cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicholas Georgescu-Roegen
Biografia
Aprèp seguèt los cors de Karl Pearson a l'University College de Londres (1930-1932), son trabalh interessèt qualques economistas de l' Harvard Economic Barometer – benlèu a causa de l'intervencion del quita Pearson. Obtenguèt una borsa de la fondacion Rockefeller per participar a aquel projècte. Arrivat a Harvard a la prima de 1934, aprenguèt que l' Harvard Economic Barometer existava pas mai. Demendèt alara una entrevista amb Joseph Schumpeter que trabalhava alara suls Business Cycles. Aprèp aquel encontra rejonguèt l'equipa de Schumpeter que n'èron Wassily Leontief, Edgar Hoover, Frank Taussig, Oskar Lange, Fritz Machlup, Gerhard Tintner, Nicholas Kaldor e Paul Sweezy. Pendent aquel intens periòde intellectual (1935-1936) que Nicholas Georgescu-Roegen venguèt economista: publiquèt quatre articles que constituisson las basas de sa teoria de l'utilitat, , e de la produccion.
Ensenhèt a l'universitat de Bucarèst, puèia a l'Universitat Vanderbilt, Nashville als Estats Units d'America (e pauc de temps a l'Institut universitari d'estudis del desvolopament de Genèva en 1974 e a Estrasborg, 1977-1978). En mai de las seunas foncions d'ensenhament, ocupèt fòrça emplècs dins la foncion publica romanesa.
De la microeconomia a la bioeconomia
Nicholas Georgescu-Roegen coneguèt una longa carrièra academica, a vegadas considerada coma avent conegut dos temps: un primièr temps dels ans 1930 als 1960, caracterizat per d'estudis sus la consomacion e la produccion, dins l'encastre de reflexion pròche dels metòdes dels deus collègas de Harvard (microeconomia formalizada, analisi input-output, etc.), puèi un segond temps dels ans 1960 als 1990, marcat per d'estudis sus las relacions economia-environament per que es mai conegut. Aqueles dos temps en realitat van de contunh, perque Georgescu-Roegen plan lèu soslinhèt que caliá tornar pensar la sciéncia economica, ben avant la publicacion del seu obratge principal The Entropy Law and the Economic Process, en 1971.
La pròva n'es l'omenatge que li faguèt Paul Samuelson en 1966, dins la prefácia d’Analytical Economics, una òbra amassant d'articles de Georgescu-Roegen :
Es subretot pels seus trabalhs dichs bioeconomics que Georgescu-Roegen es mai conegut. En 1971, publicant The Entropy Law and the Economic Process, Georgescu-Roegen provòca trebolum apelant a una reforma prigonda de la sciéncia economica, fins ara mecanista, per l’integrar dins los ensenhaments de la fisica termodinamica e de la biologia evolucionista.
Entropia, economia e descreissença
En particular, Georgescu-Roegen metèt al clar lo ròtle de la lei de l’entropia, qu'explica que l’energia d’un sistèm tend ineluctablament cap la degradacion, e que lo processús economic material se pòt pas repetir e créisser indefinidament dins un mond ont l’energia e la matèria son limitadas.
Georgescu-Roegen va encara mai luènh que la termodinamica abituala, metent al clar un « quatren principi » que matèria se degrada ela tanben ineluctablament, del meteis biais l’energia. Lo reciclatge, la descobèrta de processús de produccion sòbris en energia, apareisson alara gaire sufisents per evitar la crisi ecologica de las societats materialas.
Aquel scepticisme faguèron als partisans de la Descreissença veire en Georgescu-Roegen un davancièr incontornable. Georgescu-Roegen essent en efècte fòrça critic contra la creissença e los seus biais de produccion. Se montrava en particular radical dins las seunas proposicions d’adaptacion demografica:
Pasmens, los rapòrts de Georgescu-Roegen amb la Descreissença son mai ambigús que'n sembla. Dins los seus articles e obratge que d'esperel publiquèt, se tròba gaire d’apèl plan clar a la Descreissença. Sas preoccupacions bioeconomicas cobrisson de questions sul desvolopament, sus las evolucions qualitativas de las populacions, mas non dirèctament sur la quantitat dels bens e servicis qu’una societat deuriá consomar. E a vegadas (1975, 1978), las prescripcions de Georgescu-Roegen son mèsme pròchas dels discors ecologics mens radicals: promocion de l’energia solara, de l’agricultura biologica, nòva orientacion de las despensas publicas, eca.
Georgescu-Roegen ara
L'economista american Herman Daly escriguèt en 2007 que tròp pauc d'atencion foguèt portada als trabalhs de Georgescu-Roegen car aquels èran davancièrs. Los seus collègas de l'Universitat Vanderbilt aurián quitament afirmat, pauc avant sa mòrt, que Georgescu-Roegen èra al punt de prèmi Nobèl. En 2012, l'Institut de l'Energia e de las Ressorças de Nòva Delhi (TERI) en Índe anoncièron la primièra edicion dels "Nicholas Georgescu-Roegen Annual Awards" en onor de l'economista e matematician, qu'Herman Daly coma membre de la jurada. Lo professor Kozo Mayumi, ancian discípol de Georgescu-Roegen, ne foguèt lo primièr recipiendari.
Los trabalhs de Georgescu-Roegen son ara l'objècte de nòvas recercas tant en economia coma dins d'autres camps de las sciéncias socialas. Es pas mai estudiat coma sonque un militant als tèrmes de l'academic e del politic, mas tanben coma un universitari ambiciós que volgava promóure una reforma prigonda dels biais de veire lo mond en rapòrt amb la bioeconomia. Aquel novelum s'inscriu dins un despartimentatge progressiu de las recercas:
Per Henri Guitton,
Per Jacques Grinevald,
Navas (Alèir)
Navas (Nav' localament, Naves en francés) es una comuna occitana de Berric situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Geografia
thuimb|left|300px
Naves es situat al extremitat oriental d'un scenari calcaire #qu'esperlonga lo massís cristallin dels Colettes. Lo vilatge domina la conca de Bellenaves e Chantelle e lo "caulet de Naves" #que lo separa de Charós.
Lo caulet de Naves, en realitat una pichona depression en facilitant la comunicacion entre la vallée de la Sioule e aquela de la Bouble, es, dempuèi l'Antiquitat almens, una via de passatge important. La via romaine #que connectava Augustonemetum (Clermont-Ferrand) a Avaricum (Borges) i arribava, en direccion de Cantilia (Chantelle-la-Vièlha). Uèi, lo passatge a manlevat per la rota départementale de Gatnat a Montmarault per Bellenaves, per la linha de camin de fèrre de Gatnat a Montluçon, porció de la connexion Lion - Bordèu|Bordèu via Limoges, e fin finala per la A71 en connectant Borges a Clermont-Ferrand.
Naves est situé à l'extrémité orientale d'un plateau calcaire qui prolonge le massif cristallin des Colettes. Le village domine le bassin de Bellenaves et Chantelle et le "col de Naves" qui le sépare de Charós.
Le col de Naves, en réalité une petite dépression facilitant la communication entre la vallée de la Sioule et celle de la Bouble, est, depuis l'Antiquité au moins, une voie de passage importante. La voie romaine qui reliait Augustonemetum (Clermont-Ferrand) à Avaricum (Bourges) y passait, en direction de Cantilia (Chantelle-la-Vieille). Aujourd'hui, le passage est emprunté par la route départementale de Gatnat à Montmarault par Bellenaves, par la ligne de chemin de fer de Gatnat à Montluçon, portion de la liaison Lyon - Bordèu|Bordèu via Limoges, et enfin par l'A71 reliant Bourges à Clermont-Ferrand.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Kasterlee
Kasterlee es una comuna de la província bèlga d'Anvèrs.
Aranés (parlar)
Er aranés ei eth nom dera modalitat d'occitan parlada ena Val d'Aran, on ei lengua cooficiau. Er aranés apartien ath grup sud-orientau deth gascon (damb eth naut-comengés e eth coseranés) e siguec oficializat coma lengua occitana ena Val d'Aran (en 1990) e en Catalonha (a partir de 2006).
Segontes es donades dera darrèra Enquèsta d'Usatge Lingüistics, realizada en 2018 pera Generalitat de Catalonha, ei era lengua pròpria d'un 21,4% dera populacion d'Aran, donques segona darrèr er espanhòu qu'ei lengua mairau de 37,7% des abitants dera Val. En tot repassar de mès a pròp es usatge, eth catalan ei lengua d'un 16,3%, eth 17% corresponen a d'autes lengües iniciaus e darrerament eth 6,9% autes combinacions de lengües. Tanben i a mès poblacion qu'a l’aranés coma lengua d’identificacion que non pas era que la a coma iniciau (24,7%) en lòc d'un 21,4% de lengua iniciau ena Val d'Aran. thumb|Senhalizacion oficiau en aranés a Bossòst, [[Val d'Aran]]
Era oficialitat der aranés
Tamb era aprovacion dera lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth règim especiau dera Val d’Aran, er aranés siguec reconeishut coma lengua oficiau. Era Lei 1/1998 de 7 de gèr, de politica lingüistica, en sòn article 7 hè referéncia ara proteccion der aranés.
Tamb era aprovacion deth nau Estatut d'Autonomia de Catalonha er an 2006, er aranés siguec reconeishut coma lengua oficiau de Catalonha. Er article 6.5 ditz eth següent: "Era lengua occitana, nomentada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d'aguest territòri e ei oficiau en Catalonha cossent damb eth que establissen aguest Estatut e es leis de normalizacion lingüistica"
Caracteristiques der aranés
Era separacion politica der aranés avó consequéncies sus era evolucion de la lenga, com ac muisha Aitor Carrera.
Abantes d'aquera separacion, er aranés ère part deth gascon pirenenc que n'a es trets evolutiu a partir deth latin vulgar:
Es sòns trets particulars son:
Quadre comparatiu tamb d’autes lengües romaniques
Normativizacion der aranés
Er aranés ei normativizat segon era nòrma classica e unitària der occitan, definida iniciaument per Loís Alibèrt. Es nòrmes deth Conselh de la Lenga Occitana son reconegudes oficiaument peth Conselh Generau d'Aran (e donques pera Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés) despús 1999.
Mès bèri detalhs dera adaptacion d'aquera normativa ar aranés divergissen der usatge preferenciau des autes varietats gascones: es particularitats araneses son en teoria aplicables tanben en autes varietats de gascon, mès en practica non s'utilizen sonque en aranés, ja qu'era rèsta deth gascon preferís solucions mès unitàries. Essenciauments se tracte: Segon era normativa occitana, en absolut, arren non impedís qu'er aranés utilize es formes grafiques mès unitàries coma -as e v.
Era normativa de l'occitan, aplicada ar aranés e a quauques parlars gascons vedins, nòte bères particularitats morfologiques coma es pluraus sensibles masculins en -i (es aranesi "eths aranés") e es articles pirinencs (eth, era, es; aquí es qu'ei era varianta aranesa per eths, eras).
Francismes en aranés
L’aranés dispòsa d’un bon nombre de francesismes. Quauques gallicismes més o mens tipics de l’occitan local apareishen simptomaticament en eth lexic de l’ensenhament e  son  facilment  substituibles  per  fòrmes  autoctònes,  mès ara  tanben  an  de competir  tamb  ispanismes  recents.
Es principals  francesismes son: *creion o *craion  (gredon, que pòt competir tamb *lapis), *caièr  (quadèrn, quasèrn, que pòt competir tamb *libreta), *estilò (estilo, que pòt competir tamb *bolígraf), *boèta ( (boita, b(r)óstia), *maishina (maquina), *retrèta ('retirada), *grèva (cauma), ...
Autres francesismes,  o  almens  fòrmes suspèctes d'o èster, son pro ancians e an pro extension per èsser acceptats normativament,  si  cau  en  occitan  o  gascon generas: pompièr (serie pompèr en gascó), botjar (bolegar), possar (botar/butar), jaune (cròç; pròpri de tot eth terçon des Quate Lòcs e egemonic en occitan), sièta o sètia (plat), shivau (que bethlèu calrie considerar d'escriure damb  ch-, com autres casi tamb un fricatiu prepalatal iniciau  d’importacion), palai (palais, o palatz arcaisme), carròta (pastanaga), sanglièr (sanglar en aranés autentic), blu (blau), ...
Ispanizacion der aranés
I a tanben de deformacions de paraules coma abantes (abans) o despuès (dempús), e er ús d'ispanismes coma hasta (enquia).
Escolarisacion
Er aranés qu'ei era lengua d’aprenedissatge des escolans de 3 a 7 ans e era lengua veïculara en toti es centres d’educacion infantila e primària ena Val d'Aran. Eth curriculum der aranés ei eth conjunt d'objectius, contenguts, metòdes pedagogics e critèris d'avaluacion de cadun des nivèus, etapes, cicles, grads e modalitats deth sistèma educatiu que guiden era accion docent. Eth Conselh Generau d'Aran qu'aprovèc per unanimitat eth curriculum der aranés der ensenhament obligatòri en session plenària deth 13 de hereuèr de 1998.
Mon der audiovisuau en aranés
Aué ei possible d’accedir a informacion e notícies en aranés cada dia, en toti es formats: Ràdio, television, revistes, jornaus digitaus, webs e canaus institucionaus enes hilats sociaus.
Era aufèrta en aranés de contengut informatiu enes mieis publics catalans (Catalonha Informacion, Betevé, Canau 3/24 e TV3) a guanhat visibilitat. En çò que tanh as mieis privats, cau soslinhar era constància deth canau Aran TV, de Lhèida Television. En encastre digitau se percep era alendada d’aire fresc des naues pagines informatives. I a un parelh de bulletins radiofonics informatius a trauès de "Catalonha Ràdio" quan fan es desconnexions locaus. Un d'eri se realize de 8h enquiara 9h e er aute de 12h a 12:30 h deth meddia, de deluns a diuendres toti dus.
Era preséncia e increment de contenguts en aranés ei deguda, en part, ara arreconeishença institucionau dera lengua e as accions de normalizacion lingüística desvolopades en Aran. Totun, era consolidacion d’aqueres politiques hèn de besonh anar mès enlà; hèr a créisher er usatge der aranés encara mès, en naui encastres e en naui supòrts informatius, en tot adaptar-se as naui tempsi e as naues tecnologies dera comunicacion.
Eth nau acòrd de collaboracion entre era Corporacion Catalana de Mieis Audiovisuaus e eth Conselh Generau d’Aran (2019) ei un pas mès entà refortilhar es contenguts en aranés e apropar era realitat d’Aran en tota Catalonha, ua preséncia mès grana de notícies d’Aran en arròdes informatives en canau 3/24 e en aranés; eth doblatge de programes infantils en aranés o era creacion de seccions fixes en aranés enes webs ccma.cat e 324.cat.
Jametz
Jametz es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Geografia
Pichona municipalitat #qu'a situat entre Montmédy e Verdun.
Petite commune qui est située entre Montmédy et Verdun.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Las primièras traces conegudas d'aucupacion umana amassadas en la municipalitat remontan al periòde gallo-romaine, ont lo sieu nom es Gemmatium.
La vila, protestante e apertenenta a la principauté de Sedan, patís una longitud banc l'an 1588-1589 de las tropas de la Liga (darrièra guèrra de religion). Es çò enginhèr militar Errard de Bar-lo-Pòrti #que la defensa fins a la capitulació del 24 de julhet de 1589.
Les premières traces connues d’occupation humaine retrouvées dans la commune remontent à la période gallo-romaine, où son nom est Gemmatium.
La ville, protestante et appartenant à la principauté de Sedan, subit un long siège en 1588-1589 des troupes de la Ligue (dernière guerre de religion). C’est l’ingénieur militaire Errard de Bar-le-Duc qui la défend jusqu’à la capitulation du 24 juillet 1589.
Ceux qui vivent dans cette petite commune située au nord-est de la France, proche de la frontière avec la Belgique, s'occupent principalement de l'élevage de bétail, la fabrication de fromages, l'artisanat en bois et cueros dès le XVe siècle. Anciennement, plusieurs de ses habitants avec l'intention de faire reconnaissable le peuple et les produits, ont choisi de porter comme nom de famille le nom de cette petite localité (certains avec variations comme Jamet ou Jamett) qui orgueilleusement toujours maintient vivantes ses coutumes et traditions locales.
Tienen
Tienen es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Magny-la-Ville
Magny-la-Ville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bill de Blasio
thumb|250px|Bill de Blasio en 2013 Bill de Blasio, nascut Warren Wilhelm, Jr. (Manhattan, 8 de mai de 1961) es un jurista e politician democrata american. Es, dempuèi lo 5 de novembre de 2013, lo cònsol de la vila de Nòva York aprèp una victòria impressionanta superiora al 73% dels sufragis contra son rival republican, Joe Lhota, çò que faguèt d'el lo primièr cònsol democrata de la ciutat dempuèi gaireben 20 ans.
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre y Alcalá (Cumaná, Veneçuèla, 1795 - sèrra de Berruecos, Colómbia, 1830), militar e òme politic veneçolan. Foguèt un dels caps mai destacats del procès d'independéncia dels païses d'America del Sud e amic de Simón Bolívar. Aperteniá a una importanta familha criolla veneçolana, de longa tradicion militara al servici de la corona espanhòla. Malgrat aiçò, Sucre se jonguèt amb fervor a la causa independentista ja dempuèi fòrça jove. Foguèt tanben president de Bolívia, entre 1825 e 1828.
Als quinze ans s'enrotlèt dins l'armada patriòta e participèt a la campanha de Francisco Miranda contra los realistas. Lo fracàs d'aquela campanha l'obliguèt a se refugiar a Trinitat ont, amassa amb Santiago Nariño, planegèt un nòu atac contra Veneçuèla, que se produsiguèt en 1813. Organizèt l'armada de l'Orient e participèt a l'ofensiva sus Caracas, mas vencut pels realistas a Aragua e Urica, li calguèt fugir. En 1818 arribèt a Angostura, ont Simón Bolívar aviá establit lo sieu quartièr general e organizava la nòva republica veneçolana e s'integrèt rapidament dins l'estat màger de Bolívar.
Lo 1821 dirigiguèt una armada cap al Sud per sosténer al suslhèuament de Guayaquil e consolidar la desliurança de la Equator. Lo ponch culminant d'aquela campanha foguèt la batalha del Pichincha, liurada près de Quito lo 24 de mai de 1822, que demorèt amb el consolidada l'independéncia de l'Equator e de Colómbia e dobrissiá lo passatge cap a la desliurança de Peró. Dempuèi Quito se dirigiguèt cap a Lima e amassa amb Bolívar participèt a la batalha de Junín e, mai que mai, a la batalha d'Ayacucho lo 9 de decembre de 1824, ont derrotèt los realistas e metèt fin definitivament a la dominacion espanhòla en l'America del Sud.
Ibn Battuta
Ibn Battuta (25 de febrier de 1304, Tànger - entre 1368 e 1377, Marraquèsh) es un explorator e un viatjaire musulman d'origina berbèra dau sègle XIV. Es famós per aver realizat un viatge d'au mens 120,000 km lòng dei rotas comercialas dau periòde. Depintant sei peregrinacions, sei memòrias son una fònt importanta per l'estudi dei regions musulmanas de la fin de l'Edat Mejana.
Intellectuau berbèr, partiguèt de Marròc en 1325 per realizar lo romavatge musulman de La Mèca. Pasmens, decidèt de perseguir son viatge per visitar lo rèsta deis estats musulmans medievaus. Per aquò, aprofichèt lei rotas comercialas e explorèt lo nòrd d'Africa, l'Empèri de Mali, Egipte, la Peninsula Aràbia, Mesopotamia, Pèrsia, Anatolia, lo Khanat de l'Òrda d'Aur, divèrsei regions d'Asia Centrala, la Peninsula Indiana, lo Sud-Oèst Asiatic e China. Rintrat en Marròc en 1354, escriguèt alora lo racònte de sei viatges que fòrma una importanta òbra intitulada Rihal.
Jovença e premier romavatge a la Mèca
thumb|right|Illustracion dau [[sègle XIII mostrant un grop de romieus musulmans en camin per La Mèca.]]
Totei leis elements coneguts a prepaus de la vida d'Ibn Battuta vènon deis informacions bibliograficas escrichs dins lo racònte de sei viatges. Nasquèt dins una tribü berbèra de Tànger lo 25 de febrier de 1304 durant lo periòde marinida. Pendent sa jovença, estudièt dins una escòla de drech islamic.
En junh de 1325, partiguèt faire lo romavatge obligatòri per lei musulmans, dich Hadj, a La Mèca. Per aquò, anèt per un trajècte terrèstre passant lòng dau litorau african fins a la vila de Tunis onte demorèt dos mes. Arribèt au pòrt d'Alexàndria a la prima de 1326 e se dirigiguèt vèrs Lo Caire onte passèt quauquei setmanas per visitar lei sites pus remarcables de la region. Puei, chausiguèt de contuniar la seguida de son camin vèrs La Mèca en passant per la vau dau Nil fins au pòrt d'Aydhab. Pasmens, foguèt obligat de tornar venir vèrs lo nòrd d'Egipte en causa d'una revòuta dins aquela ciutat.
Se dirigiguèt alora vèrs lo nòrd per prendre l'itinerari de Damasc. Passant a proximitat de mai d'un luòc sant important, aqueu camin aviá l'avantatge d'èsser relativament ben gardat e protegit per leis autoritats. Gràcias a una caravana marchanda, arribèt dins la vila de Medina. Après quatre jorns de pausa, anèt a La Mèca per cumplir son romavatge en novembre de 1326. Pasmens, après la fin d'aqueu darrier, decidiguèt de perseguir sa rota en direccion dau nòrd-èst per visitar l'Ilkhanat, un reiaume mongòl islamizat e iranizat après la conversion de sei caps.
Viatges
Au començament de son premier viatge entre Marròc e La Mèca, Ibn Battuta èra unicament un romieu desirós d'anar a La Mèca per i complir una deis obligacions majoras de l'islam. Dins aquò, après l'acabament d'aqueu projècte, decidiguèt d'explorar lo mond musulman gràcias a l'unitat culturala d'aquel espaci (meteissa lenga) e a l'intensitat de l'activitat comerciala lòng de la Rota de la Seda. Per aquò, integrèt generalament una caravana ò embarquèt sus un naviri marchand. Son itinerari es generalament devesit en quatre periòdes que son marcats per sei romavatges successius a La Mèca e son retorn finau en Marròc : 1325-1327, 1328-1330, 1330-1346 e 1349-1354
Viatge en Iraq (1328-1330)
Dos ans separan lo premier e lo segonda romavatge d'Ibn Battuta a La Mèca. Aqueu segond viatge comencèt lo 17 de novembre de 1326, dètz jorns après la fin dau premier romavatge. Partiguèt en direccion d'Iraq au sen d'una caravana e traversèt lo plan de Nejd per arribar a Nadjaf, Basra e Bagdad. Aquò li permetèt de visitar la vau de Tigre e lei roïnas de la ciutat abbassida qu'èran encara ben visiblas, 70 ans après lo sètge de 1258. Viatjèt tanben dins lo nòrd de la region e dins una partida de Pèrsia avans de tornar venir a La Mèca per i realizar son segond romavatge.
Tresen romavatge (1330 - 1348)
La durada entre lo segond e lo tresen romavatge d'Ibn Battuta es lònga e correspond a un important viatge d'exploracion lòng deis itineraris marchands asiatics. Per aquò, embarquèt dempuei lo pòrt de Jedda en direccion d'Anatolia. I visitèt lei roïnas d'Efèsa. Puei, se dirigiguèt mai au nòrd e intrèt dins lo territòri dau Khanat de l'Òrda d'Aur, un autre estat mongòl islamizat que dominava la màger part dei regions occidentalas de l'estèpa eurasiatica. Après l'ivèrn, partiguèt vèrs l'Asia Centrala e lei vilas marchandas de Samarcanda e de Termez. Coma Bagdad, aquelei vilas èran totjorn ben marcadas per lei destruccions causadas per leis invasions mongòlas. Enfin, après la traversada dau Paquistan modèrne, arribèt en Índia.
Lo viatge indian constituís lo tèrç dau racònte de viatge d'Ibn Battuta. Visitèt Delhi avans de costejar lo litorau occidentau de la peninsula per anar dins l'illa de Ceilan e dins l'archipèu dei Maldivas. Durant aqueu periòde, estudièt la politica e l'istòria dau Sultanat de Delhi. Foguèt volontari per participar a una ambaissada en China. Pasmens, en causa de tempèstas maritimas, l'expedicion s'acabèt per un desastre e la màger part deis equipatges e dau còrs diplomatic foguèron perduts. Ai Maldivas, seriá vengut cadi d'una illa e se mariguèt amb de filhas de visirs locaus. Pasmens, foguèt expulsat de l'archipèu per lo visir Abd Allah que crenhiá de veire Ibn Battuta prendre lo poder. A son retorn dins lo Sultanat de Delhi, foguèt pres dins una revòuta còntra lo govèrn e decidiguèt donc de quitar lo país.
Per anar en China, passèt per l'illa de Sumatra avans de descubrir lo reiaume de la dinastia Yuan. Coma leis Ilkhans ò lei khans de l'Òrda d'Aur, èra d'origina mongòla. Dins aquò, aviá adoptat la cultura chinesa. Ibn Battuta foguèt sospres per l'avançada tecnologica chinesa, especialament dins la produccion de porcelana e de papier. Foguèt tanben marcat per lo contraròtle estricte deis activitats comercialas organizadas per l'administracion mongòla. Après sa partença de China, demorèt dos mes a Samudra (octòbre-novembre de 1346) avans de se dirigir vèrs leis Índias. Arribèt dins la Peninsula Aràbia en abriu de 1347. I observèt la preséncia e leis efiechs de la Pèsta Negra que tuèt probablament un tèrç de la populacion d'Euròpa e d'Asia (aperaquí 50 milions d'abitants) a la fin deis ans 1340 e au començament deis ans 1350. Arribèt ansin au Caire e anèt rapidament a La Mèca per i faire son tresen e darrier romavatge.
Traversada dau Sahara e retorn au país (1349-1354)
Après son tresen romavatge, Ibn Battuta tornèt venir brèvament a Tànger avans de partir per sei darriers viatges. Faguèt tanben brèvament partida d'un grop de mercenaris format per defendre la vila còntra una ataca espanhòla. Pasmens, l'epidemia de pèsta entraïnèt la mòrt dau rèi de Castelha e l'abandon de son projècte d'invasion. Ibn Battuta poguèt donc partir visitar Andalosia avans de s'interessar a son Marròc natau. Sa darriera expedicion importanta aguèt luòc a partir de 1352.
Gràcias ai caravanas ivernencas, capitèt d'arribar dins l'Empèri de Mali. Demorèt uech mes dins la capitala, Gao, avans d'anar a Tomboctó. Enfin, rintrèt dins son país ont intrèt probablament au servici dau sultan. Lei circonstàncias de sa mòrt son desconegudas.
Publicacion dau racònte de sei viatges
A son retorn en Marròc e sota l'impulsion dau sultan Abu Inan Faris (1348-1358), Ibn Battuta realizèt amb l'erudit Ibn Juzayy (1321-1357) un racònte escrich de sei viatges. L'obratge prenguèt lo títol de Rihal e es un element important de la literatura araba medievala. Se difusèt en fòra dau mond musulman dins lo corrent dau sègle XIX. En 1830, la Bibliotèca Nacionala de França crompèt lei dos manuscrits originaus.
Òbra e posteritat
Lo racònte dei viatges d'Ibn Battuta es un document important per leis istorians estudiant lei societats musulmanas de la fin de l'Edat Mejana. D'efiech, musulman ortodòx, Ibn Battuta foguèt sovent suspres per lei mors de sei contemporanèus e lei depintèt amb fòrça detalhs. En certanei cas, coma aqueu dau Khanat de l'Òrda d'Aur, lei documents contemporanèus son fòrça rars e l'òbra d'Ibn Battuta es donc totjorn utilizada per estudiar aquel empèri.
Pasmens, leis istorians modèrnas an de dobtes nombrós sus sei racòntes. D'efiech, lo Rihal foguèt probablament redigit a partir de remembranças car Ibn Battuta aviá probablament pas pres de nòtas durant sei viatges. De mai, lo tèxte finau foguèt escrich per Ibn Juzayy. Ansin, mai d'una partida es una còpia de libres anteriors coma la Relacion de viatges d'Ibn Jubair (1145-1217) ò leis escrichs de Marco Polo (1254-1324). De mai, la preséncia d'Ibn Battuta dins certanei país es pas considerada coma possibla per de scientifics modèrnes. Serián estats aponduts per realizar un racònte tractat de totei leis estats musulmans de l'epòca.
Dins aquò, en despiech d'aquelei defauts, Ibn Battuta demòra un explorator medievau major. Fa ansin partida dei figuras principalas de l'Edat d'Aur de la sciéncia musulmana e d'omenatges nombrós li son renduts per la vila de Tànger. Un cratèr de la Luna pòrta tanben son nom.
Lambrey
Lambrey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bausèla
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bausèla èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Lo vocable de la glèisa es Sent Julian. En 1790, Bausèla s'incorporèc al canton de Blanhac, en l'an IX, passèc al canton de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-13, en 1997 despartiguèron lo canton de Tolosa-13 en dos e Bausèla tornèc al novèl canton de Blanhac. I demorèc en 2015.
José Saramago
José de Sousa Saramago (n. en 1922, mòrt en 2010) es un escrivan portugués. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 1998.
Biografia
Saramago nasquèt al poble d'Azinhaga, situada a la municipalitat de Golegã, districte de Santarém. Malgrat lo registre oficial situa la siá naissença lo jorn 18, aquel fach se deu a una error en l'anotacion del foncionari, que l'inscriguèt a l'encòp amb lo nom de José Saramago e pas José de Sousa, nom de familha del sieu paire.
En 1924 la siá familha fixèt residéncia a Lisbona, ont lo sieu paire comencèt a trabalhar en la polícia. Als dotze ans inicièt los sieus estudis a l'Escòla Industriala de Lisbona, estudis que poguèt pas finalizar al pas poder seguir en pagant la matricula. Aquel fach provoquèt que lo jove Saramago dintrèsse trabalhar en una ferraria mecanica, sens desbrembar mas la siá nòva passion: la lectura. Cambièt de trabalh e dintrèt far partida de l'administracion de la seguretat sociala.
Dintrèt posteriorament trabalhar en una companhiá d'asseguranças e simultaneament collabora coma jornalista al Diário de Notícias, un periodic nacional, mas que per rasons politicas plan lèu ne foguèt expulsat. Critic literari de la revista Seara Nòva, faguèt partida de la primièra direccion de l'Associacion Portuguesa d'Escrivans.
Membre del Partit Comunista Portugués aprèp 1969, patiguèt la persecucion e censura pendent los ans de la dictatura d'António de Oliveira Salazar. Se jonhèt posteriorament a la Revolucion dels ulhets que portèt la democracia a Portugal l'an 1974. Dempuèi 1976 se consacrèt exclusivament al sieu trabalh literari, acabèt en partejant la siá residéncia entre Lisbona e l'illa de Lanzarote (Illas Canàrias), ont moriguèt lo 18 de junh de 2010 a 87 ans.
Catastròfa de Chornobil
thumb|right|300px|La centrala de Chornobil en [[Euròpa.]] thumb|right|300px|Carta de las zònas contaminadas per las radiacions en [[1996.]] thumb|right|300px|Las centralas nuclearas en [[Ucraïna.]] La catastròfa de Chornobil (en ucraïnian Чорнобильська катастрофа = Chornobyl's'ka katastrofa, en rus Чернобыльская авария = Chernobyl'skaya avariya) foguèt un accident nuclear, considerat lo mai grèu de l'istòria, arribat dins la centrala nucleara de Chornobil (Ucraïna, alavetz Union Sovietica) lo dissabte 26 d'abril de 1986. Aquel jorn, una aumentacion subta de poténcia dins lo reactor numèro 4 de la centrala, produsiguèt l'explosion de l'idrogèn acumulat dintre del nuclèu per subreescalfament, pendent un assag ont se simulava una interrupcion de porgiment electric. P'ramor de la manca d'un bastiment de confinhament dins la centrala nucleara, s'escampilhèt un plumalh de pluèja radioactiva sus las zonas occidentalas de l'Union Sovietica, Euròpa Orientala, Escandinàvia, Reialme Unit e l'èst dels Estats Units. D'airals grands d'Ucraïna, Bielorussia e Russia foguèron grèvament contaminats, çò que provoquèt l'evacuacion e la reïnstallacion de 300,000 personas. Los 60% de la pluèja radioactiva casèt sus Bielorussia.
La centrala nucleara
La centrala nucleara de Chornobyl se trapa a Prípiat, Ucraïna, a 18 km al nòrd-oèst de la ciutat de Chornobyl, a 16 km de la termièra amb Bielorussia e a 110 km al nòrd de la capitala ucraïniana, Kyiiv (Kiev). La centrala aviá quatre reactors amb capacitat per produsir 1000 MW de poténcia cadun. Pendent lo periòde de 1977 a 1983 se metèron en marcha progressivament los quatre primièrs reactors; l'accident empachèt l'acabament dels dos reactors seguents qu'èran alavetz prevists. Lo nuclèu del reactor se compausava d'un enòrme tambor de grafit de 1700 t qu'a l'interior 1600 tudèus metallics de pression lotjavan 190 t de dioxid d'urani en forma de barras cilindricas. Per aqueles tudèus de pression circulava d'aiga pura qu'en se caufar fornissiá de vapor a la turbina de ròda liura. Entre aquestes conduches de combustible se trapavan 180 tudèus nomenats barras de contraròtle formats per d'acièr borat e qu'ajudavan a moderar la reaccion en cadena al dintre del nuclèu del reactor.
La catastròfa
En agost de 1986, dins una informacion remesa a l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica, s'explicavan las causas de la catastròfa dins la centrala de Chornobyl. Aquela revelèt que l'equipa que i operava lo 26 d'abriu de 1986 se prepausèt de realizar un assag amb l'intencion d'aumentar la seguretat del reactor per verificar lo temps que la turbina de vapor contunhava de generar d'electricitat un còp copada la distribucion de vapor. Las pompas refrigerantas d'emergéncia, en cas de pana, demandavan un minimum de poténcia per se metre en marcha e los tecnicians desconeissián quin èra aquel minimum. Un còp arrestat lo provesiment de vapor, se desconeissiá se la turbina podriá mantenir las pompas en foncionament. Per fin de realizar aquest assag, los tecnicians volián pas atudar lo reactor, per evitar un fenomèn conegut coma empoisonament per xenon. Entre los produches de fission que se produsisson dintre del reactor, se trapa lo xenon-135, un gas amb una capacitat granda d'absorbir de neutrons. Mentre que lo reactor es en foncionament de manièra normala, se produsisson tantes neutrons que l'absorpcion es minimala, mas quand la poténcia es fòrça bassa o que lo reactor se deten, la quantitat de xenon-135 aumenta e empacha la reaccion en cadena per qualques jorns. Solament quand lo xenon-135 se desintègra es quand se pòt tornar iniciar lo reactor. Los operadors inseriguèron las barras de contraròtle per tal de demesir la poténcia del reactor e aquela davalèt fins a 30 MW. Amb un nivèl tan bas, los sistèmas automatics pòdon arrestar lo reactor e per aquesta rason los operadors desconnectèron lo sistèma de regulacion de la poténcia, lo sistèma d'emergéncia refrigerant del nuclèu e d'autres sistèmas d'aparament. Amb 30 MW comença l'empoisonament per xenon e per tal de l'evitar, aumentèron la poténcia del reactor en pojant las barras de contraròtle, mas amb lo reactor a mand de s'atudar, los operadors tirèron manualament pro barras de contraròtle. De las 170 barras d'acièr borat qu'aviá lo nuclèu, las règlas de seguretat exigissián que i aguèsse sempre un minimum de 30 barras davaladas; aqueste còp daissèron solament 8 barras davaladas. Amb los sistèmas d'emergéncia desconnectats, lo reactor experimentèt una pojada de poténcia extrèmament rapida que los operadors detectèron pas a temps. A las 01:23, 4 oras après lo començament de l'assag, mantun operadors de la sala de contraròtle comencèron de se rendre compte que quicòm anava mal. Quand los operadors volguèron davalar tornarmai las barras de contraròtle, aquelas respondèron pas pr'amor que benlèu èran ja deformadas per la calor, e foguèron desconnectadas per tal de lor permetre de davalar per gravitat. Entendèron un bruch fòrt e se produsiguèt alavetz una explosion causada per la formacion d'una nívol d'idrogèn al dintre del nuclèu, que faguèt volar lo tech de 100 t del reactor en provocant un incendi dins la centrala e una emission gigantesca de produches de fission dins l'atmosfèra.
Primièras reaccions
Qualques minutas après l'accident, totes los pompièrs militars assignats a la centrala èran ja en camin. Las flamas afectavan divèrses estatges del reactor numèro 4 e s'aprochavan perilhosament del bastiment ont se trapava lo reactor numèro 3. Lo compòrtament dels pompièrs pendent las tres primièras oras de l'accident evitèt que lo fuòc s'estendèsse a la rèsta de la centrala. Encara atal, demandèron d'ajuda als pompièrs de Kyiiv per causa de l'importància de la catastròfa. Las manòbras de la planta metèron los autres tres reactors en refrigeracion d'emergéncia. Après dos jorns, i aviá 18 ferits fòrça grèus e 156 ferits amb de lesions mejanas produsidas per la radiacion. Tre lo primièr subrevòl en elicoptèr venguèt evidenta l'importància de la catastròfa. Lo nuclèu, expausat a l'atmosfèra, continuava de cremar e d'emetre de produches radioactius. La temperatura pojava a 2500 °C e per l'efècte chemenèia, impulsava lo fum radioactiu a una altitud considerabla. Al temps, los responsables de la region comencèron de preparar l'evacuacion de la ciutat de Prypiat e dins un rai de 10 km a l'entorn de la centrala. Aquesta primièra evacuacion comencèt lendeman de manièra massissa e se concluguèt après 36 oras. L'evacuacion de Chornobyl e d'un rai de 36 km s'efectuèt sièis jorns après la catastròfa. I aviá alavetz mai de 1000 d'afectats per de lesions grèvas produsidas per la radiacion. Lo matin del dissabte, divèrses elicoptèrs de l'armada se prestavan per lançar sul nuclèu una barreja de materials que consistissiá en sabla, argila, plomb, dolomita e bòr absorbent de neutrons. Lo bòr absorbent de neutrons empachava que se produsiguèsse una reaccion en cadena; lo plomb èra destinat a conténer la radiacion gamma e la rèsta de materials permetián que la barreja demorèsse unida e omogènea. Quand lo 13 de mai s'acabèron las missions, s'èran lançadas al nuclèu 5000 t de materials. Comencèt alavetz lo bastiment d'un tunèl per dejós lo reactor accidentat per tal d'assolidar lo terren e empachar que lo nuclèu s'enfonsèsse per causa del pes dels materials lançats. Après una setmana s'acabèt lo tunèl e començet la levada (lo suslhèvament?) d'una estructura nomenada «sarcofag», qu'emborrassariá lo reactor en l'isolant per sempre de l'exterior.
Consequéncias
L'explosion provoquèt la màger catastròfa de l'istòria de l'esplecha civila de l'energia nucleara. Pressumptament originat per la realizacion d'una pròva, al moment de l'accident moriguèron 31 personas, al torn de 350,000 persones aguèron d'èsser evacuadas dels 155,000 km2 afectats, en daissant de grands airals desabitats pendent fòrça ans. La radiacion s'estendèt a la màger part d'Euròpa, ont demorèron de nivèls nauts de radioactivitat pendent divèrses jorns. S'estima que se desliurèt 500 còps la radiacion de la bomba atomica lançada a Hiroshima en 1945. Après l'accident lo principau problèma sanitari veniá de l'iòde-131, amb un periòde de semidesintegracion de uèch jorns. La preocupacion principala es actualament la contaminacion de la tèrra amb d'estronci-90 e cèsi-137, amb de periòdes de semidesintegracion de 30 ans. Las concentracions pus nautas de cèsi-137 se trapan dins los jaces superficials de la tèrra, que i es absorbit per de plantas, de babaus e de fongs e atal entran dins lor cadena alimentària. Se tem que la radioactivitat afècte la populacion locala pendent de generacions. En genièr de 1993, l'IAEA revisèt l'analisi sus las causas de l'accident, en l'atribuissent a una error de concepcion del reactor e non pas a una error umana. L'IAEA en 1986 aviá citat coma causas la manipulacion del reactor pels operadors. L'error dins la concepcion se considerèt coma la causa pr'amor qu'aqueste tipe de reactors a de reactivitat positiva, a diferéncia dels reactors BWR o PWR. Aquesta caracteristica fa qu'un escalfament anormal del refrigerant produsisca un aument del nombre de fissions, e per aquò un màger escalfament, en produsissent una reaccion en cadena. Per son importància dins la seguretat de la planta se considerèt una error de concepcion. En 2005, l'OIEA elaborèt lo darrièr rapòrt que detalha lo nombre de mòrts dirèctament causats per l'accident en 59 personas, d'elas 48 trabalhadors de la centrala. Los cas de càncer de la tiroïda comptabilizats son estats mai de 4000. S'estima que 600,000 personas foguèron afectadas per la radiacion, de las qu'aumens 3500 moriràn coma consequéncia d'ela, entre els la majoritat dels 2500 trabalhadors e militars que bastiguèron lo primièr sarcofag de ciment. Un autre rapòrt obten de resultats diferents respècte a Chornobyl. Segon aquel, mièg milion de personas son mòrtas e las donadas subministradas per Ucraïna son pas complètas. Aquel seriá lo nombre de personas (500,000) qu'aurián perdut la vida, per causa de la nívol radioactiva, que contaminèt granda partida d'Euròpa. E 30,000 autres moririán dins las annadas seguentas. Aquestas valoracions presentan una diferéncia importanta amb las investigacions de l'OMS e l'OIEA. Segon Greenpeace en total es estat contaminat amb de cèsi-137 un 30% dels airals ont vivon 9 milions de personas. Segon un tecnician del centre scientific del govèrn ucraïnian, en Ucraïna s'enregistran de cas de càncer de la tiroïda, de leucèmias e de mutacions geneticas qu'apareisson pas dins las estadisticas de l'OMS, e qu'èran practicament desconegudas fa 20 ans.
Eduardo López de Romaña
Eduardo López de la Romaña y Alvizuri (1847-1912) òme politic, foguèt president de Peró entre 1899 e 1903.
Houlgate
Houlgate es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bion
Bion pòt essèr:
Galgon
Galgon (Galgon en francés) qu'ei ua comuna deu departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Istòria
A l'entorn de 1814, la comuna de Cainac, au sud-oèst (Queynac o Queyrac en francés) fut restacada a Galgon. Segon Tortolon e Bringuier, la comuna èra en partida gascona e la prononciacion èra Quéïna. La comuna novèla prit lo nom de Galgon-et-Queyrac (en francés), puèi gardèt que lo de Galgon en 1912. Coma toponime, Cainac sembla pas tant espandut coma Cairac (nom Carius e sufixe -acum).
Tèst de Rorschach
Lo tèst de Rorschach, tanben sonat "psicodiagnostic", es una aisina clinica que permet una avaloracion psicologica de tipe projectiu. Foguèt ideada e elaborada pel psiquiatra e psicoanalista soís Hermann Rorschach en 1921. Consistís en una tièra de 10 dessenhs que presentan de tacas simetricas que son interpretats liurament per la persona avalorada. Es un del tèstes psicologics mai emplegats, amassa amb lo MMPI, dins mantun domeni d'estudi de la santat mentala.
Cerny-lès-Bucy
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Una fòto en representant un dessin de la reproduccion del castèl de Cerny los Bucy a apondut
Une photo représentant un dessin de la reproduction du château de Cerny les Bucy est ajoutée
Tremelo
Tremelo es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.
Banon (comuna)
Banon (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Lo vilatge de Banon es adorsat au Plan d'Aubion, entre Ventor e Còla de Lura, sus un site dominant la vau de Colon. Banon es a 25 km a l'oèst de Forcauquier. Banon a un
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Economia e gastronomia
Banon viu de torisme e subretot es celèbre per son formatge dau meteis nom, lo solet formatge d'AOC de la region. La vau de Colon es cultivada de lavanda e de cerealas. Banon es tanbèn conegut per sa librariá, una dei pus grandei librariás independentas de França amb 100,000 libres.
Euròpa filha d'Agenòr
thumb|right|220px|[[Fresca de Pompei, sègle Ièr]] Dins la mitologia grèga, Euròpa fuguèt una genta princesa de Fenicia, filha d'Agenòr e Telefassa, encara que tanben podriá l-èsser filha de Fenix.
Amado Boudou
thumb|right|200px|Amado BoudouAmado Boudou (Bodon en occitan - Buenos Aires, 1963) ei un entreprenaire e òme politic argentin que foguèt vicepresident de 2011 a 2015.
Èra avans ministre d'economia. Sa politica economica prepausava un model alternatiu al neoliberalisme. Lo govern de la presidenta Cristina Fernández de Kirchner propausa una politica de desvolopament industrial emai de politicas socialas.
Dos dels rèire-grands d'Amado Bodon, Frederic Bodon e Eugenia Vernhes èran occitans, originaris de Durenca, en Roergue. Emigrèron en 1903 amb sos set enfants cap a Pigüé.
Buxières-lès-Clefmont
Buxières-lès-Clefmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Josèp Condò Sambeat
Josèp Condò Sambeat (tanben conegut com Mossen Josèp Condò Sambeat) ei un autor occitan dera Val d'Aran d'expression occitana, catalana e castelhana.
Vita
Nèish en Montcorbau eth 29 de març 1867. Ei ordenat sacerdòt eth 28 Mai 1891. A exercit de caperan en diuèrsi luòcs coma en Sallent de Montanissell (Aut Urgèl) o Gabassa (Aragon). Mès quauques ans dempús foguèt destinat ena Val d'Aran. En 1912, eth professor Bernat Sarrieu l'amièc a escríuer en aranés e prenec part enes Jòcs Floraus dera Escòla des Pirenèus. Morís eth 5 d'agost 1919 e ei enterrat en Bossòst.
Era lengua occitana non ère normalizada, mès eth sagèc de dar-li ues nòrmes entà poder-la escríuer.
Era òbra de Mossen Condò ei fòrça extensa e variada : escríuec condes cuerts, fòrça poèmes, ua novela (Era isla des Diamants), ua òbra de teatre, legendes araneses... etc.
Laakdal
Laakdal es una comuna de la província bèlga d'Anvèrs.
Ronhonaç
Ronhonaç (Rognonas en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Cauma estudianta pel clima
vinheta|La manifestacion pel clima dels liceans lo [[15 de març de 2019 a Tolosa.]] La cauma estudianta pel clima es un movement internacional d'eslevas quitant lor escòla lo divendres o lo dijòus per participar a de manifestacions en favor de l'accion climatica.
La primièra cauma estudianta pel clima foguèt iniciada per Greta Thunberg lo 20 d'agost de 2018.
Objectius
L'objectiu de las caumas del clima es d'atirar l'atencion sus las derivas de la politica climatica e de prene de mesuras per la proteccion del clima.
Los principals objectius de las manifestacions comprenon :
Escòla politecnica (França)
L'Escòla politecnica (en francés École polytechnique), o pus simplament Politecnica (en francés Polytechnique) tamben sonada X, es una granda escòla francesa d'engenhaires fondada a París en 1794 e situada a Palaiseau dempuèi 1976.
Etimologia
L'etimologia es una disciplina diacronica de la lingüistica, qu'estúdia l'origina dei mots. S'apiela sus de leis de la fonetica istorica e sus l'evolucion semantica dei tèrmes concernits.
Definicion
Lo tèrme etimologia es un mot compausat sabent grèc, , etymología, eu mesme fabregat amb lei radicaus , étymos, significant « vertadier» e del sufixe , -logia (derivat de, significant « discors, rason »), que pòrge lei noms de disciplinas. Ailadonc es, bèu premier, l'estudi de la significacion e dau sens d'origina d'un mot e de seis evolucions ulterioras. Aquesta definicion deu pasmens èstre passada: l'etimologia estúdia l'origina dei mots.
Se considèra que lei mots d'una lenga pòdon, d'un ponch de vista diacronic, aver principalament tres originas:
Vilvoorde
Vilvoorde es una comuna de la província bèlga del Brabant Flamenc.