cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laurasiatheria
Classificacion
L'òrdre Insectivora correspond per d'autres autors als òrdres Soricomorpha, Erinaceomorpha e Afrosoricida.
Àustria Anteriora
vinheta|Mapa de l'Àustria Anteriora après la pèrda de Sundgau en 1648. drecha|vinheta|L'Àustria Anteriora (en ròsa) dins lo cercle de Souabe. L'Àustria Anteriora (en alemand: Österreich enhalb des Arl und Fern, Vörderösterreich o die Vorlande) designa las mai ancianas possessions territorialas de l'ostal d'Absborg sul territòri del ducat medieval de Soaba, a l'oèst de l'Arlberg e del pas de Fern. Lor capitala foguèt Ansa, en Alsàcia Nauta, de 1431 a 1648, puèi Friborg de Brisgòvia de 1648 a la desaparicion del territòri en 1805.
Lupiñén-Ortilla
Lupiñén-Ortilla es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Bele
Lo bele (o beele) es una lenga chadica de la familha afroasiatica parlada en Nigèria.
Localisacion
Lo bele es parlat dins l'estat de Bauchi a l'èst de la vila de Bauchi,.
Classificacion
Lo bele es una lenga chadica classada dins la branca sud del chadic de l'oèst, ont fa partida del grop bole-tangale.
Numerals
Los numerals de un a dètz del bele son :
Caussòus
Caussòus (Caussols en francés) es una comuna occitana de Provença, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia
Caussòus es una comuna dau Grassés situada a 23km de la Mediterranèa a vòl d'aussèl ( per la rota). Lo sieu nom ven dau latin "calx - cauces", la cauç, que ne ven tanben lo mot "causse".
Chondrichthyes
La classa dels condrictians (Chondrichthyes), (del grèc chondros « cartilatge » e ichthys « peis »), o peisses cartilaginoses, recampa los peisses que possedisson una esqueleta cartilaginosa, e una pèl recobèrta d'escatas placoïdas (en forma de dents). Lors dents son d'escatas placoïdas transformadas que son renoveladas de longa. Cada branquia a una dobertura pròpria. Lor tube digestiu possedís una valva espiralada.
Caussòus
Geografia
Lo centre dau vilatge se tròba a 1130 metres d'altitud. Se situa subre lo plan carstic cavat de nombroses avencs e tutas (lo plan de Caussòus). Aqueu plan es susplombat au sud per la còla dei Maçons (1417 metres) e l'Aut Montet (1335 metres). Au nòrd se situa lo causse de Calern (1458 metres au Senhau de Calern) ont se tròba l'observatòri de Calern e a l'oèst lo valon de Nans ont se situa lo ponch pus bas de la comuna (895 metres).
Chondrichthyes
Se tròba dins aquesta classa las diferentas espècias de làmias, de raias e de quimèras.
Contràriament als osteictians los condrictians possedisson pas o fòrt pauc d'òsses pericondrals (òs que remplaça lo cartilatge e se forma al cors del desvolopament dins los osteictians) per contra presentan un jaç de cartilatge calcific prismatic a la periferia de lors pèças esqueleticas cartilaginosas. Tanpauc an pas de sacs aerians que son presents dins los osteictians (los condrictians utilizan l'òli de lor fetge per assegurar lor flotabilitat) mas que cèrts scientifics ne supausan la preséncia dins los gnatostòmes.
Caussòus
Geografia
Lo plan de Caussòus es constituit per una plana de ròcs au sud (los Claps) e una plana de pradas e de culturas au centre, traversada per una ret de rius que se getan dins l'embut de Caussòus. Las aigas desaparegudas dins leis avencs o "embuts" reapareisson per lei gòrjas dau Lop o lei fònts e concas que pòdon arribar a 450 metres de prefondor.
Chambry
Chambry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Caussòus
Geografia
Caussòus es environat per las municipalitats de Gordon, lo Bar de Lop, Sant Valier, Andon (masatge de Canaus) e Cipieras.
Chambry
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Caussòus
Geografia
Lo clima es contrastat : l'estiu es en caud e sec, l'ivèrn freg, sec mas regularament ennevat;, la prima umida e l'auton umid mercé a qualques jorns de precipitacions mediterranèas fòrça intensas que balhan un cumul annadièr de 1200|mm de precipitacions.
Istòria
Lo primièr poblament de Caussòus datariá de la preïstòria. Se compta una desena d'encenchas de pèira seca que la tradicion locala considèra coma d'oppidums e fa remontar a l'edat dau Bronze : lei còlas dei Maçons, dei Gleiretas, dei Ruscas, de Vila-Vielha, de l'Adrech, de Bastiard, de Trobada, de Pèira-auta. Malurosament, aqueus vestigis son malaisits de datar precisament. Se tròban de traças d'ocupacion d'epòca romana dins d'unei d'aquelas encenchas, coma lo camp dei Ruscas, au còl de l' Adrech. Leis acampatges a l'entorn e dins lo vilatge medievau de Vila Vielha an donat de ceramicas remontant a l'edat dau Bronze e a l'epòca romana en mai d'aquelas de l'Edat Mejana e de l'epòca modèrna.
Lo vilatge es sempre demorat reagropat a l'entorn de la glèisa fins en 1640, epòca que foguèt incendiat. L'abitat s'es de contunh esparpalhat sul plan en pichonas espleitacions agricòlas. Aqueu abitat escampilhat es encara present uèi; lei sols regropaments d'abitacions se situan dins lo pichon centre dau vilatge a l'entorn de la glèisa, l'escòla, la comuna e l'auberja e lo masatge dei Claps a l'Oèst dau vilatge.
L'agricultura e l'elevatge, largament presents fins en 1950 an fòrtament mermat dempuèi, e demòra pas mai que qualques tropèus d'ovins e de caprins, que limitan la recolonizacion dau plan per lei pins.
Luòcs e monuments
thumb| L'observatòri de Calern
Districte de Golaghat
Lo districte de Golaghat es un districte d'Assam, un estat de la Republica d'Índia. Lo caplòc es Golaghat.
Lambersart
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Lambersart En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px
thumb|left|Lambersart dans son canton et son arrondissement|180px==Istòria==
Basilica de Sant Martin de Mondoñedo
thumb|right|[[Fotografia de la basilica de Sant Martin de Mondoñedo.]] thumb|right|[[Fotografia de l'autar de la basilica.]]
La basilica de Sant Martin de Mondoñedo, « San Martiño de Mondoñedo » en galèc, es una glèisa catolica d'arquitectura romanica situada en Galícia dins la vila de Foz. Es considerada coma la catedrala pus anciana d'Espanha e foguèt lo sèti de dos evescats dins lo corrent dau sègle IX. L'edifici actuau data principalament dau sègle XI ambé de còntrafòrts bastits au sègle XVIII. Foguèt auçada au reng de basilica menora en 2007. Es tanben classada coma ben d'interès culturau per leis autoritats espanhòlas dempuei 1931.
Sa bastida se debanèt segon tres etapas principalas : A l'origina, i aviá de pinturas sus lei muralhas que foguèron pauc a pauc cubèrtas dins lo corrent de l'Edat Mejana per de jaç de cauç.
Fit for a King (grop)
Fit for a King, tanben abreujat FFAK, es un grop de metalcòr american vengut de Tyler en Tèxas format en 2007. Lo grop compren los guitaristas Bobby Lynge e Daniel Gailey, lo cantaire Ryan Kirby, lo bassista Ryan "Tuck" O'Leary, e lo bateire Trey Celaya.
A la debuta de lor carrièra, sortiguèron dos EPs independents entitulat Fit for a King en 2008, Awaken the Vesper en 2009 e fin finala un album estudiò Descendants, en 2011. Apuèi aquò lo grop signèt en ço de Solid State Records e sortiguèron cinc albums estudiò de mai: Creation/Destruction (2013), Slave to Nothing (2014), Deathgrip (2016), Dark Skies (2018), The Path (2020) e The Hell We Create, que sortiguèt lo 28 d'octobre de 2022.
Grop independent (2007-2012)
Es en Tyler, Tèxas, que Jared Easterling, Aaron Decur, Justin Juno, Jared McFerron, Alex Danforth e Jed McNeill formeguèron Fit for a King en 2007. Lo grop jogava un pauc localament abans de sortir dos EPs : Fit For a King en 2008 e Awaken the Vesper en 2009. Aqueste an, lo grop decidiguèt de se consacrar a temps plen a la musica, çò que faguèt que McNeill e McFerron daissèron lo grop per contunhar lors estudis.
Ryan Kirby del grop Bodies Awake (fondat en Fort Worth) se jonhèt al grop en 2010 per remplaçar Mason Wilson, qu'aviá recentament remplaçat Danforth coma cantaire lidèr. Lo guitarista Bobby Lynge, tanben ancian membre de Bodies Awake amb Kirby, se jonhèt al grop. Aqueste còla sortiguèt son primièr album estudiò independent, Descendants, en 2011. Amb la sortida de lor videoclip Ancient Waters, lo grop comencèt de se far connéisser.
Memtretant, lo bassista Decur daissèt lo grop en 2011 per seguir una carrièra dins la polícia e foguèt remplaçat per Aaron Kadura que tanben fa lo cant clar amb Easterling.
Solid State Records (2012-ara)
En julhet de 2012, lo grop signèt en çò de Solid State Records. Lo segond album estudiò Creation/Destruction sortiguèt en seguida lo 12 de març de 2013. 3 100 albums se vendèron dins la primièra setmana. Çò faguèt que Billboard classèt Creation/Destruction numerò 175, numerò 17 dins la categoria musica Christiana, e numerò 6 dins la categoria Hard Rock Albums.
En 2013, lo grop tornèt enregistrar lor primier album estudiò independent, Descendants, e lo sortiguèt lo 25 de novembre la meteissa annada. Billboard classèt aquel Descendants al numerò 38 de la categoria musica Christiania, e al numerò 8 de la categoria Heatseekers Albums.
Lo tresen album estudiò del grop, Slave to Nothing, sortiguèt lo 14 d'octobre de 2014 amb tres singles coma Slave to Nothing amb Mattie Montgomery del grop For Today o encara A Greater Sense of Self.
Lo grop lancèt son quatren album estudiò Deathgrip lo 7 d'octobre de 2016. Òm pòt notar la participacion del cantaire del grop August Burns Red, Jake Luhrs, sus la cançon Dead Memory.
Lo cinquen album estudiò del grop sortiguèt lo 14 de setembre de 2018 jos lo nom Dark Skies. Abans aqueste sortida, lo grop lancèt un primier single, Tower of Pain, lo 1èr de junh de 2018. Quatre autres singles sortiguèron en seguida : The Price of Agony, Backbreaker, When Everything Means Nothing e Oblivion.
Lo 30 de setembre de 2018, lo guitarista Bobby Lynge prenguèt una pausa de las viradas e se separèt del grop pr'aquò s'entendiá plan amb los autres membres. Se justifiquèt pel besonh d'èsser amb sa familha e un interés per de projèctes novels. Pasmens, Lynge diguèt qu'èra encara implicat dins l'escritura de l'album seguent del grop e que benlèu farà la virada seguenta.
Lo 13 de Març 2020, lo grop desvelèt un nouvèl single entitolat Breaking the Mirror acompanhat per una vidéo amb las paraulas. Lo 14 de mai, apuèi aver presentat de maquetas los jorns precedents, lo grop anoncièt pendent la pandèmia mondiala de COVID-19 una collaboracion suspresa amb lo grop We Came as Romans. La collaboracion impliquèt los dos cantaires dels grops dins un novèl enregistrament de lors darrieras cançons. Mentretant, los dos grops lançèron una linha de productes exclusiva per promòure aquesta collaboracion.
Lo 8 de julhet de la meteissa anada, lo grop anoncièt la sortida de que seisen album The Path per lo 18 de setembre 2020. Lo 10 de julhet, lo grop lancèt un segond single entitolat God of Fire amb Ryo Kinoshita, lo cantaire del grop Crystal Lake. Aquesta cançon foguèt seguida, lo 6 d'agost, per un tresen single : Locked (In My Head). Apuèi, lo 25 d'agost, lo grop anoncièt sus sos mèdias socials que lo quatren e darrièr single titulat Annihilation sortirà très jorns mai tard, lo 28 d'agost.
Lo 16 de julhet de l'anada 2021, lo grop lancèt un nòu EP, Guardians of the Path, amb la collaboracion de l'autre grop de metalcòr August Burns Red. Lo 3 de decembre, lo baterista fondator Jared Easterling anoncèt que daissèt lo grop per jogar dins lo grop Koe Wetzel. Mai tard, foguèt Trey Celaya del grop Invent Animate que lo remplaçèt coma baterista.
En 2022, Fit for a King lancèt dos singles nomenat Reaper, lo 23 de junh, e End (The Other Side) lo 10 d'agost, totes amb un videoclip. Atanben, anoncièron la sortita de lor seten album estudiò, The Hell We Create, pel 28 d'octobre de 2022. Aquela anonça foguèt seguida, lo 8 de setembre, pel tresen single nomenat Falling Through the Sky e, lo 13 d'octobre, pel quatren Times Like This, amb Jonathan Vigil lo cantaire del grop The Ghost Inside.
Membres del grop
Membres actual :
Referéncias
<references group="" responsive="0">
Pedro Madruga
Pedro Álvarez de Soutomaior (vèrs 1430, Pontevedra - 1486, Alba de Tormes), còmte de Caminha, dich Pedro Madruga foguèt un noble galèc dau sègle XV.
En 1467, participèt a la Granda Revòuta Irmandina dins lo camp de l'aristocracia auta e ganhèt lo sostèm dei rèis de Portugal e de Castelha. Aquò li permetèt d'organizar una armada ben equipada e nombrosa que li permetèt d'esquichar l'insureccion en 1469. Aquò li donèt una posicion fòrça importanta en Galícia fins a la Guèrra de Succession de Castelha. D'efèct, chausiguèt de sostenir la causa portuguesa e, après la desfacha d'Anfós V, foguèt obligat de defendre sei possessions còntra lei partisans d'Isabèl de Castelha. En 1486, anèt a la Cort Reiala per demandar son perdon ai Rèis Catolics. Moriguèt dins lo corrent de l'annada siá en causa d'un assassinat organizat per seis adversaris siá en causa d'una malautiá.
Touligny
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Districte de Karimganj
Lo districte de Karimganj es un districte d'Assam, un estat de la Republica d'Índia. Lo caplòc es Silchar.
Cornetto
Lo cornetto qu'ei un instrument de l'Etat Mejana, de la Reneishença e de la debuta deu barròc. Qu'ei n instrument de la familha deus coires au maugrat qui sia hèit d'evòri o de husta enrollats dab ua listras de cuèr e hradat.
Qu'ei provesit, com tots los coires, d'ua embocadura, e lo son canèr qu'ei horadat entà'u poder jogar com ua flabuta. Que partaja atau caracteristica dab flabuta e dab los coires, lo hèit de prodúser lo son son au mejan d'ua embocadura e de la vibracion deus pòts qu'ei determinant entà'u classar dens la familha deus coires.
Lo cornetto que ho emplegat per mantuns compositors dicn aus temps barròcs. qu'existiva un cornettino petit e agut, un cornetto, un cornetto tenor e un baish (qui ho remplaça per la sèrp, un instrument tecnicament pròche de la sèrp.
Chantes
Chantes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Castèu de Rocha Forte
thumb|right|[[Fotografia de vestigis de muralhas a l'interior dau castèu.]]
Lo Castèu de Rocha Forte es un castèu medievau en roïna e un sèti arqueologic qu'es l'objècte de cavaments. Èra una posicion importanta lòng dau romavatge de Sant Jaume de Compostèla e un simbòl de la poissança de l'arquevesque de la vila. Sa construccion s'acabèt vèrs 1240 e foguèt ocupat fins a sa destruccion en 1467 durant la Granda Revòuta Irmandina. Après la guèrra, lei roïnas foguèron utilizadas coma peiriera per la bastida de divèrsei monuments de la region.
Armand Duportal
Armand Duportal foguèt lo fondador del jornal l'Emancipation (1848), e deportat lo 2 de decembre de 1851. Prefècte de Nauta Garona lo 4 de setembre de 1870, cap de l'efemèra insurreccion comunista de 1871, foguèt arrestat, mas la cort d'assisas de Pau l'aquitèt.
Telluri
Foguèt descobèrt en 1782 per Franz-Joseph Müller von Reichenstein dins un mineral que conteniá aur e telluri. Martin Heinrich Klaproth li donèt son nom en 1798 derivat del mot latin pel planeta Tèrra, tellus.
Rémécourt
Rémécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Adelotus
Lo genre Adelotus compren una sola espècia de granhòta que se tròba dins lo centre-èst de l'Estat del Queensland e al sud de Nòva Galas del Sud (Austràlia) :
Rémécourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A, una glèisa a bastit a la localizacion de la glèisa actuala, a la Revolucion francesa, lo vilatge compti lo sieu mai grand nombre d'abitants (mai de 110 abitants). A, la glèisa de la a destruit e una notícia es reconstruite a la siá localizacion.
La municipalitat de Rémécourt a fusionat amb aquela de Lamécourt en 1827.
thumb|Le cimetière, autour de l'église Au Moyen Âge, Rémécourt était à la limite de la Picardie et de l'Île-de-France comme en témoigne une borne restaurée sur la route vers Noroy. Le village faisait partie du comté de Clermont qui était rattaché à la couronne de France.
Au, une église est construite à l'emplacement de l'église actuelle, à la Révolution française, le village compte son plus grand nombre d'habitants (plus de 110 habitants). Au, l'église du est détruite et une nouvelle est reconstruite à son emplacement.
La commune de Rémécourt a fusionné avec celle de Lamécourt en 1827.
Dosilhac
Dosilhac (Douzillac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion es [duʐi’ʎa]. Las fòrmas ancianas son Duzilac en 1122, Duzilhac au segle XIII, Douzilhac en 1165. Dosilhac ven d'un nom latin d'òme, Docilius, emb lo sufixe -acum, , , latinizacion dau sufixe celtic -acon. Dosilhac èra la propietat de Docilius.
Trompeta de claus
thumb|200px|Trompeta de clausLa trompeta de claus qu'ei ua mena de trompeta horadada entà poder prodúser gamas cromaticas. Los traucs que son tapoats e auberts au mejan de claus com dens los instruments d'espiulas (com la clarineta e lo clarin).
Qu'ei un instrument de transicion enter la trompeta barròca qui èra ua trompeta naturau deu repertòri limitat e la trompeta modèrna provesida de pistons. Au contra de la trompeta barròca, la trompeta de claus que pòt interpretar melodias complèxas e dens totas las tonalitats mes au prètz d'ua deterioracion deu son per'mor qu'ua trompeta horadada qu'a un son briga estiglant.
Duas òbras de musica classica escrivuda entà la trompeta de claus que son famosas e que son uei lo dia regularament interpretadas per trompetistas classics :
Castèunòu de Grassa
Castèunòu de Grassa (Châteauneuf-Grasse en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Trompeta de claus
La trompeta de clau qu'èra acordada en Mib. L'invencion de la trompeta classica modèrna de cap a la meitat deu sègle XIX que la tornè definitivament obsolèta.
Linha 3 bis del mètro de París
vinheta|La linha essent la mens frequentat, los trens voids son pas rars. La linha 3 bis del mètro de París es una linha del malhum de mètro a París. Es la mens frequentada del malhum ambe 1 680 539 viatjaires per ans.
Traçat e estacions
vinheta|Traçat de la linha. Es la mai petita linha del malhum amb una longor d'1,3km.
Joan Josèp Moret
200px|thumb|[[Avinhon, ciutat nadau de Moret]]Joan Josèp Moret (en francés Jean-Joseph Mouret, compositor barròc provençau vadut a Avinhon lo 11 d'abriu de 1682 e defuntat a Charenton (per'mor de la soa santat mentau) lo 20 de deceme de 1738. Qu'ei l'autor de Las Fèstas de Talia (Les Festes de Thalie, 1714), operà compausat sus un libret de La Font dab ua entrada en provençau.
Lallaing
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La geografia explica las originas del pòble
La localizacion de Lallaing en bordure de la Scarpe a determinat las siás originas, lo sieu desvolopament e marca encara la siá vida. Las circonstàncias fisicas an impausat un remodelage per l'òme per drainer, assainir e permetre la siá ponduda en cultura. Originellement, En aquela plana fòrça humide, sòla una pichona part dels terrens en bordure de scarpe èra a pauc près shuta e dégagée (reven a l'ora d'ara al luòc es los sieus environs immediats).
La géographie explique les origines du village
L'emplacement de Lallaing en bordure de la Scarpe a déterminé ses origines, son développement et marque encore sa vie. Les circonstances physiques ont imposé un remodelage par l'homme pour drainer, assainir et permettre sa mise en culture. Originellement, dans cette plaine très humide, seule une petite partie des terrains en bordure de scarpe était à peu près sèche et dégagée (elle correspond actuellement à la place est ses environs immédiats).
Istòria
Es sus aquela part de tèrra barra #que s'es installat, a una data fòrça alunhada, una comunitat #que, en 1365, data del primièr dénombrement conegut, amassava ja 60 « fuòcs » siá 250 personas aperaquí. Mas aquela situacion al bòrd d'una riu, quand l'abséncia de expedís impausava lo recors a la via d'aiga, a fòrça rapidament #èsser considerada coma estrategica perque lo riu servissiá de frontièra entre las possessions de la Flandre e aquelas del Enaut.
Dempuèi 1184, existissiá un castèl féodal sus una motte naturala partiellement condicionada de 50 ares, doncas que çò comte d'Enaut i i aviá mes una fòrta garnison. Es sens dobte pauc abans aquela data #que s'i èra installat a Lallaing una familha de senhors venguda de Forest-sus-Marca, en la region Lilloise, las Forest, #que #prene de contunh lo nom de Lalaing quand se #desligar de lo sieu luòc d'origina.
En 1285, Jacques Bretel cita Simon e Simars de Lalaing entre los convidats del comte de Chiny, venguts al tournoi de Chauvency-lo-Castèl, en companhiá de las Hondschoote, Linha, Haussy, Montigny e dels fils dels comtes d'Enaut e Flandres…
Dès 1184, il existait un château féodal sur une motte naturelle partiellement aménagée de 50 ares, puisque le comte de Hainaut y avait placé une forte garnison. C'est sans doute peu avant cette date que s'était installée à Lallaing une famille de seigneurs venus de Forest-sur-Marque, dans la région Lilloise, les Forest, qui prirent ensuite le nom de Lalaing quand ils se détachèrent de leur lieu d'origine.
En 1285, Jacques Bretel cite Simon et Simars de Lalaing parmi les invités du comte de Chiny, venus au tournoi de Chauvency-le-Château, en compagnie des Hondschoote, Ligne, Haussy, Montigny et des fils des comtes de Hainaut et Flandres…
Districte de Lakhimpur
Lo districte de Lakhimpur es un districte d'Assam, un estat de la Republica d'Índia. Lo caplòc es North Lakhimpur.
Istòria de Catalonha
Catalonha ei un territòri istoric format originalment a compdar des comtats que formauen era Marca Ispanica, ath nòrd-èst dera Peninsula Iberica, eth temps de Carlesmanhe. Aué en dia, eth mot Catalonha s'emplegue sustot entà far referéncia ara Comunitat Autonòma de Catalonha, a Espanha, e era Catalonha deth Nòrd, que forme eth Departament des Pirenèus Orientaus a França.
Entratge
Sus era basa latina se van superposar dus prestrats principaus ena formacion deth que serà Catalonha: eth visigòt e er arab, damb diferent grad d'incidéncia segons era part de Catalonha (naua o vielha) e diuèrsa influéncia en temps de sojorn e era composicion sociau. Eth nòm de Catalonha poirie vier d'aguesta epòca e harie referéncia ath gran nombre de castèths e fortaleses que i auie peth sòn caractèr de termièra. En eth sistèma feudau ère abituau qu'eth nòble en possession d'un hètz deleguèsse era administracion d'un castèth en un vassall sòn, nomentat castlà. Semble que serie a compdar d'aguest cargue que sorgirie eth nòm de Catalonha, en un procès lingüistic semblable ath que originèc eth nòm de Castelha a compdar de castèth.
250px|left|thumb|Corone d'Aragon eth sègle XV
Grana part dera istòria de Catalonha, fins çò 1714, ei restacada ar establiment d'ua union dinastica d'Aragon e Catalonha que se materializèc politicament en ua confederacion catalanoaragonesa. Donques, era grana majoria des hèts istorics qu'afectèren en Catalonha tracten d'eveniments qu'auien ja implicat, o acaben en tot implicar egalament, era rèsta des païsi ispanics dera Corona d'Aragon. Maugrat açò, peth caractèr confederal dera sua estructura politica, es eveniments pòden auer agut es moments diferenti o, quitament, damb bères diferéncies respècti dera rèsta deth territòri. Atau, per exemple, era numeració des reis dera Corona, coma sobirans de Catalonha, poirie non coïncidir damb era numeració respectiva ath Reiaume de Valéncia o ath Reiaume d'Aragon o, un aute exemple, es Decrèts de Naua Planta non s'apliquèren exactament parièra ne en temps ne ena forma ne en contengut. Quan parlam dera istòria de Catalonha, coma entitat territoriau, non se hè referéncia as delimitacions territoriaus dera actuau Comunitat Autonòma de Catalonha, mès as delimitacions deth territòri istoric deth Principat de Catalonha. Donques, en aguest article tanben s'arrecuelh era istòria dera Catalonha Nòrd e dera Franja de Ponent. Era grana expansion feudau catalana se da, mès, en sègle XIII e principis deth XIV, e ras qu'era Corona d'Aragon se n'agranic damb es domenis mediterranèus de Mallorca, Sicília e Sardenha, ath delà de Valéncia. Era expansion s'inicièc damb eth rei Jaume E, que conquistèc Malhòrca (1229) -d'a on expulsèc era poblacion musulmana- e Valéncia (1238) -territòri que se li dèc ada eth er estatut de reiaume e que siguec repoblat majoritàriament per catalans-. Mès tard, e en tot coïncidir damb eth gran desvolopament sociau e economic de Catalonha ara Edat Mejana, es domenis catalans s'esteneren Mediterranèa enlà enquia Sicília e Sardenha. Totun, a compdar de mitjan sègle XIV, s'inicièc ua epòca de crisi demografica (desacadiada fonamentaument pera pèsta nera, mès tanben pes recurrents crisis agràries), economica e politica, que culminarà en desvolopament d'ua Guèrra Civiu Catalana entre 1462 e 1472.
Era Preïstòria en Catalonha
Vedetz era Preïstòria en Catalonha.
Maugrat es esfòrci hèti ens darrèri vint ans, era coneishença dera preïstòria en Catalonha resulte encara superficiau e incomplèta. Fins hè pòqui ans se consideraue qu'es prumèrs signes clari de preséncia umana ar espaci geografic qu'aué se coneish coma Catalonha corresponien ara fasa deth Paleolitic mejan e presentauen ua antiquitat aproximada de 25,000 ans, se plan ara Catalonha Nòrd, se conserven rèstes deth Paleolitic inferior d'ua antiquitat de 450,000. Ça que la, es trabalhs realizadi ens darrèri ans en bèri jadiments importants, coma era Cauva dera Hònt Major (Era Espluga de Francolí), bères trobalhes hètes a Saut e d'auti indicis detectadi arreu deth país, apunten era possibilitat d'ua aucupacion en Paleolitic inferior d'enquia 300,000 ans d'antiquitat. Per çò qu'ei deth Paleolitic Mejan, se conserven diferenti jadiments preïstorics ath nòrd e sud de Catalonha, coma eth Què deth Pòrti o era cauva de Mollet (Plan der Estanh). E çò Paleolitic superior, que se desvolòpe hè apuprètz uns 20,000 ans, e qu'a deishat rèstes a endrets coma era Bora Grana des Carrères, a Serinyà, o lo Què des Goges, eth Sant Julià de Ramis. Entre eth 8000 e eth 5000 aC se desvoloparie era fasa preïstorica coneishuda coma Mesolític o Epipaleolític. Vèrs eth 4500 aC s'iniciarie era fasa deth Neolític, que se n'a destacat qu'era sedentarització presente uns trèti fòrça mens prigonds qu'es auti territòris, a causa dera fòrta preséncia de bòsc mediterranèu, que permeterie era mantenença d'ua anautita activitat caçaira e recol·lectora. Se tròbe representat fonamentauments pes jadiments des Mines de Gavà o dera Draga Banyoles. Entre es ans 2500 e 1800 aC se desvoloparà era fasa deth Calcolitic, ena quau apareisheràn es prumèrs objèctes de còder. Li seguís eth Edat deth Bronze, entre es ans 1800 e 700 aC, moment que coïncidirà damb era arribada des pòbles indoeuropèus. E en sègle VII aC eth territòri artenherà era Edat deth Hèr.
Es pòbles ibèrs
thumb|left|180px|[[Lengües paleoispaniques.]]
Es ibèrs son un ensemble de pòbles qu'es hònts classiques (Ecateu de Milet, Ruf Fest Aviè, Erodòt, Estrabon, eca. ) identifiquen ara còsta orientau dera Peninsula Iberica damb aguest nòm aumens dempús deth sègle VI aC: elisics, sordons, cerretans, airenosis, andosins, bergistans, ausetans, indigets, castelhans, lacetans, laietans, cossetans, ilergets, iacetans, suessetans, sedetans, ilercavons, edetans, contestans, oretans, bastetans e turdetans. Maugrat qu'es hònts classiques non tostemp coïncidissen ens limits geografics precisi ne ena enumeració de pòbles concrèts, semble qu'era lengua ei eth critèri fonamentau que les identificaue coma ibèrs, atengut qu'enes inscripcions era lengua iberica apareish a grani trèti en territòri qu'es hònts classiques assignen as ibèrs: era zòna costèra que va dempús deth sud de Lengadòc fins Alacant, que penetra ath laguens pera val deth Èbre, pera val deth Segura e pera val nauta deth Guadalquivir. Eth concèpte de cultura iberica non ei un patron que se repetís de forma uniforma en cadun des pòbles identificadi coma ibèrs, mès era soma des cultures individuaus que soent presenten trèti similars, mès que se diferéncien clarament des autes e qu'a viatges compartissen damb pòbles non identificadi coma ibèrs.
Era arribada des pòbles orientaus
Dempús dera fin deth dusau millenni, es pòbles dera Mediterranèa Orientau se senteren atrèti pera Peninsula Iberica, coma ac demòstre era installacion des prumères colònies fenicies en Andalosia vèrs eth 1100 aC. En tot seguir es rotes dubèrtes pes fenicis, en sègle VIII aC, se fondèren es prumères colònies grègues ar èst dera còsta mediterranèa, coma Ròdes (actuaument Ròses e çò 580, Emporion (actuaument Empúries), en tot deishar entaths fenicis eth sud dera còsta.
Colonizacion romana
Er Èbre siguec era prumèra termièra militara entre cartaginesos e romans (269 aC). Dempús dera conquista de Sagont, ciutat aliada des romans pes tropes puniques liderades per Hanníbal çò 218 aC esclatèc era Dusau Guèrra Punica, que portarie ath plen domeni roman dera Peninsula Iberica. Es roman sigueren es estructuradors basics deth territòri de Catalonha tau coma aué la comprenem, tant es infrastructures coma es creadors de ciutats. Era Hispània Citerior siguec ua des dues províncies eth qué se dividic era Peninsula Iberica dempús dera conquista romana. Siguec creada çò 197 aC, e s'i includís er actuau territòri de Catalonha.
left|thumb|Tarraconensis, 27 aC
Er increment de territòri controtlat per Roma e er enriquiment qu'açò produsie ens sòns governants condusic a ua etapa fòrça convulsada entre es sègles II e E aC, que transformèren era Republica Romana en Empèri Roman quan Octavi (August) vencec toti es sòns enemics en 31 aC.
August proclamèc er Empèri eth 13 de gèr der an 27 aC. En vertut d'aguesta reforma s'encargaue deth proconsulat de totes aqueres províncies qu'auien acantonades legions (en tot préner atau eth comandament de tota era armada) e deth madeish August depenerien es oficiaus e soldats. Entre es províncies afectades per aguestes mesures i auie era Citerior. Hispània, constituida per dues províncies, era Citerior e era Ulterior, siguec dividida en tres: Tarraconense, Betica e Lusitània (27 aC). Era pression des huns, que lideradi per Atila arribèren enes pòrtes de Roma, empenhec es tribús germaniques cap a l'Euròpa Occidentau. Per sajar hèr tèsta ad aguesta crisi, ara mòrt de Teodòsi eth Gran se deishèc era part occidentau (ena que se trobaue Hispània) der empèri ath sòn hilh Onoratz, e era part orientau ath sòn hilh Arcadi. Era invasion precipitèc era Queiguda der Empèri Roman en 476.
Es Visigòts
Es veires èren un pòble des consideradi barbars pes romans que procedent der èst s'anèren en tot transportar ath long deth sègle III e IV vèrs cogant empenhut pes huns. Ath Danubi des veires se separèren eth pòble visigòt e eth ostrogòts, adoptèren era religion crestiana ena forma arriana, e èren de hèt es mès romanizats de toti es pòbles germanics qu'arribèren ena Peninsula Iberica pendent eth sègle V. Eth 410 es visigots van saquejar Roma e tanben Barcelona en 415. Pòc dempús arriben damb un pacte (foedus) damb Roma (418-507) que se federaven e combaterien segons eth en favor der empèri, en tot afrontar-se as huns, a qui venceren ara batalha de Camps Catalàunics (451). S'establic eth reiaume de Tolosa dempús d'a on iniciaràn pendent eth règne de Euric ua expansion que les portarà un aute còp en Catalonha e era Peninsula, aguest còp de forma definitiva donques que progressivament es franqui, un aute pòble germanic, les anèren en tot empénher fins véncer-les ara batalha de Vouillé (507). Alavetz establiren eth caplòc a Narbona, Barcelona un aute còp, e fin finau Toledo, lòc dempús d'a on podien controtlar per ua banda es sueus establidi ath que aué ei mès o mens Galícia, es vascons e cantabres ath nòrd e es bizantins establidi ara Betica.
Guèrra Civiu Catalana
Era Guèrra Civiu Catalana (var. Guèrra Civila Catalana) (1462-1472) ei l’afrontament armat entre Joan II d’Aragon e es institucions catalanes (Deputacion deth Generau e Conselh de Cent) entà auer eth contraròtle politic. Era mòrt de Carles de Viana –protegit de Catalonha e afrontat damb eth sòn pair Joan II- serà era desencusa entà formalizar eth començament d’un afrontament que, de hèt, se venie en tot coar dempús deth sòn predecessor Alfons eth Magnànim. Totun, era guèrra ei eth resultat d'ua controvèrsia politica qu'afronte era monarquia e era oligarquia e entre er estil absolutista e eth pactisme. Tanben ei sus era taula era capacitat politica dera Generalitat entà assumir era sobeiranetat e governar. Ath començament des afrontaments, tota era societat siguec obligada d'optar per un o d'aute partit en foncion des sòns interèssi e ideologies.
Istòria de Catalonha
Es Visigòts
En morir Vitiza eth 710, es sòns enemics elegiren rei Rodrigo. Es hilhs de Vitiza, partidaris de Aquila II se refugièren a Ceuta, a on governaue eth comde Olbà, dit tanben Julià, jos eth domeni de Mūsà ibn Nusayr. Damb eri negocièren ua ajuda entà recuperar eth tròn e er auviatge familiau. Mentre Rodrigo assetjava Pampalona e lutaue contra es bascs revoltadi, es arabis, comandats per Tàriq ibn Ziyad e ajudadi per Olbà, passèren er estret e s'establiren ath lòc dempús nomentat Gibartar contra era opinion deth califa. Rodrigo tornèc a Còrdoa e amassèc era armada, e s'entaulà era Batalha de Guadalete, ena qu'es vitizans, encargadi des ales, abandonèren eth combat, e eth centre d'aguest siguec destruït. Es batalhes s'anèren succeïnt, e Ardó, que succedic a Aquila II, concedic era aucupacion de Catalonha, que se completèc eth 720. Musa se convertic en prumèr valí der Àndalus. Era organizacion de Catalonha pendent eth periòde de domeni visigotic contunhèc d'èster era madeisha que pendent eth domeni roman, e er impacte demografic fòrça limitat dat qu'es visigots èren relativament pòca poblacion respècti es ispanoromans, ath delà que se preferentament ath centre dera Peninsula en tot deishar dilhèu guarnicions militares es lòcs clau. Era diocèsi de Tarragona e era Narbonense semble qu'èren eth marc de referéncia administrativa. La revòlta de Paulus ath 673, personatge d'origina grèga, ei eth prumèr assag de crear un estat er aguesti territòris, eth rei Vamba ac empedic en tot profitar qu'ère apròp de Catalonha damb ua armada entà reprimir es vascons. Eth jutjament a Paulus, generau visigot, s'es conservat.
Guèrra Civiu Catalana
Contèxt sociau
Comence eth sègle XV ath miei d’ua crisi prigonda qu'afectaue tota Euròpa Occidentau e mès que mès Catalonha. Es causes sigueren diuèrses: crisis de subsistències ena poblacion, era crisi demografica a causa des epidèmies granes de pèsta qu'afectèc mès que mès eth camp, era crisi financèra damb un gran endeutament des institucions publiques e era reduccion deth volum e es ganhs deth comèrç internacionau. En Catalonha destaque mès que mès era crisi sociau agrària, damb era aparicion deth movement remença, que reivindique era supression des maus usatges. En aspècte politic, era concepcion autoritària dera monarquia tustarra, per un costat, damb era fòrça creishenta des institucions e des poders economics e, en entorn rurau, damb era noblesa, era quau presente tanben fòrtes tensions damb es sòns serfs.
Istòria de Catalonha
Es Visigòts
Eth legat des Visigòts principaument ei eth dret roman compilat amassa damb eth visigòt, eth còde d'Euric Liber Iudicum: auec ua grana repercussion ath long de tota era epòca medievau. Mès tanben demorèren bèri quites nòms coma Alfred o Arnau e fòrça vocabulari, sustot militar, mès tanben bèri uns coma ahraga, brun, bogada e toponims coma Geltrú o Areny. Segons er istorian Ferran Soldevila ací ja se tròben cèrtes caracteristiques dera istòria de Catalonha: eth fracàs der assag de creacion d'un reiaume a banda e banda des Pirenèus, eth hèt estrategic dera meseta (altiplà) centrau coma punt de partida d'organizacion militara e politica e era conflictivitat de Barcelona.
Guèrra Civiu Catalana
Era situacion ath camp: la revòlta des remences
Les reivindicacions contunhes des pagesi contra l’opression des senhors siguec timidament arrecuelhuda, encara qu'interessadament, peth rei Alfons eth Magnanim ena prumèra mitat deth sègle XV, pr'amor que volie auer mès contraròtle sus era noblesa, alinhada damb es poders institucionaus de Catalonha. Eth sòn successor, Joan II, eretèc aguest clima de revòlta ath camp que li resultarà beneficiós en sòn afrontament damb eth poder politic catalan. Era Guèrra des Remences iniciada en 1462, coïncidís es dates damb era Guèrra Civiu Catalana e place ara Deputacion deth Generau damb dues tèstes dubèrtes: era luta ath camp contra es remences e era luta contra eth rei. Es remences vien, de facto, uns aliadi dera causa reialista.
Istòria de Catalonha
Es arabi
Era era primauera deth 713 Abd-ath-Aziz ibn Mussa, hilh de Mussa ibn Nussayr, governador de Kairuan, signaue un pacte de capitulació damb eth nòble Teodomir, qu'aguest arreconeisherie entà eth era sobeiranetat islamica e passaue administrar un ample territòri qu'abastaue es conques des arrius Segura e Vinalopó, era futura kura de Tudmir, damb eth sòn centre a Oriola. Aguest ei eth punt de partida dera islamització deth Xarq ath-Andalus, pera còsta mediterranèa iberica. Eth 773, Abderramán E proclame eth Emirat de Còrdoa, en tot emancipar politicament as musulmani de Ath-Andalus.
Guèrra Civiu Catalana
Era situacion en Barcelona: era Biga e la Cerque
Era crisi economica mediterranèa des volts deth 1425 compòrte era intervencion per medi de mesures proteccionistes, mès entà aplicar-les cau véncer era resisténcia dera oligarquia urbana (ciutadans aunoradi). Es protèstes e motins se succedissen, era qua causa da lòc a ua sèria de cambiaments e reformes (1436). Es mercaders e menestrals prepausen ua sèria de mesures: devaluacion monetària, proïbicion d'importacion de productes, melhora dera produccion texila, impòsti a estrangèrs. Es ciutadans aunoradi prepausen mesures mès limitades: trabalhs publics per atenuar eth caumatge, eca. Era intransigència d'aguesti darrèri e era sua resisténcia ath cambiament precipitèren era crisi economica e dividiren es barcelonesi, a compdar de \1450, eth dus grops claraments diferenciadi: era Biga e la Cerque: * Era Biga, integrada pera majoria des ciutadans aunoradi e bèri mercaders, se considère, actue e viu coma un grop nobiliari, an tèrres, castèths e drets senhoraus e viuen des rendes. S'opausen as alteracions monetàries. *La Cerque, eth partit des menestrals e mercaders qu'aspiren a controtlar eth govèrn municipau entà hèr complir es privilègis, libertats e costums de Barcelona. Vòlen era devaluació monetària e mesures proteccionistes. Entre era Biga e la Cerque, Alfons eth Magnànim mantierà ua postura ambigua, donques que d'ua banda a de besonh sòs e les acceptarà tant de buscaris coma de bigaris, e de de auta aspire, coma es auti reis deth XV, a impausar era sua autoritat en les Corts e sus era noblesa. Un còp iniciada era guèrra, es buscaires -majoritaris ath Conselh de Barcelona- preneren partit per Joan II. Açò les afrontèc damb era Generalitat qu'eth 1463 jutgèc e condemnar a mòrt per conspiracion as conselhèrs Pere Destorrent e Francesc Pallarès, amassa damb Bernat Turró, Martí Solzina e Joan de Mitjavila, membres deth partit buscaire.
Istòria de Catalonha
Es arabi
Abd Ath-Rahman III considerèc avient era sua autoproclamació coma califa, ei a díder, coma cap politic e religiós des musulmani e successor de Mahoma, en tot basar-se eth quate hèts: èster descendent deth Profèta (branca omeia), auer liquidat les revòltes intèrnes, frenar es ambicions des nuclèus crestiani deth nòrd peninsular e era creacion deth Califat fatimita eth Egipte opausat as califes abbassides de Bagdad. Ei era etapa politica dera preséncia islamica ara Peninsula Iberica de major esplendor, encara que de corta durada atengut qu'acabèc eth çò 1010 damb era fitna o guèrra civiu peth tròn, que se desacadièc entre es partidaris deth darrèr califa legitim Hixán II, e es successors deth sòn prumèr ministre o hayib, Almansor. Eth çò transfons tanben existien problèmes damb era excessiva pression fiscau de besonh entà per'mor de finançar eth còst des esfòrci belics. Oficiaument, maugrat tot, eth califat seguè en tot existir fins er an 1031, eth qué siguec abolit en tot dar lòc ara fragmentacion der estat omeia era multitud de reiaumes coneishudi com Taifes. Era division eth taifes se reprodusic es diuèrses escasences, en tot crear-se mès taifes. Tanben se succediren diferentes invasions dempús deth nòrd de Africa, coma era des almoravits (1090-1102), es almohades (1145-1146) e es benimerins (1224).
Guèrra Civiu Catalana
L’afrontament entre Joan II e eth Prince de Viana
Dera union de Joan II e era sua prumèra esposa, Blanca E de Navarra, neishec Carles de Viana, prumèr prince de Viana, que segons es capitulacions matrimonials de 1419 li calie eretar çò reiaume de Navarra ara mòrt dera sua mair. Mès çò 1441 ath morir Blanca E, Joan II va usurpar eth tròn navarrès. Eth resultat siguec ua guèrra civiu a Navarra entre 1451 e 1455 qu'afrontèc es agramontesos, partidaris deth rei Joan, e es beamontesos, partidaris de Carles. Joan II desbranda definitiuaments a Carles ne la batalha d'Oibar çò 1452. Eth clima emocionau generat per empresonament de Carles, ordenada peth sòn pair çò 1460, hec passar ara ofensiva as classes privilegiades deth Principat. Es Corts de Lhèida d'aqueth madeish an elegissen un Conselh deth Principat qu'exigic ath rei era immediata desliurança deth sòn hilh. Aguesta enèrgica actitud, junhuda ath suslhèuament des beamontesos navarresos e ara mobilizacion castelhana ena termièra de Aragon, obliguèren eth rei a cedir, en tot liberar a Carles e en tot acceptar es capitulacions de Vilafranca deth Penedès (1461), a on s'arrecuelhien es reivindicacions politiques dera oligarquia catalana, entre d'autes, era proïbicion ath rei d'entrar en Catalonha sense permís dera Generalitat. Mès era subta mòrt deth Prince de Viana tàs tres setmanes dera sua desliurança alterèc era aparenta pacificacion. Es reialistes, en tot apiejar-se er es sòns tradicionaus aliadi, buscaris e pagesi, sagèren recuperar posicions, en tot provocar un suslhèuament camparòu çò 1462 e damb eth supòrt deth rei de França, Joan II va penetrar tath Principat sense permís deth Consell. Era responsa des catalans consistic a organizar ua armada entà acalorar eth suslhèuament camparòu e destituir eth monarca junh de 1462.
Desvolopament dera guèrra
Era guèrra se va internacionalitzar donques que Joan II cerquèc eth supòrt de Lluís XI de França, a qui da entre d'autes causes ne garantie çò Rosselhon e era Cerdanha e Gastó de Fois, damb era prometuda d'eretar çò Reiaume de Navarra. Eth Conselh deth Principat, pera sua part, cercarà supòrts interiors e era desarticulacion de les fòrces opausantes: eth partit buscari e es remences. Eth non obtier es resultats desiradi, eth Conselh comence a aufrir eth Principat a candidats que, 50 ans dempús de Casp, pòden, ne que sigue fòrça indirèctaments, bèth dret a regnar Catalonha. Eth 1462, se prepausèc nomentar comde de Barcelona ath rei Enric IV de Castelha se respectaue tota era particularitat catalana e era Concòrdia de Vilafranca. Ath delà ath delà, eth rei castelhan, a part des sòns drets ath tròn, podie compdar damb era ajuda des beamonteses navarresos enemics de Joan II e deth comde de Fois qu'apiejauen Blanca, fraia de Carles de Viana e exhemna d'Enric IV. Enric IV accèpte er aufriment deuant era division dera noblesa. Es tropes castelhanes dirigides per Juan de Beamont obliguen a lheuar eth sètge de Barcelona mès Joan II utilize es divisions dera noblesa castelhana qu'acabarà en tot forçar Enric, peth Tractat de Baiona e damb Lluís XI d'arbitre, a renonciar en Principat e, era compensacion, se li liure era batllia de Estèra. Joan II renóncie as rendes que li corresponien a Castelha. Eth 1464, ath darrèr eth fracàs damb eth monarca castelhan, s’aufrís era corona a Pere de Portugau, arrèhilh de Jaume II d'Urgèl que, dades es sues limitacions, s'alie damb eth pòrti de Borgonya enemic de Lluís XI. Aragonesi, valencians e malhorquini, mentretant, presten eth sòn supòrt a Joan II, ath delà des buscaris e remences e bèri nòbles e clèrgues. Bernat Saportella, deputat deth Principat de Catalonha se met ath costat deth rei damb çò qu'era Deputacion li permeterà era legalizacion dera sua situacion. D'aguesta epòca destaque era batalha de Calaf, çò 28 de hereuèr de 1465 damb victòria deth rei Joan damb eth supòrt deth comde de Prades sus es tropes de Pere de Portugau. Tanben es tropes deth rei Pere aueren bèth succès militar, coma eth supòrt arrecebut per mar dempús de Portugau quan Barcelona ère assetjada junhsèga de 1465. Eth 1466, morís eth Conestable Pere de Portugau e se li aufrís era corona a Renat E d'Anjau, arrèhilh de Joan E d'Aragon e ancian enemic de Alfons eth Magnanim, era quau causa modificarà eth sistèma d'aliances internacionaus. Renat E envie coma lloctinent ath sòn hilh, Joan II de Lorena, qu'artenhec successi militars enquiara sua mòrt (16 de deseme de 1470). Fin finau Joan II cerque era aliança damb Castelha a trauès deth matrimòni deth sòn hilh Ferran II e, d’entre un seguit de candidates, artenh que se maride damb era sua cosia, l’infanta Isabel. A fins de 1471, damb bona part de Catalonha recuperada pes tropes reiaus, comence un sètge en Barcelona que durarà fins çò 8 d'octobre de 1472. Sense supòrts exteriors, es catalans les cau render-se ara realitat: Barcelona se liure as reialistes dempús d'un perdon generau.