cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Balasuc
Istòria
A l'edat del Bronze final, cap a 750 av. J.-C., Lo gué jol vilatge i aviá utilizat. Los Gaulois, #que se n'a pas cap de traça, lududes an donat lo sieu nom : Baladunum. Los Gallo-romains conreen la plana de las Salas ont passa la granda via romaine entre lo Rhône e Nimes. I #èsser descobèrt un sarcophage paléochrétien #que las nautors reliefs ne figuran de scènas biblicas (un fac similé a expausat jos la comuna). Del Mièja Edat lo pòble possedís una glèisa de las s e un castèl dels s), en una enceinte en datant de la, #que se engrandeix a amb un donjon cairat. Remparts, donjon, Ostals nòbles e fòrts son plan conservats.
Lo pòble patís de contunh las evolucions dels ostals pendent sègles mas garda lo sieu originalitat e lo sieu caractèr de pòble medieval amb los sieus carrerons, las siás « caladas ».
Pons de Balasuc, un dels primièrs senhors conegut, a fach la primièra crosada e i aguèt aucit just abans la paissièra de Jerusalem en 1099, al banc del castèl de Archos près de Tripoli (Liban actual).
Balasuc possède des restes de l’homme de Néandertal venu chasser le bouquetin il y a plus de 50000 ans au début de la dernière glaciation. Puis les agriculteurs sont arrivés au Néolithique vers 3000 av. J.-C. pour élever chèvres et moutons, cultiver le fond des dolines et placer leurs morts dans des tombes collectives en coffres de pierres.
À l'âge du Bronze final, vers 750 av. J.-C., le gué sous le village était utilisé. Les Gaulois, dont on n’a aucune trace, lui ont donné son nom : Baladunum. Les Gallo-romains cultivent la plaine des Salles où passe la grande voie romaine entre le Rhône et Nimes. Il y fut découvert un sarcophage paléochrétien dont les hauts reliefs figurent des scènes bibliques (un fac similé est exposé sous la mairie). Du Moyen Âge le village possède une église des s et un château des s), dans une enceinte datant elle du, qui s’agrandit au avec un donjon carré. Remparts, donjon, maisons nobles et forte sont bien conservés.
Berg (Bas Ren)
Berg  en alemannisch (Berg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Balasuc
Istòria
Le village subit ensuite les évolutions des maisons durant des siècles mais garde son originalité et son caractère de village médiéval avec ses ruelles, ses « callades ».
Berg (Bas Ren)
Geografia
Berg Dispausa d'un dels païsatges los mai caractéristique d'aquel « país » de Alsace Bossue. Qualques nautors cenhon aquel vilatge en ofrint aital de punts d'enguarda unics. Indigne lo vallonnement, lo païsatge a caracterizat per o preséncia de nombrosas barralhas e d'òrtas a anautitas tijas. Qualques barralhas naturalas voregen las parcelles, camins e ravins. Proporcionadas ne avellaners, prunelliers, frênes, charmilles, mûriers, èca., amassan los aspèctes typiques del « Heckeland ». Las òrtas a anautitas tijas environan per çò qu'es d'eles lo vilatge e l'abitat. Plantats de quetsches-prunas, quetsches, pomas, cerises e peres, respondon a la siá dobla vocacion : la produccion herbagère principalament pâturée e la produccion fruitière. Aquela darrièra es i aja distribuit a la venta, siá a usatge personal jos forma de chuc, cidre o d'aigas de vida. Lo serral exposicion Sud aculhiá sus un parcellaire varianta de 2 a 10 ares una multitude de " vignobles familiaux " per la fabricacion d'una piquette caractéristique. A l'ora d'ara a l'abandon, aquel serral fach l'objècte d'un programa municipal de salvaguarda luòcs naturales e caractéristiques. Aquel programa, intitulat « Païsatge 2000 » apunta egalament la réhabilitation de l'òrta del " en comandant " (Almingsgarten) plantat d'arbres a anautitas tijas.
Balasuc
Istòria
Pons de Balasuc, un des premiers seigneurs connu, a fait la première croisade et fut tué juste avant la prise de Jérusalem en 1099, au siège du château d'Archos près de Tripoli (Liban actuel).
Berg (Bas Ren)
Geografia
La cooperativa agricòla gerís totjorn la alambic communal per las boridas de crus e lo pressoir a fruchas per la fabricacion de chuc, cidre o de vin. Lo jardin jouxte l'ostal d'abitacion, un potager mai important (se Krutsteck) s'implantava sovent en limit del pòble. Aquela possibilitat permet a las mai valents de satisfar la consomacion familiale en fruchas e légumes e contribuissi a un cèrt art de viure.
Berg dispose d’un des paysages les plus caractéristique de ce « pays » d'Alsace Bossue. Des hauteurs ceinturent ce village offrant ainsi des points de vue uniques. Outre le vallonnement, le paysage est caractérisé par le présence de nombreuses haies et de vergers à hautes tiges. Des haies naturelles bordent les parcelles, chemins et ravins. Fournies en noisetiers, prunelliers, frênes, charmilles, mûriers, etc., elles réunissent les aspects typiques du « Heckeland ». Les vergers à hautes tiges entourent quant à eux le village et l’habitat. Plantés de quetsches-prunes, quetsches, pommes, cerises et poires, ils répondent à leur double vocation : la production herbagère principalement pâturée et la production fruitière. Cette dernière est soit distribuée à la vente, soit à usage personnel sous forme de jus, cidre ou eaux de vie. Le coteau exposé Sud accueillait sur un parcellaire variant de 2 à 10 ares une multitude de " vignobles familiaux " pour la fabrication d’une piquette caractéristique. Actuellement à l’abandon, ce coteau fait l’objet d’un programme municipal de sauvegarde des sites naturels et caractéristiques. Ce programme, intitulé « Paysage 2000 » vise également la réhabilitation du verger du " manant " (Almingsgarten) planté d’arbres à hautes tiges.
Movement per l'Autonomia de Cabilia
vinheta|[[Bandièra de Cabilia segon lo MAK.]] Lo Movement per l'Autonomia de Cabilia (en cabil: Timanit i Tmurt n Iqbayliyen; en francés: Mouvement pour l'autonomie de la Kabylie, abreujat MAK) es una organizacion non-violenta que sa tòca es l'autodeterminacion e l'independéncia de la província de Cabilia de l'estat argerian.
Berg (Bas Ren)
Geografia
La coopérative agricole gère toujours l’alambic communal pour les bouillies de cru et le pressoir à fruits pour la fabrication de jus, cidre ou vin. Le jardin jouxte la maison d’habitation, un potager plus important (s’Krutsteck) s’implantait souvent en limite du village. Cette possibilité permet aux plus courageux de satisfaire la consommation familiale en fruits et légumes et contribue à un certain art de vivre.
Vau de Chalvanha
Vau de Chalvanha, nom probable supausat (Val-de-Chalvagne en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur de l'estat francés.
Geografia
Tot lo vilatge de Castelet tèn dins lo castèu e seis environas. Lo vilatge ancian de Montblanc es quilhat sus un esperon rocós.
Lòcs d'interés:
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La comuna foguèt creada en 1973 per la fusion dei tres comunas dau Castelet de Sant Cassian, Montblanc e Vilavielha.
Lo Castelet de Sant Cassian apareis per lei premieras fes dins lei cartas en 1043, sota un nom diferent: Mosterium de Sancto Honorato (monastèri Sant-Onorat ») e Castelletum S. Cassiani sègle XIII. Tira son nom dau castèu de Glandevés (senhors dau luec a comptar de 1231 e fins a la Revolucion). Segon Ernest Negre, lo nom apareis cap a 1200, coma Castelleto, castelet en occitan, quand se'n faguèt don a l'abadiá Sant Victor de Marselha en 1043, amb lo castèu d'Amirat e un molin ja installat. Desertat en 1471 après la crisi dau sègle XIV (Pèsta negra e guèrra de Cent Ans), Aviá 75 abitants en 1765.
Montblanc apareis per lei premieras fes dins lei cartas cap a 1200 (Puja Albo). La comunautat comptava 5 fuecs en 1471 e 155 abitants en 1765.
Vilavielha apareis per lei premieras fes dins las cartas en 1137, jol meteis nom (Villa Vetus). La comunautat a ocupat de divèrses luecs successivament : d'en premier, a l'Edat dau fèrre, lo tuc ont se tròba la capèla Sant Nicolàs acuelhe l'abitat. A l'epòca galloromana, davalèt dau costat èst dau som, au luec-dich Fontantige, avans de tornar a l'Edat Mejana sus la còla. A la fin de l'Edat Mejana, la comunautat installa lo vilatge au pè de la còla, mas dau costat oèst. I aguèt probable una installacion galloromaana au Villars. Comptava 14 ostaus abitats en 1540, e 159 abitants en 1765. Pendent la Revolucion, una societat patriotica s'i creèt après la fin de 1792.
Lei tres comunas fugèron fèu dei Glandevés : Castellet-Sant-Cassien dempuei lo sègle XIII e fins a la Revolucion, Montblanc èra un fèu que dependiá de la baroniá dei Glandevés, e lei Glandevés fuguèron senhors de Vilavièlha dau S. XII au sègle XV, avans que lei Vilanòva lor succedisson dau sègle XVI au sègle XVII, puei lei Sabran au sègle XVIII. Fins en 1245, lei tres comunautats relevavan dau bailatge d'Otra-Sianha, circonscripcion administrativa dau comtat de Provença. Aquela fuguèt puei desmembrada en plusors circonscripcions pus pichonas, e après un periòde d'estabilizacion, se sap qu'en 1264 lei tres comunautats fasián partida de la Vigariá dau Puget Tenier. Fuguèron puei restacadas a la d'Anòt a sa creacion au sègle XVIII.
Demografia
Demografia de Castellet-Saint-Cassien fins a 1975, puèi de Vau de Chalvanha
Abordatge
Un abordatge (var. arrambatge) es un tèrme maritim que pòu designar un assaut donat a un bateu enemic, una collision entre doi naviris ò l'accion d'arribar au ribatge.
(978) Aidamina
(978) Aidamina es un asteroïde.
Patna
Patna (o Pataliputra, en indi: पटना, patana) es la capitala de l'estat de Bihar en Índia.
Administracion
Patna es lo capluòc de l'estat de Bihar e tamben aquela del districte de Patna.
(979) Ilsewa
(979) Ilsewa es un asteroïde.
Occitània
Larguesa, Convivéncia, Paratge / Volèm viure al País
La màger part de l’Occitània caup dins lo territòri de l’Estat francés (5 regions e 39 departaments son en totalitat o per part occitans), mas son tanben en Occitània las Valadas occitanas (2 regions e 3 províncias), dins l’Estat italian, la Val d’Aran, dins l’Estat espanhòl, e lo Principat de Mónegue. S’i apond la ciutat calabresa de La Gàrdia, e de còps las autras ancianas colonias occitanas en Itàlia del Sud e en Alemanha.
Nom e prononciacion
Occitània ven del latin medieval Occitania. La primièra part del mot, Occ-, ven de l’occitan òc e de l’expression lenga d’òc, en italian lingua d’oc, un nom que Dante donèt a l’occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la lenga de si qu’es l’italian e a la lenga d’oïl qu’es lo francés). La terminason -itània es probable una imitacion del vièlh nom [Aqu]itània. Segon los dialèctes, Occitània se pòt prononciar.
Las primièras atestacions de l’emplec d’Occitania dins d’autras lengas que lo latin datan de 1549 e 1645 (Ocitania en italian), 1556 (Ocitane en francés), 1572 (Ocitania en alemand), 1644 (Occitanie en francés) e 1680 (Ocitania en espanhòl). Las mai ancianas atestacions estampadas conegudas de l’emplec d’Occitania en occitan datan de 1838. Las devèm a Joan Antòni Peiròtas (que lo faguèt servir dins son omenatge a Pèire Pau Riquet, bastisseire del Canal del Miègjorn, publicat amb sas Poesias patesas en 1840 ) e a Josèp Desanat (dins un poèma publicat per J. F. A. Perrot, Lettres sur Nismes et le Midi, Histoire et Description des Monumens antiques du Midi de la France).
Geografia fisica
thumb|right|Parçans d'Occitània.
Occitània ocupa una posicion d'istme entre l'Ocean Atlantic a la Mar Mediterranèa. Situada entre lei Pirenèus, lo Massís Centrau e leis Aups, a una superficia de 198,113 km². Son territòri se pòu devesir entre quatre entitats principalas que son l'Occitània Granda que s'estend sus lo tèrç sud de França e que representa 97% dau territòri occitan (192,647 km²), lei Valadas Occitanas d'Itàlia (2% d'Occitània siá 4,830 km²), la Val d'Aran (634 km²) e Mónegue (2 km²).
Es un país fòrça valonat que son relèu es dominat per de massís montanhós importants au sud, au centre e a l'èst e per lei bacins idrografics de Ròse e de Garona. D'efèct, au sud e a l'èst, lei Pirenèus e leis Aups forman doas barrieras naturalas que son de mau franquir. Mai d'una cima i passa 3,000 mètres d'altitud e leis Aups assostan la cima pus auta d'Occitània qu'es la Barra deis Escrinhs (4,102 m). Au centre, se tròba lo Massís Centrau que presenta una altitud pus febla e sistematicament inferiora a 2,000 mètres. L'oèst es dominat per lo plan oceanic dei Lanas qu'es lo plan pus important d'Occitània. Leis autrei plans notables se tròban lòng de Mediterranèa en Lengadòc.
La vau de Garona separa lei Pirenèus e lo Massís Centrau. Es un riu amb un debit relativament irregular que varia entre 190 m3/s (aost) e 1,030 m3/s (febrier). Es una via navigabla anciana per lei embarcacions leugieras. En revènge, lei naviris pesucs pòdon gaire passar Bordèu ò Lengon. A l'èst, la vau de Ròse separa lo Massís Centrau e leis Aups. Es un fluvi ben alimentat per lei precipitacions mediterranèas e oceanicas (sus la vau de Sòna) e per la fonda dei nèus. Son debit es donc important e relativament regular entre 1,000 m3/s e 2,000 m3/s. Permet la navegacion sus de distàncias importantas.
La division tradicionala d'Occitània destria plusors regions principalas. A l'oèst, lo plan occidentau forma lei regions de Gasconha (principalament au sud de Garona) e de Guiana (au nòrd dau fluvi). Au centre, lo plan mediterranèu e lei relèus meridionaus dau Massís Centrau forman Lengadòc. Lei quarts nòrd-oèst e nòrd-èst dau Massís Centrau son respectivament dichs Lemosin e Auvèrnhe. A l'èst de Ròse, Provença cuerb la mitat sud dau territòri e Daufinat la mitat nòrd. Enfin, sus lo pendís orientau deis Aups, se tròban lei Valadas Occitanas.
(980) Anacostia
(980) Anacostia es un asteroïde.
Occitània
Clima
En causa de la diversitat de son relèu, Occitània presenta cinc zònas climaticas. Dins lei regions d'altitud dei Pirenèus, dau Massís Centrau e deis Aups, lo clima es de tipe montanhard amb una aumentacion dei precipitacions e una demenicion dei temperaturas. Per exemple, la temperatura estivenca mejana enregistrada au Mont Augal es de 13,1°C e lei precipitacions anualas i agantan aperaquí 2,050 mm (maximom mesurat en Occitània). D'ivèrn, lei tombadas de nèu pòdon agantar una espessor de plusors mètres.
Dins lo plan occidentau, lo clima es de tipe oceanic ambé d'ivèrns doç (5,2°C an Aush, 5,7°C a Brageirac) en despiech de gelades sevèras (minimom absolut de -20,4°C an Albi). Leis estius son cauds (20,3°C an Aush, 21,6°C an Albi). Lei precipitacions son regularas e aumentan vèrs lo sud e lei Pirenèus (747 mm/an a Montalban còntra 1,132 mm/an a Pau). Lei nèblas son frequentas durant lei periòdes fregs e lei vents, que vènon principalament de l'Ocean, son moderats.
Lòng de la Mar Mediterranèa, lo clima es de tipe meditarranèu caracterizat per d'ivèrns fòrça doç (7,1°C a Marselha) e d'estius cauds e secs (30,9°C au Luc). Lei precipitacions, sovent violentas, i son pus raras que dins lo rèsta d'Occitània e son sustot concentradas durant la prima e l'autona. Certanei regions, coma Crau, an un clima semiarid ambé mens de 500 mm/an de precipitacions. Pasmens, la region mediterranèa presenta de variacions climaticas importantas e lei precipitacions vènon pus importantas a l'interior dei tèrras. Lei temperaturas ivernencas i son tanben sovent frejas e de vilas coma Montpelhièr patisson sovent de geladas (25,8 jorns cada annada còntra solament 1,3 a Niça). Dos vents poderós (lo mistrau e la tramontana) dominan la zòna mediterranèa e participan a la secaressa observada d'ivèrn e d'estiu.
Demografia
thumb|right|Vilas principalas d'Occitània.
En 2019, la populacion d'Occitània èra de 16,9 milions d'abitants. Se concentrava principalament segon dos aisses. Lo premier va de Niça a Bordèu e passa lòng dau litorau mediterranèu e de la vau de Garona. Lo segond se situa lòng de la vau de Ròse e contunia vèrs lo nòrd en direccion de Lion. La vila occitana pus granda, Marselha (mai d'un milion d'abitants dins son aglomeracion), se tròba a la convergéncia d'aqueleis aisses. Plusors autrei vilas importantas (Montpelhièr, Nimes, Avinhon e Ais de Provença) se situan tanben dins aquela region. Leis autreis aglomeracions pus importantas d'Occitània se tròban lòng dau premier aisse ambé Bordèu, Tolosa, Tolon e Niça que son d'aglomeracions de mai de 500,000 abitants. Enfin, dins lo nòrd e dins lo sud-oèst, se fau nòtar l'existéncia de plusors vilas de mai de 100,000 abitants (Clarmont Ferrand, Lemòtges, Pau...) que tènon un important ròtle economic coma centre de regions ruralas grandas.
Lengas
La lenga que definís Occitània es l'occitan, qu'es en situacion minorizada tant en França (la reconeissença dei lengas regionalas dins la constitucion en 2008 entraïnèt ges d'evolucion vertadiera per quant au desvolopament de la lenga), qu'en Itàlia e dins la Val d'Aran ont a l'estatut de lenga cooficiala (en 2006, aquela cooficialitat foguèt estenduda a tota la Generalitat de Catalonha).
I a ges de donada estatica fisabla regardant lo nombre de locutors de l'occitan. Segon leis estudis, varia entre 0,2 e 10 milions amb 110,000 a 580,000 personas capablas de lo parlar correntament. Aquela reculada, sensibla dempuei leis ans 1930, es causada per una diglossia au profiech dau francés, de l'italian e de l'espanhòu. En França, foguèt agravada per la politica de repression lingüistica sostenguda per l'Estat (Vergonha).
A despart de l'occitan, se parla subretot lei lengas oficialas dins leis estats e regions que s'estendon sus Occitània. Lo francés i es donc la lenga majoritària e es parlat per la quasi totalitat deis abitants d'Occitània. Enfin, en mai de l'occitan e dei lengas oficialas, se parla tanben divèrsei lengas d'imigracion economica ò toristica qu'an ges d'estatut oficiau.
Lo site Luòcs presenta la mapa dei comunas e localitats de lenga occitana.
Religion
I a ges de donada fisabla sus lei religions practicadas en Occitània qu'un tal recensament es enebit per lei lèis francesas. Lo país es tradicionalament crestian mai, dins lo corrent dei sègles XIX e XX, la societat occitana conoguèt una evolucion similara an aquela de França. L'ateïsme e l'agnosticisme i son donc probablament venguts majoritaris durant la segonda mitat dau sègle XX.
Lo catolicisme es la forma principala dau cristianisme occitan. En particular, Avinhon foguèt lo centre de la papautat de 1309 a 1418 e Occitània assosta de santuaris importants coma aquelei de la Verge a Lorda ò de Maria Magdalena a Sant Maissemin de la Santa Bauma. Lo país es tanben traversat per lei camins de Sant Jaume que certaneis etapas son vengudas de luòcs importants de raionament culturau e intellectuau. Lo catolicisme es pasmens pas l'unica religion crestiana presenta en Occitània. D'efèct, lo protestantisme tenguèt lòngtemps un ròtle influent dins certanei regions onte de minoritats son totjorn presentas (Lengadòc, Bearn...).
En despart dei religions crestianas, existisson de minoritats judievas e musulmanas. La preséncia judieva es relativament anciana en Gasconha e dins lo Comtat Venaicin (Judieus dau Papa). Après la Revolucion Francesa, aquelei comunautats poguèron emigrar dins d'autrei regions entraïnant la disparicion progressiva dei comunautats istoricas. Pasmens, dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, de comunautats novèlas se formèron ambé l'installacion de judieus francés originaris d'Africa dau Nòrd. La formacion de minoritats musulmanas es pus recenta e s'explica per l'arribada de trabalhaires venguts d'Africa, principalament de Magrèb, a partir deis ans 1950-1960.
De la Preïstòria a l'Antiquitat
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Occitània datan d'au mens 1,6 milions d'annadas. Homo erectus dominèt lo país fins a l'arribada dei premiereis populacions d'Homo neanderthalensis i a aperaquí 350,000 ans. Pus desvolopat que son predecessor, aquel òme laissèt de vestigis mostrant un melhorament important dei tecnicas de fabricacion d'otís e l'aparicion de rites funeraris. Homo sapiens arribèt sus lo territòri occitan i a 38,000 ans a partir d'Orient Mejan. Remplacèt ò assimilèt lei populacions d'òmes de Neanderthal. Fondèt tanben plusors culturas liticas (Aurinhacian, Gravetian, Magdalenian, Solutrean...) marcadas per de perfeccionaments tecnologics e per l'aparicion de l'art (Vènus paleoliticas, pinturas rupèstras...).
L'agricultura e lo norrigatge apareguèron dins lo corrent dau millenari VI av. JC a partir dei regions mediterranèas. Dominat en Occitània per la cultura de la terralha cardiala (6,200-4,800 av. JC), aqueu periòde veguèt una aumentacion de la populacion e l'aparicion d'abitats estables. Foguèt remplaçat per la cultura chasseana (4,200-3,500 av. JC) que sa caracteristica principala foguèt la creacion de rets d'exportacion de produchs artesanaus (destraus, lamas...) en Euròpa Occidentala. L'abitat d'aqueu periòde es mau conegut mai sembla fortificat. Un autre trach particular de la cultura chasseana foguèt sa participacion ai movements de construccion de megalits que s'observèron dins l'oèst d'Euròpa entre lei millenaris V e II av. JC.
Aquelei populacions preistoricas son mau conegudas mai semblan formadas de Ligurs a l'èst de Ròse e d'Ibèrs a l'oèst. Au sègle VI av. JC, de Cèltas migrèron dins lo país. Formèron una aristocracia que prenguèt lo poder e que, de còps, se mesclèt ambé lei populacions indigènas (especialament lòng de Mediterranèa). En parallèl, de colons grècs originaris de Focèa s'installèron en Provença a la fin dau sègle VII av. JC. I fondèron Massalia (Marselha) e establiguèron rapidament de comptadors e de rets comerciaus dins lei regions maritimas provençalas e catalanas. Sota son influéncia, lei populacions indigènas dau litorau aprenguèron l'usatge de l'escritura a partir dau sègle III av. JC.
La conquista romana de Narbonesa
Generalament pacificas, lei relacions entre Massalia e lei pòbles indigèns conoguèron pasmens plusors crisis. En 125 av. JC, menaçada per lei Sallavis, la vila grèga demandèt l'ajuda militara de Roma. Aquò entraïnèt una reaccion rapida dei Romans que mandèron una armada per protegir son aliat marselhés e per conquistar lei regions mediterranèas situadas entre Itàlia e Hispania. Acabada en 118 av. JC, aquela campanha aguèt per consequéncia la formacion d'una província romana dicha Gàllia Narbonesa entre leis Aups e lei Pirenèus.
Estrategicament importanta per la Republica Romana, la província novèla veguèt la construccion de mai d'una colonia de poblament roman coma Narbo Martius (Narbona), Aquae Sextiae (Ais de Provença), Telo Martius (Tolon) ò Fossae Marianae (Fòs). Una rota (la Via Domitia) foguèt bastida per facilitar lei comunicacions dins la region. En mai d'aquò, en 107 av. JC, una revòuta dei Cèltas Tectosages permetèt ai Romans de prendre lo contraròtle de Tolosa. Aquelei trabalhs e l'installacion d'un nombre important de colons favorizèron la difusion de la cultura romana au sen dei populacions indigènas e tre lo sègle seguent, la Gàllia Narbonesa èra venguda un important centre de romanitat.
Lo periòde roman
Dins lo corrent deis annadas 50 av. JC, la Gàllia Narbonesa foguèt la basa principala de Juli Cesar durant la conquista dau rèsta de Gàllia. Durant lo decenni seguent e la guèrra civila, chausiguèt lo camp de Cesar. En revènge, Massalia se raprochèt de Pompèu e perdiguèt son independéncia en 49 av. JC.
A la creacion de l'Empèri Roman, l'emperaire August (27 av. JC - 14 ap. JC) menèt una reorganizacion dei províncias gallesas destinada a defugir de revòutas. Ansin, la Gàllia Narbonesa foguèt liada a la Gàllia Aquitània per divèrsei rets rotiers e administratius. L'objectiu dau govèrn imperiau èra de separar lei pòbles dau sud-oèst de Gàllia de l'ensems cèlta per leis integrar au fogau de romanitat qu'èra la Gàllia Narbonesa. Durant aqueu periòde, Tolosa, situada au limit entre lei doas províncias, conoguèt un desvolopament important. Aquò entraïnèt la romanizacion relativament rapida d'Aquitània e la formacion progressiva d'un ensems culturau distint fòrça romanizat (e latinizat) a l'origina d'Occitània.
Au sègle II ap. JC, lo cristianisme comencèt de se difusar en Narbonesa e en Aquitània a partir de la vau bassa de Ròse. En despiech dei persecucions, venguèt pauc a pauc la religion majoritària e foguèt a l'origina de la mesa en plaça d'un clergat poderós dins lo corrent dau sègle IV. Puei, dins un contèxte de crisi de l'Empèri Roman, minat dempuei lo sègle III per de problemas economics, la Glèisa prenguèt pauc a pauc mai e mai d'importància, especialament dins lo domeni administratiu.
Entre Visigòts, Francs e Romans
En 406, lei defensas romanas lòng de Ren s'afondrèron e lei pòbles germanics envasiguèron l'Empèri Roman d'Occident. Fins a 409, Gàllia foguèt traversada e pilhada per lei Suèves, lei Vandals e leis Alans. Lei Visigòts prenguèron Roma en 410 avans de passar leis Aups en 412. Ocupèron un important territòri entre l'Estrech de Gibartar, Ròse e Léger e establiguèron sa capitala a Tolosa. Pasmens, èran pauc nombrós a respèct dei populacions romanizadas e avián pauc pas de foncionaris capables de gerir l'administracion d'un reiaume tant important. Ansin, lei rèis visigòts se convertiguèron rapidament au cristianisme (mai chausiguèron l'arianisme) e reconoguèron lei drechs de l'aristocracia terrenca romana e dau clergat (compilacion dau drech roman de 506). Aquò permetèt a l'elèit roman de gardar son poder e son influéncia maugrat la disparicion de l'Empèri d'Occident en 476.
En 507, lei Visigòts foguèron severament batuts per lei Francs de Clodovèu a Vouillé. Deguèron abandonar sei territòris au nòrd dei Pirenèus e lei Francs ocupèron la totalitat de Gàllia franc dei regions au sud de Durença tengudas per leis Ostrogòts. A la mòrt de Clodovèu en 511, la division de son reiaume entre seis eiretiers permetèt ai Visigòts de reconquistar una partida de Lengadòc. Pasmens, lei Francs gardèron l'avantatge e agantèron finalament la Mar Mediterranèa en 537. La Glèisa sostenguèt la conquista franca car lei rèis francs respectavan l'ortodoxia fixada per Roma. L'elèit romanizat foguèt pus prudent e negocièt tornarmai son sostèn en cambi de la preservacion de seis interès. Ansin, en despiech dau contèxte de violéncias dau periòde, l'ensems culturau formada per Aquitània e Narbonesa demorèt en plaça e la perpetuacion de la cultura antica venguèt un marcaire de l'elèit. En particular, lo latin dau sud de Gàllia subiguèt mens d'influéncias germanicas que lei parlars dau nòrd de Léger.
A partir de la fin dau sègle VI, lei senhors « romans » d'Aquitània deguèron tanben faciar d'incursions menadas per lei Vascons, un pòble basc que s'installèt au sud de Garona. Pasmens, lei Vascons se romanizèron durant la premiera mitat dau sègle VI e se fixèron dins l'oèst d'Occitània onte foguèron a l'origina dau gascon. A partir deis annadas 650, participèron ai luchas dei senhors dau sud qu'èran a assaiar d'aprofichar lei conflictes intèrnes dei Francs per s'emancipar. Dins aquò, aqueu projècte mau capitèt car lei Francs gardèron sa superioritat militara. En revènge, aqueu caòs permetèt a Provença de venir de facto independenta sota la direccion de « ducs romans » locaus.
Lo periòde carolingian
thumb|right|Fragmentacion de l'espaci carolingian vèrs [[880.]]
Au començament dau sègle VIII, lei senhors d'Aquitània capitèron de venir independents quand Audoïn d'Aquitània foguèt reconegut rèi per plusors Merovingians ostils a Carles Martèl dins lo corrent deis annadas 710. Pasmens, sa posicion, entre leis Arabes au sud e lei Francs de Carles Martèl au nòrd, èra malaisada. Assaièt sensa succès de s'aliar amb un senhor berbèr rebèl puei capitèt de rebutar una premiera incursion en 721. Pasmens, en 732, foguèt durament batut a Bordèu. Obligat de demandar l'ajuda dei Francs, deguèt abandonar son títol reiau e reconóisser la senhoriá de Carles Martèl.
Durant tot lo sègle VIII, lei Francs organizèron mai d'una ataca còntra lei musulmans installats dins lo sud de Gàllia e dins lei Pirenèus. Pasmens, maugrat de combats saunós, lei posicions dei dos camps evolucionèron gaire. En parallèl, lei successors d'Audoïn gardèron una autonòmia fòrça importanta coma ducs d'Aquitània. En 759, Pepin lo Brèu, fiu de Carles Martèl e fondator de la dinastia carolingiana, comencèt una lònga guèrra per eliminar la poissança aquitana. Acabada per son fiu Carlesmanhe en 769, aquela guèrra reglèt pas la question coma lo mòstra l'emboscada organizada per lei Vascons còntra la rèiregarda carolingiana a Roncesvals en 778. Mau somés, lei senhors dau sud gardèron sei trachs culturaus romans e retrobèron son autonòmia après la mòrt de l'emperaire en 814.
D'efèct, après la mòrt de Loís lo Pietós (814-840), la division de l'Empèri Carolingian entre sei tres fius entraïnèt un novèu periòde de guèrras intèrnes entre Francs. Provença aprofichèt tornarmai la situacion per se revòutar còntra Lotari e sei successors. En 879, lo duc Boson capitèt de se'n proclamar rèi ambé lo sostèn de l'aristocracia. Batut, deguèt renonciar a son reiaume mai son títol reiau contunièt d'èsser l'enjòc de luchas acarnadas fins ais annadas 920-930. Aquitània conoguèt divèrsei temptativas similaras fins a 864.
En fòra dau mantenement dau particularisme culturau dau sud de Gàllia, lo periòde carolingian foguèt tanben a l'origina de l'establiment de la feudalitat en Occitània. D'efèct, afeblits per sei conflictes intèrnes incessants, lei rèis foguèron obligats d'acceptar la transmission ereditària dei comtats e dei ducats. Aquò entraïnèt la formacion d'una aristocracia locala fòrça poderosa que luchava de contünia per aumentar son autonòmia. Puei, dins lo corrent dau sègle X, lei senhors pus poderós s'aproprièron de prerogativas regalianas coma la fiscalitat, la justícia ò la moneda. En mai d'aquò, en Occitània, la distància importanta entre lei senhors locaus e lei rèis dei Francs permetèt de rompre totalament lo contacte. Ansin, en 987, lei Grands dau Sud participèron pas a l'eleccion d'Uc Capet e lo reconoguèron pas coma rèi. En Provença, una situacion similara entraïnèt la formacion d'un reiaume poderós dirigit per lei còmtes d'Arle.
L'emergéncia d'una societat novèla
Au començament dau sègle XI, la situacion politica comencèt de s'estabilizar e apareguèt una societat medievela dominada per una aristocracia novèla e per la Glèisa. D'efèct, lei cambiaments politics dau sègle X entraïnèron la disparicion progressiva de l'aristocracia d'origina romana que foguèt remplaçada per de senhors nomats per lo poder carolingian. Venguts independents, capitèron de prendre lo contraròtle de l'aristocracia locala gràcias a un ret complèx de juraments de fidelitat inspirats de la feudalitat franca.
Durant aqueu periòde, la Glèisa capitèt tanben de renfòrçar d'un biais considerable son poder. D'efèct, lo clergat superior (evesques e monastèris) formèron de domenis importants gràcias ai laissas dei fidèus. Per exemple, a son apogèu entre 950 e 1150, l'Abadiá Sant Victor de Marselha administrava de monastèris, de glèisas e de fèus dins tota Occitània, en Catalonha, en Sardenha e en Itàlia. De mai, aprofichant l'introduccion de la reforma gregoriana, lo clergat occitan poguèt s'afranquir de la tutèla dei nobles. En revènge, lo clergat bas veguèt sei condicions de vida e son nivèu de formacion demenir. Ansin, foguèt rapidament incapable de donar una educacion religiosa corrècta ai fidèus, çò que favorizèt l'aparicion deis eresias dei sègles XII e XIII.
Gràcias a l'estabilizacion de la societat occitana e a de condicions climaticas pus favorablas, l'economia poguèt se redreiçar e lo sègle XI marquèt lo començament d'un periòde de prosperitat en Occitània. Aquò permetèt l'aparicion progressiva d'una aristocracia urbana e sustot d'una classa d'abitants dei vilas (marchands, artesans...) qu'anava formar una borgesia capabla d'impausar sei revendicacions ai senhors locaus dins lo corrent dau sègle seguent.
La lucha per l'egemonia e l'emergéncia de la borgesia
Dins lo corrent dau sègle XII, Occitània conoguèt mai d'un conflicte liat a de temptativas d'establir son egemonia sus un país ric e prospèr. Localament, lei ducs d'Aquitània e lei còmtes de Tolosa foguèron leis actors principaus d'aquelei conflictes. Lei premiers, qu'èran tanben rèi d'Anglatèrra après lo maridatge d'Alienòr d'Aquitània e d'Enric II d'Anglatèrra en 1152, podián s'apielar sus la legitimitat d'un fèu ancian que s'estendiá teoricament sus tot lo sud-oèst de Gàllia. Lei segonds dispausavan de revendicacions sus un territòri immens entre Pirenèus e Ròse e la participacion victoriosa de Ramon IV de Tolosa (1092-1105) a la Premiera Crosada li avián donat un prestigi fòrça important en Occident. Pasmens, en despiech de conflictes durs en 1098, en 1114, en 1159 e en 1188, la lucha entre lei dos camps demorèt indecisa. S'acabèt finalament en 1196 amb un tractat de patz.
Una autra fònt de conflictes èra la question dei domenis occitans de la Corona d'Aragon que menaçavan d'enceuclament lo Comtat de Tolosa. D'efèct, gràcias a una tiera d'eiretatges e d'operacions militaras, lei rèis aragonés avián pres possession de regions importantas (Provença, Gavaudan...) ò vassalizats plusors senhors dau pendís nòrd dei Pirenèus (Fois, Comenge...). Per assaiar de rompre aquela menaça, lei còmtes de Tolosa menèron donc mai d'una guèrra. Pasmens, lei dos camps mancavan de ressorsas e la situacion evolucionèt gaire. Vèrs 1200, una patz definitiva foguèt donc concluda laissant ai dos camps sei posicions respectivas.
Cuinzier
Cuinzier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
Occitània
La lucha per l'egemonia e l'emergéncia de la borgesia
La borgesia occitana foguèt la beneficiària principala d'aquelei guèrras. Tirèt profiech dei besonhs de cada senhor per obtenir ò crompar mai d'autonòmia e de privilègis. Per exemple, en 1189, la vila de Tolosa obtenguèt una autonòmia quasi totala regardant la gestion de seis afaires intèrnes ambé l'instauracion de cònsols.
La Crosada
Au sègle XII, la situacion dau clergat bas s'èra pas melhorada e lo ric clergat superior èra vengut fòrça corromput. Conjugada ambé la tolerància religiosa de la societat occitana, aquò favorizèt l'aparicion e lo desvolopament dau catarisme. Religion crestiana dualista, interpretava la Bíblia d'un biais fòrça diferent de Roma. Lei papas successius demandèron ai senhors e ais evesques occitans d'eliminar aquela eresia. Pasmens, leis evesques refusèron d'intervenir per protegir son autonòmia a respèct de la papautat e lei senhors occitans podián pas atacar leis eretics sensa entraïnar de revòutas grèvas.
Bellou-le-Trichard
Bellou-le-Trichard es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Occitània
La Crosada
La Crosada durèt de 1209 a 1229. Son debanament pòu se devesir en tres periòdes principaus. De 1209 a 1216, la Crosada foguèt menada per lei legats pontificaus e per Simon IV de Montfòrt que s'impausèt coma lo cap militar dei Crosats. Premier, ataquèron lo vescòmte de Trencavel que foguèt rapidament capturat après lo sac de Besièrs e lo premier sètge de Carcassona. Montfòrt recebèt lei territòris dau vescòmte (que moriguèt probablament assassinat en 1209) e dirigiguèt la Crosada còntra Tolosa. La violéncia dei combats (liquidacion dei senhors fidèus a l'Ostau Trencavel, chaple de La Vaur, multiplicacion dei lenhiers, faidiment dei senhors sospichats de protegir d'eretics...) entraïnèt una generalizacion rapida dau conflicte car lo rèi d'Aragon e plusors senhors occitans chausiguèron de sostenir Tolosa còntra lei Crosats. Pasmens, en 1214, lei senhors occitanoaragonés foguèron severament batuts a la batalha de Murèth onte lo rèi Pèire II d'Aragon moriguèt. Après aquela desfacha, Ramon VI de Tolosa (1194-1222) foguèt obligat de capitular e de cedir sei domenis a Simon de Montfòrt.
Dins aquò, en despiech de sa victòria militara, lo rèine de Simon de Montfòrt foguèt brèu car la populacion occitana reconoguèt pas sa legitimitat. De mai, leis abüs de la repression anticatara acipèron leis abitants. A partir de Provença, lo futur Ramon VII de Tolosa poguèt donc reünir una armada novèla qu'infligiguèt una desfacha ai Crosats a Bèucaire en 1216. Puei, un an pus tard, son paire capitèt de tornar prendre lo contraròtle de sa capitala gràcias a una insureccion populara. Simon de Montfòrt assetjèt la ciutat mai foguèt tuat durant un assaut en 1218. Puei, en 1219, lei Crosats subiguèron una desfacha saunosa a Basièja e, incapables de remplaçar sei pèrdas, deguèron pauc a pauc recular dins una region venguda fòrça ostila. Finalament, lei Montfòrt capitulèron en 1224 a l'eissida dau segond sètge de Carcassona e quitèron Occitània.
Bellou-le-Trichard
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Occitània
La Crosada
En França, lei Montfòrt donèron sei drechs sus lo Comtat de Tolosa e sus la Vescomtat de Carcassona au rèi de França Loís VIII (1223-1226). Au contrari de son paire, aqueu rèi èra fòrça favorable a la Crosada. En 1226, decidèt de menar la sieuna expedicion vèrs lo sud. Se turtèt a una resisténcia acarnada a l'entorn d'Avinhon que capitulèt après tres mes de sètge. Pasmens, tocat per de malautiás qu'avián decimat son armada, Loís VIII moriguèt quauquei jorns après sa victòria. La fin de la Crosada foguèt fisada a Humbert de Beaujeu que comencèt la destruccion sistematica dei ressorsas agricòlas d'Occitània. En 1229, aquò entraïnèt la capitulacion de Tolosa que son còmte perdiguèt la mitat de son territòri e deguèt adoptar coma eiretier lo fraire dau rèi Loís IX.
L'establiment dau poder reiau en Lengadòc
L'establiment dau poder reiau en Lengadòc foguèt rapidament basat sus una aliança entre l'aristocracia locala, formada de l'aristocracia anciana (reducha per lei combats e per lo faidiment) e de senhors novèus d'origina francesa que s'occitanizèron rapidament (coma lei Lévis-Mirapéis), e lo rèi de França ò sei representants. Ansin, tre leis annadas 1240, la màger part de l'administracion francesa recrutava de senhors ò de borgés occitans. La populacion occitana mantenguèt donc sei posicions, sa lenga e son drech d'origina romana e i aguèt ges de politica de colonizacion umana dau nòrd vèrs lo sud. Economicament, la fin de la guèrra favorizèt l'economia e au començament dau sègle XIV, Tolosa e Montpelhièr fasián partida dei vilas pus importantas dau continent.
Vendeville
Vendeville es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Occitània
L'establiment dau poder reiau en Lengadòc
Durant aqueu periòde, Provença passèt tanben sota lo contraròtle d'una dinastia capetiana après la mòrt de Ramon Berenguier V de Provença (1209-1245). Venguda una possession periferica dau domeni angevin, aprofichèt economicament leis efècts d'una autonòmia relativament importanta. Pasmens, coma Lengadòc, perdiguèt son ròtle de centre culturau. Ansin, ambé la disparicion dei Corts de Tolosa e de Provença, Occitània passèt pauc a pauc dins l'esfèra d'influéncia culturala de França, çò que foguèt marcat per la disparicion de la literatura dei trobadors a la fin dau sègle XIII ò per l'introduccion de l'arquitectura gotica que remplacèt l'art romanic.
Lo declin de la fin de l'Edat Mejana
Lei sègles XIV e XV foguèron un periòde de trèbols grèus en Euròpa Occidentala. En Occitània, prenguèron la forma de catastròfas climaticas (ariditat, vengudas deis aigas...) qu'entraïnèron de faminas, de malautiás decimant la populacion e d'incursions ò de pilhatges liats ais armadas e ai mercenaris menent la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). D'efèct, tre lo començament dau sègle XIV, lo clima venguèt mens favorable a l'agricultura e lei precipitacions venguèron pus violentas entraïnant de degalhs importants dins lei zònas negadissas (per exemple en 1345 ambé lei vengudas deis aigas simultanèas de Ròse e de Durença). La demenicion de la produccion agricòla afebliguèt la populacion e leis epidemias de la fin de l'Edat Mejana i trobèron un endrech fòrça favorable per se desvolopar. En particular, la pèsta venguèt endemica dins certanei regions occitanas fins a la fin dau sègle XV. Leis operacions militaras de la guèrra entre França e Anglatèrra toquèron tanben lei regions occidentalas d'Occitània. Pasmens, lo problema pus grèu foguèt la multiplicacion dei companhiás de mercenaris que pilhèron ò rançonèron lo país fins a Provença fins a la restauracion de l'òrdre public per Loís XI (1461-1483).
Vendeville
Geografia
thumb|left|Vendeville dans son canton et son arrondissement|180px.
Occitània
Lo declin de la fin de l'Edat Mejana
Maugrat aquelei calamitats, la populacion occitana demorèt fidèla au rèi de França franc de certaneis episòdis de revòuta còntra la fiscalitat. D'efèct, la violéncia deis incursions anglesas en Occitània (pilhatges de Lengadòc, destruccion de Lemòtges...) e de concessions fachas ai captaus locaus (creacion deis Estats de Lengadòc...) permetèron de mantenir la màger part d'Occitània dins lo camp francés. Ansin, dins leis annadas 1410-1420, leis Armanhac e leis Albret, originaris de Gasconha, tenguèron un ròtle major au sen dau govèrn francés. Pasmens, d'un biais paradoxau, aquel afebliment dau poder reiau entraïnèt un renfòrçament dau contraròtle en Occitània. D'efèct, en cambi de l'institucion d'Estats Provínciaus pròpris ai regions dau Sud, lo rèi capitèt d'obtenir l'instauracion d'impòsts anuaus. De mai, per leis Estats, la necessitat de mandar de documents escrichs a la Cort Reiala favorizèt la difusion dau francés entre leis elèits occitans a partir dau sègle XV. Enfin, en 1481, lo Comtat de Provença foguèt tanben annexat per la Corona de França après la mòrt de Carles III de Provença (1480-1481).
Vendeville
Istòria
D'origina incert, lo nom de Vendeville ven de Venduille, #que pòt lududes-quitament venir de divèrses significats.
La Ferrière-Harang
La Ferrière-Harang en normand (La Ferrière-Harang en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Vendeville
Istòria
Citada a en un cartulaire de Sant-Pierre de Lille, la distincion aperten a la s|XVI|e}} al chevalier Jean de Estournelle, celèbre per lo sieu pelegrinatge a Santa Rita.
Occitània
L'autonòmia dei regions occitanas durant l'Ancian Regime
Pasmens, durant l'Ancian Regime, lei regions occitanas capitèron de mantenir una autonòmia relativament importanta. D'efèct, lei regions occitanas gardèron sa lenga, son drech escrich e seis unitats de mesura. De mai, en causa de sa posicion de províncias perifericas, aprofichavan de condicions fiscalas pus avantatjosas regardant lo pagament de la gabèla. A partir dau sègle XVI, de reformas reialas transferiguèron lo poder deis institucions tradicionalas (que foguèron pasmens pas suprimidas) vèrs d'administracions novèlas tengudas per d'oficiers reiaus (que jonhèron pauc a pauc la noblesa locala gràcias a la transmission ereditària de sei cargas). Lei Parlaments, corts de justícia cargadas de jutjar leis afaires pus importants au nom dau rèi, foguèron leis institucions pus importantas d'aquela politica. Quatre foguèron installats en Occitània : Tolosa (1443), Bordèu (1451), Ais de Provença (1501) e Pau (1620). Pauc a pauc, aquelei parlaments venguèron un centre de resisténcia au poder reiau e a seis abüs. En revènge, son trabalh renforcèt lo ròtle dau francés coma lenga de poder, especialament après l'Ordonança de Villers-Cotterêt (1539) qu'impausèt l'usatge unic de la lenga dau rèi.
Vendeville
Istòria
D'origine incertaine, le nom de Vendeville vient de Venduille, qui peut lui-même venir de plusieurs significations.
La Ferrière-Harang
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Occitània
L'autonòmia dei regions occitanas durant l'Ancian Regime
Lo mantenement d'institucions localas en Occitània èra una necessitat per lo poder reiau que deviá i afrontar de revòutas antifiscalas recurrentas (Crocants, Marselha, Lemosin, Gasconha...). Victoriosament reprimidas, aqueleis insureccions empachèron l'extension tròp importanta dei poders deis oficiers reiaus que volián suprimir leis Estats Provínciaus. Pasmens, entraïnèron l'emergéncia de l'etnotipe dei populacions occitanas restivas a tota forma d'autoritat.
Lei guèrras de religion
En fòra dei revòutas antifiscalas, una autra fònt de conflictes foguèt la question dau protestantisme. La religion novèla, sota sa forma calvinista principalament, agantèt Occitània tre leis annadas 1520-1530. Seduguèt rapidament lei mitans intellectuaus, una partida de l'aristocracia e un nombre important de borgés. Ansin, franc dau Massís Centrau (levat Velai, Vivarés e Gavaudan), de Provença (qu'assostava pasmens de vaudés en Leberon e dins leis Aups) e de Tolosa, la Reforma penetrèt prefondament. Après quauqueis esitacions, leis autoritats chausiguèron de reprimir l'eresia novèla e de lenhiers apareguèron tornarmai dins lo País d'Òc a partir de 1535. Puei, un an pus tard, lo Parlament d'Ais començèt una lònga guèrra còntra lei vaudés e lei protestants de Leberon.
Vendeville
Istòria
Citée au dans un cartulaire de Saint-Pierre de Lille, la seigneurie appartient au  au chevalier Jean d'Estournelle, célèbre pour son pèlerinage à Sainte Rita.
Occitània
Lei guèrras de religion
Pasmens, la repression empachèt pas lo protestantisme de contuniar sa progression e plusors guèrras civilas opausèron protestants e catolics dins tot lo Reiaume de França. La màger part dei regions occitanas, que concentravan lei proporcions pus importantas de protestants, i jonhèron lei fòrças opausadas ai catolics. L'excepcion principala foguèt Provença onte lei protestants foguèron vencuts en 1545. Pasmens, lei venceires se devesiguèron entre moderats e fanatics e contunièron de se combatre per lo contraròtle dau Comtat. En 1572, après lo Chaple de Sant Bertomieu, lei regions occidentalas e centralas d'Occitània venguèron donc lo còr d'una federacion protestanta (e catolica moderada) que foguèt utilizada per lo futur Enric IV per accedir au tròne de França.
En 1598, a la fin dei guèrras de religion, lo protestantisme, quasi anientat dins lo nòrd dau reiaume, demorava poderós en Occitània lòng d'un arc anant deis Aups a La Rochèla en passant per lei Cevenas, Montalban e la vau de Garona. Dins aquela region, lei protestants obtenguèron plusors plaças fòrtas (La Rochèla, Montalban, Montpelhièr...) e lo drech d'i estacionar una fòrça gropant plusors miliers d'òmes.
Pasmens, aquò durèt gaire car durant lo rèine de Loís XIII (1610-1643), lo cardinau de Richelieu s'ataquèt a l'autonòmia dei protestants que menaçava sei projèctes de poder reiau absolut. De 1621 a 1629, una tiera de guèrras s'acabèt ambé la reconquista dei fortalesas protestantas e per una reduccion de sei drechs politics. Ansin, après 1629, i aviá plus de fòrças militaras capablas en Occitània de s'opausar a la politica reiala.