cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gasherbrum II
Gasherbrum II ò K4 (8,035 m) es una montanha d'Imalaia situada lòng de la frontiera entre Paquistan e China. Es la tretzena cima pus auta dau mond.
Capèla Sixtina
thumb|350px|left|Exterior de la Capèla Sixtina thumb|400px|right|Plafon de la Capèla Sixtina
Lanciego
Lanciego / Lantziego es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Capèla Sixtina
La Capèla Sixtina es un dels mai famoses tresaurs artistics de la Santa Ses, bastida entre 1471 e 1484, a l'epòca del papa Sixt IV, d'ont li ven son nom, e mai qu'inicialament se nomenava Capèla Palatina.
Lo seu arquitècte foguèt Giovannino de Dolci. Es coneguda dins lo mond entièr per èsser la sala ont se celèbra lo conclau e autras ceremonias oficialas coma los coronaments papals, e mai per èsser estada decorada per Michelangelo Buonarroti. Se tròba a la dreta de la Basilica de Sant Pèire, après la Scala Règia, e a l'origina servissiá coma capèla a l'interior de la fortalesa vaticana.
Crist pantocrator
thumb|Crist pantocrator de la mosaïca de la deisis a [[Hagia Sophia|Santa Sofia (Istambol, Turquia)]] Lo Crist pantocrator es un Crist en glòria, es la representacion artistica de Jèsus Crist dins son còs gloriós per oposicion a las representacions mai umanas del Crist sofrissent la Passion sus la crotz, o aquela de l'enfant Jèsus. S'agís d'una representacion escatologica de Jèsus-Crist pendent la segonda parosia a la fin dels temps après lo jutjament darrièr. L'adjectiu, venguèt del grèc παντοκράτωρ /, significa « tot poderós » e aquela tota poténcia es exprimida per una lutz sens ombra, pel nimbe a l'entorn de la tèsta e de simbòls coma las letras grèga : α e ω (alfa e omega).
Lo Crist Pantocrator es una representacion privilegiada de l'art bizantin que mòstra lo Crist en bust, tenent lo libre de las Santas Escrituras dins la man esquèrra e levant la man drecha dins un gest d'ensenhament codificat qu'invita a la vida eternela.
Lo Crist en majestat, autra forma du Crist en glòria, se diferéncia del Pantocrator per una representacion del còs complèt del Crist, en pé o segut sus un tròn al centre d'una mandòrla : es la representacion privilegiada per l'Occident medieval, subretot suls timpans de las glèisas romanas e goticas.
Iconografia
Lo Crist pantocrator es representat adult, barbut, amb los pèls longs. Mai sovent ten un libre esbòç un gest de benediccion, sos dos dets quilhats simbolisant la dobla natura, umana e divina, del Crist e los tres autres jonhs figurant la Trinitat. La dificultat pels artistas de l'epòca èra efectivament de capitar a representar la natura umana del Crist desvelant la natura sagrada de Dieu mejans son visatge.
Capèla Sixtina
Sa decoracion picturala constituida de frescas comencèt a l'acabament de la construccion; i participèron Sandro Botticelli, Lucca Signorelli, Perugino, Pinturicchio e Ghirlandaio entre autres.
La paret sus l'autar màger, amb una superfícia de 13,7 m per 12,2 m, l'ocupa lo Jutjament Darrièr. Al centre de la vòlta son representadas nòu scènas rectangularas sus la Creacion e la casuda de l'òme, flanquejadas per de profètas e sibillas, los davancièrs de Jèsus e d'arquitecturas e esculturas simuladas.
Crist pantocrator
Difusion
Aquela figura del Crist Pantocrator influencerà largament l'Occident crestian que privilegiarà la representacion de Crist en pé, drech o segut sus un tròn, definissent tanben un crist en majestat, frequentament representat sus lo timpan de las catedralas o dins los arts decoratius coma l'enluminura.
The Rescuers
The Rescuers es un filme d'animacion american producha per Walt Disney Productions e sortit en 1977. Es le 23e filme de la seria Walt Disney Animated Classics.
Montailleur
Montailleur en arpitan (Montailleur en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lapuebla de Labarca
Lapuebla de Labarca es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Torama Bassa
Torama Bassa (ancianament Toramena ) (Thorame-Basse en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Lo vilatge de Thorame-Bassa a situat a unitat|1145|m}} d'altitud. La municipalitat a traversat per divèrses corses d'aiga : lo Issole e los sieus afluents la Mastre e lo Estelle #que prenon la siá font sus la comuna.
Lo sieu ponch en culminant se situa a unitat|2395|m}}, lo ponch çò de mès es bas en la vallée de la Issole.
E mai se situada en lo país del Nautor Verdon, la municipalitat es pas pas traversada per aquel riu #que passa a unitat|5|km}} del cap de-luòc.
En genièr 2008, un lop a #èsser fotografiat en la vallée de la Valette ; lo ONF a pas pas authentifié la preséncia d'aquel animal sus la comuna. Dintratz 2002 e 2004, una soixantaine d'atacs de vegadas an #aver luòc en lo costat, atacs atribuïbles al lop.
Son point culminant se situe à 2395 m, le point le plus bas est à 985 m dans la vallée de l'Issole.
Bien que située dans le pays du Haut Verdon, la commune n’est pas traversée par cette rivière qui passe à 5 km du chef-lieu.
Conference of Presidents of Major American Jewish Organizations
Conference of de Presidents of Màger American Jewish Organizations (La Conferéncia de Presidents de las Organizacions Josievas d'EE.UU., Abracat coma CÒP) se considerat per los sieus pròpris membres coma "un ponch d'amassada centrala pels nòrd-americanes e los israelianes, e los caps de las autras nacions del mond per consultar sus las questions que son d'interès fondamental per la comunitat josieva". Se nomena sovent simplament la "Conferéncia de presidents". Es a l'ora d'ara formada de 51 organizacions nacionalas de josieus, la Conferéncia s'amassa amb frequéncia per far de declaracions o per s'amassar amb dirigentas importantas. La Conferéncia foguèt fondada per promòure l'estat d'Israèl entre lo public de l'EE.UU., E aquela contunha d'èsser lo sieu principal prètzfach. La Conferéncia mena a tèrme lo sieu prètzfach, que se realizada amassa amb lo Jewish Council for Public Affairs, e trabalha amassa amb lo American Israèl Public Affairs Committee, lo AIPAC.
Torama Bassa
Geografia
En janvier 2008, un loup a été photographié dans la vallée de la Valette ; l'ONF n'a pas authentifié la présence de cet animal sur la commune. Entre 2002 et 2004, une soixantaine d’attaques de troupeaux ont eu lieu dans le canton, attaques attribuables au loup.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Comunas de Charanta
Per las autras comunas, vejatz Listas de las comunas de França. miniatura|450px|Las comunas de Charanta A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas Las 404 comunas de Charanta per òrdre alfabetic, amb lor còdi INSEE e lor còdi postal principal, e mai lor apartenéncia a las principalas estructuras intercomunalas en 2004.
Isaut
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Isaut qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'èra Senta Magdalena (ara, Nòsta Dauna deu Mont Carmèl). Tanlèu 1790, Isaut qu'èra deth canton d'Aspèth.
Girosp (nom francés, benlèu Giròsp) qu'èra ua parròquia d'Ancian Regime dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Isaut, qu'èra Sent Pau (ara Sent Prejet.
Velamazán
Velamazán es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca d'Almazán.
The Great Mouse Detective
The Great Mouse Detective es un filme d'animacion american producha per Walt Disney Feature Animation e sortit en 1986. Es le 26e filme de la seria Walt Disney Animated Classics.
Laudio
Laudio / Llodio es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Conferéncia de l'Èst de l'NBA
La Conferéncia de l'Èst de l'NBA es compausada de quinze equipas e organizada en tres divisions de cinc equipas caduna. Foguèt nomenada Division de l'Èst fins a 1970.
Organizacion
Las equipas de la conferéncia de l'èst son organizada de la seguenta manièra:
Division Atlantica
Division del Sud-Èst
Division Centrala
Lista dels presidents de Colómbia
thumb|right|120px|Bandièra del president de la Republica de Colómbia. Segon la primièra constitucion de Colómbia, de 1821, lo president èra lo cap del govèrn, e la durada del mandat èra fins a sa mòrt. Amb la constitucion de 1886 la duracion del mandat venguèt de 6 ans, amb possibilitat illimitada de reeleccion, modificada en 1910 per 4 ans, sens possibilitat de reeleccion immediata. En cas de mòrt del president, lo Senat nomenava lo successor. La constitucion de 1886 foguèt remplaçada per la constitucion de 1991, l'actuala del país.
Vaquí la lista dels presidents de Colómbia e tanben de Grand Colómbia.
Velilla de los Ajos
Velilla de los Ajos es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca d'Almazán.
Shishapangma
Shishapangma (8,080 m) es una montanha d'Imalaia situada en China dins lo sud de Tibet. Es la quatorzena cima pus auta dau mond.
Sent Ginièis d'Òlt
Sent Ginièis d'Òlt (Saint-Geniez-d'Olt en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016 es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Sent Ginièis d'Òlt e d'Aubrac.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Bomba salada
Una bomba salada es un tipe d'arma nucleara, similara a autras armas de fission-fusion-fission. Aquelas armas se diferéncian de las armas nuclearas convencionalas qu'an la segonda capa de material a l'entorn del material de fusion, que conten normalament elements de fission, se substituissi per un isotòp d'un element pas fissionable. Lo resultat es qu'aquel isotòp absorbís los neutrons liberats, e se convertís en extrèmament radioactiu. L'energia emesa per l'explosion d'aquelas armas es mendre que l'equivalenta d'una arma convencionala; mas l'objectiu demòra saturat amb l'isotòp radioactiu. Çò que produsís un aument considerable de la radioactivitat dins la zòna, en la fasent inabitabla pendent un periòde de temps fòrça mai long que las armas nuclearas convencionalas e en aumentant los efièches de la pluèja radioactiva. Un exemple de bomba salada seriá una qu'usèsse coma isotòp radioactiu lo 60Co. D'autras possiblas isotòp serián lo 197Au, lo 181Ta, o lo 64Zn.
Kemper
Kemper (Quimper en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Leza
Leza es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Druyes-les-Belles-Fontaines
Druyes-les-Belles-Fontaines es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Saint-Ange-le-Viel
Saint-Ange-le-Viel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Grand Bretanha
La Grand Bretanha (var. Gran Bretanha; en anglés Great Britain/Britain; en gaelic escocés Breatainn Mòr; en galés: Prydain Fawr; en cornic: Breten Veur) es una illa bèla del nòrd-oèst d'Euròpa. Es la pus importanta de l'archipèla de las illas Britanicas.
Dins lo contèxt de l'Edat Antica, la Grand Bretanha tanben se pòt sonar Albion e Britània.
L'illa se compausa a l'ora d'ara de quatre nacions istoricas: Anglatèrra, dins la màger part de l'illa, Escòcia, al nòrd, lo País de Galas, al centre-oèst e Cornoalha, al sud-oèst. Lo gentilici es britanic -a.
Baños de Ebro
Baños de Ebro / Mañueta es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Viana de Duero
Viana de Duero es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon. Aperten a la comarca d'Almazán.
Decenni
Un decenni es periòde de dètz ans. Lo tèrme deriva del latin decennium, de decem "dètz" e annus "an".
Juvigny-sur-Orne
Juvigny-sur-Orne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Decenni
Un decenni es, per definicion, un grop de dètz annadas, se pòt doncas indiferentament utilizar lo tèrme decenni per identificar las dètz darrièras annadas : « Lo darrièr decenni a vist l'emergéncia d'Internet » ; bornar un periòde de dètz annadas : « lo decenni xyz (cap d'Estat que son mandat a durat 10 ans) foguèt marcat per una fasa d'expandiment » ; o un periòde de dètz annadas en cronologia : « lo decenni dels ans 1920 es escaissat los Ans Fòls ».
Juvigny-sur-Orne
Geografia
En cobrint 330 ectaras, lo territòri de Juvigny-sus-Adorna es lo mens estendut del costat de Argentan-Es.
Decenni
L'ONU consacra cèrts decennis a un tèma. Atal, lo Decenni 2001-2010 l'an declarat "Decenni internacional per la promocion d'una cultura de la non-violéncia e de la patz al profièch dels enfants del mond".
Juvigny-sur-Orne
Geografia
Couvrant 330 hectares, le territoire de Juvigny-sur-Orne est le moins étendu du canton d'Argentan-Est.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Moreda de Álava
Moreda de Álava / Moreda Araba es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Òli de palma
L’òli de palma es un òli vegetal trach per pression a caud de la popa dels fruches del palmièr d'òli, arbre que ne ven tanben l’òli del palmista, tracha del clòsc de sos fruches.
Indonesia e Malàisia son los productors mondials màgers d'aqueste fruch, e concentran ambedós 85 % de la produccion. Amb mai de 50 milions de tonas produchas cada annada, es l'òli vegetal mai consomat al mond (35 % de la consomacion mondiala en 2017). Ingredient tradicional de las cosinas d'Africa, d'America del Sud e d'Asia, es ara massissament utilizada dins los païses non productors per la fabricacion d'aliments transformats, en remplaçament de las grasas animalas (sagin, burre…) e dels òlis vegetals idrogenats (dichs trans). Per aquò venguèt a la fin del sègle XX e al començament del XXI un dels simbòls dels problèmas o limits encontrats per l'agroindustria monoculturala e lo « capitalisme agrari ».
Existís de controvèrsias al subjècte de son impacte sus la santat, coma l'impacte de sa produccion sus l'environament e de condicions de trabalh ligadas a la cultura dels palmièrs d'òli. D'unes critican son taus enauçat en acids grasses saturats. De fach, una metaanalisi utilizant totes los estudis scientifics publicats al subjècte concluson que l'òi de palma a un impacte negatiu sul taus de colesteròl semblabla a aqueste de las grasas animalas, pas plan mendre qu'aqueste de las grasas idrogenèas, e plan mai fòrt qu'aqueste dels òlis vegetals rics en acids grasses insaturats (oliva, arachid, etc.). Las ONG denóncian lo desvelopament de las plantacions de palmièrs d'òli, que provòca un important desboscament en Malàisia, Indonesia e Papoa-Nòva Guinèa, e constituís una menaça grèva per diferentas espècias animalas vivent dins aqueles bòsques e ja en dangièr d'extinccion (orangotans, gibons, tigres…). Mai recentament, Amnistia Internacionala publiquèt un rapòrt denonciant lo trabalh dels enfants e lo trabalh forçat dins las plantacions d'Indonesia.
Istòria
vinheta|[[Palmièr d'òli (Elaeis guineensis).]] vinheta|[[Fruch|Fruchs del palmièr d'òli.]] vinheta|Un òme culhissent un regim de grana de palma en Còsta d'Evòri L'usatge alimentari e medicinal d'òli de palma ven d'al men far 5 000 ans, coma o mòstran d'escavacions arqueologicas en Egipte. Los palmièrs d'òli son benlèu originaris dels boscs tropicals umids de l'Africa de l'Oèst, ont son expleitats localament abans d'èsser introduchs en Egipte per de comerçants arabs e al Brasil pels colons portugueses al sègle XV.
Las noses de palma servisson a noirir los esclaus objècte del comèrci triangular.
Los mercands europèus commercian amb l'Africa mas l'òli de palma es pas per per escasença importada en Euròpa, ont es utilizada per còser e per realizar de sabon e candèlas. Son comèrci s'i desvelopa subretot a la fin del sègle XVIII, la revolucion industriala el'utilizava coma lubrificant mecanic, per exemple dins los camins de fèrre. Son usatge en Euròpa aumenta encara quand los rèstes de noses de palme son donats coma noiritura pel bestial e que l'òli de palma dintra dins la fabricacion de produchs farmaceutics.
Vèrs 1870, l'òli de palma constituís la màger exportacion d'unes païses d'Africa de l'Oèst, coma lo Ghana e lo Nigeria. En 1885, William Lever fabrica a Liverpool a escala industriala del sabon a base d'òli de palma qu'impòrta d'Africa de l'Oèst. Sa fabrica de sabon Lever Brothers es vengut enseguida la multinacionala Unilever. Fins al sègle XIX, l'esclairatge es assegurat per de candèlas de seu dangierosa e de combustion acre. Las òbras scientificas de Michel-Eugène Chevreul conduson al remplaçament d'aquestas candèlas per las estearicas, per exemple a basa d'òli de palma coma ne fabrica dempuèi alara l'entrepresa londoniana Price's Candles.
En 1854, Price's Candles breveta un procediment de distillacion de l'òli de palma que permet de produire la glicerina utilizada dins de nombrosas composicions farmaceuticas e cosmeticas e dins las pelliculas de fotografia : la nitroglicerina. Pasmens l'òli de palma es progressivament remplaçada pels òlis minerals e los derivats del petròli.
Torna al vam al sègle XX dins lo domèni de l'industria alimentària, qu'es ara lo mercat màger a causa de son feble cost de produccion e de sas proprietats fisicas e quimicas (bona conservacion, establa a nauta temperatura, riquesa en β-carotèn).
Composicion
Principals acids grasses (proporcions mejanas) : Sa riquesa en acids grasses saturats lo fa solid e malleable a temperatura ambienta, son punt de fusion se situa entre e. Alara, es una grassa vegetala (coma lo burre de cacau) e non pas un òli.
L'òli de palma roge (non refinat ni tractat) es considerat coma l'aliment natural mai ric en β-carotèn: ne conten gaireben 15 còps mai que la caròta. Aquestas particularitat foguèt utilizada al Burkina Faso per lutar contra las caréncias en vitamina de las populacions (lo β-carotèn se podent transformar dins lo còrs en vitamina A). Es tanben lo segond òli mai ric en vitamina E (tocoferòls), après l'òli de gèrme de blat. Aquesta riquesa en β-carotèn e en vitamina E de l'òli de palma roge diminuís plan fortament après refinatge, caufatge e cóser, es donc pas tan importanta dins l'òli de palma classic.
Usatges
vinheta|Extraccion de l'òli de palme au [[Cameron]] A l'escala mondiala, l’òli de palma es subretot utilizat dins l’industria alimentària (80 %), dins l’oleoquimia (sabon, cosmetics…) (19 %) e coma agrocarburant (1 %). Amb mai de 50 milions de tonas prodchas cada annada, es l'òli vegetal mai consomada al mond (35 % de la consomacion mondiala en 2017).
Ingrédient tradicional de las cosinas d'Africa, d'America del Sud e d'Asia, es ara massissament utilizada dins los païses non productors per la fabricacion d'aliments transformats, en remplaçament de las grasas animalas (sagin, burre…) e d'òlis vegetals idrogenats (dichas trans). Per aquò, es tanben venguda a la fin del sègle XX e començament del XXI un dels simbòls dels problèmas o limitas encontradas per l'agroindustria monoculturala e lo « capitalisme agrari »,.
Usatge alimentari
80 % de l'òli de palma consomada dins lo mond lo es per un usatge alimentari.
Usatges tradicionals
Las traças mai ancianas d'òli de palma vend e fa cinc mila ans. Foguèron trobadas sus una gèrla de terralha dins una tomba d'Abidòs, en Egipte.
L’òli de palme roge (o iranjat) es utilizat tradicionalament dins los païses productors d’Àsia, d’Africa e del Brasil.
Dintra per exemple dins la composicion de diferents plats tradicionals: la moqueca de peixe (Brasil), l'aloco, attiéké roge (Còsta d'Evòri), la salsa grana (Còsta d'Evòri) e l'eru, lo taro salsa jauna, lo ekwan, lo kock, lo koki (Cameron)
Usatges industrials
Per remplaçar los graisseq animals mai cars e dificils de trabalhar (coma lo burre), l'agroindustria utilizèt los òlis vegetals idrogenats (com aquels presents dins de margarinas). Mas, lo procediment d'idrogenacion induch la formacion d'acids grasses trans, reconeguts coma contribuissent a las malautiás cardiovascularas,. Los industrials utilizèron alara l'òli de palma, que possedís, un còp refinat, de qualitats fisicas e organolepticas satisfasentas per la fabricacion de fòrça aliments :
Pasmens, se l'industria ne dona pas l'informacion al consomator, se trapa l'òli de palma dins un grand nombre de produchs realizats per l'industria agroalimentària, mas sovent nomenat sonque « òli vegetal » dins la lista dels ingredients: crostilhetas, crostets, sopas liofilizadas, pastas d'onchar, biscuèits, lach per nenons, sardinas en conserva, bolh de pola instantanèu, maionesa, salsa tomata, cerealas, chocolat, glaças, formatge raspat, substituts de formatge, salsas, crèmas frèscas, pastas pee tartas, plats preparats, biscòtas, pompetas, biscuèits salats e sucrats, etc.
Oleoquimia
vinheta|Fabricacion du kabakrou, sanon artesanal de [[Còsta d'Evòri]] L'òli de palma es tanben utilizada dins la sintèsi de fòrça produchs cosmetics. Es lo cas per exemple d'unes sabons, ont es utilizada per la saponificacion. Lo cpmausat es alara nomenat sodium palmate (e sodium palm kerenelate per l'òli de palmista). Es tanben utilizada per la perfumeriá jod la forma de civetona, e coma agent idratant dins las crèmas.
Mai, es utilizada dins d'autras industrias coma lubrificant.
Agrocarburants
Al respècte dels autres òlis, lo rendiment de l'òli de palma ne fa una causida de tria per la produccion d'agrocarburant. Mas sa composicion ne fa un carburant que se pòt inserir sonque quantitat limitada que calha dins las sèrvas.
L'òli de palma pòt tanben èsser idrogenada per produire un agrocarburant compausat d'alcans que presenta pas los desavantatges de l'òli bruta o de transesterificacion de triglicerids d'acids grasses: encrassatge del motor, punt de calhatge naut.
En plen vam
esquèrra|vinheta|Contenedors d'òli de palma en [[Malàisia]] La demanda en òli de palm aumentèt de 8,7 % par an entre 1995 et 2004. S'obsèrva una fòrt creissença de la consomacion mondiala qui poiriá aténher 40 milions de tonas en 2020, contr 22,5 milions de tonas en 2010. Atal, l'òli de palma es ara la mai consomada pel monde, passant l'òli de sòja e delunh aquestes de còlza e de virasolelh.
Aquesta performança s'explica per son feble cost de produccion. Lo rendiment a l'ectara del palmièr d'òli es detz còps mai naut qu'aqueste del sòja. Atal, 100 kg e fruchs donan unes 22 kg d'òli. vinheta|Cargament d'un camion-cistèrna en [[Alemanha]] En mai d'aqueste avantatge, la transformacion dels fruchs en òli demanda una fabrica a l'entorn de las plantacions, çò que concentra las operacions de valorizacions dins los païses productors. Pasmens, un estudi comparatiu menat a Sambas (Indonesia) entre las culturas tradicionalas e una cultura de palmièr d'òli, mostrèt qu'a superfícia egala, la mèsma annada, las culturas tradicionalas provesission mai de trabalh. En efièch la cultura de palmièr d'òli demanda fòrça pauc de man d'òbra. Pels revenguts 66 % dels trabalhadors ganhan mens que los salaris minims en Indonesia quand son emplegats dins de plantacions de tipe industrial.
Tecnicas de cultura
Après aver estat plaçadas en fermentacion pendant un an dins de contenedors, las granas son semenadas en plantolièr ont son asagadas al gota a gota. Après 2 ans, se pòt las plantar per culhir la notz de palma.
Un palmièr dona de fruchs dos còps per mes, pendent tota l'annada, e produch pendent 25 a 35 ans. Pasmens, vers 20 a 25 ans, los palmièrs venon tròp nauts e ven dificil de culhir las noses de palma; son alara copats, e lor estip es utilizat dins la construccion de bastit e de pstams. Dins d'autres cases, las plantacions son brutladas per poder las tornar plantar.
Al respècte de las autras culturas, i a pas besonh de laurar la tèrra cada annada, de biais que l’erosion e lo cachament del sòl son mendres.
Produccion
vinheta|550x550px|Mapa de la produccion mondiala d'òli de palman 2013. Originari d'Africa de l'Oèst, lo palmièr d'òli es ara cultivat dins totas las regions tropicalas. Alara que l'Indonesia e la Malaisia produsiá ensemble pa que 5 milions de tonas en 1976, aquestes païses representan uèi mai de 85 % de la produccion mondiale. Mas ambedos païses contunhan de far créisser lor produccion dins un mercat en espandiment.
Consomacion
Mai de la mitat de la consomacion de l'òli de palma se realiza dins los païses asiatics.
Cors
L'òli de palma est cotada a la borsa de Kuala Lumpur.
Impacte dels acids grasses saturats sus la santat
Istoricament, la produccion d'òi de palma se desvolopèt per remplaçar l'utilizacion dels òlis vegetals idrogenats dins l'industria alimentària, qu'aquestas contribuisson a las malautiás cardiovascularas en aumentant lo taus de mal colesteròl (LDL-colesteròl) tot en diminuissent lo taus de bon colesteròl (HDL-colesteròl).
Harskirchen
Harskirchen en alemannisch (Harskirchen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Òli de palma
Impacte dels acids grasses saturats sus la santat
Mas, los acids grasses saturats, que compausan l'òli de palma per mitat, aumentan tanben lo taus de mal colesteròl dins lo sang e pòdon donc tanben provocar de riscs cardiovasculars. Mas, al contrari dels acids grasses trans, los acids grasses saturats aumentan tanben lo bon colesteròl (HDL-colesteròl).
Los dangièrs de l’òli de palma per la santat son sempre mai avançats. Un ligam statistic existís entre lo taus d’acids grasses saturats dins l’alimentacion, l’ipercolesterolemia e la subremortalitat dels Occidentals per malautiá cardiovasculara se las proporcions idealas entre los diferents tipes d’acids grasses son pas respectadas dins l’alimentacion. Aqueste dangièr es tan mai enganiu que d’un costat, las insténcias de santat an subretot avisat la populacion contra los acids grasses d’origina animala dins la prevencion cardiovasculara, e que d'autre costat, i a pas a aqueste estadi d’obligacion d’afichatge (l’òli de palma figurant mai sovent dins las composicions dels aliments jos la mencion d’« òli vegetal »).
La preséncia de l’òli de palma dins lo lach artificial en polvera per nenpn inquièta. Pasmens, los noirigats an un besonh particular d’acids grasses saturats. La composicion de l’òli de palma amb 50 % d’acids grasses saturats es pròche d'aquesta del lach mairal. Malgrat aquesta composicion, l’absorpcion des acids grasses es pas identica entre l'òli de palma e lo lach, l'òli de palma reduch l’absorpcion de calci
Una metaanalisi, utilizant totes los estudis publicats al subjècte, publicada en mai de 2015, dona per concluson que l'òli de palma a un impacte negatiu sul taus de colesteròl semblabla aqueste de las grassas animalas, pas fòrça mai feble qu'aquestei de las grassas idrogendas, e plan mai fòrt qu'aqueste dels òlis vegetals rics en acids grasses insaturats. Los autors insistisson que los estudis mòstrant un impacte mens negatiu d'aqueste òli son mai sovent de mala qualitat scientifica.
Consequéncias environamentalas
vinheta|Un imatge satellit mostrant la desboscament en [[Malàisia per permetre la plantacion de palmièr d'òli.]] vinheta|Lo [[desboscament dins la província de Riau, a Sumatra, per far plaça a una plantacion de palmièrs d'òli (2007).]] Ja pendent los sègles XIX e XX, las superfícias de bòsques e torbièras naturalas de las principalas regions productrises (Malàisia e Indonesia) demenigèron fòrça. Los responsables son l’urbanizacion, las culturas per la produccion de fusta exotica e de papièr (prealable freqüent a las palmaredas ), la risicultura e mai recentament las palmaredas. Segon un rapòrt de la FAO, 17 a 27 % de mitans naturals serián desboscats en Indonesia e 80 % en Malàisia. En mai, òm estima que dels 15,5 milions d’ectaras de las torbièras de l’Asia del Sud-Èst, son pas que 32 % qu'existisson encara, gaireben totas degradadas.
Aquesta destruccion dels bòsques tropicals e de las torbièras (aquestas essent de poses de carbòni) auriá per consequéncia un aument de las emissions de gases d'efièch de sèrra e seriá quitament responsable de 70 % dels gases d'efièch de sèrra produchs per Indonesia, tresen emetor de al mond, segon l'ONU.
Lo corollar del desboscament es lo damatge a la biodiversitat, per la reduccion d'abitat de fòrça espècias endemicas de corps que i a protegidas coma los orangotans e los gibons. Cada annada, unes 5 000 d'aquestes grands monins serián victims de l'expleitacion de las palmaredas. En 2007 èra estimat que 98 % dels bòsques umids indonesians, abitat natural dels orangotans, aurián desaparegut en 2022.
Condicions de trabalh
En novembre de 2016, Amnistia Internacionala publica un rapòrt denonciant lo trabalh dels enfants e lo trabalh forçat dins las plantacions indonesianas de palmièrs d'òli provesissent d'entrepresas coma Nestlé, Unilever, Kellogg's, Colgate-Palmolive, Elevance Renewable Sciences, Agrupación de Fabricantes de Aceites Marinos, S.A. (AFAMSA), Archer Daniels Midland, Procter & Gamble e Reckitt Benckiser.
L'ONG constata fòrça abuses dins las plantacions ont anèt e que son la proprietat del grand grop singaporian de las matèrias primièras agricòlas Wilmar. Femnas e enfants i trabalhan dins de condicions plan duras, sens equipaments de proteccion alara que de pesticids toxics son utilizats. Pasmens se trabalhan pendent de longas oras, las femnas son pagadas en dejós del salari minim e son menaçadas de reduccions de salari. Unas ne ganhan pas que 2,50 dolars per jorn (unes 2,30 euros). Al subjècte dels enfants, vièlhs entre 8 e 14 ans, qu'abandonan a vegada l'escòla per venir ajudar lors parents dins las plantacions, realizan de pretzfachs penoses coma lo transpòrt de sacs pesant fins a 25 kg.
Orozko
Orozko es una comuna de Biscaia dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Òli de palma
Debat sul boicòt de l’òli de palma
Lo boicòt simple de l'òli de palma es pas encoratjat per Greenpeace, qu'indica  « avèm pas jamai demandat que se boicòte l'òli de palma en general, mas sonque aquesta producha participant al desboscament » e, l'ONG plaça de relèu la expleitacion sostenoblas, mas demora complicat pel consomator de poder causir de produchs amb d'òli de palma sostenibla.
Villaciervos
Villaciervos es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Navaridas
Navaridas es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Arcambald
Arcambald (Arcambal en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Magnitud d'un tèrratremol
La magnitud d'un tèrratremol mesura l'energia liberada pendent un tèrratremol. D'ont mai la magnitud es elevada, d'ont mai lo seïsme a liberat d'energia. Se tracta d'una escala logaritmica, es a dire qu'un acreissement de magnitud de 1 correspond a multiplicar per 30 l'energia e per 10 l'amplitud del movement.
Los mèdias grand public l'indican sovent sus l'escala de Richter o sus l'escala dubèrta de Richter. Aqueles tèrmes son inapropriats: l'escala de Richter, stricto sensu, es una escala passada e unicament adaptada als tèrratremols californians. Las magnituds abitualament citadas de uèi son en fach de magnituds del moment (notadas Mw).
La magnitud e l'intensitat (coma l'escala de Mercalli) son doas mesuras diferentas. L'intensitat es una mesura dels damatges causats per un tèrratremol. Existís de ligams entre l'intensitat maximala ressentida e la magnitud mas son fòrça dependentas del contèxte geologic local. Aquelas relacions servisson en general a donar una magnitud als tèrratremols istorics.
Istòria
La mesura de la magnitud foguèt desvolopada en 1935 per Charles Francis Richter per classificar los sismogramas enregistrats localament en Califòrnia. A l'origina aquela escala èra la mesura de l'amplitud en micromètres sus un sismograf de tipe Wood-Anderson d'un tèrratremol se situant a. Aquela mesura es fisabla solament a distància fòrça corta e es uèi nomenada.
L'an seguent, en 1936, Gutenberg e Richter prepausèron una magnitud que se basa sur l'amplitud de las ondas de superficia per de distàncias telesismicas (distància superiora a 30° ) e per un periòde de 20 segondas. Gutenberg en 1945 definiguèt melhor aquela mesura. Aquela magnitud s'utiliza encara uèi, subretot dins las primièras estimacions de las poténcias del seïsme. Son acronim es MS.
Gutenberg e Richter prepausèron una magnitud novèla en 1956, aquel còp basada sus una mesura efectuada sus las ondas de volum. Son acronim es Mb (b per body waves, ondadas de volum en anglés).
En 1977, Hiroo Kanamori introduguèt una novèla magnitud, l'escala de magnitud del moment, calibrada sul moment sismic. Alara qu'es mens immediata d'estimar, aquela magnitud es dirèctament ligada a una quantitat fisica, ela meteissa associada a l'energia engendrada pel tèrratremol. Aquela magnitud dicha de moment, a per acronim Mw e es la pus emplegada uèi.
Principi
La definicion originala donada pel Richter en 1935, nomenada desenant o M_l, es una escala logaritmica simpla de forma  ont A representa l'amplitud maximala mesurada sul sismograma, A_0 es une amplitud de referéncia correspondent a un seïsme de magnitud 0 a, \Delta es la distància epicentrala (km) e c es une constanta de calibracion.
Per melhorar aquela mesura perque venga mai globala, una novèla magnitud nomenada M_S o magnitud de las ondas de superfícia, foguèt introdusida en 1936. Aquela magnitud es basada sus la mesura de l'amplitud maximala de las ondas de superfícia d'un periòde de. La formulacion es gaireben identica a la precedenta: ont A_{20} es l'amplitud mesurada, \Delta es la distància epicentrala exprimida en gra, b e c son de constantas de calibracions. Aquela mesura es totjorn utilizada uèi. Pasmens, e mai de son caractèr empiric e lo problèma de saturacion (vejatz paragraf venent), a dos punts flacs. Lo primièr es son inutilitat pels tèrratremol prigonds (prigondor superiora a ) qu'engendran pas d'ondas de superfícia. Lo segond problèma ven del fach que las ondas de superfícia son los darrièrs trens d'onda a arribar. Dins un malhum d'alèrta, es primordial de poder estimar lo pus rapidament possible la magnitud del tèrratremol.
La magnitud de las ondas de volum notat m_b (b per "body waves") es doncas una mesura que se fa sul primièr tren d'onda P e permet una estimacion aviada de l'importància del tèrratremol. Sa formulacion es dependenta del periòde dominant T del senhal : ont A es l'amplitud maximala mesurada, \Delta es la distància epicentrala (en gra) e h es la prigondor ipocentrala. Q es una foncion de calibracion dependent dels dos paramètres precedents. En general lo periòde dominant T es a l'entorn d'1 s, periòde minimum de las ondas P per de distàncias telesismicas (\Delta>30^o). Lo problèma d'aquela mesura es la saturacion aviada amb la magnitud.
D'autras magnituds son emplegadas, subretot a l'escala locala o regionala. La magnitud de durada es sovent utilizada per la microsismicitat e s'obten coma o indica son nom en mesurant la durada en segonda del senhal sul sismograma.
Saturacion de la magnitud
Lo principal problèma de las magnituds M🇮🇳 e M🇮🇳 es aquel de la saturacion. Lo fenomèn es associat al periòde ont s'efectua la mesura. Cal qu'aquela mesura siá facha a un periòde que siá superiora a la durada d'emission de la font sismica. Òr pels grands tèrratremols, aquel temps pòt èsser fòrça long. Per exemple lo tèrratremol de Sumatra de 2004 ont l'emission de la font durèt 600 segondas almens.
Graduacion
L'escala essent lo logaritme d'una amplitud, es dubèrta e sens limit superior. Dins la practica, los tèrratremols de magnitud 9 son excepcionals. Lo tèrratremol mai poderós jamai mesurat atenhent la valor de 9,5, foguèt lo tèrratremol de 1960 en Chile.
Oyón
Oyón-Oion es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Talpinae
La sosfamilha dels Talpinae amassa de mamifèrs cavaires apertenent a la familha dels Talpidats (Talpidae). Aqueles animals, menas de talpas, comprenon tanben los desmans.
La sosfamilha de las talpas compren mai d'un genre :
Sent Bonet Avalosa
Sent Bonet Avalosa (Saint-Bonnet-Avalouze en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Cròcha (solfegi)
thumb|200px|Fa e Re en cròchas e miei sospieitEn solfegi, ua cròcha qu'ei ua nòta qui la soa durada qu'ei la meitat d'ua pulsacion dens ua mesura de 4/4. Que vau donc la meitat d'ua negra. Qu'ei representada dab un punt provesit d'ua barra orietada sia en haut sia en baish e dab un gahin.
Pogny
Pogny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.
Cròcha (solfegi)
Quan duas o mei cròchas e's segueishen, los lors gahins que's pòden ligar.
Pogny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Cròcha (solfegi)
thumb|200px|left|2 cròchas, 4 doblas cròchas, e ua auta cròcha ligada dab 2 autas doblas cròchasEn bèth hornir un aute gahin, òm marca ua dobla cròcha qui la soa durada b'ei la meitat de la cròcha. Dab 3 gahins, que son triplas cròcha qui valen la meitat de las doblas e lo quart de las cròchas. Dab 4 gahins, que son quadruplas cròchas d'ua valor de la meitat de las triplas.
Lo silenci de durada equivalenta qu'ei lo miei sospieit.
Arcamont
Geografia
La glèisa qu'es sola dens la ribèra de Gers. Lo castèth qu'es sus ua tuqueta qui susploma la vath de 20-25 m.
The Rescuers Down Under
The Rescuers Down Under, tanben conegut coma The Rescuers 2, es un filme d'animacion d'aventuras american producha per Walt Disney Feature Animation e sortit en 1990. Es le 29e filme de la seria Walt Disney Animated Classics e la seguida de The Rescuers (1977).
Arcamont
Toponimia
Segon Dauzat, Arcamont que vengueré benlèu deu latin arca, medish sens e mons « montanha ». Lo nom qu'es probablament lo deu castèth, pr'amor la glèisa es dens la ribèra.
Malijai
Malijai (Malijai en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Malijai es traversat per la rota nacionala 85 dicha « Rota Napoleon ». Lo vilatge es situat a 428 m d’altitud, en riba drecha de Blèuna.
Okondo
Okondo es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Iperbòla (matematicas)
thumb|396x396px|Iperbòla obtenguda coma interseccion d'un còn e d'un plan En matematicas, una iperbòla es une corba plana obtenguda coma la dobla interseccion d'un doble còn de revolucion amb un plan. Pòt tanben se definir coma una conica d'excentricitat superiora a 1 o coma l'ensems dels punts que la diferéncia de las distàncias a dos punts fixes es constanta.
Una iperbòla es constituida de dos brancas disjonchas simetricas l'una de l'autra e possedissent doas asimptotas comunas.
Se pòt encontrar l'iperbòla dins fòrça circonstanças coma quand se representa graficament la foncion invèrsa, x \to 1/x e aquela de totas las foncions que li son associadas:, o encara dins l'ombra creada per una font de lutz sus una paret, dins la trajectòria d'unes còs dins l'espaci o dins las interferéncias produchas per doas fonts d'ondulacions de meteissa frequéncia. Es tanben la corba seguida, pendent una jornada, pel tèrme de l'ombre del gnomòn de la mòstra de solelh  d'estil polar.
L'iperbòla interven dins d'autres objèctes matematics coma los iperboloíds, lo paraboloíd iperbolic, las foncions iperbolicas. Sa quadratura, es a dire lo calcul de l'airal comprés entre una porcion d'iperbòla e son axe principal, es a l'origina de la creation de la foncion logaritme. thumb|Arc d'iperbòla dessenhada per l'ombre creada per una lampa
Interseccion d'un còn e d'un plan
Se considèra un còn de revolucion engendrada per la rotacion d'una drecha (OA) a l'entorn d'un axe (Ox) e se nomena θ l'angle geometric entre aquelas doas drechas. Se pren d'autre mena un plan que la normala fach amb l'axe (Ox) un angle superieur a π/2-θ. Se lo plan passe pas per O, trenca lo còn seguent una iperbòla. Se lo plan passe per O, trenca lo còn segon doas drechas secantas en O.
Quand una lampa amb paralum es plaçada près d'una paret verticala, la corba que delimita, sus la paret, la zona enlusida e la zona ombrejada es un arc d'iperbòla. De fach, la lutz es difusada segon un còn — los rais luminoses partisson del centre de l'ampola e s'apièjan sulcercle de l'overtura de la lampa — trencat par un plan parallèl a l'axe del còn — la paret. left|thumb|Principi de las linhas de declinason d'una mòstra de solelh Es tanben lo meteis principi qu'explica l'existéncia d'iperbòlas sus una mena de mòstra de solelh. Pendent una jornada, los rais solars passant per la punta del gnomòn dessenhan una partida de còn que l'axe, parallèl a l'axe de rotacion de la Tèrra, passa per la punta del gnomòn. L'ombre d'aquela punta, sul plan de la mòstra del solelh dessenha alara una partida d'iperbòla, nomenada arc diurn o linha de declinason, intersection del còn e d'un plan. Pendent l'annada, l'angle del còn varia. Als equinòccis, es de 90°, lo còn es un plan e l'ombra dessenha una drecha. Als solsticis, l'angle es de 66° 34' e l'ombra dessenha una iperbòla.
La construccion de l'iperbòla coma seccion d'un còn e d'un plan se pòt relizar amb un compàs perfièch.
Definicion per fogal e directritz
[[Fichièr:HyperboleFoyerDirectrice.svg|thumb|Iperbòla d'excentricitat 3/2, amb son fogal F, sa directritz (D), sas asimptotas e son cercle principal.
La distància MF es totjorn egala a un còp e mièg la distància MH]] Sián (D) una drecha e F un punt apartenent pas a (D), e siá P lo plan contenent la drecha (D) e lo punt F. Se nomena iperbòla de drecha directritz (D) e de fogal F l'ensems dels punts M del plan P verificant ont d(M, F) mesura la distància del punt M al punt F e d(M, (D)) mesura la distància del punt M a la drecha (D).
La constanta e es nomenda excentricitat de l'iperbòla. Es caracteristica de la forma de l'iperbòla: se se transfòrma l'iperbòla per una similitud, son excentricitat demora incambiada. Es donc independenta de la causida arbitrària de la marca ortonormada per aquel plan; determina totes los autres rapòrts de distàcias (e totas las diferéncias angularas) mesurats sus l'iperbòla. Mai e es grand, mai l'iperbòla s'envasa, las doas brancas s'apròchant de la directritz. Mai e s'apròcha d'1 mai l'iperbòla se redondís, las doas brancas s'alunhant l'una de l'autra, aquela situada dins lo meteis miègplan que lo fogal s'aprochant d'una parabòla.
Notam K lo projectat ortogonal d'F sus (D). (KF) es alara clarament un axe de simetria de l'iperbòla nomenada axe focal.
L'axe focal trenca l'iperbòla en dos punts nomenats los soms S e S' de l'iperbòla.thumb|Traça del còn (Γ), del plan (P), de l'esfèra (Σ) e del plan (P') dins lo plan passant per l'axe del còn e perpendicular a (P). La seccion del plan e del còn es una iperbòla de fogal F de directritz passant per K, de som S e d'excentricitat SF/SK.|esquèrraLa mediatritz del segment [SS'] es, tanben un axe de simetria de l'iperbòla nomenat axe non focal. Lo punt d'interseccion dels dos axes, notat O, es alara lo centre de simetria de l'iperbòla.
Lo cercle de diamètre [SS'] es nomenat cercle principal de l'iperbòla.
La simetria ortogonala al respècte de l'axe non focal envia lo fogal F e la directritz (D) en F' e (D'). Per simetria, l'iperbòla es tanben l'iperbòla de fogal F', de directritz (D') e d'excentricitat e.
Una tala iperbòla possedís en mai doas asimptòtas passant per O e pels punts d'interseccion del cercle principal e de las directriças. Aqueles punts son tanben los projectats ortogonals dels fogals sus las asimptotas. Aquelas doas asimptòtas son perpendicularas, se dich que l'iperbòla es equilatèra.
En relacion amb la definition precedenta, l'iperbòla obtenguda coma seccion de còn e de plan pòt èsser definida per fogal e directritz. Se considèra una esfèra (Σ) inscricha dins lo còn (Γ) e tocant lo plan (P) en F (esphèra de Dandelin) e (P') lo plan contenent lo cercle de tangéncia de l'esfèra e del còn. L'iperbòla es de fogal F e de directritz (D) drecha d'interseccion dels dos plans (P) e (P'). Dins lo plan perpendicular a (P) e passant per l'axe del còn, se trapan lo punt F, lo som S e lo punt K. L'excentricitat es donada pel rapòrt SF/SK. Depend pas que de l'inclinason del plan al respècte de l'axe del còn. Se se nomena (d) la traça de (P) dins lo plan perpendicular a (P) passant per l'axe del còn, se se nota α l'angle entre (d) e l'axe del còn e θ l'angle du còn, l'excentricitat es de cos(α)/cos(θ).
Aquela relacion entre fogal, directritz e excentricitat dins una iperbòla es expleitada dins la construccion de las lentilhas divergentas: se l'indici de la lentilha al respècte de la mitat es de e, e se la superfícia concava de la lentilha es una iperbòla de fogal F e d'excentricitat e, lo fais de rais parallèls passant la lentilha, s'espandís coma se los rais venián del fogal F
Definicion bifocala
Geometricament, aquò fa:
Sián F e F' dos punts distinctes del plan, distants de 2c e siá a un real estrictament comprés entre 0 e c. Se nomena iperbole de fogals F e F' l'ensems dels punts M del plan verificant la proprietat seguenta: L'axe focal es lo nom de la drecha portant ambedos fogals: es un dels dos axes de simetria de l'iperbòla, lo sol que la trenca. Per aquela rason, se lo nomena atal axe traversièr e sos punts comuns amb la corba son los soms S e S' de l'iperbòla. Lo real a de la definition çai dessús aparéis coma la mitat de la distància entre los soms. Las directriças de l'iperbòla passan pel punt del contacte de las tangentas al cercle principal (cercle de diamètre [SS']) eissits dels fogals.
En cada punt M d'aquela iperbòla, la bissectritz del sector angular (FMF') se trapan èsser a tangenta en M a la corba.