cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Republica Populara de China
Fòrças armadas
Lei fòrças armadas de la Republica Populara de China son dichas Armada Populara de Liberacion (APL). Fuguèron formadas a partir dei tropas dei guerilhas comunistas aparegudas dins lo corrent dau caòs politic dei premiereis annadas dau periòde republican. Après la victòria de 1949, èran basadas segon un modèl d'armada de conscripcion que demorèt fins ais annadas 1990. Durant aqueu periòde, lo nombre e la quantitat fuguèron privilegiats. Pasmens, dempuei la fin de la Guèrra Freja, l'armada es en cors de professionalizacion e la qualitat deis armaments es melhorada. Son budget conoguèt d'aumentacions fòrça importantas au sègle XXI de 14,1 miliards de dolars en 2000 a 114 miliards en 2013.
En 2005, lei fòrças chinesas alinhavan 2,3 milions de militars (3,1 milions en 1990) devesits entre una fòrça terrèstra, una fòrça aeriana, una fòrça navala e un còrs cargat deis armaments estrategics :
Aquelei fòrças son plaçadas sota l'autoritat de la Comission militara centrala qu'es un organ dau Partit Comunista Chinés. En causa dau ròtle politic primordiau dau Partit au sen de la vida politica e dau govèrn chinés, aquela comission es sovent considerada coma l'organ pus important dau poder chinés. Existís tanben un Ministèri de la Defensa que son ròtle es de s'ocupar dei relacions ambé leis armadas estrangieras. A ges de ròtle de remarca dins lo comandament de l'APL.
Economia
De veire: Economia de la Republica Populara de China
Generalitats
China fuguèt la premiera poissança economica mondiala durant la màger part dei vint darriers sègles. Avans lo començament de la Revolucion industriala, China aviá tanben lo nivèu de vida pus importanta de la planeta. Divèrsei causas èran a l'origina d'aquelei succès coma la posicion estrategica dau país quasiment a l'origina de la Rota de la Seda, sei ressorsas importantas e sa demografia. Mai d'un sobeiran encoratjèt tanben lo desvolopament d'infrastructuras favorablas ai cambis economics e lo mantenement de la patz per assegurar la circulacion dei marchands e dei produchs. Per exemple, la dinastia mongòla Yuan aguèt un ròtle major dins la restauracion dau sistèma de rotas asiatic e dins la pacificacion deis itineraris comerciaus. Pasmens, a partir de la fin dau sègle XVIII, China conoguèt un periòde de declin economic fins a la fin dau periòde Mao Zedong.
Aqueu declin s'acabèt a la fin de 1978 quand Deng Xiaoping decidiguèt d'abandonar la politica de quasi autarcia de Mao au profiech d'una dubertura progressiva dau país au comèrci internacionau. Aquò permetèt un desvolopament economic fòrça important. Ansin, en 2010, China èra la segonda poissança economica mondiala, lo premier país exportator e fa partida de l'Organizacion Mondiala dau Comèrci dempuei 2001. Durant lei dos darriers decennis, la creissença economica chinesa agantèt una valor mejana de 10%/an maugrat una demenicion leugiera dempuei la crisi economica de 2008. En particular, entre 1980 e 2007, lo PIB chinés fuguèt multiplicat per 12,7. Lei basas d'aqueu desvolopament son leis investiments estrangiers e leis exportacions (textil, tractor, relòtge, joguina, aparelh fotografic, ordinator, television, acièr) vèrs l'Union Europèa, leis Estats Units d'America, Hong Kong e Japon.
L'installacion d'aquelei companhiás estrangieras son a l'origina de transformacions prefondas dau territòri chinés. D'efèct, son magerament installadas dins lei regions maritimas orientalas e meridionalas entraïnant de desplaçaments importants de man d'òbra e l'aparicion d'inegalitats importantas entre regions liadas au comèrci internacionau, subretot situadas lòng dau litorau, e regions isoladas, subretot situadas en China interiora. D'autra, l'aumentacion dei besonhs de l'economia chinesa en matèria premiera es tanben a l'origina d'una politica estrangiera chinesa novèla basada sus la recèrca de ressorsas ambé l'establiment d'acòrds ambé d'autrei país, especialament en Africa, per esplechar certanei jaciments ò ambé la bastida d'un ret d'oleoduc e de gazoduc en direccion de China. La gestion d'aquelei dificultats es venguda un objectiu important dau Partit Comunista que permet de reglar ò de demenir la tension sus de subjèctes pus ancians venguts mens importants coma la definicion dei frontieras sinoindianas (conclusion d'un acòrd sus Sikkim entre 2003 e 2006... etc.).
L'agricultura e lei ressorsas naturalas
L'agricultura chinesa es un sector important de l'economia nacionala car representava en 2012 10,1% de son Produch interior brut e 34,8% de seis emplechs. Lo mòde de produccion es de tipe semiprivat e centrat sus de tenements pichons. D'efèct, en causa dau relèu montanhós dau país, lei superficias favorablas a l'agricultura son limitadas. Lo segond factor limitant l'extension dei tenements es lo nombre important de païsans qu'entraïna una division important dei tèrras entre lei diferentei familhas. Lei tenements son generalament la proprietat de collectivitats localas mai son arrendadas ai païsans per de duradas lòngas (generalament trenta annadas). Pasmens, existís encara de tenements pus gròs dirèctament tenguts per de collectivitats territòrialas d'un nivèu superior ò per l'Estat.
La produccion agricòla chinesa ocupa lo premier reng mondiau. Lei culturas principalas son aquelei de ris, de blat, de trufa, de sorgo, de cacauèt, de tè, de milh, d'òrdi, de coton, de plantas utilizadas per la produccion d'òli, de pòrc e de peison. Totei lei produccions de carn son en aumentacion importanta en causa de l'aumentacion dau revengut mejan de la populacion.
Lo sector minièr es mau conegut en causa de la manca de donadas fisablas. En 2002, èra supausat representar 0,9% deis emplechs e 5,3% de la produccion chinesa. Divèrsei jaciments de mineraus ò de rocas existisson sus lo territòri chinés. En 2004, lei produccions principalas èran lo carbon (2 miliards de tonas), lei mineraus de fèrre (310 milions de tonas), lo petròli (175 milions de tonas), lo gas naturau (41 milions de m3), lei mineraus d'antimòni (110,000 t), lei mineraus d'estam (110,000 t), lei mineraus de niquèl (64,000 t), lei mineraus de tungstèn (67,000 t), lei mineraus de vanadi (40,000 t), lei mineraus de molibdèn (29,000), l'argent (2,450 t) e l'aur (215 t).
L'indústria
En 2012, l'indústria chinesa representava 45,3% dau PIB dau país e 29,5% de sa populacion activa. Totei lei tipes d'indústria existisson en China qu'es venguda la destinacion premiera dei movements de deslocalizacion. Una partida importanta de la produccion es donc destinada a l'exportacion. Una autra partida importanta permet d'assegurar lo mantenement de la creissença economica chinesa que necessita de quantitats importantas de produchs industriaus, especialament de produchs eissits de la metallurgia. Lo desvolopament de l'indústria e sa modernizacion son donc una prioritat importanta dau govèrn. Divèrsei modèls de companhiás existisson en China. Genalarament, leis indústrias pesucas ò estrategicas son tengudas per l'Estat. Pasmens, la proprietat privada se desvolopa — e es venguda importanta — dins l'indústria leugiera. Se fau tanben nòtar la preséncia d'indústrias pesucas tengudas de companhiás estrangieras e installadas dins lei zònas economicas especialas. Una autra evolucion, dempuei lo començament de la liberalizacion economica dau país, es la demenicion de la concentracion de l'indústria qu'èra inicialament gropada a l'entorn dei centres urbans pus importants.
Lei servicis
Lo sector dei servicis conois una creissença fòrça importanta dempuei lo començament de la liberalizacion de l'economia dau país a partir dau començament deis anndas 1980. Ansin, en 2012, representava 44,6% dau PIB e 35,7% de la populacion activa. Es devesit entre l'administracion publica encara importanta e un sector privat en expansion, especialament dins lei domenis comerciaus e toristics.
Demografia
La populacion chinesa èra estimada a 1,349,586,000 en 2013 e China es donc lo país pus pòblat de la planeta. La populacion es oficialament devesit entre 55 « nacionalitats » que son en realitat d'etnias diferentas. Aqueleis etnias an de drechs d'autonòmia locala e, de còps, un nombre de plaças assegurat au sen deis institucions.
Lei Han representan l'etnia pus importanta (91,5% en 2000) e ocupan la màger part dei pòstes importants au sen dau Partit e de l'Estat. Pasmens, forman en realitat un grop relativament eterogenèa en causa de l'existéncia de diferéncias relgiosas ò linguisticas importantas. En particular, au nivèu lingüistic, lei lengas chinesas dau sud — fòrça diferentas dau mandarin — son consideradas coma de dialèctes de valor segondària per leis autoritats. Dins aquò, lei Han son liats per una cultura comuna eissida deis estats chinés successius.
En fòra dei Han, existís divèrsei minoritats importantas au nivèu geografic, demografic ò culturau. Ansin, lei Hui son una etnia de lenga chinesa e de religion musulmana. Aquela etnia a la sieuna region autonòma (Ningxia) onte representava un tèrç de la populacion a la fin deis annadas 1990. Lei Manchós son estimats a dètz milions de personas mai lei populacions e culturas Han e Manchó son d'ara endavant fòrça mescladas franc de quauquei regions frontalieras au nòrd de Manchória. Ansin, divèrsei trachs culturaus manchós, coma la lenga manchosa, son en declin accelerats. Lei Mongòls son estimats a cinc milions e an una region autonòma (Mongòlia Interiora) onte representan 20% de la populacion. Lei Tibetans son estimats entre cinc e sièis milions. Ocupan una region fòrça estenduda, magerament dins la region autonòma de Tibet. Una partida importanta d'aquela populacion contesta la preséncia chinesa sus lo plan tibetan e demanda l'independéncia ò una autonòmia fòrça importanta. La situacion es similara dins la region autonòma de Xinjiang onte divèrsei populacions localas, especialament leis Oigors, son opausats a la preséncia chinesa. Enfin, lo sud de China assosta un nombre fòrça important de minoritats (18 milions de personas au totau).
Parada de Sil
Parada de Sil es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Daniela L. Rus
Daniela L. Rus (Cluj-Napoca, Romania, 1963) es una roboticiana e universitària americana d'origina romanesa. Ensenha actualament dins lo Departament d'Engenhariá Electrica e d'Informatica del MIT.
Joguina
right|thumb|Un [[ors de peluisha, un des joguets mès arreconeisudi.]]
Ua joguina o joguet ei un objècte destinat a jogar.
Associadi ath léser, pòden èster presents en mantunes moments dera vida vidanta de faiçon individuau o en grop. N'i a de destinades tàs dròlles, tàs joeni, tàs adulti e autanplan tàs animaus com eth gat o eth can. Eth jòc e eth divertiment ei, bensè, un lengatge universau. Tot eth monde jòga, quinsevolha l'edat, òmes o hemnes, chimpanzés, cans e gats, atau qu'ei un error establir diferéncies d'edat, sèxe o espècia en çò que tanh as joguets e ath jòc en generau. Ath delà, jogar ei ua causa positiua e cau qu'aumplisque ua part dera nòstra vida.
Istòria
thumb|left|200px|Ua exposicion de joguets des antics romans, entre es quaus diuersi de plan coneishudi pes [[mainatges : un pipòt, un dat, sonalhs, e siètes de joguina.]]
thumb|200px|Un mainatge dab un [[cèrcol o ròda.]]
Auei podèm trapar musèus que mos bremben era evolucion des joguets ath long deth temps coma eth Museu de Joguets i Autòmats (Tibidabo], Barcelona, Catalonha) e eth Museu Valencià del Joguet d'Ibi (País Valencian) o eth Museu del joguet de Catalunya en Figueres.
Influéncia de la mercadotecnica
175px | thumb | [[Trompeta tradicionala]]
Nòrmas de seguretat
thumb|Els joguets que contenen peces petites, com aquests trossos de [[Lego, en alguns països han d'alertar per llei que no són aptes per als més petits, ja que podrien ingerir les peces.]]
Romeries
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Joudreville
Joudreville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region del Grand Èst.
Châteauneuf
Châteauneuf es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Joudreville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Châteauneuf
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Montigny-le-Chartif
Montigny-le-Chartif es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Châteauneuf
Nòtas
<references group="N"/>
Montigny-le-Chartif
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fontaine-le-Port
Fontaine-le-Port es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Parisòt (Tarn)
Parisòt (Parisot en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Titan (luna)
thumb|right|250px|Titan vist per la sonda espaciala de [[Cassini-Huygens|Cassini]]
Titan es un satellit naturau de Saturne. D'un diamètre mejan de 5,150 km, es lo satellit pus important dau sistèma saturnian e lo pus gròs dau Sistèma Solar. Descubèrt en 1655 per Christiaan Huygens, presenta la particularitat, unica per un satellit, d'aver una atmosfèra espessa compausada d'azòt (98,4%), de metan (1,6%) e de moleculas organicas. Son estructura intèrna es diferenciada e probablament similara a aquela de Ganimèdes amb un nuclèu rocassós que seriá enviroutat per de glaç. Una activitat criovolcanica es fòrça probabla e la superficia es cubèrta d'estendudas d'idrocarburs liquids (metan e etan principalament).
En causa de la particularitat de son atmosfèra, Titan es un objècte de recèrca important per lei scientifics que trabalhan sus la vida extraterrèstra. D'efiech, lo satellit es sovent percebut coma una version pus freja de la Tèrra primitiva. Podriá donc constituïr un mitan naturau prebiotic amb una quimia organica complèxa. Certaneis ipotèsis imaginan l'existéncia de formas de vida dins lei jaç d'aiga liquida formant lo mantèu.
Avans l'Èra Espaciala
Titan foguèt descubèrt per lo sabent olandés Christiaan Huygens (1629-1695) lo 25 de març de 1655. Inspirat per l'exemple de Galilèu, orientèt un telescòpi vèrs Saturne e capitèt d'identificar corrèctament la natura d'un ponch luminós situat a proximitat de la planeta. Nomèt aqueu satellit « Saturni Luna », es a dire « luna de Saturne ». Pasmens, après la descubèrta de satellits saturnians suplementaris per Giovanni Domenico Cassini (1625-1712), recebèt puslèu l'apelacion de « Saturne IV ». Lei numeròs foguèron abandonats a partir de 1847 quand John Herschel (1792-1871) prepausèt d'adoptar de noms eissits dei Titans de la mitologia grèga.
Fins a l'Èra Espaciala, lei progrès scientifics regardant Titan foguèron limitats en causa dei dificultats per l'observar. La descubèrta pus importanta d'aqueu periòde foguèt realizada durant la premiera mitat dau sègle XX. En 1907, Josep Comas i Solà (1868-1937) observèt una demenicion de luminositat ai doas extremitats dau disc de Titan. Gerard Kuiper capitèt d'interpretar aqueu fenomèn per la preséncia d'una atmosfèra en 1940.
Montfaucon (Perigòrd)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Monfalco, au sègle XIII, Prioratus Monsfalconis (daus monges desboiguèren lo luèc a l'Edat Mejana), en 1382, Montfaulcon au sègle XVII. Lo nom es format de l'occitan mont, vengut dau latin mons, montis, e de l'occitan falcon > faucon. Puslèu que dirèctament dau nom de l'ausèu, Faucon poiriá se comprene coma un nom de persona que n'es derivat, mas i a un dobte sus aqueu punt. Lo mot dau latin tardiu falco vendriá dau latin classic falx, « fauç, dalha », a causa de la fòrma dau bèc o de las pautas. La prononciacion es [mũ n fɔw’kũ n ], ,.
Titan (luna)
La mission Cassini-Huygens
La mission Cassini-Huygens foguèt la premiera mission especificament concebuda per l'exploracion dau sistèma de Saturne e de son environament. Per aquò, èra organizada a l'entorn d'un orbitaire (Cassini) e d'un modul d'exploracion (Huygens). Arribada en 2004, demorèt en foncionament fins a 2017 e aviá d'instruments capables d'analizar la superficia dau satellit. Aquò permetèt de'n realizar la cartografia e d'estudiar la composicion de son atmosfèra e de sa superficia. Aqueleis observacions foguèron completats per lo modul Huygens que capitèt d'intrar dins l'atmosfèra e d'arribar a la superficia. En particular, poguèt prendre plusors fotografias.
Caracteristicas
Titan es un satellit naturau rocassós qu'a una forma quasi esferica, amb un rai mejan de 2,576 km, que fa partida dei satellits pus gròs dau Sistèma Solar. D'efiech, sa massa representa 2,25% de la massa terrèstra e son diamètre 40,4%. Coma la màger part dei lunas importantas dau Sistèma Solar, sa densitat, d'una valor de 1,88, es situada entre aquelei dei planetas gigantas e aquelei dei planetas telluricas. Aquela valor es pròcha dei satellits de tipe Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io ò la Luna an de densitats superioras. Titan es l'unic satellit conegut qu'a una atmosfèra espessa.
Estructura intèrna
La densitat e la composicion intèrna de Titan mòstran de similituds importantas amb lei satellits galileians Ganimèdes e Callisto. Titan seriá un còrs diferenciat amb un nuclèu rocassós, compausat de silicats, d'un rai important. Au dessús dau nuclèu, l'interior dau satellit seriá fach de jaç de glaç. La preséncia d'un magma d'aiga liquida e d'elements antigèu (amoniac per exemple) es possibla. De mesuras de la sonda Cassini en 2005 e 2007 renforçèron aquela ipotèsi.
Atmosfèra
Titan a una atmosfèra espessa e fòrça opaca principalament facha d'azòt (98,4%), de metan (1,4%) e d'autreis idrocarburs (0,1-0,2%). Lo metan es principalament concentrat dins la troposfèra. Ansin, son percentatge dins la composicion de l'atmosfèra monta a 4,9% entre la superficia e l'altitud. La pression a la superficia es egala a 1,45 atm e l'atmosfèra de Titan tèn tres estructuras principalas : La circulacion dei gas de l'atmosfèra se realiza d'òest en èst dins lo sens de rotacion de Titan. Leis observacions de la sonda Cassini mostrarián que la rotacion de l'atmosfèra es pus rapida qu'aquela dau satellit. Aqueu fenomèn es dich super-rotacion. Aquelei mesuras suggerisson que la circulacion dei vents es organizada a l'entorn d'una unica cellula de Hadley. Lei gas cauds montarián dins l'atmosfèra dempuei l'emisfèri sud e retombarián dins l'emisfèri nòrd.
Caracteristicas geologicas
La superficia de Titan es mau coneguda en despiech deis observacions de la sonda Huygens. Sa geologia seriá fòrça variada amb de montanhas, de volcans, de dunas, de cratèrs d'impacte fòrça rars e probablament d'oceans e de lacs. D'efiech, lei mesuras radars mòstran una planeta relativament plana amb de variacions d'altituds d'environ 150 mètres. Pasmens, quauquei regions an una autor compresa entre 500 e 1000 mètres. I a tanben de regions claras e sornas mai la rason d'aquela diférencia de luminositat es pas coneguda.
Preséncia de liquids
Lei condicions de temperatura e de pression a la superficia de Titan permèton la preséncia de metan e d'etan liquid. De mai, l'atmosfèra es fòrça richa en metan. La pròva de l'existéncia de liquids formant de lacs e d'oceans foguèt obtenguda en 1995 per lo telescòpi espacial Hubble. La premiera observacion aguèt luòc en junh de 2005 vèrs lo pòl sud amb la descubèrta dau lac Ontario Lacus e sa confiermacion en genier de 2007.
Criovolcanisme e volcans
Titan a probablament un criovolcanisme actiu. D'argon-40, detectat dins l'atmosfèra, indica la preséncia de plumachos volcanics fachs d'aiga e d'amoniac. De mai, d'emissions de metan e d'estructuras semblant lei volcans de Vènus, coma Ganesa Macula, foguèron observadas per la sonda Cassini.
Cratèrs d'impacte
Lei cratèrs d'impacte sus Titan son rars e la superficia dau satellit seriá donc jova. A l'ora d'ara, tres cratèrs importants son estats identificats. An de diamètres de 30, 80 e 440 quilomètres. Lo cratèr de a un piton centrau, aqueu de  a un fons plan e lo grand de  a una estructura en anèus multiples. Dins aquò, d'autrei formacions circularas a la superficia de Titan podrián èsser de cratèrs ancians e parcialament escafats per l'erosion. Son dichas crateriformas.
Dunas
Lei premiereis imatges de Titan, fachs dempuei la Tèrra au començament deis ans 2000, mostravan la preséncia de terrens sorns vèrs l'eqüator. Lei scientifics supausèron alora la preséncia de mars organicas compausadas d'idrocarburs liquids. Pasmens, en 2006, lei mesuras radars de Cassini indiquèron qu'aquelei regions èran en realitat recubèrtas de dunas. Serián formadas per lei vents de la zona combinats ai vents causats per lei fòrças de marèia de Saturne. Lei dunas forman donc de linhas orientadas èst-oèst car lei vents son dirigits vèrs l'eqüator. Lei materiaus compausant lei dunas son pas encara coneguts.
Camp magnetic
Titan a pas de camp magnetic e es directament expausat au vent solar quand orbita fòra la magnetosfèra de Saturne.
Orbita e rotacion
Titan orbita a l'entorn de Saturne en 15 jorns e 22 oras. Coma la màger part deis autrei satellits importants dau Sistèma Solar, lei periòdes de rotacion de Titan a l'entorn de son aisse e de sa planeta son identics. Aqueu fenomèn es dich. La consequéncia es que la fàcia de Titan dirigida vèrs Saturne es totjorn la mema. Son excentricitat orbitala es egala a 0,0288 e son enclinason a 0,348° a respècte dau plan orbitau de Saturne. La distància mejana entre lo satellit e sa planeta es d'environ 1,2 milions de quilomètres. Titan es donc lo seisen satellit de Saturne pron important per èsser esferic. Enfin, i a un fenomèn de resonància 3:4 entre Titan e lo satellit irregular Iperion.
Condicions prebioticas e vida possibla
Segon lei modèls actuaus, la composicion de l'atmosfèra e de la superficia de Titan son similaras ai condicions de la Tèrra primitiva, es a dire lei condicions terrèstres avans la liberacion de quantitats importantas d'oxigèns per leis organismes vivent sus la planeta. De mai, d'experiéncias an mostrat la possibilitat de crear de moleculas organicas complèxas a partir d'una mescla de gas, d'una composicion identica a l'atmosfèra de Titan, somés a un raionament ultraviolet. Titan presanta ansin un interès important per estudiar l'origina de la vida terrèstre.
Montfalcon (omonimia)
Montfalcon o Mont Faucon pòt designar:
Titan (luna)
Condicions prebioticas e vida possibla
En revènge, la possibilitat d'una existéncia de vida extraterrèstra sus Titan sembla improbabla. D'efiech, se de similituds importantas existisson amb la Tèrra primitiva, la temperatura i es ben pus febla en causa de l'alunchament en Titan e lo Soleu. En particular, aquò limita la preséncia d'aiga liquida. Pasmens, certaneis ipotèsis imaginan la possiblitat d'una vida dins lei jaç dau mantèu onte la preséncia d'aiga liquida es probabla. D'autrei teorias assaian tanben de prepausar l'existéncia de formas de vida primitiva susceptiblas d'emetre d'idrocarburs coma lo metan.
Observacion
L'observacion de Titan necessita l'utilizacion d'un telescòpi pichon e de condicions favorablas car son esclat, de magnitud aparenta situada entre + 8,2 e + 8,4, pòu èsser escondut per lo lume de Saturne. Lei periòdes pus favorables son donc leis equinòccis saturnians quand lo sistèma d'anèus es pauc visible dempuei la Tèrra.
Barbara Simons
Barbara Simons, nascuda Barbara Bluestein (Boston, 26 de genièr de 1941) es una informaticiana e entrepreneira americana. Fondèt e dirigiguèt l'USACM e foguèt tanben presidenta de l'Association for Computing Machinery (ACM). thumb|250px|Barbara Simons en 2006
Kerc'haoueg
Kerc'haoueg en breton (Corcoué-sur-Logne en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Diane Souvaine
Diane L. Souvaine (1954) es una matematiciana, informaticiana e universitària americana. Ensenha actualament las matematicas e l'informatica of computer a l'Universitat Tufts.
O Pereiro de Aguiar
O Pereiro de Aguiar es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Vézaponin
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-John Perse
Saint-John Perse (Poncha a Pitre, Guadalope, lo 31 de mai de 1887 - Lenga de Gienh, Ieras, lo 20 de setembre de 1975) de son nom d'ostal Alexis Léger, foguèt un escrivan francés mas subretot un poèta immens. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura de l'an 1960. Èra tanben diplomata.
Malhum de Sakany
Lo malhum espeleologic de Sakany es un ensems de caunas del País de Fois, en Lengadòc, dins lo departament francés d'Arièja e la comuna de Quièr.
Se caracteriza per de galariás complèxas de contengudas dins un cube de 170 x 150 x 150 m².
Peire d'Aubrac
Peire en Aubrac o Peire d'Aubrac es una comuna novèla gevaudanesa, creada lo 1èr de genièr 2017, que compren Z-Autmont d'Aubrac, La Chasa de Peire, Lo Fau de Peire, Jàvols, Senta Colomba de Peire e Sent Sauvador de Peire, que venon de comunas delegadas. Es situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Lo chapluòc es Z-Autmont d'Aubrac.
Toponimia
Per la prononciacion del nom de l'anciana baroniá de Peire, i pòt aver de diferéncias d'obertura de e tonic segon los informators o segon lo moment, mas globalament e es barrat.
Istòria
Las sièis comunas unidas dins Peire d'Aubrac an la particularitat d'èsser de l'ancian canton (abans 2015) de Z-Autmont d'Aubrac e d'èsser la totalitat d'aquel canton. Son tanben las sièis comunas de l'anciana Comunautat de Comunas de la Tèrra de Peire (SIREN 244800322), ara remplaçada per la Comunautat de comunas de las Tèrras Naltas d'Aubrac (SIREN 200 069 144).
Demografia
Per la demografia de cada comuna abans 2016, veire a Autmont d'Aubrac, La Chasa de Peire, Lo Fau de Peire, Jàvols, Santa Colomba de Peire e Sent Sauvador de Peire.
Tanja Kaverinen
Tanja Kaverinen (Kuopio, Finlàndia, 17 de genièr 1997) es una sautaire amb esquís finlandesa.
A Peroxa
A Peroxa es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Los Fieus
right|250px Los Fieus es un site preïstoric situat a Mièrs, dins la partida septentrionala del Causse de Gramat, al nòrd de Carcin, dins lo departament d'Òlt.
Se compausa d'una cauna ornada perlongada per una galariá karstica afondrada dins sa partida centrala e d'un jaç de plen aire. I aguèt una ocupacion umana tre lo Paleolitic Mejan entrò a l'Edat Mejana.
Se pòt visitar dempuèi junh de 2007, après lo desvolopament d'un important projècte per sa proteccion e sa presentacion al public.
La cauna dels Fieus foguèt descobèrta lo 2 de novembre de 1964 pel proprietari dels luòcs d'alavetz, E. Caminada, e una còla del Club d'Espeleologia de Brageirac compausada de J. Bouchereau, F. Feltrin, J. Guilhèm, N., T. e Jean Lesur, L. e C. Perrièr. Lo grop cercava un accès vèrs lo riu sosterranh de Padirac e entreprenguèt d'òbras de desgatjament a l'intrada de la cauna que èra, alavetz, un budèl estrech localizat entre lo som de l'emplenatge arqueologic del e la vòlta de la cauna. Los inventors se trachèron rapidament de la preséncia de figuracions parietalas, que de mans negativas. La cauna venguèt lo 17 de genièr de 1967; la parcèla contenent lo jaç preïstoric es inscricha sus l'inventari suplementari dempuèi lo 9 de febrièr de 1993. Uèi, i a un grand nombre de descripcions e d'estudis sus la cauna. Compta una sala unica d'una trentena de mètres de longor e d'una quinzena de mètres de largor que s'i accedís per un corredor bas d'una vintena de mètres. La tièra de las figuracions compta 13 mans negativas complètas, que 11 rojas e 2 negras, de nombrosas pontuacions digitalas e de bastonets roges en mai de gravaduras e de jalonaments sus un blòc isolat cobèrt de formacions estalagmiticas al centre de la sala (1 boquetin, 2 mamots, 1 linha dorsala de caval, 1 tectifòrme...). L'essencial de las figuracions foguèt restacat a la fasa anciana de l'art paleolitic carcinòl, benlèu amb una primièra fasa aurinhaciana (gravadura per jalonament) e una fasa gravetiana (mans negativas associadas a de pontuacions coma a Puèg Mèrle, a las Meravilhas, a Rocador o a Fraissinet lo Gelat). Los mamots, gravats per incisions finas en tot coïncidir amb de traches jalonats e de mans negativas, podrián èsser pus recents.
Cristina Branco
Cristina Branco s'interessèt subretot al jazz, al blues o a la bossa nova e a de formas de musica contemporanèa, quand son grand paire li ofriguèt, per sos detz-e-uèit ans, un disc d'Amália Rodrigues. Descobriguèt l'emocion del fado.
S'acompanha sovent al piano. Dins sus disques coma en concèrt, beneficia gaireben totjorn de la prestacion de Custódio Castelo a la guitarra portuguesa. Branco e Castelo compausan tanben, pèças a l'encòp resolgudament modèrnes e prigondament ancorats dins la tradicion.
Kirsch-lès-Sierck
Kirsch-lès-Sierck es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Petín
Petín es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Signéville
Signéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Villeneuve-les-Sablons
Villeneuve-les-Sablons es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Geografia
Villeneuve-Los-Sablons a vorejat per Méru a l'èst, Sant-Crépin-Ibouvillers al nòrd, Ivry-lo-Temple a l'oèst, Hénonville al sud e Amblainville al sud-oèst.
La municipalitat a situat sus la RD 923 (anciana rota nacionala 323) a 4 km de Méru, a 16 km de Chaumont-en-Vexin, a 24 km de Pontoise e a 26 km de Beauvais. L'estacion lo mai prèp èst aquela de Méru.
Remolins
Remolins (Remoulins en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Villeneuve-les-Sablons
Geografia
La municipalitat es pauca boisée e compta pas que dos bòsc : a l'èst, lo bòsc dels Saules vorejat pel centre de enfouissement tecnica e, a l'oèst, lo bòsc de la Gloriette ont una recorreguda salut a #èsser condicionat.
Villeneuve-les-Sablons est bordée par Méru à l'est, Saint-Crépin-Ibouvillers au nord, Ivry-le-Temple à l'ouest, Hénonville au sud et Amblainville au sud-ouest.
La commune est située sur la RD 923 (ancienne route nationale 323) à 4 km de Méru, à 16 km de Chaumont-en-Vexin, à 24 km de Pontoise et à 26 km de Beauvais. La gare la plus proche est celle de Méru.
La commune est peu boisée et ne compte que deux bois : à l'est, le bois des Saules bordé par le centre d'enfouissement technique et, à l'ouest, le bois de la Gloriette où un parcours santé a été aménagé.
Istòria
Lo vilatge a fondat en 1195 en lo bòsc de Hénonville jol nom de Villa nòva sanctus melaris.
Villeneuve-Los-Sablons es sus l' anciana rota reiala #qu'anava de Beauvais a Pontoise.
Un ostal templière en dependent de la commanderie de Ivry-lo-Temple a existit dins lo pòble.
Le village est fondée en 1195 dans la forêt d'Hénonville sous le nom de Villa nova sanctus melaris.
Villeneuve-les-Sablons est sur l'ancienne route royale qui allait de Beauvais à Pontoise.
Une maison templière dépendant de la commanderie d'Ivry-le-Temple a existé dans le village.
Castèth de Montcada
thumb|300px|left|Tor Montcada Lo castèth de Montcada (tanben aperat Tor de Montcada per'mor d'estar la sola partida remandenta deu castèth) qu'èra lo castèth dehensiu d'Ortès a l'Etat Mejana. La soa istòria b'ei ligada au sovier deu sénher sobeiran de Bearn Gaston Febus.
Fondacion e descripcion
Qu'èra ua hortalessa en fòrma d'espirau dab un varat pavimentat (qui's pòt enqüèra véder uei lo dia). Lo lòc que ho hortificat de longas abans que lo vescomte Gaston VII de Bearn (lo darrèr deus Montcada) e bastisse la soa tor pentagonau. Gaston Febus qu'acabè çò qui hore la soa residéncia principau en bèth bastir ua tor au portau (aperada tor de la capèra) e en hasent pujar la tor pentagonau hèra mei haut (dab un solèr en mei deus sons qu'ostendeish uei lo dia).
Gaston Febus qu'i horní uns deus purmèrs canons de l'istòria militara occidentau.
Deu temps deus vescomtes de Bearn, la tor qu'èra desprovesida de nat pòrta exteriora. Tant per tant si lo purmèr solèr qu'èra traucat de faussas arquèras, tròp hautas tà que s'i podosse lançar cap sageta (au mens desempuish lo nivèu reau deu sòu e shens l'ajuda de nada escala). Òm i entrava au nivèu deu dusau solèr per ua pòrta qui's trobava au nivèu equivalent deu tresau solèr deus bastiments uei avalits (lo horat d'aquesta pòrta que demora badant suu vueit).
Lo castèth de Febus : la glòria e lo drama
Un còp acabat per Gaston Febus, que demorè un chic estret e totun de mau agrandir en rason de las especificitats deu lòc, çò qui'n testimoniè Jean Froissart qui, òste privilegiat de Gaston Febus, e avó totun d'estar aubergat en vila.
La Tor de la Capèra, batejada atau per'mor sacessar aquesth bastiement religiós, que ho tanben l'apatament de la pupilla de Gaston Febus : Joana de Bolonha.
La soa cort de Montcada qu'i vedó a passar los grans esperits deu son temps e que ho un deus lòcs màgers deu desenvolopament de la musica de la fin deu sègle XIV (l'ars subtilior). Que vedó tanben a escàde's los eveniments qui mièn Bearn de cap a l'independéncia e a la sobeiranetat.
Lo castèth de Montcada qu'ei tanben lo lòc d'on Gaston Febus acacè la soa molhèr Agnès de Navarra e on aucidó lo son hilh qui aurè ensajat de l'emposoar, e tanben après qu'aqueste e arrefusèsse de parlar e de s'alimentar.
La decadéncia
Que ho après utilizat com pèirera entà bastir los ostaus deu borg Moncada, mei que mei durant le Revolucion Francesa. Per peguessa e vici, un soler qui caperava la tor que ho avalit.
Au sègle XIX la tor, qui èra ua de las darrèras partidas qui demorava, que ho emparada per la ciutat d'Ortès. Lo cap de la tor que ho tornat ondrar e delimitar e ua pòrta que ho traucada ; fin finau, au sègle XX, taulèrs e un tèit que hon hornits. Au cors de las annadas 1960 lo varat que ho netejat e vueitat mercés a la creacion d'un aigau. Recèrcas arqueologicas miadas a la fin de las annadas 1970 que musichèn que la cort qu'èra pavimentada.
Uei, la tor Montcada que domina tostemps la capitala bearnesa de Febus.
1921, lo Felibritge
L'Escòla Gaston Febus, la mantenença felibrenca de Bearn fondada en 1896, qu'organizè ua amassada a Ortès e ua hèsta au castèth de Moncada.
Procuraire de la Republica (França)
vinheta|Lo procuraire requerís una pena a l'audiéncia : caricatura de [[Honoré Daumier.]] En França, lo procuraire de la Republica es lo magistrat del ministèri public cargat de l'accion publica dins lo ressòrt d'un tribunal de granda instància. Es assistit per de substituts e de vice-procuraires, magistrats egalament, que, ambe lo procuraire, constituïsson lo parquet d'un tribunal de granda instància.
Mouthiers-sur-Boëme
Mouthiers-sur-Boëme es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Comunas limitròfas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Piñor
Piñor es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Proxima Centauri
. Proxima Centauri (latin per « (l'estela) pus pròcha del Centaure ») es l'estela pus prèpa del Sistèma Solar. Es una nana roja de magnitud aparenta 11,05 que, coma son nom o indica, es situada dins la constellacion del Centaure. Es una de las tres estelas que forman lo sistèma Alfa Centauri, e mai que gravite a l'entorn de las doas autras sus una orbita de mal determinar. Es l'objècte primari d'un sistèma planetari que lo sol objècte segondari conegut es Proxima Centauri b, un planeta que la descobèrta foguèt anonciada lo 24 d'agost de 2016.
Rock'n'roll
Lo rock'n'roll o rock and roll es un genre musicau que mescla lo Blues negre e lo Rythm and Blues en primièr luòc, amb la cultura blanca marcada per la musica country.
Naissença del Rock 'n' Roll
Los dos precursors en cò dels cantaires blancs foguèron Elvis Presley "The King" e Bill Haley. Buddy Holly, Jerry Lee Lewis, Eddie Cochran e autres Gene Vincent seguèron. Los musicians negres demorèron fòrça actius amb Chuck Berry e Bo Diddley.
Pei
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [pej]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Saturninus de Pui aus sègles XI-XII, Sanctus Petrus de Podium in Avorda, en latin, aus sègles XI-XII, de Pui, cap a 1072, Pei (mapa de 1638), Saint-Pé Dalices en 1647, Pey (mapas de 1714 e de 1733).
Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per podium, « turon, pitèr, hautor ».
Peiròla
Peiròla (Peyrole en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d'.
Pei
Toponimia
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom per un mot latin pèy, « tucolet, petit poi », mot atestat en Medòc mès que benlhèu èra espandit mei lonh en Gasconha. En realitat, Negre qu'auré devut consultar l'Atlàs Lingüistic de la Gasconha, mapa 2086, ò obèrt tonic, diftongason condicionada per iòd : lo resultat en Medòc qu'èi [ɛj] (per [yj] dens lo centre deu Bordalés); puèi [pɛj] qu'ei donc lo resultat medoquin de podium e non pas un mot particular.
Lo borg qu'ei sus un tucolet de 20 m [en realitat, 34], mès qu'ei lo resultat indirècte deu latin podiu-. Lo vocable de la parròquia qu'ei Sent Pèr, çò qui devó benlhèu favorizè lo passatge de poi a la prononciacion [pej]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita pr'aquò los lòcs Peylet e Peymagnan près d'Igaas-le-Haut (comuna de Pèirahorada) qui hèn pensar a la varianta p(u)ei.
Auvèrnhe Ròse Aups
Auvèrnhe Ròse Aups (en francés Auvergne-Rhône-Alpes, en francoprovençal, Ôvèrgne-Rôno-Arpes o AURA) es una region administrativa de França, fusion de las regions Auvèrnhe e Ròse-Aups. Compausada de 12 departaments e de la metropòli de Lion, es majoritàriament arpitana, mas s’i parla tanben occitan e francés. Son capluòc es Lion.
Lo nom compausat dels noms de las regions fusionadas, dins l'òrdre alfabetic, es finalament gardat pel Conselh regional.
Composicion
La metropòli de Lion a pas mai de cantons.
William Cavendish-Bentinck, 3en Duc de Portland
William Cavendish-Bentinck, 3en Duc de Portland (1738-1809) òme politic foguèt primièr ministre del Reialme Unit en 1783, e entre 1807 e 1809.
Ministèri public (França)
En drech francés, lo ministèri public o lo parquet (o encara los magistrats « drechs » per oposicion als magistrats del sèti) es l'autoritat (principalament compausada de magistrats, de còps representada per d'autras personas coma de foncionaris de polícia) cargada de defendre l'interès de la collectivitat e l'aplicacion de la lei davant las juridiccions judiciàrias.
Domotica
La domotica consistís en la creacion d'ostals e bastits intelligents amb la finalitat de ne melhorar la gestion energetica e la qualitat de vida dels seus abitants.
Las installacions de domotica evoluant cap a l'integracion de totes los sistèmas de contraròtle dins un malhum amb una comanda unica. Un ostal o edifici domotic es aquel qu'es dotat d'automatismes amb la finalitat de melhorar la qualitat de vida de las personas qu'i vivon, tot en redusent lo trabalh domestic, aumentant la seuna seguretat, racionalizant las diferentas consomacions e optimizant las resorças. Un sistèma domotic deu prene en compte de la multiplicitat dels sistèmas de contraròtle, mejans lo telefòn, PDA, Internet, ecran tactil e mai.
Economia de Guam
Guam depend principalament de la despensa militara nòrd-americana e del torisme. Los investiments, pagaments de salaris e aquisicion de bens somèsson 1,3 mil milions de dolars en 2004.
Domotica
Servicis
thumb|200px|Lo contraròtle del sistèma se pòt realizar amb un PDA Demanda de sistèmas d'alimentacion ininterrompuda (SAI), de baterias per l'alimentacion dels captors extèrnes e de la simultaneïtat del contraròtle tant extèrne qu'intèrne, amb de possibilitats de contraròtle a distància dempuèi d'Internet, PC, de comandas sens fial (PDA amb WiFi, telefòn mobil) o per l'aparelhs electrics, e deu èsser d'usatge aisit,.
Economia de Guam
Durant los darrièrs 30 ans, lo torisme cresquèt e venguèt la segonda font de revenguts, après los investiments en defensa nòrd-americana. Aquestes dos sectors - torisme e militar - contunhan en expansion.
Domotica
Benesser
L'aument dins lo confòrt del fogal se tròba per exemple dins l'automatizacion del contraròtle de las luces, dels contravents, de las finèstras, dels ridèus e de las presas de corrent, la gestion automatica de la climatizacion e del caufatge, l'automatizacion dels pretzfaches: asagatge automatic o l'atudament dels aparelhs segon la tarificacion orària o dels esveniments, amb l'ajuda de sondas de temperatura, lutz e umitat situadas a l'interior e a l'exterior de l'ostal, electrovalvas per aiga e l'asagatge, e de moduls de relai de poténcia pel contraròtle dels contravents, aire condicionat o connectar los aparelhs domestics coma refregidor, maquina de lavar, lavavaissèlas, secabugada, placa de coseson, forn, microondas, cafetièra o tostador.
Economias
La gestion dels sistèmas de climatizacion, caufatge e l'esclairatge pòdon supausar que 67% de la consomacion electrica de l'abitat, e la gestion automatizada pòt supausar una baissa de la despensa e la consomacion fins al 30% amb d'accions coma la baissa del termostat en orari nocturn o la mesa en foncion dels aparelhs domestics en oraris de tarifs redusits.
Seguretat
La rubrica de seguretat inclusís: las alarmas, la gestion dels servicis per simular la preséncia de gents pendent las abséncias prolongadas, lo contraròtle d'accesses, contraròtle biometric, amb la possibilitat de visualizacion a disténcia de l'ostal amb l'ajuda de captors de preséncia e de captors magnetics d'obertura de las pòrtas o finèstras, detectors de correspondéncia a la bòstia de las letras, servicis de telealarma per las urgenéncias medicalas, la vigilància contra los encendis, contraròtle de la temperatura, deteccion de las pèrdas de gas o d'aiga, o las alarmas tecnicas en cas de manca provesiments.
Comunicacions
Dins l'airal de las comunicacions se destacan l'accès a Internet e la distribucion d'audio e vidèo per tot l'ostal, las foncions d'adralhador, hub, modèm, parafuòcs per la seguretat informatica, de servidor d'aplicacions de divertiment coma vidèo o audio a la demanda, o de telefoniá per IP o fixe, enregistrament dels programas de TV.
Accessibilitat
Es conselhat de prepausar una interfàcia d'utilizacion aisida per que lo sistèma siá accessible a totes.
Arquitectura
200px|right|thumb|moduls basats sus tecnologia [[X10 (estandard)|X10]] L'arquitectura dels sistèmas pòt èsser centralizada, mejans un contraròtle centralizat que recep l'informacion de multiples captors e que genera d'òrdres als actors; una arquitectura distribuïda ont l'intelligéncia del sistèma se distribuís en moduls, coma de captors actius, pròpis als sistèmas de cablatge en bus o als malhum sens fials; o una arquitectura mixta ont se dispausan de petits dispositius qu'adquerisson e tractan l'informacion dels captors e la transmeton al rèsta dels dispositius, pròpi dels sistèmas basats en ZigBee e totalament sens fials.
Las passarellas residencialas, los dispositius que connectan las infrastructuras de telecomunicacions dispausan d'arquitecturas modularas.
Los controlaires de dispositiu son los programas informatics que permeton al sistèma d'interaccion amb un aparelh, li enviant d'òrdres en foncion d'una programacion prealabla, o amb l'ajuda de captors que li fan arribar l'informacion e activar de rotinas de foncionament.
Mejans d'interconnexion
Los malhums de contraròtle e automatizacion son pels sistemes KNX, Lonworks, X10, EIB, EHS, Batibus o ZigBee, alara que l'interconnexion estandarda dels diferents aparelhs pòt èsser per sistèmas per fials, coma lo FireWire, o USB, o sens fials coma lo Bluetooth e la transmission de las donadas es mejans Ethernet, Homeplug, HomePNA o Wifi
Contraròtle
Lo contraròtle dels sistèmas es local, mejans la votz, lo comandament a distància, PDA o ecrans tactils, o pòt èsser un contraròtle a distància, per via telefonica o d'ordinador pel malhum. Las passarellas residencialas se cargan d'adaptar los protocòls e los fluses de donadas dels malhums extèrnes (Internet) als malhums intèrnes de contraròtle de l'ostal, los transmetent per de tecnologias sens fial o cabladas, e devon dispausar d'un logicial actualizable.
Istòria
La primièra tecnologia domotica, l'X10 foguèt desvolopada en 1975 per Pico Electronics a Glenrothes (Escòcia) per permetre lo contraròtle a distància d'aparelhs e aplicacions, e encara es un dels mai utilizat mondialament, a causa del bais prètz dels seus compausants, mas existisson fòrça alternativas amb mai de largor de banda coma KNX, INSTEON, BACnet o LonWorks.
Las installacions de domotica domestica evolucionèron cap a l'unificacion de totes los sistèmas dins un unic malhum de comandament, creant çò que ven l'ostal digital, amb de protocòls d'accions comunas e de connexion a internet per poder comandar los servicis.
La Sauze
Alain Sauzel Sérilhac, escaisnomat La Sauze (nascut en 1943 a Auvelhan e mòrt lo 9 de genièr de 2023) es un cantaire occitan.
Domotica
Referéncias
<References/>
La Sauze
Cantava dempuèi 1977, de creacions e qualques adaptacions, de Brassens o Ferrat
Es conegut per la cançon "Montredon" en omenatge a Émile Pouytès e Joël Le Goff e per la cançon "La lenga": Mas se plega de còps, se relèva totjorn nòstra lenga mairala.
Enric II de Navarra
thumb|right|220px|Enric de Labrit, rei de Navarra Enric II de Navarra, tanben conegut dab lo nom d'Enric de Labrit, en francés Jean d'Albret (Sangòssa, lo 18 d'abriu de 1503 - Hagetmau, lo 25 de mai de 1555), que ho rei de Navarra (mes sonque dab lo contaròtle efectiu de Baisha Navarra), comte de Foish, de Peirigòrd, de Bigòrra e de Labrit e vescomte de Bearn.
Hilh de Joan de Labrit e de Catarina de Fois, qu'eretè lo títou de rei de Navarra en 1517 de la soa defunta mair, a despieit qui no'u demorèssi pas sonque Baisha Navarra (la rèsta, arron l'invasion de 1512, que ho ocupada per Espanha qui non podèva pas acceptar la proximitat dab los Labrits, reis de Navarra e lo rei de França Francés Ièr. Durant lo regnat d'aqueste, la question d'un retorn de Hauta Navarra que ho discutida mantun còp dab Carles V (qui, deu son costat, esperava recrubar Borgonha, la tèrra deus sons ajòus) mes shens cap resulta. L'armada francesa que trauquè los Pirenèus en 1521 entà tornar préner Hauta Navarra mes fin finala los espanhòus que l'acacèn e qu'entrèn quitament en Bearn.