cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Empèri Portugués
Malaca e lo Sudèst Asiatic
En Abril de 1511, Albuquerque faguèt vela per Malaca, en Malàsia, amb una fòrça de gaireben de 1 200 òmens e 17 o 18 naus. Placa viradissa del comèrci amb China e lo sudèst asiatic, la peninsula de Malaca venguèt la basa estrategica per l'espandiment portugués en Índia Orientala, jos l'Estat Portugués d'Índia que la capitala èra Goa. Per defendre la ciutat foguèt eregit una plaça fòrta, nomenada "A Famosa", que demora encara. Lo sultanat de Malaca vencut, Afonso de Albuquerque envièt sul còp Duarte Fernandes en mission diplomatica al Reialma de Siam (Tailàndia), ont foguèt lo primièr europèu a i paréisser. En Novembre d'aquel an, acabent per localizar las nomenadas "illas de las espècias" de la Molucas, las illas Banda, envièt una expedicion comandada per António de Abreu per las trobar. De pilòtas malaisians los guidèron via Java, a las Pichonas Illas de la Sonda e d'Ambon fins a Banda, ont arribèron chegaram al començament de 1512. E foguèron los primièrs europèus a abordar aquelas illas, enplissent las naus de notz muscada e giròfle. Lèu partiguèt per Amban alara que lo sieu vice-comandant Francisco Serrão se dirigigava cap a Ternate. Aquel meteis an, en Indonesia, los portugueses prenguèron Macassar, arribant a Timòr em 1514.
Abbos Atoev
Abbos Atoyev (en ozbèc: Atoyev Abbos Abdurazzoqovich; Qulkhatib, 7 de junh de 1986) es un boxaire ozbèc. Ganhèt una medalha d'aur dins la categoria dels peses pesants leugièrs durant los Campionats del Mond de Bòxa en 2007 e tornar coma pes mejan en 2009. Emportèt tanben una medalha de bronze als Jòcs Olimpics de 2012.
Empèri Portugués
Malaca e lo Sudèst Asiatic
Em 1533, Portugal conquistèt Baçaim (Vasai-Virar), a près de 50 quilometres de Bombai. Em 1534, Guzerat foguèt ocupada pels mogòls e o lo sultan Badur Cha de Guzerat foguèt forçat de signar lo tractat de Baçaim, que s'establís una aliança per recuperar o lo sieu país, cedent en cambi Daman, Diu, Bombai e Baçaim. Em 1535, lo capitani António de Faria, partissent de Da Nang, ont los portugueses èran venguts en 1516, dins la nomenada Cochinchina (actual Vietnam), ensajèt d'establir un pòste comercial a Faifo, çò que faguèt fracaç
Em 1538, a fortalesa de Diu foguèt de nòu enrodat per 54 naus otomans. Un autre sètge faguèt fracaç em 1547 acabant atal amb las ambicions otomanas, confirmant l'egemonia portuguesa.
L'Empèri comercial
L'Empèri Portugués en Africa e en Orient foguèt subretot maritim e comercial, localizat dins las regions costièras. Lo vast malhum dels establiments e fortalesas aisidament provesit per mar, enforçats per l'accion da las missions religiosas a tèrra, permetèt als portugueses de contrarotlat e dominar lo comèrci de las espècias, peiras preciosas, seda e porcelana. Lisbona èra l'empòri d'Euròpa.
A Lisbona, l' "Ostal d'Índia" administrava lo monopòli de la navigacion e del comèrci amb l'orient, mantenguant la Corona como regulatritz. Creada entre 1500 e 1503,<span class="mw-ref" id="cite_ref-73" rel="dc:references"> [nota 10]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-73" rel="dc:references"> foguèt la sucessòra de las instituicions semilaras, coma l'ostal de Guinèa e l'Ostal de Mina, per acompanhar l'espandiment comercial en orient. L'ostal d'Índia administrava las exportacions per Goa, centre de l'empèri oriental, embarcant de merças orientalas e las vendent a Lisbona. La distribuicion en Euròpa se fasiá mejans la Feitoria Portuguesa de Antuérpia.
Lo monopòli reila concernís las principalas espècias - pebre, giròfle e canèla e exportacion del coire, amb granda demanda en Índia- prenent una taxa de 30% suls beneficis dels produits restants. En 1506 cerca 65% dos beneficis del reialme venguèron de las taxas sus las activitats otramar. En 1518, lo sol benefici de las espècias<span class="mw-ref" id="cite_ref-74" rel="dc:references"> [nota 11]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-74" rel="dc:references"> representava 39% de las recèptas de la Corona, que faguèt que Francés Ièr de França nomenèt Manuel I de Portugal le roi épicier, (lo rei especièr).
Pendent près de 30 ans, de 1503 a 1535, los portugueses capitèron a passar lo comèrci d'espècias venecian en Mediterranèa, projectant Anvèrs coma grand centre comercial d'Euròpa. L'estil Manuelin mòstra fins a uèi la prosperitat del reialme dins d'òbras coma lo Monastèri dels Jeronims, comendat pel rei Manuel e començat en 1502, pauc après que Vasco da Gama avià tornat d'Índia. Financiat en granda partida amb los beneficis del comèrci de las espècias, una granda partida de sa construcion foguèt realizada fins a 1540, dins lo reialme del reis Joan III. En oriente dempuèi 1510, la politica del governador-general Afonso de Albuquerque encoratjava los maridatges mixtes, permitent l'apareisson d'una comunautat euroasiatica a Goa, que sostengava l'administracion e las actividades comercialas e de construcion navala. Los ganhs comencèron a declinar amb lo sègle, deguts als còsts de la presénça al Marròc e a despensas inutilas. Portugal desvolopèt pas las infrastruturas domesticas per acompanhar aquela ativitat, confiant als servicis exteriors de piejar las ativitats comercialas, qu'una granda partida de la recèpta desapareissiá dins lo procediment. En 1549, après una explosion especulativa, la Feitoria Real de Antuérpia faguèt falhida e tanquèt. Lo tròn comptava totjorn mai sul financiament extèrne e, em 1560, a recèpta de l'Ostal d'Índia èra pas suficient per cobrir las despesas: la monarquia se trencava (la politica portuguesa de monopòli reial foguèt atenuada en 1570 e abandonada en 1642, amb la crisi de succession e après la dinastia filipina, prenguèt l'Ostal d'Índia um carácter doanièr).
Arribada al Japon e fixacion a Macau
Entre 1542 e 1543 un grop de comerçants, que Francisco Zeimoto acostèt al Japon pel primièr còp. Segent Fernão Mendes Pinto, qu'aviá participat a aquel viatge, arribèt dins l'illa de Tanegashima, ont espantèt per las armas de fuòc e religion los autoctòns. Ongan arribèt a Goa, viatjan amb lo novèl vice-rei, lo missionari jesuista Francés de Xavièr per ocupar la carga del Nonci Apostlic, jos l'abric del Padroado portugués. Foguèt enviat pel rei Joan III après d'apèls sucessius al Papa demandèt de missionaris per espandir la fe e ajudar a manténer l'òrdre en Asia portuguesa, recomendat de biais entusiasta per Diogo de Gouveia, que conselhava lo rei nomenar los joves cultivats de la novelament formada Companhiá de Jèsus.
Après l'arribada al Japon, meracands e aventurièrs portugueses menèron un comèrci lucratiu dins l'illa de Kyushû, venguent pòrt fixe, dins de naus pròpris e joncas chinesas. Este comèrci venguèt fòrça lucratiu a partir de 1547, quand las autoritats chineses enebiguèron lo comèrci dirècte entre a China e Japon per causa de piratariá, tornant a la politica isolacionista Hai Jin (literalamente "proïbicion maritima"), e daissant los portugueses coma unics intermediaris: malgrat la proïbicion, China, per manca d'argent, necessitava de l'accès a las sèrvas del Japon. Los quita japoneses èran de grands consumators de sedas e porcelana chinesa.
L'importança d'aquel comèrci menèt instituir en 1550 un viatge annal jol monopòli de la Corona: lo "Viatge del Japon". Lo drech a realizar aquel viatge èra atribuit a un Capitão-mor designat pel Governador- en recompensa pels servicis renduts. En 1554, après d'asags per crear una escala intermediària en China, Leonel de Sousa capitão-mor da viagem do Japão, obtenguèt un acòrdi per negociar a Canton. Dempuèi 1535, seguent un naufragi, foguèt autorizat a abordar la peninsula de Macau e i exercir sas activitats comercialas, pasmens sens demorar a tèrra. En 1549 foguèron autirizadas de missions comercialas annadièras de Sancian. Los portugueses encontrèron una font lucrativa de rendiment dins lo comèrci triangular China-Macau-Japon.
A l'entorn de 1555, Macau ja èra vengut, um important centre d'un comèrci triangular entre China e Japon e Goa, e entre alà e a Euròpa. En 1557, las autoridats chinesas donèron fin finala l'autorizacions als portugueses que s'estabelizcan de bais permanent, lor concededissent un naut gra de autogovèrn mejan un pagament annadièr (cerca de 500 Taèls d'argent). Al Japon los portugueses s'estabeliguèron d'en primièr al pòrt d'Hirado, començant una intensa interaccion tant al nivèl economic que religiós, dins çò que demora conegut coma lo periòde del "Comèrci Nanban", (japonés:南蛮貿易, nanban-bōeki, "Comèci amb los barbars del sud"). L'arcabusa foguèt fabricada pels japoneses a grand escala e prenguèt un ròtle determinant dins la batalhas del periòde Sengoku e tanben lo daimyos; lo sucre rafinat açúcar refinado e lo cristianisme foguèron d'autres grands novelums de grand interés. Francés de Xavier viatgèt al Japon en 1549, fasent fòrça convertits.
Dempuèi sa fondacion, Macau cresquèt amb lo lucratiu comèrci basat sus l'escambi de sedas chinesas contra argent japonés. Sonque en una decennia, venguèt l'intermediari clau entre a China e Japon, que los portugueses prengavan d'enòrmes beneficis. Lèu venguèt un nos important pel desvolopament del comèrci per tres axes principals: Macau-Malaca-Goa/Lisbona; Guangzhó-Macau-Nagasaki e mas tard Macau-Manila-Mexic. Dins aquelas circunstàncias, los portugueses venguèron los intermediaris naturals, ganhant lo monopòli d'un comèrci que l'apogèu se situal a la fin del sègle XVI e lo començament del XVII.
Dinastia Filipina e guerra luso-olandesa (1580-1663)
A la mòrt del rei Sebastian de Portugal a Ksar El Kebir, sens descendéncia, faguèt passar la corona en 1580 als Absborgs d'Espanha. Pendent aquel periòde, l'Empèri d'Orient se vegèt implicat alara dins las guèrras qu'Espanha entrepengava amb los angleses e los olandeses. Pendent lo sègle XVII, la guèrra Luso-olandesa los olandeses prenguèron sistematicament las possessions portuguesas, s'aliant per l'escasença amb los dirigents locals, e desmantelant lo monopòli comercial portugués en Asia.
En 1592, considerant suspendida l'aliança Luso-Britanica de 1373 e en plena guèrra amb Espanha, una flòta inglesa interceptèt al larg dels Açores una flòta venent d'Índia, capturant la Nau portuguesa Madre de Deus de grand tonelatge. Amb 1600 tonas (que 900 de merças) aviá 3 còps la talha de la nau màger inglesa e una equipatge de 600 a 700 òmens. Entre las riquesas i aviá jòias, aur e argent, ambre, ròls de teissuts e tapiceriá, 425 tonas de pebre, giròfle, canèla, cochenilha, ebèn, muscada, benjoin. Tanbe i aviá d'incens, sedas, damàs, teissuts d'aur, porcelana chinesa e defensas d'elefant entre autre. E encara mai preciòs: un document estampat a Macau en 1590, amb informacion sul comèrci portugués en China e Japon. Richard Hakluyt conciderèt lo tractat coma mai preciós que las jòias. Quand Isabèl I d'Anglatèrra ne foguèt informada envièt Sir Walter Raleigh per reclamar sa part. La valor estimada de la carga equivaliá a la mitat del tresaur inglés de l'epòca. Quand Raleigh restaurèt l'òrdre demorava pas mai qu'un quart. La presa de la Madre de Deus se pòt considerar un dels màger pilhatge de l'Istòria, provocan l'interés inglés per la region. Aquel meteis an Cornelis de Houtman foguèt enviat per de mercants d'Amesterdam cap a Lisbona, amb per mission de reculher tant d'informacions sus las Illas de las Espècias, que se pòsca. En 1595 lo mercant e explorador olandés Linschoten, après que viatjèt fòrça en Asia al servici dels portugueses, publiquèt a Amesterdan lo ranconte "Reys-gheschrift vande navigatien der Portugaloysers in Orienten" ("Raconte d'un viatge per las navigacions dels portugueses en Oriente"). L'òbra contenhá de mapas e indicacions sul biais de navegar entre Portugal e las Índias Orientalas fins al Japon. L'interès provocat a çò dels Païses Basses e Anglatèrra per aquelas informacions son a l'origina del moviment d'expandiment comercial que menèt a la fondacions de la Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas en 1602 e de la Companhiá Britanica de las Índias Orientalas en 1600, permetent l'intrada dels sieus compatriòtas dins las alara nomenadas Índias Orientalas.
Los afrontaments amb los Olandeses en orient comencèron en 1603, quant la carraca portuguesa "Santa Catarina", cargada de merças prociosas, foguèt capturada al larg de Singapor per la nòva creada Companhiá olandesa de las Índias orientalas, o VOC. Fasent aquel pilhatge dupliquèt lo capital inicial de la VOC, redigiguèt de protestacions internacionalas mas èra lo pretèxte per contestar la politica iberica de Mare Clausum, precicant lo "Mare Liberum", un pretèxte ideolologic pels olandeses per trencar los monopòlis comercials, utilizant sa poténcia navala per establir lo sieu monopòli.
En 1605, de mercands de la VOC prenguèron lo fòrt portugués d'Amboina, puèi de Ternat, dins las illas Molucas. Em 1619, fondèron Batavia (actual Jacarta) en Indonesia, venguent capitala del sieu empèri en Orient. Dins lo vint ans seguent Goa, jos sètge dempuèi 1603, e Batavia batalhèron incessantamente entre ela, coma capitalas rivalas dels Estat Portugués d'Índia e de la VOC. En Orient Mejan los Persans, amb l'ajuda dels angleses, expulsèron los portugueses del Bahrayn en 1602 e d'Ormuz en 1622.
Apogèu e casuda del comèrci Macau-China-Japon
Los portugueses de Macau vegèron amb inquietud la pojada de Felip II al tròn, inquiets de perdre lo monopòli del comèrci o l'expulsion del territòri pels chineses. En 1583 cridèron lo Senat per garantir l'autonomia e manténer a bandièra portuguesa. Clau del comèrci entre China, Euròpa e Japon, Macau atenguèt son "edad d'aur" pendent l'union espanhòla, de 1595 a 1602. Per causa de sa creissenta prosperitat foguèt elevada coma ciutat en 1586 per Felip II. En mai de l'exclusivitat portuguesa dins lo comèrci amb lo Japon, sa posicion estrategica permetava de beneficiar de las rotas comercialas portuguesas e espanhòlas, amb lo Galion de Manila, la rota alternativa que ligava Manila cap a Acapulco e a Espanha dempuèi 1565, n'èra al còr quand los Olandeses comecèron a perturbar las rotas de Goa e Malaca. Los espanhòls installats a Manila ensagèron sens succés d'acabar amb la posicion privilegiada portuguesa: en 1589, al crear una rota comerciala Macau-Acapulco, n'arribèron a voler la destruicion de Macau e lo transferiment del comèrcio de l'argent e de la seda entre lo Japon e China a Manila. (Mas tarde, Joan IV premièt la leialtat de Macau amb lo títol Não Há Outra Mais Leal (N'i a pas d'autra mai leiala), e aquela ciutat designada per Cidade do Santo Nome de Deus de Macau, Não Há Outra Mais Leal (Ciutat del sant nom de Dieu de Macau, N'i a pas d'autra mai leiala)).
Macau sofriguèt de las atacas olandesas de 1603 a 1622, an que resistiguèt a un asag de conquista après dos jorns de combat. Lo comèrci amb lo Japon s'acabèt subte: confinats dins l'illa de Dejima dins lo pòrts de Nagasaki dempuèi 1636, los portugueses e lo catolicismo èran vists coma una de las causas de la rebelion de Shimabara de 1638, essent expulsats del Japon en 1639, al meteis temps lo cristianisme al Japon passèt a la clandestinitat (los Kakure Kirishitan). Reprimida amb l'ajuda dels olandeses, que s'èran establits a Hirado- la rebelion enforcèt las políticas d'isolament Sakoku del Chogun Tokugawa Iemitsu, tocant plan l'economia de Macau, que comencèt lèu lo declin. Dejima passèt als olandeses de la VOC, que ganhèron l'exclusivitat del comèrci, damatjant fòrça l'economia de Macau.
Restauracion e declin de l'Estat Portugués d'Índia
En 1640, comecèt la Guèrra de laa Restauracion al Portugal. Acabant amb la dominacion dels Absborgs Joan IV de Portugal ascediguèt al tròn. Lo rei envièt d'embaissadorss en França, Anglatèrra e Olanda, per ne far de partenaris dins la luta contra Espanha. Foguèt signat lo Tractat de l'Aia (1641) establissent una trèva de detz ans entre lo Reialme de Portugal e Olanda. Èra un Tractat d'Aliança Defensiva e Ofensiva entre ambedoas partidas. En practica, la trèva signada per totes los territòris d'ambedos empèris, se limitèt al continent europèus, essent ignorada per ambedoas partidas pel rèste del mond: Malaca foguèt conquistada pels olandeses de la VOC en 1641, al culminar la guerra, essent lo tust màger, privant l'Empèri portugués del contraròtle de l'estrech.
Lo 6 d'Abril de 1652, lo mercant de la VOC Jan van Riebeeck establiguèt un pòste d'avitalhament pròche del Cap de Bona Esperança que vendrà la vila Lo Cap, permetent als olandeses de dominar la rota del cap, realizant la navigacion dirècta dempuèi lo Cap de Bona Esperança fins a l'estrech de la Sonda, en Indonesia.
Ceilan foguèt perduda en 1658, Cochim en 1662 e la còsta de Malabar en 1663, trencant un segund acòrdi de patz, lo Tractat de l'Aia de 1661, l'annada Bombai e Tànger foguèron cedidas a Anglatèrra coma dòt del maridatge entre la princesa Catarina de Bragança e Carles II.
L'administracion passada de l'Empèri, per manca de fonts umans, economics e militars per realizar una ocupacion, una reorganizacion del comèrci amb los Turcs e los Arabs, amb de rotas novèlas de transpòrt dels products orientals (las "Rotas del Levante"), los piratas e los corsaris, e, sobretut l'aument de la capacitat economica, militara e navala de poténcias europèas coma Anglatèrra e Olanda, qu'establiràn los sieus Empèris suls territòris conquistats als portugueses coma las vastas rotas comercialas, acabèron amb lo monopòli Portugués en Orient.
Del sieu Empèri fragmentat, Portugal sonque capitèt a gardar pas mai que Goa, Daman, Diu, Macau e Timòr Èst.
I aguèt dos breus periòdes de dominacion britanica (1797-1798 e 1802-1813) e pauc d'autras menaças exteriòras après aquel episòdi.
Preséncia portuguesa en las Americas
Fins a 1501, la Corona portuguesa envièt doas expedicions de reconeissença. Confirmant la descripcion de Pero Vaz de Caminha, que "Fins ara podèm pas saber s'aja d'aur o d'argent, o quin que siá biais de metal o de fèrre a çò qu'avèm vist; mas la quita tèrra gausís plan de bon aura, tan frescs e temperats coma aqueles entre Doiro e Minho", s'encontrèt coma principala font d'expleitacion d'una fusta rogenca, preciosa per la tinturariá europèa, que los tupis nomenavan ibirapitanga e a que foguèt donat lo nom de pernamboc. Ongan lo rei Manuel decidiguèt transferir l'exploracion al privat, adoptant una política de concessions de tres ans: los concessionaris deverián descobrir 300 lègas de tèrra per an, instalar alà una fortalesa e produire 20.000 quintals de pernamboc. En 1502, un consòrci de comerçants financièt una expedicion, que foguèt comandat per Gonçalo Coelho, per aprigondir la coneissença de las fonts de la tèrra, establir de contactes amb los amerindians e subretot realizar la cartografia de la partida situada en deçà del Meridian de Tordesilhas, qu'aparteneciá a la corona portuguesa.
En 1503, tot lo territòri èra arendat per la corona per l'exploracion del pernamboc als comerçant que financiavan l'expedicion, entre eles Fernão de Noronha, qu'èra representant del banquièr Jakob Fugger, que financiava de viatges portugueses en Índia. En 1506 produguèt gaireben 20 mila quintals de pernamboc, amb demanda creissenta en Euròpa, que lo pretz elevat fasiá lo viatge lucratiu. Las naus ancoravan dins la còsta e recrutavan d'indians pel trabalhar del talh e carga, en cambi de pichonas merças coma de vestits, colars e miralhs. Cada nau cargava en mejana cinc mila barrolhs de 1,5 metre de long e de 30 quilogramas. L'arendament foguèt renovelat per dos còps, en 1505 e 1513. En 1504, en reconeissença, lo rei Manuel I donèt a Fernão de Noronha la primièra capitaniá ereditária al litoral brasilenc: l'illa de São João da Quaresma, atual Fernando de Noronha.
Dins las tres primièras decennias, Brasil aviá un ròtle segondari dins l'espaniment portugués, essent alara centrat sul comèrci amb Índia e amb l'orient. Lo litoral servissiá fondamentalament coma pieja de la cròsta d'Índia, subretot la Baía de Todos-os-Santos ont las flòtas seprovesissián en aiga e fusta, profeitant per far de pechonas reparacions. A Rio de Janeiro, près de la boca del rio foguèt erigit un bastit qu'inspirèt lo nom que los índians donavan al local: "cari-oca", casa dels blancs.
Las Capitaniás ereditárias e lo primièr Govèrn General (1532-1580)
Dempuèi las expedicions de Gonçalo Coelho que signalavan d'incursions dels franceses sul litoral brasilenc. A partir de 1520, los portugueses s'apercebèron que a region riscava d'èsser disputada, a causa de la contestacion del Tratado de Tordesilhas per Francés Ièr de França, qu'encoratjava la practica dels corsaris. L'aument de la contrabanda de pernambuco e d'autres fachs realizats pels corsaris, desencadenèron un esfòrç de colonizacion efectiva del territòri.
Vesent lo risc que corriá lo projècte de colonizacion, la Corona decidiguèt de centralizar l'organizacion de la Colonia. Amb per tòca de "donar favor e ajuda" als donataris, lo rei creèt en 1548 Lo Govèrn General, enviant como primièr governador-general Tomé de Sousa. Tornèt crompar als eritièrs de Francisco Pereira Coutinho la Capitaniá de la Baía de Todos os Santos, ne fasent la primièra capitaniá reiala, sèti del Govèrn General. Aquela mesura implicava pas l'atudament de las capitaniás ereditàrias. Lo governador-general ne venguèt a assumir fòrça funcions abans devoludas als donataris. Tomé de Sousa fondèt la primièra ciutat, Salvador (Bahia), capitala de l'estat. Prenguèt tres adjunts per ocupar las cargas de las finanças, de la justícia e de la defensa del litoral. Tanben venguèron de preires jesuistas, per catequizar los indigènas. En 1551, foguèt creat lo 1èr evescat del Brasil. Foguèron tanben installadas las Cambras Municipalas, compausadas pels "òmes bons": proprietaris fonzièrs, membros de las milícias e del clergat. Jol govèrn de Tomé de Sousa arribèt al Brasil fòrça artesans. D'en primièr trabalhèron dins la construcion de la ciutat de Salvador e, puèi, dins las instalacions de las fabricas de la region.
Los governadors seguents, Duarte da Costa (1553 - 1557) e Mem de Sá (1557 - 1572), afortiguèron la defensa de las capitaniás, realizèron d'exploracions de reconeissenças e prenguèron de mesuras dins lo sens de tornar afirmar la colonizacion, afrentant de tusts amb los natius e lo invasidors, subretot los franceses, que en 1555 menats per Nicolas Durand de Villegagnon ocupèron lo territòri de Rio de Janeiro, ont ensajaron d'establir una colonia, la França Antartica. L'ocupacion francesa durèt fins a 1567, an que foguèron definitivament desbandats, establissent fin finala l'egemonia portuguesa. Surgiguèron alara lo conflictes amb l'evesque, e tanben amb los quita jesuistas que s'oposavan a l'esclavatge indigèna, e entre ancians e nòus colons.
Al començament del sègle XVII, Pernambuco venguèt lo pòste màger e mai ric de produccion de sucre del mond.
Villotran
Villotran es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Empèri Portugués
Dominacion de Absborgs, division e invasions olandesas (1580-1663)
Amb l'union iberica jos la dominacion dels Absburgs, resultant de la crisi de sucession de 1580 al Portugal, acabant amb las limitas del meridian de Tordesilhas, podèt s'espandre lo territòri del Brasil fins a l'oèst. Se realizèron d'expedicions cap a l'interior que sián ordenadas per la Corona, o pels particulars. Aquelas expedicions exploratòrias durèron d'annadas, en cerca de riquesas mineralas, sobretot d'argent abondent dins l'America espanhòla e indigènas asservidas. Mas aquela union placèt l'empèri portugués dins de poténcias europèas rivalas d'Espanha, coma Olanda. Em 1595, comencèt la guèrra Luso-olandesa.
Perreux (Iona)
Perreux  es una anciana comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, es venguda comuna delegada de la comuna novèla de Charny-Orée-de-Puisaye.
Empèri Portugués
Dominacion de Absborgs, division e invasions olandesas (1580-1663)
Comencèt, alara, un grand desvolopament de l'agricultura. L'economia de la colonia pauc a pauc venguèt la producion da cana de sucre dins grandas proprietats, coma las fabrica de sucre coma peça màger, subretot a Pernambuco, a Bahia, a São Vicente (atual São Paulo) e mas tard a Rio de Janeiro. Amb una produccion plan superiora a aquela de las illas Atlanticas, lo sucre brasilenc passèt aquela de quina que siá en Euròpa e, al començament del sègle XVII, èra exportat cap a Lisbona, Anvèrs, Amesterdam, Rotterdam, Amborg. Gabriel Soares de Sousa comentava lo luxe regnant a Bahia, amb de capelas magníficas e los repais dins de vaissèlas d'Índia, qu'èra lo lèst de las naus. Per sosténer la produccion a partir de la mitat del sègle XVI, comencèron a èsser importats d'africans coma esclaus. Fins alara los portugueses avián lo monopòli del trafic d'esclaus, mas amb la creissença de las colonias francesas, olandesas e anglesas intrèron dins lo negòci, aflaquèron la part portuguesa. Capturats dins tribús en Africa, a vegada amb l'implicacion dels caps rivals, passant l'Atlantic dins de naus negrièrs, dins de condicions mai marridas. Dins la Senzala los sieus filhs tanben èran esclaus.
Villotran
Geografia
Villotran Se tròba a la cœur del país de Bray
Perreux (Iona)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Empèri Portugués
Dominacion de Absborgs, division e invasions olandesas (1580-1663)
Em 1624, la recentament creada Companhiá neerlandesa deis Índias occientalas, o WIC, conquistèt la ciutat de Salvador, capitala de l'Estat de Brasil. Lo Governador foguèt capturat lo govèrn passèt en las mans de Johan van Dorth. La resisténcia portuguesa se tornèt organizar dempuèi Arraial do rio Vermelho. Em 1625 la Corona espanhòla envièt una poderosa armada lusoespanhòla, coneguda coma la Jornada dels Vassals. Aquel blocatge lo pòrt de Salvador, provòca la reddicion olandesa e a recuperacion de Bahia.
Villotran
Geografia
Villotran se trouve au cœur du pays de Bray
Perreux (Iona)
Nòtas
<references group=N/>
Empèri Portugués
Dominacion de Absborgs, division e invasions olandesas (1580-1663)
En 1630, a Capitaniá de Pernambuco foguèt conquistada per la WIC. Lo territòri ocupat foguèt renomenat Nòva Olanda, comprenent set de las detz e nòu capitaniás del Brasil a l'epòca. Joan Maurici de Nassau-Siegen foguèt nomenat Governador de la colonia. L'avança olandesa dins la doas còstas de  l'Atlantic Sud a partir de la fin del sègle XVI menacèt fòrça las possessions portuguesas. Los olandeses prenguèron sucessivament Recife, capitala del Brasil Olandés, en 1630, de São Jorge da Mina (1637), de Arguim (1638), de São Tomé (1641) e São Luís (1641), capitala de l'Estat de Maranhão. Pasmens, la partida màger del Brasil demorèt dins de mans portuguesas, que demòran jos una menaça de contunh de la preséncia olandesa.
Espinosa de Cerrato
Espinosa de Cerrato es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Empèri Portugués
Dominacion de Absborgs, division e invasions olandesas (1580-1663)
A aquela epòca, foguèron fondats los quilombros, coma lo Quilombo dos Palmares, liderat per Zumbi, qu'amassava de milièrs de negres escapats de las fabricas de cana del Nòrdèste brasilenc e d'indians e blancs paures o indesirables. Aquel "sosmond" foguèt destrusit por de correires portugueses comandats per Domingos Jorge Velho.
Restauracion e capitulacion olandesa (1640-1663)
En 1640, una armada lusoespanhòla fracassèt lo desbarcament a Pernambuco, essent destruida près de Itamaracá. La guèrra tornèt. Aquel meteis an comencèt la Guèrra de Restauracion, acabant atal lo periòde de la nominacion Absborga e Joan IV de Portugal pojèt al tròn. En 1642, Portugal concediguèt a Anglatèrra la posicion de "nacion mai favorizada" del comèrci colonial.
Villotran
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Empèri Portugués
Restauracion e capitulacion olandesa (1640-1663)
En 1645, espeliguèt l'Insurreccion Pernambucana de lusobrasilencs descontents de l'administracion de la WIC. Ongan lo Brasil foguèt auçat en principat. Entre 1648-1649 se debanèron las Batalhas dels Guararapes, vencits pels lusobrasilencs dins l'Estado de Pernambuco. La primièra batalha se debanèt en 19 d'Abril de 1648, e la segonda en 19 de Febrièr de 1649. Las fòrças lideradas pels senhors de fabrica André Vidal de Negreiros e João Fernandes Vieira, per l'african Henrique Dias e per l'indigèna Felipe Camarão, acabèron las invasions olandesas de Brasil, pasmens se la guèrra contunhava dins d'autras partidas de l'Empèri. Entre 1645 e 1654, los colons de recife (tanben nomenats leons del nòrd) lusobrasilencs, comandats per Salvador Correia de Sá, los expulsèron del Brasil e recuperèron Recife.
En 1648, a Rio de Janeiro, Salvador Correia de Sá e Benevides preparèt una fròta de 15 naus jol pretèxto d'ajudar los portugueses assetjats pels guerrièrs de la reina Nzinga en Angòla. Partiguèt de Rio de Janeiro a 12 de Mai e, majans de contactes amb lo Jesuitas, capitèron a reconquistar Luanda lo 15 d'Agost. La campanha se debanèt de 1648 a 1652, recuperant Angòla e l'illa de São Tomé pels portugueses.
A la mitat del sègle, lo sucre produsit dins las Antilhas Olandesas comencèt a concurenciar fòrça amb lo sucre de Brasil. Los olandeses perfeccionèron la tecnica del Brasil, e dominavan lo transpòrt e distribuicion en tot a Euròpa. Em 1649, seguissent una idèa ja avançada pel preire António Vieira, lo rei Joan IV autorizèt la creacion de la Comapnhiá Generala del Comèrci de Brasil  per planificar lo retorn de l'agromanufatura sucrièra. Sa realizacion màger foguèt de progir, de biais esxlusiu, d'esclaus africans per la region nordeste de Brasil e garantir lo transpòrt del sucre en seguretat cap a Euròpa, per assistir la resisténcia a l'invasidor.
Lo 26 de genièr de 1654 foguèt signada la capitulacion olandesa al Brasil, la Capitulacion del Camp de Taborda, a Recife, d'ont partiguèron las darrièras naus olandesas. Portugal foguèt obligat de s'ajudar d'Anglatèrra e ongan aumentèron los drechs angleses, que podavan negociar en directe diferents produits del Brasil cap a Portugal e lo contrari.
En 1661, Anglatèrra s'impliquèt a defendre Portugal e las colonias en cambi de dos milions de cruzados, obtenent alara las possessions de Tànger e Bombai, cedidas coma dòt del maridatge entre la princesa Caterina de Bragança e Carlos II d'Anglatèrra. Ongan foguèt signat lo Tractat de patz de l'Aia amb los olandeses: Portugal aceptèt las pèrdas en Asia, s'implicant per pagar uèit milions de Florins, equivalent a seisenta e tres toneladas d'aur, coma compensacion per la reconeissença de las sobeiranetat portuguesa del Nordeste brasilenc, l'ex-Nòva Olanda. Lo pagament se faguèt en prestacions, pendent quarente ans e jos menaça d'invasion de la Marina de Guèrra.
Lo cicle de l'aur (1693-1800)
A la fin dels afrontaments amb los olandeses, capitant a recuperar Brasil e los territòris en Africa, Portugal perdèt per sempre la preeminéncia de l'Orient. Atal, pendent lo sègle XVII, Brasil comencèt a ganhar una importància creissenta dins l'Empèri, per que exportava pernamboc e sucre.
A partir de 1693, las atencions se centrèron sus la Capitaniá d'Espírito Santo, dins la region coneguda ara Minas Gerais, ont de colonizators paulistas avián descobèrt d'aur. Las primièras descobèrtas importantes dins lo mont Sabarabuçu e comencèt l'exploracion dins la regions aurifèras (Minas Gerais, Mato Grosso e Goiás) provoquèron una verdadièra "ronçada cap a l'aur", amb una granda afluéncia migratòria cap a aquela regions. Em 1696 foguèt fondada l'establiment que venguèt la vila de Minas Gerais en 1711, nòu centre economic dins la colonia, amb un poblament rapid e unes conflictes.<span class="mw-ref" id="cite_ref-97" rel="dc:references"> [nota 16]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-97" rel="dc:references">
Aquel Cicle de l'aur pereitèt la creacion d'un mercat interne e atrach una grande fòrça imigrants. La populacion cresquèt de 750% entre 1650 a 1770. La populacion de Minas Gerais lèu venguèt màger de Brasil, contribuissent al poblament de l'interior. 78% d'aquela populacion èra constituida per de negres e mestisses, se destaquèron tanben los marranos venent del nòrd de Portugal e de las Illas dels Açores e Madeira, importantas pel comèrci colonial per la poblacions a l'entorn de Ouro Preto e Mariana.
La ronçada cap a l’aur aumentèt fòrça las recèptas de la corona, que prengava un cinquen de tot lo mineral extrach, o qu'èra conegut coma lo "quinto". Malversacion e trafics èran frequents, qu'èra instituits tota una burocracia de contraròtle.<span class="mw-ref" id="cite_ref-98" rel="dc:references"> [nota 17]  <span class="mw-ref" id="cite_ref-98" rel="dc:references">
La correspondéncia de l'embaissador francés a Lisbona, Rouillé, fa la primièra mencion d'aur arribant per la flòta en 1697 - 115,2 quilogramas. Los elements per jutjar de l'aur intrat al Reialme de 1698 a 1703, e Godinho sens citar la font menciona, en 1699, 725 quilogramas e, en 1701, 1.785 quilogramas. La produccion aurifèra passèt de 2 tonas per an en 1701 a 14 tonas dins los ans 1750, mas après comencèt a declinar fòrça fins a s'agotar abans la fin del sègle. L'aur passèt en beneficis los autres produchs del comèrci e permetèt la prosperitat de Rio de Janeiro. L'importància economica de Brasil per Portugal èra tan granda que Joan IV fasiá referéncia a Brasil coma "vaca lachièra del Reialme".
A la fin dels ans 1720, tanben foguèt descobèrt de diamant e autras pèiras preciosas. L'aur abondent pels rius s'agotava e venguèt la penosa cerca dins venas minièras, fasent la condicions de vida dels esclaus dins de regions minièra fòrças dificilas. Apareguèron tanben de metals preciosos a Goiás e Mato Grosso, al sègle XVIII.
La decadéncia de l'industria minièra rendèt malaisit pagar los impòsts exigits per la Corona. En 1789, quand foguèt anonciat anunciava a derrama, um impòst de 20% de la valor de l'aur retirat, provocant dins Ouro Preto la conjuracion minièra. La revòlta que partiguèt de l'eleit de Minas Gerais faguèt fracàs e, em 1792, um dels líderes, Tiradentes, foguèt enforcat. Detz ans mai tard seguiguèt la Conjuracion de Bahia a Salvador, un movimento que partiguèt del jaç umble de la societat de Bahia, amb fòrça negros, mulatres e sartres, que precicavan la libertacion d'esclaus, L'instauracion d'un govèrn igualitàri amb l'instalacion d'una Republica de Bahia, lo 12 de Agost de 1798. Aqueles dos moviments manifestèron ja l'intencion de proclamar l'independéncia, inspirats dels ideals de la luces de França e de la recenta independéncia nòrdamericana.
Transferiment de la Còrt e Independéncia del Reialme del Brasil (1807-1825)
En Novembre de 1807, fugissent las tropas de l'imperaire francés Napoleon Bonaparte, la corona portuguesa se transferís al Brasil. Joan VI arribèt dins la vila de Rio de Janeiro en 1808 amb una seguida de 15 mila personas, après una aliança secrèta amb Grand Bretanha, qu'acceptèt de salvar la familha reiala e lo govèrn portugués, escortant las naus. S'installèron al Palai da Ciutat, residéncia dels governadors dempuèi 1743.
Quatre jorns après l'arribada, encara a Salvador, Bahia, lo Prince seguiguèt la primièra carta reiala amb lo Decret d'Obertura dels Pòrts a las Nacions Amigas, acabant pel Pacte colonial, qu'estabeleciá lo monopòli del comèrci del Brasil amb Portugal. Los pòrts brasilencs foguèron alara obèrts a las nacions amigas (coma a Gran Bretanha). Èra permés l'importacion "de totas e quin que siá lo genre, produts mnufacturats e merças transportadas per naus estrangièras de las poténcias que demoravan en patz e armonia amb la Corona Reiala" o en naus portuguesas, dins un assag per mermar, aparat pels pòrts, la totala dependéncia de Portugal e de Grand Bretanha. Aquela obertura foguèt acompanhada per una seria de melhoracions, decretats per carta reiala: après lo comèrci, arribèt "la libertat de l'industria", la creacion de l'Entrepresa Nacionala e d'una Fabrica de Polvora, que dempuèi 1540 se fabricava dins la Fabrica da Polvora de Barcarena. Lo 12 d'octobre foguèt la Banca de Brasil per financiar las nòvas iniciativas.
En represalha contra França, lo rei Joan ordenèt l'invasion e annexion de la Guaiana Francesa, al nòrd extrèma, e de la listra orientala del riu Uruguai, al sud extrèma. Lo primièr territòrio tornèt en devolucion a francesa en 1817, mas Uruguai demorèt jol npm de Província Cisplatina.
Lo 16 de decembre de 1815, lo contèxte de las negociacions del Congrès de Viena, Brasil foguèt auçat a la condicion de Reialme a l'interior de l'Estat portugués, amb designacion "Reialme Unit de Portugal, Brasil e Algarves". Rio de Janeiro venguèt Còrt e capitala imperiala e las ancianas capitaniás venguèron nomenadas províncias. Aquel an morriguèt la reina Maria I e Joan VI foguèt coronat rei. Donant al Brasil coma escut una esfèra manuelina qu'èra já presenta sus las monedas de l'Africa portuguesa (1770).
En genièr de 1821, après la (revolucion liberala portuguesa de 1820), fogèron instauradas al Portugal las "Còrtes Geraneralas, Extraordinárias e Constituissentas de la Nacion Portuguesa" encargadas d'elaborar una constituicion. En Febrièr, João VI ordenèt que los deputats de Brasil, e tanben dels Açores, Madeira e Cap Verd participen a l'assemblada. A Rio de Janeiro, un decret infòrma del retorn del rei a Portugal e ordenèt que, «sens pèrda de temps», se realize las eleccions dels deputats per representar lo Brasil dins la "Còrts Generalas" convocadas a Lisbona.
Brasil elegiguèt 81 representants per las Constituissentas a Lisbona. En Abril arribèron a Lisbona Maciel Parente e Francisco Moniz Tavares, deputats de la Junta do Pará e de Pernambuco, los primièrs brasilencs a parlar oficialament dins l'Assembleda, dins un debat viu, amb los deputats portugueses Borges Carneiro e Ferreira Borges e Moura, contra mandar mai de tropas a Pernambuco e a la malaisida demorança de fòrça guarnisons militaras portuguesas en província. A Rio, la primièra assembleda d'electors de Brasil resultèt un afrontament fasent de mòrts, que de tropas portuguesas dissolvent la manifestacion. Lo jorn seguent, de cariocas placardan a pòrta del Palai un cartèl amb l'inscripcion "Bocariá de Bragança", se referissent al Rei coma maselièr. João VI partèt cap a Portugal cinc jorns après, lo 16 de abril de 1821, daissan lo sieu filh Pedro de Alcântara coma Prince Regent de Brasil. En Agost de 1821 las Còrts presentèron tres projectes per Brasil coma mesuras qu'aquelas foguèron recebutadas. En genièr de 1822, la secession de Brasil foguèt lançada e anonciada informalament pel príncipe eritièr Pedro de Alcântara, amb la declaracion de çò que será conegut al Brasil coma "Dia di fico", amb las paraulas seguentas: '' Perque es per lo ben de totes e lo bonaur general de la nacion, soi prèst: digatz al pòble que demori. Ara soi vengut vos recomendar union e tranquilitat. Aquela se faguèt lo 7 de setembre romancejat jol nom de crit d' Ipiranga"
Lo 7 de setembre de 1822, Pedro de Alcântara proclamèt l'independéncia e reinèt fins a 1831, venent Pèire I de Brasil, que succediguèt lo sieu eritièr, Pèire II, alara qu'aviá pas cinc ans. A catòrze ans en 1840, Peire II atenguèt la majoritat, essent coronat emperaire l'an seguent. A la fin de la primièra decennia del Segond Reialme, lo regime s'establissiá. Las províncias foguèron pacificadas e la darrièra granda insurreccion, la Revòlta Praieira, foguèt desfacha en 1849.
Amb la reconeissença per Portugal de la declaracion d'independéncia de Brasil, en 1825, contra pagament, Portugal foguèt alara obligat de contunhar l'espandiment territorial cap a l'interior d'Africa per tòca de se manténer fàcia a las autras poténcias. L'independéncia de Brasil, alara, provoquèt una immensa onda de tust emocionala e materiala al Portugal, que Brasil èra lo barri de l'Empèri, símbòl de l'orguèlh nacional.
Portugal Insular
Pendent lo reialme de Joan I, jol comandament de l'Infant Enric, se realiza la descobèrta de l'illa de Porto Santo per Joãn Gonçalves Zarco en 1418 e mai tard l'illa da Madeira per Tristão Vaz Teixeira. Serà un nòu desbarcament qu'èra ja coneguda l'existéncias de las illas de Madeira al sègle XIV, al véser de la cartografia de l'epòca, subretot sus las mapas italianas e catalanas.
Èran, alara, d'illas desabitadas que, amb lo sieu clima, oferecián de possibilitats de poblament e reunián las condicions per una expleitacion agrícòla. Las archipèlas de Madeira e de las illas Canàrias provòcan, dempuèi lo començament, l'interés tant dels Portugueses que del Castelhans; qu'èran pròche de la còsta africana, representant de fòrts potencials econemicas, e subretot las Canàrias, qu'avián una granda importança estrategica.
La disputa d'aqueles territòris es a l'origina del primièr conflicte iberic motivat per de rasons expansionistas que s'acabèt amb la signatura del Tractat d'Alcáçovas-Toledo en 1479. En mai de formalizar la patz entre Afonso V de Portugal e los Reis Catilics, conteniá de clausulas al subjècte de la política extèrna d'ambedos reialmes, qu'èran en competicion per la dominacion de l'Ocean Atlantic e de las tèrras fins alara descobèrtas sus la còsta africana: Portugal obtenguèt la reconeissença de la sieuna dominacion sus l'illa da Madeira, o l'Archipèla dels Açòres, o del Cap Verd e de la còsta de Guinèa, alara que Castelha recebèt las illas Canàrias, renonciant a navegar al Sul del cap Bojador, es a dire, del Paralèl 27 ont se situavan. Contrarotlava tanben los airals d'influéncia e d'espandiment d'ambadoas coronas pel Reialme Oattacid de Fès, al Nòrd d'Africa.
Madeira
Per ensejar d'evitar una situacion identica a aquela de Canàrias, perdudas en favor de Castelha, en 1424 comencèt la colonizacion de Madeira amb un sistèma de capitaniás. D'en primièr Madeira (madeira en portugués es fusta) exportava cèdre, tueis, dragonièr, indigòt e autres matèrias de tinturas; a partir de 1450 venguèt um centro produtor de cerealas.
E mai del rèste de la producion cerealièra, l'infant Enric envièt plantar, dins l'illa de Madeira, la cana de sucre - rara en Euròpa e ja presenta en Algarve - promovent, per çò far, venent, de Sicília, de brots e tecnicas especializadas. A partir de 1455, comencèt una florissenta industria sucrièra. L'acessibilitat de Madeira atrirèt de comerçants genoeses e flamencs interessats per contornar lo monopòli Venecian, d'entre aqueles se destaca lo florentin Bartolomeu Marchionni. La produccion aumentèt tant que se necessitava de man d'òbra. Per satisfar aquel manca, foguèron menats, dins l'illa, d'esclaus originaris das Canàrias, de Marròc e, mas tard, d'autras zonas d'Africa.
Mai tard, a l'entorn del sègle XVII, la cultura de la cana de sucre foguèt promòuguda al Brasil - d'en primièr comercializat coma "sucre de Madeira" - e Madeira investiguèt dins la produccion de vin.
Açòres
En 1427, se faguèron los primièrs contactes amb l'archipèla dels Açòres per Diogo de Silves. Mai dins per aquela descobèrta lo grop oriental del Açores, (São Miguel e Santa Maria). Seguèt la descobèrta del grop central (Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico e Faial). En 1452 lo grop ocidental (Flores e Corvo) foguèt descobèrt per João de Teive.
Las archipèlas dels Açores e de Madeira, territòrrios desabitats fins a la descobèrta, foguèron colonizats dempuèi lo començament del sègle XV, coma lo sud do Continent Português, subretot per de portugueses, tanben d'unes d'estrangièrs europèus, mai sovent flamencs e italians. La preséncia d'un grand nombre de flamencs dins las illas del Grop Central faguèt que foguèron nomenadas pendent d'annadas "illas flamencas" (en inglés "Flemish islands") dins la cartografia presenta al nòrd europèu. La preséncia dins las illas de flamencas e alemandas, coma lo cosmografe Martin Behaim, contribuiguèt al cosmopolitisme de convivéncia insular d'alara, subreot dins lo grop central. Entre lo pòbles que vivián als Açores èran de marranos, josieus convertits forçats al catolicisme qu'emigrèron del continent europèu per prene de tèrras e escapar a la percecussion religiosa.
L'espelida de las illas se deu a l'importança coma escala dins la nomenada Rota d'Índia, ajudant las naus de retorn de la "vòlta del mar". Dins lo pòrt d'Angra do Heroísmo eram reprovesidas e reparadas las embarcacions cargadas de merças. La vila tenguèt un ròtle actiu a pendent la Crisi de sucession de 1580 resistissent als Castelhans, apiejant Antòni I de Portugal qu'aquí establiguèt lo sieu govèrn, lo 5 d'Agost de 1580 al 6 d'Agost de 1582. Mai tard, dins lo contèxte de la Dinastia Filipina, serviguèt de pòrt als galions espanhòls cargats d'aur e d'argent, venent de las "Índias Ocidentalas", d'una rota que s'espandissiá de Cartagena de las Índias, passava per Porto Rico e per Angra, e arribant a Sevilha. En 1641, perque  expulsèt los espanhòls fortificats dins la fortalesa Monte Brasil, Joan IV de Portugal li donèt lo nom de "Sempre leal cidade", (ciutat sempre leiala).
Assubjectidas dempuèi lo començament al regime senhorial, coma lo rèste del país, las Illas foguèron integradas dins  l'estrutura centralizada del Reialme pel Marqués de Pombal, al sègle XVIII, que s'acabèt lo regime senhorial e instituidas las capitaniás generalas, precedissent als distrites autonòmas del liberalisme del sègle XIX.
En efièt, als Açòres, las capitaniás donatárias foguèron suprimidas en 1766, demorant l'autoritat del Govèrn centralizat del capitani general, amb sèti a Angra. Lo 26 de genièr de 1771 los Açores foguèron oficialament declarats província de Portugal.
Las illas portuguesas venguèron constitucionalament, en 1976, regions autonòmas de Portugal, Estat unitari, podent pas mai èsser consideradas coma de partidas de l'Empèri, que pasmens ajudèron a lo colonizar.