cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moçambic
Topografia
Moçambic si situa entre 10 e 27° de latitud sud au sud-oèst de l'Ocean Indian. Sa geografia es premier caracterizada per son litorau fòrça lòng (2,400 km) e son plan costier que cuebre 44% dau territòri. Importanta dins lo sud, la largor d'aqueu plan demenisse en direccion dau nòrd. Es fach de sediments (arenas e alluvions cretacèus e terciaris). Vèrs l'oèst, l'altitud aumenta pas a pas amb una premiera region de platèus situats entre 200 e 600 m e una segonda entre 600 e 1,000 m. Lòng dei frontieras amb Zimbabwe e Sud-Africa, aquelei platèus si transforman en montanhas qu'agantan 2,436 m au Mont Binga, cima pus auta dau país. Enfin, dins lo nòrd, si troba una autra zòna d'altitud (entre 700 e 1,200 m) liada ai valats d'afondrament de Malawi e de Zambèzi que fan partida dau Grand Rift African.
Frétoy
Frétoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Mswati III
Mswati III (nascut prince Makhosetive Dlamini lo 9 d'abril de 1968 es l'actual rei d’eSwatini. Es lo 67en filh del rei Sobhuza II e sol enfant de sa maire, Ntombi Tfwala. Succediguèt a son paire en 1986 après un periòde de regéncia de quatre ans.
Frétoy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Camporiès
Camporiès, o Camporiés (Campouriez en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Thomas Browne
Sir Thomas Browne, foguèt un escrivan e filosòf englican anglés, (Londres, 1605-Norwich, 1682).
Camporiès
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mettmann
Mettmann es una localitat alemanda, lo capluòc de l'arrondiment de meteis nom dins lo districte de Düsseldorf en Ren del Nòrd-Vestfàlia.
Moçambic
Clima
thumb|Lo mont Murresse e las plantacions de tè, prèp de [[Gurúè, Província de Zambezia, dins lo nòrd de Moçambic]] Moçambic a un clima tropicau amb doas sasons, una umida que va d'octòbre a març e una seca que d'abriu a setembre. Lei precipitacions e lei temperaturas demenisson amb l'altitud e dins lei regions nòrd e sud. Lo nivèu anuau mejan de precipitacions es de 590 mm amb de variacions que van de 500 a 900 m entre lei diferentei regions. De nòtar que lei ciclons son pas rars dins lo corrent de la sason umida. La temperatura es auta tota l'annada. Per exemple, en Maputo, evoluciona de 13-24°C en julhet a 22-31°C en febrier.
Demografia
Aquela populacion es sustot concentrada dins lei províncias de Zambèzi e de Nampula (45%) e a l'entorn de la capitala au sud. Lei vilas pus importantas son Maputo (1,178 milion d'abitants), Matola (672,000), Sofala (431,000), Nampula (388,000), Chimoio (257,000) e Nacala (244,000). Pasmens, l'urbanizacion es encara limitada (31,9% en 2014) e maugrat l'importància de la populacion, solament 14 vilas passavan 100,000 abitants en 2014.
La populacion es d'origina bantó franc de quauquei minoritats europèas numericament fòrça feblas eissidas dei colons portugués. Pasmens, lei populacions bantós son devesidas entre un nombre important de pòbles diferents e 101 etnias son oficialament reconoissudas. Au nivèu demografic, lei pus importants son lei Makuas, lei Senas, lei Shonas e lei Tsongas. Dins aquò, aquelei grops etnics forman pas la majoritat de la populacion. Per exemple, lei Makuas, que son lei pus nombrós, son solament 4 milions. Mai d'una minoritat existisse donc dins lo país.
Lengas
Moçambic es un país multilingüe amb au mens 43 lengas diferentas parladas sus son territòri. La lenga oficiala es lo portugués. Es la lenga principala de la populacion (50,4% deis abitants la parlavan en 2007) amb de disparitats importantas entre zònas urbanas (80,8%) e ruralas (36,3%) e l'unica lenga parlada dins tot lo país. Pasmens, es la lenga mairala de solament 10,7% de la populacion.
Leis autrei lengas, sustot d'origina bantó, son de lengas etnicas parladas sus una fraccion mai ò mens limitada dau territòri. Lei principalei son lo makua (24,8%), lo shena (11,2%), lo tsonga (11,2%), lo lomwe (7,9%), lo shona (6,6%), lo tswa (4,7%), lo ronga (3,9%), lo nyungwe (2,8%), lo chopi (2,5%), lo chiyao (2,3%) e lo makonde (2,3%).
Religions
Lo darrier recensament religiós de la populacion aguèt luec en 2007. Quatre grops principaus existisson au sen de la populacion : un ensems crestian (56,1%) fòrça eterogenèu, un blòt musulman (17,9%), un grop practicant encara lei religions tradicionalas (6,7%) e un grop pron important qu'èra atèu ò agnostic (18,7%). L'ensems crestian es caracterizat per una concurréncia fòrta entre lei diferentei glèisas. Lei Catolics èran lo grop pus important (28,4%) mai dèvon faciar mai d'una glèisa protestanta fòrça dinamica coma lei sionistas crestians (15,5%), lei pandecostistas (10,6%) e leis anglicans (1,3%).
Lei migracions bantós e lo desvolopament dau comèrci swahili
Ai sègles VIII e IX, de Bantós s'installèron lòng dau litorau de l'Ocean Indian. Li rescontrèron de marchands arabis musulmans dichs Chirazis que s'interessavan au comèrci de fusta, d'evòri, d'aur e d'esclaus. Aquò favorizèt la formacion de ciutats-estats portuàrias rivalas generalament installadas dins de pòrts naturaus ò d'endrechs dotats de defensas naturalas fòrtas (illa...). Au sègle XIII, lo mestissatge entre Chirazis e Bantós èra generalizat e l'esplecha de jaciments d'aur dins lo continent favorizèt lo desvolopament de la region. En Moçambic actuau, la vila marchanda principala èra Sofala que despendiá dau sultan de Kilwa. Èra dirigida per un governador cargat de susvelhar lo comèrci d'aur dins la vau de Zambèzi.
La conquista portuguesa e la formacion de la colonia de Moçambic
Au sègle XV, lei Portugués arribèron dins la region. Son objectiu èra de durbir una rota maritim entre Euròpa e Índia. Per elei, lei pòrts d'Africa Orientala representavan d'escalas interessentas per avitalhar sei naviris e decidèron donc de conquistar aquelei pòrts. Sofala foguèt ocupat en 1502 e leis autrei vilas dau litorau dins lo corrent deis annadas seguentas (Kilwa e Mombasa en 1505, Mafia, Zanzibar e Pemba en 1509). Pasmens, aquelei vilas èran malaisadas de defendre en causa de l'alunchament amb la metropòli. Au sègle XVII, un conflicte còntra lo sultanat d'Oman entraïnèt la pèrda d'unei pòrts. En 1752, un tractat sancionèt lei desfachas portuguesas e definiguèt lo cap Delgado coma limit deis esfèras d'influéncia respectivas dei dos estats.
Lo partiment dau sud d'Africa amb lei Britanics
Dins lo corrent deis annadas 1870, Portugal comencèt de s'inquietar de l'expansionisme britanic dins lo sud dau continent african. De 1877 a 1879, l'explorator Alexandre de Serpa Pinto traversèt d'èst en oèst la region entre Moçambic e Angòla avans lo Britanic Livingstone. Puei, durant lo decenni 1880, lei Portugués assaièron de liar lei doas colonias e publiquèron la lista de sei revendicacions. Pasmens, en fàcia de la poissança britanica e de la manca de mejans, deguèron renonciar a son projècte en 1890 e laissar Londres instaurar sa dominacion sus lo territòri de la Rodèsia futura. De mai, Portugal comencèt de si preocupar d'establir un contraròtle efectiu sus lei territòris de son esfèra d'influéncia, çò que necessitèt unei campanhas militaras per sometre unei caps indigèns qu'èran demorats de facto independents. En particular, en 1894-1895, lei Portugués conquistèron lo Reiaume de Gaza (batalha de Coolela).
Moçambic foguèt alora dich Africa Orientala Portuguesa e, en 1907, una capitala novèla foguèt creada dins lo sud a Lourenço Marques (l'èx-comptador d'Espirito Santo que venguèt Maputo après l'independéncia). Permetiá de raprochar lo centre de decision coloniau de Sud-Africa que son desvolopament economic sosteniá aqueu de la colonia. Pasmens, la consequéncia d'aqueu transferiment foguèt de concentrar l'interès dau govèrn portugués vèrs lo sud de Moçambic. En 1909, un acòrdi permetèt lo mandadís d'obriers moçambiqués dins lei minas de Sud-Africa. Puei, en 1926, la dictatura de Salazar decidèt d'encoratjar la colonizacion de poblament de sei colonias africanas e de colons blancs venguèron s'installar en Moçambic. Li formèron una classa mejana de proprietaris agricòlas ò de foncionaris. En revènge, après la fondacion de Lourenço Marques lo nòrd e lo centre foguèron negligits e son esplecha finalament fisada a de companhiás privadas dins de condicions duras. En 1926, lo regime de l'indigenat foguèt definit per donar una basa legala au trabalh fòrçat deis Africans. Dins tota la colonia, lo desvolopament demorèt fòrça limitat, especialament dins lei zònas poblats per d'Africans.
La guèrra d'independéncia
Au començament dau decenni 1960, Portugal decidèt de modernizar lo sistèma economic de Moçambic (supression de l'indigenat en 1961). Pasmens, aquò empachèt pas la creacion d'una guerilha independentista dicha Front de liberacion de Moçambic (FRELIMO). Creat en 1962 per Eduardo Mondlane en Tanzania, lo movement organizèt sei premiereis accions armadas dins lo nòrd de la colonia en 1964. Un an pus tard, aviá conquistat un cinquen dau territòri mai de tensions intèrnas entre comunistas e non comunistas ò entre etnias dau nòrd e dau sud l'afebliguèt fins a 1970. Son fondator foguèt assassinat en 1969. A la perfin, lei comunistas s'impausèron mai lo rancòr acumulada participèt a la generalizacion de la guèrra civila après l'independéncia.
La guèrra civila
Après l'independéncia, lo FRELIMO prenguèt lo poder e formèt una republica populara d'inspiracion socialista. Samora Machel ne'n venguèt president e deguèt faciar una situacion fòrça malaisada en causa de la disparicion de l'administracion coloniala e de l'ostilitat de certanei regions. De mai, lei metòdes autoritaris deis autoritats e sa politica agricòla (nacionalizacion, regropament de vilatges, promocion de tenements d'Estat novèus per remplaçar aquelei dau periòde coloniau...) foguèron a l'origina de tensions importantas dins lei regions ruralas. L'aplicacion dei sancions internacionalas còntra Rodèsia e Sud-Africa, partenaris economics importants de Moçambic, agravèron tanben mai lei desòrdres economics. En 1977, una guerilha anticomunista dicha Resisténcia nacionala de Moçambic (RENATO), sostenguda per Sud-Africa, Rodèsia e leis Estats Units, si formèt donc e comencèt una guèrra civila lònga, atròça e saunosa (environ un milion de mòrts) còntra lo govèrn socialista.
La fin de la guèrra civila e la democratizacion
Samora Machel morèt dins un accident d'avion en 1986 e foguèt remplaçat per Joaquim Alberto Chissano. Lo president novèu decidèt de liberalizar l'economia amb l'acòrdi dau FRELIMO. Quatre ans pus tard, una constitucion novèla intrèt en vigor e instaurèt lo multipartisme. Puei, en 1992, un acòrdi foguèt signat amb la RENAMO e una fòrça internacionala foguèt creada per susvelhar lo procès de patz. Dempuei aquela annada, lo FRELIMO garda lo poder e la RENATO es lo partit principau de l'oposicion.
.latrobe
(del nom de familha occitan La Tròba, afrancesat) es un nom de domeni generic depausat per l'universitat de La Trobe, a Melborna, en Austràlia (universitat nommada en omenatge a Charles Joseph La Trobe, primièr governador de Victòria). Es en servici dempuèi lo 2 de decembre de 2014.
Moçambic
Organizacion politica
Moçambic es una republica multipartista de regime presidenciau que seis institucions son regidas per una constitucion intrada en vigor en 1990 e modificada en 2004. Lo poder executiu es tengut per lo president que fa tanben ofici de cap dau govèrn. Es elegit per un mandat de cinc annadas au sufragi universau. Lo poder legislatiu es tengut per un parlament monocamerau dich Assemblada de la Republica. Es format de 250 deputats elegits per cinc ans segon un sistèma de proporcionalitat. Lo temps de la ciutadanetat es de 18 ans.
Villeret (Aisne)
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Moçambic
Organizacion politica
Lo poder judiciari es devesit entre diferentei brancas especializadas (afaires penaus, civius, divòrci, justicía militara...). La Cort Suprèma de Moçambic es la juridiccion pus auta. Sei jutjes son nomats per lo president. En revènge, dins lei juridiccions inferioras, lei jutjes son generalament nomats per de confraires per assegurar son independéncia. Pasmens, la corrupcion demora un problema important tant au sen de la justícia que dei dos autrei poders.
Simbòls nacionaus
Lei simbòls nacionaus principaus de Moçambic son son drapèu, son blason e son imne nacionau. En revènge, a ges de devisa nacionala. Lo drapèu foguèt adoptat lo 1 de mai de 1983 e es inspirat dau drapèu dau FRELIMO. Es fach de cinc colors e de quatre emblèmas. Lo negre simboliza lo continentafrican, lo jaune lei richessas mineralas dau país, lo verd sei richessas agricòlas, lo blanc la patz e lo roge lo combat dau pòble per l'independéncia. Regardant leis emblèmas, l'estela jauna representa la solidaritat dau pòble e sa fisança dins lo socialisme, lo libre l'educacion, l'aissada lei païsans e l'agricultura e lo fusiu d'assaut AK-47 la determinacion dau pòble de protegir sa libertat. Lo blason moçambiqués foguèt adoptat en 1990 e es tanben inspirat d'aqueu dau regime comunista. Reprenon lei colors e leis emblèmas dau drapèu. Enfin, l'imne nacionau es Pátria Amada adoptat en 2002 en remplaçament de Viva, Viva a FRELIMO que foguèt l'imne moçambiqués de 1975 a 2002.
Diplomacia
Dempuei la fin de la guèrra civila e la casuda dau regime d'apartheid, Moçambic es un actor diplomatic segondari dau sud d'Africa en causa de l'influéncia mai e mai importanta de l'Africa dau Sud dins la region. La diplomacia de Maputo es d'ara endavant orientat vèrs la mobilizacion dei ressorsas internacionalas per finançar son desvolopament e vèrs la creacion de condicions favorablas a l'arribada d'investisseires estrangiers.
Lei relacions amb Pretòria son donc fòrça importantas en causa de l'importància de Sud-Africa dins l'economia moçambiquesa. Son sostengudas per lei relacions ancianas qu'existisson entre lo FRELIMO e l'ANC e per l'importanta comunautat de trabalhaires moçambiqués installats en Africa dau Sud. Lo vesin dau sud es ansin lo premier fornisseire e la segonda practica de l'economia de Moçambic. Pasmens, l'importància relativa dei liames entre lei dos país demenisse pauc a pauc. Per exemple, Pretòria èra solament lo 5 investisseire dau país en 2012. De mai, d'esmogudas 	xenofòbas aguèron luec en 2008 entraïnant la mòrt de 8 obriers moçambiqués e laissant un malaise prefond. Lei relacions amb Zimbabwe son pus complèxas car la RENAMO es ostil au regime de Robert Mugabe. Dins aquò, lo FRELIMO mantèn de relacions bònas amb son vesin que sa produccion electrica li es indispensabla.
Tocant lei país susceptibles d'ajudar son desvolopament, Moçambic a melhorat sei relacions amb leis Estats Units d'America, China, lei país lusofòns (Portugal e Brasil) e l'Union Europèa (sustot lo Reiaume Unit e Itàlia). Lei companhiás d'aquelei país son interessadas per l'esplecha dei ressorsas naturalas dau territòri moçambiqués. Pasmens, aquò favoriza tanben lo melhorament dei tecnicas agricòlas.
Fòrças armadas
Lei fòrças armadas de Moçambic gropavan 11,200 òmes en 2008 amb un budget de 117 milions de dolars (2,5% dau PIB). Son devesidas entre una branca terrèstra, una branca aeriana e una pichona marina militara. Leis armaments datan dau periòde de la Guèrra Freja (T-55, BTR-60, Mig-21...) e son originaris dau Blòt Orientau (URSS, Bulgaria, Romania...). En 2012, la màger part deis equipaments èra fòra servici. Dempuei la fin de la guèrra civila, aquelei fòrças participan regularament a de missions de mantenement de la patz en Africa amb lo mandadís de contingents de quauquei centenaus de soudats.
Economia
Moçambic es un país paure amb una economia pauc desvolopada. En 2014, son PIB èra de 16,59 miliards de dolars siá 672 $/ab. L'agricultura n'es la basa que representava 28,9% dau PIB en 2014 e emplegava aperaquí 80% de la populacion activa. La meteissa annada, l'industria ne'n formava 24% mai èra solament a l'origina de 6% deis emplechs de l'economia moçambiquesa. Enfin, lo sector terciari presentava de caracteristicas similaras amb una part importanta dau PIB (47,1%) mai una part menora de la populacion menora (13%).
L'agricultura assegura pas lei besonhs alimentaris dau país mai capita d'exportar dau coton, dau sucre e de produccions importantas de nòses de cajó e de cambaròts. Leis axes de desvolopament privilegiats per lo govèrn son lo sector toristic e l'esplecha dei ressorsas minieras (arenas mineralizats, carbon, aur, alumini, tantal...). Pasmens, leis andicaps son encara nombrós coma la manca d'infrastructuras, la manca d'un sistèma universitari eficaç e la dependéncia de l'economia moçambiquesa envèrs Sud-Africa.
Escultura
Divèrseis etnias de Moçambic a una tradicion esculturala importanta, especialament tocant lo trabalh de la fusta. Tradicionalament, permetiá de realizar d'objèctes d'ornamentacion e de mascas ritualas. Pasmens, amb la lucha còntra lo colonialisme, aquel art evolucionèt per comprendre de tendàncias pus politicas destinadas a denonciar lei problemas de la societat moçambiquesa (guèrra civila, famina...).
Musica
La musica moçambiquesa es eissida de la mescla entre d'estiles musicaus africans, la musica portuguesa e la musica brasilièra. La forma pus populara es la marrabenta apareissuda entre 1930-1940 en Maputo. Dempuei l'independéncia, lei musicians de Moçambic an rebutat una partida gròssa deis influéncias europèas au profiech de tendàncias africanas popularas originàrias dau sud dau continent (RDC, Zimbabwe, Tanzania ò Sud-Africa). Aqueu movement es sostengut per lo govèrn e leis autoritats localas qu'organizan de festevaus musicaus frequents. Aquela politica favoriza lo desvolopament d'estiles novèus coma lo pandza que vèn dau reggae e dau hip-hop.
Literatura
La literatura moçambiquesa es recenta e sustot escricha en portugués. Dempuei la fin dau sègle XX, d'escrivans coma José Craveirinha, Suleiman Cassamo e sustot Mia Couto an ganhat una reconeissença au sen de la literatura lusofòna amb mai d'un prèmi prestigiós. Lei tematicas principalas de seis òbras son dirèctament inspiradas per leis eveniments de l'istòria moçambiguesa (anticolonialisme per Craveirinha, antimarxisme per Couto) e per lei sciéncias (Cassamo es engenhaire, Couto biologista). En revènge, lei racòntes tradicionaus dei diferenteis etnias son encara pauc esplechats per leis escrivans locaus.
Las leis
Las Leis (en grèc : ) es lo títol del darrièr dels dialògs de Platon, après lo Filèb. Es tanben lo mai long dels dialògs platonicians e lo sol ont Socrates es pas present.
Salamanca (Chile)
Salamanca qu'ei ua comuna de la província de Choapa, region de Coquimbo, Chile.
Las leis
Dins las Definicions, lo platonisme definís lo mot « Lei » : « Decision politica del grand nombre, que val sens limitacion dins lo temps ». Platon, dins aqueste dialòg, tot coma la Republica, tracta de filosofia politica e tòca al problèma de la melhora constitucion politica. Coma dins la Republica, Platon a per objectiu dins las Leis la constitucion de la ciutat melhora possibla en prenent per modèl lo just segon los dieus. Dins ambedos cas, aqueste modèl es l'imatge que los dirigents devon seguir per unificar una ciutat e la tornar tota vertuosa, sens que siá pasmens possible de l'instituir realament. Platon es pasmens mai « empiric » dins las Leis, qu’examina de constitucions realas e prepausa una descripcion plan detalhada d'una constitucion tan justa que possibla. Dins las Leis, Platon fa discutir diferents vielhs sus la valor de la constitucion de diferentas ciutats. Los castigs de las leis infligits als èsser vivents devon èsser inferioras a aquestes dels Infèrns e van d'una multa de 20 dracme a una mina.
L'educacion que, a Esparta, negligissiá l'alma e s'occupava pas que del còrs, la politica de dominacion, la passion guerrièra, l'immoralitat de las femnas, foguèron de plan mal biais jutjadas per Platon. Tot lo long de son òbra, denóncia los excès de l'oligarquia, ont los rics dominan los paures, e aquestes de la democracia, ont los paures assajan de dominar los rics. Es perque Platon prepausa dins La Republica un regim original: la timocracia, regim ont la populacion es destriada en classas socialas de tèrmes estrictes avent caduna las sieuna prerogativas.
La scèna se debana en Crèta, sul camin de Cnossos al temple de Zèus, cap ont caminan lo tres interlocutors. Quand Platon moriguèt a Atenas, redigissiá Las Leis, que se podèt pensar que lo libre XII èra inacabat, mas aqueste jutjament es en discussion, que d’unes considèran l’Epinomis coma lo tretzen libre de las Leis. La tradicion voudriá far morir Platon 81 ans, segon lo simbolisme dels nombres, que 81 es lo carrat de 9. Zenon de Cition aviá escrich Contra las Leis de Platon.
Ròtle de las leis
Segon Platon, las leis son essencialas per l'evolucion e la coesion dins la ciutat ideala, que l'òme possedís pas de predisposicion per cultivar l'interes general a partir de la naissença, es atal lo primièr filosòf evocar de règlas possiblas, un mòde d'organizacion avent per objectiu de lutar contra la corrupcion e de far naícer la nocion de dever moral pel ciutadan, aquí ont segon Senèca, es la decadéncia de las mòrs que provòca l'invencion de leis, coma aquestas de Solon. Esiode, dins Las Òbras e los Jorns, desvolopa lo mite de l'Edat d'aur: la perfeccion de la raça umana se situís a l'origina, e lo progrès tecnic es signe de decadéncia.
Dins sas Leis, Platon classifica la populacion en doas grandas categorias (los esclaus, los artesans e comerçants d'un costat, e los « gardians de la ciutat » de l'autre) amb un « Conselh Nocturn » al cap. Aquesta societat utopica seriá estatica, Platon considerant tot cambiament dins son organizacion coma essent potencialament subversiu. Dins l’Epinomis, Platon expaua lo programa dels membres del Conselh Nocturn, que s'ocupa d'astronomia confonduda a la teologia.
Ròtle de l’educacion
Lo ròtle de l'educacion I es definit coma primordial tant dins lo domèni esportiu qu’escolar, estudiar es pas un drech mas un dever dins la Ciutat ideala platoniciana, e a aquò fins a 18 ans d’edat. Puèi lo jovent es constrench de realizar l'efebiá per un periòde de dos ans, après que decidirá o non pas de la contunhar sos estudis. Se causís de las contunhar, deurá se sometre a detz annadas de sintèsi de coneissença precedentas e a l'estudi de quatre domènis fondamentals — l'aritmetica, la geometria, l’astronomia e la sciéncia de l’armonia — après que solament poirán se consacrar a l'estudi de la filosofia. Aqueste passatge obligat per las sciéncias s'explica per l'interes que pòrta Platon per aquestas que son formatriças per l'esperit e permeton la compreneson e l'analisi dels concèptes. Fin finala l'òme deurá pagar un quinzenat d'annadas de leals servicis dins l'armada o l'administracion per rejónher l'aparelh politic de la Ciutat. Dins aqueste dialòg, Platon critica la lei coma fondament de la legitimitat, la reconéis coma essent necessária a la vida politica.
Libre I
Aqueste libre I tracta d’institucions necessària al desvelopament del corratge. Clinias sosten que la guèrra es l’objectiu máger de la legislacion (625e). L'Atenian ripòsta que l’objectiu del legislator es de metre çò qu’es bon capable de véncer çò qu’es marrit (626d). I a una erarquia dels bens: Platon tracta enseguida de l'educacion e dels banquets. Megillos enumèra los diferents tipes de vertuts practicadas dins sa ciutat. Après los repais en comun (sissitias), la practica de la gimnastica e la caça, cita « l'endurança a la dolor ». D’entre los exercicis destinats a l'acquerir, evòca las pelejas, la fèsta religiosa de las Gimnopedias e la criptia :
Las Gimnopedias èran pas que de festenals religioses. L’Esparciata Megillos, dins Las Leis de Platon, los nomena un « enduriment de crénher (…), de redoutables exercicis d'endurança ont cal resistir a la violéncia de la canicula ».
Mégillos fa pas que mostrar la difficultat de l'espròva, sens descriure mai sas caracteristicas (durada, public concernat, etc.). Pas res interdit de ne deduire que la criptiá es un exercici obligatòri per totes los jovents, tot coma lo servici militar modèrne. Aquò pareis pasmens pauc probable, que Xenofon l'evòca pas. Platon denóncia dins las Leis çò que jutja èsser d’amors contra natura.
Libre II : L'educacion es « espelida primièra d'un meriti moral per l'enfant »
L'espelida consistís en la musica e la gimnastica; la beutat, santat, vigor e riquesas son de mals pel mal
Libre III : Los regims politics
Una vida sens tòrt, una alma sens deca es sinonime de filosofia e de la vida o la mòrt d'un filosòf, quitament sauprá pas legir tanpauc escriure o nadar. Los regims politics se succedisson segon d’estapas socialas (primièras comunautats isoladas, regropaments, invasions, Istòria de las constitucions). Se conéis lo govèrn autocratic pels Pèrsas, la democracia pels Atenians , mescla de monarquia e de democracia pels Lacedemonians. Après aver expausat las diferentas menas de govèrn. Platon prepausa dins La Republica e Las Leis una educacion collectiva amb per objectir de formar de ciutadans ont la Ciutat remplaça totalament los parents. L’educacion consistiá a « metre la sciéncia dins l’alma » segon lo sens comun, per Platon a enauçar l’alma cap al ben, lo bèl e la justícia (ne fa una educacion morala). Aquò s’explica clar aquí: « Se saupriá pas los elevar melhor, çò dich. Es donc pas, Glaucon, torni, que l’educacion musicala es sobeirana que lo ritme e l’armonia an al mai nau punt lo poder de penetrar dins l’alma e de la tocar fortament, portant amb eles la gràcia e la balhant, a èsser plan educar, senon lo contrari. E tanben que lo jovent a qui se la donèt coma cal sentís plan vivament l’imperfeccion e la laidor dels obratges de l’art o de la natura, e ne sentís justament de desplaser? Lausa las bèlas causas, los recep gaujosament dins son alma per ne far sa noiritura, e ven atal nòble e bon; al contrari, blaima justament las causas laidas, los òdi dempuèi l’enfança, abans que la rason li torne, e quand la rason li torna, l’aculhís amb tendresa e la reconéis coma una parenta tant mai que son educacion l’i preparèt. - me sembla en efièch, çò dich, que son alà los avantatges que s’espèra de l’educacion per la musica. - Tornèri: A l’epòca ont apreniam las letras estimavam los sabers pro que quand lors elements, en nombre pichon, mas escamplilhats dins totes los mots, nos escaparián pas mai, e que, ni dins un pichon mot ni dins un grand, los negligiam, coma inutils de notar; alara, al contrari, nos aplicariam a los destriar, persuadats qu’i aviá pas d’autre mejan d’aprene a legir. - Es verai. - es verai tanben que reconeiceram pas los imatges de las letras, rebatidas dins l’aiga o dins un miralh, abans de conéisser las quita letras, que tot aquò es l’objècte del mèsme art e del mèsme estudi. - Plan segur. - E ben! disi tot parelh, pels dieus, que serem pas musicians, ni los gardians que pretendem elevar, abans de saber reconéicer las formas de la temperança, del coratge, de la generositat, de la grandor d’alma, de las vertuts lors sòrres e dels vicis contraris, pertot ont son espandidas; abans de percebre lor preséncia ont se trapan, elas o lors imatges, sens ne negligar pas cap, ni dins las causas pichonas ni dins las grandas, persuadits que son l’objècte del mèsme art e del mèsme estudi. »
Libre V: La ierarquia dels devers
Pas res a mai de valor que l’excelléncia, e la paraula pòt expausar als pièger castigs, umans coma divins, e la vertat es principi de tot ben, pels dieus coma pel òmes. I a los devers al respècte de se mèsme (l’alma, los bens de fortuna) e los devers al respècte dels autres (sos enfants, sos concitutadans). Cal legiferar : destriar las tèrras en 5040 fogals, cambiar pas las tradicions religiosas , far circular una moneda , entre autres.
Libre VI: Los Gardians-de las-Leis
A partir de 746b, se deu una revision a las òbras del savent bizantin Aretas de Cesarèa, e lo passatge 783b2-d4 es pas present dins totes los manuscrits. Luc Brisson e Jean-François Pradeau son en acòrdi per pensar que s'agís d'un metadiscors o encara una nòta de cors de Platon o Felip d'Opont, contada per un sabent del sègle X. Segon Olimpiodòr lo Jove, Felip d'Opont es lo redactor de las Leis.
Livre IX: Lo Drech Criminal
L’òme a pas de disposicion naturala a reconéisser la justícia, las leis li son alara indispensablas, e viure sens leis qu’obesir lo fa tornar a l’estat d’animal fèr.
Moncale
U Mucale en còrs (Moncale en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Las leis
Livre IX: Lo Drech Criminal
Platon tracta del drech criminal, es a dire:
Condamna lo delinquent dins sas tres escasenças d’exili, fins a que li torne la rason. Lo crime contra los dieus, los crimes contra la Ciutat e los crimes contra los parents seràn jutjats incurables, qu’es dins la qualitat de son educacion dempuèi l'enfança que residís la perversitat : aqueste darrièr es castigat de mòrt, e la punicion deu servir d’exemple. Un panaire sacrilègi es castigat de mòrt (lo pilhard de temples es donat en exemple). Platon reliza de principis de drech penal, dich que los conselhs del legislator devon portar sul bèl, lo ben e lo just. Tota accion justa participa del bèl a la mèsma mesura que participa del just, e l'autor d'un servici malonèste es copable d'injustici. L'ignorança es o simpla, o doubla: Se la dich simpla quand se deu a l'ignorança; es dicha dobla Quand se cresquèt tot saber de çò que se sap pas res e que se cresquem savi sens l’aver estat. Examina la criminalitat, e sos factors psicologics, causa de tres espècias de decas:
Aquestas decas son d’esprelas de doas espècias:
Moncale
Geografia
Moncale se trouve en Balagne. Elle est l'une des six communes du canton de Calenzana et l'une des quatorze communes de la Communauté de communes de Calvi Balagne.
Las leis
Livre IX: Lo Drech Criminal
Doas menas de murtres son tanben reconegudas: los murtres amb premeditacion, cas ont un jutjament serà mai sevèr, e los murtres sens premeditacion, ont lo castig serà mai doç: Dins lo primièr cas, lo copable serà castigat de tres ans d'exili, e dins l'autre de dos ans d’exili. Al retorn de l'exili, es a dotze de lors pròches de jutjar se cal acordar lo retorn o non pas.
L'esclau que se daissa portar per la colèra es castigat de mòrt. Tuar un dels sieus esclaus deu se purificar, e aqueste que tua l'esclau d'autrú (los esclaus pòdon èsser arrendats segon las competéncias, amb pagament d’una renda). Teofrast dins Los Caractèrs mòstra un òme metent en dobte la qualitat de la crompa d'un esclau coma quina que siá merça, alara que un autre arrenda un esclau puslèu que de crompar una serviciala. Un esclau deu morir se tua un òme liure (en grèc ancian ). Liurat a la familha del defunt, es ela que decidís del biais que deu morir.
Lo fratricidi e lo murtre d'un conjunt son castigats de mòrt, après purificacion se l'accusat reconeis sa culpabilitat.
En temps de guèrra, lo fratricida que tuariá son fraire o sa sòrre en lo prenent per un ennemic, es acquitat. Lo murtre per error pendent d'autodefensa es acquitat tanben. Lo murtrièr d'un violaire, e tanbe aqueste d'un panaire après efraccion es tanben acquitat.
Lo jutjament dels suicidats es daissat als dieus, mas seràn enterrats, amb interdiccion de tornar trobar la tomba comuna. Lo jutjament de las mòrts accidentalas e inopinadas serà daissat als dieus.
Platon, dins lo Libre IX, definís e remembra dins son dialòg sus las Leis çò qu’es lo « caractèr » : çò que se nomena es la marca dels esclaus. Puèi dich que quand serà pres un òme al pilhar un temple, que siá esclau o estrangièr, « serà marcat a la cara e sus las mans la marca de son crime », explicant alà tanben perque cada retrach de Teofrast es aqueste d'una daca. Las consideracions son degudas als aïnats: pas cap de provocacion nimai de bagarra serà pas permesa per pas cadun aïnat, jos pèna d'accuzacion de rusticitat, e d'emprisonament d'un an al mens; los estrangièrs reconeguts copables son emprisonats tres ans al mens (mai se le tribunal lo demanda). La nonassisténcia a persona en dangièr serà castigat d'una multa anant de 20 dracmas a una mina Se un esclau es pres en delicte de nonassisténcia a persona en dangièr, serà castigat de 100 còps de foet.
Libre X: Contra l’incresença
Lo sens de las Leis es une avertiment prealable general als impidoses. Platon examina las formas de l'eusebia :
Ven enseguida un examen de las causas d'eusebia : creire que los dieus existisson pas, que los dieus son indiferents a las causas umanas, que se pòt corrompre los dieus per de donas. Creire que los dieus s’ocupan pas dels afars umans mas qu'existisson es una error contra lo divin.
Noreña
Noreña es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Las leis
Libre X: Contra l’incresença
La sola definicion donada per Platon es aquesta: l’alma es « un movement que se mòu per se mèsme ». Platon rebuta los increduls: primautat de l'alma, principi del movement , alma del mond , divinitat dels astres. Platon interdich lo cult privat. Per Platon, l'alma definís l’òme: l’alma es descasuda, caiguèt dins lo còrs alara qu’acompanhava los dieus dins lo mond de las Idèas. « Lo Solelh, la Luna, los autres astres, l’alma mèna la ronda de totsa causas… L’alma que mèna lo Solelh… Tot es plen de dieus… » : aquesta formula es de Tales de Milet, e s’encontra dins l’Epinomis e dins lo Tractat sus l'alma d'Aristòtel. Existís una Providéncia.
Los elements que l’esséncia de la pensada, la substància, es destriada son:
L’alma es principi de movement, segon Platon, e es « Lo movement capable de se mòure D’esperse ». Aqueste que rebuta lo principi de l'alma (d'èsser lo principi de tota causa) ne rebuta las consequéncias, e aqueste que nega que los dieus son preocupats pels afars dels umans e accèpta lor existéncia, se contradich.
Lo caractèr e los actes dependon del desir e de la qualitat d'alma. Son taxats de negligéncia aquestes qu’admeton l'existéncia dels dieus, mas los veson coma corruptibles o insociants d’unas causas estimadas de pauc d’importança. Los copables seràn castigats de prison dins una de las tres prisons previstas:
I a donc una preson per causa d'impietat; los recidivistas son castigats de mòrt.
Libre XI: Drech civil e commercial
Pasmens, l'esclau a pas lo drech de proprietat sus çò que trapa, e es plaçat jos la vigiléncia de la divesa Ecata, que vigila suls camins. De mai, pagarà detz còps la valor de çò qu’encontra se lo proprietari se manifèsta. Dins lo cas d'un animal, après jutjament, s'es reconegut copable, l'esclau deurà pagar los còsts de noiritura a l'animal pendent la durada del procès (3 jorns). Pas cap de legislacion es prevista pel pagament d'un eranos ; lo remborsament se farà entre las doas personas concernadas, sens intervencion de las leis. Los contrafactors son castigats d'un còp de foet per dracme que val la mèrça.
Los orfanèls son confiats a als Gardians-de las-Leis, que seràn tanben vigilants dels tutaire se s'avèra que cal. Qu'i aja testament o pas, los orfanèls qu’an de familha se los cal tutèla seràn preses en carga per dos pròches del costat mairal e dos pròches del costat pairal, e un amic personal del defunt. Se los avents drech son pas que de filhas, seràn maridadas a un fraire de la branca pairala, a qui tornarà l'eritatge previst. Aqueste que jutjarà mal son tutor aurà cinc ans per l’atacar, a partir de sa sortida de tutèla. Se un espós o una esposa engana l'autre membre del parelh amb un esclau, l'enfant que naicerà de parelh serà expulsat del territòri (la femna per las vigilantas del maridatge, l'òme pels Gardians-de las-Leis . D’obligacions legalas de l'enfant al respècte dels parents e aujòls, Platon exigís una denonciacion: que que siá lo mesfach, la denonciacion es preconizada e quitament facha obligatòria per las leis, o encara primada; los esclaus que denonciaràn los maltractars fachs als aujòls seràn afranquits e protegits de totas represalhas per decision dels magistrats. Se lo denonciator aparten ni a l'agressor, ni a l'agressat, sa libertat serà pagada a son mèstre per la Ciutat. Los empoisonaments e maleficis realizats per un professional (mètge o devinaire) seràn castigat de mòrt - o d'una multa se lo prevengut es un simple ciutadan declarat copable. Las multas contra aquestes que daissan paréisser en public los baugs de lor familha van de cent dracmes a una mina ; la mendicitat es interdita, e los mendiants fòrabendits. Platon es favorable a la proporcionalitat e a l'individualizacion de las penas ; los fals tesmonhatges seràn castigats de mòrt se se produson tres còps; ne serà lo mèsme per aquestes qu’assajan un procès per impudéncia, o per interés personal.
Libre XII
Aqueste dialòg parla de l'unitat de la vertut, lo tèma moral per excelléncia, puèi de l'Un e del Multiple , lo tèma metafisic per excelléncia, puèi de las Idèas , teoria filosofica, fin finala de la divinitat dels astres , teoria teologica.
Pas degun demora sens cap; es çò que Platon exprimís tanben al subjècte de la legislacion militara, e coma al vejaire general.
Platon presica de magistrats contrarotlaires, verificators e observators - observators que seràn al mens de cinquenta annadas d’edat amb una carrièra e fins a seisenta anadas d’edat maxim - que mantendràn l'òrdre, que siá per corrigir un militar per sos collègas après aver desobesit en temps de guèrra, o per denonciar lo particular en fauta en temps de patz. Parla enseguida l'administracion de la justícia, las relacions internacionalas. Lo copable de coardiá, çò que manca de fòrça morala fàcia a ldangièr, serà escartat de la societat, e pagarà una multa. L'ambaissador es la sola persona que poirà sortir de la ciutat per l'estrangièr, e serà qualqu'un d'al mens quaranta ans; pas cap de viatge a títol privat es autrejat. L'ambaissador que ven d'una autra ciutat es recebut, invitat als còsts per la ciutat.
Compausat de prèires, de gardians-de-la-lei, de directors de l'educacion, d'acolitas, lo Conselh avent per foncion d'èsser vigilant sus çò que pòt melhorar las leis e ne far la sintèsi.
Platon torna sus diferents delictes: pels panatòris, los enquestaires deuràn dintrar amb una tunica sens cencha nimai, après aver jurat realiar pas la folha dins lo sieu interes. Aqueste que refusa la perquisicion de son accusator serà perseguit devant lo tribunal, e castigat de dos còps lo montant de l'objècte de la perquisicion. La prescripcion, levat los problèmas d’ostals o de terrens, jutjats inalienables, se debana après un an. A lescasença d'un panatòri sens pròvas, se lo ben es utilizat en vila, la prescripcion es d'un an, cinc ans s'es utilizat al camp, detz ans s'es utilizat dins l’ostal del panaire; pas cap de prescripcion es prevista se lo ben es utilizat a l'estrangièr. Los particulars qu’aculhisson a çò d’eles un exilit seràn castigat de mòrt; es pas lo mèsme pels instigators de sosmautas o organizaires de trebles: seràn castigats de mòrt. Los prepausats als servicis publics devon refusar tot present, de quina que siá forma, senon seràn condamnats a mort per suspicion, recapte, corrupcion de foncionaris. Prepausa de leis sus las ofèrtas als dieus : dins los temples publics, sols de presents d'una sola pèça (sonque de fusta, de teissut obligatòriament blanc, o de pèire ) son autorizats. Las ofèrtas seràn d’ausèls o d’imatges divins que las oras consacradas pintre passaràn pas una jornada. Ja se’n faguèt mencion al subjècte de la pompas funèbras, mas Platon remembra que pas cap tomba poirà se trapar en terren laurable, e reïtèra que los gardians-de-la-lei seràn obesrvators del debanament dels enterraments. L’estèla de pèira e lo molon de pèira son possibles, e reglamentats: l’estèla ne poirà pas comportar mai de quatre vèrs. Los plors sont autorizats, los planhs seràn interdits. .
Tota relacion interetatica fa en efièch lo conflicte o la discòrdia possiblas. Atal, manténer un Estat en patz implicariá de l'exclure del rèste del mond politic. Aquesta volontat d'exclusion es subretot formuladas dins Las Leis de Platon. Per manténer la ciutat ideala, conven de limitar fòrtament los escambis exteriors: « es perque la ciutat platoniciana entretendrà, per una « nòbla mensorga », lo mite de l'autoctonia, o d'una diferéncia de natura entre sos ciutadans e los autres òmes, serà alunhada de la mar, descoratjarà los viatges e los contactes amb l'estrangièr, reservats als ambaissadors e als filosòfs ». Sus l'intellècte, Platon contradich Anaxagòr, que sosten que lo caòs primitiu aviá estat ordonat per l'Intellècte.
La modernitat de l’òbra
L'egalitat entre los sèxes, la necessitat de l'instruccion sens pasmens qu'aja l'aparéncia d'una constrencha testimonhan de la modernitat qu'incarna l’òbra de Platon. Mas lo caractèr autoritari del retrach de la Ciutat ideala que nos fa Platon pòt se mostrar coma un obstacle, que pòt plaçar un dobte sus aquesta modernitat. L'idèa d'una organizacion armoniosa de la societat ven de la nauta Antiquitat, fòrça abans l'aparicion del quita mot « socialisme ». D’aujòls alunhats e indirèctes del socialisme - quitament se l’usatge del mot siá fòrça anacronic - coma del comunisme dins son sens primièr de societat sens proprietat privada, se trapan sus diferents continents: en Grècia amb Platon, qu’imatgina dins La Republica e Las Leis de mòdes ideals d'organizacion de la ciutat (Platon presica pas l'egalitat sociala - sa ciutat ideale de La Republica essent al contrari estrictament ierarquizada - mas l'armonia. Al sen de l'elèit social envisatjat per Platon regnariá una comunautat absoluda dels bens materials)
Sicilian
Lo sicilian (en sicilian: sicilianu, en italian siciliano), d'unes còps nomenat, es una lenga romanica parlada en Sicília e dins las zonas del Salento (en Polha meridionala), de la Calàbria centrala-meridionala, e del Cilento meridional (en Campània).
Es en contacte amb l'occitan a La Gàrdia.
The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water
The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water es un filme d'animacion american basat sul seria televisada SpongeBob SquarePants. Es la seguida de The SpongeBob SquarePants Movie (2004). Lo filme es realizat per Paul Tibbitt amb las voses de Tom Kenny, Clancy Brown, Rodger Bumpass, Bill Fagerbakke, Carolyn Lawrence, Mr. Lawrence, e Matt Berry.
Coesfeld
Coesfeld es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins l'Alemanha.
Vassiliquí Thàno-Hristofílo
Vassiliquí Thàno-Hristofílo (en grèc Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, nascuda en 1950 a Halquida) es una magistrata e sindicalista grèga qu’es nomenada primière ministra de Grècia lo 27 d’agost de 2015, après la demission d’Alexis Tsipras.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
thumb|right|400px|Panel sus la còla es una còla de Nòva Zelanda que pòrta çò qu'es considerat coma lo toponim mai long del monde. D'una altitud de 305 mètres, se situa al sud-èst de l'Illa del Nòrd.
Lo nom de localitat mai long es lo nom complet de la vila de Bangkòk, en Tailàndia.
Canton de Liernais
Lo canton de Liernais es una anciana division administrativa francesa situada dins lo departament de la Còsta d'Aur e la region Borgonha. Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, lo Canton de Liernais es estat integrat dins lo Canton d'Arnay-le-Duc.
Onís (Astúrias)
Onís (Astúrias) es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Nauta Cerdanha
thumb|right|Localizacion de la Nauta Cerdanha dins lo departament dels [[Pirenèus Orientals]]
La Nauta Cerdanha (var. Auta Cerdanha) (Alta Cerdanya en catalan) es una comarca de la Catalonha Nòrd qu'a per capitala Mont-Loís (Montlluís en catalan). Es lo sol territòri de l'Estat francés que se tròba dins la peninsula Iberica. La Nauta Cerdanha comptava 12,035 abitants en 1999 e sa superfícia es de 539,67 km².
Veire tanben
Cerdagne
.irish
("irlandés", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de decembre de 2014.
Grand Site de França
vinheta|Logo del label. es un label decernit pel ministèri de la transicion ecologica e solidària, que visa a promòure la bona conservacion e la mesa en valor dels sites naturals classats franceses de granda notorietat e de fòrça fòrta frequentacion.
Violéncia
vinheta|300x300px|Taus de violéncia fisica per 100 000 abitants per país en 2002. La violéncia es l’utilizacion de fòrça o de poder, fisic o psiquic, per contrénher, dominar, tuar, destruire o damatjar. Implica de tusts, de nafras, de la sofrença, o mai la destruccion de bens umans o d'elements naturals.
Selon l'OMS, la violéncia es l'utilizacion intencionala de la fòrça fisica, de menaças contra altrú o se-mèsme, contra un grop o un comunautat, que provòca o risca fortament de provocat un traumatisme, de domatges psicologics, de problèmas de desvelopament o la mòrt.
Etimologia
Lo mot violéncia ven du latin vis, que designa l'emplec de la fòrça sens consideracion amb la legitimitat de son usatge.
Tipologias de las violéncias
vinheta|353x353px|Violéncias mesa en scèna al teatre Mai d'un tipes de violéncia son destriadas. Lors definicions - a vegada contradictòrias - varian segon las epòcas, los mitans, los luòcs, las evolucions socialas, tecnologicas, etc.
De formas de responses violentas mas proporcionadas (e de resisténcia o utilizat a l'establiment de l Estat de drech), quand d'autras solutions son pas pus possiblas son sovent admesas, per la morala e lo drech e segon la doctrina dels drechs de l'Òme; en cas de legitima defensa per exemple, o d'estat de necessitat, en cas de resisténcia a l'opression d'una tiraniá.
La toxina es identica a aquesta que se trapa dins las bufotoxinas (allucinogènas e provocant de simptòmas evocant una psicòsi de tipe esquizofrenia) del verin de fòrça espècias de grapauds. Mas se sap pas encara se lo mèsme procediment es en jòc dins los dos cases e de determinar s'aquesta molecula es a l'origina dels trobles mentals per l'òme, o s'es d'esperela un sosproduch d'un autre procedient patologic. D'indicis pledejan que que siá per de similituds entre l'action de la bufotoxina sul cervèl, e subretot particular sus la degradacion de la serotonina e de procediments intervenent dins los trebles mentals.
Son tanben d'autres tipes de violéncias avent per caracteristica l'abséncia aparenta de consciéncia o de volontat.
Percepcions psicologicas
vinheta|183x183px|Combat de carrièra, en [[Republica Populara de China|China.]] L'analisi d'una seria mensuala de responsas dels Franceses al subjècte de la violéncia e la criminalitat mòstra que:
Malgrat aquesta percepcion, lo periòde contemporanèu es plan la mens violenta de l'istòria de l'umanitat. Steven Pinker, professor de psicologia a Harvard pren l'explicacion dins son obratge "The Better Angels of Our Nature" . En efièch los fachs de violéncia an totes demesit (omicids, torturas, esclavatges, abuses domestics, guèrras entre Estats, conflictes familials o entre vesinatges coma la crudeltat contra los animals).