Empèri_Espanhòl
Descobèrta d'America (1492-1499)
D'annadas mai tard, a l'acabar la Reconquista (1492), la Corona de Castelha sostenguèt Cristòl Colomb, que son origina es fòrça discutida, dins son expedicion. Colomb cresiá que la circumferéncia de la Tèrra èra mendre que n'es en realitat, e volgava aténher Cipango (Japon, China, las Índias e l'Orient) navegant cap a l'oèst, puslèu que de circunnavegar Africa. Mas imaginava pas l'existéncia d'America, continent que Cristòl Colomb passèt a l'istòria coma lo descobridor. Amb tres embarcacions, la Pinta, la Niña e la Santa María, un budget de gaireben dos milions de maravedís apiejat per Isabèl Ia de Castelha mejans de banquièrs e borgeses valencians, del rèsta d'Espanha e italians, e amb unes 90 òmes, recrutats amb l'ajuda inestimable e primordiala dels fraires Pinzón: Martín Alonso e Vicente Yáñez, copropietaris de la Pinta e la Niña, formèron una flòta de descobèrta que vendràn las mai importantas de l'istòria e comencèt lo primièr viatge. L'objectiu èra Cipango (l'actual Japon). Lo 13 de setembre, descobriguèt la declinason magnetica de la Tèrra, e lo 16 de setembre arribèron a la mar dels Sargasses. Lo 24 de setembre i aguèt a bòrd de las naus un ensag de motinariá, mas la crisi foguèt mestrejada. A partir del 1èr d'octòbre se rendèt compte que quicòm anava pas plan. Lo 6 d'octobre avián ja passat las 800 lègas sens indicis de tèrra, malgrat que segon sas estimacions auriá degut tocar tèrra après aver navegat 700 lègas. Pendent la nuèch del 6 al 7 d'octobre, se produguèt la primièra motinariá entre los marins de la Santa María. Los fraires Pinzón faguèron coma Colomb e mestrejèron la motinariá. Pasmens, la nuèch del 9 al 10 d'octobre lo malèsser s'espandiguèt a totes, tanben als quita Pinzón. Alara, prenguèron per navegar tres jorns de mai e acabat aquel temps, se trobèt pas de tèrra, encara. Lo 10 vegèron d'ausèls, e fin finala l'11 de nuèch, lo mòssi Rodrigo de Triana cridèt dempuèi La Pinta: "Tèrra en vista". Desembarquèron Lo 12 d'octobre, e après 36 jorns de viatge, dins una illa coneguda pels natius coma Guanahani, que nomenèron eles San Salvador, dins l'archipèla de las Bahamas Tanben desembarquèron dins l'illa de Cuba, que nomenèron Joana, e dins l'Ispaniòla. Dins aquela, lo 25 de decembre de 1492, s'enfonsèt la nau capitana, la Santa Maria. Los rèstas foguèron utilizats per bastir lo fòrt de la Nativitat, bastissent atal, lo primièr establiment espanhòl en America. Dins lo viatge de retorn, una tempèsta separèt las doas naus que demoravan, la Pinta, amb Martín Alonso Pinzón, desembarquèt a Baiona; alara que la Niña, amb Colomb a bòrd, arribèt lo 4 de març a Lisbona ont encontrèt lo rei de Portugal, lo convencent que l'expedicion interferissiá pas amb sas proprietats allen mar. Après la descobèrta d'America, la corona castelhana foguèt la primièra a n'afirmant lo drech de possession, en acòrdi amb las bullas pontificalas d'Alexandre VI (1493-94). Lo tractat de Tordesillas (1494) signifiquèt lo despartiment del Nòu Mond entre lo reialme de Castelha e Portugal, daissant a aquel darrièr la part mai orientala de Brasil. En 1493 Colomb comencèt lo segond viatge aparat pel Papa Alexandre VI qu'aviá donat mejans sas bullas totes los poders pontificials per erigir de glèisas, predicar e aplicar las peniténcias que trobariá apropriadas. Un autre important companh de Colom èra lo catalan Pere Margarit, L'objectiu d'aquel viatge foguèt explorar, colonitzar, e predicar la fe catolica pels territòris qu'avián descobèrts, jol la proteccion de las bullas alexandrinas qu'enebissián lo territòri descobèrt de las reclamacions portuguesas. A la fins de 1493 arribèt al fòrt de Nativitat, dins l'isla Ispaniòla, trobant lo fortet destruit e totes los companhs mòrts. A la mitat de febrièr fa tornar dotze vaissèls cap a la peninsula, jol comandament d'Antonio de Tors, que faguèt un Memòri als reis catolics reclamant ajuda desesperadament, subretot de manjar e que se pague mai las gents. Se planguèt dins aquel memòri que s'èra enviat 200 personas sens sòu, e qu'alara avián pas de fonts per resòlvre los seus besonhs, que fòrça dels enviats avián de mestièrs pas que supausat que mestrejavan pas. A la fin de l'an arribèt una flòta de renfortiment comanada per Antoni de Tors. Flòta que tòca la peninsula en 1495 amb un cargament de 400 esclaus e una carta ont se plangava de las gents qu'èran anats a las Índias solament a s'enriquir "sens cap de trabalh ni pena " En 1496, Colomb tòrna a la peninsula.