cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Organizacion jurisdiccionala (França)
Las jurisdiccions administrativas
Los magistrats administratius son recrutats entre autre per l'Escòla nacionala d'administracion (ENA) o de concors especifics.
Las jurisdiccions fòra dels òrdres
Las jurisdiccions « fòra dels òrdres » son de jurisdiccions que se plaçan en realité al dessús d’aquestes.
Es lo cas del Tribunal dels conflictes, que determina s’es l'òrdre judiciari o l'òrdre administratiu que pòt èsser competent, quand existís un conflicte de competéncia.
Es tanben lo cas del Conselh constitucional, que las decisions s'impausan als poders publics, e a totas las autoritats administrativas o judiciàrias.
Donzy
Donzy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Organizacion jurisdiccionala (França)
Las jurisdiccions costumièras dels departaments e regions d'otramar
La Nòva Caledònia ten un estatut particular definit pel títol XIII de la Constitucion.
Donzy
Geografia
Donzy A situat al confluisson de dos rius : la Talvanne e lo Nohain. Amb una superficie d'unitat|6318|a, es la municipalitat la mai estenduda del departament.
Organizacion jurisdiccionala (França)
Las jurisdiccions costumièras dels departaments e regions d'otramar
Per Sant Bartomieu e Sant Martin, las jurisdiccions de la Guadelope (cort d'apellacion de Basse-Terre) son competentas.
Donzy
Geografia
Donzy est situé au confluent de deux rivières : la Talvanne et le Nohain. Avec une superficie de 6318 ha, elle est la commune la plus étendue du département.
Istòria
Se tròba las primièras traces de Donzy a la jol nom de Dominiacus.
Organizacion jurisdiccionala (França)
Las jurisdiccions costumièras dels departaments e regions d'otramar
Los departaments e regions d'otramar dispausan de jurisdiccions comunas en primièra instància: tribunal judiciari, cort d'assisas e conselh de prudòmes. Pasmens pel contenciós comercial, es lo tribunal mixte de comèrci qu’es competent. A la diferéncia del tribunal de comèrci classic, es presidit per un magistrat professional e compausat de sièis jutges elegits d’entre los comerçants.
Donzy
Istòria
Donzy A #èsser la capitala d'una baronnie e lo un de las fiefs las mai importantas de Bourgogne.
En lo moment de las guèrras de Religion, las chanoines regulars de la òrdre de Sant Augustin, officiants de la glèisa de Donzy, #desirar metre a l'abric los reliques de sant Caradeuc, patron de la siá glèisa dempuèi 1180. #Escuélher per #encobrir la glèisa de Thury, #que las prieurs-ne guariguèsse èran tanben de la Òrdre de Sant-Augustin e perque la parròquia semblava aluenhada incursiós de las bandas calvinistes.
Mas de divèrses abitants de la parròquia los #reculhir e los #metre al prieur-curé #que los #metre en luòc en esperant segur dels jorns melhors. Edmond Moriscan, sacerdòt-vicari de Thury, Gilles Chevau, fiscal fiscal, Julien Imbault e Pierre Coulade an testificat per serment que los ossements reculhits per eles èran plan aqueles de sant Caradeuc. En fe de quoi an signat de lo sieu nom un procès-verbal sus un parchemin datat de 1612 testificant que las santas reliques aguèron depausat en una notícia châsse per Messire Jean Edart, chanoine regular de St Martin de Nivèrns, en preséncia dels fisèles amassats dins la glèisa paroissiale, lo 21 de març de 1612.
Comunautat de comunas deth Plan de Lanamesa
Era Comunautat de comunas deth Plan de Lanamesa qu'ei ua intercomunalitat, mèi que mèi bigordana e comengesa, situada en departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Qu'ei sostitolada « Nestés-Baronias-Baïsas » en eth logò per la diferenciar de l'anciana comunautat de comunas deth Plan de Lanamesa (2003-2013), fusionada eth 1èr de gèr de 2014 dab era comunautat de comunas deras Baïsas. Eth son còdi SIREN qu'ei 200070787.
Istòria
Era comunautat de comunas que's creè eth 1èr de gèr de 2017 per eth arrestat prefectorau deth 1èr de julhet de 2016 qui ordenè era fusion de tres comunautats de comunas :
thumb|center|300px|Era anciana CC deth Plan de Lanamesa e deras Baïsas thumb|left|300px|Era anciana CC deth Nestés e deras Baronias thumb|right|300px|Era anciana CC deras Baronias
Véder tanben
thumb|600px|center|Mapa deths EPCI deths Hauts Pirenèus eth 1èr de gèr de 2019
Hezin-ar-Mengleuzioù
Hezin-ar-Mengleuzioù en breton (Sion-les-Mines en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Donzy
Istòria
22 d'agost 1688 :, 102ème avesque de Aussèrra, fa efectuar la translation de las reliques de sant Caradeuc en la notícia châsse en bòsc daurat #qu'a demandat, amb la vérification del certificat del 21 de març de 1612 authentifiant lesdites reliques.
Donzy A #èsser joncha al comtat de Nivèrns pel matrimòni del baron Hervé IV amb Mahaut de Courtenay, hereva del comte de Nivèrns.
Pendent la Primièra Guèrra mondiala, 106 Donziais son mòrts e 15 an defallit en lo moment de la Segond.
On retrouve les premières traces de Donzy au sous le nom de Dominiacus.
Donzy a été la capitale d’une baronnie et l’un des fiefs les plus importants de Bourgogne.
Lors des guerres de Religion, les chanoines réguliers de l’ordre de Saint Augustin, officiants de l’église de Donzy, souhaitèrent mettre à l’abri les reliques de saint Caradeuc, patron de leur église depuis 1180. Ils choisirent pour cela l’église de Thury, dont les prieurs-curés étaient aussi de l’Ordre de Saint-Augustin et parce que la paroisse semblait éloignée des incursions des bandes calvinistes. Hélas, en 1587, une troupe de "reîtres" allant rejoindre sur la Loire l’armée de Henri de Bourbon (futur Henri IV) pillèrent et rançonnèrent la paroisse, et ayant découvert la châsse de saint Caradeuc la brisèrent et jetèrent à la rue les reliques qu’elle contenait.
Mais plusieurs habitants de la paroisse les ramassèrent et les remirent au prieur-curé qui les plaça en lieu sûr en attendant des jours meilleurs. Edmond Morin, prêtre-vicaire de Thury, Gilles Chevau, procureur fiscal, Julien Imbault et Pierre Coulade ont attesté par serment que les ossements ramassés par eux étaient bien ceux de saint Caradeuc. En foi de quoi ils ont signé de leur nom un procès-verbal sur un parchemin daté de 1612 attestant que les saintes reliques furent déposées dans une nouvelle châsse par Messire Jean Hasard, chanoine régulier de St Martin de Nevers, en présence des fidèles réunis dans l’église paroissiale, le 21 mars 1612.
22 août 1688 :, 102ème évêque d’Auxerre, fait effectuer la translation des reliques de saint Caradeuc dans la nouvelle châsse en bois doré qu’il a demandé, avec la vérification du certificat du 21 mars 1612 authentifiant lesdites reliques.
Donzy a été unie au comté de Nevers par le mariage du baron Hervé IV avec Mahaut de Courtenay, héritière du comte de Nevers.
Sous le Second Empire, Donzy était appelé Donzy-l’Impérial.
Pendant la Première Guerre mondiale, 106 Donziais sont morts et 15 sont décédés lors de la Seconde.
Sauselong (mètro de Tolosa)
Sauselong (Saouzelong en francés) es una estacion de la linha B del mètro de Tolosa, situada dins lo quartièr omonim al sud de la vila. En 2016, es l'estacion la mens frequentada de l'ensemble de la linha B.
Situacion sul malhum
L'estacion es situada sus la linha B del mètro de Tolosa, entre las estacions Sent Anha – SNCF a l'èst, e Ranguèlh al sud-oèst.
Istòria
En 2016, l'estacion enregistrèt a pena 964,006 validacions, ço qu'en fach l'estacion la mens frequentada de la linha B, darrièra l'estacion Ranguèlh. Çaquelà, es pas l'estacion la mens frequentada de l'ensemble del malhum de mètro de Tolosa.
Accès e acuèlh
L'estacion es situada prèp del Canal del Miègjorn, dins lo quartièr Sauselong, al sud-èst de Tolosa, al canton de l'avenguda Albert Bedouce e de la carrièra Bonnat. Son unica intrada se situa al pè d'un ensemble d'immòbles collectius, e compta un ascensor, un escalièr mecanic, e un escalièr.
Dessèrta
Coma dins l'ensemble del mètro tolosenc, la primièra partença dels caps de linha es a 5h15, e la darrièra es a 0h del dimenge al dijòus, e 3h lo divendres e dissabte.
Arquitectura
Coma las autras estacions de la linha, l'estacion de Sauselong a beneficiat d'un programa integrant sciéncia de l'engenhaire, l'arquitectura e l'art contemporanèu, a l'util d'un arrèst de transpòrt en comun. La comanda de la Societat del Mètro de l'Aglomeracion Tolosenca (SMAT) demanda especialament de portar lo maximum de lum natural al còr de la estacions.
Per Sauselong, estacion sosterranha sens construccions en dessús, los arquitèctes Pierre Ovinet e Benoit Chanson en collaboracion amb lo plastician Emmanuel Alexa, an concebut una arquitectura integrant de veirièras que permet un trabalh de lutz amb la plasticiana Monique Frydman.
Mar d'Azov
280px|thumb|La mar d'Azov
La mar d'Azov (en rus Азовское море; en ucraïnian Азовське море; en tatar de Crimèa Azaq deñizi) es una mar intracontinentala religada a la mar Negra per l'estrech de Kerch. Mar pauc prigonda, s'estend sus una superfícia de e es bordada a l'oèst e al nòrd  per Ucraïna, a l'èst per  Russia e al sud per la peninsula de Crimèa (Ucraïna) e la peninsula de Taman (Russia), totas doas separadas per l'estrech de Kertch.
400px|right|Ocean e mars d'Euròpa
Geografia, geomorfologia
La mar d'Azov constituís en realitat l'estuari comun de plusors flumes, que lo principal es Don. Las aigas d'aquela « mar» son saumastras (fòrça pauc saladas) e pauc prigondas (10 mètres en mejana); tan pauc prigondas qu'a l’epòca de la Grècia antica, la mar d'Azov foguèt considerada coma un lac bordat de paluns, nomenat Palus Meotis (« lac Meotide »). E mai, se deguèt cavar un canal lo long del litoral sud-oèst (canal de Pivinichno), per assegurar la circulacion de las naus fins a Dnièpre.
Welkenraedt
Welkenraedt  es una comuna de la província bèlga de Lièja.
Mar d'Azov
Idrologia
Qualques flumes s’i escampan, prenent font dins Caucàs : Eía, Beísog, Koban. D'autres venon de la planura d’Ucraïna : Mios, Kalmios, Molotchna. Gaireben totes forman un estuari (liman) o un dèlta individual que desemboca aprèp dins aquel bacin comun.
Estat, pressions, responsas
L’eutrofizacion d’origina agricòla e urbana es un dels problèmas regionals majors : lo taus de nitrats en particular doblèt o triplèt dins la mar Negra e dins la mar d’Azov dins las annadas 1980/1990 segon lo rapòrt DOBRIS qu'estima que los contraròtles de las activitats en plena mar son insufisents. D'autres problèmas son ligats a l'introduccion d’espècias non indigènas.
Aspèctes istorics e geoestrategics
Del temps de l'Empèri Otoman, s'i pescava lo famós esturion e s'i produsiá lo caviar exportat cap a Russia.
Se passa de la mar d'Azov a la mar Caspiana pel canal Don-Vòlga que religa Don a Vòlga en amont respectivament de Rostov de Don e d’Astracan. Aquò fa del estrech de Kertch un punt fòrça estrategic. Aquel estrech pauc prigond se pòt solament passar pel canal de Kertch.
Conflictes de territorialitat
Autres còps mar interiora de l'URSS, la mar d'Azov se considèra uèi coma una mar internacionala (per Ucraïna) mas coma una « mar interiora de la CEI » per Russia. Aprèp l'incident de l'Illa de Touzla, en octobre  de 2003, un acòrd se faguèt entre Russia e Ucraïna sus la mar d'Azov e l'estrech de Kertch.
Druy-Parigny
Druy-Parigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pòp-còrn
vinheta|Plats amb crosquilhs. Lo pòp-còrn, las domaisèlas, las cabridetas, los crosquilhs, los petalhs o las muscardinas son una mena de manjar fach a partir de qualques varietats de milh grasilhat qu'esclatan quand se fregisson en òli o passadas al microondas o a la caçairòla.
Istòria
vinheta|Milh transformat en petalhs. vinheta| Las ròsas las inventèron los amerindians en epòca precolombiana fa de milièrs d'ans. En1948 son estadas descobèrtas de domaisèlas de 5.600 ans d'antiquitat en unas caunas del Nòu Mexic.
Al Mexic, dins las vilas preispanicas, se venián al detalh e se nomenavan momochtli en la lenga nahuatl. Se preparavan instantàniament en introdusint de milh en olas de fanga fòrça caudas o en metent de gruns sus una calivada (cendre caud).
L'an 1492, Cristòl Colomb notèt que los aborigèns americans fasián de capèls e cossets amb ròsas, que venián als marinièrs. Cap a l'an 1612, los exploradors franceses documentèron que los amerindians iroqueses fasián espetar de milh en pòts d'argila en utilizant de sable brutlant. Informèron tanben que pendent un sopar iroqués se consomèt de bièrra e una sopa fachas a partir de domaisèlas. Los primièrs colons nòrd-americans manjavan de crosquilhs per dejunar, amb sucre e crema.
En 1885, Charles Cretors, de Chicago, patentèt un aparelh comercial per fabricar domaisèlas.
Otto Ozols
Otto Ozols (Jūrmala, 23 d'agost de 1970) es un jornalista e escrivan leton. Venguèt famós en Letònia en 2010 gràcias a la capitada de son libre Latvieši ir visur. Lo 23 d'octobre de 2013 escriguèt un article favorable a l'independéncia catalana dins lo jornal en linha Latvians online en establir de comparanças entre la Via Catalana e la Via Baltica e i diguèt que se definiriá coma catalan del temps que Catalonha obtendrà pas son independéncia.
Posteriorament entamenèt lo 4 d'abril de 2016 un periple de 15 jorns per caminar los 400 km de la Via Catalana.
Aiseau-Presles
Aiseau-Presles es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Nolay (Còsta d'Aur)
Nolay  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Waamwang
Lo waamwang es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. La lenga es atudada.
Ballersdorf
Ballersdorf qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region del Grand Èst.
Waamwang
Localizacion
Lo waamwang èra parlat dins la comuna de Voh. En 1940, i aviá encara qualques locutors.
Classificacion
Lo waamwang es un dels dialèctes de la region de Voh-Koné, amb lo hmwaveke, lo hmwaeke e lo vamale, l'haveke, l'haeke e lo bwatoo.
Es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.
Anderlues
Anderlues es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Marollette
Marollette es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Antoing
Antoing es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Marollette
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Castellammare d'Estàbia
Castellammare d'Estàbia (en italian; Castiellammare 'e Stabbia en napolitan) es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Nàpols en Campània. Es situada al ras del golf de Nàpols aperaquí 30 quilometres al sud èst de Nàpols, sus la rota de Sorrento.
La vila foguèt bastida sule site d'Estàbia, un luòc de vilegiatura presats dels romans, mas que cremèt durant l'erupcion del Vesuvi de l'an 79. 3 villas anticas se visitan, la Villa San Marco, la Villa Arianna e la villa d'Oplontis.
Tasmin Archer
Tasmin Archer (Bradford, Yorkshire, 3 d'agost de 1963) es una cantaira anglesa. Venguèt famosa en 1992 tre son primièr album, Great Expectations, e subretot la cançon "Sleeping Satellite".
Sopa de Cabra
Istòria
Lo grop Sopa de Cabra se formèt en 1986 a Girona e aprèp qualques annadas de concèrts e d'una maqueta enregistrèron son primièr disc "Sopa de Cabra" en 1989. Pauc de temps aprèp enregistrèron lo segond album "La Roda" (1990) amb la produccion de Marc Grau. En 1991 Sopa de Cabra enregistrèt un doble disc en dirècte "Ben endins" dins la sala Zeleste de Barcelona, e lo concèrt multitudinari del Palau Sant Jordi que faguèron amassa amb Els Pets, Sau e Sangtraït davant mai de 22,000 personas.
En 1992 editan "Girona 83-87 Somnis de carrer" amb un recuèlh de vièlhas cançons, un an abans de cambiar d'ostal discografic e a mai de lenga (passèron a l'espanhòl) dins lo disc "Mundo Infierno". En 1994, aprèp una cèrta polemica lingüistica (e segur una manca de succès en espanhòl), tòrnan editar un disc completament en catalan "Al.lucinosi". En 1996 sortís son seten disc "Sss..." e un còp mai decidisson de cambiar d'ostal discografic e espelís puèi en 1997 lo segond disc en dirècte "La nit dels anys", un disc acostic enregistrat dins la sala l'Espai.
En 2001 fan "Plou i fa sol" e partisson far una virada capitada d'adieu per tot lo Principat de Catalonha, lo País Valencian e las Islas Balearas.
En 2002 sortís "Bona Nit Malparits!" enregistrat pendent los darrièrs concèrts de Sopa de Cabra dins la sala Razzmatazz.
Foguèt en 2003 qu'espeliguèt lo darrièr disc "El llarg Viatge", qu'èra un concèrt acostic realizat dins la sala l'Espai en 2001.
Aprèp Sopa de Cabra
Aprèp la dissolucion de la formacion comencèron una carrièra musicala en solista Gerard Quintana e Josep Thió. Cal dire, a mai, que d'aquela scission nasquèt lo grop Kabul Babà, que i a Jaume Soler "Peck" e Francesc "Cuco" Lisicic. Josep Bosch tanben èra part d'aqueste ensems del temps de l'enregistrament del primièr disc sieu (Clu) e la virada ulteriora.
Alquines
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Champigny-sur-Aube
Champigny-sur-Aube es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.
Alquines
Geografia
Lo ponch culminant del departament se tròba al Relèu de Bullescamps (211 m).
Champigny-sur-Aube
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Alquines
Geografia
Le point culminant du département se trouve au Relais de Bullescamps (211 m).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Frenelle-la-Petite
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Conilhac de la Montanha
Conilhac de la Montanha (Conilhac-de-la-Montagne en francés) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Dempuèi 2019 es comuna delegada de Ròcatalhada e Conilhac.
Geografia
Los ostals individuals bastits mai que mai al sud e sud-oèst del vilatge (bona exposicion, polidas vistas e pendas moderadas) son en rapòrt ambe l'aumentacion de la populacion dempuèi 1999. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
I a dos Conilhacs (tres en comptant un lòc entre Narbona e Grussan ) e totis dos son del departament de l'Aude, Conilhac de la Montanha e Conilhac de las Corbièras (canton de Lesinhan de las Corbièras). Las fòrmas ancianas d'ambedós presentan d'anomalias : per Conilhac de la Montanha, In Redensi comitatu, castrum de Corniliaco, en 1165, de Conilhaco, en 1319, Covilacum = Conilacum, Covilatum = Conilacum, en 1320, Couilhatum = Conilhacum, en 1320, Conilhac, Connylhac, en 1594, etc, per Conilhac de las Corbièras, Castrum nomine Conneracum, en 1142, De Oneraco, en 1165, Ilonairacum, en 1257, Rector de Conilhaco en 1351, Conilac, al sègle XIV, Counilhac, en 1537, etc,. En supausant que la fòrma autentica de cadun siá Conilhac, donc que las atestacions del sègle XII sián d'errors o de cacografias dins cada cas, lo nom vendriá de Connilios, latinizat en Connilius, atestat al mens en abreviacion (Connil[), derivat del nom gallés d'òme Connos, ambe'l sufixe -acum, , latinizacion del sufixe gallés -ācon. Se n'es atal, cada Conilhac èra una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Connilios / Connilius.
Dauzat [e Delamarre après Dauzat] supausan que la fòrma de 1165 de Conilhac de la Montanha, Corniliaco, es falsa perqué l'èrra se seriá conservada; pausa tanben lo problèma de las doás atestacions contradictòrias de Conilhac de las Corbièras e pensa que lo vilatge auriá poscut cambiar de nom se Conneracum correspond a qualque realitat; estima tanben qu'una atraccion del nom d'una localitat per l'autra es pas gaire probabla, perqué los dos vilatges son tròp luènh. Vertat es qu'una atraccion per viá orala es gaireben impossibla; mès en supausant una influéncia a l'escrit, en partent de l'error d'un escriba, qu'auriá contaminada la prononciacion, la possibilitat existís (veire lo cas de Lusinhan Petit e de son omonime e vesin Lusinhan Grand qu'avián pas de -u- a la primièra sillaba abans lo sègle XVII e que l'an manlevada a l'oral a la fòrma oficiala); un ancian *Cornilhac (lo nom existís) auriá poscut passar a Conilhac (mès lo passatge de *Conerac a Conilhac seriá pus malaisit). La fòrma Conneracum de Conilhac de las Corbièras fa pensar al vilatge francés de Connerré, *Coniduralion; mès la responsabilitat d'un escriba francés qu'auriá interpretat Conilhac segon la localitat de son país seriá pus versemblabla al sègle XIII qu'al sègle XII. Los dos noms gardan doncas de mistèris.
Istòria
Lo 1er de genièr de 2019, la comuna fusionèt ambe Ròcatalhada per formar la comuna novèla de Ròcatalhada e Conilhac, creada pel Prefècte d'Aude lo 5 de decembre de 2018. Las doás comunas venguèron comunas delegadas.
Endre e Léger
Endre e Léger o Endre e Leir (37) es un departament francés situat dins la region de Centre e Vau de Léger. Poblat de, sa prefectura es Tors. Lo departament correspond a l'anciana província de Torena.
Geografia
Lo departament a una superfícia de que lo plaça al 41en reng nacional en importància de talha e al 5en reng regional sus 6. Confronta los departaments de Loir e Char a nòrd-èst, d'Endre al sud-èst, de Vinhana al sud-oèst, de Maine e Léger a l'oèst e de Sarthe al nòrd.
Ath
Ath es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Moss Beach (Califòrnia)
Geografia
Moss Beach es situada a 37.52528°N, -122.51278°W (37.525240, -122.512811), a aperaquí 20 32 km al sud de San Francisco e 80 km al nòrd de la vila de Santa Cruz. Confronta las CDPs de Montara (al nòrd) e El Granada (al sud). La vila es tanben pròcha de la vila de Half Moon Bay e la CDP de Princeton-by-the-Sea. Segon lo Burèu del recensament dels Estats Units, la CDP a una superfícia totala de 6 km², tota tèrra.
Clima
Moss Beach ten un microclima costièr fresc, amb temperaturas generalament temperadas en estiu.
Mercy (Alèir)
Mercy  es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bonaguarda
Bona Guarda o meilèu Bonaguarda segon las règlas graficas (Bonnegarde en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [bunə'ɣwardə]. Las fòrmas ancianas que son Sanctus Petrus de Laki, en latin, aus sègles XI-XII, bastida de Bona Garda, an latin, en 1283, apud Bonam Guardam en latin, en 1289, Sanctum Michaelem de Crastes, in territorio et juris diccione castri et vile Bona Garda, en 1289, Bongarde (mapa de 1638), Bonegarde (mapa de 1714).
Dauzat qu'explica lo sens : « bona hortalessa ».
Negre que constata lo nom ei occitan; lo sens qu'ei de « bona tor de güait ».
Edoard Ièr d'Anglatèrra que creè la bastida lo 8 d'agost de 1279. Aqueth tipe de fondacions qu'ei normalament pervesida de fortificacions. La glèisa de Sent Pèr de Laki qu'èra probablament la de la vila hòrta vesina.
Alex Britti
250px|thumb|Alex Britti en 2008 Alessandro Britti, mai conegut coma Alex Britti (Roma, 23 d'agost de 1968) es un cantautor e guitarrista italian.
Beaumont (Hainaut)
Beaumont (Hainaut) es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Sirenia (grop)
Sirenia es un grop de gothic metal d'Stavanger, en Norvègia que fa una mescla de gothic metal e de symphonic metal, amb d'elements de black metal e de death metal. Lei votz consistisson en renadissas sornas, en un cant femenin pròche de l'opèra e en un cant masculin net. Lei paraulas, escrichas per Morten Veland, parlan d'una istòria conceptuala que remonta au començament dau grop e que quicha subre l'existéncia umana, l'emocion e leis estats mentaus.
Lo grop utiliza de sequéncias instrumentalas melodicas, de sintetizadors e de guitarras distorçudas amb lei votz diversificadas ja evocadas, un còr e de violons.
Facultat de Farmacia (mètro de Tolosa)
Facultat de Farmacia (Faculté de Pharmacie en francés) es una estacion de la linha B del mètro de Tolosa, situada dins lo sud-èst de la vila, al nivèl del quartièr Ranguèlh, a costat de la falcutat de farmacia de l'universitat Pau Sabatièr.
Sirenia (grop)
Lo primier album, At Sixes and Sevens, es de notar per sa conclusion amb la melodia lenta e doça "In Sumerian Haze", ont Fabienne Gondamin canta en se fasent acompanhar d'un violon; si qu'es una cançon que contrasta fòrt amb lei votz mortuàrias de la rèsta de l'album.
Facultat de Farmacia (mètro de Tolosa)
Dessèrta
Coma dins l'ensemble del mètro tolosenc, la primièra partença dels caps de linha es a 5h15, e la darrièra es a 0h del dimenge al dijòus, e 3h lo divendres e dissabte.
Sirenia (grop)
Istoric
Sirenia apareguèt au començament de 2001, quand Morten quitèt son ancian grop Tristania a causa de desacòrdis musicaus e personaus. Lo grop arribèt pas de trobar una cantaira satisfasenta avans de regitrar en França. Aquí faguèron d'audicions e trobèron Fabienne Gondamin per la cançon At Sixes and Sevens. Après aver registrat un album amb Sirenia ("At Sixes and Sevens"); Fabienne Gondamin foguèt remplaçada per Henriette Bordvik que lo grop registrèt amb ela dos albums ("An Elixir For Existence" e lo cort "Sirenian Shores"). Liurèron puei un tresen album, "Nine Destinies and a Downfall", amb una cantaira novèla, Monika Pedersen, de Danemarc, en seguida dau despart d'Henriette Bordvik. Bjørnar Landa (dau grop Artifact) leis rejonguèt mentre que registravan "Nine Destinies and a Downfall".
Facultat de Farmacia (mètro de Tolosa)
Intermodalitat
Bus: Linhas Tisséo |44|78|Noctambús
Arquitectura
vinheta|esquèrra|La sala dels bilhets. Òbra réalizada per Didier Mencoboni. Consistís a dispausar de bolas de veire coloradas sus una paret d'un biais precís e regular coma de moleculas o de flors, simbòls de l'univèrs scientific, per far remembrar qu'òm es al centre del complèxe scientific de Ranguelh.
Sant Joan de Nai
Sant Joan de Nai (Saint-Jean-de-Nay en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Dèlta
Dèlta (δ en minuscula, Δ en majuscula) es la quatrena letra de l'alfabet grèc.
Departament de Jura
Jura (39) qu'ei un departament de França dins la region de. Son nom que vien deus monts deu medish nom. Lo capluòc es Lons-le-Saunier.
Los dus tèrç sud deu derpartament que son de lenga francoprovençala. Lo nòrd qu'ei dens lo maine deu francomtés.
Istòria
Lo departament de Jura qu'ei creat lo 4 de març de 1790 en partir deu sud de la província anciana de Franca Comtat.
Sery
Sery pòt essèr:
Trédrez-Locquémeau
Tredraezh-Lokemo en breton ( Trédrez-Locquémeau en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Geografia
La municipalitat a vorejat per la mar al nòrd (ont se tròban lo bourg de Locquémeau, amb, d'un costat e de l'autre de la punta del Dourven, luòc départemental, la granda plaja de Notigou e la pichona plaja de Kiriou Kirio o "Karé" (dos Sants en avent desembarcat segon la legenda sus aquela cauma e impròpiament telefonada per cèrta "plaja cairada" en rason de la forma d'aquela plaja) e a l'oèst (los falaises de Tredez son un luòc classificat). Del nòrd al sud, se tròba doncas en principi Locquémeau, de contunh Trédrez, e de contunh la municipalitat de Sant-Michel-en-Cauma. A l'èst s'estend la municipalitat de Ploumilliau.
La commune est bordée par la mer au nord (où se trouvent le bourg de Locquémeau, avec, d'un côté et de l'autre de la pointe du Dourven, site départemental, la grande plage de Notigou et la petite plage de Kiriou Kirio ou "Karé" (deux Saints ayant débarqué selon la légende sur cette grève et improprement appelée par certains "plage carrée" en raison de la forme de cette plage) et à l'ouest (les falaises de Tredez sont un site classé). Du nord au sud, on trouve donc d'abord Locquémeau, puis Trédrez, et ensuite la commune de Saint-Michel-en-Grève. À l'est s'étale la commune de Ploumilliau.
Istòria
Es en 1997 que lo nom de Locquémeau a #èsser adjunt a aquel de Trédrez.
C'est en 1997 que le nom de Locquémeau a été adjoint à celui de Trédrez.
Quincieu
Quincieu en arpitan (Quincieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Chilly (Ardenas)
Chilly es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Barry
Barry èra segon Pèire Letuaire citat de Renat Merle un violonaire cèc dau pòrt de Tolon que cantava en francés e en occitan. Foguèt actiu au començament dau sègle XIX.
Bernissart
Bernissart es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Belœil (Belgica)
Belœil es una comuna bèlga francofòna, situada en país valon dins la província d'Enaut. thumb|Lo castèl de Belœil
Regnévelle
Regnévelle es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Tarn (Lemosin)
Tarn es una viala e una parròquia lemosina restachada dempuei la revolucion a la comuna d'Aissa, administrativament dins lo departament de Nauta Vinhana.
Golf de Nàpols
Las illas de Capri, Iscla e Procida son situadas dins le golf de Nàpols. La region es una destinacion toristica, amb las roïnas romanas de Pompeï e d'Erculan al pè de Vesuvi (destruïts durant l'erupcion de Vesuvi de 79 après JC), long de la còsta nòrd.
Amb l'illa d'Iscla e los golfs de Pozzuoli e Gaeta, las aigas localas abrigan de varietats de balenas e de dalfins, i comprés de rorquals comuns e cachalòts.
Baulay
Baulay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Borgonha Franca Comtat.
Pouillé (Vinhana)
Pouillé es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Baulay
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Torre Annunziata
Torre Annunziata en italian, (Torr'Annunziata en napolitan) es una comuna italiana de 41 918 abitants dins la Ciutat Metropolitana de Nàpols en Campània.
S'espandís al dintre del golf de Nàpols dins una estreita faissa de tèrra enrodada pel Vesuvi e la mar: la comuna se trapa dins la zona roja del Vesuvi, es una importanta estacion balneària dins lo pague regional del flume Sarno, que ne delimita la frontièra sud amb sa boca.
Pouillé (Vinhana)
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Torre Annunziata
Dempuèi sa fondacion, aguèt coma activitats principalas la pesca, lo comerci, lo torisme e la produccion de pastas, talament que foguèt qualificada de capitala de l'art blanc, en rason de la produccion massisa qu'atenguèt son apogèu dins lo periòde dentre doas guèrras, amb mai de seisenta molins e fabricas de pastas, amb las marcas Voiello e Setaro entre las mai conegudas e guerdonadas al monde. Dempuèi lo periòde de la primièra revolucion industriala, foguèt un important centre de produccion, d'en primièr dins la metalurgia e la siderurgia, e al jorn de uèi, nautic e farmaceutic. Aculhís tanben lo tresen pus grand pòrt de la region. Abriga tanben la Real Fabbrica d'Armi di Torre Annunziata, la principala fabrica d'armas de tot lo reialme de las doas Sicílias, uèi gerida par l'armada italiana.
Pouillé (Vinhana)
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Torre Annunziata
La vila s'enauça suls vestigis de l'antica Oplontis, ciutat residenciala imperiala e patriciana, sebelida per l'erupcion de Vesuvi de 79, que ne serva l'estacion termala activa e lo site arqueologic, reconegut dempuèi 1997 au Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.
Pouillé (Vinhana)
Nòtas
<references group="N"/>
Torre Annunziata
Comunas vesinas
Boscoreale, Boscotrecase, Castellammare di Stabia, Pompei, Torre del Greco, Trecase
Boussu
Boussu es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Prishtina
Prishtina o Prishtinë (noms en albanés) o ben Priština (Приштина, nom sèrbe) es la capitala de Kosova. Sa populacion èra estimada a 550,000 abitants, en 2000.
thumb|630px|left|Vista de Prishtina.
Binche
Binche es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Diulivòl
Diulivòl , puslèu que Dieu L'i Vòl (Dieulivol en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament maròta e benlèu gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom de Diulivòl fut interpretat coma « Diu zo vòu », o « Diu l'i vòu » (Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié). Lo sens es d'un luec de defensa solida e d'emplaçament segur, coma si Diu l'augusse fèit o causit. La fòrma d'origina supausada per Géraud Lavergne, Deus illo vult, auré pas donat puslèu *Diulovòl ? L'atestacion Dioulivol es anciana, 1274, e lo nom èra dejà lo que coneishèm. L'idèia de Bénédicte Boyrie-Fénié que lo nom sisca lengadocian es a relativizar : lo cartulari de Montsegur, l'Esclapòt, es d'una lenga inclassabla, que mescla daus traits lengadocians a d'autes gascons. E Montsegur es en faça, delà Dròt.
La grafia Dieu L'i Vòl causida per Bénédicte Boyrie-Fénié es doblament estranha en occitan (perqué es pas colada e a causa deu triftongue). Conven d'escriure Diulivòl, coërent emb la prononciacion locala (deus maròts/gavaches e deus gascons), qu'es pr'aquò sovent [Djœli'vɔl], [Djœli'βɔl] (e [diw] en gascon per Diu), e emb las règlas de la grafia classica per los compausats. Lo triftongue -ieu-, si a existit, èra déjà redusit au sègle XIII, segon l'atestacion donada per B. Boyrie-Fénié Dioulivol. Que l'origina sisca « lengadociana » implica pas una grafia arcaïsanta fòra d'una partida de la zòna lengadociana.
Ruhans
Ruhans es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Municipalitats limitrophes :
Communes limitrophes :
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Oigny (Còsta d'Aur)
Oigny  es una comuna francesa administrada per lo departament de Còsta d'Aur de la region de Borgonha.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Balschwiller
Balschweiler en alemannisch ( Balschwiller en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Fetge
thumb|right|250px| Vista anteriora del fetge (en roge) dins l'abdomèn uman. Lo fetge (var. hetge, hitge) es un organ present a çò dels vertebrats e de mai d'un autre animal. Jòga un ròtle màger dins lo metabolisme e ten de foncions nombrosas dintre lo còrs, coma resèrva de glicogèn, descomposicion dels globuls roges (eritrocits), sintèsi de las proteïnas del plasma e destoxificacion. Aqueste organ es la glandola mai gròssa del còrs uman. Es situat detràs del diafragma dins la region toracica de l'abdomèn. Produtz la bila, un compausat alcalin qu'ajuda a la digestion, per emulsificacion dels lipids. Realiza e regula tanben fòrça reaccions bioquimicas que necessitan de teissuts especializats.
Lo tèrme medical que se referís al fetge es hepato- o hepatic, del mot grèc hēpar (ήπαρ).
Libre de l'Exòde
L'Exòde es lo segond libre de la Torah jusieva e de la Bíblia crestiana. Conta l'exòde fòra d'Egipte dels ebrieus menats per Moïses, lo don dels Dètz Comandaments e las peregrinacions del pòble ebrieu dins lo desèrtt de Sinai en direccion de la Tèrra promesa.
Tradicionalament, la redaccion del libre es atribuida a Moïses. Pasmens, los istorians pensan que foguèt escrit al sègle VII, e que seriá lo resultat de la fusion de diverses tèxtes antics.
Brugelette
Brugelette es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Grimaucourt-près-Sampigny
Grimaucourt-près-Sampigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Loir e Char
Lo Loir e Char (41) es un departament francés situat dins la region de Centre e Vau de Léger. Lo nom li ven de las doas ribièras que lo travèrsan, Loir al nòrd e Char al sud. Sa prefectura es Bles.
Lo departement es limitròfa dels departaments d'Eure e Loir, de Loiret, de Char, d'Endre, d'Endre e Léger e de Sarthe.
Lo departament de Loir e Char a une superfícia de 6 343 km2 que lo plaça al 31en reng nacional en importància de talha. Beneficia d'una situacion geografica privilegiada, al centre de la region Centre e Vau de Léger e a proximitat del Bacin parisenc. thumb|left|Mapa de Loir e Char
Clau 1
La Clau 1 qu'ei lo kangxi que significa 1. Qu'ei ua de las 6 claus compausadas de sonque 1 trèit.
Dilma Rousseff
Biografia
Nascuda en una familha de classa mejana a Belo Horizonte, Dilma s'interessèt al socialisme dins la siá joenessa, après lo còp d'estat de 1964. Se jonhèt lèu a d'organizacions que luchèron contra la dictatura militar. Las siás activitats dins aquelas organizacions es considerada subjècte de polemica, e mai se ela declare aver jamai participat a la lucha armada. Après èsser capturada per las fòrças de la repression, passèt gaireben tres ans en preson, de 1970 a 1972, periòde qu'afirma èsser estada «brutalament torturada».
L'an 2002, Dilma se jonhèt a l'equipa responsabla per establir un plan energetic de govèrn pel candidat Luiz Inácio Lula da Silva. Après una participacion destacada en aquel grop, Lula la faguèt ministra d'Energia. Encara un còp reconeguda per los sieus merits tecnics e directius, foguèt nomenada Cap del Cabinet del President de la Republica, après la crisi politica que menèt la demission de José Dirceu. Coneguda per lo sieu gèni fòrt, ela se convertiguèt en lo centre de divèrsas controvèrsias, e mai se Lula l'escuelhèt coma la siá candidata favorita per li succedir.
Camps Flegrèus
Los Camps Flegrèus (en italian: Campi Flegrei; en napolitan: Campe Flegree; del grèc ancian φλέγω phlego, lit. "cremar") son un grand volcan situat a l'oèst de Nàpols, en Itàlia. Foguèt declarat pargue regional en 2003. La zona de la caldeira se compausa de 24 cratèrs e edificis volcanics; la màger part d'entre eles se trapan jos l'aiga. L'activitat idrotermala pòt èsser observada a Lucrino, Agnano e dins la vila de Pozzuoli. I a tanben de manifestacions gasosas efusivas dins lo cratèr Solfatara, ostal mitologic del dieu roman del fuòc, Vulcan. Aquesta zona es susvelhada per l'Observatòri del Vesuvi.
La zona presenta tanben de fenommèns bradisismics, que son pus evidents al Macellum de Pozzuoli (identificat a tòrt coma un temple de Serapis): de traças daissadas per de mollusques marins sus des colomnas de marme mòstran que lo nivèl del site respècte al nivèl de la mar a cambiat.
Álvaro de Luna
thumb|200px|left|Álvaro de Luna en Gran Mèste de l'Òrdi de SantiagoÁlvaro de Luna y Jarana (Cañete, Cuenca, c. 1390 - Valhadolid, lo 2 de junh de 1453) que ho un favorit deu rei Joan II de Castelha ; que ho atau lo purmèr d'ua seria de favorits qui dens l'istòria espanhòla son coneguts com los Validos.
Qu'èra IV conestable de Castelha, Mèste de l'Òrdi de Santiago, Ièr Comte de San Esteban de Gormaz, Ièr duc de Trujillo, Ièr Marqués de Villena).
D'ua grana influéncia suu son rei, que ho eliminat per Isabel de Portugal, la segonda esposa d'aqueth darrèr, puish escapsat.
Fernán Caballero
Cecilia Böhl de Faber y Larrea, mai coneguda jos l'escais de Fernán Caballero (Morges, Canton de Vaud, Soïssa, 24 de decembre de 1796 – Sevilla, 7 d'abril de 1877) foguèt una escrivana espanhòla.
Arsène Darmesteter
thumb|250px|Arsène Darmesteter Arsène Darmesteter (Château-Salins, 5 de genièr de 1846 - París, 16 de novembre de 1888) foguèt un filològ e erudit del judaïsme francés.
Brunehaut
Brunehaut es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Arsène Darmesteter
Biografia
Arsène Darmesteter nasquèt en 1846 a Château-Salins, un vilatjòt al costat de Metz, dins una familha de classa mejana de confession jusieva. Son paire, Calmann Darmesteter, èra religaire de libres e sa maire, Rosalie Darmesteter (nascuda Brandeis), d'origina chèca, disiá èsser descendenta del famós Marahal de Praga. Son fraire James, que vendriá un orientalista famós aprèp, nasquèt tres ans mai tard, en 1849. La familha s'installèt a París en 1852. Lo paire voliá qu'Arsène venguèsse rabin e lo mandèt a una escòla rabinica, Talmud-Tora, de la capitala francesa. Pr'aquò la carrièra religiosa l'interessava pas; obtenguèt puèi son bacheleirat quand aviá 16 ans e dos ans aprèp capitèt de venir licenciat en letras. Puèi, estudièt la filologia francesa a l'École des Chartes, a l'École des Hautes Études e a la Sorbonne. Tre 1869, gràcias a la recomandacion del lingüista parisenc Gaston Paris, foguèt missionat pel Ministèri de l'Instruccion Publica francés per estudiar las glòsas del savi Rashi dins los manuscriches ancians de las bibliotècas anglesas. Aital, a travèrs los comentaris d'aquel erudit jusieu, Darmesteter pensava de poder conéisser la lenga francesa d'aquel temps. Publiquèt divèrses articles suls resultats de sas recercas tre 1872 dins divèrsas revistas coma Romania, çò que li balhèt un prestigi considerable dins los estudis del francés ancian. Aquel meteis an comencèt a trabalhar coma repetidor en lengas romanicas a l'École des Hautes Études.
Illiers-l'Évêque
Illiers-l'Évêque en normand (Illiers-l'Évêque en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boussières-sur-Sambre
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.
Istòria
Çò 3 d'agost 2008, una tornade classificada F4 sus la escalièr de Fujita melhorada (disposicion fins a F5), s'es abatut sus las vilas de Hautmont, Nòu-Mesnil, Maubeuge e Boussières-sus-Sambre. Aquela a parlat la mòrt de 3 personas (una autra s'es suïcidat de continuaments de la catastròfa). A deteriorat 1584 ostals e d'estanças, #que 291 entièrament destruidas. De nombrós dégâts n'an #èsser verificats sus las bastissas publicas. La tornade a recorregut aperaquí 19 km en démarrant de Pont-sus-Sambre e en acabant la siá carrièra a Marpent. Los primièrs ostals tocadas e destruidas an situat a Boussières-sus-Sambre ont, amb Hautmont, la tornade èra al maximal de la siá intensitat.
Mas urosament malgrat que cap desbrembarà pas, la municipalitat es pas pas unicament simbòl de désolations perque es verdoyante, fleurie e plàcid a desir.
Le 3 août 2008, une tornade classée F4 sur l’échelle de Fujita améliorée (allant jusqu'à F5), s'est abattue sur les villes de Hautmont, Neuf-Mesnil, Maubeuge et Boussières-sur-Sambre. Celle-ci a causé la mort de 3 personnes (une autre s'est suicidé des suites de la catastrophe). Elle a endommagé 1584 maisons et appartements, dont 291 complètement détruites. De nombreux dégâts ont été constatés sur les édifices publics. La tornade a parcouru environ 19 km en démarrant de Pont-sur-Sambre et en terminant sa course à Marpent. Les premières maisons touchées et détruites sont situées à Boussières-sur-Sambre où, avec Hautmont, la tornade était au maximum de son intensité.
Mais heureusement même si nul n'oubliera, la commune n'est pas uniquement symbole de désolations car elle est verdoyante, fleurie et paisible à souhait.
Òme de Talteüll
Er òme de Talteüll (en catalan pr’amor qu’era cauna ei en Catalonha Nòrd) qu’ei un preneandertalian ancian, ei a díder Homo heidelbergensis europèu, que demorec hé 300.000 a 450.000 annades (Pleistocèn) miei) (1) (2) (3). Ei conegut pes fossils discurberts en 1971 pera equipa d’ Henry de Lumley ena Cauna de l’Arago, en Talteüll (comuna francesa des Pirenèus Orientaus). Era industria litica asociada ei tipica deth Paleolitic inferior miei (4).
Er arriu Verdubla ei pròche dera Cauna de l'Aragó, s’arriva ara bauma pujant ua dralha ath cant dera arroca. Eth lòc preïstoric dera Cauna de l’Aragon se trapa ena comuna de Talteüll, en es Pirenèus Orientaus, en ua trauquèlha plan ampla que tresplomba un cors d’aiga perenne, era Verdubla.
Aguesta cauna ai coneguda des de miei sègle XIX pes sues rèstes de fauna. Comencéc a balhar industries preïstoriques a J. Abelanet en 1948. Dempús 1964 se heren campanhes sistematiques dirigides per Henry de Lumley qu’erá a l’epoca eth president deth centre de Recerca Prehistórica de Talteüll.
Eth sòn emplenatge, de més d’un dotzenat de metres, proven deth Pleistocèn miei e a sigue objecte de plan d’assaji tà datar radiometricament aguest. Més es resultats an sigue contradictoris (1) (2) (3). Es edats limits d’enter 700.000 e 350.000 annades an sigue obtiengudes per datacion d’uranium-thorium per es estalagmitas plaçades ena base (nivèu 0) e en Jesús (nivèu Alfa) dera secuencia stratigrafica.
Interpretacion filogenica
Es réstes discubertes son objecte d’interpretacions taxonomiques disparières segons es scientifics.
Tara era equipa des inverntors, er òme de Talteüll auria sigut una forma europea d’ Homo erectus. Eth nom prepausat a sigue Homo erectus tautavelensis (4) (5). Es més modernes analisis cladistiques mos diden qu’ei un Homo heidelbergensis (6) (7) (8).
Principals fossils
Er òme de Talteüll ei representat per més de 120 partides fossils. Era pus coneguda ei un crani (pas sancer) discurbert en epoques disparières : era faça e eth frontal (Aragó XXI) an sigut classats en 1971 e eth parietal drech (Arago XLVII) en 1979. Eren es rèstes d’un individú mascle, de vint annades, que héia 1,65 m e pesaua d’enter 45 a 55 Kg. Son front erá planièr e fugidor e sòns arcades sus es uelhs bolzuts (torus sos-orbital). Es surfaces d’insercion muscular parlen d’uns muscles horts. Era brustia craniana a un volum de 1150 cm3.
Jalognes
Jalognes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Òme de Talteüll
Principals fossils
Tres es autes rèstes discurbertes, cau senhalar dus mandibules, era ua d’ua hémelha d’un cinquantenat d’annades (Arago II) e era auta d’un joen mascle adult de 20 a 25 annades (Aragó XIII).
Jalognes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Òme de Talteüll
Principals fossils
En junhsega 2008 ua mandibula umana naua (Aragó 119) velha de 450.000 annades a vist era lutz mercès ath trabalh dera equipa de Marie Antoinette e Henry de Lumley.
Chapelle-lez-Herlaimont
Chapelle-lez-Herlaimont es una comuna de la província bèlga de Enaut.
Òme de Talteüll
Principals fossils
Erá era quatau mandibula aquiu trapada e siguec ua plan bona nava pr’amor qu’en Euròpa s’an trapat pauques mandibules sanceres. ''Qu’ei un discurbiment plan important – declaréc Henry de Lumley – pr’amor que en Europa i a plan pauques mandibules trapades. Ua d’eres apertenh a ua hémelha d’uns 30 ans e ja siguec trapada en 2001''.
Ua cinquau mandibula siguec discurberta en 2012. Classada coma Aragó 131 apartenh a un adult més sòn sèxe encara s’a de classar.