saint-André-de-Roquepertuis en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània (region administrativa), ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Livet-et-Gavet
Livet-et-Gavet es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Geografia
Livet-et-Gavet es situat en Oesen sus Romancha a mièg-distància entre Grenòble e las estacions d'esqui de l'Aup d'Ueis e Les Deux Alpes (25km). La comuna es tanben a mièg camin entre Vizille e Borg d'Oesen (environ 15km).
La comuna es situada entre lo massises de Belledonne e Taillefer.
Aurora Snow
vinheta
Lista dels monarcas de Russia
Aquò es la lista dels monarcas de Russia.
Aurora Snow
Aurora Snow (Santa Maria, Califòrnia, 26 de novembre de 1981) es una anciana actritz pornografica e realizadora americana.
Livet-et-Gavet
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La municipalitat a #èsser creada entre 1790 e 1794, per la fusion de Livet e Gavet. En 1909, çò cap de-luòc de la municipalitat i aguèt transferit de Livet a Rioupéroux
Autentica vila industriala pendent lo sègle darrièr. Fòrça ric passat industrial amb papeteries, vasta produccion hydroélectrique e indústria de métallurgie e sidérurgie.
La commune a été créée entre 1790 et 1794, par la fusion de Livet et Gavet. En 1909, le chef-lieu de la commune fut transféré de Livet à Rioupéroux
Véritable cité industrielle durant le siècle dernier. Très riche passé industriel avec des papeteries, vaste production hydroélectrique et industrie de métallurgie et sidérurgie.
(695) Bella
(695) Bella es un asteroïde.
Johann Christoph Pezel
200px|thumb|Leipzig au sègle XVIIJohann Christoph Pezel (1639 - 1694) que ho un comositor barròc aleman, un violonista e un trompetista qui viscó a Leipzig, ciutat qui l'emplegó com musician e compositor. Que compausè musica instrumentau e religiosa.
Tractat de Rapallo (1922)
Lo Tractat de Rapallo es un tractat signat entre Alemanha e l'URSS lo 16 d'abriu de 1922. Aviá per objectiu de rompre l'isolament diplomatic dei dos país e de reglar divèrsei questions conflictualas eissidas de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). En particular, lei dos Estats renoncièron a sei demandas de reparacions de guèrra e restabliguèron de liames diplomatics e comerciaus (clausa de la nacion pus favorizada). Metèron tanbe en plaça una cooperacion militara secrèta que permetèt a l'armada alemanda d'installar de camps secrèts en URSS destinats a entraïnar de pilòts d'avion e de carris ò a preparar una guèrra quimica. Aquela cooperacion durèt fins a l'arribada dei nazis au poder en 1933 e foguèt una dei basas dau rearmament alemand ordonat per Hitler.
Dompierre-sur-Yon
Dompierre-sur-Yon es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Nòtas
<references group="N"/>
Louis Agassiz
thumb|250px|Louis Agassiz
Jean Louis Rodolphe Agassiz (28 de Mai de 1807- 14 de decembre de 1873) foguèt un zoològ, glaciològ, e geològ american nascut en Soïssa. Foguèt lo marit de l'educatritz Elizabeth Cabot Cary Agassiz, e un dels primièrs scientifics americans de fama mondiala.
Es el que lo primièr que prepausèt l'existéncia d'edat glaciària dins lo passat de la tèrra. Foguèt un dels darrièrs grands zoològs d'acceptar pas la teoria de Charles Darwin sus l'evolucion, una atitud que cambièt pas fins a sa mòrt.
Napoleon III
vinheta|drecha|Napoleon III Charles Louis Napoléon Bonaparte (en occitan Carle Loís Napoleon Bonaparte), conegut coma Louis Napoléon Bonaparte (en occitan Loís Napoleon Bonaparte), es nascut lo 20 d’abriéu de 1809 à París e moart lo 9 de genier de 1873 à Chislehurts (Reiaume Unit), es un monarca e un òme d’estat francés. Es lo premier president e cap d’estat francés elegit au sufragi universau masculin, lo premier e unic president de la Segonda Republica Francesa e lo darrier monarca dau país, sos lo nom de Napoléon III (Napoleone Tres en occitan).
Loís Napoleon èra lo tresen filh de Louis Bonaparte (en occitan Loís Bonaparte), rei d’Olanda e d’Hortense de Beauharnais (en occitan Ortènsi de Beauharnais). Es nascut coma prince francés e prince d’Olanda. Es lo nebot de l’Emperaire Napoléon Ier (en occitan Napoleon Premier), lo nebot e lo felen de l’Emperaitritz Joséphine de Beauharnais (en occitan Josefina de Beauharnais).
Létricourt
Létricourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Puègmeiràs
Puègmeiràs (Puyméras en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo Trilh deu Cohet
thumb|200px|Caduda deu CohetLa sonata per vriulon en sol menor de Giuseppe Tartini qu'ei mei coneguda com lo Trilh deu Cohet per'mor lo compositor que condava a l'astronòm francés Jérôme Lalande que :
"Ua nueit que saunejavi qu'avèvi hèit un pacte e que lo Cohet qu'èra lo men vailet. Tot e s'escadèva segon los mens desirs e las meas volontats qu'èran tostemps exauçadas peu men navèth serviciau. Que'm pensèi de'u dar lo men vriulon per véder se s'i escaderé a jogar quauque aire deus beròis, mes quina e ho lo men estabosiment quan audí ua sonata autan estranha e bèra, produsida dab tant de superioritat e d'intelligéncia que no's podèva pas imaginar nad' auta qui hosse deu medish escantilh. Que sentí tan de suspresa, d'emportament e de plaser, que'n perdí l'alet. Que'm desvelhèi alavetz d'aquesta sensacion e que gahèi suu pic lo men vriulon, dab l'espèr de tornar trobar ua partida d'aquesta musica qu'avèvi escotat adès, mes en de batla. La pèça que compausèi alavetz qu'ei, en vertat la mièlher qu'aji pas jamei escrivuda, mes qu'ei de tan en devath de la qui m'avèva atau esmavut qu'aurí trencat en dus lo men vriulon e abandonat per tostemps la musica se'm hosse estat possible de'm privar de la gai que'm procurava."
Aquesta pèça qu'ei reputada d'ua dificultat tecnica de las granas.
La violonista Vanessa-Mae que n'a hèita ua version pop.
(696) Leonora
(696) Leonora es un asteroïde.
Carles Barrera
Carles Barrera Sánchez o mès soent Carlos Barrera Sánchez (Vielha, Val d'Aran, 3 de deseme de 1950-7 d'abriu de 2022 ) ei un politician occitan dera Val d'Aran. Sòci de Convergéncia Democràtica Aranesa siguèc Sindic d'Aran deth 7 de junh de 1995 ath 18 de junh de 2007 e de 2011 a 2019. Pèrd es eleccions de 2019 e se retire dera vida politica.
Nigel Kennedy
Nigel Kennedy (Brighton, lo 28 de deceme de 1956) qu'ei un violonista classic britanic e un compositor qui vadó hèra famós durant las annadas 1990 per'mor de la soa interpretacion e deu son enregistrament hèra popular de la Quate Sason d'Antonio Vivaldi qui vadón lo disque de musica classica mei venut de l'istòria.
Qu'estu_è a la Juilliard Scholl of Music de Nava York.
Moca-Croce
Macà è Croci en còrs (Moca-Croce en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega.
Didier Lockwood
thumb|right|200px|Didier LockwoodDidier Lockwood (Calais, 11 de heurèr de 1956 - París, 18 de heurèr de 2018) que ho un violonista de jazz francés. Dotat d'ua virtuositat excepcionau, qu'ei tanben compositor e pedagòg puish qu'a hargoat un metòde entà ensenhar l'art de l'improvisacion. Qu'a explorat biais de prodúser sons navèths dab lo vriulon.
Qu'ei vadut a Calais dens ua familha de musicians e qu'estudiè au conservatòri de Calais on e obtiengó lo Purmèr Prèmi. En 1972 qu'arrecebó lo Prèmi de la SACEM per ua de las soas composicions. A maugrat d'aquesta purmèra formacion classica e academica, b'ensagè pas d'entrar au CNSM (lo Conservatòri de París) per'mor de's virar de cap au jazz.
Qu'arrecebó ua Victòria de la Musica en 1985, puis un disque d'aur e, en 2003, la Legion d'Aunor.
Instrument de còrdas hregadas
Los instruments de còrdas hregadas (var. instruments de còrdas fretadas) que hèn vibrar las loas còrdas sian au mejan d'un arquet, sia dab ua arròda (com dens lo cas de la sonsaina).
World of Warcraft
World of Warcraft (apelat tanben WoW, wow o WOW) es un videojòc de ròtle jogat massissament en linha, e desvolopat per la societat Blizzard Entertainment. Lo jòc se debana dins l’univèrs Warcraft, un univèrs medievalfantastic introduit per Warcraft: Orcs & Humans sortit en 1994. Dempuèi 2005, World of Warcraft es lo mai popular dels jòcs video de ròtle en linha, amb 10 milions de jogaires actius al 22 de genièr de 2008.
Instrument de còrdas hregadas
A despart d'estar mavudas per la hregada de l'arquet o de l'arròda, la còrdas que poden totun estar puntejadas (com las còrdas de la guitarra, e aquò que s'apera alavetz lo pizzicato, hèra emplegat au vriulon e a la contrabassa) o vibrar per simpatia (com ac hèn las còrdas simpaticas de la sonsaina e de la viòla d'amor).
Nieuwvliet
Nieuwvliet es un vilatge neerlandés de la província de Zeeland.
Pomar de Valdivia
Pomar de Valdivia es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(697) Galilea
(697) Galilea es un asteroïde.
Noureddine Bedoui
Noureddine Bedoui, òme politic n. 1959, es l'actual primièr ministre d'Argeria.
Usuari:Eddal
Japonés/日本語
Lista dels presidents de Brasil
thumb|180px|right|Bandièra del president de la republica en Brasil. En Brasil lo president de la Republica es cap d'Estat e tanben cap de govèrn. Dempuèi 1998 que se modifiquèt la constitucion de 1988, lo president es elegit per un periòde de quatre ans, amb la possibilitat d'una reeleccion un còp subsequent.
Vaquí la lista dels presidents de Brasil.
Cambados
vinheta|Santa Mariña Dozo, Cambados. Cambados es un municipi de la província espanhòla de Pontevedra dins la Comunautat Autonòma de Galícia.
(698) Ernestina
(698) Ernestina es un asteroïde.
Wassigny
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pic de Palas
Eth Pic de Palas qu'ei ua montanha de Bearn que culmina a 2974 m.
Pic de Mieidia d'Aussau
Eth Pic de Mieidia d'Aussau o Aussau qu'ei un som de Bearn e era montanha emblematica d'aqueth país dab eths sons 2884 m.
RSD-10 Pionnier
thumb|right|Un [[SS-20 e un Pershing-2 au National Air and Space Museum de Washington.]]
Lo RSD-10 Pionnier, pus conegut sota son còdi OTAN SS-20 Saber, es un missil balistic nuclear sòu-sòu de portada intermediària sovietic. Concebut dins leis ans 1970, intrèt en servici en 1977 e venguèt rapidament un deis enjòcs de la crisi deis euromissils. Per aquela rason, lei 654 missils produchs foguèron destruchs entre 1987 e 1991 après la signatura dau tractat sus lei fòrças nuclearas de portada intermediària. Tecnicament, lo SS-20 èra lo successor dei SS-4 e SS-6. Aviá una longor de 16,5 m e una massa de 41 t. Permetiá de tirar tres ogivas nuclearas d'una poissança de 150 kt fins a 4,700 km de distància. La precision èra de quauquei centenaus de mètres.
Panamà (país)
Panamà es un estat d'America Centrala situat entre Còsta Rica, a l'oèst, e Colómbia, au nòrd. Anciana coloniala espanhòla, fèt partida de Colómbia fins a son independéncia en 1903 après una intervencion estatsunidenca. Poblat per 3,6 milions d'abitants (2014), es un istme montanhós e umid entre l'Ocean Atlantic e l'Ocean Pacific qu'assosta lo Canau de Panamà permetent la comunicacion dirècta entre lei dos oceans. En causa de l'importància d'aquel axe per lo comèrci mondiau e de sa proximitat ambé leis Estats Units d'America, Panamà foguèt plaçat tre sa creacion sota l'influéncia deis Estats Units d'America (ocupacion militara dau canau fins a 1999, intervencions militaras...). Son economia e seis institucions son donc basadas sus aquelei deis Estats Units.
Lo gentilici es panamenc -a.
Geografia fisica
Lo territòri panamenc es un istme, situat en America Centrala entre la Còsta Rica e Colómbia, que separa l'Ocean Pacific de l'Ocean Atlantic. Es una faissa d'una longor d'aperaquí 725 km e d'una largor de 80 a 200 km que sa superficia es de 75,420 km². Lei regions interioras son montanhosas que la mitat oèst dau país es ocupada per una cadena volcanica onte se troba la cima pus auta de Panamà (Barú, 3,474 m) e que la mitat èst per l'extremitat nòrd deis Andes. Aquelei montanhas son cubèrtas de seuvas eqüatorialas e son gaire pobladas. Lei regions centralas de l'istme an una altitud pus febla e li a de grands lacs interiors coma lo Lac Gatún, lòng dau canau, ò lo Lac Bayano.
Li a un nombre fòrça important de rius (aperaquí 500) qu'an generalament de longors feblas en causa de l'estrechor dau territòri panamenc. Son pas navegables e semblan generalament a de torrents. Lo pus important es lo Río Chagres qu'aganta 193 km. Lo Canau de Panamà, axe fòrça important per lo comèrci maritim mondiau, se troba dins lo centre dau país entre lei vilas de Colón e de Panamà via lo Lac Gatún. La Rota panamericana que traversa Panamà d'èst en oèst es l'autre axe de comunicacion important dau territòri.
Clima
Panamà se situa dins la zòna tropicala entre lei latituds 7°N e 10°N. Lo clima li despend de l'umiditat de la Mar Cariba transportada per de vents de nòrd ò de nòrd-èst, dei montanhas autas de l'interior que blocan lei precipitacions au detriment dei regions bassas dau litorau pacific, de l'umiditat venguda de l'Ocean Pacific qu'es sovent blocada per la lenga d'Azuero. La màger part dau territòri panamenc a un clima tropicau caracterizat per una sason umida (abriu-decembre) e una sason seca (genier-març). Lei temperaturas son autas e varian gaire dins lei regions bassas (entre 24° e 32°C). Pòdon pasmens demenir fins a 0°C dins leis endrechs pus auts. Lei precipitacions mejanas varian de 1,300 a 3,000 mm anuaus. Son generalament pus importantas dins la mitat meridionala.