cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Modul:Infobox3cols
local function preprocessArgs(prefixTable, step) -- Assign the parameters with the given prefixes to the args table, in order, in batches -- of the step size specified. This is to prevent references etc. from appearing in the -- wrong order. The prefixTable should be an array containing tables, each of which has -- two possible fields, a "prefix" string and a "depend" table. The function always parses -- parameters containing the "prefix" string, but only parses parameters in the "depend" -- table if the prefix parameter is present and non-blank. if type(prefixTable) ~= 'table' then error("Non-table value detected for the prefix table", 2) end if type(step) ~= 'number' then error("Invalid step value detected", 2) end -- Get arguments without a number suffix, and check for bad input. for i,v in ipairs(prefixTable) do       if type(v) ~= 'table' or type(v.prefix) ~= "string" or (v.depend and type(v.depend) ~= 'table') then error('Invalid input detected to preprocessArgs prefix table', 2) end preprocessSingleArg(v.prefix) -- Only parse the depend parameter if the prefix parameter is present and not blank. if args[v.prefix] and v.depend then for j, dependValue in ipairs(v.depend) do               if type(dependValue) ~= 'string' then error('Invalid "depend" parameter value detected in preprocessArgs') end preprocessSingleArg(dependValue) end end end
Sent Justin (Lanas)
Sent Justin (Saint-Justin en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Las fòrmas ancianas que son St Iustin, mapa deu començament deu sègle XVII, S. Iustin, mapa de 1638, S. Iustin, mapa de 1651.
Que i a mei d'un sent d'aqueth nom, mès per rasons de proximitat, lo qui donè lo nom a la parròpia qu'ei probablament lo prumèr avesque de Tarba, au sègle IV (siti Nominis) o V (Dauzat e Rostaing), Justinus en latin, e Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa se morí avant 420 e qu'ei enterrat a Sent Justin (Gers).
Arouille (nom francés)
Que vieneré deu latin arrugia, « canau d'irrigacion », mot aquitan. La grafia qu'ei Arroia ? Arroja ? segon l'isoglòssa de la prononciacion [-j-] (compréner -i- consonantic) de -j- e segon la prononciacion (r simpla o multipla).
Argelosa
Probablament com Argelosa.
Douzevielle
Probablament de Dosa, aiga a 1 o 2 km, e vièla, varianta de vila (grana proprietat antica -> vilatge).
Istòria
Douzevielle (nom francés) qu'ei a l'oèst-nòrd-oèst de Sent Justin, Saint-Martin-de-Noët au nòrd-oèst, Arouille au nòrd-èst, Argelosa a l'èst-nòrd-èst. Saubouries qu'ei absent de totas las mapas, mès que i a un Sauboèra près de la RD 933, au nòrd de Sent Justin.
Ni Saint-Martin-de-Noët, ni Argelosa, nimèi Saubouries qu'estón pas jamei recensats. Saint-Martin-de-Noët, Argelosa e Arouille e tanben Gontaud, au sud de Sent Justin, lòc dispareishut, qu'èran parròpias a la fin deu sègle XVIII.
Verglaç
thumb|Lo verglaç pòt causar lo trencadís de fòrtas brancas d'arbres en aumentant lor pes de biais considerable thumb|Verglaç dins un terren de jòc après una tempèsta de [[pluèja verglaçanta, en 2005]] Lo verglaç es un depaus de glaç compacte e lis, mai sovent transparent, venant d'una pluèja o d'una plovina d'aiga en estat de subrefusion, que se congèla entrant en contacte amb una superfícia solida que la temperatura es inferiora a. Las gotetas pòdon en efièch se presentar jol biais subrefondut dins un interval de temperatura anant de a  se encontra pas de nucleus de congelacion.
Lo verglaç ven de la pluèja o de la plovina verglaçanta mas es pas un tèrme intercambiable amb aquel. Atal, se deuriá pas dire « tomba lo verglaç » mas puslèu « tomba de pluèja verglaçanta que forma de verglaç suls objectes ». Se pòt parlar de verglaç, per analogia, quand de gotetas subrefondudas de nèbla se pausan sus de seperfícias jos zerò mas en general aquò se nomenará de nèbla gibranta o de l'albièra perque la sisa de glaç es alara opaca e fòrça prima.
Formacion
right |thumb |Tipe de precipitacions segon l'estructura termica (blau: jos 0°C, e roge en dessús)
Precipitacions verglaçantas
Mai sovent lo verglaç ven de la pluèja verglaçanta. Las precipitacions se forman en altitud. A las latituds temperadas en periòde freg, se fa mai sovent jos forma de nèu. Quand los borrilhs encontran una sisa d'aire caud al dessús del punt de congelacion casent dels nívols, fondon e venon de gotas de pluèja. Se la temperatura près del sol es jos 0 °C, las gotetas venon en estat instable de subrefusion (encara jos forma liquida quitament se lor temperatura es jos lo punt de congelacion) e van gelar sus tot objècte per i formar una sisa de glaç.
La plovina pòt tanben formar du verglaç. Aquelas pichonas gotetas se forman dins de nívols basses e a de temperaturas que pòdon èsser jos 0 °C mas que ne permeton pas la transformacion en borrilhs. La plovina va doncas gelar al contacte d'objèctes jos lo punt de congelacion quand cason.
Dangièrs
thumb|left|upright=0.6|Efièch del verglaç sus la distribucion de l'electricitat thumb|Trepadors verglaçats a [[Montreal, Quebèc]] Lo verglaç conten fòrça pauc de bofigas d'aire empresonadas. E, sens aquelas bofigas d'aire, la lutz se rebat gaire pel verglaç e alara pren la color de la superfícia ont se pausa. Es alara plan dangierós quad es présent per las carrièras perque los automobilistas o veson pas o gaireben, e qu'es fòrça lipant condusent a de pèrdas de contraròtle e d'accidents.
Lo verglaç es tanben fòrça dangierós pels avions e elicoptèrs en vol formant una sisa de glaç sus totas las superfícias cambiant alara las caracteristicas aerodinamicas de la nau. Se la sisa ven tròp espeça, pòt perdre tota sa portança e càser.
Lo verglaç damatja la distribucion d'electricitat e pòt causar des panas de corrent perque lo glaç que s'acumula suls cables los pòt far rompre. En granda quantitat, quitament pòt far trencar las estructuras ont son penjats.
Proteccion
Existisson de biais d'aparar las estructuras contra los efièchs del verglaç. Se las pòt caufar, utilizar de desglaçants, aplicar de mejans mecanics per trencar lo claç o las abrigar. Un exemple de caufatge es aquel aplicat sus las alas d'avions en vol per gardar la temperatura del bòrd d'ataca al dessús del punt de congelacion e empachar la formacion de verglaç. Los desglaçants coma lo Sal, los sals de calci, l'urèa o los glicòls que se mesclan al glaç per la far fondre de biais eutectic. Ambedos compausants se comportan alara coma un còs pur, del punt de vista de la fusion, que se solidifica a una temperatura mai baissa constanta que depend de la concentracion del desglaçant. D'entre los mejans mecanics de trencadises, i a los manchons de Cauchó sus las alas d'avions que se conflan quand i a accumulacion.
World Wide Web
thumb|300px|right|Representacion grafica deu World Wide Web a l'entorn de Wikipèdia
Lo World Wide Web, literaument "la telaranha mondiau", o simplament Web, o tanben la Tela o lo WWW, qu'ei un sistèma ipertèxte public qui fonciona sus l'Internet e qui pemet de consultar, dab un navegador web, paginas hicadas en linha dens sites. L'imatge de la tela que vien deus iperligams qui ligan las paginas web enter eras.
Lo Web n'ei pas qu'ua de las aplicacions de l'Internet. D'autas aplicacions de l'Internet qu'existeishen, com lo corrièr electronic, la messatgeria instantanèa, Usenet, etc. Lo Web qu'estó inventat annadas arron de l'Internet, mes qu'ei eth qui aperè l'atencion deus mèdias e deu gran public sus l'Internet. Despuish ençà, lo Web e l'Internet que's sòlen con·hóner dens lo lengatge corrent.
Istòria
thumb|Ordinator [[NeXTcube utilizat per Berners-Lee com prumèr servidor web.]] En 1980, lo CERN qu'avè besonh d'un sistèma entà escambiar informacion enter cercaires peu mèdi d'ipertèxte. Tim Berners-Lee que hasó un prototipe mentavut ENQUIRE. Quan lo CERN e devienó lo màger nod de l'Internet de la tempsada (en aqueth moment sonque TCP, DNS...), Berners qu'ensagè de i connectar lo sistèmi qui avè creat. Lo 12 de noveme 1990 que publiquè l'invencion dab Robert Cailliau.
Lo prumèr servidor Web qu'estó un ordinator deu tipe NeXTcube. Per Nadau de 1990 que's creè las prumèras paginas Web, qui explicavan lo projècte en si, lo prumèr servidor d'HTTP (tanben creat entad eth) e lo prumèr navegador, mentavut WorldWideWeb (totun com lo protocòl, e mei tard arrenomiat Nexus entà evitar confusions).
Foncionament
Normaument, la visualizacion d'ua pagina web que comença quan l'utilizator introduseish ua URL dens la barra de navegacion deu navegador web o quan segueish un iperligam, o ligam informatic, de cap tad aquera pagina o ressorsa.
Alavetz, l'URL introdusida que's traduseish en ua adreça IP peu mèdi de DNS, ua basa de dadas distribuida globaument qui contien las equivaléncias domeni-adreça ip. Aquera adreça IP qu'ei necessària entà saber a quin servidor e s'a a adreçar la consultacion. Puish lo navegador web qu'envia la consultacion au servidor HTTP qui a hèit la demanda.
La pagina web que restitueish en generau un archiu au format HTML. Aqueste archiu qu'ei immediatament interpretat peu navegador. Quan aqueste e sap dejà de quinas ressorsas aurà besonh entà amuishar la pagina, que torna har ua consultacion HTTP en demandant los imatges e las autas ressorsas qui hèn partida de la pagina (archius css, javascript, applets java..).
Modèl matematic
Lo Worl Wide Web, com ensemble de ressorsas ipertèxte, que's pòt modelizar en est modélisable en graf orientat dab las ressorsas entà vertèx e los iperligams entà arcs. Com lo graf ei orientat, dauvuas ressorsas que pòden constituir potz (o honsets, mensh formaument): n'existeish pas nat camin de cap tà la rèsta deu web.
Exploracion deu Web e Web pregon
L’exploracion recursiva deu Web a partir de ressorsas plan causidas qu'ei lo metòde de basa programat dens los robòts d’indexacion deus motors de recèrca. En 2004, los motors de recèrca qu'indexavan uns 4 miliards de ressorsas. Lo Web pregon, o Web invisible, qu'ei la partida deu Web qui n’ei pas indexada e ei donc impossibla a trobar dab los motors de recèrca generalistas. Estudis que i a qu'indican que la partida invisibla deu Web e representa mei deu 99 % deu Web. Lo Web pregon que compren las ressorsas seguentas:
Servidors publics
L’exploracion recursiva n'ei pas lo sol mejan utilizat entà indexar lo Web e pagerar la soa talha. Que i a ua auta solucion, qui consisteish a pagerar l'infraestructura informatica connectada a l'Internet entà aubergar sites Web. Au lòc de seguir iperligams, aqueth metòde que consisteish a utilizar los noms de domeni enregistrats dens lo Domain Name System e ensajar de's connectar a tots los servidors Web potenciaus. Aqueth metòde que l'utiliza la societat Netcraft, qui publica regularament los resultats de las soas exploracions, dont las pagèras de popularitat deus servidors HTTP. D'aquera faiçon, totun, que s'i pagèra mei l'utilizacion de las tecnologias deu Web que lo Web medish, mes que's pòden trobar atau sites Web publics qui ne son pas ligats au World Wide Web.
Intranets e Webs privats
Un Web disponible sus un intranet qu'ei privat. Que pòt estar completament separat deu Web, o estar ua hont deu Web. Qu'ei ua hont quan l'intranet ei religat a l'Internet e qui un iperligam deu Web e punta sus ua ressorsa deu Web. Los ligams deu Web enlà que son per venciva impossibles puishque per definicion un intranet n'auhereish pas nat accès public.
Ua hont que's pòt trobar sus l'Internet. En aqueth cas, que constitueish un Web virtuaument privat, per'mor que lo public ne'u pòt pas descobrir en seguint iperligams.
Longeville-lès-Saint-Avold
Longeville-lès-Saint-Avold es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Geografia
La vila de Longeville-lès-Sant-Avold a situat a tres quilomètres de Sant-Avold e a trenta uèch quilomètres de Mètz. Se situa en una vallée del massís forestal franco-alemand del Warndt. Lo cors d'aiga de la Rosselle pren la siá font sul territòri de la municipalitat, abans de se dirigir cap a Sant-Avold, Hombourg-Elevat de contunh Forbach e de passar en Alemanha, ont confluirà amb la Sarre.
La ville de Longeville-lès-Saint-Avold est située à trois kilomètres de Saint-Avold et à trente-huit kilomètres de Metz. Elle se situe dans une vallée du massif forestier franco-allemand du Warndt. Le cours d’eau de la Rosselle prend sa source sur le territoire de la commune, avant de se diriger vers Saint-Avold, Hombourg-Haut puis Forbach et de passer en Allemagne, où elle confluera avec la Sarre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Dels vestigis gallo-romains, descobèrts sul ban de la municipalitat, testifiquen del ancienneté de l'aucupacion del luòc, confirmada per la preséncia d'un centre important de produccion de ceramica sigillée situat dins lo vilatge vesin de Boucheporn.
Des vestiges gallo-romains, découverts sur le ban de la commune, témoignent de l’ancienneté de l’occupation du site, confirmée par la présence d’un centre important de production de céramique sigillée situé dans le village voisin de Boucheporn.
La localité se développe autour du vaste domaine d’une abbaye bénédictine, fondée au et nommée Saint-Martin-de-Glandières. Au Moyen Âge, Longeville dépend de l’ancienne province de Lorraine. L'avouerie était un fief lorrain, rattachée au royaume de France depuis 1766.
Fluvi Jaune
Lo Fluvi Jaune ò Huang He (chinés : 黃河) es un fluvi chinés d'una longor de 5,464 km². Sa fònt se situa dins lei Monts Bayan Har au nòrd-èst dau Plan Tibetan. Passa per lo Plan de Loess e lo Plan d'Ordos avans de venir dins lo Grand Plan de China dau Nòrd e de se traire dins la Mar Jauna au nivèu dau Golf de Bohai. Es lo segond pus important de China après lo Fluvi Blau e lo seisen de la planeta. Son bacin cuebre una superficia de 795,000 km² e assostava en 113,7 milions d'abitants en 2015. Urbanizat a 30%, es la region d'origina dei premierei civilizacions dau país e lo fluvi tèn un ròtle important dins son istòria en causa de seis inondacions frequentas e murtrieras.
D'efiech, lo Fluvi Jaune dèu son nom a l'importanta carga sedimentària drenada per son aiga. Aqueu fenomèn es a l'origina de la formacion de depaus sedimentaris dins sa vau bassa. An tendància de subreauçar regularament lo fons de son liech, çò que favoriza lei vengudas deis aigas. Dins lei cas pus extrèms, aquelei catastròfas pòdon desviar de plusors centenaus de quilomètres lo traçat dau flume. Per aquela rason, lo Fluvi Jaune es considerat coma un dei fluvis pus perilhós de la planeta e un important ret de levadas foguèt bastit tre l'Antiquitat per assaiar de lo canalizar.
Etimologia
Lo nom dau Fluvi Jaune es la traduccion dau tèrme chinés Huang He (黃河) que significa literalament « Riu Jaune » en occitan. Aquela apelacion vèn de la color caracteristica que li es donada per lei sediments transportats per son aiga après lo passatge dau Plan de Loess. Aqueu nom s'es pauc a pauc impausat dins la region en causa de l'influéncia culturala chinesa. Pasmens, dins de tèxtes ancians, pòdon de còps se trobar lei tèrmes « Riu Negre » en mongòl ò « Riu dau Pavon » en tibetan.
Geografia e idrologia
thumb|600px|center|Topografia dau bacin dau Fluvi Jaune.
Fònts e cors
Per convencion, lo cors es devesit entre tres partidas. Lo cors superior se situa dins lei vaus dau Plan Tibetan onte se situa la fònt dau fluvi. Lo cors mejan comença a la sortida de Tibet e s'acaba a l'intrada dau Grand Plan de China dau Nòrd. Lo cors inferior se situa dins aqueu plan fins au Golf de Bohai.
Lei fònts e la vau superiora
thumb|right|[[Fotografia dau Fluvi Jaune dins de gòrgas situadas après la restanca de Longyangxia.]]
La fònt principala dau Fluvi Jaune es situada a 4,800 m dins lei Monts de Bayan Har, una cadena de montanhas dau nòrd-èst dau Plan Tibetan. Lo riu raja alora sus una distància de 350 km dins una vau relativament larga e plana que son altitud demenís lentament de 4,350 a 4,200 m. Es enquadrada per lei Monts Buqing au nòrd e per la cadena de Bayan Har au sud. Coma l'enclinason de la vau es febla, lo riu i a un traçat complèx amb plusors corbas. Se dirigís vèrs l'oèst per arribar ais lacs Gyaring e Ngoring que collèctan l'aiga eissit de divèrsei torrents e rius locaus.
Lo clima dins la premiera partida de la vau superiora dau Fluvi Jaune es eissuch, freg e ventós amb de precipitacions concentradas durant l'estiu. La vegetacion es de tipe aupenc ò estepic e la populacion es pauc nombrosa. Son activitat unica es lo norrigatge.
Après lo Lac Ngoring, lo riu quita lo Plan Tibetan en passant per un ensemble de gòrgas prefondas. Son cors es en partida dictat per la preséncia dei Monts de Kunlun, dei Monts Xiqing e dei Monts Min. La sortida dau Plan a luòc vèrs la vila de Lanzhou. Durant aqueu trajècte, lei regions traversadas presentan un clima similar a aqueu de la vau situada entre la fònt e lo Lac Gyaring (eissuch, freg e ventós). La populacion i es fòrça febla.
La vau mejana
thumb|right|[[Fotografia dau Fluvi Jaune a la fin de sa vau mejana.]]
La vau mejana dau Fluvi Jaune comença au nivèu de la vila de Heku. A una longor de 2,900 km. Travèrsa lo Plan de Loess e lo Plan d'Ordos segon una corba qu'es inicialament dirigida vèrs lo nòrd avans de virar vèrs l'èst e lo sud. L'aspècte dau fluvi varia fòrça dins aquelei regions. Pòu rajar dins de gòrgas prefondas e estrechas ò passar dins de plans clòts favorables a la formacion de corbas.
La vau bassa
La vau bassa dau Fluvi Jaune a actualament una longor de 700 km. Se situa dins lo Grand Plan de China dau Nòrd qu'es una region fòrça clòta formada per lei depaus sedimentaris drenats per lo fluvi. Lo procès a començat i a 25 milions d'ans. Lo traçat dau corrent d'aiga i es fòrça instable car la carga sedimentària entraïna la formacion de depaus que reauçan lentament lo fons. La basa dau liech es ansin a una autor que se tròba 5 a 11 m au dessüs dei plans vesins. En despiech de la construccion d'un important ret de levadas per canalizar lo riu, aquò es a l'origina d'inondacions grèvas que pòdon transformar lo traçat dau fluvi. Dins lei cas pus extrèms, lei bocas pòdon se desplaçar de plusors centenaus de quilomètres. Aqueu fenomèn, dich divagacions dau Fluvi Jaune, a fòrça marcat l'istòria de China.
Idrografia e inondacions
En causa d'aquelei variacions e de la diferéncia d'autor entre son liech e lei plans vesins, lo Fluvi Jaune conoís d'inondacions frequentas, importantas e murtrieras. Es ansin considerat coma un dei fluvis pus perilhós de la planeta e son istòria es jalonada de catastròfas grèvas qu'an cambiat lo traçat de sa partida bassa. En particular, l'emplaçament de son embocadura es susceptible de migrar au nòrd ò au sud de la Peninsula de Shandong. Entre leis inondacions pus murtrieras, se pòdon citar aquelei de 11 apC a l'origina de la casuda de la dinastia Xin, de 1034-1048 qu'entraïnèron la destruccion de la mitat de la produccion agricòla dei províncias septentrionalas de China, de 1344 que favorizèt la revòuta Ming còntra la dinastia Yuan, de 1642 que destruguèt Kaifeng (300,000 mòrts), de 1887 que tuèt entre 900,000 e 2,000,000 d'abitants, de 1931 que tuèt entre un e quatre milions de personas e de 1938 que tuèt entre 500,000 e 900,000 abitants.
Lei causas d'aquelei catastròfas son pas totjorn naturalas. D'efiech, la rompedura volontària dei levadas dau Fluvi Jaune foguèt utilizada mai d'un còp per arrestar una invasion militara ò redurre una insureccion.
Formacion
L'aparicion dau Fluvi Jaune es una consequéncia de la formacion d'Imalaia e dau Plan Tibetan en seguida de la collision entre Índia e Eurasia. Dèu datar de 25 Ma car es probablament parallèla a la formacion dau Grand Plan de China dau Nòrd qu'es constituït dei depaus sedimentaris drenats per lo fluvi. Sa longor a conegut de variacions importantas en causa dei movements dei glaciers imalaians, de l'avançada dei depaus d'alluvions e dei cambiaments de liech dau riu.
De la Preïstòria a l'Edat Mejana
La vau mejana dau Fluvi Jaune es la region d'aparicion dei premierei civilizacions chinesas. D'efiech, leis alluvions de la region de Loess son un terren fòrça favorable a l'agricultura e l'endrech veguèt lo desvolopament dei culturas Xia (2100-1600 avC) e Shang (1600-1046 avC). Divèrsei documents permèton de precisar lo percors dau fluvi durant l'Antiquitat. En particular, mencionan au mens tres cambiaments majors de son traçat en 602 avC, en 11 apC e en 70 apC. Mòstran tanben que lo sabotatge dei levadas per entraïnar d'inondacions èra ja una practica frequenta, especialament durant lei conflictes entre leis Reiaumes Combatents (sègles V-III avC).
De l'Edat Mejana ais inondacions deis ans 1930
De l'Edat Mejana a la premiera mitat dau sègle XX, lei documents chinés permèton de seguir leis inondacions e lei desplaçaments dau fluvi. De mai, plusors armadas chinesas contunièron de rompre volontàriament lei levadas en despiech d'una temptativa dau Tractat de Shanyuan (1004-1005) per enebir aquela tactica. Aquò empediguèt pas lei catastròfas. En 1034, un molon de brancas e de curum bloquèt lo rajament de l'aiga e entraïnèt la formacion de tres corrents d'aiga diferents que ravatjèron lei regions de Dezhu e Bozhu. Lei Song mobilizèron 135,000 obriers e soudats per assaiar de restaurar lei levadas avans de renonciar en 1041. Finalament, la situacion s'estabilizèt en 1048 après una inondacion novèla.
Passant dins lei regions pus septentrionalas dau Grand Plan, aqueu percors foguèt modificat en 1128 quand leis armadas Song destruguèron lei levadas de la riba sud per blocar l'avança dei Jin. Aquò causèt un desastre considerable marcat per lo premier desplaçament, enregistrat dins l'istòria, dei bocas dau fluvi au sud de la Peninsula de Shandong. Aquò aguèt de consequéncias sus lo riu Huai He que veguèt son trajècte desplaçat vèrs lo sud per lei depaus sedimentaris en 1194. Aquelei transformacions conoguèron d'evolucions suplementàrias amb una inondacion majora en 1344 que menèt a la mesa en plaça d'una traçat fòrça meridionau. La dinastia Yuan mobilizèt de ressorsas importantas per reparar lei levadas mai lei condicions de trabalh entraïnèron una revòuta que s'acabèt per la presa dau poder dei Ming. Après una venguda deis aigas novèla en 1391, d'importants chantiers dirigits per l'eunuc Li Xing estabilizèron lo fluvi en 1494. En despiech de plusors inondacions grèvas durant lo sègle XVI, lo Fluvi Jaune se mantenguèt mai ò mens dins la region definida en 1344.
Au sègle XVII, una venguda deis aigas fòrça grèva foguèt entraïnada per lei tropas Ming en 1642 per véncer la resisténcia d'una insureccion païsana que teniá la vila de Kaifeng. L'inondacion entraïnèt la mòrt de 300,000 abitants sus 378,000. L'èx-capitala imperiala foguèt abandonada durant 20 ans avans d'èsser tornarmai destrucha dins leis ans 1840. . D'efiech, lo periòde 1840-1850 veguèt una multiplicacion deis inondacions majoras. En particular, aquela de 1851-1855 entraïnèt lo retorn de l'embocadura au nòrd de la Peninsula de Shandong.
Lei darriereis inondacions majoras dau Fluvi Jaune se debanèron durant leis ans 1930. En 1931, la conjugason de tombadas de nèu excepcionalas e lo passatge de sèt ciclòns tropicaus engendrèron una montada deis aigas que durèt de julhet a octòbre tocant un territòri de 122,000 km². Divèrseis epidèmias agravèron la situacion e menèron a un bilanç uman estimat entre un e quatre milions de mòrts. Sèt ans pus tard, foguèt lei tropas nacionalistas de Chiang Kai-shek que destruguèron plusors levadas per empedir l'armada japonesa d'ocupar la vila de Zhengzhu. L'inondacion destruguèt una zòna de 54,000 km² e tuèt 500,000 a 900,000 personas.
Lo Fluvi Jaune dempuei 1938
thumb|right|Animacion mostrant l'erosion dau deltà dau Fluvi Jaune entre leis [[ans 1980 e leis ans 2000.]]
Dempuei la fin de la Guèrra Civila Chinesa en 1949, lo Fluvi Jaune es estat l'objècte d'amainatjaments importants destinats a empedir d'inondacions novèlas e prelevar d'aiga per alimentar lei vilas e l'agricultura localas. Per aquò, foguèron bastidas 46 restancas dins la vau mejana per regular lo debit e crear de resèrvas. En parallèl, la qualitat deis obratges de proteccion foguèt melhorada (contraròtle regular, estandardizacion... etc.). Lei restancas pus importantas permetèron tanben de desvolopar la produccion idroelectrica amb una poissança installada dins lo bacin de 40 TWh/an dins leis ans 2010.
Aquelei transformacions entraïnèron l'aparicion de problemas importantas de pollucion. D'efiech, entraïnan una demenicion de la quantitat d'aiga presenta dins lo fluvi, çò que favoriza la concentracion dei polluents. Òr, amb lo desvolopament de China, l'endrech es venguda una region industriala de premiera importància qu'assosta una populacion de mai de 100 milions d'abitants. Ansin, dins lo corrent deis ans 1980-1990, lei problemas de secaressa dei partidas pus bassas dau deltà se multipliquèron. L'erosion, renfòrçada per l'aumentacion dau nivèu deis oceans, ataquèt tanben certanei sectors dau litorau. Aquelei fenomèns aguèron de consequéncias negativas per leis ecosistèmas aqüatics, especialament per leis espècias migratritz.
Per resòuvre aquelei problemas, un important quadre reglementari foguèt adoptat a partir deis ans 2000. Permet de crear de resèrvas naturalas, de limitar la pesca e de luchar còntra leis espècias invasivas. De mai, favoriza lo mantenement d'un debit minimau fins a l'embocadura gràcias a una reduccion dei degalhatges d'aiga. Dins aquò, lo projècte prevetz tanben lo desviament de quantitats importants d'aiga dei rius dau sud de China vèrs lo nòrd, chantier qu'a d'efiechs fòrça negatius sus la natura. Enfin, lei mejans desplegats èran encara fòrça insufisents e pauc eficaç.
Economia
La vau bassa dau Fluvi Jaune es una region importanta per l'economia chinesa amb una populacion nombrosa (mai de 100 milions d'abitants) e de centres industriaus majors coma Jinan (8,8 milions d'abitants), Luoyang (6,6 milions) ò Zhengzhu (4,4 milions). De mai, la vila de Xi'an (6,5 milions d'abitants) se tròba sus la Wei, un afluent dau fluvi. S'aquela industria es relativament diversificada, son còr istoric es organizat a l'entorn dei jaciments de petròli situats dins lei regions litoralas.
Lo ròtle economic premier dau Fluvi Jaune es donc d'alimentar lei vilas localas e de permetre l'aigatge de zònas agricòlas (aperaquí 75,000 km²). Fòrça ancian, aquela foncion es venguda pus importanta amb l'aumentacion dei besonhs agricòlas durant lo sègle XX. Lo fluvi es tanben una via navegabla que permet de connectar la region au comèrci mondiau. Permet tanben la produccion d'electricitat e certanei luòcs son de zònas toristicas de remarca.
Ecologia
Lo Fluvi Jaune es la basa de mai d'un ecosistèma aqüatic siá dirèctament dins l'aiga dau flume siá dins lei zònas umidas situadas dins lei zònas vesinas. Per exemple, 160 espècias de peis i son estadas identificadas (dont 19 endemicas). Lo deltà es tanben una importanta zòna umida qu'assosta au mens 265 espècias d'aucèus. Dins aquò, la màger part deis ecosistèmas de la vau bassa e d'una partida de la vau mejana es menaçada per de pollucions importantas. Ansin, en 2008, un tèrç de l'aiga èra considerada coma impròpria a la consumacion umana. De mai, lo deltà es en cors de disparicion en causa de l'erosion car una quantitat importanta de sediments es desenant blocada per lei restancas ò per la baissa dau debit. Durant lo periòde 1970-2015, sa superficia auriá ansin demenit de 50% amb de consequéncias grèvas sus lei populacions de peis e d'aucèus. En parallèl, mai d'una espècia invasiva son a s'installar dins lo fluvi.
Demografia de Romania
En 2011 (recensament oficial), las primièiras donadas balhèron 19 042 936 estatjants. Lo rectificatiu que compren de Romaneses emigrats foguèt establesit a 20 121 641. Aquò representa una baissa de las bèlas comparat a 2002 (21,680,974) o 1990 (quand la populacion èra gaireben de 23 300 000). Dempuèi la Revolucion de Nadal 1989, la demografia romanesa sofrís d'un flaquitge comparable a lo de la majoritat dels ancians païses comunistas d' Euròpa. Romania es tanben un païs d'emigracion sostenguda. Lo nombre d'emigrats entre 1991 e 2015 es estimat a unes 3 500 000 (siá una mejana anuala de mai de 100 000) amb mai de 2 000 000 en Itàlia e Espanha. I a tanben una petita comunautat romanesa en Occitània (Tolosa, Marselha, Niça).
Evolucion istorica
La populacion romanesa coneguèt una revolucion demografica important al sègle XIX e la populacion triplèt. A partir de las annadas 1960, la feconditat comencèt d'èsser flaca malgrat la politica natalista de Ceaucescu. Dempuèi 1992, lo salde natural es negatiu e lo salde migratòri son negatius e la populacion declina.
En 1800, la populacion dins lo territòri actual de Romania e en Moldavia èra estimada a unes 5 milions ( 2,5 milions per la Valaquia). Atencion, las chifras seguentas, de 1866 a 1941, correspondon pas al territòri de uèi.
Evolucion dins l'encastre del Reialme de Romania (Muntenia, Oltenia e Moldàvia romanesa)
1866 4 424 961 1887 5 500 000
1899 5 956 690
1930 18 057 028
1939 19 934 000
1941 13 535 757 ( pèrdia de Bessarabia e de Transilvania del Nòrd)
Territòri actual
1948 15 872 624
1956 17 489 450
1966 19 103 163
1977 21 559 910
1992 22 760 449
2002 21 680 974
2011 20 121 641
Dempuèi 1991, 2 a 3 000 000 de Romaneses an emigrat (10 a 15% de la populacion). La diaspòra romanesa es plan importanta en Italia e Espanha ( 1 000 000 dins cada país), atal coma en Alemanha.
Etnias
Romania es un païs relativament unit al ponch de vista etnic. En 2011, òm tròba 88,6% de Romaneses, las principalas minoritats essent los Ongreses (6,5%) e los Tziganes (3,2%).Lo demai (1,7%) es constituit per de pichons grops (Ucraïnians, Alemands, Russes, Turcs, Tatars, Serbo-Croats, Eslovacs...).
Aicí dejós las etnias de Romania segon lo recensament de 2011.
Majoritat romanesa
Los Romaneses son majoritari levat dins los Comtats de Harghița e Covasna.
Minoritats ongresas
Lor percentatge dins la populacion totala baissa regularament dempuèi 1918.
Dempuèi 1977, lor nombre baissa en chifras absoludas (1977:1 713 928, baissa 1977-2011: -27,8%).
La diminucion de la populacion es la dobla consequéncia d'una natalitat flaca e d'una emigracion plan importanta cap a Ongria.
Aquela situacion fa crénher la repeticion del scenari dels Saxons de Transilvania e explica una partida de las demandas formuladas per lo partit Uniunea Democrată a Maghiarilor din România (Union democrata dels Ongreses de Romania).
Ròms
Los Ròms ( tanben sonats Romaní, Roma, indi: रोमानी, en romanés Țigan) son una populacion d'origina indoariana, establesida en Romania dempuèi gaireben 1 000 ans.
Alemands
De consultar: Saxons de Transivania, Soabes de Banat, Alemands de Romania
Lengas
Lo romanés es conegut per gaireben 98% de la populacion ( es la lenga mairala de mai de 90%). Qualques Ongreses lo parlan pas.
De consultar tanben: Lengas de Romania
Nuèit
thumb|400px|La [[Tèrra de nuèit]]
La nuèit (var. nuèch, nuech, nuòch, nueit, nuet, nuit, net) es tradicionalament lo periòde de temps que s'abena entre lo falit del solelh e la sortida del solelh.
Causas
Sus la Tèrra, la nuèit, al sens tradicional, còbre a tot instant una mitat de la planeta. Atal se que fa nuèit sus una mitat de la planeta fa jorn sus l'autra mitat. A causa de la rotacion de la Tèrra a l'entorn de son ais, fa alternativament jorn e nuèit, los dos formant una jornada de 24 oras. Las nuèits son encara pus longas en ivèrn e pus cortas en estiu qu'òm se rapròcha dels pòls. A l'entorn dels equinòccis de prima e d'automne, lo jorn e la nuèit son exactament de meteissa durada. Los solsticis d'estiu e d'ivèrn marcan respectivament la nuèit pus corta e la nuèit pus longa de l'annada.
Mas se se nomena nuèit l'interval durant que l'escuritat es totala, es lo periòde ont l'intensitat de la lutz solara difusada pels nauts jaces de l'atmosfèra es inferiora a la luminositat intrinseca de las estelas. Aquel interval es separat del falit del Solelh pel crepuscul e de sa sortida per l'auba.
Variacions de durada
L'escuritat pòt èsser pas totala o existir gaireben pas a l'entorn del solstici d'estiu quand se rapròcha dels pòls. En efèit la durada de la nuèit vària segon la sason mas tanben segon lo luòc ont sèm. D'ont mai sèm prèp del Pòl Nòrd o del Pòl Sud, d'ont mai la durada de las nuèits vària. A l'eqüator nuèit e jorn son totjorn egals. En fach, aprèp l'equinòcci, las diferéncias de durada entre lo jorn e la nuèit càmbian pus rapidament als pòls que dins las regions situadas entre lo tropic del Càncer e lo tropic del Capricòrne. Atal, dins l'emisfèri nòrd, Danemarc a de nuèits pus cortas qu'Índia, en junh par exemple. Dins l'emisfèri sud, l'Antartida a al meteis moment (en junh), de nuèits pus longas que Chile. Los dos emisfèris coneisson los meteis modèls de durada de la nuèit en foncion de lor latitud mas amb de cicles inversats, descalats de sièis meses : un emisfèri a doncas de nuèits longas (ivèrn) pendent que l'autre gausís de nuèits pus cortas (estiu).
Demografia de Romania
Religions
La populacion romanesa es tradicionalament ortodòxa. Los catolics e los protestants son subretot d'origina ongresa, alemanda o eslovaca. L'ateïsme es pauc present en Romania malgrat la propaganda comunista entre 1945 e 1991. Segon lo recensament de 2002, la populacion demòra largament ortodòxa. Los jusieus que representavan 4% de la populacion (728 215) en 1930 èran 3 271 en 2011.
Nòtas e referéncias
Roménia Румыния
Nuèit
Variacions de durada
Prèp dels pòls, cada an, i a un periòde estival ont existís un sol periòde de jorn, lo Solelh falit pas, e un periòde ivernal ont sola reina la nuèit.
La nuèit a una color blau escur, a causa de la disparicion del solelh.
Vegetals
(..)
Animals
Pendent longtemps, la nuèit foguèt considerada coma un periòde de repaus, l'abséncia de lutz empachant tota activitat. Se sap uèi que lo sòm es indispensable per la santat e que l'alternança jorn/nuèit regula la produccion de melatonina, ormona essenciala per gaireben totes los organismes animals, que sincroniza en particular lo relòtge biologic dels organismes a la sason. D'espècias animalas dichas « nocturnas » son activas solament la nuèit.
L'uèlh animal, mercé a de cellulas en bastonets de la retina, pòt aprèp qualques minutas (10-15 min per l'uèlh uman) s'adaptar a la nuèit. A mai sens lutz artificiala, es possible de viatjar o trabalhar de nuèit amb la Luna (clar de luna prèp o al tresluc).
Psicologia e simbolica
Los imatges positius son per exemple : lo repaus, l'amor, los sòmis, las passejadas romanticas (passejadas jos lo clar de Luna, declaracions d'amor coma Romeo e Julieta, « banh de mièjanuèit », fèsta de Sant Joan, etc., magia dels cèls estelats...).
L'idèa del dangièr ven de que lo negre pòt amagar de dangièrs reals o alimentar la tremor e lo fantasme. Los contes e legendas, los mites puèi lo roman e lo cinèma evòcan sovent la nuèit plena de mistèris o cargada d'angoissa. La nuèit es un quadre apreciat per las istòrias evocant los poders malefics, la magia, las creaturas fantasticas : gnòms, vampirs, lop garons e d'autres esperits o mostres.
Psicològs e psicanalistas tenon que sonhar las angoissas, cachavièlhas o fòbias nocturnas generalament ligadas amb de traumatismes mai o mens alunhats.
Luta de l'òme contra la nuèit
La descobèrta del fuòc, l'utilizacion d'entòrchas, de bogias puèi pus tard de l'electricitat regetèron los limits de l'escuritat. La lutz artificiala permet als òmes de desvolopar las activitats nocturnas que constituisson uèi una part de las economias de fòrça païses, mas amb de consequéncias per l'environament nocturne. L'illuminacion de las vilas es tala qu'empacha de veire las estelas e pòt destorbar la natura, l'alternança jorn-nuèit existís gaireben pas pus dins las grandas metropòlis.
Entre Duas Mars
L'Entre Duas Mars (var. non localas Entre Doas Mars, Entre Doi Mars) es un parçan d'Occitània situat en Gasconha.
La soa vila principala es La Reula.
Geografia
L'Entre Duas Mars es la partida de Gironda situada entre Garona e Dordonha, s'acabant preu Bèc d'Ambés.
Administrativament
L'Entre Duas Mars sensu lato comprend 6 cantons de l'arrondissament de Bordèu, 7 per Lengon e 3 per Liborna.
L'Entre Duas Mars bordalés
Comença a la Bastida, passat lo Pont de Pèira a Bordèu e englòba tota la CUB riba dreita, damb lo bèc d'Ambés. I ajotan la region de Crion, de Sent Lobés. Hòra CUB, Crion pòt n'èster considerada coma la vila principala, en rason de sa situacion geograficament centrala sus la rota de Sauvatèrra. Egau, dus axes fòrt importants travèssan lo virat mèi au nòrd : la N 89 en direccion de Liborna e Peireguers e la D 936 en direccion de Castilhon e Brageirac. Quò's una zòna fòrtament urbanisada e industrialisada, meilant viticultura e endreits mèi sauvatges.
La Benauja
L'ancian comtat de Benauja s'estendèva entre Cadilhac, Targon, Sent Macari e Sauvatèrra ; lo caplòc de la senhoria èra au castèth de Benauja a d'Arbís, e a Lopiac per lo religiós. Es una region chic puplada hòra de la valèia de Garona, entèirament virada decap a la viticultura, au mens au mitan de las tèrras. La vila principala n'en es Cadilhac.
Zònas lingüisticas
L'Entre Duas Mars bordalés a lo mèsme parlar que Bordèu, hòra lo fèit que, benlèu, lo H- remplaça mèi sovent lo F-. Es caracterizat per lo -D- intervocalic (hèder, audèth...) quòra lo levant de l'Entre Duas Mars utiliza lo -S- intervocalic ; aquò es una division que se retròba dens quasi tota la Gasconha. Autorn de Sent Macari, dincas a Gabarnac e au Pian, lo paròlis es mèi pròishe deu Vasadés, damb la prononciacion [w] deu -V- intervocalic ; a Veguèir, Caudròt, Morens, la prononciacion -B- es atestada, coma alhurs en Entre Duas Mars.
Entre Sauvatèrra, Pelagrua e La Rèula, mèi dens quauquas comunas d'Òlt e Garona, se tròba una enclava dont l'origina es medievala, s'agís de la Petita Gabaisheria. Los abitants vinguren de França e portèren lur parlar d'oïl dens aquera region, hòra Montsegur intra-muros. Las termièras de la Petita Gabaisheria son hòrt controversadas sivant los autors
Enfin, lo canton de Senta Fe la Granda es de dialècte lengadocian, mès lo limit n'es pas net e, autorn de Pelagrua e Pujòls, lo gascon es fòrtament lengadocianizat en un paròlis dont la quita prononciacion es originala, leugeirament tintada de lemosin tanben.
Collectatges en Entre Duas Mars
L'Atlas Linguistique... de la Gascogne e collectaires reculhiren un grand nombre de mots dens las comunas de la Sauva, Baishac e Calhau, Blasimon, Gresilhac, las Essentas, Sent Antòni dau Cairet e las Lèvias e Tomairagas. Lo regretat Jacques Boisgontier collectèt quauques contes, per exemple a Gresilhac, Sent Antòni dau Cairet, Senta Crotz dau Mont. Enfin, las enquèstas Bourciez permeten de conéisher la parabòla deu mainatge prodig dens tots los parlars d'Entre Duas Mars.
Literatura populara en lenga d'òc
Au mitan dau XX° siègle, l'Entre Duas Mars aculhit tanben frem de Felibrèias : Verdelais en 1926, La Rèula en 1929, Sent Macari en 1930, Targon en 1932 e Senta Crotz dau Mont en 1933. L'abat Giraudet (e tanben l'abat Escudey, de Lengon) prononcièt sarmons qu'auguren un grand succès, coma aqueth de Verdelais, lo 20 de junh 1926. I apareish una concepcion passeïsta e tradicionalista d'un Felibritge que combat per la lenga d'òc sonque perce que contribuís a promudar las vertuts catolicas e patrioticas francesas.
Una cançon tradicionala en gascon es encara coneishuda en Reulés, es lo famós  Jan de la Rèula  : ''Jan de la Rèula mon amic, a quala òra son las marèias ? Aquesta nuit, a mijanuit, a tota òra de la nuit ! - Jan de la Rèula mon amic, ah que ta fama es mau coihada ! Mena-me-la, te la coih'rèi, a l'ombreta dau perseguèir ! Aquesta cançon satirica, mencionada dens l' Histoire de la Réole'' d'Octave Gauban (1873), haré allusion a las amors d'Enric IV ; es vinguda quasiment un imne de La Rèula.
Darma
vinheta|[[Darmacacra, la ròda de la lei, simbòl del Darma aparegut dins lo mond, quand un Boda medita. (estatua tailandesa modèrna)]] Darma, (del sanskrit: धर्म) o Damma (del pali: धम्म), es un tèrme polimòrf important dins las espiritualitats e religions de l'Índia. Segon lo contèxte, la definicion diferís e cobrís una granda varietat de sens, teoricament derivats de la raiç dhṛ, portar, sosténer :
De biais general, darma designa donc l'ensemble de las normas e leis, socialas, politicas, familialas, personalas, naturalas o cosmicas.
Dins la mitologia indóa, es un savi (rishi) personificant la justícia e l'òrdre natural.
Traduccions
Dins lo mond chinés e d'influéncia chinesa, l'ideograma de darma es 法, prononciat fǎ en mandarin e hō en japonés. En tibetan se letejat tcheu, se dich chos: ཆོས.
Indoïsme
Dins l'indoïsme, lo mot a los sens seguents: Òrdre universal cosmic; lei eternala; morala, dever; vertut; dreitura. L'indoïsme se designe d'esperse coma Sanatana-Darma (सनातन धर्म), « lei eternala ».
Lo Braman (l'Absolut) es representat coma avent una fòrça superiora al dessús d'el:
Krishna dich dins lo Bhagavata Purana:
En mai del dever segon las castas, lo darma fixa tanben la quita missions a cadun de las quatre edats de la vida.
Aquestas lei son l'objècte de tractat o dharmasastra, que lo mai celèbre es de segur las Leis de Manu o Manusmriti.
Segon l'indianista Jan Gonda:
Personificacion
Darma « lo Just », pòt èsser un savi (rishi) personificant la justícia e l'òrdre natural; se dich qu'es eissit del popèl drech de Brama.
Es tanben assimilat a Iama, encargat de jutjar los òmes segon lors accions.
Esposa tretze filhas de Dacṣa : Srada qu'aguèron per filhs Nara e Cama; Maitri; Daia; Santi; Pusti; Tusti qu'aguèron perr filh Samtosa; Kriia qu'aguèron per filh Daṇḍa, Naia e Vinaia; Unnati; Budi; Meda; Titicsa; Ri; Murti.
L'« esposa » (o Shakti) del Darma es Ahimsa (« Non-violéncia »); tanben, Darma e Ahimsa son ambedos parents divins du Senhor Vishnó: qu'es l'Ahimsa que permet al Darma d'existir e de s'incarnar suq Tèrra (sens promocion de la Non-violéncia entre las creaturas, l'Òrdre cosmic es en dangièr; sens Ahimsa, i a pas de Darma – e lo contrari tanben), e es per la proteccion de l'Ahimsa que Vishnó se fa Avatar (« Davalada » de Dieu sus Tèrra) per impausar lo Darma, combatre los demònis e far inofensius aquestes que l'ignoan o lo mespresan, favorizan la fin dels « Tres Monds ».
Pren a vegada de formas umanas o animalas per metre los òmes a l'esprova.
En general
Los tèxtes nonoccidentals designan lo bodisme ca Bodadarma (ch. Fófǎ 佛法). Dins aqueste contèxte, lo Darma fa pas pus referéncia als precèptes (leis regissent lo biais de vida indóa e las prescripcions religiosas), mas puslèu al quite ensenhament del Boda, que descrich per exemple la la font de dukkha (« sofrança », « insatisfaccion », « mal de viure »), son acabament e lo camin que mèna a aqueste acabament.
Lo Darma es la lei universala, e l'ensenhament una constatacion del foncionament del mond e de l'esperit, que lo bodisme se liga a transmetre e explicar.
Plan sovent un ensenhament mèna a l'autre. Per exemple, la meditacion dels ensenhaments sus l'impermanéncia de fenomèns e lor interdependància, lèu seguit de l'experiéncia intima d'aquesta realitat, preparan als ensenhaments sus la vacuïtat (non-substancialitat) essenciala, e provòcan son compreneson intuitiva subte. Dins lo vejaire mai naut (paramarta).
Darma designa fin finala la natura ultima del real nomenada Lei mistica o Lei meravelhosa dins lo bodisme de Nichiren. Nichiren representèt aquesta « natura de boda » comuna a totes los èssers vivents jos la forma del Gohonzon, exprimissent atal l'aspècte indissociable del Boda e de la Lei: l'objècte fondamental de veneracion es una de las Tres Grandas Leis amagadas (dins lo Sutra de la Nimfèa) qu'asseguran l'accès al revelh esperital per totas las personas del comun.
Dins los tractats bodics, lo Darma es considerat coma un dels tres refugis:
Prene los tres refugis significa, dins lo bodisme, prene pièja sus las fòrças de Boda, de Daarma (l'ensemble dels ensenhaments) e de la Sangha (l'ensemble dels practicants), per realizar d'assegurar sa liberacion dels torments del samsara. Es lo primièr engatjament a prene près d'un mèstre de darma competent per venir un(a) verai(a) bodista digne(a) del títol de discípol del boda Shakiamuni. vinheta|Dharmacacrapravartana: Aviada la ròda de la lei. Remarcar las mans en Dharmacacramudra. Al registre inferior, los discípols venèran lo Boda jos la forma d'una ròda (Dharmacakra). Musèu de Sarnath (sègle IV) Lo Darma bodic es simbolizat per una ròda (darmacacra) e lo primièr presic del Boda es sovent assimilat a l'avida de la ròda de la lei (darmacacrapravartana).
Segon lo contèxte, darma pòt tanben èsser traduch e comprés per: « çò que deu èsser » o « l'accion justa »: se parla donc a vegada de « darmas » per designar los precèptes jos lor forma positiva.
Dins lo bodisme Zen, la transmission de l'ensenhament del Darma de mèstre cap a discípol es atestada per un document nomenat shiho.
Raiç DHṚ: portar, sosténer
« se dich dammas que pòrtan la lor marca ». Es damma tot element caracterisable. Los commentaris ne citan detz:
Raiç DHᾹ : plaçar, establir
« Una condicion es dicha damma qu'establís aiçò o aquò ». Aquí lo parelh damma - atta representa la condicion e l'efièch que'n resulta. Per exemple:
Jaïnisme
Lo Jaïnisme, tanben nomenat Jain Darma (जैन धर्म), utiliza lo mot darma jos diferents sens. Darma significa: religion e tanben: dever. Pasmens coma substéncia de l'univèrs o dravia, lo darma o arupi-ajiva fa partit de las ajivas: las matèrias nonsensitivas. Los jivas son lors opausats: son las almas: L'ajiva (es a dire, « nonjiva ») amassa la matèria jos totas sas formas: pudgala, e tanben los "subjèctes" sens forma e amb pas cap de sens: lo cala (lo temps), l'acasa (l'espaci), lo darma (lo principi del movement), e l'adarma (lo principi del repaus).