cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lo Roge e lo Negre
Istoria
Lo roman es divisat en doas partidas : la premiera conta lo percors de Julien Sorel en provincia, dins una borgada franc-comtesa apelada Verrières, ont qu'encontra e es emplegat pel màger, M de Rênal, dins una familha nobla. Julien e Mme de Rênal vènon enamorats, çomentre que M de Rênal es ocupat a rivalisar amb M Valenod, un ric borgés de Verrières. Lo prèire envia en la fin Julien al seminari a Besançon per l'eslonhar de la tentacion adulterina amb Mme de Rênal. La segonda partira narra las soas aventura quand Julien perven a Paris per estar segretari en co lo marqués de la Môle.
Lasladas
Lasladas (Laslades en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [lah'ladoh] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : De Lauanflada, de Lananflada en 1313, De Lanaslada en 1342, de Savaflada en 1379, Laflade o Laslade en 1429, Laslades (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Lasladas que vien de l'articlelas e de l'ancian provençau lat, lada, « larga » (tèrras sosentenut).
Segon Negre, Lasladas qu'ei lo plurau deu gascon lada (planèr en montanha, flanc larg de montanha). Segon R. Aymard, lo nom que vien de Lanas ladas, « lanas espandidas ».
Segon Miquèu Grosclaude, los prumèrs cercaires avèvan pas las fòrmas ancianas. Lasladas qu'ei la contraccion de lanas ladas. Aqueth accident [ua aplologia] qu'ei frequent quand lanas ei en posicion iniciau inaccentuada, per exemple en Bearn, Lamajor, Lalonga, Lalonqueta que son Lanamajor, Lanalonga, Lanalonqueta. Lo latin lanas latas, « lanas espandidas », que miè a lanas ladas e a Lasladas. Acumulacion de fòrmas estranhas en 1313, 1379, 1429.
Lifou
Lifou es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província de las illas Leialtat)
Yokohama
Yokohama es una vila portuària dau centre de Japon qu'es situada a 30 km au sud de Tòquio. Ambé 3,7 milions d'abitants en 2014, èra la segonda vila pus importanta dau país après l'aglomeracion de la capitala. Son economia es basada sus l'activitat de son pòrt e sus una fòrta dubertura au comèrci internacionau que son origina data dau sègle XIX.
Vrécourt
Vrécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Geografia
thumb|left|200px|Lo pont La municipalitat a traversat pel Mouzon.
thumb|left|200px|Le pont La commune est traversée par le Mouzon.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Convent de la Baumeta
right|250px|thumb|L'ancian convent Lo convent daus Cordeliers de la Baumeta fuguet fondat au segle XV per lo rei Rainier au sud d'Angieus, en Anjau, dins l'actuau departament de Maine e Léger. 150px|left|upright|thumb|Rainier lo Bon, comte d'Anjau e de Provença Rainier lo Bòn era comte d'Anjau e de Provença, ente se 'nava reculhir dins la bauma consacrada a Maria Magdalena dins lo massís de la Santa Bauma. De retorn a Angieus, trobet quauquas semblanças entre lo ròc de la Santa Bauma e lo ròc de Chanzé situat au sud d'Angieus susplombant Maine. Decidiguet de i bastir un mostier vodat a santa Maria Magdalena, qu'apelet. era l'escais daus monges franciscans, que 'bilhats de maniera fòrça simpla, portavan 'na simpla còrda en guisa de cencha. Començat de bastir lo 25 de novembre de 1452, sas bastissas se 'chaberen lo 30 d'aost de 1454. Los cordeliers eran ja presents a Angieus dempuei lo segle XIII. Lor domemi se situava au centre de la vila ente, en 1453, , lo rei Rainier faguet bastir la chapela de Sant Bernadin, que seriá confiscada, venduda, e destrucha en 1794 pendent la Revolucion, per fin de i depausar, un còp mòrt, lo reliquiari contenent son còr. En 1596, los monges cordeliers fugueren remplaçats per los recollectes, que i demoreren juscanta la requisicion dau convent pendent la Revolucion, que fuguet vendut coma ben nacionau. En 1841, las bastissas fugueren restauradas, çò que permetet de descubrir daus decòrs pintats, que 'na Pietà de 'na richa policromia. 250px|right|thumb|Las clastras 250px|right|thumb|Lo convent e Maine vists en direccion d'Angieus La lòtja principala es compausada de 'na desena de peças de granda talha, que lo refectòri, la cosina, la cava e lo lavador. Subsistís tanben 'na chapela emb 'na vòuta en forma de còca de bateu trasvirada (s. XV), un autar ufert per lo mareschau de Briçac, e las clastras (XVIII). Fòra se tròba 'na cort interiora, un ancian cementeri au costat de las bastissas, en mai daus jardins en terrassas dins l'esquist dau ròc de Chanzé emb daus bacins e daus potz.
Venguet en 1946. Auei es en granda partida reabilitat e lo bastiment principau s'utiliza coma luec d'exposicions artisticas e culturalas.
Maré
Maré es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província de las illas Leialtat)
Tanay
Tanay pòt essèr:
Stendhal
Henri Beyle, mai conegut jol nom de Stendhal, foguèt un escrivan francés nascut lo 23 de genièr de 1793 a Grenòble e defuntat lo 23 de març de 1842 a París. Sos romans mai coneguts son Lo Roge e lo Negre e La Chartrosa de Parma.
Vieux-Charmont
Vieux-Charmont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Las vilas limitrophes son Sochaux, Granda-Charmont, Nommay, Brognard e Étupes. La municipalitat de Vièlh-Charmont a traversat pel cors d'aiga : la Savoureuse.
Les villes limitrophes sont Sochaux, Grand-Charmont, Nommay, Brognard et Étupes. La commune de Vieux-Charmont est traversée par le cours d'eau : la Savoureuse.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saussay-la-Campagne
Saussay-la-Campagne en normand (Saussay-la-Campagne en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Geografia
Aquel pichon vilatge plàcid se situa entre Écouis e Étrépagny.
Ce petit village paisible se situe entre Écouis et Étrépagny.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom apareis per las primièras fes cap a 674. A, la municipalitat es orthographiée Salceium. En lo moment de la conquista de la Normandie per Philippe-Auguste apareis Enguerand de Saussay. En 1251, Eudes Rigaud, archevêque de Roan, fa mencion d'un castèl a Saussay, que # es passat una nuèch.
En 1412, Robert la Vaca Crompa lo fief de Saussay a Jacques de Sant-Pierre-Ès-Camps, per la soma de 368 libres. Aquela familha dona lo sieu nom dins lo pòble: Saussay-la-Vaca. En 1789, lo Sr. De la Vaca, baron de Saussay, fa partida nòblas del grand bailliage de Roan.
N'en agost 1925, lo conselh municipal demanda lo cambiament del nom de la municipalitat, concedit en genièr 1926, jol nom: Saussay-la-Campanha. Aquel pichon vilatge pas #èsser pas tròp tocat pendent la guèrra perque fasiá pas partida endroits las mai estrategicas, coma Lyons-lo-Bòsc e aqueles pòbles als alentours ont los resistentes s'amagavan énormément en lo bòsc.
Existissiá fins en 1971 una fèsta communale Sant-Adrien, patron de la municipalitat, #qu'èra chômée pels abitants de Saussay.
Fòrça nucleara fòrta
L’interaccion fòrta (ò fòrça nucleara fòrta ) es una interaccion fisica qu'agís sus lei particulas elementàrias portairitz de cargas de color (quarks, antiquarks e gluons). Imaginada per lo premier còp en 1935 per explicar l'estabilitat dei nuclèus atomics, demorèt mau compresa durant trentenau d'annadas avans l'emergéncia de la cromodinamica quantica.
Moindou
Moindou es una comuna francesa d'otramar situada en Nòva Caledònia (Província Sud)
Saussay-la-Campagne
Istòria
Le nom apparaît pour la première fois vers 674. Au, la commune est orthographiée Salceium. Lors de la conquête de la Normandie par Philippe-Auguste apparaît Enguerand de Saussay. En 1251, Eudes Rigaud, archevêque de Rouen, fait mention d'un château à Saussay, dans lequel il a passé une nuit.
Fòrça nucleara fòrta
Segon aquela teoria, entraïna l'associacion dei particulas de color per formar de particulas de color neutra (« blanca ») que son dichs pions ò adrons. Son intensitat aumenta amb la distància per venir infinida entre doas cargas de color separadas per una distància infinida. Es ansin impossible de separar doas cargas de color, çò qu'explica l'impossibilitat d'observar un quark liure dins la natura. D'autra part, maugrat sa portada infinida, l'interaccion fòrta a pauc d'efiechs sus lei sistèmas de granda talha car son totalament compausats de particulas de color blanca. En revènge, es fòrça influenta dins de volums fòrça pichons. Aquò li permet de tenir un ròtle major dins la formacion dei neutrons e dei protons (que fan partida deis adrons) e donc d'explicar la coesion dei nuclèus atomics e dei liames quimics.
Saussay-la-Campagne
Istòria
En 1412, Robert la Vache achète le fief de Saussay à Jacques de Saint-Pierre-Es-Camps, pour la somme de 368 livres. Cette famille donne son nom au village: Saussay-la-Vache. En 1789, M. de la Vache, baron de Saussay, fait partie des nobles du grand bailliage de Rouen.
Fòrça nucleara fòrta
Dins lo modèl estandars de la fisica modèrna, l'interaccion fòrta fa partida dei quatre interaccions fondamentalas de la natura amb la gravitacion, l'electromagnetisme e la fòrça nucleara febla.
Saussay-la-Campagne
Istòria
Il existait jusqu'en 1971 une fête communale Saint-Adrien, patron de la commune, qui était chômée par les habitants de Saussay.
Fòrça nucleara fòrta
Istòria
La premiera teoria depintant una tala « fòrça nucleara » foguèt prepausada per Hideki Yukawa (1907-1981). Explicava lo liame entre lei protons e lei neutrons per l'intermediari d'una particula pesuca dicha pion. Pasmens, a sa descubèrta, lo pion mostrèt de proprietats diferentas d'aquelei previstas per Yukava e, d'un biais pus generau, sa teoria èra pas capabla d'obtenir de resultats sufisentament precís per contentar la comunautat scientifica. De mai, d'autrei particulas avián presentat de signes de sensibilitat a la fòrça nucleara.
L'etapa decisiva vèrs l'establiment de la teoria modèrna de l'interaccion nucleara febla foguèt franquida en 1964 per Murray Gell-Mann (1929-2019) e George Zweig (nascut en 1937). Postulèron que lei protons, lei neutrons e d'autrei particulas descubèrtas dins lei decennis precedents èran pas de particulas elementàrias. En plaça, lei presentèron coma d'assemblatges complèxs de particulas pus pichonas que foguèron dichas quarks. A partir de 1967, aquela ipotèsi menèt au desvolopamen de la cromodinamica quantica. Acabat en 1973, principalament per Hugh David Politzer (nascut en 1949), Frank Wilczek (nascut en 1951) e David Gross (nascut en 1941), permetèt d'explicar leis interaccions entre quarks que menan a la formacion d'un ensemble de particulas que foguèron dichs adrons.
Totjorn considerada coma valida, la cromodinamica quantica entraïnèt lo cambiament de nom de la fòrça nucleara fòrta. D'efiech, coma aquela fòrça agís sus lei quarks, la coesion dei nuclèus atomics i aparéis coma un « residü » deis interaccions entre quarks. Ansin, prenguèt lo nom d'interaccion fòrta.
Generalitats
L'interaccion fòrta s'aplica unicament ai quarks. Leis autrei particulas (electrons, neutrinos, fotons... etc.) i son insensiblas. En revènge, seis efiechs son ressentits per lei particulas compausadas de quarks (leis adrons) coma, per exemple, lei protons ò lei neutrons. Per aquò, l'interaccion fòrta agís sus lei cargas de « color ». Aquela carga pòu prendre sièis valors diferentas que son dichas « roge », « vèrd », « blau », « antiroge », « antivèrd » e « antiblau ». Per existir, un adron dèu aver una carga « blanca » après addicion dei cargas de sei quarks. N'existís dos grops diferents :
Quand dos quarks interagisson per interaccion fòrta, càmbian sei colors : lo quark « vèrd » qu'interagís amb un quark « roge » vèn « roge » mentre que l'autre vèn « vèrd ». Aquela transformacion es realizada gràcias au cambi d'un gluon qu'es la particula vectritz de l'interaccion fòrta. Un gluon pòrta tanben una carga de color. Dins lei fachs, n'existís uech tipes diferents que permèton de cambis entre diferentei colors. An una massa nulla e se desplaçan a la velocitat de la lutz.
Libertat asimptotica
L'interaccion fòrta se caracteriza per una proprietat fòrça particulara qu'es dicha « libertat asimptotica ». D'efiech, au contrari de la gravitat ò de la fòrça electromagnetica que son intensitat demenís amb la distància, la fòrça de l'interaccion fòrta aumenta amb la distància. Es donc febla entre dos quarks situats a proximitat e permet lo desplaçament dei quarks au sen deis adrons. En revènge, es infinida entre dos quarks separats per una distància infinida.
Centaurus A
Centaurus A (tanben dicha NGC 5128) es una galaxia lenticulara situada a 13,7 milions d'ans lutz dins la constellacion dau Centaure. Es una dei radiogalaxias pus pròchas de la Tèrra e es donc l'objècte d'estudis importants per comprendra la natura dau fenomèn. Es tanben la cinquena galaxia pus lusenta dau cèu e es donc una buta aisada per leis astronòms amators.
Fòrça nucleara fòrta
Libertat asimptotica
La consequéncia majora d'aqueu fenomèn es la dificultat d'extraire un quark. Aqueu fenomèn es dich confinament de color e enebís l'isolament d'una carga de color. Es donc impossible d'observar un quark liure. L'estudi dei quarks es donc un subjècte complèx car es necessari d'observar e d'interpretar seis efiechs sus d'autrei particulas, principalament leis adrons.
École nationale supérieure des mines de Paris
L’escòla nacionala superiora de las minas de París (en francés École nationale supérieure des mines de Paris o pus simplament Mines ParisTech) es una granda escòla francesa situada a París.
Albigés (sosdialècte)
L'albigés es un sosdialècte de l'occitan lengadocian.
Arrondiments deus Pirenèus Atlantics
Los arrondiments deus Pirenèus Atlantics que son ua division administrativa e ua anciana division electorau francesa.
Lo departament deus Baish Pirenèus, vasut Pirenèus Atlantics en 1969, qu'ei dividit en 3 arrondiments.7
Istòria
Cinc arrondiments que son creats en 1800 dens lo departament deus Baish Pirenèus:
Sébécourt
Sébécourt en normand (Sébécourt en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Mont-Dore (Nòva Caledònia)
Le Mont-Dore (Nòva Caledònia)  es una comuna ultramarina francesa administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Sud)
Mur de Berlin
Lo mur de Berlin (en alemand Berliner Mauer), « mur de la vergonha » pels Alemands de l'oèst e « mur de proteccion antifascista » segon la propaganda èstalemanda, foguèt bastit en plan Berlin a partir de la nuèch del 12 al 13 d'agost de 1961 per la Republica Democratica Alemanda (RDA) , qu'ensagèt atal d'acabar amb l'exòdi creissent dels abitants cap a la Alemanha de l'Oèst (RFA) ,. Lo mur separava fisicament la vila en Berlin Èst e Berlin Oèst pendent mai de vint e uèit ans, e constituiguèt lo simbòl mai marcant d'Euròpa divisada per la Cortina de fèrre. Mai qu'un simple mur s'agís d'un dispositiu militar complèxe comportant dos murs de 3,6 mètres de naut amb camin de ronda, 302 miradors e dispositius d'alarma, 14,000 gardias, 600 cans e de fials de fèrre crancut. Prèp de 160 estrajants de la RDA perdèron la vida en ensajant de lo passar, los gardas frontièra èst alemands e soldats sovietics esitavan pas a tirar suls fugitius.
thumb|Vista del mur en 1986, la partida oèst cobèrta de grafitis e de pinturas muralas. thumb|Rèsta del mur de Berlin, 2004 thumb|Dintrada del sector american sul Glienicker Brücke, 1985 thumb|Panèl indicator de l'anciana division alemanda
L'aflaquiment de l'Union sovietica, la perestroika menada per Mikhaïl Gorbachov e la determinacion dels Alemands de l'Èst, qu'organizavan de grandas manifestacions, provoquèron, lo 9 de novembre de 1989, la casuda del « mur de la vergonha », provocant l'admiracion incredula del « Mond liure » e dubrissent la dralha a la reünificacion alemanda. Gaireben tot destruit, lo Mur daissa encara dins l'organizacion urbana de la capitala alemanda de cretas totjorn presentas. Lo mur de Berlin, simbòl del clivatge ideologic e politic de la guèrra Freja, inspirèt fòrça libres e filmes. Ara, fòrça musèus li son consacrats.
Istòria
thumb|left|Sectors d'ocupacion de [[Berlin, traçat del Mur e punts de passatge (1989).]]
Abans la construccion del Mur (1945-1961)
Aprèp sa capitulacion lo 8 de mai de 1945, Alemanha foguèt divisada en tres, puèi quatre zònas d'ocupacion jos las administracions sovietica, americana, britanica e francesa, aplicant l'acòrdi sortit de la conferéncia de Yalta. Berlin, la capitala del Tresen Reich, d'en primièr tota ocupada per l'Armada Roja deguèt tanben èsser partejada en quatre sectors repartits entre los aliats. Los Sovietics daissèron alara als Occidentals los districtes oèst de la vila que se trobèron alara totalament enclavats dins lor zòna d'ocupacion, lo sector demorat jol contraròtle sovietic representant, siá 45,6 % de la superfícia de la vila. La posicion e l'importància de Berlin ne faguèt un enjòc major de la Guèrra Freja.
Eveniments en Alemanha
La cooperacion entre las quatre poténcias ocupantas d'Alemanha s'acabèt en 1948 quand l’Union sovietica arestèt sa participacion al Conselh de contraròtle aliat e del comandament Interaliat lo 19 de març de 1948. Los Sovietics de contunh geinavan las comunicacions dels Occidentals amb Berlin Oèst, plan segur per los obligar a abandonar l'anciana capitala del Reich. Del 24 de junh de 1948 al 12 de mai de 1949, Stalin instaurèt lo blocus de Berlin. Totes los transits terrèstres e fluvials entre Berlin Oèst e l'Alemanha Orientala son copadas. Aquel eveniment constituís la primièra crisi majora entre l'Union sovietica e los Occidentals. Mercé a un gigantesc pont aerian organizat pels Estats Units d'America, Berlin Oèst subrevisquèt al blocus.
En 1949 se creèt de la Republica federala d'Alemanha (RFA) dins la trizona constituïda per las zònas francesa, britanica e americana, seguida de prèp per aquela de la Republica democratica alemanda (RDA) dins la zòna jos ocupacion sovietica. La creacion dels dos Estats assolida la division politica de Berlin. Se comencèt alara de las doas broas a securizar e a barrat la frontièra entre ambedós païses. De doanièrs e de soldats distribuïts sus la frontièra patrolhavan entre RDA e RFA ; de solidas clausuras foguèron mai tard bastida del costat de la RDA.
Legalament, Berlin gardèt l'estatut de vila demilitarizada (abséncia de soldats alemands) partejada en quatre sectors, e independenta dels dos Estats de la RFA e RDA. En realitat, la portada practica d'aquela independéncia es fòrça limitada. En efècte, l'estatut de Berlin Oèst sembla a aquela d'un Land, amb de representants sens drech de vòte al Bundestag, alara que Berlin Èst venguèt, en violacion de son estatut, capitala de la RDA. La vila demorava pasmens lo sol luòc onte los Alemands de l'Èst e de l'Oèst pòdon transitar.
Lo 27 de novembre de 1958, l'URSS faguèt un nòu còp de fòrça pendent « l'ultimatum de Khrushchov » prepausant lo despart de las tropas occidentalas dins los sièis meses per far de Berlin una « vila liura » demilitarizada. Los aliats occidentals refusèron.
Causas de la construccion del mur de Berlin
Dempuèi sa creacion en 1949, la RDA vesiá una èrsa creissenta d'emigracion cap a RFA, subretot a Berlin. La frontièra urbana èra dificilament contrarotlabla, al contrari de las zònas ruralas ja fòrça vigiladas. Entre 2,6 e 3,6 milions d'Alemands fugiguèron la RDA per Berlin entre 1949 e 1961, privant lo país d’una man d'òbra indispensabla al moment de sa reconstruccion e monstrant a la fàcia del monde lor flaca adesion al regim comunista,. Emigrar pausava pas de dificultat majora perque, fins a agost de 1961, sufisiá de prene lo mètro o lo camin de fèrre berlinés per passar d'Èst cap a Oèst, çò que faguèron quotidianament de Berlineses per anar trabalhar. Los Alemands nomenavan aquela migracion de la RDA comunista a la RFA capitalista: « votar amb sos pès ». Pendent las doas primièras setmanas d'agost de 1961, rics en rumors, mai de 47,000 ciutadans èst alemands passèron en Alemagne de l'Oèst via Berlin. E mai, Berlin Oèst aguèt tanben un ròtle de pòrta cap a l'Oèst per de fòrça Chècs e Poloneses. Coma l'emigracion concernissiá subretot los joves actius, pausava un problèma economic major e menaçava quitament l'existéncia de la RDA.
Encara, prèp de 500,000 Berlineses sont de trabalhadors frontalièrs, trabalhant a Berlin Oèst mas abitant a Berlin Èst o dins sa banlèga que lo còst de la vida e de l'immobilièr èra mai favorable. Lo 4 d'agost de 1961, un decret obliguèt los trabalhadors frontalièrs a se registrar atal e a pagar lors loguièrs en Deutsche Mark (moneda de la RFA). Quitament abans la construccion del Mur, la polícia de la RDA vigilava fòrça als punts d'accès a Berlin Oèst aqueles que designava coma « contrabandièrs » o « desertors de la Republica ».
Coma totes los païses comunistas, a la RDA s'impausèt una economia planificada per Moscòu. Lo plan setenal (1959-1965) se revelèt un escac dempuèi lo començament. La produccion industriala aumentava mens aviat que previst. En efècte, los investiments èran pas sufisents. La collectivizacion de las tèrras agricòlas provoquèt una bassa de la produccion e una escasença alimentària. Los salaris aumentavan mai aviat que previst a causa d'una manca de man d'òbra provocada en partida per las fugidas a l'Oèst. Un important trafec de devisas e de merças, al prejudici de l'economia èstalemanda, passava par Berlin. La RDA se trapèt en 1961 prèp de la casuda economica e sociala.
L'autor William Blum avança coma causa de la construccion del Mur en mai de la captacion de la man d'òbra qualificada de la RDA per l'Oèst, lo terrorisme occidental que se seriá passat en RDA.
La construccion del mur de Berlin
thumb|La construccion del Mur, lo [[20 de novembre de 1961]] thumb|Lo 13 d'agost de 1961, la construccion del mur de Berlin contunha. Aquela foto mòstra d'òmes dels « grops de combat de la classa obrièra » ([[Kampfgruppen der Arbeiterklasse), organizacion paramilitara èst alemanda, sul costat oèst de la Pòrta de Brandeborg que se tenon exactament sus la linha de desmarcacion.]]
Lo programa de construccion del Mur demorèt un secret d'Estat del govèrn èst alemand. Comencèt dins la nuèch del 12 al 13 agost de 1961 per la pausa de trelises e de fial de fèrre crancuts a l'entorn de Berlin Oèst.
Son edificacion se faguèt per de maçons, jos la proteccion e vigiléncia de policièrs e de soldats – en contradiccion amb las afirmacions del president del Conselh d'Estat de la RDA, Walter Ulbricht qu'aviá declarat lo 15 de junh de 1961 :
thumb|Aprèp tres oras d'espèra, una vielha dama passada al sector Oèst fa signe als seus demorats a l'Èst, [[1961.]]
Ulbricht foguèt atal lo primièr a emplegar lo mòt « Mur », dos meses abans que siá enartat.
Se los Aligats son conscients d'un plan de « mesuras drasticas » visant al varrolhatge de Berlin Oèst, foguèron pasmens suspreses pel calendièr e son amplor. Coma lors dreches d'accès a Berlin Oèst èran respectats, decidiguèron de intervenir pas militarament. Lo BND (Servicis secrets de la RFA) aviá el tanben recebut al començament de julhet d'informacions semblablas. Aprèp l'encontre entre Ulbricht e Nikita Khrushchov a la cima dels païses membres dzel Pacte de Varsòvia (3 a 5 d'agost 1961), lo BND nòte dins son rapòrt setmanièr del 9 d'agost :
L'11 d'agost de 1961, la Cambra du pòble (Volkskammer), lo parlament de la RDA, aprovèt la concertacion amb Moscòu e donèt los plans poders al conselh dels ministres per n'assegurar la realizacion. Aquel darrièr adoptèt lo 12 d'agost un decret denonciant la politica d'agression imperialista dels Occidentals contra el. Un contrarptle fòrça estricte de las frontièras separant Berlin Oèst e Berlin Èst foguèt instaurat. Decidiguèt de l'emplec de las fòrças armadas per ocupar la frontièra amb Berlin Oèst e i enartar un barratge.
Lo dissabte 12 d'agost de 1961, lo BND recebèt l'informacion qu'
La construccion del Mur a l'entorn dels tres sectors de l'Oèst consistiá d'n primièr en un ridèl de fials de fèrre crancuts. Las caladass de las caarièras entre las doas mitat de la vila foguèron capvitadas. Dins las semanas venentas, foguèt completat per un mur de beton e de bricas, e fòrça dispositius de securitat. Aquel mur separava fisicament la ciutat e enrodava completament la partida oèst de Berlin que venguèt una enclava al mitan dels païses de l'Èst.
Las reaccions a l'Oèst
thumb|Detalhs del Mur, [[1989]]
Lo cancelièr federal Adenauer demandèt lo meteis jorn lo calma de la populacion de l'Oèst e la rason, evocant sens precisar mai las reaccions qu'anava prene amb los Aliats. Esperèt dos setmanas aprèp la construcction del Mur abans de s'anar a Berlin Oèst. Sol lo cònsol de Berlin Oest Willy Brandt faguèt una protestacion energica – mas imposerosa – contra l'emparedada de Berlin e sa copura definitiva en dos. Sa declaracion es franca:. Lo 16 d'agost de 1961, una manifestacion de 300,000 personas amb Willy Brandt protestèron davant lo Rathaus Schöneberg, sèti del govèrn de Berlin Oèst.
La reaccion dels Aligats foguèt tardièra: calguèt esperar vint oras abans que las colomnas militaras se presentan a la frontièra. Lo 15 d'agost de 1961, los comandants dels sectors occidentals de Berlin adressèron a lor omològ sovietic una nòta de protèsta contra l'edificacion del Mur. De rumors de contunh circulavan, segon que Moscòu auriá assegurat los Aliats de passar pas sus lors dreches a Berlin Oèst. Lo blocus de Berlin pels faches mostrèt als Aliats que l'estatut de la vila èra de contunh menaçat. La construccion del Mur representava tanben una confirmacion materiala del statu quo: l'Union sovietica abandonava son exigéncia d'un Berlin Oèst « liure » desertat per las tropas aliadas, al contrari de çò qu'èra formulat en 1958 dins l'ultimatum de Khrochtchov.
thumb|left|[[John Fitzgerald Kennedy|Kennedy e Adenauer lo long del mur de Berlin, lo 26 de juin de 1963]]
Las reaccions internacionalas sont ambigüas. Lo 13 d'agost, Dean Rusk, secretari d'Estat american, condemnèt la restriccion de la libertat de desplaçament dels Berlineses. Los Aliats consideravan que l'URSS èra a l'initiativa de la construccion del Mur entre sa zona d'ocupacion e aquela dels aliats coma l'indicava las nòtas de protesta enviadas al govèrn sovietic pels ambassaidors american e francés. Pasmens, Kennedy qualifiquèt la construccion del Mur de « solucion pauc eleganta, mas mil còp preferabla a la guèrra ». Lo primièr ministre britanic MacMillan i vegèt « ges d'illegal ». En efècte, la mesura tocava d'en primièr los Alemands de l'Èst sens capvirar l'equilibri geopolitic de l'Alemanha. Aprèp una letra que Willy Brandt li envièt lo 16 d'agost, Kennedy mostrèt un sosten simbolic , a la vila liura de Berlin Oèst n'i enviant una unitat suplementària de 1,500 soldats.
Lo 27 d'octobre, se passèt una confrontacion visible e dirècta entre tropas americanas e sovieticas a Checkpoint Charlie. Los gàrdias frontalièrs de RDA exigiguèron de contrarotlar de membres de las fòrcas aliadas occidentalas volent s'anar e sector sovietic. Çò qu'èra contrari al drech de liure circulacion, qu'avián totes los membres de las fòrças d'ocupacion. Pendent tres jorns, dètz cars americans e dètz cars sovietics se postèron fàcia a fàcia prèp del Checkpoint Charlie. Los blindats se retirèron fin finala. La liura circulacion pel pòst Checkpoint Charlie foguèt restablida.
Un país, dos Estats
Los abitans de Berlin Oèst ja podavan pas mai dintrar liurament en RDA dempuèi lo 1 de junh de 1952. L'encerclament venguèt mai eficaç per la reduccion dels punts de passatge: 69 punts de passatge suls 81 existents foguèron barrats dempuèi lo 13 d'agost. La pòrta de Brandeborg se barrèt lo 14 d'agost e quatre mai lo 23. Fin de 1961, demorava pas que 7 punts de passatges entre l'Èst e l'Oèst de Berlin. La Potsdamer Platz foguèt copada en dos. Lo centre istoric de la vila venguèt prauc a pauc un grand vuèit sus la mapa, compausat del No man’s land entre los Murs de separacion a l’Èst e d’èrm à l’Oèst. Las consequencias economicas e socialas sont imediatas: 63,000 Berlineses de l'Èst perdèron lor emplec a l'Oèst, e 10,000 de l'Oèst perdèron lor emplec a Berlin Èst.
Le mur de Berlin venguèt lo simbòl de la Guèrra Freja e de la separacion del monde en dos camps. Lo 26 de junh de 1963, John Kennedy prononcièt a Berlin un discors istoric. Declarèt « Ich bin ein Berliner » (« Soi un Berlinés »), marcant la solidaritat del Mond liure pels Berlineses. E mai, la construccion del Mur donèt un imatge fòrça negatiu del blòc de l'Èst e provèt de biais simbolic son escac economic. . Le Mur damatja l'imatge del mond comunista.
Lo 17 de decembre de 1963, aprèp de longas negociacions, lo primièr acòrdi sul règlament de las visitas de Berlineses de l'Oèst als parents de l'Èst de la vila foguèt signat. Permetèt a 1,2 milion de Berlineses de visitar lors lors dins la partida orientala de la vila mas sonque del 19 de decembre de 1963 al 5 de genièr de 1964. D´autras seguèron en 1964, 1965 e 1966. Aprèp l'acòrdi de 1971, lo nombre de punts de passatge foguèt portat a dètz. A partir del començament dels ans 1970, la politica de Willy Brandt e Erich Honecker de raprochament entre RDA e RFA (Ostpolitik) faguèt la frontièra entre ambedós estats un pauc mai permeabla. La RDA simplifiquèt las autorizacions de viatge fòra de la RDA, subretot pels « improductius » coma los retirats, e autorizèt las visitas de corta durada d'Alemands de l'Oèst dins las regions frontalièras. En prètz d'una mai granda libertat de circulacion, la RDA exigiguèt la reconeissença de son estatut d'Estat sobeiran e l'extradiccion de sos ciutadans avent fugit cap a Alemanha Occidentala. Aquela exigéncias anavan contra la lei fondamentala de RFA que las neguèt doncas categoricament. Per fòrça d’Alemands, lo Mur èra, de fach, un esquinçament e una umiliacion; una consequéncia es que renasquèt l'idèa de reünificacion.
Las doas partida de la vila coneguèron d'evolucions diferentas. A Berlin Èst, capitala de la RDA, se construiguèt de bastiments prestigioses a l'entorn de l'Alexanderplatz e de la Marx-Engels-Platz. Lo centre (Mitte) de Berlin qu'ès del costat Èst perdèt son animacion. En efècte, lo manteniment dels bastiments se fa pas subretot los magnifics bastiments situats sus l'illa dels musèus, coma l'important musèu de Pergame. Seguent lo desvelopament d'una economia socialista, lo regim inaugurèt en 1967, dins la zona industriala d'Oberschöneweide, lo primièr combinat industrial de la RDA, lo Kombinat VEB Kabelwerke Oberspree (KWO) dins la fabricacion de cables. En 1970, comencèt la construccion d'imòbles de 11 a 25 estatges dins la Leipzigerstrasse que damatja l'espaci urban. La propaganda de la RDA designa lo Mur e las defensas frontalièras amb la RFA coma un « mur de proteccion antifascista » aparant la RDA contra l'« emigracion, lo netejatge, l'espionatge, lo sabotatge, la contrabanda e l'agression venent de l'Oèst ». En realitat, los sistèmas de defensa de la RDA èran tornat subretot contra los seus ciutadans.
Lo 12 de junh de 1987, per las fèstas dels 750 ans de la vila, lo president american Ronald Reagan prononcièt devans la pòrta de Brandeborg un discors demorat celèbre jol nom de Tear down this wall!. Es un desfís lançat a Gorbatchev, qu'es apelat mai d'un còp dins lo discors.
La casuda del Mur
right|thumb|Manifestacions lo 4 de novembre de [[1989 a Berlin Èst.]] right|thumb|Lo [[1 de decembre de 1989 a la pòrta de Brandeborg, Berlin]]
En 1989, cambièt la situacion geopolitica. Los Sovietics anoncièron lor retrach d'Afganistan sens victòria. A la prima, Ongria dubriguèt son « ridèl de fèrre ». En agost, Tadeusz Mazowiecki, membre de Solidarność, venguèt Primièr ministre de Polonha. Qualques observators pensavan qu'una contagion de libertat anava tanben aténher los Alemands Es lo cas del general Vernon Walters, ambassaidor dels Estats Units d'America en RFA de 1989 a 1991. Conta los souvenirs sul periòde. A la fin de l'estiu, de centenas e de milièrs d'alemands de l'Èst comencèron a quitar le país amb pretèxte de vacanças en Ongria, que las frontièras èran dubèrtas. En tres setmaneas, 25,000 ciutodans de la RDA jonguèron la RFA via Ongria e Àustria. A Praga, a Varsòvia, de detzenas de miliers d'alemands de l'Èst faguèron lo sètge de l'ambaissada de RFA. 20,000 manifestants desfilèron dins las carrièras de Leipzig lo 3 d'octobre de 1989. Mikhaïl Gorbatchev, vengut a Berlin Èst celebrar la quaranten anniversari de la naissença de la RDA, indiquèt a sos dirigents que lo recors a la repression armada èra a exclure. Malgrat una tentative de reprisa en man per de renovators del Partit comunista, las manifestacions contunhèron: un milion de manifestants a Berlin Èst lo 4 de novembre, de centenas de miliers dins las autras vilas de la RDA.
Cinc jorns mai tard, una conferéncia de premsa de Günter Schabowski, secretari del Comitat central en carga dels mediás en RDA, membre del burèl politic del SED, èra retransmisa en dirècte a la television. A 18h57, vèrs la fin de la conferéncia, Schabowski legissiá d'un biais destacat una decision del conselh dels ministres sus una novèla reglamentacion dels viatges, qu'en relitat èra pas encora definitivament aprovada, o, segon d'autras fonts, deuriá pas èsser comunicada a la premsa qu'a partir de 4h l'endeman matin: Presents sus l'estrda a costa de Schabowski: los membres del comitat central del SED: Helga Labs, Gerhard Beil et Manfred Banaschak. Schabowski legís un projècte de decision del conselh dels ministres que foguèt plaçat devans el:
Aprèp las anoncias de las radiòs e televisions de la RFA e de Berlin Oèst, titolats: « Lo Mur es dubèrt! », de miliers de Berlineses de l'Èst se presentèron als punts de passatge e exigent lo passatge. A aquel moment, ni las tropas frontalièras, nimai lps fonccionaris del ministèri encargat de la Sercuritat d'Estat responsables del contraròtle dels visás seriá pas estat informats. Sens òrdre concrèt nimai consinha mas jos la pression de la molonada, lo punt de passatge de la Bornholmer Straße dubriguèt pauc aprèp 23 h, seguèt d'autres a Berlin e a la frontièra amb la RFA. Un fum de monde assistissiá en dirècte a la television aquela nuèch del 9 de novembre e comencèron a caminar. Es atal que lo mur « tombèt » dins la nuèch del dijòus 9 al divendres 10 de novembre de 1989, aprèp mai de 28 ans d'existéncia. Aquel eveniment foguèt nomenat dins l'istòria d'Alemanha die Wende (« lo tornant »).
Mas la vertadièra ronçada se faguèt l'endeman matin, de colomnas de ressortissents èstallemands e de veituras s'anèron cap a Berlin Oèst. Los ciutadans de la RDA foguèron aculhits amb braces dubèrts per la populacion de Berlin Oèst. Un concèrt de còrnas ressonava dins Berlin e los inconeguts embracèron. Dins l'euforia d'aquela nuèch, fòrça Oèstberlineses escalèron lo Mur e se massèron prèp de la pòrta de Brandeborg accessibla enfin a totes. Una impressionanta èrsa umana classejava la Guèrra Freja. Aprenent la novèla de la dubertura del Mur, lo Bundestag interrompèt sa sesilha a Bonn e los deputats encantèron espontanèament l'imne nacional.
Present a Berlin, lo violoncelista virtuòse Mstislav Rostropovich, que seriá estat obligat de s'exiliar a l'Oèst venguèt encoratjar los demolissaires (Mauerspechte), en français « pic verds del mur ») en jogant del violoncèl al pé del Mur l'11 de novembre. Aquel eveniment venguèt un dels simbòls de la casuda del blòc de l'Èst.
Reaccions a la casuda del mur de Berlin
right|thumb|Jonglaire sul mur de Berlin, 16 de novembre de 1989.
Lo partatge d'Euròpa en dos blòcs èra vengut un fach establit. Atal, la dubertura del Mur e la casuda dels regims comunistas d'Euròpa centrala que seguèt espantèron lo monde occidental. Pauc d'especialistas avián comprés los movements de fons que laminavan los regims communistas. Sonque calques observators pensavan qu'una contagion de la libertat, aprèp los cambis en Polonha e en Ongria, anava ganhar tanben los Alemands.
La segonda consequéncia de la dubertura del Mur es la desagregacion de l’empèri sovietic. A Praga, la Revolucion de Velós (17 e 18 de novembre de 1989) acabèt al comunisme. Al meteis temps, en Bulgaria, l’estalinian Todor Jivkov deu acceptar son remplaçament per un comunista mai dubèrt, Petar Mladenov. En Romania, Nicolae Ceaucescu es eliminat mai violentament pendent la revolucion de 1989. En Union sovietica, los Païses baltics proclamèron lor independéncia en març e mai de 1990, provocant atal los primièrs talh qu'anavan estrementir l'unitat quitament fins a l'existéncia del mai vaste Estat del monde qu'èra alara l'URSS, que despareguèt a son torn 18 meses mai tard lo 26 de decembre de 1991.
Consequéncias a mai long tèrme
Aprèp de la casuda del mur de Berlin, de païses de per abans comunistas d'Euròpa de l'èst aderiguèron à l'Union Europèa: Polonha, Chequia, Eslovaquia, Ongria, Lituània, Letònia e Estònia en 2004, Romania e Bulgaria en 2007.
Construccion de las installacions frontalièras
vinheta|Lo mur de Berlin. Lo Mur, long de 155 quilomètres (que intraberlin) venián per completar los 1,393 quilomètres de la longa frontièra RFA-RDA e, dins una mendre mesura, de las frontièras Oèst dels païses del Pacte de Varsòvia, donant una realitat al famós ridèl de fèrre.
Lo traçat del mur correspondiá pas totjorn amb aquel de la frontièra politica entre los dos sectors, e dins fòrça luòcs, las autoritats èstalemandas deguèron abandonar du terren per d'efectuar un « replec estrategic » vèrs de zònas mai aisidas a vigilar. Copava 193 carrièras magèras e adjacentas.
Coma lo rèsta de la frontièra de las doas Alemanhas, lo mur de Berlin èra equipat d'un sistèma fòrça complet de fials de fèrre crancuts, de valats, de piègers per tank, de camins de ronda e miradors. Al començament dels ans 1980, la frontièra mobilizava prèp de mila cans de gardia. Lo sistèma se perfeccionava cada an. Subretot, los ostals del sector Èst prèp del Mur (la limita entre los dos Berlin passavan a vegadas al pe de las faciadas dels immòbles situats en sector oriental) èran de contunh voidadas dels seus abitants puèi paredadas. Lo procediment s'acabèt lo 28 de genièr de 1985, amb la demolicion de la Glèisa de la Reconciliacion dins la Bernauer Straße. Una traucada clara coma lo jorn divisava alara un Berlin autrecòps densa e escura.
Dins l'estat final, que dins fòrça luòcs s'acbèt al la fin dels ans 1980, las installacions frontalièras consistissián en:
La largor totala d'aquelas installacions dependiá de la densitat dels ostals prèp de la frontièra e anava de 30 a sus la Potsdamer Platz.
Lo detalh de las installacions èra plaçat jol secret militar e doncas mal conegut dels ciutadans de la RDA. Los soldats destacats a la frontièra devián gardar lo silenci. Coma degun saviá pas exactament quin espion de la Stasi podava far un rapòrt sus un charradís inconsequent, totes s'obligavan pimpilhosament al silenci. Qualsevòl s'interessava de tròp prèp a las installacions frontalièras riscava pel mens d'èsser arrestat e menat al pòst de polícia. Podava acabar per una condamnacion a la prison per planificacion de temptativa d'evasion.
Las frontièras aqüaticas
La frontièra exteriora de la vila de Berlin Oèst crosava en fòrça luòcs de vias navegablas. Lo traçat de la frontièra èra materializat pel [[Senat de Berlin Oèst (govèrn berlinés) per des linhas de gavitèl blancs portant l'inscripcion Sektorengrenze (« limita de sector »).
Las fortificacions frontalièras de la RDA se trapavan totjorn sus lors broas, çò impausava de contorns a vegada importants, e que « paredava » las broas de fòrça lacs de la Havel. , prèp del palais del Reichstag. Lo mai grand contorn èra sul lac Jungfern, que lo Mur se trapava fins a dos quilomètres del traça real de la frontièra. La listra frontalièra passava mejans d'ancianas pèças d'aiga e las fasiá inutilizablas pels abitants, coma sus la broa Oèst del lac de Groß-Glienicke e sus la broa Sud del lac Griebnitz.
En qualques luòs sus la Spree, i aviá de barrièras imergidas contra los nadaires.
Punts de passatge
thumb|left|Punt de passatge sus [[Liesenstraße / Gartenstraße, en 1980]] thumb|right|Pòst frontalièr de [[Checkpoint Bravo, al sud-oèst de Berlin, prèp de Potsdam.]]
I aviá 25 pòsts de passatge mejans lo Mur: tretze per las carrièras, quatre per via ferrada e uèit per via fluviala. Los punts de passatge èran fòrtament equipats del costat RDA. Aqueles que desiravan passar devián patir de contraròtle fòrça estrictes, multiples e successius dels doanièrs e dels servicis d'emigracion e d'imigracion; pasmens las formalitats se debanaban d'un biais corrècte. Los veïculs èran furgats d'una mena fòrça plan pimpilhosa. Las formalitats permetián pas qu'un trafec fòrça redusit.
Lo transit per mejans de transpòrts terrèstres entre l'Alemanha Orientala e Berlin Oèst pel territòri de la RDA èra tanben somés a de restriccions:
Malgrat totas aquelas precaucions, se trobèt fin finala qu'existissiá de passatges secrets jol Mur, sosterranhs cavats tanben pels servicis secrets de RDA coma per de passaires.
Negrapelissa
Negrapelissa (Nègrepelisse en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Mur de Berlin
Punts de passatge
Lo trafec de merças cap a l'estrangièr èra somes al contraròtle doanièr, alara que cap a la RFA, se fasiá pas que d'enquèstas estatisticas. Los policièrs oèstalemands e de patrolhas aliadas fasián de rapòrts sus las activitats suspèctas, per evitar pel melhor una infiltracion d'espions de l'Èst.
Negrapelissa
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
La populacion es chaplada per las armadas del rei los 10 e 11 de junh de 1622.
Mur de Berlin
Punts de passatge
Las fòrças d'ocupacion aliadas avián installat pels oficials de punts de contraròtle al Checkpoint Bravo (Dreilinden) e al Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse) mas aquò aviá ges d'influéncia sul trafec dels viatjaires e dels visitors.
A l'unificacion monetària de l'Alemanha, lo 1 de julhet de 1990, totes los pòsts frontalièrs foguèron abandonats: sonque qualques installacions demòran per memòria.
Un nombre de victimas incertan
thumb|left|Memorial dedicat a la victimas del Mur prèp de [[Checkpoint Charlie]] thumb|right|Monument per las victimas de la separacion alemanda a [[Kleinmachnow.]]
Le nombre exacte de victimas del Mur fa controvèrsia: es pauc aisit a evaluar perque la novèlas victimas èran negadas en RDA. Segon de recercas de la collectivitat berlinesa dels trabalhadors « Collectiu del 13 d'agost », 1,135 personas i daissèron la vida. La Staatsanwaltschaft (burèl de la procuratura generala) de Berlin ne denombrèt 270 que se pòt probar un acte de violéncia de la RDA. Le Zentrale Ermittlungsgruppe für Regierungs- und Vereinigungskriminalität (Grop de recercas central sud la criminalitat del govèrn e de la reünificacion) comptèt 421 mòrts possiblament imputats a la fòrças armadas de la RDA. D'autras fonts indican 125 mòrts a Berlin.
Les primièras balas mortelles foguèron tiradas per la polícia de la rota lo 24 d'agost de 1961 sus Günter Litfin (24 ans) prèp de la gara de Friedrichstraße, onze jorn aprèp la barradura de la frontièra, dins una tentativa d'evasion. Lo 17 d'agost de 1962, Peter Fechter (18 ans) perdèt tot sa sang sus la « dralha de la mòrt ». En 1966, dos enfants de 10 e 13 ans foguèron tuats per en total quaranta balas.
Lo procès dels soldats tiraires
thumb|left|Graffiti d'une [[Trabant passant lo mur de Berlin]]
Una seriá de procès se faguèt fins a la prima de 2004 per saber aquel que portava la responsabilitat juridica d'aver ordonat de tirar suls fugitius. D'entre los acusats èra lo president del Conselh d'Estat Erich Honecker, son successor Egon Krenz, los membres del Conselh nacional de defensa Erich Mielke, Willi Stoph, Heinz Keßler, Fritz Streletz e Hans Albrecht, lo cap del SED pel districte de Suhl e de generals. Aquel procès provoquèt controvèrsia viva en Alemanha, nombre d'acusats fasent valer que lors actes, a l'epòca, èran pas de crimes segon lo drech èstalemand. Acusavan los tribunals actuals de practicar la « justícia dels venceires ».
Los tiraires executants èra recrutats subretot dins la NVA (Armada nacionala populara) o dins las tropas frontalièras. Dentre los acusats, 35 fuguèron aquitats, 44 condamnats amb respièch e mesa a l'espròva e 11 a una pena ferma: coma Albrecht, Streletz, Keßler e Baumgarten (de quatre ans e mièg a sièis ans e mièg de prison). Lo darrièr dirigent comunista de la RDA, Egon Krenz, foguèt condemnat en 1997 a sièis ans e mièg de prison per la mòrt de quatre personas lo long del mur de Berlin dins los ans 1980. En agost de 2004, lo tribunal de Berlin condemnèt dos ancians membres del Politbüro amb respièch e mesa a l'espròva. Lo darrièr procès dels tiraires del Mur s'acabèt per una condamnacion lo 9 de novembre de 2004, quinze aprèp la casuda del mur de Berlin.
Lo Mur a l'ora d'ara
Lo traçat istoric del mur de Berlin foguèt marcat al sol per un doble reng de caladas e de placas de fonda amb l’inscripcion Berliner Mauer 1961-1989. Existís un percors istoric del Mur de 29 estapas amb des illustracions e explicacions en quatre lengas suls eveniments que se debanèron.
Lo musèu del Mur al Checkpoint Charlie
thumb|Checkpoint Charlie en [[2005]]
Messorga romantica e Vertat romanesca
Messorga romantica e Vertat romanesca es un assag de René Girard publicat en 1961 dins qual venguèt presentada la teoria del desir mimetic.
Mur de Berlin
Memorial del mur de Berlin dins la Bernauer Straße
Dempuèi la fin dels ans 1990, i a dans la Bernauer Straße, al tèrme dels ancians districtes de Wedding e del Centre, un ensems memorial del mur de Berlin compren lo memorial del Mur, lo centre de documentacion, la capèla de la Reconciliacion, divèrses memorials commemoratius de l'ancian cimentèri de la Sophienkirchengemeinde, la fenèstra del sovenir, e de fenèstras arqueologicas...