cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vida
La vida (var. via, vita ) es lo caractèr pròpri ais entitats aguent d'estructuras complèxas (cellulas, organs, teissuts...) capablas de resistir a divèrsei causas de cambiament, de renovelar la matèria que la constituís gràcias a de procès d'assimilacion, de créisser e de se reprodurre. A l'ora d'ara, la vida es unicament coneguda sus la planeta Tèrra onte l'ensemble deis organismes vivents forman la biosfèra.
La biologia es la disciplina scientifica qu'estúdia lo foncionament deis èssers vivents.
Leis activitats caracteristicas
En biologia, una entitat quina que siegue es tradicionalament considerada coma viventa se presenta lei cinc signes seguents au mens un còp durant son existéncia : Aquelei critèris son de còps contestats car pòdon pas prendre en còmpte divèrsei cas particulars. Per exemple, permèton pas de classar dins lo vivent un ibrid esteril eissit dau crosament entre doas espècias. Pasmens, en despiech d'aquelei problemas, i a ges de consensus scientific per integrar lei precisions necessàrias ai cinc signes principaus.
Leis estructuras e la quimia dau vivent
L'estructura de basa de la vida es la cellula. D'efiech, cada entitat viventa coneguda a l'ora d'ara es compausada d'au mens una cellula, es a dire un element organic delimitat per una membrana destinada a protegir lo metabolisme e, generalament, lo materiau genetic. Lei membranas cellularas son constituidas de moleculas complèxas, generalament d'idrats de carbòni, de lipids, d'acids aminats e d'acids nucleïcs. Pasmens, lo carbòni es la basa de totei lei compausants principaus dei membranas. Per aquela rason, la vida terrèstra es de còps dicha « carbocentrica ». En teoria, d'autreis elements quimics podrián servir de basa a de formas de vida diferentas, especialament lo silici qu'a de proprietats quimicas similaras a aquelei dau carbòni.
Au sen de la vida terrèstra, se fau tanben nòtar de caracteristicas pròprias ai moleculas carbonadas quiralas. Per exemple, la màger part deis acids aminats presentas dins leis organismes vivents son de formas L. Lei formas D son fòrça raras e son observadas dins quauquei bactèris exotics. Un autre exemple d'aqueu fenomèn regarda leis osids que son quasi unicament de formas D.
Lo debanament de la vida
Leis organismes pus simples se reproduson gràcias a de mecanismes de divisions cellularas qu'an luòc quand lei condicions environamentalas son favorablas. Ansin, un bactèri unic pòu aisament entraïnar la formacion d'una gròssa colonia. En revènge, se lei condicions vènon desfavorabla, lei bactèris pòdon morir ò intrar dins un estat de dormància que permet de lei protegir. En leis organismes complèxs, coma lei vegetaus e leis animaus, la vida comença sota la forma d'un embrion, incapable de s'alimentar, que viu sus de resèrvas (granas, uòus...) ò qu'es norrit per l'individú-maire. La dependéncia pòu continuar après la naissença, especialament en leis aucèus e lei mamifèrs. Puei, après un periòde de creissença autonòma, l'individú vèn capable de se reprodurre. La vida de l'individú s'arrèsta amb sa mòrt que marca la disparicion dei cinc signes de vida dins l'organisme.
Lei formas pròchas dau vivent
En fòra deis organismes vivents, existís d'autreis estructuras organicas dins la natura. Pasmens, son pas consideradas coma viventas car tènon pas lei cinc signes caracteristics dau vivent. Lei pus coneguts son probablament lei virüs que son d'entitats capablas de parasitar una cellula viventa. La cellula atacada es adaptada per lo virüs per permetre l'utilizacion de son metabolisme afin de produrre d'entitats viralas novèlas. Lei virüs presentan de similituds fòrtas amb lo vivent mai dispausan pas de capacitats reproductritz pròprias.
Lei prions son un autre tipe d'entitats organicas non viventas. Relativament famós en causa de son ròtle dins la malautiá de Creutzfeldt-Jakob, son de proteïnas aguent una conformacion anormala que modifica sei foncionalitats. Dins certanei cas, son capables de se replicar mai lei prions dispausan pas de materiau genetic ò de metabolisme. Lei viroïds son de particulas similaras ai virüs mai son d'entitats pus simplas. Pasmens, pòdon aver d'efiechs similars. Enfin, es possible de mencionar lo cas dei transposons que de sequéncias d'ADN liuras que pòdon se desplaçar e se multiplicar d'un biais autonòm dins un genòma per un mecanisme dich transposicion.
L'origina de la vida terrèstra
Segon lo consensus actuau de la comunautat scientifica, la formacion de moleculas prebioticas (acids aminats, nucleotids, fosfolipids... etc.) comencèt i a benlèu quatre miliards d'ans a partir de l'atmosfèra terrèstra primitiva (dioxid de carbòni, gas volcanics, diazòt, aiga, amoniac, metan... etc.). Pauc a pauc, aquelei compausats quimics venguèron pus complèxas. L'aparicion de l'autoreplicacion e l'isolament dau mitan exterior per la mesa en plaça d'una membrana foguèron probablament lei doas etapas decisivas. Dins lei mitans aqüatics, aquò menèt a l'aparicion dei premierei cellulas, relativament similaras ai cianobactèris actuaus, i a au mens 3,5 miliards d'ans.
A la fin dau Precambrian vèrs i a 541 milions d'ans, lei fossils mòstran l'existéncia d'una fauna e d'una flòra marina fòrça diversificada. En revènge, lei gas atmosferics, fòrça toxics, empachavan totjorn l'emergéncia de formas de vida sus lei continents. Aquela darriera apareguèt a la fin dau Silurian (443-419 Ma) gràcias a l'accion de vegetaus verds productors de dioxigèn. D'efiech, aquò permetèt de crear una atmosfèra respirabla e, dins lei regions superioras de l'atmosfèra, de crear lo jaç d'ozòn que permet de protegir la superficia còntra lei raionaments ultraviolets.
L'evolucion de la vida terrèstra
L'evolucion es un ensemble de mecanismes iniciats amb l'aparicion de la vida. Dins la màger part dei cas, lei procès de multiplicacion cellulara engendran la formacion de cellulas identicas a la cellula d'origina. Pasmens, de còps, de cambiaments pòdon aparéisser dins lo còdi genetic. Dichs mutacions, entraïnan generalament la mòrt de la cellula car son la causa de disfoncionaments grèus. Pasmens, dins certanei cas, pòdon congrear l'aparicion d'adaptacions novèlas au mitan. Lei mutacions son alora susceptiblas d'èsser transmesas a la descendéncia de la cellula. Segon la natura dei transformacions, la naissença d'una espècia novèla es possibla.
La classificacion dau vivent
Dempuei l'aparicion de la vida, leis organismes vivents an conegut, en causa dau ròtle tengut per lei mutacions e l'evolucion, una diversificacion fòrça importanta. Ansin, per comprendre l'organizacion, lo foncionament e l'evolucion dau vivent, leis espècias actualas e disparegudas son l'objècte d'una classificacion destinada a identificar lei liames qu'existisson entre elei. Segon lei critèris adoptats, existís plusors classificacions dau vivent. Lei classificacions tradicionalas son basadas sus lei caractèrs observables (fenotipe), metòde encara utilizat amb leis espècias estenchas. En revènge, per leis espècias actualas, l'estudi dau patrimòni genetic (filogenia) es desenant preferit.
Dempuei son aparicion, la classificacion scientifica dau vivent es l'objècte de debats importants. D'efiech, lei disciplinas principalas a la basa d'aqueu projècte, coma la biologia, la genetica ò la fisiologia, evolucionan a un ritme fòrça rapide. Lei descubèrtas e lei contestacions son donc nombrosas. Lo modèl pus acceptat definís sièis grops principaus que son dichs « rèines » : Pasmens, existís de modèls alternatius amb un nombre diferent de rèines.
La vida extraterrèstra
Per sostenir aquela cèrca, foguèt creada una disciplina qu'estúdia lei formas possiblas d'una vida extraterrèstra. Dicha exobiologia, es situada au crosament entre l'astronomia e la biologia. Assaia de trobar lei condicions pus fondamentalas aguent permés l'emergéncia de la vida terrèstra e d'identificar de mecanismes pròches susceptibles de sostenir una biosfèra dins un environament fisicoquimic diferent.
La question dau sens de la vida
La question dau sens de la vida es un questionament ancian au sen dei comunautats umanas, benlèu aparegut durant la Preïstòria coma l'indica la mesa en plaça de rites funeraris durant lo Paleolitic. De facto, es una question polisemica que se declina dins mai d'un domeni :
Lei respònsas religiosas
Cada religion a desvolopat una vision e una analisi dau sens de la vida. Pasmens, en causa de la diversitat dei crèires e dei divinitats, aquò a menat a una gròssa diversitat de respònsas. Per exemple, foguèron prepausats de sistèmas de reïncarnacion ò de transferiments de l'arma vèrs un mond reservats ai defuntats. Entre lei visions pus importants, se pòu citar aquela dei religions abraamicas coma lo judaïsme ò lo cristianisme. Segon ela, la vida es lo fruch de la creacion divina e divèrsei lèis foguèron edictadas per Dieu per l'organizar e preparar lo sauvament de l'arma etèrna dau fidèu.
Lei respònsas scientificas
Dempuei l'aparicion de la termodinamica, la natura dau fenomèn vivent foguèt l'objècte d'un estudi de part de fisicians. D'efiech, en aparéncia, la vida es contrària au segond principi de la termodinamica que ditz que l'entropia d'un sistèma aumenta (ò demòra constanta). En particular, lo fisician austrian Erwin Schrödinger (1887-1961) publiquèt un obratge sus lo subjècte en 1944. Segon eu, un organisme es pas un sistèma isolat. Ansin, s'es capable de redurre son entropia intèrna, aumenta generalament l'entropia dau mitan exterior (produccion de curum...).
Lei scientifics s'interessan tanben a la capacitat de la vida de se propagar. D'efiech, segon leis observacions actualas, la vida coloniza totei lei mitans disponibles. Ansin, se pausa la question de saber s'es susceptibla de se difusar dins tot l'Univèrs. Òr, coma la vida sembla fòrça rara dins la galaxia, aquò es a l'origina d'una paradòxa dicha « paradòxa de Fermi ».
Lei respònsas filosoficas
La cèrca dau sens de la vida es un objectiu important de la màger part dei corrents filosofics e existís una gròssa diversitat de respònsas filosoficas a la question. Pasmens, au mens dos grops de definicions an un ròtle important dins l'istòria de la filosofia :
Benjamin Harrison
Benjamin Harrison (North Bend, Ohio, 20 d'agost de 1833 – Indianapolis, Indiana, 13 de març de 1901) foguèt un politician e avocat american. Serviguèt pels republicans coma 23en President dels Estats Units d'America de 1889 a 1893. Èra lo felen del 9en president del país, William Henry Harrison.
Campo de San Pedro
Campo de San Pedro es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Hauteville (Marna)
Hauteville es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joué-en-Charnie
Joué-en-Charnie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Bas saxon
Lo bas saxon (Plattdeutsch o Plattdüütsch //) es una lengas germanicas occidentalas del grop bas-alemand. Aquèla lenga regionala es parlada al nòrd d'Alemanha e a l'èst dels Païses Basses e per de grops emigrats, essencialament en America. Sembla plan al neerlandés e a l'anglés.
Pridi Banomyong
Pridi Banomyong, n. 1900 d. 1983, foguèt brèvament primièr ministre de Tailàndia entre lo 24 de març e lo 23 d'agost de 1946.
Mormant
Mormant es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Batalha d'Otumba
La batalha d'Otumba se debanèt lo 7 de julhet de 1520 durant la conquista espanhòla de l'Empèri Astèc. Opausèt una armada astèca comandada per lo cihuacoatl Matlatzincatzin (20,000-40,000 òmes) a una armada ispanotlaxcaltenca en retirada comandada per Hernán Cortés (1,800 òmes).
Tais (animal)
Tais es un tèrme que designa d'espècias de mamifèrs apartenent a la familha dels Mustelids. Aquel nom correspond pas a un nivèl precís de la classificacion scientifica de las espècias. Es donc un nom vernacular que lo sens es ambigú en biologia e designa d'espècias distinctas de las Melinae (taisses eurasiatics) o las Taxidea (tais d'America).
Caracteristicas comunas
Los animals designatss jol nom de tais sont de mamifèrs carnivòrs de talha mejana, de còs massís, de patas cortas e morre long. La forradura espesa e rufa es bicolòra, negra o gris brun, amb mai sovent de largas bendas blancas anant del cap fins al col o l'esquina, selon las espècias.
Brooklyn Nets
Los Brooklyn Nets son una equipa de basquetbòl professional que lo sèti es a Brooklyn, Nòva York (Estats Units), e que jòguen a la Division Atlantica de la Conferéncia Èst de la NBA.
Malamòrt (Lemosin)
Malamòrt (Malemort-sur-Corrèze en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Maffliers
Maffliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Nòtas
<references group=N/>
Lengas mirndi
Las lengas mirndi son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.
Elara (satellit)
thumb|right|[[Fotografia d'Elara realizada amb un telescòpi de 24".]]
Elara es un pichon satellit naturau de Jupitèr. Descubèrt en 1905 per l'astronòm estatsunidenc Charles Dillon Perrine (1867-1951), fa partida dau grop d'Himalia e orbita entre 9,2 e 14,2 milions de quilomètres de la planeta segon una trajectòria eliptica d'excentricitat 0,209 amb una enclinason de 27,5°. Sembla d'èsser un asteroïde e forma ovala d'una longor estimada a 86 km. Lo nom ven d'Elara, la maire del gigant Tityos dins la mitologia grega.
Lengas mirndi
Istòria
La proposicion d'una familha mirndi es facha d'en primièr per Chadwick (1984). Acampa lo djamindjungan, lo jingilu, e lo wambaya.
Classificacion
thumb|right|300px|Localisacion de las lengas mirndi, en violet e blau La classificacion de las lengas mirndi es :
Bartolomé Mitre
Bartolomé Mitre Martinez (Buenos Aires, lo 26 de junh de 1821 - Buenos Aires, lo 19 de genèr de 1906) òmi d'estat, militar, jornalista, istorian e escrivan que ho lo 6au president de la Republica Argentina enter 1862 e 1868.
Opausant de Juan Manuel de Rosas qu'avó d'exilià's en Uruguai. Au son retorn en Argentina qu'afrontè Justo José de Urquiza.
Niedervisse
Niedervisse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Joan XIII
Elegit gràcias au sostèn de l'emperaire Oton I (936-973), Joan XIII mantenguèt son aliança ambé l'Empèri durant tot son pontificat (creacion de l'arquevescat de Magdeborg, coronament d'Oton II, missions diplomaticas...). Pasmens, se preocupèt tanben de renfòrçar son autoritat sus lo clergat d'Euròpa Occidentala e edictèt plusors lèis regardant lo foncionament dei monastèris.
Petit-Failly
Petit-Failly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
Lo Bòsc de Pichon-Failly es una exclave situada al sud-oèst de la municipalitat e separada d'aquela per Marville e Rupt-sus-Othain
Le Bois de Petit-Failly est une exclave située au sud-ouest de la commune et séparée de celle-ci par Marville et Rupt-sur-Othain
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Village de l'ancienne province du Barrois.
Saxel
Sassèl en arpitan (Saxel en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Barra daus Escrinhs
La Barra daus Escrinhs (var. Barra dels/deis Escrinhs) es un som aupenc situat en Daufinat, es lo trescòl d'Occitània. Se tròba subre la comuna de Pelvós en Vau Loïsa. Situaa a l'escart de l'aigavèrs Durença / Veneon que passa a l'oèst dau som. La fàcia sud es rocosa mentre que la fàcia nòrd es glaciària (debuta dau Glacièr Blanc).
La Barra daus Escrinhs es enrodaa de quatre glacièrs: au nòrd-oèst dau som lo glacièr de Bona Pèira, au nòrd-èst lo glacièr Blanc, au sud-oèst lo glacièr dau Valon de la Pilata e enfin au sud-èst lo glacièr Negre.
.mtr
(acorcha de Mass Transit Railway Corporation, "camin de fèrre de transit de massa" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la societat MTR Corporation (mètro de Hong Kong). Es en servici dempuèi lo 7 d’octobre de 2015.
Cantimpalos
Cantimpalos es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Montberon
Montberon (Montberon en francés) es una comuna lengadociana de Tolosan, situada dins lo departament francés de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montberon èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Montberon èra del canton de Bruguièras; en l'an IX, del canton de Tolosa-centre (?); en 1973, de Tolosa-15. Le vocable de la glèisa es Sent Martin.
Carbonero el Mayor
Carbonero el Mayor es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Lopian
Lopian (Loupia en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Castellum de Lupiano en 1116, Villa Lupianum cum ecclesia en 1162, Castrum de Lupiano en 1232, De Lopiano in Reddesio en 1262, Lupyanum en 1298-1326, Luppiacum en 1319, Loppian en 1552, Lupian en 1594, Lopia, Louppia, Louppian en 1594, Loupia en 1781. Segon Albèrt Dauzat, Lopian ven d'un nom latin d'òme Lŭppius, ambe'l sufixe -anum. Per Lopiac (Gironda), Bénédicte Boyrie-Fénié seguís Ernèst Negre e aima mai Loppius, tirat del cognomen Loppo. Lopian èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Lŭppius o Loppius.
Ictiologia
L’ictiologia es la branca de las sciéncias naturalas qu'estúdia los peisses del punt de vista filogenetic, morfologic, anatomic, fisiologic, ecologic, etologic e sistematic.
Los animals estudiats pels ictiologistas son los peisses ossoses (Osteichthyes), los peisses cartilaginoses (Chondrichthyes) e los agnats (uèi diferenciats dels peisses mas vivents en mitan aqüatic). Los peisses an traversat de millennis d'evolucion, e se recensa aitant d'espècias que totes los vertebrats autres recampats. Se la màger part de las espècias es certanament uèi coneguda e descricha, l'estudi biologic e la fisiologia comportamentala dels peisses demòran un domeni dobèrt.
L'ictiologia fa apèl a la biologia marina, a la limnologia e a l'oceanografia.
Istòria de l'ictiologia
Lo camp temporal de l'ictiologia recobrís un periòde que va de la revolucion superiora del Paleolitic fins ara. La practica de l'ictiologia es çaquelà ancestrala suls litorals, mentre que son caractèr pròpriament scientific se siá afirmat al meteis temps que se desvolopavan las autras disciplinas de la zoologia.
Preïstòria (38 000 abans J.C. – 1500 abans J.C.)
L'estudi dels peisses tròba sas originas dins las activitats umanas de subsisténcia (pesca, utilizacion de las escatas, etc.) Michael Barton, un ictiologista american, explica que « los primièrs ictiologistas son estats los caçaires-culheires, qu'aprenguèron a se provesir en peisses "utils", e que sabián ont e quand los trobar en abondància. » Las primièras manifestacions culturalas coma l'imatjariá del peis testomonian d'aquesta coneissença empirica.
Èra judèocrestiana (1500 abans J.C. – 40 abans J.C.)
De descripcions scientificas informalas de peisses se retròban dins la tradicion judèocrestiana. Las règlas de l'alimentacion cacher interdison la consomacion de peisses deprovesits d'escatas e de nadarèlas. Los teologians e los ictiologistas debaton per saber se Sant Pèire e sos contemporanèus consomavan los peisses provenent de l'actual lac de Tiberiàs: cyprinidae dels genres Barbus e Migorex, cichlidae del genre Sarotherodon e Mugil cephalus (familha del Roget).
Èra mediterranèa (335 abans J.C. – + 400)
Aristòtel reconeis l'ictiologia coma una disciplina d'estudi scientific formala. Entre 335 e 322 abans J.C., fornís la primièra classificacion taxinomica dels peisses, ont descriu corrèctament 117 espècias de la mar Mediterranèa. E mai, Aristòtel realiza d'observacions de l'anatomia e del compòrtament de divèrsas espècias de peisses e de mamifèrs marins. Qualques uns de sos discípols perseguisson aquestas recèrcas ictiologicas aprèp sa mòrt. Atal, Teofrast redigís un tractat suls peisses anfibians. Los Romans produguèron fòrça escriches suls peisses. Plini l'Ancian, un naturalista roman celèbre, sintetiza los trabalhs grècs en matèria d'ictiologia, introdusent de rafinaments de còps verificables (per exemple lo peis-rèssa), de còps extravagants (coma la Sirena). La contribucion de Plini l'Ancian es estada lo darrièr grand apòrt a l'ictiologia fins a la Renaissença europèa. Çaquelà, Aelian redigiguèt vèrs 220 aprèp JC una istòria dels animals en 17 volums ont son descrichas aperaquí 130 espècias de peisses. E, sens qu'òm lo pòsca qualificar d'ictiològ, Ausòni, vèrs 350 aprèp JC, dins una òda apelada Moselle, descriu de peisses d'aiga doça fòrt nombroses; es el que balhèt a la truita son nom actual.
Renaissença en Euròpa (1200 – 1600)
La naissença de l'ictiologia modèrna procedís d'escriches de tres erudits del sègle XVI : Ippolito Salviani (1514-1572), Pierre Belon (v. 1517-1564) e Guillaume Rondelet (1507-1566). Totes tres realizan de vertadièrs estudis exaustius, çò qu'èra pas jamai estat fach. Lors descobèrtas originalas coneisson d'aqueste fach un succès larg. Lo De Piscibus Marinum de Rondelet es plan sovent citat coma l'obratge mai influent ; recampa 224 espècias de peisses.
Epòca de la colonizacion (1600 – 1800)
La classificacion dels peisses foguèt inventada per Carl von Linné (1707-1778), lo paire d'una taxinomia que vendrà la sistematica modèrna. Un de ses discípols e collèga, Peter Artedi (1705-1735), es sovent qualificat de paire de l'ictiologia del fach de sas descobèrtas importantas. Atal, Artedi contribuiguèt a afinar la taxinomia de Linné, e metèt a jorn cinc òrdres suplementaris de peisses : Malacopterygii, Acanthopterygii, Branchiostegi, Chondropterygii, e Plagiuri. Desvolopèt de metòdes estandard per efectuar las mesuras anatomicas, encara utilizadas uèi. Un autre associat de Linné, Albertus Seba (1655-1736), un farmacian prospèr d'Amsterdam, possedissiá el, una granda colleccion de peisses que metèt a disposicion d'Artedi. Malaürosament, aqueste darrièr se neguèt dins un canal de la vila a l'edat de trenta ans.
Linné publiquèt a títol postum una antologia del jornal d'Artedi, Systema Naturae. Sos apòrts a la taxinomia lineana influencièron lo desvolopament de la nomenclatura binomiala, utilizada uèi pels ictiologistas. Linné tanben revisèt los òrdres introduches per Artedi, soslinhant l'importància del parelh de nadarèlas pelvianas. Los peisses que ne son deprovesits foguèron plaçats dins l'òrdre dels Apòdes ; los possedissent un abdomèn, una caissa toracica o de jugularas pelvianas foguèron categorizats jos l'òrdre dels Abdominales, dels Thoracici e dels Jugulares respectivament. Çaquelà, aquestas modificacions èran pas apevadas per la teoria de l'evolucion d'alos. De fach, caldrà esperar los trabalhs de Charles Darwin, un sègle pus tard, per que siá percebuda la correlacion entre las caracteristicas taxinomicas e las relacions filogeneticas, las primièras essent de consequéncias de las segondas.
Epòca modèrna (1800 – present)
A l'auba del sègle XIX, lo berlinés Marcus Elieser Bloch (1723-1799) e lo parisenc Georges Cuvier (1769-1832) s'interèssan a la consolidacion del saber ictiologic. Cuvier fa una sintèsi de totas las informacions de la disciplina dins sa monumentala Histoire Naturelle des Poissons. Aqueste manuscrich, publicat entre 1828 e 1849 en vint-e-dos volums, conten 4514 espècias de peisses, dont 2311 novèlas, çò que ne fa encara uèi un dels tractats pus ambicioses. L'exploracion scientifica de las Americas soslinhèt dins lo meteis temps la fòrt granda varietat dels peisses dins lo mond. Charles-Alexandre Lesueur (1778-1846), un estudiant de Cuvier, s'installèt dins la region dels Grands Lacs per i estudiar las espècias localas.
Los dos explorators John James Audubon (1785-1851) e Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840) son tanben d'importants descobreires dins la zòna nòrd-americana. A l'ocasion de viatges nombroses efectuats totes dos, redigisson l'Ichtyologia Ohiensis publicat en 1820. E mai, lo soís Louis Agassiz (1807-1873) fa sa reputacion en estudiant los peisses e organismes d'aiga doça ; es lo pionièr de la paleoictiologia. Agassiz emigrèt apuèi als Estats Units e ensenhèt a Hardvard en 1846.
Albert Charles Lewis Günther (1830-1914) publica son Catalogue of the Fishes of the British Musuem entre 1859 e 1870, obratge dins lo qual descriu mai de 6800 espècias e ne menciona aperaquí 1000 autras. Generalament considerat coma un dels ictiologistas mai influents, David Starr Jordan (1851-1931) escriu 650 articles e libres suls peisses.
Beneset VI
Beneset VI (mòrt en junh de 974, Roma) foguèt lo 134 papa de la Glèisa Catolica dau 22 de setembre de 973 au mes de junh de 974. Succediguèt a Joan XIII (965-972) e foguèt remplaçat per Beneset VII (974-983).
Elegit gràcias au sostèn de l'emperaire Oton I (936-973), foguèt reversat a la mòrt de son protector e assassinat a l'iniciativa de l'antipapa Bonifaci VII (974-984).
.virgin
("vèrge" en anglés) es un nom de domeni generic depausat pel grop multinacional Virgin Enterprises Limited. Es en servici dempuèi lo 7 d’octobre de 2015.
Cesari Daugèr
thumb|200px|Glèisa de Senta Quitèira d'AiraCesari Dauger (Aira, Tursan, Gasconha, 1858 - 1945) que ho un escrivan gascon membre de l'Escole Gastou Febus (Escòla Gaston Fèbus) e autor, enter autes, de Flors de Lana, un recuelh de poesia, d'ua òbra epistolara, Ua camada en Italia (ambs de 1901) e de Fablas gasconas (1933).
Que ho vicari a Pèira Horada puish curat dens los parçans deu Mont (Galhèra, Sent Anhet e Sarron, Vathlonga, Duhòrt-Baishen.
Atmosfèra terrèstra
L'atmosfèra terrèstra es lo jaç gasós qu'enròda l'esfèra terrèstra retengut per la gravitat del planeta. L'atmosfèra protegís la vida subre la Tèrra en absorbissent los rais ultraviolet de las radiacions solaras, e rescalfant la superfícia terrèstra per retencion de la calor (efièch de sèrra), e redutz la diferéncia entre las temperaturas extrèmas del jorn e de la nuèit.
L'aire es la mescla gasosa que compausa l'atmosfèra e usat per la respiracion e la fotosintèsi. L'aire sèc conten aperaquí (en volum) 78.09% d'azòt, 20.95% d'oxigèn, 0.93% d'argon, 0.039% dioxid de carbòni, e de quantitats pichonas d'autres gases. L'aire conten tanben una proporcion variabla de vapor d'aiga, en mejana 1%.
Jaces atmosferics
L'atmosfèra es devesida en 5 jaces correspondent a diferentas partidas de la corba de variacion de la temperatura en foncion de l'altitud : 360 px|thumb| Temperatura de l'atmosfèra (°C) en foncion de l'altitud (km).
Doizieux
Doizieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
William McKinley
William S. McKinley, militar e avocat, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1897 e 1901. Foguèt assassinat durant son segond periòde de govèrn.
Ambacs
Ambats (Ambax en francés) es una comuna gascoa, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Dauzat e Rostaing que supausan una origina, lo nom d'òme gallés Ambatius (*Ambatium fundum), qui ten pas compte de l'evolucion gascona -mb- > -m-.
La grafia de Patrici Pojada, Ambats, qu'es benlèu sonque fonetica. Se n'es atau, se pòt pensar a Vaths (Volvèstre), grafiat Bax en francés. Una possibilitat qu'es *En Vaths, (lo vilatge qu'es a mieja penda d'un planèr e mei que mei entre tres vaths, ua esquematicament nòrd-sud, las autas duas, qui son afluentas, èst-oèst), donc Envaths (n davant lo son b prononciat m), vengut Anvaths per influéncia de frasas coma Vau a Envaths > Vau a'mvaths. Com es pas qu'una ipotèsi, que seré imprudent de cambiar la grafia deu nom dens aqueth sens.
Lo tipe toponimic eretèr de in vallis (Envaths, Envals, Envaus, etc) que's deu comprene, màgerment, com « énter vaths », « entre vals ».
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Ambats, Ambax o Ambax-Lamezan, qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, Ambats qu'èra deu canton de L'Isla de Haut. Lamezan qu'es un vilatge situat a l'oèst d'Ambats e un castèth sus la medisha sèrra, mes au nòrd.
Aut Urgèl
Aut Urgèl (tanben nomentada Urgèl o Urgellet; en catalan Alt Urgell o Urgell) ei ua comarca de Catalonha que se tròbe enes Pirenèus. Eth caplòc comarcau ei la Seu d'Urgèl e d'autes poblacions importantes son Oliana e Organyà. Ei ua des sies comarques der encastre territoriau deth Alt Pirineu i Aran, damb 21,942 abitants ei era mès poblada der encastre en tot concentrar 30% dera poblacion der encastre.
Progestagèn
Los progestagèns o gestagèns son d'ormonas amb un efècte similar a la progesterona qu'es l'unic progestagèn natural. Totes los autres progestagèns son sintetics e se noman comunament progestinas. Dins los progestagèns sintetics trobam lo levonorgestrèl (pilula del jorn seguent). Totes los progestagèns an de proprietats antiestrogenicas, es a dire que revèrtan los efèctes dels estrogèns del còrs; e antigonadotropicas (inibisson la produccion d'esteroïdes sexuals per las gonadas). Los progestagèns diferisson en lor poténcia segon lor afinitat pels receptors de progesterona e mai segon lor efèctes collaterals. Aquels efèctes collaterals pòdon èsser androgènics (medroxiprogesterona e la majoritat dels progestagèns C19), antiandrogènics (acetat de ciproterona), estrogènics, glucocorticoïdes (qualques progestagèns C21) o antimineralcorticoïdes (progesterona). La majoritat dels progestagèns s'utilizan per lors proprietats antiestrogenicas coma contraceptius orals per evitar la sus-estimulacion de l'endometri, çò que poiriá provocar d'endometriosis. L'acetat de medroxiprogesterona (marca comerciala Depo Provera) s'utiliza en contraròtle de natalitat. La ciproterona s'utiliza principalament coma antiandrogèn.
Aut Urgèl
Ei era dusau comarca mès grana de Catalonha, desprenut dera Noguera, e ua des qu'a mens poblacion. Maugrat que sonque a 19 municipis ei formadi per un gran nombre de pòbles mès que per era sua mesura se ven acorropadi es municipis que sòlen èster fòrça vasti.
La Seu d'Urgèl a tostemp estat eth caplòc naturau, aucupe ua espaiosa e estrategica esplanada de montanha, era plana de la Seu, a on confluïssen es principaus vies naturaus des Pirenèus. Aguesta estrategica situacion e sustot eth desvolopament d'Andòrra an agut ua grana influéncia er eth caplòc e ua grana part dera comarca, que son eth pas obligat entà accedir-i.
42.23861°N, 1.40611°W
Mite fondator
Lo mite de fondacion o mite fondator, es un recit etiologic explicant l'origina d'un rite o d'una ciutat.
Aquel mite etiologic fai partit dels mites de las originas que son de recits legendaris dels començaments d'un pòble, d'una ciutat, de l'umanitat, de la tèrra, de la vida e de l'univèrs (cosmogonie). Se diferéncia tanben del mite de la creacion que fa referéncia a l'idèa d'un començament del mond.
Mites antics
right|thumb|200x200px|Naissença d'Erictonios : [[Atena recep lo recent nascut de las mans de Gaïa, Sègle V AbC, Staatliche Antikensammlungen]] Los mites de fondacions pòdon desvelopar dos tipes de recits d'originas: autoctonics - del grèc auto-khthôn, « aquel qu'es nascut de la quita tèrra » - o de las originas alloctonics - allo-khthôn, « aquel qu'es nascut d'una autra tèrra », vengut d'endacòm mai.
Lo primièr tipe, pro frequent dins los mites grècs antics, fa per exemple nàisser los òmes de la Tèrra tot coma lo mite atenian d'Erictonios - nascut espontaneament de la Tèrra (seguent Pindar) o d'una union entre Efèst e la Tèrra (seguent Omèr) - o encara dels Esparts (los « òmes semenats ») nascuts de la tèrra en armadura, semenats de las dents d'un dragon tuat per Cadmos.
Lo segond tipe, que se troba tanben dins los recits grècs, prepausa de recits de colonizacion o d'exòdi: venèm proprietaris d'un territòri en seguida d'un colon acompanhat d'un grop que - sus òrdre divin o d'un oracle - prenguèt lo territòri promés. Aqueles recits, sovent militaristas o guerrièr, troban sovent lor origina dins una situacion d'opression qu'obliga la partença.
Notas e referéncias
<div class="references-small decimal" style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;">
Tremeur
Tremeur en breton ( Trimer en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Era Bastida (Bigòrra)
Era Bastida (Labastide en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, Bigòrra e eras Baronias Gasconas. Administrativament, que's tròba en departament francés deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['éra bas'tido] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : De Labastida en 1342, La Bastide (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Bastida que vien deth latin Bastita, participi passat substantivat. Eth prumèr sens qu'ei de fortificacion, puish eth nom designa petitas vilas navèras fondadas ath sègle XIII e XIV, dab franquessas autrejadas aus abitants,.
Nòtas
{{DEFAULTSORT:Bastida}.
Sup'Internet
L’escòla Sup'Internet (en francés École supérieure des métiers de l'Internet o pus simplament Sup'Internet) es una granda escòla francesa situada a París.
Oficier superior
Un oficier superior es un oficier militar situat entre leis oficiers subaltèrnes e leis oficiers generaus. Es un oficier qu'ocupa de foncions d'enquadrament au sen d'un còrs de tropa ò d'un estat major ò de foncions de comandament dins una unitat importanta (batalhon, regiment, bregada, naviri, esquadra aeriana, basa militara).
Amati
Amati: Cinc membres d'aquesta familha illustra de laütièrs an creat entre 1520 e 1740 lo renom de Cremona coma centre italian de la laütariá.
La laütariá a Cremona
Abd el-Kader
thumb|right|Retrach d'Abd el-Kader vèrs [[1852.]]
Abd el-Kader (6 de setembre de 1808, El Guettana - 26 de mai de 1883, Damasc) es un emir, cap religiós e militar argerian, que luchèt còntra la conquista francesa d'Argeria dins leis ans 1830-1840. Sabent sofi, formèt un grop de populacions dins l'oèst de l'Argeria modèrna e resistiguèt ai Francés durant plusors annadas. Durant aquelei combats, mostrèt un respècte dei drechs umans que suscitèt l'admiracion generala. En parallèl, assaièt d'unificar Argeria sota sa direccion mai foguèt finalament batut e exiliat en Siria.
Originas
Abd el-Kader nasquèt en 1808 dins una familha originària dau Rif. Son cap èra lo cap espirituau d'una comunautat ostila a la dominacion turca en Argeria. Son educacion integrèt l'estudi de la religion, de l'equitacion e deis armas. A 20 ans, Abd el-Kader acompanhèt son paire a La Mèca per i realizar lo romavatge tradicionau.
De la batalha d'Oran au Tractat de Tafna
Tre la presa d'Argier per lei Francés en 1830 (expedicion d'Argier), lo paire d'Abd el-Kader reconoguèt la senhoriá de Marròc e comencèt de recampar de tribüs dei regions de Mascara e de Tlemcen per resistir. Lo 27 d'abriu de 1832, proclamèt lo jihad còntra leis envaïsseires e, quauquei jorns pus tard, assaièt de prendre lo contraròtle d'Oran. L'assaut foguèt una revirada mai lo coratge d'Abd el-Kader foguèt remarcat. Lo 27 de novembre de 1832, lei tribüs desirosas de perseguir la lucha l'elegiguèron emir après lo refús de son paire, tròp vièlh, d'ocupar lo pòste.
A partir de 1833, Abd el-Kader luchèt donc per unificar l'oèst de l'Argeria actuala sota sa direccion e per blocar leis atacas dau generau francés Desmichels. La situacion èra caotica car l'afondrament de la Regéncia d'Argier aviá laissat un vuege politic. Pasmens, pròva dei succès d'Abd el-Kader, foguèt lèu reconegut coma lo cap principau de la region per Desmichels. D'efiech, criticat en França per sei projèctes de conquista jutjats tròp ambiciós, lo cap francés recebèt l'òrdre de negociar. Lo 26 de febrier de 1834, signèt un tractat que reconoissiá son títol a Abd el-Kader e la senhoriá sus la màger part de la província d'Oran. Gràcias au prestigi aquistat après aquel acòrdi, Abd el-Kader poguèt desvolopar son influéncia dins mai d'una region tribala.
Pasmens, la patz amb lei Francés, que tenián Oran, èra precària. Lo 28 de junh de 1835, una colona dirigida per lo generau Trézel foguèt batuda per Abd el-Kader a la batalah de la Macta. Aquò li permetèt d'estendre mai son influéncia dins l'ensemble de l'Argeria modèrna. Pasmens, suscitèt tanben una viva reaccion de França que mandèt una armada nombrosa dins lo país. Ansin, lei Francés prenguèron Mascara (6 de decembre de 1835) e Tlemcen (13 de genier de 1836). Puei, infligiguèron de pèrdas importantas ai fòrças d'Abd el-Kader a la batalha de Sikkak (6 de julhet de 1836). Pasmens, en novembre de la meteissa, una ataca dau generau Bugeaud còntra Constantina mau capitèt. De mai, Abd el-Kader establiguèt un blocus relativament eficaç d'Oran. Encalat, lei dos camps signèron donc lo Tractat de la Tafna en mai de 1837. Lei Francés laissèron mai de territòris a Abd el-Kader mai poguèron finalament conquistar Constantina (octòbre de 1837).
La represa dei combats e la desfacha
Coma lo premier tractat signat entre Abd el-Kader e lei Francés, lo tèxte de 1837 èra fragil e somés a d'interpretacions diferentas. Bugeaud assaièt de negociar un tresen tractat, pus restrictiu, per clarificar plusors ponchs mai lei discussions s'acabèron sensa resultat. En 1839, lei combats reprenguèron après lo passatge d'una colona francesa sus lo territòri de l'Estat d'Abd el-Kader durant un viatge entre Constantina e Argier. Lei fòrças d'Abd el-Kader realizèron plusors incursions que menacèron lo dispositiu francés. Pasmens, Bugeaud s'adaptèt rapidament. Abandonat lo modèl europèu de la guèrra de massa, creèt de « colonas mobilas » destinadas a atacar lei vilas de l'interior. En parallèl, lei Francés generalizèron l'usatge de tacticas violentas per destrurre lei ressorsas dei tribüs sostenent Abd el-Kader (destruccion dei recòltes e dei tropèus, incendi dei vilatges, execucion de miliers d'abitants...).
Militarament, l'estrategia de Bugeaud obtenguèt de resultats rapids amb la presa de Tagdempt, de Mascara, de Boghar e de Tlemcen en 1841-1842. Puei, lo 16 de mai de 1843, la cavalariá francesa capturèt la capitala mobila d'Abd el-Kader. En mai d'aquela victòria, Bugeaud capitèt tanben de menaçar lei comunicacions entre Marròc e Argeria que permetián de provesir una partida de l'avitalhament de son adversari. Abd el-Kader se retirèt vèrs Marròc onte recebèt lo sostèn dau sultan Abd al-Rahman ben Hicham (1822-1859). Pasmens, l'armada marroquina foguèt durament batuda per lei Francés a la batalha d'Isly lo 14 d'aost de 1844. Marròc foguèt alora obligat d'expulsar l'emir.
Après aquelei desfachas, Abd el-Kader s'entornèt dins son país ont organizèt una « guèrra dei partisans ». Gràcias au sostèn de plusors tribüs, enregistrèt de victòrias coma a la batalha de Sidi-Brahim (23-26 de setembre de 1845 ). En 1846, capitèt d'establir un liame amb leis insurgents cabils. Dins aquò, lei tropas d'Abd el-Kader foguèron pauc a pauc rebutadas vèrs Marròc. Aqueu còp, lo sultan Abd al-Rahman sostenguèt pas son èx-aliat. Au contrari, ordonèt a son armada de l'atacar. Tornarmai batut, l'emir deguèt s'entornanr en Argeria onte capitulèt lo 23 de decembre de 1847.
La captivitat
Abd el-Kader foguèt transferit en França a Tolon, a Pau e au castèu d'Amboise. Lei condicions de detencion foguèron relativament duras car la II Republica vouguèt pas respectar lei clausas de rediccion negociadas e acceptadas per la Monarquia de Julhet. En particular, lo caufatge èra limitat ò inexistent per Abd el-Kader e sa seguida (un centenau de personas). Aquela situacion suscitèt de protestacions de personalitats coma Victor Hugo, Émile de Girardin e Émile Ollivier. D'efiech, durant la guèrra, Abd el-Kader aviá respectat lei drechs dei populacions crestianas e èra donc vengut una figura fòrça respectada en Euròpa. Ansin, lo 16 d'octòbre de 1852, Loís Napoleon ordonèt sa liberacion. Li donèt tanben una pension de 100,000 francs per an e li permetèt de s'entornar en Argeria.
L'exili
thumb|right|[[Fotografia d'Abd el-Kader en 1862.]]
Abd el-Kader recebèt pas un bòn acuelh en Argeria. Après un tèrratrem, decidèt donc de quitar la region per s'installar a Damasc. I venguèt lo protector de la comunautat francesa e dei crestians maronitas. En julhet de 1860, empachèt ansin lo masèu de plusors miliers de crestians durant l'insureccion dei Druses. Per aquela accion, recebèt l'Òrdre de Piu IX e la Legion d'Onor. I aguèt tanben un projècte per lo nomar vice-rèi d'Argeria mai Abd el-Kader refusèt de prendre la direccion d'un reiaume plaçat sota protectorat francés.
Abd el-Kader moriguèt a Damasc lo 26 de mai de 1883. Foguèt enterrat a proximitat dau savi sofi Ibn Arabi (1165-1240). Sei rèstas foguèron transferits a Argier en 1966.
Peirac
Peirat la Noniera (Peyrat-la-Nonière en francés) es una comuna occitana de Marcha, en Lemosin, situada dins lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Luecs e monuments
thumb|300px|left|Lo Chasteu dau *Mazeau [fr]
Nòtas
<references group="N"/>
Sent Naissent
Sent Naissent (Saint-Nexans en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Diocèsi d'Urgèl
Dempuish 1806 cobreish tanben eth territòri dera vath d’Aran qui ère abantes dependent dera diocèsi de Comenges.
Sent Naissent
Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃ n nɛj’ʂɛ̃ n ]. Las fòrmas ancianas son Sanctus Naxentius, en latin, en 1295, Sanctus Nassentius, en latin, en 1385, Sent Neyssen al sègle XV, Saint Nexens e Saint Nayssans al sègle XVI, Saint-Nexant al començament del sègle XIX. Dauzat e Rostaing fan derivar l'agionime del latin Naxentius, mas i a pas de sent d'aquel nom. Una possibilitat es una alteracion de Maxentius, sent pauc coneissut del sègle V e VI; segon lo site de las comunas de Dordonha, lo nom representariá l'occitan sent Joan Baptista « Naissent », ,.
Diocèsi d'Urgèl
Tanben es important lo pariatge que portèt Andòrra a èsser un coprincipat e poder se manténer aital coma dins unic estat catalan independent, en essent los evesques d'Urgèl Coprince d'Andòrra, amassa, a l'ora d'ara, amb lo president de la Republica Francesa coma successor des drets de l'ostal comtal de Fois.
Lo temple principal de la diocèsi es era Catedrala de Santa Maria d'Urgèl de la Seu d'Urgèl. Los santuaris de mai renom a l'avescat son çò del Sant Crist de Balaguer, eth dera Maire de Dieu de Núria e, en eth Principat d'Andòrra, lo de Nòstra Madama de Meritxell. An recebut la coronacion canonica las Marededéus de Meritxell, a Andòrra (1921), Valldeflors de Tremp (1922), Miracle de Balaguer (1955), Núria (1967) e Canòlich de Sant Julià de Lòria (1999). Era Maire de Dieu de Núria, amassa damb Sant Ermengol, es patrona principala der avescat (1956), deth temps que Sant Ot d'Urgell o es dera ciutat d'Urgèl (1133).
Carrascal del Río
Carrascal del Río es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Saugy
Saugy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Kirkuk
Kirkuk es una vila dau nòrd d'Iraq situada sus lo site de la vila antica d'Arrapha. Es un centre demografic important amb una populacion d'aperaquí un milion d'abitants (en 2009) que presenta d'originas divèrsas (Arabis, Curds, « Turcmèns » ... etc.). Es tanben un centre major de l'economia iraquiana car plusors jaciments petrolièrs importants i son esplechats.
Estradiòl
thumb|right|Estructura de l'estradiòl L'estradiòl es una ormona sexuala femenina del grop dels estrogèns. Se sintetiza dins los ovaris e participa al desvolopament sexual de la femna. Se nos referissèm al calendièr del cicle ovulatòri, cicle de 28 jorns, l'estradiòl se sintetiza abans l'ovulacion, per estimular la secrecion del mucus uterin, qu'a caracteristicas fertilas, importanta per que l'esperm arribe a l'ovul. L'estradiòl estimula tanben lo creissement de l'endometri, la membrana que revestís internament l'utèr. En l'etapa preovulatòria, los nauts nivèls d'estradiòl activan un mecanisme de retroaccion positiu dins l'ipotalam, que causa que la glandola pituitària libère una quantitat massissa de LH (ormona luteinizanta). Aquesta aumentacion de LH provòca la ruptura del folicul en produsint l'ovulacion. Quand se romp lo folicul se forma lo còs lútei, que secrèta estradiòl e progesterona. Es la progesterona que causa lo cambiament brusc dins las caracteristicas del mucus cervical uterin, qu'arriba immediatament après l'ovulacion e definís lo jorn *cuspide, o jorn 14.
Casla
Casla es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Superman
Superman es un supereròi de benda dessenhada estatsunidenca que fa partida dau mond imaginari de l'Univèrs DC. Es una icòna culturala estatsunidenca e occidentala.
Crat en genier de 1933 per Jerry Siegel (1914-1996) e Joe Shuster (1914-1992), es un extraterrèstre originari de la planeta Cripton. Foguèt mandat vèrs la Tèrra per son paire car sa planeta èra menaçada de destruccion. Adoptat per un pareu de rendiers de Kansas, foguèt dich Clark Kent e venguèt jornalista au Daily Planet onte rescontrèt sa futura frema, Loïs Lane. En causa de son origina criptoniana, a de poders fisics e sensoriaus extraordinaris e es l'òme pus fòrt de la Tèrra. Pasmens, totei sei capacitats son anulladas per una substància dicha criptonita.
Club Atlético Lanús
200px|left|thumb|Equipa de Lanús en [[1956]] Lo Club Atlético Lanús qu'ei ua associacion argentina espòrtiva fondada en 1915 e qui's destaca mei que mei dab la soa equipa de fotbòl de purmèra division. Que deu lo son nom d'origina bearnesa a la soa ciutat de Lanús. Qu'ei susnomat dab l'epitèt Granate (substantiu a còp, o adjectiu) en rason de la color porpra deu son malhòt.
Lo son estadi qu'ei aperat la Fortaleza (la Hortaleza).
Saint-Côme-du-Mont
Saint-Côme-du-Mont es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Castillejo de Mesleón
Castillejo de Mesleón es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Districte de Wokha
Administracion
Lo capluòc del districte es la vila de Wokha.
Populacion
La populacion del districte èra de 166 343 abitants, al recensament de 2011. La majoritat de la populacion èra campèstra a 78,96 %, e 21,04 % ciutadina.
La lenga mai parlada es lo lotha.
President de Burundi
Vaquí la lista dels presidents de Burundi.
Péas
Péas es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena.